Summary: Macronek proposatu du EIren kontrako koalizioa Hamasen aurka ere borrokatzea. Israelgo armadak Gaza etengabe bonbardatzen jarraitzen du, eta gutxienez 700 palestinar hil ditu azken 24 orduetan.

Mendebaldeko gobernuburu eta estatuburuak txandaka bidaiatzen ari dira Israelera eta Palestinara, hango agintariekin batzartu eta hilaren 7an hasitako gerraz aritzeko. Oraingoan, Emmanuel Macron Frantziako presidentea joan da hara, eta proposamen berri bat egin du arlo militarrari dagokionez: EI Estatu Islamikoaren kontra Iraken, Sirian eta Kurdistanen borrokan ari den nazioarteko koalizioa Hamasen aurka ere aritzea.

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa alboan zuela, Macronek azaldu du bere herrialdea, behintzat, prest dagoela horretarako; adierazpen horrekin, Frantziako presidenteak elkartasuna eta sostengua helarazi dizkio Israeli Gazako milizia palestinarren kontrako borrokan. Estatuburuaren arabera, Frantziak eta Israelek «etsai bera» baitute, hau da, «terrorismoa». «Ez zaudete bakarrik», adierazi du Macronek. Netanyahuk eskerrak eman dizkio, eta berriz ere esan du helburua «Hamas suntsitzea» dela.

Hori bai, aldi berean, Frantziako estatuburuak esan du ezinbestekoa dela gatazka militarra Ekialde Hurbilera ez zabaltzea, eta Israelgo lehen ministroari ohartarazi dio eskualdeko egonkortasuna lortuko bada ezinbestekoa dela Israelek «ikuspegi politiko bat» erabiltzea gatazka bideratzeko. Horretarako, Macronen arabera, zera eragotzi behar dute bi aldeek: indarkeria handitzea eta gerra are gehiago okertzea. Eta horretan zerikusia izango du, Frantziako estatuburuaren ustetan, Hamasen kontra borroka egiteko moduak: «Errukirik gabea izan behar du, baina ez legerik gabea».

Israeli elkartasuna adierazteaz gain, Macronen bidaiaren helburua da, besteak beste, bahituak askatzea —frantziar nazionalitatea duten bederatzi lagun daude tartean—, eta bermatzea Tel Avivek lan egingo duela bi estaturen konponbidea egia bilaka dadin, Eliseoak jakinarazi duenez. Frantziako presidentea Isaac Herzog Israelgoarekin ere batzartu da, eta gauza bera egingo du Mahmud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionalekoarekin.

Dimisio eskaera Guterresi

«Milizia palestinarrek urriaren 7an egindako erasoak ez ziren ezerezetik abiatu»: horixe esan zuen NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari Antonio Guterresek atzo, NBEren Segurtasun Kontseiluaren bilkuran. Iruzkin horien harira, Guterresen «berehalako dimisioa» eskatu zuen Israelek NBEn duen enbaxadore Gilad Erdanek.

Gerra frontean, Gazaren aurkako erasoak areagotzen ari da Israel. Hamasek goizean salatu du Israelgo armadak «operazio handi bat» egin duela Gazan, atzo gauean eta gaurko ordu txikietan, eta bonbardaketa horietan gutxienez ehun lagun hil dituztela. Zerrendako Osasun Ministerioaren arabera, ordea, gutxienez zazpiehun palestinar hil dituzte. Horiek hala, Israelek gutxienez 5.791 lagun hil eta 16.297 zauritu ditu hilaren 7az geroztik.

Tel Avivek ez du hildako palestinarren kopururik aipatu, eta azaldu du «400 helburu militarren kontra» egin dutela «operazio handi» horretan, baita zenbait miliziano palestinar hil dituztela ere. Hori bai, ohartarazi dute oraindik «borroka luze bat» dutela aurretik, Hamas «erabat suntsitzeko eta ezabatzeko».

Zerbitzurik eman ezinik

Gazako ospitale guztien bi herenek funtzionatzeari utzi diote, OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera. Batetik, Israelen etengabeko bonbardaketek eraikinetako azpiegiturak suntsitu dituzte; eta, bestetik, bi astko erabateko setioaren ondorioz, osasun baliabiderik eta erregairik gabe gelditu dira. Gainera, gutxienez 65 mediku hil eta 25 anbulantzia suntsitu ditu Israelek airezko erasoen bidez.

Eta martxan dauden osasun zentroetan egoera ez da askoz ere hobea. Zerrendan dauden hainbat hedabidek hango iturriak aipatuz kaleratu dutenez, herritar andana gaixotzen ari dira ospitaleetako higiene faltaren eta masifikazioaren ondorioz. «Kanpadendan bero egiten du eguerdian, eta zomorro eta eltxo ugari daude. Gauean hotza egiten du, baina ez daude guztientzat nahikoa manta. Haurrak gaixo daude. Batzuk eztulka ari dira, beste batzuek mukiak dituzte, beste batzuek sukarra», esan dio Reuters berri agentziari NBE Nazio Batuen Erakundearen egoitza batean dagoen emakume batek.


Summary: Ernaik azaroaren 30eko greba feminista orokorrera batzeko deia egin du. Zaintza sistema publiko eta komunitarioa eskatu dute, arlo horretako lanen merkantilizazioari eta prekaritateari aurre egiteko

Erosteko produktuak balira bezala, zenbait neska gazte erakusleihoen itxurako kutxetan sartu dira. «Ane, 22 urte, umeak zaintzeko ezin hobea, hogei euroan». Zaintza lanen merkantilizazioa eta prekaritatea islatu nahi izan dituzte horrela, Donostiako Ibaetako campusean. Horri aurre egiteko, Ernaik zaintza «sistema publiko eta komunitario» baten beharra azpimarratu du, eta azaroaren 30eko greba feminista orokorrera batzeko deia egin.

Gazte antolakundearen esanetan, zaintzaren sektoreak etorkizun iluna du. Gazteek «bost bider gehiago» zaindu beharko dute, funtsean bi arrazoirengatik. Batetik, zahar etxeak eta, oro har, zaintza zerbitzuak pribatizatzen ari direlako. Bestetik, gizartea zahartzen ari bada ere «zaintzaren aldeko apusturik ez» dagoelako. «Datozen hamarkadetan, zaintza beharko dutenak gehiago izango dira, eta zaindu ahalko dutenak gutxiago».

Zaintzaren arloko genero arrakalari erreparatu diote, eta berretsi neska gazteek beren gain hartzen dituzten zaintza lanak are prekarioagoak direla. «Emakumeen eredu hegemonikoak» bere gain hartzen du zaintzen zama –EAEko denbora aurrekontuen inkestaren arabera, zaintza lanen %70 emakumeen esku daude–, eta salatu dute gaur egungo emakume gazteei ere hala gertatzen zaiela, haurrak zaintzeko orduan esaterako.

Adierazi dutenez, azaroaren 30eko greba «zaintza lanak erdigunean» jartzeko eta «borrokarekin jarraitzeko» eguna izango da. Esan dute egungo sistema aldatzearen eta «pertsona ororen beharrak» aintzat hartuko dituen «sistema publiko eta komunitario baten alde» aterako direla kalera.


Iratiko eski estazioa itxi dute

Summary: Iratiko eski estazioa itxi dute. Duela 55 urte inauguratu zuten estazioa. Iraupen eskian ibiltzeko pistak itxiko dituzte, baina elur erraketekin ibiltzekoak zabalik utzi.

1968an inauguratu zuten Iratiko eski estazioa, Zuberoan, 1.300 metroan. Bost hamarkada baino gehiago eduki dute irekita, baina azkenetan dago: eski estazioa ixtea erabaki dute. Klima larrialdia da arrazoi nagusia: «Eguraldia aldatzen ari da han goian», esan du Josy Arrosagarai zuzendariak. «Gero eta haize zakarragoa dabil, eta horrek oso zaila egiten du elurra maneiatzea». Eski pistak baldintzak «oso onak» direnean baino ez dituzte egokitzen; tenperatura aldaketek eragin dezakete elurrak lodiera azkar galtzea, eta, horren ondorioz, zaila egiten zaie aurreikustea egoera aproposa den.

Ez da berria eguraldiarekin duten arazoa: baldintzak kaskarrak izan dira azken denboraldiotan, eta azken hirurotan 11 egunez ireki dute guztira. 2020-2021eko denboraldian, hiru egunez ireki zuten eski estazioa; 2021-2022koan, itxita egon zen une oro; iaz, zortzi egunez baizik ez zuten ireki.

Txaletak daude bertan, eta haien jarduera ez da bertan behera geratuko: iraupen eskian ibiltzeko pistez gain, elur erraketekin ibiltzeko pistak ere baditu. Eskiaren ordez, mendi ibilaldiak eta erraketekin egin beharreko irteerak antolatuko dituzte. Hori horrela, Arrosagarai zuzendariak esan du lantaldean ez duela «inolako eraginik» izango eski estazioa ixteak. Turismoa da jarduera nagusia bertan: urte hasieratik, 56.000 gau igaro dituzte bezeroek, iaz baino 1.600 gehiago. Dena den, «oporleku girotik urrundu nahi dugu, eta azaldu Irati mendi bizi bat dela batez ere», adierazi du Arrosagaraik. Natura errespetatzen duten jarduerak eskaini nahi dituzte.

Hainbat eragilerekin ere lankidetza bultzatu nahi dute: besteak beste, CPIE ingurumenaren aldeko egitasmoen zentro iraunkorra, LPO hegaztien babeserako liga, FDC ehiztarien federazioa, eta mendi gidariak.


Summary: Sindikatuak kexu dira biharko sektore publikoko grebako gutxieneko zerbitzuak direla eta. Eusko Jaurlaritzak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla diote. Bihar egingo dute greba Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoan.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoko grebaren atarian, ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESK sindikatuek adierazi dute Eusko Jaurlaritzak jarri dituen gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla. Hiru lurralde horietako tokiko administrazioetako 152.000 langile publiko deituta daude bihar eta abenduaren 19an greba egitera, baina horietako askok lanera joan beharko dute, gutxieneko zerbitzu horiek direla eta.

Sindikatuen arabera, atzo jakinarazi zituen Jaurlaritzak gutxieneko zerbitzuak, eta salatu dute milaka langile «greba eskubidea egikaritu ezinik» geratuko direla.

Erakundeen koherentzia falta ere salatu dute. Izan ere, sindikatuek uste dute zerbitzu publikoek «gainbehera nabarmena» izan dutela azken urteetan, eta agintariei soilik greba dagoenean axola zaiela zerbitzuaren kalitatea.

Garbi dute soilik egun bateko greba izanik gutxieneko zerbitzuak «guztiz funtsezkoak» diren jardueretarako soilik ezarri beharko lituzketela.

Osakidetza eta hezkuntza

Zehazki, sindikatuak kexu dira Osakidetzan eta hezkuntzan jarri dituzten gutxieneko zerbitzuez. Haien esanetan, lehenago osasungintza publikoko lehen arretan jaiegunetako gutxieneko zerbitzuak ezartzen ziren greba egunetan, baina, orain, larunbatetakoak.

Unibertsitateaz gaindiko eskola publikoetan, bestalde, lehen zuzendaritzako kide batek eta sarrera kontrolatzeko beste batek joan behar zuten soilik greba egun batean, baina, orain, hezkuntza etapa bakoitzeko irakasle batek joan behar du ikastetxera. Bestalde, haur eta lehen hezkuntzan ehun ikasleko beste irakasle batek joan beharko du.

Ohi baino langile gehiago

Lan sektore batzuetan normalean baino langile gehiagoko gutxieneko zerbitzuak jarri dituztela esan dute sindikatuek. Esaterako, Osakidetzako etengabeko arretako guneetan behargin guztiek joan beharko dute lanera, Eusko Jaurlaritzak ezarritakoaren arabera, baina sindikatuek adierazi dute gune horietan hutsune asko ordezkatu gabe geratzen direla egunerokoan.

«%100eko gutxienekoak ezartzeak honakoa esan nahi du: egunerokoan zerbitzu horiek aurrera ateratzen dituen langile taldea ezinbesteko gutxienekoa dela, hau da, urte osoan gutxieneko zerbitzuetan lan egiten dutela», adierazi dute sindikatu denek ohar batean.


Summary: Azaroaren 16tik 19ra egingo da LABO XL jaialdia, Donostian. Hemeretzi ikuskizun izango dira, besteak beste, LABO XL festibalean; tartean, hainbat estreinaldi.

Orain bost urte ekin zion bere bideari LABO XL espazio eta hizkuntza eszeniko berrien Donostiako jaialdiak. Sorkuntza prozesuak ezagutaraztea, ikuskizunak plazaratzea eta ikusleak arte eszenikoen mundura hurbiltzea izan ditu hastapenetatik helburu. Dantzaz, performancez, antzerki garaikidez eta bestelako jardueraz osatutako programazioa eskainiko dute azaroaren 16tik 19ra bitartean, Donostiako Egia auzoko hainbat lekutan.

Orain arte bezala, «gorputza eta mugimendua sorkuntzaren ardatz nagusi gisa erabiltzen dituzten adierazpen artistikoetan» jarriko du arreta festibalaren bosgarren aldiak ere, Jon Estala jaialdiaren zuzendariak azaldu duenez. 19 ikuskizun, bi hitzaldi, topaketa profesional bat eta mugimendu tailer bat izango dira denera. Antolatzaileek iragarri dute euskal konpainiek eta euskarazko lanek «presentzia nabarmena» izango dutela programazioaren barruan. Gainera, andrazko sortzaileen lana erakusteko plaza gisa ere baliatu nahi dute aurtengo aldia: «Emakume sortzaileen lanak izango dira eremu eszeniko guztietan: zuzendaritzan, ekoizle lanetan eta teknikari lanetan», gaineratu du Estalak.

Emakumea da aurtengo karteleko protagonista ere: Ainhoa Usandizaga dantzaria. Hain zuzen ere, hark emango dio hasiera jaialdiko emanaldi sortari, Bihar lanarekin. «Erabateko estreinaldia izango da», zehaztu du Estalak. 12:00etan hasiko da inaugurazio gala, eta 12:30ean erakutsiko du Usandizagak bere lana. Hainbat dantza erakustaldi izango dira arratsalde horretan bertan: Eva Comesañaren Perder a lingua, Rebeca Carreraren Señora, eta Julio Ruizen Tocar a un hombre. Bestalde, Amahiru konpainiak antzezlan bat emango du: Duzhe gaizki.

Biharamunean, ostiralarekin, bost dantza emanaldi izango dira ikusgai: Node konpainiaren Ama badok eta Batu, Marc Fernandezen eta Julio Leonen (ÍOR), Funa konpainiaren Room 22, Ana Cotoreren Stage diving, eta Bilaka kolektiboaren Mitologia txikiak lanaren estreinaldia. Larunbatean ere bost dantza ikuskizun ikusi ahalko dira: Traversee taldearen Komunikazio inkomunikazioa, Mari Paularen Escambo, Glovo kolektiboaren Xenérica eta Las Palomasen ¿Qué?. Antzezlan baten estreinaldia ere izango da egun horretan: Traspasarte taldearen Máxima Starr. Azken egunean bi dantza erakustaldi izango dira: X konpainiaren Eta orain zer? eta Troika kolektiboaren See Saw. Rojo Telon taldeak, gainera, Transir zirku ikuskizuna taularatuko du egun horretan.

Negoziorako mahai «seguruak»

Jaialdiak iaz abian jarri zuen Bileratxoak proiektua ere gehitu dio aurtengo egitarauari. Artistentzat eta programatzaileentzat prestatutako txokoari deitu diote horrela. Hala azaldu du zuzendariak: «Negoziorako mahai irisgarriak eta hurbilak sortuko ditugu, negozioetarako tarte hori modu lasai eta seguruan egin dadin». Artisten eta programatzaileen arteko aurrez aurreko komunikazioa sustatzea du helburu proiektu horrek. Hain justu, azaroaren 17an egongo da horretarako tartea, Tabakaleran, 10:00etatik 12:00etara bitartean.

Bi hitzaldi ere aditu ahal izango dira jaialdian; zehazki, azaroaren 18an. Sarea dantza zirkuituak emango du bat, eta Javier Mosquerak beste bat. Tabakalerako Ruiz Balerdi aretoan izango dira biak ala biak. Ez bat, ez bi, baizik eta hiru izeneko dantza tailer bat izango da azken egunean, Myriam Perez Cazabon dantzariak gidatua.


Summary: Jaurlaritzak 774 milioi gehiago ditu gastatzeko legealdiko azken urtean. Inoizko aurrekonturik handiena proposatu du datorren urterako: 15.024 milioi euro. Osasun eta Hezkuntza sailek izango dute igoerarik handiena.

Legealdiko azken urtean inoiz baino diru gehiago gastatu nahi du Eusko Jaurlaritzak: 15.025 milioi euro. Iaz baino 774 milioi gehiago da hori (+%5,4). Zerga bilketa errekorrari esker aldundien ekarpenak handitu izana eta kontuak orekatzeko arauak oraindik indarrean ez egotea baliatu nahi du Iñigo Urkulluren gobernuak gizartearen eta ekonomiaren beharrei diru publikoarekin erantzuteko.

Izan ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan sindikatuek deitu duten grebaren testuinguruan aurkeztu dute gaur datorren urterako aurrekontu proiektua, eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak nabarmendu du langile publikoei bideratuko zaiela igoeraren parte handi bat. Kopuru bat nabarmendu du horri lotuta, hain zuzen ere: 300 milioi euro. Soldata igoerak eta kontratazio berriak leudeke zenbateko horren atzean. Administrazio osoa aintzat hartuz gero, dena den, 5.900 milioi jarriko dira nominak ordaintzeko, hots, hamar eurotik ia lau.

Igoera nabarmena DSBEan

Autogobernu Sailak eta Turismo eta Merkataritza Sailak ez beste guztiek izango dute diru gehiago gastatzeko. Dirutan, igoeraren parterik handiena Osasun Sailarentzat izango da: 246 milioi gehiago izango ditu; 4.896,6 milioiko aurrekontua denera (+%3,7). Igoera horren zatirik handiena Osakidetzarentzat izango da (206 milioi euro), eta lehendik sail horri dagokion diru sailetik hamar eurotik zortzi harentzat dira.

Hezkuntza Sailak 3.672,9 milioi euroko aurrekontua izango du, 190,2 milioi gehiago (+%5,5). Soldatetara joango da diru gehigarriaren parterik handiena. Diru gehiago izango dute, halaber, Haurreskolak partzuergoak (+%17) eta EHUk (+%6,2).

Lan eta Gizarte Politiken Saila da zerrendan hirugarrena: 1.177,4 milioiko aurrekontua izango du. 68 milioi gehiago izango ditu 2024an (%6,1). DBSE diru sarrerak bermatzeko errentaren lege berria indarrean den lehen urtea izango da, eta horrek eragin nabarmena izango du hartarako diru sailean; izan ere, lege berriak laguntzen zenbatekoa KPIaren arabera eguneratzea ekarriko du. Horiek horrela, 70 milioi gehiago jarriko dira DSBErako, eta beste 76 milioi bizitzeko gutxieneko diru sarrerarako. Lanbidek ere ia 70 milioi gehiago izango ditu.

Ehunekotan igoerarik handiena, ordea, Lehendakaritza Sailak izango du, bikoiztu egin baitu aurrekontua 2023koaren aldean. Gazteria Zuzendaritza bere gain hartu du sailak, eta horri lotuta dago igoera. 58 milioi euro bideratuko ditu gazteei emantzipatzeko diru laguntzak emateko (300 euro hilean). Etxebizitza eta Garraio Sailaren aurrekontua ere %22,9 handituko da. Europako funtsei lotuta dago igoera hori (iaz baino 81 milioi euro gehiago jasoko ditu Jaurlaritzak funtsetatik aurten).

Handitu egingo dira, halaber, Ertzaintzaren (+29 milioi), EITBren (+11,4 milioi), HABEren (+12,6 milioi), Eustaten (+1,1 milioi) eta Emakunderen (+0,3 milioi) diru sailak.

Bultzada inbertsioei

Aurrekontuen beste berrikuntza nagusia inbertsioei dagokie. Izan ere, 2.000 milioi eurotik gora bideratuko du horretara Jaurlaritzak, 2023an baino %13,5 gehiago. Bereziki deigarria da berrikuntzarako zenbatekoa: 701 milioi, hau da, 2023an baino %6,5 gehiago, eta legealdiko lehen urtean baino ia %31 gehiago. Batez ere, garapen ekonomikorako eta hezkuntzarako erabiliko da diru hori.

Aurreikuspen makroekonomikoei eutsi egiten die Jaurlaritzak (%1,7ko hazkundea aurten, eta %2,1 datorren urtean), baina Azpiazuk aitortu du ziurgabetasuna handia dela nazioartean, gerrak eta inflazio handia tarteko, eta ekonomiak ere hasi direla moteltze bat igartzen. Hala ere, zerbitzu publikoei erantzuteko dirua badagoela azpimarratu du. «Apustu sendoa dira Euskadiko bizi kalitatea bermatzeko eta hobetzeko, eta haren garapen ekonomikoa eta enpleguaren sorrera sustatzeko», esan du sailburuak.

Proiektua ostiralean bidaliko du Eusko Legebiltzarrera, onartua izateko bidea has dezan bertan. Ez du beste alderdien babesik behar horretarako, gehiengo osoa baitute EAJk eta PSE-EEk. Gainera, hauteskundeak ate joka diren honetan, ez dirudi oposizioko taldeek aurrekontuak babestuko dituztenik. Edonola ere, Vox ez beste alderdiekin saiakera egingo duela ziurtatu du Azpiazuk.


Summary: Baldintzak hobetzeko eskatu dute greba bidez hezkuntza publikoan. Irakasleak, hezitzaileak, sukaldariak eta garbitzaileak grebara deitu dituzte Steilas, ELA eta CCOO sindikatuek. Bildarratzen irudiko, grebak «ez du justifikaziorik».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza publikoko irakasleak, hezitzaileak, sukaldariak eta garbitzaileak. Horiek hartu dituzte gaur Donostiako, Bilboko eta Gasteizko kaleak. Euskal Hezkuntza Publikoa indartzeko, lan baldintzak hobetu lelopean egin dituzte mobilizazioak. Gipuzkoako hiriburuko manifestazioa Bulebarretik abiatu da, eta hezkuntza arloko langileak ez ezik, familiak ere han izan dira. «Denek dakigulako borrokarik egin gabe eskubideak ez direla iristen», adierazi dute sindikatuek. Hala, manifestazioan ziren hainbat familiak erran dute seme-alaben hezkuntza «kalitatezkoa» izan dadin irten direla kalera. Sindikatuen arabera, parte hartzea %55ekoa izan da, eta Eusko Jaurlaritzaren arabera, berriz, %22 ingurukoa.

Steilas, ELA eta CCOO sindikatuek deitu dute lanuztera: «Lan baldintza onen eta kalitatezko zerbitzu publikoaren alde borrokatzeko garaia» delako. Funtsean, beren aldarrikapenak zabaltzeko irten dira kalera: bai aurrekontuekin zerikusia duten horiek, bai eta mahai negoziatzaileari buruzkoak ere. Haur, zahar eta gazte, guztien oihuak entzun dira Donostiako mobilizazioan.

Hala, sektore bakoitzak aldarrikapen propioak dituen arren, orokorren berri eman dute gaur. Batetik, langileek galdu duten erosahalmena berreskuratu nahi dutela adierazi dute. Hori lortzeko, soldata %10 igotzeko eskatu dute: 2021etik 2023ra bitarte galdutako erosahalmena berreskuratzeko eta 2024koa bermatzeko. Horrekin lotuta, nahi dute behin-behineko irakasleek udako oporraldiko kobrantzari eta puntaketari eustea 165 egunez lan egiten badute.

Enplegua sortzeko eta egonkortzeko ere eskatu dute, eta hori lortzeko behin-behinekotasuna %8ra jaisteko, «salbuespenezko prozesu baten bidez eta behin-behinean lanean daudenak kontsolidatuz». Erretiroa ere mintzagai izan dute, hori aurreratzeko neurriak eskatu dituzte eta.

Halaber, sindikatuek erran dute lan kargak arintzeko neurri zehatzak adostu behar direla, eta horietako zenbait aipatu dituzte: ikasle-irakasle ratioak jaistea, irakasleak eta ikastetxeak baliabidez hornitzea, eta lanaren burokratizazioaren gainetik hezkuntza lana lehenestea. Horrez gain, langileen ongizate emozionalaren garrantziaz aritu dira, eta hori bermatzeko arrisku psikosozialen eta arrisku ergonomikoen ebaluazioak egiteko beharraz.

Euskarari dagokionez, «sistema osoa euskaldunduko duten hezkuntza politikak ezarri behar» direla erran dute. Hala, langileei euskalduntzeko baliabideak, formakuntza eta baldintzak bermatzeko eskatu dute.

Eskaera horiek guztiak biltzen zituzten leloak entzun zitezkeen Donostiako kaleetan gaur eguerdian. Hala ere, mobilizazioaren amaieran azaldu dituzte zehatzago: hiru sindikatuetako bozeramaileak Bulebarreko kioskora igo direnean, gainerako manifestariek inguratzen zituzten bitartean. Hala, erran dute hezkuntza publikoko langile anitzen lan hitzarmenak ez dituztela eguneratu, eta horrek ondorioak dituela beren «bizi baldintzetan». Gogoratu dute irakasleen lan hitzarmena 2010ekoa dela, sukaldeko eta garbiketako langileena 2009koa eta hezitzaileena 2004koa.

«Guk argi dugu hezkuntza sistema indartsu bat nahi badugu gure lan baldintzak hobetuko dituen neurriak hartu behar direla», erran dute. Hortaz, «borrokan» jarraituko dute egoera hobetu arte eta «aldarrikapenei erantzuteko edukizko planteamenduak mahai gainean» jarri arte. «Euskal eskola publikoa gure gizartearen etorkizuna delako», borobildu dute.

Hezkuntza Sailari

Aldarrikapenak egiteaz gain, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari mezu bat igorri diote sindikatuek: «Gaurko mobilizazioen bitartez Hezkuntza Sailari jakinarazi nahi diogu ez ditugula onartuko gu kontuan hartu gabe, alde bakarrez, egunero hartzen dituen erabakiak».

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak gaur goizean egin ditu grebari buruzko adierazpenak, eta erran du ez duela «justifikaziorik». Aldarrikapenak ikasgeletara eramatea ez du begi onez ikusten, hori «zigor berezia» delako familiendako eta haurrendako.

Bildarratzen arabera, sindikatuek iaz erran zuten akordioa «oso ona» zela, baina orain kontrakoa diotela. Gainera, akordioa betetzen ari dela erran du, eta «konpromiso zehatzak» daudela neurri gehiago betetzeko. Adibideak ere jarri ditu: hezkuntza bereziaren alorrean kontratazioak egon dira, hogei ikasle baino gehiago dituzten geletan tutoretza bikoitza ezarri da, eta 3.300 lanpostu egonkortu dituzte. Hala, azpimarratu du Hezkuntza Sailak lanean jarraituko duela hezkuntza publikoaren alde.


Summary: Azaroaren 2tik 23ra izango dira Azpeitiko 41. Euskal Antzerki Topaketak. AEK-Korrika kultur sorkuntzarako beka eskuratu zuen 'Badon*' obraren aurrestreinaldia egingo dute. Azpimarra berezia jarri dute eskola antzerkian.

Antzerkiz blaitu ohi da azaroan Azpeitia (Gipuzkoa), eta Euskal Antzerki Topaketen 41. aldia egingo dute aurten, azaroaren 2tik 23ra bitarte. Dozena bat emanaldi baino gehiago izango dira ikusgai. Salbe, publikoa antzezlanarekin abiatuko dira topaketak, eta Badon* obrak itxiko du egitaraua. Horiez gain, besteak beste, Artedramaren Hondamendia, Eromenen Higa, Giltxikaro taldearen Identitarteak eta Ados teatroaren Lagun beltz asko obrak ere izango dira.

Egitarau zabala osatu dute antolatzaileek, eta Badon* obran jarri dute azpimarra. Kulturaz kultur kooperatibak antolatutako sormen egonaldietan ondutako pieza bat da. Korrikak eta AEK-k antolatutako kultur sorkuntzarako beka irabazi zuen iaz, eta Korrika Kulturalaren egitarauaren barruan aurkeztuko dute. Azpeitiko antzerki topaketetakoa, beraz, aurrestreinaldia izango da. Proiektuaren inguruko xehetasunak eman ditu Marina Suarez zuzendariak, eta lan «kolektiboa» dela azaldu du. Opera du abiapuntutzat: «Euskal erreferenteak hartu eta errebisatu ditugu, eta gure terrenora eraman dugu bidaia edo genealogia berri bat sortzeko». Diziplina anitzeko «artefaktu» gisa definitu du lana; besteak beste, musika, dantza, hitza, irudia, poesia, eta koplak biltzen ditu. «Publikoarekin lehen aldiz testatzeko erronka izango da».

Dinamoa sormen gunean, Soreasu antzokian eta kalean izango dira ikusgai antzezlanak, eta sona duten euskal konpainien obrak, talde amateurren emanaldiak nahiz gaztetxoen lanak aurkeztuko dituzte. Hala azaldu du Aitor Bengoetxea Kulturaz kooperatibako kideak: «Euskal antzerkigintzan profesionaltasuna eta baldintza duinak bultzatu nahi ditugu, baina betiere nondik gatozen ahaztu gabe, eta nola lotzen diren herria eta sormena. Horretan ere jarri dugu keinu bat, eta saiatu gara amateur edo obra herrikoi horiek sartzen».

Horrez gain, «garrantzi berezia» eman diote aurten eskola antzerkiari; hainbat antzezlan eskainiko dituzte Azpeitiko, Errezilgo (Gipuzkoa), Amezketako (Gipuzkoa) eta Bermeoko (Bizkaia) eskoletako ikasleek, eta gaztetxoentzako Piztu! EmakumeON energia lana ere izango da ikusgai. Garazi Lazkano Kulturaz kooperatibako kidea: «Gaztetxoen artean antzerkia lantzeko eta antzerkiaz gozatzeko zaletasun ikaragarria dago. Eta horren adibide garbia da Kulturaz-ek urte osoan dituen antzerki tailerrak». Xanti Agirrezabala antzezle eta antzerki tailerretako dinamizatzailearen arabera, «guztiz indarberrituta» dator eskola antzerkien egitasmoa. «Antzerki topaketetan barne hartzen den aste bat izaten da, non gaztetxoak izaten diren taula gainean dauden antzezleak zein taulaz kanpo ikusten ari direnak». Azpeitian antzerkigintzarako zaletasuna dagoela dio, eta aitortu du bide bat izan daitekeela etorkizuneko ikusle zein antzezle berriak sortzeko.

Bide beretik jo du Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak ere: «Aurtengo topaketetan garrantzi berezia eman zaio eskola umeen antzerkigintzari, askotan lehen hartu-emana izaten dutelako horrelako topaketen bidez, eta garrantzitsua delako etorkizuneko antzerkizaleak eta antzezleak ere formatzea». Aitor Bengoetxea Kultura batzordeburuaren arabera, berriz, garrantzitsua da azpimarratzea ere euskaraz izango direla antzerki guztiak, «gure hizkuntzari balioa emanez».

Txotxongiloak

Izango du bestelako berezitasunik ere aurtengo aldiak. Tolosako Topic zentroarekin elkarlanean, txotxongiloen inguruko erakusketa eta tailer bat izango dira. Bengoetxea: «Beti saiatzen gara zerbait sartzen, inguruko eragileekin gauzak egiten. Oraingo honetan, Txotxongiloen Nazioarteko Zentroarekin, Tolosako Topic-ekin, elkarlan bat hasi dugu. Uste dut bide baten hasiera dela». Eragileak elkarrekin aritzea garrantzitsua dela uste du, eta, Kulturaz kooperatibako kidearen arabera, euskarazko antzerkigintzak eta Euskal Herriko antzerkigintzak behar handia dute konplizitate horiek izateko.

Antzerki topaketen inguruko informazioa ikusgai dago haien webgunean: www.antzerkitopaketak.eus. Sarrerak ere salgai daude dagoeneko.


Summary: Ertzaintzak zazpi hilketarekin eta bi hilketa ahaleginekin lotu du Bilbon epaitzen ari diren gizona. Hainbat homosexual hiltzea egotzia dioten gizonaren aurkako lehen epaiketa hasi zuten atzo; gizon bat hiltzen saiatzeagatik ari dira epaitzen. Gaur egin dute bigarren saioa.

Hainbat gizon homosexual eta bisexual hiltzea egotzia dioten gizonaren aurkako lehen epaiketaren bigarren saioa egin dute gaur Bizkaiko Probintzia Auzitegian; gizon bat hiltzen saiatzeagatik ari dira epaitzen. Biktima «durduzatzen» saiatu zela onartu zuen atzo akusatuak, baina ez zuela «hil nahi». Gainontzeko heriotzen epaiketek ez dute datarik. Hala ere, gaurko saioan, ertzain batek onartu du akusatuak lotura izan dezakeela zazpi hilketarekin, baita beste hilketa ahalegin batekin ere. Hirugarren eta azken saioa bihar egingo dute.

2021eko abenduan jazotako gertaera bat ari dira ikertzen. Garai hartan ikerketa kriminaleko arduraduna zen ertzainak gaur azaldu duenez, 2022ko apirilean agindu bat jaso zuten, «beste kasu batzuk» ikertzeko, «akusatuak haiekin lotura izan zezakeelako». Izan ere, 2021eko irailetik urrira bitartean, hainbat gizon hilda aurkitu zituzten Bilboko Zazpikaleetan. Urte horretako abenduko gertaerari dagokionez, poliziak esan du instrukzio epaileak akusatua atxilotzea agindu zuela, ziurtzat eman zuelako gizona erasoa gertatu zen lekuan egon zela.

Momentu berean, polizia 2021eko irailean gertatutako hilketa bat ikertzen ari zen. Ertzainak azaldu duenez, ikerketa hartan «akusatuaren izena» ageri zen, «diru kontuengatik». Hori dela eta, gehiago sakondu zuten «bankuetako informazioetan», eta akusatua beste heriotza batzuekin lotu ahal izan zuten: «Itxuraz naturalak izan ziren hilketak; heriotzen ondorengo minutuetan eta egunetan, akusatuak biktimen dirua eta txartelak erabili zituen, eta euren objektu pertsonalak saldu zituen». Gainera, poliziak gehitu du «kutxazainen hainbat iruditan» ikusi zutela akusatua, «hildakoen txartelekin dirua ateratzen», eta «hildakoen telefonoetatik Bizumak» jaso zituela, gizonak hil eta minutu gutxira.

Pertsona berak hainbat hilketa egin ahal izan zituela ikusita, 2022ko irailean ikerketa jarri zuten martxan. Une hartan, bost hilketa ikertzen ari ziren, baina «akusatuaren atxilotzearen» albistea argitaratu zenean, beste pertsona batek haiengana jo zuen, «antzeko eraso bat jasan zuelako». Guztira, zazpi hilketarekin eta bi saiakerekin lotu dute akusatua. «Kasu horiek erabat lotuta daude akusatuarekin».


Summary: Israelgo Gobernuaren kontra mintzatu da Hamasek askaturiko bahituriko bat. Bahitzaileek «ondo artatu» dituztela eta, Israelgo Gobernuak «abandonatu» egin dituela adierazi du, Tel Aviven.

«Gobernuaren pagaburuak izan gara». Israelgo Gobernuaren kontra gogor mintzatu da gaur Yocheved Lifshitz 85 urteko emakumea. 16 egunez bahiturik eduki du Hamas Erresistentzia Islamikoko Mugimenduak, eta atzo gauean askatu zuten. Beste hainbat bahiturekin batera Gazako lurpeko pasabide sare batean eduki dutela adierazi du gaur. Egin duen kontakizunak hautsak harrotu ditu Israelen, baita askatu aurretik bahitzaileetako bati kameren aurrean bostekoa eman izanak ere.

Nir-Oz kibbutz edo etxalde kolektiboan bizi zen Lifshitz urriaren 7ko erasora arte, eta, iradoki duenez aspaldi somatzen zuten zer edo zer gertatzear zela. «Gobernuak abandonatu egin gintuen hiru aste lehenago», esan du Tel Aviven emaniko prentsaurrekoan. Izan ere, Israelek Gaza inguratzeko eraikitako hesiaren bestaldean protesta jendetsuak antolatu zituzten, eta su eman zieten handik euren etxaldeko soroei. «Israelgo Armadak ez zuen serio hartu», salatu du.

Azkenean, urriaren 7an, «hesi elektronikoa lehertu zuten, hau da, 2.000 milioi euro baino gehiago kostatu zuen hesi berezi hori, ezertarako balio izan ez duena». Orduan jendetza bat sartu zen euren etxaldean, eta «sarraskia» egin zuten.

Erasotzailetako batek motor baten gainean etzanarazi zuela kontatu du, eta horrela eraman zutela Gazara. Bidean makila batekin jo zutela adierazi du.

Zerrendara heldu zirenean, lurpera eraman zuten. Han «kilometroak» ibili zirela esan du, «amaraun tankerako tunel sare erraldoi batean».

Gela handi batera heldu ziren orduan, eta, han, beste 25 bahitu elkartu zituztela.

Bahituak gordetzeko sistema ongi prestaturik zegoela adierazi du. Bahitzaileek sendagile bat ekarri zutela, eta bakoitzari behar zituen botikak eman zizkiola. «Ondo artatu gintuzten, xehetasun guztiak zaindu zituzten... emakumeen higienea tartean». Kontatu duenez, ekintzaileek egunero lixibarekin garbitzen zituzten komunak. «Izurri bat sortuko ote zen kezkaturik zeuden». Bahitzaileak «adeitsuak» zirela eta bahituen janari berdina jaten zutela nabarmendu du.

Lifshitz eta beste bahitu bat, 79 urteko Nurit Cooper, askatu ditu goizaldean Hamasek. Egiptok eta Qatarrek egin dute artekari lanak.

Askatu dituzten unean, Lifshitzek atzera egin du, eta bostekoa eman dio Hamaseko ekintzaileetako bati, eta «Shalom» (bakea hebreeraz) esan dio. Haren senarra oraindik bahiturik dago.

Lifshitz eta senarra «bizitza osoan bakearen aldeko aktibistak» izan direla esan du haien biloba batek.


Summary: Foru Hobekuntza berritzeko lantaldea sortzea onartu dute. PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak alde bozkatu dute, eta UPNk, PPk eta Vox-ek kontra. Azaroaren 17an jarriko da abian.

Hemezortzi urte geroago, Foru Hobekuntza aztertzeko eta berritzeko lantaldea osatuko da berriz Nafarroako Parlamentuan. Arratsaldean, Foru Erregimeneko batzordean PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak aurrera atera dute lantaldea osatzeko eurek egindako eskaera; aldiz, UPNk, PPk eta Vox-ek kontra bozkatu dute.

Urrats hori eginda, azaroaren 7an talde bakoitzak lantalderako ordezkaria eta haren ordezkoa izendatu beharko dituzte, eta azaroaren 17an, 12:15ean, abian jarriko da lantaldea. Sei hilabete izango dituzte ondorioen txosten bat lantzeko, baina epemuga luzatzeko aukera izango dute.

Gaurko eztabaidan, Geroa Baiko Pablo Azkonari egokitu zaio lantaldearen sorrera defenditzeko ardura. Azkonak gogora ekarri du 2021eko azaroan onartutako ebazpen batean lantaldea osatzea galdegin zitzaiola parlamentuari eta udan hitzartutako akordio programatikoan ere eskari hori jaso zutela. Eztabaida «irekia, parte hartzailea eta gardena» izatea nahi du, aldez aurretik «inolako mugarik ezarri gabe». Bere hitzetan, Geroa Baik bilatuko du, oraingoarekin alderatuta, etorkizuneko Foru Hobekuntza «sentsibilitate politikoen topagune hobeagoa» izatea.

Ikusi gehiago: Denak berdin segi dezan

Azkonak gogora ekarri du 1982an Foru Hobekuntzaren negoziazio prozesuan ez zutela orduko legebiltzarreko talde guztiek parte hartu eta amaieran ez zela herri galdeketarik egin. Edukiari dagokionez, hitzartutako eskumenen esparruan, «gabeziak» izan zituela uste du. Lau hamarkadotan, oraindik ere eskumen ugariren transferentzia «egiteke» dagoela aipatu du, eta estatuak Nafarroaren erabaki esparrua urratu egin duela, parlamentuan onartutako lege ugari Konstituzionalera eramanez eta oinarrizko araudiekin autogobernua mugatuz.

«Hobe berandu inoiz ez baino», adierazi du Laura Aznalek. Bere ustez, lantaldea eratuta, «EH Bilduren aldarrikapen historikoa» aintzat hartu da, azkenik. Herritarren borondatea eta erabakitzeko ahalmenaren errespetua oinarri hartuta, «beharrezko eztabaida» da EH Bildurentzat eta haren helburuetako bat da herritarren eskubideetan sakontzea.

«Demokratizazioaren prozesu hau sendotzea ez da soilik agenda subiranistaren eta independentistaren gaia, Uste dugu beste indarrekin eta sektoreekin zerumuga hori partekatu dezakegula, ongizate orokorraren aldeko indarrak batuta». Aznalek azpimarratu du erabaki oro herritarren eskuetan egon behar duela: «Etorkizuna behetik gora eraiki nahi dugu». Mugarik gabeko eztabaidaren alde egin du eta Nafarroako estatus politikoa aldatzeko aukera ere hizpide izan du.

PSNren marra gorriak

PSNk, aldiz, eztabaida horren esparrua markatu nahi izan du. Eskuinetik etorriko zitzaizkion kritiken jakitun, PSNko Ramon Alzorrizek argi utzi du Foru Hobekuntzaren lehen artikulua ez dutela ukituko. «Esparru konstituzionalarekiko leial mantentzen gara». Aurreko egunetan adierazi bezala, zehaztu dueuskararen arloan egungo legedia babestuko dutela: «Euskara zainduko eta sustatuko dugu baina gure lurraldearen errealitate soziolinguistikoa eta herritarren borondatea aintzat hartuta».

Uste du beharrezkoa dela duela 41 urteko legedia «eguneratzea» eta horregatik ez du ulertzen zerk eragiten duen hainbeste asaldura:â«Zergatik da txarra legediaz hitz egitea?».

UPNko Javier Esparza poztu egin da PSN ez dagoelako prest Nafarroako estatus politikoa aldatzeko. Alta, bere ustez, PSNk «garaipen bat oparitu die EH Bilduri eta Geroa Bairi». «Eztabaida hau ireki nahi zuten, independentziaz, erabakitzeko ahalmenaz eta estatusaz hitz egiteko aukera ematen dielako». Bere ustez, PSNk eztabaida honi baiezkoa adierazi dio Txibiteren inbestidura ahalbidetzeko trukeetako bat izan delako. «Interes alderdikoi bati erantzuten dio».

Esparzak ez dio uko egin eztabaidari eta zerbait aldatu behar bada aldatzeko prest direla gaineratu du. «Nafarroari zer eskumen falta zaizkion aztertuko dugu».

PPk gehiengoa du Senatuan

PPko Javier Garciak uste du lantaldea alderdi sozialista «ahul» baten ondorio dela. «Zergatik ireki duzue eztabaida hau? Nazionalistei men egin diezuelako». Garciak gogora ekarri du Foru Hobekuntzan egindako edozein aldaketa Espainiako Gorteetan onartu behar dela eta PPk gehiengoa duela Senatuan. «Sozialistek amore eman dute, eta guk geraraziko ditugu nazionalisten asmoak».

Kritika horien aurrean, Zurekin Nafarroako Carlos Guzman Foru Hobekuntzaz «lasaitasunez eta patxadaz» eztabaidatzearen alde mintzatu da. Ezkerreko koalizioaren helburua izango da gizarte eskubideetan sakontzea eta Nafarroako sistema demokratikoa erradikalizatzea


Realak garaipen handia lortu du Lisboan

Summary: Realak garaipen handia lortu du Lisboan. Txuri-urdinak 0-1 gailendu dira, Txapeldunen Ligan, Brais Mendezek 63. minutuan sartutako gol bati esker. Hala, multzoko lehen postuan dira, zazpi punturekin, Interrekin berdinduta.

Reala hazkunde betean da, eta horren adibide da aurtengo Txapeldunen Liga. Donostiako taldea Interrekin ari da buruz buru, D multzoaren lidergoa eskuratzeko borrokan, eta hori ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Izan ere, Italiako taldea da txapelketaren egungo txapeldunordea. Reala helduarora ailegatu da Europan, eta horren adibide da kontrario guztiekin aurrez aurre lehiatzen dela. Benfica bi aldiz txapeldun izandakoa da menderatu duen azken taldea. Txuri-urdinak gol baten aldeaz nagusitu dira Lisboan, eta urrats handia egin dute final-zortzirenei begira. Gola Brais Mendezek sartu du 63. minutuan.

Benfica hitza handia da Europako futbolari dagokionez. Ez alferrik, Lisboako taldeak urrezko aroa bizi izan zuen joan zen mendearen 60ko hamarkadan, txapelketa kontinental gorena birritan irabazita. Maitea dute Txapeldunen Liga, eta hori agerian utzi dute partidaren atarian hasita. Argi joko distiratsu batek argiztatu dute bi taldeen zelairatzea, neurketaren distiraren lekuko, Lehen zatian bi gol izan dira, bat alde bakoitzetik, baina alerik ere ez baliozkoa. Bi jokaldietan, Benficako eta Realeko jokalariak jokoz kanpo zeuden. Golik ezean, baina, jokoari erreparatu behar. Reala ondo moldatu da zeregin horretan; etxetik kanpora jokatu arren, ausart zelairatu da, eta txuri-urdinenak izan ziren arearako lehen gerturatzeak. Benficaren gerturatzeak tartean behinekoak izan dira, baita donostiarrenak ere, baina azken metroetan gehiago eduki dute baloia.

Egiari zor, ordea, bi taldeek ez dute atera jaurtiketarik egin lehendabiziko zatian. Bigarrena hasi eta gutxira jazo da lehendabizikoa, 52. minutuan. Martin Zubimendik ezkerrez egindako jaurtiketa eroso aldendu du portugaldarren atezainak. Aparteko eraginkortasunik gabe, baina estreinako abagunea izan da. Ordutik eta hurrengo minutuetan ez da gorabehera askorik izan. Benficako teknikariak hiru aldaketa egin ditu, gauzak gustuko ez zituenaren seinale. Uste hori 63. minutuan baieztatu zen. Realak ordura arteko nagusitasuna islatu du markagailuan, ezker hegaletik egindako jokaldi bati esker. Ander Barrenetxearen pase bat bikain aprobetxatu du Brais Mendezek, neurketako lehen gola egiteko. Erdilari galiziarraren hirugarren gola izan da Txapeldunen Ligan, beste horrenbeste norgehiagokatan.

Interrekin buruz buru Benficak aurrera egin du ezinbestean, eta estu hartu du Reala zenbait unetan, baina gipuzkoarrek ondo eutsi diote emaitzari. Hala, multzoaren lidergoan da zazpi puntu bilduta. Beste horrenbeste ditu Inter Milanek ere. Lombardiako taldeak irabazi egin dio Salzburgori, eta Realak adina puntu ditu Txapeldunen Ligan.


Summary: Greba erantzun «oso zabala» izaten ari dela esan dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoko sindikatuek. Trafikoarekin lotutako hainbat arazo gertatu dira hiriburuetarako sarbideetan, batez ere Donostian.

«Bihar ez dugu irekiko, greba dago». Hala zioen atzo Donostiako kiroldegi publiko bateko langile batek. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 152.000 langile publiko greba egitera deituta daude gaur eta abenduaren 19an. Hiru lurraldeetan langile gehien duen enpresa da administrazio publikoa.

Irakasleak, garbitzaileak, Osakidetzako langileak, kiroldegietakoak, epaitegietakoak eta abar daude deituta greba egitera. Manifestazioak hiru lurraldeetako hiriburuetan egingo dituzte, 11:30ean denak. Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzan hasiko da Bilbokoa, Bulebarrean Donostiakoa, eta Eusko Legebiltzarrean Gasteizkoa.

Bilbon egingo dituzte adierazpenak ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESK sindikatuek, baina aurretik, 07:30ean, lantoki publikoetan pikete informatiboak egin dituzte grebaren arrazoiak azaltzeko.

Lehen orduko datuen arabera, EAEko sektore publikoko greba deialdia erantzun «oso zabala» izaten ari da

Agiri baten bidez adierazi dutenez, komunikabide eta garraio publikoetan greba «ia erabatekoa» izaten ari da lehen orduetan. Adibide gisa, irrati eta telebista publikoak aipatu dituzte, horietan albistegiak bakarrik ematen ari baitira, gutxienezko zerbitzuak ezarrita. Eusko Trenen eta Bilboko Metroan greba «oso zabala» izaten ari dela gaineratu dute.

Gauza bera adierazi dute hezkuntza publikoaz, unibertsitateak barne, baita foru zein udal administrazioei buruz ere.

Bestalde, iragarri dute Osakidetzan «ezarritako gutxieneko zerbitzuek» «guztiz baldintzatuko» dutela grebaren oihartzuna. «Milaka langileri ukatu egin zaie greba eskubidea, zerbitzu askotan gutxieneko zerbitzuak %100ekoak baitira. Adibidez, gaueko txandan, ia langile batek ere ez du izan grebarekin bat egiteko aukerarik».

Grebarekin jarraituz, hurrengo ekintzak hiru hiriburutako manifestazioak egin dira Bilbon, Donostian eta Gasteizen.

Grebak hainbat eragozpen eragin ditu Bilbora sartzeko errepideetan, baina «aparteko istilurik ez» dela gertatu nabarmendu du Segurtasun Sailak.

Gasteizen, «trafiko etenaldi txikiak» izan dira, protesten harira.

Donostian, berriz, autoak geldirik egon dira hirian sartzeko errepide nagusian, Loiolako Erriberan. Kilometro bat egiteko ordu erdi bat behar izan dute gidari askok.

Jaurlaritzaren balorazioa

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak adierazi du sindikatuek «kaos» egoera bat irudikatu nahi dutela. Uste du sindikatuek hauteskundeen harira egin dutela greba deialdia, «argi eta garbi» hauteskunde aurreko garaian daudelako. Erkorekak gehitu du «sektore eta kolektibo heterogeneo batzuek estrategia komun bat» egin dutela eta «gobernuari eraso egiteko» batu direla.

Jaurlaritzak grebak izandako erantzunaren datuak emango ditu eguerdian, Gasteizen.

Akordiorik ez

Irailaren erdialdean iragarri zuten sindikatuek gaurko greba, eta ordutik Eusko Jaurlaritzarekin, alderdi politikoekin eta beste zenbait erakunderekin negoziatzen ibili dira akordio bat lortzeko. Duela bi aste batu ziren Eusko Jaurlaritzako mahai orokorrean, baina ez zuten ezer ere adosterik lortu, eta greba deialdiei eutsi zieten sindikatuek.

Zerbitzu publikoen degradazioa da grebaren motibo nagusia. Sindikatuek uste dute «okerrera» egin dutela zerbitzu horiek Hego Euskal Herrian, eta herritarrei arreta kaskarragoa eskaintzen diete. Hala, enplegu politika hobeak eskatzen dituzte, batez ere sektore publikoan dagoen arazo handi bat ezabatzeko: langileen behin-behinekotasuna. Datu hori %8ra jaisteko neurriak eskatuko dituzte gaur. Langile publikoen soldatak ere eztabaidagai nagusietako bat dira, %10 igotzeko eskatzen baitute sindikatuek.

Eskari horiek ez ditu onartu Eusko Jaurlaritzak, eta horregatik eutsi diote greba deialdiari sindikatuek. Duela bi aste bilera akordiorik gabe amaitu zenean, alde sindikalak salatu zuen Jaurlaritzak «entzungor» egin ziela bere eskariei, «Madrildik ezarritako mugei» men egiten dielako.

Gutxieneko zerbitzuak, «gehiegizko»

Aipatutako sei sindikatuek atzo salatu zuten Osakidetzak «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezarri dituela gaurko eta abenduaren 19ko grebarako. Bestalde, salatu dute gaztelerazko oharra euskarazkoa baino egun bat lehenago jaso zutela.

Sindikatuen esanetan, sektore jakin batzuetan Eusko Jaurlaritzak aldatu egin ditu aurreko grebetan jarri zituen baldintzak. Zehazki, Osakidetzaren lehen mailako arretan, jaiegunetako gutxieneko zerbitzuak jartzen zituen lehen Jaurlaritzak, eta oraingoan, berriz, larunbatetakoak.

Hezkuntza ez-unibertsitarioan ere izan dira aldaketak. Lehen, zentro bakoitzean zuzendaritzako kide batek eta sarrerak eta irteerak kontrolatzeko langile batek bertaratu behar zuten soilik, baina oraingo honetan hezkuntza etapa bakoitzeko gutxienez irakasle bat izatera behartu ditu ikastetxeak Lakuak. Bestalde, gutxieneko kuota horiez gain, haur eta lehen hezkuntzan ehun ikasleko beste irakasle batek ere joan beharko du ikastetxera.


Summary: Tolosa Goxua azokak urriko azken larunbata gozotuko du, urtero legez. Larunbat honetan Tolosako festarik gozoena itzuliko da: dastaketak, tailerrak, lehiaketak… denetik egongo da!

Urriaren 28a, askok egutegian markatuta daukaten eguna, Tolosara doazen bisitari guztiak gozatzen saiatuko da. Triangulo plazak hartuko du Tolosa eta inguruko artisauak egindako gozokiak dastatzeko Goxua azoka berezia.

Tartak, pastelak, bizkotxoak, pastak, txokolateak, bonboiak, opilak eta abar dastatu eta erosteko aukera egongo da; kafe bat gozoki zati txiki batekin gozatu ahal izango duzu, edo, askoz hobe, familia osoarekin banatzeko pastelez betetako kaxa dotore batekin itzuli etxera. Beti, beti, beti dago ospatzeko arrazoiren bat: pertsona mota bakoitzarentzat pastel mota bat omen... etorri prest zerrendarekin, edo ez, galdetu eta utzi eramaten!

2022ko Tolosa Goxua azoka. TOLOSAKO UDALA

Urtero gozo bat izaten da protagonista, eta edizio honetan pantxinetak hartuko du lekukoa. Euskal sukaldaritzako pastel tradizional hori dastatzeko aukera izango da festan, noski.

Aurten ere sagar-tarta lehiaketa antolatu da: zurea izango al da saritua? Anima zaitez, aurkeztu ezazu 09:30-10:30 bitartean Triangulo plazan bertan, eta erakutsi sukaldean duzun trebetasuna! Elena Arzak, Armintz Gorrotxategi eta Nieves Saizar izango dituzu epaimahai. Irakurri informazio gehiago hemen klik eginda.

2022ko Tolosa Goxua lehiaketa. TOLOSAKO UDALA

Bestalde, etxeko txikiek pantxineta bat egiten ikasteko tailer batean parte hartu ahal izango dute Tolosako gozogileek lagunduta. Bertaratu nahi duenak izena eman beharko du, hemen klik eginda topatuko duen formularioan.

Familian pasatzeko planik gozoena!

Ikusi programa Goxua.eliker.eus webgunean.

2022ko Tolosa Goxua azoka. TOLOSAKO UDALA


Summary: Eñaut Elorrietak ‘Bidasoa’ kantaren moldaketa egin du. Kantaren aurrerapena argitaratu du BERRIAk. Bihar estreinatuko dute bideoa. Euskadiko Orkestrarekin eta Amoranterekin grabatu dute.

Eñaut Elorrietak Fantasia diskoko Bidasoa kantaren moldaketa egin du. Euskadiko Orkestrarekin eta Iban Urizar Amorante-rekin grabatu du abestia, eta bihar estreinatuko du bideoa. Ordea, dagoeneko entzungai dago, primizian, BERRIA eta Badok atarien bitartez.

Uxue Alberdik jarri dizkio hitzak kantari. Hala dio:

Zer eskatzen zaio paisaia bati? Zer ahazten du urak? Zer daramaki? Nola egin gorputz bat zati-zati? Zenbat hegi ditu Bidasoak?

Muito obrigado, alaikum Salam: Baztango zainetatik ur beltza edan. Muga ur xirrixta bat da, ilbeheran. Nori abesten dio Bidasoak?

Bidasoak, Bidasoak, Bidasoak daki.

Orkestra zuzendaria Fernando Velazquez izan da, eta hark moldatu du kantua orkestrarako. Halaber, Marc Blanesek egin du orkestraren grabaketa, Victor Sanchezek Amoranteren eta Eñaut Elorrietaren grabaketa,Haritz Harreguyk nahasketa, eta Victor Garciak masterizazioa. Enkontrua, berriz, Arriguri ekoiztetxeak jaso du irudiz.

Abestiaren bidez lortutako irabaziak Irungo Harrera Sarera bideratuko dituzte.


Summary: Beste denge kasu bat atzeman dute Ipar Euskal Herrian. Tigre eltxoek garraiatzen ahal duten eritasuna da, eta horiek kentzeko operazio bat egin dute gau honetan Angelun, Lehuntzen eta Mugerren.

Denge kasu bat atzeman dute Ipar Euskal Herrian, Eskualdeko Osasun Agentziak jakinarazi duenez. Urte hasieratik hamar bat kasu detektatu dituzte. Agentziaren arabera, urteroko datuen hein berekoa da kopuru hori, ez baita ezohikoa sasoi honetan denge kasuak atzematea. Denge eritasuna tigre eltxoek garraiatzen dute, eta azken urteetan haien presentzia azkarki emendatu da Euskal Herrian.

Gau honetan, Tigre eltxoak kentzeko eltxogabetze operazio bat egin dute osasun zerbitzuek Angelun, Lehuntzen eta Mugerren (Lapurdi). Operazioa karrika jakin batzuetan egin dute, dengea hartu duen pertsona ziztatua izan den lekuetatik hurbil. Izan ere, dengea garraiatzen duten eltxoak soilik 150 metroko eremu batean ibiltzen dira. Intsektizida lainoztatu duten karriketako herritarrei gomendioak eman dizkie Eskualdeko Osasun Agentziak: leihoak hesteko, kanpoan daukaten materiala garbitzeko, eta baratzeko barazkiak jateko hiru egun itxoiteko. Era berean, egun haurrak kanpoan ez egoteko gomendatu dute. Gisa bereko operazio bat egin zuten abuztuan Baionako Santizpiritu auzoan.

Dengea arbobirus batek eragiten du. Gehienetan ez du sintomarik eragiten, baina batzuengan gripearen gisako sintomak eragiten ditu: sukarra, hotzikarak eta gihar minak. Larruko jauzteak ere gertatzen ahal dira. Tratatua ez bada, infekzioa larriagotu daiteke, eta txarrenean, heriotza eragin dezake.


Summary: Silvio Rodriguezek parte hartu du Jon Maiaren ‘Kantu berri bat gara’ lan berrian. Kantautore kubatarrak euskaraz kantatu du ‘Nostalgia’ izeneko abestian. Hilaren 8an aurkeztuko dute diskoa.

Jon Maiak jarraipena eman dio Kantu bat gara disko-liburuari, eta beste lan bat ondu: Kantu berri bat gara diskoa. Hainbat kolaboratzailek parte hartu dute, eta tartean da Silvio Rodriguez kantautore kubatarra; euskaraz kantatu du Nostalgia izeneko abestian –Gorka Hermosaren doinuekin egina da kantu hori–. Rodriguez sona handiko musikaria da nazioartean, eta hainbat emanaldi eginak ditu Euskal Herrian ere.

Beste hainbat kolaboratzailek ere hartu dute parte lanean: besteak beste, Itziar Ituñok, Olaia Inziartek, Mikel Kazalisek, Maddalen Arzallusek eta Ibrahima Baldek. Hilaren 8an aurkeztuko dute diskoa, Bilboko kafe Antzokian. Elkar argitaletxeak kaleratu du.


Summary: Alokairuaren prezioa mugatzen ahalko dute Ipar Euskal Herriko 24 herritan. Egun agertu da alokairuak mugatu ahal izateko dekretua Frantziako Agerkari Ofizialean. Lapurdiko 24 herritan aplikatzen ahalko dute neurria; besteak beste, Angelun, Baionan eta Miarritzen.

Euskal Hirigune Elkargoak alokairuaren prezioa mugatzeko tresnak eskatu zituen, eta Frantziako Etxebizitzarako ministro delegatu Patrice Vergrietek uda honetan hitzeman zuen horretarako bidea irekiko zuela. Bada, egun agertu da dekretua Frantziako Agerkari Ofizialean: Lapurdiko tentsio handiko eremuko 24 herrietako alokairuen prezioa mugatzen ahalko du Euskal Hirigune Elkargoak. 2024an sartuko da indarrean neurria, herri bakoitzean alokairuen gehieneko prezioa zein izango den aztertu ondoan.

Alokairu garestiegiei aurre egiteko eta alokairu prezioen gehiegizko igoerei eusteko modu bat izango du, beraz, elkargoak herri horietan. Zehazki, udalerri hauetan: Baiona, Miarritze, Donibane Lohizune, Ahetze, Angelu, Arbona, Arrangoitze, Azkaine, Basusarri, Bidarte, Biriatu, Bokale, Ziburu, Getaria, Hendaia, Jatsu, Lehuntze, Larresoro, Mugerre, Hiriburu, Urketa, Urruña, Uztaritze eta Milafranga.

Herri bakoitzeko gehienezko alokairua finkatzeko, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak Alokairuen Behatokiaren datuei begiratu beharko die. Oraingo eta lehengo alokairuak so eginez, gehienezko prezio bat eta batez besteko prezio bat ezarriko ditu. Prefeturak 2024rako eman beharko ditu datu horiek, eta hori egin ondoan sartuko da indarrean legea.

Alda elkarteak ontzat jo du dekretua: «Espero izatekoa da neurri horrek eta konpentsazio legeak merkatuko prezioetan eragina izanen dutela eta zenbait espekulazio praktika geldiaraziko dituztela».


Summary: Etxarri Aranazko ikastolak Zangozakoari eman dio Nafarroa Oinez-en lekukoa. Andra Mari ikastolako ordezkariak «oso pozik» agertu dira urriaren 8an bildutako jendetzarekin, eta «betetzat» jo dituzte hasieran jarritako helburuak.

Heldu den urtean, Zangozan piztuko da Nafarroako ikastolen festa. Gaur egin dute 2024ko Nafarroa Oinez-en aurkezpena, Iruñean, Nafarroako Ikastolen Elkartearen egoitzan, eta han izan dira ikastolako arduradunak eta baita Etxarri Aranazko Andra Mari Ikastolako ordezkariak ere, iragan berri den festaren balorazioa egin eta lekukoa zangozarren esku uzteko. Datorren urteko Nafarroa Oinez-en leloa Piztu! izanen da; irudia, berriz, kolore anitzeko errainuak lau haizeetara zabaltzen dituen eguzki bat.

Andra Mari ikastolako kideak «oso pozik» azaldu dira urriaren 8an Etxarri Aranatzen ospatutako festak izan zuen «harrera bikainagatik», eta Sakanan jendetza bildu zela nabarmendu dute, besteak beste: «Milaka eta milaka euskaltzale etorri ziren hotsein! lelopean ospatu zen festara, eta eguraldia lagun, programatutako jarduera guztiak normal egin ahal izan ziren: kontzertuak, tailerrak, haurrentzako jolasak, dantzak eta abar eta abar».

Iñigo Orellak, Andra Mari Ikastolako zuzendariak, boluntarioen lana eskertu du eta, horretaz gain, baita Nafarroa Oinez-ekin bat egindako guztien ekarpena ere: «Familiak, ikasleak, langileak, sortzaileak, ikasle ohiak, Sakanako biztanleak eta babesleak, besteak beste». Orellak gogorarazi du duela urte eta erdi onartu zutela Nafarroa Oinez antolatzeko erronka, eta ordutik berrehundik gora lagun aritu direla antolaketa lanetan urte osoan, eta mila inguru egunean bertan. Orellaren esanetan, «auzolanaren filosofia, ideia, oraindik bizirik dagoela» frogatzen du horrek: «Nafarroa Oinez honek gauza asko eman dizkio gure ikastolari, baina bat azpimarratu nahiko nuke: kohesioa. Azken urte eta erdi honen ondoren komunitate kohesionatuagoa gara».

Ofizialtasuna aldarri

Andra Mari ikastolako lehendakariorde Izaskun Errazkinek Etxarri Aranazko ikastetxearen «koherentzia» azpimarratu du, hizkuntza eskubideen aldarriari eutsi baitiote urte hauetan guztietan: «1989ko Nafarroa Oinez Nafarroa euskaldun lelopean ospatu genuen, eta, 34 urte geroago, antzeko aldarrikapena gogorarazi dugu: euskara ofiziala Nafarroa osoan. 1996ko leloak, Herrikolorek, anbiguetatez jokatzen zuen, eta hitz jokoa egin herri koloretsu baten eta herriko loreen artean; harrotasunez esan dezakegu oraindik ere Andra Mari ikastola lore koloretsu bat dela, aniztasunari ateak irekitzen dizkiona. 2009ko Nafarroa Oinez-en, berriz, gure hizkuntzaren handitasuna azpimarratu genuen Txikiak handi leloarekin. Gaur egun ozen esan dezakegu hemendik aurrera ere koherentziaz jokatuko dugula gero eta ozenago hots egiteko euskararen, aniztasunaren, auzolanaren eta gure proiektu eraldatzailearen alde».

Amaitzeko, Etxarriko ikastolako ordezkariek «babes osoa» adierazi diote Zangozako ikastolari, 2024ko Nafarroa Oinez antolatzeko «erronkari indarrez hel diezaioten».


Summary: Urrezko Pioletak: Jirishanca, Pumari Chhish Ekialdekoa eta Jugal Spire. Alik Berg eta Quentin Roberts kanadarrek, Christophe Ogier, Victor Saucede eta Jerome Sullivan frantsesek eta Paul Ramsden eta Tim Miller britainiarrek jasoko dute garaikur preziatua. Ibilbide osoari ematen zaion Urrezko Pioleta George Lowe estatubatuarrak jasoko du.

Jakinarazi dituzte 2022ko igoera onenen Urrezko Pioletak; iragarri dute zer eskaladak eta eskalatzailek jasoko dituzten garaikur preziatuak azaroaren 14tik 16ra bitartean Briançonen (Frantzia) egingo den ekitaldian. Hiru euskal eskalada zeuden 53 hautatuen artean, eta zerrenda horretan egotea bada nahikoa aitortza, baina beste batzuk izan dira hautatuak. Hiru igoera hauek, hain zuzen: Alik Berg eta Quentin Roberts kanadarrek Jirishanca mendian (6.094 m, Huayuash mendilerroa, Peru) hego-hegoekialdeko ertzean eginiko eskalada; Christophe Ogier, Victor Saucede eta Jerome Sullivan frantsesek Pumari Chhish Ekialdekoa (6.850 m, Hispar Muztagh, Karakorum, Pakistan) mendian eginiko lehen igoera; eta Paul Ramsden eta Tim Miller britainiarrek Nepaleko Jugal Spire edo Dorje Lhakpa II (6.563 m) mendian eginiko lehen igoera.

Pumari Chhish Ekialdekoa (6.850 m), bost egun muga-mugan

Christophe Ogier, Victor Saucede eta Jerome Sullivan frantsesek seigarren espedizioa zuten Pumari Chhish Ekialdekoa mendiaren hego aurpegi tente eta teknikoan. 2007an egin zuten lehen saiakera Hispar Muztagh mendiguneko orratz puska horretan, eta, azkenik, iaz lortu zuten gailurra. Zabaldutako bideak, The Crystal Ship, 1.600 metro ditu, hasierako zatian hego aurpegian gora egiten du, eta goiko partean, berriz, mendebaldeko ertzari jarraitzen dio. Librean 6b, artifizialean A2 eta mistoan M7ko zailtasunak ditu. Frantsesek bost egun egin zituzten horman, muga-mugan, bibak nahiko prekarioak eta arriskutsuak eginez; 6b graduko pasarteak gainditu zituzten bota handiekin, baita elurrezko perretxiko ezegonkorrak ere, harik eta ekainaren 29an gailurra jo zuten arte.

«Lerro dotorea da, gora egin ahala zer etor zitekeen jakin gabe zabaldua, Pakistanen gainditzeko zegoen mendi teknikoenetako batean. Ez da mendi eta isuri horretan har zitekeen aukerarik errazena, baina bai seguruenetakoa, lerroaren bertikaltasuna eta zailtasun jarraia aintzat hartuta; izan ere, bidea zuzen-zuzen doa gailurreraino. Talde lanaren eta taldeko espirituaren emaitza izan da, hein handi batean, eskalada hau», azpimarratu du epaimahaiak.

Jirishanca (6.094 m), elur perretxikoen artean

Alik Berg eta Quentin Roberts kanadarrek Jirishanca mendiaren HHE ezproiaren lehen igoera osatu zuten joan den urtean uztailaren 21etik 23ra. Peruko Huayuash mendilerroko mendirik altuenetakoa eta zailenetakoa da Jirishanca. Bi eskalatzaileek elur eta izotzezko perretxiko bertikal ugari gainditu behar izan zituzten ertzean, eta hortik bideari emandako izena: Reino Hongo (1.000 m, M7 AI5+ 90 gradu). Bistaz, hiru egunetan, ekinaldi bakarrean eta erabat alpinoan egin zuten eskalada. «Lerro inspiratzailea da, zuzen-zuzen doa gailurreraino, eta Urrezko Pioletek sustatu nahi duten estilo eta abentura espirituarekin zabaldua izan da», nabarmendu du epaimahaiak.

Jirishanca (6.094 m) eta Reino hongo bidea. Quentin Roberts

Jugal Spire (6.563 m), bosgarren urrezko pioleta Ramsdenentzat

Paul Ramsdenek ametsak elikatzen eman zuen COVIDak eragindako itxialdia, etorkizunean zer mendi eskalatu bilatzen. Eta, irteteko aukera ikusi zuen orduko, Nepalera jo zuen Tim Miller gaztearekin batera, Jugal Spire edo Dorje Lhakpa II orratz ikusgarrira (6.850 m). Mendi horren ipar horma eskalatu gabea hartu zuten jomuga. Ramsdenek ikusi zuen izotzezko lerro batek zeharkatzen zuela harkaitzezko hormatzar hura, zati batean behintzat, baina tarte handi bat ezkutuan geratzen zen, eta ez zegoen jakiterik izotzak jarraipenik zuen ala ez. Nolanahi ere, saiatzea erabaki zuten. Horixe da esplorazioko alpinismoa. Lehen egunean, eskalada mistoko pasarte oso teknikoak eta babesteko zailak gainditu zituzten, bibak eroso batera arte. Ondoren, horma harritsu tenteari ekin zioten. Harriturik, ezkutuko tximinia segida bat aurkitu zuten, harkaitz lauzen atzean. «Eskozioako eskalada bete-betekoa zirudien», Ramsdenen hitzetan. Bigarren bibakean, euri erauntsi bortitzak denda txikitu zien. Hirugarrena atseginagoa izan zen, baina jada dendarik gabe. Laugarren bibaka gailur aldeko sabai izoztuen azpian igaro zuten, haitzulo natural batean. Bosgarren egunean, 37 luzeren ondoren, jo zuten gailurra. Jaitsiera hegoaldetik eta mendebaldetik egin zuten, rappel ilara luzearen ondoren.

Ez da harritzekoa bideari The Phantom Line (1.300 m, ED) izena eman izana, hormaren zati handi bat ezkutuan geratzen baitzen. Ramsdenek adierazi zuen «inoiz eskalatutako lerrorik onenetakoa» izan zela, eta hori esatea asko esatea da. Eskalatzaile britainiarrak bosgarren urrezko pioleta du hau. Lehen hirurak Mick Fowlerrekin jaso zituen: lehena 2003an, duela hogei urte, Txinako Siguniang mendian eginiko igoeragatik; bigarrena 2013an, Shiva mendian (Indiako Himalaia) eginiko eskaladagatik; eta hirugarrena 2016an, Nepaleko Gave Ding mendian eginiko jardueragatik. Laugarrena 2017an jaso zuen, Tibeteko Nyainquentangla mendian eginiko igoeragatik, Nick Bullock sokakide zuela.

Jugal Spire (6.563 m) eta The Phantom Line bidea. Paul Ramsden

«Anbizio handiko esplorazioko alpinismoaren adibiderik onena da eskalada hau, estilo alpino sinplean baina eraginkorrean egina: bi zaku, bi soka, kanpadenda bat eta jumarrik, paraboltik eta eguraldi iragarpenik batere ez», nabarmendu du epaimahaiak.

Aipamen berezia: Northern Sun Spire (1.527 m)

Urrezko Pioletetan aipamen berezi bat jasoko du aurten emakume talde batek Groenlandiako Northern Sun Spire orratzean (1.527 m) eginiko jarduerak. Caro North suitzarrak, Nadia Royo espainiarrak eta Capucine Cotteaux frantsesak burutu zuten eskalada, eta Sedna (780 m, 6b-, 7b+) izena eman zioten bideari. Epaimahaiak talde osoaren lana goretsi du, gailurrera iritsi ziren hiru emakumeez gain, beste hainbat emakume ere baitziren taldean: Marta Guemes espainiarra —bera zen espedizioburua—, Caroline Dehais eta Alix Jaekkel frantziarrak eta Marisol Massera argentinarra. Horma eskalatu aurretik, eta karbono aztarna ahalik eta txikiena uzteko asmoarekin, Arroxelatik (Frantzia) Groenlandiako ekialdeko fiordoetaraino itsasontziz joan ziren, itsaso zakarretan eta izoztutako itsasarteetan. Eta eskaladaren ondoren, itzuliko bidaia ere itsasoz egin zuten. Epaimahaiak «nazioarteko emakume talde indartsu honen abentura bikaina» nabarmendu du.

Azkenik, ibilbide osoari eman ohi zaion Urrezko Pioleta George Lowe estatubatuarrak jasoko du aurten.


Summary: Tratu txarretatik babesteko zentro batetik andre bat falta da, eta erasotzailearen bila dabiltza. Gipuzkoako Foru Aldundiak baieztatu du zentrotik falta direla emakumea eta haren ume txikia, eta Ertzaintzak, berriz, ikerketa bat abian dela

Emakume gazte bat da falta da, bere ume txikiarekin, Gipuzkoako Diputazioak indarkeria matxista pairatzen duten andreei harrera egiteko duen zentro batetik. Aldundiak ez du baieztatu zer babes maila ezarria zuen emakume horrek erasotzailearengandik babesteko, eta ertzainek ere ez dute halakorik zehaztu; hedabideen bidez zabaldu da, hala ere, halakoetan ematen den babes maila handiena zeukala ezarrita, eta zentrotik ateratzen zen aldiro Poliziak zaindu behar izaten zuela.

Ertzainek baieztatu dute ikerketa bat abian dagoela, eta erasotzailea bilatzeko eta atzemateko agindua emanda dagoela. Izan ere, susmoa dute andrea harekin dagoela.

Aldundiak gogora ekarri du indarkeria matxista pairatzen duten andreentzako babes zentroak ez direla itxiak izaten, eta horietatik irteteko era izaten dutela erabiltzaileek, kasu bakoitzean ezarrita dauden babes neurriak konplituta; aditzera eman dutenez, irteera horietako batean atera, eta ordutik falta dira andre gaztea eta umetxoa.

Larunbatetik falta dira, zehazki. Aldundiaren bidez jakin zuten ertzainek andrea ez zela itzuli zentrora, eta orduan hasi zen Polizia bila.


Summary: Japoniako Gorenak konstituzioaren aurkakotzat jo du sexua legez aldatzean antzutu beharra. Epaileek argudiatu dute arauak mugatu egiten duela «pertsona batek duen eskubidea bere borondatearen kontra gorputza inbaditu ez diezaioten».

Japoniako Auzitegi Gorenak ebatzi du konstituzioaren kontrakoa dela sexua legez aldatu nahi dutenak antzutzera behartzea. Hamabost epaileen erabakia aho batezkoa izan da; argudiatu dute arauak behartu egiten duela «erabaki gogor bat» hartzera, «edo operatu edo sexua aldatzeko erabakia bertan behera utzi».

2004an sartu zen indarrean legea, eta sexua legez aldatu nahi dutenei eskatzen diete, batetik, genero disforia diagnostiko bat aurkezteko —gutxienez bi medikuk egina—, eta, bestetik, bost baldintza betetzeko. Honako hauek dira: gutxienez 18 urte izatea; ezkonduta ez egotea; adingabeko haurrik ez izatea; «beste sexuaren antzeko organo genitalak» izatea; eta «ugalketa guruinik ez izatea» edo horiek «beren funtzioa galdua izatea».

Emakume transexual batek aurkeztu zuen salaketa, eta haren abokatuek argudiatu zuten azken bi baldintza horiek urratu egiten zutela, besteak beste, diskriminaziorik gabe bizitzeko beren bezeroak duen eskubide konstituzionala, eta, aldi berean, «transexualei kalte fisikoak» eragiten zizkiela.

Epaileek ideia horiei ere egin diete erreferentzia erabakiaren berri ematean, esan baitute arauak mugatu egiten duela «pertsona batek duen eskubidea bere borondatearen kontra gorputza inbaditu ez diezaioten». 11.919 lagunek aldatu dute legez sexua Japonian, legea 2004an indarrean sartu zenetik iaz arte.

Gorenaren erabakiaren ondorioz, gobernuak eta parlamentuak legedia moldatu beharko dute azken baldintza horri dagokionez; epaileek, ordea, beste auzitegi batera bidali dute genitalei buruzko baldintza. Hori ikusirik, salatzaileak esan du, komunikatu baten bitartez, prozesu judizialaren emaitza ez dela «espero bezalakoa» izan: «Oso etsita nago nire sexu aldaketa ez delako orain gauzatuko».

Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakundeak bide beretik jo du. Pozik agertu da lehen erabakiarekin, nahiz eta horretaz «berandu» ebatzi duten; eta, bigarrenari dagokionez, transexualen eskubideak babestu beharraz ohartarazi du.

Japonia kontserbadorea da arlo sozialeko aferei dagokienez. Hori bai, urteotako inkesta askoren arabera, handitzen ari da LGTBI kolektiboaren eskubideak jasotzen dituzten legeen aldeko jarrera. Halere, ez dute aurrerapauso askorik eman; horren adibide, Japonia da G7koen herrialde bakarra sexu berekoen ezkontza aitortzen ez duena.


Summary: BERRIAk eta Eusko Ikaskuntzak elkarlanerako akordio bat sinatu dute. Edukiak zabaltzea sustatzeko eta zorroztasuna bermatzeko batu dituzte indarrak.

Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakariak eta Amagoia Mujika BERRIAko zuzendariak lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur, Martin Ugalde parkean (Andoain). Elkarlanak lau urte iraungo du, eta luzatzeko aukera izango da. Eusko Ikaskuntzaren jardueren eta proiektuen berri sakon eman ahal izango du BERRIAk, eta sakoneko elkarrizketak eta iritzi artikuluak koordinatuko dituzte garaian garaiko proiektuen berri zabaltzeko.

«Harreman kualifikatuen sare bat eratzea» da asmoa. Erakunde biek arnasa luzeko eta kalitatezko informazioaren alde lan egiten dute, batak aktualitatea era kritikoan interpretatuz eta, besteak, berriz, euskal gizartearen beharretatik sortutako proiektu estrategikoak landuz. Hortaz, batak besteari gaiak proposatzeko beta ere izango dute.

Bai Eusko Ikaskuntzak eta bai BERRIAk Euskal Herriarekin duten konpromisoari eutsita, elkarlanean arituko dira gaiak lantzeko orduan euskal adituak identifikatzeko eta, hala, informazioa osatzeko. Bide beretik, eta hitzarmenaren eranskinean zehazten den modura, 2024rako aurreikusita dagoen Eusko Ikaskuntzaren XIX. Kongresuaren berri emango du BERRIAk.


Israelek jopuntuan jarri du NBE

Summary: Israelek jopuntuan jarri du NBE. Guterresek Hamas justifikatzen duela argudiatuta, Tel Avivek jakinarazi du uko egingo diola NBEren ordezkariei bisa emateari. Erakundearen idazkari nagusiaren arabera, «gaizki» ulertu dira haren hitzak. Gazako Osasun Ministerioaren arabera, «guztiz kolapsatuta» dago osasun sistema.

Irudituta NBE Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusi Antonio Guterresek Hamasen ekintzak justifikatu dituela, Israel erakunde horren kontrako erabakiak hartzen hasi da. Laguntza humanitariorako arduradun Martin Griffithsi herrialdean sartzeko bisa ukatu dio. Hango hedabideek kaleratu dutenez, hori jakinarazi du Israelek NBEn duen enbaxadore Gilad Erdanek, armadaren irratian: «[Guterresek] Egin dituen komentarioak aintzat hartuta, uko egingo diogu NBEren ordezkariei bisa emateari. Haiei lezio bat emateko ordua iritsi da». Atzo, NBEren Segurtasun Kontseiluan, Guterresek nabarmendu zuen ez zirela «ezerezetik sortu» Gazako miliziek urriaren 7an Israelen kontra egindako erasoak —1.400 pertsona inguru hil zituzten—. «Palestinako herriak 56 urte daramatza okupazio itogarri baten pean». Haren hitzek hautsak harrotu baino gehiago egin dutela aintzat hartuta, NBEko buruak agerraldi bat egin du, eta azpimarratu beretzat «kolpe handia» izan dela ikustea «gaizki» ulertu dela atzo eman zuen hitzaldiaren zati bat. «Ez nintzen ari Hamasen terrorea justifikatzen. Hori ez da egia. Kontrakoa egiten ari nintzen».

Guterresen atzoko hitzaldiaren ondoren, Israelek segituan erreakzionatu zuen, haren kontra eginez. Erdanek haren dimisioa eskatu zuen atzo X sare sozialean idatzitako mezu batean. «Bere komentarioekin, terrorismoa eta hilketak justifikatzen ari da». Eli Cohen Atzerri ministroa NBEko idazkari nagusiarekin berarekin biltzekoa zen, baina bilera bertan behera utzi zuen. «Ez dio lotsarik ematen?», adierazi zuen kazetarien aurrean. Eta Benny Gantz Israelgo Defentsa ministro ohi eta Urdina eta Zuria alderdiko buruak —gerrak eragindako larrialdiko gobernuko kidea da orain— «terrorismoaren apologia» egitea egotzi dio sare sozialetan.

NBEren idazkari nagusiak azaldu zuen orduan, besteak beste, Hamasek urriaren 7an egindako erasoak «izugarriak» izanagatik, Gazari ezarritako blokeoa «Palestinako herriari ezarritako zigor kolektibo bat» dela, eta horrek nazioarteko zuzenbidea urratzen duela. Hori horrela izanda ere, Erresuma Batua, esaterako, ez dago ados NBEko idazkari nagusiaren hitzekin. «Azken bi asteetan gertatutakoaz ari bada, ez dugu uste Israelek nazioarteko zuzenbidea urratu duenik. Nazioarteko zuzenbideak argi aitortzen du nazio batek bere burua defendatzeko eskubidea duela, eta Israel hori ari da egiten», adierazi du Robert Jenrick Immigrazio ministroak, Sky News telebistan egin dioten elkarrizketa batean.

PAN Palestinako Aginte Nazionalarentzat, berriz, Israelgo agintarien erreakzioa da Tel Avivek NBEren aurrean erakusten duen «errespetu faltaren hedatze bat». Ohar batean salatu duenez, Guterresen gaitasun juridikoa «neutralizatzeko beste saiakera bat» da Israelena. PANek leporatu dio Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroari «nazioarteko zilegitasunak ordezkatzen duena» urratzea.

Bestalde, Israelgo armadak oraingoz itxaron egin beharko du Gazan lehorreko ofentsiba hasteko. AEBek herenegun hala eskatuta, Israelek onartu du lehorreko erasoa «egun batzuk atzeratzea». AEBek Ekialde Hurbilean dituzten tropak babesteko aireko defentsa sistema berriak abian jarri arte itxarongo dute, The Wall Street Journal egunkariak Etxe Zuriko eta Tel Aviveko iturriak aipatuz kaleratu duenez. Defentsa sistema horiek Irakera, Siriara eta Jordaniara eramango lituzkete, besteak beste. Netanyahuk ez du halakorik baieztatu, baina ziurtatu du lehorreko ofentsibarako «prestatzen» ari direla, eta ez duela zehaztuko «hori noiz izango den».

Atzo Gazako agintariek jakinarazi zutenez, urriaren 7tik 6.500 palestinar inguru hil eta 17.400 zauritu ditu Israelek. Zisjordania okupatuan ere izan dira hildako gehiago; beste sei palestinar hil zituen Israelek asteartean, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, eta 105 dira urriaren 7tik. Horiek horrela, Europako Batasuneko liderrak gatazkaren «eten humanitario bat» eskatzekoak dira. Europar Kontseilua egingo dute bihar eta etzi Bruselan, eta hori jaso dute goi bileraren zirriborroan, hainbat hedabidek argitaratu dutenez.

Herrialde musulmanen deia

Palestinaren eta Israelen inguruko bi herrialde populatuenek bide diplomatikoa ibiltzeko deia egin dute. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak lau eskaera egin ditu horrekin lotuta, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdiaren diputatuen aurrean parlamentuan emandako hitzaldi batean: erabateko su etena Israelen eta Hamasen artean; «berehala» negoziazioak hastea gerrako presoen askapena ahalbidetzeko; korridore humanitario bat irekitzea Gazan; eta Ekialde Hurbileko herrialdeek bilera bat egitea Palestinan. Erdoganek plazaratu du, gainera, herrialde musulmanek elkarrekin lan egin beharko luketela menia bat lortze aldera, eta jakinarazi du bertan behera utzi duela Israelera egitekoa zen bidaia ofizial bat. Horren harira, defendatu du Hamas ez dela «erakunde terrorista bat». «Bere lurrak eta herritarrak babesteko borrokatzen den askapen mugimendu bat da».

Abdel Fatah al-Sisi Egiptoko presidenteak ere esan du diplomazia dela irtenbide bat bilatzeko «bide bakarra», eta Egipto gatazkan jokatzen ari den rola aldarrikatu du, Suezen egindako desfile militar batean egindako agerraldian: «Gure bazkideekin batera, rol positibo bat jokatzen ari gara egoerari eusteko eta Gazako zibilei laguntzeko». Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin biltzekoa zen atzo, Egipton.

Osasun sistema, «guztiz kolapsatuta»

Gazako osasun sistema «guztiz kolapsatuta eta guztiz zerbitzuz kanpo» dagoela jakinarazi du hango Osasun Ministerioaren bozeramaile Axraf al-Qudrak. Gaineratu du behargin faltagatik dagoela horrela, baita mediku ekipamenduen gabeziagatik ere. Horri aurre egiteko «berehalako erabakiak» eskatu ditu, ohar batean. «Nazioarteak ez zituen kontuan hartuta gure ohartarazpenak».

Horrekin lotuta, Unicefek datu bat plazaratu du: Israel duela ia hiru astetik Gazako zerrendan egiten ari den bonbardaketen ondorioz, laurehun adingabe inguru hiltzen edo zauritzen dira egunero han. Izan ere, NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia horrek kaleratutako ohar batean zehaztu duenez, azkeneko hemezortzi egunetan 2.360 adingaberen heriotzak jakinarazi dituzte, eta 5.364 haur zauritu dira.

Eta Unicefek ohartarazi du hildakoen kopurua «asko» handituko dela inkubagailuak huts egiten hasten badira, ospitaleak ixten badituzte, eta adingabeek segitzen badute kutsatutako ura edaten eta botikak eskuratu ezinik.

NBEren beste agentzia batek, UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak, astearte gauean jakinarazi zuen Gazako beren jarduna etetekoak zirela atzo gauean, erregai faltagatik. «Erregairik gabe ez da laguntza humanitariorik egongo, ez dute funtzionatuko erietxeek», iragarri zuen igandean Philippe Lazzarini UNRWAko zuzendari nagusiak. Larunbataz geroztik, laguntza humanitarioarekin lau konboi sartu dira Gazan, Rafahko pasabidetik; kamioiek ez dute erregairik garraiatu, ordea.

Agentziak horrek gaur ohartarazi du gerraren ondorioz Gazako «barne desplazatu askok» —600.000 inguru eragin ditu gatazkak— kalean igarotzen dutela gaua, NBEren 150 instalazioetan ez dagoelako lekurik denentzat.


Summary: Asmoa dute EAEko Hezkuntza Legea azaroaren 29an onartzeko Hezkuntza Batzordean. Gaur sortu dute Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean legearen zuzenketa partzialak eztabaidatzeko lantaldea, eta BERRIAk lortu du egutegia. Erreferentzia bat izango da, eta eskatu dute malgutasunez jokatzea.

Jarri dute data: Eusko Legebiltzarreko talde politikoek asmoa dute azaroaren 29an onartzeko EAEko Hezkuntza Legearen behin betiko testua Hezkuntza Batzordean. Gaur erabaki dute lege proiektuari jarritako zuzenketa partzialak eztabaidatzeko lantaldea osatzea, eta hartu dute lehen erabakia: Egutegi bat finkatu dute, eta BERRIAk egutegi hori lortu du. Dena dela, zehaztutako datak erreferentzia bat izango dira, eta alderdiek eskatu dute malgutasunez jokatzeko. Hauek hartuko dute parte lantaldean: Gorka Alvarezek (EAJ), Ikoitz Arresek (EH Bildu), Maria Jesus San Josek (PSE-EE), Miren Gorrotxategik (Elkarrekin Podemos-IU), Carmelo Barriok (PP) eta Jose Manuel Gilek (Ciudadanos).

Egutegia egunez egun aztertuta, ostiralean ekingo diote eztabaidari, xedapen orokorrei buruz hitz eginez. Hurrengo bilkurak urriaren 27an eta 30ean eta azaroaren 13an, 14an, 15ean, eta 20an izango dituzte. Behin horiek guztiak igarota, egun garrantzitsua izango da azaroaren 21a. Izan ere, orduan eztabaidatuko dituzte zioen azalpenak, eta atal horri EAJk eta PSE-EEk jarri zioten zuzenketa batek harrotu ditu hautsak; hain zuzen, hizkuntza ereduak aipatzen dituenak. Hizkuntzen beste atala, euskara ardatz duen eredu eleaniztunari buruzkoa, azaroaren 14an eztabaidatuko dute.

Behin puntu guztiak eztabaidatuta, lantaldeak azaroaren 22an onartuko du dokumentua. Hortaz, orduan egingo dute publiko EAEko Hezkuntza Legearen behin betiko testua. Handik astebetera igaroko da Hezkuntza Batzordetik.

Orduan, jada pauso bat baino ez da faltako: Eusko Legebiltzarreko osoko bilkura batean adostutako testu hori onartzea. Alabaina, aurrez babes nahikoa eskuratuz gero, ez litzateke arazorik egongo azken saio horretan ere onartzeko. Beraz, egutegian jasotako datak errespetatuz gero, aukera egongo litzateke urtea amaitzerako behin betiko EAEko Hezkuntza Legea onartzeko.


Summary: Urkulluk esan du EAEn hizkuntza ofizial bi daudela jakiteko «obligazioa» dagoela. Astelehenean Bilbon enpresaburuen aurrean egindako agerraldi batean entzun behar izan zituen murmurio eta kexuen harira solastatu da.

Familia enpresen kongresu baten hasieran izan zen, Bilbon, herenegun, Euskalduna jauregian. Euskaraz eta gaztelaniaz mintzatu zen Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, eta euskaraz jardun zuenean kexua erakutsi asmo zuten murmurioak eta eztulak egin zituzten han zeuden hainbat pertsonak. Desadostasuna azaldu zuen portaera harekiko Jaurlaritzako buruzagiak, eta gaur berriz izan du hizpide gaia: gogoratu du EAE Euskal Autonomia Erkidegoan hizkuntza ofizial bi daudela, eta estatuko gainerako herritarrek ere hori jakiteko «obligazioa» dutela. Era berean, euskal herritarrek hizkuntza bietan arta jasotzeko «eskubidea» dutela erantsi du.

Kazetariek egindako galderei erantzunez izan du hizpide gaur Urkulluk gaia, izan ere, oihartzun handia izan du jazoerak, eta erreakzio ugari eragin ditu. Urkulluk ez du zehaztu euskararen kontrako portaerak izan ziren kongresuko antolatzaileek barkamena eskatu dioten. «Gaiari buruz esan zitekeen dena esan da, ez dut deus gehiago esango».

Kongresuaren amaieran, atzo, Andres Sendagorta antolatzaileak adierazi zuen jarri zirela harremanetan Urkullurekin, eta euskararen gainean «pedagogia» egitea garrantzitsua dela esan ziotela: «Izan ere, altxor bat da, eta ez euskal herritarrena bakarrik, espainiar guztiena».

Hitzartzeetan hizkuntzen erabileran zer irizpide erabiltzen dituen ere zehaztu nahi izan du Urkulluk gaur egin dituen adierazpenetan. «Ez dut euskara erabiltzen gero gaztelaniaz esango ez ditudan gauzak esateko».


Summary: Guggenheim Urdaibai proiektua: kostaldean atzapar pelagikorik ez.

2023-2027ko Agintaldi Plana izeneko dokumentuan, Bizkaiko Foru Aldundiak epe horretarako ezarritako lehentasunezko jarduerak jasotzen dira. Elixabete Etxanobe Bizkaiko ahaldun nagusiak sarreran dioenez, «[Jarduketa] Horien bidez Bizkaiko herritarrekin dugun konpromisoari erantzuna eman nahi diegu, lan egin nahi dugu pertsona guztiok senti dezagun lurralde hau leku ona dela bizitzeko, lan egiteko eta gozatzeko».

Egitasmo horretan 120 jarduera jasotzen dira, sei ardatzetan banatuta. Laugarren ardatzak Berezko nortasuna duen Bizkaia izena du, eta balio hauekin lotu dute: 1.- Bizkaia gure kulturarekin; 2.-Bizkaia euskalduna; 3.- Balio solido propioak dituen Bizkaia.

Ardatz horretako 15. jarduerak honela dio: «Guggenheim Urdaibai proiektua garatzea, beste erakunde batzuekin lankidetzan». Eta jarduera hori honela dago deskribatuta: «Beste erakunde batzuekin batera, Guggenheim Urdaibai Museoa bultzatzea, Guggenheim Bilbao Museoaren egungo erakusketa-, kultura- eta hezkuntza-funtzionamendua hedatzeko, integrazio-eredu berritzaile baten bidez, ekoizpen artistikoa, ekologia, teknologia, konektibitate soziala eta ikerketa uztartuz. Hori guztia Biosfera Erreserbaren kontserbazio-printzipioa eta museo berriaren inguruko ingurumen-babesa errespetatuz. Museoak bereziki lagunduko die sortzaile gazteei [sic], eta Bizkaia munduko abangoardia kulturalean kokatu duen Guggenheim Bilbao marka indartzen lagunduko du. Lehenengo fasean, Museoa kokatuko den espazioei erabilera berriak emateko beharrezkoak diren hirigintza-izapideak egingo dira, ideien nazioarteko lehiaketa bat abiaraziko da eta lurzoruak deskontaminatuko dira».

Urdaibaiko Biosfera Erreserba Bizkaiko Busturialdean kokatuta dago, eta Guggenheim Urdaibai egitasmoa eskualdearen suspertze ekonomikorako ezinbestekotzat jo izan dute behin eta berriro EAJ alderdiko kideek, bai aurtengo bi hauteskunde-kanpainetan, bai gerora han eta hemen egin dituzten adierazpenetan. Gainera, ustez arrazoi horretan oinarrituta, egitasmoa «bai ala bai» gauzatuko dela esan dute, argi eta garbi esan ere. Alabaina, egitasmoaren deskribapenean ez da behin ere ageri eskualdearen egoera ekonomiko larriari buruzko aipamenik, eta ez da inon ere azaltzen nola lagundu ahal izango dion egitasmo horrek tokiko ekonomiari.

Une honetan, Guggenheim Fundazioak museoari eskainitako hiru eraikin ditu munduan: New Yorken, Venezian eta Bilbon. Gehiago ere izan ditu beste herrialde batzuetan, baina itxi egin dituzte, behar besteko etekin ekonomikorik ematen ez zutelako. Orain, biltegietan gordeta dituzten artelanei toki duin bat bilatzeko, beste bi egoitza eraiki nahi dituzte paraje ezin hobeagoan, hau da, Euskal Herriko bi biosfera-erreserbetako batean, EAEko bakarrean. Gainera, Guggenheim Fundazioaren behar hori bat dator Guggenheim Bilbao museoaren premiekin, zeren, hango zuzendari nagusi Bidartek esan bezala, «Urdaibaira zabaltzearena museoaren barne-beharrizan bat da, museoak etengabe egon behar baitu asmakizun-prozesuan, garrantzi internazionaleko kultura-erakunde bat izaten jarraitzeko».

Itzul gaitezen laugarren ardatzarekin lotu dituzten balioetara, eta ikus dezagun ea 15. jarduera honek haiekin zerikusirik duen. Lehenengo balioa «Bizkaia gure kulturarekin» izendatu dute, baina jada mende laurdeneko ibilbidea duen Bilboko museoak argi eta garbi erakutsi du ez duela Euskal Herriko kulturarekiko ezelango interesik. Bigarren balioa: «Bizkaia euskalduna»; bada, Busturialdean azken urteotan bultzatzen ari diren turismo-ereduak berarekin ekarri du bai seinaletikaren parte handi bat ingelesez jartzea, hizkuntza-paisaia erabat arroztuz, bai martxan jartzen duten proiektu oro ingelesez izendatzea, berez euskaldun guztiona den Basque izendapena Euskal Autonomia Erkidegoaren interes ekonomikoetarako lotsagabeki erabiliz. Hirugarren balioa: «Balio solido propioak dituen Bizkaia»; baina zer balio bultzatu edo sendotzea espero dute, kontuan hartuta egitasmoak aurrera egiteko ezinbestekoa dela kokalekuak berezkoa duen natura-balio aberatsetan aberatsena erabat eta betiko suntsitzea, hura babesten duten lege ugariak (EAEkoak, espainiar estatukoak, Europakoak eta mundu mailakoak) aldaraziz edo haien interpretazio erabat interesatua eginez?

Hori guztia nahikoa ez eta, egitasmoa Nazio Batuen Erakundearen 2030 Agenda ebazpenean ezarritako bost Garapen Jasangarrirako Helbururekin lotu dute: 8.- Lan duina eta hazkunde ekonomikoa (lanpostu prekario eta neurri handiz feminizatuak urtean hiru hilabetez); 9.- Industria, berrikuntza eta azpiegitura (atzerrian diseinatuko diren azpiegitura zapaltzaileez gain, eskualdea 130 milioi —eta etorriko direnak— inbertitu aurretik zegoen bezala geratuko da... tira, okerrago); 11.- Hiri eta komunitate jasangarriak (ene badatxue, ea nork azaltzen dien Busturialdeko 45.000 biztanleei urtero hiru hilabetez 140.000 bisitarirentzat lekua egin beharko dutela haien ohiko atsedenlekuetan, errepide eta aparkalekuetan, ur-deposituetan...); 13.- Klimaren aldeko ekintza (ondo hasi gara, kostaldearen babesa 100 metrotik 20 metrora jaisteko eskaera eginda eta «sasiak garbitzeko lan administratiboa egiten», Bidartek esan bezala); eta 18.- Hizkuntza eta Kultura Aniztasuna (no comment).

Etxanobe andrea: egitasmo honek aurrera egiten badu, eskualdean eta inguruetan lan egin nahi dugun pertsonok ez dugu ezelan bere sentituko lurralde hau leku ona denik bizitzeko, lan egiteko eta gozatzeko, ze konturatu orduko etxebizitzarik gabe, lan duinerako itxaropenik gabe eta aisialdirako espaziorik gabe geratuko gara. Guggenheim Urdaibai Stop!


Summary: Jaurlaritzak sindikatuei eskatu die «jarrera maximalistak» utzi eta negoziatzen jarraitzeko. Behin-behineko datuen arabera, grebaren parte hartzea %12,03koa izan da Administrazio Orokorrean, %41,4koa Hezkuntzan, eta %5,9koa Osakidetzan.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan UGT ez beste sindikatuek antolatu duten grebaren behin-behineko balorazioa egin du Eusko Jaurlaritzak. Administrazio Orokorreko, Hezkuntzako, Osasuneko eta Segurtasuneko lanuztearen parte hartze datuak eman ditu Jon Agirre Lan Harremanen zuzendariak. Eguerdiko hamabi eta erdiak arteko datuekin osatu du argazkia gobernuak, eta, ohi bezala, ez dator bat sindikatuek emandakoarekin.

Izan ere, Eusko Jaurlaritzaren arabera, grebaren jarraipena honakoa izan da lan eremu horietan: Administrazio Orokorrean %12,03ko parte hartzea izan du soilik, Hezkuntzan %41,4koa, Osasunean %5,9koa, eta Segurtasunean %3,42koa (Ertzaintza salbu).

Datuak ez dira behin betikoak, arratsaldeko taldeen eragina neurtzea faltako delako. Nolanahi ere, Eusko Jaurlaritzak sindikatuei eskatu die «jarrera maximalistak» alde batzera uzteko, eta Mahai Orokorrean nahiz sektore bakoitzeko mahaietan negoziatzen jarraitzeko. Mahai horien deialdiak datozen hamabost egunetan egingo ditu Jaurlaritzak.

«Negoziazio foro guztiak irekita daude, eta Jaurlaritzak konpromiso osoa dauka langile publikoen lan baldintzekiko», esan du Agirrek. Eta gogorarazi du azken hamarkadan ehun itun baino gehiago egin dituztela Eusko Jaurlaritzak eta sindikatuek, sektore guztietan.


Summary: «Erabateko subiranotasuna» aldarrikatu du EH Bilduk, Gernikako Estatutuaren urtemugan. «Euskal herritarren gehiengo handi batek bere eguneroko bizitzan eragiten dioten kontu guztiak erabaki nahi ditu hemen», adierazi du Maddalen Iriarte EH Bilduko kideak Santiagoko zubian, Pernando Barrenarekin batera egin duen agerraldian.

Gernikako Estatutuaren 44. urtemugaren efemeridea baliatu du EH Bilduk adierazteko «ez duela burujabetza itzulgarririk nahi». Horretarako egin dute agerraldia Irungo Santiago zubiaren oinezko pasabidean Maddalen Iriartek eta Pernando Barrenak; bistarazteko, Hego Euskal Herria eta Ipar Euskal Herria lotzen dituen pasabidea itxita egon dela «euskal herritarrek hartu ez duten erabaki baten ondorioz». Irun eta Hendaia artean ibiltzen diren milaka pertsonari eragin die erabaki horrek egunero, eta «herri honetakoak ez diren pertsona eta erakunde batzuek hartu dute erabaki hori». Duela aste batzuk iragarri zuten irekiko zutela, baina, Iriarteren esanetan, «oso litekeena da ez betetzea, pasabideak itxita mantentzeko zeuden aitzakiak errepikatu egiten baitira».

Erabaki hori, egunerokotasunean euskal herritarrei eragiten dieten beste hainbeste bezala, Euskal Herrian hartzea defendatu du EH Bilduk: «Burujabetza itzulgarria dugula salatu nahi dugu, gaur duguna eta bihar ez duguna. Gaur mugak dira, eta bihar beste esparru batean izango da. Ez dugu subiranotasun itzulgarririk nahi, erabateko subiranotasuna nahi dugu. Izan ere, euskal herritarren gehiengo handi batek bere eguneroko bizitzan eragiten dioten kontu guztiak erabaki nahi ditu hemen».

Gogora ekarri du Euskal Herria bi estatutan eta hiru administraziotan banatutako nazioa dela: «Oraindik ere bere eskubideak aitortuak ez dituen eta subiranotasun itzulgarria duen nazioa da gurea». Eta nazio gisa aurkeztu eta eskubideak aldarrikatzeko azaroaren 18rako deia egin du, Bilboko manifestaziora: «Nazioa garelako».

Barrenak, aldiz, salatu du Santiagoko zubiak migrazio prozesuan dauden pertsonentzat duen eragina: «Irun-Hendaiako pasabideak ezin du funtzionatu Europar Batasunaren kanpo-muga bat bezala». Salatu du Frantziako Poliziak nola ukatzen dien pasabidea Hegoaldetik Ipar Euskal Herrira igaro nahi dutenei: «Jendarmeak migranteengana hurbiltzen dira beren larruaren kolore ilunaren arabera; beren kanporaketa ez da inongo protokolo edota berme legalaren menpe ematen, ez dago prozedura administratiborik, ez dago abokatu baten asistentzia, ez zaie asilo eskaera egiteko aukerarik ematen, eta honek guztiak berotan ematen diren bueltatze horiek guztiak erabat irregular bihurtzen ditu». Europako Batzordean egoera hori salatu badute ere, ez zaiela jaramonik egiten esan du. Adierazi du migratzea giza eskubidea dela eta «derrigorrezko harrera kuotak» ezartzeko unea dela esan du, «migranteei iristen uzteko beren gogoko helmugara asilo prozedura eskatzeko».

Eskea, ospakizunik gabe

Eusko Jaurlaritzak ez du agerraldi berezirik egin Estatutuaren urtemugaren harira. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak Espainiako Gobernuari eskatu dio Estatutua osorik betetzeko. Onda Vascan egindako elkarrizketan esan du hori dela egin litekeen «omenaldirik onena». Erkorekaren arabera, eskumen aldaketen prozesua denbora gehiago egon da geldirik lanean baino. «Rajoyren gobernuaren garaian ez zen hatzik mugitu, eta Pedro Sanchezek egin zuen lehen keinu bat eskumen batzuk esku aldatzeko, baina gero geratu egin zen denbora luzez». Bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskumena iragan zen duela urte eta erdi, «geroztik ez da transferentzien batzorde mixtoaren deialdi bat bera ere egon auzi honetan aurrera egin ahal izateko».

Alberto Nuñez Feijoo PPko buruarentzat ere izan zuen mezua, astelehenean Gernikan izan baitzen Estatutuaren urtemugaren harira hura goratzen eta adostasunerako gune gisa defendatzen. «Paradoxikoa da Nuñez Feijoo Gernikako Estatutuaren printzipioen adierazpen bat egitera etorri izana Gernikara, azken hilabete luzetan bai Kongresuan, bai Senatuan PPko ordezkariek ekinbideak aurkeztu dituztenean eskumen aldaketen aurka», esan zuen Erkorekak.

Ahal Dugu-k ere ez du aparteko ekitaldirik egin, baina adierazpen bat argitaratu du. Arlo publikoko langileek egin zuten greba deialdiari erreferentzia eginez lotu zuen autogobernuaren defentsa zerbitzu publikoen defentsarekin, eta uste du zerbitzu publiko horien defentsa langile publikoak egiten ari direla. «Kontraesana da Eusko Jaurlaritza eskumenen zaindari gisa agertzea eta ez gai izatea zaintzeko guztien ongizatea bermatzen duten tresna: zerbitzu publikoak». Egunerako ateratako oharrean azaldu du prest dagoela «autogobernu eredu demokratikoago batean sakontzeko».


Summary: Zerbitzu publikoak «hemen adosteko» exijitu dute sindikatuek. Grebaren erantzuna «oso zabala» izan dela azpimarratu dute. Manifestazioetan 30.000 langilek baino gehiagok hartu dute parte.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoan greba eguna izan dute asteazken honetan. Sindikatuen arabera, «oso zabala» izan da lanuzteari eman zaion erantzuna. «Pozik gaude erantzunarekin», nabarmendu du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako idazkari nagusiak, Bilboko manifestazioa hasi aurretik egindako adierazpenetan. Eizagirrek erakundeei leporatu die egoera aldatu nahi ez izatea: «Horren adibide argia da azken mahai orokorrean gertatutakoa: Madrilek erabakitzen duena aplikatzen jarraituko duela esan zuen Eusko Jaurlaritzak». Hori dela eta, esan du zerbitzu publikoen «enplegua eta soldatak hemen adostu» behar direla.

ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESK sindikatuek eguerdian antolatu dituzte manifestazioak, eta 30.000 langilek baino gehiagok hartu dute parte: Donostian 10.000k, Gasteizen 6.000k, eta Bilbon 15.000 beharginek baino gehiagok. Bilbon, Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzan bildu dira manifestariak, eta Zerbitzu publikoak indartzeko, soldata eta enplegua hemen adostu! lelopean abiatu dute protesta. Kale Nagusian hainbat aldarri entzun ziren; besteak beste, «Zerbitzu publikoak indartu», «Hemen lan egin, hemen erabaki» eta «Borroka da bide bakarra» oihuen artean egin dute ibilbide osoa.

«Ez gara aldarri populistak egiten ari; errealitate bat da, eta hala erakutsi dute manifestazioek», esan du Eizagirrek. Eta aldaketa baten beharra nabarmendu du: «Erakundeei eskatu nahi diegu behingoz politika neoliberalak aldatzeko; zerbitzu publikoak hemen adostu behar ditugu, zerbitzu publiko unibertsalak, inpartzialak eta justuak gizartearentzat ezinbestekoak direlako».

Sektore publikoko hainbat arlotako langileek hartu dute parte Bizkaiko hiriburuko manifestazioan. Lanbide pribatizatzearen kontrako kartelak eraman dituzte behargin batzuek. Beste batzuek, berriz, hezkuntza publikoa «ez zapaltzeko» exijitu dute pankarta batekin. Osakidetzako Langileen Sareak ere protesta egin du, Osakidetzak erabiltzen dituen «iruzur hitzak» salatuz.

Manifestazioan, «Osakipresoak» zirela oihukatu dute. Osasun sistema publikoaren lehen arretak bere zutabea antolatu du. Moiua plazan, gainera, hainbat egun greban daramatzaten Correoseko garbitzaileek gainerako langileak itxaron dituzte; salatu dute bost hilabete daramatzatela kobratu gabe. Manifestazioko lagunen txaloak jaso dituzte emakumeek.

Udaletxean amaitu dute manifestazioa. Han, sindikatuetako ordezkariek langileak zoriondu dituzte. «Milaka langile publiko bildu gara; egunero ikusten dugu nolako higadura eragiten duen lan baldintzen gainbehera honek lan egiten dugun zerbitzu publikoetan: ikusi, eta pairatu». Gogoratu dute abenduaren 19rako ere greba deialdia egin dutela: «Gaurkoa bikoiztu behar dugu; gure eskaerei erantzungo dieten erabakiak hartzen ez badituzte, kalean izango gaituzte». Eta greba feminista orokorrerako deia ere egin dute: «Azaroaren 30ean hitzordu bat daukagu».

«Kontrako norabidean»

Igor Arroyo LAB sindikatuko koordinatzaile orokorrak Iñigo Urkullu lehendakariari leporatu dio «autobidean kontrako norabidean doan gidaria» dela. Eta Eizagirrerekin bat egin du: «Norabidez aldatu dezala esan nahi diogu; eser dadila eta negoziatu dezala hemen». Hezkuntza, gizarte segurantza eta osasungintza «indartzeaz» gain, «zaintza sistema publiko komunitarioa» ezarri behar dela esan du. «Euskal Herrian badago aberastasun nahikoa hori egiteko; arazoa da patronalari eta eliteei mesede egiten dien politika fiskal bat dugula; hori aldatu ezean, ez da modurik egongo behar besteko garapena izateko».

Era berean, Iñigo Garduño EAEko CCOOren arlo publikoaren koordinatzaileak esan du erakundeek «apustu gogorra» egin behar dutela, zerbitzu publikoetan «baliabide ekonomiko eta giza baliabide nahikoak» izateko: «Kalitatezko zerbitzu publikoak nahi ditugu».


Summary: Mendiz josia eta berritasunez zipriztindua dator Tourra. Parisen bukatuko ez den lehen Tourra jokatuko du datorren urtean gizonezkoen tropelak. Mendiko zazpi etapa, bi erlojupeko eta lurbide ugariko etapa bat izango dira tartean. Emakumezkoen lasterketa Alpe d’Huezen amaituko da

Berezia izango da datorren urteko FrantziakoTourra. Salbuespen gisa, gizonezkoen lehia ez da Parisen bukatuko, Nizan baizik, uztailaren 21ean. Bost egun geroago hasiko dira Pariseko Joko Olinpikoak, eta horregatik, Tourreko azken etapa Frantziako hiriburutik kanpo jokatuko da, historian lehen aldiz. Halaber, aurrenekoz hasiko da lasterketa Italian. Tropela ekainaren 29an jarriko da martxan, eta Nizara bidean, bi aldiz igaroko da Alpeetatik, eta behin Pirinioetatik eta Erdialdeko Mendigunetik. Bi erlojupeko jokatuko dituzte: bata, lehen astean; eta bestea, azken egunean bertan.

Iazko irteera hartu ondoren, aurten ez da etaparik igaroko Euskal Herritik. Lehia Italian piztuko da: bi etapa gorabeheratsu eta saio leun bat jokatuko dira lehen hiru egunetan. Gero, ziklistak Alpeetan barneratuko dira: Sestriere, Montgenevre eta Galibier kateatuko dituzte 4. etapan. Faboritoek oso goiz izango dute sailkapen nagusiko lehen azterketa.

Maldan gora ez ezik, txirrindulariek erlojuaren aurka ere jardun beharko dute lehen astean. Izan ere, 25 kilometroko bakarkako saioa jokatuko da zazpigarren lasterketa egunean. Bi egun geroago, abilezia erakutsi beharko dute bizikleta gainean, asfaltorik gabeko hamalau tarte aurkituko baitituzte. Guztira 32 kilometro egingo dituzte lurbideetan.

Luzea izango da 11. etapa (211 kilometro), eta Erdialdeko Mendiguneko lau mendate igoko dituzte bukaeran. Nolanahi ere, Pirinioetako etapak izango dira bigarren asteko arreta gune nagusia. Pla d’Adeten bukatuko da bata, aurrez Tourmalet eta Hourquette d’Ancizan igo ondoren; eta bestean, Peyresourde, Mente, Portet d’Aspet eta Agnes kateatuko dituzte, Plateau de Beillen bukatu aurretik. Faboritoek, hortaz, indar betean jardun beharko dute azken atseden egunaren aurretik.

Galtza bete lan izango dute hirugarren astean, berriz ere Alpeetan sartuko baitira: 17. etapa Superdevoluy eski estazioan bukatuko da, eta Mediterraneora iritsi aurretik, 19. etapak Isola 2.000 mendatean izango du helmuga. Aurrez Vars eta Bonette igoko dituzte. Europako mendaterik garaiena da azken hori (2.808 metro), eta 2008an igo zen azkenekoz Tourrean.

Lasterketak oso bukaera gogorra izango du Nizan: azken-aurreko etapan Braus, Turini, Colmiane eta Couillolen igoko dituzte; eta amaitzeko, 34 kilometroko erlojupeko gogorra jokatuko dute. Bi mendate topatuko dituzte bidean, Turbie eta Eze. Sailkapenean gauzak oraindik estu badaude, amaiera zinez zirraragarria izan daiteke.

Bi etapa egun bakarrean

Emakumeak, berriz, Olinpiar Jokoen ostean ariko dira lehian, abuztuaren 12tik 18ra bitarte. ASO enpresak antolaturiko hirugarren Tourra izango da, eta lehen lau etapak Herbehereetan jokatuko dira. Berritasun bezala, abuztuaren 13an lan saio bikoitza izango dute: goizean 67 kilometro egingo dituzte, eta arratsaldean, berriz, erlojuaren kontra ariko dira, 6,3 kilometroko ibilbidean.

Laugarren etapak klasiko usaina izango du, Amstel Gold Race eta Lieja-Bastogne-Lieja lasterketetan ohikoak diren errepideetan lehiatuko baita. Bihurriak izango dira hurrengo bi etapak ere: bost muino gaindituko beharko dituzte 5. etapan, eta biharamunean, beste bost igoera izango dituzte bidean. Bezperakoak baino luzeagoak izango dira.

Mendaterik gogorrenak, dena den, azken bi egunetan igoko dituzte: 7. etapa Le Grand Bornanden bukatuko da, aurrez lau igoera lotu ondotik, eta azken saioak Alpe d’Huezen izango du helmuga. Aurrez Glandon igota iritsiko dira bertara. Mendate mitikoan bukaera epikoa ikus liteke.