Zezenak beren bakardadean

Summary: Zezenak beren bakardadean. Sanferminak hasiko dira ostegunean, eta, gero eta gehiago dira Iruñean zezenketen kontrako jarrera hartzen duten herritarrak: elkarretaratzeak eta manifestazioak egin dituzte azken egunetan. Plazan zezenak bakarrik dira; kanpoan, ez.

Iruñeko Gaseko eskortetan daude jada ostegunean hasiko diren sanferminetan hilko dituzten zezenetako hainbat. Hor hasten da hiriburuko zezen plazan amaitzen den animalion bidea. Azkena. Kamioi batean aterako dituzte handik, eta harategietan salduko dituzte, gero, haien gorputz zatikatuak. Zezenketako haragia.

Zezenek ez dute aliaturik plazan. 60 hilko dituzte Iruñeko bestetan, harmailetan bat eginen duten herritarren aurrean. Peñetako kideak eguzkipean izanen dira, euren txarangekin, eta Aroztegia bizirik edo Palestina aske aldarrikatzen dituzten euren pankartekin.

Plazan bakarrik dira zezenak, baina handik kanpo bada animalion erabileraren aurkako jarrera hartzen duen gero eta herritar gehiago. Aurten, zazpigarrenez, zezenketen eta, oro har, gizakiz bertzeko animalien erabileraren aurkako manifestazioa egin du Nafarroako Animalien Askapena taldeak. Iruñe Antitaurinoa kolektiboak zezenketen aurkako kalejira eginen du, haiek ere zazpigarrenez: uztailaren 7an, 19:00etan, Udaletxe plazatik abiatuta.

Joan zen astekoa izan da zezenketen aurkako aurtengo lehendabiziko protesta, Iruñean. Zezenketarik Ez sareak antolatu du —iaz sortu zuten, zenbait eragilek eta norbanakok bat egin eta gero—, besta eredua aldatzeko beharra erdigunean jartzeko. “Sanferminetan bestaz gozatu nahi dugu, baina bada garaia zezenketak bazter uzteko”, erran du sareko bozeramaile Idoia Azkonak.

Peñen parte hartzea

Zezenketen aurkako sareak Iruñeko Udalari eta herritar orori eskatu die zezenketen aurkako jarrera har dezatela, “behingoz”. Peñei zehazki helarazi nahi izan diete mezu hori. “Ez zaitezte plazara joan”. Eskaera horrekin bat egin dute Nafarroako Animalien Askapena taldeko Irma Jimenezek eta Iruñe Antitaurinoa kolektiboko Txaro Buñuelek ere. “Peñek eta txarangek eusten diete zezenketei; peñarik gabe, laster utziko genituzke bazter”, erran du Buñuelek. “Peñak besta egitera joaten dira plazara; egin dezatela besta bertze edonon, eta ez dezatela zezenketak babesten segitu”, erantsi du Jimenezek.

Peñei zezenketen aurkako jarrera hartzeko eskatu diete zezenketen aurkako eragileek eta eragile antiespezistek. Ez da eskaera berria, urteak baitira eragileok gizakiz bertzeko animalien erabilerari eta erabilera hori oinarri duen besta ereduari buruzko gogoeta eskatzen hasi zirela.

Peñetako ordezkariek, baina, ez diote gaiari heldu nahi izan, orain arte. Iazko sanferminen atarian, Iruñeko Peñen Federazioko presidente Iosu Sanchez Nafarroako Hitza-n mintzatu zen. “Garbi dut karrikan eztabaida badagoela, baina peñen federazioan, ez. Ofizialki, ez dago eztabaidarik. Federazioak, beraz, ez du zezenketen inguruko jarrerarik; ez alde, ez kontra”, zioen.

Iruñea Antitaurinoa kolektiboaren zezenketen aurkako iazko kalejira. Jon Urbe / Foku.

Peñak, baina, plazan dira, egunero, sanferminetan. Plazan, zezenketen alde. Aurten ere izanen dira, eta federazioko presidentea iaz errandakoaren bidetik mintzatu da, berriz ere: “Iruñeko Peñen Federazioak ez du deus errateko zezenketei buruz; peñen erabakia da plazara joan edo ez”.

Federazioak ez du zezenketen inguruko eztabaida bere egin nahi; bertze hainbat arlotan, baina, eztabaida eta gogoeta sustatzeko rola betetzeko arazorik ez du izan. Ekainaren 14an eta 15ean, hain justu, Iruñeko besta herrikoiak biziberritu izenburuko jardunaldiak egin zituzten Iruñeko Kondestablearen jauregian, Iruñeko Peñen Federazioak antolatuta. Ekinaldi horri buruz zenbait hedabidetan mintzatu zen federazioko presidente Iosu Sanchez, eta nabarmendu zuen, bertzeak bertze, erakundeek eta herri eragileek mahai baten bueltan eseri behar dutela “bestekin nora joan” nahi den erabakitzeko; eta herritarrek zehaztu behar dituztela “besten helburuak”. Gazteek eta emakumeek sanferminetan duten tokia aztertu dute jardunaldietan, bertze hainbat gairen artean. Zezenketen inguruko auzia, ordea, ez zegoen gai zerrendan.

Peña, zezenketen inguruan

“Peñen federazioak ez du gogoetarik egiten. Zaila da zezenketen auziaz hitz egitea, ez zaie gustatzen. Ez dira prest eztabaida etiko horri heltzeko”. Horixe uste du Iñigo San Martin iruindarrak, San Fermin peñako kide ohiak.

Iazko ekainean utzi zuen peña, sanferminak hasi aurretik. Arrazoi nagusietako bat izan da zezenketek peña horren jardueran duten pisua. “Peñak antolatzen zuen guztia egiten zen zezenketen inguruan”. San Martinek zezenak maite ditu; zezenketak, ez. “Txikitan amonaren etxean ikusi nituen, behin, telebistan, eta gaizki gelditu nintzen. Triskantza bat dela iruditu zitzaidan”.

Peñan 20 urte ingururekin sartu zen, eta bospasei eman ditu taldean. Sanferminak bukatu eta gero, besten inguruko balorazioa egiten zuten bazkideek. 2019koen ondotik idatzitako gogoeta oroitu du San Martinek: “Zezenketen auzia aipatu nuen, baina ez bakarrik hori. Niretzat, peña batek behar du izan zerbait soziala; auzoak, elkartasunak eta elkarlanak izan behar dute garrantzia”. San Martinek ez zituen balio horiek aurkitu peñan, eta 2019an egindako bere balorazioak ez zuen zuzendaritzako kideen erantzuna jaso ere egin.

2020an gertatutakoa ere gogoratu nahi izan du peñakide ohiak. Bestak ez ziren ospatu, baina peñek egin zituzten euren pankartak, eta San Fermin peñakoa San Martinek egin zuen, peñako bertze kide batekin. Aukera hori baliatu zuten zezenketei kritika egiteko. “Peñan hainbatek gaizki hartu zuten gure marrazkia; peñak zezenketen aldekoak direla esan ziguten. Zezen bat marraztu genuen negarrez, zezenketen aldekoek beti esaten dutelako zezenketarik gabe zezenik ez dela izanen”.

Tradizioak egokitu

Zezenketarik Ez sareak antolatutako joan den larunbateko elkarretaratzean izan ziren Zaunk eta Nor eragile antiespezistak. Zaunk taldeko Olaia Garaialdek bat egin du sareko zezenketen aurkako mezuarekin, baina harago jo du, eta gizakiz bertzeko animalien erabilera oro bazter uzteko beharra nabarmendu du: “Ez zezenketarik, ez entzierrorik, ez kalejirarik ere, gizakiz besteko animaliekin”.

Zaunk kolektiboak Herri Sanferminak plataformarekin bat egin du. Aurten, egun bakarrez ospatuko dituzte: uztailaren 10ean. Plataformak aurkeztu du egitaraua, eta erran du “zapalkuntzarik gabeko jaiak sortzeko bidean”, herri bazkaria %100 begetala izanen dela, “gizakiz bertzeko animaliek ere aske eta duintasunez bizitzea merezi dutelako”.

Nor taldeko bozeramaile Maialen Saguesek ontzat eman du Herri Sanferminak plataformak egindako urratsa. Tradizioak egokitzeko eta ohitura berriak sortzeko beharra nabarmendu du. Dauden zailtasunak onartu ditu, halere: “Tradizioek gure kulturarekin dute lotura; gure sentitzen ditugu. Zezenketen ingurukoaren gisako eztabaidak mahai gainean jartzen direnean, jarrerak polarizatu egiten dira; aldaketa erasotzat hartzen da. Uler dezaket, baina horrek ezin du izan aitzakia bat gizakiz besteko animaliak zapaltzen segitzeko”. Iruñean zezenketak peñen besta eremu bat dira, eta Saguesek uste du horrek zailtzen duela gogoeta egitea. “Behar da, ordea; hori da erronka. Herritarrak ari dira egiten”.

Datuak

43

Nafarroan 43 zezenketa egin zituzten iaz, zezenketa mota guztiak kontuan hartuta, Espainiako Gobernuak zabaldutako datuen arabera. 2021ean pandemiaren eragina sumatu zen, oraindik: hemezortzi zezenketa egin zituzten.

1.662

Zezenketak ez dira tauromakiaren barruko jarduera bakarrak; zezenak eta bigantxak erabiltzen dituzten jaialdiak ere badira tauromakia, eta Nafarroan horietako 1.662 egin zituzten iaz. 2021ean, berriz, 148 egin zituzten.


Summary: Musikariak Ikastetxeetan programari eutsiko dio Nafarroako Gobernuak. Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuak hartuko du bere gain egitasmoa, Euskarabideak.

Nafarroako Gobernuak Musikariak Ikastetxeetan programa etetea erabaki duela salatzeko, agerraldia egin dute gaur goizean Hezkuntza Departamentuaren aurrean. Han zirela, baina, berri ona jaso dute: egitasmoa ez da bertan behera geratuko. Izan ere, Hezkuntza Departamentua ez beste batek hartuko du proiektua bere gain aurrerantzean: Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuak. Euskarabidea institutuak kudeatuko du.

Hezkuntza Departamentuak programa eten zuelako albistea bezain espero gabekoa izan da gaurkoa. Protesta 11:30erako zegoen deiturik, antolatzaileak ordu erdi lehenago bildu dira, eta orduantxe izan dute erabakiaren berri. Are gehiago, Gotzon Barandiaran proiektuaren sortzaile eta koordinatzaileak kazetari baten bitartez jaso du albistea: «Guri inork ez digu ezer komunikatu. Inork ez digu deitu». Hain zuzen horregatik, informaziorik apenas jaso dutelako, argitu beharreko galdera asko dira programaren kudeaketaren gainean.

Izan ere, Nafarroako Gobernuak plazaraturiko oharrean, datu bakar batzuk baizik ez dituzte eman. Batik bat, nabarmendu dute Euskarabidea eta Hezkuntza Departamentua akordio bat lantzen ari direla, Musikariak Ikastetxeetan programaren jarraipena bermatzeko. Agiriaren arabera, akordioaren bidez bermatu nahi dute programak «lehentasun berriei arreta ematea». Diotenez, nahi dute programan lantzen direnak estuago egotea kurrikulumari loturik, hala nola euskararen ahozko eta idatzizko adierazpena eta ulermena indartzea.

Hau da, kudeaketari buruzko deus gutxi dago argi. Esaterako, aurrekontuari buruzko inolako daturik ez da plazaratu. «Nafarroako Gobernuari gomendatuko nioke askoz ere gehiago inbertitzeko. Zenbat eta gehiago inbertitu, orduan eta onura gehiago jasoko dituzte ikasleek», azpimarratu du Barandiaranek, zer gertatuko zain.

Edonola ere, gaur, parte hartzaile eta antolatzaileen artean poza da nagusi, Barandiaranen arabera: «Izugarri pozten gara programak aurrera egingo duelako. Zorionak ikasleei, irakasleei, musikariei eta Nafarroako hezkuntza komunitateari, horrelako programa batek iraun egingo duelako».

Ezbaian jarri ezinezkoa

Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuak 2018an abiatu zuen Musikariak Ikastetxeetan programa, 14 eta 18 urte bitarteko ikasleen artean euskara eta kultura bultzatzeko helburuz. Saioetan, askotariko jarduerak egin dituzte ikasleekin: besteak beste, kantak sortzeko prozesuak partekatu eta euskarazko kantagintzaren historia eta oraina esplikatu. Mikel Inunek nabarmendu duenez, ikastetxeek programari buruz eginiko balorazio negatiboak «esku bakarreko behatzekin» zenbatu daitezke.

Horregatik, iritzi diote programaren baliozkotasuna zalantzan jarri ezinezkoa dela, eta irmo galdegin dute haren iraupena berma dadila. 30etik gora musikarik sinatu dute Ez dadila haria eten izeneko agiria. Hauek dira sinatzaileak: Abereh, Erik Berganza, Aguxtin Alkhat Iban Urizar Amorante, Aneguria, Birkite Alonso Birkit, EñÂaut Elorrieta, Esti Markez, Gorka Urbizu, Habia bikotea, Ibai Osinaga, Iker Lauroba, Ines Osinaga, IñÂigito Txapelpunk, Jon Basaguren, Jon Gurrutxaga, Joseba B.Lenoir, Joseba Irazoki, Jurgi Ekiza, Keu Agirretxea, La Basu, Elena Caballero, Lide Hernando, Maite Larburu, Maria Rivero, Mikel Inun, Mikel Markez, Mikel Urdangarin, Miren Narbaiza, Odei Barroso, Olaia Inziarte, Olatz Salvador, Pantxix Bidart, Paxkal Irigoyen, Rafa Rueda, Thierry Biscari, Tristtan Mourguy, Xabi San Sebastian eta ZurinÌÂe Hidalgo.


Zordun handien zerrenda luzatu egin da

Summary: Zordun handien zerrenda luzatu egin da. Foru ogasunen zordun handien zerrendan 1.115 enpresa eta norbanako ageri dira, aurreko urtean baino 222 gehiago. Orotara, 1.366 milioi euro zor dituzte, baina horietako gehiena berreskuratzeko aukera handirik ez dute ogasunek.

Aurreko urteetan baino luzeagoak izan dira aurten zordun handien zerrendak. Enpresen porrotek eraginda baino gehiago, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien erabaki baten ondorioz luzatu dira: milioi bat euro zor zutenak ageri ziren lehen, eta 600.000 eurotik gorako zorra dutenak, berriz, orain. Ondorioz, 893 ziren lehen, eta 1.115 dira orain. Haien zorra, bestalde, 1.170 milioikoa zen lehen, eta 1.366 milioikoa da orain. Ogasunek nekez berreskuratuko dute zorraren parterik handiena, jada likidatuta dauden enpresei baitagokie. Horregatik, zerrenden goiko aldean dauden izen gehienak aurreko urteotakoak dira.

Bizkaia

Bizkaiko Ogasunaren zerrendan 349 zergapeko ageri dira, aurreko urtean baino 164 gehiago. Zorraren muga 600.000 eurora jaistearen ondorio da, baina baita oraingoan zorraren arduradun solidarioak agertzearen ondorio ere. Horrek esan nahi du zor bat bati baino gehiagori leporatzen diotela.

Ohi den moduan, Jabyer Fernandez eraikuntza sektoreko enpresaburuak eta haren enpresek jarraitzen dute Bizkaiko zordun handienen artean. Proiektu handinahi bat izan zuen Fernandezek, etxebizitzak seriean eraikitzekoa, eta Bizkaiko Aldundiaren babes politikoa jaso zuen. Baina porrot egin zuen, eta zorren arrasto bat utzi zuen: 60,4 milioi Hadibitek, 52,3 milioi Iurbenorrek, 40 milioi Residerek, 3,1 milioi Afer taldekoek... Gainera, aurten, berritasun gisa, Jabyer Fernandez bera eta haren arreba Susana ageri dira zordun partikular gisa, 38,3 milioi euroren zorrarekin. Zerrendaren lehen postuetan beste bi enpresa sartu dira: Bilboko Versus 07k 38,3 milioi euro zor dizkio ogasunari, eta Derioko Garazi Taldeak beste 31 milioi. Eraikuntza sektorekoak dira zordun handietako beste asko: Moldis Echarrok (20,4 milioi), Abaroak (17,6 milioi), Baensa (11,9 milioi), Erosten (10,6. milioi). Petrolio sektoreko hiru enpresa ere ageri dira: GM Fuel Tank (37,5 milioi), Ballonti Oil (11,9 milioi) eta Jadash Petroleum (4,3 milioi). Alzola familiak ere hartu du lekua zerrendan. 2021eko zerrendan Ramon Pedro Alzola Earle soilik ageri zen, 1,2 milioi euroren zorrarekin. Haren zorrak hor irauten du, baina arrebak batu zaizkio, Maria Blanca (11,3 milioi) eta Maria Iciar (7,7 milioi), Oilda Alzola Quintanal (11,3 milioi) eta Ramon Maria Alzola Quintanalekin (11,3 milioi) batera.

Gipuzkoa

Luzatu egin da Gipuzkoako zerrenda ere: 86 zergapeko ageri dira, iazkoaren halako bi. 50 enpresa edo norbanako sartu dira, eta zazpi, berriz, atera. Orotara, 319 milioi zor dituzte.

Gipuzkoan dago euskal ogasunen zordunik handiena, Lagilur eraikuntza enpresa, aspaldi porrot egindakoa. 80,2 milioi euro zor ditu, iaz bezainbeste.

Batuz gero, baina, handiagoa da Osinalde Etxaniz anaiena: 46,5 milioi zor ditu Jose Ramon Osinaldek, eta 46,4 milioi Juan Miguelek.

Ramon Vizcaino zenaren bi enpresen artean 11,7 milioi euro zor dituzte: 6,2 milioi Tecfrindusek, eta 5,5 milioi Grupo Ramon Vizcainok. Porrot egindako beste enpresa ezagun batzuk ere badaude Gipuzkoako zerrendan: Fagor Etxetresnak kooperatiba (5,4 milioi) eta Bilore (3,3 milioi). Haien gainetik dago LH Commodities, 22,9 milioi euro zor baititu.

Araba

Arabako Ogasunak aurtengo datuekin jaitsiko du muga 600.000 eurora. 2022ko zerrendan, aurreko urteko kopuru bera dago, 37, eta, lehen postuan ere, aldaketarik ez: Ros Casares taldea da lehena. Taldeak hiru altzairutegi izan zituen Araban, baina porrot egin zuen, eta 50 milioi euroren zorra utzi zion Arabako Ogasunari, bost enpresatan banatuta: 19 milioi Goya Sesenta y Nuevek, 12,2 milioi Gerosgarrek, 11,7 milioi Ros Casares Centro del Acerok, bost milioi Corporacion Ros Casaresek, eta ia bi milioi Bahia Casares Golfek. Azken urtean asko handitu da zorra (38,4 milioi zor zituen 2021 amaieran), Gerosgarren ondorioz. Zorra berreskuratzeko aukerak oso urriak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun baliotsuenak, fabrikak.

Iraculis anaien porrot egindako enpresak ere zordun handiak dira. Andres Iraculisen Urco Urbasa eraikuntza enpresak 11,8 milioi zor dizkio, eta Andres Iraculis anaiaren Grupo Hotelero Urvascok, beste 1,3 milioi.

Zordun handien artean, partikular bat ageri da aurten ere: Macario Gonzalez Sanchez ardogintzako enpresaburua, 5,6 milioi euroren zorrarekin.

Nafarroa

Luzeagoa da Nafarroako zordun handien zerrenda, 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen baitira. Aurtengo zerrenda pixka bat laburragoa da, hogei zordun gutxiago ageri direlako (643), eta 17,8 milioi euro berreskuratzeko gai izan delako ogasuna —307,4 milioi zor dizkiete—.

Zerrendatik desagertu dira zor handiak zituzten hainbat sozietate, haien artean Bacalao Gran Sol (3,9 milioiren zorra), Hoteles Monte del Cierzo (hiru milioi) eta Abauntza S.L. (1,4 milioi). Izen sonatu bat ere falta da: Davalor Salud. 2021. urteko zerrendan, milioi bat eurotik gora zor zituen, baina orain ez dago zordunen artean. Manu Aierdi Ekonomia kontseilariak dimisioa eman zuen Davalorri emandako laguntza publikoarengatik.

Are sonatuagoak dira Nafarroako beste kide batzuk, eta, haien artean, Gabriel Urralburu ageri da berriro ere, Nafarroako lehendakari izandakoa (1984-1991). 562.000 euro zor dizkio ogasunari, eta haren emazte Olivia Baldak beste 440.000 euro. Aurreko urteko kopuru bera.

Zorra nabarmen gutxitu ahal izan dute, berriz, Denis Mentxov txirrindulari ohiak eta haren emazte Nadezna Menxovak: 570.000 euro zor zituzten lehen, eta 335.000 orain. Beste txirrindulari batek, Vladimir Karpetsek, Tatiana emaztearekin batera, ia milioi bat euro zor ditu oraindik. Walter Pandiani, Krisztian Vadocz eta Pizo Gomez Osasunako jokalari ohiak ere ageri dira. Edonola ere, zordun handienak eraikuntzako enpresak eta etxe sustatzaileak dira (165 zordun), eta dendak eta ostatuak (144).


Summary: Macronek jakinarazi du polizia gehiago mobilizatuko dituela protestei aurre egiteko. Frantziako presidenteak «ardura» eskatu die istiluetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei. Gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart izandako liskarretan. Eliseoak esan du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe». 17 urteko gaztea hiltzeagatik nahita egindako homizidioa egozten dioten agenteak barkamena eskatu dio haren familiari.

Frantziako Poliziaren eta manifestarien arteko istiluek ez dute etenik. Parisko aldirietako Nanterre hirian auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hil zuen asteartean Poliziako agente batek, eta gertakari hark haserre olatua eragin du herritarren artean. Herrialdeko zenbait hiritan liskarrak izan ziren atzo gauean ere, hirugarren egunez jarraian, eta, Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninen arabera, gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart, aurreko egunean halako lau; horietatik gehienak 14 eta 18 urteko gazteak dira. Horregatik, Emmanuel Macron presidenteak «ardura» eskatu die protestetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei, «etxean gera daitezen». Eskaera bera egin die sare sozialak kudeatzen dituzten plataformei ere, «irudi delikatuak» kontrola ditzaten. Eta egoeraren aurrean esku hartzeko asmoz, estatuburuak iragarri du polizia gehiago mobilizatuko dituela.

Beste egun batez, Nanterre izan da protesten epizentroa. Bertan, herritarrek hainbat bankuri eta eraikin publikori su eman diote; zenbait ikastetxek ere kalte handiak izan dituzte. Gainera, Frantziako hedabideek zabaldu dutenez, molotov koktelekin eraso zioten atzo Sena Saint-Denis departamenduko Aubervilliers hiriko RATP autobus zentro bati, eta gutxienez hamabi ibilgailu kiskali dira. Horiek horrela, gaur goizean, 350 autobus lineatik 23 etenda egon dira. Parisen bertan, halaber, manifestariek arpilatzeak eta kalte material ugari eragin zituzten denda handietan.

Montreuilen, Roubaixen, Lillen, Lyonen, Okzitaniako Tolosan eta Marseillan ere liskarrak egon dira, baita Akitania Berrian ere. Bada, Ile-de-France eskualdeko zenbait herritako alkatek etxeratze agindua ezarri dute. Guyana Frantsesan, berriz, pertsona bat hil da gaur goizaldean, Poliziak jaurtitako balak eragindako zaurien ondorioz. Frantziako hedabideek Eliseoko iturriak aipatuta jakinarazi dutenez, Frantziako Babes Zibilaren arabera, bostehun bat eraikin publiko eta 2.000 ibilgailu erre dituzte, eta, orotara, 3.880 sute izan dira Frantzia osoan. Darmaninek nabarmendu du agenteak «ausardiaz» lanean ari direla «ohikoa ez den indarkeriaren aurka».

Nahel gaztearen hilketak harrabotsa eragin du Frantziatik kanpo ere; Bruselan, esaterako, kontzentrazioak eta protestak izan ziren atzo, harik eta estatuko indarren eta manifestarien artean liskarrak piztu ziren arte. Le Soir egunkariaren arabera, Belgikako hiriburuko Poliziak 64 lagun atxilotu ditu; horietatik 48 adingabekoak dira. Operazioa egin eta gutxira, agintariek «berehalako neurriak» ezarri zituzten indarrean, «ordena» jartzeko.

Garraio publikoak, zerbitzutik kanpo

Frantziako lehen ministro Elisabeth Borne Parisko aldirietan izan da gaur goizean, eta, ondoren, ezohiko gobernu bilera batera deitu du; Macronek ere bertan parte hartu du. «Lehentasuna da batasun nazionala bermatzea, eta hori egiteko modua da ordena lehengoratzea», esan du Bornek batzarraren atarian, eta erantsi «hipotesi guztiak» aztertuko dituztela. Era berean, Macronek gaitzetsi egin du «desordenaz» baliatu izana erakunde publikoei erasotzeko.

Bestalde, estatu osoan larrialdi egoera ezarriko duten galdetuta, Eliseoak erantzun du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe», azken egunetan izaten ari diren protestei erantzun ahal izateko, AFP berri agentziak gobernuko iturriak aipatuta jakinarazi duenez. Gobernuak hartutako neurrien artean, Barne ministroak prefeturei agindu die garraio publikoak 21:00etatik aurrera geldiarazteko eta zerbitzurik ez emateko. Horrez gain, Bornek iragarri du jendarmeriaren ibilgailu blindatuak hedatuko dituztela, baita «indar mugikor osagarriak» ere. Gaineratu duenez, debekatu egingo dituzte «tokiko egoeren arabera ordena publikoarentzat arriskutsuak izan daitezkeen ekitaldi jendetsuak».

Bien bitartean, behin-behineko espetxealdian dago 17 urteko gazteari tiro egin zion agentea, eta nahita egindako homizidioa egozten diote. Epaileak delitu hori ezarri aurretik, Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu zuen «legezko baldintzak» ez zirela bete gertakari horretan arma erabiltzeko, eta, beraz, espetxeratzeko eskatu zuen. Bada, agenteak gaur barkamena eskatu dio hildakoaren familiari. Hain zuzen, atzo, gaztearen amak deituta, manifestazioa egin zuten Nanterren —6.200 lagunek parte hartu zuten, Nanterreko prefeturaren arabera—, gaztearentzat «justizia» eskatzeko. Nahelen amak, Mouniak, Poliziaren aurkako «errebolta» aldarrikatu zuen, baina, gero, esandako zuzendu eta eskatu zuen agenteari espetxe zigorra ezartzeko.

Ikusi gehiago: «Justizia» eskatu dute hildako gaztearentzat Nanterren

Bide horretan, NBE Nazio Batuen Giza Eskubideen Bulegoak Frantziari eskatu dio hel diezaiola «arrazakeriaren eta diskriminazioaren arazo sakonari», bulegoko bozeramaile Ravina Shamdasanik esan duenez. Era berea, 17 urteko gaztearen hilketagatik kalera atera diren milaka pertsonei ere eskatu die protestak «modu baketsuan» egin ditzatela.

Antzeko gertaera bat, 2005ean

2005eko urrian antzeko gertaera batek ere istilu handiak eragin zituen Frantzia osoan. 17 eta 15 urteko bi gazte —Zyed Benna eta Bouna Traore, hurrenez hurren— azpiestazio elektriko batera igo eta elektrokutatuta hil ziren, Poliziarengandik ihes egiten ari zirela, Parisko aldirietako Clichy-sous-Bois hirian. Hirugarren gazte bat gertaera berean kaltetua izan bazen ere, bizirik atera zen. Heriotzen berri izan eta gutxira piztu ziren liskarrak. Poliziak ia 3.000 lagun atxilotu zituen estatuko hainbat hiri nagusitan izandako istiluetan, eta gutxienez hiru lagun hil ziren. Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen azaroaren 8an.


Summary: «Gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu». Berta Arizkunek (Iruñea, 1975) ongi ezagutzen du Burlatako Udala. Azken zortzi urteotan izan da zinegotzi (EH Bildu), eta ekainaren 17tik, alkate. Navarra Sumari kendu dio agintea, eta erregionalisten lan egiteko moduak ere aldatu nahi ditu: «Herritarrekin bat aritu behar dugu».

Ekainaren 17tik Burlatako alkate da Berta Arizkun (EH Bildu). Zurekin Aldatuz eta Geroa Bai taldeekin osatu du gobernua, eta Navarra Sumari kendu dio agintea. Azken lau urteak «gogorrak» izan direla aitortu du.

Alkate izan baino lehen, alkateorde izan zinen lau urtez, eta oposizioko zinegotzi bertze lau urtez. Kargurako prestatu zara?

Balio izan dit aurretik egindako lan horrek. 2015ean sartu nintzen udaletxean. Gobernu taldean nintzen orduan, alkateorde. Txema Noval alkatea bajan egon zen hasieran, eta egokitu zitzaidan jarduneko alkate izatea. Udala, beraz, ongi ezagutzen dut.

Ez zenuen zalantzarik izan maiatzaren 28ko hauteskundeetarako alkategaia izateko?

Hasieran, egia esan, izan nituen zalantzak. Aurreko legegintzaldia nahiko gogorra izan da. Pandemia izan dugu, izan ditugu uholdeak, eta gogorra izan da ere Navarra Sumaren urteotako kudeaketa nahiko gogorra eta traketsa izan delako. Horregatik izan nituen zalantzak, hasieran, baina EH Bilduren militantziaren konfiantza jaso nuen, eta baiezkoa eman nuen. Erabakia hartu eta gero, gogoz eta indarrez nago.

Navarra Sumaren kudeaketa “gogorra” aipatu duzu. Nolakoak izan dira azken lau urteok?

Navarra Sumaren kudeaketak ez ditu kontuan hartu herritarrak eta herriko eragileak. Guk defendatzen dugun ereduaren guztiz kontrakoa garatu du talde horrek. Guk uste dugu hainbat gauza herritarrekin batera egin behar ditugula, eta azken lau urteotan horrelakorik ez da izan.

Hori aldatzeko asmoa duzu?

Hasi gara jada herriko kolektiboekin harremanetan. Ikusten ari gara jendea haserre eta minduta dagoela oraindik. Guk garbi dugu harreman hori berriz lantzea ezinbestekoa dela. Burlatan bada herri mugimendu handi bat, eta herriak aurrera egin dezan haiekin egin behar dugu lan, herriko kolektibo guztiekin.

Aurreko udal gobernuak, bertzeak bertze, herriko kultur eta kirol patronatuak desegin zituen, eta horrek zenbait elkarteren protesta eragin zuen. Huts egin zuen udalak?

Huts egin zuen patronatuak bertan behera uzteko moduan. Patronatuak desegiteko aukera mahai gainean zegoen, baina nola egin erabaki gabe. Zer gertatu zen? Navarra Sumak urrats hori egin zuela langileekin eta kolektiboekin hitz egin gabe, haien iritziak eta ekarpenak jaso gabe. Horrek mindu du jendea. Gauzak bertze modu batera egin zitezkeen.

Hori da zuen erronka, datozen lau urteotarako? Gobernatzeko bertze eredu bat ezartzea?

Bai. Zurekin Aldatuz taldearekin eta Geroa Bairekin osatu dugu udal gobernua; gehiengoa badugu. Horrek emanen digu egonkortasuna, baina gure asmoa da beste taldeekin ere lan egitea. Navarra Sumak bakarrik egin du dena azken urteotan, eta guk ez dugu bide bera jarraitu nahi; gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu.

Zer auzitan?

Erripagañari buruzkoan, adibidez. Udalak hartu behar du erabaki bat; jarrera bat hartu behar du, eta hori talde guztiekin landu nahi dugu [Iruñeko, Uharteko, Eguesibarko eta Burlatako lurren gainean dago Erripagaña, eta haiek dute auzo horren egoera administratiboa konpontzeko ardura]. Azpiegituren arloan ere inportantea da denak elkarrekin aritzea; igerileku berriaren proiektua dugu garatzeko arlo horretan. Jasangarritasunarekin eta trantsizio energetikoarekin zerikusirik duten kontuetan ere inportantea da bat egitea, elkarrekin adosteko zer herri izan nahi dugun hemendik hainbat urtera.

Uste duzu erraza izanen dela denen arteko akordio horiek lortzea?

UPNrekin eta PPrekin ez gara oraindik elkartu; PSNrekin hitz egin dugu, bai, eta, oraingoz, jarrera ona agertu dute. Badakite udal gobernutik kanpo daudela, baina ongi hartu zuten elkarrekin lan egiteko gure asmo hori.

Bestelako gehiengoek bide emanda eta PSNren beharrik gabe, hautagai abertzaleek hartu dute aginte makila Iruñerriko udal gehienetan. Zein izan da gakoa?

Nik uste dut ongi egindako lana dela gako nagusia. Hurbildu zaigu jendea esatera Burlatan EH Bildu bozkatuko zutela aurten, ikusi dutelako Atarrabian oso ongi egin dituztela gauzak. Uste dut EH Bilduk Espainiako Kongresuan egindako lan onak ere eragin duela.

Iruñeko Udalean, baina, UPNk lortu du agintea, PSNk EH Bilduri ezarritako betoaren ondorioz.

Aurreko legegintzaldian gauza bera egin zuten Burlatan. PSNri esker agindu du Navarra Sumak azken lau urteotan. Iruñekoa, egia esan, nik garbi ikusi nuen hasiera-hasieratik. Eta are argiago ikusi nuen biharamunean Pedro Sanchezek hauteskundeetara deitu zuenean. Madrilen ez dute ulertzen PSNk EH Bildurekin akordio bat egitea. Pena bat da.

EH Bildu ETArekin lotzeko ahaleginek badute pisu handia?

Nik uste dut herrietan hori gainditu dela. Garbi dut jende askok bozkatu duela EH Bildu inolako konplexurik gabe. Baina Espainian ez dute gainditu, oraindik, eta uste dut kostatuko dela.

UPNren kanpainako protagonista izan da EH Bildu.

Kontua da UPN beldur dela boto gehien jasotzen duen indarra izateari uzteko.

Iruñean 3.000 boto ingurukoa izan da UPNren eta EH Bilduren arteko aldea. Espero zenuen?

Pena bat da. Gauean, halako batean, askok sinetsi zuten EH Bilduk irabaz zezakeela. Orain, ikusten da posible dela. Gero, emaitzak ikusita, nik berehala garbi nuen alkatetza UPNrentzat izanen zela. Horregatik poztu nintzen ikusi nuenean Burlatan PSN ez zela erabakigarria izanen.


Summary: «Ganorabakoentzako» arnasgune berria Bilbon. Gaur zortzi zabaldu zituen ateak Bilboko La Sinsorga gune feministak, hamazortzi hilabetez obretan egon ostean. Andrea Momoitio eta Irantzu Varela dira guneko zuzendariak, eta helburua da feministentzat espazio «libre eta segurua» sortzea. Egunero da zabalik, eta otordu beganoak eskaintzen dituzte.

Ezkontza soineko zuriek tolesgabetasuna, araztasuna esan nahi izan dute mende luzez. Emakumea adjektibo horien barruan egon behar zen ezkongai izan ahal izateko. Ezaugarri horiek ez bazituen betetzen, “ganoragabea” zela esan ohi zen. Antzina, Bilboko Askao kaleko 9. zenbakian, San Nikolas elizaren alboan, horrelako soinekoak egiten zituen denda bat zegoen. Gaur zortzitik, ostera, guztiz aldaturik dago, “ganorabako” horien arnasgune bihurtu baita. Edo, gutxienez, hori da haren arduradunen xedea.

Izan ere, joan den asteko ostiralean zabaldu zuten La Sinsorga gune feminista. Hamazortzi hilabetez obretan egon ostean, lortu dute eraikina birmoldatu eta haien helburuetarako erabilgarri uztea. Irantzu Varela eta Andrea Momoitio dira gunearen zuzendariak. Varelak azaldu duenez, helburua izan da haiek “lasai” joango liratekeen gune bat eratzea: “Homosexualekiko eta feministekiko geroz eta arrotzagoa den munduan, libre eta seguru sentitzeko espazio bat sortu nahi izan dugu”.

Eraikinak beste hainbat pisu dituen arren —goialdeko terraza, esaterako—, lau solairuk osatzen dute La Sinsorga, bakoitza bere izaera eta xede propioarekin. Eraikinean sartu eta aurreneko gunea taberna da. Bertan, edatekoa zein plater beganoak egongo dira, Sustraiak taldearekin lortutako akordioa dela medio. Hori, baina, ez da guneak hartuko duen kolektibo bakarraren ekarpena. Izan ere, bigarren gunean emakumeek edo emakumez osatutako kolektiboek egindako produktuen denda bat dago. Han, Miss Comadres edo Fosforito Suave kolektiboen produktuak egongo dira salgai.

Bigarren solairuan, Loreen gunea sortu dute Varelak eta Momoitiok. 50 pertsona inguru biltzeko gunea erraztu dute, hitzaldiak, bakarrizketak edota tailerrak egin ahal izateko. Zuzendariek adierazi dutenez, haien xedea da irailetik aurrera “agenda kultural eta feminista sendo eta iraunkorra” eratzea. Hala ere, jadanik aurreneko ekitaldia egin dute; La Sinsorga ireki eta biharamunean, Zinegoak jaialdiko proiekzioa eta solasaldia egin zituzten, Queer (Un)Belongings filmaren inguruan.

Ganbara bat ere badago. Oraindik erabilgarri ez dagoen gunea da, lanak “guztiz amaitu” eta Bilboko Udalaren baimenak falta zaizkielako, baina Momoitiok esan du “gutxi barru” zabaltzeko ahaleginetan dabiltzala. Ganbara sinsorgentzako —hau da, La Sinsorga guneko bazkide izango direnentzako— leku bihurtu nahi dute, “bilerak eta bestelakoak” egiteko.

Ehunka ‘sinsorga’

Zabaldu aurretik, ia hirurehun bazkide zituen guneak, eta haiei “bereziki eskerturik” daudela esan dute Varelak eta Momoitiok. Eraikinean berrikuntza lanak egin ahal izateko baliabide ekonomiko “handiak” behar izan dituzte, eta horiek lortu ahal izateko kanpaina bat abiarazi zutela dio Momoitiok: “Ez genuen crowfunding normal bat egin nahi obrak egiteko, eta guk uste genuen erarik onena bazkideak biltzen hastea zela. Hasiera-hasieratik erantzuna paregabea izan da; are gehiago, asko kuota aurreratzen joan dira guk baliabide ekonomiko horiek eskura izateko”.

Momoitiok adierazi du aurreneko egunetan bazkideak eta “gertuko” jendea espero zutela soilik, eta “ezustean” harrapatu dituela “hainbeste” jende inguratu izanak. Ostiralean “bete-betean” egon zen gunea, eta zenbait edari eta janari amaitu egin zitzaizkien. Momoitioren esanetan, “gunera emakumeak soilik sar daitezke?”, galdetzen zuten askok. Zuzendariak argitu du “nahi duena” joan daitekeela. Varelak gaineratu du ongi etorriak ez diren bakarrak “faxistak, matxistak eta homofoboak” direla.

Biek kontatu dutenez, irekieran hasieratik egon zen jendea, eta ez da gutxi, 08:00etan zabaldu baitzituzten ateak. Hori izango da zabaltzeko ordua egunero. Itxiera, berriz, egunaren araberakoa izango da: igandetik asteazkenera 23:00 arte egongo da zabalik, ostegun eta ostiraletan gauerdira arte, eta larunbatetan, 01:00etan itxiko dute. Ordutegi horiei esker, taberna gosariak, bazkariak zein afariak emateko gai izango da. Varelak, baina, tabernan bestelako ekintzak egiteko aldarria egin du: “Gustatuko litzaidake La Sinsorga, kafe bat hartu eta liburu bat lasai eta seguru irakurtzeko gunea bihurtzea”.

Irudiaren garrantzia

La Sinsorgara sartu bezain laster arreta pizten duen aurreneko gauza estilismoa da, garai viktoriarrak gogoratzen baitituzte hango hormek eta apaingarriek; armiarma lanparak, esaterako. Hori, ordea, ez dute ausaz hautatu. Varelak argitu du ezkontza soinekoen dendak zuen irudia mantendu nahi izan dutela, “beste zentzu bat” eman ahal izateko. Ildo horretatik jarraikiz, bost diseinatzaile emakumeri soineko zuriak hartu eta birdiseinatzeko eskatu diete. Gune osoan daude horiek sakabanatuta, ezkontzaren esanahi hori apurtu eta bertaratzen direnek “harrotasunez ganorabakoak” direla esan ahal izateko.

Paretetako irudi “elegantearekin” apurtzen duen bakarra komuna da: oihan bat dute margotuta hormetan. Estilismo apurketa horrek garrantzi berezia du zuzendarientzat, eta logotipora eraman dute. Baina, La Sinsorgaren logoaz gain, beste ilustrazio bat ikus daiteke gunean zein informazio edo produktuetan —ardo botila berezietan, adibidez—: bi emakume dira, bata meatzariz jantzita eta bestea sardina saltzaile modura. Momoitiok eta Varelak jakinarazi dutenez, beraiek dira bi pertsonaia horiek, hurrenez hurren, Meatzaldekoa eta Santurtzikoa direlako.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Eraikitze lanak, zinema aretoetara

Bilboko La Sinsorga espazioa gaur egun den bezala ikusi ahal izateko, hamazortzi hilabete eman behar izan dituzte lanean Irantzu Varelak eta Andrea Momoitiok gidatutako taldeak. Prozesua dokumental batean jasotzea erabaki zuten hasiera-hasieratik. Al borde films ekoiztetxeko Paula Iglesias eta Marta Gomez ibili dira grabazioak egiten. Iglesiasek azaldu duenez, abiapuntua zen adieraztea emakumeentzako gune bat emakumeek nola eraikitzen zuten eta prozesuan zer-nolako gorabeherak zeuden. Hala ere, dokumentalistak dio hilabeteak aurrera joan ahala helburu hori aldatuz joan dela: “Ideia nagusia bera den arren, aldatu egin da hori nola jorratu. Sektore maskulinizatuak dira obretakoak, eta, beraz, azkenean dokumentalean hitz egiten dugu zer arazo dakartzan soilik emakumeekin lan egin nahi izateak”.

Filmak eraikinaren aldaketa “sinbolikoa zein fisikoa” adieraztea du xede. Izenaren jabetzaren ideiarekin jolastu dutela gaineratu du Iglesiasek: “Dokumentalean sinsorga hitzari buelta eman, eta hartaz jabetzea irudikatuko dugu”. Hori dena, kanpotik begiratuta, edo ez hainbeste. Izan ere, bi era ezberdinetan grabatu du Iglesiasek dokumentala. Batetik, obraren egunerokotasuna “kanpoko eragile” gisa islatu nahi izan du. Bestetik, zinemagilea, “objektibotasuna alde batera utzita”, obran zeuden langileekin edota La Sinsorgako zuzendariekin jarri da harremanetan, beste aktore bat bihurtuz. Iglesiasek azaldu duenez, beraien helburua ez da izan “erabat objektibotasunetik hitz egitea”.

Filmak hainbat laguntza jaso ditu; besteak beste, Eusko Jaurlaritzarena. Grabaketa “azken txanpan” dago, aurkezpeneko ekitaldia eta aurreneko egunak grabatu ostean. Iglesiasek dio une batzuk errepikatu ostean, edizioan jarriko direla buru-belarri. Haien aurreikuspenen arabera, La Sinsorgaren inguruko filma 2025ean helduko da Euskal Herriko zinemetara. Oraingoz, jada sei aretorekin hitzartu dute proiekzioa, baina gehiagorengana heltzea espero du Varelak: “Hogei zinema areto inguru lotzea espero dugu”.

Elkarren osagarri

Iglesiasen iritziz, filmak “izu eta algara aldiak” uztartzen ditu, “horrelakoa izan baita prozesu osoa”. Irantzu Varelak ildo beretik jo du. Hark dio momentu batzuetan “izututa” ibili direla, “proiektua ondo aterako zen beldur”, baina beldur horiek ilusioz beteriko beste momentu batzuekin orekatu dituztela.

Are gehiago, horrelako proiektu batek talkak eragitea normala izaten den arren, Varelak azpimarratu du La Sinsorga espazioko beste zuzendari Andrea Momoitiorekin daukan harremana sendotu egin dela: “Elkarren osagarri garela konturatu gara”.

Bien arteko harremana prozesuan “sendotu” egin dela da dokumentalaren hizpideetako bat, eta umorezko momentuak ekarriko ditu. Momoitioren iritziz, “bikote umorista paregabea” direla konturatu dira dokumentala grabatzeko orduan.


Summary: Urdaibaiko museoa, puzzletik zirriborrora. Urdaibaiko Guggenheim museoak 60.000 metro koadro beteko ditu eta jatetxe bi izango ditu, proiektu zirriborroaren arabera. Guggenheim Urdaibai Stop plataformak Europako Alderdi Berdera jo du proiektuaren aurkako babes eske. Ernaik deituta, manifestazioa izango da gaur, Gernika-Lumon.

«Puzzlea osatu zaigu». Bilboko Guggenheim museoa Urdaibaira hedatzeko proiektuaren zirriborroaren berri jakin zutenean, hori pentsatu zuten Guggenheim Urdaibai Stop plataformakoek, Eider Gotxi kidearen arabera. Zain Dezagun Urdaibai elkarte ekologistak bultzatutako plataforma bat da. Proiektuaren zirriborroa museoaren patronatuaren azken bileran aurkeztu zuten, Bilbon, ekainaren 14an.

Hainbat udaletan dauden proiektu txikien bidez irudikatu zuten plataformakoek zelakoa izan daitekeen Urdaibain eraiki nahi duten museoa, eta «bete-betean asmatu» dute. AEBetako Cooper Robertson arkitektura estudioaren zirriborroaren arabera, 60.000 metro koadro pasatxoko eremua beteko du Gernika-Lumoko Dalia fabrika egondako lekuan eta Muruetako ontziola dagoen orubean. Hasiera batean erakundeek iragarritakoa baino 5.000 metro koadro gehiago dira.

Gernikan, museoaren lehen eraikina egongo da. Erakusketa lekuaz gain, bulegoak, biltegiak, hitzaldi areto bat eta jatetxe bat izango ditu. Gainera, aparkaleku bat eraikiko diote ondoan. Guztira, 20.000 metro koadro. Gainontzeko 41.000 metro koadroak Muruetan daude. Batez ere, erakusketetarako lekua atonduko dute han; baina baita heziketa programak bultzatzeko lekua eta artistek lan egiteko tokia ere. Muruetan egongo dira, halaber, artelanen kontserbaziorako tailerrak. Horrez gainera, bigarren jatetxe bat eta denda bat izango ditu.

Zirriborroaren arabera, eraikin batetik bestera joateko bi modu egongo dira: oinez edo jasangarria den garraiobideren batean —trena, autobusa eta bizikleta aipatzen ditu, aukera moduan—. Bi eraikinen artean, 6,5 kilometroko ibilbide bat eraikiko dute. Haren bueltan artelanak jartzeko aukera legokeela ere badio planak.

Besteak beste, ibilbide horri lotutako proiektu batek susmoa piztu zien plataformakoei. Gotxiren arabera, Muruetako Udalean topatu zuten Oka ibaiaren birgaitzea, landare inbaditzaileak kentzeko izeneko proiektua. «Begiratu genuen zer zegoen atzean, eta agertzen den pasabide bat Gernikatik ontziolara, metro bi eta hogei zentimetroko zabalera eta hiru metroko altuera zituena, eta oinezkoentzat eta bizikletentzat erabilgarria izango zena». Museoarekin lotutako halako zazpi proiektu topatu dituzte eskualdeko udaletan.

Museoa eraikitzeko proiektua berpiztu zenetik zebiltzan gehiago jakin guran. Esaterako, Bizkaiko Batzar Nagusietara jo zuten, hedabideen bidez ezagututakoari buruzko informazio ofiziala lortu nahian. «Ofizialki ukatu egin ziguten proiektu hori dagoenik», gogoratu du Gotxik. Baina Busturialdeko udaletan ikusten zuten dagoeneko proiektuak bazituela arlo batzuk definituta. Beraz, lanari ekin zioten. Otsailean, herritarrei informazioa ematen hasi ziren. Maiatzeko udal eta foru hauteskundeen aurretik proiektuaren aurkako sinadura bilketa bat abiatu zuten Peticiones.net atarian, eta 8.000 bat bildu dituzte dagoeneko.

«Legeen aurkakoa»

Sinadurak eskatuz idatzitako testuan, besteak beste, Urdaibai babesten duten legedien errepasoa egiten dute. «Munduko legeetatik hasi eta gertukoenetara arte, biosfera babesteko araudi guztia dago indarrean. Beraz, Urdaibain jarduera antropikorik egin daiteke? Ez», ohartarazi du Gotxik. Haren arabera, «legeen aurkako proiektua» da. Salatu du euskal erakundeak biosfera erreserbak duen babesa txikitzeko eskatzen ari direla. «Esan beharko lukete zer egin nahi duten, eta hori egin ahal izateko zenbat lege urratu beharko dituzten».

Orain, Busturialdeko udaletan mozioak aurkeztuko dituzte, alderdiek proiektuarekiko zer jarrera duten azaleratzeko. Espainiako Gobernuari ere egin dizkiote galderak, baina Gorteak deseginda daude, uztailaren 23rako deitutako hauteskundeen ondorioz. Hortaz, hurrengo gobernuri galdetuko diote berriz.

Europako Parlamentuan, Alderdi Berdearekin harremanetan ere badabiltza. Doñanako (Espainia) ureztatze sistema arautzeko Andaluziako Gobernuak onartutako legedia salatu du Europako Batasunak, akuiferoak arriskuan jartzen dituelakoan. Alderdi Berdea egon da salaketaren abiapuntuan. Gotxik uste du bi kasuak alderagarriak direla, eta espero du eurek ere Alderdi Berdearen babesa lortuko dutela. «Jendeak ikusi behar du hemen egin nahi dutena arriskutsua dela, eta eragingo duten kalteak ez duela atzera bueltarik».

Hiru hilabetean 140.000 bisitari lituzke Urdaibaiko museoak. Gotxik dio 2018an Gaztelugatxek markak hautsi zituela, 370.000 bisitarirekin. «Eusko Jaurlaritzak eskatu zion ingurumen ikerketa enpresa bati eskualdearen gaitasuna ikertzeko, eta orduan, museo barik, gaindituta geneukan. Pentsatu zer gerta daitekeen orain».

Ernaik deituta, manifestazioa, gaur, Gernikan

Ernai gazte antolakundeak deituta, manifestazioa egingo dute gaur Gernika-Lumon, Gaztiok be, Guggenheim Urdaibairi ez lelopean. 19:00etan abiatuko dira, Merkuriotik.

Hainbat datu eman dituzte aurkako jarrera azaltzeko. Esan dute proiektuak 130 milioi euroko aurrekontu publikoa izango duela, eta 85 animalia espezie galzorian daudela inguruan.


Summary: Bihar hartuko du bere gain trafiko eskumena Nafarroak. Nafarroako Jauregian egindako ekitaldian, Maria Txibitek «mugarri historikotzat» jo du berriro funtzio hori izatea, frankismoak kendu egin baitzuen 1960ko hamarkadan.

«Azkenik, lortu dugu, elkarrizketari eta leialtasun instituzionalari esker». Nafarroako Gobernuak ekitaldi instituzionala egin nahi izan du bere egoitzan, Nafarroako Jauregian, bihartik aurrera trafikoa berriz ere bere gain hartuko duela ospatzeko. Maria Txibite jarduneko lehendakariak eskerrak eman dizkio Espainiako Gobernuari, akordioa izenpetzeagatik: «Gure funtsa ulertu du, eta gure foraltasuna errespetatu».

Txibiterekin batera, han izan dira gobernuko jarduneko bi presidenteordeak (Javier Remirez eta Jose Mari Aierdi), Amparo Lopez Barne zuzendaria, Juan Carlos Zapiko Foruzaingoko burua eta Jose Antonio Gurrea trafikoko eta bide segurtasuneko komisarioa.

Ikusi gehiago: Nafarroari trafiko eskumena uztailaren 1etik aurrera itzuliko zaiola sinatu dute

Legealdiaren hondarrean sinatu zuten akordioa Madrilgo eta Espainiako gobernuek, martxoaren 22an. Txibitek asko goraipatuagatik, Pedro Sanchezen gobernuari kostatu egin zaio emandako hitza betetzea. Izan ere, 2018ko urriaren 30ean, aurreko lehendakari Uxue Barkosi ziurtatu zion trafiko eskumena itzuliko zitzaiola Nafarroari. Azkenik, Espainiako aurrekontu orokorren inguruan EH Bilduk lortutako akordioaren barruan egin da urrats hori.

Gaurko ekitaldian, Txibitek Foruzaingoaren rola nabarmendu du. Haren irudiko, Foruzaingoak erakutsi du «egiteko gaitasuna, talentua, ezagutza eta gertutasuna dituela, eta egunerokoan herritarren konfiantza lortu duela Nafarroako errepideetan ia mende batez izandako ibilbide luzean». Dena den, Nafarroan diren beste polizien jarduna eskertu nahi izan du: «Egunero daude –eta egongo dira– nafarren zerbitzura, bestelako zereginetan».

2018ko Polizien Legean jasotako xedapen baten bidez —UPNk, PSNk eta Ahal Dugu-ko sektore kritikoko bi parlamentarik bozkatu zuten haren alde—, egun trafikoan aritzen diren guardia zibilek aukera izango dute foruzain egiteko. Asteon, Javier Remirezek baieztatu du «azken lauhilekotik aurrera» izango dutela irekia ate hori, egungo gutxieneko baldintzak errespetatuta.

Ikusi gehiago: Bihurgune askoko eskumena

Bestalde, Javier Remirezek azpimarratu du biharkoa «egun handia» izango dela. Nahiz eta funtzioa ez den berehalakoan osorik hartuko, Remirezek uste du aukera emango duela trafikoko arazoentzat Nafarroaren neurrirako irtenbideak aurkitzeko. Berez, akordioan jaso zenez, lau urteko trantsizio epea izango da Nafarroak eskumena osorik bere gain hartu arte.


Summary: Eider Mendozak aldundi «berritu» bat aurkeztu du. Asensio izango da lehen diputatu nagusiordea, eta Peña bigarrena. Bederatzi foru diputatuetatik sei lehen aldiz ariko dira karguan.

Gipuzkoako Foru Aldundiko gobernua osatuko duten kideen berri eman du erakundeak. Eider Mendoza (EAJ) diputatu nagusiaren aginduetara arituko diren bederatzi foru diputatuetatik sei EAJko kideak izango dira, eta hiru PSE-EEkoak. Horietatik sei lehen aldiz arituko dira foru diputatu lanetan. Hala, ahaldun nagusiak adierazi du talde «berritua» eta «gaztetua» dela aurkeztu dutena, «garai berriko erronkei erantzuteko».

Azken legealdian, bigarren diputatu nagusiorde izan zen Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako sozialisten burua. Legealdi berriari ekitearekin, baina, urrats bat egingo du aurrera, eta lehen diputatu nagusiorde bilakatuko da. Gainera, haren esku geratuko da Jasangarritasun Departamentuaren ardura. Azken legealdian ere sail beraren ardura izan zuen, nahiz eta orduan Ingurumenaren eta Obra Hidraulikoen Departamentua izena izan.

Asensiok bezala, gobernuan jarraituko dute Maite Peña eta Jokin Perona jeltzaleek ere. Peñak Zaintza eta Gizarte Politiketako foru diputatu karguari eutsiko dio, eta lan horiei batuko die bigarren diputatu nagusiorde izatea ere. Perona, berriz, Ogasun eta Finantza diputatu izango da berriz ere.

Gainerako kideek lehen aldiz izango dute leku bat Gipuzkoako Foru Aldundiko organo nagusian. MUBIL Gipuzkoako Mugikortasun Adimentsu eta Jasangarriko Zentroko zuzendari ohi Ane Insausti, Arrasateko alkate ohi Maria Ubarretxena eta Irune Berasaluze legebiltzarkidea arduratuko dira, hurrenez hurren, Promozio Ekonomikorako eta Proiektu Estrategikoetarako Departamentua, Bide Azpiegituretako Departamentua, eta Gobernantza Departamentua kudeatzeaz. Horrez gain, jeltzaleen esku egongo da Lurralde Oreka Berderako Departamentua ere. Lehen sektorearen beharrei begira eratu dutela azaldu du aldundiak. Hura Xabier Arrutik zuzenduko du.

Eskuz aldatuko da, ordea, turismoa. Mugikortasun, Turismo eta Lurralde Ordenamendu Departamentuaren barruan kokatuko dute, eta Azahara Dominguez sozialistak kudeatuko du. Hura Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariaren kabineteburua izan da. Era berean, PSE-EEren esku egongo da beste departamentu bat ere: Kultura, Kooperazio, Gazteria eta Kirol arlokoa. Goizane Alvarez izango da foru diputatua; azken legealdian, aldundiko Kirol zuzendaria izan da.

Mendozak EAJren, PSE-EEren eta PPren babesari esker eskuratu zuen Gipuzkoako ahaldun nagusi kargua, atzo, eta jakinarazi du bere aginduetara egongo den gobernuak bihar egingo duela lehen bilkura, diputatuen kargu hartzearen ostean. Jakinarazi dutenez, lehen bilkuraren helburua da aldundiko oinarrizko azpiegituren gaineko dekretua onartzea; hau da, forma emango diete foru diputatu bakoitzaren aginduetara geratuko diren sailei eta zuzendaritzei. Ahaldun nagusiaren esanetan, gobernu berriaren xedea izango da «garai berri bateko erronka kolektiboei» erantzutea, eta horretarako hiru oinarri zehaztu ditu: «ekonomia lehiakor bat» sustatzea, «gizarte politiken eta pertsona zaurgarrien arretan bultzada bat» ematea eta «etorkizunerako proiektu estrategikoak» finkatzea.


Errimen bilduma bat

Summary: Errimen bilduma bat. Euskal Herrira iritsita, Daniel Scottentzat "oso zaila" izan zen bat-bateko bertsoak sortzea. Ez zuen alboratu nahi, ordea, eta bertso paperekin hasi zen. Hirugarren albuma kaleratu berri du: ‘Bertsorap’.

Daniel Scott argentinarra duela ia hogei urte izan zen lehen aldiz Euskal Herrian. “Esperientzia izugarria” izan zela dio; horrenbeste, bertara ezkondu da. Tolosan, Usurbilen, Orion… hamaika urte daramatza Buenos Aires jaioterritik milaka kilometrora bizitzen. Euskara ikastea ere lortu du bitarte horretan. Ondo, gainera. Hain ondo, hitzekin jolas egitera ere ausartu da: Bertsorap liburua kaleratu berri du.

Euskaraz eta gaztelaniaz idatzitako bertso, kopla eta rap bilduma bat da Bertsorap. Hirugarren edizioa du, zehazki. Lehenengoa, 2020ko pandemia baino lehen kaleratu zuen: “Tolosan bizi nintzenean, Alegiako bertso eskolara joan nintzen. Asko gustatzen zaizkit bertsoak, eta probatu egin nahi nuen”, oroitu du. Ez zaio damutu. “Oso giro polita genuen. Nire adineko jendea eta apur bat gazteagoak zeuden. Lagunak egin nituen, eta oso gustura joaten nintzen”. Inprobisatzea, baina, “oso zaila” egiten zitzaion, eta bertso paperekin probatu zuen: “Afizio moduan hasi nintzen, eta orain ezin diot utzi idazteari. Asko gustatzen zait”. Mordoxka bat egin zuenean, liburu batean jaso zituen. “Baina oparitzeko bakarrik, nire hurbilekoentzat”, zehaztu du. “Harrera ona izan zuen, ordea, eta saltzen hasi nintzen; diru iturri bilakatu da gerora”.

Hirugarren edizioan bildutako bertsoak, paradoxikoki, Argentinan idatzitakoak dira. “Euskararekin harremana ez apurtzeko balio izan zidan idazteak”. Gizarte gaiak landu ditu, bereziki: demokrazia, migrazio fenomenoak, nazionalismoa, euskara… “Gaztelaniaz badago esaera bat zera dioena: Lo que hay en el corazón dice la boca [Bihotzean dagoena esaten du ahoak]. Niretzako oso gai garrantzitsuak dira, eta onura egiten dit horien inguruan idazteak eta hausnartzeak. Pentsatu nahi dut irakurleei ere mesede egingo diela”.

Fedeaz ere idatzi du Scottek. “Fededuna naiz ni, kristaua. Eta gustatzen zait fedea bide moduan ikustea. Nire eredua eta nire bidea Jesus da. Asko idazten dut berari buruz. Ez erlijioari buruz, bideari eta Jesusi buruz baizik”.Teologia ikasketak egin zituen unibertsitatean; Politika Zientziak ere ikasi zituen. “Asko gustatzen zait teologiaren eta gizarteko arazoen arteko zubi lana egitea”.

Bertsolaria payadore

Bertsolaritzak Argentina gehiago ezagutzeko ere balio izan diola kontatu du Scottek. “Bertsoak idazten hasi nintzenean, payadak eta koplak idazten hasi nintzen. Payadoreak eta kopleroak dira Argentinako bertsolariak. Payadoreek gitarra batekin inprobisatzen dituzte payadak, eta kopleroek, danbor batekin”. Iraganean ez zituen errimak lotzen, baina euskaraz hasita gaztelaniaz egitera ere ausartu zen. Horiek ere txertatu ditu bilduman.

Hirugarren edizioan, baina, raparen alorra ere jorratu du argentinarrak. “Denborak eraman nau rapak idaztera. Grina oso berezia sortu zait raparekin”. Idatzi ez ezik, bideoan ere grabatu ditu hainbat rap pieza. Koplarap izenarekin, Youtubeko kanal bat ere zabaldu du. Liburuko rap bakoitzak QR kode bat du, eta Koplarap kanalera bideratzen du bakoitzak, piezak irakurtzeaz gain, entzuteko. Euskaraz ere aritu da rapean. “Rapak balio izan dit bertsoak sortzeko, eta alderantziz. Dena lotuta dago”. Koplarap izen artistikoa jarri dio bere buruari, eta sare sozialetan bere burua musikari gisa aurkezten hasi da, Danikoplarap erabiltzailearekin.

Etorkizunerako erronka ere jarri dio bere buruari: zuzenean kantatzea. “Bereziki, grabazio estudioan aritzen naiz rapean ni. Erronka handia da niretzako, baina apurka-apurka jendaurrean eta zuzenean rapean hasi nahi dut”, azaldu du. “Idazten jarraituko dut, ziur. Niretzako terapia moduko bat da”, gaineratu du. Laugarren liburua argitaratzeko beste sorta bat ontzen ari da. “Ea urrirako idatziak ditudan eta liburua ateratzeko modua dudan. Hori nahiko nuke”.

Scottek agenda betea du bertso eta euskara eskolekin. “Euskal Herrira bizitzera etorri ginenean, Lazkaoko Maizpide euskaltegian izena eman genuen emazteak eta biok. Han ikasi nuen euskara”, kontatu du. “Modu intentsiboan aritu ginen, bederatzi hilabetez”. Lasaiago dabil orain, abilezia handiagoa duelako. “Tokian tokiko euskaltegietan jarraitu dugu ikasten: Tolosan, Usurbilen, Donostian, Orion… Orain posible dut euskaraz bizitzea”.


Summary: 'Mihiluze'-ren denboraldia igandean amaituko da, atal berezi batekin. ETB1eko saioa irailean itzuliko da, grafismo eta eszenografia berriekin. Probetan ere aldaketak egingo dituzte datorren ikasturtean.

Bederatzi urteko etenaldiaren ostean, denboraldi honetan itzuli da ETB1era Mihiluze lehiaketa. Antton Telleriak eta Ilaski Serranok aurkezten duten programan lehiakide ugari pasatu dira hilabeteotan, eta etzi amaituko dute denboraldia, atal berezi batekin (22:00). Saioko sare sozialetan egindako galdeketan hautatutakoak izango dira igandeko lehiakideak —izan ere, Twitterren eta Instagramen lehiakide gustukoenak zein ziren galdetu zuten duela aste batzuk—. Eta aukeratutakoak hauek izan dira: Ainhoa Juaristi eta Maddi Etxeberria, Ibon Sasiain eta Beñat Sasiain, eta Larraitz Trojaola eta Itsaso Erretolatza. Xabier Zapirain lehiaketako zuzendariak iragarri duenez, saio «udatiar» eta «freskoa» izango da, «umorez betea». Gainera, galdera-erantzunetako protagonistak lehiakideak eta saioaren ingurukoak izango dira.

Aurtengo zakurik handiena Eider Ormaetxeak (Oiartzun, Gipuzkoa) eta Ander Laraudogoitiak (Bilbo) eraman dute: 30.814 eurokoa. 18 urteko bi ikasle dira.

Irailean, Mihiluze ETB1era itzuliko da, eszenografia eta grafismo berriekin. Probetan ere aldaketak egingo dituzte.


Summary: Hotel batzuetan erantzuna ia erabatekoa izan da Bizkaiko ostalaritzako greban. Bigarren greba egunean, Bilboko hotel handien aurrean elkarretaratzeak egin dituzte langileek, zarata handia sortuz. Arratsaldean kalejira egingo dute.

Bigarren greba eguna dute gaur Bizkaiko ostalaritzako langileek, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta. Euren arabera, erantzuna «positiboa» izan da. «Jende asko irten da kalera, nabaria da jendea nekatuta dagoela», adierazi du Mireia Garcia ELAko ordezkariak. Atzo bezala, lanuzterik esanguratsuenak hoteletan egin dituzte; Bilboko hotel batzuetan erantzuna ia erabatekoa izaten ari da. Besteak beste, Ercilla hotelean lanuztea ia %100ekoa izan zen atzo.

Hala ere, Iñigo Alonso LABeko ordezkariak onartu du sindikatuen ordezkaritza ez dagoen tokietan, erantzuna ez dela hainbestekoa izaten ari. «Ordezkaritza dagoen tokietan erantzuna izugarria izaten ari da; baina badaude ordezkaritzarik gabeko tabernaz betetako kaleak, eta hor oso zaila izaten da grebara ateratzea».

Hotel handien sarreretan elkarretaratzeak egin dituzte goizean langileek; zarata egitea izan dute helburu. Besteak beste, Domine hotelean egin dute kontzentrazioa. Hotel aurrera heldu direnean, kristalak xaboiz beteta zeuden, grebalariek kartelak itsastea saihesteko. Hala ere, berdin-berdin jarri dituzte pegatinak. Melia, Vincci eta Hesperia hoteletara ere hurbildu dira. Eta arratsaldean kalejira egingo dute: Ledesma kaletik abiatuko dira 17:30ean eta Alde Zaharrera joango dira.

Alonsoren arabera, grebak eragin zuzena izan du Frantziako Tourraren hasieran –atzo egin zuten taldeen aurkezpena Bilbon, eta bihar hasiko da itzulia–. «[Bilboko alkate Juan Mari] Aburtok dioen kontrara, badakigu kexa ugari egon direla, bai turisten aldetik, baita taldeen aldetik ere». Eta azaldu du Tourrean parte hartuko duten talde batek baino gehiagok bazkaltzeko eta gosaltzeko tokiak aldatu behar izan dituela.

Hitzarmen duinaren alde lelopean egin dute protesta. Izan ere, 2020ko urtarrilean iraungi zen ostalaritzako lan ituna. Eta, ordutik, ez dute soldata igoerarik izan. Hitzarmen hori berritzeko negoziazioa blokeatuta dagoela salatu dute sindikatuek; aurtengo otsailean bildu dira azkeneko aldiz patronalarekin. Sindikatuek adierazi dute mobilizazioak hasi dituztenetik, patronalak ez duela bere jarrera aldatu. «Lehenik eta behin, patronalak bere jarrera aldatzea eskatzen dugu, eta kasu egin diezagula», exijitu du Alonsok. Eta, egoera aldatu ezean, grebekin jarraituko dutela gehitu du Garciak.

Lanaldi murrizketak eta fitxaketa sistemak

Sindikatu bakoitzak bere eskakizunak ditu. Hala ere, gutxieneko puntuak dituzte denek. Besteak beste, erosahalmena berreskuratzeko soldata eguneraketak eta datozen urteetako inflazioaren araberako soldata igoerak. Era berean, lanaldi murrizketa exijitu dute. «Esaterako, garbitzaileek ratio handiak dituzte; ratio horiek kontrolatu eta jaitsi behar dira», zehaztu du Garciak. Era berean, gogoratu du tabernetan gero eta langile gutxiago daudela, baina lan karga berdinarekin. Beste eskaera bat da lanaldia erregistratzeko fitxaketa sistema ezartzea.


Summary: CAFek beste 11 tren egingo ditu Londresko Metroarentzat. 90 milioi euro handitu dute kontratua: aurrez 43 tren egiteko kontratua itxi zuten, eta 54ra handitu da orain.

CAFek 2019an Londresko Metroarekin (Transport of London) sinatutako kontratua handitzea lortu du, eta aurrez hitzartutako 43 trenei beste 11 gehituko zaizkie. 2019an sinatutako kontratua 350 milioi eurokoa izan zen, eta, kontratu berriarekin, beste 90 milioi euro handituko da hasierakoa.

DLR Docklands Light Railway linearako trenak dira; Londresko ekialdeko eta hego-ekialdeko auzo eta udalerriak hiriburuko erdigunearekin lotzen ditu, eta tren zaharrak ordezkatzeko dira gehienak. Bost bagoiko trenak dira, eta bereizgarri bat dute: gidaririk gabeko trenak dira.

11 unitate berriek hasierako kontratuko trenek baino gehigarri gehiago izango dituzte, hala nola unean-unean trena non dagoen eta bidaiaren egoera zein den jakiteko teknologia berriak.

Londresko Metroak azpiegiturak indartu nahi ditu, erdigunea inguruko auzoekin lotzen duten lineak bereziki. Izan ere, biztanleria handitzea da Londresen helburu handienetako bat, eta gaur egun urrun dauden edo iristeko zailak diren auzo eta udalerriak irisgarriago egin nahi dituzte. Bestalde, 2040rako bidaien %80 bizikletaz, garraio publikoan edo oinez egitea nahi du hiriak.

Erresuma Batua CAFen bezero handienetako bat bihurtu da, eta azken urteetan 2.500 milioi euroren kontratuak egin dituzte han, nahiz eta brexit-a tartean izan.


Kasualitateak osatutako seriea

Summary: Kasualitateak osatutako seriea. Justy Garcia Koch argazkilariaren Bestaldetik erakusketa igandera arte izango da ikusgai Zarauzko Photomuseumen.

«Kasualitatez» hasi zen argazki sorta osatzen Justy Garcia Koch (Donostia, 1960): «Hormak pintatu behar nituen, eta hasi nintzen zorua-eta babesteko plastiko bilgarria jartzen. Bilgarria kentzen ari nintzela, ohartu nintzen materialak xarma berezi bat zeukala, eta argazkiak egiten hasi nintzen». Bestaldetik izena darama serieak, eta Zarauzko (Gipuzkoa) Photomuseumen ikusgai egingo dago igandera arte.

Argazkilari gisa ibilbide emankorra dauka Garciak Kochek. Prentsari loturiko argazkiak egin ditu gehienbat, baina «betidanik» izan du gogoko adierazpen artistikoari lotutako argazkilaritza ere: «Nire ibilbideak badauka gutxieneko artistikoak eta sormenezkoak planteatzeko aukera eman didan espazioa. Beti egin izan dut, eta beti lagundu izan dit nire ibilbide profesionalean». Tresna berak erabiltzen ditu bi jardunetarako, baina, haren ustez, lanaren parterik pertsonalena eta intelektualena, gogoeta eragiteko subjektu desberdinen bila aritzea da: «Ni ere banaiz beste argazkilari hau ere, nahiz eta, elikaduraren alderdia beti egon den prentsarekin lotuta, eta horrek eman didan ogibidea».

Plastiko bilgarria da Bestaldetik seriearen protagonista nagusia. Naturaguneetan kokatu ditu, eta mugimendua eman die efektu bisual berezia eraginez. Film batean inspiratuta okurritu zitzaion probak egiten hastea: «American Beauty filmeko protagonistetako bat bere bizilagunak erakartzen du, eta harentzat oso pertsonala eta intimoa den zerbait erakutsi nahi dio: poema bisual bat. Gizona kamerekin obsesionatuta dagoelako». Garciak aitortu du «izugarri» harritu zuela eszenak, ez zekielako zer aurkituko zuen, eta «benetan atsegina» egin zitzaion: «Kale bateko izkina batean biratzen ari den supermerkatuko plastikozko poltsa bat besterik ez da, zurrunbilo motz moduko horretan sartuta. Zurrunbilo hori kale batean sortu ohi da sarri, aireak ihes egin ezin duenean, eta poltsa han geratzen da, flotatzen, igotzen eta jaisten. Izugarria iruditu zitzaidan». Protagonistaren hitzek ere zer pentsatua eman ziotela esan du: «Edertasuna edozer gauzaren atzean dagoela esan zuen. Horregatik, plastikoak erabiltzeko arrazoia. Zerbait ederra sortzeko horrelako materiala erabiltzea erronka iruditzen zitzaidan».

Poema bisuala zera da Garciarentzat: «Ikusten duzuna». Naturan elementu bat sartu eta desitxuratzeak nolabaiteko gogoeta eragiten duelako hartzailearengan. Elementuak, gainera, kategoria estetiko bat hartzen badu, beste eremu batera igarotzen dela zehaztu du argazkilariak: «Hori, dagoeneko, norbaitek eder gisa kalifika dezakeelako edo ez . Barru-barrutik uki zaitzakeelako eta erantzun positiboa eragin diezazukeelako».

Familiaren bidetik

Baldintzak dira, haren ustez, fotokazetaritza eta argazkilaritza artistikoa bereizten dituztenak: «Komunikabideak eskatzen duenagatik oso baldintzatuta zaude kazetaritzan; formatuak eskakizun jakin batzuk ditu, eta horretara mugatu behar duzu. Gero, egia da prentsaren munduan gauza desberdinak eska diezazkizuketela». Lan askotarikoak daudela zehaztu du: «Baliteke tratamendua zure esku dagoenean maniobra tarte handiagoa edo hurbilpen pertsonalagoa eduki ahal izatea, elkarrizketa batean, kasurako. Aldiz, futbol partida batean, ez dago nortasuna ateratzerik».

Familiatik datorkio argazkilaritza sena. Probatzeko sartu zen argazkien munduan, eta, ohartzerako, ibilbidea egina zeukan lanbidean: «18 urteko gazte bat gehiago nintzen, despistaturik nengoen, eta ikasten ari nintzena ez zitzaidan gustatzen. Familian argazkilariak dituzu, miresten dituzunak, eta, irudia zerbaitetik elikatzen bada, hori miresmena da. Egiten ari zarena gustatzen zaizula konturatzen zara, eta, bat-batean, atzera begiratu, eta egindako ibilbide oparoa ikusten duzu. Besterik gabe».

Ez da kazetaria, eta ez zaio kazetaritza gehiegi gustatu inoiz: «Baina hemen amaitu dut lanean, eta honek bide eman dit nire alde artistikoa ere bultzatzeko. Osaba eta aitona argazkilari bikainak izan dira, eta nik jarraitu besterik ez diet egin».


Summary: Eurogunean inflazioa jaitsi arren, ez du eragotziko interes tasak igotzea. Uste baino gehiago apaldu da, %6,1etik %5,5era, baina azpiko inflazioak gora egin du eta horri begira dago orain EBZ banku zentrala

Berri on bat eta berri txar bat eman ditu Eurostatek. Ona da eurogunean inflazioak behera egin duela, eta adituek kalkulatu zutena baino gehiago gainera: %6,1etik %5,5eraino apaldu da. Berri txarra da azpiko inflazioak hamarren bat egin duela gora, %5,4raino, eta horrek erakusten duela prezioen gorakadak zerbitzuetara eta ekonomia osora hedatzen jarraitzen duela. Ondorioa nahiko garbia da: Europako Banku Zentralak bere burua behartuta ikusiko du uztaileko bileran interes tasak beste puntu laurden bat igotzera —%4,25eraino—, eta, irailean beste koska bat handitzera.

Euroguneko hogei kideetatik hemezortzitan apaldu da inflazioa. Alemanian soilik egin du gora, baina badu azalpen sinple bat: garraio publikoa garestitu egin da, iaz emandako laguntza handiak txikitu egin baitira. Herrialde batek eusten dio bi zenbakiko inflazioari —Eslovakiak, %11,3—, eta hirutan dagoeneko ehuneko bitik behera dago —%1,6koa dute Espainiak, Belgikak eta Luxenburgok—.

Euroguneko inflazioak urrian jo zuen goia, %10,6ra iritsita, eta orduz gero apaltzen ari da, energia merkatzen ari delako —%5,6, azken urtean—, eta inflazio neurriz kanpokoa zen aldi batekin konparatzen delako —oinarri efektua deitutakoa—. %5,5eko tasa azken urte eta erdiko txikiena da, eta Ukrainako gerra hasi aurretik zegoenera hurbiltzen ari da —%5,1—.

Hala ere, oso urrun dago EBZk egoki jotzen duen mailatik, hots, %2tik, eta horretara hurbiltzen den arte interes tasak ez dituela jaitsiko oso argi utzi du Christine Legarde banku zentraleko presidenteak. Hau da, hobetsi egiten duela gehiegi estutzea, euroguneko ekonomia atzeraldira bultzatu dezakeen arren, uste baitu gerrikoa laxatzen badu inflazio handiaren garaia luzatzeko arriskua oso handia dela.

EBZk lau puntu portzentual igo ditu interes tasak azken urtean, baina ez da hor geratuko, eta ia ziurtzat jo daiteke bi aste barru %4,25era iritsiko dela. Irailean %4,5era helduko ote den dago ikusteko; horretarako presio egiten ari dira banku zentraleko belatzak, eta azpiko inflazioak gora egin izanak argudioak eman dizkie.

Euriborra, %4,007

Interes tasen igoeraren eskutik gora egiten ari dira herritarrek eta enpresek ordaintzen dituzten maileguen kuotak ere. Hipoteketan gehien erabiltzen denak, Euriborrak, ozta-ozta baina gainditu du ehuneko lauko muga —%4,007—. Duela urtebete %0,852an zegoenez, koska handi bat garestituko ditu orain berrikusi behar diren hipotekak: 150.000 euro zor dituenak, 25 urtetan itzuli beharrekoak eta Euribor gehi %1ekin, 625 euro ordaintzetik 865 ordaintzera igaroko da.


Erantzun bat materia eta energia ilunei

Summary: Erantzun bat materia eta energia ilunei. Bihar espazioratuko dute Euclid teleskopioa. Unibertsoaren egitura, eta materia eta energia ilunak aztertuko ditu sei urtez.

Unibertsoak ez zekien zein zen balaztaren pedala: erdikoa ala eskuinekoa. Eskuinekoa zapaldu zuen duela auskalo-zenbat-mila-milioi-urte, eta ez du oina altxatu ordutik. Metaforarik gabe: gero eta azkarrago zabaltzen ari da unibertsoa. Mende laurden hori jakina dela. Ordea, bata da jakitea hala dela; bestea, oso desberdina, zergatik ari den azeleratzen. Aurki jaurtiko dute Lurretik at Euclid teleskopioa, zalantza hori argitzeko asmoz.

Azeleratzen? 1998 aurretik, zientzialariek uste zuten Big Bangak abiatutako zabaltzea galgatzen hasiko zela noizbait, materiak haren artean duen grabitatearen eraginez. Ez da hala izango. Euclidek aztertuko du ea nola aldatu den zabaltze hori denboran zehar, eta abiadura direkzio guztietan erritmo berean azkartzen den.

Zerk eragiten du? Dena ez da ikusten dena. Iluna hitzak du gakoa kosmosaren egituran. Borobilduta, materia arrunta unibertsoaren %5 besterik ez da. Beste %25 goiti materia iluna da, eta ia %70, energia iluna. Beraz, badute zer esanik kosmosaren egituran. Ilargiak alde iluna badu, materiak eta energiak ere eduki beharko.

Batetik, materia iluna. Ikusezina da berez, baina urruneko galaxietatik datorren argia distortsionatzen du, grabitate indarra eragiten baitu. Argi hori jaso eta aztertu dezake teleskopioak, materia iluna unibertsoan nola banatzen den jakiteko. Zerk osatzen duen, baina, misterio bat da.

Bestetik, energia iluna da unibertsoaren azelerazioaren erantzulea. Erakarri beharrean, gorputzak bata bestearengandik urrunarazten ditu; hortik, hedatzearena. Gero eta bolumen handiagoa izan unibertsoak, gero eta energia gehiago, gero eta eragin handiagoa. Baina zientzialariek gutxi dakite haren inguruan: konstantea denetz, adibidez.

Bost, lau, hiru... Guztia prest du ESA Europako Espazio Agentziak teleskopioa espazioratzeko. NASArekin elkarlanean garatu du proiektua. Falcon 9 ibilgailu barruan da; hark babestuko du Euclid atmosferatik zeharkatzen duen bitartean.

... bi, bat, zero. Cañaveral lurmuturretik abiatuko da misioa (Florida, AEBak). Euskal Herrian 17:12 direnean ekingo diotela aurreikusi dute. Ordubete azpitik banatuko dira ibilgailua eta teleskopioa, eta 17:57an azken horren lehen seinalea jasotzea espero dute. Zerbait oker joatekotan, igandean ere programatuta dago beste espazioratze bat.

Lurretik noraino? L2 izeneko puntua du helmuga Euclidek, Lurretik 1,5 milioi kilometrora. Bertan, Lurra orbitatuko du teleskopioak, Lurrarekiko eta Eguzkiarekiko distantzia konstante bat mantendu bitartean. Bertan da, besteak beste, James Webb teleskopioa.

L, Joseph Louis Lagrange matematikariaren omenez. Galdera honen erantzuna topatu zuen: nola dezakete hiru gorputzek beren artean orbitatu, eta aldi berean batak besteekiko posizio erlatiboa mantendu? Kasu honetan, Euclid, Lurra eta Eguzkia dira hiru gorputz horiek, eta, Lagrangek proposatu zituen bost puntuetatik, bigarrena da aproposena. Hau da: Lurretik 1,5 milioi kilometrora, Lurretik Eguzkiranzko kontrako noranzkoan; hortxe izango du teleskopioak oreka puntua.

Zer darama Euclidek? Unibertsoaren inoizko 3D mapa zehatzena osatuko du teleskopioak. Kamera, espektrometro eta fotometro bat erabiliko ditu horretarako. Egun bakarrean, Hubble teleskopioak 25 urtetan behatu zuena baino gehiago ikusiko du Euclidek. Eta ez doa gutxirako: sei urteko misioa da bihar hasiko dena. Dena ondo badoa, zeruaren herena baino zertxobait gehiago aztertuko du teleskopioak.


Summary: Bolsonaro zortzi urterako inhabilitatu dute, botere abusuagatik. Brasilgo presidente ohia ezingo da 2026ko hauteskundeetara aurkeztu. Estatuburu izandakoak iragarria du helegitea aurkeztuko duela Gorenean.

Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohia inhabilitatu dute, zortzi urterako. Hauteskunde Auzitegi Nagusiak Bolsonaro epaitu du egunotan, botere abusua leporatuta, eta epaileen gehiengoa estatuburuaren kontrako neurria hartzearen alde agertu da: zazpitik bost. Hortaz, printzipioz, Bolsonaro ezingo da hauteskundeetara aurkeztu 2030era arte —presidentetzarako hurrengo bozak 2026an egingo dituzte—. Estatuburu ohiak iragarria du helegite bat aurkeztuko duela Auzitegi Gorenean, hilabeteotan esan baitu «errugabea» dela, eta politikan jarraitu nahi baitu; halere, Brasilgo hedabideen arabera, ez luke arrakastarako aukerarik izango.

Alderdi Demokratiko Laboristaren salaketa batek abiarazi zuen prozesu judiziala, eta ernamuina du estatuburu ohiak iazko uztailaren 18an egindako batzar batean. Atzerriko herrialdeetako 50 bat enbaxadore deitu zituen presidentetzaren jauregian egindako bilera batera, eta, ikerketaren arabera, hori erabili zuen «larriki» egiteko hauteskunde sistemaren aurka, horri egotziz, frogarik gabe, Luiz Inacio da Silva Lula orduan presidentegaia zenaren —presidentea da egun— alde egitea.

Estatuburu ohiaren abokatuak azaldu du Bolsonaroren asmoa zela hauteskunde sistema «hobetzea»; halere, aitortu zuen haren bezeroak bilkura horretan erabilitako tonua ez zela erabat egokia izan, «oso zuzen» mintzatu zelakoan. Ideia hori defendatu du gaur, hain justu, presidente ohiak, Itatiaia irratiari adierazi baitio sistemaren «balizko ahuleziak agerian» jartzen ari zela: «Epaiketak ez du zentzurik». Gerora, hedabideen aurrean, zera esan du presidente ohiak: «Ikusi dut [epaiketako] boto batzuen laburpena. Horietako batek zioen hauteskundeen emaitzetan eskua sartu nuela. Hala egin izan banu, irabazi behar izan nuen, ez?».

Inhabilitazioaren alde bozkatu duten epaileek, ordea, kontrako iritzia eman dute. Benedito Gonçalvesek, kasurako, esan du Bolsonarok estatuburu posizioa baliatu zuela «hauteskunde giroa degradatzeko», eta Floriano de Azevedok, esaterako, adierazi du bozetarako «abantaila bat» lortzen saiatu zela «moralik gabeko ekintzen» bitartez.

Joan den urrian egin zituzten presidentetzarako hauteskundeak Brasilen, eta, gutxigatik eta bigarren itzulian izan bazen ere, Bolsonarok galdu egin zituen, eta Lula presidentetzara itzuli zen hamarkada bat pasa geroago, botoen %50,9 bilduta. Estatuburu ohia ez zen izan buruzagi ezkertiarraren kargu hartze ekitaldian, joan den urtarrilaren 1ean; horren ordez, AEBetara joan zen.

Eta astebete geroago, urtarrilaren 8an, Bolsonaroren 1.600 bat jarraitzailek presidentetzaren egoitza, Kongresua eta Auzitegi Gorena indarrez hartu zituzten; horietako askok Brasilgo hedabideei azaldu zietenez, estatu kolpe bat egin eta Lula agintetik kentzeko. Ez zuten halakorik lortu; estatuburu ohia bi egun geroago mintzatu zen horretaz, AEBetatik eta Twitter bidez, eta ez zituen bere jarraitzaileak kritikatu.

Zortzi urteko inhabilitazioaren ondoren, Bolsonarok beste hamabost salaketari egin beharko die aurre; besteak beste, bere lehiakide politikoen aurka desinformazioa zabaltzea leporatu baitiote.


Summary: Carlos Salvador: antiabortista bat berdintasun politiken arduradun. Iruñeko Udalak UPNko zinegotzi ultrakatolikoa izendatu du Berdintasun saileko zinegotzi. Izendapena «eraso larritzat» jo dute oposizioak eta mugimendu feministak

Abortatu nahi duten emakumeei fetuaren argazki bat erakustea. Hori izan zen Carlos Salvador (Iruñea, 1966) diputatuaren proposamen izarra Espainiako Kongresuan, UPNren Madrilgo eledun izan zen garaian (2004-2019). Vox alderdia izan zen Salvadorren ateraldi hura txalotu zuen bakarrenetakoa, eta antzeko egitasmo bat aplikatu nahi izan du berriki Gaztela eta Leongo Gobernuan (Espainia). Izan ere, Salvador ezaguna da aspalditik Nafarroan, UPNren sektore erreakzionario eta ultrakatolikoa ordezkatzeagatik. Aurrerantzean, Iruñeko Udalaren Berdintasun alorreko buru izanen da, Cristina Ibarrola alkateak hala erabakita.

Salvadorrek hogei urte daramatza politika profesionalean; gehienak, Madrilen: senatari izan zen 2003 eta 2004 artean, eta Kongresura jauzi egin zuen gero. 2019an, Sergio Sayasi eta Carlos Garcia Adanerori utzi zien UPNren lekukoa Espainiako hiriburuan. «Kanpo aholkulari» lanak ere egin izan ditu PPrentzat. Denbora horretan guztian, sexu heziketaren, hezkidetzaren eta abortuaren aurka azaldu da behin baino gehiagotan. Skolae programaz, adibidez, esan zuen «genero adoktrinamendua» dela; eta abortua alderatu zuen Tordesillasen (Espainia) urtero torturatzen eta hiltzen diren zezenekin. Horregatik guztiagatik, Hazte Oir elkarte ultrakatolikoak saria eman zion, «familiaren alde eginiko lanagatik».

Iruñeko Berdintasun zinegotzia izanen dela jakin eta berehala, izendapena txarretsi dute EH Bildu, PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa taldeek. Iruñerriko mugimendu feministak ere «emakumeen eskubideen aurkako eraso zuzena» dela esan du, eta beste hainbat talde feministak ere ohar bateratua argitaratu dute, erabakiaren aurka. Zehazki, Astelehen Lilak elkarteak, Iruñeko Peñetako talde feministak eta Sexu Indarkeriaren Aurkako Emakumeen Plataformak «kezka handia» adierazi dute, Iruñeko Udalak «aurrerantzean izan dezakeen noraezaren inguruan».


Adam Yatesek irabazi du Bilbon

Summary: Adam Yatesek irabazi du Bilbon. Anaiarekin batera iritsi da Bilboko helmugara. Tade Pogacar hirugarren helmugaratu da. Piken hautsi da lasterketa, eta Enric Masek Tourra utzi du

Adam Yatesek irabazi du Tourreko lehen etapa, Bilbon. Hark jantzi du, gainera, elastiko horia. Jendetsua eta ikusteko ederra izan da etapa. Piken hautsi da azkenerako, eta Tourra irabazteko bi hautagaik, Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma), sendo daudela erakutsi dute. Baita Mikel Landak ere (Bahrain). Pello Blbaok, berriz, sufritu egin du (Bahrain). Enric Masek (Movistar) Tourra utzi du.

Berehala hasi da dantza txirrindularien artean. Lehen ihesaldia hasi eta berehala osatu da. Bost izan dira aurrera egin duten txirrindulariak: Simon Guglielmi (Arkea), Pascal Eenkhoorn (Lotto Dstny), Jonas Greegard (Uno X), Valentin Ferron (Direct Energie) eta Lilian Calmejane (Intermarche). 2.24ren aldea ere izan dute. Greegard izan da eguneko lehen mendate puntuagarritik, Laukizko gainetik, igarotzen aurrena. Baina gaurko etapa irabazteko hautagai zirenen taldeak hasi dira tropel nagusiaren lehen postuetan agertzen. Besteak beste, Mathieu van der Poelen Alpecin. Hala, 1,27ra jaiisi dute aldea.

Lasterketari eman dioten hasiera jendetsua izan da. Zaleek Bilboko kaleak bete baitituzte. Ikurrin ugari ikusi ahal izan dira bide bazterretan. Ganguren eta Pike gainetan jendetza dago zain. Artean, hala ere, txirrindulariek izan dute egitekorik. Bost iheslariek aldea egonkortu dute 1.20-1.25 artean, eta eguneko bigarren mendate puntuagarritik Eenkhoorn igaro da lehenbiziko tokian. Gainera, aurretik zuten aldea handitu ahal izan dute ia bi minutura. Baina, handik gutxira, etapa azken 100 kilometroetara ailegatu da, eta tropelak beste abiadura bat jarri du. 48 segundora gutxitu du aldea 82 kilometro falta zirenean. Bere legea ezarriz joan da. Halakoetan ohikoa izaten da aurrekoek amore ematea, edo baten bat bakarrik aurrera egiten ahalegintzea. Baina ez da hala gertatu. Batera jarraitu dute. Gugliemi eta Gregaard izan dira batez ere ihesaldiari eutsi nahi izan diotenak. Ihesaldiaren patua jakina zen, baina ez zeuden amore emateko prest. Izan ere, Tourrean ihesean ematen den kilometro bakoitzak urrea balio du taldeentzat. Helmugarako 50 kilometro falta zirenean amaitu da azkenean bosten bidea.

Hortik aurrera, tentsioa areagotuz joan da. Faboritoek leku onean egon nahi zuten, Ganguren eta Pike igotzerakoan. Gangureneko lehen metroetara iristearekin batera, tropela luze-luze jarri da. Gaurko etapa eta Tourra irabazteko hautagai nagusiek ez zuten ezusterik nahi. UAEk eta Jumbo-Vismak hartuko dute tropelaren burua. Aleka-aleka, multzo nagusia txirrindulariak galduz joan da. Etapa eta lasterketa irabazteko hautagai nagusiak aurrean agertu dira: Tadej Pogacar (UAE), Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma), Julian Alaphilippe (Quick Step), Mikel Landa (Bahrain), Wout van Aert (Jumbo-Visma)... Sufritu egin du, berriz, Pello Bilbaok (Bahrain).

Beherakoan erorikoa izan dute Richard Carapazek (EF) eta Enric Masek. Azken horrek lasterketa utzi du. Baina lasterketa benetan Piken hautsi da. Gangurenen bezala, Vingegaard eta Pogacar indartsu agertu dira, baita Landa ere. Baina, azkenerako, Adam eta Simon Yates anaiek batera ihes egin dute, eta bien artean erabaki da etapa: Adamsek erasoa jo du metro gutxiren faltan, eta horri esker lortu du garaipena.


Summary: Gizonezko batek emakume bat hil du Iruñean. Atxilotuari genero indarkeria egotzi diote, bikotea baitziren. Nafarroako hiriburuko Ermitagaña auzoan izan da hilketa. Euskal Herrian urtea hasi zenetik bortxa matxistagatik hil den laugarren emakumea da.

Emakume bat hil dute Iruñeko Ermitagaña auzoko Anaiak tabernan, gaur goizean, 09:00 aldera. Iruñeko Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu du, emakumearen bazkidea. Izan ere, ustezko erasotzaileak Poliziari aitortu dio arma zuri batekin hil duela emakumea, eztabaida bat izan ostean. Udaltzainak establezimendura iritsi direnean, emakumearen hilotza topatu dute han.

Nafarroako hiriburuko 3. Instrukzio Epaitegiak hartu du kasua, eta sumarioa sekretupean dago; Espainiako Polizia eta udaltzainak gertatutakoa ikertzen ari dira.

Baieztatu berri dutenez, emakumeak eta gizonak bikote harreman bat zuten eta elkarrekin bizi ziren. Hortaz, genero indarkeria delitua egotziko diote. Euskal Herrian aurten indarkeria matxistagatik hil den laugarren emakumea da. Gertatutakoa gaitzesteko, Itaiak elkarretaratzea egingo du 20:00etan.


Summary: Poliziak 1.300 lagun baino gehiago atxilotu ditu laugarren protesta gauean. Istiluak eta arpilaketak izan dira zenbait hiritan. Poliziak tiroz hildako Nahel gaztearen hileta egin dute goizean.

Frantziako Poliziak joan den asteartean tiroz hil zuen Nahel gaztearen hileta egin dute, gaur arratsaldean, Parisko aldirietako Nanterre hiriko meskita batean. Dozenaka senide eta lagun bildu dira elizkizunean, eta meskitaren inguruak ere jendez bete dira. Nahelentzat justizia oihuak entzun dira kanpoaldean.

Ordu batzuk lehenago, bart gauean, istiluak izan dira berriro ere Parisko metropolian eta beste zenbait hiri handitan; Marseillan, Grenoblen, Tolosan, Estrasburgon eta Lyonen, esaterako. Poliziak 1.300 lagun baino gehiago atxilotu ditu, Barne Ministerioaren esanetan. 79 polizia zauritu direla ere adierazi du gobernuak, gaur. Eliseoaren araberan, 1.300 ibilgailu baino gehiagori eman diete su protestetan, eta 230 eraikinek kalteak jasan diuzte. Orain arteko atxilotu kopururik handiena izan da bart gauekoa. Hala ere, liskarrak aurreko hiru gauetakoak baino apalagoak izan dira, «segurtasun indarren mobilizazioari esker», gobernuaren esanetan.

Protestak asteartean piztu ziren, 17 urteko Nahelen heriotzaren eraginez. Egun horretan, polizia batek tiro egin zion jatorri arabiarreko gazteari, kontrol batetik ihes egiten ahalegindu zenean, Nanterre hirian. Lekukoek gertaera grabatu zuten bideoz, eta irudiak azkar hedatu ziren sare sozialetan.

Aurreko gauetako istiluen tamaina ikusita, Frantziako Gobernuak 45.000 polizia atera ditu bart kalera, eta Jendarmeriak ibilgailu blindatu arinak erabili ditu manifestariak sakabanatzeko. Aurreko gauean, 875 lagun atxilotu zituzten.

Frantziatik kanpo ere hedatu dira protestak. Bruselan, ehun lagunetik gora atxilotu dituzte bart, Nahel gaztearen heriotza salatzeko Belgikako hiriburuan izan diren mobilizazioetan. Beste 30 manifestari inguru atxilotu dituzte Liejan.

Frantziako Barne ministro Gerald Darmainek autobus eta tranbia zerbitzuak eteteko eskatu zien atzo tokiko agintariei, eta Macronek guraso direnei galdegin zien gazteak zaintzeko, gauean etxean geldi zitezen.

Aste honetako istiluek askori ekarri dizkiete gogora 2005ean piztu zirenak. Bi gazte azpiestazio elektriko batean hil ziren orduan, Poliziarengandik ihes egiten ari zirela. Frantziako presidente zen Jacques Chiracek larrialdi egoera ezarri zuen protesta oldea eteteko. Neurri hori hartzeko aukerari buruz galdetuta, Darmainek atzo adierazi zuen gobernuak ez duela inolako hipotesirik baztertzen.

Alemaniarako bisita, atzeratuta

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak atzeratu egin du bihar Alemaniara egitekoa zuen bidaia, azken egunetako istiluen ondorioz. Macronek asteartera arteko bisita ofiziala zuen antolatuta, baina aurreragorako utziko duela jakinarazi dio Alemaniako presidente Frank-Walter Steinmeierri.

Europako Batasuneko goi bileran parte hartzeko Bruselara egin zuen bidaia ere baldintzatu zuten istiluek, atzo. Aurreikusitakoa baino lehenago itzuli zen Parisera, Krisietarako Ministerio Arteko Zelularen bilkura gidatzeko.


Summary: Bertan behera gelditu dira Euskotren eta Eusko Label ligako lehen jardunaldiak. Gaur ziren hastekoak bi ligak, baina bertan behera gelditu da lehen jardunaldia, denboraleagatik. Azken ordura arte itxaron beharko da biharko estropada jokatuko den edo ez ikusteko.

Itxaron egin beharko dute Euskotren eta Eusko Label ligako arraunlariek sasoiari ekiteko. Gaur zen jokatzekoa lehen jardunaldia, Coruñan (Galizia), baina denboralea dela eta, bertan behera uztea erabaki dute. Itsaso zakarraren eraginez traineruek ezin izan dute uretaratu. Ikusiko da bihar estropada jokatu daitekeen, edo datorren asteburura itxaron beharko den sasoiari hasiera emateko. 2003an Traineruen Kluben Elkartea sortu zenetik lehenengo aldiz gelditu da bertan behera estropada bat jardunaldia hasi aurretik.

Benigno Silva TKEko Batzorde Teknikoko presidenteak esan duenez «ontziratzeko baldintzak» oso zailak ziren: «oso azkar egin beharko lukete, eta olatuen artean ez dago denbora nahikorik». Silvak argi utzi nahi izan du estropada gaur egitea «gehiegizko arriskua hartzea» zela: «Segurtasuna lehenetsi nahi izan dugu. Egoera horretan arriskuak minimizatzen saiatu behar dugu, eta ontziratzea oso zaila zen arraunlarientzat. Horregatik hartu dugu estropada bertan behera uzteko erabakia».

Azken unera arte itxaron beharko da bihar estropadarik izango den ala ez. Gaur-gaurkoz oso zaila dirudi. Gaur bertan behera geratu da hamahiru eta hemezortzi kilometro orduko haizeteekin, eta bi metro eta erdiko olatuekin. Bihar goizean dira jokatzekoak estropadak Galizian, eta gaur baino haize gehiago espero da ordurako. 23 eta 37 kilometro orduko haize boladak espero dira goizean.


Summary: Bizkaiko Golkoko interkonexio elektrikoaren proiektua salatu dute Mungian. Dozenaka lagunek protesta egin zuten atzo Gatika eta Mungia artean (Bizkaia) Gatikako auzo elkarteek eta plataformak deituta, eta hainbat erakunde ekologistaren babesarekin.

Hainbat elkarte ekologistak eta Interkonexio Elektrikorik ez! plataformak deituta, dozenaka lagunek manifestazioa egin zuten atzo, ekainak 30, Gatika eta Mungia artean, Bizkai eta Frantzia artean egin nahi duten interkonexio elektrikoaren proiektua gaitzesteko. Gatikatik irten eta Mungiara iritsi zirenean, festetako txosnen esparruan irakurri zuten proiektuaren gaineko gaitzespena deitzaileek. Proiektu zentzu-gabekotzat jo zuten, eta «irregulartasunak» zein «gain-kostuak» izan badira ere, harekin jarraitzen dutela salatu zuten, Europako Batasunaren erabateko babesarekin, eta Jaurlaritzaren nahiz Espainiako Gobernuaren oniritziarekin.

«Proiektu garesti, alferrikako eta inposatua» dela adierazi zuten, iberiar penintsulan energia berriztagarrien «soberakinak» Europara eramateko helburua izango duena. «Interes komunari erantzuteko diskurtsoarenpean, elektrizitatearen merkatu handi bat eraikitzen ari dira kapital inbertitzaileentzat, energia berriztagarrien mega-proiektuek gure lurraldean eta Espainiako Estatuan duten presioa areagotuz». Herritarrak horren aurka daudela, eta trantsizio bidezkoago eta iraunkorrago bat nahi dutela gaineratu zuten.


Castillo Suarezen poetika eta botanika

Summary: Castillo Suarezen poetika eta botanika. Euskaltzain oso izateko sarrera hitzaldia egin du Castillo Suarezek, Altsasun. Literaturaren gorazarreak, maitasunak eta naturak harilkatu dute testua. Patxi Zabaletaren tokia hartu du idazleak.

Udazkenean, Sakanako (Nafarroa) basoak gorrituak zirelarik jakinarazi zuen Euskaltzaindiak euskaltzain oso berriaren izena: Castillo Suarez (Altsasu, Nafarroa, 1976). Ordutik, zimeldu dira hostoak, zuritu dira larreak, loratu dira basoak atzera ere, eta jadanik izan da uda giroko egun sargoririk. Urtaroek aurrera egin duten abiada berean bukatu zaio Suarezi prestaketetarako tartea, eta egin du, azkenik, akademiako sarrera hitzaldia: Maitasunaren botanika. Altsasuko Iortia kulturgunean irakurri du testua, eta Miren Agur Meabek erantzun dio hari.

Suarez 2016tik da euskaltzain urgazle. Gaurtik euskaltzain oso, Patxi Zabaletaren lekua hartuta. Baina aspaldi da poeta botanikaria. Neguak, arbolek, oro har naturako elementuek indar handia dute haren literatur obran. Hain justu ere, kargua hartzeko ekitaldian hainbat izan dira horren adierazleak, eta ez soilik hitzetan. Besteak beste, iratzez betea izan da aretora arteko korridorea.

Aretoa lepo bete da jendez; Suarezen senide eta lagunez, Euskaltzaindiko ordezkariz, sortzailez... Zenbait politikari ere azaldu dira; Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuko buru Ana Ollo eta Nafarroako Parlamentuko presidente Unai Hualde tartean.

Jendez bete da Castillo Suarezen hitzaldia bera ere, izen asko aipatu baititu, esker onez. Adibidez, hitz biziki goxoak eskaini dizkio Sagrario Aleman euskaltzainari. «Sagrario Aleman izan baitzen ni jaio baino lehenago gure aitari euskarazko lehen hitzak erakutsi zizkiona», oroitu du. Gurasoei eskaini die hitzaldia Suarezek. «Biei, aitari eta amari, eskaini nahi diet nire hitzaldia, literatura eta liburuak maite dituztelako eta haiei esker maitasun hori neure egin dudalako».

Hain zuzen ere, literaturekiko maitemina izan da gidaria hitzaldian. Horretarako, beste batzuen poema liburuen aipamenak harilkatu ditu idazleak. Argitu duenez, sakon maite dituen lanak bildu ditu zerrendan, arrastoa utzi diotelako, batera edo bestera. Autore hauenak nabarmendu ditu: Harkaitz Cano, Rikardo Arregi, Jose Luis Otamendi, Jon Gerediaga, Miren Agur Meabe, Igor Estankona, Bernardo Atxaga, Leire Bilbao eta Amaia Lasa. Horietako bakoitzaren olerki bana hautatu du, eta irakurri. Eta horietan guztietan agertu dira naturarekin loturiko elementuak. Botanikoak.

Halaber, Bilbao eta Lasa aipatu ondotik, Suarezek aitortu du nahi baino «beranduago» deskubritu dituela hainbat emakume poetaren lanak. Generoen arteko desoreka kritikatu du, nolabait. «Batzuetan penaz hartzen duzu lehenago ez iritsi izana paraje batera. Arrangura sentitzen duzu beste emakume idazle batzuek irekitako bideak ezin izan dituzulako ibili laharrak estaltzen zituelako. Oztopoak kendu eta bilatu behar izan dituzu zure aurretik zeuden emakume poeta euskaldunak».

Bereaz ere mintzatu da Suarez, sakon azaldu baititu azken urteotan idazketari eta poesiari buruz egin dituen gogoetak. Hausnarketa horiei «belarki» deitu die, eta hamabost aletu ditu guztira. Adibidez: «Lehendabiziko belarkia: idazteko ausarta izan behar da». Beste bat: «Bigarren belarkia: poesia ez da autofikzioa». Beste bi: «Bosgarren belarkia: poesiak azaltzeko balio du» eta «Zortzigarren belarkia: idaztea irakurtzea da; eta alderantziz».

Hausnarketa honekin bukatu du hitzaldia Suarezek: «Idazten ez badugu, ez dugu geure burua ezagutzen. Ez badugu geure burua ezagutzen, ezin dugu maitatu. Ezin badugu geure burua maitatu, ezin ditugu besteak maitatu. Eta besteak maite ez baditugu, ez dakigu bizitza zer den»

Belarkiei, loreak opari

Miren Agur Meabek eman dio erantzuna Suarezi. Zuzenean mintzatu zaio euskaltzain oso izendatu berriari, propio hari idatzitako gutunak irakurtzen ariko balitz bezala. «Zer moduz, Castillo Suarez Garcia? Zorionak esateko idazten dizut lehenbiziko gutun hau [...] Ni trenean noa, Galiziarantz». Hala, Meabek zortzi gutun leitu ditu segidan, eta Suarezen ibilbide poetikoari buruzko aipamen mordoa bildu du horietan guztietan, kariñoa adieraziz.

«Beti miretsi izan dut poemei errematea emateko duzun trebezia», laudatu du Meabek Suarez laguna. Askotariko loreak bota dizkio. Esate baterako, nabarmendu du biziki maite duela Suarezek nola lantzen dituen bakardadea eta galera poemetan.

Horiek adituta, herritarrek aise sumatu dute bi idazleen arteko harremana estua dela. Izan ere, Meabek jostalari egin ditu zenbait iruzkin eta galdera. Adibidez: «Ez duzu elurra behin ere aipatu zure hitzaldian! Zelan ba?». Galderak ziztuan piztu du publikoan ziren askoren irribarrea. Jakina baita elurraren aipamena dela Suarezen poesiaren zigiluetako bat.


Honela kontatu du BERRIAk

Summary: Honela kontatu du BERRIAk. Garaipen bikaina lortu du Victor Lafayk Donostiako helmugan. Aldarriek eta ikurrinek presentzia handia izan dute etapa osoan.

* Gaur Frantziako Tourreko bigarren etapa jokatu da, Gasteiz eta Donostia artean. Ibilbide gorabeheratsuari aurre egin diote txirrindulariek; 209 kilometroko etaparen amaieran, Jaizkibel igo eta jaitsi dute.

* Atzo lortutako garaipenari esker, Adam Yatesek (UAE) soinean izan du gaur maillot horia. Haren biki Simon Yates da bigarren sailkapen nagusian (Jayco), eta Tadej Pogacar taldekidea hirugarren.

* Lasterketa albiste da errepide bazterretan gertatzen ari denagatik ere: milaka ikurrin ikusi dira.


Summary: Gizonezko bat hil da Muskizko Arena hondartzan, astebetean bigarrena. Erreskate zerbitzuek lortu dute 63 urteko bainularia uretatik ateratzea, baina ezin izan dute suspertu. Joan den ostegunean, 23 urteko mutil bat ito zen hondartza hartan bertan.

Astebetean bi lagun hil dira Muskizko (Bizkaia) Arena hondartzan. Joan den ostegunean 23 urteko gazte bat hil zen, eta gaur goizean, 63 urteko beste gizonezko bat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 09:30ean jaso du abisua, hildakoaren lagun baten bidez; hark esan die bainularia uretatik irten ezinda zebilela itsaslaster indartsuen ondorioz.

Suhiltzaileak ere bertaratu dira, eta, helikoptero baten laguntzaz, gizona uretatik ateratzea lortu dute; ez, ordea, suspertzea.

Ikusi gehiago: 23 urteko gazte bat hil da Muskizen, hondartzan itota


Summary: Arraun Lagunak eta Zierbena, denboraldiko lehen garaileak. Emakumezkoetan lehia estua izan da Arraun Lagunak, Tolosaldea, Donostiarra eta Orioren artean. Gizonezkoetan, irabazleak 10 segundoren aldea atera dio Hondarribiari.

Atzo ez, baina gaur bai: hasi dira Eusko Label eta Euskotren ligak. Lehen jardunaldia bertan behera geratu zen, itsaso txarragatik, eta bigarrenean ere handiak izan dira haize ufadak eta olatuak Coruñan (Galizia).

Haizeak ezustekoak ekarri ditu, eta gizonezkoen estropadan Zierbenak astindu du denboraldiko lehen bandera. Gainontzekoei tarte handia aterata, gainera: hamar segundo Hondarribiari, eta hamasei hirugarren izan den Getariari.

Ama Guadalupekoa-k irabazi du lehen txanda, lan bikaina egin duen Ondarroaren aurretik, eta bigarrengoan heldu dira ezustekoak. Txanda horretan egin dute arraun lehen lau sailkatuetatik hiruk: Zierbenak, Getariak eta Oriok. Haizea zertxobait lasaitu dela baliatu dute. Aipatzekoa da Getariak poparean egindako lana, iazko sentipen bikainak baieztatuz.

Azken txandako irabazleak, Urdaibaik, bosgarren amaitu du; haizeak ez dio mesederik egin Bou Bizkaia-ri. Estropadaren lehen erdian aurretik ibili da Donostiarra, baina azken luzean gehiago asmatu dute bizkaitarrek.

Lehia estua

Euskotren Ligan, berriz, estuagoak izan dira aldeak. Lehen hiru sailkatuak lehen txandan jardun dira. Arraun Lagunakek 8-10 segundo arteko aldeak zituen ziabogan, baina poparean estu hartu dute Donostiarrak eta Tolosaldeak. Azken horiek eman dute ezustekoa, Donostiarraren aurretik amaitu eta bigarren postua lortuta.

Bigarren txandan Orio izan da onena, baina horrek laugarren amaitzeko soilik balio izan dio. Hondarribia izan da bosgarren.


Lafay izan da bizkorrena Donostian

Summary: Lafay izan da bizkorrena Donostian.

Gidoia idatzita zegoela zirudien: esprintean erabakiko zen garailea, 23 txirrindulariko taldetxoan, eta faborito argia zen Wout Van Aert (Jumbo). Denak ezustean harrapatu ditu, ordea, Victor Lafayk (Cofidis) azken kilometroan jo duen erasoak, eta ezin izan dio garaiz erantzun Van Aertek. Aurrez beste hamaika erasori erantzun behar izan die Jumbokoak Jaizkibel jaitsi eta gero, eta fruituak eman ditu higadura horrek. Garaipen bikaina lortu du frantziarrak, eta amaiera eman dio bere taldearen hamabost urteko lehorteari.

Lafayrena ezustekoa izan da, bai, baina ziklista horrek atzo ere erakutsi zuen indartsu dabilela. Atzoko etapan, Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaard (Jumbo) buruz buru ari zirela, Cofidisekoa izan zen haien joari eutsi zion bakarra. Eta gaur erakutsi du ez zela kasualitatea izan.

Bigarren postuan, amorratuta helmugaratu da Van Aert, eta hirugarren izan da Pogacar. UAEkoak gainsariak lortu ditu Jaizkibel gainean eta helmugan, eta jada bigarren da sailkapen nagusian, bere taldekide Adam Yatesengandik sei segundo eskasera. Hirugarren da Simon Yates (Jayco), hura ere sei segundora. Lehen euskalduna Pello Bilbao izan da (Bahrain), bosgarren postuan. 10 kilometro falta zirela, bakarrik ihes egiten saiatu da gernikarra.

Gasteiz eta Donostia lotu dituen etapak, Frantziako Tourreko bigarrenak, ekarri du beste ondorio bat ere: sailkapen nagusia bi gizonen arteko kontua da. Egun osoan lan egin duten taldeak UAE eta Jumbo izan dira, eta Jaizkibel gaineko azken metroetan bakarrik geratu dira biak —Pogacar eta Vingegaard—, gainsaria lortzeko lehian. Beherakoan ez arriskatzea erabaki dutelako batu dira faboritoen tropeltxora.

Powless protagonista

Aurrez, lehen metrotik lehiatu dira txirrindulariak. Kosta da ihesaldia osatzea, eta, azkenean, hiru gizon indartsu batu dira: Edvald Boasson Hagen (Total Energies), Remi Cavagna (Quick Step) eta Neilson Powless (Education First), mendiko sailkapeneko liderra. Bost minutuko tartea zabaltzea lortu dute elkarlanean.

Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk

Pixkanaka, ordea, agerian geratu da zein zen hiruretan indartsuena: Powless. Lehenik Cavagna geratu da atzean, eta kilometro batzuk geroago, Boasson Hagen. Borrokan segitu du estatubatuarrak, eta Jaizkibelgo igoeran harrapatu dute. Ikuskizuna eman du, eta saria ere lortu du: eguneko txirrindularirik lehiakorrenaren saria eman diote, eta beste egun batez, gutxienez, mendiko liderraren elastikoa eramango du soinean.

Ikurrinak, ikurrinak eta ikurrinak

Errepide ertzetan, berriz, atzokoaren gisakoa izan da irudia: ikurrin eta aldarri mordoa erakutsi dituzte zaleek. Bereziki deigarriak izan dira Gasteizko irteera, Larraitzeko ikurrin erraldoia, Jaizkibelgo azken kilometroa eta Donostiako amaiera.


Summary: Hamar urteko haur bat hil da itota Abadiñoko urtegi batean. Baloi baten atzetik uretara erori zen. Ez zekien igeri egiten, eta urtegia oso sakona da.

Atzo gertatu zen ezbeharra, 20:00ak aldera, Abadiñoko (Bizkaia) Muntsaratz auzoko parkean. Askaria egiteko mahaiak daude han, urtegi txiki baten ondoan. Futbolean jolasten ari zen haurra, lehengusu batekin. Baloiaren atzetik zihoala, uretara erori zen haurra.

Senideen arabera, haurrak ez zekien igeri egiten. Ordubetez aritu ziren haren bila, baina urtegia oso sakona da. Besteak beste suhiltzaileak aritu ziren umearen bila, Ertzaintzako urpekariak eta helikoptero bat.

Topatu zutenean, saiatu ziren suspertzen 45 minutuz, baina ezin izan zuten salbatu.

Senegalgoa zen haurra, eta asteartean heldu zen Euskal Herrira, oporretan.


Summary: Barazkiak landatu dituzte golf zelaietan, uraren «xahuketa» salatzeko. Jauzi Ekosoziala eta Extinction Rebellion taldeko kideek protesta ekintza bat egin dute Nafarroan eta Bizkaian

Euskal Herriko hainbat golf zelai baratze bihurtu dituzte ekintzaile ekologistek asteburuan. Ura denona da, eta aberatsak ordaindu ezin ditugun luxua dira mezuak jarri dituzte kirol gune horietan, eta tipulak, azenarioak eta bestelako barazkiak landatu dituzte, besteak beste, belar motzaren erdian.

Jauzi Ekosoziala eta Extinction Rebellion taldeko kideek euren gain hartu dute Gorraizeko (Nafarroa) golf zelaian eginiko ekintza, sare sozialetan zabalduriko mezu baten bidez. Ekintzaren bideoa eta argazkiak zabaldu dituzte.

Bizkaiko golf zelaiak ere jomugatzat hartu dituzte, baina ez dute zehaztu non egingo duten ekintza.

Zuloetako batzuk porlanez bete dituzte. Adi: lehortea! Golf zelaia itxita, justizia klimatikoa dela eta mezua jarri dute.

Azaldu dutenez, golf zelaiak ur asko erabiltzen dute. Ekologistak Martxan talde ekologistak eginiko kalkuluen arabera, zulo bakoitza mantentzeko 100.000 litro ur baino gehiago behar dira egunean. Izan ere, etengabe ureztatu behar dira, belarra bizirik eta berde mantentzeko.

Frantzian hasi zituzten mota horretako ekintzak, «Europak azken 500 urteotako lehorterik larriena» pairatzen ari den honetan.

Golfa bultzatzen duten erakundeen «zuriketa berdea» salatu dute, eta erreferendum bat eskatu dute golfa debekatzeko aukeraz bozkatzeko. Bitartean, uraren erabilera «demokratikoki planifikatzeko» eskatu dute, hau da, golf zelaiak ureztatzea galaraztea. «Golfak ez du lekurik urik gabeko mundu batean».

Azaldu dutenez, aberatsen kontrako ekintza kanpainaren barruan sartzen da larunbateko gauean eginikoa. Lehen ere egin izan dituzte hegazkin pribatuen eta luxuzko autoen aurkakoak.