Minaren zauriak kemena du orbain

Summary: Minaren zauriak kemena du orbain. ETAren biktima da Rosa Rodero, estatuaren indarkeriarena Ane Muguruza. Batak senarra galdu zuen, eta besteak ez du inoiz aita ezagutu. Ustez, aurrez aurre behar lukete, baina elkarren ondoan dira, elkarri goxo entzuten, elkarri zauriak arintzen, eta bat egiten minari aurre egiteko.

Bilboko alde zaharreko Lamiak tabernan egin dute hitzordua, hiriburuko topagune feministetako batean. Ane Muguruza iristerako, terrazan da Rosa Rodero. Pandemiagatik, ez dira sutsuki agurtu, baina igartzen da bien arteko harreman estua. Joseba Goikoetxea ETAk hildako ertzainburuaren alarguna da Rodero, eta Josu Muguruza talde parapolizialek hildako Herri Batasunako kidearen alaba Muguruza. Senide bat gatazkan hil izanaz gaindikoa da haien arteko lotura: Aneren eta Rosaren artekoa. Aspaldi da elkar ikusten ez dutela, eta argazkietarako paseoan eguneratu dituzte elkarren artekoak. Tartean, Felipe Gonzalez Espainiako presidente ohia GALekin lotzen duten txostenez aritu dira —elkarrizketa baino bi egun lehenago zabaldu ziren CIAren paperak—.

Roderok eta Muguruzak itxialdia amaitu berritan egin nahi izan dute hitzordua. Lehenak Kantabriara joan nahi du, uda lasai pasatzeko eta bilobez gozatzeko: «Bizi proiektu hori genuen Josebak eta biok, baina bera gabe egin behar izan dut azkenean». Muguruzak, berriz, Madrilera joan behar du, bikotekidea —Iurgi Garitagoitia— espetxean daukalako, eta elkarrizketako aste horretan bertan jakinarazi diotelako 389 urteko espetxe zigorra jarri diola Espainiako Auzitegi Nazionalak. Solasaldia egin eta zenbait egunera, ordea, Lannemezanera lekualdatu dute Garitagoitia —Frantzian ari zen zigorra betetzen Espainiaratu aurretik—, eta Muguruzak beste aste batzuk pasatu ditu bikotekidea ikusi gabe.

Ane, zure bikotekidea Madrilen egon da preso itxialdiak iraun bitartean, Espainian epaiketa zuelako. Zigor handia jarri diote. Zer moduz zaude?

ANE MUGURUZA: Hiru hilabeterako etorri zen, berez, baina bakartuta egon da denbora gehiago. Epaiketa izurriak iraun bitartean izan da, eta berak bakarrik prestatu du defentsa. Abokatuarekin bi bideokonferentzia izan ditu. Tentsio egoera bat da, ez soilik barruan dagoenarentzat. Uste dut presoei eta presoen senideoi aztarna utziko digula itxialdiak. Osasun eta higiene neurriak zehatz-mehatz bete behar dira, baina osasun mentalari buruz ere hitz egin behar dugu.

Eusko Jaurlaritzak egin du eskaera preso euskal herritarrak hurbiltzeko, Nafarroako hainbat eragilek eskatu dute euskal presoen baldintzak hobetzeko...

ROSA RODERO: Eskubidez dagokie: presoek beren etxetik gertu egon behar dute, gaixo direnak beren familiekin egon behar dute. Niri harrigarriena iruditzen zait ETA desagertu eta bi urtera oraindik berdin segitzea.

A.M.: Nola saldu ziguten hurbiltze gisa Julen Atxurrarena? Iktus bat izan zuen, eta «gerturatu» egin dute, baina ez hona, Madrilera.

R.R.: Ez, ez da gerturatzea. Hitzemandako ezer ez da erabat bete. Ezin dut inolaz ere ulertu. Legez da horrela.

Sareren urtarrileko Bilboko azken manifestazioan, Axun Lasarekin irakurri zenuen amaiera ekitaldiko manifestua, Rosa.

R.R.: Gure helburua da erakustea beste garai batzuk direla, erabat diferenteak. Presoak urruntzea erabaki politiko bat izan zen; jada ez daude gatazka horiek, baina badaude ondorioak. Beraz, erakutsi nahi dugu elkarrekin gaudela. Hemen bai, batuta gaude, berdin pentsatzen dugu: min handia dugu, eta etxe bakoitzean badago alde bateko edo besteko bat, sufritu duena. Kanpoan beste modu batera bizi dute, eta beste modu batera informatu dira.

A.M.: Kontuan hartu behar da, gainera, informazioa askotan distortsionatuta kontatu dela kanpoan.

R.R.: Bai, erabat.

A.M.: Indarkeria bati besteari baino garrantzia handiagoa eman zaio; are gehiago, indarkeria mota bat justifikatu eta laudatu egin da.

Hain justu, GALen auzia hizpide da. Orain, CIAk desklasifikatutako txostenetan iradokitzen da PSOErekin lotura zuela. Nola hartu duzue albistea?

R.R.: Ez nau harritu. Eta gertatu zenean ere ez.

A.M.: Ni gehien mugiarazi nauena da duela bi aste pintaketa batzuengatik beren onetik irtenda zeuden horiek orain, beren etxeari begira, ez dutela ezer esaten. Eneka Andueza atera da, eta iruditzen zait adierazpen interesgarriak egin dituela, baina ikusi behar dute etxean zer duten. Uste dut ETAk eta ezker abertzaleak egin duela ariketa hori, onartzea eragindako mina.

R.R.: Oraindik ez da guztiz egin.

A.M.: Baina maila indibidualean ari dira.

R.R.: Bai, bai, ari dira. Eta argi diot: ez alde batean eta ez bestean. Guri esaten ziguten: barkamena, barkamena eta barkamena. Niri hori beti absurdo bat iruditu zait.

A.M.: Nik ez dut barkamenik behar.

R.R.: Niri inork ez dit barkamena eskatu behar. Ez didate nire senarra itzuliko, eta zuri, zure aita ere ez. Baina, gutxienez, aitortza bai. Ni, azkenaldian, adinagatik nekatuta nago. Denbora asko pasatu da, eta borrokatu naiz ahal nuena, baina orain esaten dut: begira, paso egiten dut guztiaz, ze azkenean nahi dutena egiten dute. Eta horrek nekatu egiten zaitu, erre egiten zaitu, eta oso apatikoa bihurtu naiz.

A.M.: Une batean deskonektatu behar izan dut. Iritsi da puntu bat erabat gaindituta sentitzen nintzela. Haserre handiagoa nuen, ekarpena egiteko gogoa baino.

Maila pribatuan etorri zaizue PSEko norbait gaiari buruz hitz egiteko?

A.M.: Ez.

R.R.: Biktimengana ez da inor hurbiltzen. Gerturatzekotan, argazkia ateratzera etortzen dira. Gainontzean, ezertarako ez.

Biktima batzuek beste batzuek baina aitortza gehiago dutela uste duzue?

R.R.: Biktima guztiekin egon da erabateko babesgabetasuna. ETAren biktimei ez zitzaien aitortzarik egin 1996 arte, PPk biktimak banderatzat hartu arte.

A.M.: Badago jendea ez duena behar aitortza, edo ez duena min horretan sakonago joan nahi. Orain lasaiago hitz egin dezakegu gaiaz. Baina gobernuak, zenbait estamentuk eta talde politikok badute interesa gatazkak iraun dezan, min horretan sakontzeko, bigarren biktimizazio bat egiteko. Ez du justifikaziorik.

Ane, Egiari Zor elkartean ari zara lanean. Salatu izan duzu biktima izaera ez zaizuela aitortzen askori. Beste biktimen pareko aitortza eskatzen duzue.

A.M.: Inork ez du bere erantzukizuna onartu.

R.R.: Eusko Jaurlaritzak onartu du torturatuak eta GALen biktimak egon direla...

MARISOL RAMIREZ / FOKU

A.M.: Aitortza instituzionala bai, baina ez Espainiako Gobernuak, ez PSOEk ez dute aitortu zerikusia izan zutela GALen sorrerarekin. Zergatik ez dute hori onartzen? Erantzukizunak araztu behar dira, horrela bakarrik lortuko baitugu minak baretzea.

R.R.: Ohartu naiz guztiok segitu behar dugula kontatzen eta idazten. Ez ETA, ez GAL, baizik eta guztiok. Baditugu Triple A, Komando Antikapitalistak... Askotariko hilketak daude, bereziki Euskal Herrian. Eta jende horrek guztiak ez du aitortzarik jaso. Halere, egia absoluturik ez dago, bakoitzak duelako bere egia.

A.M.: Egiari Zor-en esaten dugu egia poliedrikoa dela.

Askotariko ikuspegiez ari zarete. GALen eta ETAren biktimak zarete. Elkarri begiratuta, zer sentitzen duzue?

A.M.: Elkarrekiko aitortza bat.

R.R.: Pertsona arruntak gara. Honek guztiak, bereizi beharrean, gehiago batu gaitu, eta helburu beragatik borrokatzen gara. Sufrimenduak batzen gaitu.

A.M.: Arlo humanoan egiten dugu bat, eta hortik egin nahi dugu ekarpena. Elkarbizitzan eragin nahi duenak, posizio horretatik egiten du: inork ez dezala sufritu guk sufritu duguna.

R.R.: Ez du inork merezi; bizi guztirako eragiten duen zerbait da.

A.M.: Motxila bat da.

R.R.: Bai, gaixotasunak eragin dizkigun motxila bat.

Osatze horretarako, senarra hil eta berehala hasi zinen biktimen arteko solasaldietan parte hartzen, 1995 inguruan, oraindik hori pentsaezina zela.

R.R.: Nire senarrak Langraizen (Araba) preso zeuden batzuekin bazuen harremana; beraz, ETAren biktima izan aurretik ezagutu nituen ETAkoak.

A.M.: Ez da hain kontu polarizatua, alegia.

Beste aldeko biktimekin elkartzeagatik babesgabe sentitu zara inoiz, Rosa?

R.R.: Bai, jakina. Beste biktima batzuk denetarik esan dute nitaz, beste diskurtso bat izateagatik.

Ustez parte zaren taldeak baztertu zaitu?

R.R.: Halaxe da. Gogorrena AVTrekin izan nuen. Gaixo eta puta izan ezik, denetarik deitu izan naute. Beti esan dut biktima guztiak diferenteak garela, ez dagoela bat bera ere berdina. Denok ditugu gauzak sentitzeko eta bizitzeko modu diferenteak.

Kanpotik ikusita, pentsa daiteke alde bateko eta besteko biktimak bi lubakietan zaudetela, eta talde homogeneoak osatzen dituzuela.

R.R.: 2011n, Biktimen Legea atera zen. Zazpi urte egon ginen legea osatzen. Madrilen ahate itsusia sentitzen nintzen.

A.M.: Biktimen elkarte batzuek beste elkarte batzuk sortzen dituzte dirua eskuratzeko.

R.R.: Nire senarra, nik dakidanez, AVTren zerrendan dago nire oniritzirik gabe. Hamaika aldiz salatu dut.

Esan duzue sufrimenduak batzen zaituztela. Nola aldatu zitzaizun bizitza senarra hil zutenean, Rosa?

R.R.: Guztiz aldatu zitzaidan. Nik bizi proiektu bat nuen; 18 hilabete lehenago alaba bat izan genuen. Lehen urtean amets batean bezala zaude. Pentsatzen duzu atea igaroko duela. Esaten dute hori alargunen kontua dela. Bigarren urtean hasten zara onartzen zer ari zaren pasatzen, eta orduan erabaki nuen zerbait egin behar nuela. Pentsatu nuen nire hondar alea jar nezakeela. Jo eta su hasi nintzen horrekin eta nire seme-alabak zaintzen. Zortea izan dut, kuadrilla eder bat nuelako, babestu ninduena. Ez ninduten bakarrik utzi. Eta, politikoki ere, nire senarra oso ezaguna zenez, harreman horiek guztiek on egin zidaten. Horren ostean jausi nintzen. Hiru urte egon nintzen ezin inon egon, etxean itxita; ez nuen inorekin egon nahi, sekulako depresioa nuen.

A.M.: Ez gara ohartzen askotan dolua ez dugula pasatzen momentuan, geroago baizik. Nik, esaterako, 22 edo 23 urte nituenean jo nuen lurra. Momentu hartan oso galduta nengoen. Arkaitz Bellon presoa bihotzeko batez kartzelan hil zenean, Elorriora (Bizkaia) gorpua eraman zutenean, nire senitarteko zuzena izango balitz bezala bizi izan nuen, eta esan nuen: «Zer ari zait gertatzen?».

R.R.: Ba, ordura arte dena ezkutatu zenuela.

A.M.: Hori da; orain arte ez diogu gure buruari baimendu sufrimendua.

Zu, Ane, aita hil eta 17 egunera jaio zinen. Prozesua desberdina izango zen: ez zenuen ezagutu, baina etengabe egongo zen presente.

A.M.: Jaio nintzenerako aita sinbolikoki bertan zegoen, hilda egonda ere. Beti egon da presente, baina 30 urteotan rol diferentea izan du. Noski, prozesu bat da. Hasieran esaten zidaten: «Aita Josu ez dago», gero hilda zegoela, gero hil egin zutela, eta gero nork eta zergatik. Baina, nik erabat normalizatua nuen.

Sentitzen zenuen zure bizia ez zela gainontzeko haurrenaren antzekoa?

A.M.: Nik banekien aita hilda zegoela, baina ez nekien ondo zergatik. Egun batean, ikastolako lagun baten etxera joan nintzen, eta beren gurasoei ideia ona iruditu zitzaien nire aitaren gorpua Bilbora iritsi zeneko bideoa jartzea. Etxera joan, eta amari esan nion.

R.R.: Guk ere badugu bideoetan jasota aste horretan gertatu zena, ze azaroaren 22an eman zioten tiroa, baina 26ra arte ez zen hil.

Egun horietan zer zenuen buruan?

R.R.: Gauza bakarra: nire senarrarekin egon nahi nuela. «Maite zaitut» esaten ikasi nuen. Esaten nion sentitzen nuela lehenago ez esan izana.

Ane, Rosak dio egun horietan ikasi zuela «maite zaitut» esaten. Maitatu al daiteke inoiz fisikoki egon ez den aita bat?

A.M.: Ahal da, baina oso zaila da, eta psikologoarekin hasi nintzenean galdetzen nion: «Zer sentitu behar dut nire bizitzan presente egon ez den norbaitengatik?». Figura hori maite duzu, hala transmititu dizutelako, baina harreman erreala falta da, eta niri kostatu egiten zitzaidan ariketa hori egitea. Agian bizirik balego ez genukeen harreman ona izango.

Aske sentitu zarete emozio horiei buruz hitz egiteko?

A.M.: Ez. Ni Josuren alaba izan naiz, eta ez didate utzi honetaz guztiaz ahazten eta nire bizitza propioa egiten. Ez dut espazio hori eduki. Aldiz, azaroaren 20a jai egun gisa oroitzen dut. Elkartzen ginen lagunartean, aitaren monolitoaren inguruan, bazkaltzera joaten ginen...

Ez al da nekeza urtero ekitaldietara joatea?

R.R.: Nire senarraren omenaldiak soilik lehen urtean eta hogeigarren urteurrenean egin dira. Lehen urteetan guk egiten genuen meza, eta hilerrira joaten ginen, baina egun batean zerraldo erori nintzen hilerrian. Orduan erabaki nuen mugara iritsi nintzela.

A.M.: Nik onartu behar izan dut ez dudala beste tokirik. Inork ez dit galdetu ekitaldietan edo elkarrizketetan parte hartu nahi dudan. Momentu batean bai, sortzen zidan halako arrangura, baina ohartu naiz estatuen terrorismoaren biktimek ez dugula beste erremediorik. Gutxi gara, hitz egiteko prest dagoen jende gutxi dago. Jakina, batzuetan pentsatu izan dut: «Paso egin nahi dut, eta nire bizitza egin».

Omenaldiak, hilerria... Absentziak leku handia du zuen bizitzetan.

A.M.: Absentziarekin hazi naiz, eta horrekin bizitzen ikasi dut. Askotan galdetzen diot neure buruari nola izango litzatekeen aita bat edukitzea.

R.R.: Nik argazkietan begiratzen dut, eta esaten dut: «Kabroia. Zu beti gazte, eta ni, gero eta zaharrago». Argazki horrekin hitz egiten dut. Esaten dute alargun guztiak apur bat eroak gaudela, eta izan daiteke, baina mina arintzen dit.

Bada estrategia bat, ezta?

R.R.: Bai.

Nola egiten diozue aurre min horri guztiari?

A.M.: Ikasi egiten duzu.

R.R.: Horrekin bizi zara. Mina, joan den pertsona hori… beti daude hor.

A.M.: Badaude oraindik irekita dauden zauriak, eta badirudi batzuetan alkohola botatzen dizutela, gainera. Baina egia da ikasten duzula horrekin bizitzen, eta zure parte egiten duzu.

Parte izateaz ari zaretela,beti izan zarete Josebaren alarguna eta Josuren alaba. Nola kudeatzen da hori? BERRIAk ere horregatik batu zaituzte...

A.M.: Niri horregatik gustatzen zait esatea Elenaren alaba ere banaizela. Baten batek har dezake gaizki, esaten dudalako gehiago naizela Elenaren alaba Josurena baino. Hori horrela da.

R.R.: Ni gogoratzen naiz; hasieran esaten zutenean ez dakit noren alarguna nintzela, esaten nuela ezetz, emaztea nintzela. Azkenean ohitzen zara, baina...

Sentitzen duzue indarkeria bizi izan duzuela zuen larruan? Ala zuzenekoa ez den biktimatzat duzue zuen burua?

A.M.: Bizi osoan izan dut gatazka gertu, ez soilik nire aitagatik. Haurtxoa nintzenetik espetxera joaten nintzen aitaren kideak bisitatzera. Marseillara (Frantzia) joaten nintzen han zegoelako konfinatuta lagun bat; Parisera joaten nintzen... Gatazkaren parte naiz, gatazka bizi izan dut nire larruan, eta, egun, ondorioak ere jasaten ditut, ezin naizelako nire bikotekidea bisitatzera joan.

Lehenago aipatu duzue kalte psikologikoak jasan dituzuela.

R.R.: Medikazioarekin daramat 22 urte.

A.M.: Parisera bisitan joaten nintzenean, gaueko trena hartzen genuen. Automatikoa zen Orfidala hartzea lotarako. Ongi deskantsatuta egon behar nuen. Trenean sekulako tentsioa egoten zen, eta kasik hobe zen pilula hartu eta lo egitea.

R.R.: Semea hitz egin gabe gelditu zen; autoan zegoen Josebari tiroa eman ziotenean. Berea pasatu zenean, 2000. urtean erori nintzen.

«Erori zinen». Esaldi hori asko erabiltzen da preso hartutakoekin edo hildakoekin...

R.R.: Ba bai... Eroriko totala izan zen. Bi hilabetetan 50 kilora heldu nintzen. Eta horrela pasatu nituen hiru urte.

Norbaitek eman dizue babes psikologikoa?

R.R.: Neuk bilatu dut.

A.M.: Nik ere bai. Badago sare bat psikologoena orain, baina urte askotan ez diogu geure buruari baimena eman hau guztia kanpora ateratzeko. Horrek ondorio batzuk ditu: hainbeste min eta sufrimendurekin bizitzearenak.

Eta kalte ekonomikoak?

A.M.: Guk eduki genuen kalte-ordaina, baina gero, esaten dutenez ETArekin zerikusia duela aitak, ba... Beti atzera botatzen dituzte diru laguntzak.

R.R.: Nik ez dut aparteko diru laguntzarik izan. Jaso genuen diru kopuru bat biktimen legea egin zenean. Alargun eta umezurtzen pentsioa ere jaso dugu.

Emakume gisa gutxietsita sentitu zarete inoiz? Iruditeriari erreparatuta, behintzat, andreak zarete gatazkaren ondorioak jasan dituzten gehien-gehienak.

A.M.: Infantilizatuta sentitu naiz. Nire aita gora, nire aita behera...Tira, 30 urte ditut, eta iritzi propioa daukat.

R.R.: Niri, behin, AVTko batek esan zidan: «Zuek, alargunak, ederki bizitzea tokatzen zaizue. Anaiok pasatzen dugu okerren». Diruagatik esaten zuen.

A.M.: Istorio honen guztiaren alde emozionala gara. Guk sufritu dugu hau, baina baita aurrera ateratzeko lanean aritu ere.

R.R.: Euskal Herrian elkartzen garen guztiak andreak gara.

Non hartzen duzue babesa?

A.M.: Amarekin. Berarekin husten naiz, eta pentsatzen dudan guztia esan dezaket.

R.R.: Nire seme-alabekin. Esaten zidaten indarra nuela, baina bai zera. Haiengatik egin behar nuen.

Egin dituzue biktimen arteko topaketak, bake konferentzietan izan zarete. Sentitu duzue aitortza zuen lan politikoagatik?

A.M.: Ez da hainbeste aitortzen. Niri batzuetan gertatzen zait. Egiten ari naizen lan politikoagatik norbait etortzen bada zoriontzera, esan izan didate: «Zure aitaren antza duzu». Eta nik: «Ados, baina hau ni ari naiz egiten, ez nire aita». Aitortza horrek niretzat beharko luke, baina beti dago azpimarra hori.

R.R.: Nik uste dut ekarpena egin dugula, eta, hain justu, horregatik segitu dut lanean.

Inoiz sentitu zarete erabilita biktima gisa?

R.R.: Pertsonalki, ez, baina biktimak erabiltzen dira.

A.M.: Bai, eta oraindik ere bai.

Datorren urtean hamar urte beteko dira ETAk borroka armatua utzi zuenetik.

A.M.: Hari solte asko dago oraindik, baina egungo espetxe politika amaitu behar da. Presoak hurbildu behar dira, larri gaixo direnak eta adinekoak kaleratu, presoen egoera malgutu... Ezinbestekoa da alde horrek ikustea urratsak egiten ari direla.

R.R.: Gustatzen zait zuk esatea nik pentsatzen dudana,aldarrikapen horiekin bat egiten dut. Beti eskatu izan dut presoak gerturatzea eta gaixoak askatzea.

Bi ordu daramagu gaiaz hitz egiten. Zauriak ireki dira berriro?

A.M.: Nik pisua kentzen dut.

R.R.: Nik egiten dut uste dudalako egin behar dudala, ekarpen bat egiten ari naizela.

A.M.: Bai, ekarpen bat da.


Ane Muguruza

Summary: Ane Muguruza.

Josu Muguruza zuen aita, Herri Batasunako Espainiako Kongresuko diputatua. Baina ez zuen ezagutu, bera jaio baino hamazazpi egun lehenago hil baitzuten, 1989ko azaroaren 20an. Jaio aurretik, beraz, determinatuta zegoen, baina, etiketa hori izanda ere, egin du bere bidea. Ane Muguruza nor den galdetuta, zera dio, irribarrez eta ilusioz: «Ane bere lana asko gustatzen zaion neska bat da. Haur txikiekin egiten dut lan, eta pila bat disfrutatzen dut. Bizitzarekin gozatzen duen neska bat naiz, eta maite nauen jendearekin inguratzea gustatzen zait. Emakume feminista bat naiz, eta Euskal Herriaren askatasuna nahi duen eta horren alde borrokatzen den emakume bat naiz, eta oraintxe bertan gai naiz dena emateko nire bizitzagatik eta nire bizitza proiektuengatik».


Rosa Rodero

Summary: Rosa Rodero.

«Joseba Goikoetxearen alarguna izateaz harro nago», dio Rosa Roderok. ETAk bere senarrari tiroa bota zion 1993ko azaroaren 22an, eta lau egun geroago hil zen. Ordutik, hamaika aldiz parte hartu du euskal gatazkaren biktimen topaketetan, baina egin du bidea hortik harago ere. Hunkitu egiten da Rosa Rodero nor den galdetuta: «Rosa da andre bat bakardadea asko sentitzen duena, baina beste batzuekin konpentsatzen duena: ilobak, seme-alabak... Egia esan, etxean babes handia izan dut, eta horrek laguntzen dit aurrera ateratzen. Batez ere nire ilobek, ikustea bere aitarekin euskaraz ari direla... Garaian hain ezinezkoa iruditzen zitzaidan... Eta horregatik betetzen nau. Pentsatzen dut: 'Zerbait egin dugu'».


Summary: Mendigorriko gurasoek helegitea jarri dute Nafarroako Gobernuaren aurka. Haien seme-alabek euskaraz ikasteko duten eskubidea bermatu nahi dute

Mendigorriko haurren gurasoek (Nafarroa) eta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak helegitea aurkeztu dute Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian, Nafarroako Gobernuaren erabakiaren aurka. Haien seme-alabek D ereduan herrian bertan ikasteko duten eskubidea bermatu nahi izan dute horrela. Lehenago ere Hezkuntza Departamentuan aurkeztu zuten helegitea, baina erantzuna ezezkoa izan da.

Hezkuntza Departamentuak dioenez, Mendigorriko zentroari ez dagokio D eredurik, baina gurasoak eta Behatokia ez daude irizpide horrekin ados, eta argudiatzen dute dekretuan ezarritako mapak ezin duela oztopo izan Foru Legean ezarritakoa betetzeko; hau da, eskaria egonez gero, eremu mistoan euskarazko lerroak zabaldu behar direla.

Bide judizialera jotzeak gastu ekonomikoak ekarriko dituela-eta, kanpaina abiarazi dute Mendigorriko gurasoek herritarren laguntza lortzeko.


Summary: Mendillorriko «zirku mediatikoa» gaitzetsi dute hainbat gizarte elkartek eta gaztek. Auzoan agerrladia atzeman zenetik komunikabideek egindako jazarpena salatu dute.

Mendillorri jomugan dago egunotan, auzoan izandako agerraldiaren ondorioz. Ehundik gora positibo atzeman dituzte Iruñeko auzo horretan, eta PCR proba masiboak egiten ari dira osasun langileak. Kutsatzeen pisua, baina, auzoko gazteen gain erori da, Alde Zaharreko gaueko aisialdiarekin lotu baitute agerraldia, eta 17 eta 28 urte bitarteko gazte guztiei proba egiteko dei egin diete. Halaber, gazteek eta auzoko hainbat elkartek komunikabideen partetik pairatu behar izan duten «zirku mediatikoa» salatu dute.

Atzo arratsaldean, probak egiteko txanda zuten 500 gazte inguruk auzoko institutuan, eta hainbat gaztek deialdia egin zieten auzotarrei berekin batera hara hurbiltzeko, beren pribatutasuna babeste aldera. Deialdirako hainbat kartel zabaldu zituzten Auzoaren kriminalizazioari ez, ez gara zuen zirku mediatikoa lelopean. Izan ere, komunikabideek argazkiak atera ahal izateko deialdia zegoen arratsaldean. Auzotarren ezinegonaren ondorioz, ordea, bertan behera utzi zuen deialdia Nafarroako Gobernuak.

Goizean, agerraldia egin dute gazteek eta hainbat elkartek, eta gazteek "arduraz" jokatu dutela nabarmendu dute: aztarnen ikerketan lagundu dutela eta probak egiteko prest agertu direla adierazi dute.

Geroa Bairen gaitzespena

Geroa Bai ere gaitzetsi egin du auzoan jasaten ari diren «jazarpen kanpaina», bereziki gazteak. Alderdia kezkaturik azaldu da egunotan geratzen ari diren kutsatzeekin, eta arduraz jokatzea galdegin die herritarrei. Halere, azaldu du gazteei ere arduraz jokatzea dagokiela baina Mendillorrin jasaten ari diren tratua «neurrigabea» dela. Era berean, auzoko gazteek izan duten jarrera goraipatu du alderdiak, eta gazteek auzoaren alde egiten duten lan «irmoa» nabarmendu du.


Kasuek gora egin dute Hegoaldean

Summary: Kasuek gora egin dute Hegoaldean. Azken orduetan 229 positibo atzeman dituzte, horietatik 93 Nafarroan.

COVID-19aren proban positibo eman dute 229 herritarrek Hegoaldean, atzo baino 23 gehiagok. Positibo gehienak Nafarroan detektatu dituzte, eta igoera nabarmena izan da herrialde horretan: atzo 66 kasu atzeman zituzten; gaur, berriz, 93. Bizkaian 86 kasu detektatu dituzte, eta Gipuzkoan, 35. Halaber, gora egin dute kasuek Araban: sei kasu atzeman zituzten atzo, eta 13 izan dira gaur. Gainera, hiru herrialdeetatik kanpoko beste bi kasu zenbatu dituzte.

Bilboko kasuek gora egin ostean, Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo jakinarazi zuen agerraldi bat detektatu zutela hiriko taberna batean. Azken hiru egunetan, 72 positibo atzeman dituzte hirian, eta gaur beste 23 gehitu behar zaizkio. Ermuan ere beste hemeretzi kasu detektatu dituzte, eta dagoeneko 153 dira larunbatetik herrian atzemandako kasuak. Sailburuak adierazi zuen Ermuko positibo ugarik lotura zutela inguruko beste herrietako agerraldiekin.

Gipuzkoan, hainbat herritan izandako agerraldiak kontrolpean daude oraintxe; besteak beste, Bergaran, Tolosan eta Zarautzen atzemandakoak. Halere, herri horietan gaueko aisialdia mugatua dago oraindik ere. Eibarren, aldiz, badirudi agerraldia ez dela erabat baretu, azken orduetan hamazazpi kasu detektatu baitituzte.

Halaber, Mendillorrin (Nafarroa) dago oraintxe agerraldirik indartsuena: orain arte, egun hauetan agerraldiarekin lotura duten 147 kasu detektatu dira. Auzoko gazte guztiak proba egitera deitu zituen Nafarroako Gobernuak, eta gaur 500 gaztek hartu dute txanda PCR proba egiteko. Nafarroako Osasun Sailak ez du argitu azken orduetan detektatu diren positiboetatik zenbatek duten lotura Mendillorriko agerraldiarekin.

Oinarrizko erreprodukzio zenbakia ere (R0) jakinarazi du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Birusa duenak zenbat pertsona kutsa ditzakeen adierazten du tasa horrek. Asteburuan, bi puntutik gorakoa zen tasa: 2,27 larunbatean. Azken egunetan, aldiz, jaitsi egin da, eta gaur 1,49 da. Bestalde, lau herritar ospitaleratu dituzte azken orduetan gaitza dela eta, eta beste hiru ZIUan daude.


Summary: 122 urteko espetxe zigorra ezarri diote Marixol Iparragirreri. Epaileak Luciano Cortizo Espainiako Armadako komandantea hiltzeko «agindua ematea» leporatu dio, eta horretarako beharrezko «lehergailuen horniduraz» arduratzea.

Marixol Iparragirre (Eskoriatza, Gipuzkoa, 1961) 122 urteko espetxe zigorrera kondenatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak, fiskaltzaren eskaerari men eginez. Iparragirreren aurka Espainiako Estatuan eginiko lehen epaiketan, ebazpenean epaileak leporatu dio ETAren komando bati «agindua ematea» Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzeko, eta horretarako «lehergailuz hornitzea». Iparragirrek, epaiketan, ukatu egin zuen hilketan parte hartu izana, eta, era berean, salatu zuen EPPKren ordezkaria izategatik abiatu dituztela bere aurkako prozesuak. Ibon Etxezarreta eta Agustin Almaraz euskal presoek lekuko gisa deklaratu zuten, eta azaldu ez zutela harremanik izan Iparragarrirekin.

Cortizo komandantea 1995eko abenduaren 22an bonba-autoz egindako atentatu batean hil zuen ETAk, Leonen (Espainia). Hori dela eta, Iparragirreri 122 urteko kartzela zigorra jartzeko eskatu zuen fiskaltzak: 30 urte hilketa delituagatik, beste 80 urte hilketa saiakera delitua leporatuta —erasoan izandako lau zauritu larri bakoitzeko, 20 urte—, eta hamabi urte lehergailuak edukitzea egotzita.

Euskal presoa Frantzian izan zuten preso 2004tik iazko irailera arte, ETAko kidetzat jota. Zigorra beteta, Espainiaratu egin zuten, eta, kondenarik ez izan arren, Brievako kartzelan pasatu ditu azken hamar hilabeteak, bakartze moduluan. Haren aurka hamabi kausa dauzkate irekita, eta gaurkoa lehen epaiketaren sententzia izan da. Datozen bi epaiketen datak zehaztuta daude: urrian eta datorren urteko urtarrilean izango dira.

ETAren desegitearen ahotsa

EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren ahotsetako bat izan da Iparragirre azken urteetan, eta, Frantzian preso zela, besteak beste Parisko diputatu eta senatarien bisitak jaso zituen. ETAk bere desegitearen berri eman zueneko adierazpenari ahotsa jarri zion Iparragirrek, Josu Urrutikoetxearekin batera, 2018ko maiatzean.

Debagoienean (Gpuzkoa) sortu den babes plataformak Iparragirre aske uzteko eskatu izan du, «ezinbesteko ekarpena egin duelako Euskal Herria bake bidean jartzeko». Iruditzen zaie «ziklo berri honetan» epaiketak «sobran» daudela.

1981ean Ipar Euskal Herrira joan zen, eta Kanboko (Lapurdi) lizeoan irakasle aritu zen. 1984an joan zen sasira, GALek Santi Brouard medikua eta ezker abertzaleko kidea hil ondoren. 2004ko urrian Saliesen (Okzitania) atxilotu zuten arte, 23 urte sasian pasatu ostean. Mikel Albisu bikotekidearekin batera kartzelatu zuten.


Summary: Novaltiako langileek urtebete egin dute greban. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako botika banatzaile nagusia da. Manifestazioa egin dute Bilbon. Salatu dute kontratu berrietan «gutxieneko soldatatik gertu dauden nominak» jasotzen dituztela langileek.

Novaltiako langileek manifestazioa egin dute ostiral honetan Bilbon, greba mugagabea hasi zenetik urtebete bete den honetan —hil honen hasieran langileekin izan zen BERRIA—. 2019ko uztailaren 22an hasi zituzten mobilizazioak, eta, denbora horretan guztian, 22 langilek parte hartu dute, produkziokoek bereziki; lantaldearen erdia inguru. Enpresak Zamudion (Bizkaia) eta Gasteizen ditu biltegiak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako botika banatzaile nagusia da. 2019aren hasieran, enpresa hitzarmena berritzeko negoziazioak etetea erabaki zuen zuzendaritzak, eta Espainiako hitzarmena aplikatzea erabaki zuen, langileen ordezkariek salatu dutenez.

Grebaren helburuak hauek dira: enpresako hitzarmena berreskuratzea, azpikontratazioa mugatzea, behin-behineko kontratuen baldintzak hobetzea, soldatak hobetzea, eta eskala bikoitza kentzea kontratazioetan —salatu dute kontratu berriek gutxieneko soldatatik gertu dauden nominak jasotzen dituztela—.

«Farmazien erantzukizuna»

ELAk deitutako manifestazioa 11:30ean hasi da: Bilboko Kale Nagusia zeharkatu du, eta Arriaga plazan amaitu da. Langileek salatu dute protesta abiatu zutenetik enpresak ez duela negoziatu nahi izan, eta greba eskubidea urratu du egin duela, mobilizazioan parte hartzen ari diren langileak ABLE aldi baterako laneko enpresetako beharginekin-eta ordezkatu baititu; horixe egin du ostiral honetako manifestazioan ere, sindikatuaren arabera.

ELAk Lan Ikuskaritzaren jarrera kritikatu du, greba hasi zenetik «jarrera geldoa eta pasiboa» izan duelako eta eskubideen urraketak ez dituelako zigortu. Eta farmazien «erantzukizuna» azpimarratu du, «Novaltiako akziodunak direlako».


Iturrieta mendietako kare haitzak

Summary: Iturrieta mendietako kare haitzak. Entziako mendigunearen eta Gasteizko mendien artean, Iturrietako mendigunea dago. Gainaldeko tapizak agerian uzten ditu dolomiak eta kareharri geruzatuak.

Kare haitza da Euskal herriko mendietako hezurdura nabarmena. Mendigune gehienak oso-osorik bloke karstiko baten gainean ezartzen dira; edo zati batean, bederen. Berezko gogortasuna dela eta, gandor eta ertz biziak zut egoten dira kare harrizkoan. Nafarroako Larra eta Gorbeialdeko Itzina paisaia malkartsua ziztuan etortzen da ibiltarion gogora, tokiotako kare haitzak hartzen dituen itxura geometrikoak eta magalean barreiaturik dauden haustura guneak ikusgarriak baitira. Eremu karstikoan barrena osteratxo bat besterik ez da eman behar zulo ilunak, troke obalak, harri xabalak, leize eta osin sakonak gozatzeko.

Haitzaren jatorriari erreparatuta, ezaguna da kareharria sedimentazio harri bat dela eta haren osaeran kaltzio bikarbonatoa dagoela. Harkaitza erraz disolbatzen da euri urarekin bat egitean, eta zerutik isurtzen denak kimikoki higatu egiten du harriaren muina, modelatze prozesu geldo bati hasiera ematen zaiola. Beharrean hasita, hortaz, arrakaletatik, haustura gunetik eta isur-hobitik abian joaten da ura, zoli eta azkar, lurpeko harpearen bihotza umeltzeko xedez. Korrosio kimiko horri karstifikazioa deritzo. Astiro-astiro doan prozesu bat da, zeinak denbora behar baitu emaitzak ikusarazteko. Zorionez, denboraren poderioz, miraria suertatzen da, eta azalerako moldatze karstikoa gertatzen da. Iturrieta mendiak Arabako hego-ekialdeko bazterrean, Iturrietako mendiak airoso altxatzen dira. Entzia mendigune entzutetsuaren kontserbazio bereziko eremuari segida ematen diote. Edota alderantziz. Entziakoak egitura sinklinala bete-betean hartzen duelarik, agerian uzten du kareharri pakete trinkoak mugatutako goi ordokia, zeinak sakonune itxiak baititu. Entziako gunea, beraz, karstifikazioa gertatzeko ezin hobea da. Eta haren ondoan, haatik, antzerako paisaia bat marrazten da: Iturrietako errainuaren mosaikoa. Morfologia karstikoa ez dago hain garaturik han, kalkarenitak, dolomiak eta kareharri geruzatuak basoak berak leuntzen dituelako. Ibilbidean barrena, oinezkoa ohartuko da Iturrietako lurzorua belarrez eta orbelez jantzita dagoela; izan ere, adin nagusiko pagadia harkaitzari estu-estu lotuta agertzen da, eta gandorrera iritsi arte nekez ikusiko da berezko modelatze karstikoa. Sustraiak dardaraka edota hasperenka entzungo ditu, akaso, belarri oneko bidaztiak. Baina han ez da basoaren bihotzaren taupadak geldiarazten dituen lurrikararik izango. Ari duena ur isuria da. Izan ere, lurzoru trinko, gogor baina hauskorraren azpian drainatze sare zabala harilkatzen da, betiere argiaren ezkutuan.

Iturrietako talaiak ezin hobeak dira Lautadako eskualdeaz gozatzeko. JOSEAN GIL-GARCIA

Soilgaña eta Santa Elena tontorren hegoaldeko sakan batean, Cazadero izena hartzen duen parajetik urrun ez, Kalezuloen otsazuloa deskubritu berri dute etnologoek. Nonbait, parajeotan otsoak uluka zebiltzan garaian, karstak modelatutako haizpitarte batera joaten ziren auzokoak animalia basatiok uxatzeko. Baina horiek beste garai batzuk ziren. Santa Elena eta Soilgaña Iturrietako mendien hegalak ezagutzeko asmoz, abian jarriko da ibiltaria Erroetan, Arabako herririk altuena den toki pribilegiatuan. Herriko plazan sartu gabe, ezkerrera egin, eta, postetxearen paretik igarota, ezkerreko bidea hartuko du ibiltariak 14 zenbakidun etxea atzean utzi bezain pronto. Hala, nekazari bideari oratuta, atzean geratuko da Erroetako baserri multzoa. Aurrerago, ezkerretik segituta, pabiloi bat altxatzen den tokirantz bideratuko ditu pausoak. Eraikinaren ondo-ondotik igaro eta bide nagusiari men eginda, burdinazko igarobide bat zeharkatu du bidean. Horren ostean, eskuinetik jarraitu eta goratasuna hartuko du, Lazetako hezegunera iristeko asmoz. Ur putzuak ikusiko ditu ezkerraldean, sakonune xumean. Garaiaren arabera, gainera, batrazioen animazio korala etengabe entzungo da. Ur biltegi txiki baten ondotik igaro eta metro gutxira, ezkerrean lagako du Igoroingo haitzarte sonatura jaisten den bide zabala. Beraz, eskuinera joko du bidebanatze horretan, eta, Luzkandoko mendate aldera metro batzuk egingo ditu. Une batez bide nagusia utzi beharko du, noiz eta Marabiletako antenatik datorren hari elektrikoa hurbil denean. Orduan, haren azpitik igaro eta maldan gora egingo du lapiaz buztintsua zapalduta. Iparrera urratsak egiten lagunduko duen bidetik jarraituko du oinezkoak. Basoaren atarian dagoen hesi batera helduko da berehala. Metalezko bi zutoinen artetik igarota, pagadian sartu, eta, xenda lagun, Lautada aldera begira jarriko duen behatoki batera iritsiko da. Luzkandoko mendatetik datorren xendarekin bat egingo du han. Eskuinera joko du bidebanatzean, eta, amildegiaren paretik doan xendari ekinda, Santa Elena tontorrera iritsiko da. Postontziaz gainera, leku berean aspaldi existitu zen baselizaren omenezko gurutze txiki bat ikusiko du. Tontorretik metro gutxira, talaia eder bat dago Lautadako ekialdeko bazterrez gozatzeko.

Pago bikainak agertuko dira Santa Elenara bidean. JOSEAN GIL-GARCIA

Ertza galdu gabe, sigi-saga jarraituko du ibiltariak, edertasun handiko parajeak deskubritzearen karietara. Pagadia zeharkatuta, belarrezko tapizak maskaratua duen Soilgañaren pandero karstikora iritsiko da agudo. Basoan berriz sartu, eta, Erroetara zuzen doan bide balizatuari muzin eginda, basoan barrena segituko du. Hala, Adaleku magaleko San Joan trikuharriaren parean atsedena hartuko du. Beherago, mendatea eta mugarri ezaguna ikusiko ditu. Erlaitz karstikoari bizkarra emateko abagunea delarik, eskuinera egin, eta, Erroetara eramango duen bideari begia kendu gabe, eliza ondoko plazatxoan amaiera emango dio Iturrietako ibilbideari.


Summary: Sindikatuek ohartarazi dute udazkenean negoziazioak zaildu daitezkeela. Gipuzkoako metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioek uda ostean jarraituko dute. Besteak beste, soldata igoerak zehazteko, lanaldiak murrizteko eta ABLEen erabilera mugatzeko eskatu dute sindikatuek.

Gipuzkoako metalgintzako sindikatuek Adegiri eskatu diote aurreko astean aurkeztutako lan hitzarmen proposamenaren alderdi batzuk zehazteko eta garatzeko, eta patronala prest agertu da datorren bileran hori egiteko. Irailaren 4an izango da hori. Ostiral honetan hirugarren bilera egin dute.

Komunikabideetara bidalitako ohar batean, ELAk Adegiri eskatu dio «prekaritaterik gabeko metal baterantz» urratsak egiteko. Eta deitoratu du hurrengo bilera irailaren 4ra arte atzeratu izana, «beste sindikatu batzuen arazoengatik».

UGTk, berriz, ohartarazi du udazkenera begirako aurreikuspen negatiboek negoziazioak zail ditzaketela, eta nabarmendu du arlo batzuetan aurrerapenik ez badago elkarrizketak «blokeatu» daitezkeela, eta sindikatuen eta patronalaren arteko harremanek amai dezaketela «dagoeneko ezaguna eta desiragarri ez den egoera batean». Patronalari eskatu dio «pentsamoldea aldatzeko» eta soldatak handitzearen eta lan baldintzak hobetzearen alde egiteko.

LABek salatu du Adegik ez du ezer berririk eraman bilerara eta negoziazioko edukiak «inposatu» nahi dituela. «Oso larria eta arduragabea iruditzen zaigu Adegik esatea zeri buruz hitz egin daitekeen eta zeri buruz ez». Jarreraz aldatzen ez badu akordioa «ezinezkoa» izango dela azpimarratu du.

Desadostasunak

Aurrekoan mahaigaineratutako eskaintzan, Adegi prest gertu zen soldatak %8,8 igotzeko hitzarmena indarrean dagoen urteetarako, 2012tik 2019ra arteko KPIaren igoera ezarriz. Baina ez zuen aipatu urte bakoitzean ehuneko zenbat gehituko liokeen horri. Sindikatuen uztez, ezinbestekoa da hori egitea, langileen erosteko ahalmena bermatzeko.

Adegiren eta sindikatuen arteko «sintoniarik eza» nabarmena da beste gai batzuetan ere; lanaldian, esaterako. Egungoa murrizteko eskatu dute sindikatuek, eta modu mailakatuan 35 ordukora jotzeko. Salatu dute, baina, «duela hamar urteko lanaldi berari» eutsi nahi diola patronalak. Egoera horren aurrean, gogorarazi dute «funtsezkoa» dela eskaera hori, enpresa barruko eta kanpoko bizitza bateragarria egiteko —zaintzakoak, besteak beste—, «herrialde aurreratuenetan» egiten duten bezala.

Horrekin batera, kritikatu dute langileen babes estalduraren arloan ere ez dela aurrerapenik egon. Gogorarazi dute sektoreko enpresa handi gehienetan osatzen dituztela aldi baterako ezintasunak, eta, beraz, ez badira hitzarmenean sartzen, «babesgabe eta desabantailan» utziko lituzketela enpresa txikietako langileak, «zeinak gehiengo zabala diren Gipuzkoan».

Kontratazioaren alorrean, sindikatuek eskatu dute enpresek zuzenean hartzea langileak eta ABLE aldi baterako lan enpresen erabilera mugatzea. Horrekin loturik, uste dute beharrezkoa dela enpresek konpromisoa hartzea egiturazko orduak aldi baterako eskulanarekin ordezkatu ez daitezen, eta kontratu horiek erregularizatzea galdegin dute.

Genero berdintasunarekin loturiko neurriak ere galdegin dituzte; besteak beste, berdintasun planak ugaritzeko, metalgintzaren sektorean emakumeek jasaten duten «diskriminazioa» ezabatze aldera.

Aurreneko bileretan bezala, sindikatu batzuek azpimarratu dute langile guztien subrogazio eskubidea bermatzea ezinbestekoa dela. Iaz Bizkaian adostutako metalaren hitzarmeneko harremanetan ere defendatu zuten hori; azkenean, adostu zuten hori hala izatea kontratu publikoetan eta mantentze lanetakoetarako bakarrik eta sei hilabeteko antzinatasuna duten beharginentzat —ELAk ez zuen ituna babestu—.

Ados dauden puntuak

Ez dirudi arazo handirik izango dutenik, bestalde, azken urteetan negoziatu eta hitzarmen batzuetan jasotako beste puntu batzuekin: adibidez, ultraaktibitate mugagabea onartzea. Horretarako prest dago Adegi. Horrek ekarriko luke adostutako lan hitzarmenak indarrean jarraitzea beste lan itun batek ordezkatu arte.p>

2012ko lan erreformak urtebetera mugatu zuen ultraaktibitatea, eta Espainiako Gobernuak egin asmo dituen aldaketen artean lehentasuna izango luke hori indargabetzeak. Hortaz, Madrilen erabakiari aurrea hartuko lioke Gipuzkoako metalak, azkenean puntu hori itunean sartuko balu. Adegik mahai gainean jarritako beste proposamen bat ere aurrez adostutako beste akordio baten transposizioa izango litzateke. Patronalak eskaini du Gipuzkoako metalaren hitzarmenari lehentasuna ematea Espainiakoaren aldean. Hain justu, puntu hori sektore guztietako lan itunetan sartzea adostu zuten lau sindikatu nagusiek eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako patronalek —Confebasken sinadurarekin— lanbide arteko akordioa egin zutenean, 2017ko urtarrilean.

Horrekin batera, Adegik proposatu du klausula berri bat sartzea, hitzarmenean edozein aldaketa egiten bada alde guztiak ados jarrita egin dadin.


Garinok ez du Baskonian jarraituko

Summary: Garinok ez du Baskonian jarraituko. Patricio Garinori amaitu egin zaio Baskoniarekin lotzen zuen kontratua. Gasteizko taldean hiru denboraldi osatu eta gero, Zalgiris Kaunasen jokatuko du datorren sasoian.

Patricio Garinok ez du Baskonian jokatuko aurrerantzean. Buesa Arenan hiru denboraldi egin ondoren, ibilbidea eten, eta beste bide bat hartzea erabaki dute bai talde gasteiztarrak, bai jokalariak berak. Zalgiris Kaunas taldean arituko da datorren denboralditik aurrera.

Garrantzi handiko jokalaria izan da Garino Baskoniarekin jokatu dituen 115 partidetan. Ez du zorterik izan 2019-2020ko denboraldian. Udan, Argentinako saskibaloi selekzioarekin munduko txapeldunorde izan ondoren iritsi zen Arabako hiriburura, Luca Vildozarekin batera. Denboraldi hasieran, San Petersburgoko Zeniten aurkako partidan, eskuin belauneko lotailuak hautsi zituen, eta denboraldi guztia galdu zuen.

Jokalari garrantzitsuak joan badira ere, Baskoniako presidentea den Josean Kerejeta pozik da datorren sasoirako osatutako taldearekin: "Azken hamar urteetan ilusio handien sortu didan taldea da". Halere, buruzagi lazkaotarrak oinak lurrean jarri nahi izan ditu, denboraldian zehar taldearen dinamika alda dezaketen "ezbeharrak" gerta daitezkeela nabarmenduz. Aurreko denboraldia jarri du adibide gisa: "Amaitu genuen moduan amaitu arren, aurreko sasoia desastre bat izan zen. Izan genitzakeen lesio guztiak izan genituen".


Summary: Lurra 2,6ºC eta 3,9ºC artean berotzea aurreikusten dute zientzialariek. Reviews of Geophysics aldizkarian argitaratutako ikerketa batean, klima aldaketaren etorkizuna aztertu dute. Emaitzen arabera, karbono dioxidoak eragindako aldaketak «2°C-tik gorako beroketa izango dela bermatzen du».

25 zientzialariz osatutako talde batek klima aldaketari buruzko ikerketa bat argitaratu du Reviews of Geophysics aldizkari zientifikoan. Munduko Ikerketa Klimatikoaren Programaren barruan (WCRP) egin dute lana, eta, emaitzek adierazi dutenez, atmosferako karbono dioxidoa (CO2) bikoizteak berekin ekarriko du Lurra 2,6ºC eta 3,9ºC artean berotzea.

Steven Sherwood Hego Gales Berriko Unibertsitateko klima zientzialari eta ikerketaren egile nagusietakoaren arabera, «berotze globala benetan zein txarra izango den» erakusten dute datu horiek.

1979an egin zen CO2ak bultzatutako klima aldaketaren munduko lehen ebaluazio integrala, eta hor aurreikusten zen Lurra 1,5ºC eta 4,5ºC bitartean berotzea; 2013. urtean egindako txosten batean ere emaitza bera eman zuten. Egin berri duen ikerketako datuek, ordea, berotze globalaren tartea zehaztu dute.

Ikerketa hiru ebidentziatan oinarritzen da: gaur egungo berotzeak adierazitako joerak, klima aldaketa moteldu edo bizkortu dezaketen atzerako eraginak, eta klima zaharretan oinarritutako lezioak. Sherwoodek adierazi duenez, ikerketak «ondorio sinple» bat dauka: «CO2a bikoizteak 2° C-tik gorako beroketa izango dela bermatzen du».


Dantza dakar usainak

Summary: Dantza dakar usainak. Bilbo, 1973. 2001ean argitaratu zituen lehen bi lanak: SPrako tranbia (Elkar) nobela eta Literatur ideia batzuk (Labayru) saiakera. Ordutik, beste lau eleberri eman ditu: Iturria (Susa, 2019) du azkena, oraingoz. Hainbat sari jaso ditu lanokin, eta itzuli ere egin dizkiote. Bera ere itzultzaile aritu izan da. Haur eta gazte literatura ere landu du.

Alabak, bederatzi urtekoak, ia goizero, esnatu berri, gorputzeko azazkal guztiak garbitzen ari zen bitartean, honako hau kantatzen zuen, hil zen arte:

Bizi-bizi bizi dira igelak arbelak zuritu egiten dira distira apaldu afaldu nahi baduzu, sutan erre igelak.

Amak, berrogeita hiru urtekoak, ez zuen etxea atontzeko ohitura handirik, ez zituen zoruak gehiegi garbitzen, sukaldea ere ez, leihoak, komunak. Bestela garbia zen, ez zion bere buruari asko zikintzen uzten, kremak erabiltzen zituen, perfume modu asko, xaboia. Amak ere kantatzen zuen, alabak bezala, iluntzean batez ere, baina egun osoan apur bat. Alaba hil zenetik, hau kantatzen zuen afaldu baino minutu batzuk lehenago:

Usainak zer dakar? Dantza dakar usainak... Mamuak dantzatzen dira; geu gara mamuak.

Edota hau:

Ez da berea usain hori, usain hori ez da berea, ez, ez, ez, ez, EZ!? Ez da berea usaina, ezin du izan.

Alaba hil eta lau hilera hil zen ama; orduan alde egin zuen aitak etxetik. Edo bota egin zuten beharbada... Ziurrenik bota egin zuten aita etxetik ama eta alaba hil zirenean, handik eta astebetera demagun. Baten batek pentsa dezake aitak berak itxi zuela etxea eta handik alde egin, bakarrik geratu zenean, alaba eta emaztea hil zitzaizkionean, kate lodi hori jarri zuela, atea eta leihoetako bat lotzen zituena, baina, hango jende modua ezagututa, alde egiteko aginduko zioten seguruena.

Lehenengo egunetan etxe inguruan ibili zen, atzeko hormaren ondoan egiten zuen lo, harresiko sastraketara ematen duen hormaren ondoan, kaletik edo errepidetik ikusten ez denean. Beste leku batzuk ere bilatu zituen, lo egiteko eta jateko, dorre elektriko zaharra adibidez, biltegiko sarrera, auzoen bigarren horma; betiere euren etxea izandakotik ez oso urrun.

Atzo erabaki zuen azkenean etxe ingurutik urruntzea. Estartetatik lehenengo, errepideari jarraitu zion gero, harik eta 15-16 kilometro ostean, mendira sartu zen arte. Ez zuen parajea lar ondo ezagutzen, inoiz egon zen arren. Askozaz zuhaitz gutxiago gogoratzen zituen, sabaia egiten zioten buru gainean, leku batzuetan iluntzen ari zuela ematen zuen, eguerdia bazen ere, sargoria erabat epeltzen zen adarren azpian. Gustatu egin zitzaion sentsazioa, epela, iluna, hezea. Loak hartu zuen zuhaitz artean, lepoa okertu zitzaion, gosea ia jasanezina zen esnatu zenean, aspaldi ez zeukan zorroan ezer. Eserita egin zituen ordu batzuk, ez zuen hankartean ezer sentitzen.

Nahiz eta leku egokia iruditu, handik aldendu behar zuela erabaki zuen. Minutu batzuk lehenago kolpe batzuk entzuten hasi zen ez oso urrun ere: pertsonaren batek egon behar zuen inguruan, ez ziren animalien zaratak, ez zen haizea... Kolpeak eten egiten ziren arrazoirik gabe, atzera hasten ziren, ez ziren erregularrak, beldur puntu bat sentitu zuen.

Altxatu zenean nabaritu zuen sakonen gosea, zuloa, ondoeza, hankak ere bigun, izerdia, mihia arraro. Ibiltzen hasi zen, baina logika guztien kontra, kolpeak entzuten ziren lekurantz egin zuen, urrundu beharrean. Ematen zuen zerbaitek erakartzen zuela, hara nahi zuen, kolpeetara.

Uste baino urrunago topatu zituen, ordu laurden baino gehiago behar izan zuen heltzeko. Sasi batzuen ostean ezkutatu zen, handik ikusiko zituen kolpeak, zer ziren, nor ziren, zertarako. Adar txiki batek urratua egin zion orkatilan, odol tanta batzuk piztu zitzaizkion azalaren zurian.

Gizon argal bat ikusi zuen ezkutalekutik, etxola moduko bat, pertsona baino askozaz altuagoa ere ez. Zerbait ari zen gizona konpontzen, ate inguruan, atea bera, markoa, junturak. Mailua zeukan eskuan, erreminta asko inguruan, lurrean edonola botata. Mailua dauka, mailua dauka, errepikatu zion bere buruari ezkutalekuan, sasi artean, gizonari adi-adi begira, haren mugimendu guztiei. Egurrezkoa mailua, esan zion bere buruari, heldulekua, egur sendoa, pentsatu zuen, sabeleko beharrari kasurik egin gabe.

Zorroan labana zeukan, ez zen zaila izango, etxolako gizonarengana atzetik hurbildu, zaratarik gabe, labana lepoan, hiru, lau, bost aldiz. Pentsamendu inozoa zen, bazekien, inoiz ez zen ausartuko. Tontakeriak pentsatzen dira, sabelak hitz egiten zion, sabeleko hotzak, ergelkeriak. Zain egon beharko zuen, iluntzera arte... Gizona ez zen han bizi, ez zen hura inor bizitzeko lekua; alde egingo zuen, alde egin behar zuen, baina erremintak bertan utziko zituen, biharamunerako, ez zuen lana amaitu. Erremintak bertan geratuko ziren orduan, lurrean, zeuden moduan, etxola barruan beharbada, mailua ere bai, batez ere mailua.

Ez zuen iluntzera arte itxaron behar izan, askoz lehenago alde egin zuen gizonak. Erremintak etxola barrura sartu zituen, mailua ere bai, baina ez zuen atea itxi. Atea ez zegoen giltzaz ixteko moduan, atea ez zegoen gehiegi mugitzeko moduan ere.

Beste tarte bat egin zuen sasi artean ezkutatuta, ziurtatu behar zuen gizona ez zela berehala itzuliko. Zutitu zenean, belaunak zurrun zeuzkan, baina bestela ere astiro hurbilduko zen etxolara, ondo kontuan hartu behar zuen zer zapaltzen zuen. Atea apenas ukitu gabe sartu zuen eskua barrura eta mailua hartu; bertan utzi zituen beste erreminta guztiak. Lehengo ezkutalekura itzuli zen mailua eskuan, lehen baino arinago orain, posizio berberean ezkutatu zen. Luze begiratu zion mailuari, egurrari batez ere.

Erabat gautu bezain laster, su txikia egin zuen bere ondoan. Ordurako kenduta zeukan mailuaren goiko partea, metalezkoa. Suak indarra hartu zuenean, mailuaren egurra jarri zuen gainean, baina eskutik askatu gabe. Kolorea hartu zuen egurrak eta onduta zegoela iruditu zitzaionean, sutatik kendu eta ur apur bat bota zion erredurari. Ondoren, indar handiz haginkatu zuen eta, behin egur erre zatia ahoan, pazientziaz mastekatu zuen, guztiz xehe geratu arte. Urak lagunduta irentsi zuen.

Bi-hiru zati jan zituen modu horretara, baina laugarrenean, gehiegizko konfiantza hartuta beharbada, ez zuen hainbeste mastekatu. Irentsi eta segituan, itolarria sentitu zuen, eztulka hasi zen. Segundo batzuk behar izan zituen traba egiten ziona zintzurretik ahora pasatzeko. Eskura tu egin zuen gero eta han ikusi zuen ezpal erdi errea, bera hiltzeko zorian egon zena, alaba hil zitzaion moduan, emaztea, ezpal arrunta, listuan bilduta, odolez zikin.


Summary: Murgak iragarri du Jaurlaritzak neurriak zorroztuko dituela datorren astean. Gaueko aisialdian ez ezik, bestelako aisialdi jardueretan ere izango dira murrizketak.

Irratsaio baterako eginiko elkarrizketan, Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi du "koronabirusaren bigarren olatua izan litekeena" bizitzen ari garela egunotan, eta, ondorioz, neurri murriztaileak ezarriko dituela Jaurlaritzak datorren astean.

Sailburuak aurreratu du ezen neurri horiek, gaueko aisialdian aplikatzeaz gain, jendea pila daitekeen bestelako eremuetan ere aplikatuko direla, besteak beste ezkontzetan eta beilatokietan. Gainera, Murgak erantsi du neurriok ordutegietatik haratago joango direla, eta espero du aurki hasiko dela nabaritzen maskara eramateko derrigortasuna. Edozein modutan, kezka azaldu du, senideen arteko elkartzeetan ez direlakoan ari maskarak erabiltzen.

Horrez gain, jakinarazi du Osakidetzan dispositibo bat prestatu dutela COVID-19 kasuak asko ugarituko balira ere, baina erantsi du zaila izango litzatekeela gaur-gaurkoz dispositibo hori martxan jartzea, osasun langile asko oporretan daudelako.

Azken astean nabarmen egin du gora koronabirusaz kutsatutako herritarren kopuruak. Gaur bertan beste 229 herritarrek eman dute positibo PCR proban.


Summary: Mugetako mugimenduak murrizteaz hitz egiten ari dira Frantzia, Espainia eta Katalunia. Frantziako lehen ministro Jean Castexek frantziarrei «biziki» gomendatu die Kataluniara ez joatea, hango osasun egoera hobetzen ez den bitartean.

Katalunia bakarrik aipatu du Frantziako lehen ministro Jean Castexek, baina adierazi du Frantziako Atzerri ministroa Espainiako eta Kataluniako agintariekin hitz egiten ari dela, mugetako mugimenduak ahalik eta gehien murrizteko.

Adierazpenak egin ditu Castexek gaur, Parisko Roissy-Charles-de-Gaulle aireportuan. Osasun agintariak lagunduta aritu da lehen ministroa. Aireportuetako eta portuetako mugetako osasun kontrolen inguruan mintzatu da, eta COVID-19 gaitzaren izurriaren aurka hartu diren neurriak azaldu ditu.

Amaieran, Katalunia aipatu du Castexek, bere kabuz. Herrialdeko «osasun indikatzaile txarrak» nabarmendu ditu, eta mezu argia eman du: «Biziki gomendatzen diegu Frantziako herritarrei lurralde horretara ez joatea, egoera hobetzen ez den bitartean». Gaineratu duenez, Frantziako Gobernua —Atzerri Ministerioaren bitartez— hitz egiten ari da «Espainiako eta Kataluniako agintariekin, azken horiek ziurta dezaten Espainiatik Frantziarako mugimendua ahalik eta txikiena izatea».

Castexek ez du Euskal Herria aipatu.

Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko muga ixteak «kalteak» eragin dituela ondorioztatu berri du Akitania Berria-EAE-Nafarroa euroeskualdeak. Esan dutenez, mugaz gaindiko herritarren artean, %66,9ri «biziki edo asko» eragin die mugaren itxierak, eta %89,4k adierazi dute muga itxi zenean mugaz gaindiko jardueraren bat egiteari utzi behar izan ziotela. Baina muga ireki ostean «oro har» berriro ekingo diote jarduerari, euroeskualdearen arabera, eta horrek «mugaz gaindiko jardueren sektoreetako baikortasuna» erakusten du, betiere Castexek gaur Kataluniarako emaniko aholkuak eta iragarritako neurriak Euskal Herrian ezartzen ez badira.


Summary: Durangon amaitu da Sarek antolatutako bizikleta itzuliaren bigarren etapa. Gaur egin dute itzuliaren bigarren etapa, Urduñatik Durangora. Bihar amaituko da martxa, eta Basauriko espetxetik Bilbora joango dira.

Gaur egin dute Sarek antolatu duen hirugarren bizikleta itzuliaren bigarren etapa, eta 80 lagun inguruk hartu dute parte. Gaurko ibilbidea Urduñan (Bizkaia) hasi dute, eta Durangon (Bizkaia) amaitu dute, ekitaldi bat eginez.

Gaurko etapa «euskal preso eta iheslarien etxerako prozesua gauzatzen hasteko salbuespen neurriak gainditu eta urratsak egiteko ordua dela» aldarrikatzeko erabili dute. Dinamikan egiten ari diren kilometroak «etxerako bidea ez ezik elkarbizitza eta bakerako bidea» eraikitzeko eta «euskal preso eta iheslarien auziari ere behin betiko aterabidea emateko» direla adierazi dute.

Atzo hasi zuten Izan Bidea egitasmoaren barruan antolatutako ekinaldi hori, Lekunberritik (Nafarroa) Hernanira (Gipuzkoa). Bihar egingo dute itzuliaren azkeneko etapa, Basauriko espetxetik Bilbora (Bizkaia).


Summary: Haranburu askatzea onartu du epaileak, baina fiskaltzak dei egin du. Maritxu Paulus Basurco abokatuak «kezka» agertu du, eta Bake Bideak fiskaltzaren «itsukeria eta jarrera mendekatzailea» salatu ditu. Elkarretaratzea eginen dute bihar Senperen, 30 urte aski da! lelopean.

Frederic Haranburu Xistor euskal presoak preso segituko du. Hura baldintzapean aske uzteko eskaeraren alde egin du zigorrak ezartzeko Frantziako auzitegiak, baina terrorismoaren aurkako fiskaltzak erabakiaren kontrako helegitea ezarri du berehala, eta Haranburuk kartzelan jarraituko du. Dei auzitegiak beranduenez irailaren 24an aztertu beharko du helegitea. Lannemezango (Okzitania) presondegian dago Haranburu; 30 urtetik gora daramatza preso.

Bake Bideak fiskalaren erabakia salatu du, ohar batean, «haren itsukeriaren eta jarrera mendekatzailearen ondorioz Haranburu preso geldituko baita, dei auziaren zain». Bake Bideak bihar emango du auziari buruzko azalpen zabalagoa.

Uztailaren 9an aztertu zuten Senpereko (Lapurdi) presoa baldintzapean aske uzteko eskaera. Gaur, zigorrak ezartzeko auzitegiko epaileak bat egin du defentsaren argumentuekin. 30 urte baino gehiagoko kondena beteta, Haranbururen zigorra «efektiboa» dela kontsideratu du, presondegian izan duen ibilbidea «ezin hobea» izan dela, eta ez dela egozten dizkioten delituak berriro egiteko arriskurik. Epailearen hitzetan, Haranburu askatzeak ez luke trabarik eraginen ordena publikoan, eta hainbat euskal hautetsik adierazi dioten sostengua eta Baionako prokuradorearen aldeko iritzia nabarmendu ditu. «Orain arteko helegiteetan, Haranburu askatzeak Espainian eragin lezakeen nahasmendua aipatzen zuen. Epaitegiaren ebazpenean emana da Haranburu Espainian zigortu izan balute jadanik aske legokeela», adierazi du Maritxu Paulus Basurko defentsa abokatuak.

Euskal presoaren osasun egoera ere aipatu du epaileak, COVID-19ak eragindako osasun krisi garaian aske uztea komenigarria dela erranez.

Dei auzitegiak gaurko ebazpena berretsiko balu, hemezortzi hilabetez eskumuturreko elektronikoa eraman beharko luke Haranburuk, eta zortzi urtez izango lituzke betebehar juridikoak. «Haren kondena osoki bukatzerako, 75 urte izanen lituzke», azaldu du Basurkok. Hala ere, helegitea aurkeztu du terrorismoaren aurkako fiskaltzak, eta gehienez ere bi hilabeteren buruan aurkeztu beharko dute. Defentsa abokatua «kezkatua» agertu da: «Orain arte, baldintzapean aske geratzeko eskaera guziak ukatu dituzte dei auzitegian, sistematikoki».

Bihar, Bakegileek deituta, elkarretaratzea eginen dute Senperen, 30 urte aski da! lelopean. 11:00etan hasiko da, herriko sarreretan diren bi biribilguneetan.


Summary: Istanbulgo Santa Sofia basilikan otoitza musulman bat egin dute berriz. Erdoganek dekretu bat sinatu zuen duela bi aste, eta tenplua meskita bilakatu da. Turkiako presidenteak hasi du errezoa, eta dozenaka milaka lagunek jarraitu dute.

Istanbulgo Santa Sofia tenpluan otoitza musulmana egin dute gaur, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak dekretu bidez berriz meskita bihurtu zuenetik lehenengoz. Eraikinera 500 lagun inguru sartu dira, tartean Turkiako presidentea eta gobernuaren gonbidatuak. Horiekin batera, dozenaka milaka pertsonak jarraitu dute otoitza, horretarako kanpoan moldatutako eremuetan. Anadolu agentziaren arabera, gizonentzako hiru eremu prestatu dituzte, plaza eta etorbideak barne; emakumeentzako, aldiz, bi parke txikiago egokitu dituzte. Erdoganek hasi du otoitza, Korana irakurrita.

Turkiako presidenteak orain dela bi aste sinatu zuen dekretuak kendu zion Santa Sofiari 1934tik zuen museo estatusa. Diyanet erakunde publikoak, Turkiako meskitak kudeatzeko ministerio baten baliokideak du orain tenplua kudeatzeko ardura. Santa Sofia meskita bihurtzeko hartutako erabakia Erdoganen estrategia politikoaren parte da. Jarraitzaileek duela urtebete eskatu zioten presidenteari tenplua meskita bilakatzea, baina eskari hori alde batera utzi zuen. Hala ere, arazo ekonomikoengatik eta gobernuaren kudeaketarengatik, Erdoganen ospea jaitsi egin dela diote inkestek, eta horregatik erabaki zuen mugimendu islamistaren eskariak orain betetzea. Turkiako Gobernuak hartutako erabakiak erreakzio desberdinak sortu ditu. Alde batetik, pozik agertu dira, beste batzuren artean, Qatarko, Pakistango eta Malaysiako erakunde islamikoak, bilakaera txalotuz. Hala ere, kritikak ere jaso ditu, esaterako, CHP Turkiako Gobernuaren oposizioko indar nagusia den alderdi sozialdemokratatik: errezoan parte hartzeko gonbidapenari ezetz esan zioten. Unescok hura kontsultatu gabe egin izana leporatzen dio exekutiboari. Errusiako Eliza ortodoxoak erabakia «iraintzat» hartu du, eta Greziako Gobernuak «mundu zibilizatuari desafioa» egin diotela esan zuen.

Gaurko errezoa hasi baino lehenago Koraneko kantuak entzun ahal izan dira plazan, tenpluaren aurrean jarritako bozgorailuetatik. Bertan egon dira milaka gizon, otoitzean parte hartzeko esperoan. Istanbulgo gobernadore Ali Yerlikayak eguerdi aldera jakinarazi du errezo egiteko eremuak beteta zeudela. Parte hartzea zela eta, segurtasun kontrolak ezarri dituzte Istanbulgo erdialdean, otoi egiteko eremuetako sarbideetan hain zuzen. Maskaren erabilera derrigorrezkoa zen, eta bakoitzak bere alfonbra eraman behar zuen, distantzia mantendu ahal izateko. Basilikatik meskitara Istanbulgo tenpluak estatus desberdinak izan ditu historian zehar. Izan ere, VI. mendean basilika modura eraiki zuten, suak erretako Konstantinoplako katedrala zegoen toki berberean. XV. mendera arte kristautasunaren tenplurik handiena izan zen. 1453an, Otomandar Inperioak lurraldea konkistatu ondoren, meskita bihurtu zuten. Hala jarraitu zuen, 1934ra arte; orduan, Mustafa Kemal Ataturk Turkiako Errepublikaren sortzaileak Santa Sofia museo bihurtu zuen. Tenplua berriro ere meskita bihurtu duten heinean, hormetako marrazkiak oihal batzuekin estaliko dituzte, tenplu musulmanetan ezin baita irudirik egon. Horrez gain, gainontzeko meskitetan sartzeko baldintzak ere bete behar izatea espero liteke, hala nola, emakumeek buruan zapia eramatea eta oinutsik sartzea; orain arte, museo izanda, ez ziren beharrezkoak. Ankarak esan du tenpluak publikoari zabalik jarraituko duela eta sarrera doan izango dela.


Summary: Frederic Haranburu 'Xistor' askatzeko eskatu dute Senperen. Elkarretaratzea egin dute Bake Bideak deituta, 30 urte aski da! lelopean. Euskal preso hori askatzea onartu zuen atzo epaileak, baina fiskaltzak helegitea ezarri zuen berehala

Gaur goizean elkarretaratzea egin dute, Senperen (Lapurdi), Frederic Haranburu Xistor-en askatasuna eskatzeko. Euskal preso hori baldintzapean aske uzteko eskaeraren alde egin zuen atzo Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak, baina berehala dei egin zuen terrorismoaren aurkako fiskaltzak, eta Lannemezango (Okzitania) presondegian segitu beharko du oraingoz. Berantenez irailaren 24a aitzin aztertu beharko du Dei Auzitegiak Haranbururen kasua. Gaur, dozenaka herritar batu dira Senperen 30 urte aski da! lelopean; errepideak oztopatu dituzte lastozko fardoekin, eta eskuorriak banatu dizkiete ibilgailuetako gidariei, euskal presoaren askapena eskatzeko.

Zigorrak Ezartzeko Auzitegiaren erabakia «biziki ongi argumentatua» zela erran du Anaiz Funosas Bake Bideko presidenteak. Haren hitzetan, maila pertsonalean Haranburuk aurkeztu duen proiektuari oniritzia emateaz gain, epaitegiak «ontzat ematen du hemen egin den bide guzia, instituzioen babesa, eta erraten du ezin dela zalantzan eman bake prozesuaren existentzia». Funosas «pozik» agertu da Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak erakutsi duen «borondatearekin», baina terrorismoaren aurkako fiskaltzaren «jarrera» deitoratu du. «Argi gelditzen da nor den bake prozesuaren etsaia», adierazi du, eta erabakiaren gibelean «borondate politiko bat» dagoela erran: «Fiskaltzak argiki adierazten diguna da hauek heriotzaraino preso atxiki nahi dituztela».

Bake Bideko eledunaren ustez, lanean segitu behar da «etsipenean erori gabe», eta euskal presoen etxeratzea bideratzeko «gogoarekin eta determinazioarekin» jarraitzera deitu du. «Badugu gaitasuna mobilizatzeko, ez gara etxean gelditzen, eta hori da gure indarra». Irailaren 19an mobilizazio egun bat antolatuko dutela erran du, eta parte hartzera deitu du.

Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak ere parte hartu du Haranbururen aldeko mobilizazioan, eta gogor salatu du terrorismoaren aurkako fiskaltzaren jarrera, Frantzia «giza eskubideen herria» dela gogora ekarrita. «Galdera egiten dut ea Frantziako Justizian ez ote dugun arazorik; ea Frantziaren parte honetan, [Ipar] Euskal Herrian gertatzen ari denaren aitzinean begiak ixten dituen pertsonarik ez ote dagoen fiskaltzan. Ezin dugun kontuan ez hartu lurraldeak zer diren eta zer mugimendu egiten dituzten. Ipar Euskal Herriko lehendakari gisa, Dei Auzitegiko magistratuei eskatzen diet kontuan hartzeko zer den Euskal Herriko egoera gaur egun, eta, azkenean, onartu dezatela Xistor Haranburuk baldintzapean aske geratzeko egin eskaera, eta, sinpleki, berrets dezatela lehen instantziako epaileek hartutako erabakia». Heldu den agorrilaren 31n, Euskal Elkargoko biltzarra eginen dute Baionan, elkargoko batzordeak osatu eta lehendakariordeak izendatzeko. Biltzarkideei euskal presoak babesteko mozio bat izenpetzea proposatuko diela iragarri du.

30 urteko zigorra

Uztailaren 9an aztertu zuten Senpereko (Lapurdi) presoa baldintzapean aske uzteko eskaera. Atzo, Zigorrak Ezartzeko Auzitegiko epaileak bat egin zuen defentsaren argumentuekin. 30 urte baino gehiagoko kondena beteta, Haranbururen zigorra «efektiboa» dela kontsideratu du, presondegian izan duen ibilbidea «ezin hobea» izan dela, eta ez dela egozten dizkioten delituak berriro egiteko arriskurik. Epailearen hitzetan, Haranburu askatzeak ez luke trabarik eraginen ordena publikoan, eta hainbat euskal hautetsik adierazi dioten sostengua eta Baionako prokuradorearen aldeko iritzia nabarmendu ditu. «Orain arteko helegiteetan, Haranburu askatzeak Espainian eragin lezakeen nahasmendua aipatzen zuen. Epaitegiaren ebazpenean emana da Haranburu Espainian zigortu izan balute jadanik aske legokeela», adierazi du Maritxu Paulus Basurko defentsa abokatuak.

Euskal presoaren osasuna ere aipatu du epaileak, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren garaian aske uztea komenigarria dela erranez.

Dei Auzitegiak atzoko ebazpena berretsiko balu, hemezortzi hilabetez eskumuturreko elektronikoa eraman beharko luke Haranburuk, eta zortzi urtez izango lituzke betebehar juridikoak. «Haren kondena osoki bukatzerako, 75 urte izanen lituzke», azaldu du Basurkok. Hala ere, helegitea aurkeztu du terrorismoaren aurkako fiskaltzak, eta gehienez ere bi hilabeteren buruan aurkeztu beharko dute. Defentsa abokatua «kezkatua» agertu da: «Orain arte, baldintzapean aske geratzeko eskaera guziak ukatu dituzte dei auzitegian, sistematikoki».


Summary: Amaitu dute Mendillorriko gazteei koronabirus proba egiten. 17 eta 28 urte arteko mila pertsona azaldu dira azterketa gunera, nahiz eta osasun agintariek 2.000 «gonbidatu» zituzten proba egitera. Beste agerraldi bat atzeman dute, Erdialdeko herri batean.

Mila gazteri baino gehiagori COVID-19 gaitzaren azterketa egin diete Iruñeko Mendillorri auzoan. Eguerdian amaitu dituzte auzoko institutuan eginiko probak.

Nafarroako Osasun Departamentuak «erantzun on» gisa deskribatu du auzoko gazteen jarrera. Denera, 17 eta 28 urte arteko 1.044 gazte agertu dira euren kabuz probak egitera. 2.000 inguru zeuden «gonbidatuta», baina departamentuak nabarmendu du litekeena dela agertu ez direnetako asko auzoko ohiko bizitokitik kanpo oporretan egotea.

Institutuan aztertutakoei, aurreko egunetan PCR proba pasatu duten 288 gazte gehitu behar zaizkie.

Departamentuaren datuen arabera, auzoan bizi diren gazteen %57,9 aztertu dituzte (2.300 bizi dira, denera).

Atzo beste 63 kasu atzeman zituzten Nafarroan, aurreko egunean baino 30 gutxiago. Horietako sei, batez ere Mendillorri auzoan zabaldutako Iruñeko agerraldiari dagozkio. Beste bat Tuteran ospaturiko ezkontza batean sorturiko agerraldikoa da, eta beste bat Iruñerriko Iturrama auzoko kasuetakoa.

Horrez gain, beste agerraldi baten berri eman du departamentuak: «Nafarroako Erdialdeko» herri batean sortu dela adierazi dute, zein herri den zehaztu gabe. Horrez gain, Iruñean beste lau kutsatze atzeman dituzte, eta bost-sei pertsona leudeke kutsaturik.

Gazteen arteko intzidentzia apaldu egin dela nabarmendu du departamentuak. Atzo atzemandako kasuen erdietan inguru, 30 urte baino gazteagoak ziren kutsatuak.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, berriz, azken orduetan 123 positibo atzeman dituzte: Araban hamazazpi, Bizkaian 66, eta Gipuzkoan berrogei; guztira 4.206 proba egin dituzte. Hala ere, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez du kasuen berri gehiagorik eman, eta azaldu du astelehenean emango duela ospitaleratzeen eta udalerrietako kasuen berri. Beraz, Hego Euskal Herrian, orotara, 186 izan dira azken orduko positiboak, herenegun baino 41 gutxiago (227).


Summary: Portugalete-Sestao partida atzeratu dute, koronabirusagatik. Portugaleteko jokalari baten inguruko pertsona batek positibo eman du, eta horregatik hartu du erabakia.

Espainiako Futbol Federazioak bertan behera utzi du, Bigarren B Mailara igotzeko kanporaketetako Portugalete-Sestao partida, Portugaleteko jokalari baten inguruko pertsona batek positibo eman duelako COVID-19aren proban. Portugaletek Euskadiko Futbol Federaziori jakinarazi dio gertaera, eta hark Espainiakoari. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarekin eta bi klubekin hala adostuta, partida atzeratzea erabaki dute. Portugaleteko jokalari eta teknikariei PCR probak egingo dizkiete, eta behin horien emaitzak jakin ostean, adostuko dute norgehiagoka jokatzeko data berria.

Partida Leioako Sarriena futbol zelaian zen jokatzekoa. Aurreko sasoietan eskura izan eta gero, ziurra da bietako batek helburua lortuko duela, neurketa kale edo balekoa baita. Multzoko lehena izanda, Portugaletek beste abagune bat izango luke galduz gero, kanpoan geratutako beste multzoetako lehen sailkatuekin.


Summary: Orio eta Urdaibai izan dira azkarrenak, Bilbon. Oriotarrek denboraldiko laugarren bandera astindu dute gaur, Bilbon, Euskotren Ligako zazpigarren jardunaldian. Urdaibaik bigarren garaipena erdietsi du, Eusko Label Ligako estropadan, azken luze bikain bat egin ostean.

Urtebete eskasean beltzetik zurira igaro da Urdaibai. Aurreko denboraldian ohorezko txandatik kanpo ibiltzera kondenatuta egon zen. Nahi eta ezinean ibili zen. Sasoi honetan, baina, Jon Elortegik Bou Bizkaia ontziaren norabidea zuzentzea lortu du, baita haren kuadrillari indarra eta kemena helaraztea ere. Ontzirik azkarrena izan da erlojupekoan gaur, Bilbon, eta hala, sasoiko bigarren trapua astindu du Josu Andoni Barturen patroiak. Bizkaitarrek argi erakutsi dute aurreko astean Orion (Gipuzkoa) gertatutakoa ez zela ezustekoa izan.

Erlojupeko probak dakarren berezitasunaz gain, gaurkoan korronteak nahiko buruhauste sortu dizkie entrenatzaileei eta lemazainei. Nahikoa zen ontzia bi metro istriborrera edo ababorrera jotzea garaipenak ihes egiteko. Itsasgora 21:00etan izanda, ohorezko txandako taldeek aurrekoek baino haize eta korronte gutxiago izan dutela ere, Elortegik estropada aurretik marraztutako estrategia ongi bete dute Barturenek eta arraunlariek.

Korrontearen indarra ahula izan dela eta, ligako lau ontzi indartsuenak irteeran ez dira erabat istribor aldera joan. Orio eta Santurtzik egin dute irteerarik indartsuena. Talde horiek zerbaitegatik daude Eusko Label Ligako lehen bi postuetan. Lehen ziabogara segundo berean iritsi dira San Nikolas eta Sotera ontziak. Iker Zabalak Eneko Gonzalez jarri du txopan estrenekoz, Asier Zurinagaren ordez. Bigarren txandakoei ateratzen zieten aldea handia zen benetan: Oriok Hondarribiari hemezortzi segundo atera dizkio luze bakar batean. Bitartean, Urdaibai bi segundo atzetik zegoen, baina burua hotz zuten Elortegik eta bere kuadrillak. Aurkaria alboan ez izateak, lan hori egitea eskatzen du: ontzi barruan kontzentrazioa mantentzea, eta arraunketa ez galtzea.

Guggenheim museoaren parean, Nerbioi ibaiak egiten duen meandroaren forma horretan, Oriok Santurtzirekiko segundo bateko aldea zuen. Urdaibaik bere lana egiten jarraitu du, eta oriotarrengandik bi segundo atzetik zihoan. Bien bitartean, Donostiarrak zortzi segundoko galera zuen. Haizeak behera egin du, eta estropada eremua leunagoa zegoen. Kanpoko ziabogako bandera, esaterako, guztiz eroria zegoen. Baina ohorezko txandako arraunlariek burua beste nonbaiten zuten, eta aldeak ohi baino txikiagoak izan dira ontzien artean. Hirugarren ziabogara hurbiltzen ari zirela, Urdaibaik susperraldi txiki bat izan du, eta Santurtziren pare jartzea lortu du. Bi ontzi horiek eta Orio segundo batean iritsi dira azken maniobrara.

Azken txanpa ikusgarria

Bermeotarrek bazekiten Orio eta Santurtzi estututa garaipena lortzeko aukera izango zutela. Aurreko astean, azken luzea ikusgarria egin bazuten, gaurkoan zer esanik ez, eta ur geldoetan, gainera. Azken bi minutura arte minutuko 37 paladako erritmoan zihoazen. Urdaibaik atzetik zituen Orio eta Santurtzi liderra, baina konfiantzaz beteta ziren. Barturenek Luis Gonzalez eta Mikel Calleja hankekoei paladak sarritzeko eskatu eta herio bizian zeharkatu dute helmuga. Ez San Nikolas ontziak, ez Soterak, ez dute bermeotarren denbora hobetu.

Zierbena izan da azkarrena bigarren txandan, bosgarren eginda. Bizkaitarrek Hondarribia izan dute aurkari zuzena. Lehen ziabogan bi ontzien artean segundo bateko aldea egon da, Zierbenaren alde. Bigarren luzean, Juan Zunzunegiren taldeak beste estutu bat eman eta bi minututan Ama Gudalupekoa traineruari bi segundo atera dizkio. Alde hori izanda, Zierbenak nahikoa izan du estropada kudeatzeko. Amaieran bost segundoko abantaila atera dio Hondarribiari.

Lehen txandako garaileak, Aresek egin du bederatzigarren. Galiziarrek estropada oso serioa egin dute, eta euren txandan hasieratik amaiera arte nagusi izan dira. Ondarroak eta Kaikuk lehia oso estua izan dute: segundo eta erdi Bizkaitarra ontziaren alde. Amaieran, Aresengandik hamar segundora geratu da. Azken postuan, berriz, Zarautzek amaitu du.

Orio, nagusi

Oriok denboraldiko laugarren trapua astindu du gaur, eta erlojuaren aurka ere ontzirik indartsuena dela berretsi du, Bilboko estropada irabazita. Hala, zazpi estropada igarota, Xanti Zabaletaren taldeak ondo bideratua dute Euskotren liga berriz irabaztea. Izan ere, bost estropaden faltan, bost puntuko errenta dute donostiarrarekiko. Bigarren aldiz jokatzen zen Bilboko estropada emakumezkoetan. 2016an izan zen azken aldiz, eta hor San Juan nagusitu zen.

Sailkapena atzetik aurrera hartuta, Hondarribia izan daerlojupekoari ekiten aurrena, ondoren Donostiarra eta azkenik Orio. Arraun ez daaritu. Arraunlariek atzo pasatu zituzten Osakidetzak agindutako COVID 19ko testak, eta ezusterik ezean bihar jakingo dituzte emaitzak. Negatiboak izanez gero, entrenatzen hasi ahal izango dira berriro, eta datorren ostiralean jokatuko den Euskadiko Txapelketan parte hartu.

Hasi eta buka nagusitu da Txiki ontzia. Aurreko igandean etxeko estropada ez irabazi izanaren arantza kendu nahi zuten oriotarrek. Gainera, ligaren erdia igarota, jakitun ziren puntu bakoitza are eta balio gehiago hartzen doala estropadaz estropada. Ibaiko uraren sakonera eskasa izan arren, arraunkera bizia erakutsi du Oriok hastapenetik. Denboraldi osoan zehar hala egin du, baina ibaian izanda, are agerikoagoa izan da hori. Donostiarra eta Hondarribia indarrez atera dira, baina berehala ezarri du bere legea Oriok.

Lehen luze horretan Hondarribia izan da istriborrenera joan dena. Donostiarrak eta Oriok, berriz, nahiago izan dute erditik joan, eta Nadeth Agirrek gidatutakoa izan dira korronteak ondoen baliatu dutenak, eta itsasadarrean hoberen moldatu direnak. Ziabogara iristerako alde polita zuen jada Oriok. Zazpi segundo ateratzen zizkion Donostiarrari etea hamaika Hondarribiari. Azken horietan leku aldaketa dezente egin zituen aurreko igandekoarekin alderatuz. Arraunlari berdinak aritu diren arren arraunean, hiruk baino ez dute egin leku berean. Horrekin joera aldaketa bat biltzen dute gipuzkoarrak. Baina ez da hala izan. Donostiarrak lan ona egin du, baina oraindik ez ere ez dela Orio bezain ontzi batua antzeman da.

Itzuleran gauzak ez dira aldatu. Alderantziz. Paladaz-palada, eta hazea alde, Orio aldea handitzen joan da, eta azkenerako bikoiztu egin du lehen luzean ateratako errenta. Hamahiru segundo atera dizkio Donostiarrari, eta 23 Hondarribiarri. Bihar, Lekeition (Bizkaia) izango dira Eusko Label eta Euskotren ligetako estropadak, 11:40etatik aurrera, itsaso zabalean.


Elkarrizketa, etenda

Summary: Elkarrizketa, etenda. Bi urte eta erdi pasatu dira Macronek ezezkoa eman zienetik Korsikako nazionalisten eskariei. Harrezkeroztik, gutxituz joan dira aldarrikapenei buruzko elkarrizketak, agenda politikotik kanpo geratzeraino. Datorren urtean bozak dituzte Korsikan.

Hilabeteak dira Korsikako mugimendu nazionalistan ohartarazpen bera egiten ari direla: estrategia aldatu beharra dago Frantziako Gobernuaren jarreraren aurrean. 2015eko eta 2017ko hauteskundeetako garaipen historikoek Korsikako eztabaida politikoaren erdigunean jarri zituzten nazionalisten aldarrikapen historikoak, baina, hilabeteek aurrera egin ahala, indarra galduz joan dira, agendatik kanpo geratzeraino. Epe berean, auzi horiei buruzko Parisen eta Ajaccioren elkarrizketak gutxituz joan dira, eta mugimendu nazionalistako sektoreen arteko barne eztabaida eta gatazkak handitu egin dira. Batzuek presa handiagoa eskatzen diote Gilles Simeoni Korsikako presidenteari, eta beste batzuek, berriz, presio egiteko modu alternatibo bat, aldarrikapenak lehen lerrora itzul daitezen.

Macron 2018ko otsailean elkartu zen lehenengoz Simeonirekin eta Korsikako Asanbleako presidente Jean-Guy Talamonirekin, autonomia estatusaz, egoiliar estatusaz, korsikeraren koofizialtasunaz eta presoen amnistiaz aritzeko. Frantziako presidenteak ezezkoa eman zien eskari horiei guztiei, eta soilik onartu zuen Korsika hitza Frantziako Konstituzioan txertatzea, urte hartan egin behar zuten konstituzioaren erreforma baliatuta —azkenean atzeratu egin behar izan zuten, Jaka Horien protestengatik—.

Horren ostean, eta urtebeteko epean, Simeoni eta Talamoni gutxi batzuetan elkartu ziren garai hartako Frantziako lehen ministro Edouard Philipperekin, eta, hitzordu bakoitzetik ateratzean, Korsikako bi agintariek kezka eta kritika mezuak helarazi zituzten, aurrerapausorik ematen ez zutelako. Philippek 2018an aitortu zuen Korsikako egoera politikoa «berria» dela Parisentzat, baina horrek ez zuen aldaketarik eragin Frantziako Gobernuaren jarreran. Macron 2019ko apirilean itzuli zen Mediterraneoko irla horretara, eta Simeonik eta Talamonik legebiltzarrean hitz egiteko gonbita helarazi zioten; Eliseoak ezetz erantzun zuen, eta bi agintariek Frantziako presidentearen bisita boikotatzea erabaki zuten.

Handik hona, bi gobernuen arteko elkarrizketa gutxi batzuk izan diren arren, beste hainbat auziri buruzkoak izan dira, eta aldarrikapenek ez dute ia tokirik izan eztabaida horietan. Are, Macron, Simeoni eta Talamoni ez dira berriz elkartu mahai beraren inguruan; Frantziako presidenteak, ordea, ez du inoiz «hildakotzat» jo «elkarrizketaren haria».

Testuinguru horretan, Korsikako mugimendu nazionalistan ugaritu egin dira estrategiari begirako kritikak. Horiez, Korsikako presidenteak hil hasieran adierazi zuen «bakoitzak autokritika» egin behar duela prozesuan izan duen jarreraz, baina ez zuen arriskuan ikusi agintera eraman zuen Pe a Corsica koalizioa. Hori bai, asteak dira bere Femu a Corsica autonomistaren eta Talamoniren Corsica Libera independentistaren arteko desadostasunak argitara ateratzen ari direla; eta ez hori bakarrik: Korsikako Nazioaren Alderdiak ere (PNC) Simeoniren aurkako hitzak esan ditu, batez ere iaz Femu a Corsicatik ateratzea erabaki zuenetik.

Hain justu, ezagunak dira jada Korsikako presidentearen eta PNCren idazkari nagusi Jean-Christophe Angeliniren arteko talka dialektikoak; Calendinik «egiazko elkarrizketa bat» eskatu zion Simeoniri, iragan hilabeteko herriko bozen ostean, baina oraingoz ez dirudi bien artean aldaketa handirik espero daitekeenik. Aldi berean, Talamonik Korsikako presidenteari presio egiten jarraitzen du, argudiatuta «oraindik garaiz» daudela «harturiko engaiamenduak betetzeko».

Nola eman lehentasuna

Simeonirentzat, erronka da argitzea nola itzularazi nazionalisten aldarrikapenak agenda politikoaren erdigunera. Aurten, Korsikak bere burua gobernatzeko baliabideak lortze alderako erabakiak hartu dituzte, baina betiere Parisekin negoziatuta izan da, eta eskari historikoetatik urrun.

Azken hilabeteotako ezagunena 500 euroko errenta unibertsalarena izan da. Egungo egoeraren «larritasuna» dela eta, Korsikako Asanbleako presidenteak «ahalik eta azkarrena» jarduteko deia egin zuen iragan maiatzean, herritarren egunerokoa bermatze aldera. Behar horren erdian kokatu zuen haren proposamena, errenta unibertsala esperimentatzearena: «Segurtasun hari bat da denontzat. Gainera, [gai horretan] Korsika aurretik izatea ere ona litzateke denontzat».

Gilles Simeoni Korsikako presidentea eta Jean-Guy Talamoni Asanbleakoa. LUDOVIC MARIN / POOL / EFE

Simeoniren iritziz, osasun larrialdiaren eraginez sortuko diren egoera ekonomiko eta sozialek «berrikuntzarako beharra» handitu dute, eta horregatik jo zuen aztertzeko modukotzat Talamoniren neurria. «Elkartasuna da garrantzitsua. Orain, datozen asteetan, finantzaketaz eztabaidatu beharko dugu, neurriaren eduki zehatzez». Korsikak, bere autonomia mugatuan, ezin du bere kabuz halako neurririk ezarri, eta, hortaz, ezinbestekoa zaio Frantziako Gobernuaren baimena eskuratzea.

Baina, mota horretako proposamenez haratago, Korsikako presidenteak ez du lortu aldarrikapen historikoak lehen lerrora itzultzea, eta litekeena da datorren urteko martxoan egitekoak diren Korsikako bozetan berriz mahaigaineratzea Parisi egiten dizkioten eskariak.

Aldi berean, Korsikako presidenteak hainbatetan egindako ohartarazpena betetzear egon liteke: indarkeriaren itzulera. Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea talde armatuak (FLNC) iragan urtean jakinarazi zuen bere burua berriz egituratu zuela, eta espekulazioaren aurkako borrokan arituko zela. Iragan astean, gainera, FLNCko lau kidek beren gain hartu zuten Bastiako komisaria baten aurka egindako tiroketa.

Simeonik erronka handiak ditu datozen hilabeteetarako: mugimendu nazionalistako buruzagi garrantzitsuena izanik, Pe a Corsicako sektore guztiak elkartu behar ditu programa beraren inguruan, datozen urteko bozei begira. Hauteskunde horietan 2015eko eta 2017ko emaitzak sendotzeak mezu garrantzitsu bat bidaliko lioke Parisi, eta aldarrikapenen inguruan berriz eztabaidatzeko aukera eman. Izan ere, hiru hauteskunde jarraian irabazita, Frantziako Gobernuak zailago izango du bere jarrerari eustea.

2015ean boterera iritsi ziren lehenengoz nazionalistak, eta, harrezkeroztik, arrakastaz arrakasta igaro dituzte hauteskunde guztiak. Garaipen politiko horiekin batera, eta gatazka armatua eta klandestinitatea atzean uzteko nahiarekin batera, irlari aurpegia aldatu nahi diote autonomistek eta independentistek, herriaren egonkortasuna bermatzeko.

Aldaketak sei urte bete ditu

2014an Simeoni Bastiako alkate hautatu zutenetik —aurtengo herriko bozetan alkatetzari eutsi diote—, gora baizik ez du egin Korsikako mugimendu nazionalistak. Garaipen horren ostean utzi zituen armak FLNCk, eta erabaki horrek are gehiago bultzatu zuen nazionalisten olatua.

2015eko Korsikako hauteskundeetan irauli zuten paisaia politikoa lehenengoz nazionalistek: urte hartako abenduaren 13an, eta XVIII. mendeaz geroztik aurrenekoz, nazionalistaz osaturiko gobernu bat igo zen boterera Mediterraneoko uharte horretan, bozen bigarren itzulian autonomistek eta independentistek aliantza bat eginda. Simeoni hautatu zuten presidente, eta Talamoni legebiltzarreko presidente.

Nazionalisten onarpena hasi besterik ez zen egin 2015eko abenduan. 2017ko ekainean, lautik hiru diputatu lortu zituen nazionalisten koalizioak, Pe A Corsicak, Frantziako Asanblea Nazionaleko hauteskundeetan, eta, horrekin batera, Parisi mezu argi bat bidali zioten: mugimendua zabaltzen ari dela Korsikan, eta emaitzak kontuan hartzeko modukoak direla. Eliseoan, ordea, ia jaramonik ez korsikarren aldarrikapenei, azken lau eta erdian bezala.

Demucrazia è rispettu pè u populu Corsu (Demokrazia eta errespetua Korsikako herriarentzat) lelopean eginiko mobilizazioa, Ajaccion, 2018an. ANDER PEREZ ZALA

Sei hilabete geroago, herritarrak berriz deitu zituzten bozkatzera, 2017ko abenduan, lurralde kolektibitate berriko legebiltzarra hautatzeko. Pe A Corsicaren helburua, argia: orain arteko joerari eustea, eta ahalik eta indar gehien lortzea. Emaitza sekulakoa izan zen: gehiengo osoa lortu zuten, eta inoizko boto eta eserleku gehien.

Hurrengo urterako, emaitza horiek egonkortzeko eta hobetzeko helburua dute, Parisekiko eta elkarrizketetako indar orekan pisu handiagoa izateko.


Summary: Beste 248 kasu baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian. Horietatik 107 Bizkaian atzeman dituzte; 55, Bilbon. Eusko Jaurlaritzak neurri berriak aurkeztuko ditu aisialdia arautzeko.

6.271 PCR proba egin zituzten larunbatean Hego Euskal Herrian, eta beste 248 COVID-19 kasu atzeman dituzte. Aste honetan, 200 kasu baino gehiago izan dira lau egunetan. Lurraldez lurralde, Bizkaia da kaltetuena. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, azken orduetan 107 kasu baieztatu dituzte han. Gipuzkoan, berriz, 46, eta Araban, 12. EAEtik kanpo baieztatutako kasu baten berri ere eman dute. Nafarroako Gobernuak azaldu duenez, 82 dira lurralde hartan atzemandakoak. Jaurlaritza gaueko aisialdia arautzeko neurri berriak prestatzen ari da, eta bihar dira ostalari elkarteekin biltzekoak.

Herriz herriko datuen berri gaur emango du Jaurlaritzak, baina adierazi dute kasu gehienak udan jendea pilatzen den kostaldeko herrietan atzeman dituztela. Hainbat hedabidek aurreratu dutenez, Bizkaiko kasuen erdiak baino gehiago Bilbo hiriburuan atzemandakoak dira: 55. Halere, hiri hartan ez da agerraldi berririk baieztatu, eta kostaldeko beste herri batzuetan kutsatu ote diren ikertzen ari dira.

Agerraldi berriei aurre egiteko, aisialdia are gehiago arautzea proposatu du Jaurlaritzak. Izan ere, Nekane Murga Osasun sailburuak aurreko astean adierazi zuen neurri berriak aurkeztuko dituztela aste honetan, besteak beste gaueko aisialdia, ezkontzak eta hiletak arautzeko. Atzo ere bide beretik jo zuten, eta «segurtasun tartea gordetzea ezinezkoa den edozein egoera» eragozteko eskatu.

Nafarroako kasuei dagokienez, Mendillorriko agerraldian beste bederatzi kasu gehitu dira (guztira 170). Tuterako ezkontzarekin lotuta beste bi kasu agertu dira (guztira 51), eta uztailaren 6ko hamaiketakoaren agerraldiarekin lotuta beste zazpi kasu zenbatu dituzte (guztira 33). Iruñerriko agerraldi batean beste bi kasu agertu dira (guztira 18). Gainerako 62 kasuei buruzko informazio zehatzik ez du eskaini Nafarroako Gobernuak.

Larunbatean, Nafarroan, bost pertsona ospitaleratu behar izan zituzten COVID-19 gaitzarekin gaixoturik. Ospitaleratze berrien kopurua hazteko joera agertzen ari da azken egunotan. Azken zazpi egunetan 14 ospitaleratze izan dira Nafarroan, eta aurreko astean, lau bakarrik. Eusko Jaurlaritzak asteburuan ez du ospitaleratzeen datua ematen. Beraz, larunbateko eta igandeko datuen faltan, aste honetan 17 ospitaleratze izan dira EAEn (aurreko astean, 21).

Aste osoan, 1.463 kasu pilatu dira, aurreko astekoak (775) ia bikoiztuz. Lurraldez lurralde begiratuta, aste honetan kasu gehienak Nafarroan izan dira: 585 (%40). Ondoren, Bizkaian: 527 (%36). Gero, Gipuzkoan: 279 (%19). Eta, azkenik, Araban: 66 (%4,5).


Summary: Txinak AEBen kontsulatua itxi du Chengdu hirian. AEBek Txinaren Houstongo (Texas, AEB) kontsulatua itxi zuten joan den astean, eta erabaki horri maila bereko neurri batekin erantzun dio Txinak.

Txinak kontrolpean hartu du herrialdearen hego-mendebaldeko Chengdu hirian AEBek zuten kontsulatua. Pekinek egoitzaren itxiera berretsi du gaur, aurreko astean erabakia iragarri ostean.

Global Times Txinako hedabideak adierazi duenez, AEBen bandera kendu dute egoitzatik Chengdun 06:00ak zirenean.

Pekinek joan den astean esan zuen AEBen eta Txinaren arteko harremanak ez direla «desiragarriak» liratekeenak, baina Etxe Zuriaren bizkar jarri du horren erantzukizun osoa.

AEBetako Gobernuak Txinak Houstonen zuen kontsulatua itxi zuen joan den ostiralean. Etxe Zuriak 72 orduko epea eman zion Pekini eraikina husteko. Berehala erantzun zuen Txinako Gobernuak, eta beste horrenbesteko epea eman zion Donald Trumpen gobernuari, Chengdu hiriko kontsulatua ixteko.

«Atsekabetuta gaude Txinako Alderdi Komunistak hartu duen erabakiarekin, eta eskualde inportante horretan jendearekin dugun konpromisoari eusten ahaleginduko gara Txinan ditugun beste erakundeekin», adierazi du AEBetako Estatu Departamentuak.


Summary: Olivia de Havillanden heriotzarekin, Hollywooden garai bat amaitu da. Aktoreak 104 urte zituen, eta besteak beste 'Gone With The Wind', 'The Adventures of Robin Hood' eta 'The Heiress' film klasikoetako izarra izan zen.

Hollywoodeko garai loriatsuaren ordezkari nagusietakoa izan zen Olivia de Havilland (Tokio, 1916). Estudio handiek zinemaren makinaria guztia gidatzen zuten aroan eta star-system-a puri-purian zegoenean, haren izena letra larriz ageri zen parte hartzen zuen film bakoitzean. Eta, hala eta guztiz ere, sistema horren beraren eta aktoreei ezartzen zizkien kontratu hertsien kontra altxatu zen lehen aktoreetako bat ere izan zen De Havilland. Aktorea larunbatean hil zen, Parisen, Hollywood klasiko haren azken ordezkari bilakatuta otsailean Kirk Douglas hil ondoren.

De Havillanden izena beti azaltzen da Gone With Wind filmari lotuta (Victor Fleming, 1939), nahiz eta haren jarduera askotarikoa izan zen, eta hamaika generotako lanak egin zituen. Baina Gone With The Wind-en itzala luzea da, Metro Goldwyn Mayer ekoiztetxearen produkzioa inoizko filmik handiena izateko asmoarekin berarekin jaio baitzen. Film horretan Scarlett O'Hararen rola jokatzeko aukera izan zuen, baina nahiago izan zuen Melaniarena jokatu, eta horrek Oscar sarietarako lehen izendapena eman zion bigarren mailako aktore gisa. «Nahiago ditut neska onen rolak, aktore gisa gehiago eskatzen dizutelako. Gaiztoen rolek aspertu egiten naute». Ez zuen saria irabazi, baina AEBetan Sezesio Gerran girotutako drama hark izar bilakatu zuen ezbairik gabe.

Ordurako aktore ezaguna zen De Havilland, batez ere Warner Bros major-arentzat egindako abentura filmengatik. Alibi Ike (1935) izan zen egin zuen lehen lana, baina 1935ean Michael Curtizen esanetara filmatutako pelikulak bihurtu zuen ezagun: Captain Blood. Abenturazko film hartan, Errol Flynn izan zuen lagun, eta zenbait urtez luzatuko zen bikote zinematografikoaren lehenengo lana izan zen. Gero iritsiko ziren The Charge of the Light Brigade (1936), The Adventures of Robin Hood (1938), Dodge City (1939), The Private Lives of Elizabeth and Essex (1939) —guztiak Curtizek zuzenduak—, eta Raoul Walshen They Died with Their Boots On (1941).

Joan Fontaine aktorearen ahizpa zen De Havilland, eta 1941n Oscar sarietarako izendatuak izan ziren biak. De Havilland, Hold Back the Dawn filmagatik (Mitchell Leisen); Fontaine, Alfred Hitchcocken Suspicion lanagatik. Sari nagusia Fontainerentzat izan zen, eta handik gutxira elkarri hitz egiteari utzi zioten.

1940ko hamarkadan bere unerik onena bizi izan zuen De Havillandek. Lau aldiz egon zen Oscar saria jasotzeko hautagaien artean, eta 1946an lehendabizikoz jaso zuen, To Each His Own I. Mundu Gerran girotutako draman egindako lanagatik. Handik lau urtera berriro altxatu zuen garaikurra, Wiliam Wylerren beste drama batekin, The Heiress-ekin. Hamarkada hartan beste hainbat film aipagarri egin zituen; haietako pare bat, zinema beltzaren kodeekin jokatzen zuten suspentsezko lanak: The Dark Mirror eta The Snake Pit.

Baina 1940ko hamarkada beste arrazoi batzuengatik ere izan zen garrantzitsua De Havillandentzat. Garai hartan, kontratua zuen Warner Bros etxearekin, eta 1943an haren kontra egin zuen sinatutako kontratuaren baldintzak bidegabeak zirelakoan aktorearentzat. Bi urte geroago, epaitegi batek arrazoia eman zion aktoreari, eta epai horrek berak aldarazi egin zuen estudioen eta izarren arteko harremana.

1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, De Havillandek murriztu egin zituen bere lanak, Parisera bizitzera joatearekin batera. Nolanahi ere, artean hainbat pelikula egin zituen: The Proud Rebel westerna (1958), Not as a Stranger drama eta, guztien gainetik, Hush... Hush, Sweet Charlotte (Robert Aldrich, 1964), Bette Daviseki batera egindakofilm goraipatua.

Handik aurrera, ordea, telebistarako lan apur batzuk baino ez zituen egin, The Woman He Loved telefilmarekin (1998) bere ibilbide zinematografikoa itxi baino lehen.

1965ean Cannesko Zinemaldiko epaimahaiko presidentea izan zen. Zeregin hori eman zioten aurreneko emakumea izan zen.