Arabako Errioxa urardotu gabe

Summary: Arabako Errioxa urardotu gabe. Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek aspaldian jarduten dute Errioxa sor-markako talde handiek ezarritako joko arauekin. Beren lana, ardoa eta lurraldea bera desberdintzeko ahalegin betean dira euskal upategiak. Arabako Mahastiak sor-markak hautsak harrotu ditu azken urteetan, baina ez da egitasmo bakarra eskualdea biziberritzeko eta geroa beste modu batera eraikitzeko.

Errioxako Balkoian elkartzea ez da ideia ona izan. Behe lainoak estaltzen du paisaia, eta Toloño mendikateko magalean zabaltzen diren mahastiak ez dira azalduko argazkietan. Herrerako mendi errepidean behera doaz autoak bihurgune handi batera arte. Lanbroa atzean geratu da. Ez dago izotza puskatu beharrik argazkilariak kamera hartzean. Urte asko dira elkar ezagutzen dutela Juan Luis Cañasek (Luis Cañas upategia), Esti Besak (Candido Besa upategia) eta Gonzalo Saenz de Samaniegok (Ostatu upategia). Ez dituzte itxurak egiten argazkilariarentzat, natural sortzen zaie hizketaldi bizia: mahastiak, eguraldia… Ostatu upategira abiatu dira autoak, baina geldialdi bat eginda mahasti batean. Saenz de Samaniegok azaldu dio taldeko ezjakin bakarrari zertarako diren arrosak mahatsondo lerro bakoitzaren hasieran: «Mildiu onddoa mahatsondoan baino lehenago azaltzen da arrosan: salatari bat da». Ostatu upategian hartu du abiadura solasaldiak, ardoa dastatzeko areto zoragarrian. Artean inork ez daki hiru orduz luzatuko dela enkontru hori, ardo gorenen artean. Beren lurra maite dutenen pasioak eramango du bilera bazkari inprobisatu batera: pandemia, eskualdearen geroa, Arabako Mahastiak, euskara…

Azken ekaitzek zer-nolako kalteak egin dituzte Arabako Errioxako mahastietan?

GONZALO SAENZ DE SAMANIEGO: Ekaitzak ekaitzak dira; ez dago kalte orokor bat eskualdean, bota duen tokietan baizik. Ez da kontsolamendua, baina ardogileen kontratuan dator hori.

Ekaitzekin ohitu zaretela esaten ari zara?

ESTI BESA: Ez, kontua da gehiegitan gertatzen ari direla.

G.S. DE SAMANIEGO: Ekaitza iragartzen dutenean, eta Demandako mendilerrotik laino beltzak badatozela ikustean, halako bihotz-larri batek jotzen zaitu.

JUAN LUIS CAÑAS: Villabuenan, zazpi urtetan izan ditugu izotza edo harria, 2011tik gaur arte. Azkenaldi honetan eguraldiak kasik urtero eman du zartada bat, eta lehen ez zen horrela.

Klima aldaketa?

G.S. DE SAMANIEGO: Bai, begien bistakoa da.

E. BESA: Agian patata landatu beharko dugu, nork daki? Txantxa da noski, baina tresna berrietan pentsatu behar dugu egoera berri honi aurre egiteko.

G.S. DE SAMANIEGO: Estalkiak behar ditugu. Mahastietan landatu gabeko lerroak utzi behar dira, belarrarekin. Landatzen dena baino gutxiago landatu, higadura saihesteko. Ekaitzen kalte handiena higadura da. Urak eramandako lur hori ekarri egin behar da berriro, eta horrek kostu handia dauka. Gainera, estalkiak dituzten mahastietan lanera sar zaitezke gaur bertan. Estalkirik gabe, gaur ezin da mahastira sartu lan serio bat egitera; lokatzetan hondoratzen zara.

Pandemia irteerako fasean da; sektoreak izan duen lurrikara hain handia izan da?

G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak bere etxeari begira erantzun behar dio horri. Aldaketa bat egon da, eta etorkizunerako eredu aldaketa bat dela esango nuke. Genuen hori ez da itzuliko. Erabakiak hartu behar dira. Guk, gure etxean, iazko apirilean, pentsatu genuen egoerak aurrean eramango gintuela. Gero lana etorri zen, nola edo hala egoerari aurre egitea, eta gure aurrekoek horrelako zuloak gainditu zituztela datorkizu burura. Abendurako, ez zen hain-hain txarra urtea. Esportazioan pauso bat aurrera eman dugu, eta horrek ere laguntzen du. Euskadin asko jaitsi da kontsumoa, zutik edaten dugu eta, ostalaritzan. Baina bai, jaitsiera handiak daude upategien fakturazioan; are okerragoa izango zela uste genuen, ordea.

Krisi sakonek ideia berriak bultzatzen dituzte, ezta?

G.S. DE SAMANIEGO: Partikularrentzako salmentak berreskuratu ditugu; online salmentan ere urrats handia egin dugu. Ez gaitu horrek bakarrik salbatuko, baina dinamika berriak jarri dira martxan.

Agian ez dira beren neurrian ikusi oraindik gertatutakoaren ondorioak? Ez ote da itxiko upategi dezente azkenean?

E,BESA: Hasi dira ixten. Guk ez dugu esportatzen: Euskal Herrian saltzen dugu gehien-gehiena, salmenta zuzenean. Horrek hondamendiari izkin egitea erraztu digu, baina salmentak jaitsi ditugu, jakina. Familia upategi txikiez hitz egin behar badugu, esan behar da hamabost urte egin ditugula itxieraren mehatxupean. 700 upategi zeuden eskualdean, eta 300 geratzen dira, eta prozesu hori aurrera doa. Beldurra eta pena ematen dit eredua galduko dela ikusteak, eta eredu hori Arabako Errioxa izan da historikoki, eta ez da eredu ekonomiko bat bakarrik: kulturala eta soziala ere bada.

Merkatua bera ez al da ari eredua aldarazten?

E. BESA: Merkatua ez, eragile handiak. Baina pandemiak azkartu egin du upategi txikiak galtzeko prozesua. Upategia utzi eta mahatsa saltzera bultzatzen du egoerak. Paraxutistak etorri dira Arabako Errioxara, inbertitzaile handiak: Vega Sicilia-Rothschild.... Lur asko erosi dituztenak salneurri handia eskainita, eta sufritzen ari diren mahastizain askorentzat goxoki bat izan daiteke prezio hori. Egungo egoeran, are gehiago.

G.S. DE SAMANIEGO: Ardoaren munduak eta Arabako Errioxak ere pairatzen dituzte munduko egoera ekonomikoaren ondorioak. Bi upategi eredu argi ikusten ditut nik eskualdean: lurraldean sustraitutakoa bat, gu hirurok esate baterako, eta beste bat bakarrik errentagarritasunari eta espekulazioari lotua. Errioxako bihotzean gaude; Errioxaren jatorria Arabako Errioxa da; lur egokiena dugu kalitatezko ardoa egiteko. Hau gozoegia da, eta horregatik etortzen dira kanpotik.

E.BESA: Etortzen direnek beste eredu bat dute: industriala, langile askokoa, jakin gabe langile horien lan baldintzak nolakoak diren. Nik badakit zuek mahats hornitzaileekin adosten dituzuela prezioak. Baina mahastizain asko salduta daude, ekoizpen kostuaren azpitik pagatzen direlako prezioak, eta hori legez kanpokoa da. Zer egin behar dute horiek?

Lurra saldu?

J.L. CAÑAS: Guretzat hori azken-azkena da. Demagun familia upategi bat dugula arazoetan sarturik; ikusten duela ez dela soilik mahatsa ekoiztea, gero botilaratu egin behar dela, sor-markaren azterketa zorrotzen artean, eta saldu egin behar dela ondoren, bezeroarekin borrokan. Eta agian ez dio berehala pagatuko bezeroak, agian zorra utziko dio. Horrek guztiak egiten du jende askok pentsatzea mahatsa saltzearekin nahikoa duela, batez ere adin batera iristen denean. Mahatsa saldu eta kito. Azken-azkena lurra saltzea da. Hori gerta daiteke herentziak banatzen direnean.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta asko gertatzen da gure eremuan.

J.L. CAÑAS: Baina hemen argi esan behar da upategi txiki bat duenak hautu bat egin behar duela: ala ardogilea da familiak mahastiak izan dituelako beti eta ardoa saldu beste erremediorik ez duelako, ala ardogilea da pasio izugarria duelako egiten duenarekin, ilusioa. Ez dira gauza bera bata eta bestea. Pasioa eta ilusioa duenak edozein egoerari egingo dio aurre. Zulo handi batetik ere aterako da. Bestea, ez. Zergatik? Zulo horretatik ateratzeko dena eman behar delako, eta ilusiorik gabe ezin delako.

Gihar finantzariorik gabe ere ez.

J.L. CAÑAS: Begira, zuk pasioa eta ilusioa badituzu, lan asko egingo duzu, eta gastatu oso gutxi. Nik badakit zer egin zuen gure aitak, eta zuenek ere bai [beste biei begira]: lana gogotik egin, eta gastatu gutxi. Horrela ateratzen da zulotik. Eta gero, bai, beste arrisku bat dago: aurrerapauso bat eman nahi duzunean, mailegua eskatu behar da; eta gaizki ateratzen bada? Kontua da azpiegitura txiki bat baduzu krisi bat datorrenean okerrago izango duzula aurrera ateratzeko.

G.S DE SAMANIEGO: Ni bat nator Estirekin eredua aldatzen ari dela; kontua da zaila dela ardurak banatzea, denok dugulako gure zatia. Zer esan behar diot nik nire bizilagunari mahastizain ona bada, kalitatezko ardoa egiteko borrokatzen bada eta lortzen badu, baina, gero, merkatura badoa eta ez badu lortzen nahi duen errentagarritasuna? Ekaineko ekaitzak baino okerragoa da merkatua.

J.L. CAÑAS: Mahastizaina izatetik upategirako jauzian merkatua baita zailena. Eta argi dago: txikienei egiten dizkiete maltzurkeria handienak. Zenbat eta gutxiago eduki, orduan eta gehiago estutzen zaituzte. Enpresa ondo doanean, hobeto aukeratu dezakezu banatzailea, hornitzailea… dena.

Baina orain urte batzuk dena zen errentagarritasuna Arabako Errioxan. Zer gertatu da?

E. BESA: Nork esan behar zigun guri duela 25 urte, olatuaren gandorrean geundenean, orain horrela egongo ginela? Uste genuen etorkizuna gurea zela.

G.S. DE SAMANIEGO: Egungo arazo nagusiak uste horretan du oinarria. 2000. urtean blai utzi gintuen errealitateak, bat-batean. Enologia ikasketak egin, eta hiru urte neramatzan etxean lanean. 1999an, mahatsaren espekulazioarena izan zen: prezioak izugarri igo ziren. Mahastizainek lehendakariaren soldata halako bi zuten. Hori horrela da. Donostiako Abuztuaren 31 kalean banatzaile bat genuen, eta kaleko tabernetan 2.000 kaxa-edo saltzen zizkigun. Bada, urte batetik bestera 150 kaxara pasatu zen saldutakoa, prezioa garestitzearekin bat. Ordu arte, hemen pentsatzen genuen: «Nire merkatua Euskadi da, eta etor daitezela gure lagunak erostera». Eta egurra etorri zen leku guztietatik. Ordutik argi daukat: merkatua oso handia da, eta Espainiara atera behar dugu, Europara eta mundura, dirua kobratzen dugun edozein tokira.

J.L. CAÑAS: Aldaketaren urte horretan guk ardo gaztearen 1,2 milioi botila saltzen genituen, eta hornitzaileak Mañuetan, Villabuenan eta Lapueblan genituen. Gurbila, hau da, hamasei litro, 9.000 pezetan jarri zen (54 euro); orain 30 euroan dago.

E. BESA: Administrazioak esku-hartu behar du mahatsaren salneurrian. Mahastizain txiki asko daude upategi handien menpe.

G.S. DE SAMANIEGO: Administrazioak ezin du hori egin. Mahastizainak kontratu bat sinatu du esanez kostuaren gaineko prezioan saltzen ari dela. Hori sinatu badu, nola egingo du ezer administrazioak?

E.BESA: Zenbat daude kontraturik gabe? Zenbat aritzen dira inolako bermerik gabe?

J.L. CAÑAS: Administrazioak egin dezakeena da diru laguntzetan irizpide batzuk aplikatu mahatsa duintasunez pagatzen ez duenari ez emateko, adibidez.

G.S. DE SAMANIEGO: Legea argia da: epe jakin batean pagatu behar da, eta ekoizpen gastuen gainetik. Mahastizain askok sinatzen dute gastuen gaineko prezioa jaso dutela, jakinda gezurra dela. Zergatik saltzen dute aldez aurretik prezioa finkatu gabe? Erraza da kexuka ibiltzea, baina hortzak erakuts ditzatela ere noizbehinka, ezta? Beti upategi handi berari saldu diotelako jarraituko dute hari saltzen, nahiz eta ekoizpen-gastuen azpitik pagatu?

Zenbat iraun dezakete Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek jatorri izenean agintzen duten talde handien joko arauekin? Ez al da garaia urratsak egiteko desberdintzearen alde?

E. BESA: Bai, urratsak egin behar dira, eta orain egin behar dira.

G.S. DE SAMANIEGO: Orain da garaia, eta lehen zen garaia. Hausnarketa handia egin behar dugu, ordea, gauzak egiten ditugun baino askoz hobeto egiteko. Gakoa da guk sinestea aurrena zein den esku artean dugun produktuaren maila. Orain urratsik egiten ez badugu, egungo eredu honek bide bazterrean utziko ditu gero eta upategi gehiago.

E. BESA: Arazo sakona da. Hasteko, gero eta jende gutxiago bizi gara eskualdean; gazteak joan egiten dira, geroa ez delako garbi ikusten. Zerbait egin behar dugu gure jendearen alde, eta hori da gure benetako ereduari hauspoa ematea berriro: Arabako Errioxako familia upategien ereduari.

G.S. DE SAMANIEGO: Ez zaigu komeni biktimismoa: hau ez da hondamendia. Gazteak hemen geratuko dira errentagarritasuna badago. Eta ekintza zehatzen bidez lortu behar da hori. Badago proiektu bat Unescok Arabako Errioxa Munduko Ondasun gisa aitortu dezan. Jaurlaritzak ez du benetan sinetsi, eta ez da ari ongi kudeatzen aukera hori. Bada, lortuko bagenu, eskualdeko upategiok jauzi handia egingo genuke, eta txikiak ere behartuta leudeke gorentasunean urrats bat egitera.

Noiz arte urtekoa, ondua eta erreserba saltzen? Ez al dute estutzen Errioxako sor-markaren arauek?

J. L. CAÑAS: Arazo hori gaindituta dago. Ondo datorkizu horrela saltzea ala ez, eta, beraz, sailkapena zurera egokitzen duzu. Badaude ardoak jatorri izenaren baldintzak ez dituztenak betetzen, agian denbora gutxiegi edo gehiegi egon direlako upelean, eta generiko gisa ateratzen dira. Eta ondua edo erreserba baino askoz hobeak izan daitezke. Merkatura ahal den modu egokienean sartzea da kontua.

G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak komeni zaiona egin behar du: urtekoa, ondua, erreserba, baina baita sailekoa, herrikoa ere... Nahi duguna egiten dugu, baina bai, gatozen lekutik gatoz, eta Errioxak sailkapen horretan dauka oinarria, upel eta epe zehatzekin.

E. BESA: Ba, nik uste dut guk ez ditugula gure erabaki propioak hartzen, eta esan egin behar dugula. Nork agintzen du sor-markaren kontseiluan? Rioja taldeak. Hark finkatzen ditu politika guztiak, eta nik ez dut neure burua hor ikusten, benetan esaten dizuet.

G.S. DE SAMANIEGO: Zu goizean jaikitzean kontseiluan pentsatzen hasten zara? Nire buruan, nire gogoan, nahi dudana egiten dut ja, de facto hasi naiz nire erara funtzionatzen, kontseilura begiratu gabe. Paso egiten dut. Erakunde horrek, orain, ez digu baliorik ekartzen, zama baizik.

E.BESA: Kontseiluan pentsatzen dut auditoria bat egitera etortzen zaidanean. Nik hortik atera nahi dut.

Arabako Mahastiak sor-marka berria hor dago, Madrilek Europako Batasunera noiz bidaliko zain. Izendapen hori egitearen alde zaudete?

J.L. CAÑAS: Nik ulertzen dut eta errespetatzen dut, baina hemen galdera bat egin behar da: zama baizik ekartzen ez didan izendapen batetik ateratzen banaiz beste batera joateko, zenbat galdu behar dut bidean? Ze hau guztia auzi ekonomikoa da, argi. Politikoa dela esan dezake inork. Bai zera! Ez dago ehun 80ren truke aldatuko duenik, ezta abertzalerik handiena ere. Gogoratu 2017tik aurrera Arabako Errioxa jar dezakegula etiketan askoz argiago. Hemen Arabako Errioxako etiketa dutenak bakarrik ari gara dastatzen; Gonzalok herriko gisa sailkatutako bat ireki du, Samaniegokoa. Gure bidea da geurea jo eta su defendatzea.

E. BESA: Baina ez al zaizue zilegi iruditzen zenbait upategi egotea kontseilu horretan arrotz sentitzen direnak, eta izendapen berri bat egin nahi izatea?

J.L. CAÑAS: Bai, noski.

G.S. DE SAMANIEGO: Zilegia eta adimenduna da, gogoa suspertzen duelako. Errioxako sor-markan zerbait argi geratu bada, zera da: hau ez doala ondo eta zerbait egin behar dela.

E. BESA Orduan zergatik botatzen du mundu guztiak iritzia Arabako Mahastiak sor-markaren inguruan, bizia jokoan balu bezala?

G.S. DE SAMANIEGO: Politikarien esparruan gertatzen da hori, politikarako erabiltzen ari direlako hau guztia, eta batik bat Errioxako Erkidegoan.

J.L. CAÑAS: Azaldu nahiko nuke ardogile batzuk zerbait ari garela egiten gurea desberdintzeko, eta ilusio handia dugula proiektu horretan. Zigilu berri bat lortzeko ekinaldia da, 25 bat upategirena. Eremuko edonor sartu ahalko da, betiere baldintza jakin batzuk betez gero. Eremu hau sustatu nahi dugu, jasangarritasunaren bidez, bioaniztasuna babestuz, mahastizainei prezio duinak pagatuz, eremu osoan banatu dadin aberastasuna. Hemen kontua ez da bakarrik Errioxa Garaitik edo Errioxa Beheretik desberdintzea; agian Arabako Errioxako zenbait eremu ere oso desberdinak dira gurekin alderatuz. Non dago Oion? Hori nahi dugu: benetako aldaketa bat; edo jasangarri zara, edo ez zara egongo urte gutxi barru.

Beraz, ez zaudete Arabako Mahastiak sortzearen aurka, gero baliatuko duzuen ala ez alde batera utzita?

J.L CAÑAS: Nahiko nuke martxan jartzea eta ondo baino hobeto hastea, eta ni joan behar izatea Estirena esatera: «Utziko didazu Arabako Mahastiak jatorri izenean sartzen?».

Upategi bat, sor-marka bat. Mehatxu horrekin dabiltza Errioxako erkidegoan.

G.S. DE SAMANIEGO: Utz ditzagun egunkariak eta joan gaitezen arauetara. Errioxako PPko bozeramaileak gauza bat esaten du; PSOEkoak beste bat… Ez ditzagun serio hartu. Nik atsegin dut Arabako Mahastiaren ideia; hasteko, eragin dien iskanbilarengatik.

E. BESA: Presio handia daukagu, Gonzalo, handia, benetan.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta zer erantzun espero zenuen, ba? Arabako Mahastiak ideiaren hastapenean egon nintzen. Bada, uste dut hautatu den euskarria txarra dela, antolatzeko moduak txarrak izan direla, desegokiak, eta gaizki jaio dela.

E. BESA: Zergatik diozu hori?

G.S. DE SAMANIEGO: Errioxako sor-marka bezalakoa delako, baina beste izen batekin: Arabako Mahastiak.

E. BESA: Ez nago ados. Gure negozioak kudeatzen uztea eskatu besterik ez dugu egin sor-marka berriaren bidez. Eredu propioa nahi dugu.

G.S. DE SAMANIEGO: Baina zer egiteko? Gauza bera egiteko? Ez dago konpromiso bat jasangarritasunarekin, ez dago konpromiso sozial bat...

E. BESA Baina hori egin egingo da, noski; hori egiteko dago.

G.S. DE SAMANIEGO: Baietz, begira, nik beti babestuko dut Arabako Mahastiak, baina jatorri izen berri bat egiteko, hautsi egingo duen izendapen bat, bikain egin behar duzu, goren; bestela, ez hasi.

E. BESA Baina orain arte sor-marka eskatu baizik ez dugu egin.

G.S. DE SAMANIEGO: Barne arautegi bat dago idatzia, gauzak zehazturik daude, garbi esan dezagun. Izendapen batekin hasteko, lehen-lehena masa kritiko bat behar dugu atzean. ABRAn ere ez du gehiengo bat atzean, eta ez dago kasik mahastizainik. Akats larria da hori; ez badu mugimendu sozial oso bat atzean, oker jaio da. Eta, gero, alderdi politikoak eta erakundeak iritsi dira, eta alderdi politikoek egin dezaketen gauzarik onena bazter geratzea da.

J.L. CAÑAS: Berriro diot: hau auzi ekonomiko bat da. Candido Besa sartzen bada Arabako Mahastiak sor-markan, bere fakturazioa handitzeko da. 100.000 euro atera beharrean, 130.000 ateratzeko, demagun. Hori da jokaldia, ez besterik.

E. BESA: Eta gusturago lan egitea ere bai. Nik kudeatuko dut neurea. Dena den, gure ardoa desberdintzeko ekinaldi guztien alde nago, zuenaren alde ere bai. Pozten naiz gauzak mugitzen direlako. Baina badut errezelo bat: gorentasunaren klubei buruzko edozein egitasmotan betikoak azaltzen zarete.

G.S. DE SAMANIEGO: Begira, Esti, Arabako Mahastiak izendapenaren etsai handienak Arabako Errioxan bertan daude: upate- gi handiak eta mahastizainak. dira.

Bizkaian eta Gipuzkoan gutxiengo batek identifikatzen du euskal ardo gisa Arabako Errioxakoa; txakolinarekin ez da gertatzen. Zer dago horren atzean?

J.L. CAÑAS: Gure ardoak beti sailkatu izan dituzte ardo gazte gisa, eta Errioxakoak, ardo ondu gisa. Ez da sekula egia izan. Baina ez ahaztu 2017ko uzta arte ezin izan dugula etiketan jarri Arabako Errioxa, ez behintzat neurri jakin batean.

E. BESA: Nik beti jarri dut.

G.S. DE SAMANIEGO: Nik ere bai. Gure etiketa erabili izan dute ikusteko desberdintzea posible dela, baina arazoa da: Arabako Errioxa jartzen badut, zergatik jarri behar dut derrigor beste Errioxa bat?

E. BESA Hemen benetan larria dena da Arabako Errioxa ezin erabiltzea, Errioxako jatorri izenetik ateratzen bazara. Badakit beraiek erregistratu zutela, baina euskal administrazioan utzikeria galanta egon da horrekin, eta orain salduta gaude. Hasteko: nola utzi zioten Logroño erkidegoari Errioxa jartzen uzten? Non zegoen gure gobernua?

G.S. DE SAMANIEGO: Diputatuen Kongresuan aldeko boto nahikoak izan zituen, eta kito. Hor ez dugu zer esanik.

E. BESA Arabako Errioxa eskualde historiko bat da, eta orain Arabako Errioxa ere Europan erregistratzen utzi diegu?

G.S. DE SAMANIEGO: Arazoaren muina da 1997an Errioxako sor-markaren kontseiluak hainbat izen erregistratu zituela, eta hortik aurrera ezin duzu ezer egin. 2017an, adibidez, Arabako Errioxako herri guztiak ere erregistratu zituzten marka gisa, herriko ardoa etiketatu ahal izateko. Hau da, kontseilua fede txarrez aritu da, eta esan egin behar da argi eta garbi.

E. BESA Zergatik ez zen Eusko Jaurlaritza biziago ibili? Sartu zuen helegiterik? Ez, utzikeria galanta egon da. Barkaezina da: lapurreta egin digute.

Baina ez da egon Arabako Errioxa hegoaldera begira hamarkada askoan? Udal gobernuetan egondako aldaketa politikoa ez da aldaketa sozial baten isla?

G.S. SAMANIEGO: Ze aldaketa politiko? PPk udalerri batzuk galdu ditu azken urteotan, baina Arabako Errioxako udalerrietan alderdi abertzaleak egon dira nagusiki demokrazia abiatu zenetik. Hori ere oso modu interesatuan saldu dute: Arabako Errioxa ez da sekula izan PPren erresuma politiko bat. Datuak hor daude begiratu nahi dituenarentzat.

E. BESA: Villabuenan ez da sekula egon PP, adibidez. Behin PSOE, eta, bestela, beti Herri Batasuna, EA edo EAJ. Ez, Arabako Errioxako udalerrietan abertzaleak izan dira nagusi historikoki.

Eusko Jaurlaritzaren laguntzen bidez gaita txistuarekin ordekatzen ari dela idatzi du eskualdean gehien irakurtzen den egunkariak...

E. BESA: Nahiz eta PPk ez duen nagusitasun hori eduki, egia da aldaketa kultural bat egon dela, eta horrek isla izango du beharbada esparru politikoan. Baina horrelako gauzak irakurtzeak auzolotsa ematen du. Orain, EAJ eta EH Bildu elkarri laguntzen ikusten ditugu udaletan gobernatzeko, egia da. Lehen ez zen gertatzen.

G.S. DE SAMANIEGO: Horren zergatiak asko dira. Aldaketa hori lehen iritsi izan balitz, hobe. Baina kontuz, momentu honetako argazkiak ez du errealitate guztia erakusten: Gasteiztik 50 kilometrora gaude; Errioxako erkidegoa etxeko atean dugu; eta Euskadik ez du ezagutzen eta ez du aitortzen Arabako Errioxa. Badira eskualdean bi herri ezin dutenak Radio Euskadi hartu; bada beste bat ETB ikusi ezin duena. Kontuz, hemen ezin duzu oraindik D ereduan ikasi ikastetxe publikoan. Euskadik ulertzen duenean Arabako Errioxa Euskadi dela, orduan hasiko dira gauzak aldatzen.

J.L. CAÑAS: Horretarako, umeek ikastolara joan behar dute, jakiteko Arabako Errioxa Euskadin dagoela eta zein diren Euskadiren arazoak. Gipuzkoako eta Bizkaiko umeen pare, hor dago koska. Zergatik daki mundu guztiak Bermeo kokatzen gutxi gorabehera? Edo Irun. Hemen gehienek ez dakite San Vicente de la Sonsierra Errioxa den edo Euskadi den; Haro etxetzat jotzen dute askok, eta Errioxa den ala ez bigarren mailakoa da.

G.S. DE SAMANIEGO: Labraza da Erdi Aroko herririk politena, zainduena, mundu mailako aitortza handia duena, Euskadin, Arabako Errioxan. Zenbatek ezagutzen dute Labraza Bizkaian eta Gipuzkoan?

Euskarak ez du aurrerapauso bat eman eskualdean?

G.S. DE SAMANIEGO: Bai, baina oso mantso goaz. Arabako Errioxa euskalduntzeko ahalegina ez da erraza. Asteburuan Bastidara edo Lapueblara datorrenak nabarituko du gazteek euskaraz dakitela, akaso, baina eguneroko bizitzan euskararen presentzia oso apala da oraindik.

E. BESA: Ni Villabuenakoa naiz. 1970eko hamarkadan Gipuzkoara aldatu ginen, eta, gero, gurasoak itzuli egin ziren 1980ko hamarkadan. Bikotekidea eta biok 1991. urtean iritsi ginen Villabuenara. Txikitan, gogoratzen dut euskaldunak zirela ardoa erostera etortzen zirenak. Oraingo egoerak eta ordukoak ez dute zerikusirik, hori ere esan behar da. Guardian, «agur» esan, eta gorroto begiratuak zeuden. Hori niri gertatu zait, 1991n. Gaur egun, 40 urtetik beherako gehien-gehienek ulertzen dute edo hitz egiten dute euskaraz Arabako Errioxan. Euskadin ez dago gehiago aurreratu duenik euskararen ezagutzan.

Euskalduntze horrek ez luke lagundu behar Arabako Errioxa euskal ardo gisa identifikatzen Euskal Herrian?

E. BESA: Gorka Knorrek kantatzen zuen Araba zela Euskal Herriaren zazpigarren alaba; bada, Arabako Errioxa da zazpigarren alaba horren zazpigarren alaba.

J.L. CAÑAS: Jaurlaritzak askoz ere ahalegin handiagoa egin behar du gure ardoak ezagutarazteko beste lurraldeetan.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta tabernariek apustu argi bat egin behar dute euskal ardoen alde, gureak barne. Ez dute bakarrik txakolina eta sagardoa sustatu behar euskal produktu gisa. Ez ote da gurea zero kilometroko produktua, ehuneko ehun euskal herritarra?


Summary: Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Bartzelona-Reala, Alaves-Real Madril, Osasuna-Espanyol eta Elx-Athletic izango dira euskal taldeen lehen partidak. Arabarren eta nafarren artekoa izango da lehen derbia

Datorren denboraldiko futbol sasoiaren aurreneko egitekoa bete dute: Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Horrela, maila horietan jokatuko duten lau euskal taldeek badute euren bide orriaren berri. Hori jakinda hasiko dira lanean datorren astean Reala, Athletic, Osasuna eta Eibar.

Abuztuaren 14ko asteburuan jokatuko dute ligako lehen jardunaldia. Aldaketa handia izango da aurreko denboraldiarekin konparatuta. Izan ere, ondo bidean, ikusleak izango dira aspaldiko partez harmailetan. Lehen Mailan, 2020ko martxoaren 8an jokatu zuten azkeneko norgehiagoka ikusleen aurrean. Beraz, ia urte eta erdi geroago itzuliko dira zaleak maila nagusiko estadioetara.

Eta lehen jardunaldi horretan Realak eta Alavesek partida zailak izango dituzte: gipuzkoarrek Bartzelonari egingo diote bisita, eta arabarrek Real Madril hartuko dute Mendizorrotzan. Aldiz, aurkari samurragoak izango dituzte Athleticek eta Osasunak: zuri-gorriek Elxen (Herrialde Katalanak) jokatuko dute, eta gorritxoek Espanyol jasoko dute Sadarren. Athletic eta Reala bigarren jardunaldian ariko dira estreinakoz bere zaleen aurrean: zuri-gorriek Bartzelonaren aurka jokatuko dute San Mamesen, eta, txuri-urdinek Rayo Vallecanoren kontra, Anoetan.

Halakoetan ere aintzat hartzekoa izan ohi da azken jardunaldia, gauza asko egon baitira jokoan. Hauek izango dira neurketak, maiatzaren 22an: Alaves-Cadiz, Osasuna-Mallorca, Reala-Atletico Madril eta Sevilla-Athletic. Lau euskal talde izanik, hamasei derbi jokatuko dituzte guztira. Lehena, bosgarren jardunaldian izango da, irailaren 19an: Alaves eta Osasuna izango dira aurrez aurre Gasteizen.

Maila nagusiko lau euskal taldeek datorren astean ekingo diote denboraldi-aurreari: Alavesek asteartean egingo du lehen entrenamendua; Athleticek, asteazkenean; eta Realak eta Osasunak, ostegunean.


Summary: Pogacarrek beste erakustaldi bat eman du. Esloveniarrak nagusitasun osoz irabazi du Frantziako Tourreko lehen erlojupekoa, eta alde handiak atera dizkie aurkari guztiei: besteak beste, 44 segundo Roglici, 1.18 Thomasi eta 1.44 Carapazi. Van der Poelek sufrituta eutsi dio lidertzari

«Helburua denborarik ez galtzea zen». Hala adierazi du Tadej Pogacarrek (UAE) Tourreko bosgarren etaparen ostean, barrez. Txantxa dirudi, erakustaldi basatia egin baitu 27 kilometroko erlojupekoan, eta alde handiak atera dizkie aurkari guztiei. Iaz hankaz gora jarri zuen lasterketa erlojuaren aurka, eta oraingoan, kolpe handia emateko baliatu du bakarkako lana. Ibilbide aldetik, gaurkoak ez zuen La Planche des Belles Filleseko saioaren antzik, laua zelako, aparteko zailtasunik gabea. Haatik, emaitza berbera izan da, denborarik onena ezarri baitu Pogacarrek, bataz beste orduko 51 kilometroko abiaduran. Lehengo lepotik izan du burua, eta gauza bakarra falta izan zaio:âlasterketako burura iristea. Zortzi segundorengatik ez dio kendu lidertza Mathieu van der Poeli (Alpecin). Herbeheretarrak zain eta muin defendatu du maillot horia.

Tourra hasi besterik ez da egin, baina Pogacarrek gauzak oso alde ditu jada. Apenas kaltetu zuten lehen egunetako erorikoek, Primoz Roglic (Jumbo Visma) eta Geraint Thomas (Ineos) ez bezala. Eta gaur, aise nagusitu zaie biei ala biei:â44 segundo atera dizkio herrikideari, eta 1.18 galestarrari. Hainbestean jardun dute, zauriz eta kolpez josita egonagatik. Ordea, Pogacarren denbora beste mundu batekoa izan da. Minututik gorako galera izan dute Roglic ez gainontzeko faboritoek:â1.08era geratu da Rigoberto Uran (Education First), 1.11ra Julian Alaphilippe (Deceuninck), 1.44ra Richard Carapaz (Ineos), 1.49ra Enric Mas (Movistar) eta Wilco Kelderman (Bora), 2.14ra David Gaudu (Groupama)...

Espezialistek ere amore eman behar izan dute esloveniarraren ahalmenaren aurrean. Mikkel Bjerg (UAE) izan da erreferentzia on bat ezartzen lehena, kronometroa 33.01ean geldituta. Euria hasi du geroago, eta horrek asko zaildu du inork danimarkarraren marka ondu ahal izatea. Bihurgune asko zutik hartu behar izan dituzte txirrindulariek; azken metroetan zeudenak, esate baterako. Ordea, atertzera egin du tarte baten ondoren, eta Mattia Cattaneok (Deceuninck) zapuztu egin du Bjergen ametsa, ibilbidea sei segundo azkarrago osatuta. Hortik gutxira, italiarrari 36 segundo atera dizkio Stefan Kungek (Groupama). Hura zen proba irabazteko hautagai nagusietako bat, eta ez du hutsik egin.

Oso zaila zirudien inork Kungen denbora hobetu ahal izatea. Gertu izan diran Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) eta Kasper Asgreen (Deceuninck), baina zortzi eta hemezortzi segundora gelditu dira, hurrenez hurren. Burrunba ozena entzun da bat-batean. Pogacar zen. Tximista bezala zihoan. Erlojupekoaren ostean aitortu duenez, hasierako aldapetan ez du gehiegi estutu nahi izan, gerora esfortzuan itota ez gelditzeko. Halere, denborarik onena ezarri du lehen mugarrian; baita bigarrenean ere. Eta, nola ez, helmugan ere bai. Wout van Aertek (Jumbo Visma) kolokan jar zezakeen haren garaipena, baina urrun gelditu da azkenean, 30 segundora. Laugarren bukatu du, Pogacarren, Kungen eta Vingegaarden atzetik. Postu bat beherago sailkatu da Van der Poel, segundo bakarrera. Erlojuaren kontra aritzeko ere badu gaia liderrak, gaur erakutsi duenez.

Apal aritu dira, aldiz, euskal herritarrak. Omar Fraile (Astana) izan da onena:â24. bukatu du, 1.44ra. Ondo ibiltzeko aukerak izan zitzaketenen Pello Bilbaok (Bahrain) eta Ion Izagirrek (Astana), baina 41. eta 65. izan dira, 2.08 eta 3.07ra, hurrenez hurren.

Pogacarrek abantaila handia lortu du sailkapen nagusian: besteak beste, 1.36era du Carapaz, 1.40ra Roglic, eta 1.46ra Geraint Thomas. Hori horrela, Jumbo Visma eta Ineos taldeei bide bakarra gelditzen zaie UAEko ziklista azpiratzeko:âlasterketa hankaz gora jartzea, Euskal Herriko Itzulian gertatu zen bezala. Alegia, xaxatu egin beharko lituzke Pogacarrek gaur eman dien astinduak. Ibilbidea eta indarra badute egoera iraultzeko, edo gutxienez, esloveniar gaztea estu hartzeko.


Summary: Txinako Alderdi Komunistak ehun urte beteko ditu gaur. Ez dute egitarau ofizialik plazaratu, baina ospakizuna ez da nolanahikoa izango Pekinen eta Shanghain. Gaur egun 92 milioi kide baino gehiago ditu alderdiak.

Lore dotoreak, Txinako banderak etxe guztien atarietan, kartel gorriak alde guztietan; baina baita segurtasun neurri zorrotzak eta sekretismoa ere. Txinako Alderdi Komunistak gaur ospatuko du bere sorreraren ehungarren urteurrena, eta ez edozein modutan. Egitarau ofizialik ez dute argitaratu, baina Pekin hiriburuko Tiananmen plazak egunak daramatza itxita, eta ez dira faltako kontzertuak, su festak eta bestelako ikuskizunak. Han izango da gaur goizean Xi Jinping Txinako presidentea eta alderdiko idazkari nagusia.

Egun handiaren aurretik ere nabarmena izan da Pekinen eta Shanghain gaurkoa egun berezia dela; apaingarri guztiez gain, bi hirietako erdiguneko trafikoak egunak daramatza mugatuta. Zehazki, Shanghain egin zuen alderdiak bere lehen kongresua 1921eko uztailaren 23an; han izan zen, beste hamabi kiderekin batera, Mao Zedong, 1949an Txinako Herri Errepublika sortu eta 1976an hil zen arte haren burua izan zena. Aurrerago, 1941ean, Maok berak hartu zuen urteurrena uztailaren 1ean ospatzeko erabakia.

Hong Kongeko eskualde administratibo berezian, berriz, litekeena da istiluak izatea: erakundeek debekatu egin dute urtero uztailaren 1ean Txinako Gobernuaren aurka egin ohi den protesta. Izan ere, Hong Kongen esanahi bikoitza du egun horrek: batetik, Alderdi Komunistaren sorreraren urteurrena ospatzen da; eta, bestetik, 1997ko egun horretan bilakatu zen Hong Kong, berriz, Txinako eskualde bat. Poliziak 10.000 agente baino gehiago mobilizatuko ditu bihar, eta hiriko hainbat gune ere itxiko ditu.

92 milioi kide

Osasun onean helduko da Txinako Alderdi Komunista bere urteurrenera: munduko erakunde politiko handienetako bat da. Gaur egun 92 milioi kide baino gehiago ditu —Txinako biztanleen %6,6—, eta haren eragina nabarmena da txinatarren egunerokoan. Badira beste zortzi alderdi ere herrialdean, baina haien garrantzia hutsala da. Munduan kide gehiago dituen alderdi politiko bakarra Indiako Bharatiya Janata da, 100 milioi kide baino gehiago dituena.

Azken asteetan Xi Jinping buru duen gobernuak inoizko kanpainarik handienetako bat jarri du martxan alderdiko militanteek haren historiari buruz ikas dezaten. Hirietan ere hainbat ikuskizun eta ekitaldi egin dira hasieran legez kanpokoa izan zen alderdiaren bidea gogoan izan dutenak. Guztiek alderdiaren historia nihilista bat kontatzen dute, hori baita Xiren agintaldiaren ezaugarrietako bat; iraganeko akatsek eta krisiek ez dute lekurik egungo kontakizunean.

Txinaren etorkizunari buruz jarduteko ere ari dira baliatzen alderdiaren urteurrenaren ospakizuna. Geroz eta nabarmenagoa da munduko ekonomian Txina dela azken hamarkadetan AEB Ameriketako Estatu Batuek izan duten hegemoniaren lekukoa hartzeko hautagai nagusia. Etorkizuneko paradigma aldaketan industria politika moda-modan jarri da, batez ere Txinaren estatutik gidatutako industriaren erreferentzia gero eta agerikoagoa delako.

Xiren gobernuaren helburuetako bat da 2035. urterako herrialdearen ekonomia bikoiztea, baita herritar bakoitzaren diru sarrerak ere. Ondo bidean, 2049. urtean ospatuko du bere ehungarren urteurrena herri errepublikak, eta ordurako potentzia politiko, ekonomiko, teknologiko eta militar finkatua izan nahi du Txinak.


Summary: Ibarrolaren 'Gernika Gernikara' margolana erakutsiko dute Arco azokan. Picassoren Gernika Madrilera eraman zuten urte berean jarri zuten azkenekoz erakusketa batean: 1981ean. Gordeta eduki dute ordutik, eta Jose de la Mano galeriak erakutsiko du orain, Madrilgo Arco azokan.

Agustin Ibarrolak lotura berezi bat izan du Pablo Picassoren Gernika margolanarekin (1937). Artistak behin baino gehiagotan adierazi izan du miretsi egiten duela dagoeneko XX. mendearen sinbolo bat den obra hori. 1970eko hamarkadan, Gernika-ren zati batzuk hartu eta hainbat pintura sortu zituen haiekin; Euskal Herriko «gernika berriak», bere hitzetan. Horietako bat da Gernika Gernikara (1977).

Obra hori 1977an erakutsi zen lehenengoz, Bilboko Arte Ederren museoan, Picassoren koadroa Gernika-Lumora (Bizkaia) eramateko eskatzen zuen egitasmo baten barruan. Asmoa zen museo bat eraikitzea Gernikan, Gernika lana eta hartan oinarritutako beste hainbat obra jasotzeko; tartean, Ibarrolarena bera. Bi metro altu eta hamar metro zabal dituen horma irudi bat da.

Gauza jakina da asmo hori ez dela inoiz gauzatu, eta Ibarrolaren eta Picassoen lanak ez dituztela elkarren ondoan erakutsi oraindik. Picassoren Gernika duela 40 urte eraman zuten New Yorketik Madrilera, eta Ibarrolaren lana baliatu nahi dute urteurren hori ospatzeko. Hain justu, 1981ean izan zen Gernika Gernikara erakusketa batean azken aldiz, eta gordeta eduki dute ordutik. Askok galdutzat zuten. Orain, Jose de la Mano galeriak eskuratu du, eta Madrilgo Arco Arte Garaikidearen Nazioarteko Azokan erakutsiko du, datorren asteazkenetik igandera bitartean.

De la Mano galeristak adierazi du kasualitatez egin zuela topo obrarekin, katalogo zahar batean artistaren lan geometrikoen bila ari zela. Familiarengana jo zuen, eta Ibarrangeluko Gametxo auzoko baserri batean aurkitu zuen (Bizkaia), urteetan Ibarrolaren estudioa izan den tokian.

Honako hau adierazi du Rocio Robles Tardiok, azokan margolanaren aldamenean jarriko duten testuaren egileak: «Obrak jolas egiten du mural bat izatera eta ez izatera, eta, beraz, monumentu izaera ematen dio bere buruari». Robles Tardioren ustez, Ibarrolak «Picassoren obraren gakoak» ulertu zituen.


Summary: Politikoak, txirrindulariak eta futbolariak.

Jendaurrean erakutsi beharreko zordun handiak zeintzuk diren erabakitzean bi jarrera hartu zituzten ogasunek. Zorraren muga milioi bat euroan jarrita, zerrenda murritzagoa erakustera jo zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Horren ondorioz, porrot egindako enpresak dira hor nagusi, eta gutxi dira izen propioekin agertzen direnak, haientzat zailagoa baita halako zulo bat eragitea ogasunari.

Zerrenda zabalago baten hautua egin zuen Nafarroak, eta gutxieneko muga 120.000 euroan jarri zuen. Ondorioz, zerrenda nabarmen luzeagoa da —673 lagun daude Nafarroan, 242 beste hiru lurraldeetan—, eta lautik bat dira norbanakoak. Haien artean, pertsona ezagun asko daude, Gabriel Urralburu presidente ohia (426.700 euro) eta haren emazte Olivia Balda (440.500) buru dituztela. Ignacio Gallipienzo Eguesibarko alkate ohiak, berriz, 122.200 euro zor dizkio Ogasunari.

Soldata handiak jaso bai, baina zegozkien zergak ordaindu ez zituzten kirolari batzuk badira. Vladimir Karpets txirrindulari ohiak eta haren emazte Tatiana Karpetsek 989.000 euro zor dituzte, eta Denis Mentxov txirrindulariak eta Nadezna Menxova emazteak (707.000). Osasunako hiru jokalari ere ageri dira: Walter Pandiani (124.300), Krisztian Vadocz (153.300) eta Pizo Gomez (219.800).


Summary: Donald Rumsfeld Defentsa idazkari ohia zendu da. Irakeko inbasioaren (2003) arkitekto nagusietako bat izan zen Rumsfeld, George W. Bushen agintaldian.

Donald Rumsfeld AEBetako Defentsa idazkari ohia zendu da, 88 urterekin. Asteazkenean haren sendiak jakinarazi duenez, Mexiko Berriko Taos hiriko etxean hil da. Bi alditan izan zuen AEBetako indar militarren gaineko ardura Rumsfeldek: 1975 eta 1977 artean Gerald Forden presidentetzan, eta 2001 eta 2006 artean George W. Bushenean. Bigarren aldi horregatik egin zen ezagun, Irakeko inbasioaren sustatzaileetako bat izan zelako.

Dick Cheney presidenteordearekin batera, Bushen exekutiboko belatzen liderra izan zen Rumsfeld. Hura izan zen 2003an Irak inbaditzeko justifikaziotzat herrialde horrek suntsipen handiko armak zituen gezurra erabiltzearen erantzule nagusietako bat. Gobernua utzi ondoren ere, eutsi egin zion gezur horri.

Bushek goraipatu egin du dolumin mezuan: "Estatu Batuak seguruagoak dira eta hobeto daude haren zerbitzuari esker".

AEBetako militarrek 2011n utzi zuten Irak, gerrak ehunka milaka hildako eragin ondoren. Gaur egun oraindik 2003ko inbasioaren ondorio zuzenak ari da pairatzen herrialdea, eta egonkortasuna eskuratzetik urruti dago.


Summary: Kazetari bat eta ekintzaile bat hil dituzte Haitin. Beren etxe aurrean hil zituzten, eta gorpuak erakusten dituen bideo bat zabaldu da sare sozialetan. Auzo berdinean, beste hamabost pertsona hil zituzten asteartean.

Gazette Haiti egunkariak jakinarazi du bere kazetarietako bat, Diego Charles, etxe aurrean hil dutela, tiroz. Marie Antoinette Duclaire Matriz Liberación mugimenduko kidea ere modu berean hil dute. Astearte gauean gertatu ziren hilketak, eta hildakoen gorpuak erakusten dituen bideo bat ere zabaldu da sare sozialetan. Gobernuak argitu du lau gizon aritu zirela biak hil zituzten Christ-Roi auzoan, Puerto Principen, motozikleta batetik tiro egiten. Auzo horretan bertan, gutxienez hamabost pertsona hil zituzten astearte gauean.

Haitiko lehen ministroak Fantom 509 erakundeari egotzi dizkio hilketak, eta «ekintza terrorista» bezala deskribatu du gertakaria. Talde kriminalen arteko gerraren ondorioz, 13.600 pertsona inguruk ihes egin behar izan dute Puerto Principetik ekainaren hasieratik. Bortizkeria nabarmen hazi da azken asteetan.


Summary: Gazteen txertaketa aurreratzeko eskatu du Jaurlaritzak. Horretarako eskumena autonomia erkiegoetako gobernuek dutela gogorarazi du Espainiako Gobernuak

Azken egunotan izandako kasuen gorakadak kezka piztu du Eusko Jaurlaritzan, batez ere gazteenen artean egin baitu gora intzidentziak: oraindik txertorik jaso ez dutenen artean. Orain arte txertaketa plangintza moldatzearen aurka azaldu bada ere, atzoko Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluan gazteen txertaketa aurreratzeko eskaria egin zuen Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, kutsatzeen gorakada hesitzeko asmoz.

«Komenigarria litzateke txertaketa irizpideak berrikustea», iritzi zion Sagarduik. Argudiatu zuen gazteen artean harreman sozialak areagotzen ari direla, eta horren ondorioz sortzen ari diren kutsatzeak geldiarazteko txertaketa proposatu zuen. Atzoko Osakidetzako eta Osasunbideako datuek 366 kutsatu jaso zituzten, horietako gehien 19 eta 39 urte artean.

Kontseiluak ez zuen gaia landu atzoko bileran. Hala ere, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak gogorarazi zuen autonomia erkidegoetako gobernuek dutela eskumena txertaketa aurreratzeko. Hain zuzen ere, neurri horren alde egin du ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak, Delta aldaeraren hedapena geldiarazteko: kutsakorragoa eta erikorragoa baita aldaera hori.

Estrategia aldaketa egin zuen atzo Eusko Jaurlaritzak. Izan ere, Sagarduriren adierazpenak atzo bertan egondako Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egindakoen aurkako bidetik joan ziren. Bertan izan zen Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko eta Adizkioen zuzendaria, eta adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua egin zuen.


Summary: Jean Jacques Lasserre hautatu dute Pirinio Atlantikoetako presidente. Gaur goizean egiten ari dira departamendu kontseiluko lehen bilkura. Bi hautagai aurkeztu dira presidentetzarako: Lasserre bera eta EH Baiko Iker Elizalde.

Igandean iragan ziren departamendurako eta eskualderako bozak Ipar Euskal Herrian, eta Pirinio Atlantikoetako departamendu kontseiluan parte hartuko duten hautetsiak izendatu zituzten. Ipar Euskal Herriak dituen hamabi kantonamenduetatik 11tan zentro-eskuinak irabazi zuen; Hendaiako kantonamenduan EH Bai gailendu zen. Gaur goizean iragaten ari da kontseilu nagusiko lehen bilkura, ondoko sei urteetan departamendua gidatuko duen presidentea hautatzeko. Bi hautagai aurkeztu dira: zentro-eskuineko gehiengoaren izenean Jean Jacques Lasserre, eta EH Bairentzat Iker Elizalde. Departamenduko ezkerrak ez du hautagairik aurkeztu. Hautetsien gehiengoak Lasserre hautatzearen alde egin du.

Bigarren agintaldia izanen du, jarraian, Lasserrek (Bidaxune, Nafarroa Beherea, 1944). 2001etik 2008ra ere okupatu zuen kargu hori. Adinean aitzinera joanik ere, «departamenduaren pasioz» presidente izaten jarraitzeko borondatea erakutsi zuen hauteskunde kanpainan BERRIAri eskainitako elkarrizketan: «Erabakia ez dut bakarrik hartu, nire zerrenda kideek bultzatu naute. Niretzat ohore bat da: ezkerra erabat zatitua da; gu, erabat batuak. Baina zintzoki: zeren izenean adin bat dugunean ez dugu zer erranik? Departamenduak belaunaldi guzientzat lan egiten du, nirearentzat ere bai. Laburbilduz: gustu pertsonal bat da, eta hautu kolektibo bat».

Presidente hautatua izan berritan, departamenduak instituzio gisa duen zilegitasuna defendatu du: «Anitzek zaharkitua zela zioten; guk departamendu eskalaren egokitasunean sinesten dugu», adierazi du. «Elkartasuna» oinarri duten politika publikoen «noblezia» azpimarratu du, ildo beretik: «Badakigu bizi dugun osasun krisiak eta bizi ditugun tratnsizio handiek elkartasun beharra indartu baizik ez duela egiten ahulenengan. Elkartasun horri esker, gure diferentzien gainetik komunitatea osatzen dugu», baieztatu du. Pirinio Atlantikoetako departamenduaren «aniztasun kulturalaren» defentsa, «elkartasunaren, errespetuaren eta irekitasunaren adierazpena» izan behar dela erran du.

Era berean, hauteskundeak markatu dituen abstentzio handia ere aipatu du. «Hautesleen urruntzeak geure burua galdekatzera eraman behar gaitu. Tokiko hautetsien eta herritarren artean konfiantza harremanak tinkatu behar dira; lurraldeekin hurbileko harremana indartu behar da. Niri dagokidanez, zuhurtasunez, irudimenez eta arriskuak hartuz aritzera bultzatzen zaituzte». Departamenduaren politika sozialekin adin guzietako herritarrei laguntza ekartzeko borondatea erakutsi du, eta «berrikuntza sozialerako laborategi» baten sorrera iragarri du, herritarren beharrei konponbide «egokiagoak» atzemateko «gogoetatzea, irudikatzea, testatzea eta ebaluatzea» ahalbidetuko duena. Kanpainan eztabaida izan da 18-25 urte artekoentzat gutxieneko errenta bermatzeari buruz. Eztabaidan sartzea ukatu du Lasserrek, baina adin horretako gazteei «erantzunak» proposatuko zaizkiela erran du.

Etxebizitzaren gaia ere izan du hizpide, lurraldean zehar egoera desberdinak direla azpimarratuta, «konplexua» dela erranez. «Gure lurraldearen erakargarritasun zoragarriari lotua dela uste dut, baina ez dut uste nor bere baitan hetsirik egotea edo halako jarduera edo halako publiko bat hatzarekin erakustea direnik konponbidea». Tresnak badirela eta partaide ezberdinen artean lanean aritu behar direla baieztatu du. Herritarren parte hartzeari, ingurumen transizioari eta bizi inguruneari buruz lan egitea ere aipatu du.

Oposizioa lanerako prest

Lasserre presidentearen hitzartzearen ondotik, oposizioko hautetsien aldia izan da. Departamenduko ezkerrak talde politikoa osatu du eta Stephanie Maza Paueko hautetsia izanen da bozeramailea. «Abstentzio handiak behartzen gaitu kontuan hartzera gure herritarren zati handi batek ez duela interesik ikusten bozkatzera joatean. Lekzio gisa hartu behar dugu. Triunfalismoak baztertu eta lan egin behar da», adierazi du. «Ezkerreko hautetsiak presente izanen gara, batzorde guzietan parte hartuko dugu». Oposizio «determinatu» bat izanen direla erran du, eta nabarmendu du zerbitzu publikoren defentsan arituko direla. «Ez gara enfrentamendu antzu batean izanen, instituzioaren eta departamenduaren interesak defendatuko ditugu. Ez dugu figurazioa eginen, gure rola osorik beteko dugu».

Iker Elizalde EH Baiko hautetsiak ere hartu du hitza. Annie Povedarekin batera, ezkerreko abertzaleen ordezkariak izanen dira Pauen. «Printzipiozko hautagaitza aurkeztu dugu, gure diferentzia baieztatzeko manera baita guretzat«. Bi oinarrizko puntu aipatu ditu: Ipar Euskal Herriaren instituzionalizazioa eta AHT. «Bigarren etapa batera pasa behar da Euskal Hirigune Elkargaoren ondotik». Estatu bereziko urralde elkargo baten alde direla erran du, eta oroitarazi du Ipar Euskal Herrikoan gehiengo baten babesa izan zuela garaian. Abiadura Handiko Trenarentzat trenbide berriak eraikitzearen kontra ere agertu da Elizalde. «Ez da beharrezko». Baliabideak orain diren azpiegiturak indartzeko erabiltzea hobetsi du. Azkenik, euskaraz ikasteko eskubidea ere defendatu du, Brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko Donapaleuko (Nafarroa Behera) Amikuze kolegioa okupatzen ari direnei babesa erakutsita.

Berehala hartu beharreko bost neurri zerrendatu dizkio Elizaldek Departamenduko presidenteari: etxe laguntzaileen lan baldintzen hobetzea, besteak beste, 28 orduko lanaldiarentzat gutxieneko lansaria bermatuta; gutxieneko errenta bermatzea 18 eta 25 urte artekoentzat; etxebizitzaren egoerari konponbidea ematea, azpimarratuz instituzioaren ardura dela denentzat eskuragarri izan dadin; bakartutako adingabekoen harrera denentzat bera izatea, edonongoak izanik ere; turismo iraunkorraren Europako itunarekin bat egitea. Lasserrek erantzun dio bistakoa dela gai anitzetan eztabaidak izanen dituztela, baina prest agertu da elkarlanean aritzeko.


Summary: Hiru greba egun egitera deitu dute Bizkaiko autoeskoletan. ELA eta CCOO sindikatuek uztailaren 14, 23 eta 26rako deitu dute lanuztera, «lan ituna berritzeko eta genero arrakala ezabatzeko»

Aurtengo ekainean Bizkaiko autoeskoletan egondako bi greba egunek segida izango dute uztailean. Autoeskoletako langileen ordezkaritzaren %100 duten sindikatu biek, ELAk eta CCOOk, lanuztera deitu dute berriro, 14, 23 eta 26rako. Beren eskaeren aurrean, salatu dute ez dutela patronalaren erantzunik, eta langileek ezin dutela jarraitu «baldintza prekarioetan eta askotan irregularretan».

Izan ere, Bizkaiko autoeskoletako langileek 11 urte egin dituzte jadanik hitzarmena berritu gabe, eta horrek eragin die orduko soldatak eta ordutegiak indarrean edukitzea oraindik. Izan duten hitzarmen bakar hori 2009an sinatu eta 2010eko abenduan amaitu zen. «Geroztik, blokeatuta dago, eta ez da berritu». Hala ere, «hala moduz» egindako hitzarmen bat izan zen, «taberna batean sinatu izan balute bezala». Ordutik, 11 urte igaro dira, eta langileek orduko baldintzekin jarraitzen dutela esan dute: «Gure lan baldintzak izoztuta daude. Irakasleek lan egindako ordu bakoitzaren araberako soldata dute, eta administrazioko langileak ez dira lanbide arteko gutxieneko soldatara heltzen asteko 40 orduko lanaldiarekin».

Gainera, sektorean genero arrakala handia dagoela azaldu dute ELAk eta CCOOk, lan administratiboan emakumeak aritzen direlako gehienbat, eta lanpostu horietan jasotzen direlako soldata apalenak.

2020ko urrian abiatu zen lan hitzarmena berritzeko negoziazioa sindikatuen eta patronalaren artean, baina zazpi hilabete eta bederatzi bilera eta gero, «APAVI patronalaren borondaterik eza oso garbi geratu zen», sindikatuen arabera; egoera erregulatzeko «benetako urratsak» ez egiteko hautua egin du Bizkaiko autoeskolen patronalak, haien ustez, eta horregatik iritsi ziren aurtengo ekainean lehenengo lan uzteak. «Erabateko jarraipena izan zuten, baina, hala ere, patronala ez da jarri harremanetan gurekin». Hori dela eta, mobilizazioan aurrera pauso bat emateko erabakia hartu dute, eta hiru greba egun antolatu dituzte uztailerako.

Profesionalizazioa

ELAk eta CCOOk nahi dute beharginen lan baldintzak «duinak egitea eta profesionalizatzea», eta, horretarako, «baldintza prekarioak erregularizatu egin behar dira». Soldata taulak berritzea exijitzen dute, «erosteko ahalmena berreskuratzeko». «Autoeskola gehien-gehienek itunaren araberako soldata ofizialak pagatzen dituzte irakasleen kasuan, eta maiztasun irregularrarekin. Administrazioaren alorrean, berriz, apenas iristen diren 1.000 euro gordinetara».

Ordutegietan ere aldaketak nahi dituzte sindikatuek. «Gaueko 21:00ak arte luzatzen dira lanaldiak, hamaika ordu lan egin eta gero, eta larunbatean ere lan egiten da».


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak ez du onartu Masek jarritako helegitea. Kontu Auzitegiak 5,8 milioi euroko zigorra ezarri zien hari eta beste bederatzi goi kargudun ohiri, 2014ko galdeketarekin lotuta. Bi urte behar izan ditu erantzun bat emateko.

Espainiako Auzitegi Gorenak ez ditu onartu Artur Mas Kataluniako presidente ohiak eta beste hainbat goi kargu ohik aurkeztutako helegitea. Generalitateko kide ohiak 5,8 milioi euroko zigorra ordaintzera kondenatu zituen Kontu Auzitegian 2018an, lau urte lehenagoko azaroaren 9ko galdeketaren harira eginiko gastuengatik. Erabakia 2017ko erreferendumaren nazioarteko sustapenaren harira ezarritako bermea publiko egin berritan iritsi da; 5,4 milioi eurokoa.

Masen helegitearekin batera, Joana Ortega, Francesc Homs eta Irene Rigau kontseilari ohien, eta beste sei goi kargudun ohiren eskaerak ere baztertu ditu. Zigortuek argudiatu zuten Kontu Auzitegiak ez duela haien ekintzak konstituzionalak izan ziren edo ez erabakitzeko eskumenik, eta bi aldiz zigortu dituztela gertaera berdinengatik; aurrez Kataluniako Auzitegi Nagusian ere ebatzi zuten haien aurka.

Auzitegiaren arabera, baina, bi ebazpenen artean ezberdintasunak daude, eta, beraz, ez da nahikoa justifikazioa. Aho batez hartutako erabakia argudiatzeko, gehitu du zigortuek ez dutela «kasazio interesa justifikatu», eta «oinarri falta» dagoela helegiteetan. Erabakia hartzeko bi urte baino gehiago behar izan ditu. Bien bitartean, hainbat jabetza enbargatuta izan dituzte, diruaren zati Elkartasun Kutxaren bidez ordaintzea lortu arren.

Zigor horrez gain, beste bat ere pilatu zaie Masi eta Homsi. 2017ko erreferendumari lotutako kausan, 2,8 eta 2,9 milioi euroko bermeak ezarri dizkie Kontu Auzitegiak, hurrenez hurren, 2011 eta 2015 artean —bere agintaldian— galdeketa sustatzeko nazioartean eginiko lanengatik. Erabaki horien aurrean, presidente ohiak adierazi du Espainiako Estatuak politikari katalanak «politikoki eta sozialki hiltzea» duela helburu; lehenik, kargu publiko bat izateko aukera kendu zioten, eta gero, zigor ekonomiko handiak jarri.

Kausa berriari dagokionez, Estatuko Abokatutzak uko egin dio alegazioak aurkezteari, Espainiako Justizia ministro Juan Carlos Campok esandakoaren bidetik. Horren arrazoia da Generalitateko 34 goi kargudun ohiek ustez legez kanpo eginiko gastuetarako —besteak beste, kontratuak, bidaiak eta enbaxadetako gastuak— ez dela estatuko administrazioaren diru funtsik erabili. Aurkako erabakiak, gainera, Kontu Auzitegiak berak jarritako aurrekarien kontra egingo luke. 2014ko erreferendumari lotutako kasuan, auzitegiak pasa den ekainean ebatzi zuen abokatutzak ez lukeela prozesuan parte hartu behar. Estatuko Abokatutzak helegitea jarri zion erabakiari, baina Gorenak ez zuen tramitera onartu. Erabakiak bat egiten du alderdi independentisten nahiekin. Haiek auzi judizialari «konponbide bat emateko» eskatu diote Espainiako Gobernuari, esanez Estatuko Abokatutza kausatik baztertzea zela horretarako lehen pausoa. Akusazio gisa jarraituko dute, ordea, Fiskaltzak, Societat Civil Catalana erakundeak eta Abokatu Katalanak Konstituzioagatik elkarteak.


Summary: Baheketa bat egiteko galdegin dio Hernaniko alkateak Osakidetzari. Alkateak azaldu du egoera «nahiko larria» dela, birusa abiada azkarrean ari baita herrian hedatzen.

Aste hasieratik, Hernanin (Gipuzkoa) atzemandako COVID-19 kasu kopuruaren gorakada kezkarako zio izan da, nabarmen. Esaterako, asteartean Hego Euskal Herrian detektatutako 366 kasuetatik, Hernanin zenbatuak izan ziren 52. Gaitzaren intzidentzia tasa metatua 600dik gorakoa da herrian. Horiek horrela, birusaren kutsatze katea etete aldera, herrian baheketa bat egin dadila galdegin du Hernaniko alkate Xabier Lertxundik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari egin dio eskea. Edonola ere, Lertxundik argitu du Hernaniko Udalak ahal adina baliabide bideratuko dituela zeregin horretarako, «egoerak okerrera egin ez dezan».

Agerraldiaren berri izan bezain laster, ekainaren 24aren bueltan Hernanin ospatu ohi diren sanjoanekin lotu zuten hainbatek kasuen gorakada. Ordea, herriko alkateak argitu du ez dagoela bataren eta bestearen arteko harremana baieztatzeko aski frogarik.


Summary: Euskal ekonomia 2022an itzuliko da aurrekora, Laboral Kutxaren ustez. Ikerketa taldearen aurreikuspenen arabera, KPI %2,1 igoko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan

«BPGari dagokionez, 2022an utziko dugu krisia atzean», iragarri du Joseba Madariaga Laboral Kutxako ikerketa zuzendariak. Horrek, baina, zehaztu duenez, ez du esan nahi langabezia tasak bilakaera berdina izango duenik, aldi baterako lan erregulazioen babesaren eragina zenbatekoa izaten ari den ezin delako neurtu oraindik. Oro har, baina, «iragarpen baikorrak» egin dituzte, eta erakunde publikoek eginiko aurreikuspenak hobetu dituzte.

Laboral Kutxak euskal ekonomiaren egoeraren inguruko sei hilabeteroko txostena aurkeztu du, eta, haren arabera, BPG %6,3 igoko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %6,4 Nafarroan. Eusko Jaurlaritzak eginiko aurreikuspena baino hobea da (%5,7), baina iazko abenduan bankuak berak egin zuena baino txarragoa. Ordukoan %7ko datua eman zuen. «Baina ez da larria» zehaztu du Ibon Urgoiti Negozio Garapen Areako zuzendariak: «Olatua espero baino gehiago luzatu da, baina horrek ez du susperraldia eten, pixka bat atzeratu baizik».

2021 «susperraldiaren urtea» izango da, eta 2022 are hobea izatea espero dute. Datorren urtean %6,8 igoko da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG, eta %6,7 Nafarroakoa. Pandemiaren eraginez, eta 2019arekin alderatuta, BPG %9,5 eta %8,3 jaitsi zen iaz. Bi urteetako iragarpenak batuz gero, %12ko inguruko hobekuntza irteten da, eta hortik ondorioztatu dute euskal ekonomiak 2022an utziko duela atzean krisia.

Enplegu tasa BPGaren eskutik joan ohi da normalean, baina pandemiak logika hori hautsi duela azaldu du Madariagak. Iaz langabezia tasa %0,3 igo zen bakarrik EAEn —%9,2tik %9,5era—, eta %1,9 Nafarroan —%8,2tik %10,1era—, BPGk izan zuen jaitsiera baino askoz leunagoa da. Adituen ustez, aldi baterako erregulazioengatik izan zen, eta, zenbatzeko moduarengatik, haien babesean dauden langileak ez direlako langabetu bezala zenbatzen. Faktore horrek asko zailtzen du iragarpena egitea, baina, hala ere, datua eman dute: aurten enplegu tasa %4,3 igoko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan. 2022an, berriz, igoera handiagoa izango da: %5ekoa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta %4,8koa Nafarroan.

KPIari dagokionez, aurten %2,1 igoko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan. Hurrengo urterako %2tik beherako batez bestekoak espero dituzte. Igoera nabarmena da, eta arrazoi nagusia energiaren prezioaren igoera da, hala argindarrarena nola erregaiena. Era berean, behin-behineko beste hiru arrazoi gehitu dituzte: merkealdien atzerapena, erosketa saskian egondako aldaketak eta Alemaniako Gobernuak BEZ berriz ere igo izana.


Summary: ‘Baby boom’-aren belaunaldikoek pentsio txikiagoen eta erretiroa atzeratzearen artean hautatu beharko dute. «Belaunaldien arteko berdintasun tresnaren» bitartez, baby boom-aren belaunaldiko erretiratuei «ahalegin gehigarri» bat eskatuko die Espainiako Gobernuak. Pentsioen erreformaren lehen zatia izenpetu du, sindikatuekin eta patronalarekin

Pentsioen erreformaren lehen zatia berretsi duen agiriaren tinta lehortu gabe zegoela, ireki da bigarren zatiari buruzko eztabaida. Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak hasi du dantza, gobernuaren asmoa zein den mahai gainean jarrita: «Ahalegin gehigarria» eskatuko die baby boom-aren belaunaldikoei. Hau da, 1958tik 1975-1977 arte jaiotakoek beren aurrekoek eta beren ondorengoek baino pentsio txikiagoak espero beharko lituzkete. Alternatiba bat eman die ministroak: lan gehiago egitea.

Atzo eguerdian sinatu zuten pentsioen erreformaren lehen zatia Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, Pepe Alvarez UGTkoak, Antonio Garamendi CEOE patronaleko buruak eta Santiago Aparicio CEOEko lehendakariordeak (Cepyme enpresa txikien patronala ordezkatzen). Pentsioen inguruan 2011z geroztik sinatutako lehen akordioa dela nabarmendu zuen Sanchezek, eta pentsioen erosteko ahalmena bermatzen duela.

Onartutako neurrien artean dago 2022. urtetik aurrera pentsioak aurreko urteko batez besteko KPIaren arabera igoko direla. Erretiroa aurreratzen dutenei gehiago zigortzea —pentsioa txikituz— eta atzeratzen dutenei saria ematea —pentsioa handituz— ere hitzartu dute. Gizarte Segurantzak kotizazioen bidez ordaintzen dituen gastu batzuk aurrerantzean aurrekontuen bitartez ordaintzea ere dakar erreformak.

Bigarren zatia, zailena

Erreformaren bigarren zati bat geratzen da lotzeko, agian zailena, haren bitartez kontrolatu nahi dutelako hurrengo urteetan gastua gehiegi ez handitzea. Neurrietako bat izango da jasangarritasun faktorearen ordezkoa. «Belaunaldien arteko ekitate tresna» deitu dio Escrivak, eta azaroaren 15era arteko epea dute hitzartzeko, 2022 hasieran indarrean sartuko den pentsioaren legean joatekoa baita.<br />Jasangarritasun faktorea 2013ko erreforman txertatu zuen Espainiako orduko gobernuak, PPren esku zegoenean. Pentsioen zenbatekoa bizi itxaropenarekin lotzen zuen faktore horrek, eta urte gutxiren buruan pentsio berrien zenbatekoa %30 txikituko zela kalkulatu zuten sindikatuek. «Gaizki diseinatuta zegoen», argudiatu du Escrivak, TVEn, «urte batzuetan kontzentratuta dagoen arazo bat» —baby boom-aren belaunaldiak erretiroa hartzen duenean pentsio sistemak izango duen gastu handia— epe mugarik gabeko faktore batekin konpondu nahi zuelako.

Horregatik, Espainiako Gobernuak proposatuko duen sistemak «ahalegin gehigarria» eskatuko die 1950eko hamarkadaren amaieratik 1970eko hasierara jaio zirenei. «Doikuntza nahiko moderatua izango da, Espainiak ez baitu arazo larririk pentsioekin. [...] Hautatu beharko dute doikuntza txiki baten eta gehiago lan egitearen artean. Oraindik xehetasunak findu behar ditugu».

Kotizazio urteen luzapena

Eztabaida handia sor dezakeen beste gai bat pentsioa kalkulatzeko kontuan hartzen diren kotizazio urteena da. Lan bizitzaren azken hamabost urteak ziren azken erreformen aurretik, baina 2013tik urtero beste urte bat gehitzen da. Aurten, kotizatutako azken 24 urteak hartzen dira aintzat, eta azken 25ak izango dira datorren urtean, trantsizio epea amaitutakoan. Langile gehienentzat, lan bizitzako azken urteak izan ohi dira emankorrenak, eta horregatik epea luzatzeak pentsioa txikitu egiten die.

Epe hori 35 urtera luzatzeko aukera aipatu zion Espainiako Gobernuak berak Europako Batzordeari, baina Unidas Podemosko ministroen haserreak neurri batean atzera egitera eraman zuen exekutiboa. Escrivaren arabera, orain aztertzen ari diren neurria da epe luzatzea, baina langileak kotizazio txikieneko urteak kendu ahal izatea. Horrek lagun diezaieke lan bizitzaren azken urteetan enplegua galtzen dutenei, eta zaintza kontuengatik edo beste batzuengatik beren lanaldia murriztu dutenei.p>


Titularra

Summary: Titularra. Sarrera

Testua


DRJ EFPn

Summary: DRJ EFPn. Urteetan Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIAn kazetari lanean aritu ostean, itzultzaile ari da gaur egun Juan Luis Zabala (Azkoitia, Gipuzkoa, 1963). Literatur lan ugari argitaratu ditu: nobelak (Zigarrokin ziztrin baten azken keak, 1985; Kaka esplikatzen, 1989; Galdu arte, 1996; Agur Euzkadi, 2000; Txistu eta biok, 2016), eta narrazio bildumak (Gertaerei begira, 1988; Sakoneta, 1994; Ospa, 2017). Baita dietario bat (Inon izatekotan, 2006) eta bi biografia ere (Jesus Mari Artze, ttakunaren esku isila, 2003; eta Maltzeta, soinu bete bihotz, 2012).

NASA National Aeronautics and Space Administrationetik deitu zidatenean, pentsatu nuen iragarki bat egiteko izango zela. Inork niri harrokeria leporatu gabe esan dezaket garai hartan ni, David Robert Jones, beste izen batekin bazen ere, rock izar ospetsua nintzela, mundu guztian ezaguna, erreferentzia laudatua. Gainera, nire kantuen artean ez ziren gutxi espazioarekin eta zientzia fikzioarekin zerikusia zutenak, egokiak NASAren era askotako ekimenetarako.

Ez nuen inondik inora ere espero EFP Esperimental Foreverland Projecten parte hartzeko proposamenik, ez bainuen proiektuaren berririk. Nola ba! Proiektu sekretua da, eta hala izan behar du, oraingoz behintzat, ezinbestean.

Hasieran ezezkoa eman nuen. Maite nuen jendeak inguratuta bizi nintzen eta une oparoan nengoen musikari moduan ere, disko berria plazaratzear. Osasunez ere ondo nenbilen, 70 urteetara gerturatzen ari banintzen ere. Ez nuen bizimodua aldatu nahi.

Baina, kasualitatea!, eskaintza jaso eta astebetera prostatitisa diagnostikatu zidaten. Ez zen, berez, ezer larria, baina gaitz hark ikusarazi zidan bizitzaren beste fase batean sartzen ari nintzela, eta fase hori, gainera, ezingo zela oso luzea izan, ez nik nahiko nukeen bezain luzea behintzat. Bizitzaren oso zalea izan naiz beti, bizitzari oso atxikia.

Horregatik eman nien baiezkoa NASAren EFP proiektuko arduradunei, zalantza askoren ondoren. Kontu eta zehaztasun handiz landu zuten handik aurrera dena. Gibeleko minbizi baten ondorioz hil nintzelako itxurak egin genituen denon artean, 2016an, eta inor ezertaz jabetu gabe ekarri ninduten hona. Ez zen zabaldu bizirik jarraitzen nuelako zurrumurrurik, hamarkada batzuk lehenago hildako beste rock izar baten kasuan bezala, Elvis Presley mito handiarenean.

Arduradunek orduan esan zidatenez, aho batez erabaki zuten ni proiektu honetan parte hartzeko hautatuen artean izatea. Batetik, garaiko gizateria ordezkatzeko talentu handiagoko inor aurkitzea zaila izango zela iritzita; bestetik, nire edertasun moldakor miresgarria balioetsita. Ez dira nire hitzak, arduradunenak baizik, proiektuaren eta eskaintzaren berri emateko bildu ginenean esanak.

Azalpenak entzun ondoren, galdetu nien ea Lou Reed ere, nire garaiko beste kantari ospe handiko bat, ni baino lehenago hila, hautatuen artean zegoen, baina ezetz esan zidaten, hura modu naturalean hil zela, proiektua artean ere abian jarri gabe zegoela. Pena eman zidan. Beste kantari ospetsu bat hil zen gero, Leonard Cohen, ni hona etorri eta hamar hilabetera, eta pentsatu nuen hura ere hautatuen eta baiezkoa emandakoen artekoa izan zitekeela, baina ezin izan dut egiaztatu, eta ez naiz arduradunei galdetzen ausartu, Lou Reedi buruz galdetu nienean galdera deserosoa egin zitzaiela iruditu baitzitzaidan.

Proiektu hau isilean gorde beharraren ondorioz, debeku, morrontza eta aje asko nozitu behar izan ditut azken urteotan, kide boluntarioa egin nintzenetik. Berez, orain hasi dudan egunkari hau idaztea ere debekatua dut, eta seguru asko idatzi eta gero suntsitu egingo ditut koadernoko orrialdeak, badaezpada ere.

Zigorrik gogorrena, bakardadea da, erabatekoa ez izan arren giza harremanak oso mugatuak baititut. Zazpi laguneko burbuilatan banatuta bizi gara, oraingoz behintzat, EFP proiektuko aukeratuok, eta ezin gara ezertarako ere irten burbuila bakoitzari dagokion kilometro koadro inguruko esparru itxitik. Munduaren ikuskizuna, eta hondamendiaren aurka egiten ari den borroka etsiarena, egunero ikusten dugu telebistako eta ordenagailuetako pantailetan, baina aurrez aurre ikusten ditugun gizaki bakarrak nork bere burbuilako kideak eta proiektuko zientzialari, mediku eta psikologo bakan batzuk dira, eta azken horiekin dugun harremana nahiko azalekoa da, oso profesionala.

Ez asko, baina kantu batzuk sortu ditut hemen nagoenetik. Beti aldatzen da sormena sortzailearen bizipenen, minen eta esperantzen arabera, eta hemengo egonaldiak inoiz pentsatuko ez nituzkeen eremuetara eraman nau kantuen sorkuntzan. Ezin, ordea, lehen bezala erakutsi egindako lana. Zuzenean jotzeko aukera ere izaten dut batzuetan, hemengo areto txiki batean, baina ikus-entzule bakar burbuilako kideak izan ditzaket. Oso publiko urria, garai batean miresle sutsu izaten nuenaren aldean. Uste dut, hala ere, estimatzen dituztela nire kantuak.

Burbuilan ditudan sei kideetako batek poesiarako zaletasun handia dauka, eta esan dit gogoan ez daukadan lurralde txiki bateko poeta batek idatzi zuela berarentzat historia nik ilea moztu nuenean hasi zela, beste batzuentzat Jesukristo gurutzera igo zenean edo Leninek «botere osoa sovieterako» deiadar egin zuenean hasi zen modu berean. Ez dakit zer egingo dudan hemendik aurrera nire bizitzan, baina inoiz balioa duen zerbait egina banaiz behintzat, bakarren baten, edo batzuen, ustez.

Litekeena omen da aurrerago, proiektua pixkanaka argira ateratzen hasten denean, ezin jakin oraindik ere noiz, jende gehiagorekin harremanak izatea, baita publiko zabalagoen aurrean kantatzeko aukera ere. Mundu osoa gobernatzeko, eta ahal bada hondamenditik salbatzeko, erabateko agintea eman diotenez, AGK Aginte Global Konputerizatuak bere gain hartu du gurearen antzeko proiektu guztien kudeaketa, eta horren ondorioz EFPk eraginkortasun osoz eta askoz bizkorrago garatu ahal izango ditu aurreikusitako urrats guztiak.

Bien bitartean, ez naiz lehen bezain libre eta zoriontsu bizi hemen, hori egia da, baina aitortu behar dut heriotzak izutu egin ninduela, eta beldur hori izan zela hona etortzeko bultzada nagusia.

Esan didatenez, beste bi mendez eutsi ahal izango diot bizirik, ia 300 urte bete arte edo. Brian Jones, Janis Joplin, Jimi Hendrix, Jim Morrison, Ian Curtis, Kurt Cobain, Amy Winehouse eta beste hainbat rock izar ezagun halako hamar eta are gehiago ere biziko naiz, kantitatez behintzat. Beharbada gehiegi izango da eta lehenago hil nahi izango dut, baina oraingoz dena nahiko ondo doa hemen eta ez dut damurik.

Hurrengo igandean: Yurre Ugarte.


Summary: Hego Euskal Herriko probetan 456 kasu positibo atzeman dira. Positiboen ehunekoa %5 izan da asteazkeneko testetan. Intzidentzia tasak goranzko joera hartu du Hegoaldeko lau lurraldeetan. 21 lagun erietxeratu dituzte.

Transmisioari buruzko datuek agerian utzi dute beheranzko joera eten egin dela: birusa hanpatu egin da. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak ekainaren 1ean gainditu zuen 400 positiboren langa azken aldiz, atzo arte. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 456 COVID-19 kasu zenbatu ziren Hego Euskal Herrian egindako probetan, eta, hain zuzen ere, maiatzaren 15etik erregistratutako kutsatu kopururik handiena da hori. Izan ere, transmisioa barealdi betean izan da azken bi hilabeteetan. Orain, kutsatuen kurbak gorako bidea hartu du atzera ere.

Hegoaldeko osasun sistemek emandako azken datuen arabera, atzo 8.934 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a atzemateko, eta, beraz, %5 izan zen positiboen portzentajea. OME Osasunaren Mundu Erakundeak langa hori du zehaztua izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga gisa.

Kutsatuen kopuruak lurraldez lurralde aztertuta, hauek dira atzo egindako testek utzitako datuak: Bizkaian 178 positibo zenbatu ziren; Gipuzkoan, 165; Nafarroan, 68 eta Araban, 37. Egunean eguneko datuetan ez ezik, Hegoaldeko herrialdeen intzidentzia tasa metatuetan ere antzeman daiteke kutsatzearen goraldia: tasak lauretan egin du gora. Gipuzkoan da handiena (125), eta hurbil du Bizkaia: 122. Araban eta Nafarroan, tasak apalxeagoak dira, baina biek ala biek dute ehunen bueltako datua: Araban, 100; Nafarroan, 95.

115 paziente erietxeetan

Ospitaleei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute oraintxe bertan guztira 115 lagun direla Hego Euskal Herriko zentroetan gaitzarekin ospitaleratuta. Zehazki, horietako 38 ZIUetan sartuak dira. Halaber, osasun agintariek emandako datuen arabera, atzo 21 lagun erietxeratu zituzten gaitzaren sintomak larriagotuta.


Summary: EH Bilduk azaldu du Nafarroako Gobernuak akordioa betetzeko «pausoak» eman dituela. 2021eko aurrekontu akordioa betetzeko borondatea baduela egiaztatu dute orain arte, baina, era berean, hainbat zalantza plazaratu dituzte, eta, uda osteko jarraipen batzordearen emaitzaren arabera, koalizioak neurtu egingo du zer egin

Legealdia erdialdera iritsi da, eta, bide horretan, EH Bildurekin egindako akordioa erabakigarria izan da Nafarroako Gobernuarentzat iazko eta aurtengo aurrekontuak aurrera ateratzeko. Ezinbestean, 2020ko aurrekontua pandemiak baldintzatu zuen, baina aurtengoa zenbateraino bete den aztertu du gaur EH Bilduk. Bakartxo Ruizen arabera, «pausoak eman ditu», eta hartutako konpromisoak betetzeko neurriak hartu ditu gobernuak, baina gaineratu du oraindik orain hainbat kontu egiteko daudela.

Legealdira begira, Ruizek nabarmendu du orain arte «ardura osoz» jokatu duela EH Bilduk, aurrekontuak alde batera utzita, pandemiari aurre egiteko neurriak ahalbidetuz. Era berean, gaineratu du «jarrera kritikoa» dutela, eta hala jarraituko dutela. Hala, «kezka biziz» ikusi dute euskararen dekretuaren inguruko Nafarroako Gobernuaren asmoa, eta «ez dute ulertzen» bere burua aurrerakoitzat duen gobernu batek hizkuntz eskubideen arloan atzerapausoa eman nahi izatea. Hala, Ruizek azaldu du bihar Kontseiluak Iruñean egingo duen manifestazioan «argi eta garbi» esango zaiola gobernuari hasierako asmo hori aldatu dezala.

Aurrekontu akordioari dagokionez, Ruizek azaldu du jarraipen batzordea bi aldiz bildu dela orain arte; azken bilera duela gutxi izan da. Oraingoz, EH BIlduk akordioa gauzatzeko borondatea baduela aitortzen dio gobernuari, baina hainbat zalantza ere agertzen ditu.

Akordioan jaso zen, adibidez, egungo sistema fiskalari buruzko azterketa bat egitea aztertzeko, besteak beste, ea sozietate zergaren kenkariek helburuak betetzen dituzten. EH Bilduk egiaztatu du lantalde bat osatu dela, eta egoera aztertzen ari dela. Txosten horren emaitza garrantzitsua izan daitekeela uste du EH BIlduk, udazkenean emango den eztabaida politikoan erabakiak hartu ahal izateko.

Halaber, aurrekontu legeko xedapen batean jaso zen azterketa bat egitea gutxieneko pentsioak zerga kenkari bidez Lanbidearteko Gutxieneko Soldataren parera osatzeko aukerari buruz. Madrilgo gobernuak xedapen horren aurka egin bazuen ere, auzi hori argitu da, eta horren gaineko txostena egiteko enkargua eman dio gobernuak Nafarroako Gizarte Errealitatearen Behatokiari. Ruizen aburuz, lan horiek «palanka» izan daitezke erabaki politikoak hartzeko.

EH Bilduren zalantzak

Beste hainbat konpromisotan, dena den, borondate hori ez dute hain argi ikusi. Adibidez, Nafarroako Finantza Institutua eratzeko urratsak egin badira ere, oraindik organo hori sortzeko dagoela ikusi du EH Bilduk, eta funtsezkotzat jotzen du enpresa txiki eta ertainei eta ehun produktiboari finantzaketa emateko. Bigarrenik, 0-3 zikloa duintzeko hartutako konpromisoetan, zerbitzu bat eratu eta zuzendari bat izendatu besterik ez du egin oraingoz gobernuak. Ruizen arabera, neurri asko daude hartzeko —udalekin organo komun bat sortzea, adibidez—, eta oraingoz ez dute ezer egin.

Azkenik, EH Bilduk ondorioztatu du udalen finantzaketa esparrua ez dela zehaztu eta tokiko azpiegituren inbertsio plana ere zehazteko dagoela.

Konpromisoak alde batera utzita, gobernuarekin hainbat zuzenketa negoziatu zituzten, eta atal garrantzitsuetan batzuk egin diren arren, beste batzuk oraindik egiteko daudela ikusi dute. Adibidez, ondorioztatu dute pandemiari aurre egiteko neurrien artean, behin-behineko langileen kontratazioaren gaineko, esku hartze sektoreko langileen baldintzen hobekuntzaren inguruko eta tokiko erakundeen kontziliazioari buruzko neurriak hartu direla. Aitzitik, larrialdi egoeran den kultur sektorearen gaineko laguntza deialdia ez da gauzatu; Pirinioetan ikasleen garraioaren gaineko neurririk ez da hartu, eta zerga iruzurraren aurka hitzartutako neurriei buruz ez da ezer egin.

Irailetik aurrera

Adolfo Araizek zehaztu du irailean bilduko dela hirugarren aldiz jarraipen batzordea, udaren ostean. Orduan ikusiko du EH Bilduk Nafarroako Gobernuaren borondate politikoa noraino iristen den, eta Araizek argitu du emaitza horren arabera jokatuko dutela hortik aurrera. «Horrek baldintza dezake gobernuarekin akordioak erdiestea». Araizek zehaztu du aurrekontuetan eta hainbat arlotan akordioak lortzeko prestasuna dutela, baina beren irizpidea zein izango den argitu du.

Aurrekontu eta zergez gain, pandemiaren ondorio sozial eta ekonomikoei aurre egitea eta Europako funtsak nola banatuko diren erabakitzea egongo dira mahai gainean. «Guk planteatzen dugu arlo guztietan Nafarroak bere erabakiak hartzeko ahalmena izan beharko lukeela, inolako menpekotasun politikorik gabe. Aldi berean, gai hauetan propaganda politikoa baztertu behar da, eta alde bakartasunez erabakiak hartzeari utzi», ohartarazi du Araizek.


Summary: EMAk baimena eman du 12 eta 17 urte bitartekoak ikasturtea hasi aurretik txertatzeko. Ikasturtea hasi aurretik edo lehen asteetan egin ahalko dute. Isabel Zelaa Espainiako Hezkuntza ministroak eman du horren berri

12 eta 17 urte arteko ikasleak ikasturtea hasi aurretik txertatzen hasteko baimena eman du EMA Sendagaien Europako Agentziak, Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak elkarrizketa batean jakinarazi duenez. Gutxienez lehen dosia hartu ahalko dute, beraz, ikasleek: iraila aurretik edo ikasturteko lehen asteetan.

Ministroak iritzi dio adin tarterik gazteenetan egoten ari diren kutsatzeak aisialdiarekin lotuta daudela, eta gehitu du amaitu berri den ikasturtean izandako neurriek kutsatze horiek eragotzi dituztela: «Ikusi dugu hezkuntza eremuan ongi funtzionatu duen higiene protokolo bat izan dugula. Eta orain, denak batu dira ondo pasatzeko gogoekin, eta ezusteko bat izan dugu».

Hori horrela, «diziplina» mantentzera deitu ditu nerabeak eta gazteak, eta aurreikusi du maskararik ezingo dela kendu ikasgeletan. 12 urtetik beherakoen txertaketaz galdetzean, onartu du ez dutela horri buruzko pausorik eman.

Gazteen txertaketa aurreratzeko eskatu du Jaurlaritzak

Hain zuzen, azken egunotan izandako kasuen gorakadak kezka piztu du Eusko Jaurlaritzan, batez ere gazteenen artean egin baitu gora intzidentziak: oraindik txertorik hartu ez dutenen artean. Orain arte txertaketa plangintza moldatzearen aurka azaldu bada ere, atzoko Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluan gazteen txertaketa aurreratzeko eskaria egin zuen Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, kutsatzeen gorakada hesitzeko asmoz.

«Komenigarria litzateke txertaketa irizpideak berrikustea», iritzi zion Sagarduik. Argudiatu zuen gazteen artean harreman sozialak areagotzen ari direla, eta gazteak txertatzea proposatu zuen horren ondorioz sortzen ari diren kutsatzeak geldiarazteko. Atzoko Osakidetzako eta Osasunbideko datuek 366 kutsatu bildu zituzten; gehienak, 19 eta 39 urte bitartean.

Kontseiluak ez zuen gaia landu atzoko bileran. Hala ere, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak gogorarazi zuen autonomia erkidegoetako gobernuek eskumena dutela txertaketa aurreratzeko. Hain zuzen ere, neurri horren alde egin du ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak, Delta aldaeraren hedapena geldiarazteko: kutsakorragoa eta erikorragoa baita aldaera hori.

Estrategia aldaketa egin zuen atzo Eusko Jaurlaritzak. Izan ere, Sagarduriren adierazpenak atzo bertan egindako Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean esandakoen aurkako bidetik joan ziren. Bertan izan zen Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko eta Adikzioen zuzendaria, eta adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua egin zuen.


Summary: PSE-EEk «legezkotasunaren eta pluraltasunaren berme» izan nahi du autogobernuaren eztabaidan. PPren ustez, EAJk eta EH Bilduk «xake» egin nahi diote euskal gizarteari estatus berriaren inguruko eztabaida berpiztuta: «Euskal herritarrek ez dute estatus berririk nahi, benetako arazoentzako konponbideak baizik».

Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak udazkenean berrekingo dio estatus politiko berri baten inguruko eztabaidari, eta horren aurrean PSE-EEk izango duen jarrera azaldu du Idoia Mendia alderdiko idazkari nagusi eta Jaurlaritzako bigarren lehendakariordeak. Hark ziurtatu du eztabaida horretan PSE-EE «legezkotasunaren eta pluraltasunaren bermea» izango dela.

Mendiak bilera bat egin du legebiltzarrean PSE-EEren talde parlamentarioarekin, eta beste ideia bat nabarmendu du eztabaida horri begira: estatutu berri batek «herritarrentzat erabilgarria» izan behar duela, «gaur egungoak bezala», eta, «erabilgarria izateko, legezkoa» izan behar duela.

«Euskal herritarrek lasaitasuna nahi dute; hauteskundeek eta inkestek behin eta berriz esaten digute identitate kontuek gero eta gutxiago inporta dutela, eta garrantzitsuena enplegua dela, etxebizitza, hezkuntza, osasuna...», azaldu du Mendiak: «Herritarrek egonkortasuna eta seriotasuna eskatzen digute, eta horixe da sozialistok ematen duguna».

Era berean, Kataluniara ez begiratzeko eskatu du: «Ez dugu kanpora begiratu beharrik, zerari erreparatu behar diogu: euskal herritar ezberdinek, ongi komunaren eta herritar guztien alde, gobernu partekatu batean elkar topatzea lortzean erdietsi dugun arrakasta handiari».

PP eta lekukoa

Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea ere mintzatu da gaiaz, eta hura ere Kataluniari begira jarri da: «Hau erreleboen lasterketa bat da. Ibarretxe planarekin hasi zen; porrot egin zuen, euskal herritarrok ez genuelako nahi gertatzea Katalunian gertatzen ari dena». Iturgaizen iritziz, «lekuko hori orain katalanek daukate, baina prest daude Euskal Herriari emateko, EAJk eta EH Bilduk nahi duten estatus berri horretan».

PPren ustez, EAJk eta EH Bilduk «xake» egin nahi diote euskal gizarteari estatus berriaren inguruko eztabaida berpiztuta: «Euskal herritarrek ez dute estatus berririk nahi, benetako arazoentzako konponbideak baizik». Horregatik, iturgaizek bi alderdiei eskatu die hausnartu dezatela: «Herritarrak ez dira goizero jaikitzen pentsatuz estatus berria dugun».


Summary: Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiaren elkarrizketa, larunbatean BERRIAn. Madrilgo bere bulegoan egin da elkarrizketa, joan den asteartean, eta, besteak beste, 2000ko hamarkadan ETArekin abiatu zuen negoziazio prozesua izan du hizpide. → 'Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak', Enekoitz Esnaolaren sarrera bere blogean.

BERRIAk Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohia (1960) elkarrizketatu du, Madrilen, eta etzi argitaratuko da elkarrizketa, paperean eta webgunean. Enekoitz Esnaola kazetariak elkarrizketatu du Zapatero, haren bulegoan, joan den asteartean. Bestak beste, Espainiako presidente zela gertatutakoak izan dituzte hizpide: haren gobernuak ETArekin 2005-2007an izandako elkarrizketa prozesua, ETAren jarduera armatuaren bukaera, gatazkaren ondorioak, eta Euskal Herriko eta Kataluniako auzi politikoak.

Rodriguez Zapatero 2004tik 2011ra arte izan zen Espainiako presidente. Madrilgo martxoaren 11ko atentatuen osteko hauteskundeak irabazi zituen, lehen aldiz. Lau urte geroago, berriro irabazi zituen hauteskundeak, orduan ere Mariano Rajoyren aurka. Lehen legegintzaldian Espainiako armada Iraketik erretiratu zuen, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak legeztatu zituen, Memoria Historikoaren legea onartu zen, migratzaileak erregularizatu zituen, Kataluniako estatutua berritzeko prozesua hasi zen eta ETArekin bake prozesu bat negoziatu zuen. Horrengatik guztiagatik, presidentetzan izan zen aldi horretan PPk gogor egin zuen haren kontra, eta tentsio politikoak gora egin zuen Espainian.

Irakurri gehiago: Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak.

2006ko martxoan ETAk su-eten iraunkor bat iragarri zuen, eta hurrengo hilabeteetan hainbat gertakari izan ziren. Urte horretako ekainaren 29an Zapaterok adierazpen instituzional batean ofizialki jakinarazi zuen Espainiako Kongresuan ETArekin negoziatzeko elkarrizketak hasiko zituela. 2006ko abenduaren 30ean ETAk Barajasko aireportuko atentatua egin zuen, T-4ko aparkalekuan, eta bi lagun hil zituen. Rodriguez Zapaterok 2007an iragarri zuen bertan behera geratzen zirela elkarrizketak ETArekin.

2008an hauteskundeak irabazi zituen berriro Zapaterok; lehen aldiz, PSOEk 11 milioi boto baino gehiago eskuratu zituen Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan. Bigarren legegintzaldia krisi ekonomikoak baldintzatu zuen. 2011n, ez zela beste agintaldi baterako aurkeztuko esan, eta, bozetarako deitu ondoren, horietarako hilabete bat falta zenean, ETAk jardun armatua bukatutzat eman zuen, 2011ko azaroaren 20an.


Summary: Natura, fikzioa eta gastronomia ETB1eko udako programazioan. Euskarazko kateak Beti mugan telesaila estreinatuko du hilaren 15ean; Alberto Iñurrategik Natura bizia dokumental saioa aurkeztuko du; eta Joseba Argiñanok gastronomia lehiaketa bat gidatuko du.

Gertutasuna eta freskotasuna izango dira ETBren udako programazioaren abiapuntua, aktualitateari eta jendartean interesekoak diren gaiei adi eta entretenimendurik onenarekin orekan. Hala, ETBk eskaintza zabala izango du, eta bertan ez dira faltako gastronomia, musika, kirolak eta euskarazko fikzioa, ezta azken ordukoari eta analisiari etengabeko arreta ere. Unai Iparragirrek bere lehen prentsaurrekoa eman du gaur ETBko zuzendari gisa. Getariako Balentziaga museoan (Gipuzkoa) egin dute aurkezpena.

Udan saio hauek estreinatuko ditu ETBk: Joseba Arguiñanoren Altxa txapela (ETB1) eta Dani Alvarezen El Día de Mañana (ETB2) saio berriak; eta, horiekin batera, Beti mugan euskarazko telesail berria; eta Alberto Iñurrategik, bestetik, Natura bizia dokumental saila aurkeztuko du.

Gauetan, iaz bezala, Udak dakarrena aurkeztuko du Julian Iantzik. Horrez gain, jada erreferente diren arratsaldetako programak ez dira faltako: Joseba Arguiñano Sukalerrian, Ahoz Aho eta Biba Zuek! ETB1en; eta QMEC eta A Bocados, ETB2n.

ETBko udako euskarazko saio nagusiak egun hauetan ikusi ahalko dira: Natura bizia, hilaren 13tik aurrera, asteartetan, 22:30ean. Euskal biodibertsitatea ardatz duen zortzi ataleko dokumental sail bat da; Beti mugan, hilaren 15etik aurrera, ostegunetan, 22:30ean. Koronabirus kasurik ez duen herri batean girotutako umorezko fikzioa da, eta Elena Irureta, Itziar Aizpuru, Miren Gaztañaga, Mikel Laskurain, Iker Galartza, Amancay Gaztañaga, Mikel Ibarguren eta Xabi Jabato López aktoreak dira protagonistak; Altxa txapela, hilaren 18tik aurrera, igandetan, 22:30ean. Joseba Arguiñanok aurkeztutako sukaldaritza lehiaketa berria da, eta Euskal Herriko jakirik bereizgarrienen lau ekoizle arituko dira bertan lehian; Ahoz Aho: Uda, hilaren 19tik aurrera, astelehenetik ostiralera, 17:00etan. Ilaski Serranok aurkeztuta, Euskal Herriko sortzaileak eta dibulgatzaileak pasatuko dira bertatik, kulturaren, zientziaren eta beste hainbat gairen inguruko jakin-minak asetzeko gogoz.

Kirol emanaldiak ez dira faltako ETBn uda honetan: Plazandreak saioko emakumezko pilotaren asteleheneko saioarekin batera, ETBk astean zehar hainbat jaialdi eskainiko ditu datozen asteetan. Bihar, uztailak 3, abiatuko da arraun denboraldia ETBn, eta astero bi saio emango dituzte. Txirrindularitza ere protagonista izango da Euskal Telebistan, eta herri kirolen leihoa zabalik izango da uda osoan.


Summary: Txina «helburuak beteta» iritsi da Alderdi Komunistaren mendeurrenera. Munduko bigarren potentzia ekonomiko gisa aurkeztu du Jinpingek Txina, eta garapen ekonomikoan eta militarrean jarri ditu hurrengo helburuak.

«Txina jazarria izan zitekeen garaia joan da betiko». Sendo mintzatu da Xi Jinping herrialdeko presidente eta Alderdi Komunistako idazkari nagusia alderdiaren mendeurrenean. Txinaren subiranotasunaren defentsa egin du Jinpingek, eta nabarmendu ez dutela «atzerriko jazarpen edo zapalkuntzarik» onartuko. Barne gaiei dagokienez, berriz, «mendeurreneko helburuak» bete direla nabarmendu du, Tianamengo plazan elkartutako 70.000 lagunen aurrean: «Horrek esan nahi du muturreko pobreziaren arazoari konponbide historiko bat eman diogula».

Nazioarteari begira, «munduko indar progresistekin» aurrera egiteko asmoa azaldu du Jinpingek, baita «nazioarteko ordena mantentzekoa» ere. Bide horretatik, «beste kultura batzuen lorpenek emandako irakaspenetatik ikasteko» prest agertu da, baina inolaz ere ez aginduak jasotzeko. Hala, mundu osoko bigarren potentzia ekonomiko nagusi gisa aurkeztu du herrialdea, eta gehitu indar armatuak garatuko dituztela haren «subiranotasun nazionala, segurtasuna eta garapena» babesteko: «Alderdia eta Txinako herria banatzeko saiakera oro porrotera kondenatua dago».

Jinpingen esanetan, Txina ezin da Alderdi Komunistarik gabe ulertu. Izan ere, munduko alderdi politiko handienetako bat da, eta 97 milioi kide baino gehiago ditu. Beren idazkari nagusiak, gainera, ezinbestekotzat jo du alderdiaren lana gizarte «neurrian oparo bat» garatzeko. Halere, lanean jarraitzeko beharra nabarmendu du, eta jarri du datorren urteetarako helburua: herri errepublikaren mendeurrenerako, hau da, 2049. urterako, Txina «herrialde sozialista eta moderno handi bat» bilakatzea nahi du, «ezaugarri txinatarrak dituen sozialismoaren» bidetik.

Lurralde autonomoekin dituen gatazkak ere izan ditu hizpide Txinako presidenteak, eta berretsi «herrialdearen batasuna» dela Alderdi Komunistaren konpromiso nagusietako bat: «Independentzia saiakera oro eteteko lan egingo dugu», adierazi du Taiwango egoerari erreferentzia eginez. Gainera, Macaoko eta Hong Kongo «bi sistemako» gobernantza eredua defendatu du.

Bide beretik jo du Hong Kongo Gobernuko kide John Leek ere. Hark «egonkortasunerako buelta» eskertu du, eta iaz ezarritako segurtasun nazionalerako legea txalotu. Oso bestelakoak dira, baina, oposizioko kideen hitzak. Azken bi urteetan presente egon diren protestak gerarazteko eta disidenteak zigortzeko neurri bat dela adierazi dute. Horren lekuko da eskualde autonomoko Poliziak Victoria parkea itxi izana Alderdi Komunistaren urteurrenaren harira. Hura izan da protesten epizentro nagusietako bat.


Summary: Iruñeko Udalak datozen egunetan arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei. Lesakako Udalak ere argi utzi du aurten ez dela San Fermin jairik ospatuko, eta «guztiz» debekatu du herri eremuan kanpiadendak jartzea

Bigarren urtez jarraian, koronabirusa dela eta, ez da San Fermin jairik ospatuko Iruñean eta Lesakan uztailaren 6a eta 14a bitartean. Euskal Herrian positiboen gorakada nabarmena izaten ari da, eta jende pilaketak ez dira ezohikoak festa giroan. Hain zuzen ere horregatik, Iruñeko Udalak komunikazio kanpaina bat plazaratu du herritarrek arduraz joka dezaten eskatzeko.

Iruñean abian jarritako kanpainaren helburua argia da: gaixotasunaren berragerpenak eragin ditzakeen egoerak eragoztea. Hori dela eta, udalak oinarrizko gomendioak gogorarazi ditu, eta kaleko edanik ez antolatzeko eskatu du ohar baten bitartez. «Covid-19aren aurkako borroka lehentasuna da oraindik ere mundu osoan, eta datuek ez dute aukerarik ematen festa horien moduko ekitaldiak antolatzeko».

Era berean, Lesakako Udalak herritarrei eskatu die zuhurtziaz jokatzeko, batez ere data horietan: «Osasun krisiak ez du ahalbideratzen herriko bestak normaltasunez ospatzera. Jende pilaketak ekiditea eginbehar garrantzitsu bat da oraindik». Ez da ekitaldi ofizialik egingo, eta «guztiz» debekatu du herri eremuan kanpadendak jartzea. Herritarrei beste ekitaldirik ez egiteko eskatu die.


Summary: Jaurlaritzak kultur eta sormen industrien kluster bat eratu du. KSIGunek topagune bat izan nahi du sektoreko enpresen, erakundeen eta ikastegien elkarlanerako. Helburu da prestakuntza arloan egon daitezkeen beharrak identifikatzea eta horiei erantzutea.

Eusko Jaurlaritzak KSIGune eratu du: kultur eta sormen industrien unibertsitate kluster bat da, sektoreko enpresen, erakundeen eta goi mailako ikasketa zentroen arteko topagune izan nahi duena. Katalizatzaile lana egin nahi du, hau da, kultur eta sormen industrietan prestakuntzaren, ikerketaren, eta berrikuntzaren alorrean egon daitezkeen gabeziak identifikatzea eta horiei erantzutea du xede.

Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailak eta Hezkuntza sailak sustatu dute ekimena, eta kultur eta sormen industriak bultzatzeko administrazioak duen estrategiaren barruan kokatu dute. Gaur aurkeztu dute Donostian, Tabakaleran, Bingen Zupiria eta Jokin Bildarratz sailburuek, eta adierazi dutenez, Ingeniaritza, Zientzia eta Teknologiako Unibertsitate Prestakuntzako 4Gune klusterra hartu dute oinarri moduan.

Unibertsitate klusterraren eginkizuna hiru zutabetan banatuko da: Kultura eta Sormen Industrietako goi mailako hezkuntzaren gaitasunen mapa aldian-aldian eguneratzea; sektoreko enpresek erronkak planteatzea eta ikasleek erronka horiek ebaztea; eta, sektorearen beharretara konektatutako prestakuntza programa bat bultzatzea.

Zupiriak adierazi duenez, gaitasunen eta beharren identifikazio horri esker «zubi berriak» eraiki ahal izango dira unibertsitateen eta Kultura eta Sormen Industrien artean. Izan ere, horiei lotutako 16.000 enpresa inguru daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 48.000 lanpostu baino gehiago dituzte, Kulturaren Euskal Behatokiak 2019an egindako ikerketaren arabera.

Bi industriek hamabost sektore hartzen dituzte denera: sei azpisektore kultural –kultura-ondarea, ikusizko arteak, musika, edizioa eta inprimatutako bitartekoak, arte eszenikoak, ikus-entzunezkoak– eta sormenaren arloko beste bederatzi –artisautza, arkitektura, publizitatea eta marketina, bideo-jokoak, eduki digitalak, diseinua, moda, hizkuntzaren industriak eta gastronomia–. Gaur-gaurkoz, lau unibertsitatek eta goi mailako bost ikastetxek 111 gradu, master eta doktoretza programa eskaintzen dituzte, eta beste 44 ikerketa talde eta bost institutu eta katedra ere badaude.

KSIGune klusterra Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Kultura eta Hizkuntza Politika Sailek zuzenduko dute, baina Euskampus Fundazioa arduratuko da klusterra eta bere jarduerak kudeatzeaz eta dinamizatzeaz. Sortu berria den BDCC Euskadiko Kultura eta Sormen barrutian integratuko da.


Summary: Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta lau gerturatuko. Puerto III-n zeuden lau presoak hurbilduta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Andaluzian.

Kolpe bakarrean zazpi euskal presoren destino berriak jakinarazi ditu Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak. Horietako hiru Euskal Herriratu egingo dituzte, eta lau, berriz, Euskal Herritik gertuago dauden kartzelatara hurbilduko.

Andoni Murga, Jon Zubiaurre eta Liher Aretxabaleta dira Euskal Herriratuko dituztenak. Murga Darocan dago (345 km), baina Martutenera ekarriko dute. 1996ko abuztuan kartzelatu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. Hiru laurdenak 2015eko maiatzean bete zituen. Zubiaurre eta Aretxabaleta, berriz, Burgostik (215 km) Zaballara ekarriko dituzte. Zubiaurre 2001eko martxoan sartu zuten kartzelan, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2023an beteko ditu hiru laurdenak, eta Aretxabaleta 2017ko uztailean sartu zuten espetxean, 40 urteko zigorra betetzeko; 2046an beteko ditu hiru laurdenak.

Gerturatuko dituzten lau presoak, berriz, Puerto III-ko presondegian (970 km) daude, eta, horiek mugituta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Andaluzian. Gainera, laurei eman diete gradu progresioa, lehenetik bigarrenera. Jesus Mari Etxebarria Mansillara, Leonera (370 km) gerturatuko dute; 2002ko abenduaren 22an sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2025eko ekainean beteko ditu hiru laurdenak. Daniel Pastor, berriz, Zuerara (245 km) hurbilduko dute. 2011ko martxoaren 4an kartzelatu zuten, eta 2041eko otsailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Horrez gain, Iñaki Bilbao Topasera (460 km) hurreratuko dute. 2002ko martxoaren 31n espetxeratu zuten, 68 urteko zigorra betetzeko. Eta Oscar Barreras Logroñora gerturatuko dute; 1996ko uztailetik dago preso, 30 urteko zigorra betetzen, eta iazko uztailean bete zituen hiru laurdenak.

Sare: «Fase berri baten aurrean gaude»

Andaluziako kartzelan euskal presorik ez dagoela-eta, Sare plataformak nabarmendu du «fase berri bat» zabaltzen dela horrela: «Elkarbizitzaren bidean herri gisa aurrera egiteko fase bereziki garrantzitsua; euskal preso guztiak etxera itzultzeko bidea garatzeko unea da». Inaxio Oiarzabal bozeramaileak esan du gerturatzeok presoen senide eta lagunen «zama arintzen» dutela, baina ez direla «amaiera»: «Urruntze politika guztiz amaitzeko prozesua eta euskal presoak etxera itzultzeko prozesua hasi da».

Erantsi du hori batez ere gradu progresioen bidez gauzatuko dela, eta hori izango dela Sareren eta herritar gehienen helburua aurrerantzean: «Helburu hori lehenbailehen betetzea espero dugu».

Foro Sozial Iraunkorrak ere amaitutzat eman du «presoen gizarteratze prozesuaren lehen fasea», eta gogora ekarri du bigarren fasea zazpi puntutan definitu zuela joan den asteartean. Horien artean daude egungo egoera trantsitorioa gainditu eta motibazio politikoko preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekartzea, hirugarren graduan sailkatzea horretarako baldintzak betetzen dituztenak, baimen arruntak ematea, eta, finean, gizarteratze plan bat zehaztea, presoek beren banakako ibilbidean egiten dituzten urratsek ondorioak izango dituztela ziurtatzeko. Foro Sozialak egindako kalkuluen arabera, 119 presok baldintzak betetzen dituzte hirugarren gradua eskuratzeko, eta 34k irteteko baimen arruntak eskura ditzakete. Bigarren fase horri ekiteko «adostasun nahikoa» badagoela uste dute.


Juan Luis Cañas

Summary: Juan Luis Cañas.

Juan Luis Cañas Arabako Errioxako mahastietara loturiko enpresaria da. Aitaren izena daraman upategiko jabeak Angeles amaren izenean zabaldu zuen upategi eder bat: Amaren. Koronabirusak harrapatu zuen, eta «gorriak» ikusi ditu ospitalean. Orain, gehiago kezkatzen da ingurukoez: «Diru gehiago irabazteak lehentasuna izateari utzi dio; nahi dudana da bizilagunak hobeto egotea nirekin batera».Gero tronbo bat izan du, COVIDarekin lotua. Egun, 20 kilometroko ibilaldiak egiten ditu Toloñoko mendilerroan barna sarri.


Esti Besa

Summary: Esti Besa.

Villabuenan jaio eta Villabuenara itzuli zen Esti Besa, 1991n, gurasoen upategira, Candido Besara, Gipuzkoan urteak egin ondoren. Familia upategien ereduaren defendatzailea da, euskararen aldeko ekintzaile konprometitua. Ezker abertzaleko militantea eta kultur eragilea ere bada Arabako Errioxan, eskualdea euskalduntzeko lanean tinko. Emakumeak ardogintzan rol protagonistak izaten hasi direla azaltzen du, eta gero eta gehiago daudela mahastietan lanean, «ez bakarrik administrazioan». Despopulazioa geratzeko neurrien bilatzaile ere bada.


Gonzalo Saenz de Samaniego

Summary: Gonzalo Saenz de Samaniego.

Ostatu upategiko zuzendariak gurasoengandik jaso zuen lurrari eta mahastiari dien maitasuna. Enologia ikasketak bukatu, eta lanean jarri zen familiaren negozioan, 1990eko hamarkadan. Sei anai-arrebatan zaharrena da, eta EAJko kide gaztea zela Nekazaritza eta Arrantza sailburu izateko deitu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak. 2002 eta 2009 artean jardun zuen ardura horretan. Arabako Errioxan egitasmo gutxi daude haren zigilua ez dutenak.