Summary: Gipuzkoak kamioiei bidesariak kobratzeari utziko dio ostegunean. N-1 eta A-15 autobideak doakoak izango dira kobratze sistema berria indarrean sartu arte, 2023aren hasierara arte.

Ostegunetik aurrera, Gipuzkoako Foru Aldundiak ez die bidesaririk kobratuko N-1 eta A-15 errepideak zeharkatzen dituzten ibilgailu astunei, eta hala izango da 2023aren hasierara arte, araudi berria indarrean sartu eta horrekin loturiko azpiegitura berri guztia jarri arte. Denbora horretan diputazioak ez du jasoko bidesari horien bidez bildutakoa; azken lau urteetan, 20 milioi euro inguru bildu ditu.

EAEko Auzitegi Nagusiak maiatzean indargabetu zuen bidesariak kobratzeko modua egiten zuen foru araua, eta, Espainiako Auzitegi Gorenak diputazioaren helegiteak atzera bota ondoren, epaia irmoa da atzotik. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du diskriminatzailea dela bidesarien sistema hori, soilik lurraldea alderik alde zeharkatzen duten kamioilariei eragiten dielako, Gipuzkoan bakarrik aritzen direnen mesedetan. Foru aldundiak atzo jaso zuen epaia betetzeko agindua edo probidentzia —maiatzetik horren zain omen zegoen indarrean jartzeko—, eta Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean argitaratzearekin batera sartuko da indarrean, asteazkenetik ostegunerako gauerdian. Aldundiak, dena den, ez dio uko egingo errepide horiek erabiltzeagatik kobratzeari. Beste arau bat egin du, hirugarrena duela lau urte ezarri zuenetik. Araudi berria urte amaieran onartzea espero du, eta orduan lizitatuko ditu horrek dakartzan azpiegitura ugariak —25 milioiko kostua izango du—; kalkulatzen du kamioiak 2022aren amaieran edo 2023aren hasieran hasiko direla berriz ordaintzen. Kasu horretan, N-1 eta A-15 autobideetako edozein zati erabiltzeagatik pagatu beharko dute. Azken lau urteetan 19 kilometrorengatik ordaindu dute soilik. Auzitegiak aipatutako diskriminazioa saihesteko hartu du erabaki hori aldundiak. Aurreikusten du araudi berriarekin orain halako hiru bilduko duela: 31 milioi euro inguru urtean.

Orain arte kobratutakoa

Araudi berria ere ez da garraiolarien gustukoa izan, uste baitute oraindik ere diskriminatuta daudela, gainerako erabiltzaileek ez dutelako ordaintzen. Horrez gain, eskatu dute baliogabetutako bidesariengatik ordaindutako dirua itzultzeko. Fedanismer elkarteak kalkulatu du aldundiak hamabost milioi euro itzuli behar dizkiela kamioilariei.

Aldundiak berretsi du orain arte kobratutakoa legezkoa dela, EAEko Auzitegi Nagusiak ez duelako aurkakorik ebatzi, eta baztertu egin du diru hori ofizioz itzultzea. Diputazioak gogorarazi du Bidegin «erreklamazio indibiduala» aurkez dezaketela dirua itzuli behar dietela uste duten kamioilariek. Horretarako, elkarteek inprimakiak prestatu dituzte beren webguneetan. Aldundiko bozeramaile Eider Mendozak esan du erreklamazio batzuk jaso dituztela, baina «oso gutxi» direla.

Gero eta gehiago dira erabilera handiko errepideetan kamioiei ordainsariak ezartzea erabaki duten administrazioak. Gainerako euskal lurraldeak ere horretan ari dira, eta Europako herrialde ugaritan jarriak dituzte jada.

Espainian, aztertzen

Espainiako Gobernuak ere asmoa du ordainpeko errepideen sarea handitzeko. Gaur hizpide izan du beste behin, baina ez du zehaztasunik eman: kamioientzat soilik izango ote den ala erabiltzaile guztientzat. Azpiegituretako idazkari nagusi Sergio Vazquezek kamioien eta autoen jabe guztiei urteko tasa bat ezartzeko aukera aipatu du; Raquel Sanchez Garraio ministroak, berriz, bidesarien sistema bat. Nolanahi ere, biek azpimarratu dute Espainiako errepideak «salbuespena» direla Europan, 27 estatu kideetatik 24k dituztelako halako sistemak, eta beharrezkoa dela «eztabaida zintzo bat». Espainian autobide gehien-gehienak doakoak dira, eta horien mantentzeaz estatua arduratzen da.

Hego Euskal Herrian, berriz, oso bestelakoa da egoera. Bertako administrazioen eskumena da errepideak erabiltzeagatik kobratu ala ez erabakitzea, eta horretarako zein sistema jarri zehaztea. Orain arte bidesarien alde egin dute. Gaur egun, erabilera handiko autobideen %70 inguru dira ordainpekoak, eta kopuru hori gehiago zabaltzeko egitasmoak dituzte erakundeek; oraingoz, karga astunak dituzten kamioiek soilik ordaindu beharko lukete.

Euskal erakundeek errepideen jabetza izanda ere, Madrilen erabakiak izan dezake eraginik. Ibilgailuen jabe guztiei urteroko tasa bat ezarriko balie, tasa eta bidesariak, biak, ordaindu beharko lituzkete Hego Euskal Herriko herritarrek bertako eta Espainiako errepideak erabiltzeagatik, eta gauza bera Hegoaldeko errepideak erabiltzen dituzten kanpoko gidariek.


Summary: Emakume bat espetxeratu dute gizonezko bikotekidea hiltzea egotzita. Joan den ostegunean hil zuen, labankadaz, lagun baten etxean zeudela. Emakumea akusaziopean ezarri du Baionako prokuradoreak, eta presondegian sartu dute behin-behinean. Emakumeen aurkako bortizkeriagatik zigortua izan zen gizona joan den abuztuan.

34 urteko emakume bat atxilotu zuten joan den ostegunean, Angelun (Lapurdi), bere 43 urteko gizonezko bikotekidea labanaz zauritu eta hiltzeagatik, Sud Ouest egunkariak jakinarazi duenez. Baionako prokuradoreak akusaziopean ezarri du «nahitara eragindako heriotza» leporatuta, eta behin-behinean preso sartu dute. Gizonezkoa zigortu egin zuten abuztuan emakumeen aurkako bortizkeriagatik, eta hura ikusteko debekua zuen.

Bien ezagun baten etxean aterpetzen zen bikotea, baina ostegunean ez zegoen bertan. Gizonezkoa labankadaz zauritu ondotik, auzokoak abisatu zituen emakumeak, baina larrialdi zerbitzuak iritsi zirenerako beranduegi zen, eta ez zuten suspertzea lortu. Hasieran bere buruaz beste egin zuela erran bazuen ere, galdeketetan labankada berak eman ziola aitortu zuen. Larunbatean, preso sartzea erabaki zuen Baionako prokuradoreak.

Lehenago ere izana zuen arazorik bikoteak, joan den abuztuan Baionako epaitegian epaitu eta zigortu baitzuten gizonezkoa, emakumeen kontrako indarkeriagatik. Hura ikusteko debekua eman zioten, baina ordutik behin baino gehiagotan elkartu dira berriz, eta Sud Ouest-en arabera, elkarrekin bizi ziren biak.

Ipar Euskal Herriko Itaiak gogor salatu du «emakumeak jasan behar izan duen egoera eta puntu horretaraino iritsi behar izana», eta azpimarratu du Angelun jazotakoa, hain zuzen, «instituzio burgesek emakume langileak babesteko duten gaitasun faltaren» erakusle dela.


Summary: Espetxe politikaren aldaketa «sendotzeko», manifestaziora deitu du Sarek larunbaterako. ETAk jardun armatua eten zueneko hamargarren urteurrenaren bezperan, eskubide urraketa guztiei irenbidea emateko eskatu du plataformak. Manifestazioa 17:00etan aterako da, Antiguako tuneletik. Baieztatu du, besteak beste, Kataluniako preso politikoen ordezkaritza bat egongo dela, eta Gatibuk emanaldia egingo duela amaieran.

Sare plataformak agerraldia egin du gaur goizean Donostian, ETAk jardun armatua eten zueneko hamargarren urteurrenaren bezperan. Bertan, espetxe politikaren aldaketa «sendotzeko premia» nabarmendu du, eta eskubide urraketa guztiei irtenbidea emateko eskatu; espetxe politikarekin eta biktima guztien aitortzarekin lotutakoei. Adierazi duenez, egoera «ezin da gehiago luzatu»: «Bizikidetza lortzeko ezinbestekoa da konfrontazioz eta sufrimenduz lotutako kapitulu hau ixtea». Eskubide urraketak amaitzeko, manifestaziorako deia egin du larunbaterako, eta, herritarrez gain, eragileei ere parte hartzeko deia egin die.

Sareren arabera, hamar urte hauetan «aukera paregabea» zabaldu da bizikidetzan eta bakean «aurrera egiteko», baita pertsona guztien sufrimendu eta giza eskubideekiko errespetuan «aurrera egiteko» ere. Baina azaldu du «aurrerapen batzuk» egon diren arren aukera hori «erdizka aprobetxatu» dela; besteak beste, «inork» ez zuelako espero gaur egun ere euskal presoek bizi duten eskubideen urraketaren aurka «konponbide justurik» ez egotea. Horrekin batera, Sarek eskerrak eman dizkie urte hauetan «modu arduratsuan eta ahalegin handia eginez» aurrerapauso bat emateko aukera «aprobetxatu» duten guztiei.

Plataformaren ustez, ETAren ekinbidearen amaierak «salbuespen legediaren amaiera» ekarri behar zuen, baina «urruntzeari eutsi egin zaio»: 104 preso daude Euskal Herritik kanpoko espetxeetan, «etxetik batez beste 250 eta 600 km arteko distantziara». Preso horien senideek egin behar dituzten bidaia luzeez gain, salbuespeneko espetxe politika «eragin negatiboa» duen beste arlo batzuetan ere aplikatzen da: hamar preso daude espetxeko hirugarren graduan, eta 70 preso inguru egon beharko lirateke egoera horretan; presoen %90ek espetxeko baimena hartzeko eskubidea dute, baina «ez zaie baimenik ematen», eta Auzitegi Nazionalak ezartzen duen «blokeoa» jasaten ari dira. Horregatik, egoera horren aurka eta gainerako kasu guztietan «justizia eta bihozberatasuna» eskatu ditu Sarek.

Plataformako bozeramaileek adierazi dute Sarek «oso modu baikorrean» hartu dituela Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak eta Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak atzo Aieten eginiko adierazpenak. Bego Atxa bozeramaileak Sareren «aitorpen eta babes osoa» adierazi die ezker abertzaleak egindako adierazpenei; «zubiak eraikitzen jarraitzeko aurrerapausoak» baitira. Gaineratu du «ondo» legokeela «gainontzeko indarkeriari babesa eman diotenek» ere horrelako aldarrikapenak egitea. Joseba Azkarraga bozeramaileak ere adierazi du atzo esandakoa bizikidetza lortzeko «pauso garrantzitsua» izan dela.

Agerraldian, gainera, larunbatean Donostian egingo den euskal presoen eskubideen aldeko manifestaziora joateko deia egin diete herritarrei eta herriko ordezkari sindikal, politiko eta sozialei. Manifestazioa 17:00etan aterako da, Antiguako tuneletik, eta Bulebarrean amaituko da. Plataformak baieztatu du, besteak beste, Kataluniako preso politiko ohien ordezkaritza bat egongo dela, eta Gatibuk emanaldia egingo duela amaieran.


Summary: «Garrantzi handia» aitortu dio Zapaterok Urriaren 18ko Adierazpenari. «Esana dago: ez zuen gertatu behar», adierazi du Espainiako gobernuburu ohiak, ETAren amaieraren harira PSEk eginiko ekitaldian

«Transzendentzia handikoa». Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente ohiak horrela definitu du atzo Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak eta Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak ETAren biktimen oinazea aitortzeaz eginiko adierazpena. Rodriguez Zapateroren iritziz, adierazpenean jasotako hitzak «nahikoa adierazgarriak» dira, eta «demokraziaren eskuzabaltasunaren alde» mintzatu da.

Gernika-Lumon (Bizkaia) izan da Rodriguez Zapatero, batzar etxean, ETAren jarduera armatuaren hamargarren urteurrenaren harira PSE-EEk prestatutako ekitaldi batean. Bertan hartu du hitza Rodriguez Zapaterok, Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiarekin eta Patxi Lopez Jaurlaritzako lehendakari ohiarekin batera eta hainbat ordezkari eta hautetsi sozialistaren begiradapean.

ETAren amaierako prozesuan PSOEk eta PSE-EEk jokatutako rola goraipatzeko eta erakunde armatua zenaren biktimak gogoan izateko ekitaldia izan da Gernikakoa, eta, zuzenean aipatu gabe, Rodriguez Zapaterok aipagai izan ditu ezker independentistak biktimen oinazearen aitortzaren inguruan esandakoak: «Hamar urte hauek eta egun hauek transzendentzia berezia dute Euskadirentzat eta Espainiarentzat. Esana dago: ez zuen gertatu behar. Mina ez da joango, baina hobeto arnasten dugu. Historia ezin da aldatu, baina etorkizuna bai». Ondoren prentsari eginiko adierazpenetan aipatu du Zapaterok «transzendentzia handia».

Hitzaldian, ordea, nagusi izan dira biktimekiko aipamenak: «Gure bihotzetan iraungo du biktima guztiekiko eta senideekiko oroimenak, aitortzak, gertutasunak, jasandako min bidegabearengatik. Biktima guztiak, guztiak, gure anai-arreba gisa sentitzen ditugu. Haien memoriak iraungo du. Aitortza obligazio moral bat da; ez dago gizarte duinik oroitzen eta aitortzen ez dituena bizia modu bidegabean galdu zutenak».

«Biktima guztiak, den-denak, baldintza guztietakoak, gure sentitzen ditugu», gaineratu du Zapaterok. Aurrerantzean «prozesua azkartzea» espero duela gaineratu du, eta eskuzabaltasuna aipatu du. «Gizarteak abiada azkarrean egin du aurrera, eta baliteke datozen hamar urteetan erritmoa azkartzea. Ez da ahaztu behar; bakarrik gorrotoa ahaztu behar da».

Lopezek ere hizpide izan du adierazpena: «Lehen aldiz aitortu dute ETAren biktima guztien oinazea. Euren iraganaren nolabaiteko osoko zuzenketa bat da: [ETA] taldearen babesle izan zirela». Halere, Espainiako eskuinari zuzendu dizkio kritikak: «Espero genuena entzun dugu: erabateko ukazioa. Esaten digute ETAk bizirik jarraitzen duela; hori tamalgarria da. Terrorismoa darabilte berriro sozialistei eraso egiteko».

«Egia bakarra»

Gordinago hitz egin dute Mendiak eta Lopezek, besteak beste, «egia bakarra» babestuta. «Politikak negoziatu ditzakegu, hori egin behar dugu, baina ez dugu egia negoziatuko: hemen ezberdin pentsatzen zuena hil zen», esan du Mendiak. Eta gisa berean Lopez: «Tentazioa dago ETAren amaiera berrirakurtzeko, nork bere diskurtsora egokitzeko. Parte hartu ez zuten lasterketetan dominak jartzeko; are, ETAren amaiera eureganatzeko. Beti daude kontakizunari buruzko batailak, baina egia bakarra dago: horretan, hiltzaileak ez dio hiltzaile izateari uzten, ezta biktimak biktima izateari uzten ere. Horregatik, oso argi daukagu nork ezin duen idatzi kontakizuna». Kontakizun horretan, Mendiak «bakearen presidentea eta lehendakaria» izendatu zituen Zapatero eta Lopez.

Mendiak ETAren desagertzea eta Gernikako Estatutua lotu ditu: «Haien ondarea heriotza da; gurea, estatutua eta askatasuna». Haren hitzetan, «desiragarria» litzateke estatutu «modernoago» bat izatea, «baina errealitatea da haren aurkako jazarpenak galarazi duela hori». Behin ETAren indarkeria igarota, Mendiak nabarmendu du sozialistek «pluraltasuna» defendatzen dutela eta estatutuak «guztiok aterpetzen gaituen aterki bat» izan behar duela.

Ekitaldia amaitu eta gero hitz egin du Jesus Egiguren PSE-EEko presidente ohiak ere. Azaldu du Otegiren eta Rodriguezen adierazpenak garrantzi «izugarria» daukala eta euskal politikagintza «pixka bat aldatuko» dela adierazpen horren ondoren.

Espainiako Gobernuak ere balorazioa egin du Otegik eta Rodriguezek irakurritako adierazpenaren inguruan. Isabel Rodriguez bozeramaileak esan du «pausoa» ez dela «nahikoa», eta galdegin du biktimei «barkamena» eskatzeko eta «hitzetatik ekintzetara» igarotzeko; besteak beste, ETAren jarduera gaitzetsita. Zehazki, Rodriguezek azaldu du keinua «ondo» dagoela baina «askoz harago» joan behar dela, esaterako, presoei harrerak eginda biktimak ez «birbiktimizatzeko».

Joan zen astean, ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri eta hamar urtera, albistearen berri izan zuen eguna gogoan izan du Zapaterok Radio Euskadin: «Moncloan gehien hunkitu nintzen eguna».

Uztailean, Zapaterori eginiko elkarrizketa luze bat argitaratu zuen BERRIAk. Horretan, besteak beste, ETArekiko negoziazioen inguruan mintzatu zen: «Oslora joanda, bi urtean egin zitekeen ETAren amaiera».


Summary: Esportazioak hazten ari dira, baina ez dira 2019ko mailara iritsi. Abuztura arte, Hego Euskal Herriko enpresen esportazioak %21,5 handitu dira, eta inportazioak, berriz, %27,7.

2020ak ekarritako geldialdiaren ondoren, berriro abiada hartu du kanpo merkataritzak. Hego Euskal Herriko enpresek 22.656 milioi euroren ondasunak esportatu zituzten urtarriletik abuztura, iaz tarte horretan baino 4.016 gehiago (+%21,5).

Inportazioak nabarmen gutxiago dira (18.573 milioi euro), baina askoz gehiago handitu dira azken urtean: 3.600 milioi, hain zuzen ere (+%27,7).

Aurtengo hazkundeak ez du erabat konpentsatu iaz galdutakoa. Orain arte, esportazioak 2019koak baino %3 txikiagoak dira, eta inportazioak, berriz, %2,5 txikiagoak.

Ohikoa den bezala, ekipamendu ondasunak dira gehien esportatzen diren gaiak, %34, hain zuzen ere. Batezbestekotik behera hazi dira, ordea, %11 baizik ez. Haien ondoren, autoak esportatzen dira gehien (+%22,5), eta %27,6 handitu dira azken urtean.

Azken hilabeteetan hazkunde ekonomikoaren moteltze bat antzematen ari den arren, abuztua ez da txarra izan merkataritzarentzat: %24,3 handitu dira esportazioak, eta %43,4 inportazioak.


Summary: Eusko Jaurlaritza: «Gizartea norabide onean doa». Su-etenaren 10. urteurrena dela medio, adierazpen instituzional bat plazaratu du Jaurlaritzak, iraganera, orainera eta etorkizunera begira.

ETAren behin betiko su-etenaren hamargarren urteurrenaren harira, adierazpen instituzional bat argitaratu du Eusko Jaurlaritzak, «euskal gizartearen gehiengo handi baten sentimendua» ordezkatuz. Hiru gogoeta plazaratu ditu, iraganari, azken hamar urteetako bilakaerari eta etorkizunari begirakoak. Bingen Zupiria bozeramailearen esanetan, testua «ikuspegi itxaropentsu eta konprometitu baten» erakusle da, «oinarri demokratiko partekatuetan» etorkizun baten alde egiten duelako.

«Atzera begira», «zentzugabetzat» jo du Jaurlaritzak ETAren «jarduera terrorista», eta hura «gaitzesten eta salatzen» duela nabarmendu: «Berrogeitaka urtez iraun zuen indarkeriazko jarduna ezagutu dugun eskubide eta askatasunen urraketarik larriena izan zen». Horren ondorio dira «ETAK utzi zituen 854 hildakoak eta zauritutako, bahitutako, mehatxatutako, eta estortsionatutako milaka pertsonak», azaldu du Zupiriak Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.

Hartara, su-etenetik gaurdainoko epea «baikorra» izan dela azaldu du, «gizarte gisa norabide onean» emaniko «pauso sendo eta erabakiorren» ondorio dena. Prozesu horretan, «biktimen aitortza», «erakundeena, gizartearena eta morala», lehen pauso bat dela uste du Jaurlaritzak. «Biktima guztiena», nabarmendu du adierazpenean: «Bai ETAren biktimena eta bai eskubideen urraketa guztien biktima izan diren guztiena». Izan ere, Zupiriaren esanetan, bizikidetza bada helburua, ezin da inor atzean utzi. Hori kontuan izanik, etorkizuna eraikitzeko memoriak duen garrantzia azpimarratu du.

«Itxaropenez eta konpromisoz betetako» gogoeta batean, «printzipio eta balio demokratikoetan oinarrituriko» etorkizun baten aldeko apustua egin du. Printzipio horiek «pertsonaren duintasuna, giza eskubideen errespetua eta berme eraginkorra, indarkeriarik eza, errespetua, elkarrizketa, aniztasuna eta pluraltasuna» dira, Eusko Jaurlaritzak azaldu duenez: «Bat gatoz denok bizikidetza indartzeko eta hobetzeko printzipioak direla, eta bizikidetza da bidea».


Summary: Zumaiako mugimendu feministak sexu eraso bat salatu du. Nafarroako Probintzia Auzitegiak hiru urte eta sei hilabeteko kartzela zigorra jarri dio gizon bati, bikotekide ohiari aizto batekin mehatxu egiteagatik.

Zumaiako (Gipuzkoa) mugimendu feministak jakinarazi duenez, herrian sexu eraso bat gertatu zen larunbatean. Baleike hedabidearen arabera, ohar bidez azaldu dute taberna batean gertatu zela erasoa. Erasoa jasan zuen emakumeak gizonari esan zion inguruko emakumeak deseroso sentiarazten ari zela, «emakumeengandik gertu jarriz, enbarazu egiten ari zela esaten ziotenei begirada eta jarrera desafiatzailarekin erantzunez, eta, kasu batzuetan, emakumeen gorputzari buruzko bere iritziak botaz».

Oharrean jaso dutenez, bakean uzteko eskatu zion emakumeak, eta gizonak «modu larderiatsuan, jarrera oldarkorrez eta inpunitate sentimendu osoarekin» erantzun zuen. Orduan, adierazi dutenez, emakumeari galtzak jaitsi, eta ukituak egin zizkion taberna erdian. Emakumeak erasoari erantzun zion, eta gizona kalera bota zuten. Emakumeak salaketa jarri zuen Ertzaintzan. Erasoa arbuiatzeko asmoz, mugimendu feministak manifestazioa antolatu du biharko, Zumaiako Beheko plazatik abiatuta, 19:30ean.

Hiru urte eta sei hilabeteko zigorra

Nafarroako Probintzia Auzitegiak hiru urteko eta sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio gizon bati, bikotekide ohiari aizto batekin heriotza mehatxuak egiteagatik. Gainera, ezingo da harengana gerturatu lau urtean, ezta emakumearekin komunikatu ere. Defentsak, biktimak eta fiskalak zigorraren inguruko akordioa lortu dute.

Gizona taberna batera joan zen 2020ko otsailaren 8an, eta konturatu zen bikotekide ohia bertan zegoela. Debekatuta zeukan biktimarengana gerturatzea edo harekin komunikatzea, baina bertan geratu zen. Biek elkarrizketa bat izan zuten, baina banatu egin ziren gero. Emakumea beste pertsona batekin atera zen tabernatik, eta itzuli zenean irainka hasi zitzaion gizona. Liskar bat izan zuten, eta beste pertsona batek banatu behar izan zituen. Gizonak aizto bat zeramala konturatu zen herritar hori; tabernatik aterarazi zuen, eta handik 150 metrora zegoen zuhaitz batean utzi zuen aiztoa pertsona horrek. Berriz tabernara itzuli zen erasotzailea, emakumea iraintzen hasi zen, eta hil egingo zuela esan zion. Ondoren, zuhaitzera joan zen, handik aiztoa hartu, eta emakumeari esan zion lepoa moztuko ziola. Bertan zeuden herritarrek geldiarazi egin zuten.


Summary: Servini epailearen autoa «pauso garrantzitsua» dela nabarmendu du abokatu taldeak. Rodolfo Martin Villa Barne ministro ohia epaitzeko aukera lehen aldiz antzeman dute, nahiz eta oraindik bide luzea geratzen den. Argentinako abokatu taldeak ohartarazi du Martin Villaren defentsak «dena bertan behera uzteko ahalegina» egingo duela

«Espainiako demokrazia ispilu baten aurrean jarri du». Maria Servini epaile argentinarrak asteburuan ia mila orriko autoan Rodolfo Martin Villa Barne ministro ohia auzipetzeko autoa kaleratu zuen, eta hura «urrats garrantzitsutzat» jo du kereila bultzatzen ari diren abokatu taldeak. Oraindik bide luzea geratzen bada ere, Eduardo Fachal abokatu argentinarrak azpimarratu du Martin Villa epaitzeko aukera lehen aldiz antzeman dutela. «Ipar hori jada ikus dezakegu, nahiz eta ez den gertu dagoen helmuga bat».

Zoom bidez egindako prentsaurrekoan, Argentinako talde juridikoak autoaren irakurketa egin du. Halaber, Ceaqua Argentinako kereila babesteko koordinakundeko abokatu Jacinto Larak ere bere azalpenak eman ditu, eta balorazioa egin dute kereila bultzatu duten biktima taldeek: Andoni Txasko Martxoak 3 elkarteko kidea, Fermin Rodriguez 78ko Sanferminak Gogoan taldeko kidea, Lucila Arago Ceaquako kidea eta Manuel Ruiz Comuna elkarteko kidea.

2010etik, gizateriaren aurkako krimenen testuinguruan, frankismoarekin lotutako instrukzioa darama Servini epaileak, eta, horien artean, Francisco Franco diktadorea hil ondorengo hilketak ere ikertzen ari da. Asteburuan kaleratutako auto luzean, Servinik Martin Villari leporatzen dio lau homizidio larriren arduradun dela: 1976ko martxoaren 3ko sarraskian Polizia Armatuak eraildako hiru langilerena —Pedro Maria Martínez Ocio, Romualdo Barroso eta Francisco Aznar— , bai eta 1978ko uztailaren 8an Iruñean polizia armatuek tiroz hildako German Rodriguezena ere.

Eduardo Fachalen arabera, autoan Servinik frogatutzat ematen du Espainiako Estatuak biztanleria zibilaren aurkako plan kriminal bat antolatu zuela. Diktadorea hil ondorengo urteetan ere, «egitura frankistaren kontrolpean izan zen trantsizioa». Iazko irailean egindako deklarazioan, Martin Villak arrazoitu zuen gertaera haiek «akatsak» izan zirela, giza eskubideen aurka jardundako polizia batzuen gehiegikeriak izan zirela, eta halakorik ez gertatzeko lan egin zuela.

Alabaina, Fachalen arabera, autoan Servinik dio Martin Villak gertaeren nagusitasun funtzionala zuela; hots, «delituak egiteko botere aparatuak erabili zituen». Garai hartan antolatzen ziren manifestazioetan hildakoak izaten ziren, «segurtasun indarrek berdin jokatzen zutelako», eta, horregatik, Martin Villak ezin du esan ez zekienik. «Delituak egon zirela jakinaren gainean egonik, ezin du bere ardura penala saihestu», azaldu du Fuchalek, autoan oinarrituta. Martxoaren 3ko gertaeretan, adibidez, sarraski hura egin zuten poliziak beste toki batzuetatik ekarri zituen, eta Gasteizen zabaldu, eta haren guztiaren berri bazekien, Fuchalen arabera. Agerian utzi zuen hori garai hartan komunikabideei egindako adierazpenetan. «Esan zuen eskarmentu gisa balio behar zuela hark, egonezin sozialak eta subertsioak jarrai ez zezaten».

Kasu gehiago sartzeko aukera

Abokatuen arabera, auzibideak orain arte izan dituen traba guztien jakitun, eta kontuan izanik defentsak auzia baliogabetzea nahi duela, Servinik zuhur jokatu nahi izan du. Auzipetze prozesuan lau hilketa horiek aipatu arren, atea irekita utzi du kasu gehiago gehitzeko, froga gehiago izanez gero: Gasteizko Martxoaren 3 sarraskietan egun batzuk geroago hil ziren Jose Castillo eta Bienvenido Peredaren kasua, 1977ko maiatzaren 12an Errenterian Guardia Zibilak hildako Rafael Gomezen kasua eta handik bi egunera Iruñean Polizia Armatuak eraildako Jose Luis Canorena; Bilbon hildako Francisco Javier Nuñezena; 1976ko irailaren 8an Hondarribian manifestazio baten ostean hildako Jesus Mari Zabalarena edo Sarturtzin hildako Norma Mentxakarena.

«Aurrean erronka handi bat dugu delitu gehiagoren ondorioz auzipetua izan dadin», azaldu du Fuchalek. Bere esanetan, auzibide honetan ikusirik Espainiako Gobernuak zein estatuko beste erakundeek ez dutela inongo laguntzarik eman, auzia bultzatu duten taldeei dagokie froga eta testigantza gehiago biltzeko ardura. «Auzia atzeratuko duen urratsik ez dugu egingo, baina orain arte egindakoa sendotzen lagunduko duten pausoak emango ditugu». Hala, martxoaren 3ko gertaeretan zein 1978ko sanferminetan, aurrera jarraitzeko baliagarri izan daitezkeen ekarpenak eta testigantzak eskatu dituzte.

Arerio gogorra aurrean

«Partida hori ez dugu bakarrik jokatzen, eta aurrean aurkari boteretsua dugu». Julieta Bandiralli abokatu argentinarrak gogoratu du Martin Villaren abokatu taldeak autoa aztertuko duela, eta espero dute auzia are gehiago atzeratuko duten neurriak hartzeko eskatuko duela. Hala ere, eurek lan egingo dute Servinik autoan agindutako behin-behineko espetxeratzea bete dadin, eta, hori posible ez bada, 9,5 milioi balioren ondasunak bahitu diezazkioten.

Jacinto Lara abokatuak gogora ekarri du auzi honek guztiak ondorioak dituela gaur egun, eta hainbestetan laudatua den trantsizioa «kolokan» jartzen duela. Frankismoak errepresaliatutako familiek Argentinara jo behar izan zuten Espainiako justizia sistemak zein erakundeek ez dietelako eman egia, justizia eta erreparazioa izateko aukerarik. Horregatik, Lararen arabera, Servinik «ispiluaren aurrean» jarri du egungo demokrazia. Larak azpimarratu du azken urteetan fiskaltzak agindua izan duela gertaerak argitzeko, Argentinatik zetozen eskaerei ezezkoa emateko, eta, hori ikusirik, beto hori kendu eta «Argentinako eskaera horiek betetzeko» exijitu du.

Espainiako Gobernuari, berriz, eskatu dio ez jartzeko oztoporik Argentinako justiziak galdegindako informazioari ere: «Auzibidearen tramitazioan, urrats handia da autoa, baina Espainiako Estatuari lankidetzarako deia egiten dio bete-betean, orain arte ez baitu halakorik egin».


Summary: Eusko Jaurlaritzak mugikortasuna, datuak eta terapiak lehenetsi ditu. Nadia Calviño ministroak lehentasunezko hiru proiektu hautatzeko eskatu zien erkidegoei, eta Eusko Jaurlaritzak mugikortasun berria, trantsizio digitala eta osasun terapia aurreratuak lehenetsi ditu. 1.854 milioi euroko inbertsioa aurreikusi da haientzat, eta 648 milioi Europako funtsetatik lortu nahi dira.

Mugikortasuna, datuak eta terapia aurreratuak. Ardatz horietan oinarritutako hiru proiektu zabal aurkeztuko ditu Eusko Jaurlaritzak Madrilen, Europako funtsetatik 648 milioi euro erakartzeko asmoz, eta Espainiako Ekonomia ministro eta presidenteorde Nadia Calviñoren eskariari erantzunez. Hiru proiektu estrategikoetarako 1.854 milioi euroko inbertsioak aurreikusten ditu Jaurlaritzak.

Espainiako Gobernuak hainbat bide ditu zabalik Europako funtsak banatzeko, eta orain gutxi eskualde mailako proiektuentzako nolabaiteko beste leihatila bat zabaldu zuen Calviñok, erkidegoei gutuna bidali zienean bakoitzari eskatuz hiru proiektu estrategiko hautatzeko, traktoreak izan daitezkeenak haien lurraldeko ekonomiarentzat.

Berez, Eusko Jaurlaritzak eskualde mailako proiektu estrategikoak (bederatzi egitasmo) jada zehaztuta dauzka Next Euskadi programan. Baina orain, Calviñori aurkezteko nolabaiteko aukeraketa bat egin du, neurri handi batean birdefinizio bat. Arantxa Tapia Ekonomia Garapeneko sailburuak hori azaldu du gaur Gobernu Kontseilu osteko agerraldian. «Ez dira proiektu berriak», zehaztu du; «jada bazeuden Euskadi Next programan. Egin dugun bakarra haiek berriz biltzea izan da, integratzea. Eta saiatu gara koherentzia pixka bat ematen ekimenei, kontuan izanda haiek enplegua eta enpresa sortzeko duten trakzio ahalmena».

Sailburuak azpimarratu duenez, aukeraketa horrek ez du esan nahi Euskadi Nexteko beste proiektuak ez direnik garatuko edota Europako funtsik ez dutenik izango. «Lan egingo dugu guztiak aurrera eraman daitezen, bai ekimen publikoarekin, bai ekimen publiko-pribatuarekin; Next Generationeko deialdi guztietara aurkeztuko dira, eta izango dute Jaurlaritzaren eta aldundien finantzaketa propioa, eta baita oso beharrezkoa izango den finantzaketa pribatua ere».

Calviñori aurkeztuko dizkioten hiru proiektuek Europako funtsik jasoko duten ala ez eta jasotzekotan zenbat diru lor dezaketen noiz jakingo den galdetuta, Arantxa Tapiak erantzun du ez dakiela. «Datarik ez dakigu, baina, kontuan izanda Europatik datozen baliabide horiek jada jasota daudela Estatuko Aurrekontu Orokorretan, espero dugu urtea bukatu aurretik seinaleren bat izatea». Sailburuak gaineratu du orain arte egindako bilera eta harremanetan proiektuok harrera «oso positiboa» izan dutela Madrilen.

Hiru proiektuak

Calviñori erantzunez Eusko Jaurlaritzak aurkeztuko dituen hiru proiektuak:

Basque Mobility: 750 milioi euroko inbertsioarekin, proiektu estrategiko honen helburua euskal industria mugikortasun berri, autonomo, konektatu eta jasangarrian kokatzea da, bi ikuspegi landuz. Batetik, digitalizazioa eta mugikortasun konektatu eta autonomoa garatzea da asmoa, BasqueCCAM LABen koordinaziopean. Hor, garapen industrialez gain, mugikortasun berriari lotutako produktu eta zerbitzuak probatu eta balioztatzeko moduak landu nahi dira. Horretan, gainera, lurralde bakoitzak, espezializazio bat eskain dezake: Gipuzkoako errepide sarea, adibidez, mugaz gaindiko mugikortasuna lantzeko laborategi egokia izan daiteke; Bizkaiak, berriz, jada abian duen simulazio sistema hobetu dezake, 5Gn oinarritutako teknologiekin.

Mugikortasuna eta jasangarritasuna lotuta, berriz, erkidegoaren proiektu izarretako bat barneratzen da Madrilen aurkezteko proiektu estrategiko honetan: bigarren belaunaldiko bateriak egiteko Basquevolt gigafaktoria.

Datuaren ekosistema: Trantsizio digitalaren inguruko egitasmo nagusiak bildu ditu Jaurlaritzak proiektu estrategiko honetan, eta haietarako 405 milioi euroko inbertsioa aurreikusten du. Hemen doaz Industriarako Adimen Artifizialeko Europako Zentroaren egitasmoa (165 milioi euro); Data Center (117 milioi euro), industria zibersegurtasuneko zentroen garapena (49 milioi euro), eta konputazio kuantikoaren potentzialtasuna lantzeko asmoak (74 milioi euro).

Basque Advanced Therapies: 462 milioi euroko inbertsioarekin, proiektu estrategiko honetan lau egitasmo doaz zerrendatuta, terapia aurreratuen ingurukoak guztiak. Batetik, asmoa dago genetika eta biomedikuntzako laborategien azpiegitura handitzeko, terapia pertsonalizatuen ingurukoak lantzeko. Bestetik, Osasunberri proiektua dago, COVID-19aren pandemia eta etorkizuneko pandemiak kudeatzeko diagnostiko soluzioak eta terapiak bilatzen dituen proiektu integrala. Osasunberri partzuergo gisa antolatu da, eta Nafarroako Gobernuak ere parte hartzen du egitasmoan. Hirugarren asmoa da Arabako nodo farmazeutikoa garatzea, eta laugarrena, besteak beste terapia genikoa, zelularra eta tisularra garatzen dituen Gipuzkoa Advanced New Therapies bultzatzea.


Summary: GKSk mugimendu sozialistaren aurkako kriminalizazioa salatu du. Azaldu duenez, «maniobra politiko-polizial bat» da El Mundo egunkariak mugimendu sozialistako kideen erretratuekin artikulu bat argitaratu izana.

Asteburuan zeresana eman zuen El Mundo egunkariaren Crónica gehigarrian argitaratutako Kume berrien deialdi handia (La gran convocatoria de los nuevos cachorros, gazteleraz) erreportajeak. Hark hizpide zuen Gazte Koordinakunde Sozialistak urriaren 8tik 12ra Altsasun (Nafarroa) antolatu zuen Euskal Herriko Gazte Sozialisten Topagunea, eta izen-abizenekin, argazkiekin eta deskribapenekin ageri ziren mugimendu sozialistako hainbat kide. Leyre Iglesias kazetariak zuzenean lotu zituen haiek ETArekin eta kale borrokarekin.

Gaur, GKSk salatu du eurak seinalatzea zuela helburu erreportajeak: «Mugimendu sozialistako kideen erretratuekin artikulu bat atera izana, oligarkiaren zerbitzura dagoen egunkari baten bitartez egin den maniobra politiko-polizial bat dela ulertzen dugu». Gehitu dute ez dela kasualitatea Altsasuko «indar erakustaldiaren ondoren» argitaratu izana.

Asteburuan dozenaka lagunek gaitzetsi zuten mugimendu sozialistaren aurkako erasoa, eta haietako askok jo zuten «euskal gazteriaren aurkako erasotzat». GKSren arabera, ordea, ez da hori soilik izan: «Proletariotzaren antolakuntza independenteari eman zaion abisua eta egin zaion mehatxua da». Esan duenez, «Espainiako eta Europako enpresari handiak, mafiosoak eta bankariak zerbaiten beldur badira eta zerbait ia ezerezean uztea lortu badute, hori antolakuntza komunista da». Horregatik, azpimarratu du ez dela nahikoa «oinarri sozialdemokratak erakusten duen sumindura isolatu hutsa».

Gazte antolakundearen iritziz, beharrezkoa da «askatasun politikoak defendatzeko oinarri sendo bat eraikitzeko antolakuntza lana, eta hori proletariotza osoaren zeregina da». Azkenik, «sozialismoarekin duen konpromisoa» berretsi du GKSk, baita «klase eta zapalkuntzarik gabeko gizarte demokratikoa» eraikitzekoa ere.


Summary: Iberdrolak uko egin dio berriztagarrien enkantean parte hartzeari. "Araudiaren ziurgabetasuna" dela eta, ez da joan enkantera, ezta Endesa ere, eta Espainiako Gobernuarekin duen sokatira bere hartan dagoela islatu du gertaerak. Ribera ministroak esan du megawatt-ordua 60 euro dela arrazoizko prezioa.

Argindarraren prezioa merkatzeko dekretua dela eta, konpania elektrikoak nor baino nor gehiago ari dira Espainiako Gobernuarekin, eta sektoreko buruek, Iberdrolak eta Endesak, beste urrats bat egin dute Pedro Sanchezen gobernuarekin duten sokatiran: ez dira azaldu gaurko berriztagarrien enkantera. Bizkaiko konpainiak esan du enpresa elektrikoen gainsariak itzularaztera derrigortzen dituen dekretuak "araudiaren ziurgabetasuna" dakarkiola, eta inbertsioen nondik norakoak ere "berraztertzen" ari dela. Alegia, Madrilgo gobernua estu hartzeko estrategiarekin jarraitzen du Ignacio Sanchez Galanen konpainiak. Bitartean, Eusko Jaurlaritza eta Confebask patronala zain daude industriaren kontratuetan noiz egingo den itun bat prezio egonkorrak bermatzeko.

Iberdrolak eta Endesak gerran jarraitzen dute gobernuaren aurka, beraz. Naturgy, berriz, joan da enkantera, eta 221 megawatteko adjudikazioa lortu du. Nolanahi ere, ez dago albisterik euskal industria elektrointentsiboak eskatu duen itunaren inguruan. Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa akordio bat lortu nahian ari da enpresa elektrikoekin. Industriaren kontratuetan, gasaren garestitzeak eragindako gainsariak ez lituzkete zertan itzuli konpainiek, dekretuak arautu duen moduan, betiere elektrointentsiboekin "arrazoizko prezioak" adostuko balituzte.

Bada, Ribera ministroak zehaztu die jadanik konpainia elektrikoei zer den arrazoizko salneurria: 60 euro megawatt-ordua. Beren prezioak maila horretan kokatzen dituzten konpainiei ez die aplikatuko irabazien minorizazioa. Madrilgo prentsak kaleratu duenez, Ribera bost ekoizle handiekin batzartu da, eta helarazi die non dagoen langa beren irabaziei ez aplikatzeko gainsariak itzularazteko neurria. Ikusteko dago orain negoziazio horrek emaitzak ematen dituen aurki, eta euskal industriak lortzen ote duen argindarraren garestitzea bridatu eta lehiakortasuna ez gehiegi galtzea.


Summary: Irailera arte, iaz baino %19,8 gehiago bildu dute Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak. Ogasunek 10.821,7 milioi bildu dituzte zergetan, iazko epe berean baino 1.790,6 milioi gehiago. Egingarria dela ematen du Finantzen Euskal Kontseiluak 2021erako ezarritako helburua betetzea: 15.578,8 milioiko bilketa.

Urtarriletik irailera ia %20 gehiago bildu dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ogasunek, aurreko urteko epe berarekin alderatuta, hau da, 1.790,6 milioi gehiago, eta, urtea amaitzeko hiru hilabete falta diren honetan, egingarria dela ematen du aurreko asteko Finantzen Euskal Kontseiluak ezarritako bilketa helburua betetzea, 15.578,8 milioi euro biltzea, dagoeneko 10.821,7 milioi bildu baitituzte aldundiek.

Birusari aurre egiteko hartutako neurriak arindu ahala suspertu da ekonomia, eta, horrekin batera, baita zerga bilketa ere, iraileko datuak adierazten duenez. Bilketak gora egin du Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan, eta modu bertsuan gainera. Araban %21,2 egin du gora; Bizkaian, %20; eta Gipuzkoan, %18,9.

Ehuneko horiek handiak dira, baina kontuan hartu behar da 2020. urtea pandemiak gordinen jotako urtea izan zela, eta horrek azaltzen duela alde hain handia. Ekonomia eta enplegua suspertzen ari dira aurten, nahiz eta Eustatek EAEko BPGari buruz emandako azken hiruhilekoaren eboluzioa aurreikusi baino dezente apalagoa izan den. Konparazio baterako, 2019ko urtarriletik irailera, aurten bezainbeste bildu zuten ogasunek kasik: 9,3 milioi gutxiago hain zuzen. Horrek esan nahi du irailera arte behintzat pandemia aurreko bilketa maila gainditu dela.


Summary: LABek ardura hartzeko eskatu dio ETBri Guardia Zibilaren txalekoaren auzian. Sindikatuak gogor kritikatu ditu Andoni Aldekoa ETBko zuzendari orokorrak gaiaren harira Eusko Legebiltzarrean egindako adierazpenak. LABek salatu du zuzendaritzak zuzenekoan ziren langileei egotzi diela errua. «Bere burua zuritzeaz arduratu dira soilik».

Uztailaren 27ko albistegietako zuzeneko emisio bateko irudiek piztu zuten polemika. Egun hartan, Pasaiako itsasaldean arrantza sare zahar arriskutsu bat atera zuten urpetik, hainbat ontzik osatutako operazio baten bidez. ETBk albistegietako lantalde bat bidali zuen albistearen berri eman zezaten, eta berriemaile zereginetan aritu zen kazetaria Guardia Zibilaren txaleko batekin azaldu zen kontakizuna egiteko. Irudian ikusitakoak eragindako suminaren eraginez, ETBk hainbat kritika jaso zituen herritarrengandik, eta, are, gaiari buruzko galdera egin zioten Eusko Legebiltzarrean Andoni Aldekoa ETBko zuzendari orokorrari. Gaur, Aldekoak orduko hartan erantzunikoa salatzeko oharra plazaratu du ETBko LABek.

Langileak babesteko deus egin ez izana salatu du sindikatuak, besteak beste. Izan ere, Aldekoak Legebiltzarrean adierazi zuen zuzendaritzak ez zekiela kazetaria Guardia Zibilaren txaleko batekin azalduko zenik. «Haren erantzuna irakurrita [Aldekoarena] pentsa liteke lan hori egiteko erabakia, antolaketa eta kudeaketa osoa grabazioa eta bideoa egin zuten langileena izan zela. [...]», azaldu du LABek ohar batean, eta ohartarazpena egin dute: «Kazetariak ez zuen erabaki gaia, ezta grabazioa antolatu ere».

Hain zuzen, LABek nabarmendu du ETBk «bere ardurak gainetik kendu» nahi izan dituela. «Bere burua zuritzeaz arduratu da soilik, erantzun desegoki eta eskasa emanez», salatu dute. Sindikatuaren esanetan, ETBk aukera «ezin hobea» galdu du langileei adierazteko langileak babesteko prest dela. Jarrera horrek «arduratuta» utzi dituela azaldu dute.


Summary: Zinetika jaialdiak 23 film programatu ditu Iruñean, Donostian eta Bilbon. Urriaren 22tik 31ra egingo dute jaialdia. Tailerrak, performanceak eta eskola magistralak ere izango dira.

Zinetika jaialdiak dantzaren, ikus-entzunezko artearen, zinemaren, gorputzaren eta teknologiaren arteko harremanak aztertzea du helburu, eta hibridazio hori oinarri duten proposamenak biltzen ditu. Aurtengoa seigarren aldia du, eta larunbatetik hilaren 31ra bitarte egingo dute, Iruñean, Donostian eta Bilbon. Jaialdiaren atal nagusia filmak dira, eta aurten 23 programatu dituzte, hiru sailetan: Sail Ofiziala, Open Screen eta Zinetiks. Programazioa osatzeko, zikloan jaialdi topaketa bat, hiru eskola magistral, bi performance, instalazio bat, tailer bat eta hainbat proiekzio izango dira. Gaur aurkeztu dute egitaraua, Iruñeko Baluarte entzunaretoan.

El Trastero Creativo taldeak antolatzen du Zinetika diziplina anitzeko jaialdia 2016tik, Nicdorekin elkarlanean eta zenbait entitateren laguntzarekin. Dantzarako hurbilketa eta truke artistikoa bultzatzeko sortu zuten, artisten eta diziplinen arteko loturak ezartzeko asmoz. Hala, dantzak, ikus-entzunezko hizkuntzak, gorputzak eta teknologiak bat egiten dute jaialdian, gogoeta sustatzeko.

Aurtengo jaialdirako 1.160 pelikula jaso zituzten. Horien artean hautatu dituzten 23 lanak hainbat herrialdetakoak dira, hala nola Argentina, Estatu Batuak, Frantzia, Espainia, Brasil, Errusia edota Australia, eta jorratzen dituzten gaiak ere askotarikoak dira: denboraren joana, errutina, konfinamendua, poesia, arkitektura, esperimentazioa... Gaiez harago, mugimendua eta dantza dira pelikulen oinarri nagusia. Lengoaia horrek ematen dituen aukerak nabarmendu ditu Laida Aldaz jaialdiko zuzendari artistikoak: «Mugitzen naizenean edo gorputza denean erabiltzen dudan hizkuntza, interpretazioa askeagoa da. Hitzak dauka zerbait oso konkretua, eta mugimenduak ez dauka hori».

Epaimahaia Teresa Moralesek, Sofia Alforjak eta Lorand Janosek osatuko dute. Film onenaren eta zuzendari onenaren sariak emango dituzte, eta aurten berritasun bat izango da: K saria ere emango dute. Zinetogram, Goieniz eta Butak21 zineklubek sustatzen dute sari hori, eta irabazten duen pelikula zineklub horietan proiektatuko dute gero.

Lehian diren pelikulak ez ezik, aurten DNA 2021 dokumentala ere emango dute. Aitor Ortiz de Felipek zuzendu du lana, eta DNA Nafarroako Dantza Garaikidea programaren sorkuntza eta ikerketako egonaldiei lotutako testigantzak biltzen ditu.

Beste proposamen batzuk

Jaialdian hiru eskola magistral izango dira: batetik, Lorand Janos Bartzelonako Choreoscope jaialdiko zuzendariak jorratuko du nola gauzatzen den dantzaren sormen prozesua pantailan, «ideiatik hasi eta banaketaraino». Hiru saiotan emango du, Donostian, Bilbon eta Iruñean, hilaren 22an, 27an eta 29an, hurrenez hurren.

Beste bi eskolak telematikoak izango dira: Derek Pedros argazkilariak espazioaren eta mugimenduaren arteko harremanari helduko dio bere saioan, hilaren 24an; Iris Martin Peralta Espainiako zinemaren Italiako jaialdiko zuzendariak, berriz, aztertuko du zer faktore diren garrantzitsuak pelikula bat egin ondoren hura banatzeko. Haren eskola hilaren 26an izango da.

Zazpi T'erdi taldeak, bestetik, Mugatik korrespondentziak tailerra eskainiko du. Proiektua mugaren kontzeptutik abiatzen da, «leku intimoagoetara eta pertsonalagoetara iristeko». Horretarako, kontzeptu hori «deseraikitzeko» helburuz, korrespondentzia zinematografikoak sustatuko dituzte, Nafarroako eta Baionako zenbait neraberen artean. Hilaren 29an, 30ean eta 31n egingo dituzte saioak, Baluarte auditoriumean.

Bestetik, Errioxako El Patio konpainiak A mano performancea erakutsiko du Baluarteko Ganbera aretoan, hilaren 30ean. Lokatzez kontatutako istorio bat da: antolatzaileek azaldu dutenez, ihes egiteko gogo handia duen pertsonaia txiki bat du protagonista, eta gainerako osagaiak honakoak dira: «Erakusleiho bat eta bertako maizterrak, maitasun istorio bat, porrot txikiez osaturiko istorio bat, tornu bat, buztinola txiki bat eta jolasten ari diren lau esku».

Hurrengo egunean, leku berean, Andrea Diaz Reboredo artista plastikoak M.A.R. aurkeztuko du. Objektuen antzerkian inspiratutako performance bat da: objektuen manipulazioa aztertzen du, lanerako materialak erabilita egindako koreografia baten bitartez; objektu horiek guztiak bilduko ditu espazio jakin bat eraikitzeko, etxe bat.

Jaialdiak Adrien M & Claire B konpainiaren Acqua Alta instalazioa ere hartuko du. Piezak «galeraz eta bilaketaz, arrotzarekiko eta alteritatearekiko beldurraz eta hori menderatzeko moduaz» hitz egiten du. Donostian hilaren 18tik 24ra ikusi ahal izango da; Bilbon 25etik 28ra; eta Iruñean urriaren 29tik azaroaren 4ra.

Gainera, aurten jaialdien topaketa bat ere egingo dute Zinetikan. Labo XL jaialdiarekin sustatu dute, eta ostiralean izango da, Tabakaleran.


Summary: Saiakera, fikzioa eta kazetaritza uztartzen dituen eleberri hibrido bat idatzi du Etxegoienek. Bi hari narratibo nagusi ditu lanak: oporretan den bikote bat eta Ruper Ordorikarekin topo egiten duen kale musikari bat, eta euskarari buruzko gogoetak ere tartekatzen ditu testuak.

«Espainolak?». Emakumea bularreko minbizia gainditu berri dela, Suitzara joan da oporretan Fermin Etxegoien idazleak argitaratu duen Totelak (Erein) eleberriko bikotea, Maserati gorri batean, «hedonismoari ate guztiak irekita», eta kasualitatez alboan suertatu zaien bikote batek luzatuko die galdera, itxuraz, adeitsua. Orri sorta bat beharko ditu narratzaileak, ordea, erantzun bat topatzeko. Fikzioaren, saiakeraren eta kazetaritzaren artean kokatutako hibrido bat da liburua, Inazio Mujika editorearen hitzetan, eta, hain zuzen ere, liburuko lehen orriko lehen esaldiko lehen hitzean bertan datorren galdera horren atzean ezkutatzen den galdera zabalagoaren bueltan dabil eleberri guztia ere: «Nor gara gu? Zer gara gu?». Galdera horri erantzutean sortzen diren «kontraesan, muga eta toteltasun edo totelkeriak» dira eleberriaren muina, editorearen hitzetan.

Oporretan dabilen bikotearen kontakizunaz gainera, liburuan bada bigarren ildo narratibo bat ere. Musika ikasketa akademikoak egin ostean herri musikarekin baketu ezinik dabilen kale musikari baten eta Ruper Ordorika musikariaren arteko topaketa bat kontatzen du bigarren plano horrek, eta Ordorikaren musikari buruzko gogoeta sorta bat txertatzeko aukera ematen dio fikziozko pasadizo horrek idazleari. Euskara eta euskal kultura dira eleberriko hirugarren ardatza. Eta, kasu honetan, Mujikak laburtu du Etxegoienen posizioa: «Bere kezka da muga gehiegi ez ote dizkiogun jarri geure hizkuntzari; eta nobelak darabilen hizkuntza ere oso partikularra da, oso Ferminena; [Gabriel] Arestik esango lukeen bezala ‘zikina’, garbizalekeria guztietatik ihesi».

Etxegoienek bere hitzekin gehitu dizkio ñabardurak aurrez Mujikak aurreratutakoari. «Badago liburuan behin baino gehiagotan aipatzen den kontzeptu bat: Inkontziente linguistiko kolektiboarena». Eta, idazlearen hitzetan, inkontziente linguistiko kolektibo hori «oso espainola» da Hego Euskal Herrian, eta «oso frantsesa» Ipar Euskal Herrian. Hortik, adibidez, euskañola-ren indarra, besteak beste. «Hain da espainola gure inkontziente linguistiko kolektibo hori, ezen espainolez arazorik gabe onartzen ditugu erregistro guztiak, berdin Chiquito de la Calzada izan edo San Juan de La Cruz, eta euskarazkoak, aldiz, ez. Nekez onartzen dugu gutariko gehienok erregistro bat Mauleko koblakari batengandik datorrena edo Lekeitioko txiste kontalari batena, baldin eta badagoen txiste kontalaririk euskaraz Lekeition».

Gaztelerak zein frantsesak euskararekin alderatuta askoz ere oihartzun eta errepika indartsuagoa dutelako gertatzen da hori, Etxegoienen ustez. «Garai bateko euskaldun gehienak euskaldun inkontzienteak izango ziren, eta oraingoak, aldiz, kontrakoa: euskaldun kontzienteak gara, baina, zoritxarrez, ez gara euskaldun inkontzienteak. Eta hori ez ote den helburua, euskaldun inkontzienteak bilakatzea. Eta orain konturatu naiz hori besterik ez dudala idatzi: nola bilakatu euskaldun inkontziente, tartean, estetika dela bidea».

Neurona eta zeurona izeneko saiakerarekin hasi zuen bere literatur ibilbidea Etxegoienek, 2004an. Euskarari buruzko bere iritzi eta gogoetak biltzen zituen testuak, eta hiru fikzio lan ere argitaratu ditu geroztik; Autokarabana (2009), Zinegotzia (2013), Urpekariak (2015). Egilearen hitzetan, lotuta doaz guztiak, eta, zehazki, bere lehen nobelarekin lotuta ikusten du argitaratu berri duena, dionez, «espektatiba zapuztu batzuei buruz» mintzo baita liburua. «Duela hamabi urte argitaratu nuen Autokarabana, eta, hura aurkeztean, esaten genuen hura kronika garaikide bat zela. Estereotipo horiek erabiltzen genituen. Joan dira hamar urte baino gehiago, eta orain sentsazioa dut ez ote naizen ari gure belaunaldiaren memoria egiten, denbora azkar pasatu delako, eta egoera batzuek ekarri gaituztelako, adibidez, hizkuntzaren alorrean, horrelako kolapso sentsazio batera».

«Narritagarria»

Eta, beraz, bere eleberria ere «euskarari buruzko adreilu horietako bat» ote den galdetu dio Etxegoienek bere buruari. «Seguruenik bai», onartu du. «Baina ez diot beldurrik horri». Dioenez, idazlea, ondoren, saiatzen delako hori guztia bideratzen fikzioaren bitartez. «Pertsonaiak, amodioak, enkontruak, desenkontruak... Horiek dira fikzioaren elementuak, eta uste dut liburuan badaudela aski elementu fikzio horretan irakurlea kulunkan eramateko».

Eleberriko pertsonaiak «antiheroikoak» direla esan du idazleak, eta «diglosikoak» ere badirela, egoera linguistikoaz harago. «Espainiartasun kulturalean» kokatu ditu. Eta, azaldu duenez, haien bidez, liburuan badago pentsamendu atzerakoiari buruzko «esplorazio bat» ere. Etxegoienek esan duenez, kontziente da liburua «narritagarria» gerta litekeela.

Lana bukatu eta argitaratu ostean bakarrik konturatu da Etxegoien bera ere eleberriko bi ildo narratiboak berak uste baino paretsuago doazela. «Herenegun ohartu nintzen horretaz», aitortu du. «Kontserbatorioan ikasitakoa da kaleko musikari hori, eta arazoak dauzka musikari inkontzientea izaten». Eta, hain zuzen, paralelismo horrek uztartzen du haren kontakizuna bikotearen istorioarekin.


Summary: Ramon Jauregi: «Estatuari ez dagokio GALengatik barkamena eskatzeko ardura». Aitortu du «kontraterrorismoa» kaltegarria izan zela bake prozesurako, baina «ETAren inguru sozialaren ilegalizazioa» egokia izan zela adierazi du.

Sortuk eta EH Bilduk atzo eginiko adierazpenak PSOEri begira jarri zituen bat baino gehiago, baina ez dirudi hark barkamena eskatzeko asmorik duenik. Hala ulertarazi du gaur Ramon Jauregik Catalunya Radion: «Estatuari ez dagokio GALengatik barkamena eskatzeko ardura». Jauregi Espainiako Gobernuaren ordezkaria izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1982 eta 1987 artean, GALen urterik gogorrenetan; Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Espainiako ministro ere izan zen geroago.

Jauregik bai aitortu du «kontraterrorismoa» kaltegarria izan zela bake prozesurako, nahiz eta esan duen biolentziak ez direla sekula alderatu behar. XXI. mende hasierako ilegalizazioak ere defendatu ditu; esan du «ETAren inguru sozialaren ilegalizazioak» erraztu egin zituela «azkenean bakea lortzeko balio izan zuten elkarrizketak».

Aurretik, irrati kate berean, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak esan du garrantzi handia izango lukeela Felipe Gonzalez Espainiako presidente ohiak GALen jarduna onartzeak. Horri buruz, Jauregik esan du «legez kanpoko ekintza» horiek «momentu oso berezien ondorio» izan zirela: «Demokrazia ahul eta bakartu baten ondorio izan ziren, bere indarrak kontrolatzeko gai ere ez zena». Jardun haiek «behar bezala epaituak» daudela azpimarratu du.

Lasaren eskaria

Atzo fokua PSOErengana bideratu zutenetako bat Maixabel Lasa izan zen, ETAk hildako Juan Mari Jauregiren alargun eta Jaurlaritzaren Biktimen Bulegoko zuzendari ohia: «Orain nire galdera da ea zer egingo duen Alderdi Sozialistak; bere hausnarketa egin beharko luke, bere etxean dituen trapu zaharrak astintzeko. Inplikatuta zeuden gauzak argitzeko: GAL eta abar».

Lasaren iritziz, PSOEk «aukera ezin hobea» du «hausnarketa» egiteko: «Ausartak izan behar dute hori argitzeko. Orain ezin dute esan besteek egin ez dutenik. Ezinbestekoa da; Juan Mari oso ausarta izan zen egin zituen gauzekin, eta ausardia hori eskatzen diot PSOEri; ez nuke bestela ulertuko».


Summary: Trap doinuek jantzi dute Guggenheimeko garbitzaileen aldarria. Guggenheim museoko garbitzaile gehienek 130 egun daramatzate greban. Hitzarmen propioa dute eske nagusia, lan baldintza hobeak erdiestea helburu. Aldarrikapenak ozentzeko, kantu bat kaleratu dute: Guggentrap.

«Ezingo duzue gurekin. Ez zenuten uste bat eginen genuenik». Indarrez, borrokarako grinez beterik eta elkarrekin dira Guggenheim museoko garbitzaileak. gaurtik baita musikaz lagundurik ere. Gaur dira 130 egun museoko langile ia guztiek greba hasi zutela, eta elkarrekin sorturiko kantu bat kaleratu dute sareetan: Guggrentrap. Trap doinuek giroturik, grebaren oinarri diren aldarrikapenetako batzuk aipatu dituzte abestiaren hitzetan, eta hainbat mezu helarazi dituzte museoaren arduradunen kontra.

Gaur egun langileek dituzten baldintzak salatu dituzte kantuan, eta iradoki dute horren erantzule direnek ez dutela kezkarik azaldu. «Ahul nahi gaituzte, esplotatuak», diote langileek abestiaren bideoklipean. Ez hori bakarrik. Langileek salatu dute dirua lan baldintzak duintzera bideratu ez, baina beste asmo batzuetarako aise ematen dituela pausoak museoak: «Ez duzue lotsarik Puppyrentzako dirua eskatzeko». Halaber, Guggenheimeko garbitzaile gehienak emakumeak izaki, genero arrakalari buruz ere mintzo dira hitz-erdizka. Udalari zuzendu zaizkie, gainera: «Udaletxeko atean, puntu moreak. Jakin nahi dugu non dauden orain denak».

Greban direnen langileek mezuak ozentze aldera, langileek babesa eskatu dute sare sozialetan. Traola bat sortu dute, eta hura zabaltzeko eskatu: #GuggenTrap.


Summary: EH Bilduk akordioa lortu du Espainiako Gobernuko alderdiekin pandemia garaiko neurri sozialak luzatzeko. EH Bilduk jakinarazi duenez, «beharrezkoa den bitartean etxebizitza eta oinarrizko hornidurei lotutako neurriei eusteko konpromisoa» hartu dute PSOEk eta Unidas Podemosek. Neurri sozialen iraupena bermatzeko «mekanismo iraunkorrak ezartzea» hitzeman dute. Ezkerreko indar subiranistak bultzatutako egitasmoa ostegunean onartuko dute Espainiako Kongresuan, hiru alderdiek adostutako erdibideko zuzenketari esker.

EH Bilduk jakinarazi duenez, koalizio subiranistak akordioa lortu du PSOE eta Unidas Podemosekin, pandemia garaian etxebizitzari eta oinarrizko hornikuntzei buruz harturiko neurriak «beharrezkoa den bitartean» mantentzeko. Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiek neurri horiei eusteko konpromisoa idatziz hartzea «lortu» du EH Bilduk, koalizioak jakinarazi duenez, «izaera iraunkorreko beste mekanismo batzuk indarrean sartu arte». Horri esker, «mekanismo berriak onartzen diren bitartean, neurri sozialak behar den denboran luzatuko dira», EH Bilduk berri eman duenez: «Horrela, familia, pertsona eta kolektibo ahulenek etxegabetzeen eta oinarrizko hornidura mozketen aurkako babesa izaten jarraitu ahal izango dute».

Zehazki, honako hauek dira lortutako akordioak: energia elektrikoaren, gas naturalaren eta uraren horniduraren mozketak «behar den denboran» debekatzea, «bizitoki alternatiborik gabeko» etxegabetzeak etetea eta alokairu errentaren ordainketa aldi baterako atzeratzea «egoera zaurgarrietan». Gaur arratsaldean hiru talde parlamentarioek izenpetutako idatzian jaso dutenez, neurri horiek lege dekretu bidez luzatuko dira datorren urriaren 31 baino lehen, egun horretan amaitzen baitzen ezarritako epea.

«Kolektibo ahulenak babesteko pausoa»

Akordioa erdietsita, EH Bilduk «txalotu» egin du Espainiako Gobernuak erabakiari babesa eman izana. Hala adierazi du koalizio subiranistak ohar baten bidez. Hala eta guztiz ere, EH Bilduk nabarmendu du orain «ezinbestekoa» dela urratsak egin ahal izateko mekanismoak eraikitzea, beren esanetan hala baizik ez baita eginen «egoera sozial eta ekonomiko ahulean diren herritarren alde». Koalizioa pozik da neurriei eutsiko dietela ikusirik. Horiek bere hartan utzi beharra aldarrikatu dute, beste behin, eta ez behin-behinean bakarrik: «Eperik gabe, adabakirik gabe, modu iraunkorrean, betiko», adierazi dute oharrean.


Summary: Sanchezek ziurtatu du ez dituela presoak askatuko EH Bilduk aurrekontuak babestearen truke. Arnaldo Otegik alderdiko militanteekin Eibarren egindako ekitaldi batean esandakoaz galdetu dio Pablo Casadok gaur Sanchezi, eta EH Bildu «zuritzea» leporatu dio.

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Pablo Casado PPko buruari esan dio ez dituela presoak askatuko EH Bilduk datorren urteko aurrekontuen alde bozkatzearen truke. Espainiako Kongresuko kontrol saioan mintzatu da gaur Sanchez, PPko presidenteak egindako galderari erantzunez. Hain justu ere, Casadok hizpide izan ditu Otegik herenegun Eibarren (Gipuzkoa) EH Bilduko militanteen aurrean esandako hitzak: El Correo-k argitaratu du topaketa horretan Otegik esan zuena. «200 preso ditugu, eta kartzelatik irten behar dute. Eta, horretarako aurrekontuen alde bozkatu behar badugu, arazorik gabe bozkatuko ditugu. Argi eta garbi esaten dugu hori», adierazi zuen Otegik. Kongresuaren kontrol saioan, PPko buruzagiak EH Bildu «zuritzea» leporatu dio Espainiako Gobernuari. Sanchezek, berriz, erantzun dio ez dituztela presoak askatuko EH Bilduk aurrekontuak onartzearen truke: «Ezezko borobila» eman dio Sanchezek aukera horri. Halaber, deitoratu egin du PPk ETAren amaieraren hamargarren urteurrenaren egunean akusazio horiek egitea eta «demokraziaren garaipena ez ospatzea». Sanchezek esan du PSOEk ez duela inoiz «terrorismoa» erabili helburu politikoekin, ez ETA zegoenean, ez orain. «Indarkeriaren amaieraren hamargarren urteurrena ospatzen dugu, eta hori demokraziaren arrakasta da», azpimarratu du. Casadok, berriz, gogor jo du Sanchezen aurka. ETAren biktimak «atzean» utzi dituela aurpegiratu dio, gogoratuta «odol delituak dituzten ehun bat preso» Euskal Herriko espetxeetara hurbildu dituela. «Otegi ez da bake gizona, terrorista bat baizik». Casadoren ustez, EH Bilduk ETAren indarkeria gaitzetsi, presoen omenaldiak amaitu eta justiziari lagundu beharko lioke «ETAren 300 hilketa argitzeko». EH Bildurekin akordiorik ez egiteko ohartarazi dio, halaber, Sanchezi: «Gaur bertan hautsi behar duzu Bildurekin. Ez diegu ezer zor. Biktimei, ordea, dena zor diegu: memoria, duintasuna, egia eta justizia».


Summary: Alex Gurrutxagak Euskadi saria irabazi du, Xabier Leteri buruzko saiakeragatik. Xabier Lete. Aberriaren poeta kantaria lanagatik eskuratu du aitortza Gurrutxagak, euskarazko saiakeraren modalitatean.

Joan den astean jakinarazi zituzten Euskadi sarietako aurtengo irabazle zenbaiten izenak, eta falta ziren kategorietakoen berri eman dute gaur. Saiakera Euskaraz modalitatean, Alex Gurrutxaga Muxika saritu dute, Xabier Lete. Aberriaren poeta kantaria (Alberdania) lanagatik. Liburuak «ekarpen handia egiten du Xabier Lete poetaren eta haren obraren inguruan», epaimahaiaren iritziz. «Gure poeta handienetako bat ezagutzeko aukera ematen du, bere ideiak publiko egiten ditu, eta, gainera, bere kantagintza eta kontzertuak lotzen ditu garai horretako giro eta pentsamenduarekin». Juan Ramon Makusok, Patxi Juaristik, Aitor Zuberogoitiak, Amaia Bacigalupek eta Katixa Agirrek osatu dute epaimahaia.

Sariak sorpresaz hartu duela aitortu du Gurrutxagak: «Topikoa da, baina, egia denez, esan behar dut ez nuela espero». Liburua ikerketa baten emaitza dela adierazi du, eta azken orrietan eskerrak eman dizkie lagundu dioten guztiei. «Ez dakit zerrenda horrek justizia egingo dien, izen batzuk urregorriz idatzi beharko nituzkeelako nire esker ona emateko», azaldu du.

Lanaren «hutsune» eta «gabeziak» onartuta ere, Gurrutxagak adierazi du poz handia sentitu duela ikustean euskal kulturgintzaren bidea jorratu zuten horien lana erakusten ari dela: «Poza erraldoi bihurtzen da ikusten duzunean [...] hondar aletxo bat jarri duzula Lete eta enparauek egin zutena transmititzeko».

Beste hiru kategoriatako saridunen izenak ere jakinarazi ditu Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak. Literatura Gaztelaniaz atalean, Txani Rodriguezek jaso du aitortza, Los últimos románticos liburuagatik. Epaimahaiaren ustez, haren idazkera «zorrotza da, xehetasunari adi dago, eta erritmo narratibo bikaina du». Lan Literarioen Ilustrazioa kategorian, berriz, Javier de Isusiri eman diote saria, Transparentes. Historias del Exilio colombiano lanagatik. Epaimahaikideen arabera, «pisu emozionaleko komikia da, baina, aldi berean, liburu arin eta biribila egituran, oso teknika narratibo eta grafiko onarekin, eta istorioa modu bikainean ixtea lortzen du». Gaztelaniazko saiakeraren alorrean, azkenik, Mikel Reparazek eskuratu du saria, Las grietas de América lanagatik. Idazkeraz gain, liburuak hizpide dituen «gaien interesa eta gaurkotasuna» nabarmendu ditu epaimahaiak, «bai eta tratamenduaren koherentzia ere».


Summary: Urkullu: «Bizikidetza berri baten garaia hasiko zelako itxaropena sentitu nuen». Eusko Jaurlaritzako lehendakariak nabarmendu du etika, memoria eta balioak ezinbestekoak direla etorkizuna eraikitzeko.

«Poza» eta «itxaropena». Horiek sentitu zituen Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuenean. Hala adierazi du Jaurlaritzak antolatutako Gazteak, Bizikidetza eta Etorkizuna topaketan, berrogei gazte ingururen aurrean: «Bizikidetza berri baten garaia hasiko zelako itxaropena sentitu nuen».

Lehendakariak azaldu duenez, «indarkeria» alboratuta, Euskal Herriaren «benetako nazioarteko izaera nabarmentzeko» aukera sortu zen. Hala, gaur duela hamar urte gertatutakoak «lasaitasuna» eragin ziola gehitu du, batez ere, «hainbat eta hainbat pertsona eta familiaren sufrimendua» arintzen lagundu zuelako: Hura guztia amaitzen ari zela pentsatzeak lasaitasuna eman zidan, jada ez zelako sufrimendu erantsirik izango».

Etorkizunera begira jarrita, berriz, hura eraikitzeko memoriaren, etikaren eta balioen garrantzia nabarmendu du lehendakariak: «Gure etorkizunak oroimena izan behar du. Ez dugu hutsetik hasi nahi. Memoria inklusiboa egitea dagokigu; giza eskubideen urraketa guztiak eta biktima guztien testigantzak bilduko dituen memoria». Hala, «ikuspegi asko» dituen memoria bat izango da, lehendakariaren hitzetan, baina baita «kritikoa» ere, berriz halakorik gertatzea eragotziko duena.

«Oinarri etikoak eta balioak sustraitzen jarraitu behar dugu», gehitu du Urkulluk. Horretarako ezinbestekotzat jo du «gizartearen exijentzia handiagoa» izatea, bizikidetzarako urratsak egiteko. Hala nola hezkuntzan, hedabideetan, kulturan, hirugarren sektorean eta familietan eman behar dira pausoak, azaldu duenez: «Ona da hausnarketa hau zabaltzea eta bizikidetza gure herriaren erronka kolektibo gisa onartzea».

Urkullu, Beatriz Artolazabal Justizia sailburua eta Jaurlaritzako beste hainbat goi kargudun EHUko, Deustuko eta Mondragon Unibertsitateko gazteekin elkartu dira, ETAren amaieraren inguruan hitz egiteko; hizketagai izan dituzte, zehazki, gazteek ETAren inguruan dakitena, biktimekiko harremana, etorkizuna eta bizikidetzarako bidea. Urkulluk haiei adierazi die gazteek «lidergo rola» izan behar dutela etorkizuna eraikitzeko garaian, «epe ertain eta luzeko erronka» den heinean: «Ausartak eta aitzindariak izatea eskatzen dizuet. Bakearen, bizikidetzaren eta giza eskubideen militanteak».


Summary: Kargua utziko du Bundesbankeko buruak, Jens Weidmannek. Europako Banku Zentralaren azken urteetako kritikorik handiena izan da.

Jens Weidmannek «arrazoi pertsonalak» argudiatu ditu datorren abenduaren 31n Bundesbankeko lehendakaritza utziko duela iragartzeko.

2011ko maiatzean hartu zuen Weidmannek Alemaniako banku zentralaren lehendakaritza, haren aurreko Axel Weberrek dimisioa eman zuelako, EBZko presidente izateko saioan huts egin ondoren —Mario Draghi hautatu zuten orduan, gaur egun Italiako gobernuburua dena—. Zortzi urterako kargua izan ohi da Bundesbankeko lehendakariarena, eta 2019ko otsailean beste agintaldi baterako izendatu zuen Alemaniako Gobernuak.

«Hamar urte baino gehiago denbora nahikoa da beste garai bati ekiteko, bai Bundesbankentzat, bai niretzat», azaldu du Weidmannek, Bundesbankeko langileei igorritako gutunean.

Eskutitz horretan, Weidmannek eskerrak eman dizkie EBZko lankideei, «azken urteetako eztabaidetan, askotan oso zailak, izandako giro ireki eta eraikitzaileagatik».

Eztabaida horietan belatza izan da Bundesbankeko burua; hau da, inflazioaren kontrol hutsari lehentasuna eman eta beste kontuak alde batera uztearen aldekoa. Weidmann izan da Draghik lehenik eta Christine Lagardek orain bultzatutako hainbat neurriren kritiko nagusia, hala nola interes tasa negatiboena, zor publikoaren eta pribatuaren erosketarena, eta ezohiko beste neurri batzuena. Ez Doktorea ezizena jaso du Weidmannek bere jarrera oztopatzailea dela eta.

2012ko udan, esate baterako, EBZko kide bakarra izan zen Draghiren promesa babestu ez zuena. Krisi betean, italiarrak agindu zuen EBZk «edozer» egingo zuela dibisa salbatzeko, baita, behar izanez gero, gobernuen bonuak erosi ere, estatu kideak merkatuen erasoetatik babesteko.

Draghiren agintaldia amaitu zenean, 2019ko urrian, Weidmann saiatu zen EBZren lehendakaritza eskuratzen, baina porrot egin zuen, Angela Merkelek berak ez zuelako babestu, eta nahiago izan zuelako Europako Batzordeko lehendakaritzarako hautagai alemaniar bat aurkeztu —harekin Defentsa ministro izandako Ursula von der Leyen hautatu zuten—.

Agurrean ere, kritikak

Agurrean ere, inflazioa izan du hizpide. «Inflazio simetrikoa eta argiagoa jarri dugu helburu», txalotu du Weidmannek, eta bere tesiak berriro defendatu ditu: «Luzerako egonkortasuna soilik izango da posible baldin eta diru politikak bere mandatu estua errespetatzen badu [inflazioa kontrolatzea] eta ez bada harrapatuta geratzen politika fiskalean edo finantza merkatuetan]. Beste hitz batzuetan, EBZk utzi egin behar diola jarduera ekonomikoa bultzatzeari eta euroguneko kideen finantzaketa errazteari.

Kargua utzi aurretik, abenduaren hasieran, Weidmannek parte hartu beharko du EBZren kontseiluaren bileran. Horretan erabaki behar du banku zentralak zein urrats egin behar dituen etorkizunean, eta, zehazki, zer egingo duen behin pandemiari lotutako zor erosketa programa agortzen denean.

Gobernu berriaren esku

Alemaniako Gobernuari dagokio Bundesbankeko presidente berria hautatzea, baina oso litekeena da Angela Merkelen jarduneko gobernuak gobernu berriaren esku uztea izendapena. Orain, koalizio gobernu bat negoziatzen ari dira sozialdemokratak, ekologistak, eta liberalak. Hautaketak ondorioak izango ditu, ez soilik EBZren politiketan, baita horiei buruz Alemaniako iritzi publikoak duen ikuspegian ere. Izan ere, Weidmannen garaian kritika ugari jaso dituzte EBZren neurriek, interes tasa txikiak bilatzeak kalte egin dielako Alemaniako aurreztaileei.


Summary: Etxebizitza eskubidearen aldeko manifestaziora deitu dute Baionan 30 eragilek. Azaroaren 20an egingo dute, 'Euskal Herrian bizi, eta etxebizitza ukan. Espekulazioari ez!' lelopean. Herritarrei deia egin diete mobilizazioaren antolaketan parte hartzeko, eta arloz arlo eta tokian-tokian protestarako deialdiak egiteko.

Azaroaren 20an etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioan parte hartzera deitu dute Ipar Euskal Herriko 30 bat eragile politiko, sozial eta sindikalek, Euskal Herrian bizi, eta etxebizitza ukan. Espekulazioari ez! lelopean. Aspaldi ez da ikusi Ipar Euskal Herriko hainbeste eragile ezberdin biltzen dituen prentsaurreko bat; gaiak hartu duen garrantziaren erakusgarri da. «Etxebizitzaren krisiak jendarte guzia ukitzen du. Batez ere behar handienetan direnak, baina baita klase ertain-apalekoak ere. Denek pairatzen dituzte krisi honen ondorioak», adierazi du EH Baiko Gabi Arostegik deitzaileen izenean. Ipar Euskal Herriko aurpegi esanguratsu batzuek parte hartu dute prentsaurrekoan, hala nola Michel Larralde CFDTko idazkari nagusi ohiak, Colette Capdevielle PSko diputatu ohiak, Victor Pachon Cade elkarteko kideak eta Isabelle Capdeville Lurzaindikoak.

Hauek dira deialdian parte hartu duten eragile guziak: sindikatuei dagokienez, CFDT, Baionako CGT, ELB, LAB, FSU eta Ipar Euskal Herriko Solidaires; alderdiei dagokienez, EELV, EH Bai, Ipar Euskal Herriko Ensemble, Generations, Ezkerra Demokrazia eta Sozialismoa, Frantzia Intsumisoa, Alderdi Sozialista eta Nouvelle Donne. Elkarte andana ere badago deitzaileen artean; besteak beste, Alda, Atherbea, Bizi, Bager, EBA, EHLG, Etorkinekin, Gazte Ekintza, Ipar Euskal Herriko asanblada feminista, Les Bascos eta Lurzaindia.

Bost puntuko adierazpen bat irakurri dute, deialdiaren arrazoiak zehazteko. Lehenik, lurraren eta etxebizitzaren merkatuaren arautzeko eskatu dute, eta bi proposamen egin dituzte horretarako. Batetik, Euskal Elkargoari erabilera aldatzeko baimenaren araudia moldatzeko eskatu diote, urte guzian turismora bideratuak diren alokairuko etxebizitza altzaridunentzat konpentsazio neurri zorrotzak sor ditzan. Bestetik, alokairuan jartzeari buruzko zerga erreforma ere eskatu dute, jabeei eta inbertitzaileei emandako abantaila fiskalak ken ditzaten.

Bigarren puntuak lurraren eta etxebizitzaren eskuantze publiko edo kolektiboa eskatzen du. Hor ere beste bi neurri proposatu dituzte: laborantza lurren «santuarizazioa» eta «alokairu erreala eta solidarioa» orokortzea. «Oro har, jabetza publikoa antolatzeko eragiketei eman behar zaie lehentasuna. Honela, herriko etxeek beren esku izanen dituzte lur erreserbak. Espekulazioa eragozten duten eta jabetza kolektiboa garatzera bideratuta dauden egitasmo pribatuak, elkartuak edo kooperatiboak sustatu behar dira».

Hirugarren puntua aldarrikapen bat da: «etxebizitza ukaiteko eskubidea bi etxe ukaitekoa baino premiatsuagoa izatea». Gaur egun, Ipar Euskal Herriko etxebizitzen %21 bigarren etxeak dira, eta, deitzaileen arabera, kopuru hori etengabe emendatzen ari da. «Bigarren egoitza bakoitza aterabide bat gutxiago da Euskal Herrian bizi nahi dutenentzat». Deitzaileen iritziz, bizitegien zerga emendatu behar zaie bigarren etxebizitzei, eta transferentziaren gaineko zerga bereiztea ere galdegin dute; hau da, ondasun baten erosketa bigarren egoitza ukaiteko helburuarekin egina bada, zergetan ondorioak ukaitea.

Laugarren puntuan, «etxebizitza duina eta arrazoizko prezioan» izateko eskubidea «egiazki aplikatua» izatea eskatu dute, eta bosgarren puntuan, Ipar Euskal Herrian garatzen den etxebizitza politika «urgentzia ekologikoekiko eta klimatikoekiko bateragarria» izatea. Hiru neurri aipatu dituzte hor: bizitegi hutsen zaharberritzea, eraikinen zaharberritze energetikoa eta lehentasunez erosteko eskubidearen erabiltzea.

Giltzak eskuan

Gaurko prentsaurrekoa herritarrei parte hartzeko deia egiteko aukera ere izan da. Urriaren 27an, asanblea irekia eginen dute Uztaritzeko (Lapurdi) Lapurdi gelan, eta dirua biltzeko kanpaina parte hartzailea ere abiatuko dute mobilizazioak eragindako gastuei kolektiboki erantzuteko..

Horrez gain, manifestazioaren deialdian parte hartzeko proposamena ere egin diete herritarrei, «ehunen deiak» ugaritzeko, arloz arlo eta geografikoki. Sinbolo gisa, manifestaziora giltzak eskuan joatera deitu dute, eta aitzinetik ere argazki eta bideoak egitera animatu dituzte herritarrak, giltzak eskuan manifestaziora deitzeko.

Agerraldiaren ostean, eragileetako ordezkarien adierazpenak jaso ditu BERRIAk. EH Baiko Gabi Arostegik, adibidez, esan du beharrezkoa dela sindikatuak eta alderdi politikoak elkartzea etxebizitzaren egoera zein den ikusita: «Neurriak hartzeko anbiziotsuak izan behar dugu». Aski dela azpimarratu du Daniel Arotzarenek, Atherbeako ordezkariak. «Krisiari aurre egiteko, zerbait behar dugu eraiki kolektiboki», esan du.

Gazte Ekintzako Aitor Servierrek, berriz, azaldu du aspaldikoa dela etxebizitzaren arazoa, baina azken urteetan areagotu egin dela: «Etxebizitzen kopuruen emendatzea, alokairuen prezioen etengabeko igoera...». Gehitu du gizartean areagotu egin dela gaiarekiko kezka, eta eztabaida politikoaren erdigunean dagoela egun: «Horregatik batu ditugu horrenbeste indar, gai honetan inoiz ere egin ez dugun moduan». Amaitzeko, deialdiaren helburua laburbildu du: «Aldarrikatzea herri honetan bizi diren guztiek izan behar dutela etxebizitzarako eskubidea».

Azkenik, LAB sindikatuko Argitxu Dufauk adierazi du aterabideak badirela etxebizitzaren arazoarentzat, eta, jendeari itxaropena sortzeaz gain, presio egin behar dutela: «Momentukotz oso zail zaigu Euskal Herrian bizitzea».


Summary: Presoen auzia konpontzea da lehentasuna, EITB Focusen arabera. Galdekatutako lau herritarretik hiru daude euskal presoak gerturatzearen alde.

Hamar urte bete dira gaur ETAk bere jarduera armatuaren behin betiko amaiera iragarri zuenetik, eta, urteurrenean, inkesta bat argitaratu du EITBk. Hego Euskal Herriko 1.600 pertsonari galdetu diete ETAren indarkeriaren osteko aroaz, eta, besteak beste, ondorioetako bat da, gatazkaren konponbidean egiteko geratzen direnen artean, euskal presoen auzia konpontzea dela gehien babesturiko aukera; bostetik batek hori dute lehentasun. Izan ere, euskal presoen hurbilketak babes zabala dauka; lau herritarretik hiruk babesten dute.

Galdera horretan bertan, bigarren aukera da «ETAren eta ezker abertzalearen damua eta aitortza» (%15). Inkestak, ordea, irailaren 28tik urriaren 4ra egin zituzten; Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ETAren biktimei egindako adierazpena zabaldu aurretik.

ETAren jardunaz ere galdetu du EITB Focus inkestak. Esaterako, galdekatutako hiru herritarretik bik uste dute ETAk «lehenago» amaitu behar zuela, eta %12,5 dira uste dutenak ez zituela armak inoiz erabili behar. Erakunde armatuak ekarpen positiborik egin duen galdetuta, berriz, 2,7ko nota jarri diote hamar puntutik. Horrez gain, %65ek ziurtzat dute ez dela ETAren gisako beste mugimendurik sortuko.

Halere, emaitzek adierazten dute bake prozesua ez dagoela herritarren kezken artean; soilik %2,2k aipatu dute, ekonomiak eta enpleguak eragiten duen kezkatik urrun (%33). Ideia hori berresten du beste erantzun batek: hamar herritarretik zazpik diote pertsonalki «garai hura gainditu» dutela. Edozein kasutan, hamarretik seik uste dute ETAren biktimek ez dutela izan behar bezainbesteko egiarik, justiziarik eta erreparaziorik.


Summary: «Memoria inklusibo baten» beharra adierazi du Ahal Dugu-k. ETAren jarduna «bidegabea» izan zela uste du alderdiak, baita «kontakizunen bataila» baztertu behar dela ere.

EAEko Ahal Dugu-k etorkizuna eraikitzeko bere irizpideak aurkeztu ditu, ETAk behin betiko su-etena aurkeztu eta hamar urtera. Alderdiak azaldu du prozesuak lau zutabe nagusi izan behar dituela: justizia trantsizionala, gizarte ehuna berreraikitzea, memoria inklusibo bat eraikitzea eta «giza eskubideen urraketa jasan duten pertsona guztien» duintasuna kontuan izatea. «Errekonozimendua eta erreparazioa dira aurrera egiteko modua», azaldu du gutunean.

Alderdiak Urriaren 18ko Adierazpenak sinbolizatzen duen «aurrerapen nabarmena» azpimarratu du, baina uste du ETAren jarduna «bidegabea» izan zela gehitzea falta zaiola, indarkeria «beti» bidegabea delakoan. «Inoiz gertatu behar ez zen errore bat» izan zen erakunde armatuaren ibilbidea, Ahal Dugu-ren hitzetan.

Etorkizunera begira, «kontakizunen bataila» gainditzeko beharra azaldu du, logika horrek «berriro gatazkara» bideratzen duela esanez: «Gertatu zenari buruzko narratiba desberdinak artikulatzeko gaitasuna erabakigarria izango da etorkizuneko bizikidetzaren definizioan». Izan ere, adierazi du ez dagoela «oroimen bakar bat».

Beraz, «sufrimenduak onartzetik» haratago, «espazio partekatu bat» eraikitzeko lan egingo duen memoria inklusibo baten beharra nabarmendu du: «Kontua ez da gertatutakoaren historia ofiziala egitea, baizik eta gizartea gertaerak etikoki ulertzeko batzen duen memoria partekatua egitea».


Summary: Gatazka kontatzeko moduaren inguruko mahai ingurua, BERRIAn. Samara Velte eta Maider Galardi ikerlariek, Emilio Majuelo historialariak eta Emilio Lopez Adan 'Beltza'-k hitzaldia eskaini dute transmisioaz, memoria inklusiboaz eta metodologiaz, besteak beste. Labak antolatutako lehen ekitaldia izan da.

ETAren adierazpenaren hamargarren urteurrenean, memoria gai korapilatsua da oraindik ere. Ematen du azken 60 urteen kontakizuna egiterakoan joera bat nagusitzen ari dela, baina horren inguruan zer jarrera du garai hura gertutik bizi ez zuen lehen belaunaldiak? Politika arloan indarkeriaz egiten diren epai moralen arabera ikertu behar al da azken 60 urteetan gertatutakoa eta ETAren historia? Memoria inklusiboaren beharra aipatzen denean, emakumeen ahotsa kontuan hartzen al da?

Gatazka nola kontatu izenburupeko hitzaldiak galdera horiek utzi zituen airean, eta hizlariak, bakoitza bere ezagutzatik eta esparrutik, erantzuten saiatu ziren, Xabier Letona Argia-ko kazetaria gidari zutela. Laba sareak Gazteluko plazako egoitzan antolatutako lehen ekitaldia izan zen. Mahai inguruan parte hartu zuten Samara Velte eta Maider Galardi ikerlari eta kazetariek, Emilio Majuelo historialariak eta Emilio Lopez Adan Beltza-k. Hain justu, Lopez Adanek aurten Borroka armatuaren historia Euskadin. 1967-2011 lan mardula argitaratu berri du, eta haren xehetasun batzuk laburbildu zizkien bertaratu zirenei, ordu batez, mahai ingurua hasi aurretik.

Hamar urtek balio dute ikusteko gatazka gertutik bizi ez zuen belaunaldia nola jasotzen ari den gertatukoaren kontakizuna. Oroitzapenik ez duten heinean, Samara Velteri interesgarria zaio aztertzea zer narratiba baliatzen duten, zer hizkuntza eta kontzeptu erabiltzen dituzten eta nolakoa den botere harremanen lotura. Gizarteak berak egiten duen memoria ariketa horren isla zuzena diren heinean, horri buruzko tesia lantzen ari da, 2000tik aurrera jaiotako 16 eta 22 urte arteko gazteekin. «Tesi bat da, ez da euskobarometroa», zehaztu du, eta lagin bat baino ez dela ohartarazi.

Haren esanetan, ondorioetako bat da gaia aipatzean «informazioaren aurretik» gaiarekiko posizionamendua nagusitzen dela, eta «gaitzespenaren diskurtsoak pisu handia» duela. Horrek, gainera, iraganarekiko posizionamendu arraro bat izatera eramaten ditu. Gazteek gertatutakoa jakiteko ez dute baliabide fidagarririk, eta «zerbait esan eta okertzeko beldurra» nagusitzen da. Helduek gaiarekiko pasotismoa izatea aurpegiratzen badiete ere, Veltek nabarmendu du gaiarekiko interes handia dutela. Haren ustez, belaunaldi berriek «ez dute galtzeko ezer», eta garai hura bizi ez izanak «konplexutasun gutxiagorekin eta ausardia eta irudimen gehiagorekin, zintzotasunez» jokatzera eraman beharko lituzke.

Jarrera horren atzean presio soziala dagoela uste du, eta horren adibide da Ipar Euskal Herrian gazteak «librexeago» sumatzen dituela, «presio soziala ez baita hain handia». «Adibidez, gazte batek esan zidan ETAren armagabetzearen egunean sumatu zuela egun tristeak zirela, erreferente sozial bat galtzen zelako. Ez du kritikatzen, baina zintzoki esaten zuen tristura nabaritu zuela. Hegoaldean, zailagoa da gazte batek hori esatea».

Beste ondorioetako bat da gatazkaren oso iruditeria biolentoa eta «oso ulerkera murritza» nagusitu dela. Hildakoen eta biktimen kategorizazio bat dago, baina horrek zaildu egiten die ikustea gazteei nola eragin dien horrek. Adibidez, familian oso gauza larriak gertatu zitzaizkion gazte bati galdetzean ea gatazkak zuzenean eragin zion, erantzun zuen ezetz: «Nondik dator desidentifikazioa? Jende horri guztiari ulertarazi zaiolako bere historia ez dela garrantzitsua».

Logikaren bila

Emilio Majueloren arabera, ETAren indarkeriaren inguruan argudio politiko gisa erabiltzen den morala albo batera utzi behar da historia ikertzeko orduan. «Ezin zaio pertsona talde bati, gizarte talde bati, nire morala inposatu. Hori politikan erabiltzen bada eta denok onartzen badugu, bikain, baina nire etika ezin da erabili historia aztertzeko. Horrela ez goaz inora».

Haren esanetan, historialariek gertaeren zergatiak bilatu behar dituzte, eta horretarako ulertu egin behar da bere garaian indarkeriaren aldeko apustu hori egin zutenen logika. «Apustu horrek emaitza batzuk eta ondorio batzuk eragin zituen, biktimak eragin zituen, baina, ibilbide hori egin gabe, historia egiten bada ez da historia, ez da merezi duen historia».

Berdintsu mintzatu da Emilio Lopez Adan. Gatazka nola kontatu behar den baino, nola ez den kontatu behar azaldu du, eta, haren ustez, indarkeria oro beti bidegabetzat jotzeko jarrera horrek ez darama inora: «Biolentzia guztiak kondenatzeko errazkeria ez da gure historia kontatzeko bidea». Haren irudiko, Prado museoan diren Goyaren koadroetan, gogoratu eta omendu egiten da 1808ko maiatzaren 2an Madrilgo herria Napoleonen tropen aurka aiztoak eskuan zituela altxatu zenekoa, eta hura ospatzen jarraitzen da gaur egun ere. Adibide bat besterik ez da. «Hartzen badugu munduko historian zenbat tokitan, zenbat herritan, biolentzia aipatzen eta ospatzen den? Mundu honetatik kentzen bada bidegabekeriaren aurka borrokatzeko behar moral, giza behar hori, zer bilakatzen da historia?», gogoeta egin du.

Samara Veltek gaineratu du gazteak eurak ere jabetzen direla diskurtso errazek ez dutela balio historia ulertzeko: «Ebaluazio moral bat egiten da, eta ETA zentzugabea zela, baina nola esplikatu historia zentzugabetasunetik?». Velteren esanetan, ETA deshumanizatzeko joera dago, baina gazteak ohartzen dira hori soilik egitea «inkoherentea», eta orduan hasten dira beste azalpenen bila. Beste kontu bat da, haren ustez, belaunaldi berriek egiten dituzten galderak ez direla aurreko belaunaldiek erantzun nahi dituztenak.

Ikuspegi feminista

Iraganaren kontakizunari begira, maiz, memoria inklusiboa eta poliedrikoa dela aipatzen da, baina Maider Galardik uste du inklusibotasun horretan ez dela sartzen emakumeen begirada. Haren ustez, desoreka bat dago. «Gatazkaren iruditeria eta haren pertzepzioa oso gizonezkoena da»; aldiz, gaur egun, gatazkaren ondorioak pairatu dituzten eremuetan emakumeak dira nagusi. Desoreka horrekin kezkatuta eta memoriari emakumeen begirada eman nahirik, Galardi tesi bat lantzen ari da.

Ikerketa horretan 25 emakume elkarrizketatu ditu, alde batekoak zein bestekoak —ETAren biktimen alargunak, estatu terrorismoaren biktimak, presoen amak, iheslarien senideak...—, eta haren mezu argia da memoria eraikitzailea eta askotarikoa egiteko kontuan hartu behar direla emakume horien guztien bizipenak eta istorioa. «Buelta bat eman behar diogu gatazkari buruz zer ulertzen dugun, indarkeriaz zer ulertzen dugun eta parte hartze politikoari buruz zer ulertzen dugun. Horrek ekarriko du emakume horien guztien bizipenak jaso eta historia osoago eta ikuspegi sendoago bat izatea».


Summary: Txibitek positibotzat jo du ezker abertzaleak «biktimei eragindako mina aitortu izana». ETAren adierazpenaren 10. urteurrenean, Nafarroako Gobernuak ekitaldi bat antolatu du, eta zazpi puntuko adierazpen bat irakurri. Parlamentuko talde guztiak izan dira omenaldian, Navarra Suma izan ezik

Iruñeko Baluarte jauregian ETAren biktimen omenezko eskultura bat dago, eta efemeride gogoangarriaren aurrean, Nafarroako Gobernuak ekitaldi bat egin du. Gobernuko kontseilariekin eta Maria Txibite lehendakariarekin batera, bertan izan dira PSN, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrako ordezkaritza bat. Navarra Sumaren izenean ez da inor joan, Anvite Nafarroako biktimen elkarteko kiderik ere ez da izan. Biak ere kritiko dira gobernuarekin.

Ana Ollok euskaraz eta Maria Txibitek gazteleraz, gobernuak onartu berri duen zazpi puntuko adierazpen bat irakurri dute ekitaldian. Lehenik, «ETAren indarkeria terrorista bidegabea eta ez legitimoa izateaz gain, demokraziaren eta bizikidetzaren aurkako mehatxua» izan zela adierazten da.

«Gogoeta etiko oso bat»

Halaber, gobernuaren ikuspegitik «positiboa» izan da hamarkada honetan ezker abertzaleak eman duen urratsa, baita «asteon biktimei eragindako sufrimendua eta mina aitortu izana ere». Adierazpenak beharrezkotzat jotzen du «indarkeria erabili zutenek edo hari babes soziala eta politikoa eman ziotenek gogoeta etiko oso bat egitea». Bitxikeria gisa, Txibitek irakurritako gobernuaren bigarren puntu hori ez da ageri Nafarroako Parlamentuak adierazpen horri buruz egindako oharrean, iradokiz azken unean txertatu dela.

Gainerako puntuetan, biktimei, memoriari eta elkarbizitzari egiten zaio aipamen. Hala, gobernuak nabarmentzen du ETAko biktimekin eta haiek ordezkatzen dituzten elkarteekin lanean jarraituko duela egia, justizia eta erreparazioa izan dezaten lagunduko dieten politika publikoak garatzen. Halaber, «terrorismoaren biktimen memoria eta duintasuna» urratzen duten ekintza oro deitoratuko duela iragartzen du gobernuak.

Iraganarekiko «memoria kritiko eta anitza» sustatzeko konpromisoa agertu du gobernuak, «ETAren biktimei eragindako min bidegabearen aitortzan oinarrituta». Elkarbizitzaren estrategia oso bat garatzeko asmoa agertu du —irailean aurkeztu zuen bi urtez landutako I. Elkarbizitzaren Plan Estrategikoaren zirriborroa—. Belaunaldi berriei begira, ikasgeletan biktimen topaketak eta «memoriaren eta terrorismoaren prebentziorako» unitate didaktikoak bultzatuko ditu Eskutik programaren bidez.

Adierazpena irakurrita, Txibitek berak eta Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakariak lore eskaintza egin dute biktimen omenezko eskulturaren aurrean. Hualderekin batera, bertan ziren Inma Jurio Parlamentuko Mahaiko lehendakariorde lehena eta Maiorga Ramirez idazkari bigarrena. Gainera, PSNren izenean, joan dira Ramon Alzorriz, Javier Lekunberri, Jorge Agirre, Ainhoa Unzu eta Carlos Mena; Geroa Baiko Pablo Azkona, Javier Arakama, Mikel Asiain, Ana Ansa eta Blanca Regulez; Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarez eta Mikel Buil eta Ezkerrako Marisa de Simon. EH Bilduko ordezkaria Maiorga Ramirez izan da.

Remirezen adierazpenak

Navarra Suma eta Anvite elkartea bertan izan ez direnez, horri buruz galdetu zaio gobernu kontseiluaren osteko agerraldian Javier Remirez presidenteordeari. Hark erantzun du ekitaldia «gizarteari eta taldeei» irekia zegoela: «Joan ez direnek eurek jakingo dute zer arrazoirengatik ez diren etorri». Remirezen arabera, euren aniztasunaren barruan, gorde beharreko balio sozial bat dira biktimak. «Ezin dugu esan terrorismoaren biktimen artean ikuspegi bakar bat dagoela; egoerari aurre egiterakoan askotariko ikuspegiak dituzte».

Remirezek aipatu du biktimen elkarteekin lanean ari direla herritarrei ikustarazi nahian halakorik ez dela berriro gertatu behar, eta harreman hori «positibotzat» jo du. Halaber, azpimarratu du ekitaldian ETAren adierazpenaren hamargarren urteurrena ospatu nahi izan dutela. «Albiste on bat da gizartearen gehiengo handi batentzat, eta erakundeotako ordezkariek egoerak eskatzen duten neurrian erantzun behar dugu».

Haren ustez, «zoritxarrez», Navarra Sumak ez du hala jokatzen, eta horregatik ez du ulertzen haren jarrera. «Estrategia alderdikoi huts batengatik, ez du jorratu nahi alderdi guztiok ordezkatuak egongo garen adostasunerako biderik, helburu argi batekin: indarkeriaren erabateko gaitzespena eta deitoratzea; oraindik nahikoa ez bada ere, emandako pausoak positibotzat jotzea; eta benetako memoria baten alde lan egitea, izuaren urteetan gertatutakoa jasotzeko asmoz eta gaurko zein biharko belaunaldiekin lan egiteko asmoz».


Summary: Martxoaren 31ko bonbardaketan ehortzitakoen senideen bila dabil Durango 1936 elkartea. Jon Irazabal historialariak 2001. urtean argitaratu zuen bonbardaketaren ostean hilobi komunetan ehortzitakoen zerrenda, eta, orain, helburua da 82 lagun haietatik identifikatzeko falta direnak identifikatzea eta gaur egungo ondorengoak lokalizatzea.

1937ko martxoaren 31n bonbardatu zuten Durango (Bizkaia) Italiako Aviazione Legionaria-ko hegazkinek, Espainiako Gerra Zibilean. Goizean, lau hegazkinen artean, 50 kiloko 80 bonba inguru bota zituzten, eta, hori gutxi balitz bezala, ehiza hegazkinek jendea metrailatu zuten jarraian. Arratsaldean berriz bonbardatu zuten herria; orduan, 50 kiloko 36 lehergailu bota zituzten, eta 100 kiloko 22. Gutxienez 336 hildako zuzen eragin zituzten, eta gehiago izan ziren zeharkakoak gehituta.

Sarraski hari buruzko liburu bat 2001. urtean argitaratu zuen Jon Irazabal Gerediaga elkarteko historialariak, eta han zerrendatu zituen hilobi komunetan ehortzitako biktima gehienak. Durango 1936 elkarteak jakinarazi duenez, ordea, biktima horiei buruz ez dakite beste ezer. Elkartearen arabera, «82 gizon-emakumeri buruzko erreferentzia bakarra izen-abizena da batzuetan, edota, txarrenean, lurperatu zituzten garaiko plaken erreferentzia zenbakia».

Horregatik, duela hilabete, «ehortzitako guztiak identifikatu eta gaur egungo familiarteko eta ondorengoak lokalizatzeko» ikerketa lan bat hasi zuten Gerediagak eta Durango 1936k, Durangoko Udalaren babesarekin. Hiru hilabete eskas iraungo du egitasmoak, eta asmoa da amaieran topaketa bat egitea aurkitutako senitartekoekin.

Hobi komunak

Izan ere, Durango 1936k azaldu duenez, litekeena da egitasmoak Durangoko hilerriko hobi komunetan ehortzitakoei «gune duin bat» atontzeko aukera zabaltzea. Udalak hobi komun horien kokapena identifikatzeko eskaera ofiziala egin zion uda aurretik Gogora Institutuari.

Oraingoz, 82 izenetatik dozena bat senitartekoren erreferentziak eskuratu dituela jakinarazi du elkarteak. Baten batek ehortzitakoren bati buruzko informaziorik izango balu, bi elkarteetakoren batekin harremanetan jartzeko eskatu dute. Izenen zerrenda, herrika, Durango 1936ren webgunean kontsulta daiteke.


Summary: Baliteke AUKUSek urpeko nuklearrak lortzeko lasterketa abiatzea, IAEAren ustetan. Rafael Grossi Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari orokorrak ohartarazi du litekeena dela «beste herrialde batzuek Australiaren adibideari» jarraitzea.

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak kezka agertu du AEB Ameriketako Estatu Batuek, Erresuma Batuak eta Australiak adostu zuten AUKUS aliantza militarrarengatik, urpeko nuklearrak lortzeko lasterketa baten lehen pausoa izan daitekeelakoan.

Rafael Grossi IAEAren zuzendari orokorraren arabera, bada aukerarik «beste herrialde batzuek Australiaren adibideari» jarraitzeko, AUKUSeko hiru herrialdeek itunean adosturikoa betetzen badute. Hala eginez gero, lehen aldia litzateke arma nuklearrik ez duen herrialde batek energia nuklearra erabiltzen duten urpekoak eskuratuko lituzkeela.

Akordioak kezka eragin du Asia hego-ekialdeko herrialdeen artean. Horien artean, bi ikuspuntu nabarmendu dira: batetik, itunak Txinaren ekintza militarretarako aukerak txikitu dituela, baita gatazka baterakoak ere; bestetik, gerra bat izatekotan, suntsitzaileagoa izango dela.

Izan ere, talka eremu dezente daude Txina hegoaldeko itsasoan —mugen inguruan, esaterako—, eta horri gehitu behar zaio Taiwanek sortzen duen eztabaida eta Pekinek inguruko herrialdeetan dagoen diasporarekin duen harremana.

AUKUSen alde agertu direnen artean dauden Vietnam, Taiwan, Japonia eta Hego Korea, eskualdean oreka aldaketa bat eragin dezakeelakoan, eta, noski, Txinarekin hainbat gatazka dituztelako. Aldiz, Indonesiak, Malaysiak eta Singapurrek ez dute begi onez ikusi aliantza militar hori, eta argi eta garbi jakinarazi dute beren jarrera.

Herrialde horien kezka da Australiak jasoko dituen propultsoreak bide luze baten lehen pausoa izatea, Ozeaniako herrialdeak gerora armamentu nuklearra erosiko duelakoan; hain justu, IAEAk helarazi duen kezka berbera.

Akordio militarrean jasota dagoenez, AEBek eta Erresuma Batuak propultsio nuklearreko urpekoak egiteko beharrezko teknologia emango diote Australiako armadari, baita horiek eraikitzeko laguntza ere.

Hego Koreak eta Kanadak ere aztertu dute horrelakoak egiteko aukera, eta Brasil horri buruzko proiektu batean dago murgilduta; gainera, Iranek asmo horien berri eman zion IAEAri, duela hiru urte.

Gaur egun, ordea, badirudi Australiaren proiektua dela egingarriena, eta, horregatik, Grossik aditu talde bat osatu du AUKUS aliantzaren segurtasuna eta ondorio legalak aztertzeko: «Akordio zehatzak behar ditugu segurtatzeko [Australiak] jasotzen duen teknologia edo material oro babes neurrien menpe dagoela», adierazi du IAEAko zuzendari orokorrak, gaurko ordu txikietan, Washingtonen zela.

Izan ere, Grossiren ustetan, AEBek eta Erresuma Batuak dute material eta teknologia nuklearra Australiara «modu seguruan» bidaltzeko «erantzukizuna». Hain justu, horretaz mintzatu da Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariarekin izan duen bilkuran.

Iranera, «laster»

Horrez gain, IAEAren zuzendari orokorrak adierazi du «laster» dela Iranera joatekoa, «egun gutxi barru» izango baitu bidaia horri buruzko albisteen berri. Islamiar errepublikako agintariekin izandako elkarrizketen harira egin ditu adierazpenok, baina ez du xehetasun gehiagorik eman. Ziurrenik, «datorren asteetan» izango da Ekialde Hurbileko herrialdean.

Teheranen programa nuklearraz, Grossi argi mintzatu da: «Arazo larri bat dugu hango instalazio nuklear baten zaintzarekin». Horregatik, Iranera egingo duen bidaia baliatuko du auzi horretaz eztabaidatzeko; antza, instalazio horretako tresneriaren parte bat «kaltetu» egin da, eta hori konpondu «beharra» dago: «Oraingoz, Iranek ez digu hori egiteko baimenik eman. Behaketa gaitasuna berriz ezartzeko kontsultetan gaude murgilduta».


Summary: Gaur bukatuko da Tokikom sarietako Komunitatearen Saria bozkatzeko epea. Irakurleek lan bat bozkatu behar dute epaimahaiak proposatutako bederatzi hautagaien artean. Sarien seigarren aldia da.

Gaur da azken eguna Tokikom sarietako Komunitatearen Saria bozkatzeko. Tokiko hedabideen sareak seigarren aldiz antolatu du sari banaketa hori, Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako Gobernuaren, eta Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien babesarekin.

Komunitatearen sariaz gain, beste hiru sari emango ditu epaimahaiak. Helburua da azken urtean Tokikom osatzen duten komunikabideetan argitaratutako lanik onenak goraipatzea, eta, horretarako, aurkeztu diren 57en artean aukeratu beharko dute adituek. Euskal Herriko Unibertsitateko Maria Gonzalez Gorosarri eta Edorta Arana, eta Mondragon Unibertsitateko Amaia Pavon dira epaileak.

Finalisten artean orotariko lanak daude: azalak, erreportajeak, telebista saioak, irrati saioak, sare sozialetan egindako lana... eta hautagai diren hedabideen zerrenda ere zabala da: Guaixe, Karkara, Arrasate Telebista, Goierri Irrati Telebista, Maxixatzen...

Komunitatearen sarian botoa emateko Tokikomen webgunean sartu behar da. Han ageri dira bederatzi finalistak, eta haietako bat hautatzea da irakurlearen eginbeharra.

Sari banaketa azaroaren 12an izango da, tokiko komunikabideen erronken inguruko jardunaldi batzuetan.


Summary: Ikasleen ongizatea helburu duen Laguntza programa DBHra zabaldu dute Nafarroan. Nafarroako Gobernuak hezkuntza arloko adituekin sortutako programa bat da, eta helburuetako bat suizidio ahaleginak saihestea da.

Nafarroako Gobernuak zabaldu egingo du Laguntza programa, hezkuntza emozionalerako egitasmoa: gaurtik aurrera martxan da Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan ere. Iruñean egindako agerraldian, Itziar Irazabal Hezkuntza Departamentuko Bizikidetza Aholkularitzako negoziazio buruak azaldu du helburua ikasleen, irakasleen eta familien «ongizatea bermatzea» dela. Hezkuntza emozionalaren bidez dinamikak eskaini nahi dizkiete ikasleei arazoei aurre egiteko; hala nola eskola jazarpenari eta suizidioari. Ez du daturik eman, baina suizidio ahaleginetan gorakada egon dela azaldu du: «Lehen, eskola jazarpen kasu asko genituen, baina orain, zoritxarrez, gorakada nabaria eta oso kezkagarria sumatu dugu suizidioaren gaiarekin. Programa honek halako gertakariak eta egoerak saihestu nahi ditu».

Nafarroako Gobernuak, Kaeru hezkuntza arloko entitateak eta Eva Bache adituak sortu dute programa. Duela bi urte abiatu zuten Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan, hamabi eskolekin batera. Aurten jarraipena eman diote Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, eta hogeita bat eskola batu dira. «Kontuan hartu dugu haurrek eta nerabeek etapa bakoitzean izan ditzaketen zailtasunak, eta horiei kasu egin diegu», esan du Irazabalek.

Etorkizuneko helburua ongizatea komunitatera zabaltzea da, baina aurten «ongizate pertsonalean» kokatu direla azaldu du Irazabalek: «Iruditzen zaigu oso garrantzitsua dela ongizate pertsonala lehenik eta behin irakaslearekin berarekin lantzea, ostean ikasleekin bermatu ahal izateko eta begirada zabaltzeko».

Horretarako, talde eragile bat sortu dute, eta hogeita lau orduko formakuntza «sakona» eskaini diete. Horrez gain, irakasleek hamabi orduko formakuntza jaso dute, eta zenbait dinamika eskaini dizkiete. Bi helburu nagusi dituzte: gelara zabaltzea eta adinaren arabera lantzea.

Beraz, laguntza eskaintzeko eta entzuteko dinamikak jasotzen dituen programa bat da, eta besteak beste, eskola jazarpenarekin amaitzeaz gain, prebentzioa indartu nahi dute kasuak saihesteko. Suizidioa landu nahi duten beste alor bat da: «Ez dugu bilatzen suizidioaz hitz egitea, baizik eta, norbaiti horrelako ideiarik burutik pasatuko balitzaio, jakin dezala baduela norbait edo guneren bat berarekin egoteko eta laguntza eskaintzeko».


Summary: Loiolako santutegian 22 pertsona kutsatu dira, eta lau pertsona hil dira, jesuitak laurak. Txertatuta zeuden kutsatutako guztiak. Hildako lau lagunek beste gaixotasun batzuk zituzten. Jakinarazi dute agerraldi bat izan dela Basurtoko ospitalean.

Azpeitian (Gipuzkoa), Loiolako Santutegian, COVID-19aren agerraldi bat izan zen joan den irailaren 28an, eta, haren ondorioz, 22 pertsona kutsatu eta lau hil dira, denak jesuitak. Hildakoak adinekoak ziren –horietako hiruk 90 urtetik gora zituzten, eta besteak, 75 urte–, eta aurretik beste patologia batzuk zituzten. Albiste agentziek zabaldu dutenez, koronabirusaren agerraldia irailaren 28an gertatu zen, santutegiko erizaindegian. Positibo eman zuten 22 pertsonetatik hamabi jesuitak dira, eta beste hamar, bertako langileak; guztiek hartua zuten COVID-19aren aurkako txertoa, santutegiko iturriek azaldu dutenez. Langileek etxean pasatu zuten gaixotasuna, eta zentro erlijiosoko zazpi pertsona ospitaleratu behar izan zituzten. Orain ez dago positiborik, eta aurreikusi dute Loiolako Santutegiko elizkizunak normaltasunera itzultzea larunbatean.

Kutsatuak Basurtoko ospitalean

Birusaren beste agerraldi baten berri eman dute gaur: hainbat kutsatu atzeman dituzte Basurtoko ospitalean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Revilla eraikinean detektatu dituzte kasuok. Ez dute zehaztu zenbat pertsonak eman duten positibo, baina argitu dute PCR probak egiten hasi direla, kutsatze katea etete aldera.