Summary: Seaskak manifestazio nazionala eginen du azaroaren 18an, Beskoitzeko ikastolaren alde. Salatu dute herriko etxeak uko egin diela ikastolarentzat eraikin berria egiteko elkarrizketa orori, eta baldintza «arbitrarioak» ezartzen dizkietela. Euskal Herriko euskaltzale guziei dei egin diete mobilizatzeko.

70eko hamarkadako gorabeherak oroitarazi dizkio Seaskari Beskoitzeko (Lapurdi) Herriko Etxearekin duen auziak. «Herriko etxeak hartzen duen jarrera euskararen kontrako jarrera da, eta nahitara hartzen dute», salatu du Peio Jorajuria Ipar Euskal Herriko Ikastolen Elkarteko lehendakariak. «Ikastola mugatu nahian, nahi dute euskara mugatu beren herrian». Manifestazio nazionala eginen dute azaroaren 18an, 11:00etan, Beskoitzen, eta euskaltzaleak parte hartzera deitu dituzte. Halaber, Euskal Herriko ikastola guzietako familiei dei egin die Nekane Artola Ikastolen Elkarteko lehendakariak: «Euskal Herriko ikastolen babesak indarra emango dio egoeraren desblokeatzeari».

Beskoitzeko ikastola 2013an sortu zen, prefetaren debeku mehatxuen pean; orduan, lau ikasle zituen. Urteen poderioz, garatuz joan da, eta 51 ikasle ditu orain. Eraikin prefabrikatuetan egiten dituzte ama eskolatik azken urterainoko eskolak, herriko etxeari alokatu eremu batean. Azken urteetan gorabehera bat baino gehiago izan dituzte, Fabienne Aiensa auzapezaren taldeak ikasle kopurua mugatu nahi duelako. Hala, urtarrilean, hiru urteko haur bati ukatu egin zioten bere ikaskideekin jatea eskola guztiek erabiltzen duten herriko jantegian.

Baina ikastola egonkortzeko Seaskak egin asmo duen eraikinarekin sortu da gatazkarik handiena. Gurasoek iazko uztailean salatu zuten auzapezak ukatu egin zituela eremua egokitzeko egin zituzten lau proposamenak. Geroztik, ikastola berria eraikitzeko baimena galdegin du Seaskak, baina baldintza teknikoak argudiatzen dituzte etengabe ezezkoa emateko; baldintza «arbitrarioak», Jorajuriaren hitzetan. Esplikatu du eraikuntza ez luketela beharrezkoa, herrian hainbat gela publiko baitira ikastola eraikitzeko balia litzaketenak.

Eskolentzako jantegian badira 150 toki, baina ikastolaren txanda 50era mugatua du herriko etxeak; «horregatik, gure eraikuntzan jantegi bat aurreikusi dugu, gure haurrek hemen jan dezaten». Gaur egun, kanpoko tokia auzo bati alokatzen diote, baina herriko etxeak ez du nahi eraikuntza berria egin eta baliatzen segi dezaten; etorkizunean, beharbada, posible baita hari lotua den lursaila eskola publikoa handitzeko erabiltzea. «Eta gehitu dute aparkalekua: ezingo dugu gehiago baliatu aparkaleku publikoa. Behar dugu guri arbitrarioki finkatua zaigun lur zati txiki horretan ezarri aparkalekua, jantegia, kanpoko tokia eta ikasgelak. Ezinezkoa da».

Euskararen geroa

Seaskak egindako elkarrizketa saiakera oro ukatu du orain arte herriko etxeak: hitzordu eskaera publikoki egin zioten urriaren 20ko prentsaurrekoan, eta herriko hautetsi guziei mezu elektroniko bana igorri diete, hitzordu baten proposamena egiteko Beskoitzeko ikastolaren geroari buruz «eztabaida osasuntsu bat» abiatzeko. Joan den astean, Pirinio Atlantikoetako prefetak Beskoitzera egin zuen bisita baliatu zuen hari bitartekaritza eskatzeko; oraindik ez dute berririk. Sud Ouest egunkariari bakarrik egin dizkiete adierazpenak hautetsiek: errua Seaskari egotzi diote, eta adierazi dute ez dutela aldatuko jarrera.

Jorajuriaren hitzetan, euskararen geroa da jokoan Beskoitzeko ikastolaren auzian. «Ipar Euskal Herriko hizkuntza politika jokoan da: herriko etxe bati onartzen badiogu finka ditzan baldintzak, finka ditzan mugak euskararen garapenean, gure hizkuntzak amore emanen du», adierazi du. «Haurrak hor dira, haurrek euskara ikasi nahi dute, gurasoen hautuak errespetatu behar dituzte; eta horretarako behar ditugu irtenbideak atzeman. Irtenbideak baditugu, proposatu ditugu, ez dute euro bat ere kostatzen herriko etxearentzat, baina ezartzen dizkiguten baldintza arbitrario horiek guziak kendu behar dituzte».


Summary: Erreferendumik egin gabe, onartutzat eman da VWeko akordioa. UGTk eta CCOOk adierazi dute galdeketaren emaitza onartzera behartuta zegoela langileen batzorde osoa, eta ELA, LAB eta CGT aurka azaldu dira: «Ez dugu akordio hori sinatuko, ados ez gauden puntu asko baitauzka eta beste gai askori buruz ez baita hitz egiten»

Ostiralean sinatuko dute Nafarroako Volkswagenen X. hitzarmena enpresak, UGTk eta CCOOk. Ustez, aste honetarako langileen artean zuzendaritzak eta batzordeak hitzartutako akordioari buruzko erreferendum bat zen deitzekoa, baina azkenean ez da egingo.

Gaur bildu da langile batzordea gai hori aztertzeko. Aurreko astean adierazi bezala, UGTk eta CCOOk proposatu dute langileen artean kontsultatzea aurreakordioari buruz, eta horren emaitza sinatzera behartu nahi zituzten batzordeko beste hiru sindikatuak. Alta, ELAk, LABek eta CGTk berretsi dute ez dutela proposamen hori onartuko, eta, aho batez onartu behar zenez, ez da aurrera atera. Ondorioz, aurreko astean hitzartutako aurreakordioa onartutzat ematen da. Berez hala egin izan da historikoki.

Ikusi gehiago: VWeko aurreakordioa azaltzeko batzarrera deitu dute UGTk eta CCOOk

ELAk, LABek eta CGTk ohar bateratua atera dute: «Proposamena egin dute jakinik beste sindikatuok ez genuela onartuko». Sindikatuok ez dute nahi inork akordio hori sinatzera behartzea: «Ados ez gauden puntu asko dauzka, eta beste gai askori buruz ez da hitz egiten», arrazoitu dute. Haien ustez, langile batzordean gehiengoa duten bi sindikatuen proposamena «aitzakia besterik ez da enpresarekin lortutako akordioa erreferendumera ez eramateko».

CCOOk ohar bat kaleratu du defendatzeko ostiralean akordioa izenpetuko dutela «lantokiaren etorkizuna lehenesten eta bermatzen duelako». Nahiz eta VWek iragarri urte eta erdiz laurehun lanpostu «sobran» egongo direla, aurreakordioak ez du zehazten oraingoz nola utziko duten langileek enpresa. Dena den, CCOOko Carlos Zalduendoren arabera, VWek bermatu du 2026tik aurrera enplegua berreskuratuko dela. Baimenen inguruko legediaren ondorioz, kontratu mugagabeak egingo direla nabarmendu du. Azkenik, soldata KPIa adina igoko da hiru urtez, eta 900 euroko sariak pagatuko zaizkie langileei lan itunak iraungo duen hiru urteetan (2024-2026).

Larunbatean, CCOOk eta UGTk batzar bat egin zuten aurreakordioaren berri emateko langileei, baina oso gutxi joan ziren. Batzar hori modu bat izan zitekeen ikusteko nola hartzen zen erreferendumaren aukera enpresa barruan. Azkenean, gaurko bileran aztertu da gaia.


Summary: Esa handitzeko lanak geldirik daudela salatu dute Rio Aragon eta Esa+Ez elkarteek. Urtegiaren aurkako taldeek jakinarazi dute Ebroko Ur Konfederazioak bi behargin dituela obretan uneotan: administrari bat eta segurtasuneko arduradun bat.

Ur gelditan. Esako urtegia handitzeko lanak «erabat etenda» daude gaur egun, Rio Aragon eta Esa + Ez elkarteen arabera. Azpiegitura horren aurkako taldeek ohar bidez salatu dute Ebroko Ur Konfederazioak, gaur-gaurkoz, bi behargin baino ez dituela hor lanean: administrari bat eta segurtasun arduraduna. Taldeon arabera, gutxieneko langile kopuru horri eutsi dio konfederazioak, «lanak abandonatutzat jo eta kontratua eten ez diezaioten». Ebroko Ur Konfederazioarengana jo du BERRIAk argibide eta konfirmazio eske, baina ez du erantzunik jaso.

Lanak geldirik daudela ikusita, Rio Aragon eta Esa+Ez elkarteek proiektuaren sustatzaileei exijitu diete «aitor dezatela Esa handitzeko lanak ez direla ez bideragarriak ez arrazoizkoak», eta hortaz, «bertan behera» utz dezatela enpresa eraikitzaileekin sinatutako kontratua: «Proiektu osoa birplanteatu beharko litzateke, egungo presa sendotu eta ur maila segurtasun parametroetara itzularazi, orain arteko jardunbide negargarriak eragindako okerrak zuzentzeko».

Bi taldeek gogorarazi dute 22 urte igaro direla handitze lanen lehen harria jarri zenetik. «Ordutik, aurrekontua lau bider handitu da, orain arte gastatutako 400 milioi euroraino, eta suntsipena eraman dute Artieda, Zigoze edo Mianos bezalako herrietara». Horregatik uste dute, hainbeste urtere ostean, lanen etenaldiak arrazoia eman diela talde ekologistei: «Ebroko Ur Konfederazioak berak aitortu du zailtasun handiak dituztela proiektuaren 4. moldaketa bat onartzeko, eta ziur gaude adabaki horrek ere ez liekeela erantzunik emanen handitze lanek aspalditik dituzten egiturazko arazoei».


Summary: Gernika-Palestina ekinaldiak «mobilizatzen jarraitzeko deia» egin du. Joan den larunbateko manifestazioa «arrakastatzat» jo dute, eta iragarri dute «urgentziazko kontsulta» egiten ari direla, aurrerantzean zer egin erabakitzeko.

Aitortu dutenez, «berriz elkartu beharrik ez izateko asmoz» sortu zuten zenbait eragilek Gernika-Palestina herri deialdia, eta haren egiteko nagusia zen Palestinari elkartasuna adierazteko joan den larunbatean Donostian egindako nazio manifestazioa. Baina ikusirik Gazan eta Palestina osoan «indarkeria etengabe goraka» ari dela, plataforma «urgentziazko kontsulta» egiten ari da agiria sinatu zuten norbanakoekin eta manifestazioari atxikimendua adierazi zioten sindikatu eta gizarte zibileko erakundeekin, aurrerantzean zer egin erabakitzeko. Edonola ere, eta hori argitu bitartean, «mobilizatzen jarraitzeko» deia egin dute: «Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazio guztiak beharrezkoak dira».

Ikusi gehiago: Manifestazio nazionalera deitu dute Bilbon, Palestinari elkartasuna adierazteko

Gernika-Palestina ekinaldiak «arrakastatzat» jo du joan den larunbateko manifestazioa, eta kalkulatzen du 30.000 lagun inguruk bete zituztela Donostiako kaleak. Horregatik, eragileen eta herritarren jarrera eskertu du: «Gai lazgarri honen inguruan dauden eztabaida zilegizkoen jakitun gaude, baina azpimarratu nahi dugu askotariko sinatzaileek eta parte hartzaileek oso ikuskera zabalez jokatu dutela, eta erantzun ahalik eta bateratuena eta transbertsalena ematearen garrantzia balioetsi dutela». Haren ustez, mobilizazioa sustatu dutenek jakin dute «bereizten dituenaren gainetik batzen dituena lehenesten», eta eskerrak eman dizkie horregatik.

Ikusi gehiago: Elkartasun oldeak gainezka egin du Donostian

Baina ikusita nazioarteko komunitatean ez dagoela «su eten baterako inolako ekinaldirik» eta herritarrek «genozidioa» pairatzen jarraitzen dutela, herri deialdiak gogoetari ekin dio aurrerantzean zer egin erabakitzeko: «Laster galdera horri erantzun kolektiboa eman ahal izatea espero dugu».


Summary: Auto kutsagarrien zirkulazioa mugatuko du udalak Bilbo erdialdean. Airearen kalitatea hobetzea eta mugikortasun iraunkorra sustatzea da asmoa. Neurriak lanegunetan ezarriko dira soilik.

Bilboko Udaleko Gobernu Batzordeak onartu du etorkizuneko emisio txikiko eremua arautuko duen ordenantza proiektua. Ibilgailu «kutsatzaileek eta oso kutsatzaileek mugatuta» izango dute emisio txikiko eremuan sartzea, zirkulatzea eta aparkatzea. Zehazki, 0, ECO o C bereizgarriak ez dituzten autoak ezingo dira sartu, hau da, 2006ko urtarrila baino lehen matrikulatutako gasolinazkoak, eta 2015eko iraila baino lehenagoko dieselak. Orain hirian dabiltzan autoen erdiei eragingo die.

Bilboko emisio txikiko eremua hiriaren erdialdea izango da. Espazio hori Sabino Arana kaleak, Autonomia kaleak eta itsasadarrak mugatuko dute. Proiektuan adostutakoak lanegunetan soilik izango du eragina, 07:00etatik 20:00etara. Hori bai, sarbide eta zirkulazio murrizketak pixkanaka aktibatuko dira ordenantza indarrean sartzen denetik 2029. urtearen amaierara arte. Salbuespena izango dira, besteak beste, egoiliarren ibilgailuak.

Bilboko airearen kalitatea eta osasun publikoa hobetzea du helburu proiektuak, Nora Abete Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Jasangarritasun zinegotziaren esanetan, legezko betebeharrarekin konplitzearekin batera. Europar Batasunak osasun publikoa hobetzeko eskatzen dituen gidalerroak betetzeko hasierako pausoa da, baita Espainiako Gorteek 2021ean klima aldaketaren alorrean onartutako legea betetzeko ere. Arau horien arabera, 50.000 biztanletik gorako hiri guztiek hartu beharko dituzte neurriak «mugikortasunaren ondoriozko emisioak» murrizteko, eta beraz, emisio gutxiko eremuak ezarri beharko dituzte.

Ibilgailuen zirkulazioa da kutsadura iturri nagusia Bilbon, eta airearen kalitateari eta biztanleen ongizate akustikoari eragiten die. Udalaren esanetan, ordenantzaren diseinua hiriaren ezaugarriak kontuan hartu dituen azterlan baten emaitza da.


Summary: Elikadura ekoizpena: etxaldetik ikasgelara. Lurretik Ikasiz egitasmoa aurkeztu dute Baztan-Bidasoako zazpi eragilek. Helburua elikaduraren auzia ikastetxeetan lantzea da, «ekoizleei aurpegia jarriz». Material didaktikoa prestatu dute, eta Euskal Herriko gainerako lekuetako ekoizle eta eskolek erabili dezake, eredu moduan.

Zer dira artisau erara egindako elikagaiak? Zein alde dago nekazaritza industrialaren eta iraunkorraren artean? Zertan desberdintzen dira abeltzaintza intentsiboa eta estentsiboa? Zertaz da garrantzitsua bertako produktuak kontsumitzea? Elikadura ekoizpenari buruzko galdera horiek erantzutea ez da zaila Euskal Herriko laborariendako; bai, ordea, arlo horretan lan egiten ez duten anitzendako. Egoera aldatzeko gogoz dira Lurretik Ikasiz proiektuaren bultzatzaileak, elikadura ekoizpenaren auzia ikasgeletara eraman nahi baitute: «Lehendik sentitzen genuen behar eta eskariari erantzun bat eman nahi diogu, eta elikaduraren gaia hurbiletik landu nahi dugu ikasleekin».

Gaur egin dute proiektuaren aurkezpena, Elizondon (Baztan, Nafarroa). Azaldu dutenez, egitasmoaren bidez «etxaldeetako lan egiteko moduak» erakutsiko dizkiete ikastetxeetako haur eta gazteei, «ekoizleei aurpegia jarriz». Zehazki, zazpi dira −momentuz, behintzat− proiektuaren atzean dauden ekoizleak, Zugarramurditik hasi eta Beraraino (Nafarroa) doazenak: Agorleku gaztandegia, Lesakan; Autxitxia gasnategia, Elizondon; Baztango Xurie mahastiak eta upategiak, Arizkunen; Erlanki erlezaina, Beran; Jauregia Esnekiak, Anizen; Maira okindegia, Etxalarren; eta Martinea baratzea Zugarramurdin.

Ekoizleez gain hainbat eragilek lagundu dute proiektua osatzen: Xomorro Agroekologia eta Hezkuntza, Arrea Agroekologia, Baztango Zaporeak taldea, Bortziriak-Malerreka-Bertizarana Elikadura, Baztango Udala eta Nafarroako Gobernua.

Proiektuak azarotik datorren urteko ekainera arte iraunen du. Denbora tarte horretan Baztan-Bidasoa eremuko ikasleek −Lehen Hezkuntzako bigarren ziklotik, DBHko lehenbiziko mailara bitartekoek− elikadura ekoizpenaren gaia sakonago lantzen ahalko dute, tartean etxalde horietara bisita eginez.

Aitor Azkarate Tomassonek Jauregia Esnekiak etxaldean egiten du lan, eta egitasmoaren lau ardatz nagusiak azaldu ditu: eskolak etxaldeetara hurbiltzea, elikadurari garrantzia ematea, elikadura ereduaz gogoetatzea eta laborantzan emakumeek duten rolaz mintzatzea. «Lurretik eta gure etxaldeetatik gero eta gehiago urruntzen ari gara. Hortaz, gure oinarrira itzultzeko beharra ikusten dugu», adierazi du. Hala, uste du ez dela hausnartzen janariaren gibelean dagoenaz, eta lan hori guztia ez dela baloratzen. «Zerbait estimatzeko ezagutu egin behar da, hortaz, jaten ematen diguten ekoizleei aurpegia jarri behar zaie».

Bi pauso

Gibelean dagoen lana ikusarazteko saioak dira, beraz, etxaldeetan egin ohi diren bisitak. Maialen Chantre Irazoki Martinea baratzean aritzen da lanean, eta gisako bisitak «denborapasa» hutsak ez direla gogoratu du: «Eskolatik kanpo egiten diren ikasteko espazioak dira. Saio praktikoak antolatu ditugu, ikasleek bueltan zerbait eraman dezaten». Proiektua ikastetxeei helarazteko bi zati daudela azaldu du Chantrek: ekoizleen gida eta ikasmateriala. Batetik, etxalde bakoitzaren xehetasunak bildu dituzte, beren ezaugarri eta historiaren berri emanez. Bisita guztiek bi orduko iraupena izanen dute, eta batzuetan tailerrak egiteko aukera ere egonen da.

Bertzetik, bisita baino lehen eta ondoren ikasgeletan lantzeko ikasmateriala bildu dute gida batean. «Bisitara etorri aurretik eskolan gaia lantzea nahi dugu. Nekazaritza eta abeltzaintza iraunkorraren berri izan dezatela», azaldu du Chantrek. Maila bakoitzarentzat sei saio prestatu dituzte, 50 minutu ingurukoa bakoitza: bost, bisita baino lehen egiteko, eta bat, bisita egin eta gero. «Ikasleei zuzendutako jarduera proposamenez gain, irakasleendako gaiaren inguruko azalpenak ere jaso dira bertan».

Gida hori, baina, ez da Baztan-Bidasoako ekoizleek egiten duten lanaz mintzatzen; elikadura ekoizpenaren gaia lantzea du helburu. Beraz, Lurretik Ikasi egitasmoa elikadura ekoizpenaren gaia Euskal Herri osora proiektatzeko abagunea da. Euskal Herriko bertze txokoetako ekoizle nahiz ikastetxeek gida erabili dezaketelako beren proiektu propioak garatzeko. Eskolako liburuetara iritsi ez den jakintza anitz baitago Euskal Herriko etxaldeetan.


Summary: Eragin handiena hezkuntzan eta garraioan, eta txikiagoa osasungintzan. Deitzaileek ontzat jo dute greba. Eusko Jaurlaritzak sindikatuei eskatu die «jarrera maximalistak» utzi eta negoziatzen jarraitzeko.

«Haserreari» termometroa jartzea: helburu hori ere bazuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan asteazken honetan eginiko grebak, eta sindikatuen susmoa bete egin da. Milaka langilek bat egin dute deialdiarekin eta agertu dute ezinegona. Deitzaileek azpimarratu dute mobilizazioaren «arrakasta» erakundeentzat eta alderdi politikoentzat «ohartarazpen» bat dela politika publikoak alda ditzatela eskatzeko, zerbitzu publikoak defenda ditzatela exijitzeko eta «galdutakoa berreskuratzeko».

Ikusi gehiago: Zerbitzu publikoak «hemen adosteko» exijitu dute sindikatuek

Deitutako bi greba egunetan lehenengoa izan da atzokoa. Hurrengoa abenduaren 19an izango da. Langile publiko guztiak zeuden deituta: Eusko Jaurlaritzakoak, aldundietakoak, udaletakoak eta Espainiako Estatukoak, 152.000 guztira, eta haietatik milaka batzuek babestu dute ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESKren mobilizazioa. Erantzunari dagokionez, halakoetan ohi denez, sindikatuek emandako kopuruek eta Jaurlaritzarenek ez dute bat egin. Sindikatuen arabera, «oso zabala» izan da, eta Jaurlaritzaren arabera, «apala».

Eskaera zerrenda zehatz batekin irten dira kalera sindikatuak. Nagusiki, sektore publikoaren langileen soldatak eta lan baldintzak «hemen» adostu ahal izatea eskatu dute. Gogorarazi dutenez, Espainiako Gobernuaren erabakiz, 2009ko krisitik Madrilek zehazten ditu soldata igoerak, eta, hori dela eta, azken hamarkadan langile publikoek erosteko ahalmenaren %20 galdu dute. Erabakitzeko ahalmen hori berreskuratzea eta soldatak %10 igotzea galdegin dute. Horrekin batera, sektore publikoko lanpostuetan dagoen behin-behinekotasun tasa egungo %49tik % 8ra jaistea eskatu dute; eta zerbitzu publikoak pribatizatzeko joera amaitzeko eta sektorea euskalduntzeko, besteak beste.

Informazio gehiago. Langile publikoen testigantzak.

Sindikatuei erantzunez, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak beste behin argudiatu du erakundeen baliabideak mugatuak direla eta ez dagoela Jaurlaritzaren esku eskaera guztiak betetzea. «Lan arloko hobekuntza oro da desiragarria, baina errealitate ekonomikoaz eta administrazio bakoitzaren eskumenez jabetu behar dugu». Horrez gain, berriro sakondu du funtzionarioek gainerako langileek baino baldintza hobeak dituztela dioen ideian.

Horri heldu dio Josu Erkoreka lehendakariordeak ere, eta «paradoxa» bat azpimarratu du: «Herritar gero eta gehiagok funtzionario izan nahi du, baina hori lortu bezain laster, ez dago gustura». Jon Agirre Lan Harremanen zuzendariak, berriz, sindikatuei eskatu die «jarrera maximalistak» alde batera uzteko eta Mahai Orokorrean eta sektoretako mahaietan negoziatzeko beren eskaerak.

Erantzuna eta protestak

Atzoko grebak, langile publiko gehien biltzen duten sektoreen artean, hezkuntzan izan du babesik handiena: sindikatuek diotenez, %75etik gorakoa izan da lehen eta bigarren hezkuntzan, eta EHUko hiru campusetan jarduera «oso urria» izan da; Jaurlaritzaren arabera, oro har sektoreko langileen %40,6k bat egin dute. Arlo horretan herenegun ere egin zuten greba, kasu horretan ELA, CCOO eta Steilasek deituta, eta sindikatuek %55eko parte hartzea zenbatu zuten, eta Jaurlaritzak, %21 ingurukoa.

Gainerako sektoreetan, apalagoa izan da erantzuna: Jaurlaritzaren arabera, administrazio orokorrean %12,07koa izan da, osasungintzan %5,7koa, eta segurtasunean %3,42koa. Sindikatuek ez dute kopuru zehatzik eman hezkuntza ez beste sektoreei buruz, baina Osakidetzaren kasuan azpimarratu dute gobernuak ezarritako gutxieneko zerbitzuek «erabat baldintzatu» dutela langileen hautua. Dena den, nabarmendu dute lehen arretan babes zabalagoa izan zuela ospitaletan baino.

Udaletan eta foru aldundietan, berriz, grebaren erantzuna «oso zabala» izan dela azaldu dute, bereziki hiriburuetan, eta udal batzuetan. Gipuzkoan, honako hauetan: Arrasate, Zarautz, Tolosa, Hernani, Oñati, Legazpi, Ordizia, Anoeta, Azpeitia, Getaria, Bergara eta Pasaia. Bizkaian, hauetan: Barakaldo, Bermeo, Ortuella, Trapaga, Markina, Lekeitio, Gernika, Basauri eta Igorre. Eta Araban, Agurainen, Laudion eta Amurrion.

Komunikabide eta garraio publikoetan ere babes handia izan du grebak, «ia erabatekoa», sindikatuen arabera. EITBn, Jaurlaritzak ezarritako gutxieneko zerbitzuetan baino ez dute lanik egin, informatiboetan soilik. Berdin garraio «ez-pribatizatuan». Bilboko Metroak, halere, azaldu dute maiztasunak gutxieneko zerbitzuak halako bi izan direla —%60—.

Informazio gehiago. Udazken beroa sektore publikoan

Administrazio orokorrean eta justizian, berriz, sindikatuek azaldu dute erantzuna «zabala» izan dela, «baina aldakorra herrialdeen eta esparruen arabera». «Apalagoa» izan da Espainiako administrazioko langileen artean.

Horrez gain, arazo batzuk egon dira hiriburuetako sarrera-irteeretan, bereziki goizean goiz. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, piketeek trafikoa eten dute Bilbon, baina ez da «aparteko istilurik» izan. Gasteizen, grebalari talde batek manifestazioa egin du Jaurlaritzaren Lakuako egoitza nagusiaren aurrean, eta horrek eragina izan du hiriko autobus geltoki nagusiaren funtzionamenduan. Beste talde batek manifestazioa egin du Forondako Atetik, eta horrek trafiko etenak eragin ditu hiriko sarrera-irteeretan. Gipuzkoan, garraio publikoko zerbitzuen murrizketaren ondorioz, pertsona askok autoa hartu dute Donostiara joateko, eta horrek «kolapsoa» eragin du hiriko sarbide nagusian, Loiolako Erriberetan.


Summary: Mike Johnson izendatu dute AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente. Louisianako errepublikano ultrakontserbadoreak 220 boto lortu ditu, izendatua izateko behar zituenak baino hiru gehiago. AEBetako behe ganbera etenda egon da hilaren 2an Kevin McCarthy kargugabetu zutenetik.

AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak badauka presidentea: Mike Johnson. Louisiana ordezkatzen duen errepublikano ultrakontserbadoreak ganberako 217 diputaturen babesa behar zuen izendatua izateko, eta 220 boto jaso ditu. Horrek irtenbidea emango dio hiru asteko blokeoari, behe ganbera etenda egon baita hilaren 2tik, orduko presidente Kevin McCarthy zentsura mozio baten bidez kargugabetu zutenetik.

Johnsonen hautagaitza bozkatu baino ordu gutxi lehenago, haren aldeko mezuak zabaldu ditu presidente ohi Donald Trumpek. Izan ere, Johnsonek zuzendu zituen Joe Biden AEBetako presidente demokrataren 2020ko hauteskundeen garaipena baliogabetzeko ahalegin juridikoak. Alderdi Errepublikanoaren erabateko babesa izan du gaurko saioan. «Ordezkarien Ganbera martxan da berriz», esan du behe ganberako buruak.

Halere, ez da erraza izan McCarthyren ordezkoa aurkitzea. Hiru asteotan, beste hiru hautagai aukeratu dituzte errepublikanoek, baina horietako bat berak ere ez du, azkenean, kargua lortzeko adina babes eskuratu. Adibidez, atzo diputatu errepublikanoek bozketa bidez hala aukeratuta, kargua lortzen saiatzekoa zen Tom Emmer. Hautagaitza lortu eta ordu gutxira, ordea, esan zuen ez zela bozketara aurkeztuko, bazekielako ez zuela nahikoa babes izango.

Funtsezko une batean iritsi da Johnsonen izendapena. Behe ganbera desblokeatuta, barrura zein kanpora begirako hainbat erabaki garrantzitsu hartu ahal izango ditu ganberak. Eztabaidatu eta onartu beharreko neurrien artean dago, adibidez, Bidenek Ukrainarentzat eta Israelentzat eskatutako 105 milioi dolarreko laguntza. Horren harira, zera esan du Johnsonek: «Mundu guztiari erakutsiko diogu, ez Israeli bakarrik, Hamasen ankerkeria okerra eta miserablea dela».


Israelek lurrez inbaditu du Gaza

Summary: Israelek lurrez inbaditu du Gaza. Israelgo irratia batek jakinarazi duenez, gaur goizean sartu da Israelgo armada Gazan. Airez, lurrez eta itsasoz eraso egingo zuela iragarri zuen Netanyahuk.

* Gazako osasun sistema, «guztiz kolapsatuta» eta zerbitzuz kanpo

* Manifestazio nazionalera deitu dute Bilbon, Palestinari elkartasuna adierazteko

* Israelen bizi den bilbotarra oraindik bahituta daukatela baieztatu dute


Summary: Israelgo armadak sartu-irten bat egin du Gazan, lurrez, inbasioa «prestatzeko». Militarrek esan dute «Hamasen 250 helbururi baino gehiagori» egin dietela eraso. NBEk ohartarazi du zerrendan ez dagoela zibilentzako «toki segururik».

Israelgo armadak sartu-irten «selektibo bat» egin du Gaza iparraldean bart gauean, lurrez, militarrek gaur goizean baieztatu dutenez. Hasieran uste zen Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak asteotan hainbatetan iragarri duen lurreko erasoaldia zela, baina tankeekin egindako sartu eta ateratzeko operazio bat izan da, iturri horiek azaldu dutenez; hain justu, iragarritako inbasioa «prestatzeko». «Hamasen 250 helbururi baino gehiagori» egin diete eraso, haien arabera.

«Operazioan segurtasun indarrek hainbat terrorista aurkitu dituzte, eta eraso egin diete; azpiegitura terroristak eta tankeen aurkako gordelekuak suntsitu dituzte, eta antolaketa lanak egin dituzte», esan du armadak. Operazioa amaitutakoan, Israelera itzuli dira soldaduak; Filastin Palestinako egunkariak esan du borroka bortitzak izan direla Gaza eki-erdialdean.

Bart gauekoa ez da izan Israelen lehen sartu-irtena Gazan hilaren 7az geroztik. Orain arteko handiena izan da, ordea, eta horrek alarmak piztu ditu. Joan den urriaren 14an iragarri zuen Netanyahuk lehorrez, airez eta itsasoz inbadituko dutela Gaza; bi aste pasatu dira, ordea, eta, zenbait iturriren arabera, armadako buruak urduritzen hasiak dira.

Ez dago zalantzan, baina, sartuko direla. Israelgo lehen ministroak, atzo gauean egindako agerraldi batean, berriz esan zuen lurreko inbasioa prestatzen ari direla, eta «soilik gobernuak» erabakiko duela noiz abiatuko duten, eta ez armadak; oraingoz, badirudi bahituen afera bideratu arte ez dutela hori egiteko asmorik. Afera horretaz, Netanyahuk aitortu zuen erantzun egin beharko duela Gazako milizia palestinarrek urriaren 7an egindako erasoengatik: «Hutsegiteak amaierara arte ikertuko dira. Denek eman beharko dituzte erantzunak, nik ere bai. Baina hori guztia gerraren amaieran gertatuko da».

Bien bitartean, ordea, Gazako beste bi milioi pasatxo herritarren antzera, Israelen etengabeko erasoen arriskupean daude bahitutakoak. Hamasek jakinarazi berri duenez, Filastin egunkariaren bitartez, gutxienez 50 bahitu hil dira Israelek jaurtitako bonbardaketen ondorioz.

Izan ere, zorrotz esan du gaur NBE Nazio Batuen Erakundearen Palestinako lurralde okupatuetarako koordinatzaile humanitario Lynn Hastingsek: «Gazan ez dago toki segururik zibilentzat». «Jendeak ezinezko aukerei aurre egiten die ebakuazioetarako bideak bonbardatzen dituztenean, borroken ondorioz jendea harrapatuta geratzen denean iparraldean eta hegoaldean, bizirik irauteko oinarrizko ondasunak urriak direnean eta itzulerarako bermerik ez dagoenean», deitoratu du Hastingsek komunikatu baten bitartez.

Gazako sartu-irtenarekin batera, Zisjordanian ere hainbat operazio egin ditu bart gauean Israelgo armadak, eta dozenaka palestinar atxilotu ditu. Filastin-en arabera, besteak beste, Jerusalem ekialdean, Ramallahn, Nablusen eta Betlemen izan dira operazio horiek, eta laurogei lagun atxilotu dituzte gutxienez. Wafa albiste agentziak, berriz, argitaratu du gutxienez 30 pertsona atxilotu dituztela Hebronen; Lama Jater kazetaria dago horien artean.

Borrokek ez dute etenik, ez Gazako mugan, ezta, azkenaldian, Libano hegoaldeko mugan ere. Hezbollah milizia ari da hortik Israeli eraso egiten; hori bai, hasi zirenetik, erasoaldiak ez dira areagotu, eta ez dira inguruko eremuetara zabaldu. Adierazitako elkartasunagatik eta borroketan parte hartzeagatik «eskertuta» dago Hamas, baina, The Associated Press berri agentziari talde armatuko goi kargudun batek esan dionez, «gehiago espero dute» eta «gehiago behar dute» Gazaren aurkako erasoaldia gelditzeko.

Gazarako «eten humanitario» bat eskatu dute EBko estatu kideek

EB Europako Batasuneko gobernuburu eta estatuburuak bildu dira gaur, eta, komunikatu bateratu baten bidez, Gazarako «eten humanitario» bat eskatu dute, desadostasunak alde batera utzita. Hainbat orduko eztabaidaren ondoren lortu dute ados jartzea. Aurretik ondutako dokumentuari zera gehitu diote: «Europako Batasunak babestu egiten du laster nazioarteko bake konferentzia bat egitea». EBko agintariek jarrera komun bat jakinarazi duten lehen aldia izan da.

Baina NBEren Segurtasun Kontseiluan, berriz ere huts egin dute Gazaren egoera humanitarioari eta, oro har, gerrari buruz aurkezturiko ebazpenek. Gaurko ordu txikietan egin dituzte bozketak. AEB Ameriketako Estatu Batuek aurkeztu zuten lehena, «eten humanitario bat» eskatzea jasotzen zuena, eta Txinak eta Errusiak betoa ezarri zioten, argudiatuta ez zuela su etena eskatzen; bigarrena Errusiak aurkeztu zuen, «berehalako menia bat» exijitzeko, eta, kasu horretan, AEBek eta Erresuma Batuak jarri zioten betoa.

Washingtonek kritikatu zuen testu hori «azken ordukoa eta kontsultarik gabea» izatea, eta adierazi zuen lan egiteko modu hori ez dela «egokia». Bi testu horiek kontuan harturik, NBEren Segurtasun Kontseilua lau aldiz saiatu da ebazpen bat onartzen Gazako milizia palestinarren eta Israelen arteko gerrari buruz, eta kasu guztietan huts egin du.

Israelgo militarrek gutxienez 7.000 lagun hil dituzte zerrendan hilaren 7az geroztik —horietako 2.913 haurrak—. Egoera horren harira, Hamasek protestara deitu ditu palestinarrak biharko eta iganderako; besteak beste, Rafahko (Egiptoren eta Gazaren arteko mugan) pasabidea berriz ere irekitzeko eskatzeko manifestazioak dira, organizazio politiko islamistaren arabera. Bide hori da Gazan laguntza humanitarioa sartzeko bakarra, beste guztiak itxita baitaude; gaur beste hamabi kamioi sartu dira, ura, janaria eta sendagaiak banatzeko, Palestinako Ilargi Gorriak jakinarazi duenez.

Hain justu, Ekialde Hurbileko hainbat estatuk gaitzetsi egin dituzte Gazako zibilen aurkako «zigor kolektiboa» eta behartutako lekualdatzea. Adierazpen bateratu bat sinatu dute Arabiar Emirerri Batuek, Jordaniak, Bahrainek, Arabia Saudik, Omanek, Qatarrek, Kuwaitek, Egiptok eta Marokok. Horien arabera, Israelen «defentsarako eskubideak» ez ditu justifikatzen «palestinarren oinarrizko eskubideen urraketak».

Egoera humanitarioarekin lotuta, EB Europako Batasuneko gobernuburu eta estatuburuak gaur eta bihar bilduko dira, eta, desadostasunei aurre egin ostean, «eten humanitario bat» eskatuko dute Gazarako. EBko agintariek jarrera komun bat jakinaraziko duten lehen aldia litzateke.

Hamaseko kideak, Moskun

Moskun izan da gaur Hamasen delegazio bat, Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak jakinarazi duenez. Borrokak hizpide izan dituzten arren, bahitutakoen aferaz aritu dira gehien, iturri horren arabera. Bisita horrek, ordea, ez dio graziarik egin Tel Avivi. «Israelek gaitzetsi egiten du Hamaseko kideak Moskura joateko gonbita. Ekintza horrek terrorismoa babesten du, eta legitimatu egiten ditu Hamasek egindako basakeriak», esan du Israelgo Atzerri Ministerioko bozeramaile Lioir Haiatek. Gero, delegazio hori Errusiatik kanporatzeko eskatu du.

Bisita hori da, hain justu, Errusia gatazkan izaten saiatzen ari den bitartekari rolaren adibide bat. Su etenerako deiak egin ditu Moskuk, baina ez ditu gaitzetsi ez milizia palestinarrek urriaren 7an egindako erasoa, ez Israelen okupazioa.


Summary: Ebroko Ur Konfederazioak aitortu du Esako lanak «behin-behinean» eten dituela. Erakundeak jakinarazi du presaren gainezkabideak moldatuko dituela, urtegia handitzeko lanen proiektuan. 22 urte igaro dira urtegia handitzeko lanak hasi zituztenetik.

Nafarroako urtegirik handiena da Esakoa, eta Aragoi ibaia erregulatzen du. Francisco Franco diktadoreak inauguratu zuen, 1959an, eta Espainiako Gobernuak 1983an onartu zuen urtegia handitzeko proiektua. 2001ean jarri zuten lanen lehen harria. Ordutik, ziurgabetasuna nabarmendu da Esan: lanen aurrekontuaren neurri berean handitu dira segurtasunari buruzko kezkak eta kontrako iritziak. Izan ere, pitzadurek, luiziek eta inguruko sismikotasunak ezinegon handia piztu dute herritarren artean. Beldurrezko eleberri baten antza duen auziaren beste kapitulu bat hasi da gaur: Esako urtegia handitzeko lanak etenda daudela aitortu du Ebroko Ur Konfederazioak.

Izan ere, atzo, Rio Aragon eta Esa + Ez elkarteek adierazi zuten enpresak administrari bat eta segurtasun arduraduna baino ez dituela obretan lanean. Orain, azpiegituraren arduradun Ebroko Ur Konfederazioak berak baieztatu du, ohar batean, lanak «behin-behinean» eten dituela, proiektuaren laugarren modifikazioa tramitatu bitartean: «Halako kasuetan, lanen etetea jasota dago kontratazio publikoaren legerian. Tramitazioaren moldaketak, funtsean, gainezkabide berriei eragiten die, berriz diseinatu baitira, uholdeetan urak husteko funtzioa hobeki bete dezaten».

Rio Aragon eta Esa + Ez taldeen arabera, gutxieneko langile kopuru horri eutsi dio konfederazioak, «lanak abandonatutzat jo eta kontratua eten ez diezaioten». Lanak geldirik daudela ikusita, Rio Aragon eta Esa + Ez elkarteek proiektuaren sustatzaileei exijitu diete «aitor dezatela Esa handitzeko lanak ez direla ez bideragarriak, ez arrazoizkoak», eta, hortaz, «bertan behera» utz dezatela eraikuntza enpresarekin sinatutako kontratua.

Gainkostua

2001ean, urtegia handitzeko lanak hasi zirenean, proiektuaren aurrekontua 110 milioi eurokoa zen, baina 400dik gora milioi euro gastatu ditu Espainiako Gobernuak orain arte; 200 milioi inguru faltako lirateke oraindik lanak bukatzeko. 2018an, Espainiako Kontu Auzitegiak zalantzan jarri zuen proiektuaren bideragarritasun ekonomikoa, %110eko gainkostua egiaztatu ostean. Ordurako, 235 milioi gastatuak zituzten lanetan. Gaur egun, gainkostu hori askoz handiagoa da.

Proiektua martxan jarri zenetik, herritar ugarik zalantzan jarri zuten urtegia handitzeko beharra. Are, Artiedako Udalak (Aragoi, Espainia) auzitara jo zuen proiektuaren sei sustatzaileren aurka, baina Madrilgo Justizia Auzitegi Nagusiak absolbitu zituen. 2009an igaro zen lanak bukatzeko epemuga, eta 2013an heldu zen auziaren mugarri nagusia: erregistratutako luizien ondorioz, urtegiaren eskuin hegaleko lurrak 30 zentimetro higatu ziren. Horren ondorioz, Lasaitasuna eta El Mirador de Yesa urbanizazioak hustu zituzten, eta etxebizitzak desjabetu, segurtasun arazo handiengatik. Desjabetzeko prozesua «legez kanpokoa» izan zela salatu zuten eragileek.

Azpiegitura arriskutsua

Ordutik, hainbat adituk txostenak aurkeztu dituzte obra horrek eragiten dituen arriskuak azaltzeko. 2015ean, Nafarroako Unibertsitateko hainbat ikerlarik ondorioztatu zuten Esakoa azpiegitura arriskutsua zela. 2019an, Geoconsult enpresak ikerlana aurkeztu zion Nafarroako Gobernuari, hegala «oreka hertsian» dagoela nabarmenduta. Eta 2020an, EHUk txosten bat aurkeztu zuen Zangozako Udalean, aurreko ikerketetan esandakoa berretsiz.

Aurtengo maiatzean aurkeztu zuten Ingeotyc enpresako geologoek Esari buruz egindako ikerketa. Nabarmendu zuten «ziurgabetasun handia» dagoela hegalaren dinamikaren inguruan: «Esako urtegiaren eskuin hegalaren egonkortasuna ez dago bermaturik, eta, ondorioz, urtegiaren segurtasuna ere ez, ezta lurrikararik gabeko agertoki batean ere». Irail honetan, Copernicusek, Lurra behatzeko Europako Batasunak abian jarritako programak, «mugimendua» antzeman zuen urtegiaren hegaletan.

«Lehen harria jarri zenetik, aurrekontua lau bider handitu da, orain arte gastatutako 400 milioi euroetaraino, eta suntsipena eraman dute Artieda, Zigoze eta Mianos herrietara», gogoratu dute Rio Aragon eta Esa + Ez elkarteek.


Summary: Gizon batek hemezortzi pertsona hil ditu Mainen, bi tiroketatan. Ustezko egileak ihes egin du, eta oraindik ez dute topatu.

Gaur goizaldean, gizon batek bi tiroketa masibo egin ditu Mainen (AEB), eta gutxienez hemezortzi pertsona hil eta hamahiru zauritu ditu. Tiroketak Lewiston hirian izan dira; bat, bolatoki batean, eta, bestea, jatetxe batean. Beste tiroketa bat izan den ere ikertzen ari dira. Ustezko tiratzaileak ihes egin du, eta Polizia haren bila ari da oraindik.

Tiroketen egilea 40 urteko gizon bat dela uste du Lewistongo Polizia Departamentuak, eta oraindik «armatuta» egon litekeela. Ustezko tiratzailea arma irakaslea da, eta AEBetako armadako erreserbista.

The Gun Violence Archive (Indarkeria Armatuaren Artxiboa) elkarteak ohartarazi du «2023. urteko tiroketa masiborik okerrena» izan dela, eta aurtengo 565.a. Elkarte horrek tiroketa masibotzat jotzen ditu gutxienez lau pertsona zauritzen edo hiltzen dituztenak.

Lewiston Maine estatuko hiririk handienetan bigarrena da, eta 40.000 biztanle ditu. Maineko Poliziak jendeari eskatu dio etxean babesteko. Inguruko eskola publikoek gaurko eskolak bertan behera utzi dituzte, eta Poliziak aholkatu du enpresetan gaur lan ez egiteko, erruduna topatu eta atxilotu bitartean.


Summary: Enplegu sorrera eten egin da Hego Euskal Herrian. Udako hiru hilabeteetan 15.600 langabe gehiago zenbatu ditu INEk. Industrian galdu da lanpostu gehien.

Udako hiru hilabeteak txarrak izan dira Hego Euskal Herriko lan merkatuarentzat. INE Espainiako Estatistika Institutuak biztanleria aktiboaren inguruan egindako inkestaren arabera, 15.600 langabe gehiago daude lau herrialdeetan, 119.100 guztira; langabezia tasa puntu bat igo da bigarren hiruhilekoarekin alderatuta, eta %8,5ean kokatu da.

Emakumeen eta gazteen artean handitu da gehien langabezia: beste 13.600 emakume daude lanik gabe —2,2 puntuko igoera—, eta %9,6 da tasa. Guztira, 64.400 andre daude lanik gabe, langabe guztien %54. Gizonen artean, berriz, nabarmen txikiagoa izan da igoera: 1.600 langabe gehiago zenbatu ditu INEk. Tasa hiru hamarren igo da, %7,6raino. Guztira, 54.700 gizon daude lanik gabe.

Industrian galdu dira lanpostu gehienak: 11.400. Zerbitzuen sektorean, berriz, 10.700 sortu dira. Azken urteetan, zerbitzuen sektorea gero eta pisu handiagoa hartzen ari da Hego Euskal Herriko lan merkatuan, industriaren kaltetan. Iaztik, 9.500 pertsona gutxiago daude lanean bigarren sektorean; hirugarrenean, berriz, 36.200 gehiago.

Ikasturtearen amaieran ohikoa izaten den moduan, jende gehiago dabil lan bila: 15.500 gehiago. Baina hori ez da modu berean islatu enpleguaren sorreran. Izan ere, lana dutenen kopurua aurreko hilekoaren berbera da: 1.273.800. Kopuru handia da, halere. 2008. urtera egin behar da atzera antzeko kopuru bat aurkitzeko.

Lan bila jende gehiago aritzeak eta landunak ugaritu ez izanak azalduko lukete langabeziaren igoera. Beste arrazoi batzuk ere badaude, urtaroarekin lotuta: adibidez, udan, urtero gertatu ohi den moduan, hezkuntzari lotutako langile batzuk kaleratzen dituzte —garbitzaileak, jantokietako langileak, irakasle batzuk...–, eta abuztu amaieran udarako langileen kontratuak amaitu edo eteten dira.

Are nabarmenagoa egin da hori 2022ko lan erreformarekin. Horrek ugaritu egin ditu aldizkako kontratu finkoak, eta halakoak dira udako hilabeteetan etendakoetako asko. Horrek emakumeen artean izandako igoera ere azalduko luke, bereziki haiek baitituzte lan horietako asko.

Gazteen artean ere nagusi dira aldizkako edo behin-behineko kontratuak. Haien artean ere nabarmen egin du gora lanik ez dutenen kopuruak. 16 eta 34 urte bitartekoen artean 8.300 gehiago dira, bigarren hiruhilekoan baino, eta %31koa da langabezia tasa adin tarte horretan. Hego Euskal Herriko langabe guztien %41 dira.

Lurraldeka, Araban handitu da gehien langabezia tasa: 2,5 puntu, eta %9,15ean kokatu da; 4.000 langabe gehiago zenbatu ditu INEk. Kopuru absolutuetan, Gipuzkoan handitu da gehien: 8.000, eta tasak 2,2 puntu egin du gora, %8,67raino. Bizkaian, 1.500 langabe gehiago daude, eta hangoa da tasarik txikiena: %7,87. Nafarroan, berriz, 2.100 pertsona gehiago daude lanik gabe, eta han dute tasarik handiena: %9,29.

Udazkenera begira

Udazkenean datu hobeak espero dira, historikoki hala gertatu izan baita —ohikoa izaten da udan hezkuntzan galdutako lanpostuak irailean eta urrian berreskuratzea—, eta jarduera ekonomikoa bizkortzea espero baita.

ELA sindikatua, halere, ezkor azaldu da. «Datu negatiboak direla ondoriozta dezakegu. Pertsona okupatuen kopurua murriztu ez arren, ikusten dugu langabeziak nabarmen egin duela gora, eta, gainera, kolektibo kalteberei eragin diela igoerak, eta, ondorioz, are gehiago prekarizatzen dituela. Bestalde, garrantzitsua da industriaren egoera aipatzea, pertsona okupatu asko galdu baititu, eta horrek ondorio negatiboak izan ditzake gure lurraldeko egoera ekonomikoan datozen hilabeteetan».

LABek emakumeen egoera nabarmendu du. Azaldu du emakume gehiago ari direla lan bila gizonezkoak baino, eta lan horien baldintzak gero eta kaskarragoak direla. «Prekarizaturiko lan merkatuak eta zaintza lanek zamatuta, geroz eta emakume gehiagok dituzte bi lanaldi».

CCOOk analisi baikorragoa egin du. Hirugarren hiruhilekoan datuek okerrera egin arren, kontratu finkoa dutenak gero eta gehiago direla azpimarratu du. Dena den, adierazi du enpleguaren kalitatea hobetzeko ahaleginak indartu behar direla, «bereziki lanaldi partzialeko eta plataforma bideko kontratuetan».

Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Enpleguko kontseilariak INEren inkestaren balorazio «anbibalentea» egin du, «langabezia handitu delako, baina baita okupazioa eta biztanleria aktiboa ere».


Summary: Iberdrolak %17 handitu ditu irabaziak irailera bitartean. Zerga bereziagatik %1,2 gehiago ordaindu behar izan badu ere, nabarmen handitu ditu irabaziak. Galanek begi onez jo du Europako merkatu elektrikoaren erreforma.

Urtarriletik irailera bitartean 3.637 milioi euro irabazi ditu Iberdrolak, iazko epe berean baino %17,2 gehiago. Bolada horri eutsiz gero, berriro ere inoiz baino diru gehiago irabaziko du aurten. Izan ere, iazkoa inoizko irabazirik handienen urtea izan zen Bilboko enpresa horrentzat, 4.339 milioi euro irabazi baitzituen, baina aurten berriro gaindituko duela dirudi.

Azken urteetan energia enpresa handiak eta bankuak lortzen ari diren ezohiko irabaziak direla eta, Espainiako Gobernuak bi urteko zerga berezi bat ezarri zien biei 2022. urtearen amaieran, eta kexu izan ziren, gehiegizkoa zela argudiatuz. Energia enpresa handien kasuan, Espainian eta Hego Euskal Herrian lortutako irabazien %1,2 ordaindu behar izan diote ogasunari. Bada, kexu horiek ezerezean geratu dira irabaziak ikusterakoan.

Zergak, amortizazioak eta bestelakoak kontuan hartu gabe, 10.783 milioi euroren irabaziak izan ditu Iberdrolak, iaz baino %13,2 gehiago.

Enpresaren esanetan, energia berriztagarri gehiago ekoitzi eta saldu duelako handitu ditu irabaziak, baita energia gutxiago erosi duelako ere. Izan ere, Ukrainako gerra dela eta, Europako estatuek gas biltegiak goraino bete zituzten iaz, ezohiko erosketak eginez.

Azken hamabi hilabeteetan ia 11.000 milioi euro inbertitu ditu enpresak, eta energia berriztagarriaren 3.100 megawatteko potentzia gehitu dio bere ekoizpenari. Hala, Iberdrolaren zentral berriztagarriek 41.300 megawatteko potentzia dute.

Dibidenduak ere handitu egin ditu Iberdrolak, akzio bakoitzeko hogei zentimo banatuta.

Merkatu elektrikoaren erreforma

Joan den astean, Europako Batasuneko herrialdeak akordio batera iritsi ziren Europako merkatu elektrikoaren erreforma onartzeko, Frantziaren eta Alemaniaren arteko xextra gutxi gorabehera konpondu ostean.

Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak begi onez ikusi du erreforma, inbertsioan, merkatuaren printzipioetan eta epe luzeko kontratazioan oinarritzen baita. Erreforma "indartsua" eta "orekatua" dela uste du.

Iberdrola eta Abu Dhabi

Iberdrola Abu Dhabiko funts subiranoarekin elkartu da itsasoko haize erroten proiektuan aurrera egiteko. East Anglia 3 proiektuaren %49 saldu dio Masdarri, Mubadala funts subiranoaren filialari.

Eskoziako uretako proiektu bat da East Anglia 3, kostatik 69 kilometrora dagoena. Planean, asmoa da ehun haize errota baino gehiago eraikitzea, 1.400 megawatteko potentzia edukiko dutenak guztira. Iberdrolaren kalkuluen arabera, milioi bat etxeri argindarra emateko potentzia nahikoa izango du parkeak.

Ez da Iberdrola eta Mubadala elkartzen diren lehen aldia, Baltic Eagle Itsaso Baltikoko parke eolikoaren negozioaren %49 ere bai baitu Masdarrek.

Arazoak justiziarekin

Irabazi milioidun horiek enpresarentzat albiste onak badira ere, justiziarekin arazoak ditu Iberdrolak. Joan den astean epaiketa bat hasi zen Espainiako Auzitegi Nazionalean enpresaren eta lau zuzendariren aurka, 2013an merkatu elektrikoa manipulatzeagatik eta argindarraren prezioak puzteagatik.

Akusatuak deklaratzen ari dira orain, eta epaiketaren fase horrek azaroaren amaierara arte iraungo du. 85 milioi euroko isuna eskatzen diote Iberdrola Generacioni, enpresaren ekoizpen filialari, eta zuzendari bakoitzari, bi urteko kartzela zigorra.


Summary: Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio ikus-entzunezkoak indartzeko. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk bat egin dute eskaera egiteko, eta erdibideko zuzenketa bat adostu dute. PP eta Ciudadanos abstenitu egin dira, eta soilik Voxek bozkatu du aurka. Legebiltzarrak «ontzat» jo du Primeran plataforma sortu izana.

Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio indartu dezala ikus-entzunezkoen alorra, eta sistema gisa funtzionatzeko eta egituratzeko dauden aukerak aztertu eta garatu ditzala. «Sorkuntzan, ekoizpenean eta hedapenean ditugun baliabide guztiak elkarreraginean jarriz». EH Bilduren mozio bat izan da akordioaren abiapuntua, eta erdibideko zuzenketa adostu dute EH Bilduk berak, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Lau taldeen aldeko botoekin onartu dute, eta PP eta Ciudadanos abstenitu egin dira. Vox izan da kontra bozkatu duen bakarra.

Legebiltzarrak «ontzat» jo du EITBk Primeran plataforma martxan jarri izana. «Euskarazko eta euskal ikus-entzunezko edukietarako irismena erraztu, ingurune digitalean euskararen presentzia handitu, eta euskarazko ikus-entzunezkoen arloan zabaltzen duen aro berriak euskararen biziberritzean lagunduko du», esaten du lau talde politikoek sinatutako testuak.

Bestalde, legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio ikus-entzunezko alorreko sorkuntza eta ekoizpen independenterako laguntzak eta tresnak garatuz, inbertsioa handituz eta hobekuntzak txertatuz joateko, «urteroko sorkuntza eta ekoizpena aberastuz joan dadin». Erdibideko zuzenketaren azken puntuan, Eusko Legebiltzarrak EITB taldeari egin dio erreferentzia: «Legebiltzarrak EITBri eskatzen dio orain arte bezala bere zerbitzuen doakotasuna bermatzeko, eta bere kanal eta euskarrietan lan zinematografiko nabarmenak, lehen mailako fikziozko lanak, dokumentalak eta gaurkotasunezko animazioko lanak eskaintzen jarraitzeko».

Azken alor horri lotuta, Administrazioan Euskaraz taldeak datu esanguratsu bat eman du asteon sare sozialetan: 2021eko martxotik hona, ETB1ek soilik atzerriko zazpi film eman ditu euskarara bikoiztuta: 2021ean, lau film; iaz, bi; eta aurten, bakar bat: Akatsik gabe (Flawless). Zinta hori uztailaren 23an eman zuen ETB1ek.

«Faxismoari aurre eginez» EH Bildu koalizioak nabarmendu du «akordio zabala» sustatu duela euskal ikus-entzunezkoen alorra indartzeko eta egituratzeko. Ekinaldiaren aurkezpenean, Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du Primeran plataformak ilusioa piztu duela. «Aukera hau aprobetxatu behar dugu Primeran akuilu izan dadin, plataforma horrek aro berri bat zabaldu dezakeelako, besteak beste, gazteak erakarri eta fidelizatzeko eta euskarazko edukiak ahalik eta euskarri gehienetan zabaltzeko».

Ikus-entzunezkoen gaineko akordioa testuinguruan jarri du Agirrek: «Askatasunak kolokan daude egun, eta euskararen aurkako oldarraldi bete-betean gaudela, euskarazko ikus-entzunezkoak sortuz eta kontsumituz aurre egin beharko diogu egoera horri. Euskarazko edukiak ikusten eta entzuten ere aurre egiten zaio faxismoari». Herri gisa bizirik irauteko, euskarazko ikus-entzunezko sektore indartsua behar dela gaineratu du EH Bilduko ordezkariak.


Summary: Siemens Energyk Alemaniako Gobernuaren erreskatea eskatu du, Gamesaren galerengatik. Siemens Gamesaren jabe den taldeak 4.500 milioi euro galtzea espero du aurten, eta, proiektuak finantzatzeko arazoak dituenez, bermeak negoziatzen ari da Berlingo gobernuarekin.

Alemaniako Der Spiegel aldizkariak kaleratu du Siemens Energy taldea nabarmen okertu dela. Zabaldutako informazioaren arabera, arazoak ditu proiektu energetikoak finantzatzeko, sektore eolikoan egiten ari diren negozioen eraginez, eta, horregatik, Alemaniako Gobernuarekin eta hiru bankurekin negoziatzen ari da: gobernuak milaka milioi euroren bermeak emango lituzke, eta horrek bankuen finantzaketa lortzen lagunduko lioke.

Siemens Energyk baieztatu egin du informazioa. Taldeak finantza merkatuei jakinarazi die energia eolikoaren negozioan arazoak dituela oraindik, eta adierazi du iragarri baino emaitza txarragoak izango dituela, irabaziei buruzko ohartarazpen baten bidez. Konpainiaren akzioak %35 inguru jaisten ari dira gaur, Frankfurteko Dax indizean.

Azken asteetan, Siemens Gamesaren inguruko albiste txarrak iristen ari dira. Taldeko iturriak aipatuz duela bi aste Reuters agentziak kaleratu zuenez, Siemens Energy aztertzen ari da lurreko parke eolikoen arloan dabiltzan fabrikak eta bulegoak ixtea, sektore eolikoko galerak gutxitzeko. Gainera, irailaren 20an, enpresako arduradunak UGT eta CCOO sindikatuekin bildu ziren, eta onartu zuten 4.500 milioi euro ingururen galerak espero zituztela.

Ikusi gehiago: Sektore eolikoarentzako laguntzak 1.400 milioi euroraino bikoiztuko ditu Bruselak

Datu hori bat dator Der Spiegel-ek zabaldutakoarekin. Albistean aipatzen denez, Siemens Energy taldeak 4.500 milioi euroren galerak espero ditu aurten, eta, zehazki, Siemens Gamesaren eraginez galduko luke diru gehien (4.300 milioi euro). Taldeko iturrien arabera, abendu amaieran galera handiagoak izatea aurreikusten dute, gainera: hala, luzarora ez lukete funts nahikorik izango zulo horiek estaltzeko eta euren hazkundea finantzatzeko.

Horregatik ari dira Berlingo gobernuarekin negoziatzen milaka milioi euroren bermeak. Negoziazioaren beste erpina hiru banku dira —Bank of America, Commerzbank eta Deutsche Bank—. Informazioak ez du zehazten gobernuak edo bankuek baldintza berezirik ezarri dioten Siemens Energyri bermeak eta maileguak lortzearen truke. Aldi berean, Siemens Energyren %25 Siemensena da, eta horrek ez du berme gehiago jarri nahi, honezkero 7.000 milioi euroko konpromisoa bermatu baitu, eta Berlingo gobernua haserre dago horregatik.

Ez da zehaztu zenbateko bermeak emango lizkiokeen Berlingo gobernuak. WirtschaftsWoche aldizkari ekonomikoak aipatu du taldeak 15.000 milioi euro inguruko bermeak nahi dituela —urtero, 7.000-8.000 behar izaten ditu bere proiektuen finantzaketa lortzeko. Der Spiegel-ek dio alemaniarrek ez dutela ezer ordaindu beharko berme horiengatik, baina, zenbaiten arabera, gobernuaren laguntza hori erreskatetzat jo liteke.

Dena den, taldeko iturriek diote ez dutela likidezia arazorik. Haien arabera, beste negozioetan ondo doakio, baina azpiegitura elektrikoen edo gas turbinen hazkundearekin jarraitzeko ezinbesteko zaio bermeak eta finantzaketa lortzea. Siemens Energyren arabera, sektore eolikoaren egoerak kalte egiten dio jarduera osoari.

Ikusi gehiago: Siemens Gamesaren etorkizunaren gaineko «kezka» azaldu dute CCOOk eta UGTk

Azken asteetan Alemaniatik heltzen ari diren beste informazioen moduan, Siemens Energyk dio Gamesaren ardura direla galerak. Siemens Energyren arabera, ez dute lortu Gamesa taldean integratzea, eta Madrilgo zuzendaritzarekin gatazka dute. Industria eolikoak egun dituen zailtasunekin lotzen dute egoera: energiaren eta lehengaien kostuak produktuetan islatzeko zailtasunak; Vestas, Nordex eta General Electricekin gero eta haize errota handiagoak egiteko lehia; Txinako enpresen lehia...

Horrez guztiaz gain, Siemens Gamesak abuztuan onartu zuen akatsak izan direla lurreko haize erroten bi turbina motatan, eta 1.600 milioi euroko kalte ordaina ordaindu beharko duela. Gainera, beste 600 milioi jarri behar izan ditu itsasoko haize erroten turbinak amortizatzeko.


Summary: Kutxabankek jada gainditu ditu iazko irabaziak. BBK, Kutxa eta Vitalen bankuak 385,2 milioi irabazi ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan, iaz baino %53 gehiago.

Aparretan daude euroguneko bankuak iazko uztailean Europako Banku Zentrala interes tasak igotzen hasi zenetik. Kutxabank ez da salbuespena: urteko lehen bederatzi hilabeteetan 385,2 milioi euro irabazi ditu, iaz tarte horretan baino %53,8 gehiago.

Dagoeneko gainditu ditu iazko emaitza onak, baina ez hori bakarrik: atzean utzi ditu bere historiako irabazirik handienak, 2019an lortutakoak, orduan 352 milioiren mozkina izan zuen eta.

Gainera, kontuan hartu behar da aurten ordu hartan ez zegoen bankuen gaineko zerga berezi bat ordaintzen ari dela. Guztira, 165 milioiren zergak pagatu ditu.

Egiari zor, Kutxabank oraindik ez da iritsi 2012ko bateratzearen aurreko emaitzetara. 2008an, esaterako, 556 milioi euro irabazi zituzten gaur bankua osatzen duten hiru erakundeek: BBK-k 339 milioi irabazi zituen; Gipuzkoa Donostia Kutxak, 141 milioi; eta Vital Kutxak, 76 milioi. Nekez iritsiko da aurten zenbateko horretara, baina baliteke 500 milioiren langa gainditzea.

Mozkinen %60 bere hiru akziodunen artean banatzen ditu Kutxabankek —%57 BBKrentzat, %32 Kutxarentzat, eta %11 Vitalentzat—, eta gehien-gehiena banku fundazioen gizarte ekintza elikatzeko erabiltzen dute.

Maileguak

Irabazi mardula neurri batean interes tasa handien ondorio den arren, finantzaketa garestiak «eragin negatiboa» du mailegu kopuruan. Horixe bera nabarmendu zuen Eduardo Ruiz de Gordejuela Kutxabankeko kontseilari ordezkari berriak, irailean Bilbon emandako hitzaldian.

Maileguei dagokienez, bi joera ikus daitezke: enpresei emandako maileguak handitzen ari dira (3.518 milioi urtarriletik irailera), baina etxebizitzak erosteko baliaturiko dirua txikitzen, sinatutako hipotekak (2.524 milioi) apalagoak direlako bezeroek kitatu dituztenak baino. Ondorioz, Kutxabankek orotara mailegatuta daukan dirua «egonkorra» da, 47.000 milioi euroren bueltan.

Kredituak ez ezik, bankuek aseguru asko ere saltzen dituzte azken urteetan. Kutxabankek 89.000 poliza berri egin ditu 2023. urtean. Osasun aseguruak %84 handitu dira, enpresei emandakoak %19, autoenak %14, eta etxekoak, berriz, %6.

Inbertsio funtsak

Aurrezkiari dagokionez, Bilbon egoitza duen bankuak sendotu egin du inbertsio funtsen aldeko apustua. Neurriz bera baino handiagoak diren bankuak baino diru gehiago biltzen ari da inbertsio funtsetan inbertitzeko. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 2.546 milioi euro bereganatu ditu, «merkatu sarrera berri guztien %13». Taldeak 25.000 milioi euro inguru kudeatzen ditu inbertsio funtsetan, diru zorro delegatuetan, eta %7,43ko merkatu kuota du.

Kutxabankek, sektore osoak bezala, kritikak piztu ditu gordailuak dituzten bezeroei interes tasa apalak ordaintzeagatik. EBZk eta Espainiako Gobernuak jada eskatua zuten aurrezkia gehiago saritzeko, eta, azkenaldian, Eusko Jaurlaritzak ere bat egin du eskaera horrekin. Presio horrek eta lehiakideen eskaintzek eraginda, Kutxabankek ere handitu du gordailuen truke ematen duen interesa —%3raino, bezerorik onenentzat—.

Baina igoera horrek oraindik ez du bere kontuetan islarik izan, ia-ia bikoiztu egin baitu (+%94,6) interesetan jaso duenaren eta ordaindu duenaren arteko tartea.


Summary: Bero «jasanezinaz» eta lurpeko uren agortzeaz ohartarazi du NBEk. Munduak bizi duen krisi ekologikoak ekar ditzakeen sei arrisku katastrofiko zerrendatu dituzte Nazio Batuen Erakundearen Unibertsitateak egindako txosten batean.

Gizakiarentzat «bero jasanezina» agertzea, lurpeko urak agortzea eta espezieak bizkor desagertzea dira Nazio Batuen Erakundeko (NBE) Unibertsitatearen txosten batek identifikatu dituen atzera-bueltarik gabeko sei puntuetatik hiru. Hauek dira beste hirurak: mendiko glaziarrak desagertzea, espazioko kutsadura eta hondamendien maiztasunaren dela-eta aseguru sistema kolapsatzea. Horiei aurre egiteko, egungo krisi ekosoziala eragiten duten arrazoiei kasu egiteko eskatu du NBEk, eta ez bakarrik egokitzeari. NBEko Unibertsitateko Ingurumen eta Giza Segurtasuneko Institutuak argitaratutako txostenean azaldu dutenez, ekosistemak, elikadura sistemak eta sistema hidrikoak hondatzen direnean, «prozesua ez da erraza eta aurreikusteko modukoa izaten. Aitzitik, ezegonkortasuna poliki-poliki handitzen da, bat-batean atzera-bueltarik gabeko puntu bat gainditzen den arte, eta sistema funtsean aldatzen da, edo kolapsatu egiten du, eta inpaktu katastrofikoak ekarri». Honela definitzen ditu gertaera horiek: «sistema sozioekologiko bat jada ez da gai arriskuak arintzeko eta aurreikusitako funtzioak emateko, eta, horren ondorioz, inpaktu katastrofikoak izateko arriskua nabarmen handitzen da». Txostenak ohartarazi du atzera-bueltarik gabeko puntuak edo puntu kritikoak gainditzea klimaren, ekosistemen, gizartearen edo teknologiaren eremu indibidualetatik harago doala. Dioenez, horiek elkarri lotuta daude berez, eta lotura estua dute giza jarduerekin eta irauteko baliabideekin. Puntu kritikoaren adibide bat da lurpeko uraren agortzea, eta gogorarazi du akuiferoak funtsezko ur iturria direla mundu osoan, 2.000 milioi pertsonak baino gehiagok erabiltzen baitituzte. «Lurpeko uraren % 70 inguru nekazaritzan erabiltzen da, sarritan azaleko iturrietan nahikoa ur ez dagoelako. Gaur egun, lehorteek nekazaritzan eragindako galeren erdiak arintzen laguntzen dute akuiferoek, eta fenomeno hori etorkizunean handitzea baino ez da espero, klima aldaketaren ondorioz». Txostenak ohartarazi du munduko akuiferorik handienen erdiak baino gehiago agortzen ari direla naturalki leheneratu baino azkarrago. «Geruza freatikoa egungo putzuen mailaren azpitik jaisten bada, nekazariak urik gabe gera daitezke bat-batean». Herrialde batzuek –hala nola Saudi Arabiak– puntu kritiko hori gainditu dutela ondorioztatu dute txostenean; eta beste batzuk –India, kasurako– hortik gertu daudela.

Bero jasanezinarena da azterketan aipatu dituzten arriskuetako beste bat. Gero eta bolada gehiago eta gogorragoak izanik, arriskua dago giza gorputzak jasan ezin izango lukeen beroa gainditzeko. Ontzat jo dute hori eragozteko sistema aringarriak bilatzea, baina gaineratu dute irtenbide horiek berez ez dutela sakoneko arazoa konponduko. Horri dagokionez, NBEko adituek adierazi dute aire girotuko aparatuak instalatzea dela arrisku hori «atzeratzen» duen ohiko irtenbidea. Gaineratu dutenez, benetako irtenbide gisa «sistema iraunkorragoa eta sendoagoa» ezarri beharko litzateke, halakorik gerta ez dadin. Hain zuzen ere, eraldaketa handia behar da egungo sisteman, eta txostenaren egileek salatu dute ondorioak atzeratzeko tresnak jartzea lehenetsi dutela gaur-gaurkoz, sisteman beharrezko aldaketak egitea baino gehiago.


Summary: EBZk iradoki du aldi baterako %4,5ean utziko dituela interesak. Inflazioa «oso goian» izango da «oso denbora luzean», banku zentralak aitortu duenez. Ez du eztabaidatu bere balantzean pilatutako zor publikoa bizkorrago arintzeaz.

Ustekaberik ez da izan, eta Europako Banku Zentralak bere hartan utzi ditu interes tasa ofizialak: aurrerantzean ere bankuek %4,5 ordaindu beharko diote EBZri maileguen truke, eta EBZk %4 ordaindu beharko du bankuen gordailuen truke. Atenasen egindako bileran, EBZk ziurtatu du inflazioa «oso goian» izango dela «oso denbora luzean». Mezu horrek iradokitzen du denbora asko igaro beharko dela banku zentrala interes tasak jaisten hasi arte.

Merkatuek datorren urtean bi aldiz egitea espero dute, baina Nazioarteko Diru Funtsak ez du mugimendurik espero urtea bukatu arte bederen. Noiz egingo duen arrastorik ez du eman Christine Lagarde EBZko presidenteak, kontseiluko bileraren osteko prentsaurrekoan: «Gaia ez dugu eztabaidatu ere egin. Debate hori hasteko oso goiz da oraindik».

Interes tasak ez ukitzeko erabakia aho batez hartu dute EBZko kontseiluko kideek, eta horrek erakusten du banku zentrala oso ziur dagoela hartutako bidea zuzena dela: interes tasak igota, bankuak mailegu gutxiago ematen ari dira; horrek jarduera ekonomikoa asko moteldu du, eta horren bitartez ari dira inflazioa itotzen.

Urrian, beherago

Eurogunean, inflazioa %5,2tik %4,3ra jaitsi zen abuztutik irailera, eta asteartean zabalduko da urriko datua. Jaitsiera nahiko handia espero da orduan ere, baina EBZk azaldu du egutegi kontuengatik gertatuko dela hori, hau da, iazko udazkenean jo zuelako goia —%10,6ra iritsi zen 2022ko urrian—, eta horrekiko aldea delako oraingo inflazioa. Banku zentralaren beraren aurreikuspenak betetzen badira, 2025 arte itxaron beharko da inflazioa bankuarentzat onargarria den maila batera gerturatzeko (%2,1).

Helburu hori lortu arte interesak ez direla asko jaitsiko adierazi du Lagardek, baina horrek ez du esan nahi ez dela beheranzko mugimendurik izango, eskua lasaitzeko presioa handitu egingo baita ekonomia atzeraldian sartuz gero. Datorren asteartean emango du Eurostatek hirugarren hiruhilekoari buruzko lehen datua, eta zeroren bueltan ibiltzea edo negatiboa izatea espero dute analistek.

Gainera, badago beste faktore bat: enplegua. Oso ongi eutsi dio oraintsu arte, baina lan merkatua lehen neke zantzuak azaltzen ari dela onartu du Lagardek.

Zorra erosteko programak

Interes tasetan ez ezik, beste neurrietan ere ez da aldaketarik. Azken urteetan, EBZk ia bost bilioi euro jaulki ditu herrialdeen eta enpresen zorra erosteko, eta gutxika-gutxika ari da diru hori zirkulaziotik kentzen. Badira hilabete batzuk APP programarekin erositako bonuen irabazia ez duela berriro inbertitzen, eta zalantza zegoen PEPP pandemiaren aurkako programa bereziko inbertsioekin gauza bera egingo ote zuen. Ez du halakorik egin.

Are gehiago, Lagardek ziurtatu du gaia ez dutela eztabaidatu ere egin. Horrenbestez, gutxienez 2024. urtea amaitu arte jarraituko duela programa horren bitartez berreskuratutako dirua inbertitzen. Diru hori merkatutik kentzea handitzen ari da euroguneko gobernuek beren zorraren truke ordaintzen duten interesa, eta, horregatik, tentuz jokatzeko presioa du banku zentralak.


Summary: EH Bilduk esan du aurrekontuetan «aro aldaketa» islatu behar dela. Eskatu du inbertsio publikoak luzaz iraun dezala eta sendoa izan dadila, eta adierazi zaintza publiko komunitarioak «jauzi kualitatiboa» behar duela udaletan.

Eusko Jaurlaritzarako aurrekontu proiektua aurkeztu berri du Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak, eta gainerako erakundeek ere ariketa hori egin behar duten abagunean EH Bilduk marko bat aurkeztu du aurrekontuen negoziazioetarako. Unai Urruzuno politika instituzionaleko idazkariak eta Onintze Oleaga udal politikako idazkariak eman dituzte azalpenak, Donostian. Urruzunok gogoratu du diru bilketa handitzeak eman duela modua Eusko Jaurlaritzan ezagutzen den aurrekonturik handiena osatzeko. Baina inflazioa ere aipatu beharrekotzat jo zuen. «Salbuespen» egoera hori aprobetxatu beharra dagoela esan zuen. Aro aldaketa bat islatuko duten eta inbertsio publikoa sustatuko duten aurrekontu proiektuak defendatuko dituzte, bultzada politikoz, irautea xede izango dutenak «egoera soziodemografiko berri baterako eta erronka sozial berrietarako trantsizioari ekiteko».

Eusko Jaurlaritzarako, Nafarroa Parlamenturako eta Espainiako Gobernurako aurrekontuak jorratzeko orduan «ongizatea» sustatuko duten inbertsioak lehenetsiko dituzte, osasunean eta hezkuntzan indar eginez. Bizitzaren garestitzearekin lotuta, alokairu babesturako diru sailak sustatuko dituzte, eta udalentzako finantzaketa lerroak ere bai. Lanbide arteko gutxieneko soldata 1.400 eurokoa izatea eta soldatak KPIren arabera eguneratzea ere bultzatuko dute.

Urruzunok kezka agertu du industria pisua galtzen ari delako. «Joera hori iraultzeko politikak behar ditugu». Adierazi du finantzen euskal institutuak ehun industrialari «hemen eusteko azterketa egin eta hemengoa bultzatu» beharko lukeela, eragileekin elkarlanean.

Oleagak gogora ekarri du gero eta udal ordezkaritza zabalagoa duela EH Bilduk. «Udal politika ulertzen dugu jendearen bizitzak hobetzeko eta egungo erronka garaikideei aurre egiteko». Hiru ardatzetan egingo dute indarra: zaintza publiko komunitarioak jauzi kualitatibo bat egin dezan lan egingo dute udaletako aurrekontuen negoziazioetan; berdintasun soziala sustatuko dute, eta klima larrialdiari aurre egiteko aitzindaritza hartuta energia berriztagarriei bultzada emango diete; eta etxebizitzetarako sarbidea errazteko udal politikak garatzeko aurrekontuak jorratuko dituzte.


Summary: Etxeko langile bati langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortu dio epaitegi batek. 2022ko urriaren aurretik zegoen araudia diskriminatzailea dela ebatzi du epaitegiak, EBko Justizia Auzitegiaren doktrina aplikatuta.

Bilboko Lan Arloko 7. Epaitegiak arrazoia eman die etxeko langile bati eta ELAri; hain zuzen ere, langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortu dio 2022ko irailean kaleratutako etxeko langile bati. Sindikatuak adierazi du ebazpena «garrantzitsua» dela, agerian uzten baitu etxeko langileek «diskriminazioa» pairatzen dutela.

2022ko irailean kaleratu zuten langilea. Orduan, etxeko langileek eta haien enplegatzaileek ez zuten langabeziarako kotizaziorik ordaintzen. Hurrengo hilabetean aldatu zen kontua, urrian, Espainiako Gobernuak onartu zuen dekretu bati esker. Ordutik hona, Espainiako eta Hego Euskal Herriko etxeko langileek langabezia saria jasotzeko kotizatzen dute, baita Fogasa Soldata Bermatzeko Funtsean ere.

Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak diskriminatzailetzat jotzen du Espainiak 2022ko urria baino lehen zuen araudia, ez zielako ezartzen langabezia saria jasotzeko kotizatzeko beharrik langileei eta enplegatzaileei. Ebazpenaren arabera, «babesik gabe» zeuden langile horiek.

Hala, Espainiako justizia behartua dago Europako justiziak ebatzitakoa aplikatzera, eta, ELAren ustez, urrats garrantzitsua da, aurrekari bat izango baita.


Summary: Errusiaren aurkako zigorren kontra bozkatuko du Eslovakiako lehen ministro berriak. Ukrainari inolako laguntza militarrik ez diola emango berretsi du ezker nazionalistako Fico gobernuburuak

Eslovakiak lehen ministro berria du atzotik, Robert Fico ezkerreko nazionalista, eta Bruselara joan da gaur Europar Kontseiluaren bileran parte hartzeko. Hegazkinera igo aurretik, argi utzi du zer jarrera izango duen Eslovakiak bileran: Errusiari zigor neurri gehiago jartzearen aurka bozkatuko du, eta berretsi du ez diola inolako laguntza militarrik emango Ukrainari.

«Zigorrek geuri egin behar badigute kalte, ez diot zentzurik ikusten horien alde egiteari», adierazi du. Izan ere, Baltikoko herrialdeek zigor neurri gehiago proposatu asmo zuten gaurko bileran. Europar Kontseiluari txosten bat eskatu nahi dio Ficok, zigorrek Eslovakiari nola eragingo dioten jakiteko, horien alde egin aurretik.

Horrez gain, Hungariako gobernuburu Viktor Orbanek egin bezala, adierazi du ez diola «batere laguntza militarrik» emango Ukrainari.

Ficok esan duenez, «Ukrainan operazio militarrak berehala gelditzeko» aukera bultzatu nahi dute beren jarrerarekin, eta mezua helarazi die Europako Batasuneko gainerako herrialdeei: «EB, arma hornitzaile barik, bake sortzaile bihurtu beharko litzateke». Europak Ukrainarako bake planaren bultzatzaile nagusia izan beharko lukeela gaineratu du, ardura hori Ameriketako Estatu Batuei utzi gabe.

Uste du Bakea lurren truke formula saihetsezina dela, eta Errusia ez dela erretiratuko Krimeatik eta Donbassen okupaturiko eremuetatik.

Iraileko hauteskunde kanpainan agindutakoa betez hasi du agintaldia. Izan ere, laguntza militarra etengo zuela hitzeman zuen, Eslovakiaren atzerri politika «independentea» izango zela, eta mugak «legez kanpoko etorkinen aurka» indartuko zituela.

Ezkerreko eta eskuineko nazionalisten koalizio batek osatu du gobernua Eslovakian, eta, besteak beste, Hlas (Ahotsa) alderdi sozialdemokrataren eta eskuin muturreko Eslovakiako Alderdi Nazionalaren sostengua du.

Lehen ere izan da Fico lehen ministro, 2006tik 2010rako agintaldian, eta 2012tik 2018ra. Kargua utzi zuen orduan, Jan Kuciak kazetariaren hilketaren ostean. Ficoren Smer alderdia ikertzen ari zen Kuciak.


Summary: Gure Esku-k ohartarazi du burujabetza prozesu bat «eztabaidatzeko eta adosteko» garaia dela. Hamar urte bete ditu Gure Esku-k, eta zehaztu du ildo «ahalduntzailearekin» eta «mobilizatzailearekin» jarraituko duela. Kontseiluak deitutako azaroaren 4ko manifestazioarekin bat egin du, baita azaroaren 30eko greba feminista orokorrarekin ere.

Duela hamar urte ekin zion bere bideari Gure Esku-k. «Ordutik, Euskal Herriak behar duen erabakitzeko eskubidearen aldeko bide honetan ari gara», adierazi du Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileak, eguerdian Bilbon egindako agerraldian. Hamar urte hauetan, harremanak «eraiki», kateak «lotu» eta adostasunak «josi» dituzte, baita ekintzak antolatu ere. Orain, lan horretan jarraitzeko asmo sendoa erakutsi dute. Izan ere, Etxaburuk ohartarazi du «subiranotasunaren auziari» konponbideak bilatzeko garaia dela oraingoa, «abagune politiko interesgarri bat» baitago: «Burujabetza prozesu bat eztabaidatu eta adosteko garaia da».

Ikusi gehiago: Estatutua edo estatusa auzitan

Gure Esku-ren ustez, Euskal Herriak, «herri gisa», beharrezkoa du burujabetza. Eta garaia da burujabetza prozesu bat martxan jartzeko, subiranotasunaren gaia agenda politikoan baitago gaur egun; besteak beste, «Espainiako Gobernua osatzeko prozesuan presente dago», eta «Nafarroako Foru Hobekuntza berritzeko prozesuan». Sinergiak sortzeko eta herri gisa ekiteko, Gure Esku-k bere «ohiko» bi bideei eutsiko die: ildo ahalduntzaileari eta mobilizatzaileari. Erabakitzeko eskubidearen pedagogia egiten ere jarraituko dute, «denon beharra baita».

Etxaburuk gogoratu du «Euskal Herria zazpi lurraldez osatutako herri bat» dela erakutsi dutela azken hilabeteetan. Frantziako Tourra eta Espainiako Vuelta baliatu dituzte horretarako: «Ikurrinen eta nafar banderen uholdeak sortu ditugu; argi utzi dugu Euskal Herriak burujabetza nahi duela eta behar duela». Izan ere, Gure Esku-k uste du «burujabetza falta» agerikoa dela, eta errepikatu du «subiranotasuna» beharrezkoa dela: «Adibide gisa har daiteke Palestina bizitzen ari den egoera». Gainera, Palestinari elkartasuna adierazteko baliatu du agerraldia.

Euskara eta zaintza

Burujabetzaren auzian, Etxaburuk ezinbestekotzat jo du hizkuntza: «Euskal Herria ez da herria euskararik gabe, eta harekiko oldarraldiak onartezinak dira». Horregatik, Euskalgintzaren Kontseiluak azaroaren 4rako deitu duen manifestazioarekin bat egiteko deia egin du, eta euskararen aurkako «erasoak, mespretxuak eta irainak» salatu. «Gure hizkuntza eskubideak ezin dira egon euskal gizartearen borondatearekin bat ez datorren sistema judizial baten menpe».

Era berean, azaroaren 30eko greba feminista orokorra ere babestu du. «Burujabetza faltak Euskal Herriarentzat aurrera eraman nahi dugun zaintza eredua sortzea oztopatzen du; mugimendu feministarekin bat egiten dugu bizitzak erdigunean jartzearen garrantzian».


Summary: Ertzaintzak barne ikerketa bat ireki du bortxa matxista pairatzen zuen andrearen babesean okerrik izan den ikertzeko. Emakume gazte bat da falta da, bere ume txikiarekin, Gipuzkoako Diputazioak indarkeria matxista pairatzen duten andreei harrera egiteko duen zentro batetik.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak baieztatu du barne ikerketa bat hasi dutela jakiteko okerrik izan zen indarkeria matxista pairatu duen andrearen eta haren haurraren babesean. Gipuzkoako Diputazioak indarkeria matxista pairatzen duten andreei harrera egiteko daukan zentro batetik irten zen andrea haurrarekin, larunbatean. Irten behar zuen aldiro ertzainei jakinarazi behar izaten zien, babes neurri hori ipinia baitzion auzitegiak. Gipuzkoako Diputazioko zentroak baieztatu du larunbatean abisu eman zietela ertzainei, baina hortik aurrerakoak argitzeko daude.

Erkorekak baieztatu du badakitela auto batean sartu eta Ipar Euskal Herrirantz jo zutela. Ez dakite non diren, eta bilatze agindua zabaldua dago.


Summary: Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak bertze 66 biktima onartzea proposatuko du. Joxi Zabala biktima gisa aitortuko du, eta Joxean Lasa aitortzea ez dute baztertzen, baina haren senideek txostena epez kanpo aurkeztu zutela erran du batzordeak

Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak bertze 66 biktimaren aitorpena proposatuko du bere urteroko txostenean. Tartean Joxi Zabala dago. Joxean Lasa aitortzea ere ez dute baztertzen, haren sendiak ere txostena aurkeztu baitzuen. Dena den, Balorazio Batzordearen txostena datorren astelehenean aurkeztuko dute, hilaren 30ean, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideetako, Berdintasuneko eta Justiziako Batzordean.

Dokumentuak dio Zabalak «bahiketa, behartutako desagerpen, tortura eta hilketa pasarte izugarria» pairatu zituela, «GALek» egina. Baina Lasaren kasuari buruz ezer ez dela aipatzen, haren familiak txostena ez zuelako epearen barnean aurkeztu. Hala ere, epeak berriz ere ireki behar direla dio dokumentuak, arrazoi horrengatik aitortzarik gabe gelditu direlako hainbat kasu.

Txostenak aipatzen dituen 66 pertsona horiek giza eskubideen urraketa larrien biktima gisa aitortuko dituzte, motibazio politikoko testuinguru batean, 1979 eta 1999 bitartean. Horietatik zazpi tiroz hil zituen poliziak edo eskuin muturreko talderen batek. Bertze bat bortxatu zuten, eta jarraian hiltzeraino kolpatu zuten. Zabala, berriz, «erail zuten, bahitu eta torturatu ondoren». Dokumentuan zehazten dutenez, gainera, bertze 49 pertsona torturatu egin zituzten polizia etxeetan, lau tiroz zauritu zuten, eta bertze bat gomazko pilotekin. Bertze hiru pertsonak zauri larriak zituzten kolpeen ondorioz.

Balorazio Batzordeak adierazi du 2022ko uztailetik 2023ko ekainera bitarte 131 espediente ebatzi direla: 66 biktima gisa aitortu dituzte, 64 ez dira onartu epez kanpo aurkeztu direlako, eta batek atzera egin du.

Poliziari eta arrazoi politikoei lotutako indarkeria eta tortura kasuak baloratzeko legebiltzarreko batzordeak Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagokien lehen txostena plazaratu zuen 2021ean. Agiri horrek 35 biktimaren berri eman zuen, eta haiei aitortza egin zitzaien Bilboko Euskalduna jauregian.

Informazio eske

Biktimei emandako kalte ordain totala 1.614.007 euro ingurukoa da. Balorazio Batzordeak jakinarazi du, gainera, aitortzak egiteko justizia arloko hainbat erakunderi, poliziari eta osasun arloko profesionalei informazioa eskatu diela. «Eskatutako informazio guztia ez dugu lortu; batzuetan, pasatu den denbora guztiarengatik, eta, bertzeetan, egindako eskariaren argitasun faltagatik».

Gogoratu du, gainera, dokumentazio zehatza lortzeko «arintasunik» ez badago, batzordearen lana «oztopatu» daitekeela. Hortaz, eragile guztiek kolabora dezatela eskatu du.


Summary: 20 urteko zigorra ezarri diote gizon bati, bikotekideari irainak eta sexu erasoak egin eta tratu txar psikologikoa ematea egotzita.

Arabako Auzitegiak hogei urte eta bost hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio gizon bati, emakumezko bikotekidea iraintzea, jotzea, hari tratu txar psikologikoa ematea eta sexu erasoak egitea egotzita. Are, kartzela zigorra bete ostean, zaintzapean aske egon beharko du bost urtean.

Epaileak bereziki kontuan izan du 2021eko irailean izan zen eraso bat, baina frogatutzat eman du hamabi urteko harremanean sistematikoa izan zela indarkeria fisikoa eta psikologikoa. Bi alaben aurrean ere egin zion eraso emakumeari.

Kartzela zigorraz gain, akusatuak 30.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio emakumeari, eragindako kalte moralengatik eta lesioengatik. Eta 1.974 euro ordaindu beharko dizkio gastu medikoengatik.


Inpunitateari erantzun bat

Summary: Inpunitateari erantzun bat. Aranzadiko ikerlari Javier Bucesek liburu batean jaso ditu Jose Miguel Anduezaren, Roberto Perezen eta Antonio Goñiren hilketen nondik norakoak. Hirurak ere polizia frankistaren biktima izan ziren 1970ean.

Hiltzeko modu asko daude, eta modu ezberdinetan hil ziren Jose Miguel Andueza Elizalde, Roberto Perez Jauregi eta Antonio Goñi Igoa 1970ean. Hiru heriotzek, baina, badute lotura bat, Aranzadiko ikerlari Javier Bucesen esanetan: «Poliziaren ekintzen inpunitateak batzen ditu». Hark hiru euskal herritar horien heriotzak aztertu, ikertu eta liburu batean jaso ditu: 1970. Modos de matar y morir. Víctimas mortales del Franquismo en Gipuzkoa (1970. Erahiltzeko eta hiltzeko moduak. Frankismoaren biktimak Gipuzkoan).

1968. Gipuzkoa en estado de excepción (1968. Gipuzkoa salbuespen egoeran) eta Erandio, 1969. Sendatu gabeko zauria izan ziren bildumako lehen bi liburuak. Eta hirugarrenean ere, Frankismoko azken urteetako giza eskubideen urraketei heldu die Bucesek, «bigarren eta hirugarren mailako biktimak» protagonistatzat hartuta. Izan ere, ikerlariaren esanetan, urte haietan gertatutako «ezkutatzeko» asmo bat egon da, «herritarren aurkako errepresioaren» gorakada ez jorratzekoa. Eta hor kokatu ditu Anduezaren, Perezen eta Goñiren hilketak ere. Hirurak ere erakunde armatuekin zerikusirik gabeak, hirurak polizia frankistaren biktima.

Jose Miguel Andueza ekainaren 15ean hil zuen Guardia Zibilak, Donostian. Auto istripu bat izan ostean, guardia zibilak bertaratu zirela azaldu du Bucesek: «Dakigun hurrena da bi tiroz hil zutela». Bertsio ofizialaren arabera, hark labana bat atera zuten, eta poliziek bularrean tiro eginda erantzun. Halere, historialariak azaldu du ez dutela gertaeraren inguruko dokumenturik topatu. «Edo ez digute eskuratzen utzi».

Roberto Perez Jauregi, berriz, Burgosko prozesuaren aurkako manifestazio batean hil zuten Eibarren (Gipuzkoa), uztailaren 8an. Kasu hura «ongi dokumentatua» dagoela azaldu du Bucesek, eta tiro egin zion poliziaren izena ere badutela. «Halere, ez zuen inolako bide judizialik izan. Borreroa zigorgabe atera zen».

Bi horiek biktimatzat aitortu ditu jada Eusko Jaurlaritzak. Ez, ordea, Antonio Goñi. Burgosko prozesuaren harira ezarritako salbuespen egoera indarrean zela, Donostiako Parte Zaharrean atxilotu zuten. Torturatu eta espetxeratu egin zuten. Atera ostean, baina, bere buruaz beste egin zuen, abenduaren 21ean. «Ni txakur hauek hil naute», utzi zion idatzita bere emazteari.

Nola kontatu

Lanak EHUren babesa izan du, eta unibertsitate hartako Zuzenbideko irakasle Eneko Etxeberriak haren garrantzia nabarmendu du: «Gustatuko litzaiguke ikerketa hauen beharrik ez izatea, epaileek egitea justizia, baina badakigu herri honetan batzuentzat ez dela posible». Hala, Bucesek idatzitako liburuak «arrastoa eta injustizia baten lekukotza» uzteko balioko duela azaldu du, biktimen senideek «urtetan sufritu duten samina» arintzeko: «Berandu da, baina balio dezala justizia pixka bat egiteko».

Gertatutakoa kontatzeko ere modu ugari daude, eta Bucesek Aranzadiren ekiteko modua nabarmendu du horien artean. Ikerlariak azaldu du artxiboetan miaketan aritzea dela historialarien egitekoetako bat: «Artxibo historiko, zibil eta militarretan bilatu, eta informazioa kontrastatu: gerra kontseiluak, polizia txostenak, heriotza aktak...». Lana, baina, ezin da hor amaitu: «Ez da nahikoa». Ez, behintzat, «ahaztuen» historiaren gainean lan egiten denean, eta hala ziren Andueza, Perez eta Goñi.

Horregatik, informazioa testuinguruan jartzearen eta biktimen ingurukoekin kontrastatzearen garrantzia nabarmendu du historialariak, gertatutakoa senideek etxean dituzten paperekin eta argazkiekin zein testigantzekin josteko: «Historia lanetik atera eta emaitzak humanizatu nahi baditugu, senideen testigantzak oso garrantzitsuak dira». Halere, ikerlariak azaldu du horrek lehenbailehen lan egitea eskatzen duela, halako kasuak aztertzeko orduan denborak «azkar» egiten duelako aurrera, testigantzak jasotzea gero eta zailago eginez.

Lan egiteko era hori eskertu diete biktimen senideek Bucesi eta Aranzadiri. «Gu, senideak, artatzeaz arduratu da, gu honen parte izateaz», azaldu du Bucesi buruz Jorge Perezek, Roberto Perezen anaiak, eta gehitu lanak «jasandako injustizia eta inpunitatea» azaleratzeko balio duela. Hala adierazi du Lourdes Salsamendik ere, Antonio Goñiren ilobak, eta senideen artean bazekitena plazaratzea babestu du: «Nire familiak bazekien Antoniok bere buruaz beste egin zuela ezin izan zuelako eraman pasarazi zioten guztiaren zama».

Etxarri Aranatzeko (Nafarroa) alkate Maria Saez de Albenizek eta Berako (Nafarroa) Aitor Elexpuruk, berriz, memoria lantzeko eta «ahantzien oroimenaren» alde lan egiteko asmoa azaldu dute, «egia, justizia eta erreparazioa aldarrikatu» eta «bizikidetzan aurrerapausoak emateko». Udalerri horietakoak ziren, hurrenez hurren, Antonio Goñi eta Jose Miguel Andueza.


Summary: Glavistako langileek irtenbide bat eskatu diote Guardiani beste behin. Beharginek protesta egin dute Laudioko lantegiaren aurrean. Datorrean astean Eusko Jaurlaritzarekin bilduko dira.

Atzerako kontaketa behin-behinean etenda badago ere, Autoglas-Glavistako langileek ez dute epaile batek zer erabaki zain egon nahi. Elkarretaratzeak eta mobilizazioak egiten jarraitzen dute, beren lanpostuen defentsan. Bada, Guardian enpresaren atarira eraman dute protesta gaur beharginek, beste behin ere, Laudioko (Araba) multinazionalari jarreraz alda dezala eta auziari irtenbide bat eman diezaiola eskatzeko. Langileek hura jotzen baitute haien egoeraren erantzule.

240 langileren etorkizuna dago jokoan. Horiek kaleratzeko espedientea hilaren hasieran aurkeztu zuen Autoglas-Glavistako zuzendaritzak, baina Gasteizko epaile batek etetea erabaki zuen aurreko astean, sindikatuen eskariak aintzat hartu ostean.

ELA sindikatuak hala eskatuta, epaileak informazio osagarria eskatu du enplegua erregulatzeko espedientea argitu ahal izateko. Besteak beste, enpresaren salerosketa zein baldintzatan egin zen argitzeko dokumentuak eskatu ditu. Horrez gain, kontsulta aldiak iraun artean, prozesuaren parte izateko agindu die epaileak Parter Capital inbertsio funtsari eta Guardiani. Laudioko ordezkaritzak ez ezik, Espainiako eta Europako adarren arduradunek ere egon beharko dute.

Langileek eta haien ordezkariek pozik hartu dute erabakia, uste dutelako auzia argitzen lagundu dezakeela. Argi dute, dena den, Guardinek duela konponbidearen giltza, harenak direlako enpresaren lurrak. Hala gogorarazi diote multinazionalari gaur. Langileak enpresara sartu dira eguerdian, eta Guardian errudun. Glavista ez itxi zioten afixak jarri zituzten atari nagusian. Lurrak desjabetzeko aldarriak ere egin zituzten une horretan.

Jaurlaritzaren bilkura

Hori bera egitea proposatu du Elkarrekin Arabak, hain zuzen ere. Arabako Batzar Nagusietan mozio bat aurkeztu du taldeak, eta Glavistaren auzia konpontzeko hainbat neurri jaso ditu bertan. Arabako Foru Aldundiari eta Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritza da horietako bat, baina emaitzarik emango ez balu lurren jabetza Guardini kentzea proposatu du.

Ostiralean bilduko dira langileak batzar nagusietako taldeekin. Aurrez, ostegunean, Eusko Jaurlaritzako Industria sailarekin elkartuko dira Bilbon. Bilkurak iraun bitartean, elkarretaratzea egingo dute langileek.


Summary: Ainhoa Barbarini hirugarren gradua ematearen kontra ebatzi du Auzitegi Nazionalak. Gradu progresioa eteten dioten bigarren aldia da. Mikel San Argimiro presoari baldintzapeko askatasuna onartu diote.

Sare plataformak jakinarazi duenez, Ainhoa Barbarin euskal presoaren hirugarren graduaren kontra ebatzi du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Sarek «atsekabea eta haserrea» adierazi ditu, eta salatu du Eusko Jaurlaritzaren eta Martuteneko espetxeko (Gipuzkoa) tratamendu batzordearen erabakiaren kontrakoa dela epaia: «Presoak garatu beharreko espetxe ibilbidea eta etxerako bidea oztopatzen ditu».

Barbarinek 21 urte daramatza preso, eta beteak ditu zigorraren hiru laurdenak. Halere, Sarek salatu du Barbarini bigarren aldiz eten diotela «birgizarteratzeko fasean aurrera egiteko aukera». Izan ere, ez da auzitegiak presoaren hirugarren gradua eteten duen lehen aldia. Otsailean ere gradu progresioaren aurka ebatzi zuen. Gerora, berriz onartu zioten, baina fiskalaren helegitea tarteko, behin-behinean etenda egon da abuztutik hona.

Sareren esanetan, «euskal gizartearen parte handi batek» salbuespen politikak amaitzeko eta «presoak etxeratzeko bidean» aurrera egiteko eskatzen dute, eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak eta epaileek ere entzun beharko lukete aldarri hori: «Lege arruntak ez du inolaz ere esaten presoek zigorrak espetxe harresien barruan bete behar dituztenik azken egunera arte».

Halako erabakien harira, «elkarbizitzari ateak irekitzen» jarraituko dutela azaldu du Sarek, salbuespen politikaren kontra indar egiteko: «Herritarrei dei egiten diegu, haiek ere giltzak eskuetan har ditzaten iragana betikotu nahi duten ateak itxi eta etorkizuneko ateak irekitzen jarrai dezagun».

San Argimiro, baldintzapean aske

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Mikel San Argimiro euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak ebatzi du preso donostiarra askatzearen alde. Hark 22 urte eta erdi egin ditu kartzelan.

San Argimiro 2002an atxilotu zuten, ETAkoa zelakoan, eta 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Espainia hegoaldean preso egon ostean, Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko uztailean jakinarazi zuten Soriara lekualdatuko zutela, bigarren graduan; 2021eko martxoan, berriz, Euskal Herriratzearen berri eman zuten. Ordurako, beteak zituen zigorraren hiru laurdenak. Iaz eman zioten hirugarren gradua lehen aldiz, baina Auzitegi Nazionalak atzera bota zuen.


Summary: Prefetak erran du «haurren interesa» dela lehentasuna Beskoitzeko ikastolaren auzian. Agerraldia egin du, Baionan, Julien Charles Pirinio Atlantikoetako prefetak hainbat gai jorratzeko. Alokairuen prezioa mugatzen udazkenean hasi nahiko luke Ipar Euskal Herrian. Palestinaren aldeko protestak debekatu izana justifikatu du, zehaztu gabe asteburukoa baimenduko duen.

Julien Charles Pirinio Atlantikoetako prefetak berretsi du bitartekaritza lana egiten saiatuko direla Seaska eta Beskoitzeko (Lapurdi) Herriko Etxearen artean. Seaskak salatu du herriko etxeak uko egin diola ikastolarentzat eraikin bat egiteko elkarrizketa orori, eta baldintza «arbitrarioak» ezartzen dizkietela. Manifestazio nazionalera deitu dute azaroaren 18rako Lapurdiko herri hartan, eta euskaltzale guziak deitu dituzte bertaratzera. Joan den astean, prefetarekin mintzatu ziren ikastolako gurasoak, eta «elkarrizketari bide emateko» prest agertu zen Frantziako Estatuko ordezkaria. Hala ere, azpimarratu zuen ezin dela herriko etxearen gainetik pasatu, hari dagokiolako eraikuntza baimenak onartzea.

«Gurasoekin mintzatu ginen, eta herriko etxearengana hurbildu gara haien ikuspegia izateko. Berriz gurasoengana joko dugu argudioak trukatzeko, eta nik nahi dudana da elkarrizketa berriz abiatu ahal izatea», esplikatu du. «Halako egoerak ez dira pozoitu behar; erranen nuke ez duela balio, eta haurren interesak du lehentasuna: inportantea da. Nik nahi dudana da, eta hala erran diet batzuei eta besteei, elkarrizketari berrekitea egoera honi konponbidea emateko».

Kazetariekin bildu da prefeta, eta aktualitateko gai bat baino gehiago izan ditu hizpide. Hala, jakinarazi du heldu den urteko udazkenean abiatu nahiko lukeela alokairuen mugatzea Ipar Euskal Herrian. Atzo publikatu zuten neurria ezartzeko dekretua Frantziako Agerkari Ofizialean: tentsio handiko eremuan diren Lapurdiko 24 herritan aplikatuko da. Legeak eskatzen du Alokairuen Behatokiak egindako behaketatik abiatzeko neurria finkatzeko tenorean; 2022. urtearen bukaeratik dago Ipar Euskal Herrian. «Azken bi urteak izanen dira erreferentziazko urteak, eta, ikertu denaren arabera, herriz herri, hautetsiekin eta Euskal Elkargoarekin harremanean, erreferentziazko heinak finkatuko ditugu, sinpleki», adierazi du. «Araubide horren laguntza izatea ahalbidetuko du, lurraldearen zati batzuetan ikusi izan ditugun gehiegikeriak saihesteko».

Alokairuen mugatzea arautzen duen legeak 2026 arteko esperimentazio bat aipatzen du, berez. Hala ere, heldu den udaberrirako Frantziako Gobernua etxebizitza arloko lege proiektu bat lantzen ari dela erran du prefetak, eta iradoki du posible dela dispositibo hori iraunkor bilakatzea. Horrez gain, aurreratu du tokiko elkargoei eskumen gehiago ematea aztertuko dela lege horretan. Euskal Hirigune Elkargoak eskaera egina du etxebizitza gaietan gidaritza izateko

Palestinarekiko elkartasuna

Azken asteetan Palestinako herriarekiko elkartasunez antolatzen ari diren mobilizazioak ere izan ditu hizpide. Joan den astean Baionako herriko etxean antolatua zen protesta zergatik debekatu zuten galdetuta, zehaztu du debekuak emateko irizpidea «ordena publikoa trabatzeko arriskua» dela, eta horretarako dituzten «seinaleak» erabiltzen dituztela egoera aztertzeko; besteak beste, informazio zerbitzuek emanak. «Mezu arrazistak eta antisemitak» zabaltzeko arriskua aipatu du.

Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak deitutako protestan arrisku hori zein seinalek eman zien galdetuta, erantzun du ez dela «biziki ongi oroitzen». Gaur arratsean suprefetura aitzinean deitua den protesta baimenduko dute; asteburukoarentzat, «ikusiko». Joan den astean Frantziako Estatu Kontseiluak bertan behera utzi zuen Barne Ministerioak Palestinaren aldeko manifestazioei ezarritako debeku sistematikoa, eta prefeten esku utzi zuen erabakia. Zehaztu zuen Palestinarekiko elkartasuna ez zela nahikoa motibo debekurako.

Azkenik, prefetak baieztatu du heldu den astelehenean irekiko dituztela azken urteetan itxirik atxiki dituzten mugetako pasabideak.


Summary: Ibarra epaile ohiak dio «sufrimenduaren sozializazioaren oihartzunak» direla epai euskarafoboei eginiko kritikak. «Botere judizialaren deslegitimazio sozialerako ENAMek bultzaturiko beste kanpaina bizi batzuen» kutsua hartzen diela esan du Juan Luis Ibarra EAEko Auzitegi Nagusiko presidente ohiak, Buesa fundazioak antolaturiko jardunaldi batzuetan

Juan Luis Ibarra Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko presidente ohiak gogor egin du euskaldunen hizkuntza eskubideak murrizteko azken epaiak kritikatu dituztenen aurka, eta «ENAMek [Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua] epaileei zilegitasuna kentzeko eginiko kanpainekin» parekatu ditu.

Ibarra EAEko Auzitegi Nagusiko burua izan zen 2010. urtetik 2020an erretiroa hartu arte, eta Buesa fundazioak eginiko jardunaldi batzuetan mintzatu da.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Bingen Zupiria eleduna hartu ditu gogoan, besteak beste.

Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legea euskararen alorrean garatzen duen dekretuaren hainbat artikulu bertan behera utzi ditu berriki EAEko Auzitegi Nagusiak, Vox alderdi ultraeskuindarrak salatu ostean. Horri erantzunez, Urkulluk adierazi zuen «sentsibilitate handia» falta dela horrelako gaiak judizialki lantzeko, eta hizkuntza eskubideak errespetatzeko eskatu zuen. Bingen Zupiria Jaurlaritzaren bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak esan zuen «kezkagarriak» direla euskararen ofizialtasuna «zalantzan» jartzen ari diren epaiak eta jarrera politikoak.

Kritika horiek «ENAMek [epaileei] zilegitasuna kentzeko eginiko kanpainen oihartzuna» dutela esan du Ibarrak, eta nabarmendu du «sufrimendua sozializatzeko estrategiaren barruan» egin zirela kanpaina haiek.

Era berean, Kontseiluak deituriko protestak deitoratu ditu. Uztailaren 13an hainbat herritako alkateek Auzitegi Nagusiak Bilbon duen egoitzan egindako protesta bilkura aipatu du. «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek», salatu zuten, aginte makilak eskuetan, Kontseiluak deituta. Orduan, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udal legearen aurka emaniko ebazpena deitoratu zuten.

Ibarrak esan duenez, «indarkeria politikoaren kulturak» epaileen aurka zabalduriko diskurtsoaren «oihartzuna» entzun zuen protesta hartan.

Euskararen aurkako «oldarraldi judizialaren» kontrako manifestazioa egingo da azaroaren 4an, Bilbon. Euskalgintzaren Kontseiluak antolatu du protesta, eta atxikimendu ugari jasotzen ari da. ELA, LAB, ESK, CGT/LKN, Steilas, Hiru, EHNE, Etxalde, Lanartea, Olatu Koop eta EHko Pentsiodunak eragileena, besteak beste.


Summary: 2024 hasieran hazkundea gelditzea espero du Nafarroako Gobernuak. Ekonomia moteltzen ari den arren, aurten BPGa %1,7. handituko dela ziurtatu du Arastik, aurrez kalkulatu baino hiru hamarren gehiago

Urratsez urrats, moteltzen ari da Nafarroako ekonomia ere. Urteko lehen bi hiruhilekoetan %0,3 hazi zen, baina hirugarrenean hamarren bat gutxiago hazi da, %0,2. Gelditu, ordea, datorren urtearen hasieran geratuko dela iragarri du Jose Luis Arasti Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.

Gobernuaren aurreikuspen berriak betetzen badira, 2024ko lehen erdian hazkunde «ia-ia laua» izango du Nafarroako barne produktu gordinak, eta «modu progresiboan» itzuliko da hazkundea urteak aurrera egin ahala.

2024. urterako, %1,3ko hazkundea espero du orain Nafarroako Gobernuak. Aurtengoaren azpitik izango da, Arastik aurreratu baitu %1,7ra helduko dela. Iazko koadro makroekonomikoan aurreikusi (%1,4) baino gehiago da, eta bat egiten du hirugarren hiruhilekoan gertatutakoarekin.

Industria, pattal

Nastaten arabera, industriak eta merkatuko zerbitzuek «dinamismo txikiagoa» izan dute uztailetik irailera, eta horrek berekin ekarri du ekonomia osoaren moteltzea. Kontu ekonomikoen datu zehatzagoak abenduaren 22an argitaratuko ditu estatistika erakundeak, eta orduan ikusiko da zenbat egin duen atzera industriak. Bigarren hiruhilekoan %4,2 uzkurtu zen, sektore hori ari baita gehien nozitzen inflazio handia euroguneko ekonomiari eragiten ari zaion motelaldia.

Horrekin lotuta dago esportazioen erorikoa ere. Abuztu arte %3,5 gutxitu da esportazioen balioa, jaitsiera handia izan baitu autoen esportazioak (-%22,1).

Beste sektoreei dagokienez, Arastik onartu du turismoak bultzada bat eman diola udan zerbitzuen atalari, baina gaineratu du salmentak 2022koen azpitik daudela oro har.

Eskariaren aldetik, Nastatek nabarmendu du kontsumoak hazkunde erritmoari eusten diola, baina Arastik ohartarazi du maila apala emango duela hurrengo hiruhilekoetan, inflazioaren eta interes tasa handien ondorioz.

EAEn ere, %0,2

Nastaten datuek bat egiten dute Eustatek aurreko astean Araba, Bizkai eta Gipuzkoari buruz esandakoekin. Izan ere, hiru lurralde horietan ere %0,2 hazi zen BPGa hiruhileko arteko tasan. Urte arteko tasa, berriz, hamarren bat txikiagoa da (%1,6).

Hazkundea pixka bat handiagoa da Espainian: %0,3 hiruhileko arteko tasan, eta %1,8, berriz, urte artekoan.


Ereduak eta tresnak umeentzat

Summary: Ereduak eta tresnak umeentzat. Paula Kasares, Gemma Sangines eta Rosa Ramos adituak hizkuntza sozializazioaz aritu dira Topaguneak antolatutako ‘Haurren aurrean, helduok heldu’ egitasmoko jardunaldi batean.

Igandean amaituko da Euskaltzaleen Topaguneak bigarrenez antolatu duen Haurren aurrean, helduok heldu izenburuko egitasmoa; helburu du helduen hizkuntza praktikak aldatzea eta euskararen erabilera sustatzea. Iruñean egin dute —urriaren 19an— egitasmoaren barruko lehen saioa: helduek umeen hizkuntza sozializatzeko prozesuan betetzen duten rola aztertu dute jardunaldi batean, haurrei eta gazteei tresnak emateko euskal hiztun erosoak izan daitezen.

Paula Kasares, Gemma Sangines eta Rosa Ramos adituek hartu dute hitza Kondestablearen jauregian egindako saioan. Hizkuntza sozializatzeko prozesuan helduak haur eta gazteen eredu direla nabarmendu dute hirurek, eta, ondorioz, helduei eragitea dela zeharka haurren hizkuntza ohituretan eragiteko modu bat; etxean edo eskolan ez ezik, haurrak helduekin partekatzen dituen gainerako espazioetan ere bai.

Testuinguruak duen garrantzia agerian utzi du Paula Kasares soziolinguistak (Iruñea, 1969). “Haurrak testuinguru jakin batean ikasten du euskara; ez da berdin Leitzan edo Burlatan; gurasoak euskaldunak diren etxe batean edo euskara entzuten ez den bertze batean. Hizkuntzaz jabetzea ez da kode linguistiko bat ikastea bakarrik; kode hori erabiltzeko jakintza soziala ere barneratzen du haurrak”

Testuinguru elebidun edo ele anitzetan, haurrek hizkuntzak balio, pertsona eta espazio jakin batzuekin lotzen dituztela erantsi du Kasaresek; hau da, garbi dutela norekin, non eta noiz egin behar duten hizkuntza batean edo bertzean. “Hizkuntzen arteko asimetria sozialaz ere jabetzen dira”.

Hori kontuan hartuta, Kasaresek garbi du hagitz garrantzitsua dela haurrek helduen hizkuntza portaerak ikustea eta ikastea, eta inportantea dela”aktibazio soziala”. Agerian utzi du, gainera, “euskararen alde aktiboki jokatzeak sortarazten dituen emozioak kudeatzeko beharra”.

“Haurrak euskaraz aditzeko eta aritzeko aukera nahikoak eta askotarikoak behar ditu eroso jarduteko”, nabarmendu du Kasaresek. Azaldu du hizkuntzaren transmisioa ez dela bakarrik goitik behera gertatzen, ez dela etxera mugatzen, eta ez dela bakarrik familian gertatzen. “Haurrak zuzenean egiten zaizkion komunikazioen bidez eta bere inguruan helduek euren artean egiten dituztenen bidez ikasten du hizkuntza eta haren arau soziala”.

Gemma Sangines psikologoa da (Bilbo, 1970), eta psikologiatik heldu die hizkuntza sozializazioaren ingurukoei, hain zuzen. “Asertibo” izateko beharra jarri du erdigunean. Hori lortzeko bidean, aurreiritziak eta ohiturak aipatu ditu Sanginesek “barneko muga” gisa. Psikologoak erran du pertsona jakin batzuekin erdaraz egiteko ohitura izan dezakeela norbaitek. “Automatismoa da ohituren arazo nagusia”, azaldu du. Joera automatiko horri aurre egiteko, aurreiritziak eta ohiturak zalantzan jartzeko ariketa egin behar dela erantsi du.

Barneko mugei ihes egiteko, hain zuzen, hiztun asertiboa izatea da irtenbidea, Sanginesen hitzetan: “Hiztun asertiboa da bere hizkuntza eskubideak ezagutzen dituena eta bere hizkuntza erabiltzen duena; hori eginen du besteak errespetatuz eta eroso sentituz”.

Harremanak eraikitzeko

Kasaresen hitzekin bat egin du Sanginesek, eta garbi du helduek eredugarri izan behar dutela haur eta gazteentzat. Bertze balio bat erantsi du psikologoak, eta nabarmendu du “garrantzi handikoa” dela: “Koherentzia”. Euskaraldia jarri du adibide, koherentziaren garrantzia azaltzeko. “Aho bizi txapa jartzen baduzu, hartzen duzun konpromisoa bete behar duzu; bestela, hobe da ez jartzea”.

Rosa Ramos soziolinguistak (Iruñea, 1966), berriz, harremanen esparruarekin lotu du bere hitzaldia. Garbi du gazteen artean gaitasunik eza eta erabilera “arazo” direla, egun, eta konponbidea eman behar zaiola: “Kontua da inertziaz jokatzen dugula, eta garaia dela gauza ezberdinak egiteko, konponbide horren bila”, adierazi du.

Ramosek nabarmendu du komunikazioaren funtsezko funtzioa dela harremanak eraikitzea eta ehuntzea. “Batzuetan, haurrei euskaraz egiteko eskatzen diegunean, eskatzen diegu harremanak eraiki ditzatela nahiko tresna kamuts batekin; erosotasunari eta eraginkortasunari uko egiteko eskatzen diegu”.

“Haur eta gazteen ahozko gaitasuna erdigunean jarri behar dugu; hezkuntzako ibilbide osoan landu behar da”, erran du Ramosek, eta garbi du gazteek tresnak ere behar dituztela euskara erabiltzen dutenean senti dezaketen ezerosotasuna kudeatzeko. “Gune seguruak behar ditugu erabiltzeko eta ikasteko”, berretsi du.