Navalni Alemaniara iritsi da

Summary: Navalni Alemaniara iritsi da. Errusiako oposizioburua Berlingo erietxe batean artatuko dute. Haren osasuna egonkorra dela adierazi du haren bozeramaile batek.

Aleksei Navalni zeraman hegazkina gaur heldu da Berlingo Tegel aireportura, Errusiako oposizioburua Alemaniako erietxe batean artatu dezaten. Haren osasun egoera «egonkorra» da, haren bozeramaile batek jakinarazi duenez.

Siberiako Tomsk hiritik Moskura zihoala, Navalni gaizki sentitzen hasi zen. Hegazkinak larrialdiko lurreratzea egin behar izan zuen Omskeko aireportuan, haren osasunak okerrera egin baitzuen. Lur hartu zutenerako, konorterik gabe zegoen 44 urteko errusiarra. Haren ingurukoek uste dute pozoitu egin dutela, aireportuan hartu zuen te bati substantziaren bat botata.

Hura Errusian artatu duten sendagileek, ordea, esan zuten Navalniri metabolismo arazoak atzeman zizkiotela, eta oposizioburuak izan zituen sintomek ez zutela zertan pozoiarenak izan. «Ez dago ziurtasunik Navalniren egoera intoxikazioarekin lotzeko», esan zuen Omskeko ospitaleko mediku buru Anatoli Kalinitxenkok.

Hasieran, medikuek ukatu egin zuten Navalni Alemaniara eramateko baimena, argudiatuta haren osasun egoera oso ahula zela, baina aukera hori ontzat jo zuten gero. Navalniren gertukoek uste dute sendagileek Navalniren lekualdaketa atzeratu nahi izan zutela horrela, gorputzean izan zitzakeen arrastoak desagertu zitezen.

Medikuak denborarekin «jolasean» ibili direla esan zuen Kira Iarmix Navalniren prentsa arduradunak. «Hasieran, ez zuten arazorik Navalniren egoera aztertzeko egin zizkioten analisien emaitzak erakusteko. Baina, handik gutxira, emaitzak atzeratu egin direla esan digute».


Summary: EAJk espero du hilaren 31n batzea Batzar Nazionala, gobernu ituna babesteko. Datorren ostiralean, hilak 28, amaituko da Eusko Legebiltzarrean Jaurlaritzaren lehendakaritzarako hautagaitzak aurkezteko epea.

Eusko Jaurlaritzaren programa eta gobernuaren osaketa negoziatzen ari dira EAJ eta PSE-EE, eta, Efe berri agentziak bi alderdietako iturriak aipatuz zabaldu duenez, jeltzaleek eta sozialistek espero dute abuztuaren 31n biltzea alderdiaren babesa; etzi zortzi.

Bi alderdiek astebeteko epea eman diote elkarri akordioa lortzeko, eta EAJren asmoa da hilaren 31n elkartzea Batzar Nazionala. Egun berean, oinarrien artean kontsulta egingo luke PSE-EEk.

Aste erabakigarria izango da datorrena gobernuaren osaketan. Ostiralean amaituko da Eusko Legebiltzarrean Jaurlaritzako lehendakaritzarako hautagaitza aurkezteko epea, osoko bilkura irailaren 3rako ezarri baitute, eta ordurako ados jarrita beharko lukete. Bi alderdietako iturriek aurreikusten dute asteazkenera edo ostegunera arte luzatzea negoziazioak. Bitartean, asteartean urte politikoa abiatzeko gobernu kontseilua egingo du jarduneko Jaurlaritzak, Donostiako Miramar jauregian.

Iturri batzuen arabera, EAJk eta PSE-EEk autogobernuan dauzkate desadostasun nagusiak; hain justu, gai horretan ez dute posizio bateraturik mantendu Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean azken legealdian. Gainera, ikusteke dago Idoia Mendia PSEko idazkari nagusia gobernuan sartuko den eta, horrela, sozialistek posizio sendoagoa izango luketen gobernuaren barruan.

Azken legealdian, Jaurlaritzak ez du lehendakariorderik izan, eta, Mendia gobernuan sartuz gero, horixe litzateke Mendiak bete lezakeen postua. EAJko iturriek, ordea, zalantzak dituzte formula horren inguruan, "behartu" egingo lukeelako EAJko beste lehendakariorde bat izendatzera, "orekatzeko".


Summary: Beste 746 herritarrek eman dute positibo PCR proban Hegoaldean. Atzo beste 35 pertsona ospitaleratu zituzten koronabirusaren ondorioz. Bizkaiko zahar etxeetako bi egoiliar hil dira.

Koronabirus kasu berriek behera egin dute azken orduetan. 746 kasuren berri eman dute Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, bezperan baino 75 gutxiago. Jaurlaritzak ohar batean eman du kutsatuen berri. Jakinarazi duenez, atzo 6.579 PCR proba egin ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta horietatik 593 izan ziren positiboak.

Bizkaia da beste behin gaitzak gogorren jo duen herrialdea: 348 kasu atzeman dituzte bertan. Hala ere, bezperako datuekin alderatuta, 83 kasu gutxiago izan dira herrialde horretan. Araban, berriz, bezperan baino bi positibo gehiago daude: 126. Gipuzkoan, bestalde, behera egin dute positiboek, eta 113 kasu atzeman dituzte. Erkidegotik kanpo bizi diren 23 kasu ere atzeman ditu Jaurlaritzak. Nafarroan, berriz, hazi egin da kutsatu berrien kopurua: 153 izan dira, bezperan baino 56 gehiago.

Ospitaleratzeen ugaritzeak ere ez du etenik: 35 pertsona ospitaleratu zituzten atzo, bezperan baino 23 gutxiago. Eta guztira, 23 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetarako unitateetan.

Bizkaiko zahar etxeetan, lehen heriotzak Erietxeez gain, zahar etxeak ere arretagune dira, haietan gaitzak zabaltzen jarraitzen baitu. Hain justu, Bizkaiko zahar etxeetako bi egoiliar zendu egin direla jakinarazi du Bizkaiko Foru Aldundiak. Koronabirusaren bigarren kolpe honetan zahar etxeetan izandako lehen heriotzak dira horiek. Hildako pertsona bat ospitalean zegoen, eta bestea, Birjinetxeko unitate berezian. Biek ala biek bestelako patologiak zituztela jakinarazi du diputazioak ohar batean.

Horrez gain, Barrikako (Bizkaia) Elorduy zahar etxean «agerraldi bat» atzeman du aldundiak. Bertako bi egoiliarrek positibo eman eta gero, PCR probak egin zaizkie 67 egoiliarrei eta 39 langileei, eta horietatik 35 positibo izan dira. Positibo eman dutenen artean, 31 egoiliarrak dira, eta beste lau, langileak. Egoiliar gehienek (27) ez dute sintomarik.

Barrikako agerraldiaz landa, kasu positiboak dituzten beste hiru zahar etxe daude Bizkaian: Truiundo-Zamudio (26 kasu), IMQ Igurco Zorrozgoiti-Bilbao (28 kasu) eta Miranda Fundazioa (kasu bat).


Summary: EAko kritikoek helegitea jarriko diote epaiari. Hilaren 24ra arte jar zezaketen helegitea, baina sektore kritikoak jakinarazi du atzo gauean jarri zutela errekurtsoa. Ildo ofizialak esan du "triste eta lotsatuta" daudela.

"Albiste desatsegina izan da", azaldu du Iker Ruiz de Eginok, Europa Press-entzat egindako adierazpenetan. EAko sektore kritikoak joan den uztailaren 16ko epaiari jarritako helegiteaz ari da Ruiz de Egino, kritikoek jakinarazi baitute atzo gauean jarri zutela errekurtsoa.

Ekainaren 17an amaitu zen epaiketa, eta joan den uztailaren 16an jakinarazi zuten epaia: sektore ofizialak zuen arrazoia, epailearen arabera. Hau da, Gasteizko lehen auzialdiko epaiketak ebatzi zuen ez zela bidegabea izan EAko alde ofizialaren jardunbidea, eta ez zutela aktarik faltsutu.

Hortaz, Eba Blanco behin behineko idazkari nagusia behin betiko bihurtzeko bidea irekita zegoen, baldin eta kritikoek helegiterik jarri ez balute. Datorren astelehenera arteko tartea zuten horretarako, eta BERRIAri jakinarazi diotenez, atzo gauean jarri zuten errekurtsoa. Horrek luzatu egingo du alderdiak jarduera arrunta egin ahal izateko bidea.

"Lotsa apur bat"

Ruiz de Egino Nazio Batzorde Eragileko bozeramailek esan du "tristuraz" hartu dutela albistea, eta "lotsa apur bat" ematen diela prozesu judiziala luzaraztak: "Kontziente gara Euskal Herrian zein egoera bizitzen ari garen koronabirusagatik, eta zein nolako osoasun eta ekonomia krisia dagoen. Konponbidearen parte izan nahi dugu".

Gainera, bozeramailearen arabera, EAko militantziak "gainditua" du EAk EH Bildun izan beharreko rolari buruzko gogoeta eta eztabaida.

Auziaren jatorria

Besteak beste, horixe da EA barneko ika-mikaren jatorria: zein nolako garrantzia izan behar duen alderdiak EH Bildu barnean. Halere, azalean eta forman, bestelakoa izan da auzi judiziala.

Auziaren azalean, afiliatuen datuen erabilera dago. Sektore kritikoak salatu zuen eguneratu gabe dagoela datu basea, eta, lurraldeetako koordinatzaileek datuak eskatu arren, zuzendaritzak ez dituela haien eskura utzi, alderdiaren «kontrola» ez galtzeko. Hori frogatzen ahalegindu ziren epaiketan.

Pello Urizarrek dimisioa eman ostean, hiru hautagai aurkeztu ziren prozesura pasa den urrian: Eba Blanco, Maiorga Ramirez eta Juan Luis Cristobal Zendoia. Bai Ramirezen eta bai Zendoiaren hautagaitzak, ordea, baliorik gabe utzi zituen EAko hauteskunde antolaketa batzordeak, baldintzak ez zituztela betetzen argudiatuta. Batzorde horren arabera, Ramirezek ez zuen bete herrialde bakoitzeko gutxienez bost abal lortzeko baldintza, eta, gainera, aurkeztutako 400 abaletatik 21 irregularrak ziren. Hortaz, hauteskunderik gabe Blanco izendatu zuten idazkari nagusi, joan den urriaren 29an.

Prozesua bidezkoa ez zela izan argudiatuta, ordea, kritikoek auzitegira jo zuten, eta, hortaz, Eba Blanco idazkari nagusia izendatzeko bidea luzatu egin da. Are gehiago orain, helegitea jarrita.


Summary: Hildako bat eta beste 766 positibo, horiexek aste amaierako emaitzak. Hildakoa 88 urteko emakume bat da. Larunbatean 38 pertsona ospitaleratu zituzten. Gernikan, PCR proba egitera deitu dituzte abuztuaren 14tik 17ra bitarte «gaueko tabernen gunean» izan zirenei.

Larunbatetik igandera bitarte beste 766 koronabirus positibo diagnostikatu zituzten Hego Euskal Herrian. Datu txarrak dira, eta horiei hildako bat gehitu behar zaie: 88 emakume bat hil da gaitzaren ondorioz Iruñean, Nafarroako Ospitalean. Abuztuan herrialde horretan hil den laugarren pertsona. da, eta Barrikako (Bizkaia) Elorduy egoitzan aurreko orduetan hil ziren beste bi egoiliarrei gehitu zaie. Gainera, beste hiru lagun ospitaleratu dituzte Nafarroan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 35 pertsona ospitaleratu zituzten larunbatean, eta ZIUn denera 21 pertsona daude hiru herrialde horietan.

Positibo berrien erdiak Bizkaian atzeman dituzte, bezperan baino 40 gehiago. Gipuzkoan 143 izan dira kasu berriak (30 gehiago); Araban, 129 (hiru gehiago) eta Nafarroan, 105 (aurreko egunean baino 48 gutxiago). Nafarroan, Iruñerrian pilatu dira positibo berri gehienak, %42, eta, batik bat, 15 eta 29 urte bitarteko gazteengan atzeman dituzte: kasu guztien %36. Larunbatean diagnostikatutako kasu berrien %9, gainera, 14 urtetik beherakoen artean atzeman zituzten.

Agerpenek ez dute etenik. Tuterako zahar etxean hamasei kasu atzeman dituzte: hamahiru egoiliar eta hiru langile. Egoiliarretako batek sintomak izan ondoren, PCR probak eginda atera dira positibo horiek. Asintomatikoak dira positibo eman duten beste hamabost pertsonak. Errenterian ere (Gipuzkoa) Sanmarkosene zahar etxeko langileetako batek positibo eman du. Hirugarren solairuko egoiliarrei PCR proba egin diete, eta ez da positiborik izan.

Gernikan (Bizkaia) PCR proba egitera deitu dituzte abuztuaren 14tik 17ra «gaueko tabernen gunean» izan ziren herritarrak. Jose Mari Gorroño alkateak Euskadi Irratian zehaztu duenez, Juan Kaltzada kalean dago tabernen gure hori. PCRa egiteko, 900-20 30 50 telefono zenbakira deitzeko eskatu die Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Gaur, 10:00etan hasiko dira PCR probak egiten, eta larunbatera arte egingo dituzte. Donostian, hamabost taberna itxi dituzte Amara auzoan, erdialdean, Grosen eta Parte Zaharrean, langileren batek positibo eman duelako, baina Osasun Sailak ez du proba egiteko eskatu kasu horietan.

Irutxuloko Hitza-k argitaratu duenez, Ttun-Ttun, Bartolo, Ordizia, Agustin, Caravanserai, Sanse eta Avenida XII. dira itxi dituzten tabernak. Horiekin batera, Egiako okindegi bat ere itxi dute arrazoi berarengatik, Hitza-ren arabera.


Summary: Bayernek seigarren aldiz irabazi du Txapeldunen Liga. Municheko taldeak 0-1 irabazi dio PSGri, Kingsley Coman Parisko taldearen harrobiko jokalariak sartu duen gol bati esker. Ander Herrera hasierako hamaikakoan zelairatu zen.

Bayern Munichek 0-1 irabazi dio bart Paris Sant-Germain taldeari, eta garaipen horrekin seigarren aldiz altxatu du Europako txapeldunaren kopa. Lisboan (Portugal) jokatu da partida, eta Kingsley Comanek 59. minutuan sartu duen gol batek eman dio garaipena Alemaniako taldeari. Coman PSGren harrobian trebatutako jokalaria da, eta Neymar, Mbappe eta enparauak ez dira markagailua berdintzeko gai izan. Ezta Ander Herrera ere; PSGko jokalari bilbotarra izan da jokatu zuen euskal jokalari bakarra. Hasieratik jokatu du, eta 72. minutuan aldatu du Thomas Tuchel entrenatzaileak. Bayernen Alvaro Odriozola donostiarrak eta Javi Martinez aiegiarrak jokatzen dute, baina ez dira finalean aritu.

Eztabaidaezina izan da Bayernen nagusitasuna denboraldi ezohiko honetan. Final-laurdenetan Bartzelonari 2-8 irabazi zion, historian arrastoa utziko duen partidan, baina datu horretatik haratago doa egin duen ibilbidea: jokatu dituen 11 partidak irabazi ditu. PSGk izan zituen atzo aukerak gola sartzeko. Neymarrek lehen zatian pare bat erremate egin zuen, baina Neuer atezainak geratu zizkion. Di Maria eta Herrera bera ere saiatu ziren, baina ez zuten asmatu. Bayernek gora egin zuen lehen zatian, eta bigarrenean Kimmichen erdiraketa bat sareratu zuen Comanek buruz. Partida amaitzear zela, Mbappek eta Neymarrek jokaldi polita egin zuten, baina Choupo-Motingek ez zuten errematatu, eta gola sartzeko aukera hori huts eginda egin zion ihes finalak Parisko taldeari.

Partida amaitu ostean, Parisen istiluak eragin dituzte PSGko zaleek Eliseoen inguruetan. 5.000 zale inguru bildu ziren, polizien kontrolei izkin eginez, eta barrikadak egin zituzten, albiste agentzien arabera. Poliziak negar gasa bota du, eta 148 pertsona atxilotu ditu.


Summary: Aste erabakigarria izan liteke Trumpentzat. Alderdi Errepublikanoak gaur hasiko du presidentegaia berresteko batzarra, eta egun berean iragarri dute Trumpen aholkulari Kellyanne Conwayk kanpaina utziko duela ere.

Garai ilunak dira Donald Trump presidente eta presidentegai errepublikanoarentzat. Inkestak aurka dituela heldu da 2016an bere kanpaina arduradun izan zen Stephen Bannonen atxiloketa eta haren aurkako ustelkeria salaketa, baita demokraten txosten bat ere non zehazten den buruzagi errepublikanoaren gertukoen eta Errusiako zerbitzu sekretuen hainbat bilera, Trumpen garaipena bermatzea helburu zutenak. Testuinguru horretan hasiko dute gaur Alderdi Errepublikanoak hauteskunde urtean egin ohi duen batzar orokorra, Trump hautagai izendatzea helburu duena.

Agintaldiko urterik zailena da aurtengoa Trumpentzat. Koronabirusaren krisiak kolpe gogorra jo dio haren irudiari, eta Joe Bidenen hautagaitzari egin dio mesede. Hautagai errepublikanoak COVID-19aren txertoan zituen jarriak itxaropen guztiak, eta baita iragarri ere hura urrirako prest izango zutela. Baina aukera hori gero eta urrunago dute AEBek. Hala, plasma isuraldatzeak baimendu dituzte, koronabirusak jota dauden gaixoentzat. «Erabakiak ez du politikotik ezer; bizitzak salbatzeaz ari gara», idatzi du estatuburuak sare sozialetan.

Ezohiko kongresua izango da aurtengoa errepublikanoentzat ere. Pandemiak bultzatuta egun bakarrean bilduko dira ordezkari guztiak Ipar Carolinako Charlotte hiriko batzar aretoan, Trump presidentegai izendatzeko. Hautagai errepublikanoak, ordea, egunero egingo du agerraldiren bat hitza hartzeko, eta aurka dituen galdeketak bere alde jartzeko.

Hutsune handi bat

Kanpaina betean, aholkulari garrantzitsu bat galdu du Trumpek. Kellynne Conway. Duela lau urteko kanpainako zutabe nagusietako bat izan zen Conway, eta baita Etxe Zuriko aholkulari ezagunenetariko bat ere. Bera izan zen, esaterako, Trumpi aholkatu ziona koronabirusari buruzko agerraldiak egunero egiteko, herritarrek pentsa ez zezaten estatuburua besoak gurutzaturik zegoela egunero milaka kasu atzematen zituzten bitartean.

Conwayk iragarri du datorren astean utziko duela aholkularitza, «seme-alabekin denbora gehiago egoteko». Hark bakarrik ez, haren senar George Conwayk ere Lincoln Proiektuan zuen kargua utziko du, behin-behinean. Lincoln Proiektuak Trumpekiko kritiko diren errepublikanoak biltzen ditu.


Summary: Hegoaldeko hotelek iazko bisitarien erdiak jaso dituzte uztailean. Jarduera nabarmen handitu da ekainekoarekin alderatuta, baina iazko zenbakietatik urrun dabiltza hotelak. Bisitariek, oro har, egonaldi motzagoak egin dituzte.

Hego Euskal Herriko hotelek 229.485 bisitari jaso dituzte aurtengo uztailean. Datuaren alde biko irakurketa egin daiteke: batetik, okupazioa nabarmen handitu da ekainarekin alderatuta, orduan 60.656 bidaiari soilik jaso baitzituzten, baina, bestetik, iazko okupazioaren erdira larri-larri heldu dira hotelak —443.703 bisitari hartu zuten ostatu orduan—.

Pixkanaka suspertzen ari da sektore turistikoa. Apirilean ez zuten jarduerarik izan, maiatzean ere gutxi, eta ekainetik uztailera jauzi nabarmena egin dute. Denera, 718 hotel egon dira zabalik uztailean —iaz, 904 izan ziren—, baina betetze maila ez da erdira ere iritsi: %30 izan da Nafarroan, %34 Araban, %37,2 Bizkaian eta %47,2 Gipuzkoan. Hain zuzen ere, Gipuzkoak hartu ditu bidaiari gehien: 80.361.

2019tik 2020ra izandako aldaketa bi ezaugarritan nabaritu daiteke: gertuko turismoak, proportzioan, nabarmen egin du gora, eta bidaiariek epe laburragoak igarotzen dituzte hoteletan.

Bisitariak iaz izandakoen erdiak baino gehiago dira, baina iaz baino gau gutxiago igaro dituzte. Aurtengo uztailean 426.311 gau igaro dituzte bidaiariek Hegoaldeko hoteletan, eta iazkoan, 83.682.

Gertuko turismoa

Gainera, ehunekotan, bidaiari horietatik gutxiago izan dira Hego Euskal Herritik edo Espainiatik kanpotik etorritakoak. Iaz halako 201.480 bidaiarik igaro zuten gauren bat Hegoaldeko hotelen batean, eta aurten, 67.288k.

Koronabirusaren krisiak kalte handiagoak eragin ditu Hegoaldean Ipar Euskal Herrian baino.


Summary: Oposizioko bi buruzagi atxilotu dituzte Bielorrusian. Botere aldaketarako oposizioak sortutako koordinazio kontseiluko zuzendaritzako kideak dira. Lukaxenkoren aurka atera dira protesta egitera, hamabosgarren egunez jarraian.

Botere aldaketarako koordinazio kontseiluko zuzendaritzako bi kide atxilotu dituzte, gaur, Minsken. «Zerbitzu berezietako agenteek Olga Kovalkova eta Sergei Dilevski atxilotu dituzte, eta polizia auto batean eraman dituzte», berri eman du Belsat telebista kateak. Oposizioak botere aldaketarako helburuarekin sortutako koordinazio kontseiluko kideak dira Kovalkova eta Dilevski. Poliziak azaldu duenez, administrazio prozesu bat zabaldu dute haien aurka. Oposizioko batzordeko prentsa taldeak albistea baieztatu du, baina ez du informazio gehiagorik eman. Bielorrusiako Fiskaltzak oposizioak eratutako koordinazio kontseiluaren aurkako auzi penala abiatu zuen iragan ostegunean.

Bestalde, Bielorrusiako Kazetarien Elkarteak (BAJ) salatu du 50 komunikabide baino gehiagoren webguneak blokeatu dituztela, eta paperezko egunkari batzuk inprimatzea eragotzi dutela. «Hauteskundeen ondoren egin diren protestei buruz berri ematea geldiarazteko» helburua du blokeoak, BAJen arabera, eta komunikabideen «zilegizko jardunari zentsura» ezartzea.

Atzoko protesten ondoren iritsi dira atxiloketak. Abuztuaren 9an ospatu ziren hauteskundeak Bielorrusian, eta, ordutik, egunero atera dira kaleetara Aleksandr Lukaxenkoren garaipenaren aurka protesta egitera. Hala egin zuten atzo ere: hamabosgarren egunez jarraian atera ziren protesta egitera. Tokiko komunikabide batzuen arabera, 100.000 lagun inguru batu ziren protestetan; oposizioaren arabera, 200.000 izan ziren parte hartzaileak. Hiriburuko Independentzia Plazan batu ziren.

«Alde egin», «Gora Bielorrusia» edo «Uste osoa dugu, ahal dugu, irabaziko dugu» eta antzeko oihuak entzun ahal izan ziren Minskeko kaleetan. Maria Kolesnikova eta Pavel Latuxko botere aldaketarako batzordeko zuzendaritzako kideek manifestazioan parte hartu zuten. Kolesnikovak protestariei eskatu zien mobilizazioak egiten jarraitzeko, eta agintariei «boikot» egiteko.

Aurreko asteetako protestetan 7.000 inguru izan ziren atxilotuak. Olga Txemodanova Barne Ministerioko bozeramaileak jakinarazi duenez, ez zen hala izan atzoko mobilizazioetan. Dena den, Viktor Khrenin Defentsa ministroak ohartarazi zuen indar militarrek esku hartuko zutela monumentuen aurka egiten bazen. «Eremu sakratu» horien «laidoztatzea» ez duela onartuko adierazi zuen Khreninek, jendea «aberria defendatu zutenei loreak eraman eta omenaldia egitera» joaten baita toki horietara.

Aldi berean, Lituanian, 50.000 lagun inguruk parte hartu zuten giza kate batean; «Askatasunaren Bidea» izendatu zuten ekinaldia. Vilnius hiriburutik Medininkai hirira —Bielorrusiarekin muga egiten du— egin zuten katea, haien bizilagun den herrialdeari babesa erakutsiz. «Jazarpenarengatik eta beldurrarengatik aldatu nahi dutenei aurre egiteko, konpromisoa hartu behar da, egunero, [askatasuna] defendatzeko», esan du Gitanas Nauseda Lituaniako presidenteak. 1989an Sobietar Batasunaren aurka Estonian, Letonian eta Lituanian egin ziren protesten urteurrenean izan dira Bielorrusiaren aldeko mobilizazioak. Hain zuzen ere, Lituaniara egin zuen alde Svetlana Tikhanovskaia oposizioburuak, hauteskundeetan «iruzurra» salatu ondoren.

Protesten erdian, Lukaxenko helikopteroz heldu zen Independentziaren Jauregira —presidentearen egoitza ofiziala da—. Ibilgailutik jaitsi zen, bere semearekin batera, eskuan fusil bat zeramala, sare sozialetan zabaldutako irudietan ikusten denez. Jauregiaren inguruan oposizioak deitutako protestak zeuden.

Nazioarteko adierazpenak

Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak esan du Bielorrusiako protestek harrituta utzi dutela: «Minsken eta herrialde osoan zehar egiten ari diren manifestazio jendetsu eta baketsuek zirrara eragiten didate. Aldaketa demokratiko baten aldeko balioaren eta irmotasunaren adierazle dira». Txio baten bidez egin ditu adierazpenak, eta gehitu du agintariek elkarrizketa nazional bat hasi behar dutela.

Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak ohartarazi du Bielorrusiako oposizioa «Venezuelako gidoia» jarraitzen ari dela, Lukaxenko boteretik kentzen saiatzeko: «Oposizioko kideek egungo agintariekin elkarrizketak proposatzen dituzte, baina Bielorrusiako presidentearen irteerari buruz hitz egiteko bakarrik».


Summary: Gernikan «transmisio komunitarioa» dagoela adierazi du alkateak. Herritar guztiei eskatu die PCR probak egitera joateko, eta birusa «edozein kaletan» egon daitekeela nabarmendu du. Murgak adierazi du konfinamendua «ez dagoela aukeren artean».

Jose Mari Gorroño Gernikako (Bizkaia) alkateak herritar guztiei eskatu die PCR probak egitera joateko. Gorroñok adierazi duenez, «transmisio komunitario» bat dute aurrez aurre; izan ere, azken egunetan atzemandako 51 positiboetatik 11k ez dute elkarren artean loturarik.

Hasieran PCR probak egiteko deialdia abuztuaren 14tik 17ra parranda guneetan ibilitako pertsonentzat egin bazuten ere, orain herritar guztiei eskatu diete probak egitera joateko. Hala adierazi du alkateak prentsaurreko batean, eta gehitu du birusa «sakabanatuta» dagoela eta, hortaz, «edozein kaletan» egon daitekeela.

Egoeraren larritasuna nabarmendu du Gorroñok, eta adierazi du ekainean nahiz uztailean kasu bakarra zutela baina orain 87 kasu positibo dituztela. Abuztuaren erdialdean izaten dira Gernikako festak. Udalak «arduraz jokatzeko» deialdia egin zuen, baina Gorroñok adierazi du «ez zirela neurriak bete». Kutsatutako jende gehiena gaztea da, 19 eta 45 urte bitartekoak. Hala ere, birusa «zabal» egoteak arduratzen du Gorroño, eta adierazi du ezinbestekoa dela herritar guztiak «elkarlanean» aritzea.

Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak adierazi du konfinamendua «ez dagoela aukeren artean», eta kutsatutako pertsonen soslaia «identifikaturik» dagoela. Asteazkenean hasi zen kasuen gorakada Gernikan, eta, Murgak adierazi duenez, aurreko asteburuan herriko ez-jaietan ibili zirenak dira kutsatuak. Bestalde, gehitu du bertan «transmisio komunitarioa» egon daitekeela, baina ez dagoela «kale, taberna edo txoko zehatzik». Hemendik aurrera PCR probak egiten jarraitu behar dela adierazi du, egon daitezkeen kasu guztiak lokalizatzeko.


Pil-pilean da Eusko Label liga

Summary: Pil-pilean da Eusko Label liga. Hondarribiak denboraldiko bosgarren bandera eskuratu zuen atzo Sestaon. Lau jardunaldi falta direla, Ama Guadalupekoa bigarren da sailkapen nagusian, Santurtzitik puntu bakarrera.

Hondarribiak irabazi zuen atzo Sestaoko uretan; denboraldiko bosgarren garaipena izan zuten gipuzkoarrek Dagoeneko lidergotik puntu bakarrera daude; estropada hasi aurretik, baina, Santurtzitik sei puntura zegoen Ama Guadalupekoa. Sasoia gaizki hasi bazuen ere, liga irabazteko lehian da Hondarribia, lau estropaden faltan.

Jardunaldiko kaltetuena izan zen Itsasoko Ama, azken estropadetan zuen errenta guztia galdu du. Iker Zabala Santurtziko entrenatzailea kritiko azaldu zen TKEren jarrerarekin, eta Sestaoko estropada «kirolarienganako errespetu falta» izan zela salatu zuen: «Liga eurek nahi duten tokian da. Lehiakortasuna egotea nahi dute beti, eta sailkapenaren buruan dagoen taldea ez urruntzea. TKEko kudeatzaileei eta Klubetako presidenteei salaketa bat egin nahi diet: gaur ikusi dena onartezina da».

Sailkapenaren beheko aldean ere mugimenduak egon ziren. Ondarroak hirugarren postuan amaitu zuen estropada, eta jaitsiera postuetatik urruntzea lortu zuen; Kaikutik 26 puntura dira, eta kanporatzeko postuan den Ares, berriz, zortzira. Zarautzek, aldiz, ezin izan zion jarraipenik eman larunbatean lortutako emaitza onari, eta galiziarren ontziak bi puntura murriztu zuen sailkapen nagusian Enbata-k zuen abantaila.


Summary: Gutxienez hamabi lagun hil dituzte Filipinen hegoaldean izandako bi leherketek. Abu Sayyaf gerrilla talde islamista da atentatua egitearen susmagarri nagusia.

Bi leherketa izan dira gaur Jolo hirian, Filipinen hegoaldean, eta, hango agintariek jakitera eman dutenez, gutxienez hamabi lagun hil eta dozenaka zauritu dira eraso horietan.

Lehen eztanda eguerdi inguruan izan da, Jolo erdialdeko plaza batean. Txosten militar batean zabaldu dutenez, lehen ikerketen arabera, lehergailuekin zihoan motor batek egin du eztanda. Armadako kamioi batetik gertu izan da deflagrazioa.

Hurrengo leherketa, berriz, ordubete geroago gauzatu da, gertuko kale batean, Polizia lehen erasoaren eremua hesitzen ari zen bitartean. Suluko Poliziak eta armadak aditzera eman dutenez, suizida batek eginikoa izan daiteke. Hildakoen artean, zazpi militar, lau zibil eta erasoa egin duen ustezko «suizida» daude.

«Oraingoz, biktimen behin betiko kopurua zehazteke dago. Susmagarriak identifikatzen saiatzen ari gara», adierazi du Archie Gamboa Polizia Nazionaleko buruak, ohar batean.

Sulu probintzia Abu Sayyaf Filipinetako gerrilla talde islamistaren gotorlekua da, eta, hain zuzen, horiek dira atentatua egitearen susmagarri nagusiak.


Summary: 548 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Azken bi egunetan sei pertsona hil direla jakinarazi du Murgak.

Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun Sailburuak azken datuen berri eman du prentsaurrekoan. Kasuak aurreko egunetakoak baino apalagoak izan dira azken orduetan: 453. Halaber, igandeetan lehen arretako kontsultak ez direnez egiten, proba kopurua nabarmen murrizten da: 4.711 test egin dituzte azken orduetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurreko egunean, 7.000 bueltan ibili ziren. Aldi berean, Nafarroako Gobernuak 95 kasuren berri eman du; beraz, 548 positibo izan dira guztira Hego Euskal herrian.

Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien, 246 izan dira; Gipuzkoan 140 kasuren berri eman dute, eta Araban 43 positibo detektatu dituzte. Murgaren hitzetan, «bigarren olatua» aurrera doa, eta, kasuetan ez ezik, ospitaleratzeen kopuruan zein ZIUetan daudenetan ere ikus daiteke. Gaitzaren ondorioz erietxeetan sartu direnak 29 izan dira azken orduetan Hegoaldean, eta zainketa intentsiboetako unitateetan 36 pertsona daude. Udako agerraldiak hasi zirenetik ZIUetan jende gehien dagoen eguna da.

Ospitaleen egoeraz galdetuta, baina, Murgak adierazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleek gaitasun nahiko dutela erietxeetara sartzen direnak artatzeko: «Kezkaturik gaude, baina beharrei erantzuna emateko gaitasuna dago». Izan ere, pandemia hasierako egunekin alderatuz, orain denbora gutxiagoz egoten dira gaixoak ospitalean. Batetik, gaitzaren inguruko ezagutza handiagoa delako orain, eta, bestetik, ospitaleratuen adina txikiagoa delako, sailburuaren esanetan.

Ospitaleratzeen ugaritzeak, ordea, hildako gehiago izatea ere badakar. Murgak jakinarazi du aurreko hiru asteekin alderatuta ugaritu egin dela gaitzaren ondorioz hil diren pertsonen kopurua: azken orduetan, bi pertsona zendu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; atzo, lau.

Neurri berrien eraginaren zain

Iragan astean ezarri zuen Jaurlaritzak osasun larrialdi egoera, eta gaur goizean bildu da batzordea egoeraren jarraipena egiteko. Neurri berriek eraginik izan duten ikusteko, baina, itxaron egin beharko dela azaldu du Murgak. Izan ere, gaurko datuek duela hamar egun izandako kutsatzeak islatzen dituzte. Horregatik, sailburuak ohartarazi du ezinbestekoa dela neurriak behar bezala betetzea orain, horrek eragina izango baitu datozen asteetan; hau da, ikasturte hasieran.

Beste ohartarazpen bat ere egin du Osasun sailburuak, eta, oraingoan, bakarturik egon behar dutenei mintzatu zaie. Proben emaitzak jakin bitartean bakarturik egon behar dela nabarmendu du, eta gogorarazi du positibo emanez gero edota hurbileko kontaktu bat izanez gero derrigorrezkoa dela berrogeialdia egitea. Bakartzeak bete ez dituzten pertsonak ere egon direla jakinarazi du sailburuak, eta, horrenbestez, azaldu du udalekin elkarlanean ari direla, bakarturik dauden pertsonak identifikatu eta, behar izanez gero, laguntza emateko.

Intzidentzia handia Tuteran

Nafarroan atzeman dituzten 95 kasuetatik 26 Tuteran izan dira; tartean, herriko zahar etxe batean detektaturiko kasuak daude. Osasun Sailak jakinarazi duenez Tuterako osasun eremuan intzidentzia tasa handia izan dute egunotan. Hori dela eta, bihartik aurrera 800 PCR proba egingo dizkiete inguruko enpresa bateko langileei, aurretik izandako agerraldi batzuekin lotura izan dezaketelakoan.


Summary: Zenbait zahar etxetan bost egoiliar hil dira azken egunetan. Lau Bizkaian hil dira, eta beste bat Gipuzkoan.

Birusa gogor sartu da Bizkaiko zahar etxeetan, eta asteburuan datu beltzak utzi ditu: larunbataz geroztik, lau egoiliar zendu dira gaitzaren eraginez. Aldi berean, areagotu egin dira positiboak egoiliarren eta langileen artean. Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi duenez, 93 egoiliar daude kutsaturik Bizkaiko zahar etxeetan oraintxe; horietatik hamar ospitalean daude. Langileen artean ere badira kasuak: 69k positibo eman dute COVID-19aren proban, eta beste 78 bakarturik daude, prebentzio moduan.

Lau dira, beraz, kutsatzeak dituzten zahar etxeak: Bilboko, Barakaldoko, Zamudioko eta Barrikako zentroetan daude kasuak. Koronabirusa duten egoiliarrak artatzeko, Birjinetxe zentro soziosanitarioa egokitu du Foru Aldundiak, eta, orain, 80 pertsona daude bertan. Gehienak zahar etxeetako egoiliarrak dira (59), baina badira beste 21 lagun kaltebera ere.

Bizkaia ez da, ordea, egoiliarren artean hildakoak izan dituen herrialde bakarra. Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, azken orduetan Donostiako zahar etxe bateko egoiliar bat zendu da. Azken asteetan, zentro bereko bederatzi egoiliar kutsatu dira, eta horietatik bi hil egin dira. Gainerako zentroetan kasurik ez dagoela jakinarazi du Diputazioak.


Summary: Bi aste daramatza Gazak Israelen bonbapean. Israelgo armadaren arabera, lur azpiko tunelak eta hainbat kontrol postu izan dira azken erasoen helburu, Gazatik jaurtitako puxika lehergarriei erantzunez.

Berriro ere, Israelek Gazari eraso egin dio airez. Hala, bi aste egin ditu Gazak bonbapean, ia egunero Israelgo militarren erasoak jasanez. Armadak zabaldu duenez, Hamasen lur azpiko tunelak eta hainbat kontrol postu izan dira bonbardaketen helburu. Haien hitzetan, Hamasek bidalitako suziri eta puxika lehergarriei emandako erantzuna dira bonbardaketak.

Gaurko erasoa Twitter bidez zabaldu dute Israelgo indar armatuek. «Israelgo zibilen eta haien subiranotasunaren aurkako edonolako mehatxu terroristari modu erabakigarrian erantzuteko prest gaude», ohartarazi dute.

Aire erasoez gain, duela bi aste ezarritako blokeoa pairatzen ari dira Gazako herritarrak. Abuztuaren 6an erregaiak eremura sartzea debekatu zuen Israelek, eta mugako pasabideak itxi. Ondorioz, Gazako zentral bakarrak energia sortzeari utzi dio; egunean 4 orduz dute argindarra. Arrantza egitea ere debekatu zuten.

Israelen aurkako erasoak areagotuko dituela esan zuen Hamasek larunbatean, Israelgo armadak hilketa «selektiboak» gauzatzen jarraitzen badu, Al-Akhbar egunkariak jasotakoaren arabera. Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroak Hamasi «kolpe larri» bat emateko mehatxua egin zuen. Hamasek hilketa politiken berrabiaratze moduan ulertu zituen adierazpenak, eta Palestinako erresistentziak modu «argi eta sendoan» erantzungo zuela erantzun zuten. Hamasek «gerra deklarazio» modura ulertuko luke hilketa politika horiek berriro abiaraztea, egunkariaren arabera.

Israelek egindako azken erasoak Mike Pompeo Ameriketako Estatu Batuetako idazkaria Tel Aviven lurreratu baino lehen gertatu dira. Israel da Pompeok Ekialde Hurbilean aurreikusita duen bost eguneko bidaiaren lehen geldialdia.


Summary: Holtzarteko zubia itxi dute, segurtasun arazoak direla eta. Larraineko alkateak adierazi du ezingo dela zubia zeharkatu «kontrolak, larrialdiko mantentze lanak eta egiaztapen lanak egin arte».

Larraineko Herriko Etxeak (Zuberoa) Holtzarteko zubia ixtea erabaki zuen larunbatean, segurtasun arazoak direla eta. Jean-Dominique Iriart Larraineko auzapezak jakinarazi duenez, debekatuta egongo da zubia gurutzatzea «kontrolak, larrialdiko mantentze lanak eta egiaztapen lanak egin arte». Haren arabera, «aurreko urteetan baino bisitari gehiago» izan dira aurten, eta segurtasun arazoak ekarri ditu horrek. Horrez gain, osasun arriskuari ere egin dio erreferentzia; izan ere, jende kopuru handiekin zailagoa da osasun neurriak bermatzea.

Holtzarteko zubia Olhadibia arroilaren gainean eraikitako egurrezko zubi eseki bat da. 1920. urtean eraiki zuten, inguruko basoetatik egurra atera ahal izateko. Olhadoko errekatik ia 200 metro egiten du gora; 50 metro luze eta metro eta erdi inguru zabal da, eta, nahi eta nahi ez, zubia alde batera eta bestera mugitzen da handik batetik bestera ibiltzean. Oso leku laiotza denez, urte guztian bustia egoten da toki askotan, eta irrist egiteko arriskua dago.


Summary: Donostiako Komplot eta Tropical Disco diskoteketan izan zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak. Arratsaldean hasiko dira probak egiten Donostiako ospitalean.

Jaurlaritzako Osasun Sailak dei egin die abuztuaren 14tik 16ra Donostiako Komplot eta Tropical Disco diskoteketan egon zirenei proba egitera joateko. Arratsaldean bertan hasiko dira probak egiten Donostia ospitaleko Gipuzkoa eraikinean, eta, ordua hartzeko, telefono honetara deitu behar da: 943-00 79 09. Osasun Sailak eskatu du autoz joateko ospitalera, maskara jantzita.

Kasu gehiago badira Gipuzkoako hiriburuan bertan; Irutxuloko Hitza-k argitaratu duenez, Ttun-Ttun, Bartolo, Ordizia, Agustin, Caravanserai, Sanse eta Avenida XXI. tabernak itxi dituzte. Horiekin batera, Egiako okindegi bat ere itxi dute arrazoi berarengatik, Hitza-ren arabera.


Summary: Mikel Barrios aske uzteko eskaera ukatu dute. Parisko Dei Auzitegiak hartutako erabakia «neurriz kanpokoa eta ulertezina» da, Bake Bidearen iritziz.

Mikel Barrios euskal presoa aske uzteko eskaera ukatu du Parisko Dei Auzitegiak, eta joan den ekainean hartutako erabakia berretsi du: hau da, bost urteko espetxe zigorra ezarri dio euskal presoari, «erakunde kriminal» bateko kide izatea egotzita. Bake Bideak erabakia kritikatu du ohar batean, eta nabarmendu erabakia «neurriz kanpokoa eta ulertezina» dela, «Euskal Herriko egungo testuingurua ikusita». Barrios Mont-de-Marsango (Okzitania) espetxean dago preso. Bake Bideak pentsatzen du «tresna juridiko guztiek» testuinguru hori kontuan hartu beharko luketela.

EH Bildu ere kritiko agertu da deliberoarekin: «Ulertezina iruditzen zaigu Mikel Barrios euskal presoa espetxean izateko Parisko Dei Auzitegiak hartutako erabakia. Espetxeak husteko garaia da, ez betetzekoa».

2017ko urrian atxilotu zuten Barrios, Alemanian, eta handik Frantziara eraman zuten, abenduan. Osnyko (Frantzia) presondegian espetxeratu zuten, eta handik urtebetera aske utzi, zaintzapean. Joan den ekainaren 23an egin zen haren aurkako epaiketa. Fiskaltzak sei urteko espetxe zigorra eskatu zuen; defentsak, berriz, kargurik gabe uztea, argudiatuta haren aurkako akusazioak ETAk borroka armatua behin betiko utzi ostekoak direla. Parisko Dei Auzitegiak bost urteko kartzela zigorra ezarri zion, eta hamar urtez Frantzian egoteko debekua. Horixe berretsi du gaur.

Barrios askatzearen aldeko hainbat protesta egin dira azken asteetan, eta, horiei jarraikiz, Arrosadiko Sare taldeak Mont-de-Marsango espetxerako bizikleta martxa bat antolatu du, Iturgoiendik, irailaren 4tik 6ra bitartean. Bake Bideak eta Bakegileek bat egin dute martxarekin, eta gogoratu dute irailaren 19rako ere beste mobilizazio bat iragarri dutela, Zigorra hiltzeraino bete? 30 urte aski da lelopean.


Jatorrirako itzulera

Summary: Jatorrirako itzulera. Duten zinema ikuspegiaren erakusle izan daitezkeelakoan, sei zinemagileri zenbait sekuentzia kuttun hautatzeko eskatu die BERRIAk. Rayok lau zuzendariren lanak nabarmendu ditu: beren filmetan denboraren aztarnak marraztu dituztenak, ezkutatuz iradoki, edota argiarekin jolas egin izan dutenak.

Irudi hutsa zen zinema hasieran. Zuri-beltzeko irudien kate bat. Soinua batu zitzaion gero, eta, hainbatentzat, hiztunegi bilakatu zen, maizegi irudiak hitzaren menpeko bihurtzeraino. Baina film bat benetan ona bada, soinurik gabe ikusiz gero ere arazorik gabe ulertu beharko litzatekeela esan izan dela ekarri du gogora Imanol Rayok (Arbizu, Nafarroa, 1984). «Noski, hori boutade bat da, baina era berean zer pentsatua ematen du». Maite duen eta egin nahi duen zinemaren inguruko ikuspegi zehatza eta argia du, eta hari buruz esaten du zerbait esaldi horrek, hala laburbildu baitu bere lan egiteko era: «Zinemaren jatorrira itzultzen saiatzen naiz beti. Irudiaren garrantzia guztiaren gainetik jartzen. Soiltasunera jotzen». BERRIAk eskatutako ariketari ere zehatz eta argi erantzun dio, eta bere zinema ikuspegiari leial zaion film eta sekuentzia kutunen aukeraketa bat egin du. Bi anai izan zuen Rayok bere lehen film luzea, Bernardo Atxagaren nobela oinarritzat hartuta ondu zuena. 2010ean hasi zen filmatzen, eta hurrengo urteko Donostiako Zinemaldian estreinatu zuen, baita Zinemira saria irabazi ere. Kazeta honi orduan adierazi zionez, hasieratik izan zuen argi irudietatik kanpo geratzen zenak gehiago kontatuko zuela irudietan agertzen zenak baino. Eta bai soinuan, bai irudietan, «gardentasuna» bilatu zuela. Iaz ekin zion Hil-kanpaiak bere bigarren film luzea grabatzeari, hura ere nobela batean oinarritua —Miren Gorrotxategiren 33 ezkil—, eta orduan xehetasun askorik aurreratu ez bazuen ere, «begiraden pelikula bat» izango dela esan zuen, baita elipsiak garrantzi berezia izango duela ere. Aurtengo Zinemaldian lehian izango da filma, Zuzendari Berriak sailean. Hain zuzen, elipsia da zinemagileari interes berezia pizten dion lanerako osagaietako bat. Irudiaren lanketatik hasita. «Espazioaren murrizketa» izaten du gogoko, «osotasun bat erakutsi gabe, zati batek gainerakoa iradokitzea, muinera joatea». Robert Bresson zinemagilearen aipu bat ekarri du gogora ideia hori azaltzeko: «Haren zati bat soilik emanda, osotasuna sumatzera ohitzea publikoa. Igarraraztea. Gogoa probokatzea». Bere ikuspegian, irudiak ez duela mugimendurik, finkoa dela azaldu du Rayok. Eta eremu finko horretatik «bizitza, ekintza» igarotzen dela. «Horrela, gizakiak utzitako aztarnak agertzen dira bertan. Zinemaren jatorritik heredatutako ezaugarria da. Horrek irudiz kanpo dagoenaren kontaketara garamatza, absentziaren bitartez». Eta horretan, soinuak ere funtzio berezia joka dezakeela uste du. «Irudiak zerbait dioen bitartean, soinuak zerbait ezberdina kontatzen du, ikusten ez dena». Alde horretatik, «ia modu inpresionista batean» aukeratu ohi ditu berak soinuak. Denboraren kontzeptuaren garrantziaz ere jardun du zinemagileak. Planoen errepikapena denboraren aztarnak marrazteko baliabide ona izan daitekeela iruditzen zaio. Argiaren hizkuntza propioa ere nabarmendu du, «filma bera definitzen duen aldarte bat» delakoan, eta gehitu du haren lanetan itzalek izaten dutela pisua. Osagai horiekin, filmak osotasun bat izatea nahi izaten du Rayok.

Modu batera edo bestera, zuzenean edo zeharka, ezaugarri horiek antzeman daitezke hautatu dituen egileen obretan. Formari lotutako baliabideen erabilera du gogoko, bereziki, Robert Bressonen Au hasard, Balthazar (1966) zein Michael Hanekeren Der siebente Kontinent (1989) lanetan; denboraren aztarnek eta argiak duten garrantzia, aldiz, Victor Erizeren El sur (1983) filmetik; eta arteak duen boterea hizpide duela nabarmendu du Andrei Tarkovskiren Andrei Rublev (1966) lanetik, besteren artean. «Aukeratutako pelikulek, zinema era sakonean ulertzeaz gain, nortasun ikonoklasta dute, eta zinemaren historian aurrerapauso bat direla esan daiteke. Arrazoi horregatik, gaur egun bere garaian zuten balio berbera dute, ez dira zahartu». Gaur egun indarrean sumatzen duen zinema efimeroa egiteko joeraren «beste puntan» ikusten ditu lau egileen film horiek.

Robert Breson. 1966

Robert Bresson (Bromont-Lamothe, Okzitania, 1901 - Droue-sur-Drouette, Frantzia, 1999) zinemagilearen zazpigarren lan luzea da Au hasard, Balthazar eta, Rayoren ustez, egileak obra hartan «findu egiten du bere estilo berezia, bere-berea duena. Elipsiak eta absentziak ditu eszenaratzearen giltzarri. 'Mundua ordu eta erdian' zela esan zuen Jean Luc Godardek filmari buruz. Eta egia da». Balthazar izeneko asto baten bizitza jorratzen du lanak, jaiotzen denetik hiltzen den arte, eta haren inguruan agertuz doazen beste hainbat pertsonaiaren bizitzak erakutsiz, «giza miseriaren galeria oso bat» marrazten du. Soinu bandari erreparatu dio Rayok. Schuberten Pianorako 20. Sonata-ren andantino-ak jartzen dio ahotsa astoari, ahotsik gabeko pertsonaia bakarrari. «Schuberten aire malenkoniatsua, subjektuaren inguruan dabiltzan herritarren gogortasunari kontrajarrita, lazgarria da. Azken eszenan batez ere, animalia hiltzean, ardiak inguruan dituela». Horregatik, eta filmaren egitura zirkularragatik, bi plano eta sekuentzia «analogo» hautatu ditu: «Lehena eta azkena; astoa bere amaren esnea edaten ageri dena, eta heriotzarena, non —kasualitatez?—, antzeko irudi bat ikus dezakegun lehen planoan: arkume bat bere amarekin. Bizitzaren hasiera eta amaiera».

Andrei Tarkovski. 1966

Andrei Tarkovskiren (Zavrazh'ye, Errusia, 1932 - Paris, 1986) bigarren film luzea da Andrei Rublev, eta XV. mendeko ikono margolari eta monjearen bizitza du ardatz. Zuri-beltzean, atalka banatuta erakusten du haren bizitza hiru orduko filmak, garaiko testuinguruan sakonduz. «Tarkovskik alde epikoa eta intimista uztartzen ditu, ikuspegi naturalista eta oso pertsonal batetik, betiere. Film berean Kurosawak, Mizoguchik eta Bergmanek elkarri bostekoa emango baliote bezala da». Hainbat gai jorratzen ditu, baina artea elementu katartiko gisa aurkeztea da, zuzendari nafarraren ustez, nagusitzen dena. Lan hain konplexua izanik, sekuentzia bakarra hautatzea zaila egin zaiola aitortu du Rayok, eta, horregatik, atal oso bat aukeratu du, azkena, Kanpaia izenburukoa. Bere bekatuak garbitze aldera, isiltasun botoa egin du Rublevek, eta pintatzeari utzi dio. Hainbat herritar kanpai bat sortzeko lanetan dabiltza, Printze Handiak aginduta, eta monjea prozesu horren lekuko izango da. Langintza hartan abila zen Boriskaren aita, eta, hura hil ostean, gazteak printzearen morroiei sinetsaraziko die brontzezko ezkilak funditzeko sekretuaren jabe dela. Determinazioz gidatuko du prozesua, Rublev begira-begira duela. Behin kanpaia dorrean kokatu dutenean, inaugurazio ekitaldira agertuko da Printze Handia, segizioarekin. Kanpaiak hotsik atera ezean, denak hil egingo ditu agintariak. «Isiltasunez eta larriminez beteriko tentsio bat sortzen da langile batek ezkilaren mihia bultzatzean». Baina, azkenean, kanpai hotsa entzuten da. Ospakizunetan murgilduko dira denak, baina Rublevek negar batean aurkituko du mutikoa, lurrean botata. Aitak ez ziola sekreturik jakinarazi aitortuko dio Boriskak, eta gaztea kontsolatzen saiatuko da monjea, isiltasun botoa hautsiz eta elkarrekin lan egitea proposatuz. «Momentu horrek, mirari zinematografikotik gertu dagoena, fedeari buruz hitz egiten du», azaldu du Rayok. «Ez fede erlijiosoaz, baizik eta Fedeaz, letra larriz. Eta beste ezeren gainetik, artearen botere katartikoaz».

Victor Erize. 1983

Victor Erizek (Karrantza, Bizkaia, 1940) bakarka egin zuen bigarren lan luzea da El sur. «Erich Von Stroheimen Greed (1924) edo Orson Wellesen The Magnificent Ambersons (1942) lanekin batera, mutilatutako edo bukatu gabeko izendapena daramaten lanen artean dago. Bukatu gabeko horietakoa da El sur. Film amaitu gisa estreinatu zen arren, eta harrera ezin hobea izan bazuen ere, ekoizleak filmaketa eten zueneko legendak eta zuzendariaren desadostasunaren ingurukoak harekin bidaiatu du beti. Edonola den, maisulana da». Estrella protagonistaren haurtzarotik nerabezarorako «iniziazio bidaiaren kontakizun gisako bat» da. Haren aitaren figuraren inguruan eraikitzen da istorioa, edo, hobeki esanda, aitaren desagertzearen inguruan. «Erizeren estiloa beti da pazientzia handikoa, kontenplaziozkoa, leuna, denborak uzten dituen aztarnetan oinarritua». Iritzi horri jarraikiz, elkarren artean ezberdinak diren hiru une aukeratu ditu Rayok. Bata, Estrellaren trantsizioa neskatotik nerabera. «Irudiaren balioa eta adierazkortasun boteretsua kontuan hartuta, eta denboraren iragateari lotuta, ezinbestean nabarmendu behar da Estrella haurra nerabe bihurtzen deneko trantsizioaren unea». Enkoadratze bera darabil zinemagileak, denboraren iragateak antzaldatutako eszenaratzean. «Era askotara konta liteke hori, baina ez hau baino modu aratz eta soilagoan». «Kontrapuntua» da zinemagile nafarrak nabarmendutako beste gakoetako bat. «Prozedura horren bidez aurkezten dira misterioa, itzala, irrika. Estrellak postalen bidez hegoa agertzen duen eszena ezin adierazkorragoa da: postalek eta Enrique Granadosen Danza Española-ren musikak jartzen diote kontrapuntu zinematografikoa iparralde hotz eta elurtuari, neska bizi den lekuari». Bestalde, El sur-ek ere egitura zirkularra duela nabarmendu du Rayok. Eta horren harira, dantza protagonista duten bi eszenari aipamen berezia egin die. Lehenean, neskatoaren jaunartze ospakizunean dantzan ageri dira Estrella eta haren aita; une «hunkigarri» horrek poza, argitasuna islatzen ditu, eta plano sekuentzia baten bidez eraiki zuen zuzendariak. Bestean, filmaren amaieran, aldiz, hotel batean daude aita eta alaba nerabea, eta ezkontza ospakizun bat dago alboko gelan. Ezkonberriak dira dantzan ari direnak, urteak atzera haiek dantzatu zuten pasodoble beraren doinuei jarraikiz. «Biak jabetzen dira, baina haien aurpegietan alaitasunik ez da jada. Une hunkigarria da, tristeziak blaitua. Bi sekuentzia horien analogia filmak planteatzen duen argia eta itzala dikotomiaren adibide bat gehiago da».

Michael Haneke. 1989

Michael Haneke (Munich, Alemania, 1942) zinemagilearen lehen film luzea da Der siebente Kontinent, eta gertaera errealak izan zituen inspirazio iturri «austriar familia burges baten autosuntsiketa» erakusteko. Rayok gogora ekarri du Hanekeri albiste bat irakurrita sortu zitzaiola filma egiteko ideia. Berri hartan azaltzen zen klase ertain-altuko familia batek bere bizitzari amaiera jartzea erabaki zuela, ondasun guztiak suntsitu ostean, ageriko arrazoirik gabe. «Kapitalismoaren eta haren ondorioen azalpen basati, kirurgiko eta garratza da filma», Rayoren iritzian. «Alde horretatik, formalki, xehetasunetan oinarrituta eta espazioa objektu bihurtuta dago eratua. Kapitalismoak edo ongizatearen gizarteak oinarri duen kontzeptu materialista gogoan izanik, beti objektuetan zentratzen diren irudi bakanen bidez erakusten du filmak familia horren deskonposizio materiala». Zuzendariak kontatutako beste pasadizo bat izan du buruan Rayok filmeko bi eszena aukeratzeko. Hanekek azaldutakoaren arabera, filmaren ekoizlea beldur izan zen eszenetako bat ez ote zen gogorregia izango publikoarentzat — familiako kide bat akuarioa suntsitzen ageri da, eta arraiak hiltzen—. Ezetz erantzun zion Hanekek, beste eszena batek asaldatuko zituela ikusleak: familiak, bere diru guztia hartu, eta komuneko zulotik behera botatzen dueneko uneak. «Eta badirudi hala izan zela. Cannesko estreinaldian, jendea suminduta atera zen aretotik eszena horrekin. Hanekeren arabera, dirua beti izango da tabu bat». Horregatik, bi plano horiek aukeratu ditu Rayok: akuarioa lehertzear den mailuarena, eta diruz betetako komun zuloarena. «Bien indar bisualagatik, baina baita indarrean daudelako ere».


Summary: Luca Guadagninoren 'We Are Who We Are' telesaila aurkeztuko dute Zinemaldian. Ziyang Zhouk zuzendutako 'Wuhai' filmak itxiko du Sail Ofizialeko lehiaketa. Irailaren 18tik 26ra egingo da jaialdia.

Aurtengo Donostiako Zinemaldiak erakutsiko dituen lan gehiagoren berri eman du gaur goizean jaialdiak: We Are Who We Are telesailaren nazioarteko estreinaldia izango da horien artean. Luca Guadagninok (Palermo, Italia, 1971) zuzendutako zortzi kapituluko lana osorik ikusi ahalko da Sail Ofizialeko emanaldi berezien barruan. Estatu Batuen Italiako base militar batean bizi diren bi neraberen adiskidetasun eta maitasun istorioa kontatzen du. 2017an, Guadagninok Call Me By Your Name filma aurkeztu zuen Perlak sailean, eta oraingoan telebistarako egindako lehen lana erakutsiko du Zinemaldian. Paolo Giordanok, Francesca Manierik eta Guadagninok berak idatzia da, eta Chloe Sevigny, Jack Dylan Grazer eta Alice Braga aktoreak ditu protagonista, besteak beste.

Sail Ofizialean arituko da, kasu honetan lehiaketaren barruan, Ziyang Zhouk (Ordos Hiria, Txina, 1983) zuzendutako Wuhai filma ere. Zuzendariaren bigarren ekoizpena da, eta filmari izena ematen dion hirian ekonomikoki zailtasunak dituzten senar-emazte batzuen istorioa kontatzen du. Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian ariko den azkeneko lana izango da, eta denera hamabi lan izango dira aurten.

Zinemaldiko beste bi sail garrantzitsuetan ere beste bi film gehitu dira lehiaketara. Zuzendari Berriak sailean, Christian Johannes Koch (Luzerna, Suitza, 1986) Spagat filmarekin ariko da lehian. 2013an, Nest sailean izan zen Über Uns Elektrizität film laburrarekin, eta oraingoan bere lehen film luzea aurkeztera dator. Itxuraz familia bizitza normala daraman baina ikasle baten aitarekin isilpeko harremana mantentzen duen irakasle baten bizitza du argudio filmak. Zabaltegi-Tabakalera saila osatzeko, berriz, Marta Sousa Ribeirok (Lisboa, 1992) Simon chama aurkeztuko du, bere bizitza aldatzea espero duen gazte bati buruzko film luzea.


Summary: Alemaniako medikuek berretsi dute Navalni pozoitu egin dutela. Larunbatean eraman zuten Omskeko ospitaletik Alemaniako Charite erietxera. Oposizioburuak koman jarraitzen du.

Aleksei Navalni zeraman hegazkina larunbatean heldu zen Berlingo Tegel aireportura; Errusiako oposizioburua Alemaniako Charite erietxean artatu zuten. Ospitaleak esan duenez, Navalniri egindako probek pozoitu egin zutela adierazten dute. Hala ere, ez dakite zehazki zein gai erabili zuten horretarako. «[Navalni] zainketa intentsiboetako unitate batean dago, koman. Larri dago, baina hiltzeko arriskurik ez du», azaldu du ospitaleak.

Hura Errusian artatu duten sendagileek, ordea, esan zuten Navalniri metabolismo arazoak atzeman zizkiotela. Horrela, adierazi zuten oposizioburuak izandako sintomek ez zutela zertan pozoiaren ondorio izan: «Navalniren egoera ezin da ziur lotu intoxikazioarekin».

Kira Iarmix Navalniren prentsa arduradunak esan zuen medikuak denborarekin «jolasean» ibili zirela. Izan ere, hasieran, Omskeko ospitaleak ukatu egin zuen Navalni zentroz aldatu eta Alemaniara eramateko baimena. Errusiako medikuek oposizioburuaren osasun egoera oso ahula zela argudiatu zuten. Dena den, lekualdatzea ontzat jo zuten gero. Navalniren gertukoek uste dute horrela sendagileek Navalniren lekualdaketa atzeratu nahi izan zutela, gorputzean izan zitzakeen arrastoak desager zitezen.

Siberiako Tomsk hiritik Moskura zihoala, Navalni gaizki sentitzen hasi zen. Haren osasunak okerrera egin zuen hegazkinean, eta larrialdiko lurreratze bat egin behar izan zuen Omskeko aireportuan. Lur hartu zutenerako, konorterik gabe zegoen Errusiako oposizioburua.


Summary: Ana Mari Marin margolari baztandarra hil da. Baztango paisaien margo koloristak egin zituen urte luzez. 87 urterekin zendu da.

Ana Mari Marin margolaria Elizondon (Nafarroa) jaio zen, 1933an, eta zazpi urterekin hasi zen margotzen, bolada bat ohean igaro behar izan zuenean, gaixo. Haurtzaroa Frantzian igaro zuen, hiru urte zituenean haren familiak erbesteratu behar izan zuelako, eta Marin nerabe zenean itzuli ziren. Sorterriarekin berriz elkartu izana erabakigarria izan zen harentzat, eta bizitza osoan lotura sendoa izan zuen Baztanekin. Bailara, bertako herriak, mendiak eta magalak izan dira haren margolanen agertoki nagusiak, baina Euskal Herriko beste lurralde asko ere irudikatu ditu, bai eta kanpokoak ere.

Haren pintura espresionista eta bitalista da; haren hitzetan, bere izaera bezalakoa. Kolore biziak erabiltzen zituen, eta olioa eta akuarela, batik bat. Zenbait kritikariren arabera, haren obra "ordenatua, harmoniatsua, arina, freskoa eta intimoa" da.

Harreman estua izan zuen beste artista batzuekin, hala nola Mentxu Gal margolari irundarrarekin, zeinarengandik eragin handia jaso zuen, edo Jorge Oteizarekin, haren "aita espiritualtzat" jotzen zuena. Osasunak utzi zion bitartean margotu zuen; denbora asko ematen zuen estudioan, ia egunero aritzen zen hainbat orduz. Baina ez zen pinturan bakarrik aritu. Etxekoengandik musikarekiko zaletasuna jaso zuen, eta Elizondoko Abesbatzen Elkarteko kide izan zen hainbat urtez. Baztandarren Biltzarraren sorrera ere sustatu zuen, 1963an. Bailararekiko loturak eta kezkak bultzatu zuen politikagintzan ere aritzera: 1967an udal hauteskundeetara aurkeztu zen lehen aldiz, eta Baztango Udaleko zinegotzi izan zen 1967 eta 1974 artean, eta, ondoren, zinpeko alkate, 1975etik 1977ra. 87 urterekin zendu da, Iruñean, gaixotasun luze batengatik ospitaleratuta zegoela.


Bat bera dute pasioa

Summary: Bat bera dute pasioa. Ipar Euskal Herrian, errugbia da kirol nagusia, eta haren erdigunea Baiona eta Miarritze dira. Bi hirietan dago zaletasun handia, eta betidanik izan dute lehia estua elkarren artean.

Baloi baten jiran dabil Ipar Euskal Herriko kirola. Ez da futbolaren baloi biribila, errugbiaren baloi obala baizik. Errugbia da kirol nagusia: ez dago haren oihartzunaren eta zaletasunaren parekorik. Ipar Euskal Herriaren luze-zabalean jokatzen da: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Baina inon indarrik baldin badu, Lapurdin du, eta, zehazki, Baionan eta Miarritzen. Sei kilometro eskas luze den eremu hori da errugbiaren erdigunea. Bertakoak dira, hain zuzen, Euskal Herriko bi talderik onenak: Aviron, Baionakoa, eta Olympique, Miarritzekoa. Jean Dauger eta Aguilera dira haien etxeak, hurrenez hurren. «Ipar Euskal Herria oso errugbizalea da», dio Xexili Foix France Bleuko kazetari eta Baiona Peñako idazkariak (Baiona, 1972). «Pilotak ere indarra du, baina errugbia da nagusi. Baiona eta Miarritze goi mailan ari dira aspaldi, eta klub historikoak dira: ehun urte baino gehiago dituzte biek. Baina, bi horiez gain, badira beste hainbat talde, koska batzuk beherago. Ia herri guztietan dago talderen bat. Errugbiak beti izan ditu zale asko, baina, azken hogei urteetatik hona, profesional bilakatu denetik, aldaketa izan da: jende gehiago zaletu da. Telebistak zerikusia izan du horretan. Lehen, Bost eta Sei Nazioen torneoak eta final handiak bakarrik ikusi ahal ziren telebistaz. Orain, ordea, ligako partidak ikusi ahal dira, eta jendeak errugbia deskubritu du, eta kirol honi lotu da». Foixen ustez, «errugbiaren jokamoldea eta filosofia» dago azken urteetako hazkundearen atzean. Horretarako, futbolarekin alderatu du. «Futbolak badu alde txar bat: zelaian, giroa pixka bat bortitza da; hitzetan, gutxienez. Eta gerla izan ohi da zaleen artean. Errugbian, aldiz, ez dago halakorik. Zelaian, jokalariek errespetu handia erakusten diote epaileari. Nahiz eta jokoa aski bortitza izan, uztartzeak eta plakatzeak baitaude, badago diziplina bat, araudi bat, eta errespetatu egiten dira. Errugbia deskubritzen duen jendea harritu egiten da ikusten duenean epaileek zerbait adierazi eta jokalariek berehala apaltzen dutela burua. Nik maite dut errugbi jokoa: estrategiak, talde espiritua, batasuna... Jokalari guztiak dira garrantzitsuak». Zaleen «giroa» ere nabarmendu du. «Adiskidantzazko giroa dago errugbian. Horixe da errugbiaren xarmarik handienetako bat. Partidek hiru zati dituzte: hasi aitzin, denak gaude elkarrekin, pozik, kantatzen, bakoitza bere koloreak harro erakutsiz; neurketan, berriz, bakoitzak bere taldea animatzen du, eta, bukaeran, irabazi edo galdu, elkarrekin edaten dugu, eta partidaz patxadaz eta giro onean mintzatu. Horrek egiten du ezberdin errugbia». Gero eta zale gehiago Peio Dospital (Itsasu, Lapurdi, 1950) errugbiaren garrantziaren lekuko izan da. Lehenbizi, Baionako jokalari gisa: hogei urtez aritu zen. Gero, klubaren presidente gisa. «Errugbiak beti izan du indar handia Ipar Euskal Herrian, eta batez ere Baionan eta Miarritzen. Zaletasun handia egon da beti, eta, orain, are gehiago. Baionan, adibidez, lehen, 10.000 lagun joaten ziren estadiora. Orain, ordea, 17.000 joaten dira. Lehengoa halako bi da ia. Horrek agerian uzten du zaletasunak ez duela behera egin. Aitzitik, gora egin du. Gainera, harrobi ona dago, bai Baionan, bai Miarritzen, baina baita beste hainbat talde txikitan ere». Miarritzek 2004 eta 2006 artean izan zuen urrezko aroa: bi urtez jarraian irabazi zuen Frantziako liga, eta Europako txapeldunorde izan zen. Federico Martin Aramburu (La Plata, Argentina, 1980) talde horretako jokalari izan zen. Bi urtez baizik ez zen aritu Miarritzen, baina hain arrasto sakona utzi zuten harengan, ezen bertan bizi baita erretiroa hartu zuenetik. Bazkideen ordezkari izandakoa da. «Ez ditut beste kirolak gutxietsi nahi, baina, Miarritzen, errugbi taldea besterik ez da existitzen. Zergatik? Hemengo biztanleek hiru aldiz ikusi dutelako euren taldea Frantziako liga irabazten eta bitan Europako Kopako finala jokatzen. Gauza handiak bizi izan dituzte, eta horrek, noski, arrasto handia utzi du. Inguru honetan, ez dago errugbi taldea ezagutzen ez duenik». Dospitalek eta Aramburuk nabarmendu dutenez, jokalari zirela «beti» sentitu dute «hiriaren sostengua eta bultzada». Argentinarrak ez du ahaztu Miarritze gailurrean zegoenean bizitakoa. «Jatetxeetara joaten ginen, eta ez ziguten uzten ordaintzen. Zerbait behar bazenuen, segituan laguntzen zizuten. Etxekoak bagina bezala sentiarazten gintuzten. Gainera, zelaian, irabazi egiten genuen ia beti. Ez zekiten zer egin hori eskertzeko. Zaleak etxera etortzen ziren, gurekin hitz egitera, babesa eta esker ona adierazteko. Izugarri maitatuak sentitu ginen. Horrek asko markatu ninduen. Horregatik, erretiroa hartu nuenean, emaztea eta biok hona etorri ginen bizitzera. Oso zoriontsu gara». Bizilagunarekin elkarbizitza Baiona eta Miarritze. Miarritze eta Baiona. Aspaldikoa da elkarren arteko lehia. Euren artekoaz galdetuta, Foixek segituan nabarmendu ditu bi hirien arteko aldeak. «Baiona herrikoiagoa da, eta urte osoan dago giroa. Miarritze, ordea, askoz lotuagoa dago turismoari. Dirudunen hiria da. Baionan ere badaude, baina ez dira hainbeste nabarmentzen». Daniele Zelaia (Miarritze, Lapurdi, 1985) ez dago batere ados horrekin; jarraitzaile zuri-gorria da, eta Mixel Zelaia Miarritzeko jokalari historikoaren alaba. «Askotan entzun dut gauza bera, baina hori ez da horrela. Miarritze ez da dirudunen taldea, ezta turistena ere. Egongo dira, baina Baionan dauden bezalaxe. Denetarik dago bi taldeetan. Horiek guztiak txorakeriak dira». Aramburuk ere ez ditu aintzat hartzen halakoak. «Derbien inguruan bizilagunari zirikatzeko esaten diren gauzak besterik ez dira». Bizilagunen arteko lehia horrek derbietan jo ohi du goia. Ados dira guztiak: denboraldiko «partidarik bereziena» da, eta «plazera» da bizilagunari irabaztea. Dospitalen arabera, aldatu egin da jokalarien arteko harremana. «Gure garaian, biziki ongi pasatzen genuen derbia jokatzen genuenean. Zelaian, borroka handia izaten zen, baina lehia bukatzen zenean denak elkartzen ginen, festa egiteko. Elkar ezagutzen genuen, lanetik eta errugbitik, eta anaiak bezala ginen. Orain, berriz, jarraitzaileena da derbia; haientzat da garrantzitsua. Jokalariei berdin zaie aurrean Miarritze edo Paris izan». Aramburuk, ordea, aitortu du bere garaian zaleek jokalariek baino garrantzi gehiago ematen ziotela derbiari. «Esaten ziguten berdin zitzaiela sasoiko beste partidetan zer gertatzen zen, baina Baionari irabazi behar geniola». Foixek maite ditu derbiak, baina ez noiz edo noiz bi taldeetako zaleen artean egon diren tirabirak. «Lehia beharrezkoa da, baina goxoa. Ez dira gauzak serioski hartu behar. Kirola baizik ez da. Ikusi izan ditugu inoiz bi taldeetako zaleak elkarri hitz itsusiak esanez, eta hori ez dago ondo. Errugbian ez dugu halakorik nahi. Ezagutzen ditut Aguilerara joaten ez diren Baionako zaleak, baita Jean Daugerrera joaten ez diren Miarritzeko zaleak ere. Gu joaten gara Aguilerara, Baiona animatzera. Baionaren alde baikaude. Baina ez gaude Miarritzeren aurka». Baiona Top 14an aritu da sasoi honetan, eta Miarritze koska bat beherago, Bigarren Mailan. Beraz, ez da derbirik izan. Hurrengoan ere ez da izango. Zaleek horren falta sumatzen dute. «Top 14an, gure derbia Paueren aurka da. Baina ez da gauza bera. Baionaren aurkakoak piper gehiago du. Festa bat da. Ea laster berriz ere elkarren aurka joka dezakegun». Desio bera du Zelaiak. «Oso partida politak dira, eta zer esanik ez irabaziz gero. Beti da plazera Baionari irabaztea». Bateratu bai, bateratu ez Miarritze eta Baiona bakoitza bere aldetik doaz, baina saiatu izan dira bi klubak bateratzen. Alferrik, ordea. Bi jokalari ohiak bateratzearen alde daude. Aramburuk dioenez, «nik argi dut bateratu egin behar direla. Bateratzeak sanoa izan beharko luke, eta ona lurraldearentzat. Aukera ona dago, jokalari oso onak baitaude inguruan. Euskal talde indartsu bat sortu beharko litzateke, klubek euren historiari eutsita». Aldekoa da Dospital ere, baina zehaztapena egin du. «Euskal Herriko talde bat sortu beharko litzateke, eta Baionak eta Miarritzek joka dezatela gazteekin Bigarren Mailan. Nork finantzatuko luke talde hori? Baionak %40 jarri beharko luke, Miarritzek beste %40 eta beste talde guztiek, Iparraldekoek zein Hegoaldekoek, beste %20. Nire ustez, gaizki planteatu izan da bateratzea, talde bat gehiago izatea proposatu beharrean bat gutxiago izatea proposatu baita. Horregatik ez du arrakastarik izan». Zelaia eta Foix, berriz, bateratzearen kontra daude. Zelaiak azaldu duenez, «ez da beharrezkoa Baiona eta Miarritze elkartzea. Euskal talde bat aipatzen dute, baina badira euskal taldeak: Baigorrin, Hernanin, Ordizian, Gernikan... Ondo dago dagoen bezala». Iritzi berekoa da Foix. «Batzuek diote ekonomikoki ez dela erraza bi talde goi mailan egotea, baina inork ez du frogatu bateratuta emaitza hobeak lortuko direnik. Gainera, bi klub dira, bakoitza bere hiriari lotuta, kolore, historia, kultura batekin eta nortasun ezberdinekin, eta hori ezin da desagerrarazi halako parioak egiteko. Euskal talde bat sortuko litzatekeela saltzen digute, baina, hori egin nahi badugu, iturritik hasi beharko ginateke. Ezerezetik abiatuta, ezin da fitsik egin. Gauzak serioski egin behar dira, eta luzerako plan bat egin». Hala ere, bateratzearen kontra dago. «Baiona Baiona da. Inoiz ez bagara goi mailan sartzen, ez gara izanen, baina beti gure koloreekin ariko gara. Azken helburua ez da goi mailan aritzea. Ahal bada, hobe, baina ezin bada, ez da hala izanen. Dena ez da saltzen».


Bat bera dute pasioa


Soka bereko jendea da

Summary: Soka bereko jendea da. Bizkaiko herri txiki bat munduko kirolaren mapan kokatu du sokatirak. Datorren urtean 60 urte beteko ditu Gaztedik, eta sasoiko segitzen dute elkarteko tiralariek. Belaunaldiz belaunaldi irauten duen grinak garaipenera eraman du Laukiz.

Bat eginda aritzeak duen garrantziaren adibide argia da Gaztedi Sokatira Taldea. Laukizko (Bizkaia) elkarteak datorren urtean beteko ditu 60 urte, eta bere jardunak ez du etenik. Belaunaldiz belaunaldi iraun duen grinak munduko kirolaren mapan kokatu du 1.200 biztanlera iristen ez den herria: soka bereko jendeak osatzen duen herri bat da. Laukizen oso errotua dago sokatira. Asko dira zaletasun hori partekatzen duten herritarrak, eta batasun horren bidez heldu dira sokatiraren gorengo mailara: «Betidaniko harremana da. Tradizio bat da; nire kasuan, anaiak-eta izan dira herriko taldekoak, eta orain ere badaude lehengo tiralarien seme-alabak», adierazi du Jose Antonio Goirigolzarri (Gatika, Bizkaia, 1960) Gaztediko entrenatzaile eta kide historikoak. Hain justu, Goirigolzarriren sokalagun izandako baten semea da Oier Bilbao (Laukiz, 1997) Gaztediko tiralaria. Etxetik jaso du kirol horrekiko zaletasuna: «Betidanik ezagutu izan dut sokatira. Txikia nintzela, 6-7 urterekin, nire aita aritzen zen sokatiran, eta eskolarik ez nuenean haiekin entrenatzera joaten nintzen, botak jantzita». Artean haurra zela piztu zitzaion sokatirarako txinparta, eta 12 urterekin ekin zion lehiatzeari. Ordutik ez du kirol hori bazterrean utzi. Bilbaoren ustez, «garaien arteko transmisioan» dago Gaztediren sekretua. «Herriko gazte gehienak aritzen ziren lehen, eta hori izan da horrenbeste urtean segitzearen arrazoia». Horren adibide jarri du «familia osoak» lehiatzen aritzea: «Orain ere badaude andre-gizonak, eta baita seme-alabak ere, sokatiran dabiltzanak».

Laukizen ez, Getxon (Bizkaia) jaio zen Nerea Egurrola (Getxo, 1976), baina Gaztediko historia bizia da, elkarte horretan egin baititu bere kirol ibilbideko 26 urteetako azken hamazapiak. Laukiz «herri garrantzitsua» da Egurrolarentzat, ordu asko ematen baititu han: «Urte asko dira, eta nire bizitzako zati bat da. Egun asko ematen ditut han entrenatzen». Getxoztarra 2003an hasi zen Gaztedirekin lehiatzen, eta taldeak azken urteetan izandako lorpen guztietako partaide izan da ordutik. Egurrola nola, azken urteetan beste herrietako lagun dezente lehiatu dira Gaztediko atorra soinean zutela. Getxoztarraren arabera, «ibilbide luzea eta ona eduki duen taldea da, eta horrek jendea hurbildu du». Goirigolzarriren ustez, hori da azken urteetan aldatu den gauzetako bat. Azaldu duenez, orain dela gutxira arte herriko eta ingurueko herrietako jendearekin aritu izan dira batik bat, baina azken hamar bat urteetan beste lekuetako tiralariak batu zaizkie elkartera: «Bermeo, Busturia, Algorta, Portugalete [Bizkaia]... Apur bat zabaldu da, eta guretzat askoz hobeto da, indar gehiago ematen digulako».

Izan ere, gorengo mailan lehiatzen da Gaztedi, eta Europako eta munduko txapeldun izandakoa da. Egurrolaren arabera, «poz izugarria» da hori. Antzera mintzatu dira baita Goirigolzarri eta Bilbao ere. Gazteenaren ustez, «ohore bat da klub honen parte izatea». Bilbaok dio horrenbeste garaipen dituen elkarte batek «garrantzi handia» duela, eta kanpoan lehiatzen direnean talde ezaguna izatea «berezia» dela. «Ez ditugu banan-banan zenbatzen, baina Europako eta munduko txapelketak kontuan hartuta, ehundik gora domina izango ditugu», esan du Goirigolzarri beteranoak. Talde gisa eta Euskal Herriaren izenean arituta, 30 urrezko dominaren jiran diran Gaztedikoak. Kirola ikustearen garrantzia Laukizen garrantzi handia du sokatirak, eta herriko kaleetan antzeman egiten da hori. Jendearen agerian aritzen dira entrenatzen Gaztedikoak. «Neguan probalekuan prestatzen gara, eta udan, frontoi alboko lurretan. Herri guztiak ikusten du», esan du Bilbaok. Horrek harrobia lantzeko ateak zabaltzen dizkie Gaztedikoei, herriko haurrek gertutik ikusten baitituzte kirolariak: «Laguntzen du. Bilbaoren aitak nirekin tiratzen zuen, eta harekin etortzen zen. Hari ez zaio ia ezer azaldu behar, geneetan idatzia du gauzak nola egin behar diren. Halakoek bospasei urterako bizi dute sokatira, eta hor alde handia dago, teknika aldetik-eta», esan du Goirigolzarrik. Aimar Gaminde eta harrobiko beste tiralari batzuk sartu ditu zaku horretan. Laukiz, lau haizeetara Mundua osoan zehar tiraldietan aritzeak Laukizen eta Euskal Herriaren izena lau haizeetara zabaltzeko aukera eman die Gaztediko kirolariei. Hor jarri du puntua Bilbaok: «Oso berezia da hain urrun herri txiki baten izena entzutea. Euskal Herrian sokatira ez da horren famatua, kanpoan gehiago praktikatzen da. Laukiz moduko herri bat kanpoan ezagutaraztea ondo dago». Goirigolzarrirentzat ere «bereziak» dira halako egoerak, eta 2016ko Malmoeko [Suedia] MundukoTxapelketa ekarri du gogora: «Lehendabiziko aldia izan zen ikurrina jarri eta ereserkia entzuten genuena, eta sentipen itzela da. Niretzat hunkigarria izan zen, ia malkoak jausteraino».

Sokatira afizioa Laukizen. MARISOL RAMIREZ, FOKU

Alderantzizko kasua ere ekarri du Goirigolzarrik. Laukizen egindako txapelketa ireki batean jazotakoari egin baitio azpimarra: «Suitzako eta Israelgo taldeak etorri ziren, besteak beste, eta balio izan zuen Euskal Herria eta Laukiz non dauden kokatzeko. Hori garrantzitsua da». Egurrolak dio munduko beste lekuetan aritzeko aukera izatea «pozgarria» dela, eta kanpoko herrialdeek sokatirarekiko duten atxikimendua ikusteak «xarma» duela. Kirolariek ez ezik, zaleek ere egiten dituzte kilometroak sokatira aitzakia hartuta. Egurrolak azaldu duenez, orain urte batzuk «autobus mordoa» joaten ziren Gaztediren tiraldi bakoitza ikustera: «Herri osoa mugitzen zen sokatirako txapelketetara». Laukizen oso errotua dagoen kirola da sokatira, eta zaletasun hori kalean nabaritu daitekeela esan du Bilbaok. Tiralari gazteak zehaztu du «herrian, tiralari ohiak dira asko, eta animatzera etortzen dira. Nabari da jarraitzen dutela». Euskal Herrian zehar ez ezik, Gaztediko zaleak mugitzen dira kanpoan jokatzen diren txapelketetara ere. Halakoetan ere agerian geratzen da belaunaldi arteko soka ere: «Adibidez, nire gurasoak sarri joaten dira, aita aritutakoa denez... Beste familia batzuk ere lotzen dira». «Elkarren beharra dugu» Egurrolak bezala, Goirigolzarrik eta Bilbaok uste dute atzerrian presentzia handiagoa duela sokatirak: «Txinan, Herbehereetan... asko bizi dute».Goirigolzarrik lur gaineko sokatiraren kasua ekarri du hizpidera. Haren esanetan, ez daude talde asko: «Bizkaian, Goiherri, Getxo eta gu gaude, eta Gipuzkoan, Mutriku. Egongo dira talde arteko lehiak, baina elkarren beharra dugu». Izan ere, Gaztedikoak azaldu du «zenbat eta gehiago egon, orduan eta indartsuago» izango dela kirola bera. Goirigolzarrik azaldu du sarri «inbidia» sentitzen dutela beste herrialdeetako tiralariekiko: «Suitzan, Ingalaterran, Suedian, Alemanian... Talde pilabat daude, eta ligak askoz indartsuagoak dira. Hargatik, gehiago entrenatu behar izaten dute, eta emaitzak hobeagoak izaten dira». Hor kokatu du goma gaineko sokatiraren eta lur gainekoaren arteko aldea: «Goman, hamabi-hamahiru talde egoten dira. Lurrean, sano gutxiago, eta ez dakit zergatik izan daitekeen, udan izaten delako edo». Sokatiraren bi modalitateetan izan ohi du ordezkaritza Laukizko taldeak. Ia urte osoan aritzen dira kirol hori praktikatzen. Orain sei hamarkada hasitako bideari eusten diote, eta horretan segitzeko asmoz dira Gaztedikoak. Ez alferrik, herri txiki bat gorengo mailara igotzea lortu baitute. Bihar: Herri bat, kirol bat (III): Doneztebe eta erremontea.


Pasioa bat bera dute

Summary: Pasioa bat bera dute. Ipar Euskal Herrian, errugbia da kirol nagusia, eta haren erdigunea Baiona eta Miarritze dira. Bi hirietan dago zaletasun handia, eta betidanik izan dute lehia estua elkarren artean.

Baloi baten jiran dabil Ipar Euskal Herriko kirola. Ez da futbolaren baloi biribila, errugbiaren baloi obala baizik. Errugbia da kirol nagusia: ez dago haren oihartzunaren eta zaletasunaren parekorik. Ipar Euskal Herriaren luze-zabalean jokatzen da: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Baina inon indarrik baldin badu, Lapurdin du, eta, zehazki, Baionan eta Miarritzen. Sei kilometro eskas luze den eremu hori da errugbiaren erdigunea. Bertakoak dira, hain zuzen, Euskal Herriko bi talderik onenak: Aviron, Baionakoa, eta Olympique, Miarritzekoa. Jean Dauger eta Aguilera dira haien etxeak, hurrenez hurren. «Ipar Euskal Herria oso errugbizalea da», dio Xexili Foix France Bleuko kazetari eta Baiona Peñako idazkariak (Baiona, 1972). «Pilotak ere indarra du, baina errugbia da nagusi. Baiona eta Miarritze goi mailan ari dira aspaldi, eta klub historikoak dira: ehun urte baino gehiago dituzte biek. Baina, bi horiez gain, badira beste hainbat talde, koska batzuk beherago. Ia herri guztietan dago talderen bat. Errugbiak beti izan ditu zale asko, baina, azken hogei urteetatik hona, profesional bilakatu denetik, aldaketa izan da: jende gehiago zaletu da. Telebistak zerikusia izan du horretan. Lehen, Bost eta Sei Nazioen torneoak eta final handiak bakarrik ikusi ahal ziren telebistaz. Orain, ordea, ligako partidak ikusi ahal dira, eta jendeak errugbia deskubritu du, eta kirol honi lotu da». Foixen ustez, «errugbiaren jokamoldea eta filosofia» dago azken urteetako hazkundearen atzean. Horretarako, futbolarekin alderatu du. «Futbolak badu alde txar bat: zelaian, giroa pixka bat bortitza da; hitzetan, gutxienez. Eta gerla izan ohi da zaleen artean. Errugbian, aldiz, ez dago halakorik. Zelaian, jokalariek errespetu handia erakusten diote epaileari. Nahiz eta jokoa aski bortitza izan, uztartzeak eta plakatzeak baitaude, badago diziplina bat, araudi bat, eta errespetatu egiten dira. Errugbia deskubritzen duen jendea harritu egiten da ikusten duenean epaileek zerbait adierazi eta jokalariek berehala apaltzen dutela burua. Nik maite dut errugbi jokoa: estrategiak, talde espiritua, batasuna... Jokalari guztiak dira garrantzitsuak».

Zaleen «giroa» ere nabarmendu du. «Adiskidantzazko giroa dago errugbian. Horixe da errugbiaren xarmarik handienetako bat. Partidek hiru zati dituzte: hasi aitzin, denak gaude elkarrekin, pozik, kantatzen, bakoitza bere koloreak harro erakutsiz; neurketan, berriz, bakoitzak bere taldea animatzen du, eta, bukaeran, irabazi edo galdu, elkarrekin edaten dugu, eta partidaz patxadaz eta giro onean mintzatu. Horrek egiten du ezberdin errugbia». Gero eta zale gehiago Peio Dospital (Itsasu, Lapurdi, 1950) errugbiaren garrantziaren lekuko izan da. Lehenbizi, Baionako jokalari gisa: hogei urtez aritu zen. Gero, klubaren presidente gisa. «Errugbiak beti izan du indar handia Ipar Euskal Herrian, eta batez ere Baionan eta Miarritzen. Zaletasun handia egon da beti, eta, orain, are gehiago. Baionan, adibidez, lehen, 10.000 lagun joaten ziren estadiora. Orain, ordea, 17.000 joaten dira. Lehengoa halako bi da ia. Horrek agerian uzten du zaletasunak ez duela behera egin. Aitzitik, gora egin du. Gainera, harrobi ona dago, bai Baionan, bai Miarritzen, baina baita beste hainbat talde txikitan ere».

Miarritzek 2004 eta 2006 artean izan zuen urrezko aroa: bi urtez jarraian irabazi zuen Frantziako liga, eta Europako txapeldunorde izan zen. Federico Martin Aramburu (La Plata, Argentina, 1980) talde horretako jokalari izan zen. Bi urtez baizik ez zen aritu Miarritzen, baina hain arrasto sakona utzi zuten harengan, ezen bertan bizi baita erretiroa hartu zuenetik. Bazkideen ordezkari izandakoa da. «Ez ditut beste kirolak gutxietsi nahi, baina, Miarritzen, errugbi taldea besterik ez da existitzen. Zergatik? Hemengo biztanleek hiru aldiz ikusi dutelako euren taldea Frantziako liga irabazten eta bitan Europako Kopako finala jokatzen. Gauza handiak bizi izan dituzte, eta horrek, noski, arrasto handia utzi du. Inguru honetan, ez dago errugbi taldea ezagutzen ez duenik». Dospitalek eta Aramburuk nabarmendu dutenez, jokalari zirela «beti» sentitu dute «hiriaren sostengua eta bultzada». Argentinarrak ez du ahaztu Miarritze gailurrean zegoenean bizitakoa. «Jatetxeetara joaten ginen, eta ez ziguten uzten ordaintzen. Zerbait behar bazenuen, segituan laguntzen zizuten. Etxekoak bagina bezala sentiarazten gintuzten. Gainera, zelaian, irabazi egiten genuen ia beti. Ez zekiten zer egin hori eskertzeko. Zaleak etxera etortzen ziren, gurekin hitz egitera, babesa eta esker ona adierazteko. Izugarri maitatuak sentitu ginen. Horrek asko markatu ninduen. Horregatik, erretiroa hartu nuenean, emaztea eta biok hona etorri ginen bizitzera. Oso zoriontsu gara». Bizilagunarekin elkarbizitza Baiona eta Miarritze. Miarritze eta Baiona. Aspaldikoa da elkarren arteko lehia. Euren artekoaz galdetuta, Foixek segituan nabarmendu ditu bi hirien arteko aldeak. «Baiona herrikoiagoa da, eta urte osoan dago giroa. Miarritze, ordea, askoz lotuagoa dago turismoari. Dirudunen hiria da. Baionan ere badaude, baina ez dira hainbeste nabarmentzen». Daniele Zelaia (Miarritze, Lapurdi, 1985) ez dago batere ados horrekin; jarraitzaile zuri-gorria da, eta Mixel Zelaia Miarritzeko jokalari historikoaren alaba. «Askotan entzun dut gauza bera, baina hori ez da horrela. Miarritze ez da dirudunen taldea, ezta turistena ere. Egongo dira, baina Baionan dauden bezalaxe. Denetarik dago bi taldeetan. Horiek guztiak txorakeriak dira». Aramburuk ere ez ditu aintzat hartzen halakoak. «Derbien inguruan bizilagunari zirikatzeko esaten diren gauzak besterik ez dira».

Bizilagunen arteko lehia horrek derbietan jo ohi du goia. Ados dira guztiak: denboraldiko «partidarik bereziena» da, eta «plazera» da bizilagunari irabaztea. Dospitalen arabera, aldatu egin da jokalarien arteko harremana. «Gure garaian, biziki ongi pasatzen genuen derbia jokatzen genuenean. Zelaian, borroka handia izaten zen, baina lehia bukatzen zenean denak elkartzen ginen, festa egiteko. Elkar ezagutzen genuen, lanetik eta errugbitik, eta anaiak bezala ginen. Orain, berriz, jarraitzaileena da derbia; haientzat da garrantzitsua. Jokalariei berdin zaie aurrean Miarritze edo Paris izan». Aramburuk, ordea, aitortu du bere garaian zaleek jokalariek baino garrantzi gehiago ematen ziotela derbiari. «Esaten ziguten berdin zitzaiela sasoiko beste partidetan zer gertatzen zen, baina Baionari irabazi behar geniola». Foixek maite ditu derbiak, baina ez noiz edo noiz bi taldeetako zaleen artean egon diren tirabirak. «Lehia beharrezkoa da, baina goxoa. Ez dira gauzak serioski hartu behar. Kirola baizik ez da. Ikusi izan ditugu inoiz bi taldeetako zaleak elkarri hitz itsusiak esanez, eta hori ez dago ondo. Errugbian ez dugu halakorik nahi. Ezagutzen ditut Aguilerara joaten ez diren Baionako zaleak, baita Jean Daugerrera joaten ez diren Miarritzeko zaleak ere. Gu joaten gara Aguilerara, Baiona animatzera. Baionaren alde baikaude. Baina ez gaude Miarritzeren aurka».

Baiona Top 14an aritu da sasoi honetan, eta Miarritze koska bat beherago, Bigarren Mailan. Beraz, ez da derbirik izan. Hurrengoan ere ez da izango. Zaleek horren falta sumatzen dute. «Top 14an, gure derbia Paueren aurka da. Baina ez da gauza bera. Baionaren aurkakoak piper gehiago du. Festa bat da. Ea laster berriz ere elkarren aurka joka dezakegun». Desio bera du Zelaiak. «Oso partida politak dira, eta zer esanik ez irabaziz gero. Beti da plazera Baionari irabaztea». Bateratu bai, bateratu ez Miarritze eta Baiona bakoitza bere aldetik doaz, baina saiatu izan dira bi klubak bateratzen. Alferrik, ordea. Bi jokalari ohiak bateratzearen alde daude. Aramburuk dioenez, «nik argi dut bateratu egin behar direla. Bateratzeak sanoa izan beharko luke, eta ona lurraldearentzat. Aukera ona dago, jokalari oso onak baitaude inguruan. Euskal talde indartsu bat sortu beharko litzateke, klubek euren historiari eutsita». Aldekoa da Dospital ere, baina zehaztapena egin du. «Euskal Herriko talde bat sortu beharko litzateke, eta Baionak eta Miarritzek joka dezatela gazteekin Bigarren Mailan. Nork finantzatuko luke talde hori? Baionak %40 jarri beharko luke, Miarritzek beste %40 eta beste talde guztiek, Iparraldekoek zein Hegoaldekoek, beste %20. Nire ustez, gaizki planteatu izan da bateratzea, talde bat gehiago izatea proposatu beharrean bat gutxiago izatea proposatu baita. Horregatik ez du arrakastarik izan». Zelaia eta Foix, berriz, bateratzearen kontra daude. Zelaiak azaldu duenez, «ez da beharrezkoa Baiona eta Miarritze elkartzea. Euskal talde bat aipatzen dute, baina badira euskal taldeak: Baigorrin, Hernanin, Ordizian, Gernikan... Ondo dago dagoen bezala». Iritzi berekoa da Foix. «Batzuek diote ekonomikoki ez dela erraza bi talde goi mailan egotea, baina inork ez du frogatu bateratuta emaitza hobeak lortuko direnik. Gainera, bi klub dira, bakoitza bere hiriari lotuta, kolore, historia, kultura batekin eta nortasun ezberdinekin, eta hori ezin da desagerrarazi halako parioak egiteko. Euskal talde bat sortuko litzatekeela saltzen digute, baina, hori egin nahi badugu, iturritik hasi beharko ginateke. Ezerezetik abiatuta, ezin da fitsik egin. Gauzak serioski egin behar dira, eta luzerako plan bat egin». Hala ere, bateratzearen kontra dago. «Baiona Baiona da. Inoiz ez bagara goi mailan sartzen, ez gara izanen, baina beti gure koloreekin ariko gara. Azken helburua ez da goi mailan aritzea. Ahal bada, hobe, baina ezin bada, ez da hala izanen. Dena ez da saltzen».


Summary: Amaitu dute '3.000 km x Nahia' erronka, Zegaman. Carlos Moran mendizaleak 3.000 kilometroko erronka egin du, Nahia Gomez gazteak duen giltzurrunetako gaixotasuna ezagutarazteko eta aurrera egiteko indarra emateko.

Igandean amaitu zuen Carlos Moran mendizaleak 3.000 km x Nahia erronka, Zegaman (Gipuzkoa). 45 egunetan 24 aldiz egin du Zegama-Aizkorri mendi maratoia —1.000 kilometro—, beste 1.000 kilometro bizikletan, eta beste 1.000 kilometro asfaltoan korrika; guztira, 3.000 kilometro. Igandean amaitu zuen, beste hamabi korrikalarirekin batera. Erronkaren helburua da Nahia Gomez 14 urteko zegamarrak duen giltzurrunetako gaixotasuna ezagutzera ematea; gazteak glomerulonefritis fokal eta segmentario kortikoerresistentea dauka.

Carlos Moran 3.000 km x Nahia erronkaren lehenengo kilometroak egiten Nahia Gomezekin batera. Laida Goiburu

Egin duen itzuli bakoitzean Urbiako fondan dortsala utzi du mendizaleak, eta, atzo, guztiak jaitsi, eta Nahiari eman zizkion. Erronkaren amaieran, Karmele Ormazabalek, Nahiaren amak, esker ona azaldu zien plazara bildu eta erronka gertutik jarraitu zuten guztiei; izan ere, ekintza horrek aurrera jarraitzeko «sekulako txutea» eman dio Nahiari.


Summary: Berrinfekzio kasuak atzeman dituzte Belgikan eta Herbehereetan ere. Hong Kongetik atzo heldutako albisteen ostean, oihartzun handia izan dute kasuek, baina OMEk esan du «anekdotikoak» direla oraindik halakoak, eta ezin dela haragoko ondoriorik atera.

Atzo jakin zen COVID-19 birusarekin berrinfekatutako pertsona bat atzeman zutela lehen aldiz. Hong Kongetik heldu zen berria: 33 urteko gizonezko baten berrinfekzioa egiaztatu zutela adierazi zuten hango zientzialariek; aurrena, apirilean eritu zen, eta, orain, Espainian egonaldi bat egin ostean, berriz infektatu da. Bigarren aldiko birusaren genoma eta aurrenekoarena desberdinak ziren, eta hori dela-eta ondorioztatu dute ikertzaileek berrinfekzio bat izan dela: «Argi eta garbi». Gaur, Belgikatik eta Herbehereetatik heldu dira antzeko albisteak. «Ebidentziak» ugaritzen ari dira, beraz, adierazi ahal izateraino immunitate sistemak birusari aurka egiteko sortzen dituen antigorputzek denbora laburrean irauten dutela.

Herbehereetan Marion Koopmans ikertzaileak adierazi du egiaztatu ahal izan dutela adineko pertsona bat bigarren aldiz infektatu dela. Belgikan, hango gobernuaren aholkulari Marc Van Ranstek eman du berrinfektatutako emakume baten berri; lehen aldiz infektatu eta hiru hilabetera izan da. Berrinfekzioen inguruko «ebidentziak» falta baziren ere, halakoak ez direla ezohikoak izaten adierazi du Koopmansek: «Arnas aparatuko infekzioak behin baino gehiagotan gerta daitezke». Van Ranstek onartu du, pandemiaren eboluzioari begira, albisteak kezka eragiten duela, eta erantsi du berrinfekzioen arteko tartea txikia dela: «Nik espero nuen denbora tarte luzeagoa egotea». Hong Kongen atzemandako kasuan 142 egun igaro ziren bi infekzioen artean.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak esan du, hala ere, «anekdotikoak» direla oraindik halakoak, eta zer ikertua franko dagoela. «Ulertu egin behar dugu zer-nolakoa den immunitatea. Horretarako, infektatuei jarraipena egiten ari zaizkie talde asko, antigorputzak neurtzen dizkiete, babes natural horrek zenbait dirauen ulertu nahian». Ñabardura egin nahi izan du, gainera, eta nabarmendu du, txerto eraginkor bat lortzen bada horren ondoriozko immunitatea gorputzak berez eragindakoa baino «indartsuagoa» izango dela.

Segurtasun neurriak

Hong Kongeko ikertzaileek ere adierazi dute beste zenbait koronabirusek ere «iraun» egiten dutela gizakietan; horixe gertatzen dela, adibidez, hotzeria eragiten duten hainbat birus motarekin ere. Prebentzio neurri gisara, beraz, informazio gehiago izan aurretik, behintzat, birusa izan dutenek ere maskarak janzten eta gainerako segurtasun neurriak betetzen jarraitu behar dutela nabarmendu dute.


Summary: Errepublikanoen presidentegai izendatu dute Trump. Errepublikanoek pandemia eta haren ondorioak gutxiestea egotzi diete demokratei eta komunikabideei, eta nabarmendu dute Trumpen neurriak «erabakigarriak» izan direla koronabirusaren aurka.

Ez dute denborarik galdu Alderdi Errepublikanoko kideek, eta lehen egunean izendatu dute Donald Trump presidentegai. Estatuburua bera Charlotten, Ipar Carolinan, izan da bart, hautagaitza onartzeko. Hitzaldian gogor jo du Joe Biden hautagai demokrataren aurka, eta ohartarazi du «erokeria» izango litzatekeela —hark dioen moduan— herrialdea ixtea pandemiak okerrera egingo balu. «Gure merkatua inoizko igoerarik handiena izaten ari da, baina Joek amaitu egingo luke hori. Zorakeria da».

Jarduneko presidentearekin batera koronabirusa izan da gaueko protagonista. Izan ere, pandemiak gogor jo du AEBetan, eta hura da egun kasu gehien dituen herrialdea —5,7 milioi kasu eta 176.000 hildakotik gora—. Egoerak kalte egin dio buruzagi errepublikanoari, besteak beste, lehen kasuak agertu zirenean izandako jarrera epelarengatik. Batzarrean, ordea, irudi hori aldatzeko ahalegin berezia egin dute alderdikideek, eta nabarmendu demokratak eta komunikabideak izan zirela pandemia gutxietsi zutenak, eta egoera okerragoa ez bada Trumpi esker dela.

Ohartarazi dute, halaber, agintean demokratak baleude gizartea «mendeku bila doazen gaizkile taldeen menpe» egongo litzatekeela. Estatuburuaren semearen esanetan, presidenteak «berehala» hartu zituen neurriak arnasketa aparatuak erietxeetara irits zitezen. Trump gazteak onartu du «asko» dagoela egiteko, baina nabarmendu argia ikusten hasia dela tunelaren amaieran.

Estatuburuaren senideek ez ezik, haren politikekin bat datozen hainbat ordezkari errepublikanok nahiz demokratek ere hartu dute hitza. Besteak beste, Mark and Patricia McCloskey-k, afro-amerikarren protesta baketsu bati armak eskuetan aurre egin zien bikoteak, eta ohartarazi demokraten asmoa dela «hiriak suntsitzen laguntzea liskarrak eragiten dituztenei».


Summary: Ehunka lagun batu dira Sastraka gaztetxearen alde. Salatu dute gertatutakoa «arraroa» dela. Gaztetxetik joan eta ordu laurdenera jaso zuten abisua, eta pintaketa «oso arraroak» izan dira. Auzokide batzuek jendea ikusi zuten eraikinera sartzen.

Bart gauean sua piztu da Portugaleteko (Bizkaia) Sastraka gaztetxean, Sotera de Mier kalean. Garai batean Karmengo Ama eskola izan zen eraikinean dago gaztetxea uztailetik, orduan okupatu baitzuten, eta gaztetxekoek sare sozialetan iradoki dute nahita piztutako sua dela. Suhiltzaileek gauean itzali dute sutea, baina goizean berriro piztu da, SOS Deiak-ek Twitterren azaldu duenez. Gertatutakoa salatzeko, manifestaldi bat egin dute arratsaldean, eta ehunka lagun batu dira Portugaleteko kaleetan.

Sua 22:00 inguruan piztu da, kaperan. Gaztetxeko gazteek ireki dizkiete ateak, sartzeko, eta hainbat ordu behar izan dituzte itzaltzeko.

Gaztetxeko kideek azaldu dutenez, oso egoera «arraroa» izan da bizi izandakoa. Atzo 21:30ean irten ziren eraikinetik, eta ordu laurdenera jaso zuten sutearen abisua. Suhiltzaileei ateak zabaldu zizkieten, eta, barrura sartzean, suteaz gain, beste eraso batzuk ere ikusi zituzten: «Sartu ginenean pintaketaz josita zegoen kanpoaldea, pintaketa oso arraroak ziren, gainera».

«Eraikineko kaperan egurrez egindako estruktura bat dago, eta bertan koltxoi batzuei eman zieten sua. Ez daukagu inolako dudarik nahita piztu dutela», adierazi dute gaztetxeko kideek. Auzokide batzuek azaldu dute gaztetxearen inguruan jendea ikusi zutela, eta eraikinera salto egiten ikusi zituztela.

Suteak sortutako kalteei erreparatuz, kapera izan da eraginik latzenak jasan dituen zatia. Gaztetxeko kideek azaldu dute gainerako atalek ez dituztela «kalte handiak» eduki, eta uste dute eraikinaren egitura «ondo dagoela».

Gaztetxeko kideek prentsaurrekoa egin dute egoerari buruzko azalpenak emateko. Kontatu dute oraintxe «nazka, amorrua, inpotentzia eta mina» sentitzen dutela, eta eskerrak eman dizkiete «babesa eta ardura» adierazi dieten guztiei. Sutea nahita piztu dela esateko «froga irmoak» dituztela gehitu dute; hala nola pintaketak eta suhiltzaileekin eduki dituzten «elkarrizketa informalak». Salatu dute «tamalez» lehenago ere antzeko egoerak bizi izan dituztela Portugaleten: «Ez da lehenengo aldia Portugaleten, interes ekonomiko eta espekulatiboak medio, halako ezaugarriak dituen eraikin batek su hartzen duela».

Nabarmendu dute oraindik «goiz» dela gertatutakoaren bertsio garbi bat eman ahal izateko, baina, adierazi dutenez, «okupazioa kriminalizatzeko sortu duten kanpainak» eragina eduki dezake gertatutakoan.

Alkatearen adierazpenak

Mikel Torres Portugaleteko alkateak adierazi du eraikin bat okupatzen denean «arriskuak» daudela. Egurrezko eraikina zen, eta Torresek nabarmendu du gaztetxeko kideekin hitz egin zuela arriskuaz. Gailu elektronikoekin «kontu handiz» ibiltzeko eskatu zien, baita instalazio elektrikoarekin ere, «zaharkituak eta erabilerarik gabe» zeudelako. Torresek «ezbehar» bat izan zela gehitu du, baina «zauriturik» ez izatean jarri du azpimarra, hori delako «garrantzitsuena».

Suaren jatorriaren inguruan, aipatu duenez, suhiltzaileen ikerketaren zain dago, eta erantsi du beste edozein «espekulaziok ez duela ezertarako balio». Fundazio bat da eraikinaren jabea, eta harekin harremanetan jarri nahian dabil alkatea, eta haiekin hitz egin ondoren erabakiko du eraikina eraitsi behar den ala ez.

Alkatearen adierazpenekin haserre azaldu dira gaztetxeko kideak: «Alkateak edozer esan dezake, baina badaki nahita piztutako sutea izan dela».


Summary: Itxialdia ezarri dute Gazan, koronabirusa zabaltzea eragozteko. Israelek berriro bonbardatu du Hamasen kontrolpeko eremua.

Astelehenean agertu ziren COVI-19 gaitzaren lehen kasuak Gazako eremuan. Familia bereko lau kide dira gaixotutakoak, eta, gaitza zabaltzea eragozteko, 48 orduko itxialdia ezarri du Hamasek. Eskualdeak egunean lau orduz soilik du argindarra, Israelek abuztu hasieran erregaia sartzea debekatu baitzuen, eta salgaiak sartzeko pasabide bakarra itxi. Ondorioz, erietxeek ere baliabide gutxi dituzte balizko agerraldi bati aurre egiteko.

Egoera horretan, Qatarren giza laguntzaren zain daude herritarrak. Zenbait iturriren arabera, Gaza Berreraikitzeko Batzordeko buru Mohammed al-Emadi datozen orduetan iritsiko da eskualdera, Israelen azken asteetako bonbardaketek eta setioak zer-nolako kalteak eragin duen ikustera.

Israelek, berriz, ez dio utzi eskualdea bonbardatzeari bart gauean ere. Tel Aviven esanetan, puxika lehergarriak jaurti dituzte Gazatik hesiaren beste aldera, eta horiei erantzunez bonbardatu dituzte beraiek «Hamasen gordelekuak».


Summary: Kontseiluak eskatu du ikasturte berrian euskara erdigunean jartzeko. Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak uste du «ezinbestekoa« dela «Itxialdiak euskararen ezagutzan eta gaitasunean eragindako kalte eta ondorioei erreparatzea». Neurri zehatzak hartzeko eskatu du.

Ikasturte berrirako planak bolo-bolo dabiltzala, euskarari buruzko «kezka» agertu du Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak: «Orain arte, tamalez, ezer gutxi entzuten ari da ikasturte berriko eskolaratzean euskararen gaiak izan beharreko arretaz». Kontseiluak ohartarazi du pandemia hasi aurretik ere bazutela ezinegona, eta are gehiago ondoren, «milaka eta milaka haurrek eta nerabek ez baitute inolako loturarik izan euskararekin ia urte erdiz». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak erran du erreparatu egin behar zaiela itxialdiak eragin dituen «kalte eta ondorioei», eta horren arabera prestatu behar dela ikasturte berria, euskararen gaia «erdigunean» kokatzeko. Kontseiluak berak ekainean aurkezturiko Geroa Euskaratik adierazpenaren ildoari jarraitzen dio orain egindako ohartarazpenak.

Hezkuntzaren alorrean neurri zehatzak hartzeko eskatu diete instituzioei: bertzeak bertze, ikasturte hasieran hizkuntza gaitasunen ebaluazioa egitea, hizkuntza errefortzuak indartzea, baliabide pertsonal eta materialak gehitzea, ikasle ratioak egokitzea, ahozkotasuna jorratzeko errefortzuak ematea eta «ikasleen emozioak euskararen erabilerarekin lotzeko helburua duten programak» abian jartzea.

Nafarroa eta Jaurlaritza

Nafarroako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari mezu zuzena bidali die Kontseiluak. Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza kontseilariak iragarria du jada ikasturte hasierarako plana, baina Kontseiluak salatu du horren barnean ez dagoela ikasleen euskara gaitasunak hobetzeko «aurreikuspenen inguruko neurririk». Eusko Jaurlaritzak datozen egunetan zehaztuko du ikasturte hasierarako plana, eta Kontseiluak eskatu dio ez diezaiola «bizkarra eman» hizkuntzaren auziari: «Erakundeok, eragileok eta herritarrok egunerokoan egiten ditugun hizkuntza hautuek bideratzen dute hizkuntza politika jakin bat. Horrexegatik, hezkuntzaren eremuan ere neurri zehatzez osatutako politika garatzeko ordua da».


Summary: Kaleratzeak iragarri dituzte Gasteizko Alestisen. Aeronautika sektorekoa da. Iaz, enpresaren jabetza lortu zuen Aciturrik, eta hark ere jakinarazi ditu kaleratzeak.

Aeronautika sektoreko Alestisek enplegu erregulazio espediente bat iragarri du, eta, horrekin batera, kaleratzeak. Enpresak dituen lantegi guztiei eragingo die neurriak. Guztira 1.300 langile ditu, horietatik 187 Euskal Herrian, Gasteizko Miñao parke teknologikoan.

Zuzendaritzak ez du jakinarazi zenbat behargin kaleratuko dituen. Gutun baten bidez langileen ordezkari sindikalei jakinarazi die erregulazio espedientea abiatuko duela, eta elkarrizketak hasiko dituela haiekin, neurria nola ezarri aztertzeko.

Enpresak argudiatu du aire trafikoa murriztearen ondorioz airelineek eskaera asko atzeratu eta bertan behera utzi dituztela, eta, ondorioz, fabrikatzaile nagusiek nabarmen murriztu dituztela lan kargak, eta horrek sektoreko hornidura kate osoari eragin diola. Enpresak azpimarratu duenez, datozen urteetako aurreikuspenetara egokitzea izango du helburu, «konpainiak luzaroan irautea bermatzeko».

Alestisek hegazkinentzako egiturak egiten ditu, eta lehen mailako hornitzaile kategoria du (Tier-1); besteak beste, Airbus, Boeing eta Embraer konpainientzat aritzen da. 2019an, Aciturrik erosi zuen (%76 berea du); ordura arte, Airbus zen akziodun nagusia.

Herenegun, Aciturrik erregulazio espediente bat aurkeztuko duela jakinarazi zuen. Guztira, 3.000 langile ditu; horietatik 423 Berantevillan (Araba) eta Miranda Ebron (Espainia).

Sektore osoa krisian

Bi enpresa horiei batu behar zaizkie Berantevillan ere egoitza duen Aernnovak uztail amaieran iragarritako kaleratzeak. Euskal Herrian sektoreko beste bi enpresa handik ere jakinarazi dute antzeko neurriak hartuko dituztela: Bizkaiko ITP Aerok eta Lapurdiko Lauak.

Hegazkingintzak indar handia hartu du azken urteetan, Araban eta Bizkaian nagusiki. ITP Aero, Aernnova, Aratz, Alestis, Sener, Aciturri eta beste 50 talde biltzen dituen Hegan klusterreko enpresek 5.000 langile dituzte Hego Euskal Herrian, eta beste 10.000 kanpoan. Apirilean ohartarazi zutenez, krisiak luzarorako kalteak eragingo ditu sektorean. Airbus da haien bezero nagusietako bat, eta heren bat txikitu du ekoizpena, eskarira egokitzeko.


Summary: Protestak piztu dira Wisconsinen, polizia batek afro-amerikar bat tirokatu ondoren. Poliziak zazpi alditan egin zion tiro bizkarrean Jacob Blakeri, hura bere autoan sartzera zihoan unean.

George Floyden hilketa oraindik ere memorian fresko dagoen bitartean, beste afro-amerikar bat jo dute tiroz AEBetan. Jacob Blake larri zauritu zuen, igande arratsaldean, Kenoshako (Wisconsin, AEB) Polizia Departamentuko agente batek, Tony Evers Wisconsingo gobernadoreak jakinarazi zuenez. «Jacob Blake hainbat aldiz tirokatu dute gaur, egun-argiz, Kenoshan, Wisconsinen. [...] Ez dugu xehetasun gehiagorik gertatutakoaren inguruan, baina badakigu gauza bat: ez da segurtasun indarrek pertsona beltz bat tirokatu, zauritu edo errukirik gabe hil duten lehen aldia, ez gure estatuan, ez herrialde osoan», esan zuen Eversek.

Tiroketak protestak eragin zituen igande gauen bertan. Mobilizazioak ikusi ondoren, Kenoshako Polizia Departamentuak itxialdia ezarri zuen, atzo arratsaldeko zortzietatik hasita gaur goizeko zazpiak arte. Horrez gain, Evers gobernadoreak guardia nazionaleko 125 agente deitu zituen, John Antaramian Kenoshako alkateak prentsaurreko batean baieztatu zuenez.

Edonola ere, berriro kaleetara atera ziren protesta egitera atzo gauean, bigarren egunez. Ehunka lagun bildu ziren hiriko epaitegi aurrera. Protestariek sua eman zioten, besteak beste, zaborrak biltzeko ibilgailu bati —epaitegi inguruan zegoen—, eta Poliziari oihu egin zioten. Poliziak negar gasa erabili zuen «justiziarik gabe, bakerik ez» oihukatzen zuten manifestarien aurka.

Sare sozialetan tiroketaren uneko irudiak zabaldu dituzte; horietan ikus daitekeenez, Blakek auto bateko atea zabaltzen du, eta barrura sartzen saiatzen da. Polizia agente batek, momentu horretan, tiro egiten dio afro-amerikarrari. Gutxienez, zazpi tiro entzuten dira bideo horretan.

Benjamin Crump abokatuak esan du Blakeren familiak harengana jo duela laguntza eske. Crumpek txio batean idatzitakoaren arabera, tiroz zauritutako gizonezkoaren hiru seme gazteak autoan zeuden tiroketa gertatu zen unean: «Polizia batek beren aita nola tirokatzen duen ikusi dute [semeek]. Betiko trauma eragin diete. Ezin dugu onartu agenteek gu babesteko duten betebeharra alde batera utz dezaten». 29 urteko gizona zainketa intentsiboetako unitatean dagoela jakinarazi du abokatuak.

Kenoshako Polizia Departamentuaren arabera, etxeko istilu baten harira deitu zituzten igandean. Gainontzekoan, ez dute informazio gehiagorik eman gertakarien inguruan. Poliziak esan du agente guztiak elkarlanean ari direla gertatu zena argitzeko. Dena den, irudietan agertzen diren polizia agenteak ez dira identifikatuak izan.

Pete Deates Kenoshako Polizia Profesionalen Elkarteko presidenteak esan du Evers gobernadorearen oharra «guztiz arduragabea» dela, eta ez dela polizia agente «langileen» erakusgarri. Wisconsingo Justizia Departamentuak iragarri du tiroketaren inguruan ikerketa bat zabalduko dutela. Joe Biden Alderdi Demokrataren presidentetzarako hautagaiak eskatu du has dadila «berehalako ikerketa garden bat».