Summary: Beñat Garaio ikerlariak jakinarazi du behin-behinean utziko duela ikerkuntza. Maori hizkuntza gutxituaren eta euskararen arteko zubi lana egitea du helburu saritutako proiektuak

Beñat Garaio ikertzaile soziolinguistak irabazi du Eusko Ikaskuntza Laboral Kutxa Gazte Saria. Hala ere, ikerlarien lan baldintzak hobetu bitartean ikerketaren alorra utziko duela jakinarazi du. Hain zuzen, Bilboko Euskalduna jauregian atzo egin zen sari banaketaren ekitaldian, ikerketarako baliabide gehiago eskatu zituen Garaiok.

Kia ora, takatÄÂÂÂpui: mÄÂÂÂoriera eta euskararen biziberritze prozesuak elkarlotzen izena du saritutako proiektuak. Euskararen eta Zeelanda Berriko maori hizkuntza gutxituaren arteko zubi lana egitea da helburua, hizkuntza horiek biziberritzeko prozesua elkarrekin egiteko eta elkarrengandik ikasteko, eta indarrak batuz bi hizkuntzak suspertzeko erronkari aurre egiteko. Bide horretan, maori kulturaren ikuspuntu filosofiko akademikoa euskal eremura hurbildu nahi du. Proposatzen du metodologia berritzailea erabiliz eta soziolinguistika anglosaxoiaren laguntzarekin lotzea bi hizkuntza horiek. Saria jaso zuenean Euskadi Irratian azaldu zuenez, duela urte batzuk Eusko Ikaskuntzak hizkuntza komunitatearen diagnostiko bat egiteko metodologia bat garatu zuen. Garaiok adierazi du metodologia horri jarraipena eman nahi diola, maorieraren diagnostiko bat egiteko eta bertako eragileak, indarguneak eta lorpenak identifikatzeko.


Summary: Tubacexek bi urteko hazkundea kateatu du kaleratzeak egiten saiatu zenetik. 20 milioi euroko irabazia izan du 2023ko lehen seihilekoan, iazko epe berekoa baino %119 handiagoa

Ekainaren 22an bi urte bete ziren Tubacexek egin asmo zuen erregulazio espedientearen auzia epaitu zenetik. Bi egun haietan, enpresako abokatu eta perituek iragarpen apokaliptikoak egin zituzten EAEko Auzitegi Nagusian, eta azaldu zuten ez zegoela 128 langile kaleratzea beste erremediorik . Iragarpen txar haiek, baina, zerikusi txikia izan dute enpresak ondoren izan duen bilakaerarekin. Hartaz geroztik, Arabako hodi enpresak zortzi hazkunde hiruhileko kateatu ditu jarraian, eta aurtengo lehen seihilekoan inoiz baino gehiago saldu du.

Tubacexek aurtengo lehen seihilekoko kontuak aurkeztu dizkio Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeari, eta datuek enpresaren bolada ona berretsi dute. Seihilekoan 20 milioi euroko irabazia izan du —64 milioikoa zergak eta betebehar finantzarioen aurretik—, iazko epe berean baino %119 handiagoa. 434,8 milioi euroren salmentak izan ditu guztira, sei hilabeteko tarte batean inoiz izan dituen handienak.

Jesus Esmoris enpresako kontseilari ordezkaria pozik dago emaitzekin: «Emaitzak hobetzeko eta kutxa gordina handitzeko eginak genituen gure aurreikuspenak bete dituzte emaitzek. Eskari zorro handia dugu, eta salmenta urte historiko bat iragar dezakegu». Enpresaren datuek arrazoia ematen diote; izan ere, Tubacexek lan karga handia du. Gaur egun, 1.650 milioi euroko eskari zorroa du, aurtengo lehen seihilekoan fakturatu duena baino 3,7 aldiz handiagoa. Taldeak 146 milioi ditu kutxan, eta 204 milioiko likidezia. Zerga finantzarioa, berriz, 54,5 milioi eurokoa da.

Tubacexek azaldu du datu horien oinarria balio erantsi handiko produktuen salmenta dela, eta energiaren eta lehengaien garestitzea beren azken prezioetara eraman ahal izan dutela. Salmenta horien %42 industria sektorean egin dituzte, %19 gasa garraiatzeko —txostenean nabarmendu dute merkatu horrek aurrerakada «nabarmena» izan duela—, %15 petroliorako, %16 merkatu berrietarako, eta %8 powergen deritzonerako —energia sorrera—. Entresaka geografikoa eginez gero, salmenten %40 Asian eta Ekialde Hurbilean egin ditu, %35 Amerikan, %21 Europan, eta %4 Afrikan.


Summary: EH Bilduk kanpaina amaieran dio «auzolanean baino» ez dakiela jarduten. Koalizio abertzaleak hauteskunde kanpainaren hasieran helarazi zuen mezu berarekin itxi du: «Ezinezkoa zela esan ziguten, eta egin dugu».

EH Bilduren hauteskunde kanpainan lan egin duten hainbat kide Altsasun (Nafarroa) elkartu dira gaur, elkarrekin bazkaltzeko. Maialen Urzelai Kongresurako Gipuzkoako hautagaiak eta Patri Perales Kongresurako Nafarroako hautagaiak hartu dute hitza. «Ezinezkoa zela esan ziguten, eta egin dugu» esaldiarekin abiatu zuen uztailaren 23rako hauteskunde kanpaina koalizioak, eta baieztapen hori bera errepikatu du Urzelaik. Haren arabera, EH Bilduk «auzolanean baino» ez daki jarduten, eta auzolan horren bidez aurreko bozetan erakutsitako indarra lortuko duela uste du.

Altsasun elkartutako militanteei aritu zaie Urzelai: «Ez gaude denok, jakina; zorionez, milaka gara herriz herri lanean ari garen kideak. Udaletan, auzo elkarteetan, mugimendu sozialetan eta behar den toki guztietan. Maitasunagatik egiten dugu, eta gure bizitzaren zati bat dedikatzen diogu egitasmo honi. Sigla politiko batzuengatik baino gehiago, herri honengatik egiten dugu».

EH Bilduren komunitatea «askotarikoa» dela ziurtatu du, Euskal Herriaren antzera. Koalizioa bere ohiko boto emaileez gainera beste soslai batzuk erakartzen ari dela berretsi du hautagaiak: «Bazter guztietakoak gara, adin guztietakoak, jatorri eta sentsibilitate politiko anitzetakoak». Ziurtatu du biltzeko gai den «kapital politiko eta indar komunitarioan» neurtzen dela EH Bilduren balioa: «Politika ez da helburua guretzat, bitartekoa baizik. Kolektiboan egiten dugu: elkarlanean sinisten dugu».

EH Bilduk «ateak irekita» dauzkala erantsi du, «inor ez baitago sobran». Feminismoak erakutsi duenari ere balioa eman dio aurrerantzean jarduteko moduari erreparatuz: «Bakarrik ezin da, baina elkarrekin urrutira irits gaitezke. Eta horregatik sinesten dugu auzolanean, eta, sinesteaz gain, praktikan jartzen dugu».

Peralesek EH Bildurentzako botoa eskatu die «feministak direnei eta lan eskubideak hobetu nahi dituztenei». Era berean, «planetak kezkatzen dituenei, hurrengo belaunaldiei hipotekarik jarri nahi ez dietenei» mintzatu zaie, botoa eskatuz. «Pentsio duin eta publikoen alde, justizia sozial eta fiskalaren alde, Euskal Herri askeago baten alde»; horren guztiaren aldeko botoa eskatu du EH Bilduren hautagaiak. «Gogoratu maiatzaren 28a, eta berriro sinetsi guregan. Igande honetan, egin ezazu berriro», bukatu du Peralesek.


Summary: Boluartek elkarrizketa eskaini die haren aurka protestan ari diren manifestariei. Peruko presidenteak agenda sozial bat planteatu du, «aldeen artean hitz egiteko eta herrialdearen beharrei erantzuteko». Eragileentzat, ordea, estatuburuaren proposamena «atzerapen maniobra bat da».

Peru krisi politiko eta soziala gainditu ezinik dabilen honetan, milaka herritarrek berriz ekin diete aste honetan Latinoamerikako herrialde horretako gobernuaren aurkako mobilizazioei —Lima hartzeko ekinaldi deiturikoei—, hiriburuan eta beste hiri batzuetan. Iazko abenduaren 7an Pedro Castillo presidente ohia atxilotu zutenetik, milaka manifestarik eskatzen dute Dina Boluarte egungo estatuburuak kargua utz dezala, Kongresua itxi eta batzorde konstituziogile bat eratu dezatela, eta Boluartek hauteskunde orokorretara deitu dezala. Bada, azken bi manifestazioen ostean, Peruko presidenteak agenda sozial bat planteatu zuen atzo, eta elkarrizketarako gonbita egin zien bezperan kalera atera ziren herritarrei, «aldeen artean hitz egiteko eta herrialdearen beharrei erantzuteko» asmoz.

Ikusi gehiago: Manifestaldiak Peruko demokraziaren aurkako «eraso argiak» direla dio Dina Boluartek

Gobernu Jauregian egin zuen agerraldia Boluartek, atzo, Kongresuko presidente Jose Williams eta lehen ministro Alberto Otarola ondoan zituela. «Aldeen artean dauden distantziak eta iritziak gorabehera, elkarri entzun ahal diogu, oihurik egin gabe. Elkarrizketa zintzoaren bitartez adostasun onak lor ditzakegu». Estatuburuak, gainera, gogorarazi zuen presidente kargua hartu «bezain laster» —abenduaren 7an— egin zuela «herrialdean batasun zabala izateko deia».

Halere, azken mobilizazioetara deitu duten zenbait eragilek ez dute begi onez hartu Boluartek eginiko proposamena; Borrokarako Talde Nazional Unitarioko kide Jorge Pizarrorentzat, esaterako, elkarrizketarako eginiko gonbita «atzerapen maniobra bat da, eta hori ez da zintzoa», Espainiako Efe berri agentziari adierazi dionez. «Ez dugu ezer baztertu behar, maniobra hutsa baita», gaineratu du Herrien Biltzar Nazionaleko Batzorde Teknikoko (ANP) kide batek. Beste batzuk, berriz, are gogorrago mintzatu dira presidentearen aurka: «Hiltzaile batekin ezin dugu hitz egin», esan dio Puno eskualdeko ekintzaile Maruja Inquillak Eferi, eta Boluarteri exijitu dio kargua utz dezala. CPI etxeak egindako azken inkestaren arabera, herritarren %80k baino gehiagok agintaria gaitzesten dute.

Puno eta herrialdeko hegoaldeko beste eskualde batzuetako manifestarien ordezkaritzetako kide da Inquilla, eta Limara heldu ziren atzo Boluarteren aurkako protestei berriro ekiteko eta justizia eskatzeko, abendua eta otsaila bitartean egindako manifestazioetan hil zituzten 49 lagun —iturri ofizialen arabera— oroituz. Azken egunetan, milaka pertsona bildu dira —21.000, gutxi gorabehera—, Limako hirigune historikoan, Hauteskundeen Epaimahai Nazionaleko (JNE) egoitzaren kanpoaldean, erakunde horren presidente Jorge Luis Salas Arenasi babesa emateko, heriotza mehatxuak jaso dituenez gero, eta demokrazia eskatzeko.

Salas Arenasek 2021eko hauteskundeen ostean jaso zituen zemaiak, zehazki, Castillo Peruko presidente izendatu eta gero. Hori dela eta, IACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kautela neurriak ezarri zizkion Salas Arenasi. Bide horretan, IACHRk Giza Eskubideen Auzitegi Interamerikarrari eskatu zion behin-behineko babes neurriak jar diezazkiola Hauteskundeen Epaimahai Nazionaleko presidenteari, «haren eskubideak eta bere familiarenak babesteko».

Sei atxilotu

Boluarteren arabera, Poliziak gutxienez sei lagun atxilotu ditu azken protestetan, baina, nabarmendu zuenenez, herritar gehienak «modu baketsuan» manifestatu ziren, eta hori «gauza ona» da Perurentzat. «Nire aitorpen zintzoa egiten dut», adierazi zuen, Azpiegituraren Agintaritza Nazionala eratzeko legearen sinaduraren esparruan. Erakunde horrek zeregina izango du obra publikoetan dagoen arrakala soziala murrizteko. Peruko Herriaren Defentsa Erakundearen aurretiazko txostenaren arabera, Limako hirugarren martxan zortzi zauritu egon baziren ere, Osasun Ministerioak jakinarazi zuen 11 izan zirela herrialde osoan.

Bestalde, eragileek oraindik ez dute ofizial egin hurrengo mobilizaziorako deialdia, baina eskualdeetako ordezkaritzak Liman daude jadanik, eta datorren astean, uztailaren 28an —Peruko Independentzia Egunean—, espero da herritar gehiago iristea hiriburura.

Bien bitartean, Castillok kartzelan jarraitzen du. Auzitegi Goreneko Cesar San Martin epaileak haren defentsaren apelazioa ezeztatu zuen. Horren ondoren, fiskaltzak hemezortzi hilabeteko kartzelaldia eskatu zuen Castillorentzat. Epailearen ustez, presidente ohiak atxilotuta jarraitu beharko luke haren kasua ikertzen den bitartean. Manifestaldien helburuetako bat bihurtu da presidente ohia aske utz dezaten lortzea ere.

Parlamentua desegin eta salbuespen gobernu bat osatzeagatik atxilotu zuten Castillo, estatu kolpea leporatuta. Mexikoko enbaxadara asilo politiko bila zihoala atxilotu zuten. Aurreko ostegunean, entzunaldi judizial batean, Castillok adierazi zuen «konplot baten» biktima izan dela. «Ez nago atxilotuta, bahituta baizik», gehitu zuen.


Summary: Bizitzaren garestitzearen aurka, hirugarren egunez jarraian kalera irten dira Kenyan. Oposizioko buru Raila Odingak antolatu ditu mobilizazioak, Kenyako Gobernuak onartutako zerga igoeren harira. Aste honetan, gutxienez sei lagun hil eta hirurehundik gora atxilotu ditu Poliziak.

Kenyako Gobernuak iragarritako zerga igoeren harira, oposizioko buru Raila Odingak hiru eguneko mobilizaziora batzeko deia egin zuen asteartean, eta gaur da, berez, azken protesta eguna. Halere, Odingak ohartarazi duenez, mobilizazio gehiago antolatuko dituzte datozen asteetarako. «Finantza lege hori hilkutxako azken iltzea izango da. Indarrean jartzen badute, kenyarrak zergen esklabo izango dira».

Gutxienez sei lagun hil, ehunka zauritu eta hirurehundik gora atxilotu dituzte aste honetako protestetan —atxilo eramandakoen artean daude oposizioko alderdietako bederatzi kide—. Nazioarteko zenbait GKE gobernuz kanpoko erakundek salatu dutenez, Polizia «gehiegizko indarkeria» erabiltzen ari da manifestarien aurka. Izan ere, joan den astean hamalau pertsona hil ziren protestetan —Poliziak tiro eginda hil ziren horietatik hamar—, eta, iragan martxoan mobilizazioak hasi zituztenetik, 30 herritar baino gehiago hil ditu tiroz Poliziak.

Are, herrialdeko hedabideen arabera, Polizia negar gasa erabiltzen ari da manifestarien aurka. Baita protestetara hurbildu ere egin ez direnen aurka ere. Herenegun, Poliziak negar gasa jaurti zuen Nairobiko ikasgela batera, eta 50 haur baino gehiago eraman behar zituzten ospitalera. Protesta jendetsuenak Nairobin egiten ari dira, baina herrialde osora zabaldu dira manifestazioak, hala nola Kisumura (mendebaldean), Mombasara (hegoaldean) eta Nakurura (erdialdean).

Ehunka zauritu eta dozenaka hildako izan dira zergen igoeraren aurkako protestetan, baina, Azimio la Umoja oposizioko koalizioko kide Opiyo Wandayiren arabera, mobilizazioak «oso arrakastatsuak» ari dira izaten. «Eskerrak ematen dizkiegu Kenyako herritarrei, erregimen drakoniar honek ezarritako zergen inguruko haserrea adierazteagatik».

AEB Ameriketako Estatu Batuek bultzatuta, bi aldeei elkartzeko deia egin diete Kenyan ordezkaritza duten hamahiru diplomazialarik, eta eztabaidetan bitartekari gisa parte hartzeko prest agertu dira. Eskaerari erantzunez, Kenyako presidente eta zergen igoeraren sustatzaile William Rutok esan du «prest» dagoela Odingarekin hitz egiteko, baina ez duela, «inola ere», oposizioarekin gobernua partekatuko.

Gobernuak lege proiektua aurkeztu zuenetik, bi mobilizazio handi antolatu ditu oposizioak. Zerga igoeraren aurkako mezuak bidaltzeaz gain, Afrika ekialdeko bizitzaren garestitzea ere salatzen dute manifestariek, baita iaz Kenyako presidentetzarako hauteskundeetan «iruzurra» egin izana ere. Boto gehien Rutok lortu zuen, baina alde txikia atera zion oposizioko buruari: botoen %50,49 eskuratu zituen presidenteak, eta %48,85 Odingak.

Zergen igoera, protesten pizgarri

Rutok ekainaren 26an onartu zuen Zerga Igoeraren Finantza Lege proiektua. Berez, zergen igoerek uztailaren 1ean sartu behar zuten indarrean, baina igoerak behin-behinean eten zituen Nairobiko Auzitegiak, oraindik legearen inguruko zenbait prozedura juridiko osatzeko daudelako. Edonola ere, igo egin dituzte petrolio produktuen zergak, eta, ondorioz, litekeena da garraio publikoa ere garestitzea. Hain justu, lege proiektu horrek %1,5 igoko du etxebizitzaren gaineko zerga, eta %8tik %16ra petrolio produktuena. Are, %16 igoko du Polizia agenteek aseguru konpainien aldetik konpentsazio gisa jasotzen duten diruaren BEZ balio erantsiaren gaineko zerga.

Presidentetzarako hauteskundeetako kanpainan, Rutok zin egin zuen bizitza garestitzearen aurkako neurriak hartuko zituela. Baina presidente kargua hartzearekin batera —irailean izendatu zuten gobernuburu—, 61 mila milioi dolarreko zorra ere hartu zuen bere gain. Orduan, erregaien diru laguntzak kendu zituen, eta nabarmen igo ziren oinarrizko produktuen prezioak, hala nola ogiarena eta irinarena.

Oldarraldiak oldarraldi, Rutok mezu irmoa helarazi dio gaur oposizioko buruari: «Protestek ez dute tokirik hemen. Entzun arretaz: ezin dituzu konstituziotik eta bide judizialetik kanpoko baliabideak erabili Kenyako Gobernuaren agintea eskuratzeko. Itxaron 2027. urtera arte, eta berriz irabaziko dut».


Hasierak

Summary: Hasierak. Mikel Ayllonen (Laudio, Araba, 1980) lehenengo liburua Gerezi gorrien garaia (Txalaparta, 2005) izan zen, Paul Asensiorekin lau eskutara idatzi eta Haika gazte erakundearen kontrako operazioa kontatzen zuena —Ayllon bera espetxeratuta izan zen—. 2015ean, Ez tiro egin anbulantziei (Elkar) nobela argitaratu zuen, eta, 2020an, berriz, Zoriontsuak izatea aukeratu genuen ipuin liburua (Elkar) —Donostia Hiriko Kutxa saria irabazi zuen—. Antzerki lanak ere idatzi eta zuzendu ditu.

—Joan zaitez popatik hartzera! —Joango nintzateke gustura, bai. Zure zakil melenga horrekin ez baitago nork gozatu! Plantxa belarri ondotik hegaka pasa zaio Aierti. Ziztua nabaritu du, eta burdinaren hotza. Kristalezko xake-taula baten gainean lur hartu du. Zati txikitan apurtu eta zorua peoi, dorre eta erregina puskez bete da. Kristal hautsiei begira geratu dira biak istant batez. Menia labur bat. Dolu une bat hildako soldadu guztiengatik. Albo-kalteak. Eta sua eta lokatza berriro. —Dena errazagoa izango zen normal egingo bagenu, beti gorputza bihurritzen eta akrobaziak egiten ibili beharrean. Nirekin baino etorkizun gehiago izango duzu zirkuan. —Lehen gustatzen zitzaizun, ba! —Lehen maite ninduzun, ba! —Orain ere bai, baina jasanezina zara. —Hurrengoan ez dut hutsik egingo, Aiert. Kopetaren erdi-erdian emango dizut. Arasaren gainean topatu duen lehenengo gauza hartu du. Argazki bat, egurrezko markoarekin. Hondartza bat, eta bereizi ezin daitezkeen zerua eta itsasoa. Eta haiek biak, alkandora hawaiiarrekin. —Beti berdin. Argudiorik gabe geratzen zarenean, jo eta burua ireki nahi didazu. —Ikusteko zer hutsik dagoen —hartutako lekuan utzi du atzera argazkia. —Ez al dakizu irainik gabe hitz egiten? —Zer uste duzu? Oihurik egin gabe hitz egiten duzulako ez didatela zure hitzek minik egiten? Gaixorik zaude! —Eta ekin... —Ostia! Egon isilik behingoz, e. Ezin dut gehiago. —Ez dakit zergatik atera nintzen gau hartan tabernatik zurekin. —Hanka-sartze izugarria izan zen, argi dago. Normala ematen zenuen, eta interesgarria. Horregatik hurbildu nintzen ni. Eta begira orain. —Orain, zer? —Anormal totala zarela. —Nik ere badakit iraintzen, e, maritxu urdanga hori! Zer nahi duzu, horrela hastea? —Hara! Piztu da gure piztitxoa. —Utzi bakean. Sofan eseri da Aiert. Eskuen artera abaildu zaio burua. Negarrez ari da. Isilean. —Orduan, ez didazu erantzungo, ezta? etenik egin gabe ebaki ditu silaba guztiak, negarra disimulatuz. —Erantzun, zeri? —Ahaztu zaizu zergatik hasi den xextra hau guztia, ezta? —Ahaztu? Baita zera ere! Nazkagarri hutsa zarelako. Maite nauzula esaten duzulako, baina ez da egia. Ez da sekula egia izan. —Hori ere ahaztu duzu, orduan. Sofa honetan nire gainean eserita zeunden egun hura. Begietara begira biok. Eta nola denbora gelditu genuen. Nola ez zegoen beste ezer munduan. Nola... —Utzi tragikomediak, mesedez. Sofatik altxatu da Aiert eta sukaldera alde egin du, suminduta. Orain, derrigor segi beharko dute oihuka. —Ezin dut gehiago, Aiert. Ezin dut. Ez didazu onik egiten. Ez gara zoriontsuak. Ez gara sekula izango. —Ba al dakizu zer izango garen hemendik aurrera? Hala-moduzko pertsona grisak, sekula berriro maiteminduko ez direnak. —Zazpi hilabete besterik ez ditugu eman elkarrekin, motel. Egon lasai, maiteko duzu beste inor bihar, edo etzi. —Badakit ezetz. —Kito. Nire etxetik joan behar duzu. —Orain? —Bai, orain. —Baina gauerdia da. Goiz jaiki behar dut bihar lanerako. —Ospa. Egongelara itzuli da Aiert. Aurrez aurre daude biak berriro. Lubakirik gabeko bi soldadu patetiko dira. —Jon, arren. Ez al ginen elkarrekin bizi behar? Esadazu zer nahi duzun... —Zuk hanka egitea. Orain. Eta hartu zure gauzak. —Baina ez daukat ezer hemen. Ez zenuen nahi... —Hartu laneko orgatxoa eta segi. Amaitu da, Aiert. —Seguru ez... Ez du esaldia amaitu. Jon jiratu eta leihora hurbildu da, eta, pertsiana jaitsita duen arren, kanpora begiratzeko imintzioa egin du. Ez dio bizkar bati erreguka hasi nahi. Hondoa jo eta xake-taula baino zati txikiagoetan haustea izango zen. Aiert ere jiratu da, aterantz, eta alde egin du, orgatxoa hartuta, atzerantz behin, bitan so eginez, Jonen begiekin berriro topo egiteko esperantza nahiko antzuaz. Danbateko batez itxi du atea, ahal izan duen zartako bortitzenaz. Azken granada bat. Gero, eskuak jarri ditu ate gainean, eta egurra laztandu, eskaileretan behera desagertu aurretik. Ataritik atera bezain laster oles egin dio udak. Zaplazteko baten modukoa izan da hego-haize zakarra. Gau betea den arren, bekainak erre beharrean sentitu ditu Aiertek. Arnasa sakon hartu behar izan du oinez hasi aurretik, eta parez pare daukan itsasadarraren zikin guztia sudur-zuloetatik gora igo zaio, burmuineraino, pentsamenduak areago lausotuz. Nora joan ez dakizunean, hiriak erabakitzen du nora eraman nahi zaituen. Ez dizu argi esango. Menturaz, galduta zabiltzan irudipena izango duzu tarte batez, ohi baino dorpeago mugitzen dituzula oinak, bideak ez duela helmuga jakinik. Irudipenak, besterik ez. Hiria prezisio doiz engranatutako labirinto bat da, barrura sartzen den inurri bakoitzarentzat norabide desberdin bat daukana, sekula irtetea lortuko ez duzun arren. Beste hasiera bat. —Polit hori, seguru eramango duzula hor gutunen bat guretzat. Lau neska gazte dira, edalontzi bana eskutan, orekari eusteko lanari emanak, inguruko tabernaren batetik atera berriak. Aiertek arrastaka daraman Correoseko orgatxo horia seinalatzen ari da haietako bat. —Esadazu mutil-lagunak idatzi didala, barkamena eskatzeko. Zikin putrea! Haren zakil bigun hori berriro ahora sartu aurretik, haren aitarekin ere egingo nuke larrutan! Barre-algarekin saritu du koruak desmasia. Luzeenari, deskuiduan, eskutik ihes egin dio edalontziak, eta lurraren kontra hautsi da. Algara algararen gainean. Orgatxoari tira egin dio Aiertek, zer esan asmatu ezinda, esan nahian bezala ez dagoela gaur haren mutil-lagunaren gutunik. —Esaiozu urde horri ez diodala barkatzen. Hiriak hasiera bat dauka beti. —Eta ez naizela sekula aldatuko! Nahi ez baduzu ere. Ilun dago erribera. Orgatxoari ipurditik heldu dio Aiertek eta buruz behera jarri du itsasadarraren gainean. Gutun-maluta zuriak erori dira ur uherrera. Denbora gelditu nahiko luke berriro. Amaiera bat, arnasa hartzeko. Baina ekialdetik zerua urratzen hasi dira lehen argi-printzak, ia oharkabean.


Summary: Osakidetzako larrialdietako egoera «jasanezina» dela salatu dute langileek. ELA, CCOO, LAB, SATSE, ESK, SME eta UGT sindikatuek deituta, protesta egin dute Eusko Legebiltzarraren atarian. Ohartarazi dute lan baldintzak «okertu» egin direla eta horrek eragina duela pazienteen arretan.

Osakidetzako larrialdietako langileek berriro ere altxatu dute ahotsa euren lan egoera salatzeko. Gaur, dozenaka behargin elkartu dira Eusko Legebiltzarraren aurrean protesta egitera, ELA, CCOO, LAB, SATSE, ESK, SME eta UGT sindikatuek deituta. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak bat egin du protestarekin, eta, bilkura amaituta, langileen batzordeko ordezkaritza batekin bildu da, haien aldarrikapenak jasotzeko. Osakidetzako larrialdiei erantzuten dieten langileek eta anbulantzietan behar egiten dutenek egin dute protesta. Haien izenean mintzatu da Ander Gabigagogeaskoa Gernikako (Bizkaia) anbulantzia medikalizatuko teknikari eta ELAko ordezkaria. Salatu du larrialdietako egoera «jasanezina» dela eta langileen baldintzek okerrera egin dutela: langileak falta dituzte, «gainkarga fisikoa» dute, eta «nekatuta» eta «nazkatuta» daude. Kezkatuta hitz egin du Gabigagogeaskoak, «urteko egun guztietako 24 orduak betetzeko» beharrezkoak diren gutxieneko zerbitzuak betetzen ez direlako. «Horrela ezin diegu pazienteei kalitatezko arreta bermatu», ohartarazi du. Ekainaren 5ean Osakidetzako Larrialdietako zuzendari Oscar Allerrek Eusko Legebiltzarrean emandako azalpenek «ezinegon handia» sortu dute langileen artean, ELAko ordezkariak azpimarratu duenez. Uste du Allerrek erantzun gabe utzi zituela galdera asko; tartean, Langraizen (Araba) anbulantzia medikalizatu bat ezartzeak langileen eskubideetan izango dituen ondorioei lotutakoak. Sindikatuetako ordezkariak uste du langileen eskubideak «prekarizatu» egingo direla, «gabeziak» dituelako langile kopuruari eta txandei lotutako antolaketak. Langile batzordeak hilabeteak daramatza egoera horretaz ohartarazten, baina larrialdietako zuzendaritzak ez du erakusten negoziatzeko borondaterik, Gabigagogeaskoak salatu duenez. Gogor kritikatu du haren kudeaketa: «Hiru urte dira zuzendaria gure erakundera iritsi zela, eta, arazoak konpondu beharrean, larriagotu egin ditu. Oscar Aller eta haren zuzendaritza taldea ez dira gai gure erakundearen premia larriei erantzuteko». Gaurko protestan, sindikatuek adierazi dute Osakidetzako larrialdietako langileen aldeko apustua eginda «Euskal Herriko gizartearen alde ere» egiten dela. Horiek horrela, egoera «desblokeatzeko» eta larrialdiak «desegiteko fasea» gelditzeko deia egin diote zuzendaritzari: «Erantzukizunez jokatzeko eskatzen diogu, beste aitzakiarik jarri gabe, larrialdien onerako eta Osakidetzaren onerako izango baita».


Summary: PSOEren aldeko botoa eskatu du Txibitek, «eskuina geldiarazteko». PSNko Maria Txibitek, adierazi du sozialisten alde egitea «aurrerapena» bultzatzea dela.

PSOEren alde bozkatzeak zer ekarriko duen azaldu du Nafarroako Gobernuko jarduneko lehendakari Maria Txibitek, Espainiako Gorteetarako hauteskunde kanpainako azken egunean. Uztailaren 23an bozkatzea «beharrezkoa» dela adierazi du, jokoan dagoelako eskubideetan «aurrera» edo «atzera» egitea: «PSOEri botoa ematea aurrera egitea da, hala nola giza eskubideetan eta garapen ekonomiko inklusibo eta jasangarrietan».

Horrez gain, azaldu du zer ekarriko duen eskuinari botoa emateak; hain zuzen ere, «atzera» egitea: «Kultur lanak eta haurrendako filmak zentsuratu dituzte, LGTBI kolektiboa ikusezin bilakatzen ari dira, eta indarkeria matxista eta klima aldaketa ukatzen ari dira».

Gaineratu du jokoan daudela Nafarroako eskumenak: «Francok bezala, trafiko eskumena kendu nahi digute, eta dena zentralizatu». Halaber, nabarmendu du beste esparru askotan eskuinaren politikek zerikusi «handia» dutela frankismoarekin. Horregatik, bozkatzearen garrantzia azpimarratu, eta «etxeetan botorik ez geratzeko» deia egin du.


Summary: Feijook onartu du Marcial Dorado «kontrabandista» zela elkar ezagutu zutenean. PPko presidentegaiak deitoratu egin ditu Pedro Sanchezek bere kontra egindako «azpijokoak». Junquerasek dio «harrigarria» dela orain arte ezer aitortu ez izana.

«Nik ezagutu nuenean kontrabandista zen, ez narkotrafikatzailea». Horrela mintzatu da Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaia Marcial Doradoz. Gaur egin ditu adierazpenak, irratiko elkarrizketa batean. Hala, Pedro Sanchezek bere kontra egindako «azpijokoak» deitoratu ditu, eta gogoratu du Sanchezek «ederki» dakiela «inoiz» ez duela «zerikusirik izan» narkotrafikatzailearen jarduerekin. Adierazpen horiek Sanchezek eskatutako azalpenen artean egin ditu, nabarmenduz orain dela 30 urte baino gehiago gertatutako afera dela, eta jada azalpenak eman dituela horri buruz.

Feijook dio bertze hauteskunde kanpaina batzuetan erabilitako argudioa dela, baina ez zuela espero Espainiako hauteskundeetan «aurkariari ospea kentzeko» gaia berriz ere ateratzea. «Sanchezen hemeroteka eta Yolanda Diazen argazkiak hartuko banitu, diktadoreekin agertzen dira, narkotrafikoaz akusatuta dauden pertsonekin, eta Schengen lurraldera sartzeko debekuagatik Europako Batasunean sartu ezin ziren pertsonekin», adierazi du.

Hala ere, azaldu du politikan 30 urte egon eta gero, bera ezagutzen duten galiziarrek «ongi dakitela zer desberdintasun dagoen» pertsona bat ezagutzearen eta harekin merkataritza harremana izatearen artean. Eta hori argi gelditzen dela lau gehiengo oso lortu eta gero.

Bereizketa

Oriol Junqueras ERCko presidenteak adierazpenak egin ditu: «[Feijoo] bere burua zuritzen saiatzen bada bere lagun Marcial Dorado narkotrafikatzaile eta kontrabandista izatearen artean bereizketa eginez, horrek ondo erakusten du zein den haren maila etikoa eta morala». Orain arte aitortza hori egin izana «harrigarria» dela dio; izan ere, «argazki askotan ematen zuen elkar ezagutzen zutela».


Summary: Hondeagailu batekin egindako indusketa lanek Iruña-Veleiari kalte egin diotela salatu dute. Iruña-Veleia Martxan taldeak jarri du salaketa, Arabako Probintzia Auzitegian. Diputazioak konspiratzailetzat hartu du salaketa, eta ziurtatu du prestigioa kendu nahi dietela.

Iruña-Veleia Martxan taldeak salatu du Arabako Diputazioak hondeamakina batekin egindako indusketa lanek biziki hondatu dutela aztarnategi arkeologikoa. Arabako Probintzia Auzitegian jarri dute salaketa, baina oraindik ez dute inolako erantzunik jaso. Xabier Gorrotxategi arkeologo eta Geografia doktorearen ustetan, indusketa lan horiek ez dute balio arkeologikorik, aztarnategian kalteak besterik ez dutelako eragin.

Elkartearen arabera, zehazki, hiru metro zabal, ehun metro luze eta metro bat baino gehiago sakon den zulo bat egin dute aztarnategiko harresian. Horrez gain, hiru metro eta erdiko luzera duen zulo bat egin dute harresi horretako atean, urteetan zehar bertan sortutako geruzak apurtuz. Grafitoen egiazkotasuna ikertzeko, gainera, behar bezalako froga arkeometrikoak egiteko eskatu dio elkarteak diputazioari.

Diputazioak, berriz, konspiratzailetzat hartu du salaketa, eta zalantzan jarri du salaketaren funtsa. Ziurtatu du Iruña-Veleian egiten ari diren lanak «profesionalak» direla, eta arkeologia kalitate irizpide guztiak betetzen dituztela indusketa lanak egiteko. Iruña-Veleia Martxan taldeari leporatu dio langileen prestigioa deuseztatzeko kanpaina bat egiten ari direla, eta teoria faltsuak defendatzen dituztela.


Summary: Emakume batek Lassalle salatu du bortxaketagatik. Erran du 2010ean gertatu zela erasoa, eskualdeko bozetan haren aldeko kanpaina egiten ari zela.

Jean Lassalle Pirinio Atlantikoetako diputatu ohiaren kontrako salaketa ezarri du emakume batek, bortxaketagatik. 2010ean gertatu zen erasoa, Bordeleko (Okzitania) hotel batean; emakumea Lassallekin harremanetan jarri zen orduan, haren alabaren eskolarekin arazo bat zuelako. Hautagai guziei dei egin ondoan, Lassalle izan zen erantzun zion bakarra, eta, harrezkero, haren aldeko kanpaina egiten aritu zen eskualdeko bozentzat. Kontatu duenez, gizonak hitzordua eman zion hotel batean, kanpaina bilera bat egingo zutelakoan, baina iritsi bezain laster eraso egin zion. Garai hartan, emakumea haurdun zegoen, eta, salaketan adierazi duenez, Lassalleri errana zion.

Bordeleko prokuradoreak baieztatu du ikerketa bat ireki duela, eta lekukoak entzuten ari direla. Jean Lassalle bera ere elkarrizketatzekoa dute datozen egunetan.

Me Too mugimenduaren garaian ere, 2017an, sexu jazarpena egiteaz akusatu zuten lau andrek, hala nola Colette Capdevielle garaiko diputatu sozialistak. Garai hartan, BERRIArekin hitz egin zuen Capdeviellek, eta pairatu zituen erasoak kontatu. Erran zuen ipurdia ukitu izan diola. Beste egun batekoa ere azaldu zuen: eraikin berean zuten diputatu bulegoa, eta dutxara jaitsi zen Capdevielle. «Bainu soineko bat neraman, eta dutxa libre baten bila nenbilen. Ate bat ireki nuen, eta Lasalle topatu, galtzontzillotan. Atea ixteko zeukan, eta bota zidan: 'Zatoz nirekin dutxatzera!'. Alde egin nuen». Hurrena topo egitean «oso deseroso» sentiarazi zuen: «dutxako neska laguna» zela esan zion.


Summary: PPk uko egin die EH Bildurekin banatu dituen Gasteizko batzordeei. Koalizio abertzaleak sei batzorde gidatuko ditu Gasteizko Udalean, eta PP beste bostak gidatzekoa zen, baina uko egin die, Beatriz Artolazabal EAJko zinegotziak «itun» hori salatu eta gero. Espainiako Gorteetarako hauteskundeen kanpainaren azken orduetan, EAJko kideak «EH Bilduren zinismoa» salatu du.

Espainian, hauteskunde kanpainaren azken orduetan eragina izan dezakeen ustezko akordio baten berri eman du Gasteizko Udal gobernuko zinegotzi Beatriz Artolazabalek. EAJko kideak salatu du Gasteizko EH Bildu eta PP ados jarri direla udaleko batzorde guztien presidentetzak banatzeko. «Itun» horren arabera, koalizio abertzaleak sei batzorde gidatuko ditu, eta beste bostak PPren esku geratu dira. Bien artean hamahiru boto elkartu dituzte, udal gobernua osatzen duten alderdiek (PSE-EE eta EAJ) baino bat gehiago. Elkarrekin Gasteiz koalizioak, bi botorekin, ez du galarazi batzordeen banaketa hori.

Salaketa horren ostean, ordea, PPren ukoa iritsi da. Eskuineko alderdi horrek ez ditu edukiko batzordeetako presidentetzak, azkenean. Atzera egitea erabaki berri du, «gertaeren inguruko nahasmena» eragin dutelako, haren ustez.

Gasteizko Udaleko batzordeen presidentetzak oposizioko indarren artean banatu izan dira azken urteetan, udal gobernuan dauden alderdien oniritziarekin. Oraingoan, EH Bilduk eta PPk beren artean banatzea adostu dute, nahiz eta PPk ez dituen izango, azken orduko erabakia dela medio.

Koalizio abertzaleko zinegotzi Rocio Vitero alkategaiak lortu zuen boto gehien maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, baina bigarren indarreko hautagai Maider Etxebarriak (PSE-EE) lortu zuen aginte makila, EAJrekin akordioa egin eta PPren babes erabakigarria lortuta. PPk, ordea, ohartarazi zuen gehiengo hori soilik alkatea izendatzeko zela, eta esan zuen aske zela aurrerantzean nahieran aritzeko udalean.

Batera edo bestera, Artolazabalek salaketa argia egiteko baliatu du Gasteizko batzordeen banaketa, eta ikusteko dago salaketa horrek zer bide egingo duen kanpainaren azken orduetan, batez ere Espainian. PPren ukoak zulo hori estaltzeko helburua luke, izan ere. «Gaur, udal honetan, EH Bilduk eta PPk negoziatzeko, adosteko eta itunak egiteko izan duten lehen aukeran, hori bera egin dute», esan du Artolazabalek. Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburu ohiak Gorka Urtaran alkatearen lekukoa hartu zuen aurreko bozetan, EAJk aginte makilari eusteko aukera hobeak izango zituelakoan, baina laugarren indarra bihurtu zen EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta PPren atzetik.

Artolazabalek «ezker abertzalearen zinismoa» kritikatu du, azken asteetan elikatu egin duelakoan EAJk «Feijooren PPrekin» akordioa egin dezakeelako ideia. «Kanpaina osoa darama gu PPrekin ados jarri garela esanez, baita Voxekin ere, hori gezur borobila dela dakiten arren, jende guztiak bezala». EAJko kideak nabarmendu du EH Bilduk eta PPk «negoziazioetatik kanpo utzi» dituztela gainerako alderdi politikoak: «Alderdi bi horiek, gainerakoak kanpoan utzirik, eseri egin dira, ados jarri, eta elkar babestu dute udal batzordeen presidentetza guztiak bien artean banatzeko. Guztienak. Agiri bat egin dute, besteokin kontrastatu gabe. Ez dira akordioa lortzen saiatu. Ez digute informaziorik eman», adierazi du.

PPk, berriz, esan du gertaerak ez direla horrela izan, presidentetza horiek oposizioko indarren artean banatu izan direla, eta oraingoan ere gainontzeko alderdiak ados zirela; hain zuzen, Artolazabalek esandakoaren aurkakoa defendatu du. Horiek horrela, PPren esku zeuden presidentetzak EAJ eta PSE-EEren esku geldituko dira. Artolazabalen salaketak berehalako ondorioak izan ditu, beraz, eta ikusteko dago Espainian zulorik eragingo ote dion PPri.


Summary: 33 urteko langile bat hil da Gasteizen, makina batek harrapatuta. Betoñuko industrialdeko enpresa batean jazo da ezbeharra, 12:00ak aldera

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, 33 urteko langile batek bizia galdu du gaur Gasteizen, lantegiko makina batek harrapatuta. 12:00ak aldera izan da istripua, Arabako hiriburuko Betoñuko industrialdean, Barratxi kalean.

Larrialdi zerbitzuak lantegira bertaratu dira, baina istripua jazotako lekuan hil da langilea.

LAB sindikatuaren arabera, istripuaren xehetasunek iradokitzen dute enpresak makinen mantentzearen araudia ez betetzeagatik jazo dela ezbeharra, eta enpresa jo du langilearen heriotzaren erruduntzat.

Hain justu, hainbat sindikatuk beste langile baten heriotza salatu dute gaur. Asteartean izan zen istripua: kamioilari bat errepidetik atera zen, Murillo el Cuende herrian (Nafarroa), N-121 errepidetik aterata. Faltzeskoa (Nafarroa) zen kamioilaria. Iruñean egin dute lan heriotza hori salatzeko elkarretaratzea.

Bestalde, LAB sindikatuak gaur jakinarazi duenaren arabera, astelehenean istripu ez-traumatiko batean langile bat hil zen Arrasaten (Gipuzkoa), eta asteartean, Arrasaten halaber, beste langile bat larri zauritu zen, makina batek harrapatuta. Joan den asteburuan ere beste langile bat hil zen antzeko egoera batean, Erandion (Bizkaia).


Summary: Tony Bennett abeslari estatubatuarra hil da. AEBetako errepertorio klasikoa abesteak egin zuen ezagun. 1950eko hamarkadan lortu zuen arrakasta lehenengoz, eta handik 40 urtera, telebistaren eta kolaborazioen bitartez.

Tony Bennettek AEBetako errepertorio klasikoaren arrastoari jarraitu zion haren abeslari ibilbidean. Jazz estandarrek eta balada klasikoek egin zuten ezagun; haren Blue Velvet eta I Left My Heart in San Francisco abestiek, esaterako, arrakasta handia izan zuten, nagusiki haren herrialdean bertan. 50 milioi disko baino gehiago saldu zituen mundu osoan, eta urte askoan aritu zen lanean: orain dela bi urte grabatu zuen bere azken diskoa, Lady Gagarekin batera (Love for Sale). Gaur hil da, 96 urte zituela.

Bennetten eta Lady Gagaren munduak urte batzuk lehenago elkartu ziren, hala ere: 2015ean atera zuten Cheeck to Cheek elkarrekin. Ordurako, Lady Gagak ibilbide arrakastatsua egina zuen pop musikan, eta XX. mendeko abesti ezagunak kantatu zituen garai horrek zuen ordezkaririk behinenetako batekin.

Bennetten ibilbidea luzea bezain gorabeheratsua izan zen. 1951n argitaratu zuen bere lehen kantu arrakastatsua, Because of You, eta gehiago egin zituen ondorengo urteetan: Rags to Richies abestia eta The Beat of My Heart (1957) eta Basie Swing (1959) diskoak, besteak beste. 1962an grabatu zuen bere kanturik ezagunenetako bat: I Left My Heart in San Francisco.

Rockaren urteak ez ziren urte onak izan Bennettentzat, eta ez soilik entzule askok nahiago zutelako beste musika estilo batera jo, abeslariaren bizitzak ere gorabeherak izan baitzituen 1970eko eta 1980ko urteetan. 1990eko hamarkadan, berriro zabaldu zen haren izena AEBetako musikazaleen artean, bereziki MTV telebista katean egindako emanaldien bitartez.

Ibilbide horretan, sari ugari eskuratu zituen: hemeretzi Grammy —tartean, ohorezkoa, 2001ean— eta bi Emmy, besteak beste. Lady Gagarekin ez ezik, Amy Winehouserekin, John Mayerrekin eta Elton Johnekin ere kolaboratu izan zuen 2000ko urteetan. Arrakastarik handiena, dena dela, Cheek to Cheek-ek ekarri zion: milioi bat disko baino gehiago saldu zituzten.

Abeslari ezaguna izan zen belaunaldi batentzat baino gehiagorentzat, hain justu, musika argitaratzen eta kontzertuak ematen aritu zelako bizitza osoan, baita 90 urte baino gehiagorekin ere. Frank Sinatraren ustez, «negozioko abeslaririk onena» zen; MTVren eta azken kolaborazioen bidez ezagutu zutenentzat, beste garai batzuen ikur bat.


Summary: Gipuzkoako 67 urteko mendizale bat hil da Pirinioetan. Atzo galdu zen, beste bi lagunekin zihoala. Gaur goizeko 11:15ean aurkitu dute haren gorpua, Panticosan (Espainia)

67 urteko mendizale gipuzkoar bat hil da Panticosan (Espainia). Atzo galdu zen gizona, eta gaur goizeko 11:15ean aurkitu dute gorpua, Pico de Fazerasko sakan batean. Hileta zerbitzuek eraman zuten Huescako probintziako (Espainia) ospitalera.

Bi lagunekin joan zen mendira. Halako batean, beste bi lagunengandik aldendu zen, eta lagunek ez zuten berriro aurkitu. Horiek abisua eman zuten, eta mendiko erreskate taldeak joan ziren, pertsonak bilatzeko txakurrekin eta Huescako aireko unitateko pertsonalarekin batera. Atzo arratsaldean hasi ziren bilatzen, eta goizaldeko hiruretan gelditu zuten. Gaur goizean berriro ekin diote bilaketari, eta 11:15ean aurkitu dute gorpua, Pico de Fazeraseko sakan batean.


Summary: Village Peoplek festa giroa agindu du gaur iluntzerako. Talde estatubatuarrak bere abesti ezagunenak emango ditu Zurriola hondartzan, Donostiako 58. Jazzaldian. «Ongi pasatzera» joateko deia egin diote publikoari.

Festa, dantza eta dibertimendua. Horixe agindu diete Village People taldeko kideek iluntzean Zurriola hondartzara joaten diren entzuleei. 1970eko hamarkadan ekin zion bere ibilbideari Greenwich Villageko taldeak (New York, AEB), eta disco musikaren historiako kantu ezagunenetako batzuk utzi ditu ordutik. Ohi bezala, beren mozorroak soinean igoko dira oholtzara, eta haiekin hasiko da Donostiako 58. Jazzaldia.

«Mundu guztiarentzako musika egiten dugu», adierazi du Victor Willisek, jatorrizko taldeko abeslari beterano eta egungo formazioaren buruak, polizia jantzia soinean zuela, goizean Viktoria Eugenia antzokian egindako agerraldian. Eta ideia bera nabarmendu dute —haiek ere beren mozorroak jantzita— gaur egun taldea osatzen duten gainerako kideek ere, James Leek (soldadua), Jeffrey Lippoldek (motorzalea), James Kwongek (eraikuntzako langilea), Javier Perezek (Ameriketako jatorrizko herrietako kidea) eta Nicholas Manelickek (cowboy-a): «Geure kantuak mundu guztiarentzat dira».

Disco musikaren ordezkari nabarmenetakoa izan da taldea urte luzez. 1977an Village People estreinako diskoarekin arrakasta handia lortu zuten dagoeneko; bertan bildu zituzten oraindik ere askorentzat beren kantu ezagunenetakoak diren zenbait, hala nola San Francisco (You Got Me) eta In Hollywood (Everybody Is A Star). Handik urtebetera plazaratu zuten bigarren albuma, Macho Man (1978), eta segidan heldu zen Cruisin’ (1978), zeinetan beharbada beren kantu ezagunena dena jaso zuten: Y.M.C.A. Beste bi lan eman zituzten hurrengo urtean, Go West (1979) eta Live and Sleazy (1979), eta beste hainbat kantu arrakastatsu bildu zituzten haietan, tartean, Go West eta In The Navy. 1980ko hamarkadan ere plazaratu zuten albumik. Ordutik, hainbat taldekidek utzi dute banda, eta beste hainbatek hartu dute haien lekua urteotan; Willis da jatorrizko taldetik bertan segitzen duen bakarra. Eta ziurtatu du iluntzeko kontzertuan kantu ezagunenak ez direla faltako. Hainbat musikarik lagunduta ariko dira zuzenekoan.

Musika «inklusiboa»

«Gure ikuskizuna dibertigarria eta adin guztietako jendearentzako modukoa da», berretsi du Willisek. «Batzuk mozorrotuta etorri ohi dira, baina beharrezkoa ere ez da. Garrantzitsuena ongi pasatzeko gogoz etortzea da». Gehitu du urteak igaro diren arren gazteek ere beren kantuak ezagutzen dituztela, eta horrek asko pozten dituela: «Zorionekoak gara belaunaldi desberdinek gozatzen dutelako gure abestiez. Guretzat, garrantzitsua da gazteek ere kantu horiek estimatzea».

Taldearen hainbat abesti LGTBI mugimenduko kideentzat ereserki bihurtu izanak zer sentiarazten dien galdetuta, abeslariak adierazi du beren asmoa ez dela izan talde jakin bati zuzendutako kantuak egitea, «mundu guztiak» gozatzeko modukoak sortzea baizik. «Jende desberdinak estimatzen duen energia bat sortzen du gure musikak». Lippoldek gehitu du «elkarren oso desberdinak diren pertsonek» uler ditzaketela beren kantuak, «positiboak eta dibertigarriak» direlako. «Gure musika denentzat da; nik asko gozatzen dut kantatzen dudanean».

Bide beretik, eskubideetan gizarteak atzeraka egitearen arriskuaz galdetuta, Lippoldek iritzi dio politikak «zatitu» egiten duela, eta, aldiz, haien musika «inklusiboa» dela eta jendea haren inguruan «elkartzea eta elkar zaintzea» dela haien helburua. Antzera mintzatu da Willis ere: «Gure hitzak ez dira politikoak, eta ez dugu musika egiten ez Alderdi Demokratarentzat, ez Alderdi Errepublikanoarentzat. [Donald] Trumpek gure kantuak gustuko baditu, ezin dut ezer esan, baina ez dugu politizatzerik nahi».

Bestalde, mozorroak dira taldearen ezaugarri nagusietako bat, eta esan dute horiek baliagarriak zaizkiela beren alter ego-ez gozatzeko, eta haiekin «izar» eta «superheroi» sentitzen direla.


Summary: Euskal preso ugariren senideek dei egin dute EH Bilduri botoa ematera. «Bakearen eta elkarbizitza demokratikoaren eraikuntzan urratsak egitea jarraitzea» galdegin dute.

Hainbat euskal presoren senideek bilkura bat egin dute Donostian, Martuteneko espetxearen aurrealdean. Espainiako Gorteetarako hauteskundeen atarian, dei egin dute «bakearen eta elkarbizitza demokratikoaren eraikuntzan urratsak egiten jarraitzera», eta uste dute EH Bildu «indartzea» dela horretarako «bide eraginkorrena». Hala, EH Bilduren aldeko botoa ematea galdegin dute.

Azken orduetan, babes publiko gehiago ere jaso ditu indar subiranistak. Atzo, Angel Toña Eusko Jaurlaritzako sailburu ohiak eskatu zuen EH Bilduren aldeko botoa: «Euskadik bere buruarekin adiskidetu behar du. Eta hori egiteko modu bat da onartzea EH Bilduk emandako pausoak ezinbesteko baldintza izan direla bide horretan. Nik nahi dut denok pauso gehiago ematea. Sinesten dut Euskadi solidarioan, oparoan, ez hain desorekatuan».


Summary: «Eskuin muturrak bizitzak goberna ez ditzan», botoa eskatu du Sumarrek. «Bada garaia gobernuko presidentea emakume bat izateko. Yolanda Diazek merezi ditugun politikak egingo ditu», esan du Espainiako Kongresurako Sumarren Gipuzkoako zerrendaburu Pilar Garridok, kanpainaren amaieran.

Sumarren Gipuzkoako zerrendaburu Pilar Garridok botoa nori eman zalantzan daudenei eta abstentzionistei mintzatu zaie, ezkerreko koalizioaren hauteskunde kanpaina bukatu duen Donostiako ekitaldian: haien botoa Sumarren aldekoa izan dadila eskatu die. Guillermo Presa Arabako zerrendaburuak, Joserra Becerra Gipuzkoako hautagaiak eta Arantza Gonzalez Ezker Anitza-IUko Gipuzkoako koordinatzaile eta Donostiako zinegotziak ere parte hartu dute ekitaldi horretan.

«Ezin da etxean geratu inor ere. Zuen konfiantza eskatzen dizuet Euskadin bizitza onak, seguruak eta askeak bermatu nahi badituzue, eskuin muturra gure bizitzan sar ez dadin», adierazi du.

Garridok ziurtatu duenez, Sumarren aldeko botoa baino ez da «bermea gutxieneko soldata igotzeko, galdutako erosahalmena berreskuratzeko, pentsio duinak lortzeko, klima aldaketaren aurkako neurri eraginkorrak hartzeko, etxebizitza arrazoizko prezioan eskuratzeko eskubidea ziurtatzeko, eta kalitatezko osasun publikoa eta unibertsala izateko». Euskal herritar guztientzako «bizitza duinak eta zintzoak» bermatu behar direla azpimarratu du.

Igandean botoa ematera deitu du, «ilusioz eta itxaropenez». Yolanda Diaz «merezi ditugun politikak» egingo dituela esan du: «Emakumeak errespeta gaitzaten, ez gaitzaten ez bortxatu eta ez hil, eta eskuin muturrak dakarren basakeriari aurre egiteko». Boto guztiek berdin balio dutela gogoratu du, eta «bi aukera baino ez» daudela erantsi du: «Edo eskuin muturreko gobernu bat, iraganera itzuliko gaituena, edo koalizio aurrerakoi ezkertiarreko gobernu bat Sumarrekin, herritarrek behar dituzten neurriak hartuko dituena».


Summary: Fiteroko Udalak gaitzetsi egin du ama bat hiru seme-alabak hiltzen saiatu izana. 3 eta 9 urteko haurrak zainketa intentsiboetan daude, eta 5 urtekoak hobera egin du.

Fiteroko Udalak (Nafarroa) gaitzetsi egin du atzo izandako gertaera: hiru haur hiltzen saiatu zen ustez haien ama. Eguerdian substantzia toxikoren bat eman omen zien amak, eta arma zuri batekin zauritu. Umerik zaharrenek kalera irtetea lortu zuten, eta laguntza eskatu. Poliziek etxean aurkitu zuten emakumea, haur txikiarekin.

Zaurien ondorioz, haurrak Nafarroako Unibertsitate Ospitalean daude: 3 eta 9 urtekoak ZIU zainketa intentsiboetan daude, eta 5 urtekoak hobera egin du, baina erietxean da oraindik ere. Haurren aita umeekin dago. Ama Iruñeko erietxean dago, Poliziaren zaintzapean, bere buruaz beste egiten saiatu ostean.

Fiteroko Udalbatzako kideek erabat deitoratu dute gertaera, komunikatu baten bitartez. Adierazi dutenez, «harridura, haserrea eta kezka» sortu ditu gertaerak herrian. Haurrak babesteko, «legez» haien esku dagoen «guztia» egingo dute, esan dutenez. Gertaera arbuiatzeko eta familiari babesa emateko elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian, San Raimundo plazan.


Summary: EAJren alde bozkatzeko eskatu du Vaquerok, «Euskadi Madrilen ahotsik gabe ez geratzeko». Donostian, Joseba Egibar GBBren presidentea ondoan zuela, Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuak hitzeman du EAJko diputatuek «beren onena» emango dutela «Euskadiren alde» hurrengo lau urteetan.

Maribel Vaquerok, Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburu jeltzaleak, esan du «ezinbestekoa» dela uztailaren 23an bozkatzera joatea eta hautua «Euskadin pentsatuz» egitea. Jeltzaleen aldeko botoa emateko zenbait arrazoi zerrendatu ditu: «Euskadiren beharretara eta interesetara moldatutako egitasmoa egotea, eskubide indibidual eta kolektiboak defendatzea, autogobernua defendatzea eta gure gizartearen ahotsa izatea Madrilen», besteak beste.

Halaber, Vaquerok zuzenean hitz egin die euskal herritarrei, eta esan die «hausnartzeko tartetxo bat hartzeko», haien interesak zein diren erabaki «eta Euskadi Madrilen nork defendatu duen» pentsatzeko: «Egizu buruarekin eta bihotzarekin. Euskadi Madrilen ahotsik gabe gera ez dadin, EAJren alde bozkatzeko eskatzen dizut».

Gipuzko Buru Batzarreko presidente Joseba Egibarrek Euskal Herriaren «eskubide nazionalen defentsa» egin du; ziurtatu duenez, «faxismoa borrokatzeko orduan, EAJ da ibilbidea egin duen eta horretan kredentzial guztiak egiazta ditzakeen alderdi bakarra». Halaber, GBBko buruak esan du hauteskunde hauetan «jokoan» dagoela «Euskadik herri gisa duen duintasuna» eta EAJ dela «herri gisa dagokiguna errespetatzea» bermatuko duen aukera bakarra.


Summary: Elizaren sexu abusuen sei biktima ofizialki aitortu ditu lehen aldiz Nafarroako Gobernuak. Nafarroan Elizaren Sexu Abusuen Biktimei Ordaina Emateko Batzordeak egin du aitortza, lehen aldiz; Justizia Departamentuak iazko urrian abiatu zuen lantalde hori. Biktimek esker ona adierazi dute: «Askatzailea izan da».

Elizako kideen sexu abusuak jasandako sei pertsona biktimatzat aitortu ditu ofizialki Nafarroako Gobernuak; halako lehen aitortza da, baina segur aski gehiago ere izango dira: beste hemeretzi eskaera aztertzen ari dira. Justizia Departamentuak iazko urrian abiatu zuen Nafarroan Elizaren Sexu Abusuen Biktimei Ordaina Emateko Batzordea —apezpikutzaren ordezkaririk gabe—, eta, atzo, Eduardo Santos kontseilariak foru agindu baten bidez aitortu ditu biktima gisa. «Haien kasuak aztertu, kontakizuna entzun, datuak erkatu, txosten eklesiastiko eta akademikoak eskatu, eta salaketaren koherentzia aztertu ondoren, batzordeak ebatzi du lehen sei eskaera hauek merezi dutela biktima gisa ofizialki aitortzea», adierazi du gobernuak, ohar bidez.

«Askatzailea izan da, eta oso pozgarria, nahiz eta mingarria ere izan den hura gogoratzea», adierazi du Ana Luisa Anaut biktimak, gobernuak zabaldutako testigantza batean. 67 urte ditu, eta Izabako elizgizon batek egin zizkion abusuak, haur zela: «Halakoetan emakume gutxi agertzen gara, baina seguru nago badirela gehiago; izatez, nire lagun batek ere halako abusuak jasan zituen, baina hil egin zen emakume hura». Anautek azaldu du hedabideen bidez izan zuela batzordearen lanaren berri: «Ez nion inori kontatu abusuen berri, ia-ia familia barruan ere ez, baina min handia nuen, eta pisu hori kentzeko beharra».

Jose Luis Perez ere aitortza jasotako lehen sei lagun horietako bat da. Garesko Erreparaziokoen ikastetxean ikasle egoiliar zela jasan zituen abusuak. Hunkituta mintzatu da Nafarroako Gobernuak zabaldutako bideo batean: «Prozesua oso gogorra izan da, latza baita hartaz hitz egitea: ate bat ireki eta zuri-beltzezko eskola batean sartzearen parekoa da, garai hartara itzultzea. Izan ere, umetan ez dakizu zer gertatzen zaizun, ez duzu kontzientziarik jakiteko egin dizuten hori sexuala den ala ez, ez baitakizu sexualitatea zer den ere. Urteekin ohartu nintzen haur hura hil egin zutela». Erantsi du aurkako jarrerak ere izan dituela: «Oraindik ere batzuek ez dute sinesten hori gertatu zenik».

Bidea ez da erraza izan, baina batzordeko kideek samurtu egin dute, Perezek nabarmendu duenez: «Oso ondo egin dute hasieratik, babesa jaso dugu une oro». «Zoragarritzat» jo du aitortua sentitzea, eta horregatik, esker onez mintzatu zaio Nafarroako Gobernuari: «Oso garrantzitsua da gobernuak egindakoa: erreferentzia bat da pederastiaren aurka».

Hemeretzi lagun, ebazpenaren zain

Gobernuak egun gutxi barru igorriko die biktimei izaera hori aitortzen dien agiria. Batzordeak gogora ekarri du biktima aitortza eskatu egin behar dela gobernuaren bulegoan. Orain arte, 25 txosten tramitatu dituzte: seitan aldeko ebazpena eman dute, eta beste hemeretziak datozen asteotan bideratuko dituzte.

Hain justu, ebazpenaren zain dago Marcos Leiun, Nafarroako Elizako Pederastiaren Biktimen Elkarteko burua. 74 urte ditu egun, eta 9rekin jasan zituen abusuak, maristen eskola batean: «Irakasleak nitaz abusatzen zuen, baina beste hainbatez ere bai. Jendaurrean egiten zuen, ikasgelan bertan: ukituak ziren ohikoena, adibidez, mahaiaren atzean». Abusuek bizi osoan eragin diotela gaineratu du: «Uste duzu gainditua duzula, baina bat-batean ohartzen zara gauza batzuk ez daudela ondo».

Gainerako biktimak adoretu nahi izan ditu, sexu gehiegikeriak salatu ditzaten: «Logikoa da hasieran beldurra izatea: asko ez dira ausartzen salatzera. Baina nik gomendatzen dut: askatzailea da, eta nork bere buruarenganako segurtasuna berreskuratzen laguntzen du, hori hautsi egiten baita abusuak pairatzen dituzunean». Biktima gisa aitortu izana «funtsezkoa» da, Leiunen hitzetan: «Gutaz abusatu zutenean kendu ziguten duintasunaren parte bat berreskuratzea dakar. Adibidez, hedabideetan lehen elkarrizketak egiten hasi ginenean, ez genuen gure izena ematen, bizkarrez agertzen ginen argazkietan, baina ohartu ginen guk ez dugula lotsatu behar gertatu zitzaigun horregatik; egin zigutenek lotsatu behar dute». Gobernuak emandako babesa ere goratu du: «Psikologia zerbitzua eskaini digu, eta horrek asko lagundu digu».

Aurreko legegintzaldian, Nafarroako Gobernuko Justizia Departamentuak lan oparoa egin zuen Elizaren abusuen biktimen inguruan. Sexu gehiegikeria horiei buruzko ikerketa bat ondu zuen, eta biktimen erreparazioa lantzeko batzordea abiatu. Biktima horiek aitortzeko lege bat ere onartu zuen iazko ekainean, eta jendaurreko omenaldi bat egin zien, Maria Txibite lehendakaria eta Eduardo Santos kontseilaria buru zirela.


Summary: Ampok uste du iazko datu onak gaindituko dituela aurten. Ampok 236 milioi euroko eskaera zorroa lortu zuen iaz, inoizko handiena, eta esan du hobetu egingo duela aurten.

Urte ona izan zuen iaz Ampok, eta aurtengoa ere halakoxea izatea espero du. Energia sektorean ziurgabetasun handiak dauden arren, Idiazabalgo kooperatibaren balbulek eskari handia dute munduan zehar, eta, horri esker, 2022. urtea 236 milioi euroko eskaera zorroarekin itxi zuen, inoizko handienarekin. Kontratu horien bidez, aurten 200 milioi euroren salmentak lortuko dituela uste du, eta horrela, iazko datu positiboak (178 milioi, +%12) gaindituko dituela.

«Bilakaera hau izateko, arreta jarri dugu balbula eta sistema gero eta zorrotzagoen eta gure bezeroentzako balio erantsi handiagoko soluzioen garapenean», adierazi du Ibon Imazek, Ampoko zuzendari nagusiak. Berrikuntza handiak egin ditu azken urteetan Idiazabalgo enpresak, bezeroei neurrira egindako soluzio adimendunak eskainiz energia, kimika, petrokimika eta meatzaritza sektoreetan.

Enpresa konpromisoa hartu du energia eredu berriak bilatzeko hidrogenoaren, karbono atzipenaren, biofuelen eta fuel sintetikoen alorretan. «Jada badauzkagu zenbait kontratu sinatuta, hala nola balio tekniko handiko balbulak garatzeko, hidrogeno aplikazioetarako eta bioerregaien sektoreari loturiko proiektuak egiteko», esan du Imazek. Haren esanetan, deskarbonizazio plan bat dute energia efizientzian, prozesuen elektrifikazioan, energia berriztagarrietan eta mugikortasun jasangarrian oinarrituta.

Azken urteetan Ampo mundu osoan hedatu da, eta 1.000 langile inguru ditu. Lantegiak ditu Saudi Arabian, Kazakhstanen eta Indian, eta Afrikan ere hasi nahi du ekoizten. Hala ere, Imazek adierazi du Ampoko bezeroek Idiazabalgo zentroan konfiantza daukatela oraindik ere, eta nazioarteko proiektuek Idiazabalgo egoera produktiboa sendotzen lagundu dietela.

Hurrengo urteetan Ampo Service programa indartzeko konpromisoa hartu dute, mundu osoko bezeroen beharrei berehala erantzuteko zerbitzuak martxan jarrita.


Mohoric, azken gerri kolpean

Summary: Mohoric, azken gerri kolpean. Zentimetro gutxi batzuengatik irabazi dio Asgreeni Tourreko 19. etapan. Ihesaldiak arrakasta izan du berriz ere. Vingegaardek lidergoan jarraitzen du, eta mendiko azken etapa jokatuko da bihar

Bigarren egunez jarraian irabazteko zorian izan da Kasper Asgreen (Soudal), baina gaur, aurrea hartu dio Matej Mohoricek (Bahrain). Oso gutxirengatik, hori bai: zentimetro kontua izan da. Ihesaldia esprintean errematatu dute, Ben O’Connorekin (Ag2r) batera, eta helmugako argazkia behar izan da irabazlea zehazteko. O’Connor aise aurreratu dute Mohoric eta Asgreenek, baina elkarren parean igaro dute helmugako arrastoa. Esloveniarraren gerri kolpea indartsuagoa izan da, eta azken bultzadak eman dio garaipena. Hirugarrena du Tourrean, eta aurrenekoa aurten.

Ihesean urrunera iristeko aukera asko zegoen gaur. Tourra azken txanpan sartua dago, eta tropelaren zaintza ez da hasieran bezain zorrotza. Gainera, ez zirudien esprinterren taldeak jazarpenean engaiatuko zirenik, helmugarako 30 kilometroren faltan hirugarren mailako mendate bat baitzegoen. Horren guztiaren jakitu ziren txirrindulariak, eta hanka egiteko saiakerak bata bestearen atzetik etorri dira. Hainbestekoa izan da ihesaldia antolatzeko borroka, non zatitu egin baita tropela, eta une batez, atzean geratu da Adam Yates (UAE), sailkapeneko hirugarrena.

60 kilometroko lehia biziaren ondotik, bederatzi lagun nabarmendu dira lasterketa buruan: Tiesj Benoot (Jumbo), Matteo Trentin (UAE), Julian Alaphilippe (Soudal), Jack Haig (Bahrain), Mads Pedersen (Lidl), Georg Zimmermann (Intermarche), Warren Barguil (Arkea), Victor Campenaerts (Lotto) eta Nils Politt (Bora). Ez zen nolanahiko multzoa, baina ezin izan du bere horretan iraun. Lehenik, katea puskatu zaio Politti. Bat gutxiago. Dena den, ihesaldietan hobe izaten da gutxi, gehiegi baino. Eta tarteko esprintaren ondoren, 28 ziklista batu zaizkie aurrekoei. Akabo harmonia.

Ion Izagirrek (Cofidis) ez du aukera galdu, eta ihesi aritu da berriro. Maila handiko beste txirrindulari askok egin dute atzetik aurrera: Tom Pidcockek (Ineos), Jasper Philipsenek eta Mathieu van der Poelek (Alpecin), Christophe Laportek (Jumbo), Dylan Groenewegenek (Jayco), Alberto Bettiolek (Education)… Multzo horretan sartu dira Mohoric, Asgreen eta O’Connor ere, akabuan etapa jokatu duten hiru txirrindulariak.

Campenaerts ez zen gustura inguruan hainbeste iheskide izanda, eta abenturari lotu zaio, Simon Clarke (Israel) bidelagun hartuta. Ia minutu bateko aldea hartzen utzi diete. Baina ez gehiago. Uno-X taldea izan dute jarraika, lau ziklista baitzituen ihesaldian. Clarke ezinean gelditu da mendatearen aurretik, karranpa eta guzti, eta Campenaerts lehen aldapetan harrapatu dute Mohoricek, Asgreenek eta O’Connorrek. Hirukoteak, kemena eta ahalmena uztartu, eta agur esan die beste guztiei. Helmugan ikusi dituzte hurrena. Negar zotinka aurkitu dute Mohoric. Balentriaren osteko hunkidura zen.

Izagirre garaipenaren lehian sartzen saiatu da zenbait unetan, baina trenak ihes egin dio, eta 23. izan da azkenean, 1.43ra. Faboritoen multzoak, berriz, ia hamalau minutuko atzerapena izan du. Egun lasaia izan da Jonas Vingegaard (Jumbo) liderrarentzat. Garaipena ondo bideratuta dauka, eta azken defentsa saioa izango du bihar, igandean Parisera iritsi aurretik. Vosge mendilerroan barneratuko da tropela, eta sei igoerari egin beharko die aurre. Horietatik bi lehen mailakoak dira, Petit Ballon eta Platzerwasel, eta bukaeran igoko dituzte. Zortzi kilometroko sasiordeka baten ondoren egongo da helmuga.


Summary: Osasunak bigarrenez irabazi du Euskal Herria Txapela. Catenak egin ditu gorritxoen hiru golak, eta Momo Chok txuri-urdinena, denak lehenengo zatian.

Osasunak irabazi du Euskal Herria Txapela, lehen zatian hiru gol sartuta. Oldarkor aritu dira Osasuna zein Reala, baina geldikako jokaldietan lotsagorritu egin du Catenak Reala. Hiru gol egin ditu atzelariak, denak geldikako jokaldietan. Bi taldeek lehen taldeko zein bigarren taldeko jokalariak erabili dituzte, eta oldarkor aritu dira, batez ere lehenengo zatian. Denboraldiaurreko partidetan gutxitan ikusten da halakorik, eta zaleek eskertu egin dute. Gorritxoek bigarrenez irabazi dute udako txapelketa hau.

Partida hasierak erritmo bizia izan du. Azken urteetako gorritxoen zigilua lehen lerroetan egiten duten presioa izan da, eta, oraingoan ere, ondo baino hobeto egin du Jagoba Arrasateren taldeak. Aukera ugari izan dituzte gorritxoek lehenengo gola egiteko, eta hamargarren minutua bete baino lehen aurreratu dira. Catenak egin du, azkar ateratako korner bat orpoarekin errematatuta. Pixkanaka, baina, Realak lortu egin du baloi jabetza bereganatzea, eta jokaldiak ongi lantzea lortu dute txuri-urdinek. Momo Chok berdindu du partida. Buruz buruko jokaldia egin ostean, bat-bikoa egin du Gorrotxategi gaztearekin, eta frantziarrak sareetara bidali du baloia.

Lehen zatiko azkeneko hamar minutuetan iritsi dira Catenaren beste bi golak. Buruz egin ditu bi horiek; falta bat errematatu du lehenengoan, eta korner bat bigarrenean. Bigun aritu dira txuri-urdinak geldikako jokaldi horietan, eta Osasunak Realak utzitako erraztasunak probestu ditu. 22 jokalariak aldatu dituzte atsedenaldian bi prestatzaileek, eta beste partida bat ikusi da Galen. Erritmoa nabarmen jaitsi da, eta bi taldeek aukerak izan badituzte ere, markagailua ez da mugitu.

Bi taldeek prestaketarekin jarraituko dute orain. Realak bi neurketa jokatuko ditu datorren astean. Asteartean, Portugalen, Sportingen aurka. Eta larunbatean Anoetan, Bayer Leverkusenen aurka. Gorritxoek, berriz, Frantziara egingo dute. Girondins eta Okzitaniako Tolosa izango dituzte aurkari, ostiralean eta larunbatean, hurrenez hurren.


Summary: Mendizale bizkaitar bat hil da Europako mendietan. Atzo izan zen ezbeharra. Larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, leku malkartsu batean erori zen.

Zeanuriko 54 urteko mendizale bat hil zen atzo Europako mendietan, Espainian. Valdeon haranean izan zen ezbeharra, Sedo de la Padierna izeneko bidean. Leku malkartsua da, eta, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, mendizalea erori egin zen. 14:00ak baino lehentxeago gertatu zen istripua.

Larrialdi zerbitzuak jakinaren gainean jarri zituztenean, mendizalea konorterik gabe zegoen. Helikopteroz joan ziren haren bila, tokiko orografiagatik ezinezkoa baitzen harengana heltzea. Helikopteroak garabi batean atera zuen handik mendizalea, baina hilik zegoen ordurako.

Ordu gutxian hil den bigarren mendizalea da gaurkoa. Atzo goizean mendizale gipuzkoar baten gorpua aurkitu zuten Panticosan, Pirinioetan. Ostegunean galdu zen gizona, beste bi lagunekin mendian zela. Halako batean, beste bi lagunengandik aldendu zen, eta lagunek ez zuten berriro aurkitu.

Mendizalearen lagunek abisua eman zuten, eta mendiko erreskate taldeak joan ziren bila. Atzo 11:15ean aurkitu zuten gorpua, Pico de Fazeraseko sakan batean. Gaur ekarriko dute gorpua Euskal Herrira, Debara.


Summary: Posta bidezko botoa eskatu zutenen %95,2k eman dute azkenean. Hego Euskal Herrian 249.723 lagunek eman dute botoa posta bidez. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan baino %61 gehiagok eman dute botoa posta bidez.

Correos Espainiako posta zerbitzuak jakinarazi duenez, 249.723 lagunek eman dute Espainiako hauteskundeetarako botoa posta bidez Hego Euskal Herrian. Atzo 14:00etan amaitu zen epea postetxeetan botoa uzteko. 262.132 lagunek zuten egina eskaera posta bidez bozkatu ahal izateko, eta %95,2k eman dute azkenean Hegoaldean.

Araban 29.525 boto jaso dira posta bidez; Bizkaian, 120.248; Gipuzkoan, 55.042; eta Nafarroan, 44.908. Boto horiek bozkalekuetara igorriko dituzte, hauteskunde mahaian zenbatu ditzaten. Hego Euskal Herrian posta bidez inoiz jaso den boto kopuru handiena da.

Eusko Legebiltzarrerako 2020ko uztailaren 12ko deialdia da datu horretara gehien gerturatzen dena, pandemiaren gordinean eta uztailean hori ere. Baina aldea nabarmena da: 2020ko boz horietan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 125.255 lagunek eman zuten botoa posta bidez, eta ordu arteko marka ezarri zuten hiru herrialde horietan; orain, ordea, 204.815 izan dira, %61 gehiago.

Bozketa eguna uztailaren 23a izanik eta asteartea Hego Euskal Herrian jaieguna izanik, parte hartzea izango da biharko emaitzak azaltzeko gakoetako bat.


Summary: Sebas Etxaniz euskal preso ohia hil da, 80 urterekin. Apirilean geratu zen baldintzapean aske. Ordura arte, EPPK-ko presorik zaharrena zen.

Sebas Etxaniz euskal preso ohia hil da, 80 urterekin. Espetxealdian hogei urte eta erdi eman ostean, baldintzapean aske zegoen aurtengo apiriletik. Ordura arte, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kiderik zaharrena zen. Etxerat elkarteak «tristura» adierazi du haren heriotzagatik, eta doluminak helarazi senide eta gertukoei.

Etxaniz ihesean ibili zen, harik eta 1994an Nikaraguako agintariek Espainiaren esku utzi zuten arte. Hala, atxilotu egin zuten, baina, epaileak aske uztean, ihes egin zuen berriz ere. Venezuelan atzeman zuten, 2002ko abenduan, eta berriz ere Espainiari entregatu. Ordutik preso egon zen. 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak, baina hirugarren gradua ez zioten eman 2020ko uztailera arte. Orduan, Villabonako espetxetik (Asturias, Espainia) Martutenera (Gipuzkoa) lekualdatu zuten.

Aurretik, ordea, hainbatetan ukatu zioten hirugarren gradua, aurrez baimenik ez zuelako izan; aldi berean, baimenak ere ukatu zizkioten, argudiatuta ez zegoela hirugarren graduan. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Salak atzera bota zituen Villabonako espetxeko tratamendu batzordeak euskal presoari emandako 45 eguneko ezohiko erredentzioak ere, nahiz eta Espetxe Zaintzako Epaitegiak onartuak zituen.


Summary: Lakaxitako bortxaketa salatzeko elkarretaratzea egin dute Irunen. Dozenaka lagun elkartu dira, Erasotzaileei sua! Erne eta antolatuta gaude lelopean.

Irungo (Gipuzkoa) Lakaxita gaztetxeko kideek deituta, dozenaka herritar elkartu dira udalerri hartako San Juan plazan, uztailaren 8an gaztetxean izandako bortxaketa salatzeko. Erasotzaileei sua! Erne eta antolatuta gaude lelopean egin dute protesta. «Lakaxita osatzen dugun guztiok elkartasun eta babes guztia adierazi nahi diogu erasoa jasan zuen emakumeari, eta gure amorru eta nazkarik handiena erasotzaileari», adierazi zuten ostegunean ohar baten bidez.

Gaztetxeko kideek eman zuten gertatutakoaren berri, xehetasunetan sartu gabe: «Gizon batek egoera zaurgarrian zegoen emakume bat bortxatu zuen». Horiek hala, bertan behera utzi dute gaztetxeko egitaraua, Lakaxita oraingoz ez delako «emakumeentzako leku segurua». Era berean, «barne hausnarketa prozesu bat» abiatuko dute: «Gure benetako gune askea birpentsatzeko».

Eraso bat Plentzian

Plentziako Udalak (Bizkaia) salatu du emakume batek sexu eraso bat jasan duela gaur goizaldean, madalenetako jaietan. Horiek hala, «eraso matxistak gaitzesteko» elkarretaratze bat egin dute udaletxe aurrean. Horrez gain, udalak ordubeteko etena egingo du festa egitarauan, 14:30-15:30 artean. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.


Etapa batentzat, Tourra bestearentzat

Summary: Etapa batentzat, Tourra bestearentzat. Pogacarrek irabazi du azken saio menditsua, eta Vingegaardek sailkapen nagusiko garaipena ziurtatu du. Bilbaok ezin izan du posturik igo, eta seigarren izango da azkenean

Asteazkenean makalaldi handia izan ondoren, bere onera itzuli da gaur Tadej Pogacar (UAE), eta onena izan da Tourreko hogeigarren etapan. Faboritoen arteko esprinta lehiatu da Le Marksteineko helmugan, eta esloveniarrak aurrea hartu dio Vingegaardi azken zuzengunean. Danimarkarra hirugarren izan da azkenean, Felix Gallen (Ag2r) atzetik. Halere, bazuen zer ospatu, bihar maillot horia soineratuko baitu Parisko Eliseo Zelaietan. Bigarren garaipena lortuko du jarraian, eta hala, Pogacarren pare jarriko da. 7.29ko aldeaz menderatu du aurten. Oso arrakala handia da. Hirugarren Adam Yates (UAE) izango da, 10.56ra.

Pello Bilbaori (Bahrain) ihes egin dio gaur podiumaren ametsak. Ia utopia zen. Aldiz, aukera zuen Simon Yates (Jayco) eta Carlos Rodriguez (Ineos) aurreratzeko. Yates ezin izan du menderatu; Rodriguez, baina, atzean utzi du. 19 segundo atera dizkio helmugan. Tarte handiagoa behar zuen. Dena den, oso harro egoteko moduan da Bilbao: seigarren postuan bukatuko du Tourra, eta zorroan etapa garaipen bat duela. Rodriguezek eutsi egin dio Bilbaori, baina ez Yatesi, eta sailkapeneko laugarren postua kendu dio txirrindulari ingelesak. 12.23ko atzerapena pilatu du hark; 12.57koa Rodriguezek; eta 13.27ra gelditu da Bilbao.

Segada usaina zerion gaurko etapari, ez baitzegoen arnasa berritzeko inongo tarterik. Sei mendate igo dituzte elkarren segidan: lehen hiruak bigarren mailakoak, hurrengoa hirugarren mailakoa, eta azken biak lehen mailakoak. Ballon d’Alsace izan da eguneko lehen zailtasuna, eta tropela zatikatu egin da han. Ez, ordea, maldan gora, jaitsieran baizik. Rodriguez erori egin da, eta aurretik hogei txirrindulari gelditu dira. Tartean ziren Mikel Landa (Bahrain) eta Ion Izagirre (Cofidis); baita Vingegaard bera ere. Danimarkarrak hanka altxa du, ihesaldiak bestela ez baitzuen biderik egingo.

Landak gutxi iraun du lasterketa buruan, ezinean gelditu baita Croix des Moinantseko igoeran. Berehala irentsi du tropelak. Izagirreri ere alarma gorria piztu zaio, eta metro batzuk galdu ondoren, iheskideei jarraika aritu da. Sei ziklista zeuzkan aurretik: Giulio Ciccone eta Mattias Skjelmose (Lidl), Maxim Van Gils (Lotto), Tom Pidcock (Ineos), Krists Neilands (Israel) eta Warren Barguil (Arkea).

Grosse Pierre zen hurrengo mendatea, eta han amore eman du Izagirrek. Neilands ezinak jota gelditu da, eta haren tokia Thibaut Pinotek (Groupama) hartu du ihesaldian, atzetik aurrerakoa eginda. Geroago, Rigoberto Uran (Education), Valentin Madouas (Groupama), Kevin Vermaerke (DSM) eta Chris Harper ere batu zaizkie buruan zeudenei. Hori horrela, hamar txirrindulari iritsi dira Schlucht mendatearen tontorrera. Cicconek irabazle keinua egin du, bildutako puntuekin erabakita utzi baitu mendiko sailkapena.

Petit Ballonen bakarrik gelditu da Pinot. Gailurretik sei kilometrora abiatu da, baita indarrez abiatu ere. Gozatu handia hartu du, jendetza baitzuen zain mendatearen bukaeran. Platzerwaselen, ordea, erasoka hasi dira faboritoak, eta iheslarienak egin du. Pogacar izan da sua piztu duena, eta Vingegaardek eta Gallek jarraitu diote. Beranduago Yates anaiak abiatu dira, eta indartsuenekin bat egin dute mendatearen ondoren zegoen sasi-ordekan. Bilbao gogotik saiatu da aurrekoengana hurbiltzen, baina 33 segundora iritsi da azkenean, zortzigarren postuan.

Vingegaardek garaipena lehiatu dio Pogacarri. Azken bihurgunea hobe hartu du, eta buruan iritsi da azken zuzengunera. Alabaina, esloveniarrak esprint bortitzagoa duela erakutsi du beste behin. Azkenean, Gallek ere aurreratu du Vingegaard. Danimarkarrari gorazarre egingo diote bihar, Parisen, Tourreko azken etapan. Garaipena, urtero bezala, esprinterren artean jokatuko dute.


Urdaibai nagusi Sestaoko estropadan

Summary: Urdaibai nagusi Sestaoko estropadan. Bou Bizkaia izan da azkarrena Sestaoko uretan, eta Bermeora joan da Eusko Label ligako zazpigarren bandera

Urdaibaik irabazi du Sestaoko bandera, edo, beste modu batera esanda, Eusko Label ligako zazpigarren jardunaldia. Azken postuan igaro dituzte lehen hiru luzeak, baina hirugarren ziaboga amaitu eta erakustaldia eman dute. Zierbena, Hondarribia eta Donostiarra iritsi dira bizkaitarren atzetik, hurrenez hurren. Eguneko beste garailea Ondarroa izan da. Txanda irabazteaz gain, zazpigarren amaitu du estropada.

Lehen txandatik argi eta garbi ikusi ziren lau taldeen asmoak joanekoan. Erdiko kale horiek saihestu eta ibaiaren bi aldetan elkartu dira traineruak, arraunak bazterretatik gertu pasatuz. Lehen kalean zegoen Santurtzi, eta berehala hartu du lauzpabost segundoren aldea gainerako ontziekin, baina Ondarroak berehala aurreratu zuen. Gorabehera asko ditu Sestaoko estropada eremuak kale bakoitzean, eta bereziki desberdina izan da gaurkoa. Lehen ziabogara aurretik iritsi da Antiguako Ama, eta alde hori handitu egin du estropadak aurrera egin ahala.

Txandako bigarren postua eskuratzeko lehia ikustekoa izan da, eta azken luzean erabaki da. Hirugarren kaletik egin dute azken luze hori lau ontziek, bata bestearen uberan. Etxeko taldea, azkenean, Santurtzi baino azkarrago aritu zen. Meirak ez du zorterik izan, beste behin, eta berrogei segundo galdu ditu. Sailkapenaren azken postuan daude galiziarrak, eta Sestaon bigarren kalean aritu behar izan dute, lau kaleetan txarrena, nabarmen.

Bigarren txandako lau ontziek ere asmo berarekin ekin diote estropadari. Joaneko luzeetan ibaiaren alde bietan elkartu dira ontziak, eta etortzerakoan, berriz, lehen bi kaleetan. Estu joan da txanda, eta bi lehia estu ikusi dira. Cabok lortu du lehen aldea aurreneko kaletik, eta Oriorekin buruz-buruko lehia polita izan zuen. Mirotzak orain arte ez bezala aritu dira, eta kale txarrena izan badute ere, ondo eutsi diote galiziarrei. Hala ere, galiziarrak aurretik izan dira estropada guztian zehar, eta kalea ere irabazi diote oriotarrei.

Getariaren eta Isuntzaren artekoa ere ikustekoa izan da. Getariarrek ez dute lortu lehen txandan ondarroarrek lortu duten abantailarik, eta ezin izan diote kalea irabazi lekeitiarrei. Hori baliatu nahi izan du Iñaki Goikoetxea Saguak, eta pare-parean iritsi dira amaieran. Helmuga arrastoko argazkiak erabaki du lehia, eta gipuzkoarrak aurretik izan dira. Biak ala biak, ordea, lehen txandako irabazlea baino motelago aritu dira, eta puntu sorta ederra eramatea lortu du Iñaki Errastiren taldeak; puntu baten aldea zegoen Ondarroaren eta Santurtziren artean estropada hasi aurretik, eta bost puntu aurretik joango dira Kantabriara.

Urdaibai, azken luzean

Ohorezko txandan ere bizkorrago abiatu zuten estropada lehen bi kaleetako ontziak, baina joanekoan galdu zezaketen denbora itzulerakoan berreskuratzea lortu dute. Donostiarra izan da azkarrena lehen txandan aurreneko kaletik, baina lau ontziak bi segundoren aldean iritsi dira lehen ziabogara. Parekotasuna ikustekoa izan da, eta bigarren ziabogara ere parean iritsi dira laurak; segundo bakarraren aldearekin. Hirugarren luzean Torrekua II-ak olatua hartzea lortu du, eta lehenengo kalean, hormari itsatsita, hiruzpalau segundoren aldea ere lortu du lehen metroetan. Baina lehen metro horietan irabazitako denbora hori itzuleran galtzeko arriskua zegoen, eta hala gertatu da.

Urdaibaik, baina, gordeta zeukan azken bala. Joanekoan sufritzen jakin dute, baina azken luzean abantaila ondo baino hobeto baliatu dute. Lau segundo atzetik iritsi da Bou Bizkaia azken ziabogara, baina bi minutuan estropadaren buru jarri dira. Bikaina izan da bizkaitarren estropada amaiera, eta ontzi bateko aldearekin irabazi dute azkenean. Zierbena Hondarribiaren aurretik iritsi da azken esprintean, eta Donostiarra, aldiz, indarrik gabe gelditu da lehen hamabost minutu onen ostean. Azkenerako Cabo baino segundo bat bizkorrago soilik amaitu dute estropada.


Summary: Israelgo 11.000 erreserbista inguruk mehatxu egin dute euren jarduna etengo dutela erreforma judiziala geldiarazi ezean. Erreformaren azken bozketa bihar da hastekoa parlamentuan, baina Defentsa ministroak saioa atzeratzeko asmoa azaldu du. 300.000 herritar inguruk hiri nagusietako kaleak bete dituzte, gobernuaren aurkako protestetan.

Israelgo Gobernuak bultzatutako erreforma judizialaren bozketa saioa bihar da hastekoa Knesset parlamentuan. Legea onartuz gero, bide emango luke Auzitegi Gorenak arrazoizkotzat jotzen ez dituen gobernuaren erabakiak atzera botatzeko. Erreformak, ordea, zatiketa eragin du herrialdeko hainbat sektoretan; esaterako, armadan. Hain zuzen, aireko indarretako 11.000 erreserbista inguruk euren jarduna etengo dutela mehatxu egin diote berriki Benjamin Netanyahu lehen ministroari erreforma geldiarazi ezean.

Eta, gaur, Israelgo segurtasuneko dozenaka goi kargudun ohik erreserbista horien erabakia babestu dute, erreforma «segurtasunaren aurkako kolpe bat» dela iritzita. Adierazpeneko sinatzaileek Netanyahuri eskatu dioten bertan behera utz ditzala erreforma judizialarekin lotutako «lege guztiak». Haien arabera, lehen ministroa da «Israelgo aireko indarrei eta segurtasunari eragindako kalteen erantzule zuzena».

Hori dela eta, Defentsa ministro Yoav Gallant atzo adierazi zuen herrialdearen «segurtasuna bermatzeko» neurriak hartzen ari dela, Israelgo hedabideetan erreformaren bozketa atzeratzen saiatzen ari dela zabaldu ostean. Israelgo 12 Kanalak jakinarazi zuenez, Gallant gobernuko eta oposizioko alderdiko buruzagiak konbentzitzen saiatzen ari da Knesseteko bozketa saioa atzeratzeko. Defentsa Ministerioak zehaztu zuen Gallant neurriak hartzen ari dela «ahalik eta adostasunik handiena lortzeko, eta, aldi berean, [militarrak] diskurtso politikotik kanpo uzteko».

Benjamin Netanyahu lehen ministroak eta gobernuko bazkide ultraortodoxoek eta eskuin muturrekoek erreforma judiziala egiteko asmoa plazaratu zuten urtarrilean, gobernuari botere gehiago emateko, judizialaren kaltetan. Halere, lehen ministroak erreforma judizialari buruzko lege proiektua eztabaidatzeko prozesua atzeratu egin zuen martxo amaieran, proposamenak herritarren artean eragindako haserrearen ondorioz. Netanyahuk, ordea, ez du amore eman nahi, eta erreforma judizialari lotutako zenbait lege onartu nahi ditu parlamentuko udako saioa amaitu —uztailaren 31— baino lehen.

Oposizioa, berriz, erreformaren aurka azaldu da erabat. Erreforma judizialarekiko kritikoek argudiatzen dute Israelen botere orekaren aurkako erasoa dela, batez ere demokraziaren oinarrien aurkakoa, parlamentuari boterea ematen baitio erabaki judizialak baliogabetzeko.

Bien bitartean, milaka israeldar parlamenturako bidean dira, eta, gaur, 300 bat mila lagunek Jerusalemgo kaleak bete dituzte, zazpigarren hilabetez jarraian, gobernuaren aurkako protestetan. Salatzen dutenez, erreformaren lege proiektu horrek «arriskuan» jarirko luke justiziaren «independentzia».

Israelek palestinar bat hil du

Israelgo armadak 18 urteko palestinar bat hil du gaur, tiroz, Zisjordaniako Nablus hirian, Wafa Palestinako berri agentziaren arabera. Eraso horretan, halaber, Israelgo indarrek beste pertsona bat zauritu dute, eta, gero, atxilo hartu dute. Tel Aviven arabera, gazte horiek ustez hainbat militar autoz harrapatzen saiatu dira, eta horregatik egin diete tiro.

Atzo, gainera, 17 urteko eta 19 urteko bi gazte palestinar hil zituzten Israelgo indarrek; lehenengoa, Ramallah hiritik (Zisjordania) gertu, eta bigarrena, Nablusen (Zisjordania), kolono israeldarrekin izandako liskar baten ostean. Urtea hasi zenetik, Israelek 163 palestinar hil ditu, tartean 28 adingabe; israeldarrak, aldiz, 27 dira, horietatik gehienak, kolonoak.


Summary: Parte hartzeak behera egin du Hegoaldean, posta bidezko botoak zenbatu gabe. Normaltasuna da nagusi Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan. 18:00etan, Bizkaian 2019an baino %4,46 gutxiagok eman dute botoa; Nafarroan, 4,74 gutxiagok.

Parte hartzeak behera egin du Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, 2019koekin alderatuta. 18:00etakoak dira datuak; Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan duela lau urte baino jende gutxiagok eman du botoa. Nafarroa salbuespena izango zela zirudien eguerdiko datuetan, baina ez da hala izan: ia bost puntu (%4,74) egin du behera parte hartzeak. Hala ere, aintzat hartu behar da inoiz baino jende gehiagok eman duela botoa posta bidez, eta azken emaitzen zain egon beharko da jakiteko zer joera duen parte hartzeak.

Beste hiru lurraldeetan lehen datuek erakutsi duten joera baieztatu da, eta 18:00etan behera egin du parte hartzeak. Araban, 120.372 pertsonak eman dute botoa, erroldakoen %48,09k, duela lau urte baino %7,01 gutxiagok. Gipuzkoan, 287.943 pertsonak bozkatu dute, hautesleen %52,82k (%3,99 gutxiagok). Eta Bizkaian, berriz, 464.763 boz jaso dituzte oraingoz; hautesleen %53,38k bozkatu dute; beraz, 2019an baino % 5,39 gutxiagok.

Bereziki deigarriak dira hiriburuetako datuak: Gasteizen, %8,37 egin du behera parte hartzeak; Iruñean, %6,11; eta Bilbon, %5,32. Donostia izan da salbuespena, %0,56 soilik egin baitu behera.

Espainian ere joera bera izan da: 18:00ak bitarte, %3,73 egin du behera parte hartzeak. Erroldakoen %53,12k eman dute botoa, posta bidezkoak aintzat hartu gabe.

Hautagaien botoak

Lehen datu ofizialak iritsi bitartean, argazkiak, topikoz betetako adierazpenak eta botoa ematera joateko deiak izan dira nagusi. Normal hasi da uztailaren 23ko hauteskunde eguna, eta Hego Euskal Herriko alderdi nagusien ordezkariek emana dute botoa. Baita milaka herritarrek ere —posta bidez botoa emana dute 249.723 lagunek—. 20:00etan itxiko dituzte hauteslekuak, eta parte hartzeari buruzko hurrengo datuak 18:30ean emango dituzte.

Ikusi gehiago: Hautesleak. Ziurgabetasunez betetako eguna

Aurreikusitako hautesleku guztiak zabalik daude, baina atzerapenarekin hasi dira leku batzuetan. Osatzen azkena Delikakoa izan da, Amurrion (Araba), 10:30ean.

Botoa ematen goiztiarrenetako bat Iñigo Urkullu izan da, Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Durangon (Bizkaia) eman du botoa, hauteslekuak ireki eta gutxira. Esan du asko dagoela jokoan, «bai eredu sozialean, bai instituzionalean, eta baita etorkizunari begira ere».

Usurbilen (Gipuzkoa), Mertxe Aizpurua EH Bilduko hautagaiak dei egin die herritarrei bozkalekuetara joateko: «Boz bakar bat ere ezin da etxean geratu». Ildo beretik, Carlos Iturgaiz PPko buruzagiak botoa ematea galdegin du Getxon (Bizkaia), «opor edo hondartza egun bat galdu arren»: «Lau urteko aldaketa eta hobekuntza irabazi dezakete Espainiarentzat». PP da gaurko hauteskundeak irabazteko faboritoa.

PSOEri dagokionez, Patxi Lopez lehendakari ohiak Portugaleten (Bizkaia) eman du botoa, 09:30ean. Sumarren ordezkariek, Lander Martinezek (Bilbon) eta Pilar Garridok (Donostian), «ahalik eta parte hartze handiena» espero dutela esan dute, eta dei egin «boto aurrerakoiak» etxean ez uzteko.

23 eta 16

Espainiako Kongresurako eta Senaturako balio dute gaurko bozek. Kongresua 350 diputatuk osatzen dute, eta horietatik 23 dagozkie Hego Euskal Herriko lurraldeei: Bizkaiari zortzi, Gipuzkoari sei, Nafarroari bost, eta Arabari lau. Senatua, berriz, 266 senatarik osatzen dute egun. Gaurko bozetan, baina, ez dira guztiak aukeratuko, 208 baizik. Hego Euskal Herrian, lurralde bakoitzeko lau.

Ikusi gehiago: Bi ganberak betetzeko deiari erantzutera


Demokraziaren festa eta bestea

Summary: Demokraziaren festa eta bestea. Jaietan dauden herrietan, ez dira gutxi joan botoa ematera gaupasa egin ondoren. Errenterian, txarangek eta txistulariek animatu dituzte hautesleku barruan zeudenak

Bada klixe bat aski zabaldua: botoa emateko egunari demokraziaren festa esaten diote. Festa gutxi, ordea, bozen emaitzak gustuko ez dituen boto emailearen etxean, salbu eta leihotik sartzen bazaio arrapaladan. Emaitzak gustukoak izan ala ez, ez baita erraza izaten hesia jartzea jaiaren musikari eta kaleko burrunbari. Besteentzat, berriz, jai bikoitza dago herriko festak eta hauteskunde eguna batzen direnean: demokraziarena eta bestea; benetakoa, alegia, Errenteriako (Gipuzkoa) madalenena, kasurako.

Kuadrillen eguna zen atzo Gipuzkoako udalerri populatuenetatik hirugarrenean, eta ez zen falta festa girorik goizeko zortzietan. Hauteskunde mahaiak eratzen hasi zirenerako, Niessen kulturgunean eta Merkatuzarrean. Gaupasa egindako gazteak eta ez hain gazteak han eta hemen zebiltzan, Foru plaza eta Biteri kalearen inguruan, Pablo Iglesias kalean gora, bat baino gehiago esku batean zigarreta zuela, eta beste eskuan garagardoa. Haiekin gurutzatu behar izan zuten mahaikide izatea egokitu zitzaien goiztiar behartuek. Zoriak horixe baitu: batzuei, salda beroarekin sabela ematu eta oherako bidea hartzea egokitzen zaie, eta beste batzuei, egun luze bati ekitea, hauteskunde mahai batean.

Argazki hori Euskal Herriko herri askotan errepikatu zen atzo; esaterako, Tuteran eta Vianan (Nafarroa), Getxon eta Bermeon (Bizkaia), Ordizian eta Mutrikun (Gipuzkoa)... Dantzak eta boto paperak, musika kontzertuak eta boto paperak, buruhandien arteko lasterketak eta boto paperak.

Manoli eta Anjel

Boto paper horiek mahaietan jasotzea egokitu zitzaienentzat, demokraziaren festak beste adiera bat dauka, batez ere gaua gehiegi luzatu ondoren mahaia eratu behar izan zutenentzat. Horietako ausart bat edo beste bazen Errenteriako Niessenen jarritako hauteskunde mahaietan, baina «txukun» eratu ziren denak, «aparteko arazorik gabe», udaleko teknikari batek azpimarratu zuenez. «Kapela gorri zelebre bat buruan zutela azaldu dira bi, baina esan diegu hemen ez dagoela festarik», esan zuen teknikariak.

Merkatuzarreko hauteslekuan, Manoli eta Anjel izan ziren bozkatzen lehenetakoak; senar-emazteak goiz jaiki ziren Manoliren urtebetetze egunean. «89 egin ditut gaur, eta horrek 86», bota zuen, tirriki-tarraka aurrera eginez hauteskunde mahai aldera. «Izorratua dago», erantsi zuen, esan aurretik «konplitu» beharra zegoela boz egunean. «Nik beti guretarren alde; badakizu, oiartzuarra naiz jaiotzez; beste horrek ez dakit».

Laster kalera eramango zituzten buruhandi bikote baten albotik pasatu, eta mahaia topatu zuten «konplitzeko». Niesseneko mahaietan, berriz, teknikarien argibideak aditzen ari ziren mahaikideak botoak jasotzen hasi aurretik: «Zuek azkenak bozkatu, ez orain». Azalpenak bukatu orduko, Ibai Arruti zuten bozkatzeko zain. Anbulantzia gidaria presaren presaz zebilen, lanera joan behar zuelako; esan zuen «botoa eman gabe» ez zela joango, «asko baitugu jokoan, batez ere langileek».

Haren atzetik, festan egondako gautxori bat izan zen hurrena. Luis Mari lagun batekin atera zen afaldu ondoren, «eta, azkenean, goizak harrapatu» zituen. Etxera joan aurretik bozkatzea erabaki zuen. «Gero, bestela, ez dakit gogo handirik izango dudan», argitu zuen, irri batekin.

Festaren usaina

EEun osoko erromesaldiaren hasiera bazik ez zen izan hura. Eguerdirako, erraldoi eta buruhandien kalejirak lagunduta, areagotu egin ziren bozkatzera zihoazenen joan-etorriak. Bermutaren ordurako, kuadrillak kaleak girotzen hasi ziren, erdialdean. Oraindik ikus zitezkeen aurreko gaueko zalapartaren arrastoak: plastikozko edalontziak eta beste; nahiz eta kale garbitzaileek gogotik lan egin zuten, goizeko zazpietan hasita.

Niessen kulturgunera sartu behar zutenek, aterpeko pasabidean aurrera egin ahala, xaboiaren, uraren, gernuaren eta alkoholaren arteko nahasketaren usainaren kolpea hartu zuten, goizean goiz; batzuek bozei ere ez zieten «usain onik» hartzen. Festaren usaina ez da atsegina izaten eguna argitzen duenean, baina boto emaile goiztiarrek ez dituzte ohiturak aldatzen besterik gabe. Gainera, txibien eta patata tortilaren usainak hartzen du berehala lekukoa.


Summary: Sasoiko laugarren garaipena eskuratu du Urdaibaik. Castron gailendu da, eta lidergoa berretsi du. Asteburuko bi estropadak irabazten dituen lehen ontzia da denboraldi honetan. Hondarribia bigarren izan da zortzi segundora. Bermeotarrak lider dira Eusko Label ligan, puntu bateko aldearekin.

Asteburu biribila izan da Urdaibairentzat. Bermeotarrek artean denboraldi honetan ontzi batek lortu ez duena erdietsi du: asteburuko bi estropadak irabaztea. Atzo Sestaon (Bizkaia) astindu bazuen bandera, gaur, berriz, Castron (Kantabria, Espainia) gailendu da. Bezperan ibaian eman bazuen erakustaldia; gaur, berriz, itsasoan egin du. Beste behin arraunkera sendo eta indartsu bat erakutsi. Lau luzeetan bizkorrena izan da, eta tantaka segundoak atera dizkie aurkariei. Su geldoan lortutako garaipena izan da. Hondarribiari zortzi atera dizkio, eta Zierbenari hamalau. Laugarren Orio izan da, 17 segundora Gipuzkoarrek denboraldiko estropadarik biribilena egin dute.Castron lortutakoaren lau garaipen ditu Urdaibaik ligan, aurkari zuzenenek, Hondarribiak, Zierbenak eta Donostiarrak bakarra duten bitartean. Orain bermeotarrek 76 dituzte, eta puntu bat atzetik dago Hondarribia. Ligak, beraz, emozioz beterik segitzen du. Datorren asteburuan Getxon (Bizkaia) eta Santurtzin (Bizkaia) jokatuko dira estropadak.

Indartsu atera dira txanda nagusiko lau ontziak. Lehen minutua eta gero Urdaibaik eta Zierbenak segundo baten aldea ateratzen zieten jada Hondarribiari eta Donostiarrari. Bira ere igo dute. Berehala ikusi da banderako garailea lau ontzi horien artetik aterako zela. Parekotasuna erabatekoa izan da lehen luze horretan. Urdaibaik egin du denborarik onena lehen ziaboga horretan: 4.49. Parean ailegatu da Zierbena, ondoren Hondarribia segundo batera; bira, berriz, Donostiarra. Bou Bizkaia-k bigarren luzean apurtu ohi ditu estropadak, poparean duen nagusitasunari esker. Duen indarra baliatuz, berehala lortzen du errenta. Gaurkoan, ordea, ez zen hala izan. Paladaz-palada, segundoz-segundo, joan da errenta lortzen. Garaipenaren lehia horretatik kanpo geratu den lehena Donostiarra izan da. 11 segundoren atzerapena pilatu du bigarren ziabogan, eta zortzi Zierbenak. Urdaibairi eutsi dion bakarra Hondarribia izan da, lau segundora.

Hirugarren luzearen lehen metroetan Urdaibaik beste bi segundo handitu du errenta Hondarribiarekiko, eta hor hasi da bideratzen garaipena. Bederatzira zegoen Zierbena eta hamahirura Donostiarra. Hurrengo metroetan alde hori egonkortu du, eta handitzen jarraitu. Gozatzen ari zen Gorka Aranberriren multzoa. Azken luzeari Ama Guadalupekoa-rekiko zortzi segundoren errentariekin ekin dio. Nahieran aritu da azken txanpa horretan, garaipena ia eskuan zuela, duen ahalmen guztia ateraz. Hondarribia bigarren postu hori sendotzen joan da. Ez zuen bezperan Sestaon gertatutakoa errepikatzerik, eta Zierbenak aurrea hartzea. Bizkaitarrek, berriz, ez dute arazorik izan hirugarren postuari eusteko. Donostiarrak, berriz, ezin zuen bigarren txandan Oriok egindako denbora hobetu. Azkenerako Urdaibairen denbora 19.46,02koa izan da. Zortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, hamalau Zierbenari eta 24 Donostiarrari.

Orioren estropada ona

Bigarren txandan lehia estua espero zen ligaren sailkapenaren erdialdean dauden ontzien artean. Baina azkenerako Orio oso nagusi izan da, eta sailkapen nagusian laugarren izan da. Sasoiko estropadarik biribilena egin dute Mirotzek, eta aurreko asteburu txarraren ostean, konfiantza berreskuratzeko moduan da Jon Salsamendik entrenatutako ontzia. Dena den, bigarren txanda horretan Getariak sartu du branka aurretik hasiera batean, baina Orio ia parean zen. Ondarroa eta Cabo, berriz, apur atzera geratu dira, ontzi batera. Lehen ziabogara bi segundoren errentarekin iritsi zen Orio: 4.53ko denbora egin du. Alde horri eutsi egin diote gipuzkoarren bueltan, eta poparean Getaria ondo moldatzen den trainerua izanda, aldeari eustea albiste ona zen. Handitu ere egin dute bostera. Behar zuen halako estropada bat Oriok. Getaria sei segundora irits da bigarren ziabogan, eta Cabo, atzetik aurrera eginda, bederatzira. Gerturatu zaio Galiziako ontzia Esperantza-ri.11 segundora, berriz, Ondarroa ailegatu da.

Hirugarren ziabogan erabat hautsi du estropada Oriok, beste lau ontziei 10 segundo baino gehiagoko aldea ateraz. Brankaz bikoiztu egin du aldea Getariarekiko: 12 segundora. Aurrera beharrean atzera begiratu behar zuen azken luzean Getariak. Izan ere, Cabo bi segundora gerturatu zaio. Atzeratuta geratu da Ondarroa. Gozatzen zihoan Orio, zuen errenta kusita. Txanda amaitzeko 800 metroren faltan Cabok aurrea hartu zion Getariari. Oriok ondo biribildu du bere lana, 20.03,76ko denbora eginez. Hamazazpi segundora iritsi da azkenerako Cabo, eta Getaria galiziarrengandik hamar ehunenekora. Ondarroak, berriz, txandako garaileak baino 30 segundo gehiago behar izan ditu estropada osatzeko.

Denboraldiko lau ontzi apalenen arteko buruz burukoa ere polita izan da. Bi gauza geratu ziren argi: Kaikuk are arnas gehiago hartu duela, eta Meira ligako ontzirik ahulena dela. Galiziarrak gaurkoan ere azken postuan bukatu dute. Santurtziren eta Isuntzaren arteko lehiak, berriz, bete betean jarraitzen du. Kaikuk hasi eta buka menderatu du txanda. Meira hasi eta berehala geratu da atzean, eta bigarren posturako borroka estua izan dute lehen luze horretan Santurtzik eta Isuntzak. Lehen ziabogan, 4.53ko denborarekin, Kaiku bi segundo atera dizkio Santurtziri, lau Isuntzari eta hamabi Meirari. Galiziarrak atzerapen gehiago pilatzen joan dira bigarren luzean. Lehia erabatekoa izan dute Santurtzik eta Isuntzak, baina kasu honetan Kaikuk abantaila gehiago zuen, lau segundoko. Errenta horri ondo eutsi dio. Baina ez zuen lortzen txanda haustea, nahiz eta ziabogan bost segundoren errenta izan.Meira jada 22 segundoren atzerapena zuen lan erdietan. Argia zirudien azken tokian geratuko zela. Kaiku oso ondo atera da ziabogatik, Horrek konfiantza eman dio, eta hurrengo bi luzeetan ere bere nagusitasuna erakutsi du. Tanda 20.14,30eko denborarekin irabazi du. Bigarren Isuntza izan da, sei segundora. Zazpira ailegatu da Santurtzi, eta azkena, 45era, Meira.


Summary: Gizon bat hil da Baionan, automobil batek harrapaturik. Angelu eta Baiona arteko Kanbo hiribidean gertatu zen ezbeharra, larunbat gauean.

Automobil gidari batek 43 urteko gizonezko bat harrapatu zuen igande goizaldean. Kanbo hiribidean izan zen. Larrialdi zerbitzuak istripua izandako lekura joan ziren 01:30 aldera, baina ezin izan zuten ezer egin gizona bizirik atxikitzeko.

Gidariari analisiak egin zizkioten, eta ez zioten alkohol edo droga arrastorik atzeman odolean. 54 urte ditu. Polizia ikertzen ari da zer gertatu zen.


Summary: Meeusek ezustekoa eman du Eliseo Zelaietan, Vingegaarden festan. Borako txirrindulariak World Tourrean lortu duen lehen garaipena da. Ikusgarria izan da gaur amaitu den Frantziako Tourra.

Amaitu da askoren ustez aspaldiko Frantziako Tourrik ikusgarriena izan dena. Behar bezala amaitu ere: ezusteko batekin. Aurten lau etapa irabazi dituen Jasper Philipsen (Alpecin) zen gaur nagusitzeko faboritoa, baina ezustekoa eman du Jordi Meeusek (Bora). Txirrindulari flandriarrak World Tourrean lortu duen lehen garaipena da, non eta Eliseo Zelaietan, esprinterren tenpluan.

Philipsen bigarren izan da, Groenewegen (Jayco) hirugarren, eta Pedersen (Trek) laugarren. Laurak ia batera helmugaratu ditu, eta helmugako argazkia erabili behar izan dute irabazlea argitzeko.

Gaurko etapak, ordea, Jonas Vingegaarden (Jumbo) garaipena ospatzeko balio izan du, nagusiki. Denetik izan du aurtengo edizioak: maila ikusgarriko bi oilarren arteko lehia, ihesaldi bidez lortutako garaipen ugari, ezustekoak, milaka zale... Berezia izan da Euskal Herritik abiatu zen Tourra.

Vingegaard ala Pogacar (UAE). Pogacar ala Vingegaard. Hori zen zalantza lasterketari ekin aurretik, eta ez zen argitu hirugarren astera arte. Pogacar indartsuago zegoela zirudienean, Vingegaardek erlojupekoa baliatu zuen aldea kentzeko, eta Col de la Lozen gora errematatu zuen esloveniarrak. Azkenean, zazpi minutu eta erdiko tartea atera dio, baina azken etapara arte borrokan jarraitu dute biek. Pogacar gaur ere ibili da ihes eginda. Adam Yatesek (UAE) osatu du podiuma.

Palmaresean, beraz, Pogacar berdindu du danimarkarrak. Bina dituzte: 2020ekoa eta 2021ekoa Pogacarrek, eta 2022koa eta 2023koa Vingegaardek. Azken bietan, esloveniarra bigarren izan da, eta jada hitzeman du datorren urtean indartsuago itzuliko dela. Karisma handiko txirrindularia da, eta galtzen badakiela erakutsi du. Vingegaardek, berriz, iragarri du Espainiako Vueltan izango dela aurten. Han ere nagusitzeko gai izango al da?

Gainontzeko sailkapenen garaileak ere igo dira gaur podiumera. Erregulartasunaren elastiko berdea Philipsenek irabazi du, aise; mendikoa Giulio Cicconerentzat (Trek) izan da; gazte onenarena, Pogacarrentzat; taldekakoa, Jumbo-Vismarentzat; eta txirrindulari saiatuenarena, Victor Campenaertsentzat (Lotto).

Euskal tourra

Euskal txirrindularientzat ere gogoangarria izan da aurtengoa. Bi etapa irabazi dituzte: Pello Bilbaok (Bahrain) hamargarren etapan, eta Ion Izagirrek (Cofidis) hamabigarrenean. Sailkapen nagusian ere hiru ziklista sartu dira lehen hogeien artean: Bilbaok seigarren amaitu du, Jonathan Castroviejok (Ineos) hamabosgarren, eta Mikel Landak (Bahrain) hemeretzigarren. Jarraitzaleen oroimenean geratuko da Bilbaok zale bati emandako kaskarrekoa ere.

Zazpi euskaldun abiatu ziren Bilbotik —aipatutakoez gain, Alex Aranburu (Movistar), Gorka Izagirre (Movistar) eta Omar Fraile (Ineos)—, eta guztiak heldu dira Parisera. Lehen hiru etapek erakutsi zuten euskal zaleak maila gorenekoak direla, eta hurrengo hiru asteek berretsi dute txirrindulariak ere hala direla.


Summary: Espainiako eskuineko alderdiek bi aldiz soilik gainditu dute botoen %45. Espainiako hedabideetako inkesta askok aurreikusi dute PP eta Vox, batura eginda, %45etik gora ibiliko direla. 2016an PPk eta Cs-k botoen %46 lortu zituzten, baina gehiengo osorik ez. (Bart gauean %45,4ko babesa jaso dute PPk eta Voxek, baina diputatuetan gehiengo osorik gabe)

Azkeneko asteetan, Espainiako hedabide askotako inkestetan agertu da estatu mailako eskuineko alderdiak botoen %45 eta %50 artean ibiliko direla gaur Kongresurako hauteskundeetan. Gaur arte izan diren hamabost bozetan eskuineko alderdiak, batura eginda, behin soilik egon dira %50etik gertu: 2011n, botoen %49,3 lortuta. Eta %45etik gora, beste behin baino ez, 2016an (%46), baina PPk eta Cs-k ez zuten gehiengo osorik izan.

PP izan zen 2011ko hauteskundeetako garaile argi eta garbia, botoen %44,6 jaso baitzituen Mariano Rajoy presidentegai zuen alderdiak (350 diputatuetatik, 186). UPDk %4,7ko babesa eskuratu zuen (5 aulki). Finantza eta ekonomia krisia bete-betean zegoen orduan, eta horrek jan egin zuen Jose Luis Rodriguez Zapateroren (PSOE) gobernua. Aldaketaren behar handia ikusten zen Espainiako Estatuan.

2000n ere gehiengo osoa lortu zuen PPk, Jose Maria Aznar zela buru —lau urte zeramatzan Moncloan; Felipe Gonzalezen (PSOE) hamalau urteko agintaldia hautsi zuen 1996an—; %44,5eko babesa lortu zuen 2000n PPk. Estatu mailako eskuineko beste alderdirik ez zegoen orduan.

2016koa izan da eskuineko alderdien bigarren marka: %46,2ko babesa (PPk %33koa, Cs-k %13koa, eta, anekdota gisa, UPDk %0,2koa). Baina ez zuten eskuratu Kongresuko gehiengo osoa: 169 diputatu (PPk 137, Cs-k 32). Dena dela, Rajoyk segitu zuen Moncloan.

1977an eta 1979an ere gehiengo osoa izan zuten (Adolfo Suarezen UCD Union de Centro Democratico eskuinekotzat joz gero), baina UCD eta Manuel Fragaren AP eta CD, elkarrekin, botoen %40ren inguruan ibili ziren bi bozetan.

Espainiako Kongresurako hauteskundeetan estatuko eskuineko alderdien batura Urtea: botoen % (diputatuak*). Beltzean, eskuina Moncloan 1977: %40,7 (181). 1979: %40,8 (178). 1982: %34 (120). 1986: %35,1 (124). 1989: %33,6 (121). 1993: %36,5 (141). 1996: %38,7 (156). 2000: %44,5 (183). 2004: %37,7 (148). 2008: %41,3 (155). 2011: %49,3 (191). 2015: %43,2 (163). 2016: %46,2 (169). 2019ap: %42,8 (147). 2019az: %42,6 (151).

Gehiengo osoa: gutxienez, 176 diputatu

(Bart gauean PPren eta Voxen baturak botoen %45,4 eman du, baina diputatuetan ez dute gehiengo osorik erdietsi: 169. Ondorio bat izan daiteke eskuinak Kongresuko gehiengo osoa izateko, esparru horretako alderdietako batek bozetan garaipen argia lortu beharra daukala, igande honetan ez bezala)