Summary: Pobreziak emakumeak, haurrak eta migratzaileak jo ditu gogorren Nafarroan. Nafarroako pobreziari eta desberdintasun sozialari buruzko txosten bat aurkeztu du Errealitate Sozialaren Behatokiak. Aurrekoekin alderatuta, datuetan anbibalentzia handiagoa sumatzen da.

Nafarroako pobreziari eta desberdintasun sozialari buruzko txostena aurkeztu du gaur Errealitate Sozialaren Behatokiak, Iruñean. Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariak, Luis Campos behatokiko zuzendari nagusiak eta Antidio Martinez de Lizarrondo sekzioko zuzendariak eman dute txostenaren ondorioen berri. Azaldu dutenez, aurreko txostenekin alderatuta, datuetan anbibalentzia handiagoa sumatzen da: ez dira hain positiboak, eta zenbait adierazlek nolabaiteko joera negatiboa erakusten dute. Pobreziak gogorren jo dituenak emakumeak, haurrak eta migratzaileak direla azpimarratu dute.

Gaurko txostenak ez du jasotzen pandemiaren eragina, datu gehienak 2019koak baitira. Hala eta guztiz, azaldu dute zantzuak daudela COVID-19ak areagotu egin dituela lehendik zeuden desberdintasunak, eta pertsona txiro eta zaurgarriei eragin diela gehien. Azken txostenean pandemiaren ondorioak islatzen ez badira ere, Nafarroako Biztanleriaren Errenta Estatistikaren arabera, pobrezia arriskuaren tasak behera egin du, modu jarraituan, baina pobrezia larriaren tasa 0,1 puntu handitu da. Esan dute adierazle hori dela Nafarroako egoerara hobekien egokitzen dena. Beste hainbat adierazlek panorama okerragoa erakusten dute.

Txostenean jasotzen denez, Nafarroan pobrezia eta gizarte bazterketa apalagoak dira beste eskualde eta herrialde askorekin konparatuta. Halere, azaldu dute arrakalak nabarmenak direla biztanle taldeari edota bizitokiari dagokienez. Maeztuk esan du beti dagoela «hobetzeko tartea», eta desorekak daudela sexua, jatorria, adina eta Nafarroako eremuak aintzat hartuta. Beharrezkotzat jo du hori zuzentzea. «Pobreziak haurraren, emakumearen eta atzerritarraren aurpegia du». Camposen esanetan ere, alde handiak daude kolektiboen artean, eta egoera okerragoa da Nafarroako hegoaldean. «Emakumeek eta 16 urtetik beherako pertsonek dituzte pobrezia tasarik handienak. Nazionalitatea ere gakoa da».

Maeztuk azpimarratu duenez, Nafarroan oraindik ere pobrezia eta ezberdintasun «maila baxuak» daude, baina gorakada «txiki» bat izan da: «Pobrezia erlatiboak hamarren bat egin du behera, eta larriak, hamarren bat gora. AROPE pobrezia tasari dagokionez, hiru hamarren igo da; 11,7tik 12ra». Halere, esan du AROPE neurgailua oinarri hartuta Nafarroa hamargarren dagoela pobrezia indize txikienak dituzten Europako eskualdeen artean.

Pobreziari aurre egiteko neurrien artean, Maeztuk funtsezkotzat jo du errenta bermatua.


Summary: Gose greba egiteari utzi dio Ibai Aginaga euskal presoak. Aurrez aurreko bisita baten ondotik konfinatu izana salatzeko abiatu zuen protestaldia, eta, Basauriko kartzelak haren bakartzea etetea erabaki eta gero, gose greba egiteari utzi dio, Tinko taldeak jakinarazi duenez.

Joan den larunbatean aurrez aurreko bisita bat egin ondotik konfinatu egin zuten Ibai Aginaga euskal presoa, bertze bi presorekin batera, eta, hori salatzeko, gose eta egarri greba abiatu zituen presoak, Tinko taldeak atzo jakinarazi zuenez. Bada, talde horrek berak zabaldu duenez, Basauriko kartzelako zuzendaritzak erabaki du ezarritako bakartzea bertan behera uztea, eta, beraz, presoak gose greba egiteari utzi dio. Taldeak azaldu du PCR proba bat egin diotela Aginagari, eta negatibo eman ondotik atera dutela konfinamendutik. Harekin batera konfinatuta zeuden bertze bi presoek bakartuta segitzen dute, ordea.

Tinkok uste du presoak abiatutako protestaldiaren ondorio dela konfinamendutik atera izana: «Ibaik familiari adierazitakoaren arabera, argi dauka arazoa kalean argitara ematearen ondorio izan dela kartzelako zuzendaritzak berarekiko izan duen jarrera aldaketa, eta eskerrak adierazi nahi dizkiela horretarako zarata egiten ibili direnei».

Koronabirusaren pandemiaren ondorioz ohikoa da presoak aurrez aurreko bisiten edo lekualdatzeen ondotik konfinatu behar izatea.


Summary: Osagai askoko ibilbidea izango du 2022ko Frantziako Tourrak. Gizonezkoen Tourrak mendiko etapa motz eta gogorrak izango ditu, baita harbideak eta bi erlojupeko ere. Emakumezkoak lehian ariko dira hamahiru urte geroago. Zortzi etapa jokatuko dituzte, gizonezkoen lasterketa amaitutakoan

Igoera mitikoak, haizea, bukaera bortitzak, harbideak, erlojupekoak... Denetarik izango du 2022ko Frantziako Tourrak. Eta denentzat, emakumezkoek ere lehiatzeko aukera izango baitute. Zortzi etapa jokatuko dituzte, uztailaren 24tik 31ra bitarte. Haien lasterketa hasten den egun berean finituko da gizonezkoena, Parisen. 24 egun lehenago, uztailaren 1ean emango ditu tropelak lehen pedal kolpeak, Kopenhagen. Danimarkan lehiatuko dira lehen hiru etapak, eta geroago, Belgikatik eta Suitzatik ere igaroko dira txirrindulariak; ez, ordea, Euskal Herritik.

Erlojuaren kontra 53 kilometro osatuko dituzte guztira; lehen hamalauak, Tourra abiatuko duen etapan, Kopenhagen zehar. Haizearekin kontu handiz jokatu beharko dute biharamunean, azken hogei kilometroetatik hemezortzi Itsaso Baltikoaren gainean eraikita dauden zubietan egingo baitituzte. Laugarren etapan ere haize babesak sor litezke, Dunkerque eta Calais artean.

Lasterketako etapa nagusietako bat izango da bosgarrena, Lilletik Arenbergera bidean topatuko dituzten harbidezko 11 zatirekin. Horietatik bost ez dituzte sekula igaro Paris-Roubaixen. Guztira, 19,4 kilometro egingo dituzte harbideetan. Bizirik irauteko proba izango da faborito nagusientzat. Akaso, kolpea ematen ere ausartu liteke norbait, Vincenzo Nibalik 2014an egin bezala.

Mendiko sei etapa jokatuko dira guztira, eta horietatik bostek mendate batean izango dute amaiera. Hasteko, zazpigarrenak La Planche des Belles Fillesen izango du helmuga. Goraino igoko dute, 2019an Dylan Teunsek irabazi zuenean bezala. Alpeetan, Granonen bukatuko da 11. etapa. 36 urteren ostean igoko dute mendate hori. Etapa gogorra izango da, aurrez Telegraph eta Galibier igoko baitituzte; ez, ordea, luzea, 149 kilometrokoa baita. Antzekoa izango da 12. etapa: Galibier, Croix du Fer eta Alpe D'Huez kateatuko dituzte 166 kilometroko ibilbidean.

Pirinioetako etapa handiak 17.a eta 18.a izango dira. Bata Peyragudesen bukatuko da, aurrez Aspin, Ancizan eta Val Louron gainditu ondotik; eta besteak Hautacamen izango du helmuga, Aubisque eta Spandellesekin kateatuta. Oraindik ezer erabakitzeko balego, erabakigarria izango da azken-aurreko etapan jokatuko den 40 kilometroko erlojupekoa. Saio laua izango da oro har, baina bi koska labur igoko dituzte amaieran. Nahikoa, ordura arte pilatutako neke guztia azaleratu dadin.

Erlojupekoak faltan

Parisen bukatuko dituzte lanak gizonezkoek, eta han bertan ekingo diote lehiari emakumezkoek, 82 kilometroko etapa batekin. Hamabi bira emango dizkiote Eliseoko Zelaietako zirkuituari. Bigarren etapa aldapa labur batean erabakiko da, eta hirugarrenak bukaera bihurriagoa izango du. Laugarrenean, berriz, lau lurbide eta hainbat muino izango dituzte; Strade Bianche klasikoaren itxurako etapa izango da. Hurrengo bi etapetan esprinterrak agertuko dira. Eta azkeneko bietan, berriz, igotzaileak: Petit Ballon, Piatzerwasel eta Grand Ballon kateatuko dituzte zazpigarrenean, eta Ballon d'Alsace eta Planche des Belles Filles zortzigarrenean. Maldan gora erabakiko da lasterketa; ez da erlojupekorik izango.


Summary: Eusko Legebiltzarrak hezkuntza hitzarmenerako lantaldea sortuko du. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk proposatuta, Eusko Legebiltzarrak onartu egin du batzorde txostengile bat osatzea, hezkuntza hitzarmen «zabal» bat lortzeko oinarriak zehazteko. Elkarrekin Podemosek ere alde bozkatu du; PP+C's, berriz, abstenitu egin da.

Eusko Legebiltzarrean lehen pausoa eman dute hezkuntza legerako: aurretik lortu nahi duten hezkuntza hitzarmena adosteko batzorde txostengilea eratzea onartu dute. Batzorde horretan, aukera izango dute akordio horren oinarria zehazteko, eztabaidarako eta adituek esateko dutena aditzeko, besteak beste. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk egin dute proposamena, eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideen baiezko botoak jaso dituzte; aldiz, PP+C's koalizioa abstenitu egin da. Babes zabalarekin abiatu dute hezkuntza hitzarmenerako bidea: batzordea sortzeak aldeko 66 boto jaso ditu, eta sei legebiltzarkide abstenitu egin dira.

Hain zuzen, PP+C's-en mozio bati erantzunez aurkeztu dute txostena sortzea proposatzen duen osoko zuzenketa. PP+C's-ek eskatu du, besteak beste, hezkuntza legeak berma dezala familiek sare publikoan hizkuntza hautatzeko aukera izatea, eta itunpeko sarea indartu dadila. «Ikastetxe publikoen %98k ez dute A eredua eskaintzen, eta, eskaintzarik ez badago, ez dago aukeratzeko benetako askatasunik. Legea ez betetzea da, euskal gizarteari egia ezkutatzea da, eta oso ondo dakite zer arazo dauden ikasturte hasieran seme-alabak espainieraz matrikulatzen saiatzen direnean», adierazi du PP+C's-eko legebiltzarkide Jose Manuel Gilek. Gainerako alderdiek batzordea sortzearen garrantzia nabarmendu dute, baita dituzten proposamenak jakinarazi ere.

EAJko Leixuri Arrizabalagak «behar-beharrezkotzat» jo du hezkuntza legea, eta, horretarako, «akordio zabal bat» egitea proposatu du: «Gure helburua akordio zabal bat lortzea da, hurrengo 30 urteetan euskal hezkuntzak zer izan behar duen definitzeko». Hizkuntza ereduen inguruan erantzun dio Gili: «Euskal hezkuntza sisteman, familien hezkuntza eta hizkuntza ereduen aukeraketarako askatasuna bermatzen da». Baita hezkuntza sareez ere: «Itunpekoak edo ez-itunpekoak izan, sare biak indartuko dira. Biak oso garrantzitsuak eta funtsezkoak dira gure euskal hezkuntza sistemarentzat». Erantsi du aukera egongo dela batzordean horren guztiaren inguruan hitz egiteko.

Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak esan duenez, egungo hezkuntza sistema «agortuta» dago, hainbat proiektu eredugarri ere badauden arren: «Esan dezakegu gure hezkuntza komunitateaz harro egoteko hamaika motibo ere baditugula». Halere, eskatu du «konformismoan» ez erortzeko, eta konpondu beharreko hiru «arazo estruktural» aipatu ditu: euskalduntzean atzerakada dagoela, segregazioa eta hezkuntza sistema propiorik ez edukitzea. Arreseren irudiko, orain da garaia horri buelta emateko: «Datozen hamarkadetarako euskal hezkuntzaren oinarriak zehaztuko dituen adostasun tinko eta zabalak lortzeko garaia da. Aukera hori ireki dugu. Ezker independentismoa aurrean dugun erronkari heltzeko prest dago, eta Euskal Herria Bildun aukera leiho hau baliatuko dugu».

PSE-EEren izenean, Jose Antonio Pastorrek hartu du hitza. Hezkuntza legerako «ahalik eta adostasun handiena» lortzearen alde egin du, eta Gili esan dio hezkuntza legean zentratzeko garaia dela: «Ez dugu zure proposamen zehatza eztabaidatzen hasi nahi izan. Askoz garrantzitsuagoa iruditzen zaigu gaur legebiltzar honek batzordea eratzeko eskatzea, hezkuntza lege berria aztertzen hasteko, eta horretan jardun nahi dugu gaurtik aurrera».

Azkenik, Elkarrekin Podemoseko Iñigo Martinezek «ezezko biribila» eman dio PP+C's-en proposamenari, «koherentziagatik eta arduragatik»: «Ezin dugu babestu ekimen honen atzetik dagoen euskarafobia eta publikofobia». Gainerako alderdien zuzenketari dagokionez, azaldu du ez dutela sinatu, «orain arteko prozesuan ez dutelako parte hartu». Aurrerantzean, nabarmendu duenez, «eztabaida lasaia eta eraikitzailea» baina «erradikala» nahi dute. Argi dute helburua: «Elkarrekin Podemos-IU hezkuntza sistema publiko, demokratiko, euskaldun, berdintzaile, parte hartzaile eta berritzaile bat oinarri gisa hartzen duen lege berri batean bakarrik egongo da».


Summary: Tuberkulosiak eragindako heriotza kopuruak gora egin du pandemiaren eraginez. OMEren arabera, diagnosi eta tratamendu egoki bat jasotzeko zailtasunak dira gorakadaren arrazoia. Datozen urteetan bilakaera bera izan dezakeela uste dute.

COVID-19ak eragindako pandemiak hainbat albo kalte eragin ditu azken urte eta erdian. Horietako bat da tuberkulosiaren aurkako borrokak jasanikoa: iaz, gora egin zuten gaixotasun horren ondorioz hildakoek. Heriotza kopurua beheranzko joera argian zegoen 2005etik, baina diagnosi eta tratamendu zehatzak jasotzeko zailtasunek atzerapauso bat eragin dute. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, gainera, litekeena da kopuruak are okerragoak izatea aurten eta datorren urtean.

Gaur argitaratutako txostenak OMEren «beldurrak» baieztatu ditu. «Pandemiak tuberkulosiaren aurkako urteetako garapena eten du», adierazi du erakundeko zuzendari Tedros Adhanom Ghebreyesusek. Zenbaketak hasi zirenetik, urtean milioi bat lagun baino gehiago hil dira gaixotasun horren ondorioz. Kopurua, ordea, beheranzko joeran zihoan azken hamabost urteetan, COVID-19aren eragina iritsi den arte. Iaz, 1,3 milioi heriotza baieztatu zituen OMEk, 2020an baino %5,6 gehiago. Haiei IHESa ere bazuten beste 200.000 lagun inguru gehitu behar zaizkie. Haientzat bereziki arriskutsua da gaixotasuna, duten defentsa sistemak jasaniko ahuldadearen eraginez. Horiek hala, 2017ko kopuruetara itzuli dira heriotzak.

Hildako kopuruak, ordea, ez du bat egiten atzemandako kasu kopuruaren bilakaerarekin. Iaz, 5,8 milioi kasu baieztatu zituen OMEk, aurreko urtean baino 1,3 milioi gutxiago. Horren arrazoia ez da gaixo kopuruak behera egin izana, erakundeak azaldu duenez. Izan ere, uste dute litekeena dela munduan 4,1 milioi lagun inguru egotea gaixorik, tuberkulosia dutela jakin gabe. Erregistratutako kasu kopuruaren beherakada nabarmenena Asia hego-ekialdean antzeman du OMEk; esaterako, Indian %41 gutxiago baieztatu dituzte, eta Indonesian, %14 gutxiago. Afrikan, berriz, %2,5eko beherakada erregistratu dute. Baliteke alde horiek COVID-19ak batean eta bestean izaniko eraginaren ondorio izatea.

Izan ere, OMEko zuzendariaren esanetan, hainbat arrazoi daude pentsatzeko beherakadaren arrazoia diagnosi egoki bat jasotzeko baliabide falta izan dela, eta zuzenean pandemiarekin lotu du hori. Batetik, azaldu du hainbat herrialdetan behera egin duela tuberkulosiaren aurkako borrokara bideratutako baliabide kopuruak, horiek COVID-19ari aurre egiteko erabili direlako. Bestetik, esan du mugikortasun murrizketek gaixoak osasun zentroetara joatea galarazi dutela.

Horiek hala, OMEk oinarrizko zerbitzuak berreskuratzearen aldeko deia egin dio nazioarteari, nabarmenduta tuberkulosiaren aurkako borrokak inbertsio beharra duela. Izan ere, 2019an 5.000 milioi euro baino gehiago bideratu ziren eginbehar horretara; iaz, berriz, 4.500 milioi inguru, azken urteetako kopururik txikiena. Beraz, OMEk 2020rako ezarritako helburuak bete gabe geratu dira; hala nola intzidentzia %20 eta heriotzak %35 jaistea.

Etorkizunera begira, berriz, egoerak okerrera egin dezakeela adierazi du OMEk. Aurten iaz baino jende gehiago hilko dela uste dute, eta 2022ak ere bide beretik jarraituko duela. Halere, erakundeak gehitu du bilakaera kalkulatutakoa baino okerragoa ere izan daitekeela, COVID-19aren pandemiaren ondorenak eragiten dituen kalteen arabera.

Koronabirusa ailegatu arte, tuberkulosia zen urtean hildako gehien uzten zituen gaixotasun infekziosoa. Danimarkako Aarhus Unibertsitatearen ikerketa baten arabera, gizateriaren laurdena inguru da Mycobacterium tuberculosis bakterioaren eramailea, baina ehuneko txiki batek besterik ez ditu patologiak garatzen. Tuberkulosia garatzen dutenen %85 inguru sendatu egiten da, sei eta bederatzi hilabete artean iraun ohi duen tratamendu bat eginda. Halere, ezinbestekoa da gaixotasuna lehenbailehen diagnostikatzea.


Summary: Griffiths: «Erraza da gatazka bat abiaraztea; zailena amaitzea da». Aieteko Konferentzian bake prozesuari «herri gisa» erantzun zitzaiola adierazi du NBEko goi mandatariak. Euskal Herrian «nahiko isilean» egindako bitartekari lanaz eta horren zailtasunez ere hitz egin du.

Nazioarteko bitartekari gisa Euskal Herrian egindako lanaz hitz egin du Martin Griffiths NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordeak eta Larrialdi Laguntzako koordinatzaileak, Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena gogoratzeko Donostiako Aiete jauregian gaur hasitako jardunaldietan.

Duela hamar urte gertatutakoa «lorpen handia» izan zela nabarmendu du, eta «ausardia handia» behar izan zela horretarako. Bakea erdiestea «zaila» dela azaldu du: «Erraza da gatazka bat abiaraztea; zailena amaitzea da». Eta ziurtatu du bake prozesuak atzera ez egitea ez dela ohikoa; normalean, «zauriak ireki» egiten direla. Horregatik, zoriondu egin ditu bake prozesuarekin engaiatu zirenak: «Arazoei herri gisa heltzea erabaki zenuten».

Halaber, «negoziazioaren eta elkarrizketaren» aldeko mezua bota du: «Uste dut ezin dela ezer onik esan gatazkei buruz». Duela hamar urte «armak isilarazi» zirela esan du, eta gizarte bat eraiki zela «elkarrenganako konfiantzan» oinarrituta.

Urte haietan nazioarteko bitartekari izan zela azaldu du Griffithsek, eta «nahiko isilean» lan egitea egokitu zitzaiola, horregatik. Gogoan izan du Kofi Annan Nazio Batuen Erakundeko idazkari ohiarekin eta nazioarteko bitartekari izandakoarekin Genevan (Suitza) izandako elkarrizketa bat. Espainiatik jende askok Euskal Herrira ez joateko esaten ziola jakinarazi zion Annanek, esanez hura ere ETAren jomugan egon zitekeela. Hala ere, nabarmendu du Annanek argi zuela Euskal Herrira joa behar zuela: «Bere ikuspegitik, zorte handiko gizona zen hona etorri ahal izan zuelako».

«Aldeei zerbitzatzea» zen euren lana, zehaztu duenez, eta ez bataren edo bestearen posizioa gailendu dadin saiatzea. Horretan irmo mantentzearen zailtasunaz ere hitz egin du, baina, alde horretatik, ETAko kideek euren eginbeharraz zuen ikuspegia azpimarratu du: «ETAko kide batekin egon ginen, eta bere mezua zen: 'Ez zait interesatzen Euskal Herriaz duzun ikuspegia. Zure egitekoa ez da Euskal Herriari buruz erabakitzea; euskal herritarrena da egiteko hori. Zure lana da laguntzea euskal herritarroi gatazkak konpontzen».

Distantzia mantentzea zailen egin zitzaion momentuetako bat ETAk Madrilgo Barajas aireportuan atentatua egin zuenekoa izan zela azaldu du: «Oso-oso haserre nengoen. Agian egileak zirenekin hitz egitera joan nintzen, eta haiek esan zidaten: 'Zuri ez zaizu axola hori; zu, prozesura. Eta egia da. Bitartekariak jakin behar du nola jokatu horrelakoak egiten direnean».

ETAk armak utzi zituenean, «sekula galdu behar ez zuten horiek» berreskuratu zuten lidergoa, haren arabera: politikariek. Haien lana goraipatu du.


Summary: Araban kilo bat mahats ekoizteak 70 eta 80 zentimo arteko kostua du. Aldundiak aginduriko ikerketa baten ondorio nagusia da. Upategien eta mahastizainen arteko negoziazioetan langa hori ezar dadin nahi du

Arabako Errioxan kilo bat mahats ekoizteak 70 eta 80 zentimo artean balio du, mahastiaren ezaugarrien arabera. Hori da Arabako Aldundiak mahastietako jardunnaren inguruan agindutako ikerketaren ondorio nagusietako bat. Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak aurreratu du datu hori, eta Arabako Errioxako mahastizainen eta upategien arteko negoziazioetan erreferentzia gisa erabili dadin nahi du. Dena den, zehaztu du badirela prezio horretatik gora ordaintzen duten upategiak, eta haien eredua merkatu osora hedatzea nahiko luke.p>

Arabako mahastizainek atzo eman zuten aurtengo kanpainaren berri. Uzta ona izan da, 80 milioi kilo mahats inguru bildu dira, iaz baino bost milioi gehiago. Kalitatez oso ona izan da, iraileko eguraldiak mesede handia egin zielako mahastiei. «Mahats-bilketaren baldintzak oso onak izan dira, eta hori ardo bikainen ataria izaten da», aurreratu zuen Gonzalezek. Uzta ona izan da, baina ez arazorik gabea, eskulan gabeziak atzeratu egin duelako. Marokotik langileak ekartzeko traba burokratikoak egon dira, eta Espainiak eta Frantziako beste lurralde batzuetako bilketek Arabako Errioxakoarekin eta Errioxakoarekin bat egin dute.p>

Arazoak arazo, baina, mahatsa biltegietara iritsi da, eta orain dator hura saltzeko garaia. Mahastizainak kexu dira azken urteetan upategiek oso merke erosi dutelako, eta mobilizazioak egin dituzte prezio horiek salatzeko. Iragan irailean manifestazio jendetsua egin zuten Logroñon. Gonzalez berak adierazpen ugari egin ditu prezio duinagoak eskatuz, eta ikerketarekin oinarri zientifiko bat eman nahi izan dio mahastizainen aldarriari.p>

Baina, zenbatean saltzen da mahats kiloa? Errioxako sormarkak emaniko datuen arabera, iaz batez beste 0,63 zentimoan ordaindu zen mahats beltza eta 0,52 zuria. Prezio horrek Arabako Errioxako eta uzta Errioxako upategiei saltzen dieten Nafarroako mahastizaleei eragiten die. Azken horiek 700 inguru dira.p>

Pandemiak eragin zuzena izan zuen prezio baxu horretan, baina 2019an 0,85 euroan saldu zen mahats beltz kiloa, eta 0,95 euroan 2018an. 2017an, aldiz, 1,19 euroan saldu zen, baina urte hura salbuespena izan zen. Aurreko hiru uztetan 91, 87 eta 84 zentimoan saldu zen, hurrenez hurren. Eta hori ez da prezio hain baxua; Nafarroa sor-markako upategiek, esaterako, mahatsa 25 eta 40 zentimo artean erosi zuten iaz.p>

Kalitatea ordain dadilap>

Prezio hori, dena den, batez besteko bat da. Kalitate oso oneko mahastiek garestiago saltzen dute, eta horri egin zion dei Gonzalezek: «Mahatsa merezi duen bezala ordaintzeko, prezioak landaren eta mahatsaren araberakoa izan behar du.

Upategi batzuek eurotik gorako prezioan erosten dute kiloa, kalitate hori aitortzen dutelako». Mahastizainen eskaera da uzta jaso aurretik finkatu dadila prezioa, eta prezio horiek legez babestu daitezela. Negoziazio marko egonkorrak bilatzen dituzte, urtetik urterako gorabeheren menpe egon gabe.


Summary: Maulera joaten ziren ainarak ezagutzeko, proiektu transmedia bat sortu dute. Ainarak egitasmoa abiarazi dute, webdok batekin. 1870etik 1940ra, espartingintzan lan egitera joaten ziren neska gazte ugari Zuberoako hiriburura.

Zaraitzu eta Errronkaritik (Nafarroa) eta Aragoitik (Espainia) 12-25 urte arteko milaka neska gazte joaten ziren Maulera, 1870etik 1940era, espartingintzan lan egitera, zola eta oihala jostera nagusiki. Sasoikako migrazioa zen hura, urrian jaioterritik abiatu eta apirilean itzultzen baitziren gazteak. Beste giro bat ezagutu zuten Zuberoako hiriburuan, eta Pirinioen beste aldean aurki ezin zitezkeen objektu eta arropa asko erosteko aukera izaten zuten. Migrazio istorio hura ezagutarazteko, Ainarak proiektu transmedia abiarazi dute Maluta Films (Donostia) eta 601 Producciones (Iruñea) ekoiztetxeek, Aldudarrak Bideorekin (Bidarrai, Nafarroa Beherea) batera. Martxan da jada Ainarak.eus webdoka, eta martxoan izen bereko dokumentala estreinatuko dute Euskal Herriko zinema aretoetan.

Webdokak hamabi atal ditu, atal bakoitzak bere bideo zatia dauka, baina baita agiri eta testuak, argazkiak, gutunak eta bestelakoak ere. Ritxi Lizartza proiektuko zuzendariak azaldu duenez, halaber, webdokean 120 fitxa inguru egongo dira. «Horietan sailkatu dira ainaren jaioterriak, Mauleko lantegiak, eta ainarak bizi ziren auzoak. Nahi duenak aukera izango du segidan bideoak ikusteko, historia zati bakoitzaren argazkiak begiratu edo dokumentuen bitartez arakatzeko».

Proiektuaren sormen prozesuan, bidaide asko izan dituzte. Tartean dira Mauleko Ikerzaleak elkartea, baita Nafarroako elkarte hauek ere: Uhaitza (Mendi), Kebenko (Erronkari), Bidankozarte (Bidankoze), Kurruskla (Izaba), La Kukula eta Nafarroako Almadiazainen elkartea (Burgi) eta Orhipean (Zaraitzu). Lizartzak A Gorgocha elkartearen (Huesca, Espainia) ekarpena ere aipatu du. Herritar anonimo askok lagundu diete, halaber, materialak bilatzen, biltzen eta sailkatzen.

Baionako Euskal Museoan proiektuaren aurkezpena egin dute gaur. Lizartzarekin batera, Bidakozarte elkarteko arduradun Gotzon Perezek, eta Mauleko Ikerzaleak elkarteko Robert Elizondok eta Joel Larroquek parte hartu dute. Datozen aste eta hilabeteetan, tankerako aurkezpen gehiago egin nahiko lituzkete, museoetan eta kultur etxeetan.

Lizartzak zera iragarri du: «Proiektu honetan, webdoka izango da bidea ireki eta gauzak erraztuko dituena». Euskaraz, frantsesez eta gaztelaniaz egongo dira webdokaren edukiak. Aurrerago, halaber, gaiarekin lotutako fitxa didaktikoak lantzeko asmoa dute. «Ikertzen jarraitu nahi dugu».

Gaiak gizarte ikuspegitik badu mamia. Nafarroako eta Aragoiko neska haien migrazioa generoaren araberakoa eta sasoikakoa zen, eta diruagatik egiten zen. «Emakumeen ahalduntze bat zegoen hor», aipatu du Ainarak-en zuzendariak. «Neska haiek bederatzi hilabete pasatzen zituzten etxetik at, lanean, beste emakume askorekin batera. Elkartasuna zegoen haien artean. Garrantzitsua da hori kontatzea. Izan ere, garai hartan emakume askok ez zuten erraza etxetik ateratzea». Horrez gain, Maulen «mundu berri bat» deskubritzen zuten. «Aurkitzen zituzten jantzi berriak, orrazkera berriak, ohitura berriak ere bai. Jauzi izugarria izan zen haientzat». 1900-1915 artekoa izan zen aldi garrantzitsua.

Iparra eta Hegoa lotzea Ainarak proiektuaren finantzaketan lagundu dute Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Eurohiriak, Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak.

Lizartzaren irudikoz, garai batean askoz lotuago zeuden Euskal Herriko Hegoaldea eta Iparraldea, Pirinio inguruan. «Eta ez Ainaren bidaiengatik bakarrik, baizik eta harreman komertziala zegoelako. Iruñera joan baino, Erronkaritik nahiago zuten medikura edo beste zerbaitera Maulera joan. Ganaduan tratuan ibili behar bazuten, nahiago zuten Santa Grazikoekin [Nafarroa Beherea] eta Larrainekoekin [Zuberoa] egin. Eta Iruñera ere ez ziren gazteak neskame joaten». Egoera bestelakoa da gaur egun. «Askotan ematen du bizkarra emanda bizi garela». Hortaz, Ainarak-en helburuetako bat ere bada «sareak jostea» Iparra eta Hegoaren artean. «Gizarte egituratze aldetik, bultzada ematen ari zaio Pirinioen bi aldeetako harremanei».


Summary: Goienerrek dirua eskatu die bazkideei, likidezia arazoei aurre egiteko. Urriaren 31erako 300.000 lortu nahi ditu, eta milioi bat urtea bukatu aurretik.

Goiener kontsumo kooperatibak gutuna bidali bere bazkideei kapital zabalkuntza bat egiteko premia duela jakinarazteko, likidezia arazoengatik. Borondatezko ekarpenak eskatu dizkie, gutxienez 50 eurokoak, eta gehieneko mugarik gabe. Bere helburua da urriaren 31rako 300.000 euro lortzea eta urte bukaera bitarte milioi batera heltzea. «Azkar eta arin ibili behar dugu, eta epe hauek horren isla dira».

Goiener 2012an sortu zen, eta Euskal Herriko energia-kontsumo kooperatibarik handiena da: guztira 15.000 bazkide inguru ditu, eta 20.000 kontratu kudeatzen ditu. Energia merkaturatzaile bat da; ez du energia ekoizten, merkatuan erosten du argindarra, baina iturri berriztagarrietatik sortutakoa soilik, gero bere bazkideei saltzeko.

Horrek, halere, ez du babesten argindarraren handizkako merkatuko gorabeheretatik eta, orain bezala, prezioen igoera neurrigabeetatik. Goienerrek hiru hilean behin berrikusten ditu bere bezeroen prezioak, baina berak, merkaturatzaile guztiek bezala, energien merkatuak hurrengo egunerako ezarritako prezioan erosi behar du argindarra, eta horrek, egungo egoeran, desorekak eta galerak eragin ditzake.

Kooperatibak likidezia arazoak argudiatzeko eman duen arrazoietako bat da hori, baina, bereziki, beste bi azpimarratu ditu. Gogorarazi du merkatu elektrikoan berme mekanismo bat dagoela merkaturatzaileek erabiliko duten energia guztia ordainduko dutela ziurtatzeko. Egungo egoera dela eta, berme hori izugarri handitu dietela azpimarratu du. Maiatzean 400.000 eurokoa zen eskudirutan jarri beharrekoa, eta egun 1,1 milioi eurokoa da, Goienerren arabera.

BEZaren arazoa

Ogasunarekin du beste arazoa. Ekainaz geroztik bazkide gehienen fakturetan %10eko BEZa aplikatzen ari dela dio, Espainiako Gobernuak hala ezarrita, baina energia %21eko BEZarekin erosten jarraitzen duela. Azpimarratu du ogasunei BEZ hori itzultzeko eskatu dietela, baina gogorarazi du horretarako sei hilabete itxaron beharko duela.

«Gertakari hauek guztiek aparteko desorekak sortu dituzte epe laburreko diruzaintzan», azaldu du Goienerrek. Dena den, lasaitasun mezua helarazi nahi die bere bazkideei, eta adierazi die urteko emaitzak aurreikuspenen araberakoak direla. Azpimarratu du likidezia arazoa «koiunturala» dela, araudi aldaketagatik eta merkatuko egoeragatik.


Summary: PSk Anne Hidalgorekin berreskuratu nahi du galduriko handitasuna. Frantziako Alderdi Sozialistako militanteek alde handiz aukeratu dute Parisko auzapeza 2022rako presidentegai.

Datorren uda hasieran, Frantziako presidentetzarako bozen ostean, hamar urte beteko ditu PS Alderdi Sozialistak azken aldiz goia jo zuen garaiak. 2012an, PSk herrialdeko presidentetza lortu zuen François Hollanderen garaipenari esker, eta, hilabete batzuen ondoren, aulkien gehiengo osoak bildu zituen Asanblea Nazionalean eta Senatuan, bere aliatuekin batera; une horretan, gainera, eskualde eta hiri garrantzitsu ia guztietan ari zen gobernatzen. Egungo panorama, ordea, bestelakoa da ezkerreko alderdi tradizionalarentzat, 2014tik beheranzko joeran baita, salbuespenak salbuespen. Horregatik, PSko buruzagitzak berriz ere gora egiteko ezin hobetzat ditu 2022ko hauteskundeak, azken hamarkadan galduriko handitasuna berreskuratu nahi baitu; eta zeregin horretaz arduratuko denak baditu izen-abizenak: Anne Hidalgo da.

Parisko auzapeza pixkanaka baina zalantzarik gabe onduriko presidentegai bat izan da. Alderdiaren aparatuaren babesa du —Olivier Faure lehen idazkariaren apustu pertsonala da—, eta militanteen baiezkoa besterik ez zitzaion falta kanpainari behin betiko bultzada emateko; horien gehiengoa Hidalgoren alde agertu zen atzo gauera arte egindako barne bozketan (botoen %72 zituen, bozen %90 zenbatuta zeudenean), eta, hortaz, PS haren atzean elkartuta duela ikusirik, Hidalgok espero du gaurtik aurrera beste fase batean sartuko dela haren hautagaitza, inkestek %4-7 arteko babesa aurreikusi baitiote orain arte.

Parisko auzapezak PSko lehen idazkaria alboan zuela ospatu ditu barne bozketako emaitzak, gaurko ordu txikietan, eta hitzaldi horretan eskerrak eman dizkie «Frantzia osoan mobilizatu diren militanteei, beren konfiantza» emateagatik: «Gure koloreak erantzukizunak eta agintean egotea bere gain hartzen dituen ezkerrarenak dira. Gobernuko ezkerraren koloreak dira, soilik kexatzearekin aski ez duena, ekiteko nahia ere baitu bizitza aldatzeko».

Hasiera-hasieratik, sozialisten buruzagitza tematuta zegoen Hidalgorekin, 2014an —eta iaz berriz— Frantziako hiriburuko bozak irabazi izanak proiekzio handia eman baitio estatu mailan; urteotan, gainera, ezagun egin da hartu dituen erabaki gatazkatsuengatik, tartean, autoen erabilera murriztearena, eta, berriki, Eliseoen Zelaia «ohiz kanpoko lorategi bat» bilakatzearena.

Parisko auzapezak duela hilabete eman zuen bere hautagaitzaren berri, Rouen hirian, tokiak ez baitzuen ezer kasualitatetik: ekologismoari esker berriz industrializatu den hiri bat da. Hain justu, hori izango da PSren presidentegaiaren kanpainako ardatzetako bat, baina ez bakarra, iragan astelehenean alderdiko militanteei azaldu bezala; sektore publikoko eta pribatuko soldatak igotzea, erregaien zerga jaistea, lan orduak negoziatzea eta eutanasia legeztatzea dira hizpidera ekarri dituen beste proposamenetako batzuk.

Militanteen aurrean mintzatu ez zena barne lehiako beste hautagaia izan zen, ipar-mendebaldeko Le Mans hiriko auzapez eta Hollanderen agintaldian ministro izandako Stephane Le Foll. Hark nahiago zuen bien arteko eztabaida bat egin, eta, horrekin batera, primario bat, baina alderdiko lehen idazkariak eta Hidalgok berak berehala baztertu zuten ideia hori, 2012koaren eta batez ere 2017koaren oroitzapen txarrengatik. «Zatiketarako arriskua» argudiatu zuten.

Eskaturiko espaziorik gabe geratu dena arren, Le Follek aukera izan du PSren presidentegaiak duen erronka argi eta garbi adierazteko: «PS bidegurutzean dago. Desagertu ala berriz agertu. Ezabatu ala Frantziarentzako proiektu bat izan».

«Mobilizazio kolektiboa»

Barne bozketaren emaitza jakin ondoren, alderdiak hilaren 23an izango du hurrengo topaketa, egun horretan egingo baitu Hidalgok lehen mitin handia PSren hautagai modura. Haren inguruan «mobilizazio kolektiboa» abiatzeko unea izango da, PSren pisuzko politikarietako asko izango baitira han, hura babesten.

Paisaia politikoari eta inkestei begiratuta, Hidalgok eta haren alderdiak lan handia dute aurretik. Are gehiago kontuan harturik ekologisten primarioak Yannick Jadotek irabazi izana albiste txar bat dela Parisko auzapezarentzat, Jadotek eta hark espazio politiko bera okupatuko baitute 2022ko presidentetzarako bozen kanpainan.

Ekologisten hautagaia aurpegi ezagun bat da sozialistentzat. 2017ko hauteskundeetan ez zen aurkeztu, lehiatik ateratzea erabaki baitzuen Benoit Hamon PSren presidentegaia babesteko; datorren urterako, ordea, hainbatetan adierazi du ez duela erabaki bera hartuko, eta Eliseorako lasterketan izango den hautagaietako bat izango dela.

Bien bitartean, eta balizko aliantzen zain, Hidalgok Valentzian (Herrialde Katalanak) abiatuko du haren kanpaina —Andaluzian jaio zen—, gaur, PSOEren kongresuan. Pedro Sanchez gobernuburuarekin elkartuko da, besteak beste.


Summary: Zapatero: «Moncloan gehien hunkitu nintzen eguna». ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri eta hamar urtera, albistearen berri izan zuen eguna gogoan izan du Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak Radio Euskadin

ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuen eguna gogoratu du Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak Radio Euskadiko Boulevard saioan.

«Idatzia irakurri nuenean, iragarria zigutena berresten zuen; bada, eragin handiko sentimendu bat izan nuen [...]. Moncloan egin nituen egun guztietatik agian gehien hunkitu nintzena izan zen». Gizarteak ordutik hona eginiko bideagatik galdetuta, gobernuburu ohiak azaldu du euskal herritarrekiko «mirespena» duela, eta armagabetzea «betiko» izan dela nabarmendu du.

Bestalde, Arnaldo Otegik eta Iñigo Urkulluk ETAk jarduera armatuarekin amaitzeko eskainitako «laguntza» aitortu du, eta batez ere Jesus Egigurenek erakutsitako «prestasuna» goretsi.

Egigurenek, berriz, Efe agentziari eskainitako elkarrizketa batean adierazi du ETAren amaiera «imajina zitekeen onena» izan zela: «Orain ETAko kideei egiten dizkieten omenaldi txikiez kexatzen gara».


Summary: Brian Currin: «Ez duzue subiranotasunaren zain egon behar; hasi pentsatzen euskal nazioa nola eraiki». Bi mahai inguru egin dituzte ostiral goizean Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren egitarauaren barruan.

Bigarren jardunaldia izan dute ostiralean Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrena gogoratzeko ekitaldiek. Goizean bi mahai inguru egin dituzte, Donostiako Kursaal jauregian.

Goizeko hamarrek jotzearekin batera hasi da lehen saioa, Euskal bake prozesuaren irakaspenak lelopean, eta Andy Carl, Veronique Dudouet, Paul Rios eta Alberto Spektorowski aritu ziren solasean. Donostiako Kursaalean daude, eta mahai inguruaren hasieran Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendariak hartu du hitza. Ikasten jarraitzen dutela azaldu du, «hausnartzen», eta galderen garrantziaz ere hitz egin du: «Konferentziaren ondoren hainbat galdera egin dira, eta horietatik asko erantzun gabe daude. Gaur lagunduko digute galdera horietako batzuk aztertzen eta erantzuten».

Prozesu luzean gizarteak izan duen protagonismoari eta hainbat adostasun bultzatzeko egin dituen ekarpenari buruz hitz egiten ari dira, eta Foro Sozial Iraunkorreko kide Aitzpea Leizaola ari da elkarrizketa gidatzen. Lehen minutuetan, prozesuaren hasieraz mintzatu da Spektorowskii, eta azaldu du parte hartu nahi zuela: «Argi nuen prozesu honetan parte hartu nahi nuela, gertukoa sentitzen nuelako. Garrantzitsua da inplikazioa». Carl ere duela hamar urteko testuinguruaz mintzatu da, eta, azpimarratu duenez, bere ustez «lan asko zegoen eginda» Aieteko Konferentzia egin aurretik. Hala ere, nabarmendu du mugarri bat izan zela: «Aiete mugarri bat izan zen. Konfort eremutik ateratzeko lan bat egin zen alde batzuetan».

Veronique Dudoueten esanetan, «batere konbentzionala izan ez den bake prozesu bat sortu zen» garai hartan; izan ere, PPren gobernuaren ezezkoaren ondoren iritsi zen. Hori aipatuta, inklusibitateari buruz hitz egin du, eta euskal gizarteak bake prozesuan izan duen rola goraipatu du: «Euskal gizartea gai izan da modu inklusiboan sustatzeko, eta gerora ere eragile nagusi izan da bake prozesuan». Lokarri gizarte mugimenduak antolatutako hainbat ekinaldi jarri ditu horren adibide, eta Bake Bidea eta hainbat Foro Sozial ere jarri ditu eredutzat. «Ondorioz, prozesua herriarena da», esan du. Norbanakoak ere aipatu ditu, eta prozesuan laguntzeko askok hartu zuten «arriskua» aipatu du. Presoak ere izan ditu gogoan, eta keinu bat merezi dutela adierazi du: «Orain bermatu behar dugu inor ez dugula atzean utzi behar. Borondate keinu bat merezi dute; adibidez, presoek».

Paul Rios Lokarriko kide ohiak irakaspenen zerrenda bat ekarri du mahai ingurura. Dudoueten hainbat adierazpenekin bat egin du, eta inklusibitatearen gaiari heldu dio: «Aieteko Konferentziaren balio bat aniztasuna izan zen. Euskal Herri osoko ordezkariak izan ziren». Horren garrantzia azpimarratu du; izan ere, haren hitzetan, «bazterkeria badago, prozesuaren porrota etor daiteke». Hala, prozesuaren parte izan zen nazioarteko ordezkaritza goratu du, eta azaldu du nazioarteko ordezkariek bide eman zutela «beste perspektiba bat» izateko: «Irtenbideak topatzen laguntzen zuten». Estatuen ezezkoaren ondoren euskal instituzioek ekimena hartu izana ere aipatu du, eta ezker abertzalearen lana ere goratu du ETAk indarkeria uzteko bidean. «Indarkeriaren bukaera ez zen desiragarria bakarrik. Batez ere, saihetsezina da bukaera», azaldu du.

Gainerakoek aipatutakoari hainbat ertz erantsita, kontakizunaren eta errelatoaren gaiaz mintzatu da Spektorowski. «Euskal Herrian askok galdetzen du oraindik zer gertatuko den kontakizunarekin, zer gertatuko den memoriarekin», bota du, eta onartu du «beti» bilatu behar dela zein den «gure kontakizuna», eta hor kontuan izan behar dela prozesu hori ez dela erraza, «hainbat ikuspegi daudelako». Gaineratu du, toki guztietan bezala, «hemen ere norberaren bizipenen arabera» ikusten dela hori, eta kontakizun bat eraikitzeko hitz egin behar dela, elkarrizketa behar dela. «Zer dira arerioak? Arerioak gara? Ez, besterik gabe, iritzi desberdina duten norbanakoak gara. Eta hori horrela izanda, adostasuna lortu behar dugu», adierazi du. Aitortu du zaila dela hori, «errelato komun bat, istorio bakar bat» sortzea, baina, bien bitartean, «zauriak sendatzen eta kontakizun ugari izaten» jarraitzeko deia egin du.

Prozesuaren erronkak

Euskal bake prozesuaren erronkak izenpean egin dute bigarren saioa. Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Robert Manrique Hipercorreko erasoaren biktima, Galek hildako Xabier Galdeanoren alaba Karmen Galdeano eta Foro Sozialeko Agus Hernan aritu dira solasean.

Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendariak aurkeztu ditu gonbidatuak.

Hernanek azaldu ditu prozesuan aurkitu dituen zailtasun handienak. Prozesua «eskailera bat» bezalakoa da harentzat. Hau da, koskaz koska egiten dela gora. «Izan ere hau ez da bake prozesu klasiko bat, eta agian hori mesedegarria izan da». Presoen eta Biktimen koskak oraindik hor daudela nabarmendu du, eta salatu du Estatuaren biktimak bigarren mailako gisa tratatzea.

Manriquek adierazi du ez duela biktimen izenean hitz egiten, baizik eta bere buruaren izenean, nahiz eta beste batzuek esaten duten biktima guztien izenean ari direla, «geuri iritzia eskatu gabe». Esan du urtez luzez gustuko izan ez duten gauza asko ikusi dituztela. «Aurre egin behar izan diogu, ez bakarrik terroristei, baizik eta baita gure aldekoa omen zen aldeari, administrazioari». Espainiako Gobernuari leporatu dio ez ematea behar bezalako laguntzarik. Itxaropenaren leihoa irekita mantentzea lortu dutela esan du, nahiz eta askok hura itxi nahi izan duten. «Orain badakigu ETAren aldetik ez dugula sufrimendu gehiagorik pairatuko, nahiz eta batzuek hori ikusi nahi ez izan». Biktimen arteko aniztasuna aintzat hartzeko esan du, eta interes politikoak albora uzteko, «ez ditzatela hauteskundeak irabazteko erabili: patetikoa da, eta egiten ari dira».

Galdeanok esan du presoen afera dela konpontzeko denbora gehiegi ematen ari dena. Nabarmendu du preso batzuek 30 urtetik gora egin dutela espetxean, eta batzuei apropos luzatzen dietela kartzelaldia. Biktima batzuk «oso politizatuta» daudela adierazi du, eta halakoak beti aurrean edukiko dituztela, baina gorrototik ateratzeko behar dela adierazi du. Guk ez dugu presorik. «Gure biktimarioek oraindik lezio moralak ematen dizkigute, karguak eman dizkiete, sariak eman dizkiete», adierazi du. «Niri orain esango balidate Felipe Gonzalezek onartu duela egindakoa, eta 30 urtez kartzelara joan beharko duela... Nik ez dut halakorik nahi. Guk ez dugu inor espetxeratuta ikusi nahi, eskuzabaltasunez jokatuko dugu, eta uste dugu beste presoekin ere berdin jokatu behar dugula. Ez dago bake biderik 200 pertsonak kartzelan jarraitzen badute». Euskal presoei ezartzen dieten lege berezia salatu eta bertan behera uzteko eskatu du.

Currinek Egiaren Batzordean parte hartu zuen, Hegoafrikan, eta han adierazi du Estatuaren agente batzuk «terroristak» izan direla. Salatu du Espainiako Estatuak ez duela ezer egiten erreparazioa lortzeko, eta biktimek egin behar dutela lan hori lortzeko. Esan die Estatua estu hartu behar dutela, «politikari batzuek sufrimendua areagotzen dutelako, hau futbol partida bat balitz bezala. Ezin diegu politikariei hau ustiatzen utzi». Beste erronka bat ikusten du: Euskal Herrian dagoen aniztasuna kudeatu egin behar da. «Badira euskaldun sentitzen ez diren pertsonak». Nazio bat eraikitzeko esan die euskal herritarrei, eta hori independentzia lortu aurretik ere egin daitekeela uste du, «nazio baten espiritua eraiki». Identitate prozesuak «sakonak eta iraunkorrak» direla nabarmendu du. «Ez duzue subiranotasunaren zain egon behar. Hasi pentsatzen nolakoak izango zareten hurrengo 30-50 urteetan, euskal nazioa nolakoa izango den, nola eraikiko duzuen. Horrek indarra eta erregaia emango dizue legatua kudeatzeko». Ipar Irlandako eredua aipatu du Currinek: han herritarrek erabakitzen dutela zein nazioko kide izan nahi duten, eta nongo pasaportea duten. Baina abokatuak uste du hobe dela nazio bateratu bat gorpuztea.

Presoen egoeraren inguruan, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Concepcion Espejel epailearen aretoaren jarrera salatu du Hernanek, helegiteak jartzen dizkielako presoen egoera aldatzeko erabakiei. Ikuspegi zigortzailea alde batera uzteko eskatu du. Adierazi du ez dela lortu estatuen biktimen kasu bat bera ere berriz irekitzea.

Entzuleek galdera egin diote Currini: nola ikusten du egoera gaur Euskal Herrian, duela hamar urtekoarekin parekatuta? Nola izango litzateke adiskidetzea praktikan? Adierazi du aitortza oso garrantzitsua dela adiskidetzean. «Sartu behar dugu Francoren diktaduraren garaian, oraindik aztertu ez dena parametro hauetan. Espainiak onartu beharko lituzke eginiko sarraskiak».

Hernanek ez du uste, ordea, Espainiak keinurik egingo duenik eginiko mina aitortzeko, nahiko lukeela halakorik ikusi, baina ez duela espero. «Hemen konpondu behar ditugu arazoak».

Galdeano bat etorri da horrekin: ez du aitorpenik espero, baina eurek eginikoak onartzeko prest ez daudenei eskatu die lezio moralik ez emateko, eta horien artean Eusko Jaurlaritza sartu du. «Beldurra ematen dit faltsuan itxiko ote dugun gai hau. Lezio moral horiek oso mingarri zaizkigu».

Conciliation Resourcesek, Berghof Foundationek, Foro Sozialak eta Bake Bideak antolatu dituzte ekitaldi horiek. Igandean, urriak 17, hamar urte beteko dira Donostiako Aieteko jauregian Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutenetik, eta urteurren «biribila» baliatuta antolatu dituzte jardunaldiak, atzo, Aieteko jauregian; gaur, Kursaal jauregian; eta bihar, Baionako Henri Grenet auditoriumean.

Euskal Herriko alderdi eta sindikatu ia guziak ari dira parte hartzen. «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat, Foro Sozialaren hitzetan; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».

Bakerako erronkak COVID-19aren osteko egoeran izenburuko hitzaldiarekin hasi ziren atzo jardunaldiak. «Bake prozesuetan metatutako esperientzia oparotik eta gaur egun NBEn daukan goi mailako arduratik abiatuta, osasun krisiaren eragina eta COVID-19aren osteko erronkak eta aukerak aztertuko ditu», antolatzaileen hitzetan. Zehazki, Martin Griffith NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordearen eta Larrialdi Laguntzako koordinatzailearen hitzartzeekin abiatu dute tartea.

Hitzaldiaren segidan, Bake prozesuen garapena azken hamar urteetan mahai ingurua egin zuten atzo Aieteko jauregian. Hauek aritu ziren hizketan: Jonathan Powell, bitartekaritzan eta gatazken konponketan aritzen den Inter-Mediate zentroaren sortzaile eta zuzendaria, eta Tony Blair lehen ministro britainiarraren kabineteko buru ohia; Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Concentric Alliance gatazka konponketarako erakundearen sortzaile eta zuzendaria; Teresa Witfield, ETAren amaiera landu duen nazioarteko aditua; eta Sergio Jaramillo, Caro Bakearen Europako Institutuko goi aholkularia. John Carlin kazetariak egin zituen moderatzaile lanak. Nor beretik, sakonki aztertu dituzte Aieteko Konferentziaren aurreko eta ondoko prozesua.

Batik bat, lorpenak eta trabak izan zituzten hizpide nazioarteko adituek. Besteak beste, Jonathan Powellek nabarmendu zuen Aieteko Konferentziak berebiziko garrantzia izan zuela, eta egiazkoa izan zela han gertatutakoa. «Esaten dutenek Aieteko Konferentzia soilik antzezpena izan zela, ez daude zuzen». Halaber, gogora ekarri zituen agintariek jarritako oztopoak ere: «2011n aldaketa egon zen Espainiako Gobernuan, eta ez zegoen prest negoziatzeko. Hegal batekin hegan egitea bezala zen. Prozesua luzatu egin zen. Benetako arriskua egon zen». Hain zuzen, Espainiak ezarritako trabei erreparatu zien Brian Currinek ere. Esan duenez, Espainiako Gobernuak (PP) «bere esku zen guztia» egin zuen haren lana eragozteko. Halaber, eskerrak emateko hitzak ere izan zituen Currinek: «Eskertuta nago Euskal Herriari, beti ongietorria egin didalako eta babes osoa eman didalako. Bestela, lan hura utzi egingo nukeen».

Lau erakunde antolatzaileen artean adierazpen bat onartu dute, jardunaldiei eman nahi dieten zentzua esplikatzeko. «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko».


Summary: Bost urte bete dira Altsasuko Koxka tabernako borrokatik. Asteartean Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zioten istiluan parte hartu zuten guardia zibiletako bati.

Gaur duela bost urte, 2016ko urriaren 15eko larunbat goizaldean, hasi zen amesgaiztoa Altsasuko (Nafarroa) hainbat gazterentzat. Koxka tabernan zeudela, horietako batzuk xextra bat eduki zuten kaleko jantzitako bi guardia zibili eta haien bikotekideekin. Edozein lekutan gau giroko gertaera arrunt gisa irakurriko litzatekeen hark, ordea, poliziez, hedabideez eta epaitegiez osaturiko makina astun oso bat jarri zuen martxan.

Carmen Lamela Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaileak Adur Ramirez de Alda, Oihan Arnanz eta Jokin Unamuno atxilotzeko agindua eman zuen. Beste bost atxilotuko zituzten gero: Jon Ander Cob, Iñaki Abad, Julen Goikoetxea, Aratz Urrizola eta Ainara Urkijo.

«Kordoban gertatu izan balitz, ez ginateke egoera honetan egongo», esan zuen fiskalak epaiketan. Espainiako Estatuko hainbat komunikabidek gazteak «terroristatzat» jo zituzten.

Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu zituzten gazteak, Nafarroan beharrean. Auzitegiak ebatzi zuen ez zegoela gazteei «terrorismoa» leporatzerik, baina, halere, zigor gogorrak ezarri zizkien.

Oihan Arnanzi hamahiru urteko kartzelaldia ezarri zion (gero, bederatzi urte eta sei hilabetera murriztu zuen), beste horrenbestekoa Iñaki Abadi (hiru urte eta erdira murriztua), Jokin Unamunori eta Adur Ramirez de Aldari hamabi urtekoa (zortzi urte eta erdira murriztua), bederatzi urtekoa Jon Ander Cobi eta Julen Goikoetxeari (zazpi urte eta erdira murriztua), bederatzi urtekoa Aratz Urrizolari (lau urte eta bi hilabetera murriztua), eta bi urtekoa Ainara Urkijori sei hilabetera murriztua).

Autoritatearen aurkako atentatua egotzi zieten gazteei, lesioak, desordena publikoak eta mehatxuak. Epaileek ebatzi zuten ez zela frogatu «ekintzaren helburu terrorista, ezta akusatuek ETArekin duten lotura edo partaidetza». Baina Guardia Zibilekiko «gorroto ideologikoa» argudiatu zuen astungarri gisa.

«Bagenekien terrorismo akusazioak oinarririk ez zuela, eta epaiketaren ondoren, asmoa zigorrik handienak lortzea zen, terrorismoa alde batera utzita», salatu zuten gazteen gurasoek epaiaren berri izan ondoren. «Minduta eta haserre gaude; zigorrak makillatzen saiatu dira», esan zuen Bel Pozueta Altsasuko Gurasoak plataformako eledunak.

Atxiloketek eta epaiketek elkartasun olde handia sortu zuen Altsasun eta Euskal Herri osoan, eta Katalunian ere oihartzuna eduki zuen aferak.

Iazko urtarrilean, Arnanz, Unamuno, Ramirez de Alda, Cobek eta Julen Goikoetxea bigarren graduan sailkatu zituzten, eta baimenak eskatu ahal izan zituzten. Urritik Cob eta Goikoetxea lanera eta ikastera atera ahal izan ziren.

Askatasuna eta domina

Aferak albisteak ematen ditu oraindik, gertaeretatik bost urtera. Joan den irailaren 27an erabateko askatasuna eman zioten Abadi, hirugarren graduan ia bi urte pasatu ostean. Edonola ere, eskumuturreko telematiko batekin kontrolatzen dute oraindik ere. «Ez dizute ahazten uzten kartzelaren menpe zarela», esan zion BERRIAri.

Beste albistea borrokan parte hartu zuten guardia zibilen aldetik heldu da aste honetan. Oscar Arenas tenienteari Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zioten, Hispanitatearen Egunaren ospakizunen harira. Arenasi domina emateko eskatu zuten pandemian Valentzian (Herrialde Katalanak) eginiko lanarengatik.

1815. urtean eratu zuten sari hori, eta gaur egun, horren helburua «aparteko portaerak» nabarmentzea da, eta Espainiaren alde aritutakoak edo «Espainiako Nazioak nazioarteko komunitateko gainerakoekiko adiskidetasuna eta lankidetza modu nabarmenean bultzatu dituztenak» saritzea. Espainiako Atzerri Ministerioaren ekimenez ematen dute, hark aurkezten baitio hautagaitza Ministro Kontseiluari.


Summary: Nicolas Duplaa atharraztarrak espartinekin egin du Hareetako Maratoia. Propio egindako espartin batzuekin zeharkatu du Sahara etapaka, eta 108. iritsi da 672 korrikalariren artean.

Basamortuan, 250 kilometro, zazpi egunean eta espartinak jantzita. Nicolas Duplaa atharraztarrak Marathon des Sables edo Hareetako Maratoia amaitu zuen joan den astean modu horretan. "Urtez askoan, amets bat izan da niretzat, eta bete egin dut", esan zuen Duplaak amaieran. Hondarretako Maratoia Saharako basamortuan elkartasun asmoz jokatzen den lasterketa bat da, eta Duplaak Le Grande Espadrouille elkartearen izenean egin du korrika. Elkarte horren asmoa euskal kultura eta tradizioak zabaltzea da, kirola espartinekin eginez.

Urriaren 1ean hasi zuen lasterketa atharraztarrak, eta zenbait etapatan egin zuen zeharkaldia. Beste batzuen aldean, ordea, berezia izan zen harena. Propio egindako espartinak ziren oinetan jantzi zituenak, eta France Bleu irratiaren webgunean egindako adierazpenetan Duplaak azaldu du lehenengo egunean jabetu zela beste korrikalariak baino erosoago ari zela korrikan, espartinen arintasunak dunetan korrika egitea errazten ziolako eta oinetan babak sortzea eragozten ziotelako.

672 korrikalarik amaitu dute lasterketa, eta Duplaa 108. iritsi da espartinekin. Saharan korritu zen lasterketa, eta maratoi izena badu ere, ultramaratoi bat da. Aurtengoa urriaren 1etik 9ra korritu da (azkenekoa zortzi kilometroko etapa solidario bat izan zen), eta bereziki beroa izan da, parte hartu dutenen arabera. Egunez 50 gradura iristen da beroa, eta gauean ez da 20 graduetatik jaisten.

Duplaak azaldu du beroari aurre egiteko kontrol puntu batetik bestera iristea zela bere helburua, urrutira begiratu gabe. Hainbat korrikalarik proba utzi beharra izan dute aurten, lehen egunean 39k, eta bigarren egunean korrikalarietako bat hil egin zen, bihotzekoak jota. 50 urte zituen, eta lehen etapa arazorik gabe burutu bazuen ere, bigarrenean ondoezik sentitu zen. Beste korrikalariek larrialdi zerbitzuak ohartarazi zituzten, baina 45 minutuz haren bizia salbatzen saiatu baziren ere, azkenean hil egin zen. Hareetako Maratoia korritu den 35 aldietan hil den hirugarren korrikalaria izan da.


Summary: Eraikuntzako bi langile hil dira istripuz, Urnietan bata eta Amurrion bestea. Urnietakoak 59 urte zituen, eta kiroldegia berritzeko lanetan egiten zuen lan. Amurriokoak 54 urte zituen, eta aldamio batetik erori da.

Eraikuntzako bi langile hil dira gaur goizean, istripuz, Urnietan bata (Gipuzkoa) eta Amurrion bestea (Araba). Urnietakoak 59 urte zituen, eta kiroldegiko berritze lanetan ziharduen. Amurriokoak, berriz, 54 urte zituen, eta etxebizitzako obra batzuetan ari zen lanean. Aldamiotik erorita hil da. Sindikatuaren zenbaketaren arabera, urtea hasi zenetik Euskal Herrian 51 pertsona hil dira lanean ari zirela. Azkena, aurreko astean, Arabako upategi batean.

Urnietako langilea (Gipuzkoa) kiroldegia berritzeko lanetan hil da. Miguel Imaz enpresa ari da berritze lan horiek egiten, Urnietako Udalak adjudikatuta, eta zendu den behargina Pavimentos Tecnologicos Zarra enpresarentzat ari zen. 59 urte zituen.

Gaur goizaldean gertatu da ezbeharra. Antza denez, hormigoia botatzeko lanetan ari ziren obran; orduan, kamioiaren besoetako batek oreka galdu du, eta haren kolpearen ondorioz hil da behargina. Ikerketa abiatu du Osalanek, EAEko laneko segurtasun eta osasunerako erakundeak. Obra udal jabetza batean egiten ari dela ikusita, Urnietako Udala laneko agintarien eta inplikatutako agenteen esku jarri da gertatutakoa argitzen laguntzeko.

Amurrioko istripuaren berri Aiaraldea.eus agerkariak eman du. Ezbeharra 10:30ean izan da, Goiena kaleko etxe batean. Langilea aldamiotik erori da. Larrialdi zerbitzuak bertaratu egin dira, baina ezin izan dute langilea suspertu. Osalanek ikerketa abiatu du.

Instituzioen «utzikeria»

ELAk berritze lanen sektoreko langileek jasaten duten «prekaritatea» salatu du, eta lege urratzeak ohikoak direla azpimarratu: «Lan baldintza ezin gogorragoak eta halako lanetan jasaten duten presioa gehituta, ezbeharrak gertatzeko koktel perfektua sortzen da».

Urnietako istripuaz, nabarmendu du oraingoan eraikin publiko batean ari zela behargina, eta salatu du instituzioek halakoetan «utzikeriaz» jokatzen dutela. «Administrazio publikoak esleitutako lanetan gertatzen den amaigabeko azpikontratazio sareak prekaritate horren adibide garbia dira, are gehiago eraikuntza sektoreko lanetan».

LAB sindikatuak ere salatu ditu ezbeharrak, eta azpimarratu du «lan heriotzen odolustea» egiturazko arazo bat dela. «Ez sektoreka aztertu daitekeen arazo huts bat. Izan ere, lan heriotzak nonahi gertatzen dira, eraikuntzan oraingoan, baina ardogintzan, arrantzan, basogintzan, lanerako joan-etorrietan, modu ez-traumatikoan eta lan gaixotasunen ondorioz ere baditugu zorigaiztoko adibideak, bai aurten eta baita azken urteetan ere. Eta ez da zori kontua: prekaritatea da». Administrazioen arduragabekeria salatu du: «Arazo hau agenda politikoan kokatu behar dute behingoz, lehentasunez. Beste alde batera begiratzeari utzi behar diote».

Hildakoen senide eta lagunei elkartasuna eta babesa agertu diete ELAk eta LABek, eta gertaturikoa salatzeko mobilizazioak iragarri dituzte. Amurrion, astelehenean, Aiaraldeko Greba Batzordeak deituta, 18:30ean Herriko Plazan. Eta Urnietan, asteartean, 13:00etan, udaletxearen aurrean, gehiengo sindikalak deituta.

CCOOk eta UGTk ere salatu dituzte bi lan heriotzak. Aurrenekoak elkarretaratzea egingo du astelehenean, 11:30ean, Urnietako udaletxeko plazan, gertatutakoa ikertzeko eta erantzukizunak eskatzeko.

Urnietako Udaleko bozeramaileen batzordeak, berriz, atsekabea adierazi du heriotzagatik, eta adierazi du laneko segurtasunak lehentasuna izan behar duela edozein lan motatan. Haren ustez, ezinbestekoa da prebentzio kanpainak bultzatzen jarraitzea eta laneko arriskuen prebentzioari buruzko arauak bete daitezela eskatzea. Era berean, «laneko segurtasunaren aurkako delituak jazartzea eta ikuskaritza funtzioak areagotzea eta hobetzea» eskatu du.


Summary: Urkullu: «AHTaren lanen kudeaketa guk hartzea hoberena da Euskadirentzat». Abiadura handiko trenaren lanak Jaurlaritzak kudeatzearen alde agertu da Iñigo Urkullu lehendakaria, «inbertsioei eustea eta aurrekontu osoa gauzatzea bermatuko lukeelako».

Iñigo Urkullu lehendakariak gaur esan du AHT abiadura handiko trenaren lanetan aurrera egiteko «hoberena» dela Eusko Jaurlaritzak bere gain hartzea lanen kudeaketa, Gipuzkoako zatiarekin egin zen bezala. «Inbertsioei eustea eta aurrekontu osoa gauzatzea» ahalbidetuko luke horrek, Urkulluren hitzetan. Carlos Iturgaiz PP+Cs taldeko bozeramailearen galderari erantzunez esan du hori Urkulluk, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. AHTaren lanen atzerapenei buruz galdetu dio Iturgaizek Urkulluri. Iturgaizek esan du PP Espainiako Gobernuan zenean AHT «bideratuta» zegoela, eta orain Pedro Sanchezek «irtenbiderik gabeko bide batera» eraman duela proiektua, EAJ bidelagun izanda.

Eusko Jaurlaritzak Gipuzkoako zatiaren obrak kudeaketa enkargu baten bidez egin zituela gogorarazi du Urkulluk. Lanak 2019ko uztailean amaitu zirenean, Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari eskaini zion bide horri jarraipena ematea AHTaren beste zati batzuetan, eta Urkulluk azaldu dio orain aukera hori berriro jarri diola mahai gainean. Lan horien atzerapenak «arazo» bat direla onartu du lehendakariak, eta aukera bat galtzea dakarrela, trenbide konexio horrek lehentasuna baitu Europako korridore atlantikoaren barruan. Urkulluk berretsi du Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artean akordio bat dagoela obra egiteko eta trena lurpetik iristeko Bilbon eta Gasteizen, eta argi utzi du Jaurlaritzak akordio hori «osorik» betetzea eskatuko duela aurrerantzean ere.


Baigorri eta Tafalla, ofizialki baturik

Summary: Baigorri eta Tafalla, ofizialki baturik. Baigorri eta Tafallako udaletako ordezkariak eta elkarteak Baigorrin bilduko dira gaur eta bihar. Aspalditik gorpuztutako adiskidantza harreman bat hitzarmen bidez ofizial eginen dute bihar.

Baigorri-Tafalla, bi kultura baturik leloa harturik, Baigorrin bilduko dira tafallarrak eta baigorriarrak gaur eta bihar. Duela 45 urte hasi harreman baten jarraipena izanen da. Kasik 30 elkarte ordezkari jinen dira Hego Nafarroatik Ipar Nafarroarat, lekuko elkarteekin harremanak egin, barnatu eta azkartzeko. Igande eguerdian senidetze ekitaldia eginen dute, bi herrien arteko partaidetza hitzarmena izenpetuz.

Betti Bidart gaiteroa eta hautetsia tafallarrekin harremanak egin ziren hastapenekoetarik bat da. «Hasi ginelarik Iruñeko gaiteroekin, harremanak egin genituen eskuin eta ezker, eta ezagutu genituen Tafallan jende batzuk gu bezalakoak: besta, kantua maite zutenak». 1973-1974 urteetan zen, frankismoaren pean oraino. ´Ohartu ginen mintzo ginela orduko Tafallako euskaldun bakarrekin; biga ziren». Horien artean Jose Mari Espartza, oraino ere baigorriarrekin harreman hurbila duena. «Gau eskolak, ikastolak muntatzen ari ziren, eta ohartu ginen urrats eta interes berak genituela: herri baten eraikitzeari buruz ari ginela hizketan», segitu du. Tafallako ezagutza horiek etorri ziren Baigorrira, euskararen ikasteko tokiko etxe batzuetan egonez. Laster, ofizialagoak bilakatu ziren harremanak.

Aspaldiko historia

1979an, Franco ondoko lehenbiziko hauteskundeak egin zirelarik, abertzaleak barne zituen ezkerreko koalizio batek irabazi zituen Tafallan; Espartza zinegotzi bilakatu zen. «Ordurako ezagutzen nituen Baigorriko lagunak, gaiteroak, dantzariak…», gogoratu du Espartzak berak. «Aurretik bazen harreman bat, nik uste sanfermin inguruan sortua». Besten batzordeko hautetsia zenez, Baxe Nafarroaren Eguna antolatu zuten Tafallan berean, baigorriarrak gomitatuz.

Jean Haritxelar zen orduan Baigorriko auzapez, eta hark ere nahi izan zuen harremana ofizial bilakarazi. «1979an, kantonamendu osotik bi autobus joan ziren Tafallarat», erran du Bidartek. «Hiru auzapez baziren: Haritxelar bera, eta Bidarraiko eta Aldudeko auzapezak». Hango egonaldia arras ongi iraganik, harremanek segitu zuten ondoko urteetan, Basaizea eta Altafaylla elkarteen artean, besteak beste.

Berantago ohartu ziren, Nafarroako historia barnatuz, Baigorri eta Tafalla arteko harremanak ez zirela gaurkoak. «Konturatu ginen XIV. mendean Etxauzeko jauna maiz etortzen zela Tafallara Karlos III. arekin bestak egiteko», azaldu du Espartzak.

Aspaldiko harreman hori Tafalla aldeko jende deituretarik ere ageri dela esplikatu du zinegotzi ohiak. «Arbona, Armendaritz, Azkarate, Hazparren, Aiherra, Behorlegi, Suheskun, Iholdi, Izura, Pagola, Orsanko, Lasa, Isturitz, Irisarri, Ibarrola, Baigorri, Buztintze… Handik etorritakoak dira denak. Historikoki harremana estua izan dela konturatu ginen».

1914-1918ko Mundu Gerla denborako elkartasun istorio bat kontatu du, bestalde, Espartzak, aspaldiko harreman horren lekuko dena: «Lehen Mundu Gerran Baigorri eta Garazi aldeko soldadu anitz izan ziren zaurituak, eta Tafallako elizetan eta antzokietan diru bilketak egin zituzten; ‘gure Baxenafarroako anaiak laguntzeko’, esaten zuten». Eta hara non, ehun urte berantago, zehazki duela bi urte —2019ko uztailean—, Tafallak uholde bortitzak eta kalte handiak jasan zituelarik, baigorriarrek sostengu gaualdi bat antolatu zuten, eta sari guzia Tafallari eman zioten.

Duela sei urte EH Bilduk eskuratu zituen Tafallako herriko giderrak, Arturo Goldarazena auzapez bilakaturik. Auzapezgoa Jesus Arrizubietari (EH Bildu) utzi badio ere, Goldarazenak pentsatu zuen bi herrien arteko ahaidetzea behar zela ofizialki markatu.

Elkarteak arloka batuz

Ideia nagusia da bi herrietako elkarteak harremanetan sartzea elkarrekin, bide egiteko. «Ideia da elkarteak mugiaraztea batzuk besteekin», erran du Bidartek. Espartzak esplikatu du Europako diru laguntza batek bermatu duela hori. «Dirua eman dute mugaren bi aldeetako elkarteen artean harreman kulturalak sendotzeko; orduan, kanpaina bat prestatu dugu Tafallan, eta 26 kultur talde joango dira Baigorrira». Bihar eta igande goizean, alor bereko elkarteak mahai beraren inguruan bilduko dira formalki horretarako. «Harremanak izateko, bilerak egiteko, helbide trukeak eta plangintzak ezagutarazteko», dio Espartzak. «Gero segituko dira harremanak».

Bikoteka pentsatu dituzte trukeak: Irulegiko Irratia / La Voz de la Merindad; Tafallako peñak / Baigorriko besta komitea; Altafaylla fundazioa / Basaizea; Rotten XIII, Lucians, Galtzagorriak eta Odoliak / Xutik eta The Dotz musika taldeak; Gabalzeka eta Puntido / Baigorriko antzerkilariak; Tafallako dantzariak / Arrola dantza taldea; pilota batasunak, abesbatzak, gau eskolak eta bi udaletxeak.

Euskaraz egiten ahalko dituzte harremanak, Bidarten hitzetan gauzak aldatu baitira mende laurden batez. «Gertatzen da han ikaragarrizko punpea egin dutela, eta heldu diren elkarte guzietarik bederen euskaldun bat izanen dela». Euskararen berreskuratzeak aitzina egin baitu Tafallan. Aldaketa hori honela laburbildu du Espartzak: «Baxenafarroa ezagutu nuelarik, han mundu guztia zen euskalduna eta Tafalla erdalduna erabat. Pasatu dira urteak, eta frantsesa gero eta gehiago entzun dut Baxenafarroan, eta Tafallan, aldiz, gero eta euskara gehiago». Gaur egun, Tafallako ikastolan, laurehun haur inguru ibilki dira. «Euskaldun gazte asko badira, eta horrek laguntzen du Baigorrikoekin harremanak estutzek».


Summary: "Bidea oso luzea izan da, baina ilusioa berpiztea lortu dugu". Urtebeteko atzerapenarekin, baina azkenik bukatu zaio atzerako kontua Nafarroa Oinez jaiari. Gaur eta bihar eginen dute, Lizarra ikastolaren eskutik. Antolatzaileak arduratsu dira, baina gogoz batez ere.

Gaur eginen du eztanda Nafarroa Oinez ikastolen jaiak, azkenik. Laugarren aldiz, Lizarrako ikastolak hartuko du jaia; Hegan Oinez dute lelo. Iaz ziren ospatzekoak, ikastolaren 50. urteurrenarekin batera, baina izurriteak erdiz erdi jo zuen egitasmoa, eta bertan behera utzi. Hala, itxaronaldia bikoiztu egin zaie, urtebeteko atzerapena dela medio. Ordea, trabak eta indarrak berdindu nahian, bikoiztu egin dute jaiaren iraupena ere: gaurko eta biharko egitaraua ondu dute, “xumea, baina gozagarria”. Ikastolako lehendakari da Unai Gardoki (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1972).

Gaur bukatuko da atzera kontua. Nola sentitzen zarete?

Gogotsu gaude, eta, horretaz gainera, urduritasuna ere nabari dugu jada. Azken asteak bereziak izan dira, jakina baita orain arte COVID-19ak ez digula utzi Nafarroa Oinez arrunt bat antolatzen. Azken unera arte ibili gara ezinean. Pentsa, ezinezko zitzaigun kalean txaranga batekin ibiltzea ere. Orain, bat-batean, dena aldatu da, dagoeneko urrira sartzear ginela. Egun batetik bestera, ezer egin ezin izatetik guztia zabalik izatera pasatu gara. Ez da erraza hori kudeatzea.

Kasu honetan, jaia prestatzeko denbora gehiago izatea ez da izan abantaila baten seinale.

Traba ugari izan dira, eta ez neurriekin zerikusia zutenak bakarrik. Ezinbesteko zitzaigun familiak motibaturik mantentzea, pil-pilean edo, gogotsu, eta oso zaila izan da hori. Itxaronaldia luzea izan da, denak izan gara etxean itxita denbora batez, auskalo familia bakoitzak zer-nolako egoera izan duen berean… Baldintza horietan, ez da erraza. Bidea oso luzea izan da, baina, azkenean, lortu dugu ilusioa berpiztea. Kanta kaleratze hutsak beste kolore bat jarri zion giroari.

Jaia asteburu osora zabaldu duzue. Zer itxura izanen du?

Gune batera mugatu beharrean, aurten, hein handi batean, Lizarrak hartuko du jaia, larunbatean bereziki. Zazpi tokitan izanen dira jarduerak, askotarikoak.

Ohi baino “xumeagoa” izanen dela esan duzue, halere.

Ziurgabetasuna etengabea izan da prozesu osoan, eta, hain zuzen ere horregatik, inoiz ezin izan dugulako jakin zer egin ahalko genuen, Nafarroa Oinez txiki bat antolatzeko asmoa genuen aspalditik. Gureak, adibidez, ez ditu izango normalean jaiak izaten dituen ibilbidea edo trafiko planak. Dena dela, mugen malgutzea abantaila handia izan da oro har. Orain aste batzuk pentsaezina zen barra bat jartzea, eta lortu dugu. Izango dugu barra, izango dugu txaranga, batukada… Pozgarria da, arduratsu ere bagauden arren. Ez genuke nahi gehiegikeriarik edo problemarik. Beldur pixka bat ere badaukagu.

Zertarako erabiliko duzue lortuko duzuen etekin ekonomikoa?

Diru kontuetan zentratzeko ohitura dugu, baina guk beti aldarrikatu nahi izaten dugu jaiak askoz gehiagorako ere balio duela. Gure kasuan, jaiak balioko digu 50. urteurrena ospatzeko, eta, ez hori bakarrik, beste lehentasun batzuk ere zehaztu ditugu; adibidez, ikastolak berezko duen kooperatibismoa aldarrikatzea eta ingurumenari erreparatu eta jasangarriagoak izateko lanketa egitea. Lehendik ere egiten genuen, baina orain indar handiagoz jardun nahi dugu horren alde. Kontuak kontu, dirua zertarako nahi dugun gehienbat? Haur eskola tokiz aldatzeko. Haur eskolakoek dituzten azpiegiturak egoera kaskarrean daude, eta hobetu beharra dago. Azken batean, 50 urteko ikastola bat da; beti ibili behar izaten dute petatxuak jartzen.

Hain zuzen, ikastolaren 50. urtebetetzea izaki, erabaki zen jaia Lizarrak hartzea. Baduzue zer ospatua, ezta?

Bai, eta ongi dago horrelako egunetan begirada orduko hartara zuzentzea, oroitzea nola aritu ziren duela 50 urte guraso horiek, eta baita guraso ez ziren horiek ere. Gogoan izan behar dugu zein baldintzatan borrokatu ziren, nola, esaterako, barrakoietara bidaltzen zituzten seme-alabak, edo ez-dakit-nork utzitako zentro batera. Odisea hutsa zen, eta haiengatik ospatu behar dugu, haiek goraipatzeko. Haiek egin zutenarekin konparatuta, guk egiten duguna ez da ezer.

Zuen ikastolak laugarren aldiz hartuko du Nafarroa Oinez. Jaiak ezinbestekoak dira ikastolak behar adinako indarrez aurrera egiteko?

Babesa ematen digu ekonomikoki, baina gogoratu behar dugu Nafarroa Oinez Nafarroako hamabost ikastolen izenean egiten dela, eta, gainera, egitasmoa ez dela egun honetara mugatzen. Urte osoan egiten ditugun jarduerek uzten dute bistan ikastolak hemen gaudela, bizirik.

Ikastola zer neurritan da inportantea Lizarrerriko euskalduntzea hauspotzeko?

Oso rol garrantzitsua dugu. Historia ikusita, aise nabaritzen da. Hasi zirenean, ez zegoen ia ezer; orain, Lizarrerriko egoera diferentea da.

Euskarak garai gozoa bizi du eskualdean?

Orokorrean Euskal Herrian dauden arazoak presente egonda ere, hau da, erabilera zer neurritakoa den eta gazteek nolako gaitasuna duten, nabaritzen da hobekuntza. Adibidez, seguru nago gaztetxo direla erdaraz egiten duten askok barru-barruan dutela euskara; are gehiago, uste dut heldu bihurtzean maiz izaten dutela joera berriz gure hizkuntza azaleratzeko.


Pandemiak moteldu egin ditu

Summary: Pandemiak moteldu egin ditu. Bizkaiko Futbol eta Atletismo federazioek esan dute behera egin duela bi kirolotan federatu diren gazteen kopuruak. Uste dute gazteek beste ohitura batzuk hartu dituztela azkenaldian, pandemiaren ondorioz. Arraunera gazte gehiagok jo dute, baina fitxa kopurua antzekoa izango da aurten ere.

Koronabirusak ohitura asko aldarazi zituen. Horietako batzuk berriz bueltatu dira beren onera, baina badirudi zailagoa izango dela beste batzuk lehengoratzea. Horietako bat da ume eta gazteek kirol arautura gerturatu eta federatzeko zuten joera. Duela aste batzuk Iñaki Gomez Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak esan zuen «futbolarien belaunaldi oso bat» galdu dela pandemiaren ondorioz. Orain, berretsi egin du klubetan taldeak eratzeko zailtasunak dituztela.

Arazoa ez da futbolera mugatzen, ordea; ohitura aldaketekin kezkatuta azaldu dira beste diziplina batzuetan ere. Beste batzuek, berriz —arrauna kasu—, fitxa gorakadarik ez dute izan, baina sumatu dute ume eta gazte gehiago gerturatu zaizkiela.

Gomezek esan du pandemiaren ondorioz «behera» egin duela izena eman duten ume eta gazteen kopuruak. Oraindik ez daukate datu zehatzik, futbolari gazteek klubetan izena emateko epea kasu batzuetan amaitu gabe eta beste batzuetan bukatu berri dagoelako. Hala ere, irmo mintzatu da presidentea: «Urte hau erabakigarria izango da. Ikusiko dugu zer-nola geratzen den izena emateko kontua, baina uste dut jokalari askok utzi dutela futbola».

Arazoa ez dute futbolean bakarrik. Atletismoan ere «ohi baino fitxa gutxiago» egin dituzte. Eta Isabel Idarraga Bizkaiko Atletismo Federazioko idazkariak azaldu du kirolari gazteek urtebete «galdu» dutela: «Kimuak urtebetetik gora egon dira ezer egin gabe, eta haur kategorian sartu dira jada; horietako batzuk kategoria horretako bigarren urtean, gainera; datorren urtean federatuak izango dira. Salto handia ematen dute bat-batean, behar bezala entrenatu gabe».

Praktikak, bertan behera

Egoera horren ondorioz, Idarragak uste du balitekeela gazte askok kirol praktika bertan behera utzi izana. «Urtebetetik gora egon dira ezer egiteko aukerarik gabe. Kadeteek ere hasieran ezin zuten ezer egin. Fitxa kopuruan beherakada nabari dugu. Eta pentsatzen dut antzera gertatuko zela eskola ume eta gaztetxoengan ere. Entrenatzeko modurik izan ezean, normala da».

«Gazteak ezin entrenatzerainoko egoera sortu dugu», hasi du azalpena Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak. «Ezin zuten jokatu. Eta beste ohitura batzuk hartu dituzte. Oso zaila da neguan entrenatzera joatea; esfortzu handiagoa behar da. Plazan lagun artean edo etxean Play-arekin jolasten egotera ohitu dira. Adin horietan beste gauza horietara ohitu ostean, kostatu egiten zaie berriz ere entrenatzen hastea».

Gomezek esan du kirol federatuari eragiten dion arazorik handiena kadeteen mailan nabarituko dutela, ziurrenik. «Klubetako presidenteek edo zuzendariek esan digute taldeak osatzeko arazoak dituztela». Oraindik fitxen kopurua zein den ez badakite ere, esan du kadeteen kategoriako talde asko desagertu egin direla jada. “Eta haur, kimu eta gazteengan ere beherakada nabari dute. Eskola kirola izanda, ezin dira eman datu zehatzak, baina denok daukagu irudipen hori».

Gomezek adierazi duenez, egoera horren ondorioz, futbol klubek aldatu egin behar izan dute taldeak eratzeko modua. «Aukeraketa egiten zuten lehen, jokalarien mailaren arabera. Orain ezin dute egin aukeraketarik: 22 ume edo gazte badatoz, denak batera hartzen dituzte».

Gomezek eta Idarragak esan dute pandemiaren ondorioz ezarritako neurri eta baldintzek entrenamendu eta lehiaketetarako prozesuak asko zaildu dituztela. «Konfinamenduaren ostean, entrenatzen hasi ziren, baldintza batzuk jarraituta», hasi du azalpena Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak. «Gero gelditu egin ziren, gero berriz ere entrenatzen hasi. Azkenean, entrenatzaileak kokoteraino zeuden, eta berriro geraraziz gero hau bukatu egingo zela esan zuten».

Gomezek gogora ekarri duenez, klubek martxan hasteko aukera izan zutenean, bete beharreko baldintzak «oso zorrotzak» ziren: «Seiko taldeetan entrenatu behar ziren. Ezin ziren entrenatu talde handiagoetan; beraz, ezinezkoa zen talde osoa batera entrenatzea. Oso gogorra izan da».

Atletismoan ere gorabehera asko izan dute. «Hasieran, ezin genuen probarik antolatu», esan du Idarragak. «Gero, aukera egon zenean, murrizketa handiak egon ziren; ezin zuten parte hartu nahi zuten guztiek». Gainera, proba baterako izena eman eta koronabirusak kutsatutako norbaiten kontaktua izanez gero, ezin zuten parte hartu. «Edo norberaren herria gune gorrian egonez gero ere [kutsatzeen intzidentzia tasagatik] ezin zen handik atera. Gauza bategatik edo besteagatik, oso baldintzatuta egon gara».

Futboletik, arraunera

Futbolean izan dituzten gorabeherak gazteak beste kirol batzuetara gerturatzea eragin du. Hala uste du Lourdes Garcia Bizkaiko Arraun Federazioko teknikariak. «Futbolik ez zegoenez, gazte batzuk arraun egitera animatu ziren». Hala ere, badirudi gauza desberdinak probatzeko saiakera besterik ez dela izan. «Praktikatu egin dute, baina ez dute egin fitxarik», adierazi du. «Gero, hilabete bat etxean; gero, berriro buelta entrenamenduetara; gero, berriro etxera…». Jarraitutasunik eza hori sufritu dute arraunean ere. «Orain, ez dakigu zer gertatuko den proba egin duten horiekin. Agian, futbolera bueltatuko dira berriro. Nire ustez, arraunlariei dagokienez, fitxa kopuru antzekoak izango ditugu». Gutxienez, uste du beherakadarik ez dutela izango.

Arraunean ere txapelketarik ez dute egin luzaroan haurren eta kimuen kategorietan. «Normala izan zen kadeteen iazko denboraldia». Eskola kirolean izan dituzte murrizketarik handienak kirol horretan ere.

Entrenatzeko aukera zabaldu zietenean, baldintza zehatzak bete behar izan zituzten haiek ere: «Uretan egiten genuen entrenamendu gehiago. Hamarrentzako ontzietan sei bakarrik ibiltzen ziren, leku desberdinetan eserita, distantziak mantendu ahal izateko. Eta musukoarekin beti». Ia-ia urte osoa egin zuten horrela, ekainera arte.

Garciak azaldu du aurten baldintzak normaldu egin direla. «Gimnasioan´ musukoarekin aritzen dira; baina, kalean, korrika egiteko, kentzeko aukera izan dute. Eta azkenaldian ez dugu izan elkarrekin entrenatzeko taldekide mugarik».

Hilabeteotako prozesua zaila izan dela esan du hark ere: «Zalantza asko izan ditugu, ez genekielako zer egin: ezin zuten lehiatu, baina helburua praktikatzea da. Beraz, gauzak aldatu eta egokitu egin ditugu». Motibazioa landu dute. Besteak beste, proba triangeluarrak antolatu dituzte. «Hiru buia erabilita, triangelu bat osatzen genuen, formatua aldatzearren. Lehiaketarik ezin zenez egin, era horretako probatxoren bat egiten genuen».

Arraunean ez dute nabaritu beherakadarik kirol praktikari dagokionez. Baina Garciak uste du hori ez dela izan ohikoena. «Orokorrean, nabaritu da. Gazte asko kontsolekin ari dira gehiago jolasten, eta beste gauza batzuk egiten hasi dira. Beraz, gero zailagoa izango da kirolera bueltatzea».

Pandemia, klubetan

Gomezek esan du pandemia egoerak denetariko ondorioak izan dituela klubetan. «Batetik, ezohiko gastua sortu die. Termometroak federaziotik eman genizkien. Hala ere, gehiago erosi behar izan zituzten. Gelak ere, beste horrenbeste. Zuzendaritza taldeek esfortzu handia egin behar izan dute jokalariek euren artean kontaktu handiegia izango ez zuten guneak zeintzuk izan zitezkeen bilatzeko. Zelaian antolatu beharra zegoen, seiko taldeak zirelako. Horrek ere eragin du motibazioa galtzea».

Bizkaiko Atletismo Federazioak domekarako antolatu du ikasturteko lehenengo krosa; Sestaon egingo dute. Ohi baino goizago hasiko dute aurten kros denboraldia. Eta horren ondorioz, Idarragak ez daki zenbateko parte hartzea izango duen. «Irailean ondo sartuta hasi ohi dituzte gehienek entrenamenduak. Baliteke kros honetara korrikalari gutxi gerturatzea, lehian hasteko goizegi dela irudituta. Ikusiko dugu azkenean zenbat gerturatuko diren».

Ohiko martxari ekiteko gogotsu daude denak. Osasun larrialdia bertan behera geratu ostean, «dena» aldatuko dela uste du Gomezek: «Publikoa zelaira sartu ahalko da; beraz, klubak bazkideei kobratu ahalko die. Ekonomikoki egoera jasanezina izan da. Espero dezagun normaltasuna berehala itzultzea».


Matalaz, «umil eta pragmatiko»

Summary: Matalaz, «umil eta pragmatiko». IrunÌÂeko Alde Zaharreko gazte mugimenduak autogestioa oinarri duen proiektu berri bat abiatu du, Jarauta karrikako 75.ean. Maravillas gaztetxearen husteak utzitako «ajea» gainditu, eta hutsetik hasi dute bidea.

Bide motza, baina sendoa. Irailean inauguratu zuten Matalaz espazioa Iruñeko Jarauta karrikako 75.ean, baina bilguneak lortu du jada hiriburuko Alde Zaharreko egunerokoan eragitea: auzoko gazteak eta kolektiboak hasi dira gune hori erabiltzen, eta toki bizi bilakatzen. Sumatzen da martxan jarri duten kideek atzean badutela isilean egindako lana. Maravillas gaztetxean ibilitakoek egin dute bat proiektu berri horretan, baina hutsetik hasteko asmo garbiz. «Umil eta pragmatiko izan nahi dugu», diote.

Maravillas, Kalekalde, Caparroso; hainbat izan dira azken urteotan Iruñeko Alde Zaharreko gazte mugimenduak gidatutako proiektuak. Maravillasen huste bortitzak arrastoa utzi zien gazteoi, baina, «ajea» gaindituta, Matalaz bilakatu dute «kontrabotere espazio». Paretetan jarritako argazkiak dira aurreko proiektuen memoria; halere, gazteek erabaki dute «nostalgiari» atea ixtea eta bide berri bati ekitea.

Okupazioaren «zilegitasuna» defendatu dute, baina, oraingoan, egoitza alokatzea erabaki dute. «Garai honetan uste dugu inportantea dela espazio egonkor bat izatea; beste espazio batzuk okupatu edo husten badira, itzultzeko toki bat behar da».

«Kontrabotere espazio» gisa aurkeztu dute Matalaz, herri boterearen alde egin nahi dutelako bertan, hain zuzen. Hori lortzeko, esparru soziala eta politikoa uztartu nahi dituzte, eta Jarautakoa «erreferentziazko toki» bilakatu. «Gazteei, taldeei eta kolektiboei bat egiteko espazio bat eman nahi diegu, eta politizatuta ez dagoen jendea ere erakarri», azaldu dute. Nahi dute beren egunerokoak elika dezala herri boterearen gune bat izateko asmoa.

Izenak ere ematen du proiektuaren oinarriaren berri. Matalaz jarri diote, Bernard Goienetxe Matalaz XVII. mendean nobleziaren aurka altxatu zen apaiz zuberotarraren omenez.

Kontraesanen beldurrik ez

Matalaz espazioko kideek behin eta berriz errepikatu dute «umil eta pragmatiko» izan nahi duten ideia, eta, are gehiago, «kontraesanen beldurrik ez» dutela onartu dute, erreparorik gabe. Adibide bat aipatu dute: «Gazte kuadrilla batek Osasunaren partida ikusi nahi badu hemen, bada, aurrera». Ez dute futbolaren egungo ereduarekin bat egiten, baina nahiago dute Matalazen futbola ikustea taberna batean ikustea baino.

Alkoholaren ingurukoa ere bada onartu duten bertze kontraesan bat. Gogoetarako beharra jarri dute erdigunean, baina proiektua finantzatzeko badute taberna zerbitzu bat, eta gune berrian alkohola saltzea erabaki dute. Edari horiei, halere, «zerga» bat ezarri diete.

2019ko abenduan alokatu zuten Matalazeko kideek Jarautako etxabea, baina jendaurrean zabaldu gabe egin dute orain arteko lana. Uda hasieran ireki zituzten ateak, eta irailean egin zuten inaugurazioa. Bi proiektu martxan dituzte jada; batean, auzoko gazte kuadrillekin ari dira. «Jolasak, liburuak eta beste dituen espazio bat atondu dugu haientzat».

Gazte taldeok badute Jarautako egoitzako giltza, modu autonomo batean erabil dezaten. «Talde askok eman dute izena jada, eta badira zain diren beste asko». Bertze proiektua da kirola egiteko herri palestra izenekoa. Kirolaren bitartez sozializatzeko aukera jarri nahi dute gazteen esku.

Alde Zaharreko gazteen batzarrak eta Matalazeko batzarrak hartu dute egoitza kudeatzeko ardura. Espazio ireki bat dela erran dute, halere, eta parte hartuko duten gazteek eta kolektiboek zehaztuko dutela, neurri batean, bidea. Garbi utzi dute, betiere, oinarri sendo bat eraiki nahi dutela.


Summary: Argindarraren kostua dela eta, Arcelorrek geldialdiak egingo ditu Olaberrian eta Bergaran. Multinazionalak jakinarazi du neurria indarrean dela, eta ordu jakin batzuetan eteten ari direla ekoizpena.

ArcelorMittalek «geldialdi laburrak eta selektiboak» egingo ditu bere ekoizpenean, argindarraren prezioa handiak direla-eta, eta erabaki horrek multinazionalak Euskal Herrian dituen zortzi lantegietatik biri eragingo die, biak Gipuzkoakoak: Olaberriakoari eta Bergarakoari. Konpainiak baieztatu dutenez, jada ari dira etenaldi horiek egiten, elektrizitatearen kostuaren inpaktua handiagoa den orduetan. Azaldu dutenez, egunero erreparatzen diote hurrengo egunean argindarrak izango duen prezioari, eta horren arabera hartzen ari dira produkzioarekin lorturiko erabakiak. Konpainiak beste sei lantegi ditu Euskal Herrian, baina horietan ez du aurreikusten neurria ezartzea.

Siderurgia alorreko hainbat enpresa handi hasi dira geldialdiak egiten euren produkzioetan. Euskal Herrian, Sidenorrek eman zuen horren berri aurreko astean. Basauriko lantegian hasiko dira, eta konpainiak ez du baztertzen besteetara zabaltzea. ArcelorMittalen kasuan, erabakiak multinazionalak Europak dituen lantegi kopuru zehaztugabe bati eragingo dio.

Ikusi gehiago: Konpainia elektrikoen irabaziak murrizteko dekretua berretsi du Espainiako Kongresuak, EH Bilduren aldeko botoarekin eta EAJren abstentzioarekin

Financial Times-ek ostegunean aurreratu zuen bezala, altzairutegi elektrikoetan ezarriko dute neurria —halakoak dira Euskal Herrian dauden guztiak—, eta eraikuntzaren sektorerako xafla luzeak produzitzen dituztenetan, bereziki; Olaberrian eta Bergaran, esaterako. ArcelorMittalek 40 milioi tona altzairu ekoizten ditu urtean Europan, eta horietatik 10 milioi eraikuntza sektorerako dira.

Multinazionalarentzat ekoizpen zentro bakarra osatzen dute bi lantegi horiek. Olaberrikoak profil ertainak sortzen ditu eraikuntzarako; Bergarakoak, berriz, lehenengotik iristen zaion produktua prozesatzen du, eta profil arinak sortzen ditu sektore bererako. Bi lantegietan 510 langile daude.

Horiez gain, Euskal Herrian ArcelorMittalek beste sei lantegi ditu: bat gehiago Gipuzkoan, Zumarragan; bi Bizkaian, Etxebarrin eta Sestaon; Eta hiru Nafarroan: Lesakan, Berriobeitin eta Legasan.

Konpainiak onartu du «ekoizpenerako etenaldi labur eta selektiboak» egin behar dituela produkzioaren errentagarritasunari eusteko. Hala ere, ez du espero neurri horrek eragin handirik izango duenik bere ekoizpen bolumenean edo bezeroen eskariari erantzuteko duen gaitasunean.

Energiekin ez ezik, lehengaiekin ere arazoak izaten ari dira industria alorreko enpresetan. Autogintzaren sektoreak, adibidez, mikrotxipen faltagatik produkzio geldialdiak ari dira egiten.

LABentzat, «xantaia»

Komunikabideetara bidalitako ohar batean LABek salatu du ez duela inolako jakinarazpenik jaso ArcelorMittalen partetik. «Halako neurririk hartu behar badu, lotsagarria da langileei ezer aurreratu aurretik komunikabideetara jotzea».

Sindikatuak azpimarratu du konpainia horren eta Sidenorren erabakiek ez dutela «inolako justifikazio ekonomikorik». Uste du multinazional handiek «xantaia estrategia» bat abiatu dutela «geldialdien mehatxuen» bidez gobernuei presio egiteko argindarraren kostua jaisteko eta, bide batez, lan kostuak ere murrizteko. Estrategia horrekin bat egitea leporatu dio EAJri.

LABek uste du indarrean den lan erreformak enpresei «botere erabatekoa» ematen diela «edozein arazok» —izan lehengaien hornikuntzak, mikrotxipen aferak edota argindarraren igoerak— eragindako kostuak «langileen bizkar» jartzeko. «Geldialdi patronal bat egin nahi badu, enpresak ordain dezala».

Jaurlaritza, enpresei laguntzeko prest

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak espero du Espainiako Gobernuak onarturiko dekretuari gehitu nahi dizkion neurriek egoera «lasaituko» dutela, eta horri esker faktura txikitu ahal izango dutela industria handiek.

Jaurlaritzak txosten bat egin du har daitezkeen 23 neurri posiblerekin, eta aipatu du bazkide gisa parte hartuko duela industria hornitzeko asmoz etorkizunean sor daitezkeen energia berriztagarrien parkeetan.


Summary: Albinako urtegitik gertu lindanoa duen bidoi susmagarri bat agertu dela salatu du Ekologistak Martxan taldeak. Joan den abuztuan aurkitu zuten produktu toxikoa, urtegira doan erreka batetik hogei metrora.

2021eko abuztuaren 26an, Ekologistak Martxan taldeak Uraren Euskal Agentziari jakinarazi zion lindanoa izan zezakeen bidoi bat zegoela Albinako (Araba) urtegitik gertu. Izan ere, produktu toxiko horren ezaugarri berberak zituen: testura, usaina eta abar. Albinako urtegiko ur laminatik 40 metro pasatxora zegoen bidoia, eta urak urtegira isurtzen dituen erreka batetik hogei metrora.

Urriaren 6an Ekologistak Martxan-eko kide bat hara joan zen, bidoia kendu ote zuten egiaztatzeko. Oraindik leku berean zegoen, manipulazio zantzurik gabe; izan ere, Uraren Agentziak ez zien horri buruzko inolako jarduketarik jakinarazi. Bertaratutakoak 112 telefonora deitu, eta Ertzaintzaren patruila batek ingurua hesitu zuen.

Asteazkenean, lehen abisua eman eta 54 egunera, zera salatu dute Ekologistak Martxan-eko kideek: «Itxuraz, Uraren Agentziak ez du kudeaketarik egin Ekologistak Martxan taldeak aurkeztutako salaketaren inguruan». Are, talde ekologistak adierazi duenez, Ertzaintzak abisua eman zion Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailari, eta hark Aramaioko Udalari bideratu zion erantzukizuna. Aramaioko Udalak jakinarazi die Ingurumen zinegotzia Ertzaintzak adierazitako lekura joan zela eta ez zuela bidoia aurkitu. Halere, Ekologistak Martxan taldeak baieztatu du bidoia «leku berean» dagoela oraindik.

Talde ekologistakoek ez dakite ziur bidoiaren barruan dagoen produktua «lindanoa den ala ez». Halere, salatu dute duela ia bi hilabete salaketa jarri zutenetik «egoera berean daudela» Uraren Agentzia, Ertzaintza, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saila eta Aramaioko Udala.

Lindanoa

Lindanoa isomero kimiko bat da, iraganean plagizida gisa erabiltzen zena. 2008tik debekatuta dagoen substantzia organokloratua da Europako Batasunean, eta lehentasunezko substantzia arriskutsu gisa sailkatuta dago.

Ekologistak Martxan-eko kideek abisatu dute «ondorio kaltegarriak» izaten dituztela animalia espezie gehienetan eta ingurune naturalean, oro har. 2015eko ekainean, OME Osasunaren Mundu Erakundeak gizakientzat kantzerigeno gisa sailkatu zuen lindanoa. «Gaur egun, jada ez da plagizida bat, eta ezin dugu plagizida gisa ikusten jarraitu. Lehentasunezko substantzia arriskutsu bat da», amaitu dute.


Harri zaharren erabilera berriak

Summary: Harri zaharren erabilera berriak. Victor Arrizabalaga eskultoreak arte gune bihurtu du 1970eko hamarkadatik ustiatu gabeko Mañariko Angurreta harrobia. Arte garaikidearentzako leku bat izatea da helburua, baina ohiko kultur ekitaldiak ere hartuko ditu.

Horma zuzen marratuak, arroketan sortutako terrazak, eta han eta hemen utzitako harri puskak, saltzeko desegokiak izateagatik baztertuak, edota harrobiarekin batera abandonatuak: Mañariko Angurreta harrobian agerikoak dira behialako ustiapenaren zantzuak. Kareharria atera zuten handik 1970eko hamarkadara arte, eta erabili gabe zegoen harrezkeroztik, harik eta, duela lau bat urte, Victor Arrizabalaga eskultore mañariarrak begiz jo, eta kulturgune bat antolatzea erabaki zuen arte. Arrizabalagak elkarte bat sortu du, lagunekin tokia kudeatzeko —Angurreta Harrobia Kultur Elkartea—, eta hainbat urtez ibili dira garbitzen eta atontzen; harri txiki eta ertainak eta hondakinak kendu edo alboratu dituzte, baina elementu mardulenak ez dituzte mugitu, eskualdeko historiaren erakusleak baitira, eta, era berean, ekitaldi batzuetarako erabilgarriak.

Angurreta Harrobia Arte Espazioak helburu du, «batetik, lekuaren memoria berreskuratzea, eta, bestetik, praktika artistiko berrien topagunea izatea». Ildo horretatik, performanceak, arte instalazioak, body art-a eta bestelako diziplina berriak konbinatzeko asmoa dute ohiko kultur programazioarekin, hala nola formatu txikiko kontzertuekin eta irakurketa poetikoekin.

Eskultorearen hitzetan, «museoak eta galeriak jada ez dira lekurik aproposenak praktika artistiko berrientzat, lekuak mugatzen dituelako». Hori horrela, artista garaikide askok alternatibetara jo dute, izan antzinako lantegi edo hiltegietara, izan harrobi batera, bere kasuan. Arrizabalagaren iritziz, «bizitza, natura eta artea elkarrekin egoten dira, edo lotura bat mantendu behar dute», eta Angurreta aproposa iruditzen zaio horretarako: Eskubaratz, Saibigain eta Mugarra mendiek inguratzen dute Angurreta, Urkiolako parke naturala 200 metrora dago, eta txorien txioak baino ez dira entzuten. Kutsu poetikoa ere antzematen dio Arrizabalagak, ondorioz. «Naturaren opari bat da. Nahiz eta mendia zaurituta dagoen gizakion esku hartzeagatik, kasu honetan badauka bere xarma». Hala, nahiago du lekuari Mañariko harrien lorategia deitu.

Irailaren 3an inauguratu zuten gunea, antzinako musika jotzen duen Khantoria taldearen kontzertuarekin; Joseba Sarrionandiaren Kristalezko bihotza ipuina musikatu zuten, besteak beste, idazlea bera entzule zegoela. Herenegun beste ekitaldi bat antolatu zuten, hirurogei lagunentzat. Lehenik eta behin, bi bisita gidatu egin zituzten: geologo bat harrien eta harrobiaren sorreraz eta egituraz mintzatu zen, eta ikuspuntu artistikoa azaldu zuen Arrizabalagak. Ondoren, Laukote taldeak kontzertu bat eman zuen. Aurtengo azken ekitaldia izan zen, tokia aire zabalean egonik, eguraldiak baldintzatzen duelako egitaraua. Hala ere, dagoeneko badituzte aurrera begirako jomugak: esaterako, Tadanori Yamaguchi artista japoniarraren instalazio bat.

Lorratz artistikoa

Yamaguchiren proiektua hartuko duen gunea okupatuta dago orain, ordea. Harrobiak dituen terraza askotako batean, Corten altzairuz eginiko esfera bat kokatu du Arrizabalagak, eta haren inguruan hiru zirkulu zentrokide osatu ditu, bertan zeuden harri batzuk erabilita; agerraldi bat eta hark sortutako uhinak dirudite. «Harrobian forma kubiko eta errektangularrak gailentzen dira, plano lauak, eta ni saiatu naiz elkarrizketa estetiko bat egiten, kontrastea sortzen», azaldu du.

Harrobia erakustoki bilakatu nahi du, besteak beste. Bere lanak jarri ditu eskultoreak, hasteko, eta bereak dira, halaber, tokian egindako lehen esku hartze artistikoak ere. Ez dira gutxi, edozein bazterretan agertzen baitira; hasierako jarduera ekonomikoaren arrastoak eta oraingo erabilera artistikoaren lehenengo adibideak uztartu egiten dira, eta elkar osatzen dute biek. Langileek aldagelatzat eta biltegitzat erabiltzen zuten etxolaren aldamenean kokatu ditu, esate baterako, Corten altzairuz taxututako letra bilduma eta puzzle piezak.

Alabaina, nahi gabe pilatutakoa dirudi harrizko eskailera baten ondoko gurutze sortak. Eremuari «lubaki» traza hartu zion, eta irudi hori indartzeko paratu ditu harrizko sinboloak, eta, gainean, arantzadun burdin haria. «Memoria historikoarekin lotu dut. Baina garrantzitsuena da natura, bizitza eta heriotza harremanetan daudela». Arrakala zabal bat biribildutako harri zuriz bete du, horma ilunagoarekin kontrastea eragiteko, beste behin, eta azalera lau eta estatikoei dinamismoa txertatzeko.

Lanak erakusteko ez ezik, lasai egoteko abagunea ere eskaintzen dio harrobiak Arrizabalagari; zona batean bereziki indartsua da giro poetikoa, eskultorearen hitzei erreparatuta. Bi hormek osatutako pasabide baten hondoan, Kantauriko artadi oparoak emandako gerizpean, bi harri handi utzi zituzten harrobiko langileek; horien inguruan txikiago batzuk jarri ditu eskultoreak, bazter horren «kutsu megalitikoa» azpimarratze aldera. «Cromlech bat dirudi. Oteizak zioen cromlecha gure arbasoek sortutako leku magiko bat zela, eguzkiarekin, argiarekin… konektatzeko. Naturako klaustro moduko bat da: sarritan etortzen naiz bakarrik egoteko, hausnartzeko, naturarekin harremanetan egoteko…».


Summary: EH Bilduk eskatu du LHko ikasleek ere aukera izatea patioan maskara kentzeko. Haurrak Ere Bai familien sareak Lehen Hezkuntzan maskararen erabilera derrigorra ez izateko eserialdiak egingo ditu astelehenean

EH Bilduk eskatu du 12 urte baino gutxiago dituzten umeek aukera izan dezatela ikastetxeetako patioan eta jarduera fisikoa egiten ari direnean maskara kentzeko. Legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, protokoloa «premiaz» aztertzeko galdeginez. Gogorarazi dute irakaskuntza arloko hainbat eragilek ere eskatu dutela aire zabalean maskararen erabilera malgutzea.

Rebeka Ubera legebiltzarkideak ez du uste bidezkoa denik egun umeek bizi duten egoera: «Une honetako egoera kontuan hartuta, ez du zentzurik 12 urtetik beherako ikasleei gainerakoei aplikatzen ez zaizkien irizpideak aplikatzeak, eta, hala, patioan ere maskara erabiltzera derrigortzeak». Haren hitzetan, txertaketari esker «babes maila handia» lortu da koronabirusaren aurrean, eta «larritasun maila» jaitsi egin da. Erantsi du orain dagoen jakintzak erakusten duela bereziki eremu itxietan dagoela kutsatzeko arriskua, eta ez leku irekietan.

Haurrak Ere Bai familien sareak, bere aldetik, Lehen Hezkuntzan maskararen erabilera derrigorra izan ez dadin «planto egiteko» deia egin du. Astelehenean, ikastetxeetako irteera orduetan, hamar minutuz, zentroko sarrera edota jolastokietan eserialdiak egiteko deia egin dute. «Argi utzi nahi dugu, ekintza ikastetxeetan egitea proposatu dugula guraso zein hezkuntzako profesionalak antolatu, batu eta aktibatzeko helburuarekin», adierazi dute. «Ez da ikastetxearen kontrako ekintza, bai, ordea, hezkuntza protokoloa bera eta hau ezartzearen kontrakoa. Denok gara gure haurren ongizatearen arduradun", adierazi dute gaur zabaldu duten ohar batean.

Lehen ere zabaldu izan dute mezua, eta orain, bizitzako gainerako arloetan izurriaren kontrako neurriak arinduta, oraindik ere ozenago zabaldu nahi dute. Aski kritiko mintzatu dira Jaurlaritzak eskoletarako ezarri duen azken araudiaz. «Azken hezkuntza protokoloaren ostean, zur eta lur gaude; ez diogu 6-12 urte bitarteko haurrek aire zabalean musukoarekin egon beharrari zentzurik aurkitzen, haurrak herriko parkeetan eta plazetan musukorik gabe baitabiltza».

Maskararen erabilerarako hartutako neurrien harira, horiek samurtzeko eskatuz, sinadurak biltzen jardun dute hainbat eskolatako gurasoek ere. Gasteizen hasi zuten mugimendua. Gaur jakinarazi dute 7.000 izenpe lortu dituztela, eta datorren astean eramango dituztela Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailera.


Summary: Pertsona bat hil da N-121-A errepidean izandako istripu batean. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Burutain eta Ostitz artean, errepidearen 19. kilometroan. Gainera, bart beste heriotza bat izan da trafiko istripu baten ondorioz, Markinan, autoa bidetik aterata. Hildakoa Elgetakoa zen

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, pertsona bat zendu da gaur N-121-A errepidean 12:15 aldera izandako trafiko istripu batean. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Burutainen, Ostitzeko saihesbidearen akaberan, errepidearen 19. kilometroan, eta autoan zihoan gidaria hil egin da. Istripuaren ondorioz, kamioiak su hartu du, eta ibilgailu astuneko gidariak eta kopilotuak kolpeak hartu dituzte, baina ez dituzte ospitalera eraman behar izan.

Suhiltzaileak bertaratu egin dira, eta foruzainek errepidea itxi dute. Trafikoa A-15etik bideratzen ari dira.

Bi heriotza 24 orduan

Gauerdirako minutu gutxi batzuk falta zirenean, 23:30 aldera, 40 urteko gizonezko batek auto istripua izan du BI-633 errepidean, Markinan (Bizkaia), Ondarroarako (Bizkaia) noranzkoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, autoa bere bidetik atera da. Hildakoa Elgetakoa (Gipuzkoa) zen.