Summary: 'Txerto' da 2021eko urteko hitza, BERRIAko euskara taldearentzat. Aurreko urteetan bezala, hitz bat aukeratu dute hilabetez hilabete. Proposatu zureak sare sozialetan, #2021ekohitza traolarekin.

Amaitzear da urtea, eta, aurrekoetan bezala, BERRIAko euskara taldeak urteko hitzak aukeratu ditu, hilabetez hilabete. Ez dago gai bakar bat, baina bai gai nagusi bat. Koronabirusak ez ditu 2020. urtean bezainbeste bereganatu hitzak, baina bost hitz agertzen dira hamahiruko zerrendan: perimetral (apirila), ostalaritza (ekaina), osasun larrialdi (urria), COVID ziurtagiri (azaroa) eta txerto (2021eko hitza). Iaz urte amaieran hasi zen azken hori bolo-bolo denen ahotan, eta pentsatzekoa zen aurten bestela joango zela urtea. Zoritxarrez, ordea, COVID-19ak aurten ere erabat baldintzatu du gaurkotasuna, eta halaxe urteko hitzen aukeraketa ere.

Txerto hitza aukeratu du BERRIAko euskara taldeak. Astra-Zeneca, Pfizer, Moderna, Jenssen... gertuko osaba-izebak balira bezala sartu dira gure bizitzetan. Dosi kopuruari, eraginkortasunari eta ondorioei buruzko eztabaidak ohikoak izan dira lagun eta senide artean; kontuak kontu, herritarren hamarretik bederatzik erabaki dute txertoa hartzea aurten. Hartu dutenak eta hartu ez dutenak izan dira hizpide 2021ean. Urtea, ordea, oso bestela hasi zen.

Urtarrila: Kapitolioa

Donald Trumpek 2020. urtean galdu zituen AEBetako hauteskundeak, baina 2021ekoa da haren agintaldiako gertaera eta irudi adierazgarrienetako bat. Joe Bidenek kargua hartu aurretik, baita hauteskundeak egin aurretik ere, Trumpek iruzurraren susmoa hauspotu zuen bere jarraitzaileen artean. Eta haiek Kapitolioan indarrez sartu ziren 2021eko urtarrilaren 6an, AEBetako Kongresuaren bi ganberek egoitza duten eraikinean, bozetako emaitzak egiaztatu behar zituzten egunean. Bandera konfederatua, tiroak, negar gasa... Kolpe gogorra izan zen bere ikur nazionalak sakratutzat dauzkan demokrazia batean, munduko lehen potentzian.

Otsaila: tortura

Otsailaren 13an egiten da urtero Euskal Herrian torturaren aurkako eguna. Egun horretan hil zuen Joxe Arregi Espainiako Poliziak, torturapean, 1981ean. Torturaren aurkako ikur bilakatu da Arregi harrezkero. Berrogei urte geroago, torturaren beste aurpegiaren ikur bat hil zen: Enrique Rodriguez Galindo guardia zibila. COVID-19ak jota hil zen, Espainian, 82 urte zituela. 1980. urtean etorri zen Euskal Herrira, eta Guardia Zibilaren Intxaurrondoko buru izan zen hainbat urtez. Bederatziehun pertsona atxilotzea agindu zuen, eta atxilotuei emandako tratu ankerrarengatik egin zen ezagun —horren testigantza eman zuen, besteak beste, Ion Arretxe zenak—. Joxean Lasa eta Joxi Zabala bahitu, torturatu eta hiltzeagatik 75 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina lau urte eta lau hilabete inguru egin zituen espetxean. Bere krimenak ezagunak izan arren, hainbat domina jaso zituen. Torturaren eta zigorgabetasunaren ikur bilakatu zen.

Zigorgabetasun horren isla izan zen Público egunkariak hamar egun geroago ezagutarazi zuen grabazio bat. Mikel Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zutela frogatzen zuen, eta Non dago Mikel? dokumentalerako lanetan topatu zuten. Elkarrizketan entzuten denez, Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainak Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruari esan zion bere ustez «eskua joan» zitzaiela Zabalza galdekatu zutenei: «Itaunketan hilotz gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu hilotz geratu zaiela Intxaurrondon?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Akats asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».

Martxoa: eutanasia

20213ko martxoaren 18an, Espainako Kongresuak eutanasia legeztatu zuen, besteak beste EAJren eta EH Bilduren babesarekin. Eutanasia osasun sistemaren zerbitzu bat izatea da legearen helburua, eta ekainean sartu zen indarrean. Legeak zehazten du «era informatuan, argian eta denboran errepikatuta egindakoak» izan behar dutela eutanasia egiteko eske guztiek, eta «pairamendu» egoeretan egindakoak beti. Abenduan, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi zuen 34 eskaera jaso zituela, eta horietatik hamahiruri egin zaiela eutanasia; zortzi paziente eutanasia egin aurretik hil dira, eskea egin zutenerako oso larri baitzeuden; hamabi eskea aztertzeko prozeduran daude orain, eta pertsona bakar bati eman diote oraingoz ezezko erantzuna.

Ikusi gehiago: 2021eko argazki bilduma

Apirila: perimetral

Geometria ikaslerik txarrenari ere ez zaio ahaztuko 2021. urteaz geroztik zer den perimetroa. Teorian, alde guztien batura da; praktikan, 2021. urteko zenbait garaitan, herritarren mugimendua zehazten zuen muga. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak COVID-19a ez kutsatzeko itxiera perimetralak ezarri zituztenetik, herritarrek inoiz baino hobeto jakin zuten euren udalerria noraino iristen din. Urtarrilean udalerri guztietan ezarri zuen Jaurlaritzak itxiera perimetrala, eta apirilean, Aste Santuko oporraldiaren aurretik, 100.000 biztanleko 400dik gorako intzidentzia zuten udalerrietan. Nafarroak kasu positiboen intzidentziarekin lotu zituen une oro. Zer esana eman zuen perimetral hitzak.

Maiatza: murgiltze

2021. urtean areagotu egin dira hizkuntza eskubideen aurkako erasoak Euskal Herrian, eta, oldarraldi horren barnean, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Kontituzioaren kontrakotzat jo zuen murgiltze eredua, maiatzaren 22an. Bere ebazpenean, Konstituzio Kontseiluak frantsesaren erabilera inposatzen zuen «zerbitzu publikoko eginkizun bat gauzatzean»; alegia, frantsesa dela Frantziako Errepublikako hizkuntza. Erabakiak Ipar Euskal Herria astindu zuen. «Gerla deklarazioa da», adierazi zioten BERRIAri hainbat legelarik, erakundeetako kargudunek eta euskararen aldeko elkarteetako ordezkariek. Astebete geroago, manifestazio jendeatsua egin zen Baionan murgiltze ereduaren alde.

Maiatzaren 29an Baionan murgiltze ereduaren alde egin zen manifestazio jendetsua. Bob Edme

Ekaina: ostalaritza

Pandemian ostalaritzaren sektoreak eman du izan zer esan handiena. Terrazen hedatzea, gehienezko edukiera, itxiera orduak, eserita kontsumitzeko agindua, maskararen erabilera...: pandemian garbi geratu da zer leku betetzen duen ostalaritzak gure aisialdian, eta zer funtsezkoak bilakatu diren jatetxe eta tabernak gure harreman sarean lantokitik eta etxetik zabaltzeko. Bizitza sozialaren epizentro bilakatu dira, eta, iazko neguko eta udaberriko murrizketak atzean utzita, ekainean ostalaritzako neurriak arindu zituzten agintariek Euskal Herrian.

Uztaila: Olinpiar Jokoak

2021eko uztailaren 23an hasi ziren Tokioko Olinpiar Jokoak. Urtebete lehenago ziren jokatzekoak, baina pandemiak atzeratu zituen. 29 euskal kirolarik hartu zuten parte, eta guztietan Maialen Chourraut piraguista nabarmendu zen. Zilarrezko domina lortu zuen eslalomeko K1eko proban. Ezustekoa Asier Martinezek eman zuen, 110 metroko hesidunean finalerako sailkatu eta olinpiar diploma eskuratu baitzuen. Guztira, 11.326 kirolari lehiatu ziren. Abuztuaren 8an amaitu ziren Jokoak.

Maialen Chourraut uztailaren 27an, zilarrezko dominarekin. / Enric Fontcuberta, EFE

Abuztua: taliban

Hogei urteko okupazio baten ostean, abuztuaren 31n AEBetako soldaduak Afganistandik erretiratu ziren. Inor gutxi gogoratzen zen jada zergatik jarraitzen zuten han tropek. Irailaren 11ko atentatuen ondoren sartu ziren indarrez. Osama bin Laden hil zuten hamar urte geroago. Eta hogei urteko okupazio baten ostean, talibanak agintetik kentzera joan zirenek talibanen esku utzi zuten herrialdea. AEBak maiatzean Afganistandik erretiratzen hasi eta hiru hilabetera, abuztuaren 15ean, talibanak Kabulen sartu ziren. Bi asteren buruan eta ia batere borrokarik egin gabe bereganatu zuten herrialdea. Eta munduak aho bete hortz ikusi zuen nola alde egin zuten munduko potentzia nagusiek Afganistandik, atzeko atetik, hainbat urtez etsai nagusi izan zituzten haien kontrolpean utzita.

Iraila: argindar

Uztailean hasi zen argindarraren kontua igotzen Hego Euskal Herrian. Izan zen hasiera horretan igoerari garrantzia ukatu zionik, argindarraren fakturan igoera horiek txikiak zirelakoan. Egunez egun, ordea, marka historikoak gainditzen hasi zen, eta 2021. urteko bigarren seihilekoan arazo bilakatu da enpresa askorentzat. Sidenorrek, adibidez, lan egiteari utzi zion hogei egunez argindarraren prezioaren gorakadarengatik, eta, San Tomas egunean, nekazari eta abeltzainek salatu zuten lehen sektorea akabatzen ari zela euren lanaren kostuaren gorakada, besteak beste argindarrarena. Igoeraren arrazoi nagusia gasa da, ziklo konbinatuko zentraletan haren bitartez sortzen baita argindarra. Errusiak Europara igortzen duen gas kantitatea murriztu da, eta haren prezioa ia hamar bider handitu da urte batetik bestera.

Urria: osasun larrialdi

2021eko urrian koronabirusak ederki sartu zigun ziria. Datuak apaldu zirela eta, osasun larrialdia bertan behera geratu zen. Txertaketa kanpaina oso aurreratuta zegoen, eta eguneroko positiboen kasuak adierazten zuen kontrolpean zegoela pandemia. Xaloak gu, bai, baina orduan hala zirudien. Urriaren 1ean, Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi zituen COVID-19aren aurkako neurriak. Beste hainbeste egin zuen egun batzuk geroago Eusko Jaurlaritzak. Bi hilabete ere ez zuen iraun ilusio hark: azaro hasieran, birusaren omikron aldaera antzeman zuten Botswanan, eta hortik aurrerakoa déjà vu izan zen.

Azaroa: COVID ziurtagiria

Eta atzerako bide horretan, beste neurririk ezean, COVID ziurtagiriaren eskakizuna gailendu zen. Pertsona batek COVID-19aren kontrako immunitate jakin bat duela ziurtatzen duen agiria da. Ipar Euskal Herrian, ekainaz geroztik behar da hainbat tokitan sartzeko, dendetan eta tabernetan esaterako, baina azaroan hirugarren txertoaren hirugarren dosia hartzea nahitaezkoa bilakatu zen ziurtagiriari eusteko. Hego Euskal Herrian indarrean lehenagotik bazegoen ere, omikron aldaerak eragin zuen kasuen gorakadarekin hasi ziren eskatzen. Aurrena, Nafarroan hasi ziren eskatzen; gero, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrekin batera, eztabaidak ere piztu dira, etikoa eta erabilgarria ote den.

Abendua: uholde

Barra zuen izena, eta mendebaldetik ekialdera astindu zuen Euskal Herrira abenduaren 8tik 14ra bitartean. Denboraleak uholde handiak eragin zituen hainbat tokitan; mendi eta erreketako urak pilatu zirenean, ibaiek gainezka egin zuten (ikusi argazki bilduma), eta kalte handiak eragin, batik bat Nafarroan. Sunbillan emakume bat hil zen luizi batek harrapatuta, eta Elizondon gizon bat, lanera zihoala.


Beste lau preso hurbildu dituzte

Summary: Beste lau preso hurbildu dituzte. Yon Troitiño, Gorka Lupiañez, Zigor Blanco eta Jose Mari Novoa etxetik gertuago egongo dira, Etxerat-ek zabaldu duenez

Yon Troitiño, Gorka Lupiañez, Zigor Blanco eta Jose Mari Novoa presoak senideengandik gertuago daude, azken egunotan espetxez aldatu dituztelako, Etxerat erakundeak gaur zabaldu duenez.

Yon Troitiño Ciria preso politiko donostiarra Logroñoko espetxetik (Espainia, 170 km) Martuteneko espetxera (Donostia) hurbildu dute. Gorka Lupiañez Mintegi durangarra ere Logroñotik Martutenera hurbildu dute.

Zigor Blanco Santisteban Trapagarango (Bizkaia) presoa Villabonako espetxetik (Espainia, 385 km) Basauriko espetxera (Bizkaia) hurbildu dute.

Eta Jose Mari Novoa Arroniz gasteiztarra Leongo espetxetik (Espainia, 370 km) Zaballako espetxera (Araba) ekarri dute.


Summary: Eguneko 2.000 kasuen langa igarotzear dago Nafarroa. Beste marka bat ezarri du izurriak herrialdean: 1.942 kasu ostegunean, eta %24,9ko positibo tasa.

Kurbak gorantz jarraitzen du Nafarroan, eta, gaur ere, berriz hautsi du marka: 1.942 positibo atzeman zituzten atzo (bezperan 1.611), 7.792 proba eginda. Positibo tasa, beraz, %24,9 izan da. Bezperan, %22,9 izan zen.

Eboluzioa ikusteko: asteartean 1.099 positibo atzeman zituzten (%18); astelehenean, 921 (17,6%); eta igandean, 537 (16,6%).

Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, azken 24 orduotan hiru pertsona hil dira koronabirusak jota.

Beste hamalau pertsona ospitaleratu dituzte, eta horietako hiru, ZIUetan. Beraz, denera, 26 pertsona daude orain zaintza intentsiboetako unitateetan, eta 118 erietxeetako ohe arruntetan.


Summary: Koroaren sinesgarritasun falta salatu dute alderdiek. EAJ, EH Bildu eta Ahal Dugu-k gai garrantzitsuak saihestea leporatu diote Espainiako erregeari. PPk «konstituzioaren defentsa» txalotu du.

Urtero bezala, Gabon gauean hitza hartu zuen Felipe VI.a Espainiako erregeak, Gabonetako hitzaldia emateko. Gaur iritsi dira alderdi politikoek hitzaldiaren gainean egindako lehen balorazioak; EAJ, EH Bildu eta Podemos haserre agertu dira. Alderdi Popularrak, ordea, erregeak konstituzioari emandako «babesa» goraipatu du.

Aitor Esteban EAJko diputatuak «nazio auzien sentimendua» eta lurralde auzia «existituko ez balira bezala» jokatzea leporatu dio erregeari. Felipe VI.ak esandako esaldi bat azpimarratu du Estebanek: «Esaldi bakar bat, oso laburra eta oso zehatza esan zuen, ordezkari instituzionalek garbitasun publikoaren eta moralaren eredu izan behar dutela adieraziz». Estebanen ustez, halako hitzek ez daukate sinesgarritasunik: «Halako esaldiak bere aitak ere errepikatzen zituen bere urteroko diskurtsoan, eta ikusi dugu zertan zebilen».

EH Bilduk ere eman du hitzaldiaren inguruko balorazioa. «Esan ez duenak garrantzi gehiago hartzen du esan duenak baino», adierazi zuen atzo Mertxe Aizpurua diputatuak. Salatu du Espainiako erregeak ez zuela errege etxearen inguruko ustelkeria kasuez hitz egin, eta, horren ordez, «gizatasunaz» eta «duintasunaz» hitz egin zuela. «Justu berak hori esateak ironia puntu bat dauka». Espainiako erregeak egin zuen beste aipamen bat ere azpimarratu zuen: «Nondik gatozen kontuan eduki behar dugula esan zuen erregeak, eta guk ondo dakigu nondik datorren monarkia hau: frankismotik».

Ahal Dugu-ko Juantxo Lopez de Uraldek ere azpimarratu du «diskurtso hutsa» izan zela erregearena: «Hitzaldiarekin, arrazoia eman zigun monarkia maldan behera doala pentsatzen dugunoi. Lehenago edo geroago, errepublika ezarriko da».

Carlos Iturgaitz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPren presidenteak, ordea, adierazi du erregeak «konstituzioaren aldeko defentsa» egin zuela. Gaineratu zuen konstituzioaren sistema «hautsi» nahi duten horiek «beti galtzaile» irtengo direla.


Elanio urdina, berriz hegan

Summary: Elanio urdina, berriz hegan. Urriaren 16an Seguran tirokatuta agertu zen hegaztia osatu egin da, eta gaur askatu dute Arrano Etxekoek

Perdigoiak zituen gorputz osoan, eta hego bat hautsita. Arrano Etxeko arduradunek —Joxean Albisuk eta Mertxe Garciak— ez zekiten ziur aurrera egingo ote zuen, baina gaur jakinarazi dute baietz, osatu dela, eta berriro hegaka ari dela urriaren 16an Seguran (Gipuzkoa) tirokatuta topatu zuten elanio urdina.

Haien egongelako epelean egin ditu egun hauek guztiak elanioak (Elanus caeruleus). 35 urteko ibilian, lehen aldiz jaso zuten halako hegazti bat Arrano Etxean, ez baita batere ohikoa inguru hauetan.

BERRIA egunkariak erreportaje bat osatu zuen egun haietan, elanio urdinarekin batera agertu baitziren hilabeteko epean tiroz jota arrano txiki bat eta belatz handi bat ere hilik.

Elanioa osatzen aritu da apurka-apurka, eta hegaka dabil berriz Euskal Herriko zeru gainetan.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Beriainen sexu erasoak egin izana egotzita. Larunbat goizaldean atxilotu zuten, Beriaingo industrialde batean emakume bat bortxatu izana leporatuta.

Foruzaingoak larunbat goizaldean atxilotu zuen gizona, Beriainen (Nafarroa), Eguberri egunean emakume bat bortxatu izana leporatuta. Industrialde batean dagoen pabiloi batean egin zion eraso emakumeari.

Antza, emakumeak deitu zion Poliziari, eta, abisuaren berri izatean, poliziak ahal bezain laster joan ziren bertara. Emakumearekin hitz egin, eta polizia etxera eraman zuten, salaketa jartzera.

Bitartean, eraso hori jasan zuen tokian gelditu ziren beste zenbait agente. Azkenean, handik ordu batzuetara atxilotu zuten gizona, industrialde horretako kale batean. Komisariara eraman zuten, eta epailearen esku geldituko da.


Summary: Desmond Tutu hil da, Hegoafrikako artzapezpiku eta Bakearen Nobel sariduna. 90 urterekin zendu da. Apartheid segregazio sistemaren aurkako borrokaren sinbolorik handienetako bat izan da. Beste hainbat aitortza ere jasoak ditu, eta Euskal Herrian ere egin zuen ekarpena.

Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak eman du haren heriotzaren berri, eta adierazi du "nazio mailako beste dolu bat" dela. Duela ia hilabete ospitaleratu egin zuten, infekzio baten ondorioz. Azken urteotan hainbat aldiz ospitaleratu behar izan dute prostatako minbiziaren eraginez izan dituen infekzioen ondorioz.

Hegoafrikako artzapezpiku emeritu eta Bakearen Nobel sariduna zen, eta apartheidaren aurkako borrokaren sinbolo handienetako bat izan da urte luzez. 1984. urtean jaso zuen Bakearen Nobel sari ezaguna, bide horretan egin zuen lana eskertu eta goraipatzeko. Beste hainbat aitortza eta sari ere jasoak ditu, afrikarren eskubideen alde egin duen lan guztiagatik.

2010. urtean baztertu zen fokuen aurretik, baina geroztik ere askotariko gaiak jorratzen jarraitu du.

Elkartasuna Euskal Herriarekin

Euskal Herrian ere egin zuen ekarpena artzapezpikuak. 2014ko martxoan, adibidez, txalotu egin zuen arma guztiak erabilera operatibotik kanpo jartzeko ETAk hartutako erabakia, eta hori azaltzen zuen idazki bat ere argitaratu zuen. Halaber, Arnaldo Otegi aske uztea eta euskal presoak sakabanatu eta urruntzeko politika amaitzea eskatu zuen jendaurrean. Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetako bat ere izan zen.

Euskal Herrira ere iritsi da haren heriotzaren samina, eta zenbait ordezkari politikok eta eragilek hizpide izan dituzte haren heriotza eta Euskal Herriari eman ziona; besteak beste, Arkaitz Rodriguez eta Arnaldo Otegi politikariek.

Fermin Muguruza musikariak ere penaz hartu du Tuturen heriotza, eta 1985. urtean Kortatu taldearekin batera eskaini zion kantuaren inguruan hitz egin du. Desmond Dub izena du abestiak, eta, musikariak sareetan adierazi duenez, haren borrokari eskainia da. Hala kontatu du: "Agur eta ohore, Desmond Tutu. Brian Currini eginiko agindua ezin izango dut bete, Desmonden aurrean kantua abestu eta oker geundela gure kritiketan esan, baina Brianek mezua helarazi zion, esanez bere borrokari eskainia ere bazela".


Summary: Vicente Lertxundi oroitu dute, haren heriotzaren 60. urteurrenean. Egiari Zor fundazioak antolatu du egitasmoa, "Espainiako Estatuak Euskal Herrian eragin dituen biktima guztiak ofizialki aitortzeko garaia dela aldarrikatzeko".

Egia, itzaletik argira lelopean, Vicente Lertxundi Maioz preso anarkista donostiarraren heriotza oroitzeko egitasmo bat antolatu du Egiari Zor fundazioak. Donostian egin dute, Txomin-Eneako Ibai parkean, eta urteurrena baliatuta antolatu dute jarduna; izan ere, 60 urte bete dira Lertxundi Martuteneko espetxean preso zegoen bitartean jasotako "tortura bortitzen ondorioz hil zenetik".

Garai hartan zabaldutako bertsio ofizialaren arabera, Martuteneko erizaindegian artatu eta libre utzi zuten Lertxundi. Senitartekoek, aldiz, egiaztatu zuten funtzionarioek gogorki jo eta kolpatu egin zutela, eta adierazi zuten horregatik utzi zutela aske, espetxean bertan hil ez zedin. Azkenean, 1962ko abenduaren 27an hil zen, "hil egin naute, hil egin naute" intzirika. Inongo erakunde ofizialek ez zuen Vicenteren heriotzaren nondik norakoak argitzeko ikerketarik zabaldu.

Herentzia zitala

Egiari Zor fundazioak nabarmendu duenez, Lertxundirena ez da garai hartan gertatu zen tortura kasu bakarra, eta "frankismoak utzitako herentzia zital" gisa definitu du tortura. Gainera, fundazioko kideek azpimarratu dute Espainiako Gobernuaren "kolorea" edozein dela ere presente egon den zerbait dela tortura, "izan diktadura garaian, trantsizioan edota demokrazian".

Horregatik, "egia argitara ateratzeko" eta Lertxundi oroitzeko bildu dira Donostian, "Espainiar Estatuak Euskal Herrian eragin dituen biktima guztiak ofizialki aitortzeko garaia dela aldarrikatzeko”.


Summary: Presoen aldeko mobilizazioak egin dituzte Zaballan eta Martutenen. Sare herri mugimenduak antolatu ditu ekinbideak, eta euskal presoak Euskal Herriratzeko eta graduen progresioan aurrerapausoak emateko eskatu dute.

Martuneteko espetxetik Donostiako Epaitegira, eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazatik Zaballako espetxera (Araba). Ibilbide hori egin dute gaur bizikletaz Sare herri mugimenduak antolatutako mobilizazioetan parte hartu duten norbanako eta eragileek.

Jarrai dezagun etxerako bidea egiten lelopean antolatu dituzte ekinbideok, eta bi aldarri nagusi plazaratu dituzte bidean. Hala adierazi du Nahikari Iturbe Gipuzkoako Sare mugimenduko kideak: "Bi aldarrikapen nagusi zabaldu nahi ditugu: batetik, euskal presoen Euskal Herriratzeak berehalakoa behar duela izan; eta, bestetik, graduen progresioan aurrerapausoak emateko garaia ere badela".

Salbuespeneko espetxe politika amaitu beharra ere nabarmendu du; kasurako, "urruntze politika, gradu progresioen blokeoak eta preso gaixoak eta adinduak espetxean mantentzeko ahalmena ematen duen salbuespenezko politika". Horregatik, "pausoak emateko beharra" ikusten dutela esan du, eta haiek bidean jarraituko dutela, "bai gaur eta bai urtarrilaren 8an Bilbon egingo dugun manifestaldian".

Bizikleta martxak amaitzean, ekitaldiak egin dituzte bai Donostian, bai Zaballako espetxean. Donostian, adibidez, manifestazio bat egin dute bizikleta martxa epaitegira iritsi denean, eta Bulebarreko kioskoan amaitu dute. Irakurketa egin eta aldarriak amaitzean, trikiti doinuekin amaitu dute jarduna. Joseba Tapia igo da oholtzara, Leire Leturia Letu eta Kristina Aranzabe lagun zituela.


Summary: Tomas Hernandez Mendizabal margolari, eskultore eta kartelgile gipuzkoarra hil da. 81 urterekin hil da. Euskal Herriko ospakizun, emanaldi eta topaketa garrantzitsuenetariko batzuei jarri zien azala.

Tomas Hernandez Mendizabal pintore, eskultore eta kartelgile ezaguna hil da, 81 urterekin. Askotariko diziplinetan eginiko lanengatik da ezaguna, baina bereziki kartelgintzaren munduan egin dituen lan ugariengatik lortu zuen sona sortzaileak. Euskal Herriko ospakizun, emanaldi eta topaketa garrantzitsuenetariko batzuei jarri zien azala. Horien artean dira, adibidez, Tolosako inauteriak, Donostiako inauteriak eta Donostiako Jazzaldia. Tomas Hernandez Mendizabal sortzaileak eginiko zenbait kartel.

Bere lanen erakusketa ugari egin zituen 1966. eta 1982. urteen artean, eta, Euskal Herrian ez ezik, Espainian, Frantzian eta Alemanian ere erakutsi zituen bere lan askotarikoak. Duela hainbat urte, 1998. urtean, azken urteetan egin zituen lan berrienen erakusketa bat antolatu zuen Zarautzen eta Tolosan (Gipuzkoa), bere lanen ezaugarri handienetako bat gaien aniztasuna zela nabarmenduta.

Kartelgintzaren eta diseinuaren arloez gain, beste hainbat arte eta diziplina ere ukitu zituen sortzaileak. Donostiako Amara Berri auzoko Etxeberri plazan dagoen Trikitilariak eskultura, kasurako, hark egina da, eta Donostiako Udalaren enkarguz ondu zuen, 1991. urtean.


Summary: Altuna III.a eta Martija gailendu dira Binakako Txapelketako seigarren jardunaldian. Bilboko Bizkaia pilotalekuan neurtu dira bi bikoteak. Gorabehera asko izan dituzte pilotariek; partida luzea, gogorra eta nekeza izan da.

Altuna III.a-Martija eta Peña II.a-Albisu partidarekin amaitu da Binakako Txapelketako seigarren jardunaldia, Bilboko Bizkaia pilotalekuan.

Azken asteotako gainerako jardunaldietan txapelketari neurria hartzeko ahaleginetan aritu dira bi bikoteak, eta, azkenean, elkarren aurka neurtu dira. Altuna III.a-Martija bikoteak irabazi du partida, hainbat gorabehera izan dituen norgehiagoka gogor eta luze baten ondoren.

Hiruzpalau punturen aldearekin hasi da partida, Altuna III.aren eta Martijaren mesedetan, baina zazpigarren tantora iristean berdindu egin dituzte tantoak. Hortik aurrera, urdinen markagailura gehitu dira hurrengo tantoak, eta 13. puntura iritsi arte aurrean eutsi diote Peña II.a eta Albisu pilotariek.

Hala ere, denbora gutxian eutsi diote joera horri; izan ere, une horretatik aurrera gorriak gailendu dira urdinen gainetik, eta bost bat punturen aldea ere atera diete. Azkenean, gorriek lortu dituzte 22 tantoak.


Summary: Astebetean ia 10.000 positibo atzeman dituzte Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak 5.363 kasu inguru detektatu zituen atzo, eta intzidentzia metatua 2.000tik gorakoa da Hego Euskal Herrian

Omikron aldaerak goitik behera aldatu du izurriari begiratzeko modua. Birusa oldarturik dago oraindik Hego Euskal Herrian, eta, Gabonetako ospakizunek datuetan izanen duten eragina aintzat hartu gabe ere, goranzkoa ikusgarria da. Atzo, beste 5.363 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak Hegoaldeko lau herrialdeetan. Guztira, 21.050 PCR eta antigeno proba diagnostiko egin dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan; hortaz, positibo tasa %25,4 da orain. Horren guztiaren ondorioz, 14 eguneko intzidentzia metatua ere harrotuta dago: 2.000 kasutik gora 100.000 biztanleko. Izurriaren lehen olatuaz geroztik izan den handiena.

Irakurri gehiago: Koronabirusaren bilakaera Euskal Herrian.

Nafarroan, egunetik egunera eman dituzte transmisioari buruzko datuak. Eusko Jaurlaritzak, berriz, aurreko egunetako datuen aurrerapena baizik ez du eman. Nafarroan, 1.100 kasu inguru atzeman zituzten atzo. Eguberri egunean, 1.196 positibo izan ziren, eta bezperan, 2.036. Nafarroan lehen olatuaz geroztik erregistratutako daturik makurrenak dira. Eguberriko aste osoko datuak zenbatuta, are argiago antzeman daiteke seigarren olatuaren tamaina: 9.900 positibotik gora, abenduaren 20 eta 26 artean. Aurreko astean baino %121 positibo gehiago.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 501 paziente daude COVID-19ak jota erietxeratuta, eta 136, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri. Nafarroako Gobernuak, gainera, bi heriotzaren berri eman du. Nafarroan, 16 pertsona hil dira koronabirusak jota azken 11 egunetan.


Summary: Otegi: «Estatus berriaren proposamena mahai gainean jartzeko gonbita egiten diogu EAJri». EH Bilduko koordinatzaileak ziurtzat jo du lurralde ereduaren inguruko eztabaida piztuko dela Espainiako Estatuan.

Eusko Legebiltzarrean ez atzera ez aurrera dago estatus politiko berriari buruzko eztabaida. Iaz legealdia hasi zenetik, berriro eratu gabe dago Autogobernu Lantaldea. Berriki Vocento taldeko egunkariek argitaratu dutenez, EAJk ez du asmorik estatus berriari buruzko eztabaida berriro abiatzeko; EAJko iturriek BERRIAri azaldu diotenez, alderdien artean eginiko bilera sortan, jeltzaleek ez dute gainerako alderdien artean «presa berezirik» nabaritu gaiari heltzeko, baina, EAJren arabera, horrek ez du esan nahi gaia baztertuko dutenik; «giro aproposago» baten zain, gaia mahai gainean izango dute gainerako taldeekiko harremanetan.

Gaur, ordea, EH Bilduk EAJri eskatu dio mahai gainean jar dezala estatus politiko berriaren inguruan daukan proposamena. «Guk gonbidapena egiten diogu EAJri. Jar dezala mahai gainean bere proposamena. Eta, hala, eztabaidatuko dugu eta herri honek aukera izango du hiru herrialdeetan hori egiteko», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak: «2015. urtean Urkullu lehendakariak esan zuen estatus politiko berri baten kontsulta egingo zela, eta ia zazpi urte pasatu dira orduz geroztik. Joan den legealdian akordio bat geneukan EAJrekin, eta zati batean Podemosekin, oinarrien eta printzipioen inguruan». Otegiren esanetan, orain onartu egiten da adituen batzorde bat eratu zela oinarrien eta printzipioen akordioa «urardotzeko».

EH Bilduko buruzagiak salatu du interesa dagoela «herri honen anbizio politiko eta nazionala mugatzeko, horri errenuntzia egiteko, eztabaida Espainiako Konstituzioak ezartzen dituen mugetara eramateko». Horren inguruan, nabarmendu du Euskal Herriak ez zuela konstituzio hori onartu: «Eztabaida bat egin behar da herri honek behar duenaren inguruan. Herri honek ezin ditu mugak jarri bere anbizio nazionalen esparruan, herri hobe bat egiteko tresnen inguruan».

Otegik beharrezkotzat jo du «erabakitzeko eskubidea instituzionalizatzea», eta gogorarazi EH Bilduk idatzia duela bere proposamena: «Susmoa daukagu EAJ ez dela ausartzen bere proposamena mahai gainean jartzera». Era berean, ziurtzat jo du lurralde ereduaren inguruko eztabaida piztuko dela Espainiako Estatuan, eta testuinguruari erreparatu dio: «Eskoziak ziurrenik berriz ere bozkatuko du independentzia bai edo independentzia ez; Kataluniak irekita dauka mahai bat autodeterminazioari buruz hitz egiteko. Testuinguru horretan euskal herritarrok nolatan mugatuko dugu geure burua eta gure anbizio nazionala?».


Summary: Atutxa: «Erakundetzen ari dira ezker abertzalearen adar politikoaren eta adar armatu terroristaren arteko sinbiosia». EAJko BBBko presidenteak esan du «biktimekiko errespetu gutxi» izatea dela «bizkarrean 22 hilketa» dituztenak omentzea, Troitiñori erreferentzia eginez.

EAJk EH Bilduren eta Sorturen aurka jo du bakegintzaren alorrean. Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, Itxaso Atutxa Bizkai Buru Batzarreko presidenteak esan du EH Bilduk oraindik ez duela «benetako gogoeta etiko eta moral bat egin hiltzeak esan nahi izan zuenaz».

Atutxak hizpide izan ditu Sortuk Antton Troitiñoren heriotzaren harira esandakoak, Mikel Albisuri babesa adierazteko eginiko elkarretaratzea eta David Pla Sorturen zuzendaritzarako proposatu izana: «Niri irudiak gogorrak iruditzen zaizkit, ez dut ukatuko. Agian orain ari gara publikoki harritzen, baina instituzionalizatzen ari dira ezker abertzalean ohikoa eta ezaguna zena: haien borrokaren adar politikoaren eta ETAren adar armatu terroristaren arteko sinbiosia».

Atutxak erantsi du «biktimekiko errespetu gutxi» izatea dela «bizkarrean 22 hilketa» dituztenak omentzea, Troitiñori erreferentzia eginez.

Bestalde, azaldu du EAJren eta PSE-EEren arteko harremana ona dela Eneko Andueza sozialisten idazkari nagusi izendatu ondoren ere: «Giro ona dago, eta argi geratu da akordioa ona dela Euskadirentzat». Gaineratu du harreman hori «zaindu» egin behar dela, «bien arteko akordioak egonkortasuna ematen duelako».


Summary: Onik aurkitu dute Hiru Erregeen Mahaian galdutako mendizale iruindarra. Larrialdi zerbitzuek atzo iluntzean hasi zuten bilaketa, eguna ilundua zela eta gaztea artean aterpetxera bueltatua ez zela ikusita. Gauerdian atzeman dute.

Salbu da atzo arratsean zenbait orduz Pirinioetako Hiru Erregeen Mahaia mendian, Nafarroan, desagertua izan zen gazte iruindarra. 19 urteko mendizaleak bakarrik egin zuen mendiaren goranzko bidea, Lintzako (Nafarroa) aterpetik abiatuta. Han utzi zuen autoa. Ordea, beheranzko bidean zela, 17:30ak inguruan, gazteak mezu bat bidali zion lagun bati, esanez ordurako hasia zuela iluntzen eta artean aski urrun zela aterpetik. Ondotik, ez zen posible izan berriz harekin harremanetan jartzea. Lagunak larrialdi zerbitzuei eman zien abisu, erreskata zezaten. Gauerdian aurkitu dute, onik.

Nafarroako Gobernuak zabaldutako informazioaren arabera, bilaketa zereginetan zebiltzan langileek Lintzako aterpetik beretik ekin zioten goranzko bideari. Erreskate zerbitzuetako batzuk eskiekin joan ziren 2.000 garaierara dagoen borda batera, gaztea han izan zitekeelakoan. Handik hurbil eta Lintzako aterpetik bi kilometrora atzeman dute azkenik mendizalea. Manta batez estalia zen. Hotz eta nekaturik zegoen, baina ez zuen bestelako lesiorik. Bere kabuz egin du jaitsiera.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako tabernak 01:00ean itxi beharko dituzte. Eusko Jaurlaritzak tabernetan zutik kontsumitzea ere debekatu du, eta edukiera gehienez ere %60koa izango da barnealdeetan. Ostalaritzaz gaindiko ekitaldi guztiak ere gehienez 01:00a arte izango dira. Neurriak urtarrilaren 28ra arte egongo dira indarrean.

Aurreikus zitekeen moduan, pandemiaren aurkako neurriak gogortzea erabaki du Labik. Batzordea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria buru zuela, gaur arratsaldean bildu da, eta hainbat neurri adostu ditu, nagusiki ostalaritzari eragingo diotenak: tabernak eta jatetxeak beranduenez 01:00ean itxi beharko dira, ezingo da zutik kontsumitu, barnealdeetako edukierak gehienez ere %60koa izan beharko du, eta mahai bakoitzean gehienez hamar lagun elkartu ahalko dira. 01:00eko mugak eta %60ko edukierarenak gainontzeko kultur, gizarte edo kirol ekitaldiei ere eragingo diete.

Hortaz gain, kopuruz, ekitaldietako edukierak gehienez 600 lagunekoak izango dira barnealdeetan, eta 800ekoak kanpoaldean. Barnealdeetan kirola egiteko, berriz, gehienez hamar lagun elkartu ahalko dira, eta aldagelek %50eko edukiera izango dute.

Jaurlaritzak gabonetarako neurri bereziak ezarriko zituela ere esan du azken egunetan: hori dela eta, establezimendu komertzialek ezingo dute 08:00ak baino lehen zabaldu urtarrilaren 1ean eta 6an. Urtezahar, urteberri, eta errege eguneko bazkari eta afariei buruz, berriz, Urkulluk gehienez hamar lagun elkartzeko gomendioa eman du.

Neurri horiek bihartik urtarrilaren 28ra arte egongo dira indarrean. Labi gaur bildu da, 16:30ean, eta Urkulluk bilera bukatu ondoren eman du erabakitakoaren berri.

Txibiterekin adostuta

Espainiako Gobernuak joan den astean agindu zuen aire zabalean ere maskara erabiltzeko, eta kalean maskara jartzeari dagokion neurria ezarri zen Hego Euskal Herrian. Ordea, Urkulluk adierazi zuen neurri horiek ez direla aski pandemiaren bilakaerari kontra egiteko, hark ere neurri hori indarrean jartzeko eskatua zuen arren.

Aisialdiarekin lotutako proposamen sorta bat eraman zuen Urkulluk autonomia erkidegoetako presidenteen bilerara joan den astean, ostatu eta denden ordutegiei eta edukierari eragingo lieketenak. Hala ere, adostasunik lortu ez, eta, printzipioz, Jaurlaritzak erabaki zuen bere kabuz neurririk ez hartzea, iritzita gainerako erkidegoekin koordinatu gabeko erabakiak hartzea ez dela «eraginkorra». Biharamunean, ordea, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Urkulluri deitu zion, erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri komun adosteko.

Auzitegiari kontsulta egin gabe

Nafarroak atzo eman zuen indarrean jarri nahi dituen neurrien berri: ostatuak, saltokiak, dantzalekuak, kontzertu aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, joko aretoak, peñak eta elkarte gastronomikoak 01:00ean ixtea nahi du, eta 06:00ak baino lehenago ez irekitzea. Ekitaldi sozialak, kulturalak eta kirolekoak ere arautu nahi ditu.

COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiten den eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Kanpo utziko ditu terrazak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari igorri zion foru agindua atzo, eta gaur erantzun dute baiezkoa epaileek.

Eusko Jaurlaritzak, berriz, ez du asmorik bere neurri sorta auzitegian aurkezteko. Pandemiaren aurka onartutako legearen gerizpean aurkeztu ditu neurri murriztaile berriak, eta, hartara, ez du uste auzitegien oniritzirik beharko duenik horiek indarrean jartzeko. Lehenago ere auzitegiek maiz bota dituzte atzera Jaurlaritzak aurkeztutako neurriak, eta, Labik proposatutako murrizketak bihar argitaratuko direnez, ez dago apenas denborarik helegiteak aurkeztu eta 31 gauerako erabaki bat hartzeko.

Ipar Euskal Herrian, berriz, etxeratze agindurik ez da izango. Neurri hori baztertu duela jakinarazi zuen Frantziako Gobernuak atzo. Baina jende biltzeak mugatuko ditu: eremu itxietan ezingo dira 2.000 pertsona baino gehiago elkartu, eta eremu irekietan ezingo dira elkartu 5.000 lagun baino gehiago. Ostatuetan eserita egon beharko da, eta jatea eta edatea debekatu dute garraioetan eta zinema aretoetan.


Summary: Gasteizko plataforma logistikoa handitzeko lanak lizitatu ditu Adifek, 38 milioi eurotan. Jundizko plataforma handitu eta egokitu nahi dute, AHTarekin lotzeko eta salgaien garraioa hobetzeko. Next Generation funtsekin finantzatuko dituzte lanak.

Adif espainiako trenbide azpiegiturak kudeatzen dituen erakundeak bi kontratu lizitatu ditu gaur, Gasteizko plataforma logistikoa eta hura tren lasterrarekin lotzeko obrak egiteko. 38,5 milioi euroko kostua izango dute lanek, kontratuaren arabera. Plataforma logistikoaren lanek 32 milioi euroren kostua izango dute, eta segurtasun eta komunikazio sistemak atontzeko lanek, 6,5 milioi eurorena. Europako Next Generation funtsekin finantzatuko dute obraren zati bat.

Salgaien garraioa antolatzeko eta garraiobide ezberdinetatik iritsitakoak koordinatzeko erabiltzen dira plataforma logistikoak, eta Jundizen bada halako bat gaur egun. A-1 autopidearekin eta trenbide sarearekin loturak ditu, eta Eroskik eta Mercadonak han kokatu dituzte euren zentro logistikoak azkeneko urteotan. Panatonni enpresak ere erosi ditu lursail batzuk han.

Adifek onartutako obrekin, Jundizko plataforma hori handitu eta egokitu egingo dute, eta tren lasterraren azpiegiturarekin lotuko dute. Adifen hitzetan, «korridore atlantikoari zabalera estandarrarekin [Europakoarekin]» lotuko zaion lehen plataforma logistikoa izango da.

Hego Euskal Herriko trenbideek Europakoek baino zabalera estuagoa dute; AHT abiadura handiko trenak, aldiz, Europako zabalera, edo estandarra. Jundizko plataforma egokituta eta lotura trenbide zabalera estandarrekin eginda, salgaien garraioa erraztu nahi dute, eta Europarekin lotura azkarragoak egin. Espero dute hamasei hilabetean obrak bukatuta edukitzea.

Treneko lotura hori errazteko, aurrena Jundizko tren loturan hirugarren bide bat ezarriko dute, salgaiak jasotzeko zein bidaltzeko eta kargatzeko zein deskargatzeko lau trenbide zatitan. Gero, plataformako beste trenbide batzuetan ere ezarriko dute. Karga eta deskarga lanetarako garabi berezi bat ere jarriko dute, eta instalazio teknikoaren beste trenbide bat egingo dute. Horrez gain, administrazio zereginetarako eraikin bat eraikiko dute, eta plataformarako sarbideak konponduko dituzte.

Bestalde, azpiegituraren segurtasuna eta treneko komunikazioak berritu egingo dituzte, eta eraikin bat altxatuko dute, zeregin teknikoetarako.

Adifek azaldu du Espainian Jundizkoa bezalako lotura logistiko gehiago egiteko asmoa duela, salgaien trenbide bidezko garraioa bultzatzeko. Portuekin ere lotu nahi dituzte abiadura handiko azpiegiturak, helburu berarekin.


Summary: Edward O. Wilson hil da, 'biodibertsitate' kontzeptua asmatu zuen biologoa.

Edward O. Wilson biologo eta naturazalea (Birmingham, AEBak) hil da, 92 urterekin. Haren izena daraman fundazioak eman du haren heriotzaren berri: igandean hil zen, Bulingtonen (Massachusetts, AEB). Biodibertsitate kontzeptuaren sortzailetzat jotzen dute adituek, eta naturaren historiaren eta kontserbazionismoaren figurarik garrantzitsuenetakotzat.

Wilsonek Lur planetaren erdia babestearen aldeko teoria garatu zuen, espezieen galerari aurre egiteko, eta, hain zuzen ere, ideia horri helduta jarri zuen martxan Nazio Batuen Erakundeak (NBE) 30x30 proiektua. Egitasmo horrek 2030erako Lur planetaren %30 babestuta egotea nahi du azken urteotan bizkortu eta larritu den bioaniztasunaren galerari aurre egiteko asmoz.

Inurrietan zuen ezagutza handia Wilsonek, eta animalia txiki horren 400 espezie baino gehiagoren berri eman zuen. Pulitzer saria bi aldiz irabazi zuen Wilsonek; 1979an On Human Nature (Giza naturaz) liburuarengatik jaso zuen saria, eta 1991n, The Ants (Inurriak) liburuari esker. Biodibertsitate terminoaren sortzaile eta zabaltzaile izan zen. Harvard Unibertsitatean aritu zen irakasle 70 urtez.


Sexu eraso bat salatu dute Barakaldon

Summary: Sexu eraso bat salatu dute Barakaldon. Gizonezko batek eraso egin zion larunbatean bere etxekideari. Barakaldoko emakumeen etxeak erasoa gaitzetsi du, eta udalaren jarrera salatu; elkarretaratzera deitu dute gaurko.

38 urteko gizon bat atxilotu dute Barakaldon (Bizkaia), etxekidea zuen emakume bati sexu erasoak egiteagatik, EGK Euskadiko Gazteriaren Kontseiluak jakinarazi duenez. Larunbat goizean jazo ziren erasoak, eta emakumeak eman zuen abisua, Gabon egunean bertan.

Biktimaren arabera, Eguberriak ospatu eta etxera itzuli zenean eraso zion bizikideak: bere logelara joan zen, eta hara jarraitu zion erasotzaileak. Han, sexu erasoak egin zizkion. Ertzaintzari deitu zion, eta patruila bat bertaratu zen. Iristean, eskaileretan topatu zuten gizona, ihes egiten saiatzen ari zela. Atxilotu egin zuten, sexu askatasunaren aurkako delitu bat egotzita.

Argitan Barakaldoko emakumeen etxeak erasoa gaitzetsi du: «Argi izan Barakaldon eraso bat ere ez dela erantzunik gabe geldituko». Horrez gain, neurri eta politika publiko «eraginkorrak» eskatu dituzte «emakume eta gizonen arteko desberdintasunei aurre egiteko», baita «autodefentsa feminista indibidual zein kolektiboa» ere.

Udalaren jarrera ere salatu du emakumeen etxeak, eta azaldu du «itxurakeriatan» ari dela: «Emakumeen aurkako bortizkeria bere publizitate kanpainetarako soilik baliatzen du udalak». Salatu dutenez, udalak «autopropagandarako» eta «gizarte eragileak desmobilizatzeko» erabiltzen du erasoen aurkako protokoloa. «Errealitatea, ordea, guztiz bestelakoa da: hutsune handi bat dago erasoak jasan dituzten emakumeei laguntzeko baliabideei dagokienez».

Argitan-ek elkarretaratzera deitu du gaurko, erasoa salatzeko. 19:00etan izango da, Herriko Plazan.


Summary: Nafarroako ostatuak itxi egingo dituzte 01:00etik 06:00etara. COVID ziurtagiriaren derrigortasuna zahar etxeetara eta beste esparru batzuetara zabalduko du gobernuak.

Nafarroako Gobernuak Nafarroako Auzitegi Nagusira bidali du foru agindu bat, COVID-19aren izurriari aurre egiteko hartu nahi dituzten neurriak jasotzen dituena. Auzitegiak oniritzia emanez gero, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzean sartuko litzateke indarrean, urtarrilaren 14ra arte.

Neurri horien artean daude ostalaritza lokalak ixtea 01:00etik 06:00etara, mahaian eserita kontsumitu beharra, gehienera hamar pertsona elkartzeko muga ezartzea, eta ekitaldi sozial, kultural eta kirolari lotutakoak arautzea. Nafarroako Gobernuaren asmoa da «transmisio komunitario esanguratsua txikitzea eta orain presio oso adierazgarri bat duen osasun sistemaren egoera zaintzea, bereziki lehen arretan (osasun etxeak, detekzioa eta txertaketa) eta goranzko joeran dauden erietxe sarean eta zainketa intentsiboetako unitateetan».

Astebetean ia 10.000 positibo atzeman dituzte Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak 5.363 kasu inguru detektatu zituen atzo, eta intzidentzia metatua 2.000tik gorakoa da Hego Euskal Herrian. Jaurlaritzak ere biharko deitu du Labi batzordearen bilerara, neurriak zorrozteko aukera aztertzeko.

Gobernuak zehaztu du saltokiak, dantzalekuak, kontzertuak egiteko aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, bingoak, joko aretoak eta ostalaritza zerbitzuak eman ditzaketen lokalak direla itxi beharrekoak; baita elkarte gastronomikoak eta peñak ere. Era berean, gogorarazi du debekatuta dagoela kaleko edana.

COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiteko eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Gainera, horretatik kanpo geratuko dira terrazak.


Summary: Brasilgo Amazoniako deforestazioa %79 handitu da Bolsonaroren agintaldian. Erreserba indigenak izan dira kaltetuenak; horietan, oihanaren suntsipena %138 handitu zen politikari ultraeskuindarrak kargua hartu zuen urtean. ISA ingurumen institutuak plazaratutako datuen arabera, 2021ean 18 milioi arbola inguru bota dituzte.

Bistakoa da: Brasilgo Amazonia abiada beldurgarrian ari da biluzten. Inguru horietako deforestazioak aspaldi ekarri zuen kezkarako ziorik, eta, orain, berriki argitaratutako ikerlan batek are ageriago utzi du problemaren larritasuna. ISA ingurumen institutuak jakinarazi duenez, azken hiru urteetan %79 handitu da Brasilgo Amazoniako oihanen deforestazioa, 2016tik 2018ra arteko aldiarekin konparatuz gero. Hain justu, Jair Bolsonaroren agintaldian gertatu da hazkundea, hain zuzen ere 2019ko urtarrilaren 19an ailegatu baitzen boterera.

Brasilgo Amazonian babestuak diren eremuen artean, erreserba indigenek jasan dute kalterik handiena azken hiru urteetan. 2016, 2017 eta 2018. urteekin alderatuta, basoen suntsipena bikoiztu baino gehiago egin da 2019ko urtarriletik aitzina. Zehazki, %138 handitu da, ikerlanak utzitako datuen arabera. Edonola ere, 2021a ez da izan urterik bortitzena: 2020a are gogorragoa izan zen. Deforestazioa iaz baino %18,6 txikiagoa izan da aurten. Halere, franko iluna da Brasilgo Amazoniako egoeraren bilakaera. Hala diote zenbakiek: 2021ean 32.864 hektarea baso suntsitu ziren. 18 milioi arbola inguru dira horiek.

Itzalpeko krimenen seinale

Ikerketako emaitzek nabarmendu dute, gainera, azken urteetan nabarmen handitu dela ingurumenaren kontrako krimenen kopurua Brasilgo Amazonian. Besteak beste, salatu dute gehiago direla baliabide naturalen mozketarekin eta meatzaritzarekin loturiko negozioak, bai eta nahita eragindako suteak edo lurren ustiatzeak ere. Horiek horrela, ikerlariek zehaztu dutenez, deforestazioaren larriagotzea estuki lotua da ingurumen agintaritzak duen fiskalizazio faltarekin eta ingurumenaren kontrako delituak geldiaraztera bideratutako baliabideen murriztearekin. Izan ere, 2021ean %40 txikitu da helburu horietarako eskuragarri den aurrekontu ekonomikoa.


Aldaketaren sukaldea

Summary: Aldaketaren sukaldea. Mondragon Componentesek bitrozeramika eredu bat garatu du azken hiru urteetan, itsuek edo ikusmen urriko pertsonek erabiltzeko bereziki diseinatua. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da.

Gero eta teknologikoagoa den ingurune honetan, batzuetan berrikuntza pixka bat behar da berrikuntza bera inklusiboa izan dadin. Tifloteknikaren atzean ezkutatzen den paradoxa handia da hori. Edo, beste era batera esanda, erabileren eta aurrerapen teknologikoen egokitzapenaren atzean dagoen paradoxa da, itsuek edo ikusmen-urritasun handia dutenek erabili ahal izateko. Esate baterako, Mondragon Componentesek garatutako Kitchen Eye bitrozeramikak kolektibo horri etxean autonomia handiagoa emateko sortu dira.

Azken urteotan, ukimen-teknologiari esker, sukaldeen fabrikatzaileek kanpoko diseinua sinplifikatu ahal izan dute, besteak beste ahalik eta errazen garbitzeko. Oso eskertzekoa da… ikusmen arazo larririk ez badugu. Ikusmen arazo larriren bat izanez gero, eta Osasunaren Mundu Erakundearen arabera ia 200 milioi pertsonak dute, sinplifikazio horrek oso zailtzen du eguneroko lan bat. Eta beste horrenbeste gertatzen zaie motrizitate fina kontrolatzeko zailtasunak izan eta interfaze grafiko bat maneiatzeko trebetasunik ez duten pertsonei.

Beraz, erronka zen digitalizazioa eta konpromiso soziala bateratzea, prestazio eta prezio estandarrekiko bitrozeramika eredu bat garatzeko, edozein familiarentzat eskuragarria, baina kolektibo horien behar bereziak asetzeko gai dena. Horretarako, linea zuria, erosotasuna-etxea eta elektronika sektoreei lotutako Mondragon Korporazioko kooperatibei erantzun berritzaileak ematen espezializatuta dagoen enpresak lortu behar zuen etxetresna elektrikoek kontrol-panelaren kanpotik iristen zitzaizkien aginduak interpretatzea. Eta hori lortzeko, ahotsa erabili dute.

Emaitza itxuraz normala den indukzio-sukalde bat da; modu batean zein bestean erabil daiteke, edo sakelakorako aplikazio baten eta ahots-laguntzaile baten bidez. Etxetresna elektrikoaren eta erabiltzailearen arteko elkarrekintza hain da erraza, ezen agindua ematea nahikoa baita bitrozeramika pizteko edo itzaltzeko, tenperatura graduatzeko edo denborak kontrolatzeko, besteak beste. Gainera, plakak hitz egin dezake, eta, beraz, gai da prestatzen ari den janariari buruzko galderei erantzuteko, hala nola zein su erabiltzen ari diren une jakin batean eta zein intentsitatetan.

Eredua diseinatu den kolektiboen benetako erabilgarritasun-beharretara egokitzen dela bermatzeko, Mondragon Korporazioaren industria-dibisioan integratutako kooperatibak proiektua benetako lankidetza-ekimen bihurtu du, hasieratik bertatik. ONCEko espezialistek eta Mondragon Unibertsitateko Osagaien Gelako kolaboratzaileek diseinu-biltzar batean izandako topaketatik sortu zen, eta ideia kooperatibara eraman zuten. Bi erakundeekin batera, Kitchen Eyeren garapenak iraun duen hiru urteetan, erretinosi pigmentarioa dutenen Gipuzkoako elkarteak (Begisare) eta Angel Palacios sukaldari itsuak (Cocinando a ciegas egitasmo didaktikoaren sustatzailea) ere parte hartu dute, prototipoak probatu dituzte, eta iradokizunak egin dituzte prozesu osoan zehar. Alde teknikoan, enpresak honako hauen laguntza eta aholkularitza izan du: ONCEren Tifloteknologia eta Berrikuntza Zentroa (CTI), Centro Stirling (Mondragon Componentesen zentroa, etxean energia sortzeko eta modu efizientean erabiltzeko produktuen ikerketan eta garapenean espezializatua), Eika, Copreci, Fagor Electrónica, Sareteknika eta Euskadiko Etxetresna Elektrikoen Klusterra (Acede).


Summary: Paulo Garaialderen hilketari buruzko txostena egin dute. Triple A erakundeak hil zuen 1982an; senitartekoek Jaurlaritzaren esku utzi dute txostena.

1982ko urtarrilaren 1ean, Paulo Garaialde taxilaria desagertu egin zen, eta biharamunean haren gorpua aurkitu zuten, bi eskopeta tiro zituela. Triple A erakundeak bere gain hartu zuen hilketa. Laster berrogei urte beteko dira hura gertatu zenetik, eta Garaialderen senitartekoek txosten bat egin dute, haren bizitzaren eta heriotzaren zenbait alderdi biltzen dituena. Elixabete Garmendia kazetariak koordinatu ditu txosten hori egiteko lanak.

Orain, Garmendiak berak eta Paulo Garaialderen seme Iñaki Garaialde Salsamendik Jaurlaritzari eman diote txostena. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eta Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailburuorde Jose Antonio Rodriguez Ranzek hartu dute dokumentua. Orain, Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun Zuzendaritzak auziaren ardura hartuko du eta ahaleginduko da «egia, justizia eta erreparazioa» bilatzen.


Summary: Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu ditu Karrantzan agertutako hildakoarekin lotura dutelakoan. Azaroaren 30ean aurkitu zuten Misael Centenoren gorpua uretan. Taberna batean istilua eduki zuen galdu zen gauean, eta Poliziak hasieratik zituen begiz jota gaur atxilotutakoak.

Ertzaintzak azaroaren 30ean aurkitu zuen Misael Centenoren gorpua, Karrantza ibaian –Karrantzan (Bizkaia) bizi zen–. Guatemalakoa zen, eta bi urte zeramatzan Bizkaian. Hiru egun lehenago galdu zen haren arrastoa; taberna batean istilu batean nahastuta ikusi zuten azkeneko aldiz. Auzi medikuek ondorioztatu zutenez, hil egin zuten.

Kasuarekin lotuta, Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu ditu gaur goizean, eta ez du baztertzen gehiago atxilotzea. Atxiloketa guztiak Karrantza inguruan egin dituzte, eta ikerketa zabalik dago oraindik ere.

El Correo-k argitaratu duenez, Ertzaintzak «hasieratik zeuzkan begiz jota» atxilotuak. Izan ere, ezagunak dira herrian, eta atxilotuak seinalatzen dituzten hainbat testigantza bildu ditu Poliziak.

Autopsia

Karrantza ibaian aurkitu zuten hilotza, Kantabriako (Espainia) Ramales de la Victoria herriaren parean. Familiak aurreko igandean bertan jarri zuen salaketa. Kantabriako auzi medikuek egin zioten autopsia, eta, ondorioztatu zutenez, Centeno hil egin zuten. Hil ostean bota zuten uretara, edo konorterik gabe zegoela.

Balmasedako epaitegira eraman dute ikerketa azken egunetan, eta horren emaitza izan dira atxiloketak.

Lekukoen arabera, Centeno taberna batean zegoen lagun batzuekin, eta beste bezero batekin istilua eduki zuen. Garagardo ontzi bat bota zion gazte bati. Horren lagunak Centenoren atzetik korrika hasi ziren. Gero zer gertatu zen ez dute argitu.


Summary: Osasun ziurtagiria txerto ziurtagiria bilakatuko da Ipar Euskal Herrian. Telelana behartua izanen da hurrengo hiru asteetan. Frantziako Gobernuak murrizketak iragarri ditu aisian eta garraioan.

Gaur arratsaldean bildu da Frantziako Osasun eta Defentsa Kontseilua, eta Ministroen Kontseilua bildu da ondotik. Gaurko Ministroen Kontseiluak osasun ziurtagiria moldatzea erabaki du. Hemendik aitzina, txerto ziurtagiri bilakatuko da, eta txertoa hartu izanaren froga beharko da lortzeko. Frantziako Parlamentuak onetsi beharko du neurria. Horrez gain, zigor gogorragoak iragarri dituzte ziurtagirien inguruko iruzurren kontra.

Horrez gain, murrizketa neurri batzuk ere iragarri dituzte, bereziki ostalaritza eta aisia ukitzen dituztenak. Jende biltzeek bi mila pertsonako muga izanen dute eremu itxietan, eta 5.000 pertsonakoa eremu irekietan; jatea eta edatea debekatua izanen da garraioetan eta zinemetan; ostatuetan eserita egon beharko da. Gainera, abenduaren 31rako babes neurriak hartzera deitu ditu herritarrak Castexek, «arriskuak mugatzeko»

Frantziako lehen ministroak esplikatu du etxeratze agindu neurri oro baztertu dutela oraingoz, baina telelan behartua iragarri du ondoko hiru asteetarako, hala egiten ahal duten langile guzientzat. Astean gutxienez hiru egunez aritu beharko dute telelanean herritarrek, eta, ahal den heinean, lau egunez.

Irakaskuntza zentroei dagokienez, Castexek azpimarratu du erabaki dutela azken aukera gisa baizik ez ixtea. Azken egunetan neurria aipatu bada ere, oraingoz oporrak luzatzea baztertu dute. Azkenik, maskararen erabilera hedatuarekin segituko dutela azpimarratu du: baitezpadakoa da hiri erdialde guzietan eramatea, besteak beste.

Txertatzea helburu

Frantzian eta Europan osasun egoera biziki tinki dela erran du Jean Castex Frantziako lehen ministroak. Ohartarazi du omikron aldaeraren ondorioz kontinente guzian zabaldu dela olatu berria, eta intzidentzia tasa inoizko handiena dela osasun krisia hasi zenetik. Erietxeetan ospitaleratzeak emendatzen ari dira; osasun langileak «nekatuak» dira, eta beste patologia batzuek ere jarduera handia eskatzen dute, Castexek hitzetan.

Galderak ulertzen dituela erran du, hala ere, Frantziako lehen ministroak. «Txertatzea ez litzatekeela eraginkorra? Kutsatzea eta transmititzea eragozten ez badu ere, txertatzeak arriskua apaltzen du, eta bereziki kasu larriak oztopatzen ditu», adierazi du. «Argi da txertatzeak babesten gaituela, besteak babesten dituela eta osasun sistema laguntzen duela».

Kasu larrien ondorioz ospitaleraturiko gehienak txertatu gabeak direla baieztatu du. «Txertatzea funtsezkoa eta erabakigarria da. Dena egiten ari gara txertatzea zalutzeko».


Summary: Herritarren %80k uste dute Jaurlaritza pandemiaren kudeaketa txarra edo oso txarra egiten ari dela. Aztikerrek ikerketa bat egin du jakiteko zer iritzi duten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek pandemiari aurre egiteko hartzen ari diren neurrien inguruan. Ebidentzia zientifikoak babesten dituzten neurriak lehenetsi dituzte herritarrek, eta iritzi hobea dute Espainiako Gobernuaren jardunaz, Jaurlaritzarenaz baino.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrak ez daude gustura pandemiaren kudeaketarekin; bereziki, Eusko Jaurlaritza egiten ari denarekin. Hori da Aztiker Ikerguneak argitaratu duen azken ikerketaren ondorio nagusia: elkarrizketatuen %80k uste dute Jaurlaritza egiten ari den lana txarra edo oso txarra dela. Espainiako Gobernuari dagokionez, %69k uste dute hori.

Lehenik eta behin, ikerguneak COVID-19ari aurre egiteko hainbat neurri proposatu dizkie inkestatuei, eta haiek erantzun dute neurri horiek indarrean jarriko lituzketen edo ez. Ia aho batez ezarriko lukete, esaterako, lehen arreta indartzeko neurria: %98k erantzun dute baietz. %92k zainketa intentsiboetako unitateak indartuko lituzkete, eta %85ek ume konfinatu bakoitzeko baimen bat emango liokete haren arduradun bati.

%75etik gorako babesa izan dute beste neurri batzuek ere: garraio publiko gehiago jartzeak, telelana errazteak, test azkarrak doan jartzeak eta txertaketa borondatezkoa izateak, adibidez.

Babesik txikiena izan duten neurriak, berriz, ostalaritza eta eskolak erabat ixtea izan da. Galdetutakoen %3k eta %4k soilik babestu dituzte neurriok, hurrenez hurren. Itxiera perimetralek ere ez dute ia babesik lortu, eta %8 bakarrik agertu dira Espainiako Gobernuak joan den astean ezarri zuen neurriaren alde: leku irekietan maskara erabiltzea. Babes txikia eskuratu duten beste neurri batzuk, hauexek: 6 urtetik gorako haurrak txertatzera derrigortzea eta 22:00etatik aurrera ostalaritza ixtea.

Ugo Mayor EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ikerbasqueko ikertzaileak txio batean adierazi duenez, «herritarren iritzia bat dator ebidentzia zientifikoarekin. Gure kudeatzaileek hartzen dituzten erabaki nagusiak ez datoz bat ez ebidentzia zientifikoarekin, ez herritarren iritziarekin».

Jarraian, Aztikerrek elkarrizketatuei galdetu die ea zenbateraino daeun ados adierazpen honekin: «Libre sentitzen naiz edozein egoeratan COVID-19ari buruzko nire iritziak emateko». Horren inguruan, denetariko erantzunak jaso dituzte: elkarrizketatuen %15,4 oso ados agertu dira; %23,3, ados; %9,5, berriz, ez ados, ez kontra; %23,3, kontra; eta %28,1, oso kontra.

Erakundeen kudeaketari kritika

Gobernuen eta alderdien balorazioa egiteko eskatu diete herritarrei. Haiek gogor gaitzetsi dute Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak pandemia kudeatzeko duten modua, eta ezohiko pertzepzio bat azaleratu du inkestak: herritarrek uste dute Jaurlaritzaren jarduna Madrilena baino okerragoa dela. %55,7k uste dute Jaurlaritza oso gaizki ari dela, eta %36,9k dute iritzi hori Madrili dagokionez.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeetan dabiltzan alderdiak ere kritikatu dituzte herritarrek: EH Bilduk lortu ditu emaitzarik onenak, baina oso apalak dira harenak ere. 0tik 10era, 3,1 eman diote inkestatuek; Elkarrekin Podemosi, berriz, 2,6 eman diote; PSE-EEri, 2,1; EAJri, 1,9; PPri, 0,9; eta Voxi, 0,6.

COVID-19aren kontrako neurriak: EAEko herritarren iritziak eta pertzepzioak izena du ikerketak, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren 18 urtetik gorako 1.192 lagunek bete dute inkesta, abenduaren 20tik 23ra. Ikusi emaitzak, osorik, hemen.


Summary: Jose Luis Mendilibar da Alaveseko teknikari berria. Denboraldi amaiera arte sinatu du Zaldibarko teknikariak. Taldearen egoera irauli eta mailari eustea da helburua

Ordubeteko epean duela egun batzuetatik zebiltzan bi zurrumurruak baieztatu ditu Alavesek. Lehenbizi, jakinarazi du Javier Callejak ez duela taldea zuzentzen segituko, eta ondoren esan du haren ordezkoa zein den: Jose Luis Mendilibar. Zaldibarko teknikariak sasoi amaiera arteko kontratua sinatu du, eta helburu argia izango du: taldearen egoera irauli eta mailari eustea. Gaur bertan hark zuzenduko du entrenamendua, eta igandean egingo du debuta, Realaren aurkako derbian.

Mendilibarrek 20 urte baino gehiago daramatza entrenatzaile lanetan. Arratia futbol taldean hasi zen, futbolari izateari utzi ondoren. Athleticeko harrobian lan egin ostean, Lanzarote entrenatu zuen, eta, han egindako lan onaren ostean, 2004. urtean Eibarrek fitxatu zuen. Gipuzkoako taldea Lehen Mailara igotzear egon zen, eta Athleticek fitxatu zuen. Baina denbora gutxi egin zuen bertan. Valladolid, Osasuna eta Levante entrenatu ostean, Eibarrera itzuli zen. Eta han egin zituen urterik oparoenak. Sei denboraldi eman zituen bertan, eta bitan lehen hamarren artean sailkatu zen Eibar. Baina iragan denboraldian Bigarren Mailara jaitsi zen Eibar, eta hor amaitu zen Mendilibarren aroa bertan. Alavesek eskerrak eman dizkio Mendilibarri erronka onartzeagatik. "Nahi duguna da taldeak identitate propioa izatea, eta jarraitutasuna izatea jokoan".

Aipatu bezala, aurretik kargutik kendua zuten Calleja. Entrenatzaile espainiarra joan den apirilean lotu zitzaion Alavesen bideari, eta, elkarrekin, bete zuten orduko helburua: Espainiako Ligako lehenbiziko mailan gelditzea. Denboraldia amaituta, 2023 arte luzatu zuen kontratua. Ordea, Gasteizko taldea emaitza txarrak ari da izaten azkenaldian; horiek bultzatuta erabaki du klubak entrenatzailea hartzea.. Arabarrak jaitsiera postuetan daude, lehen itzulia amaitzear dela: hemezortzigarren daude, hamabost punturekin. «Entitatearen helburuak betetzeko, eta Deportivo Alavesek Lehen Mailan duen boladarik luzeena luzatzeko gogo horrekin, erabaki ausartak hartu behar dira elkarrekin, kluba, entrenatzailea, taldea eta zaleak barne», argudiatu du Alavesek ohar batean. Halaber, taldeak eskerrak eman dizkio Callejari, Gasteizko taldea zuzendu duen aldian erakutsitako «ilusioagatik». Zortea opatu diote etorkizunerako.

Ezusterik ezean, datozen egunetan Jose Luis Mendilibar eibartarrak hartuko du haren lekua Alavesen.


Summary: Antigeno probak supermerkatuetan erosten ahalko dira Ipar Euskal Herrian. Frantziako Gobernuak erabakitako salbuespen neurria urtarrilaren 31 arte izanen da indarrean.

Frantziako Gobernuak autodiagnostikoak egiteko antigeno probak saltzea baimendu die supermerkatuei, gaur argitaratu duen aldizkari ofizialean. «Salbuespen neurria» izanen dela zehaztu dute, eta abenduaren 31 arte iraunen du neurriak. Orain arte, farmazietan baizik ez ziren erosten ahal, baina hornikuntza arazo handiak gertatu dira azken asteetan, eta leku anitzetan ia ezinezkoa zen probarik aurkitzea. «Hornitze eta saltze zirkuituak emendatzea» da gobernuaren xedea, aldizkari ofizialeko erabakiaren arabera.

Frantziako Osasun eta Defentsa Kontseilua eta Ministroen Kontseilua bildu ziren herenegun, eta neurri berriak iragarri zituzten omikron aldaerak eragindako olatuari aurre egiteko, baina ez zuten aipatu antigeno testen hedatzea. Hauek dira zerrendatutako neurriak: osasun ziurtagiria moldatuko dute, eta txertoaren ziurtagiria bilakatuko da; telelana nahitaezkoa izanen da ondoko hiru asteetan; eta garraioetako eta asialdi eremuetako baldintzak zorroztu dituzte. Txertatzea «zalutzeko» borondate irmoa ere erakutsi zuen Jean Castex Frantziako lehen ministroak.

Saltegi handien eskaera bat zen testak saltzeko aukera edukitzea. Twitter sare sozialean zabaldutako mezu batean, neurria txalotu du Michel-Edouard Leclerc E. Leclerc supermerkatuen nagusiak, eta segurtatu du ez dutela irabazirik aterako testen salmentatik.


Summary: Enrique Maiaren «kudeaketa txarra» salatu du EH Bilduk. Iruñeko Udalak aurten ez ditu gauzatu aurtengo aurrekontuetan jasotako inbertsioetatik 13 milioi, gutxienez %30. «Hiriak beharrik handiena zuen garaian gertatu da», kritikatu du Joseba Asironek

Ostegunean, 09:00etan osoko bilkura egingo du Iruñeko udalbatzak. Joxe Abaurrea EH Bilduko zinegotziak kargua utzi ondotik, hutsune hori baliatu nahi izan du Enrique Maia Iruñeko alkateak, baina «jokaldi tranpatia gaizki atera zaio», Joseba Asiron EH Bilduko eledunaren arabera. Ostegunean bertan hartuko du kargua Garbiñe Buenok, eta ondoren 2022ko aurrekontu proiektua eztabaidatu eta bozkatuko da. PSNk kontra bozkatuko duela adierazi ondotik, atzera botako dira.

Gaur, prentsaurrekoan, Joseba Asironek azaldu du aurrekontu proposamena «errealitatetik kanpo» dagoela. Azaroan, Nafarroako udalen finantzaketa eredua aldatzeko EH BIlduk Nafarroako Gobernuarekin akordioa lortu ondotik, kexu azaldu zen Enrique Maia, hitzarmen horrek Iruñeari kalte egiten ziolako, eta hiriburu izateagatik finantzaketa galdu zuelako. Asironen arabera, argudio hori «kezko hesi bat» baino ez da, bere kudeaketa kaskarra ezkutatzeko.

Izan ere, PSNrekin batera onartutako aurtengo aurrekontuetan, 35 milioi euro inbertitzeko aukera zuen udalak, eta, EH Bilduren arabera, 13 milioi ez dira gauzatu. EH Bilduk kalkulatzen du %40 dela, eta Maiak berak onartu duela gutxienez %30 ez dela erabiliko. «Pandemiaren garaian gertatu da hori, hiriak beharrik handiena zuenean eta udalak gaitasun ekonomikorik handiena zuen garaian».

Hori gutxi balitz bezala, EH Bilduren ustez, inbertsioen kopuru handi bat Navarra Sumaren intereserako kontuetan eta polemika handia eragin duten proiektuetan erabili da: hala nola Gaztelugibeleko hipika lehiaketan, «euren lagunen intereserako Coworkids proiektuan», Txantrean zona urdina ezartzean, Arrosadian merkataritza gune handi bat sustatzean edo Labriteko pasabide «antzua bide aldiz ordaintzean».


Summary: Valtonyc ez estraditatzea erabaki du Belgikako justiziak. Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota du Ganteko Apelazio Auzitegiak. Fiskaltzak egina zuen eskaera, ustezko mehatxu delitu batengatik.

Ganteko (Flandria) Apelazio Auzitegiak atzera bota du Josep Miguel Arenas Valtonyc (La Puebla, Mallorca, Herrialde Katalanak, 1993) Espainiara estraditatzeko eskaera. Aurretik ere atzera bota zuen bere kantuetan Espainiako koroari irain egiteagatik eta terrorismoaren gorazarrea egiteagatik fiskaltzak egindako eskaera, eta oraingoan mehatxuen delituagatik egindako eskaria baztertu du.

«Ez dago estradiziorik hiru kasuetarako. Amaitu da. Auzitegiak adierazi du: Espainian zigortzeko balio izan duten kontuak ez dira delituak Belgikan», azaldu du epaiaren berri izan ondoren Simon Bekaert abokatuak. Fiskaltzak epaiari helegitea jarri ahal izango dio azken aukera gisa, baina, Bekaertek azaldu duenez, ez dago horretarako aukera handirik.

Valtonyci hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten 2018ko udaberrian Espainian, bere abestietan terrorismoaren gorazarrea, mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Urte hartako maiatzaren 24an, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean, musikariak erbestera jo zuela jakin zen. Horren ondorioz, Espainiak hura atxilotzeko eta estraditatzeko euroagindua eman zuen.

Ordudanik, Belgikako justiziak mahai gainean izan du gaia, hara jo baitzuen musikariak. Urte hartan bertan, Ganteko auzitegi batek ez zuen onartu musikaria estraditatzea, kantuen hitzak adierazpen askatasunak babestuak zeudela ebatzita.

Gaurko epaiaren berri jakin ondoren, Valtonycek adierazi du magistratu belgikarrek erakutsi dutela «independenteak» direla, eta «XXI. mendeko Europako estandarrak» errespetatzen dituztela. «Belgikako gizarteak pozik egon behar du adierazpen askatasuna errespetatu delako».

Joan den urrian, Belgikako Auzitegi Konstituzionalak adierazi zuen koroari egindako irainen legea inkonstituzionala dela herrialde hartan, eta arrazoi horregatik Espainiara estraditatzeko aukera baztertu zuen.

RAC1-i egindako adierazpenetan, rap kantaria «pozik» agertu da bere kontrako auzia «amaitu» delako Belgikan. «24 urterekin kondenatu ninduten, eta lau urte geroago justizia aurkitu dut. Baina etxetik 1.200 kilometrora izan behar izan du. Gazi-gozoa da».


Summary: Bizkaiko Foru Aldundiak 2025eko abenduaren 31 arte luzatu nahi du eukaliptoen landaketa mugatzeko epea. Foru araua eguneratzen ari da, eta luzatu egin nahi du landaketak mugatzeko epea. Testua jendaurrean jarri du, helegiteak aurkeztu ahal izateko.

Bizkaiko Foru Aldundia hasia da tramitatzen eukaliptoak lurraldean duen hedapena geldiarazteko eta espezie horren landaketa mugatzeko luzapena. Landu duten testuaren arabera, 2025eko abenduaren 31 arte mugatuko du eukaliptoaren landaketa, eta indarrean dagoen Mendien Foru Arauan txertatuko da, xedapen gehigarri gisa.

Testuak ezartzen duenez, xedapena indarrean sartu aurretik tramitatzen ari ziren, eta azkenik onesten diren eukalipto birlandaketak bakarrik baimenduko dira. Are, landaketa horiek egiteko epea 30 egun naturaletan amaituko da, betiere xedapena indarrean jartzen denetik zenbatzen hasita.

Halaber, 2025eko abenduaren 31 arte eukalipto birlandaketak baimenduko dira bakarrik landatu nahi den lursailean aurretik espezie horrek nagusiki osatutako baso masa bat egon bada: landatutako espezieen %50 baino gehiago eukaliptoak badira, eta aurreko landaketek legedia errespetatu badute. Halere, ez da baimenduko eukaliptoarekin birpopulatu beharreko azalerak aurretik espezie horrekin landaturiko azalera gainditzea.

Aldundiak jendaurrean aurkeztu du testua, eta herritarrek aukera izango dute alegazioak aurkezteko. Gero, testua Bizkaiko Batzar Nagusietan tramitatzen jarraituko da, eta 2022ko lehen hiruhilekoan onartzea aurreikusten du aldundiak. Beraz, xedapen horren bidez, eukaliptoaren baso erabilera arautzeko eta haren hedapena geldiarazteko beharrezko lege euskarria ezarri nahi du aldundiak.


Summary: AEBek hamarretik bostera murriztu dute birusarekin kutsatu ondotik bakartuta egin beharreko egun kopurua. Neurrian eginiko aldaketak asintomatikoei eraginen die. Etxe Zuriko ordezkariek nabarmendu dutenez, COVID-19aren omikron aldaeraren berezitasunak direla-eta hartu dute erabakia.

Omikron aldaera hedatu izanak ezinbestean aldatu du izurriteari begiratzeko modua, zenbait herrialdek hartutako erabakiek agerian utzi dutenez. Hainbat adituren ustetan, aldaera horren berezko ezaugarriek bide ematen dute zenbait neurri moldatzeko, eta baita, zenbaiten iritziz, batzuk leuntzeko ere. Hala dela iritzita, urrats aski handia egin dute berriki Ameriketako Estatu Batuek. Etxe Zuriak iragarri duenez, hemendik aitzina orain arte baino txikiagoa izanen da birusarekin kutsatua egonik konfinatuta bete beharreko aldia. Erdira murriztu dute, zehazki: hamar eguneko itxialdia bete beharra zegoen orain arte; hemendik aurrera, bost egunez egon beharko da bakarturik.

Joe Biden AEBetako presidenteak egin zuen aldaketaren gaineko proposamena aurrena, Antoni Fauci Etxe Zuriko epidemiologoen buruak lagunduta. Argudiatu zutenez, adituen babesa izandakoan emanen zuten epeak murrizteko pausoa. Azkenik, erdietsi dute onespena, eta orain heldu da, beraz, neurriaren iragarpena.

Gaixotasun infekziosoen prebentzio eta kontrolerako AEBetako zentroak argudiatu du omikron aldaerak aski desberdintasun dituela aurreko aldaerekin konparatuz gero. Azaldu dutenez, datuek erakutsi dute omikrona zabaltzen errazago ari dela, baina eraginak ez dira hain larriak. Gainera, zehaztu dute kutsatze gehienak infekzioaren hasieran gertatzen direla; sintomak azaldu ondoko lehenbiziko eta bigarren egunean, edo bizpahiru egunen ondoren. Horregatik, gobernuak esan du konfinamenduak bost egun iraungo duela. Halere, argitu dute ondoko bost egunetan ezinbestekoa dela prebentzio neurriak zorrotz betetzea, karrikara aterata ere.


Summary: Errekorra hautsi du izurriak Hegoaldean: ia 9.000 positibo egun bakarrean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 8.987 kasu atzeman zituzten atzo. 607 pertsona daude ospitaleratuta: horietatik 134, ZIUetan.

Asteburua atzean utzita, transmisio datuek gora egin dute berriz ere Hego Euskal Herrian. Oraingo honetan, gainera, lehen olatuaz geroztik ezarritako langa guztiak gainditu ditu izurriak: 8.987 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak atzo.

Osasunbideak ez du transmisioari buruzko oharrik argitaratu —astean bitan plazaratzen dute—, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik datu batzuk eman ditu hedabideen aurrean. Azaldu duenez, 14 eguneko intzidentzia metatuak ere gora egin du, eta 100.000 biztanleko 2.285 kasukoa da. Nafarroakoa are makurragoa da: 2.435 kasu.

Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, gainera, positibo tasa harrotuta dabil: atzo, 7.386 proba diagnostiko egin zituzten herrialdean, eta horietatik 2.419k eman zuten positibo: %32,75ek. Proba egin zieten herritar guztien herenek birusa zuten.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, orain 607 pertsona daude Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako erietxeetan ospitaleratuta: horietatik 473 gela arruntetan daude, eta 134, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri.

Nafarroan COVID-19ak jota beste lau pertsona hil direla jakinarazi du gobernuak. Azken hamabi egunetan 20 pertsona hil dira herrialdean izurriaren ondorioz.


Summary: Sarek azaldu du Arrasateko martxan ez dutela presorik omenduko. PPk fiskaltzari eskatu dio Gipuzkoako herrian egitekoak diren mobilizazioaren kontra jotzeko.

Sarek euskal presoen eskubideen aldeko mobilizazioak antolatu ditu Urtezahar egunerako zenbait udalerritan. Arrasaten (Gipuzkoa), herriko presoak etxeratzeko eskatuko dute, eta haien artean dago Unai Parot. Covite, PSE-EE eta PP kexu azaldu dira, eta Sarek zehaztu du Arrasateko martxan ez dutela presorik omenduko: «Sarek ez du inolako martxarik ezta preso bakar baten aldeko inolako omenaldirik antolatu».

Ohar batean, plataformak azaldu du Arrasatekoa beste mobilizazio bat gehiago dela dozenaka herritan egingo dituztenen artean, eta hileko eta urteko azken ostiraletan egin ohi dituzten deialdiak direla, «espetxe politika honen ondorioz euskal presoei ezartzen zaien salbuespen legediaren» aurka egiteko: «Gure azken urteetako ibilbideari erreparatuz, argi dago guk sekula ez dugula presorik omendu; gure lana beti nabarmendu da salbuespen legediaren salaketaren, euskal presoen eskubideen aldeko defentsaren eta biktima guztiekiko errespetuaren, elkartasunaren eta babesaren arteko oreka uztartuz lan egiteagatik».

Hori dela eta, biktimei «sufrimendu erantsirik» ez eragiteko asmoz, Arrasateko Sarek egindako deialdian agertzen ziren herriko presoen eta iheslarien izenak kendu zituen atzo arratsaldean bertan, «sortutako gaizki-ulertua —nolabaiteko omenaldi bat egiteko asmoa— eta sortu zezakeen min gehigarri oro ekiditeko helburuz». Sarek gaineratu du «zinez sentitzen» duela «nahasmena eta sortu ahal izan duten oinazea: «Honek minik eragin badu, gure aldarrikapena egiteko moduan asmatu ez izana hausnartzen dugu». Era berean, gaineratu du lanean jarraituko dutela «salbuespen legeria» amaitu dadila eskatzeko, «elkarbizitzaren eta bakearen alde».

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia, ordea, Sorturi eta EH Bilduri mintzatu zaie: ohartarazi du «hiltzaileak txalotzea» eta haien ibilbidea «normaltzea» elkarbizitzaren «kontrako norabidean» doala: «Paroten moduko terrorista baten edo beste batzuen figura goraipatzeko edozein ekitaldik bizikidetzari kalte egiten dio, biktimei min ematen die, eta gure arbuioa merezi du».

Harago joan da Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea: fiskaltzari eskatu dio berehala mobilizazioaren kontra jo dezala, hura egin dadin galarazteko. Iturgaizek dio martxa «ezker abertzalearen pultsu bat» dela «Paroten moduko gaizkileak goraipatu eta kaleak erabiltzeko apologia terrorista egiteko».


Summary: Txibitek eta Urtaranek koronabirusa dutela jakinarazi dute. PCR proban positibo eman dutela eta «sintoma arinak» dituztela adierazi dute Nafarroako lehendakariak eta Gasteizko alkateak Twitterreko beren kontu ofizialetan.

Inozente eguneko broma bat dirudi, baina egia da: Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak positibo eman du COVID-19an. Lehendakariak berak jakinarazi du, Twitterreko bere kontu ofizialean, eta Nafarroako Gobernuaren kontu instituzionalak zabaldu du mezua: «Positibo eman dut COVID-19an. Ongi nago; sintoma arinak ditut txertaketari esker, zeina gure tresnarik onena baita. Segi dezagun buru-belarri seigarren olatu hau gainditzeko lanean, arduraz eta zuhurtziaz».

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ere COVID-19an positibo eman duela jakinarazi du Twitterreko bere kontu ofizialean. «Positibo eman dut Covid-ean antigeno test baten ondoren. Oraingoz, ondo nago. Nire agenda ahalik eta gehien mantentzen saiatuko naiz etxetik modu telematikoan. Zaindu», esplikatu du txioan.

Nafarroako Gobernuak ondutako protokoloaren arabera, hamar eguneko berrogeialdia egin beharko du Txibitek, eta, horren ostean, lanera bueltatu ahalko da, beste PCR baten konfirmaziorik gabe ere. Urtaranek, berriz, Eusko Jaurlaritzak agintzen duen protokoloaren arabera, bakartuta egon beharko du gutxienez hamar egunez sintomak hasi zirenetik edo proba egin ziotenetik hasita.


Summary: Ekoizleei esnea «prezio duin batean» salerosteko exijitu dute EHNEk eta UAGNk. Iruñeko Mercadona batean egindako protestan, salatu dute egoera «bideraezina» dela pentsua eta erregaia garestitu direla-eta, eta elikagai kateko legea aplikatu dadila eskatu dute.

Pentsuak jaten gaitu eta Distribuzioak kateatzen gaitu zioten kartelei heldurik, abeltzain talde handi bat elkartu da eguerdian Iruñean, Buztintxuri auzoko Mercadona batean. Nafarroako EHNEk eta UAGNk mahai gainean zituzten merkataritza talde handiek 70 zentimobaino merkeago saltzen dituzten esneak. David Bariain UAGNk presidenteak salatu du Nafarroako etxaldeen «hiltzaile» direla halako prezioak, eta «bizpahiru hilabete» baino ez dutela iraungo, azkenaldiko produkzio kostuen ondorioz.

Egun, abeltzainek 32 eta 37 zentimo artean saltzen dute litroa esnearen hornidura katean. Fermin Gorraiz Nafarroako EHNEko presidenteak azpimarratu du pentsua %30 garestitu dela, eta, horri gaineratuz gero nabarmen igo zaiela erregaiaren edo argindarraren kostua, «galerak» dituzte esnearen ekoizpenean. Felix Barianek gaineratu du egoera «bideraezina» dela.

2020an, elikagai katearen legea sartu zen indarrean Espainian, ekoizlearengandik bezeroarenganainoko hornidura katean gehiegikeriarik egon ez zedin bermatzeko. Bi sindikatuek aldarrikatu dute Nafarroako Gobernuari dagokiola Nafarroan lege hori aplikatzeko ardura, eta esnearena adibide argia dela. Prezioen mahaira deitu dadila eskatu dute, eta bertan esne industria, abeltzainak, banaketa eta garraio sektoreak egon daitezela, bakoitzak bere kostuak mahai gaineratu eta prezioen duintasuna bermatu dadin.

Gorraizen arabera, urtean herritar batek 70 litro esne kontsumitzen ditu batez beste, eta eurek eskatzen dutena da 40 eta 42 zentimora igotzea industriak eta banaketak erosten dieten litroa. «Horrek esan nahiko luke 10 zentimo inguru igoko litzatekeela salneurria, eta, kate osoan esnea errentagarri izan dadin, herritar batek urtean zazpi euro gehiago ordainduko lituzke. Ez da inongo erokeria. Barneratzen erraza da», azaldu du.

Felix Bariainen arabera, arazo nagusietako bat da merkataritza talde handiek bezeroak erakartzeko baliatzen dutela esnea, eta batik bat marka zuriko esne markak merkaturatzen dituztela.«Marka horiek zuzenean abeltzainak eta esne ustiategiak erailtzen ari dira. Haien erruz, itxi egingo dira». Haren ustez, 70 zentimotik beherako esneak «zentzugabekeria handi bat» dira, eta ikuskatzaileek hori zaindu beharko lukete. Bariainek salatu du enpresa handi horiek gizarte erantzukizunaz hitz egiten dutela: «Gezur handi bat da hori. Legeak bete-betean zaindu beharko luke hori, eta Nafarroako Gobernuari dagokio egitea».


Summary: Kasu arinen jarraipena egiteari utziko diote Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Sagarduik esan du herritarrei eskatuko dietela osasun zentroarekin harremanetan jartzeko baldin eta «sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasunak badituzte».

Omikron aldaeraren ondorioz, gainezka egin du Hego Euskal Herriko lehen arretak. Izurriaren detekzio sistema ezinean dabil, egunetik egunera goranzkoan diren kutsatzeak diagnostikatu, identifikatu eta kontaktuak arakatzeko lanetan. Hori dela eta, protokoloak aldatzea erabaki dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, gaitzaren kasu arinetan «autodiagnostikoa» eta «autozaintza» lehenetsita.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak azaldu du «kasu positiboen detekzioan eta kutsatutako kolektibo zaurgarrien jarraipenean» jarriko duela arreta, eta, beraz, ez du COVID-19aren birusa atzeman zaien guztien jarraipena egingo. Hala jakinarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian: «Euskadi transmisio komunitarioko fase batean dago, eta zaintza eta miaketa protokoloak egokitu eta eguneratu behar dira».

Hegoaldean, berriz ere errekorra hautsi du kutsatu kopuruak: 8.987 kasu atzeman zituzten atzo. Jaurlaritzak azaldu duenez, ordea, txertaketari esker, kutsatutako gehienek koadro arinak dituzte, eta osasun zentroarekin harremanetan jartzeko esango zaie baldin eta «sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasunak badituzte». Izan ere, sailburuak azaldu duenez, pandemiaren fase honetan «garrantzitsuena da kasu positiboak detektatzea, ahulenen jarraipena egitea eta konplikazioak dituztenei arreta ematea». Kolektibo kalteberenen artean aipatu ditu adinekoak, haurdun daudenak, immunodepresioa dutenak eta txertatu gabekoak. Osakidetzak «jarraipen proaktiboa» egingo die horiei.

Sagarduiren esanetan, txertaketari esker, kutsatutako gehienek bakartzea, atsedena eta antitermikoren bat (parazetamola) eskatzen duten koadro arinak dituzte. Pertsona horiek bakartuta egon beharko dute, eta Osakidetzak ez du horien «jarraipen proaktiborik» egingo. Halere, gaineratu du sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasuna badute orduan jarri beharko dutela harremanetan osasun zentroarekin.

Beste neurri batzuen berri ere eman du Sagarduik: antigeno proba gehiago egingo dituzte, emaitzak azkarrago lortzeko, eta, Jaurlaritzaren arabera, horrek arindu egingo du lagina hartzea eta emaitzak lortzea. Era berean, telefono bidezko arreta indartu egingo da, COVIDarekin lotutako kontsultak eremu horretara bideratu ahal izateko. Azkenik, «zeregin burokratikoa arintzeko» lehen mailako arretan, aldi baterako gaixoaldiak kudeatzeko atal bat ere jarriko dute webgunean, kasu positiboetarako.

Sintomarik izanez gero zer egin behar den ere gogorarazi du Osasun Sailak: etxean bakartu, Osakidetzarekin ordua lortzeko inprimaki batean datuak sartu edo osasun zentrora deitu, eta sintomekin hasi aurretik egondako pertsonen zerrenda bat prestatu.

Nafarroan, baiezkoa «autotest diagnostikoei»

Nafarroako Gobernuak ere berritu egin ditu positiboak detektatzeko eta kutsatutakoak bakartzeko jarraibideak, omikron aldaerari aurre egiteko xedez. Aurrerantzean, proba diagnostikoak ez zaizkie eginen kasu guztiei, sintoma nabarmenak dituztenei baizik (38 gradutik gorako sukarra hiru egunez, arnasa hartzeko zailtasuna eta bat-bateko eztula). Hortaz, positibo emandako baten kontaktu estu izan direnei ere ez diete PCR-rik eginen asintomatikoak badira edo sintoma arinak badituzte. Horren ordez, bi jarraibide emanen zaizkie: txertoa hartua baldin badute, ez dute berrogeialdirik egin beharko, baina harreman sozialak ahalik eta gehien murrizteko eta maskara une oro jantzita eramateko eskatuko diete. Txertatuta ez badaude, berriz, hamar egunez egon beharko dute berrogeialdian.

Gainera, positiboak diagnostikatzeko tenorean, osasun etxeko PCR batek adina balioko dute farmazietan erosi eta etxean egin daitezkeen antigeno probek. Proba farmazian egin badute, botikariek beraiek jakinaraziko diote positiboa Osasunbideari; aldiz, testa etxean eginez gero, pazienteak berak eman beharko dio positiboaren berri farmaziari, edo zuzenean Osasun Departamentuari, antigenosfarmacia@navarra.es helbide elektronikoaren bidez.

Hori eginda, pazienteak bi SMS jasoko ditu: batean, diagnostikoaren konfirmazioaz gainera, zenbait jarraibide emanen dizkiote, eta baita kontakturako telefono zenbaki bat ere, sintomak agertuko balira, horien berri emateko. Bigarren SMSa birbidali egin beharko die kontaktu estu izandako guztiei, haiendako jarraibideak zehaztuko baitira bertan. Hortaz, aurrerantzean, positibo emandakoek beraiek arduratu beharko dute beren kontaktu izandakoei abisua emateaz.

Hortik aurrera, positibo emandako pazienteek berrogeialdian egon beharko dute hamar egunez. Osasun etxeak telefonoz eginen du kasuen jarraipena, eta gaixo agiria tramitatuko du, pazienteak hala eskatzen badu. Sintomek okerrera eginez gero, osasun zentrora deitu beharko dute pazienteek, eta jarraipen «estuagoa» eginen diote. Kasu horietan, behar izanez gero, aurrez aurre artatuko lukete medikuek, eta, kasu larrienetan, ospitaleratzea aginduko lukete.


Summary: Espainiako Kongresuak onartu ditu 2022rako aurrekontuak. Senatuak oniritzia eman arren, PPk onartutako zuzenketa batek atzeratu egin zuen onarpena. Azkenean, zuzenketa horren alde egin dute 281 diputatuk.

Azken tramite parlamentarioa gainditu dute Espainiako aurrekontuek, Diputatuen Kongresuak gehiengo osoz onartu baititu gaur goizean. Lege proposamenaren azken zuzenketak aldeko 281 boto jaso ditu, aurkako 62 eta abstentzio bat. Urtarrilaren 1ean sartuko dira indarrean.

Espainiako Gobernuak ziurtatua zuen gehiengoa gaurko bozketan, baina nahi baino gehiago luzatu zaio aurrekontuak onartu arteko tartea. Joan den astean jaso zuten Senatuaren oniritzia, baina, azken momentuko zuzenketa bat onartu izanaren ondorioz, astebetez atzeratu da kontuen behin betiko onarpena. Izan ere, Compromis alderdiak hizkuntza koofizialen sustapenerako zuzenketa bat egin zuen, eta, ezustean, horren alde egin zuen PPk, aurrekontuen onarpena atzeratzeko asmoz. 1,6 milioi euroko funts bat aurreikusten du zuzenketa horrek, Hizkuntza Gutxituen Europako Gutunak jasotzen dituen hizkuntzen babeserako. Zehazki, Hego Euskal Herrira, Herrialde Katalanetara, Aragoira, Galiziara eta Asturiasera bideratuko lirateke laguntzak, bertako hizkuntzen sustapenerako eta hedapenerako.

Hain justu, zuzenketa horren inguruko bozketa egiteko soilik bildu da ganbera gaur, lege proiektuak gainerakoan nahikoa babes lortua baitzuen aurretik ere, bai Diputatuen Kongresuan eta bai Senatuan. Aurrekontuaren azken zuzenketa zen, eta haren alde egin dute EAJko eta EH Bilduko diputatuek. Horienez gain, honako indar hauetako diputatuen aldeko botoa jaso du zuzenketak: PSOE, PP, Unidas Podemos, Esquerra Republicana de Catalunya, Junts per Catalunya, CUP, Mas Pais-Equo, Foro Asturias, BNG eta Compromis. Voxeko eta Ciudadanoseko diputatuek bakarrik eman dute kontrako botoa.


Summary: Ostalaritza 01:00ean ixteko baimena eman diote epaileek Nafarroako Gobernuari. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du neurri murriztaileak «beharrezkoak eta neurrikoak» direla. Urtarrilaren 14ra arte izanen dira indarrean.

Oniritzia neurri murriztaileei. Nafarroako Gobernuak foru agindu bat bidali zuen atzo Nafarroako Auzitegi Nagusira, COVID-19aren izurriari aurre egiteko hartu nahi dituzten neurriak jasotzen dituena. Orain, epaileek aldeko ebazpena argitaratu dute, «beharrezkoak eta neurrikoak» direla iritzita. Hortaz, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzean sartuko dira neurri horiek indarrean, urtarrilaren 14ra arte.

Neurrien artean dago ostalaritza lokalak ixtea 01:00etik 06:00etara, mahaian eserita kontsumitu behar izatea, gehienera hamar pertsona elkartzeko muga ezartzea, eta ekitaldi sozial, kultural eta kirol arlokoak arautzea. Nafarroako Gobernuaren asmoa da «transmisio komunitario handia txikitzea eta orain presio oso adierazgarri bat duen osasun sistemaren egoera zaintzea, bereziki lehen arretan (osasun etxeak, detekzioa eta txertaketa) eta goranzko joeran dauden erietxe sarean eta zainketa intentsiboetako unitateetan».

Auzitegira igorritako arauan, gobernuak zehaztu zuen itxi beharrekoak direla saltokiak, dantzalekuak, kontzertuak egiteko aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, bingoak, joko aretoak eta ostalaritza zerbitzuak eman ditzaketen lokalak; baita elkarte gastronomikoak eta peñak ere. Era berean, gogorarazi zuen debekatuta dagoela kaleko edana.

COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiteko eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Gainera, terrazak arau horretatik kanpo geratuko dira.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ontzat jo ditu Nafarroako Gobernuak aurkeztutako txostenak, eta ebatzi du planteatutako neurriak «beharrezkoak eta neurrikoak» direla, eta «kutsatzeak eteteko helburua» dutela.


Summary: Moto gidari bat hil da AP-8an, Zornotza parean.

Eusko Jaurlaritzako Seguratsun Sailak jakinarazi duenez, moto gidari bat hil da arratsaldeko lehen orduan AP-8 autobidean, Zornotzan (Bizkaia), Donostiako noranzkoan.

Auto gidaria ibilgailutik erori dela zehaztu du Segurtasun Sailak, baina ez du argitu istripua nola gertatu den. Larrialdi zerbitzuetako kideak ezbeharra gertatu den lekura joan dira, baina ezin izan dute moto gidariaren bizia salbatu.


Summary: Jaurlaritzak 188 milioi emango dizkie aldundiei, COVID-19ak eragindako gastu gehigarriari aurre egiteko. 30,4 milioi jasoko ditu Arabak, 94,7 milioi Bizkaiak, eta 62,9 milioi Gipuzkoak. Finantzen Kontseiluaren ezohiko bilera egingo dute banaketa adosteko.

Izurriak eragindako gastu gehigarriari aurre egiteko aparteko diru kopuru bat banatu zuen Espainiako Gobernuak erkidegoen artean, eta Eusko Jaurlaritzak erabaki du diru hori aldundiei ere ematea. 188 milioi euro emango dizkie denera: 30,4 milioi jasoko ditu Arabak, 94,7 milioi Bizkaiak eta 62,9 milioi Gipuzkoak. «Eusko Jaurlaritzak egokitzat jo du finantza-lankidetzarako neurriak ezartzea, erakundeen arteko beharrezko koordinazioa eta lankidetza ardatz hartuta», azpimarratu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomia sailburuak Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.

Madrilek 13.000 euroko diru sail bat onartu zuen erkidegoentzat, eta horietatik 644,5 milioi jaso ditu Jaurlaritzak. Abuztuan jaso zuen diru hori, eta gaur onartu du kopuru horren herena aldundiei ematea. Baldintzarik gabekoa da diru hori, eta oinarrizko zerbitzu publikoak indartzeko ez ezik (osasuna, hezkuntza eta gizarte zerbitzuak, besteak beste) bestelako gastuak estaltzeko ere erabil daiteke, Azpiazuk gogorarazi duenez.

Jaurlaritzaren esku geratuko dira hamar eurotik zazpi, eta gainerakoa aldundiek jasoko dute. Banaketa Ekarpenen Legean ezarritako koefizienteen arabera egingo da, eta, horretarako, Finantzen Euskal Kontseiluaren ezohiko bilera egingo dute gaur arratsaldean. Bilera telematikoa izango da.


Summary: Izquierda Castellana legez kanporatzeko prozesuarekin jarraitzea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Epaitegiak irekita mantendu du indar ezkertiar horren kontrako espedientea, fiskaltza eta Estatuaren abokatua horren kontra agertu diren arren. Alderdien finantzaketa legea urratzea dago aferaren jatorrian.

Espainiako Auzitegi Nazionalak Izca Izquierda Castellana alderdi ezkertiarra legez kanporatzeko prozesuarekin jarraituko du. Fiskaltza eta Estatuaren abokatua hori egitearen aurka zeuden arren, epaitegiak espedientea irekita mantendu du, eta Izcak desagertzeko arriskuan jarraitzen du. Indar politikoak ohar baten bidez eman du auzitegiaren erabakiaren berri, eta salatu du argi geratu dela «politikoki induzituriko prozedura judizial baten» aurrean daudela.

Alderdiaren ustetan, Auzitegi Nazionalak agerian utzi du «erregimena modu azkar eta entzutetsuan» ari dela «galtzen arau eta forma demokratikoekiko izan ohi zuen errespetu urria». Horren aurrean, Izcak adierazi du ez dela «bataila juridikoetan nahasiko», eta bere erantzuna «soziala eta politikoa» izango dela: «Herri mobilizaziorako eta antolakuntzarako gure ekarpena ahalik eta indar handienaz sendotzea».

Iragan abuztuaren 5ean, Auzitegi Nazionalak jakinarazi zuen alderdia legez kanporatzeko prozesua hasi zuela; horretarako eskaria Fernando Grande-Marlaska buru duen Barne Ministerioak egin zuen, Estatuaren abokatuaren bitartez, argudiatuta Izcaren estatutuek alderdien finantzaketa legea urratzen zutela —Mariano Rajoyren gobernuak erreformatu zuen, 2015ean—.

Alderdiak azaldu zuenez, Barne Ministerioak «helbide okerrera» bidali zien aldaketak egiteko abisua, eta, hortaz, Auzitegi Nazionalaren legez kanporatzeko prozeduraren jakinarazpena jaso zutenean izan zuten urraketa horren berri.

Egoera horretan, alderdiak beharrezko aldaketak egin zituen, eta Estatuaren abokatuak horren berri eman zion epaitegiari. Duela bi aste, Auzitegi Nazionalak hamar eguneko epea eman zion bere buruari jaso zituen froga berriak aztertu eta auziaz erabakia hartzeko.

Berez, prozesuak une horretan amaitu behar zuen, baina epaitegiak aurrera jarraituko du, adierazita Barne Ministerioak ez dituela «guztiz onartu eskatzailearen asmoak», salaketak «Alderdi Politiko salatuaren iraungitzea baitu helburu».

Izca 2002. urtean sortu zuten, eta Dolores Benegas izan zuen buruzagi 2016ra arte. Gaztelako alderdi subiranista ezkertiar bakarra da, eta Espainiako Estatuko hamazazpi probintziatan dago, indarrak «gaztelartzat» dauzkan guztietan. Besteak beste, Kataluniaren, Galiziaren eta Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidearen alde agertu da, eta egun ez du ordezkari politikorik.


Summary: Madrilek dio ez duela asmorik lan erreforman aldaketak egiteko. Diaz ministroak esan du «asko kostatu» dela sindikatuekin eta patronalarekin ituna egitea, eta testua «errespetatu beharko» litzatekeela. Alderdi abertzaleek ohartarazi dute aurka bozkatuko dutela ez badira hitzarmen probintzialak lehenesten.

Indarrean dago aurreko astean Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE patronalarekin adostutako lan erreformaren dekretuaren zatirik handiena. Indarrean behin-behinean, bi hilabeteko epean Kongresura iritsiko baita, eta hango gehiengoaren babesa jaso behar baitu hala jarrai dezan. Eta babes hori, gaur-gaurkoz, ez du ziurtatuta. Are gehiago: gobernuaren ohiko kideek eta oposizioko talde nagusi PPk esandakoei erreparatuz gero, erreformak ez luke aurrera egingo, ez behintzat egun idatzita dagoen moduan. Dena den, lasai mintzo dira gobernuko bi kideak, PSOE eta Unidas Podemos, eta jakinarazi dute elkarrizketak hasi dituztela gainerako taldeekin.

Estatu osoko lan itun sektorialak probintzialen gainetik mantendu izanak haserrea eragin du, bereziki Euskal Herriko alderdi abertzaleen artean, eta ohartarazi dute hori aldatu ezean ez dutela erreforma babestuko. Horren harira, Yolanda Diaz Lan ministroak adierazi du ez dutela baztertzen haiek akordiora batzea, baina argi esan du adostutako testuaren mamia ez dutela aldatuko. «Ulertu behar dute asko kostatu dela, oso pentsatuta dagoela, oso eztabaidatuta dagoela. Paragrafo eta koma bakoitza hitzartu da, eta errespetatu egin beharko litzateke», azpimarratu du astearte honetan, lege dekretua onartzeko egindako Ministroen Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.

Diazek ez du argitu erreforma lege egitasmo gisa tramitatuko duten, zuzenketak sartu ahal izateko. Dena den, lege dekretu gisa aurkeztuta ere, aldaketekin eraman daiteke Kongresura, aurretik taldeekin adostuta, baina, kasu horretan, CEOEk akordioa utziko luke, eta uko egingo lioke aurrera begirako beste negoziazio batzuetan parte hartzeari, patronaleko presidente Antonio Garamendik herenegun ohartarazi zuenez. Datozen asteetan askatu beharko du mataza hori gobernuak.

Oraingoz, oso urrun dauka taldeen babesa. Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak berretsi du testua dagoen bezala geratzen bada ez dutela babestuko, eta negoziatzeko eskatu dio gobernuari, «patronalari gaizki iruditzen bazaio ere». EAJk esana du aurka bozkatuko duela ez bazaie euskal hitzarmenei lehentasuna ematen. ERC eta BNG ere aurkako jarreran daude.

ELAren mezua Confebaski

Euskal Herriko gehiengo sindikala ere oso gogor mintzatu da araudi berriari buruz. Azpimarratu du ez direla PPren erreformaren alderik kaltegarrienak indargabetu: besteak beste, kaleratze «erraz eta merkeak» eta lan hitzarmenen estatalizazioa. Astearte honetan kaleratutako ohar batean, ELAk Confebaski leporatu dio «ezer ez» duela egin CEOEren aurrean hitzarmenen auzia konpontzeko, eta gogorarazi dio 2017an «eragile aktiboa» izan zela sindikatuekin batera EAEko Lanbidearteko Akordioa egin zuenean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako itunen lehentasunaren alde.


Summary: Bizkaiko Aldundiak bere gain hartuko du Durangoko Azokako zenbait erakusmahairen kostua. Bizkaiko enpresa eta sortzaileei eragingo die neurriak. «Ezohiko egoera baten aurrean hartutako ezohiko neurri bat» dela adierazi du aldundiak.

Iazko etenaren ondoren, aurrez aurrekoa izan da berriz ere aurten Durangoko Azoka, baina mugatua izan da alde askotatik, eta salmentetan eragin zuzena izan du horrek. Abenduaren 4tik 8ra egin zen, eta Eusko Jaurlaritzak egun gutxi lehenago erabaki zuen, pandemiari aurre egiteko neurrien eraginez, Landakok hartu ahalko zuen jende kopurua mugatzea. Bada, hori aintzat hartuta erabaki du orain Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol Sailak zenbait erakusmahairen gastua bere gain hartzea.

Azoka mugatua izan arren, balorazio positiboa egin zuen Gerediaga elkarteak azoka amaitu zenean, azoka berriz ere topagune izan zelako eta txanda ia guztiak bete zirelako. Zenbait sortzailek, ordea, baina batzuk ere gehitu zizkioten bilan horri, eta haiengandik jasotako inpresioak kontuan hartu dituztela adierazi du aldundiak. Gastuei aurre egiten laguntzeko erabakiarekin «azoka bera zein kultur sorkuntza ikusgarriago egiteko Bizkaitik egin zen ahalegina» babestu gura dutela ere esan dute.