Summary: Udaltzain guztiek suzko armaz patruilatzea proposatu dute. EAEko Udaltzaingoak Koordinatzeko Batzordeko lantalde batek ondutako txostenaren arabera, udalek argudiatu beharko dute noiz ez duten armarik ibili beharko. Suzko armak erabiltzeko dekreturako oinarria izango da lana.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzain guztiak pistolaz patruilatzera behartuko dituen txosten bat ondu du Udaltzaingoak Koordinatzeko Batzordeko lantalde batek. Txosten hori Eusko Legebiltzarrera igorri du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, eta horri buruz mintzatu dira gaur batzorde batean, EH Bilduk eskatuta. Bitarteko tekniko eta defentsa bitartekoak emateko eta armak erretiratzeko prozedura eredua Euskadiko Udaltzaingoetarako du izena txostenak, eta horri buruzko xehetasunak eman dituzte goizean Udaltzaingoaren Koordinaziorako zuzendari Aitor Letek eta Basauriko (Bizkaia) udaltzainburu eta lantaldeko kide Asier Erkorekak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak suzko armak erabiltzeko dekretua lantzen duenean, oinarri gisa erabiliko du txosten hori. Lan horretan zehaztu egin dituzte udalek zein «bitarteko tekniko» eta «defentsa baliabide» eman ahal izango dizkieten udaltzainei, eta, definitu egin dituzte bitarteko horien ezaugarriei eta erabilerari buruzko arau orokorrak zeintzuk diren. Horren arabera, eta EAEko Segurtasun Publikoaren sistema antolatzeko legak jasotakoari jarraikiz, tokiko erakundeek suzko armak emango dizkiete udaltzainei, eta «leku egoki eta seguruak» atonduko dituzte erregelamenduzko armak gordetzeko eta zaintzeko. Hala ere, alkateak erabaki ahal izango du zer zerbitzu emango den armarik gabe, betiere erabakia «arrazoitua» izango da, eta udaltzaingoko buruei aldez aurretik jakinarazi beharko die. Txostenaren helburua da udaltzainen esku jartzen diren suzko armen erabileraz «irizpide bateratuak» ezartzea, besteak beste, «egokitasuna, legezkotasuna, salbuespena eta proportzionaltasuna» aintzat hartuta. Horrez gain, pistolak edukitzeko eta erretiratzeko irizpideak zehaztu dituzte, eta segurtasun neurriak finkatu. Udaltzainek erabili beharko duten arauzko arma 9 mm parabellum izango dela zehaztu dute txostenean. Bertan jasotzen denez, pistola horrekin, gutxienez, hamahiru tiro bota ahal dira. Pistolarekin batera, udaltzainek babes txalekoak, girgiluak, eta ebakien aurkako eskularruak eraman beharko dituzte, besteak beste. Udaltzaingoko agenteek zerbitzuan dauden bitartean bakarrik eraman ahal izango dute arma, inoiz ez zerbitzutik kanpo, lanak zehazten duenez. Halaber, txostenak zehazten du zerbitzuak irauten duen bitartean ezingo dela jabetza partikularreko armarik eraman edo erabili. Udaltzainek suzko armak zein egoeratan erabili ahal izango dituzten jaso dute, era berean. Honako hau dio txostenak: «Ez dituzte armak erabili behar, salbu eta haien edo hirugarrenen bizitza edo osotasun fisikorako arrazoizko arrisku larria dagoenean, edo herritarren segurtasunerako arrisku larria dagoenean, eta egokitasun, beharrizan eta proportzionaltasun printzipioen arabera». Halaber, azterlanak dio suzko armak erabiltzea «muturreko neurria» izango dela, eta ez dela erabili beharko, «salbu eta erresistentzia armatua» dagoenean edo haien edo hirugarren batzuen bizitza arriskuan dagoenean. Onartutako prozeduraren arabera, gainera, ez da baimenduko suzko arma «larderiaz erabiltzea» airera tiro eginez, ihesari ekiten dion pertsona bat atxilotzeko. Eusko Jaurlaritzak emandako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, gaur egun Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzainen %80k daramate pistola– 2.750 udaltzain inguruk–.

EH Bildu eta EP-IU, aurka Arzuagak gogorarazi du EAEko Auzitegi Nagusiaren epai baten ondorioz, hainbat udal– Eibar eta Tolosa, kasurako– behartzen ari direla beren udaltzainak su armak ematera. Arzuagaren iritziz, baina, hori ez da legeari buruz egin daitekeen interpretazio bakarra. EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du udalen autonomia defendatu behar dela, eta gabeziak ikusi dizkio txostenari, besteak beste, ez duelako jasotzen zein printzipio erabili behar den udaltzainei su armak eman ala ez erabakitzeko. Arzuagak «gardentasun falta» egotzi dio txostena landu duen lantaldeari, eta EH Bilduko alkateei parte hartzen utzi ez izana egotzi dio. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Gustavo Angulok ere gardentasun falta egotzi dio lantaldeari, eta txostenak zehaztasunik eza duela salatu du. Horrez gainera, zalantzan jarri du udaltzain guztiek pistolak eramateko betebeharra ezartzea.


Summary: 'Denon eskubidea da etxebizitza' abestia aurkeztu du Herrian Bizi plataformak. Etxebizitza eskubidearen alde mobilizatzera deitu dute, apirilaren 1erako, Baionan. Hainbat euskal artistarekin sortu dute elkarlanean.

Etxeen eta lurren merkatu bortitza / Espekulazioa dabil bere gisa. Horrela hasten da Herrian Bizi plataformak aurkeztu duen Denon eskubidea da etxebizitza abestia. Datorren apirilaren 1ean etxebizitza eskubidearen aldeko eguna egingo dute; horren harira, manifestazioa antolatu du plataformak Baionan. Etxebizitza eskubidea bermatzeko, lege, administrazio eta zerga arloko neurriak hartzea nahi dute.

Iturengo arotza kantaren doinua moldatu dute Paxkal Irigoienek (Frigo taldea), Patxi Amuletek eta Xabi Etxeberrik (Bilaka) eta Xan Bidegainek (Willis Drummond). Irantzu Idoate bertsolariak idatzi ditu abestiaren hitzak, eta ahotsa jarri diote Maialen Errotabeherek, Marilou Lapeyradek, Iurgi Ekizak (Willis Drummond), Nahia Zubeldiak (Lumi) eta Andoni Ollokiegik.

Baionako suprefeturatik abiatuko da manifestazioa, 15:00etan. Aurretik eta ondotik, egun osoko egitaraua izango da Xaho plazan; besteak beste, hitzaldiak eta kontzertuak eskainiko dituzte. Hainbat ekintza ere iragarri dituzte datozen egunetako. Horretarako, otsailaren 23an Itsasuko (Lapurdi) Sanoki gelan.

Aurretik, 2021eko azaroan, etxebizitza eskubidearen alde eta espekulazioaren kontra ere jendeak bete zituen Baionako kaleak. 30 eragilek deitu zuten protestara, eta 8.000 lagun inguru elkartu ziren karriketan. Egun, arlo anitzetako 40 eragilek osatzen dute Herrian Bizi plataforma.

Hitzak

Denon eskubidea da etxebizitza Etxeen eta lurren merkatu bortitza Espekulazioa dabil bere gisa Entzunaraz dezagun herriaren hitza: Denon eskubidea da etxebizitza

Herrikoentzat eros ahalmen murritza Bigarren etxeentzat eskainirik giltza Herrian bizitzea da lehen baldintza Denon eskubidea da etxebizitza

Edonori lur-sailen funditze permisa Gure larre berdeen etorkizun grisa Dena daitekeelako nahita imuniza Denon eskubidea da etxebizitza

Batzuei kale gorri eta negu hitsa Besteei prestatuaz luxuzko geriza Ez urrezko ate, ez jaunttoen tapiza Denon eskubidea da etxebizitza

Kolektiboki landu ahalko balitza Gure herritar eta herrien bizitza Guregan dugu azken esperantza printza Denon eskubidea da etxebizitza

Plazaraturik indar bilketa anitza Eskutan har dezagun herri gidaritza Ahots batez batera gaitezela mintza: Denon eskubidea da etxebizitza


Summary: LABen arabera, 2022an sei isun baino ez dira jarri laneko gaixotasunei buruzko 2.829 espedienteetan. Lan Ikuskaritzaren jarraipen «testimoniala» salatu du eta horrek patronalaren «zigorgabetasuna» islatzen duela.

LABek salatu duenez, mutualitateek 2.829 lanbide gaixotasun kasu aitortu zituzten iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina Lan Ikuskaritzak sei zigor espediente baino ez zituen abiatu. «Patronalari 2.823 gaixotasun profesional atera zaizkio doan». Sindikatuaren arabera, datu horiek «lotsagarriak» dira, eta patronalaren «zigorgabetasuna» islatzen dute. Hala neurriak hartzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, enpresariek «gaixotasun profesionalekin duen erantzukizuna» beren gain har dezatela bermatzeko. Laneko gaixotasunek «lan istripuek baino askoz heriotza gehiago» eragiten dituztela azpimarratu du. LABen arabera, ezbeharrekin lotutako heriotza bakoitzeko hemezortzi pertsona hiltzen dira laneko gaixotasunen ondorioz, eta erregistratutakoen kopuruak ez duela «errealitatea islatzen» ohartarazi du, «askoz ere gehiago» direla. Horrekin batera, nabarmendu du %10 baino gutxiago konpentsatzen dela.

Sindikatuak azaldu duenez, gaixotasun profesionalak aurrena mutualitateek aitortzen dituzte, eta gero Osakidetzara bidali ohi dituzte. Prozesu horretan Lan Ikuskaritzaren jarraipena «keinu bat» baino ez dela salatu du. «Egun, errazagoa da enpresari batek trafiko isun bat jasotzea lanera gidatzen doala, langile bati laneko gaixotasun bat eta horren ondoriozko heriotza eragiteagatik baino, arriskuak aldez aurretik identifikatuta egonik ere».


Summary: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika. Espainiako Espetxe Erakundeek iragarri dute Asier Borrero, Gregorio Eskudero, Faustino Marcos, Garikoitz Etxeberria eta Irantzu Gallastegi presoak Euskal Herriratuko dituztela.

Asier Borrero, Gregorio Eskudero, Garikoitz Etxeberria, Faustino Marcos eta Irantzu Gallastegi euskal presoak Euskal Herriratuko dituztela jakinarazi dute Espainiako Espetxe Erakundeek; denak Eusko Jaurlaritzaren esku dauden espetxeetarako mugituko dituzte. Espainiako kartzeletatik Euskal Herrira lekualdatzeko geratzen ziren bost presoak dira —Alcalan jarraituko du Jaione Jauregik—. Etxerat elkarteak eta Sare Herritarra plataformak «itxitzat» jo du «hainbeste urtez luzatu den sakabanaketa politika».

«Iritsi da azkenean guztiok hainbeste bilatu dugun berria, eta amaitu da 34urte iraun duen urrunketa politikaren aroa», adierazi du Sarek, eta «bigarren fasera» begira jartzeko unea dela azaldu du: «Oraindik indarrean dauden salbuespen politikak indargabetzeko». Etxerat-ek, berriz, «une zoriontsua» dela azaldu du, eta gogoratu du sakabanaketak «izugarrizko sufrimendua» eragin duela: «Etxean eta bizirik nahi ditugu»

Asier Borrero Duesoko espetxean dago egun (225 kilometrora). 2009an atxilotu zuen Frantziako Poliziak. Gerora, Poissyko espetxean (950 kilometrora, Frantzia) eta Mont-de-Marsangoan egon zen preso (215 kilometrora, Okzitania), 2019ko otsailean Espainiaratu eta Soto del Realen espetxeratu zuten arte, behin-behinean (370 kilometrora, Espainia). Bi hilabete geroago, Dueñasera lekualdatu zuten ( 255 kilometrora, Espainia), eta 2021ean, Duesora. Urte hartako abenduan, sei urteko kartzela zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak. Abuztuan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Ikusi gehiago: Espetxe politika tresna gisa

Gregorio Eskudero euskal presoak 70 urte ditu, eta Dueñasko espetxean dago preso. 2002an atxilotu zuten, eta 2021eko apirilean lekualdatu zuten Teixeirotik (600 kilometrora, Galizia) Dueñasera. Eskuderok 2024ko irailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Espetxe berean dago Garikoitz Etxeberria ere; 2021eko apirilean iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Sevilla II kartzelatik (Espainia, 885 kilometrora) lekualdatuko zutela. Hura 2007ko urtarrilean atxilotu zuten Azkainen (Lapurdi), eta urte hartako martxoan Espainiaratu. Auzitegi Nazionalak 27 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2009an. Iazko urtarrilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Irantzu Gallastegik 1994an egin zuen ihes, eta 1999an atxilotu zuen Frantziako Poliziak. Aldi baterako Espainiaratu zuten, epailearen aurretik igarotzeko, eta ondoren Frantziara eraman, han ezarritako zigorra osorik betetzeko. Hura beteta, 2005ean Espainiaratu zuten berriz. 2006an, 30 urteko kartzela zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak; 2024ko azaroan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Egun, Estremerako espetxean dago (465 kilometrora, Espainia).

Ikusi gehiago: Murru baten aurkako talka juridikoa

Faustino Marcos Darocako espetxean dago (280 kilometrora, Espainia), eta apirilean beteko du zigor osoa; 2010eko otsailean atxilotu zuten, Katalunian, eta 2012an hamabi urteko kartzela zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak. 2020ko irailean lekualdatu zuten Darocara, Herrera de la Manchatik (Espainia, 580 kilometrora).

Espainiako espetxe batean jarraituko du, berriz, Jaione Jauregik; Alcalako kartzelan dago (411 kilometrora, Espainia), behin-behinean. Hura 2020an atxilotu zuten, Belgikan, eta ondoren Espainiaratu. Haren aurkako auzibideak martxan daude Auzitegi Nazionalean, eta auzitegi hura da haren behin-behineko espetxealdia agindu duena. Atxilotu aurretik, Ganten (Flandria) bizi zen Jauregi, eta bere aldeko babes sare bat ere badu hiri hartan.

35 urteko salbuespena

Espainiako Gobernuak 1977an ekin zion euskal presoak Euskal Herritik kanpoko espetxeetan kartzelatzeari. Orain arte indarrean egon den sakabanaketa politikari, ordea, hamar urte geroago eman zion hasiera. 1988tik eta, batez ere, 1989ko maiatzetik aurrera.

ETAk 2018ko maiatzean adierazi zuen desegin egin zela, eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak hilabete geroago iragarri zuen «bestelako espetxe politika bat» martxan jarriko zuela. Lehen mugimenduak uda hartan egin zituzten. Espainiako Espetxe Erakundeak lehen presoak gerturatzen hasi zen, tantaka-tantaka. Etenaldi bat eragin zuen, baina, 2019ko azaroko Espainiako Gorteetarako bozetako kanpainak. Eta gero zenbait hilabetez luzatu zen, COVID-19ak eragindako pandemiaren eraginez.

Ikusi gehiago: Erreakzioak

2020ko ekainetik aurrera berrekin zuen Espainiako Gobernuak euskal presoak hurbiltzeko eta Euskal Herriratzeko prozesua, eta, 2021eko uztailerako, ia preso guztiak 600 kilometrora baino gutxiagora dauden kartzeletan zeuden. Ordutik aurrera, Euskal Herriratzeek pisu handiagoa hartu zuten presoen lekualdatzeetan. BERRIAren datuei erreparatuz gero, 2021eko urtarrilean euskal presoen %13,5 zeuden Euskal Herriko espetxeetan; iazko urtarrilean, %39,7; eta aurtengoan, %79,5.

Frantziako Gobernuak ere egin ditu urratsak, batez ere, 2018tik aurrera. Pixkanaka, euskal presoak Mont-de-Marsanen eta Lannemezanen (Okzitania) biltzen hasi ziren —Euskal Herritik gertuen dauden kartzelak dira—, eta, 2020. urtea bukatzerako, Frantziako Estatuan zeuden presoen hiru laurdenak bertan zeuden. Egun, berriz, Frantzian preso dauden hamahiru presotik 11 Lannemezanen daude. Beste biak emakumezkoak dira, eta Reaun (890 kilometrora, Frantzia) eta Naoneden (600 kilometrora, Bretainia) daude —Lannemezanen eta Mont-de-Marsanen ez dago emakumeentzako modulurik—.

Ikusi gehiago: Urrunketa, iruditan

Sakabanaketak euskal presoengan eragin du, baina, nagusiki, haien senide eta lagunengan. 35 urtean istripu ugari izan dituzte. Etxerat-ek jakinarazi zuenez, iaz bi istripu izan zituzten presoen senide eta lagunek. Gainera, 35 urtean hamasei lagun hil dira errepidean, kartzelara bidean edo handik bueltan.


Hogei urte, baina zer dira hogei urte?

Summary: Hogei urte, baina zer dira hogei urte?. Bi hamarkada gaur 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutenetik, eta dozenaka mezu agertu dira sare sozialetan, hura gogoratzen.

Hotzikara, zirrara, beldurra, alde batetik. Edonoiz berriz gerta daitekeela jakitea, bestalde. Baina, ezeren gainetik, beste belaunaldi batek Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren oroitzapenaren lekukoa hartu duela nabarmen geratu da gaur, bidegabekeria haren hogeigarren urteurrenean, sare sozialetan zabaldu diren mezu ugari irakurrita. Horietako batzuk bildu ditugu hemen.

Idurre Eskisabel kazetako langilea zen, eta notiziarekin nola iratzarri zuten nabarmendu du. «Hotzikara nirekin da ordutik».

Kike Amonarriz soziologoak izugarrikeria hartan atxiloturiko batzuk gogoratu nahi izan ditu, bereziki hogeigarren urteurrena ikusteko bizi izan ez direnak: Joanmari Torrealdai, Inma Gomila eta Luis Goia.

Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak ere ez du ahaztu zer sentitu zuen Egunkaria-ren aurkako operazioaren berri jaso zuenean.

Ikastolen Federazioko presidente Koldo Tellituk gogora ekarri du kalean «eraso hari herri honek eman zion erantzuna», eta operazioaren aurka eginiko manifestazio erraldoien argazkiak zabaldu ditu.

Gorka Knorrek adierazi du prentsa askatasunaren aurkako operazio haren arduradunek ez dutela ordaindu eginiko kaltea.

Era berean, Zuriñe Rodriguez kazetari eta ikertzaileak nabarmendu du ez dela egon erreparaziorik.

Hurrengo hamar urteetan atxiloturikoek epaitegietan pairatu behar izan zuten sufrikarioa gogoratu du Jon O. Urain kazetariak, eta abokatuek, azkenean, birrindu egin zutela operazioa saltzeko sortu zuten «fikzioa».

Nazioartetik ere heldu da aipamena: hizkuntza zapalduen hedabideak biltzen dituen MIDAS taldeak ere gogoratu du itxiera, eta BERRIAren sorrera.

Ordezkari politiko batzuek ere aipatu dute urteurrena. «PPk gidaturiko estatu basakeria» gisa deskribatu du Arnaldo Otegik egunkariaren itxiera.

Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean duen eledun Miren Gorrotxategik «prentsa askatasunaren aurkako erasoa» nabarmendu du, eta bideo batean adierazi du balorazioa.

Karmelo Landak hari batean gogoratu du «estatu espainiarrari neurriko erantzuna» eman zitzaiola orduan, eta hori dela «bidea» gaur ere.

Hausnarketa zirraragarria egin du Hedoi Etxarte idazleak: edozein unetan gerta daiteke berriz, haren arabera.

Belaunaldiak

Baina zer dira hogei urte? Hogei urte ez dira ezer esaten zuen tango ospetsuak. Bada, mezu eta argazki batzuek ongi erakusten dute bi hamarkada zer diren. Naroa Torralba kazetariak ume txikia zeneko irudi bat argitaratu du. Aitarekin agertzen da, hura Egunkaria irakurtzen ari zela. BERRIAko kazetaria da orain Torralba.

Beste abesti bat, hogei urteotan gertaturiko belaunaldi txandakatzea ilustratzeko: Eta horrela bizitzen gera sortuz ta sortuz gure aukera. Egunkaria-rekin irakurtzen ikasi, eta idazten, berriz, BERRIArekin; edo, hobeto esanda, BERRIAn.


Kontsentsuak traben kontra

Summary: Kontsentsuak traben kontra. Espainian kartzelatuta zeuden euskal presoen Euskal Herriratze prozesua amaituta, haiengan eragina duten gainerako salbuespen politikak eteteko lanean jarraitu nahi du Sare Herritarrak.

Kapitulu beltz bat itxi da», adierazi du Sare Herritarreko eledun Inaxio Oiartzabalek, Espainiako espetxeetan zeuden euskal presoen Euskal Herriratze prozesuaren amaiera iritsita. Sarek, baina, aspaldi du begia jarria hurrengo pausoetan, eta hala irudikatu zuen urtarrilaren 3an, Etxera lelo berria aurkeztean. Salbuespen politiken amaiera eta legedi arruntaren aplikazioa ditu helburu, eta beharrezkotzat jo du orain arte bat egin duten eragileen arteko elkarlanari eustea.

Sakabanaketaren amaiera «izugarrizko lorpena» da Oiartzabalentzat. Haren hitzetan, Euskal Herriko «aldarrikapen nagusietako bat» izan da «35 urte iraun duen sufrimendu baten amaiera». Gogoratu du sakabanaketak kostu ekonomiko, fisiko eta psikologiko handiak eragin dizkiela presoen senide eta lagunei; hamasei hildako, tartean.

Halere, ez da normalizazio prozesuaren amaiera; jokaleku berrian, Sarek lehentasunezko helburutzat jo du salbuespen legediak eta hirugarren graduak jasotzeko trabak amaitzea; «gainontzekoei bezala, legedi arrunta aplikatzea». Oiartzabalek gogoratu du presoek legediak ezarritako bideari ekin ziotela, eta, horrek lehen graduak atzean uztea eragin duen arren, aurrera egiteko «oztopoak» direla nagusi.

Euskal presoei aplikatzen zaien salbuespen legediaren oinarri nagusietako bat da 7/2003 Lege Organikoa, eta Sarek esan du lehentasuna dela hura indargabetzea. «Zigorren betetze oso eta eraginkorrerako» lege erreformak zenbait aldaketa egin zituen Espainiako Zigor Kodean, Botere Judizialaren Lege Organikoan eta Espetxeen Lege Organikoan. Eragin zuen «terrorismo delituengatik» zigortutakoen gehienezko espetxealdia 30 urtetik 40ra luzatzea; baita gradu aldaketak eta espetxe baimenak jasotzeko epeak luzatzea ere. Haren arabera, euskal presoek zigorraren erdia bete behar dute hirugarren gradua lortzeko, eta hiru laurdenak baldintzapean aske geratzeko.

Gainera, zigor luzeenak dituzten presoei dagokienez, zenbaketarako zigor urte guztiak hartzen dira kontuan, eta ez gehienezko 40 urteak. «Zentzugabekeria bat», Oiartzabalentzat. Horiek hirugarren gradua lortzeko modu bakarra da epaileek baimena ematea gehienezko zigorraren lau bosten egitean, eta baldintzapeko askatasuna onartzea zazpi zortziren egitean.

Baldintzapeko askatasunak zein hirugarren graduak eskuratzeko baldintzak ere egokitu zituen legeak, eta ezinbestekotzat jo erantzukizun zibila ordaintzea, eta indarkeria baztertu eta biktimei «barkamena» eskatu izana jasotzen duen adierazpen bat edo txosten bat aurkeztea. Izatez, halako adierazpen baten falta da Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak hirugarren graduen kontra egiteko erabiltzen duen argudio nagusia, nahiz eta presoen abokatuek behin eta berriz adierazi duten adierazpenak egiteaz gain espetxeetako tratamendu batzordeen aldeko txostenak ere badituztela.

«Zerotik»

7/2014 lege organikoa ere aipatu du Oiartzabalek. «Europako Batasuneko aurrekari penalen informazioen eta ebazpen judizial penalen gogoeten trukaketaren inguruko» legeak dio Espainiak ez dituela kontuan hartuko beste estatu batzuetan betetako zigor urteak «beste estatu kideetako auzitegiek zigor epaia eman aurretik egindako delituengatik» irekita zeuden prozesuen kasuan, nahiz eta delituek oinarri bera izan. Hau da, presoei ez zaizkie kontuan hartzen Frantzian betetako urteak. «Zerotik hasten da».

Biak ala biak «apurtu» beharrekoak direla adierazi du Oiartzabalek, eta gauza bera egin beharko litzatekeela 5/2003 lege organikoarekin ere, nahiz eta hori zailagoa izan: «Epailetza mundua eraikita dagoen moduan, Auzitegi Nazionala ekuaziotik kentzea oso zaila iruditzen zait». Izan ere, 5/2003 legea indarrean sartu zenetik, euskal presoen espetxe egoeraren inguruko erabaki oro Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren esku dago, EAEko eta Nafarroako espetxe zaintzako epaitegien eskumenekoa izan beharrean.

Oztopo horiei legediak ezarritako ibilbidea betetzeko zailtasunak batzen zaizkie. Oiartzabalek «oso positibotzat» jo du eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku egotea, baina gogoratu du bigarren graduan daudenen baimen asko «blokeatuta» daudela. Sareko kidearen esanetan, 113 presok egon beharko lukete hirugarren graduan, baina oraingoz 30 progresio inguru onartu dira. Horiek, gainera, Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren helegiteak jaso dituzte «sistematikoki», eta hamahiruk espetxera itzuli behar izan dute.

Are gehiago, Auzitegi Gorenaren epai baten ondorioz, fiskaltzaren eskaera hutsa nahikoa da orain progresioa behin-behinean eteteko. «Gerta daiteke preso bat ateratzea, eta bi egunera espetxera itzultzea», esan du Oiartzabalek. Horrek guztiak gizarteratzeari kalte egiten diola azaldu du: «Normaltasunera bueltatzea edo lan aukeretara murgiltzea pentsaezina da. Psikologikoki oso gogorra da; ezin duzu zure bizitza proiektua planteatu».

Hori guztia «erabaki politikoek baldintzatzen dute», arduradun politiko zein judizialen jarrerak «lagungarri» edo «oztopo» izan baitaitezke prozesuan. «Oztopo direnei» erreparatuta, Oiartzabalek Madrilgo eskuineko politikari, hedabide, judikaturako kide eta eragileek osatutako «lobby handi bat» aipatu du: «Iraganari eusten ari dira, eta jarrera horretatik zangotrabatu ditzakete normaltasunerako erabakiak».

Haiei, baina, beste batzuk batu zitzaizkien urte hasieran, Euskal Herrian bertan, Oiartzabalen esanetan. Salatu du horiek ikur eta lelo aldaketa baliatu zutela plataformaren kontra egiteko: «Nabaria zen ez dituztela gure dokumentuak irakurri, edo, irakurri bai, baina kontrako jarrera bat sortu nahi izan dutela».

Horiek guztiak ikusita, lanean jarraitzeko deia egin du Sareko kideak, orain arteko kontsentsua mantendu dadin. Are gehiago hauteskunde urtea izanda. «Kontsentsu horretan gaudenok batera lan egiten ez badugu, errazago izango dute atzera egitea».

Fronte gehiago

Badira oraindik Euskal Herriratu gabeko beste hamahiru preso, Frantziako espetxeetan. «Ikusteko dago Espainiaratuko ote dituzten, eta Espainiaratzen badituzte zer gertatuko den», adierazi du Oiartzabalek. Eman daitezkeen aurrerapausoak, baina, ez daude oso argi. «Kasu bakoitza aztertu behar da. Uste dugu urratsak egiteko aukera egongo dela».

Konponbide bat behar duen beste afera iheslariena da. Oiartzabalen esanetan, haiei ezarri zaizkie zigor luzeenak, espetxean ez badaude ere, etxera itzultzeko aukera galarazi zaielako urte luzez. Auzitegi Nazionalak jarrera aldatzea beharrezkoa dela uste du, iheslari bakoitzaren egoera zein den zehaztea posible izan dadin. Izan ere, «zail» ikusten du erabaki komunak eta pauso orokortuak ematea. «Bakoitzak bere egoera propioa du».


Summary: Usansolo udalerri bilakatzeko prozesuak jarraitu egingo du oraingoz. EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Espainiako Estatuaren Abokatutzaren eskaera, prozesua behin-behinean eteteko.

Usansolo (Bizkaia) udalerri bilakatzeko bide malkartsuak beste itzulinguru bat egin du: EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Espainiako Estatuaren Abokatutzak egindako eskaera, prozesua behin-behinean eteteko. Horrek esan nahi du prozesuak jarraitu egingo duela epaitegiek sakoneko auziaz ebatzi bitartean. Edonola ere, Estatuaren Abokatutzak bost eguneko epea du erabaki horri helegitea jartzeko.

Joan den azaroaren 23an, Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu egin zuten Usansolok egindako eskaera udalerri independente bilakatzeko, baina urtea amaitu aurretik, urtarrilaren 30ean, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri. Erabakia hartzeko eskumena norena den eta aplikatu beharreko araua zein den da auzi honetako gakoa: Estatuaren Abokatutzak uste du Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea aplikatu behar dela, eta Usansolok ez duela lege horretan ezarritako baldintza bat betetzen, 5.000 biztanle baino gehiago izatearena, alegia.

Bizkaiko erakundeek, berriz, uste dute beraiena dela auziaz ebazteko eskumena, eta Espainiako legeria aplikatu beharrean, foru araua dela aintzat hartu beharrekoa. Foru arau horren arabera, 2.500 biztanle izatea nahikoa da udalerri berria eratu ahal izateko. Helegitea aurkezteaz gain, eskaera ere egin zuen Estatuaren Abokatutzak: auziaz ebatzi bitartean, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utz zezala Usansoloren bereizketarako prozesua. Abokatutzak argudiatu zuen prozesuak aurrera jarraitu eta ondoren helegitea onartuko balitz «gastu publiko konponezina» sortuko zela, egindako bide guztia desegin beharko litzatekeelako. Eta maiatzean egin beharreko udal hauteskundeekin, beste horrenbeste: Galdakaon eta Usansolon tokian tokiko hauteskundeak egin eta gero helegitea onartuko balitz, «segurtasun juridikorik eza» sor litekeela uste du Estatuaren Abokatutzak.

Erakundeak, kontra

Bizkaiko Batzar Nagusiak, Bizkaiko Foru Aldundia, Galdakao Udala eta Usansolo Herria plataforma eskaera horren kontra azaldu ziren, eta den-denek idazkiak aurkeztu zituzten, nork bere aldetik, aurkako jarrera hori argudiatzeko. Orain, EAEko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu ditu erakunde horien guztien argudioak, eta atzera bota du eskaera. Beraz, prozesuak aurrera egingo du.


Summary: Kutxabankeko langileek «itota» daudela salatu dute, «presioarengatik». Langile batzorde osoak greba deitu du ostiralerako. 2014tik 1.500 lanpostu galdu direla azaldu dute eta bankuak 293 bulego itxi dituela

Kutxabankeko langileek eguneroko jardunean duten «muturreko egoera» gizarteratzeko premia ikusi dute. Langile batzordeko sindikatu guztiek aho batez salatu dutenez, «presio komertziala» nabarmen handitu da azken urteetan, baita «jarraipen hierarkiko itogarria» ere. 2014 eta 2022 bitartean zuzendaritzak 293 bulego itxi dutela azaldu dute, eta 1.448 langile gutxiago direla. Haien iritziz, murrizketek okertu egin dute bezeroek jasotzen duten tratua, «behar bezala erantzuteko baliabiderik ez dagoelako», eta, horren ondorioz, erasoak, hitzezkoak zein fisikoak, ugaritu egin dira bulegoetan. Gauzak hala, segurtasun protokolo bat eskatu dute. Aldaketa horiek behartzeko asmoz, eta, BERRIAk iragan astean aurreratu bezala, sindikatu guztiek (ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank) ostiralerako greba deialdia egin dute. Larunbatean emaitza oso onak ezagutaraziko ditu Kutxabankek, eta, horiek jakin aurrean, oro har, hiru dira grebarako arrazoi nagusiak: baga, langileak «itota» daude helburu komertzialak asko handitu direlako; biga, bankua talentu handiko gazteak galtzen ari da kontratazio politikarengatik; eta higa, segurtasun arazoak. Horren harira, bankuari hainbatetan eskatu diote bulegoetan inoiz ez dadila egon langile bat bakarrik. «Lehen, bulego bateko helburuak hogei pertsonen artean lortu behar baziren, orain hamarren artean lortu behar dira. Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu langile gutxiagorekin. Hurrengo urtean %15 hazi nahi badu, lantaldea egokitu behar du. Iaz, 180 langilek hartu zuten erretiroa, eta 78 sartu ziren. Horrela, ezinezkoa da». Azalpen mamitsua Asier Murgiak eman du, LAB sindikatuak Kutxabanken batzordean duen kideak. Grebaren arrazoien berri emateko agerraldian hartu du hitza Murgiak. Sindikatuek azaldu dute egun Kutxabankek 3.600 langile dituela Euskal Herrian eta 2011n, fusioa egin zenean, 5.000 zirela. Bulegoen itxieraren eredu batzuk ere eman dituzte: Santutxu Bilboko auzoan, hamar bulego ziren lehen, eta hiru dira orain; Gernikan (Bizkaia), lau lehen eta bakarra orain. «Langile gutxiago eta ugazaba gehiago daude», kexatu zen Murgia, eta gero eta gehiago estutzen dituzte langileak: «Lehen, arduradunak astean behineko jarraipen egiten zizun. Orain, aldiz, goiz batean bi, hiru edo lau aldiz dei zaitzake zenbat aseguru saldu dituzun jakiteko». Gazterik ez Langileen ustez, Kutxabank jada ez da lan egiteko toki erakargarria: «Lehen, BBKn lanera sartzeko, jende ilara zegoen; orain, sartzen den bi gaztetik batek ez du bere lehen kontratua amaitzen». Azaldu dute 1.000 euro eskas irabazten duten lankide gazteak dituztela, eta bankuak haiek finkatzeko pausoak eman beharko lituzkeela. Halaber, Murgiak nabarmendu du grebaren arrazoia ez dela ekonomikoa: «Soldatak ez direla KPIaren arabera eguneratzen, hori arazo zaharra da. Iragan astean enpresak esan zuen %3,75 handituko zituela soldatak, baina ez da egia. Bi ordainketa berezi izango dira, eta igoera ez da finkatuko soldata tauletan».


Summary: Gasteizko Artiumek gordeko ditu Rafael Lafuenteren dokumentuak. Museoa zenbait artistaren artxibo funtsak digitalizatzen ari da, webgunean kontsultagai jartzeko

Rafael Lafuenteren artxibo pertsonala katalogatu eta sailkatzen aritu dira artistaren senitartekoak azken urteetan, eta prozesu horretan bidelagun izan dute Gasteizko Artium museoa ere. Konposaketak erakusketa da horren emaitzetako bat, eta maiatzaren 14ra arte ikusgai dago A3 aretoan. Lafuentek hil aurreko lau hamarkadetan ondutako lanak biltzen ditu erakusketak, baina baita haren dokumentuek eta bestelako materialak ere. Bada, museoak iragarri du horietako batzuk bere dokumentazio zentroan gordeko dituela aurrerantzean.

Argazkiak, zirriborroak, ilustrazio lanak, artelanei buruzko oharrak, prentsa artikuluak... Milaka dokumentu dira familiak museoari dohaintzan eman dizkionak. «Informazio hori eskura izatea garrantzitsua izan daiteke ikerlarientzat edo beste edozeinentzat. Arlo pribatuan, familiarentzat hori guztia gordeta eta ondo sailkatuta izatea ondo dago, baina balio handiagoa izan dezake Artiumen, batez ere, haren obra ulertzeko», adierazi du Gorka Lafuentek, artistaren semeak.

Balio historiko eta artistiko handia duten dokumentuak dira. Baliagarri izan baitaitezke, ez soilik artistaren lan jarduna ezagutzeko, baita gainerako euskal artisten praktikarekin eta testuinguruarekin alderatzeko ere, eta, ondorioz, ikerketa lanerako. Azpimarra hori egin du, hain justu, Arabako ahaldun nagusi eta Artium fundazioko presidente Ramiro Gonzalezek. «Funts artistikoa funtsezkoa eta ordezkaezina da gure inguruko azken 70 urteetako artearen historia ikertzeko orduan, eta, zergatik ez esan, baita gure historia ere, modu orokorrago batean bada ere».

Izan ere, euskal artisten lanak erakusteaz gain, Artiumen egiteko bat da hori ere, hau da, museoaren bildumari eta programei loturiko artisten dokumentu ondarea babestea eta dagokion balioa ematea. Eta horretaz arduratzen den dokumentazio zentroaren lana sendotu du azken urteetan museoak.

Edonoren eskura

Lafuenterena da Artiumeko dokumentazio zentroak eskuratu duen azken funtsa, baina lehenago ere beste artista batzuen milaka dokumentu jaso izan ditu dohaintzan. Horien artean daude, besteak beste, Juncal Ballestin, Juana Cima, Joaquin Fraile, Gerardo Armesto eta Nestor Basterretxea. Horiek guztiak digitalizatzen dihardute, hain zuzen ere. Artium museoko zuzendari Beatriz Herraezek azaldu duenez, helburua da Interneten edonoren eskura jartzea. «Publiko orokorraren eskura jarri nahi ditugu, edonork izan dezan informazio hori eskuratzeko aukera, balio baitute ulertzeko, besteak beste, artisten sorkuntza prozesuak, eta zein den haien rola kulturaren eta arte garaikidearen esparruan».

Dokumentu asko eta asko Internet bidez kontsultatu daitezke jada Artiumen webgunean, baina oraindik lan handia dago egiteko, Elena Roseras dokumentazio zentroko arduradunaren hitzetan: «Proiektu honek praktika artistikoei lotutako artxiboak garatzea eta inplementatzea eskatzen du, gaur egun eskuragarri dagoen informazioa bateratu, sistematizatu, osatu eta aberastu ahal izateko».

Izan ere, Roserasek azaldu du nazioartean erreferentzia izango den zentro bat sortzea dela helburua, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan XX. eta XXI. mendeetan garatu diren praktika artistikoak ulertu eta testuinguruan kokatzen laguntzeko. Horretarako, «erabiltzeko erraza izango den tresna bat» izatea nahi dute, euskal artisten artxiboaren garapenean «funtsezko pieza» izateko.


Summary: Tsunami alerta eman dute Turkian, beste bi lurrikarak astindu ostean. Richter eskalako 6,4 eta 5,8 graduko dardarak neurtu dituzte, eta kostaldeko hiriak husteko agindu dute Antakya inguruan. Siria iparraldean ere lurrikara sentitu dute. Gutxienez, sei lagun hil eta 760 zauritu dira.

Gaur arratsaldean beste bi lurrikara sumatu dituzte Turkia hegoaldeko Antakya hiriaren inguruko eskualdean (Antiokia izenarekin ere ezaguna), Euskal Herrian 18:28ak zirenean; zehazki, Richter eskalako 6,4 eta 5,8 graduko dardarak neurtu ditu Europa Mediterraneoko Sismologia Zentroak. Otsailaren 6an ere lurraren astindua pairatu zuten han, eta 1.200 eraikin baino gehiago erori zirela adierazi dute agintariek. Gaurkoak eraikin gehiago hondatu dituela nabarmendu dute. Horrez gain, Turkiako presidenteorde Fuat Oktayk jakinarazi duenez, gutxienez sei pertsona hil eta ia 300 zauritu dira.

Siria iparraldean ere nozitu dute lurrikara, batez ere Jindires eta Afrin hirietan. Siriako Giza Eskubideen Behatzailearen arabera, gutxienez 470 lagun zauritu dira, dardarak hainbat etxebizitza eraitsi baititu.

Baina gaurko astinduak badu bereizgarri bat: tsunami alerta. Turkiako agintariek eskatu diete herritarrei itsasotik urruntzeko, lurrikaragatik arriskua dagoelako kostaldeko itsas maila 50 zentimetroraino igotzeko eta litekeena delako tsunami bat sortzea. Izan ere, itsasoaren maila asko jaitsi da bat-batean, eta hori izaten da tsunami baten olatu erraldoiak helduko direla iragartzen duen zantzuetako bat.


Summary: 'Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi' obrak irabazi du Donostia antzerki saria. Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola eta Iraia Elias aktoreek zuzendu eta antzeztutako obra bat da.

Hiru emakume meriendatzen mahai baten bueltan. Tisanaz, pastaz, azukrez eta brandyz betetzen gorputzak, beren eguneroko bizimoduaz hitz egin artean. Nork mugitzen ditu haien kortseen hariak? Zer begiradatatik izan dira sortuak? Nork idatzi du tinta lodiz historia, eta kontatu den bezalakoa al da egiaz? Galdera horien gainean eraikitako obra bat da Kamikaz kolektiboaren eta Ttak teatroaren Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi antzezlana, Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola eta Iraia Elias aktoreek zuzendu eta antzeztutakoa. 2021ean estreinatu zuten, eta, hamaika aretotan erakutsi ondotik, 23. Donostia antzerki saria obra hari ematea erabaki du aurtengo epaimahaiak. Martxoaren 27an eskainiko dute emanaldia, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.

Agus Perez antzerki kritikariak honela idatzi zuen, besteak beste, haren inguruan BERRIAn: «Hortxe ditugu hiru emakumeak, patxada ederrean, tea eta pasteltxoak hartzen garai bateko jantziekin apainduta. Antzematen dugu asteroko hitzordua dela, agian arratsalde guztietakoa. Hortxe daude, egon aditzaren esangura betean, gizonik gabeko denbora berezi horretan, beraientzat bakarrik sortu duten intimitate horretan. [...] Halako batean, baina, haietariko batek Joshua delako batekin maitemindua dela errebelatuko die beste biei, eta orduan bai, orduan hasiko dira komeriak, jeloskeriak eta elkarrenganako inbidiak akuilatuta. Lehertu arte barre egin dugu hasierako eszena horrekin, hiru antzezleen artean paroxismoraino eraman dutelako parodia buruargiaren artea. Baina horrelakoak al dira benetan emakumeak? Benetakoak ote dira ustezko maitasun erromantikotik sortutako egoerak eta erreakzio patetikoak? Ez ote dira kontsumitzen ditugun fikzioaren produktu ustelduen emaitza? Nork diseinatzen ditu gure iruditeria eratzen duten telesailak, filmak, iragarkiak, albistegiak?».

Antolatzaileek azaldu dute epaimahaiak balio handia eman diola sorkuntza propioa izateari, eta, batez ere, antzezleek beraiek bideratutako sorkuntza prozesua izateari. Beraz, gaineratu dute nabarmentzekoa dela antzezleek egindako lana. «Indarrez, umoretsu eta irudimenez beterik taularatu dute obra, eta edozein ideia eszeniko taula gainean gauzatu daitekeela erakutsi dute».

Merezitako aitortza

«Oso pozik gaude sari hau jaso dugulako». Esker onez abiatu da Elias. «Euskaraz eta hutsetik sortu den antzezlan bati balioa ematea oso gauza ederra da. Oso dibertigarria, jolastia eta polita izan da sormen prozesua, eta hori saritzea plazer handi bat da».

Saria jaso izana lantalde osoari zor diotela gaineratu du, segidan, Gaztañagak. «Oso sormen kolektiboa izan da, zaintza erdigunean jarri duena. Askatasun handia izan dugu geure ekarpenak egiteko, eta horren ondorio izan da egundoko sorkuntza hau gauzatu izana». Kulturaz kooperatibaren laguntza ere eskertu nahi izan du Gaztañagak. «Haiek babestu dute obra ekonomikoki, eta haiek egin dute hau posible».

Azkenik, Olaizolak nabarmendu du obrak jaso berri duen sariak Kamikaz kolektiboaren ibilbideari egiten diola aitortza. «Gure esker ona erakutsi nahi dugu, baina, era berean, esan nahi dugu oso harro gaudela geuk egindako lan batek erantzun hau jaso duelako. Kamikaz kolektiboarentzat urrats handi bat da hau, horrek modua ematen digu pentsatzeko etorkizunean egingo ditugun lanetan zer kontatu nahi dugun».


Summary: Metano isuriek gora egin dute 2022an, haiek murriztea inoiz baino merkeagoa den arren. Energiaren sektoreak 135 milioi tona metano igorri zituen iaz: isuri guztien %40. Gas eta petrolio enpresen irabazien %3 baino gutxiago beharko lirateke emisio horiek %75 murrizteko.

Energia enpresek ez dute behar adina egiten metano isuriak murrizteko. Ondorio hori atera daiteke IEA Nazioarteko Energia Agentziak gaur argitaratu duen txostenetik: gas naturalaren prezioa garestia izan da, baina, hala ere, handiak izan dira 2022. urteko metano isuriak. Sektoreko enpresek, denera, 135 milioi tona igorri dituzte atmosferara; 2021ean baino zertxobait gehiago, eta 2019ko errekorretik gertu. IEAk eskatu die haiek ahal bezain pronto murrizteko.

Izan ere, agentziaren arabera, konponbidea ez da horren zaila: jada eskuragarri dauden teknologiak erabilita, sektore horrek eragiten dituen metano isurien %75 murriztu daiteke. Eta kostua ere ez da sekulakoa: energia enpresek euren irabazien %3 baino gutxiago bideratu beharko lituzkete horretara, 94.000 milioi euro. Urtean 260.000 milioi metro kubiko metano isurtzen dira atmosferara gasa eta petrolioa eskuratzeko lanetan. Sektore hori da emisio guztien %40ren arduradun, eta, hala ere, ez da gehien igortzen duen sektorea: gehiago isurtzen du nekazaritzak.

Fatih Birol IEAko zuzendari exekutiboaren iritziz, «ez dago aitzakiarik»: «Txostenak erakusten du badaudela aurrerapen batzuk, baina emisioak handiegiak dira oraindik, eta ez dira behar bezain azkar murrizten ari. Metano isuriak murriztearena da luze gabe klima larrialdiari aurre egiteko neurririk merkeenetakoa», esan du. Azpimarratu du Nord Stream gasbidearen leherketa ere ez dela aitzakia: «Metano kantitate handia igorri zen orduan, bai, baina gasa eta petrolioa lortzeko egunero egiten diren operazioek kantitate bera isurtzen dute».

Birolek enpresei eskatu die ardura hartzeko: «Askok irabazi handiak lortu zituzten iaz, nazioarteko gas eta petrolio merkatuentzat nahasia izan zen garai batean. Erregai fosilen ekoizleei aurrerapauso bat ematea dagokie, eta baita arduradun politikoei ere. Ez da arazo berria, eta emisioak handiak dira oraindik ere», kritikatu du.

Eragin azkarra

Txostenak gogoratu duenez, metanoa da berotegi efektua eragiten duten gas nagusietako bat. CO2a baino indartsuagoa da, baina lehenago desagertzen da, eta, ondorioz, haren isuriak murrizteak eragin azkarra izango luke munduko tenperaturak are gehiago igotzea eragozteko borrokan.

Isuriak nondik datozen identifikatzeko teknologia ere geroz eta hobea da. Sateliteei esker, adibidez: 2022. urtean, sateliteek 500 emisio erraldoi baino gehiago identifikatu dituzte petrolio eta gas ustiategietan, eta beste 100 ikatz meatzeetan.

Nazioartearen konpromisoei dagokienez, metano emisioen %45en arduradun diren herrialdeek 2021eko COP26n hitzartu zuten isuriak %30 murriztea 2030. urterako. IEAk uste du berebiziko garrantzia duela herrialde horiek «estrategia eta neurri pragmatikoak» abian jartzea, konpromiso horiek ahalik eta azkarren betetzeko.


Summary: Arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin duen itunetik atera da Errusia. Putinek leporatu dio Mendebaldeari «gerra hasi izanaren erantzuleak» izatea. Duela urtebete hasitako erasoaldia defendatu du Errusiako presidenteak, eta salatu Mendebaldeak «modu hipokritan» jokatzen duela bake elkarrizketez ari denean. Nazioaren egoerari buruzko urteroko agerraldia baliatu du estatuburuak gerrari buruz aritzeko. Bidenek esan du Errusiak «sekula» ez duela garaipenik lortuko Ukrainan.

Mendebaldeko potentzien bizkar utzi du Errusiako presidente Valdimir Putinek gerraren erantzukizun osoa, baita «bake elkarrizketek» huts egin izanarena ere. Herrialdearen egoerari buruzko urteroko hitzaldia baliatu du estatuburuak Moskuren ikuspegia mundu osoari aurkezteko. Goizeko lehen ordutik jendez gainezka egon den Kongresuaren aurrean agertu da Errusiako presidentea, Ukrainako erasoaldiaren urteurrenaren atarian. Bertan izan dira, besteak beste, Sergei Xoigu Defentsa ministroa, Dmitri Medvedev presidente ohi eta lehen ministroa eta Sergei Lavrov Atzerri ministroa.

Errusia «bakearekin konprometitua» egon dela defendatu du Putinek, baina Mendebaldearen elkarrizketetarako eskaintzak «gezur krudel bat» izan dela, «denbora irabaztera» bideratutakoa. «Gure esku zegoen guztia egiten ari ginen gatazka konplikatu hau modu baketsuan konpondu ahal izateko, baina oso bestelako testuingurua prestatu dute beste batzuek gure bizkar. Beraiek [Mendebaldea] denbora irabazten ari ziren, hilketa politikoen aurrean begiak itxiz, eta haiengana sinesten zutenak engainatuz», salatu du estatuburuak. Eta Mendebaldeari ohartarazi dio Errusiari ezin zaiola irabazi «guda zelaian».

Iazko otsailaren 24 hartan abiatutako «operazio berezia» defendatu egin du Putinek, eta berretsi Errusia «nazien mehatxupean» zegoela. Presidentearen esanetan, ukrainarrak laguntzaren zain zeuden, nahiz eta Kievek, agi denez, ukatu egingo duen. Aitortu du, hala ere, gerrak «garai zailak» ekarriko dituela, eta horietan estatuburu eta gobernuburuen erantzukizuna izango dela datozen hilabete eta urteetan gertatuko dena: «Gutako bakoitza izango da gertatzen denaren erantzule».

Ikusi gehiago: Gerra hauspotuz

«Ukraina eta Donbass gezurren ikur» bilakatu direla salatu du Putinek, eta Mendebaldeko herrialdeei egotzi die «oinarrizko akordioak urratu» izana eta «modu hipokritan» jokatu izana, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari Errusia «aterki bat balitz bezala» inguratzen utziaz. «Berretsi nahi dut. Beraiek [Mendebaldea] dira gerra hasi izanaren errudunak, eta gu indarra erabiltzen ari gara haiek gelditzeko», errepikatu du estatuburuak txalo artean.

«Lapurretan» aritzea

Presidenteak salatu du Municheko konferentzian atzerriko aditu guztiek Errusiari egotzi ziotela gatazkaren erantzukizuna, baina ukatu egin du halakorik, eta berriz ere Europako Batasunari, eta AEBei egotzi die egoera nahasi izana: «Utzi jeinuari botilatik irteten, eta kaosa zabalduko da munduan». Mendebaldeko potentziei leporatu die «demokrazia eta askatasunaren leloen atzean» ezkutatu eta «lapurretan» aritzea, «eragiten dituzten hilketez eta sakrifizioez» arduratu gabe. Haren esanetan, eurak izan ziren 1930eko hamarkadan «naziei atea ireki» zietenak, eta salatu du XIX. mendetik aritu direla «historikoki Errusiarenak diren lurrak ebatsi nahian, hau da, orain Ukraina deitzen duten hori».

Putinen esanetan, «lehiakide bat desagerraraztea» da Mendebaldearen helburua, ekialdeko potentziei eraso eginez. «Tokiko gatazka bat, nazioartekotu nahi dute», esan du. Baina horrek guztiak «Errusia indartsuago» bilakatu duela nabarmendu du, eta eskerrak eman dizkie Donetsk eta Luhanskeko gerrillariei «anai-arreben alde» borrokatzeagatik.

Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez

Eta albiste bat ere eman du Kremlineko buruak gaurko hitzaldian: jakinarazi du Mosku, «behin-behinean», atera egin dela START Berria akordio nuklearretik. Errusiak eta AEBek sinatu zuten, 2010ean —duela bi urteko urtarrilean luzatu zuten, 2026ra arte—, eta helburua da bi potentziek mugak ezartzea beren arma nuklearren kopuruari. Kontrol neurri bat da azken finean, elkarri armak ikuskatzeko bidea ematen duena. Argudiatu du Washingtonek eta NATOk ez dutela baimenik ematen armategi nuklearrak ikuskatzeko, eta gaineratu du AEBen, Erresuma Batuaren eta Frantziaren buru nuklearrak Errusiara begira daudela. Hori bai, baztertu egin du Errusia izango dela lehena eraso nuklear bat egiten.

Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak azpimarratu du «deitoratu» egiten duela Putinek hartutako erabakia, eta Kremlineko buruari horri buruz hausnartu dezala eskatu dio. «Armak kontrolatzeko azpiegitura bertan behera geratu da. Arma nuklear gehiago eta kontrol gutxiago izateak arriskutsuagoa bilakatzen du mundua», nabarmendu du aliantza militarreko buruzagiak agerraldi batean, Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroarekin eta Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuarekin bildu eta gero.

AEBetako Estatu Departamentuak urtarril amaieran adierazi zuen, nolanahi ere, Errusiak ez zuela betetzen akordioan jasotakoa. Zehaztu zuen, hain zuzen, Moskuk ez zuela baimenik ematen bere armak ikuskatzeko. Kremlinek joan den abuztuan jada adierazi zuen bertan behera utzi zituela beren armategietan AEBak egitekoak ziren ikuskaritzak, argudiatuz Washingtonek oztopoak jarri izan zizkiola Moskuren ikuskaritzei.

Akordioan jasota dago, besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzaketela bi herrialdeek, eta lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere ezarria du: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea.

Bestalde, Alor ekonomikoaz eta herrialdeari ezarritako zigorrez ere aritu da estatuburua. Berretsi du Moskuren asmoa dela «nazioarteko ordainketa sistema seguru bat» sortzea, horrek modua emango baitio Mendebaldearekiko mendekotasuna murrizteko: «Ez ditugu akats berak errepikatuko. Ez dugu gure ekonomia suntsituko». Bide batez, erantzun dio Mendebaldeari «Errusiako herritarrei sufriarazteko» diseinatutako zigorrek ez dutela beren helburua bete.

Erreakzioak berehala heldu dira, eta Jake Sullivan AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariak ukatu egin du Errusiaren akusazioa. «Errusiak Ukrainan borrokatzeari utzi eta etxera alde egiten badu, gerra bukatuko da», esan die, kazetariei, Varsovian —han dago Joe Biden Etxe Zuriko maizterra—. Gaineratu du inor ez dela ari Errusiari eraso egiten. «Ideia hori absurdoa da».

Ikusi gehiago: AEBen babesa duela erakutsi nahi izan dio Bidenek Zelenskiri, Kievera joanda

Eta Kievetik ere erantzun diote Kremlineko buruari. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek egotzi dio ez duela irtenbiderik planteatu, eta ez duela proposatuko. «Jendaurrean erakutsi du nahastuta dagoela», idatzi du Twitterren. Eta Reuters berri agentziari esan dio «errealitate guztiz diferente batean» bizi dela Putin, eta horretan ez dagoela elkarrizketa bat hasteko aukerarik.

Txinako Atzerri Ministerioak azpimarratu du, bestalde, «oso kezkatuta» dagoela gerra areagotzeagatik, eta horren balizko «kontrolik ezarengatik». Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak bihar bukatuko du azken astean Europan egin duen bira, eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroarekin biltzekoa da Moskun. Txinak esan du irtenbide politiko bat eman nahi diola Ukrainako gatazkari, eta Xi Jinping presidentea bake egitasmoa bat aurkeztekoa dela ostiralean, inbasioaren lehen urteurrenean.

Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako

19.000 biktima

Iazko otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, gutxienez 19.000 biktima zibil izan dira, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak gaur jakinarazi zuenez: 7.200 bat hildako, eta 11.800 bat zauritu. Dena den, NBEren agentziak ohartarazi du litekeena dela kopurua, egiazki, handiagoa izatea.

Bidenen esanak

Joe Bidenek, berriz, ia ez die erreparatu ere egin Putinen hitzei, Varsovian iluntzean egindako agerraldian. Atzo Kievera joan eta gero, gaur Poloniako presidente Andrzej Dudarekin batzartu da. Etxe Zuriko maizterrak adierazi dio inbasiotik urtebetera «inoiz baino indartsuago» dagoela NATO, eta jendaurrean azpimarratu du aliatuek Ukrainari emandako laguntza ez dela ahulduko. Abagunea baliatu du, hori bai, Kremlineko buruari ohartarazpen bat egiteko: «Errusiak ez du sekula garaipenik lortuko Ukrainan».

Polonian egon da Biden —iazko martxoan ere Varsoviara joan zen—, besteak beste AEBetako armadako 11.000 soldadu daudelako bertan, eta, neurri handi batean, handik sartzen delako Ukrainari bidalitako material militarra,


Summary: Osakidetzako sindikatuek protestak antolatu dituzte ospitaleetan eta lehen mailako arretan. Zuzendaritzak langileekin hitz egiteari uko egiten diola azaldu dute sindikatuek, eta «inposaketa sistematikoaren» alde egiten duela.

SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute Osakidetzako zuzendaritzak uko egiten diola langileekin hitz egiteari, eta «inposaketa sistematikoaren» alde egiten duela: «Mahai sektoriala erabat blokeatuta dago. Osakidetzak ez du erabakitzeko ahalmenik, eta Osasun Sailak ez du aintzat hartu sindikatuen aldarrikapenetako bakar bat ere». Hala, bai ospitaleetan eta baita lehen mailako arretan ere protestak eginen dituzte gaur. Goizean ospitaleetan egin dituzten elkarretaratzeetan, honako arlo hauek kritikatu dituzte: gardentasunik eza, kontratazio zerrenden kudeaketa eta pribatizazioaren aldeko joera.

Atzo, berriz, Gurutzetako larrialdietan egin zuten protesta. Salatu zuten zerbitzua gainezka dagoela oraindik, eta langileek ezin dutela jasan egoera hori. Arazoa pandemia baino lehenagotik dagoela gogoratu zuten, eta baldintza duinagoak eskatu. Sindikatuek berretsi egin dituzte salaketa horiek: «Ospitaleko larrialdietako batez besteko itxaronaldia bost ordukoa da».

Elkarretaratze eta protesta horiek guztiak datorren larunbatean eginen diren mobilizazioen atarikoak dira. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 12:00etan manifestazioak eginen dituzte, eta Osakidetzako sindikatuek mobilizatzera deitu dituzte herritarrak, langileak eta gizarte mugimenduak: «Osasuna defendatzeko».

Sindikatuek diote Osasun Sailak «osasun publikoa desegitearen aldeko apustua egiten jarraitzen» duela, aurtengo aurrekontua joan den urtekoa baino txikiagoa baita. «Badirudi, Eusko Jaurlaritzaren iritziz, 2023an iaz baino beharrizan txikiagoak daudela». Gehitu dute arloko profesionalek pairatu behar dituztela horren ondorioak: bertzeak bertze, lan zama handia dutelako, ez dutelako ordezkapenik edo lan baldintzak murrizten dizkietelako.


Summary: Itzubaltzetako auzokideek astebete egin dute protestan. Getxoko auzoko (Bizkaia) Nagusien Etxea eraistearen aurkako protestak aurrera doaz. Hiru lagun identifikatu dituzte gaur goizean; tartean, 'Hiruka' komunikazio taldeko kazetari bat. Atzo hasi zituzten eraisketa lanak.

Aurrera doaz Getxoko Itzubaltzeta auzoko (Bizkaia) Nagusien Etxearen eraisketa lanak —atzo hasi zituzten—, eta aurrera doaz bertako auzokideen protestak ere. Astebete igaro da Ertzaintza protestetara bertaratzen hasi zenetik, eta berdin jarraitu dute, getxotarrak kalera irten diren heinean. Gaurkoan, protestari bat atxilotzear izan dira —azkenean, isuna jarriko diote—. Ez da atxiloturik izan, beraz, baina hiru pertsona identifikatu dituzte; tartean, Hiruka komunikazio taldeko kazetari bat.

Atzo goizeko mobilizazioetan lagun bat atxilotu zuten. Arratsaldean, elkarretaratzea egin zuten atxiloketa salatzeko eta hari elkartasuna adierazteko, Getxoko Auzitegiaren parean. Geroago, Itzubaltzetako kaleetan manifestatzeari ekin zioten. Lope de Vega kaletik igarotzen saiatu zirenean —bertan da Nagusien Etxea—, Ertzaintzak martxa geldiarazi zuen.

Ibar Nagusien Etxea elkarteko presidente Paco Ramak atzo azaldu zuenez, eraisketaren aurkako helegitea jarri dute Espainiako Auzitegi Gorenean. Getxoko Udalari eta Bizkaiko Aldundiari jakinarazi diete hori, «baina berdin izan zaie», Ramaren ahotan; aurrera doaz eraisketa lanak. Nagusien Etxeko alde bat eraitsi dute: kiroldegia, ile apaindegia, fisioterapia gunea eta bulegoak. «Laster ez da ezer geratuko», deitoratu zuen Ramak Hiruka-ri emandako azalpenetan.

Auzoaren «historia eta identitatea» da Itzubaltzetako Nagusien Etxea, Eraisketari Ez plataformako Joseba Lekunberriren iritziz. Joan den astean egin zituen adierazpenok, auzokideak mobilizatzen hasi zirenean. «Orain, gure asmoa da aurrera jarraitzea lanak gelditu arte»; ordea, eraikina atzo bertan hasi ziren eraisten.

Belaunaldien arteko zentroa

Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago eraikina.

2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko.


Summary: Gipuzkoako Foru Aldundiak seme kutunaren titulua kendu dio Francori. Gipuzkoako Foru Aldundiko ohorezko presidentea ere izan da orain arte. 1939. eta 1975. urteen artean emandako beste titulu batzuk ere kendu dituzte; haiek jaso zituzten guztiak hilda daude.

Sinesgaitza dirudi, baina hala da: 2023. urtera arte, Francisco Franco diktadorea Gipuzkoako seme kutun izan da, baita Gipuzkoako Foru Aldundiko ohorezko presidente ere. Hori, ordea, ez da bateragarria «balio demokratikoekin eta oinarrizko eskubideen eta askatasunen defentsarekin». Hala azaldu du Eider Mendoza Gipuzkoako Foru Aldundiaren bozeramaileak, eta iragarri du aldundiak bertan behera utzi dituela 1939. eta 1975. urteen artean emandako ohorezko hainbat titulu: «Altxamendu militarraren, diktaduraren eta gerraren gorazarrea egiten zuten».

Franco, zehazki, 1939ko ekainaren 1ean izendatu zuten Gipuzkoako seme kutun, eta 1945eko ekainaren 23an foru aldundiko ohorezko presidente. Gisa horretako izendapenak kendu dizkieten beste guztiak hilda daude gaur egun, eta horrek badu ondorio bat: ez dituzte itzuli beharko eman zizkieten oroigarriak, hala nola dominak eta aginte makilak.

Ikerketa lana

Mendozak azaldu duenez, 2022ko apirilean, aldundiak Iñigo Imaz Martinez historialariari eskatu zion ikerketa lan bat egiteko. Helburua zen Francoren diktaduran zehar egindako izendapenen inguruko dokumentuak biltzea, identifikatu ahal izateko haietako zeintzuek zuten lotura Francoren erregimenarekin. Imaz Martinezek iazko irailean eman zuen txostena, eta Gipuzkoako Batzar Nagusiek aztertu zuten.

Aldundiak horren ondoren hartu du erabakia: «Txostena patxadaz aztertu eta egin beharreko kontsultak egin ostean, diputazioak beharrezkotzat jo du denbora tarte hartan emandako hainbat aitortza erretiratzea, Memoria Demokratikoaren Legeak dioenarekin bat eginez», adierazi du Mendozak. Txostenean jasota ageri dira aurrez erretiratutako hainbat ikur ere; adibidez, plakak eta bustoak.

Amaitzeko, bozeramaileak goraipatu egin du aldundiak «memoria historikoa berreskuratzeko, zabaltzeko eta belaunaldi berriei helarazteko» egiten duen lana, «bermatuz biktimek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako duten eskubidea».


Summary: Osasunbideko intersindikalak grebara deitu du berriro, martxoaren 23rako. Nafarroako Gobernuaren «itxikeria» eta «negoziatzeko borondaterik eza» salatu dituzte LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek.

Kalera aterako dira berriz. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatu nagusiek —LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk— bigarren greba eguna antolatu dute Nafarroako osasungintzan, Nafarroako Gobernuaren «itxikeria eta negoziatzeko borondaterik eza» salatzeko. Martxoaren 23an eginen dute lanuztea, baina, aurretik, langile batzordeak eta bestelako protesta ekintzak antolatuko dituzte osasun etxe, ospitale eta beste lantokietan.

Intersindikalak azaldu du, gainera, jada ez direla fio Osasunbideko zuzendari Carlos Artundorekin, eta, hortaz, ez dutela nahi hura solaskide izaterik: «Konfiantza galdu dugu erabat egungo Osasun zuzendari Carlos Artundorengan, kolektibo medikoarena ez den edozein eskaerari bizkarra eman diolako, bere proposamenei klasismoa darielako eta desberdinkeriaz tratatu dituelako elkarte sindikal batzuk eta besteak». Hori dela eta, greba batzordea osatzen denean, ez dute Artundo negoziazio mahaian esertzerik nahi.

Otsailaren 15eko grebaren «arrakasta» ere nabarmendu dute Osasunbideko sindikatuek: «Iragan otsailaren 15ean, Iruñeko kaleak bete zituzten Osasunbideko eta foru administrazioko milaka langilek eta zerbitzu publikoen defentsan engaiatutako herritar ugarik, lan baldintza duinak eskatzeko». Eguerdian Nafarroako Gobernuaren egoitza nagusiaren aurrean eginiko elkarretaratzea eta arratsaldeko manifestazioa «masiboak» izan zirela nabarmendu du intersindikalak, «eta hori izan zen greba egunaren arrakastaren seinale nagusia». Izan ere, sindikatuen irudiko, lanuztearen arrakasta ezin izan zen neurtu ohiko parametroen arabera, «administrazioan ezinezkoa delako edozein ekoizpen jarduera geldiaraztea, eta ezarritako gutxieneko zerbitzuak abusuzkoak izan zirelako».

Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek protestak antolatu dituzte ospitaleetan eta lehen mailako arretan

Greba egun horren ostean ere, Nafarroako Gobernua langileen eskaerei «entzungor» egin diela salatu dute LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk. «Otsailaren 15aren aurretik, bilera bakarra egin zuten Osasun Departamentuak eta greba batzordeak, eta ezinago etsigarria izan zen, administrazioak atzera bota baitzituen sindikatuek mahai gainean jarritako proposamen guzti-guztiak». Horren ostean, Funtzio Publikoko mahai orokorra bildu zen hilaren 17an, baina hor ere Nafarroako Gobernuaren jarrera «bertsua» izan zela salatu dute sindikatuek. «Sindikatu Medikoarekin lotutako akordioa inposatu zuten, beste sindikatuen proposamenak eztabaidatzeari uko eginda».

Hain zuzen, Sindikatu Medikoarekin lortutako akordioa ikusita, Osasunbideko intersindikalak uste du Nafarroako Gobernuak «iruzur» egin diela legealdi osoan: «Esan ziguten legez ezinezkoa zela langileon soldatak igotzea, baina orain ikusi dugu aitzakia hori faltsua zela, hamahiru milioi euro gastatuko baitituzte sendagileen soldatak igotzeko. Era berean, uko egin diote gainerako langileon soldatetan edozein hobekuntza ezartzeari». Are: langileen artean «arrakalak eta desoreka» sustatzea egotzi diote sindikatuek Nafarroako Gobernuari: «Sindikatu Medikoarekin soilik negoziatu dute, Osasunbideko zuzendariak aitortu zuen bezala, greba deialdia egin aurretik ere; edozein negoziazio esparrutik kanpo, alegia. Gainerakoei, berriz, gauza bakarra eskaini digute: antzerki horretan figurante hutsak izatea».

Hori dela eta, martxoaren 23rako grebara deitzea «beste aukerarik ez» dutela uste dute sindikatuek: «Funtzio publikoak eta talde politikoek azalpen bat zor digute: azaldu behar digute zergatik ezin diren lantalde osoaren lan baldintzak hobetu; zergatik handitu daitezkeen aurrekontuak kolektibo batzuen mesedetan, baina ez guztiontzat; zergatik ez duen lehentasunik Osasunbideko lantaldeak; eta zergatik eusten dioten Osasunbideko zuzendari nagusi horri, agerikoa den arren negoziatzeko baliabiderik eta interesik ez duela».


Summary: Oroimenezkoaren inguruko hitzarmenari bide eman diote Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k. Elkarteak behin betiko onespena eman dio instituzioen proposamenari: 2021eko hitzarmena errespetatuko dute, fundazioaren estatutuen helburuak zuzenduko dituzte, eta biktima bat egongo da lehendakariordetza postuan

Ez aurrera ez atzera egon ondotik, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k bide eman diote Biktimen Oroimenezko Zentroaren inguruan adostutako hitzarmenari. Elkarte memorialista horiek jakinarazi dute oniritzia eman diotela instituzioek urtarrilaren 26an bidalitako azken proposamenari, eta horrenbestez «itxitzat» jotzen dituztela memoria gunearen oinarriak ezartzeko abiatutako negoziazio prozesua eta azken asteotako «deiak, mezuak eta dokumentuak trukatzeko» fasea. Azken asteotan katramilatuta egon dira 1976ko martxoaren 3an izan ziren gertakariak gogoratzeko Gasteizen eraikitzekoa den oroimenezkoaren estatutuen inguruko elkarrizketak. Izan ere, elkarte memorialistek salatu zuten instituzioek ez zietela aski denbora eman ekarpenak egiteko, eta, gainera, beren iritzia aintzat hartu gabe ondu zutela duela bi urte hitzartutako akordioa aldatzen zuen proposamen bat. Azkenean, baina, korapiloa askatzea lortu dute. Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak urtarrilaren hondarrean egindako behin betiko proposamena onartzea erabaki dute Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k. Horiek horrela, bi elkarteek eta Gogora institutuak 2021ean hitzartutako akordioa sinatu eta martxan jarriko dute, eta biktimek ordezkaritza izango dute fundazioan. Fundazioa eratzea ezinbesteko urratsa da Biktimen Oroimenezko Zentroa martxan jartzeko. Alde horretatik, akordioak hiru oinarri nagusi izango ditu. Batetik, 2021ean Gogora-rekin adostutako hitzarmena martxan jarriko dute, eta gehienez sei hilabeteko epean sinatu beharko dute. Bestetik, fundazioaren helburuei aipamen egiten dien artikulua aldatzeko prest agertu dira memoria elkarteak, eta, beraz, ontzat jo dute oroimenezkoak «ikuspegi dinamikoagoa» izatea eta «etengabe eguneratuko» dela dioen atala gehitzea, betiere xedea «egia, justizia, aitortza eta erreparazioa» baldin bada. Azkenik, Martxoaren 3ko biktima batek ez du fundazioaren ohorezko presidentetza kargurik beteko, baina, horren ordez, lehendakariordetza postuan Martxoaren 3ko biktima bat egotea onetsi dute elkarteek.

Azken boladan izandako ika-mikak baztertuta, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k oroimenezkoa ahal bezain azkar zabaltzeko eskatu dute. «Erakundeei eskatzen diegu aurrera egin dezatela memoria gunearen sorreran, berehala eta akordioak errespetatuz, euren borondate politikoaren esku baitago», adierazi dute.


Summary: Hidrogeno berdea ekoizteko planta bat egingo dute Zangozan, 87 milioi eurokoa. Nafarroako Gobernuak foru intereseko izendatuko du Acciona Plugen proiektua. Guztira 500 lanpostu inguru sortzea espero dute, eta industria hornitzeko balioko du.

Acciona Plug enpresak 87 milioi euroko inbertsioa egingo du Zangozan (Nafarroa), hidrogeno berdea produzitzeko planta bat egiteko. Nafarroako Gobernuko agintariekin batera aurkeztu dute proiektua, Zangozan bertan, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak aurreratu du biharko saioan foru intereseko proiektu izendatuko dutela.

Txibitek eskerrak eman dizkio Acciona Plugi proiektua Nafarroan garatzeagatik, eta adierazi du lantegia «estrategikoa» izango dela: «Karbono isuri urriko ekonomia berriaren erakusleiho izango da, industriarentzat eredu». Txibitek esan duenez, eskualdean energia kontsumo handia duen industriari energia garbia emango dio planta berriak, baita Zangoza berrikuntzaren mapan jarri ere.

Valle H2V Navarra

Acciona Plug sozietateak —%50 Accionarena eta %50 Plug Powerrena— egingo du hidrogeno berdea sortzeko lantegi berria, Accionaren Zangozako Biomasa plantaren ondoan. 25 megawatteko (MW) elektrolizagailua eraikiko dute plantan, eta, hori hornitzeko, parke eoliko bat eta parke fotovoltaiko bat egingo dituzte: 24 MWekoa lehena, eta 25 MWekoa bigarrena.

Urtean 3.880 tona hidrogeno berde produzitzeko ahalmena izango du lantegiak, eta eraikuntza fasean 500 lanpostu inguru sortuko direla kalkulatu dute. Sortutako energiaren %90 inguru industriak kontsumitzeko izango da, eta gainerako %10 garraiorako erabiliko da; horretarako, lantegian bertan hidrogeno instalazio bat eraikiko dute.


Summary: Beste lau kereila aurkeztu dituzte erregimen frankistaren krimenengatik. Memoria Demokratikoaren Legeak nazioarteko itunak betetzera derrigortzen du, eta auzitegiei eskatu diete kereilak aintzat hartzeko, diktadurako torturek eta krimenek ez dutelako preskribatu.

«Nire ekarpen txikia egin nahi izan dut». Maria Concepcion Edo Gilek kereila aurkeztu du Iruñeko epaitegian. Edo Gil 1973an torturatu zuen Polizia frankistak, eta, ia gehienetan bezala, tortura kasua ez da ikertu.

Harenarekin batera, beste hiru kereila aurkeztu dira frankismoaren azken urteetan zigortu gabe geratu ziren krimenen eta torturen aurka: Ferrolen (Galizia, Espainia), Moncho Reboirasen 1975eko hilketa salatzeko; Valentzian (Herrialde Katalanak), Vicent Almiñanak 1972an jasandako torturen ingurukoa; eta Madrilen, Julio Paquecok 1975ean jasandako torturei buruzkoa.

Ceaqua Argentinako Kereila Babesteko Estatu Koordinakundeak bultzatu ditu kereila horiek, eta gaur agerraldia egin du Amnesty International erakundearekin batera, CCOO sindikatuaren Madrilgo egoitzan.

Aurretik, beste laurogei kereila aurkeztu dira auzitegietan, eta guztiak ez dira tramiterako onartu, 1977ko Amnistiaren Legearen ondorioz delitu horiek preskribatu dutela argudiatuta.

«Torturak ezin du preskribatu»

Zigorgabetasunaren aurka, zirrikitu oro baliatu nahi dute, eta horietako bat da onartu berri den Memoria Demokratikoaren Legea. Bigarren artikuluak dioenez, Espainiak sinatutako giza eskubideen inguruko nazioarteko adierazpenen arabera interpretatu behar da Amnistiaren Legea.

«Torturak ezin du preskribatu, eta ezin da amnistiatu», azpimarratu du Amnesty International erakundeko Daniel Canalesek. «Ondorioz, kereila hauek aurkeztuta, espero dugu agintari judizialek legeak dioena aintzat hartzea eta nazioarteko zuzenbidearen eta giza eskubideen araberako erantzuna eman dezatela».

Canalesek gogora ekarri duenez, «isiltasuna, ahanztura eta zigorgabetasuna dira biderik azkarrena delituak berriro gerta daitezen». Espainiari dagokionez, Amnesty Internationalek azaldua du frankismoan eta trantsizioko lehen urteetan tortura «sistematikoa eta masiboa» izan zela, eta delituok zigortu gabe geratu zirela. Nazioarteko erakundeek estatuari egin dizkioten eskaera guztiei «entzungor egin izana ere kritikatu du.

Edo Gilen lekukotza

Edo Gilek bere kasua azaldu du. Langileen aldeko eskuorriak banatu eta etxera itzulitakoan «hasi zen amesgaiztoa», 1973an. Etxe barruan norbait zegoela jabetu, eta eskaileran arrapaladan jaitsi zela; erori egin zen, eta atxilotu egin zuten. «Buruan eta hanketan min hartu nuen, eta mediku bat eskatu nuen, eta erantzun zidaten polizia etxean bazirela nahikoa mediku».

Polizia etxean, berehala hasi ziren kolpeak eta irainak. Gorputz guztian jo zutela salatu du. «Inozoa ni, urdailean ez jotzeko eskatu nien, eta haiek bereziki sabelaldean jo ninduten». Maskuria eta uteroa tokiz mugitu zioten, indarkeria haren ondorioz. Pistola buru gainean jarri, eta tiro egitearekin mehatxu egin zioten.

«Emakume gisa ere erabili egin ninduten», laburbildu du. «Biluzteko eta titiburuak erakusteko agindu zidaten, haiek uki zitzaten», salatu du.

Torturak etenik gabekoak izan ziren bost egunez, eta, gaineratu duenez, espetxeratu osteko egunetan odol jarioak izan zituen. Zaurien ondorioz, ospitalean egon zen hilabetez. Abokatuak aske uzteko eskatu zuen, eta garai hartako epaileek ez zuten aintzat hartu eskaera.

Ordutik oinazeak eta lesioak

Bost eguneko torturek oinaze fisikoak eta psikologikoak utzi dizkiote. Kontatu duenez, bizkarrean hartutako kolpeen ondorioz, ordutik oinazea eta lunbalgiak ditu. Halaber, oinetan hartutako jipoiaren ondorioz, bizi osorako lesioa eragin zioten —izaera traumatikoko nekrosi bat—, baita poliartrosia ere. Esan duenez, lo arazoak ditu, halaber. «Ordutik ez dut lortu jarraian lo egitea».

Orain arteko kereilek ez dute arrakastarik izan, baina aurkeztera animatu da Concepcion Edo Gil. «Beharrezkoa eta garrantzitsua da tortura eta tratu txarrak jasan genituen preso politikoek horren berri ematea». Haren esanetan, «ahalik eta gehiena» baliatu behar da Memoria Demokratikoaren Legeak ireki duen zirrikitua.

Esan du belaunaldi gazteek ez dakitela modu basatian jazarri zitzaizkiela frankismoaren aurka borroka egin zutenei. «Ez dakite sindikatu bateko kide izate hutsagatik torturatua izan zintezkeela». Haren ustez, nazioarteko adierazpenak sinatu ditu Espainiak, eta betebeharra du krimen horiek guztiak ikertzeko, eta nabarmendu du beraiek hori egitera bultzatu nahi dutela.


Iker Irribarriak erretiroa hartuko du

Summary: Iker Irribarriak erretiroa hartuko du. Eskuineko belauneko minak ez dio uzten bete-betean aritzen, eta horregatik utziko du pilota, 26 urterekin, ia zortzi urtez profesionaletan aritu eta hiru txapel irabazi eta gero

Aramako (Gipuzkoa) aurrelariak bihar goizean emango du prentsaurrekoa Eibarren (Gipuzkoa), eta bertan emango ditu haren erabakiaren inguruko argibideak. Ezusteko albistea da, Irribarriak gaur jokatu baitu Tolosan (Gipuzkoa), Arkaitz Eskuzarekin, Danel Elezkanoren eta Aaron Arbizuren aurka; 18-11 irabazi dute. Joan den larunbatean, berriz, Binakako Txapelketan aritu zen, Iruñean, Labriten. Hark eta Beñat Rezustak 22-17 irabazi zieten Unai Lasori eta Iosu Eskirozi. Irribarria Peio Etxeberriaren ordez aritu zen. Aurretik, beste behin jokatu zuen ordezko gisa. Urtarrilaren 20an izan zen, Urdulizen (Bizkaia), ligaxkako bederatzigarren jardunaldian. Orduan, Aitor Elordiren ordez aritu zen, eta hark eta Jose Javier Zabaletak 22-11 irabazi zieten Joseba Ezkurdiari eta Julen Martijari. Bietan oso ondo aritu zen Irribarria. Horregatik ere bada ezusteko albistea.

Lehen aldiz ordezko gisa aritu aurretik, harekin hitz egin zuen BERRIAk, eta Irribarriak esan zuen «opari eta pizgarri» gisa hartu zuela Aspek hura aukeratu izana Elordi ordezkatzeko. Helburuaz galdetuta, esan zuen «ahalik eta lanik onena» egin nahi zuela, enpresari erakusteko «prest» zegoela behar zuenerako. Ez zen enpresak binakakotik at utzi zuen lehen aldia; duela bi urte ere ez zuen jokatu. «Ohitu? Ez nuke esango ohitu denik hitza. Halakoa da kirola: polita eta gogorra aldi berean; une politak bizitzeko, gogorrak ere bizi behar dira. Txapelketa batetik kanpo geratzea ez da gerta dakizukeen okerrena. Okerragoa da lesionatzea; nik badakit hori [zortzi hilabetez egon zen jokatu gabe 2021ean, eskuin belauneko lesio batengatik]. Baina ez da gozoa kanpoan geratzea. Horretarako ere prestatzen gara; lan fisikoa eta teknikoa ez ezik, psikologikoa ere egiten dugu», zioen.

Ez da ari jokatzen binakakoa, eta ez zuen jokatu lau eta erdikoa ere. Hark esan zion enpresari ez zuela bere burua prest ikusten; ez zuen nahi bezain ondo belauna. Eta lau eta erdian, Elordik eta Peio Etxeberriak finalerdiak jokatu zituzten, eta Asperi argi utzi zioten merezi zutela lehen aldiz binakakoa jokatzea. Irribarriak «inbidia pixka batekin» bizi izan zuen. «Norberak jokatu egin nahi du, baina norbera ondo ez badago, eta hobera egiteko erabaki zailak hartzen baditu, gauzak ondo egiten ari den seinale da. Hori egin nuen nik. Oso lasai egon nintzen. Ez naiz damutzen jokatu ez izanaz. Oraindik gerra ematen dit belaunak; ez dit uzten nahi bezainbeste entrenatzen. Baina astean bitan jokatzen ari naiz, eta eusten ari zaio». Baina, azkenean ez da hala izan.

Irribarriak profesionaletan ia zortzi urtez jokatu eta gero hartuko du erretiroa. 2015eko martxoaren 22an egin zuen debuta, Eibarren, Astelenan. Debutatu eta gutxira jokatu zuen lehen finala, Promozio Mailako buruz burukoa, Tolosan (Gipuzkoa) eta galdu egin zuen Victor Estebanen aurka: 22-15.

Hurrengo urtean, berriz, sekulako erakustaldia eman zuen Lehen Mailakoan. Hankapean ibili zituen aurkari guztiak, eta txapela irabazi zuen Bilbon, Mikel Urrutikoetxeari 22-13 nagusituta. 19 urte besterik ez zuen. Inork ez du horren gazte irabazi buruz buruko txapela.

Hurrengo urtean beste bi final jokatu zituen: binakakoa irabazi zuen Rezustarekin, Bilbon, Oinatz Bengoetxearen eta Mikel Larunberen aurka (22-14), eta buruz burukoa galdu zuen Bengoetxea VI.aren kontra, Bilbon: 22-18. Bi urte geroago beste bi final jokatu zituen: binakakoa galdu zuen Zabaletarekin, Bilbon, Danel Elezkanoren eta Rezustaren aurka (22-19), eta buruz burukoa irabazi zuen, berriro Urrutikoetxearen aurka, Bilbon: 22-20.

Ordutik ez du finalik jokatu, eta gorabehera dezente izan ditu.


Summary: Euskal Herria Bizirik ekimena sortu dute, landa eremua babesteko. Manifestazio bat egingo dute maiatzaren 20an, Gasteizen. Indarrak metatzeari ekin diote.

Euskal Herria Bizirik ekimena sortu dute Gipuzkoako, Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako hogei eragile ekologistak, natura ondarea eta landa eremua defendatzeko eta azpiegituren proiektu handien aurka egiteko. «Natura benetan babestuko duen politika bat eskatzen dugu, eta gure habitata babesteko, inbertitzaileen diru goseari men egin gabe», adierazi du Judith Arriolabengoa Euskal Herria Bizirik ekimeneko kideak, gaur, Donostian egindako agerraldian.

Indarrak metatzeari ekin diotela esan du Rebeca Gonzalez de Alaiza ekimeneko kideak. Horretarako, manifestazio bat egingo dute maiatzaren 20an, Gasteizen, Lurraren defentsan, Euskal Herria bizirik lelopean. Manifestazioa «borrokan jarraitzeko pizgarri bat» izatea nahi dutela azaldu du Gonzalez de Alaizak.

Gainera, Nafarroako, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako eragileen atxikimendua lortzeko helburua ere badu ekimenak. Larunbat honetan, esaterako, bilera bat egingo dute Nafarroako zenbait eragile ekologistarekin Ziordian (Nafarroa). Apirilaren 22an Erdiz Bizirik plataformak Iruñean egingo duen manifestazioa ere babestu du Euskal Herria Bizirik-ek.

Euskal Herriko hainbat txokotan martxan jartzekoak diren trenbide proiektu eta azpiegiturek, zentral eolikoek, fotovoltaikoek, erraustegiek, berotegi industrialek eta animaliak hazteko ustiapen intentsiboko fabrikek landa eremuari kalte egingo diotela azaldu du Elsa Bravo ekimeneko kideak, gaurko agerraldian: «Proiektu horiek eremu komunalak eta laborantza lurrak berenganatzen dituzte, eta gure lurraldea egituratzen duten eta bizitzari eusten dioten ekosistemak desagertzea dakar».

Bravok nabarmendu du ingurune naturala eta laborantza lurrak mantentzea «ezinbestekoa» dela bizitza bermatzeko. «Horiek hondatzen baditugu, atzera bueltarik gabeko ondorioak izango dituzte ekosistema naturalak, landa eremuko ekosistemak, eta ekosistema sozialak ere bai», azaldu du.

Izan ere, Euskal Herria Bizirik ekimenak salatu du landa eremua eta hango bizimodua desegiten ari dela, eta hango biztanleen mantenuaren oinarri diren komunitate txikiak eta baserriak desagertzen ari direla. Gainera, gaur nabarmendu dute proiektu handi horiek osasunari ere kalte egiten diotela, udalen eta kontzejuen subiranotasuna urratzen dutela, eta «eraso» egiten diotela elikadura subiranotasunari. «Baserri eta etxalde txikietako ustiatze ereduaren desagertzea oso gertu dugu», esan du Bravok.

Halako proiektu handiak egiten dituzten enpresena da egoera horren erantzukizuna, ekimeneko kideen arabera; gaineratu dute erakunde publikoek ere «lagundu» egiten dietela enpresa horiei. Legeak «korporazio handien interesetara» egokitzen dituztela adierazi du Arriolabengoak: «Horrela, diru publikoa patrika pribatuetara eramaten dute. Horrela xahutu da eta xahutzen ari da horrenbeste diru abiadura handiko trenean, erraustegietan eta zabortegi industrialetan».

Pertsonak, ez kapitala

Ekimenak nabarmendu du pertsonengan pentsatutako politikak nahi dituztela, eta ez «kapitalaren interesetan» oinarritutakoak: «Garraio sistema sozial bat garatzea bultzatuko duten politikak, eskala txikiko nekazaritza eta abeltzaintza eredua bultzatuko dutenak, energia berriztagarrien hedapena eta bioaniztasunaren kontserbazioa bateratuko dituztenak».

Euskal Herria Bizirik ekimena osatzen duten eragile ekologisten artean dira Enkarterri Bizirik, Enkarterrin Parke Eolikorik Ez, Karakate Bizirik, Gatikan Interkonexio Eolikorik Ez, Gipuzkoako Mendiak Aske, AHT Gelditu, Makatzak, Araba Bizirik, Arabako Mendiak Aske, Aramaixo Bizirik, Sañu Bizirik, Soraluzeko Karakate Bizirik, Ekologistak Martxan, AHTaren Kontrako Asanblada, Larramendiko Arnasa, Aiaraldeko Mendiak Bizirik, Oletan Ere Ez, Karakate Bizirik Bergara, Lautadako AHTrik Ez eta Arabako Haranetako AHTrik Ez.


Summary: Donostiako Udalak «probokazio» gisa arbuiatu du ostegunean egitekoa den ekitaldi faxista bat. Bakarrik PPk bozkatu du arbuioaren aurka. Falangistek Donostiako Cantabrico klubean egin nahi zuten liburu aurkezpena Bilboko Ercilla hotelera eramatea erabaki dute, eta, Gipuzkoako hiriburuan, lore eskaintza egingo diete ETAren «eskuz eroritakoei»

Joan zen astean iragarri zuten ostegunean ekitaldi faxista egingo zutela Donostiako Askatasunaren hiribidean dagoen Cantabrico klubean. Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua aurkeztu behar zuten han. SND argitaletxe falangistak plazaratu du liburua, eta horren hitzaurrea Martin Saenz de Ynestrillas neonaziak idatzi du. Iragarri zuten Ynestrillas ere ekitaldian egongo zela, Alvaro Romero falangistarekin batera.

EH Bilduk Donostiako Udaleko eledunen batzordera eraman du gaia gaur goizean, eta udalak onartu egin du ekitaldia arbuiatzeko adierazpena. Bakarrik PPk bozkatu du aurka.

«Ekitaldi horren helburu nagusia, frankismoa eta gerra zikina goraipatzeaz gain, euskal herritar eta donostiar sektore askoren eskubide zibil eta politikoak ezabatzeko eskatzea da», dio Reyes Karrere EH BIlduko eledunak sinaturiko adierazpenak.

Udaleko Osoko Bilkurak, lehen puntuan, onartu du ekitaldia «probokaziotzat» hartzea eta arbuiatzea. Bigarrenean, udalak berretsi du «konpromiso irmoa» duela «memoria historikoarekin, antifaxismoarekin, bake balioekin eta pertsona guztien giza eskubideekin».

Faxistak, Bilbora

Europa Press agentziak atzo zabaldu zuenez, Cantabrico klubean egin beharreko aurkezpena bertan behera utzi dute, «mehatxuak jaso ostean», antolatzaileen hitzetan. Horren ordez, Ynestrillasek eta beste buruzagi faxistek beste ekitaldi bat egingo dute, ostegunean bertan, 17:00etan, Alderdi Ederren. Adierazi dutenez, lore eskaintza egingo diete «ETA banda terroristaren eskuz eroritakoei».

Liburua aurkezteko ekitaldia Bilbora eramango dute, Ercilla hotelera, 20:00etan. Ekitaldia hasi baino 15 minutu lehenago hotelaren aurrean biltzera deitu du Jardun koordinakundeak.


Summary: LGTBI kolektiboaren aurkako gorroto diskurtsoek gora egin dute Europan eta Asia erdialdean. Ilgak egindako txostenaren arabera, 2022a azken hamarkadako «urterik bortitzena» izan da LGBTI pertsonentzat.

Ilgak Europan eta Asia erdialdean LGTBi komunitateak duen errealitatearen urteroko diagnostikoa egin du, eta, azken txostenaren arabera, 2022. urtean gora egin dute kolektiboaren aurkako gorroto diskurtsoek. Iazkoa azken hamarkadako «urterik bortitzena» izan dela ondorioztatu dute.

Hain zuzen, txostenean jaso dutenez, LGTBI pertsonen kontrako diskurtsoak areagotzen ari dira, eta, horren ondorioz, gora egin dute erasoek ere. Bi adibide larri jarri dituzte: Norvegian eta Eslovakian LGTBI tabernen aurrean egindako erasoak, non lau lagun hil zituzten, eta beste hainbat zauritu. Beste hainbat hilketa eta suizidio ere izan direla jakinarazi dute. Halaber, salatu dute onura politikoak lortzeko sustatu eta erabili dela gorrotoa.

Evelyne Paradis Ilgako zuzendari exekutiboak esan du urteak daramatzatela ohartarazten gorroto diskurtsoak indarkeria fisikoa dakarrela: «Aurten, indarkeria gero eta planifikatuagoa eta hilgarriagoa dela ikusi dugu, eta horrek berekin ekarri du LGBTI pertsonak seguru ez sentitzea». Adierazi du gorroto diskurtsoaren gorakada ez dela soilik gertatu kolektiboaren aurkako jarrera hedatuta dagoen herrialdeetan.

Egoera eta joera «kritiko» horren aurrean erantzunak egon direla ondorioztatu dute. Paradisen arabera, baina, erreakzioa ez da nahikoa izan: «Gorroto diskurtsoaren gorakadaren aurka modu proaktiboan borrokatzeko moduak aurkitu behar dira».

Badago esperantzarako tartetik ere. Txostenaren arabera, hainbat herrialdetan «aurrerapen asko» egin dira, eta ekintzaileak gai izan dira aldaketa soziala bultzatzeko. «Aurrerapenak lortu diren herrialdeetan LGBTI kolektiboaren aldeko ekintzaileak izan dira eragile nagusiak».


Summary: Lantegiak elkarteak kezka adierazi du etxebizitzaren arazoaren inguruan. Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren egoera kritikotzat jo du enpresarien taldeak. Txosten bat argitaratu dute beren analisiarekin eta iritziarekin.

Lantegiak elkarteko enpresariek kezka adierazi dute Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren problematikari buruz. Prentsaurreko baten bidez, etxebizitzaren problematikak enpresariei ere eragiten dietela azaldu dute hainbat arlotan: «Ezin dugu ekonomia garatu gure langileak ezin baditugu instalatu», adierazi du adibidez Jean Louis Salaberri Bipiako enpresaburu ohiak, langileek enpresen inguruan diren etxebizitzak eskuratzeko zailtasunak baitituzte gehienetan. Egoera kritiko bat dagoenean, zentzu onean doazen dinamika guztiak ontzat jo dituzte. Herrian Bizi plataformak etxebizitza eskubidearen alde apirilaren 1ean egingo duen manifestazioa sostengatzen dutela jakinarazi dute, eta bertaratzera deitu.

Txostenean zehazten dute etxebizitzaren arazoa ezin dela ulertu modu bakartuan soilik. Lurraldea etxebizitzen, laborantza sailaren eta sail ekonomikoaren artean banatu beharra dagoela erraten dute. Sail ekonomikoak langileak behar dituela, eta, langile horiek etxebizitza baten eta jatekoaren beharra dutela azaltzen dute, horrela elkar eragiten dute hiru sailek. «Ezin ditugu etxebizitza arazoa konpontzeko laborantza lurrak artifizializatu adibidez. Etxebizitzaren arazoa konpontzeko lurrak hunkitzen baditugu, laborantzan eta sail ekonomikoetan ari diren enpresetan eragina ukango du, haiek ere lurrak erabiltzen dituztelako», azaldu du Salaberrik.

Horrela, hogei eskakizuneko txosten bat osatu dute: «Gure borondatea gogoetarako pista batzuk ematea izan da, enpresarion ikuspuntutik», Beñat Elkegarairen arabera. Neurrien artean daude hauek: bizitegi turistikoen konpentsazio arau berria tentsio handiko gunetik Ipar Euskal Herri osora hedatzea; Elkargoak gaitasun turistikoa bere neurrira mugatzea; AHT proiektua bertan behera gelditzea; urtero eraikitzen diren bigarren etxebizitza kopurua 150era mugatzea; Alokatzaileei gozamenaren jabe izateko gaitasuna bultzatzen duten dinamikak babestea. Caroline Phillipsen hitzetan, «hautetsiei zuzenduko diegu txosten hau, baita interesa daukan edonori ere».


Summary: Bordeleko errektoretzan kateatu dira Seaskako guraso eta langileak. Azterketak euskaraz egin ahal izatea aldarrikatzeko egin dute ekintza. Bilkura bat proposatu diete errektorearen kabineteko kideek.

Seaskako hogei bat guraso eta langilek ekintza egin dute Bordeleko errektoretzan. Frantziako Hezkuntza Ministerioak hizkuntza gutxituekiko eta bereziki euskararekiko duen politika «baztertzailea» salatzeko. Baxoa eta brebeta euskaraz pasatu ahal izateko aldarrikapenari Parisek erakusten dion «isiltasuna» eta «mespretxua» deitoratu dituzte. «Frantziako Hezkuntza Ministerioak sortzen duen blokeoari guk ere blokeatze baten bidez erantzuten diogu», adierazi dute.

Ekintzari 07:30 aldera ekin diote Seaska ikastola guraso eta langileek: Bordeleko errektoretzara joan dira, eta haietako batzuk ateetan kateatu diren bitartean, teilatutik pankarta bat eskegi dute besteek.

Jon Eiherabide gurasoak azaldu duenez, «aspertuta» daude egoerarekin: «Urteak daramatzagu zilegi zaigun gauza bat eskatzen: azterketak euskaraz egitea». Irailean izandako bilkuratik isiltasuna erabatekoa dela gaitzetsi du, eta hori «mespretxu bat» iruditzen zaiela. «Bitartean, ondoko hilabeteetan brebeta eta baxoa pasatu behar dute gazteek, eta ez dute erantzunik», gehitu du.

Irailean egin zuten bilkura Parisen EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek. «Baikor» atera ziren bileratik, laster erantzunak jasoko zituztela erran baitzieten, baina ordutik ez dute ezer jaso. Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariak Ipar Euskal Herriko hautetsiez «trufatu» zirela uste du Seaskak. «Hitz ederrekin lokartu» zituztela erran zuen Peio Jorajuria ikastolen lehendakariak urtarril bukaeran, eta udaberrian «mobilizazio erraldoia» antolatuko dutela iragarri zuen.

«Mespretxua» hitza erabili du Elena Etxeletek ere, atean kateatu denetako batek: «Ez dugu amore emanen, gure eskubidea baita azterketak euskaraz egitea».

Mespretxuari stop eta #AzterketakEuskaraz diote zabaldu dituzten bi pankartek. Ekintzaren ondorioz, jendea marratu da errektoretza aitzinean, ezin barnera sartuz. Anne Bisagni Faure errektorea barnean zen goizetik. bilkura bat baitzuen 7:30ean.

Frantziako Polizia 8:00ak aldera agertu da. Eszena surrealista bizi izan da orduan: atezainak poliziari erran dio jendea teilatura igo delako deitu dituztela, eta jadanik jautsi direla. Hala ere, han geratzea erabaki dute agenteek, eta ekintzaren arrazoiak azaldu dizkiete Seaskako kideek.

Geroxeago, errektorearen kabineteko kideak hurbildu dira protestan ari zirenekin mintzatzera. Bilkura bat proposatu diete. «Bilkurak izan ditugu, orain erantzunak nahi ditugu», erantzun diete.

Oraingoz, blokeatuta jarraitzen du egoerak. Seaskako kideak sarrerak blokeatzen ari dira oraindik, langileak kanpoan dira zain, eta Frantziako Polizia beha.

Desobedientziarako bidea

Ikasle, irakasle eta gurasoek desobedientziarako bidea hartu dute azken urteetan, eta ekintzak biderkatu dituzte. Iazko ekainean, Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten zenbait egunez. Anitzak izan dira instantzia ezberdinekin egindako bilkurak eta negoziaketak ere. «Anartean, Frantziako Hezkuntza Ministerioa entzungor egoten da, elkarrizketak presiopean baizik ez ditu onartzen, hautetsiak eta EEP irrigarri uzten ditu eta gatazka honi aterabiderik eman gabe gelditzen da, gure hizkuntzarekiko mespretxua azkartuz», salatu dute, euskal gizartearen sustengua badutela baieztatuta.

Azken urteetan izandako gorabeherak oroitu dituzte ekintzaileek. «2017 arte Frantziak porroxka batzuk eman zizkigun, azterketetan euskara bi gaitan soilik onartuz. Bi gai besterik ez, irakaskuntza guzia euskaraz egiten delarik». Gerora izandako brebetaren eta baxoaren erreformek atzera pausoa suposatu dute: brebeta, ikasleek euskaraz erantzundako zientzietako probak ez dira zuzenduak, eta Baxoko azterketetan eta ahozko handian euskararen presentzia ez da segurtatua.

«Euskara frantsesaren heineko hizkuntza da, berdintasuna aldarrikatzen dugu», aldarrikatu dute. «Gure eskubideen defentsaren alde etengabe borrokatu behar izateaz aspertuta gaude. Gure hizkuntzan bizi eta ikasteko nahia aldarrikatzen dugulako umiliatuak izateaz aski dugu».


Asteburuko plana Gipuzkoan barrena

Summary: Asteburuko plana Gipuzkoan barrena. Gipuzkoa Turismoak asteburu honetarako agenda aurkezten dizu.

Kostaldea eta natura uztartu nahi badituzu, Geoparkera itsasontziz bisita gidatua egiteko garaia da. Lurraren jatorriaren historia ezagutuko duzu, ikuspegi ezin hobeekin.

Barnealdera jota, Leintz Gatzagan, Gatzaren Museoa duzu zain: lautada bat familian. 12:00etan, bisita gidatua euskaraz, eta 13:00etan, gaztelaniaz.

Eta, gorputzak oraindik festa eskatzen badu, igandean Tolosako inauteriak amaituko dira Piñata igandearekin, erraldoi eta buruhandiekin, eta The Herrikides taldearen emanaldiarekin, 12:30etik aurrera.

Agenda osoaren berri izateko, sartu gipuzkoaturismoa.eus>> helbidean edo jarraitu Instagramen.

Ondo pasa!

Asteburuko plana

Larunbata eta igandea

Flysch-aren ibilbidea. GIPUZKOA TURISMOA

- Geoparkea

Euskal kostaldeko aberastasunak ikusteko bisita gidatuak Geoparkearen inguruan, itsasontziz ala oinez. Irteerak, Zumaiatik.

Erreserbak: https://geoparkea.eus/eu/bisita_gidatuak

Leintz Gatzagako Gatz Museoa. GIPUZKOA TURISMOA

- Leintz Gatzagako Gatz Museoa

Bisita gidatuak

Larunbat eta igandeetan

12:00etan euskaraz, eta 13:00etan gaztelaniaz

Informazio gehiago: https://www.gatzmuseoa.com/

- Aizkolarien Binakako Txapelketaren eta Harri-jasotze Txapelketaren finalak

10:30ean, Urrestillako Txikuri frontoian (sarrera ordaindu beharko da)

Piñata Igandea Tolosan. TOLOSAKO UDALA

- Otsailak 26, Piñata igandea Tolosan

12:30ean, Familia plana

Piñata igandeko kontzertua, Tolosako erraldoi eta buruhandiekin eta The Herrikides taldearekin.

Informazio gehiago: www.tolosa.eus / www.tolosaldea.eus


Summary: Iberdrolak inoiz baino diru gehiago irabazi du: 4.339 milioi euro. Espainiako adarraren mozkinak, ordea, %19 txikitu direla esan du argindar konpainiak, «zerga eta arauen ondorioz».

Energia garestiaren urtea irabazi oparoen urtea izan da Iberdrolarentzat, eta erraz hautsi ditu aurreko urteko markak. 2021eko 3.885 milioi euroren irabazia inoiz argindar konpainiak izandako mozkinik handiena izan zen, baina 2022an aise gainditu du: 4.338,6 milioi euro garbi irabazi zituen, aurreko urtean baino %11,7 gehiago. Emaitzak esperotakoaren gainetik daude, duela urtebete esan baitzuen 4.000 eta 4.200 milioi euro artean irabaztea zela helburua. 2023an %8-10 gehiago irabaztea espero du konpainiak.

CNMV Espainiako merkatuen gainbegiratzaileari igorritako agirian, Iberdrolak ziurtatu du bere adar guztiek hobetu dituztela aurreko urteetako emaitzak, Brasilen eta AEBetan bereziki. Baina bada salbuespen bat: Hego Euskal Herrian eta Espainian aritzen den adarraren mozkina %19 txikitu da, Iberdrolaren esanetan, «arau eta zerga neurrien ondorioz, eta enpresak ez duelako bezeroen bizkar jarri kostuen handitzea».

Arauei dagokienez, ekainaz geroztik indarrean dago Iberiar penintsulako merkatu bateratuan argindarra sortzeko erabiltzen den gasari gehienezko prezio bat ematea. Horren ondorioz, iturri berriztagarriei eta nuklearrari ez diote argindarra ordaindu gasaren prezioan. Argindar konpainiei kalte egin die neurri horrek, eta mesede, berriz, bezeroei.

Zergei dagokienez, energia konpainiek tasa berezi bat ordaindu behar dute, haien irabazi handien zati bat gastu publikorako izan dadin. Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroak atzo jakinarazi zuenez, 817 milioi euroren lehen ordainketa bat egin dute azken asteetan energia konpainiek, eta gainontzekoa irailean egingo dute. Zehazki, 2022an eta 2023an Espainian eta Hego Euskal Herrian egindako salmenten %1,2 ordaindu beharko dute zergan; merkatu arautuan egindako salmentak salbuetsita daude.

Zerga horren eta bankuek ordaindu behar dutenaren bilketa Espainiako Ogasunak egingo du, baina haren zati bat emango die geroago foru ogasunei, kontzertu eta hitzarmen ekonomikoetan agertzen diren ekarpenen neurrikoa: %6,2 Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari, eta %1,6 Nafarroari. Guztira aurten eta datorren urtean 500 milioi eurotik gora izatea espero dute.

Iberdrolak kalkulatu du 200 milioi euro ordaindu beharko dituela zerga horregatik, baina 2023ko kontuetatik aterako dela. Edonola ere, diru hori berreskuratzen saiatuko da. Izan ere, Gerardo Codes Iberdrolako zerbitzu juridikoetako zuzendariak iragarri du zerga horren aurkako helegitea jarri duela, «arbitrarioa eta baztertzailea» delako eta Europako arauen aurka doela uste dutelako. Epaileen erabakia datorren urtean espero du.

Iberdrolak ez ezik, hura partaide den Aelec argindar ekoizle handien elkarteak ere Espainiako Auzitegi Nazionalera jo du zerga bertan behera gera dadin.

Inbertsioak ere, gora

Bilbon egoitza duen konpainiak ziurtatu du %13 handitu dituela bere inbertsioak, 10.730 milioi euroraino. Horietatik, %38 izan dira Europako Batasunean, %25 AEBetan, %20 Latinoamerikan eta %13 Erresuma Batuan. Inbertsioaren %90 energia berriztagarrietan eta sare adimentsuetan egin du.

Azaroan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin izandako bileran, Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak nabarmendu zuen urteko lehen bederatzi hilabeteetan 2.300 milioi euroren ekarpena egin ziola konpainiak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiari, 2021ean baino %30 gehiago. Horretatik, 1.700 milioi euro izan ziren 600 hornitzaileri egindako erosketak, 400 milioi zergetan ordaindutakoak, eta gainontzekoak, berriz, inbertsioak.

Gas eta ikatz gehiago erre zuen

Iberdrolak argindarra sortzeko baliatutako iturrietan aldaketa esanguratsuak izan ziren 2022an. Ziklo konbinatuko zentralek %61 gehiago ekoitzi zuten eta %56 gehiago ikatza erretzen duten zentral termikoek, eta horrela konpentsatu zuten uda lehorrak eta beroak zentral hidraulikoen ekarpena %40 gutxitu izana. Parke fotovoltaikoen hedapenak %30 handitu zuen iturri horren ekarpena, eta antzera aritu ziren nuklearra (+%4) eta eolikoa (+%1).

Azken urteetan, energia berriztagarrietan inbertsio handiak egin ditu Iberdrolak, eta dagoeneko 40.000 megawatt-orduko potentzia dute. Hurrengo lau urteetan beste 7.675 MW gehitzeko moduan egongo direla iragarri du konpainiak, eta horien erdiak itsasoko parke eolikoetan egongo dira.

49 zentimoko dibidendua

Iberdrolaren akziodunek etekina aterako diete enpresaren emaitza onei. Urtarrilean, akzio bakoitzeko 0,18 euro ordaindu zieten, eta orain beste 0,31 ordaintzea proposatu du konpainiako administrazio kontseiluak.


Summary: Heldu den urtetik aurrera M-8a jaieguna izatea proposatu du Mendiak. Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak adierazi du urrats bat izanen dela «berdintasunaren kausaren inguruan sentsibilizatzeko».

2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu du Idoia Mendiak, Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko sailburuak. Eusko Jaurlaritzak Gasteizen eginiko Laneko Ikuskaritzaren egitekoa ordainsari-berdintasunean jardunaldiaren hasieran egin ditu adierazpenok lehendakariordeak, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lanegunak zehazteko ohiko prozedurari eutsiko dio proposamenak. Horren arabera, urteko lan egutegia ezarriko du Eusko Jaurlaritzako Laneko Zuzendaritzak: Espainiako Gobernuak aurretik adierazitako hamar jaiegunei gehituko dizkie bi, «autonomia mailakoak», eta foru aldundien eta udalen esku daude gainerako biak, tokiko jaien arabera. Egutegiaren behin betiko onarpena Gobernu Kontseiluari dagokio, eta urteko lehen seihilekoan egin ohi da.

Bere hitzaldian, Mendiak adierazi du Martxoaren 8a jaiegun izendatzea beste urrats bat dela «sentsibilizazio ahaleginetan, desberdintasun mota guztiak mugatzeko». Desoreka horien artean, gizonen eta emakumeen arteko soldata arrakala nabarmendu du: %17,9koa da gaur egun. «Arrakala hori sei puntu murriztu da azken lau urteetan [Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan], eta, horretan, funtsezko faktore izan dira lanbide arteko gutxieneko soldataren % 46ko igoera azken bost urteetan eta berdintasun planen hedapena, auditoretzak eta soldata erregistroak». Hala ere, gogorarazi du ez dagoela demokraziarik «erabateko berdintasunik gabe», eta Laneko Ikuskaritza zerbitzuak eskaini ditu, legea betetzen dela ziurtatzeko: «Emakumeek, baita gizonek, enpresek eta konprometitutako sindikatuek ere, jakin dezatela Laneko Ikuskaritza aliatua dela berdintasunaren kausa horretan. Eskubideak eta lan arauak betetzen direla zaintzeko tresna dela, eta bereziki generoagatik diskrimina dezaketenak, zeharka bada ere», azpimarratu du.

Lehendakariordeak gogorarazi du emakumeen kontratazioa sustatzen ari direla «sektore maskulinizatuetan eta hobeto ordainduetan», eta, era berean, estrategia bat diseinatu nahi duela «gizonak sektore feminizatuetan sartzeko». Gai hori ekainean egitekoa den Soldata Arrakalaren II. Euskal Biltzarrean jorratuko dutela iragarri du.


Summary: Migratzaileei herrialdean sartzea mugatzeko lege berri bat onartu dute AEBek. Araua maiatzean sartuko da indarrean, aurreko administrazioak onartutako osasun larrialdia amaitzen denean. Asiloa ukatuko zaie AEBetara bidean igarotako herrialdeetan babesa eskatu ez dutenei eta Estatu Batuetan asiloa eskatu asmo dutela jakinarazten ez dutenei.

Datorren maiatzean amaituko da Donald Trump presidente zenean onartutako 42. Titulua. Arau hark pandemiak eragindako osasun larrialdia hartzen zuen oinarri AEBetara paperik gabe sartzen saiatzen ziren migratzaileak Mexikora kanporatu ahal izateko. Hori amaitzeak, baina, ez ditu murriztuko migratzaileek gainditu beharreko oztopoak. Izan ere, AEBetako Gobernuak atzo iragarri zuen beste lege bat sartuko dela indarrean maiatzaren 11n bertan, «migratzaileen pasabide segurua bermatzea» helburu lukeena. Haren arabera, ez dute asilo eskubiderik izango AEBetara bidean igarotako herrialderen batean asiloa eskatu ez duten edota Mexiko iparraldeko muga zeharkatu aurretik Estatu Batuetan babesa eskatzera doazela jakinarazten ez duten migratzaileek.

Joe Biden presidenteak orain arte onartutako migrazio politikarik gogorrenetariko bat da honako hau. Araua betetzen ez duten guztiak berehala kanporatzea ahalbidetuko lieke mugazainei. Legea bi urtez izango da indarrean. «Arauak lege prozesu berrien eta lehendik daudenen erabilera sustatzea du helburu, eta muga zeharkatzeko bide arriskutsuak saihestea», adierazi du Estatu Departamentuak komunikatu batean.

Presidente karguaren zina egin zuenean, Bidenek hitzeman zuen indargabetu egingo zituela Trumpek aurrez migratzaileen aurka hartutako neurriak; besteak beste, gurasoak eta seme-alabak banatzea ahalbidetzen zuena. Baina legealdiak aurrera egin ahala, euren herrialdeetatik ihes egin behar izan duten milaka migratzaile pilatu dira AEBetako hegoaldeko mugan, eta horien aurkako neurriak indartuz joan da Etxe Zuria. Azken araua horren beste adibide bat da. Hala salatu dute giza eskubideen aldeko erakundeek. Horien esanetan, Bidenek atzo iragarritako araua «Trumpen politiken jarraipena» besterik ez da.

Bestelakoa da Segurtasun Nazionalerako estatu idazkari Alejandro Mayorkasen iritzia. «Migratzaileen herrialde bat gara, eta legeena. Migratzaileak Estatu Batuetara etortzeko legezko bideak indartzen ari gara, baina, aldi berean, horiek errespetatzen ez dituztenek jasango dituzten ondorioak ere gogortu egingo ditugu».

Migratzaile askok uko egiten diote AEBak ez diren beste herrialde batean asiloa eskatzeari, batetik, seguruago sentitzen direlako Estatu Batuetan, eta, bestetik, askok familia dutelako han. Horrez gain, Amerika hegoaldeko herrialde askok hilabeteak behar izaten dituzte asilo eskaerei erantzuteko, eta, bitarte horretan, migratzaileek ezin dute lanik egin, eta, askotan, bizitzeko toki bat aurkitzeko ere arazoak dituzte. Hori dela eta, askok Mexiko iparraldeko muga ezkutuan igarotzeko hautua egiten dute.