Summary: «Kirol bera zen gurea, baina orain prestatuago daude jokalariak». 43 urte daramatza Garbiñe Etxeberriak futbolari lotuta, azken hemeretziak Realean. Carmen Adarraga saria jasoko du gaur, Donostian. Onean eta txarrean, dena erlatibizatzen saiatzen dela adierazi du hernaniarrak.

Donostiako Kirol Etxean dauka hitzordua gaur Garbiñe Etxeberriak (Hernani, 1967), Realeko emakumezkoen taldeko kirol zuzendariak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Carmen Adarraga saria jasoko du, 19:00etan, futbolean egindako ibilbideagatik eta ekarpenagatik. Donostiako Santo Tomas lizeoan hasi zen ostikoka, Oiartzunen jarraitu zuen, eta Realean ari da 2004tik. Irakasle lanak alboratuta, futboletik bizi da gaur egun.

Ez dira hiru puntu, ez da titulu bat, baina zuretzat berezia izango da Carmen Adarraga saria jasotzea, ezta? Futbolean egindako ibilbideagatik eta Gipuzkoako kirolari egindako ekarpenagatik emango dizute saria.

Asko hunkitu nintzen sariaren berri izan nuenean. Carmen Adarraga erreferente bat izan zen, eta izen handiz beteta dago sariaren garaileen zerrenda. Gazte sentitzen naiz oraindik, baina 43 urte pasatu dira futbolean jokatzen hasi nintzenetik, eta 43 urteotan zerbait egin dudala esan nahi du sari honek.

Zurea da saria, baina pentsatzekoa da ez dela zurea bakarrik…

Talde kirola da futbola. Jokatzen nuenean ere, ni neu bakarrik ez nintzen inor, taldeari zor nion dena. Eta etxean ere babes handia eduki izan dut betidanik. Sei anai-arreba gara, eta kirola oso presente eduki izan dugu beti. Batez ere, amari gustatzen zitzaion kirola: txirrindularitza, pilota…

Zuen etxean beti egongo zen, orduan, baloi bat tartean…

Ez pentsa. Etxean ez dakit baloirik izan nuen. Ikastolara joateko izaten nuen nik gogo handia, han futbolean aritzeko. Santo Tomas lizeoko jolas ordua sakratua zen niretzat; eguerdian ere jolasten hasten ginen bazkaldu eta berehala…

Jolastokian lekua egiten asmatzen zenuten, beraz…

Ez dakit ona edo txarra nintzen, baina niri futbolean jokatzen uzten zidaten mutilek. Zerbait izango nuen, mutilak oso zorrotzak zirelako eta edozeinek ezin zuelako jokatu haiekin. Nik, orduan, normaltzat hartzen nuen mutilekin jokatzea, baina gerora ulertu nuen zein momentu zaila izan zen hura. Asko gustatzen zitzaidan futbola. 1980ko hamarkada zen, realzalea nintzen, Reala zen dena, Atotxa zen dena… Futbolean jokatzeagatik Atotxara joateko txartela ematen ziguten, eta Oiartzundik denok elkarrekin joaten ginen. Giro eta kimika berezi bat sortu zen gure artean.

Ostikoka lehen eta ostikoka orain, baina nola aldatu diren ostikoak jotzeko moduak, ezta? Zelaian lehen, bulegoan orain.

Asko aldatu zait egoera, bai. Gauza desberdin asko egitea tokatu zait, baina gustatzen zaidan tokian nago, eta kiroletik bizi naiz. Duela sei urte, hezkuntzan ari nintzen lanean, baina Realak lanaldi osora pasatzeko aukera eman zidan, beharra zegoelako; pausoa ematea erabaki nuen, eta ez naiz damutzen. Ardura handiko postuak dira hauek, eta emakumezkoen futbola hazten ari den neurrian konturatzen zara gauzek zenbateko garrantzia duten.

Zer dauka gogorretik zure lanbideak?

Inoiz ez naiz izan emakume mediatikoa. Batzuetan, gauzak ez dira ateratzen norberak nahi duen bezala, eta momentu horietan jakin egin behar da egoten. Niretzat oso hitz preziatua da oreka; oreka emozionala, oreka lanean… Oreka horretan babesten naiz etengabe. Dena erlatibizatzen saiatzen naiz.

Erabat futboletik bizi zara gaur egun?

Nire lanbidea da, bai; Realeko emakumezkoen taldeko kirol zuzendaria naiz. Nork esango zidan niri! Duela urte batzuk galdetzen zidatenean ea emakumezkoen futbola profesionala izango zen, ezetz erantzuten nuen beti, ziur. Baina gaur egungo jokalariek futbola dute lanbide.

Zuen amonaren baserria izan zen zuen harrobia, ezta? Asko gozatutakoak zarete han…

Hernanin bertan zegoen familiaren baserria, eta asteburuetan hara joaten nintzen anaia gaztearekin, lehengusuekin… Errepidean jokatzen genuen, lurrean harriekin-eta ateak jarrita. Autoak zetozenean kenduz ibiltzen ginen. Gogoan daukat osabak belarra mozten zuenean ere han jokatu ahal izaten genuela.

Arropak, fisioterapeutak, instalazioak, medikuak… Gaur egungo futbol jokalarien egunerokoa aztertuta, futbolariak zineten zuek ere 1985etik aurrerako urte haietan? Kirol bera zen?

Garai hartan, gurea bakarrik ezagutzen genuen guk: entrenamendua eta partida. Norbera saiatzen zen partidara ahalik eta ondoen iristen: etxean janaria ahal zen bezala zaintzen, atseden hartzen… Oso berandu entrenatzen genuen: 20:00etan. Kirol bera zen gurea, baina orain prestatuago daude jokalariak; beste futbol bat da abiadurari, exijentziari, intentsitateari, indarrari dagokionez. Gaur egun, oso atletak izan beharra daukate jokalari guztiek.

Futbolean ibilbide luzea egin izana Ana Ruiz zenari zor diozue, agian, ezta? Haren bila joan ziren Oiartzundik Donostiara, baina beste lauzpabost sartu zineten pakete berean.

Hala da, bai. Oso-oso ona zen Ana, atentzioa pizten zuten horietakoa. Oiartzunera joatera gonbidatu zuten, eta beste lau lagun joan ginen harekin. Momentu hartan han egotea egokitu zitzaidan, eta har nezakeen erabakirik onena hartu nuen. Besteek utzi egin zuten pixkanaka, baina ni lotu egin ninduen futbolak.

Oiartzun zer izan zen zuretzat?

Giroa. Herritik joan nintzen ni, herria zen Oiartzun ere, eta oso giro onarekin topo egin nuen. Entrenamendua edo partida bukatu, eta han izaten zen gauza gehiago: elkartu, bazkariak, afariak, ogitartekoak… Taldeak eraman egin ninduen, konkistatu egin ninduen. Oraindik ere mantentzen dugu harremana.

Futbola bera bezala, irakasleen ikuspegitik nolabait profesionalizatzen ari da neska-mutikoen aisia ere?

Gizartea bera erotu samar dagoela iruditzen zait. Gaur egun, aukera dago gora iristeko, baina ezerezetik hasten den neskari ezin zaio eskatu abiadura handiegia, etapa guztiak bizi behar ditu eta. Azkarregi bizi gara, eta gauzak azkarregi eginda frustrazioa etor daiteke gero, oso gutxi iritsiko baitira Lehen Mailara. Bidea zein polita den eta bide horretan zenbat gauza gertatzen diren erakutsi behar diegu denei.

2004an egia bihurtu zen urte askoko borrokaren emaitza: Realak emakumezkoen taldea atera zuen.

Realak Gipuzkoako futbolaren lidergoa hartu zuen 2004an, baina profesionalizazioa 2012an iritsi zen, Realak egin zituen lehen lan kontratuekin. Hortik aurrera etorri dira aldaketa gehiago eta hobeak.

2012tik 2023ra asko aldatu da gizartea bera eta baita Realaren errealitatea ere, ezta?

Aldarazi egin dugu dena. Kirolari hobeak gara, inbertsioak egiten ari gara, baliabide gehiago dauzkagu, jende gehiago ari gara lanean… Ligako handienekin lehiatzeko pausoa eman dugu, eta zaleak pozik egoteko zerbait sortu dugu.

Jokalariekin zuzenean negoziatzetik ordezkariekin bizitzera igaro zara urte gutxian?

Bai… Jokalarien familiekin negoziatzen genuen lehen; aita, ama…, horiek izaten ziren gure kontaktuak. Baina gaur egun ordezkariak dauzkate ia jokalari guztiek, eta ikasi egin dugu zer hizkuntza erabili, zer estrategia, baliabide, abilezia… Ez da erraza, tirabira etengabea delako, eta gaur egun dirua dagoelako tartean. Dirua garrantzitsua da, baina itsutu egiten gaitu.

Ehuneko zenbatekoa da ordezkari emakumezkoen kopurua?

Badaude batzuk, hiruzpalau, baina oso gutxi dira.

Genero ikuspegiagatik sentitu izan duzu bazterketarik?

Ez. Klub handi batean nago, eta babes handia ematen dit horrek. Garbiñerekin hitz egiten dute bitartekariek, baina Realarekin negoziatzen dute. Klubaren babesean lan egiten dut beti.

Kirol arloari helduta, Realari kalte egin zion aurreko denboraldian Txapeldunen Ligarako sailkatzeak?

Ez, inondik inora ere ez. Municheko Bayernen aurka jokatu dugu Anoetan eta Alemanian, Txapeldunen Ligako finalerdietara iritsi den talde baten aurka. Ez dut esango kostatuta kanporatu gintuztenik, baina lan pixka bat eman genien. Hazten joan nahi badugu, bizi beharreko bizipenak dira horiek.

Nahikari Garcia eta Mariasun Quiñones buru, hamar jokalarik taldea utzi zuten 2021eko udan. Nerea Eizagirre buru dela, udan antzeko zerbait gerta daitekeen beldurrik baduzue?

Nire lanaren parte da hori. Blokea mantendu nahi dugu guk, oso talde ona daukagulako. Ahalegina egiten ari gara, negoziatzen ari gara, baina ez dakit nora iritsiko garen. Jokalariak gustura egon daitezen lortu behar dugu, baina, horretarako, jokalariek eurek ere jarri behar dute euren aldetik. Taldean gelditzen dena gustura gelditzea gustatuko litzaidake.

Inoiz amaitzen al da zure laneguna? Lana eta aisia bereizten asmatzen al duzu?

Saiatzen naiz deskonektatzen, baina zaila da kezkak alboratzea.

Inoiz tentaziorik eduki duzu dena uzteko?

Saiatzen naiz indartsu mantentzen, baina eduki izan dut momentu txarren bat, bai, daukadan arduragatik, batez ere. «Egunerokoan zenbateraino merezi du ondoez honek?», galdetu izan diot neure buruari, baina badago berriz ere egunerokora bultzatzen nauen zerbait.

Zer falta zaizu egiteko?

Gauza polit gehiago lortu nahi ditut Realarekin. Beste titulu bat nahi dut, edo, gutxienez, lortzetik gertu egon nahi dut.


Etxaldeen gutxitzeaz, gogoeta

Summary: Etxaldeen gutxitzeaz, gogoeta. Laborantzako datuak beheiti ari dira etengabe; etxalde anitzen aktibitatea gelditzen da urte oroz. Baigorriko Herriko Etxeak diagnostiko bat eginarazi dio EHLGri, eta transmisioaz gogoeta eragin nahi luke laborarien artean.

Egiten dira inkestak, ikerketak, eta, beraz, badira estatistikak. Datu gutxi ezagutzen dira, halere. Berriki, Sud Ouest egunkariko artikulu batean, Zuberoako laborantzako datu batzuk argitaratu zituzten: nagusia, 2000 eta 2020 bitartean Zuberoak hamahiru etxalde galdu dituela urte bakoitzeko. Euskal Herriko Laborantza Ganberak (EHLG), bestalde, Ipar Euskal Herriko datuak biltzen ditu: 2010ean 4.451 etxalde ziren, eta 2020an, 3.819. Datuen iturria Frantziako Laborantza Ministerioa da; inkestak eginarazi, eta, gero, eskualdeko erakundeen esku uzten ditu, tratatuak izan daitezen.

Patxi Iriart EHLGko langilea ez da harritzen datuek marrazten duten bilakaerarekin: «Gutxitze joera ez da baitezpada harrigarria, denetan ari baita laborantza gibelka, emeki-emeki. Konparatzeko aitzineko hamarkadarekin, oraingoan Ipar Euskal Herriak etxaldeen %15 galdu ditu, aitzineko hamar urteetan %25 galdu zituelarik».

Etxaldeak galtzea aipatzen delarik, zehaztu behar da etxalde baten aktibitatea eta sortzen dituen lanpostuak desagertzea dela inkestek ematen duten datua. Zaila da lurren bilakaera trazatzea, baina Iriartek ziurta lezake, lur onak bederen, baliatuak direla gero ere laborantzarako: «Normalki, lurrak baliatuak dira, auzoen artean partekatzen direlako. Gertatzen da etxalde batzuk ez direla baliatuak, eta lurrak sasiak hartzen dituela. Baina lur onak partekatuak dira laborarien artean». Datuetan, beraz, soilik etxalde kopurua agertzen da: «Urte batez honenbeste etxalde zen, eta urtebete berantago, honenbeste, eta gutxiago dira», ziurtatu du, datuei beha.

Akitaniako Agreste-Draaf (Elikagaien, laborantzaren eta oihanen eskualde zuzendaritza) erakundearen datuetan, Zuberoan lanpostuetan ere ageri da laborantzaren gibelaldia: 2000. urtean 1.422 lanpostu ziren laborantza sailean; 2010ean, 955; 2020an, 889 lanpostu. Hogei urte horietan, Zuberoan 270 etxaldek utzi dute aktibitatea.

Transmisioan datu gordeak

Ikertzen diren beste datu batzuk ez dira hainbeste barreiatzen; Paueko (Okzitania) Laborantza Ganberak inkesta batzuk baditu eginak transmisioaz, baina emaitzak beretzat gorde nahi dituela ulertu du Daniel Iturburuak, Baigorriko hautetsiak: «Jakin genuen Paueko Ganberak inkesta bat egin zuela hemengo bi kantonamenduetan, eta Pauera telefonatu genuen, baina ez dituzte nahi izan eman. Konfidentzialtasuna zuten aitzakia; alta, sos publikoarekin ari dira…».

Zuberoako datuak komentatu zituen Sud Ouest-eko artikuluan, berriz, transmisioaren datu batzuk ere aipatzen dira, baina izen-abizenik eman gabe, «behatzaile» baten erranetan bermaturik: Zuberoako «etxaldeen %30 segidarik gabe izanen dira epe laburrean», informatzaile anonimo horren arabera. Gaur egun, azken inkestaren arabera, Zuberoako etxaldeen %20an 60 urtez goitikoak dira laborariak.

Etxaldeen transmisioa ziurtatua denez jakiteko, inkestak egitea ez da egitura guztien eskuetan. Baina EHLGn joerak marrazten ahal dituzte, aitzineko urteetako bilakaeran oinarriturik. Zuberoako adibideari jarraiki, azken hamar urteetan etxaldeen %20 galdu badira ere, instalazioak 112 izan dira. Ipar Euskal Herrian plantatzen diren gazteak lurraldeen arabera kontzentratzen dira, gehiago edo gutxiago. Lurralderik dinamikoena, Iriarten erranetan, «Baxenabarre hegoaldea da, Garazi inguruetan». Zuberoan, Pettarrean gazte gehiago plantatzen da Basabürüan baino; eta Zuberoako etxaldeetan, Iriartek zehaztu duenez, «hamar etxaldetik sei dira arra hartuak».

EHLGko langileak, datuak emanik, azaldu du erronka dela etxalde kopurua mantentzea, etxalde batek sortzen dituen enpleguak eta ekoizpenen aberastasuna ere mantentzeko: «Guk sinesten dugu interes orokorra dela ahal bezainbat etxalde eta aktibitate atxikitzea, baina ez da legerik etxaldea etxalde geldi dadin. Erronka bat da segidarik ez duten laborari gehiago gogoetari lotzea: nola transmititu etxaldea».

Baigorriko gogoeta

Baigorrin, Paueko Laborantza Ganberak ukatu datuak biltzeko nahia gogoeta batetik abiatu zela oroitarazi du Iturburuak: «Kontseiluan pentsaketak egin ditugu, eta ohartu ginen ez garela kapable errateko zertan ziren Baigorriko etxaldeak transmisioari buruz. Diagnostiko bat nahi genuen egin, gogoetak hobeki finkatzeko gisan; bereziki, lurren transmisioei eta instalazioei begira». Diagnostikoa egiteko, azkenean, EHLGrengana jo zuten.

Orain lana egina da, eta transmisioaren datu batzuk ezagutuak dira: Baigorriko 79 etxaldeetatik hemeretzi, segidarik gabe dira, oraingoz; batzuetan, laborari horiek haurrak badituzte, baina, gazteegi direlako, ezin dute ziurtatu segida etxekoek hartuko dutenik. Susmatzen zituzten datuak dira gehienak, Iturburuak dioenez, baina segidarik gabeko hainbeste etxalderen zenbakia «geroari buruz ez da hain positiboa».

Positiboa da, aldiz, joan diren hamar urteetan 25 gazte laborantzan plantatu direla. Denak ez, baina gehienak mahastiekin, ardoa egiteko. «Bagenekien, baina hor zenbaki hori agertu da klarki», dio hautetsiak. Etxaldeen transmisioaz gogoetak eragitea dutenez xede, hor pista bat ikusi du Iturburuak; laborari ohia da hura, eta badaki hazkuntzan ari denarentzat ez dela bakantzak hartzeko lanik hoberena; mahastiekin, berriz, desberdina dela ziurtatu du: «Oraingo gazteek ez dute hori hain ontsa ikusten naski. Nahi dituzte asteburuak besteek bezala baliatu. Batzuk, berdin, behar dira bultzatu gustua har dezaten laborantzan, beste gisan. Ez dute esklabo izan nahi. Mahasgintzan edo fruitugintzan lana egiten da berdin, baina libroago zara».

Diagnostikoaren ondoko urratsa izanen da Baigorrin segida bermatua ez duten laborariak gogoetara bultzatzea, emeki-emeki. Heldu den asteartean etxalde baten bisita eginen dute, preseski Iturburuarena zena; aktibitatea utzi eta norbait plantatu zuen bere etxaldean. Ekainean, berriz, transmisioaren alde juridikoa ikertzea proposatuko dute.

Baigorriko Herriko Etxea lan horretan abiatu bada ere, jakina da laborantza, oro har ekonomia bezala, ez dela herrien eskumenetan sartzen. Halere, kontseiluan trenkatu zuten transmisioan laguntzeko zubi lana egiteko prest direla, Iturburuaren arabera: «Bistan da jendeak haien etxaldeei atxikiak direla, eta batzuek ez dute segidarik beren etxeetan, beren familian. Horri buruz sentsibilizatu eta lotura bat izan nahi genuke. Bistan da libro direla beren etxean nahi dutena egiteko, baina gu irekiak gara lotura egiteko haien eta plantatu nahi luketenen artean».

Euskal Herriko Laborantza Ganberan ere, beste eskala batean, lan bera egitea dute xede, Iriarten hitzetan: «Batetik, plantatu nahi duten gazteak errezibitzen ditugu eta laguntzen ditugu. Gero, etxean segidarik ez dutenak eta etxaldea utzi nahi duten batzuk etortzen dira guregana, gutxi badira ere. Ez dute irudikatzen beren etxaldea hustua, aktibitaterik gabe: segida bat nahi dute, absolutuki».

Hein tipiko urrats horiek kontzientzia pizte baten lehen keinuak dira, dena den. Baigorrin, laborantzaren inguruko gogoetaren jatorrian, herriko hiru ikastetxeetako jangeletan ematen dituzten elikagaien inguruko gogoeta bat izan zen, ohartu baitziren ez zela herrian baratzekaririk batere ekoizten. Transmisioaren inguruan egiten duten lanarekin, besteak beste, aitzinean ezarri asmo dute lur eremu murritzean baratzezaintza egin daitekeela, gazteen gogoa piztu dezakeelakoan. «Menturaz, batzuk plantatzen ahal dira horri buruz», trenkatu du Iturburuak.


Summary: «Ostalaritzan ez zara ezer baldin eta atzean talde on bat ez badago». Asun Ibarrondo Boroa jatetxeko arduradunak 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalariaren saria irabazi du, 1997tik Zornotzan dagoen jatetxean egindako lanagatik.

Duela 26 urte, XVI. mendeko baserri batean sortu zuen Boroa jatetxea Asun Ibarrondok (Elorrio, 1952). Zornotzako Boroa auzoan dago Euskal Herrian Michelin izar bat duten jatetxe gutxietako bat. Are gehiago, Ibarrondok Boroan egiten duen lanagatik 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalari onenaren saria jaso zuen urrian, Madrilen. Beste hainbat sari gordetzen ditu behin animalien ukuilu izandako jatetxeak. Hala ere, Ibarrondoren ibilbidea ez zen Boroan hasi, Zaldibarren baizik, 14 urte zituenean. Inoiz ez zaio gustatu sukaldaritza lana; haren berezitasuna «jantokiko lana» da. «Goxotasuna eta atentzioa ongietorria egiten den momentutik jatetxetik irteten direnera arte mantendu behar da», esan du, zerbitzari on bat izateko sekretua zein den azalduz.

Michelin izar bat, bi Repsol eguzki eta 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalariaren saria. Zer esan nahi dute sari horiek zuretzat?

Ibilbide osoari emandako opariak dira. Norbaitek zuk egindako lana ona dela aitortzea pozgarria da. Sari horiek talde osoari emandakoak direla uste dut. Ostalaritzan ez zara ezer baldin eta atzean talde on bat ez badago. 2008an eman ziguten aurrenekoz Michelin izarra. Beti gaude bikaintasuna zaintzen; Michelinekoentzat eta gure bezeroentzat. Egunero saiatzen gara gure zerbitzua hobetzen. Izarrarekin edo izarrik gabe, beti egin behar duzu hobera. Noizbait bikaintasuna lortuta, ezin zara hor geratu, aurrera egiten jarraitu behar duzu, zure zerbitzua garatzen; bestela, bere horretan geratzen zara, eta kalitateak behera egiten du. Nik ez dut beste bide batean sinisten ostalaritzarako. Batzuetan ez da espero duzun moduan aterako, baina beti egin behar da lan hobetzeko.

Zein da jatetxe arrakastatsu bat izateko sekretua?

Oreka bat egon behar da janariaren kalitatearen eta zerbitzuaren kalitatearen artean. Euskal Herrian ekoizten ditugun produktuen kalitatea ezin hobea dela argi dago. Hiru pauso eman behar dira arrakasta izateko, nire ustez: ondo kozinatu, ondo jarri platerean eta ondo eman bezeroari. Azken urteotan azken pauso horri balioa kendu diogu. Zerbitzariaren lana gutxietsia egon da.

Duela 40 urte hasi ziren Parisen eta Euskal Herrian maila goreneko sukaldariak, baina platerek elegantziarekin eta era egokian zerbitzatu zuen norbait izan ez balute, ez ziren inoiz helduko heldu diren lekura. Irribarre batek asko balio du jatetxe batean.

Zerbait aldatu zuen Michelin izarrak zuen lanean?

Garrantzi handiegia ematen zaio izarrari. Ematen dizutenean, munduko onena zara, eta kentzen dizutenean, txarrena. Ez bata, ez bestea. Gogoan dut nola izarra eman eta bi egunera betiko bezero bat etorri zen; beste batzuetan bezala, bakailaoa eskatu zuen bazkaltzeko, eta gerturatzeko eskatu, eta esan zidan: «Asun, hau ez da Michelin izardun platera». Harrituta gelditu nintzen, guk prestatzen genuen betiko eran egina zegoelako. Erantzun nion arazorik egonez gero —gatz gehiegi, gutxi egina, eta abar—, aldatuko niola. Baina hark ezetz, arazoa kalitatea zela, hori ez zela plater izardun bat. Neuk erantzun nion ez zigutela eman izarra etorkizunean egingo dugun lanagatik, baizik eta orain arte egindakoagatik.

Boroa 1997an zabaldu zenuen. Nolakoa izan da ibilbidea?

Amets bat izan da, ilusioz eta pasioz beterikoa. Niri betidanik gustatu zait jantokiko lana. Jendearekin harremanetan egotea da gehien gustatzen zaidana. 14 urterekin hasi nintzen Zaldibarko taberna batean lanean, nire ahizparekin batera. Etxekoandre batek zeraman, eta hark erakutsi zidan egun dakizkidanak: jendea nola tratatu, nola jantzi, eta, funtsean, nola izan zerbitzari.

22 urte zenituela Getxora joan zinen lanera.

Lana gogorra zen oso, asteburuetan ez genuen jairik, eta ordu mordoa sartzen genuen. Aldaketa bat nahi nuen; horregatik joan nintzen Getxoko Rocamar jatetxera. Inflexio puntu bat izan zen bertan lan egitea. Egun, hiru Michelin izar izango zituen leku hark. Oso elegantea zen. Zerbitzariok bertan eskaintzen genuen zerbitzua berria zen niretzat: mahairaino lagundu, arraina bertan garbitu eta platerean zerbitzatu. Hor hasi nintzen ardoen inguruan ikasten, besteak beste.

Bezeroek ezberdin tratatzen gintuzten. Zuka beharrean berorika egiten zuten, dena «mesedez» eskatzen zuten. Zaldibarren errespetu osoz egiten zuten, baina herriko taberna bat zen. Askotan tabernen eta jatetxeen arteko ezberdintasun bakarra da langileek eta bezeroek duten tratua; janaria, Euskal Herrian batez ere, leku denetan da ona. Orduan piztu zitzaidan ostalaritzarekiko grina.

Nola aldatu da ostalaritza azken urteotan?

Hobera egin du, argiki. Lan taldeak kontziliatzeko denbora izan dezan saiatzen gara. Lehen ezinezkoa zen; nik bi seme izan ditut, baina oso zaila egin zait haiek haztea, zaintzea. Goizetik gauera egiten zen lan, ugazaba izan arren. Propaganda asko dago; ordu asko egiten direla eta gutxi kobratzen dela. Ez dakit besteenean zein den egoera, baina hemen ez da horrela. Jende profesionala nahi baduzu taldean, lanaren eta bizitza pribatuaren arteko oreka mantendu behar da.

Zergatik da hain garrantzitsua jantokiko lana?

Gu gara sukaldariek dituzten begiak. Guk dakigu bezeroek janaria gustuko izan duten. Konturatu behar dugu jendea gustura datorren edo ez, eta, horren arabera, gure lana egin. Bezeroa gustura sartu ez bada, saiatu behar gara irribarrez atera dadila. Adeitsua izateak asko alda dezake dena.

Ostalaritzaz gain, bestelako lanik izan duzu?

1983an, ostalaritza albo batera utzi eta urdaitegi delicatessen bat ireki nuen, Gernikan. Hendaiara [Lapurdi] joaten ginen foie eta hestebeteak erostera. Udan oporretan zetozen asko etortzen ziren dendara. Oso gustura egon nintzenez, senarrak Boliña hotela hartzea proposatu zidanean, ezezkoa eman nion hasieran; nik dendan jarraitu nahi nuen. Asteburuak jai nituen, itzela zen!

Baina, azkenean, Boliñan bukatu zenuten, Gernika-Lumon.

1988ko Errege Egunean zabaldu genuen; nire senarra sukaldari, eta neu zuzendaritza lanetan. Gogorra izan zen. Ingeleseko eskoletara joaten nintzen bisitariekin hitz egin ahal izateko. Eskerrak amak eta aitak baserriarekin abala eman zidaten. 1989ko abenduan banatu ginen senarra eta biok. Ni geratu nintzen hotelarekin. Nire ahizpa etorri zen Elorriotik laguntzera, eta hark ireki zizkidan begiak: negar egiten jarraitu ala sukaldari berri bat kontratatu.

Javier Gartziarekin jarri nintzen harremanetan. Faisan de Oro jatetxean egiten zuen lan. Hura izan zen aurreneko aukera eta bakarra; onena zen. Elkarrizketa bat izan genuen, eta astebete eskatu zidan pentsatzeko. Aste hura benetan gogorra izan zen niretzat. Baiezkoa eman zidan, baldintza bakarrarekin: Faisan de Oron jaunartzeak eman arte ez zen Boliñara etorriko. Oso ondo konpondu ginen hasiera-hasieratik. Boliña ondoren, 2018an erretiroa hartu arte, Boroako sukalde burua izan da.

Zergatik erabaki zenuten hotela utzi eta Boroa sortzea?

Hotela kudeatzeko baimena amaitu zitzaigun, eta Boroan 1540ko hamarkadako baserri bat eskaini zidaten jatetxe bat jartzeko. Nik ez nekien non zegoen Boroa. Javiri eskaini nion; argi nuen hura gabe ez nuela hartuko. Lekuak liluratu ninduen. Momentuan ikusi nuen bertan jatetxe bat jarri behar zela; zegokion obrak egin ostean, noski. Ezkontzak eta menuak eskaintzeko aukera izan genuen, Boliñan ezinezkoa genuena. Jendeak oso ondo erantzun zuen.

Boroa sortzean, burutik pasatu zitzaizun hotel bat jartzea?

Argi genuen jatetxe bat soilik nahi genuela. Jende gutxiago dago bertan lanean, eta errazagoa da kudeatzeko. Arreta gauza bakar batean jartzeko modua egiten du jatetxeak. Hainbat proiektu eskaini zizkiguten jatetxedun hotelak jartzeko; Lumon, esaterako.

Ezberdintasun handia dago hotel bat eta jatetxe bat zuzentzearen artean?

Boliña hotel txikia zen; hamalau edo hamasei logela izango zituen, ez gehiago. Hala ere, kontzeptua bera ezberdina zen. Jatetxea oso garrantzitsua zen arren, osagarri bat zen. Kudeaketa beste era batera egiten da, jende gehiago dago tartean. Gustuko izan nuen lana.

Zergatik daude hain arrakastatsuak diren jatetxeak Bizkaian?

Kultura gastronomikoa da arrazoi nagusietako bat. Baina hortaz harago doan zerbait daukate sukaldari batzuek: artistak dira. Hemengo produktuak erabiltzeak ere eragina du, noski, baina sukaldari jakin batzuek egiten dutenari beste buelta bat emateko gai dira. Berezkoa dute sormenerako ahalmen hori.

Emakumea, eta publikoari begira lan egiten. Zailtasunik izan duzu noizbait horregatik?

Ez dut inoiz mespretxuzko jarrerarik jasan emakume izateagatik. Egoera bakarra banandu eta gutxira gertatu zen. Hotelera gizon talde bat etortzen zen, eta billete sorta ateratzen zuten, ni erosi nahian edo. Nik ez nien kasu handirik egiten. Ni etxera lehenago joaten nintzen egun horietan, eta ahizpa geratzen zen hotelean. Hark erraz botatzen zituen hoteletik. Esaten zien: «Ni Asun izango banintz, aspaldi eman nizuen txalo bana guztioi». Diruarekin dena eros daitekeen ideia hori gertutik bizi izan dut.


Summary: «Mingarria da diruagatik gure lana eten behar izatea». Hirurogei urteko bidea egin du IrunÌÂeko Alaiz kolektibo feministak. Baliabiderik ezagatik, bide hori amaitutzat eman berri dute kideek. Ana Berradek 2010ean egin zuen bat taldearekin.

Hirurogei urteko bide bat amaitutzat ematea ez da erabaki erraza izan Alaiz kolektiboko kideentzat. Horixe nabarmendu du Ana Berrade presidenteak (Iruñea, 1976). Berdintasun teknikaria da, bai eta aktorea ere. Antzerkiak eraman zuen, duela hamahiru urte, Alaiz kolekibora.

Noiz egin zenuen bat Alaiz kolektiboarekin?

2010. urte inguruan. Antzerki tailer bat zuzentzeko egin nuen bat kolektiboarekin.

Zure aktore lanak eraman zintuen taldera, beraz?

Hala da, bai, antzerkiaren bidez ailegatu nintzen. Hasieratik, hagitz eroso sentitu nintzen, eta kolektiboan toki bat nuela pentsatu nuen.

Nolakoak izan dira urteok, atea itxi behar izan duzuenera arte?

Sekulako bidaia izan da niretzat. Kolektiboan sartzeak aukera eman dit berdintasunaren esparruan gehiago sakontzeko eta inplikatzeko. Nik soziologia ikasi nuen, eta, ikasketak eta berdintasunaren esparrua uztartuz, bide berri bat hasi nuen, nolabait. Antzerkia bazter utzi gabe.

Antzerkia tresna on bat izan daiteke berdintasunaren gisako auziak lanzeko?

Bai, zalantzarik gabe. Finean, antzerkia komunikaziorako tresna bat da, eta oholtza bozgorailu bilakatzen dugu. Bide on bat da berdintasuna lantzeko.

Auzi horrek ez du beti behar duen bozgorailua aurkitzen?

Gezurra ematen du, baina hala da. Etengabeko borroka bat da gurea. Egin dugu aurrera, bai, baina badira erresistentziak ere, eta atzera egin dugu zenbaitetan. Bada diskurtso negazionista bat, berdintasunari aurre egin nahi diona.

Martxoaren 8a aspaldi bezain beharrezkoa da, beraz?

Bai. Martxoaren 8ak indar sinboliko handia du, eta lor dezake berdintasunaren auzia ez ahaztea.

Zer behar da Martxoaren 8ko hitzak egunerokoan edo politiketan islatzeko?

Martxoaren 8an denak gara feminista, eta denok jartzen dugu xingola morea. Baina berdintasuna egunerokoan landu behar da, esparrurik txikienetik hasita. Hezkuntzarekin du harreman estua; ez bakarrik haurren hezkuntzarekin: helduok ere badugu berdintasunean heziak izateko beharra. Eta lan hori egunero egin behar da.

Eta nahi ez bada?

Batzuek ez dute nahi, euren pribilegioak bazter utzi nahi ez dituztelako. Eta batzuek aurrera egiteko, bertze batzuek atzera egin behar dute. Baina zaila da pribilegioak galtzea.

Emakumeentzat ere bai? Anitz dira feminismo zuri eta hegemonikoaren aurkako ahotsak.

Emakume guztion egoera ez da berdina, eta emakume batzuek bertze batzuek ez dituzten pribilegioak ditugu. Feminismoan ahots ezberdinak daude, eta uste dut ezinbertzekoa dela bertzeek errateko dutena entzutea.

Bertzeek errateko dutena entzun behar dela diozu; Alaiz kolektiboan, 60 urteko bidean, izan da belaunaldien arteko elkarrizketa bat?

Elkarrizketa hori etengabekoa izan da. Belaunaldi ezberdinetako emakumeak aritu dira batera lanean, nor bere esperientziekin. Hori hagitz interesgarria da, zure kideek errateko dutena entzutea.

Hasierako etapan, sexu heziketari garrantzi handia eman zion kolektiboak. Zergatik?

Heziketari eman zion garrantzia, oro har, beharra bazelako. Kolektiboaren laguntzarekin lortu zuten emakume anitzek eskola gradua. Alaiz aitzindari izan zen 1960ko hamarkadan lanean hasi zenean, heziketaren esparruan; sexu heziketaren eta heziketa afektiboaren esparruan ere bai.

Bat egiteko toki bat izan zen garai hartako emakumeentzat?

Bai, bat egiteko toki bat izan zen kolektiboa, eta izaera hori ez du inoiz galdu. Emakume anitzek parte hartu dute antolatu izan ditugun tailerretan eta ikastaroetan, eta horrek aukera eman du kideen arteko sare bat ehuntzeko.

Hirurogei urteren ondotik, hori guztia amaitutzat eman behar izan duzue, baliabiderik ezagatik. Mingarria da diruagatik itxi behar izatea atea?

Hagitz mingarria. Guk beti izan dugu helburu sozial bat, eta mingarria da diruagatik gure lana eten behar izatea. Kontua da kalitatezko zerbitzu bat eskaintzeko trebatutako profesionalak behar ditugula, eta profesional horiei soldata duin bat eman behar diegula. Eta ezin genuen hori egin.

Administrazioaren babesaren falta sumatu duzue?

Ez dugu jaso administrazioaren babes publikoa. Diru laguntzei esker egin dugu aurrera beti, baina babes publiko hori ez dugu izan. Oraingo egoera, halere, ez da urte txar baten ondorio; aspalditik ginen maldan behera, eta bidea bukatutzat emateko garaia heldu zaigu. Amaiera duina eman nahi izan diogu bide horri.

Zuenaren gisako kolektiboek berez administrazioari dagokion lana egiten dute?

Gure kolektiboak gizarte lan handia egin du, eta aurrerantzean gertatuko denak kezkatzen gaitu. Emakume anitz artatzen genituen, tartean emakume zahar anitz. Hasieratik, egoera zaurgarrian diren emakume anitzekin egin dugu lan, eta horrekin zer gertatuko den kezkatzen gaitu.

Administrazioak hartu beharko luke ardura bere esku?

Gizarte lanetan aritzen diren funtzionario anitzekin egin dut topo, eta sentsazio bera dut beti: langileek aurrera egin nahi dute, baina baliabideak urriak dira. Uste dut egoera horri buelta emateko garaia dela, gizarte esparru hori sendotzekoa.

Berdintasun teknikari ari zara Erriberrin. Han ere antzekoa da egoera?

Bai; han ere baliabideak urriak dira. Erdialdeko Partzuergoan ari naiz lanean. Bi pertsona gaude 30 herri baino gehiago artatzen, adibidez.

Egungo krisia kontuan hartuta, egoerak okerrera eginen du?

Ez dugu baikor izateko arrazoirik; okerrena da sistemak bazter uzten zaituenean hagitz zaila dela itzultzea. Eta jende anitz ari da bazterrean gelditzen. Ezin dugu onartu hori.

Antzerkiaren eskutik egin zenuen bat Alaiz kolektiboarekin; ez duzu oholtza utzi.

Iluna taldearekin segitzen dut lanean. NUPen hasi nintzen ni antzerkia egiten. Han sortu zen Iluna.

Ostiralean, Persefone aurkeztu zenuten Vianan.

Haurrek sufritzen duten sexu indarkeriari buruzko lan bat da. Indarkeria hori erreala da, baina ezkutuan da, oraindik ere, neurri handi batean. Oholtzak ematen digun bozgorailua baliatu dugu auzi hori salatzeko eta zabaltzeko.


Goi mailako eskaladak Dolomitetan

Summary: Goi mailako eskaladak Dolomitetan. Iosu Merinok, Adrian Legarrak, Ander Zabalzak eta David Lopez errioxarrak goi mailako izotz eta mistoko bideak eskalatu dituzte Vallungako (Hego Tirol, Italia) eta Innsbruck inguruko hormetan; besteak beste, Illuminati (165 m, M11+, WI6+), munduko gogorrenetako bat.

Mendian, eskaladan, bizitzan oro har, izaten dira une batzuk «orain eta hemen» aprobetxatu beharrekoak. Baldintzak efimeroak izaten direlako: gaur agian bada aukera, baina bihar beharbada ez. Horixe gertatzen da mendian, batez ere neguan, gailurrak eta hormak elurrez eta izotzez janzten direnean. Ondotxo dakite hori azken asteotan Aizkorriko ipar horman jo eta su eskalatzen ibili direnek, edo, mira urrunagoko jomuga eta bide zailagoetan jarririk, Dolomitetan berealdiko lerroak kateatu dituzten euskal eskalatzaileek.

Ander Zabalza eta Adrian Legarra nafarrak, Iosu Merino gipuzkoarra eta David Lopez Tron edo Troner errioxarra otsailaren 3an, ostiralez, abiatu ziren Etxauritik Dolomitetara. Ohikoa apopiloak dira Etxaurin, han egiten dute topo askotan, eta handik ekin zioten bidaiari. Autoz. Gironan (Katalunia) lo egin, hurrengo egun osoa errepidean pasa, eta larunbat gauean heldu ziren Brunicora. Italia iparraldean dago Brunico, Hego Tirolen zehazki, Bolzanotik iparrera. «Paliza handi samarra izan zen autoz», oroitu du Merinok, «baina han ginen».

Nekeak neke, hurrengo egunean ere goiz mugitu ziren, Selva Gardenatik gertu dauden Vallungako hormetara. David Lopez Troner-ek aurreko urtetik ezaguna zuen ingurua, eta bide bat zeraman kaskezurrean sartuta: Illuminati (165 m, M11+, WI6+), eskalada mistoan (harkaitza eta izotza) munduan diren biderik gogorrenetako bat. Inguru hartako altxor preziatuena. «Lehen egun hartan ikusi nahi genuen ea izotz zutabea eratuta zegoen. Eta bai, beheko partean oso izotz gutxi egon arren, egin zitekeela iruditu zitzaigun. Ezin genuen jakin izotzak zer lodiera eta sendotasun izango zuen goian, baina bidea egin zitekeela ikusi genuen», azaldu digu Merinok.

Lehen egun hartan, berotzeko, Godzilla (150 m, M9+, WI5+) eskalatu zuten. Eta bigarrenean, beste jauzi gogor bat: Who let the dogs out? (145 m, M8+, WI5+). Dolomitetako bidaiari hasiera ezin hobea eman zioten, beraz, hasi orduko bi bide gogor kateatuta. Hirugarren egunean, Tronerrek Illuminati-ren oinarriraino eraman zuen motxila, baina atseden hartu zuen biharamunerako. Legarrak, Merinok eta Zabalzak, berriz, bide samurragoetan kamustu zituzten pioletak hirugarren egun hartan.

'Illuminati', munduko bide gogorrenetako bat

Laugarren egunean heldu zion Tronerrek Illuminati bideari, Iosu Merino sokalagun zuela. «Lehen ekinaldi horretan, jakin nahi genuen ea izotzezko luzea, goikoa, egin ote zitekeen. Lehen luzean, gantxeo bat puskatu, eta eroriko bat izan zuen Tronerrek. Urtearen arabera, lehen luze horretan izotzezko burruntzi bat eratzen da, eta luzeak M11+ zailtasuna izaten du, baina, aurten, burruntzi hori gabe, berez zailagoa den bigarren luzea baino zailago zegoen lehena. Nik, behetik segurtatzen, flipatu egin nuen. Gero, bigarren luzean, ez zuen librean topera estutu. Lehen saialdi hartan, helburua zen goiko izotzezko luzea nola zegoen ikustea», jakinarazi digu Merinok. Alegia, berez aski zaila ez eta aurtengo baldintzekin, gogorrago aurkitu dute mistoko lerroa.

Hala ere, konpromisorik handiena laugarren luzearen hasieran eskegitako izotz-burruntzia hartzeko unea izan zen. «Izotzaren eta hormaren arteko haustura-puntu hori delikatua izaten da; izan ere, izotza hormatik bereizita dago, zintzilik bezala, eta, harkaitzetik izotzera pasatzerakoan, piolet kolpeekin hautsi egin dezakezu egitura. Kontu izan behar da», azaldu du Merinok. Dena ondo joan zen, ordea, eta bidearen kateraino eskalatu zuen Tronerrek bidea. Goizeko 10:00 inguruan hasi, eta arratsaldeko 17:00etan azken argiekin rapelatu zuten bidea. «Zazpi orduko bete-beteko ahalegina», laburtu du eskalatzaile elgoibartarrak. Biharamunean, berriz, bezperan osorik era askean eskalatu ezin izan zuen bigarren luzea eskalatu zuen Tronerrek; oraingoan bai, guztiz librean.

Beraiek dakitela, azken 10 urteotan ez du beste inork eskalatu Illuminati. Izotzaren efimerotasuna eta bidearen gogortasuna agerian uzten ditu datu horrek.

Vallungako bide preziatuena eskalatuta, Innsbruck (Austria) aldera mugitu ziren Merino, Legarra, Zabalza eta Lopez. Han, izotzez jantziago topatu zituzten paretak, eta Haengende Gaerten edo Lorategi Zintzilikariak bidearen (145 m, M8, WI6) aldaera bati heldu zioten Gasthausfall izotz jauzian. Hori ere eskarmentu handiko eskalatzaileentzat soilik gordetako jauzi gogor horietako bat. Bi sokadatan sartu ziren: Merino eta Lopez batetik, eta Zabalza eta Legarra bestetik. Azkenik, errioxarrak eta Merinok, biek lortu zuen bidea kateatzea. «Bigarren luzean parabolt bat falta zen. Tronerrek, hala ere, txapak behar zuen lekuan artesietako bat eta friend bat sartu zituen, eta konpromiso handieneko pausoa nolabait babestuta egin zuen».

Bide hori kateatuta, Iosu Merino Innsbruckeko aireportuan utzi zuten lagunek. «Astebete eskas neukan, eta itzuli egin behar nuen etxera». Beste hirurek egunen bat gehiago zuten, eta berriro ere Vallungara jo zuten, pioletei beste kamustu bat ematera. Hala, aipatutakoez gain, Ander Zabalzak Zauberfloete edo El flauto mágico bidea (140 m, M9, WI6) eskalatu zuen bistaz, Adrian Legarrarekin sokara lotuta, eta Once in a life time (165 m, M6+, WI6+) ere kateatu zuten bi nafarrek. David Lopez Tronerrek Gampenpass kobazuloko Sick and tired 40 metro desplomatuko M12 bidea ere kateatu zuen, bigarren ahaleginean.

Efimeroa da izotza, gaur bai eta bihar ez. Hamabi egun ere airean joan zaizkie lau eskalatzaileei, bizitza gaur dela jabetuta. Pioletak kamustuta, hortzak zorroztuta eta begiak piztuta itzuli dira, izotzezko eta mistoko oso goi mailako bideak kateatuta.

Jarduera honen berri zabalagoa emango dugu aurrerago, protagonisten lekukotza gehiagorekin eta argazki bilduma osoagoarekin.


Summary: Milaka lagunek protesta egin dute martxoaren 3ko biktimak gogoratzeko; bi atxilotu dituzte. Ertzaintzak Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Elizak ere onartu ostean, Gasteizko Udalak ere aho batez onartu du Martxoaren 3ko fundazioaren patronatuan parte hartzea.

47 urte dira Espainiako Poliziak Pedro Maria Martinez Ocio, Francisco Aznar, Jose Castillo, Romualdo Barroso eta Bienvenido Perea langileak hil eta beste hainbat zauritu zituela Gasteizko San Frantzisko elizan. Memoria kolektiboan iltzatuta geratu zen gertaera lazgarri hura. Martxoak 3 elkarteak eta elkarte memorialistek ez dute ahaztu, eta, geroztik, oroimen eguna da.

Ekitaldi sorta bat egin dute gaur, eta milaka lagun atera dira kalera Gasteizen, bost biktimak oroitzeko. «Polizia hiltzailea», «herriak ez du barkatzen» eta «martxoak 3, guk ez dugu ahazten» oihukatu dute manifestariek. Bi pertsona atxilotu dituzte protestan.

Martxoaren 3ko biktimen elkartea eta ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuak joan dira martxaren aitzinean, Oraina borrokatzen geroa bermatzeko goiburupean. Langileriak aurretik egin duen lana ere gogoratu du biktimen elkarteak: «Atzoko langile borroka eredu da gaurko borrokentzat».

«1976ko estatu krimena» salatu du elkarteak, eta gaineratu «Espainiako inpunitate ereduaren icebergaren punta» besterik ez dela dela 47 urteko gertakaria. Hilketen salaketak «isiltzen» saiatu izana gaitzetsi du biktimen elkarteak, baita horiek «errepresaliatuak, kriminalizatuak eta jazarriak» izan direla. «Orain, badirudi gauzak aldatzen ari direla», gehitu du.

Gasteizko Udala, patronatuan

Gaurko egunez onartu du Gasteizko Udalak, aho batez, ezohiko batzarrean, Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa eraikitzeko fundazioko patronatuko kide gisa parte hartzea. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin Gasteiz-ek aho batez onartu dituzte estatutuak, patronatukide gisa parte hartzeko fundazioan. 10.000 euro jarriko ditu udalak, eta beste hamarna mila Arabako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak eta Elizak, oroimen zentroaren erabilera eta kudeaketa proiektatzeko. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak akordioa txalotu du: «Zazpi urteko elkarlanari ginga jarriko zaio, gertaera haiek agenda instituzionalean modu iraunkorrean egon daitezen. Biktimen oroimena baino zerbait gehiago da. Gure hiriaren ikur baten oroimena da».

Zazpi urteko bide malkartsua izan da, eta oztopoak izan dira tartean. Erakundeen eta memoria elkarteen arteko elkarrizketa gorabeheratsuak izan dira, eta urtarrilaren amaieran lortu zuten korapiloa askatzea. Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k salatu zuten elkarteen parte hartzerik gabe garatzen ari zirela prozesua, eta erakundeak eraikitzen ari ziren proiektuari zuzenketak jartzeko betarik eman gabe. Baina lortu zuten korapiloa askatzea eta bidea adostea. Erakundeez gain, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara fundazioak ere parte hartuko dute patronatuan, lau ordezkarirekin, eta patronatuko presidenteordetza izango dute.


Summary: Uliazpiko sententziaren harira, euskara «koofiziala» dela oroitarazi du Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak gogorarazi du hizkuntza politikak «talde politiko ezberdinen artean adostuak» izan direla berrogei urtez.

Erreakzio soka luzea eragin du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Uliazpi fundazioaren hizkuntza eskakizunen kontra atera zuen ebazpenak. Gaur, epaia txarretsi du Iñigo Urkulluk, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Zehazki, esan du auzitegiaren jarrerak «kezka eta atsekabea» eragin diola, eta Jaurlaritzak «azterketa juridikoa» eginen duela horren gainean. Urkulluren esanetan, azterketa horren ardatza izanen da «botere judizialean eta justiziaren aplikazioan ere aintzat hartu beharko litzatekeela euskara hizkuntza koofiziala dela Euskadin, eta beraz, herritarrek eskubidea dutela euskara ere erabiltzeko».

Urkullu ez da ebazpenaren gaineko iritzia eman duen gobernukide bakarra izan. Kultura eta Hizkuntz Politikako sailburu Bingen Zupiriak eragile politiko eta sozialak premiatu ditu «euskararen gaineko akordioak eta adostasunak indartzera», azken berrogei urteetan indarrean izan diren hizkuntza politiken alde.

Uliazpi Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da; era guztietako desgaitasun neurologikoak edo fisikoak dituzten herritarrekin eta senideekin egiten du lan. Fundazioak 34 zaintzaile kontratatzeko oposizioa antolatu du, eta euskarazko B2 titulua ezinbestekoa zen horietatik 32tan; meritutzat zeukaten beste bitan. Baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du betekizuna, enplegu publikoa eskuratzeko eskubidea urratzen duelakoan. Zehazki, epailearen argudioa da administrazioak «ezin diela exijitu euskararen ezagutza» oposizioetara aurkeztutako hautagai guztiei, horrek urratuko lukeelako «hizkuntza profila akreditatzen ez dutenek enplegu publikorako duten eskubidea».

Ikusi gehiago: Iñigo Urrutia «Araubide askoz ere zorrotzagoak behar ditugu»

Ebazpen horren kontra egin du Zupiriak, eta gaineratu du «bat egiten duela» Gipuzkoako Foru Aldundiak agertutako jarrerarekin. Atzo, Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanok «oso larritzat» jo zuen epaia, lehen eta bigarren mailako herritarrak ezartzen dituelako: «Aldundiaren eginbeharra da guztien eskubideak bermatzea; ezin da atzera egin. Muturreraino eramango dugu», adierazi zuen Olanok Euskadi Irratiari egindako adierazpenetan, eta berretsi zuen helegitea jarriko dutela.

Zupiriak gaineratu du euskararen erabileraren normalizazio prozesuak helburutzat daukala «herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea», eta, zehazki, nabarmendu du «erkidego honetako biztanleek duten eskubidea gaztelania nahiz euskara erabiltzeko, erakundeetara jotzen duten bakoitzean». Hizkuntza Politika sailburuaren esanetan, Eusko Jaurlaritzari dagokio euskararen normalizaziorako oinarrizko irizpideak ezartzea. «Hortik aurrera, erakunde bakoitzaren egitekoa da, irizpide orokor horien arabera, normalizazio planak diseinatzea eta beharrezko profil linguistikoak ezartzea; eta horixe egin du Gipuzkoako diputazioak kasu honetan».

Ikusi gehiago: Uliazpiko langileek, «epai euskarafoboa» salatu, eta oposizioen emaitza babestu dute

Zupiriaren esanetan, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren gainean «analisi juridiko sakona» eginen du Jaurlaritzak, «bi interes» jartzen dituelako aurrez aurre: «Lanpostu publiko bat lortzeko eskubidea eta erkidego honetako herritarrok ditugun hizkuntza eskubideak». Sailburuak gaineratu du euskararen normalizazio prozesua «berrogei urtez talde politiko ezberdinen artean adostutako hizkuntza politiken ondorio» dela, eta, haren ustez, «hau une egokia izan daiteke kontsentsu eta akordio horiek indartzeko eta beharrezko urratsak egiteko».


Summary: Jaurlaritzak dio lau eguneko lan astea enpresetara «talentua erakartzeko» modua izan daitekeela. Idoia Mendiak adierazi du proposamenaren berri eman dietela Elkarrizketa Sozialaren Mahaian dauden enpresei eta sindikatuei, eta proba pilotuak egiteko asmoa dutela.

Lau eguneko lan astea eta telelana. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordearen arabera, horiek dira pizgarri erakargarriak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresetara «talentua erakartzeko». Izan ere, ingeniaritzen alorrean edo informazioen teknologien sektorean, adibidez, gero eta zailagoa da langileak mantentzea eta profil jakin batzuk kontratatzea.

Mendiaren arabera, telelana sustatzea edo astean lau egunez lan egitea arazo horri konponbidea emateko bidea izan daiteke. Hortaz, Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak lantalde bat sortuko du, gisa horretako egoerak aztertzeko eta lantzeko.

Lehendakariordeak adierazi du mahai horretan parte hartzen dutenei –CCOO eta UGT sindikatuak, eta Confebask patronala– eman dietela neurrien berri, eta asmoa dela enpresa jakin batzuekin proba pilotuak egitea. Betiere, «ardura orduak murriztu gabe, baina kontziliazioan horien emaitzak ikusteko».

Neurri horiek, baina, ez dira begi onez ikusi orain arte. Izan ere, Confebaskek adierazi izan du alor horietan produkzio erritmoak oso zehaztuta daudela, eta lau eguneko lan asteak ez liokeela mesederik eginen antolaketa horri. Telelanari dagokionez, berriz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan langileen %5 inguruk bertzerik ez dute horrela lan egiten, eta, gainera, kopuruak behera egin du joan den urtetik.

Confebask, eztabaidatzearen aurka

Mendiaren proposamenari agiri baten bidez erantzun dio patronalak, eta argi utzi du ez duela begi onez ikusten. Zehaztu du lehendakariordeak Elkarrizketa Sozialaren mahaiaren agendan sartzeko proposamen bat besterik ez dela, eta aurka bozkatuko duela gaia jorratzeko lan talde berezi bat sortzea proposatzen badute. «Uste dugu gaur egungo krisiaren testuinguruan soilik arduratu behar dugu irtenbide eta konpromiso praktikoak bilatzeaz, guztien artean irteteko egoera zailetik».

LABek «propaganda» ikusi du

Sindikatuen artean, LABek gogorarazi du lanaldia murriztearen alde dagoela eta proposamen zehatzak egin dituela, hala nola, asteko lanaldia 30 ordura txikitzearena. «Orain arte ez dugu erantzunik jaso», argitu du, agiri baten bidez.

LABek uste du lanaldia murrizteko eztabaidari «premiaz» heldu behar zaiola, baina ez du uste horretarako leku egokia denik Elkarrizketa Sozialaren Mahaia. «Mendiari gogorarazi behar diogu mahai antidemokratiko horretan herri honetako gehiengo sindikalak ez duela parte hartzen. Era horretako eztabaidek bestelako prozesu, marko eta akordioak eskatzen dituzte. Propaganda kanpaina gutxiago, eta eztabaida serio gehiago».

Saiakerak

Mendia ez da gisako neurri hori aplikatzeko ahaleginak egiten ari den bakarra. Izan ere, joan den urte amaieran Erresuma Batuan proba pilotu bat egin zuten 71 enpresatan: lau eguneko lan astea aplikatu zuten, soldatak berdin mantenduta. Adierazi dutenez, «oso arrakastatsua» izan zen saiakera, langileen estresa txikitu egin baitzen. Gainera, proban parte hartu zuten enpresetatik 61ek erabaki dute lan egun kopuru berriarekin jarraitzea.


Summary: Andreek eragin txikiagoa dute klima aldaketan, baina ondorioak gehiago nozitzen dituzte. Emakundek eta Ihobek klima aldaketaren auzia genero ikuspegitik lantzen duen ikerketa bat egin dute.

Klima aldaketa Euskadin genero ikuspegitik izeneko ikerketa ondu dute Emakundek eta Eusko Jaurlaritzaren Ihobe sozietate publikoak elkarlanean, klima larrialdiaren eta trantsizio energetikoaren auzia berdintasunarekin eta genero ikuspegiarekin uztartzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Jasangarritasun sailburuorde Amaia Barredok azaldu duenez. Ikerketaren ondorio nagusia da emakumeek eredu jasangarriagoak baliatzen dituztela zenbait arlotan, adibidez, leku batetik bestera mugitzeko edo elikatzeko, eta, beraz, haien aztarna txikiagoa dela klima aldaketan; baina, aldi berean, emakumeak dira klima aldaketaren ondorio negatiboak gehien pairatzen dituztenak.

Ikerketan jasotzen denez, oraindik ere emakumeei zainketak eta etxeko lanak egozten zaizkie, eta, horren ondorioz, ibilbide laburragoak egiten dituzte, eta ibilbide horiek oinez edo garraio publikoa erabilita egiteko joera handiagoa dute. Gizonek, berriz, gehiagotan erabiltzen dute ibilgailu pribatua. Elikadurari dagokionez, emakumeek barazki eta fruta gehiago kontsumitzen dituzte, eta gizonek, berriz, animalia jatorriko elikagaiak. Horren guztiaren ondorioz, emakumeek, oro har, eragin txikiagoa dute klima aldaketan.

Baina horren ondorioak emakumeek nozitzen dituzte eskuarki. «Denok dakigu pobreziak emakume hazpegiak dituela, eta klima aldaketak pobreei eta baliabide gutxien dituztenei eragiten die batez ere». Lehorteak jotako landa guneetan eta alderdi pobreenetan emakumeak nagusitzen dira, eta klima aldaketak eragindako migrazio prozesuetan ere, klima errefuxiatu gehienak emakumezkoak izaten dira.

Beste ondorio bat agertzen da ikerketan: inkesta eta galdetegi guztietan emakumeek agertzen dute ohiturak aldatzeko eta klima larrialdiaren kontrako neurriak hartzeko jarrera positiboagoa, baina, aldi berean, emakume gutxik parte hartzen du horrelako neurriak eta erabakiak hartzeko boterea duten guneetan.

Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak nabarmendu du horrelako ikerketak egitearen garrantzia: «Gero eta gehiago dira genero aldagaia kontuan hartzen duten ikerketak. Hori osagai berritzailea da, eta administrazioari oso lagungarri zaio erabakiak hartu behar dituenean».


Summary: Rohingyek NBEren elikagai laguntzen murrizketa «suntsitzaileak» salatu dituzte. Nazio Batuen Erakundearen arabera, elikagaien prezio igoeren eta MEPk izan duen diru laguntzen murrizketen ondorioz, rohingyentzako elikagaiak %30 murriztu dituzte; ia milioi bat errefuxiatu bizi dira Bangladeshen.

Bangladeshko hego-ekialdean dagoen Cox's Bazar eskualdean, errefuxiatu esparruetan bizi dira ia milioi bat rohingya duela bost urte pasatik, Myanmarko sarraskitik ihesi. Egoera oso makurrean bizi dira, eta MEP Munduko Elikadura Programak soilik ematen die elikagai laguntza rohingyei. Bada, Myanmarko etnia horretako errefuxiatuek salatu dutenez, Nazio Batuen Erakundeak murrizketa «suntsitzaileak» egin ditu laguntza horretan. Horiek horrela, rohingyak «bizirik irauteko borrokan» ari dira.

NBEk Myanmarren duen giza eskubideetako kontalari Tom Andrewsen arabera, elikagaien prezio igoeren eta MEPk izan duen diru laguntzen murrizketen ondorioz —117 milioi euro inguruko defizita izan du—, rohingyentzako bidalitako elikagaiak %30 murriztu behar izan dituzte. «Malnutrizioa jasaten ari dira».

Al Jazzera telebista katea zenbait errefuxiatuk bizi duten egoeraren lekuko izan da; besteak beste, Rahela Begum 40 urteko emakume baten adierazpenak jaso ditu: «Ez dugu diru sarrerarik, eta elikagai errazioak murriztu dizkigute». Haur txiki bat dauka alboan, gaixorik. «Ez du arrozik jaten, ezta beste edozein jaki ere. Gainera, intxaur krema emateari utzi diote, eta ez dakit bizirik iraungo duen ere».

Andrewsek salatu du elikagai maila desegokiaren eraginak kalkulaezinak direla: «Dagoeneko adingabeen %40 ondorioak pairatzen hasiak dira, eta horietatik %51k anemia dute, haurdun dauden emakumeen %40 inguruk bezalaxe. Horrez gain, errefuxiatu kanpalekuan bizi diren familia guztien %45ek dieta eskasak dituzte».

NBEk ohartarazi du laguntzen murrizketak errefuxiatuen kanpalekuko egoera ekonomiko eta humanitario larria «are gehiago okertuko» lukeela, «eta ondorio larriak izango dituzte; hala nola haurren esplotazioa, errefuxiatuen salerosketak, legez kanpoko jarduerak eta prostituzioa». Hain zuzen, langile humanitarioak bat etorri dira segurtasuna are gehiago ezegonkortu eta droga trafikoa areagotuko liratekeela errazioen murrizketen ondorioz; iaz, dozenaka liskar izan ziren drogekin lotutako rohingyen «talde kriminalen» artean.

Eskaera nazioarteari

Bide horretan, NBEko kontalariak egoera hori «iraultzeko» eskatu die Nazio Batuen Erakundeko kide diren estatu guztiei, eta zehaztu du murrizketak egiteko erabakia «nazioarteko komunitatearen kontzientziaren gain» dagoela. Haren esanetan, rohingyak «hil edo bizi» daude. «Nazioarteko herrialde askok laguntza erretorikoa eskaini diete rohingyei, baina familia horiek ezin dute laguntza hori jaso. Agintariek egindako adierazpenak bete behar dituzte, eta bizitzak salbatu», ohartarazi du.

Horrekin lotuta, Andrewsek salatu duenez, errefuxiatuei laguntza bidali ezean, eragina «suntsitzailea eta luzera begirakoa» izango da, eta erantsi du malnutrizioak eta osasun baldintza txarrek «belaunaldiz belaunaldi osasunean ondorio larriak» eragin ditzaketela.


Summary: Etxebizitza duinen aldeko kanpaina abiatu du Emakume Migratu Zaintzaileen Elkarteak. Etxeak alokatu nahi dituzte, eurek kudeatzeko eta kolektiboko kideei etxebizitza bat edukitzeko aukera emateko. Emakumeen egoera «itogarria» dela salatu dute.

«Arrazakeria, klasismoa, pobrezia, etxebizitzaren arloko espekulazio bortitza. Are gehiago, bankuak eta putre funtsak. Horregatik guztiagatik, migratzaileak baztertuta geratzen gara beti». Elizabeth Ariza Euskal Herriko Emakume Migratu Feminista Zaintzaile Soziosanitarioak elkarteko kidea da, eta emakume migratuek bizi duten egoera salatu du gaur, Bilbon egindako aurkezpenean. Etxebizitza eskuratzeko ere «baztertuta» daudela nabarmendu du. Hori dela eta, elkarteak kanpaina bat abiarazi du, Etxebizitzak orain, justizia sozialaren alde lelopean: «Partikularren edo gizarte erakundeen pisuak alokatu nahi ditugu, guk geuk kudeatzeko eta gure kolektiboari etxebizitza duin bat edukitzeko aukera emateko». Izan ere, Arizak nabarmendu du elkarteko kideen %90ek «gabezia larriak» dituztela etxebizitza alokatzeko.

Elkarteak dei egin die, besteak beste, talde feministei, arrazakeriaren aurkako taldeei, sindikatuei, alderdi politikoei eta lagundu nahi duen edozeini; eta hiru aukera eman dizkiete kanpainan parte hartzeko. «Erresistentzia kutxan lagundu dezakete, eskatzen diren alokairu sarreren bermeei aurre egin ahal izateko». Horrez gain, alokatzeko pisuak eta etxeak dituztenei esan diete haiekin harremanetan jartzeko, bi aldeentzako «baldintza onak» kudeatzeko asmoarekin: «Elkarte gisa ditugun konpromisoak hauek dira: jabetza zaintzea, funtzionamendu egokia izatea, ordainketa eguneratuak egitea eta praxi onak edukitzea». Zaintzaile soziosanitarioak kontratatu nahi dituztenei gogoratu diete «250 emakume profesional baino gehiago» daudela elkartean, eta askok lan kontratu bat eskatzen dutela gizarte errotzea kudeatzeko.

«Bitxia» iruditzen zaio Arizari ikustea sozialki ez zaiela «behar besteko baliorik» aitortzen «funtsezko» enpleguetan aritu arren: «Oinarrizko eskubideetatik baztertuta gaude, eta erabat prekarizatuta eta zapalduta». Emakumeek hamahiru eta hamabost ordu bitarteko lanaldiak dituztela azaldu du, «eta, batzuetan, 24 ordukoak». Kontziliatzeko egun libreak falta dituzte, gainera; eta, laneko, gizarteko eta erakundeetako gehiegikeria pairatzen dute.

«Ezin dugu gehiago»

Alokairua lortzen dutenean, baina, dena ez da konpontzen: «Erroldatzea debekatzen digute, egonkortasunik eza, intimitaterik eza...». Arizak salatu du haien «gorputzek» ez dutela jasaten «egoera itogarri» hori. Horregatik, gune seguruak exijitu ditu, gutxieneko atsedena bermatua izan dezaten. Izan ere, karga emozionalak ere eragina du emakumeen osasun fisikoan eta mentalean: «Gure lurraldetik urrun gaude, eta maite ditugunak falta dira. Ezin dugu gehiago».


Summary: Iazko Bakearen Nobel saridunari hamar urteko espetxe zigorra ezarri diote. Ales Bialiatski eta beste hiru ekintzaile zigortu ditu Minskeko auzitegiak, kontrabandoan aritzea eta ordena publikoaren aurkako erasoak finantzatzea egotzita, besteak beste. Guztiek ukatu egin dituzte beren aurkako kargu guztiak.

Minskeko auzitegi batek hamar urteko kartzela zigorra ezarri dio Ales Bialiatskiri, Bielorrusiako giza eskubideen defendatzaile ezagun eta 2022ko Bakearen Nobel saridunari, GKE gobernuz kanpoko Viasna erakundeak jakinarazi duenez. Marina Zapasnik epaileak Bialiatski eta beste hiru ekintzaile zigortu ditu: Valiantsin Stefanovitx —FIDH Giza Eskubideen Nazioarteko Federazioko presidenteordea—, Vladimir Labkovitx —Viasnako abokatua— eta Dimitri Soloviov —GKEko giza eskubideen defendatzailea—. Talde antolatu bateko kide izatea, kontrabandoan aritzea, eta ordena publikoaren aurkako eraso larriak egiten dituzten ekintza kolektiboak finantzatzea egotzi die.

Fiskaltzak hamabi urteko espetxe zigorra eskatu zuen Bialiatskirentzat, 2021eko uztailetik kartzelan baitzegoen. Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenko buru duen gobernuaren aurkako protestak finantzatzea eta zergak saihestea ere leporatzen zioten. Stefanovitxi, berriz, bederatzi urteko zigorra ezarri diote; Soloviovi, zortzi urtekoa, eta Labkovitxi, zazpi urtekoa. Fiskalaren arabera, 2013 eta 2020 artean, «identifikatu ez diren beste pertsona batzuekin batera», sare bat osatu zuten, eta, horri esker, 350.000 euro inguru baino gehiago irabazi zituzten.

Akusazioaren arabera, atzerriko enpresa baten hainbat funtsetatik dirua kobratu zuten, eta, gero, beste pertsona batzuen laguntzarekin, Lituaniatik gutxienez 201.000 euro mugitu zituzten legez kanpo. Auziaren arabera, «ordena publikoaren aurkako eraso larriak egiten dituzten ekintza kolektiboetan parte hartzeko prestatu zituzten herritarrak, eta ekintza horiek finantzatu eta laguntza materiala eman zuten, giza eskubideen aldeko erakundeen aterkipean».

Ikertzaileek adierazi dutenez, Bialiatskik eta haren lankideek ez zuten ogasunean izena eman, eta ez zituzten beharrezko dokumentuak aurkeztu agintarien aurrean. Hala, 43.000 euro inguru ordaintzea saihesteaz akusatu dituzte. Hala ere, lau zigortuek ukatu egin dituzte beren aurkako kargu guztiak. Epaiari helegitea jartzeko aukera dute.

«Motibazio politikoak»

Joan den urtarrilaren 13an, Bialiatskik adierazi zuenez —Viasnak preso politikotzat jotzen du—, «ekintzaileen aurkako auzi penalak motibazio politikoak ditu». Salatu zuenez, 2020ko hauteskunde kanpainaren ondoren, «Bielorrusiako agintarien erabaki politikoa izan zen zibilak zanpatzea eta suntsitzea, herriaren ahotsa entzun beharrean».

Auzi saioaren bezperan, giza eskubideen aldeko nazioarteko 21 erakundek, besteak beste Amnesty Internationalek, Freedom Housek, FIDHk, Human Rights Watchek eta Helsinkiko Batzordeak komunikatu bateratu bat kaleratu zuten, ekintzaileak askatzeko eta haien aurkako kargu guztiak bertan behera uzteko eskatuz. «Hilabete baino gehiagoko epaiketa bidegabearen eta urte eta erdi baino gehiagoko atxiloketa arbitrarioaren ondoren, justiziarako itxaropen txikia dago», adierazi zuten.

Ikusi gehiago: Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Bakearen Nobel saria

Bialiatskiri 2022an eman zioten Bakearen Nobel saria, baita Memorial Errusiako GKEari eta Ukrainako Askatasun Zibileko Zentroari ere, «gerra krimenen, giza eskubideen urraketen eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik». Bielorrusiako Gobernuak egun horretan bertan kritikatu zuen Bialiatskik irabazi izana.


Summary: EAEko ekonomiak pandemia aurreko hazkundea gainditu du. Urteko bigarren zatian geldialdia izan da zerbitzuen sektorean eta, neurri txikiagoan, industrian. Gastu publikoa ez da handitu, eta zenbaki gorrietan amaitu du.

Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak iragarri baino hobeto uxatu dituzte urteko bigarren erdian ekonomia izutu duten mamuak. Azken bi hiruhilekoetan motelaldia agerikoa izan bada ere, azkenean %4,4 hazi da ekonomia 2022. urtean. 2021ean baino puntu eta erdi gutxiago da hori, baina pandemia aurreko urteetan baino handiagoa. Horiek hala, EAEko BPGa osasun krisiaren aurreko egoerara itzuli da. Lurraldeka, Bizkaiak izan du hazkunderik handiena, % 4,5koa; Arabak, %4,3koa; eta Gipuzkoak, %4,2koa.

Eustatek ostiral honetan emandako datuek agerian utzi dute urteak bi zati oso ezberdin izan dituela. Lehenengo hiruhilekoan, urte arteko igoera % 5,8koa izan zen, eta bigarrenean %5ekoa, baina hirugarrenean %3,8ra jaitsi zen, eta azken hiru hilabeteetan%2,9ra.

Urteko lehen erdian ekonomia indartsu agertu zen, oraindik pandemiaren osteko errebotearen ondorioak nabari zituela. Hala, ezohiko hazkunde tasak erregistratu ziren BPGak neurtzen dituen alor gehienetan. Bigarren seihilekoa, aldiz, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak baldintzatu zuten. Kontsumoan nabaritu zen nagusiki, eta modu nabarmenagoan administrazio publikoen gastuan: urtea zenbaki gorrietan amaitu duen aldagai bakarra da.

Sektore ekonomikoetan, zerbitzuetan izan da gorabeherarik handiena. Gainerakoetan ere izan da geldialdia urtearen bigarren zatian, industrian bereziki, baina zerbitzuetan baino txikiagoa. Dena den, urte osoari erreparatuz, pandemia aurreko mailatik gora aritu dira bai zerbitzuak, bai industria.

Enpleguan gutxiago nabaritu dira urteko gorabeherak, eta %3,1 hazi da. 2022an 30.056 lanpostu sortu ziren, lanaldi osoko baliokideak. Eusko Jaurlaritzak aurreikusitako 26.000en gainetik eta pandemiaren aurreko enplegu mailak gaindituta. Zerbitzuen sektoreak sortu zituen lanpostu gehienak, 25.940; industriak 3.228 eta eraikuntzak 977.

Urte honetarako, Pedro Azpiazu buru duen Ekonomia Sailak kalkulatu du BPGa %2,1 haziko dela, eta 12.000 lanpostu inguru sortuko direla. Beste aurreikuspen batzuk baino baikorrago da. Laboral Kutxak %1,3 haztea espero du; zuhurragoa da BBVA: %0,8. Izan ere, iazko ekonomia erabat baldintzatu duten arriskuek hor jarraitzen dute: Ukrainako gerrak, energia merkatuetako tentsioak, inflazio handiak eta hari erantzuteko interes tasak handituz Banku Zentralak egindako norabide aldaketak, besteak beste.

Kontsumoa eta inbertsioak, behera

2022an sektore guztiek bilakaera positiboa izan dute, eta zerbitzuenak izan du onena. Urteko bigarren zatian geldialdia nabaritu duen arren, oro har, % 4,7ko urte arteko igoera izan du. Zerbitzuen artean, merkataritzaren, ostalaritzaren eta garraioaren hazkundea nabarmentzen da —hirurak batera neurtzen ditu Eustatek—: %10,7 hazi da 2022an. Gogoratu behar da pandemiak gogorren jo zuen sektoreetako bat izan zela, mugikortasun debekuengatik. Administrazio publikoaren, hezkuntzaren, osasunaren eta gizarte zerbitzuen adarra, berriz, %1,8 hazi da, eta gainerakoak %2,8 —atal horretan daude higiezinak, jarduera profesionalak, zientifikoak eta teknikoak—.

Zerbitzuen ondoren, industriak izan du bilakaera positiboena 2022an: %4,6. 2021arekin alderatuta, geldialdi txiki bat egon da sektore horretan, puntu eta erdi gehiago hazi zen duela bi urte. Aldiz, urte arteko igoera apalena eraikuntzan (%2) eta lehen sektorean (%0,8) jaso dira.

Baina nonbaiten nabaritu badira ekonomian iaz izandako gorabeherak, kontsumoan nabaritu dira, 2022an apaldu egin baita, urte osoan etenik gabe gora egin duen inflazioak eraginda. Kontsumoa %3 hazi da, baina 2021ean baino hiru puntu gutxiago.

Kontsumo pribatuan baino gehiago, administrazio publikoen gastuan nabaritu da jaitsiera, eta urtea zenbaki gorrietan amaitu duen aldagai bakarra izan da. % 0,4 murriztu zen: 2021ean %3,9 hazi zen.

Inbertsioetara ere iritsi da motelaldia.% 4,4 hazi ziren, baina aurreko urtean baino 1,6 puntu gutxiago. Ekipo ondasunetara diru gutxiago bideratu da: %6,9 hazkundea izan da, baina 2021ean %10,9koa izan zen. Bereziki azken hiruhilekoan gertatu da geldialdia, inflazio handiaren eraginak gehien nabaritu den epean.

Gauza bera gertatu da kanpo merkataritzan. Urteko azkenengo hiru hilabeteetan nabarmen murriztu dira esportazioak eta inportazioak, horien balio erdira gutxitu dira laugarren hiruhilekoan. Urte osoko emaitzetan, esportazioek %10,2ko hazkundea izan dute, 2021ean baino 2,5 gutxiago. Inportazioen kasuan, %11,6tik %7,5era jaitsi da.


Summary: Erretreten erreformaren aurkako bi manifestazio egingo dira Baionan. Frantziako zortzi sindikatuk deitu dute manifestazioetara. Hainbat sektoretan grebak egun bat baino gehiago iraun dezakeela aurreikusten dute. LAB sindikatuak ere bi egunetarako greba deialdia egin du.

Erretretaren erreforma «injustuaren» aurkako hirugarren eta laugarren manifestazioak egingo dituztela iragarri dute Ipar Euskal Herriko sindikatu nagusiek. CDFT, CGT, FO, CFE-CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSUk intersindikala osatu dute, LAB kanpo utzita beste behin ere. Ipar Euskal Herriko manifestaldiak Baionan iragango dira: lehena asteartean, eta bigarrena, berriz, asteazkenean, Emakumeen Nazioarteko Eguna kari. Biak tren geltokitik abiatuko dira, 10:30ean. Sindikatuek «Frantzia osoa blokeatzeko» deia egin dute. Horregatik, ez dute baztertzen bi egun «garrantzitsuen» ondotik hainbat sektoretako langileek greban jarraitzea. LAB sindikatuak ere bi egunetarako greba deialdia zabaldu du.

«Martxoaren 7tik aurrera, Frantziako ekonomia blokeatuko dugu», hasi da Mercedes Graciet CFDTko ordezkaria. Manifestaldi «erraldoia» egin nahi dute datorren asteartean. Urtarriletik, mobilizazio handiak egiten ari dira Baionan erretreten erreformaren aurka, baita Frantzian zehar ere. Alta, sindikatuek gaitzetsi dute Frantziako Gobernuak «entzungor» egiten duela. Horregatik, protestak «indartzeko» garaia dela azpimarratu du Fabienne Bordenave UNSAko ordezkariak: «Erreforma proiektua kendu dezaten lortzea da gure helburua». Erreforma emazteentzat «are injustuagoa» dela gehitu du Bordenavek, eta Martxoaren 8ko manifestaldiaren beharra berretsi. «Emazteen eskubideak defenditzen ditugun zortzi sindikatuek: Martxoaren 8a biziki egun sinbolikoa da guretzat», azpimarratu du Julien Delion CGTko ordezkariak. Erreforma proiektuak emazteen eskubideei «eraso egiten» diela baieztatu dute sindikatuek.

Intersindikalak langileei eskatu die lantegietan antola daitezela manifestazioen ondoren, haien erara «borrokaz jabetzeko». «Manifestazioaz harago joan behar dugu», oroitarazi du Gaetan Perriere Solidaireseko ordezkariak. Uste dute litekeena dela sektore anitzetan grebarako deiek egun bat baino gehiago irautea, hala nola energiaren eta garraioen sektorean. «Guk ideia eman dugu, baina langileek erabaki behar dute zer egin nahi duten», azaldu du Delionek.


Summary: Korridore bat aurkitu dute Keopseko piramidean. Lehen zantzuen arabera, baliteke piramidearen pisua arintzeko balio izatea. Keops erregearen hilobia «babesten» duela ere uste dute egiptologoek.

«Misterio batek 4.500 urte izateak ez du esan nahi ezin denik deszifratu», diote Scan Pyramids proiektuko ikertzaileek. Zortzi urte igaro dira sortu zenetik, Egiptoko Antzinatasun Ministerioaren ekimenez sortu ere. Egiptoko piramideak ikertzeko eratu zuten, eta, apurka-apurka, ari dira hitza betetzen. Iragarri berri dute korridore bat topatu dutela Keopseko piramidean —Gizako piramideen artean handiena da—. Bederatzi metro luze da, eta gutxienez bi metro zabal.

«Teknologiak sekretu handi bat argitu du». Izpi kosmikoak erabili zituzten lehenbizikoz; gero, ultrasoinuak; baita radar bat ere. Hala, zirrikitu bat topatu zuten harri trinko batean. Hartatik 5 milimetroko endoskopio bat sartu, eta espazio huts bat aurkitu zuten: korridorea. Piramidearen sarreraren gainean dago, zazpi metro gorago. Lehen zantzuen arabera, baliteke piramidearen pisua arintzeko balio izatea.

Beste hipotesirik ere badute: Zahi Hawas egiptologoaren eta Scan Pyramidseko batzorde zientifikoko buruak uste du korridoreak «zerbait ezkutatzen duela» edo «zerbait ari dela babesten». Zerbait hori zer izan daitekeen esatera ere ausartu da: «Keops erregearen benetako hilobia». Erregearen misterioa oraindik argitzeke eta argitzear da. Gainontzeko erregeen hilobiak eta altxorrak aurkitu dituzte, Keopsena izan ezik.

Hemendik aurrera, piramideko hutsune aurkitu berria sakon aztertzea besterik ez zaie falta. Robotak erabiliko dituzte horretarako, Hawassen hitzetan, korridoreak «lurpean den beste espazio batera» daraman ikertzeko. «Gune estua da, baina robotak gai dira bertara heldu eta ezkutuan denaren argazkiak ateratzeko», gehitu du.

100 urte Tutankamonen hilobia aurkitu zutela

Joan den otsailean, mende bat bete zen Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. Urteurrenaren kariaz, Karlos Almorza Aranzadi zientzia elkarteko ikerlariak xehe-xehe azaldu zituen egiptoerari buruzko bitxikeria eta sekretu guztiak.


Summary: Durangoko Plateruenaren argiak piztu dituzte. Bi urtez gaindiko etenaldiaren ostean, bueltan da Durangoko Plateruena, izen berriarekin: Plateruena Kultur Aterpea. Piztu Argiak! ekitaldiarekin ekin diote ibilbide berriari.

Durangoko Plateruena itxi zutenetik bi urte eta erdira, piztu dituzte bertako argiak. «Piztu daitezela argiak. Poztu daitezela bihotzak. Puztu dezagula denon arten Plateruena Kultur Aterpea!». Piztu Argiak! deritzo, hain zuzen, Plateruena berriaren aurkezpen ekitaldia. Kafe antzokia izan zenaren jarraipena da oraingoa. Kultur Aterpea da orain; ostalaritza zerbitzurik ez da egongo, eta kulturgintza izango da espazio berriaren ardatza.

Leire Vargas idazle durangarrak gidatu du estreinako ekitaldia, eta eskualdeko zein Euskal Herriko sortzaileak izan dira bertan. Besteak beste, gozatu ahal izan dute Anari Alberdi musikariak Peru Magdalena idazle durangarrarekin egingo duen kolaborazioaz, eta Odei Barroso rap abeslariaren eta Aitor Bizkarra bertsolari abadiñarraren arteko kolaborazioaz. Horiez gainera, Mockers musika taldeak, Garazi Abraldes dantzariak eta Durangaldeko bertso eskolako zein Bartolome Ertzilla musika eskolako ikasleek parte hartu dute.

Berritasun batekin heldu da 2023ra Plateruena: kudeaketa publikokoa izango da, kultur mahai baten gidaritzapean. Hemeretzi parte hartzailek osatzen dute mahaia: herriko sei elkartek —Gerediaga, Berbaro, AEK, Jaizale Durangoko txistularien elkartea, Euskal Herrian Euskaraz eta Durangaldeko Berbalagunak— eta kulturgintzan interesa duten herritarrek.

Lehen, elkarte batek kudeatzen zuen Plateruena. Arazo ekonomikoak tarteko, 2020ko irailean itxi zituen ateak, eta Durangoko Udalak bere gain hartu zuen eraikinaren kudeaketa. Bi urte baino gehiagoko prozesu bat abiatu zuen, eta gaur egungo Plateruena Kultur Aterpea da horren emaitza.

Honela aurkeztu dute Plateruena Kultur Aterpea: «Bagaude bide bat egiteko desira edo gogoa dugun herritarrak. Baita bide hori egiten hasi eta jarriatzeko gogoz gaudenak ere. Bidezidorra hartuko dutenak edo aldapa gora eta behera ibiliko garenak. Batzuek bidea herriko txokoan hasi dugu, eta, besteek, urrutiko lurretan. Baina bideak bide, batzen gaituena dugu orain ortzimuga. Sorkutza eta kulturarekiko interesa dugunon topalekua. Euskara eta euskal kultura ardatz dituena».


Xabier Rey oroituko dute Iruñean

Summary: Xabier Rey oroituko dute Iruñean. Bost urte bete dira Puerto IIIko espetxean hilik agertu zenetik. Heriotza eragotz zitekeela aldarrikatuko dute bihar larunbatean 13:00etan, Donibane auzoan. Espetxealdia gogoratu du Patxi Rey anaiak

2018ko martxoaren 6an, Xabier Rey Urmeneta hilik topatu zuten Puerto III espetxeko ziegan, Iruñeko etxetik 1.015 kilometrora, urrun. Bere buruaz beste egin zuen presoak, baina, Patxi Rey anaiaren arabera, ez zen izan bat-batean eta nahi gabe gertatu zen suizidio bat: «Politika batek, estatu batek eta sistema batek hil duen pertsona izan da».

Bost urte betetzear dira, eta haren oroimenak bizirik dirau Iruñeko Donibane auzoan. Bihar larunbatean, 13:00etan, ekitaldia egingo zaio Xabi Rey Antxo-ri, Eragotz zitekeen, Salbuespenezko espetxe politikaren ondorioak lelopean, Donibane auzoko Vaguada parkean.

Han izango da Patxi Rey. «Nik gogoko dut anaia goraipatzea pertsona moduan. Oso bizia, alaia eta maitekorra zen, lagunen laguna, langilea, mendizalea eta natura maite zuena. Haren hutsunea betirako geratzen da. Gure menpe geratzen da oroitzea, bizirik mantentzeko modu bakarra baita».

Tortura salaketa

Xabi Rey 2008ko azaroan atxilotu zuten, beste hiru lagunekin batera. Inkomunikazio aldian, tortura gogorrak salatu zituen. Orduan, familiak oso gaizki pasatu zuen. «Orain hilik dago, baina beti esan izan dut nire bizitzako unerik okerrena izan zela. Bost egun eman genituen inongo berririk gabe». Patxi Rey jabetzen zen arriskuaz. «Bost egun pasatuta, esan zigutenean anaia espetxera zihoala, guk jakin gabe tartean zer zegoen, poza hartu genuen. Bagenekien torturatzen ari zen jende horren atzaparretatik aldendu egingo zela».

Reyk gogoan duenez, igande hartan espetxean egindako lehen bisitan, nabari ziren torturaren arrasto psikologikoak. «Hitz egin zigun pasatutako torturak gogora zetozkiola gauean, eta loa hartzea kostatzen zitzaiola, amesgaiztoak zituela. Gure aurrean negar tanta gutxi batzuk ateratzen zitzaizkion oroitzapenak burura ekartzean».

Bederatzi urte eta erdiko espetxealdian, denbora gehien Andaluziako hiru kartzelatan eman zuen —batik bat, Puerto III-n—, erregimenik gogorrenean, bakartuta. «Zu, senide moduan, espetxera zoaz, eta kontatzen dizu bakartuta dagoela, baina ez zara gai imajinatzeko egiazki zer den. Ziega oso txikia, patio oso txikia, 50 metro luzerako bistarik ere ez duena, lau hormetatik gora sare bat duena...». Puerto III-ko espetxea segurtasun handikoa da, eta bertako bakartze erregimena «espetxe barruko beste espetxe bat» zela esaten zien senideei.

Patxi Reyren arabera, senideek eta lagunek mila kilometroko joan-etorria egin behar izateak egonezin handia eragiten zion, beste preso askori bezala. «Guk etxean badakigu urruntzea izan dela anaiaren heriotzaren errudun handienetako bat. Kapaza naiz esateko hemengo espetxean egon balitz gaur ez zela hilik egongo: gertu egonik, berriak izango zituen eta familiarekiko ardura hori joan egingo zitzaion».

Reyren arabera, espetxe sistemak modua jartzen du beste presoek «etsaigai» ikustea euskal presoak. «Begiak erne egon behar dute, eta kontu handiz ibili. Horrek tentsioa dakar, karga, beldurra. Ez dut uste egunerokoan hainbestekoa zenik, baina halako batean kezka horiek guztiak pilatu egiten dira. Hori guztia ez da nahi gabe egiten. Politika baten barruan estrategia bat eraikitzen da, torturatzeko eta psikologikoki zigortzeko».

Dena den, Patxi Reyk ustekabe handia hartu zuen heriotzaren berri izan zuenean. «Ez nuen sinesten. Anaiarekin aste horretan hitz eginda nengoen, eta horrelako berririk ez nuen espero inondik inora». Fisikoki eta psikologikoki osasuntsu ikusten zuten, eta argi du espetxeko egoerak zeresan zuzena izan zutela. «Hamar urtean aste txar bat izan zuen, kalean edozeinek eduki dezakeen bezala: han 20 ordu ziegan, lorik egin gabe, horrek duen zamarekin... Ez zen nahi gabe izan».


Realak suspertu ezinik jarraitzen du

Summary: Realak suspertu ezinik jarraitzen du. Txuri-urdinek hutsean berdindu dute Cadizekin Anoetan. Azken sei partidetan sei puntu besterik ez dituzte lortu, eta hiru jardunaldi daramatzate etxean irabazi gabe

Ezinean jarraitzen du Realak. Hutsean berdindu du gaur gauean Cadizen aurka Anoetan. Talde txuri-urdinak bolada txarra harrapatu du, azken sei partidetan sei puntu bakarrik eskuratu baititu: lau etxetik kanpo, eta bi etxean. Izan ere, hiru jardunaldi daramatza bere zaleen aurrean irabazi gabe. Gaur, nagusi izan da, baina eskas aritu da erasoan. Puntu bakarra lortuta, Atletico Madrilek gaindi dezake bihar, eta Betis puntu bakarrera jar dakioke igandean.

Imanol Alguacil haserre azaldu zen taldea ez zelako bete-betean aritu Valentzian. Gaur, ordea, gogotsuago aritu da, baina eraginkortasunik gabe. Hasieratik nagusitu da, berehala egin baita baloiaren jabe. Hala ere, kosta egin zaio gol aukera garbiak sortzea, ez baita gai izan Cadizen defentsan zirrikituren bat topatzeko. Brais Mendezek izan du lehen aukera, 40. minutuan. Urrutitik jaurti du falta bat, eta Ledesmak ozta-ozta urrundu du baloia. Carlos Fernandezek gertuago izan du gola bost minutu geroago. Bakarrik geratu da Ledesmaren aurrean, baina gutxigatik bota du kanpora baloia.

Atsedenaldiak ezer gutxi aldatu du: Realak aginte makilari eutsi dio, baina arriskurik sortu ezinik jarraitu du. Zerbait aldatu nahian, Imanolek Silva eta Sorloth zelairatu ditu 60. minutuan, Brais Mendezen eta Carlos Fernandezen ordez. Aldaketak ez du ezer aldatu. Are gehiago, Roger Marti gola sartzear izan da 67. minutuan, txuri-urdinen defentsaren hutsa baliatuta, baina haren jaurtiketak zutoina jo du.

Imanolek aldaketak egin ditu berriro: Cho eta Sola zelairatu ditu 80. minutuan, Oiartzabalen eta Gorosabelen ordez. Alferrik. Realak ez du gertu izan gola. Azkenean, berdinketa, eta txuri-urdinak berriro burumakur. Burua altxatu beharra dute, datorren ostegunean Erroman ariko baitira, Europa ligako final-zortzirenetako joaneko partidan. Ez dirudi unerik onena halako erronka handiari aurre egiteko. Baina akuilu ere izan daiteke. Horretarako, ordea, gora egin beharra dute. Badu lana Imanolek.


Azken tantora arte

Summary: Azken tantora arte. Bikotekako Txapelketako kanporaketa jokatu dute bart Zornotzan, eta lehia biziaren ostean, Laso eta Imaz sailkatu dira finalerdietarako ligaxkarako

Partida gogorra jokatu dute bart Bikotekako Txapelketan Unai Laso-Ander Imaz eta Peio Etxeberria-Beñat Rezusta bikoteek. Azken unera arte lehiatu dira.

Izan ere, finalerdietarako ligaxkarako sailkatzea zuten jokoan. Aurrelariak urduri aritu ziren, baina atzelariek partida sendoa jokatu zuten.

Nolabait ere, buelta eman zioten partidari Lasok eta Imazek, une batean 7-12 galtzen joan direlako. Baina segituan jarri dira 18-14. Edonola ere, azken pilotakadan erabaki da partida.

«Partida txarra egin dut», esan du Lasok, eta azken egunotan gaixorik egon dela adierazi du. «Huts asko egin ditut, baina Anderrek eutsi dio atzean, eta horri esker irabazi dugu».


Summary: Espetxean sartu dute gizonezko bat, Barakaldon sexu eraso bat egitea leporatuta. Ikertzen ari dira beste sei sexu erasoekin lotuta ote dagoen

Barakaldon irailaren 25ean eginiko sexu eraso baten egilea izatea egotzita, kartzelan sartu dute 24 urteko gizonezko bat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak zabaldu duenez, gizonezkoa abenduaren 9an ere atxilotu zuten beste eraso baten harira.

Denera sei sexu erasorengatik ari dira ikertzen, irailaren 22an eta 25an eginikoengatik, eta abenduan eginiko beste laurengatik.

Ertzaintzak DNA analisien bidez lotu du gizonezkoa 25eko erasoarekin, eta horri esker eman ahal izan du epaileak hura espetxera bidaltzeko agindua.


Summary: 516 milioi euroko aurrekontua bozkatu du Euskal Elkargoak. 212 milioi euro bozkatu ditu inbertsioetarako. Uraren kudeaketari dagokio zati handiena: 95 milioi.

373,4 milioi euroko aurrekontua onartu du Euskal Hirigune Elkargoak. Horietarik 271,7 milioi funtzionamendu gastuei dagozkie, eta 121,7 inbertsioei. Gainerako hamar aurrekontu gehigarriekin 516 milioi eurokoa da kopuru osoa: 304 milioi funtzionamendurako eta 212 milioi inbertsioetarako. Uraren kudeaketari dagokio aurrekontuaren zati handiena, hala nola, 95 milioi euro. Ekonomia arlorako dira 26 milioi, eta lurraren antolaketa eta etxebizitzarako beste 20 milioi. Elkargoaren egoera ekonomikoa «sanoa eta sendoa» dela berretsi du Jean Rene Etxegarai lehendakariak, testuinguru zaila izanik ere. Aurrekontuaren lurraldekako aurkezpena eskatu dute, beste behin, hainbat hautetsik, eta herriei emango zaizkien diru laguntzek ere eztabaida sortu dute.

Abenduan sortu ziren talde politkoak elkargoan: EH Bairen inguruko hautetsiak Bil Gaiten taldean elkartu dira, eta Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsi eta EAJko Ipar Buru Batzarreko buruak nagusiki barnealdeko herrietako ordezkariz osatua den etiketarik gabeko Elkarrekin Herriarentzat taldea bultzatu du. Kolaboratzaile bat ordaindu ahal izateko baliabideak eskatu zituzten bi taldeek, baina atzo bozkatutako aurrekontuan ez da deus aurreikusia. Asteazkenean bildu ziren bi taldeak Etxegarairekin, eta baliabide horiek maiatzeko biltzarrean bozkagai jarriko dituela hitz eman zien. Ez du zehaztu delibero hori babestuko duen ala ez.

Talde politikoei buruz orain arte izan diren adierazpenak deitoratu ditu Xavier Lacoste Irisarriko (Nafarroa Behera) auzapez eta Elkarrekin Herriarentzat taldeko kideak, eta «baretasuna» eskatu du. Talde gisa eratu ala ez, funtsean hautetsi guziak talde politiko baten parte direla baieztatu du.

Halaber, aurrekontuen lurraldekako aurkezpena eskatu du beste behin bere taldearen izenean «gardentasuna» beharrezkoa dela erranez. Eskaera babestu du Mathieu Berge Baionako hautetsiak ere. «Ez dakit nolatan elkargoak ez duen egiten ahal Akitania Berria eskualdean horretarako gai bagara». Etxegaraik hitz eman du «uda aitzin» emanen dituztela elementuak, baina galdera egin du: «Zertarako balio du lurralde eremuka funtzionatzeak elkargo bakarra garenetik?».

Jean Marc Baranthol Zuberoako lurralde eremuko erreferenteak bere eremuan egin diren gastuak zerrendatu zituen. Elkargoaren sorrerarekin Zuberoan egiten den gastua zazpi milioitik hamar milioira pasa dela baieztatu zuen, eta elkargoko agente kopurua emendatu dela ere ohartarazi zuen.

Bil Gaiten-ek ere iritzia eman du aurrekontuei buruz. Nicole Etxamendi Itsasuko (Lapurdi) hautetsiak hilabete bukaera «zailak» deitoratu ditu, energiaren eta lehentasunezko gaien prezioen emendatzea aipatuta. Elkargoak proposatzen dituen zerbitzuei buruzko gogoeta eskatu du, herritarren irabazien arabera egokitu beharko liratekeela iradokita. «Familien egoera ekonomikoa konplikatzen denean, aisialdi eta kultura gastuetan egiten dituzte murrizketak gehienetan».

Xabi Thikoipe Donamartiriko hautetsiak inbertsioei eta elkargo proiektuaren arteko loturaz galdetu du. «Nola hartuak dira erabakiak?». Aitzineko urteetan aurreikusia baino «askoz ere» inbertsio apalagoak egin zirela ohartarazi du: 51 milioi ia eta, 45 milioi duela bi urte. Aurrekontuaren bozka Bil Gaiten abstenituko zela iragarri du.

Bozka sekretua izatea eskatu du Elkarrekin Herriarentzat taldeak, hautetsiek jasan litzaketen «presioak» sahiesteko. Eztabaida eragin du eskaerak, baina hautetsien heren baten babesa lortuta aitzina egin du. Ororen buru 133 hautetsik aurrekontuaren alde bozkatu dute, 22k kontra eta 55 abstenitu dira.

Herrientzako laguntzak Otsailean iragarri bezala 2026 arte 20 milioi euro aurreikusi dituzte herrien inbertsioak eta proiektuak laguntzeko. 158 herrietako bakoitzak 30.000 euroko laguntza eskuratuko du, eta gainerako zama soiltasun energetikoa eta ingurumen aztarna apaltzea helburu duten proiektuak laguntzeko izanen da. Elkargoko hamar lurralde eremuen artean banatuko dute dirua «ekitatiboki», eta eremu bakoitzean aztertuko dituzte proiektuak.

Emendakina aurkeztu du Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsiak Elkarrekin Herriarentzat taldearen izenean: 5.000 biztanletik gorako herrientzat 30.000 euro eta 5.000 biztanletik beherakoentzat 40.000. «Azken orduan» egindako emendakina deitoratu du Kotte Ezenarro finantza lehendakariordeak, eta herrien artean «desoreka» eraginen duela erran du.

Isabelle Pargade Hazparneko (Lapurdi) auzapezak erran du eztabaidaren oinarria lurralde bakoitzak behar dituen inbertsioei buruz eztabaidatzea dela erran du. Ideia bera defendatu du berantago Filipe Aramendi Urruñako (Lapurdi) auzapezak Bil Gaiten-en izenean, igerilekuen finantzazioari buruzko eztabaida iritsi denean. Etxelekuren emendakina bozkagai jartzea ukatu du Etxegaraik, hainbat hautetsiren haserrea eraginez. «Kontsideratzen dut kontsentsua baduela oinarrizko erabakiak».

Etxebizitzaren arazoa Etxebiztzaren gaiak ere izan du lekua elkargoko batzarrean. Hainbat hautetsik Frantziako Asanblean aurkeztutako lege proposamena babesteko eskatu du Colette Capdevielle Baionako PSko hautetsiak. Besteak beste fiskalitate arloko neurriak barnebiltzen ditu, hala nola, turismora bideratutako bizitegiek duten zerga beherapena ezabatzea eta bigarren etxebizitzen gaineko zerga emendatzea.

Testua «interesgarria» dela erran du Etxegaraik, eta zentro eskuineko beste parlamentari batzuek egindakoak ere aipatu ditu. «Ezin dugu aldi oro mozio bat onartu lege proposamenak babesteko». Maiatzeko batzarrean bozkagai jartzeko engaiamendua hartu du hala ere. Elkargoan etxebizitzaren eta turismoaren ardurak dituzten lehendakariordeekin lanean segituko dutela erran du, eta apirilaren 1ko manifestazioan parte hartzera deitu du. «Uste dut karrikan milaka jende biltzeak ere baduela pisua Parisi begira».


Summary: «Presoen eskubideak bortxatzen dituen justiziaren kontra» ere arituko dira Sareren «fase berrian». Urteko batzarra egin du presoen aldeko elkarteak Astigarragan

Presoak sakabanatzeko eta urruntzeko politika bukatzear den honetan, Sare elkarteak «fase berriari» ekiteko prest dagoela adierazi du gaur, Astigarragan eginiko urteko batzarrean. Zazpigarrena du elkarteak.

«Fase berri honetan konfrontazioa eta salaketa lana ez dira soilik presoen eskubideak bortxatzen dituzten gobernuen aurka», adierazi du Joseba Azkarraga eledunak. «Erasoaldi horretan buru belarri diharduen justiziaren kontra» ere arituko direla gaineratu du. Presoen gradu progresioaren eta askatasunaren aurka ebazpenak ematen ari diren epaileen «mendeku» asmoa salatu dute. Bego Atxarekin batera aritu da Azkarraga.

Izan ere, hamar preso baino gehiagori hirugarren gradua kendu, eta espetxera berriz bidali dituztela gogoratu dute.

Presoak urruntzeko politika amaitu izanak arazoa ez duela konpondu adierazi dute.

Presoen aurkako erabakiak hartzen eta bultzatzen ari diren Espainiako Auzitegi Nazionala eta Fiskaltza «eskuin mutur politikoaren arma juridikoa» bihurtu dira, adierazi dute. Horren aurka lanean jarraituko dutela gaineratu dute.

Euskal presoei hirugarren gradu gutxi ematea egotzi diote Jaurlaritzari.

Azkarragak esan du gaurkoz 110 preso egon beharko lirateke hirugarren graduan, horretarako baldintzak betetzen dituztelako.

Baina Sare harago joango dela berretsi du Azkarragak. Euskal Herrira gerturatzeaz gain, presoak etxera ekarri arte ez direla geldituko esan du. «Etxera. Bai. Etxera». Eta horren kontra ager daitezkeenei eskatu die «presoak espetxeetan ustelarazi eta salbuespena betikotu nahi» ote duten argitzeko.


Summary: Iberdrolako langileek KPIaren araberako soldata igoera eskatu dute. Manifestazio egin dute Bilbon. Gogoratu dute enpresak inoizko emaitza onenak lortu dituela 2022an.

Iberdrolako langileek KPIren araberako soldata igoera eskatu dute larunbat honetan Bilbon. ELA sindikatuak deituta, manifestazioa egin dute Bizkaiko hiriburuko erdiguneko kaleetan zehar, eta Iberdrola dorrearen aurrean amaitu dute.

Ohar batean, ELAk gogoratu du energia konpainiak inoiz baino diru gehiago irabazi duela 2022an, baina soldatak «gehienez» %0,7 igoko dituela aurten. Iazko KPIa %6,5ekoa izan zela kontutan hartuta, langileek erosahalmenean galera handia izango dutela azpimarratu du.

«Irabazien errekorra hautsi eta 2022an 4.300 milioi baino gehiago irabazi dituen enpresa batek bere langileei erosteko ahalmenari eustea ukatzen die, gehienez % 0,7ko soldata igoerara kondenatuta», salatu du ELAk.

Langileak martxoaren 25ean mobilizatuko dira berriz, Madrilen. Sol plazan protesta egingo dute, «aldarrikapen berdinekin eta [Espainiako] estatuko beste zentro batzuetako Iberdrolako langileekin batera».


Summary: EH Bilduk eskatu du emakumeen eskubideen aldeko itun bat egiteko Gipuzkoan. Koalizio subiranistaren Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai Maddalen Iriartek nabarmendu du beharrezkoa dela hitz egitea, «emakumeen eta gizonen berdintasunaren gaia lehia politikotik ateratzeko». Besteak beste, itunaren bidez, soldata arrakala murriztu nahi dute.

Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Egunaren bezperetan, EH Bilduk agerraldia egin du gaur goizean. Hondarribian (Gipuzkoa) bildu dira koalizio subiranistako emakumeak, eta Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagaiak proposamen bat egin du lurralderako: emakumeen eskubideen aldeko itun bat egitea.

Zenbait funtzio izango ditu akordioak, Iriarteren esanetan. Soldata arrakala amaitzea: «Hitz egin dezagun eserita eta adostasunetara heltzeko bidean, nola lortuko dugun emakume eta gizonen arteko soldata arrakala amaitzeko Gipuzkoa mailako hitzarmen bat, herrialdeko ekoizpen sektoreekin eta eragile sozialekin elkarlanean». Zaintzari buruz aritzea: «Eseri gaitezen eta hitz egin dezagun erabat feminizatutako zaintzaren sektoreaz eta bertan diharduten emakumeen lan baldintzak behingoz hobetzeaz, behingoz duintzeaz». Eta politikan ordezkaritza parekatzeko: «Emakumeen eskubideen aldeko Gipuzkoako ituna behar da, emakume eta gizonen presentzia parekidea izan dadin foru administrazioko organo guztietan, baina baita Gipuzkoan egoitza fiskala duten enpresa pribatuek kudeatutako organoetan ere». Finean, hauxe eskatu du: «Har ditzagun herri bezala eta gizarte gisa aurrean dauzkagun erronkei era estrategiakoan erantzuteko neurriak».

Ahaldun nagusi izateko EAJko eta Elkarrekin Podemoseko hautagaiak ere akordiora batzera deitu ditu: «Eser gaitezen, hitz egin dezagun, eztabaida dezagun eta adostu dezagun eta atera dezagun lehia politikotik emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren gaia». Esan du jakitun dela alderdi politiko desberdinen ordezkari diren heinean, proposamen eta planteamendu politiko desberdinak dituztela, baita berdintasun politiketan ere. Halere: «Emakumeak eta politikariak gara, eta zoru bat partekatzen dugu, eta kontu batzuek lehia politikotik kanpora geratu behar dute».

Mugimendu feministarekin

Mugimendu feministak aurtengo martxoaren 8rako antolatu duen gaiari ere heldu diote. Hala esan du EH Bilduko idazkari feminista Oihana Etxebarrietak: «Zaintzak ez dira pertsonalak, politikoak baizik. Emakumeengan utzitako ardura politikoa, kolektiboa eta gizartearena dela azpimarratu nahi dugu eta horri esker aberastu diren gizonena eta enpresena bereziki». Eta mugimendu feministarekin bat egiten dutela nabarmendu du: «Martxoaren 8an kaleak hartuko ditugu. Kezko hesien aurrean, bandera moreak airean jarriko ditugu, denon bizitzak erdigunean».


Summary: Gizon bat espetxeratu dute, Barakaldon sexu eraso bat egitea egotzita. Ez da emakumeen aurkako indarkeriarekin lotuta atxilotzen duten lehen aldia.

Ertzaintzak 24 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo, 2022ko irailean 22an Barakaldon (Bizkaia) sexu eraso bat egin izana egotzita. Epailean aurretik igaro da, eta Basauriko (Bizkaia) espetxean sartzea erabaki du.

Ez da antzeko delituekin lotura duelakoan atxilotzen duten lehen aldia. Ertzaintzak pasa den urteko abenduan ere atxilotu zuen, egun batzuk lehenago Barakaldon sexu askatasunaren aurka egindako delitu batekin zerikusia izan zezakeelakoan. Beste lau kasurengatik ere ikertzen hasi ziren orduan: uste zuten irailaren 22ko erasoarekin ez ezik, abenduan bertan izandako beste hiru erasorekin ere lotura izan zezakeela.


Summary: Gurrutxaga-Zalduak eta Irazu-Zubirik lortu dute Berria Txapelketako lehen garaipena. Atzelari beteranoek hobeto lagundu zieten oso ongi aritu ziren aurrelari debutariei. Aiestaran eta Eskudero ere ongi aritu ziren.

Berria Erremonte Txapelketa 2023 bi partida ezberdinekin hasi zen. Aurrenekoan Gurrutxagak eta Zalduak 31-35 irabazi zieten Goikoetxea V.ari eta Aiestaran VI.ari. Bigarren partidan Irazuk eta Zubirik 16-35 irabazi zieten Loitegi eta Eskuderori.

Horrela, irabazleek lau puntu dituzte, Goikoetxeak eta Aiestaranek puntua lortu dute, eta sailkapena zaildu egin zaie Loitegi eta Eskuderori puntu negatiboa eskuratu eta gero.

Lehenengo partidan Gurrutxagak eta Zalduak ekimena eraman zuten. Urdinek hiru, lau, bost tantoko abantailak zituzten eta Goikoetxeak eta Aiestaranek desabantaila murriztea lortzen zuten. Hori bai, ez zuten aurretik jartzerik lortzen. Partiduaren azken txanpan hiru tantora eraman zuten abantaila urdinek, 27-30, eta gorrientzat ezinezkoa izan zen emaitza iraultzea. Gurrutxagak eta Zalduak bikote hobea osatu zuten. Zalduak bikain lagundu zion Gurrutxagari, huts gutxi egin eta hamabi tanto egin baitzituen debutariak. Aizarnazabalgoak ederki jokatu zuen. Zaldua bere bikoteari lasaitasuna ematen asmatu zuen. Goikoetxea V.ak lortu ez zuena. Urdinek borrokatu zuten eta partidan sartuta egon ziren, baina ez zuten hain bikote sendoa osatu. Aiestaranek lau tanto egin zituen saketik eta sei piloteoan, baina une batzuetan ez zen ulertu Goikoetxea urduri batekin.

Berria Txapelketako bigarren partida oso ezberdina izan zen. Urdinek 5-6koaren ostean hautsi zuten partida. Hamar tantoko errenta lortu zuten, 5-15ekoan, eta ez zuten markagailua iraultzeko aukerarik izan. Zubiri bikain aritu zen. Dominatu egin zuen eta, batez ere, Loitegi partidatik kanpora utzi zuen. Aurrelari gorriak akats gehiegi egin zituen eta Eskuderorentzat zaila izan zen akats horiei aurre egitea. Lehen partidan bezala atzelariak aurrelaria baino askoz hobeto lagundu zion debutariari. Gainera, puntu negatiboak min handia egiten die gorriei.


Summary: Zaleen eta pilotarien beroa jasota esan dio agur pilotari Irribarriak. Jasotako omenaldia "inoizko txapelik ederrena" izan esan du. Bere azken tantoa, pilotakada, osatu duen ibilbidearen isla izan da: ezkerrez, indartu eta ia erreboteraino

Eibarretik Donostiara. Zortzi urte. Hiru txapel. Buruz buruko txapeldun gazteena. Eta bere kirol ibilbideko azken tantoa, azken pilotakada ibilbide horren isla. Indartsua, ezkerrez eta ia erreboteraino. Atano III.eko zale guztiak jaikita eta txaloka. Betiko oihua inoiz baino ozenago: «Irri Irri, Irri Irri». Iker Irribarriak nekez izan zezakeen agur politagorik, gaur izan duena baino gehiago. Hala aitortu du agur partidaren amaieran: «Hitz egitea zaila da egoera honetan. Baina zortzi urtean jaso dudan txapelik ederrena da gaurkoa. Frontoia beteta, atzean nire lankide, enpresakide eta kontrarioak. Izugarri gozatu dut kantxetan, eta espero dut hemendik aurrera zuekin guztiekin kantxatik kanpo ere gozatzen segitzea». Ostean onartu du ez zaiola eze falta izan agurrari. «Hemendik 10 urtera izatea bakarrik».

Arratsalde hasieratik antzeman da Atano III.aren inguruan egun berezia zela. Irribarriaren kamiseta ugari, gehienak gorriak. Eta pilotazaleetako askok, batez ere Irribarriaren herrikideak, Aramakoak, zapi gorri batekin lepoan. Bertan, bost data ageri ziren: Irribarriaren debutarena, irabazitako hiru txapelena eta agurrekoarena. Bai zapia baita elastikoa ere zeramatzan Asier Muñagorrik. Aspalditik du ezagun Irribarria. Peru semearekin zihoan. «Herriak oso modu berezian bizi izan du Ikerren agurra. Tristura puntu batekin. Izan ere, pena da halako pilotari handi batek, dituen ahalekin, lesio batengatik uztea pilota. Baina harro eta pozik gaude egin duenarekin. Pilotari eta lagun handia izateaz gain, gure herriari, Aramari, asko eman dio». Beste herri askotatik bertaratu dira pilotazaleak Irribarriari merezitako agurra ematera. Irun eta Lezotik ailegatu dira Pili eta Gemma Legorburu. «Betidanik izan gara oso Irribarria zaleak. Haren garaipen nahiz porrotekin asko gozatu eta sufritu dugu. Hain urte gutxian lortu duenak erakusten du nolako pilotaria izan den. Baina gehien gustatu izan zaiguna haren izateko modua izan da: indartsua eta aldi berean umila. Bere agurra ahaztezina izatea merezi du».

Behin frontoian sartuta, giroa berotzen joan da. Ondoan izan ditu pilotazaleak ez ezik, lagunak eta senideak. Tartean zen Aritz Elustono Realeko jokalaria. Lehengusua du Irribarria. Honela mintzatu da. «Sentimendu askoko eguna izaten ari da. Iker gozatzen ikusi dugu kantxan, baina osasuna denen gainetik dago, eta utzi egin behar du pilota. Une politekin geratu behar du, eta pilotari eman dion guztiarekin. Ziur nago irribarre batekin amaituko duela eguna». Pilotari eman dionari erreparatu dio Oinatz Bengoetxea pilotari ohiak: «Egia esan oraindik ere asko emateko moduan zegoen. Zorte txarra izan du. Baina beti izan da indar handiko pilotaria, ausarta. Hark izan du beti partiden aginte makila. Aurkari gogorra izan da». Orain datorrenari baikor begiratzeko aholkatu dio. «Ederra da».

Peio Etxeberia enpresakideak onartu du «egun berezia» zela gaurkoa. «Merezi zuen halako agur bat, ikusi da zaleek nolako estimua dioten. Orain gozatzea dagokio bizimodu berriaz. Pertsona bizia da, eta haren ibilbidea ere halakoa izan da. Oso gaztetatik lortu du arrakasta, eta jakin du hori behar bezala kudeatzen». Askotan izan du Irribarria aukari. «Bolearekin min handia egin du beti, eta sekulako joa izan du».

Omenaldia eta oroigarriak

Irribarria beroketa ariketak egitera irten denean hasi da berotzen frontoia. Pilotariak albo banatan zituela irten da, bikotekide izan duen Jose Javier Zabaletarekin eta Altuna III.a eta Martija kontrarioekin. 22-18 irabazi dute Aramakoak eta Zabaletak, eta zaleek gogotik txalotu dituzte haren tantoak, baita Txoriak txori eta Ikusi mendizaleak abestu ere.

Partida amaitu ostean irten dira bi enpresako pilotariak kantxara, eta haiengandik inguratuta jaso du omenaldia Irribarriak. Ez zaio ezer falta izan. Josu Arrizabalaga Izer trikitilariak trikitia hartu, eta agurra jo du. Hura izan da Irribarriaren pandero irakaslea. Dantzan, berriz, Garazi Egiguren aritu da, Tolosako Kimua dantza taldeko kidea. Keinu polita izan da 2016an Irribarriak irabazi zuen Buruz Buruko txapelari. Egiguren izan zen txapel hura irabazi ostean Araman egin zioten omenaldian dantza egin zuena. Gero iritsi da Aitor Sarriegi bertsolariaren bertsoa. Bertsozalea da Irribarria, eta pilotazalea Sarriegi. Aramakoaren «ezker zoragarria» izan du gogoan. «Eta eskubia, a ze bi». Eta etorkizunera begira jarri zaio:«Lehen eskua sartua haiz mila pilota klaseri, ta hau saskian utzita ezin haiz sillan eseri. Badaukak nondik hasia, nori heldu eta zeri. Eskerrik asko Iker ta, bizitzaz gozatzen segi».

Oroigarria bat baino gehiago jaso ditu: Fernando Bidarte Aspeko buruak Iñigo Manterola eskulturgilearen artelana eman dio, eta alabarentzat Asperen elastiko bat jaso du, atzean Irribarria izena ageri zela. «Ahal badut, bihar bertan jarriko diot», esan du gero. Maila nagusiko hiru txapel irabaziak ditu Irribarriak. Gaur beste bat jaso du. Unai Lasok jantzi dio, Pilotari Profesionalen Elkartearen izenean. Eta amaitzeko, Aspeko enpresakideen aldetik, koadro bat jaso du, bere ibilbideko une garrantzitsuenen argazkiekin. Beñat Rezustak eman dio. Harekin izan zen txapeldun binaka


Summary: Langile bat hil da Baionako tailer batean, altuera batetik erorita. Istripua ostiralean izan zen, eta beste behargin bat zauri zen. Aurten, hamar langile hil dira lanean.

Baionako tailer bateko bi langilek istripua izan zuten ostiralean: langileetako bat hil egin da eta bestea zauritu. Hildakoak 50 urte inguru zituen. Sindikatuen zenbaketaren arabera, urte hasi zenetik Euskal Herrian hamar pertsona hil dira lanean ari zirenean.

Poliziak azaldu duenez, ezbeharra Lapurdiko hiriburuko Seque auzoko autoentzako tailer batean gertatu zen. Lehen ikerketen arabera, langileak pintura kabina prefabrikatu batetik erori ziren.

Zauritutako behargina Baionako ospitalean artatu zuten, eta bere bizitza ez dago arriskuan. Poliziak zehaztu beharko du istripua segurtasun jarraibideak ez betetzearekin lotuta dagoen. Lan Ikuskaritza ere gertatutakoa ikertzen ari da.