Eskubide baten mugak

Summary: Eskubide baten mugak. 2015ean Eusko Legebiltzarrak etxebizitza legea onartu zuenetik, eskubide subjektiboa da bizitokia, eta hala eska dezakete herritarrek. Egun, eskubide hori aitortuta, 2.408 lagunek dute etxea.

Eusko Legebiltzarrak 2015ean onartutako Etxe Eskubidearen Legearen berritasun nagusia etxe eskubide subjektiboa arautzea izan zen. Bizitoki duin eta egoki bat legez okupatzeko eskubidea bermatzen die Eusko Jaurlaritzak, legearen arabera, baldintza jakin batzuk betetzen dituzten eta eskubide hori bete diezaietela eskatzen duten pertsonei; gizarteko sektore zaurgarrienetakoak dira denak. Praktikan, ordea, eskubide subjektiboaren mugak ere agerian geratu dira. Esaterako, 2015etik aurtengo apirilera arte 15.000 lagunek baino gehiagok eskatu dute eskubide hori aitortzeko, baina 7.900 ingururi aitortu diete. Horietako 2.400 inguruk dute etxe bat gaur egun, alokairu sozialeko erregimenean, eta beste 2.000 ingururi, alokairua ordaintzeko diru laguntza bat.

Hasteko, 2015eko legeak arautzen duen eskubideak adjektibo bat du: subjektiboa. Marrubi Bregaña legelariak azaldu du izenondo horren esanahi juridikoa: «Eskubidea bera subjektiboa izateak esan nahi du titularrak zilegitasuna duela administrazioak eginbehar jakin bat bete dezala eskatzeko. Betetzen ez bada, berez badago aukera erakundeetara [Etxebidera, adibidez] joateko eta esateko: 'Niri administrazioak etxe bat eman behar dit'».

Mario Ioldi. Maialen Andres, FOKU

Nafarroan ere 2019tik dago araututa etxebizitza eskubide subjektiboa, baina Euskal Autonomia Erkidegokoa «salbuespen positibo bat» dela nabarmendu du Administrazio Zuzenbideko katedradun Juli Poncek: «Gainerako autonomia erkidegoetan legeak ez ditu erakunde publikoak behartzen etxe eskubidea bermatzeko neurri zehatzak hartzera. Hau da, gainerako autonomia erkidegoetan etxerik gabeko pertsona batek ezin dio erakunde bati exijitu etxe bat izatea, nahiz eta bere eskubidea izan».

Hala ere, Bregañak itzalak ere ikusi dizkio eskubide horrek azken zortzi urteotan izan duen bideari: «Interpretaziorako marjina uzten dute, exijentzia ez dadin horrenbestekoa izan». Gainera, gogora ekarri du eskubide bat subjektiboa izateak ez duela esan nahi pertsona guztientzat denik: «Eskatzen duenarentzat eta baldintzak betetzen dituenarentzat da». Izan ere, herritar batek nahi badu bere etxe eskubide subjektiboa aitor diezaiotela, eskatu egin behar dio Jaurlaritzari.

Baldintza «oso zorrotzak»

Eta eskaera ere ezin du edonork egin. Hiru baldintza bete behar dituzte eskatzaileek. Lehena da etxe egonkor edo egokirik gabe egotea. Arrazoiak izan daitezke bizigarritasuna, tamaina, ahalmen ekonomikoa, arrazoi juridikoak edo eguneroko bizitegi normalizatua izatea zailtzen duen beste edozein. Bigarrenik, gutxienez lau urtez egon behar da etxebizitza babestuen eta zuzkidura bizitokien eskatzaileen erregistroan izena emanda. Eta hirugarrenik, «urteko diru sarrerak erregelamenduz ezarritako mugen barruan» daudela frogatzea.

Bada, 2015eko legeak muga hauek ezartzen ditu: hiru kide edo gehiagoko bizikidetza unitate batek urtean 15.000 euroko diru sarrerak izatea gehienez; bi kideko unitate batek, gehienez, 12.000 euroren diru sarrerak urtean; eta kide bakarreko unitateak, berriz, 9.000 euro edo gutxiago. Baldintza horiekin kritiko mintzatu da Bregaña: «Eskubide subjektibo gisa definitzea aurrerapauso bat izan daiteke, baina baldintzak hain gogorrak diren bitartean, ez da etxe eskubidea bermatuko. Baldintzak oso zorrotzak baitira, eta kolektibo oso jakin batzuetara bideratuta daude, oso baldintza txarretan bizi direnengana».

Marrubi Bregaña. BERRIA

Gainera, baldintza horiek betetzen dituztenei, eskaera egiten dutenean, ez diete berehala aitortzen etxe eskubide subjektiboa: beste prozesu administratibo bat igaro behar dute. Horren ostean, horietako batzuei aitortzen diete eskubidea. Hala, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Sailak emandako datuen arabera, 2015eko legea indarrean sartu zenetik aurtengo apirilera arte, 15.471 pertsonak eskatu dute eskubide subjektibo hori aitortzeko. Hala ere, erdiari baino ez diote onartu: 7.924 laguni. «Eskaria egiten duten unean baldintzak betetzen dituzten edo ez aztertzen dugu. Batzuek ez dituzte baldintzak betetzen hasieran, eta, ondorioz, ezin zaie eskubidea aitortu», azaldu du Mario Ioldik, Jaurlaritzako Etxebizitza Saileko Plangintzaren eta Prozesu Eragileen zuzendariak.

Hala ere, eskubide subjektiboa aitortu dieten 7.924 lagunetatik 2.408k baino ez dute alokairu sozialeko etxebizitza bat gaur egun. Legearen arabera, etxe eskubide subjektiboa aitortu dieten pertsonei «lehentasunez» eman behar diete bizitoki bat, baina %30i baino ez diete eman. Arrazoia azaldu du Bregañak: «Etxebizitza parke publikoa ez da nahikoa, eta ez dago etxebizitza nahikorik emateko».

Bat etorri da Ioldi. Nabarmendu du alokairu sozialerako 16.000 etxe daudela Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban, baina ez direla nahikoak etxe eskubide subjektiboa asetzeko. Eskubide hori aitortu dieten beste 2.004 laguni, beraz, hilabetean 300 euroko diru laguntza bat ematen diete, merkatu libreko etxe baten alokairua ordaintzeko. Legeak aurreikusi du bide hori, etxerik emateko aukerarik ez dagoenerako.

Hala ere, eskubide subjektiboa aitortu dieten 7.924 lagunetatik 3.903ri «iraungi» egin zaie eskubidea. «Eskubidea onartu eta gero, baldintzak betetzen jarraitzen ote duten ere aztertzen dugu. Norbaitek baldintzak gainditzen baditu, eskubidea kentzen zaio. Ulertuko ez duen jendea egongo da, baina norbaiten gaitasun ekonomikoa nabarmen handitzen bada, kendu egiten zaio, beste batena jokoan dagoelako. Irizpideak betetzea bermatzen dugu», adierazi du Ioldik.

Dekretua, bidean

«Legeak ezin dira paper errea izan: eskubide horri erantzuteko behar diren baliabideak izan behar dituzte erakundeek. Bestela, frustrazioa eragingo du», nabarmendu du Poncek. Bregañak gaineratu du «beharrezkoa» dela etxe eskubide subjektiboak garapen juridiko bat izatea, ez baitu izan zortzi urtean.

Ioldik aurreratu du irailetan argitaratzekoak direla legea garatzeko dekretu bat. «Etxebizitza eskubide subjektiboa egokituko du, eta hedatu. Legearen arabera, Etxebideko eskatzaileen erregistroan lau urtez egon behar du pertsona batek izena emanda, gutxienez, eskubide subjektiboa eskatzeko. Orain, hiru urtekoa izango da gutxienekoa. Diru sarreren muga batzuk ere handituko dira. 13.000 euro kide bateko bizikidetza unitatean, 15.000 bikoan, eta 17.000 hirukoan. Zenbaki horiek diru sarrerak bermatzeko errentaren araberakoak dira».

Izan ere, dekretu berriaren helburua etxebizitza politika eta gizarte politika uztartzea da, Ioldiren arabera: «Denbora asko behar izan dugu, eta prozesu zaila izan da».


Summary: EH Bilduk ez dio helegiterik jarriko etxebizitza legeari, ERCk proposatu duen moduan. Lehendakariak gogor egin du EH Bilduren jarreraren aurka, eta legeak «eskumenetan egiten duen inbasioa justifikatzea» egotzi dio.

EH Bilduk gaur iragarri du etxebizitza legea babesten jarraituko duela, ERCk proposatu arren lege horren gaineko helegitea aurkeztea Epaitegi Konstituzionalean. Bi alderdiek babestu zuten legea apirilaren 27an, Espainiako kongresuan onartu zutenean, baina orain ERCk aldaketak egin nahi dizkio, Kataluniari eskumenak kentzen dizkiola iritzita. EH Bilduk, ordea, jakinarazi du ez duela helegiterik jarriko.

Iñigo Urkullu lehendakariak gogor egin du sare sozialetan EH Bilduren erabakiaren aurka. «Lege bat babestu eta ondoren hari helegitea jartzeko ERCk egin duen jauzia gauza bakar batek gainditzen du: EH Bilduk lege hori babestu eta eskumenetan egiten duen inbasioa justifikatzea», adierazi du. Ez du legeak ekarriko dituen «ondorio praktikoetan» sakondu nahi izan, baina lege batek izan dezakeen eragina aztertu gabe hura onartzeak ekarri ditzakeen «arazoak» nabarmendu ditu.

Ez da polemika berria; hain zuzen, EAJk legearen kontra bozkatu zuen kongresuan, argudiatuta «nahaspila juridiko bat» sortuko lukeela etxebizitza eskumenei dagokienez; horien «inbasio» gisa jo zituen orduko hartan ere testuaren neurriak. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak orduko hartan ere adierazi zuen lege berriak etxebizitza eskubideen «birzentralizazioa» ekarriko zuela. Akordioa lortu berritan, Oskar Matute EH Bilduko diputatuak esan zuen ez zela «proiektu zentralizatzaile bat», baizik eta «etxebizitza politika aurreratuak eta bermedunak» eskainiko dituen proiektu bat.

Beste hainbaten artean etxebizitza legea PSOEk bultzatu bazuen ere, PSE-EEk eta EAJk maiatzaren hasieran osoko zuzenketa bat onartu zuten Eusko Legebiltzarrean, «Euskadin Espainiako lege berria aplikatzeko dokumentu bat» egiteko asmoz. Zuzenketa, baina, ez zen aurrera atera Kongresuan.

ERCren eta EH Bilduren arteko akordioa

Etxebizitza legeak urtebete baino gehiago eman zuen Kongresuan blokeatuta, akordio baten faltan. Azkenean, ERCk eta EH Bilduk egin zuten hitzarmena Espainiako Gobernuarekin, ezinbestekoak baitziren bi alderdien botoak legeak aurrera egin zezan. Hala ere, Matutek aitortu zuen ez zela nahikoa: «Egin nahiko genukeenerako pauso motz bat da, baina beharrezko pausoa da, horren alternatiba merkatuak desarautzea baita». Era berean, adierazi zuen etxebizitza legeak «errespetatzen» dituela autonomia erkidegoek eta udalek etxebizitzaren arloan dituzten eskumenak: «Ez da testu zentralizatzaile bat: berme juridikoa ematen du».


Summary: Fernando Villavicencio Ekuadorko presidentetzarako hautagaia hil dute, tiroz. Sikario talde batek egin du tiroketa, eta bederatzi lagun zauritu ditu; ustezko hiltzailea hil egin dute. Hiru dolu egun ezarri dituzte, eta salbuespen egoera 60 egunerako.

Fernando Villavicencio Ekuadorko presidentetzarako hautagaia tiroz hil zuten atzo arratsaldean —18:20an Ekuadorren, Euskal Herrian 01:20 zirenean—. Mitina eman zuen Quito hiriburuan, eta hura amaitu ostean hil zuen sikario talde batek. Bertatik atera eta auto batean sartu zenean jazo zen ezbeharra; gutxienez 40 tiro egin zizkioten sikarioek. Hiruk jo zuten Villavicencio buruan. Klinikara eraman zuten, eta hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin. Hiru eguneko dolua ezarri du Guillermo Lasso jarduneko presidenteak.

Fiskaltzak jakinarazi duenez, tiroketan bederatzi lagun zauritu ziren gutxienez; tartean, Asanblea Nazionalerako hautagai bat. Ustezko hiltzailea ere zendu zen sikarioen eta segurtasun langileen arteko liskarrean. Sei lagun atxilotu dituzte.

60 eguneko salbuespen egoera ere ezarri dute. Indar armatuak mobilizatu dituzte herrialde osoan, eta segurtasuna indartuko dute hauteskundeekin loturiko ekitaldietan. Ekuadorko presidentetzarako hauteskundeak laster egitekoak dira: heldu den abuztuaren 20an. Jada baieztatu dute bere horretan eutsiko dietela hauteskundeei. Lasso: «Ez dira bertan behera geratuko. Egin egin behar dira; demokrazia sendotu egin behar da».

Eraiki Mugimendua alderdiko hautagaia zen Villavicencio. Sinaloako kartelarekin lotura duen Los Choneros taldeak mehatxupean zuen, eta Poliziak babestuta zebilen ordutik. «Txikitu egingo nindutela esan zuten, baina ez diet beldurrik», esan zuen duela aste batzuk. Sindikalista ohia eta ikerketa kazetaria zen Villavicencio, gaizkile eta sikarioen inguruan ikertzen aritutakoa. Los Choneros taldeari egin izan dio erreferentzia hautagaiak hauteskunde kanpainan, eta, mehatxuak jasotzean, honako hau adierazi zuen: «Horrek berresten du, hain zuzen ere, gure kanpaina proposamenak larriki eragiten diela egitura kriminal horiei».

Rafael Correa presidente ohiarekin oso kritikoa zen Villavicencio, eta, hain zuzen ere, gobernuburu ohiaren aldekoak garaile irten ez zitezen aurkeztua zen hauteskundeetara. Izan ere, presidentegaiak Correa egiten zuen «herrialdeak dituen arazo ororen erantzule». Kazetari lanetan ibili zenean, harreman estua izan zuen AEBetako enbaxadorearekin ere, eta hari esker lortu zituen gero Correaren aurkako epaiketan baliatu zituzten hainbat dokumentu. Correak garai batean bere aurkako «jazarpen politikoa» bultzatzea egotzi zion kazetariari, baina gaur gogor gaitzetsi du hilketa, eta esan du «huts egindako estatu» bilakatu dela Ekuador.

«Mina» adierazi du Eraiki Mugimendua alderdiak; «borrokalari nekaezina» zen. Lasso «haserre eta atsekabetuta» agertu da hilketagatik: «Nire elkartasuna eta doluminak emazteari eta alabei. Zure memoriagatik eta zuen borrokagatik, ziurtatzen dizuet krimen hau ez dela zigorrik gabe geratuko». Segurtasun Kabinetea biltzera deitu zuen Lassok handik gutxira. «Krimen antolatua oso urrun iritsi da, baina legearen pisu guztia eroriko zaie», gaineratu zuen jarduneko presidenteak.

Duela egun batzuk, uztailaren 24an, Eraiki Mugimendua kanpaina bertan behera uztekotan egon zen, bezperan Manta hiriko alkate Agustin Intriago hil baitzen, hainbat aldiz tiro egin ziotela eta. Villavicenciok, baina, kanpainarekin jarraitzearen alde egin zuen: «Kriminalek herritarrak eta agintariak hiltzen dituztenean isilik egotea eta ezkutatzea koldarkeria eta konplizitate ekintza bat da. Mafiak garaitu arte eguneroko borrokan jarraitzeko erabakia berresten dut».

Hauteskundeak espero baino lehenago egitekoak dira herrialdean. Joan den maiatzean, Ekuadorko Asanbleak Lasso presidentea kargugabetzeko epaiketa egitea erabaki zuen —funts publikoak bidegabe erabiltzea egozten zioten, estatu enpresa baten kontratu irregularrak ez eragozteagatik—. Epaiketa hilaren 16an hasi zen, eta biharamunean desegin zuen Lassok Asanblea. Diktadura (1976-1979) amaitu zenetik lehen aldia zen presidente batek hori egitea erabaki zuela. Lassok argudiatu zuen herrialdea «krisi politiko larri batean» zela. Aurretik ere mehatxu egin zuen asanblea desegitearekin, eta epaiketa hasi berri eman zuen pausoa. «Berehala» egin nahi zituen hauteskundeak.

Ganbera deseginda, Ekuadorko Hauteskunde Batzorde Nazionalak abuztuaren 20an ezarri zituen Asanblea berria eta presidentea hautatzeko bozak. Lassoren erabakitik 95 egunera egingo dituzte bozak; hamar egun baino ez dira geratzen.

Segurtasun krisia

Segurtasunik ezak okerrera egin du azken urteetan Ekuadorren, batez ere droga trafikoarekin lotuta, eta egoerak okerrera egin zuen pandemia garaian. Mexikoko kartelen arteko liskarrek eragiten dute segurtasunik eza. Izan ere, droga mugitzeko pasabide garrantzitsua da herrialdea, eta bide nagusiak kontrolatu nahi dituzte kartelek. Azken asteetan lehergailuak ere zartarazi dituzte hainbat gunetan eta hildako ugari eragin dituzte. Liskar handienak kostaldean eta Guayaquil inguruan izan dira, baina Quitoraino heldu da indarkeria oldea.


Summary: Aste hasieran egingo dute Txibiteren inbestidura saioa. Nafarroako Parlamentuko Mahaiak erabaki du astelehenean egitea lehen inbestidura saioa, eta asteartean bigarrena. Nafarroako EH Bilduren militanteen %82,7k inbestiduran abstenitzearen alde bozkatu dute, eta %12,7k, kontra.

Maria Txibite Nafarroako presidentetzarako PSNren hautagaiaren inbestidura saioak badu eguna. Nafarroako Parlamentuko Mahaiak ebatzi du astelehenean eta asteartean egitea, nahiz eta hasieran asteburuan egiteko aukera proposatu zuten. PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak aste hasieran itxi zuten Nafarroako Gobernurako akordioa, baina, gehiengo osorik gabe, beste bozketa bat beharko du Txibitek gehiengo soilarekin presidente bilakatzeko. Horretarako, EH Bilduren abstentzioa behar du, eta koalizio subiranistaren Nafarroako Mahai Politikoak horren inguruan galdetu zien atzo koalizioko militanteei. Gaur eman dute emaitzen berri: kideen «gehiengo zabalak» egin du abstentzioaren bidez Txibiteren gobernuari bide ematearen alde. Bozketan parte hartu dutenen %82,7k alde bozkatu dute, eta %12,7k, kontra.

Nafarroako Parlamentuko presidente Unai Hualderen asmoa zen inbestidura saioa asteburuan egitea; lehen bozketa, larunbatean, eta bigarrena, igandean. Nafarroako Parlamentuko Mahaiak, baina, atzeratzea erabaki du. Arrazoia: UPNren, PPren eta Voxen oposizioa. Eskuineko alderdiek araudian ezarritako epeak errespetatzeko eskatu dute; hau da, 72 orduko tartea igarotzea Hualdek deia egin zuenetik inbestidura saiora bitarte. Hala egin ezean, UPNk helegite bat aurkeztuko du, azaldu dutenez.

Horiek hala, Hualdek adierazi du «ziurtasun juridikoa» bermatzeko egingo dutela inbestidura astelehenean, UPNren helegite batek gehiago atzeratzea eragin dezakeelakoan. Halere, Onda Cero irrati katean egindako elkarrizketan azaldu du ez litzatekeela epeak murrizten diren lehen aldia, eta araudiak ere ematen duela horretarako aukera.

PSNko eledun Ramon Alzorrizek jarri du adibide bat: Miguel Sanzen (UPN) azken inbestidura saioa, 2007koa. Hala, eskuinaren jarrerarekin kexu azaldu da. Esan du UPNren, PPren eta Voxen «exigentziek» behartu dutela inbestidura atzeratzera: «Beste behin, eskuinak eta eskuin muturrak bat egin dute legealdia hastea eragozteko, motibazio politiko argi batekin». Halere, eledunak adierazi du eskuineko alderdiek ez dutela lortuko Txibitek zuzendutako gobernuaren osaera ekiditea: «Nafarrak lasai egon daitezke, Maria Txibite Nafarroako presidente izango baita, eta gobernu aurrerakoi bat egongo baita, eskubide murrizketak gelditzeko».

Alzorrizek eta Hualdek kritikatu egin dute zenbait parlamentari oporretan egon daitezkeelako aitzakia. Izan ere, biek gogoratu dute Nafarroako Parlamentuko Mahaiak eta Bozeramaileen Batzordeak adostu zutela uztaila eta abuztua erabilgarri izatea inbestidura prozesuarekin lotutako ekinaldietarako.

Egunak zehaztuta, astelehenean ekingo diote prozesuari, 09:30ean. Txibitek bere programa babestuko du, denbora mugarik gabe. Ondoren, alderdietako ordezkariek erantzungo diote haren mintzaldiari —bakoitzak ordu erdi izango du gehienez—, eta Txibitek erantzun ahal izango die, hamar minutuko tarteetan. Hala eginez gero, eledun bakoitzak beste hamar minutu izango ditu hitz egiteko. Azkenik, bozketa egingo dute, 18:30 aldera. Ezusterik ezean, Txibitek aldeko 21 boto —PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa— jasoko ditu inbestiduran, eta kontrako 20 —UPN, PP eta Vox—. Hau da, ez du eskuratuko lehen bozketan beharrezkoa den gehiengo osoa —26 boto—. Hala, EH Bilduren abstentzioa erabakigarria izango da bigarren bozketan —gehiengo soila nahikoa da— PSNren hautagaia Nafarroako presidente bilakatzeko. Hori astearte arratsaldean izango da.

Hurrengo urratsa Txibiteren kargu hartzea izango da. Hualdek adierazi du ostegunean egingo dutela, 11:30ean. Egun berean egingo dute Madrilen Espainiako Kongresuaren lehen bilkura, mahaiko bederatzi kideak hautatzeko. Halere, Nafarroako Parlamentuko presidenteak adierazi du Espainiako Gobernuko kideren bat egongo dela ekitaldian. Ostiralean, berriz, kontseilariek kargua hartzeko txanda izango da.

«Lehen geldialdia»

EH Bilduko eledun Laura Aznalek «poza» adierazi zuen PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak astelehenean itxitako akordioaren berri izan ostean: «Aurrera egiten jarraitzeko lau urteko bide baten hasiera izan liteke inbestidura». Izan ere, gobernua osatuko duten hiru alderdietako kideak koalizio subiranistako kideekin elkartu ziren atzo, itunaren inguruko xehetasunak azaltzeko, eta EH Bildurekin akordioetara iristeko asmoa adierazi zuten. Orduan, EH Bilduk adierazi zuen jada garatzen ari diren bideari jarraipena emateko garaia dela, eta horretarako «lehen geldialdia» dela Txibiteren inbestidura. EH Bilduren esanetan, legealdi berrian «zorrotzago» lan egingo dute «zerbitzu publikoak indartzeko, eskubideak zabaltzeko eta Nafarroako autogobernuan aurrera egiteko». Hala, azaldu dute koalizio subiranista dela «politika aurrerakoak» egiteko bermea.

Aurrez, koalizioak mahai gainean jarri zuen Txibiteren aldeko botoa emateko aukera ere, «negoziazioak desblokeatzeko asmoz», Aznalen esanetan. Hori, baina, ez da beharrezkoa izango, hiruko gobernuak nahikoa baitu koalizioaren abstentzioa. Haren alde egin du Nafarroako Mahai Politikoak, eta militantziaren babesa jaso du. Galdera egiterakoan, Nafarroako Mahai Politikoak egungo «testuinguru konplexuari» egin zion erreferentzia: «Agortzen ari den erregimenaren politika zaharraren eta bazterketarik eta konplexurik gabeko etapa berri baten artekoa».<br />


Summary: Oinezko bat hil da tranbus istripu batean Baionan. Errepide istripu batean hil da oinezkoa. Etxegabea zen. Gidaria shock egoeran eraman dute ospitalera.

Gizon bat hil da tranbus batek jorik, gaur goizean, Baionako Mounede etorbidean. Urdin Euskal Herri Irratiaren arabera, biktima etxegabea zen. Gidaria shock egoeran eraman dute Baionako ospitalera.


Summary: Euskal presoek jasaten duten «salbuespenaren» aurkako aldarria egingo du Sarek Donostian. Abuztuaren 19an egingo dute manifestazioa; 12:30ean abiatuko dira Bulebarretik.

Donostiako Aste Nagusian egingo du manifestazioa Sare Herritarrak. Zehazki, abuztuaren 19an izango da, 12:30ean Bulebarretik abiatuta. Ia 35 urte iraun zuen urruntze politika amaituagatik ere, jakinarazi dute «beharrezkoa» dela mobilizazioak egitea: «Oraindik ere badelako zer egina euskal preso, iheslari eta deportatuen egoera normalizatzeko bidean».

Gaur Donostian emandako prentsaurrekoan, Sarek salatu du euskal presoen eskubideak «urratzen» jarraitzen dutela eta haiekin salbuespenez jokatzen dutela. Fiskaltzak azkenaldian hartu duen jarrera ere gaitzetsi dute: «Fiskaltzak, Auzitegi Nazionalaren laguntzaz, legedi arruntaren ezarpenaren eta etxeratze prozesuaren aurrean, oztopoak jartzen jarraitzen du, elkarbizitza zangotrabatuz».

Horregatik, «salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatzea» eskatuko dute Donostiako manifestazioan. Uste baitute «elkarbizitzan aurrerako urratsak emateko» konpondu egin behar dela preso, iheslari eta deportatuen auzia. Helburu horrekin, herritarrei dei egin diete mobilizazioetan parte hartzeko: «Jai giroan ere salbuespenaren aurkako aldarria kaleratzeko».

Sarek Aste Nagusirako antolatu dituen mobilizazioetako bat izango da Donostiakoa. Gasteizen, Etxerat-ekin batera egin zuten manifestazioa, hilaren 6an. Bestetik, Bilboko Aste Nagusian ere aterako dira kalera; zehazki, abuztuaren 25ean.


Summary: Busturialdeko herritarrei ur kontsumoa txikitzeko eskatu die partzuergoak. Bilbao Bizkaia ur partzuergoak eskatu du ezinbestekoa denean soilik erabiltzeko ura. Iazko udan murrizketak izan zituzten eskualdeko hamasei herrietan.

Bilbao Bizkaia ur partzuergoak Busturialdeko hamasei udalerriei eskatu die uraren kontsumoa mugatzeko edo debekatzeko, ezinbestekoak ez diren erabileretarako. Kaleak garbitzeko, lorategiak ureztatzeko, ibilgailuak garbitzeko eta igerilekuak betetzeko debekatzeko aholkatu du, este baterako.

Eskualdeak arazo handia du ur hornidurarekin, eta erakundeak herritarrei eskatu die «eremu pribatuan erabilera arrazoizko bat» egin dezatela. Partzuergoak iaz hartu zuen bere gain Busturialdeko uren kudeaketa, eta denbora honetan hogei milioi euro gastatu ditu: haren hitzetan, sistemak eta hoditeriaren ihesak konpontzeko. Hala ere, «eskura dagoena baino ugariagoak dira hornidura beharrak».

Busturialdean ez da ura biltzeko azpiegiturarik, eta, beraz, ezin ditu euri urak bildu. Ibaien emariak eta akuiferoak zaintzera behartzen du horrek, partzuergoak adierazi duenez.

Joan den urtean ere arazoak izan zituen eskualdeak ur hornidurarekin. Murrizketak ezarri zituzten, eskas zegoelako ura, eta, azkenerako, itsasontzi batean eraman zuten ura Busturialdera, Bilboko portutik. Zenbait herritar eta talde ekologistak salatu izan dute uraren kudeaketa okerra egin dela urteetan, akuiferoak zaindu gabe; pinu eta eukalipto landaketek eta turismoak uraren galeran duten eragina ere nabarmendu izan dute.

Partzuergoak dei egin dien hamasei udalerriak hauek dira: Ajangiz, Arratzu, Bermeo, Busturia, Ea, Elantxobe, Gernika-Lumo, Forua, Gautegiz-Arteaga, Ibarrangelu, Kortezubi, Mendata, Mundaka, Murueta, Muxika eta Sukarrieta. 45.000 pertsona inguru bizi dira herri horietan.


Summary: Ecowasek esku hartzeko indarrei agindu die Nigerren sartzeko prest egon daitezela. Blokeak ohartarazi du ez dutela «aukera bat bera ere baztertzen» herrialdean «ordena konstituzionala berrezartzeko». Nigerko junta militarrak «trantsizio baterako» gobernua eratu du. Ekonomia ministro zena izendatu du lehen ministro.

Nigerko estatu kolpearen ondotik, esku hartze militar posible bat aztertzeko bilkura egin du, gaur arratsaldean, Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak, Abujan. Nigeriako presidente eta blokeko txandakako buruzagi Bola Tinubuk diplomaziaren aldeko mezua zabaldu du goi bilera hasi aurretik. «Negoziazio diplomatikoak eta elkarrizketa lehenesten ditugu gure posizioaren oinarri gisa». Baina bilkuraren ostean, interbentzio baten aukera haizatu du blokeak berriz. Ecowasek ez du «aukera bat bera ere baztertzen» Nigerren «ordena konstituzionala berrezartzeko», eta jakinarazi du esku hartze indarrak aktibatu zituela Nigerren sartzeko prest egon daitezen.

Tinubuk ez du xehetasun gehiago eman blokeak erabaki duenari buruz, eta ez dago argi adierazitakoak zein mugimendu militar ekarriko dituen. Zenbait iturriren arabera, Nigeria eta beste zenbait herrialde hasiak dira tropak Nigerko mugara mugitzen. Tinubuk nabarmendu du Nigerren uztailaren 26an gertatu zen estatu kolpea «mehatxu bat» dela «Afrika Mendebalde osoarentzat». 2020 urtetik, eskualdean kolpe militar bat jasan duen laugarren estatua da Niger —Maliren, Ginearen eta Burkina Fasoren ondotik—.

Joan den astean, Ecowasek militar kolpistei exijitu zien kanporatu zuten presidentea, Mohamed Bazoum, askatzeko. Joan den igandera arteko epemuga ezarri zien. Nigerko junta militarrak, baina, entzungor egin die Ecowasen ohartarazpenei, eta ez du boterea uzteko keinurik egin, aurkakoa baizik. Blokeko goi bilera hasi baino ordu batzuk lehenago, juntak behin-behineko gobernu bat osatu, «trantsiziorako». 21 pertsonak osatuko dute, eta Mohamed Bazoum presidente kargugabetuarekin Ekonomia ministro izandako Ali Lamine Zeine ezarri dute gobernuburu karguan; berak jarraituko du Ekonomia eta Finantza ministerioen arduradun gisa ere. Aldiz, militarren esku geratuko dira Defentsa, Barne, Atzerri, Osasun, Nekazaritza, Hezkuntza, Presidentetza eta Kirol ministerioak.

Nigeria da blokean armada handiena duen kidea, baina, joan den astean, presidenteak esku hartze militar baterako baimena eskatu zionean Senatuari, hark ezezkoa eman zion, eta bestelako bideak topatzeko eskatu. Alde horretatik, Ecowas ahalegindu da azken asteetan junta militarrarekin biltzen, baina hark uko egin dio elkarrizketak hasteari, «segurtasunik eza» argudiatuta. Azken orduetan, ordea, elkarrizketarako bide bat irekita izan da, Nigeriako Banku Zentraleko gobernadore Sanusi Lamido Sanusik adierazi duenez. Nigerian, zenbait kazetariri jakinarazi die Nigerko juntako buruzagiekin bildu zela asteazkenean, eta mezu bat duela Nigeriako presidenteari helarazteko.

Zenbait iturriren arabera, Nigerko junta militarrak Ecowasi eskatu dio arindu ditzala estatu kolpeaz geroztik herrialdeari ezarritako zigorrak. Baina blokeak hori onartuko balu, militarren agintea aitortuko lukete, eta horrek ahuldu egingo luke koalizioaren irudia, batez ere, kontuan izanik militarren kontrolpean erortzen den aliantzako laugarren herrialdea dela Niger. Bestetik, gerrara jotzea ere ez da erraza izango blokearentzat, kontuan izanik Malik eta Burkina Fasok esan dutela Nigerren alde jarriko direla —bietan daude junta militarrak agintean—. Horri gehitu beharko litzaioke Ecowaseko estatuek eurek finantzatu beharko luketela esku hartzea.

Bestalde, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres kezkatuta agertu da azken egunetan, Bazoum presidente kargugabetuaren eta haren familiaren osasun egoeraren inguruan. Izan ere, Demokrazia eta Sozialismorako Alderdiko iturrien arabera, argindarrik, edateko urik eta ia jatekorik gabe daude. «Idazkari nagusiak beste behin aldarrikatzen du hura [Bazoum] berehala eta baldintzarik gabe askatzeko, eta estatuburu karguan berrezartzeko», jakinarazi zuen atzo NBEko bozeramaile batek.

Aire eremua, itxita

Joan den igandean amaitu zen Ecowasek junta militarrari atzera egiteko jarritako epemuga, eta herrialdeko aire eremua itxi zuen egun horretan bertan Nigerko armadak; baita ohartarazi ere «prest» daudela «herrialdearen osotasuna defendatzeko». Bide beretik, kolpistek ohartarazi zuten «erantzun indartsua eta berehalakoa» izango duela Nigerko aire eremua urratzen duen edonork.

Frantziarekiko harremanak ere eten egin dituzte militarrek, eta Parisek zigor ekonomikoak ezarri dizkio herrialdeari. Atzo, berriz, aire eremuan sartzeko debekua urratu eta «hainbat terrorista» askatu izana leporatu zion juntak Frantziako armadari. Parisen esanetan, ordea, «aurrez hitzartuta» zegoen hegaldia, eta militarrek ez zuten «inongo terroristarik» askatu.

Estatu kolpea zuzendu duten militarrek argudiatu dute herrialdeko «segurtasun krisia amaitzeko» egin zutela gobernua desegiteko urratsa, hark ez zuelako «luzera begirako irtenbiderik aurkezten». Hala azaldu zuen abuztu hasieran Abdourahamane Tchianik, kolpearen aurretik Segurtasun Nazionaleko buru zenak eta orain estatuburu kargua hartu duenak.


Summary: Legez kanpoko etxegabetze bat egin dutela salatu dute Iruñean. Iruñeko Alde Zaharreko Gazte Mugimenduak eta Haritu elkarlaguntza sareak Iruñeko Udalaren jarrera kritikatu dute

Iruñeko Alde Zaharreko Gazte Mugimenduak gaur goizean jakinarazi du legez kanpoko etxegabetze bat egin dutela Iruñeko Alde Zaharreko Descalzos kalean. Gehitu duenez, bertaratu diren hainbat pertsona etxegabetzea eragozten saiatu diren arren, ez dute lortu. Tartean, hainbat pertsona identifikatu dituzte. Hori ikusita, haserrea erakutsi du gazte mugimenduak, eta gertatutakoa salatu du Twitterreko bere kontuan: «Iruñeko Udalak ez du bere legea errespetatzen, eta azpikeriaz jokatzen du, abuztuan familia langileak etxetik botatzeko».

Haritu elkarlaguntza sareak ere salatu du etxegabetzea: «Etxebizitza bat lortzea gero eta zailagoa den garaiotan elkartasun osoa erakutsi nahi diegu etxegabetuei eta bertan identifikatutako pertsonei».


Summary: Suteena Hawaiiko hondamendi naturalik hilgarriena da dagoeneko. Gutxienez 80 lagun hil dira asteartetik Maui irlan piztuta dauden suteetan. Mila lagun inguru desagertuta daude, eta 14.000 lagun ebakuatu dituzte ja.

Hawaiiko (AEB) Maui irla kiskaltzen ari diren suteak amatatu ezinik dabiltza, eta hildakoen kopurua gorantz doa. Gutxienez 80 hildako baieztatu dituzte, eta, iturri ofizialen arabera, litekeena da gehiago izatea; izan ere, kalean topatutako hilotzak soilik zenbatu dituzte. Jada estatuko hondamendi naturalik hilgarriena da. Mauiko suteak baino lehen, 1960ko tsunamia zen; 61 hildako utzi zituen. Mila lagun inguru desagertuta daude. 14.000 lagundik gora ebakuatu dituzte irlatik, eta beste hainbeste lekualdatu zituzten atzo. Hondamendi eremu deklaratu zuen Maui Joe Biden presidenteak, eta datozen egunetan bidaliko dituzte baliabideak suak amatatzen laguntzeko. AEBetako azken urteetako suterik hilgarrienetakoa da.

Naturagunean hasi ziren suteak, baina azkar hedatu ziren herrietaraino; tartean, Lahainaraino —irlako mendebaldeko herririk handiena da—. Guztiz txikituta geratu da hiria; «katastrofea» izan da Mauikoa Josh Green Hawaiiko gobernadorearen ahotan. «Gerra eremu bat zirudien: leherketak zeuden alde guztietan», esan du bizilagun batek. Mila milioika dolar beharko dituzte Lahaina berreraikitzeko, eta hango alkate Richard Bissenekhori egingo dutenaren bermea eman die herritarrei. Kaltetu batzuk hasiak dira euren aseguru etxeekin hitz egiten; baina hainbat belaunaldiz etxe berean bizi izan diren familia askoren kasuan, hipotekarik ez zutenez, asegururik ere ez zuten, eta ondorioz zailago izango dute kalte ordainak jasotzea.

Agintariek etxeratze agindua ezarri dute Maui irlan. Hura indarrean den bitartean, kontrolguneak ezarri dituzte hiriaren sarrera irteeretan, ondorioz ia hogei kilometroko auto ilarak ikus zitezkeen goizaldean kontrolak igaro zain; izan ere, herritar askok uhartearen iparraldera jo dute babes bila.

Banan-banan miatzen hasi dira hiriko eraikinak, eta horrek ekar dezake hildakoen kopurua hazi izana. Haatik, luze joko du behin-betiko zenbaketak. Sua berehala hedatu zen bai irlan, bai Lahainan, eta, hainbat bizilagunek ohartarazi dutenez, alertak sistemek ez zuten behar bezala funtzionatu. Gobernuak azaldu duenez, larrialdi zerbitzuek mugikorretara bidali zituzten alerta mezuak, baina ordurako suak kaltetua zuen telekomunikazio sarea, eta askok ez zuten ebakuatzeko abisurik jaso, eta inguruko eraikinak sutan ikusi zituztenean ohartu ziren egoeraz. «Gas bonbonak lehertzen entzun genituen», azaldu dio lekuko batek tokiko prentsari. Hainbatek uretara egin behar izan zuten salto garretatik ihes egiteko. Kostazainek 50 lagun inguru salbatu zituzten uretatik.

Irla osoan suteek eragindako kalteen eta sarraskien balantzea egiteko goizegi da, baina jada 2.200 eraikinetik gora galdu dituzte Mauin; horietatik %85 etxebizitzak dira. Lehentasuna jendea «bilatzea eta erreskatatzea» da, Hawaiiko larrialdi zerbitzuek adierazi dutenez. Bart gauean, gainera, beste sute bat piztu zen Kaanapalin, Lahainatik iparraldera dagoen mila biztanle inguruko herrian; larrialdi zerbitzuek herria husteko agindu diete herritarrei, nahiz eta sutea ia erabat kontrolpean hartu duten dagoeneko. Dena den, meteorolgia zerbitzuek ohartarazi dute haize indartsuak espero direla datorren aste hasierarako.

Sua ez da Lahaina inguruko herrietara heldu, baina han ere nabaritu dituzte ondorioak; izan ere, etxe askotan argindarrik gabe geratu dira, eta Lahainatik autoz irtendako askok bertan geratu dira harrapatuta, aurrera egiteko erregairik ez zutelako.

Lau mila desplazaturi aterpea emateko zentroa prestatu dute Honolulun, konderriko hiriburuan. Beste bi mila Kahului aireportuan dira. Beste milaka lagunek ere laguntza behar dute, Greenen arabera. Hoteletako logelak dira irtenbideetako bat; biztanleei ere eskatu die laguntza, etxean hartu ditzaten ebakuatu dituztenak.

Joan den asteartean hiru sute piztu ziren Mauin. Horien arriskuaz ohartarazi zuen aurretik AEBetako meteorologia agentziak, baina aurrez inoiz ikusi gabeko larrialdia da Hawaiin dutena. Ez dakite zerk eragin zituen suteak, baina Dora urakanak eragindako haizeteek, lehorteak eta hezetasunik ezak hanpatu besterik ez ditu egin. Haize bolada arriskutsuek suhiltzaileen lana oztopatu zuten hasieratik, eta ezin izan zuten helikopterorik erabili sutea azkar zabaltzen ari zenean.

Uhartediko irlarik handienetan bigarrena da Maui, eta erdialdeko eta mendebaldeko guneak hartu dituzte garrek. Oraingoz, larrialdi zerbitzuek bakarrik dute irlaren mendebalderako sarbidea.

Ingurumenari eragindako kaltea

Agintariak hasiak dira etxerik gabe geratutakoei aterpea ematen, baita berreraikitze lanak nola egin pentsatzen ere, nahiz eta aitortu duten urteak beharko dituztela ingurua lehengoratzeko. Baina suak ez ditu soilik etxeak hondatu: kalte handia eragin dio ingurumenari ere.

Suteek edateko ura biltzeko putzu pribatuak hondatzen dituzte errazen, horiek lurrazalean egoten baitira gehienetan; baina hoditeriari eta biltegi publikoei ere kalte handia eragin diezaiokete suteek, errautsak nahas baitaitezke edateko urarekin, eta hura kutsatu.

Basoak ere azkar suntsitzen dira, eta urteak behar dira horiek leheneratzeko. Horrez gain, errautsak urteetan gera daitezke atmosferan, eta gizakien arnas aparatuari kalte egin. Baina, lurrazalari ez ezik, ozeanoei ere eragiten die suak, han amaitzen baitute erretako eraikinen hondakinek eta horietatik isuritako gai kimikoek, eta kalte egiten baitiete itsasoko espezieei.


Summary: Gasteizko mugimendu feministak salatu du 11 eraso matxista egin dituztela jaietan. Gasteizko jaiak hasi zirenetik bost gizon atxilotu dituzte indarkeria matxistagatik.

Gasteizko mugimendu feministak gaur adierazi du jaietan 11 eraso matxista zenbatu dituztela. Sare sozialetan eman dute berria, eta eraso guztiak gaitzetsi dituzte. Erasoen gehienak txosnetan izan zirela jakinarazi dute, baita bi erasoren ustezko egileak atxilotu dituztela dagoeneko. Guztira, Gasteizko jaietan bost gizon atxilotu dituzte indarkeria matxista egotzita.

Bestetik, Gasteizko Udalak jaien balorazioa egin du. Adierazi dute hiru sexu eraso salatu direla; baita bi eraso homofobo ere, Ikusgune LGTBIfobiaren aurkako behatokiak dituen datuen arabera. Eraso horiek eta lapurreta kopuruaren gorakada izan dira festetako «puntu beltza» Maider Etxebarria Gasteizko alkatearen arabera.

Gainontzean, festak «bikainak» izan direla adierazi du Etxebarriak. Goraipatu du hiria jendez «lepo» egon dela eta «adin guztietako» publikoarentzako ekintzak antolatu dituztela. Egun jendetsuenak abuztuaren 4a eta 7a izan zirela ere esan du. Bestetik, gaineratu du aurtengoak jai «ahaztezinak» izan direla, azken aldia baitzen Gorka Ortiz de Urbinak Zelendonen rola hartzen zuela. Azkenik, alkateak jakinarazi du ostalariak ere «pozik» daudela eta «lan asko» eduki dutela.

Puntu morea Donostian

Donostiako Udalak gaur aurkeztu du Aste Nagusirako puntu morea. Cristina Lage Berdintasun zinegotziak haren funtzionamendua azaldu du: «Bertan salatu ahal izango da eraso edo egoera desatsegin oro». Gehitu du puntua 21 orduz zabalik egongo dela Aste Nagusi guztian, 13:00etatik hurrengo eguneko 10:00etara. Eskaripeko geldialdidun autobus zerbitzuak egongo direla eta segurtasun zerbitzuak indartuko dituztela ere jakinarazi du zinegotziak.

Eneko Goia alkateak sexu erasorik gabeko jai «seguruak» aldarrikatu ditu. Esan du horretarako beharrezkoa dela herritar guztiek parte hartzea: «Adi egon behar dugu edozein erasoren aurrean, eta aktiboak izan behar dugu». Horrelako kasuetarako protokoloa martxan egongo dela era gogorarazi du.


Summary: Emakume bat atxilotu dute Bilboko udaltzain bati buruan ostiko bat ematea egotzita. Udaltzaina Basurtuko ospitalera eraman zuten. Ostikadak burezurreko traumatismoa eragin zion

Bilboko Udalak jakinarazi duenez, emakume bat atxilotu dute Bilboko udaltzain bati buruan ostikada bat ematea egotzita. Atzo gertatu zen erasoa, 20:45 aldera, Bilboko Kale Nagusian, Udaltzaingoa kalerik kaleko saltzaile bat identifikatzen ari zela.

Erasoa gertatu baino lehen, hainbat udaltzain kalerik kaleko salmenta egiten ari zirenengana gerturatu ziren. Poliziarengandik ihesi, saltzaileak korrika atera ziren, bat izan ezik. Udalak azaldu duenez, ihes egin ez zuen saltzaileak uko egin zion identifikatua izateari, eta borrokan hasi zen udaltzain batekin. Borroka horretan, udaltzaina lurrera erori zen, eta oinezko batek ostiko bat eman zion buruan. Ostikadak burezurreko traumatismoa eragin zion, eta, ondorioz, Basurtuko ospitalera eraman behar izan zuten. Gau horretan bertan, alta eman zioten udaltzainari.

Esan sindikatuak gertatutakoa salatu du: horrelako kasuak «behin eta berriz» gertatzen direla eta «geroz eta indarkeria eta errespetu falta handiagoa» pairatzen dutela adierazi du. Erasoaren harira, babesa eman die bertan egon ziren udaltzainei: «Gure babes osoa helarazi nahi diegu intzidentzia honetan esku hartu duten agente guztiei, eta ospitalera eraman duten lankidea lehenbailehen sendatzea nahi dugu. Erasotzaileak merezi duen zigorra jasotzea espero dugu». ERNE sindikatuak, berriz, udalari eskatu dio «beste aldera ez begiratzeko eta neurriak hartzeko».

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak gaitzetsi egin du udaltzainaren kontrako erasoa, eta agente guztienganako errespetua eskatu du. «Babesa eta elkartasuna» adierazi dio, udaltzaina «bere lana eta betebeharra egiten ari baitzen kaleko salmenta debekatuz».


Kaleratzeak nola eragotzi

Summary: Kaleratzeak nola eragotzi. Legeek herritarrei etxe eskubidea aitortzen dieten arren, oraindik ere egiten dira etxegabetzeak. Horiek eragozteko erakundeen esku hartze handiagoa behar dela uste dute adituek eta arituek.

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren arabera, herritar guztiek dute bizitoki egoki bat izateko eskubidea. Etxe eskubidea, ordea, Euskal Herrian ez da askotan bermatzen. Horren adibiderik lazgarrienak etxegabetzeak dira. CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren arabera, aurtengo lehen hiruhilekoan 119 etxegabetze egin zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Alokairuko erregimenean bizi zirenak kaleratu zituzten gehienbat: 115. Nafarroan, berriz, 230 lagun kaleratu zituzten haien etxeetatik iaz; alokairuan bizi ziren 175 familia.

Ipar Euskal Herriari dagokionez, 2019an 302 prozedura izan ziren Baionako Auzitegian alokairua eten ondotik bizitegia utzi ez zuten maizterren kontra: merkatu librean alokairurik aurkitu ezinik, uko egin zioten etxetik alde egiteari, eta azkenean epaileek agindu zituen etxegabetzeak. Alda mugimenduak uste du kaleratzeak gehiago direla, halako kasu guztiak ez baitira epaitegietara iristen. Kaleratzea etxea saltzeko egiten denean, bizitegia bigarren etxebizitza edo turismorako alokairu bilakatzen da maiz, Aldaren arabera; baina iruzurrezko etxegabetzeak badirela ere salatu izan du. Egoeraren errealitatea ezagutzeko, etxegabetzeen datuak biltzeko eskatu die Euskal Elkargoari eta Pirinio Atlantikoetako Prefeturari.

Rosa Garcia. Maialen Andres , FOKU

Hego Euskal Herrian, denetariko gizarte mugimenduak eta herritarrak ari dira etxegabetzeen aurka borrokatzen eta irtenbideak proposatzen. Horietako bat da Yolanda de Pablo abokatua: etxetik kaleratuak izateko arriskuan daudenei aholkularitza juridikoa ematen urte askoko eskarmentua dauka. Haren arabera, etxegabetzeak ugaritzen laguntzen dute alokairuaren prezioaren eta euriborraren igoerak. Horregatik, proposatu du Espainiako etxebizitza legea Hego Euskal Herrian baliatzea, tentsio handiko eremuak izendatzea alokairuen prezio igoera mugatzeko.

Kaleratzeak Stop mugimenduak ere tentsio handiko eremuak izendatzearen alde egin du. «Merkatuak ez du inolako kontrolik, etxeak falta dira, eta espekulazioa nabarmena da. Horregatik, herritar gehienek ez dute sarbiderik merkatu horretan», adierazi du Rosa Garcia kideak.

Hain justu, etxegabetzeak eragozteko hainbat proposamen egin ditu Garciak. Hau da bat: «Kaleratzeko arriskuan dauden herritarrei bizileku alternatibo bat emateko modu bakarra da alokairu sozialeko parke publikoa nabarmen handitzea. Ausardia eta borondate politikoa baino ez dira behar horretarako».

Neurri zehatzak

Hori gauzatzeko, bi neurri jarri ditu mahai gainean. Lehenik, merkatu librean etxe bat erosten duenak zergetan jasotzen duen hobaria ezabatzea, diru hori parke publikoa finantzatzeko erabiltzeko. «Etxeak erosteagatik ematen diren hobarietara 300 milioi euro bideratzen ditu Eusko Jaurlaritzak; diru hori alokairu sozialeko etxeak finantzatzeko erabiliko bagenu, hirukoiztu egingo genuke gaur egungo aurrekontua». Bigarrenik, aurrekontu publikoetan etxebizitza tasatuak finantzatzera bideratutako dirua alokairu soziala bultzatzeko erabili beharko liratekeela uste du Garciak.

Yolanda de Pablo. Maialen Andres, FOKU

2015ean Eusko Legebiltzarrak onartu zuen etxebizitza legearen 65. artikulua erabiltzearen alde egin du De Pablok. «Horren arabera, erakunde publikoek gaitasuna dute etxegabetzeko arriskuan diren etxeetako maileguen kargu egiteko. Baldintza batekin: etxebizitza parke publikoaren parte bihurtuko lirateke etxe horiek». Azaldu duenez, hipoteka ordaindu ezin izateagatik etxetik kanporatzeko arriskuan direnen hipotekaren jabe egingo balitz administrazioa, etxe horietan bizitzen jarraitu ahalko lukete bizilagunek, alokairu sozialeko erregimenean. «Neurri horrekin eraginkortasuna eta iraunkortasuna uztartuko lirateke. Ez legoke etxe gehiago eraikitzeko hainbesteko beharrik».

Jabeek etxeak alokairuan eskaintzen jarraitzea bultzatzea ere «garrantzitsua» da, abokatuaren ustez. «Zer nahi du etxea alokairuan jartzen duen jabeak? Hilabetero ordain diezaiotela, eta etxeak ez dezala kalterik izan». Bi baldintza horiek betetzeko instituzio publikoek «gehiago» egin dezaketela esan du: «Erakundeek pagatu beharko lituzkete ez ordaintzearen eta kalteen aseguruen gastuak. Lehiaketa publiko bidez kontratatu lezakete aseguru etxe bat, eta baldintza oneko poliza bat negoziatu ahalko lukete». Azken batean, ildo beretik doaz Garciaren eta De Pabloren proposamenak: erakunde publikoen esku hartze handiagoa.


Summary: Pekin haserre, AEBek debekatu egin dietelako beren funtsei Txinako enpresa teknologikoetan inbertitzea. Konputagailu kuantikoetan, mikrotxip aurreratuetan eta adimen artifizialean ezarriko dute debekua. EBk oraingoz ez du neurririk hartuko, baina urtea amaitu aurretik emango du bere enpresa teknologikoak babesteko tresnen berri.

Txinaren eta AEBen arteko harremanak hobetzeko saioei baldekada bat ur hotz bota diete. Joe Bidenen gobernuak debekatu egin die bere inbertsio funtsei Txinako sektore teknologiko batzuetan dirua jartzea, argudiatuta haren industria militarrak erabil ditzakeela. Haserre erantzun dio Pekinek, eta «merkataritza harremanak politizatzea» leporatu dio Washingtoni.

Asteazkenean sinatu zuen Bidenek inbertsioak mugatzeko agindua. Datorren urtean da indarrean jartzekoa, eta arrisku kapitaleko funtsei eta joint-venture edo inbertsio partekatuak dituztenei eragingo die. Ez du espresuki Txina aipatzen, baizik eta «herrialde arazotsuak», baina ongi ulertu da zein duten buruan. Aginduaren bitartez, funts horiek debekatuta edukiko dute mikrotxip aurreratuetan, adimen artifizialean eta konputagailu kuantikoetan aritzen diren Txinako enpresetan inbertitzea.

Biden AEBetako presidenteak ziurtatu duenez, hiru sektore horiek «arriskutsuak» dira «segurtasun nazionalarentzat», Txinak konputagailuak garatu eta horiekin arma oso aurreratuak eraiki ditzaketelako, eta datuak babesteko kode kriptografikoak hautsi ere bai. «Erabaki okerra da», erantzun dio Txinako Atzerri Ministerioak. «Washingtonek gehiegikeriaz erabiltzen du segurtasun nazionalaren kontzeptua, eta merkataritza gaiak politizatzen ditu. Haren benetako helburua da Txinari garatzeko eskubidea ukatzea, eta hegemoniari eustea. Hertsatze ekonomiko hutsa da, jazarpen teknologikoa».

Agian, Pekinek zabaldu egin beharko du kexu hori, AEBetako Gobernua G7ko beste kideei eta hortik kanpo dituen aliatuei presio egiten ari baita antzeko erabakiak har ditzaten. Haietako batek, Erresuma Batuak, azaldu du enpresekin eta finantza sektorearekin hizketan ari dela halako neurri baten ondorioak aztertzeko. Rishi Sunak Biden baino zuhurragoa da Txinarekin duen politikan, eta aldarrikatu du aurrerantzean ere «ekonomia irekia» izan nahi duela, baina AEBekin duen loturari ere eutsi nahi dio, «harreman berezia» deitzen dion horri. Ekainean, Atlantikoko Deklarazioa sinatu zuen AEBekin, bi herrialdeen arteko elkarlanerako esparru berria, eta, hartan, lehentasuna eman diote «ekonomia segurtasunari». AEBen beste aliatu batek, Japoniak, argi utzi du ez diela eragozpenik jarriko Txinan inbertitu nahi duten enpresei.

De-risking eta decoupling deiturikoak

Europako Batasunak ere zuhurtasunaren bidea aukeratu du, hala nola barne desadostasunak daudelako merkataritza harreman ahalik eta libreena babesten dutenen eta esku hartzearen aldekoen artean. Ekainean, Txinari ate batzuk ixteko proposamena egin zuen Bruselak; segurtasuna argudiotzat hartuta, proposatu zuen EBko enpresek teknologia handiko gailuak ez esportatu ahal izatea eta horrelakorik ez egin ahal izatea atzerrian.

Proposamena lantzen ari dira orain, eta urte bukaerarako aurkeztuko dutela iragarri dute. «Herrialde kontuetan agnostikoa» dela esan arren, Margrethe Vestager EBko Lehia komisarioak aitortu du batez ere Txina eta Errusia dituztela buruan de-risking edo arrisku gutxitzearen politika sustatzen duenean.

Washingtonen ere arriskuak gutxitzeko politikari buruz hitz egiten dute orain, eta gutxiago decoupling edo loturak eteteari buruz, Txinaren eta AEBen arteko merkataritza harremanak oso handiak direlako, eta horiek hausteak kalte handia egingo liekeelako AEBei ere.

Bilerak Pekinen

Horiek horrela, Washington tentsioa pixka bat baretzen saiatu da azken hilabeteetan. Ekainean, Anthony Blinken Estatu idazkaria Txinan izan zen, eta iragarrita ez bazegoen ere Xi Jinping presidentearekin bildu izanak erakusten du Pekinek ere bat egin zuela bi potentzien arteko lehia gatazka ireki ez bihurtzeko saioarekin. Uztailean, Janet Yellen Altxorreko idazkaria izan zen Pekinen.

Hitzak hitz, Bidenek aurrera jarraitzen du Donald Trumpek abiatutako bide protekzionistan, bai behintzat Txinari dagokionez. Debekatu egin du teknologia handiko mikrotxipak Txinara esportatzea, eta Huaweiri, ZTEri eta Txinako beste hiru konpainiari galarazi egin die AEBetan telekomunikazio aparailuak saltzea.


Summary: Alokairuak sabaian, eta teilatuak kolokan. Etxebizitza politikek zuzeneko eragina dute herritarrengan, bizitoki duin bat topatzeko orduan. Egoera diferentetan dauden hiru lagunekin mintzatu da BERRIA, baina hirurek daukate batzen dituen zerbait: etxebizitza duin bat eskuratzeko zailtasuna, Euskal Herriko hiru hiriburutan bizita ere.

Gasteizko Alde Zaharreko erdialdetik gertu dagoen etxe batean okupa gisa bizi da Mikel —ez da egiazko izena, modu anonimoan mintzatu nahi baitu—, beste bizikide batzuekin batera. Etxebizitza bat eskuratzeko, bide hori aukeratu zuen hautu politiko gisa; lehenengo Errekaleor auzo okupatuan, eta gero Alde Zaharrean: «Bizi garen egoeran, protesta egiteko modu bat da etxe bat okupatzea». Salatu du egun «merkantilizatuta» dagoela etxebizitza bat izateko eskubidea: «Ordaindu behar den momentutik, eskubide izateari uzten dio».

Astean 40 orduz lan egiten du Mikelek, eta, azaldu duenez, alokairu bat ordaindu behar izateak bere burua «autoesplotatzera» eramango luke: «Gaur egun egiten dudan lanaz gain, lan gehiago egin beharko nuke. Soldata erdia alokairua ordaintzeko denean, ezin da bizi. Gurpil zoro bat da: bertan sartzen zarenean, gehiago eskatzen dizu». Zurrunbilo horri aurre egiteko aukera moduan ikusi zuen okupazioa, eta beta hori baliatzea erabaki zuen.

Gasteizen, bereziki, tradizio luzea izan du okupazio mugimenduak, eta gaur egun ere «garatuta» dagoela azaldu du. Azken urteetan, gainera, «ezkutuko okupazioak» ere badira, Mikelen esanetan: «Familia asko oso egoera prekarioan daude, eta okupazioaren bidea hartzen dute, beste irtenbiderik ez dutelako». Familia horietako askok Olarizu auzoko etxe blokeak okupatu zituzten duela urte batzuk, baina horietatik eraikin berriak egiteko kanporatu zituen udalak 2021. urtean. Polemika handia piztu zuen kaleratze hark; izan ere, Mikelek uste du Gasteizko Udalean politikariek «elkarri jaurtitzeko arma gisa» erabiltzen dutela okupazioaren gaia. Erantsi duenez, alderdi horientzako «arazo bat» da okupazioa, «eliteek inposatutako bizi ereduari osotasuneko zuzenketa bat» egiten diolako. Okupazioaren aurkako diskurtsoak eta Desokupa bezalako enpresek ere gora egin dute azkenaldian: «Espainiapean egotearen ondorioa da hori, hango agenda politikoan puri-purian dagoenak eragiten digulako. Desokupa soilik bi aldiz izan da Euskal Herrian, eta herriaren erantzuna irmoa izan da». Izan ere, uste du ez dagoela etxebizitzaren arazoarentzako konponbiderik gaur egungo egoeran jarraituz gero:«Espainiaren agindupean ez dago arazo hau konpontzerik. Beste sistema politiko bat eratu beharko genuke, esaterako, eraikuntza enpresa publikoak sortuko lituzkeena».

Bitartean, etxebizitzarako eskubidea bermatua izan ez eta okupaziorako bidea hartzeak «ziurgabetasuna» ekarri dio Mikeli: «Barneratuta daukazu aldi baterako zerbait dela, eta bizitza proiektu bat guztiz garatzea oso zaila da». Oraingoz, ez du kaleratze agindurik jaso, eta, «gauzak okertzen ez diren bitartean», etxe horretan jarraitzeko asmoa du: «Kaleratzen bagaituzte, alternatiba bat bilatzen saiatuko gara; beti okupazioaren bideari jarraituta».

Baiona iparraldeko bere apartamentuko sukaldean, iazko irailean jaso zuen kanporatze aginduari so da Stephane Vayron. 52 urteko gizona amarekin bizi da azken urteetan. Maiatz bukaerarako utzi behar zuten bizitegia, baina ez dute ezer aurkitu. %90 elbarria da Vayron. Amak eta berak jasotzen dituzten laguntza sozialak batuta, 2.400 euro eskuratzen dituzte bien artean. «Ez gara agentzien irizpideetan sartzen. Alokairuaren prezioa baino hiru aldiz gehiago irabaztea eskatzen dute, ez dugu lan kontratu mugagaberik, elbarria naiz... Ez gara haien interesekoak». Etxebizitza sozial bat eskuratzeko eskaera egina dute, baina bizpahiru urteko itxaron zerrenda dago. «Bizitegi sozial bat eskuratzeko, kanporatua izan behar da. Ez bazaude larrialdi egoeran, ez duzu deus», esplikatu du. Bizitegien iragarkiak begiratzen pasatzen dute eguna. «Amak ezin du gehiago, gaixotzen ari da». Ordainpeko iragarkietara ere jo izan dute, iruzur bat zirela ohartu arte. «Dena saiatu dugu, Grenet zubiaren azpialdea ere betea da».

Lapurdi kostaldean bizi izan da bizi guzian Vayron. 2008ra arte bere etxea zuen, baina jabez aldatzearekin kanpo gelditu zen. Ama-semeak elkarrekin bizitzen jarri ziren. Orduan izandako gorabeherak gogoan ditu: labezomorroz betetako apartamentua, udan libre uztera behartuak ziren bizitegia, lagunen etxean aterpetu beharra... Denetik bizi izan zuten. 2011ko maiatzean aurkitu zuten orain duten bizitegia. Baiona ondoko herri bateko hautetsia da jabea. «Apartamentua higuingarria zen, ezin zen alokatu. Sukaldea usteldua zen, hezetasun handia bazen...». Berritzeko obrak egin zituzten, eta horren truke lehen hilabeteko alokairua «oparitu» zien jabeak. Ordutik, 570 euroko alokairua eta 200 bat euroko karguak ordaindu dituzte hilabetero 63 metro koadro dituen bizitegiarentzat. Ez dute sekula pagatzeko arazorik izan.

Stephane Vayron. BERRIA

Orain dela urte batzuk hasi zitzaien erraten saltzeko gogoa zuela; maizterrak izaki, lehentasuna zuten erosteko. «200.000 euroan saltzea proposatu zigun, agentzia gastuak kontuan hartu gabe. Azken urteetan gure eraikinean saldu diren gainerako bizitegiak 110.000-130.000 euro artean saldu dira». Bizi diren egoitzak dituen arazo guziak zerrendatu ditu: «Leihoek ez dute berina bikoitzik, elektrizitate sistema zaharkitua da, isolatze arazoak ditugu, eta berogailua ez da martxan...». Azken hilabeteetan bisita andana izan dituzte etxe agentziek antolatuta; haiekin izan duten mespretxu jarrera ere deitoratu du Vayronek.

Oraingoz, bertan egonen dira, epaile batek kontrakoa erabaki arte, baina egoerak antsietatea sortzen diela aitortu du: «Hemen ditugu gure medikuak, gure eguneroko ohiturak... Eta inoiz beste bizitegi bat aurkituko bagenu ere, zer berme dugu ondoko jabearekin ez dugula arazo bera izanen?».

Donostiako Gros auzoa izan du etxe Maddi Juanikorenak betidanik. Bertako kaleetan hazi da, eta hiriko auzune horretan sortu du harreman sarea ere. Senitarteko batzuk ere baditu Donostian, eta lan ere bertan egiten du. Duela pare bat urte, ordea, Pasaiara (Gipuzkoa) lekualdatu behar izan zuen bizilekua; baina ez berak hala nahi izan zuelako: «Donostian emantzipatzea ezinezko egin zitzaidan».

«Aspalditik» zeukan asmoa gurasoen etxetik alde egiteko, eta Donostian bertan hasi zen hasieran etxe bila. «Bakarrik bizitzeko gogoa nuen, baina banekien hori ezinezkoa zela Donostian. Beraz, etxea konpartitzea erabaki nuen, baina, hala ere, oso konplikatua da hemen alokairuan hartzeko etxe bat topatzea». Izan ere, «erabat baldintzatuta» ikusi zuen bere burua: batetik, momentu hartan ez zuen aurkitu «egoera berean» zegoen jendea, baina, bestetik, «argi eta garbi» ikusi zuen baldintza ekonomikoak ez zirela «batere errazak»: «Horrek asko atzeratu zuen ni etxetik joatea». Orain, uste du «zortea» izan zuela, kasualitatez sortu zitzaiolako, azkenean, senitarteko batek Pasaian zuen etxera bizitzera joateko aukera. «Bestela, suposatzen dut gaur egun ere jarraituko nuela are urrunago dagoen lekuren batean etxe bat bilatzen».

Maddi Juanikotena. Andoni Canellada, FOKU

Orain Pasaian bizi den arren, ordea, Donostian jarraitzen du bizimodua egiten, eta noizbait bertara bueltatu nahiko luke: «Pasaian ez daukat ez lotura emozionalik, ez lagunik, ez senitartekorik. Aldatu dena da ez naizela nire egunerokoan ditudan harreman sareetatik hurbil bizi». Ez da «izugarrizko aldaketa» izan Juanikorenarentzat, garraio publikoan mugitzen baita batetik bestera, eta zerbitzuak «onak» dira, haren ustez. Hala ere, Donostian biziko balitz edukiko lituzkeen erraztasun batzuen falta nabari du: «Erosketak ezin ditut egin bizitza guztian egin ditudan lekuan, edo ezin dut bat-batean erabaki kafe bat hartzera joatea nire konfiantzazko tabernara, eta han ezagunen bat aurkitu. Dena aurrez antolatu behar dut. Bizitza kolektibo horren falta dut».

31 urte ditu orain Juanikorenak, eta ez da antzeko egoeran dagoen gazte bakarra; azaldu duenez, haren inguruan ohikoak dira emantzipatzeko arazoak: «Kuadrillan ez daukat inor haurrak izan dituena edo etxe bat erosi duena. Denak bizi dira etxe alokatu batean, soldataren ehuneko oso handi bat hura ordaintzera bideratzen, eta aurrera begirako bizi proiektu horiek oztopo handiz bizitzen. Inguruan ere eduki ditut Donostiatik alde egin behar izan duten pertsonak, nire antzera». Orain bizileku duen etxea ere Donostian bizi zen senitarteko batena zen: «Hona etorri behar izan nuen, Donostian etxe bat ordaintzea ezinezkoa zitzaidalako. Hau pairatzen ari den bigarren belaunaldikoa naiz».


Summary: Lau koreograforen proposamenek dantzan jarriko dute Tabakalera. Donostiako 84. Musika Hamabostaldiaren barruan egiten den Tabakalera Dantzan zikloaren laugarren aldia da aurtengoa. Lau emanaldi egingo dituzte abuztuaren 17tik 22ra, Tabakaleran bertan.

Tabakalera da, Kursaal auditoriumarekin batera, aurtengo Musika Hamabostaldiko dantza eskaintzaren erreferentziazko egoitza. Tabakalera Dantzan zikloaren laugarren aldia da aurtengoa, eta Tabakalerako Patioa, Plaza eta That Time. Arte Ederren Bilboko Museoa-Tabakalera erakusketa izango dira zikloko dantza proposamenen eszenatoki. Lau ikuskizunetatik hiru espazio horietan egingo dituzte, eta laugarrena ikuskizun ibiltari bat izango da, Tabakalerako hainbat gunetatik pasatuko dena.

Bi berritasun handi dakartza Tabakalera Dantzan egitasmoak aurtengo aldirako: lehena, zikloak komisario bat izango duela, Olatz de Andres koreografoa; eta bigarrena, sorkuntza egoitza bat izango duela, ziklorako espresuki sortutako obra bat ekoizteko. «Programa osatzen duten piezak testuinguru eszenikotik atera, eta beste aurkezpen espazio batzuk betetzen dituzten sorkuntzak dira», adierazi du De Andresek. «Bilaketa oso pertsonala» duten tokiko zein nazioarteko proposamenak aurkeztuko dituztela gehitu du komisarioak.

Emozioekin dantzan

Programazioak biltzen duen lehen ikuskizuna Vera Tussing Belgikako konpainiaren The Palm of Your Hand #2 izango da. Dantzarien eta publikoaren arteko zuzeneko interakzio bat da; izan ere, publikoa elipse batean kokatuko da, eta dantzariak elipsearen barruan arituko dira, espazio eszenikoa mugatzen dutela. Vera Tussing bera da konpainiaren sortzailea; urteak daramatza ukimena eduki koreografiko gisa erabiltzen, eta ideia horren barruan sortu zuen lehen pieza da The Palm of Your Hand, 2015ean. 2017an birsortu zuen, eta horixe da aurten Tabakalaren aurkeztuko duen bertsioa. Bi emanaldi egingo dituzte, abuztuaren 17an, 18:30ean eta 21:00etan, Tabakalerako Patioan.

Poliana Lima koreografoaren Las cosas en la distancia izango da programazioko hurrengo lana. Zortzi dantzari ariko dira ikuskizun horretan, eta emakumeen erresilientzia eta erresistentzia hartu dituzte oinarritzat koreografiaren edukirako. Brasilen jaioa da Lima, eta 2011n hasi zuen bere ibilbidea; 2016an sortu zuen Las cosas en la distancia lana. Gaur egun Madrilen bizi da, eta nazioarteko hainbat jaialditan ibili da, bere beste zenbait ikuskizun saritu baitizkiote, dantza lehiaketa garrantzitsuetan; besteak beste, Madrilgo 23. Koreografia Lehiaketan eta Vienako Dance Web lehiaketan. Bi emanaldi egingo dituzte, abuztuaren 18an: 12:00etan eta 19:30ean arituko dira Limaren dantzariak, Tabakalerako Plazan.

Dani Hernandez koreografo espainiarra bere haurtzaroan eta nerabezaroan oinarritu da Cordoba Drone sortzeko. Isaac Albenizen Cordoba partitura izan du abiapuntu, eta tradizioa eta bere bizitzako etapa horietan sentitzen zuena berrikusi eta berrinterpretatu du, gaur egungo ikuspuntuarekin: «Betidanik izan dudan bihozkadatik abiatuta berraztertzen eta berridazten dut», adierazi du. Ikuskizun ibiltaria izango da Hernandezena, eta «Hamelingo txirulariaren antzera» lan egitea gustatuko litzaiokeela aitortu du: «Jendeak, ni kalean aurkitzeaz gain, niri jarraitu nahi izatea gustatuko litzaidake». De Andresek adierazi duenez, ikuskizuna ibiltaria eginez publiko zabalago batera irits daiteke dantza, nahiko ezezaguna baita zenbait sektoretan. Drone erritmoan egingo du dantza Hernandezek, Tabakalerako Plazatik abiatuta, abuztuaren 18an, 19:00etan. Musika elektroniko mota bat da hori, musika esperimentalaren barruan kokatzen dena. Soinu horrek publikoarekiko tentsio bat sortzen duela azaldu du Hernandezek, eta horrek indarra ematen diola bere mugimenduari: «Hipnotikoa eta kontenplaziozkoa da ikuskizuna».

Lehen aldia da zikloak sorkuntza egoitza bat hartu duena; hau da, koreografo bati lan espazio bat eta laguntza ekonomikoa eskaini zaizkio aurten, Tabakalerako espazioekin lotutako proiektu bat garatzeko. Blanca Arrieta izan da aurtengo koreografo egoiliarra, eta That Time. Arte Ederren Bilboko Museoa-Tabakalera erakusketa izan du abiapuntu Eso pieza sortzeko, areto hori bera eszenatoki bihurtuz. Galdera batetik sortutako lana da: zer presentzia du mugimenduak erakusketa areto batean? «Eso-k hainbat artistak eta hainbat garaitako obrek espazio berean elkar eragitea ahalbidetu du» adierazi du Arrietak. 2000. urtean ekin zion sorkuntza lanari, eta, geroztik, obra eszeniko ugaritan ibili da, koreografo, interprete eta kolaboratzaile gisa. Abuztuaren 19an, 20an eta 21ean egongo da Eso ikuskizuna aurkezten, 20:30ean.

Poliana Limaren, Dani Hernandezen eta Blanca Arrietaren ikuskizunak doakoak dira. Vera Tussingen konpainiaren emanaldietarako sarrerak salgai daude dagoeneko Musika Hamabostaldiaren webgunean.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Elorrion, sexu askatasunaren aurkako delitua egotzita. Bi adingabe baimenik gabe grabatu izana leporatzen diote 48 urteko gizonari, eta haietako bati ukituak egin izana.

Durangoko Epaitegiak ebatzi du 48 urteko gizon bat espetxeratzea. Elorrion atxilotu zuen Ertzaintzak, sakelakoa erabiliz bi adingabe baimenik gabe grabatu, eta haietako bati ukituak egitea leporatuta.

Ikerketa iturrien arabera, gizonezkoa bi adingabeengana gerturatu, modelo izan nahi zuten galdetu, eta grabatzen hasi zen. Ertzainek zenbait grabazio eta argazki topatu zizkioten eskuko telefonoan, eta sexu askatasunaren kontrako delitua egotzi diote.


Summary: Ana Ollo, Mikel Irujo, Jose Mari Aierdi eta Fernando Dominguez izango dira Geroa Bairen kontseilariak gobernuan. Ollo Geroa Baiko bigarren lehendakariorde ere izango da

Geroa Baiko batzorde iraunkorrak aho batez onartu du koalizioak zein ordezkari izango dituen Nafarroako Gobernuan. Ana Ollo, Mikel Irujo, Jose Mari Aierdi eta Fernando Dominguez izango dira.

Ollok presidenteorde bigarrena eta Herritarren Harremanetarako Kontseilaritza gidatuko ditu. Irujok, berriz, Industria, Trantsizio Energetikoa eta Enpresen Digitalizazioa.

Ingurumena eta Landa Garapena gidatzeko, Jose Mari Aierdi hautatu dute. Eta Fernando Dominguezek Osasun Kontseilaritza hartuko du.

Geroa Baik konfiantza osoa jarri du lau koaliziokide horiengan. Esan du «zorrotz eta arduraz beteko dituztela Nafarroak dituen erronkak». Azpimarratu dituzten helburuen artean daude osasun publikoa suspertzea, trantsizio ekologiko, energetiko eta digitala bultzatzea, politika publikoak sustatzea, eta bizikidetzaren aldeko apustu irmoa egitea, askotarikoen iritziak aintzat hartuta eta aitortuta.

Gobernu «aurrerakoi eta askotarikoa» izango da hirugarrenez jarraian. Egonkortasuna, elkarrizketa eta elkarlana beharko direla azpimarratu du, eta bide horretan Geroa Bai izango dela berretsi.


Eten egin da inflazioaren jaitsiera

Summary: Eten egin da inflazioaren jaitsiera. Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %2,6 garestiago daude, baina elikagaien garestitzea %10,1ekoa da.

Jaisteari utzi dio inflazioak. INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, KPI kontsumo prezioen indizeak lau hamarren egin ditu gora ekainetik uztailera, %2,2tik %2,6ra.

Urrundu egin da, beraz, EBZ Europako Banku Zentralak gogoko duen %2ko mailatik, baina, hala ere, iazko uztaileko mailatik oso behera dago, orduan %10,7ra iritsi baitzen, Ukrainako gerrak energian lehenik eta elikagaietan ondoren puztutako prezio igoeraren olatuan.

Orduz gero, baretu egin dira gauzak energia merkatuetan, Europako Batasuna gai izan baita bere burua berotzeko eta argindarra sortzeko Errusiako gas gutxiago lortu arren. Horrela, argindarraren eta gasaren prezioak neurtzen dituen atala da gaur egun inflazioari beherantz tira egiten dion faktore nagusia: uztailean, duela urtebete baino %30,3 merkeago zegoen (%26,6 ekainean).

Gaur egun elikagaiak dira inflazioari tira egiten diotenak, eta uztaileko berri txarra da haren prezioak merkatzeari utzi diola. Otsailean eta martxoan jo zuen goia atal horrek, %15,8ko garestitzearekin, baina, orduz gero, apaldu egin da. Ekainean %10,1era heldu zen, eta maila horretan geratu da uztailean ere, fruta eta olioa garestitu egin baitira. Oliba olioaren salneurria markak hausten ari da, iazko lehorteari aurtengoa ere batu zaiolako eta Andaluziako ekoizpena ohi baino txikiagoa delako.

Erregaiak garestitzen ari dira

Uztailean inflazioak gora egitearen beste arrazoietako bat erregaietan dago. Udako oporretan gertatu ohi den moduan, aurten ere erregaiak garestitzen ari dira. Aurten, gainera, LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea eta haren aliatuek ekoizpena txikitu dute, eta horrek eragin du petrolio upelaren prezioek berriro goranzko joera hartzea.

Hego Euskal Herrian, gasolina litroa batez beste 1,641 euroan salerosi zen uztailean (ekainean, 1,627), eta gasolioa, berriz, 1,485ean (1,452, ekainean). Iaz baino merkeago da hori, baina aurreko urtearekiko aldea murriztu egin da ekainarekin alderatuz gero, orduan jo baitzuen goia.


Summary: Errusiak Ilargira bidali du Luna-25 misioa, hango izotza ikertzeko xedez. Espaziontzia bost egun barru sartuko da Ilargiaren orbitan, eta hilaren 21ean helduko da hego polora. Indiak handik bi egunera ilargiratuko du Chandrayaan-3, Errusiarenetik hurbil.

Atzean geratu zen Gerra Hotzeko espazio lasterketa. NASAk lortu zuen, Apolo 11 misioari esker, gizakia lehenbizikoz ilargiratzea, 1969ko uztailaren 20an. Satelitearen ekuatoretik hurbil egin zuten geldialdia. Dena dela, norgehiagoka bat amaitu orduko hasten da hurrena: inork, gaurdaino, ez du lortu Ilargiaren hego polora iristea. Eta horixe bera lortu nahi du Errusiak. Luna zeritzon Ilargia ikertzeko haren programari (1959-1976). Tarte horretan 24 misio bidali zituen. Gaur, jarraipena eman dio, Luna-25 misioarekin.

Harantz doa jada Rocosmos Errusiako Espazio Agentzia Federalaren espaziontzia; gauerdi aldera jaurti dute. Ilargiaren hego poloa zona baliotsua da; izan ere, eguzkiak ez du inoiz jotzen han, eta gainazalaren azpian izotza dago. Zientzialariek uste dute Ilargiko ur izoztua baliagarria izan daitekeela erregaia eta oxigenoa lortzeko, baita edateko ere.

Errusiako zundak Boguslawsky kraterra du helmuga. Bost egun barru helduko da, eta, ilargiratu aurretik, bost, sei edo zazpi egunez orbitatuko du. Abuztuaren 21a egutegian markatua dute.

Zerbaitengatik deritzo lasterketa: Errusiak lehiakide du ISRO Espazio Ikerketarako Indiako Agentzia. Aurrea hartzeko asmoa du: Indiak uztailaren 14an bidali zuen Chandrayaan-3 misioa, baina espero dute hura abuztuaren 23an helduko dela Ilargiaren gainazalera.

Ezbeharrik ezean, misio horiek bi eguneko tartearekin helduko dira. Luna-25ek Bogulawskyn egingo du geldialdia; Chandrayaan-3k, berriz, Manzinus eta Simpelius kraterren artean. 120 kilometro ingurura egongo dira bata bestearengandik.

Lurraren sateliteko arrokak hona ekartzea lortu du Errusiak aurreko hiru misioetan. Oraingoan ez da hala izango. Bidali duten astromobila gai da 25 zentimetroko sakoneran diren laginak hartu eta bertan analizatzeko. Hemendik aurrerako misioen xedea, ordea, horiek Lurreraino ekartzea izango da. Aleksander Bloxenko Rocosmoseko proiektu aurreratuen zuzendariak aste honetan eman du Luna-26 misioaren berri; Ilargiaren orbitan geratuko da hori.

AEBak atzetik, baina sasoian

AEBek ere entzun dute irteteko pistola tiroa. Atzetik doaz epeari dagokionez, baina pauso bat aurrerago ere bai. Artemis deritzo NASAren misioari, eta rover bat ez, gizakia ilargiratzea da jomuga. Joan den urtearen amaieran egin zuten lehen urratsa, Artemis I misioarekin. Bidaiaririk gabeko Orion ontziak 26 eguneko bidaia egin zuen Lurretik Ilargira, eta berriz Lurrera itzuli.

2024ko azaroan emango diote segida, Artemis II misioarekin. Lau astronautak parte hartuko dute, baina ez dira ilargiratuko. Gregory Wisman izango da komandantea, eta harekin joango dira Christina Hammock Koch, misioko lehen emakumea, eta Victor Glover, lehen beltza. Jeremy Hansen kanadarra ere izango da. 2025erako dute aurreikusia Artemis programa amaitzea, Artemis III misioarekin. Martxoan aurkeztu zituzten hartako astronautek eramango dituzten jantziak. Ziur asko, NASA+ bidez ikusi ahalko dira biak ala biak. Plataformaren aurkezpen bideoan bertan entzun daiteke emakume bat hau esaten: «Goazen!».


Summary: Irailean iritsiko da Demosath haize errota flotagarriaren argindarra. 70 metro garai den errota hori Armintzako kostaldetik bi miliara ainguratu dute, eta bi urtez ikertuko dute haren jarduna. 2026rako 200 metrotik gorako beste hiru sorgailu jarri nahi ditu Saitecek.

Demosath sorgailu eoliko flotagarria itsasoratu dute dagoeneko. Hasieran zehaztu baino urtebete beranduago izan da, baina dagoeneko kokatu dute BIMEP itsas laborategian, Armintzako (Bizkaia) kostaldetik bi miliara. Haize errota hori 70 metro garaiko prototipo bat da, eta 2 MW argindar sortzea espero dute, 2.000 etxek behar dutena beste. Argindar hori irailean iritsiko da lurrera. Saitec ingeniaritza da egitasmoaren bultzatzailea, eta, dena ondo badoa, 2026an 200 metroko beste hiru kokatu nahi lituzke. «Kantauri itsasoan ainguratu den lehen sorgailu eoliko flotagarria da. Teknologia horri esker, itsasoaren sakonera jada ez da traba bat izango sorgailuak jartzeko». Azalpena David Carrascosarena da, Saitec Offshoreren zuzendari nagusiarena. Saitecek RWE energia alorreko Alemaniako enpresa eta Kansai Electric Power Japoniako hornitzailea izan ditu bidaide prototipoa eraiki eta itsasoratzeko prozesuan.

INFOGRAFIA: Itsas zabaleko sorgailu eolikoak: ahalmena, tamaina, motak...

Demosath egitasmoa 2016an jaio zen, eta asmoa zen iaz itsasoratzea, baina, enpresako arduradunek azaldu dutenez, udan ez zuten izan eguraldi oneko leiho aproposik, eta horregatik gelditu zen bertan behera. Ondorioz, errotak urte osoa egin du Bilboko portuan lotuta. Aurten, baina, baldintzak hobeak izan dira, eta herenegunerako jarrita zegoen. Lau eguneko prozesua izan da sorgailuan portutik 11 miliatara eramatea eta itsas hondoan, 85 metroko sakoneran, jarritako sei aingurekin kateekin lotzea. Sorgailua finkatzea lehen pausoa da —67 metro luze eta 30 metro zabal da—; orain, argindar kableak lotzea falta da, eta turbina martxan jartzea. Irailerako lanean egotea espero dute, eta sor dezakeen argindarra orduan irits dadila lurrera. Oraingoz argindar gutxi sortuko du, baina, prototipo bat denez, garrantzitsuena ez da hori, baizik eta ikustea nola eusten dion. Prozesuan, besteak beste, Energiaren Euskal Erakundearen eta SPRIren laguntza jaso du, eta energia berriztagarriak bultzatzeko Europako Batasunaren Perte-k proiektuari hiru milioi euro eman zizkion. Dena den, Carrascosak ez du zehaztu zenbateko kostua izan duen, «konfidentzialtasun arrazoiak» direla medio. Pisuaren berri ere ez du eman. Hurrengoak, handiagoak Saitecen bultzaturiko lehen sorgailu flotagarria da, baina 2026rako pauso handiago bat eman nahi du euskal kostaldean. Geroa proiektua izango da, eta egungo Bimepen alboan esperimentuak egiteko egokituko den bigarren itsas sail kontrolatu batean joango da. Ondo bidean, 15 MW argindar sortzeko ahala duten hiru sorgailu flotagarria ainguratuko ditu, eta haren palak 100 eta 120 metro luze izango dira. Alegia, sorgailu guztia 200 metro baino handiagoa izango da, eta bakoitzak 15.000 etxerentzako argindarra sor dezake. Horrek esan nahi du laster haize errota flotagarriak ikusiko ditugula euskal kostaldean? Carrascosak erantzun du: «Epe motzean ez, agian epe ertainean bai. Eskuduntza Espainiak Gobernuak du, eta kostaldearen ordenamendu planean sorgailuak jartzeko 45 ingurune zehaztu ditu, horietako batzuk erabilera komertziala izan dezaketenak, eta horietako bat ere ez dago euskal kostaldean». Espainiako Gobernuak askoz haize handiagoko guneak lehenetsi ditu lehen baimen komertzialak emateko.


Summary: Bilboko udaltzainen bertsioa zalantzan jarri du bideo batek. Asteazken gauean emakume bat atxilotu zuten bi udaltzainek, eta agente bati buruan ostiko bat ematea leporatu zioten. Sare sozialetan zabaldutako bideoan ez da ikusten emakumeak buruan ostikorik ematen dionik.

Asteazken gauean gertatu zen, Bilboko Kale Nagusian, 20:45 aldera. Udaltzain bikote bat kalean gora eta behera zebilen, eta halako batean autoa aparkatu, irten, eta kaleko saltzaile batzuengana joan ziren. Udaltzain horietako batek El Correo egunkariari azaldu dionez, hamabost bat ziren kaleko saltzaileak, eta gehienek ihes egin zuten Polizia ikusi zutenean, baina ez bik.

Horietako bat identifikatzen hasi ziren udaltzainak, eta herritar batzuk poliziei kontra egiten hasi ziren, saltzaileak bakean uzteko eskatuz. El Correo-ri bere bertsioa eman dion udaltzainaren arabera, lankideak poltsa hartu zion saltzaileari, identifikatu egingo zutela esanez, eta, orduan, saltzaileak kolpe bat eman zion udaltzainari bularrean. Saltzaile hori atxilotzeari ekin zioten orduan.

Baina herritar batzuk atxiloketa eragozten saiatu ziren. Udaltzain horren arabera, jende horrek iraindu egin zituen agenteak, eta besoetatik heltzen hasi zitzaizkien, saltzailea atxiki ez zezaten. Momentu horretatik aurrera, lekuko bat gertakariak grabatzen hasi zen, eta sare sozialetan zabaldu da bideo hori.

Bideoan ikusten da kaleko saltzaile bat lurrean etzanda eta udaltzain bat haren gainean jarrita, atxilotzeko asmotan; beste udaltzaina, berriz, herritarrei kontu egiten saiatzen da. Emakume bat eta beste herritar batzuk udaltzainei kontra egiten ari zaizkie. Momentu batean, emakume horietako batek hanka altxatzen du saltzailearen gainean jarrita dagoen udaltzainarengana. Fonsi Loaiza kazetariak eta Twitterreko beste erabiltzaile batzuek ere zabaldu dute bideo hori:

Irudietan ikusten denez, momentu horretan behintzat emakumeak ez dio ostikorik ematen udaltzainari, eta are gutxiago buruan. Bideoko irudiek ez dute kalitate handirik, baina, kamera geldoan ikusita, itxura du emakumeak sorbaldan edo bularrean ukitu egiten duela udaltzaina hankarekin; ez da ostikorik ikusten bederen. Irudietan argi ikusten da, gainera, emakume horrek sandalia batzuk dituela jantzita.

Emakumearen mugimendu horren eraginez, lurrean dagoen udaltzainak oreka galtzen du, eta kaleko saltzaileak hori baliatzen du, udaltzainaren gainean jarri, eta askatzeko. Korrika ihes egiten du, oinezko batzuek «korri, korri!» esanez animatzen duten bitartean. El Correo-rentzat hitz egin duen udaltzainaren arabera, ondoren atzeman eta identifikatu zuten kaleko saltzaile hori.

Lurrean zegoen udaltzainak, berriz, kolpetik altxatuta, sandaliadun emakume hori lepotik heltzen du, indarka hasten dira biak, eta azkenean besoetatik harrapatu eta udaltzainen ibilgailura eramaten dute, bi agenteren artean. Udaltzain gehiago iritsi ziren lekura bitartean. Atxilotu egin zuten emakumea, eta identifikatu. Gero, aske utzi zuten, epaitzeko esperoan.

Traumatismoa burezurrean

ESAN sindikatuak zabaldu zuen gertakarien berri, atzo goizean. Gero, Bilboko Udalak berretsi zuen emakumea atxilotu zutela udaltzainek, eta hala jaso zuten berri agentziek. Zabaldutako bertsio horren arabera, agentea lurrean zegoenean ostikada bat eman zion emakumeak, eta horrek burezurreko traumatismo bat eragin zion. Beti bertsio horren arabera, Basurtuko ospitalean artatu zuten agentea, eta gau horretan bertan bidali zuten etxera, «atseden» hartzeko aginduta. Sareetan zabaldutako bideo horretan, baina, ikusten da ustez kolpe hori hartu zuen agentea kolpetik altxatzen dela lurretik, eta zuzenean joaten dela emakumearen bila. Hark atxilotu zuen, gainera.

ESAN sindikatuak atzo salatu zuen horrelako kasuak «behin eta berriz» gertatzen direla eta «geroz eta indarkeria eta errespetu falta handiagoa» pairatzen dutela udaltzainek eta poliziek. Udaltzainei babesa agertu zien, eta atxilotutako emakumeari «merezi duen zigorra» jasotzea opatu zion. ERNE sindikatuak, berriz, Bilboko Udalari eskatu zion «beste aldera ez begiratzeko eta neurriak hartzeko».

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak gaitzespen mezu bat argitaratu zuen atzo sare sozialetan. Udaltzainak «beren lana eta betebeharra egiten ari ziren kaleko salmenta debekatuz», adierazi zuen: «Agenteari desio diot lehenbailehen osatzea, eta kolpatu duen emakumeari erabateko gaitzespena». PPk ere babesa agertu die gaur udaltzainei: «Oinezkoen jokabide hauek ezin dira onartu».

Bilboko Sortuk, aldiz, salatu egin du gertatutakoa. Bideo hori zabaldu du sareetan, eta «politika eta Polizia arrazistak» bazterrera utzi eta kaleko saltzaileenganako elkartasuna zabaltzeko deia egin du. CNTk ere salatu egin du udaltzainek «muntaketa» bat egin dutela auzi honetan, «existitzen ez den eraso faltsu bat» sortzeko.

Ekainean, berdin

Duela bi hilabete, ekainaren 18an, antzeko beste gertakari bat izan zen, Bilbon bertan. Victor kalean, udaltzain batzuek, kaleko saltzaile batzuk gerarazi, eta salgaiak kentzen ahalegindu ziren. Lekuko batzuk hasi ziren udaltzainei kontra egiten. Txakurrak paseatzen ari zen emakume bat atxilotu zuten orduan; eskuburdinak jarrita eraman zuten udaltzainek. SOS Arrazakeriak eta Mbolo kaleko saltzaileen elkarteak protesta bat egin zuten biharamunean.

Joan den astean, berriz, LAB sindikatuak ohartarazi zuen Gasteizko udaltzainak kaleko saltzaileen aurka ari zirela jaietan. Saltzaileei salgaiak kendu, identifikatu, eta 120 euroko isunak jartzen aritu ziren udal agenteak, sindikatuaren esanetan.


Bizitza puskak

Summary: Bizitza puskak. Garai oparo eta aldakor baten lekuko eta eragile izan ziren, hala idazketan nola irakaskuntzan eta politikan. Mugimendu bizi horren berri ematen duten laginak dira hauek.

Sorne Unzueta. Ander Olaizola

XX. mendearen hasieran idazten jardun zuten andreetako askok bizitza luzea izan zuten, eta horietan aipagarriena da, ziur asko, Sorne Unzuetarena: 1900. urtean jaio zen, Bilbon, eta 2005ean zendu, Urdulizen (Bizkaia), 105 urterekin. Etxekoek Concepcion izenez bataiatu zuten, baina, 16 urterekin, Sorne izena erabiltzen hasi zen.

Irakaslea, EAB Emakume Abertzale Batzako hizlaria —sortzaileetako bat— eta idazlea izan zen, iragan mendearen hasierako mugimendu abertzalearen figura petoa. Errigoitin (Bizkaia) hasi zen andereño lanetan, eta, beste zenbait eskolatatik igaro ondoren, 1925ean Gregorio Erraztirekin ezkondu, Lemoan finkatu, eta han egon zen lanean. Handik Bediara aldatu zen, eta Bediatik Berangora, gerra hasi zen arte.

EABren barruan ardura karguak izan zituen, eta hizlari sutsua izan zela jasotzen dute orduko kronikek. Horietako baten arabera, Bermeoko (Bizkaia) mitin batean, euskaraz hitza hartu zuen bakarra izan zen, eta egundoko txalo zaparradarekin hartu zuten, bai orduantxe, eta baita gero kalean ere.

Gerra piztu ostean, haurrak hartu —sei izan zituen, jaiotzean hil zen bat barne—, eta ahizparekin batera erbesteratu zen, eta Bordele, Saint-Christaud (Okzitania) eta Kanbo (Lapurdi) igaro. Behin familia elkartuta, erresistentzian ibili zen—andre bakanetakoa zen taldean—, eta alemanekin igarotako estualdiak kontatu ohi zituen. Gerraostean, Parisen bizi izan ziren, 1953ra arte, eta Euskal Herriratu ziren urte berean hil zen senarra. Itzulerako urteetan, abertzale ospetsua izanik, baztertua izan zela oroitzen zuen.

Idazten 1930eko hamarraldian hasi zen, Utarsus ezizenarekin sinatuz ia beti. Batik bat, olerkiak argitaratu zituen, ale solteak aldizkarietan, eta fedea, aberria eta natura aipatu maiz, sentiberatasun apartekoz. 1933 eta 1977 bitartean ez zuen ia ezer argitaratu, baina plazara itzuli zen gero, 90 urteak bete zituen arte. 1995ean, artean bizi zela, Labayruk haren testu guztiak argitaratu zituen —prosazkoak barne—. Bada lan bat, ordea, oraindik argitara atera ez dena: Me voy contigo (Zurekin noa) eleberria, Parisen idatzia.

Julene Azpeitia. Xabier Eskauriatza / MLKB

Literatur lehiaketa batek itzultzen du Julene Azpeitiaren izena urtero lerroburuetara. Zumaian (Gipuzkoa) egiten dute, haren sorterrian. Han jaio zen, 1888an, eta 92 urteak beteta hil, Bilbon, 1980an. Euskaltzaletasuna eta pedagogia izan zituen bizitzako ardatz nagusietako bi, eta tartean sar daiteke idazle modura osatu zuen lana ere, ipuingile modura, batik bat. «Euzkera jasotzea erabagi dogu», idatzi zuen 1962an, Euskaltzaindiaren ipuin sariketara bidalitako testuan, eta erabaki horrek azaltzen ditu, hein handi batean, haren bizi urratsak.

Lehen eskola urteak Zumaian egin zituen, eta irakasle ikasketak Donostian hasi, eta Bilbon amaitu. Aizarnazabalen (Gipuzkoa) hasi zen andereño lanetan, 19 urterekin, eta Valladolideko (Espainia) oposizioetan lehen postua lortu zuen 1911n. Ezkondu egin zen gero, Enrike Eskauriatzarekin, eta Mexikora lekualdatu ziren 1916tik 1920ra. Herriminaz idatzi zuen maiz han, hango euskaldunek San Ignazio egunez ateratzen zuten aldizkarian. «Nere biotzak Euskalerritik urrun ez du illuna baño aurkitzen, ez du ituna besterik nabaitzen».

Aurretik, lehen-lehen artikuluak 1906an eta 1907an argitaratu zituen, Aberri astekarian, eta Pizkundeko emakume idazleen arteko aitzindari egin zuen horrek. Arritokieta ezizenez sinatzen hasi zen ordutik. Artikulu gehien-gehienak euskaraz argitaratu zituen Euzkadi-n gerraren aurretik, gerra garaian Eguna egunkariko kolaboratzaile ordaindua izan zen, eta gerraostean, batez ere, ipuinak argitaratu zituen —erbestetik bueltan, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskoletan aritu zen, eta bi urtez Burgosko (Espainia) herri txiki batera bidali zuten, zigortuta, 1952an itzuli zen arte—.

Pedagogiak pizten zion interesa ikasgelatik kanpo ere utzi zuen agerian, gutunetan eta artikuluetan sarri garatu baitzuen hari buruzko bere pentsamendua. 1975ean, Euskaltzaindiak omenaldia egin zionean, Maialen Jauregiberrirekin eta Tene Mujika adiskidearekin batera, hitzaldian aipatu zuen berriz jaioko balitz indar bera eskainiko liokeela irakaskuntzari; «milla bider jaioko banintzake ere».

Ipuinetako asko euskarazko irakaskuntzan zegoen material premia betetzeko idatzi zituen. Herri tradiziotik eta gertuko errealitatetik edan zuen horretarako —«Azpitiar Julenerenak [ipuinak] erria zuzenki dute iturburutzat, ta bere eskuz eztiki apainduak dira», goratu zion Juan San Martinek—, eta literatura unibertsaleko hainbat lan ere itzuli zituen, gero ikastoletan banatu zirenak.

Sariak ere izan ziren bultzada haren ibilbidean, pedagogia liburuxkak —Osasuna, merketza eta yanaritzaz (1922); Irakurri matte (1932)— eta literatur lanak saritu baitzizkioten —Euli baten edestia ipuina (1933); orotariko ehun ipuin dakartzan Amandriaren altzoan (1961) bilduma—.

Irratirako ere aritu zen luzaz, eta azken lana 86 urte zituela argitaratu zuen: Zuentzat.

Katalina Eleizegi. BIDEGILEAK

Gerraurreko emakume idazleen artean, kasu ezohikoetako bat da Katalina Eleizegirena. Inoiz prentsarako idatzi gabe, zuzenean sariketen bitartez eman baitzuen argitara bere sormen lana, eta arrakastaz urratu zuen bidea, euskal antzerki modernoaren aurrendarietako bat bihurtzeraino.

Donostian jaio zen, 1889an, baina, arnas aparatuko gaitz bat tarteko, leku lehorragoetara lekualdatzen ibili ohi zen ahal zuen bakoitzean. XX. mendearen hasierako euskal antzerkiaren epizentroa Donostian zegoen, ordea, eta hango Euskal Iztundea antzerki eskolaren bueltan eman zituen ezagutzera Eleizegik lehen lanak. 1916an plazaratu zuen estreinakoa, Garbiñe, eta Donostiako Udalak saritu, Antzoki Zaharrean arrakastaz estreinatu, eta kritikak bero jaso zuen —ezinezko amodio baten istorioa da—. Hurrengo urtean aurkeztu zuen Loreti, eta hori ere saritu zuten Donostian. Horietan eta ondotik idatziko zituenetan, emakumezko pertsonaiak protagonista bihurtu zituen Eleizegik. Abertzalea eta ohiturazalea zen —ez zen EABko kide izan, hala ere—, eta ikusmolde hori agerikoa dute haren antzezlanek.

Gaine (1929) argitaratu zuen gero, zatika, El Día-n, eta Yatsu (1934) gero; biak aurreko hamarraldiko lanek baino arrakasta gutxixeagorekin. 36ko gerrak erauzi egin zuen euskal antzerkiak bizi zuen loraldia, eta Eleizegi Lizarran (Nafarroa) finkatu zen, anaiak bidaltzen zion diruari esker gela baten errenta ordainduta. Ez zen inoiz ezkondu.

Idazten segitu bai, baina ez zuen gehiago argitaratu. Senideek hark utzitako koadernoetan topatu zituzten idatzi zituen azken lanak: Brujaseko harilkia (1960), Erauso Katariñe (1962), eta Roldan (1963), amaitu gabe utzitakoa. Azken urte hartan hil zen, botika batek eragindako erreakzioa zela medio.

Maddi Ariztia. ARIZTIAREN SENIDEAK

Saran jaio eta Saran hil zen Maddi Ariztia (1887-1972), Lapurdin. Han hasi zituen ikasketak; Mont-de-Marsanen (Okzitania) segitu, eta 1910ean Baztango Pedro Ariztiarekin ezkondu zenean hartu zion hari abizena —Diharasarri zuen sortzezkoa—.

Ahozko tradizioan zeuden istorioak eta folklore gaiak biltzen aritu zen —Aita Donostiarekin eta Joxemiel Barandiaranekin harremana izan zuen, besteak beste—, eta Gure Herria, Herria, Egan eta Eusko Folklore aldizkarietan argitaratu zuen, batik bat.

Bederatzi seme-alaba izan zituen, eta 1934an kaleratutako Amattoren uzta ipuin bilduma da haren lanik ezagunena. Hala zioen hitzaurrean: «Oharturik nere haurrak zein prestuki egoten ziren, lorietan, choratuak, ichtorio aditzen, etcheko neskatoek kontatzen ziozkatelarik, gogoatu zitzaidan behar nituela ichtoria zahar horiek, eskribuz eman, beldurrez eta ahantz».

1923 eta 1931 bitartean jasotako hamasei ipuin dira, Lapurdiko eta inguruetako artzain, sendagile, laborari eta besteri jasoak. Erlijioaren pisua nabaria da kontakizunetan, baita antzinako tradizioarena ere. Hartan datorren Arotxaren ixtorioa, esate baterako, Patxi Errementaria-ren beste bertsio bat da. 1982an, Elkarrek berredizio bat plazaratu zuen, ele bitan —euskaraz eta frantsesez—.

ETene Mujika. BERRIA

Robustiana izena jarri zioten munduratzean, baina Tene izenez egin zen ezagun, hizlari eta idazle trebe gisa, abertzale fededun eta euskaltzale sutsu gisa. 1888an jaio zen, dendari familia batean. Hamabi senidetan bederatzigarrena; alabetan zaharrena. Nerabezaroa dendan igaro zuen lanean, tarte libreak irakurketarako gordeta, eta jendaurreko lanak herrikide jantzien —elizgizon abertzaleen— hurbileko egin zuen.

Hamarkada beteko gaixoaldi bat igaro zuen artean gazte zela, eta orduan hasi zen lehen olerkiak, artikuluak, kontakizun laburrak garaiko euskarazko aldizkari nagusietan argitaratzen. Miren Itziar'i idazkiak eta olerkiak (1923) publikatu zuenerako, abertzaletasuneko andreei mintzatzera engaiatua zen. Erreferente argia izan zen haien artean —1935ean EABko lehendakari izendatu zuten—, eta, politikako jardunarekin paraleloan, idazten segitu zuen. 1916 eta 1936 artean, bostehundik gora artikulu atera zituen, ia denak euskaraz —Aitzolek, esaterako, 443 artikulu eman zituen 1930etik 1936ra, hamasei euskaraz—. Antzerkia ere jorratu zuen, eta sariak irabazi.

36ko gerra piztuta, Ziburun (Lapurdi) eta Nafarroan ibili zen, herrira itzuli ezinda. Bueltan, herriko irakasleekin jardun zuen lanean. Ez zen sekula ezkondu, ez zuen haurrik izan, eta independentzia ekonomikoa eta bizitza kultural aberatsa eduki ahal izan zituen. 93 urterekin hil zen.


Summary: Lurraren Altxamenduak mugimenduaren desegitea baliogabetu du Frantziako Estatu Kontseiluak. Frantziako Gobernuak erabaki zuen mugimendu ekologistaren legez kanporatzea, ekainean, iritzita indarkeria erabiltzen zuela; estatu kontseiluak bertan behera utzi du orain erabakia, behin-behinean, baina auziaren inguruko azken erabakia hartu behar du oraindik.

Frantziako Gobernuak ekainaren 21ean agindu zuen Lurraren Altxamenduak (LSDLT) mugimendu ekologistaren desegitea, ohiko jardunean «indarkeriaren erabilera» sustatzen zuela egotzita. Gaur, Frantziako Estatu Kontseiluko epaileak baliogabetu egin du gobernuaren erabakia, auziari buruzko azken erabakia hartu bitartean. Epaileak ebatzi du «sakoneko zalantzak» daudela Frantziako Gobernuak taldeari egotzi dion asmoari, hau da, indarkeria sustatzeko helburuari dagokionez, eta horretan oinarrituta utzi du bertan behera desegiteko erabakia. Gobernuak horren frogarik ez duela aurkeztu ere ohartarazi du epaileak.

Ekainean, Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak prentsaurreko bat eman zuen legez kanporatzeko agindua azaltzeko, eta, orduan adierazi zuenez, «ondasunen eta pertsonen aurkako indarkeria» erabili izan du LSDLTk. Legez kanporatzeko agindua emateko Barne Ministerioaren oharrean, arma gisa erabilitako objektuak edukitzea leporatu zieten; besteak beste, morteroak eta molotov koktelak. Funtsean, baina, mugimenduak sustatutako mobilizazioetan istiluak piztu zirenean Poliziari aurre egin izana besterik ezin zaie egotzi. Esate baterako, Sainte-Solinen (Frantzia) istilu gogorrak izan ziren, uraren pribatizazioa salatzeko deitutako mobilizazioetan. Istilu horietan poliziei molotov koktelak eta beste jaurti izana egotzi zieten manifestariei. Martxoan Sainte-Solinen izandako mobilizazio horietan abiarazi zuten mugimendua legez kanporatzeko prozedura.

Ekaineko erabakiaren ostean, mobilizazioak izan ziren Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. Baionan, Ostia kolektiboak antolatuta egin zituzten protesta ekintzak. LSDLT mugimenduak garaipentzat jo du erabakia, eta estatu kontseiluaren erabakia baloratzeko oharra agindu du hurrengo orduetarako.

Frantziako Gobernuak agindu du aintzat hartu duela estatu kontseiluaren ebazpena, baina gogoratu du oraindik azken erabakia falta dela.


Summary: Senpereko Olha etxaldea 1.300.000 eurotan saldu da. Ekain hasieratik okupaturiko etxaldea saldu da. Adam etxeak erosi du, eta salmenta horren kontra «fermuki» borrokatzeko mobilizazio deia zabaldu dute. Abuztuaren 12rako egun osoko egitaraua antolatu dute borrokan segitzeko.

Senpereko Olha etxaldea saldu da, 1.300.000 eurotan, nahiz eta SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturak 650.000 eurotan estimatu duen, prezio erdian. Adam gozotegiaren buruek erosi dute.

Ekain hastapenetik, Senpertarren Kolektiboak, Ostia sareak, ELBk eta Lurzaindiak okupatua dute etxaldea. «Prezio espekulatzaile ikaragarria» salatzen dute. Nahiz eta «egunero eta amore eman gabe» okupatu duten etxaldea, aitortu dute okupazio lanak ez duela «emaitzarik izan». Ondorioz, salmenta «fermuki» salatu dute, eta okupazioan segitzeko xedez dira salmenta horren kontra borrokatzeko.

Kolektiboek salatu dute ez dela onargarria «laboraria ez denari laborantza lurrak saltzea». Bestalde, adierazi dute ez dituztela laborantza lurrak proiektu «inkoherente eta espekulatiboetan erortzen utziko».

Lurzaindiak, ELBk, Senpertarren Kolektiboak eta Ostia sareak «sekula baino gehiago» mobilizatzera deitu dute egoera salatzeko. Horren harira, 60 hautetsik sinadura bilketa batean parte hartu dute salmenta salatzeko.

Beste bilkura baten berri ere eman dute: larunbatean, agorrilaren 12an, egun osoko egitaraua antolatu dute Olha etxaldean.


Agrafoa

Summary: Agrafoa. Donostian jaio zen, 1968an. Argia-n eta Euskaldunon Egunkaria-n kazetari aritu ondoren, 2006. urtean kaleratu zuen bere lehen liburua, Susa argitaletxearekin: Beñat Dardo. Bernart Etxepare du protagonista, euskaraz argitaraturiko lehendabiziko liburuaren idazlea; baina ez da eleberri historiko bat, pertsonaia haren birkreazioa baizik. Aurten, Oizek (H)ilbeltza beka irabazi du, Zorigaiztoko lanarekin. XIX. mendean girotu du kontakizuna, Donostian, jazoera historikoa eta kritika soziala uztartuta. Txalaparta argitaletxeak aterako du liburua, datorren urtean.

—Segurtasuneko langileari deitzea nahi duzu, ala?

—Ez baitakit idazten. Horixe adierazi dizut arestian.

—Ikaragarrizko ilara sortzen ari zara, mesedez, bete inprimakia ala etorri beste egun batean! Utz iezaguzu lan egiten...

—Deitu seguratari, orduan.

Ez zen bat-bateko kontua izan, aspaldi inarrosten zuen kezka bat baizik. Martinek urte asko zeramatzan irakaskuntzan, hogeita hamar inguru. Era guztietako erreforma, egokitzapen, hobetze prozesu edota paradigma aldaketa sufrituta ere, lanbidea maite zuen. Hainbat lankide erretxinduk garai bateko «zera horren» falta nabaritzen baldin bazuten ere, berak ez. Ez zuen inongo damurik metodologia berriaz, autoritate gabeziaz, gurasoen ergelkeriaz, denbora faltaz edota diru eskas zuten opor gehiegiaz. Ez zituen lankideak kuadrillakide gazteak zireneko garaiak faltan sumatzen. Martin burokraziak gozakaizten zuen: zernahi egin aitzin idatzi, zernahi egin ondotik idatzi. Plangintzak, memoriak, ohartarazpenak, ebaluazio irizpideen bildumak... Irakatsi, bideratu, lagundu, estimulatu, motibatu, jakin-mina piztu... aditz horiek guztiak gustura jokatzen zituen, baita menostutako kalifikatu aditza ere. Horregatik hiru urteko eszedentzia eskatu zuenean, «zer, zu ere irakaskuntzak erreta?» esaten ziotenei, «ez, burokraziak itota» soil batez erantzuten zien.

Hurrengo pausoa telefonoa aldatzea izan zen. Smartphonea hamar urteko ilobari oparitu zion haren urtebetetzean cadeaux empoisonné gisa eta aitak dagoeneko erabiltzen ez zuen txartelarekiko segapotoaz jabetu zen. Orduantxe bukatu ziren Whatsapp bidezko mezuak. Ondorioz, adibidez, eguberrietako spam-ezko zoriontzeak dozena erdi dei gozo bilakatu ziren. SMSak ere ez zituen baliatzen eta aspaldi erabiltzen ez zuen Twitterreko kontua bertan behera utzi zuen. Erakunde klandestino bateko kidea bailitzan, beraz, Martinek parez parekoa ez zen harremana txarteldun telefonoz, telefono-deiaz, egiteari ekin zion. Horretaz gain, aspaldikoa zuen zaletasunari ere eutsi zion:

—Gaztainaz egingo dizut kutxa. 500€. Ez. Beltzean. Nahi baduzu aste honetan bertan gera gaitezke egin dizudan zirriborroa ikusteko. Nik lauburu bat kenduko nioke. Bi nahiko dituzula iruditzen zait. Sarraila zahar bat lortu dut eta hura txukundutakoan erakutsiko dizut. Ostegunean ondo? Eguerdian Anttonirenean?

Posta elektronikoa urtean behin erabili ohi zuen. Ogasunari egiazkoagrafoa@gmail.com helbidea helarazi zion eta errenta aitorpenaren proposamena berresteko botoia sakatzeko aprobetxatzen zuen. Besterik ez. Egiten zituen zurgin lanetarako ez zuen idatzizko aurrekonturik egiten, ezta fakturarik igortzen ere. Balizko erostunarekin geratu eta egin beharreko lanaren marrazkia erakutsi edota behar zen ordainagiria sinatu baizik ez zuen egiten tanpoi batez: A. Grafois.

Aurrena asperrak eta gogaitasunak eragindako jarrera, bizimodu bilakatu zen hurrena. Muturreraino eramandako bizitza-hautua.

—Barkatu baina zure datuak ekarri behar dizkidazu orri honetan beteta, bestela ezin dizut asegurua berritu.

—Ados. Hortxe. Har ezazu faborez nire nortasun agiria.

—Ez, ez. Ez didazu ulertu. Zeuk bete behar dituzu datuok eta orria beteta ekarri.

—Ados. Mila esker arretarengatik. Beste aseguru-etxe batean saiatuko naiz...

—Bo, tira! Nahi baduzu, agian, nik bete niezazuke...

Zirkinik gabeko jarrera patxadatsuaz irabazten zituen batailatxoek sendotzen zuten hartutako erabakia: ez zuen besteentzako deus ere gehiago idatziko. Denboraren poderioz, fineziaz landutako teknika gudu-zelai guztietatik irabazle irteteko arma eraginkorra bilakatu zen.

Kontu handiz ibili behar da, bai, zurgin tresna horiekin. Marka da gainera ezkerra izan eta gubiak kasualitatez esku horretan aberia egitea! Ez dago arazorik nik egingo dizut eskaera. Zuk azaldu zer behar duzun eta nik osatuko dut testua.

Izan ere, Poliziaren edozein argiketa ahozko adierazpen batez oinarritzen bazen, zer dela-eta askoz ere errazagoa zen kiroldegiko txartela berritzeko prozedura norberak betetako idazki baten bidez izapidetu behar hori?, pentsatzen zuen Martinek. Amaren eskela ere ez zuen idatzi. Ehorztetxeko harreragileak berak osatu zuen txartela, Martinek diktatuta. Koroan ageri zen Senarra eta seme-alabak ere ez zuen paperean jarri.

—Bai tartean marrarekin, seme marra alabak, faborez. Mila esker.

Publikatu gabeko ipuinak irakurri ohi zizkioten adiskideen artean bazuen agrafo ospea, aspalditik. Nobela idazteko bultzatzen zuten lagun horiexek izan ziren orain bere jarreraren arriskuaz ohartarazi ziotenak:

—Hi, azkenean idazten ahaztuko zaik!

Ahaztu baino, ez baleki bezala jokatzen zuen. Konjurua bota zuen lehen aldia arrotz egin zitzaion: «Ez dakit idazten». Are gehiago banketxeko bulegariari. «Sinadura baizik ez dakit egiten». Udaletxeko kontu-hartzailetzako mostradorean lotsagabeki borobildu zuen desenkusa: «Iktusaren ondorioa da. Mintzamena berreskuratu nuen baina idazmena ez».

—Ez arduratu. Ea, zertan oinarritzen duzu isunarekiko helegitea?...

Burokraziarik gabeko bizimodua nare eta lasaia suertatu zitzaiolako, beharbada, konturatu orduko eszedentzia luzatzeko tenorea fortunatu zitzaion. Martinek Hezkuntza Sailburuordetzako izapideen leihatilan topatu zuen bere burua nahi baino lehenago, eszedentzia luzatzeko prozeduraz galdezka. Topatu ere, mesopotamiarren benetako altxorra idazketa zela fermuki defendatzen zuen funtzionarioa topatu zuen, ordea. Burokrata militantea:

—Hortaz, nahi duzun moduan. Deitu egingo diot...

—Ez larritu —adierazi zion amultsuki segurtasuneko agenteak, hiritarren arretarako bulegoetatik irteerarantz arrastaka baina profesionalki Martin bideratzen zuen bitartean—, nik ere ez dakit ia idazten eta, begira, hementxe ari naiz, Hezkuntza Sailean lanean.