Behe lainoa itzuli da Mantxara

Summary: Behe lainoa itzuli da Mantxara. Erresuma Batuak Europako Batasunari lotuta egoteari utzi dio, 47 urteren ondoren bLehen eguna lasaia izan da mugetan, kontrolak areagotu eta zorroztu diren arren

Behe lainoa itsasartean; kontinentea, bakarturik». Kondairak dio 1930eko egunkari ingeles batek titulu hori baliatu zuela behe-laino itxiak Mantxako itsasartean nabigatzea ezinezkoa egin zuen egun batean. Ez dirudi inoiz publikatu zenik, baina esaldiaren ironiak ezin hobeto erakusten du britainiarren zati batek nola ikusten duen Erresuma Batuaren eta Europa kontinentalaren arteko harremana. Bada, 47 urteren ondoren, behe laino hori itzuli egin da gaur Mantxako kanalera, Erresuma Batuak hautsi egin baitzuen 1973az geroztik Europako Batasunera lotzen zuen harremana. Behe-lainoa itzuli da, eta luzerako dago.

Brexit-a jada ez da kontserbadore talde batek amestutako eta prentsa eurofobo eta sentsazionalista batek elikatutako proiektu bat, baizik eta errealitatea, 2021. urtea hastearekin batera iraungi zelako azken 11 hilabeteetan Erresuma Batua EBra lotzen zuen haria —iaz atera zen ofizialki, baina trantsizio epe batean zegoen—.

Brexit-aren azken urteetako aurpegi ezagunenak, Boris Johnson oraingo lehen ministro britainiarrak, une historikoa aipatu zuen Urtezaharreko mezuan: «Aske gara EBko geure adiskideen aldean gauzak desberdin egiteko, eta beharrezkoa bada, hobeto. Askatasuna dugu, eta geure esku dugu ahalik eta etekin handiena ateratzea».

Askatasun horrekin zehazki zer egin behar duen ez du argitu Johnsonek, eta badira EBrekiko erabat aske ez, baina Johnsonekiko eta Londresekiko aske bai izan nahi dutenak. «Eskozia aurki izango da bueltan; Europa, utzi argia piztuta», txiokatu zuen Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak. Independentziari buruzko bigarren erreferendum bat antolatzeko asmoa du Sturgeonek, datorren maiatzean SNPk gehiengoa berritzen badu Eskoziako Parlamentuan.

Balizko erreferendum horrek zer ekar dezakeen jakin bitartean, egoera berriak aldaketa handiak ekarriko ditu Erresuma Batua osatzen duten nazioen eta EB barruan daudenen artean, tartean Euskal Herria. Hona aldaketa horietako batzuk:

Bisita laburretarako bada, EBko beste herritarrek ez dute bisarik beharko egonaldia gehienez sei hilabetekoa baldin bada; sei hilabetetik aurrera, hortaz, beharrezkoa izango da bisa bat eskuratzea. Aldiz, Erresuma Batuan sartzearen arrazoia hirugarren lurralde batera joatea bada, orduan ere ez da bisarik beharko.

Aurtengo urrira arte nahikoa izango da nortasun agiria erakustearekin; hilabete horretatik aurrera, ordea, pasaporte bat edo «bidaia dokumentu bat» erabiltzea beharrezkoa izango da, betiere eguneratuta baldin badago eta egonaldiak iraun bitarterako erabilgarria bada.

Erresuma Batuko Gobernuak ohartarazi du beste dokumentu batzuk erakustea ere beharrezkoa izan daitekeela. Hala, mugako zaindariek honakoak frogatzeko eskaria egin dezakete: bidaia turismo bisita bat izango dela; bidaiariak egonaldirako behar adina funts duela eta egonaldiak iraun bitarterako toki bat duela; herrialdetik ateratzeko bidaia ordaindu ahalko duela; eta bisitaren ostean Erresuma Batutik aterako dela.

Bidaiari bakoitzak tabako, alkohol eta janari kopuru mugatu bat soilik garraiatu ahal izango du tasarik ordaindu nahi ez badu. Haragirik eta esnekirik ezingo da eraman.

Ez. Hortaz, NHS Erresuma Batuko sistema publikoa erabiltzen dutenek beren artak eragindako gastuak ordaindu beharko dituzte, edo aseguru pribatu bat kontratatu. Gidatzeko, berriz, guztiz baliogarriak izango dira EBko estatuetako gidabaimenak.

Herrialdea EBtik atera denez, sakelakoen tarifak aldatu egingo dira, eta roaming-a itzuliko da. Norberak bere konpainiari galdetu beharko dio zeintzuk izango diren aldaketak; halere, Londresek eta Bruselak operadoreei eskatuko diete «arrazoizko prezio gardenak» ezartzeko.

Londresko gobernuak puntuetan oinarrituriko migrazio sistema bat jarri du indarrean, eta honakoetan oinarrituko da: lan eskaintza bat izatea, hizkuntza menperatzea, soldata eta hezkuntza maila. Lanerako bisa bat lortzeko, gutxienez 70 puntu lortzea beharrezkoa izango da, eta horiek jasotzeko baldintzak gogorragoak edo malguagoak izango dira sektorearen eta soldataren arabera. Langile kualifikatuen kasuan, esaterako, lan eskaintza bat izateagatik 40 puntu emango dituzte, eta beste hamar hizkuntza menperatzeagatik; gainontzeko 20ak soldataren araberakoak izango dira, urteko gutxienez 25.600 liberakoa (28.210 eurokoa) izan beharko baitu.

Langile eskari handia dagoen sektoreetan soldata kopuruaren muga 20.480 liberakoa izango da (22.700 euro) —erizainen kasuan, adibidez—, eta doktoretza bat izateak ere puntu gehiago lortzeko balio dezake.

Finean, sistema berri horren helburua immigrazioa kontrolatzea da; zehazki, «Europako langileria merkearekiko dependentzia amaitzea», gobernuaren iragan otsaileko dokumentu baten arabera. Hortaz, langile kualifikatuak ez direnentzat zailagoa izango da Erresuma Batuan lan egitea.

2021 hasi arte han bizi zirenek beren eskubideei eutsiko diete, eta haien estatusa ez da aldatuko. Hori bai, EU Settlement Scheme delakoan eman beharko dute izena aurtengo ekainaren 30a baino lehen. Horretan ere badaude kontuan hartu beharreko xehetasunak: bost urte baino gutxiago daramatenek egoitza baimen mugatua jaso ahalko dute (pre-settled status delakoa), bost urteko epe hori bete eta egoitza baimen mugagabea eskatzeko (settled status). Azken hori lortzen dutenek Erresuma Batuan bizitzen jarraitu ahalko dute gainontzekoen eskubide berekin. Hortaz, bost urte baino gehiago bizitzen daramaten euskal herritarrek zuzenean egoitza baimen mugagabea eskatu beharko dute.

Gauzak zailagoak izango dira aurten Erresuma Batura bizitzera joan nahi dutenentzat. Puntuetan oinarrituriko migrazio sistema gainditu beharko dute, eta, horrez gain, herrialdean lan egiteko bisa bat eskatu beharko dute. Horrek ahalbidetuko die han bizitzea.

Erresuma Batua Erasmus+ programatik atera da, «garestiegia» dela argudiatuta. Halere, hango unibertsitateek behin-behinean parte har dezakete programan, betiere funtsa 2020a amaitu aurretik esleitu badiete; kasu horretan, ikasleen mugikortasuna bermatuta egongo da 2021-2022 urte akademikoa amaitzen den arte.

Hori bai, Euskal Herriko ikasleek migrazio erregulazio berriei egin beharko diete aurre: gehienez sei hilabeterako badoaz, ez dute bisarik beharko; aldiz, egonaldiak urte erdi baino gehiago irauten badu, ikasle bisa bat eskatu beharko dute, eta 385 euroko kostua izango du. Kasua edozein dela ere, matrikulaziorako gastuak nabarmen handituko dira, Erresuma Batua programatik atera delako. Londresek iritzia aldatuko balu, aukera izango luke berriz Erasmus+ programan sartzeko, nahiz eta EBko estatu kide ez izan, Turkiaren, Islandiaren, Norvegiaren eta Serbiaren kasuan bezala.

Ingelesa ikasteko egonaldien kasuan, berriz, epe laburreko ikasketa bisa bat izango da beharrezkoa, Short-term study visa delakoa.

Azken unean, Brusela eta Londres gai izan ziren merkataritza librerako akordio bat lortzeko. Erresuma Batuko Parlamentuak asteazkenean onartu zuen, larrialdiko prozedura baten bitartez, eta hemendik aste gutxi batzuetara gauza bera egin beharko luke Europako Parlamentuak. Bitartean, behin-behinean sartu da indarrean. Akordio horren bitartez, ez da muga-zergarik eta kuotarik izango bien artean. Hau da, EBk Erresuma Batura doan produktuak, edo alderantzizko bidea egiten duenak, ez duela aduanan ezer ordaindu beharko, eta ezingo dela kopuru batera mugatu.

Edonola ere, Erresuma Batua , EBko merkatu bakarretik eta aduana batasunetik kanpo egongo da. Horrek esan nahi du produktuak ezingo direla besterik gabe batetik bestera igaro: muga bat zeharkatu beharko dute, eta kontrolak igaro beharko dituzte.

«Ez zaitezte engaina. Gaurdanik, Erresuma Batuarekin edo haren bitartez negozioak egiten dituenak errealitate berri bat izango du: aduanako kontrolak, osasunekoak eta albaitarienak elikagaiak tartean daudenean, esportazioen deklarazioak, osasun agiriak, araudiei buruzkoak; horrek dakartzan paperekin eta kostuekin». Argi da Simon Coveney Irlandako Atzerri ministroak atzo egindako oharra: garestia aterako da lan eta kostu aldetik Erresuma Batua merkatu bakarretik ateratzea. Agian beste inork baino gehiago pairatuko du Irlandak, hark duelako merkataritza harreman estuena Erresuma Batuarekin. Zorionez berarentzat, Ipar Irlanda egoera berezian egongo da, merkataritza aldetik EBri lotuta jarraituko baitu, Ostiral Santuko bake akordioa ez arriskuan jartzeko eta iparraren eta hegoaren arteko harreman gero eta estuagoa ez hausteko.

Lehen eguna lasaia izan zen Irlandako Errepublikako portu nagusietan, Urte Berria izanik kamioi gutxi batzuk ez zirelako iritsi Galestik zihoazen ferryetan. Baina arazoak datorren astean iritsi daitezke. «Atzerapenak izango dira, eta ezingo da eragotzi Dublingo portuan kaosa sortzea hurrengo egunotan», iragarri du Eugene Drennan Irlandako garraio patronaleko buruak.

Egoera barea izan zen Ingalaterra hegoaldeko portuetan ere, eta horrela lortu zuen Boris Johnsonek nahi zuen argazkia: brexit patxadatsuarena. Doverren eta Folkestonen ez ziren joan den asteko irudiak errepikatu, koronabirusaren mutazioaren ondorioz Frantziak mugak itxi eta kamioien ilada luzeak sortu zirenean. Kamioi gutxi eta aise zirkulatzen.

Egoera bertsua izan zen kontinentearen sarrera nagusian, Calaisen (Frantzia). 10:15ean iritsi zen lehen ferrya, Pride of Kent eta 36 kamioi jaitsi ziren bertatik: 33k bidea jarraitzeko argi berdea jaso zuten, bidaiak iraun bitartean aduanen arduradunek haien paperak Internet bidez aztertu eta egokitzat jo zituztelako; beste hiruek argi laranja izan zuten eta zorrotz aztertu zituzten mugazainek. Argi gorria dutenei ez diete utziko muga igarotzen, baina atzo ez zen halakorik izan.

Hurrengo asteak baino, otsailetik aurreragokoek kezkatzen dituzte portuetako arduradunak, ordurako espero baitute trafikoak bere ohiko martxa berreskuratzea. Izan ere, brexit-aren aurretik biltegiak betetzen aritu ziren EBko produktuak edo osagaiak behar dituzten enpresek, eta stock hori hustu arte trafiko gutxiago espero da. Egunero, batez beste, 12.000 kamioik gurutzatzen dute Mantxako itsasartea.

Edonola ere, bada beste faktore bat kontuan hartu behar dena: zer punturaino izango dira zorrotzak kontrolak? Londresek jada esan du lehen hilabeteetan oso malgu jokatuko duela, bere enpresei tramiteak egiten ikasteko denbora eman nahi dielako —eta azpiegiturak prest ez dituelako—. Kalkulatu duenez, enpresa txikien erdia ez da egokitu, eta askok ez dute esportatzeko baimenik ere eskatu. Kamioilariek ere baimen berezi bat beharko dute alde batetik bestera joateko. Ikusteko dago EBk edo haren kide diren estatuek zer nolako jokaera duten.

Zalantzetako bat zen zer gertatuko den Gibraltarren, baina azken orduan Erresuma Batuko eta Espainiako gobernuak ados jarri dira: herritarrak libre mugitu ahal izango dira lurretik, eta kontrolak aireportuan eta portuan izango dira. Ondasunen trafikoari buruz negoziatzen jarraituko dute.

Zaila da jakitea zenbat, baina pentsatzekoa da kontrolek gutxitu egingo dutela EBren eta Erresuma Batuaren arteko merkataritza. Arrain freskoen alorrean, esaterako, enpresa txiki asko kexatu egin dira kontrolen ondorioz beren produktuek behar baino denbora gehiago beharko dutela mugak igarotzeko, eta, agian galduko direla.

Euskal Herrian eragina izan dezake egoera berriak, Erresuma Batua bazkide komertzial handia delako. 2019an, Hego Euskal Herrien esportazioen %8,4 joan ziren hara, ia 3.000 milioi euro —autoetarako osagaiak, makinak, ardoa...—; inportazioak gutxiago dira, %2,9 edo 750 milioi euro.

Aldaketak are handiagoak izan daitezke baldin eta etorkizunean Erresuma Batuak erabakitzen badu bere ingurumen, lan edo estatu laguntzei buruzko araudia aldatzea. Izan ere, akordioa lortzeko traba nagusia izan da Bruselak joko zelai orekatua nahi zuela, hau da, ez ziola bere merkatu zabala ireki nahi araudi malguagoekin merkeago ekoitz zezakeen lehiakide bati. Azkenean, Londresek lelo hori onartu du, eta antzeko araudiak izango dituzte bi aldeek, aldi baterako behintzat. Baina halaber hitzartu dute batek araudiak biguntzen baditu, besteak eskubidea izango duela muga-zergak ezartzeko produktu batzuetan. Hau da, orain ez, baina etorkizunean traba gehiago izan ditzakeela merkataritza harremanak.

Akordioa lortzeko beste traba nagusia izan da, ekonomikoki sektoreak eskualde gutxi batzuetan inportantzia besterik ez badu ere. Baina arrantza ikurra izan da Johnsonentzat, «berreskuratutako subiranotasunaren» bandera bilakatu da bere kostalde oparoen kontrola berreskuratzea. Baina, aldaketa samurtzeko, bost urte eta erdiko trantsizio epe bat zabalduko da; horretan, EBko arrantzaleek Ingalaterrako eta Eskoziako kalak baliatu ahal izango dituzte, baina batez beste %25 gutxitu beharko dituzte harrapaketak. Epe hori igarota, kuota batzuk lortzeko negoziatu beharko du EBk,Norvegiarekin egiten duen moduan.

Hegan egiteko eskubideei eutsiko diete hegazkin konpainiek, baina mugekin, alde bateko zein bestekoek ezingo baituzte bestearen bi hiri lotu. Praktikan ez da ezer aldatuko, muga hori gainditze aldera, EBko adarrak sortu dituztelako konpainia britainiarrek, eta alderantziz.


Hainbat gain ixtera behartu du elurrak

Summary: Hainbat gain ixtera behartu du elurrak. Araba da elurraren ondorio kaltegarrienak jasan dituena. Kontrara, Bizkaian ez dago arazorik mendi errepide gehienetan.

Elurra mara-mara hasi da urte berria, eta horrek eragina izan du errepideetan. Hogei errepide inguru itxita daude ibilgailu guztientzat, eta beste hainbatetan derrigorrezkoa da kateak erabiltzea. Horrez gain, kontu handiz ibiltzeko gomendioa egin dute beste 30 bat gainetan. Atzo gauetik gaur eguerdira arte lerta laranja ezarria zegoen Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta elur kuotak 200-400 metro inguruan jarraituko duen arren, alerta horia izatera igaro da, astelehenera arte. Nafarroan ere 400-600 metrotik gora espero dute elurra, eta kontuz gidatzeko aholkua eman dute eremu horietan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera (14:30ean berritutako datuak), itxita daude Aiurdin, Azazeta, Barrerilla, Bernedo, Herrera, Kurtzeta, Opakua, Urduña, Zaldiaran (Araba), Arrate, Eitzaga, Elosua, Lizarrusti (Gipuzkoa) eta Umaran (Bizkaia). Kateak erabiltzea, berriz, derrigorrezkoa da hurrengo mendateetan: Altube (A-624), Gasteizko mendatea, Gatzaga (Araba), Mandubia eta Urraki (Gipuzkoa). Gasteiz, Gatzaga, Mandubia eta Urrakiren kasuan, autoek bakarrik dute igotzeko baimena. Unez une aldatuz doa egoera, eta hainbat mendate ireki eta itxi egin dituzte egunean zehar. Gainera, arretaz gidatzeko abisua eman dute beste mendate ugaritan, tartean, Altuben, (AP-68), Barazarren (N-240, Bizkaia) eta Etxegaraten (N-1, Gipuzkoa). Horiek dira abisuren bat duten bide bakarrak errepide sare nagusian.

Nafarroako Gobernuaren datuen arabera, berriz, itxita daude Done Mikel Aralarkoa, Espartza, eta NA-2012 errepidea, Otxabiaga eta Irati lotzen dituen lekuan. NA-137 errepidean, Belaguako mendatea itxita dago 58. kilometrotik aurrera, eta kateak erabili behar dira 45. kilometrotik aurrera. Lurralde hartan, gainera, derrigorrezkoak dira kateak Meanon, bai NA-7300 errepidean, bai NA-7210 bidean.

Gauzak hala, A-1 errepidea ez erabiltzeko gomendioa egin du Nafarroako Gobernuak, elurraren ondorioz hainbat mozketa egin behar izan dituztelako. Hala, A-10 eta A-15 errepideak erabiltzeko aholkatu dute. Horrez gain, errepide sare nagusiari dagokionez, une zehatz batzuetan AP-68a moztu behar izan dute, elurra kentzeko makinek lan egin zezaten. Gainera, ugari izan dira errepideetan gertatutako istripuak, nagusiki, ibilgailuek irrist egitearen ondorioz. Besteak beste, bi lagun zauritu dira Usurbil parean (Gipuzkoa) gertatu den istripu batean, kamioi batek artaziarena egin ostean, G-20 errepidean.


Summary: Azken hilketa matxista salatu dute Arrasaten. «Arazo kolektibo» gisa definitu dute indarkeria matxista, eta irtenbideak eskatu dituzte.

Dozenaka lagun elkartu dira gaur eguerdian, Arrasaten, Marian Ibarluzearen hilketa salatzeko, Eraso sexistarik ez, autodefentsa feminista lelopean. Emakumeon Mundu Martxak, Pottogorriak eta Bilgune Feministak deituta, dozenaka lagun elkartu dira hiriko plazan. Hogei minutu inguruko isilune bat egin dute, eta txalo artean amaitu elkarretaratzea. Deitzaileek indarkeria matxista «arazo kolektiboa eta sistemikoa» dela adierazi dute eta, ondorioz, irtenbidea «guztien artean» eman behar zaiola: «Emakumeen aurkako biolentzia estrukturala da, ez indibiduala». Hala, emakumeak indarkeria horren erantzule egiten dituen jarrera ororen aurka egiteko deia egin dute.

65 urteko Ibarluzeak hamar urte zeramatzan Lanzaroten (Kanaria uharteak, Espainia). Abenduaren 28an desagertu zen, eta haren lagun batek jarritako salaketaren ostean aurkitu zuten gorpua, abenduaren 30ean. Bikotekideak, ordurako, ihes egin zuen, eta herenegun aitortu zion Poliziari bera dela hiltzailea. Hilketa matxista leporatu diote 43 urteko gizonezkoari, eta baldintza gabe sartu dute espetxera, inkomunikatuta.

Ibarluzearenarekin, 107 dira indarkeria matxistaren ondorioz 2003tik Euskal Herrian bizi ziren edo euskal herritarrak ziren hildako emakumeak. 2020an, bost izan dira indarkeria matxistaren ondorioz hildako emakumeak. Horietatik hirutan, bikotekideak atxilotu dituzte hilketa leporatuta —gizonezko horietako batek, gainera, bere alaba ere hil zuen—, beste batean, berriz, seme batek bere ama hil zuen.


Summary: Aiton-Etxeko erabiltzaileek txertoa jasotzeko «beharrezko neurriak» hartuko ditu aldundiak. Oiartzungo eguneko zentro horren zuzendaria txertoa jartzearen aurka agertu da, «epe motzean albo ondorio larriak» eragin ditzakeelako.

Gipuzkoako Foru Aldundia neurriak hartzeko prest dago, Oiartzungo (Gipuzkoa) Aiton-Etxe eguneko zentroko zuzendaritza erabiltzaileei COVID-19aren aurkako txertoa jartzearen kontra agertu ostean. Zuzendariak, egoiliarren senideei bidalitako mezu batean, arrazoitu du txertoa «esperimentazio fasean» dagoela, eta «epe motzean, albo ondorio larriak» eragin ditzakeela. Aldundiak adierazi du egoitzarekin harremanetan jarriko direla, eta, horren ostean, «beharrezko neurriak» hartuko dituztela.

Aldundiak nabarmendu du erabiltzaile guztiei bermatuko zaiela txertoa jasotzeko eskubidea: «Erakundeak hala nahi duten erabiltzaile guztien txertatzeko eskubidea bermatuko du, eskubide bat eta erabaki pertsonal bat baita». Horrez gain, horien senideekin bilduko dela ere gehitu du. Bileran, Osasun Saileko arduradunek hartuko dute parte.

Halere, Osakidetzak oraindik ez du eguneko zentroetarako protokolorik prestatu, eta, ondorioz, ez dago Aiton-Etxe zentroko erabiltzaileei txertoa jartzeko datarik ezarrita. Protokoloak ezartzean zentro guztietan bilerak egingo dituztela ere azpimarratu dute, zahar etxeen kasuan egin bezala.

Aiton-Etxe zentro pribatua da, baina lekuen %80 Gipuzkoako Foru Aldundiarekin itundutakoak dira. Gainera, ez da zentro horrek halako erabaki bat hartzen duen lehen aldia. Eldiario.es agerkariak argitaratu duenez, zuzendaritzak uko egin zion gripearen aurkako txertoa jartzeari ere, eta hura jaso nahi zuten adinekoek euren osasun zentroetara joan behar izan zuten.


Summary: Ernai: «Gatazkaren ondorioak bizi dituen azken belaunaldia izan nahi dugu». Gazte antolakundeak agerraldiak egin ditu Gasteizen, Iruñean, Bilbon eta Usurbilen.

Euskal Preso Politikoen Kolektiboari «gazteen elkartasuna eta konpromisoa» adierazi dio Ernaik gaur eguerdian Gasteizen, Iruñean, Bilbon eta Usurbilen eginiko agerraldietan. 1990eko eta 2000ko hamarkadetan jaiotako egunka gazte elkartu dira agerraldi horietan, adierazteko «gatazka politiko-armatuaren ondorioak bizi dituen azken belaunaldia» izan nahi eta behar dutela.

Lau ideiaren inguruan egin dute gaurko hitzartzea: askatasuna, konpromisoa, elkartasuna eta maitasuna: «Askatasuna dugu helburu. Eta hori adierazi nahi diogu euskal gizarteari eta, bereziki, euskal gazteriari: euskal preso, iheslari eta deportatuek kalean egon behar dutela, alegia. Eta preso eta iheslaririk gabeko Euskal Herriaren alde, bakean eta askatasunean biziko garen Euskal Herri askea aldarrikatzen dugula».

Konpromisoari dagokionez, esan dute berretsi egiten dutela EPPKrekiko eta kolektiboak erabakitako ildoarekiko «atxikimendua», eta presoen senideei «elkartasuna» azaltzen segitzeko asmoa azaldu dute, «epeltasuna helarazten, bisitak errazten».

Azkenik, erantsi dute «askatasunaren aldeko borrokan» jarraituko dutela: «Maitasuna dugu eskertzeko. Herri hau maitatzeagatik lapurtu zitzaien askatasuna borrokarekin konprometitutako gazte belaunaldi osoei». Azken hilabeteetan presoen gerturatzean emandako mugimenduei balioa eman die gazte antolakundeak, eta datorren larunbatean herriz herri egingo dituzten mobilizazioetan parte hartzera deitu dute.


Summary: Hego Euskal Herrian 405 positibo atzeman dituzte. Bezperako datuekin alderatuta %35 egin dute behera positiboek, baina proba kopuruak ere nabarmen egin du behera: %40

Urte berriarekin batera, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak askoz proba gutxiago egin zituzten. Zehazki, %40 gutxiago. Gaur jakinarazitako datuen arabera, urtarrilaren 1ean 5.426 PCR eta antigeno proba egin ziren. Hain zuzen ere, probak murriztearekin batera, positboek ere behera egin zuten urteko lehen egunean; izan ere, 405ek eman dute positibo, bezperan baino %35 gutxiago. Horrek esan nahi du positibotasun tasa %7,5ekoa dela.

Positibo kopurua murriztu da, lurraldez lurralde. Araban, 80 positibo atzeman zituzten ostiralean, aurreko egunean baino bi gutxiago; Bizkaian 119, bezperan baino 116 gutxiago; Gipuzkoan 95, aurreko egunean baino 68 gutxiago eta Nafarroan 35 gutxiago. Asteburua igarota, ikusiko da positiboen jaitsiera proba gutxiago egitearen ondorio den edo ez, asteon kasuek goranzko joera hartu baitute.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du aurreko egunetan bost hildako izan direla, 87 eta 102 urte bitartekoak. Halaber, Bizkaiko Diputazioak azaldu du zahar etxetako bi egoiliar zendu direla azken orduotan.

Osakidetzak jakinarazi du 23 pertsona ospitaleratu zirela atzo, baina uneotan ospitaleetako solairuetan direnen daturik ez dago. ZIUko oheetan 77 daude, bezperan baino bi gutxiago. Nafarroan, berriz, 130 pertsona daude ospitaleratuta: 20 larrialdietan, 30 etxeko arreta berezian gainerako 70ak solairuan.


Summary: Hego Euskal Herriko 11 mendate itxita, elurraren eraginez. Errepide sare nagusian ez du ia eraginik izan. Itxita daude, besteak beste, Arantzazu, Arrate, Urkiola eta Urduña.

Atzo bezala, eguna hotz hasi da gaur ere. Halere, ez da hainbeste prezipitazio izan, eta errepideak egoera hobean daude. Ez da arazorik izan errepide sare nagusian. Bai, ordea, hainbat mendatetan, eta hamar errepide itxita daude. Beste hainbatetan, berriz, beharrezkoa da kateak erabiltzea.

Gainera, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, goizean goizetik itxita daude Urduñako mendatea (Araba), Bizkaiko behatokoa, Dima, Larreineta, Urkiola (Bizkaia), Arantzazu, Artikutza eta Elosua (Gipuzkoa). Kateak ezinbestekoak dira, berriz, Zaldiaranen (Araba). Ubal mendatean (Bizkaia), aldiz, autoek bakarrik dute errepidea erabiltzeko aukera. Horiez gain, beste 30 bat mendatetan arretaz ibiltzeko gomendioa egin du Segurtasun Sailak.

Bestelako errepideetan, elurraren eraginez trafikoa geldirik dago Mendata parean (Bizkaia), BI-3231 errepidean. Errepide sare nagusiari dagokionez, berriz, Altuben (AP-68 errepidea, Araba), Barazarren (N-240, Bizkaia) eta Etxegaraten (N-1, Gipuzkoa) arretaz ibiltzeko eskatu dute. Elurrak ondorioak utzi ditu A-132 errepidean ere. Trafikoa moteldu du goizean zehar, Burgu (Araba) parean, Lumbierrerako noranzkoan.

Nafarroako Gobernuak argitaratutakoaren arabera, berriz, lurralde hartan egoera atzokoaren antzekoa da. Bezperan bezala, autoek ezingo dute igo Done Mikel Aralarkora eta Espartzara. Horiez gain, Belaguako mendatea (NA-137) itxita egon da goizean. Ireki dute, baina kateak erabiltzea beharrezkoa da muga zeharkatu ahal izateko.

Ez da etengo

Euskalmeten iragarpenen arabera, gaur goizean elur gutxiago egin duen arren, elur-kotak 300-400 metroren bueltan egongo da datozen orduetan. Gainera, behera egingo du arratsaldean, eta hainbat lekutan 200 metro azpitik ere egin dezake elurra. Kostaldean elurrik ez, baina txingorra egin dezake. Nafarroa hegoaldean, berriz, ia ez da prezipitaziorik espero.


Summary: Jihadistek 70 lagun hil dituzte Nigerren. Milizia batek bi herriren aurkako erasoak egin ditu, aurreko asteko bozen emaitzak argitaratu ostean.

Jihadistek, gutxienez, 70 lagun hil eta 20 zauritu dituzte Niger mendebaldean, Maliko mugatik gertu. Nigerko Barne ministro Alkache Alhadak adierazi du tropak bidali dituztela ingurura. Hauteskunde Batzordeak aurreko asteko bozen emaitzak jakinarazi ondoren iritsi da erasoa.

Tchoma Bangou eta Zaroumdareye herriak Tillaberi eskualdean daude, Niamei hiriburutik 150 kilometro ingurura. RFI irrati kateak zabaldu duenaren arabera, jihadistak herriak bereganatzen saiatu ziren, baina herritarrek kanporatu egin zituzten. Horri erantzunez, eraso bat abiatu zuten atzo. Talde bakar batek ere ez du oraindik erasoa bere gain hartu, baina hainbat hedabidek talde jihadistengan jarri du fokua, azken hilabeteetan eginiko beste eraso batzuekin duen antzekotasunagatik. Erasotzaileak Malin dituzten baseetatik iritsi ziren, Efe albiste agentziak aipatutako lekukoen arabera, hainbat arma motaz hornituta.

Nigerren pasa den igandean egin zituzten presidentetzarako hauteskundeak, eta atzo eman zuen horien berri Idrissa Issaka Hauteskunde Batzordeko presidenteak. Adierazpen horren ostean gertatu zen erasoa. Mohamed Bazoum Atzerri ministro ohi eta hautagai ofizialistak lortu du boto gehien. Halere, ez zuen horien %50 eskuratzerik izan, eta otsailaren 21eko bigarren itzulian berretsi beharko du garaipena.

Herrialdeko hurrengo gobernuaren arazo nagusia talde jihadistek eremuan lortu duten indarrari aurre egitea izango da. Izan ere, azken hilabeteetan gora egin dute milizia jihadistek eginiko erasoak, batez ere, Malik, Nigerrek eta Burkina Fasok muga egiten duten eremuan. ISGS Sahara Handiko Estatu Islamikoa, Boko Haram eta ISWA Mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoa taldeak dira eraso gehienen atzean daudenak. Halere, horiek ez dira talde bakarrak.


Summary: 436 kasu gehiago baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian. Positibotasun tasa %7,5ean mantendu da, bezperan baino 31 kasu gehiago atzeman dituzten arren.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, Hego Euskal Herrian beste 436 COVID-19 kasu atzeman dituzte, 5.810 PCR eta antigeno proba eginda. Bezperan baino 31 kasu gehiago dira, beraz, detektatutako kasuak, 390 proba gehiago eginda. Gauza hala, positibotasun tasa paretsu mantendu da: %7,47koa zen atzo, eta %7,5ekoa gaur. Halere, egoera ezberdina da lurralde bakoitzean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, %7,7ra igo da tasa. Nafarroan, berriz, ia puntu bat txikiagoa da, %6,8koa.

Lurraldez lurralde, 152 kasu atzeman dituzte Bizkaian; 138, Gipuzkoan; 72, Araban; eta 66, Nafarroan. Eusko Jaurlaritzak erkidegotik kanpo atzemandako beste zortzi kasuren berri ere eman du.

Une honetan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleetan 79 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Gainera, atzo 28 pertsona gehiago ospitaleratu zituzten lurralde horietan.

Ipar Euskal Herriko datu berririk ez dago. Erreferentzia gisa, ordea, Pirinio Atlantikoak departamenduan zazpi egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 93,8koa zen abenduaren 31n.


Summary: Aldaera berriaren hamar kasu atzeman dituzte Aviron Baiona taldean, Leicesterren aurka jokatu ostean. Lapurdiko errugbi taldeak Leicesterren aurka jokatu zuen abenduaren 19an. Partida haren ostean hasi ziren kasuan agertzen.

Aviron Baiona errugbi taldeko hamar kidek positibo eman dute COVID-19a detektatzeko probetan. Guztiak asintomatikoak dira. Ustez, Leicesterren (Ingalaterra) aurka jokatutakoan hasi dira kasuak agertzen. Izan ere, Erresuma Batuan atzemandako aldaera berria detektatu diete.

Azken biei abenduaren 31n detektatu zieten: jokalari bati eta taldeko langile bati. Atzo eginiko probetan gehiago baieztatu ez dituzten arren, taldekide guztiak bakarturik daude. Izan ere, Frantziako Errugbi Federazioak ezarritako protokoloak direla medio, taldeak bakarturik egon beharko du astebetez, azken kasua atzeman zutenetik. Hau da, urtarrilaren 7ra arte. Horren ondorioz, arriskuan dago ostiralean Toulonen aurka jokatu behar duten partida. Izan ere, taldea ez da entrenatu abenduaren 23tik. Tartean, beste bi partida atzeratu behar izan dituzte.

Avironek abenduaren 19an jokatu zuen Europako Txapelketako norgehiagoka Leicesterren aurka, eta, pare bat egun igaro ostean, bi kasuren berri eman zuen Ingalaterrako taldeak. Bi taldeak urtarrilaren 15ean dira itzuliko partida jokatzekoak. Baionako taldeko presidente Philippe Tayeb haserre dago, ordea, eta adierazi du ez dela «segurua» norgehiagoka hori jokatzea: «Gauzak dauden bezala, ez dugu jokatuko Europako Txapelketa».

Hala, nabarmendu du gutxienez urtarrilaren amaierara arte ez dutela jokatuko partidarik. Taldeak, prentsa ohar baten bidez, jakinarazi du TOP-14ko Agenen aurkako partida izango duela hurrengoa, urtarrilaren 30ean, «prestatzeko beharrezko denbora» izateko.


Mendizale bat hil da Urko mendian

Summary: Mendizale bat hil da Urko mendian. Segurtasun Sailaren arabera, zorabiatu egin da. Hura suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin. Gizonezko bat zen, 51 urtekoa.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 51 urteko mendizale bat hil da Urko mendian (Ermua, Bizkaia), zorabiatu ostean. Goizeko hamaikak laurden gutxi aldera jaso dute deia larrialdi zerbitzuek. Ertzaintzaren mendiko erreskate zerbitzua eta helikoptero bat, suhiltzaileak eta anbulantzia bat joan dira bertara. Gizona suspertzen saiatu dira, baina hantxe hil da.


Summary: Gaizka Garitano ordezkatzeko, Marcelino Garcia Toral. Athleticek iragarri du "aurreakordioa" duela entrenatzaile espainiarrarekin 2022ko ekainaren 30era arte. Deriokoa ordezkatuko du, horrenbestez, hura kargutik kendu baitu Athleticeko zuzendaritzak, Elxi ligako partida irabazi eta gutxira.

Athleticek bidean dauka Gaizka Garitano ordezkatuko duen entrenatzailea: Marcelino Garcia Toral espainiarra. "Aurreakordioa" iragarri du klubak, 2022ko ekainaren 30era arte: "Kontratua itxita dagoenean iragarriko dugu nola osatuko den lehen taldeko entrenatzaile multzoa", gehitu du albistean. Orain arte 416 partida zuzendu ditu: 320 ligan, 54 Espainiako Kopan eta 42 Europan. Azkeneko taldea Valentzia izan zuen, 2018-19 denboraldian, eta Kopa irabazi zuen. Aurretik talde hauetan aritu zen: Sporting Gijon, Recreativo Huelva, Racing Santander, Zaragoza, Sevilla eta Vila-real.

Gaizka Garitanoren aroa bukatutzat ematea erabaki du aurretik Athleticen zuzendaritzak. Kargugabetu egin du Aitor Elizegi presidentearen agintari multzoak, noiz eta Elxi ligako partida irabazi (1-0) eta ia segituan. Bederatzigarren da oraintxe taldea sailkapenean.

Bi urte eta hogeita bederatzi egun egin ditu lehen taldeko arduradun lanetan Garitanok. Eduardo Berizzo ordezkatu zuenean bigarren taldeko entrenatzailea zen. 89 partidatan eseri da Athleticen aulkian, eta badu lorpen handi bat: Espainiako Kopako finalera sailkatu zuen taldea aurreko sasoian. Oraindik jokatu gabe dago Realaren aurkako finala, pandemiagatik. Beste lorpenak ez du zerikusirik emaitzekin: harrobiko hainbat jokalari gazteri ari zen aukerak ematen.

Sasoi honetan, emaitza onik gabe ekin zion ligari Athleticek, eta hasiera-hasieratik izan ditu kontrakoak Derioko entrenatzaileak. Pixkanaka, baina, emaitza onak lortzen joan da taldea, nahiz eta bolada hori luzatu ezinda ibili den (Lehen Mailako talde ia denak dabiltza horrela). Erasoko jokoari ekarpenik ez egitea leporatu diote kritikoek, eta emaitza txarra izan den bakoitzean, Garitanoren kargugabetzea eskatu izan dute haiek (hainbat zalek sare sozialetan, eta hedabide batzuek). Denboraldi honetan, behin baino gehiagotan zabaldu izan da Garitanoren lana kinka larrian zegoela, baina beti gainditu izan ditu arrisku horiek. Inork espero ez zuenean, baina, Elizegik entrenatzailea paretik kentzea erabaki du, Batzar Nagusiak zuzendaritzaren aurka egin eta egun gutxira.

Ordezkoa zein izango den ez du argitara eman zuzendaritzak, baina hainbat hedabidetan izen bat dabil bolo-bolo: Marcelino Garcia Toral espainiarra.

Garitanoren agurreko mezua

Kaleratu berria izan den entrenatzaileak oharra atera du Athleticen bitartez. Hauxe da Garitanok idatzitakoa: "Eskerrak bihotzez Athleticeko entrenatzaile izateko aukera eman didazuen guztioi: klubeko langile, zale eta bereziki jokalariei. Ohore bat izan da txikitatik hainbeste maite dudan taldea zuzentzea. Hemendik aurrera ere, nagoen tokitik, athleticzale bat gehiago izaten jarraituko dut. Etorkizun oparoa dugu aurretik. Aupa Athletic!!!".


Summary: 23 urteko gazte bat hil da Markina-Xemeinen, auto istripuan. Gidatzen zuen autoak eta Bizkaibuseko autobus batek aurrez aurre jo zuten atzo arratsaldean, eta bertantxe zendu zen autoaren gidaria. Gernika futbol taldeko jokalaria zen.

Atzo 17:40 aldera, auto batek eta Bizkaibusen autobus batek elkar jo zuten Markina-Xemeingo (Bizkaia) Iruzubieta auzoan, BI-633 errepidean, eta bertan hil zen autoaren gidaria. Osasun zerbitzuek autobuseko gidaria eta bidaiari bat ere artatu behar izan zituzten, eta gizon bat Galdakaoko ospitalera eraman zuten. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du zer gertatu zen argitzeko.

Hildako gaztea Aitor Gandiaga da; 23 urte zituen, eta Markina-Xemeingoa zen. Athletic-en harrobian hazitakoa izanik, futbolean jokatzen zuen Gernikan, eta futbol munduan hainbat erreakzio eragin ditu heriotzak. Doluminak helarazi dituzte hainbat klubek, baita zuri-gorrien lehen taldeko kide batzuek ere. Aurten euskal errepideetan hildako lehena da.


Summary: Trumpek Georgiako goi kargudun bat presionatu du hauteskundeen emaitzak aldatzeko. The Washington Post-ek zabaldutako grabaketa batean, Brad Raffensperger Georgiako Estatu idazkaria mehatxatzen du Trumpek. Errepublikanoen aldeko 11.780 boto «aurkitzeko» eskatu zion larunbatean.

AEBetako hauteskundeen emaitza aldatu nahian jarraitzen du Donald Trumpek. Joan den larunbatean, presidente kargua uzten ari denak hizketan jardun zuen Brad Raffensperger Georgiako estatu idazkariarekin, ordubete baino gehiago, eta hura estu hartu zuen errepublikanoen aldeko 11.780 boto «aurkitzeko» estatu hartan. Boto horiekin, Trumpek eskuratuko luke garaipena Georgian, eta ez Joe Bidenek; demokratak 11.779 botoren aldearekin irabazi zuen han azaroaren 3ko bozetan.

Elkarrizketa horren berri The Washington Post egunkariak eman du, eta jakinarazi du biak hizketan entzuten diren ordubeteko grabaketa duela. «Ez da posible nik Georgian galdu izana. Ez da posible. Milaka botoren aldearekin irabazi nuen», azaldu zion Trumpek Raffenspergerri larunbatean: «Georgiako herritarrak haserre daude. Ez da ezer txarra gertatuko emaitzak berriz kalkulatu dituzula esaten baduzu», gehitu zuen. Georgiako Estatu idazkariak, ordea, argi utzi zion Trumpi datu okerrak dituela esku artean.

Elkarrizketaren beste tarte batean, Trumpek dio Georgian errepublikanoen aldeko milaka boto suntsitu dituztela, eta «delitu bat» egitea egozten dio Estatu idazkariari: «Arrisku handiak hartzen ari zarete zu eta zure abokatua».

Raffensperger ere alderdi errepublikanoko kidea da, baina ez da Trumpek hauteskunde emaitzak aldatzeko estutu duen lehen alderdikidea. Gehienek, ordea, onartua dute Bidenen garaipena, eta, ondo bidean, Joe Biden urtarrilaren 20an izendatuko dute AEBetako presidente.

«Egia aterako da argitara»

Twitterren, Trumpek berak aitortu du larunbatean hitz egin zuela Raffenspergerrekin, eta, besteak beste, hizpide izan zuen «hauteskundeetan Georgian izandako iruzurra». Estatu idazkariak ere idatzi du, eta ez dio arrazoirik eman presidenteari: «Errespetuz diot, presidente jauna: esaten ari zarena ez da egia. Egia aterako da argitara».


Summary: Eneko Sagardoik salatu du euskararen aurkako eraso bat jasan dutela. Beethovenen bi obra aurkezten ari da aktorea, EGO fundazioarekin batera. «Eta gazteleraz noiz?» oihukatu zuen ikusle batek atzo Gasteizen, Sagardoik euskarazko berbaldia bukatutakoan.

«Eta gazteleraz noiz?». Hori oihukatu zuen atzo Gasteizko Principal antzokian zegoen ikusle batek Euskal Herriko Gazte Orkestra Fundazioak antolatutako kontzertuan. Eneko Sagardoi aktorea narratzaile lanak egiten ari zen, eta hark salatu du gertatutakoa Twitterren. «Momentu desatsegina» izan zela aitortu du.

Ludwig van Beethovenen Ah perfido! eta Egmont obrak aurkezten ari da Sagardoi, EGO fundazioarekin batera; aktoreak narratzaile lanak egiten ditu bigarren obran. Atzo, Gasteizen, euskarazko lehenengo berbaldia bukatutakoan egin zioten oihu publikotik, baina normal jarraitu zuen kontzertuak.

Sagardoiren iritziz, «agian, euskara ez ulertzeak baino amorru handiagoa eman dio beste zerbaitek, baina baliteke ni erratuta ibiltzea». Izan ere, berak euskaraz irakurri aurretik, Jone Martinez sopranoak italieraz kantatu zuen Ah perfido!, eta alemanieraz Egmont, baina oihua euskara erabilitakoan gertatu zen.

Jaiotzaren 250. urteurrena

Garrasia «lotsagabea» izan zela idatzi du Sagardoik, baina gainontzean normal-normal egin zutela kontzertua. EGO Fundazioaren kontzertu birako bigarren emanaldia izan zen atzokoa —Donostian egin zuten lehena—, eta Ruben Gimenok zuzendutako ikuskizuna gaur 19:00etan Bilboko Euskaldunan ikusi ahalko da, baita bihar Getxoko (Bizkaia) Muxikebarrin ere.

Aurten Beethovenen jaiotzaren 250. urteurrena beteko da, eta horregatik ari da EGO konposatzaile horren bi obra aurkezten Gabonetan urtero egin ohi duen emanaldian. 46 musikari bildu dituen topaketaren aurkezpenean Ruben Gimenok nabarmendu zuenez, «ezinbesteko garrantzia» du gazte orkestrarekin Beethovenen musika lantzeak, «musikaren historiako giltzarrietako bat» baita.


Itxita daude oraindik zenbait errepide

Summary: Itxita daude oraindik zenbait errepide. Elurrak ez du ia eraginik izan errepide sare nagusian, baina hainbat mendate itxita daude; besteak beste, Aralar, Arantzazu eta Urduña. Beste hainbatetan nahitaezkoa da kateen erabilera.

Hotzez eta euritan itzuli dira lanera gaur milaka euskal herritar, baina elurrak ez du askoren jarduna eten. Errepide nagusietan ez du ia eraginik izan, baina itxita daude Hego Euskal Herriko bederatzi mendate, eta beste zenbaitetan kateak erabili beharra dago zirkulatu ahal izateko.

Elurraren edo izotzaren eraginez arriskutsuegiak direla eta, Eusko Jaurlaritzak atzo itxitako portu batzuk itxita mantendu ditu gaur: Arantzazu, Elosua eta Gatzaga (Gipuzkoa); eta Urduñako mendatea (Araba). Nafarroako Gobernuak, berriz, itxi egin du Aralarko santutegirako igoera, baita NA-2012 eta NA-2011 errepideen tarte bana ere: lehengoan, Otsagabia eta Irati artekoa; bigarrenean, Zaraitzutik Ipar Euskal Herrira bitartekoa.

Mendate batzuk zabalik daude, baina kamioiek eta ibilgailu artikulatuek debekatua dute han ibiltzea. Araban, neurri hori ezarri dute Herreran, Zaldiaranen eta Barrerillan, eta Bizkaian, Bikotzganen.

Beste errepide batzuetan zirkulatu dezakete ibilgailuek, baina ezinbestekoa da kateak erabiltzea. Araban, hala daude Kurtzetako mendatea eta Gasteizko gaina. Gehiago dira Nafarroan: kateak behar dira NA-2520 errepidean Olague eta Zubiri artean, NA-1740 errepidean Irurita eta Eugi artean, Iruñea eta Iparraldea lotzen dituen NA-138 errepidean eta NA-137 errepidean, Burgi-Izaba-Iparraldea ibilbidean.

Elurra, 200-400 metro artean

Euskalmeten aurreikuspenen arabera, kostaldean atzo baino euri eta txingor gehiago egingo du gaur. Barrualdean, berriz, elurra egingo du, eta baliteke 200-400 metroan egitea. Tenperatura beroneak 5 gradu ingurukoak izango dira Euskal Herrian.


Puntu hotz bana

Summary: Puntu hotz bana. Bana berdindu dute Realak eta Osasunak Anoetan. Callerik Realaren huts larri bat baliatu du aurrea hartzeko, eta bigarren zatia hasi bezain pronto berdindu du Barrenetxeak.

Inor gutxi irten zen pozik bart Anoetatik. Realak eta Osasunak erritmo eta aukera gutxiko neurketa jokatu zuten. Realak bigarren derbia jarraian irabazi nahi zuen, baina puntuak ez dio balio sailkapenean aurretik dituen taldeen erritmoa jarraitzeko. Eta Osasunak, berriz, jaitsiera postuetan jarraituko du, nahiz eta etxetik kanpo puntuak eskuratzea beti den pozgarria.

Neurketa irabazteko aukera zutela hasieratik ikusi zuten gorritxoek. Realak ez zuen erasoan liga hasieran erakusten zuen freskotasunik, eta zelaian sendo zeuden nafarrak. Are gehiago Willian Jose eta Sagnanen artean gol bat oparitu zietenean, 20. minutuan. Aurrelari brasildarrak baloia zuen Realaren area barruan, hark Sagnani eman zion, baina bien artean nahastu egin ziren, eta Ruben Garciak berreskuratutako baloiarekin Remiroren atea fusilatu zuen Callerik.

Golari esker hazi egin zen Osasuna, eta ondo eutsi zion Realari lehen zatian. Txuri-urdinen hamaikakora Oiartzabal itzuli zen atzo —Silva ez, oraindik—, eta, eibartarrak bere burua asko eskaini zuen arren, ez zuen egun onik izan atzo; ez zuen Realak ezinbestean behar duen freskotasuna izan erasoko jokoa aldatzeko.

Bigarren zatia hasi bezain pronto berdindu zuten donostiarrek. Porturen erdiraketa bat ondo luzatu zuten Willian Josek bigarren zutoinera, eta bikain amaitu zuen jokaldia Barrenetxeak. Amorruz ospatu zuen gola aurrelari gazteak. Horren ostean Realak Osasuna estualdian jarriko zuela aurreikus zitekeen, baina ezta inondik inora ere. Bigarren zatian ere aukera gutxi, eta berdinketarekin amaitu zen neurketa.

Reala: Remiro; Zubeldia, Le Normand, Sagnan, Aihen; Gebara (Zubimendi, 77. min), Merino; Portu (Merquelanz, 65. min), Barrenetxea (Gorosabel, 77. min), Oiartzabal (Guridi, 65. min); Willian Jose (Bautista, 59. min).

Osasuna: Sergio Herrera; Nacho Vidal, Aridane, David Garcia, Juan Cruz; Moncayola, Iñigo Perez, Javi Martinez (Roncaglia, 84. min), Barja (Roberto Torres, 66. min), Ruben Garcia (Jony, 66. min); Calleri (Budimir, 76. min).


Summary: Beira jasotzaileen greba amaitu da Bizkaian. Mercedesek azpikontratutako enpresa batean ere bertan behera utzi dute lanuzterako deialdia.

Bi lan gatazkaren amaieraren berri eman dute sindikatuek. LABek jakinarazi du Bizkaian beira jasotzen duten langileak lanera itzuliko direla, Enviser enpresako zuzendaritzarekin akordioa lortu ondoren. Azaroan hasi zuten protesta, eta, horren ondorioz, gainezka egon dira Bizkaiko beira edukiontzi asko.

Beren lan baldintzak hobetzearen aldeko greba zen Enviserko langileena, eta helburuetako batzuk lortu dituztela azaldu du LABek. Soldata kontuetan, esaterako. Gipuzkoako langileekin parekatzeko eskatzen zuten, eta bi eta hiru urte arteko epean lortuko dute hori. Langileen subrogazioa ere erdietsi dute, eta hobekuntzak lanaldian. Hiru urterako lan hitzarmenak «langile klasearen eta borrokaren garaipena» erakusten duela uste du LABek.

CEVA Logistic

Araban, berriz, hasi aurretik geratu da bertan behera CEVA Logistic enpresan deitutako greba mugagabea. Bihar hastekoa zen, 250 langileetatik 22 kaleratzeko asmoen aurka. ELAk azaldu duenez, UGTrekin eta CCOOrekin batera, lortu dute enpresa utziko duten langileek «kalte-ordain duinak» jasotzea, eta enpresako beste lantoki batzuetan kolokatzea. Akordioa ezartzeko Mercedesek hiru txandako ekoizpenera itzuli beharko du —bi eta erdira jaitsiko du orain, ekoizpena furgoneta eskarira egokitu nahi duelako—.

«Puntu honetara iritsi bagara, langileen konpromisoagatik eta borrokagatik da, CEVAko zuzendaritzaren aurrez aurreko eraso bati erantzutea erabaki baitzuen, grebara deituz 22 kaleratzeagatik. Ez da hain harrigarria enpresako zuzendaritzaren eta CEVA kanpoko zenbait sektoreren jarrera. Kaleratzeen bidez langileak beldurtu nahi izan dituzte. Alternatibarik ez dagoela esanez langileak urduri jartzen ahalegindu dira eta erantzuna greba deialdia mahai gainean jartzea izan da. Borrokak ekarri gaitu honaino», ziurtatu du ELAk.


Summary: Assange ez dute estraditatuko, buruko osasun arazoak direla eta. Londresko Vanessa Baraitser epaileak jakinarazi du erabakia. AEBek espioitza egozten diote Erresuma Batuan preso dagoen ekintzaileari.

Ez dute estraditatuko. Hala erabaki du Wikileaksen sortzaile Julian Assangeren auzian arduratzen den Vanessa Baraitser epaileak, AEBetara eramateak kazetariaren buruko osasun arazoak okerragotuko lituzkeelako. «Assange ikusita izan dudan inpresioa da depresioak jotako eta etsita dagoen gizon batena, eta etorkizunak zer ekarriko ote dion beldur den gizon batena», adierazi du Baraitserrek.

Epaitegien iritziz, AEBen estradizio eskaerak baldintza guztiak betetzen dituen arren, Washingtonek ezingo luke bermatu akusatuak bere buruaz beste egingo ez duenik. «Assangek ez lituzke izango Belmarsheko segurtasun handiko espetxeak eskaintzen dizkion segurtasun neurriak, eta AEBek zerrendatutako neurriek ez dute bermatzen hark bere buruaz beste egingo ez duenik», azaldu du epaileak estradizioari ezezkoa eman ostean.

Estradizio eskaria bertan behera geratu dela baliatuta, Assangeren abokatuek eskatu dute hura behin-behinean aske uzteko, baina Baraitserrek atzera bota du eskaria.

Orain AEBetako Gobernuak hamalau eguneko epea du helegitea aurkezteko. Virginiako fiskaltzak (AEB) 175 urteko kartzela zigorra eskatzen du kazetariarentzat, baina Etxe Zuriak zehaztu du horietatik lau eta zortzi urte artean bete beharko lituzkeela. Assangeren abokatuek ohartarazi dute, ordea, horiek Coloradoko segurtasun handiko espetxe batean beteko lituzkeela seguruenik, eta han bakarturik igaroko lituzkeela eguneko ordu gehienak, eta horrek haren osasuna okertzea eragingo lukeela.

Epailearen erabakia baino lehen Assangeren bikotekide Stella Morisek ohartarazia AEBen estradizio eskaria onartzeak kolokan jarriko lituzkeela Erresuma Batuko herritarren eskubideak. «Hondamendia litzateke, bai politikoki eta bai legeari dagokionez ere. Onargarri denaren mugak berridatziko lituzke estradizio eskaria onartzeak. Atzerriko gobernuek kazetarien edo, zergatik ez, Facebookeko erabiltzaileen aurka egin ahal izango lukete argudiatuz euren zentsura legeak urratu dituztela», idatzi zuen Morisek Daily Mail egunkarian igandean.

Erreakzioak

Assangeren aurkako auziak nazioarteko erakunde eta agintarien kritikak jaso ditu, eta haren kontrako estradizio eskaria atzera bota izana garaipentzat jo dute askok. «Estradizio akordioak ez lirateke erabili behar jazarpen politikoa egiteko», gaitzetsi du David Davis diputatu kontserbadoreak. Pozik agertu da John Pilger dokumentalista ere, bera izan da kazetaria askatzeko kanpaina bultzatu duenetako bat ere: «Bikaina da erabakia, baina ez dugu ahaztu behar ebazpena Erresuma Batuaren jarrera lotsagarria estaltzeko modu bat ere badela, Londresek bat egin baitu epaiketa politiko honekin».

Badira hamar urte pasa Assangek sortutako Wikileaks atariak Iraken eta Afganistanen egindako sarraskiei buruzko informazioa zabaldu zuela. Akusazioaren arabera, Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen kazetariak hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu du halakorik eta dio Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri. Aldiz, leporatzen diote Washingtoni auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak argitara atera zituelako.

Wikileakseko editore Kristinn Hrafnssonek salatu du Assangeren aurkako salaketa auzitegietara iritsi izana «adierazpen askatasunaren aurkako eraso larria» dela. «Nazioarteko erakundeei eta gobernuz kanpokoei entzun beharko liekete AEBek. Haiek aspaldian ari dira eskatzen Assangeren aurkako salaketak erretiratu eta auzia ixteko».

Atariaren sortzailea segurtasun handiko Belmarsh espetxean dago preso 2017an Erresuma Batuko Poliziak Ekuadorrek Londresen duen enbaxadan atxilotu zuenetik. Haren gertukoek salatu dute enbaxadan eta espetxean igaro duen denborak buruko arazoak eragin dizkiola. Haren estradizioari buruzko auzia saioan medikuek esan zuten Assangek Asperger sindromearen sintomak zituela eta espetxean jarraitzeak bere buruaz beste egitera bultza zezakeela.


Summary: Foro Sozialak ontzat jo du «immobilismoa» gainditu izana, baina ez presoak «erdizka» hurbiltzea. Foro Sozial Iraunkorrak datozen hilabeteetarako erronkak zehaztu ditu.

Aurkia eta ifrentzua. Bi aurpegi horiek ditu euskal presoen auziaren bilakaerak, Foro Sozial Iraunkorrak egoeraz eginiko azterketatik ondoriozta daitekeenez. Presoen auzia konpontzeko aurrerapenei, blokeoei eta atzerapausoei buruzko azterketa egin du Foro Sozial Iraunkorrak, eta azken urte eta erdiko bilakaeran bi ondorio nabarmendu ditu: Pedro Sanchezen gobernuaren neurriek gainditutzat ematen dutela Mariano Rajoyren gobernuaren garaiko «immobilismoa», baina ezin dituztela ontzat hartu orain arte eginiko «erdizkako» hurbilketak: «Ulertzen zailak dira. Datuek erakusten dute Euskal Herriko lau espetxeek badutela horretarako leku nahikoa».

Teresa Todak xehatu ditu azterketaren ondorioak: Euskal Preso Politikoen Kolektiboko preso gehienak 600 eta 1.100 kilometro bitarteko distantziara daude, lehen graduan: «Oraindik urrun gaude konponbide integralaren agertokitik, urrats positiboak egin diren arren. Gutxiengo bat dago Euskal Herriko espetxeetan». Todak nabarmendu du «gehiengo instituzional, sindikal eta sozial transbersal nahikoa" daudela «konponbide fase integral batean sartzeko». Adostasun horiek bi funtzio dituzte, Todaren esanetan: bat da «Espainiako Gobernuari palanka egitea, laguntza ematea irtenbide baten kontra dauden sektoreen aurrean»; bestetik, azaldu du Foro Sozialak 2018ko udazkenean planteatutako auziei ez zaiela erantzunik eman oraindik; alegia, 70 urtetik gorakoak eta gaixo daudenak espetxetik irteteko beharrari.

Hasi berri den urteari begira, eta txostena aztertuta, hurrengo faseak identifikatu ditu Nekane Alzelaik: batetik, «salbuespenezko egoerekin bukatzea»; bestetik, bigarrenean bi azpifase bereizi dituzte: birgizarteratzeko plan bat definitu beharra eta 7/2003 Legearen arabera zigortutakoei «konponbide egokia eta garaiekin bat datorrena» emateko beharra.

Hurbilketei dagokienez, eta birgizarteratzearen testuinguruan, Foro Sozial Iraunkorrak azaldu du preso eta senideentzat hobe dela «zigorra Villabona betetzea eta ez Algecirasen», baina galdera luzatu du: «Kontua da ze irizpideren arabera ezin diren Euskal Herriko espetxeetara hurbildu". Ildo horretan, Alzelaik eta Agus Hernanek gogorarazi dute adostasun instituzional, sindikal eta sozial «zabala» dagoela uste baten inguruan: Euskal Herriko espetxeetara ekartzeak bermatzen duela presoen errotzea. Adostasun hori %92 ingurukoa Eusko Legebiltzarrean eta %60koa Nafarroako Parlamentuan, Alzelairen hitzetan. «Espetxe politika normalizatu» bat ezartzearen alde daude Espainiako Kongresuko diputatuen %55 ere, Foro Sozial Iraunkorrak gogora ekarri duenez, eta Alzelaik izurriak sortutako egoerari ere erreferentzia egin dio presoak Euskal Herriratzeko: «Premiazkotzat jotzen dugu COVID-19 garaiotan senide eta hurbilei zigor gehigarria ezartzen dien urruntzea amaitzea».

Gizarteratzea eta 7/2003 Legea

Presoak saikatzeko graduei ere erreparatu die Foro Sozial Iraunkorrak. Gogorarazi du lehen graduan daudela gehienak, «kopuru nabarmen bat» bigarrenean eta «txiki bat» hirugarrenean. Gerturatzeekin batera gertatzen ari dira gradu progresioak: «Bigarren gradura igarotzea eta gerturatzea urrats positiboak dira norabide egokian, baina horrek balio behar du aurrera egiteko eta ez bide itsu batean trabatuta geratzeko». Zuerako espetxearen egoera jarri du adibide. Testuinguru horretan, salatu dute bi gaik baldintzatzen dutela presoei banakako programak ezartzeko aukera: «Berariazkoak ez izatea eta laguntzeko ardura duten funtzionario ugariren jokabide ideologikoak».

Euskal Herriratzeek eta gradu progresioak osatzen dute Foro Sozial Iraunkorrak aurkeztutako lehen fasea, eta birgizarteratzearena da bigarrena. Norabide horretan, Alzelaik aitortu du espetxe politikan aldaketa ez dela «lineala izango eta dagoeneko, gertatzen ari den bezala, aurrerapenak eta blokeoak» egongo direla. Haatik, fase berrian, uste du presoak gizarteratzeko plan bat egin behar dela, «erakunde publikoek gidatua eta eragileekin adostua, baldintzapeko askatasuna lortzeko eta birgizarteratzeko bidean laguntzeko».

Bestetik, beharrezko jo dute 7/2003 Legearen arabera zigortutakoentzat «garai politikoarekin bat datorren konponbide bat» ematea. Horretarako, uste dute nazioarteko estandarrei jarraitu beharko zaiela, «bakea bermatzeko eta gatazka ez errepikatzea ziurtatzeko. Zigor estrategiarekin amaitzea beharrezkoa da».


Summary: Amaitu dute Ablitasko mosaiko erromatarra zaharberritzen. El Villarko aztarnategiko etxe bateko gelako zorua lur azpitik atera eta txukundu dute. Zirkuluak eta gurutzeak marraztu zituzten hiru koloreko teselekin.

Zoru oso bat, 23,5 metro koadro, tesela zuriz, beltzez eta gorriz osaturiko forma geometrikoekin. Horra Ablitasen (Nafarroa) El Villar aztarnategian zaharberritu duten mosaikoa. Nafarroan azken 25 urteotan osorik aurkitu duten bakarra da, eta hiru urte eman dute hura lur azpitik ateratzen, eta bere onera ekartzen.

Erromatarren galtzada batetik gertu eraiki zuten jauretxe handi bateko 19. gelaren zorua zen. Oktogono formakoa. Zirkuluak eta gurutzeak marraztu zituzten koloretako zeramikazko lauki txikiekin, hau da, teselekin. Horietako batzuk pirita mineralezkoak ziren, eta horrek nolabaiteko urregorri kolorea ematen dio zoruari.

2010. urtetik ari dira lanean aztarnategi horretan. 2017an aurkitu zuten 19. gela, eta, hurrengo urtean, indusketa babestu zuten 768 metro koadroko estalpe bat eraikita. Abiltasko Udala da aztarnategiaren jabea, eta, besteak beste, Nafarroako Gobernua eta Vianako Printzearen Erakundea aritu dira lanak bultzatzen.

Amaitu berri den urtean garbitu dute 19. gela. Lurra kendu ondoren, teselak eta haiek itsasteko morteroa zerekin egin zituzten dauden aztertu dute. Horrez gain, gelaren inguruko horma sendotu dute, askatuta zeuden guneak berriz itsatsi dituzte, eta zuloak bete dituzte. Galtza bete lan eduki dute teselen gainean sortutako karezko pinportak kentzen. Izan ere, teselen kolorea ez kaltetzeko, bisturiarekin kendu behar izan dituzte, banan-banan eta eskuz. Berta Balduz adituak zuzendu ditu lanak, eta 25.000 euro inbertitu dituzte horretan.

Aztarnategian pieza asko atera dituzte urteotan. 2013ean, amodioaren jainko Kupido irudikatzen duen figuratxo bat aurkitu zuten. Horrez gain, txanponak eta azabatxezko zintzilikario bat topatu dituzte.

Mosaikoa egurrezko estalki batekin babestu dute.

Ablitasko El Villar aztarnategian topaturiko mosaikoa, zaharberritzearen fase batzuetan. NAFARROAKO GOBERNUA

Aztarnategiak emango du zeresana datozen urteotan ere. 2020an udala aritu da Kristo ondorengo IV. mendeko beste hainbat gela zaharberritzen, eta lan horiekin jarraitzeko asmoa daukate.

Garrantzi handia eduki zuten garaian halako landetxe handik. Izan ere, nekazaritzara eta abeltzaintza lantzeko oinarrizko unitateak ziren, normalean familia baten ardurapean. Han bizi zen familia, eta han lantzen, eraldatzen eta gordetzen zituzten inguruko lurrei eta animaliei erauzitako mozkinak. Hau da, mendialdean gero baserriek edukiko zuten antzeko eginkizuna zeukaten, parekatze aldera.

El Villarren, esaterako zerealak, ardoa, olioa eta bestelakoak lantzen zituzten. Bidearen aldamenean egoteak aukera ematen zien gero mozkinak hirietara eramateko, saltzera.


Azken unean galdu du Alavesek

Summary: Azken unean galdu du Alavesek. Azken ordu erdia jokalari bat gutxiago zuela jokatu arren, gasteiztarrek neurketa berdintzea lortu dute, baina Luis Suarezek 90. minutuan sartu du Atletico Madrilen bigarren gola.

Alavesek Ia lortu zuen ondo merezitako puntua. Aurten bikain ari da Atletico Madril, Espainiako Ligako liderra, baina atzo izerdi franko atera behar izan zuten Mendizorrotzatik hiru puntuak eramateko. 60. minutuan epaileak Laguardia kaleratu zuenean neurketa aldapan gora jarri zitzaien gasteiztarrei, eta berdintzea lortu zuten arren, azken unean sartu zuen Luis Suarezek madrildarren gola.

Lehen zatian neurketa serioa egin zuten bi taldeek, aurkariari aukera gutxi emanez, baina kontraeraso batean aurrea hartu zuen Atleticok, zorte apur batekin. Jokaldi ona egin zuen Marcos Llorentek, eta area kanpotik egin zuen erremateak sarean bukatu zuen Laguardiari jo ostean. Ezin izan zuen ezer egin Pachecok.

Gauzak zail jarri zizkion Alavesek Atleticori, baina ez zuen ia gol aukerarik sortu Pablo Machinen taldeak. 60. minutuan, ordea, neurketa aldatu zuen jokaldia gertatu zen. Laguardiak sarrera gogorra egin zion Lemarri, eta epaileak hasieran txartel horia atera zion arren, VAR-ean begiratu ostean, kaleratu egin zuen Alaveseko jokalaria.

Hortik aurrera, zabaldu egin zen neurketa. Madrildarrak bigarren gola sartzeko saiakerei ekin zieten. Pachecok pare bat geldiketa on egin zituen, eta gero iritsi zen Alavesen oldarraldia. Abisua Lejeunek eman zuen, zutoinean jo zuen burukada batekin, eta gutxi geroago heldu zen gola, 83. minutuan. Joseluk zuzendu zuen kontraerasoa, eta haren erdiraketa gol bilakatu zuten Lucas Perezen eta Monteiroren artean.

90. minutuan, ordea, Joao Felixen erdiraketa bikain bat bultza soilik egin behar izan zuen Luis Suarezek, ta han amaitu ziren babazorroen amets guztiak. Madrilera egin zuten hegan hiru puntuek.

Alaves: Pacheco; Agirregabiria, Laguardia, Lejeune, Javi Lopez (Adrian Marin, 87. min); Battaglia, Manu Garcia (Luis Rioja, 67. min), Peleteiro, Borja Sainz (Alberto Rodriguez, 67. min), Edgar Mendez (Joselu, 74. min); eta Deyverson (Lucas Perez, 74. min).

Atletico Madril: Oblak; Gimenez, Monteiro (Renan Lodi, 86. min), Hermoso; Koke, Llorente, Lemar, Vrsaljko, Carrasco (Saul, 81. min); Correa (Joao Felix, 61. min) eta Luis Suarez.


Summary: Positibo tasak %10eko langa gainditu du Nafarroan. Hego Euskal Herrian 450 positibo atzeman dituzte, eta lau herrialdeotako batez besteko positibotasuna %7,3 da.

450 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian atzo eginiko probetan. Guztira, 6.151 PCR eta antigenoko test egin zituzten atzo Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan (bezperan baino 341 gehiago). Horren arabera, positibo tasa %7,3 da gaur; atzokoaren pare (%7,5 zen). Hala ere, alde handiak daude herrialdeen artean.

Osasunbideak emaniko behin-behineko datuak kezkagarriak dira Nafarroan: positibo berrien kopurua handitu da (88, bezperan baino 22 gehiago), baina, batez ere, positibotasun maila igo da nabarmen: %6,8tik %10,6raino. Horren gibelean egon liteke atzo eginiko PCR eta antigenoko test kopuru apala: 827.

Bizkaian, 188 positibo detektatu dituzte (bezperan baino 36 gehiago); Gipuzkoan, 132 (aurreko egunean baino 6 gutxiago); eta Arabak izan du, alde handiz, jaitsiera nabarmena: 39 kasu atzeman dituzte, larunbatean baino 33 gutxiago.

Ospitaleetako presioari dagokionez, Osakidetzak jakinarazi du 35 pertsona ospitaleratu zituztela atzo COVID-19arengatik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan ez zuten inor ospitaleratu. Oraintxe 99 gaixo larri daude Hego Euskal Herriko ZIUetan.

Nafarroako Gobernuak, berriz, aurreko egunetan gertatutako bi heriotzaren berri eman du: 38 urteko gizon bat eta 85 urteko bat hil dira, hain zuzen.

Sartu-irtenak zerrendan

Pandemiaren bilakaera ezberdina da herriz herri, eta Eusko Jaurlaritza irizpide hori erabiltzen ari da ostalaritza ireki ahal izateko. Osasun Sailaren azken eguneraketaren arabera, hauek dira 100.000 biztanleko 500 kasutik gora dituzten 5.000 biztanletik gorako udalerriak: Aretxabaleta, Beasain, Lazkao (Gipuzkoa); Bermeo eta Arrigorriaga (Bizkaia).

Azpeitia eta Arrasate (Gipuzkoa) zerrendatik atera dira, eta, beraz, tabernak eta jatetxeak berriz ireki ahal izango dituzte haietan.

Dena den, eta 5.000 biztanle baino gutxiagoko udalerriak diren arren, Osasun Sailak erabaki du Gipuzkoako hiru herritan ostalaritza ez irekitzea: Eskoriatzan, Ataunen eta Olaberrian. Jaurlaritzak uste du hobe dela herri horietan tabernak eta jatetxeak ez irekitzea, egoera epidemiologikoa ikusita.


Summary: Uranioa %20 aberasten hasi da Iran, itun nuklearraren mugatik gora. Neurriak are gehiago korapilatuko ditu Teheranen eta Washingtonen arteko harremanak. Israelek arma nuklearrak lortzeko ahaleginetan aritzea leporatu dio Irani.

Vienako itun nuklearraren mugak gainditu ditu berriro ere Iranek. Oraingoan, aurrekoetan baino nabarmenago. Uranioa %20 aberasteko prozesua hasi duela jakinarazi zuen atzo, eta hala baieztatu zuen IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak —NBEren erakunde ikuskatzaileak—. 2015eko akordioak %3,67an ezarri zion aberaste muga Irani, eta lehenago ere gainditu du langa hori, baina %4,5eko aberaste mailara heldu da gehienez, azken iragarpenean adierazitakoa baino dezente apalago.

Teheranen azken urratsak are gehiago zailduko ditu Washingtonekiko harremanak. Gatazkatsuak ziren aurretik, eta tentsioa areagotzen joan da Donald Trump AEBetako jarduneko presidentearen agintaldiaren amaieran. Joe Biden presidente hautatua itun nuklearrera itzultzearen alde agertu da, baina ikusteko dago AEBek zein norabide hartuko duten haren agintepean.

Hassan Rohani Irango presidenteak prozedurak hasteko agindua sinatu eta minutu gutxira hasi ziren, atzo, uranioa aberasten Fordowko lantegian, mendi baten lur azpian eraikitako gunean. Egun, uranioa aberasteko bi gune ditu Iranek; Fordown bata eta Natanzen bestea. Bigarren horretan, 5.060 zentrifugatzaile jartzeko baimena aitortzen dio akordioak, betiere, ahalmen gutxien dutenak izan behar dutela zehaztuta. Aldiz, Fordown ezingo luke uranioa aberastu hamabost urteko epean, ezta gunea ikerketa teknologikoa ez den beste helburu baterako erabili ere. Joan den abenduan jakin zen Iranek eraikitze lanak hasi zituela gunean, obren berri eman gabe.

Irani arma nuklearrak lortzeko aukera eragoztea da akordioaren helburuetako bat. Horiek ekoizteko ezinbestekoa da uranioa %90 aberastea, eta maila horretatik urrun dago egun Teheran. Hala ere, Israelek arma nuklearrekin lotu du Iranen iragarpena, eta ohartarazi ez duela halakorik onartuko. «Uranioa gehiago aberasteak eta lurpean uranioa aberasteko ahalmena handitzeko erabakiak helburu bakarra du, eta arma militarrak ekoiztea da», idatzi du Benjamin Netanyahu lehen ministroak Twitterren.

«Iranen mehatxuei» erantzuteko, AEBek Pertsiar golkoan mantenduko dute USS Nimitz gerraontzia. Abendu bukaeran itzuli behar zuen AEBetara, baina Washingtonek ez du erretiratuko. Inguru horretako egoera «gertutik» jarraitzen ari dela ohartarazi dio Teheranek Etxe Zuriari. «Mezu argiak eta gardenak bidali dizkiogu Washingtoni ohiko bideen bidez, baita golkoko gainontzeko herrialdeei ere, inork okerrik egin ez dezan».

Kezka adierazi du Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek ere. Haren esanetan, Iran «aldendu» egingo da itunetik, aberaste maila gaindituz gero, eta horrek «ondorio esanguratsuak» izan ditzake.

Ituna kolokan

Teheran 2019an hasi zen Vienako ituna ez betetzen. Hilabete batzuk lehenago, 2018ko maiatzean, AEBek akordioa uztea eta Irani zigor ekonomikoak berriz ezartzea erabaki zuten. Ordutik, zalantzazkoa izan da itunaren etorkizuna. Baina, bereziki, Iranen kontrako bi erasok jarri zuten kolokan akordioa, iaz. 2020ko urtarrilean, AEBek Qassem Soleimani Irango Guardia Iraultzaileetako Quds Indarraren komandantea zena hil zuten, eta Teheranek ituna utziko zuela adierazi zuen. Joan den azaroaren 27an, berriz, Mohsen Fakhrizade Irango zientzialari nuklearra hil zuten. Inork ez zuen bere gain hartu erasoa, baina Iranek Israel egin zuen berehala erantzule. Handik lau egunera, programa nuklearra garatzeko lege proposamena onartu zuen Irango Parlamentuak, eta lege horren ondorio da Teheranek atzo iragarritako neurria.

Joan den igandean, Soleimaniren hilketaren urteurrenean, Israelen «amarruan» ez erortzea galdegin zion Mohammad Javad Zarif Irango Atzerri ministroak Trumpi. Haren esanetan, Israel Iranen eta AEBen arteko gerra bat probokatu nahian ari da, Iraken AEBetako armadari eraso eginez. Washingtonek Iranek babestutako miliziei leporatzen dizkie eraso horiek, baina miliziek ez dute halakorik aldarrikatu. Israelgo gobernuak baztertu egin ditu Iranen akusazio «zentzugabeak».


Summary: Peña II.a-k eta Albisuk zer egin dezaketen erakutsi dute. Gehiago izan ziren atzo Urrutikoetxea-Imaz baino, eta aise gainditu zituzten. Binakako Txapelketako liderrak dira oraingoz.

Indartsu hasi dute Binakako Txapelketa Peña II.a-k eta Albisuk: sailkapeneko liderrak dira oraintxe. 22-8 irabazi zieten atzo Urrutikoetxeari eta Imazi, eta aldea handiagoa ere izan zitekeen irudipena zutela amaitu zuten urdinek neurketa.

Izenak ikusita, Peñak eta Albisuk osatutakoa txapelketako bikoterik ahulenetakoa zela zirudien joan den asteko aurkezpenean. Ez hori bakarrik: Peña txapelketan sartu izanak, Oinatz Bengoetxea kanpoan utzita, ika-mika piztu zuen zaleen artean. Tolosarrak ez zituen nahi bezalako emaitzak eskuratu buruz buruko eta lau eta erdiko txapelketetan, baina, oraingoz, frontoian erakutsi ditu Baikok bere aldeko apustua egin izanaren arrazoiak.

Bikain jokatu zuen atzo Peñak, tantoak ondo bukatuz, eta zer esanik ez Albisuk. Bera izan zen jaun eta jabe kantxan, eta, atzeko koadroak dominatzeaz gainera, sei tanto amaitu zituen. 7-0 hasi ziren irabazten, baita 2-15 ere, eta neurketaren hondarrean soilik erakutsi zuten euren jokoa Urrutikoetxeak eta Imazek. Berandu.


Summary: Auto berrien matrikulazioa laurden bat jaitsi zen 2020an Hego Euskal Herrian. Auto elektrikoen salmenta ia hirukoiztu egin da, eta merkatuaren %4 dira dagoeneko bGasolina darabilten autoak dira salduenak, baina haien merkatu kuota hamar puntu jaitsi da, %54,5 arte

Hotz handia. Autoen salmentarena ekonomiaren tenperaturaren erakusle badira, hori da 2020. urtearen amaieran termometroak erakutsi duena. Danbateko historikoa jaso dute matrikulazioek, ekonomiak amaitu berri den urtean jasotako shock ekonomikoaren neurrikoa. Guztira, Hego Euskal Herrian 38.642 auto berri matrikulatu ziren 2020. urtean, aurrekoan baino 12.570 gutxiago (-%24,5).

Bigarren urtea da jarraian matrikulazioek behera egiten dutela, 2019an ere urritu egin baitziren (-%6,8), baina 2013. urtera arte egin behar da atzera iazkoa baino kopuru txikiagoa ikusteko. Urte hartan ere krisi betean zegoen Euskal Herriko ekonomia, Atzeraldi Handiaren bigarren erorikoan.

Konfinamenduaren asteek eta haiek eragindako krisi ekonomikoak markatutako urtea izan da 2020a. Apirilean, esaterako, auto saltoki guztiak itxita izan ziren, eta 90 auto baizik ez ziren matrikulatu; martxotik zintzilik geratu ziren salmentak, hain zuzen ere.

Orduz gero, izan dira matrikulazioak handitu diren hilabete batzuk, erosketa asko atzeratu egin zirelako eta erosleak animatu zituztelako Eusko Jaurlaritzaren laguntzek. Horrela, uztailean salmentak %31,6 hazi ziren eta abuztuan beste %3,6. Baina diru publikoa agortu ahala eskastu ziren erosteko gogoa eta aukerak, eta salmentek berriro behera egin zuten.

Abendua salbuespena izan da udazken triste batean, %2,3 handitu zirelako matrikulazioak, baina hori beste faktore baten ondorio izan da: urte berriarekin indarrean sartu da ibilgailuen CO2 isurketak neurtzeko Europako Batasuneko araudi berria, WLTP izenekoa. Horren bitartez hobeto neurtu ahal izango dituzte autoen isurketak, eta kasu gehienetan egiaztatuko denez orain arte aitortu baino gehiago kutsatzen dutela, auto batzuk matrikulazio zerga ordaintzen hasiko dira eta zergaren tasa handiagoa pagatu beharko dute beste batzuk. Kontzesionarioek kalkulatu zutenez, WTLPk batez beste mila euro garestituko ditu autoak.

Auto elektrikoen urtea

Matrikulazio zerga ordaintzetik salbuetsita daude ehun kilometroko 120 gramo CO2 baino gutxiago isurtzen duten autoak. Horiek dira, hain zuzen ere, iaz bilakaera onenak izan dutenak. Izan ere, erregai motor hutsa ez darabilten autoen salmenta %65,6 handitu da 2020. urtean. Horien artean gehienek motor hibridoak dituzte, baina gero eta pisu handiagoa dute motor elektriko hutsak dituztenek. Zehazki, iaz hirukoiztu egin zen auto elektrikoen salmenta, eta jada 1.567 dira, iaz saldutakoen %4.

Autoen artean, motor alternatiboen merkatu kuotak jauzi handia egin du, %10,7tik %23,5era. Gainera, urteak aurrera egin ahala are gehiago hazi da, eta abenduan %31,6ra heldu da.

Gasolinari jan dio kuota horren zatirik handiena. Azken urteetan ohi den moduan, gasolina darabilten autoak saldu dira gehien, baina haien merkatu kuota hamar puntu baino gehiago jaitsi da, %65,6tik %54,5era. Ez da, ordea, dieselaren mesedetan izan, azken hori kuota galdu eta galdu ari baita joan den hamarkadaren erdialdetik: 2020an, matrikulatutako autoen %22 baizik ez dira teknologia horretakoak.

Salduena, Peugeot

Urte txarra izan da autogile guztientzat, baina batzuentzat besteentzat baino okerragoa. Ez du urte onik izan Peugeotek Hegoaldean (-%22,8), baina hala ere hura izan da aurten ere salduena, hirugarren urtez jarraian. Atzetik doazkio Seat (-%25,3) eta Volskwagen (-%19). Noranahikoetan eta hibridoetan duten arrakastaren eskutik, urtea ez da hain txarra izan Kiarentzat (-%9,8) eta Toyotarentzat (-%6,6).

Hamar salduenen sailkapenetik erori da klasiko bat, Ford (-%30,2), eta ozta-ozta eutsi dio Opelek (-%44,1).


Summary: Nazioarteko 50 pertsona ospetsuk amnistia eskatu dute Kataluniako preso independentistentzat. Gerry Adamsek, Yoko Onok, Dilma Rousseffek eta Irvin Welshek hartu dute parte Omniumek sustatutako kanpaina batean, besteak beste.

Jordi Cuixart preso independentista buru duen Omnium Cultural elkarteak mundu osoko 50 pertsona ospetsuk sinatutako manifestu bat eman du gaur argitara. Kulturaren, politikaren eta giza eskubideen alorreko hainbat lagunek amnistia eskatu dute Kataluniako prozesu subiranistarekin lotuta espetxean dauden politikari eta ekintzaileentzat. Dialogue for Catalonia izena jarri diote manifestuari, eta The Washington Post eta The Guardian egunkarietan atera dute.

Sinatzaileen artean daude, besteak beste, Gerry Adams Sinn Feineko presidente ohia, Yoko Ono artista, Dilma Rousseff Brasilgo presidente ohia eta Irvin Welsh idazlea. Nobel saria jaso duten bost pertsonak ere sinatu dute agiria. Bakearen Nobel saria duten Shirin Ebadi abokatu irandarrak, Jody Williams ekintzaile estatubatuarrak, Mairead Corrigan ekintzaile irlandarrak eta Adolfo Perez Esquivel eskultore argentinarrak; eta Literaturaren Nobel saria jaso zuen Elfriede Jelinek idazle austriarrak.

Omnium Culturalek Bruselan duen Omnium Civil Rights Europe ordezkaritzak bultzatu du ekintza. Agiri horretan, Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko «elkarrizketa» eskatu dute, Kataluniako herritarrei «euren etorkizun politikoa erabakitzeko aukera emango dien irtenbide bat» aurki dezaten. Nabarmendu dute, elkarrizketa horiek arrakasta izan dezaten, ezinbestekoa dela «errepresio politikorik» ez egotea eta auzipetuei «amnistia ematea».

Sinatzaileen esanetan, «giza eskubideen nazioarteko eragile nagusiek» kritikatu izan dute Kataluniako buruzagien egungo egoera, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak atxiloketa bidegabeei buruz egin zuen lan bat aipatu dute.

Manifestua sinatu dute, lehen esandakoez gain, Benn Emerson eta Michel Forst NBEren kontalari ohiek, Holger K. Nielsen Danimarkako Atzerri ministro ohiak, Clayborn Cason Esloveniako presidente ohiak, Remy Pagani Genevako (Suitza) alkate ohiak eta Mirta Baravalle Maiatzeko Plazako Amak elkarteko sortzaileetako batek.


Summary: Barbara Shelley beldurrezko zinemaren sinboloa zendu da. Erresuma Batuko Hammer ekoiztetxearekin egindako filmek eman zioten ospea aktoreari: 'The Gorgon', 'Dracula, Prince of Darkness' eta 'Quatermass and The Pit', besteak beste.

1957an Frankensteinen mitoari ikuspegi berritzaile batekin heltzearekin batera (The Curse of Frankenstein), Hammer ekoiztetxea beldurrezko zinemaren erreferentzia nagusi bilakatu zen, harik eta 70eko hamarkadaren hasieran gain behera hasi zen arte. Lantalde finko bat samar bat izan zuen ekoiztetxeak hasieratik (Terence Fisher zuzendaria, Jimmy Sangster gidoigilea, Freddie Francis argazki zuzendaria, Peter Cushing eta Christopher Lee aktoreak), eta haren parte izan zen Barbara Shelley aktorea ere. Batik bat 1960ko hamarkadan, hura izan zen ekoiztetxearen izar handienetako bat, eta gaur egun ere erreferentziazko aktore izaten jarraitzen du generoaren jarratzaileentzat, eta baita, oro har, zinemazalentzat ere. Shelley gaur hil da 88 urterekin.

Shelley (Londres, 1932) Mantrap (1953) filmarekin estreinatu zen zineman, hain zuzen ere Fisherren aginduetara eta Hammerren barruan. Artean zinema ekoiztetxea hasi gabe zegoen beldurrezko zinemaren ikonoak berrikusten, baina ordurako ari zen bilakatzen Erresuma Batuko zinema popularraren iturri nagusia. Italian hainbat filmetan parte hartu ostean, Ingalaterrara itzuli, eta telebistarako lanean hastearekin batera, hainbat filmetan ere hartu zuen parte Shelleyk. Blood of the Vampire (1958) eta Village of the Dammed (1960) izan ziren ospea eman zioten lanetako batzuk, eta 1964an Fisherrekin lan egin zuen The Gorgon-en. Ordurako Hammer ekoiztetxearen zuzendari inportanteena zen Fisher, The Curse of Frankenstein-en ondoren, Dracula (1958), The Mummy (1959), The Hound of The Baskervilles (1959), The Brides of Dracula (1960) eta The Faces of Doctor Jekyll (1960) filmekin beldurrezko generoaren faktoria nagusia bilakatu baitzuen Hammer. The Gorgon-ez gain, Dracula kondearen itzuleran ere lan egin zuen Shelleyk Fisherrekin, Dracula Prince of Darkness-en (1965).

Hammerren barruan beste hainbat filmetan ere hartu zuen parte Shelleyk urte haietan: The Camp of Blood Island (1958), Shadow of the Cat (1962), Rasputin, The Mad Monk (1966), Quatermass and The Pit (1967). Baina estudio horretatik kanpo ere egin zuen lan, Blood of the Vampire eta Village of the Dammed-en, esaterako.

70eko hamarkadatik aurrera, telebistan hartu zuen aterpe, eta lan egin zuen 80ko urteak amaitu arte.


Summary: Milaka urtez izoztuta egon den errinozero iletsu bat topatu dute Errusian. Inoiz hobekien kontserbaturiko espezie horretako kumea da: barneko organoetako asko, ilea, hortzak eta gantza jaso dituzte, eta baita jandako azkena urdailetik hartu ere. Euskal Herrian, duela 10.000 eta 3.500 urte artean galdu zen espezie hori.

Lurra berotu ahala, urtu eta urtu ari da Errusian milaka urtez izoztuta egon den lurra, eta permafrost horrek gordeta eduki duena azaleratzen ari da. Orain, duela 20.000 urte Siberian (Errusia) hil zen errinozero iletsu bat agertu da, eta horren ongi kontserbatuta dago, non urdailean zeukan azken jana ere hondatu gabe dagoen.

Siberia ekialdeko Sakha eskualdeko Tirekhtiakh ibaiko bazter batean topatu zuten animaliaren gorpua, joan zen udan, baina orain jakinarazi dute aurkikuntza, eta irudiak plazaratu dituzte. Kalkulatu dutenez, hiru eta lau urte artean zeukan hil zenean. Orain arte eskualdean aurkituriko errinozero iletsurik gazteen artean hobekien kontserbaturikoa da: barneko organoetako asko, ilea, hortzak eta gantza. Haren adarra ere topatu dute.

Siberian Times egunkariak zabaldu duenez, oraindik ezin izan dute Jakutsk hiriburura eraman, itxaroten ari direlako izotz errepideak sortu arte, errinozeroa garraiatzeko.

Alexei Savvin herritarrak topatu zuen gorpu izoztua, eta aurkikuntza ikertu duen Valery Plotnikov zientzialariak esan duenez, animalia itota hil zen, ziurrenera. Oraindik ez dakite arra edo emea ote zen, eta karbono-14 proba egin ez dioten arren, adituak kalkulatu du duela 20.000 eta 50.000 urte artean bizi izan zela animalia.

Inguru berean topatu zuten 2014. urtean beste errinozero iletsu bat: Sasha izena jarri zioten zientzialariek, eta duela 34.000 urtekoa dela ondorioztatu zuten. Munduan aurkituriko lehen errinozero iletsu kumea izan zen; izan ere, zazpi hilabete baino ez zituen hil zenean. Hari esker frogatu ahal izan zen errinozero iletsuek ile geruza sendoa zutela gaztetatik, hotzerako oso ongi moldatuta zeudelako.

Gaur Euskal Herria den eremuan ere bizi izan ziren errinozero iletsuak, Mesolitora arte, Kristo aurreko 10.000 eta 3.500 urte artean. Orduan galdu egin ziren, mamutarekin batera, glaziazioa amaitu zelako, eta eguraldia asko epeldu zelako.


Summary: Konfinamendua ezarri dute Erresuma Batuan, eta ikastetxeak itxi dituzte. Boris Johnsonek adierazi du osasun sistema babesteko asmoz ezarri dutela martxoko konfinamendu bera Ingalaterran. Eskoziak, Galesek eta Ipar Irlandak erabaki bera hartu dute ordu batzuk lehenago. Egun bakarrean, 58.784 positibo atzeman dituzte Erresuma Batuan. Nicola Sturgeonek aitortu du martxoan baino kezkatuago daudela.

Telebistan egindako agerraldi batean, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak iragarri du neurriak zorroztuko dituztela koronabirusaren aldaera berriak izan duen hedapena dela kausa. «Itxialdira jo behar dugu», adierazi du. Herritarrek ezinbestekoa denean soilik izango dute kalera ateratzeko baimena, eta eskolak itxi egingo dituzte. Johnsonek esan du ulertzen dituela eskolen itxierak eragingo dituen «ezinegona eta eragozpenak», baina birusaren transmisiorako «kutsatze bektorea» direla ondorioztatu dutelako hartu dute erabaki hori, haren esanetan.

Johnsonek adierazi du neurri horiek gutxienez sei astez egongo direla indarrean. Herritarrek aukera izango dute egunean behin etxetik ateratzeko jarduera fisikoa egiteko. Ikasleek eskolak etxetik jarraituko dituzte, gutxienez, otsaileko oporretara arte —hilaren 15etik 19rako astea dute jai—. Johnsonek gomendatu du neurri horiek gaurtik aurrera betetzeko, eta saltokiei ere bihartik ixteko gomendioa egin diete. Hala ere, parlamentariek asteazkenean onartuko dituzte neurri berriak.

Gaur emandako datuen arabera, 26.626 paziente daude Ingalaterrako ospitaleetan, gaur zortzi baino %30 gehiago. Apirilaren 12an, 18.374 zeuden. Erresuma Batuan, atzemandako positiboen kopurua hirukoiztu egin da abenduaren hasierako datuekin alderatuz gero.

Azken egunetan, neurriak zorrozteko presioa handitu egin da. Keir Starmer oposizioko laboristak «martxoko espiritura» itzultzeko eskatu dio Johnsoni, eta konfinamendu orokor bat ezartzeko. «Herritarrei neurririk zorrotzenak ezarri behar badizkiegu, txertaketa kanpaina lehenbailehen abiatzeko konpromisoa izan behar dugu. Bi milioi dosi astero urtarrilean, eta bikoitza otsailean. «Horrek izan behar du akordioa», adierazi du Starmerrek.

Eskoziak iragarria zuen koronabirusaren aurkako neurriak gogortuko dituela gauerditik aurrera. Nicola Sturgeon lehen ministroak gaur arratsaldean jakinarazi duenez, asteartetik otsailera arte etxeratzeko agindua eman du, ikastetxeak itxi egingo dituzte, eta, ahal den kasuetan, etxetik lan egin beharko dute eskoziarrek. Gainera, kalean biltzea debekatuta egongo da, eta norberarena ez den beste etxe bateko pertsona bakar batekin elkartu ahal izango da. Taldekako jarduerak bertan behera geratuko dira, eta otoitzerako lekuak ere itxi egingo dituzte.

Sturgeonek azaldu duenez, abenduan aurkitu zuten koronabirusaren aldaera berriak eragin du neurriak gogortzea. Gaur 1.905 positibo atzeman dituzte, eta, Sturgeonen arabera, horien erdiak daude aldaera berriarekin lotuta. Guztira, positibo tasa %15ekoa da Eskozian. Lehen olatuan baino kezkatuago daudela aitortu du lehen ministroak. Kutsatzeen gorako joerak ospitaleetako zerbitzuak kinkan jar ditzakeela esan du, eta horrekin jarraituz gero, hiru edo lau astean gainezka egin dezaketela. Glasgow eta Lanarkshireko ospitaleak oso estu daudela esan du, eta Eguberrien osteko ondorioak ikusteko daudela, gainera.

Araudi berriarekin, soilik oinarrizko eginbeharretara atera ahal izango dira eskoziarrak: hala nola janaria eta botikak erostera, kirola egitera eta zaintza lanak egitera. Eraikuntza eta fabrikazio enpresak irekita egongo dira, baina Sturgeonek ez du baztertu aurrerago horien jarduna ere etetea. Irakasleek txertoa jasotzerako orduan lehentasuna izatea ere ari da aztertzen Eskoziako Gobernua. Orain arte 100.000 lagunek jaso dute txertoa, eta aurki beste 900.000 dosi izatea espero dute. Edonola ere, ikastetxeak ireki ahal izateko neurriak bete behar direla eta birusaren transmisioa murriztu behar dela esan du Sturgeonek. «Eskoziako Gobernuak ahal duena egingo du birusaren zabalpena eteteko, baina guztion ardura da ahal duguna egitea».

Koronabirusaren aldaera berria Kenten agertu zen, abendu hasieran, eta hasierako birusa baino azkarrago zabaltzen ari da. Hain zuzen, Aviron Baionako errugbi taldeko hamar kidek positibo eman dute aldaera horretan, Leicesterren aurka jokatu ostean.


Summary: Aiton-Etxe egoitzak argitu du ez duela ukatu txertaketarako eskubidea. Oiartzungo Aiton-Etxe eguneko zentroko zuzendaritzak ohar batean azaldu du egoiliarrek «libreki» erabaki dezaketela COVID-19aren kontrako txertoa jarri edo ez. Egoiliarrei txertoa jartzearen aurka agertu zen zentroa joan den astean, oraindik ere «esperimentazio fasean» dagoela argudiatuta.

Koronabirusaren kontrako Pfizer-Biontech txertoa jartzearen aurka agertu zen joan den astean Oiartzungo (Gipuzkoa) Aiton-Etxe eguneko zentroa. Zuzendariak, egoiliarren senideei bidalitako mezu batean, arrazoitu zuen txertoa «esperimentazio fasean» dagoela eta «epe laburrean albo ondorio larriak» eragin ditzakeela. Orain, beste ohar bat argitaratu du zentroak, eta, hartan, argitu du egoitzak ez diela «inoiz ere» txertatzeko eskubidea ukatu bertako erabiltzaileei. Dena dela, zuzendaritza taldeak adierazi du egoitzak berak ez duela prozesua bideratuko, eta esan du txertatua izan nahi duenak aukera duela «bakoitzari dagokion osasun etxera jotzeko».

Zentroak adierazi du «datu objektiboen bidez informazioa ematea» izan zela joan den astean argitaratutako oharraren asmoa.


Summary: Caparrosoko behi haztegia halako bi handitu ahal izango du Valle de Odietak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak enpresaren proiektuaren alde ebatzi du, eta Nafarroako Gobernuak esan du onartuko duela erabakia.

Epaitegiek kendu egin dute Nafarroako Gobernuak jarritako eragozpena Caparrosoko 3.450 behiko haztegia halako bi handitu ez zedin. Hibridacion Termosolar Navarrak eta Valle de Odietak libre dute esnearen merkatua are gehiago baldintzatuko duen etxalde handia handitzeko. Proiektuak jasotzen du 3.450 behitik 7.200 behira handituko dela haztegi hori. Uxue Barkos presidente zuen gobernuak ukatu egin zion enpresari ingurumen baimena, 2018. urtean, baina enpresak auzitara jo zuen, eta Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du hein handi batean esnetako behien etxalde handiaren jabeen erreklamazioa. Dagoeneko, Nafarroako Gobernuak iragarri du onartu egingo duela erabaki judizial hori. Hala, Valle de Odieta kooperatibaren esku dago Caparrosoko haztegia halako bi bihurtzen hastea.

Gobernuak, hala ere, azaldu du haztegi handien kokapenaren inguruko arautegi berri bat sortzeko lanean jarraituko duela. Animalien osasunaren legearen balizko aldaketa bat prestatzen ari da Iruñea, «segurtasun juridikoarekin galarazteko Nafarroan horrelako haztegiak kokatzea». Izan ere, gobernuaren arabera, etxalde handi horiek «ondorio larriak ekar ditzakete Nafarroako abeltzainentzat, ingurumenarentzat eta lurraldearentzat, oro har, eragin handiak baitituzte sozialki, ekonomikoki, ingurumenari begira eta osasunari begira ere bai». Bioaniztasunaren eta jasangarritasunaren aldeko apustuan dela ere erantsi du Nafarroako Gobernuak. Valle de Odietaren etxaldea eta biometanizazio planta 2010etik daude martxan Caparroson, baina soilik 3.450 behirentzat.

Isunen bilduma bat

Valle de Odietak dozena bat isun ordaindu behar izan ditu gaur arte. 5.531 behi ere izan dituela salatu zuen Compañía de las 3 Rs enpresak. Caparrosoko Udalarentzat, ordea, etxalde hori «beste enpresa bat da». Carlos Alcuaz alkateak (PSN) dio «inbertsio garrantzitsuak egin dituela herrian». Ingurumenarekin lotuta enpresak jasotako isunak direla eta, Alcuazek argitu du udalak ez dituela eskuduntzarik, eta ez duela gaiari buruzko informazio askorik.

Valle de Odietak 20.000 esne behi izango dituen ustiategi erraldoia ireki nahi du Noviercas herrian (Soria, Espainia), Tuteratik 60 kilometrora. Caparrosoko mehatxua ez da bakarra, beraz, ezta handiena ere esnearen alorrean jarduten diren abeltzain txikientzat. Soriako etxalde izugarri horren baimena bere bidea egiten ari da administrazioan, eta enpresa lurrak erosten hasi da Noviercas herri txikian. Herritarrek badakite 20.000 behi ustiatzeko ur asko behar dela, eta haien zimaurra eta pixorrak kudeatzeak erabat hondatu dezaketela lurra, behien kontzentrazio izugarria dela eta. Baina herrian oso jende gutxi bizi da, eta lurrei, «sekula ezer oparorik eman ez duten lurrei», etekina ateratzeko aukera dute. Horrela onartu zioten BERRIAri beren lurrak saltzeko zain zeuden bi jabek.

Horiek horrela, proiektu handi hori hori gauzatzea inbertitzaileen esku dagoela ematen du, Gaztela eta Leongo Junta etxalde erraldoiaren aldeko jarrera azaldu baitu. 20.000 behi buruko haztegi baten presioak esnearen merkatua lehertuko duela ohartarazi dute sektoreko sindikatuek; bistan da kalte izugarria egin dezakeela Caparrosoko etxaldean 7.200 behi egoteak ere.


Summary: Sortuk manifestazio batera deitu du hilaren 16rako, urriaren 12ko protestarien auzipetzea salatzeko. Manifestazioa Iruñeko Antoniuttitik abiatuko da, 17:30ean. Hamabi lagun Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratzera deitu izana eta «1978ko erregimenaren gehiegikeriak» salatuko dituzte.

Sortuk eta nazioarteko hainbat elkartek deituta, protesta bat egin zuten Iruñean urriaren 12an, Hispanitatearen Eguna salatzeko. Zehazki, Felipe VI.a Espainiako erregearen eta Kristobal Kolonen figura erraldoiak lurrera bota zituzten Diputazio Jauregiaren aurrean, eta adierazi zuten urriaren 12an ez zeukatela «ezer ospatzeko». Urriaren akaberarako, polizia etxera deklaratzera deitu zituzten hamasei lagun, eta horietako hamabi Espainiako Auzitegi Nazionalera deitu dituzte. Hori salatzeko, Sortuk manifestazio batera deitu du urtarrilaren 16rako.

Alderdiak ohar batean azaldu duenez, protestariak deklaratzera deitu izana «oinarrizko askatasunen kontrako eraso bat da», eta horrek agerian uzten du urriaren 12ko ekintzak berak salatu asmo zuena: «Historian zehar herrien eta herritarren zapalkuntzaren gainean eraiki dela Espainiaren proiektua, inposizioaren eta errepresioaren gainean». Horregatik, protesta hori auzitegietara eraman izana baino gehiago, «1978ko erregimena» bera nahi dute gaitzetsi.


Summary: Andre baten gorpua aurkitu dute Aizarnazabalen, indarkeria zantzuekin. Heriotza argitzeko ikerketa hasi du Ertzaintzak

Emakumezko baten gorpua aurkitu dute, gaur, Aizarnazabalen (Gipuzkoa), eta Ertzaintzak Berria-ri jakinarazi dionez, indarkeria zantzuak ditu. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak hedabideei helarazitako oharraren arabera, urtarrilaren 1ean Donostiako 32 urteko emakumezko baten desagerpena salatu zuten Ertzaintzan, eta, harena izan liteke gorpua, nahiz eta ez duten baieztatu.

11:00ak inguru zirenean topatu dute gorpua behargin batzuek Urola ibaitik gertu, sasi batzuetan, eta Ertzaintzari deitu diote. Epaileak gorpua altxatzeko agindua eman eta gero, Auzitegi Medikuntzako Euskal Institutura eraman dute, autopsia egiteko eta heriotza zerk eragin duen zehazteko.

Heriotza argitzeko ikerketa hasi du Ertzaintzak, eta Segurtasun Sailak adierazi du hipotesi guztiak daudela zabalik.


Summary: Bat egitea onartu dute Peugeotek eta Fiatek. 'Stellantis' izena hartuko du enpresa berriak, urtarrilaren 16an.

2021. urteak autogile handi baten sorrera ikusiko du: Stellantis. Izen hori aukeratu dute Peugeot Citroenek (PSA) eta Fiat Chrysler Automobiles (FCA) beren bat egiteak eratuko duen enpresa berriarentzat.

PSAren eta FCAren akziodunen batzarrak gau bildu dira fusioari azken oniritzia emateko, eta hala egin dute, ia aho batez. Tramiteak amaitu ondoren, Stellantis urtarrilaren 16an jaioko da.

Salmenta aldetik, Europako auto konpainia handienetan bigarrena izango da eta munduko laugarrena —VW taldea, Toyota eta Renault-Nissan-Mitsubishi batasuna izango ditu aurretik—. Europan eta Ipar eta Hego Amerikan indar handia izango du, baina pisu txikiagoa du gehien hazten ari den merkatuan, Asiakoan.

Stellantisek 400.000 langile inguru izango ditu, eta hamalau marka, haien artean Peugeot, Citroen, Opel, Fiat, Jeep, Chrysler, Dodge, Alfa Romeo eta Maserati.

Bruselaren baldintzak

PSAko oraingo buru Carlos Tavares izango da konpainia berriko kontseilari ordezkaria; presidentea, berriz, John Elkann, FCAko oraingo lehendakaria. Elkann Fiat familiakoa da, eta hura izango da Stellantisen akziodunen artean handiena. 2019ko urrian iragarri zuten bi autogileek bat egin nahi zutela, baina aurtengo abendura arte ez die baimena eman Europako Batzordeak. Stellantisek furgoneta txikien alorrean oso merkatu kuota handia duela (%34) onartu du Bruselak, baina ontzat hartu ditu konpainiaren konponbideak: jarraitu egingo du Toyota markako furgoneta txikiak ekoizten, eta ez dizkie trabak jarriko beste marketako furgonetei bere tailerretan.

Toyota eta PSA bazkide izan dira azken urteetan furgoneten alorrean, baina baita auto txikien ekoizpenean ere. Haien modelo txikienak —Peugeot 108, Citroen C1 eta Toyota Aygo—. Txekiar Errepublikako Kolin hirian egin izan dituzte 2002. urtetik. Fabrika hori erabat Toyotaren esku geratu da urtea hastearekin batera.


Urtebetean, 22.517 langabe gehiago

Summary: Urtebetean, 22.517 langabe gehiago. Abenduaren amaieran 168.877 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herrian, azaroan baino 2.086 gutxiago. Beste 8.000 lagun gehitu dira aldi baterako erregulazioetara.

Abenduan jaitsi egin da langabezia Hego Euskal Herrian. SEPEren datuen arabera, 169.877 lagun daude langabeen zerrendan, azaroaren amaieran baino 2.086 gutxiago.

Konparaketa duela urtebetekoarekin eginez gero, ordea, langabezia asko hazi da, 2019 amaieran baino 22.517 langabe erregistratu gehiago zeudelako 2020. urtearen bukaeran.

Halaber handitu da ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan daudenen kopurua. Abenduaren amaieran 49.659 ziren, hilabete lehenago baino ia 8.000 gehiago. Edonola ere, urteko azken asteetan, ostalaritza mugekin zabaldu ahala, berriro gutxitu dira aldi baterako enplegua galdu dutenen kopurua. Izan ere, abenduan, batez beste, 53.084 langile egon dira egoera horretan.

Gizarte Segurantzan kotizatzen dutenen kopuruetan ere ikusten da enplegu suntsiketa handia eragin duela koronabirusaren krisiak. Batez beste. abenduan 1.246.231 lagun zeuden enplegaturik, azaroan baino 1.356 gutxiago, eta 2019ko abenduan baino 24.212 gutxiago. Lehen aldia da kotizatzaileen kopurua jaitsi dela 2013. urteaz geroztik.

Kalte sakona

Abenduko enplegu datuei begira, euskal ekonomia aurreikusitakoa baino erresistentzia gaitasun «askoz handiagoa» erakusten ari dela uste du Eusko Jaurlaritzak. Hala ere, horrek ez du ezkutatzen pandemiak euskal lan merkatuari egin dion kaltearen «sakontasuna».

Elena Perez Barredo Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuordearen ustez, «beti da positiboa langabeziak behera egitea», baina egungo baldintzetan, barne produktu gordinean inoiz ezagututako erorketa handienarekin, langabeziaren murrizketa «are inportanteagoa da».

Lana galdu edo lanik topatu ez duten herritarrak gogoan, Perezek azaldu du Eusko Jaurlaritzak plan bat egin duela galdutako enplegua «lehenbailehen» berreskuratzeko, eta suspertze hori «kalitate irizpideekin» egin dadin. Sailburuordeak enpleguen sorkuntza «bizia» espero du 2021ean, «pandemiak ez badu hori eragozten». Ildo horretan, joan den azaroan langabeziaren jaitsieraren datua azken hamabost urteetako onena izan zen, eta abendukoa tarte horretako bigarren datu onena da.

Baina horrek ez du ezkutatzen zein sakonak izan den sektore batzuek jasandako kaltea, «batez ere ostalaritza sektoreak nozitutakoa». Kontratazio berrien kalitate «ahula» ere aipatu du Elena Perezek, emakumezkoen eta gazteen kasuak azpimarratuz.

Mari Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariaren ustez, lan merkatuaren bilakaera «oso negatiboa» izan da lurraldean, COVID-19aren eraginez. Hori gehien nabaritu dute arlo ekonomiko jakin batzuek eta, bereziki, gazteek eta sektore «prekarizatuenek».

Hala ere, eta aurrera begira, uste du «baikor izateko arrazoiak» badaudela. Batetik, koronabirusarekin loturiko «ziurgabetasunak jarraitu arren», Maeztuk azpimarratu du aurreikuspen ekonomikoek «enpleguaren hazkundea» erakusten dutela. Uste du koronabirusari aurre egiteko txertaketa prozesua funtsezkoa izango dela horretan. Bestetik, Gizarte Segurantzako afiliazioetan «espero baino jaitsiera txikiagoa» gertatu izana ere lagungarri izango dela uste du. Iragarri du, halaber, datozen hilabeteetan enplegu plan berri bat aurkeztuko duela gobernuak, eta gaineratu du Europako funtsen inguruan ere «itxaropen handiak» dituela gobernuak.

Maeztuk azpimarratu du datorren urtean bere sailak «zeregin oso garrantzitsua» izango duela pandemiaren ondorioen aurkako borrokan, eta, aldi berean, enplegua berreskuratzeko lanetan.


Summary: Ertzaintza Aizarnazabalen hilotz agertu den emakumearen azken egunak ikertzen ari da. Rodrigo Gartzia Ertzaintzako zuzendariak esan duenez, oraingoz ez dute inor atxilotu. Gehitu du oraindik goiz dela hildakoa indarkeria matxistarekin lotzeko: «Hipotesi guztiak zabalik daude».

Ertzaintzak ikerketa zabaldu du argitzeko nola hil zen atzo Aizarnazabalen (Gipuzkoa) indarkeria zantzuk zituela hilda aurkitu zuten emakumea. Hala baieztatu du gaur goizean Rodrigo Gartzia Ertzaintzako zuzendariak Radio Euskadin egin dioten elkarrizketa batean, eta jakinarazi du oraingoz ez dutela inor atxilotu. Haren iritziz, oraindik goiz da hilketa indarkeria matxistarekin lotzeko, «hipotesi guztiak zabalik daudelako».

Urtarrilaren 1ean, Donostiako 32 urteko emakumezko bat desagertua zela salatu zuten Ertzaintzan, eta, gaur baieztatu dutenez, harena da gorpua. Aintzane Pujana izena zuen, eta azken aldiz Aizarnazabalen bertan ikusi zuten. Jakitera eman dutenez, labana batekin egindako zauriak zituen, eta hil eta gutxira aurkitu zuten gorpua, oraindik desegiten hasi gabe baitzegoen. Gaur egingo diote autopsia.

Oraingoz, Ertzaintzaren helburua zera da, biktima azken egunetan norekin egon zen argitzea. Gartziak esan du autopsia plazaratu arte itxaron beharko dela biktima nola hil zen jakiteko, eta gaia epaitegien esku uzteko. «Gure egitekoa gertatutakoa argitzea da, testuingurua jartzea, eta azken orduetan biktimarekin egon zirenak identifikatzea», azpimarratu du. Ikerketan aurrera egin dutela esan du Gartziak, baina ezin duela askoz gehiago esan hipotesi guztiak zabalik daudelako.

Goiz osoan jardun dute Ertzaintzako kideek froga bila gorpua aurkitu zuten lekuan, Aizarnazabaleko Etxabe auzoan. Urola ibaian ere ibili dira urpekariak.

Atzo, 11:00ak inguru zirenean topatu zuten gorpua behargin batzuek, Urola ibaitik gertu, sasi batzuetan, eta Ertzaintzari deitu zioten. Epaileak gorpua jasotzeko agindua eman eta gero, Auzitegi Medikuntzako Euskal Institutura eraman zuten, autopsia egiteko eta heriotza zerk eragin zuen zehazteko.


Summary: Mobilizazioak prestatzen ari dira administrazioko behin-behineko langileen egoera salatzeko. ELAk jakinarazi du protesta egutegi bat lantzen ari dela beste sindikatuekin batera. Salatu du gobernuek eta alderdiek ez dutela «benetako urratsik» egin egoera konpontzeko.

ELA mobilizazioen egutegi bat lantzen ari da gainerako sindikatuekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazio publikoetako behin-behineko «50.000 langile baino gehiagoren» enplegua bermatzeko. Horren diseinuan aurrera egiteko, urtarrilaren 11n bilduko dira berriro.

Ohar batean sindikatu abertzaleak gogorarazi du urteak daramatzala salatzen administraziokoetako hamar langiletik lau aldi baterakoak direla eta «[Espainiako] Estatu osoko eta Europako behin-behinekotasun tasarik altuena» duten lurraldeak direla. Nabarmendu du Europako auzitegiek ere gaitzetsi egin dutela euskal sektore publikoan behin-behinekotasuna «gehiegikeriaz» erabiltzen dela.

Hori hala izanik ere, ELAk salatu du «ez Eusko Jaurlaritzak, ez estatuak, ezta euskal alderdi politikoek ere», ez dutela «benetako urratsik» egin egoera hori aldatzeko, «nahiz eta azken urteotan egindako mobilizazio eta greba guztietan behin eta berriz eskatu den egoera hori pairatzen duten langileen enplegu finkatu behar dela».

Azken hilabeteetan, Espainiako Gobernuak Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutua aldatzeko eta sektore publikoaren behin-behinekotasunarekin amaitzeko neurriak hartzeko asmoa agertu du. ELAren ustez, horrek ahalbidetu behar luke Euskal Herrian ere egoera hori pairatzen duten langile publikoen enplegua bermatzeko.

Eusko Jaurlaritzak ere Kidegoen eta Eskalen Legea aldatzeko egitasmo bat aurkeztu zuen abendu hasieran. Horren arabera, lan eskaintza publikoetan baldintza zehatz batzuk betetzen dituzten behin-behineko langileek ez lukete oposizio proba osoa egin behar. Horri buruz ELAk ez du baloraziorik egin, astearte honetan bidalitako oharrean. Jaurlaritzak egitasmoa aurkeztu zuenean, «erabat arbuiatu» zuen, «adabaki bat» zela esan zuen, argudiatuta horrek ez duela konponduko sektore publikoan dagoen behin-behinekotasuna.