Summary: Gizon bat atxilotu dute Baionan, emakume bati eraso egitea leporatuta. Emakumea Baionako ospitalean dago, zauriturik. Gizona arratsalde honetan pasatuko da Baionako prokuradorearen aitzinetik.

Iragan ostiral gauean gertatu zen erasoa, Baionako etxebizitza batean. Gizon batek bere neska lagun ohia kolpatu zuen, eta emakumea Baionako ospitalera eraman zuten larrialdi zerbitzuek, zauriengatik. Kolpeez gain, emakumea zintzurra tinkatuz itotzen saiatu zen gizona. Frantziako Poliziak larunbatean atxilotu zuen ustezko erasotzailea, Tarnosen (Landak, Okzitania), biktimak salatu egin baitzuen Baionako ospitalean.

Sud Ouest egunkariaren arabera, auzokoak erasoa gertatu zen etxebizitzara sartu ziren ostiral arratsean, «oihuak» entzun ondoan. Orduan, gizonak etxebizitzatik ihes egin zuen.

Larunbatean sartu zuten atxiloaldian gizona, Baionako Polizia Etxean, eta atxiloaldia luzatu egin diote. Arratsalde honetan pasatzekoa da Baionako fiskalaren aitzinetik. Ikerketaren arabera, emakumeak jadanik bost aldiz seinalatu zuen gizona bortizkeria kasuengatik, baina ez zuen salaketarik jarri.


Boterea galtzear dago Netanyahu

Summary: Boterea galtzear dago Netanyahu. Gobernu berri bat osatzeko elkarrizketak hasi dituzte Yesh Atid eta Yamina alderdiek. Jarduneko lehen ministroak «traiziotzat» jo du.

Hamabi urteko agintaldiaren ostean, Israelgo lehen ministro kargua galtzear da Benjamin Netanyahu. Gobernu berri bat eratzeko haren saiakerak huts egitean, Reuven Rivlin presidenteak oposizioko buru Yair Lapidi eman zion mandatu hura. Hark ustekabeko mintzalagun bat topatu du elkarrizketa mahaian eseritzeko: Yaminako buru eta Defentsa ministro ohi Naftali Bennet. Netanyahuk «traizio» egitea leporatu dio hari.

Eskuin muturreko alderdia Netanyahuren gobernuen zutabeetako bat izan da azken urteetan, oinarri erlijioso eta kontserbadoreak dituzten indarren koalizioaren pean. Orain, baina, Bennetek adierazi du Lapiden Yesh Atid alderdiarekin akordio bat erdiesteko prest dagoela, «batasun gobernu bat» osatzeko asmoz: «Une erabakigarri honetan, ardurak gure gain hartu behar ditugu. Nire esku dagoen guztia egingo dut nire lagun Yair Lapidekin batasun nazionaleko gobernu bat osatzeko». Hori edo «bosgarren hauteskunde batzuk», ez du aukera gehiago ikusten Bennetek. Alderdi hark zazpi eserleku ditu parlamentuan, eta balantza alde batera edo bestera mugi dezake.

Azken bi urteetan lau aldiz egin dituzte parlamenturako bozak Israelen, politikariek gobernu bat osatzeko izan duten gaitasun falta medio. Azken hauteskundeen ostean, Rivlinek Netanyahuren esku utzi zuen beste behin adostasun bat lortzeko lanen ardura. Aurrerapauso falta dela medio, baina, Lapidi eskatu zion gauza bera, maiatzaren 5ean. Hark asteazkenera arteko tartea du presidenteari proposamen bat aurkezteko.

Yesh Atideko buruak ere ez du lan erraza, baina pauso berri honek asko gerturatu du gobernura iristeko helburura, eta, ondorioz, Netanyahu aldendu. Jarduneko lehen ministroak eskuineko hautesleen aurka doan erabaki bat hartzeaz akusatu du Bennet, eta «gobernu ezkertiar bat Israelen segurtasunarentzat eta etorkizunarentzat arriskutsua» izan daitekeela argudiatu. «Mendeko iruzurra da», salatu du. Hala, Benneti eskaintza berri bat egin dio, Netanyahu berarekin eta Esperantza Berria alderdiko buru Guideon Saarrekin lehen ministro kargua partekatzea, txandakatuz.

Israelgo hedabideen arabera, formula hori aztertzen ari dira Bennet eta Lapid. Lehenarentzat izango litzateke lehen ministro postua lehen bi urteetan, eta bestearentzat ondorengo bietan. Halere, ikusteko dago ea gai izango ote diren adostasun bat erdiesteko, eta oposizioko gainerako alderdiek onartuko duten halakorik. Bennet okupatutako lurralde palestinarrak kolonizatzearen aldekoa da, eta politika ekonomiko neoliberalak defendatzen ditu. Ikusteko dago zein jarrera hartuko duten, beraz, Meretz eta Alderdi Laborista indar ezkertiar eta bakezaleek. Gainera, oposizioko koalizioak Zerrenda Batua eta Raam alderdi arabiarren botoak ere beharko lituzke gehiengo osora iristeko. Lehenak dagoeneko baztertu du ideia hori. «Ez dugu Bennetek gidatutako gobernu bat babestuko», azaldu du Zerrenda Batuko diputatu Aida Tuma-Slimanek.

Gauzak hala, beste bide batzuk jorratzeari ere ekin dio Lapidek. Esperantza Berria alderdiarekin, eta Urdina eta Zuriarekin ere hasi ditu elkarrizketak. Biak ere Netanyahuren azken gobernuetako kide izanak. Besteak beste, Urdina eta Zuria alderdiko buru Benny Gantz jarduneko lehen ministrordea da.

Presoen itzulera

Israelen gobernu berri bat osatzeko negoziazioak ez dira egunotako elkarrizketa sorta bakarrak. Tel Aviven eta Hamasen ordezkaritzak Kairon daude su-etenaren luzapenaz eta Gazaren berreraikuntzaz hitz egiteko, hango gobernuaren bitartekaritzaren bdiez. Israelgo eta Egiptoko Atzerri ministroek, Gabi Ashkenazik eta Sameh Xukryk, eginiko lehen bileran, Tel Aviven exijentziak adierazi ditu lehenak: «Beste ezeren gainetik, Hamasek atxilotuta dituen gure herritarren eta [2014an hildako bi] soldaduen itzulerarekin konprometituta gaude».

Hori da Tel Avivek ezinbestekotzat jo duen puntuetako bat, Gazara iristen diren baliabideen kudeaketa Hamasen esku ez geratzearekin batera. Ashkenazik gehitu du bi baldintza horiek betetzen ez diren bitartean, ez dutela baimenduko eremura laguntza ez-humanitarioa sartzea.

Atxilotuen askatasuna, ordea, Hamasek elkarrizketa sorta honetan tratatu nahi ez duen gai bat da, erakundeko iturriek Efe albiste agentziari adierazi diotenez. Hori gaur baieztatu edo ezeztatu daiteke, Hamasen ordezkaritza gaur iritsi baita Kairora, mugimenduko lider politikoa, Ismail Haniyeh, buru duela.


Summary: 301 positibo gehiago atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak 6.730 proba egin dituzte, eta positibo tasa %4,47 da.

Behera ez, gora ere ez (oraingoz). COVID-19aren transmisio kurbak beheranzko joera argia erakutsi du azken asteetan Hego Euskal Herrian, baina jaitsiera hori eten egin da. Bukatu berri den astean, aurrekoan baino positibo gehiago atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta igoera nabarmena ez bada ere, joera aldaketa ikus daiteke grafikoetan.

Atzo, 301 positibo gehiago atzeman zituzten Hegoaldean. Aurreko egunetan baino gutxiago dira, baina, asteburuetan askoz test gutxiago egiten direla aintzat hartuta [6.730 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo], positibo tasa ez da gehiegi mugitu: %4,47 da orain, izurria «kontrolpean» dagoela esan ahal izateko OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako langaren azpitik. Gaur jakinarazitako positibo kopurua aurreko asteko igandeko datuekin alderatuz gero, igoera oso apal bat nabaritu daiteke: 13 kasu gehiago. Ikusteko dago kutsatzeen igoera hori joera bihurtuko den eta oraingoa bi olaturen arteko geldialdia den, ala etenaldiaren ostean, transmisioak beheranzkoari eutsiko dion.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 32 pertsona ospitaleratu zituzten atzo COVID-19ak jota. Horietako bat, Nafarroako Ospitale Guneko ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, zuzenean. Oraintxe, 109 gaixo larri daude Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako ospitaleetako ZIUetan.

Azkenik, COVID-19a zuen 69 urteko gizonezko baten heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuak.


Adolfo Eraso glaziologoa hil egin da

Summary: Adolfo Eraso glaziologoa hil egin da. Klima aldaketaren ikertzaile eta dibulgatzaile gisa egindako lanarengatik, nazioartean ospea zuen. Glaziarrak ikertuz, berotze globalaren bilakaera aztertzen zuen.

Glaziologoa, espeleologoa, kimikaria eta geologoa. "Izotzaren zentinela", haren senideek eskelan idatzi dutenez. Larunbatean zendu zen Adolfo Eraso (Lizarra, Nafarroa, 1934 - Plasencia, Espainia, 2021), glaziarrak berotze globalaren bilakaera aztertzeko erabiltzen zituen zientzialaria. Lan horretarako sortu zuen Glackma proiektua, Maria del Carmen Dominguezekin batera. Klima aldaketari buruzko dibulgatzaile sutsua zen, eta ikerketa bertatik bertara egitea maite zuen.

New Yorkeko Zientzia Akademiako kidea zen 1994az geroztik, eta Errusiako Zientzia Naturalen akademiakoa 2002tik. Nafarroako Unibertsitate Publikoak honoris causa doktore izendatu zuen 2014. urtean, eta sari anitz jaso zituen bere ibilbidearengatik. Poloetan 80 ikerketa espedizio baino gehiago egin zituen, mundu akademikoa eta lekuko ikerketa uztartzen baitzituen munduan barrena espedizioak eginez.

Klima aldaketa hizpide izan zuen 2015ean BERRIA egunkariari eskainitako elkarrizketa batean. "Berotegi efektua handitzen den heinean, berotzea ere handitzen da. Gurpil zoro bat da. Izan ere, berotzea geroz eta handiagoa izan, orduan eta handiagoa izango da C02aren produkzioa, eta, tenperatura handitzean, geroz eta gehiago dilatatzen dira itsasoetako urak, eta, beraz, itsasoaren maila igoz eta berotuz doa. Eta itsasoa berotzen bada, lurrunketa handiagoa eragiten du, eta, ondorioz, bortitzagoak dira ekaitzak. Hainbat gauzak osatzen duten kate bat da, planetako gure existentzia hondatzen duena. Eta guk geuk eragiten dugu efektu hori".

Hobesten zuen ikertzeko moduaz ere mintzatu zen elkarrizketa hartan; alegia, bertatik bertara egindako behaketaz: "[Matematikariak] Ez dira glaziarretan sartzen, agian hondoratuko delako, agian urak bustiko dituelako eta oso hotz dagoelako... Ni ohitu naiz horretara, hotzera. Kontserbatzailerik onenetakoa da hotza, gainera. 80 urte ditut, eta horretan dihardut oraindik ere".

Elkarrizketa osorik irakurri daiteke hemen.


Summary: Ostegunean ‘Linguae Vasconum Primitiae’ irakurriko dute 200 bat lagunek, Bilbon. Bernart Etxepareren lana aukeratu dute XIV. Klasikoen Irakurraldi Jarraiturako. Xabier Amurizak taxututako bertsioa leituko dute: euskara batura moldatutako antologia bat. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen du egitasmoa; irakurraldiaz gain, hitzaldiak egingo dituzte obraren inguruan, gaurtik etzira

Askotariko jomugak izan ditu Klasikoen Irakurraldi Jarraituak hamahiru urtetan. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen du egitasmoa, Bilboko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Laboral Kutxaren laguntzarekin, eta helburu zehatz batekin hautatu dituzte urtero irakurri beharreko testuak. Axularren Gero-rekin hasi zuten ibilbidea, eta euskal literaturako beste hainbat testu klasiko eta garaikide hautatu izan dituzte ondoren; itzulpengintzari ere tartea eskaini zioten Franz Kafkaren Metamorfosia lanarekin, eta, 2020an, Mariasun Landaren ipuin hautaketa batekin aldarrikatu zuten haur literatura. Hamalaugarren aldiz egingo dute ekinbidea, baina, hala ere, aurtengoa mugarria izango dela adierazi du Jon Maguregi Bilbo Zaharra euskaltegiko zuzendariak goizeko aurkezpen prentsaurrekoan; «hasiera berria» irudikatzea xede, euskal literaturaren hasierara jo dute, hain justu: Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae irakurriko dute berrehun bat lagunek ostegunean, 8:00etatik 14:00etara bitarte, Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean.

Euskal literaturako lehen obra idatziaren bertsio bat leituko dute ahoz goran, Xabier Amurizak moldatutakoa: zehazki, obraren ahapaldi «ustez onenak» aukeratu ditu idazleak, azaldu duenez, eta horiek euskara batura ekarri ditu, «kantatuak eta deklamatuak» izateko estiloan. «Beti Etxepareren estiloa errespetatuz, gustura entzuteko moduan eman dut obra». Maguregik nabarmendu duenez, egitasmoaren aldi guztietan «bidelagun berezia» izan dute, irakurriko duten obraren autorea bera, ahal izan denetan. Oraingo honetan ezinezkoa zenez, Linguae Vasconum Primitiae-k jasotzen dituen «herri poemetatik hurbilen» dagoen idazlea nor izan zitekeen hausnartu, eta moldaketa Amurizari egokitzea deliberatu zuten.

Gaurtik etzira, hitzaldiak

Osteguneko irakurraldiaz gain, hiru hitzaldi ere antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak, Etxepareren obra hizpide izango dutenak; gaurtik etzira egingo dituzte, guztiak 19:00etan, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan. Tere Irastorza eta Aingeru Epaltza arituko dira gaur, Koldo Izagirreren txanda izango da bihar, eta, etzi, Xabier Amurizak azalduko du nola moldatu duen klasikoa, eta xehetasunak emango ditu lanaren formaz eta edukiaz.


Summary: Uztailaren 14an manifestazioa eginen dute Lapurdin, «Frantziar asimilazioaren kontra». U14 kolektiboak manifestazio bat antolatuko du «Ez gara frantsesak» lelopean, Donibane Lohizunen

Frantziako nazioaren besta eguna da uztailaren 14a, eta U14 kolektiboak egun hori hautatu du protesta egiteko, Donibane Lohizunen (Lapurdi). «Asimilaziotik erresistentziara, ez gara frantsesak» lelopean eginen dute manifestazioa. «Frantziako besta eguna dela baliatuz, beraien menpe duten Euskal Herria Frantziako ikurrez josten dute, eta egoera hau normalizatuz doa zoritxarrez. Azken urteetan ugaritu egin dira gure herriaren kontrol osoa hartzeko ahaleginak», salatu dute.

Ipar Euskal Herriko turismo «masiboa» salatzeaz gain, erran dute euskara egoera «larrian» dela: «Frantziak turismoa garatu du gure lurretan, Frantziarekiko dependentzia sortzeko helburuarekin. Kolonizazio prozesuan sakontzen dihardu, Frantziako biztanleak gure herrian bigarren etxebizitzak erostera bultzatuz, eta bertakoak kanpora bizitzera joatera kondenatuz. Hizkuntz ordezkatze prozesua garatu du eskolen bitartez bereziki, euskara desagertze bidean jarri arte».

Gainera, salatu dute azken hilabeteotan pandemiaren harira hartutako neurriek Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko mugak ixtea eragin duela: «Inposatu diguten muga nahieran ireki eta itxi digute. Arnegiar (Nafarroa Beherea) bati Bordelera (Okzitania) joatea baimenduz, Luzaidera (Nafarroa) igarotzea debekatuz, adibidez».

Hala, «erresistentziara» deitu dute, eta uztailaren 14an manifestaziora joateko dei egin dute.


Summary: Izotz lehorrez konposatutako hodei koloretsu eta distiratsuak antzeman dituzte Marten. Zientzialarien esanetan, ohi baino altuago daude hodei bitxi horiek, eta izotz lehorrez konposatuta egon litezke. Distira egiten dute, eta, dirudienez, eguzki izpien koloreak xurgatzen dituzte.

«Batzuetan, gelditu eta hodeiak nola igarotzen diren ikusi behar da». Horrela dio Curiosity Rover deituriko kontuak Marten antzeman dituzten hodei bitxi batzuen harira Twitterren zabaldu duen hariak. NASAren misio espazial bat da Curiosity Rover –izatez, Mars Science Laboratory du izena–, eta planetari buruzko nondik norakoak aztertzen eta esploratzen dihardu hara bidali zutenetik: 2011. urtean jaurti zuten, eta hurrengo urtean lur hartu zuten Marten, 2012an. Hamaika aurkikuntza eta gehiago egin ditu ordutik; azkena, izotz kristalez konposaturik egon daitezkeen hodei distiratsu eta koloretsuak.

Ohi baino altuago agertzen diren hodei goiztiar gisa izendatu dituzte hodeiok: normalean, 60 bat kilometrora egon ohi dira Marteko hodeiak, eta ur izotzez konposatuta daude. Curiosity Rover-en bitartez atzeman dituzten hodeiak, berriz, askoz ere altuago daude, tenperatura oso baxuak nagusi diren eremu batean. Hala, ondorioztatu dute karbono dioxido izoztuaz eta izotz lehorrez konposatuta egon daitezkeela, eta zientzialariak hodei bitxi horiek gehiago aztertzeko pista bila ari dira, zehazki zer osagairekin konposatuta dauden jakin nahi baitute.

Osagaiak ez, baina argazkietan garbi ikusten dena da egitura mehe eta uhinduak dituztela hodei horiek, eta Curiosity misioak egindako zuri-beltzeko nabigazio irudietan antzeman daitezke forma jostalari eta bitxi horiek. Hala ere, Mastcam deituriko tresnaren bidez igartzen da bereziki hodei horien nortasuna, kamera berezi horren irudien bidez hodeien distira eta koloreak ere antzematen baitira. Zientzialarien esanetan, azken eguzki izpiak desagertu ondoren, ilunabarraren koloreak xurgatzen dituzte hodei horiek, eta, era horretan, distira nabarmena egiten dute ortzi ilunarekin kontrastean.

Hala, ilunabar hodei eta gau hodei gisa izendatu dituzte, eta izotz kristalez betetzen direnean are distiratsuago bilakatzen direla esan dute. Eguzki izpiak hodeien altueraren azpitik desagertzen direnean, berriz, distira hori galdu, eta ilundu egiten dira. Mark Lemmon zientzialariaren hitzetan, Marten dauden gauzarik koloretsuenen artean egongo lirateke hodei horiek, eta, erantsi duenez, Curiosity Rover dagoen alderantz begiratze hutsarekin antzeman daitezke. Txundituta agertu da aurkikuntzarekin: «Liluratuta gelditu nintzen agertzen diren koloreekin: gorri, berde, urdin eta more».


Summary: Jaurlaritzak 3.000 eurorainoko laguntzak emango ditu auto berria erosteko. Astearte honetan jarriko du martxan Renove plana. Hamar urtetik gorako 2.500 ibilgailu ordezkatu nahi ditu.

Astearte honetan hasiko da auto zaharra bota eta berria erosteko Eusko Jaurlaritzaren Renove plana. Laguntzak egongo dira motor mota guztietarako. Kopuruak 2020ko berberak izango dira: 2.000 euro A kategoriako edo eraginkortasun energetiko handiko gasolina eta diesel ibilgailuentzat, eta 3.000 euro elektrikoetarako, hibridoetarako, eta gas natural, PGL eta hidrogeno bidezkoetarako. Espedientea osorik jaso ahala banatuko du laguntza EEE Energiaren Euskal Erakundeak, dirua bukatu arte.

Planak 5 milioi euroko aurrekontua du. 2.500 ibilgailu ordezkatzea espero du gobernuak, 2019an eta 2020an lortutakoen antzeko kopurua.

Laguntza jaso ahal izateko, hamar urtetik gorako autoa txatartegira bidali beharko du erosleak: muga zazpi urtekoa izango da autonomoen eta enpresen autoentzat. Gehienezko prezio bat ere izango da auto berrientzat: 25.000 euro erregai fosilak erabiltzen badituzte, eta 40.000 elektrikoak badira.

Laguntzak bateragarriak dira Espainiako Gobernua ematen ari denekin. Hala, auto elektrikoak erosten dituztenek 10.000 euro jaso ahalko dituzte —7.000 Madrilek, eta 3.000 Gasteizek—. Eta litekeena da laguntza 10.700 eurorainokoa izatea 5.000 biztanletik beherako herrietan bizi direnentzat, mugitzeko arazoak dituztenentzat, taxilarientzat eta ibilgailu gidaridun baimena dutenentzat, haiei %10eko gainsaria emango baitie Espainiako Gobernuak.

Sektorea krisian

Jaurlaritzak hirugarren urtez jarraian egingo du Renove plana. Funtsean bi helburu ditu egitasmoak: batetik, auto zaharrak aldatzea eraginkortasun energetiko handiagoko motorra duten autoekin; eta, bestetik, autogintzaren sektorea laguntzea, autoen salmenta bereziki. Koronabirusaren pandemiak gogor jo du sektore hori: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %44 ibilgailu gutxiago saldu dira aurtengo urtarriletik apirilera bitartean, 2019. urtearekin alderatuta. Kontzesionarioek duela bi urteko emaitzak hartzen dituzte kontuan, iazko martxoaren erdialdera dendak itxi egin behar izan izan baitzituzten, konfinamendua zela eta.


Summary: Robot batek eraso egin die gizakiei modu erabat autonomoan historian lehen aldiz. Nazio Batuen Erakundearen txosten baten arabera, drone batek tiro egin die Libiako talde armatu bateko kideei, bere kabuz, gizakien kontrolik eta agindu zehatzik gabe. Zientzialariek eta etikan adituek ohartarazi izan dute gizateria robot hiltzaileen aroan sartzen ari dela.

Ez dago datu argirik, informazioa gerraren lanbroan galdu delako, eta nazioarteko erakundeek ez dute esan inor hilik edo zauriturik gertatu ote zen, baina, halere, mugarri historiko bat atzean utzi du gizateriak Nazio Batuen Erakundeak Libiako gerraren inguruko txosten batean iragarri duenarekin: drone batek tiro egin die gizakiei, era guztiz autonomoan, hau da, inork horretarako agindurik eman gabe. Horrekin, hainbat zientzialarik eta etikan adituk azken urteotan eginiko ohartarazpen beltzak bete egin dira: gizateria gerragintzaren hirugarren iraultzan sartu da, hau da, robot hiltzaileen aroan.

Orain jakin da, baina iaz gertatu zen. Nazio Batuen Erakundeak Libiako gerra aztertzeko sortutako aditu taldeak gutun bat bidali dio Segurtasun Kontseiluari, martxoaren 8ko datarekin. Horretan, Afrikako herrialdeko iparraldean gertaturiko hainbat gerra ekintzaren berri ematen dio. Tartean da Turkiako Armadak iazko martxoan eginiko erasoaldia Khalifa Haftar Libia ekialdeko buruzagi militarraren tropen aurka: «Haftarrekin loturiko indarrak atzera egiten ari ziren, eta piloturik gabeko airekoek edo arma sistema autonomo hilgarriek, STM Kargu-2, kasurako, logistika konboiak ehizatu eta tirokatu zituzten». Iturri konfidentzial bat aipatzen du NBEren aditu batzordeak. Azaldu dutenez, robot hiltzailea programatuta zegoen datu loturarik behar ez izateko hura kontrolatzen duen pertsonaren eta munizioaren artean: «Tiro egin, ahaztu eta bilatu» ahalmena gaituta zuen makinak; hau da, jomuga baten kontra jaurtigailua bota ondoren, sistema bere kabuz hasten da beste baten bila, hura ere tirokatzeko.

Adimen artifiziala eta ikasteko ahalmena erabiltzen ditu Kargu droneak. Irudiak aztertuta, ikasten du jomugak bereizten, eta haien kontra jotzen. Gainera, 20 droneko saldotan mugi daitezke, elkarrekin koordinaturik. Horren fabrikatzaileak, STMk, gailuaren ahalmena erakusten du jarraian ageri diren propaganda bideo hauetan bezala. Honako honetan, «kamikaze modua» erabiltzen du droneak: lehertu egiten da, hainbat gizaki aldi berean hiltzeko.

Kargu drone batek zazpi kiloko pisua du, eta orduko 145 kilometroko abiada har dezake. Ordu erdiz hegalda daiteke.

Arma hilgarri autonomoak: horra robot hiltzaileen izen teknikoa. Autonomo esaten diete, armok euren kabuz erabaki dezaketelako pertsona bat hiltzea, eta hala egin.

Zientzialariek, etikan adituek eta ekintzaileek urteak daramatzate eskatzen horiek debekatzeko. Arazo etiko handia eragiten dute robot hiltzaileek, gerran norbait hiltzeko erabakiaren atzean, orain arte, gizaki bat egon delako, eta erantzukizuna, berez, haren bizkar geratzen zen. Debekuaren aldekoek salatu izan dute erabaki hori makina batek bere kabuz hartzea giza duintasunaren kontrakoa dela. Aditu militar batek modu grafikoan azaldu zuen afera: gerran robotak nagusitzen direnean, gizakiak «txigorgailu batek baino balio txikiagoa izango du».

Badirudi fase horretan gaudela dagoeneko.


Summary: Fagor Taldeak pandemiara egokitzen jakin du, eta 28,4 milioiko irabazia lortu du. 2020. urtean aurrekoan baino salmenta apalagoak izan dituen arren (1.260 milioi euro), «espero baino emaitza hobeak dira»

Koronabirusaren pandemiak erabat baldintzatutako merkatuan, aurrera egiten jakin du Fagor Taldeak, eta «espero baino emaitza hobeak» lortu ditu. 1.260 milioi euroko fakturazioa izan dute Fagor osatzen duten kooperatibek, guztiak ere Mondragon Korporazioko kideak (Fagor Arrasate, Fagor Automation, Fagor Electronica, Fagor Industrial, Copreci, Fagor Ederlan, Mondragon Assembly eta Galbaian), eta, salmenta horiei esker, 28,4 milioi euroko mozkinak lortu dituzte 2020. urtean.

Enpresa talde horrek Batzar Nagusia egin du, eta Fagor Taldeko presidente Joxean Alustizak garbi utzi du ez dela urte erraza izan euskal industriaren abangoardian dauden taldeko kideentzat, «ziurgabetasun handia» egon delako urte osoan; baina taldeko zortzi kooperatibek «erresilientzia» erakutsi dute. «Dena den, COVID-19aren ondorioak ezin dira ahaztu emaitzak aztertzean», esan du Alustizak: «konfinamenduan egoera oso zaila bizi izan dute enpresek». Hala ere, «aurrera begira» jarraitu dute Fagorren, «etorkizuneko apustuei eutsita», eta, egokitzeko gaitasun horri esker, taldeak 1.260 milioi euroko fakturazioa lortu du, eta 28,4 milioiko irabazia.

Enpleguari dagokionez, 5.000 langilek dihardute taldeko zortzi kooperatibetan, Euskal Herrian. Nazioarteko lantegiak ere kontuan hartuz, kopuru hori halako bi da lantaldea: 10.000 langile. Fagor Taldeak Jasangarritasun Estrategia 2030 onartu du, eta zenbait konpromiso hartu ditu hamarkada honetan aritzeko: «Enplegua sortzeko negozioak transformatzea, ekonomia digital, deskarbonizatu eta zirkular batean; gobernantza eredu demokratikoa garatzen eta hobetzen jarraitzea, pertsonek beren onena emateko eremu egokiak sortuz». Ingurumen larrialdiaren aurrean, karbono aztarna gutxitzea da beste konpromiso horietako bat, eta beste bat, lurraldearen transformazioan eragile izatea, «komunitateari ekarpena eginez».


Summary: Ostalaritzako eta kulturako jarduerak gauerdira arte egin ahalko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bost neurri iragarri ditu Iñigo Urkullu Lehendakariak, LABIren bileraren ostean. Garraio publikoa gauerdia arte luzatuko ahalko da, eta kirola kanpoan egin ahalko da ikusle kopuru mugaturik gabe.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur arratsalderako deitu du neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Ondoren, prentsaurrekoa eman du eta bost neurri iragarri ditu. Besteak beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, LABIren erabakiz, 24:00ak arte egin ahalko dira jarduerak, ostalaritzakoak zein kulturakoak. Orain 22:00etan zegoen muga. Neurria etzi sartuko litzateke indarrean, ekainaren 2an.

Apirilaren amaieratik izurriaren bilakaera «positiboa» izan dela adieraziz hasi du prentsaurrekoa Urkulluk, eta horien inguruko datuak eman ditu. Halere, onartu du jaitsiera moteldu egin dela azken astean, eta horrek «ziurgabitasuna» handitu duela adierazi du. «Itxaropena eta zuhurtzia sustatu behar ditugu». Hori guztia kontuan hartuta hiru neurri adostu dituzte:

Neurrien multzo nagusiari eustea.

Kirol jarduerak ahalbideratzen hasiko direla eta ordutegiak moldatzen.

Eta beste neurriak hartuko dituzte, erietxetako datuek aukera eman ahala, tasa 150 kasutik azpitik geratzen denean.

Bost aldaketa iragarri ditu:

Kirola kanpoan egin ahalko da pertsona kopurua mugatu gabe.

24:00ak arte egin ahalko dira jarduerak. Ez da bakarrik ostalaritzari eragingo, baizik eta beste jarduera guztiak, kulturari barne.

Garraio publikoaren irteerak gauerdia arte luzatuko ahalko dira.

Aisialdian hamar hamar lagun artekoak izan ahalko dira taldeak, egonkorrak direla ziurtatuz gero.

Aire libreko erakusketetan edo bisita publikoetan, hamar pertsonakoak izan ahalko dira taldeak.

«Tunelaren amaieran argia ikusten ari gara, baina zuhurtasuna mantendu behar dugu, helburua atzera ez egitea delako».

Edonola ere, datozen hiru asteotan ez da aukerarik emango jatetxeetako mahaietan lau pertsona baino gehiago elkartzeko. Maskaren inguruko neurriak arintzea bere esku ez dagoela adierazi du Urkulluk, baina, egonda ere, berak ez lituzkeela lasaituko gaineratu du.

Bederatzi neurri, datuak onak badira

Hogei egun barru berriz aztertuko dute berriz egoera. Datuak onak badira, eta intzidentzia tasa 150 kasutik jaisten bada, beste bederatzi neurri har ditzaketela iragarri du Urkulluk:

Jarduerak eteteko eta establezimenduak ixteko ordutegiak gaueko 01:00etara luzatzea.

Merkataritzan, azoketan, azoka txikietan, kanpoko kultur ekitaldietan eta kultu aretoetan egon daitekeen jende kopurua handitzea.

Ekitaldietan, 600 pertsona egoteko baimena ematea barnealdean, eta 800 kanpoan.

Ostalaritzan mahai bakoitzeko sei pertsona egotea. Orain lau bakarrik elkar daitezke.

Txokoak eta elkarte gastronomikoak irekitzea, ordutegi, edukiera eta distantzia mugekin.

Barruko esparruetan kirol jarduerak ahalbidetzea, gehienez 10 pertsonako taldeetan.

Kirol-ekitaldietan publikoa baimentzea. Betiere, edukieraren %60, eta gehienez 800 pertsona barnealdean, edo 1.200 pertsona kanpoan.

Bisita gidatuen, naturako turismoaren, aisialdi zentro turistikoen eta abarren kanpoko jarduerak antolatzeko pertsona taldeak handitzeko aukera ematea.

Eta %60raino handitzea igerilekuen, lorategien, hoteletako terrazen eta kanpinen kanpoaldeko edukierak.

Esan bezala, hogei egun barru aztertuko dute.


Summary: Bart gaueko ekaitzak 700 tximista baino gehiago utzi zituen. Atzo Euskal Herriko leku gehienetan tenperatura altuak izan ziren arren, egunaren amaieran sekulako erauntsia izan zen.

Euskalmet Euskal Metereologia Agentziak arratsaldean eman zuen ohartarazpena: abisu horia, euri jasa handiak eta ekaitzak botako zituelako. Abisua arratsaldeko 18:00etatik gauerdira artekoa zen, eta Euskal Herriko txoko gehienetan, 21:00ak pasatxo hasi zen trumoi festa. Sare sozialak ere ekaitzak utzitako irudiez betetzen hasi ziren. Ordizian, besteak beste, 83,3 km/h-ko haize boladak izan ziren, eta Euskalmeten arabera, 6,3 litro erori ziren metro koadroko hamar minutuan. Arnaitz Fernandez fisikariak Twitterren azaldu zuenez, Gipuzkoan 700 tximistatik gora erori ziren ordubetean.

Zestoan ere izan zen oinaztuak ikusteko aukera, eta baita Zumarragan ere:

Fernandezek emandako datuaz gain, bestelako zenbaki batzuk eman ditu gaur Euskalmetek: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, guztira, 1304 tximista zenbatu zituen Euskal Metereologia Agentziak. Horren arabera, Araban 580 jausi ziren, Bizkaian 162 eta Gipuzkoan 562. Hala ere, argitu dute agentziak lurra jotzen duten oinaztuak baino ez dituztela kontuan hartzen, eta baliteke horregatik Euskalmetek emandako zifra Arnaitz Fernandez fisikariak emandakoa baino baxuagoa izatea. Izan ere, badira zeruan, hodeien artean sortzen diren tximistak, baina lurrera heltzen ez direnak.

Haizeak ere gogor jo zuen atzo Araban: Gasteizen 94,4 km/h-ko haize ufadak izan ziren, eta txingorra erori zen Arabar lautadako hainbat lekutan ere. Zeru ilunek eman zuten arratsaldeko azken orduetan zetorren ekaitzaren berri.

Bizkaia ere astindu zuen ekaitzak: 8,8 litro erori ziren metro koadroko Deustun hamar minutuan.

Gaur ere izango da tximistak ikusteko aukera. Euskalmetek arratsaldeko 15:00etarako eman du ekaitz abisua, eta jakinarazi dutenez, gaueko bederatziak ingurura arte iraungo du erauntsiak.


Summary: Klima aldaketak eragindako beroaldiek urtero 33 lagun hiltzen dituzte Hegoaldeko hiriburuetan. 1991tik 2018ra mundu osoan beroak eragindako heriotzen %37 klima aldaketak eragindakoak dira, zientzialari talde batek egin eta Nature Clmate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera.

Munduko 732 hiritako datuak hartu dituzte aintzat Bernako Unibertsitateko (Suitza) eta Londresko Higiene eta Medikuntza Tropikaleko Eskolako hainbat ikertzailek, eta ondorioztatu dute gero eta gehiago direla klima aldaketak eragindako bero boladek munduan eragindako biktimak. Euskal Herria ere ez da salbuespen bat. Ikerketan ageri diren datuen arabera, 33 lagun hiltzen dira urtero klima aldaketak eragindako beroaldien ondorioz: 13 Bilbon, 7na Iruñean eta Donostian, eta 6 Gasteizen. Guztietan ere, 3,3 eta 4,1ekoa da heriotza tasa, 100.000 biztanleko.

Ikerketak erkatu egin ditu iraganeko eta oraingo bero boladek eragindako osasun kalteak, eta modu horretan zehaztu ahal izan du zein den klima aldaketa antropogenikoari dagokion kantitatea. Zehazki, isurketa antropogenikoak zituzten eta ez zituzten agertokietan simulatutako iraganeko baldintza meteorologikoak aztertu ziren. Horri esker, giza jarduerekin lotutako beroketa eta inpaktu sanitarioa joera naturaletatik bereizi ahal izan zituen taldeak. Beroarekin lotutako hilkortasuna honela definitu zen: beroari egotzitako heriotzen kopurua, giza osasunerako tenperatura egokienean baino bero handiagoa egiten zuen egoeretan gertatutakoena. Tenperatura hori aldakorra izaten da munduko toki batetik bestera, eta hori ere aintzat hartu dute ikertzaileek.

Modu horretan argitu ahal izan dute zenbateko proportzioan egotz dakizkiokeen klima aldaketari heriotzak. Klima aldaketak eragindako heriotzen eragin handiena munduko hegoalde globaleko herrialdeetan izaten ari dela ohartarazi dute ikertzaileek, hau da, klima aldaketa eragiten duten berotegi gas gutxien isuri duten horietan; esate baterako, Hego Amerikan, Ekialde Hurbilean... Ikertzaileek aitortu dute, hala ere, datu falta handia daukatela, besteak beste Asiako eta Afrikako hirietakoak.


Summary: 40-49 urte bitartekoek Janssen txertoa hartzen ahalko dute Hego Euskal Herrian. Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak hartu du erabakia, arratsaldean izandako bileran. Orain arte, oro har, 50 urtetik gorakoei baizik ez zieten jartzen Janssen txertoa.

Espainiako osasun agintariek koska bat gehiago zabaldu dituzte Janssen txertoa emateko ezarritako irizpideak. Lehendik ere ez zegoen adin mugarik Johnsson & Jonhsson botika etxearen txerto hori erabiltzeko, baina 50 urtetik gorakoei edo talde jakin batzuetakoei bakarrik eman diete orain arte: esaterako, kalean bizi direnei eman izan diete, edota mugitzeko zailtasun handiak dituzten pertsonei, dosi bakarrekoa baita, eta, horregatik, jartzen errazagoa. Orain, 40-49 urte bitartekoei emateko ere erabiltzen ahalko da: hala erabaki dute Osasun Publikoaren Batzordean elkartu diren Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko ordezkariek eta autonomia erkidegoetako osasun agintariek.

Berez, ez dago emanda txerto horren aurkako irizpiderik, baina gomendio bat badago: ez da komeni heparinak eraginda plaketa maila apala duten pertsonei ematea. AstraZeneca konpainiak egindako txertoaren teknologia bera darabil txerto honek ere, baina osasun agintariek nabarmendu izan dute txerto honen eraginez atzemandako tronbo kasuak oraindik ere apalagoak direla. Hala ere, badira txerto honekin egindako txertaketak bertan behera utzi dituzten herrialdeak ere, eta adin mugak ezarri dituzte beste hainbatek.


Summary: Adierazpen askatasunak frankismoaren apologia babesten duela uste du Botere Judizialak. Memoriaren Legearen aurreproiektuari buruz idatzitako txostenaren zirriborroan, Espainiako Botere Judizialak adierazi du legeak adierazpen askatasuna urra dezakeela Francoren aldeko fundazioak legez kanporatuz gero.

Espainiako Ministro Kontseiluak Memoriaren Legearen aurreproiektua onartu zuen irailean, besteak beste, frankismo garaiko epaiketak baliogabetzea eta desagertutako herritarren bilaketa lanak estatuaren ardura izatea proposatzeko. Atzo, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak (CGPJ) lege aurreproiektuaren puntu nagusienetako bat zalantzan jarri berri zuen: frankismoaren apologia egiten duten fundazioak legez kanpo uztea bilatzen duena, alegia.

CGPJren bi batzordekidek Memoria Legeari buruzko txostenaren zirriborroa aurkeztu dute, eta idatzi horren arabera, «biktimen gutxiespenaren edo umiliazioaren baldintza gehigarririk gabe, frankismoaren apologia adierazpen askatasunak babesten dituen ideien adierazpena da, Konstituzioak aldarrikatutako balioen kontrakoak izan arren». Zirriborroa datorren asteleheneko batzordean eztabaidatuko du Botere Judizialak, baina bere irizpena ez da loteslea izango gobernuarentzat.

Botere Judizialeko kideek ondorioztatu dute legearen aurreproiektuak frankismoaren garaiko biktimen duintasuna modu «asimetrikoan» zaintzeko arriskua dakarrela. Haien ustez, memoria demokratikoaren aurkako ekintzen inguruko gogoetak Europako Parlamentuak 2019an proposatutako pautari jarraitu beharko lioke, «erregimen faxista eta estalinisten, zein iraganeko beste erregmen totalitario eta autoritarioren krimenak arbuiatuko dituen memoria historikoaren kultura komun batekin».

Halaber, Memoriaren Legeak frankismoaren aldeko fundazioak ixteko proposatzen duen irizpidea –horiek interes orokorreko helbururik ez izatea edo haren kontrako jarduerak egitea– «zehaztasun faltagatik» ezabatu egin beharko litzatekeela adierazi dute, fundazio baten iraungipena eskatuko lukeenari eta ebazpena eman beharko lukeen epaileari «baloratze tarte oso zabala» utziko liekeelako.

Gainera, CGPJko kideek zalantzan jarri dute frankismoaren gorespenerako egitasmoak baimentzen dituzten administrazioak zigortzea ere, biltzeko eskubidea babesteko beharra azpimarratuz. Hain zuzen, gogoratu dute, konstituzioaren arabera, «bilera baten izaera baketsua ez dela aldatzen bertan beste pertsona edo kolektibo batzuk mindu edo gogaitu ditzaketen ideiak edo helburuak adierazi eta jarraitzen badira».


Summary: Biktimen Oroimenezkoaren ikuspegia arbuiatu dute inauguratze ekitaldiaren kanpoaldean. Sortuk kritikatu du memoria «partziala» osatuko duela, eta Ahal Dugu-k, «gabeziak» dauzkala.

Gaur inauguratuko dute Biktimen Oroimenezko Zentroa Gasteizen, eta haren ikuspegiarekin modu kritikoan mintzatu dira zenbait eragile politiko eta talde memorialista. Memoria Osoa egitasmoak deituta, elkarretaratzea egin dute eguerdian, zentroa «bizikidetzaren aurkako erasotzat» jota.

Ohar batean, Sortuk adierazi du zentroak ez dituela «Euskal Herrian gertatutako indarkeria mota ezberdinen ondorioak bere osotasunean jasotzen, era partzialean baizik», eta «bete-betean Euskal Herrian eraiki nahi den elkarbizitza demokratikorako esparruaren aurkako tresna» bilakatuko dela.

Sorturen hitzetan, zentroa «iraganaren zauria irekita iraunarazteko bitartekoa besterik» ez da: «Ez da euskal jendarteak behar eta nahi duena etorkizun berri bat eraikitze aldera; izan ere, etorkizuna ezin baita ireki iraganak utzitako guztiaren egia, aitortza, justizia eta erreparaziorik gabe». Azken batean, alderdiak uste du oroinenezkoak «Euskal Herrian gertatutako indarkeriazko errealitatearen atal bat bakarrik» jaso duela eta berau «osotasuna balitz bezala proiektatu» nahi duela: «Memoriala interes politiko zehatzen baitan eraiki da, eta atzean daudenek ez dute inolako borondaterik Euskal Herrian gatazka politikoari eta haren ondorioei irtenbide demokratikoa emateko».

Sortuk uste du Gasteizko zentroak «ikuspegi partziala» emango duela eta «ondorioen errealitate oso garrantzitsua ahanzturara kondenatu» nahi duela: «Euskal jendarteak ez du manipulazio partzialik behar. Bestelako ikuspegiaz eraiki behar dugu elkarbizitza demokratikoa». Alde horretatik, gertatu diren «giza eskubideen urraketa guztiak jasoko lituzkeen memoria integral baten alde» agertu da. Atzo, EH Bilduk ere kritika egin zion egitasmoari.

Bestalde, Ahal Dugu-k eskatu du «giza eskubideen urraketen ondorioz jasandako sufrimenduari buruzko memoria kolektibo eta partekatua» osatzeko, eta arbuiatu du zentroak «gabezia garrantzitsu batzuk» dituela: «Motibazio politikoko polizia abusuak jasandako biktimek leku bat izan beharko lukete bizi izandako sufrimenduaren memoria kolektibo bat eraikitzen laguntzeko».

Hori ikusita, Podemos Ahal Dugu-k adierazi du biktima horiek gogoan dituela, eta babesa erakutsi nahi die terrorismoaren biktima guztiei: «Haiek aitortu, lagundu eta haien sufrimenduan erreparatzeko betebehar morala baitugu». Esan du zentroaren inaugurazioa «beste urrats bat» dela «ETAren biktimen aintzatespena erakusteko». Haatik, gabeziak ere nabarmendu ditu, oroimenezkoan ez baitira jasotzen 1976ko martxoaren 3ko Gasteizko gertakariak: «Memoria partekatu baterantz jo behar dugu (ez da memoria bakarra), gizartea gertakarien ulermenean lotuko duena eta Euskadin pertsona askok pentsatu, sufritu eta bizi izan zutena jakitea ahalbidetuko duena», adierazi du Miguel Angel Navarro Giza Eskubideen arloko arduradunak.


Summary: Udazkenean egingo dituzte Bizkaiko, Nafarroako eta Xilaba bertso txapelketak. Azaroaren 13an eta 27an eta abenduaren 18an jokatuko dituzte Xilabako, Nafarroako eta Bizkaiko finalak, hurrenez hurren. Ekainean hasiko da kanporaketa aurrekoa Nafarroan.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketa eta Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako Xilaba amaitu gabe utzi zituzten iaz, COVID-19ak eragindako egoera zela-eta. Nafarroakoa, berriz, urte honen hasieran zen abiatzekoa. Egoerak hobera egin duela ikusita, hirurak aurtengo udazkenean egitea erabaki dute Bertsularien Lagunak Elkarteak eta Bizkaiko eta Nafarroako Bertsozale elkarteek.

Bizkaiko txapelketak hamar saio izango ditu; Nafarroakoak eta Xilabak, berriz, zortzina. Batzuetan, egun berean saio bat baino gehiago egingo dituzte, baina, zaleen mesedetan, egutegian txapelketak elkarren artean ahalik eta modurik onenean uztartu dituela esan du Bertsozale Elkarteak.

Irailean egoera aztertuko dute berriz, eta beharrezkoak diren nuerriak hartuko dituzte txapelketetarako.

Sailkapen fasea egina dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketan. Iazko udaberrian egin behar zuten, baina irailera atzeratu zen azkenean. Txapelketa urriaren 3an hasiko da, eta abenduaren 18an jokatuko dute finala.

Xilaba, berriz, final-laurdenetan zela eten zen iaz, Frantziako Gobernuak ezarritako neurri murritzaileen ondorioz. Irailaren 18an ekingo diote berriz lehiaketari, eta azaroaren 13an izango da finala.

Txapelketetako lehen saioak ekainean bertan egingo dituzte, Nafarroako kanporaketa aurrekoan. Laster zabalduko dute horiei buruzko informazioa. Txapelketa, aldiz, urriaren 2an abiatuko da, eta azaroaren 27an egingo dute finala.

Urtearen hasieran ziren egitekoak Arabako eta Nafarroako bertsolari txapelketak. Araban, ohiko txapelketaren ordez, binakakoa egin zuten. Joan den maiatzean amaitu zen, eta Manex Agirrek eta Martin Abarrategik jantzi zioten txapela elkarri.


Summary: Bertan behera utzi dute Gipuzkoako Eskola Txikien Festa. Festa Aizarnan ziren egitekoak, baina «herrira begirako ekitaldi xume bat» soilik egingo dute, ekainaren 13an. Datorren urtean Errezilgo eskolak antolatuko du jaia.

Aizarnako eskolak (Zestoa, Gipuzkoa) zuen iazko Gipuzkoako Eskola Txikien Jaia antolatzeko ardura, baina, pandemia tarteko, bertan behera utzi behar izan zuten. Aurten ere eskola beraren esku utzi zuten antolaketa, baina ezin izango dute Gipuzkoako eskola txikien aldeko jairik egin, koronabirusagatik bertan behera utzi behar izan baitute: «Urtebete geroago, hala ere, egoera ez da asko samurtu, eta oraindik ez gaude festa egiteko egoeran».

Horren ordez, «herrira begirako ekitaldi xume bat» egingo dute ekainaren 13an: «Aizarnarrok, gure komunitatean, gure burbuilan, ekitaldi xume bat egingo dugu, egoerak eskatzen dituen segurtasun neurriak beteta», azaldu dute. Horrez gain, hurrengo festaren antolatzaileei, Errezilgo eskolari (Gipuzkoa), lekukoa emango diete Aizarnaren eta Errezilen arteko mugan dagoen Etumetan. Izan ere, 2022an berriz jaia ospatzen hasteko asmoa dute: «Ea 2022an berriro ere lehengo dinamikari berrekiteko moduan garen, eta eskola txikietako ikasle, irakasle eta gurasoak elkartzeko dinamika honi jarraipena ematen zaion».

Lekukoa emateko ekitaldia 10:00etan egingo dute: txalaparta eta adar hotsez alaituko dute, heldu batek aurkezpen bat egingo du, eta ikasleek ere hartuko dute hitza. Gainera, Aizarnako ikasleek aurreskua egingo diete errezildarrei, eta horiek ere dantza bat prestatzeko asmoa dute. Ondoren, 12:30ean hasita, ekitaldi bat egingo dute Aizarnan bertan: «Ekitaldian Aizarnako ikasleak izango dira protagonista, eta honako hauekin girotuko dute: koreografia bat, bertso batzuk...», azaldu dute.


Summary: 49 urtekoen txertaketa datorren astean abiatu nahi du Jaurlaritzak. Horretarako aurreikusitako dosi kopurua heldu behar dela ohartarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako txertaketa plangintzak adin tarte berria estreinatuko du datorren astean, 49 urtekoak, aurreikusita dauden dosiak heltzen badira betiere. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eman du urrats horren berri, eta gehitu du hiru lurraldeetako pandemiaren bilakaera «positiboa» dela. Egun 50 eta 59 urte arteko herritarren txertaketa fasean daude hiru lurraldeak, baina sailburuak atzo aurreratu zuen tarte horretako biztanleen %60k dosi bat hartua duela jada. Hala ere, Euskal Herrian txertaketa erritmorik motelena duten lurraldeak dira. Izan ere, Ipar Euskal Herrian 18 urtetik gorako guztiek dute ordua eskuratzeko eskubidea jada. Nafarroari dagokionez, berriz, 40 eta 49 urte artekoei txandak banatzen hasiak dira dagoeneko.

AstraZenecaren auziaz galdetutakoan, Sagarduik jakinarazi du txerto horren lehen dosia hartu zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 60 urtetik beherakoen %65ek Pfizerren bigarren dosia jasotzea onartu dutela, Jaurlaritzak zein Nafarroako Gobernuak gomendatutakoari jarraituz.


Summary: Auzitegi Nazionalak aske utzi du Brahim Ghali. Bideokonferentziaz deklaratu du Santiago Pedraz epailearen aurrean, eta «Saharako herriaren sinesgarritasuna» ahuldu nahi izana leporatu die akusazioei. Haiek behin-behineko espetxe zigorra eskatu dute Fronte Polisarioko buruarentzat.

Fronte Polisarioko buru eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente Brahim Ghalik Espainiako Auzitegi Nazionaleko Santiago Pedraz epailearen aurrean deklaratu du gaur. Bere errugabetasuna defendatzeaz gain, bere aurkako akusazioen atzean «arrazoi politikoak» daudela nabarmendu du. Ghaliren aurkako bi salaketa ikertzen ari da auzitegia, besteak beste, genozidioagatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik. Akusazio partikularrek haren aurkako neurriak ezartzeko eskatu dute, baina epaileak aske utzi du, eta Espainiatik atera ahal izango da.

Ghalik, apirilaren 18tik Logroñoko ospitale batean dagoenak, bideokonferentziaz deklaratu du goizean, eta Espainiako justiziari beharrezkoan laguntzeko prest agertu da. Hark kautela neurriak eragoztea zuen helburu, eta lortu du. Izan ere, akusazio partikularrek pasaportea kentzea eta Espainiatik ateratzea debekatzea, eta behin-behineko espetxeratzea eskatu dituzte; fiskalak, berriz, etxebizitza baten eta telefono baten berri emateko.

Fronte Polisarioko buruaren abokatu Manuel Ollek adierazi du Ghalik ukatu egin duela delitu horiek egin izana, eta aurreratu kasuak ixteko eskatuko duela, leporatzen zaizkion gertaeretan ardurarik ez duelakoan: «Ghali presidenteak azaldu du orduko Defentsa ministro gisa ez zuela inolako ardurarik izan akusazioek leporatzen dioten gertaeretan». Bere deklarazioan, Ghalik argudiatu du akusazioek «Saharako herriaren sinesgarritasuna eta autodeterminazioranzko bidean egiten ari den borroka ahultzea» dutela helburu.

Olleren esanetan, SEADeko presideteak Logroñon jarraituko du oraingoz, haren osasun egoera «ahula» baita. Salatu du, gainera, hura «garaikur politiko gisa» erabiltzen saiatu direla, Espainian zegoela baliatuta.

Epailearen iritziz ere ez dago Ghaliren aurkako neurririk hartzeko arrazoirik, eta haren alde adierazi du ikerketaren berri izan bezain laster agertu dela auzitegira, «osasun egoerak defentsari deklarazioa atzeratzea baimenduko zion arren». Era berean, epaileak uste du ez dagoela ustezko delituen frogak suntsitzeko edo ezkutatzeko aukerarik. Are gehiago, Pedrazen arabera, akusazioak aurkeztutako txostenak ez du erakusten froga adierazgarririk Ghali «delitu baten arduradun dela sinesteko».

Autoak bat egiten du aurreko ostiralean idatzitakoarekikin.Efe albiste agentziak argitaratu duenez, orduan jada «neurriz kanpokotzat» jo zuen Ghali espetxeratzea eta hari gizateriaren aurkako krimenak leporatzea. Izan ere, berretsi zuen oraingoz ez dagoela haren aurkako inputaziorik gizateriaren aurkako edo tortura delituengatik: «Delitu horien egiletza suposatu dezaketen gertaera batzuk ikertzen ari dira, baina inolaz ere ez da existitzen haren aurkako inputaziorik». Ghalik errugabetasun presuntziorako eskubidea duela nabarmendu zuen epaileak.

Akusazio larriak

Fronte Polisarioko buruaren aurkako salaketek Tindufeko kanpalekuetan (Aljeria) gertatutako jazoerak ikertu eta zigortzeko eskatzen dute. Batetik, Asadedh Giza Eskubideen Defentsarako Sahararren Elkarteak —ÂÂÂ;ÂÂKanaria Uharteetakoa (Espainia) da—ÂÂÂ;ÂÂ genozidio eta gizadiaren aurkako delituak egin izana leporatzen die Ghaliri eta Fronte Polisarioko beste 27 kideri, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan disidenteen eta presoen ustezko hilketa, tortura eta desagerpenengatik.

Salaketa hura 2012an jarri zuten, eta justizia unibertsalaren lege erreformak baliogabetu ez zuen zazpi kasuetako bat da —bada Mendebaldeko Saharako gatazkarekin lotutako beste bat ere, Marokoko armadaren aurkakoa—ÂÂÂ;ÂÂ. Fiskaltzak argudiatu zuen, NBE Nazio Batuen Erakundean sartzearekin batera, Espainiak Mendebaldeko Saharako potentzia administratzaile gisa jardutea onartu zuela, eta ardura hori berretsi 1975eko Sahararen deskolonizazio legearekin. Hau da, de facto ez, baina de iure Espainia dela lurralde horien arduradun.

Bestetik, Fadel Breica aktibistak iaz aurkeztutako salaketa dago. Hark Tindufen legez kanpoko atxiloketa bat eta torturak jasan izana salatu zuen, 2019an eremuan eginiko manifestazio baten harira. Kasu honetan, Breicak espainiar herritartasuna du. Ondorioz, Auzitegi Nazionalak gaia ikertzeko eskumena du.

Hirugarren salaketa bat ere aurkeztu dute Ghaliren aurka; Marokoko Abokatuen Klubak, Fronte Polisarioko burua ustez Espainian dokumentu faltsuekin sartzeagatik. Elkarte horrek Ghaliren «atxiloketa» eskatu izana, ordea, gogor gaitzetsi du Pedrazek, eta ez du salaketa tramitera onartu. Epaileak adierazi du kasu hoi ikertzea ez dela Auzitegi Nazionalaren eskumenekoa, eta, hala balitz ere, salaketan ez dela hura frogatzen duen daturik eman.

Krisi egoera

Espainiako Atzerri ministro Arancha Gonzalez Laiak «arrazoi humanitarioak» argudiatu zituen Ghali artatzea justifikatzeko. Izan ere, COVID-19 kasu larri baten eraginez ospitaleratu behar izan zuten hura. Gaiaren funtsa, ordea, sakonagoa da Marokoko Gobernuarentzat, eta Mendebaldeko Saharako gatazkaz duen ikuspegia azaleratzeko eskatu dio Madrili.

Prentsaurrean irakurritako komunikatu batekin, Ghaliren aurkako auzia eta Espainiarekin bizi duen «krisi egoera larria» banandu nahi izan ditu Marokoko Atzerri Ministerioak. Testuaren arabera, bi estatuen arteko krisia ez da «gizon bakar batekin» hasi, ezta harekin amaituko ere: «Marokoren eta Espainiaren artean hautsitako konfiantza eta errespetu arazoa da». Gauzak hala, Rabatek Madrili exijitu dio Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko hartutako erabakien eta posizionamenduen inguruko azalpen bat emateko, «anbiguotasunik gabe». Marokoren esanetan, Espainiak bat egin baitu «[Marokoko] Erreinuaren etsaiekin», hau da, Fronte Polisarioarekin, eta Ghaliren auziak agerian uzten ditu Madrilen «etsaitasunezko jarrerak eta estrategia kaltegarriak».

Gonzalez Laiak, berriz, uko egin dio azken asteetan gertatutakoaz mintzatzeari, eta aurreko astean adierazi zuen Marokoren ordezkariekin dituen harremanak «zuhurtziaz» eramaten ari dela. Oso bestelakoak dira, baina, Espainiako presidente Pedro Sanchezen hitzak. Rabaten adierazpenari erantzunez, azaldu du ez dela «onargarria» gobernu batek mugen aurkako eraso bat babestea «atzerri politiketan dituzten ezberdintasunengatik». Hitz horiekin, maiatzaren 17an eta 18an Ceutara (Espainia) iritsitako migratzaileei egin die erreferentzia: «Esaten dena bada Marokok migrazioa, 48 orduan 10.000 migratzailek baino gehiagok Espainiako mugei eginiko oldarraldia, erabili duela, niri guztiz onartezina iruditzen zait». Marokoren erantzuna, baina, argia izan da: «Arazoa ez dago migrazioari lotua».


Summary: Langile trebatuak aurkitzeko zailtasuna onartu du Gaia klusterrak. Jakintza Industria eta Teknologia aplikatuko enpresek fakturazioari eutsi zioten iaz, eta %1 igo zuten langile kopurua

«Gaia klusterreko enpresen 2020ko fakturazioa 2019ko bera izan zen. Ez genituen aurreikuspenak bete, baina pandemiaren eragina ikusita, arrakastatzat jo behar dugu». Jose Etxezarra Gaiako presidenteak horrela laburbildu du Jakintza Industriaren eta Teknologia Aplikatuen Elkarteko enpresen iazko urtea. Fakturazioan berean eutsi dio, enpleguak, aldiz, gora egin zuen, %1, eta aurten %2 igotzea espero da. Guztira, 20.732 langile dira elkarteko enpresetan, baina gehiago izan zitezkeen, azaldu dutenez egun duten hutsune nagusia langile «trebatuak» aurkitzea da, eta, helburuetako bat langile horiek Euskal Herria trebatzea den arren, ez dute ezkutatu enpresa batzuek atzerrira jo dutela «talentu» horren bila.

Pandemiak eragin gazi-gozoa izan du Gaiarentzat. Elektronika eta Teknologia eta komunikazio enpresentzat gozoa izan da, ingeniaritza eta aholkularitzentzat, aldiz, gazia. Aurrenekoek klusterraren fakturazioaren %75 batzen dute, eta, iaz, %1 eta %2,5 artean igo zuten fakturazioa, «igoera arina» Etxezarraren hitzetan. Bigarren multzokoek, aldiz, %4ko jaitsiera izan zuten, eta hortik dator iazko datua. Eta aurten? Zer espero du Gaiak? «Fakturazioa %2 igotzea espero dugu, eta internalizazio maila %10 igotzea». Gaur-gaurkoz, ekoizpenaren erdia saltzen da Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo, eta bi dira indarguneak: sare energetikoentzako gaia eta 4.0 Industriarako osagaik.

Pandemiaren atal gozo horretan, Gaiak ikusi du pandemiak sektorea «baldintzatzen» duela oraindik ere, baina telelanerako joerak mesede egin diote. «Mundu are globalizatuago batean bizi gara. Enpresek ikusi dute digitalizazioa oinarrizkoa dela, eta horrek mesede egin die hainbat enpresari. Eraldaketa bizkortu egin da, eta sektore sendoa gara, baina lehiakortasun handia dago».

Telelana erraztu, eta baliatu. Etxezarrak azaldu baitu langile trebatuak aurkitzea oso zaila dela enpresako sektoreentzat. Euskal enpresak Indiara ingeniari informatiko bila jo duten galdetuta, zintzo erantzun du: «Baliteke enpresa batzuk atzerrira jo izana langile bila, baina atzerritik ere badatoz hemen trebaturikoen bila. Telelanak lan merkatu berriak ireki dizkigu guztioi». Hala ere, nabarmendu du Gaiaren helburu handietako bat «talentua Euskal Herrian sortzea dela».

Lan esku trebatua da gabezietako bat, eta beste pare bat ere azaldu du Tomas Iriondo Gaiako zuzendari nagusiak, baina zehaztu du ez direla Euskal Herriko enpresenak, «Europako guztienak» baizik: «Batetik, energia eroale eta supereroaleen osagaien gabezia da, teknologian oinarrizkoak direnak. Eta, bestetik, interakzio plataformetan presentzia edukitzea. Plataforma horietan ikusten da zein joera izango dute merkatuek, eta datu hori lortzen duenak abantaila handia lortzen du».


Summary: Protestak lehertu dira Nigerian, azken bahiketaren harira. Igandean ehunka ikasle atzeman zituzten Niger estatuan; horietatik 11 aske utzi dituzte. Segurtasun falta areagotzen ari dela salatu dute manifestariek.

Talde armatuen bahiketak ohiko bihurtu dira azken hilabeteetan Nigerian, eta segurtasun faltak eragindako haserreak protestara eraman ditu herritarrak. Herrialdeko hainbat puntutan istiluak izan ziren atzo manifestarien eta segurtasun indarren artean. Zamfara estatuan, esaterako, errepidea moztu zuten protestariek, eta Poliziak sakabanatu zituen ondoren. Lagos hirian, berriz, manifestazio handi bat izan zen. Ehunka lagun elkartu ziren segurtasun neurriak indartzeko eskatzeko.

Herenegun izandako bahiketak lehertu du tentsioa. Niger estatuko poliziaren bozeramaileak ohar batean jakinarazi zuen «gizon armatuek» Tegina hiriari eraso egin ziotela, «indiskriminatuki» tiroak botaz. Estatu horretako gobernadore Abubakar Sani Bellok erasoa baieztatu zuen sare sozialetan, eta talde armatuak egin zituen erantzule. Halaber, adierazi zuen pertsona bat hil zela tiroketan, eta hamar lagun baino gehiago artatu zituztela Wushishiko ospitalean.

Reuters berri agentziaren arabera, Salihu Tanko eskola islamikoan izan zen erasoa. Abubakar Tegina ikastetxearen jabeak esan zuen gutxienez 300 ikasle izan daitezkeela bahituak, denak ere zazpi eta hamabost urte artekoak. Ez zuen kopuru zehatzik eman, azaldu zuenez, gertakariaren momentuan haietako gehienak ez baitzeuden ikastetxean, eta euren etxeetatik eraman baitzituzten asko. Hura, ordea, eskolan zegoen: «Armaz josita zeuden hainbat lagun ikusi nituen motorren gainean, 20 eta 25 artean. Eskolara sartu, eta ikasleak hartuta joan ziren».

Gerora, estatuko gobernariak jakinarazi zuen bahitutako haurretatik 11 aske utzi zituztela, «seguruena, oso gazteak zirelako». Lau eta hamabi urte artean zituztela esan zuen.

Oraindik ez dago argi zenbat diren guztira bahitutakoak. Nigeriako hedabideek 200 inguru direla zabaldu dute, baina agintariek ez dute horren inguruko zehaztapenik eman.

800 ikasle baino gehiago, abendutik

Batez ere Nigeriaren ipar-ekialdean gertatu ohi dira halako erasoak, inguru horretan indarra baitute Boko Haram eta Estatu Islamikoa talde islamistek. Hala ere, azken hilabeteetan hegoalderago ere hedatu dira, eta talde horiek eremu gero eta zabalagoa hartzen ari diren susmoa zabaldu da.

Asko areagotu dira bahiketa masikoak Nigerian. Kasu gehienetan, trukean diru ordainketa bat jasotzeko asmoz egiten dituzte. Abendutik gaur egun arte, 800 ikasle baino gehiago bahitu dituzte. Hain justu, larunbatean, azken bahiketaren bezperan, aske utzi zituzten Kaduna estatuko Greenfield Unibertsitatean atzemandako hamalau ikasle.


Summary: Izena ematea beharrezkoa izango da Araba Euskaraz-en parte hartzeko. Laudio ikastolak antolatuko du Arabako ikastolen aldeko festa. «Egoerara egokitutako eguna» antolatu dute, ibilbiderik eta kontzertu handirik gabe eta bi gune handitan banatuta.

Kontzertu handirik gabe, ibilbiderik gabe... Koronabirusak baldintzatutakoa izango da 2021eko Araba Euskaraz ere. Laudioko ikastolak antolatuko du, eta «egoerara egokitutakoa» izango dela ziurtatu du Aiara Murga Laudio Ikastolako lehendakariak, gaur egitaraua aurkezteko egin duten agerraldian: «Egoerara egokitutako eguna antolatu dugu, berrasmatu beharra nagusitu da antolakuntzan». Ekainaren 20an egingo dute, Zabal bideak lelopean, eta aurrez Araba Euskaraz-en webgunean izena eman beharko da parte hartzeko.

Bi gune handi izango ditu jaiak: euskararen plaza — herrigunean— eta euskararen basoa —parkean—. Horien baitan, hainbat txoko atonduko dituzte. Herriko plazan, 10:00etan hasita, irekiera ekitaldia egingo dute erakundeetako ordezkariekin; 11:00etan eta 13:00ean, Gora kasete ikuskizuna eskainiko dute; 16:00etan, dantza emanaldia izango da ikusgai; eta 17:30ean, zunba tailerra egingo dute. Aldai plazan, berriz, 3 kluba, Go!azen kontzertua izango dute 11:00etan eta 13:00ean eta 17:30ean, Maider Zabalegik kontzertu akustikoa izango dute entzungai. Gainera, kultur etxeko lorategian, 11:00etan eta 13:00etan tailerrak eta jolasak izango dituzte, eta Eroskik sukaldaritza ikastaroa emango du. Kasinoan, 11:00etan, 12:00etan eta 13:00etan ihes gela izango da aukeran, eta 16:00etan, karaokea. Pergolan, 11:00etan, 12:00etan eta 13:00etan hasita, Kaiku: elikagaien taupadak antzerkia eskainiko dute; 16:00etan, bertso saioa; eta 17:30ean, Ene bada! Aiama eta Ane Guria musika emanaldia. Azkenik, Lamuza frontoian, goizeko 10:00etatik Arabako herriarteko esku pilotako partidak jokatuko dituzte, eta dekatloia egingo dute16:00etan.

Ekintza horietaz gain, 41 postuko azoka ere egingo dute Laudioko institutuko jolastokian, eta horretarako ez da izena eman beharrik egongo. Tonbola bat jartzeko asmoa ere badute Lamuza plazan.

«Erronka bikoitza»

Antolatzaileen hitzetan, «erronka bikoitza» dute. Batetik, Laudio Ikastolaren hezkuntza proiektua «ezagutarazi eta hauspotu» nahi dute; bestetik, Araba Euskaraz eguna bera «biziberritu eta indartu», «ikastolako komunitatearen eta herriko elkarteen eta erakundeen arteko harremanak sakonduz».


Summary: Nafarroako Kultur programa ekainaren 18tik irailaren 4ra egingo dute. Nafarroako 38 herri eta hiritara zabalduko da, iaz baino bira gehiagora. Parte hartzaileen artean 28 artista nafar izango dira, eta kanpoko beste hamar.

Kultura eta lurraldea uztartzen dituen Nafarroako Gobernuaren programa bat da Kultur. Uda oro antolatzen dute, eta kultura foru erkidegoaren herri eta hirietara zabaltzea lortu nahi du. Iaz bezala, aurten ere pandemiak ezartzen dituen baldintzetara moldatuta eta protokolo batzuen pean antolatu dute egitasmoa: ekainaren 18tik irailaren 4ra egingo dute, ostegun, ostiral eta larunbatetan, 38 herri eta hiritan.

Beran hasiko da, hilaren 18an, Hogei Berriro taldearen kontzertu batekin, eta irailaren 4an amaituko da, Tuteran, Pamplona Jazz Band taldearen emanaldiarekin, eta Artaxoan, La niña hiloren kontzertuarekin. Toki horietara ez ezik, Tafalla, Orbaizeta, Gares, Zugarramurdi Elizondo, Uxue, Otsagabia, Corella edota Agoitzera ere hedatuko da. Gaur eman dituzte xehetasun guztiak Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilariak, Santos Indurain Osasun kontseilariak eta Juan Carlos Castillo Nafarroako Udalerrien eta Kontzejuen Federazioko presidenteak. Hemen ikus daiteke programazioa osorik.

Parte hartuko duten musikari eta taldeen artean daude Demode Quartet, Broken Brothers Brass Band, Hagoan, Anne Etxegoien, Juan Mari Beltran, Tenpora, Suakai edota Trikidantz. Aurten, gainera, sorkuntza digitaleko arte plastikoak txertatuko dituzte programazioan. Zehazki, Bertizeko lorategi botanikoan eta erakusketa aretoan zabalduko dute Gua-Mia-Bu artistaren Azken eguzkilorea erakusketa, uztailaren 1etik abuztuaren 31ra bitartean.

Iaz, Kultur programak 4.300 pertsona baino gehiago bildu zituen, eta, Rebeca Esnaola kontseilariaren arabera, aurtengo baldintzak «hobeak» dira; beraz, erantzuna ere positiboa izatea aurreikusten dute. Hain zuzen ere, gizarteak «kultura arnastu» behar duela adierazi du Esnaolak: «Kultura arnastea izan daiteke gizartearentzako baltsamorik onena denontzako zailak diren hilabete hauetan. Kulturaz gozatzea izan daiteke uda hau aprobetxatzeko modu egokia».

«Kultura osasuna da»

Esnaolak zehaztu duenez, egitasmoaren helburuak dira «kalitatezko arte eskaintza zabaltzea lurraldean zehar, tokiko erakundeei kultura hedatzen laguntzea, sektoreari bultzada ematea eta bertako ondarearen balioa nabarmentzea». Kultura Zuzendaritzaren programen artean lurraldeari lotuen dagoena dela gaineratu du.

Santos Indurain kontseilariak, berriz, azpimarratu du kultura «segurua» dela, eta urte honetan sektoreak erakutsi duela «egoera orotara egokitzeko gaitasuna, osasunaren eta interes orokorraren alde». Gaineratu du «osasunean inbertitzea kulturan inbertitzea» dela, eta aurtengo uda «inoiz baino kulturalagoa» izango dela.


Summary: Testak egitera deitu dituzte azken hilean Arrasateko Coliseum gimnasioan izandakoak. Bihar ekingo diote COVID-19a detektatzeko baheketari, Debagoieneko ospitalean.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak birusa atzemateko PCR probak egitera deitu ditu maiatzaren 1etik aitzina Arrasateko (Gipuzkoa) Coliseum gimnasioan izandako herritarrak. Proba egin nahi dutenek aldez aurretik eskatu beharko dute ordua, telefono bidez.

Osakidetzak jakinarazi duenez, baheketa bihar hasiko dute: 10:00etatik 11:00ak arte arituko dira horretan. Zehazki, testak egiteko postuak Debagoieneko ospitaleko kanpo kontsultetarako eraikinean prestatuko dituzte, beheko solairuan. Proben emaitzak SMS bitartez jakinaraziko dituzte.


Summary: Sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Baionan bikotekide ohiari eraso egin zion gizonari. Guztira, bi urteko kondena ezarri dio Baionako Auzitegiak, baina horietarik sei hilabete bete beharko ditu, baldintzapean, eskumuturreko elektronikoarekin.

Iragan ostiral gauean gertatu zen erasoa, Baionako etxebizitza batean. Gizon batek bere neska lagun ohia kolpatu zuen, eta 26 urteko emakumea Baionako ospitalera eraman zuten larrialdi zerbitzuek, zauriengatik. Ebakuntza bat egin behar izan zioten, hankan. Kolpeez gain, emakumea zintzurra tinkatuz itotzen saiatu zen gizona. Frantziako Poliziak larunbatean atxilotu zuen 35 urteko ustezko erasotzailea, Tarnosen (Landak, Okzitania), biktimak salatu egin baitzuen Baionako ospitalean. Atzo pasatu zen Baionako Auzitegitik gizona, eta, epaileak bi urteko kartzela zigorra ezarri zion. Sei hilabete bete beharko ditu preso, baldintzapean, eskumuturreko elektronikoarekin. Hala, bere etxebizitzan egon beharko du tarte horretan. Bestalde, biktimarengana hurbiltzeko debekua ezarri diote, eta, kalte ordainak ordaindu beharko dizkio. Azkenik, behartua izanen da arta psikologikoak eta desintoxikazio artak egitera.

Baionako Polizia Etxeak eraman du afera, eta bi egunez atxiloaldian izan zuten erasotzailea. Ikerketaren arabera, emakumeak bost aldiz seinalatua zuen gizona bortizkeria kasuengatik, baina ez zuen salaketarik jarri. Epaitegietako mediku batek, biktima ikertu ondotik, hilabete bateko lanerako aldi baterako ezintasuna ezarri dio.


Summary: Madrilek bost urtean %15 murriztu nahi du argindarraren faktura. Energia ekoizten duten konpainiek Espainiako Gobernuari eman beharko diote nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat. Berriztagarrientzako primak ordaintzeko zatia ere apaldu nahi du.

Espainiako Gobernuak bi lege egitasmo aurkeztu ditu, argindarraren faktura merkatzea eta gobernuaren diru sarrerak handitzea helburu dutenak. Biekin, prezioa %15 murriztea aurreikusten du, eta urtero 1.000 milioi euro biltzea.

Egitasmo horietako batek lotura du konpainia elektrikoen «zerutik eroritako mozkinekin» edo windfall profit deiturikoekin. Hala esaten zaio instalazio nuklearren, zentral hidraulikoen edota energia berriztagarrien bidez sortzen duten elektrizitateagatik konpainiek lortzen duten gehiegizko ordainsariari. Gobernuak nahi du enpresek berari ematea mozkinaren parte bat, CO2 isuriengatik bezeroei kobratzen dietena. Haren kalkuluen arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela.

Trantsizio Energetikorako Ministerioak aurreikusi duenez, bildutako diruaren %90 berriztagarrien erregimena finantzatzeko erabiliko luke, eta %10, gizarte-bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialetarako. Haren kalkuluen arabera, argindarraren fakturak %5 inguru murriztuko lirateke kontsumitzaile arruntentzat, eta %1,4 enpresentzat.

Gainera, diru horrekin, gobernuak Sistema Elektrikoaren Iraunkortasunerako Funts Nazionalaren zati bat ere estaliko luke. Funts hori sortzeko lege proiektua onartu dute astearte honetako Ministro Kontseiluan. Horrek ere eragina izango luke kontsumitzaile arruntengan, berriztagarrien primak ordaintzeko fakturaren zatia murriztuko litzatekeelako (%10 inguru), petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete funtsaren zati nagusia.

Argindarraren faktura berria indarrean sartu den aste berean iragarri ditu bi erreformak Espainiako Gobernuak. Kontsumitzaileen elkarteek kritikatu egin dute neurria, bezero txikia handienen mesedetan zigortzen duelako, eta salatu dute ekainean faktura %27 igo daitekeela.

«Zerutik eroritako» partea

Argindarraren merkatuan hainbat iturritatik sortzen da energia. Garestiena ziklo konbinatuetan sortutakoa da, gasaren prezio gero eta garestiagoen eraginez eta CO2 emisio kostuen ondorioz, bereziki. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista da; hau da, argindarra sortzen duten teknologia guztiek eskari guztiari erantzuteko behar den eskaintzarik garestienaren prezio bera kobratzen dute, eta, ondorioz, nuklearrak, hidraulikoak eta berriztagarriak ere gainkostu hori dute, CO2rik isurtzen ez duten arren. Halako instalazioak dituzten konpainiak dira horren onuradun nagusiak, energia hori ekoizteko kostu errealaren oso gainetik saltzen ari baitira argindarra. Horrek guztiak, finean, argiaren faktura garestitzea dakar.

Egitasmoaren bidez, karbono dibidendu horren zati bat murriztu nahi zaie 2005 baino lehenagoko instalazioei, horiek eraikitzeko egin beharreko inbertsioak amortizatuta daudela ulertzen baita. Horrek esan nahi du nagusiki nuklearrei eta hidroelektrikoei eragingo diela, eta eoliko batzuei ere bai.

Erabakia ez da konpainien gustukoa. Neurriak halako energien esposizio handiena duten konpainiei eragingo lieke. Endesa litzateke kaltetuena: 2020an %15 inguruko pisua izan zuten bi teknologia horiek haren irabazietan; Iberdrolarentzat, %8koa; Accionarentzat, %5ekoa; eta Naturgyrentzat, %4koa. Neurria iragartzeak berekin ekarri du konpainia horiek burtsan erortzea.

Neurriak ez du ibilbide erraza izango. Gobernuak berretsi du aukeratu duen legezko formulak Europako zuzenbidea errespetatzen duela. Adierazi du 2006tik 2009ra indarrean egon zenaren antzekoa dela, baina ez du baztertzen energia konpainiek auzitara jotzea.

Gobernuaren egitasmoa, gainera, lege aurreproiektu bat baino ez da oraindik; beraz, tramitazio luzea izango du Espainiako Gorteetan, eta gobernuak ez du gehiengo osorik han. PSOE eta Unidas Podemosen gobernu akordioan azaltzen ziren puntuetako bat zen argindarraren merkatuko araudiaren puntu hori aldatzea, bereziki azken urteetan elektrizitatearen prezioak izan dituen gorabehera handiengatik.

Funts berdea

Neurri horrekin batera, Espainiako Gobernuak energia berriztagarrien primak ordaintzeko funts bat sortzeko lege egitasmoa aurkeztu du. Haren kalkuluen arabera, bi neurriokin %15 jaitsiko litzateke argindarraren faktura, baina bost urteko epean, funts berdea deritzonaren aplikazioa mailakatua izango baita.

Gaur egun, kontsumitzaileek (partikularrek eta enpresek) kargatzen dituzte berriztagarrien araubide espezifikoari (Recore) lotutako kostuak; funtsaren xedea da hori gehiagoren artean banatzea. Petrolio konpainiek nabarituko lukete gehien: lege proiektuaren arabera, 2025erako energia berriztagarrien primen %43,7 finantzatu beharko lukete haiek. Erregai fosilak erabiltzen dituzten industria handiek eta enpresek zati handiago bat hartu beharko lukete beren gain, baina araudiak salbuespenak eta konpentsazio batzuk jasotzen ditu sektore batzuentzat.

Gobernuak, bere garaian, berriztagarriak aurrekontu orokorren bidez finantzatzeko aukera aztertu zuen, horri lotutako zerga berriak ezarrita, baina baztertu egin zuen aukera hori.


Summary: Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek lehen bilera egin dute, indarrak batzeko asmoz. Hiru alderdiek «oso positibotzat» jo dute lehen hartu emana. Eremu propio bat eratu nahi dute politikak arlo sozialerantz bultzatzeko, eskuin muturra geldiarazteko eta «PSNren tentazio kontserbadoreak eragozteko»

Nafarroako Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek aurretik adierazia zuten elkarren artean hitz egiten hasteko asmoa, eta gaur goizean errealitate egin da. Ahal Dugu-ren Iruñeko egoitzan elkartu dira, bi urte barruko hauteskundeei begira indarrak batzeko helburuarekin. Lehen hartu-emana amaituta, hiru alderdiek «oso positibotzat» jo dute bilkura.

Alderdi bakoitzetik hiruna ordezkari izan dira; bederatzi, guztira. Nafarroako Ahal Dugu-ren kasuan, Begoña Alfaro koordinatzailearekin batera, Herritarren Kontseiluko beste bi ordezkari izan dira, Imanol Cobos eta Daniel Lopez; Nafarroako Ezker Batuaren izenean, Jose Miguel Nuin parlamentari ohia, Carmen Rubalcaba Antolamendu idazkaria eta Carlos Guzman izan dira; eta Batzarretik, Iñigo Rudi, Olga Risueño eta Txema Mauleon.

Eztabaidaren abiapuntuan badaude ere, helburua da erakunde guztietan ekintza politikorako planteamendu bateratu bat lortzea. 2019ko bozen atarian, Nafarroako Parlamentuan eta Iruñeko Udalean bederen ahalegin bat egin zen horretarako, baina azkenean Ezkerra, Ahal Dugu eta Iruñeko Udalean Aranzadi bananduta joan ziren, eta muturreko handia hartu zuten —Parlamentuan, Ahal Dugu-k bi parlamentari eta Ezkerrak bat erdietsi zuten, baina ozta-ozta, eta udalean, hautetsirik ez—. Aurreko hilabeteetan halakorik ez errepikatzeko gogoetak plazaratu dituzte, tartean Batzarrek.

Alderdien balorazioa

Gaurko bileran, garai berri bat ireki dela nabarmendu dute. Begoña Alfaroren hitzetan, hiruren artean elkarguneak bilatu behar dituzte, eremu politiko eta sozial propio bat lortzeko asmoz, eta hiru helbururekin: «Nafarroako Gobernuaren politika gizarte arloetara eramatea; eskuin muturra geldiaraztea eta PSNro tentazio kontserbadorerik izatea eragoztea»

Ildo beretik, Carmen Rubalcaba Nafarroko Ezker Batuko Antolamentu idazkariaren arabera, sozialki «anbizio handiagoko politikak» behar ditu gizarte nafarrak. «Ezkerraren indarra handitu behar dugu, eta indarren korrelazioa aldatzeko asmoz, koalizio honen alde apustu egiten dugu. Oinarrizkoa eta funtsezkoa da gure lurraldeko mobilizazio sozialekin bat egiten duten alor soziopolitiko bat ere izatea», zehaztu du. Unidas Podemosen apustua Nafarroara eraman behar dela gaineratu du.

Batzarreko Olga Risueñoren arabera, elkarrekin lan egin nahi dute, baina ez dute mugatu nahi hauteskunde arloko akordio bat erdiestera, eta «antolamendu arloan» ere indarrak batu nahi dituzte. «Hemendik aurrera, Nafarroako ezkerraren arteko topagune bat eraikitzen hasiko gara, gaur hemen gauden hiru alderdiek ordezkatutako eremu hori zabalduko eta biziberrituko duen proiektu baten bidez».


Summary: Epaimahaiak Kasedako hilketaren erruduntzat jo ditu aita eta seme gazteena. Akusatuta zegoen beste semea errugabea dela ebatzi dute

Herri epaimahaiak 2018ko irailean Kasedan (Nafarroa) gertatutako krimen hirukoitzaren erruduntzat jo ditu aita eta seme gazteena, eta akusatuta zegoen beste semea errugabea dela ebatzi dute.

Epaimahaiko bozeramaileak esan du aho batez erabaki dutela aita hiru hilketen erruduna dela. Seme gazteenaren kasuan, botoen gehiengoarekin ebatzi dute erantzulea dela, aldeko zazpi botorekin eta kontrako birekin. Aldiz, esan dute ezin dela frogatu beste semeak krimenetan parte hartu izana, eta, beraz, hura aske utziko dute.

Datozen egunetan jakinaraziko dute zer zigor jarriko dieten erruduntzat jo dituzten bi akusatuei. Joan den astelehenean hasi zen Kasedan izandako krimen hirukoitzaren ustezko egileak epaitzeko prozesua, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian. 2018ko irailaren 18an, familia bereko hiru pertsona hil zituzten Kasedan, eskopeta tiroz: 50 urteko Fermin J.E. eta 29 eta 17 urteko bi semeak. Fiskalaren arabera, hiru akusatuek eta hiru biktimek eztabaida gogorra izan zuten.

Nafarroako SOS larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua: hainbat bizilagunek salatu zuten Kasedako kale batean «istiluak» piztu zirela eta eztabaidan ari zirenetako batzuek eskopetak zeramatzatela. Larrialdi zerbitzuek Foruzaingoko zenbait patruila igorri zituzten hara, baita anbulantziak eta helikoptero medikalizatu bat ere. Hiru hilotz topatu zituzten kalearen erdian.

Foruzaingoak handik gutxira atxilotu zituen akusatuak: «Seat Toledo markako auto batean ihes egin zuten. Tafallako komisariako foruzainek antzeman zuten ibilgailua, eta, jazarpen baten ostean, familia bereko hiru gizonezko atxilotu zituzten: aita, 53 urtekoa, eta haren bi semeak».


Summary: Zortzi proiektuk beteko dute Bilboko Azkuna zentroa larunbatera bitarte. Guztira, 11 artistak hartuko dute parte 'Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa'-n. Besteak beste, Sra. Polaroiskaren, Maider Lopezen eta Jose Ramon Aisen lanak bisitatu ahal izango dira

Abian da Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, Bilboko Azkuna zentroak antolatuta. Larunbatera bitarte, 11 sortzailek garaturiko zortzi proiektu artistikok beteko dituzte zentroko zenbait areto eta zirrikitu, auditoriumetik hasi eta terrazaraino. Askotariko diziplinak jorratu dituzte artistek proposamenetan, hala nola arkitektura, performancea eta ikus-entzunezko formatua, baina, oro har, «inguruarekin harremanetan jartzera gonbidatzen» dute proiektuek, egitasmoko komisario Rosa Casadok nabarmendu duenez: «Txikitasunei eta detaileei erreparatzen diete».

ELSSIE ANSAREO:

Eraikineko sarrera nagusitik sartu, eta, zintzilik dagoen pantailaren aldamenean, 21 erretratuk betetzen dituzte Lantegiko leihoak. Elssie Ansareok lagunak fotografiatu ditu BIO-INT-DÍA lana ontzeko: pintura beltzez, gorriz eta urre kolorekoz margotu dizkie aurpegiak, eta, erretratuen erdigunean, gorriz pintatuta eta batuta dauden hiru eskuren argazkia paratu du, «bihotza» irudikatzeko, artistaren hitzetan. «Atondoan kokatua dago, harrera egiten den lekuan. Zentzumenekin lotutako zerbait sortu nahi nuen, ukimenari erreferentzia egingo ziona, hain mugatua dagoena egun». Azaldu duenez, «konposizio simetriko» bat egin du, lerro askotakoa, «begiradak ibilbide ederra egin dezan». Irailaren 19ra arte ikusi ahal izango da.

JOSE RAMON AIS:

Arbola sorta bat paratu du Jose Ramon Aisek eraikinaren terrazan. Baso bidaiariak proiektuan, haritzak, pagoak, lizarrak, palmondoak eta pinuak lerrokatu ditu artistak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bost espezie «adierazgarrienetakoak», adierazi duenez. «Zuhaitz bakoitzaren historiatik abiatuta, harremanetan jarri ditut testuinguruarekin, baita haien artean ere, bertako espezieak kanpotik ekarritakoekin batuz». Halaber, «bidaiaren iruditeriari» erreferentzia egiten dio, basoaren irudi «bukolikoaren» kontrakarrean. Dioenez, elementu «estatiko» gisa ikusten dira zuhaitzak, «baina basoak zura ekoizteko izan dira antolatuak», eta zura, orobat, itsasontziak egiteko erabili izan da; hala, elementu mugiezinari mugikortasuna txertatu dio testuinguruak, artistaren azalpenari jarraituz. Irailaren 19ra bitarte ikusi ahal izango da instalazioa, eta bihartik ostiralera bitarte Aisek elkarrizketak izango ditu zenbait aditurekin, terrazan bertan.

ELENA AITZKOA:

Apiriletik bisitatu daiteke Elena Aitzkoaren Lendia Song erakusketa, Lantegia 2ko BAT espazioan, baina, bihartik ostiralera, Ándromeda Túnel performance sortarekin biribilduko du lan eskultorikoa. Lendia aintzira (Apodaka, Araba) Azkunan islatzea du oinarri proiektuak, eta ekintza performatiboek dagoeneko ondutako paisaia hori «aktibatzea» dute xede, Aitzkoaren arabera: «Partekatu nahi dut gorputzaren eta forma eskultorikoen arteko konexioaren esperientzia intimoa; naturarekiko gatazka egon liteke, baina espazio poetiko bat ere irekitzen du». Mugimendua, dantza eta musika tartekatuko ditu performanceak, besteak beste, eta, oroz gain, «barneko entzute» bat izango da, artistak dioenez.

MAIDER LOPEZ:

Emakume bat, landare bat eskuetan duela, Bilboko Alde Zaharrean oinez, ordu eta leku berean, hilabete batez. Oinarri hori du Maider Lopezen Personaje lanak. Paseo horien bideoak eta argazki sorta bat paratu ditu Lantegia 2ko Lab2 aretoan, baita gida bat ere, andreak ikusi, entzun eta sentitutakoak biltzen dituena. Ohiko prozesu bat irudikatu du artistak, adierazi duenez: «Egunero ibilbide bera egiten badugu, pertsona berberak ikusiko ditugu, eta, azkenean, gure bizitzako pertsonaiak bihurtuko dira. Lan honetan pertsona bat infiltratu nahi izan dut, pertsonaia bat sortzeko». Eguneroko ekintzek «oroitzapenak sortzen» dituztela dio artistak; Personaje laneko andrea azkar egin zitzaien gogoangarri ingurukoei, dioenez: «Hirugarren egunean jada identifikatu zuten; beraz hitz egiten zuten». Uztailaren 4ra arte bisitatu ahal izango da erakusketa.

DIEGO SOLOGUREN ETA SEBASTIEN TRIPOD:

Lantegia 1en aldameneko leihoa zeharkatzen du Diego Sologuren eta Sebastien Tripod arkitektoen BroadWindow instalazioak; eraikinaren barruan dago estrukturaren muturretako bat, eta kanpotik ikus daiteke bestea. Landare igokariak, sasitzak eta txorientzako etxetxo bat paratu dituzte, besteak beste, fatxadatik irteten den muturrean, eta bestean bi ur botila handi jarri dituzte, elementuok elikatuko dituena tanta jario bidez; biotopo bat osatzea dute jomuga uda bukaerarako, eta, hori oinarri hartuta, «eztabaida bat sortzea» dute xede, Sologurenen hitzetan: «Naturarekin batera bizi gara hirian». Epea bukatzen denerako —irailaren 19a—, aurreikusita dute flora, fauna eta onddoak bilduko dituen ekosistema txiki bat izatea. «Hala ere, naturari berezko zaion ezjakintasunaren ondorioz, ezusteko emaitza izango da».

SRA. POLAROISKA:

Hiru pantailak osatzen dute Sra. Polaroiska bikotearen Hiru haiku instalazioa, Lantegia 1en: Azkunako auditoriumeko agertokian dauden txakurrak agertzen dira batean; lainopean dagoen aintzira da protagonista bigarrenean; eta Esne Bidearen irudiek betetzen dute hirugarrena, planetario batean hartutakoak. Era berean, txakurren arnasestuen soinuek eta aintzirako girokoek biribiltzen dute proiektua. «Nahi dugu ikuslea patxadaz egotea, behatzen baino ez, ez dezan beharrik izan ikusten duenari esanahirik aurkitzeko», azaldu du Maria Ibarretxe kideak. Aipatutako giroa erdiesteko, haikuetara jo dute, proiektuaren izenak aditzera ematen duenez. Alaitz Arenzana kidearen arabera, «haikuak txikiaren gorazarrea egiten du kontenplazioaren bidez», eta, Ibarretxek zehaztu duenez, «eguneroko ekintzak ere nabarmentzen ditu, begirada pentsarazten du, begiekin eta azalarekin entzutea eragiten du». Larunbatera arte ikusi ahal izango da instalazioa.

LAIDA LERTXUNDI ETA REN EBEL:

«Etxeko lanaren eta lan artistikoaren arteko desberdintasunak agertu, eta haien arteko loturak topatzea». Ideia horretatik abiatu ziren Laida Lertxundi eta Ren Ebel Working from filma sortzeko, Lertxundik azaldu duenez. Bikotea dira Lertxundi eta Ebel; ume bat dute, eta beren eguneroko bizitza islatzea dute helburu ekoizpenean. Filma ez dute bukatu oraindik, baina jada grabatutako eduki osoa erakutsiko dute larunbatean. Bitartean, inspirazio izan zaizkien ekoizpenen zatiak ikusi ahal izango dira, etengabeko proiekzioan, Azkunako auditoriumean. Burutu gabeko lan baten piezak erakutsiko dituzte, hortaz, eta horrek ematen dio izena instalazioari: Notes on Working from. «Bi lan mota agertzen ditu», azaldu du Ebelek: «Lan suntsitzailea, abangoardiari dagokiona, eta lan ekoizlea, bizitzaren mantenuari dagokiona».

AMALIA FERNANDEZ:

Sei orduko performance batean irauteko desafioa da, funtsean, Amalia Fernandezen Expografía retrospectiva lana. «Nahi dut performancea egiten dugunok eta ikusten dutenek konprometitu gaitezen giza erresistentziaren mugekin, muga horiek agerian uztearekin», artistaren hitzetan. Azkunako hainbat gunetan garatuko da emanaldia, eta tokiok aktibatuz joango dira Fernandezen eta ekintzan parte hartuko dute beste bost artistaren esku hartzeekin: hamahiru lan labur txirikordatuko dituzte guztira.


Summary: Hego Euskal Herriko ZIUetan 106 paziente dira birusak jota. Guztira 299 lagun daude gaitzarekin ospitaleraturik. Osasunbideak eta Osakidetzak beste 409 kasu positibo atzeman dituzte, 10.500 proba inguru eginda.

Egunetik egunera, gero eta gaixo gutxiago dira Hegoaldeko zainketa intentsiboetako unitateetan: 106 eri dira gaitzarekin, bezperan baino hiru gutxiago, alegia. Maiatz osoan, beheranzko joera ia etenik gabekoa izan da unitate horietan, eta aldea nabarmena izan da: maiatzaren 3an 231 ziren, gaur egun direnen bikoitza baino gehiago. Gainera, ZIUetan ez ezik, gainerako unitateetan ere txikitzera egin du paziente kopuruak: guztira 299 gaixo daude Hegoaldeko ospitaleetan. Duela hilabete, zenbatekoa 900en langatik hurbil zen.

Transmisioari dagokionez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, atzo 10.694 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta 409 positibo zenbatu zituzten. Hala, positiboen portzentajea %3,8 izan zen Hego Euskal Herrian. Lurraldeka, Bizkaian 136 zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 136; Nafarroan, 65; eta Araban, 31.

Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du birusarekin eri zen herritar bat zendu dela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat. Foru gobernuak ez bezala, Eusko Jaurlaritzak astean behin baizik ez du ematen heriotzen gaineko informazioa: bihar eguneratuko ditu datuak.


Summary: EH Bildu eta Elkarrekin Donostia udal taldeek 'Hondalea' obraren kudeaketa kritikatu dute. Cristina Iglesiasen artelanak «txikizioak» eta gehiegizko kostua eragin dituela salatu dute. Udalari eskatu diote uhartea babesteko neurriak hartzeko, eta ingurua Natura 2000 sarean sartzeko beharrezko urratsak egiteko.

Aurrez hainbat eragilek egin moduan, EH Bildu eta Elkarrekin Donostia udal taldeek ere kezka eta desadostasuna adierazi dute Cristina Iglesiasen obraren harira, Santa Klara uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin. Irla babes bereziko eremua dela gogorarazi dute, eta, aste honetan bertan bisitariak hartzen hasiko dela eta, babes neurriak hartzeko eskatu dute.

Talde politikoek bisitetarako epe ertain-luzeko irizpideak argitzeko eskatu diote udalari, eta erabilera espezifikoen plan bat egiteko. Baina, batez ere, galdegin diote beharrezko urratsak egiteko, «uhartearen balio paisajistikoa, ekologikoa eta geologikoa kontuan hartuta», Santa Klara-Igeldo eremua Natura 2000 sarean integratzeko.

Bi alderdiek adierazi dutenez, egitasmoaren berri izan zutenetik eskatu zioten alkateari uhartea babesteko beharrezko neurriak hartzeko. Zehazki, hiru txosten argitaratzeko eskatu zioten: ingurumen inpaktuarena, itsasargiaren barruko industria ondarearen azterketarena eta proiektuaren plan ekonomikoarena. Eta guztia argitu artean obrak geldiarazteko ere bai. «Baina Donostiako Udal Gobernuak, prentsan han eta hemen adierazi duenaz gain, ez du berariazko planik aurkeztu», gaitzetsi dute. Oposizioari informaziorik helarazi ez izana ere egotzi diote EAJk eta PSE-EEk osatutako udal gobernuari.

Obraren kalteak Gaur arteko kudeaketaz, hiru kritika egin dituzte EH Bildu eta Elkarrekin Donostia alderdiek. Batetik, lanek «txikizioak» eragin dituztela salatu dute. «Alkateak behin eta berriz esaten zuen esku hartzeak eraikinaren barrualdeari bakarrik eragingo ziola, baina ez da horrela izan». Eta hondakinen kudeaketa «arduragabea» izan dela adierazi dute, «hondakinak errez eta hondakinen ordenantzaren arau hauste larria eginez».

Bestetik, gogorarazi dute proiektuak ez dituela betetzen Eraikitako Hiri Ondarea Babesteko Plan Bereziaren baldintzak. Izan ere, arau horren arabera, eraikinaren horma nagusiak bere horretan mantendu behar dira, baina EH Bilduk eta Elkarrekin Donostia udal taldeek salatu dute «lehen ez zegoen ate bat» ireki dutela. Bada, arau hauste horren aurrean, udalari egotzi diote «beste aldera begiratu» izana.

Azkenik, egitasmoaren gehiegizko gastua ere kritikatu dute. Izan ere, lanak bost milioi euroko aurrekontua izan badu ere, salatu dute «etengabe diru sail berriak onartu dituztela. Eta gaineratu dute udaleko idazkari eta kontu hartzaileek «legez kontrako ohartarazpen ugari» egin dituztela diru sail horiei lotuta. Horiek horrela, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren hitzetan, ez da «onargarria» hasieran 1,5 milioi euroko aurrekontua zuen proiektu batek azkenean bost milioi euroko kostua izatea.


Summary: B-Egiaz plataformak iragarri du «bide berriak» jorratuko dituela «GALen atzean nor egon zen» jakiteko. Ostiralean agerraldia egingo dute Madrilen, eta Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak haien eskaerei emandako erantzuna jakinaraziko dute

Joan den otsailean BERRIAri emandako elkarrizketa batean, Pili Zabalak iragarri zuen plataforma berri bat sortu zutela «GAL ikertzeko» eta talde horren atzean nortzuk zeuden jakiteko, auziari buruz prentsan agerturiko informazio berrien karietara. B-Egiaz da plataforma berri horren izena, ehun bat lagunek osatzen dute, eta datorren ostiralean agerraldia egingo dute Madrilen.

Plataformaren lehenengo ekinbideetako bat izan zen Gipuzkoako Auzitegiko fiskaltzari eskaera bat egitea, agerturiko informazio berrien argitara –adibidez, Felipe Gonzalez Espainiako gobernuburu ohia GALekin lotzen zutenak– diligentziak ireki zitzan, GAL taldea nork antolatu zuen ikertzeko, orain arte auzipetuak izan ez diren zenbait pertsonak horretan esku hartzea izan zutelakoan. Gipuzkoako fiskalburu Juan Kalparsorok Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzari igorri zion eskaera. Ostiraleko agerraldian, B-Egiaz plataformakoek jakinaraziko dute zein izan den fiskaltzaren erantzuna.

Edonola ere, B-Egiaz plataformak iragarri du «ekinbide berriak» abian jarriko dituztela, «behingoz estatu krimen hauen inguruan egia osoa eta sustatzaileak nortzuk izan ziren jakite aldera».

Agerraldian, Pili Zabalarekin batera, parte hartuko dute Maria Jauregi ETAk hildako Juan Maria Jauregiren alabak, Juan Diego Botto aktoreak eta Maria de Olmo historialariak.


Summary: COVID-19aren aldaera arriskutsuenei grezierazko alfabetoko letren izenak jarri dizkie OMEk. Aldaeren izen zientifikoak «nahasgarriak eta gogoratzeko zailak» direnez, beren jatorrizko herrialdeetako izenak erabiltzen dira jendartean. Horrek sor dezakeen «estigma» saihesteko, OMEk Alfa, Beta, Gamma eta Delta erabiltzea gomendatu die agintariei eta komunikabideei.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak proposamen bat jarri du mahai gainean, COVID-19aren lau mutazio arriskutsuenak izendatzeko: grezierazko alfabetoko lehen lau letrak erabiltzea proposatu die nazioarteko agintari eta komunikabideei. Izan ere, aldaera horiek izen zientifikoak badituzte ere, izen horiek elkarren artean antzerakoak eta nahasgarriak direla ohartarazi du erakundeak, eta azpimarratu du biztanleek zailtasunak dituztela horiek oroitzeko. Horregatik, mutazio horiei izena emateko era orokortuena beren jatorrizko herrialdearena hartzea izan da. Horrek herrialde horiekiko «estigmatizazioa» sor dezakeela ohartarazi du OMEk, baita desinformazioa ere.

Hori horrela, erakundeak gomendio hau plazaratu du: B 1.17 edo «aldaera britainiarra» deitua Alfa izango da; B.1.351 edo «hegoafrikarra», Beta; P.1 edo «brasildarra», Gamma, eta B.1.617.2 edo «indiarra», Delta.

Erakundeak plazaratutako komunikatuan azaldu du nazioarteko zenbait aditurekin elkarlanean aritu dela izen horiek erabakitzeko orduan, eta hainbat izendatze sistema aztertu ditu, aldaera horientzako izenik aproposenak aukeratu ahal izateko. Dena den, azpimarratu du proposatutako izen horiek komunikazioa errazte aldera erabili beharko direla; inolaz ere ez ikerketetan. Izan ere, azaldu dute aldaerek beren izen zientifikoa mantendu behar dutela, izenak berak informazio zientifiko garrantzitsua baitarama, aldaeraren leinuaren nondik norakoak argitzeko.


Summary: Txabola batean gorpuzkiak agertu dira Nafarroan; antzeko bigarren kasua astebetean. Iruñeko Beloso auzoan topatu dituzte aztarnak suhiltzaileek. Etxegabeek erabiltzen omen zuten etxola. Maiatzaren 25ean, txabola batean bizi zen gizon baten gorpua erreta aurkitu zuten Tuteran.

Iruñeko ekialdeko Beloso auzoan, giza gorpuzkiak topatu zituzten suhiltzaileek atzo gauean.

Sute bat egon zen inguruan, eta suhiltzaileak joan ziren hara. Utzitako etxola batean topatu zituzten giza gorpuzkiak. Suhiltzaileek foruzainei deitu, eta horiek Auzi Poliziaren taldea mobilizatu zuten. Nafarroako Auzi Medikuntzaren Institutura eraman dituzte aztarnak. Foruzainen arabera, etxerik gabekoek erabili izan dute etxola hori.

Lehen azterketen arabera, aspaldi hildako pertsona batenak lirateke gorpuzkiak, eta, itxuraren arabera, emakumezko batenak.

Gaur goizean ikerketa gehiago egin dituzte inguruan.

Tuteran, duela astebete

Nafarroan antzeko beste aurkikuntza bat egin zuten duela astebete. Maiatzaren 25ean, gizonezko baten gorpua topatu zuten suhiltzaileek Badina izeneko eremuan. Hilotza erreta zegoen. Foruzainen arabera, litekeena da gizona hamar egun lehenago hil izana, inguruko basoan pizturiko sutean.

Hildakoa jatorriz Beasaingoa zen (Gipuzkoa), eta 70 urte zituen.

Maiatzaren 14an etxegabe baten gorpua aurkitu zuten Orkoienen (Nafarroa), zaborra biltzeko kamioi batean. 27 urte zituen gazteak, eta Madrilgoa zen sortzez, baina asteak zeramatzan Nafarroan.

Martxoaren 12an, 23 urteko etxegabe bat hilda aurkitu zuten Bilboko Uribarri auzoan.

Urtarrilean, etxerik gabeko 56 urteko gizonezko bat hilik agertu zen auto baten barruan, Hendaiako Kaneta auzoan.


Summary: Kanada laguntza emateko prest da haur indigenen gorpuzkien auzian, baina ez du zehaztu zer egingo duen. Justin Trudeau lehen ministroak adierazi du hilobi gehiago aurkitu behar direla, baina oraingoz ez du promesik egin gobernuaren babesaz: «Agerikoa da gehiago egin behar dugula, eta uste dut gehiago egingo dugula».

Kanadako herri indigenek beren haurren hilobi gehiago aurkitzeko deiak ugaritu dituzte iragan asteburutik, eta herrialdeko gobernuak zeregin horretan laguntzeko prest dagoela esanez erantzun die eskari horiei. Justin Trudeau lehen ministroak «egia jakiteko pauso garrantzitsutzat» jo du helburu hori, baina, hala ere, ez du zehaztu bere lantaldeak zer-nolako babesa emango dien, ezta zenbateraino inplikatuko den ere.

Duela 52 urtera arte barnetegi moduan erabilitako eraikin baten lurretan 215 haurren gorpuzkiak topatu zituzten duela bi aste, eta iragan asteburuan aurkikuntzaren berri eman zuen Tk’emlups te Sechwepemc herri indigenako buruzagi Rosanne Casimirrek: «Gure komunitatean susmoak genituen, eta susmo horiek argitzeko gai izan gara. Dakigunez, desagertutako haur hauen heriotzak ez daude dokumentatuta».

Barnetegi hori 1890ean zabaldu zuten, eta gobernuaren eta erakunde erlijiosoen eskumenekoa izan zen. Batez ere haur indigenak hartu ohi zituzten bertan, eta komunitate indigenek hainbatetan salatu izan dute haurrak euren bizilekuetatik atera eta barnetegietara joatera behartzen zituztela; zehazki, datu ofizialen arabera, 1831 eta 1996 urteen artean 150.000 haur inguru eraman zituzten egoitza horietara, Kanadako gizartearen balioak asimilatzeko.

Denetariko abusuak eta bakartzeak jasan behar izan zituzten, eta egoera horrek eragin zituen indigenen artean egun dauden alkoholismo kasuak eta droga mendekotasunak, hainbatetan salatu dutenez. 2015ean, txosten batek adierazi zuen «genozidio kulturala» izan zela haur indigenen aurka egindakoa, eta, bi urte geroago, Kanadako Gobernuak barkamena eskatu zien.

Iragan asteburuko jakinarazpenak, ordea, berriz azaleratu du zauriak oraindik irekita daudela askoren artean, eta agerian utzi du lan asko dagoelako egiteko haur indigenek sufriturikoaren inguruan. Stewart Phillip Columbia Britainiarreko Buruzagi Indiarren Batasuneko liderrak jakinarazi du herri indigenen arteko bilkurak abiatu dituztela jada, auziari buruzko ikerketak «hobeto nola egin» zehazte aldera: «Erabat ezinbestekoa da programa nazional bat finkatzea barnetegi guztiak aztertzeko». Nazio Indigena Subiranoen Federazioak ere bide beretik jo du gaiaz hitz egitean, uste baitu gobernuaren inplikazioa beharrezkoa dela.

Kanadako lehen ministroak, berriz, oraingoz ez du promesik egin bere laguntzaren inguruan: «Agerikoa da gehiago egin behar dugula, eta uste dut gehiago egingo dugula. Gobernu gisa, hitzeman dugu berradiskidetzeko prest egongo garela, baita egia bilatzeko ere, eta hori pauso garrantzitsua da. Hortaz, bai, hor egongo gara komunitateekin lan egiteko, behar duten guztiaren inguruan».

Orain arte, agintariak gogorarazi bezala, gobernuak aurrekontutik 23 milioi euro inguru bideratu ditu barnetegietako ikasleen heriotzei buruzko erregistro bat sortu eta garatzera —2019an hartu zuen erabakia, printzipioz, hiru urterako—, baina herri indigenek hainbatetan adierazi dute pauso hori ez dela nahikoa izan; egun, 4.118 hildako daude erregistro horretan.

Emakume eta neska indigenen aurkakoa, «genozidioaren parekoa»

Erabaki horrez gain, azken urteotan Ottawak hainbat ekinaldi egin ditu indigenen egoeraren aitortzaren inguruan. Duela bi urte, esaterako, Trudeauk adierazi zuen emakume eta neska indigenen aurkako indarkeria «genozidioaren parekoa» izan zela; adierazpen horrekin, Kanadako lehen ministroak bere egin zituen Hildako eta Desagertutako Emakume eta Neska Indigenei buruzko Ikerketa Nazionalak ateratako ondorioak.

Batzorde horrek bi urte eta erdiko ikerketaren emaitzen berri eman zion Trudeauri 2019an. Ikerketa egin duen lantaldearen arabera, emakume edo neska indigena batek hamabi bider arrisku handiagoa zuen hiltzeko beste edozein emakumek baino —1980-2012 aldia ikertu zuen—, eta estatuari egotzi zion «genozidioaren» erantzukizuna, «kolonialismoan eta ideologia kolonialetan oinarrituta dauden ekintzengatik eta ekintzarik ezarengatik»; Ottawa «konplize» izan dela ere zehaztu zuen testu horretan.

Mario Buller batzordearen buruzagiak laburbildu zuen ideia nagusia, urte hartan egin zuten zeremonia batean: «Kolonialismo honek, diskriminazio honek eta genozidio honek azaltzen dute indarkeria maila handia».


Summary: Erresuma Batuak ez du hildakorik zenbatu lehen aldiz iazko martxotik. Kutsatuen kopurua gora eta gora ari da herrialdean: aurreko astean baino ia 1.000 kutsatu gehiago zenbatu dituzte

Erresuma Batuko Gobernuak iazko martxotik eman gabeko albistea eman du: azken 24 orduetan ez du COVID-19ak jota hildakorik zenbatu. Urtebete eta bi hilabetean gaurkoa bezalako daturik eman gabe egon bada ere, kezka nabari da herrialdean, 3.165 kutsatu atzeman baitituzte azken egunean, eta, aurreko asteko 2.493ekin alderatuz, goranzko joera du kurbak.

Egoera zailean dago herrialdea egun; izan ere, hilaren 21ean egungo murrizketa guztiak bertan behera uztea aurreikusi badute ere, gero eta gehiago dira epemuga hori luzatzeko eskatzen duten zientzialarien ahotsak. OMEk gomendatutako izendegian, Delta aldaeraren, edota «indiarraren» presentzia areagotuz doa herrialdean, eta horren arriskuaz ohartarazi dute. Horietako bat izan da Ravi Gupta mikrobiologoa, gobernuaren aholkularietako bat. Haren ustez, herrialdea hirugarren olatuan sartzeko arriskuan dago: azaldu du kasu berrien kopurua «txikia» bada ere esponentzialki handitzen ari dela, eta horien «hiru laurdenak, gutxienez», aldaera berri horretakoak direla. Hain zuzen ere, berak ere neurrien leuntzea atzeratzea gomendatu dio gobernuari.

Edinburgoko Gobernuak aurrea hartu dio Londreskoari, eta Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak jakinarazi du herrialdeak moteldu egingo duela neurriak arintzeko prozesua, kutsatzeen gorakadak eraginda. Beraz, Eskoziako erdialdeko lurralde gehienetan ez da baimendutako pertsona kopurua areagotuko, ezta gaueko aisialdiko lokalak zabalduko ere.


Summary: Beste lau pertsona inputatu dituzte Osakidetzaren lan eskaintza publikoko iruzurrari lotuta. LAB sindikatuak jakinarazi du uztailean deklaratu beharko dutela.

Ostiralean beteko dira hiru urte Osakidetzako mediku espezialisten proban izandako iruzurra azaleratu zutenetik, eta LAB sindikatuak iragarri du berritasunak daudela auzi horren inguruan. Ziurtatu du beste lau pertsona inputatu dituztela: Debagoieneko Traumatologiako zerbitzuburua, Kirurgia Plastiko eta Konpontzailearen lehen azterketaren egilea, Kirurgia Plastiko eta Konponketakoaren lehen azterketaren bigarren egilea eta Kirurgia Plastiko eta Konpontzaile kategoriako hamargarren oposiziogilea.

Pertsona horiek ikertuen zerrendan sartu dituzte, eta uztailaren 8an deklaratu beharko dute. Horrenbestez, sindikatuaren arabera, dagoeneko 11 lagun daude inputatuta 2016-2017ko Osakidetzako fakultatibo espezialisten LEP lan eskaintza publikoko azterketetako filtrazioengatik. «Egozte horiek guztiak LABek herri akusazioan egindako ekintzarekin lortu dira», ziurtatu du sindikatuak, ohar bidez. Uztailaren 8an bertan deklaratuko du Kirurgia Plastikoko epaimahaiko seigarren kideak ere.

Inputatu gisa ez, baina beste zenbait pertsonak lekuko gisa deklaratu beharko dute uztailaren 6an, LABen esanetan; hain zuzen, 2016-2017ko lan eskaintza publikoaren akordioaren negoziazioetan parte hartu zuten Medikuen Sindikatuko bi kidek; Jose Maria Armentia Osakidetzako giza baliabideetako zuzendari ohiak; HAEE Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko arduradunak; Kirurgia Plastikoa, Estetikoa eta Konpontzailearen oposizioa gainditu zuen oposiziogile batek; eta Kirurgia Kardiobaskularreko epaimahaiko kide batek. Gainera, ekainaren 11n lekuko gisa deklaratuko du Jose Muñiz Fernandez Oviedoko Unibertsitateko irakasleak; hura arduratu zen Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eskatutako azterketa psikometrikoa egiteaz.

Horretaz gainera, LABen arabera, magistratuak onartu egin du Ospitaleetako Pediatriako epaimahai kalifikatzailearen aktak eta Arabako ESIko pediatriako zerbitzuburuari irekitako diziplina espedienteari buruzko informazioa eskatzea Osakidetzari, eta, halakorik balego, epaitegira bidaltzea.

Zuzendaritza epaitzeko eskaerari, erantzunik ez

Gainera, sindikatuaren hitzetan, magistratuak oraindik ez du ebatzi Osakidetzako zuzendaritzako kideek ikertu gisa deklaratzeko eskaera. LABek egindako herri akusazioaren arabera, «Jon Darponek, Maria Jesus Mujikak, Juan Carlos Sotok, Andoni Artzelaik, Xabier Balerdik eta Miriam Apariziok osatutako gune operatibo horren jarduketak legez kanpoko elkartzearen, sekretuen berri ematearen eta kontratazioan iruzur egitearen delituen barruan sartuko lirateke».