Summary: Adriana Lastrak utzi egin du PSOEko idazkariorde nagusiaren kargua. Erabaki pertsonala dela azaldu du. Lastra gatazka betean zen Santos Cerdan nafarrarekin.

Adriana Lastra PSOEko idazkariorde nagusiak jakinarazi du dimisioa eman duela. Azaldu duenez, bere bizitza pertsonalean «aldaketa garrantzitsuak» gertatu dira, eta duela bi aste hartutako baja «luzatu» egingo zaio: «Atsedena eta zaintza alderdiaren zuzendaritzarekin uztartzeko zailtasunaren aurrean, dimisioa aurkeztu dut».

Erabaki pertsonala izanagatik, ondorio politikoak ere badauzka Lastraren agurrak. Izan ere, Espainiako hedabide ugarik zabaldua zuten orain arte idazkariorde nagusi izandakoaren eta Santos Cerdan Antolakuntza idazkariaren artean tentsioa zegoela, bereziki PSOEk Andaluziako hauteskundeetan izandako emaitza kaskarren ondoren. Pedro Sanchez Espainiako gobernuburu eta PSOEko idazkari nagusia bera erabaki bat hartzekoa zen alderdiaren egituraketaren inguruan, bere bi gertukoenen arteko gatazka konpontzeko. Testuinguru horretan iritsi da Lastraren dimisioa.

Cerdanek iazko urrian eutsi zion Antolakuntza idazkariaren postuari, eta haren kokapen organikoak eragina dauka euskal politikan ere. Izan ere, nafarrak zeresan handia izan du urteotan EH Bildurekin izandako negoziazioetan eta bultzaturiko ildo politikoan.


Summary: EH Bilduk «ongizate itunaren inguruko oinarrizko proposamen bat» aurkeztuko du irailean. Pello Otxandianok iragarri du proposamenen artean egongo dela zerga bat jartzea energiaren sektorearen «ezohiko irabaziei».

Egungo egoera ekonomikoari aurre egiteko «oinarrizko proposamen bat» aurkeztuko du EH Bilduk irail amaieran; «neurrien dekalogo bat», zeinarekin indar subiranista Euskal Herriko «eragile interesdun nagusiei» zuzenduko zaien. Proposamen horretan, enpresa energetikoen «ezohiko irabazien» gaineko zerga bat egongo da, Pello Otxandiano EH Bilduko Programa arduradunak jakinarazi duenez: «Guk argi daukagu proposamen horrek planteatzen duen bidea urrats sendoz egin behar dela; lehen urrats bat dela sektore energetikoaren esku hartze publikoan». Era berean, gogorarazi du Hego Euskal Herriak «nolabaiteko autonomia fiskala» daukala, eta ez duela zertan «Espainiatik datorrenaren zain egon bide hori gaurtik pentsatzen eta prestatzen hasteko».

Irailean aurkeztuko duten planteamenduaren testuingurua azaldu du Otxandianok Donostian eginiko agerraldi batean. «Pandemia piztu zenetik eta aparteko testuinguru ekonomikoan sartu ginenetik, EH Bildu saiatu da ahalik eta erantzukizun handienarekin jokatzen». Testuinguru horretan, nabarmendu du indar subiranistak «krisiaren aurkako neurriak proposatu eta babestu» dituela «erakunde nagusi guztietan»: «Sektore sozial eta ekonomiko zaurgarrienak babesteko premiazko neurriak hartu behar zirela ulertu izan dugu hasieratik, eta koherentziaz jarduten saiatu gara». Otxandianoren hitzetan, defendatu dute neurri «aringarriak» behar zirela: «Baina era berean, hasieratik esan dugu ez zela nahikoa neurri aringarri horiekin».

Azterketa bat jarri genuen mahai gainean, eta uste dugu, azken asteetako gertakarien argitan eta udazkenerako dauden proiekzio ekonomikoak ikusita, azterketa hori zuzena zela». Azterketa horren ondorioetako bat zera da, Otxandianoren iritziz: «Ez gaude krisi koiuntural baten aurrean; ezin zaio aro historiko honi aldi baterako egoera bat balitz bezala aurre egin. Konbultsio ekonomiko handiko garai batean sartu gara, eta ezin diogu garai honi aurre egin errezeta ekonomiko konbentzionalekin».

EH Bilduren ustez, «neurri estrukturalak» behar dira «aringarriak hartzearekin batera; etorkizuna prestatu behar da». Horretarako, beharrezkotzat jo du «herri erresilientzia handitzen duten eraldaketa prozesuak» martxan jartzea. Eta eraldaketa prozesu horren gutxieneko baldintza gisa jarri du aberastasuna «sakon» banatzea: «2008ko krisiaz geroztik trasbase bat gertatzen ari da lan errentetatik kapital errentetara. Aberastasuna metatzeko prozesu bat gertatzen ari da, eta prozesu hori eten egin behar da; leheneratu egin behar da, euskal gizarte osoarentzat ongizate oinarriak bermatzeko».


Summary: Esportazioak %38 handitu dira maiatzean Hego Euskal Herrian. Lau lurraldeen kanpo salmentak 4.185 milioi eurokoak izan dira urteko bosgarren hilean, aurreko urtekoak baino %38 gehiago. Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren batuketak serie historikoaren marka hautsi du hirugarren hilabetez jarraian, Eustaten arabera.

Egoera ekonomiko arriskutsuak ez du gelditu oraingoz euskal esportazioen datu onen segida. Maiatzean %38 hazi dira kanpo salmentak Hego Euskal Herrian, eta 4.185 milioi eurora iritsi dira. Inportazioek ere gora egin dute lau lurraldeetan: %48 gehitu dira, eta 3.314 milioi eurora iritsi dira. Ekonomiaren martxari mehatxu handia egiten ari zaio egoera geopolitikoa, baina kalteak badatoz, urteko bigarren zatian iritsi beharko dute, esportazioei dagokienez.

Maiatzean %50 hazi dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kanpo salmentak, Eustatek jakinarazi duenez, eta 3.267,6 milioi eurora iritsi da. Ez da edonolako datua, serie historikoaren marka hautsi baitu, eta hirugarrenez gertatzen da hori, martxo eta apiril bikainen ostean. Edonola ere, inportazioak beste %50 handitu dira maiatzean, 2.605,4 milioi euroraino, eta kopuru horrek ere goia jo du inportazioen serie historikoan. Inportazio ez-energetikoak %49 igo dira, eta energetikoak ia %56. Horiek horrela, 2022ko maiatzean merkataritza saldoa positiboa izan da, 662 milioi euro ingurukoa.

Nafarroan ere hazi dira kanpo salmentak, baina %6,4 baizik ez (918 milioi euro). Inportazioak ere gehiago izan dira 2021eko maiatzean baino, %41,7 gehiago, eta 709 milioi eurora iritsi dira. Horrenbestez, urteko lehen bost hilabeteetan 17.915,5 milioi euroko esportazioak egin dituzte Hegoaldeko lau lurraldeek. Bizkaiak 5.434,6 milioi esportatu ditu; Gipuzkoak, 3.979,3 milioi; Arabak, 3.905,8 milioi euro; eta Nafarroak, 4.596,5 milioi.

Bost herrialdek osatzen dute euskal enpresen bezero nagusien taldea: Alemania, Frantzia, Estatu Batuak, Herbehereak eta Belgika. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako esportazio guztien erdiak (1.631,2 milioi euro) bost herrialde horietara egin dituzte enpresek. Horietako lau EB 27koak dira, eta eremu horretara egiten dituzte kanpo salmenten %64.

Eta, hain zuzen, inportazioen %51 EB 27tik etorri dira. Europako herrialde garrantzitsuenen artean, Erresuma Batua (%118,3ko urte arteko hazkundearekin), Herbehereak (%86), Belgika (%82,2) eta Frantzia (%73,7) daude. Energia alorreko inportazioak honela banatu dira hilabete honetan: 206 milioi Amerikatik (%37,3), 131 milioi Afrikatik (% 23,6), 109 milioi Europatik (%19,6) eta 108 milioi Asiatik (%19,5).

Zer esportatu da?

2022ko maiatzean merkaturatutako produktuak xehetasunetan sakonduz, ikus daiteke muga zergen hamar diru sail nagusiek esportazioen %42 bildu dituztela, 1.372,7 milioi euroko balioarekin. Nabarmentzekoak dira petrolio olio finduen (%196,4), aduana zergan berariaz jasota ez dauden merkantzien (%458,4) eta hodiak eta profil hutsak, soldadurarik gabe, burdinazko edo altzairuzkoen (%203,5) hazkundeak. Nafarroan, berriz, autoen kanpo salmentak dira esportazio guztien zatirik handiena. Volkswagen da esportatzaile nagusia.


Summary: Iñigo Gutierrez, Izadiren aita, aske geratu da. Etxerat-ek jakinarazi duenez, egunotan behin betiko libre geratu dira Idoia Martinez Garcia eta Xabier Agirre Ibañez

Hamalau urteko zigorra beteta, Zaballako espetxea utzi du Iñigo Gutierrez algortarrak. Izadi haurraren aita eta Maria Lizarragaren bikotekidea izanik, ezagun egin da haren kasua, kanpaina publiko baten bidez. Haren bitartez, aldarrikatu zuten alaba gurasoekin egon ahal izatea hiru urte bete ondoren.

Hilabete zailak izan dira. Otsailean, Izadi alabak hiru urte betetzean, hirugarren gradua eman zioten Gutierrezi, baina helegitea jarri zion fiskaltzak, eta, Auzitegi Nazionalak bigarren graduan atzera eginda, espetxera itzuli behar izan zuen. Bertan egin ditu beste bost hilabete. Egoera hori salatzeko, otsailean manifestazioetara deitu zuen Sarek Iruñean eta Burlatan, bikotekidearen herrian.

2008an atxilotu zuten Iñigo Gutierrez.

Etxerat-ek sare sozialen bidez azaldu duenez, baldintzapean aske ziren bi preso behin betiko aske geratu dira egunotan. Idoia Martinez arrigorriagarra iaztik zegoen egoera horretan; 24 urte eman ditu espetxean, eta uztailaren 7an lortu zuen behin betiko askatasuna. Xabier Agirre ere iaztik zegoen egoera horretan; sei urte eman ditu espetxean, eta uztailaren 15ean geratu zen libre behin betiko.


Summary: Mercedesen hasi dute lan itunari buruzko erreferenduma. Zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin egindako akordioa onartu edo ez erabakiko dute. Bihar goizerako espero dituzte emaitzak.

Mercedesen Gasteizko lantegian bozketa erabakigarria dute gaur. Zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin joan den asteartean adostutako lan itunaren proposamena onartu edo ez erabaki beharko dute. Euskal Herriko fabrikarik handienean lan egiten duten ia 5.000 langileak daude bozkatzera deituta. Akordioaren aldeko emaitzak amaiera emango lioke urte eta erdi iraun duen gatazkari; ezezkoa aterako balitz, ordea, gatazka are gehiago korapilatuko litzateke, ez baitago argi zeintzuk izango liratekeen hurrengo pausoak.

Langileek 2022tik eta 2026ra bitartean indarrean egongo litzatekeen lan hitzarmen berriaren proposamena onartu edo ez erabaki beharko dute. Proposamenean jasoa dago, besteak beste, soldatak %6 igotzea aurten, eta beste %2,25 urtero 2023tik eta 2026ra. 4.000 euroko sari bat ere jasoko lukete, 2021eko igoera ordezkatzeko. Beste sari batzuk handitzea ere jasotzen du testuak. Horrez gainera, lan malgutasuna arautzea ere ekarriko luke proposamena onartzeak. Proposamenak jasotzen baitu enpresak hilabetea hasi baino hamar egun lehenago jakinarazi beharko diela langileei asteburuetan lan egingo duten edo ez.

Bi aukeren artean erabaki beharko dute langileek, inongo galderari erantzun gabe: «Akordioa bai» edo «akordioa ez». Eta botoa emateko ere bi modu dituzte: presentziala da bat, telematikoa bestea. 09:00etan hasi dute bozketa bulegoetako langileek, eta 10:00etan tailerrekoek. Gauerditik aurrera bozka dezakete modu telematikoa aukeratu dutenek (%10 dira modu hori aukeratu dutenak: 500 langile inguru).

Lan txanda guztietan izango dute bozkatzeko aukera, baina soilik ordu jakin batzuetan bozkatu ahalko dute. Gaueko txandako langileen bozketa amaitzean hasiko dute kontaketa, eta, beraz, emaitzak bihar goizerako espero dituzte.

Sindikatuak aurrez aurre Aurrez aurre jarrita daude langile batzordea osatzen duten sindikatuak, eta gatazkaren azken asteetan agerian geratu diren bi jarrera dira nagusi. Proposamenaren aldekoak dira UGT, CCOO, Ekintza eta PIM: batzordearen gehiengoa osatze dute lau sindikatuek, 17 ordezkarirekin (31 dira guztira). Haien ustez, proposamena ona da langile guztientzat, besteak beste lantegiaren egonkortasuna bermatu eta erosteko ahalmena berreskuratzeko aukera emango dielako. Gasteizko plantan auto elektrikoa ekoitzi ahal izateko multinazionalak egin asmo duen 1.200 milioi euro inguruko inbertsioa ere bermatuko luke akordioak, haien irudiko.

Proposamenaren aurka azaldu dira ELA, LAB eta ESK: 14 ordezkari dituzte guztira batzordean. Sindikatu horien ustez, akordioa ez da nahikoa; izan ere, lan hitzarmen berrian igoera batzuk aurreikusten badira ere, langileek erosteko ahalmena galtzen jarraituko dute hurrengo urteetan. Bada, KPIari lotutako igoerak eskatzen dituzte. Gainera, asteburuetako langileen eta langile berrien lan baldintzetan «diskriminazioa» eragiten duela salatu dute, eta mugikortasunak arautu gabe segitzen duela. Kexa azaldu dute, halaber, erreferendumaren antolakuntzarekin; gardentasun falta salatu zuten aurreko astean. Horiek horrela, akordioa ez babesteko eskatu diete langileei.

Hain zuzen, hiru sindikatuek deitutako grebak erantzun zabala izan du azken bi hilabeteetan, eta azken hogei urteetako mobilizaziorik jendetsuenak egin dituzte. Tailerretako langileen %95 inguruk egin dute bat lanuzteekin, eta bederatzi egunez ekoizpena etetea lortu dute. Hala ere, ikusteko dago erantzun hori galdeketan islatuko den.


Summary: Gaurko egunez erori zen Amaiur, duela 500 urte. Astebeteko erasoen ondoren, 1522ko uztailaren 19an amaitu zen Amaiurko gazteluaren setioa. Nafarroako erresumaren konkistaren azkenetako erresistentzia izan zen Nafarroa Garaian.

Gaurko egunez erori zen Amaiur, Nafarroako erresumaren konkistaren azkenetako erresistentzia Nafarroa Garaian. Jaime Velaz Medrano kapitainaren agindupean eutsi zioten ehun nafarrek gazteluaren barruan, astebete inguruz, Espainiako erregeordeak zuzendu 5.000 soldaduko armadaren bonbardaketen eta erasoen azpian. Azkenean, 1522ko uztailaren 19an amaitu zen Amaiurko gazteluaren setioa.

Ikusi gehiago: 'Azken ekitaldiko' gutunak

Donibane Garazikoarekin eta Orreagaren inguruetako Peñon gazteluarekin batera, Amaiurkoak garrantzi estrategikoa zuen, Pirinioak zeharkatzeko bidea kontrolatzen zuelako. 1513ko apirilean bereganatu zuten espainiarrek, eta ondorengo urteetan Erdi Aroko egitura berregin zuten, menderaezin bihurtzeko asmoz. 1521eko irailaren amaieran, ordea, Nafarroako tropek bereganatu zuten berriz, Frantziaren laguntzaz, Bonnivet jenerala buru zutela. Egun bakarrean hartu zuten gaztelua, eta Jaime Velaz Medrano egin zuten hango buru.

Ikusi gehiago: Protagonistak

Nafarroako erresumari eusteko azken saiakeretakoa izan zen hura, baina, astebeteko setioaren ondoren, uztailaren 19an bereganatu zuen Espainiako armadak, gaur 500 urte. Abuztuaren 11n, berriz, suntsitu egin zuten gaztelua, Karlos V.a enperadorearen aginduz. Horrela, Nafarroa Garaia espainiarren esku geratu zen, eta Nafarroa Beherearekin zer gertatuko, haren inguruan jarraitu zuen gerrak beste bost urtez.

Ikusi gehiago: Amaiurko batailaren historia: erresistentziaren ikurra

Amaiurko gazteluaren inguruan gertatutakoaren eragina ez zen hura suntsitzean amaitu, ordea. Setioaren historia mito, ikur eta kondaira bilakatu da azken bi mendeetan. Horren adibide dira mendeurrenaren bueltan egin diren dinamika eta ekitaldiak. Nafarroa Berriz Altxa taldeak, esaterako, «iragana eta etorkizuna lotzeko» saiakera egin zuen, «burujabetzaren aldarrikapena eztabaidaren erdigunean» jartzeko.

Joan den larunbatean, berriz, ekitaldi bat egin zuten Gaztelu elkarteak, Aranzadik eta Amaiurko herriak. Instituzioetako ordezkari ugari izan ziren; besteak beste, Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko lehendakariorde bigarrena; Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak; Nafarroako Parlamentuko eta Eusko Legebiltzarreko presidente Unai Hualde eta Bakartxo Tejeria. Oroimena» eta «burujabetza nahia» irudikatu nahi izan zituzten.

Joan den astean, erreportaje sorta argitaratu zuen BERRIAk mendeurrenaren harira.

Ikusi gehiago: 'Amaiurko batailak 500 urte' erreportaje sorta


Summary: Fabrikazio aurreratuaren foro nagusia egingo dute BECen. Abuztuaren 21etik 27ra arte egingo du CIRP erakundeak foroaren 71. aldia. 50 herrialdetako punta-puntako bostehun ikertzaile helduko dira, industriako ikerkuntza eta garapena sustatzeko.

CIRP Ekoizpen Ingeniaritzaren Nazioarteko Akademiak BEC erakustazoka (Barakaldo, Bizkaia) aukeratu du urteroko Batzar Nagusia egiteko. Fabrikazio aurreratuan aplikatutako ikerketan aitzindaria da erakunde hori. Batzarraren 71. azoka Euskal Herrian kokatzea erabaki du, «ingurune industrialak duen zeresanagatik» eta bertako fabrikazio aurreratuagatik.

Astebetez egingo dute foroa, abuztuaren 21etik 27ra. 50 herrialdetako punta-puntako bostehun ikertzaile helduko dira, industriako ikerkuntza eta garapena sustatzeko. Badu helburu ere batzarrak eragileen arteko ikuspuntuak trukatzea, aliantza berriak bilatzea eta eragileen arteko lankidetza bultzatzea.

Aurtengo foroa Ideko eta Tekniker zentroek, Mondragon Unibertsitateko Goi Eskola Politeknikoak eta Zaragozako Unibertsitateak antolatu dute. Antolaketa batzordeko presidente eta Idekoren zuzendari zientifiko Jokin Muñoaren hitzetan, foroa «aukera» bat da euskal industriaren lekua indartzeko, «ezagutza zientifikoa sakontzeko», eta fabrikazioan aurrera egiteko.

Ekitaldiaren ongietorria abuztuaren 21ean egingo dute, eta 22an ekingo diote foroari. Hilaren 22tik 24ra, bederatzi hitzaldi magistral eskainiko dituzte —industria arloko bi eta zientifikoko zazpi—, baita 126 txosten zientifiko aurkeztuko ere. Bigarren zatian, hilaren 25etik 27ra, arlo teknologikoetako lan saioak eta bilera orokorrak egingo dituzte.


Summary: Gipuzkoako eraikuntzako 17.000 langileek lan ituna izango dute 2024ra arte. Langileen batzarrak «gehiengo zabal batekin» babestu du patronalaren proposamena, eta bihar sinatuko du ELAk sektoreko lan hitzarmena

Ez da ohikoena inflazio handiaren egungo agertokian, baina negoziazio kolektiboak pauso bat aurrera emango du gaur, ELA sindikatuak eta Ascongi patronalak Gipuzkoako eraikuntzako hitzarmena egingo baitute. Aldeek inflazio izugarriaren lokarria askatzeko modua adostu dute, eta, horri esker, sektoreko 17.000 beharginek itun berri baten babesa izango dute 2024ra arte, soldata igoera nabarmenekin.

ELAren arabera, «oso alderdi positiboak» ditu eraikuntzaren Gipuzkoako patronalaren azken proposamenak, eta sindikatuak «hasieratik planteatutako helburuei erantzuten die». KPIaren bermea, lanaldi murrizketa eta hitzarmenaren blindatzea jasoko ditu akordio berriak.

Sektoreko ordezkaritzaren gehiengoa du ELAk Gipuzkoan (% 72), eta, hortaz, gaur bertan sinatuko dute ituna aldeek, Lan Harremanen Kontseiluaren (PRECO) Donostiako egoitzan. Indarraldia hiru urtekoa izango da (2022-24); 2022an %4ko igoera edukiko dute eraikuntzako langileek; 2023an, KPIa + %1,25; eta 2024an, KPIa + %1,25. Beraz, iazko %6,4ko KPIaren azpitik ibiliko da soldata igoera aurten, baina 2023an eta 2024an KPI osoa jasoko da, eta haren gaineko %1,5eko igoerak urte bietan.

Lan baldintzak

Horrez gain, sei orduko lanaldi murrizketa izango dute. Hobekuntzak jaso dira, era berean, lizentzietan: hamasei ordu gehiago laguntzeagatik, eta bi egun gehiago ospitaleratzerik gabeko ebakuntzagatik. Halaber, heriotzagatik, erabateko ezintasun iraunkorragatik eta ezintasun iraunkor osoagatik kalte ordainak 150.000 euroraino igoko dira, eta aldi baterako ezintasuna dakarren in itinere istripu bat dutenek soldataren %100 kobratuko dute gaixo baimenarekin dauden lehen egunetik aurrera.

Bestalde, hitzarmena aplikatzeko lehentasuna gehitu da estatukoaren gainetik, eta hitzarmena aplikatzeko bermearen egungo 48. artikulua hobetu da: itunak ultraaktibitate mugagabea du oraindik ere, bai eta hitzarmena alde bakarrez ez aplikatzeko klausula ere.

ELAren ustez, eduki horiek «lorpen handia» dira, «baina sindikatuaren borroka, ordea, ez da sinadurarekin amaituko». Sindikatuak dio errealitateak erakusten duela ez dela nahikoa enpresa kontratistek eta ondoz ondoko azpikontratek hitzarmena aplikatzera behartzea: «Ezinbestekoa da administrazio eta erakunde publikoen inplikazio zuzena». Sindikatuak nahi du obrak lizitatu eta esleituko diren hitzarmenaren aplikazioa eta laneko segurtasun eta osasun arauak bermatzea beti.

Gipuzkoako papergintza

LAB eta CCOO sindikatuek Gipuzkoako paperaren lan ituna sinatu dute Adegi patronalarekin. Hitzarmena 2025. urtera artekoa da, eta soldata igoerak KPIa bezainbestekoak izango dira aurten eta 2023an. 2024. eta 2025. urteetan, KPI + %1eko igoerak izango dituzte sektoreko langileek Gipuzkoan.


Summary: Ikastolen Elkarteak ohar bat atera du, azken egunotan «hainbat hezkuntza eragilek» esan dutena argitu nahian. Hainbat argibide eman nahi izan dituzte azken egunotan sare itunduari buruz egin diren adierazpenetatik abiatuz. Hezkuntzaren parte diren eragile guztien artean «sistema hobetzen» jarraitzeko deia egin dute.

Azken egunotan «hainbat hedabidetan eta sare sozialetan» sare itunduari buruz egin diren hainbat adierazpen argitu nahi izan ditu Ikastolen Elkarteak. Idatzi baten bidez egin ditu zehaztapen horiek, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko ordezkariek datozen urteetako sare itunduan proposatzen dituzten itun edota plangintzaren inguruan «hainbat hezkuntza eragilek» esan dutena argitu nahi dute. Bost puntutan bildu dituzte argibideak, eta hezkuntzaren esparru hori osatzen duten guztien artean «sistema hobetzen» jarraitzeko deia egin dute.

Hedabidetan eta sare sozialetan agertu diren elkarrizketa horietan «nahasten» ari diren bi kontzeptu argitu nahi izan dituzte lehenengo puntuan. «Bi kontzeptu nahasten ari dira: hurrengo sei ikasturtetarako ikasgelen plangintza –dekretu baten bidez arautzen dena– eta 2022-2023ko ikasturterako ikasgela guztiak ituntzeko irizpideak –agindu baten bidez arautzen dena–», azaldu dute. Nabarmendu dutenez, haiek 2022-2023ko ikasturterako ikasgela guztiak ituntzeko Hezkuntza Sailean zehaztutako irizpideak bakarrik ezagutzen dituzte. «Plangintzak dagoeneko ezarrita egon behar bazuen ere, gaur-gaurkoz ez dugu ezagutzen hura ezartzen duen dokumenturik», adierazi dute.

Ikasgela guztiak ituntzeko Hezkuntza Sailean zehaztutako irizpideak izan dituzte hizpide bigarren puntuan. «Kexatzen dira batzuk Hezkuntza Sailean malgutu egin dituztela 2022-2023ko ikasturtean ikasgela guztiak ituntzeko irizpideak, eta hori administraziopeko ikastetxeen kalterako dela», esan dute. Duela egun gutxi Hezkuntza Sailaren eta sindikatuen artean egindako akordioarekin alderatu dituzte datuak, eta azaldu dute ez dutela ulertzen kezka hori nondik datorren: «Haur Hezkuntzan, sare publikoan 21 ikaslerekin bigarren ikasgela martxan jartzen da, eta ikastoletan, berriz, 28 ikasle behar ditugu horretarako; Lehen Hezkuntzan, sare publikoan 24 ikasle behar dira bigarren ikasgela irekitzeko, eta ikastoletan, 28; Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, sare publikoan 26, eta ikastoletan, 34; Batxilergoan, sare publikoan 28, eta ikastoletan, 36». Hala, beste puntu batean jarri dute arreta: «Askoz kezkatuago egon beharko genuke (eta gaude) ikastoletan, ez delako aplikatzen Hezkuntza Akordioan ezartzen den oinarrizko puntua: Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan sartuko garen ikastetxe guztiok eskubide eta betebehar berak izango ditugula».

Hirugarren puntuan, 2 urteko ikasgelen egoerari buruz hitz egin dute. «Ez dakigu gizarteak jakingo duen, baina administraziopeko ikastetxeetan 2 urtekoen klaseak orain dela 20 urtetatik daude, partzuergoari (eta bere langileei) egiten dion kaltearekin. Ikastolok aspalditik eskatu genuen hori», azpimarratu dute.

Hurrengo sei urteetarako plangintza izan dute mintzagai laugarren puntuan. Lehenengo puntuan esan dutena berretsi dute, ez dutela dekretua ezagutzen, eta adierazi dute ados daudela «benetako plangintza» egin nahi bada horretan inplikatutako alde guztiek parte hartu behar dutela. «Ez dugu arazorik gure ikastoletan zer plangintza egiten den partekatzeko, baina horrekin batera ikastola dagoen herri bakoitzean zer-nolako plangintza dagoen jakin behar dugu. Benetako plangintza egin nahi badugu, herriz herri aztertu beharko genuke egoera», azaldu dute.

Bukatzeko, Ikastolen Elkarteak joan den hilabetean eginiko Araba Euskaraz-en plazaratutako hainbat kezka ekarri dituzte gogora. «2022-2023ko ikasturterako ezartzen ari diren irizpideak mantenduz gero, lerro bateko hainbat ikastola desagertzeko zorian ikusten ditugu, eta, horregatik, ez zaigu gustatu gaia arautzen duen agindua», adierazi dute. Hala ere, egoera bideratzeko denbora dagoela aitortu dute, eta jardun horretan jarraituko dutela, elkarrizketa horiek egiten eta bideratzen.


Añanako diapiro babestua

Summary: Añanako diapiro babestua. Añanako gatzagak ezagunak dira beren larrain multzo dotoreagatik, baita beren geologia bereziagatik ere. Txangolaria eremu babestu batean barrena ibiliko da Añanako diapiroa ezagutzearen kariaz.

Añanako gatzagak Araba mendebaldeko zoko eder batean daude. Bisitarien interesa piztu duen eremu deigarri eta interesgarria osatzen dute. Azkenaldion, turista ugarik bisitatzen dute Añana, Araba mendebaldeko paradisuak erakarrita. Eskualdeak lur azalean eta lurrazpian hamaika altxor biltzen duenez gero, aho-mihietan ibilitako akuiluak turismo uholdea erakarri du. Nahitaez. Erratzeko beldurrik gabe esan daiteke Añanako paisaiari xarma berezia dariola. Ibarrean zehar sakabanatuta dauden larrain geometrikoek simetria bakana osatzen baitute; plazok norberaren eta arrotzen arreta guztia bereganatzeko ahalmena dute, batez ere uda iristearekin batera. Larrainak dotoretasunez janzten dira orduan, gatz apalek argitasun handiagoa hedatu nahi izango balute bezala. Babes ofizialaren itzalaren azpian jarri zuten Añanako paisaia orain dela urte batzuk. Caicedo Yuso eta Arreoko aintzira naturala eta gatzaga bera babesteaz gain, interes geologikoa ere erantsi zitzaion eremu babestuari. Izan ere, Añanako eskualdean gatza zergatik dagoen ulertzeko, arreta jarri beharko zaio diapiro izeneko fenomeno geologikoari. Prozesua geldiro-geldiro joan da denboraren poderioz, Añanako bisita gidatuetan azaltzen dutenez. Duela 200 milioi urte inguru hasitako mugimendu bat da, beraz. Behealdetik azalera joan den isil-gordeko higidurak esplikatzen du egungo Añanako paisaian harri hauek agertzea: karniolak, ofitak, kareharriak, tuparriak, buztinak eta igeltsuak, besteak beste. Piquillos meategiaren harira Horiek horrela, Euskal Herriko Interes Geologikoko Inbentarioan aipamen berezia egiten zaio Añanako diapiroari. Eremu babestuaren hego-ekialdeko mugetan, Pobes herriaren eta Tejera mendatearen artean, Padul herria dago. Bazter ezkutu horretan, ler gorri lirainek maskaratuta, harrobi zahar bat ikus daiteke. Igeltsutegi bat izan zen han aspaldi: Euskal Herriko garrantzitsuenetako bat, adituen ustetan. Inguruan beste fabrika txikiago batzuk izan baziren ere, Padulgoak —Piquillos izenekoak— bizilagun franko enplegatu zituen. Langileen artean, harri-zulatzaileak, barrenatzaileak, kable-konpontzaileak eta beste espezialista batzuk izan ziren jo eta su, ordu amaiezinen menpe. Igeltsuaren eskariak gora eta gora egiten zuen garaian, Añanako diapiroak behar beste material eskaintzen zion Zarate familiari, meategiko kontzesioa hartu zuen azken ekintzaile taldeari.

Lehenengo urteetan, igeltsua modu artisauan ustiatu zen. Minerala mendi barrenetik aterata, idiek garraiatzen zuten bide nagusiraino, tirriki-tarraka. Lan egiteko era, ordea, guztiz aldatu zen XX. mendea etortzearekin batera: zurezko hogei dorre altxatu zituzten basoan, betiere materiala arin-arin jaiste aldera. Euskal Herriko beste toki askotan bezala, aireko kableen eta balde lerroen bidez garraiatzen hasi zen materiala, harrobitik fabrikara. Ibiltariak aukera izango du ibilbidean dorre horietako bat ikusteko.

Padul herritik hurbil, Piquillos meategiko haitzuloak isil-misil jarraitzen du basoan. Horma urratuak meategira hurbiltzen denaren arreta erakarriko du. Buztin okreak eta igeltsu zuri, gorri eta beltzak elkartuko dira han, kanpoaldean, aho ilunaren atarian. Behiala egindako zauria itxiz joan da apurka-apurka, baita lurrazala orbaintzen ere. Meategiko dorrea Somo mendia Añanako diapiroaren hego-ekialdean dago, Padul herriko (Araba) bazter ezkutu batean, hain zuzen ere. Behiala, harrobi zaharra existitu zen han, aho ilunaren atarian. Zokogunea ezagutzeko, Padul herrira joango da ibiltaria. Pobestik etorrita, errepidearen ondoan utziko du autoa, herrigunera doan kalearen ertzean. Hala, Manzanera kalean aurrera egingo du astiro-astiro, alde bietan txaletak dituela. Bidebanatzean eskuinera egin, eta, Cabaña Rural seinalea ardatz hartuta, iturri publikora helduko da. Bisean bis, XX. mendeko turrusta biko iturri panpoxa.

Elizako plazan, ezkerrera hartu, eta harrobi edo meategi zaharrera doan bide zabalari ekingo zaio. Ez dago galtzerik: hartxintxarrezko bideak hegoaldera joko du zuzen-zuzen, Larrasa eta Somo mendien artean zabaltzen den basoaren aldera. Hasieran, arte xumeak bilduko dira basabidera, baina, ibilian-ibilian, ler gorriekin bat egingo du ibiltariak. Zirku baten moldean agertuko zaio paisaia berde-urdinxka. Inork ez luke esango igeltsutegi bat izan zela basoan ezkutatuta. Meategiak zurezko dorre batzuk izan zituen, eta, aireko tranbia baliatuta, herriraino garraiatzen zen mineral desiratua. Eskuinaldera bihurgunea egin, eta, handik metro gutxira, bidebanatze batera helduko da. Aurrez aurre, magal gorrixka eta zurixka bat agertuko da. Haren oinaldean, igeltsutegian barneratzeko gonbit tentagarria. Orain dela urte gutxira arte, bi zulo beltz ikusi zitezkeen han, baina, azken urteotako euriteek luiziak sorrarazi ostean, aho horietako bat erabat estalita dago. Leize zulora iritsi gabe, eskuinera begiratuz gero, garai hartako dorre bat ikus daiteke, pinu gorri lirainek maskaratuta. Santa Marina eta Somo Haitzuloan sartzea aski arriskutsua da, meategiko obra zibila osatzen duen egitura multzoa ez baita uste bezain sendoa. Padulgoak ezin izan omen dio eutsi denboraren igarotze errukigabeari. Kanpoaldeko bisita amaituta, ibiltariak metro batzuk atzera egin, eta eskuinera hartuko du bidebanatzean. Aldats gora abiatuko da segidan, sigi-saga basabidean. Larrasako lepora helduko da ziztuan. Gain-gainean, goi tentsioko dorreak izango ditu. Lepo horretan, aukera dago Santa Marina baseliza bisitatzeko. Ezinbesteko bisita da parajeok ezagutu ezean. Caicedo Sopeña eta Castillo Sopeña herri barrutian dago tenplua, eta bertaratzen denak panoramika zabalaz gozatuko du.

Padul igeltsutegia basoan dago, ler gorriek maskaratuta. Josean Gil-Garcia

Baseliza ikusteko, beraz, ibiltariak ezkerrera egingo du lepoan, eta, ehunka metro egin ostean, begi bistan izango ditu Erriberagoitiko zoko-mokoak. Aukera ona izango du talaiatik Badaia eta Arkamu mendigune sonatuen hegoaldeko magalak ikusteko. Eta multzo bien artean, mendigune karstikoa erabat erdibituta, nabarmen ikusiko du Tetxako arraila edo ebakia. Soa hegoaldera luzatuta, baina, Toloño eta Kodes handiek emekiro beteko dute urrutiko paisaia. Ikuspegiaz bapo aseta, lepora bueltatuko da ibiltaria. Meategira jaitsi gabe, baina, gainaldeari gortea egiten dion basabideari oratuta jarraituko du. Aurrerago, basabide bat batuko zaio ezkerretik, baina, sestra kurbari men egin behar zaionez gero, Somo talaia inguratzeari eutsiko dio. Une batez, bide zabalak behera egingo du, Tejera mendate aldera —Gesaltzako mendatera—. Pitin bat lehenago, ordea, Castrejon muinoko bide sardara iritsiko da. Tarte hori aproposa iritsi da Somo mendian joan-etorria egiteko. Horiek horrela, ezkerrera egin eta aldapa pikoari aurre egingo dio serio demonio. Aldatsa amaitu bezain laster, ezkerretik doan zidorrak lagunduko du erpin geodesikoraino. Mendiak ikuspegirik eskaintzen ez duenez, Castrejon lepora bueltatuko da, bizkor-bizkor. Tejera mendatera doan pista bera baztertu, eta jaisten segituko du. Basabide bakarra denez, ibiltariak ez du egingo hinki-hankarik, minutu gutxiren buruan Padulgo elizako plazan izango da eta.


Summary: Lehorte arriskuan dago Europako Batasunaren ia erdia. Frantziak 11.500 pertsona ebakuatzeko agindu du suteengatik. «Talde lanerako ordua» dela esan du NBEko idazkari nagusiak, eta ohartarazi gizadiaren erdia «arrisku eremuetan» bizi dela.

Azken egunetako bero boladak suteak zabaldu ditu Mediterraneo inguruan, Marokotik hasi eta Greziaraino. Milaka suhiltzaile ari dira lanean sua kontrolpean hartzeko, eta lortu ere egin dute zenbait eremutan, besteak beste Portugalen. Frantzian, 16.000 lagun ebakuatu behar izan dituzte, eta beste 11.500 pertsona ateratzeko agindua eman dute gaur. Italian, berriz, 42 gradutik gorako tenperaturak espero dituzte datozen egunetarako ere. Horrek areagotu egingo du sute arriskua; izan ere, azken 70 urteetako lehorterik gogorrena jasaten ari dira herrialdean. Padana, Toscana, Umbria eta Lazio eskualdeetan espero dute berorik handiena.

Egoera ez da askoz hobea Espainian. Beste hildako baten berri eman dute Zamora probintzian –egunotan izandako bigarrena da–. Artzain bat da hildakoa. Suhiltzaileek topatu dute haren gorpua. Aurrez suhiltzaileei laguntzen ari zen brigadista bat hil zen inguru berean. Muturreko tenperaturek, lehorteak eta ekaitzek erraztu egin dute sua Culebra mendilerroan zabaltzea. Espainian 20.000 hektarea inguru erre dira.

Marokok 1.300 lagun atera ditu etxetik, eta suhiltzaile gehiago bidali ditu iparraldera. 4.600 hektarea baino gehiago erre dira, eta iparraldeko Laratxe eskualdea da suak gogorren jo duena. Han ere, 45 gradutik gorako tenperaturak izan dituzte azken egunetan, eta asteazkenetik aurrera 48 gradu ingurukoak espero dituzte, basamortuko haizearekin eta hautsarekin batera.

Frantziako Gobernuak suhiltzaile eta ur hegazkin gehiago bidali ditu Bordele hegoaldeko suteei aurre egiteko. Gironda eskualdeko suhiltzaileen buru Marc Vermeulenen esanetan, «inoiz ikusi gabeko neurria» dute suteek. Bi sute handi daude piztuta oraintxe. Landiras herrian piztu zen handiena, eta 9.800 hektarea erre ditu. 1.700 suhiltzaile ari dira horiek kontrolpean hartzeko lanetan.

Europako Batasunean bertan, lurraldearen %42 lehorte arriskuan dago, Europako Batzordeak kaleratu duen txosten baten arabera. Eremuaren %46 abisu egoeran dago, eta %11 alerta egoeran. Dokumentuan, bereziki nabarmendu dute Portugal eta Espainiako egoera. Espainian, azken hamar urteetan baino %31 ur gutxiago dago urtegietan, eta Portugalen, berriz, azken zazpi urteetako batez besteko kopuruaren erdia daukate gordeta. Italian ere ur eskasia handia da bost eskualdetan: «Larrialdi egoera ezarri behar izan dute, eta herrietan mugatu egin dute uraren erabilera. Frantzian ere antzeko neurriak hartu dituzte», azaldu du Europako Berrikuntza, Ikerketa eta Kultura komisario Mariya Gabrielek.

Horiek hala, talde lanerako deia egin du NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek, eta ohartarazi du gizadiaren erdia bizi dela «arrisku eremuan». Nazioarteko hainbat ordezkarirekin bildu da Guterres, klima larrialdiaren aurkako neurriez eztabaidatzeko, eta gogorarazi du herrialde bakar bat ere ez dagoela babestuta «erregai fosilen adikzioaren» ondorioetatik: «Aukeratu egin behar dugu: lan kolektiboa edo suizidio kolektiboa. Gure esku dago».


Bi sexu eraso salatu dituzte Donostian

Summary: Bi sexu eraso salatu dituzte Donostian. Donostiako Udalak «babesa eta elkartasuna» adierazi dizkie biktimei, eta elkarretaratzera deitu du biharko.

Asteburuan Karmengo jaiak izan dira Donostiako kaian, eta jakinarazi dute gutxienez bi sexu eraso egin zituztela bertan. Gaur, udalak «irmotasunez gaitzetsi» ditu erasoak, eta «babesa eta elkartasuna» adierazi dizkie biktimei eta haien gertukoei: «Udalak indarkeria egoerak pairatzen dituzten edo pairatu dituzten emakume guztiei jakinarazten die laguntza behar eta nahi izanez gero udalak dituen zerbitzu eta baliabideetara jo dezaketela».

Udalak «ezinbestekotzat» jo du lanean jarraitzea, «gizarte, mugimendu feminista eta hiriko giza eragileekin batera, balioetan oinarritutako heziketaren eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaren alde». Horrekin batera, udalak elkarretaratzera deitu du biharko: udaletxe atarian mobilizatuko dira, eta bat egin du horrez gain antolatzen diren protestekin.


Summary: Minbiziaren kontra EHUn garaturiko nanopartikula bat probatuko du AEBetako osasungintzak. Gibeleko metastasia murrizteko %80ko eraginkortasuna duela erakutsi du Iker Badiolak zuzenduriko taldeak landuriko gaiak, saguetan eginiko lehenengo probetan.

Itxaropen handia piztu du EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko Signaling Lab taldeko minbiziaren dibisioak garatu duen nanopartikula batek, eta Ameriketako Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionalak aukeratu egin du, botika bihurtu aurretiko probak egiteko.

Izan ere, orain arte saguekin egin dituzte probak, baina emaitzak ikusgarriak izan dira: %80 murriztu ditu gibeleko metastasiak. Munduan urtero 1.500.000 pertsonak pairatzen dute metastasia gibelean. Horietako 800.000, koloneko minbiziak eragiten ditu, eta gainerakoak gibeleko minbiziak berak.

Iker Badiola irakasleak zuzentzen du EHUko Signaling Lab taldeko minbiziaren dibisioa. Galiziako Santiagoko Unibertsitateko Alejandro Sanchez irakaslearen ikerketa taldearekin aritu dira lanean, nanopartikula sortzeko.

AEBetako Osasun Institutu Nazionalak gai itxaropentsuak aukeratzen ditu, horiekin probak egiteko. Ezinbestekoa da lan hori egitea, gai bat botika gisa onartu aurretik, besteak beste gizakietan eraginkorra izango den, zer dositan erabili behar den, eta nahi gabeko ondoriorik ote duen aztertzeko.

2019an patentatu zuten nanopartikula hori, eta Nanokide Therapeutics enpresarekin garatu du.

Probetarako aukeratu izana goraipatu du Badiolak, «munduko erakunde zientifiko garrantzitsuenetako batek bermatu» duelako.

Botikak sortzeko prozesuan, gizakiekin eginiko proben aitzineko fasea da proba preklinikoa. Animaliekin egiten dute normalean, eta, batez beste, probetarako onarturiko 5.000 gaitik bakarra heltzen da baimenduriko sendagaia izatera.

Badiola 2007. urtetik da doktorea EHUn. Tesia bera gibeleko metastasiaren inguruan egin zuen. Horrez gain, hainbat artikulu argitaratu ditu nazioarteko zenbait aldizkaritan. Urte horretan, Nigatan (Japonian) gibelaren inguruko ikerketaz eginiko kongresuan ikertzaile gazteei emaniko saria irabazi zuen.


Summary: Sinn Feineko presidenteak ziurtatu du «hamarkada honetan» egingo dutela Irlanda batzeko erreferenduma. «Lidergo politiko eta energia handia eskatuko du, baina hamarkada honetan erabakiko da Irlandaren etorkizuna», adierazi du Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidenteak.

«Erreferendum bat izango dugu hamarkada honetan. Benetan uste dut afera konstituzional hau hamarkada honetan konponduko dugula». Halaxe ziurtatu du Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidenteak El País egunkarian egindako elkarrizketa batean, Irlandako Errepublikaren eta Ipar Irlandaren batzeari buruz galdetuta: «Gainera, uste dut modu baketsu, demokratiko eta ordenatuan egingo dugula. Lidergo politiko eta energia handia eskatuko du, baina hamarkada honetan erabakiko da Irlandaren etorkizuna».

Dublinen jaio zen McDonald, 1969an, eta duela lau urte hartu zuen Sinn Feineko presidentetza. Aurretik, bederatzi urte egin zituen alderdiko presidenteorde gisa. Joan den maiatzean, Sinn Feinek irabazi zituen Ipar Irlandako hauteskundeak, McDonalden eta Michelle O'Neillen gidaritzapean. Irlandako Errepublikan, berriz, Fianna Fail, Fine Gael alderdiek eta Alderdi Berdeak osatzen dute gobernu koalizioa.

Ikusi gehiago: Soslaia: Mary Lou McDonald

McDonald parlamentari da Dublinen, eta El País egunkarian emandako elkarrizketan nabarmendu du jendea ez dela «politikan sartzen helburu bakarrarekin». Eguneroko arazoei heltzearekin batera, Irlandaren batasuna ere landu daitekeela uste du: «Irlandarrei galdetzen badiezu, kezkarik handienak dira etxebizitza, osasuna... Noski. Horiek dira gai nagusiak, baina horrek ez du esan nahi jendeak ez daukanik etorkizunerako pasiorik, bisiorik eta kezkarik. Nolakoak izango dira gauzak hemendik hamar urtera? Aldaketa politikoa bultza dezakezu, eta bi gauzetan arreta jarri, abiadura ezberdinetan».

Eskozian datorren urtean egin nahi dute

Eskozian ere nahi dute beste galdeketa bat egin. Nicola Sturgeon lehen ministroak kontsulta moduko galdeketa bat egiteko bide orriaren berri eman zuen ekainean, eta proposatu zuen bigarren erreferenduma 2023ko urriaren 19an egitea. Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak erantzun zion ez zegoela ados. Proposamena aurkeztean, ordea, Sturgeonek azaldu zuen Edinburgok Erresuma Batuko Auzitegi Gorenari galdetuko diola lege proiektuaren edukia legezkoa den.

Erresuma Batuko Gobernua ere krisian da, gainera; Boris Johnsonek dimisioa eman zuen uztailaren 7an, hainbat eskandalurengatik.


Summary: Arrazakeria egotzi diote Italiako Poliziari, Milan taldeko futbolari batekin izan duen jarreragatik. Poliziak Tiemoue Bakayoko frantziarra atxiki du, baina berehala aske utzi du, futbol jokalaria dela ohartzean. Ez dute argitu zergatik geldiarazi duten.

Italian kritikak eragin ditu Tiemoue Bakayoko futbol jokalari frantziarrarekin gertatu denak. Sare sozialetan zabaldutako bideo batean ikusten denez, Poliziak atxiki egin zuen atzo Milan taldeko jokalaria, aldi berean pistola batekin apuntatuz autoan harekin zioan lagunari. Nor zen ohartu zirenean, ordea, aske utzi zuten berehala.

Poliziak ez du argitu zergatik geldiarazi zuen. Askoren ustez, arrazakeria hutsagatik: «Beltz bat auto garesti batean? Nola ausartzen da? Pistolak atera eta miatu berehala!», idatzi du Twitterren erabiltzaile batek, ironiaz. Jokalariak ez du adierazpenik egin, oraingoz.

Tiemoue Bakayoko (Paris, 1994) iazko abuztutik da Milan taldeko jokalaria. Izatez Londresko Chelseakoa da, baina utzita ari da Italiako taldean. Frantziako selekzioarekin ere jokatu izan du, nahiz eta Boli Kostako herritartasuna ere baduen.


Summary: LABek Bilboko Udala, Urbaser eta Cycasa salatu ditu, greba eskubidea urratzea egotzita. 175.000 euroko kalte ordainak galdegin dizkie sindikatuak. Mantentze lanetako langileek hilabete osoko greba hasi dute gaur; 2020ko abendutik ez dute lan hitzarmena berritu.

LABek elkarretaratzea egin du gaur Bilboko Otxarkoaga auzoan, Taludes Bilbao aldi baterako enpresa elkarteak haren langileen greba eskubidea urratu duelakoan. Bilboko Udalaren jabetzako lurrak zaintzeko eta kaleetako mantentze lanak egiteko zerbitzua da, eta udalak Urbaser eta Cycasa enpresak ditu azpikontratatuta. Sindikatuak 175.000 euroko kalte ordainak galdegin dizkie hirurei.

LABek jakinarazi duenez, Bilboko Udala «presioa» egiten ari zen Urbaseri eta Cycasari Aste Nagusirako kendu beharreko hiri altzarien lana «ahalik eta gehien aurreratzeko». Bi enpresen eta udalaren «arteko barne posta batean egiaztatu» ahal izan du sindikatuak hala izan zela. Lan horiek egiteko, bi enpresek kanpoko beste baten zerbitzuak kontratatu dituzte. Lan Ikuskaritzara aurkeztu du LABek salaketa, eta Urbaserrek eta Cycasak langile berri horiek erretiratu behar izan dituzte.

Hori ez da Taludes Bilbaoko langileen auzi bakarra: hilabete osoko greba hasi dute, lan hitzarmen berri bat sinatzeko negoziazioak desblokeatzeko. 2020ko abenduan amaitu zen aurreko ituna, eta ordutik ez dute berritu —gaurdaino bi urte daramatzate emaitzarik gabeko bilerekin—. Gainera, urtarrilean lanuzteak egiteari ekin zioten langileek, astean behin.

Sektoreko gainontzeko langileek baino %12-22 gutxiago irabazten dute azpikontratatutako enpresakoek, eta 37,5 orduko lanaldia dute —beste langileek, berriz, 35ekoa—. LABek salatu berri duen egoerarekin «akordioa lortzeko aukera eten egin dute» bai udalak eta bai bi enpresek. «2020ko abendutik pairatzen ari diren egoerari amaiera emateko» eskatu die sindikatuak.


Summary: Kataluniako Auzitegiak onartu egin du Laura Borras auzipetzea. Lehiaketa publikorik egin gabe hemezortzi kontratu lagun bati esleitzea leporatzen diote Kataluniako Parlamentuko presidenteari. Herri auzitegi batek epai zezala galdegin zuen Borrasek, baina epaileek atzera bota dute eskea.

Kataluniako Fiskaltzaren eskeari men eginda, epaileek baiezkoa eman diote Kataluniako Parlamentuko presidente Laura Borras prozesatzeari. Joan den astean, Fiskaltzak sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu zituen Borrasen kontra. Hau egozten diote: ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela lehiaketa publikorik egin gabe hemezortzi kontratu lagun bati adjudikatzea. Bada, Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak auto bat argitaratu du gaur, eta babestu egin du politikaria delitu horri loturik auzipetzea.

Ikusi gehiago: Fiskaltzak sei urteko zigorra eskatu du Kataluniako Parlamentuko presidentearentzat

Auzipetzeari baiezkoa eman ez ezik, Kataluniako Auzitegiak baztertu egin du Laura Borrasek auzibidearen gainean eginiko eskea: herri auzitegi batean epai zezatela galdegin zuen. Ordea, epaileek argudiatu dute hori ez dela posible, prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea baizik ez baitiote egotzi Borrasi, eta ez, kontrara, iruzurrari loturiko deliturik, parlamentuko presidenteak hala azaldu arren.


Summary: Tren bat bidetik irten da Donostian, eta zerbitzua eten dute. Ez da inor zauritu, baina bidaiariak atera egin behar izan dituzte. Nafarroan, Iruñearen eta Noainen arteko zerbitzua etenda egon da, Zizur Txikian izandako sute baten ondorioz.

Euskotrenen tren zerbitzua etenda dago Donostian. Izan ere, tren bat bidetik irten da Amara auzoko Erronda pasealekuan, Amarako eta Anoetako geltokien artean. Ez da inor zauritu, baina bidaiariak atera egin behar izan dituzte. 15:00 aldera gertatu da istripua.

Zizur Txikian ere trenik ezDonostiakoa ez da gaur Euskal Herrian eten duten tren zerbitzu bakarra: Nafarroan, Iruñearen eta Noainen arteko tren zerbitzua eten dute eguerdian, Etxabakoitzen eta Zizur Txikiaren artean izan den sute baten ondorioz. Nekazaritzarako lursail batean piztu da sutea, baina suhiltzaileek kontrolpean dute, eta tren zerbitzua martxan dago berriz ere.15:20 ð;Â;ÂÂÂÂÃÂÂÂÂÂÂÃÂ¢ INFO: Interrumpida la circulación entre Noáin y Pamplona debido a un incendio próximo a la vía. Afectados trenes que realizan el recorrido Pamplona-Castejón de Ebro. Seguiremos informando.— InfoRenfe (@Inforenfe) July 18, 2022


Summary: Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroak abiatu dira Baionan. Gaurtik uztailaren 22ra arte iraganen dira Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroak, Baionan.

2019tik, euroeskualdeko unibertsitate eta zentroak bildu dira Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroen prestatzeko. Aurten, lehen aldiz antolatu dituzte. Azken hiru urteetan Bordeleko Unibertsitatea (UB), Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU), Paueko Unibertsitatea (UPPA), Nafarroako Unibertsitatea (UPNA), Euskanpus fundazioa eta CNRS/IKER elkarlanean aritu dira egun hasi den proiektuaren burutzeko. Horiekin batera, Gipuzkoako Foru Aldundia, Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa euroeskualdea eta Euskal Hirigune Elkargoa ere aritu dira lanean.

Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroei UNUM izena eman diete, “askotarik bat” esanahia adierazteko. Titulu horrekin, proiektu hori posible egin duten eragileen batasuna azpimarratzeko xedea dute, besteak beste. UNUMen misioa hau da: “Unibertsitate partaideetan ekoiztutako jakintzaren zabaltzea eta erakunde publikoen estrategien partekatzea, euroeskualdeko ekonomiaren garapena sustatzeko". Bide hartatik, berrikuntza eta teknologia berriak oinarri jartzea espero dute, balio erantsiaren sorreran.

Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroak – UNUM mugaz gaindiko biztanleei zuzenduak dira. Ikastaroei esker, unibertsitateek euroeskualdearen espazio batuago baten sorreran duten rola argitan jartzeko xedea dute, lurralde arloan, arlo ekonomikoan eta arlo sozialean, batez ere. Lehen edizioa pilotu gisa erabiltzea pentsatu dute, geroan eta aurtengo esperientziaren arabera programa garatzeko. UNUM klaseak euroeskualdearen hiru hizkuntzetan emanak izanen dira, euskaraz, frantsesez eta espainolez, hots, “eleaniztasunaren eta interkulturalitatearen” azpimarratzeko.

Programa

Lehen egun honetan, bi kurtso aurkeztuak dira Mugaz Gaindiko Uda Ikastaroak – UNUMen harira. Alde batetik, Eurohiria lantzen dute, mugaz gaindiko polizentrismo adibide gisa, eta, bestetik, nola mugaz gaindiko kooperazioak Europako krisiei egin diezaiokeen aurre. Bihar, Amerikako mugaz gaindiko migrazioaren historia landuko dute, eta asteazkenean, berriz, lekuko monetaren rola lurralde garapenean. Ostegunean, musikaren eta lurraldearen arteko erlazioa aipatuko da, itzulpenaren garapen teknologikoaren gaira lerratu aitzin. Ostiralean, bukatzeko, euskal hizkuntzaren atlasak aztertuko dira.


Summary: Marburg birusarekin kutsatutako lehen kasuak atzeman dituzte Ghanan. Uztail hasieran bi kasu identifikatu zituzten, eta orain 98 pertsona berrogeialdian jarri dituzte horiekin kontaktuan egoteagatik. Ghanan atzeman dituzten lehen kasuak izan dira.

Ghanako autoritateek Marburg birusarekin kontaktuan egondako ehun bat pertsona identifikatu dituzte. Aurrez, birus horrekin kutsaturiko bi kasu atzeman zituzten Ashango eskualdean uztailaren 7an, eta Dakarko Pasteur Institutuan egindako probek berretsi dute Marburg birusa zutela.

Patrick Kuma-Aboagye Ghanako Osasun Zerbitzuetako zuzendariak jakinarazi duenez, OME Osasunaren Mundu Erakundeak baiezkoa eman zuen lehen bi kasuak aztertzeko, eta Dakarko Pasteur Institutuan egin dute hori. Probak egin eta gero, Marburg birusa dela identifikatu dute. Ghanan antzeman den lehen aldia izan bada ere, Afrikan egon dira birusaren aldizkako agerraldiak lehenago: Ginean, Angolan, Kenyan, Ugandan, Hegoafrikan eta Kongoko Errepublika Demokratikoan atzeman dira hainbat kasu azken urteetan.

Ghanako Osasun Zerbitzuak jakinarazi du Ebola birusaren antzekoa dela, eta honek ere ez du sendatzeko tratamendurik. Marburg birusa infektatutako odolaren eta gorputzeko likido eta ehunen bitartez kutsatzen da. Sintomei dagokienez, buruko eta giharretako mina eta odol gonbitoak eragiten ditu.

98 lagun berrogeialdian

Patrick Kuma-Aboagyek esan duenez, aztertu dituzten bi gaixoek sintoma horiek izan zituzten, eta orain 98 bat pertsona jarri dituzte berrogeialdian kutsatuekin kontaktuan egoteagatik.

Oraingoz beste kasurik agertu ez bada ere, zuzendariak jakinarazi du martxan dituztela «kutsatzeak murrizteko neurriak martxan», eta, beste kasuren bat izatekotan, osasun sistemak «aintzakotzat» hartuko duela. Horretaz gain, boluntarioen lana azpimarratu du: «Komunitateko ekintzak indartzen dituzte boluntarioek, eta ohikoak ez diren jokaeren berri ematen dute».


Summary: Mercedeseko langileek lan hitzarmena onartu dute erreferendumean. Langileen %57k babestu dute zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin egindako lan hitzarmenaren akordioa. Tailerretan ezezkoak irabazi du, baina bulegoetan eta bozketa telematikoan nagusitu egin da akordioaren aldeko jarrera.

Langileen %57k babestu dute lan hitzarmenaren akordioa, eta datozen bost urteetarako lan baldintzak finkatuta geratu dira. Atzo egin zuten lan itunaren inguruko bozketa erabakigarria: zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin egindako akordioa babestu ala ez erabaki behar zuten ia 5.000 langilek. %94,69koa izan da parte hartzea, eta 2.601 beharginek egin dute akordioaren alde; 1.939k, aldiz, aurka. Hamalau izan dira boto zuriak.

Atzo goizeko lehen orduan hasi zuten erreferenduma, eta gaur goizeko ordu txikietan amaitu dute. 09:00etan hasi ziren botoa ematen bulegoetako langileak fabrikan jarri ziren 22 boto kutxetan, eta 10:00etan tailerrekoak. Aldiz, egun guztia izan zuten modu telematikoa erabili zuten bostehun langile inguruk. Sindikatuen arabera, parte hartze handia izan zuen bozketak, eta ez zen arazorik egon, laneguna bazuten ere.

Lantegiko sailen arabera, ezberdina izan da emaitza. Muntatzeaz eta pinturaz arduratzen diren beharginen artean ezezkoa nagusitu da, eta baiezkoa, aldiz, bulegoetan eta bozketa telematikoan. Oinarrizko muntatzearen sekzioan, aurkako 411 boto zenbatu dira, eta aldeko 271; azken muntatzearen sekzioan, berriz, 1.105 boto aurka, eta 1.092 alde; pinturan, 291 aurka, eta 276 alde. Bulegoetan alde handiz irabazi du baiezkoak: 502 langilek eman dute aldeko botoa, eta 52k aurkakoa. Bozketa telematikoan ere, antzera: 460 alde, eta 80 kontra.

Joan den asteartean egin zuten akordioa zuzendaritzak eta langile batzordearen gehiengoa ordezkatzen duten sindikatuek, azken bi hilabeteetan bederatzi egunez ekoizpena eten zuten lanuzteen ondotik. Akordioan jasota dago, besteak beste, soldatak %6 igotzea aurten, eta beste %2,25 urtero 2023tik eta 2026ra. 4.000 euroko sari bat ere jasoko lukete, 2021eko igoera ordezkatzeko. Beste ordainsari batzuk handitzea ere jasotzen du testuak, baita gatazkaren korapilo nagusietako bat izan den lan malgutasunari arau batzuk ezartzea ere. 2026ra bitarte egongo litzateke indarrean hitzarmena.

Soldatak eta txanda kontratuak

UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuen ustez, hots, akordioa egin zutenen ustez, proposamena ona da langile guztientzat, lantegiaren egonkortasuna bermatu eta erosteko ahalmena berreskuratzeko aukera emango dielako. Gainera, Gasteizko fabrikan auto elektrikoa ekoitzi ahal izateko multinazionalak egin asmo duen 1.200 milioi euro inguruko inbertsioa ere bermatuko luke akordioak.

Hala uste du zuzendaritzak ere, eta lan itunaren negoziazioak negozio plan hori iragarri baino urtebete lehenago hasi bazituzten ere, elkarrekin lotu ditu azken hilabeteetan. Enpresak eskarien arabera egokitu nahi baitu ekoizpena, eta, horrekin batera, datozen urteetarako lan baldintzak. Horregatik ohartarazi zuen proposamena ez onartzeak arriskuan jarriko lukeela inbertsioa, eta, horrenbestez, lantegiaren etorkizuna.

Aldiz, lan itunak eta inbertsio planak loturarik ez duela iritzi diote ELAk, LABek eta ESK-k, eta proposamena ez babesteko eskatu zieten langileei. Sindikatu horien ustez, proposamenak lan baldintzak okertzea ekarriko du, besteak beste, langileek erosteko ahalmena galtzen jarraituko dutelako. Horregatik, iritzi diote ezinbestekoa dela soldatak KPIari lotuta igotzea. Gainera, uste dute akordioak ez dituela jasotzen beren beste eskarietako batzuk: hala nola txanda kontratu hobeak ezartzea edota langile berrien eta finkoen artean «diskriminaziorik» ez egitea.

Jaurlaritza, patronala eta CCOO, pozik

Pozik agertu da emaitzarekin Gorka Urtaran Gasteizko alkatea, eta ohar batean esan du «hiriarentzat urrats erraldoia» dela baiezkoa: «Urrats erraldoia da, Gasteizen etorkizun ekonomikoa bermatzeko gakoa baita inbertsio hori ziurtatzea. Alde guztiak zoriondu nahi ditut: langileak, zuzendaritza eta akordioa erraztu duten sindikatuak». Bide beretik jo du Eusko Jaurlaritzako Industria sailburuorde Mikel Amundarainek ere: akordioak «egonkortasuna» dakarrela esan du, eta «aurrerapauso bat» dela enpresak egin nahi duen inbertsioa lotzeko. Bingen Zupiria gobernu bozeramaileak adierazi du, ordea, «erronka» orain multinazionala «konbentzitzea» dela 1.200 milioi euroko inbertsio plana baieztatzeko, horrek lantegiaren etorkizuna bermatuko lukeelako «jarduera, proiektu eta teknologia berriekin».

CCOO sindikatuak ere «erabaki historikoa» izan dela nabarmendu du, eta ezinbestekoa zela lantegiaren etorkizuna bermatzeko: «Bere historiako inbertsiorik handiena ekarriko du, eta, batez ere, langileen baldintzak hobetuko ditu». SEA Arabako patronaleko zuzendari nagusi Juan Ugartek esan du «albiste ezin hobea» dela langileek aurreakordioa babestu izana; batez ere, «oraingo enplegua bermatzea» dakarrelako eta enpresak Gasteizko lantegian inbertitzeak «enplegu gehiago sortzea» ekarriko lukeelako.

Ez dute ikuspegi bera ezezkora deitu zuten sindikatuek. LABen Mercedeseko ordezkari Mikel Diaz de Alda langileek egindako borrokarekin «pozik eta harro» agertu da Radio Euskadin: «Langileek erakutsi dute borrokatu dutela, eta borrokan jarraitu nahi dutela lan baldintza duinen alde. Horixe da bidea hurrengo lan hitzarmenetan ere lan baldintza hobeak lortzeko».

Ohar bidez, ELAk kritikatu du «bermeak» falta izan direla erreferendumean: «Ez da gure asmoa langileen borondatea zalantzan jartzea, baizik eta merezi duen balioa ematea borroka ziklo honetan lortutakoari». Tailerretan izandako emaitzek erakusten dute, sindikatuaren ustez, ez dela nahikoa izan seigarren txanda kentzea eta soldatak igotzea, langileek merezi dutelako «enpresak dituen irabazien parte proportzionala, beren ahaleginarekin sortzen dutena». Hau da, soldatak gutxienez KPIaren pare igotzea.


Summary: Gizonezko bat hil da auto istripu batean, Mugerren. Astelehen arratsaldean gertatu zen ezbeharra.

Auto istripu bat gertatu zen atzo arratsaldean Mugerren, Lapurdin. Sudouest kazetak zabaldu duenez, Miarritze, Baiona eta Angeluko suhiltzaileek abisu bat jaso zuten 17:28ean, ohartarazteko istripu bat gertatu zela Mugerrerako bidean.

Suhiltzaileak bertara iristean, bi lagun topatu zituzten istripua izan zuen autoaren barruan. Gizonezko bat, 87 urtekoa, hilotz topatu zuten ezbeharraren lekuan bertan. 85 urteko emakume bat ere bazihoan ibilgailuan, eta hura Baionara eraman zuten, erietxera.


Summary: Etxeberri erretegia izendatu dute munduko jatetxerik onenetan seigarrena. Munduko jatetxerik onena bilakatzeko hautagai nagusietako bat zen. Azkenean, seigarren lekuan sailkatu da. Elkano eta Mugaritz jatetxeak ere sartu dituzte zerrenda entzutetsu horretan.

Munduko jatetxerik onenen artean, Bittor Arginzoniz sukaldariaren Etxebarri erretegia (Atxondo, Bizkaia) da seigarrena; munduko seigarren onena, eta Euskal Herriko onena. Hala izendatu du, behintzat, Restaurant Magazine aldizkariaren The World's 50 Best Restaurant sailkapen entzutetsuak. Bart gauean ezagutarazi dute zerrenda, Londresen eginiko ekitaldi batean, eta Etxebarri erretegiaz gain, zerrenda horretan sailkatu dituzte Aitor Arregiren Elkano jatetxea eta Andoni Luis Adurizen Mugaritz jatetxea ere.

Aurreikuspenen arabera, munduko jatetxerik onena bilakatzeko hautagai nagusietako bat zen Bittor Arginzoniz sukaldariaren Etxebarri erretegia, baina, azkenean, seigarren lekuan gelditu da. Hiru postu jaitsi da, beraz: iaz ezagutarazi zen The World's 50 Best Restaurant sailkapenean hirugarren lekuan gelditu zen.

Aurten, Danimarkako Geranium jatetxeak jaso du munduko jatetxerik onenaren aitortza. Danimarkako hiriburuan dago, Kopenhage hirian, eta eskaintza gastronomiko guztiz begetala du. Haren atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Limako Central (Peru), Bartzelonako Disfrutar (Katalunia), Madrilgo DiverXO (Espainia) eta Mexiko Hiriko Pujol (Mexiko) jatetxeak.

Elkano eta Mugaritz, 16. eta 21. lekuan

Aitor Arregiren Elkano eta Andoni Luis Adurizen Mugaritz jatetxeak ere goratu dituzte zerrenda entzutetsuan. Getariako (Gipuzkoa) Elkano 16. lekuan sailkatu da, joan den aldiko postu berean. Errenteriako (Gipuzkoa) Mugaritz, berriz, 21. lekuan sailkatu da. Iazko zerrendarekin alderatuta, zenbait postu galdu ditu; izan ere, aldi hartan 14. lekuan sailkatu zen.


Lanestosa malkartsuan barrena

Summary: Lanestosa malkartsuan barrena. Udalerri txikia bezain erakargarria da Lanestosa. Kantabriako mugarako bidean, landaretza oparoa ikusiko du bidaztiak, baita behialako meatze, harbide eta haitzulo sakonak ere.

Lanestosa Bizkaiko udalerri bat da, Enkarterriko mendebaldeko bazterrean zabaltzen dena. Lope Diaz de Haro Bizkaiko jaunak hiribilduaren sortze akta eman zion 1287ko ekainaren 6an. Hala diote dokumentu zaharrek. Zein izan zen jaun haren asmoa? Bada, Lanestosan aspaldi erabilitako harbide urratu baten ondoan populazioa egonkortzea. Eta ametsa erdietsi zuen. Data kontuan hartuta, esan daiteke Lanestosa Bizkaiko hiribildurik zaharrenetako bat dela. Errege Bide zaharraren ondoan antolatutako hiribildu linealaren eredu ezin hobea da Lanestosa. Izan ere, Calera ibaiaren paraleloan doazen hiru kale luzeetan antolatzen da herrigunea. Beste kale batzuek aurrekoak ebaki eta, horren ondorioz, plaza bi sorrarazten dira, sare baten antzo. Ederra, Erdi Aroko giroaz gozatzeko.

Harkaitzaren azpiko bidea egokitu dute, bisitariaren gozagarri. Josean Gil-Garcia

Gaztelatik itsasora iristeko bide naturala zenez, arraina garraiatzen zen barrualdera, Los Tornos mendatea zeharkatuta. Lanestosar ugari bidetik eta mandazainei eta ibiltariei emandako zerbitzu eta arretatik bizi izan ziren denbora luzez. Mende batzuk geroago, ordea, Peña del Moro haitzaren geomorfologia malkartsuan jartzen hasi zen arreta. Mendi erraiak ikuskatu ziren XIX. mendetik aurrera. Horren harira, hondeatze lanen arrasto ugari ikusiko dira Kobenkobatik Peña del Moro talaiarainoko tartean. Arrakala beldurgarriak ere antzemango dira goialdeko ordokian. Kobenkoba Txomin meategiko sozietatea izan zen ama lurraren erraietatik ateratzen ziren berunaren eta zinkaren ustiapenaren onuraduna. Ez ziren mineral bakarrak, baina bai garrantzitsuenak. Lanestosatik ipar-ekialdera sakabanatuta dauden galeriok konplexu handi bat osatu dute, kanpoaldera iristen ez ziren tximinia franko direla. Lanestosako parajea, zalantzarik gabe, espeleologiaren mundurako parerik gabeko erreinu bilakatu da azkenaldion. Ustekabeak sortzen dituen mundu liluragarria: galeriak eta leizeak kateatu egiten dira harkaitz masaren azpian. Hori dela eta, espeleologoek goxo-goxo amore ematen diote lur azpiko xarmari. Argiaren urratzaileak diren leize zuloetan barneratu gabe, ibiltariak badu zer ikusia Lanestosa inguruan. Besteak beste, Kobenkoba haitzulo sonatua ezagutu dezake. Europako Paleolitoko labar artearen lehen interpretazio zentroa da hura. Pandemiak eraginda, ordea, arreta itzali omen zaio haitzuloari. Barrualdea ezagutzeko parada izan duena mira-mira eginda geratu izan da erakusketa gelak eta galeria argiztatuak ikustean. Harpe barreneko ibilbide erosoa eginda, lehen gizakien garaiko artelan bitxiak bertatik bertara ikusteko aukera izan da.

Severina haitzuloak 18 metro zabal eta 3 metro garai ditu. Josean Gil-Garcia.

Rellanos bidea hartuta, baina, Severina haitzuloa ere bisitatzeko aukera dago. Kobenkobatik ehunka metrora, kareharrizko harbideak behera egiten duenean, basoan gora egin eta, tupustean, 18 metro zabal eta 3 metro garai den harpe handia ikusi daiteke. Harpeko sarreran egindako indusketei esker, hainbat orein hezur topatu dituzte. Lanestosako zidorrak Lanestosa (Bizkaia) hiribilduan hasiko da tipi-tapa ibiltaria. San Pedro elizaren aurretik igaro, eta, Dantzari plaza burutik buru zeharkatuta, Karrantza aldera egingo du, Bi-3622 errepidea lagun. Metro batzuk egin ostean, bihurgunean bertan, Lanestosa inguruan egin daitezkeen zidorren mapa eta Kobenkoba haitzulo sonatuaren inguruko jakingarriak agertuko dira argibide taula batean. Halere, denboraren igarotzeak min egin dio informazio taula maiztuari, eta nekez irakur daiteke bertan idatzitakoa. Asfaltoa lagako du han, eta ezkerretik abiarazten den kalexkatik ekingo du zuzenean. Arbelaizko lauzez jantziko da pasealekua. Harbide modernoan gora abiatuko da gero, Calera ibaian zehar hedaturiko baserri multzo aparta begi bistan duelarik. Haritzak, arteak, hurritzak, lizarrak eta gaztainondoak, besteak beste, modu mardulean bilduko dira galtzadara, eguneko argitasunaren urratzaileen antzera. Erdi Aroko xarmaren eraginez, kalexka gotortu eta bi harresien artetik goratasuna hartzen lagunduko du. Lehen aldatsa amaituta, ordea, deskantsua hartzeko parada izango da. Judios meategi eta haitzuloa agertuko dira laster eskuinaldean, bide ondoan, ahoa zaintzen duten akazien eta lizarren abaroan. Tunelari freskotasuna dariola, tentagarri egingo zaio ibiltariari, mendigunearen barruko osteratxo laburra egin daiteke eta. Bide nagusian, berriz, Kobenkobako Europako arte paleolitikoaren interpretazio zentrora iritsiko da. Paradoxikoa bada ere, burdin sare ahalguztidun batek babestua agertuko da haitzulo ezagunaren atari magikoa. Historiaurrea pandemiak eragindako lozorroan erori izan balitz bezala.

Kobenkoba Europako arte paleolitikoaren interpretazio zentroa da. Josean Gil-Garcia.

Xendan aurrera egingo du jarraian. Rellanos izena hartu duen ibilbideari men eginez, eskuinetik jarraituko du lehen bidebanatzean. Aurrerago, meategietara doan basabidea bazter utzi, eta ezkerretik jarraituko du, arte trinkoez jantzitako mendi hegala zeharkatuta. Artadian barrena doalarik, ezustekoa azalduko da berehalakoan, harbideak behera egiten duen unean. Orduan, mendian gora egin ordez, harbide zaharrak behera joko du. Artaditik irteteko zorian, aitzitik, bidexkak eskuinera eta gora egingo du, aurrez aurre hazten den pinudira gerturatu gabe. Eskaileretan gora Aldez aurretik abisua eman gabe, mendi hegaleko hezetasuna eta freskura aprobetxatuz hazten diren pago ikaragarrien itzalak besarkatu egingo du ibiltaria. Hinki-hankarik egin gabe, aldatsean gora egingo du, gain-gainetik eguterari eta tenperatura epelari aurre egiteko gai diren arte bihurriak utzita. Aldapa amaituta, basabide batera irtengo da. Bide zabalaren erosotasuna alde batera lagata, gora egiteari eutsiko dio. Hala, paraje karstikoan barrena egingo ditu urrats ederrak, pago segailek bidezidorra ederragotzen dutela. Artadian sartu-irtena egin ostean, mira eginda geratuko da harrizko gandorrak eta orratz zorrotzez osatutako aldapa formako pila handiak ikustean. Harritzan gora egingo du orduan, pasarela estonagarri bat luzatzen den balkoira iristeko asmoz. Barandaren eskutik Kantabria eta Bizkaiko mendebaldeko bazterrak deskubritzeko so egingo du, Lobera haitza eta Ramales de la Victoria herriaren gainean altxaturiko tontor ezagunak bistan izango ditu eta.

Lanestosa herria Calera ibaiaren ondoan luzatzen da. Josean Gil-Garcia

Korridore batek belarrez tapizaturiko goi lautadara iritsiko da gero. Horrekin batera, sosegua eta lasaitasuna. Hurbil-hurbil, Peña del Moro gandor karstikoa ikusiko du. Bertaratzeko, hobe meategietako zuloguneak, pitzadura eta arrakala durduzagarriak alboan utzi eta basabide nagusia abandonatu gabe jarraitzea. Ehunka metro aurrerago, bideak eskuinera egiten duenean —honaino itzuliko da ibiltaria Moro haitzera iritsi ostean—, tinda urdinez markatutako xenda bat ikusiko du ezkerretik. Hari segika, lurrikaren detekzio sareko estazioa ezkerrean utzi eta meatze bideari oratuko zaio zalea. Hala, meategietako bidezidorra lagun, tontorraren oinarrira iritsiko da. Harbideari jaramon eginda, zuzen-zuzen joko du lepo aldera. Buru biko mendia denez, lepo gainean altxatzen diren tontor bietara iritsiko da, Kantabria aldeko paisaia ederra baita handik goitik. Tontorretik estazio sismikora itzuliko da gero, eta bide nagusira irtengo da. Bide nagusia alboan utzi gabe jarraituko du, harik eta errepidera irten arte. Orduan, asfaltoa zapaldu gabe, berriz egingo du eskuinera, eta zehar-zahar jarraituko. Etxola baten aurrera iristean, maldan behera abiatuko da. Azkenik, ur biltegiaren aurretik igaro ostean, amaiera emango zaio Lanestosako ingurubirari.


Summary: Anna Gabriel Gorenera aurkeztu da, eta aske utzi dute. Iñigo Iruin abokatuak lagunduta joan da CUPeko kidea Madrilera. Behin-behinean geratu da aske, eta udazkenean joan beharko du deklaratzera. Auzitegi Gorenak hura atxilotzeko agindua emana zuen 2018ko uztailean, desobedientziagatik.

Gaur 11:00ak inguruan sartu da CUPeko kide Anna Gabriel Espainiako Auzitegi Gorenean, Iñigo Iruin abokatuak lagunduta. Aurkeztu ostean, behin-behinean aske geratu da diputatu ohia, eta udazkenean deklaratu beharko du. «Lau urte eta erdiko erbestealdiaren ondoren, inoiz galdu behar ez nuen askatasuna berreskuratzeko beharrezko urratsa da gaurkoa», aldarrikatu du Gabrielek berak, auzitegitik irten ondoren. Haren esanetan, erabakia «testuinguru politiko eta judizialari» lotuta dago —Espainiako Gobernuak indultatu egin zituen erreferendumarekin lotuta zigortutako buruzagi independentistak, eta Madrilen eta Generalitatearen arteko negoziazioek aurrera jarraitzen dute—.

Free Anna Gabriel taldeak jakinarazi duenez, indargabetu egin dute hura atxilotzeko agindua: «Aurreko hilabeteetan hainbat ikerketa eta argibide egin dira haren egungo egoera prozesalaren inguruan. Gaur Auzitegi Gorenean aurkeztu ostean, automatikoki, indarrik gabe geratu da 2018ko otsailean haren aurka emandako atxilotze agindua, zeinaren ondorioz Gabrielek erbesterako bidea hartu behar izan zuen».

Sedizioa, matxinada eta diru publikoaren erabilera bidegabea egotzi zizkioten hasieran Gabrieli, Kataluniako prozesu subiranistarekin lotuta. Ordu hartan, Gorenera deklaratzera joateari uko egin zion CUPeko kideak, argudiatuta Espainian ez zuela «epaiketa justu bat» edukiko. Genevatik bertatik eman zuen erabakiaren berri, hango bi komunikabideetan argitaratutako ohar banatan. Bertan salatu zuen arrazoi politikoengatik ari zitzaizkiola jazartzen: «Ez da indarkeriazko ekintzarik egon. Jazarpen politikoa da; independentismoa makurtu nahi dute. Ez nintzateke nire kabuz etorriko hona bizitzera. Derrigortutako egoera bat da hau». Gabriel Suitzan bizi da 2018ko otsailetik.

CUPeko diputatu ohiaren erabakia jakin bezain laster, haren aurkako nazioarteko atxilotze agindua eskatu zuten fiskalak eta akusazio partikularrak. Goreneko epaile Pablo Llarenak, ordea, erdizka onartu zuen eskaria; izan ere, Gabriel atxilotzeko agindua eman zuen arren, agindua soilik Espainiako Estatuan jarri zuen indarrean, desobedientziagatik. Suitza Europako Batasunetik kanpo egonik, Espainiak ezin zuen euroagindu bat baliatu Gabriel atxilotzeko, eta horrek zaildu egin zuen haren estradizioa, nahiz eta bi herrialdeek horretarako akordio bat sinatua izan. Gainera, Genevak berak iragarri zuen ez zuela inor estraditatuko «arrazoi politikoengatik».

Suitzara

2018ko uztailean, Gabriel lehen aldiz irten zen Suitzatik, Omnium Cultural erakundeak Elnan, Ipar Katalunian antolatutako ekitaldi batean parte hartzeko. Iazko azarotik, berriz, Suitzako Unia sindikatuko Genevako adarreko idazkari nagusia da CUPeko diputatu ohia, herrialdean bost urtez geratzeko baimena jaso ostean. Gorenaren erabakia jakin ostean, Suitzara itzuli da Gabriel.

Gabrielek gaur egin duen urrats bera egin zuen Meritxell Serretek ere iazko martxoan. Nekazaritza kontseilari izandakoak Belgikara egin zuen ihes 2017ko urrian. Prebarikazioa, Gorenari desobedientzia egin izana eta diru publikoaren okerreko erabilera leporatzen zizkioten. Urte hartako azaroan haren aurkako euroagindua eman zuen Auzitegi Nazionaleko epaile Carmen Lamelak, baina, abenduan bertan behera utzi zuen, eta indarrean eutsi zion Espainiako atxilotze aginduari. Serret iazko martxoan aurkeztu zen Gorenera, bere kabuz, eta epaileak hura aske uztea erabaki zuen, aurrerago deklaratzera joateko baldintzarekin.


Summary: Sutea piztu da Areson, baina suhiltzaileek kontrolpean dute jada. Gaur goizean sutea piztu da Areson (Nafarroa), eta Leitzako eta Cordovillako suhiltzaileak ari dira itzaltze lanetan; kontrolpean dute jada.

Areso herriaren hegoaldeko belardi batean sutea piztu da gaur goizean, eta suhiltzaileek lortu dute kontrolpean hartzea. Leitzako eta Cordovillako suhiltzaileak ari dira itzaltze lanak egiten, helikopteroz garraiatutako bi brigadekin eta bi helikopterorekin. Bestalde, Leitzako borda batek ere sua hartu du gaur, baina kontrolpean dago jada.

AEMET Estatuko Meteorologia Agentziaren arabera, astearte eta asteazkenean baso sute arriskuak muturrekoa izaten jarraitzen du, eta Nafarroako larrialdi zerbitzuek suteak sortu ditzaketen jarduerak ez egiteko deia egin du. Nafarroako hainbat zonaldetan tenperatura altuengatik alerta mantendu du AEMETek: alerta laranja Erriberan, eta Erdialdean eta Pirinioetan alerta horia.

Eusko Jaurlaritzaren Meteorologia eta Larrialdien Atentziorako Zuzendaritzak ere alerta laranja piztu du gaur hiru herrialdeetako zonalde batzuetan, sute arriskua dela eta. Araba osoan eta Bizkaiko eta Gipuzkoako barnealdean dago piztuta alerta laranja, 13:00etatik 21:00etara.


Summary: Lodosak ele bitan jarri du kale izendegia. Lodosa Bizi plataformaren ekimenez eta Errigorak finantzaturik, 154 plaka aldatuko dituzte datozen egunetan

Urtebete iraun du prozesuak, eta iragan uztailaren 7ko udalbatzan berretsi zen erabakia, Loiu eta PSN udal taldeen babesarekin eta Navarra Sumaren kontrako botoarekin. Herriko kale izenak euskaraz ere jarriko dituzte, eta, horretarako, 154 plaka aldatuko dituzte.

Kaleen izenak egoki euskaratzeko, Euskarabidearen eta Euskaltzaindiaren laguntza jaso dute. Herriko 78 kaleren, plazaren eta etorbideren izenak Tracasara eta INE estatistika erakundera igorri dira, ofizialtasuna lortzeko.

Errigorak 8.600 eurorekin finantzatu du prozesua, eta, atzo arratsaldean egindako agerraldi batean, Lourdes San Martin alkateak eskerrak eman zizkion herri ekimenari, emandako laguntzagatik.

Sartagudaren ondotik Estellerriko Erriberan kale izenak euskaratzen dituen bigarren herria da Lodosa. Lodosa Bizirik plataformak, Nafarroa Aurrera-k eta euskararen alde aritzen diren mugimenduek Porrusalda izeneko plataforma handiagoa osatzen dute. Porrusaldak bultzatu egin nahi ditu inguruko herriak Sartagudaren eta Lodosaren bidea hartzera.


Summary: Claes Oldenburg artista hil da, 93 urterekin. Pop arteak emandako eskultore nagusietako bat izan da. Objektu arrunten erreplika erraldoiak egiteagatik izan da ezagun, nagusiki

«Eguneroko gauza zatarrekin nahasten den eta halere gailentzen den artearen alde nago». Hain zuzen, egunerokotasun hori monumentu bilakatzeko erronka jarri zion bere buruari 1960ko hamarkadan Claes Oldenburg artistak (Stockholm, 1929 - New York, 2022), eta horrek bilakatu zuen AEBetako pop artearen izen handietako bat. Andy Warholen izenaren paretsu doa harena ere artearen historia liburuetan. Ezagun dira haren objektu bigunak, esaterako, hustuta bezala dauden zerra eta komunekin, eta are ezagunago dira, agian, neurri erraldoietara eramandako objektu arrunten erreplikak: Kasselen egindako zazpigarren Dokumenta jaialdian lurrean iltzatu zuen ia 20 metro luzeko pikotxa, kasurako. 93 urterekin hil da.

Neurri batean, asperdura izan zen haren artearen hasierako motorra. Amorru puntu bat ere bai. Hori azaldu ohi dute adituek hari buruz: espresionismo abstraktuak gobernatutako arte esparru batean bestelako bide batzuk bilatu zituztela hala Oldenburgek nola haren kideek ere. Eta hala deskribatu zuen aldaketa hori Mikel Onandia arte adituak ere BERRIA egunkarirako idatzitako kritiketako batean. «Kapitalismoak ekarri kontsumismo muturrekoaren lehen urteetan artista askok, Pollock eta enparauen pintura serio eta mistikoaz aspertuta, ironia duchampiarra berreskuratu zuten, beraien inguruan gerraostean sortu gizarte modu berria islatzeko gogoz».

Bataila estetiko bat

Eta ez da adituen iritzi soila. Oldenbergek berak ere, talka moduko batean deskribatu izan zuen sasoi hura han eta hemen emandako elkarrizketetan. «Bataila batean bageunde bezala jokatzen genuen. Bataila estetikoa zen, baina izan zitekeen benetakoa ere. Munduan eragiteko benetako grina genuen, abstrakzioak eragindako idortearen eta ukazioaren ostean. Gure tonua histerikoa zen, borrokazalea, konbultsiboa, eta horrekin guztiarekin zerbait eraldatzera eta lotsa sortzera iristeko esperantza genuen».

Stockholmen jaio zen, baina oso gazte heldu zen New Yorkera, zeren aitak, diplomazialaria izanik, hara eraman baitzuen familia lehenik, eta Chicagora gero. Arte ikasketak egin eta ibilbidea hasia zuela, 1965ean itzuli zen New Yorkera. Eskultura lanez gainera, happening-ak eta performanceak ere egin zituen. Denda izeneko obra da haren lanik ezagunenetako bat, eta gerora ere, eguneroko objektuen itxura duten hamaika eskulturak osatzen dute haren obra artistikoa. Baseball bateak, binokularrak, arropak biltzeko pintzak, ezpainetakoak...

Aspektu hori ere izan zuen aztergai Onandiak, BERRIArako idatzitako kritikan. «Oldenburgen ustez, objektuek kulturaren transmisioan uste dugun baino esangura gehiago daukate; gizarte kapitalistan, kolektiboaren imajinazio, ideologia, desio eta obsesioak adierazten dituzte».

Euskal Herriko atzera begirakoa

Euskal Herrian Bilboko Guggenheim museoan egon dira ikusgai haren lanak. Museoak ateak ireki berritan izan zen haren obra bat aurrez aurre ikusteko lehen aukera, hain justu, duela mende laurden antolatutako Guggenheim eta mende honetako artea erakusketan. Aretoa ia bete egiten zuen Laban ontzia I izeneko obrak. Alboetatik hainbat arraun ateratzen zitzaizkion suitzar labana erraldoi baten eskultura bat zen lana, baina 2012an atzera begirako zabala ere eskaini zioten artistari. 60ko hamarkadan sortutako 300 artelan bildu zituen museoak ordukoan.

«Hitz gutxiko» agertu zen artista Euskal Herrira egindako bisita hartan, BERRIA egunkariak bildutakoaren arabera, baina isiltasun moduko haren justifikazioa ere bildu zion artistari Irune Berro kazetariak: «Nire hizkuntzak zerikusi handiagoa du objektuekin eta horien begiradarekin eta ukimenarekin».


Summary: Aske utziko dute Curia kaleko istiluengatik espetxeratutakoa. 6.000 euroko bermea ezarri dio epaileak. Istiluen harira atxilotutako zortzietatik preso zegoen bakarra zen.

Sanferminetan Iruñeko Curia kalean autoritatearen agenteen aurkako atentatua eta desordena publikoak eragitea egotzita, zortzi lagun atxilotu zituzten duela astebete. Epaileak aske utzi zituen ia guztiak, baina horietako bat espetxeratu egin zuen. Ahotsa.info-k jakinarazi duenez, ordea, defentsako abokatuaren eskaera aintzat hartu, eta preso zegoena ere libre utziko dute, 6.000 euroko bermea ordainduta. Hala ere, pasaportea kendu diote, eta hilean behin epaitegira joan beharko du.

Ebazpenean, Maria Paz Benito epaileak argudiatu du denbora igaro dela eta sanferminak amaitu direla, eta istiluak jaien testuinguruan gertatu zirela; beraz, apaldu egin dela delitua berriro egiteko arriskua.

Halere, epaileak azaldu du udaltzain batek lehenbizi ukabilkada bat eman izanak ez duela «ezertan» arintzen akusatuaren erantzukizuna, eta orain arteko ikerketek modua ematen dutela hari «desordena publikoak eta udalbatzaren aurkako atentatu» delitua leporatzea. Are, uste du gorroto delitu bat egozteko edo gorrotoa larrigarri gisa hartzeko zantzuak daudela, «erasoaren atzean zeuden motibazioak eta eginiko oihu eta kontsignak kontuan hartuta».

Ukabilkada bat eman zuen udaltzainari, bestalde, lesio delitu bat egitea leporatu dio.


Summary: Ekonomiak hazten jarraitzen du, baina erritmo apalagoan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa %4,3 igo da bigarren hiruhilekoan, aurreko urtekoarekin alderatuta, industria eta esportazioen bolada onak bultzatuta.

Urteko bigarren hiruhilekoan, euskal ekonomiak hazkundeari eutsi dio —zazpigarren hiruhilekoz jarraian—, baina hasi da nabaritzen prezioen gorakada handiaren eta Ukrainako gerraren ondorioak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barne produktu gordina (BPG) %0,9 igo da lehen hiruhilekoarekin alderatuta, eta, 2021eko bigarren hiruhilekoarekin konparatuz gero, %4,3 handiagoa da, Eustatek astearte honetan emandako datuen arabera.

Hazkundea mantendu den arren, moteltze txiki bat nabari da: %1,3 handitu zen 2021eko azken hiruhilekoan, %1 2022ko lehenengoan, eta hamarren bat gutxiago (%0,9) bigarrengoan. Erritmo hori dela eta, ez dira leheneratu oraindik pandemia aurreko kopuruak, gertu dauden auren.

Urte arteko tasan, hazkundea handia da (%4,3), baina kontuan hartu behar da iazko bigarren hiruhilekoan oraindik nabariak zirela koronabirusaren hirugarren eta laugarren olatuen eraginak. Horiek horrela, aurten hazkunde handiagoa espero zitekeen.

Hala ere, Eustaten emaitzak ez du inor ezustean harrapatu. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak martxoan aurreratu zuen bigarren hiruhilekoko bilakaera ekonomikoari buruz zuen informazioak ez zuela pentsarazten hazkunde erritmoa handituko zenik, baina ezta nabarmen eteten ari zenik ere. Urte amaierara begira, BPGa %4,5 handituko dela iragarri zuen Azpiazuk, munduko ekonomia zeharo baldintzatu duten azken gertakari geopolitikoen aurretik zioena baino 2,2 puntu gutxiago.

Industria eta esportazioak

Eustatek astearte honetan jakinarazitako datuak aurrerapen bat dira; datorren irailean emango du informazio zehatza, eta orduan ikusi ahal izango da sektore bakoitzaren pisua. Berriki jakinarazi diren esportazio eta industria datuei erreparatuz gero, pentsatzekoa da horiek eutsi diotela hazkundeari.

Esportazioen kasuan, eta maiatzera arte behintzat, ikusgarria izan da bilakaera, eta markak guztiak apurtu dira: maiatzean %50 handitu ziren fakturazioak, bereziki olio finduen eta produktu siderurgikoen salmentek bultzatuta, Eustatek herenegun emandako datuen arabera.

Industriaren kasuan, oro har, %41,3 hazi dira fakturazioak maiatzean, aurreko urteko hil berarekin alderatuta, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan —urteko hilabeterik onena izan da—, eta %27,1eko igoera izan da urtarriletik maiatzera arte, INEk astearte honetan jakinarazi duenez. Zerbitzuen sektorean, berriz, apalagoa izan da hazkundea: %23,6koa izan da urte artekoa, eta %19,4koa urte honetan pilatutakoa.

Bolada on horrek enpleguan eragin du: %0,8 igo da aurreko hiruhilekoaren aldean, eta seigarren hiruhilekoa da enpleguak gora egiten duena. Bestalde, aurreko urteko hiruhileko beraren aldean, %3,7 lanpostu gehiago daude.


Summary: Pertsona bat hil da Amoroton, beroagatik. Tenperaturek markak hautsi zituzten atzo. Osakidetzak 184 larrialdi dei izan ditu azken egunetan tenperatura beroengatik, eta kaltetuetako 83 ospitalean artatu behar izan dituzte. Sute bat piztu da Areson, baina suhiltzaileek kontrolpean dute jada.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak baieztatu du pertsona bat hil dela azken egunetako bero oldea dela eta; Amoroton hil zen. Osakidetzak 184 larrialdi dei izan ditu azken egunetan tenperatura altuengatik, eta horietako 83 ospitalean artatu behar izan dituzte, 23 osasun zentroetan, eta gainontzekoak ez dituzte inora eraman behar izan. 83 horietatik hamabost Araban izan ziren, 48 Bizkaian, eta hemeretzi Gipuzkoan.

Ikusi gehiago: Sutea piztu da Areson, baina suhiltzaileek kontrolpean dute jada

Igandean jaso zituzten dei gehien, 45. Astelehenean erregistratu ziren tenperatura altuenak, baina arratsaldean nabarmen egin zuen behera beroak, eta guztira 35 dei jaso zituen Osakidetzak. Larunbatean, berriz, 33 izan ziren larrialdi zerbitzuek jasotako deiak.

Azken urteetako beroaldirik gogorrena izan dela adierazi du Zupiriak, eta piztuta dauden alertak bihar utziko dituzte bertan behera. Hala ere, Osakidetzak joan den astean emandako gomendioei kasu egiten jarraitzea aholkatu du, haurrei, adinduei eta gaixotasun kronikoak dituztenei batez ere. Gomendioen artean, hauek dira garrantzitsuenak: ur asko edatea, kafeina duten edariak saihestea, barazki eta fruta gehiago jatea, gantz gehiegi duten jakiak ez jatea, pertsianak jaistea, gorputza freskatzea, kalean eguzkipean denbora asko ez ematea, eta bero handiena egiten duenean esfortzu fisiko handirik ez egitea.


Summary: Beroa pairatzen jarraituko dute Frantziako Tourrean, nahiz eta tenperaturak zertxobait jaitsi. Gaurko etapan Foixera (Frantziako Okzitania) iritsiko dira txirrindulariak, 180 kilometro egin ondoren. Atzo baino freskoago egingo duen arren, tenperatura maximoak 35 gradu ingurura iritsiko dira, eta minimoak, berriz, 20 gradu ingurura. Biharko etapan, jaitsi egingo da tenperatura, baina ostegunean gora egingo du berriro ere.

Frantziako Tourra Pirinioetan da jada, eta beroa izan da egun hauetako protagonistetako bat. Gaur 35 gradu inguruan ibiliko dira tenperatura maximoak, eta 20 graduan, berriz, minimoak. Biharko etapan, jaitsi egingo da tenperatura, baina ostegunean berriro ere gora egingo du. Gaurko etapa 180 kilometrokoa da, eta Foix hirira iritsiko dira txirrindulariak (Okzitania). Lau portu pasatuko dituzte bidean, eta horietatik bi oso gogorrak izango dira: Porte del Lens eta Mur de Peguere. Asteazkeneko etapan, Saint Gaudens udalerritik abiatuko dira txirrindulariak, eta Peyragudesen amaituko dute. Ostegunean, berriz, Tourreko mendiko azkeneko etapa izango da, Rocamadorren.

Beroa zeresan handia ematen ari da azken egunetan, eta oztopo nabarmena bilakatu da txirrindularien artean. Hori ikusirik, TNB Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak aldaketa batzuk egin behar izan ditu araudian. Ohiko etapetan, anoa banatzeko puntuak zehatzak eta oso murritzak izaten dira, baina oraingoan lasterketako edozein puntutan gelditu ahal izango dira txirrindulariak. Egun hauetako beroari aurre egiteko, hidratazioa oinarrizkoa da. Txirrindulari batek halakoetan hamabi litro ur inguru ere edan ohi dituela jakinarazi dute txirrindulari taldeetako medikuek.

Kezka ez dute bakarrik txirrindulariek sortzen. Ikusleen osasuna zaintzeko neurriak ere hartu ditu antolakuntzak. Kirolariei banaturiko ur bidoien kopurua handitzeaz gain, ikusleei ere bidoiak emateko baimena eman dute.

Azken egunotan ika-mika sortu duen beste neurri bat hartu dute antolatzaileek. Lasterkariak igaro aurretik, kamioi batekin ura botatzen joan dira errepidean, galipotaren tenperatura jaisten saiatzeko. Horretarako 10.000 litro ur dituztela adierazi dute antolatzaileek. Baina neurriak haserrea piztu du sareetan, besteak beste Frantziako presidente Emmanuel Macronek esan berri duelako energia eta natur baliabideak zuhur erabiltzeko plan bat ezarri nahi duela. Lehorte larria batean ura kirol ikuskizun batean alferrik galtzea txarretsi egin dute askok. Antolatzaileek euren burua defendatu dute: «Ur kamioia oso gutxitan erabiltzen dugu. Ez dugu 200 kilometroko bidea ureztatzen; hori alferrikakoa litzateke, eta teknikoki ezinezkoa», adierazi dute.

Groupama-FDJT taldeko buru Marc Madiotek haserre erantzun die kritikei: «Animaliez mintzatuko bagina, inork ez luke zalantzan jarriko haien ongizatea zaintzea».

Meteo-France Frantziako agentzia meteorologikoak jakinarazi duenez, bero olatua Frantzia ekialderantz mugituko da gaur. Gau aldean ekaitz arriskua izango da Okzitaniako hego-mendebaldean; baita Pirinioetan ere. Pirinio mendebaldetik Limousin probintziaraino ekaitz zakarrak iragarri dituzte biharko, euri eta haize ugarirekin. Hala ere, euria iparralderantz joango da, eta datozen egunetan berriro ere eguzkia aterako da. Azken etapa hauek erabakigarriak izango dira txirrindularientzat. Gaurkoarekin, beste bost etapa soilik falta zaizkie Tourra amaitzeko, eta, eguraldia lagun izan ala ez, lehia bizian dihardute txirrindulariek.


Txus Martin presoa aske geratu da

Summary: Txus Martin presoa aske geratu da. Hogei urte eta erdiko zigorra bete ondoren utzi dute aske. Bost urtez, erabat isolaturik eta bakarturik izan zuten. Azkenaldian etxean betetzen ari zen zigorra, gaixo dagoela eta.

Txus Martin Hernando preso basauriarra aske geratu da, Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez. Gaixotasun larriak dituzten euskal presoen zerrendan zegoen Martin, eta azkenaldian etxean preso izan da.

2002an atxilotu zuten Martin, Frantzian, eta zortzi urtez izan zuten han preso: bost urtez, erabat isolaturik eta bakarturik izan zuten. Lagunen bisitarik ere apenas izan zuen, epaileak horretarako baimenak etengabe ukatu eta atzeratu zizkiolako. Urte haietan, hiru lagunen bisita besterik ezin izan zuen jaso.

2006an agertu zitzaion gaitza lehen aldiz. Espainiaren esku utzi, eta kartzelatu egin zuten 2010eko urrian.


Summary: Frantziako Gobernuak 9.700 milioi euro jarriko ditu EDF nazionalizatzeko. Energia nuklearra bultzatzeko Macronen planeko zutabeetako bat izango da konpainia hori.

Frantziako Gobernuak iragarri du Electricite de Francen (EDF) falta zaizkion akzioen %15,90 erosteko eskaintza bat egingo duela, konpainia erabat publiko bihurtzeko: 12 euro eskainiko ditu akzio bakoitzeko, eta 9.700 milioi euro jarriko ditu guztira. Gobenuak azaldu duenez, estatuak bihurgarrien edo trukagarrien %60 erosiko ditu.

EDFren akzioak uztailaren 13an eten ziren Parisko Burtsan, eta astearte honetan berriro kotizatu dute, 11,78 euroan. Gobernuak eskaintzen duen prezioa uztailaren 5ean erregistratutakoa baino %53 handiagoa da; egun horretan Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak berretsi zuen gobernuak konpainia nazionalizatzeko asmoa zuela. Konpainia 2005ean hasi zen Burtsan kotizatzen, eta 75 eurotik gorako gehieneko prezio historikora iritsi zen.

Konpainiaren nazionalizazioa Emmanuel Macron Frantziako presidenteak martxoko hauteskundeetan egindako promesetako bat izan zen, Errusiako eta beste herrialde batzuetako energien menpekotasuna amaitzeko neurri gisa, eta prezioen gorakada handiari aurre egiteko asmoz.

Era berean, gobernuak EDFren nazionalizazioa erabili nahi du energia nuklearra bultzatzeko. Hurrengo urteetan Frantzian sei erreaktore nuklear eraikitzeko plan bat iragarri du. Berriki, EDFk arazoak izan ditu bere erreaktore batzuekin, eta kanpotik energia gehiago inportatu behar izan du Frantziak.

«Eragiketa honek Frantziaren independentzia energetikoa indartzen du. EDFri beharrezko baliabideak ematen dizkio errepublikako presidenteak nahi duen programa nuklear berria azkarrago ezartzeko eta energia berriztagarriak Frantzian hedatzeko», adierazi du astearte honetan Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia eta Industria ministroak.

EDFk 3.150 milioi euroko kapital zabalkuntza egin zuen joan den apirilean, eta estatuak 2.700 milioi euro jarri zituen. Konpainiak 5.113 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen 2021ean, eta 43.000 milioiko zorra du.


Summary: %4,4 hazi da Bilboko portuko jarduna lehen seihilekoan. Ia 16 milioi tona zama mugitu dira aldi horretan. Petrolio gordinaren eta gas naturalaren inportazioak nabarmen handitu dira: %33 eta %46, hurrenez hurren.

Bilboko Portuko Agintaritzak lehen seihilekoko balantzea aurkeztu du, eta, datuek erakusten dutenez, portua bere onera itzultzen ari da. Aurreko urteko aldiarekin konparatuz, %4,4 goititu da dagoeneko guztizko trafikoa; ia 16 milioi tonako marka hautsi du —iaz 15,3 milioi inguru mugitu ziren ekainera arte—. Agintaritzak urte hasieran aurreikusitakoaren (+%7,4) azpitik hazi da trafikoaren mugimendua. Halere, bigarren seihilekoan goranzko joera mantenduko dela azaldu dute, zerumugan «ezbai asko» badira ere.

Ukrainako gerra, pandemiaren eragina eta inflazioa dira Bilboko portuarentzat hazkunderako oztopo nagusiak. Atzean utzi du agintaritzak, behintzat, zamaketarien lan gatazka: iragan maiatzean sinatu zuten sei urterako lan hitzarmena, negoziazioak hasi eta urte eta erdira. Azken horrek «aukera ematen du galdutako trafikoa berreskuratzeko, bezero berriak erakartzeko, eta merkatu berrietara iristeko», azaldu dute portuko agintaritzakoek.

Hein handi batean, zama likidoen (+%14) eta ohiko salgaien (+%7) goranzko joerak ahalbidetu du hazkundea. Bereziki, petrolio gordinari (+%33) eta gas naturalari (%46) esker izan da hori; 4,5 milioi eta 2,2 milioi tona inguru mugitu dituzte portuan.

Horri eutsiz, AEBetako trafikoa hazi da gehien (1,6 milioi tona gehiago), bi produktu horien inportazioen harira. Alderantziz, Errusiaren hidrokarburoen eta gasaren inportazioek 1,5 milioi tona egin dute behera. Ohiko salgaiei dagokienez, ibilgailuen garraioa %29 igo da, «eta gehiago nabarituko da urteko bigarren seihilekoan».

Bestalde, zama solidoek laurden bat egin dute behera —iaz %27 igo ziren—. Izan ere, mineral ez-metalikoen garraioak heren bat egin du behera. Era berean, edukiontziena %9 igo zen iaz, eta aurtengo lehen erdian %2 apaldu da, metalurgia eta siderurgia produktuek behera egin baitute.

Bidaiarien trafikoa «normalizatzen» hasia da, Bilboko Portuko Agintaritzak emandako datuen arabera. Iazko aldian 7.840 lagun heldu ziren; aurten, berriz, 84.814. Hau da, ozta-ozta %1000 igo da bidaiarien kopurua.

Datozen inbertsioak

Fakturazioak %4,1 egin du gora. 32,6 milioi eurokoa izan da urtarriletik ekainera bitartean; iaz, 31,3 milioikoa izan zen. Fakturazioa bezainbeste inbertituko du portuan agintaritzak aurten. Zehazki, 35 milioi euro erabiliko ditu kaiak handitzeko, horiek elektrifikatzeko, saneamendu sistema berria egiteko, eta trenbide sarea hobetzeko.

Alde batetik, AZ1 izeneko kaian 50.000 metro koadro berri eraikiko dituzte. 27,4 milioi euroko inbertsioa egingo dute, eta datorren udaberrirako amaituko dute kai berria —dagoeneko erdi aurreratuta dago—. Bestetik, kaiak elektrifikatuko dituzte berotegi gasen igorpenak, bibrazioak eta zaratak %40 murrizteko. Lehen lizitazioa urte amaieran egingo da, eta 2025ean amaituko dute proiektua. Denera, 51,8 milioi euro kostatuko da.

Hirugarrenik, ur sanitario eta industrialak Galindoko araztegira (Sestao, Bizkaia) eramateko saneamendu sistema eraikiko dute. 20 milioi euro inguruko inbertsioa egin beharko dute, eta hiru fasetan egingo da. Azkenik, Urduñako tren geltokian (Bizkaia) 750 metroko luzerako bazterbide bat egingo dute, Bilboko portutik irteten diren salgaiak hobeto eta azkarrago garraiatzeko. Adifek 11 milioi euro inguruko bi kontratu lizitatu ditu horretarako.


Arantzazuko karstaren aitzakian

Summary: Arantzazuko karstaren aitzakian. Arantzazuko talaiatik paisaia oparoaz jabetuko da ibiltaria. Ibarretik behera lerratzen den ibai jostaria izango du bidaide gogaide, baita arkitektura ederreko baserriak ere.

Arantzazuko monumentu naturalak (Oñati, Gipuzkoa) ez du haranen ohiko diseinu monotonorik, ez eta haitz segida ordenaturik ere. Baina geologiaren apetek nahi izan dute mendi lerro batzuek hantxe bertan topo egitea, estropezurik gabe, Arantzazu bera Euskal Herriko naturaren sorlekua edo sehaska balitz bezala. Basilikaren ondoan, berriz, bi dorre bikiek erakarriko dute ibiltariaren arreta. Begi bazterretik ikusita, miretsita geratuko da Oteizaren harrizko hamalau eusleak ikustean. Kulturan, artean, tradizioan eta pagadietan barneratzen diren harbide bitxiak gurutzatzen dira Arantzazun. Natura ondasunen bila abiatuko da ibiltaria, paisaia paregabeaz gozatzeko asmoz.

Fenomeno guztietatik harridura sorrarazten duena Gesaltza-Arrikrutzeko konplexu karstikoa da. Sareak hamalau kilometroko garapena dauka eta, geologoen aburuz, Euskal Herriko parajerik ikusgarrienetako bat osatzen du. Azalean baino, lur azpian errainu magikoagoa eraikitzen du. Baina, paradoxikoa bada ere, Arantzazu ibaiak lehor-lehor egiten du bidaia, goibeltasunez beterik. Euriari euri aritzen duenean, ordea, jauzika eta saltoka abiarazten da Arantzazukoa, lurrazaletik sartu-irten arina eginez. Xirmi-xarma desagertua batzuetan.

Gesaltzako ur-zuloa

Gesaltza auzoaren ondoan, kar harrizko horma bertikal grisaxkak ikusiko ditu ibiltariak. Eta hormatzarron oinarrian, ur zulo erraldoi bat. Gipuzkoan zabalenetako bat omen da hura. Esploratzaile ausarta mira-mira eginda geratuko da konplexuak hartzen duen handitasunaren aurrean. Bisean bis, 50 metroko ezohiko isurbidea. Eta aho durduzagarriaren atarian, harrizko bloke handiak antzemango ditu. Aliziaren lurralde miresgarrian legez, bisitaria iratxoen pare ibiliko da.

Ur emari eskasa izaten du Arantzazukoak. Zulo barrenetik erbesteratu baino lehen, Iritegi iturbegiko emaria indar elektrikoa sortzeko baliatzen dute beheragoko zentral hidroelektrikoan. Horren ondorioz, ibaiko ohantzea harri koskorrez beztituta agertuko da sarri. Baina, begiak arranpalo, ibiltariak harago finkatuko du soa. Izan ere, ibaian goxo-goxo kulunkatzen den ur gardena ez baita tupustean lurruntzen, ez eta tak! betiko galtzen ere. Finean, ur bihurriek konplexu karstikoko galerietatik zehar jarraitzen dute harmonia adeitsuan.

Ura, haitzuloak eta konplexu karstikoaren funtzionamenduaz jabetzeaz gain, Aizkorri-Aratz natura parkeko beste altxor batzuk deskubrituko ditu ibiltariak, baserririk baserri ibiltzen den bitartean. Arantzazu ibaiaren altzoan asko dira-eta magalean uzkurtzen diren baserriak. Albitxuri eta Arrolakoak, beste batzuen artean.

Sigi-saga harbidean behera

Arantzazuko santutegiaren aurreko aparkaleku zabalean GR eta PR ugari daude. Horietako batzuk argibide tauletan ondo marraztuta agertuko dira. Erabat tentagarriak, Arantzazu ibaiaren arroila gainean amu gisa jarrita baitaude. Talaiatik bertatik paisaia astintzeak errespetu pixka bat ezartzen du. Izan ere, oinen azpian desnibel handia dago: ehun metro baino gehiagoko erorketa librea Arantzazuko ibairaino, ederki marraztuta Pirinioetako arroila zirraragarri baten moldean. Baina, zorionez, bisitariaren begiradak labirinto karstikoko zoko-mokoak zeharkatuko ditu talaia beretik, eta Aitzabal tontor piramidalean sosegu hartuko du. Hain da ederra!

Aitzabalgo tontorra, Arantzazuko arroilaren gainean. Josean Gil-Garcia

Panorama ezin liluragarriagorik izaki, Artaso, zuhaitz motzen ibilbidea lagun hasiko du ibilbidea oinezkoak, PR zidorrari dagozkion seinaleak ardatz hartuta. Maldan behera abiatuko da kareharrizko eskailerak sendo-sendo zapalduta. Lizarrak, haritzak, hurritzak eta gaztainondo xumeak ondoan, sigi-saga egingo du bidexkan barna, Kantabriako Tresvisoko meatze bidean tipi-tapa ibiliko balitz bezala. Lau minutu hara eta hona, eta bidebanatze batera helduko da. Ezkerreko zidorra aukeratuko du, aldapatsua izanagatik ere, xenda garbi-garbi azalduko zaio-eta. Beraz, Kortakogain, Artaso eta Arrikrutz inguruko zidorrak bertan lagako ditu. Oraingoz.

Arantzazu ibai lehorraren aurrean, eskuinera jo eta, asfaltoa lagun, sakanean behera jarraituko du. Aurrerago, ibaia gurutzatzeko aukera ikusiko du. Joan-etorria egingo du hor, Iritegi iturburua ikusteko xedez. Beraz, ezkerraldean dagoen zubia gurutzatu eta alanbrea igarota, ibaira jaisten den zidorrari men egingo dio. Arantzazu ibaia elikatzen duen iturbegi emaritsua ikusiko du laster, hots, kareharrizko horma bertikaletik indarrez isuritako urre gardena.

Iturburua ikusi eta gero, bide nagusira irtengo da berriz. Asfaltoari atxikita minutu batez egingo du ondoren. Kortakogainera iritsi gabe, ezkerretik irteten den zidorrari men egingo dio. Hurritzak, pagoak eta astigarrak itzurtzen Akuegiko errotara iritsiko da azkenik. Suspirio bat entzungo da han, etxetzarretik hurrean. Aukera izenez gero, harri biribil eta labainkorren gainetik saltoak eginez, ur-jauziraino iritsiko da. Ur-masaren kolpeak basoaren iluntasuna urratzen du, baina ibilguan ez du errotarririk topatuko, aspaldi eten baitzuten bere jarduna.

Ibaian behera jarraituta, zentral hidroelektrikoraino gidatuko du bidexkak. Ur-masa bertan pilatzen da, dikearen atexkak noiz zabalduko zain. Ibaiko ura iraulka ibili ondoren, sosegua topatuko du orain, baina emariari dagokion ohantzetik aldenduta. Bahitutako urak ubidetik jarraituko du zoli, indar elektrikoa sorraraztera. Bidaia on!

Baserriz baserri

Bidexkak banantzen direnean, ibaira jaisten dena utzi, eta zehar-zehar jarraituko du, ubidearen menpe. Gesaltza auzora hurbildu ahala, paisaia handitu egiten da. Hormatzarren oinaldetik ur biziak erbesteratzen dira hinki-hankarik egin gabe. Euri jasa handiak gertatzen direnean, ibaiko urek, ez bat ez bi, aho aztoragarrian barrena bidaia iluna egingo dute. Ikaragarria, orduan!

Mira-mira eginda geratuko da zalea Oteizaren harrizko artelanak ikustean. Josean Gil-Garcia

Auzoa zeharkatu eta Arantzazura doan errepidera irtengo da jarraian. Asfaltoa zapaldu gabe, ordea, ezkerretik jarraituko du inguruko baserriak ezagutzeko asmoz. Aldats txiki bati aurre egin eta gero, Aitzabal eta Aizkirri baserrietara iritsiko da. Eta Albitxuri baserri ederrera pitin bat aurrerago. Albitxuri-Zabal baserri paretik igarota, Azpilletara doan bidea laga, eta zuzen egingo du, Arrola izeneko baserrirantz. Arrolako eraikinek osatzen duten plazatxoan, eskuinera egin eta, harbide zaharrari jarraituta, Karoigaingo etxolara iritsiko da. Maldan behera joko du han, Iritegiko iturbegia helburu. Langa bat igaro ostean, ezkerreko xendari oratu eta, harrizko eskaileretan saltoka ibili ostean, zelai batera irtengo da. Ezkerretik hartuko du han, eta, gaztainondoak lagun, Iritegiko iturburura doan bidearekin bat egingo du, arin-arin. Arantzazuko aparkalekura igo, eta Arantzazuko ingurubira ixteko, harbide harritsua baliatuko du berriz ere ibiltariak.


Summary: Espainiako Espetxe Erakundeek Iruñeko kartzelako zuzendaria kargutik kendu dute. Enrique Soto Ricok hamar urte zeramatzan karguan

Aldaketak Iruñeko presondegian. Noticias de Navarra egunkariak jakinarazi duenez, Espainiako Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak agindu du Enrique Soto Rico Nafarroako hiriburuko kartzelako zuzendaria kargutik kentzeko. Datozen egunetan emango dute haren ordezkoaren berri.

Soto Logroñokoa da (Espainia), 63 urte ditu, eta hamar daramatza Iruñeko espetxearen arduradun; kartzela zabaldu eta hilabete gutxira jarri zuten zuzendari. Aurrez, Langraizen (Araba), Logroñon, Sorian (Espainia) eta Picassenten (Herrialde Katalanak) aritua zen.

Maiatzean, Foro Sozial Iraunkorrak salatu zuen Iruñeko espetxea bide itsua bilakatua zela presoentzat: «Ez du espetxe tratamendua kontuan hartzen, motibazio politikoko presoak ez atzera ez aurrera uzten ditu, eta, gainera, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren babesa du», azaldu zuen Juanje Soria abokatuak.