Agur eta kolore Zumetari

Summary: Agur eta kolore Zumetari. Jose Luis Zumeta artista usurbildarra omendu dute jaioterrian, hil eta urte eta erdira. Usoa alabak, Mikel Telleriak, Bernardo Atxagak, Josu Zabalak eta Garik parte hartu dute.

Jose Luis. Zume. Zumeta. Hirurak omendu dituzte gaur eguerdian Usurbilen: senidea, laguna eta artista. Zumetak berak 1973an jaioterriko frontisaren atzekaldean egindako mural erraldoiaren babesean, Mikel Laboa plazan. Zumeta hil zen egunean, 2020ko apirilaren 23an, herritarrek muralaren oinetan utzi zituzten "loreak eta koloreak", Usoa Zumeta alaba eta artistak gogorarazi duen moduan.

Usoa Zumetak aita hil eta gero Jesus Mari Lazkano artistak idatzitako hitzak irakurri dizkie bertaratutako dozenaka laguni, Zumeta artistaz: «Artista baten handitasuna haren eskuzabaltasunaren arabera neurtzen da. Gizarteari bere lorpenak, bere aurkikuntzak eskaintzeko gaitasunagatik. Baina ez bere aurkikuntzak bakarrik partekatzeagatik, baita bere deabruak, bere ahultasunak ere. Ateak irekitzeagatik eta bere mundua erakusteagatik. Errealitatearen konplexutasuna erakusteagatik. Gauzak emoziotik, pasiotik, umiltasunetik ikustera gonbidatzeagatik. Guztia modu naturalean sortuko balitz bezala. Horrelakoa da Zumeta».

Lazkanok, idatzi berean, zioen herri baten kalitatea haren artisten neurriaren arabera ere neurtzen dela. «Zumeta ezinbestekoa da», nabarmendu zuen Lazkanok. «Gure artean egongo ez balitz, asmatu egin beharko genuke. Baina elkarrekin partekatzeko zortea dugu». Pintura «entzuteko» gaitasuna goraipatu zuen: «Zumetarentzat koadroak aukera guztiak ezkutatzen ditu. Bide onetik gidatzen uztea baino ez da behar. Haren tresnak soilak dira: kolorea, jarrera eta haren begien dirdira. Eta haren begirada bizia, asmatzeko kolore berrien bila. Horrelakoa da Zumeta».

Jose Luis, baina, Usoaren aita zen. Faltan du egunero aitak lana bukatzen zuenean haren estudiora sartu eta egunean egindako lana ikustea, batzuetan aitarekin berarekin, askotan bakarrik. «Hori eman zigun aitak: edertasunez inguratuta bizitzeko aukera», gogoratu du Usoa Zumetak. 40 urte lehenago sortutako ametsa gauzatzea lortu zuen: estudio bat jaioterrian bertan. Herrira itzultzea. Artista eta Jose Luis. Estudioan lan egin eta gero, tabernan lagunekin topatzea. Asteazkenetan musean aritzea.

Omenaldian izan dira Koldobika Jauregi artista, Ruper Ordorika, Joseba Tapia eta Juan Carlos Perez musikariak, eta beste hainbat. Lagun eta ezagun asko. Horietako batzuek omenaldian parte hartu dute. Mikel Telleriak Zumeta hil eta gero sortutako abestia kantatu du. Zumetak BERRIAri eskainitako elkarrizketa batean esandakoa irakurri eta gero sortu zitzaion kanta egiteko premia. Elkarrizketa hartan, Zumetak zioen berarentzat pintatzea ezinbestekoa zela: «Ez badut pintatzen, ez naiz ongi aurkitzen. Oreka bilatzeko da, eta bizitzeko gogoa».

Bernardo Atxagak Hans Menscher ipuina irakurri du, Obabakoak liburuan ageri dena, baina berez Zumetaren Papiroak erakusketarako sortua, Ipuina Zumeta pintore lagunarentzat izenarekin, 1985ean. Atxagak gogoan izan du duela 30 urte lagunartean biltzen zirela Zumeta, Mikel Laboa, Marisol Bastida, Gabriel Ramos Uranga, Karmelo Ortiz de Elgea, Vicente Ameztoi...«Lagunarte zabal hartan ikasi eta hezi ginen». Josu Zabalak esan du haientzat ohore bat izan dela omenaldian parte hartzea. Garik eta biek Hertzainak taldearen bi kanta abestu dituzte: Ta zer ez da berdin eta 564.

Usurbili oso lotutako artista izan da Zumeta, eta, Agurtzane Solaberrieta alkatearen iritziz, «Usurbil ezin da ulertu Zumetarik gabe: binomio banaezinak dira». Haren apaltasuna nabarmendu du, herrian eta herritik kanpo utzitako arrastoa. «Gure herriari arnasa emateraino. Zumetaren mundu artistikoa osagai ezinbestekoa da gure iruditerian».

Jose Luis Zumetak, hil aurretik, etxekoei esana zien zer epitafio nahi zuen: «Aukeran, tabernan nahiago». Aurreskuarekin omenaldia bukatu, talde txikietan lagunekin eta ezagunekin elkartu, eta, Zumetak nahi bezala, tabernen bueltan jarraitu du artistari egindako omenaldiak.


Summary: Gillermo Etxebarria Seaskako irakaslea zendu da. 67 urte zituela zendu da, gaur goizean.

Seaska sortu eta urte gutxira murgildu zen Iparraldeko ikastolen sarean barna Gillermo Etxebarria (Zaldibar, Bizkaia, 1954). Sortzez bizkaitarra zen, eta hogei bat urte zituela iritsi zen Lapurdira. Seaskan egin zuen ibilbide profesional guzia, ia berrogei urtez. 2016an hartu zuen erretreta: luzaz irakasle egon zen, eta azken zazpi urteetan Baionako Etxepare lizeoko zuzendari izan zen. Bizi osoan euskararen alde ariturik, gaur zendu da, 67 urterekin.

BERRIAk elkarrizketa egin zion 2016an, ibilbide profesionala bukatu berri zuela. Euskararen aldeko egitasmo anitzetan hartzen zuen parte, eta hizkuntzaren defentsan jardun zuen beti. Honela adierazi zuen, orduan: «Euskararen egoerak segitu du beheranzko bidea; desagertzeko bidea, oro har. Baina badira zenbait bide hori pixka bat trabatzen dutenak eta ez dutenak uzten beherantz joaten. Ikastolak, adibidez, AEK, irratiak… horrek guztiak pixka bat atxikitzen du. Funtsa da oraindik frantsesa dela hizkuntza bakarra Frantzian. Oso nekeza da. XXI. mendean gaude, eta horretan gara oraindik».

Seaska hazten ikusi zuen Etxebarriak. Ikasle oso gutxi ziren lanean hasi zenean, eta utzi zuenerako 3.500 ikasletik gora biltzen zituen Ipar Euskal Herriko ikastolen sareak. Herri Urratsen abiapuntuan ere izan zen. Gerora, Etxepare lizeoko ikasleei Hego Euskal Herriko unibertsitateetan euskaraz ikasteko ateak irekitzen eta bidea errazten aritu zen.


Summary: Michel Tubiana hil da, giza eskubideen aldeko militante eta bakegilea. LDH Giza Eskubideen Ligak eman du haren heriotzaren berri, gaur. Euskal Herriko hainbat eragilek omendu dute, bake prozesuan izan duen rol funtsezkoagatik.

Giza Eskubideen Ligako idazkari nagusi eta lehendakari izan eta, ohorezko lehendakari izendatu zuten Michel Tubiana (Aljer, 1952). Ofizioz abokatua zen, eta Euskal Herriko gatazkaren konponbidean funtsezko rola izan zuen. Bakegileen mugimenduan parte hartu zuen, eta Luhusoko (Lapurdi) armagabetzearen prozesuan ere inplikatu zen. BERRIAri kontatu zionez, hura ere Luhusoko etxean egotekoa zen, baina ez zen iritsi, eta ez zuten atxilo hartu. Giza Eskubideen Ligak eman du haren heriotzaren berri, gaur. «Militante nekaezin» gisara oroitu dute, eta munduan zehar giza eskubideen alde egin duen lana goraipatu dute.

Ipar Euskal Herriko hainbat eragilek berehala omendu dute Tubiana. Anaiz Funosas Bake Bideko lehendakariak honela adierazi du, sare sozialetan: «Zure ekarpenaren neurrikoa da gure samina, handia! Euskal Herriak artisau bat galdu du, lagun bat». Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ere honela oroitu du: «Michel Tubiana desagertzea galera handia da giza eskubideen aldeko ekintzaileentzat. Kausa humanitario handien defendatzaile nekaezina; bake prozesuan Euskal Herriarentzako hutsik gabeko laguntzailea izan zen».

Bestalde, Bake Bideak ohar baten bidez doluminak helarazi dizkie haren hurbilekoei. Gogoratu dute Euskal Herriko bake prozesuan bidelagun izan dutela Tubiana. «Azken hamarkada honetako gertakari garrantzitsu guztien partaide izan da, Aieteko Konferentziatik: armagabetzea, ETAren desegitea, baina [Frantziako] Ministerioarekin elkarrizketak izaten dituen Euskal Herriko delegazioko kidea ere izan da. Pertsonalki parte hartu zuen Luhuson 2016ko abenduaren 16ko ekintzan adibidez, eta ekintza horrek armagabetzea desblokeatzeko aukera eman zuen eta, azkenean, borroka armatuaren bukaera ekarri zuen Euskal Herrian. Geroztik, Michelek Bake Bidearekin eta Bakegileekin lan egiten zuen, euskal preso politikoen arazoa konpontzeko eta bake prozesua indartzeko. Agurtu eta omendu nahi dugu Euskal Herrian ekarpen historikoa egin duen gizon hori».

Josu Urrutikoetxearen epaiketen harira ere hitza hartu zuen Tubianak. Thomas Lacoste zinemagilearen Hypothèse Démocratique, une histoire du conflit basque filmean (Hipotesi demokratikoa, euskal gatazkaren historia bat), elkarrizketa egin zioten, eta honela mintzatu zen: «Gudariak gudari gisa aitortzen ditut, ez biktima gisa. Josu Urrutikoetxeak enfrentamendu militarretik ateratzea ahalbidetu duen heinean —izan dituen hildakoekin, izan dituen torturekin, izan dituen urraketekin, baita legeen zaintzaile direnen aldetik ere—, kontuan hartu behar dugu. Kausa horren hautuan izan duen ausardia kontuan hartzen dugun hein berean, gatazkaren eta haren ondorioen konponbideari ekarpena eginez izan duen indar morala ere kontuan hartu behar da. Alde horretatik erraten dut keinuak egiteko espazioa dagoela».


Bete-beteko zoriona

Summary: Bete-beteko zoriona. Osasunak azken unean irabazi dio Rayori, Sadar eraberrituan edukiera mugarik gabe jokatu den lehen partidan. Manu Sanchezen golak gogotik bilatutako saria eman die gorritxoei. Giro ikusgarria izan da harmailetan

Bukatu da itxaronaldia. Osasunak denboraldiko lehen garaipena lortu du etxean, noiz, eta Sadar zalez bete ahal izan den lehen neurketan. Gorritxoek bihotz eta arima jardun dute Rayo Vallecanori irabazteko. Zelaian izan direnek, zein harmailetan eztarria urratu dutenek. Neurketa handietako giroa arnastu da, eta jokalariek ez dute hutsik egin: garaipen zirraragarria eskaini diete estadio eraberritua aurrenekoz bete duten 19.238 zaleei. Manu Sanchezek luzapenean sartu du garaitzeko gola. Estasia Sadarren. Bete-beteko zoriona.

Lehiaren aurretik, mututu egin da estadioa. Minutuko isilunea egin dute pandemiaren ondorioz zendutako zale gorritxoen omenez. Hortik aurrera, etengabea izan da burrunba. Osasunak ahaleginak eta bi egin ditu Rayo azpiratzeko, eta neurketak 91. minutuan egin du eztanda. Fedearen gola izan da Manu Sanchezen sartu duena. Balio emozional handia du, eta estatistikoa ere bai, goiko postuetan finkatzeko balio baitio Nafarroako taldeari. 14 punturekin iritsiko da nazioarteko partiden geldialdira. Oso egutegi zaila datorkio, baina gerokoak, gerorako.

Aurkari zaila izan du aurrean Osasunak. Igo berria da Rayo, baina ez dirudi. Orain arte lortu dituen 13 puntuak ez dira kasualitatearen ondorio; Andoni Iraolak egindako lan onaren emaitza baizik. Oso talde zorrotza da erasoan, eta atzean, ez du batere erraztasunik ematen. Horri horrela, indarrez hustu egin behar izan du Osasunak hiru puntuak patrikaratzeko. Gogotik ahalegindu da, baina asko kosta zaio aukera garbiak sortzea. Lehen zatian, Kike Garciak eta Lucas Torrok izan dituzte garbienak, baina ezerezean utzi ditu Dimitrievskik. Erabateko segurtasuna igorri du Rayoko atezainak.

Bigarren zatian beste martxa bat sartzen saiatu da Osasuna. Hasieran, setiatu egin du Iraolaren taldea. Haatik, usurbildarrak asmatu egin du aldaketekin, eta gorritxoei geroz eta gehiago kosta zaie golera hurbiltzea. Arrasatek aldaketa erasokorrak egin ditu, baina ez du lehiaren gidoia nahi bezala moldatzerik izan. Tinko ari zen eusten Rayo, eta kontraerasoetan min egiten ari zitzaien gorritxoei. Neurketak hutsean amaitu behar zuela zirudien. Alabaina, Manu Sanchezek Sadarren bizi izan den festa biribildu du, Coteren erdiraketa zehatza buruz sareratuta.


Summary: Beste 105 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa %2,3 da orain. Ospitaletako egoera hobera doa pixkanaka, baina oraindik 44 lagun daude ZIUetan,

Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo 4.547 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian. Horietatik, 105 positibo izan ziren. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, egindako testen positibo tasa %2,3 da orain.

Araban hamar kasu baino gutxiago zenbatu dituzte bigarren egunez jarraian: bederatzi aurkitu dituzte. Bizkaian, 28 izan dira, eta, Gipuzkoan, 30. Nafarroan atzeman dituzte kasu gehien: 33 kasu berri atzeman dituzte.

Ospitaletako egoerari dagokionez, egoera ez da gehiegi aldatu: Hegoaldeko ZIUetan 46 lagun artatzen ari dira, bezperan baino bi gehiago. Uztailaren hasiera jo beharra dago halako kopuruak ikusteko. Orotara, 165 lagun daude orain Hego Euskal Herriko ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagotuta.


Summary: Eneko Fernandez eta Patxi Iriart finalerdietara Nafarroako txapelketan eta Xilaban. Eneko Fernandezek 347 puntu lortu ditu Izabako saioan, eta haren atzetik sailkatu da Endika Legarra (315,5). Patxi Iriarten ondoren (416,5) Aitor Servier (410,5) geratu da Hiriburun.

Iazko geldialdiaren ondoren, bertso txapelketak martxan dira. Gaur, Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen final-laurdena izan da Izaban; herriak aurreneko aldiz hartu du txapelketako saio bat. Ehun bat lagun elkartu dira zinema aretoan. Eneko Fernandez izan da irabazlea, 347 punturekin. Xilaba Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako txapelketako hirugarren kanporaketa ere jokatu dute, Hiriburuko La Perle aretoan (Lapurdi). Han, Patxi Iriart nagusitu da, 416,5 punturekin. Hortaz, bi bertsolariak hurrengo fasera igaroko dira: finalaurrekoetara.

Izabako saioan, Endika Legarra geratu da bigarren (315,5), eta haren atzetik sailkatu dira Julen Zelaieta (305), Patxi Castillo (300,5), Idoia Granizo (292) eta Aitor Irastortza (272,5) bertsolariak. Alaitz Rekondo ibili da gai jartzaile.

Iriarteren atzetik, Aitor Servier izan da bigarrena Hiriburun (410,5). Honako bertsolari hauek izan dira hurrengoak sailkapenean: Kerman Diaz (399), Iker Altuna (382,5), Josu Txoperena (359,5) eta Pettan Prebende (319,5). Antton Lannes aritu da gai jartzaile.

Bizkaiko txapelketa, bihar

Bi txapelketetako hurrengo saioak datorren larunbatean izango dira. Nafarroako txapelketako bigarren final-laurdenean, Saioa Alkaiza, Urko Gartzia, Eneko Lazkoz, Alazne Untxalo eta Ekhiñe Zapiain bertsolariak ariko dira kantuan Tafallako kultur etxean, 17:30ean. Xilabako laugarren eta azken kanporaketa saioa Gabadiko (Nafarroa Beherea) herriko gelan egingo dute, 17:00etan. Amets Arzallus, Odei Barroso, Maindi Murua, Maddi Sarasua, Johaine Sarraillet eta Egoitz Zelaia ariko dira han.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketa bihar hasiko da, Durangon jokatuko duten kanporaketa faseko lehen saioarekin; San Agustin kulturgunean, 17:00etan. Kanporaketako beste saioetan bezala, sei bertsolari arituko dira kantuan: Ibon Ajuriagojeaskoa, Iruri Altzerreka, Beñat Bilbao, Ander Elortegi, Asier Galarza eta Inazio Vidal.


Summary: Nafarroako ikastetxeetan maskararen erabilera malgutzeko eskatu dute. Sortzen elkarteak, Herrikoa federazioak, Britilak eta Nafarroako Concapa elkarteak proposatu dute ikastetxeek egun daukaten ordutegia ikasturte amaierara arte mantentzea.

Gizartean «muga guztiak» desagertu diren arren, ikastetxeetan «protokolo zorrotzak» betetzen jarraitu behar izatea gaitzetsi dute Sortzenek eta Herrikoa federazioa, Britila eta Nafarroako Concapa guraso elkarteek. Ez daude ados: «Ikastetxeetan neurriak aldatu egin behar lirateke, gizartekoekin batera».

Hori horrela, Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza Departamentuko Hezkuntza kontseilariari hainbat aldaketa egiteko eskatuko diote: ikasleek jolastokian «elkar eragiteko» aukera edukitzea, gorputz hezkuntzan maskara kendu ahal izatea, familiei tutoretzak aurrez aurre egiteko aukera eskaintzea eta ikastetxeen sektorekako banaketa berrikustea. Gainera , proposatu dute Nafarroako ikastetxeetan egungo ordutegia ikasturte osoan mantentzea

Atzo Gimenok iragarri zuenez, urtarriletik aurrera ikastetxeek aukera izango dute ordutegia aukeratzeko: «Mundu guztiak edukiko du nahi duen jardunaldia eta ordutegi antolaketa». Hau da, pandemia aurreko ordutegia edozein izanda ere, ordutegi jarraitua mantentzeko aukera izango dute.


Denboraren labirintoan

Summary: Denboraren labirintoan.

Ordu txikiak.

Pluralean beti. Bi hitzok entzun eta ordu txikiak parrandarekin lotzea, bat. Laket zaigu espresioa. Gau-giro semantiko berean sartzen dira pekatu txikiak, neska txikiak, bizio txikiak, dosi txikiak...

Badira, ordea, txiki-laburretik gutxi duten orduak. Ospitalekoak, esate baterako. Txiki-laburretik gutxi dute gaixo baten eta hura zaintzen ari den senidearen orduek, gauaren erdian haur-minetan dagoen amarenek, azken ainenetan dagoen hil-hurrenarenek.

Oinazeak luzatu eta luzatu egiten baititu orduak, nor ez da errukitzen? Ordu txikiak deituko diegu halako zirkunstantzietako orduei ere? 'Ordu txikitan hil zitzaigun osaba' esango dugu?

Ordua labur da poz giroan, luze da oinazean. Ederra da galegoek esaten dutena sufritzen ari denarengatik oro har eta hiltzeko zorian dagoenarengatik bereziki:

Oxalá que teña unha hora pequena...

Doakiola labur azken ordua, samina ere labur gerta dakion.

Euskal espresioaren pluralak ordu txikiak parrandaren luzamendua du helburu. Galegoak, berriz, singularrean hartzen du indarra unha hora pequena, oinazearentzat aski eta sobera baita ordu bakarra.

Esku-huts, bihotz-biluz.

Presaka bizi ginen, kabitu-ezin hiperaktibo batek harrapatuta, guztira iritsi beharrez ezertara iritsi ezinik. Ordurik gabeko denbora erretzen genuen lanean, autoan, telefonoan, sare sozialetan; ordu doiak egiten genituen etxean eta etxekoak atenditzen. Denbora faltak estutu egiten gintuen eta lanak ito. Denbora librea nahi omen genuen, baina denbora estutzen, lotzen, korapilatzen aritzen ginen denboraren esklabo ginela ohartu gabe. Bizi-poz urriena ematen duen jardun tristean ahitzen genuen bizitza, egunak eta urteak galtzen genituen sosen truke, baina denbora eta sosegua irabazten ez. Eta denbora lortzen genuen urrietan, sosegua erretzen genuen asteburuetako carpe diem ordu txiki ahalik luzeenetan...

Bat-batean, ordea, pandemia. Bat-batean, konfinamendua. Bat-batean, birus ikusezin batek denbora gelditu zigun eta esku-huts eta bihotz-biluz utzi gintuen. Ordu arte ezertarako astirik ez zuen askok munduko denbora guztia zeukan eskura; denbora malgu-malgua, denbora eskuzabala, Daliren erlojuetako denbora bigun belaxka, orduen gurpil presarik gabea. Baina denboraren malgutzea ez zen bide-saririk gabea: egunero zoramen betean bizitzetik, gure baitako kobazuloaren erdian jarri gintuen pandemiak. Bakarrik, ordu zehatz gabeko denbora baten erdian. Bakoitza bere baitarekin.

Gure etorkizun pertsonal eta kolektiboari buruzko galderak egiten hasi ginen iluntasunaren erdian, eta gure galderek oihartzuna eragiten zuten gure baitako kobazuloaren paretetan: memento mori!, memento mori! Latina aspaldi desagertua zen gure mundutik, baina aise ulertu genuen abisuaren muina: 'hurbil, oso hurbil dabil Herio'.

Normaltasun betera itzuli nahi dugu. Urte eta erdi luzean ikasitako zuhurtasun guztia ahaztuta? Ikasi dugu ezer? Oraindik ez zaigu memento mori abisuaren oihartzuna guztiz isildu gure baitako paretetan. Hilkorrak gara! Ez da amets gaiztoa bukatu! Gogoratu ondoan ditugunak! Hori esaten segitzen dute oraindik gure baitako kobazuloaren paretek, baina gero eta suabeago, isilago, urrutiago.

Memento moriren oihartzuna gero eta apalago eta carpe diem gero eta inora gabeago, tartetxo bat egingo bagenu sikiera Slavojiek-en proposamena gure kaskezurretan iltzatzeko:

«[Birus biologikoei kontra egiteko birus ideologiko bat garatu beharko genuke], gizarte alternatibo bat pentsatzeko birusa, Estatu-nazioa baino harago doan gizarte bat, bere burua gaurkotuko lukeen gizarte bat solidaritatearen eta kooperazio globalaren eskutik». (Slavoj ?i?ek. Un golpe tipo 'Kill Bill' al capitalismo. Sarean).

Puzzle aldrebestua.

Urteak aurrera ere, gertatu zaizkidanak, bizi izandakoak aise samar kokatzen nituen denboraren labirintoan. Pandemia etorri zen arte. Ordutik kostatu egiten zait itxialdian gertatutako gorabaherak pertsonalak zein publikoak kronologikoki antolatzea. Pandemia baino lehenago gertatu ote zen halako, edo geroago izan zen? Jertse gris pikoduna noiz erosi nuen, azken Gabonetan edo itxialdi osteko udan? Noiz izan zen Victoria Eugenian Xabier Leteri egindako omenaldia? Noiz egon nintzen bigarren aldiz konfinatuta senide batek positiboa eman zuelako?

Pandemia-sasoiko denbora oso geldoa izanagatik (edo agian horrexegatik), badirudi errazagoa behar zuela izan gertakarien oren oro ordenatuta gogoratzea: munduko denbora guztia izan dugu eskura koska ttipietan bezala kontu handietan ere haiekin fijatzeko eta haietaz gogoratzeko. Baina nonbait ez, denbora berriak bere izaera propioa du nonbait; edo beste era batera eragiten zidan niri behintzat. Inoiz ez bezala nahasten nituen eta nahasten ditut azken urte eta erdiko datak eta gertakariak, nekez ordenatzen ditut kronologikoki. Iazko udan Zarauzko hondartza itxi zuten txarrantxa batez, hondartzara zihoan jendea ez zedin pilatu. Kontzentrazio eremu baten ideia sartu zitzaidan buruan, eta orduan izan nuen denbora deskontrolatuari buruzko lehen sentsazioa.

Pandemia parentesi bat izaten ari da, baina ez opor luze batzuk edo urte sabatiko bat bezalako denbora bat: malgua da haiek bezala, baina aldi berean deskontzertua eragiten dit, konfunditu egiten nau: kronologia nahasi edo irauli balitzaio bezala aritu zait denbora edo hala jokatzen aritu dela iruditu zait niri. Denbora zegoen, orduak, egunak: egiten genuenaren lekukorik gabe, ordea. Besteak behar ditugu gure gauzak denboran finkatzeko? Eta neure buruari galdetzen nion baita ere: denbora bizitzeko modu desberdin, estrainio, bakarti, ia mamutuak izango al du eraginik gure osasun mentalean, edo dena lehenera bueltatuko da, eta lapsus mental trantsitorio luze bat izan dela pentsatuz itxiko dugu parentesia?

Bada, hasita nengoen denboraren nire pertzepzio desordenatua adinari egozten, eta nire buruari xarra! deitzen. Adin desberdineko jende dezenteri eskatu diot ordutik bere iritzia. Hitz egin dudan jende guztiz gehienak bizi izan du nirearen antzeko inpresioa: denbora bizitzeko modu lauso bat aktibatu omen dugu, orain arte bizi izan dugun denbora-modutik kanpokoa, arrotza, zehaztezina.

Batek baino gehiagok aipatu dit, esaten ari zena ilustratzeko, Zarauzko hondartza txarrantxa-hesiz inguratua.


Summary: Sute batek 11 autobus kiskali ditu Lemoan. Sua 05:00 aldera piztu da Pesa enpresaren garajean, eta 08:30 alderako itzali dute suhiltzaileek. Oraindik ez dute argitu zeintzuk izan diren arrazoiak.

Sute batek Pesa garraio konpainiak Lemoan (Bizkaia) duen garajean zeuden 11 autobus erre ditu gaur goizaldean. Sua 05:00 aldera piztu da, eta suhiltzaileek itzalia zuten 08:30 alderako. La Fletxa-Bolumburu industrialdean dago Pesaren garajea.

Ertzaintzak ikerketa zabaldu du, baina oraindik ez du argitu zergatik piztu den sutea. Ez da inor zauritu sutean.


Summary: Kilometroen antolatzaileak pozik agertu dira «egunak eman duenarekin eta jendearen erantzunarekin». Eguraldi petrala izan arren, Go!azen izan da antolatzaileek bertan behera utzi behar izan duten ikuskizun bakarra. Ordizian, Lazkaon eta Beasainen egin dute aurten, eta Ibarrako Uzturpe ikastolari pasatu diote lekukoa.

Zailtasun askori aurre eginda, baina azkenean egin dute 2021eko Kilometroak ikastolen aldeko jaia. Ordiziako, Lazkaoko eta Beasaingo ikastolek antolatuta, egitarau apala baina zabala osatu zuten, eta ia erabat bete ahal izan dute. Pandemiak erabat baldintzatutakoak ziren ekitaldi gehienak —besteak beste, edukiera mugatua zuten ekintza gehienek—, eta, hori gutxi balitz, eguraldia ere ez dute lagun izan gaur.

Hori dela eta, bertan behera geratu da Go!azen-en ikuskizuna, baina bat eta bakarra izan da. Goizean, besteak beste, herriz herri igaro da lekukoa. Antolatzaileak pozik agertu dira «egunak eman duenarekin eta jendearen erantzunarekin». Egitaraua, gainera, ez da egun bakarrekoa izan; azken hilabetean hainbat ekitaldi antolatu dituzte Bat gea lelopean. «Bertsoa, dantza eta musika uztartu dituzten ekitaldiak» izan dira, antolatzaileen hitzetan.

Gaurko ekitaldi nagusietan, besteak beste, hezkuntza sistema berria hizpide izan dute hizlariek. Nekane Artola Kilometroen ordezkariak, adibidez, galdegin du «adostasuna eztabaida zabal eta sakon baten emaitza» izatea, eta azpimarratu du «euskal hezkuntza sistema propioa eraikitzeko beharra».

Esan du, halaber, ikastolek gaur egun duten kezka nagusia euskararen erabileran eta kalitatean izandako «atzerapausoak» direla, eta eskatu du murgiltze ereduan arreta jartzeko.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua ere izan da gaur Goierrin. Hark ere euskal hezkuntza sistemak dituen «indarguneen eta gabezien inguruan gogoeta egiteko» deia egin du, «guztion artean» eraikitzeko etorkizuneko hezkuntza. Bertsotan ere jardun du sailburuak.

Lekukoa, Ibarrara

Bestetik, ikastolek eskerrak eman dizkiete bertaratutakoei eta, batez ere, jaia prestatzen jardun direnei: «Auzolana eta elkarlana orain ere agerian geratu dira Goierrin». Dena den, esan dute aurtengo Kilometroak antolatzeak utzi dien «altxor nagusia» hiru ikastolen arteko elkarlanean eta ezagutzan sakontzea izan dela.

Azkenik, lekukoa Ibarrako (Gipuzkoa) Uzturpe ikastolari pasatu diote, eta dei egin dute hamabost egun barru ikastolen aldeko hurrengo jaian elkartzera: Lizarrako Nafarroa Oinez-en.


Summary: Urrutikoetxeak ez dio aukerarik eman Victorri. Arlo guztietan gailendu da Urrutikoetxea, eta Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkarako sailkatu da. Jaka, Ezkurdia eta Laso izango ditu aurkari.

Mikel Urrutikoetxea Lau eta Erdiko txapelketako final-laurdenetako ligaxkan izango da. Aitortu duenez, konfiantza falta zuen; azken txapelketak ez zaizkio nahi bezala atera, baina gaur ez du horren itxurarik eman. Nagusitasunez gailendu zaio Victor Estebani (22-7).

Bere erritmoa ezarri du bizkaitarrak, eta arlo guztietan gailendu da. Aitortu du bere asmoa hori zela, Victorrek bere jokoa ezin egin ahal izatea. Gaurkoa neurketa berezia zen errioxarrarentzat; izan ere, duela hiru hilabete eskas itzuli zen profesionaletara. Esan du hasieratik gaizki sartu dela partidan, eta gero ez duela nahi zuen bezala jokatu: «Erraztasun handiak eman dizkiot Mikeli; ez du gauza handirik egin behar izan niri irabazteko».

Urrutikoetxeak Jakaren aurka jokatuko du multzoko lehen neurketa. Lasok eta Ezkurdiak osatzen dute multzo indartsu hori. Beste multzoa, berriz, bihar geratuko da zehaztuta. Danel Elezkanok eta Peio Etxeberriak Tolosan (Gipuzkoa) jokatuko dute. Irabazleak Altuna III.a, Oinatz Bengoetxea eta Aitor Elordi izango ditu multzokide. Elordi herenegun sailkatu zen, etxean, Iñaki Artolari 22-16 irabazita. Altuna III.a izango du aurkari lehenik.


Summary: Sei lagun zauritu dira Iruñetik Gasteizera zihoan autobus batek izandako istripuan. Ezbeharra A-1 errepidean gertatu da, Iruraiz-Gaunan (Araba). Burundesarena zen ibilgailua.

Gaur arratsaldean autobus bat irauli da Iruraiz-Gauna (Araba) parean, A-1 errepidean. Iruñetik Gasteizerako bidea egiten ari zen Burundesaren ibilgailua, eta sei pertsona zauritu dira. Haietako bat bera ere ez dago larri.

16:10 aldera gertatu da ezbeharra, autobusa errepidetik irten denean. Sei lagun soilik zihoazen barruan: 15 eta 21 urte arteko bost bidaiari, eta 32 urteko gidaria.


Realak ezin izan du lidergoa eskuratu

Summary: Realak ezin izan du lidergoa eskuratu. Real Madrilen porrotak lehen postua eskura utzi die txuri-urdinei, baina ezin izan diote Getaferi irabazi. Sandro eta Oiartzabal izan dira golegileak.

Garai honetan ezer gutxirako balioko zukeen, baina Espainiako Ligako lehen postua eskura izan zuen atzo Realak. Real Madrilek 2-1 galdu zuen Espanyolen zelaian, eta garaipena eskuratu balu liderra izango zen Reala. Gauzak, ordea, ez dizkio erraz jarri atzo arte punturik lortu gabe zen Getafek.

Futbol eta aukera gutxiko neurketa izan zen. Imanol Alguacilek azaldu moduan, «zelaia oso lehorra zegoen», eta, haren arabera, horrek ez zion nahi zuen jokoa egiten utzi Realari.

Gauzak hala, txuri-urdinen huts bat baliatu zuen Getafek atsedenaldira aurretik joateko. Aritzek baloi bat galdu zuen zelai erdian, eta Remiroren aurrean ez zuen hutsik egin Sandrok. Nork, eta Sandrok. Kanariarrak ez zuen maila ona eman Realeko jokalari izan zenean, baina iaz txuri-urdinei gola sartu zien Huescarekin, eta aurten, berriz, Getaferekin.

Bigarren zatian beste jarrera batekin zelairatu ziren Alguacilen mutilak, baita saria eskuratu ere. Atzo ere, beste behin, Oiartzabal izan zen golegilea. Gorosabelen erdiraketa bat ederki errematatu zuen eibartarrak.

Hortik amaierara arte, huts asko, aukera gutxi, eta polemika pare bat. Albisterik onena, Isaken itzulera. Sailkapenean hirugarrena da Reala 17 punturekin, puntu berak dituzten Atletico eta Real Madrilekin berdinduta.

Getafe: Soria; Damian (Iglesias, 84'), Djene, Cuenca, Olivera; Florentino, Maksimovic, Arambarri (Jonathan Silva, 75'); Aleñá (Poveda, 84'), Sandro (Macias, 88'), eta Mata (Unal, 75').

Reala: Remiro; Gorosabel (Zubeldia, 82'), Aritz, Le Normand, Aihen; Zubimendu, Merino, Portu (Januzaj, 82'), Navarro (Barrenetxea, 56'), Oiartzabal; eta Lobete (Isak, 56').


Summary: Irailean, 4.133 langabe gutxiago Hegoaldean. SEPEren arabera, 152.190 lagun daude langabezian, duela urtebete baino 31.023 gutxiago.

Beheranzko bideari ekin dio berriro langabeziak. SEPE Espainiako Estatuko Enplegu Zerbitzu Publikoak emandako datuen arabera, irailaren amaieran 152.190 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Abuztuaren bukaeran baino 4.133 gutxiago dira, eta iazko irailean baino 31.023 gutxiago.

Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan egin du behera langabeziak: 1.598 gutxiago daude Bizkaian, 1.365 gutxiago Nafarroan, 603 gutxiago Gipuzkoan, eta 567 gutxiago Araban.

Langabeen %57,5 emakumeak dira (87.491), eta %42,5 gizonak (64.689).

Sektoreka, langabezia soilik handitu da aurretik enplegua ez zutenen artean (+121). Batez ere zerbitzuetan jaitsi da (-3.077), baina apaltzea izan da industrian (-467), eraikuntzan (-419) eta lehen sektorean (-294) ere.

Ohikoa den moduan, irailean berreskuratu egin dira udako hilabeteetan galdutako langileak. Zehazki, batez beste, 1.252.584 langile kotizatu dute Gizarte Segurantzan, abuztuan baino 5.374 gehiago. Hezkuntzan eta haren inguruan udako oporrengatik galdutako lanpostuak dira horietako asko.

Behera egin du, berriro, ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopuruak. Irailaren amaieran 11.335 langile zeuden egoera horretan, eta horietatik 7.000 inguru baizik ez zeuden lanaldi osoko erregulazioan.


Summary: Munduko ehunka dirudunen zerga iruzurrak azaleratu dituzte. Pandoraren paperak kazetaritza ikerketaren berri eman dute. Zerga paradisuetan sozietateak sortzera bideratutako hamalau abokatu bulegotako dokumentuen filtrazio handi batean oinarritua da ikerketa. Oraindik ez da jakina zerrendan euskal herritarrik ote den.

Panamako paperak auzia piztu eta bost urtera ailegatu da eztanda: Pandoraren paperak izeneko kazetaritza ikerketa aurkeztu dute ehunka kazetarik, eta bistan gelditu dira hainbat herrialdetako ehunka dirudunen ustelkeria kasuak. Izan ere, 2016ko eskandaluak egin bezala, ikerketak argitara atera ditu aberats askok beren herrialdeetako ogasunei eginiko iruzurrak. Jakinarazi dutenez, agirietan azaltzen dira, besteak beste, 330 politikari eta kargudun publiko baino gehiago eta munduko aberatsenen Forbes zerrendako 133 pertsona. 1971 eta 2018 artean sortutako 27.000 konpainia baino gehiago dira auzian inplikatuak. Ia 30.000 onuradun dira horietan.

Jakinarazi dutenez, zerga iruzurraren gaineko ikerketak ia bi urte iraun du, eta 11,9 milioi artxibo baino gehiago izan dituzte aztergai. Tartean izan dira dokumentu idatziak, kalkulu orriak, posta elektronikoak eta irudiak. ICIJ kazetari elkarteak koordinaturik, munduko 117 herrialdetako 600 kazetarik baino gehiago hartu dute parte ikerketan. Hala nola ikerketan izan dira, Le Monde, The Guardian, The Washington Post, L’Espresso, La Nación eta El País. Auzian inplikatuak diren dirudunen izenak jakinarazteko garaian, ikerketan parte hartu duen hedabide bakoitzari bere herrialdekoak diren pertsonen datuak ematen zaizkio.

Izenen zerrenda

Pixkanaka emanen dute izenen berri, baina dagoeneko izen ugari jakinarazi dituzte. Besteak beste, agirietan azaldu dira Txekiako Errepublikako lehen ministro Andrej Babis, Ekuadorko presidente Guillermo Lasso, Ukrainiako presidente Volodimir Zelenskieta, Erresuma Batuko lehen ministro ohi Tony Blair eta Txileko estatuburu Sebastián Piñera. Azken horri dagokionez, Txileko Gobernuak ohar bat atera zuen atzo, Piñerak iruzurra egin duela gezurtatzeko. Zehazki, ikerketak azaleratu du Txileko presidenteak Minera Dominga enpresaren salmentan parte hartu zuela haren lehen legegintzaldian, Birjina Uharteetako zerga paradisua baliatuz. Horiez gainera, Pandoraren paperak ikerketan azaldu dira nazioartean ospe handia duten beste hainbat pertsona ere: adibidez, Pep Guardiola futbol entrenatzaile katalana, Shakira abeslaria, Elton John kantaria, Claudia Schiffer modeloa eta Jordaniako errege Abdala I.


Summary: Tubacexeko batzordeak akordioa sinatu du, eta langileak bihar itzuliko dira lanera. Espero baino babes handiagoa izan du azkenean, ELAk eta CCOOk ez ezik, sindikatu independenteko kideak ere bozkatu duelako alde. 06:00etan itzuliko dira lanera langileak, 236 eguneko greba amaituta.

Tubacexeko enpresa batzordeak ostiralean zuzendaritzarekin lotutako akordioa sinatu du gaur 14:00etan, eta langileek amaitutzat eman dute 236 egun iraun duen greba; bihar goizeko lan txandan hasiko dira berriro lanean. Azkenean, hamahirutik zortzi boto izan ditu alde akordioak, ELAkoek eta CCOOek ez ezik, sindikatu independenteko kideak ere sinatu baitu. ELAk eta CCOOk ostiralean egin zuten euren batzarretan hitzarmenerako oinarriaren alde. CCOOk Amurrioko eta Laudioko langile guztien artean bozkatzea eskatu zuen, baina ez dute hala egin azkenean.

Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritzarekin iragan astean lortu zen akordioa, eta, ostiralean, batzordean ordezkaritza duten sindikatuetako langileek haren inguruan bozkatu zuten. Foro horietan, berrehundik gora eguneko greba bukarazten duen akordioa berretsi egin zen, nahiz eta STAT eta LABeko afiliatuak kontra azaldu.

CCOOren afiliatuek, aurreakordioa berretsi arren, nahi zuten haren inguruan langile guztiek bozkatzea, baina gaur goizean egindako bileran, enpresa batzordeko beste sindikatuek ez dute hori onartu. CCOOk adierazi du zuzendaritzarekin hitzartutako proposamena babesten duela, afiliazioaren aldeko jarrera duelako eta «gatazkari irteera traumatikorik gabeko irtenbidea» ematen diolako.


Summary: Arrakala gunea hustu izanaren «izaera politikoa» salatu dute. Gaur hasi da guneko hiru kideren aurkako auzibidea Bilbon

Bilboko Arrakala guneko hiru kideren aurkako auzibidea abiarazi dute gaur. Horri aurre egiteko, AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak agerraldia egin du eraikin okupatua zegoen lekuan, eta geroago elkarretaratzea egin dute Bilboko epaitegien aurrean, eraikina hustu izanaren eta prozedura judizialaren «izaera politikoa» salatzeko.

Martxoan okupatu zuten Bilboko Unamuno plazako eraikin bateko solairu bat, urteetan hutsik egondakoa, «miseriak jotako auzokideen behar materialak asetzeko» helburuz. Arrakala izena jarri zioten guneari, eta irekita egon zen bitartean AZET taldeko egoitza, auzokide etxegabetuen larrialdiko etxebizitza eta elikagaien herri biltegi gisa ere erabili zuten, «jabetza pribatuari aurre egitea helburu duen proiektu politikoaren etxe eta aterpe», etxebizitza sindikatuko kideek esan dutenez.

Baina Arrakala abian jartzearekin batera hasi zen «jazarpen poliziala»: agerraldian salatu dutenez, hainbat kide identifikatu zituzten, haietako batzuei etxeraino jarraitu zieten, bideoz grabatu zituzten, eta sindikatuko kideek horren kontrako elkarretaratzea egin zutenean, Bilboko udaltzainek isuna jarri zieten, «jazarpen polizialaz hitz egiteak adierazpen askatasunaren mugak gainditu» egiten dituela argudiatuta.

Azkenean, maiatzaren 11n hustu zuten solairua, eta han zeuden hiru kide identifikatu egin zituzten. Tentsio handiko egunak izan ziren haiek Bilboko Zazpikaleetan; izan ere, egun batzuk lehenago Desokupa enpresako kideek iragarri zuten Bilbora joatekoak zirela gune okupatu bat hustera, eta horren aurkako mobilizazio handiak egin zituzten Bilboko hiriburuan. Orotara, Arrakalako kideek hiru isun jaso dituzte mozal legea deritzona ezartzearen ondorioz, eta hiru kideren kontrako bide penala abiarazi dute.

AZETeko kideek Bilboko Udala egin dute gunea hustu izanaren «arduradun politiko», eta erantsi dute gertatutakoa ezin dela «testuinguru orokorretik» bereizi: «Hilabeteak dira osasun publikoaren izenean askatasun politiko eta zibilak murrizten ari direla. Gure kaleak eta plazak borrokan dauden lurralde bihurtu dira, non ekoizpen jarduera ez den guztia kriminalizatuta dagoen eta erreprimitua den».

Agerraldia egiten ari ziren bitartean, sostengua ematera joandako auzokideek Mallonako eskailerak hartu dituzte, eta, pankarten bidez Espekulazioari eta errepresioari stop eta Autodefentsaz espekulazioari aurre egin leloak osatu dituzte. Beste mobilizazio baterako deia ere egin dute: datorren ostiralean izango da, urriak 8, 18:30ean, Unamuno plazatik abiatuta.


Summary: Gizon baten gorpua aurkitu dute Bilboko erdialdean bart erre den etxebizitza batean. Sutea 23:30 aldera piztu zen, Rodriguez Arias kalean. Larrialdi zerbitzuetakoek gizona hilik aurkitu zuten etxebizitzara sartu zirenean.

Larrialdi zerbitzuetakoek adin ertaineko gizon baten gorpua topatu dute, bart gauean pizturiko sute baten harira Bilboko erdialdeko etxebizitza batera sartu direnean. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sutea Rodriguez Arias kaleko etxebizitza batean sortu zen, 23:30 aldera, eta hura itzaltzeko lanetan aurkitu zuten hildakoa.

Suteak eragindako soinua eta kea ikusita, bizilagunek larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta eraikina ebakuatu zuten. Suhiltzaileak gai izan ziren sutea kontrolatzeko eta sugarrak eraikinean zehar hedatzea galarazteko, baina ezin izan zuten salbatu etxebizitza barruan zegoen gizona. Segurtasun Sailaren arabera, suhiltzaileak eta Ertzaintza gertaturikoa ikertzen ari dira orain sutearen jatorria argitzeko, baina dagoeneko argi dute gizona sugarren ondorioz hil zela.


Summary: Tenperatura eta ukimena atzemateko sentsoreen aurkitzaileentzat, Medikuntzako Nobel saria. «Mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez» nola sentitzen den ulertzen lagundu dutelako emango diete saria David Julius eta Ardem Patapoutian ikertzaileei.

2021. urteko Medikuntzako Nobel sariaren berri emateko asmoz gaur argitaratu duten oharrean nabarmendu dutenez, «milurteko» askotan galdera askoren sorburua izan da ea «mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez» nola sentitzen den, eta, hain zuzen, bide horretan egin dituzten aurkikuntzengatik jasoko dute saria David Juliusek eta Ardem Patapoutian ikertzaileek. Haien ikerketak giltzarri izan dira estimulu horiek nerbio sistemara nola heltzen diren eta han inpultso elektriko nola bihurtzen diren argitzeko. Ondorioz, oinazea ulertzen ere lagundu dute, eta haren kontra egiteko erak lantzen. Sariaren berri emateko gogora ekarri dute XX. mendearen lehen erdialdean egin zirela hainbat aurkikuntza garrantzitsu: «Argi geratu zen tenperaturak eta presioak eragina dutela azaleko hainbat nerbiotan». Argitzeko «misterioak» bazeuden, ordea, eta horiek argitzeko asmoz bi ikertzaileek egindako lana nabarmendu dute. Ohi denez, Karolinska Institutuaren Nobel Batzarrak eman ditu sariaren aldeko argudioak. «Bien aurkikuntzek era eman digute ulertzeko beroak, hotzak edo indar mekanikoak bulkada nerbiosoak nola has ditzaketen, gu gure inguruko mundura egokitzeko», azaldu dute oharrean. «Izadiaren sekretuetako bat argitu dute», nabarmendu du sariaren berri emateko agerraldian Nobel Batzordeko ordezkari Thomas Perlmannek: «Berebiziko garrantzia du bizirik irauteko». Bi zientzialariek egindako aurkikuntzak, giza organismoak inguruarekiko nola erantzuten duen ulertzeko «katebegi galduak»zirela esplikatu dute. AEBetan ari dira Bi ikertzaileak AEB Ameriketako Estatu Batuetan ari dira, baina Patapoutiak Libanon du jatorria. Julius 1955an jaio zen, New Yorken. Californiako Unibertsitatean dihardu; zapore oso minak erabiliz egindako ikerkuntzen bitartez, zentzumenak atzemateko ezinbestekoak diren sentsoreak atzeman ditu. Scripps Ikerketa Institutuan ari da Patapoutian. 1967an jaio zen, Beiruten. Indar mekanikoaren eragina atzematen duten sentsoreei erreparatu ahal izan die berak, bere ikerketen bitartez. Medikuntzakoa lehen Nobel saria izan ohi da. Bihar Fisikako Nobel saria norentzat den esango dute, etzi, Kimikakoa. Atzetik Literaturakoa, Bakearena eta Ekonomiakoa.


Summary: Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak eskatu dute berrikus dadila erizaintzako lan eskaintza. Txibitek dio euskara ez dela balioetsiko erizaintzako LEPean, dekretua onartu gabe dagoelako oraindik. Nafarroako Gobernuko presidenteak argudiatu du erabakia euskararen dekretuaren menpe dagoela.

Erizain postuekin loturiko deialdia zabaldu du berriki Nafarroako Gobernuak: zehazki, erizainen 424 lanpostutarako prozesu bat abiatu dute, eta euskara jakiteak ez du inolako baliorik izanen eskaintza horretan. Euskara ez da balioetsiko; ingelesa, frantsesa edo alemana, ordea, bai. Euskara zokoratua utzi izanak sumina eragin du hainbat herritar eta talde politikorengan, eta kritikei erantzun die gaur Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek. Arrazoi bat eman du euskarak baliorik izanen ez duela argudiatzeko: euskararen dekretua onartu gabea izatea.

«Honek euskararen dekretuarekin du ikustekoa, eta oraintxe bertan barne tramitazioko prozesuan da oraindik ere», adierazi die Txibitek kazetariei. Nabarmendu du dekretua aztertze fasean dela: «Auzitegiak egindako eskakizunei erreparatu behar diegu orain, eta, beraz, dekretua ez da indarrean».

Eskubide urraketak Erizaintzako lan eskaintza publikoaren harira, parlamentuko talde politikoek askotariko jarrerak azaldu dituzte. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Duguk eta Ezkerrak lan deialdia berrikus dadila eskatu dute gaur parlamentuan. Diotenez, ez baitira ados euskara balioetsi gabe uztearekin. EH Bilduren iritziz, «erokeria bat» da euskarak baliorik ez izatea; Ezkerraren hitzetan, «izugarrikeria bat». Ordea, gobernuak azaldu du «legea betetzen» ari direla, eta, are, azaldu dute egungo egoera joan den legegintzaldian egindako urratsei zor zaiela. Bestalde, Navarra Sumak ez du nahi lan eskaintza publikoko deialdia moldatzerik, eta gobernuari galdegin dio «behingoz» onar dadila euskararen dekretu berria.

Auzia ez da berria: azken urteotan Nafarroako lan eskaintza publikoetan euskarari ematen zaion balioa maiz izan da polemika iturri. Besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluak hainbatetan salatu du Nafarroakoak «hizkuntza-eskubide urraketak betikotzen dituzten lan deialdiak» direla, eta aldaketa sakonak eskatu ditu. Gainera, azaldu dute Nafarroako Gobernuak ez duela prestutasunik agertu arazoari irtenbidea emateko.


Summary: ELAk euskal estatu burujabe bat lortzeko alde bakarreko bidea defendatu du. Sindikatuak azaroaren 24an eta 25ean egingo du kongresua, eta buruzagitzan ez da aldaketa handirik izango. Batzorde eragile parekidea eratuko du.

Pandemiak utzitako lorratz sakonak markatuko du ELA sindikatuaren XV. Kongresu konfederala, datorren azaroaren 24an eta 25ean, Bilbon (Euskalduna). Izan ere, bizitzan funtsezkoa denari erreparatzera behartu du izurriak eragindako egoera berriak, distopikoa kasik itxialdien sasoietan. Bada, Euskal Herriko sindikaturik handienak Benetan garrantzitsuak diren gauzak; aktibatu, lortu, zaindu lelopean egingo du batzarra, «langileak eta gizarte osoa aktibatzea» duelako helburu, «badatozen aldaketa nagusiak» aintzat hartuz.

Aldaketa horien artean, «behin estatutuen aroa agortuta», euskal estatu burujabe bat osatzea lehentasunen artean jarri du sindikatuak, eta «errepublika burujabe eta independente baten alde» lan egingo dutela adierazi, «nazio eta klase emantzipaziorako horizonte gisa». Ponentzian argi eta garbi defendatzen dute hura eskuratzeko «alde bakarreko prozesu subiranista soziala».

Izan ere, ELAren ustez, jada argi geratu da Madril ez dagoela «eskuduntzen hobekuntza bat negoziatzeko prest, are gutxiago gure erabakitzeko eskubidea aitortzeko»: «Geratzen zaigun bide bakarra da alde bakarreko indar metatzeari ekitea, jakinik gaur ez daukagula nahikoa indar Estatuarekin hausteko», dio txostenak.

Subiranistak, geldialdian

Egungo egoerari buruz, ELAk dio Euskal Herriko erakunde suberanistak geldialdian daudela «auzi nazionalari dagokionez». Hori paradoxa bat dela aipatu dute, ETAk 2011. urtean ekintza armatua utzi zuenetik «zenbait gertakarik itxaropena piztu baitzuten autogobernu eta erabakitzeko ahalmen handiagoa izateko». Espainiako eta Frantziako estatuek ordutik izandako jarrera gaitzetsi du sindikatualk, baita Eusko Jaurlaritzak hartu duen joera errepresiboa ere, «bereziki Ertzaintzak gatazka sozial eta laboralei ematen dien tratuari dagokionez».

Indar abertzaleek hauteskundeetan arrakasta izan arren, ELAren ustez nabarmenak dira haien baitan gertatzen ari diren aldaketa ideologiko eta programatikoak. Alde horretatik, sindikatuak esan du autonomismoa eta neoliberalismoa «txanpon beraren bi aldeak» direla, eta ezkerreko indarrei «kemen handiagoa» eskatu die nazio eta klase auzian. EH Bilduri kritika zuzenak ere egin dizkio sindikatuak, besteak beste, azken urteetan Nafarroan edota Madrilen sinatutako akordioak gaitzetsi baititu.

Ildo nagusietan, aldaketa gutxi

«Pandemiak inoiz baino nabariago utzi ditu gure gizartearen gabeziak eta dohainak. Krisiek pertsonen eta gizarteen alderik onenak eta txarrenak uzten dituzte agerian», esplikatu du ELAk. «2008ko krisia oraindik gainditu gabe genuela, ondorio ekonomiko, laboral eta sozial larriak eragin dizkie langileei pandemiak sorturiko osasun krisia». Egungo testuingurua azaldu ostean, egoera berrian ahalik eta eraginkorrena izateko prestatzen ari dela esan du ELAk, eta azaroko kongresua mugarria izango duela egiten ari den aldaketa horietan.

Dena den, buruzagitzan eta sindikatuaren ildo nagusian ez da aldaketa handirik espero: hasteko, Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak beste agintaldi baterako izendatuko duelako 736 ordezkarik osatuko duten batzarrak. Batzorde Eragileak aurkezturiko kudeaketa txostena eztabaidatuko dute Euskalduna Jauregian, baita datozen lau urteetako lan ildoak zehaztuko dituen txostena ere. Orain arte eztabaida prozesua «oso aberasgarria» izan dela nabarmendu du sindikatuak, ehunka ordezkari parte hartzen ari baitira.

Kongresuan izango diren 736 ordezkari horien artean, 384 gizonak dira, eta 352, emakumeak (%47,2). Horrek, ELAren esanetan, agerian uzten du sindikatuak sexu berdintasunaren alde egin duela. 2008. urteko kongresuan, emakumeen parte hartzea %30,3koa izan zen; 2013. urtean, berriz, %33,4koa, eta 2017. urtean, %42,8koa.

Erreformak ate joka daude

Besteak beste, lan erreforma eta pentsioen erreforma aipatu ditu ELAk ate joka dauden «aldaketa nagusien» artean, eta sindikatuak garbi utzi du aldaketok «langileen alde» jartzeko lan egingo duela. «Kapitalaren aurrean, benetan garrantzitsuak diren gauzak aktibatu, lortu eta zaindu behar dira», esan du. Benetan garrantzitsuak diren gauzak zerrendatu ditu, gainera: «Bizitza eta osasuna erdigunera» ekarri behar direla azaldu du, «zerbitzu publikoak doakoak eta unibertsalak» izan behar direla, eta «erabakitzeko eskubidea bizitzaren arlo guztietara» zabaldu behar dela. Era berean, «genero ekitatea lortu» behar dela uste du, eta «ingurumena zaintzen duen gizarte eredua bultzatu». Horrek guztiak bizi baldintzak hobetuko ditu, ELAren arabera.

Helburu horiek ezarrita dauzka, beraz, sindikatuak, eta kongresuan hartuko dituzten erabakiak xede horiek ahalik eta modurik eraginkorrenean lortzeko izango dira. Mitxel Lakuntza izango da aurrerantzean ere idazkari nagusi, eta haren albokoa Amaia Muñoa izango da beste lau urtez. Hori bai, Nazio Batzordea Batzorde Eragile parekidea izango da aurrerantzean, sei gizon eta sei emakume izango baitira. Zuzendaritzarako hiru kide berri proposatu dituzte: Leire Gallego Lopez de Goikoetxea (Gasteiz, 1989), Alazne Mantxola Mintegi (Legazpi, 1988), eta Ane Miren Zelaia Arieta-Araunabeña (Durango, 1989).


Summary: Puigdemont: «Europako agintariek ere garaia dute gatazka honen tamainaz jabetzeko». Sassariko Helegite Auzitegiak Kataluniako presidente ohiaren kontrako euroagindua eten du,Europako Justizia Auzitegiak bere irizpidea ezarri arte.

Espainiako Auzitegi Gorenaren euroaginduak Italiako justiziaren aurrera eraman du Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratu eta Junts per Catalunyako eurodiputatua. Sassariko Helegite Auzitegian izan da deklaratzen, eta aske irten da bi orduko saioaran ondoren, inolako baldintzarik gabe. Pablo Llarena Goreneko magistratuak Puigdemont Espainiaratzeko egina duen eskaria aztertu du epaileak, eta prozesu hori behin-behinean etetea erabaki du, Europako Justizia Auzitegiak zer erabakiko zain. Sardiniako auzitegiak ontzat eman ditu fiskaltzaren eta defentsaren irizpideak. Biek eskatu dute euroaginduaren prozesua atzeratzea.

Puigdemont «oso pozik» agertu da, arratsaldean, bere abokatuekin batera eskaini duen prentsaurrekoan. Baina «haserre» ere badela gaineratu du, «herritarren ordezkari gisa jarduteko jartzen dizkiguten oztopoengatik». Gogoratu du duela lau urte hasi zuela erbestea bere gobernuko hainbat kiderekin batera, eta denbora horretan Alemaniako, Belgikako eta Italiako justiziaren aurrean aurkeztu dela, eta hirurek baztertu dutela Espainiako Auzitegi Gorenaren euroagindua. «Europa osoan mugitu naiteke aske, toki bakarrean izan ezik».

Kataluniako presidente ohiaren esanetan, lau urteren ondoren, «autokritika egiteko garaia» da Espainiako Estatuarentzat. «Ez du bere helburu politikoetako bat bera ere bete». Autokritika eskatu die «Espainiaren makineriaren menpe» jardun duten komunikabideei era, eta Europari aritu zaio segidan: «Europako agintariek ere garaia dute gatazka honen tamainaz jabetzeko». Europako zuzenbidean «salbuespen espainiar bat» ba ote dagoen galdetu du.

Kontraesanezko baieztapenak

Sassariko auzitegiak kontraesanezko bi ikuspuntu aztertu behar izan ditu erabakia hartzeko orduan. Batetik, Espainiako Auzitegi Gorenarena: euroagindua indarrean dela ziurtatu zuen Pablo Llarena epaileak joan den astean. Bestetik, Europako Justizia Auzitegiak Puigdemonten kontrako euroagindua etena dagoela jaso zuen uztailaren 30ean argitaratu zuen autoan.

Puigdemonten defentsak argi du Luxenburgoko auzitegiak esandakoa aintzat hartuz gero ez dagoela euroaginduarekin jarraitzeko oinarririk. Gonzalo Boye abokatuaren iritziz, euroagindua etenda dago, Llarena epaileak Luxenburgoko auzitegiari euroaginduen gaineko arazo aurrejudizial bat aurkeztu zionetik. Europako Justizia Auzitegiak hala baieztatu zuen uztailaren 30ean kaleratu zuen autoko 53. paragrafoan, eta irizpide bera ezarri du Italiak.

Ez hori bakarrik. Europako Justizia Auzitegiaren esanetan, «Espainiako agintariek berariaz» adierazi zuten EB Europako Batasuneko auzitegiek ezin izango dutela Puigdemonten kontrako euroagindua betearazi «Justizia Auzitegiak [arazo aurrejudizialari buruzko] epai bat eman arte». Egoera berean daude Puigdemonten gobernuan kontseilari izan ziren Toni Comin eta Clara Ponsati ere.

Llarenaren esanetan, ordea, euroagindua indarrean dago oraindik, eta hala ohartarazi zion joan den ostegunean Sassariko auzitegiari bidali zion idatzian. Goreneko magistratuaren arabera, Europako Justizia Auzitegia «okertu» egin zen euroagindua indargabetuta zegoela baieztatzean, eta Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu zion ardura —hark ordezkatzen du Espainiako Estatua Luxenburgoko auzitegian—, auzitegiari hala zegoela adierazi ziolako. Baina Llarenak nabarmendu du euroagindu hori indargabetzeko eskumena berea dela eta ez duela halako erabakirik hartu.

Bi gai argitzeko

Sassariko auzitegiaren erabakia Llarenaren argudioen kontrakoa da erabat, euroaginduei berehala bide ematea baztertu duelako eta lehentasuna eman diolako Luxenburgoko auzitegiak esateko duenari. Bi gai dauzka argitzeko Europako Justizia Auzitegiak.

Batetik, Puigdemonti immunitateari buruz ebatzi behar du. Europako Parlamentuak immunitatea kendu zien presidente ohiari eta Clara Ponsati eta Toni Comin Kataluniako kontseilari ohiei, joan den martxoan, Espainiako Auzitegi Gorenaren eskariz. Eurodiputatuek helegitea jarri zuten Europako Justizia Auzitegian, erabakiaren kontra, eta Luxenburgoko auzitegiak argitu egin beharko du suplikatorioa legezkoa izan zen.

Bestetik, Llarenak aurkeztu zuen arazo aurrejudizialari erantzun behar dio. Magistratuak argibideak eskatu zizkion euroaginduen eragin ahalmenari buruz eta hari uko egiteko arrazoi posibleei buruz. Belgikako justiziaren ebazpen baten harira aurkeztu zuen eskaria. 2020ko abuztuaren 7an, Bruselako lehen instantziako epaitegi batek baztertu egin zuen Gorenak Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohi erbesteratuaren kontra igorri zuen euroagindua. Epaitegiak arrazoitu zuen Espainiako Auzitegi Gorena ez dela Puigen kontrako euroagindua igortzeko instantzia eskuduna; aldiz, egiteko hori Kataluniako epaitegi bati dagokiola adierazi zuen. Bruselako epaitegiak euroagindua baztertzeko aurkeztu zituen argudioak egokiak diren argitzearren jo zuen Llarenak Europako Justizia Auzitegira.

Kataluniako presidente ohiak atzo goizean bidaiatu zuen Sardiniara. Alghero hiriko aireportura iritsi zen, irailaren 23an atxilotu zuten toki berera. Espainiako Auzitegi Gorenak haren aurka igorria duen euroaginduaren ondorioz atxilotu zuen Italiako Poliziak —defentsaren esanetan, Espainiako Poliziak ere parte hartu zuen atxiloketan. Espainiako Gobernuak ukatu egin du—. Gaua pasatu zuen espetxean, eta hurrengo egunean epailearen aurrean deklaratu zuen. Aske irten zen Sassariko Helegite Auzitegitik, gaurko egunez berriro ere deklaratzera itzultzeko baldintza bakarrarekin. Saioak 11:00etan hasi behar zuen, baina atzeratzea erabaki du epaileak, eta 13:30ean hasi da azkenean.

Puigdemont deklaratzera iristerako, Kataluniako independentismoaren ordezkaritza zabal bat bildu da auzitegiaren parean, babesa ematera. Generalitateko kontseilari eta kontseilari ohiak; ERCko, Juntseko eta CUPeko parlamentariak eta gizarte eragile independentistetako kideak elkartu dira, besteak beste. «Errepresioaren amaiera» eskatu dute, eta baikor agertu dira, Italiak Espainiako justiziaren euroagindua baztertuko duela iritzita.

Goreneko magistratuak Sassariko auzitegiari beste ohar bat bidali dio gaur, Comin eta Ponsati Sardinian daudela jakin duenean, bi politikari horien kontrako agindua ere indarrean dela adierazteko. Cominek eta Ponsatik ez dute aparteko arazorik izan Sardinian sartzeko, nahiz eta Ponsatik jakinarazi duen Poliziak identifikatu egin duela hotelean zegoenean.


Summary: AEBetako futbol ligako jardunaldia bertan behera utzi dute, sexu abusuen kasu batzuk azaleratu direlako. Jokalariek egin duten presioaren eraginez, ligako agintariak dimisioa eman du. Bi jokalari ohik elkarrizketa batean entrenatzaile bati buruz esandakoek sorrarazi dute afera.

Asteburu honetan ez da NWSL AEBetako Emakumezkoen Futbol Ligako neurketarik jokatu, jokalariek hala eskatuta. Lisa Baird ligako agintariak joan den ostiralean eman zuen dimisioa, erabakiaren berri eman eta ordu gutxira.

Iraganeko sexu abusuen kasu batzuek eragin dute hori: asteartean kaleratu zuten Richie Burke Washington Spirit taldeko entrenatzaile zena, eta ostegunean Paul Riley North Carolina Courage taldeko entrenatzailea. Burke ligak berak ikertu zuen, hainbat jokalarik abusu psikologikoa egiten ziela salatu ostean.

Rileyri, berriz, sexu jazarpena eta abusuak egozten dizkiote. Nazioartean FIFA arduratuko da hura ikertzeaz, ostiralean jakinarazi zuenez: «Halako jokabideak izan dituzten guztiek justiziaren aurrean erantzun behar dute; zigortu egin behar dira, eta futboletik kanporatu», adierazi zuen nazioarteko federazioak. AEBetan, berriz, gaur jakin da Sally Q. Yates fiskal federal ohiak ikertuko duela Riley.

The Athletic aldizkari digitalak Rileyren bi jokalari ohiri egindako elkarrizketa batek azaleratu ditu gertakariok; han, biek zioten entrenatzaileak sexu abusuak egin zituela. Egiari zor, ordea, jokalariek denbora zeramaten ligari presio egiten Riley kanporatzeko, baina orain arte oso eskasa izan zen Bairden erantzuna. Duela hilabete batzuk, adibidez, mezu elektroniko soil batekin erantzun zien jokalariek egindako kexei.

Jokalarien ordezkariek ostiralean adierazi zutenez, ostegunekoa «oso egun mingarria» izan zen eurentzat. Adierazi zuten jardunaldia bertan behera uzteko eskatu zutela «mina kudeatzeko tarte bat» izan zezaten, eta jasotako babesa eskertu zuten.

Gizonak defendatzen dituzten gizonak

Gertakarion harira, azken astean hainbat kasu azaleratu dira, eta argi geratu da sexu jazarpena eta abusuak ligaren parte izan direla 2012an sortu zenetik. Ligari berari ere kritika zaparrada jausi zaio. Megan Rapinoe AEBetako futbol izarrak, adibidez, Twitterren idatzi zuen ligak «denbora honetan guztian» ez duela behin ere «defendatu behar zuen pertsona defendatu»: «Gizonak emakumezkoei jazartzen zaizkien gizonak defendatzen», idatzi zuen Rapinoek. Ez da antzeko adierazpenak egin dituen izar bakarra izan.

Beste txio batean jarraitu zuen 2019ko Urrezko Baloiaren irabazleak: «Botere posizio batean egon eta gertatutakoak izorratu egin dituen horiek, kexak entzun eta ezer egin ez zuten horiek popatik hartzera joan daitezela».

Dimisioa eman eta gero, Bairdek gertatutakoan izan duen erantzukizuna aitortu zuen: «Aste hau, eta denboraldi honen zati handi bat, oso gogorrak izan dira jokalarientzat, eta horretan izan dudan erantzukizuna aitortzen dut. Sentitzen dut jende askori min egin izana», esan zuen agintari ohiak. Ligaren kultura aldatzeko lan egingo dutela hitzeman zuen.


Summary: Ibon Ajuriagojeaskoak irabazi du Bizkaiko txapelketako lehen kanporaketa. Ajuriagojeaskoak 479 puntu lortu ditu, eta Ander Elortegi sailkatu da bigarren, 477,5 punturekin.

Bizkaiko Bertsolari Txapelketa atzo hasi zen, Durangon. San Agustin kulturgunean jokatu zuten lehen kanporaketa, eta Ibon Ajuriagojeaskoa nagusitu zen, 479 puntu lortuta. Hortaz, bertsolariak finalaurrekoetan kantatuko du.

Ander Elortegi izan da bigarren sailkatua, 477,5 punturekin. Haren atzetik geratu dira Asier Galarza (451), Iruri Altzerreka (433,5), Inazio Vidal (421) eta Beñat Bilbao (398,5).

Saioan Leire Garatxena aritu da gai jartzaile. Ainhoa Arregik, Iñaki Aurrekoetxeak, Mirari Azulak, Leire Etxebarriak, Jurgi Fuentesek eta Garazi Mendozak osatu dute epaimahaia.

Bizkaiko txapelketako hurrengo saioa datorren larunbatean egingo dute, Igorren, Lasarte aretoan, 17:00etan. Ibai Amillategi, Julen Arzanegi, Mikel Goiriena, Garazi Navarro, Gorka Pagonabarraga eta Ander Urzelai arituko dira kantuan.

Joan den asteburuan izan dira txapelketetako bertso saio gehiago ere. Larunbatean, Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen final-laurdena jokatu zuten Izaban, eta Eneko Fernandezek irabazi zuen. Xilaba Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako txapelketako hirugarren kanporaketan, Patxi Iriart nagusitu zen Hiriburuko saioan (Lapurdi).


Summary: 'Herri ekimena eta kooperatibismoa' mahai ingurua egin dute Azpeitian. Ekitaldia 09:30ean hasi da, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean. David Fernandez kataluniarrak eta «lau euskal esperientziatako ordezkariek» hartu dute parte saioan.

Herri ekimena eta kooperatibismoa izenburu duen mahai ingurua egin dute gaur Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean, 09:30ean hasita. Saioa Sanagustin kulturguneak 10 urte Herri Batzordeak eta Kultiba kooperatibak antolatu dute, eta BERRIAk zuzenean eman du bere webgunean. Orian,ikusgai dago ekitaldi osoa.

Hizlarien artean David Fernandez CUPeko diputatu ohia izan da; Kooperatibismoaren balioak eta balioa hitzaldia eman du hark. Beste lau hizlariak «lau euskal esperientziatako ordezkariak» izan dira, antolatzaileen arabera. Ioritz Aizpuruk, Azpeitiko Elikagunea proiektuaren sortzaileetako batek, Saltokiaz haratago, dastaketa eta heziketa gunea hitzaldia egin du; Mondragon taldeko Erreka Groupeko kide Cristina Etxegoienek industria produkzioari buruz hitz egin du; Araialdeko Ekintza Faktoria proiektuaren ordezkari Gartzen Garaiok Eraldaketa soziala euskaratik eta euskaraz hitzaldia eman du; eta, azkenik, Goiener kooperatibako Naroa Elortzak energia berriztagarrien sorkuntzaz eta kontsumoaz jardun du.

Jarraian, jardunaldiko ideia nagusiez eztabaidatu dute protagonistek. Saioan parte hartzea doakoa izan da.

Berez, ekitaldia joan den ekainaren 25ean egitekoa zen, baina, Fernandezek izan zuen ezbehar fisiko bat tarteko, atzeratu egin zuten, presentziala izan artean.


Summary: Sindikatuek gaitzetsi dute Nafarroako hezkuntzako protokolo berriak «ezinegona» eragin duela. LAB, Steilas, Afapna, ANPE, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek 47 ikastetxetako klaustroek sinatutako manifestu bat helarazi diote Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari.

Hezkuntzarako protokolo berriak «ezinegona» sortu duela adierazi diote LAB, Steilas, Afapna, ANPE, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari. Hain zuzen, 47 ikastetxetako klaustroek sinatutako manifestu bat helarazi diote. Ziurtatu dute Hezkuntza Departamentuak irailean egindako protokolo aldaketak «nabarmen» okertu dituela irakasleen lan baldintzak, «zuzeneko irakaskuntza saioak ugaritu egin direlako».

Ikastetxeetako klaustroen irudiko, beharrezkoa da ezarritako neurriak hezkuntza komunitatearekin —eta, batez ere, irakasleekin —adostea, «haiek baitira neurriak praktikan jartzearen arduradunak». Gaitzetsi dutenez, eskolaz kanpoko jarduerak antolatu beharrak irakasleen zuzeneko irakaskuntza orduak areagotzen ditu. Horrek bestelako ondorio batzuk ere uzten dituela azaldu dute: «Ikastetxeek behar bezala funtzionatzeko berebiziko garrantzia duten beste zeregin batzuk egiteko behar den denbora murriztea dakar: zikloaren koordinazioa, taldearen koordinazio didaktikoa eta tutoretza, liburutegien koordinazioa eta zaintzak, besteak beste». Gainera, irakasle gehiago kontratatzeko ere eskatu dute, baita eskolaz kanpoko jardueren eskariari «behar bezala» erantzuteko ere, ikasgeletako bizikidetza taldeei eutsiz.


Summary: 50 urte bete ditu gaur Gipuzkoako Aspace elkarteak, eta urte osoko programazio zabala iragarri dute. Zikloari hasiera emateko, ekitaldi jendetsua egin dute Donostiako Tabakaleran.

Mende erdi. Hori da Gipuzkoako Aspace elkarteak martxan daraman denbora. Gaur ospatu dute urteurrena, Donostiako Tabakaleran. Elkarteko parte hartzaileak izan dira protagonista nagusiak: erabiltzaileak, familiak, langileak eta elkarteko boluntarioak. Hain zuzen, Endika Markotegi elkarteko erabiltzaileak aurkeztu du saioa, Julian Iantzirekin batera.

Ekitaldian izan dira Iñigo Urkullu lehendakaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko Presidentea, Maite Peña Gizarte Politiketako Diputatua eta Eneko Goia Donostiako alkatea, besteak beste.

Ekitaldiari hasiera eman ondoren, ikus-entzunezko baten bidez laburtu dute elkartearen 50 urteko ibilbidea. 1971. urtean abiatu zuten zazpi senidek, Garun Paralisiaren Elkartearekin. Sortzaile horiek eta beraien senideak omendu nahi izan dituzte gaurko ekitaldian, eta eszenatoki gainera igotzearekin batera, oroigarri bat oparitu diete antolatzaileek. Ez dira bakarrak izan: elkarteko kide ugari agertu dira eszenatokian. Erabiltzaileek, langileek edo senideek, besteak beste, eman dituzte beren testigantzak. «Asko egin dugu, baina oraindik ere asko dago egiteko, eta gizarte osoaren babesa behar dugu aurrera egiteko», adierazi du Lurdes Kerexeta langileak.

Iñigo Urkulllu lehendakariak ere hartu du hitza ekitaldiaren amaieran, eta eskerrak eman dizkie Aspaceren sortzaileei: «Hau ez zen posible izango elkartea sortu zuten familiak hor egon ez balira. Beren gain hartu zuten garun paralisia daukatenen eskubideen aldeko borroka, ikusgarritasuna, integrazioa... Aitzindariak, ausartak eta arduratsuak izan zineten». Pandemian zehar elkarteak egin duen lana ere nabarmendu du, eta adierazi du Aspacek garrantzi handia daukala bai arlo sozialean eta bai osasun arloan. Horrez gain, jakinarazi du Jaurlaritzak bi arlo horiek bideratzeko estrategia berri bat aurkeztuko duela hurrengo asteetan.

Elkarrekin bai

Urteurrenaren harira, Elkarrekin gai gara kanpaina ere aurkeztu dute. Kanpaina horrekin, hasiera eman diote Aspaceren ibilbidea omentzeko antolatu duten programazioari. Hilabetero ekitaldi bat antolatuko dute elkarteak lan egiten duen Gipuzkoako herri bakoitzean, eta 2022an bukatuko da zikloa, Aspace Egunarekin batera.

Urte osoan antolatuko dituzten egitasmoekin, ibilbide osoan jaso duten babesa «eskertu» nahi dute, eta, horrekin batera, Aspace ikusarazi eta «lagun sarea zabaldu», «garun paralisia duten pertsonen eskubideetan aurrera» egiteko.


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Udaltzaingoak larunbat gauean atxilotu zituen bi gizonezkoak.

Udaltzaingoak bi gizonezko atxilotu zituen larunbat gauean Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Atxilotuetako batek 55 urte ditu, eta besteak, berriz, 37. Erasoetako bat Norteko trenbidearen kalean egin zuten, eta bestea, berriz, Aranbizkarra auzoko etxebizitza batean. Ez dute eman erasoen inguruko xehetasun gehiago.


Summary: Baliteke Erresuma Batuko hornidura faltak Gabonetara arte irautea. Londresek berrehun militar jarri ditu kamioilari lanak egiten. Boris Johnsonen esanetan, migrazioa erraztea ez da konponbide bat.

Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadorearen kongresua abian da Manchesterren, eta bere agintaldiaren bigarren erdirako proposamenak aurkezteko erakusleiho gisa erabili nahi du hura Boris Johnson lehen ministroak. Begiradak, baina, beste nonbait daude, langile faltak herrialdeko horniduran eragindako kalteetan. Izatez, Johnsonek aitortu du arazoak Gabonetara arte iraun dezakeela, eta militarrak jarri ditu kamioilari lanak egiten. Halere, baztertu egin du atzerriko langileen sarrera erraztea: «Aurrera egiteko modua ez da kontrolatu gabeko migrazioaren palankatik tira egitea».

Gasolindegiek astebete baino gehiago daramate bezeroei behar beste erregai eman ezinda, kamioilari faltak eragindako hornidura eskasia dela medio. Rishi Sunak Ekonomia ministroaren esanetan, baina, arazoa nazioartekoa da, eta Londresek ezin du bere kabuz konpondu: «Ezin dugu hagaxka magiko bat astindu mundu mailako hornidura kateko arazoak desagertzeko».

Bestelakoa da Johnsonek azaldutakoa. BBC kateari eginiko elkarrizketa batean, lehen ministroak onartu du brexit-aren eta pandemiaren ondorio dela egungo egoera. Hark, baina, merkatuaren «doikuntza epe bat» dela nabarmendu du, pauso bat gehiago dela «eredu ekonomiko hautsi batetik» aldentzeko prozesuan: «Jendeak 2016an [brexit-ak zekarren] aldaketa babestu zuenean, eta 2019an Alderdi Kontserbadorearen alde egitean, soldata txikietan, kualifikazio apaleko lanpostuetan eta produktibitate txiki kroniko batean oinarritutako eredu bati amaiera emateko bozkatu zuen».

Izan ere, hori da erregai hornidura eten duten faktoreetako bat: langile falta. Brexit-aren ostean martxan jarritako araudi berriek eta pandemiak zaildu egin dute atzerriko langileen iritsiera, eta hainbat lanpostu betetzeko arazoak dituzte; garraioan soilik ez, abeltzaintzan, ostalaritzan eta eraikuntzan ere nabaritu dute arazoa. Horri erantzuteko, Londresek aldi baterako 5.000 bisa onartu ditu kamioilarientzat —100.000 inguru beharko lirateke eskaerari erantzuteko—, eta beste 5.500 hegazti haztegietan lan egiteko prest daudenentzat. Izan ere, abeltzainek ehunka animalia sakrifikatu dituzte azken asteetan, hiltegietan nahikoa langile ez dagoelako.

Halere, lehen ministroak ez du bide horretatik jarraitu nahi. Izan ere, haren ustez, EB Europako Batasuneko ekialdeko herrialdeetako langileekiko izan duten dependentziaren ondorio da egoera: «Lan horiek soldata txikien truke egiteko prest zeuden, eta, horregatik, orain ez dira erakargarriak». Kontrara, soldata igoerak eskatu dizkie enpresariei, Erresuma Batuko langabeak erakartzeko.

Arrazoiak arrazoi, supermerkatuek hainbat produktu jasotzeko arazoak dituzte, eta gasolindegi ugarik ezin dute erregai hornidura bermatu. Galesen, Eskozian eta Ingalaterra iparraldean krisia amaitu da, «birtualki» bada ere, Petrolio Minoristen Elkartearen arabera. Egoera, ordea, bestelakoa da Ingalaterra hegoaldean. Eremu hartan eta Londresen banaketa lanak egiteari ekin diote berrehun militarrek. Escalin operazioaren parte da erabakia. 2020ko urtarrilaren 31ko deskonexioak eragin zezakeen hornidura faltari aurre egiteko prestatutako operazioa da.

Hornidura bermatzeko zailtasunak ez dira, baina, gobernuaren arazo bakarra. Azken urteetan defendatutakoaren aurka, zerga igoera bat iragarri du Johnsonek, hainbat alderdikideren haserrea eraginez. Manchesterreko kongresuko beste gai nagusietako bat da Ipar Irlandarako Protokoloa ere. Testu hartako 16. artikulua erabiltzeko eskatu diote Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisi. Hark aldebakarreko neurriak hartzea onartzen du, protokoloaren eraginez espero gabeko efektu negatibo bat agertzen bada. Lewisek, ordea, adierazi du aukera hori ez dagoela mahai gainean, eta Bruselarekin konponbide bat adosteko lanean ari direla.


Summary: Premiazko zerbitzu publikoetara baliabide gehiago bideratzeko eskatu du Aurrekontu Sozialak taldeak. Nafarroako aurrekontuei buruz erabakitzeko eztabaidak iragarri dituzte urriaren 13an eta 15ean, eta 16ko manifestazioan bat egiteko dei egin dute.

Hilabete bat falta da datorren urteko Nafarroako aurrekontua ixteko, eta Aurrekontu Sozialak taldeak eskatu du «gizarte premiak gastu lehentasuntzat» izatea, gaur Iruñeko Diputazioaren aurrean egindako elkarretaratzean. Beraz, zerbitzu publikoa «indartzeko» eta «blindatzeko» eskatu dute; hala nola osasuna, hezkuntza, zaintzak eta prestazio sozialak eta etxebizitza bat eskuratzeko eskubideak. Horrez gain, aurrekontuei buruzko erabakietan parte hartzeko ekintzak iragarri dituzte.

2022ko aurrekontua %6 handiagoa izango da; hau da, 2021ean baino 262 miloi euro gehiago. «Oso kezkagarria da 692 milioi euroko zorra jaulkitzea», esan du June San Millan Aurrekontu Sozialak taldeko kideak. Horrez gain, zalantzan jarri du gobernuaren kudeaketa: «Nondik dator diru hori? Zertarako da? Non amaitzen da?».

Zenbait gaitan gobernuak adierazten duen «gelditasun» eta «estrategia eza» salatu dute taldeko kideek; esate baterako, zerga sisteman, «makroproiektu desarrollistetan» eta arlo pribatuaren finantzaketetan. Beraz «orain» entzunak izatea exijitzen dute.

Aurrekontuei buruz hartuko diren erabakietan parte hartzeko «beharra» azpimarratu du San Millanek, eta bi ekintza proposatu ditu; batetik, haien iritzia entzuteko Aurrekontu Sozialak orain lelopean, urriaren 18an, 18:00etan, autobus geltoki zaharretik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin du. Bestetik, urriaren 13an eta 15ean eztabaida eta bateratze jardunaldiak eginen dituztela iragarri du; bertan zenbait eragilek aurrekontuei buruzko proposamenak plazaratuko dituzte. Hitzaldi eta eztabaidak autobus geltoki zaharreko erabilera anitzeko gelan egingo dituzte.


Summary: Pfizerrekin txertaturikoek beste dosi bat hartzea gomendatu du EMAk. Bigarren dosia hartu eta sei hilabetera hartu beharko litzateke. Immunodeprimituei, berriz, txertaketa amaitu eta 28 egunera eman beharko litzaieke indartzeko dosia.

Pfizer etxearen txertoa hartu duen herritar orori indartzeko dosia ematea komenigarria litzatekeela adierazi du gaur Sendagaien Europako Agentziak.

Gaur bildu da agentziaren Gizakientzako Botiken Batzordea, Pfizer/BioNTech konpainiek hirugarren dosiaren inguruan bidalitako datuak aztertzeko. Ondorioztatu dutenez, 18 urtetik gorakoei hirugarren txertoa jar dakieke bigarren dosia eman eta sei hilabeteren buruan. Konpainion datuen arabera, antigorputz kopurua handitu egiten da 18 eta 55 urte artekoei hirugarren dosia sei bat hilabetera ematen zaienean.

Agentziak nabarmendu du estatuetako osasun agintariek erabakiko dutela ofizialki hirugarren dosia gomendatu ala ez, txertatze kanpaina zein aurreratuta dagoen eta dosiak badauden ikusi ostean.

Bestalde, immunodeprimituei txertaketa amaitu eta 28 egunera eman beharko litzaieke indartzeko dosia, Pfizerren eta Modernaren kasuan.

Eta Moderna?

Agentzia aztertzen ari da Modernaren txertoa hartutakoek indartzeko dosi bat behar ote duten. Esan dutenez, oraindik ez dakite noiz aurkeztuko duten ondorioa.

Immunitate sistema ahulduta daukatenei dagokienez, agentziak adierazi du hirugarren dosiak «handitu egiten duela koronabirusaren aurkako antigorputzak sortzeko ahalmena organo transplante bat izan dutenengan». Edonola ere, agentziak aitortu du ez dagoela «froga zuzenik» esateko pertsona horietan antigorputz gehiago sortzeko ahalmena areagotzeak COVID-19 gaitzaren aurka babestuko dituenik. Halere, espero dute gaixoetako batzuk behintzat babestea.


Summary: 83 positibo atzeman dituzte, kasuen %1,9. Zazpi COVID-19 paziente eraman dituzte erietxeetara

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, igandean COVID-19a atzemateko 4.309 test egin zituzten, eta 83 izan ziren positiboak; kasuen %1,9, hain justu ere. Herrialdeka, horra egoera: 37 kasu atzeman zituzten Gipuzkoan, 21 Bizkaian, hamasei Nafarroan, eta sei Araban. Osakidetzak jakinarazi du Euskal Herritik kanpo bizi diren hiru pertsona ere kutsatu direla.

Osakidetzak egindako eguneratzean, nabarmentzeko datu bat: hamalau eguneko intzidentzia metatua 60 kasuren langatik jaisteko zorian dago: 63,2 da. 2020ko uztailetik ez zen hain apala izan inoiz. Behin 60tik behera «transmisioa baxua» dela esan izan ohi da, eta horregatik da garrantzitsua datua.

Erietxeetako egoerari begira, 127 COVID-19 paziente daude oraindik Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietako 46 larri, ZIUetan. Horietako zazpi daude Osasunbideko zentroetan. Igandean gaitzak jotako zazpi pertsona ospitaleratu behar izan zituzten; sei Osakidetzako zentroetara eraman zituzten, eta bestea, Osasunbideko erietxe batera.


Summary: Argindarraren tarifak salatzeko, manifestazioa antolatu dute ostegunerako Bilbon. 20:00etan abiatuko da, Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak deitu dute mobilizaziora.

Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute ostegunerako, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.

Bilbon eginiko agerraldian deitzaileek nabarmendu dute elektrizitatearen eta beste energia batzuen prezioetan azken hilabeteetan izaten ari den igoera etengabeak «gizarte osoari» eragiten diola; nagusiki sektore ahulenei eta, bereziki, euren ardurapean haurrak eta mendekotasun egoeran dauden pertsonak dituztenei.

Faktura energetikoa egiturazko pobreziaren oinarrietako bat dela azpimarratu dute. «Etxe batek fakturak ordaindu ezin dituenean, pilatu egiten dira. Horrela, bizitza duin bat garatzeko zailtasuna areagotuz doa, eta ezinezkoa bihurtzen da zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik irtetea».

Salatu dute argindarraren fakturaren igoerari eusteko Espainiako Gobernuak hartu dituen neurriak ez direla nahikoak, prezioek egunetik egunera «marka historikoak ezartzen» jarraitzen dutelako. Haien ustez, «beharrezkoa da» gobernuek «benetako neurri eraginkorrak» hartzea «oligopolio elektrikoaren aurka».

Eskaerak

Horren harira, sistema elektrikoa «lehenbailehen publifikatzeko» urratsak eskatu dituzte, eta energiaren merkatuaren auditoria bat eta erreforma sakon bat egiteko, teknologia bakoitzak sortutako argindarra bere kostu errealengatik ordaindu dezaten kontsumitzaileek, eta ez, gaur egun bezala, handizkako merkatuetako enkanteetan ezarritako prezioetan.

Halaber, premiazkotzat jo dute gizarte talde batzuk pobrezia energetikotik babesteko neurri espezifikoak hartzea. Adibidez, fakturak ordaindu ezin dituztenei zuhurtasun printzipioa aplikatzea, hau da, enpresa hornitzaileak mozketa baten aurretik etxeko egoera sozioekonomikoa kontsultatzera behartzea eta, egoera ahulean egonez gero, hornidura bermatzea. Horrekin batera eskatu dute kontsumitzaile kalteberaren figura birdefinitzea eta tarifa sozialetarako sarbideak zabaltzea. Bide horretan Eusko Jaurlaritzak ere «neurri irmoak» har ditzakeela uste dute.

Komunikazioaren alorrean ere lan handia egin behar dela azpimarratu dute. «Garrantzitsua da familientzako formakuntza eta laguntza kanpainak egitea, kontratu energetikoak haien beharretara egokitu ditzaten, energia kontsumoa murrizteko eta independentzia handitzeko».

Eltze jotzea ostiralean

Ostegunean Bilbon egingo den manifestazioaz gain, protesta gehiago daude iragarrita aste honetarako. Ostiralean, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian eta Herrialde Katalanetan ere bat egingo dute, hango alderdi subiranistek bultzatuta.


Summary: Adituen arabera, giza akats bat egon daiteke Facebook, Instagram eta Whatsappen etenaldiaren atzean. Hiru aplikazioek orain arte izandako etenaldirik luzeena izan da. Antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz gertatu da konexioaren galera. Telegram aplikazioak 50 milioi erabiltzaile berri ditu atzotik.

Facebookera, Instagramera edota Whatsappera konektatu ezinda ibili zara? Lasai, ez zara bakarra izan eta. Mundu osoko erabiltzaileak izan ziren arazo berarekin atzo, 17:30etik. Antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz gertatu da konexioaren galera. Gauerdirako minutu gutxi falta zirela hasi dira aplikazioak berriz ere funtzionatzen.

Egoera ikusita, Mark Zuckerberg buru duen talde erraldoiak «barkamena» eskatu du, eta informatikan aditu diren askok eta askok adierazi dute giza akats bat dagoela gertatutakoaren atzean. Alde horretatik, batzuek uste dute Facebookeko langile batek egin duela hori, eta nahi izan gabe ezabatu dituela zerbitzarietako zenbait datu. Ondorioz, konpainiak Interneten dituen zerbitzuak desagertu egin dira, inoiz existitu izan ez balira bezala.

Facebookeko arduradunek Twitter bidez eman behar izan zuten etenaldiaren gaineko informazioa. Erabiltzaileak lasaitzen ahalegindu ziren. Adierazi zuten bazutela arazoen berri, eta lanean zebiltzala zerbitzuak euren onera itzul zitezen. Lehen azterketen arabera, bazirudien akatsa Interneteko joan-etorria bideratzeko ezinbestekoa den azpiegitura batean zegoela, hau da, hiru aplikazio horientzat lanean ari diren DNS domeinu izenen zerbitzarietan. Horiek itzultzen dituzte URL helbideak (www.facebook.com, esaterako) makina batek uler dezakeen IP identifikadore gisa. DNSak ez zuen erantzuten, eta horren ondorioz, Facebooken eta beste aplikazioen zerbitzariak Internetetik ezkutatu egiten dira.

Facebookek barkamena eskatu zuen arazoa konpondu ondotik.

Arazo ezberdinak zituen sare sozial bakoitzak: Facebooken ezin zen sartu, Whatsappen ezin zen mezurik bidali edo jaso, eta Instagramen ezin zen horma berritu.

Instagramen kasuan, azken hilean izan duen antzeko bigarren arazoa da. Aurrekoa irailaren 4an izan zuen. Facebookek, berriz, sekula izan duen konexio arazorik handiena 2019ko martxoan izan zuen; ordukoan, 22 orduz egon zen erabili ezinda.


Summary: Libian gizateriaren kontrako delituak egin dituzte 2016tik, NBEren arabera. Nazioarteko erakundeak gerrako alde guztiei egotzi die zibilen kontrako gerra krimenak egitea.

Hilketak, torturak, epaiz kanpoko exekuzioak, bortxaketak, esklabotza eta gerra krimenak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, horiek dira 2016tik hona Libiako gerran alde guztiek egin dituzten gizateriaren kontrako krimenetako batzuk, batez ere Europara bidean zihoazen migratzaileen eta espetxeetan zeuden atxilotuen kontra.

Iragan udatik, NBEren talde batek milaka dokumentu aztertu, 150 lagun baino gehiago elkarrizketatu eta ikerketa lanak egin ditu Libian, Tunisian eta Italian, giza eskubideen ustezko urraketak zehazte aldera. Frogak bilduta, gaur aurkeztu zituen lan horien ondorioak: «Gure ikerketek finkatu dute gatazkako alde guztiek urratu dutela nazioarteko zuzenbide humanitarioa; batez ere proportzionaltasun printzipioak, eta zibilak eta gerran parte hartu dutenak desberdindu behar izatea. Hirugarren estatuek, atzerriko borrokalariek eta mertzenarioek ere zerikusia izan dute horretan», azaldu du Marokoko Justizia ministro ohi eta Libiarako Ikerketa Misioaren buruzagi Mohamed Auajjarrek.

Zehazki, haren arabera, zibilek «prezio altua ordaindu» dute urteotan izandako erasoaldietan, eta horren adibidetzat jarri ditu 2019. eta 2020. urteen artean Tripoli hiriburuaren kontra Khalifa Haftar ekialdeko buruzagi militarrak egindako erasoaldia, azkenean arrakastarik izan ez zuena.

«Aire erasoek dozenaka familia hil dituzte. Osasun instalazioen suntsitzeak kalte egin dio osasun arretari, eta pertsonen kontrako minek milaka lagun hil edota elbarritu dituzte», gehitu du Auajjarrek azken bost urteotan gertaturikoaz aritzean.

Ikerketaz arduratu den taldea NBEk sortu zuen, iragan udan, eta Afrika iparraldeko herrialdean gertaturiko ustezko urraketak argitzeko agindu zion. Aipaturiko krimenez gain, misio horrek haur soldaduen presentziaren, desagerpenen eta «kolektibo zaurgarrien» kontrako jazarpenaren berri ere eman du.

Hamar urte dira NATOren hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio izan da Libiako gerra. Urte luzeko gatazka militarraren ostean, iragan azaroan eginiko bake elkarrizketetan akordioa lortu zuten elkarren aurka aritu diren bi aldeek, Tripolin egoitza duen Batasun Nazionaleko Gobernuak eta Tobrukeko parlamentuak. Horren bidez, datorren abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeak egitea adostu zuten.

Itun horretan ere jaso zuten herrialdearentzako gobernu bat finkatzea, eta horren harira izendatu zuten Abdul Hamid Mohammed Dbeibeh Libiako lehen ministro. Hala, iragan martxoan, izendapenari buruzko ustelkeria zantzuak eta hainbat kritika egon ziren arren, diputatuen gehiengoak babesa adierazi zion Libiako trantsizio gobernuari.

Giza eskubideen urraketei buruzko txostenaren egileek aitortu dute Libia «egonkorragoa» dela egun, batez ere su-etenari eta batasun gobernua osatu izanari esker, baina, halere, ohartarazi dute eskubide horien egoerak «kezkagarriak» direla oraindik ere.

Mertzenarioak

Txostenaren aurkezpenaren egun berean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa Sameh Hasan Xukri Egiptokoarekin elkartu da atzerriko mertzenarioez eta talde militarrez aritzeko. Horiek Libiatik «era koordinatuan» irtetearen alde agertu dira biak ala biak: «Mertzenarioak pixkanaka atera behar dira Libiatik», adierazi du Lavrovek

Hilabeteak dira NBEk horien kanporatzea eskatzen duela, hori egitea «garrantzitsua» delakoan urteotako gerra amaitu dadin. Lavrov horren alde agertu da, zehaztuta «hainbat fasetan» egitea ezinbestekoa dela «botere oreka aldatzeko arriskua» eragozte aldera: «Oreka horri esker irauten du negoziatu genuen su-etenak».


Summary: Euskara hiriguneetako gazteen artean sustatzeko proiektu bat aurkeztu du AEK-k. Bilbo aldeko ikasleekin egin dute ikerketa, aldundiarekin eta Ikastolen Elkartearekin batera

Hiriguneetako gazteen artean euskararen eta euskal kulturaren transmisioa hobetzea du helburu gaur Bilbon aurkeztutako #Damolat proiektuak. Ahize-AEK-ko teknikari Naroa Jauregizuriak Bilbon, Getxon eta Portugaleten (Bizkaia) egindako ikerketaren emaitza da, eta jardunaldi formatuan plazaratuko dute laster. Gazteei euskal kulturara hurbiltzeko tresnak eman nahi dizkiete, eta Ikastolen Elkarteak unitate didaktiko bat atonduko du, Bizkaiko Foru Aldundiak lagunduta.

Jauregizuriaren ikerketak argi utzi du hutsune bat dagoela nerabeentzako edukietan. Bere iritziz, umeek badauzkate euskara eta euskal kulturara heltzeko bideak eta edukiak: «Nahiz eta familia erdaldunetako umeak izan, eurentzako edukiak dauzkate: Irrien Lagunak, Ene Kantak, ETBko marrazki bizidunak, Goazen, Olentzero eta Mari Domingiren istorioa bera...». Horiek guztiak «umeen iruditeriaren» parte direla azaldu du, eta badaukatela eragina haiengan.

Nerabezaroan, ordea, kanal horiek «mozten eta urtzen» hasten direla aipatu du. Jauregizuriaren aburuz, trantsizio adin horretan, hiriguneetako gazteek euskararen mundutik jasotzen dituzten erreferentziak «ikusezin eta arrotz» bihurtzen dira, baita «deseroso» ere, «komunikazio konpetentzietan zailtasun gehiago dauzkatelako». Bide beretik jo du Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Gogorarazi du denbora daramatela ohartarazten nerabeen arteko erabilerak eta kalitateak behera egin dutela, eta neurriak eskatzeaz gain «egin» egin behar dela azaldu du. Tellituren ustez, arazoari hezkuntzatik, euskalgintzatik, kulturgintzatik eta erakunde publikoetatik erantzun behar zaio. «Erantzuna elkarlanaren ondorio bada, are eta emaitza hobeak lortuko ditugu».

Euskara, zokoratuta

Presentzia urria dauka Euskarak Bilbo aldeko nerabeen artean. «Ikerketan parte hartu duten gazte gehienek euskal munduarekin duten lotura bakarrenetakoa ikastetxeak eta herri eta auzoetako jaiak dira» azaldu du Jauregizuriak, azterlanaren parte izan diren ia ehun ikasleen erantzunetatik abiatuta.

Nerabeen beharrizanak identifikatu ondoren, konponbidea du jomuga #Damolat proiektuak, baina Jauregizuriak aitortu du «laguntza xumea» bakarrik eskaini dezakeela, «erronka eta eztabaida handi baten parte» delako arazoa. Hezkuntza komunitateari laguntzeko tresna egin nahi dute orain, ikasketa unitate bat eskainiz gazteei. Helburua euskara eta euskal kultura gazteengana heltzeko komunikazio kanalak «argiztatzea» izango da. «Ez goaz esatera 'hau gustatu behar zaizu', baizik eta 'hau dago zuen esku, behintzat ikusi eta erabaki zer gustatzen zaizuen'», nabarmendu du Jauregizuriak.

Unitate didaktikoa datozen asteetan argitaratuko dute, eta doako zabalpena izango du. Eskolei ez ezik, aisialdi taldeei, gaztetxeei eta euskaltegiei ere eskainiko zaie besteak beste, haiek ere edukiak aprobetxa ditzaten.


Summary: Asuncionek aitortu zuen Espainiako Gobernuak bonbak bidali zizkiela HBko kideei, postaz. ABC egunkariak publiko egin ditu Barne ministro ohiak Emilio Alonso Manglano CESIDeko zuzendariari esandakoak. Jose Antonio Cardosa Errenteriako postariaren hilketari egiten zaio aipamena.

Espainiako Gobernuak Herri Batasuneko kideei bonba gutunak bidali zizkiela azaleratu du dokumentu batek. ABC egunkariak zabaldu du esklusiba: PSOEko Antoni Asuncion Espainiako Barne ministro ohiak CESID Espainiako inteligentzia zerbitzuko egoitzan 1994an egindako bilkura egun batean egin zuen aitorpena. Asuncion 2016an zendu zen.

1994ko abenduaren 22a zen. Zazpi hilabete ziren kargua utzi zuela, eta CESIDeko orduko zuzendari Emilio Alonso Manglanorekin joan zen bazkaltzera, harreman estua baitzuten. Manglano 1995era arte izan zen kargu horretan. Bi ordu baino gehiago izan ziren solasean bazkalorduan; hizketaldia grabatua izan zen, baita transkribatua ere. Dokumentu hori da ABC-k eskuratu eta orain argia ikusi duena.

–Corcuerak baditu gauza batzuk, nik dakidala, hil zen postari hura, bonbak eztanda egin ziona—, adierazi zion ministro ohiak espioien buruari.

–Hori jende gutxik daki, ezta?—, galdetu zion Manglanok.

—Jende gutxik. Talde horrek maila horietan egiten zuen ongi lan—, azaldu zuen Asuncionek.

1989an Errenteriako (Gipuzkoa) Juan de Olazabal kalean gertatuko hilketa dute hizpide Asuncionek eta Manglanok. Jose Antonio Cardosa 22 urteko postaria Ildefonso Salazar HBko kidearen buzoian gutun bat uztekoa zen, irailaren 20an. Postariak gutuna tolesterakoan, detonagailua aktibatu eta lehertu egin zen gutuna, eta eztandak bete-betean harrapatu zuen Cardosa. Bertan hil zen. Birrinduta geratu zen Salazarren etxe ataria. Jose Luis Corcuera zen Barne ministroa orduko hartan. Asuncionek 1994an esandako beste mezu batzuek berretsi egiten dute gutun hori Espainiako Gobernuak bidalia zela.

–Gutun horiek haiek bidalitakoak ziren. Postariak tolestu egin zuen paketea, eta, buzoian sartutakoan, eztanda egin, eta hil egin zen—, adierazi zuen Asuncionek Errenterian gertatutakoaz.

Aljerko prozesua bertan behera geratu berritan gertatu zen Errenteriakoa. ETAk bonba-pakete bidezko kanpaina bat abian jarri zuen, eta horiei modu berean erantzun nahi izan zien Espainiako Gobernuak, Asuncionen arabera. Manglanorekin izandako solasaldian, honela dio CESIDeko zuzendari ohiak erasoaren egiletzari buruz:

–Kontua da ez ikusiarena egin behar duzula, eta, nahiz eta kontzientzia astindu, estatua eta instituzioak defendatu behar dituzula, baina... arraioa!

Corcueraren ukoa

Espainiako Barne Ministerioak, 1999ko legea baliatuz, terrorismoaren biktima gisa aitortua du Jose Antonio Cardosa. Dena dela, inoiz ez da ofizialki argitu nork hil zuen. Duela zazpi urte, erreportaje bat argitaratu zuen BERRIA-k, Cardosaren hilketaren eta Barne Ministerioaren arteko loturak agerian uzten zituena.

ABC-k galdetuta, Corcuerak ukatu egin zuen atzo, berriz ere, bonba-paketeen bidalketaren inguruan ezer dakienik: «Ez dut zerikusirik gisa horretako kontuekin». Barne Ministro ohiak ziurtatu zuen «inondik ere» ez dakiela ezer horren inguruan, eta, aitzitik, gutunak bidaltzen zituena ETA zela nabarmendu zuen. Harekin lotu zuen Cardosaren hilketa: «Gogoan dut leherketa bat jasan zuen postari bat, baina hori eragin zuen gutuna ETAk bidalitako beste hainbaten modukoa izan zen».

EH Bilduk iragarri du azalpenak eskatu dizkiela Kongresuan Corcuerari eta Fernando Grande-Marlaska gaur egungo Espainiako Barne ministroari. EH Bilduk salatu du kasu honek agerian uzten duela indarkeria desberdinen biktimei ematen zaien tratuan dagoen desberdintasuna, "kasu horien biktimek ez dutelako jaso beharrezko egia, justizia eta erreparaziorik". "Zer argibide izan dezakete biktimek atentatua nork egin zuen ere ez dakitenean, eta are gutxiago nortzuk izan ziren egileak? Eta orain badakigu PSOEren gobernua dagoela atentatu horien atzean".

Cardosa hil zuen leherketa izan eta ordu gutxira, agerraldia egin zuten, Ildefonsorekin batera, Iñaki Esnaola eta Tasio Erkizia HBko buruzagiek. Jose Antonio Ardanza Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere egin zuen erantzule azken horrek, Ardanzak HB eta ETA «gauza berbera» zirela esan zuelako. Espainiako Estatuaren Gerra Zikineko ekintzatzat jo zuten gertatutakoa, eta Felipe Gonzalez Espainiako Gobernuko presidenteak egun gutxi lehenago egindako hitzetan ere oinarritu ziren hori ziurtatzeko. ETAren kontra «beste era bateko ekintzak» egiten hasi beharraz mintzatu zen Gonzalez.

Gainera, HBko kideek nabarmendu zuten hildako postaria ezker abertzaleko kidea zela, intsumisoa izandakoa eta mugimendu antimilitaristan ibilitakoa, eta gertukoa zuela Ildefonso. Haren hiletan ere izan ziren ezker abertzaleko kide asko.

Roldanek esandakoen berrespena

Errenteriako leherketa 17/95 sumarioaren barruan sartu zuen Baltasar Garzon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile ohiak. Oñaederra sumarioa deitu zitzaion, Ramon Oñaederra Kattu ETAko kidearen hilketa argitzeko jarri zelako abian, nahiz eta beste hainbat sumariorekin nahastu zen.

Sumario horretan, Luis Roldan Guardia Zibileko zuzendari ohiak egindako deklarazioan ere atera zen argitara Cardosaren auzia. BERRIAk eskuratu ahal izan zituen Roldanek epailearen aurrean esandakoak, eta, horietan, Roldanek azaldu zuen 1989ko udan bilera izan zutela Espainiako Barne Ministerioan terrorismoaren kontrako koordinazio taldekoek. Bilera horren ostean, Rafael Vera Segurtasuneko estatu idazkariak, Roldanek eta Corcuerak beste bilera bat egin zuten azken horren bulegoan, eta, Roldanen arabera, Verak azaldu zion ETAri «erantzun sendo bat» ematea pentsatu zutela: «Bonba-paketeen sorta bat prestatu eta Herri Batasunako kide jakin batzuei bidaltzea, haiek izutzeko».

Errenteriako leherketaren berri izan eta ordu gutxira, Veraren dei bat jaso ei zuen Roldanek, «berehala» Barne Ministeriora joateko eskatuz, harekin eta Corcuerarekin biltzera. Bilera horretan, «bonba-paketea HBko morroi batentzat zela eta ministerioaren gai bat zela» esan zioten Roldani, hark deklaratu zuenaren arabera.

Salazarren etxe atarian lehertu zenaz gain, pakete gehiago zeudela ere jakinarazi zioten Roldani; beste bi, zehazki. Horiek lehertu ez zitezen «ahalegin guztiak» egin behar zirela esan zioten, eta abisua pasea ziotela Goñi Tirapu orduko gobernadoreari, hark Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneralari bonbak utzitako lekuetatik hartzeko enkargua eman ziezaion.

Azkenean, Roldanek adierazi zuen bi pakete horiek ez zirela lehertu. Donostiako postetxean topatu zuten bata, eta Azpeitikoan edo Azkoitikoan bestea —esan zuenez zekiela ziur bietako zeinetan—. Horren berri emateko, Galindok dei egin zien Corcuerari eta Verari, haren esanetan, eta gogora ekarri zuen Corcuerak jakitean hartu zuen lasaitua: «Esan zidan bere bizitzako gaurik txarrena pasatu zuela».

Iñigo Iruinen izena

Barne Ministerioak jomugan zituen HBko kideetako baten identitatea ere ezagutarazi zuen Roldanek. Galindok esan omen zion Iñigo Iruin abokatuari bidali zitzaiola bi bonbetako bat. Bestea zein zen ez zion zehaztu Galindok, esanez ez zuela gogoratzen.

17/95 sumarioaren ikerketaren barruan, Garzon harremanetan jarri zen Donostiako, Azkoitiko eta Azpeitiko postetxeekin, jakiteko ea han Guardia Zibilak jaso zuen bonba paketerik. Ikerketa haren emaitzak eskuratu ahal izan zituen BERRIAk. Donostiako postetxeko zuzendariak Garzoni erantzun zion artxiboetan ez zuela topatu halakorik adierazten zuen ezer. Azpeitiko postetxeko nagusiak, ordea, jakinarazi zion komunikazioen erregistroan ageri zela bonba-pakete bati buruzko erreferentzia.

Komunikazio hori egin zuenari deklarazioa hartu zion Garzonek, handik bi urtera. Postetxeko buruak azaldu zion Guardia Zibila postetxera joan zela 1989ko irailaren 21ean, Udaltzainak emandako abisu baten ostean. Iristerako han omen zegoen Guardia Zibila. Atea zabaltzeko agindu ziotela esan zuen, eta, ondoren, bulegoan zeuden lau edo sei zakuak zabaltzeko. Postariak uko egin zion, bonbaren bat egon zitekeen beldurrez, eta haren lankideetako batek zabaldu zituen zakuak. Postetxeko buruak esan zuen bi ordu inguruz izan zirela agenteak bulegoan, eta amaitutakoan ez zietela inongo argibiderik eman.


Summary: Demode Produkzioak, Deabru Beltzak, Iratxe Ansa eta Alfredo Sanzol saritu dituzte Max sarietan. Atzo banatu zituzten Espainiako Arte Eszenikoetako XXIV. Max sariak, eta hainbat euskal ekoizpen eta artista saritu zituzten: besteak beste, Demode Produkzioak-en 'Kutsidazu bidea, Ixabel' musikalak jaso zuen musika ikuskizunik onenaren saria.

Atzo gauean egin zuten Espainiako Arte Eszenikoetako Max sariak emateko gala, Bilboko Arriaga antzokian, Hiri osoa agertoki bat da lelopean. Sarituen artean hainbat euskal lan eta artista izan ziren.

Demode Produkzioak taldearen Kutsidazu bidea, Ixabel obrak jaso zuen musika ikuskizunik onenaren saria. Joxean Sagastizabalen izen bereko nobela oinarri hartuta sortutako musikala da, eta duela urtebete estreinatu zuten, 2020ko urriaren 15ean, Arriaga antzokian. Han jaso zuten Max saria atzo Joli Pascualena eta Patxi Barco zuzendariek, eta desio bat adierazi zuten: 2022an kultura oinarrizko ondasun gisa aitortua izan dadila.

Deabru Beltzak taldearen Symfeuny obrak kaleko ikuskizunik onenaren saria jaso zuen, konpainiak 25 urte betetzen dituen urte berean. Ikuskizunak piroteknia, dantza eta musika uztartzen ditu. Saria jasotzeko orduan taldekideak hunkituta azaldu ziren halako sari bat beren hirian jasotzeagatik.

Iratxe Ansak emakume dantzari onenaren saria jaso zuen, Igor Bacovichekin osatzen duen Metamorphose Dance konpainiarekin sortutako Al desnudo ikuskizunagatik. Otsailean estreinatu zuten lana, Arriagan bertan.

Baina guztien artean nabarmendu zen lana Alfredo Sanzolen El bar que se tragó a todos los españoles izan zen: bost saritarako izendatua zegoen, eta hiru jaso zituen; espazio eszenikoaren diseinurik onenarena, antzerki ikuskizunik onenarena eta antzerki egiletzarik onenarena. Espainiako Zentro Dramatiko Nazionalak ekoitzitako lana da, eta 1963an apaizgoa utzi eta Estatu Batuetara bidaiatzea erabakitzen duen apaiz nafar baten bizitza kontatzen du. Sanzolen aitaren bizitzan oinarritua dago.

Ohorezko saria, Gemma Cuervorentzat

Calixto Bieitok zuzendu zuen gala, eta parte hartzaileen artean izan ziren, besteak beste, Bernardo Atxaga idazlea, Jon Maia bertsolaria, Miren Gaztañaga aktorea, Adriana Bilbao dantzaria eta Yogurinha Borova musikari eta performerra. Gemma Cuervo aktore katalanak ohorezko saria jaso zuen; haren alaba Cayetana Guillen Cuervok eman zion. Galaren aldarrikapen nagusia izan zen arte eszenikoek bizirik jarraitzen dutela krisia hasi zenetik urte eta erdi igaro ondoren, eta aitortza merezi dutela.

Aurten 439 ikuskizun aurkeztu zituzten sarietarako; lehen fasean 190 hautatu zituzten, eta 37 iritsi ziren finalera. Guztira, hogei sari banatu zituzten.