Burua alhan jartzeko

Summary: Burua alhan jartzeko. Ikasle guziek ez baitute jakintza berdin hartzen, Antoine de La Garanderie pedagogoak ‘gogo erabiltzea’ kontzeptua pentsatu zuen bere garaian, eta haren araberako didaktika bat aplikatu. Hazparneko Iniziatiba-Formazioa elkarteak transmititzen du metodo hori.

Hazparneko Iniziatiba-Formazioa elkarteak gogo erabiltzea pedagogiari buruzko formakuntza ikastaroak proposatzen dizkie irakasle, ortofonista edota hezitzaileei. Gaur eta bihar, Philippe Meirieu pedagogo frantsesa gomitatu du Kanbora, ikasleak sortzaile izateko bideen aipatzeko.

Antoine de La Garanderie (Ampoigne, Loira eskualdea, Frantzia, 1920-2012) filosofo eta pedagogoak pikoan eman zuen gogo erabiltzea-ren kontzeptua. Ikasketa prozesuan, ikasle batetik bestera desberdintasun handiak bazirela ohartua zen La Garanderie, eta entseatu zen ulertzen irakasle-ikasle harreman horretan jakintzak bururatzeko orduan zer pasatzen zen.

Hortik eraiki zuen ideia: ikasketa prozesu batean iragaten diren gogoratzeko bide kognitiboen esplikatzea; helburutzat harturik ikasle bakoitzari zegozkion ikasteko metodoak plantan ematea. Lan horietarik jalgi zuen gogo kudeaketa edo erabiltzearen kontzeptua.

Regine Elosegi-Blanc irakaslea da, eta, gaur egun, pedagogia aholkulari gisa ari da lanean Seaskan. Ikas pedagogia zentroan ere ari da lanean, euskara ikasteko lehen metodoen sortzeko. Ipar Euskal Herriko IF Iniziatiba-Formazioa elkartean parte hartzen du, bestalde.

Elosegi-Blancek esplikatu du La Garanderie berant elkortu zela eta hark zioela, nolabait, horri esker bere ikerketak urrunago eraman zituela. «Erraten zuen ez bazuen holako zailtasuna bizi ukan, beharbada ikasketa prozesuan zer pasatzen den ulertzeko ez zela hain urrun joanen».

Ikasle batek jakintzen barneratzeko izan dezake eskolarako jite bat, kausitzeko bidean, baina La Garanderiek zioen ez dela aski. Elosegi-Blancek zehaztu du ikasle batzuek erreusitzen dutela doinuari esker. «Baina usaia onak baitituzte baita ere». Jakintzak bururatu eta barneratzeko ulermen ohiturak dituzte.

La Garanderiek dozenaka ikasle elkarrizketatu zituen horretarako; bereziki, «eskola handiak edo puntako ikasketak egin zituztenak». Elkarrizketa horietarik ondorioztatu zuen eskolan trebe ziren ikasleek zer gogoratze bide egiten zuten buruan jakintzen barneratzeko. «Hortik, bost jestu edo ekintza deskribatu ditu», segitu du Elosegi-Blancek: «Arreta, memorizazioa, ulermena, gogoeta eta irudimen sortzailea».

La Garanderiek didaktika bat atera zuen horretarik, geroztik irakasle askok baliatzen dutena eskolan. Ikasle guziek ez baititzakete ber moldean jakintzak entzun, ulertu eta barneratu, araberako metodoen bilaketa bat da, nolabait. Ikasleak adi dezan zer bide egin behar duen jakintza baten gogora ekartzeko. «Ikasten dugularik, badira hiru momentu: informazioa hartzea, informazioa tratatzea eta zerbait ekoiztea horrekin». Psikologia kognitiboa edo kutxa beltza deitzen diote horri pedagogoek.

Azkenean, gogo erabiltzea, gauzen kontzientzia hartzeko molde baten gisa laburbildu du Elosegi-Blanc pedagogoak: «Kontzientearen prozesuak behatzen, deskribatzen eta aztertzen ditu». Kontzientzia hartze hori funtsezkoa dela dio, ezen bestela lortzen ez duten haurrek beren burua gutietsiko baitute lortzen duenaren aldean: «Lortzen ez dutenek pentsatuko dute: ‘Bera ona da, eta kito!'».

‘Gogora ekartzea’

«Gogo erabiltzea-rekin karikatura handia egin da», dio Elosegi-Blancek. «Entzuten da jendea erraten ‘nik begi oroimena dut’, ‘nik belarri oroimena dut’. Kanpoko informazioez mintzo dira horiek. La Garanderiek erraten zuen buruan pasatzen zela». Informazioak buruan eragiten duen adimenduan da jokatzen, hots.

Informazioak hartzeko aisetasuna duen baten baitan gertatzen dena deskribatzen hasita, begien aitzinean jartzen zaion mapa bat jarri du adibidetzat Elosegi-Blancek. «Mapari so eginen dio, ohartuko zaie agertzen diren herriei, mapa mugei eta beste. Begiratzean aztertzen du, jadanik; buruan biziki aktiboa da». Ikasle anitzekin ez da hola ibiltzen. «Mapari so egiten diote, itzultzen diegu mapa, eta buruan ez du deus eragin». Pedagogoentzat lehen desafioa da, beraz, ohartzea zailtasunetan den ikasle baten baitan ebokazio edo gogora ekartze hori ibiltzen denetz.

Gogora ekartze hori lagundu daitekeela adierazi du Elosegi-Blancek. «Begiratzen dudalarik mapa hori, barnean ukaiten ahal ditut soinuak, sentimenduak eta abar. Ene baitan ekai mentala eraikitzen dut». Ikasle batzuek espontaneoki ukan dezakete; beste batzuek, ez. Gogora ekartze horren egiten lagundu daitezke gogo erabiltzearen bidez.

Maparen adibidearekin segitu du pedagogoak, Euskal Herriko mapa hartuz. «Begiratzen dut, eta ikusten dut Bilbo. Bat-batean, gogoratzen dut lagun batzuekin besta egitera joan nintzela hara». Ebokazio horren baliatzea da gogo erabiltzea-ren xedea. «Laguntzen ditugu haurrak, edo gazteak, edo helduak ebokazio horien aberasten». Helburua izanik, konparazione, Bilbo, Gasteiz, Iruñea edo Baiona mapan kokatzen heltzea. «Ikaslearekin esplizituki argitzen duzu zer egin behar duen ebokazio sendo, fidagarri eta oso bat eraikitzeko».

Denbora hartu

Eskolak molde bat eta bakarra, berdina ematen die ikasleei. Elosegi-Blancek, berriz, uste du irakasleek askatasunik aski badutela beren metodoen bilatzeko, eginahala ikasleri jakintzen pasarazteko. Erronka baita eskolako kodeak biziko errealitatearekin lotzea. «Irakasleak anitz egoten gara eskola kodeekin, eta haur batzuek errealitatearekin mozten dute holakoetan. Gogo erabiltzea egiten dugunon kezka da lotura egitea egun guzietako biziaren eta kode horien artean».

Seaskako pedagogia aholkulariaren ustez, gogo erabiltzea-ren metodoa egin daiteke ikasle guziekin batean, klasean. Haatik, Frantziako Hezkuntza Ministerioak behartu programa hertsaduretan tinkiegi estekaturik egon gabe. «Gogo erabiltzea deskubritzen duzularik, onartzen duzu denbora hartzea. Programak segitzen ditugu, bistan dena, baina inportanteena da oinarriak segurtatzea». Eskola ematen zuelarik, ohartu zen metodoaren eraginaz ikasturte bukaeran. Ikasle bati arreta ukaiten, gogora ekartzen, ulertzen eta memorizatzen erakutsi ondoan gertatu anekdota bat kontatu du: «Ekainean zen, ikasle batek eria altxatu zuen, erranez: ‘Sobera fite joaten zara, ez dut denborarik ongi pentsatzeko’. Kontzientzia hori ematea haurrei, enetzat, ikaragarria zen».

IF elkartearekin formakuntza ikastaroak ematen ditu Elosegi-Blancek. Irakasleei beti galdegiten die ohartzen direnetz ikasleak nolako arreta duen eta gogora ekartzea egiten duenetz: «Formakuntza anitzetan ebokazioaren momentu hori aipatzen diedalarik irakasleei, galdegiten diet: ‘Mintzatu zara haurrarekin jakiteko noiz pentsaketan aritu den?'».

Gogo erabiltzea «biziki pedagogia eraginkorra» zaio pedagogia aholkulariari. Horiek horrela, badaki pedagogia munduan ez direla denak horrekin ados, eta, oroz gainetik, «konplexua» dela. «Liluragarria da, baina biziki konplexua». Ulertzeko nola ibiltzen den, eta, sustut, plantan emateko bideen aurkitzeko.

Irakasle frankok lan hori beren baitarik egiten dutela dio. «Esperientziarekin barneratzen duzu, zentzu on anitz baita pedagogia horretan». Dena den, Elosegi-Blanc konbentzitua da ikasle gutiago bazter uzteko moldea dela gogo erabiltzea. «Badakigu eskolak ikasle arteko berdintasunik ezaren hozkak handitzen dituela. Uste dut gogo erabiltzea tresna izan daitekeela hozka horien ttipitzeko».


Philippe Meirieu. Ministro aholkularia

Summary: Philippe Meirieu. Ministro aholkularia.

Philippe Meirieu izen handiko pedagogo ezaguna da Frantzian. IF elkarteak gaurko gomitatu du, Kanboko AIEC gelarat, 20:00etan, Ikasleak sortzaile bilakarazi…, bai baina nola? galdeari erantzuteko. Biharamunean, ikastaroa emanen die irakasleei, Sormen pedagogia bati buruz izenburupean.

Philippe Meirieu (Ales, Gard, Okzitania, 1949) pedagogoa da, pedagogia zientzietan ikerlaria, irakasle emeritua Lyongo unibertsitatean, saiakera idazle eta politikaria —Alderdi Sozialistan eta Berdeetan izana, 2010 eta 2015 artean Rodano-Alpeetako eskualdeko lehendakariorde egon zen—.

Frantziako zenbait hezkuntza ministroren aholkulari lanetan ibili da, pedagogia erreforma batzuen plantan emateko.

Regine Elosegi-Blancek badaki Meirieu ez dela denen gustukoa, baina pedagogiaren pentsalari handitzat daukate anitzek. Esplikatu du zergatik nahi izan duten gomitatu. «Zergatik Meirieu? Halako batez, La Garanderierekin ez zen batere ados. Atera du liburu bat, La Riposte izenekoa (Ihardespena) eta bada liburuan zati bat, non baikorki aipatzen baitu La Garanderie; eta hor ene baitan egin dut: ‘Etorri behar du’».

Dena den, eztabaidak eskola denetik badira pedagogoen artean, Elosegi-Blancek esplikatu duenez, eta interesgarriena jakintzen partekatzea zaio. «Pedagogoen artean badira kalapitak, beti. Batzuek Meirieu ez dute ikusten ahal. Baina, guk uste dugu pedagogoak badirela, gurutzatu behar ditugula eta aitzina egin behar dela».


Summary: «Ez geunden prest etxe atarian zentral nuklear bat genuela bizitzeko». Itsasoan hainbat urtez lan egin ondoren, bahiketa baten ostean erabaki zuen lehorreratzea Juan Luis Olaranek. Kazetaritza ikasi zuen ondoren. Lemoizko zentral nuklearraren aurka ibili izan da.

Itsasoari lotuta, itsasotik beti gertu bizi izan da Juan Luis Olaran. Lemoizko Armintzako portuan jaio zen, 1945ean, itsasoaren lehen lerroan, eta, halabeharrez, itsasoan lan egitera bultzatu zuten. Arrantzale lanetan hasi zen nerabe zela. Ondoren, merkantzia ontzietara egin zuen salto. 1984an Izarra euskal ontzia bahitu zuten Nigerian; tartean, Olaran bera han zela. Sei hilabete igaro zituzten portuan, ezin ez aurrera ez atzera egin. Itzultzean, oposizioak egin, eta lehorrean gelditzea erabaki zuen. Erretiroa hartu zuenean, Kazetaritza ikastea erabaki zuen, barruan zeukan arantza kentzeko. Ikasten ari zela, Egin egunkarian ere aritu zen kolaboratzaile, Uribe Kostako gertaerak idazten. Ondoren, hiru liburu argitaratu ditu: lehena, bahiketaren ingurukoa; bigarrena, Lemoiz herriari buruzkoa; eta, hirugarrena, herriko zentral nuklearraren afera kontatzen duena. Hain zuzen, zentralaren aurkako ekintzaile sutsua ere izan zen.

Kazetaria, arrantzalea, sukaldaria eta itsasgizona zara.

Denetarik pixka bat. Bizitzako fase guztietako oroitzapenak ditut. Baina marinelarekin identifikatzen naiz gehien. Urte askoan ibili nintzen nabigatzen. Lehorrean lana lortu nuenean, urrats garrantzitsua izan zen nire bizitzan. Ikasketak egin nahi izan nituen betidanik, baina etxean ez zegoen baliabiderik. 40 urteak igarota, Bizkaiko Foru Aldundian lan finkoa nuela, ezkonduta eta bi alabarekin, 25 urtetik gorakoentzako unibertsitaterako sarbidea atera, eta Kazetaritzan matrikulatu nintzen. Bizitza erabat aldatu zitzaidan.

Zergatik kazetaritza?

Garrantzitsua iruditzen zait kultura eskuratzea, eta, aldi berean, unibertsitateko ikasketak izatea. Nahiago nukeen txikitatik ikasi izan banu; egia esan, ikasle oso ona nintzen. Ikasketek bizitzan aurrera egiteko balio izan zidaten, oposizio bat ateratzeko. Kultura gehiago eskuratzen duzunean, errazagoa da lan bat lortzea.

Armintzako portua aukeratu duzu elkarrizketa egiteko. Toki berezia da zuretzat?

Armintzako portua ia dena da niretzat. Hemen hazi nintzen, eta nire bizitza itsasoarekin lotuta egon da: lehenengo, arrantzalea, eta, gero, itsasgizona. Ezkondu eta alabak izan ondoren, iruditzen zitzaidan urtearen zati handi batean etxetik kanpoan egotea ez zela familiarekin elkarbizitzeko modua.

Itsasora ateratzen zinen garaiaren falta sumatzen duzu?

Haren falta sumatuko nukeen barrualdean biziko banintz; Gasteizen, adibidez. Itsasoaren falta sumatzen dut, baina ez lanerako.

Haurra zinela hemen ibiltzen zinen?

Portu izeneko baserrian bizi nintzen, hemendik gertu; hondartzako lehen lerroan esan liteke. Egunero egoten ginen kalean, bainujantzian ateratzen ginen etxetik. Itsasoarekin izan nuen lehen harremana moluskuak harrapatzeko erabiltzen genituen putzuak izan ziren. Herri batean bizitzeak joko handia ematen du: sagarrak lapurtzera joateko, adibidez [barreak]. Bizimodu basati samarra zen.

Goiz hasi zinen lanean.

Ikasi gabe, geratzen zitzaidan irtenbide bakarra zen itsasora joatea, eta aukera horrek ez ninduen guztiz konbentzitzen. Hori zen zegoena, ez gustatzen zitzaidana.

Arrantzale zinela izan zenuen lehen kontaktua itsas zabalarekin.

Hori baino lehen, 13 urterekin, eskabetxera batean lan egin nuen. Gogoan dut, handik bi urtera-edo, udaberrian atera nintzela lehen aldiz arrantzan aritzera, antxoa arrantzatzera. Arrantzontzi handi samarra zen; hamalau ginen. Baina nik urtebete bakarrik egin nuen han beharrean, urteko hiru arrantzaldiak. Urte horren ondoren, nabigatzera joan nintzen, Bartzelonara, merkantzia ontzietara. 16 urte nituen, hori baitzen gutxieneko adina. Kartilla bat atera behar izan nuen merkataritza ontzidian ibiltzeko baimenerako; itsasoko nortasun agiria da. Pinillos izeneko ontzi enpresa batean hasi nintzen. Fruta zeraman, eta Cadizen [Andaluzia, Espainia] zeukan jatorria, baina gehienak hemengoak ginen, bitxia bada ere. Kasualitatez, gero Cadizera joan behar izan nuen soldaduska egitera. Kontatu zidatena baino samurragoa egin zitzaidan. Soldaduskaren aurretik, Kanarietako Ter merkantzia ontzian eta Pielagos petroliontzian ontziratu nintzen. Pielagos-en sartu nintzen nire lehengusu Amador han zegoelako, eta urte asko egin nituen han. Ontzi askok zuten Espainiako ibairen baten izena. Soldaduskaren ostean, Sardinero, Pablo Garnica eta Charopando ontzietan ere egin nituen sukaldari laguntzaile, zerbitzari edota sukaldari buru lanak.

Izarra petroliontzi ezagunean ere aritu zinen sukaldari lanetan. Nolatan hasi zinen han?

Aurrez nirekin nabigatu zuen lagun batek bazekien orduan nengoen itsasontzian ez nengoela konforme. Bera pozik zegoen Izarra-n. Hala, sukaldari bat behar izan zutenean, nire izena eman zuen. Eskifaiakoek ohartarazi ninduten pirata ontzia zela hura. Ontzian zeuden berrogei pertsonari baino gehiagori eman behar nien jaten. 20.000 tonako ontzia zen. Las Palmasen [Kanariak, Espainia] ontziratu nintzen, han utzi baitzuen petrolioa, eta gero Tenerifetik gasolina eraman genuen Monroviara [Liberia].

Auma zuen izena ontziak hasieran. Izarra baltza. Historia de un barco pirata liburuan idatzi zenuen kronikan diozunez, kontu beltzak zeuden atzean.

Nigeria oso herrialde ustela da. Ustelkeria politikoaz ari naiz. Kontrabandoko petrolioarekin ibiltzen ziren estraperloan. Hasieran, Izarra-k Auma zuen izena. Ni ontziratu nintzenean, hilabete batzuk zeramatzan ontziak martxan. Baina zantzu arraroak zeuden. Itsasontzia portu batera iritsi eta gaua etorri arte ainguratzen zuten; gauaren babesean sartu, kargatu, eta irten egiten zen.

1984a zen. Kanarietatik Nigeriara joan zineten. Zer gertatu zen bidaia hartan?

Kanarietatik Nigeriara joan ginen, Bonnyko portura. Hara heldu ginenean, erregistro liburuan ez zen ageri Izarra. Niretzat lehen bidaia zen, baina beste tripulazio-kide batzuentzat ez, eta susmoa hartuta zeuden. Nigeriako agintariek susmoak zituzten, eta kontrol sakonagoa egitea erabaki zuten. Bete-betean harrapatu gintuzten arte.

Petrolio trafikoan aritzea leporatuta, sei hilabetez bahituta egon zineten Nigerian.

Gogoratzen dut nahiko ondo portatu ginela; beldurra zegoen, noski. Sei hilabete horietan lan egin zuen bakarra ni izan nintzen, ontziko sukaldaria nintzelako. Kideei jaten ematen jarraitu behar nuen. Horregatik, [Espainiako] enbaxadan, sakrifizioagatik eta egindako guztiagatik aintzakotzat hartu ninduten. Kantzilerrak nire emaztearekin hitz egin zuen, eta moralez ondo nengoela esan zion. Telefonoz ere hitz egin ahal izan genuen noizbait. Espainia Europan dago, ez du zerikusirik Afrikarekin, eta nigeriarrek bazekiten europar bat ukitzea garestia izan zitekeela. Horregatik, nahiko errespetuzkoak izan ziren.

Zer egiten zenuten bahituta zineten bitartean?

Ihes egiten saiatu ginen. Baina Nigerian ezin zara inorekin fidatu. Ihes egitea erraztuko zigunak traizio egin zigun; Poliziarekin elkartuta zegoen. Lehorreratzean Polizia soilik genuen zain. Deklaratzera eraman gintuzten, eta ondorioztatu zuten normalena zela guk alde egin nahi izatea. Beldur ginen, baina ez genuen inolako errepresaliarik izan. Bihurrikeria batean geratu zen; alta, ondasunik gabe gelditu ginen, gainean genuenarekin.

Bien bitartean, arduradun nagusia, etxean zegoen, ezta?

Bai, Santanderren [Espainia]. Jose Maria Lopez Tapia, Letasa ontzi enpresaren jabea. Krisian zegoen sektorea orduan. Enpresa guztiak desagertu ziren; horregatik sartu zen negozio lohietan.

Nola bukatu zen hura?

Askatu egin gintuzten. Baina kapitaina espetxeratu egin zuten: 25 hilabete egin zituen kartzelan. Eskifaiak ez zuen erantzukizunik. Hala ere, kapitainarekin eta lehen ofizialarekin deklaratzera deitu ninduten; inoiz ez nintzen hain garrantzitsu sentitu. Ingelesa banekien, eta deklaratzeko moldatu ahal izan nintzen.

Lehorretik, nola ikusten duzu itsasoaren etorkizuna?

Arrantza gutxiagora doa. Lan oso gogorra da, eta gazteriak ez du jarraitu nahi. Horrela jarraituz gero, antxoak eta hegaluzea angulekin parekatuko dira prezioan. Arrantzalearena bokaziozko ofizioa da oso-osoan.

Historiaren inguruko zaletasunari jarraiki, Lemoizko historia ere bildu zenuen Lemoizko kontakizunak. Iraganari begirada bat liburuan. Zer dauka berezi Lemoizko historiak?

Lemoizi dagokionez, zentral nuklear bat egiteko egon zen proiektua da azpimarragarriena. Lemoiz herri bitxi eta polita zen, baina, zoritxarrez, mapetan zentral nuklearraren gaiarekin egin zen ezagun. Lehen, otarrainengatik zuen ospea. Arrantza zen herritar gehienen bizimodua.

Iaz bete ziren 50 urte Lemoizko zentrala eraikitzen hasi zirenetik. Zentralaren nondik norakoak kontatu zenituen El contubernio nuclear liburuan. Horrez gain, nuklearraren aurka ere aritu izan zara denbora luzez. Zein zen egoera herrian?

Izugarria izan zen: herriko trafikoa asko handitu zen, errepideak kamioiz bete ziren, eta istripu larriak ere izan ziren. Hasiera-hasieratik aritu ginen borrokan. Ez geunden prest etxe atarian zentral nuklear bat genuela bizitzeko. Asko mobilizatu ginen. Euskal kostaldea ez nuklearra izeneko erakundea sortu zen, baina gure aldetik herrian gestora bat osatu genuen. Asko borrokatu ginen alde horretatik.

Herria banatuta zegoen; zentrala eraikitzearen aldekoak ere bazeuden, ezta?

Leku guztietan bezala, bi bando zeuden. Iritziak herri guztietan bezala banatzen ziren, baina gure arteko gatazka ez zen oso larria izan. Ia denek nuklearraren kontrakotzat zeukaten beren burua. Uste genuen herri honek ez zuela horrelakorik merezi. Lehen ondorio ekonomikoa zen ordura arte etxe batek zentral nuklear gabe hamar balio bazituen, ez zizkiotela hiru ere emango zentrala eraikitakoan. Herria hiltzera zihoan. Teodoro Ouro demokrazia garaiko lehen alkatea, adibidez, nuklearraren aurkakoa zen. Baina baziren aurrera egiteko aukera gisa ikusten zuten herritarrak ere; horrek aberastasuna, enplegua eta gainerakoak emango zituela uste zuten horiek.

Nola lortu zenuten gelditzea?

Ziur nago egiten ari ginen presio sozialaren ondorioz egin zutela atzera. ETA ere tartean zegoen. Egoera ez zen egokia, eta erruaren edo eskertzaren zati handi bat ETAk izan zuela uste dut. Une gorenean zegoen erakunde armatua; tiroengatik eta bonbengatik ez balitz, zentrala egingo zatekeela uste dut. Agintariek ez dute argudio hori erosi nahi, ez zaielako interesatzen.


Summary: Trantsizio energetikoa azkartu beharraz ohartarazi du EH Bilduk. Hamalau neurri jasotzen dituzten sei proposamen aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, legez besteko proposamen gisara eztabaidatzeko. Jaurlaritzak neurriak hartu ez izana gaitzetsi du.

Trantsizio energetikoaren eta klima aldaketaren bidean, Euskal Herria «atzean» geratzen ari da EH Bilduren esanetan. Izan ere, egungo marko estrategikoa «zaharkituta» dago, eta bertan jasotzen diren helburuak jada ez dira «nahikoa». Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi duenez, «azelerazio bat» eskatzen ari dira nazioarteko erakunde nagusiak, eta inguruko herrialdeek jada egin dute hori. Alderaketa gisara: Espainian, energia kontsumoaren %42 berriztagarrien bidez sortutakoa izan beharko da 2030erako; aldiz, Eusko Jaurlaritzaren estrategiak jasotzen du kontsumoaren %40 izatea berriztagarriena, baina 2050erako. «Hau da, gutxienez 20 urteko atzerapena daukagu», esan du Oterok.

Oterok salatu du Jaurlaritzak ez duela neurririk hartu hori ikusita, eta ohartarazi du «legealdia hutsean geratzeko arriskua» dagoela, ez soilik energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala (LPS) onartu ez delako —heldu den udarako onartu nahi du Jaurlaritzak—: baita trantsizio energetikorako eta aldaketa klimatikorako legea Eusko Legebiltzarrean aurkeztu ez dutelako ere. «Dagoeneko legebiltzar honetan egon behar zuen, eta ez dakigu denborarik egongo den legea onartzeko», salatu du.

Gauzak horrela, EH Bilduk ekinaldi sorta bat aurkeztu du gaur egungo jokalekura egokitzeko. Izan ere, gogorarazi du bai Jaurlaritzak eta bai Eusko Legebiltzarrak larrialdi klimatikoa aitortu zutela 2019an, eta horrek, ezinbestean, «ekimena» eskatzen duela. «Zain ez geratzea erabaki dugu». Guztira, sei proposamen eta hamalau neurri zehatz eman ditu koalizioak, Eusko Legebiltzarrean legez besteko proposamen gisa eztabaidatzeko asmoz. «Jaurlaritzaren ekimena bultzatzera gatoz, modu eraikitzailean, eta elkarlanerako gonbita eginez», esan du Oterok.

Markoa eguneratzea

EH Bilduk iritzi dio lehenengo urratsa estrategia eguneratzea dela, eta, beraz, Jaurlaritzari eskatu dio trantsizio energetikorako eta klima aldaketari aurre egiteko legea «atzerapen gehiagorik gabe» legebiltzarrean aurkezteko. Halaber galdegin du «legeari itxaron gabe» Klima 2050 estrategia berritzen hastea eta luzera begirako deskarbonizazio estrategia lantzea, gainontzean ez baita denborarik izango hori legealdi honetan egiteko.

EEEren eraldaketa

Energiaren Euskal Erakundearen norabidea aldatzea ere beharrezkoa da, EH Bilduren esanetan, hark adierazten baitie erakunde publikoei zeintzuk izan behar diren energiari lotutako politikak. Hori horrela, Oterok uste du berriztagarriak eta energiaren biltegiratzeak izan behar dutela norabide berriaren abiapuntu. Baliabide fosilen inguruan dituen inbertsioak gutxitzeko kronograma bat ere egin beharko litzateke, 2030erako baliabide horiek desagerrarazteko, eta baita Euskadiko Hidrokarburoak (SHESA) enpresa publikoa desegiteko ere.

Merkaturatzaile publikoa

Arlo publikotik sorturiko energia herritarrengana zuzenean iristeko energia merkaturatzaile publiko bat sortzea eskatu du EH Bilduk. Izan ere, Oterok adierazi duenez, egun bultzatzen ari diren egitasmoak martxan jarriko balira, bizpahiru urte barru arlo publikotik sortutako energia kopurua «oso handia» izango da. Hori horrela izanik, iritzi dio ezinbestekoa dela «kate osoan eragitea», eta ez soilik sorkuntzan, batez ere «energia demokratizatzeko» eta «herri interesak babesteko».

Trantsizio energetikorako bulegoak

Trantsizio energetikorako bulegoak sortzea ere galdegin du Mikel Oterok, energia komunitateak sortzen laguntzeko eta herritarrak energiaren arloan «ahalduntzeko». Adierazi duenez, Europako Batasuna ari da horien sorkuntza sustatzen, eta Next Generation funtsen bidez finantzatzeko aukera dago. Diputazioek eta zenbait udalerrik jada interesa agertu dute, baina EH Bilduk uste du Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako bulego bat sortu beharko litzatekeela.

Jabego partekatua

Energia berriztagarrien egitasmo berrietan jabego partekatua izateko aukera aztertu behar dela iritzi dio EH Bilduk, eta Jaurlaritzari eskatu dio egin dezala azterketa juridiko bat askotariko enpresek aurkeztu dituzten proiektuetan zein aukera dagoen jakiteko. «Uste dugu proiektu horietan administrazioak parte hartu behar duela: Energiaren Euskal Erakundeak; udaletxeek; herritarrek, komunitate energetikoen bidez; eta baita gune horiek ezarriko diren inguruko enpresek ere», adierazi du Oterok. Ahalik eta sektore eta eragile gehienek parte hartu ahal izatea litzateke helburua.

Gune degradatuen azterketa

Azkenik, espazio urbano-industrial zein gune artifizializatu eta degradatuetan berriztagarriak jartzeko aukera aztertzeko ere eskatu dio Jaurlaritzari Oterok. Izan ere, uste du aukera badagoela industrialdeetan, harrobietan, zabortegietan edota antzerako beste leku batzuetan jartzeko, baina adierazi du informazioa falta dela argitzeko gune horietan zer potentzia ezar daitekeen. Eta, behin hori eginda, plangintza estrategiko bat landu beharko litzateke, lehentasunak identifikatzeko.


Summary: Labriteko pasarelaren obretan legez kanpoko gainkostua egon dela salatu du Iruñeko EH Bilduk. Koalizioaren arabera, hasierako aurrekontuarekiko aldea handiagoa da legeak baimendutakoa baino, eta, horri ihes egiteko, Enrique Maiaren udalak zatikatu egin du ordainketa

Iruñeko Labriteko pasarela berritzeko adjudikazio kontratua 593.000 eurokoa izan zen. Duela hamar urte egindako obren okerra zuzentzeko, ordea, gutxienez 1,45 milioi euro ordaindu direla ondorioztatu du EH Bilduk, eta ondorioz %70 inguruko gainkostua egon dela salatu du Joseba Asiron hautetsiak. «Hori da zentzugabekeria honen erradiografia».

Iruñeko udaletxean eskainitako prentsaurreko batean, Asironek eta Borja Izagirrek azaldu dute desbideratze hori estaltzeko Iruñeko Udalak obrarekin loturiko hiru kontzeptu bereizi dituela: obra ziurtagiriak, aldamioen alokairua eta beste ordainketa txikiago batzuk.

Izagirrek aipatu duenez, kontratu publikoen legeak zehazten du kontratu publikoetako gainkostuek interes publiko bati erantzun behar diotela eta egindako aldaketa guztiek ezin dute %50eko muga gainditu. «Hortxe datza espediente honen iruzurra». EH Bilduk susmatzen du ordainketak hiru bloketan banatu dituztela muga horren azpitik ibili diren itxurak egiteko .

Hamarkada bateko gorabeherak

Berez, 2010eko abenduan inauguratu zen Labriteko pasarela, Yolanda Barcina alkate zelarik, udal hauteskundeetarako sei hilabete eskas falta zirela. Agintaldi hartan Enrique Maia izan zen Hirigintza hautetsia, eta hark eman zion baimena obrari. EH Bilduk gogora ekarri duenez, obra «presaka» egin zen, halako azpiegiturek behar dituzten erresistentzia eta segurtasun probak egin aurretik.

Ondorengo agintaldian, Maia alkateak ez zuen ezer egin, eta Joseba Asironen agintaldian, 2016an, udalak segurtasun akats larriak atzeman zituen. «Gure agintaldian udaleko teknikariek egindako lan guztia zaborretara bota du UPNk agintaldi honetan, eta zentzugabekeria hau guztia 1,4 milioi euro kostatuko zaigu», salatu du Asironek.

2010eko obra beste 635.000 euro kostatu zela kontuan harturik, pasarelak guztira bi milioi euroko kostua izango du iruindarrentzat, EH BIlduren arabera. Azken urteetan egin diren beste pasabideen aldean, bi edo hiru aldiz handiagoa.

Ordainketen bereizketa

EH Bilduk nabarmendu du ondorio horiek guztiak «ikerketa baten emaitza» izan direla, eta, udal organoetan aurkeztutako fakturak aztertuta, ikusi dutela ordainketa bereizteko saio bat egin duela udalak.

Alde batetik, obraren ziurtagirien kostua dago —gaur-gaurkoz, 699.000 eurokoa—, eta horri gehituz gero obrarekin loturik dauden baina bereizi egin dituzten lanen faktura 870.000 eurokoa da: «Zifra horiekin, desbideratzea %46,7koa, eta oraindik beste ziurtagiri baten faktura falta da. 150.000 euro ingurura iritsiko da, eta legezko %50eko muga gaindituko», adierazi du Izagirrek.

Iruñeko Udalak, baina, publikoki adierazi du erreparazio obra horiek 807.000 euro kostatu direla. Egiazko informazioa ezkutatzen ari direla salatu du EH Bilduk, eurek jada atzemandako 870.000 euroko faktura horri aldamioen kostua gehitu behar zaiolako, gainera: «Mundu guztiak daki obra bat egiteko proiektuak segurtasun arloko aurrekontua jaso behar duela eta bertan sartzen direla aldamioak, eta udalak bereizi egin du hori», esan du Izagirrek. Aldamioetarako aurrekontuan 40.000 euroko kostua jaso zen, baina 143.300 eurokoa izan da.

Azkenik, pasabidea konpontzeko lanetan 105 egun ematea jaso zuen proiektuak, eta, azkenik, ia urtebete (350 egun) behar izan da.

Aseguru etxeen auzia

Udalak argudiatu du erantzukizun prozedura bat irekiko duela konpontzeko lan horiengatik, eta aseguru etxeei ere erreklamatuko die ordainketa. Alta, Asironek aipatu duenez, Enrique Maiaren udal gobernuak «urritik ezkutatu egin ditu aseguru etxeek udalaren erreklamazioaren aurka jarritako alegazioak». Halaber, 2021eko maiatzean aseguru etxeetako adituek 817.000 eurotan baloratu zuten obraren kostua, eta «antiekonomikotzat» jo zuten.

Hori guztia ikusirik, Asironek salatu du ez Enrique Maia alkateak eta ez haren udal gobernuko inork ez duela erantzukizunik hartu. «Euren erantzukizun politikoa ezkutatzea beste helbururik ez du iruzur horrek guztiak», salatu du Asironek. «Gauza larriak dira: diru publikoa xahutu dute, eta legez kanpoko praktikak egin dituzte». Denborak EH Bilduri arrazoi eman diola gaineratu du.

Aurrera begira, berriz ere batzorde berezi bat sortzeko eskaera egingo dute, eta, aurrera atera ezean, hurrengo agintaldian konpromiso irmoa hartuko dute udal gobernura iristean pasarelarekin lotutako «euro bakoitza zorrotz kontrolatzeko».

Navarra Sumaren erantzuna

Eskuineko koalizioak ukatu egin du EH Bilduren salaketa. «EH Bildu etsi-etsian dabil, baina ez da ordainketarik bereizi, eta ez zaio kontratuen legea betetzeari utzi».

Navarra Sumak aipatu du Nafarroako Kontuen Ganberak ez zuela arazorik ikusi obraren kostuaren %80 ikuskatu ostean. Koalizioak nabarmendu du Joseba Asironen udal gobernuak Pio XII.a etorbidearen obratan kostuaren %22 desbideratu zuela, «orduko legeak %20ko muga ezartzen zuen arren». Navarra Sumaren arabera, Asironek bere udalaren aurkako hainbat epai izan zituen, eta «deigarria» egiten zaio orain hori leporatzea «organo ikuskatzaileak arazorik ez dagoela dioen honetan».

Navarra Sumak gehitu du EH Bilduk gaur «lorpen gisa» aurkeztutako faktura guztiak «gardentasun osoz» pasatu zitzaizkiola. «Udalak publikoki eman du gastu guztien berri».


Summary: Aurtengo Lilatoiak inoiz baino parte hartze handiagoa izanen du. 6.000 emakume bilduko dira Lilatoian. Izen emateak itxi dituzte.

6.000 emakumek parte hartuko dute aurtengo Lilatoian, inoiz baino gehiagok. Joan den urtean, adibidez, 5.000 parte hartzaile egon ziren. Donostian eginen da, martxoaren 5ean. Athletico San Sebastian kirol klubak zortzi urte daramatza ekitaldia antolatzen, eta aurten ere ez du hutsik egin. Gaur egin dute lasterketaren aurkezpena.

Ander Eizagirre klubeko zuzendariak egitaraua zein izanen den azaldu du: «9:40an, beroketa eginen dugu, zumba saio batekin. Proba 10:30ean izango da. Esku bizikletako modalitatekoak aterako dira lehenengo, eta gero irtengo dira korrika parte hartuko dutenak. Jarraian, 11:30 aldera, udaletxeko balkoiean sari banaketa egingo da». Gogoratu du, gainera, aurten Lila Poteoa delakoa berreskuratuko dutela: 12:30ean egingo da, Parte Zaharreko kaleetan barrena.

Joan den abendu bukaeratik aurrera zegoen parte hartzeko aukera, baina antolatzaileek atzo jakinarazi zuten izen emateak itxi dituztela. Parte hartzaileek dortsalak eta kamisetak jasotzeko hamar leku dituzte eskuragarri. Material horiek prestatzen, eta egunean bertan lanean, orotara, 250 lagun inguru arituko dira boluntario gisa.

Antolatzaileek jakinarazi dutenez, aurten ere errefortzuko tren bat egonen da ekitaldira joateko. Zerbitzua lasterketaren parte hartzaileendako eta haiekin joaten direnendako soilik izanen denez, ordutegia ez da Renferen webgunean egonen ikusgai, Lilatoiaren Twitter kontuan baizik.


Summary: Irakaslea labankadaz hil zuen 16 urteko gaztea preso sartu dute. Instrukzio epailearen aitzinean deklaratu du, eta hilketa prestatuaren akusaziopean ezarri dute.

Ostiral goizean bukatu da bere irakaslea labankadaz hil zuen 16 urteko gaztearen atxiloaldia. Instrukzio epailearen aitzinera eraman dute, eta horrek hilketa prestatuaren akusaziopean ezarri du. Behin-behineko espetxealdian ezarri dute ondoren, adingabekoentzako presondegi batean.

Herenegun gertatu zen ezbeharra Donibane Lohizuneko (Lapudi) Tomas Akinokoa lizeo pribatuan. Klase denboran altxatu, ikasgelako atea itxi, eta labana batekin eraso egin zion ikasleak irakasleari. Hemendik aitzina, gertatutakoaren arrazoiak argitu beharko ditu ikerketa judizialak.

Atzo arratsaldean prentsaurrekoa egin zuen Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak, eta mutiko gaztearen buru osasunari buruzko xehetasunak eman zituen. Aurreko ikastetxe batean eskola jazarpena pairatu zuen, eta bere buruaz beste egiten saiatu zen iazko urrian. Psikiatra baten laguntza zeukan, eta depresioaren kontrako tratamendua hartzen ari zen.

Fiskaltzaren eskariz, azterketa psikiatrikoa egin diote komisarian, eta zentzua galaraz diezaiokeen erreakziozko antsietate zantzuak erakutsi ditu. Baionako Polizia Judizialak egindako galdeketetan, «min egitera bultzatzen duen ahots egozentriko eta manipulatzaile batek» bultzatu duela deklaratu du.

Prokuradoreak erran du galdeketak amaitzean azterketa osagarriak egin beharko dituztela, baina baieztatu du mutilak ez duela buruko gaixotasunik eta, beraz, erantzukizun penala egozten ahal zaiola.


Summary: Hainbat erakundek eta herritarrek kalera jo dute gerra geldiarazteko. Eragile batzuek Ukrainarekiko elkartasuna nabarmendu dute; beste batzuek, berriz, armak bidali izana salatu dute.

Errusiako armada Ukrainan sartu zenetik urtebetera, kalera jo dute herritarrek eta instituzioek, gatazkan hildakoak gogoan hartzeko eta gerra buka dadin eskatzeko. Denek salatu dute «gerraren ankerkeria eta bidegabekeria», baina ñabardurak egon dira eragileen mezuetan: erakundeek deitutako mobilizazioetan elkartasuna adierazi diote Ukrainari, eta azken urtebete honetan ukrainarrei egindako harrera nabarmendu dute; Gerrarik Ez plataformak Bilbon egindakoan, berriz, alde guztietako biktimak hartu dituzte gogoan, desertoreei ere elkartasuna adierazi diete, eta Ukrainara armak bidali izana kritikatu dute.

Eusko Jaurlaritzak ekitaldi bat antolatu du Lehendakaritzaren egoitzan, Gasteizen. Iñigo Urkullu lehendakariak parte hartu du, eta gogor gaitzetsi du «Errusiako armadak egindako inbasioa, gerra bitartekoekin egindakoa eta inolako justifikaziorik ez duena». Esan duenez, Errusiaren erasoa «aldebakarrekoa» izan da, eta nazioarteko zuzenbidea urratzen du.

Urkulluk elkartasuna adierazi die biktimei. Gogora ekarri du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeek eta herritarrek errefuxiatu ukrainarrei egindako harrera, eta gizarteak erakutsitako konpromisoa eskertu du. Sostengua adierazi dio «Europako eta nazioarteko erantzun bateratuari», eta, «aldebakarreko inbasioa amaitzeko» aldarriarekin batera, «bake justu eta iraunkorra ekarriko duten bide diplomatikoak» jorratzearen egokitasuna ere azaldu du.

Udalerrietan ere bai

Eudelek ere mobilizaziorako deia egin du, eta elkarteko kide diren udalerrietan elkarretaratzeak eta bost minutuko isilaldiak egin dituzte. Bilbokoan, bertako alkate Juan Mari Aburtok «etxeko lanak egiteko» eskatu dio nazioarteko diplomaziari, «bigarren urteurreneko mobilizaziorik egin behar ez izateko». Gasteizkoan, berriz, Gorka Urtaran alkateak esan du bakea ez dela soilik gatazka armaturik ez egotea: «Bakea balio batzuk errespetatuz lortzen da: demokrazia, askatasuna, berdintasuna, eta giza eskubideen, nazioarteko zuzenbidearen eta lurralde osotasunaren errespetua».

Bilbon, berriz, Gerrarik Ez plataformak elkarretaratzea egin du, eta EHUko katedradun izandako Pedro Ibarrak eta Steilas sindikatuko Iratxe Barastayk agiri bat irakurri dute. Gatazkak jardunbide militarren bidez konpontzeko joera kritikatu dute: «Gure agintariei eskatzen diegu gerra ez sustatzeko, elkarrizketaren bidez irtenbide bat bilatzeko. Europako herri guztien arteko bizikidetza nahi dugu». Errusiaren erasoa, NATOren «hedatzeko nahia» eta Europako gobernuen «militarismoa» kritikatu dituzte.


Summary: Auzitegi Nazionalak badaezpadako neurriak ezarri dizkio Iñaki Graciari. Epailea Gracia ikertzen ari da, ustez Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuen parte hartzeagatik.

Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaile Manuel Garcia Castellonek badaezpadako neurriak hartu ditu Iñaki Graciaren kontra. Hura eta beste zenbait euskal herritar ikertzen ari da epailea, ustez ETAko zuzendaritzako kide gisa Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuten parte hartzeagatik. Epaileak, pasaportea kendu, eta estatutik ateratzeko debekua ezarri dio Graciari, baita hamabostean behin epaitegietan aurkezteko betebeharra ere. Defentsak helegitea aurkezteko aukera du.

Graciarekin batera, Mikel Albisu, Josetxo Arizkuren eta Marixol Iparragirre ere ikertzen ari da epailea. Izatez, hasieran auzitik kanpo utzi zuen Gracia, haren kasuan delituak preskribatuta zeudela argudiatuta.

Dignidad y Justicia elkarteak zenbait euskal herritarren aurkako salaketa jarri zuen, haiei egotzita Blancoren hilketaren «egile intelektual» izatea, hura gertatu zenean ETAren buruzagitzaren parte zirelakoan; tartean, EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren kontra ere egin zuten. Garcia Castellon instrukzio epaileak tramiterako onartu zuen salaketa, eta lau lagun ikertzeari ekin zion.

Garcia Castellonek Guardia Zibilari eskatu zion aferaren inguruko txosten bat egiteko, eta, haren arabera, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide bezala hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren halakorik agindu ez zutelako.

Blancoren hilketaren ingurukoa ez da Dignidad y Justiciak aurkeztu eta Auzitegi Nazionalak tramiterako onartutako molde bereko bakarra. Gregorio Ordoñezen hilketa eta Santa Polako Guardia Zibilaren egoitzaren kontra egindako atentatua ere ikertzen ari da auzitegia, besteak beste.


Summary: Bizkaiko Foru Aldundiak berriz ekin die Usansolo herri bihurtzeko tramiteei. Foru Aldundiak Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari eskatu dio bidal ditzala 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon izandako emaitzak.

Usansolo (Bizkaia) Bizkaiko 113. udalerria izateko bideak aurrera jarraitzen du. Hain zuzen, Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi du berriz ekin diela tramiteei: Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon (Bizkaia) izandako emaitzak eskatu dizkio. Bide horretan jarraitzeko asmoa dute, ohar bidez ziurtatu dutenez: «Bizkaiko Foru Aldundia beharrezko pausoak ahalik eta azkarrena ematen ari da, Bizkaiko Batzar Nagusien mandatua betetzeko».

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren autoaren jakinarazpen ofiziala jaso ostean hartu du tramiteekin segitzeko erabakia. Azaroaren 23an, Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu egin zuten Usansolok udalerri izateko egindako eskaera, baina, hilabete pasatxoren buruan, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri. Asteon, ordea, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Estatuaren Abokatutzaren helegitea.

Horiek horrela, prozesuak aurrera segitzen du. Hurrengo pausoa batzorde kudeatzaile bat sortzea izango da, hau da, etorkizuneko udalaren hazia. 11 parte hartzaile izango ditu. Udala balitz ere, 11 zinegotzi edukitzea tokatuko litzaioke Usansolori. Hain zuzen, batzorde hori osatu ahal izateko eskatu dituzte hauteskundeetako emaitzak. Izan ere, datu horiek ezinbestekoak dira ordezkaritza duten alderdi politikoei eskatzeko batzordeko ordezkariak izenda ditzatela, bakoitzari dagokion ehunekoa errespetatuta.

Behin foru arau bidez batzorde kudeatzailea izendatuta, hura osatzeko saioa egin beharko dute. Gainera, presidentea ere aukeratu beharko dute.


Summary: Kutxabanken bulegoen %90 itxi dituzte, grebagatik. Langileek «aski da» esan dute, zuzendaritzak ezarritako helburu «itogarriak» salatzeko eta kontratazio gehiago eskatzeko. Bankuan «kudeaketa eredu neoliberal» bat gailentzen ari dela nabarmendu dute.

Kutxabankeko bezeroek langileen haserrea eta aldarrikapenak entzun dituzte ostiral honetan. Ehunka behargin mobilizatu dira bankuaren egoitza nagusien aurrean, eta bat egin dute sindikatuek «historikotzat» jo duten greba deialdiarekin. Haien arabera, finantza erakundeak Hego Euskal Herrian dituen hamar bulegotik bederatzi itxita egon dira: lantaldearen %60 batu da lanuzteetara, eta bulegoetako langileen %50. Kutxabankek berretsi egin ditu zifra horiek.

Lehen aldia da bankuan ordezkaritza duten sindikatu guztiek (ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank) bat egiten dutena greba egun batekin. Langileek protestara jo dute, «aski da» esateko. Eguneroko jardunean duten «muturreko egoera» salatu dute. Azpimarratu dute zuzendaritzak arreta zerbitzua alboratu duela, eta beharginak «komertzial» gisa aritzera behartu. «Itota» daudela eta produktuak saltzeko «presio izugarria» jasaten dutela salatu dute. Langile falta ere nabarmendu dute. «Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu, langile gutxiagorekin».

Hala adierazi dute gaurko protestetan oihukatu dituzten aldarriekin ere. «Langile gehiago, zerbitzua hobetzeko», edo «gure estiloa, Santanderrekoa», Espainiako banku handiaren politika komertzialari erreferentzia eginez. Kutxabankek urteetan euskal gizartearekin izan duen «lotura» hausten ari dela eta «kudeaketa eredu neoliberal» bat gailentzen ari dela azpimarratu dute.

Bankuak Donostian duen egoitzaren aurrean, dozenaka behargin elkartu dira, ia ordubete iraun duen protesta zaratatsuan, bulegoak itxita zeudela ez zekiten bezero ugariren harridurarako. Han izan da Leire Cadarso ELAko ordezkaria. «Bezeroen aldetik ez dugu kexarik entzun. Babes handia jaso dugu. Gure haserrea ulertzen dute, bereziki haiek pairatzen dituztelako ondorioak».

ELAko ordezkariak gogoratu du sindikatuen kexak ez direla berriak; grebara jo dutela «denbora luzez» beren eskaerak elkarrizketarako mahai guztietan entzunarazi ostean. Iazko abendutik, presidente berria du Kutxabankek (Anton Arriola) eta, harekin batera, ardura postu batzuetan ere aldaketak egongo dira. Cadarsoren arabera, baina, ez dute joera aldaketarik espero. Are gehiago, baldintzak okertuko direla uste dute. ELAko kideak ez du zehaztu lanuzte gehiago egingo dituzten edo mobilizazioekin jarraituko duten. Kutxabankek bihar emango du 2022ko emaitzen berri, Donostiako Kursaalean, eta sindikatuek elkarretaratzea egingo dute. «Emaitzei buruz ez digute ezer aurreratu, baina historikoak izango direla uste dugu. Horrelako emaitzak dituen enpresa batek bestelako neurriak hartu beharko lituzkeela uste dugu».

Kontratazioak eta soldatak

Sindikatuek azaldu dutenez, azken urteotan izugarri murriztu da langile kopurua, eta hori ez da konpentsatu egindako kontratazio «urriekin»: 2014tik 2022ra bitartean 293 bulego itxi direla azpimarratu dute, eta duela zortzi urte baino 1.448 langile gutxiago daudela —guztira, 3.600 ditu Euskal Herrian—.

Bankuak beharginak kontratatzeko arazo ugari izaten ari dela gogoratu du Cadarsok, eta hori lan baldintzekin lotu du. «Lantaldeari ezartzen zaion presio komertziala eta lantoki askotako segurtasun falta zuzenean lotuta daude pertsona gehiago ez kontratatzearekin. Langileak gaizki tratatuak sentitzen dira, eta haserre daude. Behin-behinekotasun tasak oso handiak dira, eta langileek alde egiten dute», azpimarratu du.

Oso bestelako datuak eman ditu bankuak. Adierazi du 2020tik 285 langile kontratu dituela, eta zehaztu du 2016tik 414 kontratu finko egin dituela. «Batez beste, sektoreak baino kontratazio gehiago egin ditugu, eta bulego gutxiago itxi».

Horrez gain, Kutxabankek herenegun jakinarazi zuen 75 langile kontratuko dituela, baina Cadarsok salatu du sindikatuei ezer jakinarazi gabe eta komunikabideen bidez eman duela horren berri. «Iragarpen hori egin du mobilizazio hau desmuntatzeko eta joko zikina egiteko». Gainera, kontratazio kopuru hori «oso txikia» dela nabarmendu du. Zehaztu duenez, egun dauden beharrak betetzeko, halako bi baino gehiago beharko lirateke.

Kutxabankek, halaber, urtarrileko %1,5eko soldata igoerari %3,75eko osagarri bat gehitu dio, baina, sindikatuen arabera, «zehaztu gabeko denbora baterako», soldata tauletan finkatu gabe. Horrekin batera, bankuak 1.300 euroko konpentsazio bat emango die «soldata txikienak dituztenei». «Denok dakigu zer gertatzen den halako osagarriekin. Ematen dituzten moduan, egun batetik bestera kentzen dituzte. Adostasunik gabe hartutako neurri bat da. Ez da serioa», salatu du Cadarsok.

Bankuak azpimarratu duenez, «negoziatzen jarraitzeko prest agertu da beti», baina zehaztu du edozein erabakik bat etorri behar duela lehiakideek hartutakoekin, «bankuaren lehia posizioari kalterik ez egiteko». «Gainera, gogoratu behar da sektoreko hitzarmenik onenetarikoa daukagula, soldata taula altuenekin».


Ahalduntze bideak lodifobiaren aurka

Summary: Ahalduntze bideak lodifobiaren aurka. Ainhoa Garcia hezitzaile feministak indarkeria estetikoa landu du, Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak antolatutako saio batean. Erakunde horrek egindako inkesta batek agerian utzi du herritar gehienak loditzeko beldur direla.

Loditzeko kezka; Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak inkesta bat egin du, herritarrek euren gorputzaren inguruan zer-nolako iritzia duten aztertzeko, eta gehienek erantzun dute loditzeak kezkatzen dituela. Inkestak erdigunean jarri dituen datu horiek mankomunitateko arduradunak larritu ditu, eta, egoerari aurre egiteko asmoz, lodifobiaz eta indarkeria estetikoaz hitz egiteko saio bat antolatu dute, Larraintzarren.

Ainhoa Garcia Aragues hezitzaile feministak zuzendu du saioa. Garcia Araguesek bere bizipenak hartu ditu oinarri, eta mankomunitateak egindako inkestak jasotako datuen inguruko gogoeta sustatu du parte hartzaileen artean.

Ultzamaldeko 12 urte baino gehiagoko biztanleen artean zabaldu zuen Ultzamaldako Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak galdetegia, udazkenean; erantzun dutenen artean, baina, gehienak emakumeak izan dira. Jasotako emaitzen arabera, erantzun duten herritarren %70ek beldurra diote loditzeari. Gizonen artean, berriz, «indartsua izatea» da kezka nagusia.

Nerabeak ahaldundu

Garciak azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela nerabeekin ahalduntzea lantzea: «Milaka arrazoi egon daitezke loditzeko, baina loditu nahi ez izateko arrazoia inoiz ezin da izan lodiak izango garela, loditzea ez baita txarra», nabarmendu du.

Inkesta erantzun duten nerabeen erdiak baino gehiago ez dira erakargarriak sentitzen, eta gai horri heltzeko beharra aipatu du hezitzaileak. «Ez dute hori esaten ez direlako erakargarriak, baizik eta kanpotik etengabe beren gorputzen kontrako mezu negatiboak jasotzen dituztelako», azaldu du Garciak.

Gazteek jasaten duten indarkeria islatzeko, haurra zenean medikuarenean gertatu zitzaiona kontatu du hezitzaile feministak: «Egun batean, anginak nituelako joan nintzen medikuarengana, eta, eztarria begiratu ordez, dieta generiko bat egiteko agindu zidan, eta argaltzen nintzenean itzultzeko esan».

Inkesta erantzun dutenen %20k esan dute Garciak egin behar izan zuen dieta horren gisako bat egiten ari direla. Hezitzailearen ustez, horrek eragiten du gorputz lodiak «argaltzeko bidean» dauden gorputz gisa hartzea: «Esaten digute gorputz lodi bat ez dela balekoa izanen argaldu arte, eta, ondorioz, argaltze fasea pasatuta, gorputza nahi duena egiteko gai izango da».

Lanean, bazterketa

Dietaren auziak interesa sortu du hitzaldia entzun dutenen artean, eta ama batek esan du ez duela harritzen dieta egin duten gazteen kopuruak: «Haurrak jaiotzen direnetik, pisu pertzentiletan mugitzen gara». Garciak gaineratu du garaia dela lodi egotea gaixorik egotearekin lotzeari uzteko, hain zuzen ere: «Lodien egon naizen garaietan, osasun aldetik hobekien egon naiz».

Dietekin batera, arropak ere sortu du saioko parte hartzaileen arteko eztabaida. Batzuek adierazi dute azken urteetan arropa erosteko geroz eta aukera gehiago dagoela; emakume batek, baina, irmo salatu du esparru horretan oraindik «lan asko» badela egiteko: «Niri asko kostatzen zait nahi dudan arropa topatzea, neska gazte baten antzera jantzi nahi badut ia ez dagoelako aukerarik».

Pertsona lodiek lanean pairatzen duten indarkeriari ere erreparatu diote Larraintzarren egindako saioan, eta lan elkarrizketa batean gertatutakoa kontatu du Garciak: «Esan zidaten ezin nindutela hartu ez zituztelako nire tamainako jantziak. Horrek esan nahi du ez gaituztela kontratatzen lodi izateagatik, eta hori indarkeria eta bazterkeria da», salatu du.

Jarrera lodifobo horiek guztiak aldatzeko zenbait gomendio eman ditu hezitzaile feministak; besteak beste, azpimarratu du lodi hitza irain gisa erabiltzeari utzi egin behar zaiola: «Adjektibo gisa erabili beharrean, altu edo ilehori hitzen antzera, konnotazio txarra ematen diogu lodi izateari».

Besteen gorputzen inguruko iruzkinik ez egiteko eskatu du, gainera, Garciak, iruzkina jasotzen duen pertsonarengan «eragin handia» izan baitezake, eta norbait argaldu dela gorestea «oso arriskutsua» izan baitaiteke: «Ez dakizu beste pertsona nola dagoen, eta nola eragingo dion esaten diozunak; niri, adibidez, asko eragiten zidan lehen», kontatu du.

Errespetu eske

18 urte inguru zituenean, osasun arazoak izan zituen Garciak. «Oso azkar» hogei kilo inguru galdu zituela esan du: «Etengabe esaten zidaten oso ongi nengoela asko argaldu nintzelako; gogoan dut esan zidatela argaldu nintzenez parrandan ateratzen ahal nintzela».

Behin eta berriz jasotzen zituen mezuen ondorioz, «terrorea» zion loditzeari, eta «etengabe» neurtzen zuen zer jaten zuen: «Zera pentsatzen nuen: lur jota egon arren, argalago nengoenez bizitzea merezi nuela». Horregatik, pertsona lodienganako errespetua exijitu du hezitzaileak: «Ezin dugu inor behartu gu maitatzera, baina errespetua zor digute».

DATUAK

%40

ZENBAT NERABEK DIOTEN BELDURRA LODITZEARI. Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak egindako inkestak agerian utzi du 12 eta 16 urte bitarteko nerabeen %40k beldurra diotela loditzeari. Inkesta erantzun dutenen %40 ez daude pozik beren pisuarekin.

%67

ZENBAT HERRITAR SAIATZEN DIREN PISUA KONTROLATZEN. Mankomunitateak egindako inkestaren arabera, herritarren %67 oso kontziente dira euren pisu aldaketez; hau da, pixka bat argaldu edo loditu ote diren sumatzen dute berehala. Euren pisua kontrolatzen dute, alegia.


Summary: «Lanak merezi izan duela esan nahi du ziurtagiriak». Europako Zero Zabor ziurtagiria lortu izana Hernaniko Udalarentzat nahiz herritarrentzat «aitortza» bat dela esan du Xabier Lertxundik. Uste du herriko zaborraren zati bat ondo kudeatzen asmatu dutela erakusten duela.

Iazko abenduan adierazi zuen Hernaniko Udalak Europako Zero Zabor ziurtagiriarekin bat egiteko konpromisoa, eta joan den astean jakin zuen ziurtagiria lortu duela. Euskal Herrian ez da aitortza hori duen beste herririk. Xabier Lertxundi (Hernani, 1983) alkatearen esanetan, «bide onetik» lan egin dutela erakusten du jaso berri duten ziurtagiriak, eta udalak ez ezik, herritarrek ere «lan handia» egin dutela nabarmendu du. Gehienez, bost izar lor daitezke, eta hiruko maila lortu du Hernanik.

Joan den astean jakin zenuten Zero Waste Cities and Towns ziurtagiria lortu duzuela. Nola jaso duzue albistea?

Poztu egin gaitu ziurtagiria jasoko dugula jakiteak, ziurtatzen baitigu bide onetik aritu garela lanean orain arte. Aitortza bat da azken finean. Hernaniko Udalak politika batzuk martxan jarri arren, herritarrek ere lan handia egin dute, eta haientzako ere aitortza garrantzitsua da.

Europako Zero Zabor ziurtagiria lortu duen Euskal Herriko lehen udalerria zarete. Zer esan nahi du ziurtagiri horrek?

Europako ziurtagiri estandar bat da, eta irizpide batzuk ditu. Horien arabera, puntuazio bat lor daiteke. Ziurtagiria izateak esan nahi du egindako lanak merezi izan duela eta herriko zaborraren zati handi bat ondo kudeatzen jakin dugula. Balorazio bat egiterako garaian, honek demostratzen digu Europako iparraldeko herrialdeen mailan jokatzen dugula. Espainian eta Europan badaude ziurtagiria duten herriak; Euskal Herrian oraindik bakarrak gara, baina badakigu ez garela bakarrak izango, beste herri batzuk ere ziurtagiriaren bueltan lanean ari direlako.

Puntuazio sistema bidez antolatu dute ziurtagiria. Nola neurtzen dituzte atalak?

Ziurtagiriak 38 adierazle ditu, eta, horietako bakoitzaren arabera, ernai dauden egitasmoak baloratzen dira. Egitasmo bakoitzak izan dituen inpaktua eta emaitzak aztertzen dira, eta horietako bakoitzari puntuazio bat ematen zaio. Gehienez ehun puntu lor daitezke, eta Hernanik 70 lortu ditu: bost izarretik, hiru.

Udalak berak bakarrik egin al du ziurtagiria lortzeko bidea?

Ditugun proiektu guztien inguruko informazio bilketa ez du udalak bakarrik egin, Rezero fundazioak lagundu digu zaborraren kudeaketaren inguruan eginda genituen egitasmoak identifikatzen, eta, nolabait, ziurtagiriaren barruan, informazio guztia ondo jasotzen. Bestalde, Amigos de la Tierra fundazioak egin du auditoretza lan guztia.

Zero zaborrerako trantsizioan zer proiektu nagusi dituzue martxan gaur egun?

Hainbat proiektu ditugu, bidea 2010ean hasi baikenuen. Hartutako neurririk handiena zaborra biltzeko sistema aldatzea eta atez ateko sistema ezartzea izan zen. Ika-mikak sortu bazituen ere, emaitza nabarmenak ekarri ditu. Izan ere, 2010ean ez ginen iristen zaborraren %60 bereizita jasotzera, eta gaur egun ia %80 jasotzen dugu. Ibilbide luzea izan da, eta lortu dugu birziklatzen ez dena, errefusa, %20ra mugatzea; hau da, biztanleko, 26 kilo zabor ez dira bereizten urtean. Euskal Herrian ez dago, Hernanik bezalako izaera izanda, horrelako datuak dituen herririk.

Konposta nola kudeatzen duzue?

1.608 familiak, atez ateko zerbitzua izateaz gain, haien zabor organikoa konpostatzen dute; neronek ere hala egiten dut. Bi sistema daude: batetik, lursail bat duenak bere konposta egiten du, eta seiehun familia baino gehiago daude sistema horretan; bestetik, hirigunean bizi direnek auzoan konposta egiteko sistema dute. 49 egurrezko etxola daude, eta gure zabor organikoa horietara botatzen dugu. Horrela ere datu oso onak lortzen dira: organikoaren %20 guk geuk kudeatzen dugu. Kalitate oneko organikoa lortzen dugu, konposta egiten dugu, eta ondoren hori herriko lorategietan erabiltzen da. Soberakinak herritarrek erabili ahal izaten dituzte. Ekonomia zirkularra da, hondakinetik lehengaia lortzen baitugu.

Badituzue proiektu txikiagoak martxan ere, ezta?

Bai, adibidez, askotariko hondakinak biltzeko gune txikiak jarri ditugu herriko txoko batzuetan: CDak, pilak, bonbillak eta abar biltzen ditugu hor. Neurri horrekin, ohiko bost sailetan beharrean, hamasei sailetan banatzen dugu zaborra. Garbigune mugikor bat ere badugu, eta herrian zehar tokiz aldatzen joaten da, nahiz eta badugun garbigune egonkor bat ere. Horrez gain, bada jendearen arreta piztu duen proiektu berritzaile bat ere: zero zabor hozkailuak.

Nola funtzionatzen du hozkailu horrek?

Bi ikastetxerekin egiten dugu lanketa. Jangeletan sobran geratzen zaien janaria ontzietan jartzen dute, errazioka, eta horiek salmenta makina batzuetan sartzen dituzte ikasleek. Edozein herritarrek har dezake handik janaria, guztiz doan. 2021eko datuen arabera, urte osoan tona bat janari aprobetxatzea lortu genuen. Jendeak erabiltzen du, eta janari asko bota gabe geratzen da. Elikadurari lotuta, udalak erosi zuen baxera berrerabilgarria ere asko erabiltzen da. Olio makinak ere baditugu, pitxarrak eman genizkien tabernei, ontziak banatu genituen arrandegi eta harategietan paperaren edo plastikoaren ordez erabiltzeko… Horrekin guztiarekin pedagogia egin dugu, eta herritarrek proiektu horietan parte hartzen dute.

Ziurtagiriak zer hartzen du kontuan: udalaren jarduna bakarrik edo herriko beste eragile, proiektu eta abarrek egindakoak ere bai?

Dena sartzen da. Hernanin egiten den bigarren eskuko azoka da adibiderik garbiena: udalak laguntzen du, baina ez dugu guk antolatzen. Herriarena denez, puntuazioan sartzen da.

Bost izarretatik hiru dituzue; beste biak lortzeko, zer egin behar duzue?

Honek oinarri bat eman digu. Egindako egitasmoak ziurtagiriaren barruan egin ditugu, eta orain badakigu zer bide jarraitu behar dugun. Erronkatzat dugu puntuazio hobea lortzea, ez delako puntuazioa bakarrik, neurri gehiagoren bidez, zero zabor helburuaren ibilbidean hobetzen jotea baizik. Gainera, ziurtagiriarekin batera, hobetzeko ditugun gauza batzuk ere aipatu dizkigute, besteak beste, datuak hobeto jasotzea eta langileak gehiago prestatzea. Beraz, gure apustua hori da: lanean jarraitzea.


Summary: ‘Nekatutak’ emanaldia bere azkenera iritsi da. Martxoaren 4an eskainiko du azken aldiz bere bakarrizketa Antton Telleriak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Euskarazko ‘stand-up’ komedia generoan ekarpena egin nahi izan du tolosarrak.

Lehenengo aldia zuen bakarrizketalari gisa Antton Telleria Lopetegik (Tolosa, 1993). Berak sortutako testu bat oinarri hartuta, ia bi urtez aritu da Euskal Herriko hainbat txokotan Nekatutak emanaldia eskaintzen. Donostiako Antzoki Zaharrean arituko da, azken aldiz, martxoaren 4an. Bi saio eskainiko ditu, 18:30ean eta 21:00etan, eta aspalditik daude sarrera guztiak salduta. Aste eta erdian bukatu ziren. Gogoa sumatzen du Telleriak azken saio horri begira, «energia berezi bat». Aurreratu du azken emanaldi hori berezia izango dela, baina ez dela aurrekoen ezberdina izango.

2021eko apirilean Nekatutak lehen aldiz eskaini zuenetik, testua aldatuz joan da pixkana. «Jabetu nintzen lastoa ere bazegoela testuan, eta ordubetean kabitu nahi banuen lasto hori kendu beharra neukala». Aurrera egin ahala, emanaldirako aproposak izan zitezkeen «burutazio batzuk» ere erantsi ditu, «bizpahiru bloke berritan, formatu bizia baita eta aldaketak txertatzeko aukera ematen baitu». Donostian eskainiko duen azken saioan emanaldia bera «kapturatu» nahi duela dio Telleriak. Horretarako, bideoz jasoko dute. «Ziklo itxierari garrantzia eman nahi genion, eta apustu sendoa egin. Grabazio dotore bat egin nahi dugu, ahalik eta profesionalena. Horretarako, bi urteotako ibilbidean irabazitako diruaren zati bat inbertituko dugu», adierazi du.

Oraindik ez dakite, zehazki, ikus-entzunezko formatu horri zein erabilpen emango dioten. Haren hitzetan, pare bat ideia badituzte, baina hasteko «ahalik eta modu fidelenean» jaso nahi dute emanaldia, gordeta gera dadin. «Uste dut euskaraz egiten den stand-up komediari balio bat emateko modu bat dela. Atzetik datozenek izan ditzaten erreferentziak eta ikus dezaten gauza txukunak ere egiten direla euskaraz komediaren arloan».

Aldagai askoren batura

Bakarrizketalari baino, nahiago du Telleriak bere burua komiko izendatu, eta aitortu du «eroso» sentitu dela stand-up generoaren barruan: «Komedia mota honek gustuko ditudan osagai guztiak biltzen ditu. Niretzako esparru aproposena da. Sorkuntza eta interpretazioa batzen ditu». Aurrez ere jendaurrean ohituta zegoen Telleria, baina ez aurrez aurrekoetan. «Nekatutak emanaldiarekin, aurrez aurrekoa probatu dut, eta izugarri gustatu zait. Nire jarduna parez pare dudan jendearen erreakzioen arabera egokitzen ikasi dut».

Konturatu da aldagai askok eragiten dutela emanaldi bakoitzean: «Hasieran ez nintzen kapaz identifikatzeko zer zegoen ondo eta zer gaizki, zergatik ateratzen ziren saio batzuk besteak baino hobeto. Seinale horiek irakurtzen ikasi dut, eta konturatu naiz saio bakarretik ezin direla mila ondorio atera». Eragina duten faktore horietako batzuk dira ikus-entzuleak, antzokia, nolako eguna duen Telleriak berak, nolakoa besteek… «Gauza askok bat egin behar dute saio bat bero joan dadin, eta batzuetan tokatzen da eta besteetan ez. Hori guztia kiroltasunez hartzen ikasi dut».

Oholtza gaineko bere lehen esperientziaz «balantze positiboa» egin du, beraz, Telleriak. Euskal Herri osoan 55 emanaldi baino gehiago eskaini ditu, oso testuinguru ezberdinetan. Aritu izan da antzokietan, gaztetxeetan, tabernetan, musika jaialdietan, elizetan eta herriko plazetan. Baliabide gutxi aski ziren Nekatutak eskaintzeko, eta horrek aukera eman dio oso toki ezberdinetan aritzeko. «Eroso aritu naiz guztietan, eta berdin-berdin gozatu dut».

Akaso, areto txiki batean sortzen den giro bero hori lortzeko lan gehixeago egin beharra dagoela dio. «Baina horretan ere ikasi dut. ‘Hemen gaur dagoen giroarekin noraino irits gaitezke? Bada, horraino egin dezagun’, esan izan diot askotan neure buruari. Leku batzuetan sekulako festa izango da, eta besteetan ez hainbestekoa».

Txisteak, Eibarren kontura

Ikus-entzule gazteak eta emakume asko joan dira saioetara. Horrek bereziki poztu duela esan du. Ikus-entzuleengandik maitasun handia jaso duela dio, eta, nahiz eta emanaldian zenbait gai garraztasunez jorratu, jendeak ondo hartu dituela esan du. «ETAri edo Ertzaintzari buruzko txisteak egin, eta jendeak barre egin du. Susmoa banuen aurretik, baina orain konfirma dezaket gairik delikatuena irakasleena dela. Oholtzatik ikusi dut bat baino gehiago kopeta belztuta».


Summary: Donibane Garazin kenduriko frantsesezko seinaleak Portugalete parean agertu dira. Herribiltza taldeak bere gain hartu du ekintza; salatu duenez, Bizkaiko Zubia gizateriaren ondare izendatu dute, baina, aldi berean, euskara «hiltzen uzten» ari dira.

Herribiltza taldeak batzarra egin zuen azaroaren 6an Donibane Garazin. Frantses hutsean zeuden edo frantsesa nagusi zuten seinaleak kendu zituzten orduan, eta Pirinio Atlantikoetako Departamenduari ohartarazi zioten «seinaleetan lehentasuna eta nagusitasuna euskarari eman arte» lanean jarraituko dutela, «euskara bigarren mailako hizkuntza gisa tratatzen duten bide seinaleen taulak kentzeko». Saio hartan kenduriko seinaleak gaur agertu dira, Portugalete parean (Bizkaia).

Agiri baten bidez, zergatia azaldu du taldeak. Euskara, beste hizkuntzak bezala, munduko ondarea dela adierazi dute. Gogoratu dute Unesco Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak adierazi duela «funtsezkoa» dela «munduko ondare kulturala babestea». Euskarak pairatzen duen zapalketa ilustratzeko datu batzuk eman dituzte, eta «2016tik 2021era ezer gutxi aldatu» dela adierazi.

«Frantziar eta espainiar Estatuen konstituzioek eta legeek ez dute begirunerik euskararentzat, euskara gutxiesten dute, eta Euskal Herrian bigarren hizkuntza gisa tratatzen dute». Frantziako eta Espainiako agintariei egotzi diete Unescoren aginduaren kontra egitea. «Euskararen iraupenerako ez dute eztabaida irekirik egiten; aldiz, euskarari eraso egiten diote, eta hura hiltzen ari dira. Unesco egoera honen aitzinean mutu egoten da. Gizateriaren ondare kulturala den euskara hiltzen uzten ari da; aldiz, Portugaleteko Bizkaiko Zubia gizateriaren ondare izendatu du».

Amaitzeko, «mundu osoari» laguntza eskatu diote «Euskal Herrian, lehenik eta nagusiki euskaraz! aldarrikapena gauzatzeko».

Kolektibo independentea

Euskal Herri osoko erakunde independente eta burujabe gisa definitzen du bere burua Herribiltza kolektiboak.

Iazko urrian, frantses hutsezko beste seinale bat utzi zuten Pirinio Atlantikoetako Departamenduak Baionan duen egoitzaren aurrean. Jean-Jacques Lasserre departamenduko presidenteak erantzun zien euskarazko seinaleak «toleratzen» badituzte ere ez dutela «araudiaren araberako baliorik». Eta ohartarazi zien panelak kentzeagatik sala zitzakeela.

Uzkurtu beharrean urrats gehiago egingo zituela iragarri zuen Herribiltzak.

Herribiltzaren ustez, ordea, euskararen egoera larriaren harira, «ezinbestekoa da karrikako presentzia» indartzea. «Euskal Herrian euskaraz bizitzeko aukera ukan nahi dugu; hau da, gure eguneroko jarduera guziak euskaraz egiteko aukera ukan nahi dugu». Horiek horrela, euskararen etorkizuna bermatzeko «urrats berriak» egingo ditu Herribiltzak, adierazi zutenez.

Horrez gain, hiru eskari egin zituen taldeak: herriko etxeek galdeketak egitea herrien euskal izena ofizial bihurtzeko; herrien izenak euskaraz eta frantsesez berdintsuak direnean, seinaleetan bakarrik euskaraz jartzeko –Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan araututa dagoen bezala–, edo, ezberdinak direnean, euskarazkoa gainean paratzeko; azkenik, ahozkoan «lehenik eta nagusiki» euskarazko izena baliatzeko.


Kostuen igoera handia nozitu du CAFek

Summary: Kostuen igoera handia nozitu du CAFek. Tren konpainiak inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen

CAFek inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina ekoizpen kostuen garestitzearen eta inflazio handiaren eraginaren erruz 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen. Zuzendaritza, baina, lasai dago, tren konpainiaren eskaera zorroa %37 handitu zen, 9.640 milioi eurotik 13.250 milioi eurora igaroz, eta haren ustez, lan kargak ematen duen berme hori «oinarri sendoa» da hazten jarraitzeko. CAFek 2022ko jardunaren txostena argitaratu du. «Urte historikotzat» jo du, salmentek 3.000 milioi euroen langa igaro zutelako lehen aldiz. 3.165 milioi euroren salmentak egin zituen zehazki, 2021ean baino %8 handiagoak. Gehiago saltzeak, baina, ez du esan nahi gehiago irabazten denik, ekoizpen gastuak handitzen badira, mozkinei eragiten dietelako. Hori gertatu zitzaion hain zuzen. 52 milioi euroren irabazi garbiak lortu zituen guztira, 2021ean baino 34 milioi gutxiago. Txostenean asko igo ziren hainbat gastu aipatzen ditu: soldata igoerak, gastu finantzarioen gorakada (+%46), energia kostuen bilakaera —%250eko igoera aipatzen du—, lehengaien garestitzea eta osagai kateetan izandako trabak. Azken bi arazo horiek autobusen alorrari eragin zioten bereziki. Autobusen alorrak, izan ere, behera egin zuen, eta hori 2021ean adina ale saldu zituela kontuan hartuta—1.492 saldu zituen urte bakoitzean—. Solarisek 696 milioi euroren salmentak egin zituen, 2021ean baino %3 gutxiago. CAFen negozio alor handiena, dena den, trenena da, eta haien salmenta %11 handitu zen. CAFen negozio bolumenaren %58 trenen ekoizpenean datza, eta iazko salmenta datu bikainen oinarria hura da. Tren zerbitzu osagarrien alorrak %5 egin zuen behera, eta osagaiena %%44 hazi zen. Irabazien jaitsiera zergetan eta akziodunek jasotako dibidenduetan ere nabaritu zen. Mozkinen gaineko zergei erreparatuz gero, 36 milioi euro ordaindu zituen, %12 gutxiago. Akziodunei dagokienez, 1,52 euro jaso zituzten akzio bakoitzeko, 2021ean jasotako 2,51 euroetatik urrun.


Summary: Amasa-Villabonan egingo dute aurtengo Lasterbidean ekinaldia. Ekainaren 3an egingo dute euskal presoen eskubideen aldeko lasterketa. Bederatzigarren aldia izango da.

Lasterbidean euskal presoen eskubideen aldeko lasterketak baditu eguna eta lekua: ekainaren 3an egingo dute, Amasa-Villabonan (Gipuzkoa). Pandemiak eragindako geldialdiaren ostean, iaz jarri zuten berriz martxan, Kanpezun (Araba).

Lasterbidean ekinaldia 2013an egin zuten lehen aldiz, Oiartzunen (Gipuzkoa), eta ordutik beste zazpi edizio ere izan ditu. Antolatzaileek eta Etxerat elkarteak nabarmendu dute «kirola eta elkartasuna» uztartzea dituela helburu: «Babes sozialaren alorrean, zein kirolaren eremuan, ezinbestekoa da preso eta senideei ematen zaien elkartasuna eta konpromisoa».

Egitasmoaren berri ematearekin batera, gogoratu dute euskal preso gehienak Euskal Herriko espetxeetan dauden arren salbuespenezko espetxe politikak ez direla amaitu: «Urruntzea eta sakabanaketa amaitzeko euskal gizartearen inplikazioa erabakigarria izan den bezala, oraindik ere jendartearen lana eta mobilizazioa ezinbestekoa dugu blokeo zentzugabe hori desblokeatzeko».

Hala, antolatzaileek adierazi dute korrika jarraituko dutela «euskal preso, erbesteratu eta deportatuak etxean izan arte».


Summary: Milaka lagun atera dira kalera osasun sistema publikoaren alde. Donostian, Bilbon eta Gasteizen manifestazio jendetsuak egin dituzte, Osakidetza «desegiten» ari direla salatzeko b«Negoziatzeko borondatea» duen mahai sektoriala eskatu diote Osasun Sailari

Milaka lagunek Gasteizko, Bilboko eta Donostiako kaleak hartu dituzte gaur, aldarri batekin: «Osakidetza salba dezagun». SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta SME sindikatuek antolatutako manifestazioak osasun publikoaren alde inoiz egindako jendetsuenak izan direla nabarmendu dute antolatzaileek. Donostian, esaterako, manifestazioaren burua Askatasunaren etorbidearen mutur batera heltzen ari zela, oraindik manifestariak zeuden beste muturrean. «Benetan negoziatzeko borondatea» duen mahai sektorial bat eskatu diote Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, eta salatu dute Osakidetza «desegiten» ari dela.

Denetariko herritarrak aritu dira kaleak aldarriz betetzen: osasun langileak, erabiltzaileak, haurrak, pentsiodunak... Tartean izan dira zenbait alderdi politikotako ordezkariak ere; esaterako, EH Bildukoak eta Elkarrekin Podemosekoak. «Osakidetza ez dago salgai», «Murrizketarik ez», «Osasun publikoa defenda dezagun» eta bestelako aldarriak entzun ahal izan dituzte kaleetan. Antolatzaileek adierazi dute ez direla soilik ari osasun sistema publikoa defendatzen: «Bizi baldintza duinak eta zerbitzu publikoak defendatzen ari gara».

Igor Eizagirre ELA sindikatuko kideak salatu du Osakidetzako langileen lan baldintzak «etengabe» kaskartzen ari direla: «Gaur, bi langiletik bat behin-behinekoa da. Horietatik 8.000k bederatzi urte baino gehiago daramate behin-behineko izaten. Gainera, egutegiak eta txandak etengabe aldatzen dituzte, eta ez dago kontziliaziorako neurririk». Maitena Larrañaga SATSE sindikatuko kideak erantsi du osasun langileak «nazkatuta» daudela. «Lehengo urtean oposizio bat egin genuen, eta Osakidetzak oraindik ez du ebatzi. Derrigortu gaitu hurrengo oposiziora aurkeztera, horrek ekartzen duen sufrimendu guztiarekin», salatu du.

«Osasungintza publikoa pribatizatzen eta desegiten ari dira, eta ez dugu onartuko. Gobernuak ez du Osakidetza ondo kudeatu nahi; jendea zerbitzu pribatuetara bidaltzen ari dira eta enpresa pribatuen irabaziak bultzatzen dituzte», adierazi du LAB sindikatuko kide Eneko Pascualek. Izan ere, «Pribatizazioari ez» izan da manifestariek gehien oihu egin duten aldarrietako bat. Eizagirrek azaldu du Gipuzkoan osasungintza psikiatrikoa pribatizatuta dagoela, eta Tolosaldean ez dagoela ospitale publikorik. Beste adibide bat jarri du Larrañagak: «Azken urteotan kirurgia zerrendak %36 baino gehiago hazi dira, eta horrek herritar asko behartu ditu aseguru pribatu bat izatera. Osasun sistema publikoa pribatizatzeko era bat da». Eizagirrek gogorarazi du Bizkaian hiru herritarretik batek aseguru pribatu bat daukala.

Langile falta

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur adierazi du Osakidetza ez dela «desegiten» ari, eta azaldu du osasun sistemaren arazoa ez dela «lan baldintzena edo diruarena». Osasun sailburuaren ustez, osasun langile falta dago: «Europa osoan ari da gertatzen». Sindikatuek, ordea, azaldu dute langileak egon, badaudela. UGT sindikatuko Yolanda Hernandezek adierazi du Osakidetza ez dela langile gehiago kontratatzen ari. «Lan gainkarga sistematikoa» ere salatu dute. Hamar urtean, langileek erosahalmenaren %20 inguru galdu dute, sindikatuen arabera.

Bilboko, Donostiako eta Gasteizko manifestazio jendetsuak amaitzean, antolatzaileek negoziatzeko eskaria berretsi diote Osasun Sailari, eta honakoa ohartarazi diote: «Egoera honetan jarraituz gero, gure mobilizazioak areagotuko ditugu».


Summary: Kutxabankek 330,5 milioi euroren irabaziak lortu ditu, %52,7 gehiago. Aurtengo emaitzen kontura 198,3 milioi banatuko dizkie bere hiru akziodunei, irabazien %60.

Pandemiaren aurreko irabazietara gerturatzen ari da Kutxabank, baina oraindik ez da heldu. 2022an 330,2 milioi euro irabazi zituen, aurreko urtean baino %52,7 milioi gehiago, eta 2019. urteko errekorretik hogei milioi eskasera.

Edonola ere, oraindik urrun daude 2012ko bateratzearen aurreko emaitzak; 2008an, finantza krisia hasi zenean, BBK-k mozkin handiagoak izan zituen bere kasa (339 milioi) aurten Kutxabank osoak baino, eta horri batu behar zaizkio Kutxaren 141 milioiak eta Vital Kutxatren 76 milioiak.

Kutxabanken eta beste banku guztien emaitzen hobekuntzan zeresana izan du udan Europako Banku Zentralak interesak igo izanak, hainbat urtez hutsean izan ondoren. Interesen marjinak balio negatiboak edo oso hazkunde txikiak izan ditu azken urteetan, baina 2022an egoera irauli da, eta 640,7 milioi euroko mozkina (+%14,6) eman dio Kutxabanki bankuen oinarrizko negozioak —aurrezkia biltzea eta horrekin maileguak ematea, baina aurrezleei ordaindutako interes handiagoa eskatzea mailegatzaileei—. Interesen marjina handitu den arren, 2012koa baino %30 txikiagoa dela gogorarazi du bankuak.

Sendo aritu da aseguruen atala ere, 150,3 milioi euroko mozkina ekarri baitio, %11,1 gehiago. Guztira, 115.000 aseguru berri egin ditu Kutxabankek 2022an, eta dagoeneko 925.000 ditu.

Inbertsio funtsetan gora

Kutxabank bereziki aktiboa izan da inbertsio funtsen arloan. Gordailuen interesa oso txikia denez, inbertsio funtsetara bideratu du aurrezleen diruaren zati handi bat. 2022. urtearen amaieran 21.000 milioi eurotik gorako funtsak kudeatzen zituen bankuak, urtebete lehenago baino %3 gehiago; urte zail batean egin du hori, gainera, zeren %3,6 apaldu baita Espainiako finantza sisteman funtsetan inbertitutakoa. Horri esker, %7ko kuota du Kutxabankek atal horretan, bere pisu erlatiboaren oso gainetik. 2012an, Kutxabank sortu zenean, %4,6ko kuota zuen.

Administrazio kontseiluak onartu du mozkinen %60 banatzea bere hiru akziodunen artean, EBZk baimentzen duen gehienezko kopurua. Guztira, 198,3 milioi euro izango dira, iazko emaitzen kontura. Horietatik 113 milioi izango dira BBKrentzat (akzioen %57 ditu), 63,5 milioi Kutxa fundazioarentzat (akzioen %32), eta 21,8 milioi Vitalentzat (akzioen %11).

Irabazien beste zati bat bankuaren kapitala indartzeko erabiliko du Kutxabankek. Gaur egun, %17,6ko kapitala du, CET1 ratioaren arabera neurtuta, eta «lehen postuan» jarraitzen du. .

Maileguen berankortasuna kontrolpean duen arren (%1,37), bankuak jarraitu du zuhur jokatzen eta horniduretarako beste 232,3 euro milioi baztertu ditu (-%17). Horren bitartez, ustel atera dakizkiokeen maileguen estaldura ratioa %125era handitu du.

Berankortasuna txikitzearen arrazoietako bat da mailegu arriskutsu asko gainetik kendu dituela. Horrela, uztailean kobratzeko arazoak dituzten 2.500 mailegu hipotekario Irlandako Zima Finances funtsari saldu zizkion. Stop Kaleratzeak taldeak urrian salatu zuenez, salmenta horren ondorioz, zazpi familia etxebizitza galtzeko arriskua zuten.

2023an, hazkundea

Anton Arriola bankuko presidenteak ontzat jo ditu 2022ko emaitzak, testuinguru ekonomiko zailean gertatu direlako —Ukrainaren inbasioa, inflazio handia eta hazkunde ekonomikoaren moteltzea—, baina puntu beltz batzuk ere nabarmendu ditu: bankuak kudeatzen dituen aktiboen balioa txikitu dela, finantza alorrak errentagarritasun txikia duela, eta kapitalaren kostua estaltzeko adina ez duela ematen.

Aurrera begira, Arriolak azaldu du diru iturriak dibertsifikatzeko hausnarketa estrategiko bat hasi duela, baina zehaztu du ez dela sartuko operazio arriskutsuetan. «Ez da eragiketa korporatibo konplikaturik egiteko asmorik. Gure negozio arloak modu organikoan sendotzeko aukera argiak dauzkagu. Zorionez, baditugu baliabideak eta gaitasunak aukera horiei aurre egiteko, gure DNA eta gure kultura mantenduz, baina aurrerantz beste urrats bat eginez».

Bankuaren zenbakiak onak dira, baina zuzendaritzaren eta langileen arteko harremanak gaiztotuta daude. Ostiralean sindikatu guztiek grebara deitu zituzten beharginak, eta protestak jarraipen zabala izan zuen: lantaldearen %60k egin zuen bat grebarekin, eta Euskal Herriko bulegoen %90 itxita egon ziren. Langileak falta direla salatu zuten protestarekin, eta finantza produktuak saltzeko «presio izugarria» dutela.

Laboral Kutxa datorren astean da bere emaitzak aurkeztekoa. Aurreko urtekoak baino hobeak izango dira, baina, Kutxabanken kasuan bezala, markarik hautsi gabe.


Summary: Aitor Bengoetxea aukeratu dute UEUko zuzendari. UEUk urteko Batzar Nagusia egin du, eta 2022ko balantzea egin dute; 50. urteurrenaren ospakizunek «atxikimendua» areagotu dutela uste dute.

UEU Udako Euskal Unibertsitateak urteko batzar nagusia egin du, eta zuzendari berria hautatu dute han. Aitor Bengoetxea Alkorta Zuzenbide doktore eta EHUko irakaslea izango da aurrerantzean UEUko zuzendaria, Kepa Sarasolaren ordez.

Bengoetxea Donostian jaio zen, 1967an. 1991tik EHUko irakaslea da, Lanaren eta Gizarte Segurantzaren Zuzenbideko arloan. EAEko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialeko kidea izan da 2006tik 2014ra, aditu gisa, eta EKGK Euskadiko Kooperatiben Goren Kontseiluko kidea ere bai. 1991tik du harremana UEUrekin, eta han zuzenbide arloko sailburua eta zuzendaritzako kidea izan da.

Zuzendari berria hautatzeaz gain, beste bi lagun ere aukeratu dituzte zuzendaritza berritzeko: Arantza Aldezabal Roteta biologoa eta Maria Napal Fraile NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea.

Urteko balorazioa

Urteko balantzea ere egin du UEUk batzarrean. 2022a ez da edozein urte izan UEUrentzat, 50. urteurrena ospatu batzuen. Urteurrenaren bitartez bost hamarkadatan egindako lana ospatzea, komunitatearen atxikimendua areagotzea eta UEU erreferentzia gisa aitortzea ziren ezarritako helburuak. UEUko kideak pozik agertu dira, helburu horiek bete direlakoan, eta lortutako «atxikimendua eta aktibazioa» nabarmendu dituzte.

Aurrera begirako betebeharrak ere zehaztu dituzte batzarrean: GOI ikastegia sarean eta euskaraz bizialdi osoko ikaskuntzan erreferentzia zentro bilakatzea, ikerketa batzordea martxan jartzea, berdintasun plan bat egotea, eta jardunaldi espezializatuak antolatzea, «gogoeta eta hausnarketarako guneak sortzen jarraitzeko eta komunitate zientifikoa trinkotzeko».


Summary: Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte. Aranzadik Jakan aurkitu ditu 1938ko otsailaren 7an fusilatutako galdakoztarraren gorpuzkiak.

Galdakaoko miliziano baten gorpuzkiak lurpetik atera dituzte gaur, Jakako (Espainia) hilerriko hobi batetik. Dokumentazio historikoa baliatuz aurkitu eta berreskuratu dituzte Pedro Asua Zubiaurren gorpuzkiak. Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoiko milizianoa izan zen gerra garaian Asua, eta 1938ko otsailaren 7an fusilatu zuten, Jakan, Gerra Kontseilu batek heriotza zigorra ezarri ondoren.

Galdakaoko alkate Iñigo Hernando, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko ordezkariak eta Jakako udalbatzako kideak hilerrira bertaratu dira goizean, Aranzadik lurpetik ateratzeko egindako lanen jarraipena egiteko. Gorpuzkiak aurkitu eta lurpetik ateratzeko lanak Eusko Jaurlaritzaren eta Aranzadi zientzia elkartearen arteko hitzarmenaren esparruan egiten dira, biktimaren familiaren eta Galdakaoko Udalaren ekimenez.

Udalak, Pedro Asuaren familiak eskatuta, Ander Aperribai historialariaren zerbitzuak kontratatu zituen haren heriotzaren nondik norakoak ikertzeko, eta horri esker jakin ahal izan dute non lurperatu zuten, eta, ondorioz, haren gorpuzkiak berreskuratu dituzte. Udalak esan du Galdakao Gogora talde momorialistaren laguntza izan duela Asua aurkitzeko egindako bide osoan zehar. Iaz, urriaren 13an eta 14an, Aranzadik aldez aurreko prospekzio lanak egin zituen tokian bertan, eta, azkenean, lurpetik ateratzea ahalbidetu dute.

Gorpuzkiak Pedro Asuarenak direla baieztatu dute, eta, beraz, Aranzadik Asuaren familiaren esku utziko ditu. Galdakaoko Elexaldeko hilerriaren ondoan martxoaren 19ko eguerdian egingo den ekitaldi publiko batean izango da hori.

Heriotza zigorra

Pedro Asua Zubiaur (Galdakao, 1916 - Jaka, 1938) Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoiko milizianoa izan zen. Atxilotu zutenean, Langileen Batailoietan derrigorrezko lanak egitera behartu zuten, lehenik Asturiasen eta, ondoren, Jakan. Haren zoriak txarrera egin zuen, ordea, modu dramatikoan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, eta Jakan fusilatu zuten, 1938ko otsailaren 7an.

Jakako hilerriko hobi batean fusilatu eta hainbat pertsona lurperatu izanaren inguruabarrak jasotzen ditu Esteban C. Gomezen El eco de las descargas. Adiós a la esperanza republicana liburuak (Tiroen oihartzuna. Agur esperantza errepublikanoari).

Elexaldeko (Galdakao) Aldatze baserrian jaio zen Asua. Gerra piztu zenean, 20 urte zituela, postari lanpostu bat lortzeko ikasten ari zen. Milizianoa eta haren bi arreba txikiak umezurtzak ziren.


Zerga berrian 55 miioi ordainduko ditu

Summary: Zerga berrian 55 miioi ordainduko ditu.

Neurri batetik gorako bankuek zerga berezi bat ordaindu beharko dute bi urtez. Kutxabanken kasuan, faktura 55 milioi eurorena izango da aurten. Zerga horren aurkako helegitea jarri du Kutxabankek; «baztertzailea» iruditzen zaio, banku txikiek eta kanpokoek ez dutelako pagatu behar.

Zehazki, Hego Euskal Herrian eta Espainian kobratutako interesen eta komisioen gainean 2019an 800 milioi euro baino gehiago jaso zituzten bankuek ordaindu beharko dute; marjin horren %4,8 ordaindu beharko diote Espainiako Ogasunari. Foru ogasunek zerga horren eta energia enpresen gaineko zerga bereziaren zati bat eskuratuko dute ondoren: %6,24 Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta %1,6 Nafarroak. Bi urtean 500 milioi euro izatea espero dute: 400 milioi Jaurlaritzak jasoko ditu, eta 100 milioi Nafarroako Gobernuak.


Summary: Sofia Oterok aktorerik onenaren Zilarrezko Hartza lortu du, '20.000 especies de abejas'-en egindako lanagatik. Nicolas Philiberten 'Sur l'Adamant' filmak irabazi du Urrezko Hartza, Christian Petzolden 'Roter Himmel' filmak epaimahaiaren sari nagusia, eta Philippe Garrelek zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza.

«Eskerrak talde teknikoari, ile apaintzaileei, makillatzaileei, zuzendariari, ekoizleei, gurasoei, anai-arrebei, aitona-amonei, osaba-izebei...». Berlinale zinema jaialdiko sariak banatzeko ekitaldian zeudenek ezin izan dute irribarrea gorde Sofia Oterok malkotan egin duen esker mezua entzutean. 8 urteko basauriarrak aktorerik onenaren Zilarrezko Hartza irabazi du, Estibaliz Urresolak zuzendutako 20.000 especies de abejas filmean egindako lanarengatik. Lehenengoz aritu da kamera baten aurrean, haur trans baten larruan.

Filma gaztelaniaz da nagusiki, baina euskarak badu bere tokia. Lehen aldiz lehiatu da euskarazko lan bat Berlinaleko Sail Ofizialean.

Kristen Stewart aktore ezagunak eman zion saria Oterori; izan ere, aurten hura aritu da epaimahaiburu, eta harekin izan dira epaimahaian Francine Maisler casting zuzendaria, Golshifteh Farahani aktorea, eta Valeska Grisebach, Radu Jude, Carla Simon eta Johnnie To zinema zuzendariak.

«Erotu zarete, ala?». Nicolas Philibert zinemagileak segundo batzuk behar izan ditu aulkitik altxatzeko, eta beste batzuk igaro ditu isilik agertokian, Urrezko Hartza irabazi duela sinetsi ezinda bezala, hitz horiek esan aurretik. Izan ere, hark zuzendutako Sur l'Adamant dokumentala ez zen ageri sari nagusia irabazteko hautagai faboritoen kinieletan. Buruko gaitzak dituztenentzako zentro bat da Adamant, Sena ibaian dagoen ur gaineko egitura bat, eta hura erakutsi du Philibertek bere lanean. «Dokumentala zinema da, eskubide osoz: 40 urte daramatzat borroka horretan», esan du saria jasotzean.

Epaimahaiaren sari nagusia Christian Petzolden Roter Himmel lanak irabazi du. Carlos Saura hil berriarekin oroitu da Petzold saria jasotzean, eta esan du Deprisa, deprisa bere film kutunetako bat dela —Urrezko Hartza irabazi zuen 1981ean—. Epaimahaiaren saria, berriz, Joao Canijoren Mal viver filmak lortu du.

«Gora irandarren iraultza!», oihukatu du Philippe Garrel zinemagileak, zuzendaririk onenaren Zilarreko Hartza jasotzean, saria Jean-Luc Godard zenari eskaini aurretik. Le grand chariot filmagatik saritu dute.

Taldeko aktorerik onenaren saria Thea Ehreri eman diote, Christoph Hochhauslerren Bis ans ende der nacht filmean egindako lanagatik —«garbi esanda: burua lehertu digu», azaldu du Stewartek—; gidoirik onenarena, Angela Schaneleci, Music filmagatik; eta ekarpen artistiko bikainarena, Helene Louvart argazki zuzendariari, Giacomo Abbruzzeseren Disco Boy-n egindako lanagatik.

Erkiziaren lanari saria

Encounters sailean, Bas Devosen Here-k lortu du filmik onenaren saria, eta epaimahaiaren sari berezia Paul B. Preciado filosofo eta idazle espainiarraren Orlando, ma biographie politique-k eta Lois Patiño galiziarraren Samsara-k, ex aequo. Xabier Erkiziak egin du soinu diseinua Samsara-n; «filmak entzuteko ere badirelako», ospatu du sarean.

Gainera, epaimahai independenteek ere saritu dute 20.000 especies de abejas filma: Gilde zinema aretoen ordezkariek sari bat eman diote, eta Berliner Morgenpost egunkariaren irakurleek ere bai.


Summary: Realak itxura eskasa emanda galdu du Mestallan. Zubeldiak sartu du partidako gol bakarra, bere atean. Partida galduta, oso gertu ditu orain aurkariak sailkapenean: puntu bakarrera du Atletico Madril, eta hirura Betis

Txakalaldi baten lehen zantzuak erakusten ari zen Reala Anoetan jokatutako azken partidetan, baina etxetik kanpo bikain ari zenez, ez zirudien larritzeko modukoa. Baina jadanik bada kezkatzeko modukoa, talde txuri-urdina Anoetatik urrun ere galtzen hasi baita. Gaur gauean 1-0 galdu du Mestallan, Valentziaren aurka. Herrialde Katalanetako taldeak ia lau hilabete zeramatzan ligan irabazi gabe, baina gaur Realari nagusitu zaio.

Esku hutsik geratzeak badu ondoriorik: aurkariak asko gerturatu zaizkio talde txuri-urdinari sailkapenean. Hirugarren postuari eusten dio oraindik ere, baina oso gertu ditu atzetik datozenak: puntu bakarrera du laugarren sailkatua, Atletico Madril, eta hirura bosgarrena, Betis. Bi talde horiek sei eta lau puntu lortu dituzte azken bi jardunaldietan, eta Realak bakarra besterik ez. Kezkagarria da joera: txuri-urdinak goitik behera ari dira egiten, eta Atletico Madril eta Betis, behetik gora.

Aurreko jardunaldian Anoetan Celtarekin berdindutako partidan bezala, eskas aritu da Imanol Alguacilek entrenatutako taldea. Valentziak ez du askorik egin, baina nahikoa izan zaio nagusitzeko. Premiak behartuta, gogotsu aritu da. Reala, aldiz, nahi eta ezin aritu da lehia osoan. Hori gutxi ez, eta beste batzuetan alde izan duen zorteak bizkarra eman dio. Zubeldiak sartu du neurketako gol bakarra, bere atean, 40. minutuan. Linok ezkerretik egindako erdiraketa urruntzen saiatu da, eta bere atera bidali du baloia.

Bigarren zatia hasi eta berehala izan du Realak partidako gol aukerarik garbiena, baina Mamardaxvilik geldiketa bikaina egin dio Le Normandek egindako jaurtiketari. Hurrengo jokaldian, epaileak penaltia adierazi dio Solari, Hugo Durori ostikada eman diolakoan, baina VAR-ean ikusi eta gero, baliogabetu egin du penaltia. Ezer gutxi pasatu da partida bukatu arte. Reala ez da gai izan jokaldi arriskutsurik sortzeko. Partida amaieran, etsipena nagusitu da txuri-urdinen artean. Suspertu beharra dute. Hastear dira denboraldiko txanpa erabakigarria. Badu lana Imanolek.


Summary: Jose Luis Rubio ikus-entzunezkoen ekoizlea hil da. Rec estudioko zuzendaria pertsona garrantzitsua izan da euskarazko bikoizketan. 62 urte zituen.

Euskarazko bikoizketak izan duen figura garrantzitsu bat hil da: Jose Luis Rubio ekoizlea. Gaixotasun larri baten ondorioz zendu da, 62 urterekin. Donostiako Rec grabaketa estudioko zuzendaria zen Rubio, eta hainbat urte egin ditu sektorean lanean. Hainbat ikus-entzunezkoren ekoizpenean parte hartutakoa ere bazen.


Summary: Bi dira Legorretako auto istripuan hildakoak. Gauerdia pasa berritan gertatu da ezbeharra. Elkar jo dute bi autok. Zaurituta daude beste hiru lagun.

Auto istripu larria gertatu da gauerdian Legorreta (Gipuzkoa) parean, A-1 errepidean, Gasteizko noranzkoan. Bi autok elkar jo dute, eta bi lagun hil dira. Biktimetako bat, gizonezkoa, istripua gertatu den unean hil da, eta bigarrena, emakume bat, Donostia ospitalean zendu da ordu batzuk geroago. Beste hiru lagun zauritu dira, eta ospitaleratu egin dituzte haiek ere.

Ertzaintzak ikerketa zabaldu du zer gertatu den argitzeko.


Summary: Gutxienez 62 migratzaile hil dira Italiako kostaldean. Berrehun lagun zihoazen hondoratu den ontzian, eta ehun inguru desagertuta daude oraindik ere. 50 erreskatatu dituzte.

Migratzaileen beste ontzi bat hondoratu da Mediterraneo itsasoan: berrehun lagun inguru barnean zituen ontzi bat izan zen atzo Calabriako kostaldean hondoratu zena, Italia hegoaldean. Oraingoz, haietako 62 gutxienez hil egin direla baieztatu dute, tartean, hamabi haur; desagertuta daude oraindik ere ehun inguru, eta 81 erreskatatu dituzte. Ospitaleratu egin dituzte haietatik hogei, bat egoera larrian. Datozen orduetan hildako gehiago baieztatuko dituztela aurreikusten da.

Erreskate zerbitzuek jakinarazi dutenez, arroken aurka jotzean zatitu da bitan ontzia. Gainkarga handia zuen, eta eguraldia oso txarra zen. Lanean jarraitzen dute desagertutako lagunak topatzeko eta erreskatatutakoak artatzeko. Lehen susmoen arabera, migratzaileak Irangoak, Pakistangoak eta Afganistangoak dira, eta ontzia duela bost egun atera zen Turkia mendebaldeko Esmirna hiritik.

Vincenzo Voce Crotona hiriko alkateak adierazi duenez, gaurkoa «sekulako tragedia da, eta litekeena da hildakoak askoz gehiago izatea». Jada, azken urteetan Italiako kostan gertatu den tragediarik handienetakoa da.

Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak ere hitz egin du gertatutakoaz, eta hitzeman du legez kanpoko migrazioaren aurkako legeak gogortuko dituela. Dolua azaldu du «pertsonen trafikoaren ondorioz» hil direnengatik, eta esan du bere gobernuak erabateko konpromisoa duela «horrelako tragediak amaitzeko». Elkarlana eskatu die migratzaileen jatorriko herrialdeei.


Summary: Athleticek Gironaren aurka galdu du, bere atean bi gol sartuta. Aleix Garciak egin du neurketako lehen gola, eta De Marcosek eta Vesgak beste biak, euren atean. Athleticen golak Yurik eta Raul Garciak sartu dituzte.

Gaur, edozer eginda ere, ezin zen irabazi. Hori pentsatuko dute Athleticeko zale askok gaur. Zuri-gorriei dena gaizki atera zaie gaur, eta porrot mingarria izan dute etxean, Gironaren aurka (2-3). Hori gutxi balitz bezala, neurketan min hartu dute Yerayk, Unai Simonek eta zelaira atera berria zen Morcillok, Valverdek aldaketa guztiak eginak zituela. Bat gutxiagorekin amaitu behar izan dute partida.

Seigarren postuan jartzeko aukera bikaina zuten etxekoek; asteazkenean Osasunaren aurka jokatuko duten Kopako finalaurrekoaren aurretik, liga ondo bideratuta uzteko aukera bikaina zen. Parean zuen Girona, San Mamesen izan den aurreko bi aldietan esku hutsik alde egin duen talde bat. Mailari eusteko borrokan dabiltza Kataluniakoak, baina, gaurko garaipenari esker, Athleticengandik bi puntu eskasera jarri dira sailkapen nagusian.

Gauzak hasieratik jarri dira maldan gora. Aleix Garciak, eguneko jokalaririk onenak, hirugarren minutuan egin du bisitarien lehen gola. Arean eroso sartu da, eta bikain errematatu du sarera. Atzealdean ahul ibili da Athletic. 17. minutuan ia gol bat oparitu dio Vesgak Taty Castellanosi, eta 18.ean jokalari beraren erremate bat ate barrura bidali du De Marcosek, korner batean. Akats handiak tarteko, 20. minuturako 0-2 galtzen ari ziren zuri-gorriak.

Hurrengo minutuetan hobera egin du Athleticek. Iñaki Williamsi gol bat baliogabetu diote gutxigatik jokoz kanpo zegoelako, eta, bost minutu geroago, area kanpotik gol ederra sartu du Yuri Berchichek, gaur etxekoen jokalaririk onena izan denak. Zarauztarrak denboraldi honetan egin duen lehen gola da. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, beste kolpe bat: Vesga izan da oraingoan bere atean gola sartu duena, berriz ere geldikako jokaldi batean.

Nahi eta ezin

Bigarren zatian aukera bakarra zuen Athleticek: erasokor jokatzea. Eta egin du Valverderen taldeak. Baloiaren jabetza hartu, eta Girona baino hobea izan da. Aukerak, ordea, nahi baino gutxiago sortu ditu, eta berandu heldu da gola: 88. minutuan. Raul Garcia azeri ibili da Gazzanigaren kontrol txar bat baliatzeko.

Ordurako, gainera, jokalari bat gutxiagorekin jokatzen ari ziren etxekoak, Morcillori gertatutakoa zela medio.

Horiek horrela, sailkapen nagusian zazpigarren postuan jarraitzen du Athleticek, 32 punturekin. Hurrengo erronka, Espainiako Kopako finalaurrekoak.

Athletic: Unai Simon (Agirrezabala, 45'); De Marcos (Capa, 77'), Yeray (Lekue, 67'), Paredes, Yuri; Vesga, Sancet (Morcillo, 77'), Iñaki Williams, Muniain, Berenguer; eta Guruzeta (Raul Garcia, 45').

Girona: Gazzaniga; Arnau, Santi Bueno, Juanpe, Javi Hernandez (Miguel Gutierrez, 60'); Oriol Romeu, Aleix Garcia, Borja Garcia (Ivan Martin, 70'); Tsygankov (Stuani, 79'), Riquelme (Valery, 70') eta Castellanos (Reinier, 79').


Summary: Laso eta Eskirozentzat ohorearen garaipena. Markagailua irauli dute 6-16 galtzen joan ostean. Sailkapenari dagokionez, ez zegoen ezer jokoan.

Amaitu da Binakako Txapelketako lehen fasea. Gaur jokatu da hamalaugarren jardunaldiko azken partida Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, jokoan ezer ez zuten bi bikoteren artean: finalaurrekoetako ligaxkarako txartela poltsikoan zuten jada Lasok eta Eskirozek, eta kanporatuta zeuden, berriz, Ezkurdia eta Martija.

Dena den, partida lehiatua jokatu dute. Lehen tantoetan bikain jokatu du Martijak, eta ez dio jokoan sartzen utzi Lasori. Izandako aukerak baliatu ditu Ezkurdiak ere. Hori izan da dinamika, eta 6-16 aurreratu dira urdinak.

Ondoren, nekearen ondorioz edo, ez dizkio horrenbeste pilota kendu Martijak Lasori. Joera erabat aldatu da: jokoan asko sartu da buruz buruko txapelduna, eta hori izan da markagailua iraultzeko gakoa. Azkenean, 22-20.

Horri esker, sailkapen nagusian laugarren amaitu du berez Lasok eta Imazek osatzen duten bikoteak, zazpi punturekin. Ez dago argi Ander Imaz datorren asteko partidara helduko den edo ez. Zazpigarren amaitu dute, berriz, Ezkurdiak eta Martijak.

Ikusi gehiago: Goi mailan esango du agur


Summary: Gizon bat kartzelara bidali dute Iruñean emakume bat bortxatzeagatik. Igandean gertatu zen erasoa. Bortxaketaz gain, lapurreta eta iruzurra egotzi dizkiote, biktimari bankuko txartela lapurtu ziolako eta erabili egin zuelako.

Bermerik gabe espetxera bidali dute gizonezko bat, igandean Iruñean emakume bat bortxatu izana leporatuta.

Epaitegiaren arabera, igande goizaldean gertatu zen erasoa, Nafarroako hiriburuko Gaztelu plazan. Emakumezkoa etxera zihoala, gizonezkoak atari batera sarrarazi zuen, eta han bortxatu egin zuen. Udaltzaingoak artatu zuen emakumezkoa, eta larrialdi zerbitzuek erietxera eraman zuten. Udaltzaingoak ustezko erasotzailea identifikatzea lortu zuen, inguruko zaintza kameretako irudiak aztertuta, eta handik ordu gutxira atxilotu zuten.

Lapurreta eta iruzurra ere leporatu diote, biktimari bankuko txartela lapurtu ziolako, eta erabili egin zuelako, «erosketa txiki batzuk» egiteko.

Epailearen arabera, akusatuak ihes egiteko arrisku handia dago, eta horregatik bidali du zuzenean espetxera. Izan ere, ez du bizitoki finkorik, eta aterpeetan bizi da.


Summary: Pablo Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetez luzatu du Poloniako auzitegi batek. Amnesty International eta Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeek Pablo Gonzalez askatzeko eskatu dute, eta «irregulartasunak» salatu dituzte.

Urtebete igaro da Poloniako Poliziak Pablo Gonzalez euskal kazetaria atxilotu eta espetxeratu zuenetik, eta Poloniako auzitegi batek atxiloaldia hiru hilabetez luzatzea erabaki du gaur. Ondorioz, gutxienez maiatzaren 24ra arte jarraituko du preso euskal kazetariak, RSF Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak jakinarazi duenez. Poloniako justiziak Gonzalez «preso arriskutsutzat» jotzen duenez, baldintza «bereziki gogorrak» pairatu behar ditu espetxean. RSFk salatu du Gonzalezek eskuburdinak eraman behar dituela une oro, ezin dela bere zeldatik atera eta kartzelako funtzionarioek «biluztera» behartzen dutela «egunean zenbait aldiz».

Gainera, RSFk salatu du astean behin dutxatzeko aukera baino ez duela izan Gonzalezek. Bere atxiloaldia «ahalik eta azkarren» amaitu behar dela adierazi du erakundeak, eta ez da bakarra izan. Urteurrena baliatuta, AI Amnesty International erakundeak kezka adierazi du Gonzalezen bakartze egoeragatik, eta hura askatzeko eskatu du. Poloniako fiskal nagusiari zuzendu zaio horretarako, baina ez du haren erantzunik jaso.

Ukraina eta Polonia arteko mugatik kilometro gutxira atzeman zuten Gonzalez, iazko otsailaren 27tik 28rako gauean. Ukrainako gerrak eragindako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen eremuan. Poliziak, baina, Errusiako zerbitzu sekretu militarrentzat lan egitea leporatuta atxilotu zuen. Orduan, hiru hilabeteko behin-behineko espetxealdia ezarri zioten, baina hura luzatuz joan da Rzeszowko Auzitegia. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.

Egun, Gonzalezek badu harremana bere abokatuarekin —Gonzalo Boye—, eta Espainiako Estatuak Polonian duen kontsularen bisitak jaso ditu. Halere, Amnesty Internationalek salatu du irregulartasunak nabari direla prozesuan; besteak beste, atxiloaldiko lehen hamasei egunetan ez zuen ofiziozko abokatu baten bisitarik jaso, eta bi hilabete igaro arte ezin izan zuen abokatu bat aukeratu.

Horiek bermedun prozesu baten aurkako erabakiak direla gehitu du erakundeak, eta, beraz, Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren, Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunaren eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren kontrakoak.

AIk salatu du bere senide eta lagunekin «harreman zuzen eta erregular bat» izatea galarazi zaiola Gonzalezi, eta hori «tratu gizagabea» jasotzearen baliokidea dela, «bizitza pribaturako eta familiarrerako eskubidea urratzen duelako». Izan ere, bere bikotekidearen bisita bat besterik ez du jaso urtebetean; azaroan izan zen hori. Atxilotuen eskubideen aurka doa hori, erakundeak salatu duenez: «Atxilotutako pertsonek, baita poliziaren zaintzapean eta epaiketaren zain espetxealdi prebentiboan daudenek ere, euren senide eta lagunekin komunikatzeko eta haien bisitak izateko erraztasun guztiak jaso behar dituzte».


Summary: CIE Automotivek 300 milioi eurotik gorako irabaziak izan ditu iaz, %12,2 gehiago. Enpresak 400 milioi eurotik gorako etekin operatiboa izan du, eta iazko fakturazioak %24,1 egin du gora.

Krisiak krisi, iazkoa urtea oparoa izan da CIE Automotiventzat. Enpresak 300,1 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %12,2 gehiago. Fakturatutako kopuruak ere gora egin du ekitaldi honetan, hots, 3.838,6 milioi euro erregistratu zituzten iaz, 2021ean baino %24,1 gehiago.

Prentsa ohar baten bidez, goraipatu egin dituzte «egoera makroekonomiko kaskarraren aurrean lortutako salmenta kopuru errekorrak». Are, adierazi dute «geldiezina» izaten ari dela konpainiaren hazkundea. Horren adierazlea da enpresak lortutako 400 milioitik gorako etekin operatiboa. EBITDA erakusleak, berriz, 630 milioi euroak gainditu ditu.

Hain justu, CIE Automotiveko kontseilari ordezkari Jesus Maria Herrerak azpimarratu du etekin operatiboak sortzeko «gaitasuna» dela haien «hazkunde organikoaren indargunea». Hazkunde hori 2022ko merkatuko batez bestekoa baino hamar puntu handiagoa da.

Azkenik, berretsi dute bete egingo dituztela 2025era bitartean finkatutako konpromiso guztiak.