Summary: Inflazioa beherantz doa, baina janaria iaz baino %15 garestiago dago. Argindar merkeagoaren eskutik, Hego Euskal Herriko urte arteko inflazioa %7,2tik %6,7ra apaldu da urritik azarora. Elikagaien prezioen igoera ere moteldu egin da, lehen aldiz azken urtean.

Oso goian, baina beheranzko joeran dago oraindik inflazioa Hego Euskal Herrian. Urritik azarora beste puntu erdi bat apaldu da urte arteko prezioen igoera, %7,2tik %6,7raino, inflazioaren motor nagusia zena, energia, indarra galtzen ari delako. Orain, elikagaiek dute inflaziorik handiena, %15,4koa, nahiz eta egia den, aspaldiko partez, azken hilean prezioen igoera moteldu egin dela atal horretan ere —urrian, %15,7koa zen—.

Udazkeneko haizeteek energia eolikoaren ekarpena nabarmen handitu zuten, eta gasaren erabilera txikitu zutenez, argindarra duela urtebete baino merkeagoa izan zen azaroan. Merkatze horretan ere zeresana izan du salbuespen iberiarra izenekoak; ekainean jarri zuten indarrean penintsulako merkatu bateratuan, gas garestiak ez dezan erabaki teknologia merkeagoek jaso behar duten ordainketa.

Horrela, aurtengo azaroan, kilowatt ordua 0,197 euroan ordaindu dute PVPC merkatu arautuan daudenek —hori bakarrik hartzen du kontuan INEk, eta ez merkatu libreko fakturak—; iazko azaroan, berriz, 0,259 euroan ordaindu zuten.

Argindar merkeago horrek ekarri du etxeko energia gastuen atalaren inflazioa negatiboa izatea (-%1,3). Aldaketa ikusgarria da martxokoarekin alderatuta (%68,4), baina baita abuztukoarekin ere (%48,5), Errusiak gasbideak banan-banan ixteak eta eguraldi bero eta bareak gasaren prezioaren markak haustea ekarri zuelako.

Energiaren beste atal garrantzitsua, erregaiena, ez dago negatiboan (+%14,6), baina ezta duela gutxira arte zuen mailan ere. Ekainean jo zuen atal horrek goia (+%39,7), Brent upelak 120 dolarren muga gainditu eta bi eurotik gorako gasolioa eta gasolina eragin zuenean. Baina Txinako konfinamenduek, atzeraldi baten hotsak eta, oro har, kontsumo txikiago batek upela nabarmen merkatu dute. Atzo, 81,5 dolarrean ari ziren salerosten Brent upela, duela urtebete baino zortzi dolar inguru garestiago (+%11).

Abenduan, litekeena da erregaiak merkatzea —azaroan baino hamabost zentimo merkeago dago gasolioa, eta hamar gasolina—, baina baliteke urtarrilean berriro gorantz egitea, Espainiako Gobernuak iragarri baitu guztientzako deskontua kenduko duela eta sektore batzuei soilik emango diela laguntza. Apirilaren 1az geroztik, hamabost zentimo ematen ditu erregai litroko, eta beste bost edo hamar eman behar dute petrolio konpainiek.

Frantziakoak ere urtarrilean kenduko du bere laguntza —hamar zentimo, azarotik—, baina ehun euroren laguntza bat agindu die lanera joateko autoa behar duten irabazi apaleko langileei.

Elikagaiak

Merkatzetik urrun daude elikagaiak, baina egia da haien garestitzeak indarra galdu duela, aspaldiko partez. Azken urtean haien prezioa %15,4 igo da, urrian egiten ari zena baino hiru hamarren gutxiago.

INEren azaroko datuek erakusten dute garbien hasieran energiaren garestitzea zena igaro dela produktu eta zerbitzu gehienetara, horietarako funtsezko osagaiak direlako argindarra, erregaia eta gasa.

Orain, janariak eta edariak dira atal inflazionistena. Horien barruan nabarmentzen dira azukrea (+%66,7), olioa (+%32), esnea (+%31,7), arrautzak (+%30,3) eta patatak (+%21,3).

Haragien artean, oilaskoa eta hegaztiak duela urtebete baino %14,6 garestiago daude, eta %12,8 garestiago behikia eta txerrikia. Ardikia, berriz, %1,1 garestitu da.

Oinarrizko beste produktu batzuen prezioa ere asko handitu da: %15,7 barazkiena, %10,6 arrainena eta %8,9 frutarena.


Summary: Migratzaile bat kanporatzeko agindua kendu du prefetak. Martial Ehouman bolikostarraren egoera salatu zuten atzo Baionan, baina prefetak hautetsien galdeari erantzun dio, eta erran die kanporatze agindua kenduko duela.

Martial Ehouman 2020an heldu zen Baionara, Boli Kostatik. Geroztik, Ipar Euskal Herrian egin du bizia, eta, besteak beste, Gaueko Mahaian laguntzaile gisa ari da. Uztailean, ordea, lanetik ateratzean, Frantziako Poliziak kontrolatu zuen, eta berehala Frantziako Estatutik ateratzeko agindua ezarri zioten. Bihar zuten kanporatzekoa, Miarritzetik (Lapurdi) Abidjanerako (Boli Kosta) hegaldi baten bidez. Gaueko Mahaiko laguntzaileek, ordea, egoera jendaurrean salatu zuten, eta prefetari eskatu zioten bertan behera uzteko haren kontrako neurriak. Atzo arratsalderako, hegaldia bertan behera utziko zuela erran zuen prefetak. Bada, gaur Ehoumanen egoera «berriz aztertzeko» eskatu dioten hautetsiei erantzun die prefetak: haren kontrako kanporatze agindua kendu du.

Gaurko manifestazioa antolatu zuten Gaueko Mahaiko kideek eta Etorkinekin elkarteak. Azkenean, bertan behera uztea erabaki dute. Ehouman «erregularizatuko» duten keinuak izan dituztela ere erran dute, nahiz eta horiek ezagutarazteko oraindik goiz den. Gisa berean, Gaueko Mahaiko kideek atzo erran zuten ez zutela afaririk banatuko protesta gisa. Azken berriak ikusita, iragarri dute bihar ekinen diotela berriz janari banaketari.


Summary: Danimarkan koalizio gobernua osatuko dute sozialdemokratek, liberalek eta moderatuek. 43 egunez negoziatu ostean, gobernu «zabala» osatuko dutela iragarri du bart Mette Frederiksen jarduneko lehen ministroak. Parlamentuko 179 eserlekuetatik 89 dituzte guztira, gehiengo osoa baino bat gutxiago.

Sei asteko negoziazioen ostean, gobernu «zabala» osatuko dute Danimarkan. Hala iragarri du bart Danimarkako jarduneko lehen ministro Mette Frederiksenek; Margarita erreginari lehenbizi, eta prentsa ohar batean ondoren. Sozial Demokratak alderdiak, Moderatuak alderdiak eta Alderdi Liberalak batu dituzte indarrak.

Hiru alderdiek guztira 89 aulki dituzte parlamentuan. Gehiengo osora iristeko –90 diputatu 179 kideko ganbaran– aulki bat falta badute ere, parlamentuaren oniritzia jasoko lukete Alderdi Sozial Liberalaren abstentzioari esker. Horiek hala, Frederiksenek gobernuan bidelagun izango ditu Moderatuak alderdiaren buru eta lehen ministro ohi Lars Lokke Rasmuss (2015-2019) eta Alderdi Liberaleko buru Jakob Elleman-Jensen. Bihar aurkeztuko dute gobernua, baina gaur goizean azaldu dute koalizioaren ildo politikoa.

Adostutako lehen neurrien artean daude, besteak beste, BPG barne produktu gordinaren %2 defentsarako erabiltzeko konpromisoa 2030. urtera aurreratzea, laneko zergak apaltzea, eta, soldata igotzeko, 3.000 milioi koroa (403 milioi euro) jartzea sektore publikorako.

Jarduneko lehen ministroak adierazi du 2024. urteko jaiegun bat lanegun bihurtu beharko dutela lehen neurri hori finantzatu ahal izateko: Otoitzaren Egun Handia, hain justu.

Frederiksenen arabera, «kooperazioa» izango da gobernu berriaren ezaugarri nagusia, eta adierazi du koalizioa politikoki «oso trebea» dela. Are, iragarri du «asmo handiak» zehaztu dituztela klimaren aldeko neurriak hartzeko eta enplegu gehiago bermatzeko. Hala ere, ohartarazi duenez, «izaera desberdineko alderdi politikoek koalizioa osatzeak ez du ziurtatzen kontu guztietan ados egongo direnik».

Sozialdemokratari iragan hilaren hasieran egokitu zitzaion gobernua osatzeko ardura. Azaroaren 1eko bozetan haren alderdiak azken bi hamarkadetan jasotako babesik handiena lortu zuen, botoen %27,5. Ezkerreko blokeak, berriz, 87 parlamentari lortu zituen, gehiengo osotik oso hurbil.

Ikusi gehiago: «Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan

Hala ere, desadostasun nagusi batek oztopatu du ezkerreko koalizioa sortzea. Frederiksenek kanpaina osoan zehar ohartarazi zuen herrialdeko «batasun politikoa indartzeko zeharkako koalizio» baten beharraz. Moderatuekin negoziatzeko asmoa azaldu zuen, «zentro-ezkerreko» gobernu bat josteko. Ezkerreko indar gehienek, ordea, adierazi zuten nahiago zutela moderaturik gabeko koalizio gobernu bat.

Bada, hauteskundeen biharamunean dimisioa aurkeztu zuen Frederiksenek, eta ezkerreko zein eskuineko blokeak barne hartuko zituen gobernu bat osatzeko negoziazioei ekin zien.


Summary: CEOEk harremanak hautsi ditu Espainiako Lan Ministerioarekin, «traizioa» egotzita. Lan Ikuskaritzari enplegua erregulatzeko espedienteak geratzeko ahalmena ematea adostu zuen atzo Madrilen EH Bilduk PSOE eta Unidas Podemosekin, eta CEOEk harremanak hautsi ditu Lan Ministerioarekin

Zaila da CEOE Espainiako patronalaren eta Lan Ministerioaren arteko harremana, eta Espainiako Gobernuko alderdiek asteartean Madrilen EH Bildurekin adostutako neurriak bien arteko soka moztea eragin du. Atzo EH Bilduk, PSOEk eta Unidas Podemosek tramitazio prozesuan dagoen Lanaren Legeari erdibideko zuzenketa bat egitea onartu zuten. Hala, legea onartuz gero, Lan Ikuskaritzak derrigorrez ebatzi beharko du egoera egokia den edo ez enplegua erregulatzeko espedienteak baimentzeko. CEOE eta Cepymeren ustez, neurri hori abenduko lan erreforman onartutakoaren aurkakoa da, eta Lan Ministerioarekin zeuzkan harremanak hautsi dituzte, gaur atera duten agiri baten arabera.

CEOE eta Cepyme patronalentzat, lan erreformari «traizio» egiten diote gobernuko alderdiek neurri horrekin: «Espainiako enpresariok uste dugu Lan Ministerioak onartutako erdibideko zuzenketak traizio egiten diola lan erreforman lortutako akordioari, eta ministerioaren jarduteko erak negoziatzeko fede ona haustea ekarri du. Fede horrek akordioak errespetatzera eta defendatzera behartzen ditu bi aldeak, eta ministerioaren jarrerak baliogabetu egiten du hura bitartekari fidagarri gisa». Patronalen arabera, hiru alderdiek adostu duten neurriak Espainiako Konstituzioaren aurka egiten du, baita enpresa askatasunaren aurka ere.

Ikuskaritza, begirale

Espainiako Parlamentuan onartu berri duten zuzenketarekin, Lan Ikuskaritza behartuta egongo da enplegua erregulatzeko espedienteen motiboen inguruko ebazpena egitera, eta, erregulazio espedienteak eskatzen diren bakoitzean, derrigorrez ikusi beharko du horiek onartzeko baldintzak betetzen diren edo ez. EH Bilduk adierazi duenez, neurri horrek indartu egiten du Lan Ikuskaritzak Lanaren Legean duen rola. Koalizio abertzalearen arabera, «kaleratze kolektiboak errazteko», Mariano Rajoyren gobernuak erregulazio espedienteen tramiteetatik kanpo utzi zuen Lan Ikuskaritza 2012an. Langileak babesteko neurri bat dela goratu du EH Bilduk. CGT sindikatuak adierazi du oraindik ez dela lortuko kaleratze kolektiboak gelditzeko 2011n zegoen ahalmena berreskuratzea.

2015eko Langileen Estatutuko 51. artikuluko 2. atala moldatu dute zuzenketarekin. Aldaketaren aurretik ere Lan Ikuskaritzak txosten bat egin behar zuen, baina orain kaleratze kolektiboaren kausen inguruan iritzia eman beharko du: «Ikuskaritzaren txostenak, komunikazioaren muturrak eta kontsulta garaiaren bilakaera begiratzeaz gain, iritzia eman beharko du enpresak hasierako komunikazioan zehaztutako motiboen konkurrentziaren inguruan, eta enpresak aurkeztutako dokumentazioa eskatzen denarekin bat datorren egiaztatu beharko du», dio Langileen Estatutuak moldaketaren ostean.


Summary: Aragonesek esan du ez duela etsiko, nahiz eta PSOEk adierazi dion ez duela erreferendumik negoziatuko. Moncloak nabarmendu du «inoiz» ez dutela galdeketa bat antolatuko Katalunian. Generalitateko presidentearen esanetan, Kataluniak du erreferendum baten bidez bere etorkizuna «libreki erabakitzeko eskubidea».

ERC Esquerra Republicanaren asmoa da Kataluniarentzako autodeterminazio erreferendum bat adostea Espainiako Gobernuarekin. Hori jakinarazi zuen Pere Aragones Generalitateko presidenteak irail amaieran, galdeketa lotesle hori zehazteko argitasun akordio bat proposatu zuenean. ERC txosten politiko bat bozkatzekoa da datorren urtarrilaren 28an, eta duela bi egun militanteei bidalitako zirriborro batean balizko erreferendum horren bide orria zehaztu zuen: gauzatu ahal izateko, parte hartzeak %50ekoa izan beharko du gutxienez, eta independentziaren aldeko botoek %55 baino gehiago izan beharko dute. PSOEko zenbait agintarik segituan erantzun diote Katalunian ez dutela independentzia erreferendumik antolatuko, «inkonstituzionala» delako, besteak beste. Baina Aragonesek gaur adierazi du ez duela etsiko, Moncloak ezezkoa eman dion arren adostutako erreferendum bat negoziatzeari.

Ikusi gehiago: Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek

Kontrol saioa dute gaur Kataluniako Parlamentuan, eta han mintzatu da Aragones. Nabarmendu du Kataluniak duela erreferendum baten bidez bere etorkizuna «libreki erabakitzeko eskubidea», eta horrek inoiz ezin duela delitua izan. Adostutako erreferendumerako bide orria zabaldu du, hain zuzen, bai ERC eta PSC Kataluniako aurrekontuak negoziatzen ari direnean, bai errepublikanoek eta PSOEek adostutako diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma —Espainiako Zigor Kodearen erreformaren barruan— bozkatua eta onartua izan baino egun batzuk lehenago.

Ikusi gehiago: Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela

Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuko bozeramaileak atzo esan zuenez, Katalunian ez dute «inolako» erreferendumik antolatuko, eta, Moncloaren postura indartzeko, gaur Maria Jesus Montero PSOEko idazkariorde nagusi eta Espainiako Ogasun ministroak hitz egin du, Espainiako Kongresuan: «Pedro Sanchezen gobernu batekin, PSOE buru duen gobernu batekin, inoiz ez da egingo era horretako erreferendum bat, ez adostuta, ez irregularki».

Horren guztiaren harira, Salvador Illa PSCren talde parlamentarioko liderra «kontsulta» bat egitearen alde agertu da. «Kataluniako alderdi politikoek lortutako akordio bat berresteko kontsulta bat bada guk aurreikusten dugun aukeretako bat», adierazi du, Espainiako hedabidean batek gaur kaleratu duen elkarrizketa batean. Alderdikideak esandakoei buruz galdetu diote Monterori, eta erantzun du Illak planteatutakoa ez dela erreferendum bat. PSCren buruak zehaztu du, gainera, kontsulta hori «inondik inora» ez dela izango «hausturarako»; hau da, «autodeterminazioa« bideratzeko.

Eta PSCko presidente Miquel Icetak ere esan du ez dutela erreferendumik egingo Katalunian. Gaur egun Espainiako Kultura eta Kirol ministro ere badenak defendatu du, Kongresuan, urratsak egin daitezkeela, «instituzioek markatutako bideen barruan» badira betiere. «Estatutu bat egin daiteke, edo estatutua erreformatu daiteke, baina ez da prozedurarik egongo konstituzioak zehaztutako bideetatik kanpo».

Ikusi gehiago: Miquel Iceta: «Herritarren %65ek independentzia nahi badute, demokraziak ahalbidetu beharko du»

Barne eztabaida bat

JxC Junts Per Catalunyak ez du ERCk proposatutako «Montenegroren bidea» babesten. Alderdiaren presidenteorde eta bozeramaile Josep Riusek «Kataluniaren bidea», 2017ko urrian ibilitakoa, aldarrikatu du. «Herrialde horrek formula hori erabilita soilik lortuko luke behin betiko independentzia», esan du TV3n egin dioten elkarrizketa batean. JxC Generalitatetik atera zen urri hasieran.

Ikusi gehiago: Aragonesek egotzi dio JxCri herritarrak «bazter uztea» gobernutik aterata

Irail amaieran argitasun akordio bat proposatu zuenean, Generalitateko presidenteak Kanadako eta Quebeceko eredua aipatu zuen. Zeren, 1980ko eta 1995eko independentziarako kontsulten ondoren, 2000. urtean Argitasun Legea onartu zuen Kanadako Parlamentuak, zehazteko zein kasutan negoziatu ahal izango zuen gobernuak probintziaren baten sezesioa. Eta Montenegro aipatu du JxCk, 2006an Serbiatik banatzeko erreferenduma egin zuenean, gauzatua izateko EB Europako Batasunarekin adostutako baldintzak izan baitziren Aragonesek proposatutakoak.

Datozen asteetan proposamen horri buruz hitz egitekoa da Generalitateko presidenteak Kataluniako eragile politiko, sozial, sindikal, eta ekonomikoekin, hain justu, argitasun akordio hori sustatzeko. Parlamentuan gaur azpimarratu du «ezinbestekoa» dela Katalunian «barne eztabaida» bat hastea, mahai gainean jartzeko adostutako erreferendum baten proposamena, «eraginkorra eta nazioarteak aitortutakoa».


Summary: Kontrabandoko tabakoa ekoizten zuen sare bat desegin dute Hego Euskal Herrian, «Europan atzeman den handiena». Hamasei lagun atxilotu dituzte. Aldatzen (Nafarroa) zuten fabriketako bat, eta zazpi ukrainarrek egiten zuten lan han, «ia esklabo».

Apirilean «Europako marihuana plantaziorik handiena» aurkitu zuten Erriberri eta Artaxoa artean (Nafarroa). Oraingoan, berriz, «Europan atzeman den kontrabandoko tabakoaren sarerik handiena» desegin dute Hego Euskal Herrian; zigarroak ekoizten eta saltzen zituzten. Guardia Zibilak eta Espainiako Zerga Administrazioko Estatu Agentziak gidatutako operazioan, hamasei lagun atxilotu dituzte.

Ez hori bakarrik: bost miaketa egin dituzte ezkutuko eraikinetan, guztiak Hegoaldean, eta, denera, 4,5 milioi zigarro pakete eta 31 tona tabako orri konfiskatu dituzte, baita zigarroak eta paketeak ekoizteko makinak ere. Ia 80 milioi euroren irabaziak lortu ditu sareak. Aurrez, operazioan zehar, kamioilari bat ere atxilotu zuen Guardia Zibilak: 7,2 tona tabako zeramatzan, jada saltzeko prest.

Eman dituzten datuen arabera, atxilotuetatik seik Espainiako nazionalitatea dute, zazpik Ukrainakoa, eta hiruk Bulgariakoa. Aldatzen (Larraun, Nafarroa) atxilotu dituzte hamar, Iruñean bi, Urnietan (Gipuzkoa) beste bi eta Europako Batasuneko beste herrialde batean azken biak.

Besteak beste, zigarroak ekoizten ziren fabrika bat topatu dute Aldatzen (Larraun, Nafarroa), herrigunetik 500 metro eskasera: etxalde batean kamuflatuta zegoen, eta han zazpi lagun ukrainarrek egiten zuten lan. Poliziak azaldu duenez, «ia esklabotza egoeran» zeuden; pabiloian bertan bizi ziren, eta hamar eta hamabi ordu arteko lan jardunaldiak zituzten. Ez ziren pabiloitik sekula irteten, eta beste pertsona batek egiten zizkien erosketak.

Lanerako orduan, oinarrizko segurtasun neurririk gabe jarduten ziren: ezin ziren kanpora irten, lekua ez zegoen behar bezala aireztatuta, eta handia zen sute bat gertatzeko arriskua. Momentuz aske daude zazpi langile horiek, epaileak erabaki bat hartu bitartean.

Fabrika, ezkutuan

Aldazko pabiloian, besteak beste, fabrikaren erregistro liburuak topatu dituzte. Haiei esker jakin dute ekoizpena handia zela: azken hilabeteetan, hamalau milioi pakete baino gehiago ekoiztu dituzte. Kalkulatu dutenez, hilean hiru milioi pakete baino gehiago egin zitzaketen, egunean milioi bat zigarreta. Horretarako erabiltzen zuten makina «nahiko modernoa» zen, Guardia Zibilaren arabera. Txinan egindakoa zen, eta 500.000 euroko balioa zuen.

Fabrika ondo ezkutatuta zegoen. Alboan zegoen pabiloi batetik sartu behar zen, eta kanpotik lastoz estalita zegoen erabat. Ate bakarra zuen, eta hura ireki ahal izateko hainbat material mugitu behar ziren jasogailu baten bidez. Horrela, ikuskaritza bat izanda ere tailerra ez topatzea zen helburua.

Ikerketa

Guardia Zibilak 2021. urteko ekainean hasi zuen ikerketa, Nafarroako zenbait etxaldetan egiten ari ziren jarduera susmagarrien inguruko informazioa jaso eta gero. Baserria / Trampantojo operazioa deitu zioten. Ikerketak emaitzak eman zituen, eta, ondorioz, Iruñeko instrukzioko epaitegira eraman zuten. Bitartean, etxaldeen inguruan zainketa egiten jarraitu zuten agenteek.

Ikertzaileek azaldu dutenez, ikerketan nabaritu zuten etxaldeetako langileek segurtasun neurri zorrotzak hartzen zituztela. Hainbat jatetxetan bilerak izaten zituzten garraiolariekin; gero, Hego Euskal Herriko industrialdeetan zeuden pabiloietara eramaten zituzten; eta, han, paletetan bilduta egon ohi zen merkantzia kargatzen eta deskargatzen zuten.

Palet horietan tabako orria garraiatzen zuten. Ondoren, hura ekoitzi, eta, merkatuan dauden marken paketeak imitatuz, Europako Batasuneko hainbat herrialdetan saltzen zuten. Ikerketan Europolen laguntza izan dute Espainiako ikerlariek, tabako orriaren jatorriaren inguruko informazioa elkarri emateko.


Summary: «Ukrainako herriak» Sakharov saria jaso du Europako Parlamentuan. Zelenskik europarlamentariei eskatu die «segurtasun arkitektura berri bat» eraikitzeko.

Europako Parlamentuak urtero ematen die Kontzientzia Askatasunaren aldeko Sakharov saria giza eskubideen eta oinarrizko eskubideen alde jarduten duten pertsona edo taldeei, eta gaur jaso du aurtengoa «Ukrainako herriak». Errusiaren inbasioaren ostean ukrainarrak izaten ari diren «ausardia» nabarmendu nahi izan du aurten Europarlamentuak. Herritarren izenean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, herrialde horretako larrialdi zerbitzuek eta giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Sakharov saria.

Europako Parlamentuan izan dira Ivan Ferodov Melitgopolgo (Ukraina) alkatea, Oleksandra Matvitxuk abokatua, eta Julia Pajevska boluntarioa, besteak beste. Zelenskik bideo dei bidez eskertu die europarlamentariei saria eman izana, eta eskari bat egin die: «Ukrainak eta Europak segurtasun arkitektura berri bat eraiki behar dugu, nazioarteko bakea eta zuzenbide estatua bermatzeko». Errusiaren gerra krimenak epaitzeko ere eskatu dio Europarlamentuari.

Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak nabarmendu du Kiev «balio europarren alde» ari dela borrokan Ukrainako gerran, eta ez dutela «zalantzarik» horren inguruan.

Sakharov saria jasotzeko beste bi hautagaiak Julian Assange ekintzailea eta Kolonbiako Egiaren Batzordea ziren. Iaz, Aleksei Navalni Errusiako oposizioko kidea izan zen sariduna.

Droneak, Kieven

Zelenskik gaur jakinarazi duenez, Errusiak berriro eraso dio Kievi: «Hamahiru drone jaurtita hasi dute gaurko eguna terroristek [Errusiak]. Hamahiruak suntsitu dituzte gure drone ukrainarrek», adierazi du sare sozialen bidez. Droneek kalteak eragin dizkiete administrazioaren bi eraikini eta etxebizitza bati, Ukrainako armadak adierazi duenez.


Summary: Aretxabaletako merkatari txikiek dantzan jarri dituzte herritarrak, Eguberrietako bideoan. Tokiko merkataritza sustatzeko urteroko bideoa plazaratu dute. 'Txikiñenen alde' da aurtengo abestiaren izena; Kepa Errasti aktoreak jarri dio ahotsa.

Aretxabaletako (Gipuzkoa) merkatari txikiek ez diote kale egin urteroko zitari. 2014tik hona, Aretxarte merkatari elkarteak eta Aretxabaletako Udalak urtero plazaratu ohi dute Eguberrietan bideo bat. Zertarako? Bada, herritarrak bertatik eta bertara eros dezaten, tokian tokiko merkataritza sustatzeko.

Nola ez, Kepa Errasti aktore aretxabaletarraren laguntza izan dute; jada aurpegi ezaguna da urteroko bideoetan. Oraingoan, Jamie Cullumen Hang Your Lights! kantuaren bertsioa egin dute. Txikiñenen alde izena du aurtengo abestiak, eta, lelo gisa #HerrixaDantzanJarrikou erabili dute. Azken urteotako fikziozko spot-ak alde batera utzita, horixe bera lortu dute: aretxabaletarrak kaleetan dantzan jartzea. Eta, seguru, denda txikietan erostea.

2014tik, umorez

Urtero bideo umoretsu baten bidez egiten diote aurre merkatariok egoera latzari. Iaz, Squid Game (Txipiroiaren jokoa) telesailean oinarritu ziren Eguberrietako bideoa egiteko.

2020an, La casa de papel telesaila hartu zuten aintzat. Itziar Ituñok lagundu zien orduan.

2018. urtean, Kataluniako prozesuan eta Carles Puigdemont orduko presidentearen egoeran oinarritu ziren.

2017an eduki zuten lagun, lehen aldiz, Errasti aktorea, Freddie Mercuryrena egiten, Queenen Somebody to Love kantarekin.

Aurreko urtean, Olentzerok berak hartu zuen parte bideoan.

2015ean, Darth Vader herrira eraman zuten, orduan ere merkatariak alde argira eramateko.

Esan bezala, 2014. urtean hasi zuten Eguberrietan bideoak egiteko tradizioa. Orduan, Bizarzuri jarri zuten gero urtero behin eta berriz zabalduko zuten mezua barreiatzen: erosi herrian bertan.


Summary: LABek Nafarroako Gobernuari eskatu dio departamentuetako hizkuntza planak martxan jartzeko. Nahiz eta gobernuak agindu zuen planak legegintzaldiaren hasieran abiaraziko zituztela, hauteskundeetarako bost hilabete falta diren honetan ezartzeke daude oraindik, sindikatuak salatu duenez.

LAB sindikatuak idatzi bat igorri die gaur goizean Nafarroako talde parlamentarioei. Haren bidez, Nafarroako Gobernuko departamentuetako hizkuntza planak «ahalik eta lasterren abian jartzeko konpromisoa» eskatu die. Izan ere, Euskarabidea institutuak 2019an hartu zuen departamentuetako hizkuntza planak garatzeko ardura. Horien helburua zen, besteak beste, departamentu bakoitzean herritarrei euskarazko arta eman ahal izateko «lehentasunezko unitateak» identifikatzea eta horietako bakoitzean hizkuntza eskakizuna izango duten lanpostuak ezartzea.

Planak onartuta badaude ere, Nafarroako Gobernuak ez ditu martxan jarri oraindik, eta, horrenbestez, hizkuntza eskakizunak ez ditu ezarriak. Maiatzean, EH Bilduko Bakartxo Ruizek gai horri buruz galdetu zion gobernuari parlamentuan. Javier Remirez lehendakariordeak onartu zuen txostenak eginak daudela, baina Funtzio Publikoko Mahaira igorri behar dituztela, sindikatuekin negoziatzeko. Urrats hori egitea Nafarroako Gobernuari dagokio; ez beste inori. Zehazki, Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne Departamentuari. PSNri, alegia. «Nafarroako Gobernua sostengatzen duten bi alderdiek agindu bazuten ere planak legegintzaldiaren hasieran bertan abiaraziko zituztela, gaur egun, hurrengo hauteskundeetarako bost hilabete eskas falta direnean, ez da urrats txiki bat ere egin norabide horretan», salatu du sindikatuak.

LABek aitortu du planek hasieratik sorrarazi diotela «nahigabea eta desengainua», ez dutelako jasotzen «Nafarroako herritarrak bi hizkuntzetan artatuko direla bermatzea ahalbidetzen duen gutxienekoa». Hala ere, nabarmendu du hizkuntza planak ezartzea beharrezkoa dela, ondoren aurrerapauso handiagoak egiteko, herritarren hizkuntza eskubideak errespetatzera bidean. Atzetik zer pauso egin beharko liratekeen ere zehaztu du: «Argi dugu euskarak ofiziala izan behar duela lurralde osoan, eta, horretarako, urrats sendoak eta ausartak egin behar dira araudi berri baterantz; euskara ospe txarreko egoeratik aterako duen araudia, eta, behingoz, amaiera emango diona atzerriko hizkuntzei —ingelesari, frantsesari eta alemanari— euskarari berari baino balio handiagoa ematen dien zonifikazioari».

Ez kasualitatez, Euskararen Legearen urteurrenaren testuinguruan egin du agerraldia LABek, bihar baitira 36 urte onartu zutela.


Summary: Vicente Atxa izango da beste lau urtez Mondragon Unibertsitateko errektorea. Mondragon Unibertsitateko Kontseilu Errektoreak aho batez hartu du erabakia. 2015ean aukeratu zuten lehenengoz errektore kargurako.

Mondragon Unibertsitateak errektore bera izango du hurrengo lau urteetan: Vicente Atxa. Gaur hartu du Kontseilu Errektoreak hura karguan mantentzeko erabakia, aho batez. Horrenbestez, hirugarren agintaldiari ekingo dio Atxak, 2015eko urtarrilean aukeratu baitzuten lehengoz errektore.

Oñatin (Gipuzkoa) jaioa da Atxa, 1965ean. Elektronikako goi mailako ingeniaritza ikasketak egin zituen Mondragon Unibertsitateko Goi Eskola Politeknikoan, eta elektronikako eta komunikazioko doktorea da Erresuma Batuko Staffordshire Unibertsitatean.

Mondragon Unibertsitatearen 25. urteurrenaren harira BERRIAk egindako elkarrizketan kontatu zuenez, unibertsitateak «berritzailea» izateko konpromisoa du ikasleekin eta gizartearekin: «Gizartearekiko gure konpromisoa betetzeko hiru zutabe nagusi ditugu: ikerketa, ezagutza sortzeko; irakaskuntza, ezagutza hori ikasleei transferitzeko; eta hirugarrena, transferentzia, ezagutza hori enpresekin eta ekonomiarekin partekatzeko».


Summary: Lehiaren Batzordea erregai konpainia handien deskontuak ikertzen ari da. Martxoaz geroztik indarrean dituzten beherapen kanpainak adostu egin zituztela salatu dute hornitzaile txikiek. Cepsak eta Repsolek onartu dute ikertuak izan direla.

Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak lupa jarri du Hego Euskal Herrian diharduten erregai konpainia handien gainean. Martxoaz geroztik indarrean dituzten beherapen eta deskontu kanpainak adostu zituzten ala ez ikertzen ari da. Gehienak bezeroak atxikitzeko programen barnean daude, eta erregai konpainia txikiek salatu zuten jardun hori lehiaren aurkakoa zela. Batzordeak ez du aipatu zeintzuk diren konpainia handi horiek, baina Cepsak eta Repsolek onartu dute ikertuak izan direla. Gogoratzekoa da Repsol dela Petronorren akziodun nagusia. Europa Press agentziaren arabera, BP ere ikertu dute.

Azaroaren 28ko astean egin zuen ikerketa Lehiaren Batzordeak. Salaketa ugarien ondorioz, energia sektoreko hainbat konpainiaren jarduna ikertu zuen. Alde horretatik, Europa Pressek argitu du argindar konpainia handiak ez direla ikertuak izan. Batzordeak ohar bidez azaldu du oraingoz informazio bilketa baino ez dela, eta oraindik ezin dela ondorioztatu enpresa horiek lehiaren aurkako ekintzak egin dituztenik. Dena den, halako jardunak frogatuz gero isunak jartzeko ahalmena du.

Ikerketaren oinarrian, erregai konpainia handiek udaberrian indarrean jarritako beherapen kanpainak daude. Espainiako Gobernuak martxoaren 1ean jarri zuen indarrean erregai litroko hogei zentimoko deskontua; ordurako, baina, konpainia batzuek beste deskontu batzuk aplikatu zituzten. Hortik aurrera, deskontu gehienak bezeroen fidelizazio programen menpe gelditu dira. Erregai konpainia txikiek jardun hori salatu zuten, handiek horrela jardutea adostu izanaren susmoa zutelako. Txikien arabera, jardun horrek lehiakide txikiak deuseztatzea du helburu.


Summary: Jaurlaritzako alderdiek oposizioaren 40 milioiren zuzenketak onartu dituzte. Jeltzaleek diote horrek erakusten duela aurrekontuak negoziatzeko eskaintza «benetakoa» zela. EH Bilduk dio «gehiengoaren alferra pasatzen ari den irudia» galarazi nahi dutela eta «azken argazkia makilatzen» ari direla.

Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuen onarpenaren kontakizunean jarri dituzte ahaleginak Eusko Legebiltzarreko talde politikoek azken asteotan, eta abenduaren 23ko osoko bilkuraren egunaren atariko errelato hori eraikitzeko beste ekarpen bat egin dute Aurrekontuen Batzordean. Jaurlaritzako alderdi biek, EAJk eta PSEk, aurreko astean iragarri zuten oposizioaren zuzenketa batzuk onartuko zituztela, baina, azkenean, 40 milioi eurorenak izan dira, eta ez 30 milioirenak; hamabi milioi garraio arloko deskontuetarako izango dira, eta beste hamaika milioi eta erdi, osasunerako. Bada, horrek erakusten du, EAJko Alaitz Zabala legebiltzarkidearen arabera, gobernuaren «elkarrizketa eskaintza benetakoa zela».

Joan den ostiralean, oposizioak eskatu zuen aurrekontuak Jaurlaritzari itzultzeko, «errealitateak aurrean eraman dituelako jada aurrekontuak», EH Bilduren kasuan. Orain, Zabalak dio Gasteizko gobernua osatzen duten alderdien «borondate zintzoa» agerian geratu dela, EH Bilduren, Elkarrekin Podemos-IUren eta PPren 40 milioi euro inguruko zuzenketak onartuko dituztela eta. 20,3 milioi EP-IUren zuzenketei dagozkie; 17,06 milioi, PPren zuzenketei; eta soilik 1,5 milioi, EH Bilduk aurkeztutako bi zuzenketa partziali.

Garraioaren deskontuak

EAJko Zabala legebiltzarkideak alderdi horien «danbatekoa» azpimarratu du negoziazioei buruz aritzean. Garraiorako eta osasunerako zuzenketekin batera, zazpi milioi euro jasoko dituzte aurrekontuek seme-alabak dituzten familientzako laguntzetarako, eta beste bost milioi Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetako obretarako. Gainerakoa banatuko dute alokairuko etxebizitzaren sustapenerako eta Lanbideko lan orientatzaileak eta Osalaneko ikuskatzaileak kontratatzeko.

«Tamalez, EH Bilduk ateak itxi dizkio berriro elkarrizketari», helarazi du legebiltzarkide jeltzaleak. «Hamabi milioi lor zitzaketen garraiorako laguntzetan, baina ez dute nahi izan». Koalizio abertzaleak Osasun Sailari aurkeztutako milioi eta erdiko bi zuzenketak onartu dituzte Jaurlaritzako alderdi biek, edonola ere; Osasun Mentaleko Planerako da bata, eta Elikadura Nahasmenduaren Arretarako Unitaterako bestea.

Koalizio subiranistaren «anbizio eskasa» nabarmendu du Zabalak, eta haren diskurtsoaren eta zuzenketen bidez eskatutakoaren arteko «koherentzia falta» ere bai. «Osakidetzako egoerari buruzko diskurtso katastrofistarekin bat etorri izan balira, gehiago lortuko zuten».

EH Bilduk azkar erantzun die adierazpen horiei. Ohartarazi du EAJk, PSEk eta EP-IUk atzoko Aurrekontuen Batzordean adostutako hamabi milioi euroko finantzaketa otsailerako amaituko dela, «deskontuak urte osoan luzatzeko kostua 72 milioikoa baita», Iñaki Arriola Garraio sailburuak zehaztu duenez. «EH Bilduk uko egin dio negoziazio horretan sartzeari, neurri hori Legebiltzarrak onartu zuelako azaroan, eta, hortaz, Jaurlaritzak derrigorrez aplikatu behar duelako, berriro negoziatu gabe», argitu du koalizioak.

Azken argazkia «makilatzen»

Garraioaren esparruan, ordea badu beste proposamen bat EH Bilduk: «Hamabi urtez azpiko umeentzat doakoa izatea». Eta aurrekontuen tramitatzera ere eraman du ekinaldi hori; ez dute onartu batzordean. EH Bilduko legebiltzarkide Leire Pinedok esan du «gehiengoaren alferra pasatzen ari den irudia» galarazi nahi dutela EAJk eta PSEk, eta «beren negoziazio prozesuari zuzenketak» jartzen dizkiotela orain. «Argi geratu da ez zutela negoziatu nahi; azken argazkia makilatzen ari dira».

EP-IUko legebiltzarkide David Sotok uste du oposizioaren zuzenketa batzuk onartzean EAJk eta PSEk «jarrera aldaketa» izan dutela aurreko urteen aldean. «Taktika hutsagatik izan da, oposizioko talde guztien zuzenketei ezezkoa emateak ez zuelako zentzurik».


Summary: SNCF konpainiak eskatu du Bakegileek 159.000 euroko kalte ordaina eman diezaiotela. Gaurko epaiketarako parte zibil gisa jarri da konpainia azken orduan, eta kalte ordainak eskatu ditu uztailaren 23ko ekintzagatik. «Neurrigabea eta onartezina» dela erran dute Bakegileek. 50 bat hautetsik babesa adierazi die ekintzaileei, eta azaldu dute Frantziako Estatuaren «engaiamendurik ezak Jon Parotentzat eta Jakes Esnalentzat izan zezakeen ondorio tragikoak» bultzatu zituela Bakegileak egun horretako mobilizazioak antolatzera.

Azken orduko parte hartzaile bat gehitu da bederatzi bakegileren kontra bihar eginen duten epaiketara. Akizeko Auzitegian (Okzitania) parte zibil gisa jarriko da SNCF tren konpainia, eta 159.000 euroko kalte ordaina eskatu du; beste 4.000 euro nahi ditu justizia gastuak ordaintzeko. Aitzitik, trenbide sareaz arduratzen den SNCF Réseau enpresa ere parte zibil gisa jarria zen: 5.500 euroko kalte ordaina eskatua zuen. Bakegileek erran dute tren konpainiaren eskaera berria «neurrigabea eta onartezina» dela.

Iragan uztailaren 23an, ehunka bakegilek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Autobidean, Miarritzeko Aireportuan eta trenbidean ere egin zituzten ekintzak. Akize eta Baiona arteko trenbidea blokeatzea leporatuta epaituko dituzte bihar bederatzi bakegileak.

Auzi saioaren bezperan, Ipar Euskal Herriko 50 bat hautetsik sostengua adierazi diete auzipetuei. Nabarmendu dutenez, ekintza baketsuak egin zituzten, eta aurrez eman zieten horien berri lekuko kolektibitateei, lurreko, trenbideko eta aireko garraiobideei eta eragile ekonomikoei. Era berean, azaldu dute «Euskal Herrian 2011n abiatu zen bake prozesuaren barruan» iragan zirela protestak: «[Frantziako] Estatuburuaren isiltasunak, Estatuaren engaiamendurik ezak gizarte zibil eta hautetsien ondoan, eta Jon Parotentzat eta Jakes Esnalentzat egoera horrek izan zezakeen ondorio tragikoak bultzatu dituzte egun horren antolatzera», diote hautetsiek.

Gogora ekarri dutenez, desobedientzia ekintzak egin zituzten egunean bertan, suprefeta hautetsi talde batekin bildu zen, eta hari eskatu zioten atxilotuei zigor penalik ez jartzeko. «Konbentzimendu osoz, gelditu gabe eta deliberamendu osoz inplikatu diren guztiak» txalotu dituzte, eta nabarmendu dute Jon Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasunarekin «etapa berri batera pasatzea lortu» dutela: «Horrek bidearen bukaeraraino joatea bermatu beharko luke».

Babes mezuaren sinatzaileen artean daude gatazkaren ondorioen konponbide prozesuan ordezkaritza politikoa osatzen dutenak: Max Brisson Pirinio Atlantikoetako senatari eta departamenduko kontseilaria, Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatari eta Akitania Berriko kontseilaria, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko presidentea, Emilie Dutoya Akitania Berriko kontseilaria, Kotte Ezenarro Hendaiako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko presidenteordea, Alain Iriart Hiriburuko auzapez eta Herri Elkargoko Kontseilari Delegatua, Lucien Betbeder Auzapezen Biltzarreko presidente ohia eta Michel Veunac Miarritzeko auzapez ohia.

Horiez gain, beste hainbat auzapez daude sostenguen zerrendan: Eneko Aldana Ziburukoa, Xole Aire Urepelekoa, Philippe Aramendi Urruñakoa eta Christelle Mange Sohütakoa, besteak beste. Euskal Elkargoko presidenteorde ugarik ere izenpetu dute: Martine Bisauta, Bruno Karrere eta Antton Kurutxarri, esaterako.

Foro Sozial Iraunkorrak ere elkartasuna adierazi die auzipetuei: «Epaiketa horiek ez diote ekarpenik egiten bizikidetza demokratikoari».

Bakegileek dei egin dute gaur Akizera joatera; 12:30ean elkarretaratzea egingo dute auzitegi aitzinean, auzi saioa bukatu arte. 13:30ean deitu dituzte deklaratzera auzipetuak. Abokatuek eskatu dute auzipetuak errugabetzeko: «Premiazko egoerak justifikatzen ditu». Biharkoez gain, beste 11 epaituko dituzte otsailaren 2an, autobidea blokeatzeagatik.

Blokeatze egunean 2.600 bat ekintzailek hartu zuten parte, eta 26 lagun atxilotu zituzten.


Summary: Bagira sortu dute, mugimendu abertzaleko oinarriak gaurkotzeko. Ipar Euskal Herriko abertzaleen oinarriak eguneratu, helburu eta etapa partekatuak kokatu, eta mugimendu gisa artikulatzeko jardunaldiak abiatuko dituzte ondoko asteetan. 2023an bi eguneko Aberri Eguna antolatuko dute Itsasun, mugimendu abertzalearen 60. urteurrena ospatzeko

Zer da abertzale izatea gaur egungo munduan? Besteak beste, galdera horri erantzun nahi dio Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleak bere jardunaldietan. Ondoko asteetan abiatu eta 2024ko Aberri Eguna arte iraungo du Bagira izena hartu duen prozesuak. Lurralde, belaunaldi, ibilbide, sektore eta engaiamendu maila guzietan ari diren lagunak deitu dituzte herri topaketa batzuen forma hartuko duen gogoetarentzat. Lau helburu nagusiri erantzutea da asmoa: mugimenduaren oinarriak eguneratzea, epe ertaineko helburu eta etapa partekatuak kokatzea, mugimendu gisa antolatzea eta artikulatzea, eta belaunaldi transmisioa bultzatzeaz gain publiko berriei zabaltzea.

Mugimendu abertzaleko hamar kidek aurkeztu dituzte jardunaldiak, Bidarrain (Nafarroa Beherea): Pantxika Ibarboure, Jean Noel Etxeberri Txetx, Terexa Lekunberri, Jeronimo Prieto, Ximun Lacroix, Nerea Peponnet, Iñaki Berhokoirigoin, Mattin Etxeberria, Anita Lopepe, Txomin Poveda eta Argitxu Dufau. «Ez da sekula antolatu horrelako momenturik gogoetatzeko zer den abertzale izatea eta nola proiektatzen dugun», adierazi du Povedak.

Duela 60 urte kokatu dute Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalearen sorrera. 1963ko Aberri Eguna zela eta, haritz bat landatu zuten Itsasun (Lapurdi), eta abertzaletasunaren adierazpena zekarren harri bat ere ezarri zuten. «Ezerezetik abiatutako mugimendu abertzale hau, gaur egun, emendatzen ari den fronte politiko eta instituzional batean garatzen da; baina baita, erakunde politikoetatik harago, esparru guzietan eta zabaltasun handiko sektoreen antolakunde konstelazio batean ere, norberaren eguneroko engaiamenduan gauzatuz».

Konstelazio horren parte lirateke, gaur egun, LAB, Bizi, EH Bai, Sortu, Alda, ELB, baina baita Korrika, Alternatiba, EHZ, Herri Urrats eta Lurrama ere, batzuk aipatzearren. «Existentzia sinple batetik abiatuz, borroka abertzaleak kuantitatiboki eta kualitatiboki aitzina egin du inflexio puntu garrantzitsu batera iritsi arte».

Gaur egun egoera berri bat dagoela uste dute: borroka armatuaren bukaera eta gatazkaren ondorioen konponbidean egin diren aitzinamenduak aipatu dituzte, baina baita Ipar Euskal Herriko historiako lehen instituzioa eta abertzaleen hauteskunde emaitzak ere. Haatik, «sakabanatze» bat ikusten dute, «paraleloan» lanean ari diren eragile eta dinamikak «elkar gurutzatu» gabe. Era berean, aldaketa globalek «mehatxu berriak» dakartzatela uste dute, baina Euskal Herriaren burujabetzaren «beharra eta garrantzia» baieztatzen duten aukerak sortzen dituztela ere bai. Ororen buru, belaunaldi berriak «kuantitatiboki eta kualitatiboki» sortzen ikusteko beharra azpimarratu dute.

Bost momentu nagusi

Otsailean hasiko dute prozesua, transmisio historikoarekin. Mugimendu abertzaleko eragileek Euskal Herriaren eraikuntzan egindako ekarpena oroitarazi eta transmitituko dute formatu anitzetan. Apirilaren 8an eta 9an bi eguneko Aberri Eguna antolatuko dute Itsasun. «Oraina ospatzeko eta etorkizunera proiektatzeko herri giroko momentua izanen da».

Ondotik, diagnostikoari ekingo diote, apiriletik uda arte. Mugimendu abertzalearen gaur egungo egoera eta biharko erronkak aztertzea izanen da helburua, galdeketa kuantitatiboen eta topaketa kualitatiboen bidez.

Azken fasea heldu den ikasturte hasieratik 2024ko apiril arte iraganen da. Hor erantzun nahi diete galdera nagusiei: «Zer gara? Zer da abertzalea izatea gaurko munduan? Zer lortu nahi dugu? Epe ertaineko zer helburu eta etapa partekatzen dugu? Nola mugimendu egin? Nola antolatu eta artikulatu helburu horiek kausitzeko?». 2024ko Aberri Egunarekin emanen diote bukaera herri topaketen prozesuari.

Ikasturte hasieratik Ipar Euskal Herriko berrogei eragilerekin kontrastatu dute proiektu hau, eta jadanik hirurogei bat pertsona ari dira laguntzaile modura. www.bagira.eus webgunea sortu dute, eta bertan dago jardunaldiei buruzko dokumentazio osoa. Prozesuan parte hartzeko dei zabala egin dute agerraldian.


Pertsona bat hil da Angeluko hondartzan

Summary: Pertsona bat hil da Angeluko hondartzan. Uretan desagertu, eta ito egin da

Pertsona bat hil da Angeluko Urrezko hondartzan, asteazken arratsalde honetan. Surflariek uretan desagertzen ikusi dute, eta sokorri zerbitzuei dei egin diete erreskatatzera joan zitezen.

Inguruan entrenamendu ariketak egiten ari zen helikopteroa mobilizatu dute bilaketa lanetarako, baina, aurkitu dutenerako, itota zegoen. Hilotz eraman dute hondartzara.


Summary: The Pretenders eta Incubus ere Azkena Rocken ariko dira. Gasteizko jaialdiaren 2023ko kartelera batu dira bi taldeak. Horiez gain, Iggy Pop, Lucinda Williams eta Rancid zuzenean ikusteko aukera izango da, besteak beste. Bihar jarriko dituzte sarrerak salgai.

Gasteizko Azkena Rock jaialdia hasia da bere 21. aldiko egitaraua zehazten eta ezagutarazten. Urrian iragarri zuen Iggy Pop, Lucinda Williams eta Rancid zuzenean ariko direla Mendizabalan, besteak beste, eta beste bi izen nabarmen gehitu dizkio orain kartelari: The Pretenders eta Incubus, hain zuzen ere. Heldu den urteko ekainaren 15ean, 16an eta 17an egingo dute jaialdia, eta egunez egun zein taldek joko duten ere aurreratu du dagoeneko. Bihar jarriko dituzte sarrerak salgai, 9:00etan, jaialdiaren webgunean eta seetickets.com atarian; bonuak dagoeneko eskuragarri daude.

The Pretenders talde mitikoaz eta Incubusen rock alternatiboaz gain, Alter Bridge taldearen hard rock doinuak entzungai izango dira Gasteizen, baita punka ere, The Undertones zein Lydia Lunchen emanaldietan. Ana Popovic, The Nude Party, S8nt Elecktric eta The Guapos ere batu zaizkio programazioari, eta euskal musikaririk ere izango da oholtza gainean, hala nola Liher, Pasadena, Ezpalak eta Brigade Loco taldeak.

Egunez egun

Rancid izango da jaialdiaren lehen eguneko izen nagusia. Kaliforniako taldea punk rockaren ordezkari nabarmenetako bat da, eta lehen aldiz ariko da jaialdian. Haiez gain, beste hiru proposamen helduko dira AEBetatik Gasteizera egun berean: Steve Earle abeslari eta musikagilea; Monster Magnet AEBetako stoner eta hard rock taldea; eta Lydia Lunchen rock, pop eta psikodelia doinuak. Ekainaren 15arekin, halaber, Os Mutantes talde brasildar beteranoa igoko da oholtzara. Eta baita El Drogas ere, Barricada taldearen 40. urteurrenaren harira kontzertua emateko —taldearen errepertorioa jorratuko du—. Lide Hernando buru duen Lier taldeak ere hartuko du agertokia.

Proposamenez beteta dator ekainaren 16rako iragarri duten kartela ere. The Pretendersen eguna izango da ostiralekoa, eta ziurra da dagoeneko klasikotzat jo daitezkeen hainbat kantu joko dituela Chrissie Hynde buru duen taldeak. Atzera jo, eta 1990eko hamarkadako eta 2000ko lehen urteetako abestiak joko dituzte, halaber, Incubus taldekoek. Leiva, El David Aguilar, Adan Jodorowsky eta Jay De La Cueva musikariek osatutako The Guapos taldeak bere lehen emanaldietako bat egingo du egun berean, eta Earthless, S8nt Elektric, The Undertones, Calexico, Bones of Minerva, GWAR eta Matchbox ere oholtzan izango dira, baita Pasadena gasteiztarrak ere.

Larunbatarekin, Iggy Pop punkaren izarra, Lucinda Williams konpositore eta abeslaria, egungo hard rock eta metal alternatiboan erreferente Alter Bridge taldea, The Bevis Frond psikodelia eta power pop talde, The Nude Party banda eta Ana Popovic gitarra jotzailea entzuteko aukera izango da Mendizabalan, besteak beste. Baita Ezpalak eta Brigade Loco euskal taldeak ere.


Summary: Kosovok EBn sartzeko eskaria egin du, jakinda «oztopoak» izango dituela. «Erreforma sakonak egiteko konpromisoaren araberakoa» izango da EBn sartzeko prozesuaren erritmoa, Kosovoko lehen ministroak esan duenez.

Kosovo EB Europako Batasunean sartzeko eskaria sinatu dute gaur ofizialki herrialdeko agintari nagusiek. Egun «historikotzat» jo du Vjosa Osmani Kosovoko presidenteak gaurkoa: «Pauso garrantzitsu bat ematen ari gara, amets bat betetzeko, gure herrialdea pauso bat gertuago egon dadin EBtik. Kosovorentzat ez dago beste alternatibarik». Albin Kurti lehen ministroak EBko kideei eskatu die «aho batez» onartzeko eskaria, baina aitortu du «oztopoak» izango dituztela. Izan ere, EBko bost kidek ez dute Kosovoren independentzia aitortzen, hala nola Espainiak, Ziprek, Greziak, Eslovakiak eta Errumaniak.

«Erreforma sakonak eta progresistak egiteko dugun konpromisoaren araberakoa izango da aurrerabidea. Azkartasuna gure esku dago», nabarmendu du Kurtik. Serbiako probintzia izandakoak alde bakarreko independentzia adierazpena egin zuen 2008an, eta AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Mendebaldeko beste hainbat estaturen aitorpena izan bazuen ere, hainbat herrialdek ez zuten babestu; besteak beste, Serbiak, Errusiak, Indiak eta Brasilek.

Europako Batzordeak adierazi du «argia» dela Kosovoren «ikuspegi europarra», eta EBk babestu egingo duela erakundeak sartzeko prozesuan.

Kosovoren eta Serbiaren arteko tentsioa handitu den garaian egin dute eskaria Pristinan. Gehiengo albaniarra du Kosovok, baina Serbiako herritarrek salatu izan du gobernuak baztertu egiten dituela, eta, hori salatzeko, Kosovoren iparraldeko errepideak blokeatu zituzten aurreko astean. Serbiak dagoeneko adierazi du ez duela bat egingo Kosovo EBn sartzeko proposamenarekin. Are, azpimarratu du eskaria «marketin politikoa» baino ez dela.


Summary: Bizkaiko metalgintza: akordiorik ez, baina mahaia irekita. Astebeteko grebaren ostean lan hitzarmena berritzeko eginiko lehen bilerak ez du fruiturik eman. FVEMek dio enpresak «eskaini dezaketenaren mugan» daudela, eta, ELAren ustez, greba mugagabera deitzeko garaia da.

Bizkaiko metalgintzako sindikatuek eta FVEM patronalak oraindik ez dute lortu akordioa egitea 52.000 langileri eragiten dien lan hitzarmena berritzeko. Azaro amaierako grebaren osteko lehen bilera egin dute, eta ez da adostasunik egon. Sindikatuek salatu dute patronalak ez duela aldatu bere azken eskaintza –azaroaren 25ean bildu ziren– eta «esku hutsik» joan dela bilerara. FVEMek, berriz, nabarmendu du «ezin duela gehiago egin» eta langileen ordezkariak ez daudela prest jarrerak gerturatuko lituzketen mugimenduak egiteko. ELAren ustez, greba mugagabera deitzeko garaia iritsi da.

Negoziazio prozesu horren hogeigarren bilera izan da gaurkoa, eta azken bileran CCOO, LAB eta UGT sindikatuen eta patronalaren artean egondako «gerturatzeak» ez du jarraipenik izan. Hiruren artean, ordezkaritzaren %59 dute, akordioa sinatzeko adina. ELAk, berriz, ordezkaritzaren %41 du, eta bere eskaera propioak egiten ari da. Hala ere, negoziazio mahaiak aurrera jarraituko du, eta beste bilera bat egingo dute hilaren 21ean. CCOOk, UGTk eta LABek berriz biltzeko asmoa plazaratu dute, eta FVEMek aurreratu du bileretara joango dela aurrerantzean ere. Hori bai, «entzutera» joango dela iragarri du, enpresak «eskaini dezaketenaren mugan» daudelako. Hala ere, bi aldeek konpromisoa hartu dute eskaintza berriak prestatzeko.

ELAren ustez, FVEMek mahai gainean jarritakoa «oso urrun» dago metalgintzako langileek merezi dutenetik. Era berean, gogoratu du langileek grebaren alde eginez erantzun ziotela azaroaren 25eko eskaintzari, eta berritasunik ezean greba mugagabera deitzeko garaia dela. Bestalde, CCOOk, LABek eta UGTk nabarmendu dute borrokak eragina duela eta ,«beharko balitz», prest daudela greba dinamika luzatzeko. Bizkaiko metalgintzako langileek 11 greba egun egin dituzte aurten, eta, sindikatuen arabera, erantzun zabala izan dute.


Summary: Netflixek baieztatu du arrazoi politikoengatik kendu zuela '180 grados' dokumentala. Javier Rios zuzendariak esan du plataformak berak baieztatu egin duela «zentsura». Banatzaileak auzibide bati ekingo dio, Netflixek kontratuan sinatu zuen dirua ordaindu dezan.

«Zentsuratzat jo genuena zentsura izan dela baieztatu da». Hala esan du Javier Rios aktore eta zinemagileak (Montcada, Katalunia, 1981). Netflixek azaroaren 18an 180 grados dokumentala jarri zuen bere katalogoan, Europako herrialde gehienetan —Euskal Herrian ere bai—. Handik hamasei ordura, ordea, katalogotik kendu zuen, eta ezin izan da ikusi orduz geroztik.

Dokumentaleko protagonistek ezkerreko ideologia dute, ezker ikuspegiko diskurtsoa dute. Riosi 2020ko udaberrian emandako elkarrizketetan, protagonistek osasun krisialdiaz hausnartu zuten, sistema kapitalistaren jiteez, agintarien erabaki neoliberalez, Europako Batasunaren «joera faxistez» eta osasun publikoaren murrizketez. Oihartzun txikia izan zuen lanak, Madrilen 2020ko udazkenean estreinatu eta gero. Filmin plataforman ikusgai dago. Aurten, dokumentala Netflixi saldu ostean, zinemagilea «pozik» zegoen, lana nazioartean zabaltzeko leiho bat ireki zelako. Baina plataformak leihoa itxi egin zion, estreinatu eta berehala.

Dokumentalaren banatzaileak auzitara joko du orain, abokatuekin, plataformak erosketaren orduan agindutako dirua ordaindu dezan.

Riosek zera esan zion BERRIAri azaroaren 23an: «Zentsura ez dago Netflixen bakarrik: jaialdietan ere gertatzen da, eta agerikoa da autozentsura ere badagoela industrian. TVEk ere ez du ezer jakin nahi gutaz: gai politikoen inguruko lanik ez dute nahi».


Frantziak Marokoren ametsa zapuztu du

Summary: Frantziak Marokoren ametsa zapuztu du. Frantziarrak finalean dira, 2-0 irabazi ostean. Theok eta Muanik egin dituzte golak. Bigarren zati txukuna egin dute marokoarrek.

Logika nagusitu da bigarren finalaurrekoan. Frantziak irabazi du Marokoren aurkako lehia, eta afrikarren ametsa zapuztuta geratu da azken urratsaren faltan. Afrikako taldeak historia egin du Munduko Kopako finalerdiak jokatuta, baina loria dastatu ezinda geratuko da. Frantzia hautagaiak bere legea ezarri du, Didier Deschamps euskal herritarraren eskutik.

Lapurtarrak jokalari gisa lortu zuen 1998ko garaikurra, eta hura zen teknikaria 2018koan. Beraz, Frantzia bigarrenez sailkatu du finalerako. Aurrez beste bost teknikarik soilik lortu dute hori: Vittorio Pozzok (Italia), Helmut Schonek eta Franz Beckenbauerrek (Alemania), Carlos Bilardok (Argentina), eta Mario Zagallok (Brasil).

Frantziak Maroko gainditu du finalaurrekoan, eta Argentina du zain partida erabakigarrian. Hexagonoko selekzioak eten egin du afrikarren ametsa: 2-0. Marokok inoizko txapelketarik onena egin du, baina ezin izan dugainditu Antoine Griezmann, Olivier Giroud, Kilian Mbappe eta enparauak biltzen dituen multzoa.

Griezmannek gidatu du taldearen jokoa lehen zatian, eta haren oinetatik sortu da lehen goleko jokaldia ere. Zubietako harribitxiak lerro arteko pase bat jaso du eskuin hegalean, Mbapperekin jokatu du eta Theo Hernandezek area barruko jokaldi katramilatua baliatu du. Realeko jokalari ohiak bolea on batez sareratu du baloia, Frantziari abantaila emateko.Maroko gol bakarra jasota ailegatu da finalaurrekora —beren atean sartua, gainera—, eta ezohiko egoeran aurkitu da neurketaren hasieratik. Gainera, Griezmannen eta Aurelien Tchouameniren artean zelai erdia bereganatu du talde urdinak. Denetarik egin dute: defentsan aritu dira sarri, erasoan ere asko, eta gol aukerak sortu dituzte

Ordea, Marokok zerbait erakutsi badu, giharra eta grina izan dira, eta nekez emango zuen amore. Agerian utzi du hori lehen zatiak aurrera egin ahala. Pixkanaka, erosoago kokatu da zelaian, eta azken ordu laurdenean estu hartu du Frantzia. Jawad El Yamiq atzelariak izan du aukerarik argiena, korner jaurtiketa bat txilenaz errematatu eta baloia zutoinera jaurtita. Frantziaren errenta adierazi du markagailuan, baina lehia orekatua izan da.

Bigarren zatian, kale edo bale egin behar izan zuen Marokok. Goseti zelairatu dira, eta nagusi izan dira jabetzan nahiz abaguneetan, eskuin hegalean zirrikitua zabalduta. Achrafek, Ounahiek eta Ziyechek osatutako hirukoteak lanak eman dizkiete aurkariei. Ordea, Frantzia izan da bigarren gola egin duena. Kolo Muani izan da golegilea, zelairatu eta gutxira. Akabo Marokoren oasia. Frantzia hautagaiak, aparteko distirarik gabe, baina gain hartu dio. Egungo txapelduna hezur gogorregia da.


Horrela kontatu du finala BERRIAk

Summary: Horrela kontatu du finala BERRIAk. Maialen Lujanbio da, hirugarrenez, Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna. 13.000 lagun elkartu dira Iruñean.

* Maialen Lujanbiok hirugarrenez irabazi du Bertsolari Txapelketa Nagusia.

* Kronika: hasierako agurrekoa, ganbarakoa eta bakarkakoa.

* Argazki bilduma.


Summary: Phoenix, Duki eta Amaia ere ariko dira 2023ko BBK Liven. Jaialdiak beste hemezortzi artista iragarri ditu datorren urteko aldirako. 2023ko uztailaren 6tik 8ra eginen dute festibala, Kobetamendin.

Puztuago dago egitaraua: 42 dira jadanik. 2023ko BBK Liven ariko diren beste hemezortzi artistaren berri eman dute jaialdiaren antolatzaileek. Besteak beste, iragarri dute Frantziako Phoenix pop banda frantsesa, Duki trap kantari argentinarra, M83 taldea ere ariko direla Kobetamendin. Euskal herritar baten izena ere eman dute: Amaia abeslari iruindarra ere izanen da jaialdian. Iaz ere izan zen, Rigoberta Bandinik gonbidatuta, baina aurten eskainiko du kontzertu bat aurrenekoz.

Horiez gainera, beste artista hauek iragarri ditu gaur BBK Livek: Fever Ray, IDLES, Royksopp, Jamie xx, Dry Cleaning, The Murder Capital, Cala Vento, La Elite, Anz, Avalon Emerson, HAAi, Sherelle, GAZZI eta John Talabot.

Hala, guztira 42 taldek osatzen dute egitaraua, gaur-gaurkoz. Honako hauek jakinaraziak ziren lehendik ere: 070 Shake, Albany, Arctic Monkeys, Arde, Bogota, Baiuca, Ben UFO, Ben Yart, Bengo, Call Super, Colectivo Da Silva, Delaporte, Dinamarca, Florence + The Machine, Job Jobse, Love of Lesbian, Merina Gris, Playback Maracas, ROJUU, The Blaze, The Chemical Brothers, The Lathums, Tinariwen, Violet, eta Young Marco.


Summary: Esportazioak erritmo onean ari dira hazten. Urteko lehen hamar hilabeteetan %24,3 handitu dira esportazioak. Are gehiago ugaritu dira inportazioak (+%41,5), produktu energetikoen bidetik.

Lan faltarik ez dute portuek, aireportuek, kamioiek eta trenek. Urteko lehen hamar hilabeteetan 35.975 milioi euroren salgaiak esportatu dituzte Hego Euskal Herriko enpresek, iaz tarte horretan baino 7.049 milioi gehiago (+%24,3).

Horietatik 3.805 milioi izan dira urrian. Hilabete horretan hazkundea %22,4koa denez, esan daiteke ekonomiaren hozteak ez diola asko eragin.

Bi herrialdek jasotzen dituzte esportazio gehien: Frantziara joan dira %16,1, eta Alemaniara, berriz, %15,5. AEBak, Italia, Erresuma Batua eta Herbehereak dira euskal enpresen beste bezero nagusiak.

Volkswagenen eta Mercedesen pisua oso handia da esportazioetan. Autoek eta furgonetek 5.839 milioi euroren esportazioak eragin dituzte (5.839 milioi euro edo %16,2), eta horiei gehitu behar zaizkie autoen osagarrien industriak kanpoan saldutako beste 2.869 milioi (%8).

Inportazioak

Esportazioak baino gehiago handitzen ari dira inportazioak, %41,5 hain zuzen ere. Baina horietan moteltze handiagoa antzeman da urrian (+%24,8), energia produktu batzuen merkatzearen ondorioz, ziur aski.

Bizkaian biltzen da sektore hori: Petronorrek petrolio gordina jasotzen du, eta GNL gas natural likidotua Bahia de Bizkaia Gasek. Bizkaiak iaz halako bi energia produktu inportatu du aurten (7.060 milioi), eta horren zati bat berriro esportatzen du (2.731 milioi).

Energia produktuen salerosketak eragiten du Bizkaia izatea merkataritza balantze negatiboa izatea. Gainontzeko hiru lurraldeetan, berriz, esportazioak inportazioen oso gainetik daude.


Summary: Elhuyarrek testu juridiko-administratiboak itzultzeko sistema aktibatu du. Hemendik aurrera, Elia sistemak proposatutako itzulpenak esaldiz esaldi editatzeko aukera ere egongo da.

Elhuyarrek berritu egin du Elia itzultzaile automatikoa, eta testu juridiko-administratiboak itzultzeko sistema bat txertatu dio. «Hartara, erabiltzaileak, testu motaren arabera, sistema orokorra, orotariko testuentzakoa edo sistema juridiko-administratiboa hauta dezake», azaldu du Elhuyarrek, ohar bidez.

Ez da berrikuntza bakarra. Hemendik aurrera, itzultzaileari dokumentu osoak itzultzeko eskatzean, esaldiz esaldi editatu ahalko dira sistemak berak proposatutako itzulpenak: «Oso erraz zuzendu daitezke sistemaren hutsegiteak, zeinetako batzuk sistemak berak detektatzen baititu: zenbaki desberdinak, helbide elektroniko eta URL okerrak...», nabarmendu du.

Horrez gain, «itzulpen gidatua» egiteko aukera eskaintzen du Eliak. Sistemak proposatutako itzulpenaren gainean aldaketak egin daitezke, modu errazean: «Hitz batean klik egin, eta handik aurrerako zatirako beste proposamen batzuk zerrendatzen dizkigu».

2019ko azaroan plazaratu zuen Elhuyarrek bere itzultzaile eleaniztun automatikoa —euskara, gaztelania, frantses, ingeles, katalan eta galegoaren arteko itzulpenak egiten ditu—, eta aldian-aldian berrikuntzak egin dizkio. Urte hasieran, esaterako, itzulpenak pertsonalizatzeko aukera gehitu zuen. Hartara, erabiltzaileak nahi bezala itzul ditzake hitz edo esaldi batzuk. Ekainetik aurrera, berriz, ordura arte ez bezala, ez da beharrezkoa itzultzailea erabiltzeko Elhuyarren webgunera jotzea. Erabiltzaileak norbere ordenagailuan instala dezake Elia aplikazioa, eta testu editore moduan darabilen aplikazioan aplikatu.


Summary: LGTBI diskriminazioen kontrako protokolo bat izenpetu du Baionako Auzitegiak. SOS Homofobia eta Les Bascos elkarteekin ondu du hitzarmena auzitegiak. Biktimen harrera eta delituen segipena azkartu nahi dituzte.

Baionako Auzitegiak LGTBI diskriminazioen kontrako protokolo bat izenpetu du egun. Bi elkarterekin elkarlanean eraman duen gogoeta baten ondorioa da hitzarmena; iragan uztailetik Les Bascos eta SOS Homofobia elkarteek parte hartu dute gogoetan. Baionako eremuko Frantziako Polizia buruak eta Jendarmeria buruak, Baionako prokuradoreak eta bi elkarteen ordezkariek izenpetu dute.

Hiru helburu ditu protokoloak: biktimen informazioa eta harrera azkartzea, erakunde judizialaren eta elkarteen arteko lotura segurtatzea, eta, alerta mekanismoen plantan ezartzea. Bestalde, adostu dute protokoloaren eremuan sartzen diren salaketen tratamendurako zirkuitu sinplifikatu bat egitea, biktimendako ahalik eta harrera onena bermatzeko. Gainera, diskriminazioen kontrako magistratu bat izendatuko dute arlo horri dagozkion salaketa eta prozedura guziak zentralizatzeko.

Azkenik, elkarteek hitzeman dute delitu bat kontatzen duen lekukotasun bat biltzen dutenean Baionako prokuradoreari abisua emanen diotela, betiere biktimaren onespena dutelarik.


Summary: Ben Harper, Norah Jones, Pat Metheny eta Abdullah Ibrahim Donostiako Jazzaldian. 2023ko uztailaren 21etik 25era egingo dute Donostiako 58. Jazzaldia, eta sarrerak salgai daude Trinitate plazako, Kursaaleko auditoriumeko, San Telmo museoko eta Viktoria Eugenia antzokiko kontzertuetarako.

Norah Jones abeslaria Donostian izatea «urteetako helburua» izan da, Donostiako Jazzaldiko antolatzaileen esanetan. Bada, oraingoan lortu dute: datorren urteko uztailaren 22an, kontzertu bat emango du, Kursaaleko auditoriumean. Atzo eman zuten egitarauaren berri, jaialdiaren kartela aurkeztearekin batera. Roskow artista aritu da horretan.

Ben Harper musikaria, blues garaikidearen izen ezagun bat, lehen aldiz ariko da jazzaldian; hura ere Kursaalean, hilaren 23an. Bestalde, bi artista britainiarrek egingo dituzten emanaldiak nabarmendu dituzte antolatzaileek: Joss Stone abeslaria eta Nubya Garcia saxofonista Trinitate plazan arituko dira.

Enrico Rava tronpetistak pandemiagatik atzeratu behar izan zuen bere emanaldia, eta, azkenean, aurten izango da Donostiako Jazzaldian. Trinitate plazan joko du hark ere.

Izan ere, Trinitate plazan izen handiko artistak ariko dira: Abdullah Ibrahim eta haren trioa, eta Bill Frisell, laukote berri batekin. Eta horren ezagunak ez diren beste batzuk ere bai: Julian Lage gitarrista, eta David Helbock teklatu jotzailea, Austrian Syndicate superbandarekin.

Kursaalean, berriz, Jonesez eta Harperrez gain, Kenny Barron izango da, egungo jazz pianistarik laudatuenetako bat, 80 urte bete berritan. Harekin batera ariko da Euskal Herriko Gazte Orkestra, lehen aldiz jazzaldian.

Gainera, hilaren 24an, Pat Metheny ere arituko da agertoki horretan, Side Eye proiektuarekin. Musikari estatubatuar gazte batzuekin joko du. Biharamunean, Rocio Marquez abeslaria Bronquio musikari eta ekoizlearekin batera ariko da han.

2023. urtea «Euskadi-Japonia urtea» izango denez, antolatzaileek hori baliatu nahi dute pianista japoniarrei ziklo bat eskaintzeko San Telmo museoko klaustroan. Horien artean garrantzitsuena Yosuke Yamashita da. Bi kontzertu emango ditu: bata pieza estandarrekin eta bere konposizioekin, eta bestea errepertorio klasikoaren gaineko ikuspegi berezi batekin.

Beste hiru pianistak ere parte hartuko dute: Kento Tsubosakak, Hakuei Kimek eta Eri Yamamotok.

Jada salgai daude sarrerak eta abonuak, agertoki horietako guztietako kontzertuetarako, eta Viktoria Eugenia antzokiko Jazzeñe ziklorako ere bai, nahiz eta oraindik ez duten esan zein zortzi musikari ariko diren han. Sarrerak Donostia Kulturaren leihatilan eros daitezke, eta baita Internet bidez ere, Donostiako Jazzaldiaren eta Donostia Kulturaren webguneetan.


Summary: Irungo alkateak «alardea» Berdintasun Planetik «ezabatu» nahi duela salatu dute. Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin du esateko Jose Antonio Santanok «baloraziorik eta kontraste teknikorik gabeko» ordezko testu bat ondu duela PPren eta EAJren onespenarekin

Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin du gaur goizean Irungo Udaletxean, V. Berdintasun Plana ontzeko prozesuan izan den gorabehera bat salatzeko. Bereizgarritasun bat izan dute orain arte Irunen ondu diren berdintasun planek: ez dute inoiz «alardea» aipatu. Igaro hamarraldiotan hirian berdintasun faltarekin lotutako arazo argienetarikoa izan da alardea; zaila eta luzea izan da hiriko andreek herriko jaietan urtero egiten den ekitaldi horretan parte hartzeko egin behar izan duten bidea, eta egun ere, adibidez, alkateak uko egiten dio oraindik desfile parekidea antolatzeari, eta areago, desfile hori udaletxe aurrean dagoenean oles egiteko keinurik ere ez du inoiz egin. Horiek horrela, urte askotan eskeak egin dira hiriko berdintasun planetan gaiari dagokion tokia emateko. Aurten, urtarrilean abiatu zen plan berria egiteko prozesua; hiriko eragile askok hartu dute parte prozesuan, agertu egin da berriro «alardearen» auzia, eta, Miren Etxebeste Berdintasun ordezkariak (Elkarrekin Podemos-IU) azaldu duenez, gaia jasota dago urriaren 27an egin zen Berdintasun Mahaian onetsi zen testuan. Aldeko 11 boto jaso zituen testu horrek eta hiru abstentzio: hiriko emakume talde batena, eta PSE-EE eta PPrena. Aldeko boza ez ematean ez da geratu, ordea, Etxebesteren aburuz, Irungo alkate Jose Antonio Santano: ordezko testu bat garatzeko prozesua gidatu du ordutik, eta xede bat besterik ez duela uste du: «Alkateak alardearen elementua ezabatu nahi du V. Berdintasun Planetik».

Urriaren 27ra arte plana egiteko administrazio prozesua «normaltasun guztiz» egin zela azaldu du Etxebestek. Udal taldeen eta hiriko beste kolektibo askoren «ekarpenak» jasota daudela bertan, eta jaso beharreko «kontraste guztiak» dituela testu horrek. Hala ere, egun horretan bertan alkateak testu hori moldatzeko prozesua hasi zuela salatu du Etxebestek. «Eztabaida eta azterketa politikorako gune berri bat» sortzea egozten dio, «udal arautegitik eta ohiko administrazio prozesutik kanpo». Xede bakarra dokumentua «ateak itxita» eztabaidatu ahal izatea dela uste du Etxebestek, eta ezin onartuzkoa deritzo.

Alkateak abiatutako prozesu paralelo horretan planean PSE-EEk egindako «ekarpenak» jaso direla esan du Etxebestek, jatorrizko dokumentua «funtsean» aldatzen dutela, eta horiekin, besteak beste, alardeari buruzko aipamen guztiak «ezabatzen» direla. Aditzera eman duenez, EAJren eta PPren sostenguarekin onetsi dira aldaketa horiek. Eta, asteon, ordezko dokumentu hori Berdintasun Zerbitzura bidali du Santanok, eta udaleko talde teknikoari eskatu dio aldaketa horiek egiteko testuan.

Inolako «balorazio eta kontraste teknikorik gabe» horrelakorik ezin dela egin esan du Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariak, eta arbuiagarria dela guztiz Santanoren jarrera. Alkatea, gainera, «presaka» ari dela adierazi du, bihar amaituko baita Emakundek berdintasun planen garapena diruz laguntzeko eskabideak bideratzeko epea, eta dokumentua bertara bidali nahi badu.

Bi dokumentu Emakunden

Santanoren jarreraz jabetuta, jatorrizko testua aurrez Emakundera bidaltzea erabaki du Etxebestek. Atzo egin zuen urrats hori. «Kudeatzen dudan ordezkaritzaren dokumentu bat ez dut inoiz bidaliko beharrezko eta nahitaezko balorazio teknikoak egin gabe», adierazi du. Bidali duen testua «gehiengo sozial, tekniko eta politiko zabalak» onetsitakoa dela esan du, eta testu horren alde egin behar dela. Santanok berak aldatzea lortu duen dokumentua ere bidaltzen badu, ordea, Emakunden Irungo V. Berdintasun Planaren bi testu egongo dira, eta ikusi egin beharko da gero nola bideratzen den egoera hori.

Etxebesterekin batera, hitza hartu du agerraldian Elkarrekin Podemos-IUko eledun David Nuñok. Plana ontzeko orain arteko prozesua onartu egin behar dela esan du, eta hemendik aurrera dokumentua «garden eta publikoki» aldatzeko leku bakarra udaleko osoko bilkura dela: «Hori da osoko bilkurara eraman behar den dokumentua, eta ez beste edozein».

Udal gobernu sendoa

Elkarrekin Podemos-IU udal gobernuan dago PSE-EErekin. Alardearen auzian dauden desadostasunak bistakoak badira ere, gainerakoan bi alderdien arteko ituna sendoa dela esan dute gaur goizean egin duten agerraldian Etxebestek eta Nuñok: azaldu dute, oro har, «oso ados» daudela gobernuaren «norabidearekin». Alardearen auziko desadostasunak aurrez ere agertu dira bi alderdien artean. Aurten, adibidez, herriko festen aurretik Elkarrekin-Podemosek hainbat eske zehatz egin zizkion alkateari alardearen auzia bideratze aldera; esaterako, alarde parekideari oles egiteko eskatu zioten, eta alarde mistoa antolatzen hasteko urratsak egiten hasteko. Alkateak, ordea, ez zien kasurik egin. Ez zuen urrats bakar bat egin alde horretatik. Miren Etxebestek berak eman zion aurten alarde parekideari hiriko bandera, eta udal gobernuan era horretako keinu bat izan duen lehen kidea izan da. Desadostasuna agerian geratu zen Berdintasun Batzordeak andreek Irunen pairatu duten indarkeria matxistari buruzko ikerketa bat argitaratu zuenean ere; alardearen gaia agertu zen hor berriro, eta PSE-EEk ez zuen begi onez hartu ikerketa hori. «Udalaren webgunean ez da agertzen oraindik ikerketa hori», onartu du gaur Miren Etxebestek. Esan du, hala ere, abiatutako bideetan atzera egiteko asmorik ez dutela. Eta berdintasun arloan urrats handiak egin direla. Bihar bertan, hain justu, Irunen «indarkeria sexistaren arloan» egin den lanarengatik saria jasoko du Madrilen Miren Etxebestek. Alkatea ere joango da saria jasotzera.


Summary: Bilboko Ganbera: «2023an motelaldia egongo da, baina atzeraldirik ez». Hurrengo urtean ekonomia %2,1 handituko dela iragarri du, aurtengo datuaren erdia. Nahiz eta iragarri duen balitekeela inflazio handiak kontsumoa apaltzea, ez du espero enplegu tasa jaisterik.

«Aurten, moteltze handi batekin amaituko dugu, eta, 2023an, areagotu egingo da, baina euskal ekonomia ez da atzeraldian sartuko». Jose Ignacio Zudaire Bilboko Merkataritza Ganberako presidenteak hobetu egin ditu erakunde horrek aurtengo uztailean hurrengo urterako eginiko iragarpenak. Hala ere, baikortasuna alde batera utzi du: «Enpresen artean zuhurtzia da nagusi». Ganberaren kalkuluen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomia %4,3 handituko da aurten, eta %2,1 2023an. Datu hori apalagoa izango da Bizkaian, %1,7 eta %1,8 artean handituko dela espero baitute.

Gabonen bueltan, ekonomia erakunde eta bankuek kristalezko bola ateratzen dute. Hainbat iturri kontsultatu, eta haien iragarpenak ezagutarazten dituzte. Ganberak, esaterako, kide diren enpresei eginiko inkesten emaitzekin gurutzatzen ditu. «Munduko ekonomia moteltzen ari da, are gehiago ekonomia garatuetan, eta euskal ekonomia ez da salbuespen bat. Hala ere, gure iragarpenak Europakoak baino hobeak dira. Eurogunean %0,5eko hazkundea espero da, eta baliteke herrialderen bat atzeraldian sartzea», azaldu du Zudairek.

Euskal ekonomia %5,6 handitu zen iaz, pandemia osteko susperraldiaren ondoren. Ganberaren ustez, 2024. urtera arte itxaron beharko du berriz ere giro baikorrean murgiltzeko. «2023a ez da urte erraza izango”, ohartarazi du: «Urte osoa beharko dugu burua altxatzeko, eta ez da gure iritzia bakarrik, enpresen %59k aurreikuspen ezkorra egin dute». Alde horretatik, zerbitzuen sektoreko enpresak dira ezkorrenak, eta Zudairek azaldu du beldur horren zergatia: «Kontsumoa apalduko den beldur dira; egoera zaila ikusten dute. Jendeak gutxiago kontsumituko duela uste dute. Hain zuzen ere, merkataritzak balantze negatiboa izan du erkidegoan».

Ganberak uste du hurrengo urtean ere inflazioa handia izango dela eta, ondorioz, zail ikusten dute interes tasa jaistea. Horiek hala, Bizkaiko enpresen %23k onartu dute jada maileguak lortzeko arazoen beldur direla. Horren harira, onartu du inbertsio egitasmo batzuei eragin diela dagoeneko: «Enpresek ez dituzte bertan behera utzi, baina bai atzeratu. Egia da finantza erakundeen baldintzek ez dutela mesederik egiten».

Langabeziari dagokienez, Bizkaiko egungo tasa %9,6koa da —%8,3koa da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan—, eta nabarmendu du 2019an, esaterako, datu hori %10,58koa zela. Era berean, azaldu du urte hartan 490.000 langile zeudela izen emanda Gizarte Segurantzan, eta egun 498.000 direla. Hurrengo urterako, ez du aldaketa handirik espero: «Bizkaiko enpresen %80,5ek uste dute langile kopuruari eutsiko diotela. Iragarpenetan zuhurrak izan daitezke, baina ez dirudi erabaki drastikorik egongo denik». Datua borobiltzearren, %9,7k langile kopurua handitzea espero dute, eta %9,8k murriztea. Arlo horretan, nabarmentzekoa da eraikuntza enpresen ezkortasuna, lautik batek uste baitu langile kopurua murriztu beharko duela.


Summary: Puerto Ricoren estatus politikoari buruzko erreferendumaz bozkatuko du AEBetako Kongresuak. Ordezkarien Ganberak gaur erabakiko du lege proiektuari buruz, eta gero Senatura pasatuko da; datorren azaroaren 5erako aurreikusten du galdeketa. Kontsultak hiru aukera eskainiko lituzke; tartean, independentzia.

«124 urteko kolonialismoaren ostean, estatusaren afera azkenik konpontzeko prozesu demokratiko, garden eta bidezko bat merezi dute puertorricarrek». Hitz horiekin baloratu du Nydia Velazquez AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako diputatu demokratak Puerto Ricoren etorkizunari buruzko erreferendumaz ados jarri izana. AEBetako Alderdi Demokrata eta Alderdi Errepublikanoa lege proiektu baten inguruan negoziatzen aritu dira, eta, behin prozesu hori amaituta, behe ganberak gaur bozkatuko du baiezkoa ala ezezkoa eman. Galdeketarako proposamenak hiru aukera jasotzen ditu: Puerto Rico AEBetako 51. estatua bilakatzea, estatu independentea izatea edo orain arte bezala segitzea, AEBetako Estatu Libre Elkartua izaten.

Iragan uztailean lehen aldiz aurkeztu zioten Washingtoni uharteko estatus politikoaren inguruko lege proiektuaren zirriborroa; gerora, joan den irailean, Puerto Ricoko gobernadore Pedro Pierluisik AEBetako Kongresuari eskatu zion onar dezala erreferendum lotesle hori egiteko modua emango lukeen iniziatiba. Hilabeteotan, bazirudien ekinaldia blokeatuta zegoela eta desadostasunak handiegiak zirela, baina, atzo, Steny Hoyer Alderdi Demokrataren Ordezkarien Ganberako buruzagiak jakinarazi zuen ados jarri zirela.

«Azken hilabeteotan elkartu gara denok partekatzen dugun uste bat oinarri hartuta: legegintza historiko honek merezi duten autodeterminazioa emango diela puertorricarrei, eta beren kabuz irlaren etorkizunaz erabakitzeko modua emango diela», adierazi zuen Hoyerrek Twitter sare sozialean. Puerto Ricoko gobernadorea AEBetako Ordezkarien Ganberan izango da gaur, bozketaren berri bertatik bertara izateko: «Egun historiko bat izango da, ez baita inoiz gertatu halakorik».

Lege proiektuak AEBetako behe ganberaren oniritzia jasotzen badu, gero Senatura pasatuko da, eta, han ere horren aldekoek irabazten badute —ehun senatarietatik gutxienez 60 behar dira—, Joe Biden herrialdeko presidenteak eman beharko du azken pausoa, testua sinatu beharko baitu lege bilakatzeko.

Hori bai, arazo bakarra egutegia izan liteke. Ordezkari politikoek datorren aste amaieran hasiko dituzte oporrak, eta lege proiektu eta lege proposamen asko dituzte oraindik onartzeko. Gainera, urtarrilaren 3an Ordezkarien Ganbera berria eratuko dute, Alderdi Errepublikanoaren kontrolpean egongo dena, eta horrek legegintza prozesu guztiak berriz abiaraziko ditu hasiera-hasieratik.

Puerto Rico 1952tik da AEBetako Estatu Libre Elkartua —1898tik dago haren menpe—, eta AEBetako Ordezkarien Ganberan ordezkari bat du. 1960ko hamarkadaz geroztik, uhartean sei galdeketa ez-lotesle egin dituzte estatus politikoaz, kasu bakoitzean galdera eta aukera desberdinekin; azkena 2020an egin zuten, AEBetako 51. estatua bilakatzeaz, eta herritarren %52,52 horren alde agertu ziren —parte hartzea %54,72koa izan zen—.

Washingtonek, ordea, ez ditu inoiz aintzat hartu emaitza horiek. Oraingoan, berriz, badirudi hala egingo duela; lege proiektuak aurreikusten du datorren azaroaren 5ean egingo dutela erreferendum hori.


Summary: Ofizialtasunaren aldeko aldarriarekin bat egin dute 70 eragilek Nafarroan. Euskararen Legearen 36. urteurrenean, ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzeko galdea egin du Euskalgintzaren Kontseiluak

«Ez dago ospatzeko arrazoirik». Nafarroako Euskararen Legeak 36 urte bete ditu gaur, eta Euskalgintzaren Kontseilua osatzen duten elkarte eta eragileek efemeridea aprobetxatu dute ofizialtasunaren aldeko aldarriari eutsi eta horren inguruan «konplizitateak handitzeko». Kanpaina abiatu dute Nafarroan, euskara herrialde osoan ofizial izan dadila eskatzeko.

«Euskaldunak zokoratzeko, herritarren arteko berdintasuna apurtzeko legea da oraingo Euskararen Legea. Beste eskubideetan ez bezala, hizkuntza eskubideetan herritarrei bizi diren herriaren arabera aitortzen zaizkie eskubideok. Udalerri batean bizitzeagatik, umeak eta haurrak ezin izatea herriko eskolan euskarazko ereduan matrikulatu. Herri jakin batean bizitzeagatik, medikuaren edo administrazioaren aurrean ezin izatea euskaraz artatua izan, edota tramiteak euskaraz egiteko amaigabeko oztopoak eta ezintasunak jasatea. Sinestezina dela esango genuke, ezpada hogeita hamasei urtez bidegabekeria hori indarrean dagoela esan beharko ez bagenu», azaldu du Idurre Eskisabelek, Kontseiluko idazkari nagusiak, Iruñean eginiko agerraldian. Harekin batera, agerraldian izan dira Hizkuntz Eskubideen Behatokiko, AEK eta IKA euskaltegietako, Nafarroako Ikastolen Elkarteko, EHE Euskal Herrian Euskarazeko, Sortzen elkarteko eta Topaguneko ordezkariak, besteak beste.

Azken urteetako bilakaerarekin kezkatuta azaldu da Kontseiluko burua, hizkuntza eskubideak bermatzeko urratsik ez baitute antzeman. Are, atzeranzko joera nabaritu dute: «Kezkatzen gaituzte, zinez kezkatu ere, azken boladan hartzen ari diren zenbait erabakik, tartean Nafarroan berezkoak ez diren hizkuntzei berezkoa den euskarari baino prestigio handiagoa ematea. Milaka nafarren bizi hizkuntzaren aurretik eta gainetik jartzea alemana, ingelesa eta frantsesa. Kontua da duela 36 urte onartu zen legeak ahalbidetzen dituela horrelako neurriak». Halako atzerapausoak «Euskararen Legearen irakurketa zurrunen ondorio» direla esan du Eskisabelek: «Euskaldunak are zokoratuago bizi dira haien lurraldean, eta ez da justiziazkoa, inondik inora ere ez».

Euskararen Nafar Kontseiluaren irizpena, oinarri

«Hizkuntza justizia, hizkuntza kohesioa eta hizkuntza berdintasuna» eztabaidaren erdigunean jarri nahi ditu Kontseiluak, eta horiek bermatzeko bide bakarra ofizialtasuna dela azpimarratu dute. Hala, Euskararen Nafar Kontseiluak irailaren 16ko bilkuran aho batez onartutako irizpena oinarritzat hartu du euskalgintzak, aliantzak josi eta ofizialtasunaren aldeko «konplizitateak handitzeko».

Agiri horretan, Euskararen Nafar Kontseiluak gobernua premiatu zuen euskarari izaera ofiziala ematera herrialde osoan, eta Euskararen Legea aldatzera, «herritar euskaldunen legezko baztertzea amaitu dadin eta herritar euskaldunen hizkuntza eskubideak bete daitezen, herritar erdaldunenak betetzen diren bezalaxe, jakinik erabaki hori Nafarroako herritar guzti-guztiendako onuragarria izanen dela». Helburu horren inguruan lortu nahi dute adostasuna, baina ez soilik euskalgintzako gainerako eragileen artean, baita hortik kanpo ere. Hori dela eta, datozen asteetan hainbat eragile sozialekin batzartuko dira Kontseiluko ordezkariak, adierazpenarekin bat egin dezaten.

«Egia esan, aurreko egunotan ekin diogu lanketari, eta harrituta gaude izandako harrera onarekin. Finean, gero eta herritar zein eragile gehiago ohartzen ari dira badela garaia herritarrak bereizkeriaz tratatzen dituen legea bertan behera uzteko, eta eskubide berdintasunean oinarritutako lege berri bat onartzeko».

Adierazpenari atxikimendua eman nahi dioten eragile eta elkarteek posta elektroniko honetara idatzi beharko dute: nafarroa@kontseilua.eus

Euskararen ofizialtasunaren aldeko adierazpenarekin bat egin duten eragileak


Summary: Defentsarentzat ez dago arrazoirik Castillok atxilotuta jarraitzeko. Fiskaltzarentzat, beharrezkoa da Peruko presidente kargugabetuak atxilo segitzea, haren aurkako prozesuan «aurrerapausoak emateko». Baieztatu du gutxienez hamar urteko espetxe zigorra ezar diezaioketela.

Pedro Castillo Peruko presidente kargugabetuak ez luke behin-behineko atxiloaldian jarraitu beharko. Hori uste du haren defentsak. Iruditzen zaio behin-behineko atxiloaldia salbuespenezko neurri bat dela, eta errugabetasun presuntzioa lehenetsi behar dela, aintzat hartuta, gainera, herrialdeko estatuburuaren defentsaren arabera, fiskaltzak ez duela behar bezala oinarritu, legeari erreparatuta, zergatik jarraitu behar duen atxilo. Izan ere, fiskaltzak eskatzen du Castilloren atxiloaldia hemezortzi hilabetez luzatzeko. Presidente izandakoak atzotik behar zuen kalean, astebeteko atxiloaldi prebentiboa beteta. Fiskaltzaren eskaerari buruz erabakitzeko auzi saioa egin dute, telematikoki, eta Botere Judizialeko epaile Juan Carlos Checkleyk erabaki bat hartu behar du biharko, beranduenez.

Nolanahi ere, Castillok ez du parte hartu, ezta haren abokatu Ronald Atenciok ere, argudiatuta epaiketa «legez kanpokoa» dela, eta helburu duela presidente kargugabetua atxiloaldian mantentzea. Horrenbestez, ofiziozko abokatu batek ordezkatu du.

Ikusi gehiago: Castillo beste 48 ordu egongo da atxilo

Alcides Chinchay fiskalak nabarmendu du matxinada, agintekeria eta «lasaitasun publikoaren aurkako eraso larria» egozten dizkiotela azken urtean herrialdeko presidente izandakoari, eta, delitu horiengatik, gutxienez hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaioketela. Adierazi du behin-behineko atxiloaldia luzatzeko errekerimenduak eta zigor prozedurak lege oinarria dutela. «Hemezortzi hilabeteak behar ditugu Castilloren aurkako prozesuan aurrerapausoak emateko eta diligentziekin jarraitzeko», azpimarratu du.

Anibal Torres lehen ministro kargugabetua ere ikertzen ari dira, eta fiskaltzak hari ere matxinada egozten dio, besteak beste. Torresek aurreko larunbatean jakinarazi zuen «klandestinitatera» igaroko zela. Hori kontuan hartuz, fiskalak adierazi du ez dagoela «erdibiderik», Torresek klandestinitatera jo duelako, eta Castillok asiloa eskatu diolako Mexikoko Gobernuari. Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak lehengo astean jakinarazi zuen Castilok asiloa eskatu nahi izan zuela aurreko asteko asteazkenean, Mexikoren enbaxadan; Poliziaren arabera, hain zuzen, harantz zihoala atxilotu zuten.

Torresek, hain justu, saio telematikoan parte hartu du —Youtuben ikus daiteke—, Checkley magistratuak adierazi duenez. Eta Castilloren defentsak azpimarratu du, bide batez, ez dagoela frogatuta Castillok asiloa eskatu zionik Mexikori. Fiskalak Castillo aske uztearen «arriskuez» hitz egin du, baina, presidente kargugabetuaren defentsaren iritziz, ez dago elementurik ez arrisku hori baieztatzeko, «ez frogak deuseztatzeko, ez prozesua oztopatzeko». Torresen abokatuaren esanetan, behin-behineko espetxealdiaren alternatiba bat izan daiteke eskumuturreko elektronikoa, esaterako.

Eta Kongresuan ere saioa dute gaur. Izan ere, Dina Boluarte presidente izendatu berriak egindako eskaria aztertuko dute: hauteskundeak 2023ko abendura aurreratzea. Hasieran, 2024ko apirilera aurreratzeko proposamena egin zuen. Berez, 2026ra arte goberna dezake Boluartek: orduan amaituko baita Castillok hasi zuen agintaldia. Iazko ekainean egindako bozak irabazi zituen.

Guztira, zortzi hildako

Iturri ofizialen arabera, beste pertsona bat hil da Boluartek dimisioa eman dezala eskatzeko protestetan; beraz, zortzi dira guztira, joan den astean mobilizazioak hasi zirenetik. Lehen zazpi pertsonak hegoaldean hil ziren, Arequipa eta Apurimac eskualdeetan; atzokoa, berriz, iparraldean, La Libertaden. Atzotik, larrialdi egoera ezarrita dago herrialde osoan.

Horiek horrela, «legez kanpoko protestak» gelditzeko eskatu zuen atzo Boluartek, Indar Armatuen Komando Bateratuaren egoitzan egindako agerraldian. Peruko Estatu Kontseiluaren babesa du presidenteak.

ALBAren salaketa

Perun gertatutakoa aintzat hartuta, ALBA Amerikako Aliantza Bolivartarreko kide diren herrialde nagusietako liderrek Latinoamerikako ezkerreko gobernuen aurkako «esku hartzea» salatu dute. Pedro Castillo Peruko presidente izandakoa, ezkerrekoa, joan den abenduaren 7tik dago behin-behineko atxiloaldian, «matxinada» egotzita. Kubak, Venezuelak eta Boliviak nabarmendu dute «kanpaina bat» dagoela martxan eskualdeko ezkerreko gobernuak ezegonkortzeko.

Aliantzaren hemezortzigarren urteurrenaren harira, horretako kide diren hamar herrialdeak Habanan bildu ziren atzo, eta bileraren agendaren berri ez zuten eman. Hori bai, estatu horietako —Venezuela, Bolivia, Kuba eta Nikaragua dira nabarmenenak— liderrak Kubako Parlamentuan mintzatu ziren ezohiko saio batean. «Atzerriko esku hartzea, ezegonkortasun politikoa eta gehiengoen borondatea errespetatu nahi ez izatea dira eskualdearentzako mehatxu nagusiak», adierazi zuen Luis Arce Boliviako presidenteak.

Miguel Diaz-Canel Kubako presidenteak, bestalde, izen eta abizen aipatu zuen Cristina Fernandez. Izan ere, Argentinako presidenteordeari sei urteko kartzela zigorra ezarri berri dio auzitegi batek, ustelkeria leporatuta. Diaz-Canelek babesa helarazi dio, eta nabarmendu «inperialismoak» bultzatzen dituela «oinarri politikoak dituzten prozesu judizialak» ezkerreko politikarien kontra. Esan zuen, bide batez, oligarkiek babesten dituztela «joera faxista» duten politikariak, hauteskundeetan ezkerraren garaipena eragozteko. Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak, berriz, ez zituen Peru eta Argentina izan hizpide, baina salatu zituen ALBAko kide diren herrialdeen kontrako «konspirazioak, erasoak, eta kanpoko zein barneko kanpainak».

Ikusi gehiago: Cristina Fernandezi sei urteko kartzela zigorra ezarri dio auzitegi batek


Summary: Sortuk otsailaren 4rako antolatu du Plaza Hutsa, Burlatan. Herrigintzan aritzen diren ezker abertzaleko kideen topagune gisa planteatuko dute, gogoeta orokor bat egiteko eta eremu estrategikoetan norabide bat ezartzeko

Hiru urteko etenaldiaren ostean, Sortuk Plaza Hutsa antolatu du otsailaren 4rako, herrigintzari buruz gogoeta egiteko asmoz. Aurreko bi aldietan Durangon eta Gasteizen egin ostean, lehen aldiz Nafarroan egingo dute; zehazki, Burlatako Kultur Etxean. Eguneroko jardueratik at herrigintzan aritzen diren ezker abertzaleko kideei zuzenduta dago, eta eremuz eremu egiten ari diren lanaren bilgune gisa planteatzen dute Plaza Hutsa, «norabide bat ezartzeko asmoz».

Xabi Iraola Herrigintza lantaldeko arduradunaren hitzetan, pandemiak azaleratu eta bizkortu egin ditu aurretik zetozen aldaketak, eta, azken Kongresuan zehaztu zutenez, beharrezko ikusten dute garai eta erronka berrietara egokitzea. Iraolaren arabera, testuinguru konplexu horretan herrigintzak jokatu behar duen rolari garrantzia eman nahi diote, eta, horregatik, horri buruz hausnartu nahi dute.

«Estrategia independentista herrigintzatik nola elikatzen den hausnartu nahi dugu, eta alderantziz, herrigintza estrategia independentistatik nola josten den». Azken kongresuan zehaztu zuten «Euskal Herritik Euskal Herrirako nazio bulkada berri bat» beharrezko dela, eta Plaza Hutsean planteatu nahi dute «herrigintza aro berri bati» aurre egin behar zaiola.

Bi zentzutan planteatzen dute gogoeta hori. Alde batetik, gogoeta orokor gisa. Iraolaren arabera, XX. mende erdialdetik izandako aurreko herrigintza aroak ekarpen handia egin dio Euskal Herriari, baina «asko izan zuen erresistentziatik». Hala, haren ustez, «etorkizuna eraiki nahi duen herri batera igaro nahi bada», protestatik proposamenera egin behar da, erronken inguruan egun dagoen hondamendizko ikuspegi ezkor batetik itxaropenerako bidea egin, eta «esperantza elikatu».

Bestetik, sareen bidez antolatu nahi dute herrigintza aro berri hori, eta sare horien topagune gisa planteatzen dute Plaza Hutsa. «Ezker abertzalearen komunitatean eremu askotariko jendea dabil, interesagatik edo eremu batzuei garrantzia ematen dielako», azaldu du Lur Albizu Nafarroako Sortuko koordinatzaileak. Hala, kide horien elkargunea izango da Plaza Hutsa, eta eremu estrategiko horietan egindako gogoetak partekatu nahi dituzte Plaza Hutsean.

Euskara, hezkuntza, ekologismoa, feminismoa, lan eta bizi baldintzak eta migrazioa dira Sortuk estrategikotzat jotzen dituen eremu horiek. Albizuren arabera, dinamika horietako batzuetan urtetako ibilbide bat egina dute eta beste batzuetan hastapenetan dira, baina guztietan «norabide bat» ezarri eta partekatu nahi dute.

Labur, baina eremu bakoitzari buruzko ohar batzuk egin ditu Albizuk. Adibidez, azken hamarkadatan aurrerapen bat egon bada ere, erabileran «geldialdi bat» dagoela sumatzen dute. Horren adibide gisa, azaldu du Nafarroan D ereduaren eskaria %30ean dagoela aspalditik. Hala, hizkuntz politiketan beste aurrerapauso batzuk emateko garaia dela deritzote.

Aldaketa klimatikoa kezka handieneko gai bihurtu da; Euskal Herriko ekologismoaren barruan «proiektuei lotutako dinamika asko» daudela ikusten dute, eta «mugimendu ekologista sendo bat» behar dela Euskal Herrian. Feminismoan, erronka asko daude, baina bereziki azpimarra jarri nahi dute zaintzaren gain.

Hezkuntzan, iruditzen zaie trantsizio batean dagoela eta gogoeta egin behar dela zer urrats egin «euskal hezkuntza feminista, komunitario eta burujaberantz». Migrazioarena da eztabaidaren abiapuntuan dauden sare berrietako bat: «Nolako herria nahi dugun, nola egingo dugu Euskal Herri partekatu bat jatorri desberdinetako herritarrekin eta nola ulertzen dugun Euskal Herria eraiki behar dela». Mugimendu antirrazistarekin batera jorratu beharreko gaia dela deritzote.

Azkenik, pobretzea orokortzeko arriskua ikusten dute egungo testuinguru ekonomikoan. Albizuk uste du euren ardura kolektiboa ere badela «egoera zaurgarrienean direnei nola erantzun hemen eta orain, betiere eredu aldaketari lotuta».


Summary: Europako Parlamentuko tramite legegile «guztiak» berrikusiko dituela agindu du Metsolak. Ganberako presidenteak jakinarazi du erreforma «sakona» egingo dutela, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria aferaren gisako kasu gehiago ez egoteko: «Beharrezkoa izango da konfiantza berreraikitzea».

Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolak hitzeman du ganberako tramite legegile «guztiak» berrikusiko dituela, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria kasuak erakundea zipriztindu duen honetan. «Qatargate auziko akusazioak kaltegarriak dira Europarentzat eta erakundea ordezkatzen dugun guztiontzat», esan du Metsolak. Era berean, horrelakorik errepika ez dadin, erreforma «sakona» egingo dutela jakinarazi du, jokabide kodea eta garatzeko bidean diren herrialdeekiko elkarreraginak berrikusteko. Presidentearen hitzetan, erreforma sorta horren helburua da, besteak beste, ustelkeria salatzaileen babesa indartzea, eurodiputatu ohiei parlamentuko aretoetarako sarbidea kentzea, gardentasun erregistroa nahitaezkoa izatea eta atzerriko gobernuak salbuetsita egoteari uztea. Espero du erreforma datorren urte hasierarako prest egotea.

Metsolak kazetarien aurrean egindako agerraldian nabarmendu du beharrezkoa izango dela «konfiantza berreraikitzea» eta «hutsegiteak zuzentzea»: «Mezu indartsu bat bidaltzen diegu gu ahultzen saiatzen ari direnei». Eta ziurtatu du europarlamentuak «berehala eta erabateko lankidetzarekin» erantzun diola Belgikako agintarien eskaera bakoitzari. Aldi berean, luparen pean dauden tramiteez gain, hala nola qatartarrei bisak emateko salbuespena eta EB Europako Batasunaren eta Doharen arteko abiazio akordioa, parlamentuak «guztia berrikusiko du», gerta daitekeen «edozein presio edo eragin bidegabe» atzemateko. Bide horretan, Europako Parlamentuak ustelkeriaren aurkako ebazpen bat onartu du, besteak beste, organo etiko independente bat eratzeko.

Belgikako Fiskaltzaren aginduz, Poliziak lau lagun atxilotu zituen joan den ostiralean, Qatarrekin lotutako ustelkeria delitu bat egotzita. Europako Parlamentuko presidenteorde Eva Kaili zegoen atxilotuen artean, eta ganberak kargutik kendu zuen herenegun. Bada, Bruselako Lehen Auzialdiko Epaitegiak atzo erabaki zuen haren auzi saioa abenduaren 22ra atzeratzea, eta, beraz, behin-behinean espetxean jarraituko du sozialista greziarrak, baita haren bikotekide eta Europako Parlamentuko aholkulari Francesco Giorgik eta Pier Antonio Panzeri Europako Parlamentuko kide ohiak ere; Italiako GKE gobernuz kanpoko erakunde bateko buru Niccolo Figa Talamancak, berriz, ez.

Hori bai, besoko elektronikoa ezarri diote. Hain justu, Metsolaren esanetan, Qatargate aferan lotura izan duen GKEak «11 pertsona» zituen erregistratuta parlamentuan, «presioa egiteko».

Ikusi gehiago: Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea

Fiskaltzaren arabera, Qatarrek «diru ugari eta opari esanguratsuak» eskaini dizkie ganberako zenbait kideri, erakunde horren erabakietan eragina izateko. Ustelkeria, dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea leporatzen diete Kailiri eta beste hirurei. Hain justu, sozialista greziarraren bikotekide Giorgik «erruduntzat» jo zuen bere burua, atzo, Poliziaren eta epailearen aurrean, Le Soir Belgikako egunkariak jasotakoaren arabera.

Panzeri, ustezko burua

Bestalde, Europako Parlamentuko aholkulariak auziaren burutzat jo zuen Panzeri. Poliziak hamasei etxe miatu zituen iragan ostiralean, Bruselan, eta, sarekadan, 700.000 euroz betetako poltsa bat eta zenbait ordenagailu eta sakelako konfiskatu zituen. Gainera, Panzeriren emaztea eta alaba atxilotu dituzte Italian, eta Belgikak haiek entregatzeko eskatu du.

Italiar gazteak, halaber, beste bi eurodiputatu sozialdemokrata ere seinalatu ditu: Marc Tarabella belgikarra —haren etxea miatu zuten ikerketaren esparruan, baina aske geratu da— eta Andrea Cozzolino italiarra —Giorgik haren laguntzaile gisa lan egiten zuen—.

Le Soir egunkariak gaineratu duenez, Giorgik ez du Maria Arena europarlamentari belgikarra seinalatu. Oraingoz, ez dute haren aurkako Polizia operaziorik abian jarri, baina Giorgik jakinarazi du Europako ganberan parte hartu duen bat ere auzian zipriztinduta dagoela.

Ikusi gehiago: Europako Parlamentuak kargutik kendu du ganberako presidenteorde Kaili

Kaili Europako Parlamentuko hamalau presidenteordeetako bat zen 2022ko urtarriletik, baina, ustezko ustelkeriaren auziaren ondorioz, Atenasko aktibo guztiak izoztu dizkiote eta Greziako Pasok Mugimendu Sozialista Panheleniarreko bazkidetza ezabatu diote, baita talde sozialdemokratatik kanporatu eta Europako Parlamentuko presidenteorde kargutik kendu ere. Halere, erabaki horrek ez dio eragotzi Kailiri eurodiputatu gisa eserlekuan jarraitzea, immunitate parlamentarioak babesten baitu.

Bestalde, Europako ganberako presidenteorde ohiaren abokatu Mikhalis Dimitrakopulosek adierazi duenez, EBko diplomaziaburu Josep Borrellek eta Europako Batzordeko Barne komisario Ylva Johanssonek jarri zuten abian 2019an Persiar golkoko herrialdetara joateko plana, eta Kailik bide horri heldu zion, besteak beste Qatarrekin eta Kuwaitekin elkarlanean aritzeko, baita Omanekin ere.


Summary: 1.500 euroko isuna galdetu die prokuradoreak 'bakegileei', gibelapenarekin. Bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak jasotzeko arriskua dute. 150 lagun inguru bildu dira Akizeko (Okzitania) Auzitegiaren parean, 'Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu' lelopean. Epaia urtarrilaren 26an emanen dute.

Hasi da dagoeneko uztailaren 23an Akizen (Okzitania) trenbidea blokeatu zuten bakegileen epaiketa. Bost hilabete beteko dira aurki uztaileko blokeatzeak egin zituztenetik: ehunka ekintzailek Ipar Euskal Herriko zirkulazioa oztopatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatzeko. Prefetura, aurrea hartu, eta mobilizazioak eragozten saiatu zen, legez kontrakotzat joz. Horrek ez zuen ekidin, baina, Bakegileek trenbideak eta errepideak trabatzea. Frantziako Poliziak 26 ekintzaile atxilotu zituen —egun bertan utzi zituzten aske—.

Horietatik bederatzi Akize eta Baiona arteko trenbidearen blokeatzean eraman zituzten atxilo, eta hasi da auzipetuen aurkako epaiketa, Akizeko Auzitegian. Bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak jasotzeko arriskua dute. Trenbidera baimenik gabe sartzea, trenen zirkulazioa oztopatzea eta ke poteak taldean lapurtu izana leporatzen diete. Prokuradoreak 1.500 euroko isuna galdegin die, gibelapenarekin.

Eguerdi aldean jendea biltzen hasi da auzitegi aitzinean; tartean, hautetsiak, talde eragileetako ordezkariak eta pertsona ezagunak. 150 inguru dira guztira, eta Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu dioen banderola daramate. Txaloka hartu dituzte bakegileak auzitegira sartuz zihoazenean. Bertan da Ekhi Erremundegi BERRIAko kazetaria, zuzenean horren berri emateko:

Abokatuek bakegile horiek errugabetu ditzaten eskatu dute aste honetan, Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuaren eta Esnalen eta Paroten «premiazko egoerak» blokatzeak justifikatzen zituela argudiatuz. Era berean, Ipar Euskal Herriko 50 bat hautetsik sostengua adierazi zieten auzipetuei, eta Frantziako Estatuaren «engaiamendurik ezak» bultzatu zituztela Bakegileak mobilizatzera.

Bake Bideko presidente Anaiz Funosasek uztailaren 23koa «ekintza zilegi» zela adierazi du epaiketa hasi aurretik. «Kargurik gabe uztea eskatzera goaz». Alice Lizagezahar Akitania Berriko EELVko hautetsi ohiak ere hitza hartu du: «Konbentzituak gara zilegi zela [blokatze ekintza]. Beraz, hori defendatuko dugu guk bururaino».

Epaiketari hasiera eman ostean, Elizagezaharrek argudiatu du Frantziaren erantzun faltagatik erabaki zutela ekintza egitea. Epaileak galdetu dio blokatzeek ea emaitzarik izan al duten. «Uste dut eragin zuela», erantzun dio hautetsi ohiak. «Esnal eta Parot askatzea nahi genuen. Lortu dugu, baldintzapeko askatasuna eman baitiete». Epaiketa aurreko hitzak ere berretsi ditu Elizagezaharrek: uztaileko ekintza «beharrezkoa» zela.

SNCFren kalte ordaina

Parte zibil gisa jarriko da SNCF tren konpainia, eta 159.000 euroko kalte ordaina eskatu du auzibidean. Beste 4.000 ere galdegin ditu, justizia gastuak ordaintzeko. Bakegileek erran dute tren konpainiaren eskaera berria «neurrigabea eta onartezina» dela.