Summary: Peponnetek asteartean izango du estropada erabakigarria. Gaurko programatuta zeuden bi estropadak atzeratu behar izan dituzte, itsasoaren baldintzengatik

Gizonezkoen belako 470 modalitatean gaur jokatu behar ziren dominarako estropadaren atariko azkeneko bi estropadak, bederatzigarrena eta hamargarrena, baina itsasoaren baldintzengatik atzeratu egin behar izan dituzte antolatzaileek. Asteartean jokatuko dira, ondo bidean, 05:10etik aurrera, eta horien ondoren jakingo da Kevin Peponnet euskal herritarra eta haren bikotekide Jeremie Mion Frantziako selekzioko kideak finalerako sailkatuko diren. Aurreneko hamarrak sailkatzen dira, eta oraingoz hamargarren daude sailkapen nagusian.

Zazpigarren eta zortzigarren lasterketak jokatu zituzten igandean, eta hamaikagarren postuan sailkatu ziren. Peponnet eta Mion espero baino makalago ari dira Olinpiar Jokoetan, aintzat hartuta aurten bertan Europako Txapelketa irabazi dutela, eta duela hiru Mundukoa.


Summary: Jakinarazi dute eutanasia egin dela lehen aldiz Euskal Herrian. Osakidetzak egindako kasu bat dela esan dute, eta beste bi kasu aztertzen ari dela. DHE elkarteak eman du albistea; Jaurlaritzako Osasun Sailak ez du baieztatu.

Osakidetzak egindako lehen eutanasia kasuaren berri eman du DHE Duintasunez Hiltzeko Eskubidea elkarteak, eta esan du Euskal Herrian egindako lehena izan dela; areago, zehaztu du Espainiako Kongresuak eutanasia onetsita legea egin zuenetik izandako lehenbiziko kasua dela. Elkarteak emandako informazioaren arabera, 86 urteko emakume batek eskatu du prozesua. Gehitu du beste bi lagunek ere abiatu dituztela eutanasia erabiltzeko tramiteak Osakidetzan. Dena den, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du ez duela prozesuei buruzko informaziorik emango.

Ekainaren 25ean sartu zen indarrean eutanasia despenalizatzen duen legea Hego Euskal Herrian, eta hilabete pasatxora heldu da lehen kasua. Bide luzea egin zuen Espainiako Kongresuaren onespena lortu arte: tartean izan ziren gaixo larrien senitartekoek egindako sinadura bilketak; milioi batetik gora eraman zituzten Kongresura.

Legeak prozesua zehazten du, prozesua 40 bat egunen buruan bideratzeko helburuarekin. Eta, horretarako, eman beharreko pausoak zehazten ditu. Lehenengo, pazienteak eskaera boluntario bat egin beharko du era formalean, mediku baten aurrean. Medikuak gehienez bi eguneko epea izango du pazienteari argi adierazteko zein diren bere pairamena arintzen lagun dezaketen zaintza aringarriak. Pazienteak eskari hori berretsi beharko du, gutxienez hamabost egunen bueltan. Eta medikuak berriz aztertuko du kasua, eskea era «librean, autonomoan eta kanpoko presiorik gabe» egin duela ziurtatzeko.

Horren ostean, gaixoak duen arazoan aditua den bigarren mediku aholkulari batek aztertu beharko du kasua. Eta hamar eguneko epean txosten bat aurkeztu beharko du, baldintzak betetzen direla erakusteko. Pazienteak ondorio horien berri izan beharko du. Baina bi medikuak ez dira igaro beharreko galbahe bakarra: pauso horiek beteta, eskaria Berme eta Ebaluazio Batzordeko presidenteari helarazi behar baitio medikuak. Horrek, gehienez bi egunen buruan, batzordeko mediku eta legelari bat izendatuko ditu, zazpi egunen buruan aurkeztu beharreko txosten bat egiteko. Gainera, mediku arduradunarekin eta eskaera egin duenarekin hitz egiteko aukera izango dute.

Behin medikuaren eta legelariaren txostena aurkeztuta, bi egun izango dituzte ebazpena emateko, eta presidenteak mediku arduradunari jakinarazi beharko dio. Erabakia ezezkoa bada, errekurtsoa jartzeko aukera egongo da administrazioarekiko auzien jurisdikzioan. Baiezkoa bada, berriz, pazienteak medikuari adierazi beharko dio nola egin nahi duen. Hala nahi badu, eskaria atzeratzeko aukera ere badu.


Saundersen keinua aztertzen ari da NOB

Summary: Saundersen keinua aztertzen ari da NOB. Pisu jaurtiketako zilarrezko domina jasotzeko podiumean, besoak gurutzatu zituen buruaren gainean, «zapaldu guztiekin elkartasunez». NOBen arautegiaren arabera, Olinpiar Jokoetan debekatuta dago podiumean aldarrikapen keinuak egitea.

Emakumezkoen pisu jaurtiketan zilarrezko domina lortu duen Raven Saundersek (AEB) atzo podiumean egindako keinu bat aztertzen ari dela jakinarazi du NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordeak. Saundersek besoak gurutzatu zituen buruaren gainean, haren esanetan, «zapaldu guztiekin elkartasunez». NOBen arautegiaren arabera, Olinpiar Jokoetan debekatuta dago lehiaketan bertan edo podiumean aldarrikapen keinuak egitea. «Gertatutako guztia ulertu behar dugu, eta ondoren erabaki bat hartu. Harremanetan gaude AEBetako Olinpiar Batzordearekin. Ikertu egingo dugu», adierazi du Maark Adams NOBen bozeramaileak.

Homofobiaren kontrako borrokaren ikurretako bat da Saunders —gay da—, eta, atzo, podiumetik jaitsi ondoren, nabarmendu zuen keinuarekin «argia» eskaini nahi ziela «borrokatzen diren baina beren buruaz hitz egiteko plataformarik ez dutenei».

Saundersen itxurak atentzioa eman du Olinpiar Jokoetan, Hulk komikietako pertsonaiaren maskara bat jantzita zuela lehiatu baita. Saundersen esanetan, pairatu izan dituen arazo mentalei egindako keinu bat da hori. «Nire ibilbidea arazo mentalek markatu dute, eta horiek konpartitzen ikasi dut. Gutxi gorabehera, Hulken historiaren antzekoa da. Nire barneko Hulk ateratzea lortzen dut une zailetan», adierazi izan du, horri buruz galdetuta.

Saundersek 25 urte dauzka, eta aitortu izan du 2018an suizidatzekotan egon zela, eta kirolak aurrera egiten lagundu diola: «Gaztea, beltza eta gay nintzen. Estigma asko daude horren inguruan, eta pentsatu nuen ez nuela irtenbiderik topatuko».


Summary: Herri akusazio gisa «baztertu» dituztela salatu dute Zaldibar Argitu-k eta Gizarte Eskubideen Gutunak. Bi elkarteek argudiatu dute herritar moduan herri akusazio gisa aurkezteko eskubidea dutela, auzian «argitu gabeko kontu ugari daudelako». Horregatik uste dute ez dagoela «benetan zer gertatu zen argitzeko» interesik.

Zaldibar Argitu-k eta Euskal Herriko Gizarte Eskubideen Gutunak ohar bateratu batean adierazi dute birritan ukatu egin dietela Zaldibarko zabortegiaren luiziaren inguruko auzian herri akusazio gisa aurkeztu ahal izatea. Apirilaren 30ean atzera bota zen eskaera, eta, errekurtsoa jarri ostean, orain erabaki bera hartu dute bigarren aldiz: «Orain berriro esan digute ezin dugula herri akusazio gisa aurkeztu langileen eskubideak defendatu ahal izateko».

2020ko otsailaren 6ko luizian langileen eskubidearen aurkako delitua egon ote zen argituko du auziak, eta, bi plataformen arabera, «argitu gabeko kontu ugari daude» oraindik. Hala, oharrean nabarmendu dutenez, herritar gisa eskubidea dute auziaren barruan egoteko. «Juridikoki ez dago arrazoi nahikorik prozeduratik kanpo utziak izateko», salatu dute.

Autoan aipatzen denez, herri akusazio gisa aurkezteko, «interes gehigarri berezia» badela aurkeztu behar da, eta, epaitegiaren arabera, ez dute halakorik egiaztatu. Haatik, bi elkarteek oharrean salatu dute interes berezi hori ez dagoela arautua, «herritar gisa eskubidea dugu horretarako». Oharrean diotenez, auzian argitu nahi dute zer harreman diren «Eusko Jaurlaritzaren eta enpresen artean, langileen segurtasun neurriak eta eskubideak urratu diren, ingurumenaren aurkako jarduerak egin diren zabortegian...».

Haien ustez, horregatik, «funtsezkoa» da herri akusazio «sendo» bat egon ahal izatea. «Horregatik utzi nahi gaituzte kanpoan, ez dute interesik benetan zer gertatu zen argitzeko», ondorioztatu dute.


Summary: EAEko industria asko suspertu da, baina ez da 2019ko mailara iritsi. Eustaten arabera, iazko ekainean baino %13,3 handiagoa izan da jarduera aurtengoan. Metalgintza da gehien suspertu den arloa.

Ekainak beste urrats bat egin du krisia gainditzeko bidean. Industriaren jarduera hazten ari da oraindik ere, eta ez du urrun 2019ko ekoizpen maila. Eustaten arabera, 2019ko seigarren hilabetean 116,6ko indizea zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduerak; aurten, 115,3ra igo da.

Iazko ekainarekiko hobekuntza nabarmena da, %13,3koa (110,8ko indizea). Ez da, gainera, hilabete bakar bateko kontua: urteko lehen sei hilabeteetan iaz baino %13,9 gehiago ekoitzi dute hiru lurraldeetako industriek.

Sektore bakar batek izan du urte arteko tasa negatiboa: garraio materialenak, hain zuzen ere (-10,6). Hazkunde handiak izan ditu sektore nagusiak, metalgintzak (+%26,7), eta ez daude urrun plastikoak (+%20,9) eta makineria (+%16,8).

Bada aldea lurralde batetik bestera: 2021 erdian %17,3 handitu da jarduera Gipuzkoan, %13 Araban, eta %11 Bizkaian.


Summary: Presoen etxeratzea eskatzeko martxa bat antolatu du Sare Herritarrak urriaren 7tik 9ra, Araban. 'Ibilian ibilian etxerako bidean' lelopean, manifestazio bat abiatuko da bihar 18:30ean, Gazteizko Bilbo plazatik, eta parte hartzeko deia egin du Sarek.

Arabako hainbat herri zeharkatuko ditu Sare Herritarrak Ibilian ibilian etxerako bidean kanpainan antolatutako martxak. Gainera, bihar 18:30ean Gasteizko Bilbo plazatik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin du. Euskal presoen etxeratzea eskatzeko, martxa bat antolatu du Sare Herritarrak: Araba zeharkatuko du, urriaren 7tik 9ra.

Sare Herritarrak adierazi duenez, soilik presoen %33 daude Euskal Herriko espetxeetan. Horrekin batera, salatu du gehienak bigarren graduan daudela oraindik, eta hirugarren graduan egon beharko luketela legearen arabera.

Urriaren 7tik 9ra egingo duten martxa Agurainen (Araba) hasiko da, eta herrialdeko hainbat herri zeharkatuko ditu, hala nola Kanpezu, Bernedo, Zaballako espetxea, Izarra eta Amurrio. 185 kilometroko martxa izanen da, eta Gasteizen amaituko da. Sare Herritarrak ontza jo du azken urtea, baina adiera du badela zer eginik oraindik: «Lanean jarraitu behar dugu denak etxean izan arte».


Summary: Mila positiboren langatik gora gaur berriz Hegoaldean: 1.047 izan dira. Osasunbideak eta Osakidetzak atzo egindako testetatik %11,3 izan ziren positiboak.

COVID-19aren 9.214 test egin zituzten atzo Osasunbideko eta Osakidetzako profesionalek, eta positibo gehien Bizkaian atzeman zituzten: 457. Atzetik, Nafarroa: 280 izan ziren. Azkenik, Gipuzkoan 200 izan ziren, eta Araban 95. Osakidetzak atzemandako kasuen artean hamabost izan ziren erkidegotik kanpo diren pertsonenak.Uztailaren 10ean mila kasuko langa gainditu zenetik izan den kopuru apalena izan da.

COVID-19aren ondorioz erietxeetara heldutako pazienteen berri ere eman dute bi osasun sistemek. Osasunbideak lau lagun ospitaleratu behar izan zituen atzo, eta bi eraman behar izan zituen ZIU zaintza intentsiboetako unitateetara; denera, 123 paziente dituzte COVID-19arekin, horietako hogei ZIUetan. Osakidetzak jakinarazi du atzo beste 33 gaixo ospitaleratu behar izan dituela; 239 paziente dituzte erietxeetako gela arruntetan, eta 60 ZIUetan daude.

Gaur emandako datuetan, aurreko asteetako ildo berean, deigarria da pertsona oso gazteetan atzematen ari direla kasu positibo gehienak. Horren erakusgarri, adibidez, Osakidetzak jakinarazitako datuak: 100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia metatua, 10-19 adin tartean, 2.445 kasukoa da; 20-29 adin tartean, 2.667koa. Mailaketan hurrengoa 30-39 adin tartea da, baina erdira ere ez da iristen: 907 kasukoa da intzidentzia adin tarte horretan.

Positiboen ehunekoak (%11,3) oraindik erakusten du bidea egin behar dela izurria kontrolpean hartzeko; OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, datu hori %5etik jaistean has daiteke prozesua onbideratzen.


Summary: Gaur 25 urte Indurainek urrea irabazi zuela, eta Olanok zilarra. Atlantako Olinpiar Jokoetako erlojupeko lasterketan izan zen.

1996ko Frantziako Tourra akituta bukatu berritan iritsi ziren Atlantara (AEB) Miguel Indurain eta Abraham Olano. Nafarrak ez zuen baikorra izateko motiborik, urteko lasterketarik garrantzitsuenean ezinean aritu baitzen: sailkapen nagusian 11. bukatu zuen. Olanok ere ez zituen bulartsu agertzeko arrazoi askorik, ia Tour osoan podiuma eskura izan ondoren azken astean beherantz egin zuelako. Bederatzigarren sailkatu zen azkenean. Baina Olanok eta Indurainek lortuak zituzten urrea eta zilarra 1995eko Munduko Txapelketako errepideko lasterketan. Atlantako Olinpiar Jokoetan, ordea, errepideko probara bideratu beharrean, erlojupekoan, hau da, beren espezialitatera bideratu zituzten ahaleginak, eta urrea eta zilarra kolkoratu zituzten —uztailaren 31n jokatu zen errepidekoa: Indurain 26. izan zen, eta Olano 67.—. Indurain nagusitu zen, 1.04.05eko denbora eginez; Olano izan zen bigarren, 12 segundora, eta Chris Boardman (Erresuma Batua) hirugarren, 31 segundora. Abuztuaren 3a zen, eta bi euskal herritar Olinpiar Jokoetako podiumeko bi koskatara igo ziren, estreinakoz. Gaur bete dira 25 urte. Orduz geroztik ez da halakorik berriro gertatu.

Indurain eta Olano podiumean elkarrekin ikustea ohiko bihurtu zen sasoi hartan. Hamar hilabete lehenago Duitaman (Kolonbia) jokatutako Munduko Txapelketan, bitan egon ziren podiumean elkarrekin. Erlojupekoan, Indurainek urrea irabazi zuen, eta Olanok zilarra; egun batzuk geroago, errepidekoan, Olanok urrea, eta Indurainek zilarra.

Indurain, 1996an, Atlantan. MOVISTAR TEAM

Indurainek Atlantan aukera zuen bere garaipen zerrenda mardula guztiz biribiltzeko. Olinpiar Joko haietan aurrenekoz lehiatu ziren txirrindulari profesionalak, eta orduko puntako ziklista ia guztiak joan ziren Atlantara. Nolanahi ere, Indurainena ez zen debut bat, hamabi urte lehenago parte hartu baitzuen Los Angeles 1984ko Olinpiar Jokoetan, errepideko lasterketan. Ez zuen bukatu. 20 urte zituen.

Ullrich gabe

Erlojupeko espezialista handiena zen nafarra 1996an. Tira, orduantxe bazen beste txirrindulari bat diziplina horretan aurretik zuena: Jan Ullrich, 22 urteko gaztea, Tourrean bigarren sailkatutakoa. Baina Alemaniako selekzioaren hautatzaileak ez zuen aukeratu erlojupekorako. Abuztuaren 3a baino bi aste lehenago, uztailaren 20an, Ullrich aise nagusitu zen Tourreko azken erlojupeko luzean (63 kilometro). 56 segundo atera zizkion Induraini, bigarrenari, eta 2.06 Olanori, hirugarrenari.

Ullrichek ez zuen parte hartuko. Bai, ordea, Tony Romingerrek, Alex Zuellek, Evgeni Berzinek, eta, besteak beste, Bjarne Riis Tourraren garaileak. 52 kilometroko distantzia bete beharko zuten, 13 kilometroko zirkuitu urbano bati lau itzuli emanez. Ez zen espezialistentzako barruti bat; hau da, ez zuen zuzengune amaiezinik aldeak egiteko. Ez zen distantzia ertaineko erlojupeko bat, luzea baizik, eta, horrenbestez, hori baliatu beharko zuten espezialistek.

Eta aprobetxatu zuten. Izan ere, aurreneko bi itzuliak osatuta, Boardman aurretik zuten Indurainek eta Olanok, baina hirugarrenera bidean sailkapenaren buruan jarri zen nafarra, eta postuari eutsi zion. Azken itzulian gipuzkoarrak egin zuen denbora onena, baina ezin izan zuen hobetu nafarraren denbora.

Olinpiar Jokoetan urrea irabazi eta hilabete pasatxora, Indurainek azkeneko aldiz jarri zuen dortsal bat: Espainiako Vueltako 13. etapan erretiratu zen.


Summary: Bi gizonezko atxilotu dituzte Araban, indarkeria matxista egotzita. Atzoko ordu txikietan gertatu zen Gasteizko erasoa, Iparraldeko parkean. Beste erasoa Arabako Errioxan gertatu da.

Atzo 49 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Gasteizko udaltzainek, emakume bati eraso egitea leporatuta.

Udaltzaingoaren arabera, herritar baten deia jaso zuten atzo 05:30 aldera. Deitzaileak ohartarazi zienez, emakume bat laguntza eskatzen ari zen Iparraldeko parkean. Udaltzain talde bat joan zen parkera, eta emakume bat aurkitu zuten, negarretan. Emakumeak esan zien bikotekideak jo egin zuela. Lekuko batek baieztatu egin zuen salaketa.

Erasotzailearen deskripzioa zabaldu zuten orduan udaltzainek, eta beste talde batek susmagarria aurkitu zuen inguru haietan, eta atxilotu egin zuten.

Beste erasoa, Ekoran

Arabako Errioxako Ekora herrian, berriz, 41 urteko gizonezko bat atxilotu dute, haren emaztearen lagun batek Ertzaintzari deitu ostean. Laguna Andaluziatik (Espainia) hots egin du, eguerdi partean, eta kontatu du lagunak deitu egin diola, urduri eta beldurrez, eta esan diola senarrak tratu txar fisiko zein psikologikoak ematen zizkiola sarri.

Ertzainak joan dira haren etxera, eta estu eta larri topatu dute. Soinean zituen hainbat ubeldura erakutsi dizkie. Erietxe batera eraman dute. Handik ordu batzuetara, senarra aurkitu dute, eta atxilotu egin dute.


Summary: Lehen Mailan lehiatuko diren lau euskal taldeek ekin diote sasoi-aurreari. Alaves hasi zen lehenengo, uztailaren 19an; aste bat geroago ekin zioten Athleticek eta Eibarrek, eta gaur Realaren txanda izan da. Bilbokoek eta Eibarkoek nobedade handirik gabe hasi dute denboraldi-aurrea. Ez, aldiz, donostiarrek eta gasteiztarrek; hainbat jokalari etorri dira taldera, eta beste hainbatek alde egin dute.

Lehen Mailako lau euskal taldeetatik hiruk dute emakumezko bat entrenatzaile lanetan: Natalia Arroyo (Realean), Iraia Iturregi (Athleticen) eta Ana Junyent (Eibarren). Alavesek du gizonezko bakarra, Mikel Crespo. Denboraldiko lehenengo jardunaldia irailaren 4 edo 5ean hasiko da, eta hauek izango dira euskal taldeen partidak: Alaves-Betis, Eibar-Sevilla, Reala-Valentzia, eta Madril-Athletic.

Alaves

Joan den denboraldian azkeneko partidara arte ibili zen nor baino nor gehiago Osasunarekin, eta, ligako azkeneko norgehiagokan Atletico de Madrilen aurka lortu zuen garaipenari esker, Lehen Mailan ariko da datorren sasoian. Gasteiztarrak aurrenekoz egongo dira gorengo mailan, eta Mikel Crespo entrenatzaileak jarraituko du taldea gidatzen. Helburu argia izango du: mailari eustea.

Aldaketa ugari jasan ditu taldeak, eta ez da harritzekoa. Izan ere, mailaz igotzean, ohikoa da kanpoko jokalariak fitxatzea; taldearen maila hobetzeko. Etorri diren gehienak gazteak dira: Jana Xin atezaina (17 urte) Atletico Madrileko bigarren taldetik etorria; Sonia Garcia Majarin atzelaria (18 urte), Atletico Madrilek utzia; Nerea Nevado atzelaria (20 urte), Athleticek utzia; Garazi Facila hegaleko atzelaria (21 urte) eta Sara Carrillo aurrelaria, (18 urte) Osasunatik etorriak; Carla Armengol erdilaria (23 urte), Bartzelonatik etorria; eta Abdulai Mukarama aurrelaria (18 urte), AEBetatik heldua. Horietatik, soilik Nevadok eta Armengolek jokatu dute Lehen Mailan. Joan den sasoian Sevillan aritu zen Armengol, Bartzelonak utzita, eta hamasei partida jokatu zituen. Aurrelariak aurrerapauso bat eman dezake, eta aurreko jokalarien artean erreferente izan daiteke. Hari laguntzen, Marta San Adrian aurrelaria eta Ane Miren hegaleko aurrelaria egongo dira. Aurrelari donostiarrak 11 tanto eskuratu zituen Bigarren Mailan, eta maila horretako Ipar B multzoko golegile nagusia izan zen joan den denboraldian.

Atzeko lerroa indartzeko asmoz, eskarmentu handiko bi jokalari ere fitxatu dituzte arabarrek: Osinachi Ohale eta Cristina Auñon. Ohalek hamasei partida jokatu zituen joan den sasoian Madrilekin Lehen Mailan, eta 29 urte ditu nigeriarrak. Auñon eskuin hegaleko atzelariak 32 urte urte ditu, eta Rayo Vallecanon egon da azken 11 sasoitan. Ohalek eta Auñonek ez ezik, taldean dauden hainbatek ere eskarmentua dute gorengo mailan: hain justu, Itziar Gastearenak, Cristina Cornejok eta Alba Aznarrek. Crespo entrenatzailea esperientzia eta gaztetasuna uztartzen ahaleginduko da.

Zortzi jokalari etorri dira, eta beste zazpik, berriz, taldea utzi behar izan dute; denentzako tokirik ez baitago. Amancay Urbanik, Uxue Mendiak, Silvia Meridak, Silvia Ruizek, Erika Samirak, Minori Chibak, eta Maialen Martinezek ez dute Alavesen jarraituko. Martinezek, ez du segituko jokalari moduan, baina talde teknikoan egongo da datorren sasoian. Denboraldia prestatzeko bederatzi lagunarteko jokatuko ditu Alavesek; lehena uztailaren 31n izango da: Alaveseko jokalarien artean arituko dira, eta hurrengoa abuztuaren 4an izango da, Laurusen (Errioxako taldea) aurka.

Eibar

Eibarrentzat bigarren denboraldia izango da Lehen Mailan. Aurreko sasoian helburua aise bete zuten; hiru partidaren faltan lortu zuten mailari eustea, Logroñoren aurkako lehian. Eibar sendotasunez estreinatu zen gorengo mailan. Iker Dorronsororen taldea indartsu eta seguru aritu zen defentsan, eta kontraerasora azkar ateratzeko abilezia ere badutela erakutsi zuten jokalariek.

Bereziki, Thembi Kgatlanak egin zuen distira. Hegoafrikarra taldeko golegile nagusia izan zen, hamar golekin. Hori gutxi ez, eta goleko paseak ere eman zituen: zazpi guztira. Aurrelariak ez du taldean jarraituko, Atletico Madrilek fitxatu du, eta armaginek haren falta sumatuko dute. Kgatlanaz gain, beste lau jokalarik ez dute taldean jarraituko: Nerea Abancens Napo-k eta Esti Aizpuruak erretiroa hartu dute, eta Jujuba Cardozo eta Mar Torrasi kontratua amaitu zitzaien. Horiek utzitako hutsunea betetzera etorri dira Amaia Peña atezaina, Alejandra Bernabe ezker hegaleko atzelaria eta Elba Verges atzelaria. Peña eta Bernabe Athleticek eta Athletico Madrilek utzita etorri dira, hurrenez hurren. Vergesek, berriz, sasoi baterako sinatu du; Espanyoletik dator. Horiez gain, fitxaketa gehiago etorriko direla iragarri du aurkezpenaren prentsaurrekoan Eibarko entrenatzaile berriak: Ana Junyentek.

Kataluniako entrenatzaileak ordezkatuko du aulkian Dorronsoro. Junyent Bigarren Mailan egon da Bartzelonako Seagull taldean azken bi denboraldietan, eta jokalari ere izandakoa da Bartzelonan. Haren aurkezpeneko prentsaurrekoan adierazi zuen nolakoa nahi duen izatea Eibar: «Klubaren identitatea galdu gabe, nik emandako ñabardurak izango ditu taldeak». Ikusteko dago zer-nolako estiloa nahiko duen Junyentek, eta horretarako daude lagunartekoak; gauzak probatzeko eta ikusteko zerk funtzionatzen duen ondo eta zerk gaizki. Bost lagunarteko jokatuko dituzte; lehena, Osasunaren aurka, Zangozan (Nafarroa), abuztuaren 7an.

Ana Junyent, Eibarreko entrenatzaile berria, sasoi-aurreko lehenengo entrenamenduan. @SDEibar

Athletic

Athleticek azken denboraldiko akatsetatik ikasi eta hobetu nahiko du. Joan den sasoian bederatzi partida kateatu zituzten garaipena lortu gabe; beren historian inoizko boladarik txarrena izan zuten. Zuri-gorriak hamaikagarren postuan zeuden sailkapenean; jaitsiera postuetatik soilik lau puntutara. Bolada txar horrek eragin zuen Angel Villacampa entrenadorea kargutik kentzea. Iraia Iturregik hartu zuen haren lekukoa, Eguberrien ondoren. Athleticeko jokalari ohiak estreinako lehia galdu zuen arren, taldearen dinamika aldatzea lortu zuen, eta beste freskotasun bat eman zion taldeari: hamaikagarren postuan amaitu zuten liga, jaitsiera postuetatik urrun.

Bizkaitarrek berri handirik gabe hasi dute sasoi-aurrea. Taldearen bizkarrezurra mantendu dute, eta Lehen Mailan esperientzia duten hiru fitxaketa egin dituzte: Mariasun Quiñones atezaina eta Itxaso Uriarte erdilaria Realetik, eta Ainize Barea Peke aurrelaria Deportivotik. Harrobiko bi jokalariri ere lehen taldeko fitxa egin diete: Irene Ogiza erdilariari eta Leire Monente aurrelariari. Ogizak sei gol sartu zituen joan den denboraldian, eta, Lucia Garciaren atzetik, taldean gol gehien sartu zituen jokalaria izan zen. Horiez gain, harrobikoen aldeko apustua egin nahi du Iturregik; zortzi jokalariei eman die aukera denboraldi-aurrea lehenengo taldearekin egiteko. Klubera jokalari berriak etorri diren bezala, beste hainbat joan dira. Andene Leginak eta Leia Zaratek futbola utzi dute; Andrea Sierrak, Jone Ibañezek, Marta Pereak eta Maria Diazek ez dute kontratua berritu; eta Bibiane Schulze, Nerea Nevado eta Amaia Peña beste talde batera joan dira, utzita.

Iturregik, joan den astean egin zuen prentsaurrekoan, taldearen helburua finkatu zuen: jaitsiera postuetatik urrun egotea, eta, ahal bada, sailkapenaren erditik gora. Taldea «itxita» dagoela adierazi zuen bizkaitarrak: «Ondo indartu gara, eta talde lehiakorra osatu dugu». Zuri-gorriak, denboraldia prestatzeko asmoz, Osasunaren aurka ariko dira abuztuaren 10ean, Lerinen (Nafarroan).

Athleticeko jokalariak denboraldi-aurreko lehenengo entrenamenduan. @AthleticClubFem

Reala

Realak inoizko denboraldirik onena egin zuen: bosgarren postuan amaitu zuen sasoia. Txapeldunen Ligako lehen hiru postuetan sartzeko borrokan aritu zen denboraldian; nahiz eta bukaera aldera lehen hiru postu horietatik urrundu. Emaitza eta joko aldetik sasoi ezin hobea izan dena pixka bat zapuztu da, hamar jokalarik ez dutelako taldean jarraituko. Nahikari Garciak, Mariasun Quiñonesek, Itxaso Uriartek, Leire Bañosek, Nuria Mendozak, Kiana Palaciok, Barbara Latorrek, Lucia Rodriguezek, Maitane Lopezek eta Manu Lareok kluba utzi dute. Taldean ez jarraitzeko zenbait arrazoi egon dira; entrenatzailearekin izandako desadostasunak, klubak egindako kontratuaren eskaintzarekin konforme ez egotea, eta arrazoi pertsonalak, besteak beste.

Natalia Arroyok lanak izango ditu denboraldi-aurrean; taldea goitik behera aldatu da, eta hamar jokalari horien hutsunea betetzea ez da erraza izango. Izan ere, taldea utzi zutenetako askok hainbat urte zeramatzaten Realean: Itxasok, hamar; Bañosek eta Nahikarik, zortzi; Quiñonesek, zazpi; eta Mendozak eta Lareok, sei. Gainera, ez dira nolanahiko jokalariak, horietako bost talde indartsuetara joan dira; joan den sasoian lehen lau postuetan sailkatu ziren taldeetara, hain zuzen. Madrilera (Nahikari eta Lucia), Athletico Madrilera (Maitane Lopez eta Barbara Latorre), eta Levantera (Nuria Mendoza eta Leire Baños). Jokalariak ez ezik, talde teknikoa ere aldatu da: Iñaki Goikoetxea bigarren entrenatzaileak eta Ander Ruiz atezainen entrenatzaileak taldea utzi dute. Horien ordez, Eder Maestre eta Beñat Etxebeste egongo dira.

Inor ez da ezinbestekoa, eta horretarako etorri dira Iris Arnaiz, Clare Pleurer, Manuela Vanegas, Emma Ramirez, eta Allegra Poljak; Nahikarik eta enparauek utzi duten hutsunea betetzera. Atzeko lerroa indartzera etorri dira Arnais, Vanegas, eta Ramirez. Ez, ordea, Pleurer, eta Polja; erdian eta aurrean jokatzen baitute. Arnaiz jaitsi berri den Deportivotik etorri da, eta atzean zein euskarri moduan jokatu dezake; Pleurer estatubatuarra eta Poljak serbiarra Granadillatik datoz; Vanegas kolonbiarra, berriz, Espaynoletik etorri da; eta, azkenik, Ramirez sasoi baterako etorri da, Bartzelonak utzita. Horiez gain, Mirari Uria harrobiko aurrelariari lehen taldeko fitxa egin diote. Taldea ez dago itxia, eta litekeena da fitxaketa gehiago iragartzea datozen asteetan.

Nerea Eizagirrek, Amaiur Sarriegik eta Sanni Franssik sasoi ona burutu zuten; tolosarrak eta donostiarrak hamahiru gol zakuratu zituzten, eta finlandiarrak, 11. Haiek dira datorren denboraldian taldearen zama bizkarrean hartu beharko dutenak. Ikusteko dago talde txuri-urdina nola moldatuko den ligan; taldeak aldaketa ugari jasan ditu, eta pieza guztiak bat etortzen ahalegindu beharko du Arroyok. Horretarako daude lagunartekoak; lehena abuztuaren 14an eta 15ean izango da: txapelketa bat jokatuko dute Leonen, Madrilen, Real Madrilen eta Cacereñoren aurka.

Realeko jokalariak eta talde teknikoa denboraldi-aurreko lehendabiziko entrenamenduan. @realsociedadfem


Summary: «Txertaketa kanpaina hain zabalduta egon ez balitz, hau sarraski bat izango zen». COVID-19aren gaineko ezagutza izugarri handitu da urte eta erdi eskasean, eta, horretarako, ezinbestekoa izan da zientzialarien lana. Lopez-Goñi mikrobiologoak hilabete hauetan gertatutakoaren jarraipena egin du, bai herritar gisa, bai zientzialari gisa.

Gizarte osoan bezala, zientzian ere aldaketa sakonak eragin ditu pandemiak, eta, inoiz baino gehiago, gizateria laborategian amantala zuria daramatenei begira dago, erantzun bila. Horietako batzuk ziztu bizian etorri dira; txertoak izan daitezke horren lekuko, Nafarroako Unibertsitateko mikrobiologo Ignacio Lopez-Goñik (Iruñea, 1962) nabarmendu duenez. Beste erantzun batzuek, ordea, denbora gehiago beharko dute. Izan ere, biziak salbatzeko, zientziak erritmoak azkartu behar izan dituen arren, presak ez dira ezagutzaren bidean urratzeko bidaiderik hoberenak.

Zientzialariak nahi gabeko protagonista bihurtu zarete. Gizarteak asko jo du zuengana pandemiari buruz galdezka?

Bai, eskari handia egon da. Gizarteak eta politikariek zientziari begiratu diote, ziurtasunen bila. Baina arazoa da gai honetan ziurgabetasun handia dagoela. Gainera, zientziak denbora asko behar du aurrera egiteko: ikerketaren prozesua egiteko urteak behar dira, baina gizartea orain baino ez da horretaz konturatu. Gainera, zientziak beti aurrera egiten du pauso bat aurrera eta bi atzera eginez. Datuak eta ebidentziak eskuratzen diren heinean, ezagutzak aldatu egin daitezke. Adibidez, pandemiaren hasieran nik neuk esaten nuena eta orain esaten dudana desberdina da. Ez nuen uste arriskua hain handia izango zenik.

Garai horietan nahiko zaila zen mezua ondo fintzea, ezta?

Bai. Batetik, pandemia handi bat itxaroten ari ginen, baina uste genuen gripeari lotuta egongo zela. Koronabirusei lotuta egon diren beste gaitz handiak, SARS eta MERS, azkenean ez ziren pandemikoak izan. Bestetik, zaila zen gauzei neurria hartzea, tartean, Txinak zenbait muga dituelako haren komunikazioan, eta, horregatik, inoiz ez zenekien norainokoa zen egia kontatzen ari zirena. Osasunaren Mundu Erakundearen [OME] prestigioa ere ez zegoen punturik gorenean. 2009an pandemia bat etorri behar zela esana zuten, baina azkenean ez zen uste bezain larria izan. Orain, egoera ikusita, agerikoa da OMEren zenbait txostenek ziotenari kasu egin behar izan geniola.

Halere, denborarekin gero eta datu fidagarriagoak lortu dira.

Hain justu. Horregatik, ni ez naiz oso kritikoa lehen olatuan gertatu zenarekin; ez zegoen guztiz argi zer egin behar zen. Egia da bi aste aurreratu zitezkeela hainbat erabaki, baina hori gauzak gertatu ondoren aiseago ikusten da. Kritikoagoa naiz, ordea, ondorengo olatuekin, horietan estrategia falta nabarmena izan zelako. Pandemiak globalak dira, eta birusak ez ditu mugak aintzat hartzen. Halere, nazioartean ez dago egon behar bezalako kolaboraziorik. Ez da lidergorik egon. Eta hori maila guztietan jazo da. Gauza bat da, adibidez, erkidegoetan antolatutako estatu bat edukitzea, eta beste gauza bat da horien arteko kolaboraziorik ez egotea. Koordinazioa oso eskasa izan da. Gaia gehiegi politizatu da askotan. Maskararen erabilerarekin, etxeratze aginduekin eta antzeko gauzekin erkidegoen artean gertatzen ari dena katramila galanta da.

Australian neurri zorrotzak jarri dituzte mugetan, eta, halere, iritsi zaie delta aldaera...

Bai, kudeaketa zaila da. Zeelanda Berria, Indonesia, Vietnam, Txina... herrialde horietan badirudi nolabaiteko pandemiaren kultura bat dutela garatua. Zero COVID estrategia baten alde apustu egin dute, eta oso neurri indartsu eta drastikoak hartu dituzte berehala. Hiri batean 60 kasu atzeman dituztenean, hiri oso bat ixteko gai izan dira, hamabost egunez. Ikusi dugu neurri horiek oso eraginkorrak izan direla birusari aurre egiteko. Epe luzera begira, ekonomiari begira adibidez, onerako izan dira. Europan beste estrategia bat jarraitu dugu, birusarekin batera bizitzeari lotuta. Erresuma Batuan adibidez, adinekoak babestu eta gainerakoak kutsatzearen alde egin zuten, baina gero ikusi zen horrek ez zuela funtzionatu, eta oso arriskutsua zela.

Aipatu duzun pandemia kultura hori gurean ere geratuko da agian?

Teorian, bederen, azkar erantzuteko gaitasun handiagoa izan beharko genuke. Baina, egia esanda, praktikan zalantzak ditut. Izan ere, osasungintzan, lehen mailako arreta indartu behar izan genukeen, baina, berriro ere, kolapsatuta egin dugu. Jende guztiak zioen gehiago inbertitu behar zela osasungintzan, baina ez da egin. Osasun sistema egokia izatea funtsezkoa da horrelakoei aurre egiteko. Ehun hildako egun batean izan ahal dituzu, edo kopuru berdina hilabete batean. Lehen aukerak osasun sistemaren kolapsoa dakar. Hori da hasieran horrenbeste aipatzen zen leloa: kurba leundu; eta ideia hori baliagarria da oraindik. Garai hartan konfinamenduaren bitartez lortu genuen kurbari eustea, eta, orain, txertoekin. Honek gogorra eman dezakeen arren, hildakoen kopuru onargarri bat lortu behar dugu. Gripearekin ere urtero milaka pertsona hiltzen dira, baina ez da sistema kolapsatzen.

Estatu bakoitzak inteligentzia zerbitzuak ditu bere interesak babesteko, baina ez dago halakorik gizateriaren interesak babesteko. Pandemia lagungarria izango al da horretan?

Konplexua da, baina argi dago paradigma aldaketa bat beharrezkoa dela. Bigarren Mundu Gerraren ostean nazioarteko hainbat erakunde sortu ziren Nazio Batuen Elkartearen inguruan. Agian orain da beste aurrerapauso bat emateko garaia. OMEk ez du botere exekutiborik, kontsultiboa baino ez da, eta haren finantzaketa oso mendekoa da zenbait herrialderekiko. Independentzia handiagoa izanez gero, agian gauzak hobeto kudea litezke. Adibidez, nazioarteko osasun indar bat egon liteke, haien laguntza behar denean azkar batean zabaltzeko, kasko urdinen antzera. Era berean, elkartasunean oinarritutako ekinbideak indartu behar dira; adibidez, diru asko ez duten herrialdeetan txertoak zabaltzea helburu duen Covax programa indartuta. Ikusten ari gara arazoak globalak direla. Horretan agian lagungarria izan daiteke klima aldaketari buruz orain dugun pertzepzioa. Gainera, ingurumenak eta osasunak badute harreman bat.

One Health kontzeptuaz ari zara, ezta? Zer da hori, eta nola eraman daiteke hitzetatik ekintzetara?

Kontzeptu horrekin adierazi nahi dugu osasun bakarra dagoela, eta osasunaren inguruko kontuak gizakiei, animaliei eta ingurumenari lotuta daudela. Gizarteari ideia hori transmititzea ondo dago, noski, baina agintariei helarazi behar diegu benetan. Errealitatera eramateko, hezkuntza sisteman txertatu behar da, irakasgaien bitartez edo. Mediku askok oraindik uste dute animalien osasuna albaitariei baino ez dagokiela. Eta erakundeek deialdi bereziak egin beharko lituzkete, kasurako, kontzeptua jorratzen duten proiektuetarako bekak eta diru laguntzak ahalbidetuta.

Liburu batean diozu osasunean inbertitu behar dela, baina oinarrizko zientzia ahaztu gabe. Zergatik?

Gero eta argiago dagoelako hasieran erabilera zehatz bat ez duen zientzia ere baliagarria dela. Orain badirudi dena dela osasuna, baina ez da soilik hori. Tximeleten inguruan ikertzea onuragarria izan daiteke, urte luzez saguzarren inguruan ikertzea baliagarria izan den era berean.

Hau amaitzean, eta alfonbra altxatzen dugunean, zaindu ez ditugun gauza asko ikusiko al ditugu?

Baiezkoan nago. Leku askotan indar guztiak pandemiari aurre egitera bideratu behar izan dituzte; sua amatatzen ibili gara, nolabait esateko. Baina tentuz ibili behar gara. Afrikan ebolaren agerraldia gertatu zenean ere ikusi zen txertaketa programak bertan behera utzita zeudela, eta orain ere OMEk ohartarazi du haurren ohiko txertaketa ez dugula zaindu. Bestetik, auskalo zer-nolakoa izan den COVID-19aren benetako eragina: Afrikako datuei erreparatzen badiegu, askotan zuriz agertzen dira. Eta hori ez da izango, noski, kutsatuak eta hildakoak egon ez direlako.

Txertaketari lotutako zenbakiak itzelak dira, ezta?

Bai, txertoak arrakasta izugarria izan du. Aurretik ere halako txertoen gainean lan egiten ari ziren, eta dagoeneko 200 txerto mota baino gehiago garatzen ari dira; horietatik batzuk jada merkatuan daude. 4.000 milioi dosi baino gehiago jarri dira jada, eta hori guztiz historikoa da. Gure artean, badira bosgarren olatu hau iazko udararekin alderatzen dutenak. Inondik ere: konparazioa egin behar duzu aurreko olatuekin. Hala izanik, orain daukagun intzidentziarekin, populazioaren erdia txertatuta egon ez balitz, hau benetako sarraskia izango zen. Eta hala jarraitu beharra dago: gizateria osoaren %70 txertatu behar da, eta ez du balio nire herrian egiteak eta albokoan ez.

Nola eragin dio pandemiak zientziari berari?

Modu askotan; adibidez, argitaratze sisteman. Ohiko sistema da ikerketa aldizkari bati bidaltzea, eta beste zientzialari batzuek berrikusi ostean argitaratzea. Adituen ebaluazioa deitzen den prozesu hori oso luzea da. Argitaratzeko ordaindu behar duzu, edo, bestela, irakurleak ordaindu behar du. Ikertzaileen curriculuma horren arabera neurtzen da, eta negozio handia da aldizkarientzat. Pandemiarekin asko zabaldu da beste sistema bat: argitaratu bitartean, artikuluak modu irekian argitaratzen dira Interneteko biltegi batean, adituen ebaluaziorik gabe. Prozesu arina da, baina arriskutsua ere bai: edozein gauza sar daiteke bertan, eta hedabideen eta sare sozialen bitartez azkar zabaldu daitezke bermerik gabeko artikuluak. Baina, oro har, nik uste dut egoera honek agian aldatuko duela zientzian argitaratzeko ditugun moduak, baita zientzialarien lana ebaluatzeko sistema ere.

Nolakoa izango da etorkizuna, zure ustez?

Hor espekulazioak baino ezin ditut egin. Ez dut uste birusa desagerraraziko dugunik; orain arte baztanga eta behi izurria baino ez ditugu akabatu, eta ez da kontu erraza izan. Joera ikusita, pandemiko izan ordez, birus endemiko bihurtuko da agian, eta urtaroen arabera zabalduko da. Birusa aldatzen ari da, gu immunizatzen ari gara, eta baliteke oreka batera iristea.

Txertoak munduan zabaldu ala adinean behera jo beharko genuke?

Erabaki zaila da. Munduan pertsonarik zaurgarrienak babestu behar dira, hemen ere adinekoekin hasi ginen moduan, berdin egin beharko genuke maila globalean. Adingabeei dagokienez, tarte horretan gaitzak sortzen dituen heriotzen kopurua oso txikia da, eta, hortaz, txertoen onura eta arriskuen arteko harremanaren arabera, nire ustez, ez du konpentsatzen.


Summary: Herritarren %7k hartu dute parte Mexikoko galdeketan. Parte hartu duten herritar gehienek baiezkoa eman dute. Loteslea izateko, herritarren %40k eman behar zuten boza. Egiaren batzordea sortuko dutela iragarri du Morena alderdiko buruak.

Igandean, goizeko zortzietan, ateak ireki zituzten Mexikon herrialde osoan jarritako ehunka hauteslekuk, nazio mailako lehen galdeketa egiteko. Herritarren parte hartzea oinarri, 1988. eta 2018. urteen artean karguan egon ziren presidenteen jarduerak epaitzearen inguruko galdeketa egin zuten. Jasotako erantzuna, baina, eskasa izan zen. Mexikon bizi diren 96 milioi herritarri zabaldu zieten parte hartzeko deialdia, baina 6 milioi eta erdik (%7 inguruk) bakarrik eman zuten boza, egitasmoa abian jartzeko beharrezkoa zen %40ko parte hartzetik urruti.

Boza eman zutenen artean, %89 inguruk presidente ohien jarduerak ikertzeko prozesuaren alde egin zuten; ezezkoa eman zuten herritarren %1,5 inguruk; eta bozen %2 baliogabeak izan ziren.

Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak berak bultzatu zuen galdeketa, eta herritarren parte hartzea apala izan zen arren, egitasmoa «arrakastatsutzat» jo zuten haren alderdikoek. Morena alderdiko kideek lortutako emaitzak txalotu zituzten. Honelaxe idatzi zuen Mario Delgado buruzagi nazionalak Twitterreko kontu ofizialean: «Baiezkoak irabazi du, eta biktimak protagonista izango diren inpunitatearen aurkako etapa berri bat hasi da gure herrialdean. Jendearen justizia goseak ezezkoari irabazi dio. Haien ahotsa ez dadila inoiz ahaztu!».

Lege proposamena ezartzeko herritarren %40k hartu behar zuten parte. Hala ere, Morena alderdiko buruak egiaren batzorde bat sortuko dutela iragarri zuen: «Ez dut uste gaurko galdeketa kalifikatzeko parte hartzean oinarritu behar dugunik. Lorpen handia da». Gainera, INE jo zuen parte hartze txikiaren erantzuletzat, eta galdeketa «boikotatu» izana leporatu zion. Ekainean 163.000 hautesleku jarriko zituela iragarri zuen institutuak, baina 57.000 baizik ez zituen jarri. INEk, berriz, salatu zuen «eskasa» zela kongresuak emandako aurrekontua.

Nazio mailako lehen galdeketaren emaitzak modu oso desberdinean interpretatu zituzten oposizioko alderdiek. Haiek porrot hitzarekin definitu zuten atzoko jardunaldia. Are gehiago, PRD Iraultza Demokratikoaren Alderdiko buruak salatu zuen galdeketa «gezur hutsa» izan zela: «Legea aplikatu egin behar da. Dagoeneko presidente ohiak epaitzeko tresnak badituzte, erabili ditzatela, eta ez badituzte, jendea engainatzen aritu diren demagogo hutsak dira».

PRDko buruaren kritikekin bat egin zuen Marko Cortes PAN Ekintza Nazionalerako Alderdiko buruak, eta galdeketa gobernuaren «kapritxo bat» zela esan zuen. Gainera, galdeketa egiteko 500 milioi dolar (420.804.576 euro) xahutu izana leporatu zion Mexikoko Gobernuari.

Galderak airean

Nazio mailako galdeketaren helburua garbia zen: herritarren babesa lortzea bost presidente ohiren jardueren ikerketa abian jartzeko. 2018an bozak irabazi zituenetik, Lopez Obradorrek sarritan adierazi izan du presidente ohi horiek auzitara eramateko asmoa. 1988tik 2018ra bitartean Mexikoko agintean egon ziren bost presidenteei egotzi zien ondasun publikoak pribatizatzea, iruzurra egitea, herritarren aurkako segurtasun estrategiak martxan jartzea eta ustelkeria kasuetan parte hartzea. Ekintza horien arduradunak izango liratekeen: Carlos Salinas de Gortari (1988-1994), Ernesto Zedillo (1994-2000), Vicente Fox (2000-2006), Felipe Calderon (2006-2012) eta Enrique Peña Nieto (2012-2018).

Mexikoko presidentearen helburua zehatza zen arren, herritarrek zalantza ugari izan dituzte azken asteotan. Galdeketan egin zuten galdera «orokorregia» zela salatu zuten askok. Hau zen herritarrek erantzun beharreko galdera: «Ados al zaude ekintza egokiak gauzatzearekin, esparru konstituzionalari eta lege esparruari atxikiz, aurreko urteetan eragile politikoek hartutako erabaki politikoak argitzeko ekintzei ekiteko, justizia eta biktima posibleen eskubideak bermatze aldera?». Gobernuak ez zuen azaldu, ordea, behin legea onartutakoan zein izango ziren eman beharreko hurrengo pausoak, eta horrek areagotu egin zuen herritarren mesfidantza.

Galderak zalantza ugari utzi zituen airean, eta herritarrak bitan banatu zituen: galdeketak herrialdeko goi kargudunen inpunitatea amaitu zezakeela uste zutenak batetik, eta legea aplikatzeko boza ematea zentzugabea zela uste zutenak bestetik. Erakundeen artean ere nabarmena zen bi iritzien arteko aldea. Zapatistek, esaterako, galdeketaren alde egin zuten, «masakreetako biktimen justiziaren alde». HRW Human Rights Watch erakundeko kideek, berriz, galdeketa «zirku politikoa» zela esan zuten.

Eta orain zer? Horixe da galdera. Atzoko galdeketa arrakasta borobila izan zen batzuentzat, sekulako porrota besteentzat. Anabasaren erdian, Lopez Obrador isilik mantendu da, eta oraingoz ez du hurrengo pausoen inguruko informaziorik eman.


Summary: Azken orduetan izandako bi eraso matxista salatu dituzte Barakaldon. Erasoetako bat atzo gertatu zen; bigarrena, gaur goizean. Udalak jakinarazi duenez, Poliziak gizonezko bat atxilotu du indarkeria matxista leporatuta.

Beste bi eraso matxista Euskal Herrian. Barakaldon gertatu dira, Bizkaian. Udalak eman du erasoen berri: argitaratutako informazioaren arabera, erasoak atzo eta gaur gertatu dira. Atzokoari dagokionez, emakumezko batek salatu du bikotekideak bortxatu egin duela. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du, eta, udalak jakinarazi duenez, biktimak babes psikologikoa eta juridikoa jaso du jadanik. Beste eraso matxista gaur gertatu da, goizaldean. Oraingoz ez dute eman hari buruzko informaziorik.

Halaber, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du atzo gizonezko bat atxilotu zutela indarkeria matxistarekin loturiko delituak egotzita, Barakaldon.

Barakaldoko Udalak erasoen kontrako mahaira deitu du gaurko. Mahaia hiriko elkarte feministek, emakume taldeek, poliziek, LGBTI kolektiboek eta herriko talde politikoek osatua da, besteak beste. Zer gertatu den aztertu eta erantzuna emateko ekintzez jardun dute bilkuran. Hala, Barakaldo-Argitan emakumearen arreta zentroak elkarretaratzea egitera deitu du biharko. Arratsaldeko 18:30ean eginen dute protesta, herriko Udaletxe plazan.


Summary: Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira gaur. Simon, Zubimendi, Moncayola, Merino eta Oiartzabal futboleko finalerdietan lehiatuko dira; Aginagalde eta Gurbindo, eskubaloiko final-laurdenetan; Lopez-Arostegik saskibaloiko final-laurdenak jokatuko ditu; Peponnetek estropada erabakigarria izango du; eta Asier Martinezek bihar ekingo dio, 110 metroko hesidunean.

Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira bihar, abuztuak 3, Tokion. Kevin Peponnet izango da lehena, 05:10ean. Gizonezkoen belako 470 modalitateko bederatzigarren eta hamargarren probetan ariko da, eta horien ondoren jakingo da ea lapurtarra finalerako sailkatuko den. Gaur jokatu behar ziren estropada horiek, baina, itsasoaren baldintzengatik, atzeratu egin dituzte.

Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo final-laurdenetan lehiatuko dira Suediaren kontra, 06:15ean. Aurrera egiten badute, abuztuaren 5ean izango dituzte finalerdiak.

06:40ean, berriz, Xabier Lopez-Arostegiren txanda izango da. Espainiako gizonezkoen saskibaloi selekzioarekin ariko da final-laurdenetan, AEBetako selekzioaren aurka.

Asier Martinezek 110 metroko hesiduna korrituko du, 12:10ean. Proba hori izango da aurtengo Olinpiar Jokoetan jokatuko duen lehenengoa, eta aurrera egiten badu, abuztuaren 4an finalerdiak izango ditu.

13:00etan Unai Simon, Martin Zubimendi, Jon Moncayola, Mikel Merino eta Mikel Oiartzabal finalerdietan lehiatuko dira, Japoniaren kontra.

Bihar, gainera, gimnastika artistikoko zenbait final jokatuko dira, 10:00etatik aurrera. Atletismoan ere jokatuko dira finalak, 03:50ean hasita.

Kontsultatu hemen 2020ko Tokioko Jokoen egutegia eta proben ordutegia: egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Summary: «Kirolari guztiek bizi beharko genituzke Joko batzuk». Bihar Japoniari finalerdietan irabaziz gero (13:00), finala jokatuko du, beste lau euskal herritarrekin batera: Unai Simon, Martin Zubimendi, Mikel Merino eta Jon Moncayola. Sasoi onean dagoela dio.

Entrenamendua amaitu, eta afaldu ostean erantzun die galderei Mikel Oiartzabal Realeko jokalariak (Eibar, Gipuzkoa, 1997). Japoniaren aurkako finalerdia «zaila eta gogorra» izango dela dio.

Oso luze doa denboraldia. Liga amaitu eta gero, Eurokopa jokatu zenuen, eta orain, Olinpiar Jokoetan ari zara. 60 partida baino gehiago jokatu dituzu, 4.000 minutu inguru. Ez al zaude nekatuta?

Ondo nago. Egia da Espainiako Kopako finalaren eta Liga amaieraren arteko partidak zertxobait luze egin zitzaizkidala, eta hanketan nekea antzeman nuela. Baina Eurokopa amaitu eta Jokoetarako egonaldia hasi arteko denboran lauzpabost egun izan nituen atseden hartzeko, eta, batez ere, mentalki oso ondo etorri zitzaizkidan. Askotan hori baita beharrezkoa. Buruak atsedena behar du, eta egun batzuez futbola ahaztea. Orain hankak ondo ari zaizkit erantzuten, eta ilusio eta gogo handiarekin nago domina bat lortzeko. Ea posible den. Sentipen onekin segitu nahi dut, horrek ere asko lagunduko baitit Realarekin liga ondo hasteko. Ez nik bakarrik, baita Martinek [Zubimendi] eta Mikelek [Merino] ere. Gainera, garbi dut taldearen arrakasta dela batek edo besteak jokatu taldea ondo aritzen dela. Alde horretatik, zaleak lasai egon daitezela.

Nola ari zara bizitzen Olinpiar Joko batzuetan egotea?

Duela egun batzuetara arte, hotel batean egon ginen. Baina orain olinpiar hirian gaude. Esperientzia izugarria da. Hain toki txikian hainbeste kirolari ikustea oso polita da. Kirolaren balio guztiak islatzen dira: ahalegina, batasuna, elkartasuna... eta gugan indartu egiten dira. Kirolari guztiek izan beharko genuke halako zerbait bizitzeko aukera, zure kirolari nortasuna indartzen baitu. Zorte handia dut.

Hala ere, ezohiko Olinpiar Jokoak dira hauek. Ez al ziren atzeratu behar?

Kirolariek, baita antolatzaileek ere, ahalegin handia egin dugu, eta ahalegin horrek merezi izan du, ikuskizuna ederra izaten ari baita.

Beste gai batzuk azaleratzeko ere balio izan dute Olinpiar Joko hauek: besteak beste, kirolarien buruko osasunarena. Zuk sentitu duzu presio eta zama hori?

Goi mailako kirolean zaudenean, badakizu presio egoerak biziko dituzula. Guk, Realean, psikologoarekin egiten dugu lan horretarako. Alde horretatik, uste dut aurrerapausoak ematen ari direla kirolean. Baina halakoak gehiago ikusaraztea falta da. Orkatilan edo belaunean lesio bat dugunean, adibidez, esan egiten da. Baina buru osasuneko kontuekin, ezkutatzea izan da joera. Bada garaia hori aldatzeko.

Presio edo zama hori batzuetan zuek jartzen diozue zeuen buruari; beste batzuetan, berriz, zaleek edo hedabideek jartzen dizuete presioa. Errazegi epaitzen zaituztete?

Onerako eta txarrerako, baietz uste dut. Gainera, sare sozialek areagotu egin dute joera hori. Edozer esan eta idatz daiteke hor. Bada garaia horri neurria hartzeko. Jendeak gure lekuan jarri behar du. Ez gure lekuan bakarrik, baita gure senide eta lagunenean ere. Haiek ere asko sufritzen dute, eta guk ere bai, haiek sufritzen ikusita. Biles oso ausarta izan da.

Sufrituta, baina finalerdietara iritsi zarete, eta, bihar Japoniari irabaziz gero, ziurtatua izango duzue domina bat.

Hala da. Hasieratik ikusi da zein txapelketa gogorra eta parekatua izan den. Aurkariek maila ona dute, eta, jokotik harago, sekulako eragina duen beste faktore bat ere nabarmendu nahiko nuke: beroa. 30 gradutik gora egiten du, eta %80ko hezetasuna. Zelaian, sentsazio termikoa 40 gradu ingurukoa da. Oso gogorra da baldintza horietan ondo eta bizi jokatzea, guri gustatzen zaigun moduan. Gorputzak sekulako tratua hartzen du, eta kosta egiten da ahalegin horretatik indarberritzea. Horrek berdindu egiten ditu gauzak. Arlo tekniko-taktikotik harago, freskoen dagoen taldeak azken txanpa honetan asko izango du irabazia. Japoniak ez dizkigu gauzak erraz jarriko. Etxeko selekzioa izanda, ohituago dago baldintza hauetan jokatzera, eta erakutsi du talde ausarta eta teknikoki ona dela. Gu gure jokoa egiten ahaleginduko gara, jokoaren ekimena izaten.

Eurokopan eta Olinpiar Jokoetan utzi duzu penaltiak botatzeko duzun trebeziaren arrastoa. Zein da gakoa?

Gauzak garbi izatea da garrantzitsuena, zeure buruan konfiantza izatea, eta ingurukoen babesa izatea. Normalean baloia modu berean jartzen dut, eta lasterketa ere berdin egiten dut. Gero, unean bertan hartzen dut erabakia.

Ikusi duzu Realaren denboraldi-aurreko partidaren bat?

Bai. Lehen biak, Alavesen eta Monakoren aurkakoak. Ordutegi aldetik zaila da. Baina justu egun horietan partida genuen guk. Halako egunetan gehiago kostatzen da lokartzea, eta aprobetxatu egin nuen ikusteko. Oso goiz da, baina taldea ondo ikusi nuen. Irabazi egin zuen, eta lan txukuna egin. Konfiantzaz ikusi nituen taldekideak. Lagunartekoak dira, baina beti da ona irabazteko ohitura hartzea.

Aurreko denboraldi ahaztezinaren ondoren, non jarri behar da muga?

Guk urtetik urtera hobetu egin nahi dugu. Ez diogu geure buruari mugarik jarri nahi, hobetzeko tartea dugula uste baitugu. Horrretarako egiten dugu lan, eta anbiziotsuak gara. 34 urteren ostean, titulu bat lortu genuen, eta denek nahi dugu halako zerbait bizi. Baina kontziente izan behar dugu ez dela erraza. Hortik harago, erasora jokatzea da gure filosofiaren oinarria, eta horri eutsi nahi diogu. Gustatuko litzaiguke Europan aurrerapauso bat egitea ere. Ligaxkako partida batzuetan, eta batez ere final-zortzirenetako joanekoan, ez genuen partida ona egin. Baina itzulikoan gai izan ginen Manchester Uniteden aurka ondo lehiatzeko. Gainera, zaleak Anoetara itzuliko dira, eta hori motibazio handia da.

Hilabeteak pasatu dira Kopa irabazi zenutenetik. Asko pentsatzen duzu oraindik horretan?

Ordutik ez dut atseden hartu, eta egunerokoan horren sartuta gaude, ez baitut tarterik izan hori guztia barneratzeko.


Azkarretan azkarrenak

Summary: Azkarretan azkarrenak. Michael Phelps ikurraren osteko Olinpiar Jokoak izan dira Tokiokoak, eta igerilekuan hainbat izarrek egin dute distira: Dressel, Ledecky, Titmus, McKeon... Lehia eta marka ikusgarriak egin dituzte.

Igerilarien agendan gorriz markatuta daude Olinpiar Jokoak; parte har dezaketen txapelketarik garrantzitsuenak dira. Eta Tokioko Jokoetan ikuskizun aparta izan da, epikoa. Hainbat lasterketa, hainbat lehia, hainbat marka eta hainbat izen. Badira nabarmendu beharreko igerilari batzuk, eta, nola ez, haien zenbait lorpen. Michael Phelps ikurraren osteko Jokoak izan dira Tokiokoak, eta Caeleb Dressel, Katie Ledecky, Emma McKeon edota Ariarne Titmus dira haren itzala argitu duten izarrak. Hemen lehiaketako gako batzuk.

CAELEB DRESSEL

Urrezko sei domina zituen jomugan igerilari estatubatuarrak, eta hori lortzeko bidean azken urratsa falta izan zaio. Kontent egoteko moduko uzta bildu du, halere: bost urre kolkoratu ditu, eta Phelpsen lekukoa hartzeko hautagairik sendoena dela berretsi du; uretako tronuak badu jabe berria —lau estiloetako 4x100 metrokoan soilik egin zuen kale, proba mistoan; AEBek bosgarren amaitu zuten—.

Estatubatuarrak emandako ikuskizunak haren jarraitzaile oro gogobete du. Azkarrena izan da uretan, eta igerilekuan duen nagusitasuna sendotu du. Urrezkoa izan da haren parte hartzea, eta, dominetatik harago, markak ere hautsi ditu. Tximeleta estiloko 100 metroko munduko marka ezarri du. Hasieratik jarri zen probaren buruan, eta 49,45 segundoko denbora erdietsi zuen. Munduko errekor berria, Dresselek berak zeukana baino bost ehunen azkarragoa —2019ko Munduko Igeriketa Txapelketan lortu zuen hura—.

Eta, txapelketa bukatzeko, urrezko dominari munduko beste errekor bat ere erantsi zion. Lau estiloetako 4x100 metrokoan lortutakoa. AEBen garaipenean funtsezko pieza izan zen Dressel. Nota onarekin bukatu ditu Jokoak.

LEDECKY-TITMUS

Katie Ledecky estatubatuarra da historiako emakumezko igerilaririk onenetakoa, eta haren garaipen zerrendak ez du mugarik: hamar domina ditu Jokoetan. Tokion ere, ohi bezala, fin aritu da, baina oraingo honetan aurkari bat izan du: Ariarne Titmus australiarra. Bi aldiz garaitu du Ledecky.

Estua izan da estatubatuarraren eta australiarraren arteko lehia, eta zale askoren arreta bereganatu du. Ez da gutxiagorako. Titmusek aurrea hartu zion estilo libreko 400 eta 200 metroko finaletan. Baina zenbat eta distantzia luzeagoa, orduan eta hobeto moldatzen da Ledecky, eta hori baieztatu du: hura izan zen nagusi 800 metrokoan, baita 1.500ekoan ere. Azken horretan ez zen aritu australiarra.

Bien arteko lehiak, gainera, gero ere jarraituko du. Ledeckyk 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko asmoa du, eta ez du baztertu 2028ko Los Angeleskoetan ere parte hartzea. 24 urte ditu egun. Titmusek, 20.

EMMA MCKEON

Badago azpimarratu beharreko beste igerilari bat, bildutako domina sorta tarteko: Emma McKeon australiarra. Bere ibilbideko unerik gozoenean dago, eta Olinpiar Jokoen historian aldi berean zazpi domina eskuratu dituzten emakumeetan bigarrena bilakatu da; lehenengoa Mariya Gorokhovskaia gimnasta izan zen, 1952an.

McKeonek Tokion lortu dituen zazpi dominetatik lau izan dira urrezkoak, eta beste hiru brontzezkoak. Esprintean azkarrena izan da.

AEB-AK NAGUSI

AEBak izan ohi dira Olinpiar Jokoetan igerilekuaren jabe eta podiumeko protagonista. Hala izan da Tokion ere. 30 domina eskuratu dituzte estatubatuarrek: 11 urrezkoak, hamar zilarrezkoak eta bederatzi brontzezkoak. Atzetik segitu dio Australiak, hogei domina lortuta, eta koska bat beherago amaitu du Erresuma Batuak, zortzi lortuta.

AEBen nagusitasunaren gainetik, baina, australiarren lana goraipatu behar da. Eta, batez ere, emakumezkoena. Ez da makala lortu dutena: zortzi urre pilatu dituzte.

Ertz ugari ditu balentriak: Titmusek aurre egin dio Ledecky izarrari; McKeonek zazpi domina lortu ditu; Kaylee McKeown txapelduna izan da bizkar estiloan, 100 eta 200 metroko finalak irabazita. Eta beste hamaika kontu.

Eta ez bakarrik banaka, baita taldean ere. Australiarrek irabazi dituzte, esaterako, estilo libreko eta lau estiloetako 4x100 metroko txandakako probak.

MARKAK

Olinpiar Jokoetan urrezko dominen bila lehiatzen dira igerilariak; baina ez hori bakarrik. Zeharka begiratzen diete markei, eta horiek haustea ere bada asmoa. Tokion makina bat olinpiar errekor ezarri dira, eta baita munduko batzuk ere.

Tartean daude Tatjana Schoenmaker hegoafrikarrak bular estiloko 200 metroko proban lortutakoa, 2.18,95 minutuko denbora eginda; baita Dresselek tximeleta estiloko 100 metrokoan ezarritakoa ere. Gainerakoak taldean egin dituzte: Australiak emakumezkoen estilo libreko 4x100 metrokoan; Txinak emakumezkoen estilo libreko 4x200 metrokoan; AEBek gizonezkoen lau estiloetako 4x100 metrokoan; eta Erresuma Batuak lau estiloetako 4x100 metrokoan, mistoan.


Summary: «Pandemiak agerian utzi du pertsonen arteko lotura sozialen disoluzioa». Antropologiaren bitartez ikertu ditu COVID-19aren izurriteak herritarrei ekarri dizkien ondorioak. Begiz jota dauzka izua eta bakardadea, zeren, nabarmendu duenez, biak ala biak biziki presente izan baitira azken hilabeteotan.

Antropologoa eta pedagogoa da Melania Moscoso (Bilbo, 1974). Zientzia Politikoetako doktorea eta Filosofia Institutuko ikerlaria ere bada, CSIC Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian. Izurrialdian, antropologoak begirada zorrotzez egin dio so pandemiak gizartera ekarri duenari, eta, behaketa erne horretan murgildurik, ez dira gutxi ondorioztatu dituenak: beldurra izan du aztergai nagusi, batik bat. Izua zerk eragiten duen galdetuta, Moscosok argi du erantzuna: «Heriotza dago beldur guztien oinarri-oinarrian». Edonola ere, izuari ez ezik, bakardadeari ere erreparatu dio ikerlariak. Dioenez, pandemiak agerian utzi baitu pertsonen arteko lotura soziala ahula dela, «guztiz».

Argazkiak: RAUL BOGAJO / FOKU

Hamasei hilabete joan dira birusa Euskal Herrira ailegatu zenetik. Iragan den denbora hartu, eta beldurra aztertu duzu. Zergatik?

Ikusi nuenak arreta piztu zidan. Izan ere, pandemiak oso agerian utzi du herritarron beldurrak oso antzinakoak direla, betikoak. Mende batzuk atzera eginez gero, erraz ikusiko genuke ez dagoela hainbesteko alderik orduko eta egungo beldurren artean. Alde batetik, bistan da kutsatzeari diogun izua, zer esanik ez izurrite honetan. Gainera, debekuei ere badiegu izua, eta, Emile Durkheim soziologoak zioen bezala, debekuek bi alderdi dituzte. Batetik, izurrialdiko muga asko profanoak dira, birusari kontra egiteko neurri asko zientziak gidatutakoak baitira, eta, horiei dagokienez, zalantzarik ez da oso neurri eraginkorrak direla birusa ez hedatzeko. Era berean, profanoak dira txertoak eta maskarak, eta ezinbestekoak dira izurritean. Baina, bestalde, Rene Girard mitologoak zioen kutsatzea mitema bat zela, haren alde mitologikoa agerikoa baita. Fikzioari begiratzea besterik ez dago hori ondorioztatzeko. Liburuetan eta pelikuletan makina bat aldiz ateratzen da kutsatzearen gaia. Alde horretatik, kutsatzeari diogun beldurra zientziak berak ere kontrolatu edo sendatu ezin duen zerbait da, eta horretara zuzendu dut begirada. Oro har, herritarrek sentitu dute inoiz COVID-19aren pandemian adinako beldurrik? Izurria guztiz globalizatua izan da, eta pentsatzekoa da birusak mugarik ez duela ikusteak gogortu egiten duela izua. Gainera, beldurrak indar handiz hartu du gizartea, eta, nire ustez, hori gertatu da, batik bat, hilabete hauetan guztietan heriotzak presentzia handia izan duelako. Izurritearen lehenbiziko hilabeteetan bereziki. Hein handi batean, normala iruditzen zait horrela sentitzea. Gogora dezagun, adibidez, birusak sekulako agerraldia izan zuela Gasteizen, izurria lehertu berritan. Ezusteko handia izan zen.

Zer da beldurra, zehazki? Beldurra esaten zaio zure bizitzako esparruren batean zerbait kolokan sumatzen duzunean sentitzen duzunari, zure egoera edozein izanik ere parez pare mehatxu bat ikusten duzunean sentitzen duzunari. Begiak izurrialdiko bizipenei zuzendurik, aise ikusi dugu askok beldurra sentitu dutela kutsatzeko arriskuagatik; hori izan da mehatxu nagusia. Hari dagokionez, XIV. mendean izandako prozesu ia berdinak gertatu dira berriki. Ondoan dugun pertsonak kutsatu egingo gaituela pentsatzeak eragiten duen sentimendua barren-barrenean sentitu dugu askok eta askok. Hurbilekoak arriskutzat jo ditugu, eta, hala, elkartasunaren funtsa irauli egin da, nolabait. Pandemiak hainbat gorabehera izan ditu azken urte eta erdian. Beldur erauntsia noiz izan da handiena? Boladak izan dira, eta, jakina, nork bere modura bizi izan du gertatutakoa. Nolakotasunari dagokionez, izurritearen hasieran beldurrak lotura oso estua zuen ukimenarekin. Gero, baina, gaitzaren transmisio bideak zein diren aztertu, eta ikusi zen airearen bidezko kutsatzea nabarmen arriskutsua zela. Horregatik, beldurra bizitzeko modua ere aldatu egin zen. Eraldaketa kasik etenik gabekoa da. Halaber, talde zaurgarrien artean aski indartsuagoa izan da sentimendu hori. Kutsatzeaz gainera, zerk eragin du beldurra izurrialdian? Herritar batzuk bizimoduarekin zerikusia duten mehatxu batzuengatik egon dira beldurtuta: lana galtzeko beldurra, ondorio ekonomiko lazgarriak sufritzeko arriskua hurbil sentitzea... Mehatxu ugari izan ditugu aurrean. Edonola ere, beldurra zernahik eragina izan daitekeen arren, funtsezko beldurra heriotzarena da. Beldur mota guztien atzean dagoena heriotza da. Zergatik hartzen du guztia heriotzak? Apenas dugun trebeziarik heriotzari buruz hitz egiteko, gai horri aurre egiteko. Azken batean, ez dugu inolako abileziarik mundu sakratuan murgiltzeko, eta pandemiak oso agerian utzi du hori. Ez dakigu gai tabuei aurre egiten, eta, are gehiago, hori hala dela onartzen ere ez dakigu; gabezia asko ditugu horretarako. Erreminta eta gaitasun asko ditugu faltan. Zerk ekarria da gabezia hori? Heriotza asko ezkutatu da. Pentsa: hildakoak ez daude hirietan, hilerriak hiriaren erdigunetik urrun izaten dira gehien-gehienetan. Gaur egungo hilerriak ez dira garai bateko nekropolien antzerakoak, eta beilatokiak igarobideetan kokatutako eraikinetan ditugu jarriak. Gure hurkoak han agurtzen ditugu, ez-toki batean, Mark Augek esango lukeen bezala. Historiarik gabeko lekuak dira, tramite hutsak. Hala moduzko espazioak izan arren, jende askok zama handia sentitu zuen joan den udaberrian horiek erabiltzeko aukera ukatu zitzaionean. Erritu horiek ukendu ere badira, ezta? Bai, zalantzarik gabe, eta, hori dela eta, heriotza baten ondoko dolu prozesua nabarmen ilundu da pandemiaren eraginez. Horrek ere beldurra ekarri du, jendeak ez baitu bizi nahi halakorik.

Izua sentitzea beti da txarra? Ez, funtzionala ere bada, neurri batean. Kontua da beldurraren parte bat kontrolatua izan daitekeela, zientziak ematen dizkigun azalpenei esker, adibidez. Beste batek, ordea, antzinakoagoa denak, ihes egiten digu. Bada izua hauspotu duenik? Hainbat faktorek eragin dute. Egia esan, udaberrian kaleak guztiz hutsik ikuste hutsa jadanik bada irudi ile-lazgarria. Ezezaguna zaigun guztiak izutzen gaitu ia. Ahal bezala aritu gara. Beldurrik ez duena ez al da are babesgabeago? Bai, hala da zentzu askotan. Izan ere, zenbaitetan, beldurra sentitzeak ardura dakar berarekin. Halere, ardurari dagokionez, hainbestetan eskatu diguten zuhurtziari so, ezin dugu ahaztu biztanleria beldurrarazteak erabilera estrategikoa izan dezakeela zenbaitetan. Populazioaren egoera emozionalean eragitea oso eraginkorra da gauza batzuetarako. Egin da halakorik azkenaldian? Dudak ditut. Beharbada, hori gertatu denetan ez da guztiz kontzienteki egin, baina bada kasurik. Adibidez, askotan, herritarrei leporatu zaie berez erakundeen edo instituzioen ardura ziren gauza askoren errua. Dena norbanakoen erantzukizuna balitz bezala hitz egin da maiz.

Berriki, pandemiari buruzko hiztegi filosofikoa argitaratu duzu, beste zenbait aditurekin. Bakardadea landu duzu. Zergatik? Iazko udaberriko etxeko konfinamenduaren ondotik, landa lan txiki bat egin nuen Madrilen. Hartan, argi ikusi nuen jende asko bakar-bakarrik zegoela. Bakardadea oso pil-pilean dago, eta, noski, ez naiz ari bakardade fisikoaz. Jende asko dago kapital sozialik gabe bizi dena: premia bat dutenean, ez dute norengana jo, ez dute laguntza nori eskatu, ez dira deusen parte sentitzen. Ez da soilik pandemiak ekarri duen zerbait; lotura sozialen disoluzioa aspaldi hasi zen gurean, baina orain bistan gelditu da, oso nabarmen. Kontrara, batzuek esan dute pandemiak indartu egin duela talde sentimendua. Gezurra da? Goiz da hori esateko; beharbada, hemendik urte batzuetara izango da hori baieztatuko duen historialaririk. Oraingoz, baina, ez da posible. Edonola ere, pandemia estres-test bat izan da, ezusteko azterketa bat, eta kale egin dugu gauza askotan. Bistan gelditu da pertsonen arteko lotura sozialak izugarri ahulak direla eta apenas dela komunitate sentimendurik. Hamarkadak dira gizarteak joera hori hartua duela. Norbanakoak gara, eta ez gara ezeren parte.

Ohartarazpen bat ere egin duzu bakardadeari buruz: ez da erromantizatu behar. Huts egin da horretan? Bai. Bi kontzeptu nahasten ditugulako gertatu da, besteak beste. Batetik, existitzen da pribilegiozko bakardadea. Batzuek hori desiratzen dute, baina, egia esateko, gutxi batzuek dute hori egiteko bizi baldintza aski onik. Pertsona horiei posible zaie ingurukoez arduratu behar ez izatea eta soilik beren interesei erreparatzea. Picasso margolariak hori egin eta defendatzen zuen, zioenez hori behar baitzuen sorkuntza artistikorako. Bestalde, bada beste bakardade mota bat: lotura sozialen faltak ekarritakoa. Askok hori bizi izan dute pandemian, eta are nabarmenagoa da zenbait pertsona taldetan: adinekoengan, desgaitasunak dituztenengan, erietxeraturik edo espetxeraturik izan direlako denbora tarte batez gizartetik urrun izan diren horiengan... Hori ezin da erromantizatu.

Bakardadean ere pozik egoteko eskatu zaio jendeari? Are gehiago, Picasso bat izateko eskatu zaigu, sekulako produktibitatea edukitzeko. Ordea, inork ez digu eman horretarako kapaz izateko baliabiderik. Hori tranpa bat da, engainu bat, eskakizun maltzurra, eta, era berean, kontrako eragina duena. Ez bazara horrela jokatzeko gai, errudun sentiarazten zaituzte, eta eskatzen dizute animatzeko, nahi duenak beti omen duelako horretarako aukera. Baikortasun krudela da, eta pandemian izugarritan gertatu da. Itxialdian oso agerikoa izan zen, baina oraindik ere ikusten dugu haren zantzurik.


Summary: Argindarrak markak hautsi ditu uztailean, eta garestitzen segitzen du. Facuaren arabera, batez beste 85 euro ordainduko dituzte uztailean merkatu arautuan daudenek, iaz baino %36 gehiago. Prezio handienetan bigarrena ordainduko da bihar, 106 euro megawatt-ordua

Facua Espainiako kontsumitzaileen elkarteak zenbaki bat jarri dio hurrengo egunotan Hego Euskal Herriko etxeetan jasoko duten argindarraren faktura gero eta puztuagoari: %36,2 garestitu da aurtengo uztailean, iazkoarekin alderatuz gero. Eta abuztuko faktura ere handia izan daiteke, hilabetea preziorik garestienetan bigarrenarekin hasi duelako argindar merkatuak.

Garestitzea, noski, tarifa arautua dutenek nabarituko dute hasiera batean, hamar herritarretik lauk, gutxi gorabehera. Haiek ordaintzen dutena orduero aldatzen da, merkatu maioristan argindar ekoizpenak lortzen duen prezioen arabera. Hamarretik seik, berriz, tarifa librea dute, finkoa, argindar konpainiak eskainitakoa, eta, orain arte behintzat, garestiagoa dena.

Facuaren arabera, familia batek 85,34 euro ordainduko ditu uztailean batez beste, 2020an baino ia 23 euro gehiago. Garestitzea handiagoa zatekeen, baldin eta, Espainiako Gobernuak, fakturaren igoerak eragindako haserrearengatik kezkatuta, ez balu argindarraren BEZa jaitsi: %21 izan beharrean, %10 izango da megawatt-ordua, 45 eurotik gora dagoen bitartean.

Hori gabe, 85,34 euro izan beharrean, batez besteko faktura 93,88 euro izango litzateke, inoizko garestiena. Orain arteko marka 2012ko lehen hiruhilekokoa da, 88,66 eurorekin.

Bihar, oso garesti

Hurrengo hilabeteetan argindarraren prezioak garesti jarraituko duela ohartarazi zuen duela gutxi Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologiko ministroak. Aurreikuspen horretan bete-betean asmatu zuen Riberak, abuztua goranzko joerarekin hasi baitu argindarraren prezioak. Batez beste, 106,27 euro ordainduko da bihar megawatt-ordua, inoizko preziorik garestiena uztailaren 22an markatu zuenaren ondoren (106,27 euro MWh).

Gainera, orduaren araberako oso gorabehera txikia izango denez, 113 eta 100 euro artekoa, ez du eragin handirik izango gastu handiko ekintza batzuk —garbigailua jartzea, esaterako— ordu batean zein bestean egiteak, ez bada sarbide tarifa desberdinak baliatu nahi direla —merkeagoa gauean, garestiagoa egunez—.

Merkatu maioristaren prezioa herritarren tarifaren laurden bat inguru da. Gainontzekoa, berriz, sarea erabiltzeagatik ordaintzen den tarifa, energia berriztagarriak bultzatzeko sariak, eta zergek osatzen dute. Horregatik, Facuak eskatu dio Espainiako Gobernuari elektrizitatearen zerga %10era jaisteko erabakia ez izatea behin-behinekoa.

Susmo txarrak

Argindarraren prezio igoeraren arrazoien artean gasaren eta CO2 isurketa eskubideen garestitzea aipatzen dira gehien. Horrek eragin du Espainiako argindar merkatuan ez ezik besteetan ere argindarra garestitu izana. Baina badira argindar konpainien ezkutuko eskua ikusten dutenak ere.

Horien artean dago ASE energia aholkularitza. Efe agentziari egindako adierazpenetan, ASEk ohartarazi du azken asteetan erdira jaitsi izan dela ekoizpen eolikoa eguneko hainbat ordutan, eta azalpena ez dela «klimatologikoa». Hau da, haize errotak ez direla geratu haizerik ez zegoelako. Egunaren erdialdean gertatu da hori, argitasunaren ondorioz zentral fotovoltaikoek ekoizpena asko handitu duten orduetan. Eolikoa erdizka baizik sartu ez denez ordu horietan, ziklo konbinatuko zentralak erabili dituzte argindar beharra betetzeko, eta horrek igo du prezioa, teknologia garestiagoa delako. Izan ere, energiagatik ordaintzen den azken prezioa eskaria estaltzen duen azken eskaintzak zehazten du; kasu gehienetan ziklo konbinatuko zentralak (gasa) eta ikatza erretzen dutenek.

Uztaileko kasuan, gainera, bada ASEri susmagarria iruditzen zaion beste zerbait: zentral hidroelektriko bat sartu izana. Azken energia horrek oso kostu txikia du, eta horregatik etekin izugarriak eman ditzake argindarra ziklo konbinatuaren prezioan ordaintzen denean. Horregatik, ikerketa bat hasteko eskatu dio ASEk Espainiako Gobernuari.


Summary: «Egoiliar babestu» estatusa eskaini diete Xeikh Jarrahko familia palestinarrei. Israelgo Gobernuak zehaztu du palestinarrek etxeetan jarraitu ahalko dutela, baina Nahalat Ximon elkartea izango dela haien jabe. Auzi saioa akordiorik gabe amaitu da.

Xeikh Jarrah auzoan bizi diren palestinarrei «egoiliar babestu» estatusa ematea proposatu du Israelgo Auzitegi Gorenak. Proposamen horren arabera, ezingo dituzte etxetik bota 1950etik auzoan bizi diren palestinarrak. Kontua, baina, ez da hain sinplea: trukean egoiliarrek alokairu kuota bat ordaindu beharko diote Nahalat Ximon kolonoen elkarteari, 1948an auzoan bizi zen familia judu bati lurrak erosi zizkionari. Urtean 1.500 shekel ordaindu beharko dituzte familiek, 400 euro inguru.

Nahalat Ximon elkarteko abokatu Ilan Xemer-ek, proposamena baztertu, eta eskatu du familia palestinarrek onar dezatela juduena dela lurren jabetza. Palestinarrek, berriz, uko egin diote kolonoei errenta ordaintzeari. Bi aldeen desadostasunak ikusita, Isaac Amit epaileak ohartarazi die: «Jendeak bertan bizitzen jarraitu behar du, eta hori da asmoa, akordio praktiko bat lortzen saiatzea».

Jordaniako Gobernuak eraiki zituen etxe horiek 50eko hamarkadan, NBE Nazio Batuen Erakundearekin elkarlanean, helburu garbi batekin: 1948ko Israelgo Independentzia Gerraren ondoren errefuxiatu palestinarrei ostatu ematea. Hareetz egunkariaren arabera, Jordaniako Gobernuak aurrerapauso garrantzitsuak eman zituen palestinarrei emateko Jerusalem ekialdeko Xeikh Jarrah auzoko eraikinen jabetza, baina Sei Eguneko Gerrak prozesua eten zuen.

Orduz geroztik, gero eta zailagoa izan da palestinarrentzat etxeak beren izenean erregistratzea. Sami Arxid abokatuaren arabera, gerragatik izan ez balitz, jabetzak egoiliarren izenean erregistratuko zituztela frogatzen dute dokumentuek, eta, beraz, «Israelen betebeharra da jabetza hori aitortzea».

Epaiketa akordiorik gabe amaitu ostean, epaileek «egoiliar babestu» estatusa lor zezaketen pertsonen zerrenda aurkezteko eskatu die palestinarrei, zazpi eguneko epean, eta hurrengo auzi saiorako eguna programatu dute.

Auzo horretan bizi diren dozenaka familia palestinarrek etxea uzteko aginduak jaso zituzten 2009an, eta geroztik gora egin dute jasotako mehatxuek. Nazioarteko erakundeek salatu dute horrelako ekintzak Israelen politika sistematikoaren parte direla, «palestinarrak lekualdatzeko eta lur gehiago eskuratzeko».

Familia palestinarrek etxegabetzea eragozteko duten azken aukera dela uste dute askok, akordiorik ez balego, egoera bertsuan diren bederatzi familia etxerik gabe gelditzeko arriskuan baitaude. Gainera, egunetik egunera gora doa kaleko tentsioa. Asteburuan, esaterako, israeldarrak eta palestinarrak Xeikh Jarrahn bildu ziren manifestatzeko, asteleheneko epaiketa baino lehen.


Summary: Tafallako EH Bilduko zinegotzi batek dimisioa aurkeztu du etxeratze agindua urratu eta gero. Igandean lagun talde batekin kalean zegoela geldiarazi zuen Udaltzaingoak, eta handik ordu batzuetara dimisioa aurkeztu zuen.

Xabier Alkuaz Tafallako Udaleko (Nafarroa) EH Bilduko zinegotziak dimisioa aurkeztu du, herrian ezarritako etxeratze agindua ez betetzeagatik zigortua izan ostean. Igande goizaldean, Udaltzaingoak lagun talde batekin kalean zegoela geldiarazi zuen, eta zigortu egin dute.

EH Bilduk ohar batean jakinarazi duenez, Alkuazek dimisioa aurkeztu zion atzo bere udal taldeari, eta astelehen honetan erregistratu dute Tafallako Udalean. Alderdiak Facebook bidez zabaldu duen ohar batean azpimarratu duenez, zinegotziak berak erabaki du dimisioa aurkeztea «erantzukizunez eta koherentziaz» jokatuta.

Nafarroan ezarritako etxeratze aginduak erasandako herrietako bat da Tafalla. Asteburuetan funtsezko jarduerak egiten ez dituzten pertsonek 01:00etik 06:00ak arte debekatua dute kalean egotea. Zinegotziak, «akatsa» onartu, eta bere gain hartu du zinegotzi gisa zuen erantzukizuna.

EH Bilduk «eskerrak» eman dizkio Alkuazi «Tafallagatik Udalaren egunerokotasunean egindako lanagatik», eta taldeak ohar horretan bertan adierazi du beste alderdien jokatzeko eren ondoan «desberdina» dela koalizioen jokatzeko modua.


Summary: Kevin Peponnet, dominarako estropadatik kanpo. Donibandarrak eta bere bikotekide Jeremie Mionek ezin izan dute aurreneko hamarren artean bukatu kanporaketa

Belako 470 modalitatean dominen lehian egoteko hautagaia zen Kevin Peponnetek eta Jeremie Mionek osatutako bikotea, baina Frantziako selekzioaren ordezkariek ezin izan dute dominarako estropadarako sailkatu. Hamar estropada jokatu dituzte kanporaketan, eta 11. postuan sailkatu dira —19 ontzi zeuden lehian—. Finalerako hamar txartel zeuden jokoan. Gaur jokatu dira azkeneko bi lasterketak Zushin (Japonia), eta Peponnet eta Mion sailkapen nagusian 10. postuan zeuden horiek hasi aurretik. Baina aurreko egunetan baino makalago aritu dira donibandarra eta bere bikotekidea: bederatzigarren estropadan 13. izan dira, eta azkenekoan, hamargarrenean, 16.

Joan den igandean, zazpigarren eta zortzigarren lasterketak bukatu eta gero, Peponnetek eta Mionek sare sozialetan onartu zuten haien nabigatzeko modua ez zela emaitzak ematen ari, eta irtenbide bat bilatzen ahaleginduko zirela. Ezin izan dute hobetu, ordea; are, okerrago aritu dira lasterketa erabakigarrietan. Asteazkenean da jokatzekoa dominarako estropada.

Peponnet eta Mion espero baino makalago aritu dira Olinpiar Jokoetan, aintzat hartuta aurten bertan Europako Txapelketa irabazi dutela, eta duela hiru mundukoa.


Summary: Gurbindo eta Aginagalde dominengatik lehiatuko dira. Espainiako selekzioak 33-34 irabazi dio Suediari final-laurdenetan, azkeneko hamabost minutuetan emaitza iraulita

Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo euskal herritarrak dominen lehian arituko dira, Espainiako eskubaloi selekzioak Suediari 33-34 irabazi ondoren. Espainiak emaitza irauli du azken minutuetan, partida amaitzeko hamabost minuturen faltan lau goleko aldegatik galtzen ari baitzen (29-25). Gurbindo eskuin albokoak bi gol sartu ditu, eta Aginagaldek bat. Biek ala biek Espainiarekin dominak irabazi izan dituzte Munduko eta Europako txapelketetan, baina Olinpiar Jokoetan ez dute lortu podiumera igotzea. 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten, eta Espainia zazpigarren sailkatu zen. Finalerdia ostegunean jokatuko dute, Norvegiaren edo Danimarkaren aurka. Frantziak ere lortu du finalerdietarako txartela, eta Alemaniaren edo Egiptoren kontra arituko da.

Dominarako hautagaien arteko partida izan da Suediaren eta Espainiaren artekoa. Suediak zilarra lortu du, aurten, Munduko Txapelketan, eta Espainiak brontzea. 2018ko Europako Txapelketan finala jokatu zuten elkarren aurka, eta orduan ere Espainia nagusitu zen.

Gaur aurretik joan da aurreneko minutuetan, baina lehen zatia bukatu aurretik aurrea hartu du Staffan Olssonek entrenatutako selekzioak, eta atsedenaldira ere aurretik iritsi da (20-18). Bigarren zatian alde hori handitu dute suediarrek, eta ematen zuen finalerdietarako txartela poltsikoan zutela (29-25, 45. minutuan).

Hurrengo hamar minutuetan, ordea, Gonzalo Perez de Vargas Espainiaren atezainak hainbat geldiketa egin ditu, eta erasoan Alex Dujshebaevek hartu du ardura. 45. minututik 55. minutura 1-8ko partziala lortu du Espainiak (30-33), eta tarte horretan irabazi du kanporaketa. Azkeneko minutuetan lortutako aldeari eutsi ahal izan dio.


Summary: AEBek 81-95 irabazi diote Espainiari final-laurdenetan. Xabier Lopez-Arostegi getxotarra deialditik kanpo gelditu da, berriro

Espainiako selekzioak 11 puntuko aldea ere izan du bigarren laurdena bukatu aurretik (40-29), baina azkenean 81-95 galdu du AEBak faboritoen kontra, final-laurdenetan, eta ezin izango du dominengatik lehiatu. Xabier Lopez-Arostegi getxotarra deialditik kanpo utzi du, berriro, Espainiaren hautatzaile Sergio Scariolok. Partidaren azken laurdenean estatubatuarren ahalmen fisikoak eta kalitateak erabaki dute kanporaketa.

2008ko eta 2012ko Olinpiar Jokoetan finalean egin zuten topo Espainiak eta AEBek, eta bietan estatubatuarrek kolkoratu zuten urrea. Gaur final-laurdenetan aritu dira elkarren aurka, eta, 2008an eta 2012an bezala, lehen hiru laurdenetan ondo eutsi die Espainiak NBAko izarrei, baina azkenean amore eman behar izan du.

Atsedenalditik (43-43) bueltan hasi da partida hausten Gregg Popovichek entrenatutako selekzioa, eta 6-22ko partzial bat lortu du, Kevin Durant izarrak gidatuta (27 puntu). Ez du etsi Espainiak, eta sei puntura ere hurbildu da (63-69). Azkenean, ordea, logika gailendu da, eta azkeneko hiru Olinpiar Jokoetan urrea irabazi duen selekzioak irabazi du.


Summary: Wlodarczyk, banakako proba bera hiru Olinpiar Jokotan irabazi duen lehen emakume atleta. 2012an Londresen eta 2016an Rion egin bezala, urrea irabazi du mailu jaurtiketan. 200 metrokoan Thompson-Herah nagusitu da, berriro.

Egun historikoa izan da, gaurkoa, Tokioko olinpiar estadioan. Izan ere, banakako proba bera hiru Olinpiar Jokoetan irabazi duen lehen emakume atleta bihurtu da Anita Wlodarczyk. 35 urteko poloniarrak mailu jaurtiketan urrea irabazi du, berriro, Londres 2012an eta Rio 2016en egin bezala. 78.48 metroko marka egin du. Zheng Wangentzat (Txina) izan da zilarra 77.03 metrorekin, eta Malwina Kopronentzat (Polonia) brontzea, 75.49 metrorekin.

Poloniarrak du munduko marka, 2016ko abuztuan Varsovian egindakoa, 82.92 metroko jaurtiketa batekin. Bera izan zen, hain zuzen, 80 metrotik gorako jaurtiketa bat egin zuen aurreneko emakumezkoa. Lau aldiz izan da Europako txapeldun, eta beste hainbeste aldiz mundukoa.

Tokion bost emakume zeuden poloniarrak egin duena egiteko moduan. Shelly-Anne Fraser-Prycek (Jamaika) 100 metrokoan, Valerie Adamsek (Zeelanda Berria) pisu jaurtiketan, eta Sandra Perkovicek (Kroazia) pisu jaurtiketan ezingo dute lortu, eta ikusteko dago ea Barbora Spotakova (Txekia) gai izango den xabalinan.

Karsten Warholmek (Norvegia) ere balentria egin du. «Ero baten moduan amestu dut hau«, adierazi die kazetariei Warholmek. 400 metroko hesidunean berak joan den uztailaren 1ean ezarritako munduko marka ondu du, gaur, Tokion, eta urrezko domina kolkoratu: 46,70eko denbora egin zuen uztailaren 1ean Oslon, eta 45,94koa gaur. 400 metroko hesiduneko inoizko lasterketarik azkarrena izan da, Rai Benjamin (AEB) bigarren sailkatuak eta Alison Dos Santos (Brasil) hirugarrenak inoizko denborarik onenetan bigarren eta laugarren egin baitute, hurrenez hurren, Japoniako hiriburuko olinpiar estadioan: 46,17 Benjaminek eta 46,72 Dos Santosek.

Warholm zen irabazteko faboritoa, munduko azken txapelduna izaki, eta aintzat hartuta duela hilabete baino gehiago Oslon egindako marka. Eta pronostikoak bete ditu. «Nire bizitzako momenturik handiena da, historikoa; nire bilduman falta zen bakarra zen [olinpiar urrea]». Lasterketari berari dagokienez esan du ez duela hesi bakar bat ere ukitu.

Urte biribila osatzen ari da 25 urteko norvegiarra. Uztailean lortu zuen aurreko marka zaharra, Kevin Youngek (AEB)1992ko Olinpiar Jokoetan lortutakoa (46,78), hobetzea, eta gaurkoa are historikoagoa izan da, 46 segundo baino gutxiago behar izan baititu estadioari buelta osoa emateko.

Eta Elaine Thompson-Herahk (Jamaika) ere handia egin du, gaur, Tokion. Joan den larunbatean, 100 metroko lasterketan irabazi zuen urrea, eta, gaur, 200 metrokoan irabazi du; gainera, inoizko markarik onenetan bigarrena eginez: 21,53 —Florence Griffith zenarena da munduko marka, 1988tik: 21,34—. Modu honetan, Rio 2016en egindakoa errepikatu du jamaikarrak, orduan ere urrea irabazi baitzuen bi lasterketetan. Zilarrezko domina Christine Mbomarentzat izan da (Namibia) 21,81ekin, eta brontzezkoa Gabrielle Thomasentzat (AEB), 21,87ko denborarekin.

Emakumezkoen luzerako jauziko finala ere jokatu da dagoeneko, eta urrea Malaika Mihambok (Alemania) irabazi du, 7.00 metroko jauzia eginda. Zilarra Brittney Reeserentzat (AEB) izan da 6,97rekin, eta marka bera egin du brontzea kolkoratu duenak, Ese Brumek (Nigeria).


Summary: Tsimanovskaia bahitzen saiatu izana egotzi dio Poloniak Bielorrusiari. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak iragarri du salaketa ikertuko duela. Polonian babesa eskatu du atleta bielorrusiarrak.

Kristina Tsimanovskaia atletak Bielorrusiako Olinpiar Batzordearen aurka egindako kritikekin hasi zen guztia. Tsimanovskaiak leporatu zion Aleksandr Lukaxenko presidentearen semeak zuzentzen duen batzordeari tarterik gabe esan izana 400 metroko oztopodun lasterketan parte hartuko zuela. Haren esanetan, proban parte hartzera derrigortu zuten taldeko gainontzeko atletek ez zituztelako osasun probak gainditu. Larunbatean izan zen hori, eta ordu gutxira, igande goizaldean, atletak berak sare sozialetan zabaldu zuenez, Bielorrusiako atletismo taldeko teknikariak gelan sartu ziren eta maletak egiteko agindu zioten. Lekukotzaren arabera, indarrez eraman zuten Hanedako aireportura, baina han Japoniako Poliziari laguntza eskatu zion, eta ez zen hegazkinera igo.

Tsimanovskaiak asiloa eskatu zuen Polonian, argudiatuta Bielorrusiara itzultzen bazen bere bizitza arriskuan izango zela. Atleta Poloniak Tokion dun enbaxadan dago orain, eta Varsoviak hura bahitzen saiatu izana egotzi dio Minski. Hark eta atletak berak egindako salaketa ikertzen hasi da NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordea, eta, iragarri duenez, gaur bertan jakinaraziko ditu ondorioak. «Auzian nahasitako guztien testigantzak entzun nahi ditugu. Gure azken helburua atleten segurtasuna da», adierazi du NOBeko eledun Mark Adamsek.

Atleta ez da Polonian babesa hartu duen Bielorrusiako lehen disidentea. Varsoviak babes programa bat du martxan Bielorrusiatik ihesi doazen oposizioko kideentzat. Hain zuzen ere, Tsimanovskaiaren senarrak, Arseni Zhdanevitxek, Kieven hartu duela babes jakinarazi zuen aste hasieran Ukrainako Gobernuak, eta handik Poloniara joateko asmoa duela.

Oso bestelakoa da, ordea, Bielorrusiako Olinpiar Batzordeak adierazi duena. Erakundeko buru Viktor Lukaxenkoren arabera, haren buruko osasuna egoeragatik erabaki zuten atleta jokoetatik erretiratzea, «medikuen aholkuei jarraituta».

Abuztuaren 9an beteko da urtebete Bielorrusiako presidentetzarako hauteskundeak egin zituztela, eta horietan iruzurra egitea egotzi zion oposizioak Aleksandr Lukaxenko estatuburuari. Emaitzak jakin ostean, protestak piztu ziren herrialde osoan; geroztik 33.000 pertsona atxilotu dituzte, eta milaka izan dira erbestera jo dutenak, tartean oposizioko alderdi nagusietako buruzagiak. Izan dira krisiarekin lotutako ezbehar larriagoak ere. Gaur bertan, disidenteei Bielorrusiatik irteten laguntzen zien gobernuz kanpoko erakundeko bateko kide bat hilik agertu da Kieven. Ukrainako Polizia hilketa bat izan ote den ikertzen ari da.


Summary: Bielorrusiako ekintzaile bat hilda aurkitu dute Ukrainan. Bere buruaz beste egin duen edo hilketa bat izan den ikertzen ari da Polizia. Vitali Xixovek erbestera joandakoei laguntzen dien elkarte batean egiten zuen lan. Ekintzailea urkatuta aurkitu dute Kieveko parke batean.

Vitaly Xixov 26 urteko ekintzailea hilda aurkitu dute Kieveko parke batean. Xixov Bielorrusiako BDU Ukrainako Bielorrusiar Etxea elkarteko kidea zen, herrialdetik ihes egiten dutenei laguntzen dien GKE gobernuz kanpoko erakunde bateko kidea. Haren emazteak astelehen goizean salatu zuen haren desagerpena, ohiko korrika saiotik itzuli ez, eta haren berri ez zuelako. Erakundeko webgunean ere eman zuten Xixoven desagerpenaren berri.

Ukrainako Poliziak goizean aurkitu du Xixoven gorpua, bizi zen eremutik nahiko gertu. Urkatuta aurkitu duten arren, Poliziak adierazi du hilketagatik ikerketa bat abiatu dutela, eta aztarna guztiak ikertuko dituztela.

Xixoven gertukoek Poliziari adierazi diote gaztea birritan saiatu zela haiekin hitz egiten hilda agertu aurretiko orduetan. Antza, zenbait telefono dei egin zizkien, baina erantzuten zuten aldiro moztu egiten zuen norbaitek. Horrez gain, hildakoaren lagunek esan dute korrika egitera irten zen azken aldietan norbaitek jarraitzen zuen susmoa zuela.

Xixovek BDU erakundean egiten zuen lan. GKE horrek Bielorrusiatik ihes egiten dutenei babesa eta aholkularitza juridikoa eskaini, eta atzerrian lana aurkitzen laguntzen die. Bielorrusiako Gobernuak disidentzia mota ororen aurka erabilitako errepresio bortitzak bultzatuta, ehunka lagunek utzi dute herrialdea azken urtean, eta Ukraina, Polonia eta Lituania bihurtu dira erbesteratu gehienen babesleku.

Xixoven heriotza Kristina Tsimanovskaia atleta bielorrusiarra Tokioko Olinpiar Jokoetatik erretiratzera behartua izan ondoren iritsi da. Herrialdeko atletismo federazioa kritikatu ostean, lehiaketa utzi, eta herrialdera itzultzera behartzen saiatu ziren. Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak kirolaria bahitzen saiatu izana leporatu dio Bielorrusiari, eta adierazi du Bielorrusiako segurtasun indarrek erabilitako indarkeriari «erantzun irmoa» eman behar diola nazioarteak.

Hain zuzen, astelehenean Poloniak asiloa eskaini zion Tsimanovskaiari, eta datozen egunetan Varsoviara joatea espero da. Bitartean, Poloniak Tokion duen enbaxadan eman diote babesa.


Summary: Bilesek brontzezko domina eskuratu du oreka barrako finalean. Estatubatuarrak Tokion jokatu duen final bakarra izan da, besteetan lehiatzeari uko egin ondoren, osasun arazoak medio. Chenchen Guan txinatarra izan da irabazlea.

Gaur jokatu da emakumezkoen gimnastikako azken finala, oreka barrakoa. Txinatarrak ziren irabazteko faboritoak, eta ez dute huts egin. Chenchen Guanek lortu du urrezko domina, 14.633 puntu pilatuta; eta haren herrikide Xijing Tang izan da bigarren. Baina gaurko finalean egon da beste irabazle bat: Simone Biles gimnasta estatubatuarra. Urre zaporeko brontzezko domina eskuratu du Bilesek, eta ariketa amaitu ondorengo haren irribarrea izan da lorpenik handiena. Ondo osatu du ariketa, eta 14 puntu bildu ditu.

Atzo jakinarazi zuen AEBetako Gimnastika Federazioak Biles oreka barrako finalean lehiatuko zela, beste finaletan parte hartzeari uko egin ondoren, osasun arazoak tarteko. Presioa medio utzi zuen lehia. Aurrena, taldekako lehiaketatik erretiratu zen, lehia hasi berritan. «Nire osasun mentalean zentratu behar dut. Geure burua eta gorputza babestu behar ditugu, eta ez dugu mugatu behar munduak nahi duena egitera», adierazi zuen 24 urteko gimnasta estatubatuarrak. Gaur, azken finalean, lehiatzeko moduan sentitu da, eta parte hartzeko ausardia izan du. Ez hori bakarrik, hirugarren puntuaziorik onena ere lortu baitu. Halere, postuaz harago, haren irribarrea izan da emaitzarik onena.

Gimnastika artistikoaren azken urteotako izar nagusia da Biles, 24 urtekoa. Munduko Txapelketetan domina gehien lortu dituen gimnasta da: 25; horietako hemeretzi urrezkoak. Azkeneko Olinpiar Jokoetan, Rion, urrezko lau domina eta brontzezko bat kolkoratu zituen. Hain justu, orduan ere oreka barran lortu zuen brontzezko domina.

Gaurko beste finalak

Tokioko Jokoetan gimnastika artistikoko lehiaketari amaiera emateko, beste bi final jokatu dira gaur. Beste txinatar bat nagusitu da gizonezkoen barra paraleloetan ere: Jungyuan Zou. Lukas Dauserrek amaitu du bigarren, eta Ferhat Aricanek hirugarren. Azkenik, barra finkoan, Daiki Hashimotok irabazi du. Zilarrezko domina Tin Sribic eskuratu du, eta brontzezkoa Nikita Nagornyyk.


Summary: Emakume batek bortxaketa bat salatu du Gasteizen. Igande iluntzean atzeman zuen gizon bat segika. Labanaz mehatxu eginda bortxatu zuen, eta ihesari eman zion. Emakumeak salaketa jarri du Ertzaintzan. Erasoa jasandakoa emakume transexuala da, eta Ikusgunek babes osoa agertu dio.

Emakume batek bortxaketa bat salatu du Abetxukon, Gasteizen. Igande iluntzean gertatu zen. Labanaz mehatxatu eta bortxatu ostean, erasotzaileak ihesari eman zion, Vocento taldeak jasoa duenez. Emakumeak polizia etxera jo zuen, salaketa jartzera. Erasoa jasandakoa emakume transexuala da.

Ikusgune LGTBIfobiaren aurkako taldeak babes osoa helarazi dio emakumeari, eta eskura dituen baliabideak eskaini dizkio.

Gogora ekarri du azken eraso horrekin hamabost intzidentzia erregistratu dituela behatokiak maiatzetik. Homofobikoak bost, lesbofobikoak bi eta transfobikoak zortzi. Datuen argitara, Ikusguneren ustez «argi dago trans kolektiboaren aurkako etsaitasuna dela, hain zuzen ere, azken hilabeteetan gehien handitu dena».

Ikusgunek uste du «goraldi LGTBI+fobiko bat» dagoela. Ohar bidez salatu duenez, «inoiz baino beharrezkoagoa da indarrak biderkatzea erasoaren ataria diren diskurtsoak amaitzeko». Ikusguren esanetan, «gorroto diskurtso eta erasoen atzean kolektibo oso bati zuzentzen zaion mezu bat ezkutatzen da, eta horrek jendarte osoa interpelatzen du». Dei egin dute eraso LGTBIfobikoei erantzun kolektiboak ematera.


Summary: Asier Martinez, 110 metroko hesiduneko finalerdietara. Euskal herritarrak nagusitasunez irabazi du kanporaketa. «Garesti egongo da finalean egotea, baina amets egin daiteke».

Asier Martinez euskal herritarra 110 metroko proba hesiduneko finalerdietarako sailkatu da, kanporaketa nagusitasunez irabazi ondoren. 13,32ko denbora egin du 21 urteko iruindarrak. Finalerdiak asteazkenean jokatuko dira, Euskal Herrian 04:00ak direnean.

Denboraldi bikaina egiten ari da Martinez, eta Olinpiar Jokoetako kanporaketan erakutsi du sasoi betean heldu dela Tokiora. Zazpigarren kaletik korri egin du, eta, ohi bezala, ez da ondo atera. Baina lasterketaren erdirako burura iritsi da, eta horri eutsi dio helmuga igaro bitartean. Martinez bere marka onenetik (13,31) ehunen bakarrera geratu da.

Lasterketaren ondoren hedabideei adierazi dienez —tartean BERRIAri—, finalerako sailkatzeko, finalerdietan egin beharko du «hanketan» duen marka. «Zergatik ez? Posible da. Garesti egongo da, baina amets egin daiteke. Bihar [asteazkenean] erakutsi behar da». Nolanahi ere, nahiago du «zuhurra» izan. «Orain atseden hartzea dagokit, hankak eta burua lasaitzea».

Kanporaketa aztertu du, eta nabarmendu irteera, ez oso ona, «ohikoa» dela haren lehiatzeko moduan. «Baina egoera kontrolatuta zegoen, taldetxoan nengoelako. Eta ondo kokatuta iritsi naiz nire indargunera, azken hesietara». Onartu du «urduri» zegoela —aurrenekoz ari da Olinpiar Jokoetan parte hartzen—, «oso urduria» dela berez, baina ahalegintzen dela itxura lasaia ematen.

Denboraldi bikaina

Europako 23 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen Martinezek uztailean Tallinnen, eta joan den martxoan laugarren sailkatu zen pista estaliko Europako Txapelketako 60 metroko hesidunean. Egiten ari den denboraldiaz galdetu diote nafarrari, eta adierazi du oraindik ez duela eduki egiten ari dena baloratzeko denbora.


Summary: Lan merkatua konfinamendu aurreko datuetara hurbiltzen ari da. Uztailean, ekainean baino 4.750 langabe gutxiago zeuden erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan. Afiliazioak, ordea, jaitsi egin dira, hezkuntzaren eraginez.

Uztailak beste koska bat eman dio langabeziari. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, Hego Euskal Herrian 153.895 lagun daude lanik gabe, ekainean baino 4.750 gutxiago. Kopururik txikiena da 2020ko otsailaz geroztik, hau da, konfinamendua ezarri aurreko hilabetetik. Enplegu bulegoetako errgistroetatik 2.700 langabe atera beharko lirateke koronabirusaren agerraldiaren aurreko egoerara itzultzeko.

Uztaileko datuak, ordea, badu ifrentzurik. Batetik, Gizarte Segurantzak 1.030 afiliatu galdu ditu. Uda guztietako ohiko galera da hori, eta hezkuntza sektoreko milaka langile oporraldian lanik gabe geratzeak eragiten du. Lanpostu horiek, normalean, irailean eta urrian berreskuratzen dira.

Beste alde iluna ere klasiko bat da jadanik: sortzen diren lanpostu gehienak aldi txiki baterako dira. Uztailean sinatutako kontratuen %6,5 baizik ez dira mugagabeak izan.

Lanpostu berrien prekaritatea nabarmendu dute sindikatuek. «Aldi baterako enpleguei zor zaie soldatapeko lanpostuen berreskuratze osoa; mugagabeko enplegua galtzen ari da, bai gizonena, bai emakumeena, eta lanaldi partziala zabaltzen ari da», ziurtatu du EAEko CCOOk.

Sindikatu horren Nafarroako adarrak, berriz, eskatu du iristear dauden EBren funtsak erabiltzea «desberdintasunak txikitzeko eta emakumeei, gazteei eta migratzaileaei eragiten dieten enplegu arrakalak gutxitzeko». Ildo horretatik, Nafarroako UGTk azaldu du lurralde horretan langabeen %60 emakumeak direla, %21,3 atzerritarrak, eta %10 gazteak.

Balantze baikorragoa egin dute, berriz, Iruñeko eta Gasteizko gobernuek. «Serie historikoan ez zen inoiz uztail batean langabezia hainbeste jaitsi», gogorarazi du Carmen Maeztuk, Nafarroako Eskubide Sozialen kontseilariak. Halaber, nabarmendu du azken hiru hilabeteetan Gizarte Segurantzako afiliatuen marka hautsi duela Nafarroak. Aitortu du, ordea, egoera okerragoan daudela emakumeak, gazteak eta atzerritarrak.

Afiliazioan oraindik marka historikoaren azpitik daude Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa —978.175 zeuden 2019ko abenduan, eta 964.391 2021eko uztailean—. Beste datu bati erreparatu dio Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuordeak: pandemian lana galdu zutenen %93k jada berreskuratu dute enplegua. Hutsunea ostalaritzan ikusi du Gurpegik, eta arrazoia bosgarren olatuaren eragina izan daitekeela aipatu du. Izan ere, ostalaritzan 2019ko uztailean baino %41 kontratu gutxiago egin dituzte aurtengoan; aisialdian eta kulturan, berriz, %32 gutxiago.

Enplegurik gabekoen kontratazioa handitu da gehien

Laugarren hilabetez jarraian jaitsi egin da langabe kopurua, eta ez gutxi. 4.740 langabe gutxiago ageri dira Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. 1997ra egin behar da atzera uztail batean halako jaitsiera bat ikusteko. Horri esker, duela urtebete baino 29.500 lagun gutxiago daude zerrendetan. Pandemia aurreko mailara iristeko, beste 2.700 ateratzea beharrezkoa da, baina nekez lortuko da helburu hori abuztuan, langabeziak gora egiten duen hilabete bat izan ohi delako. Udazkenean gertatzea, ordea, oso litekeena da, urtaro ona delako enpleguarentzat.

Lurralde eta sektore guztietan jaitsi da langabezia uztailean, baina bada nabarmendu den arlo bat: aurretik enplegurik ez zuten 1.140 lagunek utzi diote langabe izateari. Uler daitekeenez, langile gazteak dira horietako gehienak, udarako hartutakoak.

35.000 kotizatzaile gehiago iazko abuztutik

Ia 39.000 enpleguren galera ekarri zuen pandemiak, 2020ko martxotik urte horretako abuztura. Dagoeneko, horietatik 35.000 berreskuratu dira, eta irailerako falta direnak berreskuratzea espero daiteke, hezkuntzako kontratazio berrien bitartez.

Kontratu asko, baina laburrak gehienak

Aurtengo uztailean 111.801 kontratu sinatu dira Hego Euskal Herrian, 2020koan baino 22.000 gehiago, eta koronabirusa iritsi arte ohikoa zen kopuru bat. Baina horietatik 7.266 baizik ez dira mugagabeak izan, hau da, %6,5. Halako kopuru txikirik ez da ikusi urte batean, eta horrek erakusten du sortu bezain bizkor desager daitezkeela sortutako enpleguak.

Emakume langabeak, %57,7

Enpleguari buruzko inkestetan ez bezala, enplegu bulegoetan askoz emakume gehiago ageri dira lanik gabe, ia 24 .000 gehiago. Langabeen %57,7 ziren emakumeak uztailean. Ezin daiteke esan pandemiaren ondorioa denik, 2019ko uztailean %58,5 baitziren. Emakumeen langabezia tasa %13,7 da; gizonena, %9,5.

5.000 langile gutxiago erregulazioan Uztailaren amaieran, 16.631 lagun zeuden aldi baterako enplegu erregulazioan, hilabete lehenago baino 5.625 gutxiago, eta kopururik txikiena 2020ko martxoan lanpostuak ez deuseztatzeko formula zabaldu zenetik. Duela urtebete, esaterako, 50.000 langile zeuden.


Summary: 1.113 kasu positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Osasun sistema bien artean 11.631 test diagnostiko egin dituzte: proben %9,5 izan dira positiboak

Plazaratu dituzte berriz Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19aren osasun krisiari jarraipena egiteko azken datuak. Bien artean 1.113 positibo atzeman zituzten atzo. Herrialdeka, hara egoera. Bizkaiak segitzen du goi-goian: 476 positibo atzeman zituzten atzo. 300 izan ziren Gipuzkoan, 206 Nafarroan eta 110 Araban. Osakidetzak jakinarazitako kasuetan, 21 dira bizilekua beste toki batean duten pertsonenak.

Erietxeetako egoerara begira, Osasunbidean sei pertsona eraman zituzten atzo ospitaleetara gaitzak eragindako arazoen ondorioz, eta denera 114 paziente daude erietxeetan, horietako 21 ZIUetan. Osakidetzak, berriz, 56 ospitaleratze berri izan zituen atzo. Orotara, 240 paziente daude erietxetako gela arruntetan, eta 63, berriz, ZIUetan.

Agerraldi bat egin du gaur goizean egoera epidemiologikoaren berri emateko Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik; datuak oraindik «kezkagarriak» direla onartu du, baina esan du baikortasunerako motibo izan daitekeela kasuen intzidentzia metatuan igartzen ari den beherakada; ohartarazi du oraindik goiz dela joera aldaketa bat gertatzen ari dela esateko, baina igartzen ari diren zantzu baikor horien bilakaera on ba espero dutela. 100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia tasa metatua 839,7 da Osakidetzak egindako azkena kalkuluetan, eta hiru herrialdeetan ari da beheraka.


Summary: Idoia Martinez eta Urko Labeaga aske utzi dituzte, baldintzapean. Hirugarren graduan zeuden orain arte. Bakoitzak 23 urte egin ditu espetxean.

Idoia Martinez eta Urko Labeaga euskal presoak baldintzapean aske geratu dira, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Hirugarren graduan zeuden bi euskal presoak, Zaballan (Araba) eta Martutenen (Donostia), hurrenez hurren. Hemendik aitzinera ez dute jada kartzelara itzuli beharko.

Idoia Martinezek 23 urte eta erdi egin ditu espetxean, eta Urko Labeagak, bertze 23 urte. 2018an eta 2017an bete zituzten zigorraren hiru laurdenak.