Summary: Nafarroako Volkswagenek laurehun lanpostu kenduko ditu bi urtez. Auto elektrikorako trantsizioa egiteko proposatu du murrizketa hori zuzendaritzak. 2027tik aurrera gaur egun baino langile gehiago beharko dituela esan du.

Nafarroako Volkswagenen laurehun langile gutxiago —egungo lantaldearen %10— izango ditu ia bi urtez, 2024aren erdialdetik 2026aren hasierara bitartean. Denbora horretan, langileek bi txanda eta erdian lan egingo lukete. Hala jakinarazi dio zuzendaritzak langile batzordeari, lan hitzarmena negoziatzeko lehen bileran.

Horrekin batera, zuzendaritzak berretsi du Landabengo plantak Polo autoa ekoizteari utziko diola, lau hamarkadaren ondoren. Datorren urteko martxotik aurrera izango da hori, baina baliteke pixka bat atzeratzea, abuztu erdialdera. Ordutik aurrera lantegia auto elektrikoen fabrikazioa prestatzen hastea aurreikusi dute.

2024 eta 2026 bitarteko auto elektrikorako trantsizioa barne hartuko duen lan hitzarmena bat egitea proposatu du zuzendaritzak, ekoizpen aurreikuspenak behin-behinekoak direla oinarritzat hartuta.

Hala, 2025erako 215.000 auto produzitzea aurreikusten du, denak errekuntzakoak, eta 2026rako, berriz, 200.000, errakuntzakoak eta Landabengo plantan egingo diren bi modelo elektrikoak —Skoda markako bat eta Volkswagen ID2X—. Taigo modeloa egiteari utziko diote Nafarroako plantan, eta, errekuntza auto gisa, T-Cross autoa bakarrik mantenduko da, bi auto elektrikoekin batera.

2027. eta 2028. urteetarako urtean 350.000 auto ekoiztea aurreikusten dute, eta, kopuru horiei esker, «enpleguaren egungo kopuruak berreskuratu eta gainditu ahal izango dira», enpresak ohar batean azaldu duenez.

Zuzendaritzak azaldu duenez, auto elektrikoak eta errekuntzakoak malgutasunez eta aldi berean ekoizteko prestatuta egoteak etorkizunerako bermea ematen dio Landabengo plantari, ekoizpen mailak babesten baititu merkatuaren balizko gorabeheren aurrean. Halaber, jakinarazi du aurreikusitako inbertsioei eutsiko diola, eta «2025erako aurreikusitakoak aurreratu direla».


Summary: Bizi mugimenduaren ‘Burujabe’ egitasmoak ez du gure bizi baldintzak berreskuratzea ahalbidetzen.

Bizi mugimenduaren ideologia, gizadiaren arazo nagusia beroketa klimatikoa dela ideian oinarritzen da: «Gizadiaren historian lehen aldiz, baitezpadako mundu mailako elkartasunaren desafioa ageri da: klima aldaketa». Gure iritziz, badu aspaldi mundu mailako «baitezpadako» elkartasunaren beste desafio ainitz badela.

Bizi bezala, «munduko biztanleria guziak 1,7 planeta kontsumitzen» dituela eta horrek «Hegoaldeko herrien miseria eta handitzen doan Iparraldekoena» eragiten duela ohartzen gara, baita «eritasun mental kolektibo batek beti gehiago kontsumitzera bultzatzen» gaituela. Baina ohartzen gara ere, eritasun mental kolektibo askoz larriago batek beti gehiago besteen lana kontsumitzera bultzatzen gaituela, eta eritasun hori gutariko bakoitzak zabaltzen duela bere bizi moldearekin.

«Harreman sozialak eta elkartasuna eraikiz» sendatuko garela dio Bizik. «Harreman sozialek eta elkartasunak» besteen esplotazio eza adierazten badu ados, baina Bizik ez du adiera hori zehazten bere «esperantza eta etika dakartzan ereduan». Gauzak hola, Bizik, «gure kontsumoaren ezinbesteko murrizketa», bereziki ingurumenaren gain duen eraginagatik justifikatzen du, gure ustez ez batere aski gizakien gain duen eraginagatik.

Bizik dio «garapen teknologikoa aitzinamendu gisa» har daitekeela, «biztanleria osoaren bizi-baldintzak hobetzen baditu soilik» eta «teknologia noizbehinka ezegokia, garestia eta kontra-produktiboa» izan daitekeela. Teknologiak ez dituela sekula biztanleria osoaren bizi-baldintzak hobetu pentsatzen dugu, kasik beti giza-kostu eta kostu ekologiko oso handikoa dela, eta usu ezegokia dela, zeren teknologiaren, hau da teknika moderno eta korapilatsuaren, lehen helburua, ez ote da etekin kapitalisten handitzea?

Pixka bat urrunago, Bizik, «denetan eta guztiengandik erabilgarriak eta eskuragarriak» diren teknikak erabiltzea proposatzen du. Oinarrizko ideia honekin bat egiten dugu eta prest gara Bizirekin teknika hauek zein izan daitezkeen zehazteko.

Bizik urritasun energetikoa iradokitzen du, erranez jokaera «moderatua» dela, «oinarrizko beharrak definitu nahi dituena, eta kontsumo energetikoa behar horien arabera finkatzen duena». Baina «energia iturri fosilekiko menpekotasuna apaltzea» iradokiz, energia iturri fosilekiko menpekotasunean gelditzen gara, menpekotasun handian; «jendartearentzat hain kutsakor eta hain suntsikor ez den turismo eredua» proposatuz «ez diezaiogun Euskal Herria turismoari bakarrik eskaini», eredu kutsakor eta suntsikorrarekin gelditzen gara, oso kutsakorra eta suntsikorra, eta Euskal Herria turismoari eskaintzen segitzen dugu.

Bizik dio ez dugula «mugikortasun ekologikoki eta sozialki iraunkorra eraikiko automobil elektriko edo hibridoan bakarrik» oinarrituz, baina hala ere horretan oinarrituz, zeren Biziren ikuspegi bereziki hiritarrarentzat, argi da «autoak Euskal Herriko baserrialde zokoratuenei egun bide berriak ireki dizkiela eta hango biztanleen bizi-kalitatea anitz hobetu duela». Guk ez dakigu nola planeta kutsatu gabe bizikleta elektriko bat eraikitzen den. Gainera, pentsatzen dugu, autoaren erabilpenaren garapena, planetako biztanleen bizi-kalitatearen txartzearen eragile nagusietakoa dela, garapen horrek eragiten duen gizakien esplotazioa eta planetaren suntsiketa ikaragarriak baitira. Gu aurek erabiltzen dugu, baina ideia hau buruan atxikiz eta ondorioz egiazko alternatibak eraikiz.

1,7 planeta jaten baditugu, «apaltzea» eta «ez hain» ez dira aski izanen. Errealistak izan gaitezen, politikoki egokia ez bada ere, urritasun energetikoa moderazio oso-oso handiko jokaera izan behar da edo ez du ezer konpontzen. Turismoa plazerarentzat bidaiatzea da. Salbazioa plazer norberekoien moderazio oso-oso handian datza.

Bizik «Euskal Herriko eguzki, haize eta erreketatik nagusiki etorriko den energiaren ekoizpena» bultzatu nahi du, zehaztu gabe energia hauen ekoizpena eta erabilera oso kutsakorrak izan daitezkeela, eta aipatu gabe kutsakorrak ez diren bi energia iturri, giza eta abere energiak, adibidez lurra lantzeko.

Ados gogoetak «oinarrizko beharrei» buruz eraman behar ditugula. Guretzat, lehenetarikoa, beste pertsonak zuzenki edota zeharka esplotatu gabe bizitzearen beharra da, hau da, beste pertsonekin elkarlanean bizitzea da. Elkarlana, edo «kooperazioa», esplotazioaren aurkakoa da; ez da Bizik dion bezala «langunea partekatzea», baizik eta gunea nun lana partekatzea da.

Bizik «lanaren zentzua» berraztertu behar dela dio. Gure ustez oso ideia ona da. Baina ber esaldian, Bizik dio «elkarlaneko logika industrial batera» pasa behar garela. Gure ustez, aldiz, elkarlaneko logika anti-industrial batera pasa behar gara, eta jendarte industriala berraztertu behar dugu, l’Encyclopédie des nuisances, Pièce et main d’oeuvre, La lenteur, L’échappée… argitaletxeetako liburu ainitzek egiten duten bezala.

Bizik norabide horretan doan ideia bat zabaltzen du: «Gure garraio moldeak, autogintza industrialaren behar eta interesetara egokituagoak dira gure behar eta interesetara baino»; baina ez du zehazten ideia horrek gure jarduera guzientzat balio duela. Hain zuzen, gure artatzeko moldeak, industria farmazeutikoaren behar eta interesetara egokituagoak dira gure behar eta interesetara baino, gure elikatzeko moldeak, elikagaigintza industrialaren behar eta interesetara egokituagoak dira gure behar eta interesetara baino, gure aterbetzeko moldeak, komunikatzeko, dibertitzeko... Gure bizitzeko moldeak, industriaren akziodunen diru eta dominazio gogora egokituagoak dira gure behar eta interesetara baino.

Ekonomia linealaren kritika egiterakoan, Bizik bereziki «naturaren mugagabeko» esplotazioaz hitz egiten du. Berriz diogu, gure ustez, langileen mugagabeko esplotazioa indar berdinarekin salatzea ezinbestekoa da.

Bizik gai soziala azaletik hunkitzen du, bereziki «lan behartuaren partea ttipitzea» proposatuz. Gure ustez, beste pertsonen lan behartua desagertzea proposatu behar da. Baina Bizi, «eredu hierarkikoak galdezkatzera» mugatzen da.

Atal hau, azken hamarkadetan lana eta jendarte harremanak txartu direla aipatuz bukatzen du Bizik. Baina duela hamarkada batzuk, planetako langile gehiengoarentzat ez ote ziren jada jasangaitzak?

Bat gatoz Bizirekin «hezkuntzak ezinbesteko rola» duela diolarik, baina ez gatoz bat hezkuntza hori frantses estatuak bezala «eskola guzietan» gauzatu nahi duela diolarik, kontutan hartu gabe eskola hauek ororen buru elite ekonomikoak bere interesentzat maneiatzen dituela eta ez haurren eta nerabeen interesentzat (irakur adibidez idazki oso interesgarri hau www.monde-diplomatique.fr/2010/10/HIRTT/19756 eta HerriBiltzaren Herria Haurren Hezitzaile egitasmoa herribiltza.eus Euskal Herria ikastegia atalean).

Horra gure ustez Biziren ideia bikaina sakondu behar dena: «Bizitzeko eskubidea merkaturako balore ekoizpenak baldintzatzen duela pentsatzera iritsi gara». Baina bost lerro urrunago, Bizik ideia hori etorkizun urrunean sakontzeko asmoa duela jakiten dugu: «Epe luzera, merkantilismotik urruntzen den ekonomia berrosatzea da helburua». Gure ustez, merkatuari alternatiba den ekonomia eredua oraindanik berrosatu behar dugu, eta ondorioz merkatuaren kategoriei ere alternatiba oraindanik berrosatu behar dugu: soldatapeko lanari («lanpostuak iraunkortzea»), salmentari («salduz ahal bezain hurbil», monetari («Euskoa»)...

40. orrialdean Bizik lehen aldiz langileen esplotazioa aipatzen du, baina soilik «Hegoaldeko herrialdeetako langileena», ez Iparraldeko herrialdeetako langileena.

Bat egiten dugu «merkantilizaziotik pixkanaka ateratzeko bidean» gu guziak ezartzearen Biziren ideiarekin (hala ere nahiago genukeen merkantilizaziotik pixkanaka abiadura handian ateratzeko bidean irakurri), baina Bizi konkretura pasatzen delarik, proposatutako aterabideak erabat merkantilizazioaren barnean egoiten dira, zeren gehienbat zerga batzuetara mugatzen dira:

- «Euskal Herriko hiru entitate administratiboetako» klimarendako zerga batzuetara, - Tokiko zergek diruztatuko luketen «Euskal Herri osorako udal-arteko garapen banku batetara», - «Aberatsenen debaldeko xahutzeei esker prekarioenen oinarrizko beharrak diruztatzeko, ura eta argindarrarendako tarifa progresiboak ezartzera», - Uraren eta argindarraren «luxuzko kontsumoa azkarki kobratzera» («bere bigarren egoitzaren igerilekua betetzen duen goi koadroaren» aurka oldartzen da Bizi, baina bere lehen egoitzaren igerilekua betetzen duen euskal herritarra ez du aipatzen), - Bigarren egoitza ukaiteko gogoa galarazteko zerga altuak ezartzera, - Jarduera kutsatzaileei zerga ezartzera, - Produktuen garraioak eragindako «gas isurketen araberako zerga ordainaraztera»...

Biziren proposamen hauekin, prekarioen oinarrizko beharrak diruztatzeko, aberatsenek debaldeko xahutzeak egitea komeni litzatekeela dirudi!

Biziren egitasmo honekin, langileei lapurtutako diru ainitz dutenak lasai lo egin dezakete: zerga handiak ordaindu beharko dituzte, baina beren luxuzko kontsumoa, beren jarduera kutsatzaileak eta beren igerilekuaren betetzea segitzen ahalko dituzte!

Gainera, zerga handiak nola ordainaraziko zaizkien jakin nahi genuke. Bizirentzat, «irabazi indibidualen muga bat inposatu behar da edo, gutxi gorabehera berdintsu dena, maila gorenen zergapetze oso azkarra». Nork inposatu? Justu lehenago Bizik dio «elite ekonomiko arras murritz batek boterea bereganatzen» duela. Beraz maila gorenek beren buruari zergak inposatuko dizkiete?

«Beste balore eskala bat inposatu behar da, giza harremana merkataritzako ondasuna baino gorago ezartzen duena», dio oraino Bizik. Inposaketa Biziren balioa da?

50. orrialderaino joan behar da «kontsumitzaile-herritarra ekoizpen prozesuan berriz sartzearen» ideia bikaina atxemaiteko, hau da, ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko bereizketa orokortuarekin bukatzearen ideia, gure lagun zapatistek egiten duten bezala, kasik denek egunero janaria ekoizten ordu batzuk pasatuz. Baina besteak beste euskaldunon topatzeko zapatistek ozeanoa berriki zeharkatu zutelarik, Biziko kideak ez ziren hurbildu. Gainera, ideia hau Biziren egitasmoaren hasieran irakurtzea nahiago genukeen, gauza handirik aldatzen ez duten «ekoizle eta kontsumitzaileen arteko lotura» bezalako ideia zehaztugabeen ordez.

Dokumentuaren bukaerak berriz ere harridura handia eragiten digu, «San Frantziskok zero hondarkin lehen hiria izaiteko esperantza duela eta Kalifornia energia garbia %100ean erabiltzera engaiatzen dela 2045 urterako» jakiteak Bizi pozten duela irakurtzen dugularik. Hemen kontsumitutako produktuek, beren lehengaien ateratzean, ekoizpenean, garraioan... gehienetan hondakin ikaragarriak eragiten dituztela ahanzten du Bizik. Eta benetan jakin nahi genuke zer den Bizirentzat energia garbia: «energia berriztagarria»? Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuak hamarnaka gunetan ezarri nahi dituen haize erroten ekoizpena, eta laborantza lurren gainean Nafarroako Foru Komunitateko gobernuak ezarri zituen eguzki plaken ekoizpena, energia garbiarekin egiten dira?

Bizik bukatzen du esaldi berean «energiak ez du merkantzia izan behar» eta «prezio ekologiko eta sozialak zehaztu behar dira argindarra ordaintzeko» idatziz. Merkantzia ez den zerbait ordainduko dugu?

Erabat ados gara «gure bizi baldintzen berreskuratzea» ideiarekin eta bat gatoz gure bizi baldintzen berreskuratzeko moldeari buruzko Biziren ideia batzuekin, adibidez «bizi duin baten gutieneko baldintza materialak eta sozialak segurtatzeko gai izango diren komunitate zabalak berreraiki ditzagun» ideiarekin. Baina gure ustez, orokorki, Biziren Burujabe: gure bizi baldintzak berreskuratuz egitasmoak ez du gure bizi baldintzak berreskuratzea ahalbidetzen, lehenago ez baitu aztertzen zertan datzan gure bizi baldintzen galtzea.

Oharra: Idazki hau HerriBiltza-k Bizi-ren Burujabe: gure bizi baldintzak berreskuratuz egitasmoari egiten dion bigarren kritika da (egitasmoa hemendik deskargatzen ahal da: https://bizimugi.eu/eu/burujabe-gure-bizi-baldintzak-berreskuratuz)


Summary: ESK-k salatu du langile bat kaleratu dutela «Ertzaintzaren presioengatik». Enpresak «arrazakeria» akusazioak ukatu ditu. Marokoarra da eta, aurretik, Poliziaren «salaketa faltsu» batengatik epaitu eta absolbitu egin zuten.

ESK sindikatuak salatu du Iparvending taldeak langile bat kaleratu duela, enpresak eta Ertzaintzak «tratu iraingarria eta arrazista» eman ondoren. Langilea marokoar jatorrikoa da, sei hilabeteko behin-behineko kontratua zuen, eta probaldian zegoen.

Enpresak «arrazakeria» akusazioak ukatu ditu, baina ez ditu zehaztu kaleratzearen arrazoiak, kaltetutako «pertsonarekiko errespetuagatik».

Sindikatuak azaldu duenez, abuztuaren 22an Ertzaintzaren Berrozi taldearen instalazioetako elikagai makinak hornitzera joan zen. Lana amaitu ondoren, ertzain batek furgonetatik jaisteko eskatu zion, 2019ko gertakari batzuei buruz hitz egiteko —Ertzaintzaren salaketa bat jaso zuen gazteak, urte eta erdiko espetxe zigor eskaerarekin, baina, epaiketaren ondoren, absolbitu egin zuten—; horrekin batera «agenteekin duen jarrera aldatzeko» eta «arazoetan sartzeari uzteko» eskatu zion.

Ertzaintzaren egoitza utzi eta enpresaren pabiloira iristean, enpresako arduradunak jakinarazi zion dei bat jaso zuela gaztearen aurrekari judizialen berri emanez, eta esan zion lan kontratua etengo ziola. Langileak salaketa jarri du epaitegian.

«Zalantzarik gabe, diskriminaziozko eta jatorri arrazistako tratu baten aurrean gaude. Zoritxarrez, ez da kasu bakan bat, baizik eta arrazializatutako pertsona askoren egunerokoa da, eta, enplegu prekarioak eskuratzeaz gain, Ertzaintzaren edo enpresen estigmatizazioa jasan behar izaten dute beren lana egiten duten bitartean», salatu du ESK-k.

Berri agentzia bati egindako adierazpenetan, enpresak ukatu egin ditu akusazioak, eta azpimarratu du langilea kontratatu zutela «bere baldintza pertsonalekin zerikusirik duen ezer kontuan hartu gabe».


Summary: Kanadako Parlamentuko buruak kargua utzi du, Ukrainako nazi bati omenaldia egin ostean. SSetako Galitzia Dibisioan aritu zen 98 urteko ukrainarra, eta Ottawako parlamentura gonbidatu zuten Volodomir Zelenski Ukrainako presidentearen bisitaren harira. Txaloka hartu zuten han nazi beteranoa, eta Parlamentuko buruak «heroi» gisa aurkeztu zuen.

«Oker» bat izan zela argudiatu dute, baina Kanadako Parlamentuko presidente Anthony Rotak dimisioa eman behar izan zuen atzo. Joan zen ostiralean gertatu zen. Ukrainako presidente Volodomir Zelenskiren bisita hartu zuten legebiltzarrean, Errusiaren inbasioaren harira sostengua agertzeko. Zelenskiren hitzaldia amaitu ostean, berriz, Rotak parlamentuko kideei eskatu zien gonbidatuen harmailara begiratzeko. Han zegoen Iaroslav Hunka seinalatu zuen, 98 urtekoa, eta «Ukrainako eta Kanadako heroia» zela esan zuen, Bigarren Mundu Gerran Armada Gorriaren kontra borroka egin zuelako boluntario gisa. Legebiltzarreko kideak zutik jarri, eta txaloka hartu zuten gizona. Hark, emozioz hartu zuen txalo zaparrada, eta Zelenskik ukabila altxatuta agurtu zuen.

Baina, asteburuan, Hunkaren inguruko datuak zabaltzen hasi ziren. Jakinarazi zutenez, SSetako Galitzia Dibisioan parte hartu zuen. Poloniako herritarrak hil zituen talde militar horrek 1944. urtean.

Hunkaren iraganaren inguruko laino beltzak ugarituz joan dira astearen hasieran, eta atzo hasi zen ekaitza. Rotak diputatuei iragarri zien parlamentuko presidentetza utziko zuela, «dolu handiz».

Izan ere, dimisioa emateko eskatu zioten Kanadako alderdietako ordezkariek; besteak beste, txalo egin zutenetako askok.

Justin Trudeau lehen ministroak astelehenean esan zuen gertaturikoa «lotsagarria» zela «Kanadako Parlamentuarentzat eta kanadar guztientzat».

Asteartean, Pierre Poilievre oposizio kontserbadorearen buruak Trudeau hartu zuen jomugan, Kanadari lotsa ekartzeagatik, gobernuak huts egin eta haren «informazio eta diplomazia aparatuek ez zutelako galarazi nazi bat omentzea».

Su ebaki gisa etorri da, beraz, Parlamentuko buruaren dimisioa. Trudeauren taldeak argudiatu zuen ez zekitela Hunkak parte hartuko zuela ostiraleko saioan, ganberako presidenteak gonbidatu zuelako. Rotak, berriz, bere burua defendatu zuen esanez gero jaso zuela «informazio gehiago» Hunkaren inguruan, eta barkatzeko eskatu zien Kanadako eta munduko judu komunitateei.

«Zibilen hilketa masiboak»

Hunka orain Ukrainan dagoen Urman hirian jaio zen –orduan Polonian zegoen–, 1925. urtean. Besteak beste, poloniarrak, ukrainarrak eta juduak bizi ziren Galitzia eskualdean, eta, gerrak gorabehera, hainbat estaturen artean banatuta zegoen, eta haren eskualdeak eskuz aldatuz joan ziren. 18 urte zituenean, SSetako Galitzia Dibisioan sartzeko boluntario aurkeztu zen Hunka. Adierazi izan duenez, Sobietar Batasunaren kontra borrokatu nahi zuen, Ukrainaren independentzia ziurtatzeko. Edonola ere, alemaniarrek inbadituriko Ukrainan harien agindupean aritzeko prest agertu zen.

Izan ere, Galitziako gobernadore nazi Otto Waechterrek proposatu zuen SSetako dibisio bat antolatzea Ukrainako boluntarioekin, ekialdeko frontean borrokatzeko. Heinrich Himmler III. Reicheko Barne ministro eta SSetako buruak sostengatu egin zuen, bi baldintza jarrita: bakarrik galitziarrak sartuko ziren dibisioan, «arioen antz handiagoa» zutelako, eta Galitzia izena erabiliko zuten, eta ez Ukraina, lehenengoa Austro-hungariar Inperioko terminoa zelako.

Hunka Munichen (Alemania) trebatu zuten, besteak beste, eta 1944. urtean Armada Gorriaren aurka borrokatzera bidali, ekialdeko frontera. Historialari batzuk diotenez, ordurako amaituta zeuden han juduen holokaustorako operazioak. Edonola ere, ziurtzat daukate SSetako Galitzia Dibisioak herritar poloniar ugari hil zituela.

Besteak beste, Huta Pieniackako sarraskia egozten diote dibisioko kideei. Hainbat herri poloniar suntsitu zituzten horretan, tartean Huta Pieniacka, 1944ko otsailaren 28an. 500 eta mila zibil artean hil zituztela kalkulatu dute. Lekukoen arabera, zibilak egurrezko korta handietan sartu zituzten, eta su eman zieten. Ihes egiten saiatzen zirenak tiroz hil zituzten. Ondorioztatu dutenez, SSetako Poliziaren 4. Erregimentuko kideek egin zuten sarraskia, eta, gero, dibisioan sartu ziren.

Egun batzuk geroago, martxoaren 12an, Pidkamingo sarraskian lagundu zuen dibisioak, eta han babesa hartua zuten 2.000 herritarretatik 150-250 inguru hil zituzten, gehienak emakumeak eta haurrak. Horrez gain, dibisioko beste talde batek 365 poloniar hil zituen Palikorovi herrian, han ere emakumezkoak eta haurrak tartean zirela.

Europan gerra amaitu zenean, Hunkak Erresuma Batura egin zuen alde, eta hiru urte geroago, Kanadara. Ez da ezkutuan egon han: SSetako beteranoen taldeetan aritu da lanean, eta Errusiaren inbasioaren aurkako protestetan parte hartu du.

Nolatan eman diote babesa Hunkari Kanadan, eta han bizitzen utzi urte luzez?

Jules Deschenes epaileak zuzenduriko ikerketa batzorde batek 1986an erabaki zuen ezin ziotela Galitzia Dibisioari talde gisa jazarri epaitegietan: banakako kideek gerra krimen jakinetan parte hartu zutela frogatu beharko zen, dibisioko kide izatea ez zelako aski arrazoi haiei jazartzeko. Nurenbergeko Auzietan ebatzi zuten SS osoa zela «erakunde kriminal» bat, baina Kanada ez zegoen Nurenbergeko Gutunaren sinatzaileen artean.

Holokaustoa ikertzen duen Simon Wiesenthal Zentroko Lagunen Elkarteak, berriz, argi adierazi du Hunkaren dibisioa «zibil errugabeen hilketa masiboen erantzule» zela, eta «irudikatzerik ez den gogorkeriaz eta gaiztakeriaz» aritu zela.

Kanadako Parlamentuko eskandaluak beste fronte bat zabaldu dio Hunkari. PrzemyslÂaw Czarnek Poloniako Hezkuntza ministroak adierazi du urratsak egiten ari direla Hunka Poloniara estradita dezaten.


Mixel Oronoz euskaltzalea zendu da

Summary: Mixel Oronoz euskaltzalea zendu da. Euskal Konfederazioko lehendakari eta bozeramaile izan zen urteetan. 88 urte zituen.

«Euskararen aldeko militante akiezina joan zaigu». Horrela jakinarazi du Euskal Konfederazioak Mixel Oronoz euskaltzalearen heriotza. Izan ere, Ipar Euskal Herriko euskalgintzaren buru izan zen urteetan, eta hark eraman zuen euskararen aldeko aldarrikapenen ahotsa. Pizkunde mugimenduaren ondotik agertu zen Euskal Konfederazioa, eta haren sorreran parte hartu zuen Oronozek. Lehendakari bilakatu zen 2000. urtetik 2002ra, eta kargu hori atxiki zuen 2009tik 2015era ere.«Lehendakari gisa edo bulegoko kide gisa, 1995etik Mixel beti hor izan dugu Euskal Konfederazioan gogoetak elikatzeko, bilkuretan parte hartzeko eta, nola ez, Euskal Konfederazioa ekitaldi eta manifestaldi desberdinetan ordezkatzeko».

Urteetan egin duen lana aitortu eta doluminak helarazi dizkie Konfederazioak Oronozen familiari eta hurbilekoei. EH Baik ere omendu du Oronoz X –lehengo Twitter– sare sozialean emandako mezu batean. «Zure eredua oroituz, Euskal Herri euskalduna eraikitzeko lanean segituko dugu». Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak Euskal Konfederazioarekin egindako agerraldi baten argazki zabaldu du, Oronoz eledun zela: «Hi gabe segituko dugu abiatutako bidea».

Sebastien Castet Euskal Konfederazioko kideak «beti prest» zen kide baten gisa oroitu du Oronoz. Duela hamasei urte sartu zen bera Konfederazioan, eta, orduko, jadanik bigarren lehendakaritza aldia zuen Oronozek.«Beti hor genuen zuzendaritza guzietan, osasun aldetik ahultzen hasi zelarik ere hor segitzen zuen, eta gauzak hurbiletik segitzen zituen». Gogoan izan ditu haren ekarpenak: Euskal Konfederazioa hastapenean «ahul» zenean, «atxiki» zuela, eta «gorantza tiratzeko jendea bere inguruan eta Euskal Konfederazioaren proiektuen inguruan» biltzeko gai izan zela.

Oronoz 1935ean sortu zen, Baigorrin, eta 1960an apaiztu zen, Baionan. Ondoren, sei urtez aritu zen apaiz, Boli Kostan. Baionara itzultzean, Baionako apezpikuaren zerbitzuko egon zen, Baionako katedralean. Afrikara itzultzea eskatu zuen, baina Belgikara igorri zuen Elizak, 1969tik 1971ra. Teologia ikasketekin segitu zuen han. Geroztik, irakasle gisa aritu izan zen, Istanbulen, Bordelen eta abarretan. Ez zituen Elizarekiko loturak atxiki. Alderantziz, kritika zorrotzak plazaratu zituen, eta elizaren baitan euskararen edota zenbait joeraren zokoratzea kritikatu. Marc Aillet Baionako apezpikuari buruz ere gogor mintzatu zen behin baino gehiagotan.

Euskal Herrian euskal kulturaren munduari atxiki zitzaion nagusiki. Lauburu elkartean eta Euskal Konfederazioan aritu zen, eta Herria aldizkariko Administrazio Kontseiluko kidea ere izan zen. Ipar Euskal Herrirako egitura politiko baten aldeko lanean aritzen den Batera plataformaren partaidea ere izan zen.

S kalonjearen testamentua, Bazterketa eliza katolikoan (1954-2008) izeneko liburuaren harira elkarrizketa egin zion BERRIAk 2009. urtean. Erretreta hartua zuen ordurako, eta Baionan bizi zen. Organoa jotzen zuen Baigorriko elian. «Hori da Elizaren hierarkiarekin atxikitzen dudan harreman bakarra, organoa jotzea otoitz egiteko molde bat baita niretzako», zioen, ironiaz. Elkarrizketan, honela zioen, besteak beste, homosexualitateari buruz: «Homosexualak ez dira Vatikanoaren gustukoak. Haren iritziz, ez omen dira gizonak, ez emazteak. Samin handia eragiten du Elizaren jarrera horrek nigan. Hierarkiaren itsukeriaren edo jarrera hertsiaren adibide mingarria da. Gero eta kontserbatzaileagoa da, eta erauzi du pentsatzeko askatasuna. Molde hertsi horiek hautsi behar dira zerbait berri kausitzeko».

2020an, arrangura agertu zuen Eliza hartzen ari zen eskuin muturrerako norabideari buruz. «Iraultza behar da apezeria osoan. Apezen kasta leherrarazi behar da», adierazi zuen BERRIAn.


Summary: Athleticek berdindu egin du Getaferen aurka. Lehen zati ona egin dute etxekoek, eta 1-0 jarri dira laster. Baina Sancetek txartel gorria jaso du, eta erabat aldatu da partida. Azkenean 2-2 bukatu dute, eta garaipenen bolada moztu zaie zuri-gorriei

Ernesto Valverdek neurketa «gogorra eta zaila» aurreikusten zuen partidaren atarian, eta guztiz asmatu du teknikari zuri-gorriak. Zailtasun horri aurre egiteko, konfiantzazko hamaikakoa zelairatu du berriro ere. Aldaketa ugari espero ziren talde zuri-gorriaren lerroetan, batez ere, Anoetan larunbatean jokatuko duten euskal derbiak behartuta. Baina Valverdek ustekabea eman du, eta Alavesen aurka jokatu zuten hamaikakoa kalkatu du. Horrela, modu nabarmenean funtzionatzen ari zaion taldeari jarraipena eman nahi izan dio. Aldaketa bakarra, Iñigo Ruiz de Galarretaren lesioak behartua izan da, eta Ander Herrera zelairatu du Valverdek.

Partidak ez du esperotako bidetik ekin. Getafek, 11 gol jaso ditu ligako lehen jardunaldietan, eta defentsa lehenetsiko zuela ematen bazuen ere, lehen minutuak Athleticen zelaian egin ditu. Lerroak elkartu, eta aurkariaren zelaian presio altua sartu du. Jose Bordalasek talde erdia aldatu du Realaren aurkako partidarekin alderatuta, eta eta jarraipena eman dio lauko defentsari. Athleticek ere ohiko egiturarekin jarraitu du, baina lehen minutuetako bizkortasun hori ez du erakutsi, eta Getaferen mendean aritu da hasieran.

Baina bosgarren minutuan dena aldatu da. Area ertzeko falta batean, Berenguerrek motzean jokatu du Yurirekin, eta zarauztarrak bortitz jo du baloia lehen zutoinetik sartzeko. David Soria atezainak geldiketa saiakera egin du, baina eskuetatik alde egin dio jaurtiketa gogorrak.

Athleticek baloia bereganatu, eta partidaren gidaritzarekin egin da. Valverderenak, baloia alde batetik bestera mugitu dute, arerioaren lerroen artean zirrikituren bat aurkitu nahian. Jokaldia argi zuten zuri-gorriek: Barrutik jokatu, hegaletan amaitzeko. Eta joko horretan, Ander Herrerak egin du distira. Oso gutxi jokatu du denboraldi hasiera honetan, eta gaur, Galarreta bikain ordezkatu dezakeela erakutsi du. Getafek bestetik, plan bera jarraitu du, eta kontraerasoetan jarri ditu bere ahaleginak. Halere, ez du zalantzarik eragin etxeko taldearen defentsa lerroan.

Lehen zatia amaitzear zela, Athleticen eraso bateko baloi batek, boteka amaitu du Getaferen area kanpoan. Oihan Sancet joan da aren bila. Jauzi handia egin du eta hanka luzatuz baloia ukitu du. Baina Diego Ricok ere baloi hori jokatu nahi izan du, buruz, eta Sanceten hankak bera jo du. Jokaldi benetan arriskutsua izan da, eta txartel gorria eraman du iruindarrak. Larunbateko derbia galduko du.

Bigarren zatian partida apurtu da Hamar jokalarirekin, Athleticek lehen zatiko nagusitasuna galdu du, eta segituan jaso du berdinketaren gola. 50.minutuan, korner jaurtiketa batean, Gaston Alvarezek buruz errematatu du erdiraketa, eta Iñaki Williamsek ukituta atea barruan amaitu du baloiak.

Baloiaren jabetza Getafek zuen, baina Athleticek astroak lerrokatzen diren jokaldi horietako bat izan du 62.minutuan, eta berriro aurretik jarri da. Yeray Alvarezek luzean jokatu du De Marcosekin, eta honek Iñaki Williams aurkitu du area ertzean. Williamsek maniobra harrigarri batekin, ezkerrez jaurtiketa bikaina egin du ate barrura. Williamsek, denboraldi hasiera honetan hagaxka magikoaz ukitua dagoela berretsi du.

Ondo eutsi du ondoren Athleticek, amorru guztiz jokatzen, eta Getaferi beldurra sartuz hainbat jokaldietan. Baina fisikoki beherakada ematen hasi dira etxekoak, eta alboko erdiraketa batean Latasaren gola iritsi da, buruz. 83.minutuan izan da hori, eta Getafek jada erasoko jokalari guztiak zelaian zituen. Partida guztiz apurtua zegoen dagoeneko, eta tentsio handiko minutuak iritsi dira. Getafek dena eman du garaipena lortzeko, eta Athletic-i ez zaio eustea besterik geratu. Luzapenean, Bordalasek txartel gorria jaso du, eta iskanbila sortu da kanpoko taldearen aulkiaren inguruan.

Azkenean, berdinketa. Getafe garaitzea lan handia izaten ari da Athleticentzat azken urteetan. Hain zuzen ere, elkarren aurka jokatu dituzten azken 13 partidatik bakarra irabazi dute zuri-gorriek (2021), eta Bordalasen talde mardulak bereziki kostatzen zaizkio Bilboko taldeari. Athleticek goiko postuetan jarraitzen du hamalau punturekin, baina garaipenen bolada moztu zaio.


Summary: Realak sasoiko lehen garaipena lortu du etxetik kanpo. Lehen zati amaieratik jokalari bat gehiagorekin jokatu arren, ez dute partida ona jokatu. Baina hiru puntuak eskuratu dituzte, 32. minutuan Carlos Fernandezek sartutako gol bati esker.

Realak bi garaipen kateatu ditu lehen aldiz denboraldi honetan. Txuri-urdinek aurreneko partida irabazi dute Anoetatik urrun. Valentziaren aurka izan da, 0-1. Imanolek, Getaferen aurka 4-3 irabazi ostean, esan zuen atzean ezin zutela hainbeste erraztasun eman, eta gogoratu zuen aurreko sasoian garaipen gehienak 1-0ekoarekin izan zirela. Oraingoan ere hala izan da, baina, orduan ez bezala, txuri-urdinek neurketa grisa egin dute. Lehen zatiaren amaieratik jokalari bat gehiagorekin jokatu du Realak, baina ez du nagusitasun hori baliatu ahal izan aurretik lortutako aldea handitzeko, eta neurketako azken minutuetan hortzak estutu behar izan ditu. Txuri-urdinen golegilea Carlos Fernandez izan da, 32. minutuan. Hori eta garaipena izan dira albisterik onena, aurrelariak behar baitzuen gola sartzea. Larunbatean hirugarren garaipena segidan kateatzen ahalegindu dira Athleticen aurkako derbian.

Imanolek iragarri zuen aukera zegoela txandakatzeak egiteko, eta hala egin du, aurretik taldeak duen egutegi betea kontuan hartuta. Getaferen aurkako partidarekin alderatuz, hasieratik aritu dira Pacheco, Elustondo, Tierney, Merino Oiartzabal, Carlos Fernandez eta Cho. Realak bosgarren minutuan izan du lehen gerturatze arriskutsua Valentziaren areara. Chok buruz buruko jokaldi on bat egin du, baina haren erdiraketa ez du errematatzerik izan Carlos Fernandezek. Ondo aurkitu du hutsunea, baina hanka sartzea falta izan zaio.

Valentziak Realari utzi dio baloia, kontraerasoa baliatu nahian, eta 11. minutuan aurretik jartzeko abagunea izan du, Javi Gerraren erremate on bati esker. Baina ez du lortu. Hurrengo minutuak parekatuak izan dira. Ez talde batek, ez besteak ere ez du partidaren aginte makila lortzerik izan. Baina Valentzia erosoago zegoen, eta beste gol aukera argi bat izan du. Hugo Durok errematea egin du buruz, eta eskua aterata modu ikusgarrian gelditu du baloia Remirok.

Valentziak izan du baloia hortik aurrera, eta jabetza gabe Realak sufritu egin du, ezin baitzuen bere ohiko joko bizia egin. Partida grisa egin du. Baina zer den futbola: handik gutxira iritsi da txuri-urdinen gola. Carlos Fernandezek sartu du, 32. minutuan. Chori falta egin diote, Tierney bizkor ibili da baloia ateratzen, eta sakon eman dio aurrelariari. Hark atzean utzi du Diakhaby, eta erremate on batekin sarera bidali du baloia.

Hortik aurrera Valentziak arazo gehiago izan ditu. Jokoa nahastu egin da, etxekoek pare bat sarrera itsusi egin baitituzte. Azkenean epaileak gorria atera dio Amallahri 45. minutuan, Oiartzabali ukondoarekin aurpegian eman ostean. Nabarmenago jarri da norgehiagoka Realaren alde.

Bigarren zatia hasi eta berehala, Imanolek Odriozola eta Zubimendi zelairatu ditu Traoreren eta Urko Gonzalez de Zarateren ordez. Bat gehiagorekin Realak partidaren bila joan behar zuen, baina ez du abantaila hori baliatzen jakin. Ia ez da Valentziaren atera gerturatu bigarren zati horretan. Eta 0-1ekoa beti da emaitza arriskutsua, edozein unetan aurkariak berdindu egin baitezake partida. Arriskua egiteko ahaleginak eskuinetik egin ditu batez ere, Odriozolaren eta Merinoren bidez. Valentzia, berriz, minutuak aurrera joan ahala geldikako jokaldien bidez ahalegindu da min egiten. Partidako berririk txarrena Tierneyk min hartu izana izan da. Aihen Muñozek ordezkatu du, eta litekeena da ezker hegalekoak giharretako hausturaren bat izatea.

Partidako azken zatian, Valentziak atzean sartu du Reala, eta txuri-urdinek hortzak estutu behar izan dituzte. Etxekoek gertu izan dute gola, baloi irteeran Remirok egindako akats baten ostean. Baloia oinean utzi dio Javi Gerrari, eta haren errematea gutxigatik joan da kanpora. Azken minutuetan buruarekin baino gehiago bihotzarekin ahalegindu da Valentzia gola sartzen, indarrak agortu egin baitzaizkio. Azkenerako, txuri-urdinak hiru punturekin itzuli dira etxera.


Summary: Errepublika desegiteko dekretua sinatu dute Karabakh Garaiko agintariek. «Estatuaren menpeko organoek» bertan behera gelditu beharko dute 2024ko urtarrilaren 1a baino lehen. Paxinian Armeniako lehen ministroak eskatu dio nazioarteari «urrats zehatzak» egiteko.

Azerbaijan indartsuagoa da militarki, eta ez Errusiak, ez Mendebaldeko herrialdeek ez diote Armeniari lagundu. Horrenbestez, Karabakh Garaiko errepublika desegitea erabaki dute hango agintariek. Samvel Xahramanian presidenteak dekretu batean nabarmendu duenez, «estatuaren menpeko organoek» bertan behera gelditu beharko dute 2024ko urtarrilaren 1a baino lehen. Armeniako hedabideek jaso dute testua, eta, haren arabera, egoera politikoa «larria» delako eta Karabakh Garaiko herritarren —gehienak, armeniarrak— «segurtasuna bermatzea» lehentasuntzat daukatelako egin dute hautua. Duela hiru hamarkada Sobietar Batasuna desegin zenetik izan da Azerbaijan barruko errepublika independente bat de facto, nahiz eta nazioarteak ez duen aitortu.

Irailaren 19an eremu horren kontra hasitako bonbardaketa eteteko Azerbaijanek mahai gainean jarri zituen baldintzetako bat bete du, horrenbestez, Karabakh Garaiak. Izan ere, 1991ko independentzia eta errepublika aldarrikapena bertan behera uztea eta Azerbaijanen parte dela onartzea izan zen Bakuren eskaeretako bat operazio militarra amaitzeko.

Hurrengo egunean, irailaren 20an, sinatu zuten menia bi aldeek, eta ordutik 65.000 bat armeniarrek ihes egin dute handik, eta Armeniara iritsi dira; hau da, populazioaren erdiak baino apur bat gehiagok alde egin du, Erevanek emandako azken datuak kontuan hartuta. Eta, horrekin lotuta, dekretuan azpimarratu dute Karabakh Garaian jarraitzeko asmoa dutenek Azerbaijanek planteatutako «berregokitzeko baldintzak barneratu» beharko dituztela eta erabaki bat hartu beharko dutela: edo han jarraitu edo alde egin.

Bakuk ez du adierazi, ordea, zeintzuk diren baldintza horiek. Erevanek ohartarazi du «garbiketa etnikoa» jasateko arriskua dutela han geratuko diren armeniarrek. Azerbaijango Gobernuak ukatu egiten du. Gaur, baina, ebazpen esanguratsu bat kaleratu du Bakuko auzitegi batek: «terrorismoa» finantzatzea, legez kanpoko talde armatuak sortzea eta Azerbaijango muga legez kanpo zeharkatzea egotzi dio 2002tik aurtengo otsailera arte Karabakh Garaiko lehen ministro izandakoari, Ruben Vardaniani. Lau hilabeteko behin-behineko atxiloaldia ezarri diote, eta 20 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete delitu horiengatik.

Eta, egoera aintzat hartuta, Armeniako hedabideek gaur jaso dute Nikol Paxinian herrialdeko lehen ministroak esan diela gobernukideei «garrantzitsua» dela nazioarteak Azerbaijanen jarrera gaitzestea; hori bai, «urrats zehatzak» egin beharko lituzkeelakoan dago. Nazioarteak, oro har, armeniarren giza eskubideak errespetatzera deitu du Ilham Aliyev Azerbaijango presidentea, baina garbiketa etniko batez mintzatzea saihestu du. Hain zuzen, Paxinian eta Aliyev datorren ostegunean, urriaren 5ean, dira biltzekoak, Granadan (Espainia), definitzen hasteko zer-nolakoa izango den etorkizunean bi herrialdeen arteko harremana. Armeniako oposizioa egunero ari da protestak egiten Paxinian kargugabetua izan dadin.

Errusia, haserre

Karabakh Garaitik Armeniara iristen ari diren herritarrei harrera egitea du lehentasun gobernuak, Paxinianen esanetan. Kabineteak esan du, bide batez, desplazatu gehienek etxe bat dutela Armenian, edo hartuko dituzten senideak. Gainerakoak aterpetxeetara, hoteletara edo ostatu emateko egokitutako eraikinetara bideratu dituzte.

Bestalde, datorren urriaren 3an, asteartearekin, Armeniako Parlamentuan eztabaidatuko dute ea Erromako Estatutua berresten duten ala ez; hau da, ea herrialdea Nazioarteko Zigor Auzitegiaren jurisdikziopean egongo den ala ez. Eta Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur nabarmendu du Armeniak «etsaikeria» plazaratuko lukeela estatutua berretsiko balu. Kremlineko burua atxilotzeko agindua emanda dauka Hagak, gerra krimenak egotzita.

Gaiztotuta dago Erevanen eta Bakuren arteko erlazioa. Moskuren orbitapeko herrialde bat izan da Armenia Sobietar Batasuna desegin zenetik, baina Ukrainako gerrak eragindako testuinguru sozioekonomikoak bultzatu du Errusia Azerbaijanekin loturak estutzera. Armeniak igarri egin du, eta duela bi aste pasa aurrenekoz egin zituen maniobra militarrak AEBekin.

KRONOLOGIA

1923. Karabakh Garaiko probintzia autonomoa sortu zen Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren barrenean. 1987. Karabakh Garaiko armeniarrek dozenaka mila sinadura bidali zituzten Moskura, probintzia Armeniako Sobietar Errepublika Sozialistan sartzeko. 1988. Manifestazioak ugaritu ondoren, Karabakh Garaiko Sobietak Moskuri eskatu zion Armenian sartzeko. Moskuk eskaera ukatu, eta lehenbiziko borrokak piztu ziren azeriarren eta armeniarren artean. 1991. Azerbaijanek autonomia kendu zion Karabakh Garaiari, eta gehiengo armeniarrak independentzia aldarrikatu zuen erreferendum bidez. Gerra hasi zen. 1994. Errusiaren bitartekaritzarekin, Azerbaijanek su etena sinatu zuen Armeniarekin eta Karabakh Garaiarekin. Karabakh Garaia independente bihurtu zen de facto. 2016. Gerraz geroztiko borroka gogorrenak piztu ziren apirilean. Hilabetean, bi aldeetako ehundik goiti lagun hil zituzten. 2020. Irailaren 27an gerra piztu zen berriro, eta 44 egun iraun zuen, azaroaren 10era arte. Egun horretan su etena sinatu zuten Armeniak, Azerbaijanek eta Errusiak. Armeniak lehenengo gerran eskuratutako zenbait eskualde berreskuratu zituen Azerbaijanek. 5.600 bat pertsona hil ziren gatazkaren ondorioz. Bi aldeetako hildako kopurua antzekoa izan zen; gehien-gehienak, militarrak. 2023. Azerbaijanek operazio militar bat hasi zuen irailaren 19an. 200 bat hildako eragin zituen; gehienak, militarrak. Hurrengo egunean, su etena adostearen truke, Karabakh Garaiak men egin zien Azerbaijanen eskakizunei. Errepublikan bizi ziren armeniarren erdiek baino gehiagok ihes egin dute.


Summary: Kontuen Ganberak ebatzi duenez, «Osasunbidea ez da betetzen ari pazienteak artatzeko epeak». Itxaron zerrendei buruzko txostena argitaratu du Nafarroako Kontuen Ganberak. Ondorioztatu du %29 handitu zirela 2018 eta 2022 bitartean.

Azken bost urteotan, %29 handitu dira itxaron zerrendak Nafarroan. Horri buruzko txostena argitaratu du Nafarroako Kontuen Ganberak, eta azaldu du itxaron zerrendak handitzeko arrazoiak, besteak beste, hiru izan direla: %2 handitu dela Osasunbideko pazienteen kopurua, 64 urte baino gehiagoko pertsonak 2018an baino %7 gehiago direla, eta COVID-19aren pandemiak osasun larrialdia eragin duela. Faktore horiez gain, «okerrak» atzeman ditu Osasunbideak eginiko kudeaketan: «Ez dira betetzen ari pazienteak artatzeko epeak». Esaterako, nabarmendu du berrikuspen kontsulten itxaron zerrenda «adierazgarria» dela, eta horrek beste jarduera batzuen itxaron zerrendei zuzenean eragiten diela.

Zehazki, 2018tik eta 2022ra arte zerrendek izandako bilakaera eta kudeaketa aztertu ditu Kontuen Ganberak, eta, horrez gain, beste bi konturi erreparatu die: zerrendak laburtzeko neurriei eta horien kudeaketarako erabiltzen den informazio sistemari. Txostenaren arabera, 240.000 erregistro zeuden itxaron zerrendetan iazko amaieran. Hala ere, zehaztu dute zenbateko hori ez dagokiola paziente kopuruari, «paziente asko itxaron zerrenda bat baino gehiagotan baitaude». 240.000 erregistro horietatik, %64 berrikuspen kontsultak dira: %25 lehen kontsultak, %8 diagnostikoak eta %3 ebakuntzak.

Horien artean, lehen kontsulten itxaron zerrendaren igoera nabarmendu du ganberak: 2018an 33.000 erregistro zeuden; 2022ko amaieran, berriz, ia 60.000. Berrikuspen kontsulten itxaron zerrenda ere handitu egin da, baina ez hainbeste: 136.000tik 156.000ra. Diagnostiko probak 12.000tik 18.000ra igo dira. Ebakuntzei dagokienez, itxaron zerrendak ez dira handitu. 2022ko amaieran, 8.200 erregistro zeuden.

Datu zehatzagoei erreparatuta, Kontuen Ganberak neurtu ahal izan du Nafarroako osasun eremu bakoitzean —Iruñea, Lizarra eta Tutera— zenbat egunez itxaron behar izan zuten pazienteek, batez beste, iaz. Iruñean 133 egunez itxaron behar izan zuten iaz kardiologo batekin lehen kontsulta izateko —2018an, 43 egunekoa zen itxaronaldia—, eta Lizarran, 244 egun dermatologoarekin lehen kontsulta izateko —2018an, 37 egun itxaron behar izaten zituzten—. Tuteran, 209 egunez itxaron behar dute errehabilitazio sailean lehen kontsulta izateko. Ebakuntza traumatologiko bat egiteko, batez beste 132 egunez egon behar izan zuten zain pazienteek iaz Lizarran, eta ebakuntza oftalmologiko bat egiteko, berriz, 55 egunez Iruñean.

Inbertsioa

Azken bost urteotan, Osasunbideak 21,3 milioi euro gastatu ditu itxaron zerrendak gutxitzeko. Horietatik %39 langileriaren kontratazioan (8,5 milioi 700 kontratutan); %31 aparteko orduetan; eta gainerako %30 (sei milioi) Opus Deiren Nafarroako Unibertsitate Klinikara bideratutako kasuetan gastatu da. Hauek dira osasun zentro horretara bideratutako lanak: 3.700 kontsulta (655.000 euro); 12.000 diagnostiko probak 1,4 milioi); eta 2.730 ebakuntza (4,4 milioi).

Hala ere, Kontuen Ganberak ohartarazi du lehen arretako itxaron zerrendak laburtzeko egindako inbertsio ekonomikoak horiek «puntualki» murriztu baino ez duela eragin, eta, are, espezialitateetako arretaren itxaron zerrendak handitzea ere eragin duela.

Arreta unitateen lanari dagokionez, Kontuen Ganberak adierazi du hango profesionalek «lan zama handia» dutela, «zerrendak kudeatzeko prozedura ez betetzeak baldintzatua». Izan ere, adierazi du pazienteen eta osasun eremuen arteko ekitatea ez dela betetzen ari, itxaron zerrenden iraupena desberdina delako eremu batetik bestera. Arrazoia identifikatu du Kontuen Ganberak: «Era independentean jarduten duten hiru osasun eremu daude, eta haien kudeaketa eta baliabideak ez daude koordinatuta».

Gainera, nabarmendu du pazienteen arteko berdintasun printzipioa ere ez dela errespetatzen batzuetan: «Itxaron zerrendak kudeatzen dituzten sistema informatikoek baimentzen dute pazienteei deitzean antzinatasun eta lehentasun printzipioak bete gabe hitzorduak ematea, horiek arrazoitu gabe». Hitzordu horiek arrazoi klinikoengatik justifikatuta egon daitezkeen arren, Kontuen Ganberak uste du horiek ez arrazoitzeak ez duela errespetatzen pazienteen arteko berdintasun printzipioa: «Kontuen Ganberak ezin du egiaztatu printzipio horiek bermaturik daudenik».

35.000 kexa

Nafarroako fiskalizazio erakundeak ondorioztatu du Osasunbidea «ez dela betetzen ari pazienteak artatzeko epeak, batez ere kontsultetan». Horren ondorioa da kexa ugari izatea: «Iaz, Osasunbideak 35.000 kexa baino gehiago jaso zituen. Horietatik %51 berrikuspen kontsultei dagozkie; %9, diagnostiko probei, eta %5, ebakuntzei».

Txostenak gomendio batzuk ere eman ditu itxaron zerrenden kudeaketa hobetzeko. «Hasteko, zerrenden handitzearen atzean dauden arrazoiak ongi aztertu behar dira, ondoren dauden baliabideak kontuan hartuz planifikazio eta kudeaketa hobetzeko. Hiru osasun eremuen arteko koordinazioa bultzatzeko ere eskatzen du, baliabideak modu integratuan kudeatzeko. Horren helburua da eremu eta espezialitateetan dagoen itxaron denboraren arteko aldea gutxitzea. Bestalde, antzinatasun eta lehentasun printzipioak betetzen ez direnean, informazio sistemak horren arrazoia jasota utzi beharko luke».


Summary: Inflazioak gora egin du irailean, energiak garestitu izanaren ondorioz. Espainian bederatzi hamarren igo da, %3,5eraino. Hego Euskal Herriko datua hilaren erdialdean emango du INEk.

Lanera itzultzea gogorra izaten ari da. Iraila %3,5eko inflazioarekin amaitu zen Espainian, INE estatistika erakundeak ostegun honetan argitaratutako datu aurreratuaren arabera. Abuztuan baino bederatzi hamarren handiagoa da, eta ekainetik hirugarren igoera da jarraian. Orduan, %1,9koa izan zen; 2022ko ekainetik hilabete bakarrean erregistratutako hazkunderik handiena. Eta mailarik altuenean dago apiriletik; % 4,1era heldu zen orduan.

Alde positiboan, azpiko inflazioa, elikagai ez-elaboratuak eta produktu energetikoak kanpo uzten dituena. Irailean % 5,8koa izan zen, abuztuan baino hiru hamarren gutxiago, eta txikiena 2022ko ekainetik; % 5,5ekoa izan zen.

KPIa elektrizitatearen prezioa igo izanaren ondorioz igo da, duela urtebete jaitsi egin baitzen, eta, neurri txikiagoan, erregaiak garestitu izanaren ondorioz. Elikagai batzuen prezioen igoeragatik ere gertatu da, batez ere oliba olioagatik, lehorteak nabarmen murriztu baitu haren produkzioa.

Datua aurreratua denez, estatistikak ez du produktu eta sektorekako xehetasunik ematen. INEk hilaren erdialdean emango ditu datu horiek eta Hego Euskal Herriko KPIa.

Adituek ohartarazi dutenez, datu horiek adierazi dezakete igoera datozen hilabeteetan gertatuko dela. Espainiako Gobernuak energiarako laguntzak kentzea aurreikusten du, eta gasaren eskaria ere gora egiten ari da, neguaren etorreraren ondorioz.


Summary: Sarek salatu du Zelaiaren eta Barbadoren aurkako auzia lekuz kanpo dagoela. Plataformak salatu du justizia «mendeku tresna» gisa erabiltzen dela, egungo testuingurua kontuan hartu gabe.

Sare Herritarra plataformak Aitor Zelaiaren eta Galder Barbadoren aurkako ebazpena salatu du: «Galderri eta Aitorri ezarritako sententziak atzera garamatza, eta guztiz zentzugabea da salbuespeneko politika atzean uzten ari garen garaiotan». Horiek hala, bat egin du Ankerkeriari Stop taldeak larunbaterako deitutako mobilizazioarekin: Gasteizen izango da, 18:30ean, Artium museoko plazatik abiatuta.

Plataformak salatu du oraindik ere «mendeku tresna» gisa erabiltzen dela justizia, ETAren behin betiko su etenaren ostean irekitako «itxaropen aroa» kontuan hartu gabe. «Urte luzez luzatu den indarkeriaren mamua betikotzeko jarrera nabaria da», salatu du, eta gehitu du horren adibide dela Zelaiaren eta Barbadoren aurkako auzia.

Nabarmendu dute halako erabakiek ez dutela lekurik «espetxeen problematikari» aterabide bat emateko eta «sufrimendu guztiak amaitzeko» urratsak egiten ari diren garai batean: «Presondegiak betetzeak ez du inolako tokirik elkarbizitzarako eta bakerako bidean». Are gehiago, Sarek argudiatu du bi gazteek argi adierazi zutela «indarkeriarik gabeko estrategiarekin» bat egiten dutela, eta gehitu du epaiketan ez zela haien kontrako «froga irmorik» erakutsi.

Zelaiaren eta Barbadoren aurkako prozesuak lau urte baino gehiago iraun ditu. Ertzaintzak 2019ko otsailean atxilotu zituen bi gazteak, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epaileak aginduta. Biei leporatu zieten Ertzaintzak hilabete batzuk lehenago Duran (Arrantzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako material lehergailuaren arduradunak izatea, eta, beraz, «armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea». Ia urte eta erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, epaiketaren zain.

Epaiketa amaituta, launa urteko espetxe zigorrak ezarri zizkien Espainiako Auzitegi Nazionalak 2021ean. Helegitea aurkeztu zioten ebazpen hari, baina aurtengo maiatzean Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen lehen epaia. Hala, aurreko astean espetxeratzeko agindua jaso zuten gazteek.

Epaiaren eta espetxeratzeko aginduaren kontrako hainbat protesta egin dira azken urteetan, eta horiek areagotu egin dira azken egunetan. Gazteen babeserako Ankerkeriari Stop taldeak salatu izan du «Ertzaintzak kozinatutako prozesua» izan dela Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua.


Francis Lafargue hil da

Summary: Francis Lafargue hil da. Euskal txirrindularitzan ikur bat izan da azken hamarkadetan. Hainbat talde nazioarteko probetara eraman zituen, eta Ipar Euskal Herriko txirrindularitzaren historia idatzi zuen, Ximun Larre kazetariarekin batera. 68 urte zituen.

Bart gauean Francis Lafargue hil da, 68 urterekin. Miarritzen jaio zen (Lapurdi), 1955ean, eta, txirrindularitzaren lehen lerroan egon ez bada ere, ikur bat izan da azken hamarkadetan kirol horretan Euskal Herrian. Nazioarteko harremanak izan ziren haren espezialitatea, eta hainbat kirol talde profesionalen harreman publikoen arduradun izan zen. «Julian Gorospek Tourreko etapa irabazi zuenean [1986an], nik gidatzen nuen autoa. Denetarik izan naiz, mekanikari eta masajista izan ezik», adierazi zion BERRIAri 2019an elkarrizketa batean. Ogibidearen gainetik, baina, txirrindularitza maite zuen, eta, aurtengo ekainean, kirol horrek Ipar Euskal Herrian izan duen bilakaera bildu zuen liburu batean, Ximun Larre kazetariarekin: l’Histoire du cyclisme du Pays Basque Nord (Ipar Euskal Herriko txirrindularitzaren historia).

Miarritzeko Harausta auzoan igaro zuen haurtzaroa, eta, liburua aurkeztu zuenean azaldu zuenez, Joseph Bortayre bizikleten mekanikaria haren haurtzaroko ikurretako bat izan zen. Txirrindularitzazalea izateaz gain, errugbizalea ere bazen. Urruñan bizi zen gaur egun (Lapurdi), eta harreman estuak zituen Larresoron ere. Gertukoa zuen mugimendu abertzale eta euskaltzalea.

Ikusi gehiago: Francis Lafargue: «Euskal txirrindularitzak idoloak behar ditu, baina baita morroiak ere»

Jose Miguel Etxabarrik 1983an fitxatu zuen Reynolds taldearen harreman publikoak kudeatzeko, eta ezinbesteko lana egin zuen taldea nazioartera eramateko. Harreman handia zuen Jean-Marie Leblanc Frantziako Tourreko zuzendari izan zenarekin, eta haren bitartez lortu zuen Reynoldsek Tourrean aritzeko lehen gonbidapena. Haren lanak segida izan zuen Banesto, Illes Balears, Caisse d'Epargne eta Movistar Team taldeen garaian. «Abarcaren azpiegituran beti, Movistar iritsi zen arte. Ez zidaten jarraitzeko aukera eman», adierazi zion BERRIAri. Movistar taldeak atsekabea adierazi du X sare sozialean Lafargueren heriotzaren berri izan ondoren.

Miguel Indurainek bost tour irabazi zituenean, Lafargue zuen prentsa arduradun, eta itzultzaile lanak egiten zituen. Horrek kudeatzen zuen ziklistaren agenda; zuhurra eta eraginkorra zela diote harekin lan egin zutenek. «Ni Pedro [Delgado] eta Miguelen [Indurain] managerra izan nintzen askotan. Kriteriumetako kontratuak-eta nik idazten nituen. Harreman publikoen karguak guztia eta ezer ez esan nahi du aldi berean», zioen. Pedro Delgadok X sare sozialean esan du gaurkoa egun tristea dela txirrindularitzarentzat: «1983an nire bizitzan gurutzatu zen Francis Lafargue, eta harrezkero elkarrekin amestu dugu, eta amets batzuk egia bihurtu dira», adierazi du Delgadok.

Movistarren aritu ondoren, Muriasen aritu zen lau urtez. Erretiroa hartua zuen jada, baina azken lau urteetan Kern Pharma taldearekin kolaboratu zuen, eta Frantziako Tourrak antolatzen dituen zenbait karreratan aritzeko ateak ireki zizkion; besteak beste, Lieja-Bastogne-Lieja. Oso maitatua zen tropelean oraindik ere. «Lagun batek txirrindularitza museo txiki bat du Kanbon [Lapurdi], eta hantxe pasatuko ditut goizak», adierazi zion BERRIAri 2019ko elkarrizketan erretiroaz.

Euskal txirrindularitzan aditu

Frantziako Tourraren arduradunekin ere hainbatetan kolaboratu zuen, itzuli horrek Iparraldean egin behar zituen etapak antolatzeko. Euskal Herriko errepideak bikain ezagutzen zituen. Larrerekin idatzi zuen liburuan, XX. mendearen bigarren erdialdean Iparraldean desagertu diren karrerak bildu zituen. «Tokiko txirrindularitzak proba amateurren arrastoa galdu du. Gutxiago dira, eta kalitate txikiagoa dute, trafiko eta segurtasun arrazoiengatik zailagoa delako antolatzea», zioen.

Euskal txirrindularitzaz galdetuta, arlo ekonomikoak gaizki ikusten zuela esan zuen 2019an, baina beste arlo batzuetan, indartsu: «Jendeak badu zaletasuna, eta afizionatu mailako lizentzia kopurua mantentzen ari da. Elitean egonkor dago, oraindik belaunaldi oso on bat dagoelako: Landa, Izagirre anaiak, Nieve... Baina ez da nahikoa. Zergatik? 20 urte inguruko gazte bat lehen pausoak ematen ari denean ia ez duelako aukerarik. Gazte horiei irteera emango dien kirol azpiegitura sendo bat behar du, hurrengo urteetan ere hor eutsiko diola ziurta dezakeena. Euskal txirrindularitzak idoloak behar ditu, baina baita morroiak ere».


Summary: Frankismoaren biktimei erreparazioa emateko legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. PP, Vox eta Ciudadanos ez beste guztien aldeko botoarekin onartu dute Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea. 1936tik 1978ra arteko biktimei eragiten die, eta, besteak beste, ikerketa talde baten lana abiaraziko du gertatutakoaren «egia finkatzeko», eta biktimei salaketak jartzea erraztuko die, aholkularitza emanez.

Diktadura frankistaren azken urteetako gidariek abiarazitako alderdiak ez beste guztiek onartu dute Memoria Historiko eta Demokratikoaren legea Eusko Legebiltzarrean. Halaber, 36ko gerraren eta diktaduraren biktimen erreparaziorako legearen aurka bozkatu du PPren banaketa batetik sortutako Voxen ordezkari bakarrak eta desagertzeko bidean den Ciudadanoseko bakarrak; baina, hala ere, 71 legebiltzarkideetatik 64k eman diote baiezkoa legeari, EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUkoek; lau falta ziren ganberan.

Hala, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, beste urrats bat egin dute 1936tik 1978ra arteko biktimen memoriaren erreparaziorako politika publikoek, eta ganberan gonbidatu gisa zeuden memoriaren aldeko taldeetako kideek txalo zaparradarekin eskertu dute onarpen hori. 36ko gerra, haren osteko diktadura eta trantsizioaren zati bat hartzen du legeak, Espainiako Konstituzioa abiatu arte. Haren helburua da memoria historikorako politika publikoak arautzea, sustatzeko «erreparazio morala, memoria pertsonala, familiarena eta soziala, arrazoi politiko, sindikal, ideologiko edota sinesmen erlijiosoengatiko jazarpena edota indarkeria» jasan zutenen artean. Azken finean, gaur arte alor horretan egindako lana sendotu eta areagotu egiten du lege berriak, askotariko egitasmoak legez babestuz.

EAJko legebiltzarkide Joseba Diezek —gaur izan du azken eguna legebiltzarkide gisa— esan du «batzuk beti» egon direla «demokraziaren alde, historiaren alde onean», eta horri esker iritsi dela gaurko «lege garrantzitsua». Nabarmendu egin du orain arte memoria historikoan egin den lan handia, Aranzadi eta Gogora institutua aipatuz, eta esplikatu du lege berriak «beste esparru juridiko bat» emango diola lan horri, aurrerantzean ere egin dadin, «segurtasun handiagoz». PPri, Voxi eta Ciudadanosi ohartarazi die «beste biktima batzuei buruz hitz egiteak» ez duela zertan ekarri «biktima batzuen ahaztura». Aurretik etengabe kontrajarri batiiuzte alderdi horietako ordezkariek ETAren biktimak eta 1936tik 1978ra arteko frankismoarenak, ziurtatuz ETArenak «ahaztu» eta, areago, «ezkutatu» egin dituela legeak.

«Ez da inoren aurkako lege bat», esan du EAJko kideak. Biktimei egia, aitortza eta erreparazioa emateko legea dela azaldu du, «gizartearen aldekoa». Eta helburu horiek lortzeko «ikertu» egin behar dela erantsi du, «memoria ere gizartearen eskubide bat delako». PPko Barriori esan dio frankismoa gaitzestea ez dela nahikoa, «pedagogia» egin behar dela, indarkeria horri «zilegitasuna kentzeko».

EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren zuzenketekin

Legeak jasotako babes handiak lotura zuzena du hark biltzen dituen edukiekin. Lege proiektua duela bi urte baino gehiago onartu zuen Eusko Jaurlaritzak, eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek egindako zuzenketak onartu zituen ganberak tramitazio epe luze horren barruan, aurten. Koalizio abertzalearen ekarpenez, lantalde zientifiko bat sortuko dute, 1936tik 1978ra bitartean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatu ziren giza eskubideen urraketak ikertzeko. Julen Arzuaga koalizioko legebiltzarkideak gogoratu du «administrazioaren zerbitzu juridikoen ekarpenari» erreparatzen diola legeak, frankismoaren biktimek epaitegietara jo dezaten.

Izan ere, Gogora institutuak laguntza juridikorako baliabideak eskainiko dizkiete biktimei, auzitegietan kereilak tramitatzeko, hala nahi badute. «Argentinan ireki zen bidea ireki dadila hemen ere», eskatu du Arzuagak. Horrez gain, «artxibategiak zabaltzera» deitu du, «egia finkatu ahal izateko». PPri buruz, berriz, esan du «mozorroak kendu» dituela ezezkora jota. «Frankismoaren oinordeko politikoak zarete», esan dio Carnelo Barrio diputatuari, hark alderdiaren posizioa azaldu ondoren. Aurpegiratu dio PPren arazoa ez direla «ETAren biktimak», baizik eta «bide bazterretan jarraitzen duten biktimak», eta abisua eman dio: krimen horien erantzuleak epaitegietan bukatuko ei dute, eta «zigorturik ere bai». «Ez etorri gero amnistia eskatuz haientzat», erantsi du.

Ez bakarrik hildakoak

Memoria Historikoaren Legeak nortzuk jotzen ditu biktima gisa? Bada, bonbardaketetan hildakoak, epaiketaz besteko exekuzioetan hildakoak, kartzelan hildakoak, desagertuak, torturatuak, erbesteratuak, gatibu lanetan aritutakoak eta kontzentrazio esparruetan eta heriotza esparruetan egondakoak. Halaber, sexu joeragatik, sexu nortasunagatik edo gutxiengo etniko bateko kide izategatik jazarri dietenak ere biktimatzat joko ditu legeak.

EP-IUren ekimenez, 36ko gerrako eta diktadura frankistaren biktimen errolda abiatuko da. Gainera, emakumeek jasandako indarkeria «espezifikoa, orokortua eta sistematikoa» jaso du idatziak. Aukera zabaldu dute biktimei kalte ordain ekonomikoak emateko ere, hala badagozkie. Gogora institutuak aztertu beharko du Espainiako legean jasotako kalte ordainak osatzea badagokien ala ez biktimei.

Izan ere, iazko uztailean onartu zuten Espainiako Memoria Demokratikoaren Legea, PSE-EEko legebiltzarkide Eneko Anduezak gogoratu duenez. PSEko buruak PPri argitu nahi izan dio zein den aldea 1936tik 1978ra alde batean eta bestean egon ziren biktimen artean: «Batzuek 40 urteko ahaztura izan dute, eta besteek, 90 urteko gorespena. Batzuek heriotza, kartzela eta jazarpena izan dute, eta besteek, onura ekonomikoak». Horregatik, Anduezak garbi esan du batzuekin «zorretan» zegoela gizartea eta beteei ez zaiela «ezer zor». Gainera, gogoratu du ETAren biktimek badutela beren legea, eta hura «euskal demokraziaren habeetako bat» dela, gainera. «Utzi biktimak baliatzeari, eta are gehiago haien arteko liskarra sortzeko baldin bada. Miserablea da», esan die PPko diputatuei.

Isunak frankismoa goratzeagatik

36ko kolpe militarraren eta diktaduraren biktimen egun bat izendatzeko bidea ireki du legebiltzarrak onartu duen legeak, eta zigor arautegi bat ere indarrean jarri du: frankismoa goratzeagatik 10.000 eurorainoko isunak egongo dira, baina 150.000 eurorainokoak ere bai 36ko gerrako hilobiak suntsitzeagatik edota «ikerketarako eta egia ezagutzeko dokumentuak» ezkutatu edota suntsitzeagatik. Goratzea aipatzean, 36ko altxamenduarekin eta diktadurarekin lotutako plakei, oroitarriei eta besteri erreparatzen die legeak. Gogorak plan bat jarriko du martxan memoria historikoari kalte egiten dioten espazioak eta kaleen izenak ere desagerrarazteko.

Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandez ere gogor aritu da Memoria Historikoaren Legeari ezezkoa eman diotenarekin, eta PPri leporatu dio «frankismoaren oinordeko» izatea, «baina ez alderdia fundatu zutenak frankistak zirelako, bazik eta gaur egun alderdi horrek egiten dituen politikengatik». Argitu du legeak ez duela «zintzoen eta gaiztoen kontakizun bat» sustatu nahi: «Soilik egia jakin dadin nahi du». Ohartarazi du nazioarteko legeen arabera, frankismoaren krimenek ez dutela preskribatu, eta amnistiaren lege batek ez duela hori aldatuko.

PPko parlamentari Barriok, berriz, uste du legeak «biktima batzuk nahita ahaztu» dituela, eta ETArenak ez direla jaso ekinaldian. «Ez zen dena frankismoa izan 1936tik 1978ra. Gerra krimenak egon ziren, eta ez frankistek eginak. Lege hau ez da osoa, ez baititu totalitarismo guztiak jaso. Frankismoa beste proiektu totalitario batekin batera egon zen urte batzuetan, ETArenarekin, eta legeak ez die jaramonik egiten haien biktimei». EH Bilduko kide Arzuagari galdetu dio ea hark nahi ote zuen «proiektu totalitario bat beste batek ordezkatzea». EP-IUko Hernandezi, berriz, galdetu dio ea «komunismoaren totalitarismoa» ote zen hark nahi zuena frankismoaren ordez.


Summary: Langile publikoen soldatak %0,5eraino igoko dira urrian. Urte amaieran beste emendatze bat izan dezakete, baldin eta Espainiako BPGak %2,1eko hazkundea gainditzen badu.

Inflazioaren kaltea pixka bat arintzeko aukera izango dute Hego Euskal Herriko ia 200.000 langile publikoek. Urriko soldata ordainketan %0,5erainoko igoera gehigarri bat izango dute, eta ekonomiaren bilakaeraren arabera, beste puntu erdiko bat lortzeko aukera dute. Batak zein besteak atzerako eragina izango luketenez, urtarriletik jasotako soldaten gainean ordainduko dizkiete.

Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek iaz sinatutako akordio batek ireki du atea orain langile publikoek erosteko ahalmena handitzeko. Haren arabera, soldatak %2,5 handitu ziren urtarrilean, baina %0,5erainoko beste igoera bat izango zuten baldin eta 2022ko eta 2023ko irailen arteko KPIen baturak %6 gainditzen bazuen. Hala gertatu dela baieztatu zuen atzo INE Espainiako estatistika institutuak: iaz, batez besteko inflazioa %8,4 izan zen, eta %3,6 izan da aurtengo lehen bederatzi hilabeteetan.

Itunak dio «gehienez %0,5» handituko dituztela soldatak, baina administrazio bakoitzari dagokiola kopuru zehatza erabakitzea. Estatuko administrazioko langileei %0,5 ezarriko zaiela aurreratu dute sindikatuek. Gutxi gorabehera 15.000 dira Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Aldundietan, udaletan eta kontzejuetan 40.000 lagun inguru aritzen dira, eta 145.000 dira Eusko Jaurlaritzako, Nafarroako Gobernuko eta haien menpeko erakundeetan lan egiten dutenak.

Beste sektore batera ere iritsi daiteke igoera: eskola kontzertatuetako irakasleetara eta hezitzaileetara. Haien soldatak diru publikoarekin ordaintzen dituzte, eta langile publikoei egin ohi dizkieten eguneratzeak egin ohi dizkiete haiei ere. Lotura hori, ordea, ez da automatikoa, eta sektoreko negoziazio mahaietatik igaro behar du aurretik.

Hain zuzen ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan —irakaskuntza barne— eta itunpeko eskoletan soldaten eguneratzea da hurrengo asteotarako deitutako greben arrazoietako bat. Sindikatuek KPIaren araberako igoerak eskatzen dituzte, eta aurreko urteetan galdutako erosahalmena berreskuratzea.

Beste igoera bat

Igoera urriko soldatarekin ordaintzea da asmoa, baina atzerako eragina izango du. Hau da, urte hasieratik jasotako soldata guztien gainean ordaindu beharko dutela administrazioek.

Gerta liteke inflazioari lotutako emendatzea azkena ez izatea. Izan ere, Madrilgo gobernuak CCOOrekin eta UGTrekin sinatutako itunak dio Espainiako BPG barne produktu gordina aurten %2,1 edo gehiago haziz gero gehienez beste %0,5 handituko direla langile publikoen sariak, atzerako eraginez hori ere.

Gaur egun, egingarria dirudi igoera horrek. Iragan astean baieztatutako datuen arabera, Espainiako ekonomia %2,2 handitu zen 2023ko bigarren hiruhilekoan, iazkoarekin alderatuz gero. Antzeko kopuru bat espero dute urte osorako Espainiako Bankuak (%2,3) eta Europako Batzordeak (%2,2).


Summary: Euskal Herriaren erdigunera, lurraldetasuna eta federazioen batasuna aldarri. Igande honetan, urriak 1, mendi ibilaldia izango da Andia mendilerroko leku sinboliko horretara, lurraldetasuna eta mendi federazioen batasuna aldarrikatzeko. Sakanako mendi taldeak, federazioak, Gure Esku eta Nafarroa Berriz Altxa dira antolatzaileak.

Hartu Euskal Herria Luzueroko lurmuturretik Orhiko kaskora edo Cortesko gaztelutik Mauleko gaztelura, eta non ote da gure lurraldearen erdigunea? Galdera horri erantzun nahirik, Felix Isasa ingeniariak hainbat ikerlan eta kalkulu egin zituen, masa zentroaren propietatea erabiliz, eta erdigune hori non den zehaztu zuen. Gerta zitekeen Arbizuko kaleetan egotea, edo Uharte Arakilgo industrialdean, edo Lakuntzako gasolindegian, baina ez, mendian dago, mendi-mendian, Andia mendilerroan, zehazki. Herri menditsua baita gurea, eta, agian horregatik, baita mendizalea ere. Olibesario saroia da Euskal Herriaren epizentroa, Lezizagoa eta Beriain mendi tontorren artean, eta behiala artzainen eta artaldeen babesleku izan zena sinbolismo handiko lekua bihurtu da.

2004an, Felix Isasak metro erdiko harri bat jarri zuen zutik leku hartan, eta zirkulu zentrokide batzuk inguruan, harrespila modura, gure lurraldearen erdigunea adierazteko. «Orduan, Irurtzungo Iratxo elkartekoak harremanetan jarri ginen Isasarekin, eta erdigune horretara ibilaldi bat antolatzen hasi ginen. Hasieran, herri mailan antolatzen genuen, gero eskualde mailan hasi ginen, Sakanako Mendizaleak eta Altsasuko Mendigoizaleak taldeekin. Independentistak taldekoak ere gurekin aritu ziren antolakuntzan zenbait urtetan, eta orain Nafarroa Berriz Altxa eta Gure Esku ere elkartu zaizkigu. Azkeneko urteetan, berriz, Nafarroako Mendi Federazioak eta Euskal Mendizale Federazioak ere bat egin dute ibilaldi honekin», jakinarazi du Mikel Goldarazena Irurtzungo Iratxo elkarteko kideak.

Beraz, igande honetan, ia hogei urteko ohiturari jarraituz, mendi ibilaldia egingo dute erdigune horretara. Lekuaren izaera aintzat hartuta, lurraldetasuna, «hemen bada herri bat, eta hauxe da horren erdigunea» aldarrikatzea da ibilaldiaren helburu nagusia. Eta aurten, bada beste asmo bat ere: Hego Euskal Herriko mendi federazioen batasuna aldarrikatzea. 1924an, Federacion Vasco-Navarra de Montañismo izenarekin sortu zen federazioa, bi lurraldeak bat eginik, eta, mendeurrenaren atarian, batasun hori berriro gorpuztea da asmoa. Hori dela eta, Euskadiko eta Nafarroako mendi federazioetako buruak, Zigor Egia eta Martin Montañes, Gipuzkoakoa, Bizkaikoa eta Arabakoa Olibesarioko saroian batuko dira igandean. Ipar Euskal Herriko hainbat mendizale ere joatekoak direla jakinarazi du Goldarazenak.

Ibilaldiak bi lekutatik abiatuko dira: 08:45ean Senosiaindik (Nafarroa), eta 9:30ean Irañetako bordatik. «Abiapuntu nagusiak bi horiek izango dira, baina beste hainbat lekutatik ere etorriko da jendea bere kabuz: Unanutik, Goñitik eta Treku aldetik, Ihabarretik... Denak han erdigunean elkartuko gara». 11:30ean ekitaldi xume bat izango da, federazioko presidenteen eta Gure Esku eta Nafarroa Berriz Altxa elkarteetako ordezkarien esku hartzearekin. Trikitilariak eta musika ez dira faltako, «eta, ekitaldia bukatzeko, Ikusi mendizaleak abestuko dugu denok», jakinarazi du Goldarazenak.

Behin ekitaldia amaituta, 13:30ean, pintxo-potea eta bazkaria izango dira Irañetako Basoko Etxea bordan. Platerean, bertako jakirik goxoena: Lakuntzako baba txikiak. Ibilaldian parte hartzeko ez, baina bazkarirako izena eman behar da, irailaren 29a baino lehen, telefono honetara deituta: 620 19 02 77. Dagoeneko laurogei bat lagunek eman dute izena.

EGITARAUA 08:45 Irteera Senosiaindik (askan) 09:30 Irteera Irañetako bordatik 11:30 Ekitaldia 13:30 Pintxo-potea Irañetako bordan 14:30 Bazkaria (15€) Irañetako Basoko Etxea bordan. Lakuntzako baba txikiak.

Bazkarirako izen emateak: 620 19 02 77


Summary: Hezkuntza Akordioarekin «leial» jokatuko duela iragarri du EH Bilduk. Gainerako alderdiei «zorroztasuna» eskatu die asteartean irekiko den eztabaida fasean «lege on bat» erdietsi ahal izateko

Asteartean amaituko da Eusko Legebiltzarrean Hezkuntza Legearen egitasmoari zuzenketak aurkezteko epea, eta, orduan, EH Bilduren esanetan, «karta guztiak ahoz gora» egongo dira, jakingo baita alderdi bakoitzak nolako aldaketak proposatzen dituen. Horri lotuta, EH Bilduko Hezkuntza idazkari Ikoitz Arresek iragarri du «leial» jokatuko dutela eta «amaierara arte» eutsiko diotela lau indar politiko nagusiek hitzartutako Hezkuntza Akordioari, «amaiera edozein delarik ere».

«Herri honen etorkizunerako hain garrantzi handia duen eztabaida politikoan zorrotz» jokatzera deitu ditu Arresek gainerako alderdiak, eta Hezkuntza Akordioaren «espirituari eta letrari» leial izatera.

Arresek esan du EH Bildu bere zuzenketak prestatzen ari dela, eta jakinak direla horien norabide politikoa eta «legearen testua hobetzeko intereseko eztabaida eremuak». Koalizioaren ustez, Jaurlaritzak onartutako lege egitasmoan badaude «lege on batera iristeko behar diren osagai nagusiak», baina orain beharrezkoa da «kalitatezko eztabaidari» ekitea, «non alderdi politikoen epe laburreko interesek kanpoan geratu behar duten».

Arreseren ustez, abagunea garrantzitsua da, «orain ikusiko baita legea akordioaren norabidean joango den ala ez», eta nabarmendu du gaiak «garrantzi estrategikoa» duela hurrengo belaunaldientzat eta «adostasun handiak» eskatzen dituela, Hezkuntza Akordioaren inguruan lortu zirenen modukoak. Hori nabarmendu nahi izan du «bestelako tentaziorik baldin badago edo».


Summary: Zortzi eguneko greba iragarri dute itunpeko hezkuntzako sarean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Kristau Eskolako eta IZEAko langileak deitu dituzte lanuztera ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako itunpeko sarean greba egingo dute urriaren 17tik 19ra eta abenduaren 11tik 15era, ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek jakinarazi dutenez. Kristau Eskolako eta IZEAko langileak deitu dituzte grebara —ikastolek ez dute bat egin–, eta, sindikatuen arabera, 9.000 pertsona batuko dira. Lan hitzarmena hobetzeko negoziazioetan oraindik ere «immobilismoan errotuta» daudela leporatu diete patronalei, eta horregatik erabaki dute, hain zuzen, mobilizazio dinamika indartzea.

Apirilaren 25ean egin zuten gizarte ekimeneko langileek azkeneko greba, aurretik izan zituzten negoziazio mahaietan «edukizko proposamenik» jaso ez zutelako. Sindikatuek salatu dutenez, hamahiru batzar izan zituzten guztira, eta, ordutik, ez dira berriz bildu. Patronalek negoziazioak blokeatzen jarraitzen badute, ordea, urtarrilean ere grebak egingo dituztela aurreratu dute langileek eta sindikatuek. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari laguntza eskatu diote, irtenbideren bat aurkitzeko.

Beste askoren artean, aldarri hauek egin dituzte: langile guztien lanaldiak murriztea; Haur Hezkuntzako lehen eta bigarren zikloko langileen homologazioan aurrerapausoak ematea; hezkuntza laguntzako espezialistek lanaldi osoak izatea; KPIaren araberako soldata jasotzea; galdutako erosahalmena berreskuratzea; DBHko lehen eta bigarren mailako irakasleen soldatak sektore publikoko soldatekin parekatzea; birkokapen prozedurak erregulatzea; eta Lanbide Heziketa hobetzeko, euskara ikasteko, lan osasuna bermatzeko eta arrisku psikosozialak prebenitzeko planak garatzea.

Sare publiko langileek, sindikatu horiek deituta, grebak egingo dituzte urriaren 25ean eta abenduaren 19an lan hitzarmena hobetzeko, gainerako funtzionarioekin batera. ELAk, CCOOk eta Steilasek, gainera, urriaren 24rako lanuzteak antolatu dituzte hezkuntzako sektore publikoan.


Summary: Feijooren lehen porrotaren ondoren, Sanchezen inbestidurari begira jarri dira alderdiak. Estebanek esan du datozen egunak «argigarriak» izango direla. EAJk, EH Bilduk eta PSOEk Nuñez Feijooren jarrera kritikatu dute.

PPko buru Alberto Nuñez Feijoo Espainiako gobernuburu bihurtzen saiatu zen atzo, baina porrot egin zuen, eta, ezusteko handirik ezean, berdin egingo du biharko saioan ere. Horiek hala, PSOEko idazkari nagusi eta jarduneko gobernuburu Pedro Sanchezen inbestidura saioari begira jarri dira jada EAJ, EH Bildu eta PSOE bera, hurrengo egunetan gauzak argituz joango direlakoan.

EAJren eledun Aitor Estebanek ez du baztertzen Espainiako Gorteetarako hauteskundeak berriro egitea —urtarrilean lirateke—, baina uste du PSOEko idazkari nagusi eta egungo gobernuburu Pedro Sanchez saiatuko dela presidente bihurtzen, nahiz eta ez duen «erraza» izango. Herri Irratian egindako elkarrizketa batean, adierazi du urriko lehen hamabostaldia «argigarria» izango dela inbestidura horri dagokionez.

EH Bilduko Mertxe Aizpurua baikorrago aritu da, Euskadi Irratian. Hark adierazi du sozialistek urria bukatu aurretik egin nahi dutela Sanchezen inbestidura saioa, eta horrek adierazten duela gauzak bide onetik doazela. Halere, azaldu du «arduraz eta zuhurtziaz» jokatzeko garaia dela, batik bat «aukera historiko» hau «eztabaida nazionalari» heltzeko baliatu nahi bada: «Aurreko legealdia aurrerapen sozialena izan bazen, bada garaia zintzilik utzitako auzi bati, lurralde auziari, ausardiaz heltzeko eta eztabaida irekitzeko». Izan ere, uste du euskal herritarren, katalanen eta galiziarren eskaera dela gaiari heltzea, eta PSOE ere horren jakitun dela.

Estebanek ere ez du «zalantzarik»: «lurralde auziaz» hitz egiteko baliatu behar da abagunea, zehazteko nazioek zer leku izan beharko luketen estatuaren barruan, eta hizpidera ekartzeko estatuarekin «harreman berri» bat eratzeko aukera. «Hortik aurrera gai zehatzagoetara bagoaz –erreferendumarenera, esaterako–, halako zerbait ixteak aurrera eraman ezingo lukeen egoera batean jarriko luke PSOE», gehitu du, Kataluniako alderdi independentisten eskaerei so. Izan ere, jeltzaleak azaldu du adi ibili beharko dutela, ea JxCk eta ERCk zer egiten duten.

Amnistiaren gaia jarri dute horiek mahai gainean, baina, era berean, bien arteko hartu-emanak agerikoak dira. ERCko buru Oriol Junquerasek oraintsu adierazi du jada badituztela akordioaren inguruko dokumentuak, baina EAJko diputatuak «zalantzan» jarri ditu adierazpen horiek, JxCren akordio proposamenari aurre hartzeko modua izan daitekeelakoan.

EH Bilduko ordezkariak, berriz, azaldu du Kataluniako alderdi independentisten eta PSOEren arteko negoziazioa «aurreratuta» doala, nahiz eta erantsi duen ez duela «zuzeneko informazio askorik». Koalizio subiranistaren eta sozialisten arteko harremanez, bestalde, adierazi du oraindik ez dela negoziaziorik izan. Halere, azaldu du elkarrizketak izan dituztela «lehendabiziko oinarriak» jartzeko, eta negoziazioa ez dela «hutsetik» hasiko. Beraz, litekeena dela prozesua «azkarra» izatea.

PSOEko diputatu Rafaela Romerok ere amnistiaren gaia izan du hizpide, eta azaldu du sozialistak konstituzioaren barruan sartuko den akordio bat egiteko prest daudela, betiere mahai gainean jartzen diren neurriak ez badira «nazionalistek ez-nazionalistei ezarritako inposizioak». Halere, Radio Euskadin azaldu du lehenik katalanen arteko akordio bat behar dela, ondoren hori Espainiako Gobernuarekin lantzeko: «Sozialistok ez diegu beldurrik neurri demokratikoei, ez diegu beldurrik eskuinei, eta ez diogu beldurrik negoziazioari, akordioari eta bizikidetza eraikitzeari».

Feijoo, «oldarkor»

Nuñez Feijooren inbestidura saioari dagokionez, EAJk, EH Bilduk eta PSOEk antzeko kritikak egin zuten. Romeroren hitzetan, saioa «denbora galtzea» izan da, eta erakutsi du PPko burua ez dela politikari «garbia». Estebanek, berriz, PPko buruari leporatu dio behar baino «oldarkorrago» jokatu izana. «Bere lidergoa indartu nahi izan du PP barruan eta Voxi begira», azaldu du jeltzaleak, baina gehitu jarrera horrek ez diola balio izan popularrari «lagunak» egiteko . Izan ere, Estebanek aurpegiratu dio jeltzaleekin «detaile oso zatarra» eduki zuela, EAJri eta EH Bilduri batera erantzun zielako, eta hitzaldi horretan «mila aldiz» esan zuela EH Bilduk boto gehiago jasoa zuela EAJk baino: «EH Bilduri dezenteko jokoa eman zion, behin eta berriz, elkar elikatzen baitute.

Bide beretik, Aizpuruak ere «ultraeskuinarekin erabat lerrokatuta» ikusi zuen Nuñez Feijoo atzo: «Eraso pertsonalak, irainak eta gezurrak izan ziren PPko buruzagiaren hitzaldi bortitzaren oinarri». Hala, azaldu du PPren eta Voxen artean ez dagoela alderik, nahiz eta PPkoak kontrakoa adierazten saiatu. «Alderdi Popularraren barruko bi arimak orekatzeko saiakera horretan, badirudi ultraeskuinari eta Voxekin dituen lotura horiei men egingo diela erabat», azaldu du, eta gehitu uste duela hori izango dela legealdian hasieran agertuko den PP ere.

Kontrara, Arabako PPko presidente Iñaki Oiartzabalek uste du Nuñez Feijoo «oso ondo» aritu zela saioan, eta «ebidentzian» utzi zuela EAJ, besteak beste. Hala, jeltzaleei leporatu die EAJren hautesle askok ez dutela ulertuko haiek independentistekin bat egin izana.


Summary: Soldatak %4 ari dira igotzen batez beste aurten EAEn. Urtea hasi denetik 283 hitzarmen berritu direnez, bikoiztu egin da itun berritua dutenen kopurua.

Aurreko urte batzuetan ez bezala, aurten negoziazio kolektiboa gai izaten ari da sektore pribatuko langileen erosteko ahalmenari eusteko. Hori diote, behintzat, Lan Harremanen Kontseiluak Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako emandako azken datuek. Horien arabera, indarrean dauden lan hitzarmenen arabera, soldatak %3,99 handitu dira.

Uztailari eta abuztuari dagokion txosten soziolaborala kaleratu du LHK-k. Horretan agertzen denez, are handiagoak dira soldata igoerak bertan negoziatutako lan hitzarmenetan (%4,42), Espainian negoziatu eta EAEn eragina dutenetan baino (%3,16).

Edonola ere, alde handia dago lurralde batetik bestera. Horrela, Araban hitzartutako itunetan langileen soldatak %2,84 ari dira handitzen, %4,07 Bizkaikoetan, eta %5,69 Gipuzkoakoetan.

Negoziazio kolektiboa prezio igoera handien garai batera egokitu dela erakusten duen beste datu bat ere badago: aurten hitzartutako itunetan are gehiago handitu dira soldatak, %4,82, hain zuzen ere.

Lanaldiari dagokionez, alde handia dago Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan negoziatutako itunen eta Espainiakoen artean: lehenengoen batez besteko urteko lanaldia 1.687 ordukoa, eta 1.752 ordukoa bigarrenetan —65 ordu gehiago urtean—.

Itun gehiago, greba gehiago

LHKren txostenak nabarmendu du urtea hasi denetik 283 lan hitzarmen berritu direla, eta 175.282 langilek jaso dutela itun berritu batek ematen duen babesa. Horri esker, bikoiztu egin da lan hitzarmen berritua duten langileen kopurua: 345.107 ziren abuztuaren amaieran, itunpeko beharginen %56,8.

Beste 225.000 langile daude beren hitzarmena noiz berrituko zain (%37), eta ia 38.000rena iraungita dago (%6,2).

Lan gatazkei dagokienez, LHK-k azaldu du ekainera arte %6,1 ugaritu direla grebak: guztira, 209 greba deialdi izan dira, eta 28.371 langilek hartu dute parte. Batez beste, lau egun iraun dute.


Summary: Macronek «autonomia» eskaini die korsikarrei, Frantziako «Errepublikaren barruan». Korsikera «gehiago irakastearen» eta «elebiduntasunaren aldeko irakaskuntza zerbitzu publiko» bat sortzearen alde mintzatu da Frantziako presidentea, uhartera eginiko bisitan

Korsikako Asanblearen aurrean mintzatu da gaur Emmanuel Macron Frantziako presidentea. Alderdi nazionalistak gehiengoa dira han, eta Macronek autonomia eskaini die, Frantziaren barruan.

«Izan dezagun ausardia Korsikaren autonomia bat eraikitzeko, [Frantziako] errepublikaren barruan». Agintari frantsesak azaldu duenez, «autonomia hori izango da tresna etorkizuna elkarrekin eraikitzeko, estatutik askatu gabe. Ez da estatuaren aurkako autonomia bat izango, ez eta estaturik gabeko autonomia bat ere, baizik eta Korsikarentzako autonomia bat errepublikaren barruan».

Estatutu berezia Frantziako Konstituzioan idatzi beharko litzatekeela adierazi du Macronek, «berezko artikulu batean». Horretan «komunitate uhartetar historiko, linguistiko eta kulturala» onartuko litzateke.

Epeak ere ezarri ditu Macronek. Korsikako Asanbleari sei hilabete eman dizkio Frantziako Gobernuarekin «testu konstituzional eta organiko bat» hitzartzeko, Korsikako estatutua aldatzeko. Horretan oinarrituta, konstituzioa aldatzeko prozesuari ekingo liokete, eta, gero, Korsikan erreferendum bat antolatuko lukete.

Lerro gorririk gabe

Macronek agindu du ez dela «lerro gorririk» egongo, baizik eta «errepublikaren ideala». Korsikarren erakundeek «transferituriko eskumenen inguruko arauak» erabakitzeko aukera izan dezatela «aztertzearen alde» dagoela gaineratu du. Baina arautzeko ahalmen hori Frantziako Estatu Kontseiluaren eta Konstituzio Kontseiluaren «kontrolpean» legokeela ohartarazi du.

Euskaldunentzat ezaguna da Macronek erabilitako terminologia, baina Frantziako agintariak ohartarazi die korsikarrei «ez inportatzeko Europako beste erreferentziarik».

Ele biko hezkuntza

Macronek esan du «korsikera gehiago» erakutsi beharko litzatekeela. Iradoki duenez, «elebiduntasunaren aldeko hezkuntza zerbitzu publiko bat» sortuko litzateke. «Leku gehiago eman behar diogu korsikerari, hezkuntzan zein eremu publikoan».

Gilles Simeoni Korsikako Gobernuko presidenteak gogoratu dio Macroni zein testuinguruan hasi duen Parisek autonomia emateko prozesua: Yvan Colonna preso independentista 2022ko martxoan kartzelan hil ostean uhartean sorturiko «indarkeria sinestezinaren» barruan. Buruzagi autonomiazaleak berretsi dionez, «eskatzen dugun autonomia estatutua Frantziako Errepublikaren barruan txertatzen da».

Nazionalistek eserlekuen hiru laurdenak okupatzen dituzte Korsikako Asanblean, eta, uztailaren 5ean, ados jarri ziren autonomia egitasmo baten inguruan. Besteak beste, korsikera frantsesarekin batera ofiziala izatea eskatu zuten, eta Frantziako Konstituzioan «Korsikako herria» kontzeptua idaztea.


Summary: Batez besteko pentsioa 50 eta 60 euro artean igoko da Hegoaldean 2024an. Hirugarrenez jarraian KPIaren arabera eguneratuko ditu Madrilek: aurtengo batezbestekoa %3,8 da. Igoera eskas gera daiteke urte hasierarako espero den inflaziorako. Erretiro pentsioak 1.700 eurotik gorakoak izango dira, batez beste; alarguntza pentsio minimoa, 630 euro.

Hego Euskal Herriko pentsiodunek lasai lo egin dezakete: haien nominak igo egingo dira urtarriletik aurrera, ordurako Espainian gobernurik osatu ez arren, edo, osatuta ere, aurrekonturik gabe jarraitzen badu ere. Zenbat igoko diren ere aurreratu daiteke: batez beste 50 eta 60 euro artean.

Espainiako Gorteek 2021an onartu zuten erreformak bertan behera utzi zuen PPren gobernuen garaiko eguneraketa sistema —hainbat urtez %0,25 igotzea eragin zuena—, eta inflaziora lotu zuen berriro. Zehatzago esateko, aurreko urteko abenduko eta ondorengo urteko azaro bitarteko batez besteko inflazioaren arabera handitzen dira.

Abenduaren erdialdean argitaratuko da azaroko KPIa eta orduan jakingo da zehazki pentsioak zenbat igoko diren. Dena den, behin-behineko kopuru bat aurreratu daiteke jada.

Ostegun honetan jakinarazi zuen INE Espainiako estatistika erakundeak iraileko inflazioa —%3,5ekoa, abuztuan baino bederatzi hamarren handiagoa—. Hortaz, iazko abendutik aurtengo irailera arteko batezbestekoa %3,85ekoa da. Espainiako Bankuaren arabera, litekeena da inflazioak behera egitea hurrengo bi hilabeteetan, eta azarora arteko batezbestekoa %3,6ra jaistea. Baina hark eta beste erakunde batzuek ez dute baztertzen igotzea ere, energien prezioen gorabeherengatik, irail honetan gertatu den moduan. Dagoeneko ia ziurra da %3,5 eta %4 artean kokatuko dela KPIaren batez besteko igoera, eta horrekin batera pentsioena.

Azken hamabost urteetan bitan baino ez da igoera handiagorik izan: %8,5ekoa aurten eta %4,1ekoa 2008an. Ikusteko dago, baina, aski izango da hurrengo urteko prezioen gorakadari aurre egiteko, bereziki urte hasieran, abenduaren 31n amaitzen baitira Espainiako Gobernuak energia erosteko laguntzak. Espainiako Bankuak kalkulatu duenez, horrek 1,5 puntu igoko luke inflazioa. 2024ko batezbestekoa aurtengoaren pare amaitzea aurreikusten du: %4,1.

Erretiro pentsio gehiago

Orain arteko urteko inflazioaren bilakaera kontuan hartuta, sistemaren batez besteko pentsioa — erretiroarena, elbarriena, alarguntzarena, umezurtzena eta senideen aldekoa barne hartzen dituena — hilean 56 euro handituko litzateke: gaur egun 1.456 euro dira hilean Hego Euskal Herrian. Igoera handiagoa izango lukete erretiro pentsioek: 64 euro. Gaur egun, erretiro pentsioen batezbestekoa 1.657 eurokoa da.

Pentsioen bi heren erretiro pentsioak dira, 480.000 inguru. Eta azken urtean horiek bakarrik hazi dira, biztanleria zahartzen ari delako eta orain erretiroa hartzen ari direnen artean kotizatzaile gehiago daudelako duela hamarkada batzuk baino.

Alarguntza pentsioak, berriz, 165.000 inguru dira Hegoaldean, eta 1.021 euro jasotzen dituzte, batez beste. 39 euroko igoera izango lukete urtarriletik. Alarguntza pentsio minimoek, berriz, igoera handiagoa izango dute, martxoan EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin pentsioen erreforman onartutako aldaketaren ondorioz. Gaur egun, 593 eta 906 euro artean jasotzen dituzte hilean, kargura dituzten senideen arabera. Akordio horri esker, 2024an, pentsio indibidualak 40 euro igoko dira (%6,7) eta 126 euro (%13,9) haien kargura senideak dituztenenak. Igoera hori progresiboa izango da hurrengo hiru urteetan. 2027an, neurria erabat aplikatzen denean, kargak dituen pertsona batentzako gutxieneko alarguntza pentsioek %30 igoera izango dute guztira.

Kotizatzen ez duten pentsioak, berriz, ez daude lotuta inflazioaren igoerari, eta gobernuak zehazten du zenbatekoa bere aurrekontuetan. Iaz EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostutakoaren arabera, 2024an ere %15eko igoera izango lukete, aurten bezala.

Era berean, genero arrakalaren osagarria kobratzen dutenek ere igoera izango dute, inflazioarekin loturikoa gehi %10: 35 euro inguru guztira seme-alaba bakoitzeko.

Igoera kotizazioetan

Inflazioaren igoerak gehieneko kotizazioei ere eragingo die, gobernuak lehen zeukaten muga kendu egin baitu. Aurten, lehen aldiz, igoera automatikoki azarriko da urtarrilean pentsioen erreformak jasotzen duen moduan, eta Espainiako Gobernuak ez du erabaki beharko kuotak igotzen dituen ala ez eta zer portzentajetan. Arau berriaren arabera, gehieneko kuotak % 1,2 igoko dira urtero batez besteko inflazioaren gainetik, eta, orain arteko bilakaera ikusita, %5etik gorakoa izango da igoera. Horrela, gehieneko kotizazioa 4.495 eurotik 4.700 eurora pasatuko da hilean.


Summary: Bilboko Udalak bat egin du Kontseiluak deitutako manifestazioarekin. EH Bilduk eta EAJk hitzartutako mozioa onartu dute osoko bilkuran. PSEk eta PPk aurka bozkatu dute.

Bilboko Udalak bat egin du euskararen kontrako oldarraldiaren aurka eta euskararen normalizazioaren alde Euskalgintzaren Kontseiluak datorren azaroaren 4rako deitutako manifestazioarekin. EH Bilduk eraman du mozioa osoko bilkurara, eta EAJrekin hitzartutako erdibideko zuzenketa batekin egin du aurrera proposamenak. PSE-EEk eta PPk ez dute babestu. Mozioaren bidez, udalari eskatu diote herritarrak manifestaziora joatera animatu ditzala, eta euskararen erabilera bermatzeko neurriak garatzen jarrai dezala. Maria del Rio EH Bilduko bozeramaileak esan du EAJrekin lotutako akordioa berri «pozgarria» dela, eta adierazten duela euskararen aldeko aldarriak «gehiengo zabal batek» batzen dituela.

Del Riok salatu du euskara normalizatzeko prozesuan oztopo gehiago jarri izan direla administrazioan, hala barne funtzionamenduari dagokionez, nola hizkuntza eskakizunak eta kontratazioetako hizkuntza klausulei dagokienez. Haren ustez, azken inkesta soziolinguistikoak argi erakutsi du gizartearen gehiengo zabal batek babesten dituela euskararen normalizazioa helburu duten politikak. «Aipaturiko eragozpenak, hortaz, adostasun sozial handi baten kontrakoa ere badira», gaineratu du.

EAJko zinegotzi Eider Inunziagak ziurtatu du udal gobernuak lanean jarraituko duela hizkuntza eskubideak errespeta daitezen, eta euskara gero eta herritar gehiagok erabili dezaten. Euskararen aurkako epai judizialak kritikatu ditu, halaber. PSE-EEko bozeramaile Nora Abetek euskara liskarrerako tresna gisa erabiltzea kritikatu du, eta esan du herritarrek eskubidea dutela administrazioan nahi duten hizkuntza erabiltzeko, baina «inposiziorik gabe». PPko Esteban Gotik ukatu egin du euskararen aurkako erasoaldia dagoenik.


Summary: Hil egin da Iruñean autobus publiko batek harrapaturiko 78 urteko emakumea. Autobus geltoki zaharraren ondoan gertatu da istripua, abiada txikian.

Arratsaldeko 17:22 orduak aldera istripu bat gertatu da Iruñean. Berriozar-Mutiloa ibilbidea egiten duen autobus publiko batek oinezko bat jo du. 78 urteko emakumezko bat zen, eta erietxera eraman dute.

Han ikusi dute zauri larriak zituela, eta hil edo bizi zegoela. Hil egin da gero.

Iruñeko geltoki zaharretik gertu dagoen zebra bidean gertatu da ezbeharra. Emakumea errepidea zeharkatzen ari zen, eta, lekukoen arabera, autobusa poliki zihoan.


Summary: Hiru lagun hil dira Herbehereetan izandako bi tiroketatan. Tiroketak Rotterdamen izan dira, eta pertsona bakarrak egin dituela uste du Poliziak. 32 urteko gizon bat atxilotu dute. Hildakoetako bat adingabea zen.

Hiru pertsona hil dira Rotterdamen (Herbehereak) bi tiroketatan. Poliziak 32 urteko gizon bat atxilotu du egilea izan daitekeelakoan. Oraingoz, egile bakarra izan delako susmoa dute.

Tiroketak Erasmus Unibertsitatean eta handik gertutako etxebizitza batean izan dira. Lehenengoan, 46 urteko irakasle bat hil da. Etxebizitzan, berriz, 39 urteko emakume bat eta haren 14 urteko alaba. Hasieran, gaztea ospitalera eraman dute, larri zaurituta, baina handik ordu batzuetara hil dela jakinarazi du Poliziak. Hiltzaileak sutea piztu du bi eraikinetan, haietatik atera ostean.

Poliziak 14:25 inguruan izan du bi tiroketen berri, eta, handik bi ordu ingurura, jakinarazi du susmagarri bat atxilotu dutela. Gizona Erasmus Unibertsitateko ikaslea da, eta lehendik zigortua izan zen animalien kontrako abusuagatik.


Summary: Alavesek aho zapore gaziko puntua lortu du Vigon. Arabako taldeak berdindu egin du Celtaren zelaian, eta, horri esker, lehen puntua lortu du etxetik kanpo. Arabarrak jokalari bat gehiagorekin aritu dira 68. minututik aurrera. Samu Omorodionek sartu du gola.

Futbolean zerbait merezi izateak ez du ezer ziurtatzen. Alavesek orain arte ez zuen etxetik kanpo punturik bildu eta golik sartu, eta, gaur bolada txarrari amaiera eman badio ere, bi puntuk ihes egin dioten sentipenarekin amaitu du Celtaren aurkako partida. Antonio Siveraren atera jaurtiketarik egin gabe sartu du gola Celtak; arabarrek, berriz, 11 behar izan dituzte bakarra sartzeko. Nagusi izan dira zelaian, baina ez markagailuan.

Hiru neurketako astea izanik, bost aldaketa egin ditu Luis Garcia Plazak hamaikakoan. Besteak beste, Kike Garcia, Luis Rioja eta Ruben Duarte aulkian utzi ditu Alaveseko entrenatzaileak, eta, haien ordez, Samu Omorodion, Abde Rebbach eta Javi Lopez zelairatu ditu. Atletico Madrilek utzitako aurrelaria aurreneko aldiz aritu da hasieratik Alaveseko elastikoarekin, eta bigarren minuturako jada Ivan Villar Celtako atezaina lanean jarri du. Etxeko taldeak, baina, berehala erantzun du. Aukera paregabea izan du Oscar Minguezak aurreneko gola sartzeko, baina, dena alde zuela, kanpora bota du baloia.

Alaves eroso zegoen, eta gola sartzekotan egon da behin baino gehiagotan. Puntu bat arrantzatzea sari ona izan zitekeen arren, irabaztera atera da, zalantza izpirik gabe. Galiziarrak ere garaipen gosez ziren, ez baitute oraindik irabazi etxean. Nahi gabe lortu du Celtak estreinako gola, 35. minutuan. Rafa Marinek, atzera begiratu gabe, Siverari pasatu nahi izan dio baloia, eta atezainarentzat zihoan baloiak Alavesen ate barruan amaitu du. Kolpe latza izan da bai atzelariarentzat, baita talde osoarentzat ere.

Baina golak ez ditu bisitariak kikildu, eta erasokor jarraitu dute. Berdintzear egon dira atsedenaldira iristear zirela. Kontraeraso azkar batean, Samu Omorodion area ertzeraino iritsi da, eta burua altxatu, erdiratu, eta Abderen burukadari erantzun bikaina eman dio Villarrek.

Bigarren zatiko lehen minutuetan Alavesi kosta egin zaio galiziarren areara iristea. Joko bidez ezin denean, geldikako jokaldiek berebiziko garrantzia hartzen dute. Iannis Hagi falta jaurtiketa batean norgehiagoka berdintzear egon da, baina Villarrek sekulako geldiketa egin dio.

Errumaniarraren saiakera arabarrak suspertu ditu, eta taldeak sentipen onak berreskuratzen ari zela baliatu du Garcia Plazak Luis Rioja eta Antonio Blanco zelairatzeko. 68. minutuan, Celta hamarrekin geratu da, Luca de la Torrek bigarren txartel horia ikusi eta gero. Aurkaria bat gutxiagorekin zegoela ikusita, bi aurrelari zelairatu ditu Garcia Plazak: Kike Garcia eta Xeber Alkain.

Celtak Alavesi eman dio baloia. Etxekoak markagailuan zuten aldeari eusten ahalegindu dira partidako azken hogei minutu pasatxoetan. Planak, baina, ez die asko iraun, 72. minutuan Samu Omoriodonek berdinketaren gola erdietsi baitu. Javi Lopezek jokaldi ederra egin du ezker hegalean: erdiratu, eta aurrelariak, ateko zulotik, sarera bidali du baloia.

Atletico Madrilek utzitako aurrelariak gertu izan du bigarren gola, baina, arabarrak gola ospatzear zirela, Carl Starfeltek marra gainetik atera du baloia. Azken hatsera arte ahalegindu dira gasteiztarrak. Azken jokaldian, Luis Riojari penaltia egin diotela esan dute arabarrek, baina epaileak ez du ezer adierazi.


Summary: Gorritxoek suspertu ezinik jarraitzen dute. Osasunak galdu egin du Atletico Madrilen aurka Sadarren. Nafarrek ez dute oraindik etxean irabazi denboraldi honetan. Ligako azken hamabi puntuetatik bakarra eskuratu dute. Epaileak berdinketarena izan zitekeen gola baliogabetu dio David Garciari, eta Arrasate eta Chimy Avila kanporatu ditu.

Bolada txarrek bere horretan jarraitzen dute. Osasunak irabazi ezinik segitzen du Konferentzia ligatik kanpo geratu zenetik. Hilabete eskas batean lau partida jokatu ditu, eta hiru galdu ditu, eta bat berdindu. Bolada txarragoa darama Sadarren. Ez du irabazi bere zaleen aurrean denboraldi honetan, eta bost neurketa jokatu ditu jada: bat berdindu du, eta lau galdu. Atzokoa galduta, halaber, Atletico Madrilen aurkako partidetan daraman bolada txarra eten ezinik jarraitzen du: galdu egin ditu haren aurka jokatu dituen azken 11 norgehiagokak. Duela bederatzi urte irabazi zion azkenekoz. Neurria hartua dio Diego Simeonek entrenatutako taldeak.

Hasieratik geratu da argi Atletico Madril aurkari oso zaila izango zela: Espainiako taldeak berehala hartu du aginte-makila. Ez du luzaroan itxaron behar izan nagusitasun horri etekina ateratzeko. 20. minutuan, Aitor Fernandezek bi huts larri egin ditu jarraian: lehenbizi, baloia oparitu dio Atletico Madrili; eta, gero, ez du Samuel Linok erdiratutako baloia harrapatu, eta Antoine Griezmannek ezin hobeto aprobetxatu du gola sartzeko. Atezain arrasatearrak berriro jokatu du, baina ez du itzulera ona izan.

Hasi eta gutxira gola jasotzea kolpe gogorra izan arren, gorritxoek ekinean jarraitu dute. Saiatu, saiatu dira, batez ere, Aimar Orozek hauspotuta, baina ez dira gai izan arrisku handirik sortzeko. Johan Mojicak izan du aukerarik argiena lehen zatian, 39. minutuan, baina haren jaurtiketak kanpoko zutoina jo du. 0-1ekoarekin amaitu da aurreneko zatia. Nahi eta ezin ari zen Osasuna, eta lasai Atletico Madril, sufritu gabe.

Aldatu egin da hori bigarren zatian. Zaleek lagunduta, oldarkor zelairatu dira gorritxoak. Chimy Avilak eta Ante Budimirrek bina aukera izan dituzte lehen ordu laurdenean, baina ez dute asmatu Jan Oblaken aurrean. Arrasatek freskotasuna eman nahi izan dio taldeari, eta 66. minutuan, bi aldaketa egin ditu kolpe batez: Jon Moncayolak eta Iker Muñozek Pablo Ibañez eta Lucas Torro ordezkatu dituzte.

75. minutuan, David Garciak gola sartu du buruz korner batean, baina epaileak baliogabetu egin du, Aimarrek Axel Witseli bultza egin diolakoan. Erabakiak sutan jarri ditu Osasunako jokalari eta entrenatzaileak, eta epaileak txartel gorria atera dio Arrasateri. Aldageletara joan aurretik, Osasunako entrenatzaileak beste bi aldaketa egin ditu: Kike Barja eta Raul Garcia atera ditu Mojicaren eta Budimirren ordez.

Gola sartu, eta epaileak baliogabetzea nahikoa zigorra ez bazen izan, Atletico Madrilek bigarren gola sartu du handik gutxira. Itsu-itsuan ari zen Osasuna berdinketaren bila, eta bisitariek bizkarra hartu diote kontraeraso batean, eta Rodrigo Riquelmek ez du barkatu ate aurrean. 81. minutua zen, eta erabakita zegoen neurketa.

Tentsioak gora egin du, eta epaileak Chimy eta Alvaro Morata kanporatu ditu; ika-mika izan dute biek, eta epaileak txartel gorria atera dio Osasunako aurrelariari, eta bigarren txartel horia Atletico Madrilekoari. Ezer gutxi jokatu da azken minutuetan. Cesar Azpilikueta hirugarren gola sartzear egon da, baina Aitor Fernandezek geldiketa ederra egin dio Osasunako jokalari izandakoari. Amorratuta bukatu dute Osasunako kideek eta zaleek, partidaren emaitzarekin, eta, batez ere, epailearen lanarekin.