Summary: Erkorekak esan du Ertzaintzako lan gatazkak ez duela Tourra baldintzatuko. Segurtasun sailburuak uztailaren 1etik 3rako «segurtasun publikoaren gida plana» aurkeztu du; 1.700 ertzainek parte hartuko dute egunero. Ertzainak Borrokan plataformak, berriz, Urkulluri leporatu dio gatazkari konponbide bat bilatzeko aukera galtzea.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak Frantziako Tourreko lehen hiru etapetako «segurtasun publikoaren gida planaren lerro nagusiak» aurkeztu ditu, Bilboko, Gasteizko, Donostiako eta Zornotzako (Bizkaia) udal ordezkariekin batera. Ertzainen protestak indar hartu duen honetan iritsi da aurkezpena, baina, sailburuaren esanetan, lasterketako segurtasuna «bermatuta» dago. Argudiatu du Ertzainak Borrokan plataformaren «ustezko bozeramaileek berek» adierazi dutela Tourrari «min egiteko» asmorik ez dutela, eta, beraz, ez dagoela aurkakoa esateko arrazoirik: «Inork ez du hain zorrotz prestatutako proba bat galarazteko borondaterik. Inor ez dago ondo ez dela egingo esateko moduan».

Segurtasun Sailaren eta Ertzaintzako sindikatuen arteko negoziazioetan ez da agenteek nahi adinako urratsik egin. Hala, Ertzainak Borrokan plataformak deituta, polizia agenteek zenbait protesta egin dituzte azken asteetan; besteak beste, 1.100 euroko soldata igoera bat eskatzeko. Horiek Tourreko lehen hiru etapak gauzatzea arriskuan egon daitekeela ere esan dute, eta Eusko Jaurlaritza haiekin izaten ari den jarrera kritikatu. Atzo bertan, Ertzaintzako buru Josu Bujandari leporatu zioten agenteak «terroristekin alderatzea», eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri gatazkari konponbide bat topatzen ez saiatzea: «Segurtasun publikoren alde egin balute, ez lituzke milaka ertzain izango bere kontra».

Urkulluk eta Bujandak atzo hitz egin zuten, lanean hildako ertzainak omentzeko eta dominak banatzeko ekitaldi batean, Arkautin. «Inongo erakundek, Ertzaintzak ere ez, ezin du onartu gizartearen errespetua galtzeko luxua», azaldu zuen Urkulluk. Ertzaintzak zibersegurtasuna lantzeko egingo dituen urratsen berri ematearekin batera, «kezka» adierazi zuen «bizikidetza eta bizitza demokratikoaren garapena baldintzatzen saiatzen diren esku sartze antolatuekiko».

Lehendakariak ez zien erreferentziarik egin Ertzainak Borrokan plataformak deitutako protestei, baina gogoratu zuen erakundearen «lehentasuna» dela gizartearen segurtasuna bermatzea: «Euskal herritar guztiek erakunde honi emandako misioa da». Hala, Ertzaintzaren eta gizartearen arteko «konfiantzaren zubi hau zutunik» mantentzeko eskea egin zuen.

Ertzaintzako buru Josu Bujandak, berriz, adierazi zuen Ertzaintzaren «eredua aldatzen» saiatzen ari direla. Haren hitzetan, iraganean «kanpotik» saiatu ziren aldaketa hori egiten, baina gaur egun erakunde barrutik ari dira. Hark, baina, gaineratu du ez dutela lortuko halakorik egitea: «Arreta jarri behar zaio datorrenari».

Bide beretik, EAJren Espainiako Kongresuko eledun Aitor Estebanek adierazi du ertzain izatea «ordenagailu aurrean dagoen funtzionario bat» izatea baino gehiago dela, eta, beraz, «zentzuz» jokatzeko eskatu die protestan ari diren agenteei. Radio Euskadin egindako elkarrizketan, jeltzaleak azaldu du egoera «kezkagarria» dela, eta protestetan legea ez betetzea kritikatu du, ez diolako erakundearen «prestigioari» mesede egiten.

Izan ere, ertzainek egindako protestetako bat bat ikertzen ari da Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saila. Izan ere, ostegunean Gasteizko tranbia geldiarazi zuten ordubetez, lanean ari ziren agenteek ezer egin gabe. «Arrazoiak daude pentsatzeko jarrera hori ordenamendu juridikoaren kontrakoa dela», adierazi zuen Erkorekak orduan.

Egoeraren bestelako analisi bat dute Ertzaintzako sindikatuek. Hedabideetara bidalitako ohar batean, Ernek, Esanek, Euspelek eta Sipek adierazi dute lan balditzen inguruko negoziazioan ez dagoela ertzainen «borondate faltarik», baizik administrazioaren «enpatia eta konpromiso falta»: «Segurtasun Sailak ez du interesik langileen lan baldintzak berritzeko». Are gehiago, «harrokeriaz» aritzea leporatu die, eta polizien aurkako diskurtsoak hauspotzea.

Tourreko operatiboa

«Segurtasun operatibo integrala» izango da Tourrekoa. «Inoiz ez bezalakoa», Erkorekaren hitzetan. Denera, 1.700 ertzain eta ehunka udaltzain arituko dira lan horietan egunero, baita dozenaka suhiltzaile eta larrialdietako langile, Arkautiko (Araba) «euskal poliziako» azken promozioko 500 ikasle eta 1.800 «tour lagun» ere. Denak Ertzaintzaren aginduetara egongo dira, eta instituzio hark BECen izango du zentro logistikoa.

Aipatutako udalerrietan eragingo du nagusiki —Bilbon, baita hasi aurreko egunetan ere—, baina lasterketa 108 udalerritatik igaroko da uztailaren 1ean, 2an eta 3an, eta haietan ere errepideak itxiko dituzte. Txirrindulariak iritsi baino lau ordu lehenago itxiko dituzte lasterketa igaroko den errepideak, Tourrarekin batera doan karabana pasatuko baita lehenik. Denera, Ertzaintzak 2.190 tokitan etengo du trafikoa, eta horietako 66 «kritikotzat» jo dituzte. Hain zuzen, ikusle gehien elkartuko diren eremuak hartu dituzte kritikotzat —mendi igoerak, esprintak eta anoa postuak—, eta batzuk 48 ordu lehenago ere itxiko dizkiete autoei.

Tourraren hasiera soilik ez: Erkorekak gogora ekarri du oporretako irteerako eta itsasartea igarotzeko operazioak ere martxan egongo direla egun horietan. Beraz, hiru «eskakizun» egin dizkie herritarrei: egun horietako joan-etorriak «denborarekin planifikatzea», informazioa «behar besteko denborarekin» bilatzea eta «garraio publikoa» erabiltzea. Informazioa helarazteko, herritarrei arreta eskaintzeko telefono zerbitzuak indartuko dituzte, eta aplikazio bat jarriko eskura. Bertan, etapa bakoitzeko rutometroa ikusi ahal izango da, unean-unean berritua: «Tresna biziak dira. Aldaketak izan ditzakete egoeraren arabera».

Era berean, jakinarazi du 166 larrialdi puntu ezarri dituztela lasterketa igaroko den errepideetan. Horien helburua litzateke larrialdi zerbitzuen eta suteen kontrako taldeen mugimendua erraztea, beti ere, lasterketaren noranzko berean mugituz.


Summary: Milaka lagun elkartu dira Mungian, Euskal Eskola Publikoaren 30. jaia ospatzeko. Askotariko eragileek herritarrekin batera ospatu dute jaia, 'Jagon' lelopean.

Mungiako Legarda eskolako patioan ospatu dute jaia, musikaz eta dantzaz lagundurik. Ondoren, hitza hartu dute Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailburu Jokin Bildarratzek, Mungiako alkate Ager Izagirrek eta EHIGEko presidente Arkaitz Aburtok. Datorren jaiaren lekukoa Ordiziako eskola eta institutuari eman diote, Euskal Eskola Publikoaren 31. Jaia antolatzeko.

EHIGEk ohar bidez adierazi duenez, urtez urte gero eta lagun gehiago biltzen dira Euskal Eskola Publikoaren Jaian, eta horrek erakusten du eskola publikoaren hezkuntza komunitatea gero eta ahaldunduago dagoela. Aldarrikatu dutenez, «euskal hezkuntza sistemak eskola publikoan oinarritu behar du nahitaez».

Bildarratz sailburuak Mungian iragarri du aurten 77 milioi inbertituko dituela Hezkuntza Sailak hainbat eskola publikotan, eta 2030. urtera bitarte 800 milioi euro inbertituko dituela eskola publikoan. Hain zuzen, eskola publikoaren «indarra» nabarmendu du, eta etorkizun «bikaina» duela azpimarratu, «datorren hezkuntza legeak ahalbidetuko baitu gehiago sustatzea eta eraldatzea».

Gonbidatuen artean egon dira, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaz gain, bi sailburuordeak, Begoña Pedrosa eta Xabier Aizpurua. Bertan egon dira, era berean, EAJ, EH-Bildu, Elkarrekin Podemos eta PSE-EE alderdietako kideak, baita LAB, STEILAS eta CCOO sindikatuko ordezkariak eta HEIZEko, Kontseiluko eta AEK-ko ordezkariak ere. Eta, nola ez, Mungialdeako alkate, zuzendaritza eta guraso elkarteen ordezkariak ere bai.

Hiru gunetan banatu dituzte jarduerak: ikastetxe publikoen gunea, Matxin plaza eta Torrebillela parkea. Aurreikusitako jarduera guztiak egin dituzte, arrakasta handiz egin ere.


Summary: Gazte militante bat atxilotu du Frantziako Poliziak Baionan. SDAT Terrorismoaren Aurkako Zuzendaritzaordetzak egin du operazioa. Tolosara eraman dute atxilotua. 18:30ean elkarretaratzea eginen dute Baionan, atxiloketak salatzeko.

Frantziako Polizia antiterroristak gazte militante bat atxilotu du gaur goizean Baionan. Haren gurasoen etxea miatu, eta Tolosara eraman dute gaztea (Okzitania), Euskal Irratiek jakinarazi dutenez. Oraindik ez dute azaldu zer leporatzen dioten, baina printzipioz ez luke zerikusirik euskal gatazkarekin.

Euskal Irratien arabera, Frantzia mailako operazio bat da. Zabaldu dute hamabost pertsona atxilotu dituztela mementoko, hamar lekutan.

18:30ean elkarretaratzea eginen dute Baionako herriko etxearen aitzinean, atxiloketak salatzeko.


Summary: Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen. Euskaldunen artean lehiak %34,5eko kuota lortu zuen. ETBk hamahiru kamera erabili zituen.

Ikusmin handia piztu zuen atzo Aitor Elordiren eta Jokin Altunaren arteko buruz buruko finalak. Milaka herritarrek ikusi zuten pilota partida ETB1en, eta ikusle datu altua izan zuen emanaldiak: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %20,8ko ikusle kuota lortu zuen lehiak —euskaldunen artean, %34,5ekoa—.

Partida osorik ikusi zutenen ehunekoa da hori. Baina, beste alde batetik, 172.000 herritarrek ikusi zuten uneren batean Elordiren eta Altunaren arteko finala.

Emanaldirako hamahiru kamera erabili zituen Euskal Telebistak. Kablecam izeneko kamera izan zen berrikuntza nagusia. Pilotalekuaren goialdean kokatu zuten, eta frontisetik errebotera arteko irudiak zein harmailetakoak ematen ditu, kablearekin batetik bestera mugituta. Gernikako (Bizkaia) Jai Alai Winter Series txapelketan erabili zuten aurreneko aldiz. Era berean, robotizatutako bi kamera jarri zituzten frontisean: Txokocam deritzona, txokoko irudiak emateko, eta Marracam izenekoa, pilota jokalekutik atera ote den erakusteko —epaileentzat ere baliagarria—.

Altunak iazko azaroan jokatu zuen beste final batek are ikusle datu altuagoak izan zituen: Joseba Ezkurdiaren eta Altunaren Lau eta Erdiko Txapelketako finalak %24,5eko ikusle kuota izan zuen —%38,3koa euskaldunen artean—. 322.000 herritarrek bat egin zuten tarteren batean emanaldiarekin.

ETB1ek, %2,2ko kuota Maiatzean, ETB1 katearen batezbesteko ikusle kuota %2,2koa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurreko bi urteetan ere kuota hori izan du euskarazko kateak. Edonola ere, kirol emanaldi batzuk izan dira ikusle datu onentsuenak lortu dituztenak: batetik, maiatzeko lehen asteburuan Osasunak Espainiako Kopako finala jokatu zuen, eta ETB1en %8,7ko kuota izan zuen —La1n, %37koa—. Nafarroan are handiagoak izan ziren datuak: %12ko kuota ETB1en, eta %48,1ekoa TVEn. Bestetik, buruz buruko pilota txapelketako finalerdiak eman ditu ETB1ek, eta horiek ere datu onak izan dituzte. Italiako Giroak arratsaldetan %3,2ko kuota izan du.

ETB2 kateak, bestetik, %8,9ko ikusle kuota izan du maiatzean. El conquistador del Caribe saioa da kate horretan daturik onenak lortzen dituena. Teleberri albistegiak, berriz, %18,1eko batezbesteko kuota izan du joan den hilean.

Haurrentzako ETB3 kateak %0,2ko ikusle kuota izan du. Eta ETB4 kateak, %0,8koa. Katalunian, TV3 katea da gehien ikusi dena maiatzean: %13,9ko kuota. Eta Galizian, TVGk %11,3koa eskuratu du.

Euskal Herrian pilota emanaldiak arreta eman duen moduan, joan den asteburuan Katalunian futbol partida batek erakarri ditu ikus-entzule ugari: Txapeldunen Ligako finalak. Irene Paredesen taldeak —Bartzelonak— Wolfsburgori 3-2 irabazi zion herenegun, eta TV3eko emankizunak %28,6ko ikusle kuota lortu zuen. 830.000 herritarrek ikusi zuten tarteren batean Katalunian futbol partida.


Summary: Konferentzia liga eta txupinazoa sari Osasunak. Iruñeko Udalak jakinarazi du Osasunak jaurtiko duela aurtengo sanferminetako txupinazoa. Realak ere festa egin zuen Illarramendiren agurrean. Athletic Europatik kanpo gelditu da azkenean.

Sari bikoitza jaso du Osasunak. Atzo Konferentzia ligarako sailkatu ostean, Iruñeko Udalak jakinarazi du Osasunak jaurtiko duela aurtengo sanferminetako txupinazoa. Sadarren festa handia egin zen atzo, gorritxoak Europan arituko baitira hamasei urteren ostean, eta txupinazoarekin jarriko dio ginga sasoiari. Hala ere, ez da lehen aldia izango. 2000. urtean ere Osasunak eman zien hasiera San Fermin festei, Lehen Mailara igo zirela ospatzeko. Orduko kapitain Cesar Palaciosek piztu zuen suziria. Gorritxoek egindako denboraldia ospatzeko modua izango da uztailaren 7koa. Izan ere, Osasunak lehen aldiz hartuko du parte datorren sasoian lau lehiaketetan: Espainiako Ligan, Espainiako Kopan, Konferentzia ligan, eta Espainiako Superkopan.

Osasuna izan zen igandeko protagonista nagusia. Gorritxoek merezimendu osoz lortu zuten, ligako azken jardunaldian, Europan jokatzeko aukera, Gironari 2-1 irabazita. Sasoi bikaina egin du Jagoba Arrasateren taldeak, eta klubak izan duen eboluzioa nabarmena da. 2018-2019an Berriatuko entrenatzailearen eskutik Lehen Mailara igo zenetik 11. postua izan du okerrena Osasunak. Aurtengoa, baina, aurrerapausoa izan da. Espainiako Kopako finala jokatzea eta Europarako sailkatzea ez da urtero gertatzen; ezta gutxiago ere. 102 urtean lau aldiz sailkatu dira gorritxoak Europan jokatzeko; azkena, duela hamasei urte. Zaleen laguntza eskertu ostean, harrotasuna erakutsi zuen Arrasatek prentsaurrekoan. Gorritxoak ilusioz gainezka badaude ere, hankak lurrean izan nahi ditu prestatzaileak: «Ilusio handia dugu gure armarria Europan zehar defendatzeko, baina atariko bat jokatu beharko dugu. Liga, Kopa eta Superkopa ere baditugu. Estimulu asko dauzkagu aurrean».

Sasoi osoaren isla izan zen atzoko partida. 22.128 zale bildu ziren Sadarreko harmailetan, eta haien aupadarekin lortu zuen Osasunak Europa helmuga duen hegazkina aireratzea. Ante Budimir izan zen arratsaldeko protagonista. Kroaziarrari kosta egin zitzaion sasoi hasieran ate aurrean asmatzea, baina denboraldi amaiera paregabea egin du. Azken hamar neurketetan sei gol sartu ditu, eta atzoko biek Konferentzia ligarako sailkapena eman diote taldeari.

Erregulartasuna izan da Osasuna zazpigarren postuan sailkatzeko sekretua. Etxeko partidetan hobetzea zen sasoi hasierako helburuetako bat, azken urteetan gorritxoak ez baitira nahi bezala aritu Sadarren. Aurtengoa, baina, oso bestelakoa izan da. «Uste dut argi dagoela etxean hobera egin dugula. Helburuak etxean lortzen dira, eta urrats bat egin dugu. Pozik nago zaleek taldearekin gozatzeko aukera izan dutelako», adierazi du Arrasatek.

Athletic, Europatik kanpo beste behin

Osasunak baino hamar gol gehiago sartu ditu Athleticek sasoi osoan, eta estatistika ikusita ulertzea kosta egiten den arren, gorritxoen atzetik amaitu dute sailkapenean. Bana berdindu zuten Ernesto Valverderenek atzo, Bernabeun. Dena dela, Osasunaren garaipenak Europatik kanpo utzi zituen beste behin. Zuri-gorriek 2018an jokatu zuten azken aldiz Europan. Entrenatzaileak adierazi duenez, bere taldeak «frustrazio» sentsazioa du Europa Ligarako ez sailkatzeagatik, «akats larriak» egin ostean.

Athleticen arazoa, baina, ez da izan ligako azken partida, baizik San Mamesen galdu duen puntu sorta. Katedralean kontrario beldurgarria izan da beti Athletic, baina aurten zortzi garaipen soilik eskuratu ditu. Beste modu batera esanda, jokoan zeuden 57 puntuetatik, 27; erdiak baino gutxiago. Beste 11 partidetako emaitzak oso mingarriak izan dira. Bakarrean lortu du golen bat sartzea (Athletic 2-3 Girona). Beste hamar partidetan ez du golik sartu. Ia aurkari zuzen guztiek lortu dute San Mamesen punturen bat ateratzea; bigarren mailara jaitsi diren bi taldek ere, Elxek eta Espanyolek, irabazi egin zuten San Mamesen. «Egon behar dugun lekuan gaude. Liga 38 jardunaldi dira, eta bakoitza dagokion tokian dago. Gorago egon gintezkeen? Zalantzarik gabe, baina akatsak ditugu», nabarmendu du Valverdek.

Illarramendiren agurra, festa giroan

Athletic ez bezala, Reala sendo aritu da etxean. Txuri-urdinek hiru partida soilik galdu dituzte etxean, eta 11 irabazi. Osasuna bezala, erregular aritu dira sasoi osoan, eta merezitako saria da Txapeldunen Liga. Asier Illarramendik ez du lorpenaz zelaian gozatuko, baina zaleen aurrean gozatu ederra hartu zuen atzo Sevillari 2-1 irabazita. Bertatik agurtu zituen zaleak, mikrofonoa hartuta. Agur esatea «zaila» dela onartu zuen kapitainak, «urte asko» egin baititu Realean: «Urte bikaina izan da guztiontzat. Batez ere niretzat, kamiseta honekin eta kolore hauekin egin dudan azken urtea baita. Penaz noa, baina egindakoarekin eta bizitakoarekin pozik».

Etxeko lanak eginda iritsi zen Imanol Alguacilen taldea ligako azken jardunaldira. Festa handia espero zen harmailetan eta zelaian, eta halaxe izan zen. Asier Illarramendiren agur hunkigarriaz gain, beste hainbat une gogoangarri ere izan ziren arratsean. Datorren urteko elastikoaren estreinaldia, besokoaren jabe aldaketa, Illarramendiren 4 zenbakia Martin Zubimendik jasotzea, Bartzelonari mezu argi bat helaraziz...

Produktuak onak direnean, platera bikaina irteten da. Txuri-urdinen saria, baina, ez da Michelin izar bat izan; izarren liga baizik.


Summary: Euskal Eskola Publikoa, gero eta babestuagoa.

Biribila izan da ekitaldia, 30.ez ospatu baitzuten atzo Euskal Eskola Publikoaren jaia, Mungian (Bizkaia); biribila izan da, halaber, hango Legarda ikastetxearen urteurrena, mende erdi bete baititu aurton; eta biribila izan da, orobat, festa bera: milaka lagun bildu ziren herrian, eta «giro oso ona» egon zen, Lourdes Imaz EHIGEko koordinatzailearen arabera. Musikarekin eta dantzarekin abiatu zuten eguna, 11:00ak aldera, eta segituan etorri ziren aldarriak ere: eskola publikoa «babestu beharreko altxor bat» dela adierazi zuen Arkaitz Aburto EHIGEko presidenteak hasierako hitzaldian, aurtengo leloa hizpidera ekarrita. Jagon: zaindu, babestu. Batuak bizkaieratik hartua.

Mezu hori helaraztea zuten jomuga, eta askok egin dute bere, Imazen berbei erreparatuta. «Jaiak erakusten du herri honetan milaka lagun gaudela prest eskola publikoa babesteko eta zaintzeko». Joera positiboa da, gainera, urtez urte gero eta jende gehiago biltzen baita festara, koordinatzailearen esanetan. «Alde batetik, ikusten dugu eskola publikoak gero eta babes sozial handiagoa daukala; eta, beste alde batetik, eskola publikoko komunitatea harro dagoela bere eskolaz». Haren hitzetan, gero eta gehiagorentzat bilakatu da ekaineko aurreneko igandea «ezinbesteko hitzordu», bai ospatzeko, baina baita aldarrikatzeko ere. «Jaiaren helburua hori da: beharrei ikusgaitasuna ematea. Eta etortzen diren pertsonek ere hori nahi dute: euren beharrak hizpidera ekartzea, eta erantzun bat jaso ahal izatea».

Hala, familia mordo batek bete zuen festa eremua: guztira, hiru gune moldatu zituzten kontzertuak, tailerrak, jolasak eta egitarauko gainerako ekintzak hartzeko. Ikastetxe publikoetan antolatu zituzten batzuk —Legarda eskolako jolastokian izan zen hasiera ekitaldia, esaterako, eta han kokatu zen, orobat, Berria gunea—, baita Matxin plazan eta Torrebillela parkean ere. «Gurasoak etorri ziren seme-alabekin, eta horientzako espazio egokiak geneuzkan: hainbat umerentzako jarduera eta berdeguneak». Nerabeei dagokienez, berriz, zalantzak zituzten. «Gure jaia familiei zuzendutakoa izan da, batez ere. Baina eskola publikoetan nerabeak ditugu». Imazek dio ez dela erraza haiengana heltzea, eta, horiek horrela, egitarau espezifikoa taxutu zuten haientzat, hala nola grafiti ikastaro bat eta skate jarduerak. «Alde horretatik ere, oso gustura gaude. Uste dugu aurten asmatu dugula».

Elkarlana oinarrian

EHIGEk Mungialdeko sei ikastetxe izan ditu bidelagun aurtengo jaiaren antolakuntzan: Legardaz gain, Laukizko Lauaxeta eskola, Mungiako institutua, Laukarizko herri ikastetxea, Gatikakoa, eta Bakioko Urkitza eskola publikoa. Eta, hain justu, elkarlan hori nabarmendu du Imazek: «Urtero egiten saiatzen gara. Ulertzen dugu eskola publikoek ezin dutela funtzionatu irla moduan, baizik eta saretu egin behar dutela. Leku batzuetan, sareak osatuta daude, eta, beste batzuetan, sortu egin behar dira». Era berean, etorkizuneko gakotzat jo du indartzea haur eskolen, lehen mailakoen eta institutuen arteko lotura, baita gurasoen parte hartzea ere. «Gu guraso elkarteen ordezkariak gara, eta egunero eskolan modu boluntarioan lan egiten duten pertsonek osatzen dituzte elkarteok. Guretzat oso inportantea da parte hartze hori sustatzea eta laguntzea».

Aurrera begirako erronketako batzuk baino ez dira saretzeak, ordea. «Eskola publikoa behar bezala hornitu behar da, azpiegiturei eta baliabide pertsonal eta materialei dagokienez. Lau urteko planak eta azpiegitura planak egiten dira, baina gero ez dira betetzen». Era berean, plaza publiko berriak sortzea galdegin du, «herritar guztiei lekua bermatzeko». Euskara ere badute beren bide orrian. «Gaur egun, egia da A eredua hondarrekoa dela eskola publikoan, baina, D eredua zabaltzearekin batera, euskara biziberritzeko plan bat ere behar da». Alegia, euskara sendotu egin behar dela dio, batik bat presentzia gutxien duen tokietan. «Eta horrek eskatzen du eskolaz kanpo ere euskara indartzea, eskolako gune guztiak euskaldunak izateko: goizeko zaintzatik hasi, eta eskolaz kanpoko jardueretaraino. Oso garrantzitsua da udalen eta gainontzeko erakundeen elkarlana».

Aldarriok festa giroan mamitzen dira urtean egun batez, eskola publikoaren egoerara erakartzen baitute arreta jaiaren koloreek, doinuek eta jendetzak. Urte osoko lana da hori erdiestea, Imazek azaldu duenez. «Normalean, irailean hasten gara gauzak antolatzen. Urtean zehar, lantalde bat eduki dugu, Mungialdeko ikastetxeetako ordezkariek osatutakoa —gurasoek eta zuzendaritzak—». Horrez gain, asteburuko beharretarako 150 boluntario ingururen laguntza jaso dute. Eta, aurtengoa bukatuta, berehala jarri dira hurrengoari begira: 2024an, Ordiziako (Gipuzkoa) eskola publikoa arduratuko da jaia ospatzeaz; atzo eman zioten lekukoa.


Summary: EH Bilduk «jarraitutasunaren alde» egingo du Espainiako Gorteetarako zerrendetan. Otegik nabarmendu du ezker subiranista «balio ziurra» dela, eta hura dela bermea Espainiako Estatuan «gobernu aurrerakoi bat» egoteko.

EH Bilduk «jarraitutasunaren aldeko apustua» egingo du Espainiako Gorteetako hauteskundeetan aurkeztuko dituen zerrendetan: «Uste dugu oso lan ona egin dela legealdi honetan Madrilen, zentzu askotan», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak: «Balio ziur bat izan gara; politika aurrerakoei eman diegun babesa oso baliagarria izan da euskal herritarrek eskubideak berreskuratzeko».

EH Bilduko Mahai Politikoak bilera bat egin du, balorazioa egiteko Espainiako Gorteetarako hauteskundeen deialdiari eta udal eta foru hauteskundeen emaitzei buruz. Behin Mahai Politikoak proposamena eginda, ostegunean eta ostiralean EH Bilduko oinarriek babestu beharko dituzte hautagaitzak. Gaur egun, bost diputatu dauzkate: Jon Iñarritu, Oskar Matute, Mertxe Aizpurua, Bel Pozueta eta Iñaki Ruiz de Pinedo. 2019an, bi eskuratu zituzten Gipuzkoan, bat Araban, bat Bizkaian, eta beste bat Nafarroan, eta, Otegiren hitzetan, «oso argi geratu da» ezker subiranistak Madrilen izandako presentzia «ona» izan dela: «Oso argi geratu da EH Bildu akordioetan egon denean ona izan dela euskal herritarrentzat eta herriarentzat».

Gainera, Otegik azaldu du zein izango den EH Bilduren helburua eta jarduera: «Oso garbi daukagu gure botoa eta hautagaitza, eta eskuina gelditzeko kanpaina bat izango dela. Funtsezko ezaugarria da ikuspegi estrategikotik. Ezker subiranistarik gabe ez dago gobernu aurrerakoirik estatuan, ez eta politika progresistarik ere. Ezker subiranistak dira bermea politika horiek aurrera jarraitzeko. Prest gaude lanean jarraitzeko». Gainera, udal hauteskundeen bigarren zatitzat jo ditu Espainiakoak.

EAJ ere zerrendak osatzen

Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezen deialdiaren ostean, alderdiek ekainaren 19ra arteko epea dute Espainiako Gorteetarako zerrendak aurkezteko. EAJk ere ekin dio lanari, eta Euzkadi Buru Batzarrak proposamen bat bidali die Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoa eta Nafarroako buruzagitzei.

Lurralde bakoitzeko izen zerrenda bat aurkeztu du. Izenen artean daude azken legealdian Espainiako Kongresuan egon diren batzuk: Mikel Legarda (Araba); Aitor Esteban, Idoia Sagastizabal (Bizkaia); eta Joseba Agirretxea (Gipuzkoa). Horiekin batera ageri dira, besteak beste, Olatz Peon Tolosako jarduneko alkatea (Gipuzkoa) eta Daniel Innerarity filosofoa (Nafarroa).


Summary: Caparrosoko makroetxaldea handitzearen aurkako helegitea aurkeztu dute ekologistek. Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak gobernuari eskatu dio baimena ukatzeko Valle de Odieta enpresak bere milaka behien ur zikinak arazteko egin nahi duen plantari.

Caparrosoko makroetxaldearen auzia Nafarroako Gobernuaren mahaira itzuli da. Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak bi helegite aurkeztu ditu Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Kontseilaritzak behitegi erraldoiaren inguruan eman dituen azken ebazpenen aurka.

Helegiteek zerikusia dute etxalde hori handitzeko asmoekin. Behitegiaren jabeak, Valle de Odieta kooperatibak, esnetarako 3.500 behi zituen Caparrosoko etxaldean, eta Nafarroako Justizia Auzitegiak baimena eman zion kopuru hori bikoizteko, Nafarroako Gobernuaren debekua atzera bota ondoren. Baina orain are gehiago handitu nahi du abere kopurua: ugalketarako 7.900 behi, 2.172 txahal eta 1.300 bigantxa nahi ditu.

Espainiako Parlamentuak martxoan onartutako Abereen Ongizaterako Legeak gehienez 850 abelburuko etxaldeak baimentzen ditu, baina ez du atzerako eraginik. Nafarroako Gobernuak ere debekatu egin du etxalde handiak zabaltzea, baina eskaera debeku haren aurretik egin zuelako jaso zuen baimena Valle de Odietak.

«Irtenbide magiko teknologikoa»

Baimena lortze aldera, abere horiek sortzen dituzten hondakinak tratatzeko proiektuak aurkeztu zituen Valle de Odietak. Horien artean dago abereen hondakin urak eta digestato likidoa garbituko duen araztegi bat eraikitzea. Ekologistek, baina, uste dute «irtenbide magiko teknologiko bat» dela enpresak proposatutakoa, eta horregatik eskatu diote gobernuari baimena kentzeko.

«Ezinezkoa da proiektuan deskribatzen diren tekniketako bakar batek ere modu eraginkor eta errentagarrian araztea, banaka zein taldean, 3.000 miligramo nitrogeno baino gehiago dituen likido bat, eta litroko 100 miligramo besterik ez duen ureztatze ur bihurtzea», dio Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak. Azaldu duenez, hiriko hondakin urak tratatzeko erabiltzen diren teknikak dira kooperatibak proposatutakoak, baina hori egitea espresuki debekatu du Europako Batzordeak, oxido nitrosoa isurtzeko arriskuarengatik.

Gainera, ekologistek argudiatu dute lor zitekeen urak ez lukeela balioko ureztatzeko.

Ingurumenaren aldeko hamabost talde biltzen ditu Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak; besteak beste, Sustrai Erakuntza, Ekologistak Martxan, Greenpeace eta Landare.


Summary: 90 ikuskizun hartuko ditu Arriaga antzokiak 2023-2024ko denboraldian. Beste urte batez, ekoizpen propioen aldeko apustua egingo dute. Antolatzaileek Die ersten Menschen, Saturraran eta Festen obrak nabarmendu dituzte, besteak beste.

Bilboko Arriaga antzokiak prest du 2023-2024ko denboraldia. 90 ikuskizun inguru taularatuko dituzte denera, eta, nazioarteko proposamenak ekartzeaz gainera, tokiko eszena «bultzatzen» jarraituko dutela adierazi dute. Gaur aurkeztu dute, Arriaga antzokian, eta bertan izan dira Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta Calixto Bieito Arriaga antzokiko zuzendari artistikoa.

Ekoizpen propioen eszenaratzea funtsezko zutabeetako bat izango da aurten ere. Festen izango da horietako bat. Thomas Vinterbergen izen bereko filmean dago oinarrituta, eta Maria Goirizelaia arituko da zuzendari lanetan. Goi mailako klaseko harreman sozialetan dagoen faltsukeria hartuko du oinarri antzezlanak, eta ikuslearen kontzientzia astintzea izango du xede. Urriaren 6an izango da estreinaldia, euskaraz. Horrez gain, antzerkia eta musika uztartuko ditu Guridi: magical bidaia ikuskizunak. 2024ko martxoan estreinatuko dute, eta «road movie emozional bat» izango dela aurreratu dute.

Bi horiez gainera, beste bi ikuskizunen ekoizpenean ere parte hartu du Arriaga antzokiak: Lost letters, Lucia Lacarra Ballet konpainiaren dantza piezan; eta Fernando Bernuesek zuzendutako Lucha y metamorfosis de una mujer obran.

Halaber, euskal sortzaileen edo taldeen beste sei antzezlan eta dantza obra bat ere estreinatuko dituzte datorren sasoian: Nancy Grace Roman, Machos en flor, Kortxoaren dilema, Esnearen kolorekoa, La sed del minotauro, Bihar arte soilik eta Tierra de nadie.

Opera ekoizpenak

Operak ere pisu handia izango du datorren urteko egitarauan. Antolatzaileek Die ersten Menschen eta Saturraran operak azpimarratu dituzte. Euskadiko Orkestrarekin elkarlanean ondu du lehenengoa Arriagak, eta 2024ko apirilean estreinatuko dute. Saturraran, berriz, 2024ko ekainean iritsiko da taula gainera. Kirmen Uriberen libreto batean dago oinarrituta obra, eta honako hau izango da abiapuntu nagusia: «Saturraran elkar maitatzerik ezin duten bi emakumeren istorioa da. 80ko hamarkadan, Ane, itsas zabaleko arrantzale baten alaba, eta Luna, furgoneta batean iritsi zen neska andaluziarra, bata bestearekin maitemindu ziren. Heroinaren zurrunbiloak harrapatuta, eta bizilagunen gaitzespena sentitzen zutela, Saturrarango espetxeko gerakinak babeslekutzat hartzea erabaki zuten».

Era berean, tokiko eta nazioarteko askotariko dantza, musika eta antzerki emanaldiak ere taularatuko dituzte.


Summary: Eratu da lan astea 32 ordura murriztea aztertzeko mahaia. Soilik CCOOk eta UGTk onartu dute Idoia Mendiaren sailaren gonbidapena.

Pertsonen kudeaketaren berrikuntzarako taldeak aste honetan egin du lehen bilera, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak jakinarazi duenez. Talde horren lana izango da, besteak beste, asteko lanaldia 32 ordura murrizteko proiektu pilotu bat probatzea, aztertzeko zer eragin izango lukeen halako neurri batek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Era berean, telelan formula askotarikoak ezartzea ere aztertuko du, eta baita kodeterminazioa aplikatzea ere —langileek parte hartzea enpresan enpleguari dagozkion erabaki estrategikoetan—.

Taldean, hala ere, soilik Jaurlaritza eta CCOO eta UGT sindikatuak izango dira, beste gizarte eragile guztiek uko egin baitiote Elena Perez Barredo Lan eta Gizarte Segurantza sailburuordeak egindako gonbidapenari. Confebask patronala jada lan astea murriztearen kontra azaldu zen, Idoia Mendia sailburuak asmoa aipatu zuenean.

Proiektuaren diseinuak Future Policy Lab-en laguntza akademikoa du, eta entseguaren ondorioak gizarte eragileen eskura jarriko dira, negoziazio kolektiboko prozesuetarako balioets ditzaten.


Summary: Bost urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati, bikotekidea hiltzen saiatzeagatik. Gidatzen zihoala, emakumeari segurtasun uhala kendu zion, autoko atea ireki, eta errepidera botatzen ahalegindu zen.

Gizon bati bost urteko kartzela zigorra ezarri dio Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak, bikotekidea hiltzen saiatzeagatik. Emakumea autotik botatzen ahalegindu zen, Irungo eta Hondarribiko (Gipuzkoa) San Martzial eta Jaizkibel mendien arteko errepidean. Kartzelaldiaz gain, urruntze agindua ere jarri diote: hemezortzi urtez ezin izanen da biktimarengana hurbildu edo harekin komunikatu; eskumuturreko telematiko baten bidez kontrolatuko dute. Komunitatea laguntzeko lanak ere egin beharko ditu 56 egunez.

Hamahiru urteko kartzela zigorra eskatzen zuen Fiskaltzak, baina akusatuak gertatutakoa aitortu duenez, zigorra jaitsi egin diote.

2021eko abenduaren 31n gertatu zen. Epaiaren arabera, bikotea autoaren kanpoan hasi zen eztabaidatzen, baina gizonak emakumea bortxaz sartu zuen autora, iletik tiraka, hiltzeko mehatxu eginez behin eta berriz. «Abiadura bizi-bizian» gidatzen hasi zen, eta, bat-batean kopilotuaren atea ireki, eta emakumearen segurtasun uhala askatu zuen. Emakumea kanpora bultzatu zuen, eta tarte batez «hankak airean zintzilik» izan zituen, eta hainbat kolpe hartu zituen «atearekin eta errepidearekin».

Bitartean, gizona hau esan eta esan ari zen: «Erroitz batetik botako dut neure burua, eta bien bizitza amaituko dut». Jaizkibelgo tiro eremura iritsi zirenean, emakumeak autotik salto egitea lortu zuen. Ondorioz, biktimak zauriak egin zituen; zortzi egun behar izan zituen horien sendatzeko.

Lau atxilotu Nafarroan

Asteburuan, berriz, lau gizon atxilotu dituzte Nafarroan indarkeria matxistarengatik. Tuteran, Burlatan eta Donezteben atxilotutakoak tratu txarrengatik atzeman dituzte, eta Iruñekoa, berriz, sexu eraso batengatik.


Summary: Labanak Eskuan sortu dute, Gipuzkoako ostalaritzan lege hausteak salatzeko plataforma. LAB eta ESK sindikatuek eratu dute, eta lurraldeko ostalaritzako lan hitzarmen berria betearaztea izango da haren helburua.

Dozena bat urtez iraungita egon ondoren, joan den apirilean berritu zuten azkenean Gipuzkoako ostalaritzako lan hitzarmena, ELA, LAB, CCOO eta UGTren babesarekin —ELAk %55eko ordezkaritza dauka—. Baina sindikatuak jakitun dira hitzarmenak dioena ez dela beti betetzen, eta irregulartasun horiek zuzendu nahi dituen plataforma sortu dute LABek eta ESK-k.

Labanak Eskuan izena du plataformak, eta gaur aurkeztu dute, Donostian. Sare sozialetan presentzia izango du, eta harremanetarako kontaktuak emango ditu, langileek ikusten dituzten irregulartasunak eta legez kanpoko jokaerak salatu ditzaten. Salatutako egoera bakoitzari «irtenbide aproposa» bilatzen saiatuko da plataforma.

«Gipuzkoako ostalaritzan lan egiten duten pertsonek gugan babesa eta euskarria topatu ahal izan dezaten nahi dugu», ziurtatu dute LABeko eta ESK-ko ordezkariek, eta sektoreko langileei dei egin diete plataforman parte har dezaten.

Sindikatu horien ustez, sektoreko langile askok ugazaben gehiegikeriak jasan dituzte. «Askok eta askok lan kontraturik gabe egin izan dute lana, legezko lanaldikoak baino ordu gehiago eginez, lanaldien arteko hamabi orduko atsedena errespetatu gabe, eta abar». Hitzarmena berritu gabe egoteak «prekaritatea betikotu du», baina orain, lan baldintzak eguneratu dituzten honetan, osorik betearazten dituztela egiaztatu nahi dute.


Gerra koska bat estutzeari atea irekiz

Summary: Gerra koska bat estutzeari atea irekiz.

Munduak arnasari eutsi zion iazko azaroaren 15ean. Misil bat erori zen Polonian, eta Errusiak jaurti zuela frogatzeak berekin ekar zezakeen NATOk bere kontrako erasotzat hartzea eta jokaleku hau sortzea: aliatuek Kremlini gerra deklaratzea. Aliantzaren lehen ikerketen arabera, baina, Ukrainak berak jaurti zuen, Errusiako misil bat erorarazteko. Mundua arnasa hartzen hasi zen berriro.

Egoerak ez dira guztiz parekatzeko modukoak, baina paralelismo bat egin daiteke bien artean, azken asteetan ugaritu egin baitira Errusiako lurren kontrako aire erasoak. Kievek esaten du ez duela zerikusirik horiekin, nahiz eta «atseginez» hartu dituen.

Ikusi gehiago: Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela

Moskuk dioenez, Ukrainan ekoitzi dute erasoetarako erabilitako materiala. Mendebaldeak lasaitua hartu du. Izan ere, behar beste denboraz militarki laguntzearen truke, baldintza bat jarri dio Ukrainari: arma horiek, izan munizioa, droneak, tankeak edo irismen luzeko misilak, ez erabiltzea Errusiako lurretan. Joe Biden Etxe Zuriko maizterraren esanetan, gainera, inoiz F-16ak ematen badizkiete, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak zin egin dio AEBetan fabrikatutako gerra hegazkin horiek Ukrainan soilik baliatuko dituela.

Baina ematen du inor ez dela zorrotzago kontrolatzen ari arma horiek nola erabiltzen diren. Pentagonoko iturriak aipatuz The Washington Post-ek kaleratu duenez, Ukrainari emandako arma batzuk erabili dituzte Belgorod eskualdean, Errusian, Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten bi miliziak. Eta horrek atea apur bat ireki diezaioke gatazka koska bat estutzeari, Errusiak uste badu NATO bere lurrei zuzenean eraso egiten ari zaiola.


Summary: Gipuzkoan eta Gasteizen, PSE-EEk presioa egin dio Elkarrekin Podemosi. Eneko Anduezak adierazi du EPrentzat ere «onuragarria» litzatekeela. Elkarrekin Podemosek baieztatu du ez duela babestuko EAJ egongo den gobernurik.

Behin euren arteko akordioa berretsita, EAJk eta PSE-EEk ez dute PPren menpe soilik egon nahi. Elkarrekin Podemosen aukera ez dute baztertu nahi. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak gonbidapena egin dio ezkerreko koalizioari Gasteizko Udalean eta Gipuzkoako Batzar Nagusietan akordioak egiteko. Euskadi Irratiko Faktoria irratsaioan emandako elkarrizketa batean, adierazi du «haientzat ere onuragarria» litzatekeela.

Anduezak ez du zalantzan jartzen Eider Mendoza jeltzalea izango dela Gipuzkoako diputatu nagusi, eta Maider Etxeberria sozialista Gasteizko alkate. Bi alderdien arteko akordioaren arabera, bietatik boto gehien duen zerrendako hautagaia babestuko dute batak zein besteak, baina bi erakunde horietan ez dute gehiengo osorik bermatua oraingoz.

Ikusi gehiago: EAJk eta PSE-EEk «gobernabidea» bermatzeko akordioa egin dute

PPk edo Elkarrekin Podemosek ziurta ditzakete bi inbestidura horiek. PP babesteko prest dago, baina, bi aukerak irekirik izatea irudikatu nahi dutenez, Elkarrekin Podemosen gaineko presioa handitu egin da.

Anduezak «koherentzia pixka bat» galdegin dio Elkarrekin Podemosi. Gobernuan sartzeko asmorik ez dutela argi utzi dutenez, Anduezak argudiatu du iragan agintaldian Gasteizen bi aldiz babestu dituztela EAJ-PSEren udal gobernuaren aurrekontuak, eta orain akordiorako aukera proposatu dietela. «Eskaera hori egin diegu, baina ez dugu erantzunik jaso».

«Gezurra da»

Elkarrekin Podemoseko iturriek adierazi dute ez dituztela bilera batera deitu ere egin. Era berean, David Soto Elkarrekin Podemoseko Gipuzkoako batzarkideak irmo adierazi du eskaera hori «gezurra» dela: «Inor ez da gurekin harremanetan jarri. Ez dezatela arreta desbideratu; PPri amore eman diote».

Elkarrekin Podemosek berretsi du ez dutela babestuko EAJrekin osatutako gobernurik. Gaineratu du gauza bat dela EAJ-PSE-EErekin gai jakin batzuetan zenbait akordio egitea, eta beste kontu bat gobernu akordioak osatzea. Presioaren jakitun, koalizioak gogorarazi du ez dutela bermatu, ez Gasteizen ez Gipuzkoan, EH Bilduren hautagaien alde bozkatuko dutela.

Inbestidurak ziurtatzeko beste aukera PP da. Eskuineko alderdiak argi utzi du EH Bilduren gobernuei atea itxi nahi diela, baina EAJri eta PSE-EEri «harrokeriaz» aritzea leporatu die, bilera bakar batera ez dietelako deitu.

Anduezak ihardetsi du ez direla popularrekin bilduko: «Argi eta garbi jokatu dut, eta lehen momentutik zuzenean aurpegira esan diet ez genuela inongo borondaterik alderdi popularrarekin inongo itunik sinatzeko». Haren esanetan, alderdi bakoitzak mahai gainean du zer egin: «Haiek aukera dezatela, eta kito». Haren esanetan, PPk, inbestidura babestuta, «ez du eskubiderik izango gobernuan sartzeko».

EAJ: «Ez du zentzurik»

Radio Euskadin emandako elkarrizketan, Aitor Esteban Kongresuko EAJren bozeramaileak baztertu egin du PP udal gobernuetan eta foru erakundeetan sartzea, «eromena» litzatekeelako. «Ez du zentzurik, Frankenstein gobernuaz hitz egin eta gero».

Elkarrekin Podemosi buruz ere hitz egin du: «Haien obsesio nagusia da EAJ ekuazio orotatik kanpo uztea, eta harrigarria da jarrera hori, lau urtez egon baikara koalizio gobernua babesten».

Era berean, ez du argitu hautagaitzarik aurkeztuko ote duten Bastidan eta Guardian. Arabako Errioxako bi herri horietan PPk irabazi du. Iragan legealdian jeltzaleek euren hautagaiak aurkeztu eta EH Bilduk babestu zituen, baina, testuinguru orokorrari erreparatuta, ikusteko dago EAJk jokaldia errepikatuko ote duen: «Euzkadi Buru Batzarra eta Arabako Buru Batzarra aztertzen ari dira egoera», horixe besterik ez du esan Estebanek.

Otegi, kritiko

Espainiako Gorteetarako EH Bilduko hautagaien aurkezpenean, hauteskunde osteko itunez ere hitz egin du Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak. «EAJren modura, alderdi sozialistak arazo larri bat du. Alderdi politikoei eskatuko nieke kanpaina politikoetan esateko gero benetan zer egingo duten».

Izan ere, ez du uste EAJk eta PSE-EEk boto kopuru bera lortuko zutenik baldin eta kanpainan esan izan balute Gasteizen edo Gipuzkoan «alderdi popularrarekin hitzarmena» egingo zutela.

Gainera, Elkarrekin Podemosek argi utzi du ez duela EAJren gobernurik babestuko, ulergarritzat jo du jeltzaleen eta sozialisten kezka: «Oso kuriosoa izango da ikustea, ayusotarren laguntzarekin, operazio bat martxan jartzen dutela EH Bildu erakundeetatik kanporatzeko, eta handik hamabost egunera esatea ayusotarrak gerarazi egin behar direla».


Summary: AIren arabera, klima aldaketak kolokan jartzen ditu oinarrizko giza eskubideak. Amnesty Internationalek ohartarazi du klima larrialdiak arriskuan jarriko duela gizartearen iraupena. Giza eta diru laguntzak handitu ditzatela eskatu die herrialde aberatsenei.

Lurreko izaki bizidunen eta ekosistemen oreka kolokan jarri du klima aldaketak. Azken hamarkadotan, gero eta ohikoagoak bihurtu dira klima hondamendiak eta muturreko tenperaturak, eta AI Amnesty International erakundearen arabera, «giza eskubideen arloan inoiz ez bezalako krisi bat» sortu du larrialdi horrek.

Klima aldaketaren ondorioz urratu daitezkeen giza eskubideen artean, hauek zerrendatu ditu: bizitzarako, osasunerako, elikadurarako eta ura izateko eskubidea; etxebizitza bat izateko eskubidea; eta determinazio askerako eskubidea. Izan ere, «hondamendi izugarriak» eragin ditu munduko tenperaturaren igoerak —batez beste 1,1 gradu egin du gora industria aurreko garaiarekin alderatuta—; besteak beste, lehorteak, itsas mailaren igoera, bero boladak eta biodibertsitatearen galera.

Hondamendi horiek alarma hotsak piztu dituzte nazioartean, eta zenbait erakunde hasi dira klima larrialdiaren auzian arreta osoa jartzen. Halere, etorkizuneko aurreikuspenak ez dira onak. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 2030 eta 2050 artean urtean 250.000 heriotza gehiago eragingo ditu klima aldaketak —zehazki, horren ondorioz garatutako malnutrizioak, beherakoak eta bero kolpeek—.

Eta, klima aldaketaren arriskuak edonon izan daitezkeen arren, ondorioak kaltegarriagoak izango dira toki batzuetan. Muturreko gertaera meteorologikoek —lehorteek eta uholdeek, kasurako— oinarrizko baliabiderik gabe uzten dituzte pobrezian bizi direnen %78; hots, 800 milioi lagun inguru. Are, Munduko Bankuaren arabera, «berehalako neurriak» indarrean jartzen ez badira, baliteke 2030erako 100 milioi pertsona gehiago egotea pobrezian klima aldaketaren eraginez.

Bada, azken urteotako hondamendiak eta etorkizunerako aurreikuspen goibelak aintzat hartuta, AIk esan du klima aldaketak egungo eta etorkizuneko belaunaldien «eskubide zibil, politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalei mehatxu» egiten diela, eta «gizartearen etorkizuna kolokan» jartzen duela.

Pakistan, erdigunean

Klima larrialdiak zuzenean eragiten dien herrialdeen artean dago Pakistan. Inoizko uda beroenetakoa izan zuten iaz han, 50 gradutik gorako tenperatura izan baitzuten. «Pakistan klima krisiaren lehen lerroan dago, eta ezinbestekoa da nazioarteko herrialdeek berehalako ekintzak abian jartzea», adierazi du AIk, gaur argitaratutako Larrialdi sutsu bat txostenean.

Ikerketan, bero boladaren ondorioak pairatu zituzten 45 lagun elkarrizketatu zituzten. Haien arabera, nekazariak, banatzaileak eta Polizia agenteak —eguzkipean lan egiten duten herritarrak—, eta pobrezia egoeran daudenak izan ziren bero saparen «biktima nagusiak». Eta salatu zuten «Pakistango Gobernuak ez ikusiarena» egiten duela.

Izan ere, iazko udan tenperatura beroenak erregistratu zituzten bi hirietako batean ere ez dute beroaren aurkako planik, ezta horri aurre egiteko babes mekanismorik ere. Horrenbestez, «beroaren aurkako ekintza plan osoak eta bateratuak» abian jar ditzala eskatu dio erakundeak Pakistango Gobernuari, baita plan horietan herrialdeko kolektibo zaurgarrienen araberako neurriak aintzat hartzeko ere, hala nola haurrak eta migratzaileak.

Pakistan munduan gutxien kutsatzen duten herrialdeetako bat da, eta, hala ere, zuzenean pairatzen ditu klima krisiaren ondorioak. Horregatik, «ezinbestekoa da herrialde aberatsenek, zeinak klima larrialdiaren erantzule nagusiak diren, diru eta giza laguntza ematea klima aldaketak Pakistanen eragin dituen kalteei aurre egiteko», esan du AIren Asiako zuzendari Dinushika Dissanayakek.


Summary: Garraiolari bat hil da Oiartzunen, istripu ez-traumatiko batean. 61 urte zituen, eta Transportes Insausti enpresan egiten zuen lan. Aurten hildako seigarren garraiolaria da.

LABek jakinarazi duenez, 61 urteko garraiolari bat hil zen igande gauean, istripu ez-traumatiko baten ondorioz. Oiartzungo (Gipuzkoa) Transportes Insausti enpresan egiten zuen lan. 2023an hildako seigarren garraiolaria da, sindikatuaren zenbaketaren arabera, eta urtea hasi denetik lanean bizia galdu duen 25. behargina. Aurreko lan istripua sektore horretan gertatu zen, joan den astean, Agurainen (Araba).

LABek azaldu duenez, garraioaren sektorea da lan istripu gehien izaten denetako bat: 11 iaz. Eta istripu ez-traumatikoen kasuan ere bai: iaz hildako lautik hiru horrelakoetan izan ziren. «Horrek argi erakusten du garraiolarien lan baldintzek istripu kardiobaskularretan duten eragin zuzena, lanpostuen prekarizazio etengabea tarteko», salatu du sindikatuak. Gogoratu du lanaldi luzeei aurre egin behar dietela, eta haien artean ohikoa dela «estresa, presioa eta modu osasuntsuan elikatzeko zailtasunak» izatea.


Summary: Hogei urteko espetxe zigorra ezarri diote Carmen Gisasolari. Espainiako Auzitegi Gorenak epaiketa berriro egiteko agindu ondoren iritsi da zigorra

Espainiako Auzitegi Nazionalak hogei urteko espetxe zigorra ezarri dio Carmen Gisasola preso ohiari, 1990ean Galdakaon (Bizkaia) egindako atentatu batean parte hartu zuelakoan. Atentatu hartan, bizikleta batean jarritako lehergailua leherrarazi zuen ETAk, eta polizia bat hil zuen. Gisasolarekin batera epaitu zituzten Oscar Abad Palacios eta Jose Ramon Martinez, eta errugabetzat jo dituzte, haien kontrako froga bakarra polizia etxean egindako deklarazioa zelako.

Lehenago ere epaitu zituzten Gisasola, Abad eta Martinez atentatu horrengatik, eta Auzitegi Nazionalak errugabetzat jo zituen, delitua preskribatuta zegoela iritzi ziolako, baina Auzitegi Gorenak baliogabetu zuen epai hura, eta epaiketa berriro egiteko agindu zuen. Bigarren epaiketa horren ondorioz iritsi da orain jakinarazi duten zigorra. Auzitegi Nazionalaren Zigor Arloko bigarren sekzioak aintzat hartu du «bidegabeko luzamenduaren» aringarria, delitua duela 33 urte gertatu zelako eta auzibidea duela hamar urte inguru ireki zutelako.

Epaiaren arabera, garai hartan Gisasola ETAko kidea zen, eta haren ardurapean zegoen erakundeak etxebizitza bat zeukan Bilbon, atentatua gertatu aurreko hilabeteetan eta hurrengoetan. Etxebizitza hartan, Gisasolaren hatz marka bat aurkitu zuten, eta lehergailuak egiteko osagaiak ere bai. Auzitegi Nazionalak hortik ondorioztatzen du Gisasolak eman ziela lehergailua atentatua egin zutenei: «Auzitegi honek ezin du sinetsi gertaera horiek guztiak kasualitatearen ondorio direnik, eta uste sendoa du Gisasolak Galdakaoko ekintza hilgarrian parte hartu zuela».

Gisasola 1990ean atxilotu zuten, eta 1998an, espetxean zegoelarik, ETAk erakundetik egotzi zuen. Oso kritiko agertu zen ETAren jarduerarekin, eta Langraiz bidea izenekoan parte hartu zuen 2008tik aurrera. 2014an libre geratu zen, espetxean 24 urte eman ondoren.


Summary: Bilbon eraso zioten 49 urteko gizona hil egin da. Ertzaintzak jakin ahal izan duenez, 22 urteko gazte batek botila batekin jo zuen biktima

Joan den larunbatean Bilboko Ibarrekolanda auzoan eraso zioten gizona hil egin da. Beirazko botila batekin buruan kolpe bat eman zioten, eta egunean bertan operatu zuten, zauri larriak zituelako. Baina gaur hil egin da. Ertzaintzak jakinarazi duenez, 49 urte zituen hildakoak. Larunbatean bertan 22 urteko mutil bat atxilotu zuten, ustezko erasotzailea zelakoan. Igande goizean presoaldi prebentibora igorri zuen epaileak.

05:00ak aldera gertatu zen erasoa, auzoko bestetan. Larrialdi zerbitzuek jakinarazpena jaso zuten, eta haiek nahiz ertzainak bertaratu zirenean biktima lurrean etzanda zegoen, konorterik gabe eta hainbat zaurirekin. Ertzaintzak jakin ahal izan duenaren arabera, biktima eta ustezko erasotzailea eztabaidatzen aritu ziren, eta, azkenean, 22 urteko gazteak gizonari eraso egin zion. Biktima lurrera erori eta gero ere hura jotzen jarraitu zuen. Gaztea aurkitu zutenean, lesio delituagatik atxilotu zuten, eta polizia etxera eraman. Bilboko zaintzako epaileak espetxera bidali zuen.


Summary: Euskara mailaren kezka eraman dute adituek hezkuntza batzordera. Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean lege proiektuari zein zuzenketa egingo lizkioketen zehaztu dute hainbat adituk

Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean lege proiektua zorrozteko eragileen ekarpenak jasotzen segitu dute gaur goizean. Besteak beste, Beñat Amenabar EHUko Hezkuntza fakultateko dekanoa eta Nagore Ipiña eta Karmele Perez Mondragon Unibertsitateko Hezkuntza fakultateko irakasle eta ikerlariak izan dira legeari zein zuzenketa egingo lizkieketen xehatzen.

Amenabarrek lehentasuntzat jo du eskola publikoa ardatzean jartzea, ikasle guztien beharrak modu justuan bermatzeko. Horrez gainera, aipatu du irakasleen prestaketa pedagogikorako izaten den urtebeteko masterra mugatua dela, eta, haren ustetan, legeak zehatzago eta zabalago jaso beharko luke. Hizkuntzaren gaia ere hartu du hizpide: irakasleentzako proba espezifikoak ezartzearen alde mintzatu da bi hizkuntza ofizialentzat —gaztelania eta euskara— eta beste baterako ere bai, hirugarrena, irakasleek hizkuntza horiek menperatzen dituztela bermatzeko.

Ipiñak eta Perezek irakasleen formakuntza jarraitua eta euskararen gaia jarri dute ardatzean. Ipiñak galdera hau egin du: «Zer irakasle mota nahi ditugu? Lanbidearekin konprometituak... Hezkuntza fakultate moduan, ardura daukagu irakasleen ereduak probatzeko, esperimentatzeko, ikertzeko eta eskoletara jakintza horren transferentziak egiteko».

Hizkuntzaren gaiak eragin dituen legebiltzarkideen galderei erantzunez, honako hau esan du Ipiñak: «Murgiltze eredua aplikatzea posible da? Bai. Kontua da nola: hizkuntza guztiekiko errespetuarekin eta estimuarekin, tokian tokiko hizkuntza proiektuak behar bezala garatuz».

Perezek ere bat egin du. Hizkuntza proiektuak egin behar dituzte eskolek, euskaraz zein gaztelaniaz ikasleen B2 maila bermatzeko, eta Perezek azaldu du euskaratik abiatu beharko lukeela. Ikerketetan bermatuta egin du baieztapena. Egindako ikerketa guztiak bat datoz: hizkuntza hegemonikoan erakusten den materia ez da transferitzen gero hizkuntza gutxiagotura, eta, alderantziz, bai; eskolan euskaraz jasotakoa, horrenbestez, transferitzen da hizkuntza hegemonikoetara, gaztelaniara edo ingelesera, kasurako. «Beraz, ezinbestean, hizkuntza gutxiagotutik abiatu beharko da», esan du Perezek. Eleaniztasunarekin adostasuna badagoenez, hori egiteko moduetan trebatzeko proposamena egin du.

Tokian tokiko hizkuntza proiektuak egin beharko direla berretsi du Perezek, eta hezkuntza proiektuarekin bat etorri beharko dutela. «Lanketa eskatzen du, eta prozesu bat izango da. Hizkuntzekiko estimua lantzea oso inportantea da. Hizkuntza horiek nola tratatzen ditugun eskolan, etxean, herrian...». Gaineratu dute eskolak bakarrik ezin duela, eta gainerako eragileekin elkarlanean egin beharko dela.

Bihar beste hainbat aditu igaroko dira Hezkuntza batzordetik; Kontseilua eta zenbait sindikatu, kasurako.


Summary: Baionako besten prezioa 12 eurora igoko dute aurten. Bost egunetik hiru dira ordainpekoak. Inflazioa eta segurtasun neurrien gainkostua jarri dituzte arrazoi gisa.

Askori 10 euroko prezioa gehiegizkoa iruditzen zitzaion; hemendik aitzina, ordea, 12 euro izanen dira. Baionako bestetara sartzeko eskumuturrekoaren prezioa emendatzea erabaki du Baionako Herriko Etxeak. Lehen astean egindako herriko kontseiluan onartu zuten neurria. Aurten ere, asteazkena eta osteguna dohainik izanen dira, baina ostiralean, larunbatean eta igandean ordaindu beharko da. Eskumuturrekoak hiru egunetarako balio du.

2018an hasi ziren Baionako bestetako sarrera ordainarazten. Baionarrek, Baionan etxea dutenek eta besten eremuan lan egin behar dutenek baizik ez dute doan sartzeko parada. Aurten uztailaren 26tik 30era izanen dira Lapurdiko hiriburuko bestak.


Summary: EH Bai Frantziako Senaturako ezkerreko aliantza bat egitearen alde azaldu da. Espagnacek eskaini zien zerrenda bateratua osatzea, eta ontzat eman dute proposamena.

Larunbatean, ezohiko Biltzar Nagusia egin zuen EH Baik, eta, hartan, kide gehienak Frantziako Senaturako hauteskundeetarako ezkerreko aliantza bat osatzearen alde azaldu ziren. Horrekin, hautetsi abertzale bat Senatura bidali eta «proiektu politiko abertzale, ezkertiar, ekologista eta feminista» indartu nahi dute.

Senaturako hauteskundeetan ez dute herritar guztiek botoa ematen, zenbait hautetsik baino ez dutelako botoa emateko eskubidea. EH Baik bozkatzeko sistema hori kritikatu du, iritzita ez dela «demokratikoa», eta uste du ordezkariak hautatzeko eskumena «herritarren esku» utzi beharko litzatekeela sufragio unibertsalaren bidez.

Hala ere, garrantzia eman nahi izan diete hauteskunde horiei: «Gure eguneroko bizitzaren inguruko erabakiak hartzen dituzten instituzioetan Euskal Herria ordezkatzeko bokazioa dugu. Senatua da horren adibide, lege proiektu oro han aztertu eta bertako kolektibitateen eta erreforma instituzionalen arloetan funtzio garrantzitsua duelako».

EH Baik gogora ekarri du 2020az geroztik gora egin duela hauteskunde prozesu guztietan, eta hautetsi kopurua emendatu izana ekarri duela horrek, eta, ondorioz, baita Senaturako botoa eman dezaketen hautetsi abertzaleak gehiago izatea eta «eragiteko gaitasuna» handitzea ere. Gaitasun hori baliatu nahi dute hautetsi abertzale bat egon dadin Senatuan, eta, hortaz, «begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzeko.


Summary: Gasteizko eta Lasarte-Oriako Michelinen ekoizpena, ia erabat geratuta. Gasteizko ekoizpen lerroetan %93ko erantzuna izan du grebak, sindikatuen arabera; Lasarte-Orian, berriz, %100ekoa.

Greba eguna izan dute gaur Michelin multinazionalaren Gasteizko eta Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) lantegietako langileek, eta, sindikatuek adierazitakoaren arabera, ekoizpena guztiz geratzea lortu dute zentro bietan. Lasarte-Oriako zentroko enpresa batzordeak aho batez esan dio ezetz zuzendaritzaren proposamenari, eta Gasteizen gutxiengoa duten sindikatuek deitu dute grebara. Txanda aldaketa bakoitzean lantegietako atarian protestak egiteaz gain, manifestazio bana egingo dute arratsaldean.

Gasteizen, espero gabeko oihartzuna izan du greba deialdiak: langileen %93 batu dira ekoizpen atalean, sindikatuen arabera. Enpresa batzordean gutxiengoa duten sindikatuek deitu dute mobilizaziora —ELA, LAB, CGT eta ESK—, gehiengoa duten sindikatuek ez baitute deialdia babestu —CCOO, UGT, CSIF eta CCM—. Hori, baina, ez da oztopo izan gainontzekoentzat, eta ekoizpena geratzeko nahikoa babes izan dutela adierazi dute.

Goizeko bostetan, dozenaka langile batu dira fabrikaren aurrealdean, A txandakoek lanera sartu behar zuten orduan. Manifestazio bat ere izan da lantegiaren inguruan. 18:00etan, manifestazio bat egin dute, Bilbo plazatik abiatuta.

Denera lau greba egingo dituzte han ere: gaur ez ezik, asteazkenean, larunbatean eta datorren astelehenean ere lana uztera deituta daude langileak. Ostirala izango da gakoa, zentro arteko batzordeak zuzendaritzaren azken proposamenari buruzko iritzia adierazi beharko baitu egun horretan. Ordezkaritza handiena duen sindikatuak, CCOOk, asteazkenean emango du zuzendaritzaren proposamenari buruzko iritzia.

Lasarte-Orian ere greba egin dute gaur, langile batzordean ordezkaritza duten sindikatu guztiek deituta (LAB, CCOO, UGT eta ELA), eta horiek ere produkzioa «guztiz etetea» lortu dute, Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariaren hitzetan: «Ekoizpenean, erantzuna erabatekoa da: %100ekoa. Gainontzeko alorretan oso zabala da, eta hori azpimarratu nahi dugu. Egia da arduradun batzuk lanera sartu direla, baina besterik ez. Ekoizpena erabat geldituta dago, eta lantokia hutsik».

Gipuzkoako lantegian ere, txanda aldaketa bakoitzean elkartu dira lantegiko atarian. 13:00etan, 100 langiletik gora elkartu dira bertan, eta txistu eginez eta autoen klaxona joz zarata egiten ibili dira, baita ke poto batzuk botatzen ere. 17:00etan manifestazioa egin dute herriko kaleetan.

Bi zentro, bi itun

Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegietan ez dute hitzarmen bera. Gasteizkoa Espainiako bi lantegirekin batera dago zentro arteko mahai batean, eta hitzarmen bateratua dute: Arandakoarekin eta Valladolidekoarekin. Lasarte-Oriako lantegian, berriz, hitzarmen eta enpresa batzorde propioa dute. Hala ere, Martinek adierazi du zuzendaritzak proposamen oso antzekoak egin dituela bietan.

Joan den asteartean izan zen Lasarte-Oriako zuzendaritzaren eta sindikatuen arteko azken negoziazio bilera, eta zuzendaritzak adierazi zuen bertan aurkeztu zuen proposamena azkena izango zela. Hori dela eta, ez dago beste bilera egunik, eta Martinek adierazi du enpresa presionatzea dela grebaren eta mobilizazioen helburuetako bat.

Lasarte-Oriako enpresa batzordearen eta Gasteizkoaren mugimenduak ezberdinak dira. Lasarte-Oriako enpresa batzordeak aho batez onartu zuen greba deialdia, baina Gasteizen arazo handiagoak egon dira. Izan ere, ordezkari gehien duten sindikatuek ez dute grebarako deirik egin.

Gasteizen 3.300 langile daude, eta gurpilak egiten dituzte kamioientzat eta obra publikoetako ibilgailuentzat. Gipuzkoako lantegian, berriz, bostehun pertsonak egiten dute lan, eta motorretarako gurpilak egiten dituzte.

Inflazioaren eragina

Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea; izan ere, hortik kanpo geratu dira malgutasun pizgarria eta gaueko lanaren pizgarria: «Ekoizpenean lan egiten duten langileen %80k baino gehiagok pizgarri horiekin egiten dute lan, eta haien soldataren %20 inguru dira».

Horregatik eskatu dute sindikatuek, hain zuzen ere, KPIa «tranparik gabe» bermatzeko. 2022an iraungi zen Michelingo azken hitzarmena, eta, itun horretan, soldatak ez zeuden KPIaren aldaketei lotuta. Hala, Martinek adierazi du erosahalmena %9 jaitsi dela oinarrizko soldatetan, eta pizgarrietan, berriz, %13.


Langile klasearen txapela

Summary: Langile klasearen txapela.

Mallabitarrek botatako petardo eta bolandera hotsek izutu zituzten atarian igande iluntzeaz gozatzen ari ziren gure txakur biak; Mallabiarekin mugan dagoen baserria da gurea, eta bazuten ospakizunerako arrazoirik herrian: Aitor Elordi, buruz buruko txapeldun berria. «Olatu-aparretan zebilek», esan zidan Xabier Euzkitzek Aitorrek Urrutikoetxeari irabazi ondorengo egunean, eta begira olatua noraino iritsi den, denok bustitzeraino, bere jokoz eta pozez. Txapel honek hori lortu duela uste baitut, denok poztea; hein batean, baita Jokin Altunaren zaleak ere.

Ikusi gehiago: Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du

Ukitu epikodun txapela izan da, duela zortzi hilabete Aitorrek bizi zuen errealitatea guztiz desberdina zelako egungoarekin alderatuz, bai jokatzen zebilen partiden mailari, bai enpresan zuen pisuari dagokienez. Lau eta erdiko txapelketan sortu zitzaion aukera bikain baliatu zuen, askok kasualitatez lortutako balentria gisa joz gutxietsi nahi izan zuten hirugarren postu hura erdietsiz. Horrek binakako txapelketan parte hartzeko ateak ireki zizkion, eta aukera hori bikain aprobetxatu zuen, txapela lortuz. Baina orduan ere zenbaitek ezin mutilari bere lan ederra aitortu, eta lorpen hori apaltzera bidean sortutako hainbat komentario irakurri eta entzun behar izan ziren, «Zabaletarekin edonork» eta antzekoak. Zenbat kostatzen den gizarte honetan txikitasunetik gauza handiak egiten dituen horri merezi duen aitortza egitea. Orain buruz buruko txapelduna ere badugu Aitor, itzalik handiena egiten duen txapelaren jabea. Txapelketan ordezko gisa sartu zen; bidean, besteak beste, txapeldun izandako hiru pilotari (Urrutikoetxea, Laso eta Altuna) garaitu ditu, eta berea da podiumeko lehen koska horretan egotearen pribilegioa. Berea baino ez. Sei hilabetean lau eta erdiko hirugarren postua eta binakako zein buruz buruko txapelak lortu ditu, umiltasunetik, gogor lan egitetik, eta irribarrez. Bejondeizula, Aitor.

Eta, era berean, zorionak Aitorren inguruko guztiei ere: lagunei, familiari, momenturik zailenetan ondoan izan eta erortzen utzi ez zeniotenei, itzalekoa eta horren beharrezkoa den lan zail hori egin duzuenoi. Partida bukaerako Aitorren eta bere gurasoen arteko besarkada hunkigarri hura da zuek guztiok batzen zaituzten argazkia. Bejondeizuela zuei ere.

Buruz buruko txapelak irakaspen asko utzi dizkigu azken bi edizioetan. Duela urtebete, kale gorrian geratzetik bueltan zetorren Unai Lasok jantzi zuen elkartasunez busti eta pilotazaleek era berezi batean ospatu zuten txapela. Aurten, duela ez asko bere burua ia enpresatik kanpo ikusi zuen mutil langile eta umil baten buruan dago, Aitor Elordirenean. Langileen arteko elkartasuna eta txikitasunetik lanean jarraitzen duen langilearen ekina. Buruz buruko txapela langile klasearen txapel bihurtu zaigu.


Summary: Ina Zeberioren hilketa berriro ikertzeko eskatu du Egiari Zor fundazioak. Gorpuak 24 bala zulo eta eskuburdinak zeuzkan epaileak heriotza egiaztatu zuenean. Bertsio ofizialaren arabera, Zeberiok egin zuen tiro lehenengo, eta ertzainek erantzun egin zioten.

25 urte bete dira gaur Ertzaintzak Ina Zeberio etakidea hil zuenetik Gernika-Lumon (Bizkaia) egindako sarekada batean, baina haren heriotzaren inguruabarrak oraindik argitu barik daudela uste du Egiari Zor fundazioak, eta kasua berriro ikertzeko eskatu du, 12/2016 legearen bitartez. Ainara Estaran fundazioko kideak uste du bertsio ofiziala zalantzan ipintzeko arrazoiak daudela: «Nolabait aldatu egin zuten krimenaren gertalekua, mugitu zuten gorpua, jaso zituzten bala zorroak... [...] Gainera, balistika probak egiteko, epaileak eskatu egin behar izan zituen bala zorroak, ertzainek ez baitzuen ofizioz egin».

Gainera, salatu du «giza eskubideen urraketa» izan daitekeen hori egin zuen indar polizial berak ikertu zuela Zeberioren kasua. Ertzaintzak bere burua ikertu zuela, alegia. 12/2016 legeari jarraikiz kasua ikertu daitekeela argudiatu du Estaranek, eta erakundeei eskatu die halaxe egiteko. 1978tik 1999ra izandako motibazio politikoko indarkeria egoeretan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei aitortza eta erreparazioa emateko legea da hori.

Kontatu duenez, 12/2016 legearen bitartez gezurtatu zen Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren heriotzaren bertsio ofiziala, Josu Mujikarena eta Mikel Zabalzarena. «Horregatik esaten dugu bertsio ofizialak zalantzan jarri behar direla eta egindako auzi judizialak ikertu behar direla», adierazi du. «Askotan, ikerketa prozesu horiek oso motzak izan dira, oso korapilatsuak, ez dira praktikatu normalean praktikatzen diren proba guztiak...».

«Hiru-bost segundoko operazioa»

1998ko ekainaren 5eko goizaldeko ordu bietan hasi zen Bizkaia komando eraberritua desegiteko operazioa. El Correo Español-ek argitaratu zuenez, 60 polizia bildu ziren Pablo Picasso kaleko 11. zenbakian. Hango pisu batean zeuden Ina Zeberio, Iñaki Bilbao Gaubeka eta Patxi Markes ETAko kideak, eta hiru eta bost segundo arteko operazio batekin atxilotu nahi izan zituzten, Juan Manuel Martiarena Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuordeak azaldu zuenez. Ez zen hala izan. Bertsio ofizialaren arabera, ertzainei uste baino gehiago kosta zitzaien atea apurtzea, lehergailuak ez zuelako behar zen moduan erantzun, eta, tarte horretan, Ina Zeberiok denbora izan zuen etxea gurutzatzeko eta arma hartzeko.

Tiroketa bat egon zen, eta ertzainek Zeberio hil zuten. Juan Mari Atutxa Barne Saileko sailburuak jakintzat eman zuen Zeberio Bizkaia komandoaren burua zela, eta Eusko Legebiltzarrean adierazi zuen Zeberio hasi zela tiroka: «Ikerketek inolako zalantza barik erakusten digute ertzainek ez zutela beste biderik edo aukerarik izan euren arauzko armarekin hildako terroristaren erasoari erantzun baino, hark tiro egin zielako, behin eta berriro hala ez egiteko ohartarazi zioten arren». Patxi Markes segituan atxilotu zuten, eta Iñaki Bilbao Gaubekak bigarren pisuko leihotik salto egin zuen beheko patiora. Kolpe handia hartu zuen, baita hezur batzuk apurtu ere, eta ertzainek atoan atzeman zuten.

31 bala zorro aurkitu zituzten Zeberioren gorpua zegoen gelan: 28 ertzainek egindako tiroenak, eta hiru, berriz, Zeberiok egindakoenak, ustez. Ertzainek zabaldu zuten moduan, Ana Isabel Bilbao epaileak ere frogatutzat eman zuen Zeberiok egin zuela tiro lehenengo eta ondoren erantzun zutela ertzainek. «Neurrizko baliabideak» erabili zituela ondorioztatu zuen. 24 bala zulo zituen Zeberiok, baina eskuburdinak ipinita zeuzkan heriotza egiaztatu behar zuen epailea agertu zenean. Gainera, beste etakide biek epaiketan esan zuten ertzainak hasi zirela tiroka.

Atutxaren arabera, ondo jardun zuten eskuburdinak jartzean, «[ertzainak] ez zirelako hasiko egiaztatzen ea hilda edo bizirik zegoen». HBko Jone Goirizelaia legebiltzarkideak, baina, kontra egin zion, argudiatuta gorpua hil ostean mugitu zutelako susmoak zeudela.

Kontxi Zeberiok, Inaren ahizpak, Gara-ri kontatu zion deiak jaso zituztela hilketaren ostean. Ondo gogoan du horietako bat: «‘Ni naiz [Zeberio] hil duen ertzaina, eta harro nago; hemen ari gara, ospatzen’, esan zigun».


Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du

Summary: Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du. Duela bi hilabete binakakoan egin bezala, buruz buruko nagusia jokatu duen lehen aldian irabazi du txapela Aspeko aurrelari mallabitarrak. Inork ez du halakorik egin orain arte.

Duela zortzi hilabete eskas, jaialdietako hirugarren partidak jokatzen ari zen Aitor Elordi (Mallabia, Bizkaia, 1996); telebistan ia inoiz ematen ez dituzten horiek. Ohituta zegoen itzalpean aritzera, eta bazekien kinka larrian sentitzea zer zen. Baina sekula ez zuen etsi: sinetsita zegoen eguneroko lan gogorrak saria izango zuela noizbait.

Sinetsi eta gertatu. Baina ametsik ederrenean ere ez zuen irudikatuko azkeneko zortzi hilabeteetan egiten ari den bidearen parekorik. Lau eta erdikoan eman zuen lehen abisua, hirugarren sailkatuta, eta hura txiki-txiki geratu da gerora. Bi txapel irabazi ditu bi hilabetean: apirilean, binakakoa, Jose Javier Zabaletarekin; eta igandean, buruz burukoa, Jokin Altunari 22-18 nagusituta.

Ikusi gehiago. Ibai Zabala Gandarias: Langile klasearen txapela

Juan Martinez de Irujok jarri zion txapela buruan Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Hain zuzen ere, hura izan zen urte berean buruz burukoa eta binakakoa irabazi zituen azkena: 2014an. Baina Elordik txiki utzi du marka bikain hori ere, aurreneko aldiz parte hartzean jantzi baitu txapela bi horietan. Inork ez du halakorik egin orain arte. Aspaldiko ustea indartu du: luzarorako etorri dela, luzarorako eta gorenean aritzeko.

Pilotak beste izar bat du. Su azkarrean egin diren beste batzuen aldean, su txikian egin da Aspeko aurrelari mallabitarra, bakoitzak bere denbora behar baitu, eta, halakoetan, pazientzia izan beharra baitago, eta presarik gabe jokatu; bestela, arriskua dago osagai onak dituen jakia erretzeko. Pilota enpresek badute zer ikasia. Irakaspen ederra da Elordik egindakoa.

Lan gogorraren ordaina

Mallabitarrak ametsa hitza aipatu du behin eta berriro azkenaldian. Beste horrenbeste egin zuen txapela lortu berritan: «Ametsa egia bilakatu dut». Eta horri eutsi dio gaur, txapeldunak egin ohi duen prentsaurrekoan. Jaioterrian egin du, udaletxean, ordu batzuk lehenago jendez lepo bete zen frontoiaren ondoan.

Elordik atzera egin du, egun bizi duen garai ederra azaltzeko. «Zazpi urte daramatzat profesionaletan, eta beherakada txikiak izan ditut, eta garai kritikoak pasatu. Halakoak bizi izanak mesede egin dit. Finalean ez nuen ezer galtzeko; galdu izan banu ere, oso pozik egongo nintzen. Dena ematea eta une oro gozatzea zen helburua, eta bete-betean asmatu nuen horrela jokatuta. Baita 12-8 galtzen ari nintzela arriskatu eta aurrepausoa emanda ere. Horri esker iritsi naiz hona. Horregatik ematen diot sekulako balioa lortu dudanari».

Nabarmendu duenez, debuta egin zuenetik «gogor lan egitea eta entrenatzea» besterik ez du izan buruan. «Lortu dudan guztia lanaren ondorioa izan da. Hasieran, egunetik egunera hobea izateko egiten nuen lan; aurrerapausoak eman ahala, ametsak ere handiagoak izan dira. Zorionez, azkenaldian, ametsak betetzen ari naiz. Oso pozik nago».

Elordik badaki aurrerantzean «oso goian» jarriko diotela langa, emaitza bikainak lortu eta gero. «Urteaz gozatu nahi dut, eta mailari eutsi. Badakit mailari eutsita ere ez dudala beti txapela irabaziko, aurkariek ere asko jokatzen baitute, eta haiek ere gora egin baitezakete. Orain arte bezala jarraitu behar dut: egunero gogor lan egiten».

«Ilusio handia» egiten dio urtebetez elastiko gorria eramateak, baina badaki horrek «presioa» eragingo diola. «Hauek dira aste politenak, txapeldun izan osteko aurrenekoak, baina badakit elastiko gorria eramateak abantailak eta desabantailak dituela; presioa eragingo dit. Gaztea naiz oraindik, baina heldua naiz, eta oso ondo dakit nondik natorren eta non nagoen. Horrek lagundu egingo dit datorrena kudeatzen».

«Atseden» hartu nahi du orain, «fisikoki eta psikologikoki», eta lortu duena «barneratu». Txapelduna izanda, espero du «uda gogorra» izatea, partida askokoa. «Ez da erraza izango beti ondo aritzea, baina saiatuko naiz».

Martxoan bukatuko zaio kontratua Asperekin, eta uste du «merezi» duela hitzarmen hobeago bat. «Nire eskuetan zegoena eman eta erakutsi dut. Orain, enpresak erabaki behar du».


Summary: Preso palestinarrek gose greba mugagabea abiatuko dute hilaren 18an. Presoen Batzordearen eskakizun nagusia da Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzea eta kartzeletako atxiloketa administratiboaren erregimena amaitzea; 4.900 presotik 1.014 daude erregimen horretan.

Palestinako Presoen Batzordeak iragarri du atxiloaldi administratiboan dauden presoek gose greba mugagabea hasiko dutela ekainaren 18an, Askatasuna, iraultza, atxiloketa administratiboaren aurkako intifada lelopean. «Atxiloaldi administratiboan dauden presoek hasiera emango diote atxilotze administratiboari aurre egiteko proiektu nazional bati, non preso guztiek parte hartuko duten, bandera palestinarraren babesean», azaldu du batzordeak, Al Quds Palestinako egunkariak jasotako ohar batean.

Batzordearen eskaera nagusia da Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzea eta Israelgo kartzeletako atxiloketa administratiboaren erregimena amaitzea. Neurri horren bitartez, agintariek «terrorista susmagarritzat» jotzen dituzten palestinarrak hiru eta sei hilabete bitartean espetxeratuta edukitzen dituzte, epaiketarik egin gabe. Praktikan, epaiketarik gabeko atxiloketa mugagabea da.

Horrez gain, presoek Palestinako Aginte Nazionalari galdegin diote haien alde engaiatzea, aferan presioa eragin dezaketen bide diplomatiko guztiak erabiltzeko eta auzia «lehentasun nazional» gisa hartzeko, herritarren babesarekin batera. Addemeer Palestinako presoen eskubideen aldeko elkartea arabera, 4.900 preso daude egun Israelgo kartzeletan, tartean 155 adingabe eta 32 emakume. Horietatik guztietatik 1.014 atxiloaldi administratiboan dauden palestinarrak dira.

«Alderdiek, erresistentziak, erakundeek, gizarteak eta gure herri osoak babestu behar dute haien kausa, gose greba; altxamendu baten bidez, herriko plazak betez, okupazioari aurre eginez eta segurtasun sare bat eratuz», aldarrikatu du batzordeak.

Gainera, atzerrian bizi diren palestinarrei ere dei egin die protesta horretan parte har dezaten; besteak beste, «etsaien enbaxaden» aurrean elkarretaratzeak eginez, elkartasuna adierazteko eta Europako erakunde eta parlamentu guztietara jotzeko, Israelek eskaerak bete ditzan.


Summary: Beskoitzeko istripua nahi gabe eragindako homizidio gisa ikertuko dute. Motorrean zihoazen bi lagun hil ziren herenegun, traktore batekin talka egin ondoren. Traktoreko gidaria ikertzen ari dira.

Iragan larunbatean Beskoitzen (Lapurdi) gertatu zen istripua nahi gabe egindako homizidio gisa ikertzen ari da instrukzioko epailea. Motorrean zihoazen bi lagun hil ziren D-936 errepidean, traktore batekin jo ondoren. Traktoreko gidaria, 54 urteko laboraria, atxilotu egin zuten, eta kontrol judizialpean aske utzi dute.

47 urteko gizon bat eta 45 urteko emazte bat dira hildakoak, biak Landetakoak (Frantzia) jatorriz. Larrialdi zerbitzuak haiek suspertzen saiatu ziren istripuaren ondoren, baina tokian bertan hil ziren.


Summary: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak. Ibaiaren bi aldeetan bizi diren herritarrak ebakuatzen hasi dira Kiev eta Mosku. Zentral hidroelektrikoa kudeatzen duen enpresak jakinarazi du lau bat egun beharko direla emaria egonkortzeko.

Ukraina hegoaldeko zentral hidroelektriko bateko presari lehergailuekin eraso egitea eta hura suntsitzea egotzi diote elkarri Kievek eta Kremlinek. Nova Kakhovkan hirian dago presa, Dnieper ibaiaren ertzean, Errusiak partzialki okupatutako Kherson eskualdean, eta, Moskuk han ezarritako alkatearen arabera, «kontrolik gabe» ari da husten. Alarma egoera ezarri dute Nova Kakhovkan.

Kokaguneagatik, garrantzi estrategikoa du presa horrek. Ukrainako agintariek sare sozialetan zabaldutako bideo eta argazkietan, ikusten da herri batzuk urpean geratzen ari direla. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak premiazko bilera batera deitu du Segurtasunerako eta Defentsarako Kontseilu Nazionala, eta buruzagiak berak ondoren azaldu du erabaki dutela arriskuan dauden eremuetatik herritarrak ebakuatzea, eta edateko ura eramatea presako uraz hornitzen ziren herrietara eta hirietara. Ukrgidrenergo konpainiak kudeatzen du zentral hidroelektrikoa, eta jakinarazi du lau bat egun beharko direla emaria egonkortzeko.

Zelenskik «ekintza terrorista bat» egitea leporatu dio Moskuri, eta Kremlinek erantzun dio gertatutakoa Ukrainaren «sabotaje ekintza bat» izan dela. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek esan du azpiegitura zibilak suntsitzea «gerra krimen bat» dela, eta, Europako Batzordearen diplomaziako bozeramailearen ustez, «inoiz ez bezala» estutu du gerra Errusiak. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, berriz, salatu du Errusiak Europako bakea «suntsitu» duela. «Nova Kakhovkako presa eraistea ekintza ankerra izan da. Eraso horrek erakusten du nolako basakeria egiten ari den Errusia Ukrainan», erantsi du, Bratislavan egiten ari diren Bukarest Bederatzi goi bileran.

TASSek jaso duenez, Errusiak Nova Kakhovkan ezarritako alkateak adierazi du han 02:00ak zirenean gertatu dela erasoa, zentraleko 28 balbuletatik 11 suntsitu dituztela, eta presa berriro eraiki beharko dutela —1950eko hamarkadakoa zen, Sobietar Batasunaren garaikoa—. Gaineratu du Moskuk 2014an anexionatutako Krimeako penintsularen ur hornidurari eragin diezaiokeela gertatutakoak. Hain zuzen, hori bera azpimarratu du Andrii Yermak Zelenskiren kabineteburuak, sare sozialetan idatzitako mezu batean. «Errusiarrak izango dira erantzuleak Krimean eta Kherson hegoaldean edateko urik gabe geratzen badira, baita herri batzuk eta biosfera hondatzen badira ere». Bada, Ukrainako presidentetzaren arabera, presa suntsitzearen ondorioz gutxienez 150 tona motor olio isuri dira Dnieper ibaian behera, eta hirurehun tona baino gehiagoko jarioa izateko arriskuaz ohartarazi du.

Hain justu, presa guztiz hondatzeak zer kalte eragingo lituzkeen aztertu zuen Suediako etxe batek joan den urrian, simulazio bat eginez, eta ondorioztatu zuen inpaktu ekologikoa oso handia izango zela, eta Kherson hirian bost bat metro igoko zela ura. Presatik 60 bat kilometrora dago, ipar-mendebaldera, eta, hain zuzen, han itsasoratzen da Dnieper ibaia, Itsaso Beltzean. Ukrainako zenbait adituk tokiko hedabideetan nabarmendu dutenez, gainera, nekazaritza lurrei ere eragingo die presaren hausturak.

Hau da Suediako enpresa batek egindako simulazioa:

Leku estrategiko batean dago presa. Dnieper ibaiak herrialdea zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta eremu horretan, hain justu, Errusiak ekialdeko ibarra du kontrolpean, eta Ukrainak, mendebaldekoa. Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, borrokak ohikoak izan dira han, eta, horrenbestez, jende askok alde egin du. Ukrainako agintariek gaur ohartarazi dutenez, 16.000 bat lagun segituan ebakuatu beharko lituzkete. Zehazki, Euskal Herrian 14:00ak zirenerako, Ukrainako Estatuko Larrialdietako Zerbitzuko langileek 1.300 pertsona inguru ebakuatuak zituzten uholdeak izan diren eremuetatik. Nova Kakhovkako alkateak Errusiako Lehen Kanala telebista publikoari jakinarazi dionez, bederatziehun bat zibil ebakuatu dituzte presatik gertu dauden hiru herritatik —ez ditu zehaztu zein herri diren—, eta «baliabide guztiak» ezarri dituzte zibilentzat.Horren guztiaren harira, Nikopol hiriko agintariek jakinarazi dute orduko 15 zentimetro ari dela jaisten ura. Presatik 80 bat kilometro iparraldera dago, Dnieperren mendebaldeko ibarrean.

Inbasioa hasi zenetik, Kieveko buruzagiek behin baino gehiagotan ohartarazi dute Moskuko indarrek presa txikitu zezaketela. Errusiak du instalazioaren kontrola, eta Zelenskik iazko urrian esan zion nazioarteari eskatu ziezaiola Kremlini ez zezala halakorik egin, ohartarazita horrek «ondorio katastrofikoak» eragingo lituzkeela inguruan. Ukrainako presidenteak azpimarratu zuen, orduan, Errusiak lehergaiak jarri zituela presan.

Zaporizhian, «berehalako arriskurik» ez

Aintzat hartu behar da Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, Dnieper ibaiaren ibarrean dagoela, txikitutako zentral hidroelektrikotik 50 bat kilometro iparraldera. Hura kudeatzen duenak, Energoatom Ukrainako enpresa publikoak, ohartarazi du gertatutakoak «ondorio negatiboak» eduki ditzakeela instalazioarentzat, baina egoera «kontrolpean» dagoela. Zentralaren hozte urmaelaren ur mailari eragin diezaioke gertatu denak —horrek hozten ditu erreaktoreak—, baina Energoatomek esan du beteta jarraitzen duela. Zentral hidroelektrikoaren ura beharrezkoa da Zaporizhiak energia jaso dezan turbinen kondentsadoreentzat eta segurtasun sistementzat. Inbasioaren ia hasieratik Errusiaren menpe dago instalazioa, nahiz eta langileak ukrainarrak diren. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak nabarmendu du, txio batean, «berehalako arriskurik» ez duela zentral nuklearraren segurtasunak, baina ohartarazi urmaelaren ur maila bost zentimetro jaisten ari zela orduro.

Adierazi du han lanean ari diren agentziako teknikariak gertutik ari direla aztertzen zer gertatzen ari den. Azken hilabeteetan, eskatzen ari dira zentralaren inguruan segurtasun eremu bat sortzeko. Instalazioaren bueltan bonbardaketak gertatu ohi dira, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri egozten dizkiote.

Bestalde, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek adierazi du Errusiak presa txikitu duela,hartara «gaindiezinak izan daitezkeen oztopoak» jartzeko Ukrainako indarrak «ematen ari diren aurrerapausoei». Nolanahi ere, Ukrainako buruzagitza militarrak nabarmendu du aurreikusiak zituztela «gertatutakoaren moduko ekintzak», eta gaurkoak ez lituzkeela «aurrerapausoak» eragotzi beharko. Kieveko buruzagiek esan dute, azken egunetan, prest daudela urte hasieratik iragartzen ari diren kontraerasorako. Errusiak atzo iragarri zuen Kieven «erasoaldi handi bat» zapuztu zuela. Ukrainak, baina, ukatu egiten du, eta propaganda zabaltzea egozten dio Kremlini.

>Ikusi gehiago: Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela CIAk bazuen Nord Stream lehertzeko Ukrainaren plan baten berri Nord Stream 1 eta 2 gasbideak joan den irailean leherrarazi baino hiru hilabete lehenago, Ukrainako armadak hobi horiei eraso egiteko zuen plan baten berri bazekien CIA Ameriketako Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak, The Washington Post egunkariak gaur kaleratutako albistearen arabera. Iazko ekainean, Washingtonek «gertuko aliatu baten» bitartez jakin zuen Ukrainako operazio berezietako indarretako sei pertsonak osatutako talde batek Errusia eta Alemaniaren arteko gasbideei kalte egiteko asmoa zuela, «zuzenean» Ukrainako indar armatuen komandantearen menpe zeuden urpekari talde txiki bat erabilita. Planari buruzko xehetasunak Europako informazio zerbitzu batek jaso zituen, eta CIAri jakinarazi zion gero, The Washington Post-ek jasotakoaren arabera. Orain arte kaleratutako «froga espezifikoena» da hura, Ukrainako Gobernua Itsaso Baltikoan gertatutakoarekin lotu dezakeena; bai Kremlinek bai Mendebaldeak Europako energia azpiegituraren aurkako «sabotaje ekintza arriskutsutzat» jo zuten.


Summary: Ekintza ekologista batean parte hartzea egozten diote Baionan atxilotutakoari. 2022ko abenduan Lafarge enpresaren zementu fabrika bati eraso egiteagatik atxilotu dituzte hamabostak. Gaizkileen elkartzea eta taldean antolatutako hondatzea egozten diete.

Frantziako Polizia Antiterroristak gazte bat atxilotu zuen atzo Baionan, eta beste hamalau Frantziako zenbait hiritan. Hasieran, ez zuten adierazi zergatik atxilotu zituzten, baina, atzo gauean, Frantziako hedabide batzuek adierazi zuten 2022ko abenduko ekintza ekologista baten harira atxilotu zituztela.

Mediapart hedabidearen arabera, gaizkileen elkartzea eta taldean antolatutako hondatzea egozten diete atzo atxilotutako hamabostei. Atxilotuen etxeak miatu zituzten, eta, antza denez, Poliziaren eskuetan daude oraindik. Baionan atxilotutako gaztea Tolosara (Frantzia) eraman zuten.

Atxiloketa salatzeko, elkarretaratzea egin zuten atzo arratsaldean, Baionako Herriko Etxearen parean.

Lafargeren zementu fabrika

Eraikuntza enpresa bat da Lafarge, eta zementua eta antzeko produktuak egiten ditu. 2022ko abenduan, Les Soulevements de la Terre izeneko taldeko berrehun aktibista inguru Marseilla ondoko Les Milles herriko Lafargeren fabrikan sartu ziren sabotajea egiteko, talde ekologista horrek adierazitakoaren arabera. «Marseillan, Lafargeren fabrika bat inbaditu eta armagabetu dute berrehun aktibistak», adierazi zuen taldeak.

Fabrikako erraustegiari eraso zioten, baita aparatu elektrikoei, zementu zakuei eta lanerako ibilgailuei ere.


Summary: Gaur eta bihar hasiko dira selektibitate azterketak Hego Euskal Herrian. Nafarroan 3.822 ikaslek eginen dituzte probak. Lautik batek bakarrik hautatu du D eredua.

Urduritasuna, ordezko boligrafo andana eta apunte bildumak. Horiek izanen dira nagusi Hego Euskal Herriko unibertsitateetan egunotan. Izan ere, gaur eta bihar artean hasiko dira selektibitate probak. Gaur, Nafarroan, eta bihar, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroari dagokionez, 3.822 ikaslek eginen dituzte azterketak. Urtero bezala, emakumeak dira gehienak: hamarretik sei. Azterketa gehienak gaztelaniaz eginen dituzte: lau ikasletik batek bakarrik hautatu du D eredua.

Batxilergo eredu guztiendako derrigorrezkoak diren ikasgaien azterketak eginen dituzte gaur: gaztelera eta historia goizean, eta hautatutako atzerriko hizkuntza bat arratsaldean. Euskara, fisika, artearen historia eta biologia bezalako ikasgaien txanda bihar eta etzi iritsiko da. Hautazko ikasgaien azterketak nota igotzeko erabiltzen dira, eta ez dira nahitaezkoak. Hala ere, azken urteetan gora egin du atal horretan izena ematen duten ikasleen kopuruak: 2019an ikasleen %7k egin zuten, eta aurten, %12k.

Azterketen behin-behineko emaitzak ekainaren 14an jakinaraziko dituzte –eguerdia baino lehen–, eta kalifikazio txartela hilaren 21ean eskuratzen ahalko da –eguerditik aurrera–. Ezohiko deialdia hilabete bukaeran izanen da: ekainaren 28tik 30era. Azterketa horien behin-behineko emaitzak uztailaren 4an jakinaraziko dituzte, eta kalifikazio txartela, uztailaren 18an.

Aurtengo eredua orain arte erabili izan dena da. Ez dago argi zer gertatuko den datorren urtetik aurrera. Izan ere, Espainiako Hezkuntza Ministerioak planteatu du selektibitate eredu berri bat egitea, azkeneko Hezkuntza Legearekin bat datorrena. Helburua da gaitasunen ebaluazio bat egitea. Datorren urtean martxan jartzea aurreikusten da, baina Nafarroako Unibertsitate Publikoak eta bertze zenbait unibertsitatek adierazi dute ez dela «bideragarria».

Bihar, gehiago

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek, berriz, bihar hasiko dituzte azterketak, eta ostiralean amaituko. Azterketak bertze ordena batekin eginen dituzte. Bihar euskara, historia, kimika, latina, ekonomia eta geologia eginen dituzte. Etzi gaztelania, matematika, biologia eta geografia, bertzeak bertze. Azkeneko egunean, berriz, atzerriko hizkuntzen txanda izanen da.

Proba horien emaitzak hilaren 15ean argitaratuko dituzte. Ezohiko deialdia uztailaren 5etik 7ra bitartean izanen da, eta horien emaitzak uztailaren 12an jakinaraziko dituzte.


Summary: Bieusek film bat bikoiztu du aurrenekoz Prime Videorentzat. Amazonek ostegunean estreinatuko du 'Culpa mía' pelikula, euskaraz ere bai. Gazteentzako fikzio bat da.

Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkarteak Amazon Prime Video plataformarentzat euskarara bikoiztu duen lehen filma ikusi ahalko da ordainpeko zerbitzu horretan ostegunetik aurrera: Culpa mía pelikula. Mercedes Ron idazlearen Culpables eleberri trilogian dago oinarrituta filma, eta Pokeepsie Filmsek ekoitzi du —Alex de la Iglesiaren eta Carolina Bangen ekoiztetxea; haiek dira ekoizleak—. Pelikulako zuzendaria, berriz, Domingo Gonzalez da.

Culpa mía-ren bertsio originala gaztelaniaz da, baina, Amazon Prime Videok beste eduki batzuekin azkeneko urtean egin duen moduan, euskarara bikoiztuta ere estreinatuko du. 17 urteko neska gazte bat da istorioko protagonista: Noahk bere hiria eta lagunak utzi beharko ditu, amaren senar aberatsaren etxe berrira joateko. Han ezagutuko du Nick anaiordea. Bien arteko harremanak ustekabe ugari ekarriko dizkio Noahri.

Bikoizketa egin dutenen ahotsak ez dira izango orain arte Amazoneko edukietan entzun direnak. Amazon Prime Video iaz katalanera, galegora eta euskarara edukiak bikoizten hasi zenetik, euskarazko bikoizketa Bilboko Mixer enpresarekin egin du. Enpresa horrek berak egiten ditu bikoizketak ETBrentzat —euskarazkoak zein gaztelaniazkoak—.

Iker Bengotxea bikoiztaileak Argia aldizkariari berriki azaldu dionez, ETBren aurrekontuen murrizketak direla eta, lan baldintzek ere behera jo zuten urtez urte. Mixer estudioa da euskal telebistarako euskarazko bikoizketa adjudikatua duen enpresa, eta, Bengotxearen arabera, «oso baldintza eskasetan» aritu izan dira lanean. Hori izan zen Bieuse elkartea sortzeko arrazoia, 2018an. «Bieusen bildu ginenok erabaki genuen Mixerrentzat lanik ez egitea, baina beste profesional batzuek, aldiz, jarraitu zuten haiekin lanean, eta hor galdu genuen denok batera joateak ematen ahal zigun indarra», dio Bengotxeak.

Hitzarmen bat nahi dute

Bieuseko bikoiztaileek uko egin zioten 2018an ETBrentzat lan egiteari, eta urteotan ez dute telebista kate horrentzat lan egin. Bai, ordea, Ulu Mediaren eta EITB Podkasten lan batzuetan: Artxipelagoa eta Harresi ikusezina. Donostiako Zinemaldiarentzat ere bikoiztu dituzte film batzuk.

Eta, orain, Bieusekoak streaming plataformekin hasi dira hizketan eta lanean. Bieuse elkartea kooperatiba bat ere bada. Haien webgunean zera ohartarazi dute: «Elkarteko kideek adostutako gutxieneko salneurri eta baldintzak beteko dituzte erkidegoko bikoizketa enpresa guztietan». Elkartearen helburua erkidego mailako hitzarmen bat lortzea da. Izan ere, salatu izan dute Mixer enpresan ez direla betetzen ari gutxieneko baldintzak.

Amazon Prime Videoren lehen filma pauso bat da, baina espero dute gehiago iritsiko direla. Hala esan baitu Bengotxeak: «Plataforma handiekin zuzenean ari gara hizketan, eta espero dugu laster berri onak izatea».


Sindikatuak, Parisera begira

Summary: Sindikatuak, Parisera begira. Ehunka lagunek manifestazioa egin dute Baionan erretreten erreformaren kontra, eta sindikatuek erran dute borrokan segitzeko borondatea dutela.

Erretreten erreformaren kontrako bataila ez da bukatu, baina baliteke hemendik aitzina bestelako formak hartzea. Hala iradoki dute sindikatuek 14. mobilizazio egunaren karietara. Mobilizazio jendetsua egin dute Baionan, eta erreserban indarra gelditzen zaiela erakutsi dute. Martxoaren 7ko eta maiatzaren 1eko kopuruetatik urrun, ehunka jende atera da karrikara Frantziako Gobernuak bozkarik gabe onartu zuen legearen kontra. Oinak Baionan, baina begirada Parisera buruz, han jokatzen baita partida.

Mobilizazioaren segidarena lehenik. Laurent Berger CFDTko Frantziako idazkari nagusiak BFMTV telebistari egindako adierazpenetan erran du gaurko mobilizazioa «azkenetarikoa» izanen zela «seguruenik». Ez da iritzi berekoa Herve Larrouquert FO sindikatuko Ipar Euskal Herriko arduraduna. Ironiaz oroitarazi du ekainean bukatuko zaiola Bergeri bere mandatua. «Batasun sindikalarekin segitzen dugu, zortzi antolakundek osatzen dugu intersindikala», azpimarratu du. Parisen erabakitzen dutenaren zain egonen dira, baina berak argi du: «Ez dugu ezer laxatuko, borrokan segitzen dugu». Iritzi berekoa da LABeko Argitxu Dufau ere: «Erakusten ari gara ez garela nekatzen, determinatuak garela, eta segituko dugu erretreten erreforma kendu arte».

Ostegunean izanen da horretarako aukera bat, Frantziako Asanblean. Erretreta adina 62 urtera itzultzeko LIOT taldearen lege proposamena eztabaidatuko dute, baina sindikatuetako ordezkariek erran dute ez dutela esperantza handirik. Hala ere, «inork ez daki zer gerta daitekeen» Larrouquerten hitzetan.

Denetik saiatu dute orain arte: izan dira mobilizazio jendetsuak, izan dira ekonomia blokeatzeko ekintzak, sindikatu batzuek sabotajeak ere bultzatu dituzte eraikin batzuetako elektrizitatea eta gasa moztuta, izan dira ere manifestazio espontaneoak eta Poliziarekin liskarrak. Baina Frantziako Gobernuak ez du gibel egin. «Konplikatua da mobilizazio eraginkorrak egitea; garestia da greba egitea langileentzat», onartu du Larrouquertek. «Guk ideia berarekin segitzen dugu: nahiz eta jende anitz bazen mobilizazioetan, ez du egun bat baino gehiagoko greba iraunkor bat antolatzearen indar bera». Hego Euskal Herriko adibidea eman du: «Greba orokorrera deitzen dutelarik, dena gelditzen da».

Mercedes Graciet CFDT Ipar Euskal Herriko idazkari nagusiaren hitzetan, «desberdinki» jokatu beharko lukete. «Hamalau mobilizazio egun antolatu ditugu, milioika pertsonak indarra egin dute beren eguneko lansaria galdu eta karrikara ateratzeko, elkor gelditzen den gobernu baten aitzinean». Haren iritziz, posible da dekretuen bidez erreforma arintzea: «hori da gure helburua epe laburrera, eta uste dugu lortzen ahal dugula». Epe ertainera negoziazioak segituko dituztela erran du. «Edozein gisaz, helmuga 2026 eta 2027an izanen da, orduan ikusiko baititugu erreforma honen ondorio sozial eta finantzarioak. Eta, orduan, abrogazioa eskatuko dugu berriz».

LABek uste du Frantziako Estatuarekin «konfrontazioa» eraiki behar dela. «Konturatzen gara historiak arrazoi ematen digula: Parisi ez diogu konfiantzarik egiten ahal, eta ezin dugu ezer itxaron haiengandik». Erretreta sistema «publiko eta duina» aldarrikatu herritar denentzat. «Gure ustez alternatiba hori Euskal Herritik eta Euskal Herriarentzat antolatu behar da».

«Arazoa ez da konpondu»

Gracietek uste du «demokrazia eta justizia soziala» berreskuratu behar direla. Konferentzia sozial bat ireki beharko litzatekeela iritzi dio. «Frantziako Kontu Auzitegiak maiatzaren 25ean atera zuen txostenean esplikatu zuen erretreten erreformak ez duela ezer konponduko finantza ikuspegitik». Izan ere, erretreta adina 64 urtera gibelatzearekin Frantziako Gobernuak dirua aurreztu nahi bazuen ere, CFDTko eledunaren hitzetan «kargen transferentzia bat» izanen dela kalkulatzen da, besteak beste, langabezia eta elbarritasun pentsioak emendatuko direlako. «Beraz, sozialki haustura bat eta herritarren pobretze bat eraginen du, ezer konponduko ez duen erreforma batentzat».

CFDTren iritziz, «oinarrizko gaietan» jarri beharko litzateke lehentasuna; lehenik eta behin, lansarietan. «Gainsariak eman ordez, lansariak emendatuko beharko lirateke, herritarrei oinarrizko beharrei erantzutea ahalbidetuz, izan etxebizitza izan elikaduran». Halaber, adinekoen enplegua emendatu behar dela erran du, eta gizon eta emazteen arteko «zinezko berdintasuna» aldarrikatu du, lansarietan eta karreren bilakaeran. «Horiekin ez genuke inolako arazorik izanen erretiroak finantzatzeko».

LIOTen jokaldia

Ostegunean erretretaren erreformaren aurkako beste eztabaida bat izango da Frantziako Asanblean. Izan ere, LIOT taldeak lege proposamen bat aurkeztu du erreforma bertan behera uzteko, eta proposamen hori izango da osteguneko bilkuran eztabaidatuko dutena.

Ikusi gehiago:</strong> Gaurko mobilizazioen eta osteguneko bilkuraren inguruko analisia: 'Neguko sua, udako txingarra'

Hala ere, Frantziako Gobernua bozketa horren aurka egiten saiatzen ari da, Asanbleako gizarte arazoen batzordeak bozketatik at utzi baitzuen LIOTen proposamenaren lehen puntua, erretretak 62 urtetan geratzeko eskatzen duena. LIOTen aukera bakarra da osoko zuzenketa gisa aurkeztea, baina Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak esana du trabatu egingo duela Frantziako Konstituzioaren 40. artikuluarekin.

Artikulu horri esker, Asanbleako presidenteak eztabaidatu gabe utzi dezake gastu publikoa handiarazten duen proposamen bat, eta, eztabaidatu ahal izateko, gastu publikoaren igoera hori konpentsatzeko neurriak aurkeztu behar ditu taldeak. Tabakoaren zerga handitzea proposatu du LIOTek, baina Braun-Pivetek jada adierazi du ez dela nahikoa, kalkulatzen baitute 15.000 milioi euroko kostua duela erretreta 62 urtetan mantentzeak.

Sophie Binet CGT sindikatuko idazkari nagusiak «demokrazia errespetatzeko» eskatu du gaur Parisen, eta adierazi du oso larria izango litzatekeela Asanbleak LIOTen proposamena ez eztabaidatzea.


Summary: Liskar artean amaitu da Iñigo Martinezen aroa Athleticen. 2018an iritsi zen San Mamesera, Reala utzi ostean, eta, geroztik, 177 partida jokatu ditu zuri-gorriekin

Iñigo Martinezek Athletic uztea erabaki du. Ondarroako atzelariari hil honen amaieran amaituko zitzaion kontratua zuri-gorriekin, eta ez du berritu. 2018ko urtarrilean iritsi zen Athleticera, Realetik, neguko merkatuko azken-aurreko egunean, Aymeric Laportek utzitako lekua betetzeko. Bizkaitarrek 32 milioi euroko etete klausula ordaindu zuten, eta klubaren historiako fitxaketarik garestiena da. Sei denboraldi hauetan, Superkopa bat irabazi du zuri-gorriekin. Iaztik Bartzelonarekin lotu dute askok, baina oraingoz ez da argitu non jokatuko duen datorren denboraldian.

Bere sare sozialetan zabaldutako bideo batean adierazi du Martinezek albistea. «Uste dut beste kirol erronka bati aurre egiteko garaia dela, eta hala sentitzen dut», adierazi du atzelariak. Taldekideak, klubeko langileak, eta zaleak izan ditu gogoan bere agur mezuan: «Ez dut joan nahi klubeko langileei eskerrak eman gabe. Baita nire taldekideei eta zuei [zaleei] ere. Plazer handia izan da armarri hau defendatzea». Athleticek handik minutu gutxira adierazi du kontratua berritzeko saiakerak egin dituztela, baina Martinezek berak erabaki duela kluba uztea: «Azken bi denboraldietan hainbat negoziazio saiakera egin ondoren, Iñigo Martinezek klubaren eskaintzari uko egin dio kontratua luzatzeko». Geroago etorri da Martinezen erantzuna. Atzelariaren ingurukoek ohar gogor bat publikatu dute klubaren idatzia gezurtatzeko: «Jokalariak ez dio inoiz klubaren eskaintza bati uko egin, ez baita eskaintzarik egon... Gure ustez, erantzukizuna bere gain ez hartzeko ekintza zantar bat da».

Athleticek, halere, eskerrak eman nahi izan dizkio Ondarroako atzelariari, eta zortea ere opa dio bere etorkizuneko ibilbide profesionalean. «Biziki eskertzen dugu urte hauetan guztietan erakundearen interesen alde egindako ekarpena eta erakutsitako dedikazioa», adierazi du klubak adierazpen ofizialean. Ohikoa den bezala, Athleticek txio baten bidez zabaldu du adierazpen ofiziala klubaren Twitterreko kontuetan. Tamalez, gaztelerazko kontuan zabaldutako txio horretan Martinezen aurkako irainekin erantzun dute zale batzuek, eta klubak berehala salatu behar izan ditu jarrera horiek gazteleraz idatzitako beste txio batekin: «Mesedez, errespetu faltek eta irainek ez dute lekurik Athleticen. Eskerrak eman nahi dizkiogu Iñigo Martinezi gure armarria defendatzeagatik».


Summary: Behin-behineko akordioa lortu dute Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak. Kontratuaren lehenengo urtean, soldata %5 igoko zaie gidoilariei. Ekainaren 30a baino lehen lan baldintza hobeak eskuratzen ez badituzte, aktoreek ere grebara deituko dute.

Hilabete baino gehiago greban eman ostean, behin-behineko akordioa lortu du Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzarekin. Zuzendarien Sindikatuak gaur berrikusiko du hitzarmena, eta, Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzaren arabera, «akordio historikoa» izango da. Gidoilariek eskatu dute, besteak beste, soldatak inflazioarekin bat igotzeko, pentsio hobeak izateko, eta nazioarteko merkatuetan haien lanak emititzen badira irabaziak eskuratzeko.

Soldatei dagokienez, zehazki, urtez urteko igoera bermatuko diete langileei: %5 haziko dira kontratuaren lehenengo urtean, %4 bigarrenean, eta %3,5 hirugarrenean. Gizarte segurantza hobetzea, sormen eskubideak bermatzea, industrian aniztasuna egotea eta adimen artifizialaren aurrean babesa izatea ere lortu dute gidoilariek.

Maiatzaren 2an hasi zuten greba, eta, ordutik, 100.000 grebalari baino gehiago batu zaizkie. Hollywoodeko ekoizpenetan eragin handia izan du horrek, eta, ondorioz, 50 lan baino gehiago grabatzeari utzi diote. Stranger Things, The Last Of Us, Andor, Jimmy Kimmel Live! edota The Tonight Show Starring Jimmy Fallon dira horren adibide nagusiak. Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak adierazi duenez, grebarekin jarraituz gero seiehun programa geratuko lirateke bertan behera.

Aktoreak ere greban

Gidoilarien Sindikatuaren eskaerak oinarri hartuta, Hollywoodeko aktoreek ere grebarako deia egin dute. Asteazkenean hasiko dira negoziatzen estudioekin beren akordioa, eta, hitzarmenik lortzen ez badute, ekainaren 30ean hasiko dituzte protestak. Gidoilarien antzera, soldata eta lan baldintza hobeak lortu nahi dituzte, eta, gainera, behar bezalako eskubideak izan nahi dituzte adimen artifizialarekin sortutako irudi eta ahotsen aurrean.

2000. urtean egin zuten Hollywoodeko aktoreek azken greba, eta 2007an egin zuten azkena gidoilariek. 37.000 langile kaleratu zituzten bigarren hartan.