Summary: EH Bilduk dio Espainiak tortura modu sistematikoan erabili duela euskal independentismoaren aurka. Torturaren Aurkako Egunaren harira, ekitaldiak eta aldarrikapenak egin dituzte.

Torturaren Aurkako Eguna da gaur, otsailak 13, eta, horren harira, hainbat ekitaldi eta aldarrikapen egin dituzte. Besteak beste, Joxe Arregiri omenaldia egin diote Zizurkilen, haren heriotzaren 42. urteurrenean. 1981ean hil zen Espainiako Poliziaren eskuetan, atxilotu eta bederatzi egunera –hain zuzen, horrezkero ospatzen da Euskal Herrian Torturaren Aurkako Eguna–.

Unai Urruzuno EH Bilduko mahai politikoko bozeramaileak salatu duenez, Espainiako Estatuak tortura euskal independentismoaren aurka erabili du modu «sistematikoan». Adierazi du hori posible izan dela Espainiak zigorgabetasunean oinarritutako egitura oso bat antolatu eta diseinatu zuelako, eta argi esan du: «Espainiako Estatuan tortura ez da ikertu, ez da jazarri, eta kasurik gehienetan torturatzaileak, arduradun polizialak eta arduradun politikoak zigorgabe atera dira; are gehiago, kasu batzuetan sarituak ere izan dira». Horrek torturatuak bigarren mailako biktima gisa tratatzea eragin duela azpimarratu du. «Beharrezkoa da torturaren biktimek ere haien egia, justizia eta erreparazioa edukitzea».

GKSk ere egin ditu adierazpenak. Salatu dute burgesiak eta haren menpeko gobernuek behin eta berriro erabili dutela tortura, batez ere «langile mugimendu iraultzaileari» aurre egiteko. «Tortura ez da salbuespenezko praktika bat izan, dominazio burgesaren berezko osagaia baizik». Militantziarako eskubide politikoen defentsa eta amnistia aldarrikatu dituzte.

Sortuk, berriz, 111 aulki beltzez estali ditu Arrasaten, han izandako tortura kasuak salatzeko, eta nabarmendu dute lanean jarraituko dutela egia argitara ateratzeko bidean. Halaber, Goiena taldean gutun bat idatzi dute Arrasateko bi euskal preso ohik, Saioa Altzua Galparsorok eta Amaia Arrieta Gonzalezek. «Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, komisaldegitik iritsi den kidea jasotzea. Bai, jasotzea. Batzuetan, lurretik jasotzea. Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, kartzelara iritsi berri den kidea artatzea. Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, gure kide iritsi berrien testigantza latzak entzutea, zaintzea eta goxatzea».

Gainera, Aske antolakundeak mobilizazio bat egin du Intxaurrondoko kuartelaren atarian, han egindako torturak gogorarazteko: «Hemen bertan eman diren eta ematen jarraitzen duten jazarpen kasuak salatzeko beharrean gaude, jazotakoak iraganaz haratago berriz gertatzeko baldintzak indarrean daudelako oraindik, eta tortura horiek pairatu dituzten pertsonek ez dutelako inolako errekonozimendurik edo zilegitasunik». Kuarteleko sarreran zenbait kartel itsatsi dituzte, Hemen torturatu da, torturari ez eta 5.657 torturatu ziotenak.

Aske antolakundeak egindako mobilizazioa Intxaurrondoko kuartelaren atarian. ASke

Bestalde, Egiari Zor fundazioak torturaren errealitatea argitara ateratzeko urratsak eskatu dizkie instituzioei asteburuan. Agerraldian, torturaren erabilera «sistematikoa» salatu zuten haiek jasan dituzten ehunka euskal herritarrek.

Gutxienez 5.181 tortura kasu Hegoaldean

Kriminologiaren Euskal Institutuak egindako ikerketen arabera, 1960tik 2015era bitarte gutxienez 5.181 tortura eta tratu txarren kasu izan dira Hego Euskal Herrian. Duela sei urte argitaratu zituen institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoari dagozkion datuak, Eusko Jaurlaritzak eskatuta. Jaso zutenez, 4.113 tortura kasu izan dira 1960tik 2014ra bitartean: Espainiako Poliziak egindakoak, 1.792; Guardia Zibilak egindakoak, 1.785; eta Ertzaintzak egindakoak, 336.

Nafarroan 1979tik 2015era arte izandako tortura kasuak jasotzen dituen txostena eman dio aurten institutuak Nafarroako Gobernuari. Torturak eta tratu txarrak salatu dituzten 676 pertsona identifikatu dituzte aldi horretan, eta uste dute gutxienez 825 kasu izan direla. Horri 1960tik 1978ra artekoak gehituz gero, 1.068 kasu bildu dituzte guztira. Orain arte argitara emandakoak kontuan hartuta, beraz, 5.181 kasu dira denera.

Halere, nabarmendu zuten egindako ikerketa amaitu gabe dagoela.


Summary: Super Bowleko iragarki bakoitza, 6,55 milioi euroren truke. Fubol amerikarreko finalean inoiz baino garestiago ordaindu da publizitatea. Rihannak atsedenaldiko ikuskizuna eskaini du —2016tik ez zen oholtza gainean agertu—.

Futbol amerikarrak ikusmin handia sortu ohi du AEBetako herritarren artean, bereziki urteroko Super Bowl delako finalak. Telebistaren munduan ere ekitaldi arranditsua izan ohi da, eta markek dirutza ordaintzen dute finaleko emanaldian iragarkiak jartzeagatik. Aurten ere markak gainditu dira: 6,55 milioi euro ordaindu dituzte enpresek, 30 segundoko iragarki bakoitzagatik. Inoizko garestien. Igande gauean jokatu zuten Super Bowl, Phoenixeko Stade Farm estadioan.

Marken artean, Anheuser-Busch konpainiak gastatu du gehien —Budweiser garagardoaren ekoizlea da—: hiru minutuko publizitate tartea erosi du. 39,3 milioi euroko inbertsioa, alegia.

Inbertsioak etekinak bueltan ekartzen dituela diote ikerketek. Minnesotako Unibertsitateko ikerketa baten arabera (AEBak), Super Bowlen iragarkiak jartzen dituzten marken inguruko elkarrizketak %68 ugaritzen dira partidaren ostean; astebete pasatu eta gero ere, marka horri buruzko elkarrizketak %22 gehiago dira; eta hilabete geroago, %16ko hazkundea dago oraindik.

Partidaren emankizunean dauden iragarki guztiak betetzen dira. Markentzat onuragarriak diren seinale, nahiz eta urtez urte garestiagoak izan tarte horiek. 2014an, 3,4 milioi euroko kostua zuen iragarki bakoitzak, eta prezioa ia bikoiztu egin da bederatzi urtean.

Ikus-entzunezkoekin lotutako iragarkiak ere esanguratsuak izaten dira. Tartean dira pelikuletako trailerrak edo puri-purian dauden telesailen spot-ak. Aurtengo trailerren artean, Super Mario Bros filma —martxoaren bukaeran estreinatuko dute—, Guardians of Galaxy 3 eta superheroien The Flash filma daude.

Telesailen artean, Peacock plataformaren Poker Face telesaila eta beste hainbat.

AEBetako izar ospetsuak agertu dira bestelako iragarkietan: John Travolta, Stece Martin, Ben Affleck, Meghan Trainor, Jennifer Lopez eta abar.

Rihannaren ikuskizuna Aurtengo emankizunaren izarrik distiratsuena Rihanna izan da. Zazpi urte ziren oholtza gainean ageri ez zela, 2016an egin baitzuen azkeneko bira. Eta atzo gauean 13 minutuko ikuskizuna eskaini zuen —bere dozena bat kanta abestu zituen, zatikatuta—. Baliatu zuen, halaber, bere makillaje marka promozionatzeko. Sare sozialetan gehien aipatu dena, ordea, izan da Rihanna haurdun dela igo zela oholtzara —duela bederatzi hilabete jaio zen haren lehen semea—. Airean zeuden plataforma batzuetan aritu ziren dantzan Rihannaren ikuskizuneko dantzariak, eta 13 minutuko ikuskizunak munduko herrialde ugaritan izan du oihartzuna.

Antolatzaileek ez diete sosik ordaintzen musikariei Super Bowleko atsedenaldiko ikuskizunagatik. Baina lortzen duten ikusgaitasunari esker, haien lanen salmentak gorantz egiten du nabarmen, AEBetan zein munduan.

Kansas City Chiefesek irabazi zuen Super Bowl, Philadelphia Eaglesen aurka: 38-35.


Summary: EBk eurogunerako aurreikuspenak hobetu ditu: %0,9 haziko da aurten. Sei hamarreneko hobetu du azaroan eginiko iragarpena, eta inflazioa %5,6ra jaistea espero du.

Eurogunerako hazkunde ekonomikoaren aurreikuspenak hobetu ditu Europako Batzordeak. Nabarmen hobetu, gainera; iazko azaroan, iragarri zuen aurtengo BPGa %0,3ko haziko zela; gaurko aurreikuspena, berriz, %0,9koa izan da. Europako Batasun osoari dagokionez, %0,8ko hazkundea iragarri du, eta datu hori ere udazkenekoa baino bost hamarren hobea da. Inflazio iragarpenak ere eman dituzte, eta urte amaieran %6,4koa izatea espero dute, azaroan esan baino %0,6 apalagoa. Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioaren arabera, Europako ekonomiak «espero baino osasun hobeagoarekin» ekin dio urteari, eta «atzeraldia saihesteko prest» dago. Iazko azken hiruhileko datuetan oinarritu du baikortasun mezua, «ezohiko baldintza negatiboak» izanda ere atzeraldian sartu ez zelako. Zergatiak aletzen jarrita, energiaren kostuetan jarri du lupa komisarioak, EBaren kalkuluen arabera gerra aurreko mailetara jaitsi delako. Haren ustez, bi dira arrazoiak: hornidura iturrien dibertsifikazioa eta kontsumoan egondako «murrizketa handia». Langabezia datuek ez dutela okerrera egingo ere aurreikusi du. Iazko urtea %6,1eko tasarekin amaitu zen, inoizko baxuena, eta bere horretan mantenduko dela uste du.

Gentiloniren ustez, «presio inflazionarioak» dira Europako ekonomiak gaur egun duen arazorik handiena; hortaz, Europako Bankuak politika ekonomiko «murriztailearekin» jarraitzea espero du, eta horrek inbertsioa zailduko duela. Alegia, epe motzean behintzat ez da espero interes tasa jaistea.

Epe motzean ez, baina luzean ziur asko bai, urteko inflazio iragapena apaldu baitu: %5,6koa espero du eurogunerako, eta %6,4koa Europako Batasunerako. Aurreikuspenak beteko balira, biak iazko datuak baino hiru puntu txikiagoak lirateke. Gentilonik argi du goia jo duela datuak, azken hiru hilabetetan behera egin baitu.


Summary: NATOk esan du Errusiak beste erasoaldi bat hasi duela. Azkeneko 24 orduetan hogei bat misil jaurti ditu Moskuk Khersonen. AEBek berriro eskatu diete beren herritarrei «berehala» alde egin dezatela Errusiatik edo ez daitezela hara joan. Erresuma Batuaren arabera, Errusiak gotorleku defentsiboak indartu ditu Zaporizhian.

Errusia erasoaldi handi bat egitekoa da, zenbait herrialdetako zerbitzu sekretuek azken asteetan ohartarazi dutenez. Ez dute zehaztu non, baina, bitartean, Donbasstik, gerrako fronte nagusitik kanpo ere erasoak gogortu ditu. Joan den ostiralean 70 bat misil jaurti zituen Ukrainaren luze-zabalean, eta, azken 24 orduetan, Kherson hirian zentratu du erasoaldia: hango udalaren arabera, Errusiako indarrek hogei bat misil jaurti dituzte, eta horiek trenbideak, zubiak, enparantzak eta, besteak beste, etxebizitza blokeak jo dituzte.

Horrekin lotuta, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak gaur nabarmendu du Errusiaren «beste erasoaldi baten hasiera» gertatu dela jada, eta Vladimir Putin Errusiako presidentea «milaka eta milaka tropa gehiago» bidaltzen ari dela frontera. Gainera, Ukrainari gerra hegazkinak entregatzeko aukerari atea ireki dio. «Horri buruz hitz egiten ari gara». Aliatuei eskatu die, bide batez, erregaiak eta munizioa eramateko mugimenduak azkartzeko, modu horretan Ukrainak bizitzak «salbatu» ditzan. Mendebaldeko aliantza militarreko estatuetako Defentsa ministroek bilera dute bihar eta etzi, Bruselan. Hizpide izango dute Kievi ematen ari diren laguntza militarra.

Aintzat hartu behar da Kherson izan zela Errusiak inbasioaren ondoren okupatu zuen hiri nagusia, baina azaro hasieran handik erretiratu zela. Herrialdearen hegoaldean dago, Ukraina bitan zatitzen duen ibaiak bustitzen du —Dnieperrek—, eta leku estrategikoa da. Izan ere, handik igaro behar da lurretik heltzeko Errusiak 2014an anexionatutako Krimeako penintsulara; gainera, Errusiaren azken intentzioa baldin bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —modu horretan Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—, ezinbestekoa da hura kontrolpean edukitzea.

Ikusi gehiago: Gerra hauspotuz

Khersonen, Dnieper ibaiaren ekialdean, errusiarrak dira nagusi, eta, Kieven arabera, ia egunero eraso egiten diote mendebaldeko aldeari. Areago, Ukrainako indarrek nabarmendu dute azken orduetan ibaia gurutzatu eta mendebaldeko aldera iritsi nahi zuten Errusiaren ontzi batzuk suntsitu dituztela.

Bonbardaketetan pertsona bat hil dute, eta trenbide azpiegituran arazoak eragin ditu; izan ere, gaur, egun osoan, Lvivetik eta Kievetik datozen trenak ezingo dira Khersonera iritsi. Eta trenbideak aipatuta, Errusiako Defentsa Ministerioak iragarri zuen atzo beste herrialde batzuetatik Ukrainako gerra frontera iristekoak diren armak eta munizioak trenez garraiatzeko lerroak blokeatu dituela; nolanahi ere, ez zuen zehaztu non blokeatu dituen.

Gerra fronteak, aurrera

Azken erasoen ondorioz gerra fronteak mendebalderantz bi kilometro aurrera egin dituela kaleratu du, gaur, Errusiako Interfax berri agentziak, Errusiako buruzagi militar baten adierazpenak aipatuz. Hori bai, ez zuen zehaztu frontean non egin duen aurrera. Ukrainaren ekialdeko eta hegoaldeko gerra fronteak 1.300 kilometro ditu ia, eta, Erresuma Batuko Gobernuaren informazio zerbitzuen azken txostenaren arabera, Errusiak, «ziurrenik», gotorleku defentsiboak indartu ditu Zaporizhia eskualdean, hegoaldean.

Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez

Bestetik, AEBek berriro eskatu diete beren herritarrei «berehala» alde egin dezatela Errusiatik edo ez daitezela hara joan, atxilotuak izateko arriskuan daudela argudiatuta. Hori ohartarazi dute AEBek Moskun duten enbaxadaren webgunean. Azkeneko bost hilabeteetan bigarren aldiz eskatu die Washingtonek estatubatuarrei Errusiatik alde egiteko. Irailaren 28an ere ohar hori bera plazaratu zuen; hain justu, Errusiak 300.000 erreserbista mobilizatzeko agindu eta gutxira. Errusiak, berriz, garrantzia kendu die ohartarazpen horiei. «Ez da lehen aldia», adierazi du Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek.


Summary: Lurrikarek eragindako kurduei laguntzeko eskatu du Itziar Ituño aktoreak. Ilargi Gorri Kurdua elkarteari ekarpenak egiteko eskatu du, laguntza jaso ez duten lekuetara heldu dadin.

Laguntza esker natorkizue». Itziar Ituño aktorearen hitzak dira. Partekatu duen bideo batean, joan den astean Ekialde Hurbilean izan ziren lurrikaren ondorioz kaltetuak laguntzeko grabatu du hura. Zehazki, kurduak laguntzeko: «Nazioarteko laguntza ailegatzen ari da, baina ez da nahikoa. Zona batzuetara bakarrik [iritsi da], baina beste batzuetara, ez». Turkian, AKP Justizia eta Garapenerako Alderdiak kudeatutako lurretan lehen egunetan heldu zen laguntza; ez, ordea, Kurdistanera eta oposizioak kudeatutako eremuetara. Ankararen arabera, «oso zaila» da zenbait ingurutara iristea.

Horiek horrela, Ilargi Gorri Kurdua elkarteari ekarpenak egiteko eskatu du horretarako, eremu horietara ere laguntza heldu dadin. Lurrikaren ondorioz hildakoen zenbaketa ofiziala 34.000ra heldu da, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen asteburuan 50.000ra iritsiko dela. «Jendeak harrapatuta jarraitzen du. Premiazkoa da, oso larria da egoera», esan du Ituñok. «Mesedez, laguntzeko eskatzen dizuet».


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak ez dio inhabilitazioa laburtuko Junquerasi. Epaimahaiak indargabetu egin ditu sedizioagatik ezarritako zigorrak, eta ebatzi du horiek ezin direla ordezkatu desordena publiko larriarekin. U-1eko erreferenduma finantzatzea irabazi asmoko ekintza dela zehaztu du.

Hauteskundeetara aurkeztu ezinda jarraituko du Oriol Junquerasek. ERC Esquerra Republicanako presidenteak hamahiru urteko inhabilitazio zigorra du, eta Espainiako Auzitegi Gorenak 2019an ezarri zion kondena berrikusi du gaur. Hura ez murriztea erabaki du. Junquerasek ezingo du kargu publikorik izan 2031. urtera arte.

Urtarrilaren amaieran, Espainiako Estatuaren Abokatutzak eskatu zion Gorenari inhabilitazio zigorrak murrizteko, ERCk eta PSOEk iaz adostu zuten Zigor Kodearen erreformak hala eskatzen zuela iritzita. Lege aldaketarekin, sedizio delitua ezabatu dute, eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitu.

Gorenak bi delitu horiengatik zigortu zuen Junqueras 2019an, Kataluniako beste zortzi buruzagi independentista kondenatu zituen auzian. Sedizio deliturik gabe, ERCko buruari desobedientzia eta diru publikoaren erabilera bidegabe larria egotzi dizkio orain, Zigor Kodearen irakurketa hertsi bat eginez. Auzitegiaren iritziz ulertu behar baita legez kanpoko erreferendum bat finantzatzea irabazi asmoko ekintza bat dela, eta, beraz, delituaren tiporik larriena ezarri behar zaiola, 2017ko urriaren 1eko erreferenduma [U-1] antolatzeagatik: hamabi urteko espetxe zigorra eta iraupen bereko inhabilitazioa.

Zigortutako buruzagi politiko katalanek baliogabetuta dute espetxe zigorra, Espainiako Gobernuak eman zien indultuaren bidez, baina indarrean jarraitzen du inhabilitazioak. Junquerasen kasu berean dira Dolors Bassa, Raul Romeva eta Jordi Turull Generalitateko kontseilari ohiak —2031ra arte inhabilitatuta lehena eta 2030era arte azken biak—.

Gorenaren erabakiak bidea ireki dio U-1a antolatzeagatik epai zain dauden buruzagi politikoei antzeko zigor bat ezartzeari. Bestelakoa da gainontzeko kondenatuen egoera. Auzitegiak desobedientzia delituagatik zigortu ditu Carme Forcadell Kataluniako parlamentuko presidente ohia, eta Josep Rull eta Joaquim Forn Generalitateko kontseilari ohiak. Aldiz, desordena publiko larria egotzi die Jordi Cuixart Omniumeko presidente izandakoari eta Jordi Sanchez erreferendumaren garaian ANC Biltzar Nazional Katalaneko burua zenari, 2017ko irailaren 20ko gertakarietan «indarkeria» erabili zutela ebatzita. Delitu horien inhabilitazio zigorrak laburragoak dira, eta epe horiek beteta dituzte jada. Beraz, erakundeetako politikara jauzi egiteko moduan daude guztiak.

Desordena baino gehiago

Gainerako kondenatuen kasuan, Gorenak errefusatu egin du indargabetutako sedizio delitua desordena publiko larriaren delituarekin ordezkatzea, Fiskaltzak eta Estatuko Abokatutzak eskatutakoaren kontrara. Auzitegiaren esanetan, ez dira ordezkagarri, eta ohartarazi du ERCren eta PSOEren erreforma penalak zigorrik gabe uzten dituela «prozesu sezesionistak», indarkeriarik erabiltzen ez den kasuetan. Manuel Marchena buru duen auzitegiaren iritziz, sedizio delitua desordena publiko larriaren delitua baino «zerbait gehiago» da, eta parekatze horrek «arazoa desbideratzea» dakar.

Bere erabakia argudiatzean, Gorenak kritikatu du erreformak «arau hutsune bat» utzi duela matxinadaren eta desordena publikoen artean. Ohartarazi duenez, eremu horrek «konstituzio sistemaren aurkako jokabide larriak eragin ditzake etorkizunean», modu baketsuan eginez gero «legeak eta ebazpen judizialak ez betetzea zigorrik gabe» geratuko liratekeelako.

Jarrera horrekin bat dator Pablo Llarena Goreneko magistratua ere. Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu zen egunean erabaki zuen Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten aurkako sedizio akusazioa bertan behera uztea. Halere, Puigdemont bidegabeko diru erabilera larriagatik eta desobedientziagatik auzipetuta dago oraindik ere, hamabi urteko kartzela zigorraren mehatxupean.

Europara begira

Marta Vilalta ERCko bozeramailea pozik agertu da sedizioagatik ezarritako zigorrak bertan behera gelditu direlako, inhabilitazio kondena batzuk indargabetu direlako eta auzitegiak berak onartu duelako prozesu independentista despenalizatuta gelditu dela. Zentzu horretan, Zigor Kodearen erreforma «ondo egina» dagoela argudiatu du, eta sistema judizialari leporatu dio «demokraziaren aurka» aritzea, «ikuspuntu alderdikoi» batekin. Botere judiziala «muturreneko eskuinaren menpe» dagoela salatu du. ERCk aurreratu du nazioarteko epaitegietara joko duela.

Junts Per Catalunyaren izenean hitz egin du alderdiko idazkari nagusi Turullek. Jakinarazi du helegitea aurkeztuko duela Gorenaren ebazpenaren aurka, Europako epaitegietarako bidea egiteko. «Europan ikusiko dugu elkar; justizia dago han, eta ez mendekua». ERCri kritika zuzena eginez, gaineratu du Zigor Kodearen erreformaren ostean ez dela «ezer aldatu» eta Gorenak «U-1eko gertakariak kriminalizatzen» jarraitzen duela. Era berean, «legegile, iritzi emaile politiko eta justizialari» izatea leporatu dio botere judizialari.


Summary: Lan hitzarmenik gabe jarduten duten lau langiletik hiru emakumeak dira. Gizonezkoek, batez beste, %23,5 gehiago irabazten dute Hego Euskal Herrian emakumeek baino. LABek soldata arrakalaren aurkako mobilizazioak egingo ditu otsailaren 22an.

Gipuzkoako eraikuntzako biltegiko langile batek %90 gehiago irabazten du zahar etxeetako langile batek baino. Hala adierazi du LAB sindikatuak, Ipar Hegoa fundazioarekin batera soldata arrakalari buruz egindako azterketan. LABek dio egun «sexuaren araberako lan banaketak» eragiten duela soldata arrakala gehienbat, eta sektore feminizatuetako eta maskulinizatuetako hitzarmen kolektiboak alderatu ditu, kopuruen bidez ikusteko arrakala zertan den.

2020ko datuen arabera, Hego Euskal Herrian 32.645,74 eurokoa zen gizonezkoen batez besteko urteko soldata, emakumezkoena baino 6.203,54 euro gehiagokoa; %23,5 gehiago da hori. Arrakala horren atzean hainbat arrazoi daudela adierazi du Maddi Isasi LABeko idazkari feministak; besteak beste: lanaldi partzialen %75 emakumeek egiten dituzte, sektore feminizatuetako langileek egiten duten lana gutxiago ordaintzen da, gizon baino emakume gehiago daude behin-behineko lanaldietan, eta zaintza lanak ez dira «baloratzen».

Sektoreen artean ez ezik sektore batzuen barruan ere aldeak daudela adierazi dute; garbiketa da horren adibide nagusia. Kale garbiketako peoi arrunt batek (sektore maskulinizatua) 23.584,88 euro irabazten ditu urtean, eta 17.812, berriz, aretoak garbitzen dituen peoi batek (sektore feminizatua); %32, 41ekoa da aldea. Lehen mailako ofizialetan, are handiagoa da aldea, %33,7koa.

Eraikuntzako langileak elikagaien merkataritzako langileekin alderatuz gero, herrialdeen arteko ezberdintasunak oso aldakorrak dira, baina baita deigarriak ere. Gipuzkoan, adibidez, eraikuntzako peoi arrunt batek zahar etxeetako batek baino %45,3 gehiago irabazten du, eta, biltegiko peoietan, %90,3ra iristen da alde hori. Nafarroan %66,17 da aldea peoi arruntetan, eta %68,39, berriz, peoi espezialistetan.

Hala ere, lan hitzarmenik gabe jarduten duten milaka langile daude Hego Euskal Herrian, eta sektore feminizatuak dira lan hitzarmen batek arautzen ez dituen lanbide gehienak. Hala, lan hitzarmenik gabe jarduten duten lau langiletik hiru emakumeak dira. Kontrara, hitzarmen batek araututako lanbideetan, gizonezkoak dira %55,8.

Lanpostuen balorazio feminista

Soldata arrakalari aurre egiteko alor askotan lan egin behar dela adierazi du Isasik. Lan eremuan, eskatu dute itunak berritzeko negoziazio kolektiboetan kontuan har dadila «emakumeen diskriminazioa», baita lanpostuen balorazio feminista egin dadila ere. Sexuaren araberako lan banaketa amaiarazteko neurriak ere eskatu dituzte. Zaintzarako «euskal sistema publiko-komunitario» baten beharra azaleratu dute, zaintza lanak «modu justu batean» banatzeko gizartean.

Sektoreetako soldatak parekatzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete agintari politikoei, baita pribatizatuta dauden sektore publikoko zerbitzuetan «egoerari buelta emateko» neurriak hartzeko ere.

Otsailaren 22an, Soldata Berdintasunaren Aldeko Nazioarteko Egunean, bi mobilizazio egingo ditu LABek, soldata arrakala salatzeko eta sexuen arteko soldata berdintasuna aldarrikatzeko. Bilbon izango da bat, 11:00etan, Jaurlaritzatik abiatuta; bestea Iruñean egingo da, 11:30ean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean.


Summary: Portugalgo Eliza katolikoan gutxienez 4.815 haurrek jasan zituzten abusuak azken 72 urteetan. Ikerketa egin duen batzorde independenteak ohartarazi du jakinarazitako kopurua «erabat minimoa» dela: «Ez da posible krimen guztiak kuantifikatzea». 25 kasu eraman dituzte fiskaltzara.

Azken 72 urteetan, 1950etik 2022ra, gutxienez 4.815 haurrek jasan zituzten abusuak Portugalgo Eliza katolikoan. Gehienak 1960 eta 1990 bitartean izan ziren, baina XXI. mendean ere izan dira kasu batzuk; biktimen batez besteko adina 11,2 urtekoa zen —gehienek, batez beste, 52 urte dituzte orain—, eta mutilak ziren horien %52,7, eta neskak %42,2 —600 salaketa inguru jaso dituzte—. Bortxatzaileei dagokienez, %96 gizonezkoak ziren, gehienak apaizak (%70) eta %77k «aitaren funtzioa» betetzen zuten.

Portugalgo Eliza katolikoan izandako abusuak ikertzeko batzorde independenteak gaur eman du bere lanaren ondorioen berri, eta ohartarazi jakinarazitako biktimen kopuruak ez duela guztiz islatzen errealitatea, aitortu baitu zenbateko hori «erabat minimoa» dela. Eta, beraz, kasu gehiago izan zirela hamarkadotan. «Ez da posible krimen guztiak kuantifikatzea», Pedro Strecht psikologo eta ikerketaren koordinatzaileak adierazi duenez.

Besteak beste Lisboako kardinal Manuel Clemente eta Bragako artzapezpiku Jose Cordeiro parean zituela, Strechtek azaldu du jaso dituzten lekukotzak «emozionalki oso indartsuak» direla, eta «isiltasunez, lotsaz, beldurrez eta erruz beteriko gau luzea amaitzeko» balio beharko dutela. Horretarako, Daniel Sampaio psikiatra eta batzordeko kideak zehaztu du biktimak «ikuspuntu psikiatriko eta psikologikotik artatu» behar dituztela, eta ez dela nahikoa izango «laguntza espirituala».

Ondorioen eta kopuruen berri emateaz gain, ikerketa batzorde independenteko koordinatzaileak biktimen lekukotza batzuk irakurri ditu. Horietako batek hau adierazi zien ikerlariei: «Amak ez zidan sinetsi. Are, esan zidan ni nintzela erruduna». Beste batek deskribaturikoaren arabera, «[apaizaren] zakila hanka artean» zutela esnatzen ziren batzuetan.

Orain arte, bortxatzaileek «kasu gutxitan» jakinarazia zuten damututa zeudela, eta barkamena ere «kasu gutxitan» eskatu dute. Horren ordez, gehienek haurrei egozten zieten gertaturikoaren erantzukizuna, «sexu abusua justifikatzen saiatzeko», batzordeko ikerlari Catarina Vasconcelosek azaldu duenez.

«Ikerketa honek ez du amaiera izan behar»

Datozen pausoei begira, Strechtek esan du gaur aurkezturiko dokumentuak ez duela «ikerketen amaiera» izan behar, eta auzitegiei eskatu diete «ekintzak» eta krimenen preskripzioak «30 urtera luzatzeko». Horretan laguntzeko, jakinarazi du bortxatzaileen zerrenda bat prestatzen ari direla, fiskaltzari eta CEP Portugalgo Apezpiku Batzarrari bidaltzeko.

Hain justu, ikerketa batzordeko kide, jurista eta Justizia ministro ohi (1990-1995) Alvaro Laborinho Luciok azaldu du 25 kasu eraman dituztela justiziara, baina horietako delitu gehienak preskribatuta daudela. «Batzorde independenteak ez du epairik egin behar ikerketa kriminalen arrakastarako aukera handiagoa edo txikiagoa delako inguruan», haren arabera.

Strechtek zera gehitu du afera guztiaz aritzean: «Garrantzitsua da aipatzea 1995etik aurrera tipifikatu zirela delitu horiek Portugalgo Zigor Kodean haurren sexu abusu gisara, eta 2007tik aurrera ezagutarazi direla. Badakigu Eliza barneko bortxatzaileen kopurua txikia dela, eta, preseski horregatik, garrantzitsua da, oraindik ere, parte bat osotasunarekin ez nahastea».

Jose Ornelas CEPeko presidenteak, txostenaren aurkezpenaren ondoren, esan du dokumentua «beste abiapuntu baten hasiera» izango dela. Batzorde independentearen koordinatzailearen arabera, biktima «gehienek» uste dute ez dagoela «erreparaziorako aukerarik», baina, hori bai, bortxatzaileen barkamena espero dute.


Summary: Hamar euskal herritar ikertuko dituzte, Jesus Mari Pedrosaren hilketarekin lotuta. ETAko buruzagitzako kide gisa izan zezaketen ardura ikertuko du Alejandro Abascal epaileak. Dignidad y Justicia elkarteak jarri zuen haien kontrako salaketa.

Espainiako Auzitegi Nazionalak ETAren ustezko buruzagi ohien aurkako beste ikerketa bat ireki du; oraingoan, Durangoko (Bizkaia) PPko zinegotzi Jesus Mari Pedrosaren hilketagatik. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketari bide eman dio Auzitegi Nazionaleko Instrukzioko Lehen Epaitegi Zentraleko Alejandro Abascal epaileak, eta hamar euskal herritar ikertuko ditu.

Epailearen autoaren arabera, Iñaki Gracia, Javier Gartzia Gaztelu, Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Asier Oiartzabal, Juankar Iglesias, Mikel Albisu, Vicente Goikoetxea, Ramon Sagarzazu eta Marixol Iparragirre ikertuko ditu epaileak, Pedrosak jasandako «bortxa eta mehatxuetan» eta haren hilketan izan zezaketen ustezko parte hartzearekin lotuta. PPko zinegotzia 2000ko ekainaren 4an hil zuten identifikatu gabeko ETAko bi kidek.

Dignidad y Justicia elkartearen arabera, hamar euskal herritarrak ETAren zuzendaritzako kide ziren erakundeak Pedrosa hil zuen unean. Elkarteak uste du erakunde armatuaren zuzendaritza batzordearen ardura zela ETAren «estrategia diseinatzea», eta ondorioz hura zela, besteak beste, helburuak aukeratzeaz eta atentatuak agintzeaz arduratzen zena. Kasu honetan, Dignidad y Justicia elkarteak argudiatu du ETAk zenbait herritar Euskal Herritik «indarrez kanporatzeko» estrategia bat zuela, eta Pedrosak jasandako mehatxuak eta haren hilketa estrategia harekin lotuta daudela.

Instrukzio epailearen arabera, zinegotziak jasotako mehatxuek eta haren hilketak agerian uzten dute ETAk hura Euskal Herritik kanporatzeko zuen asmoen eta hilketa beraren arteko lotura. Hala, txosten bat eskatu die Guardia Zibilari eta Espainiako Poliziari, ikerketapean dauden lagunen, Pedrosaren kontrako ekintzen eta haren hilketaren testuinguruan «alderdi politiko konstituzionalistetako militanteen kontra eginiko mehatxu eta bortxa ekintzen» inguruko informazioa biltzeko. Halere, epaileak uko egin dio hamar lagunentzat fidantza bat ezartzeari.

Dignidad y Justicia elkarteak molde bereko beste zenbait helegite ere jarri ditu, eta horietako batzuk ikertzen ari da Auzitegi Nazionala. Hala nola Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren eta Auzitegi Goreneko epaile Jose Francisco Querolen hilketekin, eta 2002an Santa Polako Guardia Zibilaren egoitzaren kontra egindako atentatuarekin lotuta.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Iruñean zazpi sexu eraso egotzita. Iturrama auzoan atxilotu zuen Udaltzaingoak joan den ostiralean, Unibertsitateko kalean, haren atzetik ibili ostean.

20 urteko gizon bat atxilotu zuen joan den ostiralean Iruñeko Udaltzaingoak, zazpi sexu eraso egin izana egotzita. Hurrengo egunean jarri zuten epailearen eskuetan. Joan den urrian jarri zuen emakume batek haren kontrako lehen salaketa sexu ukituak egiteagatik, eta, egun arte, beste seik ere udaltzainetara jo dute antzeko salaketak jartzera. Horien arabera, bizikletaz zihoan gizon batek ukituak egin zizkien. Beste bi txosten ere baditu Udaltzaingoak, zeinetan emakumeek dioten bizikletaz zihoan gizon batek iruzkin zatarrak egin zizkiela.

Horiek horrela, Udaltzaingoak bi kontrol jarri zituen gizon hori gehienbat ibiltzen zen lekuetan, Iturrama eta Lezkairu auzoetan. Iturramakoan zen udaltzain batek gizon harekin egin zuen topo ostiralean, eta haren atzetik ibili behar izan zuen atxilotzea lortu arte. Unibertsitateko kalean atxilotu zuten.


Summary: Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute. Hainbat jarduera egingo dituzte lasterketa hasi bitartean: atzerako kontaketa, zikloturismo martxak eta 'Bizitour jaiak', besteak beste.

Euskal Herrian abiatuko da aurtengo Frantziako Tourra. Bilbotik ekingo dio, eta gizonezkoen Tourra lehen aldiz iritsiko da Bizkaira. Guztira, hiru etapa jokatuko dira Euskal Herrian, eta bosgarrengoan ere zati batean pasatuko da: Santa Grazi eta Ligi-Atherei zeharkatuko ditu, hain zuzen. Horren harira, lasterketa Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute, eta Frantziako Tourra hasi bitartean egingo dituzten ekitaldien programa aurkeztu. Bilboko Azkuna zentroan egin dute agerraldia, eta han izan dira irteeraren antolakuntzan parte hartzen ari diren euskal erakundeetako ordezkariak eta Marino Lejarreta, Roberto Laiseka eta Eneritz Iturriaga txirrindulari ohiak, besteak beste.

Hala adierazi du Laisekak: «Ez dago ikurrina baino sinbolo hoberik hemen txirrindularitza bizitzeko sentimendu, pasio, emozio hori mundu osoari erakusteko. Ikurrina bizikletatik ikusi dugunok badakigu zertaz ari garen. Beraz, aurten, eta inoiz baino gehiago, ikurrina gure kaleetara ateratzea tokatzen zaigu». Mezu bera zabaldu du Lejarretak ere, eta ikurrinak errepideetan ez ezik balkoietan ere jartzeko deia egin du. Iturriagaren arabera, ikurrina sentimendu kolektibo baten sinboloa da, «euskaldun guztiak ordezkatzen eta batzen dituen bakarra».

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, berriz, uztailera bitarte egingo diren jardueren berri eman du. Martxoaren 23an, atzerako kontaketa hasiko da, Bilbon jarriko duten erloju baten bidez, eta, horren ostean, ekitaldi andana egingo dute.

Besteak bestek, Tourreko lehen etaparen erreplika bat antolatu dute, eta zikloturismo probak ere egingo dituzte. Gainera, Bizitour jaiak antolatu dituzte; hots, «bizikleta jai familiar bat» izango da Donostian, Bilbon eta Gasteizen. «Martxa herrikoi labur batzuk egingo dira, kilometro gutxikoak». Lasterketaren aurreko astean, berriz, Fan Park gunea irekiko dute, «askotariko jarduerak eta proposamen ugari» egiteko. «Txirrindularitzako parke tematiko» gisa definitu dute.


Summary: Bilboko bi dendatan jasandako tratu arrazista salatu dute emakume ijitoek. Manifestazioa egingo dute gaur arratsaldean, Amuge eta Romi Berriak elkarteek deituta, antitziganismoa gaitzesteko. 18:30ean abiatuko dute mobilizazioa, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzatik.

«Erosketa arratsalde lasaia izan behar zuen, baina zapuztu egin zitzaigun. Emakume ijitook ez genuke tratu umiliagarria jasan behar emakume ijito izateagatik». Irmo mintzatu da Manuela Vega Manzanares Bilboko lurrin denda batean pairatutako jazarpenari buruzz, gaur goizean Amuge andre ijitoen elkartearen egoitzan eginiko agerraldian. Halako bi arrazakeria kasu salatu dituzte, eta, Romi Berriak taldearekin batera, gaur arratsaldean kalean protesta egitera deitu dute: Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzatik abiatuta, manifestazioa egingo dute 18:30ean, antitziganismoa gaitzesteko. «Halako jokabideak normalizatuta dauzkagu, baina albiste bihurtu behar ditugu, ez daitezen berriro gertatu», adierazi du Tamara Claveria Amugeko arduradunak.

Amuge elkarteak berak 2020an ohartarazi zuen supermerkatuetan eta merkataritza guneetan andre ijitoek jasaten duten arrazakeriaz: proba bat egin zuen Bizkaiko hainbat dendatan, eta %80tan izan ziren emakume ijitoen aurkako jarrera kriminalizatzaileak eta tratu diskriminatzailea. «Orduan ia-ia txantxetan hartu genuen, baina halakoak gertatu egiten dira: jazartzen zaizkigu, zaborra bagina bezala tratatzen gaituzte, eta traumatikoa da guretzat». Horren seinale, bi kasu salatu dituzte, biak Bilboko erdigunean gertatutakoak: Vegak eta haren lagunek —horietako bat adingabea— jasandakoa, dendari bat tartean zela; eta beste bi emakumeri poliziek egindakoa.

Vegak azaldu duenez, dendara sartu eta berehala nabaritu zuten «presentzia bat», gizonezko langile batena. «Korridoreetatik guri jarraitzen hasi zen. Galdetu genion ea arazorik al zen, eta harrokeriaz barre egin zuen. 'Tokatu zaizue', esan zigun. Galdetu genion zergatik, ea emakume ijitoak ginelako al zen, eta erantzun zigun baietz, emakume ijito batzuek lapurtu egin ziotela behin». Hori grabatua du Vegak, baina, hala ere, haien aurka bihurtu zen kexa egitea: «Iskanbila piztea egotzi ziguten. Inguratu egin gintuzten, eta denda osoa geratu zitzaigun begira; gizartearen arbuio guztia sentitu genuen orduan». Erreklamazio orriak bete zituzten, baina ez dute erantzunik jaso.

Claveriak eman du beste kasuaren berri: «Ez dute jendaurrean atera nahi, lotsatuta daudelako, baina gizarteak lotsatu behar luke halakoengatik». Arropa denda batean gertatu zitzaien, 30 eta 35 urte arteko bi andreri. «Segurtasun langilea jarraika hasi zitzaien. Ordu laurden inguru egin zuten han: arropa izari bat eskatu zuten; tratua ez zen ona izan. Beste denda batera joan ziren, eta, bost minuturen buruan, sei polizia agertu ziren». Claveriak argitu du beste dendan aurrez ez zitzaiela inor hurbildu, eta alarmak ere ez zuela jo. «Atxiki egin zituzten, aldageletara eraman, eta, azalpenik eman gabe, zorroak miatu zizkieten; arropa ere miatu zieten, eta biluztera behartu zituzten, barruko arropan geratu arte». Poliziek muga bat gainditu zutela nabarmendu du: «Gure gorputzak ezin dira ukitu».

«Oso gogorra da denda batera sartzea, edonork lasai egiten duen zerbait egin nahi izatea, eta gure eskubideak horrela urratzea», ondorioztatu du Claveriak. Vegak erantsi du halakoek ondorioak izaten dituztela emakumeengan: «Antsietatea, larridura, beldurra... Ez dugu dendetara joan nahi, halakorik ez jasateko; Internet bidez egin beharko ditugu erosketak».

Bide juridikoa aztergai

Bi kasuon berri jasota, nola jardun aztertzen ari da Amuge, abokatuekin batera. Salaketa jarria dute Eusko Jaurlaritzak diskriminazioaren aurka daukan Eraberean sarean ere. Izan ere, Amugek gogora ekarri du ezaugarri etnikoei lotutako identifikazioak «eraso arrazistatzat» hartzen dituena NBE Nazio Batuen Erakundeak, eta Hego Euskal Herrian indarrean den tratu berdintasunerako legeak ere propio aipatzen duela segurtasun indarrek ez dituztela «soslai diskriminatzaileak erabili» behar.

Baina, epaitegietan egin daitekeen bideaz gain, gizartean egin beharrekoaz ere mintzatu da Claveria: «Arropa dendan miatu zituzten emakumeak negarrez egon ziren, laguntza eske, baina ez zitzaien inor hurbildu». Diskriminazio hori amaitzeko, elkartasuna eta aliantzak galdegin ditu, eta horretarako, beharrezko jo du jokabide arrazistak ez ukatzea: «Emakumeek diote dendetako langileek eta poliziek jarrera arrazista bat izan dutela, baina, hori aurpegiratzen dietenean, langileek eta poliziek mehatxu egin, eta esaten diete salatu egingo dituztela arrazista deitzeagatik. Arrazakeria da, bai, eta horretaz konturatu behar dute».


Summary: Homosexuala dela jakinarazi du Jakub Jankto futbolariak. Sparta Pragako jokalariak bideo baten bidez adierazi du. Europan hori egiten duen Lehen Mailako aurreneko gizonezko jokalarietako bat da. «Jada ez dut ezkutatu nahi».

«Homosexuala naiz, eta jada ez dut ezkutatu nahi». Jakub Jankto jokalariaren hitzak dira. Futbolariak Spartak Pragan jokatzen du, Getafek utzita, eta bideo baten bidez plazaratu du homosexuala dela. Europan hori egiten duen Lehen Mailako aurreneko gizonezko jokalarietako bat da. «Beste guztiek bezala, nire indarguneak eta ahuldadeak ditut. Familia bat dut, lagunak, eta lan bat. Lan hori ahalik eta ondoena egiten ahalegintzen naiz: pasioz, profesionaltasunez eta seriotasunez. Nik ere nire bizitza bizi nahi dut. Beldurrik eta aurreiritzirik gabe, Indarkeriarekin gabe, maitasunez. Homosexuala naiz, eta ez dut ezkutuan ibili nahi», esan du.

Bideo horren bidez aurrerapauso bat eman nahi izan du, gutxi izan baitira homosexualak direla jakinarazi duten goi mailako futbolariak. Janktok berehala jaso ditu babes mezuak sare sozialetan. Besteak beste, Osasunarenak eta Realarenak. Txaloen eta LGTBI banderaren ikurra ipini du talde gorritxoak. Txuri-urdinek, berriz, futbola denentzat dela aldarrikatu dute. Hala egin dute beste hainbatek ere: Juventusek, UEFAk, Premier Leaguek, Shalckek, Getafek. «Gure errespetu eta babes osoa adierazi nahi diogu gure jokalariari», idatzi du. Bere herrialdean jokatzen hasi ostean, Italiara joan zen Jankto, Sampdoriara. Eta handik fitxatu zuen Getafek. Egun, Spartak Pragan dago, utzita. Denboraldi honetan, gainera, Txekiako Errepublikako selekzioarekin bi partida jokatu ditu Nazioen Ligan, eta titular izan zen Qatarko Munduko Koparako sailkatzeko bost partidetan, baina Txekiako Errepublikak ez zuen lortu sailkatzea.

Josh Cavallo jokalari australiarra izan zen halako iragarpena egin zuen lehen futbolaria, 2021ean. Adelaide United taldeko jokalariak ere bideo baten bidez egin zuen: «Oso pozik nago hartu dudan erabakiarekin. Gogorra izan da sei urte hauetan bizi izan dudana. Urteak eman ditut nor naizen ezkutatzen, nire ametsa betetzeko: futbolari izatea. Baina ez dut ezkutuan ibili nahi», esan zuen. Horrekin batera, izan dira futbola utzi eta homosexualak direla azaldu duten hainbat jokalari. Ezagunena Thomas Htzlsperger izan zen. Aston Villan, Stuttgarten, Lazion, Wst Hamen, Wolfsburgen eta Evertonen jokatu zuen, eta futbola utzi zuenean jakinarazi homosexuala zela. Alemaniako Gobernuak merituaren ikurra eman zion 2020an.


Summary: «Eskubideen» alde aritzea xede, akordioa berritu du Elkarrekin Podemosek. Udal eta foru hauteskundeetan koalizioan aurkezteko hitzarmena aurkeztu dute Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Alianza Verdek.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «eskubideak lortzen jarraitzeko», hauteskundeei begirako akordioa sinatu dute Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Alianza Verdek. Hiru alderdiek nabarmendu dute «euskal ezkerraren koalizioa denboran irauteko, sakontzeko eta zabaltzeko asmoarekin» sortu zela, eta norabide horretan eman dutela udal eta foru hauteskundeetara elkarrekin aurkezteko pausoa.

Hitzarmena Ahal Dugu-k Bilbon duen egoitzan izenpetu dute, eta bertan izan dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garrido, Ezker Anitzako Antolakuntza idazkari InÌigo MartiÌnez Zaton eta Alianza Verdeko koordinatzaile federal Juantxo Lopez de Uralde.

Nabarmendu zutenez, ituna hiru alderdien «eskuzabaltasunean» oinarritzen da, «ezinbestekotzat» jotzen baitute «euskal ezkerraren koalizio bateratu bat osatzea», eta gaineratu dute akordioaren atea ez dagoela itxita: «Ezkerreko gainerako erakunde sozialak eta politikoak gonbidatzen ditu gizarte bidezkoago, feministago eta ekologistago lortzeko bidean laguntzera». Berariaz aipatu dute Equo; harekin, beste alderdi batzuekin eta zenbait udaletako taldeekin hitz egiten ari dira, «hauteskunde hautagaitzak indartzea ahalbidetuko duen esparru politikoa zabaltzeko».

Sinatzaileek goretsi egin dute Espainiako Gobernua, eta gogora ekarri dituzte hark onartutako zenbait neurri, lan erreforma kasu. Orain, horien asmoa da «herritarren bizitza hobetzen» jarraitzea, eta, horretarako, balioa eman diote Irungo, Errenteriako (Gipuzkoa), Galdakaoko eta Durangoko (Bizkaia) udal gobernuetatik egindako lanari: «Tokiko begiradarekin egingo dugu, Euskadiko tokiko errealitate desberdin eta pluraletatik hurbil, eta jendeari entzunda, euskal ezkerretik alternatiba politiko bidezkoago bat proposatzeko».

Gehienak, Ahal Dugu-koak

Hiru indarrek ondutako akordioaren arabera, Ahal Dugu-koak izango dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietako eta udal hautagaitzen %80ko zerrendaburuak. Beste herri batzuetan, Ezker Anitzakoak izango dira zerrendaburuak: esaterako, Barakaldon, Sopelan, Zornotzan, Ermuan, Plentzian (Bizkaia), Aretxabaletan eta Bergaran (Gipuzkoa).


Summary: Realak irabazi egin du Espanyolen zelaian. Talde txuri-urdina oso nagusi izan da 70 minututan, eta hiru gol sartu ditu. Baina sufritu egin du gero, etxekoek bi gol sartu baitituzte azken txanpan. Garaipenari esker, Realak tinko eutsi dio hirugarren postuari. Lau puntu ateratzen dizkio laugarrenari, eta zortzi bosgarrenari.

Realak arindu egin du Anoetan Valladoliden aurka galtzeak eragindako mina. Espanyolen zelaian irabazita egin du: 2-3 hartu du mendean Herrialde Katalanetako taldea Cornella-Prat estadioan. Horri esker, tinko eutsi dio hirugarren postuari. Ezin zuen huts egin, aurkari zuzenek irabazi egin baitzuten asteburuan. Eta ez du huts egin. Ondo eutsi dio presioari.

Partida hori irabazi eta gero, lau puntura du laugarren sailkatua, Atletico Madril, eta zortzira bosgarren sailkatua, Betis. Hau da, zortzi punturen aldea du Txapeldunen Ligako postuetatik kanpo dagoen lehen taldearekiko. Abantaila ederra da, baina ez erabakigarria, hamazazpi partida falta baitira jokatzeko. Hala ere, garaipenak indarra emango dio helburu handi hori lortzeko bidean.

Sustoa jasota hasi eta bukatu dute partida txuri-urdinek. Partida hasi eta berehala, Calerok buruz errematatu du area barruan, eta Remirok kostata urrundu du baloia. Baina jokaldi bakartu bat izan da. Baloia bereganatu, eta partidaren aginte makila hartu du Realak.

Berehala hasi da arriskua sortzen: Zubimendi, Oiartzabal, Brais Mendez, Kubo eta Sorloth saiatu dira hasieran, baina ez dute asmatu. 23. minutuan, ordea, nagusitasunaren saria jaso dute bisitariek: Oiartzabalek eta Illarramendik jokaldia egin dute, eta mutrikuarrak erdiratu egin du. Sorlothek ez du jaso baloia, baina Kubok bai, eta ezker boleaz gol ederra sartu du. Merezitako saria izan da.

Golak txuri-urdinen nagusitasuna areagotu du. Hainbat minutuz nahieran aritu dira, eta oso erraz sortu dituzte gol aukerak. Baina ez dira fin aritu azken metroetan. Gol bakar baten aldeak ez zuen lasaitzeko astirik ematen. Edozein jokalditan berdin zezakeen Espanyolek. Geldikako jokaldiren batean izan behar zuen, etxeko taldea nekez iristen baitzen baloiarekin Remiroren areara. Sendo ari zen Realaren defentsa.

Espanyol gogotsu zelairatu da bigarren zatian, berdindu nahian, baina txuri-urdinek kolpetik eten dute etxekoen susperraldia. Lehen golean etenda geratu den jokaldia egin dute berriro Illarramendik, Oiartzabalek eta Sorlothek, eta, oraingoan, norvegiarrak ez du huts egin, eta gola sartu du. Bederatzigarren gola du ligan; datu ederra da.

Golak jota utzi du Espanyol, suspertzeko indarrik gabe. Hori gutxi ez, eta zorigaiztoko jokaldian jaso du hirugarren gola, 61. minutuan. Kubok eskuinetik erdiratu du, Cabrera baloia buruz urruntzen saiatu da, baina bere atean sartu du. Ordu erdi falta zen partida bukatzeko, baina erabakita zirudien neurketak.

Ez da hala izan. Darderrek gola sartu du 73. minutuan, eta Brian Olivanek 86.ean. Hala, txuri-urdinek sufritu egin dute azkenean irabazteko. Mesede egin die epaileak azken txanpan Cabrera kanporatu eta etxeko taldea hamar jokalarirekin geratu izanak. Zorionez, ez da gol gehiago egon, eta hiru puntuak eskuratu ditu Imanol Alguacilek entrenatutako taldeak.


Summary: Volkswagenek 1.024 milioi euro inbertituko ditu Landabenen, auto elektrikora egokitzeko. Bateriak biltzeko eta muntatzeko pabiloi bat eraikitzeko asmoa du. Urtean gehienez 400.000 auto egiteko ahalmenari eutsiko dio lantokiak.

Azkenik, Volkswagenek argitu du aurten hasi eta 2027ra bitartean 1.024 milioi euroko inbertsioa egingo duela Iruñean. Informazioa Noticias taldeak aurreratu du, Nafarroako Gobernuak berak egindako txosten batean oinarrituta. Gobernuak foru intereseko inbertsiotzat joko du inbertsio hori bihar, administrazioko prozedurak azkartzeko asmoz.

Gaur, Maria Txibite Alemanian bertan da, taldearen egoitza nagusian, Wolfsburgen. Negoziazio hori bere gain hartu du Nafarroako Gobernuko lehendakariak, eta gobernuko iturriek nabarmendu dute «Nafarroan inoiz egin den inbertsiorik handiena» dela.

Mila milioi eurotik gorako inbertsio hori, besteak beste, Landabenen pabiloi bat egiteko baliatuko da. VWek Sagunton (Valentzia, Herrialde Katalanak) bateria fabrika bat eraikiko du, eta tokiko bateriak biltzeko eta muntatzeko tokia izango da pabiloi hori. 10.800 metroko koadro izango ditu, eta gainerako produkzio katearekin lotuko duen 187 metroko konexio gune bat izango du, gainera. Azken hilabeteotan, Landabenen garrantzitsutzat jo dute baterien muntatzea Iruñeak hartzea, bai fabrikaren lanpostuei begira, bai eta hornidura parkeari begira ere.

Gobernuaren informazioaren arabera, egun logistikarako erabiltzen den pabiloia txapa eta produkzio gunea handitzeko baliatuko da. Autoak margotzeko tailerra ere handitu egingo da, eta egun diren bi produkzio lerroei eutsiko zaie, bertan txertatuko baita elektrikorako lerroa. Muntatze eremuan, arestian aipatu bezala, eraikin bat eraikiko da baterientzat, eta eraiki nahi den eremuko instalazioak tokiz aldatu beharko dira. Autoak garraiatzeko trenbidea egokitu egin beharko da, eta inbertsio hori bere gain hartuko du Nafarroako Gobernuak.

Inbertsio handiaz gain, produkzio ahalmenari eutsiko dio lantokiak. Izan ere, fabrikak urtean gehienez 400.000 auto egiteko ahalmena izango du, eta batez beste 300.000 ibilgailu ekoiztea espero da. Dena dela, taldeak ohartarazi du hori merkatuaren bilakaeraren araberakoa izango dela.

Informazio hori edukita, gobernuak ondorioztatzen du 5.000 enplegu zuzen inguru izan ditzakeela fabrikak. Egun, fabrikan 4.550 langile inguruk egiten dute lan, eta horri gaineratu behar zaio urteotan autogintzan aplikatu den errelebo kontratuaren ondorioz euren etxeetan baina oraindik aktibo diren 450 langile daudela.

Volkswagenen asmoa da 2026an hastea auto elektrikoa ekoizten, eta, aurreko urteetan, modelo horiek diseinatzeko, garatzeko eta balioztatzeko lanak egin asmo ditu.

Zehazteko dago nolakoa izango den trantsizioa ondorengo bizpahiru urteetan, inbertsioa egiten den bitartean, eta nola eragingo dien horrek fabrikari eta langileen baldintzei. Ostegunean dira hauteskunde sindikalak Landabenen, eta langile batzorde berriak helduko dio proiektu industrialak lan baldintzetan izango dituen ondorioen negoziazioari.

Modeloei dagokionez, VW eta Skoda marketako modelo bana egitea espero zen, baina, gobernuaren txostenaren arabera, litekeena da Skodaren bi modelo eta VWen bat egitea azkenik.

Iruñean egingo den inbertsioa Martorellgo eta Saguntoko proiektuei loturik dago. Bartzelonako Seaten fabrikan auto elektrikora egokitzeko, 3.000 milioi euro inguru inbertituko ditu, eta Sagunton bateria fabrika egiteko, beste 3.000 milioi euro.


Sailburu kargua hartu du Nerea Melgosak

Summary: Sailburu kargua hartu du Nerea Melgosak. «Euskadiren alde egindako lana» eskertu dio Urkulluk Artolazabali.

Nerea Melgosak gaur goizean hartu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu kargua. Ajuriaenean eginiko ekitaldi batean hartu du kargua, Eusko Jaurlaritzako gainerako sailburuak eta Iñigo Urkullu lehendakaria bertan zirela.

Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialean gaur argitaratu dira Melgosaren izendapena eta Beatriz Artolazabal orain arteko sailburuaren kargugabetzea gauzatzeko dekretuak; horretan, «Euskadiren alde egindako lana» eskertu dio Urkulluk Artolazabali. Ekitaldiaren ondoren, Jaurlaritzaren argazkia berritu dute, Melgosa bertan zela eta Artolazabal gabe.

Eusko Jaurlaritzak gobernu kontseilua egin du ondoren, eta Melgosa prentsaurrekora aterako da kontseilua amaitu eta gero, Bingen Zupiria bozeramailearekin batera.

Melgosa gasteiztarra da, 1970ean jaioa, eta 2020tik dago Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailean, aholkulari gisa. Aurrez, 2019 eta 2020 bitartean Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendaria izan zen, eta zinegotzi aritu zen Gasteizko Udalean, 2015 eta 2019 bitartean. Gainera, 2015-2016 bitartean Arabako Parke Teknologikoko Administrazio Kontseiluko ordezkaria izan zen, eta CEIA Arabako Enpresa eta Berrikuntza Zentroko Administrazio Kontseiluko eta Akziodunen Batzarreko ordezkari (2015-2019). GILSA Gasteizko Industria Lurra S.A. sozietate publikoaren presidentea izan zen 2015 eta 2019 bitartean, eta, epe berean, Gasteizko Garraio Zentroko ordezkaria, besteak beste.


Summary: BBVAko presidenteak 8,3 milioi euro irabazi zituen iaz. Bankuak inoizko emaitzarik onenak lortu ditu: 6.420 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %38 gehiago.

Europako bankuetako buruzagien artean, Espainiakoak dira soldata hoberenak dituztenak. BBVAk astearte honetan jakinarazi ditu bere buruzagienak: Carlos Torres Vilak 8,29 milioi euro irabazi zituen 2022an, 2021ean baino %5,8 gehiago, eta Onur Genç kontseilari ordezkariak, berriz, 7,15 milioi euro, %4,9 gehiago. Gainerako kontseilariek 4,30 milioi kobratu zituzten orotara, aurreko urtean adina ia. Torresen soldata txiki geratzen da Santander bankuko presidente Ana Botinenaren ondoan: 12 milioi kobratu zituen iaz.

Xehe erreparatuta, BBVAkoak jaso duen ordainsariaren zatirik handiena aldakorra izan da: 4,6 milioi euro. Soldata finkoa ez da aldatu: 2,92 milioi; pentsio planerako urteko ekarpena 0,4 milioikoa izan da, eta espezietan 0,3 milioi jaso ditu.

Finantza erakundeak astearte honetan aurkeztu ditu iazko emaitzak, eta, azpimarratu duenez, inoizko emaitzarik onenak lortu ditu: 6.420 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %38 gehiago. Akziodunen artean 0,43 euroko dibidendua banatu du, %39 gehiago. Dibidendu horrekin batera, akzioak berrerosteko 422 milioi euroko programa aurkeztu du, hau da, akzioko 0,50 euroko ordainsaria jasoko dute akziodunek.

Bankuen irabazi handien inguruko eztabaidak indarra hartu du azken egunetan, eta Espainiako Gobernuak urte hasieran indarrean sartu zuen zerga berria txiki geratu da askoren iritzian. Aldiz, AEB eta CECA bankuen patronalek auzitara joko dutela iragarri dute.

Europako Banku Agintaritzaren arabera, 2021ean, 221 goi buruzagik irabazi zuten milioi bat euro baino gehiago; eta hamar milioi eurotik gora irabazi zituzten seitik hiru Espainian zeuden. Hirugarrena Caixabankeko Gonzalo Gortazar da: 3,9 milioi euro.

Milioidunen taldetik gertu ibili izan da Gregorio Billalabeitia: Kutxabankeko aurreko presidenteak ia 900.000 euro patrikaratu zituen 2020an. Francisco Javier Garcia Lurueña kontseilariak 600.000 euro irabazi zituen.

Europako gainerako bankuekin alderatuta, Espainiako bankuak nabarmentzen dira bezeroei gordailuengatik gutxiago ordaintzeagatik: batez beste %0,7ko interesa ordaintzen dute epe finkoko gordailuen truke; eurogunean, berriz, %1,2.


Summary: Espetxeratu beharrik gabe amaitu da Nekane Txapartegiren aurkako auzia. Sei hilabeteko espetxe zigorra adostu dute fiskaltzak eta defentsak. Txapartegik salatu du bere aurkako lehen zigor epaia torturapean egindako adierazpenetan oinarritu zela.

Nekane Txapartegi euskal herritarrari sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak, dokumentazioa faltsutzea egotzita. Hala adostu zuten defentsak eta fiskaltzak, eta, beraz, ez da espetxean sartuko. Txapartegik 2007an egin zuen ihes, espetxe zigorra saihesteko. Suitza izan zuen bizitoki, iazko apirilera arte. Orduan itzuli zen Euskal Herrira, Auzitegi Nazionalak jakinarazi ostean ez zutela ETArekin lotura izateagatik epaituko. Naiz-ek argitaratu duenez, Txapartegik epaileari adierazi dio 2007an ezarri zioten zigorra torturapean egindako adierazpenetan oinarritu zela, eta halakorik berriz ez jasateko egin zuela ihes.

Txapartegi 1999an atxilotu zuten, 18/98 auziko Xaki piezaren barruan, eta inkomunikazio aldian torturatu egin zutela salatu zuen —besteak beste, adierazi zuen bortxatu egin zutela—. Auzitegi Nazionalak 11 urteko espetxe zigorra ezarri zion 2007ko abenduan, ETAko kide izatea leporatuta. Defentsak, baina, helegitea aurkeztu zuen, eta Auzitegi Gorenak sei urte eta bederatzi hilabetera murriztu zuen 2009an; oraingoan, ETAri laguntza ematea leporatuta. Ordurako, Txapartegik ihes egin zuen.

2015ean egindako Zigor Kodearen aldaketa bat baliatuta, beste helegite bat aurkeztu zuen defentsak, eta zigorra hiru urte eta sei hilabetera laburtu zioten, 2017ko otsailean. Ordurako, Txapartegi preso zegoen Suitzan, 2016an atxilotu baitzuten Zurichen, Espainiak egindako estradizio eskaera bat zela medio. Zigor murrizketaren ostean, baina, Auzitegi Nazionalak ebatzi zuen zigorra preskribatuta zegoela, eta Txapartegi aske utzi zuten irailean.

Auzitegi Nazionalak, ordea, beste prozesu bat hasi zuen Txapartegiren aurka, eta 2019an hura atxilotzeko agindua eman zuen. Oraingoan, dokumentuak «helburu terroristekin» faltsutzea egotzi zioten, eta, ondorioz, «ETAko kide izaten jarraitzen zuela». Auziaren oinarria Suitzan atxilotu zuten unean atxiki zizkioten bi nortasun agiri faltsu izan dira.

Auzi horrekin lotuta, Bernako auzitegi batean deklaratzera deitu zuten Txapartegi. Hark uko egin zion deklaratzeari, eta Free Nekane taldeak jakinarazi zuen Espainiak estradizio eskaera bat aurkezteko asmoa zuela. Urte hartako irailean egin zuen.

Txapartegi, baina, iazko apirilean itzuli zen Euskal Herrira. Auzitegi Nazionalean aurkeztu zen lehenik, Iñigo Iruin abokatuarekin batera, eta han jakinarazi zioten dokumentuak faltsutzeagatik soilik auzipetuko zutela, ETArekin inolako loturarik egin gabe. Hala, inolako kautelazko neurririk ez zioten jarri. «Azkenean ez da izan nik nahi nuen bezala, baina are gutxiago Espainiako Estatuak nahi zuen bezala: estradizio baten bidez atxilotuta nahi ninduten», adierazi zuen iritsi berritan.


Summary: Getxoko dozenaka bizilagunek protesta egin dute eraikin bat eraits ez dezaten. Lagun bat atxilotu du Ertzaintzak, eta zaurituak ere izan dira protestan. Udal euskaltegia eta nagusien etxea dira eraikinean; belaunaldi arteko etxebizitza zentro bat eraiki nahi dute haren ordez. Elkarretaratzera deitu dute 19:00etarako, Santa Eugenia plazan, goizean gertatutakoa salatzeko.

Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko dozenaka auzokide Lope de Vega kalean bildu dira gaur goizean, bertako eraikin bat eraitsi ez dezatela eskatzeko; hain zuzen, udal euskaltegia eta nagusien etxea dauden eraikina. Beharginak atzo hasi ziren lanean, eta, hori ikusirik, hainbat auzokidek protestara deitu dute. Eserialdia egin dute errepidean, langileak eraikinean sartu ez zitezen, 08:30 inguruan. Ertzaintza agertu da horren ostean, eta protesta egiten utziko zietela esan die, betiere langileek eraikinera sartzeko aukera bazuten. Sarbidea galarazten saiatu badira ere, azkenean herri harresia desegin du Ertzaintzak, eta foru aldundiak bidalitako langileak 10:00ak aldera sartu ahal izan dira eraikinean. Ertzainek kalea zigilatu dute jarraian, jende gehiago gerturatu ez zedin.

Protestan ziren auzokideak eraikina inguratzen duen hesia jotzen hasi dira, eta hainbat xafla botatzea ere lortu dute. Hala, ertzaintzak gazte bat atxilotu du, baita zenbait lagun zauritu ere. Horien artean zen Hiruka komunikazio taldeko kazetari bat, eta besoan jo dute, protesta grabatzen ari zela. 12:00ak inguruan, brigada mugikorreko beste furgoneta bat gerturatu da, foam jaurtigailuekin. Kalea itxi dute.

Arratsalderako, elkarretaratzera deitu dute bizilagunek, goizean gertatutakoa salatzeko. Santa Eugenia plazan bilduko dira, 19:00etan.

Lope de Vegako eraikina botata, belaunaldien arteko zentro bat eraikitzea da Bizkaiko Foru Aldundiaren asmoa —zentro horretan adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako 40 etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango du—. Joan den abuztutik darama eraikinak itxita. Urtarrilaren amaieran hustu zuen Getxoko Udalak, eta duela aste bat utzi zuen aldundiaren eskuetan. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute.

2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko.


Summary: GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiak ingurumen baimen bateratua urratu duenik. Ekopolek egindako txostenak dioena ukatu du Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak. Datuak «modu arduragabean» nahastea eta «alarma soziala» sortzea egotzi dio GuraSOSi.

Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak esan du Zubietako erraustegiak «zorrotz» betetzen dituela ingurumen baldintza guztiak. BERRIAk gaur kaleratu duen Ekopol taldeak egindako txostenaren harira eman du erantzuna GHK-k, agiri baten bidez. Ekopolen txosten horren arabera, Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen kutsadura muga 2020an, eta lehen bi urteetan instalazioak programatu gabeko 240 geldialdi izan zituen. Zubietako plantaren legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunei dagokienez, berriz, txostenean ondorioztatzen da 2020ko otsailaren 7an martxan jarri zutela, baina artean instalazioaren obrak amaitu gabe zeudela eta ez zeukala ingurumen baimen bateraturik (IBB), ezta ingurumen eraginaren deklaraziorik (IED) ere. GHK-k, ordea, gezurtatu egin du «GuraSOSek eskatutako txosten horretan» emandako informazioa. Azpimarratu du Gipuzkoako Ingurumen Guneak «zorrotz» betetzen dituela araudiak eta ingurumen baimen bateratuaren baldintza oro, eta horiek «Europako beste planta askotakoak baino askoz zorrotzagoak» direla, gainera. Gogorarazi du, halaber, erraustegiak laberako elikadura «automatikoki eteten» duen sistema bat duela. GHK-ren arabera, «une oro zorrozki» aplikatu da araudia: probaldian, martxan jartzekoan eta jardunean. «Kontrolak GHKren bidez egiten dira, eta ingurumen baimen bateratuak eta Eusko Jaurlaritzak aplikatzen dituztenak baino zorrotzagoak dira, ordu erdiko tarteen kasuan bezala». Horiek horrela, argi esan du ez direla «inola ere» urratu ingurumen baimen bateratuak ezarritako mugak. Hori esanda, GuraSOSen aurka jo du GHK-k, esan baitu «modu arduragabean» nahasten dituela instalazioa martxan jartzeko prozesuaren datuak eta operazio datuak, «alarma soziala» sortzeko asmoz. Salaketak gezurtatzeaz gain, «lasaitasun mezua» bidali die GHK-k gipuzkoarrei: «Gogoratu behar da Ingurumen Guneak, ingurumenari buruzko legeria soberan betetzeaz gain, gas kutsatzaileen emisioak araudiak ezarritako mugen oso azpitik daudela». Hala, zehaztu du 2020ko abenduan martxan jarri zenetik Europako legediak baimentzen duena baino «%90 txikiagoak» izan direla. Usurbilgo Udala, kezkatuta

Agurtzane Solabarrieta Usurbilgo (Gipuzkoa) alkateak kezka agertu du Zubietako erraustegiari buruzko azken berriekin. Hau idatzi du sare sozialetan: «Oso kezkatuta, arduratuta eta haserre gaude azkenaldiko albisteekin. Azterlan guztiek berresten dute gehiegizko kutsadura dagoela –airean, lurrean, inguruko uretan– eta ez dagoela kontrol sistemarik». Solabarrietak exijitu du ikerketa «sakon, publiko eta demokratiko» bat martxan jartzeko, eta errauste plantaren gaineko ikuskaritza eta kontrolak sistematizatzeko eta zorrozteko. Usurbilgo alkateak eskatu du «Europatik markatutako direktibak eta neurtutako mugak «zorrotz» aplikatzeko, eta, dagokionean, isunak ezartzeko eta neurri zuzentzaileak hartzeko, berriz errepikatu ez dadin. Halaber, ezinbestekoa deritzo errauste plantaren funtzionamenduaren eta jardunaren gainean kontrol publikoa ezartzeari, eta herritarren eta eragileen parte hartzeari bide emateari. «Horixe da modu bakarra, gaur-gaurkoz, gardentasuna eta zorroztasuna bermatzeko», erantsi du.


Summary: Ander Elosegik agur esan dio goi mailako lehiari. Ur bizietako piraguista irundarrak erretiroa hartu du, 35 urterekin, hamazazpi urtez goi mailan lehiatu eta gero

Elosegik sekulako kirol ibilbidea osatu du. Lau aldiz aritu da Olinpiar Jokoetan, C1 mailan: Pekinen 2008an, Londresen 2012an, Rio de Janeiron (Brasil) 2016an, eta Tokion 2021ean. Beti sailkatu da finalerako, baita olinpiar diploma lortu ere: Pekinen eta Londresen domina irabaztekotan izan zen, laugarren izan baitzen. Rio de Janeiron eta Tokion, berriz, zortzigarren postuan sailkatu zen.

Olinpiar Jokoetan ez ezik, munduko eta Europako txapelketetan ere nabarmendu da. Bi aldiz izan da munduko txapeldunorde: 2019an, zilarrezko domina lortu zuen La Seu d’Urgellen (Herrialde Katalanak), C1 mailako banakakoan eta taldekakoan; hamar urte lehenago, brontzezko domina eskuratu zuen toki berean, taldekakoan.

Europako Txapelketan, berriz, bitan igo da podiumaren hirugarren koskara: 2016an brontzezko domina kolkoratu zuen banakakoan, Liptovski Mikulasen (Eslovakia), eta sei urte geroago, beste horrenbeste egin zuen toki berean taldekakoan.


Summary: Jaurlaritzak dioenez, ez dago Osakidetzako LEPetan irregulartasunik egon den zantzurik. Jaurlaritzaren Osasun Sailak ez du salaketarik jaso Pneumologiako lan eskaintza publikoko azterketaren ostean. ELAk atzo salatu zuenez, puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsona ospitale berekoak dira.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez, abenduko lan eskaintza publikoan neurriak hartu zituzten filtrazioak saihesteko. 2018ko lan eskaintza auzitara eraman zuten, ustezko filtrazioengatik. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak gobernukideei helarazi dienez, berak ez du inolako salaketaren berririk.

Zupiriak esan duenez, gardentasunaren eta segurtasunaren izenean ezarri ziren neurriak aplikatuz egin da azken lan eskaintza publikoa. Abenduko azterketetan, tribunalak zozketa bidez izendatu zituzten, eta test moduko azterketak ezarri dituzte, «filtrazioak saihesteko». Zuzenketak egiterakoan, hautagaien anonimotasuna zaindu dute, eta azterketen trazabilitate informatikoa ere bai.

ELAk argibideak eskatu zizkion Osakidetzari. 2022ko abenduan pneumologoen kategoriako azterketan puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsonak ospitale berekoak dira, eta hori «oso deigarria» egin zaio ELAri. Puntuazioek ere atentzioa eman diote sindikatuari: 69 hautagaietatik zortzik soilik lortu dute 70 puntu baino gehiago; lehenengo laurek 82 puntu baino gehiago lortu dituzte. Laurek ospitale berean lan egiten dute, eta hamahirutan dago pneumologia espezialitatea. ELAren arabera, «azalpen zaila du, prozesu garbi eta berdintasunezkoaren ikuspegitik».


Summary: Osasunbideko sindikatuak mahaitik altxatu dira, gobernuak beren eskaerak aztertzeari uko egin ostean. LAB, ELA, SAE, UGT eta CCOOk uste dute greba egitea beste aukerarik ez diela utzi Osasun Departamentuak

Aukera bakarra zirudien biharko greba deialdia bertan behera uzteko, baina porrot egin du horrek ere. Nafarroako Gobernua eta Osasunbideko sindikatuak mahai sektorialeko bilerara deituak zeuden gaur goizean, osasun profesionalen ezinegona aztertu eta proposamenak egite aldera. Osasunbideko intersindikaleko talde gehienek, ordea —LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek— planto egitea erabaki dute. Argudiatu dute Osasun Departamentuak uko egin diola beren eskakizunak aztertzeari, eta, hortaz, antzu bihurtu duela bilera. Horiek horrela, biharko greba «saihestu ezinekoa» dela uste dute sindikatuek.

«Lan baldintza duinak eskatzen ditugu Osasunbideko osasun langile guztientzat», laburbildu du LABeko Iban Irisarrik. Sindikatuko ordezkariaren ustez, «ulertezina» da Osasun Departamentuak uko egin izana hobekuntza horien inguruan negoziatzeari, eta era berean Sindikatu Medikoarekin aldebiko negoziazioari eustea eta horretan urratsak egitea. Horrek mahai sektorialari «zilegitasuna kentzen» diola gaineratu du Irisarrik. Harekin batera, hedabideen aurrean azaldu da SAEko kide Begoña Ruiz. Azaldu duenez, sindikatuek eginiko bi eskaera nagusiri ezezkoa eman die gobernuak: langile guztientzako osasun lanbide-karrera eta medikuen esklusibotasunari eustea.

Gobernuak biharko greba deialdiaren aurretik ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkotzat» ere jo dituzte sindikatuen ordezkariek. «Praktikan, %100ekoak dira ia. Ohikoan ere ez gara langile kopuru horietara iristen, eta asteburu batzuetan lantaldearen %80ren bueltan ibili gara; hortaz, greba deialdi batean halako langa jartzea abusu bat da», esan du Ruizek.

Izan ere, erietxeetan %100 bermatu beharko dira atzeratzerik ez duten tratamenduak, hemodialisiak eta erradioterapiak kasu. Errehabilitazio tratamenduetan, berriz, erietxean daudenak edo lehentasuna dutenak artatuko dituzte.

Larrialdiko ebakuntza guztiak egingo dituzte, eta haurdunaldiko 20 asteko ekografiak eta amniozentesi probak bermatuko dituzte.

Osasun etxeetan, familia mediku eta pediatra bat ziurtatuko dute lan txanda bakoitzean, bost lanpostuko.

Ikastetxeetan, berriz, zuzendaria eta ikasketaburu bat egon beharko dute, eta irakasle bat hiru gelako. Bigarren hezkuntzan, irakasle bat lau gelako. Jangeletan eta eskola garraioan, langileen erdia aritu beharko da, bat baino gehiago daudenean.

Haur eskoletan, zuzendaritzako kide bat, hiru irakasle eta sukaldari bat aritu beharko dira.


Summary: 2035tik aurrera konbustio autorik ez saltzea onartu du Europako Parlamentuak. 2030erako CO2 isuriak erdira murrizteko araudia onartu du. 27 estatu kideen onespena falta da soilik araudia onartzeko.

2035. urtetik aurrera Europako auto saltokietan ezingo da konbustio motorrak dituzten auto eta furgoneta berririk saldu. Hala onartu berri du Europako Parlamentuak Estrasburgon (Frantzia), eta CO2 isuriak murrizteko araudi berriko neurri zehatz bat da. Aldeko 340 boto izan ditu araudiak, aurkako 279 eta 21 abstentzio. Joan den urrian behin-behineko akordio bat lortu zuten Europako Parlamentuak eta Kontseiluak, Europako auto parkearen CO2 isuriak murrizteko, eta gaur berretsi du Parlamentuak; 27 estatu kideen onespena besterik ez da falta.

Nahiz eta konbustio auto eta furgoneta berriei iraungitze data 2035ean jarri, tarteko helburuak ere baditu Europak. 2021. urtea neurgarri hartuz, 2030erako auto berrien isuriak %55 jaitsi beharko dira guztira, eta %50 furgoneten kasuan. Auto fabrikatzaileek neurri horiek errespetatu beharko dituzte Europako Batzordearen diru laguntzak jasotzeko.

Ikusi gehiago: Auto elektrikoen matrikulazioak gora doaz Europan.

Zehazki, 2025 eta 2029 bitartean saldutako autoen %25 zero isuri edo gehienez kilometroko 50 gramo CO2 isurtzen dituztenak izan beharko dute diru laguntzak jasotzeko; furgonetei, berriz, %17. Diru laguntza 2030ean amaituko da.

Beste neurri batzuen artean, bi urtean behin Europako Batzordeak ikerketa bat egingo du mugikortasun jasangarriaren bilakaera nolakoa den jakiteko, 2025ean hasita.

Luxuzko markak, salbuetsita

Neurri horiek, baina, ez diete auto fabrikatzaile guztiei eragingo. Urtean «auto kopuru txikia» fabrikatzen dutenei —1.000 eta 10.000 auto artean edo 1.000 eta 22.000 furgoneta artean— urtebeteko luzapena emango diete, 2035eko abenduaren 31ra arte, eta 1.000 ibilgailu baino gutxiago egiten dituztenei, berriz, ez die neurri horrek eragingo.

Orokorrean, luxuzko markak dira urtean hain auto gutxi fabrikatzen dituztenak. Marka horietako gehienek potentzia handiko auto azkarrak egiten dituzte, gehien kutsatzen dutenak alegia, baina ez diote konbustio autoak saltzeari utzi beharko 2035etik aurrera. Italiako Lamborghini luxuzko auto fabrikatzaileak, esaterako, 8.405 auto saldu zituen munduan 2021ean. Lamborghini Huracan batek, esaterako, Renault Megane batek baino hiru aldiz gehiago CO2 isurtzen du —Lamborghiniak 210 gr/miliako, eta Renaultak 76 gr/miliako—.

Alderdi Popularrekoak, neurriaren aurka

Europako Parlamentuko talde nagusiak, Europako Alderdi Popularrak, araudiaren aurka bozkatu du, eta neurriak gogor kritikatu ditu. Izan ere, Jens Gieseke Alderdi Popularraren araudi horretako negoziazioko eledunak adierazi du milaka lanpostu galduko direla, baita auto bat erostea garestiagoa izango dela ere. «Europa irteerarik gabeko bidexka batera ari da eramaten bere autogintza industria», esan du Giesekek. Izan ere, auto elektrikoak fabrikatzeko langile gutxiago behar da konbustio motordun autoak egiteko baino.

Berdeek eta sozialistek, alde bozkatu, eta araudia defendatu dute, baita Renew Europe taldeak ere, baina azken horiek adierazi dute autogintza industria garrantzitsua den eskualdeetan industriaren bilakaera laguntzeko neurriak hartu beharko direla. Ciudadanos alderdiko Susana Solisek adierazi du hori, eta, besteak beste, Nafarroa jarri du adibide.


Summary: Nazioarteko egoera edozein dela ere, Txinak Iranekiko adiskidetasunari eutsiko dio. Raisi Xirekin elkartu da, eta esan du Pekin «bazkide estrategiko zintzo bat» dela. Bi herrialdeen arteko lankidetza handitzeko akordioak sinatuko dituzte.

«Nazioarteko eta eskualdeko egoera» kontuan hartu gabe, hau da, abagunea edozein dela ere, Txinak Iranekin duen adiskidetasuna eta lankidetza mantenduko ditu «modu hautsiezinean». Xi Jinping Txinako presidenteak Ebrahim Raisi Irangoari gaur esandakoak agerian utzi du bi herrialde horiek elkarrekiko harremana handitu eta sakondu nahi dutela AEB Ameriketako Estatu Batuen aurrean, eta, batez ere, Errusiaren Ukrainako inbasioak eragindako aldaketak munduan sumatzen ari diren honetan.

Raisik gaur abiatu du, Pekinen, hiru eguneko bisita bat. Horren garrantziaren erakusle da harekin batera joan direla Txinara Irango Banku Zentraleko gobernadorea, eta gobernuko sei ministro; tartean, Atzerrikoa, Petroliokoa, Ekonomiakoa eta Merkataritzakoa. Islamiar errepublikako presidenteak aitortu modura, Txina «bazkide estrategiko zintzo bat» da, eta «elkarrekiko konfiantza» izateko moduko aliatu bat ere bai.

Bi estatuburuen bilkuraren bezperan jakinarazi dutenez, agintariek hainbat «lankidetza dokumentu» sinatuko dituzte egunotan, bi herrialdeen arteko kooperazioa indartzeko. Zehazki, Xik Raisirekin izan duen bileraren ondoren adierazi duenez, Pekinek eta Teheranek merkataritzan —Txina da Iranen bazkide komertzialik handiena—, nekazaritzan, industrian eta azpiegituretan handituko dute elkarlana. Eta, horrekin lotuta, Irango presidenteak esan du 2021ean sinaturiko Lankidetza Estrategikorako Hitzarmenaren edukiaz ere arituko direla —25 urteko iraupena du, eta xehetasunak ez dituzte argitara atera—.

Azken urtean, Pekinek eta Teheranek Mendebaldeko agintarien presioa jasan dute Errusiaren Ukrainako inbasioaren inguruan duten jarreragatik. Islamiar errepublika, gainera, AEBek agindutako zigor ekonomikoak jasaten ari da, eta Washingtonek Irani leporatu dio Errusiari droneak ematea Ukraina bonbardatzeko —Teheranek ukatu egin du akusazio hori—; Pekin, aldiz, jarrera neutro bat izaten saiatu da Europako gerra horren aferan. Hori bai, Txina eta Iran dira Errusiak nazioartean dituen aliatu garrantzitsuenak.

Akordio nuklearra eta irlak

Urteotan Pekin izan da Irango akordio nuklearra (2015) berriz negoziatu eta adostearen alde agertu diren potentzietako bat, eta, Teheranek bidalitako ordezkaritza ikusirik, badirudi afera horretaz ere arituko direla egunotan, Ali Bagheri Kani islamiar errepublikaren negoziatzailea ere Txinan baita. AEBak itun horretatik atera ziren 2018an, eta, harrezkeroztik, Pekin hitzarmena berriz egitearen alde agertu da; baita Errusia ere, baina, egun, gai hori ez da haren lehentasunetako bat.

Irango Gobernuak, gainera, kexak helarazi dizkio Txinari hilabeteotan, Arabiar Emirerri Batuekin duen gatazka diplomatiko baten harira. Teheranek Abu Musa irlaren eta Ormuzko itsasarteko uharte batzuen kontrola bereganatu zuen 1971n, baina Abu Dhabik dio bere lurraldearen parte dela. Testuinguru horretan, Pekinek esana du irtenbideak negoziatua izan behar duela.


Summary: Pablo Neruda poeta pozoituta hil zutela ondorioztatu dute ikertzaileek. Gaur emango dio txostena epaileari nazioarteko ikerketa taldeak. Augusto Pinochetek Salvador Allende presidentearen aurkako kolpea eman eta hamabi egunera hil zen Neruda.

Pablo Neruda poeta pozoituta hil zuten. Susmoak bazeuden aspaldi. 2017. urtean haren gorpuzkiak aztertu zituztenean, botulismoa eragiten duen bakterioa aurkitu zuten orduan haren hezurretan. Nazioarteko aditu talde bat lanean aritu da geroztik, eta gaur aurkeztuko dizkio ondorioak epaileari. Edonola ere, ikertzaileen txostenak pozoiaren hipotesia baieztatu duela aurreratu zuen atzo olerkariaren familiak.

Clostridium botulinum bakterioa topatu zuten idazlearen hagin batean, baina zalantza zegoen; izan ere, mikrobio hori lurrean egoten da, eta bazitekeen hobian kutsatu izana Nerudaren gorpuzkiak. Orain ondorioztatu dutenez, ez zen halakorik gertatu. Bakterioa poetaren gorputzean zegoen hil aurretik. Hala frogatu dute Kanadako MacMasterreko eta Kopenhagego unibertsitateetako laborategietan.

«Zer esan nahi du horrek? Neruda hil egin zutela, estatuaren agenteek esku hartu zutela 1973. urtean», adierazi du haren iloba Rodolfo Reyesek.

Izan ere, Augusto Pinochet jeneralak Salvador Allende presidentearen aurka estatu kolpea eman eta hamabi egunera hil zen poeta. Ofizialki prostatako minbiziak hil zuela ondorioztatu zuten orduan.

Jakin da, berez, zerk pozoitu zuen, baina nork edendu zuen, ordea?

2012. urtean, zantzua eman zuen Nerudaren txofer eta laguntzaile Manuel Arayak. Hark kontatu zuen orduan Pinochet diktadoreak bidalitako batzuk sendagile gisa sartu zirela poetaren erietxean, eta injekzio bat jarri ziotela sabelean.

Mario Carroza epaileak agindu zuen orduan afera ikertzeko. Allenderen heriotzaren inguruko ikerketa bultzatu zuen epaile berak.

Arayak esan zuenez, Txileko Alderdi Komunistak agindu zion poeta zaintzeko. Txilera itzuli berria zen, Parisko Enbaxadari uko egin ostean, gaixotasunarengatik. Izan ere, Nerudak hainbat kargu bete zituen Allenderen gobernuan; besteak beste, enbaxadorea izan zen Frantzian.

Baina, estatu kolpea gertatu eta berehala, Luis Echevarria Alvarez orduko Mexikoko presidenteak bere herrialdean babesteko gonbidapena egin zion Nerudari. Poetak onartu egin zuen, eta, Txile utzi aurretik, Santiagoko Santa Maria klinikara eraman zuten, han etxean baino seguruago egongo zelakoan. «Minbiziarekin gaixorik zegoen Neruda, baina ez hilzorian», esan du haren ilobak.

Irailaren 23an, Mexikora joan baino egun bat lehenago, poetak dei egin zion txoferrari, larriturik. «Santiagora berehala itzultzeko eskatu zigun, oso gaizki sentitzen zelako. Esan zuenez, erdi lokarturik zegoela, mediku bat bere gelara sartu zen eta injekzio bat jarri zion». Klinikan «gorrituta eta puztuta» topatu zuten. Gau horretan bertan hil zen, 69 urterekin.

Poetaren ilobak adierazi duenez, Neruda erbestean egonik, litekeena zen Pinocheten diktaduraren aurkako oposizioaren ikur handia bilakatzea.

Hala izango zen, ziurrenera, poetaren hileta Pinocheten aurkako lehen protesta bihurtu baitzen.

Francisco Etxeberriaren ikerketa

2013ko apirilaren 7an hasi ziren Nerudaren gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Auzitegi medikuen nazioarteko talde batek aztertu zituen, Aranzadiko Francisco Etxeberria tartean zela.

Lanetan egon ziren Txileko Alderdi Komunistako presidente Guillermo Teillier, Eduardo Contreras abokatua, Reyes iloba eta Araya.

Etxeberriak berak parte hartu zuen 2011n Salvador Allenderen gorpuzkiak hobitik ateratzeko lanetan ere. Txileko presidente zenak estatu kolpearen egunean bere buruaz beste egin zuela baieztatu zuten orduan.

Nerudaren pozoiketa baieztatu ostean, bakterioa gorputzean sartu ziotenak identifikatzea litzateke hurrengo urratsa. «Aurkitu dugu Neruda hil zuen bala», adierazi du Reyesek. «Baina nork egin zuen tiro? Hori laster ikusiko dugu». Abokatuek beste diligentzia batzuk egiteko eskatuko dituztela iragarri dute.


Summary: Zubietako erraustegiak ingurumen legea betetzen duela esan du Tapiak. Jaurlaritzako Ingurumen sailburuak gezurtatu egin du Ekopolen txostenak dioena, eta «alarma soziala» zabaltzea egotzi dio. Datuak «gaizki interpretatu» dituela esan du.

Zubietako erraustegiak «modu egokian» funtzionatzen du, eta ingurumen baimen guztiak betetzen ditu. Instalazioetan irregulartasunak egon direla ukatu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Elkarrekin Podemos-IUk eskatuta egin du agerraldia Ingurumen Batzordean; taldeak argibideak eskatu dizkio Zubietako erraustegiaren inguruan GuraSOS plataformak egindako salaketen inguruan, eta, gai zerrendan ez bazen ere, agerraldia baliatu du Ekopol taldeko kide eta EHUko irakasle Gorka Buenok ondutako azken ikerketan jasotako informazioaz ere galdetzeko.

Tapiak «alarma soziala» zabaltzea egotzi dio Ekopol taldeko kideari, eta txostenak jasotako datuak ezeztatu ditu. Ziurtatu du erraustegiak «baimen eta parametro legal guztiak» betetzen dituela. Are, azpimarratu du Jaurlaritzak beharrezkoak diren ikuskaritza guztiak egiten dituela erraustegian, ziurtatzeko legedia betetzen dela eta gas denak onartutako mugen barruan isurtzen direla. Halaber, erantsi du eskaera egin duen pertsona, talde eta erakunde orori eman dizkiotela datuak. «Gardentasunez» ari direla esan du, eta herritarrei «lasaitasun mezua» bidali die: «Instalazio honek legea betetzen du».

Ekopolek egindako azken txostenaren harira, Tapiak iradoki du egileak ez duela ongi ezagutzen erraustegiaren funtzionamendua eta nazioarteko araudia, eta datuak «gaizki interpretatu» dituela horregatik. Izan ere, Ekopolek landu duen txostenak dio, besteak beste, erraustegiak 2020an 1.988 aldiz gainditu zuela isurketen gehieneko balioa (IGB). Datuok testuinguruan ipini nahi izan ditu Tapiak: azaldu du Europako araudiak «argi» zehazten duela kutsadura datuak erraustegia martxan dagoenean neurtu behar direla, eta ez probetan dagoenean edota martxan jartzeko prozesuan. Hori kontuan hartuta, «legez kanpoko» funtzionamendurik ez dela egon erantsi du Tapiak, eta ezeztatu egin du Ekopolen txostenak jasotako informazioa: «Erraustegiak ingurumen baimen bateratua betetzen du».

Ikerketak azaleratutako bestelako irregulartasun batzuk ere gezurtatu ditu Ingurumen sailburuak. Ahotan izan du joan den udan Zubietako erraustegiaren aldamenean den Arkaitzerreka errekastoan izandako kutsadura. Azaldu du analitikak egin zituztela Arkaitzerrekan eta 500 bat metro beherago, eta han kutsadura antzeman zutela, baina «eragin txikia» zuela bertako landare eta animalietan.

Drainatze sistemaz

Estoldarekin lotutako ur-drainatze sistemari buruz, berriz, Tapiak esan du ez dela legez kanpoko jarduerarik egon, eta ez dela tutu «klandestinorik» existitu; kontrara, zehaztu du drainatze sistemak Europako araudiaren arabera behar-beharrezkoak dituen hainbaten artean «beste hodi bat» dela. Sailburuak azaldutakoaren arabera, kondentsatuak biltzeko drainatze hodi bat dago, eta barneko zirkuitu itxi batean deskargatzen du, kanpoko irteerarik gabe, instalazioan bertan berrerabiltzeko. Drainatze horiek beharrezkoak dira horrelako instalazioetan, Tapiaren esanetan.

Gezurtatu egin du, era berean, tutua estolderian dagoela eta kutsadura errekara isurtzen dela. Hori guztia baieztatu zuten ikuskariek 2020. urtean egindako bi ikuskaritzetan eta baita ondoren egindakoetan ere, haren hitzetan. «Eusko Jaurlaritzak duen dokumentazio guztiak agerian uzten du drainatze sistema behar bezala baimenduta eta dokumentatuta dagoela Europako araudiaren arabera. Ez da isurketarik egin errekara».

Bestalde, Ekopolen ikerketak ondorioztatu duenez, Zubietako instalazioek ez daukate legeak eskatzen duen kutsaduraren kontrol automatikotik: besteak beste, erregistroen datuen ikerketari erreparatuta dio gehiegizko kutsadura gainditu den kasuetan labeak hondakinez hornitzen jarraitu izan dutela, nahiz eta araudiak ezarri geratu egin behar dela prozesu hori. Labea hiru kasutan geratu daitekeela azaldu du Tapiak: tenperatuta 850 gradutik gora igotzen denean, tenperatura horretara edozein arrazoirengatik iristen ez denean, eta kontrol jarraituek isurketa muga gainditzen dutela erakusten dutenean. Hala ere, zehaztu du Ekopolek egindako ikerketak aipatzen dituen gehiegizko isurketak proba garaian izan zirela, eta Europako araudiak dioela kutsadura muga ez dela proba garaian neurtu behar, «baldintza normaletan» baizik.

Oposizioa, zorrotz

Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk kritika zorrotzak egin dizkiote Jaurlaritzari. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak eraman du gaia legebiltzarrera. Nabarmendu du Zubietako erraustegiaren arazoek «ondoeza» piztu dutela, eta ukatu egin du gaia mahai gainean jartzeak «alarma soziala» sortzen duela. Gogoratu duenez, fiskaltzak zantzuak ikusi ditu Jaurlaritzaren kontrol faltaz. Gorrotxategik Ekopolen txostena aipatu du, esateko frogatutzat jotzen duela Zubietako funtzionamendua ilegala dela.

EH Bilduko Mikel Oterok, berriz, erraustegiaren gaineko kontrolik ezaz ohartarazi du. Nabarmendu du erraustegia eraikitzeko «presa handia» izan zutela instituzioek, eta arazoak detektatu ziren arren ez zirela konpondu, eta ondorioz gauza askok gaizki funtzionatu dutela. Kritikatu du erraustegiak kutsadura muga gainditzen jarraitzen duela, baina inork ez diola isunik jarri. Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak «bazterrak nahastea» eta «alarma soziala» piztea egotzi die erraustegiaren ustezko irregulartasunak azaleratzen dituztenei: besteak beste, GuraSOS plataformakoei. «Antzezlan toxiko baten enegarren kapitulua da hau, eta, liburu bat balitz, Porrota izenburua izango luke».


Summary: Gai toxikoz beteriko tren batek hondamendia eragin du Ohion. Tren bateko 50 bagoi errailetatik atera ziren, eta batzuek su hartu zuten. Isuriak ura, airea eta lurra kutsatu dituela salatu dute.

Otsailaren 3an hasi zen hondamendia, oraindik jarraitzen du, eta ondorioak urte luzez pairatuko direla uste dute, gai pozoitsuak isuri direlako, eta hodei toxikoa kilometro askoko eremu batean zabaldu delako. Ura, airea eta lurra kutsatu ditu isuriak, salatu dutenez.

Egun horretan tren bat errailetatik atera zen Ohio estatuko East Palestine herrixkan. 150 bagoi zeramatzan trenak, eta horietako askotan gai toxikoak, eta minbizia eragiten dutenak, binil klorurora tartean. Treneko 50 bat bagoi atera ziren, eta horietako batzuek su hartu zuten.

Agintariek 1.500-2.000 herritarri agindu zieten euren etxeetatik ateratzeko, istripuaren lekutik inguru zabal batean. Norfolk Southern konpainiak kudeatzen du trena, eta oraindik ez dakite zergatik atera zen errailetatik.

Leherketa handiak gertatzeko arriskua zegoela argudiatuta, gas eta likido toxikoak modu kontrolatuan ateratzeko agindu zuten. Ondoren, erre egin zituzten.

EPA Ingurumena Babesteko Agentziak igandean esan zuen ez zutela «kezkatzeko moduko» kutsadura topatu herriko eremuan, eta, otsailaren 8an, herritarrei etxera itzultzeko baimena eman zieten.

Baina, azken orduetan, horietako askok salatu dute narritadura eta buruko minak sentitu dituztela, eta etxeko abereak hilda topatu dituztela, oiloak kasu. Inguruko ibaietan arrain asko hilda agertu direla adierazi dute.

Sindikatuetako kideek ohartarazi dute Norfolk Southern konpainiak trenen segurtasuna bermatzeko lanak eta baliabideak murriztu zituela, Donald Trumpen gobernuak gai arriskutsuen garraioaren inguruko arauak arindu ostean.


Edouard edo Maurice?

Summary: Edouard edo Maurice?.

Edouard Dartigueren inguruan badago nahasmenerako elementu bat: datu base batzuetan Edouard Dartigue beharrean, Maurice Dartigue ageri da. Eta ez hori bakarrik, Edouard Dartigueri buruz jakinak ziren datuekin batera Maurice Dartigueren izenean bertzelako batzuk agertzen dira jaiotza eta heriotza data eta tokiei buruz, edo Tourreko parte hartzeez. Nahasmen horren adierazle nagusia Frantziako Tourreko webgune ofiziala da, historiako atalean ere ez baita Edouard Dartiguerik ageri, eta bai, ordea, Maurice Dartigue. 1904ko Tourreko lehenbiziko etapan erretiratu zela paratzen du, eta, horrez gain, zortzi urte geroago 41. bukatu zuela, eta 1913an, berriz, seigarren etapan erretiratu zela. Gutxienez bi txirrindulariren identitateak nahasten dira, ordea.

Izan ere, kontsultatzen den datu basearen arabera, 1912an 41. bukatu zuen ziklista hori —hau da, faroltxo gorria izan zena—, Maurice Lartigue gisa dago identifikatuta, 1890ean Frantziako Angulema hirian jaioa eta 1956an Parly herrian zendua. L’Auto-ren 1912ko Tourreko parte hartzaileen zerrenda hartuz gero, Paueko Lartigue ageri da 199 zenbakiarekin, eta bukaeran, uztailaren 29an, azken tokian ageri da Lartigue, 41. postuan. Hurrengo urteko Tourrean, berriz, gauza bera: Paueko Lartigue ageri da zerrendan, 198 zenbakiarekin. Hor zehazten du 38 urte zituela; ez du bat egiten Maurice Lartigueren jaiotza datarekin, baina ezta Edouard Dartiguerenarekin ere —35 zituen 1913ko Tourra egin zenean—. Ez dago inongo zantzurik ondorioztatzeko 1912ko eta 1913ko Paueko Lartigue hori eta lehenbiziko hiru Tourretako zerrendetako Bokaleko Dartigue pertsona bera direnik; are gutxiago Bokalekoari Maurice izena emateko, Edouard beharrean.


Summary: Erregaien deskontua desagertzeak inflazioa handitu du Hegoaldean. Urtarrilean, %5,8ra igo da inflazioa. Elikagaien garestitzea %15,3ra iritsi da, oinarrizko elikagaien BEZa desagertu arren.

Udan hasitako beheranzko joera eten du inflazioak Hego Euskal Herrian. Uztailean %10,7ra heldu ondoren, %5,6raino apaldu zen abenduan, baina urtarrilean berriro egin du gora: prezioak duela urtebete baino %5,8 handiagoak dira, INEren arabera.

Alde batetik, iazko urtarrilarekiko konparazioaren ondorioz handitu da inflazioa, 2022ko urtarrilean izan baitzuen urteko mailarik txikiena (%6,1). Baina bada beste azalpen bat ere: urte hasierarekin batera, Espainiako Gobernuak kendu egin zuen apirilaz geroztik gasolioari eta gasolinari ezarritako hogei zentimoko deskontua. Ondorioz, erregaien prezio erreala handitu egin da urtarrilean, eta horrek azaltzen du hein batean inflazioak berriro gora egitea. Horrela, abenduan urtebete lehenago baino %6,2 garestiago zeuden erregaiak, baina urtarrilean %12,5era igo da aldea.

Elikagaiek ere ez dute lagundu. Oinarrizko elikagai askori BEZa kendu die Espainiako Gobernuak sei hilabetez, eta beste batzuei %10etik %4era jaitsi die, baina jaitsiera hori ez da erabat islatu erosketa saskian. Ondorioz, elikagaien inflazioak hamarren bat egin du gora urtarrilean, %15,3raino.

Argindarra eta gasa, %18,5 merkeago

Argindarraren eta gasaren prezioak, ordea, beheranzko bidean jarraitu du. INEren arabera, energia horien prezioa neurtzen duen atalak (etxeetako berokuntza, argiztapena eta ura) beste koska bat egin du behera: abenduan %10,4 ari ziren merkatzen, eta urtarrilean jada %18,5 dira. Atal horretan bada kontuan hartu behar den beste faktore bat: azkenean, INEk lortu ditu argindar konpainien datuak, eta, horri esker, tarifa librean daudenen kostuak ere agertzen dira.

Behera egiteko itxura ez duena, ordea, azpiko inflazioa da, hau da, erregaiak eta elikagaiak aintzat hartzen ez dituena (aldakorrak izan ohi direlako). %6,7tik %7,3ra egin du jauzi, eta handiena da Euskal Herrian euroa erabiltzen denetik. Azpiko inflazioa hain handia izateak erakusten du energian hasitako eta elikagaietara igarotako inflazioa jarduera ekonomikoaren beste ataletara ere hedatu dela. Azpiko inflazioari begira ari da orain Europako Banku Zentrala, eta, jaisten ari ez denez, bere interes tasak handitzeko asmoa dauka hurrengo bileretan ere.


Summary: ETBk ekoizpenen euskarazko bertsioei ezarritako klausulak salatu ditu Netflix Euskaraz-ek. Taldeak azaldu duenez, klausula horien ondorioz ETBk du ekoizpenen euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasuna, plataformetan erdarazkoekin batera kaleratu ordez; Unicorn Wars filma jarri du adibidetzat. ETBko zuzendaritzak, ordea, adierazi du Netflix Euskaraz-ek Unicorn Wars filmaz esandakoa ez dela zuzena, eta ekoiztetxeak ez duela ETBren baimenik behar hirugarren bati eskaintzeko.

«ETB sustatzen ari den neurri horrek herritarren hizkuntza eskubideak urratzen ditu». Netflix Euskaraz taldeak jakinarazi duenez, ETB hizkuntza klausulak ezartzen ari da euskal ekoizpenen euskarazko bertsioei. Horien ondorioz, «litekeena da» euskal ekoizpen bat plataformaren batean estreinatzean horren euskarazko bertsioa gainontzekoekin batera ez estreinatzea. Eta horixe bera gertatu da, duela ez gutxi, Unicorn Wars animaziozko filmarekin —EITBk parte hartu du hartan—. Otsailaren 8an estreinatu zuten Movistar Plus plataforman, gazteleraz eta galegoz; euskarazko bertsiorik gabe, ordea.

Netflix Euskaraz-ek jakin du, Uniko ekoiztetxearen eskutik, horren arrazoia: Unicorn Wars-en euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasuna du ETBk. Hau da, beste plataformaren batean ezin izango da ikusi, gutxienez, ETBk filma eman arte. Taldearen iritziz, «onartezina» da halako hizkuntza klausulen erabilera; «kaltea baino ez diote eragiten euskararen normalizazioari». Gainera, azpimarratu dute salbuespenezkoak direla klausula horiek: «Ez dira inongo herrialdetan eta hizkuntzatan gertatzen, eta ez dute inolako loturarik banaketa eta emisio baimenekin».

ETBko zuzendaritzak, ordea, adierazi du Netflix Euskaraz-ek Unicorn Wars filmaz esandakoa ez dela zuzena: «EITB proiektu horretan partaidea baino ez da, eta ez du Interneten euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasunik». ETBk argitu duenez, filmeko ekoiztetxeak (Uniko) ez du behar EITBren baimenik Unicorn Wars Internet bidez emititzeko eskubidea hirugarren bati eskaintzeko.

EITBk aurten plazaratuko du Primeran ikus-entzunezkoen plataforma, eta jadanik erakutsi zuten asmoa euskarazko emanaldiak hor estreinatzeko. Netflix Euskaraz-en arabera, «estrategikoa» da erabaki hori; EITBk «horren aldeko apustua egin behar du ezinbestez». Dena dela, «arbuiagarria» ere bada klausulak erabiltzea, «nork eta euskara sustatzea eginkizun nagusia duen» telebistak.

Are gehiago: salbuespenezko klausula horiek baldintza gisa jasota daude ekoiztetxeek lan berrietarako finantzaketa publikoa jasotzeko, taldeak azaldu duenez. Ekoiztetxeekin sinatutako akordioak argitara ateratzeko eta klausulen inguruko azalpenak emateko eskatu dio EITBri.

Unicorn Wars filmarena da kasurik berriena, baina antzekoa gertatu zen Irabazi arte! telesailarekin. Abenduan jarri zuten lehen denboraldia ikusgai Disney Plus plataforman. Jatorrizko hizkuntza euskara bada ere, gazteleraz soilik ikusi daitezke atalak. Hala, Netflix Euskaraz-ek galdera egin dio EITBri: ea aurrerantzean halakorik gertatuko den plataformetan estreinatuko diren euskal ekoizpenekin.

Netflix Euskaraz-ek esan du «atsekabetuta» daudela Eusko Jaurlaritzaren eta EITBren «ekimen eta borondate ezarekin». Espainiako lege berriaren arabera, plataformak behartuta daude tokian tokiko erakundeek berezko hizkuntzetara bikoiztu eta azpidatzitako lanak katalogoan txertatzera. «Katalunian horretan ari dira, eta horren lekuko dira Generalitateko Kultura sailburuaren azken adierazpenak». Natalia Garrigak esan du plataformetara bidaltzeko prest dituztela TV3ek orain arte katalanera bikoiztutako audio guztiak, eta plataformek aurki txertatuko dituztela.


Summary: Nafarroako langile publikoak greban daude. Orotara, 29.000 langile deitu dituzte grebara LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek.

29.000 langile publiko grebara deitu dituzte gaur LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek Nafarroan. Nafarroako Gobernuaren arabera, hau izan da lanuztearen erantzuna: administrazioan, % 7 inguru; Osasunbidean, ia % 9,8; eta hezkuntza arloan, % 8 inguru.

Ingurumen, Landa Garapen eta Eskubide Sozialen departamentuetan langileek 07:30etik aurrera sartzeko ordutegi malgua dute. Langileak tarteka sartzen ari dira: «Norbera libre da greba egin behar duen edo ez erabakitzeko», dio sartu berri den batek. Ez dago sindikatuetako kiderik.

Ikusi gehiago: Nafarroako langile publikoak grebara deitu dituzte hilaren 15erako

Osasun arloko egoera nabarmen aldatzen da leku batetik bestera. Larrialdi zerbitzuak koordinatzen dituzten gunean, adibidez, gutxieneko zerbitzuak asko dira. «Hemen lan egin beharra dugu», adierazi du langile batek. Onartu du, dena den, deialdiak nahasmen apur bat eragin diola, osasun arloko gaiekin erlazionatu arren, guztiak deitu direlako.

Alboan den bigarren zabalguneko osasun etxean, egoera bestelakoa da. Ohiko herritarren joan-etorriari eta deiei erantzuteko gutxieneko zerbitzuak daude: administrazioan, sei langiletik bi daude soilik. Arrosadiko osasun etxean, berriz, harrerako beharginak azaldutakoaren arabera, «arlo guztietako langile denak ari dira lanean». Giro lasaia antzematen da, eta herritar gutxi dabiltza. Iturramako osasun etxeko harreran, ilara luzea dago: langile bat dago gutxieneko zerbitzuetan herritarren eskariei erantzuteko –geroxeago beste bat batu zaio–. Erizain batek onartu duenez, harreran greba egin dute, baina gainerako arloetan gutxik egin dute lanuztea.

Nafarroako Ospitale Gunean, berriz, gutxieneko zerbitzuekin, ohiko egun bat dirudi. Elkarretaratzea egin dute: bertan izan diren osasun arloko langile guztiak kexu dira gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan direlako. Elkarretaratzean 5 minutu egon, eta berehala lanera itzuli behar izan dute: «Ezin dugu grebarik egin». Javier Fernandez zeladorearen ustez, «beti daude gutxienekoetan», baina egun normal batean langile bat falta bada, beste batekin ordezkatzen dute, eta «gaur ez». Beste kexa orokorra da gutxieneko baldintzekin egiten dutela lan.

Langile batek aipatu du lehen arreta indartu behar dela, «sistemaren oinarria delako», eta antolamendu hobea egin behar dela. Gaineratu du euren baldintzak hobetu behar direla eta «lotsagarritzat» jo du Sindikatu Medikoaren aldarrikapena. «Guztientzako negoziazio mahai bateratua» eskatu dute. Nabari da Sindikatu Medikoak medikuentzat negoziazio mahai berezi bat bilatu izanak hautsak harrotu dituela eta haserre daudela. Zeladore batek esan du katebegiko azkenak izan arren kontuan hartu beharko liratekeela.

Vianako Printzea espezialitate zentroko alde batean –dermatologia eta anestesiak dauden lekuan–, dena lasai zegoen. Solairu horretako langileek adierazi dutenez, guztiak daude lanean: hogei lagun. Lehen solairuetako espezialitateetan –oftalmologia, urologia, otorrinolaringologia eta abar–, paziente asko zeuden zain. Bigarrena –neurologia, neurokirurgia, endokrinologia eta nutrizioa daude hor–, berriz, lasaiago zegoen.

Ikastetxeei dagokienez, Iturramako institutuan oihartzun handia izan du grebak: gutxieneko zerbitzuek inposatutako irakasleak soilik joan dira. Auzo bereko eskola publikoan irakasle guztiak daude, 30 inguru. Eskolak 330 ikasle inguru ditu. Amaiur ikastolan gutxieneko zerbitzuak daude, gainerako irakasleek greba egin dute. Laurehun ikasleetatik erdia inguru etorri dira, eta horrek lana eman die gutxieneko zerbitzuetan direnei.

Oro har, ohiko egun bat zirudien, baina inpresio horri osasuneko langileen ikuspegia gaineratu behar zaio: «Ez digute greba egiten uzten. Pazienteei arreta bermatzea ulergarria izan daiteke, baina nahieran erabiltzen dute hori. Ez dakigu zenbat hitzordu eten diren».

Agerraldiak

Grebaz gain, 11:30ean Nafarroako Gobernuaren aurrean elkartu dira administrazioko sindikatuak, lan baldintza hobeak exijitzeko. Gaurko greba eguneko lehen mobilizazio handira txalo artean iritsi da Osasungintzako sindikatuen zutabea. Karlos III.aren etorbidearen eta Gazteluko plazaren artean jendetza bildu da: «Erosahalmena berreskuratu!», «Jubilazio aurreratua 60 urterekin» eta «Ratioak behera, soldatak gora» leloak oihukatu dituzte, besteak beste. 17:30ean, manifestazioa abiatuko da, Iruñeko geltokitik.