Summary: Gizon bat atxilotu dute Espainian su gutunak bidali zituelakoan. Atxilotuak 74 urte ditu, eta funtzionarioa izan zen Gasteizko Udalean, Espainiako hedabideen arabera. Poliziak uste du bakarrik aritu zela; besteak beste, Moncloan eta Ukrainaren enbaxadan atzeman zituzten eskutitzak.

Joan den azaro amaiera eta abendu hasiera artean, Espainian sei su eskutitz atzeman zituzten, arlo politikoko eta militarreko zenbait agintari eta eragilerentzakoak. Poliziaren lehen informazioek zioten Espainiatik bidali zituztela, eta, horren harira, gizonezko bat atxilotu dute gaur Miranda Ebron, su gutun horiek bidali zituelakoan.

Espainiako hedabideen arabera, atxilotua 74 urteko gizonezko bat da, Gasteizko Udalean funtzionario gisa lan egin zuena; kasuaren ikerlariek uste dute ustez bakarrik aritu zela, eta ez duela loturarik ezein alderdi politikorekin edo talderekin. Orain, Poliziaren aurrean deklaratu ostean, Auzitegi Nazionaleko epaile baten aurrean deklaratu beharko du, etzi.

Rafael Perez Espainiako Segurtasun Estatu idazkariak iragan abendu hasieran azaldu zuenez, su eskutitzak «etxean eginikoak» ziren, eta sugar bat eragiteko sistema pirotekniko bat zuten barruan, besteak beste, petardoz eta pirotekniaz osatua.

Espainiako Segurtasun Estatu idazkariak ez zuen afera lotu Errusiaren Ukrainako inbasioarekin. Gerora, gainera, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak EB Europako Batasuneko beste estatu kideei esan zien balitekeela eskutitzek Ukrainako gerrarekin zerikusia izatea; oraingoz, behintzat, inork ez du halakorik ziurtatu.

Eskutitz bana bidali zien Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari, Espainiako Defentsa Ministerioari, Ukrainak Madrilen duen enbaxadari, AEB Ameriketako Estatu Batuek Madrilen duten enbaxadari, Zaragozako Instalaza arma lantegiari eta Torrejon de Ardoz herriko aire baseari.

Afera horretaz, The New York Times egunkariak joan den igandean argitaraturikoaren arabera, AEBetako eta EBko funtzionarioek uste dute Errusiako talde supremazista zuri batek bidali zituela su gutunak, Kremlineko zerbitzu sekretuek hala aginduta.


Summary: Mende amaieran bospasei izar ikusiko dira, orain 250 ikusten diren tokian. 2011 eta 2022 bitartean, gauez zeruan dagoen argitasuna %9,6 handitu da urtean, eta ez, orain arte uste zen moduan, %2. Belaunaldi berriek ez dutela izarrik ikusiko ondorioztatu dute.

Geroz eta izar gutxiago ikusten dira Lurra planetatik. Gauez zeruan dagoen argitasuna handitzen ari da urtetik urtera, eta, horren ondorioz, urte batzuk barru zenbait tokitan bizi direnek apenas ikusiko duten izarrik gauez. Europako eta Ipar Amerikako hainbat herritarrek 2011 eta 2022 bitartean egin zituzten 51.351 zeruko behaketa aztertu dituzte zientzialari batzuek, eta ondorioa argia da: argiaren kutsadura %9,6 handitu da urte horien artean, orain arte uste baino zortzi puntu gehiago, eta lehen 250 izar ikusten ziren leku batean hemezortzi urte geroago 100 ikusten direla ondorioztatu dute. Are gehiago: mende amaieran toki horretan bospasei baino ez dira ikusiko, eta belaunaldi berriek ezingo dituzte izarrak ikusi, munduko biztanleen hiru laurden hirigune erraldoietan biziko direlako.

Science aldizkarian argitaratu zuten joan den astean ikerketa horri buruzko artikulua zenbait egilek: Christopher Kyba, Yigit Oner Altintas, Constance Walker eta Mark Newhouse. Alemaniako Geozientzia Ikerketa Zentroak, Bochumgo Ruhr Unibertsitateak eta AEBetako NOIRlab astronomia optikorako ikerketa zentroak hartu dute parte. Skyglow deitu diote kutsadura horri ingelesez: zeruko distira. Argiaren kutsaduraren ondorioz, hainbat lekutan zerua ez da jada erabat iluntzen, gizakiak sortutako argiaren sakabanaketak amaierarik gabeko ilunabar bat sortzen duelako atmosferan.

Ikusi gehiago: Izarrik gabeko gauak

Mundua gauez du izena proiektuak, eta herritarren parte hartzearekin egin daitezkeen zientzia proiektuen adibide bat da. Mundu osoko herritarrei eskatu zieten alderatzeko zeruan ikusten zituzten izarrak planisferio batean aurkitu daitezkeenekin. «Elkarrekin, pertsona horien guztien ekarpenek sentsore sare global baten gisan funtzionatu zuten», azaldu zuen Kybak. Europako 3.699 udalerritako eta Ipar Amerikako 9.488 udalerritako herritarrek hartu dute parte. Horiei esker ondorioztatu dute urtean %7 eta %10 artean handitzen dela argiaren kutsadura.

Ikerketaren emaitza oso esanguratsua da, orain arte satelitez egiten ziren neurketen arabera urtean %2 igotzen baitzen argiaren kutsadura. Sateliteek, ordea, ez dituzte antzematen LED argien emisio urdinak, eta argi mota hori ugaritu egin da azken urteetan, batez ere kaleko argiterian. Gainera, sateliteek zerura igortzen den argia neurtzen dute, eta ez kalean horizontalean igortzen dena. Zeruko distirari gehien eragiten diona, ordea, kaleko iragarkien eta hormen argiztapena da.

Walkerrek ohartarazi du, izarren behaketari ez ezik, ingurumenari ere eragiten diola gaueko zeruko distira horrek, hainbat espezieren ziklo biologiko asko eguneroko eta urtaroko zikloek baldintzatzen dituztelako. «Zeruko distirak egunez eta gauez bizi diren animaliei eragiten die, eta gure ondare kulturalaren zati garrantzitsu bat hondatzen dute, izarren behaketa eta astronomia hondatzeaz gain».


Summary: Garraiolarientzako arkuak aktibatu ditu Bizkaiak N-240an eta BI-625ean. N-240a osorik zeharkatzen dutenek 17,34 euro ordaindu beharko dituzte, eta BI-625 errepidearen ibilbidea osorik egiten dutenek, berriz, 4,50 euro.

Gipuzkoaren ostean, Bizkaia dator: N-240 eta BI-625 errepideak ordainpeko bihurtu ditu Foru Aldundiak ibilgailu astunentzat. Gaur hasi dira bide horiek erabiltzeagatik ordainarazten, baina, hala ere, Bizkaiko Aldundiaren asmoak ez dira hor amaitzen, udaberrian beste hiru errepide ordainpeko bihurtu nahi baitituzte garraiolarientzat: Txorierriko korridorea (Erletxe-Barakaldo), Kanpazarko bidea (Gipuzkoako mugatik Abadiñoraino) eta A-8aren zati bat (Abantotik Kantabriako mugaraino).

Ikusi gehiago: Euskal Herriko ordainpeko errepideen mapa.

Hasieran, Bizkaiko Aldundiak urtarrilaren 1ean bihurtu nahi zituen ordainpeko bi errepide horiek, baina gaur arte atzeratu dute azkenean. Izan ere, denbora tarte bat eman nahi izan diete garraiolariei ordainketa sistemak ezartzeko eta eskainiko dituen deskontuetarako izena emateko —astelehenean 636k eman zuten izena—. Gipuzkoako sistema bera erabiliko dute Bizkaian, zirkulazio libreko teleordainketa sistema: ibilgailuak kameraz betetako arkuen azpitik igaroko dira, geratu gabe, eta arkuek aterako dituzten argazkiekin jakingo du aldundiak kamioi bakoitzak errepidearen zer zati erabili duen. Ordainketa Via-T eta antzeko ordainketa sistema elektronikoen bitartez egin beharko dute ibilgailuen jabeek; halakorik ez badute, ordainketa agindua ibilgailuaren jabearen helbidera iritsiko da. Ordaintzen ez dutenei isuna jarriko diete.

BI-625 errepidea Basauritik Arakaldora doa, eta egunean 1.700 kamioik erabiltzen dute. N-240a, berriz, 1.600 ibilgailu astunek erabili ohi dute egunean, eta Ubidetik Galdakaora doa. Lehena osorik zeharkatzeagatik 4,50 euro ordaindu beharko dute kamioilariek, eta bigarrenean, berriz, 17,34 euro. Hala ere, deskontuak izango dira errepidea asko baliatzen dutenentzat: %13 gutxiago ordainduko dute hilean gutxienez hogei aldiz erabiliz gero, eta gutxien kutsatzen duten ibilgailuek, berriz, %25eko deskontua izango dute.

Nafarroan, bide bera

Nafarroako Gobernuak ere bost errepide ordainpeko bihurtu nahi ditu kamioilarientzat. A-1, A-15, A-10, A-68 eta N-121-A errepideak dira, baina bakoitzak bere prozesua eta epeak ditu. A-1a izango da lehena, Gipuzkoako mugatik Arabakora, Etzegaratetik Ziordira doana, eta Bernardo Ziriza Lurraldeko Kohesioko kontseilariak urrian Parlamentuan azaldu zuenez, 2023a amaitu aurretik ezarri nahi dute. Ordutik hona berritasunik ez dela izan esan diote sail horretako iturriek BERRIAri.

Iazko ekainean onartu zituen Nafarroako Parlamentuak bidesariak, PSNren, Geroa Bairen, EH Bilduren, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoekin. Europako Batzordeari bidesariak jartzeko baimena eskatu dio gobernuak, baina oraingoz ez du erantzunik jaso. Hori lortutakoan, Nafarbide sozietate publikoa osatuko dute bidesariak kudeatzeko. Parlamentuko iturrien arabera, kanpoko aholkularitza etxe bat ari da haren estatutuak lantzen, baina oraindik ez zaie zirriborrorik aurkeztu taldeei.

Bildutako bidesariarekin Nafarroako errepide sarean egin beharreko konponketak egingo dituela ziurtatu du gobernuak, azken urteetan arlo horretan motz geratzen ari dela uste baitu. Haren kalkuluen arabera, urtero gutxienez 70 milioi euro behar dira 3.821 kilometroko errepide sarearen mantentze lanak finantzatzeko. Alta, azken hamar urteetan batez beste urtean 28 milioi euro inbertitu dira zeregin horretan; erdia baino gutxiago, alegia. Bidesariekin urtean 45 milioi jasotzea da asmoa.

2024an beste bi bide ordainpeko bihurtzekoak dira. Urtearen lehen erdian, A-68 autobidea, Castejon eta Cortes artean; amaieran, berriz, A-15a (Irurtzun-Leitza) eta A-10a (Irurtzun-Altsasu). Gehiago itxaron beharko da N-121-A errepidea ordainpekoa izateko: 2026 amaieran edo 2027 hasieran izango da, errepide hori zabaldu eta 2+1 moduko bide bat bihurtzen denean.

Edonola ere, Zirizak ohartarazi du data horiek behin-behinekoak direla eta alda daitezkeela.


Summary: Sadarrera ikurrinak eta Nafarroako banderak eramatera deitu dute. Azken partidetan izandako debeku eta liskarren ondorioz, Sadarren, gureak! kanpaina sortu dute zenbait eragile gorritxok. Osasunak 22:00etan jokatuko du Kopako final-laurdenetako partida, Sevillaren kontra.

Tenperatura zero graduren azpitik izanen bada ere, partida beroa espero da gaur Sadarren, hainbat arrazoirengatik. Batetik, neurketak berak ekarriko du epela zelaira. Izan ere, Espainiako Kopan aurrera segitzea da jokoan –Sevillaren kontra arituko da–, eta, gainera, Osasunak etxean jokatuko du kanporaketa; hori ere bada notizia, gorritxoek kanpoan jokatu behar izan baitituzte azken hamabost kanporaketak. Dena dela, lehiaz besteko gai batengatik ere espero da giroa bizi izatea. Hainbat bazkidek Sadarren, gureak! kanpaina sortu dute, zaleei eskatzeko ikurrinak eta Nafarroako banderak –koroarik gabeak– eraman ditzatela partidara.

Indar Gorrik ere bat egin du deialdiarekin. Twitter bidez zabaldu dute mezua, besteak beste:

Osasunaren azken partidetan ikur horiei loturik izandako gatazkei erantzuteko egin dute deia. Izan ere, estadioetako segurtasun langileek ikurrinak eta Nafarroako banderak kenarazi dituzte azken asteotan. Urtarrilaren 14an gertatuak izan zuen sona handien: Osasuna Mallorcaren kontra aritu zen Sadarren, eta, neurketa hasi aurretik, segurtasun langileek indarrez erretiratu zituzten ikurrok, argudiatuta zaleek ez zutela horretarako baimenik.

Ikusi gehiago: Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat Sadarreko harmailetatik kenarazi izana ikertuko du Osasunak

Partida horren biharamunean, Osasunak gaitzetsi egin zuen gertatutakoa, ohar batean adierazi zuenez. Halaber, klubak zehaztu zuen ikerketa bat abiatuko zuela eta «beharrezko neurriak» hartuko zituela «erantzuleak topatzeko». Ordutik, ez da besterik jakin auziaren gainean.

Eneko Compains bazkidea eta EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakaslea zen horien jabea. Sumindurik, Twitterren eman zituen gertatutakoaren gaineko xehetasunak. Hala bildu zuen BERRIAk:

Ikusi gehiago: Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da»

Besteak beste, Compainsek azaldu zuen ez zela Osasunaren partida batean ikurrinaren eta Nafarroako banderaren kontra gertatzen zen lehenbiziko erasoa. Hain zuzen ere, Osasunak Elxen jokatu zuen handik astebetera, eta orduan ere izan zen liskarrik banderen kontura. Zale gorritxo batek salatu zuen estadioko segurtasun indarrek identifikatu egin zutela Nafarroako bandera eramateagatik.

20. minutuan, txalo zaparrada

Banderak eramatea galdegin ez ezik, beste eske bat ere egin dute Sadarren, gureak! kanpainaren sustatzaileek. Partidaren hogeigarren minutuan txalo egitea nahi dute, Osasunaren sorreraren urteurrenaren harira.


Summary: Realzaleak kolore zuri-urdinekin sartu ahal izango dira Camp Noura. Bartzelonak argitu du gaur ez duela aplikatuko «arrisku handiko neurketetako protokoloa». Atzo arte, klubaren webguneak abisua ematen zuen sarrerak erostean: Realaren jarraitzaileek ezingo zituzten taldearen sinboloak erakutsi etxeko zaleen harmailetan.

Azkenean, realzaleak euren elastiko, bufanda eta bandera zuri-urdinekin sartu ahal izango dira gaur Camp Noun (Bartzelona), baita etxeko zaleen guneetan ere. Bart argitu zuen hori Bartzelonak. Azken egunetan haserrea erakutsi dute Realeko hainbat zalek, baita Imanol Alguacil prestatzaileak ere atzo eman zuen prentsaurrekoan: «Oso tristea da, pena handia. Ez naiz sartuko deitu ez nauten lekuan, baina tristea da, etxetik kanpo, zale batek bere taldea ezin ordezkatu ahal izatea bere koloreekin», esan zuen.

Zergatik dio hori? Bada, atzo arte, Bartzelonaren webgunean sarrerak erosten zituzten zaleei argi esaten zielako talde blaugrana-k: etxeko zaleen tokietan ezingo dira talde bisitariaren sinboloak erakutsi. Eta hori gutxi balitz bezala, gainera, Realari 162 sarrera soilik bidali dizkiote. 99.354 ikuslerentzako tokia du Camp Nouk.

Bartzelonak eta Realak gaur jokatuko dutena Espainiako Kopako final laurdenetako norgehiagoka izango da (21:00), eta ikusmina sortu du partidak: bolada bikainean helduko dira bi taldeak. Ligako liderra da bat, eta berriki Superkopa irabazi du; besteak, berriz, bederatzi garaipen jarraian daramatza, inoiz baino gehiago.

Protokoloa

Baina, non du jatorria Bartzelonaren neurriak? Ofizialki aitortu ez duten arren, hainbat hedabidek diote iaz Europa Ligan Eintracht Frankfurten aurka jokatu zuten partidan duela: egun hartan, Alemaniako taldearen 30.000 zale inguru bildu ziren Camp Noun, eta ia gehiago ikusi ziren kamiseta zuriak blaugrana-k baino. Gaur izango dira realzaleak harmailetan, baina 30.000 lagunera ez dira gerturatu ere egingo, inondik inora ere. Bartzelonaren jarraitzaileak ere ordukoan baino gehiago izango dira.

Eintracht Frankfurteko milaka zale, iazko apirilean, Camp Noun. Alejandro Garcia / EFE

Bartzelonak argitu duenez, «arrisku handiko neurketetan» aplikatzen den protokoloa da kontua. Partida horiek dira, adibidez, Real Madrilen kontrako klasikoa, Atletico Madrilen bisitak, Txapeldunen Ligako partidarik garrantzitsuenak edota Espanyolen aurkako derbia. Azken aldiz partida horretan aplikatu zen, abenduaren 31n, eta orduan ere eztabaida sortu zuen neurriak. Gaurkoa ez da egun horietako bat: ikusleak nahi duten koloreekin jantzita joan ahalko dira zelaira.


Summary: Seaskak «mobilizazio erraldoia» iragarri du udaberrirako. Frantziako Gobernuaren «mespretxua» salatu du Peio Jorajuriak, eta deitoratu du irailetik erantzunik gabe segitzen dutela. EEPren sinesgarritasuna jokoan dela uste du Antton Kurutxarrik.

Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariak Ipar Euskal Herriko hautetsiez «trufatu» zirela uste du Seaskak. «Hitz ederrekin lokartu» zituztela erran du Peio Jorajuria ikastolen lehendakariak. Irailaren 14an egin zuten bilkura Parisen EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek, besteak beste, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. «Pozik» atera ziren hautetsiak, jaso zuten harreragatik eta «epe laburrean» erantzun bat ukanen zutela erran zietelako. Baina lau hilabete baino gehiago pasa dira ordutik, eta «mutu» segitzen du Parisek. «Mespretxu hutsa da», salatu du Jorajuriak. «Azterketen gaia ez da sinbolikoa bakarrik: haurren eskubidea da, hizkuntzen eskubidea da; eta eskubide horiei ez diete erantzun nahi Paristik».

Ikusi gehiago: Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen

Ez da Seaskak egoera salatzen duen lehen aldia. Iazko udaberrian mobilizazio andana antolatu zituzten eta desobedientziara jo zuten ikasleek, irakasleek eta gurasoek. Ekainean, Pirinio Atlantikoetako departamenduko akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten zenbait egunez, eta kolegioko ikasleek euskaraz erantzundako brebetako azterketen zuzenketa alternatiboa antolatu zuten Euskal Hirigune Elkargoaren babespean, ikasleei zegokien nota emateko. Azaroan mobilizazioa antolatu zuten Bordelen dozenaka ikaslerekin, eta, abenduan, 2022 urtea bukatu aitzin erantzun bat jasoko zutela erran zuen Anne Bisagni-Faure errektoreak Ipar Euskal Herrira egin zuen bisita batean. Baina deus. Ez dute ezer jaso.

Horiek horrela, ondoko asteetan ekintzak egitera itzuliko direla segurtatu du Jorajuriak. Eta hitzordu bat ere eman du: udaberrian «mobilizazio erraldoi bat» antolatuko dutela iragarri du. «Erakusteko ez garela gu bakarrik. Ez garela bakarrik ikasleak, irakasleak eta gurasoak, baizik eta herri oso bat aldarrikapen hau babesten duena».

EEPren balioa ezbaian

EEPren aldetik, Antton Kurutxarrik aitortu du «beharbada inuxenteak» izan direla. «Optimistegiak atera ginen iraileko bilkuratik», adierazi dio BERRIAri. «Biziki kexu gara, baina ez dugu fitsik. Ari gara aktibatzen parlamentarien bidez Pariri errateko huts politiko handi bat egiten ari direla». Frantziako Gobernua ez da EEP «errespetatzen» ari bere hitzetan. «Zer sinesgarritasun da EEPrentzat? Ez badigute erantzuten, EEPk ez du zentzurik, eta Hezkuntza Ministerioak gatazkaren hautua egiten du», deitoratu du. Ondoko urratsa guri «eskapatuko» zaiela dio: sare publiko eta pribatu katolikoan euskara hutsezko klaseak irekitzeko eskaerak iritsiko dira laster, baina EEP «ez da gai izanen» erantzuteko. Eta azterketen gaian berdin: ezer trenkatu gabe iritsiko dira brebetako eta baxoko probak. «Gatazka sortuko da karrikan. Erakutsiko du denen aitzinean EEPren balioa. Zertarako balio du EEPk horrelako gaiak aztertu eta trenkatzeko etxe komuna ez bada? Zertarako balio du EEPk horrela tratatzen bagaituzte?», galdetu du.

Sei urtero egin ohi duten gisan, Euskararen Erakunde Publikoaren ebaluazioa eginen dute aurten Frantziako Gobernuko zerbitzuek; Barne Ministerioko, Kultura eta Komunikazio Ministerioko eta Hezkuntza Ministerioko ikuskariak arituko dira lanean. Interes Publikoko Elkargoa (IPE) da EEP, eta bere epemugara iritsia da. Estatus juridiko hori berritu ala ez erabaki beharko dute Parisen. «Epe berri bat eman beharko zaio edo epemugarik gabeko IPE bat sortzea ere aurreikusi liteke, erregularki egiten diren ikuskaritzarik gabe. EEPk frogak eman ditu ongi ibiltzen zela», esplikatu du Kurutxarrik. Beste estatus juridiko batera pasatzeko aukera aztertu litekeela ere uste du.

Baina aurrekontuan eman nahi du azpimarra. «Emendatzeko beharra azpimarratuko dugu, ez da dudarik. Euskalgintzako eragile franko behar gorrian dira. Egoera beharko dut biziki argiki aurkeztu: eragile bakoitzaren egoera, diren erronkak. EEP eraginkorra da, egiturak funtzionatzen du, baina beharrak biziki handiak dira».


Summary: Energia berriztagarrien bost azpiegiturari ingurumen baimena eman diete. Arabako Labrazako proiektuak baimena jaso du, baita Nafarroako beste lau proiektuk ere. Laminorian (Araba) bitariko azpiegitura berriztagarri bat eraikitzeko proiektua ere aurrera doala iragarri du Aixeindarrek: haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta 80 megawatt ekoitziko ditu guztira.

Eusko Jaurlaritzak joan den astean jakinarazi zuen Labraza eta Azazetako (Araba) proiektu eolikoek aurrera segitzen dutela. Labrazak aldeko adierazpena jaso zuen jada ingurumen inpaktuari dagokionez, eta Aixeindarrek gaur jakinarazi du Azazetakoak ere jaso duela jada —sozietate publiko horrek eraikiko ditu bi parkeak—. Nafarroan ere beste lau parke eolikori eman die gobernuak ingurumen baimena.

Aixeindarrek esan duenez, «energia erabat berdea» ekoiztuko dute Azazetako eta Labrazako parkeek, eta 470 lanposturaino sortuko dira «lan askoko aldietan». Bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu, eta horiek eraikitzeak 169 milioiko kostua izango du. Horrez gain, azaldu du «107.000 etxe hornitzeko energia» ekoitziko dutela, eta atmosferara 50.000 tona CO2 botatzea eragotziko dela.

Ikusi gehiago: Berriztagarrien ingurumen baimena jasotzeko baldintzak malgutu dituzte

Nafarroakoei dagokienez, atzo bukatzen zitzaion administrazioari proiektu horiek onartu eta baztertzeko epea, eta sei eskaera tramitatu ditu: Cascante II eta Murchanteko parke eolikoak —lehenari baimena eman diote, baina bigarrenari ez— eta Castejongo Cierzo IV, Tuterako Ebro I eta La Nava, eta Cascanteko El Salsillo eguzki parkeak. Horien artean Cierzo IV eta Ebro I parkeei baiezkoa eman diete, eta La Nava parkeari emandakoa «partzialki aldekoa» izan da. Azken baimen horiek kontuan hartuta, Nafarroako Gobernuak 69 eskaera tramitatu ditu legegintzaldi honetan, eta horietako 35 proiekturi eman diete ingurumen baimena—1.400 megawatt ekoiztuko dituzte guztira—.

Bitariko azpiegitura bat Laminorian

Arabako Laminoriako Erret Haranean ere beste egitura berriztagarri bat egiteko proiektuaren berri ere eman du Aixeindarrek. Ingurumen eraginaren baimenaren zain dago egitura hori oraindik. Haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu. Jakinarazi du hiru proiektuek badutela jada sarbidea ebakuazio sarera.

«Jaurlaritza legea urratzen ari da»

Jaurlaritza parke berrien proiektuekin aurrera doala ikusita, EH Bilduk kritikatu du gobernuak Plan Sektoriala onartu gabe amaituko duela legealdia. Hain zuzen, Mikel Otero legebiltzarkideak galdetu du ea nola den posible energia berriztagarrien zentralak egingo direla iragartzea eta martxan jartzea lurralde plangintza egokirik gabe. Hori argitzeko, Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuari eskatu dio legebiltzarrean agerraldi bat egiteko.

Horrez gain, Oterok adierazi du «kezkatuta» dagoela Tapiak Lurralde Plan Sektorialaren inguruan egindako adierazpenekin; izan ere, adierazi zuen «gutxienez urte eta erdi» falta dela oraindik energia berriztagarrien hedapena arautu eta ordenatu behar duen dokumentu hori onartzeko. Oterok atzerapen hori gaitzetsi du: «Bi urteko atzerapena nahikoa ez balitz bezala, orain Tapiak esaten digu legea urratzen jarraitzeko asmoa duela eta energia berriztagarrien garapena behar bezala antolatzeko ezinbestekoa den plan hori ez dela 2025a baino lehen onartuko».


Summary: Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen. Irailean irekitzekoa duten Seaskaren bosgarren kolegioarentzat izanen da aurtengo dirua. Su ta Gar taldeak eginen du ikastolen festaren kantua

Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen (Lapurdi), eta Seaskak gaurdanik dei egin die euskaltzale guziei bertan parte hartzera joateko. Aurtengo dirua Seaskaren bosgarren kolegioa laguntzeko izanen da. Obrak hasiak dira, eta heldu den ikasturtetik aitzina hasiko dira ikasleei harrera egiten. Seigarreneko eta bosgarreneko bina klaserekin abiatuko dira, eta ondoko urteetan garatzen joatea da asmoa. Senpereko kolegioak Zuraide eta Basusarri arteko ikasleak hartuko ditu: 150 lehen etapa batean, baina laster 300 ikasle izatea ere espero dute.

Urratsak zubi izanen da aurtengo Herri Urratsentzat hautatu duten leloa, eta Su ta Gar taldeak eginen du kantua. «Zubiek herria batzen dute, Hego eta Ipar Euskal Herria batzeko lan egiten du Seaskak, eta baita euskara eta jendartea lotzeko ere», esplikatu du Koldo Rodriguez Herri Urratseko koordinatzaileak. «Azken Urteetako urratsek zubiak eraikitzeko balio izan dute, eta lan horretan jarraitu behar dugu, zimenduak indartzen». Umorez osatu du Beñat Bidegain Herri Urratseko antolatzaile taldeko kideak: «Su ta Garrek Herri Urratsen adina du gutxi gorabehera. Belaunaldien arteko zubia egiteko ere balio du». Musika taldeak izan duen jarrera eskertu du Herri Urratsek: kantua egiteko deitu zituztenean aste bateko epea eskatu zieten hasieran, baina bi ordutara deitu zituzten baiezkoa emanez.

Urtero bezala, aurten ere ekitaldiz betea izanen da Herri Urrats arteko bidea: otsailaren 2an Goazen telesailaren 9. denboraldiko azken kapituluaren aurre-estreinaldia eskainiko dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Select zinegelan, eta ondoren aktoreekin solasteko parada izanen da. Martxoaren 4an, Delirium Tremens eta Unidad Alavesa taldeen kontzertua izanen da Miarritzeko (Lapurdi) Atabal gelan. Eta Martxoaren 5ean 'Hitzetik Urratsera' bertso saioa eginen dute Senpereko (Lapurdi) gelan. Euskal Herriko bertsolari txapelketako zortzi finalistek kantatuko dute. Baina hitzordu garrantzitsuena apirilaren 2an izanen da: urtebetetze bikoitza ospatuko dute Baionako Lauga gelan: Herri Urratsen 40 urteak eta Pirritx Porrotx eta Marimototsen 35 urteak. Ekitaldi guzien sarrerak salgai daude www.herriurrats.eus webgunean.


Summary: AEBek 31 tanke emango dizkiote Ukrainari, eta Alemaniak hamalau. Berlinek uste du hiru bat hilabete barru egongo direla erabilgarri, eta Bidenek adierazi du denbora beharko dela horiek gerra frontera eramateko. Zelenskik eskerrak eman dizkie, eta nabarmendu du «tanke asko» behar dituztela.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea aspalditik ari zitzaien esaten Mendebaldeko herrialdeei tankeak bidaltzeko. Azkeneko asteetan Alemaniak fabrikatutako Leopard 2 tankeak eskatu ditu, zehatz-mehatz. Izan ere, horien 2.000 ale baino gehiago daude Europan. Orain gutxira arte, zuhur jokatu dute aliatuek eskaera horren harira, baina aurreko ostiralean AEBek nabarmendu zuten ez dela «mantsotzeko» garaia Errusiaren aurkako borrokan Ukrainari laguntza militarra emateari dagokionez, baizik eta «harago» joatekoa. Beraz, Alemaniak eta AEBek gaur baieztatu dute tankeak entregatuko dizkiotela Ukrainari: hamalau Leopard 2 Berlinek, eta 31 Abrams Washingtonek.

Alemaniak, gainera, gauza bera egiteko baimena eman die Leopard 2 tankeak dituzten herrialdeei — lizentzia akordioen arabera, herrialde ekoizlearen oniritzia behar da horretarako—, eta horietako batzuek, hala nola Finlandiak, Suediak, Norvegiak, Poloniak eta Espainiak, Kievi emateko asmoa agertu dute. Ukrainako gerra, hortaz, beste fase batean sartzear dago, behin Mendebaldeak adostu ondoren borrokarako ibilgailu blindatuak eramatea hara.

Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak esan du espero duela Leopard 2 tankeak hiru bat hilabete barru iristea Ukrainara. Argitu du, bide batez, tankeak mantentzeko beharrezko ekipamendua emango diotela Ukrainako armadari, eta soldaduek, aurrena, formakuntza jasoko dutela Alemanian bertan. Joe Biden AEBetako presidenteak plazaratu du asmo bera dutela, eta azpimarratu du Abrams tankeak direla «gaitasunik handienekoak», baita erabiltzeko «oso zailak» ere. Azaldu du, gainera, denbora beharko dela horiek gerra frontera eramateko.

Ikusi gehiago gehiago: Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari

Mendebaldeak azken hilabeteetan emandako laguntza militarra eskertu izan du Kievek —aireko defentsa sistemak, batez ere—, baina, aldi berean, arma astunak eskatu izan dizkio, argudiatuta Mosku erasoaldi berri bat prestatzen ari dela. Horregatik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen kabineteburu Andrei Yermakek eskerrak eman dizkio gaur Alemaniari, «lehen pausoa» emateagatik. Hori bai, Telegramen idatzitako mezu batean nabarmendu du «Leopard gehiago» behar dituela Ukrainak. Armadaren buruzagiak datu bat eman zuen abenduan: NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko 300 bat tanke behar dituztela Errusiak hartutako lurrak berreskuratzeko. Mendebaldeko zenbait adituk esan izan dute, ordea, horretarako nahikoa direla ehun bat.

Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan

Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak esan du, gaur, «nazioartearekin» modu koordinatuan jokatuta hartu dutela erabakia, eta, hain zuzen, hori izan da Alemaniako Gobernuak jarri izan duen baldintzetako bat konpromiso hori hartzeko: potentzia militarrek ere beren tankeak bidaltzea Ukrainara. Erresuma Batuak azaldu izan du Challenger tankeak bidaltzeko prest dagoela, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak adierazi zion, igandean, Alemaniako kantzilerrari, ez duela baztertzen Frantziako armadaren Leclerc tankeak Kievi entregatzea.

Horregatik, Bundestagean, gaur, hitza hartu duenean, Scholzek azpimarratu du Alemania dela, Erresuma Batuarekin batera, Ukrainari arma gehien eman dizkiona. Gogoratu du, bide batez, Alemaniak arau bat «hautsi» behar izan duela horretarako. Bigarren Mundu Gerraz geroztik Alemaniak tradizio antimilitarista eduki du, baina Ukrainan gertatutakoaren harira, agintean dagoen hiru alderdiko koalizioan ika-mikak izan dira. Berdeek eta Liberalek begi onez ikusi dute Ukrainari laguntza militarra ematea, eta SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak, berriz, zuhurrago jokatu du, erantzukizun historikoa gogoan.

Ikusi gehiago: Zer dira Leopard-ak?

Pentagonoak ostiralean esan zuen ez zuela asmorik orain Abrams tankeak Ukrainara bidaltzeko. Arrazoi logistikoak aipatu zituen erabakia justifikatzeko.


Summary: Gazteentzako tailer sorta bat antolatu dute Loraldiak eta EHUk. Gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzeko asmoz, Sormen Ola programa abiatu dute Loraldiak eta EHUk. Parte hartzaileek formakuntza tailerrak jasoko dituzte hilean behin, sortzaile profesionalek gidatuta. Larunbatean egingo dute lehenengo saioa.

Musika, literatura, artea, antzerkia, ikus-entzunezkoak, dantza, bertsolaritza. Diziplina ugaritako profesionalak bilduko ditu datozen hilabeteetan Sormen Ola programak. 16 eta 29 urte arteko gazteentzat da, eta, hilean behin, euskal kulturarekin lotura duen gai monografiko bat landuko dute. Loraldiak eta EHUk elkarlanean antolatu dute egitasmoa, eta gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzea du xede. Larunbatean egingo dute lehenengo saioa, Dantza garaikidea sustraietatik, eta maiatzera bitarte, beste lau tailer antolatu dituzte. Gaur goizean aurkeztu dute proiektua, EHUren Bizkaia aretoan, Bilbon.

Iaz ekin zion Loraldiak Gaztea egitasmoari. «Gazte sormenari eremua zabaltzeko asmoz» abiatu zuten egitasmoa, Amaia Ozerin Loraldia jaialdiko komunikazio arduradunaren hitzetan: «Sortzaile izan nahi duten gazteei plaza eta formakuntza eskaintzea da helburua». Eta asmo horrekin antolatu dute orain Sormen Ola, EHUrekin elkarlanean.

Berez, Loraldiak udan abiatu zuen gazteen formakuntza eta profesionalizazioa sustatzeko lan lerroetako bat: Udako Ola sormen egonaldia antolatu zuten Lekeition (Bizkaia). Hitza, soinua, irudia eta gorputza landu zituzten, besteak beste, eta sortzaile profesionalek gidatu zituzten tailer horiek. Astebeteko bi txanda egin zituzten, eta, izandako harrera ikusita, segida ematea erabaki dute antolatzaileek.

Askotariko eskaintza

Hilean behin egingo dituzte tailerrak, larunbat goizetan, EHUren Bizkaia aretoan. 16 eta 29 urte arteko gazteek parte hartu ahal izango dute, eta landuko diren gaiak monografikoak izango dira. Tartean, dantza, musika, arte eszenikoak, literatura, ikus-entzunezkoak eta irudiak.

Larunbatean egingo dute lehen saioa: Dantza garaikidea sustraietatik. Jon Maia Kukai dantza taldeko zuzendariak gidatuko du, eta tailerrak haren esperientzia propioa izango du abiapuntu.

Otsailaren 18an egingo dute bigarrena. Patxo Telleria aktore eta zuzendaria arituko da irakasle lanetan, eta Sormena arte eszenikoetan tailerra emango du. Telleriak Udako Ola ekinaldian parte hartzeko aukera izan zuen, eta pozez gogoratzen du han izandako esperientzia: «Jendearen jarrera oso proaktiboa izan zen: gazteek ikasteko gogo handia zuten, eta ikaragarri ondo pasatu genuen». Dramaturgia landu zuen orduan, eta, oraingoan ere, bide beretik jarraituko du: «Dramaturgia zentzu akademikoan lantzen saiatu nintzen, eta, oraingoan ere, hala egingo dut: karamelu txiki bat da, ateak nolabait irekitzea barruan zer dagoen erakusteko».

Martxoaren 25ean, Joseba Sarrionandiaren eta Iholdi Beristainen txanda izango da: Literatura eta musika. Bakoitzaren bizipenak kontatuko dituzte solasaldian, eta hausnarketarako bidea zabalduko dute.

Apirilean, berriz, zinemagintza izango dute hizpide. Paul Urkijo zinemagileak Ikus-entzunezko garaikideak tailerra emango du, apirilaren 29an. Haren esperientziatik abiatuta, euskal zinemagintzaren egungo egoera ezagutzeko aukera izango dute bertaratzen direnek.

Eta, azkenik, maiatzaren 27an egingo dute programako azken tailerra: Sormena hitzetatik eta irudietatik. Miren Amuriza bertsolari eta idazleak eta Amaia Egidazu idazle eta ilustratzaileak parte hartuko dute, eta «joskintza tailer» gisa definitu dute solasaldia.

Antolatzaileek aurreratu dute sarrera doakoa izango dela EHUren Bizkaiko campuseko ikasleentzat. Gainerakoek, berriz, 15 euro ordaindu beharko dituzte saio bakoitzeko. Izena emateko epea zabalik dago jada.


Summary: Kongok «gerra ekintza bat» egitea leporatu dio Ruandari, bere hegazkin bati tiro egiteagatik. Kigalik argudiatu du «defentsa neurriak» hartu zituela, abioia bere aire eremuan sartu zelakoan. Ez da izan ez hildakorik, ez zauriturik.

M23 Martxoaren 23ko Mugimendua talde armatuaren inguruko desadostasunek eta akusazioek nabarmen handitu dute Kongoko Errepublika Demokratikoaren eta Ruandaren arteko tentsioa. Orain, bi herrialdeen arteko mugako gertakari batek are gehiago okertu du harremana: Kigalik atzo baieztatu zuen herrialde bizilagunaren hegazkin bati tiro egin ziola atzo, «defentsa neurri» gisara, argudiatuta abioia bere aire eremuan sartu zela. Kinshasak, ordea, ukatu egin zuen hori, eta, atzo gauean publiko egindako ohar batean, «gerra ekintza bat» egitea leporatu zion erasotzaileari.

Bi bertsioak kontrajarriak dira. Ruandako Gobernuaren arabera, hegazkinak «hiru aldiz urratu» zuen bere aire eremua —hirugarren aldia da halako salaketa egiten duela—, eta, Kongoko Errepublika Demokratikoari «eraso» hori «gelditzeko» eskatu zion arren, bere burua behartuta ikusi zuen defendatzera. Kinshasak, aldiz, adierazi zuen ez zela halakorik gertatu, eta «berariazko eraso bat» egin zietela.

Hegazkina, azkenean, Goman lurreratu zen, hildakorik eta zauriturik gabe, baina sute batekin —suhiltzaileek itzali behar izan zuten—. Hiri hori Kongoko Errepublika Demokratikoan dago —Ipar Kivuko hiriburua da—, ekialdeko mugatik gertu; hain justu, Ruandako Gobernuak argudiatu du abioiak bi herrialdeen lurraldea zehazten duen eremu hori pasatu zuela, eta Rubavu gainean egon zela, herrialdearen ipar-mendebaldean.

Bertsioak bertsio, Kinshasak esan zuen, Komunikazio Ministerioak kaleraturiko komunikatuan, Ruandako armadak hegazkinari eraso egin ziola abioia Goman lurreratzen ari zenean, eta, hortaz, orain ere bere lurraldea «defendatzeko eskubide legitimoa» duela.

Horrez gain, Kongoko Errepublika Demokratikoak Ruandako armadari leporatu zion beste eraso bat abiatu izana bere militarren kontra, Ipar Kivun: «Bien bitartean, Ruandatik datozen Ruandako armadaren soldaduen zutabeak ikus daitezke Kibumbako eta Bwitoko postuak indartzeko, beste ekintza kriminal batzuk aurreikusita».

Baliteke hori erabat egia ez izatea, eta soldadu horiek M23ko militanteak izatea, Kinshasak Kigaliri egozten baitio talde armatu horrekin kolaboratzea. Ruandako Gobernuak ukatu egin izan du hori, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Mendebaldeko potentziek Kongoko Errepublika Demokratikoaren salaketa bera egin dute.

M23 joan den martxoan itzuli zen borrokara, eta zenbait eremuren kontrola lortu zuen, batez ere Ipar Kivun; horren ondorioz, gutxienez 450.000 lagun desplazatu behar izan dira, NBEren datuen arabera. Gerora, iragan azaroan, su eten bat adostu ondoren, talde armatuak onartu egin zuen hilaren 15erako konkistaturiko lurraldeetatik joatea.

Felix Tshisekedi Kongoko Errepublika Demokratikoko presidenteak, ordea, joan den asteazkenean adierazi zuen M23k ez duela adosturikoa bete, eta eremu horietan jarraitzen duela.


Summary: Googlek erantzun du aztertuko duela bilaketa emaitzen diskriminazioa. Katalunian eta Euskal Herrian hainbatek salatu dute gaztelerazko emaitzak jasotzen dituztela Google euskaraz konfiguratua izan arren.

Katalunian hasi zen salaketa, eta Euskal Herrian ere zabaldu da azken orduetan. Hainbat erabiltzek salatu dutenez, Google katalanez edo euskaraz konfiguratua izanik ere, gaztelerazko edukiak erakusten dizkie bilatzaileak, beste hizkuntzetako emaitzen gainetik. Abenduan eman zuten horren berri Vilaweb eta Sustatu.eus atarietan. Harrezkero, eta batez ere azken orduetan, hainbat erabiltzek eman diote horren berri Googleri sare sozialetan, eta hark gaur erantzun die kataluniarrei: bilaketen emaitzen diskriminazioa aztertuko duela esan du.

Zehazki esan du eskertzen eta ulertzen duela kezka adierazi izana eta lehentasun izango duela hori konpontzea. Horretarako, ordea, denbora beharko duela gaineratu du, bilaketa sistemak ondo funtzionatzen duela ziurtatzeko. Katalunian hasi zen salaketa kanpaina, eta Euskal Herrian izan du segida. Lehenik ingelesez argitaratu zuten mezua zenbait erabiltzailek.

Ordu batzuen buruan, euskarazkoak iritsi ziren: «Kaixo, Google. Nire hizkuntza nagusia euskara da. Etsigarria da ikustea zerbait bilatzen dudanean, maiz, bilatzaileak euskarazko orrira bideratu beharrean, informazio bera duten gaztelaniazko orrialdeen esteketara eramaten nauela. Aztertu dezakezue zer gertatzen den? Milesker», idatzi zuen atzo Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak. Haren mezua kopiatu eta hainbat erabiltzaileek euren hormetan argitaratu dute atzo eta gaur.

Salaketa egiteaz gain, Euskarazko Wikipediak Googleri azaldu dio diskriminazio horren froga eta ondorioa zein den. Txio batean esan du, ingelesez, urtarriletik ekainera bitartean 92.613 ikustaldi izan zituela egunero, batez beste. Udan bisitak eguneko 70.485era jaitsi zirela dio. «Arrazoi posible bakarra bilaketa ereduan eta aurkitzeko gaitasunean izan den aldaketa da».


Summary: Caparrosoko behitegia baimenik gabe handitu dute. Sustrai Erakuntza fundazioaren arabera, Valle de Odieta kooperatibaren makroetxaldeak 7.900 abere ditu, baimendu baino ia hirurehun gehiago.

Europako behitegirik handiena Euskal Herrian dago, Caparroson (Nafarroa), zehazki. Egungo Ingurumeneko Baimen Bateratuaren arabera, Valle de Odieta kooperatibaren makroetxaldeak 7.200 esne behi baliatzeko baimena du, baita 600 zekor eta 40 eguneko txahalak ere. Hala ere, irregulartasun bat atzeman da enpresak animalia kopurua handitzeko eskaria egitean aurkeztutako dokumentazioan: enpresak 7.620 animalia izateko baimena du, gutxi gorabehera, baina azken dokumentuetan adierazten da makroetxaldeak 7.900 abere dituela orain.

Sustrai Erakuntza fundazioak salatu du Valle de Odietak bere instalazioak legez kanpo handitu dituela, eta Nafarroako Gobernuari eskatu dio salaketa egiaztatzeko eta zuzentzeko: «Aurkeztu duten dokumentazioan jadanik ezkutuko handitze bat sartu dute, eta, ziur asko, ezarria izango dute jada. Abere kopurua gainditzeaz gain, litekeena da legediak baimentzen duena baino pabiloi handiagoa ere izatea makroetxaldeak».

Aurkeztutako dokumentuetan ikus daiteke lur eremua ere moldatu dutela, planoetan arazketa horretarako erabiliko liratekeen instalazioen zati bat aurkezten baita. Sustrai Erakuntza fundazioaren arabera, instalazio horietako batzuk jadanik eraikita daude, eta aireko argazkien bidez egiazta daiteke: «Ziurrenik lizentziarik gabe eraikitako instalazioak izango lirateke hauek, Gobernuak oraindik ez baitu onartu arazketa proiektua».

Nafarroako Gobernuari aurkeztu dioten eskarian zehazten denez, abere kopurua gehiago handitu nahi dute: 11.372 abelburu izan nahi dituzte, gaur egun izan beharko lituzkeenak baino % 27 gehiago, alegia. Hala ere, hori ez dator bat Espainiako Gobernuak abenduaren 27an onartu zuen dekretuarekin. Izan ere, horren arabera, haztegi batek ezin ditu izan 850 behi baino gehiago. Hala ere, dekretua indarrean sartu baino lehenagotik martxan zeuden enpresek, 850eko muga gainditzekotan, eskubidea dute kopuru horri eusteko, baina ezingo dute inola ere handitu.

Valle de Odietak gainditu egiten du ezarritako kopurua. Sustrai Erakuntza fundazioak hauxe esan du: «Enpresak kontrolatu behar du instalazioak eta hango abere kopurua bat datozela egungo legeak dioenarekin. Nafarroako Gobernuak zerbait egin beharko luke enpresak legez kanpoko jarduera hau aurrera eramatea eragozteko».

Enpresaren aurrekariak

Ez da Valle de Odieta enpresaren lehenengo irregulartasuna. Nafarroako Gobernuak 11 zehapen espediente ireki dizkio azken urteotan baimenik gabe abereak hartzeko pabiloi berriak eraikitzeagatik, eta abere gehiago hartzeagatik. Horretaz gain, Sustrai Eraikuntza fundazioak enpresaren aurkako alegazio bat aurkeztu zuen iazko maiatzean, nitrogeno askoko likido bat erabiltzen zutelako ureztatzeko, ur purua zela esanda.


Summary: «Kaikuak janztea» frankismoaren kontrako «indarkeriarik gabeko errebeldiaren» adibidetzat jo du Artolazabalek. Ikastolen mugimendua omentzeko ekitaldi bat baliatu du Artolazabalek ETA eta frankismoaren aurka armak hartu zituztenen borroka deslegitimatzeko. Armak hartzea «saihestu» zitekeen, haren arabera.

Ikastolen mugimendua omentzeko ekitaldia behar zuena ETAren existentzia deslegitimatzeko baliatu du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. «ETAren indarkeriaren sorrera, diktadura frankistaren aurkako erreakzio gisa, ez zen saihetsezina izan. ETA akats bat izan zen sortu zenetik, alde guztiei mina eta sufrimendua baino eragin ez diena».

Frankismoaren aurkako borroka kritikatu du Artolazabalek, «indarkeria» erabili zela eta: «Indarkeriarik gabeko errebeldia mota asko egon ziren: arropetan kolore gorria, berdea eta zuria konbinatzea; gorriz eta horiz inoiz ez janztea; kaikuak edo mendigoizaleak janztea; dantza taldeak edo mendi taldeak bultzatzea ideia demokratiko eta euskaltzaleen babesleku gisa; euskarazko musika kontzertuetara joatea...».

Gasteizko Olabide ikastolan egin ditu adierazpen horiek Artolazabalek. 1963an guraso talde bat euskarazko klaseak ematen hasi zen etxebizitza batean, eta hori izan zen egun Arabako ikastolarik handiena denaren ernamuina. Izaskun Arrue izan zen ikastolako lehen irakaslea, Elbira Zipitria ikastolen mugimenduaren aitzindariarekin trebatu ondotik, eta biak omendu dituzte gaur. «Elbira Zipitria eta Izaskun Arrueren pareko emakumeek lehentasunezko lekua merezi dute gure memoria historikoan . Haien ibilbideak erreferente gisa ezagutarazi behar ditugu beste belaunaldientzat. Haien izenak gure kale izendegietara, ekimen berrietara eta gure historia liburuetara eraman behar ditugu», esan du Artolazabalek.

Sailburuak mugimendu kontrajarri moduan aurkeztu ditu ikastolen mugimendua eta Frankismoaren aurkako borroka armatua. Eredugarritzat jo du lehenengoa: «Franco jeneralaren diktadura luzearen aurkako erresistentzia kultural eta sozialak urte zail haietan oso emankorrak izan ziren adierazpen baketsuez hornitzen jakin zuen». Aldiz, gaitzetsi egin du diktadura militarraren kontra armak hartuta borroka egin zutenen jokabidea: «Totalitarismoari aurre egiteko beste modu baketsu batzuk ere egon ziren, benetan baliagarriak eta etikaren ikuspegitik erabat onargarriak».

Ez da lehen aldia Artolazabalek ETArekin zerikusirik ez duen ekitaldi bat baliatzen duena horren kontra egiteko. 2021eko irailean, Memoriaren Ibilbidearen aurkezpenean, Unai Parot euskal presoa izan zuen hizpide. Horren harira, gaitzespena agertu zuten bertaratutako hainbat lagunek, eta, Elgoibar 1936 taldeko kideen arabera, batek baino gehiagok alde egin zuen ekitalditik. EAJk memoria ekitaldian zegoen «konfiantza markoa» hautsi zuela salatu zuen orduan Elgoibar 1936 taldeak, eta aurkezpen hori «mitin politiko» bihurtu zuela.


Summary: ‘Zientzialari eta ikertzaile izan nahi dut!’, Euspot lehiaketarako gaia. Iragarkiak maiatzaren 29a baino lehen aurkeztu beharko dira. Sei sari egongo dira, eta 3.000 euro banatuko dituzte.

Hamabigarren aldira iritsi da Euspot euskarazko iragarki lehiaketa, eta aurten gazteengan zientziazaletasuna sustatzea izango dute helburu. Aurten parte hartzaileek landu beharko duten gaia hau izango da: Zientzialari eta ikertzaile izan nahi dut!.

Hain justu, aurtengo babesle nagusia Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzako Plana Euskadi 2030 (ZTBP 2030) izango da. Euspoten edizioa aurkezten izan da gaur Donostian Cristina Uriarte Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako mandataria. Eusko Jaurlaritzaren egoitzan egin dute aurkezpena, eta han izan dira Goio Arana Mondragon Unibertsitateko Komunikazio campuseko zuzendaria, Unai Elkoro Aretxabaletako alkatea (Gipuzkoa), Arantzazu Lagunilla Arteman agentziako zuzendaria, Naiara Okina Arizmendi ikastolako (Arrasate, Gipuzkoa) komunikazio arduraduna eta Leire Luengo Bai Euskarari elkarteko ordezkaria. Erakunde horiek dira lehiaketaren antolatzaile eta babesleak.

Parte hartzaileek 30 segundoko iragarki bat bidali beharko dute. Antolatzaileek iragarri dute lan horiek bokazio zientifiko eta teknikoak sustatzeko, gazteengan zientzia eta teknologiaren inguruko interesa eta grina pizteko, eta munduaren eraldaketan aktiboki parte hartzeko izango direla. Zientzia, teknologia, ingeniaritza, artea eta matematika gaiak gazteengana hurbildu eta balioetsi nahi dituzte aurtengo lehiaketaren bitartez, eta gai horien edukiak eta lanbideen interesa gaineko handitu. Sormena eta ikasteko grina bultzatu nahi dituzte antolatzaileek, pentsamendu zientifikoa sustatuz.

Publizitate formakuntza Aurreko urte batzuetan bezala, Euspoteko antolatzaileek ikus-entzunezko publizitatearen gaineko formakuntzak eskainiko ditu Euskal Herriko ikastetxeetan, iragarki egileen harrobia indartzeko asmotan. Formakuntza saio horien helburua izango da gazteei sormenaren eta publizitatearen inguruan izan dezaketen sena sustatzea, eta lehiaketan parte hartzera animatzea.

Euspot.eus webguneak 20.000 bisita inguru izaten ditu urtero. Interneteko sare sozialetan, gainera, 2.000 jarraitzaile baino gehiago ditu lehiaketak. Haren inguruko informazio gehiago webgune horretan bertan aurki daiteke.

Euspot lehiaketan sei sari banatuko dituzte aurten (3.000 euro orotara): iragarkirik onenarena; publikoaren saria; gazteen saria; musika sinkronizazio onenaren saria; Mondragon Unibertsitateko ikasleen iragarkirik onena; eta Arizmendi ikastolako ikasleen lanik onena.

Euspot ez dago soilik gazteei zuzendua. Parte hartzaileen artean askotarikoa da profila, jatorria eta interesa. Lehiaketa irekia baita edozein herritarrentzat. Urteotan, 600 iragarki baino gehiago jaso dituzte. Aurten ere parte hartzaile asko espero dituzte.


Summary: Asier Rodriguez espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Fiskaltzak helegitea jarria zuen euskal preso horrek hirugarren gradua lortzearen kontra, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu egin du. Gradu erregresioen kontrako manifestaziora deitu du Sarek, etzi, Santurtzin.

Asier Rodriguez Lopez euskal preso santurtziarra Basauriko espetxera (Bizkaia) itzuli da, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu egin baitu hark hirugarren gradua lortzearen aurka fiskaltzak jarritako helegitea, Etxeratek jakinarazi duenez. Sarek manifestaziora deitu du, etzirako, Santurtzin (Bizkaia), gradu erregresioen kontra.

Rodriguezek hamabi urte baino gehiago daramatza preso. 2020ko uztailean, gerturatu egin zuten, Granadako espetxetik (855 kilometro) Soriakora (260 kilometro); 2021eko irailean Euskal Herriratu zuten, Basauriko espetxera lekualdatuta.

Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak etengabe aurkeztu ditu errekurtsoak euskal presoen gradu progresioen aurka. Azaroan, esaterako, Joseba Arregi euskal preso oñatiarraren gradu aldaketaren kontrako helegitea onartu zuten, eta Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli zen Arregi. Gaur-gaurkoz, beste bost presoren kontrako eskaerak ere aintzat hartu ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak: Aitor Esnaola, Mikel San Argimirio, Xabier Atristain, Gorka Martinez eta Iñaki Bilbao Gaubekarenak. Gehiago ere izango dira ziurrenik, ordea. Izan ere, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gutxienez 24 gradu progresioren aurka egina zuen urtarril hasieran.


Summary: Ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte Sadarren harmailetan. Hainbat bazkide gorritxok bi banderak ateratzeko eskatu dute, duela bi asteko partidan «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko. Orduan, deialdiaren antolatzaileek «haserre bizia» piztu zela azaldu dute.

Espainiako Kopako final-laurdenetako kanporaketa jokatu zuen atzo Osasunak, Sevillaren kontra; 18 urteren ondoren, finalerdietara iristea lortu dute, 2-1 gailendu ostean. 20.000 zale inguru bildu ziren Sadarren. Asko izango ziren joko zelaiko baloiari begira, baina bazen begiak harmailetara begira izateko arrazoirik. Besteak beste, Nafarroako bandera eta ikurrina dezente atera zituzten zaleek. Harmailetan ere Indar Gorrikoek ikurrina handi bat atera dute. Izan ere, Osasunako hainbat bazkidek zaleei eskatu zieten eraman zitzatela estadiora ikurrinak eta Nafarroako banderak, koroarik gabekoak. Osasunako hiru jokalari ohik ere bat egin zuten eskaerarekin: Jose Maria Lekunberri, Angel Arriaran eta Miguel Angel Marinek, hain zuzen.

Bi aste egin behar da atzera eskaeraren zergatia ulertzeko: urtarrilaren 14an, Osasuna etxean lehiatu zen Mallorcaren aurka. Eneko Compains bazkideak ikurrina eta Nafarroako bandera eraman zituen partidara, eta horiek eskegi harmailetan. Segurtasun langileek banderak kenarazi zizkioten, nahiz eta beranduago horiek berreskuratu zituen. Bere lekukotza eman zuen gero; honela jaso zuen BERRIAk:

Ikusi gehiago: Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da»

Sevillaren gaurko partida hasi aurretik, Compainsek tartea eskaini zion BERRIAri deialdia zergatik egin zuten azaltzeko: «Sumatu genuen Osasunako oinarri sozialean, eta, oro har, nafarren artean haserre bizia piztu zela Mallorcaren aurka[ko partidan] bizitakoarekin». Horiek horrela, Sadarren, gureak! kanpaina sortu zuten Osasunako hainbat bazkidek atzoko partidarako, eta ikur horiek aldarrikatzera deitu, «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko. «Aukera ona da, behingoagatik [hilaren 14koa] errepika ez dadin, eta ozen aldarrikatzeko».

Aurrez aurrekoaren hogeigarren minutuan, «taldearen, haren balioen eta zaleen eskubideen alde» txalokatzeko eskatu ere eskatu zuten, eta «jazarriak izan diren eta izaten diren banderak» eramateko. Indar Gorrik bat egin zuen bazkide horiekin: «Gure herrian gure ikurrak. Kopako partidan ekarri zure aldarria Sadarrera».

Tentsio unea

Compainsek azaldutakoaren irudiak badira, zale batek grabatuta. Hona hemen segurtasun langileek Osasunaren eta Mallorcaren arteko partidan bi ikurrak kendu zituzteneko unea:

Bi bandera horiek ez ezik, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistaren pankarta bat ere kenarazi zieten beste zale batzuei, datorren urtarrilaren 28an Iruñean eta Bilbon egingo dituzten manifestazioetara deitzeko erabili zutena. Azken hori izan zen, Osasunako arduradunen arabera, ikur guztiak kendu izanaren eragilea, nahiz eta irizpideak «oso malguak» izan ohi diren estadioan: «Ez zuten horren berri eman». Ondorioz, Espainiako Poliziako koordinatzaileak —hura arduratzen da estadioko segurtasunaz— agindua eman zuen baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko; tartean, ikurrina eta Nafarroako bandera. Klubak berak adierazi zuen ez zetorrela bat segurtasun langileek egindakoarekin, eta «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko» konpromisoa erakutsi zuen.


Txuri-urdinek agur esan diote Kopari

Summary: Txuri-urdinek agur esan diote Kopari. Realak partida duina egin du Nou Campen, baina txapelketatik kanpo geratu da. Jokalari bat gutxiagorekin jokatu du ia neurketa osoa, Brais Mendezek txartel gorria ikusi ostean.

Realak galdu egin zuen aspaldiko partez. Modurik duinenean egin duen arren, Espainiako Kopatik kanpo geratu dira txuri-urdinak. Jokalari bat gutxiagorekin aritu dira donostiarrak partidaren zatirik handienean, baina estu hartu dute Bartzelona azken unera arte. Ez neurketaren zatirik handienean; bai, ordea azken minutuetan. Beren gaitasunean sinesteko ariketa egin zuten, baina ez dute nahikoa izan. Partidako gol bakarra nahikoa izan da Bartzelonarentzat.

Realak nor baino nor gehiago egin nahi izan du Camp Noun, eta hori garesti ordaintzen da sarri. Buruz buruko lehia proposatzeak halako lehia ekartzen du: kolpeak eta joan etorriak bi aldeetakoak izan ohi dira. Agerian geratu da hori kataluniarren zelaian. Bi hamaikako zelaian izan diren bitartean, aurpegiz aurpegi aritu dira bi taldeak. Fisikoa izan da nagusitasuna bilatzeko borroka, zartakoek gehiago balio izan dute ate aurreko jokaldiek baino gehiago. Bi aldeetan gertatu dira halakoak, baina Brais Mendezen kaleratzea izan da lehen zatiko jokaldirik esanguratsuena. Jokalari galiziarrari txartel gorria atera dio epaileak, 40. minutuan, eta horrek erabat baldintzatu zezakeen partida. Izan ere, gutxienez 50 minutu falta ziren norgehiagokako arauzko denbora osatzeko, eta Camp Noun lasta handia da hori. Hori bai, Gil Manzanok zalantza gutxi egin duRealeko jokalariaren falta ikustean. Nahikoa izan du VARari begiratu bizkor bat egitea txartel gorria erakusteko. Brais Mendezek orkatila zapaldu dio Busquetsi. Kalera.

Ordutik aurrera, Realak eusten igaro du atsedenaldira arteko denbora. Ez alferrik, Imanolek taldea egokitu beharra baitzuen. Etxekoak nagusi izan dira lehen zatian, baina Realak, Take Kuboren bitartez, izan du aukerarik. Bigarren zatia, ordea, enigma bat zen. Realarentzat nahi baino lehen argitu da korapilo bat. Bartzelonak 52. minutuan egin du partidako gol bakarra. Ousmane Dembele izan da neurketako golegilea, bisitarien kopuru murritzagoa baliatuta. Koundek abiadan eman zion pasea Dembeleri, eta erasoko jokalariak ez du aukera galtzen utzi. Erasotik aurrera egin du lehendabizi, eta erdiraketa egitea bainoa hobea iruditu zaio zuzenean Alex Remiroren atera jotzea. Lehen zutoinari itsatsita egindako errematea sarera joan da zuzenean.

Bartzelonak hala lortu du aurrera egitea. Abantaila eskuratuta eta jokalari gehiagorekin, partida erosoa aurreikusi du. Ordea, Realak ez du amore emateko asmorik izan. Defentsa hertsia eta aurrerako erasoaldi bakanak probestu nahian, atzeko lerroan igaro ditu amaierara arteko minuturik gehienak, baina saiatu da abagune batzuk baliatzen. Hain justu ere, Alexander Sorlothek eta Carlos Fernandezek aukera bana izan dute markagailua orekatzeko, baina errazena zaildu dute. Azkenerako, Reala kopatik kanpora geratu da, baina duintasunaren lezioa ikasita: bi txapelketa ditu hura aprobetxatzeko


Summary: Osasuna Espainiako Kopako finalerdietara. Gorritxoek luzapenean irabazi dute, eta 18 urteren ondoren balentria egin dute. Abdek sartu du gol erabakigarria. Festa betea izan da Sadarren.

Gutxienez euskal talde bat izango da bihar Espainiako Kopako finalerdietako zozketan: Osasuna. Gorritxoek 2-1 irabazi diote Sevillari, eta,18 urteren ondoren, finalerdietara iristea lortu dute. 2005 hartan ere Sevilla kanporatu zuten final-laurdenetan. Sufrituta, baina oso merezita, lortu dute nafarrek sailkapena. Izan ere, 94. minutuan sartu du Sevillak banakoa, eta kanporaketa luzapenera joan da. Baina hor Ez Abdek sartu du gola, 100. minutuan. Sadarreko zaleek denbora zeramaten Kopako partida bat ikusi gabe, eta festa betea izan da. Partidan zehar ere, ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte zaleek.

Parekatua izan da neurketa hasiera. Osasuna ahalegindu da jokoaren ekimena izaten. Baina Sevillak ondo eutsi dio, eta pixkanaka nagusitzen joan da, Osasuna atzean sartuz. Minutu horietan hainbat korner atera ditu, eta Rafa Mirrek pare bat erremate egin du. Herrerak ondo geratu ditu. Kosta zaio Osasunari baloia izatea, eta ohiko joko zuzena egitea. Ez da eroso egon. Sevillak estu hartu du presioan, eta baloi luzeen bidez joko zuzena egin dute espainiarrek. Moi Gomezek eta Aimar Orozek apenas ukitzen zuten baloia, eta hori nabaritu egiten dute nafarrek. Taldeak zailtasun horiek zituela ikusita, Moi Gomezek metro batzuk egin ditu atzera, erdiko atzelarietara gerturatu eta baloia ukitzeko. Horri esker iritsi da gorritxoen lehen aukera. 26. minutuan izan da, baina Kike Barjak buruz egindako errematea kanpora joan da.

Handik gutxira iritsi da Sevillaren erantzuna. Beste behin baloi luze batekin. Rafa Mirrek aurre hartu dio Moncayolari, baina errematea gora joan zaio. Lekuz kanpo jokatuta, Sevilla Moncayolaren aldetik min egiten ahalegindu da. Baina Osasuna sendo azaldu da atzean. Erasoan gehiago sortzea falta izan zaio. Hala 0-0 amaitu da lehen zatia.

Bigarren zatiari ere buruz buruz ekin diote bi taldeek. 53. minutuan ordu arteko abagune argiena eduki du Jagoba Arrasateren taldeak. Ia gol arrastoan errematea egin du Chimy Avilak. Baina bigarren zatian zelairatu den Bonok esku bikain bat atera du, eta gelditu izugarria egin. Dimitrovicek min hartu duelako zelairatu da atezain marokoarra. Estutzen jarraitu du Osasunak, hegaletatik jokatuz eta erdiraketak bilatuz. Ohikoa duten jokotik gertuago ibili dira gorritxoak. Baina 60. eta 70. minutu artean hiru aukera izan ditu Sevilla. 71. minutuan, ordea, Chimy Avilaren gola iritsi da. Unai Garciak buruz egindako pase bat jaso, eta area txikian buelta eman eta gero, gola egin du.

19 minutu falta ziren partida amaitzeko. Saria handia zen, eta arriskua zegoen horri eutsi nahirik gorritxoek atzera egiteko. Baina ez da hala izan. Ekinean jarraitu dute nafarrek. Arrasatek taldeari freskotasun apur bat eman askoz, Budimir eta Brasanac zelairatu ditu. Hain zuzen ere, Budimirrek izan du partida amaitu bitarte egon den aukerarik argiena, korner batean. Baina kroaziarraren errematea gutxigatik joan da kanpora. Baina arauzko denboraren luzapenean iritsi da zaplaztekoa. Susok erdiraketa egin, eta En Nesiryk aurre hartu die Osasunako atzelariei, banakoa egiteko. 94. minutu zen, eta luzapenera bidali du partida. Sailkapena merezi zuten gorritxoek, bigaren zatian nagusi izan baitira Sevillaren aurrean, baina azken akats hori garesti ordaindu dute.

Osasunak burua altxatu beharra zuen luzapenari heltzeko. Eta egin du. Moncayolak pase bikaina eman dio Abderi, Sevillaren bi jokalarien artean zegoen hutsunea aprobetxatuz. Morokoarrak aurrera egin du, eta, gero, atzerako keinu batekin baloia nahi zuen tokian jarri du errematea egiteko. Ez du barkatu 100. minutuan. Zoramena, berriz ere, Sadarren. Hortzak estutzeko unea zen, eta hala egin dute gorritxoek. Izan ere, Sevillak estutu egin du, eta batez ere luzapenaren bigarren zatian pare bat aukera on izan du, argiena Joan Jordanen jaurtiketa gogor bat. Baina Herrera agertu da.


Summary: Rodolfo Ares PSE-EEko buruzagi izandakoa hil da. Bilbon hil da, 68 urterekin. 2009-2012ko legealdian, Patxi Lopez lehendakari zela, Barne sailburu izan zen; tartean, Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin hil zuenean. Loiolako eta Genevako negoziazioetan aritu zen, PSE-EEren ordezkari. → Aresek esanak, eta harrotutako hautsak

Rodolfo Ares PSE-EEkoko buruzagi ohia hil da, 68 urte zituela. Patxi Lopez lehendakari izan zen garaian, Eusko Jaurlaritzako Barne sailburu izan zen, 2009 eta 2012 artean. Aurretik, 1994tik 2009ra, Eusko Legebiltzarreko kide zen, eta Fernando Buesaren lekukoa hartu zuen parlamentuan PSEko bozeramaile gisara, ETAk 2000. urtean hura hil ostean. Barne sailburu izaten utzita ere, 2016ra arte legebiltzarkide izan zen Ares. PSEren Koordinazio eta Antolakuntza idazkari izan zen 1995etik 2009ra, Ramon Jauregiren, Nicolas Redondoren eta Patxi Lopezen garaietan.

PSEko buruzagia izanda, azken bi hamarkadetan rol garrantzitsua izan zuen Euskal Herriko politikan. Bera zen alderdiaren buruetako bat Jesus Egigurenek eta Arnaldo Otegik Txillarreko elkarrizketak hasi zituztenean. Loiolako negoziazio prozesuan PSEko negoziatzaileetako bat izan zen, Egigurenekin batera. Esana da alderdi sozialistan bera zela Loiolako elkarrizketetan Madrilekin mezuak trukatzen zituena. Genevako negoziazioetan ere, Batasuneko eta ETAko ordezkariekin bildu zen. Aresek, baina, gogor jokatu zuen beti euskal gatazkan. «Ezkutuko» buruzagia, Madrilgo zuzendaritzaren «mezularia»: horiek eta beste esan izan dira Rodolfo Aresi buruz.

Ikusi gehiago: Aresek esanak, eta harrotutako hautsak

ETAren aurkako borrokan tematu zen Ares. Espainiako segurtasun indarrekin elkarlana estutu zuen legealdiaren hasieratik, eta erabateko sintonia izan zuen Alfredo Perez Rubalcabarekin. Barne sailburu zela, Ertzaintzaren Terrorismoaren Aurkako Unitatea sortu zuen, eta kalean zeuden euskal presoen argazkien eta haien eskubideen aldeko ikurren kontrako borroka abiatu zuen. Eta erakutsi bere xedea zela errealitate politiko bat ezabatzea. Ezker abertzalearekin zerikusia izan zezakeen edozein adierazpen kentzen aritu baitzen Ertzaintza.

ETAk jardun armatua utzi ostean ere, atxiloketekin jarraitzeko asmoari eutsi zion Aresek. Horiekin lotuta, aurre egin behar izan zien tortura salaketei ere. Hala, 2010eko urtarrileko operazio batean atxilotutakoei dagokienez, esaterako, Barne Sailak tratu txarrak ikertu ez, eta Aresek kereila jarri zuen haien abokatuen aurka; Urtza Alkortak Ertzaintzaren atxiloaldian salatu zituen torturen erantzule zela esan zuen Alfontso Zenonek. 2014an, Zenonen aurkako epaiketa irabazi zuen.

Halaber, Ares sailburu zela hil zuen Ertzaintzak Iñigo Cabacas Athleticen zalea, 2012ko apirilean, futbol partida baten ostean, gomazko pilota batekin. «Nik nire betebeharra bete dut», esan zuen urtebete geroago. Aresek ertzainen jokabidearen inguruko azalpen ugari eman behar izan zituen legebiltzarrean. Cabacasen heriotzagatik ez ezik, Gasteizen Xuban Nafarrateren zauri larriengatik, Bilbon Kukutza gaztetxea hustean erabilitako bortxagatik... Ertzaintzaren defentsa sutsua egin zuen Aresek; adierazi zuen jasotako kritikek Ertzaintzaren irudia zikintzeko xedea baino ez zutela, eta «horren guztiaren» erantzule egin zuen ezker abertzalea.

Galizian jaio zen Ares, eta haurra zela etorri zen Euskal Herrira, Bilboko Otxarkoaga auzora. Ibilbide politikoa 1983an hasi zuen, Bilboko Udaleko alderdi sozialistako zinegotzi izateko hautatu zutenean. 1991ko udal hauteskundeetan, Bilboko PSE-EEren alkategai izan zen.

Erreakzio ugari

Erreakzio soka eragin du Aresen heriotzak. Alderdikideena, lehenik. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiaren esanetan, «pertsona oso garrantzitsua» izan da alderdiko militanteentzat. Baina haren lana ez da PSE-EEra mugatu: «Gaur Euskadi bakean bizi bada, neurri handi batean Rodolfo Aresen dedikazioagatik bizi da hala, buru-belarri ibili zelako eta konpromiso politikoa izan zuelako». Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak ere haren lana goraipatu du: «Bere bizitzako minutu erdi batean ere ez dio utzi sozialismoaren zerbitzura egoteari». Eta sozialismoaren zerbitzura bai, baina nabarmendu du «gizartearen zerbitzura» ere egon izan zela, eta «askatasuna» erdiestera bideratu zuela bere jarduna. Patxi Lopez Eusko Jaurlaritzako lehendakari zela izan zen Herrizaingo sailburu Ares, eta hitz egin du hark ere, sare sozialen bidez. «Atsekabetuta» agertu da, «erresistente ordezkaezin bat» hil delako: «Euskadi eta Espainia beti zorretan egongo dira zurekin».

Eusko Jaurlaritzaren erreakzioak ere iritsi dira. Iñigo Urkullu lehendakariak ziurtatu du «Euskadirentzat onena» nahi izan zuela: «Terrorismoaren aurkako borrokan ezinbesteko lana egin zuen, bere bizitza arriskuan jarriz». Bingen Zupiria bozeramaileak, berriz, esan du «galera humano handia» dela Aresen heriotza, «eta politikoki garrantzitsua». Antzera mintzatu da EAJ: Twitter bidez adierazi du «atsekabez eta minez» jaso dutela «euskal sozialismoaren erreferentea» hil den albistea, eta doluminak eman dizkie senideei eta alderdikideei.

Oposizioan ere zeresana eman du. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordintzaile nagusiak Twitter bidez hartu du hitza. Azaldu du denbora batean harekin elkarrizketak izan zituela eta negoziazioan elkarrekin aritu zirela: «Desadostasunak izan arren, elkarrizketa zintzoa izan genuen».

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez ere mintzatu da. Nabarmendu du «euskal sozialismoaren historiko bat» joan dela, «zerbitzari publiko bat ausardiaz lan egin zuena ETAren amaieraren eta bakearen, askatasunaren eta bizikidetzaren alde».


Aresek esanak, eta harrotutako hautsak

Summary: Aresek esanak, eta harrotutako hautsak. PSE-EEko buruzagi izandakoak perla ugari bota du urteetan, eta horiek sarri ekarri du aurkari politikoen sumina, ezker abertzalearena batez ere. Iñigo Cabacas auzian esanak dira aipagarrienetako batzuk.

Buruan zituenak inolako konplexurik gabe ezpainetaratu ohi zituen Rodolfo Aresek (Ourense, Galizia, 1954 - Bilbo, 2023). Hainbat kargu izan zituen politikagintzan, PSE-EEren ordezkari betiere: Eusko Jaurlaritzako Barne sailburu izan zen 2009 eta 2012 artean, parlamentuan PSE-EEko bozeramaile gisara aritu zen, eta alderdiaren Koordinazio eta Antolakuntza idazkari izan zen 1995etik 2009ra, besteak beste. Urte horietan guztietan, bai eta ondotik ere, perla mordoa utzi du. Ezagunak dira, adibidez, Ertzaintzak Iñigo Cabacas pilotakada batez hil ondoan adieraziak: «Nik nire betebeharra bete dut», esan zuen, «lasai», Ertzaintzaren jokabidea ikertzen ari zirelarik. Sona izan zuen Hispanitatearen Egunean esanak ere: «Harro nago desfile militarrean euskal gizartea ordezkatzeagatik».

Ikusi gehiago: Rodolfo Ares PSE-EEko buruzagi izandakoa hil da

Hain justu, Cabacas auziari lotuak dira Aresen perla asko eta asko. Ares sarri mintzatu zen 2012an Ertzaintzak jaurtitako gomazko pilota batek buruan jota hil zuen Athleticeko zalearen heriotzari buruzko ikerketaren harira –Ares Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo sailburu zen orduan–. Inoiz, azaldu zuen auzi horren bueltan bizitakoak izan zirela bere bizitza politikoko «unerik zail eta gogorrenetarikoak». Edonola ere, sarri adierazi zuen deserosotasuna Ertzaintzaren jokabidea zalantzan jarri zutenekin. Adibidez, azaldu zuen Arartekoa urrunegi joan zela auzi horretan: «Zuhurrago aritu behar luke». Cabacasen familiak gogor kritikatu izan du Aresen jokabidea.

Iñigo Cabacas hil eta urtebetera, Aresek esan zuen «oso lasai» zegoela eta behar bezala jokatu zuela auzi horretan: «Nik nire betebeharra bete dut». Gainera, azaldu zuen Cabacasenaren aurretik ere ertzainek «milaka edo ehunka pilotakada» zituztela jaurtiak eta inoiz ez zela halakorik gertatu. Adierazpen horien ondotik, EH Bilduk auzi horretan «gezurretan» aritzea leporatu zion Aresi.

ETAri buruzkoak

Gogor mintzatzen zen euskal gatazkaz; ETAren existentziaz, batik bat. Gainera, Ares gogoz tematu zuen Ezker Abertzaleak egin beharreko pauso batzuekin. Hark hauteskundeetara aurkezteko zuen zilegitasunari buruz, PSE-EEkoak esan zuen ETAk borroka armatua uztea ez litzatekeela aski alderdia legezkoa izateko. «ETAren su etena ez litzateke nahikoa izango ezker abertzaleak hauteskundeetan parte hartzeko; ez luke ezertarako balioko. Izan ere, ETAk indarkeria utzita edo harekin daukan lotura etenda baino ez luke ezker abertzaleak hartuko parte bozetan».

Halaber, Aresek adierazi izan zuen ETArena zela «biolentzia bakarra». Eta, hala, sarri leporatu zion Ezker Abertzaleari «beste leku batera begiratzea». Besteak beste, EH Bilduri galdegin zion aitor zezala «ETAk traba egiten duela». «Egiten duenean eman ahal izango dizkigu demokrazia eta herri honekiko konpromiso lezioak, orain arte euren burua demokratatzat jotzen zuten askok jendea hiltzen zutenean beste leku batera begiratzen baitzuten», esan zuen 2011ko uztailean.

2011ko urrian, borroka armatuaren bukaera iragarri zuen ETAk, eta 2017ko apirilean egin zuen armagabetzea. 2017ko otsailean, Aresek gogor kritikatu zuen ETAren jokabidea: «Gaur egun, ETA bere burua zuritzeko lanetan ari da». Halaber, esan zuen ETA «presoak batuta mantentzeko ahaleginean» ari zela.


Summary: Junquerasen inhabilitazioa zazpi urtera jaisteko eskatu du Estatuaren Abokatutzak. Espainiako Auzitegi Gorenari egin dio eskaria. Onartuko balu, Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiak 2025ean beteko luke inhabilitazio zigorra.

Espainiako Estatuaren Abokatutzak Auzitegi Gorenari eskatu dio Oriol Junqueras Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiari inhabilitazio zigorra hamahiru urtetik zazpira jaisteko. Gorenak eskaria onartuko balu, 2025eko uztailean beteko luke inhabilitazio zigorra. Espainiako Zigor Kodearen erreformaren harira egin du eskaria Estatuaren Abokatutzak —sedizio delitua ezabatu dute, eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitu—.

ERC Esquerra Republicanako presidentearen zigorraz gain, Kataluniako beste politikari independentista batzuen zigorrei buruzko eskaerak ere helarazi dizkio Estatuaren Abokatutzak Gorenari. Raul Romeva, Jordi Turull eta Dolors Bassa Generalitateko kontseilari ohiei inhabilitazio zigorrak sei urte eta bederatzi hilabetera jaisteko eskatu du. Joaquim Forn eta Josep Rull kontseilari ohiei zigorrak sei urtera eta hiru hilabetera murrizteko eskatu du, eta Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiari, berriz, sei urte eta erdira. Jordi Sanchez ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohiari eta Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidente ohiari launa urteko inhabilitazio zigorra ezartzeko eskatu du Estatuaren Abokatutzak. Haien inhabilitazio zigorrak hamabi urte artekoak dira, gaur egun.

Fiskaltzak ez zuen «arrazoirik ikusten» zigorrak murrizteko, baina Estatuaren Abokatutzarekin bat dator delituen identifikazioan. Fiskaltzaren eta Estatuaren Abokatutzaren arabera, politikari horiek administrazio desleialaren delitua egin zuten, eta ez diru publikoa bidegabe erabiltzearena —delitu horrek irabazi asmoa du—. Kasua epaitzen ari den Goreneko magistratua, Pablo Llarena, ados dago argudio horrekin. Fiskaltzak eta Estatuaren Abokatutzak ere desordena publikoko delitua egozten diete politikari independentista horiei, baina Llarena ez dator bat.

Zigor Kodearen erreforma

Espainiako Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu zen hilaren 12an, eta baliogabetuta gelditu zen sedizio delitua estatuan. Aldaketa horrekin batera iritsi zen Llarenaren erabakia: Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten aurkako sedizio akusazioa bertan behera utzi zuen. Halere, Puigdemont bidegabeko diru erabilera larriagotuagatik eta desobedientziagatik auzipetuta dago oraindik ere, zigor handien mehatxupean.

Marta Rovira ERCko idazkari nagusia eta Clara Ponsati Generalitateko kontseilari ohia, berriz, desobedientzia delituagatik auzipetuta daude.


Summary: Urteko azken hiruhilekoan 9.000 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian. Bereziki zerbitzuen sektorean nabaritu da: 22.700 langile gutxiago daude. Industriak eta eraikuntzak eutsi egin diote, eta enplegua sortzen jarraitu dute.

Lan merkatuan nabaritu da inflazio handiak 2022ko azken hiruhilekoan ekonomian eragin duen motelaldia. Irailetik abendura, 9.900 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian, INE Espainiako Estatistika Institutuaren biztanleria aktiboaren inkestaren arabera. Aurreko bi hiruhilekoetako joera eten da horrela. Landunen kopurua bezala, langabeena ere igo da, eta 7.300 gehiago zenbatu ditu INEk.

2021eko abendura atzera eginez gero, inkestak dio urte osoan 2.500 lanpostu galdu direla, eta 3.000 pertsona gehiago daudela lanik gabe. Guztira, 122.900 pertsona daude egoera horretan, inkestaren arabera, eta langabezia tasa %9koa da.

Datu horiek ez datoz bat SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak ematen dituenekin eta Eustaten emaitzekin. Horien arabera, langabeen kopuruak behera egin du azken urtean, eta gora landunenak. 2022ko abenduan, SEPEk aurreko urtean baino 4.463 langabe gutxiago zenbatu zituen Hego Euskal Herriko enplegu zerbitzu publikoetan, eta 18.356 afiliatu gehiago Gizarte Segurantzan. Alderik handienak Gipuzkoako eta Arabako emaitzetan jasotzen dira. INEren azterketa inkesta bat izanik, gertatu izan dira halakoak, bereziki lagin txikiagoak erabiltzen diren lurraldeetan. Dena den, bai SEPEren bai Eustaten azken txostenek erakusten dute 2022ko azken hilabeteetan lan merkatua moteldu egin dela.

Prezioen gorakadak eta hurrengo hilabeteei begira zabaldu den ziurgabetasunak kontsumoan eragin dute, bereziki, eta horren eragina nabaria izan da enpleguan. Zerbitzuetan galdu dira lanpostu gehien: INEren arabera, 22.700. Kopuru handia da hori, eta ezohikoa, urte amaieran sektore horretan lanpostuak sortzen baitira Eguberriengatik, bereziki merkataritzan eta ostalaritzan.

Deigarria ere bada, INEk kontuan hartzen dituen beste hiru sektoretan lanpostuak sortu baitira. Hala, industriak urte osoan erakutsitako giharrari eutsi dio, eta beste 6.300 enplegu sortu ditu urteko azken hiru hilabeteetan. Indartsu jarraitzen du eraikuntzak ere, 5.300 lanpostu gehiago baititu, eta lehen sektoreak ere gora egin du, beste 1.200 langile zenbatuta.

Enplegu galera zerbitzuetan nabaritu den moduan, emakumeengan ere eragin handiagoa izan du. Kopuru totaletan, 3.700 emakume gehiago zenbatu ditu INEk: gizonezkoen artean baino 100 gehiago. Langabezia tasa %9,6 da emakumeen artean, eta %8,5 gizonen artean. Kontratu motari dagokionez, lau emakumetik ia batek (%23,8) lanaldi partzialeko kontratua du; gizonen artean, berriz, %7,1 dira.

Hala ere, alor horretan egon da berrikuntzarik, 2021eko datuen aldean. Aldi baterakoak 20.700 gutxiago dira; mugagabeak, berriz, 18.800 gehiago. Behin-behineko kontratuen tasa 19,3 puntu murriztu da, Espainiako Gobernuaren lan erreformaren eraginez.

Gipuzkoan galerarik handiena

Lurraldeka, Nafarroak du tasarik handiena: %10,9, eta 1,1 puntu igo da. Baina, kopuru totaletan, 500 pertsona gehiago daude lanean. Zerbitzuetan galdu diren 3.900 lanpostuen eta lehen sektorean galdutako 1.200en kopurua orekatu egin da industrian eta eraikuntzan sortu diren 4.300ekin.

Lanpostu galerarik handiena, baina, Gipuzkoan jaso du INEk: 13.100 hiruhileko batetik bestera. Langabezia tasa 2,59 puntu igo da, eta %8,57an jarri. Sektore guztietan txikitu da landunen kopurua. Galera handiena eraikuntzan izan da: 5.600 lanpostu galdu dira. Zerbitzuetan, 3.500 galdu dira, eta industrian, 3.100.

Bizkaian, berriz, jaitsi egin da langabezia tasa: %8,96 da (0,62 puntuko jaitsiera): hala ere, 800 pertsona gehiago daude langabezian. Zerbitzuetan izan ezik (11.400 landun gutxiago daude), beste sektore guztietan sortu dira lanpostuak: eraikuntzan, 6.600, eta industrian, 3.000.

Araban, %7,81 da langabezia tasa (0,81 puntu gutxiago): 3.300 landun gehiago daude. Lurralde horretan, 5.200 lanpostu galdu dira zerbitzuen sektorean. Baina 3.900 sortu dira industrian, 2.700 eraikuntzan, eta 2.000 lehen sektorean.

Sindikatuak, kezkatuta

INEren azterketak erakutsitako datuekin kezkatuta agertu dira sindikatuak. ELAk azpimarratu duenez, 2022an ekonomia «%4tik gora hazi arren», langabeziak eta okupazioak kontrako bidea hartu dute. Eta aurrera begira egoera okertu daitekeela uste du. «Hazkunde aurreikuspenak okerragoak dira, eta, beraz, ezkorrak gara urte honetan enpleguan gerta daitekeenari begira. Gainera, gogoratu behar da bizitzaren kostua garestitzeak eta soldatak KPIarekin ez eguneratzeak langile klasea pobretzea ekarri duela».

LABek, berriz, adierazi du eten egin dela pandemiaren okerrena pasatu ostean lan merkatuak erakutsi zuen joera ona. Hori «ezohikoa» izan zela azpimarratu du, eta «berezko egoerara» bueltatzen dela. «Ezohiko egoera gaindituta, egungo testuinguru sozioekonomikoak langile klaseari langabezia eskaintzen dio, modu normalizatuan».

CCOOk nabarmendu du «kontraste handia» dagoela INEren estatistika datuen eta beste azterketa batzuen artean. Dena den, adierazi du enpleguaren bilakaera txarra «euskal ekonomiaren desazelerazioaren emaitza» dela, baina urtearen balantzeak erakusten duela enpleguaren kalitatea nabarmen hobetu dela, batez ere kontratu finkoen gorakadagatik.


Summary: Karlos Almorzak hieroglifoetara eraman du euskara. Ehun urte bete dira gaur Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik.

Mende bat. Hamaika albiste, gertakari, ezbehar eta aurkikuntza bildu daitezke denbora tarte horretan. Baita jakintza anitz ere. Ehun urte bete dira gaur Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. Ehun urte egiptologiaren zientzia goitik behera aldatu zenetik. Arlo horretan aditua da Karlos Almorza, eta xehe-xehe azaldu dizkio BERRIAri egiptologiari buruzko bitxikeria eta sekretu guztiak.

Zehazki, egiptoerari buruz jardun da Almorza: 5.200 urte dituen hizkuntza bat da, eta lau idazkera mota ditu. Irudiak erabiltzen dira hizkuntza hori idazteko, baina ez da dirudien bezain sinplea. Izan ere, badira idatzi nahiz irakurtzen diren irudiak, baina baita idatzi eta irakurtzen ez direnak ere –laguntzaile fonetikoak eta determinatzaileak dute izena–.

Ikusi gehiago: Egiptoeraren sekretua argitzen

Sistema hori ahal bezainbertze jendek ulertu dezan, joko bat prestatu zuen Almorzak duela hamar urte baino gehiago: Egiptoar hieroglifikoen sekretua? Nik ezagutzen dut hieroglifikoen sekretua. Lan horren bidez, gainera, euskara hieroglifoetara eraman du: jokoak 60 kubo ditu, eta alde bakoitzean marrazki bat dago. Irudi horiekin, euskarazko hitz guztiak osatzen ahal dituzte erabiltzaileek.

Horrez gain, Egiptoera-Euskara Hiztegian eta Naufragoa ipuina liburuan originaletan idazten diren, baina irakurtzen ez diren hieroglifoak koloretan ikusteko aukera dago. Lehenbiziko aldia da egiptologian gisa horretako zerbait egiten dena. Bi dokumentuak ongi irakurri ahal izateko, GLYPHTRL idazkera mota berezia norbere sisteman sartu behar da.

Ez da lehenbiziko aldia Almorzak euskara eta egiptoera lotzen dituena. 2015ean, Faraoien garaiko egipzieraren eta euskararen lan konparatiboen historia tesia defendatu zuen. Bertan, euskara eta egiptoera lotzen dituzten zenbait teoria aztertu zituen, eta ondorioztatu zuen ez zegoela harremanik bi hizkuntza horien artean.


Summary: Baionako portuaren sarrera bat blokeatu dute, erretreten erreforma salatzeko. Proiektua astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, eta, asteartean, bigarren mobilizazio eguna izango da haren aurka.

Florence Lasserre eta Vincent Bru diputatuen bulegoetatik Baionako portura iragan da erretreten erreformaren aurkako protesta. Gaur goizean ehun bat lagun bildu dira portuko sarrera batean, Tarnosen (Landak, Frantzia), eta instalazioa blokeatu dute. Eguerdian ziren bidea irekitzekoak.

CGT, LAB, Solidaires eta FSU sindikatuek deitu dute protestara, eta hari erantzun diote zamaketariek eta portuetako bulegoetako langileek.

Portuetako langileak ez ezik, beste batzuk ere greba egitera deitu ditu CGT sindikatuak: findegietan, zentral nuklearretan eta, oro har, energia sektorean.

Protesta horien helburua da Frantziako Gobernuak bertan behera uztea erretiroaren adin ofiziala 62 urtetik 64ra iragateko erreforma. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hitzeman du ez duela egingo halakorik. Gobernuak iragan astelehenean onartu zuen proiektua, eta astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, han eztabaida has dadin.

Hurrengo egunerako, astearterako, erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna antolatu dute Frantziako zortzi sindikatu nagusiek. Lehenengoa duela astebete izan zen, eta oso erantzun zabala izan zuen, bai Frantzian baita Ipar Euskal Herrian ere. Baionan 9.000 eta 10.000 lagun artean batu ziren erretreten erreforma «injustu eta bortitza» gelditzeko asmoz. Azken urteetan ikusi diren mobilizaziorik jendetsuenetako bat izan zen.


Summary: Otsailean egingo dute Lumafest jaialdia Donostian, bigarrenez. Zabalik dago mikrokontakizunak bidaltzeko epea. Otsailaren 9tik 11ra tailerrak eta hitzaldiak izango dira Koldo Mitxelena kulturunean.

Bigarren urtez egingo dute Lumafest jaialdia Donostiako Koldo Mitxelena kulturuneko ganbaran, otsailean. Slawka Graboska eta Amaia Garcia aritu dira festibalaren bultzatzaile lanetan, eta, Graboskak azaldu duenez, «edizio hibrido analogikoa» errepikatuko dute, iazkoa hala izan baitzen eta erantzun ona eduki baitzuen.

Nazioarteko eta Euskal Herriko idazleek hitzaldiak emango dituzte otsailaren 9tik 11ra bitarte. «Baina badago berritasunik ere», azaldu du Graboskak: «Workshop erako tailerrak antolatu ditugu, hezkuntza komunitatearen inplikatzeko, ikasleek pentsamendu kritikoa gara dezaten, bai eta produkzio literarioa ere». Bigarren hezkuntzako ikasleentzako saioak izango dira.

Eleberri eta kontakizun garaikideak izenburupean Jasone Osorok eta Karlos Aretxabaletak elkarrizketa bat izango dute otsailaren 9an. Ostiralean, Elise Kovak fantasia gaitzat hartuta emango du hitzaldia. Idazle «bestsellerra» da, Graboskak aurkeztu duenez, eta hogei liburutik gora idatzi ditu. Programa larunbatean amaituko da. Poesiarako leihoa tailerra izango da 16:30ean. Leire Vargas idazleak emango du, eta gazteekin bat-bateko poesia lantzea izango du helburu. Ondoren, Victoria Alvarez idazle espainiarrak girotze historikoa izango du hizpide. Irakasle eta ikertzaile akademikoa da Alvarez, eta haren nobelek migrazio historikoa izan ohi dute ardatz.

Mikrokontakizunen lehiaketa

Irakurketa sustatzeaz gain, sorkuntza bultzatzeko asmoa du Lumafest jaialdiak, eta, horregatik, zabalik dago lehiaketarako testuak bidaltzeko epea, otsailaren 4ra arte. Sariketa 14 eta 21 urte bitarteko gazteentzako da, eta 240 karaktereko muga duten testu laburrak bidali beharko dituzte babesleku hitza ardatz hartuta.

Bi modalitate izango dira: euskarazkoa eta gaztelerazkoa. Lau liburu sorta emango dizkiete sarituei: bi, sail bakoitzeko. Idazle gonbidatuek hartuko dute parte irakurketan eta hautaketan, eta haiek banatuko dituzte sariak.


Summary: EBko estatu kideen arteko koordinazioa handitu nahi dute migratzaile gehiago kanporatzeko. Europako Batzordeak aurkezturiko plana aztertuko dute egunotan talde komunitarioko Barne ministroek. Asilorako eskubiderik ez duten iheslariak itzultzea du helburu.

Immigrazioa afera irristakorra da, baita EB Europako Batasunean ere. Talde komunitarioaren kasuan, urteotan gertaturikoak agerian utzi du estatu kideek nahiago dutela itzulerez aritu eta «immigrazio irregularraz» erabaki, EBra iristen diren iheslariak hartzeko eta horiek zaintzeko neurriez eztabaidatu baino. Eta, oraingoan ere, joera hori ez da aldatu: Barne ministroek gaur abiatu duten bi eguneko bilera informalean, aztertu egingo dute Europako Batzordeak migratzaile gehiago kanporatzeko egin duen proposamena. Bruselaren arabera, blokeko gobernuen koordinazioa handitzea ezinbestekoa baita itzuleren kopuruak aldatzeko.

Planaren helburua da EBko estatu kideak ados jar daitezela honako hauen inguruan: bisa murrizketak, eta asilorako eskubiderik ez duten migratzaile gehiago kanporatzea beren jatorrizko herrialdeetara. Ylva Johansson Europako Batzordeko Barne komisarioak joan den asteartean argudiatu zuenez, «beharrezkoa» baita itzulera kopuru hori «handitzea».

Eurostat estatistika erakundearen arabera, 2021ean —oraindik ez daude iazko behin betiko kopuruak—, EBko estatu kideetako migrazio zerbitzuek eskatu zuten 342.100 lagun bidaltzeko bloke komunitariotik kanpoko herrialde batera; azkenean, soilik horien %24 bota zituzten, 82.104 pertsona. Hori kontuan harturik, Bruselak uste du ezinbestekoa dela koordinazioa handitzea, Johanssonek adierazi modura: «Estatu kideek ezin dute beren kabuz [afera] konpondu, baina ezta Batzordeak bere kabuz ere».

Bloke komunitarioak urteotan argudiatu du, besteak beste, arazo administratiboek eta atzerapenek zaildu dutela migratzaileak itzularaztea. Gainera, jatorrizko herrialdeek edota bestelako hirugarren estatuek neurri ekonomikoak eskatzen dituzte iheslari horiek jasotzearen truke, eta horrek, EBren ikuspuntutik, gehiago zailtzen du jarritako helburua.

Duela hiru urte, esaterako, Gambiarentzako bisak murrizteko erabakia hartu zuen Bruselak, herrialde horrek huts egin zuelakoan EBrekin kooperatzen. Gerora, Batzordeak neurri bera indarrean jartzea proposatu zuen Iraken, Senegalen eta Bangladeshen kontra; oraingoz, ez dute erabakirik hartu, baina, Bruselak esan duenez, Dhakak harrezkero hobetu egin du lankidetza .

Halere, ikusteko dago, hortaz, ea EBko Barne ministroek oniritzia emango dioten Europako Batzordearen planari. Reuters albiste agentziak egunotako bilerako dokumentu bat ikusi du —adierazpen bateratu baten zirriborro moduko bat—, eta horretan zera esaten diete ministroei: «Itzuleretarako EBko sistema komun eta eraginkor bat finkatzea oinarrizko zutabe bat da migrazio eta asilo sistemak ongi funtzionatzeko eta sinesgarriak izateko. [...] Ekintza azkarrak beharrezkoak dira ziurtatzeko itzulera eraginkorrak egingo direla Europako Batasunetik jatorrizko herrialdeetara, EBko politikak palanka modura erabilita».

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, iaz 160.000 lagun iritsi ziren Europara Mediterraneotik, hori baita bide nagusia Afrikako, Ekialde Hurbileko eta Asia hego-mendebaldeko migratzaileentzat. Horiez gain, Errusiaren Ukrainako inbasioaren ondorioz, beste ia zortzi milioi pertsona lekualdatu ziren Europan.

Otsaileko Europar Kontseilua

EBko estatu kideetako Barne ministroen iritzia edozein dela ere, azken hitza gobernuburu eta estatuburuek izango dute. Eta, horri begira, hainbat bilera daude antolatuta asteotan, erabakigarriena, printzipioz, otsailaren 9 eta 10 arteko Europar Kontseilua izanik.

Politico atariak goi bilera horretako zirriborro bat ikusi du, eta, horren arabera, bilkuraren gairik garrantzitsuenak izango dira migratzaileen itzuleren kopurua handitzea, EBren kanpo mugak «babestea» eta «bisa politiken lerrokatzea»; azken horrek erreferentzia egiten die Balkanetako herrialde batzuetako bisa neurriei, talde komunitarioko estatuetan sartzea ahalbidetzen baitie. Dokumentu horrek, hortaz, ez du aipatzen Austriaren eskaria: blokeko funtsak erabiltzea mugetan hesiak eraikitzeko.

Dena den, baliteke goi bilera horretan erabaki garrantzitsurik ez hartzea, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak gaur esandakoa kontuan harturik. Herrialde horrek hartuko du EBko Kontseiluaren presidentetza uztailaren 1ean —abenduaren 31ra arte—, eta, horretaz, Grande-Marlaskak adierazi du «espero» duela migrazioaren aferaz ados jarriko direla sei hilabeteko agintaldi horretan.


Summary: LAB sindikatuak medikuen esklusibotasuna ezabatzeko erabakia kritikatu du. Sindikatuak esklusibotasuna kentzearen ondorioz osasungintza publikoari kalte egingo diola adierazi du Iruñeko elkarretaratzean

Medikuen esklusibotasuna medikuntzaren praktika pribatuari borondatez uko egitean datza, eta, horren truke, hilero osagarri ekonomiko bat kobratzen da. Hala ere, Nafarroako Medikuen Sindikatuak Nafarroako Gobernuarekin hura kentzeko negoziatu du azken urteotan. Negoziazio horiek salatzeko, LABek elkarretaratzea antolatu du gaur Iruñean, eta esklusibotasuna kentzeak osasungintza pribatuaren mesederako dela adierazi dute.

Esklusibotasunaren negozioaren kontra. Osasun Publikoa defendatu pankartarekin batera, Lander Peiro LABeko delegatuak osasun publikoa babesteko beharra azpimarratu du: «Nafarroako Medikuen Sindikatuak proposatzen dituen aldarrikapenak osasungintza pribatuaren mesederako dira, gainerako langileen lan baldintzak okertuz aldi berean. Sindikatu korporatibista eta neoliberal horren helburua Nafarroako osasun sistema publikoa desegitea da». Nafarroako Gobernuaren erabakia ere kritikatu dute sindikatutik, osasungintza pribatuaren interesak babesteko egin duela esanez, publikoaren kaltetan .

Beraz, sindikatua Iruñean mobilizatu da esklusibotasun osagarriari eustea eskatzeko, eta osasun publikoa defendatzeko: «Langileen lan baldintzak hobetzeko neurri errealak berehala abian jartzea nahi dugu», esan du Peirok. Esklusibotasuna kentzeak ondorio «larriak» izango dituela adierazi du delegatuak: lan ordutegiak ez betetzea, baliabide publikoak gaizki erabiltzea, norberaren bezeroei arreta hobea ematea gainerako pazienteei baino, eta kontsulta pribatuetan erabiltzeko osasun zerbitzu publikoetan proba diagnostikoak egitea dira, besteak beste, sindikatuak aipatu dituen ondorioak.

LAB sindikatuak Nafarroako Osasun Zerbitzuko langileei mehatxu egitea ez duela onartuko esan du: «LABek beharrezkoak diren neurri guztiak planteatuko ditu horri aurre egiteko, dela bakarka, dela klase kontzientzia duten eta osasun zerbitzu publikoak defendatu nahi dituzten guztiekin batera».


Summary: Hego Euskal Herriko garraio publikoan otsailaren 8an kendu ahalko da maskara. Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoak «oso egonkorrak» direlako hartu dela erabakia. Osasun zentroetan eta farmazietan derrigorrezkoa izango da aurrerantzean ere.

Garraio publikoan maskara janzteko derrigortasuna bertan behera geratuko da otsailaren 8an, Espainiako Gobernuak hala erabakita. Ministroen Kontseiluak otsailaren 7an sinatuko du maskararen erabilera garraio publikoan bertan behera utziko duen agindua, eta hurrengo egunean sartuko da indarrean. Maskara janztea derrigorrezkoa izango da aurrerantzean ere osasun zentroetan, erietxeetan eta zentro soziosanitarioetan, hala nola optiketan, farmazietan eta hortz kliniketan. Carolina Darias Osasun ministroak adierazi du egoera epidemiologikoa «oso egonkorra» delako hartu dela maskara garraio publikoan kentzeko erabakia. Azaldu du gobernuaren asmoa zela maskara garraio publikoan erabiltzen segitzea arnas aparatuko gaitzen sasoia amaitu arte –martxo amaiera arte–, baina arduradun teknikoekin eztabaidatu ostean ondorioztatu dute egoera epidemiologikoak aukera ematen duela debekua lehenago kentzeko.


Summary: Euskal artisten 26 artelan erosi dituzte museoek, Jaurlaritzak diruz lagunduta. Artium museoak, Biboko Arte Ederren Museoak eta Tabakalerak elkarrekin erosi dituzte 18 euskal artistaren obrak, 200.000 euroko ezohiko diru laguntza bati esker.

Gasteizko Artium museoak, Bilboko Arte Ederren Museoak eta Donostiako Tabakalera zentroak 18 euskal artista garaikideren 26 artelan erosi dituzte elkarrekin. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak emandako ezohiko diru laguntza bat baliatu dute hirugarren urtez bilduma partekatua eskuratzeko. Guztira, 200.000 euroko laguntza izan dute, aurreko bi aldietan baino 50.000 euro gehiagokoa.

Hiru zentroek elkarrekin adostu dute zer obra erosi. Guztira, hamar emakume eta zortzi gizon sortzaileren lanak edo obra multzoak dira, eta hautatutako piezen artean margolanak, argazkiak, eskulturak, bideoak, instalazioak, marrazkiak eta beste daude. Artium izango da funts horren egoitza, eta gainerako museoekin partekatuko du bilduma.

Honako artista hauen lanak dira: Jose Ramon Ais, Ibon Aranberri, Nora Aurrekoetxea, Josu Bilbao, Leo Burge, Esther Ferrer, Elena Goñi, Ibon Landa, Laida Lertxundi, Ines Medina, Damaris Pan, Alberto Peral, Txuspo Poyo, Jose Antonio Sistiaga, Susana Talayero, Gentz del Valle, Begoña Zubero eta Alazne Zubizarreta.

Erositako obrak aurkezteko ekitaldia egin dute goizean Gasteizen, Artium museoan. Bertan izan dira, Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu eta Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiria, Arabako diputatu nagusi eta Artium fundazioko patronatuko presidente Ramiro Gonzalez, Artium museoko zuzendari Beatriz Herraez, Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari Miguel Zugaza, eta Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroko zuzendari nagusi Edurne Ormazabal.

Programari jarraipena

Bilduma partekatuaren programa 2020an jarri zuen martxan Eusko Jaurlaritzak lehen aldiz, eta, azaldu duenez, helburu bera izan du orduz geroztik: «COVID-19ak gogor jotako sektore ezegonkorrean ekonomia arintzea, ondare historiko artistiko publikoa aberastea eta eguneratzea, eta museoen eta euskal arte garaikidean espezializatutako zentroen arteko ekintza bateratua eta koordinatua indartzea». Orduan 150.000 euro bideratu zituen artelanak erosteko, eta beste horrenbeste jarri zituen iaz. Aurten, ordea, kopurua zertxobait handitu du.

Jaurlaritzak iragarri du, gainera, programari jarraipena emango diotela hurrengo urteetan ere, bilduma historiko-artistikoa osatzeak duen garrantziagatik. Eta, ezohiko laguntza baten ordez, aurrekontuetan horretarako diru kopuru bat gordeko dutela aurrerantzean. «Helburua da urtero-urtero euskal artisten lanekin bilduma osotuz joatea». Hiru urtean, guztira, 61 sortzaileren 117 lan erosi dira.


Summary: 800 euroko isuna ezarri diete trenbidea mozteagatik epaitutako Bakegileei. Parte zibila uztailan aztertuko dute: SNCF tren konpainiak 160.000 euro baino gehiagoko kalte ordaina galdegiten du.

Akizeko auzitegiak (Okzitania) 800 euroko isuna ezarri die, gibelapenarekin, iragan uztailaren 23an Akize eta Baiona arteko trenbidea moztu zuten bederatzi ekintzaileei. Abenduan epaitu zituzten, eta prokuradoareak 1.500 euroko isuna eskatu zuen ekintzaile bakoitzarentzat. Ez da horretara iritsiko ezarri dieten zigorra, Bake Bideak jakinarazi duenez.

Hala ere, SNCF tren konpainiak parte zibila galdegina du, eta uztailaren 3an aztertuko dute hori. Kalteengatik 160.000 euro baino gehiago eskatzen ditu konpainiak, Bake Bideak oroitarazi duenez.

Bestalde, otsailaren 2an epaituko dituzte Blokatze egunean A63 autobidea moztu zuten 11 ekintzaileak, Baionako auzitegian. «Aietetik izan dugun jarrerari segituz, lurralde honetako gizarteak eta aktore ezberdinek bat eginen dugu auzipetuak diren Bakegileekin, hobengabetuak izan daitezen galdetzen dugu. Izan ere, ekimen hauek zilegiak izan ziren egoera kontuan harturik», adierazi du Bake Bideak.


Summary: Gibelapenezko isuna ezarri diete trenbidea blokeatu zuten 'bakegileei'. Uztailaren 23ko desobedientzia ekintza justifikatu zuten Akizeko epaitegiaren aitzinean. SNCFk 160.000 euroko kalte ordainak eskatzen ditu oraindik.

800 euroko isuna gibelapenarekin. Zigor hori ezarri diete Akize (Okzitania) eta Baiona arteko trenbidea moztu zuten bederatzi bakegileei. Baldintzapeko zigor baten gisakoa da: bost urteko epean maila bereko arau hauste bat egiten ez badute, ez zaie aplikatuko. Uztailaren 23ko blokeatze egunean egin zuten ekintza. Egun hartan, ehunka herritarrek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatzeko, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Bederatzi ekintzaileak abenduaren 15ean epaitu zituzten, Akizeko Zigor Auzitegian, eta ekintzaren zilegitasuna justifikatu zuten epaitegiaren aitzinean. «Premiazko egoerak» bultzatua izan zela alegatu zuten abokatuek.

Hala ere, auzi prozedura ez da erabat bukatu oraindik. Izan ere, SNCF tren konpainiak parte zibil gisa ezartzea erabaki zuen azkenean, eta egun hartan izandako galerengatik kalte ordainak eskatu ditu. 160.000 euro eskatu dizkie bakegileei, hala nola egun hartan trenek izandako berantagatik bezeroei itzuli behar izan dieten diruagatik. Abenduko auzi saioan, Christophe Deprez abokatuak adierazi zuen SNCFk izandako eragozpenak ez zirela lotuak ekintzarekin. Ekintzak ordubete eskas iraun zuela erran zuen, eta, aitzinetik abisatua izanik, tren konpainia «gai» izan beharko zela hori kudeatzeko: «Lotura frogatu behar da». Uztailaren 3an aztertuko dute auziaren atal hori.

Hori aitzin, otsailaren 2rako dute ondoko hitzordua Bakegileek, beste ekintza bategatik. 11 ekintzaile epaituko dituzte Baionako Zigor Auzitegian, uztailaren 23an autobidea blokeatzeagatik. Horiei babesa erakusteko elkarretaratzea eginen dute egun horretan, 13:00etan, auzitegiaren aitzinean. «Aietetik izan dugun jarrerari segituz, lurralde honetako gizarteak eta eragile ezberdinek bat eginen dugu auzipetuak diren bakegileekin», adierazi dute ohar batean. «Hobengabetuak izan daitezela galdetzen dugu. Izan ere, ekintza hauek zilegi ziren egoera kontuan harturik».


Summary: Israelgo armadak hamar palestinar hil ditu bi erasotan. Lehen oldarraldian, Israelgo indarrek bederatzi lagun erail dituzte Zisjordaniako Jenin hiriko errefuxiatuen kanpalekuan, «eraso terrorista» bat eragozteko; hamargarrena, Jerusalem ekialdean hil dute.

Azken zenbaketen arabera, behintzat hamar palestinar hil dituzte Israelgo militarrek, bi erasotan. Lehen oldarraldian, bederatzi pertsona hil dituzte, tiroz, Zisjordaniako Jenin hirian egindako sarekada batean. Beste hogei lagun inguru ere zauritu dituzte; horietatik lau, larri. Palestinako Osasun Ministerioaren datuak dira, eta Mai al-Kaila ministroaren arabera, egoera «oso kritikoa» pairatzen ari dira. Izan ere, esan du Israelgo militarrek «eragotzi» egin dietela anbulantziei Jeningo errefuxiatuen kanpamentuan sartzea. Era berean, salatu dute hiriko ospitaleko pediatria sailean negar gasa bota dutela.

Arratsaldeko erasoan, berriz, 22 urteko palestinar bat hil dute Israelgo indarrek, tiroz, Al-Ram hirian, Jerusalem ekialdean. Horrez gain, gutxienez bederatzi pertsona zauritu dituzte. Hala jakinarazi du Palestinako Osasun Ministerioak, WAFA berri agentziak jasotakoaren arabera.

Bestalde, Israelgo armadak azaldu du «eraso terrorista» bat eragozteko egin duela goizeko ekintza —han gutxi gorabehera 07:00ak zirenean jo du kanpamentuko alarmak—. Militarrek eta mugako poliziek parte hartu dute horretan. Hala, Herzi Halevi Israelgo Armadako buruak militarrei «prestakuntza indartu» dezatela agindu die, baita «terrorismoaren kontrako jarduerak aurrera eramaten» jarraitzeko ere. Anas Huwaixeh Jeningo berriemaileak Middle East Eye kazetari azaldu dionez, «Palestinako gudularien eta Israelgo soldaduen arteko tiroketa bat izan da, eta, gero, are indar gehiago sartu dira kanpamentuan»; «hamarnaka ibilgailu militar» bildu dira horren inguruan. Ekintza horretan, argindarra, Interneta eta estaldura ere moztu dizkiete errefuxiatuen kanpamentukoei.

Mahmud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak hiru eguneko dolua ezarri du bederatzi hilketengatik. Haren bozeramaile Nail Abu Rudeinehk «sarraski» gisa definitu ditu hilketak, eta «nazioarteko isiltasunaren itzalean» gertatu direla salatu. «Horrexek [isiltasunak] bultzatzen du gobernu okupatzailea gure herriaren aurka sarraskiak egitera, munduari begira», gehitu du.

Berdintsu, Mohamad Shtaye Palestinako lehen ministroak Israelgo indarren «exekuzioak» salatu ditu, eta NBE Nazio Batuen Erakundeari galdegin dio palestinarrei «babesa emateko lehenbailehen esku hartzea». Harekin bat egin du herrialdeko Atzerri ministroak, Riad Malkik: «erasoaldi odoltsu eta barbaroei» erantzuteko eskatu du. «Nazioarteko komunitateak eta AEBetako administrazioak [...] noiz egingo dute lan beren printzipio eta jarrerei eusteko, eta geratzen zaien sinesgarritasuna iraunarazteko?», erantsi du Malkik. NBEk, berriz, gertatutakoa gaitzetsi du, eta adierazi «ezinbestekoa» dela «tentsioak ahal bezain azkar apaltzea, eta jende gehiagok bizia gal dezan eragoztea».