Gaua bizibide dutenak, atakan

Summary: Gaua bizibide dutenak, atakan. Ezinbesteko diru iturria da gaua zenbait sektoretako langileentzat. Etxeratze aginduak eta gainerako neurri murriztaileek eragin zuzena dute haien jardunean. Iturri hori itxita, berriak zabaltzea nahi dute, eta kaltetutako sektoreei begirako neurriak eskatu dituzte.

Elena Guinea, tabernaria: «Plan integral bat eskatzen dugu, arazoa errotik konpontzeko»

Neurri murriztaile forma izan dute hasieratik COVID-19ari aurre egiteko ostalariei aplikatutakoek, Elena Guinea (Donostia, 1967) Donostiako Parte Zaharreko Aurresku tabernaren jabeak dioenez: «Pixkanaka, gero eta neurri zorotzagoak ezarri dizkigute, eta aldiro onartu ditugu eta egokitu gara». Hartutako erabakiekin batera ez zaie heldu, ordea, horien ondorioak arintzeko planik edo laguntzarik: «Prebentzioagatik itxi edo ordutegia moldatu behar badugu, onartuko dugu, baina uste dugu, horiekin batera, bestelako neurriak ere hartu behar direla. Plan integral bat eskatzen dugu, arazoa errotik konpontzeko». Halakorik ezean, komertzio eta taberna asko «bidean» geratuko direla uste du. Establezimendu batetik bestera egoera aldatzen dela aitortu duen arren, ohartarazpena egin du Guineak: «Egoera oso kritikoa da, eta oso orokorra».

Gaueko giroari begira egiten dute lan Aurresku tabernan, batez ere, eta, hortaz, neurri murriztaileek bete-betean eragin diete. Udako jaietan ateratako etekinekin egin ohi diote aurre neguari, eta astebururetako jai giroan lortutakoarekin, asteari. Lehen diru iturria itxita izan dute udan, eta bigarrenarekin ere ez du esperantza handirik: «Auzoetako jendea etorri ohi da asteburuetan, baina zertara etorriko da hemendik aurrera, 23:00etan etxean egon behar badu eta auzoan taberna handiagoak baditu?»

Egokitzea, batzuen esku

Zabaldu, zabalduko dute taberna asteburuan, baina Guineak aurreikusten du «jende oso gutxi» ibiliko dela, eta egoerari tenperatura hartzeko baliatuko dute, batez ere. Zenbait tabernak egoera berrira egokitzeko ahalegina egin dute, eta ematen zuten zerbitzua ere aldatu egin dute. Aurreskun halakorik egiteko aukerarik ez dutela dio tabernariak: «Gaueko taberna da gurea. Terraza edukitzeko aukerarik ere ez dugu, espazio faltagatik». Egoera berrira nolabait moldatzen saiatzen ari direla aitortu du, baina berezkoa dutenari eutsi eta hori babestea dela irtenbidea nabarmendu du: «Pub moduko taberna bat izateko alokatu genuen guk gure lokala. Baldintza horietan hartu genuen guk, eta, horrexegatik zen garestia. Gure taberna beste era batekoa bihurtu dadin eskatzea aroztegi batean lan egiten duenari arraina sal dezan eskatzea bezala da».

Gorka Garai, taxi gidaria: «Martxoaren aurretik baino %80 gutxiago fakturatzen dut orain»

Hamasei urte daramatza taxi gidari Gorka Garaik (Aretxabaleta, 1969), baina egungo egoeraren parekorik bizi gabea da. Gordin azaldu du bere egoera: «Martxoaren aurretik baino %80 gutxiago fakturatzen dut orain, eta dagoeneko zortzi hilabete daramatzat baldintza horietan lanean».

Antzuolan eskaintzen du taxi zerbitzua Garaik, baina Debagoieneko beste herrietara egindako joan-etorriekin, eta, batez ere, bailara horretako enpresei ematen dien zerbitzuarekin bete ohi zuen lanaldiaren zati handiena, martxoan egoera amildu zen arte. Herrien arteko mugimendua mugatu izanak zuzenean eragiten dio, mugikortasuna bera erraztea baita, hain zuzen, haren lanaren xedea. Ez du uste, ordea, etxeratze aginduak egungo egoera nabarmen makurtuko dionik: «Azkenaldian, gaueko zerbitzuen ez dago eskaera handirik. Lehendik ere nabarmen gutxituta zegoen». Gaueko aisialdiarekin lotuta egon ohi da, asteburuetan, taxi zerbitzua, baina larunbat gauez bailarako herrietatik igarotzen den autobus bat badutela zehaztu du Garaik, eta lehen ere ez zuela hori lan eremu nagusia. «Hiriburuetan hemen baino ohitura handiagoa dago gauez taxia erabiltzeko; gu ez gara horretatik bizi». Aitzitik, Mondragon korporazioko enpresek eman ohi zuten lana, hark dioenez: «Langile asko joan ohi ziren kanpora lehen bailarako kooperatibetatik, eta astero egiten nituen joan-etorriak Loiuko aireportura». Orain, hori ere eten egin dela dio.

Laguntzen menpe

Pandemia iritsi osteko hilabete guztietan lanean aritu da Garai, «oso lan gutxi» izan duen arren. «Apirilean laguntza bat eskatu nuen, eta mutualitate batek 600 euroko laguntza eman zidan, uztailera arte», azaldu du. Nonbaitetik heldu beharko dira halako gehiago, dioenez: «Ez dakit Eusko Jaurlaritzak edo nork lagun diezagukeen, baina beharra badugu, itota baigaude bestela. Ez dakit zenbat denbora iraun dezakegun horrela».

Laura Morin, argi teknikaria: «Gu geu gara alarma egoera gorrian gaudenak»

Baztertuta eta desagertzeko arriskuan». Hala utzi dituzte ikuskizunetako teknikariak Eusko Jaurlaritzak alarma egoeran ezarritako azken neurriek, Laura Morin argi teknikariaren arabera. Zamatzen ari ziren lan baldintza kaxkarrei aterabidea bilatu beharrean, neurri berriekin horietan sakonduko dela uste du.

Antzerkigintzan egiten du lan, batez ere, Morinek, Donostiako eta inguruko herrietako antzokietan. Iragan asteburuan Andoaingo bi saiotan lan egitekoa zen, eta biak bertan behera geratu ziren. Aste honetan, neurri berriak iragartzeaz bat, balizko lanegun gehiago geratu zaizkio bete ezinik. Etxeratze aginduarekin publikoari kultur ekitaldietara joateko zailtasunak jarriko zaizkiola uste du, eta, era berean, gero eta zailagoa dela programatzaileentzat ezer antolatzea uneotan onartzen diren parametroetan: «1.000 laguneko edukiera duen espazio batean 250 lagun sartzea ez da errentagarria, teloiaren atzean lan egiten duen jende asko baitago».

Autonomo moduan edo aldizkako kontratuekin aritzen dira lanean teknikari asko, eta ogibidearen berezitasunak diru laguntza lerroetan ez direla aurreikusi uste du Morinek. Haren kasua ere argigarria da: ez zegoen Gizarte Segurantzan martxoaren 13an, Espainiako Gobernuak alarma egoera ezarri zuenean, eta, hortaz, ezin izan zuen inongo laguntzarik jaso. «400 euroko laguntza bat jaso nuen ondoren. Eusko Jaurlaritzak zabaldu zituen teknikarientzako laguntza lerro batzuk, zenbait hilabetera, baina nire laguntza SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak tramitatu zuenez, bateraezinak zirela esan zidaten».

Sindikatua, aterpe

Lehen aldiz alarma egoera ezarri zutenetik gaur arte %80 gutxitu dira zuzeneko emanaldiak, Morinen arabera. Sektorearen egoera ikusarazi, salatu eta neurri zehatzak eskatzeko eratu zuten duela hilabete batzuk Teknikariok sindikatua. «Ez gaude inongo estatututan edo hitzarmenetan. Gure lana erregularizatzea eta sektorearen berezitasunak aintzat hartuko dituen hitzarmen kolektibo baten alde egitea da asmoa», nabarmendu du.

Erantzunak, baina, «berehalakoa» izan behar duela uste du: «Ekintza plan bat behar dugu, premiaz, eta instituzioetatik etorri behar du, haiek baitituzte horretarako baliabideak. Gu geu gara alarma egoera gorrian gaudenak. Ez dira ohartzen desagertzeko arriskuan gaudela, eta ezin dela hori onartu».

Iñaki Elorza, SADE zinemen arduraduna: «Gaueko murrizketek ez digute hainbesteko kalterik eragiten»

Udan ohikoa izaten den beherakadaren ostean, arnasaldia izan behar zuen udazkenak zinema aretoentzat. COVID-19aren hedapenaren aurkako neurri berriek, ordea, orain arteko aurreikuspenak egoera berrira egokitzera behartu ditu aretoen kudeatzaileak. Gauean izaten da zinema proiekzioen zati handi bat, eta saio horiek beste ordu baten programatu edo bertan behera utzi behar izan dituzte aretoek. Hala ere, zinemetako ateak lehenago itxi beharra ez da sekulako arazoa Iñaki Elorza (Legazpi, 1969) SADE zinema aretoen kudeatzailearentzat; ez, behintzat, zuzenean eragingo dieten neurri murriztaile gehiago hartzen ez badituzte.

Uda hasieran zabaldu zituzten berriz ere SADEk kudeatutako zinema aretoak:â;Â;Â;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂPrincipe, Antiguo Berri eta Trueba. Gaueko saioa kendu egin zuten ia egun guztietan, eta asteazkenetakoa eta larunabatetakoa soilik mantendu zituzten. Bi egun horietako gaueko saioa kendu egin beharko dute orain. «Gaueko murrizketek ez digute hainbesteko kalterik eragiten», aitortu du. Edonola ere, ezarritako neurriekin batera, edukierari eragingo dioten neurri berriak hartuko dituzten beldur da. %50ean dago, momentuz, gehienezko edukiera. Saioak gutxitzeak publikoa beste saioetara bideratzea eraman lezake, baina horrek ere baditu mugak: «Aretoak beteko badira, irabazi ahal izango genukeen diru bat galduko genuke, jende bat kanpoan geratuko litzatekeelako». Pasa den asteburuan hori gertatu zitzaiela dio.

Kaltetu gehiago

Aretoak ez ezik, banatzaileak eta ekoiztetxeak ere ikusleetatik bizi dira. Haiei ere bete-betean eragingo die neurriek, Elorzaren arabera: «Ikusle gutxiago dira haientzat, eta diru bilketa ere, txikiagoa da». Aretoetako edukiera mugek eragindako trabei izkin egiten saiatzen direla zehaztu du, eta horrek, zenbaitetan, zaildu egiten duela haien eta aretoen arteko harremana: «Batzuetan gogorrak izaten dira negoziazioak, halakoak izaten direlako pelikulak estreinatzeko baldintzak ere. Film bat bi edo hiru aretotan batera jartzeko presio egiten digute, adibidez».

Lehendik indarra hartzen ari ziren kontsumo moduak egonkortzeak ere kezkatzen du SADE zinemen arduraduna. «Sareko plataformetara jotzen du geroz eta gehiago publikoak», dio. Publiko helduenaren kasuan, berriz, beldurra da eragozpen nagusia: «Adineko asko joaten zen lehen gure aretoetara; beherakada sumatu dugu orain adin tarte horretan. Nabari dugu lehen baino gehiago kostatzen zaiela batzuei zinemara joatea».


Summary: «Irundik pasatu diren migratzaile guztiek lezio bat eman digute». Josune Mendigutxiak haurra zenetik izan du behartsuei laguntzeko grina. 2018tik, Afrikatik iritsitako migranteak artatzen aritzen da, egunez zein gauez. Erretiratu arte hala aritzeko asmoa du; gero ere bai.

Irungo (Gipuzkoa) San Joan plazatik pasatuz gero, bertako Harrera Gunean aurkituko dute herritarrek Josune Mendigutxia (Lesaka, Nafarroa, 1965), egunero. Plaza eta kalea haren bigarren etxe bilakatu dira, eta migratzaileak, bigarren familia. Alarma egoerak eragin dezakeen egoeraz oso kezkatuta azaldu da.

Bi urte eman dituzu Irungo Harrera Sarean. Zerk bultzatu zintuen hastera?

Gogoan dut eratu berri zuten Harrera Sareak egindako lehen gosari solidario hartan izan nintzela; hor ezagutu nuen. Orduan erabaki nuen sartzea, inolako zalantzarik gabe. Zergatik? Beti izan naizelako horrelakoa; bizitza osoa daramat besteei laguntzen. Bizitza osoa, txikitatik. Ez dakit nondik datorkidan grina hori. Oroitzen dut haurra nintzenean Afrikara dirua eramateko itsulapikoak genituela eskolan. Orduan esaten nuen: “Hara joan behar dut, misiolari bezala joan nahi dut”. Adin horrekin ez duzu kontzientziarik, baina nik argi nuen. Uste dut enpatia eta solidaritatea DNAn izaten diren gauzak direla. Kontzientzia soziala daukat, eta enpatia, nahi baino gehiago. Asko sufritzen dut injustiziekin, ikaragarri. Gainera, oso haserre jartzen naiz. Ez nuen zalantzarik izan sarea osatu zutenean, eta, zorionez, hemen sartu nintzen, bitan pentsatu gabe. Eta, hala, orain arte.

Zuri zeuri zer eman dizu boluntario lanak?

Asetasuna eman dit, baina komatxo artean. Hau ez baita batere erraza. Hasieran inplikazio emozional oso handia izan nuen. Orain dela bi urte, Irunera iritsitako familia batekin sekulako harremana egin genuen, esaterako, Lakaxita gaztetxean ginenean. Haurra beti nire bila ibiltzen zen jolasteko, eta gurasoekin ere primerako harremana egin nuen. Baina Irundik irten zirenean, oso gaizki pasatu nuen, negar egin nuen. Banekien hemendik joanda Frantzian ez zutela ezer askorik aurkituko. “Zer gertatuko zaie? Nola egongo dira?”. Hori galdetzen nion neure buruari une oro. Harreman handiak egin ditut, eta badira hemen gelditu direnak: Azpeitian batzuk, Bilbon besteak, eta Frantzia aldean ere baditugu lagunak. Haiekin jarraitzen dut harremana izaten, telefonoz. Gure familia dira; niretzat nire iloba txikiak bezala dira. Harreman handia izan dugu, oso estua, eta horrek eragin psikologiko handia du. Horregatik, hausnarketa bat egin behar izan nuen. Laguntzeko edozer egingo dut, baina emozionalki ez naiz hainbeste inplikatuko. Erraza da esatea, baina benetan zaila hala egitea. Egoerak gainditzen nau askotan. Zeinen zaila den hori.

Zer diozu migratzaileez?

Esan behar dut Irundik pasatu diren migratzaile guztiek lezio bat eman digutela. Gu hemen ederki bizi gara, oso eroso. Nahiz eta orain egoera zail batean egon, egoera eroso batean jarraitzen dugu hemengo herritarrok. Baina haiek ez dute ezer, patera batera igotzen dira eta bizitza arriskuan jartzen dute. Sekulakoak bizitzen dituzte bidean, eta asko zauriekin heltzen dira. Ikaragarria da. Bost laguneko talde batetik lagun bat soilik heldu zen Irunera, kasuetako batean, eta bidean lagun guztiak hiltzen ikusi zituen. Pentsa, zer bizi eta jasan behar izan duten. Baina, hala eta guztiz ere, hona iristean irribarre batekin ikusten ditugu beti, barrez daude une oro, beti kontent, beti ilusioz. Eta hori ikustean, lehen mundukoak gu garela esan dezakegu? Egunero zerbait ikasten dugu haiekin.

Zure egunerokoan zenbateko pisua hartu du sareak?

Hasieran dezentekoa, lan handia genuelako, baina orain, agian, pixka bat gutxiago. Nire egunerokoa honela hasten da: 10:00etan San Joan plazako harrera gunea zabaltzen dut, eta bertara gauean iritsitako migratzaileei harrera egiten diegu. Begiratzen dut ea norbaitek arropa behar duen, eta gosari duin bat eskaintzen diegu. Lehen arreta ematen diegu. Gero, astean bost aldiz, gauez, gautxori gisa aritzen naiz, trenez zein autobusez iritsitakoei aterpetxerako bidea erakusteko. Horrez gain, udalarekin edo Gurutze Gorriarekin hitz egin behar bada, han nago ni, errieta egiteko. Goizetik gauera arte nabil, hemendik hara.

Beraz, San Joan plaza eta kalea zure bigarren etxea direla esan daiteke?

Lagun eta ezagun askok hori esaten didate. Semeak lehengo egunean hori esan zidan. Bidalketa bat jaso behar nuen etxean, eta ea etxeko helbidea edo San Joangoa jarri nuen galdetu zidan. Baina, egungo egoera dela eta, nahi baino gutxiago egoten naiz San Juanen. Zaintzeko garaia da, eta ez dut inor kutsatu nahi. Egunero jende askorekin egoten naiz.

Zer da zuretzat Irungo Harrera Sarea?

Beharrezko zerbait da, 2018an beharrezkoa izan zen, eta oraindanik hala izango dena. Baina hau ez da berria. Gu boluntario gisa hasi aurretik ere jende asko pasatu da Irundik. Beharrezkoa da migratzaileentzat, baina baita guretzat ere. Gure lanak balio izan du herrikideei kontatzeko zer ari den gertatzen, munduak eta estatuek ez dutela ezer egiten, beste alde batera begiratzen dugula. Era berean, balio izan du ikusteko zeinen egoistak garen, ez dugula enpatiarik, ez ditugula besteen zapatak jartzen. Uste dut harrera sare asko behar direla, toki askotan.

Bi urte hauetako zer izan da garrantzizkoena, zure ustez?

Egun batetik bestera, Irunen injustizia handi baten kontra agertu ginen, eta ordutik gauza handiak lortu ditugu; horrekin geratzen naiz. Lo egiteko dispositibo bat irekitzea lortu dugu. Gainera, hori lortu dugunak herritarrak gara. Ez dugu botererik, baina antolatuta lortu dugu, eta horrek ere asko betetzen nau. Arazo hori Irunen ezagutaraztea lortu dugu, baina ez hemen bakarrik. Al-Jazeerako kazetariak etorri dira gurera. Ingalaterra, Alemania, Frantzia, Italia, Senegal… Gure lana mundu osora iritsi da. Hasieran albiste ez zen hura albiste egin dugu, eta ez gara kazetariak. Begirada atzera botata, uste dut gauza asko lortu ditugula. Gainera, irundarrek primeran jaso gaituzte, eta gauzak ongi egiten ari garenaren seinale da hori. Adibidez, Irunen espazio publiko bat okupatu dugu San Joan plazan, eta ez digute ezer esan. Beraz, badirudi guk egindako lana legitimatua geratu dela.

Konfinamenduagatik zuen lana eten egin behar izan zenuten, halabeharrez. Nolakoak izan ziren hilabete horiek?

Oso hilabete luzeak izan ziren denontzat. Kezka handia izan dugu denok kalean ziren migranteengatik. Hutsune bat izan genuen hilabete horietan; faltan sumatu genituen. Azken batean, boluntarioen eta migranteen artean familia handi bat osatzen dugu denok. Non egongo dira? Zer egoeratan? Galdera eta kezka asko etorri zaizkigu burura. Horrekin gaizki pasatu dugu denok.

Udan, ordea, zuen jardueran hasi zineten berriz. Nolakoa izan da egoera ordutik?

Uda hasieran, aurreikusi genuen bezala, jende pila bat etortzen hasi zen; emakumeak eta haurrak, batez ere. Ikaragarria izan zen. Gurutze Gorrian 100 ohe izatetik 30 izatera pasatu ziren uda hasieran, COVID-19a dela eta. Jende asko ari zen etortzen, eta, hortaz, Martindozeneako aterpetxea ere zabaldu behar izan zuen udalak, 30 oherekin. Orain jende gutxiago ari da iristen. Egia esan ez dugu ulertzen; izan ere, Kanariar Uharteak migrantez gainezka daude, hona etortzeko esperoan. Azken hilabete hauetan 300 bat lagun jaso ditugu hileko. Murriztu bada ere, jarioa etengabekoa da, egunero iristen dira taldeak.

Pandemiak, gainera, erabat baldintzatu du zuen lana. Nola ari zarete egoerara egokitzen?

Kontu handiz ari gara. Irunen COVID-19aren kasu asko ditugu, baina, zorionez, harrera sarean ez dago kutsaturik. Adituek gomendatutako neurriak jarraitzen ditugu. Maskara eramaten dugu une oro, distantziak mantentzen ditugu, eta garbiketa asko egiten ditugu. Hasieran, tren geltokitik dispositibora oinez joaten ginen, baina orain, tarteka, kotxez binaka ere joaten gara, ni aurrean eta haiek atzean, maskararekin, noski. Migratzaileak iritsi bezain laster, maskara berri bat ematen diegu. Kontrol zorrotzak jarraitzen ditugu.

Maiz salatu duzue lagun asko aterpetxetik kanpo uzten dituztela. Hala gertatzen da oraindik ere?

Bai, egoera lehengoaren berdina da. Gurutze Gorriko irizpideak ez daude batere argi, nahi bezala aldatzen dituzte. Jende asko utzi dute kalean. Ceutako gazte talde batek konfinamendua Ceutan bertan egin zuen, eta, Espainiako Estatuan zortzi hilabete baino gehiago pasatu zituztenez, ez zieten aterpean sartzeko aukerarik eman. Ikaragarria da. Emakumeak ere haurrekin utzi dituzte maiz kalean; lotsagarria da. Kalean geratzen diren guztiei alternatiba bat bilatzen die sareak. Bestela, euripean edo hotzez pasatu behar dute gaua.

Muga pasatzea ere erronka bat da oraindik?

Bai, kontrol arrazistak egiten dituzte oraindik, egunero. Asko Hendaian gelditzen dituzte, eta Irunen utzi. Joan den astean, adibidez, autobus gidari batek migratzaile talde bat zeramala jakinarazi zion Frantziako Poliziari. Arazoa ez dugu Poliziarekin bakarrik, ordea; arrazismo handia dugu gertu. Eta, egunotan iritsi zaigunez, mugan kontrol zorrotzagoak jarriko dituzte hurrengo egunetan eta asteetan.

Astelehenean ezarri zuten alarma egoera. Gaueko harrera lanetan, gutxienez, eragina izango du, ezta?

Arazo handia izango dugu horrekin. Gautxori boluntarioek 22:00etan jasotzen ditugu migranteak autobus zein tren geltokian. Haiekin Gurutze Gorriaren dispositibora joaten gara, eta, egungo egoeragatik, binaka sartzen dira. Erregistroa oso motela da: hogei bat minutu behar dituzte bi laguneko. Bitarte horretan beste guztiak kalean egoten gara; askotan, euripean. Maiz 00:30ean amaitzen dugu. Hortaz, 23:00etan etxean egon behar badugu, arazo larri batekin egingo dugu topo. Gainera, norbait onartzen ez badute, kalean utziko dute. Beraz, denbora gehiago beharko dugu lo egiteko leku bat aurkitzeko. Zerbait egin behar dugu, bai ala bai; jada pentsatzen ari gara. Esan diezadatela gizartearen osasuna kolokan jartzen ari naizela gauean kalean lau migratzailerekin nagoenean. Eta, bitartean, Espainiako Itzulia Irundik pasatzen; ikaragarria da.

Noiz arte segituko duzue borrokan?

Asko plazan erretiratuko gara… Erretiratu arte, eta gero ere ikusten dut neure burua harrera sarean lan egiten. Grina borrokalari hori odolean daramat, betirako da. Niretzako sekulako sentsazioa da, gure kasuan bezala, herritarrok arazo handi bati irtenbide bat emateko gai izatea. Uste dut asko lortu dugula, baina oraindik asko dugula lortzeko. Boluntario guztiak hasi dugun bide honetan jarraitzeko prest gaude.


«Ondo etorri gurera»

Summary: «Ondo etorri gurera». Jaioberriei ondoetorri publikoa zelan egin arautuko du Ondarroak. Herritarren proposamenak biltzen dabiltza. Muskizek egin zuen halako lehen ekitaldia.

Herengun zuten proposamena egiteko azkeneko eguna ondarroarrek: orokorra@ondarroa.eus helbide elektronikora bidali dezakete, edo zuzenean Udal Erregistrora eroan. Ume jaioberriei ondoetorria zelan emango zaien arautu nahi du Ondarroako Udalak, eta herritarren ekarpenak jaso nahi ditu. Jasotakoak aztertutakoan osatuko du daborduko esku artean duen zirriborroa. Herritartasunerako ongietorria eman gura diete bizilagun berriei.

Ondarroako ongietorri ekitaldi hori ez litzateke aitzindaria izango Bizkaian. Muskizek egin zuen lehenengoa, duela 10 urte. Uztailak 24 zituen, eta zapatuz egokitu zen 2010 hartan. Herriko bikote bat ezkontzekoa zen udaletxean, eta hala egin zuten, egin ere. Baina orduan ezohikoa zen zerbait egin zuten aurretik: euren alabatxo jaioberria «komunitateari aurkeztu» zioten. Orduko alkate Gonzalo Riancho izan zen ekitaldian buru. Besteak beste, Umeen Eskubideen Hitzarmenetik hartutako pasarte batzuk irakurri zituzten, batez ere umeak babesteari dagozkion artikuluak. Labur-laburra izan zen ekitaldia. Ondoren, gurasoak ezkondu zituen alkateak berak, ordurako ohikoa zen eran. Azkar amaitu zituzten ekitaldi biak ere.

Bikoteak anonimotasuna gorde nahi izan zuen. Haien asmoa ezkontza agiriak sinatzea eta etxera joatea zen, aparteko ospakizun barik. Hala kontatu zieten ezohiko jazoera bertatik bertara jarraitzera gerturatu ziren kazetariei. Baina umearen ekitaldia zela-eta, telebistakoak ere joan zitzaizkien, kamera eta guzti. Sekulakoa izan zen herrian bertan zein kanpoan sortutako jakinmina. Harrezkero, ez da halako ekitaldirik egin herrian. Eta, gaur egungo alkate Borja Liañoren esanetan, eskaerarik ere ez dute jaso hamar urteotan. Beraz, gaur gaurkoz, zelan egin beharko litzatekeen arautzeko asmorik ere ez dute. Herritarren artean interesa sortuko balitz, aztertuko lukete zer egin dezaketen. Eta, oraingoz, Ondarroa hasi arte, Bizkaian ez dago ume jaioberriei herritartasunerako harrera egiteko halako ekitaldiak egiten dituen beste udalerririk.

Muskizen bitxikeria izandakoa Ondarroan ohitura bihur daiteke araudia onartzen denetik aurrera. Oraingoz, eskaera bakarra jaso dute. «Herritar bat Berdintasun zinegotziarengana joan zen, ea horrelakorik geneukan galdetzera. Begiratu dugu, eta ez dago ezer araututa. Horregatik hasi gara arautzen», azaldu du Zunbeltz Bedialauneta alkateak. Oraingoz, beste eskaerarik ez dute izan, baina uste du herrian harrera ona izango duela aukera egoteak, eta iruditzen zaio onartzen direnean iritsiko direla eskaera gehiago ere. Egitura definitzeko prozesua bera parte hartzailea izateak egitasmoa ondarroarren artean ezagun egiten lagundu die. «Apurka-apurka ohiturak aldatzen ari dira. Lehen, herriko ume guztiak elizara eroan eta bataiatu egiten ziren. Orain, gutxiago dira hori egiten dutenak, eta ekitaldi honek bete dezake bataioen lekua».

Erabat sinbolikoak

Bedialaunetak argitu du ekitaldia sinbolikoa baino ez dela izango: «Juridikoki ez du inongo baliorik. Gurasoek halako zerbait egin gura badute, guk aukera emango diegu, besterik ez». Zirriborroaren arabera, haurrei gizartean eskubide osoko herritar gisa harrera egiteko ekitaldi publiko bat izango litzateke, eta gurasoek edo legezko tutoreek hura askatasunaren, berdintasunaren eta errespetuaren printzipio demokratikoetan eta herritar gisa dituzten betebeharretan hezteko konpromisoa hartuko lukete. Ekitaldiaren amaieran, ume jaioberriak Herritartasunaren Gutuna jasoko du. Agiria erabat sinbolikoa izango da. Edozelan ere, ekitaldi bakoitza ezberdina izango da. Irizpide batzuk ezarrita egongo diren arren, umearen gurasoek edo legezko tutoreek gura duten forma emateko askatasuna izango dute. «Ezkontzetan egiten den modura, ekitaldiaren hasiera zelan egin zehaztuko da, eta zerbait irakurtzeko ipini, baina hortik aurrera gurasoek gura dutena egingo da».

Dagoeneko zehaztu dute ekitaldiaren buru edo gidaria alkatea bera, zinegotzietako bat edo norbanako bat izan ahalko direla, umearen gurasoetako bat edo legezko tutorea. Printzipioz, Ondarroako kofradi zaharrean egingo dira, lehenengo eta bigarren solairuetan dauden aretoetako batean. Baina gurasoek beste leku publikoren batean egitea eskatuko balute, aukera hori ere zabalik utzi dute. Ondarroako Udalak ekitaldi laburrak egitea gura du; horregatik, gehienez, ordubeteko iraupena izango dute. Gehienbat, bariku arratsaldeetan —bostetatik zortzietara— eta zapatu eguerdian —hamabietatik ordubietara egingo dituzte. Bedialaunetak ez du halako ekitaldien formatua ezagutzen. Esan du badakiela Gipuzkoa aldean hasi direla herri batzuetan tankera honetako zeremoniak antolatzen. Eurek, batez ere, arautzeko moduari erreparatu diote, ordenantzari, ekitaldiaren ezaugarriei baino gehiago. Eta Kataluniako herri bat hartu dute eredu modura.

Gaur azkeneko proposamenak jasota, datozen egunetan antolaketa batzordeak banan-banan aztertu eta erabakiko du zeintzuk diren egingarriak. Ondoren, behin betiko araudia jasotzen duen ordenantza idatziko luke. Bedialaunetak espero du azaroko osoko bilkuran onartuta geratuko dela, eta, oniritzia jasotakoan, herritartasunean ondoetorria emateko ekitaldiak egiten hasi ahalko dira Ondarroan.


Summary: Nafarroako kultur sektoreko enpresen fakturazioa %67 murriztu zen konfinamenduan. Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak aurkeztu ditu konfinamenduak kulturan izan duen eraginari buruzko bi txosten, kontsumoari eta lan arloari lotutakoak.

Nafarroako etxe gehienetan ohi baino gehiago jo zuten kulturara itxialdi garaian: herritarren %74k kultura ohiturak areagotu zituzten, bereziki 30 urtetik beherakoek. Baina, halaber, aldi horretan, sektoreko enpresek %67 jaitsi zuten fakturazioa, aurreko urteko aldi berarekin alderatuta. Kultura Zuzendaritza Nagusiak aurkeztu dituen bi ikerketen datuetako batzuk dira horiek. Itxialdian izandako kultura joeren inguruko inkestaren azken ondorioak eman ditu aditzera, batetik, eta kulturaren inpaktuaren jarraipen dispositiboaren datu eguneratuak, bestetik.

Ignacio Apeztegia Kulturako zuzendari nagusiak azpimarratu du halako lanak «funtsezkoak» direla erabakiak hartzeko orduan: «Datuek analisiak egitera eramaten gaituztelako, eta analisiek, erabakiak hartzera». Inkestak ekainaren 11tik 23ra bitarte egin zituzten, telefono bidezko elkarrizketekin, Nafarroa osoko 1.064 etxetan, 2.687 pertsonarekin. Humano eta Ikerpartners enpresekin gauzatu dute ikerketa. Kultur ohiturei buruzko galdeketetatik ateratakoen artean aipatzekoa da inkestari erantzun dioten etxe gehienetako bizikideek jo zutela kulturara ohi baino gehiago itxialdiaren hilabeteetan, eta soilik %1ek ohi baino gutxiago. Askok, etxeen %58,7k, «nahiko garrantzitsutzat» jo dute kultura «familiaren ongizaterako», eta etxeen %11,4k bakarrik adierazi dute «garrantzi gutxikoa edo garrantzirik gabekoa» dela.

Pertsonen adinari erreparatuta, aldeak ageri dira: adin txikiagokoek gehiago jotzen dute kulturara; zehazki 30 urtetik beherakoen %89,5ek esan dute kultura kontsumitu zutela itxialdian, eta 65etik gorakoen %60,4k. Inkestaren arabera, gehien egin zena pelikulak eta telesailak ikustea izan zen; bigarren ohitura zabalduena komikiak irakurtzea izan zen, eta hirugarrena, berriz, musika entzutea. Bestetik, etxeen %12tan bakarrik egon zen itxialdian praktika artistikoren bat garatu zuen kideren bat.

Enplegua, behera

Pandemiak sektorean izan duen eragina aztertzeko, Nafarroako Kulturaren Behatokiak dispositibo dinamiko bat eratu du, zabalik jarraitzen duena, eta urteko bigarren hiruhilekoko datuen berri eman du.

Nekane Basterretxea Ikerpartners enpresako ikerlariak nabarmendu du enpresa txikiek eta langile autonomoek pisu nabarmena dutela sektorean, eta baita aldi baterako kontratuek eta behin-behinekotasunak ere. «Eta, beraz, prekaritateak».

Ikerketatik ateratako datu esanguratsuenen artean aipatzekoa da martxotik maiatzera bitartean sektoreko enpresen fakturazioak bi heren egin zuela behera, iazko sasoi berarekin alderatuta. Halaber, Gizarte Segurantzako kotizazio kontuak martxoan %4 jaitsi ziren, eta maiatzean, berriz, %24,4. «Kotizazio kontua beharrezkoa da enpresentzat, langileak kontratatzeko; beraz, adierazle horrek aukera ematen du enplegatuak dituzten enpresen kopurura hurbiltzeko, nahiz eta ez dituen barne hartzen enplegurik gabeko enpresak edo autonomoak», zehaztu du ikerlariak.

Bestalde, maiatzaren amaieran, 779 pertsona zeuden aldi baterako enplegu erregulazioetan, gehienak (%80) lana aldi baterako eteteagatik, eta gainontzekoak lanaldia murrizteagatik. Ekainetik aurrera, afiliazioan gorakada txiki bat izaten ari da, baina enplegu erregulazio espedienteetara atxikitako enpresen kopurua ez da ia murriztu. Inkestaren arabera, sektoreko langileen ia herenak daude egoera horretan.

Sektorean ekainetik aurrera suspertzeko itxaropena antzeman zutela azaldu du Basterretxeak: «Bazirudien jarduera berreskuratuko zela itxialdi gogorrena amaitzean». Baina aipatzekoa da inkestak birusaren bigarren olatua baino lehen egin zituztela. «Horregatik, garrantzitsua da informazioa eguneratzen jarraitzea, inpaktuaren ahalik eta argazki errealena izateko».


Haize kontra sortuak

Summary: Haize kontra sortuak. Erlea Maneros Zabalak Norusta erakusketa zabaldu du Donostiako San Telmo museoan. Bizkaiko kostaldeko leku jakin bat eta orkatz adar bat hartu ditu artistak bere lanaren zutabe nagusi gisa. Museo bikoitza programaren barruan landu du proiektua.

Norusta hitza erabiltzen da Lekeition (Bizkaia) ipar-mendebaldetik jotzen duen haizea izendatzeko. Eta hitz horixe aukeratu du Erlea Maneros Zabalak bere erakusketa berriari izenburua emateko. Hain zuzen ere, Lekeitioko kostaldeko eremu jakin bat aztertu du proiektuan, besteak beste, eta, pandemiak sortutako egoera dela eta, haize kontra sortzen ibili dela esan liteke. Pozik dago, hala ere, uste baitu izan dituen baldintzapenek azkenerako «inpaktu probetxugarria» izan dutela bere sorkuntza lanean. Datorren urteko urtarrilaren 10era bitarte egongo da ikusgai Norusta erakusketa, Donostiako San Telmo museoan.

Museo bikoitza programaren barruan landu du proiektua artistak; programak, museoaren bilduma oinarri hartuta, haren irakurketa berriak sustatzea duen helburu. Proposamenari jarraituz, artista ikerketa lanetan hasi zen, eta, iragan urtarrilean Kaliforniatik (AEB) Euskal Herrira etorri zenean, argi zuen landu nahi zuenaren zati bat bederen. Baina konfinamendua iritsi zen orduan, eta Lekeition geratu behar izan zuen hainbat hilabetez —bertakoa da—. Hala, hastapenetako asmo batzuk baztertu egin behar izan zituen, baina proiektuak, aldi berean, beste norabide bat ez ezik, «beste indar bat» ere hartu zuen, haren ustez.

Bi objektu izan ditu Manerosek ardatz bere proposamena lantzeko: batetik, museoaren bildumako artelan bat; bestetik, artistaren familiarena zen objektu bat, berak bilduma horretara gehitu duena. Pedro Perez de Castro XIX. mendeko margolariaren litografia bat da artistak funtsetatik hartu duen objektua; eta orkatz baten adarraren muturra da dohaintza bidez funtsetara eraman duena. Erakusketa bi «zutabe kontzeptual» horien azterketaren gainean eraiki du, eta areto zabal batean eta beste txikiago batean banatu du emaitza.

Perez de Castroren litografia da aretoan sartzean ikusten den lehen lana. «Estilo erromantikoko irudi bat da», zehaztu du artistak, Lekeitioko kostaldeko bi kilometro inguruko eremu bat erakusten duena, Otoio mendiaren ipar isurialdeak itsasoarekin bat egiten duena. Antzoritz lurmuturretik begiratzen zaio litografian inguru horri, lehorretik. Eta leku hori bera aztertu du Manerosek, baina itsasotik arakatu du, lehorretik aritu beharrean. Sortzaileak azaldu duenez, hara txalupan joateak ez zion aukerarik ematen haitzetara hurbiltzeko, eta, hala, piraguaz joaten hasi zen bertara, konfinamendua bukatu zenean.

Ibilaldi horietan itsasotik inguruari ateratako argazki «desitxuratuak» jarri ditu Manerosek areto nagusiaren hormetatik zintzilik. Mugimendua erakusten dute, artistak irudiak hartu zituen lekuaren eta unearen isla. Eta bi pareta luzeen artean, lurrean ezarritako bi bitrinatan, toki beraren beste hainbat irudi jaso ditu, bestelako materialekin batera. Inguru horretara eginiko irteeren erregistroa dago jasota, esaterako, dokumentuetako batean; maiatz bukaeratik irail hasierara bitarte egindako hogeitik gora ibilaldi ageri dira zerrendatuta, egun bakoitzeko baldintza meteorologikoak nahiz itsasoarenak zein ziren zehaztuta. «Iparrari begira dagoenez, haizeak jotzen duenean ezin zara bertan aritu argazkiak ateratzen. Baziren baldintzapen fisiko eta meteorologiko batzuk hara joan ahal izateko». Halaber, hainbat mapa ageri dira marraztuta bitrinetako argazkien aldamenean, eta, haietan, kostaldeko eremu horretako leku zehatzak izendatzeko bertakoek erabilitako toponimoak daude idatzita; hamar dira, guztira, bi kilometroko eremuan.

Aretoaren amaierara hurbildu ahala, erakusketako bigarren zutabe nagusira iritsiko da bisitaria: orkatz baten adarraren puntara. Edo, zehatzago esanda, objektu hori erakusten duen argazkira. Artistaren familiarena zen objektu hori, baina bere jatorrizko erabileraren arrastoak galduta zeuden. Ikerketa prozesuaren bidez jakin zuen Manerosek arrantzaleek antzina erabiltzen zutela orkatzaren adarraren punta, arrain pozoitsuen ziztadak edo hozkadak neutralizatzeko tresna gisa. Objektua San Telmo museoaren bildumara sartu zuteneko erregistro argazkia da erakusketan ageri dena, hain zuzen, une horri garrantzia emateko asmoz.

Eta objektu horren osagarri, aldamenean dagoen areto txikiago batean, bideo instalazio bat jarri du artistak. Hamar minutuko bideo lana ageri da pantailan, segidan proiektatua. Adarraren zenbait argazkirekin tartekatuta, Lekeition erabili izan diren hainbat hitz edo esapideren irudiak ageri dira, eskuz idatzita. Irudiak eskaneatzeko prozesuan grabatutako hotsak ateratzen dira, bitartean, lurrean dauden bozgorailuetatik.

Artista gonbidatuen katean

San Telmo museoak orain bi urte jarri zuen martxan Museo bikoitza programa, Asier Mendizabal artistaren ekimenez. Urtero, sortzaile bat gonbidatzen dute, museoaren ondareaz eta aurkezten dituen kontakizunez gogoeta egin, eta bere proiektua garatzera. Eta, ondotik, artista horrek beste sortzaile bati egiten dio gonbidapen bera, hurrengo prozesuaren koordinatzaile lanak egiteaz gain. Dinamika bakoitzaren emaitzak museoaren bildumaren parte bihurtzen dira amaieran.

Ibon Aranberrik hasi zuen katea, eta, bere proiektua bukatuta, Maneros gonbidatu zuen programan parte hartzera —pandemiagatik, atzeratu egin behar izan du bere urtebeteko lanaren aurkezpena—. Hark Jose Mari Zabalari luzatu dio lekukoa dagoeneko.


Lanean konfinatuak

Summary: Lanean konfinatuak. Konfinatze neurriak ez du aldaketa handirik eragin, oraingoz, Baionaren egunerokoan. Baina, haserre mintzatu da egoeraz herritar bat baino gehiago.

Udaberria oroitarazten duen eguzki giroan iratzarri da Baiona konfinatzearen lehen egunean. Oraingoak ez du, baina, udaberriko konfinatzearen itxura handirik. Lokal batzuk itxiak ageri badira ere, edozein ostiraletako giroa nabari da hirian zehar: jendea lanera joan da goizean goizetik, eskola oporretan diren haurrak jolasean ari dira jolas parkeetan gurasoak solasean ari diren bitartean, jendea ibilki da karrikan, autoak eta autobusak errepidean... Itxaron lerro txiki bat sortu da Santizpiritu auzoko harategi baten aitzinean. Merkatu eguna izan ohi da ostirala, eta hor dira ohiko postuak, ondoko plazan ezarriak: barazki saltzailea, arrain saltzailea, eta janari prestatuena. Jende multzo bat bildua da bakoitzaren aitzinean. Ostiralero heldu dela aitortu du adineko emakume batek. Kazetariekiko mesfidati, ez du bere izena eman nahi: «ez dakit gero nola idatziko duzun». Egoerarekin «kokoteraino» dagoela erran du. «Itxurakeria hutsa da. Gaizki ikusia denez zaharrak konfinatzen dituztela erratea, konfinamendu orokorra deitzen dute, baina denak lanera doaz; gutaz trufatzen dira», mintzatu da haserre. Bazkaltzeko arraina erosi, eta poltsa eskuan joan da. Baiona iparraldean, Gaskoien plazan, komertzio gehienak itxiak dira; zerbitzu publikoak, irekiak. Postetxetik atera da emakume bat, etxetik ateratzeko ziurtagiria eskuetan. «Etxean ez nuen lortzen inprimatzen; beraz, hona etorri naiz. Jadanik bazituzten ale batzuk prest, eta dohainik eman didate», poztu da. «Hala ere ez dut uste asko eskatuko digutenik, baina inkas nahiago dut ukan». Plazaren xoko batean gazte talde bat elkarri mintzo ari da; hortik hurbil, te saloia eta pizzeria biak batera egiten dituen ostatu-jatetxea. Itxia da, baina leihatilatik ari da hurbiltzen zaizkion bezeroei kafea zerbitzatzen. Ez du nahi argazkitan hartzerik. «Ez dakit zehazki zeren eskubide dugun», aitortu du. Egoeraz galdetuta, gordin erantzun du: «hor, zinez, kaka da». Ostiral normal batean 50 bat bezero izan ohi ditu; gaur, ez da hainbestera iritsiko. «Ondoko ostatua itxia denez, hona heldu da jendea kafe bila. Zerbitzatu ditut, baina, ez dakit berez baimena dudan». Bezperako eroaldia kontatu du. «Plazako supermerkatua tanpez betea zen; apalak hustu zituzten: bereziki komuneko papera eta pastak. Erokeria da; ez dut ulertzen. Komuneko papera nire azken arranguretarik da». «Nekatuak gara, ahituak» Intermarche supermerkatu aitzinean bi langile zigarreta erretzen ari dira. «Nekatuak gara, ahituak; ezin dugu gehiago», erran du bietako batek. Lanerako ordua bukatu zaie, baina, hor dira oraindik, eta ez dira berehalakoan etxeratuko. Kontatu dute saltegian ez dutela ohi baino jende gehiago izan, baina, etxera eramateko eskaeretan «erokeria» izan dela. «Jendeak sekulako eskaerak egin ditu; zernahi erosi dute. Burua galdu dute», erran du bigarren langileak. Eskuetako urradurak erakutsi ditu. «Alta, beste horrek konfinamendua iragarri zuenetik, %40 salgai gehiago eskuratzen dugu. Ez du zentzurik». Langile gisa nola bizi duten galdetuta, burumakur erantzun dute. «Zaila da», aitortu du lehenak. «Gainera, guk, ikasle kontratua dugu. Astearte eta asteazkenetan klasera joaten gara normalean; heldu den astean, aste osoan etorri beharko dugu». Langileen arduraduna atera da, eta zigarreta saltegiko ate aitzinean ez erretzeko eskatu die. Bukatu da elkarrizketa. Hortik hurbil da Saint Frederic industrialdea. Mota guzietako enpresak biltzen dira hor; gehienetako aparkalekuak autoz beteak dira. Hauek ez dira telelanean ari. Baionako geltokian nabari da mugimendu gutxien. Bidaiako zakuak ondoan dituztela eguzkia hartzen ari dira batzuk; geltoki barnean etzanda beste batzuk. Atzo gauean ehunka kilometroko auto lerroak izan ziren Parisen; konfinamendua hasi aitzin ihesi joandakoek sortuak, batzuen arabera. Ondoko egunetan ikusiko da horietako zenbat etorriko diren Euskal Herrira


Summary: Hildakoak lurperatzea %80 garestitu da Bilbon azken urteotan, salatu dutenez. OCU Espainiako Kontsumitzaileen Elkarteak salatu du Bilbon hildakoak lurperatzeko zerbitzuak «gehiegi garestitu» direla azken hilabeteotan, eta hileten industriaren gardentasun falta nabarmendu du.

Kontsumitzaileen elkarteak salatutakoaren arabera, Bilbon hildako bat lurperatzeko modurik merkeena 405 eurokoa izateraino garestitu da dagoeneko: horma hilobi batean, eta bost urtez. Hau da, 2017. urtetik %80 garestitu dela. Gainera, errausketa zerbitzuak 545 euro kostatzen du gaur, orduan baino %41 gehiago. Halere, elkarteak onartu du Bilboko zerbitzua batez beste baino merkeagoa zela orduan.

Orduko eta gaurko prezioen konparazioa Bilborekin egin du elkarteak, baina baliteke igoera antzekoa edo handiagoa izatea Hego Euskal Herriko beste hiriburuetan. Izan ere, OCUren datuen arabera, Bilbon 405 euro kostatzen duen zerbitzu berak 678 euro balio du Donostian, eta 472 Iruñean.

Elkarteak adierazi duenez, heriotza aseguruek ez dute merezi, horiek hileta baino «askoz gehiago» kostatzen ohi dutelako. Haatik, elkartearen aholkuari jarraikiz, hobe da diru hori gordetzea aurrezki kontu batean, esaterako, eta, behar denean, ehorztetxea norberak kontratatzea hiletaz arduratzeko; azken batean, aseguru etxeek horixe bera egiten dutelako.

Hileta zerbitzuen «gardentasun falta»

Edonola ere, ehorztetxeen «alorraren gardentasun falta» salatu du elkarteak. Duela urte batzuk kalkulatu zutenez, hileta merke bat 3.500 bat euro kosta zezakeen, batez beste. Baina elkarteak ohartarazi du ez dela batere erraza datua lortzea, ehorztetxeek ez dutelako informazio argirik ematen. COVID-19ren izurriak eragindako konfinamenduan hainbat ehorztetxeren webguneak aztertu zituen elkarteak, eta ohartu zen gehienek ez zutela azaltzen zeintzuk ziren zerbitzu bakoitzaren salneurriak. Bilbon, hiru ehorztetxe aztertu zituen, eta bat berak ere ez zuen salneurri taularik jendaurrean. «Ez dute salneurri zerrendarik, eta ez dituzte aurrekontu zehazturik ematen, behar lukeen bezala batez ere halako dirutzak ordaindu behar direnean».

Beraz, hiltzeak 3.500 euro inguruko kostua du, elkarteak eginiko batez besteko kalkuluaren arabera. Garestiena hilkutxa da (600-2.600 euro artean). Loreek 100 euro baino gehiago balio dute. Beilatokia 24 orduz alokatzeak, 500 bat euro, eta lurperatzeak edo errausteak, 400-700 euro artean, lehen azaldu bezala. Hilarria, gainera, aparte ordaintzen da.


Summary: Roglic nagusitu da, hirugarrenez, eta lider jarri da. Esloveniarrak aise menderatu ditu aurkariak Suanceseko igoera laburrean, Espainiako Vueltako hamargarren etapan. Primoz Roglicek liderraren elastiko gorria bereganatu du, Richard Carapazek atzerapena izan baitu. Alex Aranburu, berriz, laugarren helmugaratu da.

Hanka batekin irabazi du Primoz Roglicek (Jumbo Visma) Espainiako Vueltako hamargarren etapa. Bada, esloveniarrak garbi erakutsi du beste behin mendate luzeetan ez ezik igoera laburretan ere ondo baino hobeto moldatzen dela. Suanceseko 1,5 kilometroko aldapan atzetik aurrerako sekulako lana egin du Roglicek. Begi fina duela ezin zaio ukatu, izan ere, bai baitzekien etapako amaiera Andrea Bagioliren (Deceuninck) dohainetara ongi egokitzen zela. Hala, italiarraren gurpilari ongi eutsi dio, eta ondoren, Jumbo Vismako txirrindulariak, distantzia ongi neurtuz, sekulako errematea eman dio, eta arazorik gabe altxa ditu bi eskuak. Haren atzetik, Felix Grossschartne (Bora), Bagioli eta Alex Aranburu (Astana) helmugaratu dira. Gaurko etapa irabazteaz gain, liderraren elastikoaren jabe egin da Roglic, Richard Carapazek (Ineos) ezin izan baitio lehenengo postuari eutsi.

Kantabriako kostaldean barrena jokatu da etapa; Castrotik hasi eta Suancesen amaitu da. 185 kilometroko lana izan dute txirrindulariek eguraldia lagun izan dutela, eta ibilbidean zehar, hirugarren mailako San Cipriano mendate bakarra zuten igotzeko. Tropelak lau txirrindulariei eman die ihes egiteko baimena: Jonathan Lastrari (Caja Rural), Brent Van Moeri (Lotto Soudal), Alexander Molenaari (Burgos BH) eta Pim Ligtharti (Direct Energie). Ihesaldikoek tropelarekiko izan duten alderik handiena hamar minututik gorakoa izan da, baina helmugara gerturatu ahala, pelotoiak aldea apurka-apurka laburtzea lortu du. Hain zuzen, hamasei kilometro falta zirenean ehizatu du lehen multzoa.

Azken kilometroak sasiordekan baziren ere, su batean joan dira txirrindulariak, talde bakoitzak bere liderra azken aldapatxora (1,5 kilometro, eta %5,9 eta %11 arteko pendizarekin) ongi kokatuta eramatea nahi baitzuten. Une batez, ordea, tropel buruan geldiune bat egon da, eta Remi Cavagnak (Deceuninck) eta Ivo Oliveirak (UAE) egoera hori ongi baliatu dute aurrera egiteko. Dena den, haien nahia azkar zapuztu du Ineosek, Andrei Amadorrek egindako lan eskergari esker. Alabaina, kukuak oker jo dio talde britainiarrari, Carapazek, gaur arte Vueltako liderra zenak, ez baitu azken astean erakutsi duen maila berretsi.

Igoera hasi eta gutxira Guillaume Martinek (Cofidis) zalaparta sortu du tropelean, nahiz eta haren ahalegina hutsala izan; ez, ordea, Bagiogilena. Eraso indartsua egin du italiarrak, baina Roglic erne egon da, eta ongi eutsi dio italiarraren oldarraldiari, harik eta esloveniarrak bakarrik hanka egin duen arte. Hura izan da indartsuena, eta hamar segundoko gainsariaz gain, hiru segundoko aldea atera dio Carapazi. Horrenbestez, Roglic da orain lider berria.

Liderrentzat aukera aproposa

Biharko etapa oilarrek gorriz ongi biribilduta izango zuten Vuelta hasieratik, ez baita nolanahikoa. 170 kilometro egin beharko dituzte txirrindulariek, eta Farrapona mendatean (16 kilometro, eta %6,2ko pendiza) amaituko da hamaikagarren etapa. Aurretik, ordea, beste hiru mendate gogor kateatu beharko dituzte: Colladona (7 kilometro, eta %6,5eko pendiza), Cobertoria (9,8 kilometro, eta %9ko pendiza) eta San Lorenzo (10 kilometro, eta %8,6ko pendiza). Indartsuenek euren legea ezartzeko eta denbora tarte handiak ateratzeko ibilbidea, alajaina.


Summary: Pier Paul Dalgalarrondo hil da, Ikerzaleak elkartearen sortzailea. Dalgalarrondo urteetan zehar jardun zen Zuberoako memoriaren alde lanean. 95 urte zituela hil da.

Azken hamarkadetan Zuberoako memoriaren alde lanean jardun ostean, atzo zendu zen Pier Paul Dalgalarrondo sohütarra, 95 urte zituela. Pertsona estimatua zen Zuberoan, eta, besteak beste, Ikerzaleak elkartearen sortzaile eta sustatzaile nagusia izateagatik zen ezaguna. Liburu pare bat ere argitaratu zituen. Lanbidez irakaslea zen, eta Zuberoako Eskolaken liburu gehienetan ere hartu zuen parte.

Ikerzaleak Zuberoako ondarearen eta historiaren sustapenaz arduratu du azken 30 urte baino gehiagotan, eta mota askotako materiala bildu du, haietako asko, herritarrei eskatuta. Dalgalarrondok bildu zituen 1914ko Gerrako soldaduen gutunak, trenbideen inguruko datuak, etxeetako apaingarri historiko asko... eta berak sendotu zuen artxiboetan Zuberoako XV. eta XVI. mendeetako memoria gordetzea ere. Sarri, herritarrentzat balio handirik ez zuten gauzak bilduz ere egiten zuen hori.

Gehienbat arkeologian zen aditua Dalgalarrondo. «Euskalduna zen, baina ez bereziki abertzalea», azaldu du Allende Sokarros BERRIAko kazetari ohiak: «Politikoki frantses ezkerrekoa zen, aberatsei aurka egiten zienetakoa». Sokarrosek gehitu du, arkeologiarako zuen afizioagatik eta, oso ondo ezagutzen zituela Zuberoako mendiak: «Mendizale amorratua zen».


Trenasako langileek greba eten dute

Summary: Trenasako langileek greba eten dute. Zuzendaritzak egindako eskaintza ikusita, batzarrak erabaki du lanuztea oraingoz etetea, fede oneko keinu gisa

Azken orduetan Trenasak proposamen bat egin dio langileen batzordeari. Kontratu berrien zain, CAFek enpresaren itxiera hiru hilabetez atzeratzea erabaki zuen asteartean, eta horren ondotik, Trenasak langileei azaldu die erregulazio espedientearen kontsulta epea azaroaren 6ra luzatzeko prest dela, baldin eta «berehala oraindik indarrean den» greba bertan behera uzten bada, «fede oneko keinu gisa»,

Ohar hori ikusita, langileen batzarrak erabaki du lanuztea etetea oraingoz. Batzordeko iturriek azpimarratu dute ez dutela bertan behera utzi, eten baizik. «Negoziatzerako orduan, Ikusten badugu enpresak ez duela fede onik, berehala berraktibatu dezakegu greba; aldiz, greba bertan behera utziko bagenu, bost egun igaro beharko lirateke beste greba batera deitu arte», zehaztu dute.

Bi aldeek, hortaz, keinuak eskatu dizkiote elkarri. Langileei bidalitako gutunean, Trenasak dio eurak erregulazio espedientearen negoziazioa urtarrilera atzeratzearen aldekoak zirela. Hala ere, ohartarazten dute greba bertan behera utziko ez balitz kontsulta epea bihar amaituko litzatekeela eta hortik aurrera enpresa «beharrezko neurriak hartzeko gertu» legokeela, egungo «eskari falta arintzeko asmoz».


Summary: Ekhiñe Zapiainek irabazi du Nafarroako Eskolarteko Txapelketa. Etxarri Aranatzen jokatu da Nafarroako Eskolarteko Txapelketaren 34. aldia, zazpi bertsolari gazterekin.

Edukiera mugatuarekin eta osasun prebentziorako neurri guztiak beteta jokatu da Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketaren 34. aldiaren finala, gaur arratsaldean, Etxarri Aranatzen. Zazpi izan dira bertsolari parte hartzaileak: Ainhoa Arrizabalaga (Iruñea), Amaia Lasheras (Barañain), Beñat Astiz (Barañain), Bittori Elizalde (Iruñea), Eki Mateorena (Leitza), Ekhiñe Zapiain (Bera) eta Etxahun Azkarraga (Etxalar). Maider Ansak izan du saioa aurkeztu eta gaiak jartzeko ardura. Izaro Mitxelena, Joseba Beltza eta Nerea Bruño aritu dira epaile lanetan.

Gai orokorra emanda, lau oinak emanda, azken puntua emanda eta hitz bana emanda bertso bana kantatu ostean, bi bertsolari pasa dira bigarren fasera: Bittori Elizalde eta Ekhiñe Zapiain. Bigarren fase honetan, zortziko handian ofizioan aritu dira bi bertsolariak. Ostean, kartzelako ariketan, puntu banari erantzun diote, eta gaia emanda, bakarka aritu dira azkenik, bertso bana kantatuta.

Azkenean, Ekhiñe Zapiainek bildu du puntu gehien, eta horrenbestez, bera da Nafarroako Eskolarteko txapelduna. Berak eta txapeldunordeak, Bittori Elizaldek, ordezkatuko dute Nafarroa Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketan.

Zapirainek Julio Soto Nafarroako txapeldunaren eskutik jaso du txapela. Beste sari bat ere izan da Nafarroako Eskolarteko Txapelketan, bertso onenarena. Kasu honetan, Ekhiñe Zapiainek berak irabazi du sari hori, zortziko handiko ofizioko bigarren bertsoagatik. Alaitz Rekondo Nafarroako Bertsozale Elkarteko lehendakariak eman dio sari hori.


Hiru minutuan dena hankaz gora

Summary: Hiru minutuan dena hankaz gora. Eibarrek ez du partida txarra jokatu, baina 36. eta 39. minutuen artean bi gol jaso, eta ezin izan dio partidari buelta eman. Negredo eta Salvi izan dira bisitarien golegileak.

Valladolidi eta Sevillari irabazi ostean, une gozoan zen Eibar. Baina gozotasun hori eten egin da, Cadizen aurka Ipuruan 0-2 galdu ostean. Jose Luis Mendilibarren taldeak izan du jokoaren ekimena une askotan. Baina Cadizek ondo eutsi dio, eta ondo baliatu ditu izan dituen bi gol aukera garbienak. Hiru minutuan utzi dute erabakita partida bisitariek. 36. minutuan Negredok egin du lehen gola, eta bigarrena Salvik 39. minutuan. Cadizek, San Mamesen erakutsi bezala, talde igo berria izan arren, Lehen Mailan lehiakor izateko gaitasuna duela erakutsi du, eta ondo landutako eta jarritako taldea dela.

Eibarrek hobeto ekin dio partidari. Sevillan bezala, Pozo eta Gil bezalako jokalariek bizitasuna eta erritmoa eman diote talde gipuzkoarrari, eta hori aprobetxatzen ahalegindu da. Baina ez du lortu. Bitartean, Cadiz ondo eusten ari zen Eibarren erasoei. Lehen ordu erdia horrela igaro da. Baina 36. minutuan ailegatu da Cadizen lehen kolpea. Diopek zelai erdian baloia galdu du, eta Espinok egindako erdiraketa sareetara errematatu du buruz Negredo beteranoak.

Hurrengo minutuetan Eibar lo egon da, eta hori baliatu dute espainiarrek ia erreskadan, 39. minutuan, bigarrena egiteko. Berriro ere zelai erdian galdutako baloi batetik iritsi da, eta oraingoan ere Diopek galdu du. Salvik pase sakona jaso, Dimitrovicen ate aurrean geratu, eta ondo gurutzatu du baloia. 0-2koarekin amaitu da partida.

Bigarren zatian Eibar saiatu da bere ohiko jokoa egiten, eta hegaletatik min egiten. Baina ez du lortu nahi beste min egitea. Zelaian ondo jarrita egotea nahikoa izan du Alvaro Cerveraren taldeak errentari eusteko. Are gehiago, Lozanok 0-3koa sartu du. Baina epaileak baliorik gabe utzi du, jokoz kanpo egoteagatik. Minutuak aurrera joan ahala nekea antzeman zaie Mendilibarrenei. Aldaketek ere ez dute esperotako emaitza izan, eta hala bukatu da neurketa.


Summary: Hilik topatu dute Pasaian itsasora erori den arrantzalea. Arrantzalea 02:30ak aldera erori da uretara, Pasaiako portuan. Arratsaldean topatu dute haren gorpua.

Pasaiako (Gipuzkoa) portuan itsasora erori eta desagertuta zegoen arrantzale baten gorpua aurkitu dute arratsaldean.

Ezbeharra 02:30ean gertatu da: bi gizon portuan arrantzan ari ziren, eta itsasora erori dira. Batek bere kabuz ateratzea lortu du, eta larrialdi zerbitzuetara deitu du. Orduan, beste arrantzalearen bila hasi dira itsas salbamenduko ontzi bat eta Gurutze Gorria. Goizean goizetik, Ertzaintza eta suhiltzaileak ere bila ari dira. Hildako arrantzaleak 43 urte zituen, eta Pasaiakoa zen.


Summary: Hegoaldean 2.000 positiboren langa gainditu da. Bigarren olatuko daturik txarrenak izan dituzte Araban eta Bizkaian. Guztira, 2.082 kasu atzeman dituzte. Beste bost lagun hil dira Nafarroan.

Neurriak ezarri arren, etengabe ari da handitzen positibo kopurua. Gaur beste marka bat ezarri dute Hegoaldean: 2.000 positiboren langa gainditu dute. Zehazki, 2.082 positibo atzeman dituzte, bigarren olatuko kopururik handiena.

Lurralde guztien egoera da kezkagarria. Bigarren olatutako daturik okerrena erregistratu dute Araban: 203 kasu, atzo baino 63 gehiago. Gero eta okerragoa da Bizkaiko egoera ere. Atzo gainditu zuen 100.000 biztanleko 500 positiboren tasa, eta gaur beste 688 kasuren berri eman dute; hau da, bigarren olatuko daturik txarrena. Gipuzkoako eta Nafarroako egoera ere makurra da. 596 kutsatu atzeman dituzte Gipuzkoan, urriaren 24tik izandako daturik okerrena —orduan 620 kutsatu izan ziren—. Nafarroan, berriz, 580 kasu daude, atzo baino 57 gutxiago. Egindako proba kopuruak eragina du datuetan, inoiz baino proba gehiago egin baitzituzten atzo. Hain zuzen, Osakidetzak eta Osasunbideak 21.492 PCR eta antigeno test egin zituzten, eta %9,4k eman zuten positibo.

Positibo kopuruaren igoera horrek ospitaleetan du isla. Beste 127 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten atzo Hego Euskal Herriko ospitaleetan, daturik txarrena apirilaren 18tik —139 ospitaleratu zituzten orduan—.

Gaixo horien egoera ere kezkatzekoa da. 150 daude ZIUetan, atzo baino hamar gehiago. Datuek erakusten dute azken hilabeteetako egoerarik txarrena dela. ZIUei erreparatuz gero, esaterako, apirilaren amaieraraino joan behar da gaurko datuen antzekoak aurkitzeko. Hain zuzen, ez da hain datu txarrik erregistratu apirilaren 28tik —orduan 159 gaixo zeuden ZIUetan—.

Nafarroako Gobernuak hildakoen berri ere eman du: beste bost lagun hil ziren atzo. Eusko Jaurlaritzak, berriz, hildakoen datuak ez ditu egunero ematen, astero baizik. 85 lagun hil ziren Araban Bizkaian eta Gipuzkoan urriaren 19tik 25era.


Summary: Barakaldon gizon bat atxilotu dute emakume bati sexu abusuak egitea egotzita. Erasoa atzo gauean gertatu zen, Barakaldoko autobus geltoki baten inguruan.

Barakaldoko (Bizkaia) udaltzainek 34 urteko gizonezko bat atxilotu dute, emakume bati sexu abusuak egitea egotzita. Erasoa autobus geltoki baten inguruan gertatu zen.

Biktimak salaketa jarri zuen 23:15 aldera, eta gizona deskribatu zien udaltzaingoei. «Minutu gutxi» igarota, deskribapenarekin bat egiten zuen gizonezko bat atzeman zuten, eta emakumeak ziurtatu zuen gizon hark egin ziola eraso. Gizonezkoa epaileen esku utzi dute.


Summary: Zaintza erdigunean jartzeko aldarrikatu dute Hegoaldeko lau hiriburuetan. Iruñeko mobilizazioan, Erruki Etxetik irten da ehunka lagun, Zainduz senideen plataformak deitutako manifestazioan, adinekoen egoitzarako baliabide gehiago eta egoiliar eta langileentzako duintasuna exijitu dituzte

Bigarren olatuak berriro ere bete-betean eragin die zahar etxeei. Positiboak dira egoitzetan, eta Nafarroan eta Gipuzkoan bisitak moztu egin dituzte. Hego Euskal Herriko senide elkarteek eta pentsidunen mugimenduak deituta, eguerdian manifestazioak egin dira Iruñean, Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eredu publikoaren alde eta zaintza erdigunean jartzeko azpimarratuz.

Iruñeko manifestazioa Zainduz senideen elkarteak antolatu du. Egoeraz kezkatuta, egoiliarren senide multzo bat elkartu da, duintasuna aldarrikatzeko. Erruki Etxetik abiatu da, Nafarroako zahar etxerik handienetik. Atarian, kartelei eutsiz ehunka lagunek mezu aldarrikatzaileak zabaldu dituzte. Egoitzaren barruan, hamabost kide inguruko egoiliar talde batek ere bat egin du protestarekin. Mezuetan aldarrikapen asko irakur zitezkeen, eta horietako batzuk ere oihukatu dituzte: hala nola «gizatasun gehiago, etekin gutxiago»; «duintasuna adinekoentzat»; «egoitzek arreta gehiago behar dute»; «bisitetarako eta irteeretarako eskubidea»; «egoitzak = kartzelak»; «irtenbidea, inbertsio gehiago»...

Gaztelugibeletik Gazteluko plazara zuzendu dira, eta Nafarroako Gobernuaren egoitzan komunikatu bat irakurri dute. Bidean, ehunka lagun elkartu dira, baina parte hartzaile bakoitza ilaran zihoan, eta elkarren arteko distantzia gorde dute. Amaieran, agiria irakurri dutenean ere, batzuen eta besteen arteko tartea gorde dute.

Amaieran, Mikel Auza Zainduz elkarteko kideak euskaraz azaldu du COVID-19a azken hamarkadetako krisi sanitario, sozial eta ekonomiko handienari «kezka handiz», eta agerian utzi dituela egungo zaintza sistemaren mugak eta gabezia handiak. Egoiliarrentzat eta senideentzat egoera «gogorra eta krudela» da, bakartu egin dituztelako eta bisitak debekatu dituztelako. «Ez dute gure maitasuna jasotzen, eta kasu askotan bakardadean hiltzen ari dira». Azpimarratu du Nafarroa Garaian 500 egoiliar inguru hil direla, eta ez dutela azalpen bakar bat ere jaso zergatiaz. Egoeraren zergatiak

Zainduz ellkartearen arabera, zergatiak badaude: aurreikuspenik ezak, aurrekontu murrizketak, zuzeneko arretako langileen faltak, langileen baldintza txarrek eta ikuskaritza ez egiteak zerbitzuen kalitatea «hondatu» dute.. «Gure adinekoen arreta eta zaintza negozio bat da, non irabazi askoko proiektu pribatuek onura nabarmenak lortzen dituzten epe laburrean». Haien ustez, pandemiak agerian utzi du kudeatzaileen «aurpegirik miserableena», eta gobernuetako gizarte arloko arduradunek utzi egin diete hori egiten.

Gogorarazi dute langileek lan karga handia izan ohi dutela, gaizki ordaindutako sektorea dela, txandakatze eta absentismo handikoa. Horrekin batera, babes materiala eta ekipamendua falta dela kritikatu dute. Dena den, langileei eskertu egin diete egindako esfortzua eta «lan bikaina». Halaber, «onartezin» deritzote bigarren olatuan hainbeste kutsatze egoteari. «Gure senideek ez dituzte kudeaketa txar honen ondorio latzak ordaindu behar». Haien ustez, bisitak debekatzeak eta bakartzeak «eragin kaltegarria izango du haien osasun fisiko, psikiko eta emozionalean».

Horregatik, eskatu dute ezarritako protokoloen jarraipenaren azterketan parte hartzea, baita senideen bisita eta irteeren erregimenari buruzko erabakietan ere.


Sean Connery aktorea hil da

Summary: Sean Connery aktorea hil da. Zinemako lehen James Bond izateak egin zuen famatu, baina hamaika filmetan hartu du parte bere ibilbidean, eta sari garrantzitsu sorta bat jasota hil da 90 urterekin

Connery. Sean Connery. Bera izan zen zineman James Bond 007 agentearen rola jokatu zuen lehen aktorea, eta nazioarteko lehen lerroko izar bilakatu zuen horrek istantean. Guztira, zazpi Bond filmetan hartu zuen parte 1962tik 1983ra arteko tartean. Pertsonaia nabarmen gainditu zuen aktorearen ibilbideak, halere, eta Bond jokatu ostean jasotako sariak dira horren froga. 1986an, adibidez, BAFTA bat jaso zuen Umberto Ecoren liburuan oinarritutako Arrosaren izenean filmean egindako lanagatik eta taldeko aktore onenaren Oscar saria jaso zuen hurrengo urtean Brian de Palmaren The Untouchables film ezagunean jokatutako pertsonaiagatik. Beste BAFTA bat ere jaso zuen ondoren, eta baita hiru Urrezko Globo ere. Foku pean dirdira egin arren, ordea, sekula ez du Diane Cilento emazte ohiak leporatu zizkion tratu txarren itzala uxatzerik lortu. 90 urterekin hil da gaur, eta oraingoz ez dute heriotzaren motibo zehatzik aipatu.

Edinburgon jaio zen: kamioilaria zuen aita eta garbitzailea ama, eta, maiz onartu izan zuenez, umetan pobrezia ezagututakoa zen. 13 urterekin utzi zuen eskola, esne banatzaile aritu zen, armadan zazpi urte eman zituen, harik eta Mister Unibertso lehiaketan izena eman, eta Londresera egindako bidaia hura antzerkian lehen saiakerak egiteko baliatu zuen arte. Lan txikiekin hasi, eta gorantz egin zuen bidea berehala. Antzerkitik telebistara pasa, eta hortik helduko zen zinemarako jauzia gero. Bond bilakatuz heldu zen pantaila handira.

Robin Hood eta independentzia Bond izateak eman zion sona, nagusiki, baina ez zen jokatu zuen pertsonaia garrantzitsu bakarra izan. Robin Hood zaharkitu bat ere izan zen zineman (Robin and Marian, 1976), eta baita Indiana Jones arkeologo abenturazalearen aita ere (Indiana Jones and the Last Crusade, 1989). Bonden seriea fimatu bitartean, Alfred Hitchcockek zuzendutako Marnie filmean (1964) parte hartu zuen, eta ezagun da, 1962. urtetik 1971. urtera serieko sei filmetan parte hartu ostean espioiaren pertsonaiak sortzen zion nekea ere. Gerora, 1983an, berriro heldu zion pertsonaiari ironia handiko izenburua zuen filmarekin (Never Say Never Again / Inoiz ez esan inoiz ez).

Euskal Herriarekin ere izan zuen nolabaiteko harremana Conneryk, Robin and Marian Nafarroan filmatu baitzuten parte handi batean, Artaxoan hain zuzen ere. Bitxia bada ere, Robin Hoodi buruzko beste film batean ere parte hartu zuen handik urte batzuetara, Robin Hood: Prince of Thieves-en (1991), baina horretan Kevin Costner zen filmeko heroia, eta Connery, berriz, Richard erregea.

60ko hamarkada batik bat James Bonden pertsonaiari lotuta igaro zuen bezala, 70ekoan bere talentua genero eta estilo ezberdinetako filmetara eraman zuen Conneryk. Sidney Lumet zinemagilearekin hainbatetan egin zuen lan (The Anderson tapes, 1971; The Offence, 1972, Murder on The Orient Espress, 1974), Michael Cainerekin eta John Hustonen aginduetara Kiplingen Indiara joan zen (The Man who would be King, 1975), John Miliusekin The Wind and The Lion (1975) egin zuen, eta bertan buruzagi berberea izan zen, eta iraultza aurreko Kuban ere izan zen Richard Lesterren Cuba-n.

XXI.mendearen hasierara arte segitu zuen lanean Conneryk, eta batez ere 90eko hamarkadatik aurrera, oso film ezagun eta komertzialetan hartu zuen parte: First Knight (1995), The Rock (1996), The Avengers (1998), Entrapment (1999), Finding Forrester (2000), The League of Extraordinary Gentlemen (2003)...

Babes argia azaldu zion aktoreak beti Eskoziaren independentziari, eta, 2014. urtean egindako erreferendumean lehen lerroko garrantzirik hartu ez bazuen ere, kanpaina egin zuen baiezkoaren alde. Abertzaletasun hori bera igar daiteke 2008an argitaratu zuen autobiografiaren tituluan ere: «Being a Scot» (Eskoziarra izanik).

Tratu txarrak Dirdira horrek guztiak badu aski itzal ere. Diane Cilento emazte ohiak, esaterako, elkarrekin egon ziren aldian, aktoreak behin baino gehiagotan kolpatu zuela salatu zuen bere memorietan. Aktoreak pisua kendu nahi izan zien akusazioei, eta beren harremanaren haustura ez gainditzeagatik mendeku hartzen saiatzea aurpegiratu zion.

Horrez gainera, zergak ordaintzeari izikin egin izanaren akusazioa ere beti izan du gainean. Suitzan egindako negozio batzuengatik ere izan zen epaitegietan, eta Espainiak ere deklaratzera deitu zuen 1999an Marbellan zuen etxearen salmentagatik. Gaixo zegoela argudiatuz egin zion izkin epaitegira agertzeari, eta, azkenean, haren aurkako kargurik gabe itxi zuten kasua.


Summary: Lemoako erretoreari kargua kendu diote, ETAren inguruan egindako adierazpen batzuengatik. Iñaki Arteta zinemagilearen 'Bajo el silencio' dokumentalean egindako adierazpenetan, Mikel Azpeitia erretoreak dio ETAren jarduna ez dela izan terrorismoa, "bi bandoen arteko gerra bat" baizik. Mario Izeta gotzainak kargutik kendu du.

Iñaki Arteta zinemagilearen Bajo el silencio dokumentalean, kazetari gazte bat Euskal Herrira gerturatuko da ETAren hilketetan sakontzeko. Damututako kideez gain, elkarrizketa ugari azaltzen dira pelikulan, tartean Mikel Azpeitiarena, Lemoako (Bizkaia) erretorearena. ETAren jarduna "bi bandoen arteko gerra" bat balitz bezala definitzen du, eta, dioenez, "ez da terrorismoa izan, errepresio baten aurkako erantzuna baizik". Adierazpen horiek zalaparta handia eragin dute, eta, besteak beste, Dignidad y Justicia biktimen elkarteak salaketa jarri zion erretoreari. ETAren biktimei barkamena eskatu zien Azpeitiak, bere adierazpenak "ezegokiak izan zirela" adierazita.

Era berean, Mario Izeta Bilboko gotzainari gutuna helarazi dio bere karguaren inguruko erabakia hark hartu dezan. Gaur bertan, Gotzaindegiko Kontseiluaren batzarrera deitu du Izetak, eta adierazpen horiek eragindako egoera aztertu dute. Bertan hartutako erabakiaren arabera, Lemoako elizan zuen kargutik kendu dute Azpeitia, eta biktimei helarazi zien karta argitaratzea erabaki dute.


Summary: 'Altxa!' ekitaldia egin dute, erabakitzeko eskubidearen alde. Hamaika Gara egitasmoak ekitaldi bat egin du Durangon, 'Altxa!' lelopean. Dei egin dute erreferendumaren aldeko sinadurak biltzera, hura gauzatzeko «baldintzak» sor daitezen

Puntu gorri batek irudikatzen du Hamaika Gara egitasmoa, etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzearen alde 23 eragile biltzen dituen plataforma. Erreferendum horren aldeko sinadurak biltzen hasi da egitasmoa, eta, gaur, lehen mugarri bat ezarri nahi izan dute Durangoko Plateruenan (Bizkaia) eginiko ekitaldian. Bertan, Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramaileak dei egin du Euskal Herriaren puntu gorria burujabetzaren mapan kokatzera: «Erabakitzeko bidean dauden herrien mapan kokatu behar dugu Euskal Herria. Ez dugu beste herrien erabakitzeko prozesuen ikusle izan nahi; Europatik olatu demokratiko berri bat dator, eta olatu hori hartzeko prest egon nahi badugu, gaurdanik hasi behar dugu igerian».

COVID-19ak baldintzatutako ekitaldi bat izan da, garai berrietara egokitua. Sarean egon da ikusgai, eta zenbait herritan emanaldiak antolatu dituzte hura ikusteko. Altxa! izena jarri diote saioari, erreferendumaren aldeko kanpainaren izen bera, eta bi zatitan banatu dute; kultur arloko 40 minutuko ikuskizun batekin abiatu dute, eta, horretan, azken hamarkadetan zeharreko bidaia bat proposatu du Gotzon Barandiaran gidoilariak, «euskaldunon erreferente kulturalak» ardatz hartuta. Amancay Gaztañagak zuzendu du ikuskizuna, eta Erika Olaizola, Iraia Elias eta Laura Penagos aktoreek, Amets Arzallus bertsolariak eta Eñaut Elorrieta, Ruben Caballero eta Dupla taldeko musikariek hartu dute parte.

Ekitaldi politikoa egin dute ondoren, Hamaika Gara osatzen duten eragileetako kideek eta nazioarteko talde subiranista batzuek hitza hartuta. Josu Etxaburu Gure Esku-ko eledunak sinadura bilketan parte hartzera deitu du, hura gauzatzeko «baldintzak» sortzeko: «Herritarron babes masiboa batzen badugu, herri honetan erreferendum bat egingo dugu». Gaineratu du alderdi politikoei dagokiela gizartean erabakitzeko eskubidearen alde dagoen «adostasun zabala lege bihurtzea», eta ohartarazi ez dutela «hori baino gutxiago» onartuko: «Aukera historiko hau galtzea akats larria litzateke».

Beste sektore batzuetako eragileak ere mintzatu dira. Maritxu Serrano Gaurgeroa elkarteko kideak, esaterako, «guztion geroaren alde» egitera deitu du, eta «pentsio duinak» babestera: «Burujabetzan sakondu behar dugu, pentsioen inguruan hemen erabakitzeko eta denontzat bizitza duina bermatzeko». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, berriz, «hizkuntza politika mugarik gabe erabakitzeko premia» nabarmendu du: «Burujabetza behar dugu euskaraz bizitzeko oztopoetako batzuk behintzat gainditzeko».

Sindikatuen eremuan, Eulate Zilonizaurrekoetxea LABeko kideak beharrezkotzat jo du «lan harremanen eta babes sozialaren eredua erabakitzeko eskumen osoa» eskuratzea, eta, Steilaseko kide Ana Perezen iritziz, egungo egoerak «gobernantza eredu demokratikoago baten premia» azaleratu du. Iratxe Delgado Ernaiko kidearen esanetan, berriz, ez da «herri librerik pertsona askerik gabe»: «Burujabetzan sakondu behar dugu gure bizitzen jabe izan nahi dugulako, gure komunitatea zaindu nahi dugulako, norabidez aldatzeko eskubidea dugulako, eta gure bidea hautatu nahi dugulako».

Eskozia eta Katalunia

Saioan entzungai izan dira Eskoziatik eta Kataluniatik bidalitako mezuak ere; adibidez, Shona McAlpine Scottish Independence Conventioneko idazkari nagusiarena: «Orain beste erreferendum bat egiteko babesa dugu, baita independentziarako ere. Baina garrantzitsuena demokrazia da. Euskal Herriak ere erabakitzeko eskubidea du».

Marcel Mauri Kataluniako Omnium Culturaleko presidenteordea eskertuta agertu da urteotan jaso duten babesarengatik: «Erabakitzeko eskubidearen alde ahalik eta sinadura gehien jasotzeko unea da; Euskal Herriak, Kataluniak, baita munduko herri guztiek ere, erabakitzeko eskubidea baitugu; autodeterminaziorako eskubidea baitugu». Elisenda Paluzie ANC Biltzar Nazional Katalaneko lehendakariak, berriz, erreferendumaren tresna babestu du: «Zuen ondoan egongo gara, erabakitzen duzuen bidean. Horregatik, gure babesa sinadura bilketa hau sustatzeagatik eta autodeterminazio eskubidea erdigunean jartzeagatik».


Summary: David Gauduk (Cofidis) irabazi du Farrapona gainean. 11. etapa menditsuan ez da aldaketarik egon sailkapen nagusian faboritoen artean.

Espainiako Vueltako hamaikagarren etapak aukera ematen zuen zalaparta eragiteko, baina ez da ezer askorik gertatu 170 kilometroetan. Farrapona gain gogorrean, Davodu Gaudu (Cofidis) frantziarra nagusitu da, Marc Solerri (Movistar) aurrea hartuz azkeneko metroetan. Eguneko ihesaldi nagusian joan dira biak, eta, Solerrek bost kilometro falta zirela iheskideei jotako erasoan, Gauduk bakarrik eutsi ahal izan dio. Bien arteko buruz burukoan, frantziarra biziagoa izan da lehen mailako mendatean.

Atzetik sartu zaizkie iheskideak, gainean zituztela faboritoak. Horien artean, ez da ezer gertatu. Egunak lehen mailako lau mendate eta hirugarreneko bat izan arren, zeukatenari eustea erabaki dute. Ziurrenik, Primoz Roglic liderra eta Jumbo taldea erakusten ari diren nagusitasunagatik. Gaurkoa deigarria izan da alde horretatik. Izan ere, Farraponan gora Jumbok ezarri duen erritmoa ez da bizi-bizia izan, baina Roglicen aurkariek ez dute imintziorik ere egin liderra estu hartzeko.

Bihar beste aukera bat izango dute horretarako. Baita Roglicek ere aldeak zabaltzeko. Angliru gainean amaituko da etapa. Motza da, 109 kilometro baino ez, eta mendatez josia: hirugarren mailako bi eta lehen mailako bi igo beharko dituzte Angliruri ekin aurretik. Ziurrenik, erabakigarria izango da maila bereziko mendate hori. Roglic eta Richard Carapaz (Ineos) denbora berean daude.


Lehoiak zaldia irentsi du

Summary: Lehoiak zaldia irentsi du. Athleticek irauli egin du Sevillaren aurkako norgehiagoka azkeneko ordu laurdenean. Muniainen eta Unai Lopezen lana erabakigarria izan da, bigarren zatian aulkitik aterata egin dutenagatik.

Ligako txapelketa oihanarekin aldaratzen da sarri. Mundu mailan dagoen txapelketarik indartsuenetako batean bizirik irautea ez da samurra. Ahuleziak dituztenek ez dute zereginik. Atzean gelditzen dira. Espainiako Ligan lehiakortasun handia dago. Urtetik urtera parekatuagoa da. Telebistatik eskuratutako diru sarrerei esker, talde apalenek ere proiektu sendoak osatzeko aukera dute. Beraz, kale egiten dutenek ordaindu egiten dute. Urtetik urtera gaitzagoa dela ligako basoan irautea, alegia.

Gaizka Garitanok zaldiekin alderatu zituen Sevillako jokalariak neurketaren bezperan. Indartsuak eta azkarrak zirela esan zuen. Bada, konfiantza handiarekin dauden maila oneko futbolarien kontra jokatzea baino erronka zailagorik ez da egongo. Zaldiak indartsu zelairatu dira San Mamesera eta zaurituta, berriz, etxeko lehoiak. Zalantza askorekin. Ez ziren asko izango Athleticen alde txakur txiki bat emango zutenak. Baina beti ez du onenak irabazten. Zaldiak gutxietsi egin du lehoia eta galdu egin zuen.

Athleticek irabazi egin du ez duelako amore eman. Zuri-gorriek zailtasun handiak izan dituzte Sevillari aurre egiteko. Julen Lopetegiren taldeak hobea dela erakutsi du zati handi batean, baina neurketa erabakitzeko aukera izan duenean, azken kolpea eman beharrean, eustearekin konformatu da. Athleticek, berriz, ondo baino hobeto baliatu du bere momentua.

Iker Muniain eta Unai Lopez izan dira zuri-gorrien garaipenaren giltza. Biak aulkitik zelairatu dira. Eta euren sormena eta freskotasuna erabakigarriak izan dira Sevilla menderatzeko. Taldearen norabide okerra aldatzeko asmoz hamaikakotik kanpo geratu diren bi futbolariak izan dira onenak. Izan ere, Garitanok Oier Zarraga eta Jon Morcilloren aldeko apustua egin du gaur. Zarraga galdu egin da Rakitic, Fernando, Jordan eta enparauen artean. Morcillok, berriz, eliteko dohainak dituela berretsi du.

Sevillak azkar hartu du aurrea, eta horrek erraztu egin dio bere lana. Berenguerrek eskuin hegalean egindako urruntze eskasa Acuñak baliatu du Ocamposi ondoko marrara pase neurtua emateko. Argentinarrak atzera egin du erdiraketa En Neseryk baliatu du huts eta batekoa sartzeko. Goleko jokalditik eta atsedenaldira iritsi arte nahi eta ezin aritu da Athletic. Ez da gai izan Sevillaren sarea zulatzeko. Bonok ez du lanik izan.

Bigarren zatiko lehen minutuak izan dira zuri-gorrien partetik txarrenak eta Sevillaren aldetik onenak. Lehen hamar minutuetan lehia erabakitzeko aukera izan du Lopetegiren taldeak. Athletic bere arean sartu du, eta En Neseryk gertu izan du bigarren gola. Navasek eskuin hegaletik egindako erdiraketa goitik behera errematatu du buruz, baina goleko marran urruntzea lortu du Iñigo Martinezek.

Athletic larri zegoela ikusita entrenatzaileak Unai Lopez zelairatu du zelai erdia berreskuratzeko asmoz. Handik minutu gutxira Muniain agertu da berdegunean. Eta euren arteko hartu emana eta Sevillaren jarrera epela —akaso nekea ere nabarituko zuen— nahikoa izan dira neurketa kanpoko taldearen zelaian jokatzen hasteko. Athletic Bonoren area inguratzen hasi da, eta alde izan duen seigarren kornerrean Muniainek lortu du lehia parekatzea, Vesgak buruz egindako errematea are txikian eskuinez sareetara bidalita. Sevillari min eman dio golak, eta Athleticek aurrera egitea erabaki du. Garaipenaren sari potoloa Sanceten golari esker iritsi da. Zelairatu berria zen jokalariak eskuinez errematatu du area txikian Williamsek ezkerretik egindako erdiraketa.


Intentsitatea ezin mantendu

Summary: Intentsitatea ezin mantendu. Osasunak ezin izan dio intentsitateari eutsi, eta 1-3 galdu du Atletico Madrilen aurka. Budimirrek sartu du gola, bere debutean.

Osasunak ezin izan du bere legea ezarri gaurko partidan. Lehen zatian txukun aritu arren, 1-3 galdu du Atletico Madrilen aurka. Bi zati guztiz ezberdin jokatu dituzte Jagoba Arrasaterenek.

Erritmo biziarekin hasi da partida. Intentsitate handiko bi talde direla lehen jokalditik erakutsi dute. Baloi guztiak borrokatu dituzte, eta atzetik jokatuta ateratzea eragotzi diote elkarri. Gol aukera gutxi egon dira lehen zatian, baina gehientsuenak etxeko taldearenak izan dira. Estreinakoa eta garbiena partidako lehen minutuan izan du Osasunak. Jonyk buruan jarri dio baloia Enric Gallegori. Baina hark ezin izan du baloia hiru zutoinen artean jartzerik izan.

Baloia sarera eraman duena Joao Felix izan da, penaltiz. Lehen zatia amaitzear zela, Rongacliak area barruan bota du Vitolo, eta Estrada Fernandez epaileak penaltia adierazi du. Aurrelari portugaldarrak ez du huts egin 11 metrotik.

Lehen zatia amaitu bezalaxe hasi da bigarrena: penalti batekin. Oierrek eskuarekin jo du baloia area barruan, eta epaileak penaltia adierazi du, beste behin. Oraingo honetan, baina, Joao Felixek baloia zutoinera bidali du, gorritxoen zorionerako. Nagusi izan dira bigarren zati hasieran Simeonerenak. Osasunak zaindutako atera arrisku handiz hurbildu dira behin eta berriz. Taldearen itxura eraberritu nahian, aldaketa hirukoitza egin u Jagobak. Budimir, Roberto Torres eta Kike Barja sartu ditu. Hurrengo jokaldian, baina, bisitarien bigarren gola iritsi da. Joao Felixek bikain gainditu du Sergio Herrera, area ertzetik egindako jaurtiketa batekin.

Osasunak, bere nortasuna erakutsi, eta aurrera egindu. Etxekoek partida amaitzeko hamar minutu falta zirela sartu du gola. Ruben Garciaren erdiraketa bikain baliatu du Budimirrek, eta bere debutean gola sartu. Gorritxoen berdinketaren gola gertu zegoela, Espainiako taldeak partida erabakita utzi du, hirugarren gola sartuz. Lucas Torreirak sartu du gola, partidaren azken txanpan.


Summary: Galdu egin du Bera Berak Superkopako finala. Malagak 28-27 irabazi dio, eta erabakigarria izan da Donostiako taldeko bi jokalari ohien lana: Merche Castellanos atezaina eta Silvia Arderius erdikoa.

Sper Amara Bera Berak kamuts segitzen du tituluen arrantzan denboraldi honetan. Atzo, Espainiako Superkopako finala galdu du gaur Malagan (Espainia), etxeko taldearen aurka. 28-27 galdu du, eta erabakigarriak izan dira taldeko kide izandako bi jokalari: Merche Castellanos atezaina eta Silvia Arderius erdikoa. Bi horien lanak egin du aldea, eta donostiarrek ezin izan dute zortzigarren aldiz irabazi Superkopa.

Azken unera arte aukerekin heldu da Imanol Alvarezen taldea, eta ez da gutxi izan, partida nola joan den kontuan hartzen bada. Ia norgehiagoka osoa aurkariaren atzetik ibili da Bera Bera: atzetik, markagailuan, eta atzetik, jokoan. Lehen zatian batez ere. Bost goleko kontrako aldea ere izan du behin baino gehiagotan. Bigarren zatian, hobeto aritu da kanpoko taldea izan dena, baina 30 minutu horietako saialdia eskasa izan da emaitzari iraultzeko.

Ezinean, ohiko jokoa egin izanda aritu da Bera Bera lehen zatian. Ikaragarri ondo moldatzen da bizi jokatzen, baina gaur ezin. Horretarako, bi gauza ezinbestekoak izaten dira: atezainak lan ona egitea edota atzean talde sendo azaltzea. Aurreneko erdiaren lehen minutuetan, Renatak ez ditu baloi asko geratu. Gero hasi da bere onena ematen, baina taldekideek ez diote asko lagundu defentsako lanean. Erraz sartzen ziren sei metrora Malagakoak, eta Sole Lopez hegalekoaren lana nabarmentzekoa izan da.

Bizi jokatu ezinda, sei seiren kontrako jokoa egin behar Alvarezenek, eta aurkaria baino baldarrago ibili dira horretan ere aurreneko ordu erdian. Zuloa aurkitzen zuenean eta jaurtiketak egiten zituenean, gainera, Castellanos jarri zaio parean behin eta berriz. Erakustaldia eman du Bera Berako atezain ohiak.

Gauzak horrela, 12-9ko aldearekin joan da atsedenaldira etxeko taldea. Bazen koska haien alde, baina behintzat, bizirik ziren donostiarrak, eta ez zen gutxi, lehen zatiaren bisajea nolakoa izan den ikusita.

Gauzak aldatu beharra zegoen Superkopa irabazteko, baina asko kosta zaio Alvarezen taldeari Malaga harrapatzea. Gol batera jartzea ez du lortu 40. minutura arte. Lan asko egin, baina alferrik, gainera. Arderius bereak eta bi egiten hasi da: taldea mugitzeaz gain, golak sartzen. Bata bestearen atzetik sartu ditu mordo bat, eta hiruzpalau goleko aldeari eustsi dio Malagak. Bera Berak, baina, ez du amore eman, eta Arrudaren geldiketekin eta erasoan gehiago asmatzen hasteari esker, partida berdintzea ere lortu du: 23na zeuden bederatzi minuturen faltan. Partida berriz hastea bezalakoa izan da. Izan ditu aukerak aurretik jartzeko birritan, baina zutoina zela, Castellanos zela, ezin aldea hartu emaitzan. 25na ziren lau minuturen faltan, baina Arderiusek hautsi du berdinketa. Hernandezek berdindu du gero. Gol bana egin dute bi taldeek segituan, eta gol erabakigarria Doirok sartu du hogei segundo falta zirenean. Azkeneko erasoan, ez du asmatu Bera Berak.


Summary: Puntu handia atera dio Alavesek Bartzelonari. Aurretik jarri dira etxekoak, baina Bartzelonak berdindu baino pixka bat lehenago, jokalari bat gutxiagorekin geratu dira. Azkeneko 28 minutuak jokatu dituzte horrela.

Bartzelonari puntua atera dio Alavesek, eta hori beti da nabarmentzekoa, txalotzekoa. Mendizorrotzakoa nola izan den ikusita, are gehiago. Izan ere, Pablo Machinen taldeak jokalari bat gutxiagorekin jokatu behar izan ditu azkeneko 28 minutuak, Jotari bigarren txartela atera diolako Hernandez Hernandez epaileak 62. minutuan. Handik berehala berdindu du Griezmannek 31. minutuan Luis Riojak sarturiko gola. Partida amaitu artean, herio batean aritu da Alaves, bere area gainean defentsako lan eskerga eginez. Une batzuetan, ahal zuen bezala, baina bestetan, ordenatuta. Etxeko lanak ondo egiten ari den seinale.

Hain justu, alde horretatik dauka gaurkoak aparteko indarra. Machinen egitasmoa badatorrela esan nahi du, ari direla jokalariak entrenatzaileak nahi duen hori barneratzen. Seinalerik onena horixe da aurrera begira datorrenarentzako. Bigarren partida da, gainera, galdu gabe, Alavesek. Azken sei puntuetatik lau atera ditu. Liga hasierako zalantzak uxatzen hasi da taldea. Orain, bide horretan segitu behar du.


James Bondi nagusitu zitzaion aktorea

Summary: James Bondi nagusitu zitzaion aktorea. 007 agentearen rolak eman zion mundu mailako ospea, baina Sean Conneryk jakin izan zuen James Bond baino gehiago izaten. Ibilbide aparta atzean utzita hil da aktore eskoziarra, 90 urterekin.

Connery. Sean Connery. Bera izan zen zineman James Bond 007 agentearen rola jokatu zuen lehen aktorea, eta nazioarteko izar bilakatu zuen horrek istantean. Guztira, zazpi Bond filmetan hartu zuen parte, 1962tik 1983ra arte. Pertsonaia nabarmen gainditu zuen aktorearen ibilbideak, halere, eta Bondena egin ostean jasotako sariak dira horren froga. 1986an, adibidez, BAFTA bat irabazi zuen Umberto Ecoren liburuan oinarritutako Arrosaren izenean filmean egindako lanagatik, eta taldeko aktore onenaren Oscar saria jaso zuen hurrengoan Brian de Palmaren The Untouchables-en jokatutako pertsonaiagatik. Fokupean dirdira egin arren, ordea, sekula ez du lortu Diane Cilento emazte ohiak leporatu zizkion tratu txarren itzala uxatzerik.

Edinburgon jaio zen: kamioilaria zuen aita, eta garbitzailea ama, eta, maiz aitortu izan zuenez, umetan pobrezia ezagutu zuen. 13 urterekin utzi zuen eskola, esne banatzaile aritu zen, armadan zazpi urte eman zituen, harik eta Mister Unibertso lehiaketan izena eman eta Londresera egindako bidaia hura antzerkian lehen saiakerak egiteko baliatu zuen arte. Antzerkitik telebistara pasatu, eta hortik helduko zen zinemarako jauzia gero. Bond bilakatuz heldu zen pantaila handira.

Bondek eman zion sona, baina, 1962tik 1971ra serieko sei filmetan parte hartu ostean, ez zuen ezkutatzen espioiaren pertsonaiak sortzen zion nekea ere. Gerora, 1983an, berriro heldu zion pertsonaiari, ironia handiko izenburua zuen film batean (Never Say Never Again). Ez zen hori izan, ordea, jokatu zuen pertsonaia garrantzitsu bakarra. Robin Hood zaharkitu bat ere izan zen (Robin and Marian), eta baita Indiana Jones arkeologo abenturazalearen aita ere (Indiana Jones and the Last Crusade). Bonden seriea filmatu bitartean, Alfred Hitchcocken Marnie filmean ere parte hartu zuen.

60ko hamarkada Bonden pertsonaiari lotuta igaro ostean, 70ekoan genero ezberdinetako filmetara eraman zuen Conneryk bere talentua. Sidney Lumet zinemagilearekin hainbatetan egin zuen lan (The Offence, Murder on The Orient Express), John Hustonen aginduetara, Kiplingen Indiara joan zen (The Man who would be King), John Miliusen The Wind and The Lion-en buruzagi berberea izan zen, eta iraultza aurreko Kuban ere izan zen Richard Lesterren Cuba-n. XXI.mendearen hasierara arte segitu zuen lanean.

Babes argia azaldu zion aktoreak beti Eskoziaren independentziari, eta, 2014ko erreferendumean, kanpaina egin zuen baietzaren alde.

Dirdira horrek guztiak badu aski itzal ere. Diane Cilento emazte ohiak, esaterako, aktoreak behin baino gehiagotan jo zuela salatu zuen bere memorietan. Aktoreak garrantzia kendu nahi izan zien akusazioei, eta beren harremanaren haustura ez gainditzeagatik mendeku hartzen saiatzea aurpegiratu zion.


Summary: Zazpi lagun atxilotu dituzte asteburuan Bilbon eta Arrasaten izandako istiluetan. Atxilotuetako bi aske utzi dituzte, baina gainerako bostek epailearen aurretik igaro beharko dute. Arrasaten bost zaborrontzi erre zituzten, eta Gasteizen, Donostian eta Eibarren ere izan dira istiluak.

Zeresana ematen ari dira aste honetan alarma egoeraren aurka egiten ari diren protestak. Larunbat gauean, Bilbon eta Arrasaten (Gipuzkoa), Ertzaintzak zazpi lagun atxilotu zituen protesta horietan sortutako istiluak tarteko, eta atxilotuta egongo dira, gutxienez, epailearen eskuetara pasatu arte, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.

Bilbon, Indautxuko plazaren inguruan bildu zen jendea. Ez zuten deialdiren berri eman ofizialki, baina sare sozialen bidez antolatu zen kontzentrazioa. Lau lagun han atxilotu zituzten, eta beste hiru Arrasaten. Han, bost zaborrontzi erre zituzten.

Gasteizen, Donostian eta Eibarren (Gipuzkoa) ere erre dituzte zaborrontziak, Ertzaintzaren arabera. Gasteizen ehun lagun inguru bildu ziren, eta harriak jaurti zituzten hiriaren erdialdeko hainbat erakusleiho eta eraikinen aurka. Pintaketa batzuk ere egin zituzten, baina ez zuten inor atxilotu.

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak hitz egin du gertakariez. Haren arabera, istiluak sortu dituztenek ez dute besteekiko elkartasunik, eta arduragabeak dira: «Osasunaren eta guztion ongizatearen aurka ari dira. Direnak direla ere, beti izango gaituzte parean», adierazi du bere Twitter kontuan. Jarrera bera hartu du Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, eta gaitzetsi egin ditu bart gaueko ekintzak.

Urkulluren arabera, «terroristak»

Bilbon, ostegunean hasi ziren istiluak. Dozenaka herritarrek protesta egin zuten koronabirusari aurre egiteko hartutako neurrien kontra, eta hogei edukiontzi inguru erre zituzten, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez. Ertzaintzak sei lagun atxilotu zituen, eta azaldu zuten horietako gehienek aurrekariak dituztela; egun bereko iluntzerako, aske ziren. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «terroristatzat» jo zituen istiluak: «Terrorismoa da. Erabat gaitzesten ditut atzoko [osteguneko] gertaerak. Terrorismoa ere bada herritarren ongizateari eta osasunari eraso egitea».


Summary: Hego Euskal Herrian 1.585 positibo atzeman dituzte. Asteburuetan ohikoa den moduan, nabarmen egin du behera positibo kopuruak azken datuekin alderatuta.

Hego Euskal Herrian 1.585 kasu atzeman dituzte azken orduetan, 15.953 PCR eta antigenoen proba eginda. Lurraldez lurralde, Gipuzkoan atzeman dituzte gehien: 587. Bizkaian 451 detektatu dituzte; Nafarroan, 434; eta Araban, 97. Jaurlaritzak beste 16 kasu baieztatu ditu Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo. Hala, positibo tasa ia %10ekoa izan da Hego Euskal Herrian.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 72 lagun ospitaleratu dituzte azken orduetan. Eusko Jaurlaritzak asteburuetan ez du adierazten zenbat lagun dauden erietxeetan une bakoitzean, baina bai zenbat dauden zainketa intentsiboetako unitateetan: 97. Nafarroan, 303 lagun daude plantan ospitaleratuta, eta beste 56 ZIUetan.


Realak markak hausten jarraitzen du

Summary: Realak markak hausten jarraitzen du. Txuri-urdinak 1-4 nagusitu ziren Balaidosen. Hala, donostiarrak sailkapeneko lehen postuan egongo dira beste astebetez. Lehen aldiz irabazi dituzte ligan lau partida jarraian gutxienez hiru golen aldearekin.

Realak lider segituko du beste astebetez, Celtari 1-4 irabazi ostean. Talde txuri-urdinak buelta eman dio Napoliren aurkako porrotari, eta Ligan fin dabilela berretsi du, nahiz eta Imanol Alguacilek atsedena eman, besteak beste, Merinori, Monreali eta Isaki. Laugarren garaipena du jarraian Ligan. Eta marka ezarri du. Izan ere, bere historian lehen aldiz, lau partida irabazi ditu ligan jarraian gutxienez hiru golen aldearekin. Horrez gain, 2002-2003ko sasoitik inoiz baino puntu gehiago lortu ditu lehen zortzi jardunaldiak jokatuta: hamazazpi guztira. 2002-2003 denboraldian, Reala txapeldunorde izan zen sasoian, hogei puntu eskuratu zituen.

Ostegunean Napolesen kontra jokatu ondoren, Realak bost aldaketa egin zituen partida honetarako. Halere, partidaren hasieratik euren hanketan izan zuten baloia. Lehen zatiaren hasieran, donostiarrek ez zuten gol aukera garbirik izan, baina partidaren kontrola haiena izan zen. Pazientzia horrek 24. minutuan eman zuen fruitua. Aihenek jarritako erdiraketa buruz ate barrura errematatu zuen Silvak. Gol horren ostean, partidak beste erritmo bat izan zuen, biziagoa. Celtak kontraeraso batean izan zuen partida berdintzeko aukera, baina Beltranek huts egin zuen ate aurrean. Oiartzabalek Murilloren akats bat baliatu zuen gero, baina hark ere ez zuen asmatu. Berriz ere saiatu ziren etxekoak erantzuten, baina Aspasen jaurtiketa kanpora joan zen. Joan-etorri horretan, halere, Reala nagusi zen, eta Oiartzabalek berak sartu zuen bigarrena, baloiak zutoina jo ostean areako bizkorrena izanda.

Bigarren zatian, Celta biziago atera zen, baina egoera horrek ez zuen asko iraun. Reala berriz nagusitu zen partidan. Portuk Murillori lapurtua zion baloia, eta area barruraino eraman zuen, hura Willian Joseri oparitzeko eta hark sareetara bidal zezan: 0-3. Txuri-urdinak ari ziren gehiago iristen, baina partidako hurrengo gola Celtak sartu zuen, penaltiz. Le Normandek Brais Mendez bota zuen area barruan, eta Aspasek ez zuen barkatu. Horrek ez zuen, baina, partidaren norabidea aldatu. Gebarak, Portuk eta Willian Josek eginiko jokaldiak azken horren bigarren gola ekarri zuen.

Celta: Ruben Blanco; Carreira, Araujo (Aidoo, 46. min), Murillo, Fontan; Beltran (Santi Mina, 56. min), Tapia; Baeza (Brais Mendez, 46. min), Denis Suarez, Nolito (Emre Mor, 66. min); Aspas. Real Sociedad: Remiro: Gorosabel (Arambarri, 64. min), Le Normand, Sagnan, Aihen; Zubimendi, Guridi (Gebara, 65. min), David Silva (Roberto Lopez, 79. min); Barrenetxea (Merquelanz, 71. min), Oiartzabal (Portu, 46. min) eta Willian Jose.


Angliruk ez du erabakita utzi

Summary: Angliruk ez du erabakita utzi. Hugh Carthyk lortu du garaipena Vueltako mendaterik gogorrenean. Carapaz da lider berriz ere, Roglici hamar segundoren aldea atera ostean.

Etaparik gogorrenak egin dituzte Vueltan. Asturiasko lurretan eginiko gorabeherek Angliru izan zuten atzo helmuga. Hugh Carthy (EF) izan zen indartsuena, sailkapen nagusiko gainerako txirrindulariak atzean utzita. Richard Carapazek (Ineos) ere izan zuen saria, Primoz Roglici (Jumbo) aldea aterata gorriz jantzi baita berriz. Gaur atseden eguna izango dute.

Carthyk 1,1 kilometro falta zirela jo zuen erasoa, pedalkadak ematea ere kosta egiten den Angliruren gainera iristeko 600 metro inguru falta zirela. Inork ezin izan zion jarraitu, eta itzuli handi batean lehen aldiz irabaztea lortu zuen. Gainera, sailkapen nagusiko hirugarren postura salto egiteko ere balio izan zion horrek. Irabazlearengandik 16 segundora iritsi ziren Vlasov (Astana), Enric Mas (Movistar) eta Carapaz, eta hamar segundo geroago Roglic, liderraren maillota kentzera kondenatuta. Egungo garaileak, ordea, hamar segundo besterik ez ditu behar berriz ere lidergoa berreskuratzeko, eta biharko erlojupekoa du horretarako. Carthy 32 segundora dago orain sailkapenean; Dan Martin (Israel), 35era; eta Mas, 1:50era.

Eguna ihesaldia osatzeko borrokak hasi zuen. Hogei lagun inguru sartu ziren hartan, baina garaipenarekin amets egiteko aukerarik gabe. Aldea ez baitzen inoiz hiru minutura iritsi. Baliagarria izan zen, ordea, Guillaume Martinentzat (Cofidis), mendiko maillota eskuratzeko sailkapenean aldea handitzeko.

Tropelean, Jumbok hartu zuen lidergoa, baina, eguneko hirugarren mendatera iristean, Movistar hasi zen erritmoa jartzen. Onenen aukeraketa, ordea, Chris Froomek (Ineos) egin zuen. Lau Tour irabazitako txirrindularia ez dago bere garairik onenean, baina eginiko lanak nabarmen murriztu zuen onenen tropelean zegoen jende kopurua.

Lau mendate igo eta jaitsita, Angliruren txanda iritsi zen. 12,4 kilometroko mendateak (%10eko batez besteko aldapa du) bigarren erdia du gogorrena, eta horra iristean hasi ziren mugimenduak. Ordura arte Jumbok jarritako erritmoak hamar lagun bakarrik utzi zituen onenen taldean. Mas izan zen saiatzen lehena, 3,6 kilometrora, %18ko aldapetan gora. Jumbok, baina, ez zion haren erasoari erantzun. Roglicen aurkaria Carapaz zen. Aldapa %23,5era jarri zenean, Mas harrapatu nahian aurrera egin zuten Vlasovek, Carthyk eta Carapazen. Ezin izan zuen, baina, gauza bera egin Roglicek.

Aurreko denak elkarrekin zirela, Carthyk lortu zuen aurrera egitea. Inor hari erantzuteko gai izan gabe. Roglicek ere lortu zuen galerari buelta ematea, eta azken metro hobeak egin zituen aurrekoek baino, izan zitekeen galera ekidinez. Lehen euskal txirrindularia, berriz, Mikel Nieve izan zen, hamaikagarren, 2:15era. Hura da sailkapen orokorreko lehen euskal herritarra ere, hamargarren.

Hala, faboritoen arteko aldeak txikiak izan dira Asturiasko mendateetan. Garaipenaren lehian daudenak batera iritsi ziren larunbatean, eta segundo gutxiko tartean atzo. Bihar, 33,7 kilometroko erlojupekoa izango dute, aldapa gora amaituko dena. Roglic da faborito, eta, ondo bidean, lidergoa berreskuratu dezake.


Pedro Iturralde saxo jotzailea hil da

Summary: Pedro Iturralde saxo jotzailea hil da. Faltzesen jaio zen, eta jazz musikaren aitzindarietako bat izan zen Euskal Herrian. Madrilen zendu da, 91 urte zituela

"Ni musikari jaio nintzen". Oso txikitatik jakin zuen Pedro Iturraldek (Faltzes, Nafarroa, 1929) musika izango zuela zaletasun eta, ahal zela, ogibide. "Hori nahi zuen aitak. Bera ez zen profesionala izan, baina gitarra eta klarinetea jotzen zituen besteak beste". Aitak berak oparitu zion saxofoia, ume txiki bat zela, eta, 8 urte besterik ez zituela, udal bandan egin zuen debuta. 15 urte zituenerako, Logroñoko (Espainia) kafe orkestra batean ari zen jotzen biolin eta piano ikasketak egiten zituen bitartean, eta 18rekin Bilbon ari zen musikari profesional gisa. Azkar egin zituen bere lehenengo pausoak Iturraldek, eta berehala bilakatu zen musikari errespetatu eta laudatua. 1960ko hamarkadan, Madrilen finkatu zen, eta han hil zen, atzo goizean, 91 urte zituela.

1940ko hamarkadaren amaieran egin zituen nazioarteko aurreneko birak, eta 1949koa da haren lehen pieza ezaguna, La pequeña czarda, saxofoi eta pianorako idatzitakoa. Gerora hainbatetan joko zuen obra horretara musikari formazioak aldatuta. Hala, saxo eta klarinete laukotearekin grabatu zuen, eta baita haize boskote batekin eta orkestra sinfonikoarekin ere.

Libano, Turkia, Italia, Frantzia, Alemania eta Grezia zeharkatu zituen bira baten ondoren, 1960ko hamarkadaren hasieran Madrilen finkatu zen, estudioko musikari gisa hasi zen lanean, eta jazz banda bateko kide ere bihurtu zen. Lehenengo grabazioak Audrey Grey kantari estatubatuarrak gidatutako Manny Kelly orkestrarekin egin zituen, rockaren eta twistaren artean mugitzen ziren bi EP, eta lan horietan bere konposizioak ere sartu zituen. Berehala hasiko zen Iturralde bere izenean ere grabatzen.

60ko hamarkadarekin, gainera, jazz laukotea eratu zuen bere inguruan, eta Madrilgo Whiskey Jazz Cluben hartu zuen aterpe. Hamar urtez, ia egunero jo zuen Iturraldek han, eta oholtzako kide izan zituen nazioarteko hainbat jazz musikari ezagun: Donald Byrd, Lee Konitz, Hampton Hawes, Paco de Lucia, Gerry Mulligan eta Tete Montoliu, besteak beste.

Flamenkoarekin harremana

Iturraldek oso gaztetatik izan zuen harremana flamenkoarekin edo flamenkoak eragindako musika klasikoarekin. Hala, Granados, Falla eta Albenizen obrak interpretatu zituen gazte zela, eta 60ko hamarkadan berriro heldu zion jazza eta flamenkoa uztartzeari. 1966an, gitarra flamenko bat lagun zuela, Berlingo Jazz Jaialdian jo zuen, eta, esperientzia hark akuilatuta, fusio hura grabazioetara eraman zuen berehala, lehendabizi Paco Antequerarekin, eta ondoren Paco de Luciarekin.

70eko hamarkadaz geroztik, Iturraldek hainbat sari jaso zituen diskoak grabatzen jarraitzen zuen bitartean.

1995ean Vianako Printzea saria jaso zuen, eta 1992tik Faltzesko Seme kutun zen. Hain zuzen ere, Gloria Olkoz alkateak atzo adierazi zuen "merezi duen" omenaldia egingo diotela Iturralderi egoerak aukera ematen duenean.


Summary: Jaurlaritzak astearen erdialdean erabakiko du neurri zorrotzagorik behar ote den. Urkullu lehendakariak esan du ez duela etxeko konfinamenduaz hitz egin nahi, «alarma» ez sortzeko, baina ohartarazi du «dena mahai gainean» dagoela.

«Hainbat aukera» ditu Eusko Jaurlaritzak esku artean, eta horien artean legoke «ezinbestekoa ez den ekonomia jarduera oro etetea, etxeratzeko ordua aurreratuta». Hala esan du Iñigo Urkullu lehendakariak gaur goizean Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Baztertu egin du martxoan ezarritako etxeko konfinamendua berriz ezartzeko aukeraz hitz egitea: «Horretaz mintzo banaiz, alarma gisa ulertuko da, konfinatu egingo garela». Baina «dena mahai gainean» dagoela ohartarazi du gero.

«Egoera kezkagarria da, baina orekari begira arituko gara, osasuna eta ekonomia zaintzeko». Herritarrei esan die ez mugitzeko sei pertsonako burbuilatik kanpo. Aitortu du garraio publikoan ezinbestekoa dela ibilgailu gehiago jartzea, bidaiariak ez pilatzeko, eta Jaurlaritza horretan lanean ari dela gaineratu du.

Azaldu duenez, asteazkenean eta ostegunean aztertuko dute zer neurri beharko den. Izan ere, egun horietako datuek erakutsiko dute bidea. Ordurako ikusi beharko litzateke alarma egoerak ekarri dituen murrizketek zer eragin izan duten kasu berrien kopuruan. Horrez gain, erietxeetako egoerari eta ZIUen okupazioari erreparatuko diete. Ikusten bada orain arteko neurriak ez direla aski, beste neurri batzuk hartu beharko dira, Urkulluren esanetan. Horien artean legoke «lan eta hezkuntza jarduerei eustea eta gainerakoa ixtea».

Osakidetza ez hondoratzeko «tartea» badagoela nabarmendu du. Adierazi duenez, Jaurlaritzak 340 milioi euro gehiago bideratu ditu Osasun Sailerako, eta langile kopurua %8,3 handitu du. Horri aurre egiteko «zorpetu» egin beharko dela adierazi du, baina «murrizketarik gabe».

Aurreko astean eta asteburuan gertaturiko istiluen inguruan, esan du «antolatuta» zeudela eta ez zela pertsona gutxi batzuen kontua izan. Halere, adierazi du ez dakiela horien atzean «ideologia» bat dagoen. Edonola ere, horiek oraindik ere «terrorismo» gisa deskribatzen dituela gaineratu du, eta «ezarritako ordena hankaz gora jarri» nahi izan dutela esan du.


Summary: Aurtengo Memoriaren Egunak gazteak hartuko ditu aintzat. Azaroaren 10ean ekitaldia egingo dute Gogora institutuak Bilbon duen egoitzan

«Atzera begiratu aurrera jarraitzeko» izango da aurtengo Memoriaren Egunaren goiburua, eta batez ere gazteak haurtuko ditu aintzat, «haiek direlako etorkizuna». Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek azaldu duenez, iragana, oraina eta etorkizuna «kate bereko katebegiak» dira, eta beharrezkoa da iraganari «begirada berri, kritiko, ausart eta etikoaz» so egitea «Euskadi justuago eta kohesionatuago bat» lortzeko.

Artolazabalek esan duenez, gakoa ez da besterik gabe «orria pasatzea». Haren ustez, beharrezkoa da atzera begiratzea iraganetik ikasteko eta «zauriak ondo ixteko». Haren irudiko, gertatutakoaren inguruko analisiak askotarikoak izan daitezke, baina gizarteak gauza izan beharko luke «indarkeriaren zentzugabekeriaren deslegitimazioan eta giza eskubideen urraketen gaitzespenean» ados jartzeko. «Ez dago giza duintasunaren gainetik dagoen kausa politiko edo estatu arrazoirik», esan du.

Jose Antonio Rodriguez Ranz Giza Eskubide, Bizikidetza eta Lankidetza idazkari nagusi berriak nabarmendu du aurtengo kanpainak gazteengan jartzen duela fokua. «Gazteek badute eskubidea eta obligazioa iraganari begirada berri eta garbiaz so egiteko; badute eskubidea eta obligazioa zer gertatu zen jakiteko», esan du. Rodriguez Ranzek irakaskuntzaren arloan abian jarri dituzten programa eta ekinbideak azaldu ditu, eta erantsi du 30.000 gazte inguruk izan dutela biktimen testigantzak zuzenean jasotzeko aukera.

Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok azaldu ditu aurten Memoriaren Egunerako prestaturiko ekinbideak. Pandemiak sortutako egoera dela eta, aurten ez dute elkarretaratzerik sustatuko, nahiz eta zenbait herritan udalek horrelakoak antolatuko dituzten, eta, batez ere, zenbait material jarriko dute udal eta ikastetxeen esku: besteak beste, gazteen testigantzak biltzen dituen bideo labur bat.

Gainera, azaroaren 10ean ekitaldia egingo dute Gogorak Bilbon duen egoitzan, 17:00etan. Iñigo Urkullu lehendakaria han egongo da, baina, pandemiak ekarritako murrizketen ondorioz, aurreko urteetan baino gonbidatu gutxiago egongo dira ekitaldian.