Summary: Kamioi elektrikoak seriean ekoizten hasiko da Irizar, FCCrekin batera. Hondakinak biltzeko modeloaren hamar unitate egingo ditu Espainiako eraikuntza eta zerbitzuetako enpresa handiarentzat. Irizar Taldeak garatutako teknologia erabiliko dute, eta Adunan egingo dituzte osorik.

Mugikortasunaren elektrifikazioaren hodeira igotzeko beste urrats bat egin du Irizar Taldeak. Duela urte batzuk hasitako autobus elektrikoen produkzioari, kamioiena gehitu dio. Seriean ekoizten hasiko da berak diseinatutako modeloa, eta horretarako bazkide ezin aproposagoa topatu du: FCC Espainiako eraikuntza eta zerbitzu enpresa handia. Harekin batera lehenengo hamar unitateak egingo ditu. Elkarlan horren bidez, Ormaiztegiko kooperatibak (Gipuzkoa) oinarria jarri nahi du kamioi elektrikoen produkzioan hazten jarraitzeko.

Gaur-gaurkoz, modelo bakarra dauka taldeak: Irizar Ie Urban Truck deiturikoa. Hirian eta hiri inguruneetan jarduteko egina dago; bereziki, hiri hondakinak biltzeko eta garbiketa lanak egiteko. Hain justu, FCC enpresaren lan esparru nagusietako bat da hori. Hego Euskal Herriko lau hiriburuentzat dihardu, eta Iberiar penintsulako 5.000tik gora udal eta mankomunitateentzat.

Irizarrek uste du ibilgailu elektrikoena bizkor haziko den sektorea dela, gero eta erakunde gehiagok mugak jartzen dizkietelako gasolina eta diesel motordun ibilgailuei hiriguneetan sartzeko. Hirietako zerbitzuetan ere (garraioan, garbiketan, segurtasunean...) ari dira erregai fosilak erabiltzen dituztenak hibrido edo elektrikoengatik ordezkatzen, eta datozen urteetan instituzio publikoek inbertsio handiak aurreikusi dituzte horretarako.

Irizarrek egingo dituen lehen hamar unitateak garbiketa zerbitzuetarako izango dira, baina modelo hori ez du horretara mugatzea nahi. Industriarako ere baliagarria izan daiteke: hemezortzi tona inguruko gaitasuna du, eta kamioiak ahalbidetzen du gaur egun existitzen diren karrozeria guztiak instalatzea, ia-ia egokitzapenik egin gabe.

Irizar Ie Urban Trucken lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta hainbat sari lortu ditu. Irizarrek bi urtetan merkaturatzea lortu du, baina ez da hutsetik hasi. Autobus elektrikoen aurrean hamar urte daramatza ia, eta horiek egiteko garatutako teknologia bera erabili du: motor elektriko berdina du, ioi litiozko bateriekin. Lanegun luzeetarako egokia izan dadin, GNK gasa ere erabil dezakeen motorra jar daiteke, baina egingo dituen lehen hamar unitateetatik guztiak %100 elektrikoak izango dira.

Oso isila denez, gauez lan egiteko oso egokia dela azpimarratu du konpainiak, eta gaineratu du antzeko lanak egiteko erabiltzen diren ibilgailu arruntek baino zarata gutxiago ateratzen dutela, CO2 gutxiago igortzen dutela, eta energia kontsumoa erdira murrizten dutela. Lehen seriean bi tamainako unitateak egingo ditu: bi eta hiru ardatzekoak, 4x2 eta 6x2 bertsiokoak. Irizarren arabera, kamioiaren beste ezaugarri bat da kabinarako igotzeko sarbidea «egun merkatuan daudenetan baxuena» duela, eta horrek langileen lana errazten duela, eta segurtasuna handitu.

Baina Irizarrek bereziki nabarmendu nahi izan du berak oso-osorik ekoiztutako kamioia izango dela. Taldeko enpresek garatutako teknologia propioa izango du trakzio elektrikoari, energia biltegiratzeari eta kontrolerako elektronikari dagokienez.

Adunako fabrikatik (Gipuzkoa) aterako dira guztiak. Irizarren E-mobility adarrak 2018ko maiatzean han inauguratu zuen lantegitik. 18.000 metro koadro ditu eta 3.000 inguru erabiliko dituzte kamioiak egiteko. Lantegiaren beste zatia autobus elektrikoentzat da, hiri barruko bidaietara begira egindakoak. Izan ere, markaren ohiko autobusentzat Ormaiztegiko egoitza erabiltzen dute, diesel motorra dutenentzat, hiri arteko bidaietarako erabiltzen direnak.

Etorkizun handia

Hori du, gaur egun, bere produkzioaren muina, baina etorkizun handia iragarri dio Irizarrek ibilgailu elektrikoen sektoreari. Kamioia da Gipuzkoako enpresaren azken apustua, baina autobusetan hasi zen, duela hamarkada bat, eta dirutza jarri du. Gaur egun osagai guztiak berak diseinatzeko eta ekoizteko gai da, eta horrek hornitzaileen menpekotasunetik askatzen du, neurri handi batean.

Adunako lantegian 200 langile inguru ditu, eta halako bi izatea espero du; egunean autobus bat ekoiztera iritsi dira. Lehen autobus elektrikoa Ormaiztegin egin zuten, 2014n, Donostibusentzat. Euskal Herrian kontratu mardulak lortu ditu, besteak beste, Euskal Elkargoarekin Baiona-Angelu-Miarritz zerbitzurako, eta Bilbon eta Iruñean ere badabiltza Irizarren autobus elektrikoak. Espainia, Frantzia eta Erresuma Batua ditu beren merkatu nagusiak, eta Alemania, Italia, Suedia eta Beneluxeko hiru herrialdeetako ateak ere zabaltzen hasia da.

Taldea zazpi enpresak osatzen dute, eta 3.500 langile inguru ditu, laurden bat inguru kooperatibistak. Hamahiru lantegi ditu: Brasildik Amerikako merkatua hornitzen dute, Mexikotik herrialdea bera, eta Euskal Herritik eta Marokotik Europa batez ere.

Irizar da autobus ekoizle nagusiena Euskal Herrian, baina ez da elektrikoen aldeko apustua egin duen enpresa bakarra. Beste gipuzkoar bat, Beasaingo CAF ere sartu da alor horretan. Lehenik, Vectia enpresa sortu zuen, 2013an, eta 2018an arlo horren aldeko apustua biderkatu zuen, Europako liderra erosita, Poloniako Solaris


Summary: Positiboen ehunekoa %3,2 da Hego Euskal Herrian. Osasunbideak eta Osakidetzak 11.247 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta 368 kutsatu zenbatu. Hegoaldeko ZIUetan 104 lagun daude birusarekin erietxeratuta.

Hego Euskal Herrian egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak behera egin du; zehazki, beste 368 kasu positibo atzeman zituzten atzoko testetan. Guztira, 11.247 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean, eta, beraz, %3,2 izan zen positiboen portzentajea. Hain zuzen ere, OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langatik beherakoa da, beste behin. Osakidetzak egindakoetan %3,3 da datua; Osasunbideak egindakoetan, %3.

Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian 158 positibo atzeman ziren atzo; Gipuzkoan, 91; Nafarroan, 67, eta Araban 41.

Ospitaleei begira, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi dute atzo 41 lagun erietxeratu zituztela COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, zehaztu dute oraintxe bertan 104 lagun direla ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bi gehiago.


Summary: Puigdemontek Bruselari eskatu dio Espainia immunitatea errespetatzera behartzeko. Kautela neurriak ezarri izana «garrantzitsutzat» jo dute Kataluniako presidente ohiak eta Comin eta Ponsati kontseilari ohiek. Europako Parlamentuari eskatu diote helegiterik ez jartzeko.

Atzo behin-behinean immunitatea berreskuratu ostean, agerraldia egin dute gaur Carles Puigdemont presidente ohiak eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiek, eta txalotu egin dute Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak atzo hartutako erabakia, ingelesez, katalanez eta gaztelaniaz irakurritako komunikatu batean. Auzitegiak onartutakoa «garrantzitsua» dela azpimarratu dute, eta «bi aurrekari» ezartzen dituela, lehenengo aldia delako Europarlamentuak kendutako immunitatea epaitegietan berreskuratzen dena, batetik, eta erbesteratutako politikarien argudioak «arrazoituak» direla erakusten duelako, bestetik, argudiatu dutenez. «Neurriok ez balira onartu, eskubide politikoak urratuko ziratekeen», adierazi dute.

Horregatik, euren eskubideak defendatzea «Europako Parlamentuaren eskubideak defendatzeko modu onena» dela azaldu dute. Halaber, ganbera horri eskatu diote ez diezaion jarri helegiterik Europako Batasuneko Auzitegi Orokorraren erabakiari. Euren esanetan, gainerako europarlamentarien «baldintza berberak» izango dituzte aurrerantzean eta behin-behineko neurria indarrean den bitartean, baina «anomalia» batekin. Hala deitu diote Espainiari eta hango justiziari, eta azaldu dute gobernuak «sakoneko aldaketak» egin nahi dituela Espainiako epailetzan; hala nola epaileak aldatuz. Espainia Europarentzat «arazo» bihurtu dela nabarmendu dute, eta Europak hori ezin duela «ahaztu». Kazetarien galderei erantzunez, Espainiako Justiziaren eta Europakoaren irizpide desberdinez hitz egin du: «Ez sinestekoa da gorenak Europako Justiziaren ebazpenei entzungor egitea. Europak ezin du jarraitu arazo hori ezkutatzen Hungaria, Polonia eta Eslovenia herrialdeak jopuntuan dituen bitartean».

Alde horretatik, Puigdemontek eskatu dio Europako Batasunari behartu dezala Espainia erabakia errespetatzera, eta ez diezaiola men egin Espainiako Auzitegi Goreneko doktrinari: «Europako instituzioen betebeharra da arauak hausten dituen bere kide bat ohartaraztea. Horregatik diogu arazo hau Europaren arazoa dela».

Eurodiputatu moduan EBren barruan mugitzeko eskubidea berreskuratu dute hiru politikariek, baina, hala ere, ezingo dute Espainiarako muga zeharkatu, euren aurkako atxilotze agindua emana baitu Espainiako Auzitegi Gorenak. Horregatik, Ponsatik argitu du ez dutela horretarako asmorik: «Espainiara sartu? Jazarpen politikoaren mehatxua ez da gutxitu Espainia barruan, eta Europako Batasunaren lana da Europaren ebazpenak betearaztea».


Summary: Aurkitu dute Markina-Xemeinen bila zebiltzan gizona. 82 urteko gizonak hiru egun zeramatzan desagertuta. Ehundaka herritarrek parte hartu dute bilaketan.

Herritar batek aurkitu du gizona, gaur eguerdian. Ertzaintzaren arabera, «ondo» zegoen, baina sasi batzuen artean erori omen zen, eta ezin zen hortik mugitu.

Familiak larrialdi zerbitzuetara deitu zuen astelehenean, gizonak arratsaldean eman ohi duen ibilalditik ohiko orduan itzuli ez zelako. Orduz geroztik ibili dira desagertutako gizonaren bila, baina Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo jakinarazi zuen bilaketa lanak eten zituztela, eta gaur goizean goiz ekingo zietela berriro. Ertzaintza, Gurutze Gorria eta DYA ibili dira bilaketa lanetan, ehundaka herritarren laguntzarekin.


Summary: Etenaren osteko uzta ugaria jaso du Cannesko Zinemaldiak. Uztailaren 6tik 17ra egingo dute jaialdia, eta izen handiko zuzendari askoren lanak erakutsiko dituzte: tartean dira Wes Anderson, Leos Carax eta Apichatpong Weerasethakul. Sean Baker eta Mia Hansen-Love lehen aldiz lehiatuko dira Sail Ofizialean, besteak beste.

Iazko gorabeheren ondoren, Cannesko Zinemaldia bueltan da. Thierry Fremaux zuzendariak agerraldi bat egin du goizean, 74. aldia aurkezteko. Jaialdia uztailera atzeratu dute aurten —maiatzean egin ohi dute—, baina, Fremauxek zerrendatu dituen izenak ikusita, ez dago zalantzarik: bere onenean itzuliko da. Dagoeneko jakina zen Leos Caraxen Annette film berriak irekiko duela lehiaketa, eta, baieztapen ofiziala falta zen arren, segurutzat jotzen zen Wes Andersonen The French Dispatch eta Paul Verhoevenen Benedetta ere Sail Ofizialean egongo zirela. Andersonek XX. mendeko Parisko erredakzio batean girotu du pelikula, eta Verhoevenek, berriz, moja homosexual baten istorioa kontatu du, XVII. mendean kokatua.

Sail Ofizialean dauden zuzendari batzuek irabazia dute lehenago Urrezko Palma. Jacques Audiardek Les olympiades aurkeztuko du, lau pertsonaiaren inguruko maitasun istorio garaikide bat. Nanni Morettik, berriz, Tre piani, bizilagun batek haren alabaz abusatzen duela uste duten gazte biri buruzko filma. Azkenik, Apichatpong Weerasethakulek Memoria erakutsiko du. Kolonbian filmatu du, eta Tilda Swinton da protagonista.

Beste hainbat zuzendarik ezagun dute Cannesko lehia, oraindik sari nagusia irabazi ez duten arren. Hor izango dira Bruno Dumont (Par un demi-clair matin), Asghar Farhadi (Un héros), Ryusuke Hamaguchi (Drive My Car), Mahamat-Saleh Haroun (Lingui), Justin Kurzel (Nitram), François Ozon (Tout s'est bien passé), Sean Penn (Flag Day), Kirill Serebrennikov (Petrov's Flu) eta Joachim Trier (Julie).

Sean Baker lehen aldiz ariko da Sail Ofizialean. Duela lau urte, Cannesko Zuzendarien Hamabostaldian aurkeztu zuen The Florida Project. Aurten, Red Rocket lana emango du. Mia Hansen-Love ere estreinakoz egongo da lehia nagusian, Bergman's Island filmarekin. Faro uhartera joandako zinemagile bikote bat da filmeko protagonista: Anders Danielsen Lie eta Mia Wasikowska; Ingmar Bergmanen bizitzan eta filmetan garrantzi handia izan zuen leku horrek. Nadav Lapidek Ha'berech aurkeztuko du; 2019an Urrezko Hartza irabazi zuen Berlinen, Synonymes filmarekin. Horiez gain, lehen aldiz egongo dira: Nabil Ayouch, Haut et fort filmarekin; Catherine Corsini, La fracture-rekin; Julia Ducournau, Titane-rekin; Ildiko Enyedi, A geleségem története-rekin; Juho Kuosmanen, Hytti nro 6-rekin; eta Joachin Lafosse, Les intranquilles-ekin.

Entzute handiko izenak daude gainontzeko sailetan ere. Andrea Arnoldek Cow aurkeztuko du; Arnaud Desplechinek, Tromperie, Philip Rothen Deception nobelaren moldaketa bat; Charlotte Gainsbourgek, Jane par Charlotte opera prima; Todd Haynesek, The Velvet Underground taldeari buruzko dokumental bat; Hong Sang-sook, In Front of Your Face; Sergei Loznitsak Babi Yar. Context; eta Oliver Stonek, JFK Revisited: Through the Looking Glass.

Iaz, zinemaldiaren antolatzaileek jakinarazi zuten zer pelikula hautatu zituzten jaialdian parte hartzeko, eta, azkenean beste jaialdi batzuetan aurkeztu bazituzten ere, Canneseko zigilua eraman zuten. Horietako bat da Dea Kulumbegaxviliren Dasatskisi / Beginning, Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorraren irabazlea. Cannesek lehengora itzuli nahi du aurten, eta nabaritu dute iazko etena: urtero 1.800 pelikula inguru jasotzen dituzte aukeraketa egiteko, eta aurten hautaketa batzordeak 2.300 baino gehiago ikusi ditu. Spike Lee izango da epaimahaiko burua —iaz izendatu zuten—.

Atzo, zinemaldiak adierazi zuen Jodie Foster aktore eta zinemagilea izango dela irekierako gonbidatua, eta Urrezko Palma saria jasoko duela, «ibilbide artistiko bikaina eta nortasun paregabea» erakusteagatik.


Summary: ELA: «Enpresek zergak ez ordaintzearen konplize dira Urkullu eta Txibite». «Euskal Herrian, zenbat eta gehiago eduki, orduan eta zerga gutxiago ordaintzen dira», salatu du Lakuntzak, eta zerga erreforma eskatu du

Zerga sisteman aldaketa sakonak eskatzeko kanpainak Bilbora eraman du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia. Arriaga antzokiaren alboan, sindikatuko kideen aurrean, Lakuntzak ziurtatu du «inoiz baino beharrezkoagoa» dela erreforma bat, krisiak desberdintasunak eta behar sozialak areagotu dituelako: «Justizia sozialagatik ez ezik, krisiari irtenbidea emateko bidea ere bada».

Erreforma horren abiapuntua izango litzateke errenta handia dutenek eta enpresek gehiago ordaintzea, uste baitute orain kontrakoa gertatzen dela: «Euskal Herrian, zenbat eta gehiago eduki, orduan eta zerga gutxiago ordaintzen dira, eta haiek ordaintzen ez dutena beste batzuek ordaindu behar dugu». Egoera horren arduradunak propio izendatu ditu Lakuntzak: «Urkullu, Rementeria, Olano, Txibite... enpresa handiek zergak ez ordaintzearen konplize dira».

Sozietate zergaren tasa nominala irabazien %24 eta %28 artean egon arren —enpresaren neurriaren eta lurraldearen arabera—, Lakuntzak nabarmendu du enpresa handiek irabazten dituzten hamar eurotik bakar bat ordaintzen dutela: «Langileak dira ekarpen handiena egiten dutenak: jornalen zuzeneko zergetatik datoz ogasunak jasotzen dituen lau eurotik hiru. Egoera hori hautu baten ondorioa da. Injustizia hori amaitzeko, erreforma fiskala behar dugu».

Gainera, industria politikarik ez izatea leporatu die erakundeei, eta «zentzugabetzat» jo du beherapenak eskaintzea enpresak erakartzeko eta haiei eusteko zerga: «Zergatik daude enpresak Alemanian edo Frantzian, eta ez Marokon? Bada, berrikuntza, formazioa, komunikazioa, hornikuntza sareak eta beste daudelako».

2.300 euroko funtsa

«Benetako politika industriala» eskatu du Lakuntzak, eta horren barruan kokatu du ELAren proposamena: enpresa estrategikoak babestuko dituen 2.300 milioi euroko funts bat sortzea.

ELAk bihar jarraituko du zerga erreformaren aldeko kanpainarekin, Iruñean, Errekoleten plazan. Hurrengo topaketa hilaren 15ean izango da, Gasteizen, eta 17an Donostian bukatuko du.


Summary: Txinak muturreko kirol ekitaldiak debekatu ditu, mendi lasterketak tartean. Mugarik gabeko epe batez ezingo da ultramaratoirik, mendi lasterketarik edo wingfly ekitaldirik antolatu. Maiatzaren amaieran, 21 kirolari hil ziren Gansu eskualdean eginiko mendi lasterketa batean, eguraldi txarrarengatik.

Ezbehar larria gertatu zen maiatzaren 22 eta 23ko asteburuan Txinako Gansu eskualdean: mendi lasterketa batean, 21 kirolari hotzez hil ziren, espero baino eguraldi okerragoa egin baitzuen. Gertaerak harridura eta sumina eragin zituen Txinan eta munduan, eta gaur bestelako ondorioak ekarri ditu.

Txinako Kirol Administrazio Nagusiak mugarik gabe debekatu du «arrisku handiko kirol ekitaldi oro, kudeaketa erantzukizunik gabekoak, arau kamutsekoak eta segurtasun neurri lausokoak». Horien artean daude mendi lasterketa, BASE jauziarekin batera egiten den wingfly praktika, ultramaratoiak eta basamortuetako lasterketak.

Erakundeak iragarri duenez, kirol ekitaldiak aztertuko ditu, kudeaketa eta arauak hobetzeko, haien segurtasuna ziurtatzeko.

Guansuko lasterketan 172 korrikalarik hartu zuten parte. Gune menditsu batean 100 kilometro egin behar zituzten, baina, bideari ekin eta gero, antolatzaileek bertan behera utzi zuten lasterketa. Izan ere, aurreikusi baino eguraldi kaskarragoa egin zuen, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta egoera horri aurre egiteko. Baina ordurako berandu zen, eta parte hartzaile batzuek hipotermia eta arazo fisikoak pairatu zituzten altuera handiko gune batean, tenperaturek behera egin zutelako oso azkar.

Txingorraren eta haize ufada indartsuen artean, desagertu egin ziren korrikalari batzuk larunbat eguerdirako, eta erreskate zerbitzuek igande goizeko zortzietan baieztatu zuten haietako hogei gutxienez hilda zeudela. Bi ordu geroago amaitu zituzten bilaketa lanak —ia 24 orduz jardun zuten—, eta hildako bat gehiago baieztatu zuten; denera, 21. Horrez gain, beste zortzi erietxera eraman behar izan zituzten. 1.200 lagun inguru ibili ziren korrikalarien bila.

Azaldu zutenez, 2.000 metro inguruan zegoen tarte batean 0 gradu inguruko tenperaturak erregistratu ziren larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta horri aurre egiteko. Arropa finekin abiatu ziren gehienak; izan ere, aurreko eguneko iragarpen meteorologikoek ez zuten aurreikusi halako eguraldia izango zenik. Bazekiten euria eta haizea izango zirela, baina ez horren tenperatura hotzak.


Summary: Bizkaiak produktu natural bat erabiliko du pinuaren xingola marroiaren aurka. Neiker institutuak probatutako bioestimulatzaile bat 4.000 hektarea pinuditan zabalduko dute

Produktu kimikoak alde batera utzi ditu Bizkaiko Foru Aldundiak, eta osagai naturalekin egindako bat erabiliko du pinuen xingola marroiaren gaixotasuna tratatzeko. Arratia-Nerbioi eta Durangaldeko 4.000 hektarea pinurekin hasiko da, ekainaren amaieran eta uztailaren erdialdearen artean, eguraldiaren arabera. Helikopteroen bitartez zabalduko dute produktua.

Zehaztu dutenez, osagai naturalekin egindako produktu bioestimulatzaile bat da; hau da, zuhaitzak indartsuago eta erresistenteago egitea da helburua, eta ez zuzenean xingola marroia eragiten duen onddoa botikekin hiltzea. Neiker ikerketa zentroak iaz aztertu eta probatu zuen produktua. Egiaztatu dutenez, ez du kalterik eragiten ingurumenean. Produktu hori nekazaritza ekologikoan erabiltzeko baimenduta dago.

Xingola marroia eta xingola gorria koniferoak hiltzeraino ahultzen dituzten gaixotasunak dira, onddoek eragindakoak. Ez dira berriak Euskal Herrian, baina azken urteetan, eguraldiak lagunduta, gogor jo dituzte intsinis pinudiak Bizkaian, Gipuzkoan, eta Arabako eta Nafarroako iparraldean. Xingolaren agerpenak bizkortu egin du pinudien mozketa. Bizkaian eta Aiaraldean batez ere, eukaliptoak hartu du pinuak galdutako lurraldearen zati handi bat.


Summary: Politikari katalanak jazartzeari uzteko eskatu dio Espainiari Europako Kontseiluak. Hirugarren graduaren truke, presoei euren «iritzi politiko sakonei» uko egiteko eskatzeari utz diezaion esan diote Espainiari.

Espainiako eta Turkiako kasuak ikertu ditu Europako Kontseiluko Lege Auzietako eta Giza Eskubideetako Batzordeak, aztertzeko bi estatuek nola erabiltzen dituzten auzitegiak katalanen eta kurduen aurka. Urte eta erdiz aritu da batzordea lan horretan, eta ondorioak aurkeztu ditu gaur.

Batzordeak esan dio Espainiari matxinada eta sedizio delituak erreformatzeko, «2005ean legez kanpoko erreferendumak antolatzea zigorgabetu zuen erabakia indarrean ez dagoela interpretatzerik egon ez dadin, eta indarkeriarik gabeko transgresioek proportziorik gabeko zigorrik jaso ez dezaten». Horrez gain, 2017ko autodeterminazio erreferenduma antolatzeagatik eta harekin loturiko manifestazioengatik zigorturiko presoak «indultatzea edo askatzea pentsa» dezala eskatu dio, utz diezaiola erbestean dauden buruzagiak jazartzeari, baita erreferendumaren harira epaitzeko zain dauden goi kargudunak jazartzeari ere.

Amaitzeko, Espainiako agintariei eskatu diete «politikari katalanei euren iritzi politiko sakonei uko egiteko eskatzeari uzteko, espetxe erregimen hobe baten truke, edo indultu baten aukerarengatik».

Europako Kontseilua 1949. urtean sortu zuten, eta Europako integrazioaren alde lan egiten duen erakunderik zaharrena da. Estrasburgon du egoitza, Europa Jauregian. Ez da Europako Batasuneko barruko erakundea, eta ez da nahastu behar Europar Kontseiluarekin. Azken hori, bai, EBko erakunde nagusietako bat da.

Europako Kontseiluaren helburua kideen artean gero eta batasun handiagoa lortzea da, Europako printzipio eta idealak babestuz. Besteak beste, Europan giza eskubideak eta askatasunak zaintzen ditu.

Horren adibide dira euskararen inguruan eman dituen ebazpenak. Hainbat gomendio egin zizkion Espainiako Gobernuari 2018an, Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinatzaile den neurrian, gabeziak igarri zituelako haren jardunean. Besteak beste, justizian eta administrazioan hizkuntza gutxituak aintzat hartzeko eskatzen zion.

Europako Kontseiluak, gero, Espainiak bere gomendioak bete ote diren ebaluatzeko eskatu zion Euskalgintzaren Kontseiluari. Horrek aurtengo martxoan salatu zuen justizian eta administrazioan Espainiak «ez duela ezer egin».


Summary: Baionako Etxepare lizeoa hetsi dute, zenbait COVID-19 kasurengatik. Astelehenetik goiti berriz irekiko dute, antolaketa egokitu batekin.

Bainoako Etxepare lizeoa hetsia izanen da gaur. Ikasle zenbaitek positibo eman dute PCR proban, eta, ondorioz, ikasleek etxean gelditu beharko dute. Atzo, bigarren mailako ikasle guziak etxera igorri zituzten, horien artean atzeman zituztelako kasu positiboak. Baina beste mailetan ere kasu bat atzeman dute, gutxienez, eta ikastetxea hestea erabaki dute.

Dena den, azterketak hurbiltzen ari baitira, astelehenetik goiti berriz irekia izanen da ikastetxea, antolaketa egokituko baitute. Gaur hestea erabaki dute, astelehenetik gorako antolaketa aztertzeko.

Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera, Pirinio Atlantikoetako departamenduko agerraldi gehienak ikastetxeetan atzeman dituzte, baina ez dute zehaztu zenbat diren zehazki Ipar Euskal Herrian. Bordeleko Akademiaren azken zenbakien arabera, 77 ikasgela itxita daude Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetan, eta hiru ikastetxe osorik hetsiak dira.


Summary: GAL argitzeko eskatu dute Madrilen, Gonzalez ikertzeko eskaera artxibatu ostean. Pili Zabalak B-Egiaz plataforma aurkeztu du Madrilen, Maria Jauregi, Juan Diego Botto eta Maria del Olmorekin. 120 pertsona ezagunek baino gehiagok babestu dute manifestu bat, eta sarean dago, atxikimendu gehiago biltzeko.

GALen atzean dagoen «inpunitatea haustera» deitu du gaur Pili Zabalak Madrilen, Arte Ederren Zirkuluaren egoitzan egindako agerraldian. Juan Diego Botto aktore argentinarra, Maria Jauregi ETAk hildako Juan Maria Jauregiren eta Maixabel Lasa Patxi Lopezen Jaurlaritzaren biktimen arretarako zuzendariaren alaba, eta Maria Del Olmo Alacanteko artxibo historikoaren zuzendaria izan ditu alboan agerraldian.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak artxibatu egin du GALen atzean Felipe Gonzalez ote zegoen ikertzeko Zabalak egindako eskaera, eta horregatik atera da Zabala prentsaurrera. Martxoaren 9an iritsi zen Auzitegi Nazionaleko fiskaltzara auzia ikertzeko eskaera, Zabalak Gipuzkoako fiskaltzan salaketa jarri ostean, eskumenik ezagatik Gipuzkoatik Auzitegi Nazionalera bidalita eskaera. Zabalak fiskaltzari eskatzen zion aztertzeko ea iker zitekeen Felipe Gonzalez, orduko Espainiako gobernuburua, GALen atentatuetan eta desagertze behartuetan eragiteagatik.

Horretarako, CIA AEBetako inteligentzia zerbitzuen 1984ko txosten bat gehitzen zuen, iazko ekainean zabaldutakoa, Felipe Gonzalezek «terroristei legetik kanpo aurre egiteko mertzenario talde bat sortzea adostu» zuela dioena, beste hainbat dokumenturekin batera.

Auzitegi Nazionalak preskribatutzat jo du auzia, eta artxiboa agindu du. GAL 1983tik 1987ra egon zen indarrean, estatu terrorismoarekin lotu zen, eta estatuak finantzatu zuela ere frogatu zen epaitegietan. 27 pertsona hil zituen. Lehen biktimak, 1983an, Joxean Lasa eta Joxi Zabala izan ziren, azken hori Pili Zabalaren anaia.

Auzitegi Nazionalak Gonzalez ikertzeko eskaera artxibatu ostean, Zabalak esan du ekinbide berriak aztertzen ari direla arlo juridikoan: «Egiak ez du inoiz preskribatzen, eta NBEk estatuak behartzen ditu egia argitzera, inpunitatea saihesteko». 120 atxikimendu

Jardunbide horretan ez zuela etsiko aurreratu zion BERRIAri, eta B-Egiaz plataforma sortu dutela iragarri zuen atzo, Madrilen. 120 pertsona ezagunek egin dute bat sorburuko manifestuarekin. Tartean Noam Chomsky pentsalaria, Juan Jose Ibarretxe lehendakari ohia, Garbiñe Biurrun epailea, Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore Zibila Felipe Gonzalez presidente zen aroan, ETAko zenbait biktima, Itziar Bollain zinema zuzendaria, Harkaitz Cano eta Kirmen Uribe idazleak, Itziar Ituño aktorea eta beste. Manifestua, webgunean

Webgune bat aurkeztu dute: www.b-egiaz.org. Bertan GALi buruzko informazio osatua dago. Manifestu bat ere bai, atxikimendua eman nahi izanez gero. «Manifestu hau sinatzen dugunok eskatzen diegu erakunde publikoei GAL ikertu eta argi dezaten». Mezu nagusi hori jasotzen du B-Egiaz plataformak aurkeztutako manifestuak. «Ez da posible sekretu ofizialen legearen izenean giza eskubideen aurkako krimenak babestea», gehitzen du.

Uste dute badaudela nahikoa zantzu ikertzeko, besteak beste, CIAk desklasifikatutako dokumentuak, zeintzuetan agertzen den Felipe Gonzalez orduko Espainiako gobernuburuak «erabaki duela mertzenario talde bat sortzea, legetik kanpo aurre egiteko terroristei»; eta entzuketak, zeintzuetan CESIDeko goi kargudunak entzuten diren zehatz-mehatz azaltzen estatu krimen jakinak. «Ebidentzia horiek GALen sorreran, babesean eta finantzaketan estatuak esku hartze antolatua izan zuela pentsatzera garamatza», dio manifestuak.

Uste dute estatuak gutxi egin duela ikertzeko, eta, zerbait egin duenetan, «talde inkontrolatu ez-atxikiak» izan direla ebatzi dute, edo indultatuak izan dira. «Are gehiago, uste dugu zenbait sektoretatik oztopatu egin dela ikerketa, nazioarteko giza eskubideen itunak ez betez».

Artxiboek egiaren eta justiziaren mesedetara egon behar dutela gaineratzen dute. Eta uste dute badaudela zantzuak estatu terrorismoa baimendu zela pentsatzeko, «eta kontzeptualki, ez da bereizten beste talde terrorista antolatu batzuengandik».

«Eskubide urraketa hauek guztiek gure memoria demokratikoa baldintzatzen dute. Berriz idatzi behar da, eta lan nekeza geratzen zaigu», manifestuaren arabera. «Espainiako erakundeek giza eskubideen nazioarteko estandarrak beteko dituzte biktima guztiak aitortu eta erreparatzen dituztenean, salbuespenik gabe. Eta egia da biktima guztien irrika, zeina ez den sekula preskribatzen», dio amaieran testuak.


Summary: Denboraldiko lehen hegaluzeak arrantzatu dituzte. Oraingoz, arrain gutxi aurkitu dute, Galizia aldean.

Urteko arrantzaldirik garrantzitsuenari ekin diote Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleek: hegaluzeari. Kofradia-Itsas Etxeak jakinarazi duenez, lehen hegaluzeak arrantzatu dituzte, baina ez dira asko izan.

Zehazki, denboraldiko lehenengoa Pasaiako Kofradiako ontzi batek arrantzatu du, Gaztelugatxeko Doeniene-k. Ez du Euskal Herrian porturatu, ordea, Avilesen baizik (Asturias, Espainia). Kiloa 350 euroan saldu zuten.

Izan ere, hegaluzeak Galizia inguruan dabiltza orain, eta Euskal Herriko kostaldera iristeko egun edo aste batzuk itxaron beharko dute arrantzaleek.

Oraingoz, kazako arrantzan aritzen diren ontziak joan dira hegaluzetara. Inguraketan aritzen direnek, berriz, antxoaren kostera bukatu berri dute, eta orain ontziak atontzen ari direla azaldu du Itsas Etxeak.

Guztira, 17.700 tona hegaluze arrantzatzeko baimena dute aurten Espainiako banderapean dabiltzan ontziek. Kuota hori ez dago itsasontzien edo kofradien arabera banatuta.


Summary: Atxilotuak eta betoak Hong Kongen, Tiananmengo sarraskia gogoratzean. Poliziak debekatu egin ditu 1989an Pekingo plazan gertaturikoa oroitzeko ekitaldiak, baina hainbat lagun kalera atera dira eskualde administratiboan. Gutxienez sei lagun eraman dituzte komisariara.

Manifestaziora joandako herritar baten adierazpenak laburbiltzen du aurtengo ekinaldiaren helburua: «Hau ez da soilik Tiananmengoa oroitzeko, 2019koa gogoratzeko ere bada [estradizio legearen kontrako protestak]». Duela 32 urte Pekingo plazan izandako sarraskiko biktimen omenez Hong Kongen urtero egiten duten protesta bigarren urtez jarraian debekatu du Txinak, osasun arrazoiak argudiatuta, baina horrek ez du eragotzi aurten ere milaka lagun kalera atera izana protesta egitera, oroimenerako ohiko eremua, Victoria Parkea, agentez josita egon den arren. Horren ordez, eskualde administratiboan hainbat martxa egin dituzte kaleetan barrena.

Manifestatzeko debekuari inork entzungor egin ez ziezaion, segurtasun indarretako 7.000 kide bidali zituzten eskualde administratibora, baina horrek ez du Pekinek esperotako erreakzioa eragin, kontuan harturik aurten indarrean dagoela Segurtasun Nazionalerako Legea, eta horrek poliziei modua eman diela askeago jokatzeko; testua onartu zenetik, Hong Kongen ugaritu egin dira atxiloketak, eta gaurko manifestazio gaua ez da salbuespen bat izan, gutxienez sei lagun eraman baitzituzten komisariara, independentziaren aldeko eta Txinako Alderdi Komunistaren kontrako oihuen artean.

Tartean, Chow Hang Tung, oposizioko kide eta Txinako Mugimendu Patriotiko Demokratikoak Laguntzeko Hong Kongeko Aliantzaren presidenteordea eraman dute polizia etxera; hain justu, sarraskia gogoratzeko ekitaldi bat antolatzea egotzita atxilotu dute.

Txinako Gobernuak iragan astean ohartarazi zuen Tiananmengoa oroitzeko elkarretaratze edo baraualdietan parte hartzen dutenek bost urteko espetxealdia jaso zezaketela —hamarkadotan soilik Hong Kongen egin dituzte sarraskiko biktimen omenezko manifestazioak—. Aliantzak berak egina zuen elkarretaratze baterako deialdia aldez aurretik, baina, Pekinen mezuaren ostean, bertan behera uztea erabaki zuen; Chowk, berriz, kalera aterako zela jakinarazi zuen.

Duela urtebete, iazko ekainean, Txinak Segurtasun Nazionalerako Legea onartu zuen Hong Kongerako, zeinak debekatu egiten dituen «sedizioa, sezesioa eta atzerriko esku hartzea». Testua indarrean sartuz geroztik egiten zen halako lehen ekitaldia zatekeen Tiananmengo sarraskia salatzeko elkarretaratzea, bertan behera utzi izan ez balute; izan ere, Polizia ere atera da kalera, manifestariei ohartarazteko lege hori urratzen ari zirela.

Debekaturiko auzia

Sarraskia debekatutako auzia da oraindik Txinarentzat; izan ere, 1989ko apirilaren eta ekainaren bitartean manifestariek egindako aldarrikapenak bete gabe jarraitzen dute oraindik, eta Pekinek berak ez du inoiz argitu zenbat ikasle hil zituzten segurtasun indarrek protestarien aurka jo zutenean.

Kopurua desberdina da giza eskubideen erakunde bakoitzaren arabera, baina ehunka eta milaka artean lirateke; batzuek 300 eta 3.000 artean direla deritzote.

Koronabirusaren pandemia aurretik ere, Txinak debekatu egin izan ditu hildakoen omenezko ekitaldiak, eta horretarako segurtasun neurriak zorroztu; komunikabideek, gainera, ezin dute sarraskia aipatu ere egin. 1989ko ekainaren 4ko gertaerak inoiz jazo ez balira bezala jokatzen du Txinako Gobernuak, eta herritarrek beste horrenbeste egiten dute.

Urteurren batzuetan, gainera, debekatu egin izan dute Pekingo plazari argazkiak ateratzea edota hango irudiak hartzea.


Summary: Musika izango da protagonista Hamaika Gara egitasmoak uztailaren 3an egingo duen mobilizazioan. Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituño musikarien kontzertuak izanen dira Bilbon. Herritarren gehiengoak erabaki nahi duela ikusaraztea eta gehiengo hori burujabetzarako prozesuan inplikatzea da mobilizazioaren helburua.

Hamaika Gara erreferendumaren alde lelopean mobilizazioa antolatu dute Gure Esku-k eta bertze hainbat eragilek Bilbon uztailaren 3rako. Musika izango da egun horretako protagonista. Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituño, hain zuzen ere. Arratsaldeko 17:30etan, Bilboko ibaia agertoki bilakatuko da, eta jendea ibaiaren inguruan bilduko da: Areatzako pasealekuan, Erripako kaian eta Areatzako eta Udaletxeko zubietan. Musikari guztiek zuzeneko musika eskainiko dute Bilboko ibaian ibiliko den itsasontzi batetik. Musikarien kontzertuez gain, Duplak eta Itziar Ituñok espresuki Hamaika Gara egitasmorako sorturiko kantua lehen aldiz entzuteko aukera izanen da.

Herritarren gehiengoak erabaki nahi duela ikusaraztea eta gehiengo hori burujabetzarako prozesuan inplikatzea da uztailaren 3ko egitasmoaren helburua. Mobilizazioan parte hartzeko ez da izena eman beharko, baina antolatzaileek gonbidapena egin diete parte hartu nahi dutenei konpromiso txartela eskuratzeko. Bortz euro balio du txartelak, eta Hamaika Gara-ren dendan eskura daiteke. Txartel horien bidez antolaketa erraztu nahi dute. Mobilizazioan parte hartuko dutenei burujabetzaren aldeko aldarriak eramateko deia egin diete antolatzaileek; nork bere kartela eramanez, edo horretarako Hamaika Garak espresuki sorturikoak eskuratuz.

Krisitik burujabeago irtetea

Gure Esku-k aldarrikatu du herritarrek eskura behar dituztela erabakitzeko tresnak krisia kudeatzeko eta krisitik nola irten erabakitzeko: «Autogobernu esaten dioten horrek ez digu osasun krisiari aurre egiteko beharrezko neurriak hartzeko gaitasunik eman; autogobernua hau bada, onar dezagun zintzotasunez ez dela nahikoa».

Herritarrak burujabetzan inplikatu nahi ditu egitasmoak Hamaika Gara kanpainaren bitartez. Hala, herritarren gehiengoak «erabaki» nahi duela ikusarazi nahi du egitasmoak, eta herritar horiek burujabetza prozesuan inplikatu nahi ditu. Herritarrei hiru erronka luzatu dizkie egitasmoak: erreferendumaren aldeko manifestua sinatu eta kanpainaren eskumuturrekoa janztea, inguruan sinadurak biltzea eta uztailaren 3an Bilboko mobilizazioan parte hartzea.


Summary: Ekaitzak erabat hondatu ditu Arabako ehun hektarea mahasti. Beste 300-500 hektareari kalte egin diete azken egunotako txingorrak eta euriteek

Euskal Herri osoa astindu zuen ekaitzak atzo, eta gaur ere leku batzuetan ez da etenik izan. Arabari eta Nafarroari eragin zien bereziki eguraldiak. Izan ere, euria modu zakarrean aritu zen, eta haize ufada bortitzek astindu zituzten zuhaitzak. Horrez gain, nekazarientzat oso kaltegarria izan ohi den kazkabarra ere gogotik bota zuen hainbat lekutan.

Askori erauntsiak uzta hondatu die. Oionen, adibidez, txingorrak duela gutxi landatutako landareak hondatu ditu, eta beste leku askotan, mahastiak ere bai. Baliteke azken 30 urteetan Arabako Errioxak jasandako txingor ekaitzik gogorrena izatea, kalteei dagokienez. Iker Garcia nekazariak zerealak landatzen ditu, baina gehienbat mahatsa lantzen du. Labrazako Hontza upategiaren arduradunetako bat da, eta txingorrak uzta hondatu dio: «Zerealak ukituta utzi ditu, esaterako, ilarrak eta garia. Baina kalte handiena mahastiei egin die».

Garciaren arabera, uztaren %80 ezin izango du aprobetxatu. Gainera, horrek luzerako ondorioak ekarriko dizkio: «Asegurua eduki arren, galerak izango ditut, eta, gainera, datorren urterako ere uzta kaltetuta egongo da. Lan asko egin beharko dut landareak berreskuratu eta hurrengo urteetan hondatuta egon ez daitezen».

Lantziegon ere izugarriak izan dira kalteak: Itxaso Compañon da Lantziegoko El Mozo bodegaren arduraduna, eta, BERRIAri azaldu dionez, bere kasuan ez da kazkabarra izan uzta hondatu diona. Uholdeek egin diote kalte gehiago: «Ura mahastien gainetik igaro da, eta hainbat gunetan dena aurrean eraman du». Hala ere, oraindik ezin ditu kalteak zehazki kalkulatu: «Hemendik hiru egunera ikusi beharko dugu nola geratu diren mahastien hostoak. Orain berde daude, eta osasuntsu daudela ematen du, baina baliteke hemendik gutxira hostoak erortzen hastea». Orain mahastiak mantentzeko «lan asko» egin beharko duela dio. Baina, hala ere, kaltea ez da soilik ekonomikoa, Compañonen aburuz: «Mahastietan jarrita daukazun ilusioa erabat zapuzten da».

Batzuen eta besteen kalteak zenbatu ditu honezkero Arabako Foru Aldundiak. Haren datuek diotenez, ehunen bat hektarea mahasti erabat galdu dira. Beste 300-500 hektareak, berriz, «kalte nabarmenak» dituzte. Azken horietan agian mahatsaren erdia galdu dute.

Arabako Errioxaren erdialdean eta ekialdean jo du gogorren ekaitzak, hala nola Lapuebla de Labarcan, Guardian, Ekoran, Oionen, Lantziegon, Elvillarren eta Moredan. Eskualdean izan da goizean Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia, nekazarien eta ardogileen kexuak entzuten.

Arabako Aldundiak gogorarazi du mahastien %75ek badutela asegurua. Kalteen maila ikusita egingo dituzte erreklamazioak mahastien jabeek.

Nafarroan ere bai

Iruñean, adibidez, 10,5 litro bota zituen metro koadroko, atzo arratsaldeko 19:00ak eta 19:10 bitartean. Euri erauntsi izendatzeko, orduko metro karratuko 60 litroren langa gainditu behar du euriteak, eta atzo Iruñean orduko 63 litro bota zituen. Suhiltzaileek ere lana izan dute, garabiak gordetzen zituzten biltegi batean sabaiko leihotik ura sartu delako, eta Orkoieneko anbulategian ere gainezka egin du urak.

Lizarran ere eragina izan du ekaitzak. Ura kiroldegi barruraino sartu da, eta estolda zulo batzuek gainezka egin dute. 9,2 litro bota ditu hamar minutuan metro karratuko.


Summary: Loli Garcia berriro hautatu dute Euskadiko CCOOko idazkari nagusi. Batzarkideen %68,1ek egin dute alde, duela lau urte baino gutxiagok.

Loli Garcia (Barakaldo, Bizkaia, 1968) beste lau urterako izendatu dute Euskadiko CCOOko idazkari nagusi. Bigarren agintaldia izango du, 2017ko ekainetik baita sindikatuko arduraduna, Unai Sordoren ordez. Orduko horretan, botoen %84 eskuratu zituen Garciak, eta sindikatuko kargu nagusia lortu zuen lehen emakumea izan zen. Gaurko bozketan, 2017ko emaitzak okertu ditu: %68,1 alde eta %31,9 zuri. Aurkako botorik ez du izan.

Garciaren taldearen kudeaketa txostenak batzarkideen %65en aldeko botoa jaso zuen atzo.

Babes zabalagoa jaso du sindikatuko zuzendaritza osatuko duen taldeak, %70ekoa. Hamar kide ditu, eta horietatik bi dira berriak, Oskar Arenas eta Arkaitz Antizar.

Atzoko hitzaldian, Garciak elkarrizketa sozialaren lana goraipatu zuen, eta horri esker koronabirusaren krisiaren kalteak txikitu direla ziurtatu zuen: «Ondorio dramatikoak eragingo zituen ezer ez egin izanak; gure herriko langile klaseak are gehiago sufrituko zuen».

Gaurkoan, 2012ko eta 2013ko lan erreformak indargabetzeko lana egingo duela agindu du, behin-behinekotasuna mugatzea eta negoziazio kolektiboa indartzea derrigorrezkotzat jo baitu.

Hainbat urtez bigarren izan da CCOO Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hauteskunde sindikaletan, baina azken urteetan LABek hartu dio aurrea. 2020 amaierako datuen arabera, hiru lurralde horietan 3.171 ordezkari sindikal ditu Garciaren taldeak, ordezkaritzaren %18,3 —ELAk %41,3 ditu; LABek, %19.9, eta UGTk, %10,2—.

Garcia 1990an sartu zen CCOOn, eta 1992an hasi zen zuzendaritza karguetan. EHUn Psikologia ikasketak egin zituen; master bat du lidergoan eta erakundeen gidaritzan, eta lan arriskuen prebentziorako teknikaria da lanbidez.


Summary: EHU munduko 200 unibertsitate onenen artean dago sei espezialitatetan. Shanghaiko unibertsitateko rankingean EHUk lortutako emaitzek «unibertsitate sendo bat» dela erakusten dute, EHUko errektore Eva Ferreiraren arabera. Batez ere zientzia arloan lortu ditu emaitzarik onenak.

Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak espezialitateen araberako unibertsitateen rankingaren berri eman du; hain zuzen, munduko 500 unibertsitate onenak zerrendatu ditu espezialitate akademikoen arabera. Bertan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak 200 unibertsitate onenen artean egotea lortu du sei diziplinatan, eta munduko 500 onenen artean 24tan.

Are emaitza hobeak lortu ditu hiru espezialitatetan: rankingaren arabera, EHU munduko 150 unibertsitate onenen artean dago Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan. Gainera, 200 unibertsitate onenen artean kokatu dute Elikagaien Zientzia eta Teknologian, Materialen Zientzia eta Ingeniaritzan eta Nanozientzia eta Nanoteknologian. Emaitza hain aipagarriak ez izan arren, azpimarragarriak dira EHUk beste hainbat arlotan lortutako emaitzak ere: 300 unibertsitate onenen artean dago Ingurumen Zientzia eta Ingeniaritzan, Energiaren Zientzia eta Ingeniaritzan, Matematikan, Fisikan, Nekazaritzako Zientzietan, Farmazian, Zientzia Farmazeutikoetan eta Hezkuntzan; 400 onenen artean Ingeniaritza Elektrikoa eta Elektronikoan, Ingeniaritza Mekanikoan, Zientzia Biologikoetan, Osasun Publikoan eta Zientzia Politikoetan; eta 500 onenen artean Informatika Zientzia eta Ingeniaritzan, Lurraren Zientzietan, Ekologian, Zientzia biomedikoetan eta Kudeaketan.

Shanghaiko rankinga unibertsitateen jarduna ebaluatzen duen irizpide esanguratsuenetako bat da. EHUk 2012an lortu zuen 500 unibertsitate onenen zerrendan sartzea, eta azken aldian, 2020an, 400 onenen artean sartu zen. Euskal Herriko beste unibertsitaterik ez dago maila horretan.

«Unibertsitate sendoa»

Eva Ferreira EHUko errektorearen irudiko, «emaitza esanguratsuak» lortu dituzte, eta EHU «unibertsitate sendo bat» dela erakusten dute, «oinarri zientifiko irmoa eta dinamismo handia duena». Emaitza horiek lortzeko unibertsitateko kideek egindako lana eskertu du Ferreirak: «Oso harro nago gure unibertsitateko kideen ahalegin handiaz, EHUn egiten den ikerketaren kalitatea mantentzeko eta areagotzeko orduan».


Summary: Europako Batzordeak monopolio jokaera egotzi dio Facebooki. Sare soziala ikertuko du publizitatea jartzen duten enpresen datuak bere mesedetan baliatzen dituen jakiteko. Ondoren haiei konpetentzia desleiala egiten dien susmoa du.

Europako Batzordearen eta enpresa teknologiko handien arteko talkak atal berri bat du: Facebookek monopolio jardunak darabiltzan ala ez ikertuko du Bruselak. Publizitatearen eta iragarki laburren arloetan egozten dizkio, horretarako sare sozialean publizitatea jartzen duten enpresen datuak bere mesedetan baliatzen dituelakoan. Batzordearen susmoa da datu horiek baliatzen dituela enpresa horien aurkako konpetentzia desleiala egiteko Internet bidezko iragarkietan. Praktika horrek Europako lehiaren araudia urratuko luke.

«Ia 3.000 milioi pertsonak erabiltzen dute Facebook, eta ia zazpi milioi enpresa iragartzen dira bertan. Sare sozialaren erabiltzaileen datu pila bat biltzen ditu, eta baita haratago ere, eta, horri esker, bezero zehatzera iristeko aukera du», azaldu du Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehia komisarioak. Batzordeak, orain, datu horien kudeaketa aztertuko du, Facebooki abantaila ematen dioten ikusteko, «batez ere sareko iragarki laburren merkatuan».

Batzordeak arreta berezia jarriko du Facebook Marketplace iragarki laburren zerbitzuan, sare sozialera lotuta doan ala ez argitzeko. Izan ere, produktuen salerosketarako hainbat plataformak publizitatea jartzen dute Facebooken, eta, bide batez, lehia egiten diote Marketplace-i. Honela azaldu du batzordeak ohar batean: «Facebookek, esaterako, hurrengoa egin lezake: lehiakideen publizitatearen emaitzak aztertu haien erabiltzaileen nahien inguruko datuak biltzeko, eta gero Facebook Marketplace egokitu haien arabera».

Batzordeak ez dio eperik jarri bere buruari ikerketa amaitzeko, eta haren luzera ikerketaren zailtasunaren eta enpresaren kooperazioaren araberakoa izango dela esan du. Erresuma Batuak ere ikerketa propioa hasiko du, baina iragarri du lankidetza «estua» izango duela EBrekin. Ikerketaren ondorioen arabera, Facebookek bere negozio bolumen osoaren %10erainoko isuna jaso dezake. Aurretik AEBetako beste erraldoi digital batzuek jasan dituzte antzeko ikerketak Europan.

Facebookek bozeramaile baten bitartez erantzun du, eta, aurreratu duenez, enpresak lankidetza osoa eskaini dio EBri akusazioek «oinarririk» ez dutela erakusteko. «Gu etengabe ari gara zerbitzu berri eta hobeak ikertzen Facebook erabiltzen duen jendearen eskakizunei ahalik eta hobekien erantzuteko». Era berean, azaldu du iragarki laburrek eta harreman pertsonalak lortzeko guneek aukera zabala eskaintzen diela erabiltzaileei, eta bi zerbitzuak lehiakortasun oso handiko merkatu batean murgilduta daudela.


Summary: Artolazabalek zaintzak berrantolatu beharra azpimarratu du. Eusko Jaurlaritzaren zaintzen arloko trantsizio politika aurkeztu dute

Eusko Jaurlaritzak zaintzen arloko trantsizio politika aurkeztu du gaur goizean, Bilboko Gazteen Euskal Behatokian. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi du gizarte testuinguruak zaintzak sozialki «berrantolatzeko, ikusarazteko, balioesteko eta banatzeko» eskatzen duela.

Azpimarratu du, halaber, zaintzen etorkizuneko eredu «demokratikoenak» honako ardatz hauek jaso behar dituela: «Zaintzak aitortzea, murriztea eta birbanatzea, eta bazterketa egoeran dauden zaintzaileen beharrak agerian uztea».

Jaurlaritzaren arabera, ardatz horietan oinarritzen da osatu duten trantsizio politika; hamar eta hogei urte arteko epea ezartzen du zaintzen eraldaketa gertatzeko, batez ere gizarte zerbitzuen esparruan. Azaldu dutenez, helburu horiek lortzeko, askotariko eragileak inplikatu behar dira. Asmoa da zaintza politika «integrala, transbertsala eta genero ikuspegia duena» indartzea, eta sendotzea instituzioen zaintzaren pisua eta sektore publikoaren, enpresen, egitasmo eta esku hartze sozialeko erakundeen, eta familien arteko lankidetza.

«Zaintza sozialak aukera emango du erantzukizunak berriro orekatzeko eta birbanatzeko eta, besteak beste, zaintzek eragiten dituzten desberdintasunak amaitzeko. Genero ikuspegiak indarra du trantsizio eredu honetan; izan ere, zaintzaileak, nagusiki, emakumeak izaten dira».

Artolazabalen esanetan, zaintzetan «oreka» lortzeko, arlo pertsonaleko zaintzen gaineko erantzukizuna esfera «familiarrera, komunitariora eta publikora ere zabaldu behar da». Horretarako, erakundeen zaintzak indartu behar dira, eta, modu horretan, «familiaren zaintzak erakundearekiko duen proportzioa murriztu eta komunitatean lehen eta bigarren mailako arreta sendotu».

Sailburuak azaldu du Jaurlaritzaren lana «zeharkakoa» dela, eta beste eragile eta sail batzuenekin lotuta dagoela, «zaintzen politika integralaren eremuan».

Agerraldian hirugarren sektoreko hainbat erakundek ere hartu dute parte: Matia Fundazioa, Euskofederpen, betiON, LARES, Agintzari, Hirukide, AFAE, Unicef, SIIS, Biltzen eta Novia Salcedo.


Summary: Frantziako Poliziak ehunka migratzaile kanporatu ditu Calaisko kanpaleku batetik. Agindu judizial bati jarraikiz hutsarazi dute eremua, eta migratzaileak harrera etxeetara eraman dituzte. Tokiko agintarien arabera, 600 lagun inguru bizi ziren han.

06:00etan hasi da operazioa, Calaisko Prefeturak bere Twitter kontuan azaldu duenez. «Barne Ministerioaren aginduz eta erabaki judizial batean oinarrituta» egin dutela zehaztu du. Calais hiriko aldirietan dagoen Virval auzoan ezarritako kanpaleku bat hustu du Poliziak. Almazen batzuen inguruan eraikita zegoen gunea, eta almazen horien jabeak salaketa bat jarria zuen, eremua okupatu zutela argudiatuta. Salaketa horrek eman dio bide gaur goizeko operazioari.

Bertako agintarien arabera, 600 lagun inguru mugiarazi dituzte, eta Pas-de-Calais departamenduko harrera etxeetara eraman dituzte, autobusetan. Prefeturaren arabera, 30 haur inguru bizi ziren kanpalekuan.

Gaurkoa ez da azkenaldian Calaisen eta inguruan migratzaileak kanporatzeko egindako lehen operazioa, baina bai handiena. Frantziako Gobernua COVID-19aren aurkako neurriak arintzen hasi zenetik eta Europako Batasuneko barne mugak zabaldu zirenetik migratzaile ugari iritsi da hiri horretara, Mantxako kanala zeharkatuz Erresuma Batura igarotzeko asmoz. Muga zeharkatzea ezinezkoa zaienez, kanpalekuak eraiki ohi dituzte hiriaren kanpoaldean, baina Poliziak horiek husten ditu, agindu judizialaei nahiz bertako agintarien eskariei erantzunez.

Kasu honetan ere, Calaisko alkate Natacha Bouchartek eta Xavier Bertrand Pas-de-Calais departamenduko presidenteak gobernuari eskatua zioten kanpamendua desegiteko, geroz eta migratzaile gehiago bertan batzeko eta 2016an gertatutakoaren antzeko zerbait gertatzeko beldurrez. Urte hartan, Poliziak Calaisko oihana moduan ezagututako kanpalekua hutsarazi zuen. 9.000 lagun ingururen bizitoki bihurtu zen gune hori, momentu batean.


Summary: Beste hiru euskal preso gerturatuko dituzte. Almeriako eta Murtziako kartzelak motibazio politikoko euskal presoz hustuko dira mugimenduak gauzatzean. Gainera, Marixol Iparragirre Euskal Herriratu egingo dute, behin-behinean.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du beste hiru euskal preso Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituela. Horietako bi, Iñaki Krutxaga eta Alberto Viedma, Almerian daude preso (1.005 km), eta, horiek lekualdatzean, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko presondegi horretan.

Krutxaga Leonera gerturatuko dute (370 km). 2001eko urtarrilean espetxeratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2023an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Almeriako kartzelako Tratamendu Batzordeak proposatuta, bigarren gradura igaroko da.

Viedma, berriz, Topasera lekualdatuko dute (460 km). 2002ko martxoan kartzelaratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2022ko azaroan beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen graduan zegoen, eta bigarrenerako gradu progresioa aitortu diote.

Patxi Ruiz euskal presoa ere hurbilduko dute, Murtziatik Leonera. Horrela, Murtziako presondegia ere desagertuko da euskal presoen sakabanaketaren mapatik. Ruiz 2002ko otsailean kartzelaratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2025ean beteko ditu hiru laurdenak. Bigarren gradura igaro dute hura ere.

Bestalde, Espetxe Erakundeek jakinarazi dute Marixol Iparragirre presoa «arrazoi judizialengatik» eta behin-behinean Zaballako kartzelara eramango dutela. Madrilen dago gaur egun.

Manifestazioa Donostian

Bestalde, Sare plataformak eta Gipuzkoako gehiengo sindikalak manifestazio bat egin dute gaur Donostian, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko legeria» amai dadila eskatzeko. ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, EHNE, CNT eta LKN sindikatuak elkartu dira, eta Saguestik abiatu dira, 11:30ean, Langileok bidean gara presoak etxeratzeko lelopean.

Amaieran irakurritako oharrean, deitzaileek nabarmendu dute Euskal Herriko gehiengo sindikal, sozial eta politikoak euskal presoei ezarritako «salbuespenezko espetxe politika» amaitzeko eskatu duela, eta «jendarte zibilaren mobilizazioari nahiz instituzioen interpelazioei esker, urratsak egiten» ari direla norabide horretan: «Ez nahiko genukeen bezainbeste, ez nahiko genukeen bezain azkar, baina pausoak ematen ari dira, euskal presoen gerturatzeari edota gradu aldaketari dagokionez». Beraz, prozesu hori «bururaino eramatea» nahi dute, «euskal preso guztiak Euskal Herriratuz, preso gaixo guztiak kaleratuz nahiz salbuespenezko neurri oro indargabetuz».

Prozesu hori «azkartzea» galdegin dute Sarek eta sindikatuek: «Oraindik ere preso eta senide gehiegi daudelako ehundaka kilometrok bereizita, baita larriki gaixo diren hemezortzi preso ere. Graduen progresioa ematen hasi bada ere, hirugarren gradua gutxi batzuei soilik ezarri zaie, eta asko dira hiru laurdenak beteak izan arren espetxean jarraitzen duten presoak edota Frantzian jada bete duten zigorra Espainian berriro betearazten zaien presoak ere».

Mobilizazioaren deitzaileek uste dute «legeak ematen dituen aukera guztiak baliatzea eta beharrezkoak diren neurri politiko eta administratiboak hartzea» beharrezkoa dela, eta, bide horretan, gakotzat jo dute euskal presoei lanerako sarbidea ematea: «Lanpostu bat izatea hirugarren gradura igaro ahal izateko beharrezko baldintza ere izan ohi da».


Summary: Beste 382 koronabirus kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak egindako diagnostiko testen %3,9 positiboak izan dira

Ehunka COVID-19 kasu atzematen dira oraindik egunero. Hego Euskal Herriko osasun sistemek 9.634 test egin zituzten atzo, eta 382 positiboak izan ziren; alegia, testen %3,9. Lurraldeka, 160 kasu Bizkaian atzeman zituzten, 118 Gipuzkoan, 57 Nafarroan, eta 44 Araban. Egun batetik bestera, igoera nabarmena izan da Gipuzkoan: beste 27 kasu atzeman dituzte. COVID-19arekin lotutako ospitaleratzeak 41 izan ziren, orain dela hilabete pare bateko goraldiarekin alderatuta —apirilaren 20an, adibidez, 135 izan ziren— apaldu egin da kopurua, baina laututa dabil azken asteotan, gorabeherekin, baina jaitsiera argirik gabe.

Positibo berrien intzidentzia tasa ere laututa dabil; orain dela aste batzuk, beherako kurba agerikoa zen, baina ez da ageri orain. Araban 150 da; Bizkaian, 218; Gipuzkoan, 212; eta Nafarroan apalena: 135.


Summary: AEBetako Gobernuak ezin du baieztatu estralurtarren ontziak grabatu dituenik, baina ukatu ere ez. Iazko apirilean «aireko fenomeno azaldu gabeak» agertzen zituzten bideoen inguruko ikerketa bat egin du Pentagonoak. Txostenaren berri eman dute gaur, eta, ondorioztatu dutenez, hainbat kasutan ezin izan dute argitu objektuok zer diren.

Iazko apirilean hiru bideo sekretupetik atera zituen AEBetako Gobernuak. Horietan, gerra hegazkinetatik grabaturiko «aireko fenomeno azaldu gabeak» agertzen ziren, Pentagonoaren hitzetan. AEBetako inteligentzia agentziak bideoak ikertzen aritu dira geroztik, eta gaur zabaldu dira lehenengo ondorioak: ezin dute baieztatu objektuok estralurtarren ontziak direnik, noski, baina ukatu ere, ezin dute ukatu, ezin izan dutelako azaldu zer diren.

Urte asko eman dute bideok bolo-bolo Interneten, norbaitek 2007. urtean eta 2017an filtratu zituenetik. Hipotesi estralurtarraren zaleek berehala baliatu zituzten euren tesiaren aldeko froga gisa aurkezteko. Pentagonoak iazko apirilean horiek ofizialki plazaratzeko erabakia hartu zuen, zurrumurruak baretzeko eta «eztabaida argitzeko».

Edonola ere, ez du ematen Pentagonoak orain plazaraturiko txostenak gauzak asko argituko dituenik. Baina gauza bat behintzat nabarmen utzi nahi izan dute: azterturiko 120 gertaeretatik gehien-gehienek ez dute zerikusirik sekretupean eginiko saio militarrekin. Hau da, ez direla hango Armadaren arma edo hegazkin sekretuak.

Bideoetako bi 2015. urtean grabatu zituzten, gerra hegazkinetatik. Objektu bat airean mugitzen erakusten du lehenak, pantailatik ziztu bizian alde egin aurretik. Bigarren bideoan, itzulika dabil beste objektu bat agertzen da. «Begiratu gauza horri, txo! Bueltaka ari da!», esaten du pilotuetako batek.

Hirugarrena 2004koa da. Objektu borobil bat uraren gainean dabil, Ozeano Barean, kostatik 160 kilometrora. Iazko apirilean irudiok bildu zituen BERRIA TBk azpiko bideo honetan.

Bideoak egiazkoak zirela adierazi zuen iaz Pentagonoak.

Errusiako edo Txinako teknologia hipersonikoa?

Ekainaren 25ean aurkeztuko dute txostena Kongresuan, baina horren aurrerapena argitaratu du The New York Times kazetak.

Ikusmin handia dago AEBetan horren inguruan. Joan zen hilabetean, horretaz mintzatu zen Brack Obama presidenteordea CBS telebista kateko gaueko elkarrizketa saio batean. «Egia da, eta oso serio ari naiz, baditugula bideoak eta grabazioak zeruetan dabiltzan objektuenak, eta ez dakigula zer diren».

Ikertzaileei ezinezkoa egin zaie, esaterako, objektuen azelerazioa azaltzea, ez baitago abiada horren azkar aldatzeko gai den bizidunik edo makina ezagunik. Ezta norabidea horren azkar aldatzeko edo uretan horrela murgiltzeko ahamena duenik ere. Ezin esan, esaterako, kasu guztietan ikerketarako puxikak direnik ere. Izan ere, bideotako batean pilotu batek harridura adierazten du objektuetako bat oso azkar mugitzen delako, haizearen kontra.

Ikusitako fenomenoetako batzuk Errusiako edo Txinako teknologia izan daitezkeela adierazi dute adituek txostenean. Aipatzen duten AEBetako aditu militar baten arabera, kezkatuta daude bi herrialde horiek «teknologia hipersonikoarekin» esperimentatzen ari direlakoan, eta, hala balitz, horrek esan nahiko luke AEBak baino askoz aurreratuago daudela horretan.

Txostenean aipaturiko pilotu baten arabera, objektuok ez dute ageriko motorrik, eta ez dute berorik botatzen kamera infragorriekin ikusita. Beste batzuek nabarmendu dute gailuon autonomia ikaragarria, airean hamabi orduz hegaldatzen ikusi dituztelako.

AEBetako Defentsa Departamendua 13 urtez aritu da halako grabazioak jasotzen. 2012an bertan behera utzi zuten programa, aurrekontuan horretarako jarritako dirua amaitu zenean. Baina iaz berriz abiatu zuten, eta Kongresuak Etxe Zuriari agindu zion halako objektuen inguruan duen informazioa behingoz plazaratzeko.

Gaur aurreratu duten txostena da horren emaitza. Ekainaren 25ean jakingo da gehiago.


Feminismoa literatur irizpide gisa

Summary: Feminismoa literatur irizpide gisa. Argitaratu dituzten azken eleberrietan zaintza lanez eta maskulinitateez dihardute Karmele Jaiok eta Najat el Hachmik. Gaiotan sakondu dute ‘Emakumea, immigrazioa eta konpromisoa’ hitzaldian, Bilboko Bidebarrieta liburutegian

«Marea erretiratzean itsasoak uzten duena: hori ikusten du idazleak». Karmele Jaioren Aitaren etxea eleberriko hitzok erabili zituen Najat el Hachmi idazleak bere jarduna azaltzeko. Bilboko Liburu Azokaren harira, literaturaren inguruko saioak antolatu dituzte Bilboko Bidebarrieta liburutegian, eta Jaiok eta Hachmik eman zuten lehenbiziko hitzaldia, Emakumea, immigrazioa eta konpromisoa izenburupean. Argitaratu dituzten azken liburuetatik abiatuta, Aitaren etxea (Elkar, 2019) eta Dilluns ens estimaran (Edicions 62, 2021) hurrenez hurren, errealitateari heltzeko dituzten ikuspuntuetan sakondu zuten bi idazleek: oro har, feminismoa aipatu zuten irizpide gisa, eta, zehazki, fokua jarri zuten zaintza lanak agertzeko beharrean eta maskulinitate eredu berrien hausnarketan, Idoia Jauregi kazetaria moderatzaile zutela. Halaber, emakume migratzaileen ahotsa ere nabarmendu zuen El Hachmik, haren literaturaren oinarria baitira.

«Nire idazketa prozesuan saiatzen naiz zatituak izan diren munduak berrosatzen, hala nola gizonena eta emakumeena, edota hemengoa eta kanpokoa». El Hachmik aipatutako ildo horrekin egiten du bat Jaiok, orobat, Aitaren etxea-n: Jasone eta Ismael senar-emazteengan ardaztuta dago kontakizuna; gizona idazlea da, eta emaztea ez, nahiz eta berak ere idazle izateko asmoa zuen gaztetan. Giza harremanak agertzen ditu, funtsean, Jaioren obrak: batetik, bikotekideen arteko erlazioa, eta, bestetik, batak zein besteak zaintzarekiko duten lotura, aitaren kargu egitea egokituko baitzaio Ismaeli.

Horiek horrela, protagonistek «prozesu» bat biziko dutela azaldu zuen Jaiok: «Konturatzen joango dira zergatik erakarri dituen bizimodu mota batek, zergatik egin dioten uko gauza batzuei... genero baldintzatzaile batzuk daudela ere ikusiko dute, hori guztia markatzen dutenak». Hala, Jaione jabetuko da bere helburua Ismael bilakatzea zela. «Konturatuko da bizitzan zehar beti behar izan duela gizon baten onespena pentsatzeko egiten zuenak balioa zuela. Gizonari ematen zaion autoritateak erakartzen zuen. Toki batera heldu nahi zuen, non erabakitzeko ahalmena izango baitzuen».

Era berean, El Hachmiren eleberriak gizonen eta emakumeen arteko harremanak jorratzen ditu. Bi andre gazte migratzaile dira obraren protagonistak. «Oso agerikoa den patriarkatu klasiko batetik ihes egiten ari dira, eta gizon berriak topatu nahi dituzte», azaldu zuen. Alabaina, munduaren «ikuspegi idealizatu» bat dute, autorearen arabera, eta beste patriarkatu batekin egingo dute topo, «identifikatzeko zailagoa» dena. «Auzoko gizonek berdinzaleen itxura dute. Azaletik eman lezake kontu batzuk konponduta daudela, baina, etxeetan eta logeletan sartzean, hor jarraitzen dute».

Adierazi zuenez, denbora behar da horren azpian dagoen «estruktura» ikusteko, eta andreak ez dira jabetuko, hasieran, haren presentziaz. «Aldaketak ez dira hain azkarrak izaten. Emakumeek etxetik kanpo lan egin dezaten alde agertzen dira gizon batzuk: onuragarria zaie esplotazio bikoitza edo hirukoitza. Nork nahi izango du mantendu etxean lan egiten geratzen den andre bat, beste emakume horien gainetik, zeintzuek dirua ekarri ez ezik, etxeko lanak ere egiten baitituzte?». Hala ere, prozesu bat biziko dute gazteek, Jaioren eleberrian bezala. «Hazteak idealizazioak ezerezten ditu».

Zaintza, kontakizunaren erdigunera

Jaiok aitortu zuenez, Aitaren etxea-ko gaiak zehaztean —«maskulinitateak, botere harremanak...»—, bere buruari galdetu zion: «Hor sartuko al zara?». Izan ere, El Hachmiren ustez, idazle batek «etiketatu dezaten arriskua» du gai konkretu batzuez jarduten badu. Zaintza lanak sartuko lirateke multzo horretan, besteak beste: gai «femeninotzat» jotzen dutenez, gizon batzuek uko egiten diote horren inguruan irakurtzeari, haiei zuzenduta egongo ez balitz bezala. «Baina saihestezina da», esan zuen El Hachmik, «eta ez da kontu femeninoa, baizik eta gizaki guztiei dagokiena». Baieztapen horrekin ere bat egin zuen Jaiok: «Gaiek inguratzen zaituzte, eta azkenean ez duzu beste erremediorik haietaz idaztea baino. Ez da kasualitatea».

Zaintza lanak «baloratu eta erakutsi» behar direla azpimarratu zuen idazle gasteiztarrak. «Ez dute beharko luketen zentraltasuna. Pandemian ikusi dugu zer den gizartea sostengatzen duena». Zaintzak «emakumeak zigortu» dituela ohartarazi zuen; bere eleberrian, ordea, gizon bat ere ageri da betebehar horiek egiten, eta, horren ildotik, aita-semeek duten harremanean sakontzen du idazleak. «Debekatuta dago kasik gizonen artean maitasuna erakustea». Gizon askok «islatuta» ikusi dituzte euren buruak, aurreko eleberrietan gertatu ez bezala, esan zuenez.


Summary: Multinazionalen zerga ihesaren aurkako «akordio historikoa» egin dute G7koek. Gutxieneko sozietate zerga globala %15ekoa izatea adostu dute. Enpresa teknologiko handiek beren irabazien %20 eman beharko dute. Erabakiak OCDEren babesa beharko du, mundu osoan indarrean sartzeko.

Pandemia bat eta AEBetako gobernu aldaketa. Biak gertatu behar izan dira azken urteetan nazioarteko ekonomiak gehien kezkatu duen puntuetako bat desblokeatzeko. G7a osatzen duten herrialdeetako arduradun ekonomikoek akordio «historiko» bat itxi dute larunbat honetan, multinazionalen zerga ihesari aurre egiteko: proposatu dute enpresen irabazien gaineko gutxieneko zerga %15ekoa izatea herrialde guztietan. Akordioak multinazionalei eta, bereziki, enpresa teknologiko handiei eragingo lieke.

Azkenean, Joe Bidenen gobernuak kontzesio garrantzitsu bat egin du erraldoi digitalen puntuan. Alor horretako «munduko enpresarik handienek», gutxienez %10eko irabazi marjinak badituzte, beren irabazien %20 banatu beharko dituzte jarduten duten lurraldeetan, eta ez soilik egoitza soziala dutenetan. Argitu gabe geratu da munduko enpresa handien definizioarekin zer esan nahi duten eta estatu batzuetan enpresa horiei ezarritako zerga espezifikoekin (Google tasa eta gisakoekin) zer gertatuko den neurri berria indarrean sartu arte.

Bereziki bi gai horiek landu dituzte aste bukaera honetan Londresen bildutako zazpi ekonomia boteretsuenetako finantza ministroek. Horiek eta akordioaren beste puntu batzuk aurrerago zehazteko nahia agertu dute. Datorren astean izango da G7ko gobernuburen goi bilera, Kornuallesen (Ingalaterra). G20koak uztailean bilduko dira, eta, akordioa mundu osoan indarrean sartu nahi bada, OCDEren oniritzia beharko du.

Beharrak bultzatuta

Aspaldiko asmoa zen sozietate zerga global bat ezartzeko nahia, multinazional handien zerga ihesa gutxitzeko eta diru horiek paradisu fiskaletan eta gisakoetan amaitu ez dezaten. Baina OCDEn orain arte egindako saioak kamutsak izan dira, besteak beste, AEBen ukoagatik, hango enpresen interesak babesten aritu direlako. Azken urteetan teknologia handiek izan dituzten irabaziek, baina, berpiztu dute sozietate zerga global bati buruzko eztabaida, eta koronabirusaren krisiak areagotu egin du behar hori, estatuek diru sarrerak handitu behar izan dituztelako osasun krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialei aurre egiteko.

Etxe Zuriko maizter aldaketarekin, Washingtonen ohikoa zen mezua aldatu du. Joe Biden ere diru beharrean dago bere azpiegitura plan anbiziotsua finantzatzeko, eta, alderdi demokrataren ezkerreko adarrak xaxatuta, enpresa handien irabazi mardulei koska egiteko garaia iritsi dela erabaki du, AEBetan sozietate zerga %21etik %28ra igotzeko asmoa agertuta. Hori eginda, baina, enpresa handi askok beste herrialde batzuetara alde egingo ote duten beldur zen Bidenen administrazioa, eta horrek eraman du, hein handi batean, gutxieneko global bat adostu nahi izatera. Hasieran, %21ekoa izateko asmoa agertu zuen, Frantziak eta beste batzuek bezala, baina, azkenean, apaldu egin dute asmo hori, herrialde gehiago egitasmora batu ahal izateko.

Bilerako parte hartzaileetako batzuek aitortu dutenez, motz gera daiteke kopuru hori, herrialde gehienetan tasa horren gainetik baitago sozietate tasa nominala. Baina, egiazki, ez da horrela izaten leku askotan, enpresak gero eta handiagoa izan, aukera gehiago izaten baitituzte beren zerga fakturak txikitzeko, edo ingeniaritza fiskala gehiago baliatzeko. Europako Batasunean, adibidez, talde horietako askok Irlandara, Herbehereetara edo Luxenburgon kokatutako adarretara desbideratzen dituzte EBn bildutako irabaziak, eta hango sistemek ematen dituzten erraztasunen ondorioz, geroago irabazien zati handi bat paradisu fiskaletan bukatzen dute.

Akademikoen artean, halaber, badago mundu mailako gutxieneko sozietate zerga baten arriskuez ohartarazten duenik: horietako bat da Josep Stiglitz Ekonomiako Nobel sariduna. Hark nabarmendu duenez, gerta daiteke nazioartean ezartzen den gutxieneko bihurtzea gehienezkoa, eta ohartarazi du horrek bereziki herrialde pobreei egingo liekeela kalte, haietan pisu handiagoa duelako sozietate zergak.

Eta Euskal Herrian, zer?

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %20ko sozietate zerga dute enpresa txikiek, eta %24ko tasa handiek. Nafarroan, %17 da kooperatibentzat eta lan sozietateentzat, %23 txikientzat, eta %28 handientzat. Azken erreformaren ondotik, bada gutxieneko tasa bat Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —%11 eta %17 artekoa handientzat—, baina hortik behera ordaintzen dute askok. ELA sindikatuak kaleratutako txosten baten arabera, 2019an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek batez beste %7,6 baino ez zuten ordaindu sozietate zergan.

Gutxieneko zergapetzea %15ean jarrita zaila litzateke aurreratzea zer-nolako eragina izango lukeen foru ogasunetan. Zerga Sistemaren Europako Begiratokiak ez ditu Hego Euskal Herriko zerga sistemak bereizten, eta ikusteko dago Espainiarentzat egindako kalkuluek balioko ote luketen Euskal Herrirako ere, multinazionalen adarren egoitza gehien-gehienak Madrilen eta Bartzelonan daudelako.

Baina ariketa egin daiteke. Horrela, %15eko gutxieneko tasarekin Espainian 700 milioi euro gehiago bilduko liratekeela dio begiratokiak. Horren barruan Euskal Herrian bildutakoa ere badela kontuan hartuz gero, eta banaketa proportzional hutsa eginez gero, gutxi gora behera 60 milioi euro gehiago jasoko lukete foru ogasunek —2019an, Espainiako bilketaren %8,5 egin zuten—. Kopurua ez da oso handia, kontuan hartuta urte horretan 1.316 milioi euro bildu zituztela foru ogasunek sozietate zergarekin. Egoitza Euskal Herrian ez duten teknologia handiei dagokienez, berriz, euskal zerga sistemara egokitu beharko litzateke proposamena.


Summary: Natxo Knorr hil da, beti prest zegoen pianista. Gorka Knorr anaiarekin 40 urtez aritu zen jotzen. Azken aldian iazko irailean jo zuten elkarrekin, Txiki eta Otaegiri Bartzelonako Model espetxean eginiko omenaldian.

Natxo Knorr hil da gaur, Gasteizko Knorr Borras familia zabalak emaniko beste musikari eta ekintzaile bat. Gorka Knorr anaiarekin 40 urtez aritu zen pianoarekin musika egiten.

Gaztetan Alemanian lanean ibili ondoren, Euskal Herrira itzuli zen eta anaiarekin jotzen hasi zen, hasieran taldean, eta, gero, biak euren kabuz.

«Abilezia izugarria zuen pianoarekin», adierazi du Gorkak. Kanta baten segundo gutxi batzuk entzun, eta berehala pianoan jotzeko gai zela gogoratu du. Euskal Herrian zein nazioartean jotzen aritu dira biak, besteak beste Ameriketako Estatu Batuetan. Beste musikariri ere laguntzeko prest zegoela beti adierazi du. Azken bidaia luzea Argentinara egin zuen, duela bost urte, Urko eta Naia Robles Arangiz kantariekin.

Azken emanaldia joan zen irailaren 25ean egin zuen, Bartzelonako Model espetxean, Juan Paredes Txiki eta Angel Otaegiri eginiko omenaldian, erregimen frankistak fusilatu zitueneko 45. urteurrena gogoratzeko. Pianoarekin lagundu zion, beste behin ere, anaiari. «Ahulduta zegoen, baina ez genuen espero horren azkar joatea».

Hainbat diskotan ere entzun daiteke haren pianoa, tartean Hegaldia (1985) eta Arimaren zubiak (2005) lanetan.

Anaiak bezala, politikagintzan ere egin zuen lan, lehenbizi Herri Batasunan, eta, gero, ERC alderdian. «Baina beti ibili zen oso suelto». Kataluniarekiko zeukan atxikimendua nabarmendu du anaiak, baina Euskal Herria ahaztu gabe. «Beti zegoen prest Palmako Euskal Etxean esku bat botatzeko».

Natxo Knorr, atzean, Gorka anaiarekin, 'Arimaren zubiak' diskoa Bilbon aurkeztu zutenean, 2006an. Luis Jauregialtzo / FOKU

Ipar Euskal Herriarekin lotura estua zuela adierazi du, eta lagun asko zituela Donibane Garazi aldean (Nafarroa Beherea). Izan ere, han hazi zituen Julen eta Beñat semeak. Biak izan ditu aldamenean azken unean. 75 urte zituen. «Nire kanta batekin joan da».


Summary: Asteazkenetik aurrera, txertatutakoek ez dute PCR negatiboa aurkeztu beharko Ipar Euskal Herrian sartzeko. Hego Euskal Herritik Lapurdira, Zuberora edo Nafarroa Beherera joan nahi duten herritarrek immunizazio ziurtagiria erakutsi beharko dute soilik.

Ekainaren 9tik aurrera, Ipar Euskal Herrira joatea errazago izango dute COVID-19aren aurkako txertoa jaso duten herritarrek. Izan ere, Jean-Baptiste Lemoyne Frantziako Turismo ministroak gaur iragarri du txertoa jaso duten Europar Batasuneko herritarrek herrialdean sartzeko aukera izango dutela, PCR test negatiborik aurkeztu behar izan gabe. Izan ere, urtarrilaren 30etik, PCR negatibo bat aurkeztu behar da Hegoaldetik Iparraldera joan ahal izateko, mugatik 30 kilometrora baino gehiagora biziz gero. Ordea, Frantziako Gobernuak gaur iragarritako neurriekin, asteazkenetik aurrera, Hego Euskal Herritik Lapurdira, Zuberora edo Nafarroa Beherera joan nahi duten herritarrek immunizazio ziurtagiria baino ez dute erakutsi behar. Gainerakoek, PCR negatiboa aurkeztu beharko dute. Frantziako Gobernuak datorren astean indarrean jarriko dituen neurriak EBko estatu bakoitzaren intzidentzia tasaren araberakoak izango dira, eta horren arabera, Frantziara sartzeko baldintzak aldatuko dira. Bestalde, astelehenetik aurrera Hego Euskal Herrira bidaiatu ahalko dute EMAk onetsitako txertoren baten bi dosiak jasoak dituzten beste herrialdeetako pertsonek, bai eta Txinako Sinopharm eta Sinovac-Coronavac txertoak jaso dituztenek ere, Espainiak erabaki baitu mugak irekitzea txertoa hartu duten beste herrialdeetako herritarrei.


Bukatu zaio denboraldia Baskoniari

Summary: Bukatu zaio denboraldia Baskoniari. ACB ligako final-laurdenetako kanporaketan geratu da, Valentziaren aurka hirugarren partida erabakigarria galdu eta gero (78-73). Azkenera bakarrik suspertu da taldea, baina azkeneko minutuan ez du saskiratzerik sartu.

Borrokarako eta lehiarako gaitasunak ere ez dio balio izan Baskoniari Valentzian. Jokoak eman ez diona beste kupela batzuetatik ateratzen saiatu da Dusko Ivanovicen taldea, baina ezin izan du irabazi, eta oporretan da taldea. Bukatu zaio denboraldia. ACB ligako final-laurdenetako hirugarren partida erabakigarriak eman dio akabera sasoiari.

Irabazi beste aukerarik ez zuen taldeak, baina azken laurdenaren hasieran eta bukaerako bi minutuetan soilik izan zuen aurkaria harrapatzeko edo pasatzeko aukera. Baina ez zuen asmatu bi une jakin horietan. Kale egin zuen aurrenekoan, eta bigarrengoan, kale egiteaz gain, epaileek ere behartu egin zuten horretara. Orduan izan zuen aurretik jartzeko aukera, 0-2koaren eta 2-4koaren ondotik lehendabiziko aldiz. 1.20 minutu falta ziren Fonteta pabilioiko partida amaitzeko, eta 75-73 zen emaitza. Pierria Henry zen baloiaren jabe. Barneraldia egin zuen, falta garbia egin zion Sam Van Rossomek, baina ez zuten adierazi epaileek. Bonusean zenez etxeko taldea, bi jaurtiketa libre izango zituen Henryk, baina sake normal bat egin behar izan zuen Baskoniak. Ez zuten asmatu eraso horretan, ezta Valentziak ere hiruko batekin ondorengoan. Beste aukera bat zuten Ivanovicenek berdindu edo aurrea hartzeko, baina Giedraitisen hirukoa ez zen sartu. 44 segundo falta ziren. Kalinicek bai asmatu segituan, eta 77-73 jarri zuen Valentzia aurretik. Baskoniak kale egin zuen berriz, Henryren hirukoak saskia ukitu gabe, eta Kalinicek berriz asmatu zuen bi jaurtiketa libreetako batean: 78-73, eta segundoak falta. Zama hori dena gutxi ez, eta Henryk baloia galdu zuen taldearen pista erdian. Kito partida. Kito denboraldia.

Azkeneko laurdenean bizitu zen taldea, eta Valentziari aurreneko abisua bigarren minuturako eman zion, 63-60 jarri zenean. Baina lau erasotan segidan egin zuen, eta etxeko taldeak aldea zabaldu zion: 68-60. Horrelakoa eta hamar-hamabi puntukoak izan zituen lehenagotik. Baskonia baino hobea izan zelako ia arlo guztietan hasieratik. Lehen zatiak ez zuen gauza onik iragarri: ahul zebilen Baskonia defentsan, Valentziari saskipean saskiratze errazak egiteko aukera guztiak emanez, erasoan baloi asko galtzen ari zen, eta gainera, asmatu ezinda zebilen hirukoetan. Ondorioa: atsedenaldiko emaitza (43-34). Datuak beldurgarriak ziren Baskoniaren kalterako: bederatzi baloi zeuzkan galduta, eta Valentziak 14 puntu sartu zituen baloi galtze horiek baliatuz; jaurtiketetan %27 baino ez zuen asmatu (aurkariak %60); eta erreboteetan bat bakarrik zeukan gehiago Ivanovicen taldeak.

Suspertu beharra zeukan Baskoniak hirugarren laurdenean, baina zeharo hasiera eskasa eman zion laurden horri: hiru baloi galdu zituen aurreneko hiru erasoetan. Valentziak, aldiz, ondo segitzen zuen bere lanean, eta azkenera bakarrik estutu zuen pixka bat Baskoniak, Petersek ia zelai erditik azken segundoan sarturiko hirukoarekin (59-53).

Esnaldia azkeneko laurdenean iritsi zen, baina sasoiko azkeneko saialdia izan zen. Alferrik izan zitzaion azkeneko bi laurdenak irabaztea, aurretik egindakoak kondenatu zuelako, eta azken unean asmatu ezinak (epaileena ahaztu gabe). Atzo, Baskoniako saskiratzaile onena Zoran Dragic izan zen (16 puntu). Partidako abilenak, Kalinicek, 18 sartu zituen.

Pandemiaren denboraldi honetan, Baskonia finalerdietara heldu da Espainiako Kopan, ez du Top 8a harrapatu Euroligan, eta ACBko emaitza atzo geratu zen idatzita betiko. Ivanovicen Baskoniak beti izan duen nortasuna erakutsi du taldeak, eta ona izan da jokalari askoren maila. Jokoa ere bai hainbat partidatan. Zaleak taldea ikusteko gogoz geratu dira, eta ematen du betirako joango zaiela aukera hori. Beste askotan bezala, Baskonia eraberritu bat azalduko da datorren denboraldian. Orain hasiko da jokalari dantza (Luca Vildoza NBA joan izana duela zenbait aste aparte lagata).

Dantza egin nahi ez duena Ivanovic da. Ez dantza eta ez hanka. Atzo garbi adierazi zuen Baskonian jarraitu nahi duela datorren denboraldian. Partida ondorengo agerraldian, jokalarientzat hitz gozoak eta esker onekoak izan zituen: "Esan diet plazera izan dela niretzat haiekin lan egitea. Lan ona egin dugu, jokatu ere bai. Ez dugu lortu ligako finalerdietara eta Euroligako Top 8ra sailkatzea, baina jokalariek dena eman dute. Oso partida onak jokatu ditugu, eta eskerrak eman behar dizkiet, lana oso ondo egin dutelako".


Summary: Gizon baten gorpua aurkitu dute Agauntza ibaian, Ataun parean. Gorpua 82 urteko ataundar batena da. Bertako bizilagun batek aurkitu zuen atzo iluntzean.

Ataungo San Gregorio auzoan, ibaiaren alboan zegoen herritar batek ikusi zuen gorpua ur gainean, atzo, arratsaldeko zortziak aldera. Larrialdi zerbitzuetara deitu zuen bizilagunak, eta horiek atera zuten gorpua errekatik. Zehazki, suhiltzaileek erreskatatu zuten gorpua, eta uretatik atera zutenean ziurtatu zuten hilda zegoela. Geroago jakin ahal izan dute 82 urteko ataundar bat zela.

Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi du heriotzaren arrazoiak zehazte aldera, baina jakinarazi du, lehen begirada batean behintzat, gorpuak ez daukala bortizkeria zantzurik.


Summary: Urdaibain jaio zen munduko lehen arrano arrantzale albinoa hil egin da. Duela hiru egun jaio zen arrano kumea, eta gaur hil da.

Urdaibai Bird Centerreko arduradunek arranoa jaio zenean ere jakinarazi zuten: erronka handia zen arrano arrantzale albino bat bizirik mantentzea. Eta hala izan da azkenean, jaio eta hiru egunera hil baita arrano kumea. Horrez gain, arduradunek azaldu zuten onena zela «naturari bere bidea egiten» uztea, eta azkenean arranoak ezin izan du bizirik iraun.

Beste bi kume ere jaio ziren astebete lehenago, eta kume albinoa jaiotzen azkena izan zen. Hala ere, hil berri den txita hiruretatik txikiena zen, eta, Bird Centerrek azaldu zuenez, segur aski «ikusmen arazoak» zituen, eta horrek «zailtasunak» ekartzen zizkion gurasoek emandako janaria ahoratzeko. Gainera, azaldu dutenez, kumearen amak osasuntsu zeuden beste bi kumeen elikadura lehenetsi du une oro, txitaldiaren iraupena ziurtatzeko.


Summary: Pertsona bat hil da moto istripu batean Usurbilen. Motorra N-634 errepidetik irten da. 53 urteko gizonezkoa da hildakoa.

Gauerdia pasatuta jazo da gertaera: motor gidaria N-634 errepidean zihoan, eta Usurbil parean errepidetik irten da, bide ertzeko hesi metalikoaren kontra. Larrialdi zerbitzuak bertaratu eta biziberritzeko maniobrak egin dituzten arren, gidaria hil egin da azkenean. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du, istripuaren arrazoiak argitzeko.


Summary: Afrika mendebaldeko Estatu Islamikoa erakundeak dio Boko Harameko burua hil egin dela. Harekin zeraman lehergailu batek eztanda egin duenean hil omen da Abubakar Shekau.

Mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoak berretsi egin du Boko Harameko buruzagi Abubakar Shekauren heriotza. Estatu Islamikoaren kontrako eraso batean harekin zeraman lehergailu karga baten ondorioz hil omen zen, maiatzaren 19an.

Abu Musab Al Barnaui mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoaren buruak erakundearen zuzendaritzako kideei emandako hitzaldi batean baieztatu zuen Shekauren heriotza. Haren arabera, hildakoa «desobedientziaren eta ustelkeriaren burua» zen, eta Estatu Islamikoko kideak gertaeraz jabetu zirenean «poztu» egin zirela gehitu zuen.

Izan ere, mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoa Boko Haram taldetik banandu zen 2016. urtean, Abubakar Shekaurekin izan zituzten desadostasunen ondorioz. Haien arabera, ez zeuden ados Boko Haramen gehiegizko bortizkeriarekin, bereziki musulmanen aurka.


Pandemia, obsesioen hauspo

Summary: Pandemia, obsesioen hauspo. Elikadura portaeren nahasmenduak ugaritu egin dira koronabirusaren pandemia hasi zenetik. Kasuak, gainera, ohi baino larriagoak izaten ari dira. Yolanda Iglesias Gipuzkoako Acabe elkarteko psikologoak esan du konfinamenduak, harreman sozialak murriztu izanak, sare sozialek eta abarrek ez dutela batere lagundu.

Kasuak ugaritu egin dira, eta kasu horien ehuneko handi bat ohi baino larriagoa da”, ohartarazi du Yolanda Iglesiasek, Acabe Gipuzkoako Anorexiaren eta Bulimiaren aurkako Elkarteko psikologoak. Kontatu du aspaldian ikusten ez zituzten gauzak ikusten ari direla. Anorexiari dagokionez, esate baterako, oso denbora gutxian 15-20 kilo galdu dituzten 14-15 urteko gazteen kasuak izan dituzte. Izan dituzte 13-14ko gorputz masaren indizearekin joan zaizkien gaixoak ere —adibidez, 1,70 metro neurtzen duen batek 40 kilo pisatzea esan nahi du horrek—. “Lehen, oso noizbehinka izaten genituen halakoak, eta, orain, ia astero”.

COVID-19aren pandemia lehertu zenetik, asko ugaritu dira elikadura portaeraren nahasmenduak. Hala baieztatzen dute hango eta hemengo adituek. Acaben bertan, zortziehun kontsulta izan zituzten iaz, 2019an baino %50 inguru gehiago: “Uste genuen gauza koiuntural bat izango zela, kasuak gutxituz joango zirela, baina ez da hala gertatzen ari”. Konfinamenduak, harreman sozialak mugatuta egoteak eta abarrek eragin handia izan dutela onartuta ere, Iglesiasen ustez, igoera ez da koronabirusaren ondorio hutsa. Hainbat faktore elkartu direla esan du: “Ikerketek esaten dute, eta arlo honetan aritzen garenok ere ikusten dugu, nerabezaroan asko ari direla ugaritzen nahasmendu psikologikoak”. Pandemiak jendea laguntza bilatzera bultzatu duelakoan dago, eta buru osasunari ere gehiago begiratzen zaiola iruditzen zaio: “Lehen, akaso, ez zitzaion halako garrantzirik ematen”.

Azken hilabeteotan elkartean ikusten dutena kontatzen hasita, gaixoen profilean izandako aldaketa da aipatu duen kontuetako bat. 40 urtetik gorako gehiago joaten zaizkie beren buruarentzako laguntza eske: “Urtero egiten ditugu memoriak, eta, lehen, eskuetako behatzekin konta zitezkeen halakoak; orain, askoz ohikoagoak dira”. Iglesiasen esanetan, adin horretako pertsonen artean, bulimia eta betekadagatiko nahasmendua izaten dira ohikoenak; gaztetxoen artean, berriz, anorexia.

Betekadagatiko nahasmendua ez da anorexia eta bulimia bezain ezaguna, baina pandemia garaiotan asko ugaritu dela esan du Acabeko psikologoak. Nahasmendu hori dutenek ezin izaten dute beren burua kontrolatu, eta asko jaten dute, janari mota ere kontrolatu gabe, baina, bulimia kasuetan ez bezala, jandako hori “konpentsatzeko” ez dute ezer egiten, hau da, ez dute goragalea eragin edo halakorik egiten. “Ondoez, erru eta utzikeria sentsazioa eragiten du betekadagatiko nahasmenduak, eta, konpentsaziorik ez dagoenez, denborarekin pisua hartzea ere ohikoa izaten da”. Iglesiasen esanetan, portzentajeetan emakumeak eta gizonak antzera dabiltzan elikadura portaeraren nahasmendu bakarrenetakoa da.

Kirola ere obsesio

Sare sozialek ere ez dute batere lagundu azken boladan. Lehen bezala sozializatzeko aukerarik ezean, haietara jo du jendeak, entretenitzeko. “Dietei eta elikagaiei buruzko bilaketak ugaritu egin dira, eta, noski, itxura fisikoari buruzko irudien bilaketak ere bai”. Beren burua kirola egiten erakusten zutenen bideoek, bizitza osasuntsuari buruzko aholkuak ematen ageri ziren influencer-ek eta halakoek erru sentsazioa eragin diote zenbaiti, iruditzen zitzaielako beraiek ez zirela hainbeste zaintzen. “Egoeragatik, gehiago bildu gara gure baitan, barrenak lasaitzeko modu gutxiago izan ditugu, distrakziorako aukera gutxiago ere bai… Eta obsesioak handitu egin dira”. Hala, Iglesiasek dio aurrez ere arriskuan zeudenetako asko, alegia, elikadura jokabideari lotutako nahasmenduen ezaugarri batzuk jada bazituztenetako asko, erori egin direla.

Kirolari lotuta, elkartean lehen hainbeste ikusten ez zuten beste profil bat ere ugaritu egin dela esan du: gehiegizkoa eta konpultsiboa den jarduera fisikoarekin uztartutako anorexia kasuak. Dena den, Iglesiasek esan du ez dela nahastu behar: “Zaintzea eta kirola egitea ondo dago. Hori obsesio bihurtzen denean etortzen dira arazoak: gogorik gabe ere kirola egin beharra sentitzen denean, kirola jan dena konpentsatzeko egiten denean, eta abar”.

Badago bigorexia esaten zaion nahasmendu bat ere. Giharrak garatzeko obsesioa izaten dute hura dutenek, eta anabolizatzaileak eta beste substantzia batzuk ere hartu ohi dituzte: “Eta obsesio bat da, norbere bizimodua guztiz baldintzatzen duelako”. Hala ere, gutxik jo ohi dute laguntza eske. Iglesiasek hogei urte daramatzaAcaben, eta esan du bi lagun bakarrik joan zaizkiela urte hauetan guztietan kirolarekin obsesionatuta daudela esanez.

Elikadura portaeraren nahasmenduren baten zantzuak ikusita, batzuetan senideek jo ohi dute elkartera laguntza eske; besteetan, arazoa dutenek beraiek. “Agian ez dute jaterik nahi izaten, baina ikusten dute kalte egiten dieten jokabideak dituztela, adibidez, kalera edo lagunengana ateratzeari utzi diotela, gonbitoengatik ondorio fisikoak izaten hasi direla, eta abar, eta urrunegi irits daitezkeen beldur dira”.

Senideen rolari ere garrantzi handia ematen diote elkartean. “Familia funtsezkoa da, are gehiago nahasmendua seme-alaba neraberen batek duenean eta elkarrekin bizi direnean”. Azaldu du familiak, batez ere, “gauzak gehiago ez okertzen” lagun dezakeela. Elikadura nahasmenduek kaos handia eragiten dute inguruan, psikologoaren esanetan: “Adibidez, etxean ere rol aldaketak egoten dira, anai-arrebak gurasoena egiten hasten baitira. Komunikazioa hobetzea oso garrantzitsua izaten da”.

Bizitza ez dezala baldintzatu

Acabe elkartean informazioa ematen diete ingurukoei, orientatzeko. Senideari zer gertatzen ari zaion, zer laguntza mota jaso ditzaketen arlo publikoan nahiz pribatuan, egoerari aurre egiteko zein pauta jarraitu, eta abar azaltzen diete: “Eta entzun egiten diegu. Familiak asko sufritzen du, egiten duzuna egiten duzula ere semeak edo alabak ez duela jaten ikusteak etsipen handia eragiten baitu. Gure helburua izaten da familiak ulertzea zer gertatzen ari den, eta babestea”. Iglesiasek aholku bat eman die inguruan halako kasuren bat ikusten dutenei: lehenbailehen eskatzea laguntza.

Nahasmendu psikologikoak izanik, luze jotzen du errekuperazio prozesuak. Alabaina, nabarmendu du posible dela anorexia, bulimia eta gainerakoak gainditzea. Zehaztapen bat egin du, ordea: “Elikadura portaera batetik errekuperatzea ez da jaten hastea, zoriontsu izatea baizik”. Errekuperazioa jatearekin lotzea akats bat dela dio, eta, horren ordez, gaixoak janariarekin duen harremanean jarri du arreta. “Ez duzula txokolatezko tartarik jan nahi zure bizitza osoan? Horrek ez badizu zoriontasuna kentzen eta ez bazaitu obsesionatzen, ez dago arazorik”.

Iglesiasen esanetan, janariak bizitza ez baldintzatzea lortu behar da, edo lehen bezainbeste ez baldintzatzea, behintzat. “Elikadura portaeren nahasmenduak dituztenak ez dira zoriontsuak izaten: triste egoten dira; depresioak izaten dituzte; nahasmenduak beste arazo batzuk ere sortzen dizkiete… Osatzen direnek esaten diguten gauzetako bat zera izaten da: janariarekin zerikusirik ez duten helburuak dituztela bizitzan”.


Summary: «Ama hizkuntzan aritzean, osasun arreta hobetzen da». Ipar Euskal Herriko Osasungoa Euskalduntzeko Elkartea sortzeko biltzar batera deitu dituzte arloko langileak, ekainaren 26rako. Medikuntzan euskararen erabilpena sustatzea da asmoa.

Donapaleun eta Baigorrin lehen artako mediku ibili ondoan, urte hastapenetik Eibarren (Gipuzkoa) mediku da Maia Lacroix (Behauze, 1991), Euskal Autonomia Erkidegoko osasun publikoan. Xan Berterretxe Baigorriko medikuarekin abiatu zuten osasungoa euskalduntzeko elkarte baten sortzeko ideia. Horretarako, lehenbiziko biltzar nagusira dei egin diete interesatuak diren ofizioko arta emaile guziei: ekainaren 26an izanen da, 10:00etan, Makeako Mindegia gelan.

Zerk deliberatu zaituzte Osasungoaren Euskalduntzeko Elkartearen sortzera?

Franko naturalki elkartu ginen Xan [Berterretxe] eta biak Hego Euskal Herriko OEE Osasungoa Euskalduntzeko Erakundearen kongresu batean, Arantzazun [Bizkaia], duela hiru urte. Aitzinetik elkar ezagutzen genuen, eta bagenekien biek bagenuela enbeia medikuntzan euskara sustatzeko, Iparraldean. Arantzazun ikusi genuen gauzak antolatuak zirela baina ez zirela baitezpada egokituak Iparraldeari, ez baita ber antolaketa osagarri mailan eta euskarak ez baitu ber lekua.

Zer egin zenuten?

Pausan utzia genuen pixka bat gaia; berriz hartu dugu aurten, eta plantan eman elkarte batekin abiatzea. Helburua da euskararen presentzia eta erabilera handitzea; ez bakarrik ahozkoan, baita beste arlo formalagoetan ere, hala nola idatzian. Lehen ideia izan da materiala sortzea euskaraz; adibidez, kontsultetan pazienteentzat erabiltzen ditugun informazio fitxa guziak frantsesez dira; horien euskaratzea izan da lehen ideia.

Ahozkoan, “paziente euskaldunen artatzeen hobetzeko, hizkuntzak osasun harremanean duen inportantzia” azpimarratu duzue.

Hori sentitzen dugu intuizioz: euskaraz ari garelarik euskaldun bati, komunikazioa sanoa eta ona dela. Hori frogatua da, eta kongresuan ikusi genuen badirela azterketak horri buruz; Galesen sustut: nola pertsona baten ama hizkuntzan edo berak nahiago duen hizkuntzan komunikatzean osasun arreta hobetzen den. Nik sentitu izan dut hori larrialdietan aritu naizenean: heldu delarik euskaldun bat gauzak desberdinki erraten ditu euskaraz, hobeki aditzen dira, eta bera ere espazio seguruago batean sentitzen da. Frogatua izateak indar handiagoa ematen du, erakusten baitu Iparraldean berdintasun eza badela gaur egun; euskaldunek ez dute beren hizkuntzan artatuak izateko eskubide hori, non ez diren kasualitatez mediku euskaldun batekin gertatzen. Hizkuntza zapalkuntzaren beste froga bat da.

Kontsultetan egiten dituzuen mediku agirietan euskara erabil dezakezue?

Bai. Bada hutsune bat, eta ez da ilegala idatzi horiek euskaraz egitea. Haatik, kontsulta bakoitza sartzen dugu ordenagailu programa batean, eta hor konplikatuago da. Erran nahi du ondoko profesionalak ez badaki euskara, ez duela ulertuko. Hori ez da legala, arriskuan ezartzen ahal baita pazientearen osagarria. Hegoaldean berdin da; nahiz eta ofizialtasuna izan denek espainolez idazten dute ordenagailuan, zer gerta ere. Aitzinatzen ari dira itzultzaile automatiko bat, baina horrek ere baditu mugak, ez baititu bultzatzen profesionalak euskara ikastera.

Medikuntzako euskal hiztegiari buruz, Hego Euskal Herrian egina denaz gain, balitzateke lan bat egiteko?

Egia da Hegoaldean anitz egin dela, baina ez da baitezpada beti egokitua Iparraldeari. Haatik, hitz zinez zientifikoak berdinak dira. Gero, sintomen deskribatzeko, egia da balitzatekeela lan bat egiteko. Kontsultak Donapaleun eta Baigorrin egiten nituelarik, hiztegi ttipi baten egiten hasi nintzen, ene aldetik. Gogoa dugu sendagileen artean sare bat muntatzeko eta hiztegi horren partekatzeko.

Belaunaldi berrian gero eta osagarri artatzaile euskaldun gehiago zarete Ipar Euskal Herrian?

Horretarik ere partitu da ideia. Ohartu ginen euskaldun andana bat ginela unibertsitatera Bordelera [Okzitania] joanak, eta, gero, itzultzean, ez genuela tresnarik horren aitzinerat eramateko. Helburua da euskarari presentzia handiagoa ematea, saretzea, trukea. Medikuntza eta osasun arloko praktikei buruzko gogoeta gune baten ukaitea ere bai, ikusteko nola aldatzen ahal diren gauzak Iparralde mailan. Egia erran, biziki irekia da, eta bakoitzaren arazo, xede eta ahalen arabera izanen da; egokituko ditugu helburuak eta tailerrak.

Hego Euskal Herriko Osasungoa Euskalduntzeko Erakundearekin harremanean aritu nahi duzue?

Bai, bistan dena. Nahiz eta ez garen ber egoeran, eta politikoki eta osagarri sistemari dagokionez desberdina den, gauza anitzetan laguntzen ahal gaituzte. Helburua da partekatzea. Beti on baita dinamika berean den elkarte batekin harremana ukaitea eta elkar sustatzea.


«Orain ezin dugu atzera egin»

Summary: «Orain ezin dugu atzera egin». Auzitegiek aurreko bi foru arauak bertan behera utzi ostean, beste bat prestatzen ari da Gipuzkoako Foru Aldundia. Berrikuntza nagusia da N-1 eta AP-15 errepideak osorik izango direla ordainpekoak kamioientzat. Aintzane Oiarbide da Bide Azpiegituretako diputatua.

2016an onartu zuten Gipuzkoako Batzar Nagusiek N-1 eta A-15 errepideetan bidesariak ezartzeko lehen foru araua, eta 2018an bigarrena. Arkuak ezarri zituzten Etzegaraten, Andoainen eta Astigarragan, eta handik pasatzen diren kamioiei kobratu egiten zaie 2018az geroztik. Alabaina, EAEko Justizia Auzitegiak baliogabetu egin ditu bi foru arauak, kanpoko garraiolarientzat diskriminatzaileak direla iritzita. Espainiako Auzitegi Gorenak ere lehen arauaren aurka egin du, eta ez du onartu bigarrenari jarritako kasazio helegitea. Horiek horrela, Aintzane Oiarbide (Errenteria, 1964) Bide Azpiegituretako foru diputatuak joan den astean iragarri zuen beste foru arau bat prestatzen ari direla. Berrikuntza nagusi bat biltzen du: bi errepideak osorik izango dira ordainpekoak garraiolarientzat, ez orain arteko zatiak bakarrik.

Europako Batzordea dagoeneko aztertzen ari da zuek aurkeztutako txostena. Zer aurreratu dezakezu prestatzen ari zareten foru arau berri horri buruz?

Gutxieneko bidesari sistema bat ezarri nahi genuen guk: pasaerako lurraldea da gurea, kanpoko trafiko asko dago, eta ez zitzaigun bidezkoa iruditzen bertakoek bakarrik ordaintzea. Baina ez dugu lortu auzitegiek oniritzia ematerik. Kanpoko garraiolarientzat diskriminatzailea dela esan dute, nahiz eta ez duten arrazoitu zergatik. Epaileek esan digute zati osoan jarri behar genukeela bidesaria, eta horretara jo beharko dugu. Espainiako kamioilariek eta auzitegiek behartu gaituzte honetara. Beraz, sistema askoz zabalagoa planteatuko dugu N-1 osoa eta A-15 osoa kobratzeko. Dirua inbertitu beharko dugu, arku berriak jarri, eta abar.

Aurreko bi foru arauekin ere, aurrena Europako Batzordeari erakutsi zenioten proposamena. Haren oniritzia izanda, harritu al zaituzte auzitegiek foru arauak bertan behera utzi izanak?

Bruselara joaten garenean, guk esplikatu egiten diegu gure lurraldean nola dagoen planteatuta sistema, eta diskriminaziorik dagoen eta abar ere aipatzen dugu. Neurria diskriminatzailea dela ikusten badu, Europako Batzordeak berak hartzen ditu neurriak; hala egin zuen, adibidez, Austriako kasu batean. Gurean ez du ikusten diskriminaziorik, baina Europako Batzordea eta auzitegiak ez datoz bat, eta gu tartean gaude, babesik gabe.

Jarduketak deuseztatzeko intzidentea aurkeztu duzue. Zein helbururekin?

Espainiako Auzitegi Gorena azken instantzia da, eta, Europako arau bati buruz erabaki behar duenean, behartuta dago Luxenburgori horren inguruan galdera egitera. Baina ez du halakorik egin; galdeketa prejudizial hori ez eginda, forma akats nabaria egin du Espainiako Auzitegi Gorenak. Ez badute jotzen Europako auzitegietara galdetzera, beste aukera bat ere badaukagu: Espainiako Auzitegi Konstituzionalera jotzea babes eske. Gure esku dauden tresna guztiak erabiliko ditugu. Baina, badaezpada, beste foru arau bat ere egin beharra daukagu, segurtasun falta handia daukagulako bestela.

Hiru arkuetatik pasatzen diren garraiolariei kobratu egiten diezue oraindik. Zein izango dira hurrengo urratsak?

Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzia oraindik ez da behin betikoa, eta, beraz, oraindik indarrean dago bigarren foru araua. Behartuta gaude kobratzen jarraitzera, Batzar Nagusiek emandako agindu bat delako. Sententzia behin betikoa denean, foru dekretu arau bat aterako dugu, bidesariak kobratzen jarraitzeko. Orain ezin dugu atzera egin: bidesarien eztabaida, kamioiek ordaindu beharrekoaren inguruko eztabaida, gaindituta dago Gipuzkoan; alderdi politiko guztiok argi dugu bidea hori dela. Beste foru arau bat egin behar dugu auzitegietako oztopoa gainditzeko. Sekula ez digute esan bidesaririk ezin dugunik jarri; nola ezin dugun jarri bakarrik esan digute.

Bidesaririk gabeko beste formularen bat ez duzue izan buruan?

Errepideak mantentzeko bi bide daude: beste zerga bat jartzea horretarako bakarrik, edo erabiltzen duenak ordain dezala. Guretzat, bigarrena da bidezkoena.

Garraiolariak kexu agertu dira proposatu duzuen sistemarekin. Hidrokarburoen prezioaren erdia inguru zergak izaten direla diote, hau da, lehendik ere nahikoa ordaintzen dutela.

Tasak gauza bat dira, eta zergak beste bat; zergak kutxa orokorrera joaten dira, hau da, gastu guztiak finantzatzeko izaten dira. Esaten dute Euskadik 423 milioi euro jasotzen dituela hidrokarburoen zergarekin, baina diru horretatik 45 milioi bakarrik jasotzen ditu aldundiak. Zergekin ez da hala izaten, baina diru hori sail bakoitzaren pisuaren arabera banatuko bagenu, Bide Azpiegituren Sailak lau milioi bakarrik izango lituzke. Bada, Gipuzkoako errepide sarea mantentzeak 91 milioi euroko kostua du urtean. Erabiltzen dutenei kobratzen jarraitu behar dugu; bestela, aldundiaren aurrekontuetatik atera behar baditugu 91 milioi…

Marjinak estutuko zaizkien beldur dira garraiolariak. Nolako eragina izan dezake foru arau berriak sektorean?

Bidesaria zamari jartzen zaio, ez garraiolariei; beraz, zama hori eskatzen duenak ordaindu behar du bidesaria, eta badakigu gehienek hala egiten dutela. AP-1ean edo AP-8an ibiltzen diren garraiolariek ere hala egiten dute, eta lehiakorrak dira.

Auzitegien erabakiak medio, garraiolariek aukera izango dute dirua itzul diezaieten eskatzeko. Kalkulatuta al daukazue zenbat ordaindu beharko diezuen?

Aldizkari ofizialean dagoeneko argitaratu da lehen foru araua bertan behera geratu zela, eta erreklamazioak egin daitezke, baina oraingoz ez dira asko izan. Bigarrenaren sententzia oraindik argitaratu gabe dago. Banan-banan aztertu behar da kasu bakoitza; garraio enpresa batek edo sindikatu batek ezin du erreklamazioa guztien izenean egin. Ez da erraza izango kobratzeko eskubidea dutela frogatzea.

Pentsatu izan duzue bi errepide horietan bidesaria ibilgailu guztiei jartzea?

Ez. Batzar Nagusietan ponentzia bat egin zen orain dela 11 urte. Ikusten zen gizarte zerbitzuek gero eta baliabide gehiago beharko zituztela, eta diputazioak jasotzen duen dirua ez zela denera iritsiko. Errepideak mantentzea eta errepideko segurtasuna oso garrantzitsuak dira. Ponentzian argi esan zen, autobide berriak egiten direnean, denei kobratuko zaiela; hori da Deskargako kasua. N-1ak hobekuntza asko behar ditu, eta, horiek egin arte, ez da planteatzen ordainsaria denei jartzerik.