Summary: Bigarren itzulian lehiatuko dira Erdogan eta Kiliçdaroglu. Orain arte zenbatutako botoen %49,5 lortu ditu egungo presidenteak; oposizioko buru Kemal Kiliçdarogluk, %45. Bigarren itzulia egin beharko dute hautagaitza batek botoen erdiak lortu ezean.

Asko dago jokoan gaur Turkian, eta botoen zenbaketan ere nabaria da tentsioa. Presidentetzarako eta parlamenturako bozak egin zituzten atzo. Boz horiek guztiz erabakigarriak izango dira, herritarrek ebatzi beharko baitute ea nahi duten Recep Tayyip Erdoganek presidente segitzea —hogei urte daramatza boterean— edo ea nahiago duten gobernua goitik behera aldatzea. Oposizioko zerrendaburu Kemal Kiliçdaroglu da beste hautagai nagusia.

Botoen %99 zenbatu dute oraindaino, eta ez Erdoganek, Ez Kiliçdarogluk ez dute lortu presidente izateko behar duten gutxieneko boto kopurua gainditzea: %50, hain zuzen. Egungo presidenteak botoen %49,5 lortu ditu; oposizioko zerrendaburuak, berriz, %45. Horiek horrela, hemendik bi astera hauteskundeen bigarren itzulia egin beharko dute Turkian, maiatzaren 28an. Kiliçdarogluk jada onartu du erronka: «Gure herriak bigarren itzulia egiteko esaten badu, ongi etorria izango da. Dudarik gabe, irabazi egingo dugu bigarren itzulia: ez dago dudarik. Mundu guztiak ikusiko du».

Kontrakoa espero zen arren, deigarria izan da lurrikara gertatutako Kurdistango probintzietan Erdoganen aldeko botoa izan dela nagusi. Aldiz, Turkiako hiri nagusietan, Ankara hiriburuan eta Istanbulen kasurako, oposizioko zerrenda nagusitu da. Istanbulen, esaterako, botoen %48 izan dira Kiliçdaroglurentzat, eta %47 pasa Ankaran. Parlamentuari dagokionez ere oposizioa izan da nagusi Istanbulen, CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoa.

Erdoganen eta Kiliçdarogluren atzetik kokatu da Sinan Oganen hautagaitza, botoen %5 gaindituta. Bigarren itzulian erabakigarriak izango dira haren botoak, lehen bi hautagaien artean presidentea erabakitzeko. Nazionalista sutsua da Ogan, eta, beraz, pentsatzekoa da Erdoganentzat izango direla haren boto gehienak. Dena den, Oganek berak goizaldean iragarri du «barne kontsultak» egin ostean jakinaraziko duela nor babestuko duen eskuineko ATA Aliantzak.

Ezustea izan da eskuineko zerrendaburuaren emaitza. Oganek botoen %5 baino gehiago eskuratu izanak kalte egin dio Erdogani, hark ez baitu gainditu bozak lehen itzulian irabazi ahal izateko beharrezko %50en langa. Erdoganen AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiaren aliatu den MHP Mugimendu Nazionalistaren Alderdiko kide izana da Ogan, baina 2015ean kanporatu egin zuten alderditik, zuzendaritzaren erabakiekin kritikoa zelako. Maiz leporatu izan diote eskuin muturreko politikak eta ideia xenofoboak babestu izana, Siriako errefuxiatuen inguruan batez ere.

Hain zuzen ere, hainbat baldintza jarri dizkio Oganek bere babesari, eta haietako lehena zuzenean eragiten dio Kiliçdarogluri, eskatu baitu HDP Herrien Alderdi Demokratikoaren eskaerei amore ez ematea —HDPk oposizioko hautagaiari eman dio babesa presidentetzarako bozetan—. «HDP ezin da oinarrizkoa izan hauteskundeetan. Gure helburua izango da nahasmena saihestea eta erantzukizunez jokatzea», esan du Oganek. Dena den, alderdi kurduari dagokiona ez da eskuin muturreko buruzagiak jarritako baldintza bakarra; horrez gain, Siriako errefuxiatuak itzularazteko ere eskatu du —iazko datuen arabera, lau milioi iheslari siriar bizi dira Turkiaren menpeko eremuan—.

Manipulazioa

Hauteskunde gauean, gobernuaren Anadolu agentziak emandako lehen datuek Erdogan iragartzen zuten irabazle eta Turkiako presidente, botoen %52 lortuta. Oposizioaren bozeramaileak, Faiz Oztrakek, «manipulazioa» egotzi dio Anadoluri, eta gehitu du eurek jaso dituzten datuak «oso positiboak» direla. Kontuan izan behar da zenbatzen diren lehen botoak nekazaritza guneetakoak izan ohi direla, normalean Erdogan babesten duten guneetakoak.

Haatik, aldaketa nabarmenak izan dira hauteskundeen biharamunean, boto ia guztiak zenbatu dituztenean. Atzerriko botoak zenbatzea falta da orain. Hauteskunde batzordeak ez du emaitzen berri ematen zenbaketa amaitu arte.

Ikusi gehiago: Erdogan gabeko aro bat irudikatuz

Dena den, eta Turkiako sistema presidentzialista bada ere, garrantzitsua da parlamenturako bozetan gertatu dena. Emaitza ez-ofizialen arabera, AKPk izango du gehiengoa ganberan, baina azken hogei urteotako emaitza txarrenak lortuta. Botoen %99,26 zenbatuta, parlamentuko 600 eserlekuetatik 266 eskuratuko ditu egun agintean den alderdiak; CHP izango da bigarren indarra, 169 diputaturekin, eta Ezkerreko Alderdi Berdea hirugarrena, 62rekin —Kurdistango HDPren babesa zuen zerrenda horrek—.

Parlamentuko datuak ez dira onak oposizioko hautagai Kiliçdaroglurentzat ere, gehiengoa lortzea espero baitzuen, eta eserlekuen %35,16 soilik eskuratu baititu. Sistema presidentzialista baztertu eta parlamentuari eskumenak itzultzearen aldekoa da buruzagi sozialdemokrata.

Hauteskundeetako emaitzek ondorio ekonomikoak ere izan dituzte, eta liraren balioak behera egin du euroarekin alderatuta. Aurrez ere egoera ekonomiko ezegonkorra dute Turkian, inoizko inflazio handiena baitute. Urrian jo zuen goia, %85era iritsita. Zenbait ekonomista independentek diote, gainera, datu ofizialek ez dutela benetan islatzen zenbat garestitu diren prezioak, eta, haien arabera, %100 baino handiagoa da gaur egun inflazioa.


Summary: Otegi: «Ez dago ez mailarik, ez gogorik eztabaida politiko jantzirako». Ekitaldi politikoa egin zuen atzo EH Bilduk Arrasaten. Otegik esan zuen eztabaida politikoa «oso zikina» dela. Iriartek «inertziarekin jarraitzeko politika» gerarazteko beharra erakutsi zuen.

EH Bilduren eta EAJren arteko lehia estuena Gipuzkoan izango da. Horren erakusle izan zen atzokoa, biek agerraldi bana egin baitzuten Arrasaten (Gipuzkoa). Koalizioak Biterin egin zuen berea; Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusia, Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldungai nagusia eta Maider Borras Arrasateko alkategaia izan ziren bertan.

Otegik hauteskunde kanpainari heldu zion, esanez «lokaztuta» egon dela eta dagoela eztabaida politikoa, aurretik adierazia duen moduan. «Edozer gauza jarriko dute mahai gainean, benetan herriak dituen arazoei buruz ez hitz egiteko», esan zuen. Haatik, Otegiren ustetan, Euskal Herrian ez dago «ez mailarik, ez gogorik eztabaida politiko jantzirako»; hori da herriak «merezi duena».

Eusko Jaurlaritzari mintzatu zitzaion: «Gobernuak ezin duenez bere gestioa kudeatu, oposizioari oposizioa egiten ari zaio». Maddalen Iriartek ere esan zuen aldaketa bat behar dela «inertziarekin jarraitzeko politiken aurka; herri bisioa eta etorkizuneko ikuspegia lehenetsiko dituen politika bat behar dugu». Ahaldungai nagusiak «patrikako, poltsikoko politika» ezetsi zuen.

Gobernuaz ez ezik, ultraeskuinaz ere aritu zen koalizioko burua. «Ezin zaio marko politikoa erosi eta gero esan: ‘Ez genekien ezer’». Hori «arduragabekeriatzat» jo zuen Otegik, eta ultraeskuinari «aurre» egin behar zaiola berretsi. «Ez gara ari kritika politiko suntsitzailea egiten; eskatzen duguna ardura da».

Tokian tokiko politikaz ere aritu ziren atzoko ekitaldian. Inertziarena baino, «bihotzetik egindako politika» aldarrikatu zuen Iriartek, herriak suspertzekoa. «Gipuzkoak Arrasate indartsu bat behar du; EH Bilduk Arrasate indartsu bat behar du».

Maider Borrasek dei egin zien Debagoieneko herritarrei maiatzaren 28ko hauteskundeetan parte hartzeko. 2019an Bergararen alkatetza eskuratu zuen EH Bilduk, eta esan zuen Aretxabaletaren, Eskoriatzaren eta Arrasateren txanda dela «orain». «Nire hitza daukazue, bihotzez, Arrasate izan zen horretara bueltatu, gure identitatea berreskuratu eta denontzat atsegina eta erosoa den herria eraikitzeko konpromisoa badugula nik eta nire lantaldeak, eta, horretarako denok beharrezkoak garenez, gertu-gertu izango zaituztegula».


Reusser garaile Itzulian, ezustean

Summary: Reusser garaile Itzulian, ezustean. Demi Vollering taldekidea zen liderra, ia minutu baten aldearekin, baina Sd Worxek beste estrategia bat erabili zuen garaipena eskuratzeko

Atzo amaitu zen Euskal Herriko Itzulia, eta Marlen Reusser (SD Worx) izan zen garailea. Ezusteko handia izan zen, Demi Vollering taldekidea eta Annemiek van Vleuten (Movistar) baitziren faborito nagusiak. Atzo arte, Euskal Herriko Itzuliko etapa guztiak, iazkoak eta aurtengoak, irabaziak zituen Volleringek, eta sailkapen nagusian ia minutu baten aldea zeukan bere alde. Sasoi osoan erakutsi duen gaitasuna ikusita, inor gutxik esperoko zuen Vollering txapelik gabe ikustea Donostian, baina Sd Worx taldearen estrategiak Reusserri eman zion garaipena eskuratzeko aukera. «Gaur biek irabazi dugu», esan zuen Reusserrek Euskal Herriko Itzuliko azken etapa eta karrera irabazi ostean.

Itzuliaren ibilbidea aurkeztu zen egunean bertan argi gelditu zen hiru etapa gogor izan arren Donostiako hirugarren etapan erabakiko zela sailkapen nagusia. Jaizkibel (7,9 kilometro, %5,6) eta Mendizorrotz (4,1 kilometro, %7,3) ez dira nolanahiko mendateak, eta egun txar batek edozein utz zezakeen lehiatik kanpo. Murgilen Van Vleuten ahalegindu zen aurrera egiten, baina aise itsatsi zitzaion gurpilera Vollering. Movistarrekoak ez zuen biderik egitea lortu, eta atzean gelditu ziren hiru txirrindulariek jaitsieran harrapatu zituzten: Olivia Baril (UAE), Katarzyna Niewiadoma (Canyon) eta txapelduna, Reusser.

Usurbilen eraso eginda irabazi zuen txirrindulari suitzarrak Itzulia. Bost ziklista zihoazen tropelaren aurretik, eta, etapa esprintean jokatuko zela zirudienean, Reusserrek lortu zuen beste laurak atzean uztea, eta bakarrik helmugaratu zen Donostiako Bulebarrean. «Orain arte bezala jarraitu genezakeen, Demik [Vollering] etapa irabaziz, baina ezetz erabaki dugu, eta berari ondo iruditu zaio. Oso eskertuta nago», azaldu zuen Reuserrek etapa amaieran. Berak ihes egin ondoren, Vollering taldekide eta une hartako liderrak ondo zaindu zituen gainerako taldeburuak. Sd Worx taldeko liderra bertan egonda, markaketa zorrotza egin zioten elkarri taldeburu guztiek, eta Reusserrek bidea egiteko aukera izan zuen. Ziztu bizian joan zen helmugara. Atzeko laukotea Donostiara iritsi zenean, bata besteari begira geratu ziren esprintaren zain, eta azkenean Vollering izan zen bigarren sailkatua, 2:38ra.

Alde horrekin, etapaz gain txapela ere irabazi zuen Reusserrek. Sailkapen nagusian ere, Vollering izan zen bigarren, 1:50era. Podiumean Niewiadoma izan zuten lagun. Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) hamaseigarren izan zen azkenean sailkapen nagusian, Reusserrengandik 8:15era. Eneritz Vadillo taldekideak 142. amaitu zuen haren lehen Euskal Herriko Itzulia. Txapeldunarengandik 18:24ra amaitu zuen lasterketa hemezortzi urteko txirrindulariak.


Summary: Koalizio gobernu bat eratzen saiatuko da oposizioa Thailandian. Jarduneko ministro Prayut Chan-o-charen alderdia bosgarren izan da. 2014ko estatu kolpeaz geroztik, militarrek babestutako indarren esku dago gobernua.

Ezustekoa eman du Thailandiako Mugitu Aurrera alderdi sozialdemokratak atzoko bozetan. Aurre hartu dio inkestek faboritotzat zeukaten Pheu Thai alderdiari. Oposizioko bi indar horien emaitzek argi utzi dute herritarrek amaitutzat jo nahi dutela 2014ko estatu kolpe militarraz geroztik Prayut Chan-o-cha jeneral ohiak ezarri duen agintea. Haren alderdi Nazio Thailandiar Batua bosgarren izan da emaitzetan.

Bozen hurrengo egunean, boto gehien eskuratu dituzten bi indarrek akordio bat lortu dute gobernu koalizio bat osatzen ahalegintzeko, baina hauteskundeak irabazi izana agian ez da nahikoa izango boterera heltzeko, armadak babestutako alderdiek aldaketa galarazi dezakete eta. 2014ko estatu kolpearen ostean, militarrek parlamentuan bultzatu zituzten erreformen ondorioz, lehen ministroa bi ganberek hautatzen dute, elkarrekin batera egindako bozketa baten bidez, eta, junta militarra babesten duten indarrek Senatuan gehiengoa dutenez, oposizioak ez luke ziurtatua izango nahikoa babesik bozketa hori irabazteko.

Mugitu Aurrera alderdiko buru Pita Limjaroenratek sei alderdiko aliantza bat proposatu du armadaren hurbileko indarrak gobernutik kentzeko. Guztien artean, 309 eserleku bilduko lituzkete 750 ordezkariko bozketa bateratuan.

Herritarrek Ordezkarien Ganberako 500 parlamentariak hautatu dituzte azken bozetan. Horietatik 151 eskuratu ditu Mugitu Aurrera-k, 141 Pheu Thaik, 36 Chan-ocharen Nazio Thailandiar Batuak, 71 azken horrekin batera koalizio gobernuan izan den Bhumjaithai alderdiak, eta 40 jarduneko Defentsa ministro Prawit Wonsawanen Palang Pracharath indarrak. Armadaren babesik ez duten alderdien blokeak botoen %60 baino gehiago jaso ditu.

Lehen ministroa hautatzeko bozketan parte hartzen duten 250 senatariak zuzenean hautatu zituen 2014ko estatu kolpeak eratu zuen gobernuak.

Inbestidura saiorako boto nahikoa izan gabe ere, hauteskundeen emaitza alde guztiek errespetatu beharko luketela adierazi du Limjaroenratek. «Ondorio garrantzitsuak izango dira norbaitek bozen emaitza gutxiesten edo gobernua gutxiengoan eratzen badu», ohartarazi du prentsaurreko batean.

Iritzi berekoa da Pheu Thai alderdia ere. «Printzipioz, Senatuak herritarren ahotsa errespetatu behar du», esan du alderdiko lider Chonlanan Srikaewk. Gaineratu duenez, ez dute beste gobernu aukerarik ikusten Mugitu Aurrera-rekin koalizioa egitea baino.

Monarkiaren aurkako irainak

Hauteskundeetako indar bozkatuenak jokaleku politikoa aldatu du Thailandian. Azken urteetan, militarrek babestutako alderdien eta Shinawatra sendi boteretsuak gidatzen duen Pheu Thairen arteko lehia izan da eztabaida publikoaren erdigunean, baina Mugitu Aurrera-k aldatu egin du eskema, bereziki gazteak erakarrita. Erreforma sorta batekin aurkeztu da bozetara. Besteak beste, zenbait monopolio amaituko dituela ziurtatu du, eta Errege Etxea iraintzeagatik hamabost urtera arteko espetxe zigorra aurreikusten duen legea aldatuko duela. Azken lege horren kritikoek salatu dute adierazpen askatasuna urratzeko erabili duela gobernuak. Ehunka dira haren ondorioz auzipetutakoak, eta horietako batzuk espetxeratuta daude behin-behinean.

Pheu Thaik ez du legearen aurkako jarrera horren argia, baina ez dio atea itxi erreforma bat egiteari. «Ez dugu [Zigor Kodearen] 112 artikulua ezabatuko, baina hari buruzko eztabaida izan dezakegu parlamentuan», esan du Paetongtarn Shinawatra alderdiaren buruzagietako batek.


Summary: BERRIA formatu bertikaleko ikus-entzunezkoak sortzen hasi da. Webgunean, 'Motzean' atalean izango dira ikusgai, baita Tiktok sare sozialean sortu berri den kontuan ere.

BERRIAk beste jauzi bat eman du ikus-entzunezkoen arloan. Bideo bertikalak ere ekoizten hasi da, eta webguneko Motzean atalean eta Tiktok sare sozialean izango dira ikusgai. Baita Youtubeko bideo motzen atalean ere.

Informatuta egoteko modua asko aldatu da azken urteetan, eta gaur egun geroz eta gehiago dira ikus-entzunezkoetarako sakelako telefonoa erabiltzen dutenak. Duela urte batzuk, podcasten atala abiatu zuen BERRIAk, eta bideo bertikalak lantzen hasi da orain. Bideo bertikalak hobeto egokitzen dira sakelakoen pantailetara, eta, orain artekoari eutsiz, kontsumo mota horri ere erantzun nahi dio BERRIAk.

Bideo bertikalen formatua arina da, eta azkarra. Horregatik, informazio sakona labur kontatzea izango da BERRIAren erronka, eta bizia izanagatik arinkerian ez erortzea. Horretarako, BERRIArentzat garrantzitsuak diren gaiak jorratuko ditu BERRIAren ikus-entzunezkoak lantzen dituen taldeak, azken orduko eta interes orokorreko albisteetan arreta jarriz.


Summary: «Urgentziazkoa da ETBn euskarazko ikus-entzunezkoei tokia egitea». (H)Itzartu EITB taldeak elkarretaratzea egingo du larunbatean EITBren Bilboko egoitzaren aurrean, 'Stop betoari! Nazioarteko filmak euskaraz' lelopean.

Irakaslea eta euskaltzalea da Mitxel Elortza (Gasteiz, 1988). (H)Itzartu EITB mugimenduko bozeramaile gisa lehen elkarrizketa du. Stop betoari! Nazioarteko filmak euskaraz! lelopean antolatu duzue elkarretaratzea hilaren 20rako. Zergatik?

Urteak dira ETBk betoa jarri ziola nazioarteko edukiak euskaraz eskaintzeari; urteak euskarazko bikoizketa helduen programaziotik baztertu zuela; Bikiak telesaila izan da salbuespena azken urteetan. (H)itzartu EITB egitasmoko kideontzat, ez da onargarria euskara eta euskarazko bikoizketa baztertzea ikusle datuak hobetzeko. Zenbait adibideren bidez argiago uler daiteke errealitate gordina: 2021etik, ETBk 504 film erosi ditu: 458 gaztelaniaz, 28 gaztelaniaz eta euskaraz, eta beste 20 gaztelaniara bikoiztu ditu. Bakar bat ere ez euskaraz. Telesailei dagokienez, 48 erosi dira; horietatik 17 euskarara bikoiztu dira, 11 gaztelaniara, eta 20k gaztelaniako audioa zuten. ETB2k 2022ko maiatzetik irailera 130 film eman zituen gaztelaniaz. ETB1ek, ordea, bakar bat ere ez. Horrez gain, azken sei urteetan bikoizleei ia %40 jaitsi diete soldata. 2022an, ETBrako 100 ordu zeuden esleituta euskaraz bikoizteko. Duela 10 urte, 400 ziren, eta ordurako beherakada oso nabarmena zen jada: 1991n, 1.589 ordu bikoiztu ziren; 1998an, 536 ordu; 2006an, 470 ordu; eta 2013an, 132 ordu. Bikoizleen lan soldata duinak aldarrikatzea gustatuko litzaiguke, eta, horrekin batera, bertako produkzioa sustatu eta nazioarteko filmak euskaraz ikusteko eskubidea aldarrikatu nahi dugu. Streaming plataforma batzuk horretan ari badira, nola ez du ba ETBk egingo?

ETBk ETB2n eta gaztelaniaz ematen ditu atzerriko film eta telesail guztiak. Zer proposatzen duzue zuek?

Erakundeei egungo ikus-entzunezkoen politikak berriro pentsatzeko eskatzen diegu, indarrean daudenek herritarren eskubide urraketa dakartelako eta kaltea eragiten diotelako hizkuntzari. Urgentziazkoa da ETBn euskarazko ikus-entzunezkoei tokia egitea; euskarazko ekoizpenez gain, nazioarteko puntako edukiak euskarara bikoiztuta eta azpidatzita estreinatzea. Horretarako, euskararentzat kuotak ezarri behar direla deritzogu. Urtez urte horiek handitzea nahiko genuke.

Zer mezu helarazi nahi diozue ETBri?

Hitz politetatik haratago konpromiso eta erabaki zehatzak behar ditugula. Datuek argi erakusten dute egungo ETBk ez duela euskararen eta euskarazko edukien aldeko apustu sendorik egiten . Badirudi ETBko agintariei ahaztu egin zaiela zein helbururekin sortu zen Euskal Telebista: euskararen normalizaziorako tresna nagusi bilakatzeko helburuarekin, alegia. Utz ditzatela beraz audientziak alde batera, eta pentsa dezatela apur bat gehiago nola birplanteatu daitekeen ETBko programazioa, euskara berriro ere ardatz nagusi bilakatu dadin.

Nolako mugimendua da (H)itzartu EITB? Nortzuk osatzen duzue?

Egitasmoa 2021eko abenduan sortu zen, euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko mugimendutik, eta euskarazko ikus-entzunekoen alde abian dauden gainerako egitasmoetako eta euskalgintzako eragileekin elkarlanean. Dozena erdi kidek osatzen dugu talde eragilea, eta euskararen alde hainbat arlotan lanean ari garen kidez osatutako talde konprometitua osatzen dugu.

Salatu duzue ez dela onargarria euskara eta euskarazko bikoizketa baztertzea ikusle datuak hobetzeko. Zertan ikusten da hori ETBn?

Datuek errealitate gordina islatzen dute. Duela gutxi, gainera, baieztapen hori berretsi egin zuen ETB2ko La noche de... saio arrakastatsuko Felix Linares aurkezleak: euskara eta euskarazko fikzioa baztertzeko arrazoiak ikusle datuak dira. Telebista publikoak itsu-itsuan ikusle datuei soilik egin behar al die jaramon? Gure ustez, inola ere ez. Ikusle datuei jaramon egin beharko zaie, baina norabide estrategikoa aldatu gabe, helburu estrategikoak baztertu gabe. Telebista publikoa helburu batzuekin sortu zen, eta helburu horiek indarrean daude gaur egun. Eta helburu horiek adierazi behar digute bidea. Gure iritziz, euskara, kultura, kalitatea, doakotasuna, zerbitzu publikoa, bide horren marra gorriak dira, gaindiezinezkoak. Onargarria litzateke telebista publikoak telezaborra eskaintzea? Onargarria litzateke telebista publikoa doakoa ez izatea? Bada, euskararekin eta euskal kulturarekin berdin. Eta urteak dira ETBk kultura eta euskararen marra gorriak zeharkatu zituela. Guk dioguna zera da: egin dezagun helburu estrategikoek markatutako bide hori, eta hobetu ditzagun ikusle datuak, bide horretatik atera gabe.

Erakundeei eskatu diezue egungo ikus-entzunezkoen politikak birpentsatzeko. Nolako politikak izan beharko lukete horiek?

Urgentziazkoa da EITBk, bere euskarri eta leiho guztietarako, euskarazko ikus-entzunezko edukien eskaintza zabal eta erakargarria osatzeko lanei ekitea, jakitun baikaude ikus-entzunezkoen eskaintzak berebiziko garrantzia dutela hizkuntza biziberritzeko eta hizkuntza estandar informala eraikitzeko. Beraz, ezinegon sakona eragiten digu ETBren egungo programazioa aztertu eta ikusteak euskarazko fikzioaren eskaintzarik ez dagoela. Politiken sakoneko aldaketa bat eskatzen diogu ETBri. Eta aldaketa, besteak beste, bikoizketatik etorriko da. Bikoizketa ez da aldaketaren adierazle bakarra izango, baina bai esanguratsuenetakoa. ETB, garai batean bezala, euskarara bikoiztutako edukien eskaintza zabal bat eskaintzen hasten denean, orduan esan ahalko dugu ETBren politikak aldatzen hasi direla. Horretan indarra egiteko antolatu dugu larunbateko elkarretaratzea.

EITBko zuzendaritzarekin hitz egiteko prest zaudete?

Noski, elkarrizketa eta lankidetza da bidea.

Zer espero duzue irailean martxan jarriko den Primeran plataformaz?

Hasierako itxaropena denbora tarte laburrean zapuztu zen; beraz, ezer gutxi. Primeran-en ez da euskarara bikoiztutako edukien alde egingo, eta horrela nekez osa dezakegu euskarazko eskaintza zabal eta erakargarria. Bestalde, hasieran uste genuen eduki guztiek euskarazko azpitituluak izango zituztela, eta badirudi ez dela hala izango. Ipar Europako 450 orduko fikzio bat jarriko dute jatorrizko bertsioan, euskarazko azpidatziekin. Datua oso eskasa da, eta ez da inondik inora espero genuena.

Naziotasunari begira, Nafarroako eta Iparraldeko errealitateak ondo jasotzen al ditu ETBk?

Zoritxarrez, Nafarroa eta Ipar Euskal Herria erabat ahaztuak ditu ETBk. Albistegiak edo eztabaida saio nagusiak ikusi besterik ez dago: Madrilgo edota Albaceteko [Espainia] albisteen berri izaten dugu askotan, eta ez dakigu zer gertatzen ari den Iruñean edo Baionan. Euskal Telebistak nazio ikuspegia erabat alboratu du azken urteotan, eta Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko euskaldunak erabat baztertu ditu.

Nola irudikatzen duzue etorkizuneko ETB?

Euskara berriro ere erdigunean jarriko duen ETB irudikatzen dugu. Horretarako, sakoneko eraldatzea proposatzen dugu, EITB izan dadin herri kohesioaren, euskararen biziberritzearen eta euskal kulturaren sustapenaren zerbitzura sendo eta uste osoz jardungo duen erreferentziazko eta prestigiozko hedabide publikoa. Euskarazko ikus-entzunezkoen sektorea berpiztu, egituratu eta indartuko duen ETB irudikatzen dugu.

Nolako ekarpena egin dezakezue (H)Itzartu EITB mugimendukoek?

Ekarpen zintzo eta eraikitzailea. Euskararen eta Euskal Telebistaren egoerarekin kezkatuta dauden euskaltzaleak gara. Denon esku dago gizartea kontzientziatu eta gure hizkuntzaren aldeko dinamikak piztea. EITB berregituratzea funtsezkoa da, eta horretan ahal dugun guztian laguntzeko prest gaude.


Summary: Aurreikuspen ekonomikoak hobeak diren arren, zuhurtziaz begiratzen die Europak. EB Europako Batasuna eta eurogunea %1,1 haziko dira aurten, baina azpiko inflazioak «oso gainetik» jarraituko duela ohartarazi du batzordeak.

«Europak atzeraldi ekonomikoa saihestu du». Horixe nabarmendu du Paolo Gentiloni EB Europako Batasuneko Ekonomia komisarioak goizean egindako agerraldian. Udaberriko EBren aurreikuspen ekonomikoak iragarri ditu, eta espero baino hobeak dira. Bruselaren arabera, EB eta eurogunea %1 haziko dira aurten, eta goranzko joerari eutsiko diote hurrengo bi urteetan: %1,7 haziko da 2024an, eta %1,6 2025ean.

Energia prezioen beherakadak —azken hilabeteetan merkatu egin dira gasa eta elektrizitatea— eta lan merkatuaren «egonkortasunak» egin dute posible euroguneko hazkunde ekonomikoa. Halaber, «energia krisiaren kudeaketa egokia» eta Europako herrialdeen arteko «lankidetza» goraipatu ditu komisarioak. Bruselaren arabera, datozen hilabeteotan gora egingo dute kontsumo prezioek; hots, %5,8 garestituko dira, neguko aurreikuspenetan iragarritakoa baino bi dezima gehiago. Eta horrek sustatuko du, batez ere, EBren igoera ekonomiko «moderatua».

Bestalde, herrialde gehienetan BPGarekiko zorrak behera egitea aurreikusten du Bruselak. Gaur-gaurkoz, BPGaren %84 zor du batez beste EBk, baina urte amaierarako sei dezima jaistea espero da; %83,4ra. Espainiak BPGaren %113,2 zor du, baina, batzordeko agintarien arabera, %110,6ra eta %109,1era jaitsiko da 2024an eta 2025ean; hurrenez hurren.

Urtea are oparoagoa izango da Espainian. Izan ere, %1,9 haziko da herrialdeko BPG barne produktu gordina; Herbehereen (%1,8), Italiaren (%1,2) eta Frantziaren (%0,7) aurretik. Inflazioak ere lasaiago arnasa hartzen utziko du datozen hilabeteetan. Neguan aurreikusitakoa baino txikiagoa izango da; hots, urte amaierarako %4aren bueltan izatea espero da, eta 2024rako, berriz, %2,7ra jaistea.

Dena den, euroguneko herrialdeen artean, Irlanda haziko da gehien: %5,5 aurten, eta %5 2024an. Txanponaren beste aldean daude Suedia eta Estonia; izan ere, urtea zenbaki negatiboekin amaitzea espero da. Komisarioak nabarmendu du «alde handia» dagoela zenbait herrialderen abagune ekonomikoaren artean, eta alde horiek «lausotzea eta berdintzea» izango dela, hain justu, Europaren erronka handienetako bat.

Azpiko inflazioa, goitik

Aurreikuspenak onak diren arren, «ez dago konplazentziarako tarterik». Joan den martxoan, azpiko inflazioaren inoizko tasa handiena erregistratu zuen Europak: %7,6koa, hain justu. Eta, batzordeko agintariek ohartarazi dutenez, behar lukeenarenaren «oso gainetik» jarraituko du datozen bi urteetan; %6,7aren %3,2aren bueltan, hurrenez hurren.

Bada, urteko lehen hiruhilekoan %0,1 «soilik» hazi da eurogunea, eta Gentilonik gaineratu du «ziurtasunik ezak» inguratzen duela Europa. Ukrainako gerra jo du «itzal» horren erantzuletzat.


Summary: Hiru protesta egunera deitu dute Munduko Bankuak BECen egingo duen konferentziaren aurka. Hilaren 23an elkarretaratzea egingo dute Barakaldon, eta 24an, manifestazioa Bilbon. Lobby energetikoen zuriketa ekintza bat dela salatu dute.

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak, EH Kapitalari Planto-k eta Jauzi Ekosoziala plataformak protesta dinamika bat antolatu dute Munduko Bankuak (MB) hilaren amaieran BECen antolatu duen konferentziaren aurka. Innovate4Climate izenburupean, MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko. Protestaldiaren deitzaileentzat, baina, bankuak bere jarduna «berdez tindatzeko» antolaturiko konferentzia bat da, haien ustez aspalditik finantzatzen baititu klima aldaketaren sorburu diren sektoreak.

Hiru plataformek eta haiekin bat egin duten elkarte ugariek hiru protesta deialdi antolatu dituzte Zuen negozioa gure kolapsoa lelopean. Lehenbizikoa hilaren 23ko goizean izango da, konferentziaren lehen egunean. BECen aurrean elkarretaratzera deitu dute (08:30), Ansioko metro geltokiaren aurrean. Bertan biltzeko baimena jaso dute. Bigarren ekintza manifestazio bat izango da, hilaren 24an. Bilbon izango da, eta Moyua plazatik irtengo da (19:30). Azkenik, 25erako, Yayo Herrero aktibista ekofeministaren hitzaldi bat antolatu dute Bilborock aretoan (19:00).

Deitzaileek salatu nahi dute MBren topaketa «lobby energetikoen eta kapital transnazionalaren estrategiaren barruan» kokatzen dela, zeinak «merkatu hobi» bat aurkitu duen usteko trantsizio horretan. Alde horretatik, salatu dute zer rol duten Petronor, Iberdrola eta halako euskal enpresek: «Nolako trantsizio mota espero dezakegu haiengandik lurraldeen espoliazioan eta pobrezia energetikoan oinarrituta aberasten ari direnean?»

Horiek ez dira Innovate4Climaten karietara deituriko mobilizazio bakarrak. Hilaren 23rako, baina arratsalderako (18:30), Munduko Bankuari Ez plataformak manifestaziora deitu du Barakaldon. Herriko plazatik irtengo da, eta BECerainoko bidea egingo du. Aurretik, hilaren 18rako, mahai ingurua antolatu dute Bilboko San Frantzisko auzoko udaltegian (18:30), eta hitzaldia 19rako, Zazpi Katu gaztetxean (18:30). Hura ere Bilbon.


Summary: LABek protesta egin du ama bakarren zaintza eskubideak defendatzeko. Auzitegi Gorenak ama bakarrei ukatu egin die bi gurasoz osatutako familiei zaintzagatik dagozkien baimenak hartzea, eta LABek zaintza eskubidearen garrantzia aldarrikatu nahi izan du protestan

Espainiako Auzitegi Gorenak martxoaren 8an argitaratu zuen epaia. Ama bakar bati ukatu egiten dio umearen beste gurasoari legokiokeen baimena gehitzea bere amatasun baimenari, eta, modu horretan, doktrina ezarri du antzeko kasuetarako. 32 asteko baimena dute bi gurasoz osatutako familiek. Guraso bakarrei, ordea, 16 astekoa baino ez die aitortzen epaiak. Gizarte Segurantzak ere bide beretik egiten du, bi gurasotasun baimen hartzea ukatu izan baitu.

LABek egoera hori salatu du, gaur egungo familia ereduak aldatzen ari direla argudiatuz: «Aukera horien artean dago ama bakarra izatea. Baina sistema kapitalista (zis)heteropatriarkal honek, mekanismo guztiak familia eredu nuklearra indartu eta saritzera bideratzeaz gain, hortik kanpo kokatzen diren aukera guztiak zigortzen ditu. Sistemak tresna guztiak (baita juridikoak ere) ditu bere gain eredu hori erreproduzitzeko, eta hau adibide bat gehiago da. Izan ere, bere interes ekonomikoetarako behar-beharrezkoa dauka familia eredu nuklearra», gaur Gasteizen egin duten protestan salatu dutenez.

Uste dute «zapalkuntza» bikoitza gertatzen dela: batetik, gehienetan emakumeak direlako guraso bakarrak; bestetik, zaindua izan behar duen haurra ere diskriminatzen delako, ez baitituzte gainerako familia ereduetan jaiotzen direnen eskubide berak.

Egungo berdintasun planak ere hartu dituzte ahotan. «Berdintasun politika hauek ez daukate gaitasunik arautik aterako den eredurik babesteko. Horregatik, politika feministak behar ditugu. Teorian, eredu desberdinak aitortzen dira, baina ez dira bitartekoak jartzen eskubide berak izateko».

LABen irudiko, lau eremutan eragin behar da: zaintza sistema publiko komunitarioa landu behar da; Euskal Herritik eta Euskal Herrirako egingo den Gizarte Segurantza baterako lan kode bat landu behar da; marko propio bat, zeinean eredu hegemoniko (zis)heteropatriarkaletik haragoko aniztasuna kontuan hartu eta eskubideak aitortuko diren; eta eskubideak gauzatzeko bitartekoak eta aldaketa legalak. Bestela, «zuriketarako neurriak besterik ez dira».


Summary: Erresuma Batuak irismen luzeko misilak emango dizkio Ukrainari. Londresek esan du 200 kilometrotik gorako irismena duten ehunka drone entregatuko dizkiola Kievi. Gerra hegazkinak ematea sustatuko duen herrialdeen koalizio bat sortzeaz mintzatu dira Zelenski eta Sunak.

Duela hilabete batzuk arte, ematen zuen Ukrainari irismen luzeko misilak entregatzea marra gorri bat zela Mendebaldeko herrialdeentzat. Baina Kievi emandako laguntza militarrean aurrerapausoak ematearen aldeko ahotsak ugaritu dira 2023an NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko aliatuen eta EB Europako Batasuneko agintarien artean, eta Erresuma Batuak baieztatu du 200 kilometrotik gorako irismena duten «erasorako ehunka drone berri» emango dizkiola Ukrainari. Hala jakinarazi du gaur, ohar baten bidez. Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek esan du erabaki horrek «txikizio handiagoa» eta «erantzun ekintza gehiago» eragingo dituela.

Mendebaldearen aldetik jasotako laguntza militarra sendotzen ari da Ukraina azken egunetan, Volodimir Zelenski presidentea egiten ari den birarekin. Giorgia Meloni Italiako lehen ministroarekin bildu zen larunbatean, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin eta Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin atzo, eta, hain zuzen, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroarekin, gaur. Kiev babesten jarraitzeko konpromisoa berretsi dute denek.

Nolanahi ere, Ukrainako estatuburuak azaldu du, beste batzuetan egin bezala, aireko defentsa sistemak, erasorako tankeak —500 pasa jaso ditu—, munizioa eta misilak, besteak beste, ez direla nahikoa. Horregatik Kievi gerra hegazkinak ematea sustatuko duen herrialdeen koalizio bat sortzeaz mintzatu dira Zelenski eta Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterra; bilera bukatu ondoren Zelenskik azpimarratu duenez, auzi horri buruzko «erabaki oso garrantzitsuak» hartuko dira laster. Sunakek ez dio muzin egiten abioiak entregatzeari. Esan du hori ez dela «erraza», kontuan hartu behar direlako «logistika eta pilotuen formakuntza»; nabarmendu du, halere, Erresuma Batuak «rol oso garrantzitsua» jokatu dezakeela horretan.

«Bultza dezakegu erasotzailearen porrota aurten bertan gertatzea», esan zuen Zelenskik, atzo, Scholzen aurrean, hegazkinen eskaera justifikatzeko. EBko herrialdeetako liderren artean, baina, Scholz da, hain justu, erasorako abioiak bidaltzearen aurka irmoen mintzatu direnetako bat. Eskaerari erantzun beharrean, nabarmendu zuen Alemaniak ekipamendu militar gehiago emango diola —tankeak, ibilgailu blindatuak, aireko defentsa sistemak, droneak...—, eta sail berri horrek 2.700 milioi euroko balioa duela; hau da, inbasioa hasi zenetik orain arte laguntza militarrean Ukrainari entregatutakoaren balio bera du Berlinek onartu berri duenak.

Gerra hegazkinei dagokienez, aintzat hartu behar da Poloniak eta Eslovakiak 28 abioi eman dizkiotela Kievi. Datu hori plazaratu zuen Varsoviak joan den astean. Dena den, zenbait hedabidek Ukrainako armadako soldaduen hitzak jasoz azken asteetan kaleratu dutenez, abioi horiek ez dituzte hobetzen Ukrainako armadak dituenen ezaugarriak, eta gaitasun mugatua dute Errusiaren hegazkinei aurre egiteko.

Kievi abioiak ere emateko aukera mahai gainean dute AEBetako eta EBko herrialde nagusietako gobernuek, bai, baina ez dute argi ikusten. Daukaten beldurretako bat da horrek ekar dezakeela gerra Ukrainako mugetatik haratago eramatea. Hain justu, Pentagonoaren dokumentu batzuen arabera, Zelenskiren asmoa da Errusian egindako erasoak areagotzea. Hori kaleratu zuen atzo The Washington Post egunkariak. Azken asteetan ugaritu egin dira Ukrainako mugatik gertu dauden Errusiako herriei egindako erasoak. Kievek, baina, ukatu egin du berak eginak direla. Jasoko duen ekipamendu militarraren harira, eta horrekin guztiarekin lotuta, Zelenskik azpimarratu zuen ez dietela Errusiako lurrei eraso egingo.

Txinaren bira diplomatikoa

Txinaren goi diplomazialari batek bira bat hasi du Europan, eta Errusiako, Ukrainako, Poloniako, Frantziako eta Alemaniako gobernuetako goi kargudunekin bilduko da datozen egunetan, Ukrainako gerrarentzako «irtenbide politiko bat» hauspotzeko asmoz, Txinaren Atzerri Ministerioak joan den ostiralean jakinarazi zuenez.

Pekinek ez du bidaia diplomatikoari buruzko xehetasunik eman, baina Reuters berri agentziak Ukrainako Gobernuaren iturriak aipatuz kaleratu duenez, Txinako Gobernuaren Auzi Euroasiarretarako ordezkari berezi Li Hiu bihar eta etzi biltzekoa da Kieveko agintariekin.

Otsail amaieran Ukrainako auzia konpontzeko egitasmoa aurkeztu zuenetik, gatazka horrekin loturiko jardun diplomatikoa areagotu du Txinak. Hilabete geroago, Xi Jinping presidentea Vladimir Putin Errusiako bere homologoarekin batzartu zen Moskun, eta duela aste batzuk, apiril bukaeran, Txinako estatuburuak Zelenskirekin hitz egin zuen, telefonoz, eta berretsi zion elkarrizketa eta negoziazioa direla gerra bukatzeko «bide bakarra». Kieven esanetan, bi agintarien arteko elkarrizketa «esanguratsua» izan zen. Mendebaldea, baina, errezeloz hartzen ari da Txinaren rol diplomatikoa, egozten baitio Moskurekin lerratuta egotea. Bi herrialdeak aliatu estrategikoak dira.


Summary: EH Bilduk industria plan berria aldarrikatu du. Laura Aznalen arabera, sektore publikoak «zeregin garrantzitsua» izan behar du industriaren garapenean, baina, aldi berean, uste du laguntzak jasotzen dituzten enpresei klausulak ezarri behar zaizkiela «deslokalizazioari oztopoak jartzeko»

Autogintza sektore estrategikoa bada ere, harekiko menpekotasuna arrisku faktore dela uste du Laura Aznal EH Bilduko Nafarroako lehendakarigaiak, eta industria «dibertsifikatua eta jasangarria» bilatu behar dela deritzo, langileen trebakuntzari ere garrantzia emanez.

Asteburuan PSNk egin bezala, kanpainaren laugarren egunean, EH Bilduk Nafarroako ekonomiaren sektore garrantzitsuenari erreparatu dio: industriari.

Gazteluko plazako kioskoan Adolfo Araiz eta Arantxa Izurdiaga zerrendako kideekin egindako agerraldian, Aznalek proposatu du lurraldeak industria plan integral berri bat izatea.

Horretarako plan horretan inplikatutako eragile guztiek parte hartu behar dutela esan du. Aznalen arabera, Nafarroak «industria garapen endogenoa eta dibertsifikatua» bilatu behar du, eta hori bermatzeko «modurik onena da erabakiguneak Nafarroan egotea».

EH Bilduren proposamenaren arabera, industriak «bertakoa eta jasangarria» izan behar du, eta, horrenbestez, trantsizio ekologikoranzko urratsak egin behar ditu: «Industriak eskualdeko errealitateari eta bertan dauden baliabideei lotuta egon behar du, ingurumenaren eta natur baliabideen errespetua bermatu».

Autogintzarekiko menpekotasunari aurre egiteko, EH Bilduk uste du «egitura ekonomikoa zenbat eta dibertsifikatuagoa izan orduan eta independenteagoa eta erresistenteagoa» izango dela, eta, horrenbestez, helburu hori lortzen saiatu behar dela. Azkenik, gaineratu du balio erantsia zentro teknologikoek eta langileen trebakuntzak ekarriko dutela. Ondorioz, planak bi arlo horiek garatzeko neurriak jaso behar lituzke.

Nahiz eta plan berri horrek emaitzak emateko denbora beharko lukeen, hauteskundeen atarian bolo-bolo dabiltzan inbertsio handiei erreparatu die. Altsasuko Sunsundeguik akordioa lortu du Volvorekin, autobusak egiteko. Datorren urtean produkzioa bikoiztea eta 400 enplegu sortzea aurreikusten da. «Pozten gara epe laburrera enplegua sor dezaketen ekimenez».

Otsailean, VWek iragarri zuen 1.024 miloi euroko inbertsioa egingo zuela Iruñeko fabrika auto elektrikoaren ekoizpenera egokitzeko, baina oraindik ez du argitu automobilen baterien zeldak egiteko fabrika Landabenen edo handik kanpo ezarriko duen. Aznalek espero du VWek «benetako apustua» egin eta albiste hori baieztatzea.

Azkenik, esan du sektore publikoak rol garrantzitsua duela industriaren garapenean, baina, aldi berean, finantzaketa publikoa jasotzen duten enpresei klausula bereziak ezarri behar zaizkiela, «eskuratutako lan eskubideei eutsiko zaiela bermatzeko eta deslokalizazioari oztopoak jartzeko».


Summary: Asiron: «Euskara jazarria den garaia amaitu egin behar da».

Iragan legealdian Joseba Asironen udal gobernuak euskararen ordenantza babestu zuen, baina oraingo legealdian Enrique Maiaren udalak bertan behera utzi eta, PSNren aldeko botoekin, ordenantza berria onartu du. Oposizioak hori ere ez betetzea aurpegiratu dio.

Kanpainako laugarren egunean, EH Bilduko Iruñeko alkategaiak adierazi du euskara bultzatuko duela hiru egitasmo nagusiren bitarrtez: errotulazioa elebiduna, euskararen normalizaziorako plana eta Mintzia aitortzarako egitasmoa.

Bere irudiko, «auzia ez da inori euskara inposatzea, baizik eta aitortzea Iruñea bi hizkuntza dituen hiria dela eta euskarazi mintzatzen direnek berdin tratatuak izateko eskubidea dutela».

Asironek salatu du «euskarafobia» indarrean egon dela urteotan, eta euskara jazarria den garaia atzean uzteko garaia heldu dela behingoz. «Alkate honek konpromisoa hartzen du hiri honetan ez dela lehen eta bigarren mailako hizkuntzari egongo, herritar guztien hizkuntz eskubideak errespetatuko direla eta euskaraz merezi duen tokia izango duela hirian».

Errotulazio elebiduna bultzatuko du. Horretarako aurrekontua eta kronograma ezarria dutela aipatu du. Gainera, kale izendegi elebiduna bultzatuko dute.

Euskarararen normalizazio planari dagokionez, epe ertainera euskara berreskuratzeko bidean jarriko duten neurriak proposatuko ditu.


Ez da jausiko zubixe

Summary: Ez da jausiko zubixe. 'Eskutik hartu eta ez da jausiko zubixe/ Geu ga eusten daben herrixe!' Horixe aurtengo Ibilaldiko abestiaren errepika, elkar lagunduz bere nortasunari eusten dion herri baten adierazle garbia.

Hain zuzen, Ondarroako Zubi Zahar Herri Ikastolari egokitu zaio 2023ko Ibilaldiaren antolaketa. Datorren maiatzaren 21ean, hirugarren aldiz ospatuko da kostaldeko herrian, aurretik 1993an eta 2011n ere egin zen eta. Ibilaldiaren jatorrizko arrazoiei eutsita ekingo zaio aurtengo hitzorduari ere, hots: Bizkaiko ikastolen jaialdia izatea, ikastolen hezkuntza-proiektua ezagutaraztea eta erronka berriei aurre egiteko baliabideak eskuratzea. «Zorionez, euskararen ezagutza maila gero eta handiagoa da, baina zenbait esparrutan, adibidez aisialdian, erabilera sustatzea oso garrantzitsua da, eta, horretarako, ikastolen jaiak oso aproposak dira», adierazi du Josune Bañales Regulez Ibilaldia Elkarteko lehendakariak.

Estreinako, Zubi Zahar ikastola bakarrik ari da lanean —aurrekoetan Lekeitioko Azkue ikastola izan zuen bidelagun —, Ibilaldia bera zein orain arteko ekimen guztiak antolatzeko. XE aukeratu dute lelotzat ondarroarrek, hitz egiteko modu bat ez ezik, euskara berea duen herri bat ere irudikatu nahirik, eta dendan hainbat material eskura jarri harekin.

Lau gune

Guneen izendapenean ere antzeman zaie ondarroarrei berba eta bustidurekin jolasteko gogoa. Hain zuzen, lau gune izango ditu ibilbideak: Zubixe (ikastolan), Herrixe (Zeledonion), Mazixe (Anexuan) eta Talaxe (Itsasaurren). Bide batez, izenen aukeraketa ez da azalekoa izan: Zubixe esanda ikastolaren transmisore papera aditzera eman nahi dute, euskararena eta euskal kulturarena; Herrixe-rekin, sustraia, eta, era berean, Itsasora begira bizi den herria izateari atxikitutako ezaugarriak, Ondarroa herri Iraixe, herri argixe dela aditzera emateko intentzioz; Mazixe-k ere arrantzaleen lexikoa dakar gogora, kasu horretan jaia ordezkatzeko; eta Talaxe-k abangoardia esan nahiko luke, hau da, aurrera begira egotea; ikastolei egozten zaien bereizgarria, antolatzaileen esanetan.

Ibilaldiak esangura guztiei bultzada emango die, eta jendea lan egiteko gogotsu egongo dela ziur egonik, batean edo bestean txanda hartzera gonbidatu dute.

Horrela harildu ditu Eider Galarraga Egunsentia kooperatibako lehendakariak ikastolen iragana, oraina eta geroa: «Zubi Zahar Herri Ikastola duela bost hamarkada baino gehiago herritik sortutako proiektua da, herriarena. Ikastolak hasiera-hasieratik aldarrikatu du Euskal Herri osorako hezkuntza sistema euskalduna, euskara eta lurraldetasuna ardatz zentralak izanik, eta helburu horiek bere horretan jarraitzen dute. Gure izaera mantentzen dugu, eta orduan modura orain ere, bazkideen partaidetzarekin, elkarlanarekin eta auzolanarekin aurrera egiten dugu. Gure ikastola bizirik egoteak Iparraldeko haurrek eta Nafarroako haurrek euskaraz ikasteko aukera edukitzea ahalbidetzen du. Horrela, guztion elkartasunarekin, alde batetik, ikastola berriak sortuz doaz, eta, bestetik, sortuta daudenak sostengatzen dira».

Aurtengo helburuei erreparatuta, hauek zerrendatu dituzte: «Euskara eta euskal kultura ardatz dituen gure ikastola herrira zabaltzea; herriko eragile eta taldeekin harremanak sendotzea; ikastolaren hezkuntza komunitateak ikastolarekiko duen atxikimendua areagotzea; ikasleei auzolanaren garrantzia erakustea, guraso eta ikastolako komunitate osoa eredu izanik; eta arkitektura pedagogia berrietara egokitzeko baliabide ekonomikoak lortzea».

Bidokliparen grabazioa. 11BARRI

Ikaslea erdigunean

Azken horri lotuta, Ane Martinez eta Esti Urizar ikastolako zuzendariek helburua arrazoitu dute: «Zubi Zahar Herri ikastolan, ikaslea ardatzean eta erdigunean jarrita, lanerako espazio erakargarriak sortzen ari gara, espazio zabalak eta argiak. Ikasleek, norbere gelaz gain, gela anitz ere erabilgarri eduki behar dituzte beraien arteko sozializazioa ziurtatzeko. Ikaslea bera da bere ikaskuntza prozesuaren jabe, irakaslea gidari duelarik, eta taldekako eta bakarkako ebazteko inguru egokiak eskaini behar zaizkio. Atseginak, erakargarriak eta lasaiak izan behar dira espazioak».

Azken batean, espazioen antolaketa lan egiteko modu baten erakusle da Martinezek eta Urizarrek diotenez, eta ikastolaren proiektuak aurrera ateratzea ahalbidetzen dute.

Hortaz, Bizkaiko ikastolen jaiarekin beste urrats bat egingo da helburuak lortzeko bidean. Eta oraindik zalantzan dagoena abestia entzun eta han esaten denaz jabetzera animatzen dute; errepikari bere esanahi osoa emanez, elkarri eskutik helduta bidean ibili eta euskara ibili darabilen herri baten parte izatera.


Summary: Spotify euskaraz erabil daiteke gaurtik aurrera. Musika entzuteko plataformak beste 11 hizkuntza gehitu ditu zerrendara: tartean, euskara eta galegoa. Denera 74 hizkuntzatan erabil daiteke.

«Zure nahasketa nagusiak»; «Erreproduzitutako azkenak»; «Entzun berriro»; «Zure liburutegia». Sakelakoaren ezarpenak euskaraz badituzue, atal horiek eta gehiago topatuko dituzue gaurtik aurrera Spotify streaming plataforma ospetsuan. Bai, euskaraz.

Suediako enpresak iragarri duenez, lehendik erabilgarri zeuden 63 hizkuntzei beste 11 gehitu dizkie gaur, eta plataforma 74 hizkuntzatan erabil daiteke jada. Berri horien artean dira euskara eta galegoa. Hauek dira gainontzekoak: Argentinako gaztelania, Mexikoko gaztelania, txinera tradizionala, Egiptoko arabiera, Saudi Arabiako arabiera, Marokoko arabiera, bosniera, Erresuma Batuko ingelesa eta mazedoniera.

Enpresak azaldu duenez, hizkuntza berri horiei esker, erabiltzaileek «esperientzia pertsonalizatuagoa» izatea lortuko dute, eta entzule gehiagok izango dute Spotify euren ama hizkuntzan erabiltzeko aukera.

Spotify, hasieran, 27 hizkuntzatan erabil zitekeen —tartean, katalana—. 2021. urtean jarri zuten beste 36 hizkuntzatan ere erabiltzeko aukera, eta beste 11 gehitu dituzte gaur.

Hizkuntza aldatzeko arazoak izanez gero, plataformak berak eman ditu hori egiteko azalpenak.


Summary: Iruñean adinekoentzako atal bat sortzea proposatu du UPNk. Cristina Ibarrola Iruñeko alkategaiak adin nagusikoentzako, familientzako eta gazteentzako proposamenak aurkeztu ditu. Gazteen etxebizitza beharrak asetzeko, UPNk 10.000 etxe eraikitzea proposatzen du.

Lezkairu auzoko haur eskolaren aurrean egin du goizeko agerraldia Cristina Ibarrola Iruñeko alkategaiak. Gogora ekarri du 65 urtetik gorakoen kopurua %22koa dela hirian. «Merezi dute euren bizimodua hobetzeko neurriak ezartzea eta ahal dugun esfortzu guztia egitea».

Cristina Ibarrolak lortuz gero Enrique Maiaren aginte makila hartzea, adinekoentzako zinegotzi bat sortuko luke. Adin horretakoei etxeko arretarako ordu kopurua%30 handituko dutela aurreratu du, eta auzo guztietan zaintzarako sareak osatuko dituzte.

Borondatezkoa ez den bakardadeari aurre egiteko egitasmoa iragarri du, halaber, eta belaunaldi arteko zentroak bultzatuko ditu. Azkenik, auzoetako elkarteek helarazi dietenez, parkeetan eta gune publikoetan automatikoki garbitzen diren komun gehiago jartzeko prest dira.

0 eta 3 urte arteko haur eskoletan, doakotasuna bultzatuko dute. Beste bi eskola eraikitzeko prest dira: bata Erripagañan, eta bestea Ermitagañan. Ez du haur eskoletako euskarazko eskaintzaren inguruko aipamenik egin.

10.000 etxe gehiago

Gazteei dagokienez, lanaren eta etxebizitzaren beharrei erantzun nahi dietela aipatu du.

Etxebizitzari dagokionez, UPNren proposamena da etxe gehiago eraikitzea. «Nafarroako Gobernuaren blokeoaren ondorioz, babes ofizialeko 300 etxebizitza bultzatuko ditugu».

Alokairu sozialerako Nafarroako Gobernuak eta Nasuvinsak bultzatu nahi zuten egitasmoa bertan behera utzi du azken orduan UPNren udal gobernuak. Euren apustua da etxe gehiago egitea; zehazki, 10.000 gehiago: 4.000 Donapean; besteak Sanduzelain eta, AHTaren hirigintza proiektuari loturik, Etxabakoitzen.

Enpleguari dagokionez, gazteentzako laguntzak ekintzaileentzat izango dira. Gainera, negozioak eskualdatzeko laguntzak ematea aurreikusten dute.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetako langileen baldintzak «goitik behera» aldatzeko exijitu du ELAk. 59. greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Mitxel Lakuntzak adierazi duenez, «egungo zaintza eredua» aldatu behar da, eta langileei «aitortza politikoa» eman. LABek aste osoko greba hasi du.

Bizkaiko zahar etxeetako langileek 59. greba eguna izan dute gaur, ELA sindikatuak deituta. Euren aldarrikapenak Bilbon zehar zabaldu dituzte, Gu gabe ez dago zaintzarik, Bizkaiko erresidentziak borrokan lelopean egin duten manifestazioan. Bizkaiko Foru Aldundian hasi eta Ugaskon amaitu dute protesta, Gizarte Ongizateko egoitzaren aurrean. Langileen asmoa egoitzan sartzea izan da, baina, heldu direnerako, Ertzaintza sarreran zegoen. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak ere hartu du parte manifestazioan; pankarta atzean joan da langileekin batera, Euskadi plazaraino. Adierazi duenez, langileen baldintzak «goitik behera» aldatu behar dira.

«Zaintza eredua aldatu behar da; eta negozio izateari utzi behar dio», nabarmendu du. Eta gehitu du eredu «azpikontratatuarekin» amaitu behar dela: «Eredu horrek ez die egoiliarrei eman beharreko zerbitzua eskaintzen». Izan ere, Lakuntzak adierazi du gaur egun Bizkaiko egoitzen %80 azpikontratatuak direla: «Bizkaian oro har 156 erresidentzia daude, eta horietatik hamabi besterik ez dira publikoak; hau da, %80 horietan, helburua dirua ateratzea da, eta ez zerbitzu publiko bat eskaintzea». Are gehiago, egoitza horietako langileek egoitza publikoetakoek baino %40 gutxiago kobratzen dutela adierazi du.

Lakuntzak gogoratu du sektoreko langile gehienak emakumeak direla: «Gaur egungo ereduak emakumeak prekarizatzen eta esplotatzen ditu». Egoeraren aurrean, argi utzi du sindikatuaren aldarrikapenak zeintzuk diren: «ELAk jardunaldi osoko kontratuak aldarrikatzen ditu». Izan ere, langileen %40k kontratu partzialak dituzte, «jakinda ere zer-nolako ratioak dauden». Soldata igoerak eta kontratu iraunkorrak ere eskatu ditu idazkari nagusiak, eta lehen egunetik ordezkapenak egitea. Era berean, «aitortza politikoa» exijitu du: «Erresidentziako langileek ez dute instituzioen aitortza politikorik, eta hemen arduradun zuzen bat dago: Bizkaiko Foru Aldundia». Horregatik, aldundiari helarazi dio haren erantzukizuna dela «gatazka hori konpontzea».

ELA sindikatuak «borrokan» jarraituko du. Izan ere, bihar beste manifestazio bat egingo dute. 11:00etan Bizkaiko Foru Aldunditik aterako dira, eta Eusko Jaurlaritzara abiatuko dira. Gutxieneko zerbitzuak handitzea salatuko dute: %80ko zerbitzu minimoak ezarri dizkiete. Maiatzaren 25era arte greban jarraituko dute. Azken greba zikloa hamahiru egunekoa izan zen; apirilaren 21etik maiatzaren 3ra arte egin zuten.

LAB ere greban

LAB sindikatuak ere beste greba ziklo bat hasi du gaur Bizkaiko zahar etxeetan; 12:00etan bildu dira Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean. Aste osoko grebari hasiera eman diote horrela. Asteazkenetik larunbatera baraualdia egingo dute. Eta maiatzaren 20an, hau da, azken egunean, manifestazioa egingo dute Bilbon.


Summary: Josetxo Mujikari ikurrina kentzen saiatu dira Munduko Triatloi Txapelketako podiumean. Zumarragakoa irabazle izan da 65-70 urte artekoen mailan, Eivissan (Herrialde Katalanak). «Espainiako jantziarekin parte hartzera behartu gintuzten, baina ondoren aldarrikapena egitea erabaki nuen».

Josetxo Mujikak bere kategoriako (65-70 urte artekoak) Munduko Triatloi Txapelketa irabazi zuen maiatzaren 5ean, Eivissan (Herrialde Katalanak). Orain, ordea, zeresana ematen ari da sari banaketan gertatutakoa: Mujikari antolakuntzako kide bat gerturatu zitzaion atera zuen ikurrina kendu nahian, baina triatloilariak uko egin zion. Azaldu duenez, Eivissako alkateari ere esan zioten berari saririk ez emateko, baina ez zien jaramonik egin hark ere.

Zumarragakoak Otamotz atari digitalari eman dizkio azalpenak. Esan duenez, beti egon da euskal selekzioaren ofizialtasunaren alde, eta aurrez ere egin izan du aldarrikapen hori, besteak beste Zumaiako (Gipuzkoa) triatloiaren aurretik egin zuten agerraldian.

Munduko Txapelketan, ordea, Espainiako jantziarekin lehiatu behar izan zuen: «Horrela jantzita parte hartzera behartu gintuzten, baina ondoren aldarrikapena egitea erabaki nuen», azaldu du.

Pacha diskotekan izan zen sari banaketa, eta han zen, besteak beste, Nazioarteko Triatloi Federazioko presidente Marisol Casado madrildarra, Espainiako Federazioko presidentearekin batera. Mujikaren arabera, «sekulako protokoloa» zegoen: «Nire mailan, gainontzekoak ere beraien herrialdeko banderarekin igo ziren podiumera. Zer gertatuko zen banekienez, ikurrina poltsikoan eraman nuen». Horregatik esan zien sari banaketa grabatzeko publikoaren artean zituen lagunei.

Alkateak ere jaramonik ez

Podiumera igotakotan atera zuen ikurrina, eta bizkarrean jarri. Jendea txaloka hasi zen, baina berehala joan zitzaion antolakuntzako kide bat bandera kendu nahian; Mujikak ez zion utzi. Rafael Ruiz (PSOE) Eivissako alkatea ari zen sariak ematen: «Saria ez emateko esan zioten, baina eman egin zidan», kontatu du triatloilariak.

Batek edo bestek txistu egin ziola gehitu du, baina ez zela ezer gertatu: «Zumarragako banderarekin atera izan banintz, ez zuen inork ezer esango». Sareetan ere alde bietako erreakzioak eragin ditu bideoak.

Azkenik, triatloian dabiltzan gazteei zuzendu zaie Mujika, eta ofizialtasunaren aldeko aldarriaren lekukoa hartzeko eskatu die.


Summary: 62 urteko langile bat hil da Azkoitian, garabi batetik erorita. Hiru metrotik erori zen joan den ostegunean, garabi bat maneiatzen ari zela. 62 urte zituen, eta Montajes Olaizola enpresan egiten zuen lan.

Azkoitiko (Gipuzkoa) Montajes Olaizola enpresako langile bat hil egin zen joan den ostegunean, istripu bat izan ostean. LAB sindikatuak adierazi duenaren arabera, garabi bat maneiatzen ari zela erori zen langilea, hiru metrotik, eta hil egin zen. Datozen egunetan protesta ekintzak antolatuko dituzte sindikatuek, lan heriotza salatzeko.

LABek adierazi du eraikuntzaren sektorean askotan ez direla betetzen arrisku neurriak, eta horrek sektorean istripu tasa handia izatea dakarrela gehitu du. Patronalak bere interesak langileen interesen aurretik jartzen dituela uste du LABek, eta Eusko Jaurlaritza jarrera horren konplize dela esan du.


Summary: Azukrea ez diren edulkoratzaileak pisua kontrolatzeko ez erabiltzeko aholkatu du OMEk. Aspartamoa, sakarina, estebia eta halakoak erabiltzeak luzera begira ez du onurarik gorputzeko gantza gutxitzeko ahaleginetan, eta kalteak eragin ditzake: besteak beste, 2 motako diabetesa garatzeko arrisku handiagoa sortu

Osasunaren Mundu Erakundeak gida berri bat plazaratu du, azukrearen ordez erabiltzen diren edulkoratzaileak pisua kontrolatzeko ahaleginetan ez erabiltzeko aholkatzeko.

Gaiaren inguruko ikerketak aztertu ditu erakundeak, eta, dauden datuen arabera, ikusi du sakarinak, estebiak eta antzeko produktuek ez dutela laguntzen gorputzeko gantza gutxitzen luzera begira, ez helduetan, ezta haurretan ere. Horrez gain, OMEk ohartarazi du litekeena dela ordezko horiek, luzera, hainbat gaitz pairatzeko arriskua handitzea; besteak beste, 2 motako diabetesa, gaixotasun kardiobaskularrak eta hilkortasuna helduetan.

«Jendeak beste bide batzuk bilatu beharko ditu azukre askeak gutxitzeko; esaterako, berez azukreak dituzten produktuak hartzea, hala nola fruta», esan du OMEko Francesco Brancak. Nutrizioaren eta Elikagai Segurtasunaren Alorreko burua da Branca. Edulkoratzaile horiek «ez dira dietaren osagarriak, eta ez dute elikatzeko baliorik. Jendeak dietaren gozotasuna murriztu beharko luke erabat, gazte hasita, osasuna hobetzeko».

Badira salbuespenak, ordea: aurretik diabetesa dutenak.

Zerrenda eratu du OMEk: azesulfamoak, aspartamoa, adbantamoa, ziklamatoak, neotamoa, sakarina, sukralosa, estebia eta eratorriak. Denak dira azukre gisa sailkaturik ez dauden gaiak, naturalak zein sintetikoak.

Erakundeak gaineratu du aholkua ez dela kontuan hartu behar produktuok botiketan, hortzetako oreetan edo ukenduetan erabiltzen direnean.

Zerrenda horretatik at utzi dituzte poliolak edo azukre alkoholak (sorbitola, manitola, xilatola), horiek azukreak baitira. Dena den, horrek ez du esan nahi horiek onak direnik, baizik eta ez direla sartzen aztertu den kategorian.

Pisua galtzeko gomendatu izan ohi dira OMEk orain txarretsitako produktu horiek, azukrea ordezkatzeko. Horietako batzuk azukrea baino askoz gozoagoak direnez, askoz kantitate txikiagoan erabil daitezke. Horietako beste batzuek ez dute kaloriarik, edo oso gutxi dituzte. Pisu arazoak kontrolatzeko ahaleginekin lotzeaz gain, ahoaren osasunerako ere gomendatu izan dituzte, ez baitute txantxarrik sortzen.

Aspartamoa ohiko susmagarria da. 2006. urtean horren inguruko ikerketa handi bat egin zuten AEBetan, minbiziarekin lotuta egotea egotzi baitzioten 1996ko txosten batean. Milioi erdi pertsona ikertu zituzten, baina ez zuten loturarik aurkitu. Halere, frogatu zuten arriskutsua dela fenilkenoturia gaitz genetikoa dutenentzat.

Hego Amerikako landare baten hostoetatik ateratzen dute estebia. Azukrea baino 150 aldiz gozoagoa da, baina ez du kaloriarik edo karbohidratorik. Azken urteotan asko eztabaidatu da horren eraginez, badakitelako besteak beste odol tentsioa jaits dezakeela. Europako Batasunak 2011n eman zion oniritzia estebiari. 2008 eta 2012 bitartean, munduan %400 handitu zen estebia erabiltzen zuten produktuen kopurua.


Isildutako bizitzak, akordura

Summary: Isildutako bizitzak, akordura. Marilar Aleixandreren Emakume gaiztoak eleberria euskarara ekarri du Patxi Zubizarretak. XIX. mende amaieran preso zeuden andreen errealitateak eta fikzioa uztartu ditu egileak.

XIX. mende amaiera. 15 urte baino ez ditu Siscak, eta preso sartu dute Coruñako Galera espetxean, emakumeak ez baitira beren gorputzen jabe. Gazteak beste emakume batzuk ezagutuko ditu andreentzako espetxe horretan, gizarte arau zurrun eta matxistek giltzapetutakoak denak ere. Eta duintasunari eusteko haien eta beste emakume batzuen borrokaren lekuko ere izango da. Protagonistaren eta beste andre horien guztien ahots isilaraziak ahanzturatik atera, eta Emakume gaiztoak eleberrira eraman ditu Marilar Aleixandre idazleak. Galegoz idatzitako lana euskarara ekarri du orain Patxi Zubizarreta idazle eta itzultzaileak, eta Alberdaniak argitaratu du liburua.

Kartzela hartan 300 andre inguru giltzapetu zituzten, idazleak azaldu duenez. «Liburuan, saiatu naiz irudikatzen nolakoa zen andre haien bizitza kartzelan. Espainiako estatuan 40 Galera inguru egon ziren XVII. mendetik aurrera. Baina, dakizuenez, kartzelak gizartearen porrota dira, eta, hortaz, haien memoria ezabatu egin da». Gaiaz dauden datu eskasekin eta irudimenarekin saiatu zen istorioa «berreraikitzen».

Hala, Siscaren pertsonaia, adibidez, fikziotik jaio da, baina frankismo garaian jazotako benetako kasu bat du oinarri, idazleak zehaztu duenez. Izan ere, lehenago bezala geroago, andre asko abortatzeagatik sartzen zituzten preso; oso baldintza txarretan eta goseagatik egiten zutena, idazleak gehitu duenez. Halaber, liburuan pertsonaia historikoak ere badira, besteak beste, Concepcion Arenal eta Juana de Vega, zeinak kartzelara bisitari gisa joan, eta emakume haiei idazten eta irakurtzen irakasten zieten. Baina hori ere debekatu egin zieten azkenerako, «andreei eta pobreei ukatua izan baitzaie jakintzarako sarbidea; gaur egun, hala da oraindik herrialde askotan». Horiek guztiak gutxi ez, eta espetxeko buruzagiek ogia ere kendu egiten zieten emakumeei, negozioa egiteko.

Zenbait dokumentu historiko ere liburura gehitu ditu idazleak, esaterako, 1860ko Bizkaiko jaurerriko bat; konfinamenduan aritu zen liburua idazten, eta orduan halako zentroen inguruan topatu duen bakarretakoa da; Bizimodu Okerreko Emakumeentzako Zuzentasunerako Etxea: araudia du izenburu, eta, Aleixandreren ustez, idatzia «Galerako egoera baino leunagoa» da. Rosalia de Castroren poemak ere badira liburuan; galegoz eta Koldo Izagirrek Munduko Poesia Kaierak bildumarako euskaratu bezala jaso dituzte bertan.

Idazlearen ildo beretik, memoria berreskuratzeko lanaren garrantziaz mintzatu da Zubizarreta, baita literaturaren egitekoaz ere, iraganeko istorio bat gogora ekarrita. Kontatu duenez, 1945. urtean Bergen-Belsengo (Alemania) kontzentrazio eremua askatzeko lanetan lagundu zuen koronel estatubatuar batek, eta han ziren andreak mamuak balira bezala topatu zituen, «patioan noraezean; bizirik gabe, baina ezpainak gorriztatuak». Antza, akats baten ondorioz, Gurutze Gorriak milaka ezpainetako margo bidali zituen, «eta bizitza itzuli zien andre haiei, grisetik bereizten zituen kolore gorri hari esker gizatasuna berreskuratu baitzuten», Zubizarretaren hitzetan. «Uste dut literaturak funtzio hori ere baduela, gure bizitzei kolorea eta zentzua ematea. Eta hori kontatzen du nobelak: emakumeak preso daude, baina Rosalia de Castroren poesiak eta bizi izandako istorioak elkarri kontatzeak askatzen ditu».

Galegoz, genero ugaritan

Madrilen 1947an jaioa, ikasketaz biologoa da Aleixandre; emakumea izanik, horretan jarduteko bere garaian jasan behar izan zituen oztopoak tarteko, hezkuntzara jo zuen; institutu batean lanean hasi, eta Santiago de Compostelako Unibertsitatean Zientzia Esperimentalen Didaktikan katedraduna izan da gerora. Galegoa hartu zuen literatura hizkuntza gisa, eta genero ugari landu ditu, hala nola Haur eta Gazte literatura —A filla do minotauro (2018) eta beste hogei bat liburu—, poesia—Mudanzas e outros velenos izenburupean, bere poemen hautaketa bat bildu zuen 2017an, besteak beste— zein saiakera —O pensamento feminista de Emilia Pardo Bazan (2021), beste askoren artean—. Helduentzako narratibako lan ugari ere eman ditu, baita sari ugari jaso ere; iaz, Espainiako Narratiba Saria eskuratu zuen orain euskaratutako nobelarekin.

Baina bada idazlearen ezaugarri bat aipatu gabe utzi ezin dena, Jorge Gimenez Bech Alberdaniako editorearen ustez: «Feminista da. Berak aitortu eta aldarrikatu izan duen bezala, feminismoa bere bizitza eta jardunbide guztia zeharkatzen duen haria da; baita ikerketari dagokionean ere». Pozik agertu da editorea haren liburua euskaraz argitaratu izanarekin: «Kalitateaz gain, liburu honek mezu ikaragarri sakona dakar, mezu horren premia dagoen une batean; ahaztutakoen, baztertutakoen oroimena errekuperatzearen aldeko ariketa literario sendoa eta gozagarria da».


Galdera bakarra, EH Bilduri buruz

Summary: Galdera bakarra, EH Bilduri buruz. PPko presidente Alberto Nuñez Feijook «EH Bildurekin apurtzeko» eskatu du Bilbon.

Espainiako PPko presidente Alberto Nuñez Feijooren hauteskunde agendan, gaur goizean ekitaldi bat zegoen iragarrita: Bilboko kaleetan zehar egin beharreko «ibilaldia», Bizkaiko PPko buruzagi eta hautagaiek lagunduta. Hasieran, argazkirako ekitaldia baino ez zen, eta Feijook ez zuen adierazpenik egin behar, baina, azkenean, tentazioari ezin eutsi, eta kazetarien aurrean mintzatu da PPko burua, gai bakar batez aritzeko: EH Bilduren zerrenden inguruan piztutako polemika. Feijook aukera baliatu du Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi eraso egiteko, eta «EH Bildurekin hitzarmena apurtzeko» eskatu dio.

Agerraldia hasi aurretik, PPko komunikazio alorreko arduradunetako batek azaldu dizkie horren nondik norakoak Arriaga antzokiaren ondoan bildutako kazetariei: «Printzipioz, asmoa zen Feijook adierazpenik ez egitea, gero Kantabriara joan behar du eta. Baina oraintxe bertan esan didate, euskal kazetariei begirunea azaltzeko, galdera bati erantzungo diola. Galdera bakar bati, EH Bilduri buruz».

Azkenean, Arriaga antzokiaren atzetik agertu da Feijoo, eta, harekin batera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko presidente Carlos Iturgaiz, Laura Garrido idazkari nagusia, Bilboko alkategai Esther Martinez eta Bizkaiko ahaldungai nagusi Raquel Gonzalez. Astiro egin dute kazetariengana iritsi arteko tartea, lasai eta hizketan, kamerek irudiak hartzen zituzten bitartean.

Kazetariak zeuden lekura iritsi denean, iragarri bezala, galdera bakar bati erantzun dio Feijook. Eta galdera, nola ez, komunikazio arduradunak iradokitakoa izan da: «Herritar gehienek lotsagarritzat jotzen dute, ETAk eragindako ia mila hildakoak ahazten saiatzen ari garen honetan, ETAko kide izateagatik zigortutako 40 kide baino gehiago EH Bilduren zerrendetan joatea», esan du Feijook.

Sanchezi eraso

Feijook polemika baliatu du Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi eraso egiteko: «Ez da nahikoa hori salatzea; ekin egin behar zaio. Hori bezain lotsagarria iruditzen zait EH Bildurekin itunak egitea, eta EH Bildu izatea gaur egun Espainiako espetxe politika zuzentzen duena, Etxebizitza Legearen protagonista bilakatzen dena, eta Espainiako Gobernuaren bazkide nagusia. Sanchezek Bildu baliatzen du botereari eusteko».

Horregatik, PPren buruak bi eskaera zehatz egin dizkio Sanchezi: alde batetik, EH Bildurekin duen harremana «modu publiko eta argian» apurtzeko; eta, beste aldetik, Estatuaren Abokatutzari eskatzeko iker dezala «zer egin daitekeen hori galarazteko, Hauteskunde Legea edo Alderdien Legea erabilita». Baina horren inguruan Feijook ez du itxaropen handirik agertu, haren ustez Sanchezi «EH Bilduren bost diputatuak» interesatzen baitzaizkio «beste ezeren gainetik».

Espainiako Gobernuak EH Bildurekin duen harremana dela-eta kritiko agertu diren buruzagi sozialistei ere mintzatu zaie Feijoo: «Ez da nahikoa adierazpenak egitea norbere kontzientzia garbitzen saiatzeko. Adierazpenak PSOEren Batzorde Federalean egin behar dira, eta EH Bildurekiko itunaren kontra bozkatuz Kongresuan eta Senatuan».

Adierazpenak amaituta, galdera gehiago egiten saiatu dira kazetariak, baina ez dute arrakasta handirik izan. Aldameneko zubitik, herritar batzuk oihuka ari ziren: «Kontuz diru zorroekin! Itzuli lapurtutakoa!».

Ondoren, ibilaldiari ekin diote PPko buruzagi eta hautagaiek, itsasadarraren ondoko pasealekutik, udaletxerako bidean. Herritar batzuk agurtzera gerturatu zaizkie: «Ni Madrilgoa naiz, jaunartze baterako etorri naiz Bilbora, eta plazer handia izan da zu hemen zaudela ikustea», esan dio Feijoori gizonezko batek.

Bidearen erdia egina zutelarik, PPko arduradunak konturatu dira pentsiodunak Bilboko udaletxearen aurrean zeudela asteroko elkarretaratzea egiten, eta ibilaldia bukatutzat ematea erabaki dute. Azken musu eta besarkadak banatu, PPko gazteekin azken argazkiak egin, eta Santanderrera (Espainia) eramango zuen autoan sartu da Feijoo.


Summary: Sanchez: «Eskuinak ETAren mamua erabiltzen du ez duelako zer eskaini». Espainiako gobernuburua Gasteizen izan da, Arabako hautagaiak babesten. Maider Etxebarria alkategaiak «aldaketa lasaia» agindu du.

Gasteizen egon da Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Maider Etxebarria eta Cristina Gonzalez PSE-EEko hautagaiei babesa emateko. Sozialistek Lakua auzoko pilotalekua aukeratu dute ekitaldia egiteko, eta militanteek lepo bete dute aretoa. «Haizea kontra izanda ere» sozialistek erdietsitako lorpen sozialak gogoratu ditu Sanchezek, eta ziurtzat jo du alderdi sozialista «indartu» egingo dela maiatzaren 28ko hauteskundeen ostean. «Ziur naiz lehen indarra izango garela, sozialistei botoa ematea ongizatea babestea baita», aldarrikatu du.

Hitza hartu eta berehala, Sanchezek geratu egin behar izan du, hainbat pertsona oihuka hasi baitzaizkio: Espainiako Gobernuak Mendebaldeko Sahararen inguruan hartutako jarrera salatu dute, eta «traidore» zioten afixak erakutsi. Segurtasun zaindariek atera egin dituzte, eta Sanchezek hitzaldiarekin jarraitu du ondoren, gertatutakoa aipatu gabe.

Sanchezek PPren aurka egiteko baliatu du hitzaldiaren zatirik handiena, eta eskuineko alderdiari aurpegiratu dio ETA erabiltzea Espainiako Gobernuaren lorpenak «estaltzeko»: «Eskuinak ETAren mamua erabiltzen du hauteskundeak galdutzat jotzen dituelako eta ez duelako zer eskaini. Baina badut berri txar bat haientzat: Espainiako demokraziak ETA garaitu zuen duela hamabi urte. Eta gobernu sozialista batek garaitu zuen ETA. Horixe da jasan ezin dutena».

Azpimarratu du PPk iragarritako «apokalipsia» ez dela inoiz iristen, besteak beste Espainiako ekonomia Europako batezbestekoaren gainetik hazten ari delako. Sozialistek irainen ordez «aurrerapen sozialak» eskaintzen dituztela azpimarratu ondotik, bi iragarpen egin ditu. Batetik, ahanztura onkologikoarekin lotuta iragarri zuen gaixotasuna gainditu dutenek ez dutela gidatzeko baimena hiru urtean behin berritu beharko. Bestetik, %45eko desgaitasuna edo handiagoa dutenek bost urte kotizatu beharko dute —eta ez hamabost– pentsioak aurrez eskuratzeko. Bi neurriok asteon hartuko ditu gobernuak.

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak ere parte hartu du mitinean, eta hark ziurtzat jo du PSE-EEk udal eta foru hauteskundeak irabaziko dituela, eta «giltza» izango direla. Anduezaren hitzetan, sozialistei esker lortu dira Osakidetza, eskola publikoa, diru sarrerak bermatzeko errenta eta Bilboko metroa martxan jartzea, besteak beste, eta horrek erakusten du «herritarren interesak» PSEk baino ez dituela defendatzen.

«Aldaketa lasaia»

Maider Etxebarria Gasteizko alkategaiaren ustetan, berriz, PSE-EEk «gurutzaldi abiadura» du, eta «geldiezina» izango da bozetan. Bere burua «aldaketa lasaiaren» ikurtzat jo du, eta, hitzaldi guztia gazteleraz egin ondotik, euskaraz esan ditu hitz hauek: «Aldaketa lasaia, inklusiboa eta erradikaltasunik gabea behar du Gasteizek. Nik hiri guztiaren alkate izan nahi dut. Hiriaren aniztasuna aintzat hartu nahi dut alkate gisa». PSE kudeaketa onaren isla dela nabarmendu du Etxebarriak: «Soluzioak ematen dituen alderdia gara, EAJ, EH Bildu eta PP ez bezala. Herritarrek fronteen eta zubien artean aukeratu beharko dute. EH Bilduk eta PPk muturreko politikak dituzte, eta PSE da hori gelditzeko aukera bakarra».

Cristina Gonzalez ahaldungai nagusiak, bestalde, esan du sozialistek politika «eraginkorra» eta «erabilgarria» egiten dutela, eta boto emaile sozialistak mobilizatzera deitu zituen, orain arte lortutako «eskubideak» aurrerantzean ere defendatzeko.


Summary: Odol delituak egozten dizkieten EH Bilduko zazpi hautagaiek uko egin diote zinegotzi kargua hartzeari. «Ahal den neurrian» erretiratu dituzte euren hautagaitzak, zerrendak ofizialak baitira jada: «Begien bistakoa da azken egunetan interes partidistak gailendu direla, elkarbizitzarekin eta bakearekin zerikusi gutxi dutenak».

Maiatzaren 28an hautatuak izaten badira ere, EH Bilduko zazpi hautagaik ez dute zinegotzi kargua hartuko aurkeztu diren udalerrietan. Hori hitzeman dute gaur plazaratu duten gutun batean. Azken egunetan, Covite Euskal Herriko Terrorismoaren Biktimen Kolektiboak egindako salaketa bat tarteko, eztabaida politikoaren zentroan izan dira koalizio abertzaleko 44 hautagai, ETAko kide izan zirelakoan kondenatutakoak. Bereziki, gutuna idatzi duten zazpiak; haiek dira odol delituak egozten dizkietenak: «Ez dugu gure iraganeko militantzia ukatuko orain, ezta horrekin batera onartzen dugun ardura ere».

Hautagaien zerrendak ofizialak dira jada, eta, horregatik, «ahal den neurrian» egin diete uko euren hautagaitzei; hitzeman dutenez, «inongo kasutan» ere ez dute zinegotzi kargua hartuko.

Naiz agerkarira bidalitako gutunean, kontatu dute «iskanbila politiko eta mediatiko handia» sortu dutela EH Bilduren zerrendek. Salatu dutenez, aipatutako 44 hautagaietatik gehienak «politikoak soilik ziren jarduerak» egiteagatik kondenatutakoak dira, Dena ETA da doktrina baliatuta: «Gutxieneko printzipio demokratikoei ez zaie mesederik egingo haien eskubideak zapaltzea onartzen jarraitzen badugu». Aitortu dute nabarmenagoak izan direla euren kasuak, egozten dizkieten ekintzengatik.

Ikusi gehiago: Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek

«Gure herrietako zerrenden osaera garrantzi handiko kontua bilakatu da, eta horrek, arrazoi ezberdinengatik, gure hautagaitzak erretiratzera behartzen gaitu», esan dute.

Lehenik eta behin, ETAren biktimei mintzatu zaizkie, eta, «orokorrean», Euskal Herriko gatazka sufritu duten guztiei, esateko euren hitzek eta ekintzek jasandako mina ez areagotzeko konpromisoa dutela. Azpimarratu dute «hasieratik» hartu dutela parte ezker abertzalearen estrategia aldaketan, eta dudarik gabekoa dela bide politiko eta demokratikoen alde egiten duten apustua.

Etorkizunik gabeko iragana

Bat egin dute Urriaren 18ko Adierazpenarekin, eta argi utzi dute asmoa ez dela euren iragana ezkutatzea: «Uste dugu beharrezkoak direla memoria ekintza zintzo, eraikitzaile eta osoak. Ez dugu iraganik gabeko etorkizunik nahi, baina ezin dugu ontzat eman gure herria etorkizunik gabeko iragan batera kondenatu nahi duten sektore erreakzionarioen jarrera».

Gehitu dutenez, «begien bistakoa da» azken egunetan interes partidistak gailendu direla, «elkarbizitzarekin eta bakearekin zerikusi gutxi dutenak»: «Polemikaren helburua EH Bilduri min ematea da, ezinbesteko erreferente bilakatu delako, eta indar eraldatzaile nagusia».

Gutuna sinatu dutenak hauek dira: Jose Antonio Torre Altonaga, Asier Uribarri Benito, Lander Maruri Basagoiti, Begoña Uzkudun Etxenagusia, Jose Ramon Rojo Gonzalez, Juan Carlos Arriaga Martinez eta Agustin Muiños Diaz.

Covitek piztutako polemika

Polemika maiatzaren 9an piztu zen, hauteskunde kanpaina hasi baino bi egun lehenago. Covite elkarteak ohar bat plazaratu zuen, eta salatu zuen EH Bilduren zerrendetan 44 hautagai zeudela «ETAko kide izateagatik zigortuak» izan zirenak. Covitek nabarmendu zuen horietatik zazpiri odol delituak egotzi zizkietela epaitu zituztenean, baina ezker abertzalearen kontrako makrosumarioen garaian zigortutako abokatu, politikari eta kazetariak ere sartu zituen bere zerrendan. Adibidez, Hasier Arraiz Sortuko presidente eta legebiltzarkide izandakoa eta Teresa Toda Egin egunkariko kazetaria agertzen ziren ustezko etakideen zerrenda horretan.

Hurrengo egunean, Espainiako hedabide nagusiek hauspoa eman zioten Coviteren salaketari, eta hortik aurrera iritsi zen ordezkari politikoen adierazpen erauntsia, gaur arte iraun duena. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren presidente Carlos Iturgaitz izan zen «odolez zikindutako EH Bilduren zerrendak» salatu zituen lehenengoa, eta ostean etorri ziren gainerakoak: Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «begirune falta» egotzi zion EH Bilduri; Patxi Lopez sozialistak esan zuen hori zela «EH Bilduri botorik ez emateko beste arrazoi bat»; eta Elkarrekin Podemos-IUko Pilar Garridok ere «larri eta tamalgarritzat» jo zuen gertatutakoa, baina odol delituak egozten dizkieten zazpi hautagaien inguruan jarri zuen arreta.

Alderdi gehienek EH Bilduri eraso egiteko baliatu dute polemika, baina Espainiako eskuinak Pedro Sanchezen gobernuari ere egin dio kritika. PPko presidente Alberto Nuñez Feijoo gogor aritu zen Sanchezen kontra Bilbon egindako ekitaldian: «Hori bezain lotsagarria iruditzen zait EH Bildurekin itunak egitea, eta EH Bildu izatea gaur egun Espainiako espetxe politika zuzentzen duena, Etxebizitza Legearen protagonista bilakatu dena, eta Espainiako Gobernuaren bazkide nagusia. Sanchezek Bildu baliatzen du botereari eusteko».

Ikusi gehiago: Zazpi hautagaien erabakia txalotu du EH Bilduk


Summary: Zizurkilgo Udalak eta Gipuzkoako Aldundiak Villabonako erasoa gaitzetsi dute. Larunbat gauean bikote bat jipoitu zuten, haien jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik.

Bikote homosexual batek salaketa bat jarri du, joan den asteburuan Villabonan (Gipuzkoa) jipoitu egin zituztelako. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak dio gertatutakoa ikertzen ari dela. Bitartean, Zizurkilgo Udalak, Gipuzkoako Aldundiak eta Arartekoak gertatutakoa gaitzetsi dute. Udalak babes osoa eskaini die biktimei, eta adierazi du Villabonako Udalarekin lanean ari dela gertatutakoa argitzeko. Aldundiak elkartasuna eta babes osoa adierazi nahi izan dizkie erasoa jasan duten bi pertsonei, bai eta haien senide eta lagunei ere.

Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan ziren, eta orduan hasi ziren jipoiak. Polizia iritsi zen arte ez ziren gelditu.

Mutiletako batek konortea galdu zuen, eta atzo arte ospitaleratuta egon zen. Horregatik erabaki zuten salaketa atzo jartzea, erasoa larunbat gauean gauean izan bazen ere. Biktimek adierazi dute «beldur» direla, erasotzaileek badakitelako salaketa jarri dutela. Adierazi dutenez, beraiek ez zuten deus ere egin jipoia jasotzeko; «bat-batean» gertatu zen.

Erasoaren ondorio nabarmenenak dituen mutilak zauri bat du buruaren atzealdean. Sudurra ere berriz osatu behar izan zioten, guztiz txikituta utzi baitzioten; eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat. Izebak, berriz, hematoma bat du begian, muturrekoarengatik.


Iñaki Alkiza hil da, 89 urterekin

Summary: Iñaki Alkiza hil da, 89 urterekin. Donostiako lehen kudeaketa batzordeko kide eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako eta Realeko presidente izan zen.

Iñaki Alkiza politikari eta Realeko presidente ohia hil da, 89 urterekin. Donostiako Herrera auzoan jaio zen, 1933an, baina, lau urte zituenean ama hil ondoren, Altza auzora joan ziren bizitzera aita eta hiru anai-arrebak. Haren izena Donostiako futbol klubarekin estuki lotuta badago ere, kargu aipagarriak bete zituen Donostiako Udalean eta Gipuzkoako Batzar Nagusietan ere.

Haurtzaroan gertutik ezagutu zuen Espainiako gerra. Hala aitortu zuen 2014an elkarrizketa batean: «Ume nintzela, bete-betean bizi izan nituen 1936ko gerra eta frankismoa. Gogoan dut nola sartu ziren karlistak Donostiara. Gure etxe aurretik pasatu ziren, kamioi handi batzuetan. Aita frontera eraman zuten. Gerra amaitu, eta Irunera eraman zuten soldadu. Ondoren, Ondarretako kartzelara destinatu zuten».

Franco hil osteko lehen udal hauteskundeak egin aurretik, Donostiako Udala gobernatu zuen kudeaketa batzordeko kide izan zen, EAJ ordezkatuz: «Beharra ikusten nuen laguntzeko; batez ere, lehen aldian, frankismoa bete-betean baitzegoen». 1979an Ramon Jauregik Donostiako kudeaketa batzordeko presidente kargua utzi zuenean (alkate izatearen pareko kargua zen), Alkizak hartu zuen lekukoa. Udal hauteskundeak egin bitartean egon zen alkatetzan, eta, lehen udal hauteskundeetan herritarrek Jesus Mari Alkain alderdikidea hautatu zutenean, hari eman zion lekukoa.

Horren ostean, politika utzi zuen Alkizak, eta Jose Luis Orbegozo Realeko presidentearen zuzendaritzan sartu zen. Lehenago ere egona zen Alkiza Realean, talde txuri-urdineko jokalari izan baitzen 1955 eta 1961 artean. Aurrelaria zen, eta 73 partidatan bederatzi gol sartu zituen. BERRIAri 2014an adierazi zion Zaragozan bizi zen izeba moja batek oparitu ziola futboleko lehen baloia, eta txikitan Altzako frontoian hasi zela futbolean. Hernani futbol taldearekin Atotxan final bat jokatu ondoren fitxatu zuen Realak, eta Atletico Madrilen aurka egin zuen debuta lehen taldearekin. Giltzurrunetako osasun arazo batek behartuta utzi zion futbolean jokatzeari.

Reala berritu zuen

Orbegozok Realeko presidentetza utzi ostean, Iñaki Alkizak hartu zuen kargua, eta 1992. urtera arte izan zen presidentetzan. Erronka handia zen, Orbegozoren itzala handia baitzen Gipuzkoan, Espainiako Liga bitan irabazi ostean. Baina, Alkizaren agintaldian, Realak Espainako Kopa irabazi zuen 1987. urtean, eta 1988an Espainiako Ligako eta Kopako txapeldunorde izan zen. Alkizak Alberto Ormaetxea entrenatzaile ezaguna bota zuen, eta hari esker iritsi zen Realera John Benjamin Toshack; hark beste aro bat ekarri zuen. Nabarmentzekoa da Alkizaren agintaldian hasi zela Reala jokalari atzerritarrak fitxatzen: John Aldridge izan zen lehena, 1989an.

Kirol lorpenez gain, aipatzekoa dira Alkizak kluba modernizatzeko egin zituen erreformak ere. Realak Atotxa futbol zelaia utzi zuen Anoeta estadio berrian jokatzeko, eta, klubak zituen arazo ekonomikoei aurre egiteko, sozietate anonimo bihurtu zen: «Ez dago ondo nik esatea, baina uste dut asmatu genuela nola egin. Anoetara aldatzea ere beharrezkoa zen. Hori dena lotuta edukita eta semea lehen taldean egonda, uzteko garaia zela iruditu zitzaidan», esan zuen 2014an.

Sozietate anonimo bihurtzeko prozesua gidatu ondoren utzi zuen Realeko presidentetza Alkizak. Argudiatu zuen Bittor Alkiza semea lehen taldean jokatzen ari zela eta ez zuela nahi bere karguak semearen ibilbidean eragiterik. Kargua utzi ostean, Realak Athletici saldu zion Bittor Alkiza. Gaur egun, Osasunako bigarren entrenatzailea da.

Berriro politikan, EArekin

1995ean berriro itzuli zen politikara, baina Eusko Alkartasunarekin. «EAJ banandu zenean, Gipuzkoako gehienak Garaikoetxearekin joan ginen; ni ere bai». Gipuzkoako Batzar Nagusietarako zerrendan aurkeztu zen, Donostialdeko zerrendaburu; ahaldun nagusi izateko hautagai Jose Julian Irizar izan zen. EAJren eta Herri Batasunaren ostean, zerrenda bozkatuenetan hirugarrena izan zen EArena. Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide aukeratu zuten, eta 1995-1999 legegintzaldian Batzar Nagusietako presidenteorde izan zen. 1999an EAJk eta EAk egin zuten hautagaitza bateratuan aurkeztu zen, eta, berriro batzarkide izateaz gain, Batzar Nagusietako presidente izendatu zuten. 2003an politika utzi zuen.


Jaizkibelgo itzulia

Summary: Jaizkibelgo itzulia. Mendilerro honetan dauden dorreak liberalek eraiki zituzten, XIX. mendean, 1874an, Hirugarren Karlistaldian, zaintzarako postu modura.

Irundik (Gipuzkoa) Donostiara doan Donejakue bidearen zati bat Jaizkibel menditik igarotzen da, Hondarribia eta Pasaiako herrien artetik, hain zuzen. Irun eta Hondarribia arteko zatia oso hiritarra da, baina, Jaizkibelera gerturatuz goazen heinean, asfaltoak nagusi izateari uzten dio. Guadalupeko Santutegira iristean, seinale horiek erakutsiko diguten bidetik segituz, Jaizkibelgo basetxea gure ezkerrera utziko dugu. Lehen bidegurutzera heltzean, Donejakue bidea bitan banatzen da: lehena mendi magaletik joaten da, eta bigarrena, berriz, mendi bizkarretik. Guk, ibilaldi honetan, biak lotuko ditugu, itzuli osoa eginez.

Guadalupeko Santutegiaren ondotik abiatuko gara, eta, Donejakue bidearen seinaleei segituz, porlanezko bidetik aurrera egingo dugu. Jaizkibelgo basetxea gure ezkerrera utzi, eta lehen bidegurutzera helduko gara, eta, bertan, Donejakue bidea bitan banatuko da. Lehena mendigunearen magaletik doa, eta bigarrenak, berriz, mendi bizkarretik eramango gaitu. Guk, bigarren hori aukeratu, eta berehala malda belartsu eta pikoari aurre egingo diogu, alanbrezko hesiaren ondora igo aurretik. Hemendik aurrera, bidea leundu egiten da, eta erraz iritsiko gara Erramuzko Dorrearen ondora. Dorre hori tontorrean dagoen San Henrike gazteluaren inguruan eraikitako gotorlekuen lerroko dorreetako bat da, oinplano karratua duen bakarra; besteek oinplano hexagonala dute. Guztiek bi solairu eta terraza bat zituzten, eta, gaur egun, soilik hareharrizko hormak mantentzen dira zutik. Mendilerro horretan dauden dorreak XIX. mendean eraiki zituzten, liberalek, 1874an, Hirugarren Karlistaldian, zaintzarako postu modura. Handik dagoen ikuspegia oso zabala da, Txingudiko Badiaren argazkia ederra izanik.

Aurrera segituz, Jaizkibelgo estazio megalitikoaren aztarna batzuk ikusi ahal izango ditugu. Gertu ikusiko dugun Santa Barbara dorrerantz joango gara, eta hara iristean ohartuko gara oinplano hexagonala duela. Haren izenaren jatorria garai batean han egon zen ermita batean bilatu behar da. Gertu, antzinako paradorearen arrastoak, eta, urrutiago, tontorraren ondoan dauden antena erraldoiak. 1999 urte arte paradorea izan zenaren azken arrastoei (lau arku) bizkarra eman, Iskulingo trikuharriaren ondotik pasa, eta aldapa gogortu egingo da. Altuera hartuz goazen heinean, atzera begiratu, eta ikuspegia zabalduz joango da. Jaizkibel edo Allerru tontorrean dauden erpin geodesikoaren eta buzoiaren ondora iristen garenean, berehala ikusiko ditugu San Henrike gaztelua izan zenaren hondarrak.

Badiaren bista ederrak

Jaizkibelgo dorreen ibilbidetik segituz, antenak atzean utzi, eta xenda nabarmenetik jaisten hasiko gara. Berehala iritsiko gara hirugarren dorrearen ondora, eta, bide beretik jarraituz, bigarrenera. Bide eroso horrek errepidearekin elkartzen den lepo txiki batera eramango gaitu. Azken malda txikiari aurre egin, eta azkar iritsiko gara Menditxikin dagoen azken dorrearen ondora (lehenengo dorrea). Pinudian marrazten den xendatik errepidera atera baino lehen, ezkerrerantz egiten duen xenda batek laster utziko gaitu lurrezko pista zabalean. Norabidea aldatu, eta, gure mendean ikusiko ditugun Bidasoaldeko eta Pasaiako badiaren ikuspegi ederrez gozatuz, aurrera egingo dugu, eta Jaizkibelgo magalak puntatik puntara zeharkatu. Donejakue bidearen gezi horiek lagunduko digute bide zuzena aukeratzen, eta, gorabehera handirik gabe, abiapuntura itzuliko gara, Guadalupeko Amaren baselizara, hain zuzen ere.


Summary: Gobernuarekiko bake elkarrizketak «krisian» daudela ohartarazi du ELNk. Petrok esan du ez dagoela «gatazka ideologiko edo politikorik, legez kanpoko ekonomien aurkako borroka baizik». Bogotak ukatu egin du krisirik dagoela, eta esan du elkarrizketek aurrera jarraitzen dutela.

Ez dago argi zertan diren maiatz hasieran Habanan abiatutako bake elkarrizketak. Asteburuan piztu zen krisia ELN Nazioa Askatzeko Armadaren eta Kolonbiako Gobernuaren artean, Gustavo Petro presidenteak egindako adierazpen batzuen ondorioz. Asteburuan armadarekin egindako ekitaldi batean, hauxe esan zuen estatuburuak: «Dagoeneko ez dago gatazka ideologiko edo politikorik, legez kanpoko ekonomiaren aurkako borroka baizik». Horrez gain, agerraldian Petrok adierazi zuen ELNren bake ordezkaritzak ez duela aginterik gainontzeko kideengan, eta taldean ez dagoela «barne batasunik». Adierazpenok gerrillaren haserrea eragin zuten, eta haiekiko eta elkarrizketekiko «errespetu falta» egotzi zioten Petrori. ELNko iturri baten arabera, «etenda» daude elkarrizketak atzotik, eta gertatutakoaren gaineko ebaluazio bat egingo dute bi aldeek; ondoren jarraituko dute aldez aurretik hitzartutako agendarekin.

Sareetan zabaldutako bideo batean, gerrillako komandante Pablo Beltranek jakinarazi du «krisian» daudela elkarrizketak. Bideoan, Beltranek salatu du Petroren adierazpenak ez datozela bat bere ordezkaritzak negoziazio mahaira eramandako proposamen eta jarrerekin: «Mahaiak gauza bat esaten badu eta presidenteak beste bat, gu erdian geratzen gara, eta horregatik eskatzen dugu azalpen bat. Egia da egon direla adierazpen publiko batzuk nolabait ere gobernuaren jarrera argitu dutenak, baina oinarrian dagoen arazoa ez dute konpondu».

Bake prozesuan aurrera egiteko ELNren eskaera nagusietako bat da gerrillari «talde armatu antolatuaren» izendapena kentzea; izan ere, Beltranek berak BERRIAri eskainitako elkarrizketan azaldu zuenez, Kolonbiako legediak zehazten du talde kriminalak «menperatu» egin behar direla, eta, aldiz, talde politiko-militarrekin elkarrizketak has daitezkeela. Horrez gain, ELNko presoak ere ez dituzte preso politikotzat hartzen. Gerrillako buruak salatu du bake elkarrizketen aurka daudenen diskurtsoa indartzen duela Petrok esandakoak, iradokitzen duelako ezin dela ELNrekin hitz egin. Beltranek argi du: «Gauzak diren moduan izendatu behar dira, eta hori egiten bada ez da berriz halakorik gertatuko».

Gobernuak, ordea, ukatu egin du krisirik dagoela, eta ohar bat plazaratu du nabarmenduz elkarrizketek bere horretan jarraitzen dutela. Idatzian berresten dute negoziazioek «izaera politikoa» dutela, eta Bogotak eutsi egiten diela Mexikon sinatutako akordioei. «Gobernu gisa, aitortzen dugu ELNren ordezkaritzaren legitimitatea, agenda eta nazioarteko begiraleen lana», irakur liteke oharrean. Bide beretik, baina, gogorarazten dio gerrillari su etena eskatzen dutela herritarrek, eta hori dela elkarrizketa hauen lehen helburua.

Gerrillak berak ere nabarmendu izan du menia baten beharra, baina ohartaraziz bi aldeek bete behar dutela, ez soilik ELNk. «Petro heldu da gobernura, eta lider sozialen aurkako erasoak ez dira amaitu; Petro babesten duten liderrak hiltzen dituzte oraindik ere, lehen bezala. Gobernu aurrerakoi bat dugu, eta, hala ere, jendea hiltzen dute oraindik. Erregimen zaharrak herri mugimenduen aurka egiten du gaur egun ere, eta horrek gobernuaren erantzun bat behar du».

Ez da lehena

Hau ez da negoziazioek gainditu behar duten lehen oztopoa. Antzeko zerbait gertatu zen iazko urte amaieran ere, Bogotak iragarri zuen alde biko su eten bat hitzartu zuela ELNrekin, baina gerora atzera egin behar izan zuen, gerrillak berak ohar batean halakorik sinatu izana ukatu zuenean. Ordu hartan, gerrillak egotzi zion gobernuari alde bakarreko erabaki bat «inposatu» nahi izatea.

Gerora, udaberrian, beste behin kolokan egon ziren elkarrizketak, gobernuak egotzi zionean ELNri bederatzi militar hil izana martxo amaieran egindako eraso batean. Gobernuak erasoa baliatu zuen su eten bat adostu beharra berresteko, eta gerrillari presio egiteko. ELN bera ere menia baten aldekoa da, betiere negoziatua eta aldebikoa bada. Alde horretatik, Beltranek adierazi du menia bat adostuko balitz ELNk hura betetzeko «konpromiso osoa» lukeela: «Oihanean dagoen azken gerrillariak ere beteko du».

Bien bitartean, ordea, gerrillaren aurkako operazioek aurrera jarraitzen dute, eta jarraituko dute. Luis Mauricio Ospina armadaburuaren esanetan, negoziazioak hasi zirenetik militarren aurkako 90 eraso gertatu dira. Beraz, ohartarazi duenez, presidentetzak kontrakorik agintzen ez duen bitartean, «konstituzioan jasotakoaren aurka egiten duen edozein talde armaturekin bezala» jokatuko dute.


Summary: Lassoren aurkako epaiketa politikoa hasi du gaur Ekuadorko Asanbleak. Oposizioak ustelkeria egozten dio, estatu enpresa baten kontratu irregularrak ez eragozteagatik. Litekeena da eztabaida zenbait egunez luzatzea.

Ekuadorrek Guillermo Lasso presidentearen aurkako epaiketa politikoa hasiko du gaur Asanblea Nazionalean. Euskal Herrian 17:00ak zirenean hasi da saioa —10:00ak ziren Ekuadorren—. Oposizioak ustelkeria egozten dio, ustez, jakitun zelako Flopec petrolioa ustiatzeko estatu enpresak eta Amazonas Tanker konpainia pribatuak kontratu irregularrak egin zituztela. Akusazioak salatu du Lassok ez zuela ezer ere egin kontratu horiek estatuari eragin dizkioten kalteak eragozteko.

Correistek eta sozialdemokratek gidatzen duten oposizioak Lasso presidentearen kontrako salaketa aurkeztuko du gaurko saioan, eta presidenteak hiru ordu izango ditu segidan akusazioei erantzuteko. Bi aldeek beste txanda bat izango dute elkarri erantzuteko, eta Lassok parlamentua utzi beharko du ondoren, ganberako ordezkarien arteko eztabaida has dadin. Litekeena da epaiketa egin ahal izateko asanbleak saio bat baino gehiago egin behar izatea. Behin eztabaida amaituta, parlamentuko presidenteak beste osoko bilkura batera deitu beharko du, bost eguneko epean, epaiketa politikoa ebazteko. Azken saio horretan ez da eztabaidarik izango, bozketa soilik.

Oposizioak gehiengo kualifikatua beharko du presidente kontserbadorea kargugabetzeko. Hau da, 92 boto 137 ordezkaritatik. Lassoren etorkizuna kolokan dagoela erakutsi zuen joan igandeko bozketak. Asanblearen agintaritza hautatzeko bozketa egin zuen ganberak —hala egin behar du legegintzaldiaren erdia betetzen denean—, eta oposizioak 96 boto batu zituen, Itxaropenaren Aldeko Batasuna alderdi correistaren, Alderdi Kristau Sozialaren, Ezker Demokratikoaren eta Pachakutik alderdi indigenistaren arteko akordioari esker. Oposizioak parlamentuko presidentetza eta bi presidenteordetzak eskuratu zituen, eta ganberako mahaiaren kontrola hartu zuen.

Hori ikusita, Ekuadorko zenbait hedabidek aurreratu dute litekeena dela Lassok asanblea desegitea. Hala eginez gero, aukera izango luke dekretu bidez gobernatzeko zenbait hilabetez, hauteskundeetara deitu eta bozak egin arte. Ganbera desegiteko, presidenteak argudiatu ahalko luke «krisi politiko larri bat» bizi duela herrialdeak edo gobernuaren jarduna «modu jarraituan eta justifikatu gabean» oztopatzen ari dela oposizioa.

Lassok parlamentua desegitearen alde egingo balu, Ekuadorko Hauteskunde Batzordeak bozetara deitu beharko luke zazpi eguneko epean, eta hauteskundeak 90 egun igaro baino lehen egin beharko lirateke. Asanblea berria aukeratu artean, presidenteak ekonomia arloko neurriak hartzen jarraitu ahal izango luke, dekretu bidez.


Summary: Ikusgunek dio LGTBI kolektiboaren kontrako eraso gehienak toki publikoetan gertatzen direla. Lumagorri HATek eta Gasteizko Udalak elkarlanean egin dute Ikusguneren 2022ko txostena

LGTBI kolektiboaren kontrako hamasei gertaera jaso dituzte Ikusguneren 2022ko txostenean. Horietako hamarrek osagai homofoboa izan dute, bostek transfoboa, eta batek LGTBIfoboa. Ikusgunek nabarmendu nahi izan du transek jasan dituztela eraso homofoboetako batzuk; izan ere, «batzuetan, sexu orientazioaren eta genero identitatearen arteko aldea ez dute parekatzen erasotzen edo diskriminatzen dutenek». Lumagorri HATek eta Gasteizko Udalak lankidetzan egindako txostena da; helburua «LGTBIfobia zertan den salatzea eta kolektiboko pertsonen artean laguntza sareak sortzea» da.

Gertaera horietako gehienak, zazpi, toki publikoetan izan dira: lau kalean, bi aisialdi lekuetan, eta bat jai eremu batean. «Datuek erakusten espazio publikoa bereziki arrotza eta erasokorra dela LGTBI pertsonentzat», dio Ikusgunek. Eskola eremuan bi eraso gertatu ziren, eta «kezka» eragiten die horrek, «bereziki sentibera den kolektibo baten aurkako» erasoak direlako. Gainerako eremu guztietan eraso bana egon zen: telefono bidez, merkataritza guneetan, mediku zentroan, etxean, sare sozialetan, lanean eta aisialdian.

Erasoen tipologiari dagokionez, gorroto diskurtsoak –LGTBI kolektiboko kideen aurkako gaitzespena sustatu nahi dute– eta irainak –kolektiboko kide bakar bati mintzeko zuzendutako mezua da– izan dira ohikoenak: sei eta bost zenbatu dituzte, hurrenez hurren. Hala, gorroto diskurtsoen igoera «kezkagarria» dela diote, eta merezi duela berriz ere aztertzea, «interes berezia jarriz ikastetxeetan edo toki publikoetan gertatzen diren kasuetan». Gehitu dute eraso fisikoen kopurua 2021a baino lehenagoko adierazleetara itzuli dela, eta nabarmen murriztu.

Zenbatutako erasoetatik hamabi Gasteizen gertatu dira, txostena egiteko baliabide gehienak bertan daudelako. Urteko garaiari dagokionez, neguan gertatu dira eraso gehien. Aldi horretan gertatutakoak, baina, barnealdean edo sare sozialen bidez gertatu dira. Bi eraso fisikoak, berriz, udan izan ziren.

Orokorrean, Ikusgunek dio aurreko urteetan baino eraso gutxiago zenbatu dituztela. Horren arrazoia izan daiteke 2022an ez dutela jaso leku bakarrean zenbait eraso gertatu den kasurik. Hala ere, adierazi dute leku batean lau aldiz errepikatu zela erasoa: pertsona beraren kontra, eta erasotzaile berekin. Lau eraso moduan zenbatu beharrean, bakarra izan balitz bezala erregistratu dute.

Erasoetatik haratago

Zenbatutako erasoen xehetasunak emateaz gain, txostenaren bukaeran lau auziren inguruko hausnarketak egin dituzte zenbait egilek: Tximino baztanga, hedabidea eta estigma homofoboa; Lesbofobiari aurre egiteko identitateak; LGTBI migratzaile eta errefuxiatuei buruzko 2022 Txostena; eta Aktibismo afektiboak: estraktibismotik kopartaidetzara.

Horrez gain, Ikusgunek gomendio sorta bat ere zabaldu du: sexu eta genero aniztasunaren kontrako zurrumurrurik ez zabaltzea hedabideetan; kolektiboaren kontrako mezuak neutralizatzeko neurriak hartzea erakundeetan; sexu eta genero identitateari buruz hizkuntza arloan egin dituzten esku hartzeen inguruan hausnartzea; arlo horretan prestatzea enpresetako ordezkariak; ahalduntzeko estrategiak garatzea; Osakidetzako arreta protokoloetan eragile transen parte hartzea sustatzea; eta kolektiboko kideen eskubideak bermatzeko legea ahal bezain laster ezartzea.

Ikusgune Gasteizeko LGTBIfobiaren kontrako behatokia da. Kolektiboko pertsonak, LGTBIfobia jasan dutenak eta beren sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatuta sentitu direnak animatu dituzte zer gertatzen zaien Ikusguneri jakinaraztera. «Garrantzitsua da LGTBIfobiaren irismena ezagutzea, indarkeria horri aurre egiteko eta eragindako pertsonei erreparazioa emateko proposamenak landu ahal izateko».


Summary: Kanporatzeko prozedura abiatuko dute Baionan eraikin bat okupatu duten gazteen aurka. Gazteei etxebizitza bat eskaintzeko okupatu dute, eta 'Maurizia' izeneko proiektu sozial eta kulturala abiatuko dute. Okupatzaileei babesa ematera deitu dute.

Baionan Herriko Etxearena den eraikin bat okupatu duten gazteak kanporatzera joan da Frantziako Polizia arratsalde hasieran. Hori ikusita, gazteei babesa ematera deitu dute. Goizean gazteek hedabideen aurrean azaldu dutenez, proiektuan parte hartzen duten gazteei etxebizitza bat eskaintzeko okupatu dute etxea. Aurkezpen horren aurretik, polizia etxean izan dira okupazioaren berri emateko.

Edonola ere, ezin izan dituzte gazteak kanporatu, haiek ez dutela aterik hautsi eraikinera sartzeko. Poliziak joan dira, baina Lurraren egitura publikoko ordezkariak gelditu dira bertan. Okupazioa konstatatu, eta kanporatze prozedura legala abiatuko dute.

Duela egun batzuk okupatu zuten eraikina, baina gaur goizean eman dute horren berri. Maurizia izeneko proiektua abiatzeko asmoa dute hor, herritarren arazoei aurre egiteko. Baionako Herriko Etxearena da eraikina, eta, azaldu dutenez, hirigintza proiektu bat du hor. Gazteek, baina, alokairu kontratua egitea eskaini diote herriko etxeari, eraikina hutsa izanen den bitartean erabili ahal izateko.

Duela egun batzuk okupatu zuten Baionako Herriko Etxearen parean dagoen eraikina. Hedabideei aurkeztu aurretik, polizia etxean izan dira, eta euren ekintzaren berri emateko deklaratu dute poliziarenean. Hedabideen aurrean, gazteek azaldu dute proiektuan parte hartzen duten gazteei etxebizitza bat eskaintzeko helburuarekin okupatu dutela etxea. Alde sozial eta kultural bat izanen du Mauriziak. Gaur eta bihar batzarrak eginen dituzte, eta okupazioan laguntzera eta eraikina antolatzen hastera deitu dute. Igandean herri bazkari bat eginen dute.

Mauriziak eskaintza kultural bat izanen du auzoko herritarrentzat. Urgentziazko bizitegi bat ere izanen dute, estudio independente bat, beharrean denarentzat. Atherbea eta Diakite elkarteekin lanean aritzeko borondatea dute.

Okupazioaren berri eman ondoren, gazteak Baionako herriko etxera joanen dira. «Ez gaituzte kanporatuko», erran dute konfiantzaz. Espero dute herritarren babesarekin lortuko dutela barnean irautea. Eraikina biziki egoera onean da.