Summary: Iazko txapeldunetako bat, Santurtzi, ez da ariko aurtengo Kontxako Banderan. Donostiako Udalak ez dio gonbidapenik egin, klubak izena berandu eman eta gero. Asteazkenean izango da gizonezkoen sailkatze estropada, eta ostegunean emakumezkoena.

Gaur aurkeztu dute aurtengo Kontxako Bandera, Donostiako udaletxean. Bi sailkatze estropadak kontuan hartuta, 43 traineru ariko dira, baina iazko txapeldunetako bat ez da izango: Santurtzi. Izena epez kanpo eman zuen, eta antolakuntzaren gonbidapen bereziak bakarrik sar zezakeen parte hartzaileen artean. Baina Donostiako Udalak ez du halakorik egin, eta Eneko Goia alkateak azalpenak eman ditu gaur: «Pena handia da Santurtzi ez aritu ahal izatea, baina ezin genion gonbidapena bidali; hori eginez gero, kanpoan utzi beharko baikenuke izena emateko prozedura guztia ondo bete duten taldeetako bat».

Horrenbestez, gizonezkoen sailkatze estropadan 24 traineru ariko dira datorren asteazkenean, 18:00etan hasita. Zazpi aurrenekoak ariko dira banderaren bila irailaren 4an eta 11n, Donostiarrarekin batera, hori aurrez sailkatua baitago. Bi multzotan banatu dituzte taldeak. A taldean izango dira Urdaibai, Cabo, Bueu, Ares, Getaria, Kaiku, Isuntza, Hondarribia, Ondarroa, Orio, San Pedro eta Zierbena. Beste hauek B taldean sartu ditu antolakuntzak: Arkote, Castro, Castropol, Zumaia, Deustu, Hibaika, Lapurdi, Mutriku, San Juan, Meira, Pedreña eta Zarautz.

Emakumezkoen sailkatze estropada egun bat geroago jokatuko dute, ostegunean, 18:00etan hori ere. Gizonezkoenean bezala, zazpi onenak sailkatuko dira, eta zain izango dute Donostiarra iraileko lehen bi igandeetan, bandera jokatzeko. 19 talde ariko dira ostegunean: A multzoan, Cabo, Chapela, Zumaia, Deustu, Arraun Lagunak, Hibaika, Hondarribia, Orio, Tiran eta Tolosaldea; B multzoan, Castro, Castropol, Perillo, Rianxo, Hernani, Mugardos, Ondarroa, Portugalete eta Zarautz.

Iraileko bi igandeetako estropadak 11:00etan hasiko dira, emakumezkoen bi txandekin, eta 12:00etan izango dira gizonezkoen biak. Ohi bezala, ez dute distantzia bera egingo: emakumezkoek erdia osatu beharko dute. Sarietan bai, sarietan berdintasuna izango da: irabazleek 25.000 euro jasoko dituzte, eta gainontzeko postuei dagozkien sariak ere berak izango dira gizonezkoetan eta emakumezkoetan. Guztira, 85.500 euro banatuko dira sarietan.


Summary: Markinako lan istripua salatu dute ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek. Astelehenean Amenabar enpresaren Zabaleta harrobian hildako behargina gogoratu dute. 34 urte zituen, eta harri handi batek harrapaturik hil zen.

«Lan istripu gehiagorik ez; prekaritatea hiltzailea» idatzita zuen kartel baten atzean elkarretaratu dira ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuetako ordezkariak, gaur, Donostian, Amenabar enpresaren egoitzaren aurrean. Joan den asteleheneko lan istripu hilgarria salatzea izan dute helburu. Markinan izan zen ezbeharra, Zabaleta harrobian. Harri handi batek 34 urteko langile bat harrapatu zuen, eta langilea hil egin zen, harriak eragindako zauriengatik.

«Euskal Herrian, behintzat 52 langile hil dira aurten beharrean, horietako bost abuztuan», azaldu dute sindikatuek. «Bost egunetik behin, behargin bat hil da 2022an». Eraikuntza langile bat eta garraiolari bat izan ziren hileko lehenbizikoak, Errenterian bata eta Elgoibarren bestea (Gipuzkoa); beste garraiolari bat hil zen joan den astean, Oiartzunen (Gipuzkoa), baita basomutil bat ere, Zeanurin (Bizkaia).

Halaber, salatu dute patronalak ez dituela betetzen osasun eta segurtasun neurriak. «Azken urteetan Amenabar enpresak pilatu dituen lan istripuen zerrenda beltza eta heriotzak ikusi besterik ez dago», esan dute.

Prebentzio neurrien aplikazioa

Prebentzio neurriak paperean jasota ikusten ohitu direla azaldu dute, gainera; «baina, gero, ez dituzte neurri horiek errealitatera eramaten, ez dituzte aplikatzen». Sindikatuen arabera, langileek «zailtasunak» dituzte segurtasun neurriak aplika daitezela eskatzeko, «lan harremanak prekaritatean oinarriturik daudelako».

Lan osasunaren arloan «alarma egoera» dagoela uste dute, eta neurriak «berehala» hartzea galdegin dute. «Ezin dugu ulertu nola ez den gai honi buruzko adierazpen bakar bat ere entzun Eusko Jaurlaritzaren ordezkarien ahotan: bost egunetik behin, langile bat hiltzen da beharrean; non dago Urkullu jauna? Zertan ari da Idoia Mendia?», galdetu dute. Lan osasunaren araudia betetzea Eusko Jaurlaritzaren betebeharra dela argitu dute; «jakina da araudi hori ez dela betetzen».


Summary: Euskal Herriko Antzinate Berantiarreko lehen gaztelua aurkitu dute. Euskal Herriko Unibertsitateko Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldeak amaitutzat eman du Berbeiako (Araba) indusketa arkeologikoen bigarren kanpaina.

Ikertzaileek Euskal Herriko Antzinate Berantiarreko lehen gaztelua aurkitu dute, eta 849 metroko altitudean dago, Gaubean (Araba), Barrio (Araba) eta Bachicaboren (Araba) artean. Erdi Aroko beste leku batzuetan ez bezala, inguru horretan ez dago eraikinik, ezta babes sistema handirik ere, baina, hala ere, Goi Erdi Aroko botere gune nagusietako bat atzeman daiteke bertan.

Juan Antonio Quiros Castillo Euskal Herriko Unibertsitateko Geografia, Historiaurrea eta Arkeologia saileko katedradunak eta Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldeko zuzendariak esan duenez, Berbeiak aukera ematen du Euskal Herriko Erdi Aroko lehen gazteluen ezaugarriak eta funtzioak ulertzeko.

Dokumentuetan ikus daitekeenaren arabera, gaztelu bakar bat besterik ez zegoen eremu horretan XII. mendean; dokumentu zaharrago batzuetan, ordea, argi ageri da gune hori erreferentzia espazial eta sozial garrantzitsu bat zela Gaubeako eta Lantarongo (Araba) Goi Erdi Aroko konderriko biztanleentzat. 1000. urtearen inguruan, justizia administratzeko lekua zen Berbeia, eta, ondorioz, hainbat lehiakideren arteko gatazkak ebazten ziren bertan. Gainera, gotorleku militarra ere bazen: Ebro ibaiaren ibilguak eta Omecilloren haranak hartzen zituen lurraldea kontrolatzen zuten bertatik. Hori gutxi balitz bezala, konderri hori gobernatzen zuten eliteen bizilekua ere bazen, eta elite horiek harreman sare bat zuten Valpuestako (Burgos, Espainia) apezpikutzarekin eta Gaubeako beste erdigune batzuekin. Konderriak, bestalde, bazituen bigarren mailako beste zentro batzuk, Los Castros haitzean aurkitutako gotorlekua, esaterako. Quiros: “Bi tokietan zeramikazko tronpak aurkitu direnez, ondoriozta dezakegu soinu abisuak erabiltzen zituztela bi gotorlekuen artean albisteak igortzeko”.

Berbeian egindako indusketa arkeologikoen bigarren kanpainari esker, zenbait material arkeologiko berreskuratu dituzte, gaztelua Goi Erdi Arotik erabiltzen zela erakusten dutenak, zehazki. Gainera, brontzezko plaka zurruneko paparreko orratz txiki bat aurkitu dute, eta horrek modua eman du Erdi Aroko lehen okupazioa VI. eta VII. mendeetan kokatzeko: “Ezagutzen diren ale bakanak Aldaieta, Axkoeta, Buzaga edo antzeko nekropolietatik datoz. Aurkikuntza honi esker, pentsa dezakegu gazteluko biztanleek balio handiko objektuak erabiltzen zituztela egunero bereizketa estrategia landu baten bitartez”, nabarmendu du Quirosek.

Beste aurkikuntza batzuk

Egun aztertzen ari diren beste aurkikuntza batzuei esker, hobeto ulertuko dira gotorlekuan bizi ziren eliteen bizimodua eta okupatzeko moduak. Gainera, Erdi Aroko okupazioaren azpian Burdin Aroko kastro baten aztarnak aurkitu dituzte, eta denboraren joanean tokiak izan duen garrantzi estrategikoaren adierazgarri da kastro hori. Quiros: “Datu horiek guztiak kontuan hartuta, gero eta indar handiagoa hartzen ari da Berbeiako gotorleku sistema Lantarongo gazteluarekin erlazionatzen duen hipotesia”.


Harreman bereziak

Summary: Harreman bereziak. Xose Manuel Martinez Oca (A Estrada, 1942) narratibako Pedron de Ouro sariaren lehen aldietako ipuin finalistak argitaratuz plazaratu zen literaturaren munduan. 1979an eta 1982an, irabazlea izan zen, ordurako sariak Modesto R. Figueiredo izena hartua zuela. 1981ean, Las Palmasko Casa de Galicia saria irabazi zuen, Os lóstregos e a carballeira lanarekin (Xerais argitaletxea), eta 1983an, berriz, Blanco Amor saria, Beiramar obrarekin (Xerais). Besteak beste, Os Chapurros (Edicios do Castro, 1983) eta Detrás do silencio (Sotelo Blanco argitaletxea, 1986) kontakizun liburuen egilea da, baita As florestas do Mañuema eleberriarena ere (Xerais, 1988): eleberri horretan, Afrika erdialdera egindako espedizio bat kontatzen du, Livingstone doktorearen bila egindakoa. O vicio nefando (Baia argitaletxea, 2009) eta Tres en raia ere (Baia, 2022) argitaratu ditu. Aurten, Escritor na súa Terra ospakizunean omendu du Galizierazko Idazleen Elkarteak (AELG).

Egun hartan, nire ohiko lan-ibilbidearen barruan, iparraldeko hiri bateko jatetxe batera sartu nintzenean bazkaltzera, iruditu zitzaidan jangelako atzealdeko mahaian zegoen emakumea Zaragozako kosmetiko-etxe bateko komertziala zela, behiala nirekin harreman berezia edukitakoa bera. Baziren urte batzuk gure bideak bananduak zirela, eta denboraren joanak, nahi eta nahi ez, aztarnaren bat utzia zuen haren eitean, nigan bezala seguruenik. Baina, egia esanda, ez nik bera ez ezagutzeko moduan. Ez berak ni ez ezagutzeko moduan.

Gure arteko harremana Bartzelonan hasi zen, ni enpresaren konbentzio batean nengoela eta bera bere bisita eta negozio-bidaia haietako batean. Lankide batzuekin tabernan nengoen bera hurbiltzen ikusi nuelarik. Hura gorputz puska, aizue! Markaz fuerakoa! Haren aurpegia... egia esanda, aurpegia ez zen haren zerarik onena, sudurra hola baitzuen... kakotua edo. Eta gainera makillaje koxka ederra ibiltzen zuen, arraioa, zertarako eta kokotseko koxkor bat disimulatzeko, garitza antzeko bat, ez oso ikusgarria. Niri erotikoa ere iruditzen zitzaidan; baina hari ez gustatzen hura nabarmentzea. Eta gainera kosmetikoak dohainik zituenez, nasaiki erabiltzen zituen. Orduko hartan, hura ikusiaz batera, lankideen aurrean harrokeriaz jardun behar eta (badakizu), harengana inguratu nintzen, eta ondo atera zen kontua.

Egun hartatik aurrera, edo hobeto esanda gau hartatik aurrera, noizbehinkako harreman bat hasi zen, maiztxo zertua halere zenbait urtez. Zeozer informala edo. Han eta hemen elkartzen ginen bi edo hiru asterik behin; inoiz, ondoz ondoko bi astetan; bakoitza bere ibilbidea egiten ari zela, egun bat, bi edo asko jota hiru elkarrekin pasatzeko aprobetxatzen genuen. Zeozer atsegina izaten zen, lasaia eta konpromiso handirik gabekoa. Bera dibortziatua zen, eta ni..., tira, ni neure kasa ibiltzen nintzen. Beraz, dena txatxi bederatzi.

Halaxe joan ziren hiru bat urte. Gero, tipust-tapast, halako batean, utzi egin nuen. Ez nuen burua askorik nekatu kolpea aurrena neronek jo aurretik, susmoa hartzen hasita bainengoen bera niri despedida ematekotan zebilela. Antza hartzen zaie halako gauzei. Esan gabe ere, usaina hartzen zaie halakoei, eta norbera aurrea hartzen saiatzen da, galduan ez ateratzeko.

Lana gehienean errepidean egiten dugunok, hiriz hiri, gaur hemen, bihar han, zailtasunak edukitzen ditugu harreman egonkor bat zertzeko. Eta Zaragozakoari eta bioi gero eta gehiago kostatzen zitzaigun elkartzea. Hots egiten nion: «Bihar halako tokitan egongo naiz. Han gertatuko gara?» Hasieran, ziztuan azaltzen zen, nik gonbita iradoki bezain laster, eta logela bat hartzen genuen hotel batean, tokian bertan; baina azkenaldian aitzaki-maitzakitan hasten zitzaidan gero eta nabarmenago. Harremana dagoeneko ez zen lehengoa, eta ni ordurako ez nengoen jo eta zanpa aritzeko ere. Pizgarri berriak beharko nituen, auskalo, aukera sorta zabalxeago bat, edo holako zeozer.

Eta, bestalde, kalera elkarrekin irteten ginenean zehar-buelta bat egiteko, bat-batean botatzen zidan: «Ez pasatu besoa sorbaldatik. Irudi du ehizaki bat bezala ibili nahi nauzula». Ez nion, bada, lehenago besarkada gehiago ematen, eta berak tutik ez. Tira: ikusiak ikusita, berak nik utzi aurretik, neronek utzi nuen bera.

Udaberriko arratsalde batez Madrileko kafetxe batean geratu ginen, Gran Vian, Callaotik hurbil. Ni Segoviatik nentorren, eta hura Salamancatik. Eta solas-molas ari ginela, zerbitzariak alde egindakoan, brau bota nion, estilo handiarekin: «Hara, Luísa, ez gaitezen itzulinguruka has: gure artekoa onenak emanda dago, eta beraz iruditzen zait iritsia dela bukatzeko ordua».

Sor eta lor geratu zen, benetan. Edo halaxe iruditu zitzaidan niri, bederen. Malko batzuk ere isuri zituen, halako moldez non dena bere horretan uzteko gogoa eduki bainuen. Ez nuen halakorik egin, ordea, zeren, esan dudanez, berari ere ibiliko zitzaion buruan ni uzteko ideia, ia seguru; baina, noski, besteak aurrea hartzea, gutxiena espero duzunean, nahiko amorragarria da.

Han bertan esan genion adio elkarri, kafetxeko terrazan. Gizalege handiz. Pare bat musu emanda matrailetan, bera Callao plazan barna abiatu zen Puerta del Sol aldera. Duin-duin alde egiten ikusi nuen, astiro, eta nik Gran Vian behera segitu nuen lasai, Espainiako plazarantz, aurretik han hitzordua egina bainuen lagun batzuekin plazako terrazetako batean, Rosales aldean. Eta orain, ustekabean, hantxe topo egin berarekin jatetxean. Harengana hurbiltzean pare bat musu emateko, kaixo zer moduz, aspaldiko!, atzera egiten du, eta hotz eta motz diost: «Barkatu, jauna, baina uste dut ez dugula elkar ezagutzen. Tronpatuko zinen». Holaxe izan zen! Bera! Luisa bera, irrits bera, gorputz bera (hura bai gorputza, jainko potzoloa!), pintura-koxka bera aurpegian, alde bakarra zimurtxo batzuk ezpain-izkinan. Ez nion erreparatu kokotseko koxkorrari, nahiz eta hura froga erabakigarria izango zen, ezin ukatuzkoa. Ahaztu zitzaidan, ordea. Gainera, bazitekeen kendu izana.

Zer eta ez dakiela nor naizen! Holaxe, lasai demonio. Nik: «Baina, Luisa, emakumea. Nolatan ez dugu elkar ezagutuko?» Hark, ordea, jaramonik ez, burua beste nonbait balu bezala. Bera ez zela Luisa, oker nengoela, sentitzen zuela, eta hau eta beste. Lasai arraio, hura larru gogorra hura.

Plantak hain ondo egiten zituen, azkenean benetan sinetsi nuen oker nengoela. Sumindu ere ez zen egiten eta. Bakarrik esaten zuen: «Hara, sentitzen dut asko, jauna; baina ni ez naiz uste duzun hori. Barkatu». Irribarre ere egiten zuen.

Bakean utzi nuen, baina, mahaira eseri nintzenean, barrandan hasi nintzaion urrutitik eta zalantza-izpi guztiak uxatu nituen. Huraxe zen, eta ez zuen onartu nahi. Pare bat aldiz harrapatu nuen betertzez begira, bestela bezala, eta harrapatu nuenean gorritu egin zen arean. Ez nuke lepoa egingo, baina, bai, esango nuke gorritu zela. Alajaina, haren mendekua zen. Edo berak hala pentsatuko zuen, beraren mendekua zela. Hain izorratua irten nintzen jatetxetik, orain zoro-zoro nabilkio atzetik, ume baten pare. Eta ematxar alaenak alegia deus ez; ikusten nauen bakoitzean, ikusezina naiz berarentzat. Kasu mikorik ez. Urrutitik ikusten nauenean, lekuak husten ditu berehala, deabruak hartuta bezala. Zer deritzozue? Ba al da dretxorik?

Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza.


Vine garaile, eta Evenepoel lider

Summary: Vine garaile, eta Evenepoel lider. Australiarrak azken mendatean erasoa jo eta gero lortu du garaipena. Evenepoelek eta Masek igoera ikusgarria egin dute, eta aldea atera diete gainerako taldeburuei

Jay Vinek (Alpecin) irabazi du Espainiako Vueltako seigarren etapa, Pino Janon. Liderren arteko lehia hasi aurretik egin du saiakera australiarrak, eta inork ez du harrapatu. Remco Evenepoelek (Quick-Step) eta Enric Masek (Movistar) erritmo bizian egin dute igoera, eta bakarrik aritu dira Vineren atzetik. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) eta gainerako taldeburuek ezin izan dute aurreko bikotearen erritmoan jarraitu, eta minutu bat baino gehiago galdu dute haiekiko.

Bilbotik abiatu dira txirrindulariak, San Mames ingurutik. Etapa hasi eta berehala aldendu dira hamar txirrindulari tropelaren ondotik, eta horrela sortu da eguneko ihesaldia. Hamar horien artean izan da Xabier Mikel Azparren (Euskaltel-Euskadi), eta bost minutu pasatxoko aldea ere izan dute. Eguraldi zakarra izan dute txirrindulariek. Bilbotik eguzkipean irten badira ere, Kantabrian (Espainia) sartzean zeharo aldatu da meteorologia. Gogotik egin du euria bertan, eta zorua bustia zegoela zenbait txirrindulari lurrera ere jausi dira, horien artean Ander Okamika (Burgos-BH).

45 kilometro gelditzen zirenean beste eroriko bat izan da tropelean. Ineos erritmoa bizitzen ari zen, eta bihurgune batean hamar bat lagun erori dira. Tropela bi zatitan banatu da orduan, eta Rudy Molard (FDJ), maillot gorria, atzean gelditu da. FDJ bigarren taldean tiraka aritu da, eta liderraren taldekideak indarrez hustu dira tropela berriro elkartzeko.

Collada de Brenes (6,8 km luze eta %8,2ko pendiza) minutu eta erdiko aldearekin hasi du ihesean zebilen taldeak, eta tropelean Quick-Stepek abiadura bizitu du, Evenepoelen mesedetan. Erritmo horretan 30 bat txirrindulari besterik ez dira gelditu tropelean, eta aurrean Mark Padun (Education First) bakarrik gelditu da buruan. Erruz egin du euria igoeran, eta zaleek horrelako eguraldia eskertzen badute ere, txirrindularien sufrimendua nabarmena izan da. Azkenerako, minutu bateko aldearekin amaitu du jaitsiera Padunek, eta tropelak argi utzi du ez zeukatela garaipena ukrainarren eskuetan uzteko intentziorik.

Hamar kilometro inguruko sasi ordeka egin dute txirrindulariek eguneko azken mendatera iritsi arte, eta tarte bera mantendu du Padunek. Julian Alaphilippek (Quick-Step) ezarri du erritmoa bertan, eta maldan gora hasi bezain pronto kendu da aurretik. Orduan hasi da festa Pico Janon (12,6 km eta %6,6). Zenbait txirrindulari saiatu dira erasoren bat jotzen, baina Vinek bakarrik lortu du aurrera egitea. Liderren artean Evenepoelek astindu du zuhaitza. Erritmo aldaketa bortitza egin du Quick-Stepeko gazteak, eta Masekin batera alde egin du beste faboritoen ondotik.

Roglicek ezin izan du haien erritmoan jarraitu, eta lider asko zeuden taldetxo batetik tiraka aritu da esloveniarra, ahalik eta denbora gutxien galtzeko. Vinek atzera begiratu gabe jarraitu du Pico Janon gora, eta Padun atzean utzi eta gero, hark irabazi du etapa, lanbropean. Atzetik sartu dira Evenepoel eta Mas, garailearengandik hamasei segundora. Saiatu diren arren, ez dira Vineren ondora iritsi, baina atzeko taldeari alde handia ateratzea lortu dute. Garailearengandik 1.37ra sartu da gainerako faboritoen taldetxoa, eta Evenepoelek jantzi du maillot gorria. Richard Carapaz (Ineos) izan da gehien sufritu duen faboritoa, 2.59 galdu baititu helmugan. Mikel Bizkarra (Euskaltel-Euskadi) izan da lehen euskal txirrindularia helmugan. 5.46ra iritsi da.


Summary: Bi pertsona intoxikatu dira, Nafarroan ontziratutako onddo sorta batean detektatutako toxinagatik. Osasun Sailak jakinarazi ditu intoxikazio kasuak. Marka bereko sortak dituzten herritarrei aholkatu diete ez ditzatela jan, eta itzul ditzatela dendetara.

Elikadura eta Nutrizio Segurtasunaren Espainiako Agentziak ohartarazi du intoxikazio kasuak izan direla Leringo (Nafarroa) kontserba etxean ontziratutako onddo frijitu batzuk jan dituztenen artean. Emandako informazioaren arabera, estafilokokoen toxinak atzeman dira onddoetan, eta horiek eragin diete oinazea kontsumitzaileei. Zehazki, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman dio horien berri agentziari. Bi pertsona intoxikatu dira; ez dute zehaztu non izan diren.

Onddoak 'El Agricultor' markakoak dira, oliba oliotan frijituak dira, kristalezko ontzi batean sartuta daude, eta hau da sortaren zenbakia: 02/02/2021. Sorta horretako aleak dituzten herritarrei gomendatu diete ez ditzatela jan, eta itzul ditzatela dendetara.

Era berean, agentziak esan du produktu hori dagoeneko jan eta ezohiko sintomaren bat sumatu dutenek hobe dutela osasun etxeetan abisua eman. Intoxikazioarekin lotuak izan daitezkeen sintomak zerrendatu dituzte, herritarrei argibideak emate aldera. Hauek dira: goragalea, goitikoa, eta abdomeneko mina edo umiltzea.


Summary: Lau erreaktore nuklearren geldialdia luzatu egingo du EDFk, korrosioarengatik. Arazoa ikertzeko eta konponketa lanak egiteko denbora gehiago behar duela dio EDF Electricite de Francek. Une honetan, Frantzian dauden 56 erreaktoreetatik 32 geldirik daude.

Korrosio arazoak direla eta, lau erreaktore nuklearren geldialdia luzatu beharko duela jakinarazi du gaur EDFk, uste baino denbora gehiago beharko dutelako arazoen jatorriaren ikerketarako eta konponketa lanetarako.

Konpainia publikoaren aurreikuspen berrien arabera, Cattenom 1 erreaktorea azaroaren 1ean jarriko da martxan; Cattenom 4, azaroaren 14an; Cattenom 3, abenduaren 11n, eta Penly 1, urtarrilaren 23an. Une honetan 56 erreaktore nuklearretatik 32 geldialdian daude Frantzian, korrosio arazoengatik edota mantentze lanengatik.

Horrekin, EDFk kalkulatu du 280 eta 300 terawatt-orduren ekoizpena pilatuko dutela 2022. urte osoan, eta «gertagarriena» beheko kopurutik gertu ibiltzea dela esan du. Urtea 280 terawatt-orduren bueltan itxiko balute, esan nahiko luke Frantziako nuklearrek azken urteetan sortutako argindarraren %60 inguru ekoitzi dutela aurten.

Eta nuklearren pattalaldia garai okerrenean dator. Elektrizitatea esportatzera ohituta zegoen Frantzia, eta aurten momentu askotan argindar inportatzaile bihurtu da, noiz eta Ukrainako Gerraren ondorioz Europarako gasaren hornidura murriztu denean, argindarraren prezioak kontinente osoa ziztuan igoaraziz.

Gaurko iragarpenak are gehiago bultzatuko du megawatt-orduaren prezioa Frantzian. Egia da herritarrek ez dutela argindar garestia hainbeste eta horren zuzen igartzen, prezioen aldakortasuna mugatzen duten kontratu luzeagoak direlako nagusi herrialdean, eta horrekin batera Gobernuak mugatuak dituelako gasaren eta argindarraren kostuak. Hala ere, argindarraren merkatuan kopuruak beldurgarriak dira, batez ere gerokoen merkatuan. Atzo bertan, urtebeterako megawatt-orduak 900 euroren prezioa izan zuen.


Summary: Ozeanoak babesteko elkarrizketak oztopatzea egotzi die Greenpeacek EBri eta AEBei. Bihar amaituko dituzte negoziazioak NBEren egoitzan. 2030erako nazioarteko uren %30 babestuta izatea bermatuko duen akordio lotesle bat dute helburu.

Greenpeacek salatu du nazioarteko urak babesteko negoziazioak «porrot» egitear daudela, EB Europako Batasunaren, AEBen eta Kanadaren «berekoikeria» dela medio. Ingurumenaren aldeko erakundearen arabera, herrialde horiek lehentasuna eman diete itsas baliabideen ustiaketatik ateratako irabaziei, ozeanoak babesteko helburuei beharrean. «Kolokan jarri dute itsas eremuak babesteko testu zirriborroa, negoziazioak amaitzeko 48 ordu bakarrik geratzen diren honetan», dakar gobernuz kanpoko erakundeak zabaldutako prentsa oharrak.

NBE Nazio Batuen Erakundeko 193 estatu kideek joan den astean hasi zituzten negoziazioak New Yorken, eta bihar gauerdira arte luzatzea espero da. Helburua da 2030erako nazioarteko uren %30 babestuta egotea, loteslea izango den akordio baten bitartez. Hitzarmen horrek aurreikusi beharko luke hura betetzen dela bermatuko duen erakunde berri bat sortzea, zeinak eskumena izango lukeen itsas eremu babestuak erabakitzeko eta nazioarteko uretan egin daitezkeen jarduerak zehaztu edo debekatzeko.

GKEaren arabera, ordea, akordioa bera kolokan jartzeaz gain, interes ekonomikoak lehenetsi dituzten estatuak haren edukiak murrizten ari dira, «ikuspegi bidegabea eta neokoloniala» bultzatuz, aukera ematen dielako herrialdeei neurriak finantzatzeari uko egiteko, «pisu guztia herrialderik txiroenen gainean jarriz».

«Ozeanoei esker dago bizitza planetan, baina herrialde batzuen berekoikeriak porrotera eramango ditu negoziazioak. Etorkizuneko irabazi ekonomikoekin itsutu dira, elkarrizketa hauetan egindako aurrerapauso guztiak oztopatuz. Ministroek gaur gauean telefonoak hartu eta haien kideekin hitz egin ezean, itun honek porrot egingo du 48 orduan», ohartarazi du Greenpeacek New Yorken duen ordezkari Pilar Marcosek.

Greenpeacek ohartarazi du akordioa aurten itxi ezean ia ezinezkoa izango dela helburua lortzea, eta nabarmendu halakorik ez gertatzeko «berehalako neurriak» hartu behar dituztela estatuek, eta malgutasunez jokatu bihar akordio sendo bat aurkezteko. «Atsekabetuta eta haserre gaude. Milaka milioi lagun bizi dira ozeanoetatik, eta osasuntsu behar dituzte, eta agintariek huts egin diete», salatu du Marcosek.


Summary: «Krisi» egoerara pasatu da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik. Guztira, orain arte, Biarnoko eta Ipar Euskal Herriko 103 herri «alerta» egoeran sartuak ziren; atzoz geroztik, Euskal Herriko 95 herriak ondoko mailara pasatu dira, «krisi» egoerara, hots. Neurrien azkartzera eraman du.

Ur egoera gaizten ari da Ipar Euskal Herrian. Joan den abuztuan prefetak hedatu neurriak ez dira nahikoak izan lehorteari aurre egiteko. Prefeturak azaldu duenez, «abuztuaren 18ko eurien aurreko emarira itzuli dira errekak, 22tik goiti, jadanik». Hala, abuztuan uztailean baino euri gehiago egin badu ere, eta baldintza meteorologikoak hobeak izan badira ere, ez da nahikoa izan lehortetik ateratzeko, eta «baliabideen mailak ahul dirau oraindik ere».

Horregatik, orain arteko ur edangarriaren erabilpena murrizteko neurrien azkartzea erabaki du prefetak, Euskal Hirigune Elkargoko 95 herrirentzat. Adibidez, baratzeen ureztatzea 08:00ak eta 20:00ak artean egin daiteke, baina soropilen, lorategien, berdeguneen eta golko bereziena, berriz, guztiz debekatu dute. Kirol zelaiak astean bi aldiz urezta daitezke, 22:00ak eta 06:00ak artean.

Garbiketaren aldetik, baldintzak «alerta» egoerako berberak egon dira: ibilgailuen garbiketak guztiz debekatua dago oraindik ere, partikularrentzat zein profesionalentzat; etxe aitzinaldeen, teilatuen eta bide bazterren garbitzea ere debekatua da, eta, aisialdiari dagokionez, etxeetako igerilekuen betetzea edo iturri publikoen urez hornitzea ezinezkoa da oraindik ere.


Summary: Volkswagenek produkzioa etengo du datorren astean, osagai faltagatik. Egun batez itxiko dute Landabeneko lantegia, irailaren 2an. Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio «auto osatugabeak» ekoizten aritu direla; 9.000, UGTren arabera.

Hornidura arazoak ez dira amaitu Volkswagen taldean. Zuzendaritzak jarraipen batzordea bildu du, eta jakinarazi dio «auto osatugabeak» ekoizten aritu direla. MIB osagaia falta zaie auto horiei —sakelakoen konektibitatea, ahotsaren ezagutza, nabigazioa, gurutzaldi abiadura eta larrialdietarako deiak kontrolatzen ditu—. UGTk zehaztu duenez, 9.000 auto osatugabe ekoitzi dituzte gaurdaino. Landaben bertan, Irañetan (Nafarroa) eta Santanderren (Espainia) gorde dituzte horiek.

MIB osagaien faltak ez du ekoizpena etenarazi. Ordea, orain direkzio zutabeak eta abiadura kaxak falta zaizkio Volkswageni, eta datorren irailaren 2an lantegia ixtea besterik ez zaie geratuko, 24 orduz. Aurten, bederatzigarrenez etengo dute ekoizpena osagai falta dela eta; aurretik, hiru egunez itzali zituzten makinak urtarrilean, bi egunez maiatzean, eta beste hiruz ekainean. Aldi baterako erregulazioan jarriko dituzte langileak ostiral horretan.

Volkswagenek espero zuen hornidura arazoak urte erdirako amaitzea, baina beren horretan diraute. Zuzendaritzak adierazi die sindikatuei «oporraldian hobera egin baino gehiago, egoerak oso ezegonkor» jarraitzen duela, eta tarte horretan amaitu gabeko autoak ekoitzi behar izan dituztela.


Summary: Greba egin dute Miarritzeko Aguilera klinikako osasun langileek. Asteartean beren lankideek jasandako erasoa gaitzesteko, protesta egin dute egun. Zuzendaritzari baliabide gehiago galdegin dizkiote, eta indarkeria geroz eta gehiago jasaten dutela salatu dute.

Greban dira egun Miarritzeko Aguilera klinikako osasun langileak. Dozenaka langile bildu dira goizeko greba piketean, iragan asteartean beren lankideek jasandako erasoa salatzeko. Izan ere, Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atxiloaldian ezarri zituzten, asteartean Aguilera klinikan erizain bat jo eta konorterik gabe utzi ondoren. Osasun langileek salatu dute geroz eta indarkeria kasu gehiago pairatzen dutela, eta, «behar bezalako neurriak» hartzea galdegin diote zuzendaritzari.

CFDT sindikatuko Nicolas Sorredak esplikatu du asteartean erizain batek, erizain laguntzaile batek eta agente batek eraso bortitz bat pairatu zutela, eta oraindik shock egoeran daudela. Horietarik bi oraino lan geldialdian dira. «Ez da lehen aldia indarkeria pairatzen dugula gure egituran; geroz eta gehiagotan gertatzen da, eta geroz eta bortitzagoa da», salatu zuen. Hala, zuzendaritzari «behar bezalako neurriak» hartzeko eskatu zioten. «Neurri egonkorrak behar ditugu gure lankideek osasuna eta segurtasuna bermatzeko», aldarrikatu zuen. FO sindikatuko Fanny Braccinik ere gertatutakoa gaitzetsi zuen, eta,langile eskasiaren arazoa ere gogora ekarri zuen. «Jendea artatzeko hor gara, ez indarkeria jasateko. Gainera, jakin ongi badakigu lankide bat gutxiago izateak tentsio egoera handiak ekartzen dituela, osasun langileak falta baitira».

Maxime Romain klinikako zuzendaria ere bildu zen protestara, eta «mobilizazioari sostengu osoa» helarazi zion. Segurtatu zuen zuzendaritzak neurriak hartuko dituela. Izan ere, datorren urtean berrituko dute larrialdi zerbitzuen egoitza, eta hitzeman du segurtasun neurriak izanen direla: kamerak, segurtasun ateak, zaintzaile bat... «Badakigu indarkeria ezin dela %100 aurreikusi, baina gure langileen segurtasuna babestea dagokigu», erran zuen.


Summary: Euriborra igo arren, hipotekek ez diote utzi ugaritzeari. Aurtengo ekainean iazkoan baino %15,4 mailegu gehiago sinatu dira. Lehen seihilekoan, %11,4 izan da hazkundea. Maileguen batez besteko kopurua 162.500 euro da.

Azken hilabeteetan Euriborrak izandako igoerak ez du gelditu hipoteka berrien sinadura. Ekainean, ohi bezala, beherakada txiki bat izan bada ere, azken hamar urteetan hipoteka gehien sinatzen ari den urtea da oraindik ere. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, ekainean 2.661 egin ziren Hego Euskal Herrian, maiatzean baino %5,2 gutxiago. Dena den, gogoratu behar da maiatza izan zela azken hamar urteetan hipoteka gehien egin zen hilabetea.

Hala, aurtengo ekaineko datuak iazko ekainekoekin alderatuz gero, igoera %15,4 izan da, 355 hipoteka gehiago. Urtea ere azkenengoetarikoen artean hoberena izaten ari da. Lehen sei hilabeteetan etxebizitza bat erosteko 14.676 mailegu sinatu dira, iazko aldi berean baino %11,4 gehiago.

Maileguan eskatutako diru kopuruak ere gora egin du; batez beste 162.500 eurokoa izan da ekainean, maiatzean baino 9.235 euro gehiago, eta iazko ekainean baino 16.092 euro gehiago. Bizkaian eskatu dira mailegurik handienak: 169.634 eurokoak batez beste, eta Nafarroan txikienak, 35.797 eurokoak.

Euriborra, mugarik gabe

Hego Euskal Herrian sinatutako hamar hipotekatik zazpi inguruk dute interes tasa aldakorra, eta Euriborra da horietako gehienak kalkulatzeko erabiltzen den indizea. Aurten gora egiten ari da etengabe, eta 2012ko uztaileko mailara itzuli da (%1etik gora).

Abuztuko batezbestekoa %1,2 da, eta, hilabetea horrela amaituz gero, uztailekoa gaindituko luke (%0,992); iazko abuztuan -%0,498 zen. Igoera horrek esan nahi du abuztuan berritzen diren hipotekak hilean 110 euro garestiago izango direla batez beste (urtean, 1.300 euro), betiere 150.000 euro inguruko mailegua bada, 25 urtera eskatua.

Urtearekin batera hasi zen Euriborra hazten; abenduan -%0,502an zegoen, azken sei urteetan bezala, tasa negatiboetan oraindik. Baina aurtengo apirila %0,013an itxi zuen, eta, ordutik, inoizko hazkunderik bizkorrenetarikoa izan du.

Besteak beste, EBZ Europako Banku Zentralak uztailean interes tasak puntu erdi igo izanak, irailean gehiago igo ditzakeen iragarpenek, eta euroaren beherakadak eragin dute Euriborraren hazkundea. EBZk inflazio handiari aurre egiteko neurri gisa hartu zuen dirua garestitzeko erabakia, aurretik beste banku zentral batzuek gauza bera egin ondoren; AEBetakoak, adibidez 0,75 puntu igo zituen.

Analisten arabera, oso litekeena da datozen hilabeteetan ere igo eta igo aritzea Euriborra; 2023 amaieran %2,5era iristea ere aurreikusten dute batzuek. Hala balitz, azken urtean hilean 470 euro ordaindu dituen batek 750 inguru euro ordaindu beharko lituzke, eta 3.300 gehiago urtean.


Summary: Kontxako Banderaren kartela Hong Kongeko arraun modalitate batean oinarritzen da. Sare sozialetako erabiltzaileek nabarmendu dutenez, besteak beste, patroia ontziaren brankan dago, eta ez popan, traineru estropadetan egon ohi den bezala.

Atzo aurkeztu zuen aurtengo Kontxako Bandera Donostia Kulturak, eta, horrekin batera, estropadaren kartela. Brenno Henrique diseinatzailak egin du eta Berriro elkarrekin du izenburu. Sare sozialetan hainbat erabiltzailek ohartarazi dutenez, baina, karteleko irudia ez da traineru estropada baten irudia. Izan ere, patroia ontziaren brankan dago, eta ez popan.

@orioarraunean txiolariak nabarmendu du akatsa: «Goitiko irudiak... milaka argazki daude non ikusten den traineruak sortzen dun ubera, irudikatzeko... bainan ez, aurtengo diseinua egin duenak, telebistatik ere ez ditu traineruak ikusi...».

Eta erabiltzaile horrek berak aurkitu du akatsaren azalpena. Hong Kongeko arraun modalitate baten irudia jarri du Twitterren, kartelaren aldamenean, eta antzekotasunak agerikoak dira. Hor ikusten da ontziaren uberaren aurrean dagoela patroia.

Irudi horretan ikusten denez, arraun motzekin aritzen dira arraunlariak Hong Kongen, eta, beste erabiltzaile batzuek nabarmendu dutenez, eskuetako bat karelaren gainetik ateratzen dute, eta patroiaren belauna arraunaren gainetik dago jarria.

Oro har, kartela izatez polita dela esan du batek baino gehiagok, baina ez dela zuzena: «Konposizioa ez da itsusia, bainan traineruaren irudikapena GAIZKI dago !!... eta 1879tik ari omen gara...», gaineratu du @Orioarraunean-ek. «Egileak traineruak ezagutu ez arren, kartela onartu duenak hainbeste jakin beharko zuen!», esan du @Vistalegrenbizi erabitzaileak.


Summary: LGTBI+ Euskal Behatokiak Bilbon gertatutako eraso baten berri eman du. 17-20 urte arteko hainbat gaztek lau pertsonari «hitzez» eraso egin zietela jakinarazi du; hilaren 20an gertatu zen.

LGTBI+ Euskal Behatokiak jakinarazi duenez, neska eta mutilez osaturiko talde batek egin zuen erasoa; besteak beste, gizon trans bat iraindu eta mehatxatu zuten. Aditzera eman dutenez, erasoak ez zuen «okerrera egin», erasotzaileen taldeko bi neskak «esku hartu» zutelako, eta erasoa pairatu zuten pertsonek haien ondotik alde egitea erabaki zutelako. «Neskek fisikoki geldiarazi zituzten erasotzaileak, baina aldi berean erasotzaileak justifikatu egin zituzten, mozkortuta zeudela esanez», azaldu du behatokiak, erasoaren berri emateko atera duen prentsa oharrean.

Nabarmendu nahi izan du tankerako eraso gehiago ere gertatu direla Bilbon berriki. Azaldu du, adibidez, hilaren 6an Bilboko artista drag bati «hitzez» eraso egin ziola gazte talde batek. Metroan izan zen, lanera zihoala. Era iraingarrian mintzatu zitzaizkion, eta larderia fisikoa ere pairatu zuen; soinean zeramatzan kaskoak kendu zizkioten, eta lekuz mugitzen ahalegindu zenean, heldu egin zioten, mugitzea galarazteko. Gogoratu dute, halaber, uztailaren 25ean Boluetako Santana/Fever dantzalekuaren kanpoko aldean emakume trans gazte bat «nahita» harrapatu zuela gizon batek bere automobilarekin. Egoera kritikoan ospitaleratu zuten, bi hankak «txikituta». Familia esaten ari da erasotzailearen «motibazioak» zerikusia duela biktimaren sexu edo genero identitatearekin, eta ikerketa bat abian da hori argitzeko. Salatu dute bitartean sare sozialetan iruzkin «arrazista eta xenofobo» ugari plazaratu direla erasotzailea atxilotzen lagundu zuten pertsonen kontra, eta baita biktimaren aurka ere. «Biktimak eta haren senideek merezi duten errespetutik oso urrun daude».

Behatokiak aditzera eman duenez, haiek dakitela Bilboko Udalak ez du inolako «adierazpen publikorik» egin eraso horien harira.


Summary: Jucil guardia zibilen elkarteak Ospa Eguna debekatzeko eskatu du. Espainiako polizia indarrek herria utz dezatela eskatuko dute irailaren 3an Altsasun (Nafarroa). Guardia zibilen elkarteak, ordea, uste du «gorroto delitua» dagoela horren atzean.

Bihar zortzi Altsasun (Nafarroa) egitekoak diren Ospa Eguna debeka dezaten, izapideak hasi ditu Jucil Guardia Zibilarentzako Justiziarako Elkarte Profesionala. Eskaera hori egin die Espainiako Barne Ministerioari eta Espainiako Fiskaltzari eta Nafarroako Arartekoari.

Elkarteak gutun bana igorri die, eta, horren bidez, proposatu die beharrezkoak diren neurri administratibo eta judizialak hartzeko egun hori egin ez dezaten. Jucilen Nafarroako idazkari Cesar Antolinezen esanetan, «gorroto delitua» dago Ospa Egunaren atzean, haren xedea delako «Guardia Zibila umiliatzea, jazartzea eta erasotzea». Halaber, Nafarroako zenbait puntutan Guardia Zibilak «ia egunero eraso bidegabeak» pairatzen dituela nabarmendu du Jucilek, ohar batean.

Ez dirudi, ordea, Altsasuko kolektibo zaurgarria Guardia Zibila delako sentipena dutenik bertako herritarrek. Izan ere, aste honetan bertan agerraldi bat egin dute bertako zenbait herritarrek, Isunen Kontrako Taldearen izenean, eta Guardia Zibilaren aldetik jasaten ari diren «jazarpena eta erasoaldi errepresiboa» salatu dituzte. «Erasoaldi» hori isunen bidez ari da egiten Guardia Zibila, euren esanetan. Hala, azken bi hilabeteetan hamar isun baino gehiago jaso dituztela azaldu dute: «Aurretik genituenak gehituta, azken bi urteetakoak 30.000 eurora iristen dira». Askotariko arrazoiengatik jaso dituzte isunok; «biolentzia matxista salatzeagatik», «Ikasle Abertzaleen mobilizazioetan egondako atxiloketak salatzeagatik» eta «haur eskoletako grebalariekin elkartasun argazki bat ateratzeagatik», besteak beste.

Isun horien muina «instituzioetatik kanpo antolatzeko ezintasuna eta oinarrizko askatasun politikoen ukapena» dira, Isunen Kontrako Taldearen arabera: «Militantzia politikoa ekidin nahi dute, militanteen biziraupen materiala kolokan jarriz». Horren kontra antolatzeko dei egin du taldeak, eta haren ekinaldietan parte hartzeko. Ospa Egunean parte hartzeko gonbita ere egin zuen.

Egun osoko egitaraua antolatu dute irailaren 3rako. Polizia ereduari buruzko mahai ingurua izango dute goizean. Eguerdian, bazkaria egingo dute, eta, ondoren, manifestazioa. Kontzertuekin amaituko dute eguna, gaztetxean.


Summary: Adinekoen artean, %86k nahiago dute etxean bizitzea egoitza batean baino. Nafarroako Gobernuak 65 urtetik gorakoei egindako ikerketa batetik ateratako datuetako bat da; etxeetako arta hobetzeko urratsetan aurrera ari dela nabarmendu du erakundeak.

Eguneroko martxan jarraitzeko zailtasunak dituztenean zer bizimodu klase nahi duten galdetu die Nafarroako Gobernuak 65 urteko 800 pertsonari inkesta batean, eta %86ek erantzun dute etxean bertan bizitzen jarraitu nahi dutela. %10ek esan dute egoitza batera joateko prest leudekeela esan, eta gainerakoek, etxebizitza egokitu baten aldeko hautua egingo luketela. 80 urtetik gorakoen artean %21 dira, ezinean badaude, egoitzaren hautua hobesten dutenak. Gainerakoek nahiago dute etxean jarraitu. Alde handiarekin, etxearen aldeko hautua egiten dute gehienek, eta Nafarroako Gobernua ere horren aldeko urratsak sustatzen ari dela nabarmendu du gaur, inkestaren emaitzen berri emateko egin duen agerraldian, Gizarte Eskubideen kontseilari Carmen Maeztuk. «Hain zuzen ere, ahalegin handia egiten ari gara etxeetan zaintzaile profesionalak kontratatzeko, arta telematikoa hobetzeko, eguneko zentro berriak irekitzeko, eta etxebizitzen egokitzea sustatzeko». Zerbitzu digital eta telematikoak erabiltzeko dituzten zailtasunen inguruan ere galdera egin diete adinekoei inkestan. Maezturen arabera, haien «kezka» nagusien artean ez dago, baina onartu dute laguntza behar izaten dutela askotan halakoetarako, eta horiek horrela gobernuak asmoa du propio adinekoei arlo horretan laguntzeko «programak» martxan jartzeko.

Bakardadeaz Bakardadeari buruz ere galdera egin diete edadeko pertsonei. %70ek esan dute ez direla inoiz bakarrik sentitzen. %9 ia beti bakarrik sentitzen dira. Portzentaje horri ere erreparatu behar zaiola esan du Maeztuk, eta propio halako egoerak eragozteko politikak sustatzen jarraituko dutela.


Summary: Nafarroako Gobernuak Pirinioetako ikasleentzat proposatu duen garraio zerbitzuari ezezkoa eman diote familiek. Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasle batzuek egunean lau ordu eman beharko lituzkete autobusean, Gimenoren planteamenduaren arabera.

«Etsigarria». Pirinioetan bizi eta ikastera Iruñera joan behar duten ikasleen familiek horrela definitu dute Nafarroako Gobernuak atzo egin proposamena. Ekainaren 4an, indarrean sartu zen Nafarroan eskola garraioaren foru arau berria, eta, bertan, ikastetxera autobusez joateko eskubidea aitortzen zitzaien Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasleei ere. Pirinioetako zenbait familiak hasieratik salatu zuten arau berriak ez zuela beren egoera aintzat hartzen, ibarrean ez baitago Batxilergoko instituturik —Irunberrin eraikitzea aztertzen ari da Hezkuntza Departamentua—, ezta eskola garraio zerbitzurik ere.

Pirinioetako familiek aldarrikapen argia egina zioten Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori: autobus zerbitzu berria ezartzea, Pirinioetako herriak hiriburuarekin lotzeko. Aukera horri, baina, ezezkoa eman zion Hezkuntza Departamentuak, atzoko bileran. «Esan ziguten ez ditugula gutxieneko ratioak betetzen autobus ibilbide berri bat ezartzeko. Eta egia da. Ez ditugu ratioak betetzen, eta ez ditugu inoiz beteko. Gure herri eta ibarretako biztanle dentsitatea aintzat hartuta, ezinezkoa izanen da gutxieneko ikasle kopurura iristea, ez ikasturte honetan ezta hurrengoetan ere», azaldu dute gurasoek, ohar batean.

Horren ordez, egun Agoitz eta Iruñe arteko ibilbidea egiten duen autobus zerbitzua Garralda herriraino luzatzea proposatu zien Hezkuntzak. Familien ustez, proposamen horrek ez ditu aintzat hartzen Pirinioetako herrietan bizi diren ikasleen beharrak. «Autobus zerbitzu berri hori 06:20ean aterako litzateke Garraldatik. Horretarako, baina, Garraldan bizi ez diren ikasleen familiek beren kabuz desplazatu beharko lukete hango geltokiraino Auriztik, Aurizberritik, Hiriberri-Artzitik, Biskarretetik, Lintzoaindik, Errotik eta Orondriztik». Desplazamendu horiek «ez hankarik ez bururik» ez dutela uste dute Pirinioko familien ordezkariek: «Geografikoki zentzugabea da, baina, horrez gain, eskualdeko meteorologia aintzat hartuta ere, argi dago ez dela aukera egokia. Familiei proposatzen digutena da, goizero-goizero, 05:45ean joan beharko dugula Pirinioetako eremurik konplikatuenera, autobusean itzulinguru handia eginda, Iruñera iristeko. Ba al daki Hezkuntza Departamentuak ze ordutan hasten diren elurra kentzeko makinak pasatzen?».

Horrek, gainera, ondorioak izanen lituzke ikasleen egunerokoan: «Autobusa 07:30ean iritsiko litzateke Iruñeko Merindades plazara, eta handik, ikasle bakoitzak bere kabuz joan beharko du bere ikastetxera, hiri garraioa erabilita. Itzulerako ibilbideaz are informazio gutxiago eman ziguten. Dakiguna da Garraldara 16:40 aldera iritsiko direla ikasleak. Handik, bakoitza bere herrira itzuliko da, arratsaldeko ordu horietan bazkaltzeko».

Horregatik guztiagatik, gobernuaren planteamenduak «etsipena eta amorrua» eragin diela gaineratu dute, eta ezezkoa eman diote proposamenari. «Guretzat ez da erraza izan ezezkoa ematea. Horrek esan nahi du hutsetik abiatu behar dugula, ikasturtea hasteko hamabost egunen faltan. Familia batzuk hasiak dira Iruñean ikasle egoitzak bilatzen, beren seme-alabak Iruñean geldituko direla ikusita». Gainerako familiek «garraio zerbitzu propioa» antolatuko dute datozen egunetan, «horretarako beharrezko ditugun baliabide ekonomiko eta logistikoak bilatuz». Nafarroako Gobernuko Proiektu Estrategikoko Departamentuaren eta Pirinioetako tokiko entitateen babesa dutela gaineratu dute.


Summary: Manchester United, Xeriff eta Omonia egokitu zaizkio Realari Europa ligan. E multzoan izango dira txuri-urdinak. Irailaren 8an hasiko da fasea, eta azaroaren 3an bukatuko.

Reala E multzoan izango da Europako ligako multzoen fasean, hauek dituela aurkari: Manchester United, Xeriff Tiraspol (Transnistria) eta Omonia Nikosia (Zipre). Berriz izango du parez pare Ingalaterrako talde indartsua, duela bi denboraldi bezala; orduan, ez zen Anoetan izan joaneko partida, Turinen (Italia) baizik, pandemiaren aurkako neurriak tarteko. Orduko hartan, final-hamaseirenetan nagusitu zen Manchesterreko taldea, erraz nagusitu ere (joanekoan, 0-4, eta itzulikoan, Manchesterren, 0-0). 2013-2014ko aldian ere aurkari izan ziren, Txapeldunen ligan, multzoen fasean. Beste bi aurkariak apalagoak dira, itxuraz. Hala ere, Xeriffek badu emaitza sonatu bat Europan, aurreko sasoian Real Madrili irabazi baitzion Txapeldunen Ligako multzoen fasean.

Multzoen fasea irailaren 8an hasiko da, eta inoiz baino lehenago bukatu, Munduko Kopa dagoelako udazkenean Qatarren. Azaroaren 3an izango da azkena multzoen faseak. Lehen sailkatuak zuzenean egingo du jauzia final-zortzirenetara, eta bigarrenak kanporaketa jokatu beharko du Txapeldunen Ligako multzoen fasean hirugarren geratu den talde baten aurka.

Manchester United eraberritze prozesuan dago sartuta. Azkeneko sasoiak ez dira distiratsuak izan, nahiz eta baduen lorpen nagusi bat: irabazi egin zuen Europa liga 2017an. Duela bi denboraldi finalera heldu zen berriz, baina ez zuen irabazi. Entrenatzaile eta jokalari dantza handia ari da izaten azken boladan, Sir Alex Fergusonek utzi zuenetik. Orain, egitasmo berri baten abiapuntuan, Erik Ten Hag herbeheretarrari eman diote ardura, Ajaxeko gidari ohiari. Izar festa handia dauka: Cristiano Ronaldo, Bruno Fernandes, Casemiro fitxatu berria, Eriksen eta Marcus Rashford, besteak beste. Ingalaterrako ligari ez dio bete-betean ekin, hiru puntu bakarrik dituelako beste horrenbeste jardunaldi jokatuta. Irabazitakoa ez zen edozein garaipen izan, Liverpool hartu zuelako mendean astelehenean.

Xeriff Tiraspol aurreko sasoian egin zen ezagun, Real Madrilen aurkako partida hartan. Berria da kluba, 1997an sortu zuelako Xeriff segurtasun enpresak. Transnistriak 1990ean egin zuen Moldaviatik independente izateko hautua, baina nazioarteak ez zion onartu. Horrenbestez, Moldaviako ligan aritzen da. Entrenatzailea Stjepan Tomas kroaziarra da, eta Stadionul Xeriff estadioan jokatzen du (14.300 ikusle). Baina Realak ez du hura ezagutuko, UEFAK bertan jokatzea debekatu ziolako ekainean, Ukrainako gerragatik (mugakidea da Moldavia). Herrialde horretako hiriburuan jokatzen du, Chisinaun. Hainbat herrialdetako jokalariak dauzka taldean: brasildarrak, greziarrak, errusiarrak, kamerundarrak, ghanatarrak... Palmares oparoa du Moldaviako txapelketetan.

Omonia Nikosiak ibili luzeagoa du Europan, sortu ere aspaldi sortu zelako: 1948an. Henning Berg norvegiarra da entrenatzailea, eta etxeko partidak GSP Stadiumen jokatzen ditu (22.859 ikusle). Xeriffek bezala, herrialde askotako jokalariak ditu: brasildarrak, espainiar bat, txekiarra, ingelesak, galestarrak... Garaipen sorta handia dauka Zipren, eta herrialdeak XX.mendean izandako talderik onen izendatu zuten.


Summary: EH Bilduk Mikel Irujoren premiazko agerraldia eskatu du Sodenaren akordioari buruzko argibideak emateko. Koalizioak «gardentasuna» galdegin dio Nafarroako Gobernuari, eta salatu du kontrol mekanismoek ez dutela behar bezala funtzionatu. Sodena enpresak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin 2020ko maiatzean maskarak erosteko erdietsitako akordioaren inguruan argibideak eskatu ditu.

Erreakzio soka luzea ekarri du Pilar Irigoien Sodena sozietate publikoko zuzendariaren kargugabetzeak. Gaur, EH Bilduk Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Enpresa Garapenek kontseilari Mikel Irujoren premiazko agerraldia eskatu du, «beharrezko azalpenak» eman ditzan Sodena enpresak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin 2020ko maiatzean maskarak erosteko erdietsitako akordioaren inguruan.

Ikusi gehiago: Garesti atera diren maskarak

Koalizioak ohar batean gogora ekarri du iaz eskatu ziola Nafarroako Kontuen Ganberari pandemiaren kudeaketari buruzko txostena egiteko, eta lan hori 2021eko maiatzean aurkeztu zela Nafarroako Parlamentuan. Orduko hartan, Bakartxo Ruiz bozeramaileak adierazi zuen txostenak zehaztasuna falta zuela, eta «onartezin» iritzi zion pandemia hasi eta urtebetera oraindik ezin jakitea zenbat kontratu sinatu ziren. Txosten horrek zehazten zuenez, 70,48 milioi euroko gastua egin zen pandemiaren lehen olatuan egindako kontratuetan, baina horietatik soilik 14,88 milioi zeuden argitaratuta gardentasun atarian; zenbateko osoaren %21 baino ez. Hori dela eta, EH Bilduk uste du beharrezkoa dela Nafarroako Gobernuak azalpenak ematea, argi ikusten baitu kontrol mekanismoek ez dutela behar bezala funtzionatu. Autokritika egitea eta funts publikoen erabilerari buruzko erantzukizuna hartzea ezinbestekotzat jo ditu koalizioak. Gainera, EH Bilduk gogorazi du akordioa Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin adostu zela, eta artean ez duela inolako erantzukizunik hartu auzian. Hori hala, EH Bilduk Irujo kontseilariaren agerraldiaz gain, maskaren erosketa prozesuaren espediente osoa eta Sodenako Administrazio kontseiluaren akten kopiak galdegin ditu, akordioari buruzko xehetasunak ezagutzeko.


Summary: Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi film izango dira ikusgai aurtengo Zinemaldian. Hamazazpi filmetatik hamahiru dira erabat –edo hein batean– euskaraz

Hamahiru film luzek eta lau film laburrek osatzen dute Euskal Herrian ekoitzitakoen zerrenda Donostiako Zinemaldiaren 70. edizioan. Hamazazpik, orotara. Hamahiru dira, ordea, euskara hutsean, edota, hein batean, euskaraz direnak.

Sail Ofizialean, Zuzendari Berriak sailean, Zabaltegi-Tabakaleran, Nesten, Zinemiran eta Euskal Zinemaren Galan eta EiTB Galan egongo dira banatuta film guztiak. Antolatzaileek atzo aletu zuten zerrenda osoa, Donostiako Tabakaleran egindako aurkezpen jendetsuan.

Edizio honetan, fikziozko eta ez-fikziozko zazpi film izango dira Zinemira sailean. Horietako lau, Zinemaldian mundu estreinaldia izango dutenez, Euskal Zinemaren Irizar Sarirako hautagai izango dira. Hain zuzen, Jabi Elortegiren El vasco filma, inaugurazio ekitaldian proiektatuko dena; Izaskun Arandiaren My Way Out; Xuban Intxaustiren Gesto, eta Ander Iriarteren Karpeta Urdinak.

Horiez gain, Sail Ofizialean jada iragarrita zeuden bi film ere izango dira Irizar saria eskuratzeko lehian. Hala nola Mikel Gurrearen Suro eta Fernando Francoren La consagración de la primavera. Zuzendari Berrien sailean, aldiz, Maria Elorzaren A los libros y a las mujeres canto filma, eta, azkenik, Fermin Muguruzaren Black is Beltza II: Ainhoa, Belodromoan estreinatuko dena. Hamar ekoizpen lehiatuko dira, beraz, 20.000 euroko saria lortzeko.

Irailaren 20an, Euskal Zinemaren Gala izango da Victoria Eugenia antzokian. Bertan, Alberto Gastesiren Gelditasuna ekaitzean opera prima estreinatuko da. Eta handik egun batera, berriz, Fermin Aiok zuzendutako Kepa Junkera berpiztu, 2018an iktus bat jasan zuen musikari bilbotarraren errekuperazio prozesuaren eta hark utzitako ondarearen gaineko dokumentala.

Lehiatik kanpokoak

Zinemira sailaren programazioa beste hiru filmek osatuko dute: Alauda Ruiz de Azuaren Cinco lobitos, hainbat zinema jaialditan hautatua izan eta Málagako jaialdiko sari nagusiak irabazi ondoren Espainiako Akademiak Oscar sarietan parte hartzeko finalista izendatu berri duena; 918 gau, Arantza Santestebanena, Ikusmira Berriak egoitzan garatu eta WIP Europatik igaro ondoren, Lisboan eta Torinon saritua izan zena; eta Jon Mikel Fernandez Elorzen Bi arnas, torturen ondorioak jorratzen dituena Iratxe Sorzabalen eta haren amaren istorioaren bitartez. Lehiaz kanpo arituko dira horiek, ordea; Donostiako emanaldien aurretik estreinatu baitira.

Bestalde, Kimuak programako bi film labur izango dira Zabaltegi-Tabakalera sailean: Lur Olaizolaren Hirugarren koadernoa, eta Estibaliz Urresolaren Cuerdas.

Lehendabizikoz, Nest-en, zinema ikasleen film laburren lehiaketan, euskarazko bi euskal ekoizpen egongo dira: EHUko Nagore Muriel Letamendiaren Erro bi eta Elias Kerejeta Zine Eskolako Mikele Landa Eigurenen Noizko basoa.

Izango diren filmak

Oraindik proiektu izateko bidean dauden euskal lan batzuk ere izango dira Zinemaldian; aurrerago izango diren filmak, alegia. Esaterako, Nosotros, Helena Tabernarena; Karmele, Asier Altunarena; Una ballena, Pablo Hernando Esquisabelena, eta Baleazaleak, Baltasar Kormakurrena. Gainera, Irati Gorostidik bere proiektua aurkeztuko du, Anekumen.


Summary: Armadak haur eskola bat bonbardatu duela salatu du TPLFk. Gutxienez lau dira hildakoak, tartean bi adingabe. Etiopiako Gobernuak eskatu die herritarrei urrun daitezela gerrilla dagoen tokietatik, eta su etena urratu izana egotzi dio TPLFri.

TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteko eledun Getachew Redak salatu du Mekelle hiriburuko haur eskola bat bonbardatu dutela gaur goizean, Tigray eskualdean, eta Etiopiako armadari egotzi dio erantzukizuna. «Erasoaldi handia hirugarren egunean sartu denean, Etiopiako Gobernua bere ohiko egitekoetara itzuli da, zibilei erasotzera. Alde bakarra da bonbekin egiten duela orain, lehen gure herria bakartuz eta gosez utziz egiten zuena», esan du Redak. Gutxienez lau dira hildakoak, tartean bi adingabe.

Gobernuak ukatu egin du erasorik egin izana, eta egotzi dio gerrillari borrokekin jarraitzea, beraiek «negoziazioetarako atea zabalik» dutenean. Abiy Ahmed lehen ministroak zuzentzen duen exekutiboak eskatu die herritarrei urrun daitezela gerrillarien kontrolpeko eremuetatik, eta ohartarazi du «neurriak» hartuko dituela «talde matxinoaren bakearen aurkako sentimenduak babesten dituzten militarren aurka».

Duela bi urte gerra hasi zenetik erabat bakartuta dago Tigray eskualdea, argindarrik eta telefono bidezko komunikaziorik gabe. Horren zuzeneko ondorioa da atzerrian senideak dituztenek ezin dutela haiekin harremanetan jarri. Hori da OME Osasunaren Mundu Erakundeko idazkari nagusi Tedros Ghebreyesusen kasua: «Senide asko ditut bertan. Dirua bidali nahi diet, baina ezin dut. Ez dakit nortzuk dauden bizirik, eta nortzuk hilik».

Ez da lehen aldia Tedrosek Etiopiako egoera salatzen duena. Joan den asteazkenean salatu zuen Etiopiako egoera Ukrainakoa baino okerragoa dela, eta iradoki arrazakeria dagoela nazioartearen erantzuna horren desberdina izatearen atzean.

Etiopiako Gobernuari egotzi diote giza laguntza blokeatzea, borroken aitzakian. Milaka dira hildakoak eta beste milioika dira berehalako laguntza behar dutenak. Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko 5,5 milioi herritarretatik erdiak daude egoera larrian. Joan den martxoan su etena hitzartu zuten bi aldeek, baina aste honetan bertan berriz hasi dituzte borrokak.


Summary: Gasoil isuri bat izan da Petronorren Muskizko findegian. Barbadun ibaira doan gainezkabide batera joan da gasoila. Egoera «kontrolatuta» dagoela esan du Petronorrek.

Petronorrek berak eman du isuriaren berri. Jakinarazi duenez, Muskizen (Bizkaia) duen lantegitik gasoila atera da kanpora; zehazki, Barbadun ibaira doan gainezkabide batera. Euriteen eraginez gertatu dela adierazi du, ohar batean. Halaber, egoera kontrolatzeko neurriak hartu dituela ere jakinarazi du, baita isuriaren berri eman ere Muskizko, Abanto-Zierbenako, Zierbenako udalei nahiz larrialdi zerbitzuei ere.

Handik gutxira, «kontrolatutzat» eman du egoera: «Ezarritako protokoloek agindutako euste eta xurgatze bitartekoak abian jarrita, lehen momentuan ikus zitezkeen irisazioak desagertu egin dira».

Gaurkoa ez da aurtengo lehen isuria. Urtarrilean, Uraren Euskal Agentziari jakinarazi zioten Barbadun ibaian orbanak agertu zirela. Agentziako teknikariek, ondoren, baieztatu zuten hidrokarburo isuriak izan zirela. Ondoren, Petronorrek berak aitortu zuen 30 litro gasoil isuri zituela Barbadun ibaira, baina nabarmendu zuen ez zuela eraginik izan arrainetan, ezta hegaztietan ere.

Beste hainbat alditan ere salatu izan dituzte Petronorren isuriak, izan inguruko bizilagunek nahiz talde ekologistek. Ekologistak Martxan taldeak, gainera, isun handiagoak eskatu zituen urtarrilean petrolio konpainiarentzat. Adibidetzat jarri zuen 2021eko ekainean egindako isuri baten ondorioz konpainiak jasotako isuna. Aldi hartan, Petronorrek 68 litro hidrokarburo isuri zituen, baina 1.774 euroko isuna baino ez zuen jaso.


Summary: «Mendekuan oinarritutako justizia» arbuiatu du Sarek Bilboko kaleetan. Manifestazioa egin dute, Bilboko konpartsekin batera, euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko

Aste Nagusi guztietan bezala, manifestazioa egin dute Sarek eta Konpartsen Koordinakundeak Bilbon, Etxera bidea gertu lelopean. Manifestazioaren amaieran, Sareko eledun Bego Atxak eta Joseba Azkarragak deitoratu dute Espainiako zenbait epaile eta fiskalek daukaten jarrera euskal presoen gradu progresioaren eta espetxeko baimenen inguruan, eta «mendekuan oinarritutako justizia» ezarri nahi izatea leporatu diete. «Epaile eta fiskalek eskubidea dute ideologia propioa izateko», azaldu dute, «baina ez dute eskubiderik ideologia hori euskal presoen oinarrizko eskubideei eragiten dieten erabaki judizialetan aplikatzeko».

Sareren ustez, ez da onargarria «500 kilometrora dauden epaile eta fiskalek» euskal gizartearen gehiengoaren borondatea «mespretxatzea». Bereziki, Espainiako Auzitegi Nazionalean «gotortuta» daudenak kritikatu dituzte, «inolako justifikaziorik gabe espetxe politika arrunta aplikatzea oztopatzen eta eragozten ari direlako».

Horri kontrakarrean, biktimen jarrera balioetsi dute Azkarragak eta Atxak. Esan dutenez, gero eta gehiago dira «ahots propioz» mintzatzen diren indarkeriaren biktimak, eta «askatasunik gabe dauden pertsonen eskubideak ez urratzeko» eskatzen dutenak.

Bide luzea

Egoera asko aldatu da Bilboko Aste Nagusiko azken manifestazioa egin zenetik, eta hori, Sareren ustez, gizartearen mobilizazioari eta arlo politiko, sindikal eta instituzionalean akordioak egiteko gaitasunari esker lortu da: «Honaino iristen jakin badugu, argi dago gauza gehiago egin ditzakegula». Hala ere, «ez erlaxatzeko» deia egin dute: «Oraindik bide luzea gelditzen zaigu». Gogorarazi dute preso asko Euskal Herriko kartzeletara ekarri dituztela, baina oraindik 47 preso gelditzen direla Daroca, Zuera, Madril, Villabona eta Espainiako beste zenbait kartzelatan, eta horiek ere Euskal Herrian egoteko eskubidea dutela.

Sareren iritziz, ez da onargarria oraindik egoera horri eustea, Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek urruntzea amaitzeko konpromisoa adierazi zuenetik lau urte baino gehiago igaro ostean.

Manifestazioa Plaza Eliptikotik abiatu da, eta konpartsetako kideek eraman dute hasierako pankarta. Udaletxearen aurrean egindako ekitaldi politikoarekin amaitu da


Summary: Modernak bere patentea urratu izana leporatu die Pfizerri eta BioNtechi. Salaketa ARNm-aren teknologiari lotutako patenteari lotua da. Modernaren esanetan, beste bi botika etxeek COVID-19aren kontrako txertoa ekoizteko baliatu dute hark patentatua.

Liskarrean dira munduko botika konpainia nagusietako hiru. Moderna botika etxeak salaketa jarri du Pfizerren eta BioNtechen kontra, bere patenteetako bat urratu izana egotzita. Zehazki, Modernak salatu du bi konpainia horiek ARNm teknologiarekin lotutako patente bat urratu dutela COVID-19aren kontrako txertoa ontzeko.

Modernak 2010 eta 2016 urteen artean erdietsi zuen patentea. «Aitzindariak izan ginen ARNm-aren teknologian, mila milioika dolar inbertitu genituen hura sortzeko, eta COVID-19aren pandemia lehertu aurreko hamarkadatik da gure haren patentea», argudiatu du idazki batean Modernaren zuzendari Stephane Bancelek.

Hala, nabarmendu dute Pfizerrek eta BioNtechek legez kanpo kopiatu zituztela Modernaren asmakizunak; zehazki, diotenez, teknologia horretarako giltzarri diren bi ezaugarri kopiatu dizkiete. Modernaren arabera, bi horiek gabe ez dago ARNm txertoak eraginkorrak izatea erdiesterik.

Patenteen korapiloa

2020ko urrian, izurrite betean, Modernak hitzeman zuen ez zuela patenteekin loturiko salaketarik jarriko, ez trukean deus eskatuko ere; ez behintzat pandemiak iraun bitartean. Ordea, botika etxeak oroitarazi du 2022ko martxoan konpromiso hori eguneratu zutela. Orduan argitaratutako txostenaren arabera, Modernak esan zuen ez zuela salaketarik jarriko herrialde pobretuen kontra, –COVAXek ondutako zerrenda hartuko zuen aintzat hori zehazteko–.

Ordea, AEBetako Pfizer eta Alemaniako BioNtech ez dira zerrenda horretan ageri. Hortaz, Modernak esan duenez, espero zuten bi botika etxeek «aldaketak» egitea jarduteko eran. Kontrara, Modernak salatu du «inolako baimenik gabe» segitu dutela patentea urratzen. Edonola ere, zehaztu du jarritako salaketek soilik 2022ko martxotik aurrerako ekintzak hartuko dituela aintzat.


Summary: Ukrainara giza laguntza bidaltzeko «pasabide seguruak» eskatu ditu NBEk. Martxan jarri dute Zaporizhiako erreaktoreetako bat. Agintariak iodo pilulak banatzen hasi dira zentralaren inguruan bizi diren herritarren artean.

NBE Nazio Batuen Erakundeak eskatu dio Errusiako Gobernuari ahalbidetu ditzala «pasabide seguruak» Ukrainara giza laguntza eraman ahal izateko, negua heldu baino lehen. Kharkiven izan da gaur Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko Ukrainarako ordezkari Denise Brown, eta ohartarazi du herritarrek falta dituztela negua igarotzeko oinarrizko baliabideak: «Erietxeetarako intsulina, etxeetarako mantak, maindireak, erregaia behar dira, eta ate eta leihoak konpondu behar dira».

Zaporizhiako zentral nuklearreko azken bi erreaktoreak deskonektatu ziren atzo Ukrainako argindar saretik. Gaur, baina, haietako bat berriz ere martxan jartzea lortu dutela jakinarazi du Energoatom agentziak. Beste bost erredaktoreak oraindik ere geldirik daude. Atzoko geldialdia sute batek eragin zuen, eta, instalazio nuklearraren historian lehen aldiz, erabat itzali zen zentral nuklearra. Moskuk eta Kievek elkarri leporatu zioten Zaporizhiako zentralari eraso egin izana.

Abian jarri duten erreaktorea, hala ere, ez da ari ohiko moduan lanean, soilik %10ean baizik. Bien bitartean teknikariak lanean ari dira beste bi erreaktoreak ere martxan jartzen. Hala jakinarazi du gaur Zaporizhiako gobernadore Oleksandr Starukhek telebistan egindako agerraldian. Erreaktoreak martxan jarri arteko tartean Ukrainako argindar saretik hartu dute zentrala elikatzeko behar zuten argindarra, ezbeharra saihesteko.

Azken hilabeteetan Ukrainako gerrako protagonista bihurtu da Zaporizhiako zentrala, Europako handiena. Izan ere, Errusiaren kontrolpean egoteaz gain, gerra frontetik oso hurbil dago, eta maiz erori dira misilak handik gertu, hondamendi nuklear bat gertatzeko izua zabalduz. Kievek eskatu dio NBEri eremua desmilitarizatzeko, baina Moskuk ez du halakorik onartu. Atzoko ezustearen ondoren, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik ohartarazi du «erradiazio hondamendi» baten aurrean egongo litzatekeela uneotan mundua, erreaktoreak itzalitakoan argindar sorgailuak berehala piztu ez balira, edota teknikariek azkar erantzun ez balute.

Balizko isuri bat gertatuko balitz ere, iodo pilulak banatzen hasi ziren atzo zentralaren inguruan bizi diren herritarren artean. Istripu nuklear baten kasuan, tiroide guruinek iodo erradioaktiboa xurgatzea saihesten dute iodo pilulek.

Datorren astean da iristekoa IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ordezkaritza Zaporizhiara. Ukrainako Energia ministroaren aholkulari Lana Zerkalek gaur jakinarazi duenez, hara nola heldu aztertzen ari dira orain. «Hasieran Errusiak onartu zuen misioa Ukrainiatik iristea Zaporizhiara, baina orain bere esku dagoen guztia egiten ari da iritsi ez dadin», salatu du.

Bestalde, Ukrainako segurtasun indarrek jakinarazi dute Txetxeniako presidente Ramzan Kadirov eta bere bi aholkulari ikertzen ari direla «gerra krimenak» leporatuta. Kadiroven tropak Errusiako armadarekin batera aritu dira gerra hasi zenetik, besteak beste, Mariupolen eta Sverodonetskeko fronteetan. Orain, segurtasun indarrek diote Kadirovek berak zuzendu zituela operazio militar horiek.

Bitartean, Kievek iragarri du ziurrenik frontetik gertu dauden barruti gehiago husteko aginduko duela datozen egunetan, argudiatuta eremu horiek Errusiaren kontrolpean gera litezkeela datozen asteetan, eta bertan bizi direnek arazoak izan ditzaketela erregaia lortzeko.

Uztailean jarri zuen abian Kievek halako lehen neurria, Donetsk ekialdeko eremuetan. Orain, Kharkiv ekialdean, Zaporizhia hegoaldean eta Mikolaiv eskualdean bizi diren emakume, adingabe eta adinekoak aterako dituzte beren etxeetatik. «Ez naiz ari eskualde osoez, baina barruti batzuk nahitaez hustu behar ditugu, eta hori egingo dugu», azaldu du Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek.

Erregai krisia

EB Europako Batasuneko txandakako presidenteak, Txekiako lehen ministro Petr Fialak, aurreratu du erregai krisiari buruzko ezohiko bilera egingo dutela datozen egunetan estatu kideek. Izan ere, Errusiak otsaileko erasoaldia hasi zuenetik gasa lortzeko arazoak dituzte herrialde askok, nahiz eta bide alternatiboak bilatzen hasi. Txekiako Energia ministro Jozef Sikelak ohartarazi du EBk «Errusiaren aurkako energia gerra» hasi duela.

Bestalde, Ipar Mazedoniak iragarri du argindarrari eta gasari lotutako larrialdi egoera ezarriko duela irailaren 1etik aurrera, hiriburuan. Neurriaren arabera, eraikin publikoek %15 murriztu behar dute energia gastua; aldiz, enpresa pribatuei eta etxebizitzei aholkatu egin diete gauza bera egiteko. Duela hamar hilabete, iazko urte amaieran, gauza bera egin behar izan zuen herrialdeak, erregai eskasia zela eta.


Summary: Esparzak Nafarroako lemazain ikusten du bere burua: «Gobernatuko dut». Navarra Suma koalizioa hautsitzat jo du UPNko presidenteak: «PPk finitu du Navarra Suma, baina uste dut ongi konponduko naizela Feijoorekin»

Atsotitzak dio katuak hiru salto behar dituela sagua harrapatzeko, eta UPNko presidente Javier Esparza ere sinetsita dago hirugarren saialdian lortuko duela 2015ean Uxue Barkosek eta 2019an Maria Txibitek kendu zioten aginte makila eskuratzea. «2023an gobernatzera aterako gara eta gobernatuko dugu. Erabat ziur naiz», azaldu du Efe berri agentziari eginiko elkarrizketa batean. «PSNren abstentzioarekin izan daiteke, edo ikusiko dugu nola, baina uste dut Javier Esparza izanen dela Nafarroako hurrengo presidentea».

Esparzak uste du 2023an ez dela aukerarik izanen egungo gobernu akordioa errepikatzeko [PSN, Geroa Bai, Ahal Dugu eta Ezkerraren arteko koalizioa], eta PSNk «hautetsontzietan ordainduko duela» EH Bildurekin akordioak egin izana. Hori dela eta, Esparzaren helburua da «gutxiengoan gobernatzea, baina gobernua osatu eta beste talde batzuekin akordioak lotzeko aukera emanen duen emaitza batekin». Esparzaren ustez, bukatu da «esperimentuen» garaia: «Zortzi urte daramatzagu lau edo bost alderdiko gobernuekin... Formula horiek soilik balio dute gobernuak garestitzeko eta makro-egiturak sortzeko».

Argi dagoena da Esparza ez dela berriz izanen Navarra Suma koalizioko hautagai, formula hori agortutzat jo baitu: «PPk iragarri zuen datozen hauteskundeetara bere siglekin aurkeztuko dela; gauzak horrela, PPk berak finitu zuen etorkizunean Navarra Sumaren formula errepikatzeko aukera». Hori dela eta, UPNk «bere bidea» eginen duela iragarri du alderdi eskuindarreko buruak. «UPNk bere erabakiak hartuko ditu dagokion unean, uda pasata, lasaitasunez, ez baitugu inolako presarik».

UPNren eta PPren arteko harremanaz, Esparzak esan du ez dutela oraingoz bilerarik aurreikusita, baina entente historikoaren etorkizuna bi alderdietako presidenteek erabakiko dutela: «UPN eta PPren arteko harremanen etorkizuna erabakiko da Feijooren eta Esparzaren arteko bilera batean. Presidente biak aurrez aurre». Hain zuzen, Alberto Nuñez Feijoorekin «ongi» konponduko dela uste du UPNko presidenteak: «Sintonia izanen dugu».


Summary: Herrada nagusitu da Cistiernako helmugan. Beste bost lagunekin batera ihesean aritu da Cofidisekoa, eta esprintean lortu du garaipena. Evenepoelek jarraitzen du lider

Jesus Herradak (Cofidis) irabazi du Espainiako Vueltako zazpigarren etapa, esprintean. Ihesaldiarentzako egun aproposa zen gaurkoa, eta tropelak nahi ez bazuen ere, hala izan da. Aurreko egun gogorraren ostean, eguna lasaiago hartu nahi du askok, baina ez dute atseden hartzeko betarik izan. Abiadura bizian aritu dira egun osoan zehar, Trekek etapa gogortzea erabaki baitu San Glorion (24 kilometro luze eta %5eko pendiza), eta sagua eta katua bezala aritu dira tropela eta ihesaldia. Faboritoak elkarrekin iritsi dira, eta Remco Evenepoelek (Quick-Step) jarraituko du lider.

Camargotik (Espainia) abiatu da Espainiako Vueltako zazpigarren etapa. Eguneko ihesaldian sei txirrindulari sartu dira: Fred Wright (Bahrain), Jimmy Janssens (Alpecin), Harry Sweeny (Lotto-Soudal), Omar Goldstein (Israel), Samuele Battistella (Astana), eta Herrada bera. Lau minututik gorako aldea izan du seikoteak, baina eguneko mendatera iristean, Trek buru belarri jarri da lanean tropelean. San Glorio amaigabean gora ibili dira txirrindulariak, eta Treken lanaren ondorioz, 2.30era murriztu da aldea. Goldsteinek, ordea, ezin izan du iheskideen erritmoan aritu, eta atzean gelditu da mendatean bertan.

Bi ziren Treken helburuak. Alde batetik, ihesean zegoen seikotea harrapatzea, eta beste aldetik Sam Bennett (Bora) garaipenaren lehiatik kanpo uztea. Mads Pedersen zen Estatu Batuetako taldearen aukera. Orain arteko etapetan hiru aldiz egin du bigarren, eta lehenengo garaipenerako bidea errazten saiatu dira taldekideak. Bennettek 30 segundo inguru galdu ditu San Glorion, baina bi taldekideren laguntzarekin tropelean sartzea lortu du, sasiordekan.

Bennett tropelean sartu denean, Trek tropelaren burutik kendu da, Pedersenek zenbait taldekide galdu baititu mendatean gora lan egin eta gero. Horrek geldialdia ekarri du tropelean, eta hainbat taldek hartu dute orduan tropelaren burua: besteak beste, Arkeak, BikeExchangek eta Borak. Mugimendu horrek egin dio min gehien boskoteari, baina hala ere, tropelak ez du lortu boskotea harrapatzea.

Azken kilometroan hasi da ihesean zeudenen arteko kontrol lana, eta esprintean erabaki da irabazlea. Argi zeukaten haien artean zegoela eguneko garailea, eta markaketa zorrotza egin diete elkarri. Wrightek abiatu du esprinta, baina luze egin zaio helmugarako bidea. Herradak hartu dio aurre, eta helmugako argazkian irabazi du. Battistellak egin du bigarren, eta tropela 29 segundora iritsi da.


Summary: Emakume bat hil da Irunen, moto batek harrapatuta. GI-636 errepidea erabat itxi behar izan dute. Biktimak 54 urte zituen.

54 urteko emakume bat hil da gaur arratsaldean Irunen (Gipuzkoa), GI-636 errepidean, moto batek harrapatuta. 22 urteko gidaria, berriz, ospitalera eraman dute, zaurituta. Ertzaintza istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da.

Istripua Osinbiribileko eta Behobiako biribilguneen artean izan da. Larrialdi zerbitzuak bertara joan badira ere, emakumea lekuan bertan hil da. Ezbeharraren ondorioz, errepidea erabat itxi behar izan dute.


Summary: Akordiorik gabe amaitu da ozeanoak babesteko goi bilera. Ohartarazi dute aurten itun bat egin ezean ezingo direla 2030erako ozeanoen %30 babestu. Txinak eta Errusiak jarri diete oztopo gehien elkarrizketei.

«Akordioa blokeatuta dago, batez ere Txinak eta Errusiak hala nahi izan dutelako, arrazoi ideologikoak direla medio», aitortu dio BERRIAri Pilar Marcosek, ozeanoen aldeko kanpainarako Greenpeaceren ordezkariak, New Yorketik. Izan ere, bosgarren saioan ere akordiorik gabe amaitu da ozeanoen babesa negoziatzeko goi bilera. Bi aste iraun dute New Yorken, NBE Nazio Batuen Erakundearen egoitzan egin dituzten elkarrizketek, eta, ituna gertuago dagoela iragarri badute ere, ozeanoek itxaron egin beharko dute. Ez dute iragarri noiz izango den seigarren goi bilera.

Lau urte dira jada mundu osoko herrialdeak ozeanoak babesteko itun bat negoziatzen hasi zirela. Azken saio hau amaitu ondoren, Rena Lee konferentziako presidenteak esan zuen denbora gehiago behar dutela akordio bat erdiesteko.

Ikusi gehiago: Ozeanoen alde, erlojuaren kontra

Greenpeaceren arabera, itsaspeko baliabide genetikoen erabilera izan da oztopo handietako bat. «Baliabide genetiko bat da itsasoan dagoen edozein landare edo animalia, eta horien gainean patente bat ezar dezakete aurkitzen dituztenek. Kontua da herrialde aberatsentzat errazagoa dela itsas espezieen geneak aztertzeko ikerketak finantzatzea, eta, beraz, gerora balio ekonomikoa izan dezakeen zerbaiten gaineko patentea bereganatzea», azaldu du Marcosek. Oztopo hori ere gainditu dute, ordea, negoziatzaileek, azken orduetan egindako ahaleginari esker.

Ostegunean eman zuen Greenpeacek lehen abisua: negoziazioak ez zihoazen bide onetik. Ostiral goizaldean, baina, urratsak egin zituzten aldeek; besteak beste, aipatutako baliabide genetikoen alorrean eta itunak nazioarteko uretan inguru babestuak sortzeko izango lituzkeen eskumenetan. Hala ere, Leek bertan behera utzi ditu gaur. «Zaila da. Ukrainako gerrak dena zipriztintzen du. Lehen astean, Errusiako ordezkariak uko egin zion Europako Batasunekoekin esertzeari», salatu du Marcosek.

Ozeano Bareko uharteak eta Karibeko herrialdeak izan dira ituna lortzen gehien ahalegindu direnak, erakunde ekologistaren arabera. Baina ez da nahikoa izan. «Garrantzi politikoa» falta izan dute negoziazioek, Marcosen iritziz: «Negoziazio hauek oso garrantzitsuak dira. Planetaren erdia babesteaz ari gara, baina, hala ere, estatuek ordezkaritza teknikoak bidali dituzte; soilik ministro batek parte hartu du, Frantziakoak, eta azken bi egunetan AEBetako Itsas idazkariak».

Denbora

Helburua 2020rako itun bat sinatzea zen, eta, pandemiak prozesua atzeratu ondoren, akordioa aurten lortzea zen asmoa. Bosgarren negoziazio fasea akordiorik gabe amaitu ondoren, zaila izango dute munduko estatuek urte amaierarako akordio batera iristea.

Greenpeaceren arabera, ituna aurten sinatzen ez badute, oso zaila izango da 2030erako ozeanoen %30 babestea. Hainbat herrialdetako zientzialarien arabera, babes hori gutxienekoa da itsasoko ekosistemek gaur egun jasaten duten presiotik errekuperatzeko. «Urte bukaera baino lehen egin beharko litzateke ezohiko negoziazio saioa, eta akordioa itxi. Ondoren, estatuek berretsi beharko dute ituna, eta, azkenik, beharrezko tresnak abian jarri indarrean sar dadin. Denbora behar da hori guztia egiteko. Berandutzen bagara, ez gara iritsiko», ohartarazi du Greenpeaceko ordezkariak.

Marcosen iritziz, oinarrizkoa da hurrengo saioan «goi mailako erabaki diplomatikoak» hartzea, eta eztabaida teknikoetatik diplomatikoetarako jauzia egitea: «Egunotan, lehendik erabakita zeuden puntuetara itzultzen ikusi ditugu ordezkariak, eta etsigarria izan da».

Dena den, urratsak egin dira. Besteak beste, akordio zirriborroak jasotzen du zer-nolakoa izan behar duen itsas eremu babestu batek. Izan ere, gaur egun nazioarteko arrantza erakundeek erabakitzen dute noiz eta non arrantzatu, kontserbatzaileen onespenik gabe. «Herrialde batzuk ahalegindu dira akordioak hori manten zezan. Baina horrek ez du zentzurik, eremu babestu batean arrantza industriala baimentzen baduzu babesa paperera mugatzen delako», esan du Marcosek.

Elkarrizketetan begirale moduan egon diren ekintzaileen arabera, oinarrizkoa da itsas babeslekuak sortzeko aukera jasotzea akordioak, nazioarteko uretan dauden espezieak desager ez daitezen. Izan ere, nazioarteko urak dira ozeanoen %64, eta oraindik aztertzeko dauden ekosistema eta espezie anitz aurki daitezke bertan, adituen arabera. Baina itsasontzien irismen gero eta handiagoak, itsaso sakoneko meatzaritzak eta espezieen bioprospekzioaren gisako jarduera berriek handitu egin dute biodibertsitatea galtzeko arriskua.


Summary: Bolada onak Sadarren jarraitu beharko du. Gorriak jokalari bat gehiagorekin aritu dira 73. minututik aurrera, baina Betisek 1-0 irabazi du.

Denboraldiko lehen partida galdu du Osasunak ostiral gauean Sevillan (Espainia). Hiru jardunaldi besterik ez dira jokatu, eta lehen bietan, Sadarren, garaipen bana lortu ondoren, hirugarrengoan egin diote ihes puntuek Iruñeko taldeari. Betisen aurka 0-1 galdu zuen atzo Osasunak. Borja Iglesiasek 34. minutuan sartu zuen espainiarren gola. Betisek sailkapenaren buru jarraitzen du, hirutik hiru partida irabazita.

Pena zuen partidaren ostean Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzaileak. Izan ere, Iglesiasek gola sartu aurretik izan dute gorriek markagailuan aurrea hartzeko aukera. Edonola, pozik agertu da jokalariek egindakoarekin. Galtzen zihoazenean ere, Betisen ate inguruan jokatu dute. Espainiarrek defentsan egindako lana goraipatu du.

«Baloia pixka bat gehiago mugitzea falta izan zaigu, baina oso ondo defenditzen duen aurkari bat genuen, eta pena izan da izan dugu aukera ez aprobetxatzea. Lanean berdin jarraitu behar dugu, eta Rayoren aurkako partidan pentsatzen hasi», esan du amaieran.

Partidaren lehen uneetan Betis gehiago izan bada ere, Osasunak gora egin du minutuak aurrera egin ahala. Arerioak nola jokatzen duen jakinik, baloia eurek zutenean Herrera atezainaren aurrean bildu ditu jokalariak entrenatzaileak. Aurrean, zortzigarren minutuan, Chimy Avilak izan du gorrien lehen gol aukera. Betisek, baina, presio lan handia egin du, eta ez die utzi Osasunako erdilarie erasoko jokaldiak behar bezala antolatzen.

Lehen ordu erdia bete ondoren izan du Osasunak gol aukera garbiena, Arrasatek gero aipatu duena. Lehenengo Moi Gomezek errematatu du buruz zutoinera, eta ondoren Ruben Peña jaurti du baloia sarerantz; Rui Silva Betiseko atezainak, baina, kanpora bidali du jaurtiketa. Betisek berehala erantzun du, eta orduan sartu du gola Iglesiasek: area paretik sekulako zartakoa eman dio baloiari, eta Herrerak ezer gutxi egin ahal izan du gelditzeko.

Bigarren zatian Arrasatek Budimir eta Kike Garcia zelairatu ditu Avilaren eta Aimarren ordez, eta Osasunak gora egin du. Baina horrek aukera gehiago eman dizkio Betisi gola sartzeko. 73. minututik Betis hamar jokalarirekin aritu da, epaileak German Pezzella erdiko atzelari argentinarra kanporatu baitu, Manu Sanchez zapaltzeagatik. Jokalari bat gehiagorekin, Osasuna saiatu da berdinketa lortzen, baina puntuak Sevillan geratu dira, eta Osasuna etxean eman beharko dio segida denboraldi hasierako bolada onari.


Summary: Frantziako Poliziak migratzaile talde bat atxilotu du Urruñako elizan. Polizia operazioa salatzeko elkarretaratzera deitu dute gaura 18:00etan, Urruñako San Bixintxio eliza parean.

Frantziako Poliziak Urruñako San Bixintxio elizan aterpetuta ziren hamabi migratzaile atxilotu zituen atzo. Eguerdi partean izan zen polizia operazioa, eta horri erantzuteko, elkarretaratze batera deitu dute gaur, 18:00etan, eliza parean.

Urruñako Udalak gogor gaitzetsi ditu atxiloketak. Filipe Aramendi herriko auzapezak hala adierazi dio Sud Ouest egunkariari. «Gaitzesten dut Frantziako Polizia eliza barnera sartzea. Eliza toki publikoa izanik ere, molde horiek gaitzesgarriak dira», adierazi du. Ikuspuntu juridikotik itzal handiak ikusten dituela esan du, baina horren gainetik, «etikoki», Poliziak jauzi bat eman duela salatu du, «toki sakratu batean sartuta». Aramendik gaineratu du horrek ez duela migrazioaren auzia konpontzen. «Pertsona horiek mugara eramango dituzte, eta berriro saiatuko dira zeharkatzen, euren biziak arriskuan jarriz», jaso du Mediabask atariak.

Migratzaileek aterpe zuten eliza. Etorkinekin-Diakite eta Bidasoa Etorkinekin elkarteek ere salatu dute polizia operazioa. Ohar bateratu batean esan dute poliziek inpunitatez jokatzen dutela, eta geroz eta gehiago ikusten direla jarrera arrazistak: «Gure lurraldean ez ditugu horrelako ekintzak onartzen!».


Summary: Gizon bat zauritu dute Bilbon, labana edo kristal batekin.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart gauean, Bilbon, gizon bat labana batekin edo kristal batekin zauritu dute. Gizona Gurutzetako Ospitalera eraman dute, eta Ertzaintza gertatutakoa ikertzen hasi da.

06:05ak inguruan gertatu da, Pio Baroja kalean. Lehen datuen arabera, bi talderen arteko borroka bat sortu da, eta tartean ebakia eragin diote gizon horri. Ez dute zehaztu oraindik zer arma erabili duten, eta labana bat edo kristal bat izan daitekeela jakinarazi du.

Ziztada salaketa bat ere jaso du Ertzaintzak.


Summary: Bilboko Aste Nagusian ziztadak egin dituen susmagarri bat identifikatu du Udaltzaingoak. Duela egun batzuk identifikatu zuten udaltzainek pertsona hori. Halere, ez dago horri buruzko salaketarik.

Bilboko Udaltzaingoak Aste Nagusian ziztadak egin dituen susmagarri bat identifikatu du, udaleko iturriek Europa Press albiste agentziari jakinarazi diotenez. Iturri berberek azaldu dutenez, duela egun batzuk identifikatu zuten udaltzainek pertsona hori. Halere, ez dago horri buruzko salaketarik.

Bilboko jaiak hasi eta bi egunera, zazpi ziztada kasu salatu ziren. Bart ere ziztada salaketa bat jaso zuen Ertzainak, eta eraso sexista bat ikertzen jarraitzen du, gainera.

Informazio gehiago: Bilboko Aste Nagusiko zazpi ziztada kasu ikertzen ari dira.

Erasoen harira, Bilboko Konpartsek Aste Nagusiko erasoen aurkako protokoloa aktibatu zuten bart gauean, eta erasoen aurkako giza katea egingo dute gaur arratsaldean. Konpartsek azaldu dutenez, 19:30ean hasiko da protesta Arriaga Antzokiaren aurrean.

Ez da jaietan egin duten lehen elkarretaratzea; izan ere, indarkeria matxista ororen aurkako protesta egin zuten asteartea. Erasoei autodefentsa feministaz erantzungo dietela ohartarazi zuten ehunka lagunek, eta berriz egin zuten ozen oihu sexu erasoen aurka.

Informazio gehiago: Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza.


Summary: EH Bilduk salatu du osasun garraioan atzerapenek gora egin dutela udan. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «atzerapenei, gabeziei eta hutsegiteei» buruzko datuak eta azalpenak emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari.

EH Bilduk salatu du osasun garraioan atzerapenak izan direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan uztailean eta abuztuan. Hala, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio larrialdiak koordinatzeko zentroetan eta anbulantzietan «atzerapenei, gabeziei eta hutsegiteei» buruzko datuak eta azalpenak emateko. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidea Gotzone Sagardui Osasun sailburuari zuzendu zaio. Uberak nabarmendu duenez, bereziki, uztailean eta abuztuan «aipagarriak izan dira pazienteen atzerapenak, kontsultetatik beren etxeetara edo egoitzetara itzultzean».

Bestalde, Uberak ziurtatu duenez, Bizkaian eta Araban «ohikoa» da pazienteek ospitaleetako itxarongeletan «orduak eta orduak» igaro behar izatea anbulantziak iritsi arte. Ildo horretan, legebiltzarkideak espero du Osasun Saila horretarako kontratatutako enpresen zerbitzuaren «jarraipena eta etengabeko ebaluazioa» egiten ari dela.

Hori dela eta, udan osasun garraioan izan diren «gorabeherak» zeintzuk izan diren jakinarazteko eskatu dio Sagarduiri, baita atzerapenen kopurua zein izan den zehazteko ere. Beraz, finean, Uberak uste du egoera hobetzeko «funtsezkoa» dela informazio guztia jasotzea eta ebaluatzea, «beharrezko egokitzapenak eta zuzenketak egin ahal izateko».


Summary: Marea Horiak hartu ditu Plentziako eta Gorlizko hondartzak, harrera duina eskatzeko. Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak antolatu du ekitaldia

OEE Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteak deituta, giza katea egin dute Plentziako eta Gorlizko hondartzetan (Bizkaia), jaioterria uztera behartuak izan ostean bizitza arriskuan jartzen duten milaka pertsonak gogorarazteko, eta migratzaile horientzat harrera politika duinagoak eskatzeko. Marea horia gisa izendatu dute mobilizazioa, eta dozenaka lagunek hartu dute parte ekitaldian.

Mobilizazioa eguerdian hasi da. OEEren zapi eta ikur horiak zeramatzaten manifestariek giza katea egin dute hondartzetatik Plentziako porturaino, eta Arkoteko arrapalatik plazara jo dute. Han ekitaldi xume bat egin dute hildako migratzaileak gogorarazteko, biolinaren doinuek lagunduta. Ohorezko aurreskua dantzatu dute haien omenez, eta loreak jaurtiki dituzte itsasadarrera.

Antolatzaileek azaldu dutenez, bi helburu zituzten mobilizazioarekin: alde batetik, «mundu osoan milioika pertsonak bizi duten errealitate gogorra agerian uztea»; eta, bestetik, gobernu eta erakundeei «giza eskubideak errespetatuko dituzten migrazio eta harrera politikak» har ditzatela eskatzea.

OEEren arabera, behartutako migrazioak «prozesu mingarriak» dira, eta migratzaileak jaioterria uztera behartuak izaten dira herrialde horiek «ekonomia, gizarte eta ingurumen krisi handiak» pairatzen dituztelako. Horren erantzule dira, nagusiki, «espoliatze politikak» aplikatzen dituzten «nazioz gaindiko enpresa handiak eta herrialde aberatsetako gobernuak, haien gobernuen onespen eta adostasunarekin».


Summary: Donostiarra ez zigortzea erabaki du TKEko Lehiaketako epaileak. Epaiaren arabera, Iker Imazen auzian, Kaiarriba «ez zen aritu fede txarrez», eta ez zen «saiatu» TKE «engainatzen», ezta «gainerako klubak ere». Bost eguneko epea izango dute helegiteak aurkezteko.

Donostiarra Kaiarriba Arraun Elkarteko arraunlari Iker Imazen auziaren harira, TKE Traineru Kluben Elkarteko Lehiaketako epaileak ezetsi egin ditu bost kluben helegiteak; hain zuzen, Donostiarrak Imaz arraunlaria Eusko Label ligako lehen bi jardunaldietan harrobiko gisa aurkeztean izandako fede txarra salatu zuten talde horiek. TKEko Lehiaketako epailearen arabera, Donostiarra «ez zen aritu fede txarrez», eta ez zen «saiatu» TKE «engainatzen», ezta «gainerako klubak ere».

Hori dela eta, klubari ez dio zigorri ezarriko, eta epaia artxibatzea erabaki du. Gisa horretara, Igor Makazagaren taldeak ez ditu galduko lehen bi estropadetan lortutako 23 puntuak; Bilbon bigarren egin zuen, eta Donostian lehen postuan. Salatu duten bost klubek —Hondarribiak, Urdaibaik, Isuntzak, Zierbenak eta Santurtzik— bost eguneko epea izango dute helegiteak aurkezteko.

Ebazpen horretan, epaileak hau adierazten du: «Egindako frogatik ondorioztatzen da Donostiako klubak ez zuela fede txarrez jokatu edo, behintzat, ez zuela fede txarrez jardun». Zehaztu duenez, Kaiarribak «ez zuen zehaztu aurreko denboraldietan agertzen zenaz bestelako baldintzarik, eta arraunlariak berak ere ez du ezer berezirik adierazi»; beraz, argi utzi du «Donostiako Kluba ez dela saiatu TKEri engainatzen, ezta nahasten ere. Ez du jarduerarik egin arraunlaria harrobiko gisa izena emateko».

Beraz, TKEko Lehiaketako epailearen iritziz, «kasuaren aurrekariak kontuan hartuta, bidezkoa da prozedura zigorrik gabe amaitzea, hau da, hasitako espedientea artxibatzea».


Summary: Jay Vinek bigarrenez irabazi du Espainiako Vueltan. Txirrindulari australiarra eguneko ihesaldian sartu da, eta indartsuena izan da Collau Fancuayako igoera gogorrean. Evenepoelek, Masek eta Roglicek aldea atera diete beste faboritoei. Landa ihesean ibili da, baina atzean geratu da azken igoeran.

Txirrindulari guztiek bezala, Jay Vinek (Alpecin) makina bat ordu egin zituen arrabolean COVID-19aren pandemiak lehiaketa guztiak eten zituen bitartean. Egin, eta nabarmendu. Munduko eSports Txapelketa irabazi zuen, eta, horri esker, Alpecin taldeak kontratua eskaini zion. Urtebeteko egokitzapenaren ostean, ikusgarri dabil australiarra denboraldi honetako azken txanpan. Espainiako Vueltan jokatu diren mendiko bi etapak irabazi ditu: joan den ostegunean, seigarrena, Pico Janon amaitu zena; eta, gaur, bederatzigarrena, Collau Fancuayan bukatu dena.

Eguneko ihesaldian sartu, eta azken igoeran indartsuena izanda nagusitu da Vine. Hiru iheskide izan ditu atzetik: Marc Soler (UAE) eta Rein Taaramae (Intermarche), 43 segundora, eta Thibaut Pinot (Groupama), 45era. Liderra sartu da jarraian, Remco Evenepoel (Quick-Step), 1.20ra. Harekin batera helmugaratu dira Enric Mas (Movistar) eta Primoz Roglic (Jumbo). Hiru txirrindulari horiek aldea atera diete beste txirrindulari nagusiei: hamahiru segundo Simon Yatesi (BikeExchange) eta Carlos Rodriguezi (Ineos); 50, Joao Almeidari, Juan Ayusori (UAE) eta Ben O’Connorri (Ag2r); eta 56, Hugh Carthyri (Education First) eta Jai Hindleyri (Bora), besteak beste. Richard Carapaz (Ineos) izan da denbora gehien galdu duena Evenepoel, Mas eta Roglicekiko: 3.50. Sailkapen nagusian, Evenepoelek 28 segundo ateratzen dizkio Masi, eta 1.01 Roglici.

Mikel Landa (Bahrain) izan da lehen euskal herritarra helmugan, 23. postuan, irabazlearengandik 2.57ra. Murgiarrak ohi baino helburu apalagoak ditu ekitaldi honetan: «Pixka bat falta zait. Urrun ikusten dut podiuma. Etaparen bat irabazten saiatuko naiz», dio helburuez galdetzen dioten aldiro. Gaur egin du lehen ahalegina, eta eguneko ihesaldian sartu da. Baina atzean geratu da azken igoeran.

Ibilbideak beste estutu bat emango die bihar txirrindulariei, oso gogorra baita bederatzigarren etapa, Villaviciosan hasi eta Les Praeresko gainean amaituko dena (171,4 kilometro). Bost mendate igoko dituzte, tartean, lehen mailako bi: etaparen erdian, Mirador del Fito —bederatzi kilometro eta %9ko batez besteko pendiza—, eta amaieran, Les Praeres —3,9 kilometro eta %12,9—.


Summary: Behar baino gehiago sufritu du irabazteko. Brais Mendezek sartutako gol bakar bati esker irabazi du Realak Elxen. Talde txuri-urdina gehiago izan da, batez ere lehen zatian. Mikel Merinok penalti bat huts egin du.

Gol bakarra sartu, atea hutsean mantendu, eta hiru puntuak eskuratu. Hori da azkenaldian Realak darabilen formula. Eraginkorra da, puntu dezente pilatu baititu modu horretara. Baina arriskutsua ere bada, aurkariaren gol bakar batek saria heren batera murrizten duelako. Gaur ondo atera zaio apustua. Nagusi izan da talde txuri-urdina Elxen (Herrialde Katalanak). Hala ere, ate aurrean izandako eraginkortasun falta nabarmenak azken hatsera arte tentuz ibiltzera behartu dio. Brais Mendezek 20. minutuan sartutako gola nahikoa izan da irabazteko: 0-1.

Alexander Isak Newcastleri saldu eta gero, aurrelari peto bakarra du Realak: Jon Karrikaburu. Gaur, baina, hura aulkian utzi, eta aurrean Momo Cho jartzea erabaki du Imanol Alguacilek, Take Kubo eta Brais Mendezekin batera, aurreko lerroari mugikortasuna eta abiadura emateko asmotan. Ondo atera zaio apustua entrenatzaile oriotarrari.

Bizi hasi da neurketa Martinez Valeron: bi taldeek azkar iritsi nahi izan dute kontrarioen areara. Minutuek aurrera egin ahala, Reala baloiaren jabe egin da, eta erraz aurkitu ditu hutsuneak Franciscoren taldearen defentsan. Oso makal ibili dira etxekoak atzean. 20. minuturako aurretik jarri da Reala. Martin Zubimendiri pentsatzeko denbora utzidiote zelai erdian, Elxeko defentsek ez dute elkar ulertu, eta defentsa lerroa desegin dute. Brais Mendez bakarrik utzi dute, eta galiziarrak maisuki amaitu du jokaldia Edgar Badiaren aurrean.

Gola sartu eta gero, lasai asko jokatu dute donostiarrek. Baloia ondo mugitu dute alde batetik bestera. Zubimendik, Mikel Merinok eta David Silvak izan dute neurketaren aginte makila, eta hiruen artean erraz aurkitu dituzte zuloak etxeko taldearen defentsaren bizkarrean. Realak Choren abiadura baliatu zdu Elxi min egiteko. Baita sortu ere. 33. minutuan, penaltia egin diote jokalari frantziarrari, baina Merinok ezin izan du bigarren gola gauzatu penalti puntutik. Panenka erara bota du, baina Badia ez da mugitu, eta arazorik gabe harrapatu du baloia.

Errenta handitzeko aukera dezente izan dituzte talde txuri-urdinek. Franciscoren taldea, ordea, apenas gerturatu da Remiroren ate ingurura lehen zatian. Bisitarien presio altua probestu nahian, baloi luzeen bitartez, Igor Zubeldiaren eta Robin Le Normanden bizkarra bilatzen saiatu diran. Baina erdiko bi atzelariak sendo ibili dira Roger Marti eta Ezequiel Ponce aurrelarien zaintzan.

Defentsan, tinko

Bigarren zatia hasi eta berehala, abagune paregabea izan du Realak. Brais Mendezek ate aurrean bakarrik utzi du Silva, baina espainiarra atezainari iskin egiten ahalegindu da, eta konturatzerako jaurtiketa egiteko tokirik gabe gelditu da. Etxeko taldeak erantzun bikaina eman dio Realaren abagune horri. Lehen zatian ez bezala, Elx gipuzkoarren area zapaltzeko gai izan da sarritan, baina saiakera guztietan Alex Remirorekin topatu da.

Etxekoek gora egin baino gehiago, Realak egin du behera. Elx batere antolakuntzarik gabe ari zen jokatzen. Talde bat izan beharrean, 11 jokalari izan dira elastiko berbera jantzita. Eta arriskua sortzen hasi da, bisitariak neurketatik atera zirelako ordu laurdenez.

Gauza okertzen ari zela ikusita, ordubetea beteta, zuhaitza astintzea erabaki du Imanolek. Karrikaburu eta Aritz Elustondo zelairatu ditu, Choren eta Zubeldiaren ordez —Elustondok 200. partida jokatu du Realarekin—. Aurrelari baztandarrak gertu izan du gola zelairatu eta ukitu zuen lehen baloian.

Azken minutuetan Realak pare bat pauso egin ditu atzera, aldeko emaitzari eusteko intentzioarekin. Elxek erasora egin du orduan, eta arriskua sortzen saiatu da, erdiraketen bidez. Baina bigarren zatian zelairatutako Asier Illarramendik, Aritzek eta Jon Pachecok Le Normandi baloi guztiak urruntzen lagundu diote. Ez duten asko sufritu Imanol Alguacilek zuzendutako jokalariek, Elxek ez baitu arrisku handirik sortu, baina bai behar dena baino gehiago. Amaieran, garaipena, sufrituta, baina garaipena.


Urdaibaik irabazle sena odolean darama

Summary: Urdaibaik irabazle sena odolean darama. 'Bou Bizkaia'-k denboraldiko seigarren garaipena lortu du Aresen, Galizian. Hirugarren luze hasieran hautsi du estropada. Isuntzak miraria behar du jaitsierako kanporaketako postua saihestu ahal izateko.

Galiziako uretan jostalari aritu da gaur Urdaibai, Aresen (Galizia). Hasi indartsu, eta hobeto bukatu du Iker Zabalaren kuadrillak, eta modu horretara lortu du denboraldiko seigarren garaipena, Eusko Label ligako hamazazpigarren jardunaldian. Irabazle sena odolean daramate bermeotarrek. Ligako titulua irabazteko borrokan, berriz, Hondarribiari beste puntu bat atera dio, eta, orain, lauko abantaila dauka Ama Guadalupekoa-rekiko.

Galizian ohikoa den bezala, ipar-ekialdeko haize petrala zebilen, eta, eremua itsaso betean ez dagoenez, barrualdean bezala egin zuten arraun, haize olatu ale txiki apurren artean. Horrez gain, marea biziak direla eta, itsaslaster indartsuagoa zuten; arratsaldeak aurrera egin ahala, gero eta gogorrago —17:30ean zen marea goian—. Aldagai horiek kontuan hartuta, aurreneko kaletik zihoazen traineruek kai muturraren babesa zuten lehen hirurehun metroetan.

Zoriak hala erabakita, ligako lehen bi oilarrak elkarren ondoan joan dira: Urdaibai, bigarrenetik; Hondarribia, hirugarrenetik. Lehen kaletik Orio aritu da, eta Donostiarra laugarrenetik. Semaforoa berde jarri orduko, Bou Bizkaia ontzia estropada haustera irten da, eta segituan lortu du lehen abantailatxoa gainerako hiru traineruekiko; pare bat tosta aurretik zen. Soilik Mikel Orbañanosen taldeak eutsi dio bermeotarren joaldiari; izan ere, Orio eta Donostiarra atzean geratzen ari ziren, apurka-apurka.

Urdaibai heldu da lehen postuan aurreneko ziabogara, baina segundo bakarrera zuen Hondarribia. Ioseba Amunarrizen kuadrillak ziaboga azkarra egin du, eta azken estropadetan ez bezala, konfiantzarekin egin dute maniobra. Bou Bizkaia traineruak, ordea, motor handiagoa du istribor aldean, eta maniobraren ostean, segituan bi segundo aurretik jarri da. Bitartean, Orio bost segundora zen, eta Donostiarra seira.

Bigarren luzean, haizeak aurrez aurre jotzen zien patroiei, eta, beraz, makur-makur eginda joan dira, arraunlarien babesean. Urdaibai eta Hondarribia abiadura berean zihoazen, bakoitza bere arraunketa estiloan: bermeotarrek arraunaren pala uretan denbora gutxiago pasatzen dute, baina arraunkada sarriagoan joan ohi dira; hondarribiarrak, aldiz, luzeago eta astiroago. Estiloak estilo, lehen bi taldeak bigarren ziabogara gerturatzen ari zirela, Aranberri patroiak hamarreko indartsu bat jotzeko eskatu die traineruko hamalau arraunlariei, eta hiru segundo aurretik zirela biratu dute traineru urdina. Donostiarra 11 segundora iritsi da, eta Orio hamalaura.

Urdaibaiko patroi zarauztarrak Zabala prestatzaileak igorritako datua jaso bezain laster, haren kuadrillari esan dio; bermeotarrak hanka egiten ari zitzaizkien hondarribiarrei metroak egin ahala, eta seira handitu dute abantaila. Presarik gabe ari ziren arraunean, minutuko 37 arraunkadako erritmoan. Motorra bero-bero eginda zutela, segundoak haien alde erortzen ari ziren. Hain zuzen ere, zortzi segundoko aldearekin egin dute hirugarren eta azken ziaboga. Bou Bizkaia traineruko eskifaiak kareletik ikusi dute Hondarribia nola heltzen ari zen ziabogara. Oriok, Urdaibaik baino hamasei segundo beranduago biratu du trainerua, eta Donostiarrak San Nikolas baino segundo bat geroago.

Maniobraren ostean, Amunarrizek ababor aldera eraman du traineru berdea, Orbañanosek hala aginduta; Aranberrik, aldiz, bigarren kaleari eutsi dio, ontzia azkar baitzihoan. Bai azkar joan ere; hamar segundora zabaldu du Hondarribiarekiko zeukan abantaila. Urdaibai garaipena dastatzen hasia zen bitartean, Ama Guadalupekoa-ko lemazainak ontzia Bermeoko taldearen atzean jarri du, uberan, ur leunetan joateko asmoz. Edonola ere, Urdaibai nagusitu da, eta Hondarribia zortzi segundora helmugaratu da. Oriok lortu du hirugarren postua, eta Donostiarra izan da laugarrena.

Cabok ondo baino hobeto atera dio zukua lehen kaleari, eta gorriak azkarrenak izan dira bigarren txandan, lan biribila egin ostean. Bigarren posturako lehia handia izan dute Getariak eta Kaiku, eta, amaieran, Esperantza nagusitu zaio Bizkaitarrari. Zierbenak, berriz, jipoi galanta hartu du, eta gaurko apalena izan da.

Isuntza, kanporaketara

Santurtzi aise nagusitu da lehen txandan, eta bigarren txandan ariko da bihar, Boiron, Galizian (12:15, ETB 1). Halaber, azken-aurreko postua saihesteko lehian, Mikel Portularrumeren kuadrillak kolpe ederra eman dio Isuntzari; Sotera-k bederatzi puntura handitu du Lekittarra-rekiko duen abantaila sailkapen nagusian. Aldiz, Osertz Aldairen taldeak arratsalde iluna izan du, 11.a izan baita, eta, okerrik ezean, jaitsierako kanporaketan ariko da. Bestalde, Aresek matematikoki agur esan dio Eusko Label ligari; maila galdu baitute, hiru denboraldiz aritu ostean. Halere, Santa Olalla de Lubre traineruko arraunlariek lan duina egin dute etxean, ehunka jarraitzaileen aurrean.

Areseko bandera

1. Urdaibai 19.44,52

2. Hondarribia 8,76ra

3. Orio 17,30era

4. Donostiarra 18,44ra

5. Cabo 37,26ra

6. Santurtzi 39,98ra

7. Getaria 41,18ra

8. Kaiku 43,82ra

9. Ares 44,42ra

10. Ondarroa 46,18ra

11. Isuntza 1.02,56

12. Zierbena 1.06,52

Sailkapen nagusia

1. Urdaibai 184 puntu

2. Hondarribia 180 pt.

3. Donostiarra 172 pt.

4. Orio 158 pt.

5. Getaria 107 pt.

6. Kaiku 94 pt.

7. Zierbena 88 pt.

8. Cabo 80 pt.

9. Ondarroa 74 pt.

10. Santurtzi 74 pt.

11. Isuntza 65 pt.

12. Ares 49 pt.


Summary: Bilboko Portuko biodesel biltegi batek su hartu du. Ke beltzezko zutabe handi bat sortu da, eta urrutitik ere ikusteko era izan da; sutea kontrolpean dagoela esan dute

Bilboko Portuko instalazioetako biodiesel biltegi batek su hartu du gaur arratsaldean, eta ke beltzezko zutabe handi bat sortu da. Sare sozialen bidez eta hainbat argazki zabaldu dira eta, erakutsi dute, urrutitik ere ikusi egin dela zutabea.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek jakitera eman dutenez, sutea 19:45ak aldera hasi da, beste gasolina biltegi batetik gertu, baina ondoko horrek ez du su hartu, garrak ez direlako bertara heldu. Bizkaiko suhiltzaileak berehala hurbildu dira portura, eta, 21:00ak alderako sua kontrolpean izatea lortu dutela jakinarazi dute hainbat hedabidek. Albiste agentzien arabera, hori bera baieztatu dute suhiltzaileek ere gaur 21:30ean.

Zabaldu den informazioaren arabera, su hartutako deposituaren ondoko gasolina depositua hoztea ere izan dute eginkizun suhiltzaileek, sugarrek hori ere kaltetu ez dezaten.

Halakoetarako ezarritako segurtasun protokolo guztiak aktibatu dira, bai Bilboko Portuko barrukoak, bai kanpokoak, eta ibilgailuen zirkulazioa eten egin da AP-8an eta tokiko hainbat errepidetan, ibilgailuak portuko instalazioetara hurbil ez daitezen.