Summary: Zeelanda Berriko lehen ministro hautatuak «inflazioaren pandemiari» aurre egitea izango du lehentasun. Alderdi Laboristak Chris Hipkins aukeratu du Jacinda Ardernen ordezko. Etzi hartuko du gobernuburu kargua, aurreikusi baino lehenago.

Chris Hipkinsen gobernuarentzat, «inflazioaren pandemiari» aurre egitea izango da datozen urteetako lehentasuna. Jacinda Ardernen dimisioaren ondoren, Zeelanda Berriko Alderdi Laboristak atzo aukeratu zuen haren ordezkoa, eta ez zen sorpresarik izan, Hipkins izan baitzen hautagaitza aurkeztu zuen bakarra, haren inguruan dagoen adostasunaren erakusle. Iraganean izandako barne zatiketak atzean utzi nahi izan dituzte laboristek, eta, Ardernekin 2017an gertatu bezala, oraingoan ere agintearen eskualdatze azkarra, lasaia eta irmoa egin dute.

Horren erakusle ere bada Hipkinsek etzi hartuko duela gobernuburu kargua, eta ez otsailaren 7an, Ardernek dimisioaren berri ematean azaldu zuen modura. Badirudi lehen ministro hautatuak trantsizio azkarra nahi duela, ahalik eta azkarrena hasteko lanean kargu berrian; Hipkinsek, behintzat, badu esperientzia gobernuan, 2017tik ona, besteak beste, Hezkuntza, Osasun eta Polizia ministro izan baita —2008tik da diputatu parlamentuan—.

Hain justu, bere agintaldiaren norabideari buruzko azalpenak ematean, lehen ministro berriak esan zuen, atzo, Zeelanda Berriak «buruzagitza sendo eta egonkor bat» izan duela Ardernekin, eta etzitik aurrera ere «hori ikusiko» dutela herritarrek. «Bizibidea ateratzeari buruzko auzietako batzuetan jarri behar dugu arreta; tartean, bizitzaren kostua, eta inflazioaren pandemia globalaren efektuak. Egin behar duguna da gure baliabideak jarri diferentziarik handiena eragingo duten gauzetan».

Ardernek iragan ostegunean jakinarazi zuen gobernuburu kargua utziko duela, boterean egin dituen sei urteak «neketsuak» eta «oso zailak» izan direla argudiatuta. Karisma eta ospe handiko politikaria da, baina haren agintaldian mehatxu asko jaso ditu, eta, iradoki zuenez, hori ere izan da lehen ministro postua uzteko arrazoietako bat. Haren ordezkoak afera horri buruzko hitzak ere izan zituen, atzo, adierazi baitzuen «gorrotagarriak» izan direla karguan bere aurrekoaren kontrako abusuak.

«Ikusi dut hedabideek zer arreta jarri duten haren [Ardernen] bizitza pertsonalean. Nire bi haurrak eta familia arreta gunetik kanpo utzi nahi ditut. [Mehatxuek] Ez gaituzte ordezkatzen herrialde gisara», argudiatu zuen Hipkinsek.

Pazifikoko jatorria duen politikari bat, gobernuburuorde

Lehen ministro hautatuak ez du oraindik bere gobernuaren osaketari buruzko xehetasun handirik eman. Hori bai, atzo bertan jakinarazi zuen zein izango den lehen ministrordea: Carmel Sepuloni, egun Garapen Sozial, Arte eta Kultura ministro dena. Izendapen horrekin, lehen aldiz, Pazifikoko jatorria duen politikari batek hartuko du Zeelanda Berriko gobernuburuorde kargua.

Sepulonik esan zuen «harro» dagoela «samoarra, tongatarra eta Zeelanda Berriko europarra» izateaz, eta jakitun dagoela «ondare nahasiko belaunaldi zeelandaberritar asko» ordezkatzen dituela. «Lehen ministrorde gisa, arreta jarria izaten jarraituko dute gure komunitateak eta whanau [familia] eta Aotearoa [Zeelanda Berria] laguntzen», adierazi zuen, atzo, Sepulonik.

Ardernek eta Hipkinsek ospe handia duten arren, Alderdi Laboristak behera egin du inkestetan, eta oposizioko Alderdi Nazionala du aurretik. Gobernu berriaz, Christopher Luxon oposizioburuak Morning Report irratsaioari esan dio, gaur, laboristen buruzagitza berria «betiko gauza bera» dela, eta agintean dagoen alderdiak ez dakiela zeintzuk diren herritarren lehentasunak eta kezkak. Parlamenturako hauteskundeak urriaren 14an egingo dituzte.


Summary: Estibaliz Urresolaren '20.000 especies de abejas' Berlinaleko Sail Ofizialean lehiatuko da. Urrezko Hartza eskuratzeko lehian izango dira, halaber, Philippe Garrel, Christian Petzold, Angela Schanelec eta Margarethe von Trotta zinemagileen lan berriak, besteak beste.

Iaz, Cannesko Kritikaren Astean estreinatu zuen Cuerdas film laburra Estibaliz Urresolak, eta hangoa du hilabeteetan pilatu dituen hamaika sarietan lehena. Aurten, Berlinaleko Sail Ofizialean aurkeztuko du bere lehen film luzea: 20.000 especies de abejas Euskal Herriko ekoizpena (Sirimiri Films, Gariza Films). Mariette Rissenbeek Berlinaleko zuzendari kudeatzaileak eta Carlo Chatrian zuzendari artistikoak gaur jakinarazi dute zein filmek parte hartuko duten Sail Ofizialean eta Encounters sailean. Otsailaren 16tik 26ra egingo dute Berlingo 73. Zinemaldia.

Philippe Garrelek Berlinaleko Sail Ofizialean aurkeztu zuen Le sel des larmes aurreko filma (2020), eta han izango da aurten ere, Le grand chariot lanarekin; segur aski, haren izenak izango du pisurik handiena gaur aipatutako guztien artean.

Nabarmentzeko modukoa da, bestalde, zinemagile alemaniarrek izango duten presentzia: Christoph Hochhauslerrek (Bis ans ende der nacht), Christian Petzoldek (Roter himmel), Angela Schanelecek (Music) eta Margarethe von Trottak (Ingeborg Bachmann - Reise in die wüste) parte hartuko dute Sail Ofizialean. Von Trottak, aspaldiko partez: 1983an Heller wahn aurkeztu zuenetik lehenengoz. Bachmann idazleari buruzko film bat egin du, Vicky Krieps protagonista duena (Phantom Thread, Bergman Island, Corsage).

Gainontzean, film hauek izango dira Sail Ofizialean: Giacomo Abbruzzeren Disco Boy, Lila Aylesen Totem, Emily Atefen Irgendwann werden wir uns alles erzählen, Joao Canijoren Mal viver, Rolf de Heerren Das überleben der freundlichkeit, Matt Johnsonen BlackBerry —munduko lehen smartphonearen arrakastari eta gainbeherari buruzkoa—, Nicolas Philiberten Sur l'addaman, Ivan Senen Limbo, Makoto Shinkairen Suzume —animaziozko film bat, urte askoan lehen aldiz—, Celine Songen Past Lives, John Trengoveren Manodrome eta Zhang Luren Bai ta zhi guang / The Shadowless Tower.

Dagoeneko esana zuten Rebecca Millerren She Came to Me filmak abiatuko duela zinemaldia. Kristen Stewart aktorea izango da epaimahai ofizialeko burua.

Hong, Encountersen

Encounters sailean, Lois Patiño zinemagile galiziarrak Samsara filma aurkeztuko du; Señor y Señora etxeak ekoitzi du, Patiñok Garbiñe Ortegarekin batera idatzi du gidoia, eta Xabier Erkizia arduratu da soinu edizioaz.

Sail Ofiziala bezalaxe, lehiaketa da Encounters ere, eta arrisku handiagoko filmak bildu ohi ditu, antolatzaileen arabera. Aurten «dimentsio politikoak» toki nabarmena du, Chatrianen hitzetan: «Ez hainbeste kontakizun bat errepikatzeko, baizik eta iragana auzitan jartzeko, ikuspuntu askotatik, eta galderak egiteko».

Ohikoa da Hong Sang-sook bere filmak Berlinalen estreinatzea, Sail Ofizialean nahiz beste sailetan. Aurten, Mul-an-e-seo / In Water lan berria programatu dute Encountersen. Joao Canijok Viver mal aurkeztuko du, Sail Ofizialeko Mal viver filmaren bikia edo ifrentzua, itxura batean.

Gainera, Bas Devosek Here filmarekin parte hartuko du sail horretan, eta Paul B. Preciadok Orlando, ma biographie politique-rekin, besteak beste.


Summary: Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari. Poloniak jakinarazi du laster egingo duela eskaera formala. Nolanahi ere, Berlinen asmoa da aliatuekin batera adostea tankeen bidalketa. Macronek aurreratu du ez duela baztertzen Leclerc tankeak Ukrainari entregatzea.

Mendebaldeko aliatu gehienen presio diplomatiko handia jasaten ari da Alemania 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik fabrikatzen dituen Leopard 2 tankeak Ukrainara bidal ditzan, edo, gutxienez, halakoak dituzten beste herrialde batzuei gatazkara eramateko baimena eman diezaien. Izan ere, lizentzia akordioen arabera, Berlinen baimenik gabe ezin dituzte ibilgailu horiek herrialde batetik bestera lekualdatu, horien ekoizlea izaki. Nolanahi ere, Alemaniak atea ireki dio bere onespenik gabe mugimendu horiek egiteari. Finlandiak eta Poloniak azken egunetan adierazi dute prest daudela Leopard 2 batzuk Ukrainari entregatzeko, eta, horri buruz galdetuta, Annalena Baerbock Alemaniako Atzerri ministroak atzo LCI Frantziako telebista katean nabarmendu zuen ez dutela oztoporik jarriko halako tankeak dituzten herrialdeek planteatzen baldin badiete gatazkara eramatea. Eta, gaur, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak jakinarazi du «laster» egingo dutela eskaera formala.

Alde horretatik, duela egun batzuk baino argiagoa da Alemaniaren jarrera. Joan den ostiralean, Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak bilera egin eta gero, Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak azaldu zuen zalantzak zituela tankeak bidaltzearen inguruan. Baina atzo adierazi zuen, ordea, «argi» ikusten duela Ukrainak tankeak behar dituela, eta Olaf Scholz kantzilerrak «laster» hartuko duela horri buruzko erabaki bat. Ukrainako Gobernuak azken egunetan esan du blindatu horiek «azkar» behar dituela, argudiatuta Mendebaldearen «erabakitasunik ezaren ondorioz» gero eta ukrainar gehiago ari direla hiltzen.

Ikusi gehiago: Zergatik Leopard tankeak?

Berlinen jarrera aztertzean aintzat hartu behar da, gainera, Scholzen SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren tradizio antimilitarista, baita errezeloak agertu dituela ere tankeak bidaltzean, irudituta horrek gerra koska bat areagotu dezakeela. Dena den, Pistoriusek esan zuen ostiraleko bileraren ondoren ez diola muzin egiten tankeak bidaltzeari, «aliatuekin akordio bat eginez gero». Eta, atzo, ARD Alemaniako telebista publikoan azpimarratu zuen ez dagoela garbi tankeak nork emango dizkion Ukrainari, edo Alemaniak edo «ekarpen bat» egin nahi duten beste herrialde batzuek.

Erresuma Batuak jakinarazi zuen, lehengo astean, hamalau Challenguer 2 tanke bidaliko dituela Ukrainara, eta Alemaniako zenbait hedabidek kaleratu zuten Berlinek Leopard 2 motakoak bidaliko zituela AEBek ere Abrams tankeak bidaltzen baldin bazituzten. Washingtonek jakinarazi zuen momentuz ez duela horretarako asmorik, eta Alemaniak informazio hori gezurtatu zuen. Dena den, Scholzek hau esan zion, lehengo astean, Bloomberg hedabideari: «Gure aliatuekin eta adiskideekin batera jokatzen dugu beti, inoiz ez bakarrik».

Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan

Eta Scholz Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin batzartu zen atzo, Parisen, eta, ondoren biek elkarrekin egindako prentsaurrekoan, nabarmendu zuten tankeak bidaltzeko baldintzetako bat dela aliatuek erabaki hori adostea. Bide batez, Macronek iragarri zuen ez duela baztertzen Ukrainari Frantziako armadaren Leclerc tankeak entregatzea.

Ehunka tanke

Ukrainak eskerrak eman dizkio Mendebaldeari, ematen ari zaion laguntza militarragatik, baina arma gehiago nahi ditu. Gaur, Volodomir Zelenski presidentearen kabineteburu Andrei Yermakek adierazi du «ehunka tanke» behar dituztela gerrarako, «eta ez soilik hamar edo hogei». Joan den abenduan, Valeri Zaluzhni Ukrainako armadaren buruzagiak esan zuen NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko 300 bat tanke behar dituela Errusiak Ukrainan hartutako lur guztiak berreskuratzeko. Mendebaldeko hainbat adituren arabera, berriz, ehun nahikoa izango lirateke horretarako. 2.000 Leopard 2 tanke daude Europan.

Errusia ohartarazten ari da, bestalde, Ukrainara tankeak bidaltzeak ondorio negatiboak izango lituzkeela, oro har, eta Sergei Riabkov Atzerri ministrordeak gaur azpimarratu du gatazka areagotzea «biderik arriskutsuena» dela.


Summary: Bizkaiko metalgintzako sindikatuen ustez, Jaurlaritzaren eskaintza «ez da nahikoa». CCOOk, LABek eta UGTk, dena den, berretsi dute negoziatzeko borondate osoa dutela, eta ostiralean bilduko dira berriz FVEM patronalarekin.

Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena negoziatzeko bidea aurrerantz doa. Jaurlaritzak artekari rola hartu du, eta, gaur goizean, bere proposamena jakinarazi die sindikatuei eta FVEM patronalari. CCOOk, LABek eta UGTk osaturiko plataformak —ordezkaritzaren %59 dute— jada jakinarazi du haien ustez ez dela nahikoa; hala ere, adierazi du negoziatzeko borondatea dutela oraindik. Hiru aldeak ostiralean bilduko dira berriz ere.

Bizkaiko metalgintzako korapiloa estu dago oraindik. Jaurlaritzako Lan Saila ahalegina egiten ari da sokak pixka bat lasaitzeko, baina ez du bukatu lana. Sindikatuetako eta FVEMeko ordezkariak bigarrenez bildu dira gaur. Atzo zortzi, beren jarreren berri eman zioten Lan Sailari, eta, gaur, Jaurlaritzaren txanda zen. Elena Perez Barredo Enplegu sailburuordea izan da Jaurlaritzaren ordezkaria mahaian —Tubacexen gatazkan ere hura izan zen zen artekaria—, eta lan ituna berritzeko diseinaturiko proposamena eman die.

Diskrezio neurriak direla eta, ez da zabaldu zein den Jaurlaritzaren proposamena, baina CCOOrentzat, LABentzat eta UGTrentzat, motz gelditzen da. Hala ere, begi onez ikusten dute artekaritza lana, eta ostiralean jarrerak gehiago gerturatzen saiatuko dira. «Negoziatzeko borondatea» dutela nabarmendu dute. Sindikatuen ustez, FVEMen jarrera da arazoa. Patronalak ez du eskaintza berririk egin azaroaz geroztik; alabaina, gogoratu dute haiek abenduaren 21ean egin zutela azken mugimendua, eta orduan ere esan zuten negoziatzerako tartea zegoela.

ELA sindikatuak balorazio zorrotzagoa egin du —ordezkaritzaren %41 du, eta ez dago plataforma bateratuan—. Kritikatu du Jaurlaritzaren eskaintzak ez duela KPIa bermatzen, eta haren eskaintza FVEMek azaroaren 25ean aurkezturikoaren oso antzekoa dela. Zehaztu du Jaurlaritzak %15eko soldata eguneraketa proposatu duela lau urterako, eta FVEMen azken eskaintza %14koa zela. Era berean, azaldu du Jaurlaritzak ez duela lanaldi murrizketarik aurreikusten. Horren aurrean, ELAk ezinbesteko ikusten du greba eta protesta dinamika aktibatzea, «horrela bakarrik lortuko da-eta patronalak eskaintza hobetzea». Iaz 11 greba egun egin zituzten Bizkaiko metalgintzan.

FVEMek ez du egin bileraren baloraziorik. Bizkaiko metalgintzako itunak 56.000 langileren baldintzen oinarria da. Euskal Herriko lan itunik handiena da, eta egun indarrean ez dagoen metalgintzako itun bakarra da. Arabakoa eta Nafarroakoa iaz berritu zituzten; Gipuzkoakoa abenduan amaitu zen, eta orain negoziatzen ari dira.


Summary: Baskonia-Joventut Espainiako Kopako final-laurdenetan. Joventut etxean arituko da Espainiako Kopan, Badalonan jokatuko baita, otsailaren 16tik 19ra. Bartzelona, Real Madril eta Valentzia koadroaren beste aldean arituko dira.

Baskoniak aurkari ezaguna izango du Espainiako Kopan: otsailaren 16tik 19ra jokatuko da Kopa, Badalonan, eta (Herrialde Katalanak) Joventut izango du kontrario, etxeko taldea, 2019an eta 2021ean gertatu bezala. Neurketa otsailaren 17an jokatuko da. Sasoi honetan, puntu bakarraren aldearekin irabazi zuen Baskoniak ligako partida, Buesa Arenan (84-83). Hauek izango dira final-laurdenetako beste hiru partidak: Real Madril-Valentzia; Bartzelona-Unicaja eta Tenerife-Kanaria Handia.

Baskoniak 2009an irabazi zuen azken aldiz Espainiako Kopa. Valentzia kaleratu zuen final-laurdenetan, eta Bartzelona finalerdietan; Unicaja hartu zuen mendean finalean, Madrilen. Sasoi honetan, ilusioa piztu da berriro ere Baskoniako zaleen artean; azken zazpi partidetatik bost galdu badituzte ere, taldea denboraldi ona egiten ari da, eta, beraz, txapelketa irabazteko aukera dagoela sinetsita joango dira Badalonara. 2019ko kanporaketan Joventutek irabazi zuen (89-98), eta Nico Laprovittolak historia egin zuen; 50 puntuko balorazioa lortu zuen, inoiz jokalari batek Kopan lortutako handiena. 2021ean, ordea, gasteiztarrek mendekua hartu zuten, 96-87 irabazita. Oraindik Baskoniako jokalari diren batzuk talde horretan zeuden: Pierria Henry, Rokas Giedraitis, Tadas Sedekerskis, Sander Raieste eta Arturs Kurucs.

Gainera, Joan Peñarroyaren taldeak pozik egoteko arrazoiak ditu, Euroligan jokatzen duten beste hiru taldeak (Real Madril, Bartzelona eta Valentzia) koadroaren beste aldean arituko baitira. Hau da, finalean soilik jokatuko luke hiru talde horietako baten aurka. Lehen partida irabaztea lortzen badu, Baskoniak Tenerife edo Kanaria Handia izango du aurkari finalerdietan.


Summary: Urduñako espetxe frankistan hildakoen senideak bilatuko ditu Jaurlaritzak Espainia hego-mendebaldean. Igandean bilera bat egingo du Castuera herrian (Extremadura), gorpuzkiak berreskuratzeko egindako lana aurkezteko.

Urduñako espetxe frankistan 225 preso hil ziren 1937tik 1941era. Erdiak baino gehiago Extremadurakoak ziren, Espainia hego-mendebaldekoak. Eusko Jaurlaritzak, Aranzadi zientzia elkarteak eta Urduñako Udalak 71 hildakoren gorpuzkiak berreskuratu dituzte herriko hilerrian 2014ko ekainean eta 2022ko abenduan egindako indusketetan, eta, orain, haien senideak bilatzeko, Espainiako eskualde horretara joango da Jaurlaritza. Igandean izango dute lehen hartu-emana, Castuera herrian (Badajoz), eta gorpuzkiak berreskuratzeko egindako lana aurkeztuko diete elkarte memorialistei, biktimen senideei eta hedabideei.

Helburua ahalik eta herritar gehiagoren DNA laginak jasotzea da, aurkitutako gorpuzkien laginekin alderatzeko. Gogora institutuak koordinatuko du bilatze lana, eta 71 hildako horien senide izan daitezkeenentzat telefono zenbaki bat (0034-944032845) eta posta elektroniko bat jarri ditu (gogora.idazkaritza2@euskadi.eus), harremanetarako. Igandeko aurkezpenera joateko ere eskatu die. Oraingoz, espetxean egon ziren 41 biktimaren senideekin jarri da harremanetan Gogora, eta horietako batzuek iragarri dute han egongo direla.

Urduñako espetxe frankista Jesusen Lagundiaren eskolan ezarri zuten, 1937an. Lehen bi urteetan, kontzentrazio esparru izan zen, eta gerra amaitu ondoren, espetxe. Han hil ziren 225 presoetatik 127 ziren Extremadurakoak, 41 Gaztela-Leongoak, eta 22 Andaluziakoak. Zazpi kataluniar ere egon ziren, Tarragonakoak. Preso horietako asko Castuerako espetxetik ekarri zituzten Euskal Herrira, senideengandik urrun. Guztira, 1940 preso ekarri zituzten Castuerako presondegitik Urduñakora. Presoetako batzuk eraikuntzan lan egitera behartu zituzten.


Summary: Espainiako federazioari matxismoa egotzi diote Superkopako sari banaketagatik. Bartzelonako eta Realeko jokalariek eurek hartu eta jantzi behar izan zituzten irabazi zituzten dominak. Joan den astean, gizonezkoen Superkopan, Luis Rubiales presidentea izan zen hori egiteko arduraduna.

Realeko eta Bartzelonako jokalariak, Superkopako finalaren ostean, irabazitako dominak mahai batetik hartu eta janzten. Irudi horiek zabaldu dira sare sozialetan, eta haserrea eragin dute zaleen artean. Aurrez ere polemika zegoen RFEF Espainiako Futbol Federazioak emakumezkoen futbolari ematen dion tratuaren inguruan —Espainiako selekzioko hautatzailearen eta jokalarien artean izandako tirabirak tarteko—, eta, atzo gertatutakoa ikusita, matxismoa egotzi diote federazioari berriz ere.

Joan den astean gizonezkoen Bartzelonak eta Real Madrilek Riaden jokatu zuten finaleko sari banaketarekin alderatu dute askok Meridakoa (Espainia). Saudi Arabian, besteak beste, Luis Rubiales federazioko presidentea izan zen jokalariei dominak jartzeko arduradunetako bat.

Federazioaren arabera, protokolo kontu bat izan zen atzokoa. Azaldu duenez, Meridako Romano Jose Fouto estadioko azpiegiturek zaildu egiten dute erakundeetako ordezkariak zelaira jaistea, eta horregatik jaso behar izan zituzten dominak jokalariek beraiek. Errege Kopako finaletan ere gertatu izan da hori, federazioaren arabera. Kopak bai, palkoan jaso zituzten bi taldeetako kapitainek, Bartzelonako Marta Torrejonek eta Realeko Nerea Eizagirrek. Rubialesek berak eman zizkien.

AFEk, Espainiako futbolarien elkarteak, gogor kritikatu du federazioaren jarrera, ohar bidez: «Gutxietsi egin dituzte jokalariak, eta ez diete merezi duten moduan aitortu daukaten meritua. Egun batzuk lehenago, berriz, Saudi Arabian, gure elkarteko kide diren gizonezkoei bestelako tratua eman zieten». Elkartearen iritziz, Meridakoa «errepikatu ezin den irudi lotsagarri bat» izan zen.

AFEk, gainera, esan du sari banaketa ez zela izan baztertzailea izan zen kontu bakarra; besteak beste, salatu du emakumezkoen finalean ez zegoela VAR sistemarik. Gizonezkoenean, bazegoen. Espainiako Gobernuari eskatu dio gertatutakoa kontuan hartzeko.

Nerea Eizagirre atzo, Meridan (Espainia), Superkopako txapeldunordearen garaikurra jasotzen. Reala

Palkoan, Rubialesekin batera, Jorge Vilda Espainiako hautatzailea zegoen. Jakina da haren eta atzoko finala jokatu zuten hainbat jokalariren arteko giroa ez dela oso ona: joan den irailean Espainiako selekzioarekin jokatzeari uko egin zioten hamabost jokalarietatik zazpi zeuden atzo zelaian. Oraingoz, ez dirudi giroak hobera egingo duenik.


Summary: LABek politika publikoak aldatzeko eskatu dio Txibite lehendakariari. LABek herritarren egoera prekarioaren berri eman dio Txibiteri, eta aberastasuna modu bidezkoan banatzeko eskatu dio.

Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile orokorra eta Imanol Karrera Nafarroako bozeramailea Maria Txibite lehendakariarekin bildu dira gaur, Iruñean. Bertan, LABek lehendakariarekin partekatu du 2022an Nafarroako langileen lan eta bizi baldintzen buruz egindako txostena. Azterketa horren arabera, Nafarroako langileen erdiak prekario bizi dira.

Sindikatuak egindako azterketaren arabera, 178.175 nafar langabezian daude, egoera ez-aktiboan edo 1.400 eurotik beherako diru sarrerekin. Hori kontuan hartuz, LABek Nafarroako lehendakariari eskatu dio «indarra egin dezala» gehiengo sozialaren baldintzak hobetzeko. Egoerari aurre egiteko, sindikatuak «ezinbestekotzat» jotzen du aberastasuna banatzeko lanak bideratzea, eta, horregatik, Txibiteri galdegin diote enpresaburu eta eskuindarrek erreforma fiskalari jarritako betoa gainditzea: «Onartezina da Nafarroako enpresek irabaziak handitzen dituzten bitartean langile klasean erosteko ahalmena galtzea», adierazi du LABek bere prentsa oharrean.

Beste neurri batzuen artean, sindikatuak Txibiteri eskatu dio LAB Nafarroako Lan Epaitegitik kanpo ez uzteko eta haien parte hartzea bermatzeko. Gainera, osasun publikoa izan da mintzagai Nafarroako Jauregian egindako bileran. Zerbitzu publikoak pribatizatzeko joera kritikatu du sindikatuak: «Zerbitzu publikoak hobetzea eta indartzea gure bizitzak erdigunean jartzea da. Guztion osasuna zainduko duen osasun publiko eraginkorra bermatzeko, langile guztien lan eta ordainketa baldintzak hobetu behar dira».


Summary: Gizon bat atxilotu dute Iruñean, adingabe bati eraso egiteagatik. Asteburuan, beste gizon bat atxilotu dute Gasteizen, emazteari eraso egin eta hura leihotik botatzen saiatzeagatik.

Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du 12 urteko neska bati eraso egiteagatik. Arrotxapea auzoko etxe batean gertatu zen erasoa, igande goizaldean. Gertatutakoaren berri izan bezain pronto, Polizia etxebizitzara joan zen, eta erasotzailea atxilotu zuen. Gaur geldituko da epailearen esku.

Gasteizen, berriz, 59 urteko gizon bat atxilotu zuten larunbatean. Emazteari eraso egin zion, eta, jarraian, emakumea leihotik botatzen saiatu zen. Biktimak etxetik ihes egitea lortu zuen, eta Poliziak etxeko atarian topatu zuen. Erasotzailea etxean bertan atxilotu zuten, eta urruntze agindua jarri diote.


Tonua gora Jaurlaritzako kideen artean

Summary: Tonua gora Jaurlaritzako kideen artean. Urkullu «minduta» azaldu da, xenofobia akusazioak direla eta. PSEk esan dio EAJri ez bizitzeko «errefuxiatuen aurkako sentipen irrazionalak», Gasteizko Arana zentroaren proiektuaren harira.

Ez da berria gobernukide diren alderdi politikoen arteko liskarrak gertatzea hauteskunde kanpaina baten atarian. Herritarrei botoa eskatzea egokitzen denerako bestearekiko desberdintasunak nabarmentzeko beharra dute elkarrekin gobernatzen dutenek, eta joera hori aintzat hartuz hobe uler daiteke EAJ eta PSE-EE azken egunetan izaten ari den polemika handia Gasteizko Arana zentroa dela eta. Kontua da elkarren aurkako adierazpenen tonuak nabarmen egin duela gora azken orduetan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere bere alea jarri baitu errefuxiatu eta iheslarientzako zentroaren harira entzundako akusazioen inguruan.

«Minduta» azaldu da Urkullu PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezarekin, hark esan duelako EAJk Arana zentroaren inguruan duen jarreran «xenofobia» dagoela eta «eskuin muturretik gertu» dagoela. «Gauza batzuek min ematen dute ez direlako bidezkoak», esan du Urkulluk, eta haren alderdiaren posizioa berretsi du: «makrozentroak» ez dira Jaurlaritzaren «eredua». EAJk baztertzen duen Espainiako Gobernuaren proiektuaren inguruan sortu den sutea ez duela bizitu nahi erantsi du Urkulluk, «kezkaturik» dagoelako «krispazio politikoa» dela eta. Baina garbi utzi du bera ere badela «denbora batez babesa jaso behar izan zutenen semea, iloba eta biloba».

Eta xenofobia akusazioen harira galdera zehatzak egin dizkio PSEri: «Jose Antonio Agirrek bere gobernu osoarekin erbestera joan behar izan zuen, milaka pertsona askok bezala, eta ez soilik EAJkoak, baita PSEkoak ere, errepublikanoak, komunistak; nola esan daiteke horrelako ezer EAJri buruz? Nola egin daiteke migrazio politikaren inguruko interpretazio ariketa bat aintzat hartu gabe Euskadiren ordezkaritza politikoaren gehiengo bati eragiten dion iragana?».

PSE-EEren erreakzioa

Jaurlaritzako gobernukideen arteko sutea ez zuen bizitu nahiko lehendakariak, baina justu kontrako ondorioa eragin dute haren hitzek, PSE-EEren erreakzioa aintzat hartuta. Izan ere, Andueza buru duen alderdiak ohar bat helarazi die hedabideei Urkulluren adierazpenei erantzuteko. «Ariketa demokratikoa da desadostasun politikoa, baita gobernu baten bazkideen artean ere, baina ez da hain demokratikoa gertaera onartuak eta frogatuak ezkutatzea», dio ohar horrek; eta frogatuak ei diren gertaera horien artean sartu ditu Madrilgo eta Gasteizko administrazioen arteko bilerak, Arana zentroaren inguruko informazioa emateko. PSEk aurpegiratu dio EAJri ukatzea «errefuxiatuentzako leku gehiago behar direla Euskadin», eduki horren eskuduntza Espainiako Gobernuarena dela eta proiektuak «Europako finantzaketa» duela.

Anduezak ahoskatutako «xenofobia» akusazioari ere ez dio izkin egin PSEk: «Getizazio hitzaren erabilpenak eta balizko gatazka sozialak aipatzeak herritarren pertzepzioa baldintza dezakete», esan dio Jaurlaritzako bazkide batek besteari, errieta tonu argian. «Ezin ditugu hauspotu errefuxiatu atzerritarren aurkako sentipen irrazionalak, eta are gutxiago giza eskubideen aurkako biktimak izan direnez». Lerro artean uler daiteke PSEk egotzi diola EAJri arrazakeria sustatzetik gertu dabilela.

Espainiako Gobernuak aurreko astean iragarri zuen errefuxiatuentzako zentro handi bat lizitatuko duela Gasteizen. Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzako. Ordutik, EAJk gobernatzen dituen erakundeak proiektuaren aurka azaldu dira.


Lurraren nukleoa moteltzen ari da

Summary: Lurraren nukleoa moteltzen ari da. Pekingo unibertsitateko bi sismologo heldu dira ondorio horretara. Haien arabera, Lurraren nukleo solidoaren errotazioa moteldu eta azkartu egiten da, hamarkada batzuk irauten duen ziklo batean. Horrek eragina du egunaren iraupenean, aldea nabari ezina bada ere.

Jakina da Lurrak nukleoa duela, baita nukleo horrek bi geruza dituela ere: barnekoa, solidoa; eta hura inguratzen duen kanpokoa, likidoa. Ia ehun urte inguru igaro dira Inge Lehmann sismologo danimarkarrak biak bereizi zituenetik, baina oraindik ere lurpean dira nukleoaren inguruan jakin beharreko guztiak. 1936an egin zuen aurkikuntza sismologoak; nola, ordea? Lurrikaren uhinek Lurraren nukleoa zeharkatzean izandako aldaketak aztertu zituen, eta ikusi zuen punturen batean desbideratu eta azkartu egiten zirela. Lehmannen etena deritzo, hain zuzen, nukleoaren bi geruzek bat egiten duten guneari.

Eten horrek Lurraren barneko —nukleo solidoaren— eta kanpoko —lurrazalaren— errotazioan duen eragina aztertzeko dago oraindik, eta, horretarako, badirudi modu bakarra lurrikaren uhinak aztertzea dela. Bada, horretan aritu dira Yi Yang eta Xiaodong Song Pekingo Unibertsitateko Geofisika Teorikoko eta Aplikatuko Institutuko ikerlariak. Eta ondorio batera iritsi: Lurraren nukleo solidoaren errotazioa moteltzen ari da.

Lehenengo ikerketan, 1960ko hamarkadatik 1990eko hamarkadara bitarteko hainbat lurrikara periodiko izan zituzten aztergai, Hegoaldeko Sandwich uharteetan jazotakoak. Ozeano Atlantikoan dago jatorri bolkanikoa duen 11 irlako artxipelago hori, hego polotik gertu. Bi uhin mota konparatu zituzten: batetik, hego polo aldean jasotakoak, eta, bestetik, horiek Lurra zeharkatu ostean, Alaskan, ipar polotik gertu erregistratutakoak. Emaitza: uhin horiek ez zituzten ezaugarri berak. Lurra punta batetik bestera zeharkatzean, bide batez uhinen erritmoa azkartu egiten zen, nukleoaren errotazioa azkarragoa zen heinean.

Moteltze aldera egin du

Jarraipena eman diote ikerketa horri, eta Lurraren barneko nukleoaren errotazioaren hamarkada anitzeko aldakuntza izeneko txostena argitaratu dute. Azken 30 urteotako astinaldien datuak gehitu dituzte; guztira, azken 60 urteotako 200enak biltzen ditu ikerketak. Eta kontrako emaitzak jaso dituzte. «Barneko nukleoaren [solidoa] errotazioa gelditu egin da oraindik orain», azaldu dute Pekingo ikerlariek. Izan ere, Lurraren barneko eta kanpoko errotazioak desberdinak dira, elkarren artean eragina badute ere. Lehen ikerketan, nukleoa azkarrago zebilen lurrazala baino, baina, orain, badirudi aurrea hartu diola azken horrek.

Ez da konstantea, beraz, Lurraren biraketa. Geruzen erritmoak eragina du hartan, baita beste hainbat faktoretan ere, nabari ezinak badira ere. Esate baterako, egunaren iraupenean —milisegundoen kontua da— eta Lurraren eremu magnetikoan.

Ikerketan diotenez, 2009-2011 inguruan gertatu zen aldaketa hori, nukleoa moteltzearena. Ez da gauza berria: 70eko hamarkadaren hasieran ere moteltze bat egon zen Yang eta Songen arabera, nukleoa azkartzen hasi aurretik. Hiruzpalau hamarkada iraun du azelerazioak. Hala, bi sismologoen arabera, 70 urte inguruko zikloa omen du nukleo solidoak, bizkortu eta moteldu artekoa.


Summary: Ireki dute A-15 errepidea, goizean itxita egon ostean. Bi kamioik eta lau autok elkar jo dute Gorritin izan den istripu batean. Izotzak eragin du.

Tenperatura hotza izango da gaur ere, eta horrek errepide sare nagusiari eragingo dio oraindik. Gaur goizean, 05:00 aldera, istripu handi bat izan da Gorriti parean (Nafarroa), A-15 errepidean: kamioi batek erdibitzailea jo du, eta beste kamioi batek eta lau autok jo dute elkar jarraian. Bi lagun zauritu dira. Ustez, izotzak eragin du istripua. Hori dela eta, itxita egon da errepidea; 09:30 aldera ireki dute lerro bat, eta 10:00ak aldera errepide osoa.

Gaurko ez dira prezipitazio ugari espero, baina tenperatura hotzak direla-eta arretaz ibiltzeko eskatu dute erakundeek, nagusiki, izotzagatik. Ipar haizea izango da egun osoan, eta elur kota 300-500 metroan izango da, arratsaldean goraxeago. Gauean hainbat tokitan erregistratu dituzte zero azpiko tenperaturak.


Summary: Bi ekintzaile antimilitarista epaitu dituzte Bilbon, kuarteleko horman protesta bat egiteagatik. 36 hilabeteko espetxealdia eta 9.000 euroko isuna eskatu du fiskalak, kuarteleko horman kalteak eragitea egotzita. Azpiegitura militarrak ekipamendu sozialetarako erabiltzea galdegin dute auzipetuek.

KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu dituzte gaur, 2021eko abenduan egindako protesta baketsu batengatik. Espainiako Armadak Irala auzoan duen kuartela eraisten ari zirela antzeztu zuten; azpiegiturako hormetako batean kalteak eragitea leporatuta, fiskalak hamazortzi hilabeteko espetxe zigorra eta 4.500 euroko isuna galdegiten zuen du ekintzaile bakoitzarentzat, eta epaiketa amaitzean mantendu egin du zigor eskaera hori. «Garrantzi handiagoa ematen diete horma batean egindako kalteei, gerrateek sortutako kalteei baino; hori da larriena», salatu du, epaitegiaren atarian, Gorka Iturrino Gorostiaga auzipetuak.

Hain zuzen, epaiketa hasi aurretik, elkarretaratzea egin dute antimilitaristek, hainbat gizarte eragilek babestuta, Bota kuartela lelopean. Izen bereko kanpainaren barruan egin zuten Iralako protesta, Iturrinok gogora ekarri duenez: «Ekintza zuzen ez-biolento haren bidez salatu genuen gerrak halako eraikinetan hasten direla, eta eskatu genuen kuartel militarra botatzea eta haren lekua ekipamendu sozialetara bideratzea, auzotarren eta herritarron bizi baldintzak hobetzera».

Askotan egin dituzte halako protestak Iralako kuartelean, baina ez dira epaiketetara iritsi. Dena den, adierazi dute kanpainarekin aurrera jarraituko dutela. Izan ere, «NATOren exijentzien eta bestelako erabaki politikoen ondorioz», gastu militarra igotzen ari dela ekarri du gogora Eneko Elorriaga Astigarraga auzipetuak: «Aurten 48.000 milioi eurotik gorako aurrekontu bat izatea aurreikusten dute; hori diru sail sozialetatik kentzen da, bereziki osasungintzatik eta pentsioetatik. Horregatik segituko dugu azpiegitura militar guztiak eraisteko eskatzen».


Summary: Euskararen eta ezagutzaren aldeko «sinergiak sortzeko» akordioa egin dute Eusko Ikaskuntzak eta Topaguneak. Bi erakundeek jarraipen batzorde bat eratuko dute, abian dituzten proiektuetako ezagutzak trukatuz.

Hitzarmena izenpetu dute Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako presidenteak eta Kike Amonarriz Topagunekoak. Euskal gizartearen beharrei erantzun «global eta integratzaileak» ematen dihardu Eusko Ikaskuntzak 1918tik. Tokiko sozializazio eta komunikazio eremuetan euskararen erabilera sustatzen ari da Topagunea 1997tik. Aritu izan dira zenbait proiektuetan elkarlanean, baina, harreman hori estutze aldera, jarraipen batzorde bat eratzea adostu dute, bi erakundeek abian dituzten proiektuetan zuzenean inplikatzeko edo lan eta ikerketa arloetan ezagutzak trukatzeko.

Eusko Ikaskuntzak 2024an egingo duen bitzarrean parte hartuko du Topaguneak, besteak beste. Eta Euskaltzaleen Topaguneak euskararen erabileran jauzi bat egiteko sustatuko duen Aldaketaren Teoriaren prozesuaren alde egingo du Eusko Ikaskuntzak.


Summary: Osasunari eman diote Bartzelonaren kontrako partidaren garaipena. Epaileak ontzat jo du Osasunak eginiko eskaera. Klubak argudiatu zuen Bartzelonak zigortua behar lukeen jokalari bat zelairatu zuela abenduaren 10eko partidan, Kopako final-zortzirenetan. Bartzelonak helegitea jarriko du.

Epaileak erdiz erdi irauli du markagailua, neurketa bukatu eta 55 egunera. Osasunaren eta Bartzelonaren arteko partida abenduaren 10ean jokatu zen, Sadarren, eta kanpokoek aise hartu zuten Osasuna mendean: 0-9 irabazi zuten. Kopako neurketa zen, eta, hala, Bartzelona zuzenean sailkatu zen final-laurdenetarako. Ordea, partida bukatutakoan, Osasunak salatu zuen Bartzelonak zigortua zegoen jokalari bat sartu zuela hamaikakoan: Geyse Ferreira. Jokalari horrek bere aurreko taldean jaso zuen zigorra –bi txartel hori jasotzeagatik–, Madrilen. Epaileak salaketa onartu du, eta, hala, Osasunari eman dio garaipena. Klubak atzo eman zuen erabakiaren berri, ofizialki:

Horiek horrela, Osasuna final-laurdenetarako sailkatua da oraingoz. Dena dela, Bartzelonak beste helegite bat aurkeztuko du datozen egunetan –hamar eguneko epea du horretarako–. Oraingoan, ezarritako zigorraren gainekoa izanen da helegitea: klubak Apelazio Batzordera joko du, txapelketatik kanporatu izanari kontra egiteko.

Osasunak zozketari itxaron beharko dio noren kontra arituko den argitzeko, baita Athleticek ere. Zuri-gorriek Madrili irabazita (0-1) lortu zuten txapelketan aurrera egitea.

Zozketa horretan izanen da Vila-real ere. Hain justu, Osasunaren antzera, Vila-realek ere auzitara jo ondotik erdietsi du txapelketan aurrera segitzeko aukera. Sevillaren kontra galdu zuen, 0-1. Ordea, Vila-realek salaketa jarri zuen, Sevillak Nagore Calderon zelairatu zuelako 60. minutuan; Calderon kanporatua izan zen Kopan jokatu zuen azken neurketan. Epaileak ontzat jo du salaketa. Beraz, Sevilla ere txapelketatik kanpo gelditu da.


Summary: Justizia Administrazioko letraduek greba mugagabea hasi dute gaur, Hego Euskal Herrian. Soldatak igotzea eta «negoziazio kolektibo propioak» eskatzen dituzte geldialdiaren bidez.

«Justizia geldituko dugu, gure eskuetatik ia epaitegi osoa pasatzen delako». Horrela mintzatu da Adriana Obispo EAEko Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresistaren ordezkaria greba mugagabeaz. Azaldu du urte anitz daramatzatela Espainiako Justizia Ministerioak zerbait egiteko zain, baina ez dela ezer gertatzen.

«Duela urte eta erdi aldizkako geldialdiak egiten hasi ginen, eta horiekin akordio batzuk lortu genituen Ministerioarekin. Baina inoiz ez dira bete, horregatik erabaki dugu geldialdi mugagabe bat hastea».

Bi eskakizun nagusi dituzte letraduek: soldatak igotzea eta «negoziazio kolektibo propioak» izatea. Lehenbizikoari dagokionez, Obispok dio 2009an epaileei konpetentzia batzuk kendu zizkietela, eta letraduei eman. Baina lan horiek inoiz ez dizkietela ordaindu. Gainera, funtzionario publikoak taldeka sailkatzen dira –A1, A2, B, C1 eta C2–. Obispok erran du letraduak A1 taldean daudela, eta multzo horretan gutxien kobratzen dutenak direla.

«Negoziazio kolektibo propioak» dira letraduen bigarren eskakizuna. Profesional horiek eta, aldi berean, Justizia Administrazioko bertze funtzionarioak, sindikatu jeneralistek ordezkatzen dituzte. Tartean «aurkako interesak» daudela dio Obispok: «Ministerioak gure alde eskaintzen duen guztia baztertzen dute, eta, gure ordezkaritza dutenez, ez zaigu ezer iristen».

Geldialdira letraduen hiru elkartek deitu dute: Justizia Administrazioko Letraduen Elkargo Nazionala (CNLAJ), Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresista (UPSJ) eta Justizia Administrazioaren Letraduen Elkarte Independentea (AINLAJ).

Obispok azaldu du talde horien helburua ez dela «herritarrei eta epaitegietan egunero lan egiten dutenei kalte egitea». Beren aldarrikapenak betetzea bertzerik ez dute nahi: «Ministerioaren erantzunaren zain gaude, ez du greba batzordearekin ere bildu izan nahi».

Gogoratu du, baina, geldialdiak ondorio nabarmenak izanen dituela, letraduen figura bereziki garrantzitsua delako. «Epaiketak epaileak egiten baditu ere, guk gure fede publikoarekin ziurtatu behar dugu bista modu zuzenean egin dela, aparteko gorabeherarik gabe. Guk bista hori ezin badugu onetsi, ez du eraginik eta bertan behera gelditu beharko da». Hortaz, epaiketa anitz egin gabe geldituko dira grebak dirauen bitartean, kasu jakin batzuekin zerikusia duten horiek izan ezik. Adingabeekin edo espetxeratuekin lotura dutenak, erraterako.

Justizia Ministerioaren erantzuna

Antonio Rodriguez Justiziako Estatu idazkaria greba mugagabeaz mintzatu zen, atzo. Haren erranetan, letraduek egiten duten «edozein erreklamazio lekuz kanpo dago». Azaldu zuen profesional horiek soldata igoerak izan dituztela, eta «beraien mailan hobekien kobratzen dutenak» direla. Gehitu zuen geldialdiak «motibazio politikoak» bertzerik ez dituela, eta «herriaren kontrakoa» dela.


Summary: Dramaturgia izango du ardatz Lautan Hiru jaialdiaren bosgarren aldiak. Otsailaren 2an abiatuko da Lautan Hiru antzerki laburren jaialdia Bilboko Zazpikaleetan. Guztira, bederatzi ekitaldi eskainiko dituzte: sei antzezlan, solasaldi taularatu bat, irakurraldi dramatizatu bat eta Ganbila bildumaren aurkezpena.

«Gogoberrituta eta berrikuntzaz josita» dator aurtengo Lautan Hiru: antzerki txikia, festibal handia jaialdia, Iñaki Mendizabal Euskaltzaindiko komunikazio arduradunaren hitzetan. Aurreko aldietan bezala, antzerkigintza izango da jaialdiaren muina, baina hainbat formatutan. Guztira, bederatzi ekitaldi antolatu dituzte: sei antzezlan, solasaldi taularatu bat, irakurraldi dramatizatu bat eta Ganbila bildumaren aurkezpena. Euskaltzaindiak, Bira kulturguneak, Zazpi Katu gaztetxeak eta Cafe Bar Bilbao tabernak elkarlanean antolatzen dute Lautan Hiru, eta, aurten, berrikuntza gisa, beste eragile bat gehitu zaie: AEKren Kalderapeko kulturgunea. Horiek izango dira, hain zuzen, ikuskizunak taularatzeko bost agertokiak. Gaur goizean aurkeztu dute egitasmoa, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan.

Jaialdiaren bosgarren aldia da aurtengoa. Izatez, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan antolatu zuten 2019an, eta, emaitzak ikusita, urtez urte egiteko erabakia hartu dute. Aurten, baina, egitarau murritzagoa prestatu dute. «Ekitaldi gutxiago antolatzeko erabakia hartu dugu, kalitatearen mesedetan», azaldu du Andres Urrutia euskaltzainburuak. Hala ere, hasierako helburu berberak dituzte: euskarazko antzerkia indartzea, batetik; antzerkilariei beren lanak erakusteko espazioak eskaintzea, bestetik; eta Zazpikaleetako kultur giroan eragitea, azkenik.

Bi ekoizpen propio

Otsailaren 2an izango da lehenengo emanaldia, eta datozen hiru ostegunetan egingo dituzte hurrengoak: hilaren 9an, 16an eta 23an, hain zuzen. Dramaturgia izango da, gainera, aurtengo ardatz nagusia. «Sarritan, gidoilariak ezkutuan geratzen dira, eta horiengan jarri nahi dugu arreta», adierazi du Mendizabalek.

Berrikuntza gisa, bi ekoizpen propio ere izango ditu aldi honek, lehenengoz: Dramaren komeriak deseraikitzen solasaldi taularatua eta Txizatoki bat eszenatokian antzezlana. Matxalen de Pedrok gidatuko du lehenengoa, eta Aizpea Goenagak, Jokin Oregik eta Eneritz Artetxek parte hartuko dute. «Antzerkigintzaren gakoak azalduko dituzte, modu umoretsu eta jostarian», aurreratu du Mendizabalek. Bigarren ekoizpena, berriz, Patxo Telleriak egin du: «Jaialdirako beren-beregi idatzi du gidoia».

Ekitaldiei dagokienez, askotariko egitaraua prestatu dutela aurreratu dute antolatzaileek. Horien artean egongo da, besteak beste, Cafe Bar Bilbao sariketako aurtengo sariduna: Lutxo Egiaren Hamalau antzezlanaren irakurketa dramatizatua egingo du Mikel Martinez aktoreak. Horrez gainera, aurkezpen bat ere egingo dute: Susa argitaletxeak kaleratzen duen Ganbila antzerki bildumaren inguruan arituko da Oier Guillan.

Era berean, iaz bezala, Ikusle kluba egingo dute aurten ere, EHAZE Euskal Herriko Antzerkizaleen elkartearekin batera. Ikusle talde batek Maren Basterretxearen Igaro antzezlana aztertuko du otsailaren 8an, eta emanaldia hurrengo egunean izango da, Zazpi Katu gaztetxean. Hala, antzerkizaleen bizipenez hitz egiteko espazio bat lortu nahi da.

Jaialdiko bonuak eta sarrerak bihar jarriko dira salgai, Cafe Bar Bilbaon eta Bira kulturgunean. Gainera, bonua erosi dutenen artean, Zazpikaleetan euskara eta euskal kultura sustatzeko opariak zozketatuko dira astero.

EGITARAUA:

Otsailak 2:

- 19:00etan, Txizatoki bat eszenatokian (Patxo Telleria, 40 minutu), Euskaltzaindian. - 20:00etan, Nire zigilua (Alain Lersundi, 35 minutu), Kalderapekon.

Otsailak 9:

- 19:00etan, Igaro (Maren Basterretxea, 30 minutu), Zazpi Katu gaztetxean. - 20:00etan, Zuri (Goitibera konpainia: Gaizka Chamizo, Saioa Iribarren, Ander Basaldua; 30 minutu), Bira kulturgunean.

Otsailak 16:

- 19:00etan, Dramaren komeriak deseraikitzen solasaldi eszenaratua (Jokin Oregi, Aizpea Goenaga eta Eneritz Artetxe; 50 minutu), Euskaltzaindian. - 20:00etan, Hamalau obraren irakurketa dramatizatua (Mikel Martinez, 20 minutu), Cafe Bar Bilbaon.

Otsailak 23:

- 19:00etan, Raska Nazka (Aitor Vinagret, 25 minutu), Euskaltzaindian. - 19:30ean, Ganbila bildumaren aurkezpena (Oier Guillan), Euskaltzaindian. - 20:30ean, Daisy Crazy (Pez Limbo konpainia: Josune Velez de Mendizabal eta Ane Gebara), Bira kulturgunean.


Summary: Euskalgintzatik «aparte xamar» daudenekin adostasunak landuko ditu Kontseiluak. Epaitegiek hizkuntza eskubideen aurka emandako ebazpenei aurre egiteko protokolo bat prestatzen ari direla aurreratu du Idurre Eskisabelek.

Geroz eta eragile sozial zein norbanako gehiago euskararen biziberritze prozesuarekin engaia daitezen ahaleginduko da Euskalgintzaren Kontseilua aurten, Idurre Eskisabel idazkari nagusiak aurreratu duenez. Iragan berri den urtearen errepasoa egin du Kontseiluak Bilbon, eta hasi berri den honetan langai izango dituenak aurkeztu ditu. Euskararen normalizazioan irabazitakoa «bizikidetzaren», «berdintasunaren» eta «demokraziaren» mesedetan izango dela nabarmendu du Eskisabelek.

Batuz Aldatu adostasun soziala are zabalagoa egitea izango da nagusietako bat, eta, horretarako, Kontseiluak lehentasunezkotzat jo du «beren burua euskalgintzatik eta euskaratik aparte xamar ikusten duten eragile eta norbanakoekin» lan egitea; azaltzeko, batetik, «euskararen normalizazioa eta biziberritze prozesua zer den eta nola lotzen den kohesio eta justizia sozialarekin», eta, bestetik, haiei entzun eta «adostasun puntuak bilatzeko eta lantzeko». Izan ere, Eskisabelek azpimarratu du adostasunak ez direla «berez» sortzen, baizik eta «landu eta josi» egiten direla. «Adostasun horien oinarria izan behar da ulertzea eta onartzea euskararen normalizazioaz eta biziberritzeaz ari garenean ez garela ari abstraktuan hizkuntza baten egoeraz edo iraupenaz, baizik eta milaka euskal herritarren oinarrizko eskubideetako batez ari garela». Are, nabarmendu du «euskararen normalizazioan irabazitakoa» ez dela soilik euskaldunen eta euskaltzaleen mesedetan izango: «Bizikidetzan eta berdintasunean sakontzea ekarriko du, eta, azken buruan, demokrazian sakontzea».

Ikusi gehiago: Arkautik B2 maila egiaztatu ez zuten udaltzain hautagaiak hartu beharko ditu

Eskubideak bermatzeko, baina, hizkuntza politikan «jauzi bat» egiteko beharra dagoela berretsi du. Are, egungo dinamika globalei erreparatu die, euskarak horietan duen tokia aztertzeko: «Ikusten ari gara mundu osoan gertatzen ari diren aldaketa ekonomiko, sozial, politiko eta kulturalak gero eta azkarrago doazela, eta aldaketa horiek guztiek eragiten dute guk norbanako zein kolektibitate gisa hizkuntzekin dauzkagun harremanetan. Diglosia jada ez da bakarrik frantsesarekin edo gaztelaniarekin, baizik eta ingelesarekin ere bai, belaunaldi berrientzat egiazko hizkuntza bat baita mundu osoan». Hori dela eta, uste du orain arteko hizkuntza politikak ez direla aski: «Europako hizkuntza handiak eta estatu hizkuntzak inbertsio handiak egiten ari dira, hain zuzen, ingelesaren hegemonia horri aurre egiteko, batez ere ikus-entzunezkoetan eta entretenimenduan hizkuntzaren kapital sinbolikoa biderkatzeko. Testuinguru horretan, gurea bezalako hizkuntza gutxitu batek are zailtasun handiagoak ditu, eta, beraz, baliabide handiagoak ere behar ditu. Horregatik diogu euskarak jauzi bat behar duela, XXII. mendera bizirik eta noranahiko eraman nahi badugu behintzat».

Bestelakoan, dagoeneko martxan diren egitasmoak lantzen eta horietan aurrerapausoak ematen saiatuko da Kontseilua. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, esaterako, «Hezkuntza Legean edota administrazioan euskararen erabilera arautzeko dekretuan eragiten». Nafarroan, berriz, euskararen ofizialtasunaren aldarrikapena «ardatzean jartzen» ahaleginduko da, eta, bestalde, PAI ingelesez ikasteko programaren bidez «euskarak eta euskal hiztunek jasaten duten bazterkeria eteten». Hezkuntzari lotutako auziak izango dira lehentasun Ipar Euskal Herrian ere: ikasleek bigarren ziklo amaierako eta batxiler bukaerako azterketak euskaraz egin ahal izatea eta murgiltze eredua «zabaltzeko eta sendotzeko eragozpenei» aurre egitea.

Bigarren lan lerroa, ez premia gutxiagokoa, «euskararen kontrako oldarraldi judizialari aurre egitea» izango du Kontseiluak. Hizkuntza eskubideen kontra Irunen (Gipuzkoa), Laudion (Araba), Barakaldon (Bizkaia) eta beste hainbat lekutan izan diren ebazpen judizialen harira, Eskisabelek «oso larritzat» jo du «auzitegietatik politika egitea»: «Epai bakoitzak baditu bere berezitasunak, argudio diferenteak, baina komunak kezkatzen gaitu: auzitan jartzen dituzte euskara normalizatzeko eta biziberritzeko araugintza eta horren inguruan gizarteak lortutako adostasuna ».

Hartara, «eragiteko formuletan pentsatu» nahi du Kontseiluak, eta Eskisabelek aurreratu du protokolo bat prestatzen ari direla halako «erasoei» aurre egiteko: «Ahalik eta adostasun eta bateratasun zabalenaz landu nahi dugu; euskalgintzako eragileak, arlo sozialekoak, politikokoak, instituzioetakoak... nahiko genituzke». Azaldu du Emakumeen Mundu Martxak hilketa matxisten aurka mobilizatzeko darabilen protokoloa hartu dutela eredutzat: «Eskubide urraketen harira haserrea adieraztea ona da batzuetan; zerbaiten abiaburu izan daiteke. Feminismoak irakatsi digu ahalduntzeko balio duela, elkartzeko, beste zerbait proposatzeko». Alde horretatik, Barakaldon gertatutakoa «oso interesgarria» izan dela nabarmendu du: «Erantzuna oso bertatik sortu da: euskara taldeak sentitu zuen zerbait, baina ez zen bere baitan geratu, baizik eta bilera ireki bat egin zuen, beste hainbat elkartetako jendea batu zen, elkarretaratzean udalbatzak ere parte hartu zuen... Horrek mamitzen du zerbait».

Adostasunak lortzeko gai

Abendura arte idazkari nagusi karguan egon den Paul Bilbaok egin du iazko urtearen laburpena. Batuz Aldatu egitasmoaren bidez egindako urratsak nabarmendu ditu, eta adibidetzat jarri du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen eztabaidan egindako lanketa. «Euskalgintzan gai izan gara beste auzi batzuetan desadostasun handiak dituzten eragileak proposamen jakin baten inguruan biltzeko: euskarazko eredua orokortzea», adierazi du. Euskarak legean izan beharreko lekuaz ez dago eurek egindakoa baino «adostasun sozial handiagorik», Bilbaok nabarmendu duenez, eta, hortaz, «ezin da legetik kanpo utzi».

Baina beste arlo batzuetan ere lortu dituzte adostasunak, eta gogora ekarri du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuaren harira, gehiengo sindikalarekin batera aurkeztutako proposamena —hamabost urtean administrazioa euskalduntzeko neurri sorta bat aurkeztu zuten Kontseiluak, ELAk eta LABek—.

Bestalde, euskararen alde «plazak eta kaleak hartzeko urtea» ere izan zen iazkoa, Bilbaok gogora ekarri duenez: «Herritarrek kaleak bete dituzte bidegabekeriak salatzeko Iruñean, Laudion, Bilbon, Tuteran, Baionan; hamaika egunez Euskal Herria korrika ibili zen hitzetatik ekintzetarako jauzia egin behar dela aldarrikatuz; eta Euskaraldian milaka ahobizi eta belarriprest izan dira beste behin. Pandemia joan da, eta berriro aurkitu dugu herri gogo bizia».


Summary: Jaurlaritzak baztertu egin du Iritzi Azterlanen Zentro bat sortzeko lege proposamena. EH Bilduk aurkeztu zuen lege proposamena, egun Prospekzio Soziologikoen Kabinetea lehendakariaren konfiantzazko kargudun batek zuzentzen duelako, eta «irizpide eta interes politikoei lotuta» dagoela argudiatuta.

Iritzi Azterlanen Zentro bat sortzeko EH Bilduk aurkeztutako lege proposamenak ez du aurrera egingo, Eusko Jaurlaritzak baztertu egin duelako proposamen hori. Bi argudio nagusi eman ditu Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren eledunak: batetik, Prospekzio Soziologikoen Kabinete bat badagoelako; eta, bestetik, «objektiboak, profesionalak eta teknikoak» diren irizpideak betetzen dituelako. Esan du kontratazioak publikoak direla eta garden esleitzen direla.

Zupiriaren irudiko, gizartearen egoerari eta bilakaerari buruzko lan informatibo hori egiten du egun indarrean den kabineteak. Eta berretsi du informazio guztia datu basean dagoela denen eskura. Lan hori pertsona zailduek egiten dutela gaineratu du: «Haien independentzia, profesionaltasuna, objektibotasuna eta neutraltasuna egiaztatua dago». Zupiriaren esanetan, onespen publiko bat badu gizartean, eta horregatik uste dute ez dela beharrezkoa beste egitura bat sortzea.

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak aurkeztu zuen Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko proposamena urtarrilaren 11n. «Hamabost urteren ondoren, Prospekzio Soziologikoen Kabinetea lehendakariaren konfiantzazko kargudun batek zuzentzen du gaur egun ere, eta Urkulluren gobernuaren irizpide eta interes politikoei lotuta dago», haren esanetan.

Koalizio subiranistaren arabera, «ukaezina» da gizarte zientziek errealitatean eragiten dutela, eta litekeena dela inkestek «iritzia sortzeko eta joerak markatzeko» balio izatea. «Erraza da ikustea unean uneko gobernuek tentazioa izan dezaketela inkesta horiek euren interes politikoen arabera erabiltzeko», esan zuen Estarronak; «horregatik da hain garrantzitsua Prospekzio Soziologikoen Kabineteetan autonomia osoa, neutraltasuna, gardentasuna eta objektibotasuna bermatzea, Gobernuaren gidalerro eta interes politikoetatik urrun».

Hain zuzen, Gizaker eta Ikerfel iritzi-azterketa enpresak dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeen inkesta eskaeren onuradun nagusiak; eta Eusko Jaurlaritzari, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiei eta EITBri dagokienez, onuradun bakarrak, 2022an eskatu dituzten hauteskundeei buruzko inkestak aintzat hartuz gero. Azken urteetako errealitatea baizik ez du berretsi joan berri den urteak. Soziometroak eta EITB Focus galdeketak egiteko bederatzi inkesta eskatu dituzte Gasteizko gobernuak, hiru aldundiek eta EITBk, eta horiek guztiak Gizakerrek eta Ikerfelek egin dituzte. Besteak beste, Gizaker iritzi azterketen sektoreko bazkide zuzendaria Jon Urresti da, EAJko militante ezaguna eta Vital fundazioko presidentea, jeltzaleen proposamenez.


Summary: Arana klinikaren polemika amaitzera konprometitu da Jaurlaritza. Migrazio gaietan lan egiteko «konpromisoa» dutela azaldu du Bingen Zupiriak.

«Migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak dira, eta berak hartuko ditu erabakiak. Guk elkarrizketa eskatuko dugu». Horrela mintzatu da Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Espainiako Gobernuak Gasteizen egin nahi duen nazioarteko babeserako harrera zentroari buruz. Azaldu du Arana klinikaren inguruan sortutako eztabaida amaitzeko konpromisoa hartu dutela Jaurlaritzako kideek. «Erakunde askoren arteko lana behar da gai honi erantzuteko. Elkarrizketa, koordinazioa eta lankidetza beharrezkoak dira».

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak migrazio arloko eskumenak eskatu dizkio Madrili

Nabarmendu du migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak badira ere zenbait politika Eusko Jaurlaritzak kudeatu behar izaten dituela. Horrek instituzioen arteko «etengabeko elkarrizketa» eskatzen du, «momentu honetan gertatzen ez den zerbait». Hala ere, Jaurlaritzak migrazio gaien gainean lan egiteko «konpromisoa» duela erran du Zupiriak, eta neurriak hartu dituztela: «Kontziente gara migrazio prozesuek eragiten dituzten zailtasunez, iheslarien egoeraz edo bakarrik heltzen diren adingabeen mugimenduaz».

Jonan Fernandez Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak, berriz, azaldu du 2018an gertatu zen migrazio fenomeno bati erantzuten parte hartu zuela. Urte horren bigarren erdian 6.000 lagun inguru Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gelditu ziren denbora tarte batez, Frantziara edo Europako bertze herrialde batzuetara joan baino lehenago. Fenomeno horri erantzun nahian, pertsona horiei aterpea bilatzen hasi zen Jaurlaritza. Arana klinika erabiltzeko baimena eskatu bazuten ere, azkenean ez zuten erabili.

«Banakako arreta»

Arana klinikako lekuak murriztea eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako bertze eremuetan baliabide gehiago jartzea proposatu du Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordeak. «Uste dugu hurbileko zerbitzu baterako, banakako arreta baterako eta integrazio prozesu baterako, tamaina ere garrantzitsua dela. Eta, gure ustez, 350 tokiko zentro bat ez da orain arte Espainiarekin partekatu dugun eredua».

Amilibiak azaldu du egoera ikusita, egokiagoa zaiola Oñatin, Tolosan (Gipuzkoa) eta Berrizen (Bizkaia) gune gehiago irekitzea, «eskariari aurre egiteko». Hala, uste du «koherentea» dela Arana klinikako proiektua mantentzea, betiere leku gutxiagorekin eta bertze lekuetan gune gehiago ezarriz gero.


Summary: LAB: «Lan heriotzen erdiak eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin». Sindikatuaren txostenaren arabera, iaz 69 izan ziren lanean hildakoak. Basogintza lanen arriskua nabarmendu dute.

69 langile hil ziren iaz Euskal Herrian beren lanpostuan. 2021ean baino bat gehiago izan ziren, eta 2020an baino lau gutxiago. Gauzak hala, guztira 530 lagun hil dira lanean azken hamarkadan. LAB sindikatuak urtero egiten duen lan istripuen inguruko txostenaren kopuru nagusia da. Garbiñe Aranburu koordinatzaile nagusiak, baina, beste ondorio bat nabarmendu du: «Heriotzen erdiak baino gehiago eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin, baina ez dira hartzen». Alde horretatik, salatu du erakunde publikoek eta enpresek borondate urria dutela prebentzioan sakontzeko.

Sektorekako galbahea eginez gero, industria izan zen hildako gehien izan zituen sektorea (22 hildako, %31,8), eraikuntzaren (20 hildako, %28,9) eta garraioaren (bederatzi hildako, %13) aurretik. Laugarren postuan dago basogintza, lau hildakorekin, baina, proportzioa kontuan hartuz gero, hildako gehien duen sektorea da. Sindikatuaren arabera, Euskal Herrian mila langile inguru aritzen dira mendi basogintzan; ondorioz, hiltzeko arriskua eraikuntzan baino hamabost aldiz handiagoa da, Inko Iriarte sindikatuko lan osasun arduradunak azaldu duenez.

Eraikuntza da proportzionalki hildako gehien dituzten sektoreetan bigarrena, eta hor erorikoak izaten dira arrazoi nagusia. Iaz, 11 izan ziren altuera batetiktik erorita hildako langileak. Kolpe eta harrapaketen erruz hildakoak, berriz, hemezortzi izan ziren: gehienak, industrian. «Industriako prebentzio neurriak oso ondo zehaztuta daude, baina lantoki gehienetan ez dira betetzen», salatu du Aranburuk. Kontratu motari dagokionez, gutxienez sei ziren azpikontrataturiko langileak.

Heriotzen %33, 23 guztira, istripu ez-traumatikoen ondorioz gertatu ziren. Iriartek nabarmendu du garraio sektorean batezbesteko hori bi aldiz handiagoa dela. «Bederatzik hildakoetatik sei izan ziren ez-traumatikoak, gehienak arazo kardiobaskularren ondorioz», aletu du. Sindikatuaren ustez, hori ez da kasualitatea, eta ondorioztatu du sektoreko lan baldintzek bizimodu osasuntsua egiteko aukera eragozten dutela. Alde horretatik, hiru dira arrisku faktore nagusiak: estresa, lanaldi luzeak eta jardun sedentarioa.

Heriotza ez-traumatikoen haritik, LABen kalkuluen arabera, 276 inguru izan ziren laneko gaixotasunen ondorioz hildakoak. Kalkulu bat da; izan ere, Nazioarteko Osasun Erakundearen arabera, laneko gaixotasunek eragindako heriotzak halako lau eragiten dituzte. Aranburuk salatu du kalkuluak egin behar izaten dituztela, erakundeek ez baitituzte benetako datuak biltzen: «Errealitate bat ezkutatzeko borondatea dago atzean».

Jatorria lanean duten gaixotasunak diagnostikatzen direnak baino askoz gehiago direla salatu du, eta emakumeen dute rolik okerrena: «Lan errepikakorrek edota zaintza lanek osasunean duten eragin gehiena pairatzen dutelako”. Prebentzio faltaren arazoan sakonduz, lan ikuskarien gabezia handia aipatu du Aranburuk. Era berean, azaldu du ez dagoela «inolako neurririk» zigortuak izan diren enpresentzat. «Zigorgabe nabaritzen dute euren burua. Prebentzio neurrietan ez inbertitzea irabazi iturri bihurtu da patronalarentzat».

Azkenik, oso kritikoa izan da mutualitateen rolarekin. «Osasun zerbitzuak pribatizatzen ari direla esaten dugu orain. Lan osasunean, aspaldi hasi zen prozesu hori». Mutualitateei botere handiegia eman zaiela salatu du Aranburuk, eta haien lehentasuna ez dela laneko osasuna zaintzea, «kostuak murriztea baizik». Sindikatuak argi du langileak osasun publikoan artatu beharko liratekeela.


Summary: Myanmarko militarren kontrako kereila bat aurkeztu dute estatu kolpe osteko delituengatik. Fortify Rights GKEa eta hamasei zibil dira salatzaileak, eta, horien arabera, soldaduek genozidioa, gerra krimenak eta gizateriaren kontrako krimenak egin dituzte. Justizia unibertsala baliatzea nahi dute auzia ikertu eta epaitu ahal izateko, Alemanian aurkeztu baitute salaketa.

Myanmarko soldaduen gehiegikeriak jasan dituzten hamasei zibilek, Fortify Rights GKE gobernuz kanpoko erakundearekin batera, kereila bat aurkeztu dute Alemanian, militar horien kontra. Genozidioa, gerra krimenak eta gizateriaren kontrako krimenak leporatzen dizkiete, 2021eko otsailaren 1eko estatu kolpearen ondorengo ustezko delituengatik, eta rohingya etnia musulmanaren kontrako jazarpenagatik.

«Salaketa honek ebidentzia berriak aurkezten ditu, zera frogatzen dutenak: Myanmarko armadak sistematikoki hil, bortxatu, torturatu, kartzelatu eta desagerrarazi duela jendea, bestelako hainbat ekintza ere egin dituela, eta horiek genozidiotzat, gizateriaren kontrako krimentzat eta gerra krimentzat jo daitezkeela, Alemaniako legedia urratzen baitute», azaldu du Matthew Smithek, Fortify Rightseko zuzendari exekutiboak.

Salatzaileen asmoa da Alemaniak justizia unibertsal kontzeptua erabiltzea; hau da, jatorrizkoa ez den herrialde batean ikertzea eta epaitzea gerra krimenez akusaturikoak. Iazko urtarrilean, esaterako, hori bera erabili zuen tortura leporatu zioten Siriako armadako goi buruzagi bat zigortzeko; eta, lehenago, gauza bera egin zuen Estatu Islamikoko jihadistekin.

Horregatik, Myanmarkoaren kasuan, Smithek uste du Alemaniak «serioski» hartuko duela haien kereila ere: «Kontuan harturik Myanmarko junta militarra erregimen terrorista bat eta paria global bat dela, ez dugu espero oztopo politiko nabarmenik kasu honen inguruan ikerketa bat irekitzeko orduan».

Bizirik atera diren zibilei egindako elkarrizketak, filtraturiko dokumentuak, desertatu duten Myanmarko soldaduek eta poliziek emandako informazioa, eta Nazio Batuen Erakundeak eta beste hainbat erakundek egindako ikerketen edukiak biltzen ditu Alemanian aurkezturiko kereilak.

Salatzaileetako bat 35 urteko emakume bat da. Komunikatu batean adierazi duenez, Myanmarko junta militarra jotzen du senarraren desagertzearen erruduntzat: «Oraindik haserre nago soldaduekin. Ez gaituzte pertsona gisa hartzen; animalia edo objektu gisa ikusten gaituzte». Kereila aurkeztu duten beste zibiletako batek herrialdetik ihes egin behar izan zuen, eta Alemanian bizi da egun; haren iritziz, Myanmarko armadaren «inpunitatea amaiarazteko garaia» da.

Onartuz gero, hirugarren ikerketa

Alemaniako Fiskaltzak ikerketa bat abiatuko balu, Myanmarko armadaren kontrako hirugarrena izango litzateke, eta lehena estatu kolpearen osteko gertakariengatik; oraingoz, Nazioarteko Justizia Auzitegia militar horiek ikertzen ari da rohingyen kontrako ustezko genozidioagatik, eta Nazioarteko Zigor Auzitegia eta Argentina, etnia musulman horren kontrako hainbat deliturengatik —besteak beste, gerra krimenengatik—.

Hain justu, armadaren estatu kolpearen bigarren urteurrenerako egun gutxi falta diren honetan eman dute kereilaren berri. AAPP Preso Politikoei Laguntzeko Elkartearen arabera, militarrek gutxienez 2.750 lagun hil dituzte 2021eko otsailetik, eta beste 17.400 pertsona atxilotu dituzte.

Estatu kolpearen aurretik agintean zeuden politikari askori ere jazarri zaizkie. Aung San Suu Kyi Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel sariduna (1991), esaterako, 33 urteko kartzelaldira zigortu dute.


Summary: Arkautik B2 maila egiaztatu ez zuten udaltzain hautagaiak hartu beharko ditu. Gasteizko Administrazio Auzitegiak UGTren helegitea onartu du, eta berretsi egin du irailean emandako sententzia. Arkautiko akademiari bi hilabeteko epea eman dio euskara maila egiaztatu ez zuten hautagaiak berriz hartzeko.

Sententzia irmoa da: Gasteizko Administrazio Auzitegiak Arkautiko akademia behartu du berriz hartzera bere momentuan euskarazko B2 maila ez egiaztatzeagatik lan poltsatik kanpo utzitako hautagaiak. Irailean hartu zuen erabakia auzitegiak, UGT sindikatuak lan poltsari helegitea jarri ondotik, eta orain irmoa da sententzia. UGTk adierazi duenez, administrazioak ez dio helegiterik jarri.

UGTk helegitean argudiatu zuen 2021ean egindako deialdi publikoak «diskriminatu» egin zituela euskarazko B2 maila aurkezterik izan ez zutenak, uste baitu, herritarrei euren hizkuntzan zerbitzua eskaintzeko gai ez diren arren, gaituta daudela «zenbait lanpostu» betetzeko. Auzitegiak arrazoia eman dio sindikatuari, eta adierazi du «diskriminaziozko tratua» jaso zutela eskatutako euskara maila egiaztatu ez zutenek.

Ikusi gehiago: Kontseiluak aurreratu du egitasmo bat prestatzen ari direla epaitegiak hizkuntza eskubideen aurka ematen ari diren ebazpenei aurre egiteko

Horrenbestez, auzitegiak Arkautiko akademiari agindu judizial bat igorri dio, eta sententzia gauzatu dezan eskatu. Bi hilabeteko epea eman dio arrazoi horrengatik lan poltsatik kanpo geratutakoak berriz hartzeko. «Ez du zentzurik gaztelaniadun herrietan lan egiten amaituko duten hautagaiak kanpoan uztea euskara maila altua egiaztatu ez dutelako», adierazi du Jose Luis Ahedo UGTko kideak.


Summary: Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileek hogei eguneko greba hasiko dute astelehenean. Onkologikoak Ilunion enpresa du azpikontratatua garbiketa lanetarako. Gipuzkoako kale garbitzaileek baino %25 gutxiago irabazten dutela diote.

Hogei langile inguru arduratzen dira Gipuzkoako Onkologikoa garbitzeaz, eta hogei eguneko greba antolatzea erabaki dute, datorren astelehenetik aurrera. ELA sindikatuak adierazi duenaren arabera, ia denak emakumeak diren talde horrek %25 gutxiago irabazten du Gipuzkoako kale garbitzaileek baino —gizonezkoak gehienak—. Sindikatuaren datuek diote urtean 20.000 euro inguru irabazten dituztela Onkologikoko garbitzaileek, eta 25.000 euro inguru, berriz, kale garbitzaileek. ELAk salatu du sistema kapitalistak ez diela «balio bera ematen» emakumeen lanari eta gizonenari.

Langileek lantokiko hitzarmen propioa negoziatzeko erabakia hartu zuten, baina, ELAren arabera, Ilunion enpresak hiru aldiz «errefusatu» du sindikatuaren bilera proposamena; horregatik jo dute grebara. Hogei eguneko greba antolatzea erabaki dute, urtarrilaren 30ean hasita, astelehenean. Langileek adierazi dute Onkologikoaren zuzendaritzari ere bilera bat egiteko eskatu zaiola egoerari buruz hitz egiteko, baina horiek ere «baztertu» egin dute elkartzea. Hogei langile inguruk garbitzen dute Gipuzkoako Onkologikoa.


Summary: 'Everything Everywhere All at Once'-k Oscarretarako 11 izendapen lortu ditu. 'Im Westen nichts Neues' ekoizpen alemaniarrak bederatzi sari jasotzeko aukera du, tartean filmik onenarena eta nazioarteko filmik onenarena. 'The Banshees of Inisherin'-ek beste horrenbeste izendapen jaso ditu. Martxoaren 13an banatuko dituzte sariak, Los Angeleseko Dolby antzokian (AEB).

Dan Kwan eta Daniel Scheinertek zuzendutako Everything Everywhere All at Once filmak eskuratu ditu Oscarretarako izendapen gehien: 11. Film onenaren eta zuzendari onenaren saria jasotzeko hautagaia da, eta beste bederatzi ataletan ere izendatu dute: aktore onena (Michelle Yeoh), taldeko gizonezko aktore onena (Ke Huy Quan), taldeko emakumezko aktore onena (Jamie Lee Curtis eta Stephanie Hsu), jatorrizko gidoi onena (Dan Kwan eta Daniel Scheinert), muntaketa onena (Paul Rogers), soinu banda onena (Son Lux), kantu onena (Ryan Lott, David Byrne, Mitski) eta jantziteria onena (Shirley Kurata).

Everything Everywhere All at Once ondo kokatuta zegoen aurretik ere, eta ez da ezusteko handia izan jaso duen izendapen mordoa. Bestelakoa da, ordea, Im Westen nichts Neues (Edward Berger) Alemaniako filmaren kasua. Erich Maria Remarqueren gerraren aurkako nobela klasikoaren egokitzapenak bederatzi izendapen jaso ditu, eta, nazioarteko film onenaren saria ez ezik, pelikula onenarena ere jasotzeko hautagaia izango da. Gidoi egokituaren, argazkiaren, soinu bandaren, ekoizpen diseinuaren, makillajearen, soinuaren eta ikusizko efektuen kategorietan ere izendatu dute Bergerren filma.

Izendapen gehien lortu duten hiru filmen artean dago The Banshees of Inisherin ere, Martin McDonaghek idatzi eta zuzendu duen komedia dramatikoa. Bederatzi eskuratu ditu, eta horietatik zazpi atal nagusietakoak dira. Film, zuzendari eta gidoi onenaren kategorietan dago izendatuta, eta interpretazioko lau sari ere jasotzeko aukera du. Colin Farrell aktorerik onenaren atalean izendatu dute; Brendan Gleeson eta Barry Keoghan, taldeko gizonezko aktorerik onenarenean; eta Kerry Condon, taldeko emakumezko aktorerik onenaren kategorian. Muntaketa eta soinu banda onenaren sariak ere irabaz ditzake The Banshees of Inisherin-ek.

Hiru horiez gain, honako hauek dira film onenaren saria eskuratu dezaketen lanak: Avatar: The Way of Water (James Cameron), Elvis (Baz Luhrmann), The Fabelmans (Steven Spielberg), TÁR (Todd Field), Top Gun: Maverick (Joseph Kosinski), Triangle of Sadness (Ruben Ostlund) eta Women Talking (Sarah Polley).

Zuzendari onenaren sarirako izendatu dituzten bost zinemagileak filmik onenaren kategoriako hautagaiak ere badira: Martin McDonagh, Dan Kwan eta Daniel Scheinert, Steven Spielberg, Todd Field eta Ruben Ostlund. Horien artean Spielbergen izena nabarmentzen da berriro ere, zuzendaririk onenaren saria jasotzeko hautagai izendatzen duten bederatzigarren aldia baita aurtengoa —iaz West Side Story-rekin egon zen izendatuta—. Bitan jaso du garaikur preziatua: 1994an, Schindler's List-ekin, eta 1999an, Saving Private Ryan-ekin. The Fabelmans pelikula autobiografikoa du Spielbergek eta zuzendari onenaren Urrezko Globoa eman zion dramaren kategorian.


Summary: Etxaldek 1,2 milioi euro behar ditu zortzi etxebizitza «merkatu espekulatibotik» ateratzeko. Bokalen daude etxebizitzak. Kudeaketa berritzaile baten bidez, «merkatu espekulatibotik» atera nahi ditu sozietate kooperatibo horrek. Martxoaren 31ra arte dute diru guztia biltzeko.

Etxalde sozietate kooperatiboak zortzi etxebizitza erosi nahi ditu Bokalen (Lapurdi), horiek «merkatu espekulatibotik» ateratzeko. Horretarako, 1.270.000 euro bildu behar ditu, eta herritarrei diru bilketa handi baterako deia zabaldu die. Etxalderen xedea da zortzi etxebizitza horien jabetza eskuratzea. Ondotik, gozamena, hau da, ondasuna erabiltzeko bidean, erdi prezioan saltzea da asmoa. Gaur egun, etxebizitza sozial pribatuak dira, eta zortzi familia alokairuan daude etxebizitza horietan. Kooperatiba haiekin bildu da, Beñat Etxebest Etxaldeko lehendakariak azaldu duenez: «Oraingoz alokatzaileak ez dira guztiz konbentzituak proiektuarekin, baina gure lana izango da frogatzea haientzako abantailak besterik ez direla». Martxoaren 31ra arte dute diru guztia biltzeko.

Izan ere, kooperatibak, pertsona juridiko gisa, etxebizitzen jabetza soila atxiki nahi du, behin betiko etxebizitza merkatutik ateratzeko. «Erosiz gero, biztanleriaren jabetza bilakatuko da», adierazi du Etxebestek. Gozamenaren jabe berriak hasierako erosketa prezio erdiagatik biziko dira etxeetan. Hau da, Bokaleko 57 metro karratu inguruko etxebizitza bat 85.000 euroan eskuratuko lukete. Haien ondorengoei herentzia transmititzeko aukera atxikiko dute, erositako prezioaren %10ean. Gozamena berriz saltzeko aukera ere izango dute. Gozamendunek ekarpen bat egin beharko dute hilabetero, Etxalderen garapenerako, eta Bokaleko etxe horietan hilabetean 205 eurokoa izanen da ekarpen hori. Diru horrek «autofinantzaketarako» modua egingo du, ondoko etxebizitzak erosteko, adibidez, eta Etxalderen ekarpena handituko luke horrek.

Proiektuak aurrera egin dezan, Etxaldek laguntza eskatu die herritarrei. Laguntzeko hainbat bide proposatu ditu kooperatibak: sozietate kooperatiboaren kide bilakatuta, denbora edo dirua eskainita, edota gozamendun bat lagunduta. Eskaintzak ez diren ekarpenak itzuliak izango direla ziurtatu du kooperatibak. Erdia gozamenaren salmenta bidez itzuliko da, zazpi urtean. Beste erdia, berriz, gozamendunek hilabetero egiten duten ekarpenaren bidez itzuliko da, 35 urtean.

Ez jabe, ez alokatzaile, denak biztanle lelopean, kudeaketa berritzaile bati hasiera emango dio Etxaldek.


Summary: Gaztelubide elkarteko danbor nagusiak argazkilari bati eraso zion banderaren igoeran.

San Sebastian eguneko bandera igoeran ez zen dena festa izan. EITBk emandako irudietan ikusi zen moduan, tentsio une bat izan zen, Gaztelubide elkarteko danbor nagusi Jose Ramon Mendizabal Mendi-k argazkilari bati eraso egin baitzion. Irutxuloko Hitza-ko kolaboratzaile Jon Xabier Zabalak bertatik bertara ikusi zuen zer gertatu zen.

Kontatu duenez, 23:55ean hasi zen tentsioa, «bandera igoera hasi baino minutu gutxi batzuk lehenago». Hamabi bat argazkilari zeuden, baita hiru bideo kamerari ere. Zuzendarien eta ikusleen artean kokatu ziren argazkilariak, eta danborrak eta upelak sartu arte egon ziren bertan.

(jarraitu irakurtzen, Irutxuloko Hitza-n)


Summary: 57 milioi euroren isunak jarri dizkiote Glovori. Espainiako Gizarte Segurantzaren Lan Ikuskaritzak jarri dizkio isunak, autonomo faltsuak enplegatzeagatik eta atzerritarren lan irregularragatik.

Janari eta erosketa banaketako Glovo enpresari beste isun batzuk jarri dizkiote Madrilen, 57 milioi eurorenak oraingoan, SER katearen arabera. Gizarte Segurantzako Lan Ikuskaritzak, lehenik eta behin, 32,9 milioi euroko isuna jarri dio, 7.022 langileri Gizarte Segurantzan alta ez emateagatik. Hori dela eta, langile horien kotizazio falta ere kobratu diote, beste 19 milioi euro. Horri bigarren isuna gehitu behar zaio, atzerritarrak lan baimenik gabe enplegatzeagatik –813 pertsona, zehazki–. 5,2 milioi euroko isuna jarri diote horregatik.

Espainian guztira 205,3 milioi euroren isunak izan ditu Glovok azken urteetan. Glovok adierazi du helegitea jarriko diela azken bi isun proposamen horiei, Efe albiste agentziak jakin duenez. Enpresaren ustez, isunak rider-en legearen aurreko egoerak zigortzen ditu —lege hori 2021eko abuztuan sartu zen indarrean—.

Espainiako Lan Ministerioak ere hitz egin du isun eskaerari buruz, eta adierazi du ez duela baztertu enpresaren aurka bide penala irekitzea. Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak gogorarazi du Zigor Kodeak sei urtera arteko kartzela zigorrak jasotzen dituela langileei kontratazio bidez legez kanpoko lan baldintzak ezartzeagatik.

Galera urteak Glovorentzat

Azken urteetan galera handiak izan ditu Glovo enpresak. 2021ean, esaterako, 496 milioi euro galdu zituen. Hala ere, urte horretako azken egunean Alemaniako Delivery Hero taldeak Glovo erosi zuen, 2.300 milioi euroren truke. Hala ere, handik hilabete gutxira salmentaren zenbatekoa nabarmen apaldu zuten, bai Glovoren galerengatik, baita Delivery Hero enpresaren akzioen jaitsieragatik ere —%64ko galera izan zuten—.

Ikusi gehiago: Glovoren galerak, salmenta eta akzioak.


Summary: Aske mugimenduak Amnistia Eguna antolatu du ekainaren 3rako, Donostian. «Euskal Herriko nahiz mundu osoko langileek pairatzen duten zapalkuntza» salatu dute Iruñean eginiko agerraldian.

Amnistia aldarrikatu du Aske antolakundeak, gaur Iruñeko Burgoen plazan eginiko agerraldian. «Euskal Herriak pairatzen duen zapalkuntza eta errepresioa behingoz amaitzeko, amnistia eskuratu beharra dugu, amnistia dominazio egoera hori iraultzeko halabeharrezko baldintza baita. Amnistia gehiagorengatik borrokatu behar ez izateko, eta honengatik errepresio gehiago pairatu behar ez izateko ezinbesteko baldintza, alegia». Amnistia, funtsean, «Euskal Herri langileak erabateko askatasuna izango duen etorkizunerako mugarria» izanen dela esan dute antolakundeko bozeramaileek agerraldian. Hori aldarrikatzeko, Amnistia Eguna eginen dute Donostian, heldu den ekainaren 3an.

«Frantziako zein Espainiako estatu zapaltzaileen makineria errepresiboa» salatu dute aurkezpenean, baina ez dute Euskal Herrira mugatu, «kapitalismoaren atzaparren pean dagoen munduko edozein txokotan ezaguna den errealitate komuna baita». Horren barruan kokatu dituzte egungo egoera ekonomikoa eta gobernuen neurriak ere: «Burgesiak, errepresioaren bitartez unean uneko errealitatera moldatzeko gaitasuna duen bitartean, etorkizuna baldintzatu eta hori zehazteko ahalmena du. Gauzak horrela, azken hilabeteetan proposatzen eta indartzen ari diren neurriek etorkizun iluna iragartzen digute. Izan ere, krisi egoeran Euskal Herri langilearen bizi baldintzek okerrera egiten duten heinean, horren antolakuntzak eta mobilizazioak ere gora egiten dute, eta burgesiak horiek neutralizatzeko eta deuseztatzeko baldintzak ezartzeko beharra du».

Horren aurkako borrokan, amnistia «mugarria» dela uste du Aske antolakundeak, eta estrategia horren barruan kokatu dute ekainaren 3ko Amnistia Eguna, zeinean xedetzat izanen duten «nazioarteko zein Euskal Herriko errepresioaren inguruan hausnartzea eta Askek dituen erronkak mahaigaineratzea».


Summary: Irungo bizilagun bat etxegabetua izateko arriskuan dela salatu dute Donostian. Bere etxebizitzaren abala eman zion banku bati, eta hiru urteko alokairu sozialeko kontratua sinatu. Hura amaitzean, 2021eko urtarrilean, putre funts baten esku geratu zen. Gaurkoa zuen berez etxebizitza uzteko azken eguna.

Irungo 80 urteko bizilagun bat etxegabetua izateko arriskuan dela salatu dute gaur, Donostian. Bizitza erdiz haren etxebizitza izan da. Banku bati eman zion haren abala mailegu bati aurre egiteko, finantza krisiaren ondorioz semeak ordaindu ezin izan zuen negozio baten ondorioz. Hiru urterako alokairua ere sinatu zuen, luzatu ezinekoa. 2021eko urtarrilean bete ziren hiru urte horiek, eta etxebizitza Promontoria Coliseum putre funtsaren esku geratu zen. Irungo Udalaren laguntzarekin, beste urtebetez atzeratu zuen kontratuaren amaiera. Ez zuen putre funtsaren erantzunik jaso, harik eta iazko uztailean, kontratua amaitu eta sei hilabete ingurura, etxebizitza uzteko eskatu zieten arte. Irundarrak gaurkoa zuen berez horretarako azken eguna.

Bere horretan jarraitu du bizilagun horrek: «Nahi dudan bakarra alokairu kontratua berritzea da». Hainbat eragilerekin, sindikaturekin eta alderdietako kiderekin batera, Donostiako Askatasunaren hiribidean elkartu da; mailegua eman zion bankuaren egoitzaren parean, hain zuzen. Angel etxean geratuko da! Funts putreak, kanpora! lelopean bildu dira; baita Etxebizitza eskubidea da, ez negozioa goiburupean ere. Kaleratzeak Stop, Alokairu Benta Berrik eta Azora funtsaren kaltetuen elkarteak deitu dute elkarretaratzera.

Kaleratzeak Stop plataformako Rosa Garciak hitza hartu du, eta azaldu du putre funtsari eskaintza bat egin diotela: 600 euro hileko, zazpi urtez. Oraintsu arte 315 ordaindu ditu hilean etxegabetze arriskuan den bizilagunak. Kontratu berri horrekin, berriz, 400 euro ordainduko lituzke, eta beste 200 Irungo Udalak. Eskaintza egin, egin diote Promontoria Coliseum putre funtsari. Baina erantzunik ez dute jaso oraindik. «Kalera bota nahi dute [bizilaguna], etxebizitzarekin espekulatzeko eta 800-850 euroko alokairua jartzeko», erantsi du Garciak.


Summary: Hotelak pandemia aurreko datuetara itzuli dira Hego Euskal Herrian. Lau milioi bisitarien muga gainditu dute 2022an, aurreko urtean baino %52 gehiago. KPIaren gainetik garestitu dira gaualdiak: %18,7

Turismoa pandemia aurreko egoerara itzuli da Hego Euskal Herrian, eta 2022an lau milioiren langa gainditu da, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera. Zehazki, lau lurraldeetako hoteletako batean gutxienez gau bat pasatu dute 4.329.478 pertsonak, 2021ean baino 1,4 milioi gehiagok (+%51,8). COVID-19aren aurreko datuekin alderatuta, baina, igoera ez da hain handia izan: 2019an baino 59.697 bisitari gehiago zenbatu dituzte (+%1,4).

Bi urte kostatu zaio turismoari pandemia aurreko kopuruetara itzultzea. 2021a ez zen izan 2020a bezain txarra, baina oso urrun geratu zen osasun krisiaren aurreko datuetatik, pandemiari aurre egiteko gobernuek ezarritako debeku eta mugikortasun neurri batzuek indarrean jarraitu zutelako. 2022an, halaber, urteko lehen hiru hilabeteetan oso geldirik egon zen bidaiarien etorrera, baina urteko gainerako hilabeteetan, eta bereziki udan, ohi baino joan-etorri gehiago izan ziren.

Beste fenomeno batek ere eragin du 2022ko turismoaren emaitzetan: eskari handiari inflazio handia batu zaio, eta horrek asko garestitu du gaualdia: batez beste %18,7 garestitu dira logelak 2021eko prezioekin alderatuta, urteko KPIaren oso gainetik (%5,6), beraz. Gau bat igarotzeagatik kobratutako batezbestekoa 89,37 euro izan da. Gipuzkoak jarraitu du izaten lurraldetik garestiena (113,07 euro), eta hiriburuen artean Donostiak (138,84 euro).

Ohi bezala, bi gau inguru (1,9) pasatu dituzte bidaiariek. Eta etorritakoen %37,4 Espainiako Estatuko mugetatik kanpokoak ziren. Horiek gehitu dira gehien: 2021ean iritsitakoak halako bi dira ia. Dena den, pandemia aurreko urteetan ailegatutakoen oso antzeko proportzioa da hori.

Hirietako turismoa eta Bilbo

Lurraldeka, Bizkaiak jaso du turista gehien: 1,51 milioi guztira. Hego Euskal Herriko hotel batean gutxienez gau bat pasatutako hiru bidaiarietatik batek (%35ek) aukeratu du lurralde hori. 2022an gehien handitu diren turismo motetako bat hirietakoa izan da, eta hori Bilboko hazkundean nabaritu da: %64,4. Era berean, Bizkaian handitu da gehien bidaiarien kopurua (%59), Gipuzkoaren aurretik (%51,8). Bizkaian garestitu dira gehien gaualdiak ere: %23. Lurralde horretan logela baten prezioa 91,10 euro izan da batez beste, eta 100,66 euro Bilbon.

Hiriburuen artean, berriz, Iruñeko hotelen prezioek izan dute igoerarik handiena, %28,5, Bilboren gainetik (%27,5). Dena den, bisitarien hazkundeari dagokionez, lau lurraldeen artean txikiena izan du Nafarroak: %39,4. Eta okupazioan ere azpitik egon da: %51,7. Hego Euskal Herriko hoteletara etorritako bidaiarien %22,8k aukeratu dute lurralde hori. Arabak izan du bidaiari gutxien. Hego Euskal Herrira etorritakoen %10,4.

Ohi bezala, Gipuzkoak jaso du bidaiari gehien Bizkaiaren ondoren: guztizkoaren %31,7. Kopuru totaletan, 1,37 milioi. Eta hazkunde handia izan du hark ere: %51,8koa. Okupaziorik handiena izan duen lurraldea izan da: %65,7.

Informazio gehiago. Turismoak gainezka egin al du Donostian?

Hotelez gain, landetxeetan eta apartamentu turistikoetan ere igoera handia egon da 2022an. Eustaten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 141.786 pertsonak aukeratu dute landetxe bat (%36,6ko igoera), 3,8 gau igaro dituzte batez beste, eta %36ko betetze maila izan da. Apartamentu turistikoek izan dute igoerarik handiena (%77), eta Bizkaian igo da gehien (%100,6). Guztira 168,958 bisitarik egin dute horren alde, eta okupazio maila %36koa izan da.


Summary: Berlinek baimena eman du Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeko, Alemaniako zenbait hedabideren arabera. 'Der Spiegel' astekariak eta NTV telebista kate alemaniarrak aurreratu dute albistea. Europako beste herrialdeen eskaerak onartu egingo ditu Berlinek, Poloniarena kasurako. Scholz agerraldia egitekoa da bihar, erabakiaren nondik norakoak zehazteko.

Ukrainara Leopard 2 tankeak bidaltzea onartu du gaur Alemaniako Gobernuak, eta Leopard 2A6 modeloko konpainia bat bidaltzeko ere prest dago Berlin, Der Spiegel astekariak eta NTV kate alemaniarrak aurreratu dutenez. Gobernuak ez du oraindik iragarpen ofizialik egin, baina hedabide horien arabera, Alemaniako armada arduratuko da Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeaz, eta, gainera, Europako zenbait herrialde batzuek, Poloniak kasurako, tanke horiek eramateko egindako eskaerak onartuko ditu Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra buru duen gobernuak.

Hain zuzen, Poloniako lehen ministro Mateusz Morawieckikek jakinarazi du Varsoviak eskaera formala egin diola gaur Berlini, Leopard 2 tankeak Ukrainara bidali ahal izateko. Alemania arma horien ekoizlea izaki, lizentzien arabera bere oniritzia behar da horretarako.

Der Spiegel egunkariak aurreratutako informazioa bihar baieztatuko du Alemaniako kantzilerrak, iragarpen baten bidez, Bild egunkariak jakitera eman duenez.

Kieven eta Mendebaldeko aliatu gehienen aldetik presio diplomatiko handia jasaten ari da Alemania 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik fabrikatzen dituen Leopard 2 tankeak Ukrainara bidal ditzan, edo, gutxienez, horiek dituzten beste herrialde batzuei gatazkara eramateko baimena eman diezaien. Berlinek, ordea, ez zuen horretarako baimenik ematen, nahiz eta azken egunotan atea ireki dion bere onespenik gabe mugimendu horiek egiteari.

Ikusi gehiago: Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari

500 kilometroko autonomia du Leopard 2 tankeak, eta orduko 68 kilometroko abiadura har dezake. 120 milimetroko kanoi bat da haren arma nagusia, eta bi metrailadore arin ere badauzka. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte halako tankeak. Erabili izan dira, esaterako, Kosovon, Bosnian, Sirian —Turkiak—, eta Afganistanen.

Ikusi gehiago: Tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu du Ukrainak

Giroa, gaiztotuta

Finlandiako Gobernuaren «lehentasuna» da herrialdea Suediarekin batera bihurtzea NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide, baina Pekka Haavisto Atzerri ministroak aitortu zuen, atzo, prozesua «berrikusiko» dutela, zerbaitek «oztopatzen» baldin badu Suediaren proiektuak aurrera egitea. Alegia, Helsinkik aurrenekoz adierazi du ez duela baztertzen Stockholm gabe sartzea Mendebaldeko aliantza militarrean.

NATOko estatu kideek beto eskubidea dute, eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak nabarmendu zuen, herenegun, azken egunetako gertaerak aintzat hartuz gero Ankarak ezin diola oniritzirik eman Suediaren eskaerari. Jarrera hori justifikatzeko, Erdoganek gogoratu zuen aurreko larunbatean Koranaren ale bat erre zuela ultraeskuindar suediar batek Turkiak Stockholmen duen enbaxadan —Erdoganen aurkako manifestazio bat ere egin zuten han—. Ankarak, horrenbestez, erabaki bat hartu zuen ordu batzuk geroago: bertan behera uztea Pal Jonson Suediako Defentsa ministroa asteon Turkiara egitekoa zen bisita ofiziala.

Eta, atzo, Helsinkiren mezuaren ondoren, Tobias Billstrom Suediako Atzerri ministroak adierazi zuen bi herrialdeak batera bihurtuko direla aliantza militarreko kide. Gaineratu zuen aztertzen ari direla Erdoganen adierazpenek zein ondorio eduki ditzaketen, baina ziur dagoela topatuko dutela, atzera, Turkiarekin bide diplomatikoa ibiltzeko unea. «Egun batzuetatik hona zurrunbilotsua da giroa. Iruditzen zait egokia izan daitekeela egoera baretzen uztea».

Giroa gaiztotuta dago beste gertaera bategatik ere. Joan den urtarrilaren 12an Erdogan irudikatzen zuen txotxongilo bat urkatu zuten Stockholmeko udaletxearen parean. Kurduen aldeko manifestazio batean gertatu zen, eta, hain zuzen, Turkiak, hasieran, betoa ezarri zien Suediari eta Finlandiari, egozten baitie babesa ematea PKK Kurdistango Langileen Alderdikotzat jotakoei —Ankararen eta EB Europako Batasunaren arabera talde «terrorista» da— eta YPG Herriaren Babes Unitateetako kidetzat jotakoei —Siriako milizia kurduak dira.


Summary: Etxegabe bat hil da Bilboko Bolueta auzoan, haren etxolak su hartuta. Gizonezko bat zen, 70 urte ingurukoa, eta bizi zen kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta hil da, astearte arratsaldean.

70 bat urteko gizonezko bat hil da astearte arratsaldean Bilboko Bolueta auzoan, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sutea 18:10ean piztu da, Bilbo eta Galdakao arteko N-634 errepidean dagoen McDonald’s janari lasterreko establezimenduaren ondoan.

Suhiltzaileen eta larrialdi zerbitzuen arabera, sua oso azkar zabaldu da, eta ordu horretan jatetxean ziren zenbait bezero saiatu dira garrak itzaltzen, horretarako su itzalgailuak erabilita. Haraino bertaratu dira suhiltzaileak, eta, sua itzalita, biktimaren gorpua topatu dute, etxolaren hondakinen artean. Zantzu guztien arabera, gizona kartoi horien artean lo zegoen, sua piztu denean.

Duela urtebete, 2022ko urtarrilaren 2an, beste etxegabe bat hil zen Bilbon: 40 urteko emakumezko bat, gaua Zabalgune plazan eman ostean; eta egun batzuk lehenago, gizonezko bat zendu zen Irunen. «Politika publiko eraginkorrak» galdegin dituzte eragile sozialek.


Summary: Boluartek «herrialde osorako su etena» eskatu du, eta Perun bakea lortzeko deia berretsi. Peruko presidenteak barkamena eskatu die abendutik hil diren manifestarien senideei —hirurogei baino gehiago izan dira—, eta ikerketa abiatzeko deia egin dio fiskaltzari. Boluartek espero du bozak 2024ra aurreratuko dituztela.

Dina Boluarte Peruko presidenteak «herrialde osorako su etena» eskatu die abendu hasieratik bera kargutik kendu eta Pedro Castillo estatuburu ohia espetxetik atera dezatela eskatzeko protestan ari diren manifestariei. Boluarteren helburua da Latinoamerikako herrialdean duten krisi politiko eta sozial larria gainditzea, baita elkarrizketa mahai bat eratzea ere. Peruko Poliziak hirurogei manifestari baino gehiago hil ditu protestak hasi zirenetik.

Boluarte nazioarteko hedabideen aurrean mintzatu da, eta «elkarrizketarako, bakerako eta batasunerako» deia egin du, eta fiskaltzari eskatu dio egin ditzala «lehenbailehen» indarkerien eta hilketen erantzuleei buruzko ikerketak. Hain zuzen, Peruko presidenteak barkamena eskatu die hildakoen senideei, baita aurreko astearen amaieran Poliziak Limako unibertsitate batean egindako operazioagatik ere; berrehun bat ikasle atxilotu zituzten.

Halaber, nabarmendu du herrialdea «muturreko talde batek sortutako indarkeriazko egoera» batean dagoela, eta erantsi talde horrek «agenda politiko eta ekonomiko propioa» duela, «narkotrafikoan, legez kanpoko meatzaritzan eta kontrabandoan oinarritua». Eta adierazi du horregatik izan direla protestarik handienak Peru hegoaldean.

Hain justu, Puno aipatu du Boluartek, Boliviarekin muga egiten duten eskualdeetako bat. Bada, aitortu duenez, ez dira emankorrak izan gobernuaren elkarrizketa saiakerak, bi aldeen jarrerak hurbiltzeko egindakoak. Halere, salatu du manifestariek «eskuz egindako armak» erabiltzen dituztela, hala nola dum-dum balak: «Horiek gobernuaren aurkako talka eta heriotzak eragiten dituzte». Gobernuaren ikerketaren arabera, manifestariek Boliviako mugatik sartu dituzte «dum-dum bala hilgarriak».

Bestalde, Boluartek Kongresuari eskatu dio bizkortu dezala hauteskundeak aurreratzeko prozesua, gobernuak berak erabaki horri oniritzia eman ostean. Presidenteak espero du bozak 2024ra aurreratuko dituztela. Manifestarien eskakizunetako bat beteko duela adierazi arren, estatuburuak errefusatu egin ditu bera «usurpatzailetzat» jotzen dutenen akusazioak, gogorarazi baitu Castillok emandako «estatu kolpearen» ondoren hartu zuela kargua.


Mundu berri bat guztiontzat-3

Summary: Mundu berri bat guztiontzat-3. Bizipozako elkarteen kantu eta bideoklipak

Bizipoza elkartea, gaur egun 36 elkartek osatzen duten elkartea da eta guzti hauek izaera bereziko gaiak lantzen dituzten elkarteak dira, hainbat eskubide bete gabe eta behar bereziak dituzten haur eta familiek osatutakoak.

Bizipozaren helburua hirukoitza da:

• Izaera bereziko gaiak azalaraztea, ume zein heldu euskararen bidez sentsibilizatuz.

• Errealitate horiek lantzen dituzten elkarteei laguntza afektiboa ez ezik, eguneroko lanerako dituzten premiei erantzuteko baliabide funtzionalak lortzeko laguntza eskaintzea.

• Gizartegintzan euskaraz eta bizipozez jardun nahi duten herritarrei auzolan egitasmo eraginkorra eskaintzea, boluntario sare bat osatuz.

Bizipozari buruzko informazioa www.bizipoza.eus webgunean eta Facebook, Instagram eta Twitterren aurki daiteke.

Mundu berri bat guztiontzat-3 proiektuak Bizipoza elkartea osatzen duten 11 elkarteren kantu eta bideoklipak jasotzen ditu, euskal sortzaileek eta elkarteek elkarlanean sortutakoak. Bertan, 12 abestiz eta 12 bideoklipez osatutako CDa eta DVDa aurki daitezke. Bizipoza Auzolan hamabigarren abestiak, sortzaileak eta elkarteak batzen ditu.

Honetaz gain, liburuxka formatuan eta elkarteen ilustrazio banarekin, bakoitzaren deskribapena, ipuintxoa eta abestiaren hitzak topa daitezke, baita sortzaileen eta elkarteetako kideen talde argazkiak ere.

11 elkartek egunerokoan lantzen dituzten gaiak eta haien errealitateari buruzko abestiak eta bideoklipak dira, elkarte bakoitzaren mezua musika, hitza eta irudiaren bidez gizarteratzeko helburu dutenak.

Fitxa teknikoa

• Kantuen konposizioa: Xabier Zabala eta Marea Urdina elkartea (Marea Urdina abestia).

• Hitzen egileak: Euskal Herriko 13 idazle eta bertsolari.

• Abeslariak: Euskal Herriko 22 abeslari.

• Musikariak:

L.M: Moreno Pirata: haize instrumentuak.

Igor Telletxea: bateria.

Ruben Caballero: gitarrak.

Ritxi Salaberria: baxua.

Kaabestri (Itziar Prieto, Igor Torre, Arkaitz Martinez, Yi-Weng Wang): hariak.

• Sarreraren testua: Leire Bilbao.

• Ilustrazioak: Eñaut Aiartzaguena.

• Argazkiak: Ibai Arrieta del Pico.

• Kantuen grabaketa: Elkar estudioa.

• Soinu teknikaria: Víctor Sánchez.

• Bideoklipak: Arena Comunicacion Audiovisual ekoiztetxea eta Cinemafilmak (Ikus dezadan bideoklipa).

• Zeinu hizkuntzako interpretea: Ainhoa Moiua.

• Ekoizpena (2022): Bizipoza elkartea.

• Babesleak: Laboral Kutxa, Fagor, Danobatgroup, Irizar, Gipuzkoa Kutxa Solidarioa-Kutxa Fundazioa.

Abestiak eta bideoklipak

• Eredu bat (Agipase elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Ainhoa Agirreazaldegi Rekondo.

Ahotsak: Joanes Echeveste, Danae Riaño, Maria Redondo eta Ander Lacalle.

• Elkarrekin jolasten (Pausoka elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Eli Pagola Apezetxea.

Ahotsak: Sergio (Patxuko) eta Ainhoa Larrañaga.

• Hegan (Juneren Hegoak elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Miren Artetxe Sarasola.

Ahotsak: Ines Osinaga Urizar eta Iñaki Etxezarraga Maiztegi Etxe.

• Elkarri (Ndank Ndank elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Odei Barroso Gomila.

Ahotsak: LaBasu eta Nico Sarrbojand.

Sereres hizkuntzako esaldiak: Mamadou Sarr eta Nico Sarrbojand.

Panderoa: Garikoitz Aranzabal.

Irrintzia: Mertxe Rodriguez Serrano.

• Bizitza arnasaldi (Arnasa elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Xabat Galletebeitia Abaroa.

Ahotsak: Olatz Salvador Zaldua eta Jon Basaguren Lauroba.

• Ikus dezadan (Naizen elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Ekaitz Goikoetxea Asurabarrena.

Ahotsak: Kai Nakai eta Iñigo Etxezarreta (ETS).

• Ume alaia (Ume Alaia elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Xabier Sukia.

Ahotsak: Esti Markez, Iñigo Goikoetxea eta Asier Gozategi.

• Zaldi zoroarena (Dravet elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Beñat Gaztelumendi Arandia.

Ahotsak: Nerea Urbizu Ruiz eta Gartxot Unsain Letona.

• (Min)bizi (Iñurri elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Oihana Iguaran Barandiaran.

Ahotsa: Idoia Asurmendi.

• Laku bat (Nuala elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Oihana Arana.

Ahotsa: Tomas Lizarazu (Bulego).

• Marea urdina (Marea Urdina elkartea):

Musika, hitzak eta ahotsak: Marea Urdina elkartea.

• Bizipoza auzolan (Bizipoza elkartea):

Musika: Xabier Zabala.

Hitzak: Igor Elortza Aranoa.

Ahotsak: Ines Osinaga Urizar, Iñaki Etxezarraga Maiztegi Etxe, Ainhoa Larrañaga, Sergio (Patxuko), La Basu, Nico Sarrbojand, Marea Urdina elkartea, Gartxot Unsain Letona, Nerea Urbizu Ruiz, Jon Basaguren Lauroba, Olatz Salvador Zaldua, Tomas Lizarazu (Bulego), Idoia Asurmendi, Iñigo Goikoetxea, Asier Gozategi, Esti Markez, Iñigo Etxezarreta (ETS), Kai Nakai, Joanes Echeveste, Danae Riaño, Maria Redondo eta Ander Lacalle.

Musika, Garate estudioan grabatua eta nahastua.

Soinu teknikaria: Kaki Arkarazo.

Informazio gehiago:

www.bizipoza.eus

tfnoa: 647 35 53 52


Summary: Martxoaren 17tik 25ra egingo dute Gernikako Lekuek jaialdia. Olaia Inziarte, Kiko Veneno, Dennis Alcapone, Lady Banana, Pelomono eta Wormed ariko dira, besteak beste, festibalaren hamargarren aldian.

Hamar urte beteko ditu aurten Gernikako (Bizkaia) Lekuek musika jaialdiak. Martxoaren 17tik 25era bitarte egingo dute, eta egitarauaren zati bat iragarri berri dute antolatzaileek. Besteak beste, Olaia Inziarte, Kiko Veneno, Dennis Alcapone, Lady Banana, Pelomono eta Wormed taldeen kontzertuak hartuko ditu festibalak. Ohi bezala, udalerriko hainbat espaziotan izango dira emanaldiak.

Kontzertu gehiago ez ezik, hitzaldiak, disko eta arte azoka, disko jartzaileen emanaldiak, tailerrak, erakusketak eta beste hainbat jarduera ere izango direla aurreratu dute antolatzaileek. Horiek guztiak konfirmatzeko zain, aurtengo kartela ere aurkeztu du festibalak. Urtero artista batek diseinatu izan du orain artean, eta ohiturari eutsi diote hamargarren urteurrenekoa osatzeko. Hala, Ramon Zabalegik ondu du aurtengoa, eta Maurizia Aldeiturriaga pandero jotzaile eta kantariaren irudi bat hartu du ardatz sortzaileak.

Bonuak salgai jarri dituzte dagoeneko, 30 euroan; www.gernikakolekuek.com webgunean daude eskuragarri. Zehaztu dutenez, Kiko Venenok Gernikako Lizeoan emango duen kontzerturako sarrerak bonutik aparte erosi beharko dira, 15€ euroan —12 euroan bazkideentzat—.


Summary: Artolazabalek berriro esan du Aranaren proiektua prentsaren bidez jakin zuela. Gasteizko errefuxiatuentzako zentroaren proiektuari buruzko ika-mika bukatzea adostu dutela helarazi zuten atzo EAJk eta PSE-EEk, baina Justizia sailburuak aitortu du «mina ematen duten gauzak» esan direla.

Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Politika Sozialen sailburu Beatriz Artolazabalek berriro hitz egin du Gasteizko Arana errefuxiatuentzako zentroaren proiektuari buruz. Onda vasca irratian berretsi du bere sailak prentsaren bidez izan zuela Espainiako Gobernuaren proiektuaren berri; aldi berean, ordea, esan du bukarazi egin behar dela auzi horren inguruan EAJ eta PSE-EE Jaurlaritzako bazkideek izan duten liskar garratza, «antzua» delako eta aurrera egiteko gai izan behar dutelako alderdi biek, «adosteko».

Ez alferrik, atzo liskarra bukarazteko konpromisoa hartu zuten jeltzaleek eta sozialistek. «Migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak dira, eta berak hartuko ditu erabakiak. Guk elkarrizketa eskatuko dugu», esan zuen Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak Espainiako Gobernuak Gasteizen egin nahi duen nazioarteko babeserako harrera zentroari buruz.

Artolazabalen azken ekarpen honetan ere islatu da auzian ez sakontzeko borondatea hitzez, baina horri lagunduko ez dioten adierazpenak ere badira. Izan ere, sailburuak onartu du «esan diren gauza batzuk mindu» egin dutela, eta PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezak ahoskatu zuen «xenofobiari» erreparatuz helarazi du «bere hitzen preso» dela beti hizlaria.

Xenofobia akusazioen harira galdera zehatzak egin dizkio PSEri Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk asteon: «Jose Antonio Agirrek bere gobernu osoarekin erbestera joan behar izan zuen, milaka pertsona askok bezala, eta ez soilik EAJkoak, baita PSEkoak ere, errepublikanoak, komunistak; nola esan daiteke horrelako ezer EAJri buruz? Nola egin daiteke migrazio politikaren inguruko interpretazio ariketa bat aintzat hartu gabe Euskadiren ordezkaritza politikoaren gehiengo bati eragiten dion iragana?».

PSE-EEk gogor erantzun dio Urkulluri: «Ghettizazio hitzaren erabilpenak eta balizko gatazka sozialak aipatzeak herritarren pertzepzioa baldintza dezakete», esan dio Jaurlaritzako bazkide batek besteari, errieta tonu argian. «Ezin ditugu hauspotu errefuxiatu atzerritarren aurkako sentipen irrazionalak, eta are gutxiago giza eskubideen aurkako biktimak izan direnez». Lerro artean uler daiteke arrazakeria sustatzetik gertu dabilela egotzi diola PSEk EAJri .

Adierazpen horien ondoren iritsi ziren atzo auzia bukarazteko deiak batetik eta bestetik. Hurrengo orduetan ikusiko da ea Artolazabalek bere azken adierazpenekin ura edo gasolina bota duen sutera.

Migrazio arloko eskumenak

Jaurlaritzak migrazio arloko eskumenak lortzeko eskaria zehaztu dio egun hauetan Espainiako Gobernuari, eta garatu beharreko migrazio politiken inguruko jarrera eta iritzia adierazi ditu. Zupiriak aurreko astean nabarmendu zuen «behin eta berriz eskatuko» dutela negoziatzeko; eskumena izatea baitute «lehentasuna», politika propioak eraikitzeko.

Gasteizek Espainiako Gobernuari eskatu dio gaia lantzeko lantalde bat sortzeko, baina oraindik ez dute erantzunik jaso. Izan ere, Jaurlaritza «integrazio indibidual» baten aldekoa dela-eta, Espainiak egin nahi duen gune berria ez dator bat estrategia horrekin. Azken egunetan «makrozentroaz» hitz egin dute, behin eta berriro, EAJk gobernatzen dituen erakundeetako gidari ugarik.

Espainiako Gobernuak aurreko astean iragarri zuen errefuxiatuentzako zentro handi bat lizitatuko duela Gasteizen. Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzat. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak. 14,7 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. Zentroak 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadro.