Summary: Arabak bi hilabetez atzeratuko du Ticket Bai sistema. Abenduaren 1etik aurrera izango da derrigorrezkoa, urriaren 1etik aurrera izan ordez. 60 urtetik gorako autonomoak ere salbuetsita geratuko dira.

Arabako Ogasunak bi hilabetez atzeratuko du Ticket Bai fakturazio sistema berria nahitaez ezartzeko epea: 2022ko urriaren 1etik aurrera derrigorrezkoa izatea nahi zuen, baina abenduaren 1era atzeratu du. Halaber, salbuetsi egin ditu 60 urtetik gorako profesionalak eta erretiroa gertu dutenak.

SEA patronalarekin, eta Gasteiz On eta Aenkomer merkataritza elkarteekin bilerak egin ostean hartu du erabakia aldundiak. Izan ere, sistemak kexa ugari sortu ditu, batez ere denda txikien artean, ordenagailu bat eta software bat jartzeko inbertsio bat egitea eskatzen zaielako.

Hain zuzen, Arabadendak ostalaritza eta zerbitzu sektoreetako enpresen federazioak epemuga atzeratzeko eskatu zion diputazioari orain gutxi Arabako Batzat Nagusietan egindako agerraldian. Haien ustez, «ez da garairik aproposena» sistema indarrean jartzeko, izurriaren ondorioei aurre egin ezinik daudelako asko oraindik.

Inkestaren emaitzak

Itziar Gonzalo Ogasun diputatuak azaldu duenez, elkarteek eta profesionalek adierazitako kezkei erantzun die aldundiak epea atzeratuta. «Gure asmoa izan da beti hartu beharreko edozein neurri babestuta egotea, eta aurkeztutako datuek hori bermatzen dute».

Izan ere, elkarte eta federazioek inkestak egin dituzte azken hilabeteetan; sistemaren ezagutzari eta onarpenari buruz galdetu diete negozioei eta profesionalei, eta galdeketa horietan ere azaldu da kezka beste behin. Fakturazio sistema martxan jartzeko data gainean zuten askok, eta hura ezartzeko lanean hasiak baziren ere, badira oraindik ezer egin duenik ere. Gasteiz On elkartean, esaterako, hiru negoziotik batek ez du egokitzapen lanik egin.

Aenkomerren kasuan, galdetutako negozioen %35ek egokitu dute jada sistema, eta beste %30 hasiak dira egokitzen. SEAn, berriz, enpresen %15 hasi dira erabiltzen Ticket Bai fakturazio sistema –%25 zerbitzuen sektorean–, baina gehienak egokitzeko lanetan daude oraindik.

Araban urtarrilaren 1ean hasi zen Ticket Bai borondatez ezartzeko epea. Apirilaren 1etik aurrera, derrigortuta daude zerga aholkularitza enpresak, eta uztailaren 1etik izango da nahitaezkoa farmazientzat eta osasun eta garbiketa produktuen dendentzat. Gainerakoentzat, abenduaren 1etik aurrera izango da orain.


Summary: Salatu dute Ertzaintzak GKSko kide bat atxilotu duela Itziarren. Gazte Koordinakunde Sozialistak jakinarazi duenez, behin-behinean espetxeratuko dutela esan diete, sei hilabeterako gutxienez. Gertakaria salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan, 19:00etan.

GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak sare sozialen bidez eman du berria: bart gauean Ipar Euskal Herriko GKSko kide bat atxilotu du Ertzaintzak, Itziarren (Deba, Gipuzkoa).

Salatu dutenez, kidea atxilotuta daukate oraindik. Gainera, haien hitzetan, Poliziak atxiloketaren unean jakinarazi dio behin-behinean espetxeratuko dutela, sei hilabeterako gutxienez. Gazte lapurtarra, oraingoz, Eibarko komisarian daukate (Gipuzkoa). Gaur-gaurkoz, ez dute esan zer leporatzen dioten, baina, GKSren arabera, dirudienez duela lau urteko auziren batekin lotuta dago atxiloketa.

GKSk kidea berehala baldintzarik gabe aske uzteko eskatu du. Gainera, «elkartasuna eta babes osoa» helarazi diete sendiari eta lagunei. Gertatutakoa salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan (Lapurdi), 19:00etan hasita.


Summary: Burujabetzaren aldeko «besta erraldoia» eginen dute ekainaren 5ean Amaiurren. Ekitaldi politikoa, martxa, bazkaria eta kontzertuak eginen dituzte Amaiuraldian, Nafarroa Berriz Altxa-k antolatuta.

Amaiurko batailaren 500.urteurrena gogoratzeko «egitasmo nagusia» heldu den ekainaren 5ean eginen du Nafarroa Berriz Altxa eragileak, Amaiurren eta Elizondon (Baztan, Nafarroa). Gaur eman dituzte egunari buruzko azken xehetasunak, Amagoia Susperregi eta Joseba Compains bozeramaileek Iruñean eginiko agerraldi batean, eta, jakinarazi dutenez, duela bostehun urte gertaturikoa gogoratzea ez ezik «burujabetzaren aldeko besta herrikoi eta erraldoia» izanen da eginen dutena. 11:00etarako ailegatuko dira autobusak Amaiurrera, 11:30ean ekitaldia eginen dute herrian, ondotik hiru kilometroko oinezko martxa, eta azkenik herri bazkaria eta besta Elizondon. Trikidantz, Madame Birrots eta Irrien Lagunak izanen dira han, bertzeak bertze.

«Amaiuraldian, ez goaz soilik historiaz aritzera. Amaiuraldian, historia idaztera goaz», adierazi du gaur goizean Susperregik Iruñean egindako agerraldian. «Gure herriaren memorian, guztion ekarpen eta indarrarekin, data hori zizelkatzera goaz. 500. urteurrena baliatuz, etorkizuneko burujabetzaren aldeko olatua, gaurdanik, egia bihurtzeko». Bozeramaileek adierazi dute Amaiurko batailan «askatasunaren alde bizia emandakoei betiko argia zor» dietela: «Burujabetza askatasuna delako». Uste dute ekainaren 5ekoa «ahaztezina» izanen dela: «historikoa». «Iragana, oraina eta etorkizuna elkartzen diren Amaiurko zelaietan topo eginen dugu».

Jakinarazi dutenez, kamiseta bat egin dute egun horretarako espresuki, eta han soilik salduko dute. Bertzalde, autobusez joatea gomendatu dute: astelehenera arte dago izena emateko aukera. Autoz joaten direnentzat autobusak dohainik antolatuko dituzte Ordokiko industria eremutik Amaiurrera iritsi ahal izateko. Martxa berrogei bat minutukoa izanen da, eta eskatu dute oinetako erosoak eramateko. Webgune bat jarri dute martxan xehetasun guzien berri emateko: www.amaiuraldia.eus, eta egun horretan sare sozialen bidez emanen dute egunaren bilakaeraren berri.


Summary: Petronorrek bi urte barru martxan nahi du erregai sintetikoen planta. 103 milioi euroko inbertsioa egingo du, eta dagoeneko eraikitzen hasi da. Bilboko portuko deskarbonizazio nukleoko lehen azpiegitura izango da.

Bilboko portuan martxan jarri asmo duen deskarbonizazio nukleoa eraikitzeko prozesua hasi du Petronorrek. Erregai sintetikoen plantak eta hiri hondakinak pirolisi bidez energia bilakatzeko proiektuak osatuko dute lehen azpiegitura. Egitasmoak 103 milioi euroko kostua izango du, eta hemendik bi urtera lanean hasita egotea da erregai konpainiaren asmoa. Hidrogenoaren euskal korridorearen katebegi garrantzitsuenetakoa da, eta Petronorrek Jaurlaritzaren babesa eta Kutxabanken finantzaketa lortu ditu proiektua bultzatzeko. Petronorren 67 milioi euroko inbertsioa egin zuen Bilboko portuan 46.700 metroko koadroko orube bat erosteko, eta bertan egin dute lehen harria jartzeko ekitaldi sinbolikoa. Hiru faseko egitasmo bat da, eta, Emiliano Lopez Atxurraren iritziz, proiektu horrek «etorkizunera» eramango du portua. «Trantsizio energetikoa ez da esprinta, maratoia baizik, eta oinak lurrean ditugula egin behar dugu. Ezin dugu egin CO2 emisioak atzerrira bidaliz eta industria urrunduz». Plantan erregai sintetikoak ekoitziko ditu Petronorrek, eta, Josu Jon Imaz Repsoleko kontseilari ordezkariaren iritziz, ezinbestekoak dira CO2rik isurtzen ez duten erregai likidoak: «Elektrifikazioa garrantzitsua da, baina dena ezin da elektrifikatu: hegazkinak, itsasontziak, industria astuna, porlanarena… horiek erregaiak behar dituzte, eta hori egin nahi dugu findegi honetan». Imazek azaldu du prozesua. Industriatik sorturiko CO2dun likidoak gorde egiten dira lehenbizi, Petronorrek petrolio findegikoak adibidez. Haiek karbono monoxidora murritzen dira (CO), eta plantan bertan egongo den 10 MWko elektrolizagailu batekin sorturiko hidrogenoa gehituko diote –energia berriztagarriekin uraren osagaiak banatuz—, eta hidrokarburo bat sortu, «hegazkinek kutsatu ez dezaten». Bultzatzaileen arabera, plantak 18.000 upel erregai sintetiko ekoitziko ditu lehen urtean, Bilbo eta Madril arteko hegaldiek urte batean erabiltzen duten erregai kantitatea. Imazek sutsu hitz egin du erregai sintetikoen alde; besteak beste, petrolio konpainia bateko zuzendaritzako kide delako: «Elektrifikazioaren alde bakarrik apustu egiten badugu, beste menpekotasun energetiko baten menpe egongo gara. Orduan, Txinako materialak eta lur arraroek baldintzatuko gaituzte». Era berean, Atxurrarekin bat egin du CO2 igorpenen esportazioa kritikatzean: «Gure CO2 isuriak murrizten ditugu, baina Txinara bidaltzen ditugu. Txinako altzairutegiek Europa osokoek baino CO2 gehiago isurtzen dute, eta lurraren beroketa mundu mailako auzi bat da». Kutxabanken finantzaketa du proiektuak, eta, besteak beste, EVEren, Enagasen eta Aramco Saudi Arabiako enpresaren laguntza teknologikoa. Bultzatzaile guztiek, dena den, nabarmendu dute proiektua ezinezkoa zatekeela Eusko Jaurlaritzaren babesik gabe. Haren izenean, Iñigo Urkullu lehendakariak gogoratu du EAEk «lider» izan nahi duela trantsizio energetikoan, eta eraginkortasun energetiko handiena duten «Europako lau herrialdeetako bat» izan asmo duela. Halaber, azaldu du trantsizio energetikoa «aukera bat» dela, baina batez ere «premia» bat dela: «Nukleo hau lehen pausoa da, baina gehiago etorriko dira». Hidrogenoaren euskal korridorea, esaterako, 1.300 milioi euroko egitasmo bat da, eta 2026rako hidrogenoa banatu ahal izatea du helburu.


Summary: Pantailak Euskaraz taldeak uste du aukera bat galdu dela Ikus-entzunezkoen Legearekin. Taldeak «anekdotikotzat» jo ditu hizkuntza koofizialei ezarritako kuotak, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utzi dituela kritikatu.

«Euskara pantailetan hauspotzeko galdutako aukera bat izan da». Hala definitu du Pantailak Euskaraz taldeak atzo Espainiako Kongresuan onartutako Ikus-entzunezkoen Lege Orokorrerako Proiektua, ez baitu uste «hizkuntza gutxituen berdintasuna» bermatuko duenik. Halere, adierazi du afera ez dela amaitu, eta bestelako urratsak eskatu ditu euskara ikus-entzunezkoetan sustatzeko.

Pantailak Euskaraz-ek «positibotzat» jo du euskarazko lanen finantzaketarako eta haiek plataformetan izan beharreko eduki kuotetarako gutxieneko batzuk ezartzea, baina horiek «nahiko anekdotikoak» direla kritikatu du. Euskarazko lanen finantzaketari dagokionez, plataforma handiek beren diru sarreren gutxienez %0,35 bideratu beharko dituzte horiek ekoizteko. Kuoten kasuan, berriz, edukien %15 gorde beharko dute estatuan egindako lanentzat, eta horren %10 hizkuntza koofizialetako bakoitzean —euskara, katalana eta galegoa— egindako telesail eta filmentzat.

Kuoten kasuan, baina, legeak egoitza nagusia estatuan duten enpresei soilik eragingo die. Hau da, betebehar horretatik kanpo geratuko dira «merkatuan nagusi diren» plataformak; besteak beste, Netflix, HBO, Prime Video eta Disney+. Erabaki horrek, beraz, kuotak ezartzearen eragina murriztuko duela uste du Pantailak Euskaraz taldeak, ezarriko zaien «erantzukizun konpromisoa» nahikoa ez delakoan.

«Aurrerapauso txikitzat» jo du, berriz, TVEn hizkuntza koofizialei emango zaien presentzia: zenbait eduki euskaraz, katalanez eta galegoz eskaini beharko dituzte, eta Clan haurrentzako kateak edukiak bikoiztu beharko ditu hizkuntza horietara. Plataforma pribatuen kasuan, berriz, kritikatu dute «oso mugatua» dela diru publikoz hizkuntza koofizialetan eginda dauden bikoizketak eta azpidatziak txertatzeko ezarritako betebeharra. Izan ere, lege proiektuak «teknikoki posible denean eta kosturik ez duenean» egiteko derrigortasuna besterik ez du ezartzen.

Kongresuko eztabaida ardaztu zuen gaietako bat ere tratatu du taldeak: ekoizle independente izaera definitzeko modua. Izan ere, PSOEk azken orduan txertatu zuen aferaren inguruko zuzenketa bat, eta horrek kontrako botoa ematera bultzatu zituen EH Bildu eta ERC, eta abstentziora Unidas Podemos. Pantailak Euskaraz-ek ere bat egin du kritikekin, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utziko dituela salatu: «Berez haiei bideratutako laguntzak enpresa handiek ere eskuratzea ahalbidetuko du. Hori oso larria da; izan ere, ekoizle independenteak izan dira orain arte euskaraz eta beste hizkuntza gutxituetan edukiak sortzeko apustua egin izan dutenak».

Espainiako Gobernuak PPren abstentzioari esker lortu zuen Ikus-entzunezkoen Lege Orokorrerako Proposamenak urrats bat gehiago egitea, gehiengo soila eskuratzeko bidea eman baitzion. Legearen alde egin zuen EAJk ere, aurreko astean gobernuarekin hainbat zuzenketa adostu ostean. Orain, Senatura igaroko da proiektua. Han, gehiengo zabala dute PPk eta PSOEk, eta, aldaketarik ezean, popularren abstentzioarekin bihurtuko da lege.

Ez da amaiera

Lege proiektuaren onarpena, baina, ez da ezeren amaiera, Pantailak Euskaraz-en esanetan, eta pauso gehiagoren beharra adierazi du. Besteak beste, streaming plataformekin zuzenean negoziatzeko deia egin du, euskarazko edukiak zein azpidatzi eta bikoiztutakoak katalogoetara gehitu ditzaten, baita euskarazko bikoizketarako diru laguntza lerroak sortzeko eskatu ere. Era berean, beharrezko jotzen du «euskal hiztun komunitatearentzat erreferente» izango den euskarazko plataforma bat sustatzea. EITBri, berriz, bere bigarren katean euskararen presentzia areagotzeko exijitu dio.

Izan ere, ikus-entzunezkoen eremua «hizkuntzaren eta kulturaren garapenerako estrategikoa» dela adierazi du Pantailak Euskaraz-ek, hark euskararen erabileran duen garrantzia nabarmenduta. Soziolinguistika Klusterraren azken neurketak gogora ekarrita, taldeak uste du litekeena dela azken urteetako joerek lotura izatea, besteak beste, streaming plataformen zabalkundearekin.


Summary: Uztailaren 20tik 24ra eginen dute Gazte Topagune Sozialista, Durangon. GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek antolatu dituzte topaketak, bigarrenez. «Komunismoaren gaurkotasunaz» arituko dira, besteak beste, eta kontzertuak eta tailerrak ere eginen dituzte.

Antolatzaileek ez dute dudarik egin: iragan udazkenean Altsasun (Nafarroa) egindako topaketek izandako arrakasta ikusirik, ezinbestean behar zuten bigarren aldi bat. Premiazkoa zen segida bat. Gazte Topagune Sozialistaren aurtengo aldia aurkeztu dute berriki ekinbideko antolatzaile GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek: udan eginen dute, uztailaren 20tik 24ra, Durangon (Bizkaia).

GKSk eta Ikasle Abertzaleek adierazi dutenez, hitzaldiak eta mahai inguruak izanen dira topaketen muina, «hausnarketa politikoa» zehaztu baitute lehentasun gisan. «Komunismoaren gaurkotasunaz» arituko dira, eta «gazteak independenteki antolatzeak eta eztabaidatzeko espazioa izateak daukaten garrantziaz». Halaber, argitu dute egungo krisialdian «askok» egin dutela «antolakuntza independente baten aldeko hautua»; gihartsu sentitzen dituzte beren buruak, beraz.

Hala eta guztiz ere, antolatzaileek zehaztu dute topaketetan izanen dela «aisialdirako eta ospakizunerako» aukerarik ere. Kontzertuak eta tailerrak eginen dituzte, besteak beste. Datozen asteetan plazaratuko dituzte egitarauaren gaineko xehetasunak, baita sarrerak erosteko deialdiak ere.


Summary: ELArentzat, «atzerapausoa» da DSBE berria. Sindikatuak eskatu du lege proiektua bertan behera uzteko, eta berehala aplikatzeko sariaren inguruan 2008ko legeak ezartzen dituen zenbatekoak, sistema berri bat adostu arte.

ELAren arabera, «atzerapausoa» da Eusko Jaurlaritzak aurkeztu berri duen DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta aldatzeko lege egitasmoa: «atzerakada nabarmena» da 2008ko legearekin alderatuta. Sindikatuak salatu du Urkulluren gobernuak gizarte laguntzak murrizten jarraitzen duela, eta horren adibide dela DSBE berria. Azpimarratu du pobrezia handitzen ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gero eta herritar gehiago geratzen ari direla egungo babes sistematik kanpo. «Ez du ELAk bakarrik esaten; Eusko Jaurlaritzaren Pobreziaren eta Gizarte Ezberdintasun Inkestak honela dio: pobrezia arriskuan dauden 100 pertsonatik, laguntza sistemak 30 lagun pobreziatik kanpo uzten ditu; 37 pertsonak babesa dute, baina ez die uzten pobreziatik ateratzen; eta gainerako %33ak soilik ateratzen dira pobrezia egoeratik».

DSBEa aldatzeko lege egitasmoari buruzko hausnarketa kaleratu du ELAk, txosten batean, eta horren ondorioak gaur aurkeztu dituzte Mikel Novalek eta Janire Landaluzek, Azterketa Bulegoko kideek. Hauek puntu edo kritika nagusiak.

Dirua, berdin edo gutxiago

2008an onartutako legeak DSBEaren zenbatekoa SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren arabera ezartzen zuen (1.000 eurokoa 2022an), baina, ELAren arabera, arau hori ez da bete 2012tik, DSBEaren zenbatekoa urtero Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuetan ezarri delako. Eta lege berriarekin gauza bera gertatuko dela salatu du, SMIaren erreferentzia kendu egin baita.

Lege proiektuak oinarrizko zenbateko bat ezartzen du bizikidetza unitate guztientzat —bizitzeko gutxieneko diru sarrera: 491,63 euro—, eta, hortik aurrera, osagarri sistema bat ezartzen du etxe berean bizi diren pertsona heldu bakoitzeko eta adin txikiko bakoitzeko, eta egoeraren araberako beste osagarri batzuk ere bai; adibidez, pentsiodunei dagokienez eta lau kideko edo gehiagoko bizikidetza unitateei dagokienez.

Oro har, ELAk dio zenbatekoak oraingoen antzekoak izango direla. DSBE orokorra 737,44 eurokoa izango da, 2022an indarrean zegoena baino 10 euro gehiagokoa. Eta, pentsiodunei eta lau kideko edo gehiagoko bizikidetza unitateei dagokienez «zertxobait» handiagoa izango den arren, salatu du 2008ko legea aplikatzearen emaitzaren oso azpitik geratuko litzatekeela. 2008ko legearekin alderatuta, berriz, 300 euro gutxiago izango dira DSBE orokorrean, eta beste horrenbeste pentsiodunen bat duten bi pertsonako bizikidetza unitateetan.

Baina, murrizketekin batera, badaude hobetzen ez diren beste puntu batzuk, ELAren arabera. Etxebizitzarako laguntza osagarriak eta gizarte larrialdirako laguntzak, adibidez. Larrialdi laguntzak ez dira eskubide izango aurrerantzean ere, orain arte bezala; alegia horietarako bideratutako urteroko diru sailak bukatzean, ez dira gehiago banatuko.

Onuradun gehiago; kontrol gogorragoak

Erroldatze epean ere ez da aldaketarik egongo: oro har, hiru urtekoa izango da. 2008ko legean urtebetetik hiru urtera aldatu zen. ELAk, halere, gogoratu du bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzeko urtebeteko erroldatzea eskatzen dela.

Kolektibo jakin batzuei, berriz, malgutu egingo zaizkie DSBEa jasotzeko baldintzak: errefuxiatuak, sexu esplotazioaren biktimak, indarkeria matxistarenak... Hala ere, ELAk uste du horrek gastu mailan izango duen eragina urria izango dela. Aldiz, salatu du laguntzaren «ohiko onuradun eta talde ugarienei» baldintzak gogortuko dizkietela . «Kide bakarreko familiak, pentsiodunak eta ardurapean adingabeak dituzten familiak izango dira kaltetuenak».

Era berean, talde batzuen «kriminalizazioa» salatu du. Onuradun batzuek egiten omen dituzten «iruzurrak aitzakia hartuta», hainbat kontrol mekanismori eutsiko zaie, eta zigorrak ezarri ahalko dira. «Lanbideko ikuskatzaileek agintaritzaren agente gisa jardungo dute, eta, besteak beste, onuradunen etxera edo lanpostura sartu ahalko dira».


Summary: EP-IUk sexu eta ugalketa eskubidea arautzeko lege proposamen bat erregistratu du. Besteak beste, proposatu du sexu heziketa «modu integralean» txertatzea hezkuntzan, eta sexu eta ugalketa osasunari arreta emateko zentroak sortzea.

Elkarrekin Podemos-IU taldeak sexu eta ugalketa eskubideak arautzeko lege proposamen bat erregistratu du gaur Eusko Legebiltzarrean. Miren Gorrotxategi eta Isabel Gonzalez legebiltzarkideek prentsaurrekoan azaldu dutenez, legeak «aitzindari» izan nahi du eskubide feministetan. Araua ontzeko aintzat hartu dituzte sexu eta ugalketa eskubideen arretan eta sustapenean aditu diren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeen ekarpenak, eta baita sindikatuenak, erakunde sozialenak eta talde feministenak ere. Lege proposamenak hainbat berrikuntza jasotzen ditu. Besteak beste, sexu eta ugalketa osasunari arreta emateko zentroak sortzea eta Ugalketa Eskubideen Euskal Behatokia martxan jartzea aurreikusten du. Halaber, etxean erditzea artatzeko programak bultzatzea, haurdunaldiko eta jaiotzari lotutako doluari arreta ematea eta indarkeria «gineko-obstetrikoa» berariaz aitortzea proposatzen du. Era berean, lege egitasmoak proposatzen du sexu heziketa era integralean txertatzea hezkuntzaren «eremu formalean». Gorrotxategik eta Gonzalezek azpimarratu dute egungo programek ez dutela bermatzen sexu hezkuntza irakaskuntzaren maila guztietan, ikastetxe bakoitzaren menpe geratzen delako hori eskaini ala ez. Hori aldatu nahi dute legearekin. Lege egitasmoak pertsona guztien sexu eta ugalketa eskubideak bermatzea proposatzen du, babestu beharreko giza eskubide gisa. Halaber, pertsona guztiei sexu eta ugalketarako zerbitzu integralak eskuratzeko eskubidea aitortzen die, halaber. Horrez gain, hilekoaren osasunari modu integralean heldu nahi dio arauak, hilekoaren «mitoak, aurreiritziak eta genero estereotipoak» ezabatzeari arreta berezia eskainiz. Halaber, errespetuan oinarritutako «kalitatezko arreta ginekologikoa» bermatu nahi die emakume guztiei, legez, sexu orientazio, genero identitate, nazionalitate edo arrazaren araberako bazterketarik egin gabe. Era berean, EP-IUren lege proposamenak arautu nahi du sexualitateaz «erabat eta askatasunez gozatzeko» eskubidea.


Summary: Arma industriaren interesak ordezkatzea egotzi dio Etxe Zuriak erriflearen erakundeari. AEBetako Erriflearen Erakunde Nazionalak urteroko biltzarra egingo du gaurtik igandera, Texasko eskolako hilketa gertatu eta hiru egunera. Suzko armen erabilerari buruzko akordio bat egin nahi dute demokratek errepublikanoekin.

Amerikako Estatu Batuetako ikastetxe batean 21 hildako eragin zituen tiroketa bat gertatu eta hiru egunera egingo du NRA AEBetako Erriflearen Erakunde Nazionalak urteroko biltzarra, gaurtik hasita igandera arte, Houstonen (Texas); hain zuzen, estatu horretako herri batean, Uvalden, hil zituen 18 urteko gazte batek hemeretzi adingabe eta bi irakasle, pasa den asteartean. Eta horren guztiaren harira, AEBetako Gobernuak leporatu dio erakundeari arma industriaren interesak ordezkatzea. «Ez ditu ordezkatzen armak eduki arren neurriak hartu behar ditugula uste dutenak», nabarmendu zuen, atzo, Karine Jean-Pierre Etxe Zuriko bozeramaileak, prentsa agerraldi batean. Joe Biden AEBetako presidentea bihar da Uvaldera joatekoa.

Bozeramaileak adierazi zuen erriflearen erakundearen eta «bere aliatuen» jarrera «lotsagarria» dela, argudiatuta trabak jarri dituztela «bizitzak salbatuko dituzten» eta armak komunitateak «izutzen» dituzten pertsonengandik urrun mantentzeko neurriak sustatzeko orduan. NRAk ohar bat plazaratu du Uvaldeko gertakarien ondoren: «Houstonen gertakari horiez hausnartuko dugu, biktimen alde otoitz egingo dugu, gure abertzaleak aitortuko ditugu, eta konpromisoa hartuko dugu ahalegin handiagoa egiteko gure eskolak tokia seguruak izan daitezen».

Biltzarrera joatekoa da, esaterako, Donald Trump 2017 eta 2021 artean AEBetako presidentea izandakoa. Greg Abbott Texasko gobernadorearen ere biltzarrean hitz egitekoa zen, baina ohar baten bidez jakinarazi du, gaur, ez duela parte hartuko. NRAren webgunearen arabera, erakundeak bost milioi kide ditu.

Alderdi Demokratak suzko armen kontrolari buruzko bozketa bat egin nahi du ekainean AEBetako Senatuan. Hori jakinarazi zuen, atzo, Chuck Schumer demokraten goi ganberako buruak. Horrekin lotutako bi ekinbide jada onartu dituzte Ordezkarien Ganberan, baina Schumerren esanetan, oraindik ez dute eman horiek Senatura eramateko pausoa, aurretik akordio bat negoziatu nahi baitute errepublikanoekin. Schumerrek adierazi zuen «oso eszeptikoa» dela horren inguruan, baina baduela itxaropena bi aldeak adostasun batera heltzeko, eta, modu horretan, «egiazki murrizteko AEBetako indarkeria armatua».

Kritikak Poliziari

Eta astearteko tiroketarekin berarekin lotuta, Texas Hegoaldeko Polizia Departamentuak ziurtatu zuen, atzo, erasotzaileari inork ez ziola aurre egin Robb eskolara sartu behar zuenean. «Argitaratu da segurtasuneko agente batek susmagarriari aurre egin ziola sartzen ari zen bitartean. Baina ez da egia», adierazi zuen departamentuko buru Victor Escalonek, atzo, agerraldi batean. Polizia kritikatua izaten ari da, leporatuta beranduegi erreakzionatu zuela.

Escalonek zehaztu zuen, gainera, Salvador Ramos erasotzailea baino lau minutu geroago heldu zirela aurreneko patruilak eraikinera, eta ordubete geroago hil zutela. Kazetariek galdetu zioten eta zergatik ez zuten lehenago egin erasotzailearen aurka, baina ez zien galdera horiei erantzun. Joaquin Castro Ordezkarien Ganberako diputatu demokratak eskatu dio FBIri gertatutakoa ikertzeko.


Summary: Begoñako hilerriko lanak urte amaierarako amaitu nahi ditu Bilboko Udalak. Hasierako aurreikuspena 1.000 gorpu inguru aurkitzea zen, baina 2.926 aurkitu dituzte dagoeneko. Oraindik eremu handi bat geratzen da ikertzeko, eta kalkulatu dute litekeena dela hor beste 2.100 gorpu egotea; haietako batzuk, hobi komunetan.

Atzo jakin zen albistea: baliteke hasieran uste baino bost bider gorpu gehiago egotea Bilboko Begoñako hilerrian. Parke bat egin nahi du bertan udalak; horregatik ari dira Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak indusketak egiten, eta gaur eman dituzte lan horiei buruzko zehaztapen teknikoak. Dagoeneko lursailaren erdia baino gehiago aztertu dute, eta orain zuhaitz batzuk kenduko dituzte ikertzeko geratzen den lekuan, uste dutelako azpian gorpu ugari geratzen direla.

«Sumatzen genuen proiektuaren eskala, baina ez genekien hainbestekoa hartuko zuenik», adierazi du Asier Abaunza Obretako, Hiri Plangintzako eta Proiektu Estrategikoetako Saileko zinegotziak. XIX. eta XX. mendeetan hobiratu zituzten bertan gorpuak, lurra Begoñako antzinako errepublikaren parte zenetik hasita. 2006an zarratu zuten, eta lur sail horren iragana azaleratu du orain ikerketak.

Oraindik asko egiteko

Ikerketaren lehen faserako 325.000 euroko aurrekontu bat onartu zuten, eta urrian ekin zioten lanei. Aurkitutakoa uste zen baino handiagoa denez, beste aurrekontu bat onartu dute orain bigarren faseko lanak egiteko, 570.000 eurokoa. 2.926 gorpu aurkitu dituzte oraingoz, eta Aranzadikoek uste dute oraindik 2.100 ateratzeko daudela. Hilerrian dauden zuhaitzen azpian daudela uste dute. Arbolek ez dute balio botaniko handirik, ordea, eta bakarra baino ez dute mantenduko.

Anartz Ormaza Aranzadiko kidea da ikerketa proiektuaren koordinatzailea, eta, azaldu duenez, geruzaka antolatuta daude gorpuak hilerrian. Erregistroek eman zieten pista, eta horregatik ondorioztatu zuten maila bi zeudela. Azkenean, baina, kanposantuaren zenbait eremutan bost geruza aurkitu dituzte. Ustekabeko aurkikuntzek baldintzatu dute ikerketa, eta, lanak urte amaierarako amaituta egotea espero duten arren, epea kalkulatzea zaila dela uste dute ikertzaileek.

Iritzi bera azaldu du udaleko zinegotziak ere. «Seguruenik indusketaren azken faseak eta parkearen diseinurako lehiaketa aldi berean egingo ditugu, baina, ikusita zelako aurkikuntzak egiten ari garen, denbora igaro ahala erabaki beharko dugu», zehaztu du Abaunzak.

Hobi komunek, informazio asko

Topatutako gehienak banakako lurperatzeak badira ere, hainbat hobi komun ere aurkitu dituzte. Esanguratsuenak Lehen Karlistaldikoa eta 1936ko Gerrakoa izan dira. «Kuriosoa da, bakoitzean kopuru bera aurkitu genuelako, 46 pertsona, nahiz eta 100 urteko tartea egon haien artean», azaldu du Aranzadiko ikerlariak.

Beste hobi komunetako bat izurrite baten ondorio izan zela uste dute. XIX. mendearen amaierakoa da, haien kalkuluen arabera, eta, «seguruenik», kolerak eragindako hildakoena. Baliteke laugarren hobi komuna izatea hilerriko gorpu zaharrenak dauzkana. XIX. mendearen hasierakoa da, 60 gorpu dauzka bertan, eta gehienak gizonezkoenak dira. Han aurkitutako zortzi marabeditako txanpon batek lagundu die adina kalkulatzen ikertzaileei.


«Mintzalagun taldeak autonomoak dira»

Summary: «Mintzalagun taldeak autonomoak dira». Ekainaren 5ean Mintza Eguna eginen dute Hendaian: Euskal Herri guzitik jin mintzapraktika eta mintzalagun taldeak bilduko dira. Euskaltzaleen Topaguneak batzordea du taldeon koordinatzeko, eta hango langilea da Maite Agirre

Euskaltzaleen Topaguneak batzorde franko ditu. Horietarik bat da Mintzapraktika Batzordea, eta Maite Agirre da horren koordinatzailea (Antzuola, Gipuzkoa, 1978). Hendaian, ekainaren 5ean, eguerditik goiti, Mintza Eguna eginen da Gaztelu Zaharren; Euskal Herri guziko mintzapraktika taldeak bilduko ditu, eta egun horren antolaketan dabil Agirre. Hendaia ezagutzeko bisita gidatuak, aperitifa, bazkaria, haurren txokoa, esker-emate ekitaldia, eta Imuntzo eta Belokiren erromeria izanen dira, besteak beste. Egunari buruzko xehetasunak Mintzalaguna.eus atarian kausi daitezke, baita autobuserako izenak emateko bidea ere.

Zer betekizun du Euskaltzaleen Topaguneko Mintzapraktika Batzordeak?

Euskaltzaleen Topaguneak Euskal Herri osoko mintzapraktika egitasmoak koordinatzeko ardura bat dauka. Mintzapraktika egitasmoak dituzten eragile guztiekin harremana edukitzen dugu, urtean zehar. Urtero datu bilketa bat egiten dugu, ikusteko zenbat partaide ari diren herriz herri. Ekimen bateratuak ere antolatzen dira. Mintzapraktika Batzordearen helburua da egitasmoen garapena. Bi hilabetean behin elkartzen gara.

Lehen mintzapraktika edo mintzalagun taldea Donostiako Bagera elkarteak sortu zuen, duela kasik 30 urte. Zergatik?

Bagerakoek momentu hartan ikuskatu zuten egoera zen: bazirela, Donostian, euskara ikasten ari ziren pertsona asko, eta euskara ikasten zuten euskaltegietatik kanpo zailtasunak zituztela euskara praktikatzeko; ez zutela gunerik euskara modu naturalean erabiltzeko. Aukera hori eskaintzeko sortu zuten lehenengo mintzalagun taldea, beren ikasketa prozesua azkartzeko; gelatik atera eta aisialdira ekarriz, euskara beren egunerokotasunean txertatzeko.

Mintzapraktika taldeek forma bat baino gehiago izan dezakete: buruz buru, taldean mendira joanez edo beste, ezta?

Hori ere denboran zehar garatuz joan da. Ohiko jarduera taldean elkartzea da. Talde txikiak eta autonomoak izaten dira; berek erabakitzen dute zer lekutan elkartu nahi duten: izan daiteke parke batean, taberna batean, paseotxo bat ematean. Hortik atera ziren aldaerak deitzen ditugunak.

Beharren eta gogoen araberakoak?

Seme-alabak lehen hezkuntzan zeuzkaten gurasoek, demagun, zituzten ordutegiekin zailtasunak zituztela ikusi zuten; bestalde, etxeko hizkuntza ohituretan eragiteko gogoa zeukaten. Hortik sortu zen gurasolagun aldaera. Zaletasunen arabera ere beste talde batzuk daude; mendizale asko ditugu Euskal Herrian, eta ikusi zen polita izan zitekeela mendiaz gozatuz euskaraz aritzeko gune bat sortzea.

Ba ote da beste gisako aldaerarik taldeetan?

Adibidez, euskalkilaguna. Gune batzuetan, euskalkia praktikatu nahi duten pertsonek izaten dute aukera. Gauza bera gertatzen da hikalagunarekin: hitanoa erabili nahi dutenek taldea sortu eta toka-noka praktikatzeko aukera dute. Puntualki egon dira kirola egiteko taldeak: egon da bizikleta talde bat, eta beste herri batean boxeo talde bat ere bada, boxeoa egiteko euskara praktikatuz.

Internet sarearen bidez ere ari dira zenbait mintzapraktika talde.

Bai. Denoi eragin zigun COVID-19ak sortu zuen osasun egoerak, eta zuzenki aurrez aurre elkartzen ginenoi. Elkartzeko ezintasunak jauzi bat ematea eskatu zigun; sareak eman zigun salto horren egiteko bidea. Sarean, taldean elkartzeko aukerak topatu genituen. Osasun egoera hobetuz joan den neurrian, sarean aritu diren talde askok berriz lehengora bueltatzea erabaki dute: kalean, tabernan, paseoan. Baina bada jendea online jarraitzea erabaki duena. 2021ean egin dugun datu bilketan agertu zen 6.140 lagun ibili zirela aurrez aurreko taldeetan, eta sarean beste mila aritu zirela. Ekain honetan egingo dugu 2022ko datu bilketa, eta ikusiko dugu zer heinetaraino mantendu diren taldeak.

Diozuenez, mintzapraktiketan dabiltzan jende gehienek jarraitzen dute praktikarekin. Nola esplika daiteke?

Mintzapraktika egitasmoetan, normalean, bi rol dituzten jendeak elkartzen dira. Alde batetik, euskara praktikatzeko izena ematen dutenak. Bestetik, horiekin elkartzeko prest daudenak —gehienetan, euskaraz aritzeko guneak eta uneak dituzten pertsonak dira—; euskararen aldeko beren ekarpena egin nahi dutenak dira, euskararen erabileran eragin nahi dutelako.

Eta euskara hobetzera heldu direnek zer diote?

Gehiago praktikatu nahi dutenetan, bakoitzak bere arrazoiak dauzka etortzeko: askok, euskara herdoilduta daukatelako eta berreskuratu nahi dutelako; aitona-amonak, bere garaian euskara galdu zutenak eta orain bilobekin berreskuratu nahi dutenak; euskaltegietako ikasleak, ahozko jariotasuna hobetzeko. Galdetzen diegunean zein den egitasmoan jarraitzeko arrazoia, erraten digute hasieran zituzten helburuak bete direla —euskaraz aritzeko gunea lortu—, eta gune horretan euskaraz aritzearen aritzeaz nabaritzen dutela askoz errazago hitz egiten dutela; eta jende gehiagorekin, baita mintzapraktika taldetik kanpoko jendearekin ere. Eta, gainera, oso gustura aritzen direla taldean.

Aldaera berri bat ekarriko du Topaguneak Hendaiako Mintza Egunera, gor edo elkor euskaldunena?

Bigarren Euskaraldian, Euskal Gorrak federazioa Topagunearekin harremanetan jarri zen. Pertsona gorrei eta entzumen urritasuna dutenei ere euskaraz aritzeko guneak sortzeko kezka bazutela adierazi ziguten. Elkartu ginen ikusteko mintzapraktika horretarako aukera izan daitekeen. Azken ikasturte honetan pilotaje edo proba bat egiten aritu gara talde batekin. Aurtengo Mintza Egunean esperientzia hori presente izatea nahi genuen; lehenengo aldiz, saio osoan interprete bat egongo da —bai bisitetan, bai harreran— pertsona gorrek eta entzumen urritasuna dutenek parte hartu ahal izateko. Ea hemendik aurrera eskain dezakegun aldaera hori.


Summary: «Guk geuk izan nahi dugu geure bizitzen protagonistak». Kairaba elkartea sortu dute lau emakumek Nafarroan, andre afrikarren ahalduntzea asmo nagusi. Argi dute oraindik asko direla «beltzak izateagatik» irauli beharreko diskriminazio egoerak.

Fatima Djara, Maya Liwonde, Farmata Watt eta Oumoul Bah Dialli. Lau emakumezko, Afrikatik etorriak laurak, eta desio bat buruan: andre afrikarren trabak lautzea, berdintasuna erdiesteko. Kairaba elkartea sortu dute Nafarroan; Bah Dialli da burua.

Zertarako sortu duzue Kairaba?

Helburua garbia da: mundu justu bat nahi dugu, librea, non emakume eta neskato guztiak izaten ahalko garen geure bizitzen protagonistak. Bestalde, guk beti nabarmentzen dugu Kairaba lorehosto bat dela, Flor de Africa mugimendutik jaioa delako. Kairabakoek han ezagutu genuen elkar.

Oro har, ez zarete sentitzen zuen bizitzen jabe?

Oraindik ez. Adibidez, konturatzen gara Afrikakoak ez direnak aritzen direla kontinenteari buruz hizketan. Harrigarria da. Are gehiago, gu geu ere ez gara nor hori egiteko. Ezin dugu Afrikari buruz hitz egin, ez behintzat hura osotasunean hartuta. Nork bere herrialdeari buruz hitz egin behar luke, gehienez ere: ni Ginea Conakryri buruz aritu naiteke, bertan sortua naizelako; Fatimak berdin egin dezake Ginea Bissaurekin, Mayak Malawirekin, eta Farmatak Senegalekin.

Zer daki jendeak, oro har, Afrikari buruz?

Gutxi, eta sekulakoak aditzen ditugu, egia esan. Inor ez litzateke harrituko norbaitekin topo egin eta hark esanen balio: “Jada ezagutzen dut Afrika, Senegalen izan naiz safari batean”. Bada, ez. Gainera, inportantea iruditzen zaigu Afrikaren gauza onei buruz ere hitz egitea, ez soilik Afrikako miseriaz.

Jatorriak aipatu dituzu: zein da Flor de Africaren muina?

Babes sare bat da. Elkartzen gara, eta gure artean hitz egiten dugu, behar dugun guztiaz. Negar egin behar badugu, egiten dugu negar. Zerbait ospatu beharra badugu, hori ere egiten dugu. Elkar laguntzen dugu, hori baita gakoa.

Kairaban, lan munduan laguntza eskaintzeari eman diozue garrantzia, batik bat. Zergatik?

Diskriminazio izugarria dago. Afrikarrak izanda, beltzak, beti begiratzen digute errukiz, eta lan gehienetarako ez digute aukerarik ematen. Besteek bezain ongi edo are hobeki egiten ahal ditugu gauza asko, izan hemengoekin alderatuta, izan etorkinak baina azal zurikoak direnekin konparatuta, baina azalari begiratzen diote. Guk zera defendatzen dugu: norbaiti ezetz esan baino lehen, saiatu pertsona hori ezagutzen.

Kristalezko sabaia izan ohi dute emakumeek. Andre beltzentzat, sabaia hormigoizkoa da?

Bai, alde askotatik. Adibidez, kontratatzen gaituztenek ez dute nahi izaten jendaurrean lanean ari dena beltza izatea. Ordea, segi sukalde batera, segi garbiketarekin lotutako norabait, eta orduan, bai, emakumezko beltz mordoa ikusiko duzu. Zergatik ez da berdin jendaurreko lanetan? Zein da aitzakia? Askok ikasketak ere badituzte, bertakoek adina.

Aurreikusi duzue horren kontrako neurri zehatzik?

Ahalduntze tailerrak egiten ditugu, besteak beste. Oinak lurrean izan behar dira, baina, aldi berean, ezinbestekoa da autoestimua izatea. Inguruak hala gutxiesten zaituenean, ez da harritzekoa zuk zeuk ere hori egitea azkenerako. Batzuetan, norberak ere hondoratzen du bere burua.

Nekeza da horren aurka egitea?

Oso. Besteek baino aski gehiago demostratu behar izaten dugu, gehiagotan erakutsi behar izaten dugu balio dugula; gehiago eman.

Beste ardatz bat ere baduzue Kairaban: hezkuntza. Zein duzue erronka esparru horretan?

Sarri, familia afrikarrei leporatzen zaie ez dutela behar adina parte hartzen seme-alaben hezkuntzarekin lotutakoetan. Bi aldeen arteko komunikazioa beti ez da ona. Profesionalek gogoa erakutsi behar dute gure kezkak aditzeko, pazientzia ere behar da batzuetan. Ulermen arazoak daude.

Horrek zer dakarkie ikasleei?

Unibertsitate batean sartzean, nekez aurkituko duzu mutiko beltz bat, neskato beltz bat. Asko pauso hori eman gabe gelditzen dira, familiek ez dutelako behar adina informazio jaso lehenago. Badaude batzuk ez dakitenak beren seme-alabak ere joan daitezkeela unibertsitatera, diru aldetik estu izanda ere. Inork argiki, behar bezala, esplikatu ez badizu, ez dakizu bekarik lor dezakezun ere. Iruditzen zait batzuetan zentroek ez dutela borondate handirik izaten komunikazioan sakontzeko, ezta instituzioek ere. Ping-pongeko pilotak bagina bezala, batetik bestera bidaltzen gaituzte.

Nafarroako Gobernuaren babesa jaso berri duzue, akordioa sinatuta. Zein da bide orria orain?

Jasotako diru laguntzak Dental programa finantzatzeko balioko du. Programaren izena peul hizkuntzako hitza da, esanahi ederrekoa: “Elkarrekin parte hartzen dugu, elkarrekin hazten”. Kulturarteko bizikidetza sustatuko dugu, jatorri afrikarren eta emakume autoktonoen arteko harremanak indartuz. Irakurle klubak eta sukaldaritza saioak antolatu ditugu, besteak beste.

Zer esan nahi du Kairaba hitzak?

Mandikerazko hitza da; poza esan nahi du. Hain zuzen, hori da gure esperantza, eta horregatik jarri diogu izen hori. Helburu hori izanda, borroka eginen dugu, guk geuk. Ez dugu itxoingo beste inork gure partez egin dezan.


Blokeoa gainditu ezean, greba

Summary: Blokeoa gainditu ezean, greba. Bizkaiko metalgintzako zazpi sindikatuk plataforma bateratu bat sortu dute patronalarekin "benetako negoziazio bat" abiatzeko. Soldata KPIa gehi bat izateko eta antzinatasuna eguneratzeko eskatu dute.

Bizkaiko metalgintza sektoreko negoziazio mahaiaren parte diren lau sindikatuek —ELA, CCOO, LAB eta UGT— plataforma bateratu bat eratu dute patronalarekin “benetako negoziazioak” hasteko, eta alde batera uzteko orain arteko “ohiturazko eduki gabeko antzerki hutsa”. Mahaian ez dauden beste hiru sindikatu ere sartu dira plataforman: ESK, USO eta CGT. Asteon aurkeztu dute, eta atzoko bileran —zortzigarrena— eztabaidatu zuten patronalarekin. “Blokeoa erabatekoa da”, adierazi du Marta Aiala CCOOko ordezkariak. “Orain arte, aurpegiratu digute sindikatu bakoitzak gauza desberdin bat eskatu duela eta horrela ez garela akordio batera iritsiko. Horregatik sortu dugu plataforma bateratu bat”. Sindikatuek ohartarazi dute grebaren aukera mahai gainean dagoela; gero eta gertuago ikusten dute. “Patronalak negoziazioak blokeatzen jarraitzen badu, 2019ko egoera itzuliko da”, esan du ELA sindikatuko Mikel Etxebarriak. Azken lan itunaren negoziazioek gatazka gogorra sortu zuten sektorean.

Duela hiru urteko negoziazioetan, hamar greba egun egin zituzten, eta, beste sei deituta zeudela, akordioa lortu zuten aurretik. Guztira, 35 bilera eta hainbat hilabete behar izan zituzten horretarako, baina azkenean sindikatu nagusiek —ELAk izan ezik—akordioa lortu zuen patronalarekin. Iaz arte egon da indarrean ituna.

Oraingo negoziazioetan ere, jarrerak oso urrun daude. Patronalak soldatak urtean %2 igotzea eskaini izan diete —edizio hau zarratzean ez da ezagutzen izan atzoko eskaintzen berri—: 2022an, 2023an eta 2024an. Sindikatuek, baina, eskatu dute KPI kontsumorako prezioen indizera lotzeko soldata, eta horren gainean %1 gehitzea. Nabarmen igo da bizitzaren kostua aurten. Joan den apirileko KPIa %7,8 izan da Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Bizitzaren garestitzea aipatu du LABeko Iratxe Azkuek, datuetan oinarrituta: “Etxebizitza eta energia gastuak %25 igo dira langile arruntentzat; garraioa, berriz, %17, eta erosketa saskia, %6″.

Hainbat eskaera egin ditu plataformak, langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain: antzinatasuna desizoztea —sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira—; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioa ahalbidetzea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea. Gainera, telelana arautzeko eta berdintasunaren aldeko neurri zehatzak jartzeko eskatu diote patronalari. Bide beretik, kontziliaziorako eta zaintzarako neurriak ere galdegin dituzte.

Patronala, ulermen eske

FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak txosten batean adierazi du azken seihilekoko lehengaien eta energiaren kostuen igoerak eragina izan duela enpresen jardueran, eta horrek “ziurgabetasuna” sortu duela sektoreko hainbat enpresatan. “Enpresek hori argudiatzen dute soldatak ez igotzeko, baina eskatzen ari zaizkigu lanera joateko, dirua galduz”, erantzun du LABeko Azkuek, KPIaren azpiko soldata igoerak eskaintzen ari direla eta. Azkuek adierazi du FVEMek iritzi publikoari “benetakoa ez den irakurketa katastrofiko bat” helarazi nahi diola, baina, FVEMeren aurtengo lehen hiruhilekoko koiuntura txostenaren arabera, sektorearen %4,7k bakarrik aurreikusten ditu galerak 2022rako. Gehitu du Jaurlaritza hazkunde ekonomikoaz ari dela berba egiten, eta, hain zuzen ere, industria dela azken hiruhilekoan gehien hazi den sektorea.

Prezioen garestitzeak “langile pobreen figura” orokortzea ekarri duela azpimarratu du CCOOko Aialak. Azaldu duenez, lana izan arren, hainbatek ez daukate hil amaierara heltzeko eta oinarrizko beharrizanak betetzeko adina. “Sektorean sortzen den aberastasunaren banaketa bidezkoa exijitzen dugu”.

Bizkaiko metalgintzako sektorea Euskal Herriko handiena da. 52.000 langile inguru ari dira bertan lanean, sindikatuen datuen arabera, eta hainbat enpresak erabiltzen dute sektore horretako lan hitzarmena oinarri moduan. ELAk dauka ordezkaritzarik handiena negoziazio mahaian, %40,05ekoa. CCOOk % 25,18koa du, LABek %21,57koa, eta UGTk %13,20koa.

“Aurrean izango gaituzue”

2019ko hitzarmena indarrean egon zen iaz arte, eta aurten ere hala jarraituko du, beste itunik sinatu ezean. Sindikatuek jakinarazi dutenez, 2021eko soldata igoerak judizializatuta daude, alde bakoitzak bere interpretazioa egin zuelako. Akordioa lortu zen abiadurari egotzi dio UGTko Jose Maria Rojok desadostasuna: “Gauza batzuk zehaztu gabe utzi ziren, eta ez ziren adostu”.

2019ko mobilizazioak berriro pitz daitezkeela esan du Rojok, eta “benetako negoziazioari” ekin ezean langile guztiak deituko dituela euren enpresetan eta kalean hori exijitzera. Gainera, zuzenean aipatu ditu FVEMen Batzorde Exekutiboan dauden enpresak —Tecuni, Artetch, ITP, Sidenor, Eldu, Ormazabal, Astilleros Murueta…—, eta esan du haien esku dagoela “gatazkak, grebak eta konfrontazioa saihestea”. “Negoziazioak blokeatzen jarraitzen baduzue, eta langileei beren lan eta bizi baldintzak hobetzeko aukera ukatzen jarraitzen baduzue, aurrean izango gaituzue, eta zuek blokeatzera joango gara”, esan die UGTkoak.

2019an luze joan ziren mobilizazioak, eta zenbait egun gatazkatsu egon ziren. Sindikatuek gogorarazi dute ekainaren 7an Bizkaiko metalgintzako kide bi epaituko dituztela Probintzia Auzitegian, eta 23 hilabeteko espetxe zigorra eskatzen dietela. “Metalgintzako sindikatu guztiak eta lan gatazketan auzipetutakoen plataforma auzitegiaren aurrean kontzentratuko gara Aitor eta Arkaitzi elkartasuna adierazteko, eta lan sindikalaren kriminalizazioari aurre egiteko”, adierazi du LABeko Azkuek.

Horrez gain, sindikatuetako ordezkariek elkartasuna adierazi diete Arabako metalgintzako langileei, eta “indarra” helarazi datozen greba egunetarako.


Summary: «Gure musika zaintzen ez badugu, konturatzerako galdu egingo da». Proiektu berezi bat dauka esku artean Jose Inazio Elias Zarautzen bizi den txistulari azpeitiarrak: txistuarekin jotzeko mila abesti baino gehiago grabatu ditu. Lan hori aitortu dio Euskal Herriko Txistulari Elkarteak

«Kaleko txistularia» da Jose Inazio Elias (Azpeitia, 1951), musika ikasketa profesionalik jaso ez duen «txistulari saltseroa». Urte askoan aritu izan da Euskal Herriko mendi gainak txistu doinuz girotzen, eta Imanol Urbieta zenarekin ere egin zituen hainbat proiektu. Orain, bestelako egitasmo bat dauka esku artean; izan ere, Youtubeko Zesteronekua kanalera igo ditu txistuarekin grabatu dituen mila abesti baino gehiago. Sona handia izan du Eliasen proiektuak, eta entzunaldi ugari izan dituzte abestiek. «Gustura» dago egindako lanarekin, eta aitortu du elkarrizketara bertaratu baino zertxobait lehenago amaitu duela azken abestia.

Gaur egun txistuarekin joaten zara edonora, baina noiz hartu zenuen txistu bat aurrenekoz esku artean? Nolatan hasi zinen instrumentu hori jotzen?

Bitxia da kontua, baina aitak arrebari erositako txistua izan zen jo nuen aurrenekoa. Arreba piano ikasketak egiten ari zen, eta hark ez zion arretarik jarri txistuari. Niri, aldiz, deigarria iruditu zitzaidan. Gainera, banekien Loiolako basilikan [Azpeitia] bazegoela txistua jotzen zekien jesuita bat, eta harengana joan nintzen, ea irakatsiko zidan galdezka. Eskema bat marraztu zidan, zein zulo ireki eta itxi behar nituen zehaztuta. Eskema hura aurrean jarrita ikasi nuen txistua jotzen. Ezkutuka jotzen nuen, eta egun batean aitak entzun egin ninduen. Aho zabalik gelditu zen, ez baitzekien txistua jotzen nekienik. Hark eraman ninduen jotzen ikastera, Andoni Albizurirengana. Zaletasuna txikitatik datorkidala esango nuke, haurra nintzela ere txokolotarren piezak entzuten genituelako meza nagusien ostean eta.

Non trebatu zinen?

Andoni Albizurirekin hasi nintzen, Oargi dantza taldeak Azpeitian zuen lokalean. Ez genituen ordu asko egiten han, baina jo eta jo aritzen ginen; hori zen ikasteko modurik onena. Dantzariek piezak entseatzeko jotzen genuen txistua, eta dantza errepikatu behar bazuten, guk ere pieza osoa errepikatzen genuen. Ez dago aritzea baino eskola hoberik.

Ba al zegoen orduan txistua jotzeko joerarik?

Gure taldean zazpi-zortzi lagun inguru biltzen ginen, ia denak gizonezkoak, baina gerora pare bat emakumezko ere animatu ziren. Sei-zazpi urtean aritu nintzen han, eta oroitzapen bikainak ditut. Eskolak jasotzeaz gain, egunpasa ederrak egiten genituen. Txistua gainean hartuta mendira joaten ginen sarritan, eta dantza taldeekin ere herriz herri ibiltzen ginen. Legazpira egin nuen aurreneko irteera, eta oso oroitzapen onak ditut.

Mendiak eta txistuak lotura handia zuten sasoi hartan; izan ere, orduan ez zegoen orain beste trikitirako joerarik. Orduan txistua entzuten zen mendian, urteekin aurrea hartu digun arren. Xoxotera, Pagoetara, Aralarrera, Urbiara… Hara eta hona ibiltzen ginen. Gainera, abertzaletasuna pil-pilean zegoen garai haietan, eta gu agitatzaileak ginen, nolabait. Txistuz jotzen eta abesten genituen euskal kantak tarteko, joan izan ginen behin baino gehiagotan kuartelera. Abentura andana utzi dizkigu txistuak.

Zeuk esana da kaleko txistularia zarela. Zer egiten du kaleko txistulari batek?

Egia da hori; ni zerbait banaiz, kaleko txistularia naiz. Eta zer egiten dugun? Herria girotu, festetan jai giroa sortu, festarik festa euskal kantak eskaini… Azken batean, musikaz askotariko txokoak alaitzen ditu kaleko txistulariak. Zoritxarrez, apenas gelditzen den halakorik.

Mendira urte luzez eraman zenituen txistu doinuak, eta Azpeitiko Lagun Onak Mendi Bazkunakoek aitortza ere egin zizuten. Nola oroitzen dituzu urte haiek?

Urte paregabeak izan ziren; beti oroituko ditut. Harreman bikaina izan dut eta daukat Lagun Onak Mendi Bazkunarekin. Xoxoten urte luzez aritu nintzen txistulari, eta horregatik egin zidaten aitortza. Ausartzen naiz esatera inoizko aitortzarik onena izan zela, edozein domina baino ederragoa.

Azpeititik Zarautzera ezkondu zinenean, nolakoa zen euskal kulturaren bueltako giroa herrian?

Iritsi bezain pronto ezagutu nuen Imanol Urbieta zena. Musika eskola zuen hark, eta proposatu zidan haurrei txistu eskolak eskaintzea. Orduan dirurik kobratu gabe egiten genituen horrelakoak, eta ezin gusturago ibili nintzen. Ume ugari zegoen musika eskolan, eta giro paregabea sortzen zen. Imanolek grabaketak egiten zituen haurrekin, eta haientzako kanta ugari sortzen zituen. Grabaketa haietan ere parte hartu nuen.

Imanol Urbieta izan zenuen bidaide, beraz. Pertsona berezia izan al zen zuretzat?

Oso garrantzitsua; bai niretzat, bai Zarautzentzat eta baita Euskal Herriarentzat ere. Umeekin egiten zuen lanak ez dauka hitzik. Nik ordura arte ez nuen harremanik izan umeekin, eta beste mundu bat ezagutu nuen hari esker. Haurrei txistua jotzen irakatsi nien, baina haiekin asko ikasi nuen, eta zer esanik ez Imanolekin. Haiekin lan egitea, entzutea… Ederra izan zen dena.

Beste hainbat proiektu ere partekatu zenituen harekin.

Hala da. Gogoan dut Atotxa giroan izeneko kaseteak atera genituela, eta Donostiako Parte Zaharrean ibili ginela haiek saltzen. [Xabier] Amurizaren bertsoak-eta jasotzen zituen lanak. Umeentzat hainbat lan ere grabatu genituen, guztiak pedagogikoak. Gaur egun, oraindik ere, erabiltzen dituzte eskoletan. Niretzat beste mundu bat ireki zen Urbietarekin lan egitean.

Azken boladan baduzu proiektu berezi bat esku artean. Dagoeneko txisturako mila abesti baino gehiago grabatu eta jarri dituzu Youtubeko Zesteronekua kanalean. Zer dela eta hasi zinen horretan?

Jean Marc Lempegnat okzitaniarra nire lagun mina da, eta hari esker jaio zen proiektua, nolabait esatearren. Egun batean, Pantxoa eta Peiorekin etorri zen Euskal Herrira; ordurako nik banuen harremana Pantxoarekin, eta hark aurkeztu zidan Lempegnat. Urte batzuen buruan, bere etxera gonbidatu gintuen Lempegnatek, eta han zeukan grabagailu bat erakutsi zidan. Zerbait grabatuko al genuen proposatu zidan, eta hala egin genuen. Gustatu egin zitzaidan emaitza, eta hori ikusita grabagailu bat erostera animatu ninduen. Konturatzerako 50 pieza nituen grabatuta. Arrate Irratira bidali nituen aurreneko grabaketak, eta horren ostean sortu zitzaidan Youtubeko proiektuaren ideia. Gaur [maiatzak 23] grabatutakoarekin, 1.162 pieza igo ditut Zestorenekua-ra. Nire asmoa da urte batzuen buruan Arrate Irratiari daukadan material guztia ematea.

Euskal Herriko Txistulari Elkarteak aitortza egin berri dio zure proiektuari. Nola jaso zenuen berria?

Ea, aitortza guztiak dira onak. Ez nuen espero halakorik, eta pozgarria da norberak egindako lana aitortzen dutela jakitea.

Zer-nolako piezak grabatu dituzu?

Denetik dago: fandangoak, pasodobleak, boleroak, sanbak, tangoak, zortzikoak, kontrapasak… Niri gehien zortzikoak gustatzen zaizkit. Lehen, edozein une aprobetxatzen nuen abestiak grabatzeko, eta egunean pieza bat edo bi grabatzen nituen. Orain, berriz, ingurukoak nazkatuta dauzkat, eta goizetan egiten ditut grabaketak, astean bi edo hiru aldiz. Ez naiz aspertzen; haserretu gehiago egiten naiz piezaren bat grabatzea lortzen ez dudanean.

Gustura al zaude egindako lanarekin?

Oso gustura. Uste dut inoiz inork ez dituela grabatu txistuarekin mila abesti baino gehiago, eta ez dut uste inork egingo duenik. Neure baliabideekin egindako zerbait da, ordu askoko lana, mimo handiz egindakoa.

Nolako harrera izan du proiektuak?

300.000 bisita baino gehiago izan ditu, eta ikaragarri iruditzen zait, txisturako piezak direla kontuan hartuta batez ere. Youtubek gauza bat du: Euskal Herritik harago entzuten da, eta horrek poz ematen du. Izan ere, txistua ez da ia inon entzuten, Arrate irratian salbu. Eskerrak irrati horri; izan ere, gure musika zaintzen ez badugu, konturatzerako galdu egingo da.

Erreleborik izango al du txistularitzak?

Panorama beltz dago. Argi dago inork ez duela hartuko gure erreleborik. Gu joaten garenean ez da ezer geldituko, eta tristea da. Gaur egun, gazteak musika eskoletara joaten dira, eta gehienek guk baino hobeto jotzen dute txistua. Kontua da ez dutela kalean jotzeko aukerarik. Euskal Herriko Txistulari Elkarteari eskatuko nioke egin dezala zerbait txistularitza eta, batez ere, txistulari gazteak kalera hurbiltzeko.


Beldurra eta galderak, «galdera asko»

Summary: Beldurra eta galderak, «galdera asko». Haurdunaldian zeudela jakinarazi zieten Enara Idigorasi eta Kathleen Philipsi euren semeek kardiopatia bat zeukatela. Bakarrik sentitu ziren hasieran, baina itxaropentsu daude medikuntzaren aurrerapenekin

Haurdun zegoela esan zioten Enara Idigoras hondarribiarrari Ibai semeak kardiopatia bat zeukala. “Arina zela esan ziguten, baina beldurra sentitu nuen”. Albistea jasotzearekin batera, Osakidetzako lantalde guztiaren babesa sentitu zutela esan du Idigorasek. “Arrisku handiko haurdunaldia izan zen nirea, eta hiru astez behin joaten nintzen osasun azterketa egitera”. Ekografiek errealitate bat islatu zuten. “Baina argi esan ziguten jaiotakoan ikusiko zutela haurra nola moldatuko zen bere kasa. Jaio eta ZIU zainketa intentsiboen unitatera eraman zuten semea zuzenean, eta hori izan zen gogorrena, semea han ikustea. Bagenekien hala gertatuko zela, azterketa guztiak egin behar zizkiotelako, baina momentua iristean…”.

Kathleen Philipsi ere haurdunaldian egin zioten diagnostikoa. “Hirugarren hilabeteko azterketan jada ikusi zuten zerbait”. Bikiak zeuzkan, Sion eta Ekhi, eta bietako bati antzeman zioten “anomalia”: Sioni. “Bosgarren hilabetean aipatu ziguten, lehen aldiz, kardiopatia hitza. Aurretik hainbat azterketa egin zizkidaten, genetika arazoren bat ote zegoen jakiteko, baina aukera guztiak baztertu zituzten [haurdunaldiko 33. astean jaio ziren bikiak]”. Idigorasen gisa berean, Philipsek ere “ezjakintasuna eta beldur handia” sentitu zituen momentu horretan. “Galdera asko etorri zitzaizkidan burura, eta berehala hasi nintzen Interneten informazio bila”. Arrisku handiko haurdunaldia izan zen harena ere, eta “jarraipen zorrotza” egin zioten Donostia ospitalean.

Ibaik anaia zaharragoa dauka, Markel, 8 urtekoa. “Eta harentzat ere ez da ari erraza izaten prozesua”, azaldu du Idigorasek. “Gurasoak ospitalean, anaiarekin beti oso kontuz ibili behar… Azkenerako, familia guztiak behar izaten du laguntza profesionala, eta, noski, baita Markelek ere”.

Ibairen kasuan, une batean okerrera egin zuen egoerak, pixkanaka utzi egin ziolako jateari. “Azkenean, larrialdietatik iritsi ginen ebakuntza gelara. Aortak esofagoa konprimatzen zion, eta ezin zuen jan”. Ibairen aorta ohiko ibilbidetik ez, “beste toki batzuetatik” zihoan. “Eta harrapatu beharko ez zituzkeen beste aparatu batzuk harrapatzen zituen”. Idigorasen semeak 5 urte dauzka orain, eta arteriak bere tokian jarrita, “ohiko bizimodua” egin dezake jada. “Dena den, une oro egoera aztertzen joan beharko dugu”. Kardiopatiaren eraginez, Ibaik bronkioa pixka bat konprimatuta daukala gaineratu du haren amak. “Eguneroko jardunean lehenago nekatzen da, gehienak baino pixka bat txikiagoa ere bada… Baina ondo goaz”.

Bi ebakuntza azkenean

Sionen kasuan ere, gaur-gaurkoz, “oso ondo” dagoela esan du haren amak. “Semeari 2 urte eta erdi zeuzkala egin zioten bihotzeko ebakuntza [5 urte betetzear da], eta beste arazo bat sortu zitzaion orduan: bihotzeko eskuin bentrikulua bi zatitan banatu zitzaion, eta beste ebakuntza bat egin behar izan zioten”. Bihotzeko ebakuntza bat, izatez, “izugarria” dela aitortu du Philipsek. “Oso esperientzia gogorra da, bai umearentzat eta bai familiarentzat. Baina, zorionez, aurrerapen handiak izaten ari dira medikuntzan”. Ebakuntza egin eta hilabete pasatxora indarberrituta zegoen Sion.

Aurretik ez zuten eraman haur eskolara, eta une oro oso kontuz ibili behar izan zuten semearekin. “Arnas aparatuko gaixotasunik ez hartzea komeni zela esan ziguten medikuek, gripe garaian ere kontuz ibiltzeko… Eta, noski, ezinezkoa zen haur eskolara eramatea, ez Sion eta ez Ekhi”. Lehen urte eta erdian-bi urteetan lan egiteari utzi behar izan zion Philipsek —psikologoa da—.

Ibairi iazko urtarrilaren 21ean egin zioten bihotzeko ebakuntza, Gurutzetako ospitalean, Barakaldon (Bizkaia). “COVID-19aren garaian egokitu zitzaigun, eta Donostian egin zizkiguten ondorengo mediku azterketa gehienak. Ebakuntza egin baino lehen, bi aldiz bakarrik joan ginen Gurutzetako ospitalera”. Sioni Madrilen egin behar izan zioten ebakuntza, Gregorio Marañon ospitalean —gaur egun, Zarautzen bizi dira—. “Hilabete eta erdi inguru igaro genuen Madrilen, eta familia guztiari eragin zion horrek. Gastu ekonomikoak, lanik egin ezina, beste haurra ere zaindu beharra…”.

Etorkizunerako kezkak

Biek ala biek ez dakite zer gertatuko den etorkizunean. “Ikusiko dugu”, esan du Idigorasek. “Baina beti egongo gara zalantzan”. Asma ere badauka Ibaik, “eta kirola egiteko, adibidez, kardiopatia baino oztopo handiagoa da hori”. Sionek urtero izaten du osasun azterketa kardiologoarekin. “Baina bizitza normal samarra egiten ari dela esan daiteke. Kirola modu profesionalean ere egin ahal izango duela esan digute medikuek”. Ez dakite beste ebakuntzaren bat beharko duen. “Baina, izatekotan, heldua denean egingo diote”. Philips gehiago kezkatzen du ikasketen kontuak: “Ikerketa batzuen arabera, umetan kardiopatien ondorioz egindako ebakuntzek nabarmen eragiten dute ikasketa prozesuan, arretarako gaitasunean… Baina, tira, pausoz pauso joango gara”.

Ebakuntza egin aurretik medikuekin hizketan aritu zen Idigoras, semeari zerbait azaldu behar ote zion galdetzeko. “Ezetz esan zidaten, oso txikia zela artean [4 urte zituen]. Baina ebakuntza egin ziotenean eta esnatu zenean, shock egoeran gelditu zen, kablez josita zegoelako. Trauma handia dauka horrekin”.

Psikologoa izaki, Philipsek onartu du azalpenak noiz eta nola eman, teoria badakiela. “Gure kasuan, naturaltasunez azaldu diogu dena Sioni. Orbain bat dauka bihotzaren parean, olio berezi bat ematen diogu bainatu ondoren, eta momentu horiek baliatzen ditugu lasai hitz egiteko”.

Idigorasek “laguntza gehiago eta burokrazia gutxiago” eskatu die erakundeei. “Eskoletako jangelan baimen bereziak lortzeko, elbarritasun jakin bat lortzeko… Oso luzea eta zaila da burokrazia, eta erraztasun handiagoa eman beharko lukete”. Gainera, “nahita edo nahi gabe”, baina laguntzak lortzeko “desinformazio handia” dagoela uste du.


Bezeroak bilatzeko berrikuntza

Summary: Bezeroak bilatzeko berrikuntza. Mecanizados Alkainek bere produkzioaren zati bat Frantzian saltzen du. Desirazko helburua zen, eta, azkenean, betetzen hasi da Hazinnovan sartu ondoren. Eusko Jaurlaritzako programa horretan parte hartzeari esker, aditu batek doan lagundu dio merkatu auzokidean prospekzio-lana hasten.

Joan den urtean Euskadiko esportazioak guztira 25.665 milioi eurora iritsi ziren; beraz, gure merkataritza-balantzak 4.600 milioitik gorako saldo positiboa eman zuen. Emaitza on horien atzean ez daude Euskadiko ekonomiaren lokomotor gisa jarduten duten korporazio handiak bakarrik; ETE asko ere badaude, mikroETEekin batera, 2008ko atzeraldian ikasbide garrantzitsu baten berri izan ondoren: etxean zailtasunak egonez gero, kanpoan saldu behar da. Kanpoalderantz begiratu behar da susperraldiari ekin dioten herrialdeetan hemen falta diren salmentak egiteko. Harrezkero, merkatuak aniztea funtsezko estrategia da, eta oraindik esportatzen ez duten enpresak ager daitezke Hazinnova programari esker.

Eusko Jaurlaritzaren egitasmo honek bost langiletik gora duen edozein konpainiari berrogeita hamar orduko aholkularitza doan izateko aukera eskaintzen dio. Aholkulariak beharrezkotzat jotzen duten arloetan berritzen lagunduko die, lehiakortasuna hobetzeko xedez, eta, noski, nazioartekotzea halako arlo bat izan daiteke.

Hori pentsatu zuten, hain zuzen ere, egokiro Mecanizados Alkaineko kudeatzaileek. Urnietako familia-enpresa bat da, eta planopean doitasunâÂÂÂÂmekanizatuan dihardu. Denbora zeramaten Frantziako merkatuan sartu nahian, baina zaila suertatzen ari zitzaien. Horrenbestez, amore eman beharrean, aditu baten laguntza eskatzea erabaki zuten. Beren ahaleginak birbideratu nahi zituzten, eta, haren aholkuari esker, enpresak helburu horretara bidera zitzakeen baliabideak ere optimizatu.

Aholkularitzak erabaki zuen bere lana hastea konpainia bi ekintzetan bultzatuz. Lehenengoari dagokionez, beren produktuetan interesa izan zezaketen enpresen profila definitu behar zen, eta, hortik abiatuta, bilaketa fintzea ezinbestekoa zen. Horri, teknikoki, merkatuko prospekzioa esaten zaio. Horren bidez, deia jaso dezaketen enpresak kokatzen dira, hitzordua eskatu eta aurkezpena egiteko. Hori ez da arrakastaren berme, baina, gutxienez, gure proposamenak interesa sor dezaketen tokietan entzungo dira.

Bestalde, bigarren neurriari eutsiz, bezero posibleak bilatzearen aldean, izan zirenetan jarri behar zen arreta: enpresa haiekin jarri behar zen harremanetan akordio berriak eta sinergiak eskaintzeko, eta, bata edo bestea lortzea ezinezkoa bazen, gutxienez, konpainia nola baloratzen zuten eta eskeak zergatik ez zizkieten egin nahi jakiteko.

Esatea askoz errazagoa da egitea baino. Hori argi dago. Egiazko merkataritza-helburu irisgarriak zehaztu behar dira, bezero posibleak ordenatu eta zatitu behar dira, eta dagoeneko ezagutzen gaituztenekin sistematikoki harremana izateko kanalak zehaztu behar dira. Lan handia, baina oso ondo aprobetxatuta, eragile batek (kasu honetan, Beterri-Buruntzako Udalak) jarraituta gainera, Hazinnovak emaitzak promesten dituen hiru hilabeteetan Mecanizados Alkainek eske berriak itxi eta beste batzuk lortzeko elkarrizketak hasi dituelako.

Spri taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute Hazinnova, eta deialdi berrian parte hartzeko epea abenduaren 1 arte du zabalik. Guztira, 437 enpresak parte hartu dute programan dagoeneko, fabrikazioko, logistikako, merkaturatzeko edo administrazio eta finantzetako arloetan hobekuntzak ezartzeko.


Summary: Nafarroako entitateei dei egin diete Euskaraldian parte hartzera. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute euskararen aldeko ariketa sozialaren hirugarren aldia.

Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute Euskaraldiaren hirugarren aldia, Hitzez ekiteko garaia lelopean, eta parte hartu nahi duten Nafarroako entitateek egin beharreko urratsen nondik norakoak azaldu dituzte, Iruñean egindako agerraldian. 2020ean bezala, entitateen parte hartzea sustatu nahi dute, eta norbanakotik kolektibora «pausoz pauso» jauzi egin. Ekimenaren berri eman dute Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak eta Euskaltzaleen Topaguneko Oskar Zapatak eta Iñaki Sagardoik.

Ariguneak zer diren ere gogora ekarri dute: «Euskaraz lasai aritzeko guneak dira». Horiek belarriprest eta ahobizi-z osatuta daude. «Rolak gaitasunari lotzeko joera dago, baina jarrerari eta norberaren erabakiei lotuta daude», azaldu du Sagardoik.

2018ko Euskaraldiaren balorazio positiboa egin dute, baina bertan ikusi zuten entitateen parte hartzea beharrezkoa zela. 2020ari dagokionez, pandemiak Euskaraldia baldintzatu zuela esan dute: «Ezin ginen kalean elkartu eta batzordeetan biltzeko arazoak zeuden». Hortaz, aurten 2018ko gogoa eta ilusioa berreskuratu eta handitu nahi dute.

Entitateek parte hartzeko urratsak ere azaldu dituzte: Euskaraldiaren berri jaso behar dute aurrena, eta proposamena aztertu eta prozesua abiatzeko erabakiak hartu behar dituzte gero. Ariketa adostuta, Euskaraldiko parte hartzea berretsi edo izena eman eta, eta arigune kopurua zehaztu behar dute. Segidan, entitateko kide guztiei jakinarazi behar diete, eta euskara bultzatzeko lehentasunezko neurriak erabaki eta gizarteratu behar dituzte. Gainera, parte hartuko duten kideei prestatzeko baliabideak eskaini behar dizkiete, eta balorazioa egin. «Garrantzitsua da adostasuna lortzea; bestela nekez lortuko dira helburuak», esan du Sagardoik.

Beste urteetan izena eman zuten norbanakoek eta entitateek ez dute aurten zertan berriz izena eman; mezu bat jasoko dute parte hartzea berresten dutela adierazteko. Horrez gain, adierazi dute edozein zalantza argitzeko prest egonen direla.


Summary: Normaltasun akademikoa «erabat» berreskuratuko dute EHUren Udako Ikastaroetan. 120 ikastaro eskainiko dituzte eredu mistoan –aurrez aurre eta online–, 30 aurrez aurre bakarrik, eta lau online bakarrik. Gaurkotasunarekin lotura estua duten zortzi erronka nagusi izango dituzte oinarrian ikastaroek.

«Azken bi edizioetan aldatu zen normaltasun akademikoa erabat berreskuratzea». Hori da, Agustin Erkizia EHUko Gipuzkoako Campuseko errektoreordearen hitzetan, 41. EHUren Udako Ikastaroen helburuetako bat. Izan ere, presentzialtasunak garrantzia hartuko du aurten: 120 ikastaro eskainiko dituzte eredu mistoan –aurrez aurre eta online–, 30 aurrez aurre bakarrik, eta lau online bakarrik.

Udako ikastaroak «formaziorako eta hausnarketarako topagune irekia» direla azaldu du Itziar Alkorta ikastaroen zuzendari akademikoak. Horregatik erabiliko dute aurten Ezagutzaren alde leloa: «Bizi dugun desinformazioaren aurrean, ezagutzaren alde eginbehar dugula uste baitugu». Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak ere nabarmendu du ikastaroen eta ezagutzaren arteko lotura: «Bukaerarik gabeko lehengai bat da ezagutza. Eta hori da hezkuntza, alegia, ezagutzaren sozializalizazioa edo demokratizazioa. Eta hori dira ikastaro hauek».

Gaurkotasunarekin lotura estua duten zortzi erronka nagusi izango dituzte oinarrian ikastaroek. Besteak beste, gobernantza modu berriak, berdintasuna, digitalizazioa, osasun mentala, zahartzaroa, jasangarritasuna, hezkuntza eta euskal kultura jorratuko dituzte. Programazioan, gainera, kontuan hartuko dituzte Ukrainako gerraren eragina, edota pandemiaren bilakaera eta ondorioak.

Ikusi gehiago: EHUren Udako Ikastaroetan 154 ikastaro izango dira aukeran

Ez hori bakarrik; maiatzaren hasieran aurreratu zuten bezala, aurtengo edizioa berrikuntzekin dator: fundazioak marka berria du, UIK, eta hori izango da urte osoko ikurra. Izan ere, urte osora zabalduko dute «ezagutzaren aldeko eskaintza», eta horretarako, webgune berria prestatu dute. Plataforma digital horretan eduki gehiago eskainiko dituzte, eta «bisualagoa, interaktiboagoa eta intuitiboagoa» da. Udako ikastaroak ekainaren 15etik irailaren 15era bitarte egingo dituzte. Hala ere, «beti izango da muga horietatik kanpo antolatutako ikastaroren bat».

EHUren Udako Ikastaroetan izena emateko epea zabalik dago horiek hasten diren egunera arte, eta matrikula «erraz» egin daiteke haien webgunean edo mugikorraren bitartez. Aurtengo matrikulazioei dagokienez, «aurreikuspenen gainetik» daudela adierazi du Alkortak, Biktimologiako Nazioarteko Sinposioari esker; izan ere, horrekin 500 pertsona inguru elkartuko dira Donostian, ekainaren 5etik 9ra.

Ikastaroen inaugurazio ekitaldia ekainaren 21ean egingo dute, 17:30ean, eta hasierako hitzaldia Laura Rojas-Marcos idazle, psikoterapeuta eta Psikologia Klinikoko eta Osasunaren Psikologiako doktoreak emango du.


Summary: Tximino baztangaren beste kasu bat atzeman dute, Gipuzkoan. Gizonezkoa da, eta ez dago larri. Orain arte hiru kasu baieztatu ditu Osakidetzak.

Tximino baztangaren hirugarren kasua atzeman du Osakidetzak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Gipuzkoako gizon bat da, eta lotura epidemiologikoa du Euskal Herritik kanpoko beste kasu batzuekin. Halere, aurreratu dute ez dagoela larri, eta etxean dagoela. Beraz, ondo bidean, Osakidetzak etxean aztertuko du haren bilakaera.

Asteazkenean baieztatu zituzten lehen bi kasuak, Araban. Gaixoak bi gizonezko dira, eta Osakidetzaren Arabako Unibertsitate Ospitalean artatu zituzten, baina, sintoma larririk ez zutenez, etxean bakartzeko agindu zieten, erietxeratzeko beharrik gabe. Osasun Sailak iragarri duenez, kasu gehiago egonez gero haien berri emango du aurrerantzean ere.


Summary: Morauk eta Beñardok 'Ardo' disko-liburua kaleratu dute. Poesia, kantua eta ilustrazioa biltzen dituen «artefaktua» da, eta azaldu dutenez, ardoa hari hartuta, «pertsonen apologia» egin dute. Mattinen ilustrazioek osatu dute proiektua.

«Zein nahiago duzu? / fruitu lehor sail baten itzalaren zaporekoa / eta purpura gardena dena/ kolorez? / ala / gorputzez sendo / baina / hezetasun gutxiko / egun bateko haizearen arintasunekoa?» Horrela hasten da Andoni Tolosa Morau-ren Atarikoa poema, eta horrela segitzen du: «Zein ardo nahiago duzu? / ekialdeko arratseko / hasperen oihartzunak esnatzen dituena? / izatearen iragankortasunaz mintzo dena? / ala / iragana ispilatzen duena bere / gorputz dotore / eta / osotasun karratuan? poliedrikoa? / zilindrikoa? / parabolikoa? / ala / ez duzu poesia edateko gogorik». Atarikoa-k ematen dio hasiera Ardo-ri, Morauk, Beñardo Goietxe gitarristak eta Iñaki Martiarena Mattin marrazkilariak elkarrekin ondu duten «artefaktuari», edo Goietxek umorez definitu duen moduan, poesia, kantua eta ilustrazioa biltzen dituen ardofaktoa-ri. Gaztelupeko Hotsak zigiluak kaleratu du lana.

Disko-liburuaren izenburuak agerian uzten du zein den poemak, kantuak eta marrazkiak lotzen dituen haria: ardoa. «Zientoka aldiz agertzen da ardo hitza, baina, berez, ez da ardoaz ari den artefaktu bat, baizik eta pertsonez ari dena. Gu ardozaleak gara. Gustatzen zaigu jendearekin konpartitzea eta jendearekin aritzea, eta abagune ederra eskaintzen du. Baina beste gauza askok bezala». Horregatik, garbi du kantari eta idazleak Ardo ez dela ardoaren apologia egiteko lan bat, baizik eta «pertsonen apologia» egitekoa. «Ardoa egiten dutenak, bizi dutenak, ardoaz bizi direnak... horietaz ari gara».

Ardo orain argitaratu duten arren, «oso luzea» izan da gaur egunera arteko bidea. «Beñardok eta biok erabaki genuenean ardoaren gaineko lan monografiko bat egin behar genuela, idazten hasi nintzen, eta konturatu nintzen oso gustura ari nintzela. Idatzi ahala, ohartu nintzen hamaika alde zeudela kantagarriak zirenak». Idazteak, baina, «abandonatuta» zuen alderdi batekin topo egitera ere eraman zuen Tolosa. Izan ere, poema liburu bat argitaratu zuen orain dela hiru hamarkada pasa (Satorrak, Susa, 1990), baina, orduz geroztik, kantua izan du bere testuak zabaltzeko tresna. Orain arte. «Bat-batean, zalantza sortu zitzaidan. Hauek, kantuetako letrak dira? Poemak ere izan daitezke?». Urtebete pasatu zuen idazten, «burutik kenduta» poema horiekin kantuak egin behar zituela, eta idazketa lana bukatuta, olerki horietatik dozena bat aukeratu eta kantu ere bihurtu zituen.

Morauk aitortu duenez, iritsi zen momentu bat, zeinetan erabaki behar zuten zein forma eman proiektuari. «Disko bat izango da? Disko-liburu bat? Eta halako batean Mattin ere sartu zen, eta orduan ikusi genuen artefaktu bat egin behar genuela».

Popa, folka eta rocka Aspaldiko lagunak dira Morau eta Goietxe, eta lehenengoaren Amodio domestikoa diskoaz geroztik (2000), proiektu asko konpartitu dituzte. Oraingoan ere, gitarristaren ardura izan da Morauren kantuei jantzia jartzea. «Berak hitzak kantu bihurtu ahala, forma ematen joan gara entsegu lokalean. Urteak daramatzagu elkarrekin, eta beti hori izan da lan egiteko modua», azaldu Goietxek.

Musikari dagokionez, orain arte jorratu dituzten estiloetako kantuez osatuta dago Ardo, Goietxek azaldu duenez: «Popa, folka, eta, agian, disko honetan rock pixka bat gehiago nabarituko du entzuleak. Disko biluzia da, bi gitarra eta ahotsa; gero, konponketa txiki batzuk sartu ditugu, baina soila da diskoa». Soinu aldetik «sendoagoa» ere badela gaineratu du, «kantu batzuk rock aldera» bideratu dituztelako.

Diskoan hamabi kantu bildu dituzte, eta bat izan ezik —Sagar erdi bat, Gorka Erostarbek idatzia—, gainerakoek poemak dituzte oinarri. Morau: «Haietako bi moldaketarik gabe bihurtu ditugu kantu, baina beste guztiek lana eskatu digute. Joko bat ere badago disko-liburuan. Kantuek erreferentzia egiten diete poemei, baina kantuan dagoena eta poeman dagoena ez da gauza bera».

Abenduan grabatu zuten diskoa, Peio Gorrotxategirekin, Azkarateko Mamia estudioan (Nafarroa). Hain zuzen ere, diskoaren oinarria Morauk eta Goietxek grabatu badute ere, Gorrotxategik berak, Raul Garciak eta Mattin Arbelaitzek ere jo dute kanturen batean edo bestean.

Mattinentzat ere «erronka oso ederra» izan da Ardo-rentzako ilustrazioak egitea. Gainera, azaldu duenez, proposamena egin ziotenean, ardo etiketen inguruko lanak egiten ari zen, eta, ondorioz, «erraz» egin du lan. «Saiatu naiz egiten ilustrazio batzuk poesia bera osatzen dutenak, edo umorea ematen diotenak». Han goiko ardoa kantuaren bideo-klipa ere egin du Mattinek, eta aitortu du lan horrek «buruhauste» handiagoak eman dizkiola.

Orain arte, formatu ezberdinetan aurkeztu dute proiektua: ardo dastaketa-kontzertu bat egin zuten, kantu poteo bat ere bai, eta baita erakusketa-kontzertu bat ere. Hurrengo data Gasteizko Parralen izango dute, ekainaren 7an.

Ardo botila bat, disko-lburuaren osagarri Ardo-rekin beste «kapritxo» bat ere bete dute Morauk eta Beñardok. Izan ere, Mattinek ilustratutako etiketa duen urteko ardo baten 200 botila atera dituzte, Candido Besa upategiarekin, hain zuzen ere. «Bidean hainbat lagun topatu ditugu, eta ezagutu dugu ardo kultura sanoago bat. Ardoa ez da bakarrik luxuzko produktu bat; bada mundua beste era batera ikusten duen jende baten ahaleginaren emaitza. Eta hori beren ardoetan sumatzen da».


Summary: Bouwman nagusi baleko beste ihesaldi batean. Jumbo Vismakoa bigarrenez gailendu da Giroan, eta oilarrek ez dute ia imintziorik ere egin. Carapazek jarraitzen du lidertzan.

Hiru guztien gainetik. Eta hirurak elkarri ihes egin ezinik. Gidoi hori izan du orain arte Italiako Giroak, eta gaur ez da bestela izan, Marano Lagunare eta Castelmonteko santutegia lotu dituen 19. etapan. Mendiko azken-aurreko saioa izanagatik, apenas mugitu diren Richard Carapaz (Ineos), Jai Hindley (Bora) eta Mikel Landa (Bahrain). Eman baino, nahiago izan dute indarrak gorde. Oso bukaerarako utzi dituzte erasoak, eta batera helmugaratu dira berriz ere. Elkarren artean kateatuta daudela dirudi. Aldiz, aske, loturarik gabe dabil Koen Bouwman (Jumbo Visma), tropeletik ihesi. Eta etekin handia atera dio gaurko jardunari: bigarren etapa garaipena lortu, eta oso puntu baliotsuak bildu ditu mendiko sailkapenerako. Ezbeharrik ezean, berea du maglia urdina.

Giro honetan bederatzigarrenez, alde egindako ziklista bat iritsi da azkarren helmugara. Eta ez hori bakarrik: aste honetako etapa guztiak erabaki dira ihesean. Gaur, Bouwman izan da indartsuena hamabi lagunek tropelari aurrea hartuta osatu duten multzoan. Erabateko baimena eman diete bidea egiteko. 11 minuturaino eraman dute aldea, hasiera batean. Ineosek muzin egin dio aginte makilari, eta ia behartuta, Bora taldeak jarri behar izan du lanean. Interesa izan zezaketen ihesaldia harrapatzeko, helmugako gainsariak gogoan, baina ez: trostan eraman dute multzo nagusia.

Txirrindulariak Eslovenian sartu dira. Kolovrat igo dute han (10,3 kilometro eta %9,2ko pendiza), helmugarako 50 kilometroren faltan. Min handia egiteko moduko mendatea zen, baina onenek ez dute zirkinik ere egin. Gurpilean iraun dute denek, maldan gora nahiz ondorengo jaitsieran. Ihesaldia, berriz, aletuz joan da, eta lau txirrindulari iritsi dira gailurrera: Bouwman bera, Mauro Schmidt (Quick), Attila Valter (Groupama) eta Alessandro Tonelli (Bardiani). Jaitsieran Andrea Vendrame (Ag2r) batu zaie.

Bukaeran erabaki da dena, Castelmonteko santutegiko igoeran (7,1 kilometro eta %7,8). Aurrekoak azken hiru kilometroetan hasi dira erasoka. Bouwman, Schmidt eta Valter ziren ahaltsuenak maldan gora, baina eutsi egin diete Tonellik eta Vendramek. Bihurgune txarra zegoen azken zuzengunearen aurretik, eta Bouwmanek hartu du aurrena, arriskuak hartuz. Bidea itxi dio Schmidti, eta hark balazta sakatu behar izan du. Esprinta guztiz baldintzatu du momentu horrek. Halere, epaileek herbeheretarrari eman diote garaipena. Bigarren Schimdt izan da, eta hirugarren Tonelli.

Hautagaiak ia lau minutu geroago iritsi dira. Sailkapenean ez da aldaketarik izan: Carapazek jarraitzen du lidertzan, Hindleyrekiko hiru segundoko aldearekin. Landa hirugarren dago, 1.05era; atzetik Vincenzo Nibali (Astana) du, 5.53ra; eta bosgarren postuan Pello Bilbao (Bahrain) dago, 6.22ra. Biharko etapak lurrikarak eragin ditzake, San Pellegrino, Pordoi eta Marmolada kateatuko baitituzte. Mendiko azken etapa izango da, igandeko erlojupekoaren aurretik.


Summary: «Pribatizazioa» eta «euskarafobia» ardatz dituzten legeen aurka bideratuko du geroa Steilasek. Kongresua egin dute Iruñean, ponentzia «berritzeko»; sindikatuaren Nazio Batzorde Iraunkorreko ordezkariak hautatu dituzte bertan

Noranzko bakarra, publikoa leloarekin egin dute kongresua Steilas sindikatuko ordezkariek, atzotik, Iruñean. Hamabigarren kongresua dute; orain dela lau urte ondutako ponentziako lan ildoak jaso eta «berritu» dituzte. «Ikasturte osoan zehar prozesu parte hartzaile bat abian jarri eta afiliatuen ekarpenak jaso ditugu», azaldu dute, eta gaur bukatu dute prozesua, azken zuzenketak eztabaidatu ostean. Argi utzi dute, oro har, beren jardunaren ardatz nagusiak izango direla «pribatizazioa» eta «euskarafobia» sustatzera doazen legeen aurka.

«Erronka handiak ditugu aurrean, Nafarroako eta Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuek politika pribatizatzaileak garatzen jarraitzen dute. Baina Steilasek beti bezala Euskal Eskola Publikoaren alde borrokatzen jarraituko du», azaldu dute: «Hori delako guztiona eta guztiontzat den bakarra, baita gizarte kohesioa eta aukera berdintasuna berma dezakeen bakarra ere». Defendatzen duten hezkuntza ereduaren ezaugarriak ere gogora ekarri dituzte: «Publikoa, inklusiboa, feminista, euskalduna, ekosoziala eta kalitatezkoa».

Era berean, negoziazio kolektiborako irizpideak ere zehaztu dituzte. «Eta gure lan sindikalaren ildo estrategikoak definitu ditugu, sektorez sektore». Datozen lau urteetan sindikatuaren Nazioa Batzorde Iraunkorra osatuko duten kideak ere hautatu dituzte kongresuan. Jone Gibelalde, Peio Salazar, Nagore Landa, Joakin Akarregi, Nagore Iturrioz, Ariane Alberdi, Diana Bruño eta Raul Lopez dira kideak.

150 pertsona elkartu dira kongresuan. Afiliatuez gain, beste hainbat erakundetatik joandako 25 gonbidatu izan dituzte. Euskal Herriko eragileak ez ezik, Herrialde Katalanetakoak, Aragoitik eta Saharatik heldutakoak izan dira. Haiekin duten «elkarlana» goraipatu dute.


Summary: Aske geratu da Ekaitz Sirvent euskal presoa. Hamahiru urte egin ditu Frantziako espetxeetan preso. Mont-de-Marsango kartzelan zegoen azken euskal presoa zen.

Ekaitz Sirvent euskal presoa aske geratu da, hamahiru urteko espetxe zigorra bete ostean. Etxerat-ek jakinarazi duenez, gaur atera da Mont-de-Marsaneko kartzelatik. Espetxe hartan zegoen azken euskal presoa zen Sirvent.

ETAko kide izateagatik zigortu zuten Sirvent. Hura, 2009an atxilotu zuten, Parisko Montparnasse tren geltokian, eta 2013an epaitu zuten. Fiskaltzak hemezortzi urteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat, ETAren iraultza zerga biltzeaz arduratzea egotzita, eta Parisko Zigor Auzitegiak zigor eskaerarekin bat egin zuen bere ebazpenean. Ordutik, La Sante, Tarascon eta Reau espetxeetan egon zen preso, 2018an Mont-de-Marsanera gerturatu zuten arte.

Egun, 189 euskal preso daude; horietatik hemeretzi, Frantziako kartzeletan.


Summary: Bertan behera utzi dituzte «ke toxikoarengatik» Lasarte-Orian emanak zituzten neurriak. Osasun agintariek adierazi dute jada ez dela beharrezkoa ateak eta leihoak ixtea eta etxetik atera gabe geratzea

Lasarte-Oriako alkate Agustin Valdiviak gaur aditzera eman duenez, «oso toxikoa» da gaur goizaldean herrian izan den sutearen ondorioz inguruetan zabaldu den kea. Atzo 23:00 aldera piztu ziren garrak, Kale Nagusian abandonatuta dauden bi eraikinetan, eta itzali egin zituzten suhiltzaileek. Berpiztu egin zen sutea, ordea, berehala, eta berriz itzali behar izan zuten. Geroago heldu da leiho eta ateak ixteko ohartarazpena Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren partetik; inguruko bizilagunei esan diete, halaber, etxetik ez irteteko. Kale Nagusia itxi egin dute, eta soilik bertan bizi direnei utzi diete sartzen. Handik ordu gutxira, ordea, abisua heldu da; esan dute jada ez zegoela arriskurik eta emandako prebentzio neurriak bertan behera utzita daudela.

Udaltzainen arabera, uralitazko teilatu bat amildu eta erre da sutean, eta horren ondoriozkoa da kearen toxikotasuna, amiantoa baitu. Sutea zehazki Lasarte-Oriako Kale Nagusiko 54. zenbakian gertatu da. Udaltzainak jabetu dira han amiantoaren presentziaz, eta orduan Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko arduradunak jarri dituzte jakinaren gainean. Haien bidez heldu dira airearen kalitateaz arduratuta hartu diren neurriak. Amiantoa erruz erabiltzen zen garai batean, eraikuntzarako eta. Haren ehunak airean aski arriskutsuak dira, osasun arazo larrien motiboa. Debekatuta dago gaur egun salerosketa, baina garai bateko eraikinetan-eta agertzen da zenbaitetan. Minbizi eragilea da.


Summary: Kolpe erabakigarria eman du Hindleyk Giroan. Australiarrak lehertu egin du Carapaz Marmoladan, eta bihar Giroa irabaziko du ondobidean. Landa hurbildu egin da nagusiko bigarren postura. Etapa Covik irabazi du

Ezkutuan zebilen Jai Hindley (Bora). Maldan gora arin eta erraz zihoan, baina Giroa ia erasorik egin gabe ari zen igarotzen. Blockhausen esprintean irabazi zuen etapa, eta Aprican segundo batzuk harramazkatu zituen, gainsariei esker. Haatik, lasterketa apurtzeko benetako saiakera bat egitea falta zitzaion. Bada, Giro osoan zehar igorritako zantzuei zentzua eman die gaur, Marmoladan aurkariak txikitu, eta maglia arrosa bere eginda. Mikel Landari (Bahrain) 49 segundo atera dizkio, eta 1.28 Richard Carapazi (Ineos). Lehertu egin da ekuadortarra, lidertzari eutsi nahian. Hindleyk 1.25 ateratzen dio orain sailkapen nagusian. Australiarrak dena du alde 2020ko arantza atera eta Giroa lehen postuan bukatzeko. Landa bigarren koskara igotzen saiatuko da biharko erlojupekoan, 26 segundora hurbildu baitzaio Carapazi.

Eguneko beste garaile handia Alessandro Covi (UAE) izan da, hark jaso baititu besoak Marmoladako helmugan. Etapa ihesaldian erabaki da, seigarrenez jarraian. Italiarrak ondo merezitako garaipena lortu du, azken 53 kilometro bakarrik egin ostean. Hasieran, beste hamalau txirrindularirekin batera egin du ihes tropeletik, eta denak atzean utzi ditu Pordoin. Bukaeran asko hurbildu zaio Domen Novak (Bahrain), baina tinko iraun du Covik. Garaipena 32 segundora gelditu zaio Landaren eta Pello Bilbaoren taldekideari. Bost segundo geroago helmugaratu da Giulio Ciccone (Trek), hirugarren postuan.

Ikusmin handia zuen piztua gaurko etapak. Mendiko azken saioa zenez, faboritoak su batean aritzea espero zen, San Pellegrinotik bertatik hasita. Helmugatik oso urrun egonagatik, lasterketa puskatzeko moduko mendatea zen. Begirada guztiak Landarengan zeuden jarrita. Podiuma ia ziurtaturik izanda, arriskatzeko eta ausart jokatzeko aukera paregabea zeukan. Galtzeko gutxi zegoen, eta irabazteko asko. Tiraka jarri du taldea; ez, ordea, triskantza eragiteko asmoz. Onenek motel igo dute San Pellegrino, baita Pordoi ere. Horren erakusgarri bezala, ihesaldia aldea handituz joan da kilometroen joanean. Hala, Marmoladara ia sei minutuko abantailarekin iritsi da Covi. Iheskideak, berriz, ia bi minutu eta erdira zituen.

Jazarpenean Novak, Ciccone eta Thymen Arensman (DSM) aritu dira, baina bikain eutsi die. Zatirik gogorrena azken 5 kilometroetan zegoen, eta han beste estutu bat egin du Novakek. Tropelean, berriz, Ineosek lekukoa hartu dio Bahraini. Lasterketa erabakita uztea zen Carapazen intentzioa, baina oker jo dio kukuak. Lehenik, ezinean gelditu da Landa. Eta gero, Hindleyk gurpiletik atera du lasterketak liderra. Azken hiru kilometroak suziria bezala egin ditu australiarrak. Txinpartak atera dizkie pedalei. Carapazek, berriz, txakalaldia izan du, eta aurreratu egin du Landak. Pello Bilbaok (Bahrain) eutsi egin dio sailkapeneko bosgarren postuari, baina beste koska bat igotzeko ia aukerarik gabe gelditu da.

Oker handirik ezean, Giroko txapeldun bihurtuko da bihar Hindley, Veronan jokatuko den 17 kilometroko erlojupekoan. Laua da oro har, baina lau kilometroko koska bat du ibilbidearen erdian.


Summary: Naziek deportatutako Angel Lekuonari omenaldia egin diote Busturian. Hura gogoratzeko plaka bat jarri dute, mota horretako lehena Euskal Herrian

Gogora memoriaren institutuak eta Busturiko Udalak (Bizkaia) omenaldia egin diote Angel Lekuona Beitiari, eta hura gogoratzeko plaka bat jarri dute haren jaioterrian, Busturiko Altamira auzoan. Lekuona naziek atxilotu zuten 1943an Frantzian, eta 1944an Buchenwaldeko kontzentrazio esparrura bidali zuten (Alemania). Naziek 1945eko apirilaren 9an fusilatu zuten Hradischkon (Txekia). Ekitaldia baliatu dute deportazioa pairatu zuten gainerako euskal herritarrak ere omentzeko.

Ekitaldian, stolperstein bat jarri dute Lekuonaren omenez. Stolperstein izenekoak zoruan paratzen diren galtzadarri modukoak dira, nazismoaren biktimak gogorarazteko balio duten plaka bat daukatenak. Gunter Demnig artista alemaniarrak 1992an abiarazitako proiektua da, eta orain arte 75.000 stolperstein inguru jarri dituzte Europa osoan. Busturikoa da Euskal Herrian jarri duten mota horretako lehenengo galtzadarria,

Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok gomutara ekarri du deportatuek pairatutako «sufrimendu bidegabea», eta goretsi du «egoera txarrenetan ere, bizikidetza demokratikoa eta giza eskubideen, bakearen eta askatasunaren defentsan oinarritutako gizartea eraikitzeko eta defendatzeko ahalegina».

«Memoria positiboa»

Ezenarrok «memoria `positiboa» defendatu du, «pertsonaren alderik gizatiarrena islatzen duena». Gogorarazi du orain Europa «gerra testuinguru batean» murgilduta dagoela, eta ohartarazi du bakea eta bizikidetza demokratikoa «ahulak» direla; horregatik, memoriaren garrantzia nabarmendu du, batez ere «gerra eta indarkeria ezagutu ez duten belaunaldi gazteentzat».

Lekuonaren senitartekoek eta Hradischkoko kontzentrazio esparruko biktimen memoria gordetzeko lanean ari den historialari eta ikerlari taldeak ere parte hartu dute ekitaldian. Angel Lekuonaren arreba Graciela eta Elvira Lekuonari lore sorta bana eman diete, eta galtzadarria Antonio Medinak jarri du, kontzentrazio esparru berean hildako beste deportatu baten bilobak,

Lekuonaren loba Anton Gandariasek ere hitz egin du. Esan du memoriarena dela «eraiki beharreko azken lubakia», eta beharrezkoa dela historia gogoratze, errepika ez dadin. Azaldu du Lekuonaren errautsak Pragako Strasniceko erraustegian daudela, beste bost gudariren gorpuzkiekin batera, eta han uztea hobetsi dutela: «Hala ere, Angel Lekuona etxean dago jadanik».

Gogora institutuak 2020an egindako ikerketan, 1940 eta 1945 bitartean deportatutako 253 euskal herritarren datuak agertzen dira. Horietatik 113 hil ziren, 125 bizirik irten ziren, eta ez dago informaziorik gainerako hamabostei gertatu zitzaienaren inguruan.


Summary: Oihane Pereak irabazi du Araian jokatutako lehenengo finalaurrekoa. Unai Anda eta Maddi Agirre geratu dira haren atzetik

Oihane Perea da Arabako Bertsolari Txapelketako lehen finalista. Araiako finalaurrekoa irabazita, berak eskuratu du aurtengo finalean aritzeko lehenengo txartela. Haren atzetik, berriz, lehen finalaurreko gazteenak sailkatu dira, orain arte finalean aritu gabeak: Unai Anda Delika eta Maddi Agirre Epelde. Huts txikiren bat gorabehera, ondo eutsi diote mailari guztiek ere. Gaur Izarran egingo den saioko puntuazioaren zain geratu beharko dute, baina arriskua badute Andak eta Agirrek ere ekainaren 11n Gasteizen kantatzeko. Asier Otamendi Alkorta, Andere Arriolabengoa Bengoa eta Felipe Zelaieta Txurruka geratu dira, hurrenez hurren, lehen hiru salikatuen atzetik.

Saio orekatua egin dute sei bertsolariek Eli Plazaola Zubizarreta gai-jartzailearen esanetara. Bularreko minbizia pasatu duten bi emakumeren azaletik hasi dira kantari Otamendi eta Zelaieta, lehen ariketa puntuagarrian. Otamendik ez du asmorik bularra berreraikitzeko; Zelaietak, ordea, ez dauka hain argi. Gorputza sano daukala eta harro erakutsiko duela esanez hasi da Otamendi. «Neure aldetik ez naiz jarriko gaur berritzearen aurka / zeren itxurak gizarte honetan nahiko garrantzia dauka», erantzun dio Zelaietak. Otamendik, berriz, hasierako arrazoiari eutsiz: «Era honetan ibiliko naiz ahal baldin bada luzaro / gaizki zegona kendu didate orain dena ondo dago».

Arriolabengoari eta Pereari, berriz, guraso izatea egokitu zaie lehenengo ariketan. Eder semeak aurreko astean esan zien bera emakumea dela, eta Eider deitzeko. Pereak espero zuen, baina Arriolabengoa ezustean harrapatu du eskariak. «Baina nahiz ta ez den gaurko honetan berebiziko problema / guk jaso dugun heziketa da nire muga handiena», aitortu dio Arriolabengoak kantukideari. Zailtasunik ez dio ukatu Pereak: «Egia hau da orain bidea nahiko zaila izango dela/ Andere eutsi beharko diogu datorrena datorrela».

Txinparta batzuk ateratzen asmatu dute bertsolariek zortziko txikian. Otamendi eta Anda La Pollaren kontzertu batera elkarrekin joan diren aita-semeak dira. «Hargatik jarri nizun, Evaristo izena», bota dio Otamendi aitak semeari. Izenen jokoarekin jarraitu dio Andak, taldearen kantu bati aipamena eginez: «Jakin behar nuen nik, nabari zelako / nire ahizpari Txus jarri ziolako».

Bertsolariek asmatu dute umoreari eusten hamarreko txikian ere. Zelaieta eta Agirre lagunak dira, eta urtegira joan dira arratsalde pasa, baina lasai jarrita zeudela, kuadrilla oso zaratatsua jarri zaie ondoan. Zorrotz hasi da Agirre: «Kai-Nakai jarri dute ta benga aurrera / musika ona jarriko balute sikiera». «Nola izorratu duten gure eginkizuna / ezin dizut ta esan esan nahi nizuna», eman dio segida Zelaietak, eta ondo erantzun gazteenak. «Esateko duzuna Felipe zenbat lan / ezkontzeko eskatu behar al zenidan?».

Amatasunaren ajeak Puntuei erantzuteaz gain, gaiari bina bertso kantatu behar izan dizkiete bertsolariek kartzelako ariketan. Halaxe zioen gaiak: «Batzuetan zure lehengo bizimodura bueltatu nahiko zenuke». Bere herrialdetik Euskal Herrira etorri behar izan duen migratzaile baten larruan jarri da Otamendi, eta alkate aurkeztu denaren ahotik kantatu du Zelaietak. Andak, berriz, hiriko bizimodua utzi eta baserri batera joan den hiritarraren istorioa kontatu du. «Ta pare bat urte dira, herrira joan nintzela / nahiz ta pentsatzen nuen hau izango zela itzela / aitortu behar dut orain, esan behar dut horrela / nik uste baino askozaz gogorragoa badela».

Hiru emakumeek, berriz, amatasunaren ikuspegitik heldu diote gaiari. «Amatasuna da danba zabaltzen dugun atea», hasi da Perea: «Haurrentzako mesede ta norberarentzat kaltea / pentsatzen dut non dagoen orduko Oihane maitea / ze ederra litzateken berriz gazte izatea». Agirrek ere bide beretik jo du lehen bertsoan: «Galdera bat egin nahiko nuke indartu dadin airean / semeak jaso nituen baina zer galdu nuen trukean?». Nekeak neke, Pereak bigarren bertsoan ez dela damutu, eta keinu eder batekin amaitu du saioa: «Haurrak koskortzen dabiltza alturan dute nabari / eta ez naiz damutuko, hori esaten dut argi / keinu bat egingo diot publikoan dagoen amari / eta irribarre goxo nere etorkizunari».


Summary: Real Madrilek irabazi du Txapeldunen Liga. Espainiako taldeak Liverpool hartu du mendean Parisen, finalean, eta hamalaugarrenez gailendu da Europako kluben arteko lehiaketa nagusian. Viniciusek sartu du partidako gol bakarra, 59. minutuan.

Deitu zortea, deitu kalitatea, baina agerikoa da Real Madrilek harreman oso berezia duela Txapeldunen Ligarekin. Oso berezia izan behar du derrigorrez harremanak, talde batek lehiaketa berbera hamalau aldiz irabaz dezan, inork baino gehiagotan; hurrengoak halako bi. Bata bestearentzako eginak daude Txapeldunen Liga eta Real Madril.

Harreman berezi horrek goia jo du denboraldi honetan. Direnak eta ez direnak sufrituta iritsi zen Carlo Ancelottik zuzendutako taldea finalera. Kinka larrian egon zen kanporaketa guztietan, batez ere azken bietan. Mirariz sailkatu zen, azken hatsean luzapena behartuta, eta horretan nagusituta.

Baina azkenerako utzi du onena, gaurko, Parisko finalerako, Liverpoolen aurkako finalerako. Oraingoan, ez du azken orduko mirari baten beharrik izan, baina gogotik sufritu du berriro, eta sufrimenduak saria izan du berriro. 0-1 irabazi du, eta hamalaugarrenez nagusitu da Txapeldunen Ligan, bosgarrenez azken bederatzi ekitaldietan.

Finala irabazita, beste muturreko bat eman dio Real Madrilek Ingalaterrako futbolari. Sasoi honetan, Premier Leagueren borrero izan da. Herrialde horretako hiru talde hartu ditu mendean: Chelsea, azken txapelduna, final-zortzirenetan; Manchester City, finalerdietan; eta Liverpool, finalean. Diruz askoz gehiago da Ingalaterrako Liga, baina oraingoan inbertsioa ez zaio errentagarri atera.

Baten loria, bestearen porrota. Liverpoolek ezin izan du mendekua hartu. Real Madrilek finala irabazi zion duela lau urte, Kieven. Urtebete geroago seigarrenez Txapeldunen Liga irabazi izanak ez zuen Ingalaterrako taldearen mendeku gosea ase. Gaur ase nahi zuen. Baina alferrik. Esku hutsik geratu da berriro.

36 minutuko atzerapena

Berandu hasi da finala, 36 minutu beranduago, estadioaren sarreretan Liverpooleko ehunka zale pilatu baitira, sartu ezinda. Baina ustekabeko itxaronaldiak ez du eraginik izan, eta adi zelairatu dira bi taldeak. Berehala geratu dira agerian bakoitzaren asmoak: Liverpoolek bizi jokatu nahi zuen, eta Real Madrilek, patxadaz.

Presio eginez, ingelesak gailendu dira hasieratik, eta lehen hogei minutuetan lau gol aukera izan dituzte. Manek izan du argiena: urrutitik jaurti du, Courtoisek kostata urrundu du baloia, eta jarraian, baloiak zutoina jo du.

Baina sufritzen jakinda, eta baloia oinetan izanda lortu dute espainiarrek ingelesen sua apaltzea. Horri esker, lehen aldiz hasi dira iristen arriskuarekin Allisonen ingurura. 43. minutuan, Benzemak gola sartu du jokaldi nahasi batean, baina epaileak baliogabetu egin du, aurrelaria jokoz kanpo zegoela iritzita. VAR-ak aztertu egin du, eta arrazoia eman dio epaileari. Hutsean amaitu da lehen zatia. Nagusi izan da Liverpool hasieran, baina, minutuek aurrera egin ahala, indarrak parekatu ditu Real Madrilek.

Nor baino nor gehiago ekin diote bi taldeek bigarren zatiari, baina lehen zatian egin bezala, presioari esker, pixkanaka, Liverpool nagusitzen hasi da. Baina kolpea emateko prestatzen ari zela zirudienean, kolpea eman dio Real Madrilek. Valverdek erdiratu egin du eskuinetik, eta Viniciusek bikain errematatu du area txikian. 0-1. 59. minutua zen. Espainiarrei aldeko jarri zaie finala, eta ingelesei zail. Saiatu beharra zuten, eta saiatu dira. Baina alferrik. Ezin izan dute Courtoisen atea zulatu. Ikusgarri aritu da atezain flandiarra.


Summary: Jornetek eta Brinkmanek Zegama-Aizkorriko errekorrak hautsi dituzte. Kataluniarrak hamargarren aldiz irabazi du lasterketa, 3.36.40ko denborarekin; herbeherearrak 4.16.43 behar izan ditu. Euskaldun onenak Aritz Egea eta Sara Alonso izan dira.

Itzuli da Zegama-Aizkorri mendi maratoia, eta nola gainera. Baldintza bikainek lagunduta, probako errekor historikoak hautsi dituzte gizonezkoetan zein emakumezkoetan. Eguraldia eguzkitsua izan da goiz osoan zehar, eta lurra lehorra zegoen. Mutiletan, ohiko izen batek lortu du balentria: Kilian Jornetek. Kataluniarrak hamargarren aldiz irabazi du Zegaman. Emakumezkoetan, berriz, Nienke Brinkman herbeheretarra izan da azkarrena, alde handiz.

Jornetek zortzi minutuan hobetu du aurreko marka, 3.36.40ko denbora eginda. Iristen ari zela ospatu du garaipena, baina erritmoa moteldu gabe; errekorra ezarriko zuela jakitun zegoen. «Sinestezina izan da», aitortu du helmugara iritsi bezain pronto kataluniarrak, eta zaleei eskertu die beste behin emandako berotasuna. Bigarren postuan iritsi da Davide Magnini italiarra (3.39.31), eta hirugarren Manuel Merillas espainiarra (3.45.43). Euskaldunik onena Aritz Egea izan da.

Emakumezkoetan, Brinkmanek aise gainditu ditu bere aurkariak, eta errekor bikaina ezarri du (4.16.43). Hogei minutuan hobetu du aurreko errekorra. Bigarren sailkatuari, Maude Mathysi (4.26.03), ia hamar minutu atera dizkio. Hirugarren helmugaratu da lehen euskalduna, Sara Alonso donostiarra (4.26.40). Mendi maratoian parte hartu duen lehen aldia izan da.

Hiru urte geroago itzuli da gaur Zegama-Aizkorri. Goizeko bederatzietan irten dira korrikalariak, 500 inguru, probak dituen 42 kilometroak egitera. Eguraldia lagun, ehunka zale elkartu dira ibilbidean.


Summary: Ampo Ordiziak Ohorezko Mailako finala jokatuko du. Gipuzkoarrek ezustekoa eman dute El Salvadorren zelaian, eta 27-30 irabazi dute. Santboianaren aurka jokatuko dute finala.

Balentria egin du Ampo Ordiziak: ligako finalerako sailkatu da, El Salvador liga erregularreko txapeldunaren zelaian irabazita (27-30). Hamar urte geroago itzuliko dira finalera gipuzkoarrak. Datorren igandean jokatuko dute, Santboianaren zelaian. Ordiziak liga irabazten duen lehen aldia litzateke.

Gaur, neurketaren zati handienean atzetik izan dira ordiziarrak, eta markagailua irauli behar izan dute. Atsedenaldian 20-13 irabazten ari zen Valladolideko taldea. Neurketaren amaieran ere aldeari eusten zioten (27-23), baina, Andell Loubserrek amaieran lortutako entseguari esker, Iñigo Marotiasek prestatutako taldea izango da finalean.

Ikusi gehiago: Iñaki Puyadena: «Nire ibilbidea biribiltzea litzateke liga irabaztea»


Jai Hindleyk irabazi du Italiako Giroa

Summary: Jai Hindleyk irabazi du Italiako Giroa. Lasterketa hori irabazi duen lehen australiarra bilakatu da. Richard Carapaz izan da bigarren, eta Mikel Landa hirugarren. Azken erlojupekoan Matteo Sobrero gailendu da.

Jai Hindleyk Giroa lehertu zuen atzo Marmoladan, eta gaur arazorik gabe errematatu du egindako lana. Erlojupeko txukuna egin du txirrindulari australiarrak (hamabosgarren amaitu du), eta balio izan dio bere lehen Italiako Giroa poltsikoratzeko. Lasterketa hori irabazi duen lehen australiarra bilakatu da. Podiuma osatu dute erlojupeko saio ona egin duen Richard Carapazek eta Mikel Landak.

Etapa Matteo Sobrero italiarrak irabazi du; 23 segundo atera dizkio Thymen Arensmani, eta 40 Mathieu Van der Poeli. Hamazazpi kilometroko erlojupekoa jokatu dute Veronan.

Gaurko emaitzarekin, Landa da azken hogei urteetan itzuli handietan gizonezkoetan podiumera igo den euskal txirrindulari bakarra (hirugarren 2015. urteko Giroan eta aurtengoan). Aurretik, 2002ko Espainiako Vuelta irabazi zuen Aitor Gonzalezek, eta hirugarren izan zen Joseba Beloki. Urte hartako Frantziako Tourrean ere bigarren izan zen Beloki.

Hindley, bere aldetik, duela bi urte ere lider gisa iritsi zen azkeneko egunera, baina erlojupeko lehian gailendu egin zitzaion Tao Geoghegan britainiarra. Oraingoan, ordea, ez dio ihes egin garaipenak.

Gainontzeko mailotei dagokienez, Arnaud Demarek irabazi du erregularrenaren saria; Koen Bouwmanek mendikoa eta Juan Pedro Lopezek gazte onenarena.