Summary: Zeintzuk dira Euskaltzaindiak onartu berri dituen hitzak?. Akademiak eguneratu du bere hiztegia. Azken sei hilabeteotan 592 forma berri jaso ditu hiztegian, 427 sarrera eta 165 azpisarrera. Besteak beste, koronabirus, txantxiku eta heteropatriarkal ageri dira berrikuntzen artean.

2021eko lehen sei hilabeteetan eginiko lanaren emaitzak jasota ditu jada Euskaltzaindiaren Hiztegiak. Akademiak urtean bitan eguneratzen du hiztegia 2016tik, eta azken honetan denera 592 forma berri jaso ditu, 427 sarrera eta 165 azpisarrera; 975 forma ere moldatu ditu.

Dena den, Euskaltzaindiak berak nabarmendu duenez, «aurten forma berriak landu dira batez ere». Miriam Urkia Euskaltzaindiaren Hiztegiko arduradunaren arabera, «corpus eguneratutik eskuratutakoak, hau da, egun dabiltzan hitzak».

Berrikuntza guztiak, hemen.

Hitz horien artean hainbat dira nabarmentzekoak, eta akademiak berak nabarmendu duen moduan, mordoska bat dira aktualitatearekin lotutakoak; adibidez, pandemiarekin: koronabirus, asintomatiko, berragerpen, deskonfinamendu... Beste batzuk, berriz, lotura dute gizartean bolo-bolo dabiltzan aferekin: babesgabezia, estigmatizazioa, etnokultural, heteropatriarkal, independentziazale, islamofobia, naziogintza, patriotismo, jihadismo, mozal...

Ezinbestean, euskara inguruan dituen hizkuntzekin nahasten da, eta haietatik eratorritako hainbat hitz ere gehitu ditu Euskaltzaindiak bere hiztegian: aerobik, allegro, chef, dumping, show, gulag, portzierto, remake, smartphone, router, queer, poney, nezeser... Horien artean, elikagaiak batzuk ere bai: lasagna, fabada, polboroi, foie, mojito...

Herri batzuetako herritarrei deitzeko moduak edo ezizenak ere onartu ditu akademiak: debabarrendar, debagoiendar, beterritar, korsikar, nubiar edo txantxiku, besteak beste. Euskal Herrian erabiliak diren esamolde batzuk ere hiztegian ageri dira jada: dedio edo putakeria, adibidez.

Asko dira sarrera berriak, eta inork gutxik ulertuko ditu haiek guztiak. Hitz guzti horien definizioak Euskaltzaindiaren Hiztegian aurki daitezke, akademiaren webgunean. Hemen aurretik aipatutako hiru hitzen adibideak:

Fabada: Asturiasko eltzekaria, babarrun zuri handiak urdaiarekin, txorizoarekin eta odolkiarekin egosita prestatzen dena.

Queer: Gizartean nagusi diren ereduen barnean sartzen ez den sexu-identitatea edo sexu-joera.

Dedio: Haserrea edo harridura adierazteko erabiltzen den hitza.

Lehen baztertutakoak

Hitz berriez gain, Euskaltzaindiak garai batean baztertutako hitz batzuk ere berreskuratu ditu. Urkiak hala arrazoitu du erabaki hori: «Euskaltzaindiak ez erabiltzeko esanda ere, hitz horiek bidea egin dute, jendeak erabili dituelako. Beraz, erabiltzen bada, beharra dagoen seinale izango da. Hori da ezarpena: tarteka, dabilena berrikusi eta, kasurik ez badigute egin, guk atzera egin. Gure egitekoa dabilena jasotzea baita».

Hitz horien artean daude oso erabiliak diren hainbat hitz: asanblada, binario, deskubrimendu, emozionatu, estuasun, eszenatoki, ginebra, jubilazio edo taxista, besteak beste.

Gaur egun, azken eguneraketarekin, Euskaltzaindiaren Hiztegiak 49.286 forma ditu guztira (39.800 sarrera eta 9.486 azpisarrera) eta 68.181 adiera (horietatik 2.368 azpiadierak dira).


Summary: Izagirre anaiak eta Fraile Olinpiar Jokoetan lehiatuko dira Espainiako selekzioarekin. Errepideko lasterketan parte hartuko dute, uztailaren 24an. Jon Izagirrek erlojupekoa ere korrituko du, 28an.

Gorka Izagirre (1987), Jon Izagirre (1989) eta Omar Fraile (1990) Astana taldeko txirrindulariak Tokioko Olinpiar Jokoetako errepideko lasterketan lehiatuko dira, datorren uztailaren 24an. Pascual Momparler hautatzaileak gaur jakinarazi du zein bost txirrindularik osatuko duten Espainiako selekzioa. Jon Izagirrek, gainera, erlojupekoa ere jokatu du lau egun geroago, 28an. Izagirretarren gazteenak 2016ko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen: erretiratu egin zen errepideko proban, eta zortzigarren izan zen erlojupekoan.

Alejandro Valverde izango da Espainiako selekzioaren liderra —Jesus Herrada da bosgarren txirrindularia—, eta hautatuetakoren batek azken unean huts egiten badu, Pello Bilbaok ordezkatuko du. Hautatzaileak gaur eman du erabakiaren berri, baina txirrindulari gernikarra Frantziako Tourreko azken etapa bukatu eta gero elkarrizketatu zuten, atzo, SER irrati katean, eta berak bazekien ez zela hautatua izango. «Espero dut egindako hutsegiteaz konturatuko dela», adierazi zuen, minduta. Jon Izagirre eta Omar Fraile Tourrean lehiatzen ari dira.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jatetxeek bezeroen erregistro bat gorde beharko dute hiru astez. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren eguneraketa baten arabera, ostalariek zerbitzuaren data eta ordua idatzi beharko dituzte, agerraldiren bat gertatuz gero jarraipena errazteko.

Aurrerantzean mahai bakoitzeko gutxienez kide baten datuak gorde beharko dituzte Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jatetxeek. Hala dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID-19aren zabalkundea eragozteko protokoloan egin duen azken eguneraketak; ostalariek hiru astez gorde beharko dituzte datuok, agerraldiren bat gertatuz gero jarraipena errazteko Osakidetzari.

Idatzi beharreko datuak zerbitzuaren data eta ordua izango dira, eta osasun zerbitzuek hala eskatuz gero, haiei eman beharko zaie agiria.

Argitaratutako oharraren arabera, barnekaldean aire librean baino handiagoa da kutsatzeko arriskua. Leku horietan musukoa erabiltzearen garrantzia azpimarratu du Osasun Sailak, eta egungo protokoloan jada indarrean dauden beste neurri batzuk gogorarazi: distantziak, gehienezko edukierak, aireztapena...


Summary: Eurokopako finalak indarkeria matxistaren alarmak piztu ditu Ingalaterran. Partidarekin indarkeria matxista kasuak areagotuko zirela aurreikusi zuen NCDV erakundeak, eta ehunka lagunek beren etxeak eskaini dizkiete bart aterpe bat behar izan duten emakumeei

Zirraragarria izan zen Ingalaterraren eta Italiaren arteko Eurokopako finala, baina ez denentzat. Partida jokatzen ari zen bitartean, Twitter bidez ehunka lagunek eskaini zizkieten euren etxeak aterpe bat behar zuten emakumeei. Kate Flood izan zen horrelako mezu bat zabaldu zuen lehena, partidak, eta, bereziki, Ingalaterraren porrotak eragingo zituen indarkeria matxista kasuak aintzat hartuta. Floodek berarekin harremanetan jartzera animatu zuen genero indarkeriak «beldurtzen edo kezkatzen» zuen Londresko ekialdeko edozein emakume. Mezuan, gainera, gainontzeko emakumeak gauza bera egitera deitu zituen.

Erabiltzaileek kezka erakusteaz gain, babesa eskaini zieten behar zuten emakumeei. Kelly Whitek, esaterako, Kate Flooden mezuari zera esanez erantzun zion: «Nottingham hiritik gertu dauden emakumeak, ni ez nago oso urruti, gau osoan egongo naiz ikuskatzen. Ez dut leku handiegirik, baina moldatuko gara. Eskerrik asko, Kate, sare sozial honi beharrezkoa den erabilpena emateagatik». Beste erabiltzaile batek hegoekialdean zegoen edozein emakume gonbidatu zuen bere etxera, azaldu zuen gela handi bat zuela eta uber zerbitzua ordaindu zezakeela.

Futbol partidek indarkeria matxista arriskua areagotzen dutela ondorioztatu dute London School of Economics-en argitaratutako ikerketa batean. Datu horiekin eta Eurokopako finalarekin lotuta, NCDV Erresuma Batuko Etxeko Indarkeriaren Nazioarteko Zentroak kontzientziazio kanpaina bat jarri zuen martxan Ingalaterraren eta Italiaren arteko finala baino zenbait aste lehenago.

Kanpainaren baitan, hainbat mezu zabaldu ditu erakundeak sare sozialetan azken asteotan: «Nobody is willing our teams to win more than her» —Inork ez du berak baino gehiago nahi gure taldeek irabaz dezaten— eta «If England get beaten, so will she» —Ingalaterra jotzen badute, bera ere bai—, adibidez. NCDVk jakinarazi duenez, Ingalaterrak jokatzen duenean indarkeria matxista %26 hazten da da, eta partidaren bat galtzen duenean, %38. Horregatik, kanpainak zabaldu zuen «mundu guztia» ez zegoela atzoko «partida iristeko irrikan».

Erakundearen arabera, «emakumeek indarkeria eta abusua jasaten dute egunero bikotekideen eta bikotekide ohien eskuetan», eta «futbola erasoak egiteko aitzakia gisa erabiltzen da».

Horrez gain, Ingalaterrako zenbait aktore eta musikari ospetsuk indarkeria jasan duten biktimei laguntzeko zenbakiak partekatu dituzte sare sozialetan, eta haien jarraitzaileei «euren burua zaintzeko» eskatu.

Milaka zaletu elkartu ziren atzo Londresko kaleetan eta tabernetan, eta istiluak sortu zituzten batzuek. Besteak beste, hainbat zaletu sarrerarik gabe Wembleyn sartzen saiatu ziren, eta botilak eta bestelakoak jaurti zituzten.


Summary: 'Selfie' bat egiten ari ziren hamasei pertsona hil ditu tximista batek Indian. Indian 50 pertsona baino gehiago hil ziren, atzo, ekaitzek eragindako tximistengatik

Tximistek 2.000 bat pertsona hiltzen dituzte, urtero, Indian. Hori diote datu ofizialek. Rajastan estatuko hiriburu Jaipurren gutxienez hamasei lagun hil zituen tximista batek atzo, turista ugari biltzen dituen XII. mendeko zaintza dorre batean selfie-ak egiten ari ziren bitartean. Poliziaren buruetako batek hedabideei jakinarazi zienez, gehienak gazteak ziren. Rajastan estatuan bertan beste bederatzi hildako eragin zituzten tximistek, eta 50 bat gehiago India iparraldeko Uttar Pradesh eta Madhya Pradesh estatuetan.

Indiako Meteorologia Departamentuaren datuen arabera, ekaitzek eragindako tximisten ondorioz hildakoak bikoiztu egin dira 1960eko hamarkadaz geroztik.


Summary: Â«Tenisa oso mentala da. Kontzentrazioari eustea izan da gakoaÂ». Historia egin du Ane Mintegi tenis jokalari gazteak. Wimbledon lehiaketa irabazi du junior mailan, finalean Nastasja Schunk alemanirra hiru setetan (6-2, 4-6 eta 1-6) mendean hartuta.

Garaipen historikoa eskuratu zuen atzo Ane Mintegik (Idiazabal, Gipuzkoa, 2003). Junior mailan Grand Slam bat irabaztea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula, eta gutxiago Wimbledongoa irabaztea. Londreseko kantxa ospetsuak ez zuen kikildu Mintegi, eta galtzen hasi arren, finala poltsikoratu zuen Nastasja Schunk alemanirrari irabazita. Sekula ez zuen lortu balentria hori euskal herritar batek.

Wimbledon txapelketa irabazten duen lehen euskalduna zara. Estatu espainiarreko lehenengo irabazlea ere bazara. Historia egin duzu. Zer sentitzen da horrelako lorpenarekin?

Emozio eta poz handia. Garaipen oso-oso garrantzitsua da niretzat.

Astebetean zazpi partida jokatu dituzu, euriak ere baldintzatu ditu, atzerapenak sortu baititu eta egun berean bi partida ere jokatu behar izan dituzu. Zein sentsaziorekin iritsi zinen finalera?

Lehenengo momentuetan tentsio handia izan nuen… partida oso garrantzitsua zen eta nahiko urduri nengoen. Baina partidak aurrera egin ahala, pixkana-pixkana lasaitzea lortu eta gauzak ondo joan ziren.

Neurketa hiru setera jokatu zen. 6-2, 4-6, eta 1-6 izan zen emaitza. Nola bizi izan zenuen lehen pertsonan?

Lehenengo set-ean aurkariak oso ondo jokatu zuen, gehiago izan zen, berak dominatu zuen eta berea izan zen set-a. Bigarrenean, lasaiago nengoen eta pixkanaka, sakeetan hobeto eta pilota bakoitzari ere amaiera hobea ematea lortu nuen, eta bigarren set hori irabazi ahal izan nuen. Eta hirugarrenean erabaki zen partida; ni gustura sentitu nintzen, uste dut oso ongi jokatu nuela. Hori, eta aurkariaren hainbat akats medio, hirugarren set-a nirea izan zen.

(Irakurri elkarrizketa osorik, 'Goierriko Hitza'-n)


Summary: Datorren astean hasiko da Osakidetza gazteak txertatzen. Oraindik ordurik hartu ez duten gazteek irekia dute aukera abuztuaren bukaera bitartean, Osakidetzaren webgunean

Datorren astean hasiko da Osakidetza 16-29 urteko gazteei COVID-19aren aurkako txertoak jartzen. Ostiralean jarri zuen martxan Osakidetzak txertoa jasotzeko hitzordua hartzeko aukera eta itxaron zerrenda bat antolatu behar izan zuten eskari guztiei erantzuteko.

Ostiralean 78.000 gazte inguruk hartu zuen hitzordua eta asteburuan zehar kopuru hori areagotu egin da. Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren hitzetan, txertoa jasotzeko aukera kolektibo gazteenari zabaltzea «oso arrakastatsua» izan da. Oraindik ordurik hartu ez duten gazteek irekia dute aukera abuztuaren bukaera bitartean, Osakidetzaren webgunean.

Sailburuak ostiralean esan bezala, txertoak iritsi ahala joango dira gazteak txertatzen; astia beharko da eta ezingo da egun batetik bestera egin. Goragoko edade tarte guztien txertaketa prozesua oraindik ez da bukatu.


Summary: Etxe batek su hartu du Errenteriako Biteri kalean. Suhiltzaileen arabera, azken pisuan soilik erre da. Ez dago zauritu larririk.

Etxe bateko azken pisuak su hartu du Errenteriako (Gipuzkoa) Biteri kalean. Arratsaldeko 5:30ak aldera hasi da sua; suhiltzaileek ez dute argitu zein izan den haren jatorria. Eraikin osoa hustu egin dute, eta zauritu larririk ez dagoen arren, eraikinean zeuden lagun bat edo beste ospitalera eraman behar izan dute.

Sua kontrolpean dute suhiltzaileek, eta BERRIAri esan diotenez, oraingoz azken pisua soilik erre da. Garaiz kontrolatu ahal izan dute, eta alboko eraikinetara eta beheko pisuetara zabaltzea eragotzi dute.


Summary: Urkulluk pandemiaren kudeaketa eta ekonomiaren hazkundea goraipatu ditu hauteskundeen urtemugan. Lehendakariak legealdiaren orain arteko balorazioa egin du, eta Espainiako Gobernu berrituarekin lanean jarraitzeko asmoa agertu du. EH Bilduk, berriz, Jaurlaritzak oposizioarekiko izan duen jarrera kritikatu du.

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetatik urtebete igarota, legealdiaren orain arteko balorazioa egin du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. EAJren eta PSE-EEren arteko koalizio gobernuak pandemian zehar eginiko kudeaketa goraipatu du, eta Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak «hazkunde ekonomikoaren bidea» hasi dutela azpimarratu. Hala, «euskal gizartearen zerbitzura dagoen [gobernu] programa betetzeko konpromisioa» berretsi du lehendakariak, eta nabarmendu du urtebete honetan guztira hemezortzi lege ekinbide onartu direla, gobernu kontseiluaren zein legebiltzarreko talde politikoen proposamenen bitartez.

Koronabirusak baldintzaturiko legealdian, bere gobernuaren «lehentasuna» pandemiaren aurkako borroka izan dela adierazi du lehendakariak, eta Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak prebentzioan esfortzu handiena egin duen autonomia erkidegoa osatzen dutela gehitu du. Ekonomiari dagokionez, berriz, nabarmendu du erkidegoan pandemian zehar galduriko jardueren eta lanpostuen %80 jada berreskuratu direla, eta datorren urtean zehar galdutako enplegu horiek bere osotasunean berreskuratuko direla aurreikusi du.

Bestalde, Espainiako Gobernuak gauzatu berri duen berrantolaketaren harira, Pedro Sanchezen gobernuarekin orain arte izandako «hizketak, negoziazioak eta akordioak» etorkizunean ere mantentzeko borondatea agertu du Urkulluk, «Gernikako Estatutua erabat betetzea» helburu gisa hartuta.

Legealdi «etsigarria»

Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak ere legealdiaren orain arteko balorazioa egin du Euskadi Irratian, eta, besteak beste, adierazi du Jaurlaritzak urte honetan eginiko lana «etsigarria» izan dela, «herri honentzako balazta bat». Hain zuzen, deitoratu du EAJren eta PSE-EEren koalizio gobernuak EH Bildurekin izan duen harremana «askoz eskasagoa» izan dela oposizioko alderdiak Espainiako Gobernuarekin duena baino, eta Jaurlaritzarekin izan dituzten bilerak «konpromisoagatik» eta «laburrak» izateaz gain, «herri honen erronka nagusiei erantzuteko aukerarik ez» dutela eman.

Halaber, pandemia hasi zenetik, EH Bilduk «proposamenak egiteko jarrera» agertu duela nabarmendu du Iriartek, baina kexatu egin da Jaurlaritzaren partetik jasotako erantzun faltarengatik: «Legebiltzarrean aurkeztu ditugun proposamenen %83 baztertu dituzte, askotan gerora gai horiek berrartu eta, modu batera edo bestera, gauzatu egin diren arren».


Summary: Txertoa derrigorrezkoa izanen da Ipar Euskal Herrian osasun langileentzat. Pertsona zaurgarriekin lan egiten duen orok txertatu beharko du: zahar etxeetako langileek, bolondresek... Irailetik 15era arteko epea izanen dute: hortik aurrera kontrolak eta isunak iragarri ditu Macronek. PCRak, berriz, ordainpekoak izanen dira udazkenetik aitzinera.

Ahalik eta jende gehien txertatzea da Emmanuel Macron Frantziako presidentearen helburua, eta, horrenbertzez, neurriak iragarri ditu datozen hilabeteetarako. Komunikabideetan aitzinatutakoa berretsi du iluntzean egindako mintzaldian: txertoak derrigorrezkoak izanen dira hemendik aitzina Ipar Euskal Herriko osasun langile, zahar etxeetako langile eta oro har pertsona zaurgarriekin lan egiten duten ororentzat. Irailaren 15era arteko epea izanen dute langile horiek txertatzeko: hortik aitzinera, kontrolak eta isunak jarriko dituztela ohartarazi du Frantziako presidenteak.

Era berean, ez du baztertu txertoa herritar guztientzat derrigorrezkoa bilakatzeko aukera ere: «Egoeraren bilakaeraren arabera, frantses guztientzako derrigorrezko txertoaren galdera egin beharko diogu gure buruari, baina konfiantzaren hautua egin dut, eta handizki dei egiten diet txertatuak ez dauden herrikide guztiei ahalik eta lasterren txertoa jartzera joan daitezela».

Txertoa hobestearen aldeko neurri gisa PCRak ordainpekoak izanen dira udazkenetik aitzinera Ipar Euskal Herrian. Halaber, osasun pasea beharrezkoa izanen da ostatu, jatetxe eta trenetan ere, baita 50 lagunetik gorako kultur edo aisialdi ekintzetarako ere. Mugako kontrolak ere indartuko dituztela iragarri du Macronek.

Neurri guztiok berresteko lege proiektu bat eztabaidatuko dute Frantziako Asanblean, uztailaren 21etik aitzinera.


Summary: Asteburuan Bilbon gertatutako eraso homofobo bat salatu dute kalean. Igande goizaldean bi gaztek eraso bat jasan zuten, eta astelehen arratsalde honetan elkarretaratze bat egin dute Unamuno plazan, E28 koordinakundeak deituta.

Eraso homofoboak ugaritzen ari diren kezkari beste koska bat gehitu zaio asteburu honetan: larunbatetik iganderako goizaldean Bilbon bi gaztek eraso bat jasan zutela salatu dute, eta ehunka herritar atera dira gaur kalera, era horretako erasoak buka daitezela eskatzera. E28 koordinakundeak egin du deialdia, eta borobilean elkarretaratze bat eginez elkartu dira Unamuno plazan, erasoa gertatu zen leku berean. Ez dira pasako. Erasoen aurrean transmaribollo autodefentsa zioen pankarta batekin egin dute protesta, eta eraso homofoboek ezin dutela erantzunik gabe gelditu aldarrikatu dute, oihuka. Ez dutela beldurrik eta erasoei erantzungo dietela adierazi dute.

«Hemen gaude, homofoboei aurre egiteko», adierazi dute antolatzaileek, «ulertzen baitugu indarkeria homofoboa ez datorrela pedagogiaz alda ditzakegun pentsamolde atzerakoi eta errakzionario batzuetatik bakarrik. Gure bizitzen errepresioak, pairatzen dugun ordena politiko, sozial eta ekonomiko sendotzen laguntzen du».

Inplikazioa eskatu diete herritar eta eragileei. «Ekidistantziak ez digu balio. Zisheteropatriarkatuak, arrazakeriak eta kapitalismoak zeharkatzen gaituen pertsonok pairatzen dugun indarkeria sistematikoaren kontrako posizionamenduak behar ditugu. Isilik gelditzea, etxean gelditzea, ez da aukera bat».

Azkeneko asteetan homofobiaren aurka egiten ari diren protestak ugaritzen ari dira, erasoekin batera. Joan den larunbatean Bilbon, Donostian eta Gasteizen egin zituzten manifestazioak. Uztail hasieran Donostiako gazte kuadrilla batek sare sozialetan egindako mehatxuak gaitzetsi zituzten; ekain bukaeran, Zornotzan (Bizkaia) gertatu ziren eraso homofobo batzuk. Duela hilabete Basaurin izan zen gisa bereko pasadizo bat, gazte homosexual bat jipoitu baitzuten kalean; eraso hura ere gogor salatu zuten. Gasteizen, berriz, pintaketa homofobo batzuk agertu ziren ekain bukaeran, Umandi ikastolan.

Eraso sorta horrek kezka piztu du, eta Bilboko Udalak ere gaitzespen ohar bat zabaldu du gaur goizean. «Giza eskubideen urraketa larria da indarkeria hori, eta lehen mailako arazo sozial bat, LGTBI pertsonen duintasunari eta osotasun fisiko eta moralari eraso egiten diona», adierazi du udalak. Alderdi politiko guztiek bat egin dute. Pertsonen sexu joeren eta izaeren errespetua eskatu du udalak, eta herritarrei eskatu die ez izateko LGTBI+ kolektiboaren kontrako indarkerien konplize.


Summary: Santi Bengoa hil da, CCOO Euskadiko buru izandakoa. Sindikatuko idazkari nagusi izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1988. eta 2000. urteen artean. 65 urte zituela hil da Gasteizko erietxe batean.

Bart gauean hil da Santi Bengoa (Oleta, Araba, 1955 - Gasteiz, 2021), 1988. eta 2000. urteen artean Euskadiko CCOO sindikatuko idazkari nagusi izandakoa. 65 urte zituen, eta Gasteizko ospitale batean hil da. Mari Cruz Vicenteren senarra zen, gaur egun Espainiako sindikatu handieneko buruzagietako bat denarena.

Bengoa 1988an hautatu zuten sindikatuaren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako adarraren buru, eta bi aldiz hautatu zuten berriro. Postua utzitakoan bere lanpostura itzuli zen, Sidenor metalgintza enpresara, 2016an erretiroa hartu zuen arte. Bengoa sindikatuko buru izan zen garaian Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako bigarren sindikaturik handiena zen CCOO, ELAren atzetik eta LABen aurretik. Gaur egun kide gehiago dituzte bi sindikatu abertzaleek.

Bengoa, ordea, sindikatuko buru izan aurretik hasi zen sindikalgintzan. 1974. urtean, klandestinitatean, martxan jarri zuen CCOO Michelinen Gasteizko lantegian. Franco hil ostean berehala hasi zen sindikatuan postu nabarmenduak izaten, eta, besteak beste, parte hartu zuen sindikatuak 1976an Bartzelonan egindako biltzarrean.

CCOOk nabarmendu du Bengoak lan asko egin zuela sindikatuak alderdi politikoekiko independentzia izan zezan, eta sindikatuaren aniztasunaren defentsan egindako lana ere azpimarratu du.


Summary: DEAk dio Haitiko atxilotutako batek informazioa ematen ziola agentziari. Atxilotuetako zenbaitek FBIrekin harremana zutela ere zabaldu du CNN telebistak.

Egunetik egunera informazio berria ari da azaleratzen Haitiko presidente Jovenel Moisen hilketarekin lotuta atxilotutakoen inguruan. Horrekin batera, auziaren zipriztinak geroz eta leku gehiagotara iristen ari dira, eta bete-betean busti dute DEA AEBetako Drogen Aurkako Agentzia. CNN telebista kateak zabaldu duenez, presidentearen hilketaren ondoren egindako polizia operazioan atxilotuetako zenbaitek harremana zuten AEBetako segurtasun indarrekin, eta haietako batek, gutxienez, DEAri informazioa ematen zion.

Agentziari egindako kontsulta baten ondoren eman du albistea CNNk. «Susmagarrietako bat DEAren iturri konfidentzial bat zen, tarteka», adierazi dio agentziak hedabideari, komunikatu batean. «Moise presidentearen hilketaren ostean, susmagarria DEAren bere kontaktuekin harremanetan jarri zen. Haitirako lan egiten duen DEAren funtzionario batek susmagarriari eskatu zion bere burua entregatzeko bertako agintarien aurrean, eta, AEBetako Estatu Departamentuko funtzionario batekin batera, Haitiko Gobernuari informazioa eman zion. Informazio horrek susmagarria eta beste pertsona bat atxilotzen lagundu zuen», azaldu du DEAk.

Presidentea hil eta gutxira, gertakariaren bideo bat zabaldu zen zenbait hedabidetan, eta bertan hainbat lagun ageri ziren, DEAren polizia operazio bat simulatzen. Agentziak, hasiera batean, ukatu egin zuen erasotzaileak bere langileak zirenik, baina orain, lehenengoz, onartu du bazuela nolabaiteko lotura haietako batzuekin.

CNNren arabera, ez dira horiek AEBekin lotura duten susmagarri bakarrak. «Auziaren inguruko jakintza duten pertsonak» iturritzat aipatuz, hedabideak dio atxilotuetako batzuek informazioa ematen ziotela FBI Ameriketako Estatu Batuetako Ikerketa Bulego Federalari. Horren inguruan galdetu dio CNNk FBIri, baina hark erantzun dio ez duela bere iturrien inguruko informaziorik emango, eta nabarmendu du informazioa lortzeko «iturri legalak» erabiltzen dituela.

Herenegun, AEBetan jarduten duen enpresa pribatu batek, CTU Securityk, gertakariarekin izan dezakeen lotura ezagutu zen. Haitiko Poliziak Christian Emmanuel Sanon atxilotu zuen, hilketaren «egile intelktualtzat» jotzen duena, eta uste du CTU Securityren kontaktuan jarri zela, eta hala batu zituela hilketa gauzatu zutenak.

Pasa den astean hil zuten Moise, bere bizilekuan. Armatutako hainbat lagun etxe barrura sartu, eta tirokatuta erail zuten. Haren emazte Martine Moise larri zauritu zuten, baina arriskutik kanpo dago, eta herenegun egin zituen lehen adierazpenak erasoa gertatu zenetik. Haitiko oligarkiarekin lotu zuen erasoa, eta presidenteak egin asmo zituen aldaketak izan ziren horretarako arrazoia, haren esanetan: «Mertzenarioak bidali zituzten presidentea bere etxean hiltzera, bere senideak bertan zeuden bitartean, eta horren arrazoiak dira errepideak, ura, argia, erreferenduma nahiz hauteskundeak, ez baitute nahi herrialdean trantsiziorik egotea».


Summary: Torturak kontatu dituzte auzipetuek deklarazioan: «Terrorezko pelikula bat zirudien». Gaur deklaratu dute 13/13 sumarioko auzipetuek. Zuriarrainek eta Agirrek jasandako atxiloketaz eta torturez jardun dute.

«Ur hotza bota zidaten burutik. Kamiseta kendu zidaten. Ukitzen hasi ziren, gorputz osoan. Poltsa jarri zidaten; apurtzen saiatzen nintzen, arnasa hartu ahal izateko. Hiltzen nintzela sentitzen nuen». Naia Zuriarrainek gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean egin duen deklarazio gogorraren zati bat da. Gaur goizean hasi dira deklaratzen 13/13 sumarioko auzipetuak, eta Arantza Zulueta eta Zuriarrain izan dira lehenengoak.

Euskal presoen abokatu izandako edo presoen aldeko mugimenduan aritutako zazpi lagun epaitzen hasi ziren atzo Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 sumarioan: Zulueta eta Zuriarrainez gain, Jon Enparantzak, Iker Sarriegik, Julen Zelarainek, Saioa Agirrek eta Nerea Redondok deklaratu dute —Juan Mari Jauregi ere auzipetuta zegoen, baina auzitik kanpo utzi dute, haren osasun egoera dela eta—.

Zulueta izan da lehenengoa deklaratzen; defentsari bakarrik erantzun dio. Ibon Altuna abokatuak galdetu dio ea Saioa Agirreri ETAren komunikaziorik eman dion, edo alderantziz, baina ezezkoa erantzun du akusatuak: «Ez, inoiz ez dudalako komunikaziorik izan ETArekin».

Ukatu egin du egozten dizkioten ezizenak ezagutzen dituenik ere. Guardia Zibilak Marsel/Marcel eta Bixer ezizenak Zuluetarekin lotzen ditu. Zuluetak adierazi du Poliziak interpretazioa «behartu» duela ezizenak berari egozteko. Zuriarrainek esan zuen komisarian Zulueta Bixer zela: «Ikusi nuen nola zegoen Zuriarrain komisariatik irten ondoren. Torturekin behartua izan zen hori esatera», baieztatu du epaiketan Zuluetak.

Akusatuak argi utzi du bera ez zela sekula izan ez Halbokakoa, ez ETAren ezein aparatutakoa: «Ez naiz izan ETAkoa». Gogora ekarri du, 2019ko irailean, talde armatuko kide izatea onartu zuela, zuzendaritza mailan: hiru urteko zigorra onartu zuen orduan: «Asumitu nuen abokatuen kolektiboko kidetza, eta KT-koa, presoen koordinazio lan gisa egoera berrira egokitzeko».

«Iraultza zergaren» kudeaketaz arduratu dela edo ETAri atentatuak egiteko informazioa ematen ziola ere ukatu du Zuluetak. Abokatu gisa, esan du inoiz ez diola esan ETAri atxilotu batek nola jokatu behar duen; edozein kasutan, eta bere abokatu lanari lotuta, bere defendatuek egin behar zutena esan izan duela, edo hitzaldiak eman dituela atxilotuen eskubideen inguruan.

Zulo batean lehergailuak izatea ere egozten diote Zuluetari, miaketan topatutako USB baten arabera: «Ez dut inoiz armarik ikusi edo ukitu. Froga dadila nire aztarna bakar bat dagoela arma batean».

Atxilotu zutenean bost egunez inkomunikatu zuten akusatua, baina tratua zuzena izan zela esan du. «ETArekiko partaidetza» egozten zioten, zehaztu gabe. EPPK-ko presoekin harremana izan zuela aitortu du Zuluetak, eta behin preso sartu zutenean, EPPK-ko kide izatera igaro zela. Azaldu du garai horretan presoak gobernuaren zain zeudela, Espetxe Erakundeek elkarrizketak abiatu nahi zituztelako presoen kolektiboarekin.

Preso egon zenean FIES erregimenean eduki zuten, ETArekiko lotuta jarraitzen zuelakoan, eta, beraz, hari egozten dioten kidetza bakarra izan da denboran; ez da eten. Hori gakoa da non bis in idem printzipioa urratzen dela argudiatzeko.

Zuriarraini torturak

Jarraian Zuriarrainen txanda izan da, eta berehala berretsi du aurretik Zuluetak esandakoa. Bere atxiloketaren berri eman du, eta kontatu du Euskal Herritik Madrilerako bidean, autoan, mehatxuak jasan zituela: «Geratu behar izan genuen, botaka egiteko». Madrilera iritsitakoan gertatutakoa kontatu zion auzitegi medikuari.

Esan zioten horrek ondorioak izango zituela, eta torturak kontatzen hasi da jarraian. Ziegatik bizpahiru aldiz ateratzen zuten, mozorroa jarri, eta galdeketa batean ukituak egiten hasi zitzaizkion: buruan, bularretan: «Ez nuen ezer erantzuten. Guardia zibil ugari zeuden, iruzkin sexistak eginez, nitaz barre eginez. Zioten 'gudari' guztiek hitz egiten dutela, aginduaren zain zeudela 'beste fase batera' pasatzeko». Jarraian, banan-banan kontatu ditu jasandakoak: biluztera behartzea, ukituak, poltsa...

Hitz egingo zuela esan zuen orduan, eta esan beharrekoa buruz ikastera behartu zuten: «Deklarazio hori egin nuen behartu nindutelako, bestela ez nuke egingo». Tratamenduan egon zen Zuriarrain; Istanbulgo protokoloa ezarri zioten, eta Jaurlaritzak eginiko txostenean jasota dago haren kasua.

Gertatutakoa Zuluetari kontatu zion kartzelan, salaketa jarri zuen, eta artxibatu egin zuten: «Beste asko bezala, Estrasburgok gerora aitortutakoak», gogorarazi du Jone Goirizelaia abokatuak. Aurreko akusatuak bezala, ETAri ez ziola informaziorik eman esan du, eta ez duela ezizenik.

Abokatuen papera

Atsedenerako tarte labur baten ostean, Jon Enparantzaren txanda izan da. Hark ere egotzi dizkiotenak ukatu ditu: Mik eta Ana ez direla bere ezizenak; David Pla etakidearekin ez duela harremanik; ez duela ETArekin harremanik izan...

Bai esan du presoekin lanean hasi zela kolejiatu zen momentutik, 1994tik. Ezker abertzaleari lotutako talde politikoekin «eguneroko harremana» zuela esan du, baina sekula ez dela izan ETAko, KTko edo Halbokako kide. Kidetza hori asumitu zuen 2019, baina Zuluetak bezala, auzipetuentzat irtenbide onena zelako.

Azkenik, Presoen kolektiboaren eztabaidaren kudeaketan abokatuek izan duten papera defendatu du Enparantzak: «Egia da oraindik ixteke dauden gaiak ditugula, presoen askatze prozesua eta bi aldeko biktimen aitortza kasu, baina abokatuok jokatu genuen rola oso garrantzitsua izan zen», amaitu du.

Iker Sarriegi izan da hurrengoa deklaratzen. Hark ere kontatu du lan asko egiten zutela presoekin. Bulegoan egin zioten miaketaz hitz egin du: bereak ez ziren USB batzuk agertu ziren bere bulegoko mahai batean azpian, justu guardia zibil bat bertan ari zela. USB horretan zegoen dokumentu bat erakutsi dute, 2005eko otsailekoa. Orduan, Sarriegi ez zegoen ez kolejiatua, ez bulegorako lanean. Xistor Haranburu presoaren gutun bat ere bazegoen han, baina Sarriegik esan du sekula ez duela lanik egin Ipar Euskal Herriko presoekin.

Jarraian Zelarainen txanda izan da, berak ere ukatu du egotzitakoa: ez dela ETAko zuzendaritzako kide izan eta Ilazki ez dela bere ezizena. 2005eko urtarrilaren 11ko bilera batean, Ilazki delakoa zegoen. Garai horretan Zelarain Soto del Realen zegoen preso, eta, beraz, azaldu du ezin duela Ilazki izan. Espetxean zegoela, 2014an jakinarazi zioten auzipetze auto bat jasoko zuela, ETAko kide izatea egotzita. Egunero miatzen zioten ziega, eta ez zuten dokumenturik aurkitu. Ez zioten etxea miatu, ez galdekatu. «Sinesgaitza egiten zait ni auzi honetan egotea», amaitu du.

Saioa Agirrek deklaratu du gero, eta bere atxiloketaren berri eman du. Sopelako ikastetxe batean lanean ari zela atxilotu zuten. Guardia zibil bati galdetu zion zer egingo zioten Tres Cantosen. Erantzun zion lasai egoteko, iraganeko kontua zela, oso salbuespenezkoa. Polizia hori bera hasi zitzaion belarrira oihuka; esan zion egingo zioten gutxiena izango zela bost egunez biluzik uztea.

Agirrek bere deklarazioa eten behar izan du atxiloaldian bizitakoa kontatzen jarraitu ahal izateko: «Terrorezko pelikula bat zirudien. Izugarrizko beldurra nuen. Kalabozora eraman ninduten: sotano bat izango zen, argirik gabea». Galdeketa nolakoa izan zen kontatu du: «Guardia zibil batek galdetu zidan ea ama izan nahi nuen. Harritu ninduen galderak, baietz esan nion. Esan zidan prestatzeko, ez nintzela izango, eta galdeketa hasiko zela». Burua estalita eraman zuten gela batera. Biluzik izan zuten galdeketan zehar: «Lurrera bota ninduten eta gainean esertzen ziren. Birritan konortea galdu nuen. Obsesioa zuten abokatuekin».

«Ezin nuen gehiago. Hautsita, minduta nengoen. Galdetu nien zer nahi zuten. Deklarazio bat egiten banuen, lasai utziko nindutela. Hori nahi nuen», jarraitu du. Azaldu du auzitegi medikuari kontatu ziola jasandakoa, baina «laburtuta», bestela galdeketara itzultzean guardia zibilak berarekin «haserretzen» zirelako. Hitz egingo zuela esan zuen Agirrek, eta esan beharrekoa buruz ikastera behartu zuten: «Deklarazioa Guardia Zibilak idatzi zuen. Nik buruz ikasi behar izan nuen, zuzen esateko. Ez naiz gogoratzen zer esan nuen, ez zelako egia. Haiek idatzi zuten osorik». Marlaska epaileari kontatu zizkion torturak, eta deklarazioa gezurra zela. Torturak salatu zituen.

Redondo izan da azkena deklaratzen, eta fiskalari ere erantzun dio. Jauregiren etxean utzitako 45.000 eurori buruz galdetu diote, eta xehetasun osoz azaldu du kontraturik gabeko lanetatik aurreztutako dirua zela. Redondoren aurkako akusazioa hiru lerrotan laburbiltzen dela esan du Elosuak: Jauregiri 44.500 euro eman zizkiola; auzipetze autoaren arabera, ETA diruz laguntzeko. Baina Redondok azaldu duenez, bere aurrezkiak ziren.

Sumarioa abiatzean, instrukzio epailearen aurrean eta Redondoren beraren ekimenez dokumentatu zuen diru hori nola joan zen irabazten; bere ibilbide profesionala zein izan den. 2010eko apirilaren 29an, atxiloketetatik bi astera, aurkeztu zuen Redondok dokumentazio guztia instrukzio epailearen aurrean, bere kasa. Lau urte geroago auzipetu zuten. Inoiz ez diote badaezpadako neurririk jarri. Kontu honekin 11 urte daramatzatela esanez amaitu du deklarazioa.


Summary: AEBetan esan dute txertoaren hirugarren dosia ez dela oraingoz beharrezkoa. Pfizer botika etxeak ziztada bat gehiago baimentzeko eskatu badu ere, baiezkoa emateko asmorik ez du administrazioak

AEBetako osasun agintariekin bilera izan zuen atzo Pfizer botika etxeak, eta COVID-19aren aurkako babesa indartze aldera, txertoaren hirugarren dosi bat jartzea baimentzea nahi duela adierazi zion. Lehengo astean eman zuen konpainiak, BioNTech etxearekin batera, hirugarren dosia baimentzeko eskatzeko asmoaren berri, adieraziz dosi horrek ekar ditzakeen onuraren gainean «esperantzarako» motibo diren datuak aurkitu dituztela. AEBetako administrazioak aditzera eman duenez, ordea, ez dute motiborik ikusten oraingoz hirugarren dosi hori baimentzeko. AEBetako hedabideek eman dute bilera horren berri.

Lehengo astean ere horixe bera adierazi zuten botiken eta elikagaien gaineko ardura duen FDA erakundeak eta gaitzen prebentzioaren gaineko ardura duen CDCk. Botika konpainiek, hala ere, ikerketak egiten jarraitzen dute, adierazteko hirugarren ziztada batekin sendotu egingo dela erantzun immunitarioa, eta txertatuak babesteko ez ezik, izurriaren kontrolerako onuragarria izango dela hori. FDAren eta CDCren arabera, ordea, ikerketa gehiago falta dira oraindik benetan hirugarren dosi bat jartzeak merezi duen ebazteko. «Guztiz txertatuak izan diren AEBetako herritarrek ez dute sendotze dosi bat behar, oraingoz», ondorioztatu zuten lehengo astean atera zuten ohar bateratuan.

Zenbait tokitan hasi dira, hala ere, hirugarren dosiarekin: atzo Israel hasi zen bihotzeko transplantatuei eta immunitate sisteman arazoak dituzten pazienteei jartzen.


Summary: Gutxienez 64 hildako Iraken, ospitale batean izandako sutean. COVID-19a duten gaixoentzako ospitale batean izan da ezbeharra. «Korrupzioarekin eta kudeaketa txarrarekin» lotu du Barham Saleh presidenteak.

Sute bat izan zen atzo Irakeko Nasiriya hiriko ospitale batean, eta gutxienez 64 lagun hil eta 50 zauritu dira, INA berri agentziak jakinarazi duenez. Halaber, adierazi du hondakinen azpian hildako gehiago egon daitezkeela. COVID-19a duten gaixoak artatzeko ospitale batean izan zen sutea. Al Iraquiya telebista katearen arabera, oxigeno bonbona baten leherketak eragin zuen.

Gertatutakoaren inguruko ikerketa bat abiatuko dutela iragarri zuen atzo Mostafa al Kazemi lehen ministroak, sutearen arrazoiak ezagutzeko. Horrekin batera, hiru eguneko dolua ezarri zuen. Bart, bere gobernukideekin urgentziazko bilera bat izan du, egoera aztertzeko. Sutea izan eta gutxira, Sadam al Tawil Di Qar probintziako Osasun zuzendariak dimisioa eman zuen.

Barham Saleh presidenteak «korrupzioarekin eta kudeaketa txarrarekin» lotu du ezbeharra, eta horrek «irakiarren bizitzak gutxiesten eta instituzioen jardun egokia eragozten» duela salatu du. Arrazoi berarekin lotu du pasa den apirilean Al Jatib hiriko ospitale batean izandako beste sute bat. Orduan ere oxigeno bonbonak lehertu ziren, eta 82 lagun hil ziren. Salehek adierazi du «ikerketa eta arduragabeei zigor gogorra ematea» izango dela biktimentzako eta haien senideentzako «kontsolamendua».


Summary: Presoen gizarteratzea «blokeatzeko arriskuaz» ohartarazi du Foro Sozialaren Behatokiak. Presoen baimen eta hirugarren gradu eskaerei ematen ari zaizkien erantzunak aztertu ditu Foro Sozialaren Behatokiak laugarren txosten monografikoan.

Kartzeletako tratamendu batzordeek gizarteratze ibilbidean aitzina egiteko proposatu, eta auzitegiek bidea oztopatzea. Horixe ari zaie gertatzen euskal preso ugariri azken hilabeteotan. Foro Sozialak bultzaturiko Motibazio Politikoko Euskal Presoei Aplikatutako Espetxe Politikaren Behatokiak gai horrexeri buruz argitaratu du azken txosten monografikoa, dagoeneko atera duen laugarrena, eta azaldu du traba horiek sistematikoak ez badira ere, azpian badutela «bereizgarri egiten dituen korronte» bat. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoa dira «lobby» funtzioa betetzen duten «oztopo» nagusiak, Behatokiaren arabera, eta Espainiako fiskaltzak «bultzatzen» ditu, foroaren ustez. Izan ere, fiskaltzak azken hilabeteotan jarreraz aldatu baitu, foroaren arabera: «txarrera». Behatokiak uste du azken hilabeteotan «itxikeriazko jarrerak» gertatzen ari direla behin eta berriz, «urratsak zailtzen dituztenak, froga berriak eskatuta, baldintza berri eta zorrotzagoak zehaztuta, horietako batzuk legezkotasunetik kanpo».

Kasu anitzetan, erraterako, «damutzea» eta «barkamena» eskatzen ari zaizkie presoei, baita kartzelatik ateratzeko baimenak lortzeko orduan ere –Foro Sozialaren arabera, legean ez dago horrela zehaztuta–. Auzitegi bakoitzak jarritako trabak deskribatu ditu foroak txostenean, hurrenez hurren. Hona hemen laburpen bat:

LEHEN ZIGOR SALA

Honako ibilbidea egin ohi dute presoen baimen edo hirugarren gradu eskaerek: lehenik tratamendu batzordeak proposatzen ditu, ondotik Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak berresten, eta, fiskaltzak helegitea jarriz gero, Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak ebazten du presoari baimen edo hirugarren gradu hori eman edo ez. Behatokiak zehaztu du, hain zuzen, «azken hitza» duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko areto horrek, eta, beraz, «garrantzitsua» dela haren jarrera. Foroaren arabera, Auzitegi Nazionaleko lehen zigor sala 2015ean hasi zen euskal presoen aurkako ebazpenak ematen, «puntualki»: «2017an eta 2018an areagotzen hasi ziren, baina 2020an eta 2021ean finkatu ziren, definitiboki». Behatokiaren txostenaren hitzetan, orduan hasi ziren presoei «damua» eskatzen «haien bizi baldintzen hobetzearen edo ateratzeko espektatiben edozein aurrerapenentzako». 2020Ko udazkenean kokatzen du Foro Sozialak ukapenen areagotze hori, eskaera gehiago ere orduan hasi baitziren egiten presoak: ordura arte, erredentzioen eta komunikazioen interbentzioen alorretan soilik gertatuak ziren kontrako jarrerak. Ohiz kanpoko erredentzioak emateko ere «damua» eskatzen hasi da azken bi urteotan auzitegia, txostenak dioenez.

2020an eta 2021ean, berriz, eremu guztietara hedatzen hasi zen jarrera bera: baimen eskaeretara, hirugarren graduetara eta baldintzapeko askatasun eskaeretara; Behatokiak dioenez, fiskaltzaren helegiteen ondorioz: «Lehen zigor salako autoak bata bertzearen gibeletik datoz, salbuespenik gabe, eta ardatza bakarra da: damutze falta eta biktimei barkamenik eskatu ez izana». Justiziarekin eta Poliziarekin kolaboratu ez izana ere aipatzen du auzitegiak argudioen artean, baita baimenak eta hirugarren graduak ematerako orduan presoari ezarritako zigor osoa kontuan hartu behar dela ere —eta ez bete beharreko zigorra—. Behatokiaren arabera, ordea, azken argudio horrek ez du «oinarri legalik».

FISKALTZAREN JARRERA ALDAKETA

Fiskaltzaren helegiteei erantzunez ematen ditu ebazpenak Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak, eta, hain justu, horretantxe sumatu du Behatokiak jarrera aldaketa nabarmenena. Azaldu duenez, hain zuzen, orain arte fiskaltzaren jarrera «irregularra eta kontraerrankorra zen»: ez zuen beti helegiterik jartzen, eta damuaren argudiorik ez zuen erabiltzen. Adibide bat jartzen du bere eboluzio «txarraren» erakusle: 2019an lehen graduan zeuden preso batzuk bigarrenera igarotzea proposatu zuen, eta 2020ko udazkenean preso berak bakartze moduluetara pasatzea galdegin. Auzitegi Nazionalarena bezala, fiskaltzaren jarrera ere 2020 bukaeratik 2021 hasierara hasi zen «finkatzen»: horren adibide, Basauriko kartzelan (Bizkaia) zegoen preso bati urtarril bukaeran hirugarren gradura pasatzeko proposamena egin zioten Espetxe Erakundeek, eta fiskaltzak helegitea jarri zion. Presoen eskubideen aldeko hiru aldeko txosten dira «salbuespena», Behatokiak azaldu duenez, baina, horiek kenduta, «fiskaltza proposamen guzien aurka kokatzen ari da: ohiz kanpoko erredentzioen aurka, baimenen aurka eta hirugarren graduen aurka».

Behatokiak azaldu duenez, «idatzi eredu» bat erabiltzen du fiskaltzak, kasu bakoitzaren arabera «gutxi» aldatzen duena: «Ez da zorrozki jokatzen ari bere funtzioa izan beharko lukeenaren arabera, hau da, legalitate printzipioa betetzeaz arduratzea; alderantziz, lehen zigor salak ezarritako doktrinaren arabera moldatzen da». Jarrera «aktiboa» du fiskaltzak, gainera, Behatokiaren ustez, eta elementu berriak eskatzen ari zaizkie presoei, tartean, damutzearena. Kartzeletako txosten teknikoei ere egiten die aurka, foroak salatu duenez, eta ez die sinesgarritasunik ematen presoek egindako idatziei, ez direlakoan «zintzoak».

ESPETXE ZAINTZAKO EPAITEGI ZENTRALA

Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean, aldiz, jarrera kontraerrankorrak daude, erabakiak hartzen dituzten epaileen arabera —bi magistratu daude—: ohiz kanpoko erredentzioei eta komunikazioen interbentzioei buruz ebazten duen epaileak jarrera irekiagoa eta aldekoagoa luke, eta baimenei, hirugarren graduei eta baldintzapeko askatasunei buruz ebazten duenak, aldiz, itxiagoa. Horiek, hain zuzen, «trabatuta» daudela dio Behatokiak. Izan ere, epaile horrek fiskaltzari eskatzen dio maiz iritzia, eta, azkenean, presoari «barkamena» eskatzeko galdegiten diote. Bertze eskaera anitzek, berriz, tramitazioan irauten dute luze, eta bertze hainbat tramitazio «irregularrengatik» ukatzen dituzte. Gertatu izan da, bertzeak bertze, lehendik baimenak lortzen zituzten presoei orain horiek ukatzea, arrazoi justifikaturik gabe.

ZAZPI ESKAERA

Foro Sozialak «kezkaz» begiratzen die jarrera hauei, «bigarren fasean» egin beharreko urratsak «mantsotzen» baititu. Eskatu du fase hau «trantsiziozkoa» izan dadila, nahiz badakien ez dela «lineala» izanen, eta konpondu beharreko zazpi puntu jarri ditu mahai gainean: euskal presoak Euskal Herriratzea, baldintzak betetzen dituztenei hirugarren gradua ematea (119 preso), aukera dutenei baimenak ematea (34 preso), gizarteratze plan bat adostua, bermedun gizarteratze ibilbideak egitea, Frantzian betetako zigorrak kontuan hartzea eta 7/2003 legeak dakartzan arazoak konpontzea, justizia trantsizionalaren bidez.


Summary: Argentinako Gobernuak Macri salatu du, Boliviako estatu kolpea laguntzeagatik. Evo Morales agintetik bota zuen «diktaduraren» eskuetan armak eta munizioa utzi izana egozten die gobernuak presidente ohiari eta beste zenbait funtzionariori.

Argentinako Gobernuak salaketa jarri zuen atzo Mauricio Macri herrialdeko presidente ohiaren eta haren gobernuko zenbait funtzionarioren kontra, 2019an Boliviara armak eta munizioa ilegalki bidaltzeagatik». Evo Morales presidente ohia kargutik kendu, eta Jeanine Añez agintean jarri zuen estatu kolpeari laguntzeko egin zituen bidalketa horiek Macrik, salaketaren arabera. Martin Soria Justizia ministroak, Sabina Frederic Segurtasun ministroak eta Mercedes Marco del Pont AFIP Diru sarrera Publikoen Administrazio Federaleko buruak erregistratu zuten salaketa.

Salaketan jaso zutenez, Macrik «boterea hartu zuen diktaduraren eskuetan material errepresiboa» jarri zuen, «indar armatu boliviarrek Evo Moralesen gobernu konstituzionalaren kontra emandako kolpearen» ostean. Armen eta munizioaren bidalketa da salatzaileek delitutzat jotakoa, bidalketa kantitate handitan eta ohiko kontrol mekanismoak saihestuz egin zela uste baitute.

Boliviako Atzerri ministro Rogelio Maytak pasa den astean ezagutarazitako gutun bati jarraikiz jarri du salaketa Argentinako Gobernuak. Jorge Gonzalo Terceros Lara Boliviako armadako komandanteak Argentinako enbaxadara igorritako gutun bat publiko egin zuen Maytak, bere Twitter kontuan, zeinetan komandanteak eskerrak ematen zizkion Argentinako Gobernuari «Boliviako egoera gatazkatsuaren» aurrean «eskainitako kolaborazioagatik». «Mauricio Macriren gobernuak material belikoa eman zion, ezkutuan, Jeanine Añezen behin-behineko erregimenari, 2019an, protesta sozialak erreprimitzeko eta indarrez gobernuaren jabe egiteko», idatzi zuen Twitterren, eta erantsi «Sacabako eta Senkatako sarraskiak» ezin direla «zigorgabe» geratu. 2019ko azaroko 15eko eta 19ko gertakariez ari zen. Lehenengoan, gutxienez 11 lagun hil ziren, segurtasun indarrek protestarien kontra egin ondoren. Beste 11 lagun hil ziren bigarrengoan, modu antzekoan, lau egun beranduago.

Soriak aurreratu zuen salaketa jartzeko asmoa zuela gobernuak. «Argentinako Zigor Kodea txiki geratzen zaie Mauricio Macriri eta konpainiari. Ez dira ikertuak gure lurraldean egindako gaiztakeriengatik bakarrik, baita beste herrialdeetan egintako delitu larriengatik ere», nabarmendu zuen.

Erabakia defendatu du Alberto Fernandez presidenteak ere, argudiatuta «Argentinan egindako delituzko jokabideak» izan daitezkeela Macriri egozten dizkiotenak. Hala balitz, «gai oso larria» litzatekeela esan du. Radio 10 irratiari egindako adierazpenetan, Fernandezek deitoratu egin du Macriren gobernuak beste herrialdeetako «nazioarteko hausturak onartu» izana, eta «kolpea indartzeko errepresioa erabiltzen dutenekin kolaboratu» izana.


Summary: Emakumezko arkitektoek pairatzen duten genero arrakala agerian utzi du ikerketa batek. Emakundek sustatu du Verónica Benedet ikerlariaren "Arkitektura ikusezinak Euskadin. Ikusezintasun honek ezkutatzen duen arazoa" txostena

Emakume arkitektoek hainbat desoreka eta arrakala pairatzen dituzte beren jardunbidearen ia esparru guztietan: irakaskuntza eta ikerketa espazioetan, lanbidearen jardun askean, lidergo postuetan eta, batez ere, beren ekarpenek izan ohi duten aitorpen sozialean. Verónica Benedet arkitektoak ikerketa batean jaso ditu arrakala horiek guztiak, eta Emakundek diruz lagundu du, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunari buruzko ikerketa lanei emandako beka deialdiaren barruan. Gaur aurkeztu dute, Emakumearen Euskal Erakundeak Gasteizen duen egoitzan.

Benedeten arabera, «gizonezkoen lehia-eredua» gailentzen ari da arkitekturan, «boterea eta autoritatea gehiegi balioesten baitira». Eskema horren barruan, emakume arkitektoek bazterketa pairatzen dute, eta sektorean balorazio urriagoa duten esparruetara mugatuta ikusten dute beren burua, «gizonezkoen kualifikazio bera edo handiagoa izan arren». Honako desberdintasun eta arrakalak nabarmendu ditu adituak: «Gizartearen aitorpenik eza, gizon arkitektoek egiten duten gauza bera lortzeko egin behar duten ahalegin bikoitza, sexismoa eta mikromatxismoak, eremu jakin batzuetan parte hartzeko zailtasunak, soldata arrakala eta lan prekarietatea, kontziliazioa eta amatasuna zigor gisara, eta abar». Azterketa egiteko, hainbat elkarrizketa egin ditu Benedetek, eta testigantza horiek erakusten dutenez, egoera horiek «ohikoak» dira lanbidean, gaur egun ere. «Elkarrizketatutako arkitektoen bizi esperientziek agerian utzi dute, halaber, lanbidearen zenbait esparrutan baztertuta daudela, emakume izateagatik».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, arkitektura aitortuaren zatirik handiena gizonezkoek egin dutela azpimarratu du ikerlariak: «Ia ez dago erreferente femeninorik, oso gutxi dira; horrek ez du esan nahi emakumeek diseinuan eta arkitekturan subjektu aktibo gisa parte hartu ez dutenik. Kontrara: emakume arkitektoak asko dira, baina, tamalez, haien ekarpenak ikusezinak, isilduak, ezkutatuak, baztertuak edo zigortuak izan dira kultura patriarkal honen ondorioz».

Are: 1990eko hamarkadaren amaieratik, Euskal Herriko arkitektura ikasketetan gehiengo zabala dira emakumezko ikasleak eta, hala ere, ikasgeletako feminizazioa ez da lanbidearen hurrengo faseetan islatzen.

Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak gaineratu duenez, «emakume arkitektoak ikusgai jartzeak ez du soilik balio beren lana aitortzeko, neska gazteek esparru horretan erreferente ikusgarriak izatea ere badakar, eta emakume arkitektoek beren garapen profesionalean dituzten egiturazko zailtasunak mahai gainean jartzea ere badakar». Emakumeei «zuzenean» eragiten dieten arazoen artean aipatu ditu «soldata arrakala, kristalezko sabaiak eta lana eta familia bateragarri egitea» , eta nabarmendu du, kasu askotan, profesional horien jarduera «gizonekin berdintasunean garatzea eragozten die». Egoerari buelta emate aldera, Landaidak ezinbestekotzat jo du arkitekturan «genero ikuspegia txertatzea».


Summary: Tubacexek ez ditu lanerako hartuko kaleratu asmo zituen 129 langileak. Soldatak ordainduko dizkie, baina etxean mantenduko ditu. Sindikatuek greba mantendu edo ez erabaki behar dute.

Tubacexeko zuzendaritzak Amurrio eta Laudioko (Araba) plantetako lan gatazkako korapiloa are gehiago estutzea erabaki du. Langile batzordeari jakinarazi dioenez, ez ditu lan txandetan sartuko EAEko Auzitegi Nagusiak behartuta berriz onartu behar izan dituen 129 langileak. Langile horien izena eman du Gizarte Segurantzan, eta etxean izango ditu soldata jasotzen, baina ez die lantegietan sartzen utziko. Orain sindikatuek zer egiten duten ikusi beharko da, 150 egunetik gora daramatzate greban, eta esana dute enpresak lan erregulazioa indargabetu zuen sententzia bere osotasunean bete ezean ez dutela protestaldia utziko.

Tubacexek ITP Aero PCBk Barakaldo eta Sestaoko plantetan (Bizkaia) hasitako bidea jarraitu du. Kasu hartan epaileak erregulazioa indargabetu zuen, eta langileak berriz hartzera behartu zituen, baina maiatzaren 4tik plantan sartu gabe daude. Tubacexen kasuan epaileek ebatzi zuten enpresak ez zuela erregulazio bat abian jartzeko arrazoi ekonomiko edo ekoizpenekorik, zuzendaritzak, baina, aurkakoa uste du eta helegitea jarri du.

Trikimailu legal honekin Tubacexek sententzia betetzat ematen du. Baina zer dio zehazki? Bi ebazpen dira, planta bakoitzeko bana, eta ezberdin idatzita daude. Aceralavakoan (Amurrio) zera dio: «Erabakia indargabetzen dugu, kaleraturiko langileak berriz hartzeko obligazioarekin eta tramitazio soldaten ordainketarekin». TTIkoa (Laudio), aldiz, zehatzagoa da: «kaleratze kolektiboa indargabetzen dugu, eta salaturiko enpresa zigortzen dugu kalteturiko langileak birkokatzera kaleratze kolektiboaren aurretik beraien zerbitzuak eskaintzeko zituzten baldintza berdinetan, eta kontratuak eten zirenetik jasotzeke dituzten soldaten ordainketarekin».

Legezkoa da

Zer egin dezakete orain langileek? Enpresak helegitea jarria du Auzitegi Gorenean, eta hura argitzen den bitartean --hamar hilabete inguru izan daitezke--, erabaki dezakete epaia ez gauzatzea, alegia, lankargarik ez ematea, beti ere soldatapean badaude eta Gizarte Segurantzan izen emanda. Horren aurrean langileek erabakia aurkatu dezakete eta epaileei eskatu zehaztu dezatela nola gauzatu behar den ebazpena behin behinean. Ebazpena eman zuten epaileek erabakiko lukete hori.


Summary: Zirkulazioa oztopatu dute Miarritzen ELBko laborariek. ELBk eta Lurzaindiak deituta, ehundik gora traktore bildu dituzte Arbonako (Lapurdi) lur okupatuetan. Momentuz ez dute lortu saltzailearekin eta eroslearekin biltzea.

Indar erakustaldia egin dute ELBk eta Lurzaindiak, Arbonako (Lapurdi) lurren salmenta espekultiboa salatzeko ekintza eginez. Hazten gaituen lurra zain dezagun! lelopean, Ipar Euskal Herriko ehundik gora laborari elkartu dira gaur goizetik, traktore eta guzi, lurren okupazioari babesa emaiteko. Arratsaldean, Miarritzeko (Lapurdi) aireportura buruz abiatu dira, barekurkuilu operazio batean, eta inguruko errepideetako zirkulazioa kolapsatu dute. Behin baino gehiagotan errepikatu dute Arbonako salmenta espekulatiboa kasu enblematikoa dela, eta ez dutela etsiko. Ondoko egunetan ekintza gehiago eginen dituztela iragarri dute, eta ostegunean, 19:00etan, berriz Arbonan elkartzera deitu dituzte laborariak.

Ekainaren 23an hasi zuten lurren okupazioa bi eragileek, laborantza lur baten «salmenta espekulatiboa» salatzeko. Kasu «adierazgarria» dela erran dute behin eta berriz: «Hamabi hektareko lurra da, aukera agronomiko handiak ditu, Baionako ateetan», esplikatu zuen Maryse Cachenault ELBko kideak lehen egunetan, ohartarazita 3,2 milioi euroan ezinezkoa dela laborari batek erostea. SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturak erosteko lehentasun partziala lortzeko urratsak egin zituen, laborantza lurren parte bat berreskuratzeko, baina oraindik ez dute erantzunik jaso. Okupazio gunera joan zen Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, eta onartu zuen instituzioak ez duela salmenta blokeatzeko gaitasun juridikorik, baina bere burua proposatu zuen eroslearekin bitartekaritza lanak egiteko. Ordutik, ez du lortu bilkurarik antolatzen.

ELBk eta Lurzaindiak esplikatu dute momentuz ez dutela lortu lurren jabearekin eta eroslearekin hitz egitea; saltzailea Suitzan bizi da eta oso heldua da, eta eroslea, berriz, Parisen bizi den emakume bat da. Uztailaren 20an bukatzen da salmentan eragiteko epea, eta Isabelle Capdeville Lurzaindiako kidearen arabera, saltzailea eta eroslea trikimailuetan ari dira «denbora irabazteko».

Dominique Ameztoi Lurzaindiako kideak ere gaiaren garrantzia azpimarratu du, eta mobilizatzeko eskatu die laborariei, «etorkizuneko belaunaldiak gogoan izanez»: «Zuek gabe guk ez dugu deus lortzen ahal». Ostegunean berriz bilduko dira, eta bitartean ekintza gehiago egingo dituztela jakinarazi du. Hogei eguneko okupazioaren bidez, gerora ere lurraren zaintzan lagunduko dieten legeak lortu nahi dituztela gehitu du Ameztoik.


Summary: Poloniako Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du Poloniako legedia Europakoaren gainetik dagoela. Bi aldeen artean desadostasuna dagoen kasuetan Poloniako legediak lehentasuna duela dio auzitegiak. Varsoviak 2019an onartutako justizia erreforman du jatorria auziak.

Poloniako legediak dioenak lehentasuna du Europak dioenaren aurrean, bi aldeen artean gatazkaren bat dagoen kasuetan. Hala ebatzi du Poloniako Auzitegi Konstituzionalak, Mateusz Morawieck lehen ministroak horren inguruan bere iritzia emateko eskatu eta gero. Egitasmo hori bertan behera uzteko eskatu zion Didier Reynders Europako Justizia komisarioak Varsoviari.

Azkenaldian ohikoak izan dira Bruselaren eta Varsoviaren arteko desadostasunak hainbat gairen inguruan, eta Poloniako auzitegiek emandako hainbat ebazpen atzera bota izan dituzte Europako auzitegiek.

Martxoan, Europako Batzordeak auzitara eraman zuen Polonia, «independentzia judiziala ez errespetatzeagatik», eta kautelazko neurriak agintzeko eskatu zion Europako Justizia Auzitegiari, auziaren inguruan erabaki bitartean. Poloniako Gobernuak 2019an onartutako justizia erreformagatik egin zuen, batez ere. Europako Batasuneko estatuetako gobernuak sistema judiziala erreformatzeko gai direla aitortu arren, erreforma horiek EBren hitzarmenak errespetatu behar dituztela adierazi zuen orduan Reyndersek, eta salatu zuen Polonian egindakoak ez zituela betetzen.

Batzordeak ohartarazpena egin, eta denbora eman zion Poloniako Gobernuari 2019ko erabakia bertan behera uzteko, baina hark ez zuen egin, eta argudiatu zuen erreforma «bateragarria» dela talde komunitarioaren legeekin.

Sistema judizialaren moldaketa iragan urteko otsailean sartu zen indarrean, eta, besteak beste, Poloniako epaileei eragotzi egiten die zuzenbideari buruzko auziak Europako Justizia Auzitegira eramatea. Horrez gain, batzorde bat osatu zuten Auzitegi Goreneko epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak auzitan jarri du Udal Legearen euskarari buruzko artikulu bat. Aktak euskaraz bakarrik idaztea Espainiako Konstituzioaren aurkako izan daitekeela dio Administrazioarekiko Auzien Salak , «gaztelania libreki erabiltzeko eskubide konstituzionala» urratzen duelakoan.

Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz dakarren artikulu bat auzitan jarri du Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak, Espainiako Konstituzioaren aurkakoa izan daitekeelakoan: «Gaztelania libreki erabiltzeko eskubide konstituzionala erabiltzea eragotzi» dezakeela uste du Administrazioarekiko Auzien Salak. Argudioak eskatu dizkie aldeei, besterik erabaki baino lehen.

Vox alderdiak jarritako helegite batetik dator auzia: 2016ko Udalen Legea garatzeko, Eusko Jaurlaritzak 2019an onartu zuen dekretu bat eraman du epaitegira; hizkuntza ofizialak udaletan nola erabili arautzen du. Auzitegiak, ordea, Udalen Legearen 6.2 artikuluan jarri du fokua: puntu horrek zehazten du toki erakundeetako aktak eta beste zenbait agiri euskaraz idatz daitezkeela, «baldin eta, toki erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira». Bada, Auzitegi Nagusiak ondorioztatu du puntu hori konstituzioaren 3. eta 14. artikuluen aurkakoa izan daitekeela, «gaztelaniaren erabilera mugatu» egiten duelako «interesdunak euskaraz ez dakien egoeretara», eta ondorioz, «gaztelania libreki erabiltzeko eskubide konstituzionala erabiltzea eragozten» duelako. Gainera, auzitegiaren ustez, artikulu horrek tokiko entitatearen esku uzten du euskaraz ez jakitearen justifikazioa onartzea, «horretarako irizpiderik ezarri gabe».

Auzitegi Nagusiko salak hamar eguneko epea eman die aldeei zein fiskalari, gaiari buruzko azalpenak aurkez ditzaten; zehazki, eskatu die argudioak eman ditzaten «inkonstituzionalitatea planteatzearen egokitasunaz» zein auziaren funtsaz. Ondoren, salak uste badu artikulu horrek konstituzioa urratzen duela, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eraman dezake legea.

Irungo kasuko areto bera

Hain zuzen, ebazpen hori kaleratu duen areto horrek berak bertan behera utzi zituen, joan den maiatzean, Irungo (Gipuzkoa) Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Ekaina amaieran, Irungo Udalak helegitea jarri zion ebazpenari, bai EAEko Justizia Auzitegi Nagusian bertan, baita Espainiako Auzitegi Gorenean ere. Ebazpena kaleratu zutenean, Eusko Jaurlaritzak nabarmendu zuen, ohar batean, lan deialdiak indarrean dagoen legedia errespetatzen duela. Gipuzkoako Foru Aldundia ere auzitegiaren ebazpenaren kontra agertu zen.

Maiatzaren 23an, ebazpenaren aurka protesta egiteko, 200 bat pertsona batu ziren Bilbon, Auzitegi Nagusiaren eraikinaren aurrean, euskalgintzak deituta. Euskalgintzaren Kontseiluak salatu zuen azken boladan asko direla «euskaldunen eta bestelako hizkuntza gutxituetako hiztunen aurkako erabakiak» hartu dituzten auzitegiak, eta EAEkoaren epaia beste bat zela hainbaten artean.

Irungoa gertatu eta gero, Voxek iragarri zuen hizkuntz eskakizunei helegiteak jartzen hasiko zitzaiela, lanpostuak jendaurrekoak ez direnean.


Summary: Baheketa eginen dute Bortzirietako 14 eta 29 urte bitarteko gazteen artean. Lesakako (Nafarroa) pilotalekuan eginen dute, 13:00etatik 20:00etara. Telefonoz emanen diete hitzordua eskualdeko mila bat gazteri.

Bortzirietako herri guztietako 14 eta 29 urte bitarteko gazteei baheketa eginen diete Lesakako pilotalekuan, 13.00etatik 20:00etara. Proba egitera deituko dituzte Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakan bizi diren 1.000 gazte inguru. Telefonoz hots eginen diete banan-banan, hitzordua emateko, gaur eguerditik aurrera.

Adin tarte horretan, 2.000tik gora gazte bizi dira Bortzirietan, baina dagoeneko PCR proba batean positibo eman dutenak, konfinatuak daudenak edo azken hiru hilabeteetan COVID-19a pasatu dutenak kenduta, proba diagnostikoa egin ez duten 1.000 gazte inguru gelditzen dira eskualdean.

Bortzirietako osasun arduradunek ohartarazi dute, halaber, 14 eta 15 urteko gazteek gurasoen edo tutoreen idatzizko baimena beharko dutela baheketara joateko, edo gurasoek edo tutoreek lagunduta joan beharko dutela proba eginen dieten tokira.


Summary: Georgiako lehen ministroaren dimisioa eskatu dute, eraso homofobo baten ondorioz hil den kamerariarengatik. Milaka manifestari elkartu dira parlamentuaren aurrean, Garivaxviliri kargua utzi dezala eskatzeko. Gobernuak ikerketa bat agindu du.

Irakli Garivaxvili Georgiako lehen ministroaren dimisioa exijitu dute milaka herritarrek, gaur, Tbilisin, Georgiako Parlamentuaren parean. Eraso homofobo baten ondorioz hil den kamerariarengatik kargua utzi behar duela adierazi dute manifestariek. «Garivaxvili hiltzaileak dimititu dezala, eta zigortua izan dadila», zioen protestan ikus zitekeen pankartetako batek.

Georgiako Piveli telebistako Alexandr Laxkarava Lexo kamerariari joan den uztailaren 5ean egin zioten eraso. LGTBI komunitateak Duintasunaren Martxa antolatu zuen egun horretan, sexu eta genero askatasunaren alde, eta Laxkarava manifestazio horretako irudiak biltzera joan zen. Erasoaren ostean mediku alta jaso eta egun gutxira hil zen, joan den igandean. Bere etxean topatu zuten hilda. 36 urte zituen.

«Jo egin zuten, burua apurtu zioten, Jainkoaren izenean eman zizkioten ostikoak, Poliziaren laguntzarekin. Horren ostean hil zen. Denok dakigu zerk hil zuen. Erasotzaileek hil zuten, eta Poliziaren esku hartze ezak», adierazi du Nika Oboladze Mugimendu Nazional Batua oposizioko alderdiko ordezkariak.

Garivaxvilik atsekabea adierazi du kamerariaren hilketarengatik. «Tragedia imajinaezina» izan da, haren hitzetan. Dolumina adierazi die Laxkaravaren senideei eta lankideei, eta jakinarazi du Barne Ministerioak ikerketa bat abiatu duela, hilketaren arduraduna atxilotzeko.

Oposizioak eta herritar ugarik, ordea, ez dute uste Garivaxviliren hitzak nahikoa direnik, eta protestara deitu dute. Hainbat kazetari elkartek iragarri dute beste manifestazio bat antolatuko dutela iganderako.

Kontramanifestazio homofoboak

LGTBI komunitateak uztailaren 5erako deitu zuen Duintasunaren Martxa bertan behera utzi zuten antolatzaileek azkenean, martxa egin behar zen tokian kontramanifestazio homofoboetan ehunka lagun bildu eta manifestariei nahiz bertan ziren kazetariei bortizki eraso egin zietelako. Laxkaravak berak azaldu zuenez, 50 lagun inguruk jipoitu zuten, eskaileretatik behera jaurti zuten eta kamera apurtu.

ILGA nazioarteko elkartearen arabera, Georgia 32. herrialdea da sexu eta genero askatasunen errespetuari dagokion Europako zerrendan, 49 herrialdeko sailkapenean.


Summary: Eusko Jaurlaritzak 60 milioi euro beka deialdia ireki du. COVID-19-aren ondorioz kalte ekonomikoa jasan duten familientzat errenta aitorpenean %5eko kenkaria izateko aukera proposatu du Hezkuntza sailak eta nabarmendu du deialdiaren baldintzak betetzen dituzten familia guztietako ikasleei bermatuko zaiela aukera berdintasuna

Aldizkari ofizialean argitaratzen den unetik irailaren 30era arte egongo da irekirik beka eskatzeko epea eta Jaurlaritzak espero du azarorako tramite oro burutzea, «ahalik eta lasterrenen». Gaurko gobernu kontseiluan onartu denez, 60 milioi euroko aurrekontua izango du datorren ikasturterako unibertsitatez kanpoko ikasleentzako beken deialdiak. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak nabarmendu du deialdiaren irizpideak betetzen dituzten sendi guztietako seme-alabek izango dutela bermatuta beka.

Amaitu berri den ikasturtean, 116.000 ikaslek jaso zuten bekaren bat —orotara, berez, 178.000 laguntza banatu ziren—.

Bildarratzek, gaurko agerraldian, nabarmendu du sailaren helburua dela inor ez atzean uztea Amaitu berri den ikasturtean bezala, hurrengoari begira ere aukera berdintasuna bermatzeko neurri gehigarri bat aurreikusten du deialdiak. Hala, COVID-19aren ondorioz kalte ekonomikoa jasan duten sendiek zerga kenkari izateko aukera jasotzen du: errenta osoari %5eko zerga kenkaria aplikatu ahalko diote. Horretarako egiaztatu beharko da lana galdu zela, aldi baterako zein behin betiko erregulazioko espediente batean izan zela, autonomoen kasuan gutxienez jarduera hiru hilabetez eten zela iaz konfinamenduaren ondorioz eta familiaren diru sarrerak behera egin zutela.

Bekak bi taldetan banatuko dira. Batetik, haur, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleentzat zein musikan eta dantzan oinarrizko irakaskuntzan dihardutenentzat. Talde horientzat, kuotaren, ikasmaterialaren eta jantokiaren zenbatekoa hartuko da aintzat. Bigarren taldean daude batxilergoan, lanbide heziketan eta arte plastikoetan edo musikako eta dantzako irakaskuntza profesionalean dihardutenak. Horien kasuan aintzat hartuko dira errentaren araberako zenbatekoa, bizitokia, errendimendua edo oinarrizko errentaren zein osagarrien kopurua.

Salburuan, ikastetxea

Horrekin batera, agerraldian BIldarratzek azaldu du Gasteizko Salburua auzoko ikastetxe publikoan bigarren hezkuntzako eraikina eraikitzeko lizitazioari ekin diotela. Lanek 18,8 milioi euroko aurrekontua izango dute eta ikastetxea 19.985 metro koadroko azalera duen eremuan eraikiko da —gutxi gora behera eremuaren laurdena hartuko du—. Orain arte, Salburuako ikastetxe publikoak haur eta lehen hezkuntza eskaini du, baina helburua da bigarren hezkuntzara begirako 36 ikasgela jartzea. Horrez gain, besteak beste, teknologia arloko hiru tailer, informatikako beste hiru, hiru laborategi, arte plastikoetako bi toki, gimnasio bat eta liburutegi bat izango ditu.


Summary: Urtarriletik ez dituzte hainbeste positibo atzeman: beste 1.272 kasu daude. Guztira, 142 gaixo daude ospitaleratuta; horietako 33 larri. Egindako proben %10,1ek positibo eman dute.

Pandemia azkar ari da hedatzen Hego Euskal Herrian. Gaur Osakidetzak eta Osasunbidek eman dituzten datuen arabera, beste 1.272 positibo atzeman dituzte. Urtarrilaren 30era egin behar da atzera gaurkoa baino datu okerrago bat aurkitzeko. Positiboen ehunekoa ere ez da batere ona: atzo egin zituzten 12.539 probetatik %10,1ek eman zuten positibo. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko mugatik nabarmen gora dago.

Egoera lurraldez lurralde aztertuta, Nafarroan atzeman dituzte positibo gehien: 484. Bizkaian ere 400 kasutik gora atzeman dituzte; zehazki, 404. Lurralde horretan apirilaren 28tik atzemandako kopuru altuena da. Gipuzkoan, berriz, beste 251 positibo daude, eta Araban, 94. Horietaz gain, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du Arabakoak, Bizkaikoak edo Gipuzkoakoak ez diren 39 herritarrek positibo eman dutela.

COVID-18a azkar zabaltzen ari da Hegoaldean. Konparaketa bat egitearren: martxoaren 11n —gutxi gorabehera orduan hasi zen honen aurreko olatua— 369 kasu zeuden batez beste; handik bi astera, martxoaren 26an, 499; hau da, %36 gehiago. Azken olatuaren hasieran, berriz, ekainaren 27an, 205 kasu zeuden batez beste; handik hamabost egunera, atzo, 758; hau da, %270 gehiago. Baina ospitaleetan ez da hainbeste sumatzen. Aurreko olatuan, martxoaren 21ean hasi zen igotzen ospitaleratzeen batezbestekoa —batez beste 38,9 gaixo ospitaleratzen zituzten egunero—, eta bi asteren buruan, 55,6. Orain, kutsatu kopurua azkar igotzen ari den arren, batezbestekoaren igoera hamabost egunera hasi da nabaritzen, eta igoera ez da oso handia: ekainaren 28an, batez beste 19,9 ospitaleratu zeuden egunero, eta handik bi astera, atzo, 21. Egun, 142 gaixo daude ospitaleratuta Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan; horietatik 33 larri, ZIUetan.

Azkenaldian, izurria gazteei ari zaie erasaten, batez ere, eta ugaritzen ari dira kasuak, esaterako, ikasturte amaierako bidaiei lotuta. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri duenez, Mallorcako agerraldiak 302 positibo eragin ditu; Saloukoak (Herrialde Katalanak), 401; eta Conilekoak (Andaluzia), 42. Beste balizko agerraldi bat ikertzen ari dira Lloret de Marren (Herrialde Katalanak) egon ziren ikasleen artean. Gaur gaurkoz, 23 positibo atzeman dituzte; horietako bederatzi bertan egon ziren eta hamabost haiekin kontaktuan egondakoak dira.

Gazteak ere larri egoten dira zenbait kasutan. Sagarduik emandako datuen arabera, 15 eta 18 urte arteko gazte bat dago ospitaleratuta; 18 eta 30 urte arteko sei; eta 31 eta 40 urte arteko hamar. Horietaz gain, 14 urteko gazte bat ZIUn dago. Nafarroako Gobernuak, aldiz, gazteen kutsatze datuak eman ditu: kasuen %68 15 eta 29 urte artekoetan atzeman dituzte.

Bitartean, txertaketak aurrera jarraitzen du. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, aste honetan 50.016 dosi jarri nahi dituzte. 18 eta 39 urte arteko herritarrak txertatuko dituzte. Osakidetza, berriz, datorren astean hasiko da 18 eta 29 urte artekoak txertatzen, baina batzuei aste honetan jarriko diete, «agenda betetzeko». Sagarduiren hitzetan, gazteen erantzuna «oso positiboa» izaten ari da. Dagoeneko 126.678 gaztek hartu dute txanda.

Neurririk ez, momentuz

Positiboen joera goranzkoa izan arren, momentuz, egun indarrean dauden neurriak mantenduko dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiriak esan duenez, bihar bilduko da Labi teknikoa, eta haien esanen arabera, aztertuko dute ea beharrezkoa den Labiren bilera aurreratzea —gaur gaurkoz, uztailaren 22rako dago jarrita— edo indarrean dauden neurriak aldatu behar diren ala ez.

Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugikortasunak ere bere horretan jarraituko du. Pasa den astean Clement Beaune Europako Gaietarako Frantziako Estatu idazkariak Espainiara eta Portugalera ez bidaiatzea gomendatu bazuen ere, orain esan du ez dutela eragotziko.


Summary: Tubos Reunidos diru publikoarekin erreskatatuko dute. Arabako taldeak 113 milioi euro jasoko ditu kreditu parte hartzaileetan. SEPIk argudiatu du enpresa estrategikoa dela trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako.

SEPI talde publikoak Tubos Reunidos enpresa arabarraren erreskatea onartu du: 112,8 milioi euro jarriko ditu kreditu parte hartzaileetan. Hodiak ekoiztean dituen konpainiak COVID-19ak kalte egindako enpresa estrategikoak laguntzeko funtsera jo du, Espainiako Gobernuak sortutakora.

Enpresak berak jakinarazi du SEPIren oniritzia jaso duela, Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari igorritako komunikazio batean. Orain, Ministroen Kontseiluak berretsi beharko du erabakia; datorren asteko bileran egin dezake hori.

Taldeak azkenengo bost urteetan zenbaki gorritan amaitu du eta, horrekin batera, aspalditik pilatutako 350 milioi euroko zorrari buelta ezin emanda dabil. 1.200 langile ditu guztira, gehienak Euskal Herriko lantegietan, Amurrion (Araba) eta Trapagaranen (Bizkaia). Euskal Herriko enpresa handienen artean, bera da egoera okerrenean daudenetako bat.

Tubos Reunidosek ez zuen erreza SEPIk bere erreskate eskaera onartzea, Espainiako Gobernuak ohartarazia baitzuen 2019aren amaieran euren egoera ekonomikoa ona zela frogatzen duten enpresak baino ez dituela erreskatatuko. Hodigileak, baina, argudiatu zuen betetzen duela eskaera nagusia: trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako (berriztagarriak eta hidrogenoa, esaterako) «funtsezko enpresa bat» dela azaldu zuen, eta horri egokitzeko eraldaketa prozesu bat abiatu duela. SEPIk ontzat jo du argudio hori eta gaineratu du pandemia aurretik enpresak zailtasunak zituen arren, bereziki COVID-19ak eragindako ondorioek eraman dutela erreskatea behar izatera.

SEPIk 1.000 milioi euro inguru erabili ditu orain arte era horretako operazioetarako: Air Europa, Avois taldea, Duro Felguera eta Plus Ultra enpresak erreskatatu ditu. Kataluniako Celsa altzairutegi taldeak ere eskatu du laguntza; Gasteizen eta Baionan lantegiak ditu.


Summary: Bertze lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Aitor Herrera eta Aitzol Maurtua Basaurira ekarriko dituzte, eta Asier Mardones eta Josune Oña Zaballara. Mikel Arrieta Llopisi, berriz, hirugarren gradua eman diote Espainiako Espetxe Erakundeek.

Bertze lau euskal preso Euskal Herriratzea ebatzi dute gaur Espainiako Espetxe Erakundeek: Euskal Herri inguruko kartzeletan zeuden dagoeneko, eta orain Basauriko (Bizkaia) eta Zaballako (Araba) espetxeetara lekualdatuko dituzte. Basaurira eramanen dituztenak Aitor Herrera Vieites eta Aitzol Maurtua Eguren dira. Dueson zegoen Herrera (Espainia, 170 kilometro), eta Maurtua Dueñasen (Espainia, 310 kilometro).

Zaballara ekarriko dituztenak Asier Mardones Esteban eta Josune Oña Ispizua dira. Logroñoko kartzelan daude gaur egun biak (Espainia, 170 kilemetro), eta Arabako espetxean egonen dira aurrerantzean.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertzalde, Mikel Arrieta Llopis euskal presoari hirugarren gradua emanen diote. 35 urteko espetxe zigorra du Arrietak, eta 2020ko uztailean bete zituen hiru laurdenak. Martuteneko espetxean dago gaur egun (Donostia).


Summary: Hegoafrikan piztutako protestetan 45 lagun hil dituzte, Zumaren espetxeratzearen harira. Hegoafrikako presidente ohiari hamabost hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote. Ia 800 atxilotu zenbatu dituzte aurreko ostiralean hasitako manifestazioetan.

Giro nahasiak ez du etenik Hegoafrikako kaleetan. Joan den ostiralean piztu ziren protestak, aurreko asteazkenean Jacob Zuma presidente ohiak bere burua Poliziarenean entregatu ostean. Ekainaren 29an ezarri zioten hamabost hilabeteko espetxe zigorra, ustelkeriarekin lotutako auzietan deklaratzeari uko egiteagatik. Hegoafrikako presidente ohiak bere burua entregatu zuen arren, azken astean kalera irten dira politikariaren aldeko ehunka pertsona, presidente ohia «berehala askatzeko» eskatuz.

Istiluak KwaZulu-Natalen hasi ziren ostiralean, Zumaren jaioterrian, presidente ohiak babes politiko handiena duen hirian. Ordu gutxian, baina, probintziako hainbat herritara hedatu ziren protestak, besteak beste, Gauteng jendetsura, eta Johannesburg hiriburuko inguruetara.

Hasiera batean «baketsuak» behar zuten protestak «indarkeria uholde» bilakatu direla salatu dute Hegoafrikako Poliziak eta Gobernuak. Asteburuan sei hildako eta 200 atxilotu zenbatu zituzten, baina kopuruak azkar egin du gora azken egunotan. Sihle Zikala probintziako gobernuburuak gaur baieztatu duenez, 45 hildako zenbatu dituzte: 26 KwaZulu-Natalen, eta 25 Gautengen. Gainera, Bheki Cele Hegoafrikako Segurtasun ministroak herrialde osoan ia 800 pertsona atxilotu dituztela baieztatu du gaur goizeko prentsaurrekoan: «Gure herriko nahigabeek edo zirkunstantzia pertsonalek ez diote inori eskubiderik ematen indarkeria erabiltzeko, nahi duena egiteko eta legea ez betetzeko».

Erasoei aurre egiteko 2.500 soldadu mobilizatu ditu armadak. Halaber, asteburuko protestetan gauzatutako hainbat ekintza «kriminalak» direla, eta «indarkeriazko ekintzetan parte hartzen dutenak atxilotu eta auzipetu» egingo dituztela ohartarazi zuen bart gauean Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak. Astebetean, ibilgailuak erre, negozioak eta merkatal gune handiak arpilatu, eta kaleak zein autopistak moztu dituzte manifestariek.

Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak ere Hegoafrikan areagotzen ari diren protesten inguruko kezka adierazi du, eta manifestariei «era baketsuan» eta «indarkeria erabili gabe» manifestatzeko eskatu die. Bestalde, Poliziak protestarako eskubidea defendatu arren, azken egunetako ekintzak «herrialdeko ekonomiari eta garapenerako planei kalte egiten» ari direla esan du.

Espetxe zigorra Zumari

Jacob Zuma Hegoafrikako presidente ohiari hamabost hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten joan den ekainaren 29an, bederatzi urteko agintaldian (2009-2018) izandako ustezko irregulartasunen inguruan deklaratzeari uko egiteagatik. Aurreko asteazkenean entregatu zuen bere burua Poliziarenean. Presidente ohia haren osasunagatik kezkatuta agertu zen, eta «epaia arintzeko aukerarik izan ez» zuela argudiatu zuen.

Zumarekin lotutako auzia Estatuko Kaptura izenarekin da ezaguna Hegoafrikan. Ikerketaz arduratzen den batzordeak presidente ohiaren agintaldian ustez egindako ustelkeria kasuak argitu nahi zituen. Besteak beste, 1990eko hamarkadaren amaieran Frantziako Thales enpresari egindako arma erosketa baten harira ari ziren epaitzen Zuma. Presidente ohiak, ordea, behin eta berriro egin zion uko epaileen aurrean deklaratzeari, ikerketa gidatzen zutenek haren «ondarea suntsitu nahi» zutela argudiatuz. Gainera, botere judizialaren «jazarpena» jasaten duela eta auzia bera boteretik kentzeko asmoz egindako «konspirazio bat» dela defendatzen du.

Hegoafrikako Auzitegi Konstituzionala atzo bildu zen Jacob Zumaren abokatuekin, hamabost hilabeteko kartzela zigorra bertan behera uztea eskatzeko. Epaileek presidente ohiaren zigorra arintzearen aldeko eta kontrako argumentuak entzun zituzten hamar ordu baino gehiago iraun zituen hitzorduan, baina ez zuten berehalako erabakirik hartu.

Presidente ohiaren izenean, Dali Mpofu abokatuak defendatu zuen Hegoafrikako auzitegi gorenak ez duela Konstituzioa errespetatu, eta haren oinarrizko eskubideak urratu dituztela esan zuen: «Pertsonarik gaiztoenaren eskubideak ere bermatu behar dira». Epaileek, ordea, agindu judizialei kasu egitearen garrantzia azpimarratu zuten, eta Hegoafrikako presidente ohiak Botere Judizialarekin izandako jarrera gaitzetsi zuten.

Kaleetan nagusitu diren istiluez gain, askok sare sozialen bitartez helarazi dituzte presidente ohiaren aldeko mezuak; esate baterako, Zumaren aldeko fundazioak. Haien iritziz, herrialdea «apartheid garaiko egunetara» itzultzen ari da, eta presidente ohia «aurretiazko epaiketarik gabe» espetxeratu dute. Zuma Estcourteko espetxean (KwaZulu-Natal) dago aurreko asteazkenetik: 1994an «apartheid» sistema arrazista amaitu zenetik, kartzelatu duten Hegoafrikako lehen presidente ohia da.


Summary: Zerga bilketa %16 igo da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hazkundea, bereziki, kontsumoaren susperraldiak eragin du. 2019ko kopuruetatik gertu daude emaitzak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunen zerga-bilketan lehen seihilekoan gertatutakoak erakusten du ekonomiaren susperraldia abian dela, eta bereziki kontsumoarena. Aurtengo urtarrila eta ekaina bitartean, aldundiek 5.906 milioi euro bildu dituzte, hau da, 2020ko lehen seihilekoan baino 796 milioi euro gehiago, %15,57 gehiago. 2019koaren antzekoa izan da orain arte bildutako diru kopuru. Urte osoko zerga bilketaren %46 jaso dute ogasunek.

BEZaren bitartez bildutakoa igo da gehien, %28. Datu horrek iazko konfinamenduaren eragina islatzen du, eta, horrekin batera, urte honetan zehar mugikortasunari ezarritako murrizketak kentzearekin batera kontsumoan izan den gorakada.

Bizkaian hazi da gehien zerga bilketa: %20,51. Gipuzkoan, %9,54koa izan da hazkundea eta Araban, %6,33koa. Aurrenekoaren eta beste bien arteko alde horren arrazoi nagusia da Bizkaiko Ogasunak izan duen ezohiko diru-sarrera bat. Joan den maiatzean, Espainiako Estatuko Administrazioarekin zuen gatazka zahar bat konpondu zuen, erregai-hornitzaile baten BEZaren inguruan eta, horri esker, Bizkaiak 300 milioi euro inguru jaso ditu.

Diru-sarrera ezohiko horrez gain, kontuan hartu behar da iazko bigarren hiruhilekoan ordainketa-geroratze ugari eman zirela, bai enpresa txiki eta ertainentzako, bai autonomoentzako, COVID-19a dela eta. BEZari, PFEZaren atxikipenei eta autonomoen ordainketa aurreratuei eragin zieten atzerapen horiek.


Summary: Next Generation funtseko lehen transferentziak jasoko dituzte EBko hamabi kidek. 800.000 milioi euroko funts bateratutik 9.000 milioi euroko aurrerapena jasoko du Espainiak hil amaierarako, eta beste 5.100 milioi Frantziak

Europako dirua iristen hasiko da aste batzu barru Batasuneko estatu kideen ekonomietara. Europako Batasuneko Finantza ministroen bilerak (Ecofin) oniritzia eman die hamabi estaturen suspertze planei, eta 800.000 milioi euroko funts bateratua diruz ureztatzen hasiko da herrialde horien ekonomiak, tartean Espainia eta Frantziarena. Madrilek, izan ere, 9.000 milioi euroko aurrerapena jasoko du uztaila amaitu aurretik, eta, Parisek, 5.100 milioi.

Alemania, Austria, Belgika, Danimarka, Grezia, Italia, Letonia, Luxenburgo, Portugal, Eslovakia dira, Frantzia eta Espainiarekin batera, koronabirusak lehertutako krisi ekonomiari aurre egiteko funts bateratuaren lehen transferentziak jasoko dituztenak. Bruselak 15.250 milioi euro lortu zituen merkatuan, atzo, funts hori elikatzeko, hamar eta hogei urteko bonuekin. Hirugarren jaulkipena izan zuen Batzordeak EBko kideen suspertze planak elikatzeko den funts bateratua eratzeko. Dagoeneko 50.250 milioi euro pilatu ditu poltsa horrek, eta, hortaz, ez du zertan arazorik egon lehen hamabiren eskaerak elikatzen hasteko hil honetan bertan.


Liburuen jakinduria, etxeko ateraino

Summary: Liburuen jakinduria, etxeko ateraino. Duela bi hamarkada, Berragu liburutegi ibiltaria jarri zuten martxan Nafarroako Pirinioetan. Liburutegiko liburuak etxeko ateraino eramaten dituen proiektua da.

Ezagutzak jaso eta zabaltzeko guneak, jakintzak partekatu eta jakin-mina asetzeko espazioak dira liburutegiak; sormena lantzeko eta aldi berean deskonexiorako uneak eskaintzen dituzte. Herri guztiek izaten dute bere liburutegia. Halaber, herri txikietan liburutegiak etxeetako egongela baten gisakoak izaten dira. Jendearekin topatzeko lekuak. Herritar guztiek, baina, ez dituzte erraztasun berak liburutegira iristeko. Arazo horri aurre egin nahian, eta ezagutzak eta jakinduria guztiengana iristeko, liburuek apaletatik salto egin dute Nafarroako Pirinioetan. Furgoneta batean sartu dira, sukalderaino sartzeko.

Hilabetean behin pasatzen da inguru bakoitzetik. Jagoba Manterola / Foku

Duela 22 urte abiatu zuen Berragu liburutegi ibiltariaren egitasmoa Martin Zaragueta Aurizperriko liburuzain izandakoak. Hain zuzen, Nafarroako Pirinioetan herri batetik bestera mugitzeko dauden zailtasunak eta garraio publikorik ezak bultzatu zuen. Orografia eta eguraldia direla medio, herritarrentzat nekeza izaten da batetik bestera aritzea. Halaber, herri askotan ez dago herrigunerik: biztanleak mendi inguruetako baserrietan sakabanatutako etxebizitzetan bizi dira. Horiek horrela, pentsatu zuen errazagoa zela pertsona bakarra mugitzea, kasu honetan liburuzaina, gainerako biztanle denak liburutegira joatea baino. Hala jarri zen martxan Berragu proiektua. Duela bederatzi bat urte, Mari Mar Agosek hartu zion lekukoa arduradun lanetan Zaraguetari. Aurizperri eta Meskiritz artean dagoen mendi baten izana da Berragu. Aurizperriko liburutegiko leihotik ikusten da, eta bertako jendearentzat leku misteriotsu bat da, ipuinetan asko azaltzen dena.

Proiektuaren hasierako urteetan, Aurizperriko liburutegitik irten, eta Erroren ibarra zeharkatzen zuen Zaraguetak. Zehazki, zazpi herritan eskaintzen zuen zerbitzua, eta astean bitan joaten zen etxez etxe. Hala, egitasmoaren arrakasta ikusirik, inguruko beste eskualdeak ere hasi ziren zerbitzua eskatzen, eta denborarekin asko handitu da proiektua; besteak beste, Aezkoa, Artzibar, Luzaide eta Orreagaraino iristen da orain. Horrela sortu zen Berragu liburutegiko mankomunitatea, forma juridikoa bermatzeko. Denborarekin, indartuz joan da, eta egun, orotara, 31 herri daude proiektuan. Tamainaz handitu bada ere, liburuzainek duela bi harmarkada baino denbora gutxiago dute zerbitzua eskaintzeko. Agosek adierazi duenez, Zaraguetak hamabi ordu eskaintzen zizkion proiektuari astean, eta bi egunez ateratzen zen ibilbidea egitera. Egun, baina, Nafarroako Gobernuaren murrizketen ondorioz, lau ordu eta egun bakarra izaten du lan bera egiteko. «Aspaldiko aldarrikapena da proiekturako ordu gehiago izatea. Oso zaila da hainbeste herri hain denbora gutxian egitea; eskaera asko ditugu», adierazi du Agosek. Erabiltzaile ugari Erroibar, Artzibar eta Aezkoa ibarretara eta Auritz, Luzaide eta Arnegi herrietara iristen da egun Berragu liburutegi ibiltaria. Hilabetean behin izaten da eremu bakoitzean Agos: astean ibilbide bat egiten du. Hain zuzen, ostegun eguerdian egiten du normalean bidea. Joan aurretik, astelehenetan bisitatuko duen eskualdeko erabiltzaileei deitzen die, eskaera berriak jasotzeko eta zer liburu eraman jakiteko. Hala ere, normalean, liburu bat uzten dueneko, irakurriak itzuli eta hurrengoko eskaria egiten diote; hala, ez du deika ibili behar izaten; are gehiago, ez du izaten erabiltzaile guztiei deitzeko denborarik. «Deiak, askotan, ordua finkatzeko izaten dira, haiek jakin dezaten noiz joango naizen, eta, bestela, liburua non utz dezakedan galdetzeko», azaldu du. Horrez gain, eskolek azaltzen diote hurrengo hilabetean zer gai landuko dituzten, lotura duten liburuak eramateko. Halaber, asteartetan eskaera bereziak egiten ditu, presazkoak. Eta, zehaztu duenez, batzuetan gertatzen da eskualde bat egokitu arren beste batean eskaera ugari egotea eta plana aldatu behar izatea.

Erabiltzaileei dagokienez, Agosek adierazi du asko aldatzen direla astearen arabera. Bezeroetako asko kolektiboak dira, Pirinioetako eskolak, adibidez. Horrez gain, koronabirusarekin adinekoek zerbitzua erabiltzeari utzi diotela nabarmendu du; pandemiaren aurretik, aldiz, haiek erabiltzen duten gehien. Eskatutako liburuei erreparatuta, Agosek dio garaiaren arabera aldatzen dela, baina normalean gehienbat gertuko liburuak eskatzen dituztela. Pirinioetako gaiei buruzko liburuak edota bertako egileenak. «Nobelak dira gehien eskatzen diren liburuak», zehaztu du. Halaber, eskoletan ere asko eskatzen dituzte; hala, Berragu liburutegi ibiltariak haur liburu asko garraiatzen ditu. Bezeroaren profila aztertuz, erabiltzaile gehienak emakumeak direla argi utzi du Agosek. Bestalde, neguan eskari gehiago izaten dituela adierazi du, eskolak martxan egoteaz gain, jendeak mugitzeko arazo gehiago izaten dituelako. «Udan, gutxiago kostatzen da mugitzea, eta irakurleak liburutegira joaten dira zuzenean». Liburuzaina baino gehiago Liburutegi ibiltariarekin, erabiltzaileekin egiten diren harremanak familiartekoak direla nabarmendu du Agosek: erabiltzaileek etxeko ateak irekitzen dizkiote. Baserri barruraino sartzen da. «Niri kosta egiten zait ezetz esatea, eta denek kafea hartzera gonbidatzen naute», kontatu du. Udan, baratzeak goraino daudenean, behin baino gehiagotan etxera tomateekin ere itzuli dela aitortu du. Halaber, urruti, oso bakartuta bizi den jendearengana doanean, egun osoan ikusten duten pertsona bakarra izaten da liburuzaina, eta haientzat liburuzaina baino gehiago da: lagun edo konfidente bat. Denbora oso justuarekin aritzen bada ere, gustuko du haiekin tarte bat igarotzea. «Harreman oso berezia sortzen da, eta hori da gehien gustatzen zaidana nire lanetik». «Liburuzain guztiek eduki beharko lukete aukera hau: oso aberasgarria da», gaineratu du. Aurrez, Iruñeko liburutegietan aritu izan da lanean Agos, eta azpimarratu du Pirinioetan liburuzain izateak ez duela inolako zerikusirik hiriburuarekin. «Harremanak estuagoak dira. Pirinioetan, liburutegiak elkartzeko guneak dira, kultur jarduerak egiteko tokia. Neguan, irekita egoten den espazio bakarra izaten da ia; asko nabaritzen da erabileran».

Furgonetarekin, Nafarroako Pirinioetan ibiltzen da Mari Mar Agos, liburuak banatzen. Jagoba Manterola / Foku

Agosek aitortu du proiektuaren berri izan zuenetik beti nahi izan duela bertan lan egin: «Asko erakartzen ninduen». Aclebim liburutegi mugikorretako profesionalen elkarteko kide da Agos, eta bertako partaideei ere oso berezia egiten zaie proiektua. Espainian ohikoagoak dira bibliobusak, herri batera iritsi eta plazaren erdian liburutegia simulatzen duten autobusak. Agos, ordea, etxez etxe liburuak banatzen ibiltzen da. «Batzuetan, aitzakia da liburua edo irakurketa; jendearekin egotean datza zerbitzua», dio Aurizperriko liburuzainak. «Badut adineko bezero bat, eta behin egurra mozten eta bonbilla bat aldatzen lagundu nion», kontatu du. Harremanak oso estuak dira, eta erabiltzaileak, oso eskertuak. Volkswagen markako furgoneta txiki batekin banatzen ditu liburuak. Bibliobusak inguru honetan ezin dira maneiatu. Bestela ere, errepidean hainbat arazo suertatu izan zaizkio, gehienak elurrarekin. «Aezkoa eta Luzaidera joateko, Ibañeta pasatu beharra dago, eta, eguraldi txarra bada, ibilbidea aldatu behar izaten dut. Batzuetan, bertan behera ere utzi behar izaten dut». Furgoneta ondo prestatua dago: atzeko aldean lau kaxoi handi dauzka. Ordenagailua ere eramaten du bertan, eta mahai txiki bat, maileguak egiterakoan barra kodea pasatzeko. Nafarroako Gobernuak duela bi urte emandako diru laguntzarekin lortu dute furgoneta. Hasieran, Zaragueta eta gero Agos bere auto propioarekin aritzen ziren. Orain, furgoneta ondo seinalatua dago, eta herritarrek urrunetik sumatzen dute Berragu liburutegi ibiltaria gerturatzen.


Summary: Anton Barrutia txirrindulari ohia hil da. Errepidean nahiz ziklokrossean aritutakoa, 1950eko eta 60ko hamarkadetan zehar 52 garaipen eskuratu zituen. Gerora, KAS taldeko zuzendaria izan zen. 88 urte zituela hil da.

Euskal txirrindularitzak erreferente bat galdu du. Anton Barrutia hil da 88 urte zituela. Iurretakoa (Bizkaia) zen sortzez, eta errepideko lasterketetan nahiz ziklokrosean aritu zen. Anaia zuen Kosme Barrutia ziklista ohia.

Barrutia gazterik hasi zen txirrindularitzan, eta era guztietako bideetan zaildu zen. 1952 eta 1966 urteen artean aritu zen profesionaletan. Norbere kasa hasita, Gamma taldera egin zuen jauzi, eta KAS taldean egin zituen urterik gehienak. Bere ibilbidean 52 garaipen lortu zituen. Tartean, Espainiako Itzuliko lau etapa irabazi zituen, eta ziklokrosean Espainiako Txapeldun izan zen bi aldiz.1960ko Munduko Txapelketan laugarren izan zen.

Behin erretiroa hartuta, Barrutiak txirrindularitzari lotuta segitu zuen. 1971 eta 1978 artean KAS taldeko zuzendari izan zen. Lagintza horretan Dalmacio Langarika eta Eusebio Velez izan zituen bidelagun.


Saganen beharrik gabe

Summary: Saganen beharrik gabe. Patrick Konradek bigarren garaipena eman dio Bora taldeari Tourreko 16. etapan. Ihesaldiko ausartena eta indartsuena izan da. Aranburuk seigarren bukatu du. Ez da alderik izan faboritoen artean.

Bora taldeak ez du Peter Saganen beharrik Tourrean etapak irabazteko. Eslovakiarrak lasterketa utzi eta egun berean nagusitu zen Nils Politt, duela astebete;âeta gaur, bigarren garaipena patrikaratu du Patrick Konradek talde alemaniarrarentzat. Ausarta bezain indartsua izan da Austriako txapelduna, sasoi handia behar baita ihesaldian jo eta ke aritu, 37 kilometroren faltan bakarrik abiatu, eta helmugara 42 segundoko errentarekin iristeko. Sonny Colbrellik (Bahrain) irabazi du gainontzeko iheslarien esprinta, Michael Matthewsen (Bike Exchange) aurretik. Seigarren sailkatu da Alex Aranburu (Astana), eta hautagaiak batera iritsi dira, bukaeran izan den oldarraldiaren ostean.

Indarberrituta hasi dute etapa txirrindulariek, bezperan atseden hartu eta gero. Irten eta berehala, tropeletik eskapo egin du Kasper Asgreenek (Deceuninck), eta eguneko lehen mendatean, Col de Porten, batu egin zaizkio Michal Kwiatkowski (Ineos) eta Mattia Cattaneo (Deceuninck). Hirukotearen saiakera ezerezean gelditu da jaitsieran. Ia ziurra zen ihes egitea lortzen zutenen artean jokatuko zela etapa, eta mundu guztiak sartu nahi zuen aurrean. Kilometro askoko borrokaren ostean, beste hiru txirrindularik ireki dute tartea: Jan Bakelantsek (Wanty), Fabian Doubeyk (Total Energies) eta Cristopher Juul-Jensenek (Bike Exchange). 11 ziklistako multzo bat irten da haien atzetik; han ziren Konrad, Aranburu, Colbrelli, Matthews eta David Gaudu (Groupama).

Col de Core igo dute hurrena, eta han, aurreko hirukotearen bila irten da Konrad, bakarrik. Helmugarako 71 kilometrora harrapatu ditu. Jensen moztuta gelditu da, ezinak jota, eta atzeko multzoak oso gutxirengatik ez du lortu lasterketa burura iristea, Gauduren joari esker. Mendate gainean, begi-bistan zituzten Konrad, Bakelants eta Doubey. Maldan behera lasai asko harrapa zitzaketen, baina ihes egiten utzi diete. Geroago damutuko zitzaien Konrad orduan harrapatu ez izana.

Austriarra minutu erdiko errentarekin iritsi da Col de Portet-d'Aspetera, bi iheskideekin batera. Gainetik lau kilometrora utzi ditu atzean. Gauduk ez zuen amore eman nahi, eta indarrez irten da haren bila. Aranburu lehertu egin da frantziarrari ihardetsi nahirik, eta soilik Colbrelli izan da eusteko kapaza. 22 segundo eskasera gerturatu zaizkio Konradi, baina jaitsieran eta ordekan handitu egin du errenta Borakoak. Eutsi egin dio joari, eta erorikoak saihestu ditu bihurgune bustietan. Ondo merezitako garaipena izan da.

Faboritoek bil-bil eginda egin dute ia etapa osoa, tropelaren gerizpean. Oso amaieran mugitu dira, helmugatik 8 kilometrora zegeon laugarren mailako koska batean. Guillaume Martinek (Cofidis) piztu du sua, eta tentsioa mantendu Wout van Aertek (Jumbo Visma). Etena izan da tropelean, baina faborito guztiak aurrean ziren. Batera iritsi dira helmugara, Richard Carapaz (Ineos) buru.

Oilarren arteko lehia handia espero da biharko etaparako. Hiru mendate gogor kateatuko dituzte azken kilometroetan:âlehen mailako Peyresorude eta Val Louron-Azet, eta bukaerako Portet, maila berezikoa, hamasei kilometro eta %8,6ko pendizarekin. Ikusteko dago nori igoko zaion gandorra, eta nori jaitsi. Oraintxe, tente du Tadej Pogacarrek (UAE) alde handiz baitago lider: 5.18ra du Rigobertu Uran (Education First), 5.32ra Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) eta 5.33ra Carapaz. Pello Bilbaok (Bahrain) hamargarren postuan helduko dio azken txanpari, 10.59ko galerarekin. Zail du postu gehiago aurreratzea.