Summary: Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazioak eginen dituzte. Maiatzaren 22rako emanen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra ezarritako helegitearen ebazpena. Lau mobilizaziotan parte hartzera deitu du Euskal Konfederazioak.

Egun garrantzitsuak dira euskarazko irakaskuntzaren aldeko eragileentzat. Berantenez, larunbat honetarako emanen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legeari dagokion ebazpena. Apirilaren 8an onartu zuen Frantziako Asanbleak, baina promulgatzeko epea bukatu bezperan, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten Martxan alderdiko 60 diputatuk.

Ondoko egunetan, lau mobilizaziotan parte hartzera deitu du Euskal Konfederazioak. Bihar, Seaskako kolegioetako gurasoek deitu duten mobilizazioa izanen da Brebetaren azterketa euskaraz egitearen alde: lau elkarretaratzera deitu dute, Baionan, Urruñan, Kanbon (Lapurdi) eta Larzabalen (Nafarroa Behera). Ostiralean, maiatzaren 21ean, Bernat Etxepare lizeoko ikasleak mobilizatuko dira, Baxoa euskaraz egitearen alde. Maiatzaren 26an, Donibane Garaziko Jai Alai aitzinean eginen dute protesta, sail elebiduneko kolegioetan oren parekotasuna errespetatua izan dadila eskatzeko.

Azkenik, maiatzaren 29an, Mauleko plazan bilduko dira, heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra eskaintzeko eskaera egin duten lau eskola publikori babesa erakusteko. Egun horretan, hizkuntza gutxituak dituzten Frantziako Estatuaren meneko lurralde guzietan antolatuko dituzte protestak; Ipar Euskal Herrian autobusak antolatuko dituzte herrietatik Mauleko mobilizaziora joateko. «Nahi genuke elkarretaratze hori ahalik eta zabalena izan dadin», adierazi du Marie Andree Ouret Biga Bai guraso elkarteko kideak.

Orain arte, murgiltze ereduan oinarritutako hizkuntza gutxituen irakaskuntzak ez zuen onarpen ofizialik. Seaskaren ikastolek EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin egindako hitzarmen bidez funtzionatzen dute, eta eskola publikoetako ama eskoletan ematen den euskarazko irakaskuntza elebakarra esperimentazioaren koadroan egiten da. Apirilaren 8an onartutako legea promulgatuko balitz, «murgiltze eredua» Frantziako Hezkuntza Kodean sartuko litzateke ofizialki.

«Esperimentazioaren bidez egiten zenez, akademia ikuskariak bizi erraz erraten zuen ezetz. Orain beste legitimitate bat badu», esplikatu du Ouretek. Lau eskolak egin dituzte eskaerak heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra eskaintzeko: Aiherrakoak, Arrosa eta Ortzaizekoak (Nafarroa Behera) Idauze Mendikoak eta Larrainekoak (Zuberoa). Frantziako Asanbleak hizkuntza gutxituen aldeko legea onartu bezala, eskaera gutun ofizialak bidali zizkieten guziek Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariari, guraso, irakasle talde eta hautetsiek izenpeturik. «Apirilaren 22an ukan zuten erantzuna, diputatuek helegitea ezarri zuten egun berean, erranez legearen promulgazioa itxaron behar zela», kontatu du Ouretek. «Legea pasako balitz ere, ministerioa kontra da; hori da ematen duten mezua. Badakigu ez dela erraza izanen, baina ez dugu barkatuko eskola horietan sailak ireki arte».

Ildo beretik jo du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak ere.« Momentuz, ez dugu pentsatzen ahal ere [Frantziako] Senatuan eta Asanblean gehiengo handiz onartutako lege bat bederatzi jakintsuk baztertzea. Ez dugu pentsatzen bederatzi pertsonak Frantziako ordezkaritza demokratikoaren kontra egin dezaketela». Horregatik, lege horren aplikazioa bideratzeko protestak antolatu dituzte oraingoz, maiatzaren 29koa bezala. Halaber, «murgiltzea» Hezkuntza Kodean sartzeak Brebeta eta Baxoa ere euskaraz egin ahal izatea bideratu beharko lukeela uste du Gorostiagak. «Irakaskuntza osoki hizkuntza gutxituan egitea bermatzen badu, logikoa da azterketa ere euskaraz pasa ahal izatea».

Oren parekotasuna

Eskola publikoetako sail elebidunetan oren parekotasuna bermatu behar dute legez, hau da, irakasgaien erdia frantsesez eta beste erdia euskaraz izan behar da. Lehen mailetan betetzen da, gutxi gorabehera, baina bigarren mailetan arazo handia dute horretara iristeko, eta etengabeko eskaera da euskarazko ikasgai gehiago eskaintzea. Irakasle postu bat euskarazko irakaskuntzarako finkatzea da hori lortzeko modua; fletxatzea deitu ohi diote horri. «Heldu den sartzerako bi aukera baziren: Angeluko (Lapurdi) Endarra kolegioan kirola eta Donibane Garaziko Zitadelako kolegioan fisika-kimika euskaraz irakasteko. Irakasle taldeak eta gurasoak ados ziren, baziren irakasleak, baina, akademia ikuskariak blokeatu du», deitoratu du Ouretek.

Garaziko kasuan, kolegioa oren parekotasunera iritsia dela ebatzi du akademia ikuskariak, nahiz eta irakasle taldeak bestelako kalkuluak egin. Angeluko kasuan, sindikatuen kexak ekiditea aipatu du. «Heldu den ikasturterako hiru kirol irakasle berri sartuko dira Pirinio Atlantikoetako akademian, eta horietako bat euskarazko irakaskuntzarako fletxatua zuen; hirutik bi fletxatzea gehiegi zela erran du», adierazi du Ouretek. Irakasle anitzen xedea da Ipar Euskal Herrira etortzea, eta, beraz, irakasle postuak euskarazko irakaskuntzarako atxikitzeak tentsioak sortzen ditu. «Irakasle sindikatuak kontra dira, desberdintze bat sortzen duelako. Argudio hori erabili du ikuskariak». Ouretek azpimarratu du orain dela aukera, irakasle postu horiek euskararentzat atxikiko ez balira urteetan ezingo baitira aldatu.

Departamenduetako eta Eskualdeetako bozak izanen dira heldu den ekainean, eta hori ere baliatuko dute hautagaiak posizioak hartzera bultzatzeko. Departamenduek dute kolegioak kudeatzeko eskumena eta Eskualdeek lizeoak kudeatzekoa. Brebeta euskaraz egitea eskatzeko biharko elkarretaratzean parte hartzeko gomita bidali diete hautagai guziei, eta Eskualdeetako bozetako hautagaiekin gisa bereko lanketa egiteko asmoa agertu du Gorostiagak, hautagaitza guziak ofizialak direnean. «Legea bozkatu aitzin ere, Frantziako hamabost eskualdetako lehendakariek aho batez eskatu zuten lege hori bozkatua izan zedin», oroitarazi du. «Hautagai guziak deituak dira haien ikusmoldea agertzera. M-29ko mobilizazio hori hexagono guzian egiten da, batzuei eta besteei hizkuntzen gaian posizionatzeko galdetzeko»

ONDOKO MOBILIZAZIOAK

Maiatzaren 19an: Brebeta euskaraz pasatzearen aldeko protestak, Urruñan, Baionan, Kanbon eta Larzabalen.

Maiatzaren 21ean: Bernat Etxepare lizeoko ikasleen protesta Baionan, Baxoa euskaraz pasatzearen alde.

Maiatzaren 26an: Irakaskuntza publikoko kolegioetan oren parekotasuna bermatzearen alde, Donibane Garazin.

Maiatzaren 29an: Murgiltze ereduaren aldeko mobilizazioa Maulen.


Summary: AstraZenecaren eta Pfizerren txertoak nahasteak erantzun immunitarioa era seguruan hobetzen duela ondorioztatu dute. Espainiako Karlos III.a institutuak egindako CombivacS ikerketatik atera dituzten ikasbideetako bat izan da; ez dute ikusi ondorio kaltegarriak handitzen direnik

Dosi bat baino gehiago behar dira COVID-19aren aurka immunizatzeko merkatuan dauden txerto gehienekin. Txerto klaseak nahasten badira zer gertatzen den: hortxe orain airean dauden itaunetako bat. Lehengo astean Oxfordeko Unibertsitateko ikerketa talde batek plazaratu zuen azterlan batek adierazi zuen txerto diferenteak jarrita handitu egiten direla ondorio kaltegarriak. Gaur jakin da, ordea, Espainiako Karlos III.a institutuak bideratutako CombivacS ikerketan bestelako ondorio bat atera dutela: AstraZeneca etxearen txertoaren ostean Pfizerrena hartuta zer gertatzen den aztertu dute, eta ondorioztatu dute erantzun immunitarioa hobetu egiten dela horrela. Nabarmendu dute hori lortzen dela, gainera, segurtasunaren gaineko ondorio txarrik gabe: ez dute ikusi era horretan txertoen ondorio kaltegarriak handitzen direnik. 678 boluntariok parte hartu dute bi txertoak nahastu dituen ikerketan.

Ikerketa horren gaineko albistea justu gaur iritsi da, noiz eta Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak erabaki behar duenean zer egin AstraZenecaren txertoaren lehen dosia hartu duten eta bigarrena hartu ezinik daudenekin. Hasieran, gazteei ere eman zitzaien txerto hori, baina gero tronbo kasu batzuekin lotuta egon zitekeela zabaldu zen, eta 60-70 urte artekoei bakarrik ematea erabaki zen, adin tarte horretan arriskua txikiagoa zela ondorioztatuta. EMA Sendagaien Europako Agentziak esana du gazteagoei ere AstraZeneca txertoa emateko eragozpenik ez dagoela, baina Espainiako osasun agintariak atzeratzen ari dira horren gaineko erabakia, eta, bitartean, txertoaren bigarren dosia hartzeko zain daude milaka pertsona.


Summary: Izurritearen bilakaera positiboa dela nabarmendu du Jaurlaritzak. Osasun sailburuak adierazi du «erne» izanen direla datozen egunetako bilakaerari; dena dela, argitu du badela «esperantzarako arrazoirik». Osakidetzak aste honetan bukatu nahi du 60 urtetik gorako biztanleak txertatzen.

«Kutsatuen kurba apaltzeko hartutako neurriak eraginkorrak direla erakusten dute datuek; bilakaera positiboa da». Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua baikor azaldu da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoaren gainean egindako adierazpenetan. Azaldu duenez, kutsatzeen beheranzko joera nabarmena da azkenaldian. Halere, zehaztu du intzidentzia handia dela oraindik, eta «zuhurtziaz» jokatzera deitu ditu herritarrak. «Esperantzarako arrazoi aski ditugu, eta horrek animatu behar gaitu neurriak betetzera». Sagarduik nabarmendu du alarma egoera bukatuta «nabarmen» handitu dela interakzio soziala eta, beraz, «erne» izanen direla datozen egunetako bilakaerari.

Fernando Simon Espainiako Osasun Larrialdietarako Koordinazio Zentroaren koordinatzaileak atzo egindako adierazpenak ere hizpide izan ditu Sagarduik. Hain zuzen, Simonek iragarri berri du «laster» egin ahal izango direla maskararen erabilera arintzeko «urrats zehatzak». Osasun sailburuaren iritziz, oraindik ere goiz da pauso hori emateko. «Zalantzarik gabe, hori da guztiok nahi genukeena, baina hori gizartearen gehiengoa immunizatua dagoenean baizik ez da posible izanen, eta ez da halakorik gertatu», adierazi du. Nabarmendu duenez, ulertzen du «albiste itxaropentsuak» eman nahia, baina argitu du Osakidetzak nahiago duela ziurtasunez hitz egin, «espekulatu gabe».

COVID-19aren kontrako txertaketa da Osakidetzaren lehentasun nagusietako bat, Sagarduiren esanetan. Azaldu duenez, datozen egunetarako asmoa da 70 eta 79 urteko herritarren txertaketarekin amaitzea. Zehaztu du dagoeneko «inor gutxi» gelditzen dela dosia hartu gabe, eta azaldu du falta diren horiei ordua emateko zereginean ari direla gaur egun; ordurik ez dutenei dei egin die Osakidetzarekin harremanetan jar daitezela, nork bere osasun etxera deituta. Gainera, 60 eta 69 urtetik gorakoen txertaketa prozesua ere «oso aurreratua» dela jakinarazi du sailburuak; aste honetan dute horiekin bukatzeko asmoa ere. 50 eta 59 urtekoekin ere hasiak direla zehaztu du.

«Arriskuan gara oraindik»

Kutsatuen kurba maldan behera izanik ere, Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko zuzendariak azaldu du oraindik ere «denbora asko» falta dela pandemia desagertzeko, eta ohartarazi du «oso litekeena» dela birusaren aldaera berriek «hondamen gehiago» ekartzea: «Edonoiz eta edonon gerta liteke, bat-batean, munduko edozein txokotan sortutako birusaren aldaera baten agerraldi bat».


Positiboen ehunekoa %2,8 da Hegoaldean

Summary: Positiboen ehunekoa %2,8 da Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 329 kasu positibo atzeman dituzte, ia 12.000 diagnostiko proba eginda. Hegoaldeko ZIUetan 153 paziente daude.

Transmisioari buruzko datuei so, beheranzko malda gero eta bistakoagoa da Hego Euskal Herrian. Atzo 329 COVID-19 kasu atzeman ziren birusa detektatzeko egindako testetan, eta, hala, beste behin, martxoaren 14tik aitzina erregistratutako kutsatu kopururik apalena izan da Hegoaldeko osasun agintariek emandakoa. Gainera, bada aipatzekoa den beste aldagai bat: positiboen ehunekoa %2,8 izan da atzoko testetan, 11.906 proba egin baitziren. Portzentajea nabarmen urrundu da OME Osasunaren Munduko Erakundeak mugarritzat ezarria duenetik (%5).

Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, berriz ere, atzo atzemandakoen kopuruak Bizkaian baizik ez du ehunekoa gainditu. Herrialde horretan 157 positibo zenbatu dituzte; gainerakoetan, ordea, nabarmen apalagoa da zenbatekoa: Gipuzkoan 91 izan dira; Nafarroan, 49, eta Araban, aldiz, 23.

Arindua ZIUetan Erritmoa geldoa bada ere, presioa gero eta nabarmenago ari da arintzen Hego Euskal Herriko erietxeetan. Azken datuen arabera, COVID-19arekin eri diren 484 pertsona daude ospitaleraturik; kopurua apirilaren 2an izan zen azken aldiz 500eko langatik behitikoa. Zehazki, erietxeraturik daudenetako 331 gela arruntetan dira, eta, aldiz, 153 daude zainketa intentsiboetako unitateetan. Apirilaren 10etik erregistratutako daturik apalena da hori.


Laso Baikora itzuliko da

Summary: Laso Baikora itzuliko da. Aurrelaria ekainaren 25ean bueltatuko da profesionaletara, enpresatik kanpo geratu eta zortzi hilabetera

Bizkarreta-Gerendaingo (Nafarroa) 24 urteko aurrelariak eta Baikok bi urte eta erdirako kontratua adostu dute, 2023ko abenduaren 31ra arte. «Pozik nago. Gogo handia dut kantxetara itzultzeko, eta aukera berri hau aprobetxatzeko», esan du Lasok, kontratua sinatu berritan.

Lasok duela bederatzi hilabete jokatu zuen azken partida profesionaletan. Hilabete geroago amaitu zitzaion kontratua Baikorekin, baina hura eta enpresa ez ziren ados jarri hitzarmena berritzeko orduan, eta Laso enpresatik kanpo geratu zen. Pilotariak salatu zuen egin zioten eskaintza ez zela duina.

Horren ondorioz, Baikok Asier Agirre jarri zuen Lasoren ordez Binakako Txapelketako finalerdietako ligaxkan. Egoera zeharo gaiztotu zen gero, eta Baikoko pilotari gehienek grebara deitu zuten. Baita greba egin ere, eta txapelketa eten egin zen. Gero, akordioa lortu zuten Eskuz Pilotako Enpresen Ligarekin. Horri esker itzuliko da lehiara Laso. Haren aurretik Jon Mariezkurrena eta Iosu Eskiroz itzuli ziren. Mariezkurrena eskaintza baten zain dago, binakakoa jokatu eta gero. Victor Esteban falta da bueltatzeko. Aurrelariak denbora darama Asperekin entrenatzen, eskaintza baten zain.

Bestalde, ostiralean hasiko da Promozio Mailako buruz burukoa: Elordi-Erasun, Egiguren V.a-Alberdi, Peio Etxeberria-Zubizarreta III.a eta Salaberria-Larrazabal izango dira final-laurdenetako lehiak. Finala ekainaren 5ean jokatuko dute.


Summary: ELAk lankidetza eskaini die EH Bildu eta Podemosi zerga erreforma bultzatzeko. Lau eskaintza egin dizkie sindikatuak, Hego Euskal Herria «paradisu fiskal» izatea eragotziko dutenak.

ELA sindikatuak eskua luzatu die EH Bildu eta Elkarrekin Podemos alderdi politikoei Hego Euskal Herriko zerga erreformaren bidea elkarrekin egiteko. Sindikatuak eskatu die jar dezatela «erdigunean» eskaera, eta eman diezaiotela «oihartzun instituzionala». Haiei mintzatu zaie, eta lau eskaera bidali dizkie alderdiei, Hego Euskal Herria «paradisu fiskal» bilaka dadin eragotzi nahi dutenak; izan ere, sindikatuaren ustez, zergak igotzeak, besteak beste, «enplegu sorrera» bultzatzen du, «administrazioa bera gizarte motor bilakatzen duelako».

Hauek dira ELAk eginiko lau eskaerak: sozietate zergari kenkari eta pizgarri fiskalak kentzea eta eta tasa efektiboa mozkinen %25 izatea; 2020an irabaziak izan dituzten enpresei %20ko errekargua ezartzea; ondare zergari %1 eta %10 arteko errekargu progresibo bat ezartzea; eta, azkenik, PFEZaren errentarik handienetako zerga tasak handitzea. Azken horren harira, errenta guztiak zergaren taula orokorrera lortu behar direla uste du ELAk, eta BGAEren eta pentsio planen zerga ordainketa aldatu.

Sindikatuaren ustez, «premiazko eskaerak» dira, aurki etorriko diren murrizketei «aurre egiteko». ELAk bere ikerketa taldeak zerga sistemaren inguruan bildutako hainbat datu eman ditu eskaerei oinarri estatistikoa. Gauzak hala, Hego Euskal Herrian zerga bidez biltzen diren 100 eurotik zazpi bakarrik biltzen dira sozietate zergaren bitartez. Enpresen irabaziei ezartzen zaien zerga da, eta, sindikatuaren arabera, ez da aldatu azken hamar urteetan. Era berean, Bizkaian «sozietate zerga erreala» %8,2 dela azaldu du. Tasa nominala %24 da, eta Bizkaiko Ogasunak onartzen duen tasa erreala %20,5, baina ELAren arabera, askoz txikiagoa da aplikatzen zaizkien kenkarien eraginarengatik.

Gauzak horrela, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosen atea jo badute, «gertutasun ideologiko» bategatik da. Beste alderdiak eta erakunde publikoak bere eskaeretatik ondo urrun ikusten ditu, eta horregatik ez du haiengana jo. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, baina, azaldu du ez direla uharte bat, munduan gero eta ahots gehiago direlako enpresen irabaziei zergak igotzearen aldekoa. «Nik Europako batez besteko fiskalitatea nahi dut, hemengoa baino hamar puntu handiagoa dena. Hala balitz, 5.976 milioi euro gehiago bilduko genituzke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta 2.005 Nafarroan».

Hori lortzeko, informazio eta mobilizazio kanpaina bat jarri du abian Zerga sistema iraultzeko unea da lelopean. Besteak beste lau mobilizazio iragarri ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetarako: ekainaren 3rako, Bilbon; ekainaren 4rako, Iruñean; ekainaren 15erako, Gasteizen; eta ekainaren 17rako, Donostian.


Summary: Eroskik 77 milioi euroren galerekin amaitu du desinbertsioen garaia. Aktiboen balioa txikitzeak eragin du galera, negozio hutsaren etekina 252 milioiraino iritsi baita

Zenbaki gorri batekin bukatu du Eroskik bere argaltze dieta: 77 milioi euro galdu zituen 2020. urtean. Galera, ordea, ez da negozioa gaizki joan delako. Kontrakoa gertatu da: salmentak %2,1 handitu ditu, pandemiak ostalaritzari jarritako mugek familien elikagaien erosketa bultzatu dutelako, eta horrekin konpentsatu duelako beste produktuetan, gasolindegietan, bidaia agentzietan eta Forum Sporten izandako jaitsiera. Hortaz, erabaki batek ekarri du urte amaierako kontuetan erakutsitako galera: bere aktiboen balioa 195 milioi euro jaitsi izanak, merkatuaren errealitatera egokitzeko. Mugimendu «zuhurra» dela dio Eroskik, eta oraingo balioekin hobeto kokatuta dagoela «etorkizunean edozein gorabeherari aurre egiteko».

Berez, Elorrioko kooperatibak nabarmendu duen datua emaitza operatiboena da: hau da, bere produktuen eta zerbitzuen salmentak eragindako emaitzarena. Alde horretatik, urte ona izan du Eroskik, 252 milioiko irabazi operatiboa izan baitu, 2019an baino %30,2 gehiago, eta azken hamabi urteotako emaitzarik onena. Horiek horrela, Eroskiko presidente Agustin Markaidek nabarmendu du koronabirusaren urtea emaitza «oso positiboekin» amaitu dutela. «Aro baten amaiera» aldarrikatu du, 2008ko krisiaren aurretik egindako inbertsio handien kostua ordaindu behar izan duen aroarena, alegia.

Izan ere, urte horretan zuen neurriaren erdia du orain Eroskik. Saldu egin zuen If lurrin denda katea, eta saldu edo itxi estrategikotzat jo ez zituen eremuetako supermerkatuak eta hipermerkatuak, Espainia erdialdean eta hegoaldean nagusiki. Eroski berrituak indartsuagoa den eremuetan bildu du orain bere negozioaren zati handi bat, hau da, Hego Euskal Herrian, Espainia iparraldean, Galizian, Katalunian eta Balearretan.

Zorraren zama arindu du

Azken bi lurralde horietako negozioaren erdia EPCG inbertsio funtsari saldu berri dio Eroskik, eta horrela bete ahal izan du bere banku hartzekodunekin zorra txikitzeko zuen konpromisoa. Zorra izan baita azken urteetan Eroskiren jarduna gehien baldintzatu duen elementua, taldea bera edo haren izaera kooperatiboa auzitan jartzeraino.

Beldur horiek dagoeneko uxatu ditu Mondragon taldeko kooperatibak: desinbertsioen eta emaitzen kontura bideratutako diruekin 2.000 milioi euro txikitu du bere zorra: 2009an 3.423 milioi eurokoa zen, eta 2020an, 1.405 milioikoa. Horietatik 140 milioi iaz kitatu zituen, eta aurten beste 400 milioi kenduko ditu. Horrenbestez, Markaidek ziurtatu du «zor gehiegiko etapa bat» bukatu eta zorrak «maila normala» izango duela. Hau da, ez duela desinbertsio gehiago egin beharko.

Denda gutxiago

2020an beste 70 denda ireki bazituen ere, are gehiago itxi zituen: 1.624 denda zituen 2020aren amaieran, urtebete lehenago baino 21 gutxiago. Hamar hipermerkatu kendu ditu —2016an 79 zituen, eta 2020an, 37—, hemezortzi Eroski Bidaiak, gasolindegi bat eta Forum Sport bat. Supermerkatuen kopurua, ordea, handitu egin du (+11). Frankiziadunen formula hori asko erabiltzen du bere «eremu naturala» deitzen duenetik kanpo, eta jada bere denden %41 dira modu horretakoak.

Hego Euskal Herrian, berriz, %27 dira frankiziadunak. Lau lurraldeetako enplegatzaile pribaturik handiena da Eroski, 12.153 langile baititu —talde osoko langileen %40—, eta horietatik %69k dute kontratu mugagabea. Eroskik iaz sortutako 867 lanpostuen %95 Hego Euskal Herrian izan ziren.


Summary: Jaurlaritzak beste 88 proiektu sartu ditu Europako funtsetarako planean. Euskadi Next plan «berritua» aurkeztu du Azpiazuk. Iazko abenduan aurkeztutako egitasmoen sailkapen berria egin du, eta ekonomia suspertzeko proiektu autonomikoen figura sortzeko eskatu dio Madrili, diru laguntzen kudeaketa errazteko.

Eusko Jaurlaritzak diru gehiago erakarri nahi du Bruselatik. Europako funtsen inguruan azken asteetan jakiten ari diren xehetasunekin bat eginez, abenduan aurkeztu zuen proposamena eguneratu du, eta beste 88 egitasmo sartu ditu Euskadi Next planean. Guztira, 276 izango dira, eta horiek finantzatzeko 6.400 milioi euro lortu nahi ditu Batasunaren erresilientzia planetik, aurreneko egitasmoan baino 700 milioi euro gehiago.

Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu duenez, urte hasieratik Espainiako Gobernua zehaztuz joan da proiektuak aurkeztu ahal izateko esparruak, eta horrek ateak zabaldu dizkie beste egitasmo batzuei; besteak beste, hezkuntzaren eta osasunaren alorretako hainbati.

Jaurlaritzak Euskadi Next plan «berritua» onartu du astearte honetako gobernu kontseiluan; iazko abenduan aurkeztutako egitasmo nagusi eta handienei proiektu berri batzuk gehitu dizkio orain, baina, funtsean, aukera baliatu du zerrendatutako proiektuen sailkapen berri bat egiteko. Hiru atal edo multzotan banatu ditu guztiak, eta hor berritasun nagusia da ekonomia suspertzeko proiektu autonomikoen figura sortzeko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari egin dion eskaera.

Europako Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoko diru funtsak lortzeko Espainiako Gobernuaren España Puede planean jasota daude ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak (PERTE) deiturikoak. Horien bitartez, Madrilek enpresen egitasmoak biltzen ditu atal ezberdinetan, eta unitate gisa tratatzen ditu, Europako funtsetarako sarbidea errazteko. Jaurlaritzak nahi du autonomia erkidegoek ere proiektu horiek diseinatzeko aukera izatea, egitasmoak zatikatu behar ez izateko eta dirua lortzeko ministerio ezberdinetara jo beharrik ez izateko.

Dena den, Azpiazuk berak gogorarazi duenez, Madrilek sortu duen suspertzerako proiektu estrategikoen figura Bruselaren oniritziaren zain dago oraindik, eta ez da gauza ziurra, beraz, horrela aurkeztu ahalko dituenik Europaren aurrean, eta, hortaz, Madrilek berak aurreikusi bezala kudeatu eta banatu ahalko dituen.

Sailkapen berria

Hiru multzotan sailkatu ditu Jaurlaritzak bere planeko egitasmoak: Espainiako Gobernuaren proiektu estrategikoetan sartu ditu batzuk; beste batzuk, proiektu autonomikoan, eta beste multzo bat osatu du administrazioen lehiaketa publikoekin loturiko hainbat egitasmorekin. Atxikitako dokumentuan ikus daitezke egitasmo guztiak, atalez atal.

Hala, Azpiazuk azaldu duenez, dokumentuan bildutako 29 proiektu sar daitezke Madrilek orain arte aurkeztu dituen sei proiektu estrategikoetan; batez ere hidrogenoarekin eta mugikortasunarekin lotutakoak daude hor, eta 5.084 milioiko kostua izango lukete guztira, Europako funtsak, diru laguntza publikoak eta inbertsio pribatuak kontuan hartuta. Bruselatik finantzaketaren %35 inguru lortzea izango litzateke helburua.

Hor azaltzen dira jada abenduan Jaurlaritzak bere planean jaso zituen enpresa egitasmo nagusiak: BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorea (1.300 milioi euro) eta Basquevolt bateria elektrikoen fabrika handia (882 milioi). Bigarren hori non eraikiko den ez da zehazten, baina Gipuzkoak horrelako fabrika bat izateko asmoa jasotzen da, Mubil mugikortasun zentroarekin loturik (75 milioiko aurrekontuarekin).

Abenduko zerrendan agertzen ez ziren egitasmoen artean nagusiena da propultsio aeronautikoarekin loturiko bat, ITP enpresa buru duena (190 milioi eurokoa). Espainiako Gobernuaren proiektu estrategikoen atal aeroespazialean sartu du Jaurlaritzak.

Madrilek beste lau proiektu sortuko ditu, baina, Azpiazuk adierazi duenez, zehaztu gabe daude oraindik. Azaldu du Madrilek hori egitean Jaurlaritzak aztertuko duela bere planetik zein egitasmo sar dezakeen horien barruan.

PERTE autonomiko deiturikoetan, berriz, 63 proiektu bildu ditu Jaurlaritzak, 6.400 milioiko guztizko kostuarekin eta bederatzi ataletan banatuta; besteak beste, honako hauek: banaketa adimenduneko energien sarea sortzeko egitasmoak, hirien jasangarritasuna sustatzekoak, ekonomia zirkularrarekin loturikoak eta osasun arlokoak.

Hor, proiektu nagusienak dira industria lurzoruak berroneratzeko egitasmoa, 885 milioiko aurrekontuarekin, eta banaketa elektrikoko sareen eraldaketa digitala, 489 milioirekin. Bestela, proiektu txikiagoak jasotzen dira, zahar etxeak egokitzea, adibidez (150 milioi).

Bi multzo horiez gain, Europako funtsetatik parte bat eskuratu nahi du Jaurlaritzak administrazio publikoen diru laguntzen deialdien bidez garatzeko: aurreikusi duenez, guztira 6.399 milioiko aurrekontua izango lukete egitasmo horiek guztiek. Multzo horretan, diru gehien beharko luketenen artean daude Bilboko metroaren 5. linea (350 milioi euro) eta Urdaibaiko Guggenheim museoa (127 milioi).

Lurraldeen arteko oreka

Guztira, beraz, 18.286 milioiko kostua duten 276 egitasmo aurkeztuko dizkio Jaurlaritzak Madrili; haren kalkuluen arabera, 6.400 milioi irits daitezke Europako funtsetik. Espainiako Gobernuak Europako Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoko diru funtsetik jasoko duenaren %10 ia.

Lurraldeka, inbertsio osoaren %59ren kokapena argitu edo banatu gabe dago oraindik; dokumentuan jasotako proiektuen artean, berriz, %18 Bizkaian ezarriko lirateke, %12 Gipuzkoan eta %11 Araban. Iazko abenduan aurkeztutako dokumentuaren harira, eztabaida sortu zen Bizkaiak beste bien aldean pisu handiagoa zuela-eta. Hiru lurraldeena murriztu da orain, -%6,6 Bizkaian, -%5,6 Gipuzkoan eta -%1,9 Araban, eta zehaztu gabekoen multzoa handitu da.


Summary: Tubacexek baldintzak hobetzea eskaini die langileei, greba bertan behera uztearen truke. Aldi baterako erregulazioa egin osteko langileei eustea eta kaleratutakoen kalte ordainak handitzea proposatu du.

Tubacexek konpromisoa agertu du datozen hiru urteetan Arabako plantetan dituen lanpostuei eta soldatei eusteko, baldin eta langileek greba bertan behera uzten badute. Hala jakinarazi die zuzendaritzak Amurrioko eta Laudioko langile batzordeei eta langile guztiei igorri dien proposamenean. Enpresak, hori bai, ez ditu kaleratutako beharginak berriz hartuko, baina prest dago haien kalte ordainak hobetzeko.

Langileei bidalitako eskutitzaren arabera, zuzendaritza eta langile batzordea maiatzaren 11n elkartu ziren azkenekoz. Bilera hartan, langileen ordezkariei gogorarazi zieten aldi baterako erregulazio txostena auzitegien esku zegoela, eta, gainerako langileei dagokionez, «etorkizunerako proposamen bat» egingo zitzaiela. Bada, atzo jakinarazi zuen proposamen hori, ohar bidez. Enpresaren hitzetan, planteamenduak «susperraldiaren oinarriak ezartzea ahalbidetzen du».

Enpleguaren eta soldataren bermeaz gain, halere, proposamenak jasotzen du Aiaraldeko bi plantetan inbertsioak areagotuko direla, TTIn eta Aceralavan, premium produktuak handitzeko, batez ere, hidrogenoa garatzeko prozesuei eta automatizazioari eta produktibitatea hobetzeari lotuta. Horrez gain, enpresak adierazi du aparteko ordainsari bat ere onartu asmo duela 2022-2024 urteetarako, soldataren %1en parekoa litzatekeena, eta «planta bakoitzean bideragarritasun planaren helburuak lortzen direnean» pagatuko litzateke.

Proposamenak, ordea, «iraungitze data» du, enpresaren arabera: maiatzaren 31. Trukean, zuzendaritzak hila amaitu baino lehen «ekoizpena normaltasunera itzultzea» eskatzen du; alegia, langileak lanean hastea berriz. Izan ere, Aiaraldeko beharginek ostiralean beteko dituzte ehun egun greba mugagabea hasi zutenetik. Otsailaren 11n hasi zuten lanuztea, kaleratzeak salatzeko, eta, dagoeneko gauzatu badira ere, protestan ari dira oraindik. 95 langile zuzenean joan ziren kalera; 22 langilek enpresak eskainitako ordaina onartu zuten, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartu zuten.

Aldaketak zuzendaritzan

Hain zuzen, Arabako hodigileak presidentea aldatuko du. Alvaro Bidegainek 70 urte bete ditu, eta, haren ordez, Francisco Garcia Sanz Volkswagen taldeko presidenteorde izandakoa izendatuko dute.


Summary: Angulas Aguinaga enpresak arrautza frijitu izoztuaren patentea erosi du. Enpresa horrek itsas produktuen sektoretik kanpo kaleratuko duen lehenengo produktua izango da, eta fakturazioa bikoiztea du helburu. Gehienbat, ostalaritzan erabiltzen dira arrautza frijitu izoztuak.

Europa mailako arrautza frijitu izoztuaren patentea bereganatu du Angulas Aguinaga enpresak. Itsas produktuen sektoretik at kaleratuko duen lehenengo ekoizkina izango da, eta enpresaren fakturazioa bikoiztea du helburu. Hain zuzen, 2020-2025eko plan estrategikoaren barnean dago operazio hau, eta plana bukatzerako 450 milioiko fakturazioa izatea espero dute. Enpresak, beste hainbat marka ere merkaturatzen ditu gaur egun: Krissia, La Gula del Norte, Aguinamar, Angulas Aguinaga Profesional, Royal eta Riunione.

Elikagaiak aldez aurretik prestatu eta horiek banatzeaz arduratzen den HORECA kanalarekin daukan lankidetza indartzeko ere balio izango du arrautza frijituaren aldeko apustuak. Izan ere, Ignacio Muñoz Calvo enpresako lehen zuzendariak azaldu duenez, sukalde handietako jarduera «errazagoa eta seguruagoa» egitea da produktuaren helburua. Horrez gain, arrautza frijituak eskaintzen duen moldakortasuna ere faktore garrantzitsu bat izan da produktua aukeratzeko orduan.

Arrautza frijitu izoztua... zertarako?

Hala ere, askok galdetuko diote beraien buruari zer zentzu daukan arrautza frijituak izozteak. Izan ere, produktua prestatzeko hiru aukera daude: mikrouhin-labean segundo batzuetan berotu, minutu batean zartaginean edo sei minutuz labean. Arrautza gordin bat frijitzeko, ordea, hiru bat minutu baino ez dira behar. Horregatik, etxean arrautza bat edo bi frijitzeko, produktua ez da oso erabilgarria, baina ostalaritzan, denbora asko aurreztu daiteke. Sukaldaritza kolektiboan, seiehun arrautza banaka frijitzeak denbora asko hartzen du, baina arrautza izoztuak erabiliz gero, nahi beste presta daitezke sei minutuan, labe industrialen bidez.

Elikagaien segurtasuna mantentzea ere ahalbidetzen du produktuak. Legeriaren arabera, jatetxe eta jantoki kolektiboetan zerbitzatzen diren arrautzak gutxienez 75 ºC-ra iritsi arte kozinatu behar dira, salmonella eta antzeko beste arazo mikrobiologiko batzuk eragozteko, eta, arrautza frijitu arruntak hala kozinatuz gero, gorringoa mamituko litzaieke. Beraz, hori saihesteko, produktuak pasteurizazio prozesu bat igaro behar du, kalterik egiten ez dutela ziurtatzeko. Arrautza frijitu izoztuaren kasuan, tenperatura leuna aplikatzen da denbora luzez, patogenoak kentzeko, gorringoa mamitu gabe. Hala ere, gorringoa ez da likido eran geratuko, lodiagoa izango da.


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Poliziaren biktimen Nafarroako legea. Auzitegiak baztertu egin ditu PPk eta Voxek 2019ko arauari jarri zizkioten helegiteak. Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du biktimen eskariak aztertu behar dituen batzordeak zeregin administratibo hutsak dituela, eta, beraz, ez dela arlo judizialean sartzen.

Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko Nafarroako legea onetsi du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, PPk eta Voxek arauari jarri zizkioten helegiteak baztertu eta gero. Unai Hualde parlamentuko presidenteak eman du ebazpenaren berri.

Parlamentuak 2019ko martxoaren 21ean atera zuen aurrera polizia indarkeriaren biktimen legea. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-Orain Baik eta Ezkerrak babestu zuten; PSN abstenitu egin zen, eta UPNk eta PPk kontra bozkatu zuten. PPk eta Voxek auzitara eraman zuten foru legea, eta Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu zuen helegitea.

Parlamentuak polizia indarkeriaren biktimen aitortzarako beste lege bat onartu zuen 2015ean, baina Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kontrakoa zela ebatzi zuen 2018ko uztailean. Auzitegiak argudiatu zuen legeak Justizia administraziotik at dagoen batzorde bat eratzea aurreikusten zuela delituak ikertzeko, eta ahal hori ez dagoela Nafarroako Parlamentuaren eskumenen artean. Biktimek «egia estali nahia» izatea leporatu zioten Espainiako Estatuari. Nafarroako Gobernuak ere erabakia kritikatu zuen, biktimak «babesgabe» uzten zituela iritzita.

2019ko legearekin 2015ekoa ordezkatu zuten. Arau berriak helburu zuen «eskuin muturreko eta funtzionario publikoen indarkeria ekintzek eragindako biktimen aitortza sustatzea eta, dagokionean, ordaina ematea». Horretako, prozedura administratibo bat jasotzen du, epai judizialak kontuan hartuz, «biktimen gaineko legezko hutsunea» beteko duena, baina ezingo du «inondik ere» zigor helbururik izan.

Horixe dio orain Auzitegi Konstituzionalak; foru arauaren arabera sortutako batzordearen zereginak «prozedura administratiboko funtzioetara mugatzen» direla. Epaileek ebatzi dute batzorde horren lanak ez duela auzibidean egin daitezkeen jarduerekin bat egiten, deliturik antzemango balu, prozedura hori auzitegien esku utziko lukeelako. Magistratuek berariaz aipatzen dute 2015ean onartutako araua; nabarmendu dute bi legeak ezin direla alderatu, 2015ekoan auzitegi horrek antzeman zuelako auziak ikertzeko asmo bat.

Lanari babesa

Epaiaren berri izan ondoren, Geroa Baik adierazi du ebazpenak babestu egiten duela aurreko legealdian bake, bizikidetza eta giza eskubideen arloan eginiko lana, eta atsekabea azaldu du legearen judizializazioak «oinaze erantsia» eman badie biktimei eta senideei. Arlo horretan, salatu dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek politika «sistematikoki judizializatzen» dutela.

EH Bilduk polizia indarkeriaren biktimen legea abiaraztera premiatu du Nafarroako Gobernua. Koalizio abertzalearen ustez, legeak berme nahikoa du biktima horien errekonozimendua eta erreparazioa onartzeko mekanismoak abian jartzeko.

Egiar Zor fundazioak, berriz, oso positibotzat jo du legea abian jartzea, «giza eskubideen urraketa guztiek izan behar dutelako tokia memoriaren mapan». Dei egin diete biktimei euren eskaerak aurkez ditzaten prozedurak eta epeak argitzen direnean. Martin Zabalza Nafarroako Gobernuako bake eta bizikidetza arloko zuzendariak BERRIAri emandako elkarrizketan aurreratu zuen epaia noiz iritsiko zain zeudela hura abian jartzeko: «Epaia noiz iritsiko zain gaude, eta jasotzen denetik legean araututako batzordea osatuko dugu».

Nafarroako Foro Sozial Iraunkorrak ontzat jo du albistea, eta «urrats garrantzitsua» dela uste du biktima nafar horiek aitortza eta erreparazioa jasotzeko bidean. Hala, Foro Sozialaren ustez, pertsona horiek egun jasaten duten diskriminazio egoera eta «askotan pairatzen duten birbiktimiazioa gaindituko lirateke». Era berean, Foro Sozialak uste du abal horrek aukera ematen duela legealdi honetan elkarbitza demokratikoaren eraikuntzan aurrera jarraitzeko.

.


Summary: Nafarroako neurri murriztaileak «apurka-apurka» leuntzearen alde agertu da Txibite. Herrialdea «erdi mailako arriskuan» badago ere, arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak. Gobernuak neurriak hartzeko nahikoa baliabide dituela iritzi dio.

Datuek erakutsi dute: bilakaera epidemiologikoak beheranzko joera hartu du. Eta, horren ondorioz, haren aurka ezarritako neurriak murriztuko dituzte Nafarroan, herrialdea «erdi mailako arriskuan» baitago. Hala ere, leuntze hori «apurka-apurka» egin behar dela azaldu du Maria Txibite Nafarroako lehendakariak, eta herrialdeko «bide orri propioari» jarraituz. Izan ere, Txibiteren arabera, Nafarroako Gobernuak beren erabakiak hartzeko besteko baliabideak ditu.

Bada astebete Nafarroako Auzitegi Nagusiak gobernuak bertan behera utzi zituela hartutako etxeratze agindua eta terrazetako ordutegi murrizketak. Hala ere, epai horretan, gobernuak neurriak hartzeko duen ahalmena aitortu diela azaldu du Txibitek. Haren hitzetan, ezarritako neurriak atzera bota zituzten «gehiegizkotzat» jo zituztelako, baina beste erabaki batzuk hartzeko eskumenak izan dituztela berretsi du. Hain zuzen ere, esan du iazko urrian, artean alarma egoerarik ez zegoela, eskumena izan zutela herrialdearen perimetroa ixteko.

Atzo eman zuen neurriak leuntzeko lehen pausoa Nafarroak, ostatuetako barnealdea zabaltzea baimenduta. Leuntze geldo baten lehenengoko urratsa izan zen, eta horrela jarrituko du talde immunitatea lortu bitartean, Txibiteren hitzetan. Horiek horrela, egoera «pozgarria» bada ere, arduraz jokatzeko deia egin die herritarrei lehendakariak.


Summary: Dea Kulumbegaxvili zinemagilea film bat prestatzen ari da Donostian. Hiru astez egongo da Tabakaleran, bigarren film luzearen gidoia lantzen, Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta. Zinemaldiko lau sari nagusi irabazi zituen iaz Dasatskisi / Beginning filmarekin.

Donostiako Zinemaldia berezia da Dea Kulumbegaxvili zinemagile georgiarrarentzat, eta ez da gutxiagorako: iazko Sail Ofizialean ikusi zuen lehen aldiz Dasatskisi / Beginning estreinako film luzea ikusleekin batera, areto batean, aurrez aurreko jaialdirik ia egiten ez zen garaian, eta hura zinemaldiko filma izan zen, gainera, lau sari nagusi irabazita: film onenarentzako Urrezko Maskorra, zuzendari eta emakumezko aktore onenentzako Zilarrezko Maskorrak, eta baita gidoi onenarentzako saria ere. Kulumbegaxvili Donostiara itzuli da orain, Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta, Tabakaleran egonaldi artistiko bat egiteko asmoz, hurrengo filmaren gidoia prestatzeko.

Hiru astez egongo da Donostian, ekainaren 7ra arte. Tabakalerako Artisten Gunean ariko da lanean. Gune horretan bertan aurkeztu dute egonaldia gaur goizean Maialen Beloki Donostiako Zinemaldiaren zuzendariordeak, Victor Iriarte Tabakalerako zinema eta ikus-entzunezkoen arduradunak, Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendariak eta Kulumbegaxvilik berak.

Zuzendariaren hitzetan, prestatzen ari den filmak lotura handia izango du «munduaren presentzia fisikoarekin, gorputzaren esperientziarekin». Lehen filmean, indarkeriak mendean hartutako andre baten istorioa kontatu zuen. Gizarte patriarkal baten gehiegikeriak erakutsi zituen, kamerarekin protagonistari lagun eginez, bide fisiko eta mentaletan.

Kulumbegaxvilik azaldu du arteak eragin handia duela bere filmetan, artelanek ideiak sorrarazten dizkiotela. Hori bilatuko du, beraz, egonaldi honetan. Iritsi, eta Eduardo Txillidaren Haizearen orrazia eskulturak zirrara handia eragin dio, prentsaurrekoan esan duenez: «Harrituta nago hemen ikusi dudan guztiarekin; balioko dit inspiratzeko».

Filma prestatzeko prozesuan artearekin harreman hori izan dezan, eskura izango ditu Tabakalera eta Donostiako lekuak, baina Bilboko museoetara ere joan nahi du, eta Iriartek esan du Jorge Oteizaren lana ezagutu dezan nahi dutela.

Tabakalerako zinemaren arduradunak «zirkulartasuna» hitza erabili du egonaldiaren zentzua azaltzeko. Izan ere, Kulumbegaxvilik Urrezko Maskorra irabazi zuen iaz, eta Donostian hasiko da hurrengo filma prestatzen. Tabakaleran elkartzen diren eragileen arteko elkarlana ere nabarmendu du: Donostiako Zinemaldia, Elias Kerejeta Zine Eskola eta Euskadiko Filmategia. Proposamenak egin nahi dituzte, filmak programatzeko zain egon ordez: «Denbora, espazioa eta testuingurua emango dizkiogu lanerako».

Jaialdiaren iraileko astetik kanpora ere Donostiako Zinemaldia zabaltzeko sortu zuten Z365 Urte Osoko Zinemaldia. Proiektu horren koordinatzailea da Beloki, eta hark helburu estrategikoen barruan kokatu du egonaldia. «Talentu berriak» bilatu nahi dituzte, eta haiei lagundu. «Zinemaldiaren historiako zuzendaririk sarituenetako bat babesteak poza ematen du».

Lanean aske, presiorik gabe

Kulumbegaxvili 1986an jaioa da, Georgian. Columbiako unibertsitatean ikasi zuen zinema zuzendaritza, New Yorken. Bere lehen lana, Ukhilavi sivrtseebi / Invisible Spaces (2014), Cannesko Film Laburren Sail Ofizialean lehiatu zen, eta, ondoren, bere bigarren film laburra aurkeztu zuen Cannesko Zuzendarien Hamabostaldian: Léthé (2016).

Dastskisi / Beginning, lehen film luzea, Cannesko Zinemaldirako hautatu zuten iaz, eta Donostiako Zinemaldiko irabazle nagusia izan zen. Zuzendariak esan du sariek berehalako oihartzuna lortzen dutela, baina taldearenak direla uste du, eta ez du presiorik sentitzen hurrengo lanerako: «Aske lan egin nahi dut, eta ez zait iruditzen inoren begiradapean nagoenik». Donostiako Zinemaldiko saririk handiena «zinema ospatzea» izan zen harentzat, ikusleekin batera filmak ikusten jarraitzea.

«Zenbat eta sari gehiago irabazi, orduan eta gogo handiagoa izaten dut nire lana berrasmatzeko eta ezagutzen ez ditudan eremuak esploratzeko», azaldu du.

Elias Kerejeta Zine Eskolako ikasleengandik gertu egon nahi du egonaldian. Ez direlako horrenbeste urte igaro bera ere zinema ikasle izan zenetik, eta garrantzitsua iruditzen zaiolako lehen filma egin duten egileak ezagutzea, egin daitekeela erakusteko.

Emanaldiak Tabakaleran

Egonaldi artistikoarekin batera, zinema programa publiko bat ere aurkeztu dute. Maiatzaren 31n, 18:00etan, Dasatskisi / Beginning filma emango dute Tabakalerako zinema aretoan, zuzendariak berak aurkeztuta.

Biharamunean, ekainaren 1ean, 19:00etan, Kontatutako Zinea programaren barruan emanaldi bat egingo dute Tabakalerako zineman, eta Kulumbegaxvilik film horren eta bere hurrengo proiektuaren sortze prozesua azalduko du han.


Summary: Ertzaintzak 18 urteko gazte bat atxilotu du Kopako finaleko istiluengatik. Realaren eta Athleticen arteko Kopako finalaren aurretik istiluak izan ziren Bilbon, eta emakume bat zauritu zuten buruan botila batekin jota. Hori egotzita atxilotu dute 18 urteko mutil bat, Barakaldon.

Ertzaintzak 18 urteko mutil bat atxilotu du Barakaldon. Joan den apirilaren 3an, Bilbon istiluak izan ziren, Realaren eta Athleticen arteko Kopako finalaren aurretik, eta haietan emakume bat botila batekin buruan jo izana egozten diote gazteari.

Ertzaintzak eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak adierazi dutenez, ikerketak aurrera egin ahal izan du herritarren laguntzarekin eta hainbat lagunek bidalitako bideoei esker. Zauritu zuten emakumea ezustean jo zuen buruan botila batek. Konortea galdu zuen; lurrera erori zen, eta bi egun igaro zituen erietxean, Ertzaintzaren arabera.

Atxilotuari desordena publikoak eta lesio larriak eragitea egozten diote, eta ez da egun hartako istiluekin atxilotu duten lehenengoa: denera, bost lagun atxilotu ditu Ertzaintzak, eta beste hainbat ikertuak izaten ari dira.

Finalaren atarian

Apirilaren 3an, Poza kalean, tentsioa handitu egin zen 16:00etatik aurrera, milaka zale elkartu baitziren festa giroan. Udaltzainek trafikoa eten zuten, kalea jendez gainezkoa baitzegoen. Ertzaintza zaleak sakabanatzen hasi zen, eta haiek edukiontzi batzuk erre zituzten. Suhiltzaileek itzali zuten sua, eta berriz ere festa giroa izan zen nagusi kalean.

Dena den, istiluek ez zuten asko iraun, eta 18:00ak alderako giroa egonkortu egin zen.


Summary: Aroztak taldeko hamar kide deklaratzera deitu dituzte. Aroztegiaren aurka egindako kanpaldiarekin lotutako ekintzengatik deitu dituzte deklaratzera. Bortxa delitua egozten diete.

Lekarozko (Nafarroa) Aroztegia proiektuaren kontrako Aroztak plataformako hamar kide deitu dituzte deklaratzera. Aroztak taldeak jakinarazi duenez, Aroztegiaren aurkako protestengatik deitu dituzte, eta bortxa delitua egozten diete.

Luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozko herrian. Apirilaren 8an hasi ziren lanetan, Palacio de Aroztegia SM enpresak aginduta. Oraingoz, ordea, herritarrek lanak gelditzea lortu dute. Kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten han, enpresako makinak handik atera arte. Hain zuzen ere, Aroztegiaren aurka egindako kanpaldiarekin lotutako ekintzengatik deitu dituzte deklaratzera hamar lagunak.

Joan den larunbatean, manifestazio jendetsua egin zuten Elizondon, Aroztegia gelditu, UGEPik ez, inposiziorik ez! lelopean.


Summary: Jesus Santrich FARC-EPko buruzagi ohia hiltzat eman dute Venezuelan. Talde armatuen arteko liskarretan hil dela zabaldu dute hedabideek, baina ez da baieztapen ofizialik.

Seuxis Paucias Hernandez Jesus Santrich FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak gerrillako buruzagi ohia hil egin dutela zabaldu dute Kolonbiako hedabideek. 1990eko hamarkadan egin zen FARC-EPko kide Santrich, baina ezagun egin zuen, batez ere, erakunde horren eta Kolonbiako Gobernuaren arteko negoziazioetan eta ondoko akordioan izan zuen paperak. Bi aldeek Habanan izenpetutako akordioaren sinatzaileetako bat izan zen, eta haren gauzatzea egiaztatuko zuen komisioko kideetako bat.

Semana atariak emandako informazioaren arabera, «talde ilegalen arteko liskarretan» hil dute gerrillari ohia, Venezuelan. Kolonbiako hedabideek aurreratutako informazioa egiaztatzen ari direla azaldu du, ondoren, Diego Molano Kolonbiako Defentsa ministroak, Twitter sare sozialean botatako txio batean: «Inteligentzia zerbitzuen informazioaren arabera, atzo Venezuelan ustez izandako liskarretan Santrich eta beste zenbait gaizkile hil ziren». Erantsi du, informazio hori baieztatuz gero, agerian geratuko dela Venezuelan «narkokriminalek» aterpe hartzen dutela. Santrichen heriotzaren baieztapen ofizialik ez dago oraindik, baina hasieran zabaldutakoaren inguruko informazio gehigarriak iristen jarraitzen du. Kolonbiako Fundaredes gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi du gutxienez lau gerrillari hil zirela iragan astean Venezualeko Apure estatuan, Kolonbiarekiko mugan, izandako liskarretan, eta ikerketa «zabalik» dutela horien artean Santrich egon ote daitekeen jakiteko. GKEaren arabera, FARCetik aldendutako bi talde armaturen arteko enfrentamenduak izan ziren, eta talde horietako bat Jesus Santrichek eta Luciano Marin Arango Ivan Marquez FARC-EPko beste kide ohi batek gidatzen zuten.

Santrichen heriotzaren berria haren kontrako auziaren inguruan berritasunak izan eta gutxira iritsi da. Izan ere, iragan ostegunean, Kolonbiako Auzitegi Gorenak gerrillari ohia AEBetara estraditatzea onartu zuen. FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioa indarrean sartu ostean ustez egindako droga trafikoengatik epaitu nahi du AEBetako Justiziak, eta akusazio horren pean atxilotu zuten Bogotan, 2018an. Hasiera batean, Bakerako Jurisdikzio Bereziak jakinarazi zuen ez zuela estraditatuko, AEBek haren kontra aurkeztutako frogak ez zirelako «nahikoak» izan. Kasua Kolonbiako Auzitegi Gorenera pasa zen ondoren, baina epaitegi horrek, ebatzi artean, aske utzi zuen Santrich.

Borroka armatura buelta

Epai horren zain zegoela, FARC alderdiaren ondorengoa den Comuneseko senatari kargua hartu zuen Santrichek, 2019ko ekainean. Handik bi hilabetera, ordea, borroka armatuari berriz ekiteko asmoa agertu zuen, Ivan Marquez, Hernan Dario Velasquez El Paisa eta FARCeko beste zenbait kide ohirekin batera plazaratutako bideo batean. Orduan azaldu zutenez, «[Kolonbiako] Estatuak Habanako bake akordioari egindako traizioaren erantzuna» izan zen borroka armatuan jarraitzea. Bigarren Marketalia izena hartu zuen gerrilla berriak, FARC erakundea sortu zen lurraldeari erreferentzia eginez: «Munduari iragartzen diogu bigarren Marketalia hasi dela, munduko herriek zapalkuntzaren kontr altxatzeko duten eskubide unibertsalean oinarrituta».

Bogotak jopuntuan izan du azken urteetan, AEBek egindako presioa medio. Kolonbiako inteligentzia zerbitzuen arabera, Venezuelan izan da azken urteetan, baina, bi herrialdeen arteko harreman diplomatiko kaxkarra tarteko, ezin izan du haren inguruko informazio zehatzik jaso, ezta atzeman ere. Horregatik, harengana iristeko informazioagatik 620.000 dolarreko—560.0000 euro— ordainsaria emateko prest zegoen Kolonbiako Gobernua.


Summary: Espainiako Kongresuak ez du tramiterako onartu trans legea. Azken orduan abstentziora jo du PSOEk, eta horrek eragin du legea tramiterako onartu ez izana. EH Bilduk eta EAJk aldeko botoa eman dute.

Hainbat hilabetez blokeatuta izan eta gero, Espainiako Kongresuko osoko bilkuran gaur ziren trans legea tramiterako onartzekoak, baina PSOEk atzera egin du azken orduan: abstenitu egin da, eta, beraz, lege proposamenak ez du behar besteko babesik lortu bide parlamentarioa egiten hasteko. Trans legeak eztabaida piztu du Espainiako gobernu koalizioaren barruan. Izan ere, hilabeteak dira PSOEk Unidas Podemosen lege aurreproiektua blokeatuta daukala. Horiek horrela, ERC, Mas Pais, CUP, Nueva Canarias eta Junts alderdiek beste lege proposamen bat aurkeztu zuten, prozedura azkartzeko, eta horrekin aurrera egin ala ez izan dute eztabaidagai gaur. Tramitatzearen alde agertu dira Unidas Podemos, EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, Ciudandanos, Mas Pais, Cup eta Compromis, eta aurka agertu dira PP eta Vox; PSOE abstenitu egin da, eta, beraz, oposizioaren lege proposamena ere ez da aitzinera atera.

Bi puntu ditu gaur eztabaidatu duten lege proposamenak: transexualitatearen despatologizazioa eta genero autodeterminazioa. Hala, aurkeztu duten alderdiek nabarmendu dutenez, kontsentsua bilatu dute: Kongresuaren lehen tramitea gainditzea, ondotik parlamentuan eztabaidatu eta beharrezko aldaketak eta egokitzapenak egiteko.

Lege proposamena aurkeztu eta baiezkoa bozkatu dutenen artean, denek gaitzetsi dute PSOEren jarrera. «Zuen blokeoa alde batera uzteko eskatzen dizuegu; ezin da eskubideez eta askatasunez aritu, eta behin eta berriro lege integral bat blokeatzen ibili», nabarmendu du Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak. «Lege hau bera onartu duzue hainbat autonomia erkidegotan; zergatik ez duzue orain onartu nahi?», ihardetsi du Pilar Vallugera ERCko diputatuak. «Gaur abstentzioa bozkatzea ezezkoa bozkatzea da», aldarrikatu du, berriz, Mireia Vehi CUPeko parlamentariak.

Funtsean, «legea gizarte osoarentzako aurrerapausoa» dela nabarmendu dute baiezkoa bozkatu duten alderdiek, eta PSOEri galdetu diote ea aurrerapenaren alde dagoen. Gogora ekarri dute pertsona transak gizartean erabat baztertuta daudela, eta erreparazioa zor zaiela.

PSOEk adierazi du gaur aurkezturiko lege aurreproiektuak »hutsune juridikoak» dituela, eta horregatik jo duela abstentziora. Hain zuzen ere, Susana Ros parlamentariak nabarmendu du gobernua trans lege bat onartzearen alde dagoela: «Uste dugu legea gaur aurkeztutakoa baino hobea izan behar dela, eta konpromisoa adierazten dugu trans pertsonen eskubideen alde lan egiteko».

«Lege izango da»

Irene Montero Berdintasun ministroak ere hartu du hitza. Transei barkamena eskatu die ez duelako lortu legea bere ministerioak aurkeztea. «Trans pertsonek hilabete gehiegi daramatzate beren bizitzak ezbaian ikusten. Legea izango da legegintzaldi honetan, eta zuekin dugun zorra kitatuko dugu. Nire konpromisoa hartzen dut: genero autodeterminazioa lege izango da». Hain zuzen ere, Monterok nabarmendu du legea dagoeneko Espainiako hamabi autonomia erkidegotan onartu dutela, eta koherentea dela Europak ezartzen dituen printzipioekin. Kritika ere egin dio PSOEri: «Lege honek 2019an kontsentsua lortu zuen, eta zaila da pentsatzea 2019an segurtasun juridikoa duen lege batek 2021ean ez izatea».


Summary: OMEk dio Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera «lazgarria» dela. Tedrosek kezka agertu du: «Kasu gehienetan, ez gaude ezta COVID-19az aritzeko moduan ere»

Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera «lazgarria» da: milaka herritar gosez hiltzen ari dira; osasun zerbitzuak «erabat suntsituta» daude, eta bortxaketak «etenik gabeak» dira. Hori da Tedros Adhanom Ghebreyesus OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendariak egindako bilana iaz abiaturiko gatazka armatuaz aritzerakoan; Tedros bera Tigraykoa da, eta atzo nahiko kezkatuta agertu zen etxeko egoeraz: «Kasu gehienetan, ez gaude ezta COVID-19az aritzeko moduan ere, premiazkoagoak diren gauzak daudelako».

Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontearen aurka. Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministro eta Bakearen Nobel saridunak salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek arriskuan» jartzen zituztela konstituzioa eta ordena konstituzionala, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo.

Harrezkero, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. Iragan martxoan, onartu egin zuen hango herritarrei laguntza humanitarioa helaraztea, baina oraindik ez da halakorik gertatu; gainera, Tigrayko zibilek ezin dute kanpokoekin komunikatu, besteak beste, Interneterako konexioa eten dietelako.

NBEk ere esana du Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela, hilabeteotan azterturiko informazioan eta bilduriko frogetan oinarrituta, eta azkenean Etiopiako Giza Eskubideen Batzordearekin ados jarri zen gatazkako «alde guztiek egindako ustezko giza eskubideen urraketak» batera ikertzeko. Oraingoz ez dute ezer adierazi horretaz.

Tedrosen arabera, bost milioi lagunek behar dute laguntza humanitarioa —zazpi milioiko biztanleria du—, «jende asko» hiltzen ari baita gosetearen ondorioz. Egoera horretan, COVID-19az gain, OMEk kezka agertu du kolera, elgorria eta beste hainbat eritasun kutsakorren kasuak ugaritu daitezkeelako.

Horretaz, Europako Batasunak iragan ostiralean salatu zuen laguntza humanitarioa «gerra arma» gisa erabiltzen ari zirela Etiopia iparraldeko eskualde horretan; OMEren Larrialdietarako zuzendari Michael Ryanek ere mezu bera helarazi zuen herenegun, adierazi baitzuen «Tigrayko biktimetara iristea ezin iragarrizkoa» dela. Etiopia iparraldean daudenez gain, kontuan hartu behar dituzte Sudanera ihes egin duten 60.000 bat zibilak.

Bozak, berriz atzeratuta

NEBE Etiopiako Hauteskunde Batzorde Nazionalak asteon erabaki du boz orokorrak bigarrenez atzeratzea, berez ekainaren 5ean egitekoak zirenak. Oinarrizko data iragan urteko abuztuaren 29a zen, baina orduan ere eguna aldatu behar izan zuten, koronabirusaren pandemiaren ondorioz.

Orain, NEBEk alderdi politiko guztiekin adostuko du hauteskundeen data berria, eta hori «gehienez hiru asteko epean» egitea espero du. Egun, Etiopiako lehen ministroaren Oparotasunaren Alderdiak du —zortzi alderdi elkartu ziren hura osatzeko— ordezkaritzarik handiena behe ganberan, 547 aulkitik 512 lortu baitzituen; gainontzeko 35ak TPLFrenak dira.

Aurtengo hauteskunde egutegiak, ordea, ez du bozik aurreikusten Tigrayrako. Eskualde horretan iragan irailean egin zituzten hauteskundeak, gobernu federalak ohartarazi zuen arren ez zituela onartuko; emaitza ofizialen arabera, TPLFk botoen %98 eta parlamentuko 152 eserlekuak lortu zituen. Gerora, Tigray Eskualdeko Kontseiluak hamasei diputatu eman zizkien oposizioko lau alderdiri. Hauteskunde horietako emaitzak izan dira, hain justu, Etiopiako Gobernuaren argudioetako bat TPLFren kontrako gerra hasteko.


Summary: Gasteizko Udalak 'mozal legea' ezarri die hiru herritarri, ikurrin bat jartzeagatik. Aberri Eguna ospatzeko, ikurrin bat jarri zuten Zabalganen. Ehun euroko isuna jarri dio bakoitzari.

Zabalgana auzoko hiru bizilaguni isuna jarri die Gasteizko Udalak, ikurrin bat jartzeagatik; ehun euroko isuna jarri dio bakoitzari. Alea-k jakinarazi duenez, hiru lagun horiek ikurrin bat jarri zuten Zabalgane auzoan apirilaren 1ean, Aberri Egunaren atarian, eta identifikatu egin zituen Udaltzaingoak.

Orain, mozal legea aplikatuta, ehun euroko zigorra ezarri diote bakoitzari. «Erabilera edo zerbitzu publikoko ondasun higigarriak edo higiezinak hondatzea» egotzi diete.

Alea-k zigortuetako batekin hitz egin du, eta hark azaldu du gertatutakoa. Apirilaren 1ean, goizean, ikurrin bat jarri zuten Zabalganeko Buradon Gatzaga parkeko kale argi batean, eskailera baten laguntzaz. Dei anonimo batek abisua eman zien udaltzainei, eta berehala agertu ziren bi patruila ikurrina jarri zutenak identifikatzera.

Lekukoaren arabera, udaltzain batek esan zion «horrelako ikur bat ofentsa bat eta arriskutsua izan zitekeela oinezkoentzat». Ez zekiten ikurrin bat jartzeak zigorra izan zezakeenik, eta azpimarratu du haiek jarritako ikurrinak hilabete eta erdi baino gehiago iraun duela parkean.

Pintaketa

Hilabete geroago heldu zaie albistea: hiru identifikatuek 100 euroko isuna ordaindu beharko dute, bakoitzak berea. Izan ere, ikurrina jartzeaz gain, Euskal Herria Batera mezuarekin pintaketa bat egitea ere leporatu nahi izan diete udaltzainek. Ebazpenak aipatzen duenez, hiru bizilagunak miatu eta gero, Udaltzaingoak «pintura hondarrak» zituen bihurkin bat konfiskatu zien.

Isuna jaso duten lagunen arabera, lehendik zegoen pintaketa hori han. Jakinarazi dute hirurek uko egingo diotela ordainketa aurreratuari, eta helegiteak jarriko dituztela.


Summary: Nafarroak elkarte gastronomikoen eta peñen irekiera baimenduko du ostiraletik. Gobernuak bertan behera utzi du eremu pribatuko eta publikoko gehienezko edukiera ezartzen duen neurria; ostiraletik, gomendioa baizik ez da izanen. Muga berriak bi astez izanen dira indarrean, gutxienez.

Izurriteari kontra egiteko neurriak leuntzeko bidean da Nafarroako Gobernua; ostiralean eginen dute hurrengo urratsa. Besteak beste, joan den urriaren 13tik aitzina itxiak izan ondotik, elkarte gastronomikoek eta peñek ateak atzera zabaltzeko aukera izanen dute foru erkidegoan. Halere, gobernuak jakinarazi duenez, irekierak mugak izanen ditu: %30ean ezarri dute gehienezko edukiera. Gainera, erabakiak ez die etxabeei eraginen; horiek itxita segituko dute.

Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek eman du foru agindu berrian bilduak diren neurrien berri, 13:00etan egindako prentsaurrekoan. Hala eta guztiz ere, zehaztu duenez, auzitegien onespena beharko dute aldaketak indarrean sar daitezen.

Elkarte gastronomikoei eta peñei eragiten dieten arauez gainera, gobernuak aldaketak proposatu ditu beste hainbat esparrutan ere. Ostiraletik, indargabetu eginen da eremu pribatuan eta eremu publikoan bil daitekeen lagun kopurua mugatzeko neurria; legeak ez du mugarik ezarriko, gomendioa baizik ez da izanen. Aholkatuko da gehienez zortzi pertsona elkartzea, eta horiek hiru bizikidetza unitatekoak izatea, gehienez jota.

Bestalde, Nafarroako Gobernuak gaueko 22:00etara luzatu ditu jarduera zenbaitek izan ditzaketen ordutegiak; orain arte, 21:00ak arte izan zitezkeen zabalik, gehienez. Gainera, komertzio txikietan %60era zabalduko da edukiera, eta parkeetan ez da mugarik izanen.


Summary: Terrazen irekieran ez dute huts egin herritarrek. Gaur hasi da neurrien arintzearen bigarren fasea Iparraldean: hetsirik egon diren sektoreak zabaldu dituzte berriz, eta, etxeratze agindua 21:00etan izanen da hemendik aitzina.

Baiona handiko eta txikiko terrazak jendez bete dira goizean. Zerbitzarien joan-etorriak berriz hasi dira, eta hainbat saltokik aitzindegiak zabaldu dituzte azkenean. Azken zazpi hilabeteetan ikusi gabeko irudia eman du goizak Lapurdiko hiriburuan. Neurrien arintzearen bigarren fasea hasi da gaur Ipar Euskal Herrian, eta, sektore batzuen irekieraz gain, etxeratze agindua 21:00etan izanen da ekainaren 9ra arte.

Halere, eguraldiak baldintzatuko du eguneko giroa: terrazak bakarrik ezin izan dituzte ireki ostalariek, edukieraren %50ean. Ostalari anitz euriaren beldur dira: goizeko kafearen tenorean eguzkia atera bada ere, zaparradak iragarri dituzte arratsaldera arte. Dena den, aroak ez ditu bezeroak beldurtu: «aspaldiko partez» berriz elkartu dira mahai inguruan, betiere sei lagun gehienez.

Baionako Les Pyrenees ostatuan kafea hartzera bildu da Luis Hariztoi ikaslea. «Ostatuak biziki inportanteak dira elkarren arteko harreman sozialetarako. Ikasle anitz biziki bakartuak egon dira, eta arrunt baldintzatuak neurriengatik. Ostatuen irekiera, alde horretatik, arras garrantzitsua da», azaldu du.

Neurrien arintzearekin, bestalde, kulturguneak ere zabaldu dituzte gaur. Zenbait egitura asteburu honetan hasiko dira berriz programazioarekin, hala nola Miarritzeko (Lapurdi) Atabal musika gela. Baionako Atalante zinema gelan, berriz, gaur ekin diote berriz filmak proiektatzeari.


Summary: Iberdrolak hiru hidrogeno kargaleku jarriko ditu Bilbon, Jundizen eta Pasaian. 'Hidrogenoaren Euskal Y'-a deitutako proiektuaren bidez, garraio astunaren deskarbonizazioa bultzatu nahi du.

Hidrogenoaren erabilera bultzatzeko proiektu bat aurkeztu du Iberdrolak. Hidrogenoaren Euskal Y-a izena jarri dio, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru gune logistiko nagusietan gas horren kargalekuak jarriko dituelako: Bilboko eta Pasaiako portuetan, eta Gasteizko Jundiz industrialdean. Kamioiek, autobusek eta furgonetek hor izango dute aukera hidrogenoa kargatzeko. Ibilgailu astunen deskarbonizaziorako, hidrogenoak teknologia egokiagoa dirudi elektrifikazioak baino, oso bateria handiak beharko lituzketelako bestela, eta denbora asko horiek kargatzeko.

Ibilgailu astunek erabiltzeko ez ezik, portuko eta aireportuko zereginetarako eta industria kimikoa energiaz hornitzeko modu bat ere badela azaldu du Iberdrolak.

Argindar konpainiak ziurtatu du 37 milioi euro inbertitu nahi duela Hidrogenoaren Euskal Y-aren proiektuan, eta haren eraikuntzak eta erabilerak 1.700 lanpostu sortuko dituela, zuzenean eta zeharka.

Elektrolizagailuak, bertan

Erabilitako hidrogenoa lekuan bertan sortzea da Iberdrolaren asmoa. Hamar megawatteko potentzia duten elektrolizagailuak jarriko ditu kargalekuetatik hurbil. Elektrolizagailuak uretik hidrogenoa modu garbian bereizteko aparatuak dira, eta, horiek elikatzeko, energia berriztagarriak erabiliko ditu: eguzki plakekin elikatuko dituzte, eta, haiek nahiko argindar sortzerik ez dutenean, Iberdrolak agindu du energia berriztagarriez hornituko dituela.

Plaka fotovoltaikoek beharrezkoa baino argindar gehiago ekoizten dutenerako, berriz, bateriak jarriko dira soberakin hori gordetzeko, eta beharrezkoa denetan hidrogenoa bereizteko edo argindar sarera bidaltzeko.

EBren dirua

Iberdrolak Next Generation EU planaren dirua erakarri nahi du Hidrogenoaren Euskal Y-a finantzatzeko. Erakunde publikoen babesa ere lortu du: Eusko Jaurlaritza; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiak; Gasteizko Udala; eta Bilboko eta Pasaiko portuak. Gainera, enpresa batzuk konpromisoa hartu dute hidrogenoa erabiltzeko: besteak beste, CAF, Irizar, Alsa, Aena, PepsiCo eta Primafrío enpresek.

Proiekturako behar diren materialaz, makinez eta zerbitzuez hornitzeko, 30 euskal enpresa bildu dituela adierazi du Iberdrolak: ABC Compresores, Ampo, Arteche, Babcock Valves, Bético, Boslan, Calderería Mañez, Consonni, EIA Ingeniería Soluciones, Elecnor, Emica, Goizea, Hidroambiente (grupo Elecnor), Idom, Indar, Inecosa, Ingeteam, Iointek, Jema, Ksb, Mesa, Ormazabal, Pine, Schneider Electric, Tambora, Tamoin, TMC, Torralval, Tubos Reunidos eta ZIV.

Horietako gutxi batzuek parte hartzen dute Hidrogenoaren Euskal Korridorea izeneko proiektuan.

Euskal Herrikoa ez da Iberdrolak hidrogenoaren erabilera sustatzeko abian jarritako proiektu bakarra. Beste bat du esku artean Bartzelonako Portuan eta Zaragozan (Aragoi, Espainia).


Summary: Kontseiluak elkarretaratzera deitu du, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean. Larunbatean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean biltzera deitu dute. Irungo Udaltzaingorako ezarritako euskara eskakizunak bertan behera utzi ditu epaitegi horrek, eta Euskalgintzaren Kontseiluak «gisa honetako esku hartzeekiko desadostasuna» adierazi du.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak joan den astean bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Euskalgintzaren Kontseilua ez dago ados, eta larunbaterako elkarretaratzera deitu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean, Bilbon, 11:00etan hasita.

Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean egingo dute elkarretaratzea. Euskalgintzaren Kontseiluak bi ideia nagusi azpimarratu nahi ditu: Irungoaren gisako «esku hartzeekiko desadostasuna» eta euskaraz bizitzearen alde, erakunde, eragile eta herritarren «batasunaren beharra». Gainera, bihar bilera bat ere egingo dute eragile sindikal eta politikoekin, «irakurketa partekatzeko eta haien iritzia jasotzeko».

Babesa jasotzen hasi da Euskalgintzaren Kontseilua, eta elkarretaratzearekin bat egin dute, esaterako, Pirritx Porrotx eta Marimototsek. Euskaraz bizi nahi dutela aldarrikatu dute, Twitter bidez.


Summary: Ceutarako pasabidea itxi dute Marokoko segurtasun indarrek. Espainiak kanporatu ditu dagoeneko 4.800 migratzaile; haien artean adingabeak ere bazirela salatu dute gobernuz kanpoko erakundeek.

Marokok indar erakustaldia egin zuen atzo, argi utziz zer gerta litekeen beren nahiak bete ezean. 24 ordu eskasean 8.000 lagun inguruk igaro zuten Fenideq (Maroko) eta Espainiaren kolonia den Ceutaren arteko hesia. Rabatek ez zuen segurtasuna arindu izanaren azalpenik eman. Baina Giza Eskubideetarako ministro Mustafa Ramidek adierazi zuen Madrilek jakin bazekiela zer gerta zitekeen, Fronte Polisarioko idazkari nagusi Brahim Ghaliri osasun arreta ematea erabaki zuenean.

Rabaten jarrerak krisi politikoa eragin du Espainian, eta haren oihartzuna Bruselaraino heldu da. Europako Batzordeko buru Margaritis Schinasek ohartarazi dio Rabati Europak ez duela «inoren xantaiarik» onartuko: «Europako Batasuna oso indartsua da Marokoren amarruetan erortzeko. Ez da onargarria migratzaileak tresna gisa erabiltzea». Schinasek baino lehenago eta haren antzera hitz egin zuen EB Europako Batasuneko Barne komisario Ylva Johanssonek ere.

Azkenean, Marokok gaur goizean itxi du Tarajaleko pasabidea, beste behin inolako adierazpen ofizialik egin gabe, eta Ceutara igarotzeko itxaropenarekin inguru horietan bildutakoak etxerantz abiatu dira. Aurreko orduetan, Espainiaren koloniara igarotako milaka lagunetatik 4.800 dagoeneko kanporatu ditu Madrilek. Gobernuz kanpoko erakundeek, ordea, salatu dute Marokora bidalitakoetatik asko adingabeak zirela —nagusiak ez bezala, bakarrik doazen adin txikikoak hartu egin behar dituzte jomuga herrialdeek—.

Gertatutakoa Europaren eta Espainiaren migrazio politikekin lotu dute hainbat erakundek, eta idatzi bat plazaratu dute horiek aldatzeko eskatuz. Gaitzetsi egin dute Ceutan gertatutakoa dela-eta Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek hartutako jarrera, eta mugara armada eta ibilgailu blindatuak bidaliz erantzun izana giza krisiari: «Alderdiek alde batera utzi beharko lituzkete alarma zabaltzen duten, migratzaileak kriminalizatzen dituzten eta istiluak bultzatzen dituzten diskurtsoak, horiek sustatzen baitute gorrotoa». Oharraren sinatzaileen artean daude Andalucia Acoge, SOS Arrazakeria federazioa eta Iheslariak Laguntzeko Espainiako Batzordea.

Adingabeak hartzeko akordioa

Espainiako Eskubide Sozialen ministro Ione Belarrak ezohiko bilerara deitu ditu erkidegoak, Ceutara heldutako migratzaile adingabeak hartzeko akordio bat ixteko asmoz. Izan ere, apirilaren amaieran egindako Lurralde Kontseiluan erkidegoek zera adostu zuten: diruz laguntzea bakarrik heltzen diren migratzaile adingabeak hartzen dituzten erkidegoei, eta, zehazki, mugan dauden erkidegoetara heltzen direnak hartzeko prest agertzen direnei.


Summary: Adinekoentzako politikak landuko dituen batzordea eratu dute. Euskadiko Adinekoen Batzordea osatu dute. Artolazabalek adierazi du ahotsa emango diela adinekoen kolektiboari.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Euskadiko Adinekoen Batzordea aurkeztu du gaur, Bilbon. Lantaldearen egitekoa izango da adinekoentzako politikak lantzea. Artolazabalen arabera, batzordeak ahotsa emango die adinekoak ordezkatzen dituzten elkarteei, eta, oinarritik abiatuta, kolektiboari eragiten dien politikak diseinatuko ditu. Kogobernantza eredu bat dela adierazi du sailburuak.

Hainbat elkartek osatu dute Euskadiko Adinekoen Batzordea: Euskofederpen federazioko ordezkariek, Lares, Agijupens, Nagusiak, Las Cuatro Torres, Helduak Adi, Secot eta Nagusilan elkarteetako ordezkariek, eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Zerbitzuen Zuzendaritzako kideek. Santi Larburu eta Inma Sanchez dira batzordeko presidenteak.

Azaldu dutenez, batzordea jaurlaritzaren eskumen esparruan adinekoentzako politikak orientatzeko, diseinatzeko, planifikatzeko eta ebaluatzeko sortu da. Eta horrez gainera, asmoa da «ekimen bateratuak eta lankidetza bidezkoak sustatzea».

Landu beharrezko hainbat auzi azpimarratu dituzte. Horien artean, adinekoen inguruko pertzepzio sozialari eta estigmari aurre egitea, adinekoen bizi baldintzak hobetzea eta gizartean haien parte hartzea bultzatzea. Beharrezkotzat jo dute menpekotasun egoeran daudenen arreta hobetzea ere, eta adinekoen autonomia eta bizitza kalitatea sustatzea. Bestalde, adierazi dute lagundu nahi dutela batez besteko bizi itxaropena 85 urtera luzatzeko helburua betetzen.

Artolazabalek azpimarratu du batzordeak bide ematen diola adinekoei eragingo dien ekintzak elkarlanean hausnartzeko eta lantzeko «gune bateratu» bati.


Summary: EHZ festibalak mila toki inguru izanen ditu. Hiru egunez ospatuko dute EHZ festibala, Irisarrin, uztailaren 2an, 3an eta 4an. Osagarri krisiari aitzin egiteko neurriek berezi eginen dute 25. aldia. Chill Mafiaren, Ruper Ordorikaren eta Potatoren kontzertuak izanen dira, bertzeak bertze.

Krisiak krisi, EHZ jaialdiko antolatzaileek «dudarik gabe» antolatu dute 25. festibala. 2020koa pandemiak galarazi zien, baina aurten «indartsu eta gogo handiz» datozela iragarri dute. Uztailaren 2an, 3an eta 4an eginen da Irisarrin (Nafarroa Beherea), duela bi urte bezala: plazan eta pentzean.

Osagarri krisiari ezin zaio izkin egin, eta Euskal Herria Zuzenean festibalak neurri bereziak aplikatu beharko ditu. Hala nola txertatua izan denaren egiaztagiria edo 48 oren aitzinetik egindako PCR proba erakutsi beharko du sartu nahi duen orok. Jende kopurua ere ez da usaiakoa izanen; hondarreko osagarri neurrien arabera, lagun bederak lau metro koadro beharko baititu.

Joana Barbier EHZko kideak uste du milatik gorakoa izan daitekeela aurtengo jende multzoa: «Gure kalkuluen arabera, 1.000 lagun inguru izanen da, baina suprefeturako baimenaren beha gaude oraino».

EHZ arrunta irudikatuta abiatu dituzte antolaketa lanak urtarrilean, baina lege aldaketei adi: «Pario handi bat da, eta ez genuen utzi nahi egin gabe. Programa osoa antolatu genuen jarria egoteko, baina gero neurriak kanbiatu direnez, egokitu gara», xehatu du Barbierrek. Horregatik, ekitaldi guzietan zutik eta maskara jantzirik egon beharko da.

Irisarriko herriko etxeak Euskal Herria Zuzenean antolatzeko baimena eman badu ere, suprefeturak ukanen du azken hitza. Beraz, baliteke antolaketan moldaketak egotea. Neurriak neurri, edantegia eta jatetxea muntatzekoak dituzte; alta, usaiako kanpalekuak ez du oraino baiezkorik jaso.

Ezohiko egoerak hala bultzaturik, bereziki gogoan ukan dituzte kultur eragileak, bertzeak bertze, kultur arloko langileak, intermitenteak, musikariak, idazleak eta antzezleak. Iazko aldiaren etenaldia eta pandemiak eragin duen kulturaren isilune luzetik landa, «kulturari arnasgune baten emateko nahikeriarekin» jin direla iragarri du Barbierrek.

Julen Oillarburu EHZko kideak oroitarazi du zein den festibalaren helburu nagusienetarikoa: «EHZren betiko xedeetako bat tokiko ekoizleekin eta tokiko artistekin elkarlanean aritzea izan da, nehoiz baino gehiago bide horretan segitzeko beharra sentitu dugu».

Egitarauaren puska hautastrong>

Egitarauari dagokionez, izen batzuk salatu dituzte: Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Beherean orain arte sekulan jo ez duen Chill Mafia, Ruper Ordorika, Potato, Kuartz, Torheit, Hatz(a)markaem> kantu eta antzerki ikuskizuna, Pirritx, Porrotx eta Marimotots, Tio Teronen Semeak dantza taldea, Andoni Ollokiegi bakarlaria... «eta beste franko», erran dutenez.

Irisarriko Ospitalea ondarearen etxearekin elkarlanean ari dira, eta hainbat gairen inguruko eztabaidak ere animatuko dituzte hiru egunetan: artearen funtzioei buruzko mahai ingurua eta sorkuntza tailerra, etxebizitzaren problematikaren inguruko saioa, krisi kapitalista eta ekologikoaren gaineko mahai ingurua, Euskal Herriko nazio askapen mugimenduaz eztabaida, Arrosa Sarearen irrati saioa eta Euskal Herria Zuzenean-en 25 urteen errepaso eta eztabaida, sortzaile eta belaunaldi ezberdinetako antolatzaileekin .

Brigada Ubelak, bestalde, animazio zenbait ezarriko ditu plantan: eraso sexisten kontrako autodefentsa tailerra, Bekatorosak Dom Campistronen liburu aurkezpena eta eraso sexisten kontrako kanpo protokoloaren aurkezpena.

Sarrerak sareanstrong>

Momentuan, 150 sarrera salgai ezarri dituzte ehz.eus webgunean: hiru egunetako pasea 35 euroan. Azpimarratu dute iazko sarrerek aurtengorako balioko dutela. Hala, egunez eguneko sarrerak berantago eskuragarri izanen dira.

Laguntzaile sarea ere berpizten ari da. Izena emateko parada izanen da heldu den astetik goiti. Aurtengo jaialdi bereziak laguntzaile gehiago beharko ditu, neurriek hala galdeginik: 300-400 bat. Haien artean dira BERRIA eta Badokem> ataria, EHZren babesleak baitira.


Summary: ELAk langile gehiago eskatu ditu Bergarako Arcelorren, lan kargari aurre egiteko. Azken murrizketen ondoren, ehun langile eskas geratzen dira fabrikan, eta 50 urtetik gorakoak dira nagusi.

Lan karga eskasaren garaia amaitzen ari da Euskal Herriko siderurgiarentzat. Arcelor Mittalek jakinarazi du merkatua suspertzen ari dela, eta horrek handitu egingo duela Euskal Herriko fabriketako lan karga. ELAren ustez, horietako bat, Bergarakoa (Gipuzkoa), ez dago horretarako prestatuta.

Azken urteak «bereziki gogorrak» izan dira Bergarako lantegiarentzat, sindikatuak azaldu duenez, lantaldea etengabe murriztu da, eta duela hamarkada batzuetako ehunka langileetatik ehun inguru baizik ez dira geratzen gaur egun. Gainera, lantaldea berritu ez denez, batez besteko adina oso handia da, 50 urtetik gorakoa. «Azken urteotan ez da ia kontrataziorik egin. Enpresak ekoizpen mailei aurre egiteko egin duen apustua azpikontratazioaren hedapen puntuala izan da, kontrataziorik egin gabe». Gainera, ELA kexu da multinazionalak «aspaldi» egin zuela azken inbertsioa. «Lantegiak langileen ahaleginari esker eusten dio».

Egoera horri aurre egiteko, ELAk eskatu du lantaldea berritzea eta langile gehiago zuzenean kontratatzea. Ordezkapen kontratuak ere eskatu ditu, langilea gazteak sar daitezen eta zaharrenek erretiro partziala har dezaten.

Premiazko inbertsioak eta fabrikaren etorkizuna bermatuko duen industria plana ere galdegin ditu sindikatuak.

ELAk gogorarazi du azken urteetan Arcelor Mittalek itxi egin dituela Zumarragako eta Aguraingo plantak eta Industrias Zarra osagarria (Etxebarri, Bizkaia), eta «desindustrializazioa» eteteko esku hartzeko eskatu die erakunde publikoei.


Summary: Jesus Santrichen heriotza baieztatu dute. FARC-EPtik aldendutako talde baten arabera, Kolonbiako armadak segada batean hil du gerrillaren buruzagi historikoa

Kolonbiako hedabideek atzo gauen zabaldu zuten Seuxis Paucias Hernandez Jesus Santrich «talde ilegalen arteko liskarretan» hil zutela Kolonbian. Ordu batzuk geroago, gaur goizaldean, FARC-EP Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen buruzagi historikoa izandakoa Kolonbiako armadak Venezuelan egin dion segada batean hil dutela baieztatu du gerrillatik aldendutako Segunda Marquetalia izeneko taldeak. Hain zuzen, talde horretako buruetako bat zen Santrich, Luciano Marin Ivan Marquez gerrillako beste buruzagi historikoetako batekin batera. Webgune batean kaleratutako komunikatu baten arabera, Ivan Duque Kolonbiako presidentearen aginduz egin zuten militarrek Santrichen kontra. 53 urte zituen. Nolanahi ere, Efe berri agentziak dionez, oraindik ezin izan dute ohar horren egiazkotasuna baieztatu. Gobernuak ere ez du ezer esan oraingoz.

Kolonbiako Gobernuak «zerbitzu sekretuen» informazioetan oinarrituta atzo azaldu zuenez, Venezuelan «ustez izandako liskarretan» Santrich eta «beste zenbait gaizkile» hil ziren. Hori adierazi zuen, hain zuzen, Diego Molano Defentsa ministroak, Twitter sare sozialean. Fundares GKE gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi zuen, bestalde, joan den astean lau gerrillari hil zirela Venezuelako Apure estatuan, Kolonbiarekiko mugan, izandako liskarretan.

Gerrillak eta gobernuak 2016an Habanan (Kuba) izenpetutako akordioaren negoziatzaile eta sinatzaileetako bat izan zen Santrich, baina 2019ko abuztuan iragarri zuen FARCetik aldendutako talde bat osatu zutela hark eta Ivan Marquezek. Hain justu, eta, betiere Fundaredes GKEaren arabera, gerrillatik aldendutako bi talde armaturen artekoak izan ziren joan den asteko borrokak, eta horietako bat Santrichek eta Marquezek gidatutakoa zen.

Segunda Marquetalia taldeak dioenez, ordea, Kolonbiako armadak hil du, eta, ez joan den astean, aurreko astelehenean baizik. «Perija mendilerroan gertatu zen. Komandantea zihoan kamioiari eraso egin zioten, tiro eginez eta granadekin. Krimena gauzatuta, hiltzaileek ezker eskuko hatz txikia erauzi zioten. Minutu batzuk geroago, helikoptero batean alde egin zuten Kolonbiarantz».

Momentua

Santrichen heriotzaren albistea heldu da, hain justu, droga trafikoa egotzita haren kontrako auzian nobedadeak izan eta gutxira. Izan ere, gerrillari ohia AEBetara estraditatzea onartu zuen Kolonbiako Auzitegi Gorenak joan den ostegunean. AEBek leporatzen zioten 10 tona kokaina esportatzeko konspiratzea. AEBek eskatuta atxilotu zuten Bogotan, 2018ko apirilean, eta kartzelatu. Santrichekin gertatutakoa argudio gisa erabiliz, Bakerako Azken Akordioa moldatzeko asmoa iragarri zuen Duquek abuztuan. 2019ko maiatzean atera zen gerrillaria espetxetik, behin-behinean, auziaren epaia iritsi bitartean.

FARC Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea alderdi politikoa da 2017ko irailaz geroztik, eta Santrichek Kolonbiako Ordezkarien Ganberako diputatu kargua hartu zuen espetxetik atera berritan —Comunes alderdiarekin, FARCen ondorengoarekin—, 2019ko ekainaren 11n. Baina segituan, handik aste batzuetara, desagertu egin zen, eta Kolonbiako Auzitegi Gorenak hura atzemateko agindua eman zuen uztailaren 10ean, auzi saio batera ez agertzeagatik. Hilabete eta erdi pasa geroago, abuztuaren 29an, gerrillari ohi batzuek, Marquez eta Santrich buru zirela, borroka armatuaren «etapa berri bat» iragarri zuten Internet bidez zabaldutako bideo batean. Hiru urte ere ez zituen, artean, gobernuak —Juan Manuel Santos zen orduan presidentea— eta FARC gerrillak sinatutako bake akordioak. FARC alderdiari «zentzugabekeria» iruditu zitzaion disidenteen erabakia, eta estatua neurriak hartzen hasi zen. Esaterako, borroka armatuaren garaian egindako delituak aztertu eta epaitzeko sortutako JEP Bakearentzako Jurisdikzio Bereziak agindu zuen Marquez eta Santrich atxilotzeko.

Santrichek 21 urte zituenean bat egin zuen gerrillarekin; gerora azaldu zuenez, Batasun Patriotikoa alderdiaren aurka egindako genozidioarengatik. Irakasleen familia batean jaio zen, eta unibertsitate ikasketak egin zituen, gizarte zientzietan espezializatuz. Gerrillako kideek baino diskurtso arranditsuagoa zuen. Literaturaren, pinturaren eta musikaren zalea zen.


Summary: Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak murrizketak egingo dituela. Steilasek azaldu dutenez, Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutua bertan behera utziko dute, eta Iraleren zerbitzuan ere «lanpostu asko» galdu dira. ELAk eskoletako jangeletako langileak grebara deitu ditu maiatzaren 26rako.

Steilas sindikatuak salatu duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak murrizketak egingo ditu hainbat zerbitzutan, «jakinarazpenik gabe eta bertako langileen eta ikasleen etorkizuna kontuan izan gabe». Sindikatuaren hitzetan, murrizketek Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutuan eta Irale programan izango dute eragina.

Batetik, Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutua bertan behera utziko dutela adierazi du sindikatuak. Oinarrizko hezkuntzako eta Batxilergoko ikasketak online eta aurrez aurre egiteko aukera eskaini du orain arte; egun, ordea, zerbitzu horren eta bertako langileen etorkizuna ez dagoela argi esan du Steilasek. Hezkuntza Saila zerbitzuarekin izaten ari den jarrera kritikatu du: «Ulertezina egiten zaigu Hezkuntza Sailaren aurreikuspen falta, langile horiek bertan behin betikotu baitziren ikasturte honetan egin zen lekualdatze lehiaketa berezi baten bidez. Orain, bederatzi hilabete ere igaro ez diren honetan, kendu egingo omen dituzte».

Bestetik, Iraleko zerbitzua —irakasleei euskara ikastaroak ematen dizkiete— berrantolatzearen ondorioz, «lanpostu asko» galdu egingo direla nabarmendu dute. Ziurtatu dutenez, Hezkuntza Sailak «zerbitzua hobetzeko» izan dela esan du, baina Steilasek ez du iritzi bera: «Hobekuntza al da ratioak igotzea, zuzendaritzaren orduak murriztea, liburutegi edo informatikari arduradunak kentzea edo azterketa prestatzaileen orduak desagerraraztea? Hori hobekuntza baino baliabideen optimizazioa da».

Eskoletako jangelak, grebara

ELA sindikatuak eskola jangeletako greba dinamikarekin jarraitzea erabaki du, eta maiatzaren 26rako grebara deitu ditu langileak. Azaldu dutenez, lana eta lan baldintzak bermatu nahi dituzte: «Hezkuntza Sailak sistematikoki negoziatzeari uko egiteak eta informaziorik ez emateak eta familia guztiei zerbitzua ez eskaintzeak, ratioak berrikusi eta aplikatu gabe, arriskuan jartzen dute 2.000 lanpostu baino gehiago mantentzea eta berreskuratzea». Gainera, ELAren arabera, oraindik ez dakite datorren urtean nola izango diren: «Ikasturtea amaituz gero, oraindik ez dakigu Hezkuntza Sailak 20201-2022ko ikasturteari begira zer aurreikuspen izango duen, ezta bere asmoa inposatzea ote den eta negoziatzeari uko egingo dion ere». Hori horrela, hainbat eskaera egin dituzte: egungo ratioak berrikustea, itunpeko ikastetxeetan eta pribatuetan ere ratio berak ezartzea eta familia guztiei jangela zerbitzua eskaintzea.


Summary: EITBk iragarri du «euskal Netflix bat» sortuko duela. Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak iragarri du proiektua, Eusko Legebiltzarrean. Bikoizketa indartuko dutela adierazi du, plataforman «eskaintza handia» egin ahal izateko.

«OTT bat, euskal Netflix bat». EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak Eusko Legebiltzarrean iragarri du ikus-entzunezko plataforma bat sortuko duela. Azaldu du ez dela euskara hutsean izango, baina ez dela soilik EITBrena izango. «Euskal Herrian sortzen diren ikus-entzunezko lan guztiak, filmak, dokumentalak eta bestelakoak ikusi ahalko dira bertan. Ez da EITBrena izango, baizik eta euskal plataforma bat».

EITBk «plataforma digital handi bat» izango duela iragarri du, eta 2022an jarriko dutela martxan: «Euskadin sortzen den ikus-entzunezko ekoizpen guztia bilduko du».

Plataforma hori «apustu estrategiko eta berritzailea» izango dela esan du Aldekoak. «Euskal Netflix bat garatu nahi dugu, euskal gizarteari eskaini eta biltzeko; halaber, nazioarteko leiho bat izatea nahi dugu, eta ez soilik EITBren ikus-entzunezko ekoizpena kontsumitzeko aukera eskaintzea, baizik eta baita Euskadin sortzen diren euskal filmak, telesailak, dokumentalak, ikuskizunak eta kontzertuak ere», zehaztu du.

Plataforma berria «talentuari balioa» emateko asmoz sortu dela nabarmendu du Aldekoak. «Ikus-entzunezkoen euskal ekoizpen handia, gure kultura eta, noski, gure hizkuntza, euskara, dira gure estrategiaren funtsezko arrazoia», gaineratu du.

«Egungo ikus-entzunezko kontsumoan plataformak funtsezkoak eta erreferentzia geldiezina direla uste dugu. Gaur egun, euskarak ia ez du lekurik eremu horretan; eta, euskarak gainerako hizkuntzen kalitate bereko edukiak ematen ez baditu, eta eduki horiek gainerakoekin bezain erraz eskuratzen ez badira, gure hizkuntzaren etorkizunerako galera konponezina izango da», adierazi du EITBko zuzendari nagusiak. Ez da euskara hutsezko plataforma izango, baina bere funtsezko egitekoen artean «euskarazko edukiak zabaltzea» egongo da. «Plataforma berria aukera bat izango da merkatuan dauden ikus-entzunezko edukien hornitzaile handietan egoteko, telebista enpresen eta kable bidezko edukien joera plataformen integrazioa baita», gaineratu du Aldekoak.

Aldekoaren aburuz, EITBk aurrerapauso bat eman behar du, eta erronka hori onartu, baina espiritu irekia izanik, eta beste batzuekin partekatzeko asmoarekin. «Euskadiko ikus-entzunezkoen eta kulturaren arloa munduan erreferente izan daitekeela uste dugu, eta erakustea merezi duela. EITBk euskal ekoizpen horren guztiaren motorra izan nahi du», adierazi du.

Galdera eta erantzunen txandan, Aldekoak iragarri du euskarazko bikoizketa indartuko duela EITBk. «Plataforma berrian eskaintza handia emateko, euskarazko eduki gehiago beharko ditugu». Kultur egitasmoek, musikak eta zinema jaialdiek plataforma berrian tokia izango dutela ere iragarri du. «Plataformetan sartuko gara, baina ez pribatuekin lehiatzeko. Ez gara Netflixekin eta Amazon Prime Videorekin lehiatuko. Baina, gazteek euskaraz edukiak kontsumitzea nahi badugu, eskaintza hori egin behar dugu».

Era berean, EITBko zuzendari nagusiak azaldu du gaur egun gazteak Youtube, Instagram, Tiktok eta antzerako plataformetan daudela, eta euskarak presentzia txikia duela horietan. Horregatik, EITBk ahalegina egingo du horietan egoteko, «euskaraz bereziki». Aldekoak zera aitortu du: «Ikus-entzunezko kontsumoa asko aldatu da, eta guk hanka aldatu behar dugu». Gogorarazi du euskal gazteek egunean zazpi orduz kontsumitzen dituztela edukiak ordenagailuan.

EITB Lab, inbertsioa Nafarroan eta gardentasun plana

EITBko zuzendari nagusiak talde publikoaren beste erronka eta egitasmo batzuen berri eman du. Proiektuetako bat EITB Lab da, EITB osorako formatu berriak esperimentatzeko laborategi bat —Donostiako Miramongo Ekoizpen Zentroan du egoitza, eta Jon Lamarka da zuzendaria—. Halaber, EITBren Nafarroako egoitza handitu eta digitalizatzeko lanetan ere ari dira, 1.100.000 euroko inbertsioarekin; eta gardentasun plan berria ere jarri du martxan EITBk, hiru ardatzetan oinarrituta: gardentasuna euskal gizartearekiko, gardentasuna EITBren administrazio kontseiluarekiko eta gardentasuna profesional guztiekiko.

Hausnarketa estrategikoen inguruan ere aritu da EITBko zuzendari nagusia. "Eskuzabaltasunez eta aliantzak eginez" jokatu beharra azpimarratu du: «Gure betebeharra da gure laguntza behar duten gainerako eragile eta erakundeak integratzea, lankidetzan aritzea, partekatzea eta laguntzea; baina, aldi berean, kontuan izan behar dugu Europako ikus-entzunezkoen panoraman EITB txikia dela, eta aliantzak, beste talde publiko eta pribatu batzuekin partekatzeaz eta batzeaz gain, funtsezkoak izango dira bizirik irauteko».


Summary: Zuzendu dute Bilbon bihotzekoaren biktima euskaldunei «arduragabe» esaten zien txartela. Twitterren erabiltzaile baten kexuaren harira, Behatokiak ohartarazpen bat egin du, eta berehala erantzun du txartelaren ardura duen erakundeak.

Itzulpen txarren antologiara pasatzeko modukoa zen Bilboko Alondegiaren aparkalekuan jarrita egon den txartela. Bihotzekoa pairatzen ari direnen bihotza berriz abiatzeko, desfibriladore bat dago han jarrita, eta gailua erabiltzeko jarraibideetan honako hau ageri zen gaztelerazko bertsioan: Desfibrilador; para persona inconsciente que no respire normalmente. Aldamenean, euskarazko bertsioan, itzulpen hau agertzen zen: Desfibriladorea; normalean arnasten ez duen pertsona arduragabearentzat.

Lehen ere ibili da txartelaren akatsen berri sare sozialetan, baina, astelehenean, Imanol Azkue erabiltzaileak txio bat bota zuen Twiterren: «Bilboko Alondegiko parkinean, euskalduna izanez gero, bihotzekoak jotzea gutxi ez eta igual esango dizute normalean ez duzula arnasten eta axolagabe hutsa zarela».

Twitterlari batek mezuari erantzun zion, Behatokiaren kontua aipatuta. Erakunde horretakoek BERRIAri esan diotenez, eurek erreklamazioa bidali zioten txartela jarri zuen Proyecto Salvavidas egitasmoari, eta haiek berehala erantzun zuten. Erakundeak barkamena eskatu du itzulpen akatsarengatik. «Uste genuen txartel hauek guztiak aldatuak genituela, baina honek ihes egin digu». Mezuarekin, txartel berri zuzenduaren argazki bat bidali zuten: Desfibriladorea: konortea galdu duen pertsona batek arnasa normal hartzen ez duenean jartzen du txartel berrian.

Mezuan, erakundeak eskatzen du abisua pasatzeko beste akatsen bat ikusiz gero, «halako hutsegite nabarmenik» berriz ez egiteko. BERRIAk Poyecto Salvavidas erakundearekin hitz egin du asteazken eguerdian, eta baieztatu diote teknikaria txartela aldatzeko bidean dela.

Gertaera honek erakutsiko luke garrantzitsua dela salaketak egitea, funtzionatzen duelako? Edo salbuespen bat al da?

Behatokiko Garbiñe Petriatik esan duenez, kexa guztiek ez dute horren berehalako erantzunik jasotzen. «Txartel bat aldatzea erraza da; mediku euskaldunik ez badago... hori beste kontu bat da». Edonola ere, salaketek balio dute «bizi dugun egoeraren konstantzia uzteko». Gero, salaketa horien bidez, egoeraren erretratua egin dezakete, administrazioei emateko. «Erakusten ez dena ez da existitzen».


Summary: Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi du Josu Urrutikoetxea auzipetzeko zabalik zegoen auto bat. Luis Herguetaren hilketa egozten zioten. Ekintza ETApm-k aldarrikatu zuen, eta Urrutikoetxea ez da inoiz izan ETAren adar horretako kidea, militarrekoa baizik. Hori baieztatu du Pedraz epaileak. Heldu den astean gatazken konponbideari buruzko jardunaldi batzuetan parte hartuko du Urrutikoetxeak, Parisen.

Espainiako Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi du Josu Urrutikoetxea epaitzeko 2005ean zabaldutako autoa. Auto hartan, 1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Santiago Pedraz epaileak auto batean jakinarazi duenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) aldarrikatu zuen, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen. Hori hala zela baieztatu du Pedrazek, Guardia Zibilaren txostenak erreferentziatzat hartuta. Epaileak orain Auzitegi Nazionaleko salara bidaliko du sumarioa, eta hari dagokio artxiboa ematea.

BERRIAk 2019ko azaroan egindako azterketa lan batean argitaratu zuen moduan, Auzitegi Nazionalaren auzipetze autoan (2005) eta gobernuaren estradizio eskaeran (2019) ez zegoen zehaztasunik, eta data batzuk oker erabilita.

Herguetaren hilketaren nondik norakoak

1980ko ekainaren 25ean hil zuten Hergueta (52 urte) Safes-Michelin enpresako zuzendaritzako kidea, Gasteizen, Dato kalean: 13:30ak aldera etxeko atarira sartzera zihoala, buruan tiro egin zioten. Egun berean, gauez, ETApm-k telefono deiak egin zituen egunkari batera gutxienez, atentatua bere gain hartuz, eta hurrengo egunean agiri bat bidali zuen hedabideetara; ekainaren 27ko El Diario Vasco-n, Egin-en, El País-en, La Vanguardia-n eta beste batzuetan ageri dira zatiak. ETApm-k esan zuen Hergueta zela Gasteizko Safen-Michelineko segurtasun zerbitzuen burua eta enpresako «langileen aurkako errepresioaren erantzule nagusia». Agiria jaso zuen Kemen ETApm-ren barne buletinak, 1980ko azaroan.

1974ko hausturatik, bi ETA zeuden. Herguetaren atentatuak harridura eragin zuen euskal gizartean, ETApm jokabide gogor batera itzuli zela iritzita. Ondoko hilabeteetan Araban bahiketa eta hilketa gehiago egin zituzten ETApm-koek.

2005eko irailaren 16an atera zuen Urrutikoetxearen aurkako autoa Pedraz epaileak —Urrutikoetxea, ETAren ordezkari gisa, Espainiako Gobernuarekin elkarrizketan hasita zegoen garaia zen—, baina ez zuen zehaztu hilketaren egilea ETApm izan zela. «ETA erakunde terroristak, 1980ko ekainaren 26ko agiri batean, atentatua bere gain hartu zuen», zioen autoak. Eduki nagusiak jaso zituen, baina ez zuen zehaztu zein ETArenak ziren. Epaileak «erantzukizun kriminala» leporatu zion Urrutikoetxeari; Espainiako Gobernuak, duela bi urte, Parisi estradizioa eskatzean, «hilketaren ustezko delitua». Gobernuak ere bere idatzian ez zuen zehaztu ETAren zein adarrek hil zuen Hergueta.

Zabalik dituen auziak

Urrutikoetxeak bi auzi ditu zabalik Madrilen: Guardia Zibilaren Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuarena (1987) eta herriko tabernena. Espainiak Madrilgo Barajas aireportuko atentatuagatik (2006) ere epaitu nahi du, baina Parisek iaz atzera bota zuen Barajasko auziaren euroagindu eskaera, zehaztasunik eza argudiatuta.

Frantzia, berriz, Urrutikoetxearen aurkako bi epaiketa egitekoa da, ETAko kide gisa 2005-2007ko eta 2011-2013ko prozesuetan parte hartzea egotzita.

Iazko uztailetik baldintzapean libre dago Urrutikoetxea. Parisen bizi da. Iazko abenduan elkarrizketa zabal bat eman zion BERRIAri.

Frantziako Asanblean hizlari

Gatazken konponbideari buruzko nazioarteko jardunaldi batzuetan hizlari arituko da Josu Urrutikoetxea heldu den asteartean, Parisen. Frantziako Asanblean izanen dira jardunaldiak, eta Sebastien Nadot diputatuak eta Michel Wievorka soziologoak antolatu dituzte, La bande passante elkartearekin batera. Nazioarteko gatazka andanatako esperientziak izanen dituzte hizpide, bi egunez, besteak beste, Israel eta Palestina, Kolonbia, Ipar Irlanda eta Kongoko egoerak. Izen handiko hizlari andanak parte hartuko du horietako batean.

Euskal Herriko gatazkari buruzko mahai inguruan hartuko du parte Urrutikoetxeak, 14:00etatik 16:00etara. Beste hizlari ezagun batzuk izanen ditu alboan: Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Véronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendaria, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoa, eta Judyta Wasowska HD zentroko kidea.


Summary: Esaldi matxistak entzun dira Eibar eta Real Madrilen arteko partidan. Esaldi matxistak entzun ziren Eibar eta Real Madrilen emakumezko taldeen arteko partidako atsedenaldian. Mikrofonoa nahi gabe irekita utzi omen zuten, eta oraindik ez dakite nor den iruzkin horiek egin zituen gizona.

«Ez lukete inoiz jokatu beharko. Debekatu egin beharko lukete. Berdintasuna nahi duten feminazi hauek...», horrelako esaldiak entzun ziren ATA Footballek igandean eskaini zuen partidaren zuzeneko transmisioan, jokalariak aldageletan zeuden bitartean. Beste gizon baten ahotsa ere entzuten zen gero, aurrekoari erantzuten: «Niri ez zait, ba, hala iruditzen», dio. Adierazpenak ageri diren bideo bat zabaldu da, eta haserrea sortu du sare sozialetan. Hainbat futbol jokalarik jarrera matxista hori gaitzetsi dute. Ainhoa Tirapu Athleticeko jokalariak, besteak beste, zera zabaldu du Twitterren: «Batzuetan, jarraitzeko gogoa kentzen zaizu. Baina gauza bat esango dizuet. EZ DUTE IRABAZIKO, GEHIAGO GARA! Jarrai dezagun lanean gizarte hobe baten alde. 'Auzika dabiltza, Santxo, aurrera goazen seinale'».

Maila internazionalean ere, erreakzio ugari sortu du gertakariak. Atletico Madril taldeko jokalari Virginia Torrecillak, esaterako, haserrea adierazi du: «Hau… hau egia da? Mesedez… esaidazue txantxa dela». Sofia Jakobsson Real Madrileko jokalariak honela erantzun dio Torrecillari: «Nik ez nukeen hobeto esango… txantxa bat da? Mesedez… esan txantxa bat dela».

«Neurriak» hartzeko promesa

RTVE Radio Television Españolak barne ikerketa bati ekin dio, emanaldian entzun ziren «iruzkin matxista barkaezin» horien jatorria argitzeko. Proba teknikoak zirenez, sekuentzia hori ez zen eman RTVEko kanal edo plataformetan, ez eta partida zuzenean eskaini zuten Teledeporte eta +TDPn kanaletan ere, RTVEk kaleratu duen komunikatu baten arabera.

Izan ere, Espainiako telebistak zehaztu duenez, emisio horren gaineko eskubideak «ez dira esklusiboak». Hori dela eta, RTVEk «partidaren seinalea eman behar dio RFEFi [Espainiako Futbol Errege Federakundea], Espainiako eta nazioarteko hirugarrenei banatzeko». Horregatik, ATA Footballen emisioan, esaterako, sekuentzia hori ikusteko moduan izan zen.


Summary: Turista txertatuei ateak ireki dizkie Europako Batasunak. Txertoaren pauta bukatuta izan beharko dute turistek, gutxienez bidaia baino hamalau egun aurretik, eta EMAk onartutako txertoren bat jarrita. Estatukideetako gobernuek neurria onartzea falta da.

EB Europako Batasunetik kanpoko turistak 27 estatuetan sartu ahalko dira, txertaketa prozesua betea badute. Horixe erabaki berri dute EB osatzen duten 27 estatuetako enbaxadoreek, turismo denboraldia hastear, jona-etorriak errazteko asmoz. Neurria oraindik estatukideen gobernuek onartu behar dute, eta behin betiko erabakia datozen egunetan jakinaraztea espero dute.

Neurriak leuntzearen aldeko hautua egin dute estatukideetako enbaxadoreek. Txertaketa orokortuz doan heinean, hori batasuneko sarrerak baimentzen dituen irizpidetzat jartzea erabaki dute. Hala ere, neurria ez da edozein herrialdetako turistei begirakoa: turistei jarritako txertoek EBn jartzen diren botika etxe berekoak izan beharko dute, EMA Sendagaien Europako Agentziak onartutakoak. AEBak eta Erresuma Batua daude txerto horiek jartzen dituzten eta EBkoak ez diren herrialdeen artean.

Immunitate pasaporteen eztabaida betean heldu da EBk onartu duen neurria. Izan ere, batasunak oraindik zehazteke ditu kanpoko bidaiariei eskatuko dizkien baldintzak, estatu kideetan sartu nahi badute. Zenbaitek proposatu dute txertatuta egoteak berrogeialdia egitea ordezkatu dezakeela. Oraindik ez dago adostasunik, ordea, maiatzaren bukaerarako akordioa izatea espero badute ere: uda hasieraren aurretik neurriak ezarri ahal izateko. Irizpideak zehaztu artean, estatu bakoitzak du horiek ezartzeko eskumena, estatuetako mugen kontrola baitute gobernuek.


Summary: Zinemazale Berriak programak euskarazko pelikulak emango ditu, merkeago. Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteak eta Eusko Jaurlaritzak antolatu dute egitasmoa, eta helburua da ikusle berriak joatea aretoetara. Hamabi pelikula ikusi ahalko dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hemezortzi aretotan, asteburu goizetan, 2,90 euroan.

Zinema aretoetara publiko berria erakartzeko helburuarekin, EZAE Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteak Zinemazale Berriak programa antolatu du, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailaren laguntzarekin. Maiatzaren 23tik azaroaren 14ra bitarte, hamabi film proiektatuko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hemezortzi zinema aretotan. Euskarazko ekoizpenak eskainiko dituzte: hamabi proposamenak Zinema Euskaraz programaren barruan daude, estreinaldiak euskaratzea bultzatzen duen Eusko Jaurlaritzaren egitasmoa. Asteburu goizetan emango dituzte filmok, eta sarrerak 2,90 euroan egongo dira.

2020. urtea «konpentsatzeko» sortu dute ekinbidea, antolatzaileek adierazi dutenez. Iaz, hiru lurralde historikoetako zinema aretoek 10 milioi euroko galerak izan zituzten, 2019ko datuekin alderatuta, eta %65 ikusle gutxiago joan ziren.

Lurraldeka, bederatzi aretok parte hartuko dute Gipuzkoan —Principe, Antiguo Berri, Bastero, Villabona, Areria, Zumarraga, Beasain, Zarautz eta Niessen—, zazpik Bizkaian —Multicines Bilbao, Golem, Getxo, Durango, Bermeo, Mungia eta Muskiz— eta bik Araban —Gorbeia eta Florida—. Emanaldiei dagokienez, hau da egutegia, behin-behinean:

2021/05/23 Maya Erlea- Ezti jokoak

2021/05/30 Paddintong 2

2021/06/06 Asterix, edabe magikoaren sekretua

2021/06/13 Nur eta herensugearen tenplua

2021/06/20 Ballerina

2021/10/03 Oin handiaren semea

2021/10/10 Printze Txikia

2021/10/17 Mr Link

2021/10/24 Pokemon Pikachu Detektibea

2021/10/31 Tom eta Jerry

2021/11/07 Elfkins

2021/11/14 Smallfoot