Summary: Gorputzak dituen askotariko harremanak ikusgai Guggenheimen, Alex Reynolds-en bideogintzaren bidez. Artista bilbotarraren hiru pieza biltzen ditu Film & Video programako urteko lehen erakusketak: ‘Bada lege bat, esku bat, abesti bat’. Ekainaren 20ra arte bisitatu ahal izango da. Ikus-entzunetako bat, ‘Eskua kantari’, museoak koproduzitu du

Enbor baten xehetasun plano estatikoak hasieran, eta, hondoan, xuxurlak eta txorien doinuak, besteak beste. Esku baten plano itxiak ondoren, soinu horien erritmoan hatzen koreografia bat finkoa izateari utzi dion kamara batek grabatua. Gisa horretako xehetasunek ardazten dute Alex Reynolds-en Eskua kantari pieza, Guggeheim museoan dagoeneko bisitatu daitekeena. Aretoaren sarreran kokatutako Palais ikus-entzunezkoak eta Justine soinu piezak biribiltzen dute Bada lege bat, esku bat, abesti bat erakusketa. Museoko Film & Video programaren aurtengo lehen proposamenak dira artista bilbotarraren hiru obra berri horiek, eta ekainaren 20ra bitarte egongo dira ikusgai.

Reynolds-en lana museoan erakutsi ahal izateak «poz berezia» eragiten diola adierazi du Juan Ignacio Bidarte zuzendariak. Artistaren lanaren oinarrian dago «lengoai zinematografikoaren bidez harreman eta afektu moduak azaltzea», Bidartek azaldu duenez, eta hiru obra horiekin ere beste horrenbeste erdietsi du bilbotarrak. Pieza bakoitzak erakusten dituen harremanez gain, lanen artean ere gisa horretako loturak sortzen dira; «soinuak batzen ditu bereziki» obrok, Alex Reynolds-ek jakinarazi duenez. Hala, nahiz eta euskarri digitalean erakutsitako lanak izan, aurrez aurreko esperientzia «ezinbestekoa» deritzo Manuel Cirauqui komisarioak. «Ezin da online ikusi, energiak eta bibrazioak kutsatu egiten baitira aretoan».

2020an ondu zituen Reynolds-ek Palais ikus-entzunezkoa eta Justine soinu pieza, eta aurtengoa da, berriz, Eskua kantari. Guggenheimek koproduzitu du azken hau, eta estreinakoz ikusi ahal izango da erakusketan, «mirariz» bada ere, artistak onartu duenez. Alma Sodeberg koreografo suediarrarekin elkarlanean sortu du lana Reynolds-ek, baina joan-etorrien mugek zaildu egin diete bideoaren ekoizpena. Bruselan bizi da Reynolds, baina pieza osoa Extremaduran (Espainia) grabatzea zuen asmoa; azkenean, bizitokian ere grabatu behar izan du. «Ezin izan gara batu editatzeko. Lorpena izan da pelikula bukatu ahal izatea».

Oztopoak oztopo, obra «argitsua eta musikala» erdietsi dutela nabarmendu du artistak. «Txikitasunean jartzen du arreta, harremanetara ireki ahal izateko», dio. Komisarioak ere piezaren «detaile maila altua» azpimarratu du. «Osagai sofistikatuak ditu, soinuaren pertsonifikazioa egiten du kasik. Kalitate eta ezaugarri bereziak ditu». Halaber, bideoaren muntaketa «zehaztasun handiarekin egin» da, Cirauquiren arabera, «Reynolds-ek ohi duen bezala». Bestalde, sorkuntzak izan dituen kolaborazioak «obraren alde kolektiboaren ospakizuna» iruditu zaizkio komisarioari.

Piezak batuta

Justine «etengabe bibratzen ari den objektu batek osatutako pieza» da, artistak azaldu duenez, eta bi ikus-entzunezkoen arteko «giltzarria» ere bada. Reynolds-en lagun baten «soinu bidezko erretratua» dela zehaztu du komisarioak, haren ahots tonuaren arabera bibratzen baitu objektuak, hau da, diapasoiak. «Normarekin» zerikusia duela nabarmendu du Reynolds-ek, diapasoia instrumentuak afinatzeko gailua baita; alegia, «ezerk gozakaiztu ez dezan arau bat ezartzen duen tresna». Artistak azaldu duenez, garai batean diapasoiaren bibrazio estandarra igotzen hasi ziren, baina, langa berrietara ezin helduta, kexatu egin ziren abeslariak; ondorioz, egungo 440 hertziotan ezarri zuten estandarra. «Legeak gorputzekin duen harremanen adibide bat da», Reynolds-en arabera.

Justine-ko diapasoiak, ordea, 422 hertzioetara bibratzen du. Hori lortzeko, Reynolds-ek objektua «limatu, moztu eta beste zenbait modutan aldatu du», Cirauquik azaldu duenez. Dena den, norma estandarretik aldentzen dela begitandu arren, beste arau bat ezartzeko saiakera ere bada, artistak dioenez: «Erretratu samurra da, alde batetik, baina, bestetik, tiranikoa da pertsona bakar batetik abiatuta arau bat sortu nahi izatea. Pieza anbibalentea da».

Normaz dihardu, halaber, Palais bideoak. Bruselako Justizia Jauregian filmatuta dago, hango korridore eta ertzetatik barrena aritu baitzen Reynolds «ezkutatuta» zeraman kamera batekin. Komisarioaren hitzetan, «espazio normatiboei buruzko oharra» da lana, baita «burokraziaren aberrazioaren karikatura» ere, artistak gaineratu duenez: «Eraikinak konfusioa eta ezinegona eragiten du gorputzean. Toki izugarriak ditu. Atal zinematografikoari dagokionez, bideoa berez editatzen da: plano sekuentzia oso luzeak ditu, baina eraikinak eskaintzen ditu mozketak, tokiak oso aldakorrak baitira». Ezaugarri horiek «beldurrezko pelikularen» kutsua ematen diote Reynolds-en obrari, Cirauquiren iritziz.


Summary: Fiskalak Auzitegi Nazionalari igorri dio Gonzalezen aurkako salaketa, datu berri batzuetan oinarrituta. Juan Kalparsororen idatziaren arabera, GALen auzian «oraindik epaitu ez diren pertsona batzuen balizko parte hartzea» ondorioztatzen da salaketatik.

Urtarril hasieran, Pili Zabalak, Joxi Zabala zenaren arrebak, eskaera bat egin zion Gipuzkoako Fiskaltzari, iker zezan zer lotura izan zuen Espainiako presidente ohi Felipe Gonzalezek GALekin. Aurkeztutako egitasmoarekin, Zabalak eskatu du ikerketa ekinbide bat hasteko, argitu dadin ea Felipe Gonzalezen aurkako salaketa bat jar daitekeen, «ustez GALen bidez atentatuak eta desagertze behartuak egitea eragiteagatik». Juan Kalparsoro Gipuzkoako fiskalburuak gaiaz emandako idatzia eskuratu du BERRIAk. Otsailaren 5eko data dauka, eta, idatziaren arabera, Gipuzkoako fiskalburuak Auzitegi Nazionaleko fiskalari bidali dizkio tramiteak, aintzat hartuta dokumentazio berria aurkeztu dela auziaren inguruan.

Dokumentazio hori zerrendatu du fiskalak bere idatzian: batetik, CIA Ameriketako Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralaren 1984ko txosten bat, iazko ekainean zabaldutakoa, Felipe Gonzalezek «terroristei legetik kanpo aurre egiteko mertzenario talde bat sortzea adostu» zuela dioena. Bestetik, GALen lehen ekintzen aurretik Bilboko Ercilla hotelean eginiko afari bati buruzko informazioa, Pilar Cernuda kazetariak El Presidente liburuan argitaratua; horretan, Gonzalezek esan zuen «terroristak beren arma berberekin txikitu» behar zirela.

Horrez gain, Robert Pandraud 1986 eta 1988 bitartean Frantziako Segurtasun ministro delegatua izandakoaren adierazpen batzuk ere jaso dituzte, 1990ean elkarrizketa batean eginak; horietan, Pandraudek Gonzalezekin eta Jose Barrionuevo Espainiako orduko Barne ministroarekin eginiko bilera bat aipatu zuen, eta azaldu bilera horren ondorioz jo zela amaitutzat GALen jarduera. Era berean, CESIDen 1983ko uztaileko bulego ohar batzuk ere aurkeztu zizkion Zabalak Kalparsorori. Horietan idatzita ageri da ETAri aurre egiteko modu «gomendagarriena» zela «bahiketa bidez desagerraraztea».

Idatzian, fiskalak adierazi du «datu eta informazio berriak» aurkeztu dituela Zabalak, eta haren salaketatik ondorioztatzen dela GALen auzian «oraindik epaitu ez diren pertsona batzuen balizko parte hartzea». Prozedura Kriminalaren Legearen 773.2. artikuluari erreferentzia egin dio Kalparsorok salaketari bide emateko; horren arabera, fiskalak «jardunaren artxiboa dekretatuko du, egitateak delitu ezaugarriak ez dituenean [...]. Bestelako kasuan, instrukzio epaileari kasuan kasuko prozedura hasteko eskatuko dio, eta, horretarako, jardun osoa igorriko dio». Auzia artxibatu beharrean, Kalparsorok Auzitegi Nazionaleko fiskalari igorri dio informazioa, argudiatuta auzitegi hori dela gisa horretako delituak ikertzeko organo eskumenduna, eta hura izan zela GALen eta Joxi Zabala eta Joxean Lasaren torturen, bahiketen eta hilketen auzia ikertu zuena, eta, beraz, hari dagokiola salaketa berria aztertzea.

Fiskalari bidalitako eskarian, Zabalak azaldu zuen dokumentu horiek zera adierazten dutela: Frantziako eta Espainiako inteligentzia zerbitzuek informazioa daukatela Felipe Gonzalezek GALen «sustapenean edo, gutxienez, sorreraren onespenean» parte hartu izanaren inguruan. Delitu horiek preskribatuta daudela ondorioztatuz gero, eta horrek prozesu berri bat irekitzea eragotziko balu, Zabalak eskatu du Juan Carlos Garcia Goenaren hilketaren kasura gehitzeko. Garcia Goena 1987an hil zuen GALek, Hendaian, haren autoan lehergailu bat jarrita, eta kasua irekita dago oraindik. Atentatu haren atzean Espainiako Barne Ministerioa zegoela adierazi zuen Jose Amedo GALeko buru izandakoak.


Summary: Gaur hemezortzi urte 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutenetik. Joan Mari Torrealdairen heriotzak markatu du aurtengo urteurrena, baita gertatutakoa gogoratzeko eta aztertzeko sortu diren antzerki eta ikus-entzunezko lanek ere.

Hemezortzi urte. 2003ko otsailaren 20 ilun haren inguruan jaiotako haurrak adinez nagusiak dira dagoeneko, eta garaia da gertatutakoa perspektiba historikoaz aztertzeko. Izan ere, egiten ari dira.

Duela hemezortzi urteko goiz hotz hartan, Guardia Zibilak Euskaldunon Egunkaria-ren egoitza itxi zuen, eta, horrekin, urte luzeko lanari esker sortutako euskara hutsezko kazeta bakarra desagerrarazi zuen, egun batetik bestera.

Andoaingo Martin Ugalde parkeko egoitzan eta Gasteizko, Iruñeko eta Bilboko ordezkaritzetan giltzarrapoa jarri zuen Guardia Zibilak. ETArekin lotura zuela argudiatuta itxi zuten kazeta, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Juan del Olmo epailearen baimenarekin. Operazioan, preso eraman zituzten zituzten Xabier Alegria, Txema Auzmendi, Inma Gomila, Luis Goia, Fermin Lazkano, Xabier Oleaga, Martxelo Otamendi, Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria eta Pello Zubiria, Madrilera.

Euskal gizartearen zati handi batek ez zuen gezurra sinistu, eta euskaldunen eskubideen zapalketa salatzera, eta egunkariari, langileei eta atxilotutakoei babesa ematera atera zen kalera. Donostian manifestazio erraldoia egin zuten.

Langileek kemenez erantzun zioten itxierari: Egunero kazeta argitaratu zuten itxieraren hurrengo egunetik aurrera. Eta udan, BERRIA egunkaria jaio zen.

Del Olmo epaileak baldintzarik gabe bidali zituen espetxera Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi, Xabier Oleaga eta Xabier Alegria; aldiz, bermea ezarrita libre utzi zituen Martxelo Otamendi, Fermin Lazkano, Inma Gomila eta Luis Goia. Pello Zubiria erietxetik espetxera bidali zuen gero.

Guardia Zibilaren eskuetan pairaturiko torturen berri eman zuen Otamendik : «Nahi dutena egiten dute: arratoiak bezala tratatu gaituzte». Beste atxilotuetako batzuek ere torturak salatu zituzten.

Hurrengo zazpi urteak ez ziren samurrak izan. Urte askoko kartzela zigorren ezpata buru gainean zutela bizi behar izan zuten akusatuek, eta epaiketa luzea izan zen. Errugabetu egin zituzten, azkenean. ETAren eta Egunkaria-ren arteko ustezko lotura Guardia Zibilaren irudimenean baino ez zegoen.

2014ko urrian, egunkariaren kontra zabalduriko bigarren auzia, auzi ekonomikoa deiturikoa, artxibatu zuen epaitegiak. Prozesu haiek gogoratzeko, Egunkaria auzia webgunea prestatu zuen BERRIAk.

Hemezortzi urte, eta oraindik inork ez du barkamenik eskatu eginikoarengatik, eta euskal gizarteari, eta biktima zuzenei, ez diete kaltea erreparatu.

Hemen, itxieraren 15. urteurrenaren harira eginiko bideoa:

Aurtengo urteurrenean, izen bat da nabarmentzekoa: Joan Mari Torrealdai. Euskaldunon Egunkaria-ren administrazio kontseiluko kide eta lehendakaria izan zena 2020ko uztailaren 31n hil zen, minbiziak jota. Euskal kulturaren erreferente eta eragilearen heriotzak iritzi eta omenaldi zaparrada eragin zuen.

Egunkaria itxi zutenean gertatutakoaren tamainaz jabetzeko gazteegia zen belaunaldiak ere ariketak egin ditu egunotan, kazetaren itxieraren inguruan hausnartzeko. Joan zen azaroan, Sisiforen paperak antzezlana estreinatu zuen Tanttaka konpainiak. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako lana da, Harkaitz Canok idatzitakoa, eta Fernando Bernuesek zuzendutakoa. Eta, aste honetan bertan, Paperezko hegoak dokumentala estreinatu dute Samara Veltek eta Josu Martinezek, itxieraren inguruan zerbait berria eskaintzeko asmoz.

Hemezortzi urte dira gaur; denbora aurrera doa, baina oroitzapena gaztetzen ari da.


Summary: «Zuhurtziaz diot, baina auzia ireki daitekeela erakusten du». Pili Zabala zuhurra da urtarrilean Gipuzkoako Auzitegiko Fiskaltzan jarri zuen salaketari fiskalburuak eman dion erantzunari buruzko interpretazioan, baina irmo dio: «Ez dut amore emango».

Gipuzkoako fiskalburuak, Juan Kalparsorok, Auzitegi Nazionalera igorri du zuen eskaera, aurkeztu duzuen informazio berrietan oinarrituta, eta esanez salaketatik ondorioztatzen dela orain arte auzian epaitu ez diren pertsona batzuen ustezko parte hartzea azaleratzen dutela. Eta Felipe Gonzalez aipatzen du. Zer interpretazio egiten duzu?

Zuhurtziaz erantzun nahi nizuke, baina, nire iritziz, Lasa-Zabala auzia ireki daitekeela erakusten du. Aukera hori aztertzen ari gara hainbat aditurekin.

Fiskal batek dio zuk jarritako sa-laketaren arabera datu berriakdaudela Felipe Gonzalez GALauzian egon zen ikertzeko. Zer interpretazio egin diozue fiskalaren azalpenari?

Testuinguru soziopolitikoa aldatu den seinale da. Duela bi hamarkada ezinezkoa zirudiena orain posible izan daitekeelakoan nago. Baina Kalparsoro haratago doa; jakinarazi dit salaketa jar dezakedala Auzitegi Nazionalaren instrukzioko epaitegian.

Auzitegi Nazionalaren esku geratuko da orain auzia. Zer espero duzue?

Fiskaltzak benetako independentzia balu, ikerketarako diligentziak irekiko lituzke argi eta garbi. Hala ere, zaila ikusten dut, baina esperantzara kondenatuta egotera behartzen dut neure burua. Ea zer erantzuten diguten. Dena den, ezetza jasoz gero, beste bide batzuk esploratzen jarraituko dugu. Ez dut amore emango.

Galindo hiltzearekin batera harrotu dira hautsak, eta Kongresuan egin dute eskaera zenbait dokumentazio sekretu kentzeko. Uste duzue egingo dela biderik?

PSOEk Sekretu Ofizialen Legeari buruz duen jarrera ikusita, gauza gutxi espero dugu. Hori alde batera utzita, isilpeko datu bat ezinbestekoa izango balitz epaile batentzat penalki erabakitzeko norbaiten erruduntasuna edo errugabetasuna, benetako zuzenbide estatu batek automatikoki eskuragarri jarriko lioke behar duen dokumentua. Beste herrialde batzuetan hori egiten da; botere banaketa deitzen zaio.

Zer urrats aurreikusten duzue aurrerantzean?

Pausoz pauso. Jasotzen ditugun erantzunen arabera, joango gara aztertuz zein den hurrengo urrats egokiena. Bitartean, GAL ikertzeko sortu dugun plataformaren barruan, saiatuko gara ebidentzia gehiago eskuratzen. Dena den, argi dago agian beste estatu aurreratu batzuetara jo beharko dugula, Frantziakora adibidez, eta, bestela, hor dago justizia unibertsala ere.


Bost informazio fiskalarentzat

Summary: Bost informazio fiskalarentzat. Donostiako Lurralde Auzitegiko Juan Kalparsoro fiskalaren idatziak hainbat «datu eta informazio berri» aipatzen ditu, Felipe Gonzalez Espainiako gobernuburu ohiak GALen izandako inplikazio eta ardura posibleak ikertzeko bidea eman dezaketenak.

Pili Zabalak aurkeztutako salaketan jasotako «datu eta informazio berriak» aipatzen ditu Juan Kalparsoro fiskalak bere idatzian. Bost dira informazio horiek, eta bostak jaso ditu Kalparsorok bere idatzian.

1. CIAren 1984ko txostena

Gonzalezek ETAren aurka mertzenarioak erabiltzea onartu zuela idatzi zuen AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentralak, 1984an, GAL sortu eta gutxira. CIAren agiriek ez dute argitzen mertzenario talde hori eta GAL gauza bera diren. Hau da esaldi zehatza: «Irudi du [Espainiako] gobernuak erabakita daukala ETAren aurkako borrokan estrategia ez-ortodoxo bat erabiltzea. [Ezkutatutako esaldi motz bat] Gonzalez ados dago armadak kontrolatutako mertzenario taldeak osatzearekin, terroristak legez kanpo borrokatzeko. [Ezkutatutako beste esaldi bat] Mertzenarioek ez lukete derrigorrez espainiarrak izan behar, eta haien misioa litzateke ETAren liderrak hiltzea Espainian eta Frantzian».

CIAk ez ditu mertzenario taldea eta GAL zuzenean lotzen, baina jarraian aipatzen du GAL izeneko talde bat ari dela atentatuak egiten, eta talde hori «gobernuak aurreikusitako eskuadroien izaera berekoa» dela. «GALek ondo ezagunak diren ETA(m)-ko bi ekintzaile hil ditu Frantzia hegoaldean, eta Espainiako negozio gizon bat bahitu Hendaian». Ramon Oñederra Kattu eta Mikel Goikoetxea Txapela ziren hildako biak, Lasa eta Zabalaren heriotza baieztatu arte GALen lehen biktimak izan zirenak; eta Segundo Marey enpresaria zen Hendaian bahitutakoa.

«Madrilen ustezko inplikazioa baieztatuko balitz, Espainiako Gobernuaren eta Alderdi Sozialistaren kredentzial demokratikoak oso serioski zikinduko lirateke», dio CIAren agiriak, bien arteko erabateko lotura inola ere baieztatzen ez duen arren.

CIAren agiria 1984koa den arren, 2020ko ekainean atera zen argitara, AEBetako gobernuak agiriak desklasifikatu eta lau urtera, La Razón egunkariak argitaratu zituenean.

2. 1983ko uztailaren 6ko CESIDen bulego oharra

Kalparsorok CESIDen 1983ko uztailaren 6ko Bulego Oharra ere aipatzen du bere idatzian. Agiri hau ez da berria. 1997ko apirilean altxatu zuten dokumentu horren gaineko sekretua, Espainiako Auzitegi Gorenaren aginduz, eta ordutik dokumentu hori GALen «sortze agiritzat» jo dute. Gerra zikina berriro abiatzeko erabakiari buruzko lehen froga dokumentala ere bada. Ekintzak Frantzian dio dokumentuaren tituluak, eta, besteak beste, hauxe dio ekintzak hasteko erabakiaz: «Soilik terrorismoaren kontrako borroka bere osotasunean gidatzen duen horrek erabaki ahal izango du mota honetako ekintzak abiatzea edo ez abiatzea». Borroka hori bere osotasunean gida zezakeen bakarra Gonzalez zela ulertu izan da beti. Izan ere, ETAren kontrako jardunean CESID, Espainiako Polizia eta Guardia Zibila zebiltzanez, bi ministerio inplikatzen zituen —Barne eta Defentsa ministerioak—, eta horien koordinazioa Gonzalezek baino ezin zezakeen egin.

Aldeko eta kontrako faktoreak aztertzen ditu, halaber, oharrak. «Inork ez luke sinistuko halako ekintza konplexu bat inkontrolatuen esku egon daitekeenik. Beraz, honako hauek espero litezke: gobernuaren kontrako salaketak (eztabaida parlamentarioa); Frantziako diplomaziaren erantzuna; Zerbitzu Sekretuak eta erakunde ofizialak ekintza horien atzean dauden ziurtasuna. Beharrezko azpiegiturak euren esku dituzten mertzenarioen erabilera litzateke modu egokiena helburu honetarako».

Bulego oharra GALen sorrerarekin lotzea eragin duen puntu esanguratsuena oharreko azkena da: «Egoera edozein dela ere, ekiteko modu gomendagarriena bahiketa bidezko desagerraraztea dela pentsatzen da».

CESIDen agiri hau dagoeneko sekretupetik aterata zegoen Auzitegi Gorenean Marey kasua eta Auzitegi Nazionalean Lasa-Zabala auzia epaitu zirenean. Barne Ministerioko hainbat goi kargudunohi auzipetu edo zigortu ere egin zituzten auzi horietan, baina akusazioak ez ziren inoiz Felipe Gonzalezenganaino iritsi.

3. Ercilla hotelean 1983an egindako afaria

Pilar Cernuda kazetariak 1994an kaleratu zuen Gonzalezi buruzko El Presidente (Presidentea). Hango pasarte bat jasotzen du Pili Zabalaren salaketak. «Guztiz egia da, GALen jarduerak ezagutzen hasi baino aste batzuk lehenago, eta lehen biktimak gertatu baino lehen, Bilboko Ercilla hotelean egindako afari batean, Felipe Gonzalez jaunak, duela gutxiko atentatu baten berri izan zuenean, hunkituta, amorruz, esanzuela terroristak txikitzeko haiek erabiltzen dituzten arma berberak erabili behar direla, terrorismoaren armak, alegia». Kazetariak, dena den, Gonzalezek gerra zikina abiatzeko agindurik eman izana ukatzen du.

4. Eduardo Serraren adierazpenak telebistan

Jose Maria Aznar Espainiako presidente zela, Defentsa ministro izan zen Eduardo Serra, eta haren adierazpenak Gonzalezen kontrako froga gisa aurkeztu ditu Zabalak. La Sexta kateko Salvados saioan egin zituen adierazpenak Serrak, Jordi Evole aurkezleak galdetuta, eta Garbiñe Biurrun epailea eta Iñaki Gabilondo kazetaria aldame-nean zituela, 2014an.

«Inteligentzia zerbitzuetako agiriak ez desklasifikatzearen protagonista» izateaz harro hitz egin zuen. «Ez desklasifikatzea nik proposatu nuen, orduko gobernuaren gehiengoaren iritziaren kontra; [agiri horiek] ustez, gobernuko aurreko presidentea inkulpatzen zuten, ETAren aurkako borrokan legetik at jardutearen kolaboratzaile izateagatik». Serraren hitzetan,«Espainiar guztiona zen ondasunbat» babestu nahi izan zuen horrela, «terrorismoak hondamendiak egiten jarrai dezan eragotziz».

5. Robert Pandraud ministroarekin bilera

ETAren santutegia deitzen zioten Ipar Euskal Herriari 1983an, GALen jarduna hasi zenean. Eta gerra zikinari ekiteko helburua babesleku hori suntsitzea izan zen, horretarako Frantziako Gobernuaren inplikazioa bilatuz. Frantziako Estatuaren lurretan joz, gobernua mugiarazi nahi zuten. Frantziako Gobernua errefuxiatuak atxilotu eta Espainiaratzen hasi zenean bukatu zen GAL.

Robert Pandraud terrorismoaren kontrako politiken arduradun nagusia izan zen Jacques Chirac presidentearen garaian; 1986tik 1988ra aritu zen, GALen amaierako urteetan, hain zuzen. 1990ean France Presseko bi kazetarik elkarrizketatu zuten, eta 1986ko abuztuaren 5ean Felipe Gonzalezekin eta Jose Barrionuevo Barne ministroarekin Madrilen izandako bilera bat aipatu zien. Gonzalezek bere oporraldia eten zuen bilera horretara joateko. «Nik daukadana emango dizuet, eta estradizioekin hasiko naiz, baina dena geldituko dut Frantzian GALen atentatu antindependentista gehiago gertatzen badira». Pandrauden esanetan, hori izan zen, hitzez hitz, bileran esandakoa. «Akordio bat» itxi zutela esan zuen.

Frantziako enbaxadak garai hartan filtratutako informazioen arabera, bilera hartan «Frantzian errefuxiatutako euskal separatisten zerrenda bat» aztertu zuen Pandraudek. Segidan hasi ziren errefuxiatuen estradizioak, eta GALen atentatuak gelditu egin ziren.

Atentatu bakar bat gehiago egin zuen GALek: 1987an, Juan Carlos Garcia Goena hil zuen. Jose Amedo poliziaren abisu edo mendekutzat jo izan da atentatu hura. Egun, auzi hori da GALekin lotuta irekita dagoen bakarra.


Hezkuntza Lege propio eta burujabeak

Summary: Hezkuntza Lege propio eta burujabeak.

Heziberri 2020 planaren baitan, Hezkuntza Lege berri bat erdiesteko Hezkuntza Ituna lantzeari ekin zion 2017-2018an EAEko Hezkuntza Sailak. LABek Hezkuntza Ituna beharrezkotzat jotzen zuen; izan ere, hezkuntza komunitateko eragileon artean adostasun zabalak lortzeko aukera paregabea zen. Alta, beste bide bat hartu zuen itunak, batez ere patronalak asebetez eta langileon hitza guztiz baztertuz. Ituna EAEko Hezkuntza Legearen aurrekari gisa saldu ziguten.

LABetik EAEko Hezkuntza Sailari erantzun argia eman genion: ez genuen itun proposamen hori babesten. Eta argi diogu berriz ere, hezkuntza-eragile ezberdinon arteko adostasunetatik etorri behar da EAEko Hezkuntza Lege berria. Hezkuntza eskumen osoa behar dugu, gure herriaren behar, erronka eta interesei bide eman ahal izateko. Espainiar Estatututik ezarri dizkiguten hezkuntza lege organiko guztiek interes arrotz neoliberal heteropatriarkalei egin diete mesede eta horrela ezinezkoa da kalitatezko hezkuntza sistema propioa eraikitzea.

Egungo hezkuntza sistema eta 93ko EAEko Euskal Eskola Publikoaren Legea guztiz agortuta daude:

—Espainiar estatuan dagoen sistema dualean oinarritua dago 93ko legea. Kontzertazio unibertsala berresten duen sistema dual hori gainditze bidean jarri behar da. Desorekak eta bereizkeriak erreproduzitu eta iraunarazi besterik ez du egiten.

—Hizkuntza, jatorri, arraza, klase, genero, gaitasun zein erlijioagatik bereizten duen sistemarik ez dugu nahi. Administrazioari beste politika batzuk exijitu behar dizkiogu, segregazioei aurre egiteko hezkuntza sistema eraldatu beharra dago.

—28 urteren ondoren, EAEko hezkuntza sistema ez da gai izan guztiz euskalduntzen duen hezkuntza sistema antolatzeko. Gaur-gaurkoz, euskararen murgiltze eredua ez da ikastetxe guztietako errealitate, eta zenbaitetan ez da euskaraz ikasteko eskubidea bermatzen. Horretaz gain, ikasle guztien harrera hizkuntza bilakatu behar da euskara, ikasle eleaniztunak hezteko berariazko harrera-planak ezinbestekoak izanik.

—Euskal Curriculumak ez du garatze eta ezartze orokorrik izan. Madriletik inposaturiko hezkuntzako lege organiko bakoitzaren curriculumaren egokitzapena besterik ez dugu izan gurean. Azkena, Heziberri. Bertan proposatutako curriculum dekretuen bidez, euskal kulturaren transmisioa garatu gabe geratu zen, eta euskararen normalizazioranzko urratsak egin baino sistema mantentzearen aldeko apustua egin zen. Orain arteko Jaurlaritzen proposamena inposaketak onartu eta zentralizazioari alfonbra gorria jartzea izan da. Azkena LOMLOEk ezarri du, ebaluazioa %100ean estatuaren konpetentzia izango da.

—Generoari dagokionez, ikastetxe eredu mistoa ezarri zen arren, oso aurrerapauso gutxi eman du hezkidetzan. Egungo jendarteak pedagogia feminista curriculumean txertatu beharra eskatzen digu, Skolae gisako programen ezarpena orokortuz.

—Eskola inklusiboak behar ditugu, pluralak, ghettorik sortu gabe. Aniztasunari erantzunez, ikasleen matrikulazioa beste era batera antolatzea badago, eskola-mapak berreginez eta tokiko hezkuntza-mahaietatik bideratuz.

—Pribatizazio eta merkantilizazio prozesuek, 2008ko krisiaren ondotik azeleratu direnek, murrizketak eta hezkuntzaren kalitatean atzerapausoak eragin dituzte. Hezkuntza eremuan ere, azpikontratazioak —garbiketa eta jangelan bereziki— eskulan merkea eta prekarizazioa ekarri ditu. Bereziki, langile laboralak dira krisiaren ondorioak pairatu dituztenak, eremu feminizatuetakoak, alegia.

—Oraindik orain, garaiko murrizketek gainditu gabe jarraitzen dute, ratioak gehiegizkoak dira langile kolektibo guztietan, lan zamak arindu ezean, areagotu dira, eta bien bitartean langileen behin-behinekotasuna izugarri igo da. Ikastetxeetan nekez dago lantalde egonkorrik. Gainera, eskola publikoan behin betiko lanpostuak lortzeko oposizio prozesuetan, Madrilek inposatzen jarraituko du zeintzuk edukiren arabera eta nola baloratuko den zein hautagai den egokiena haur eta nerabeak hezteko.

—Merkantilizazioa aipatuta, ezin esan gabe utzi kapitalismoaren ikur diren multinazionalek zein botere korporatiboek hezkuntzan izan duten sarbide zuzena, testu liburuen bitartez, digitalizazio prozesuen bidez zein lan merkatuaren beharren araberako selekzio-prozesuak indartuz.

—Hezkuntza sistemak finantzaketa hobea behar du (BPGaren %6). Kalitatea eta aniztasunaren trataera bermatu ahal izateko, langileen ratioak jaitsi eta baliabideak handitu beharra dago.

Aurretiaz aipaturiko erronkei erantzungo dien EAErako Hezkuntza Lege propioa beharrezkoa dugu, gurea den eredua eraikitzeko urratsak egitearekin batera. Hemen proposamenak:

—Bi hezkuntza-sareen sistema gaindituko duen eskola sare bakarrerantz joateko ibilbidea abiatu behar dugu. LAB sindikatuan Euskal Eskola Publiko Komunitarioa izena eman diogu, askotariko auzo eta herri eskola autogestionatuz osatuko litzatekeena.

—Sare bakar hori Euskal Herrirako beste publikotasun eredu batean oinarritu beharko litzateke, eredu herritar, burujabe, autogestionatu eta komunitarioan. Diru publikoz osoki finantzatua familia guztientzat, jaiotzetik hezkuntza-prozesu osoan.

—Trantsizio fase honetan, sare bakarraren parte izan nahi duten ikastetxeek diru publikoa jaso dezaten baldintza batzuk ezarri behar dira: euskarazko murgiltze eredua bultzatzea, laikotasuna, inklusiboak izatea (segregazioei aurre eginez), pedagogia feminista bultzatzea, doakotasun erreala eta erabatekoa (kuotak desagertzera joz), langileen kontratazioa batzordeak ezartzea (berdintasunean, merituan eta ahalmenean oinarrituriko hautaketa prozesuak eginez) zein kudeaketa eredu parte-hartzaileak eta gardenak, besteak beste.

—Euskal Herri osorako hezkuntza esparru komuna izan beharko luke mugarri, hezkuntzako eragileen partaidetzaren bitartez etengabe eguneratzen den Euskal Curriculum komuna oinarri izanik. Ikasle euskaldun eleaniztunak feminismoan, aniztasunean, inklusibitatean, kritikotasunean eta justizia sozialean heziz.

—Hezkuntza administrazioen kudeaketa zentralizatua zein patronalen kudeaketa korporatibista baztertu eta egitura deszentralizaturantz jo beharko luke sistemak, ikastetxeen titularra udala zein mankomunitateak izanik, eta hezkuntza egitasmoarena, aldiz, hezkuntza komunitatea.

Bukatzeko, esan Hezkuntza sistema eraldatzeko prest zaudeten guztion bidelagun izango dela LAB sindikatua! Badugu aukera!.

BIHAR:

Miren Zubizarreta (ELA): 'Gure hezkuntza sistemaren atzean erabaki politikoak daude'.

Ikusi hemen Hezkuntza bidegurutzean seriean argitaratutako artikulu guztiak.


Summary: Bere etxean eskopeta batekin lubakitu den gizon bat hil da bart Gasteizen. Hildakoaren bikotekideak deitu dio Ertzaintzari, gizonak bideo baten bidez mehatxatu egin duelako. Polizia gauerdia baino lehentxeago sartu da etxean, eta gorpua topatu du. Bere buruaz beste egin duela dirudi.

Bart gauean, Gasteizen, gizon bat hil zen bere etxean, ustez, bere buruari tiro bat jota. Gaueko hamarrak aldera hasi zen mugimendua Foronda kaleko etxearen inguruan: arratsaldeko zazpietan hildakoaren bikotekideak salaketa jarri zuen Ertzaintzan gizonak mehatxatu egin zuelako bideo baten bidez, eta Poliziak iristean etxean lubakitu zen hildakoa eskopeta batekin.

Gizonak hainbat ordu eman zituen etxean, bakarrik, bere buruaz beste egingo zuela mehatxatuz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera. Bitarte horretan tiro bat edo beste ere jo zuen. Azkenean, Ertzainak gauerdia baino lehentxeago sartu ziren etxebizitzara, eta gizonaren gorpua topatu zuten. Autopsiaren emaitzen zain daude, baina bere buruaz beste egin zuela dirudi.

Emakumeak Ertzainei erakutsitako bideoan hildakoa ageri da eskopetarekin emakumeari mehatxuak eginez.


«Itxia, baina ez isildua»

Summary: «Itxia, baina ez isildua». Gaur bete dira 18 urte Euskaldunon Egunkaria itxi zutenetik, eta erreakzio andana eragin ditu urteurrenak. Sare sozialetako erabiltzaileek hizpide izan dituzte egun haietan sentitutako beldurra, torturaren aurkako eta adierazpen askatasunaren aldeko aldarriak eta itxieraren inguruan sortutako egitasmoak, besteak beste.

«Gaur 18 urte beldurrak esnatu gintuen. Guardia Zibilak, Euskaldunon Egunkaria itxi, eta lankide eta lagunak eraman zituen atxilo. Otsailaren 20 bakoitzean ezin izaten dut saihestu egun hartako bizipenen zirrara sentitzea». Hala txiokatu du Eider Goenaga Lizaso egun BERRIAko kazetaria denak gaur goizean, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren hemezortzigarren urteurrena betetzen den egunean.

Goenagaren hitzek laburbiltzen dute egun hartan Egunkaria-ko langileek sentitutakoa, baina gertakari hark ez zien kazetako langileei soilik eragin, eta hala erakusten dute hemezortzi urte geroago ere urteurren horrek eragiten dituen erreakzioek. Sare sozialetako erabiltzaileek hainbat norabidetan gogoratu dute 2003an jazotakoa, eta askok gertatua ez dutela ahazten gogorarazi dute.

Beste batzuek, berriz, adierazpen askatasunaren aldeko aldarria egin dute, edo Euskaldunon Egunkaria itxi ondorengo egunetako gertakariak izan dituzte hizpide: torturak, manifestazioak...

Azken hilabeteetan estreinatu dira, besteak beste, itxiera hizpide izan duten Sisiforen paperak antzezlana eta Paperezko hegoak dokumentala. Garai hartan ere, ordea, izan ziren itxieraren aurkako aldarriak kulturaren munduan. Ruper Ordorikaren Zaindu maite duzun hori abestia edo Fermin Muguruzak Espainiako Musikaren sarietan egindako aldarria gogoratu dituzte sare sozialetako erabiltzaileek.

Egunkariaren itxieraren ostean, ordea, BERRIA sortu zen. Eta, Eneko Fernandezek gogorarazi duen moduan, «Euskaldunon Egunkaria bizi-bizirik dago BERRIAn».


Summary: Euskal Herriaren independentzia aldarrikatuko du aurrerantzean Euskal Herrian Euskaraz-ek. «Euskararen lehentasunezko estatusa eraikitzeko» eta «normalizazio osoa erdiesteko beharrezko duen hizkuntza politika burujabea bultzatu ahal izateko» galdeginen du Euskal Herriaren askatasuna euskararen aldeko taldeak. Ikusmira adierazpena aurkeztu dute taldeko kide zahar eta berriek, Usurbilen.

«Diglosia egoeraren oinarrian dagoen hizkuntza asimilazioari» aurre egiteko «jauzi» baten beharra ikusi du Euskal Herrian Euskaraz taldeak (EHE), eta erabaki du aurrerantzean Euskal Herriaren independentzia «argi eta garbi» aldarrikatuko duela: ez helburu gisa, baizik eta euskararen normalizaziorako «bitarteko» modura. Honela adierazi dute gaur Usurbilen (Gipuzkoa) Euskal Herrian Euskaraz-eko kide zahar eta berriek aurkezturiko Ikusmira adierazpenean: «EHEk Euskal Herriaren independentzia eskatzen du, euskararen lehentasunezko estatusa eraikitzeko, eta normalizazio osoa erdiesteko beharrezko duen hizkuntza politika burujabea bultzatu ahal izateko». Era berean, beharrezkotzat jo du Euskal Herriko biztanleen «deskolonizazioa», «euskaldun eta burujabe, mendeko hizkuntza praktika gainditu eta euskaraz bizitzearen aldeko hautua» egiteko.

Kontxi Erro EHEko sortzaileetako batek eta Ane Aizpurua gaur egungo EHEko kideak aurkeztu dute dokumentua Usurbilen, eta ondoren argazkia atera dute EHEko kide zahar eta berriek Zumetaren muralaren aitzinean, Mikel Laboa plazan. 1979an euskararen aldeko taldea sortu zenean zituzten «kezka eta ametsak» azaldu ditu Errok, eta Aizpuruak aitortza egin die orduan euskararen aldeko borroka abiatu zutenei: «Ziur gaude euskararen egoera askoz ere larriagoa litzatekeela EHE existitu ez balitz, EHEtik igaro diren ehunka euskaltzaleren ekarpen zintzo eta eskuzabalik gabe». Adierazi du, ordea, oraindik «bidea» dagoela «Frantziako eta Espainiako estatuen inposizio linguizidari aurre egiteko». Hori dela eta, gogoeta prozesu baten ondoren, EHEren sorrera agiria eguneratzea erabaki dute: gaur aurkeztu duten Ikusmira adierazpena, hain zuzen.

Euskal Herri euskalduna helburu

Independentziaren aldarria gehitzea izan da berritasun nagusia, eta, hortik harago, bat egin dute EHEren orain arteko oinarriekin: euskaldun eleanitzez osaturiko Euskal Herri euskalduna lortzea eta euskararen erabilera lehentasunezkoa izatea izanen ditu helburu nagusiak taldeak, orain arte gisan. Taldearen ustez, hain zuzen, «ezinbestekoa» da euskarak lehentasuna izatea, eta horretarako «bai ahozko erabileran, bai eremu funtzional eta geografiko guztietan hegemoniko» bilakatu behar du euskarak.

Adierazi dute, halaber, ikuspegi intersekzionala duela EHEk, euskarak jasaten duen zapalketa «estatu linguiziden, Europaren eta patriarkatu kapitalistaren ondorio» baita: «Horregatik, EHE solidarioa da nolabaiteko zapalketa jasaten duen norbanako eta kolektibo ororekin». Instituzioei deia egin diete hizkuntza politika «eraginkorra» egitera, haien «ardura» baita. Eta, azkenik, jakinarazi dute EHEren jardueraren «bereizgarri nagusiak» desobedientzia eta aktibismoa izanen direla aurrerantzean ere, jakinik «euskaldunok egin dezakegun ekintzarik desobedienteena ahaldundu eta ukazio eta bazterkeria guztien gainetik euskaraz bizitzea» dela.

Aurkezturiko puntuekin bat egiten duten euskaltzaleei EHEren komunitatearekin bat egiteko deia egin diete: «Euskal Herria berreuskalduntzeko prozesuak beharrezko duen jauzia egiteko EHE indartsua behar dugu, euskaltzale guztien ekarpena behar dugu».


Summary: Memoria Gara-k adierazi du orain proiektua «zehaztu» behar dela. Biktimen Oroimenezko Zentroaren balorazioa egiteko agerraldia egin du Memoria Gara ekinbideak, Gasteizen. Bilera bat egin zuten instituzioekin urtarrilaren amaieran, eta ekinbideak dokumentu bat aurkeztu die.

Memoria Gara ekinbideak agerraldi bat egin du gaur goizean, Gasteizko San Frantzisko elizaren alboan, Zaramaga auzoan. 1976ko martxoaren 3an, Poliziak bost langile hil eta ehunka zauritu zituen bertan, eta, gertakari eta biktima horiek oroitzeko asmoz, Biktimen Oroimenezko Zentroa eraikitzeko akordio bat sinatu dute asteotan instituzioek. Nerea Martinez eta Josu Santamaria Memoria Garako kideek balorazioa egin dute gaurkoan, eta azpimarratu dute «ospatzeko» egun bat dela, baina «lehen urrats bat baino» ez dela. Hain zuzen, orain proiektua «zehaztu eta adostu» behar dela uste dute, hala nola baliabide ekonomikoak esleitzeko eta lan egutegi bat ezartzeko: «M3a ezin izango da inoiz izan memoria gentrifikatzeko plataforma bat; ez dugu nahi eraikin huts bat den zentro bat, objektuz betetako edukiontzi huts bat».

Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak, Gasteizko Udalak eta Gasteizko Gotzaindegiak ostegunean sinatu zuten akordioa. Haien arabera, zentroa sortzeko «lekurik egokiena» da eliza, eta azpimarratu zuten «historikoa» izan zela akordioa lortzea, besteak beste «egun hartako gertakariekin eta biktimekin duten zorra kitatzen hasteko». Fundazio bat sortzea da asmoa, eta, horretarako, Elizbarrutiak eliza utziko dio. Jakinarazi zuten ekinbideak instituzioen «lidergoa» izango duela, baina gizarte eragileekin ere jardungo duela, soilik era horretan izango baita posible biktimen «memoria» errealitate bihurtzea. Hala ere, erantsi zuten zentroaren sorreran «zuhurrak» izatea beharrezkoa dela, eta oraindik lan «handia» dagoela egiteko. Dena dela, aurreratu zuten zentroa «urtebete barru» martxan egon daitekeela.

Memoria Gara-k, bide beretik, zentroa eliza horretan sortzearen garrantzia azpimarratu du. «Eliza hau betiko egongo da lotuta Martxoaren 3 hartatik aldarrikatzen diren eta oraindik lortu gabe dauden egiarekin, justiziarekin, erreparazioarekin eta ez errepikatzeko bermearekin». Bozeramaileek zehaztu dutenez, orain dela bi urte aurkeztu zuten ekinbidea, eta Elizbarrutiari eskaera egin zioten memoria gune bat bertan ezartzeko, eta baita erakundeei proposamen hori babesteko eta elkarlanean aritzeko ere. «Tenpluan sarraskiaren biktimen memoriarekin lotutako proiektu bat aurrera eramatea aldarrikatzen genuen, borroka horiei jarraipena emango ziena, eta, aldi berean, beste memoria batzuk garatzeko balio zezakeena». Gasteizko «memoria inklusiboa» bizirik mantentzen jarraitzeko asmoz, beraz, atxikimenduak batzen hasi ziren, eta ohartarazi dute bi ildo nagusitan hasi zirela lanean: batetik, proposamenak gizarteratu nahi zituzten; eta, bestetik, edukiei, espazioko esku hartzeari eta haren kudeaketari buruzko oinarrizko ezartzen aritu ziren, proiektua diseinatzeko.

Bilerak ere egin dituztela adierazi dute ekinbideko kideek, besteak beste akordioa sinatu zuten instituzioekin. Urtarrilaren 29an elkartu ziren lehen aldiz, eta, bozeramaileek azpimarratu dute orduan jakinarazi zietela Gasteizek memoria gune bat izango zuela. «Guk lehen eskuko informazioa izateko konpromisoa hartu zuten, baina prentsaren bidez jaso genuen hurrengo berria».

Proiektu propioa

Memoria Gara-k adierazi du dokumentu bat aurkeztu zietela instituzioei urtarrilaren amaieran eginiko bilera hartan, M3 San Frantzisko memoriarako espazioa izenpean. Bozeramaileen arabera, horrek memoria gune bat eraikitzeko oinarriak barnebiltzen ditu, eta, zehazki, 2020ko otsailean eginiko Martxoaren 3a, Memoria(k), Espazioa(k) eta Kolektiboa(k) jardunaldietan ateratako ondorioen laburpen bat da. Hainbat adituren hitza jaso zuten egun horietan, eta tailer irekiak eta elkarrizketak ere egin zituzten jardunaldiak eta oinarriak zehaztu ahal izateko. «Helburua eliza honetan etengabe aldatuko den espazio didaktiko bat sortzea da, bere funts propioa izango duena, ikerketa sustatuko duena eta biktimei ahotsa emango diena», azaldu dute Martinezek eta Santamariak.

Ekinbideko kideei, beraz, «ezinbestekoa» iruditzen zaie dokumentu horretan jasotakoa gogoan izatea zentroa sortzerako orduan, eta, era horretan, «biktimen eta gizarte zibilaren» esku hartzea bermatzea. Euskal Herriko eta kanpoko beste gune batzuetako adibideak aztertzea ere garrantzitsua dela uste dute. «Ez dugu onartuko proiektuari ekarpenik egiten uzten ez diguten agertokirik, hala izan baita beti munduaren luze-zabalean antzeko beste memoria proiektuetan ere». Hala ere, aitortu dute pozik daudela, eta «herri oso baten borroka nekaezinaren» emaitza izan dela lortutako akordioa, hala nola «martxoaren 3ko memoria ahanzturan» geratu ez dadin. «Ezinezkoa zela esan ziguten eta hemen gaude».


Summary: Berako eta Larhungo suteak kontrolik gabe ari dira hedatzen, haizeak lagunduta. Irungo Bidasoa auzora, Lesakara, Biriatura, Azkainera eta Urruñara ere hedatu da sua, eta hainbat etxebizitzaren inguruan daude garrak. Nafarroako Gobernuak adierazi du neguko suterik handiena dela gaur pizturikoa. Baionako suprefetaren arabera, bi foku daude: Berakoa eta Larhungoa. Bentetan eta mendian zebiltzan 68 lagun sokorritu dituzte, eta etxebizitza batzuk hustu dituzte Irunen eta Ibardinen.

Goizean goizetik indartsu dabil haizea Euskal Herrian, eta Nafarroan emana zuten abisua: handia zen suteak izateko arriskua. Suteetako bat Nafarroaren, Lapurdiren eta Gipuzkoaren arteko mugan piztu da indartsu, Berako Antzuzelaiko parajean, Irungo Bidasoa auzorako bidean, N-121-A errepidetik eta Bidasoa ibaitik hurbil. Haize handia dago han, eta sugarrek berehala hartu dute indarra. Hori dela eta, Foruzaingoak N-121-A errepidea moztu du goizean, 66. kilometroan, kearengatik; baina, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, bidea berriro ireki dute arratsalde hasieran. BERRIAk jakin ahal izan duenez, ordea, ertzainek moztuta daukate errepidea Behobian: ez dute uzten Nafarroarantz joaten, eta Bidasoa ondotik doan bide berdea ere itxita daukate. San Martzial mendiko errepidea ere itxita dute udaltzainek.

Lesakara, Biriatura, Urruñara eta Azkainera (Lapurdi) ere hedatu da sutea. Ke laino batek hartuak ditu inguru horiek guztiak. Sua baserri, borda eta etxebizitzetara ere gerturatu da. Azkaine eta Urruña artean suhiltzaileek 68 lagun sokorritu dituztela jakinarazi du Philippe Le Moing-Surzur suprefetak: horietako 40 bentetan atzeman dituzte, bertze hogei mendian eta azken zortziak Larhungo trenean jaitsi dituzte. Suprefetaren hitzetan, bi sute dira pizturikoak: bata Berakoa eta bertzea Larhun mendikoa. Filipe Aramendi Urruñako auzapeza Azkaine eta Urruña arteko Oleta auzora hurbildu da arratsaldean, eta kezka adierazi du dabilen haizeagatik. Suprefetak ere bai: «Haizea gaizto dabil, eta zaila da jakitea egoeraren garapena zein izanen den». Jakinarazi duenez, halere, oraingoz ez dute etxebizitzarik hustu behar izan Lapurdiko aldean: etxebizitza batzuk babesten ari dira, dena den, badaezpada. 96 suhiltzaile ari dira lanean Lapurdiko aldean.

Nafarroako Suhiltzaileek hainbat etxe hustu dituzte Ibardinen, eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi du neguko suterik handiena dela gaur piztutakoa. Ez da bakarra, ordea: atzo gauean Oteitzoianan (Narbarte) eta Gorostapolon (Erratzu) ere piztu ziren suak —gauean zehar itzali dituzte suhiltzaileek—, eta jakinarazi dute oraindik bi foku piztuta daudela Alkurruntzen eta Oronozen.

Handia izan da larrialdi zerbitzuen dispositiboa: Basoko Suteen Arrisku Planean aurreikusitako bigarren fasea ezarri du Nafarroako Gobernuak. Foru erkidegoaren baliabide propioak nahikoa ez eta Espainiako Gobernuari laguntza eskatzen zaionean ezartzen da fase hori. Zehazki, Cordovilla eta Oronozko parkeetako suhiltzaileak, Bera eta Lesakako suhiltzaile boluntarioak eta basozainen zerbitzuko suhiltzaileak aritu dira lanean, goizean goizetik.

Haize ufada bortitzen ondorioz, baina, ezin izan dituzte helikopteroak erabili. Horren ordez, suteen aurkako hidrohegazkin bat eta Kamov helikoptero astun bat bidaltzeko galdegin dio Maria Txibiteren gobernuak Espainiako Armadari. Horiek ere ez dira iritsi, ordea: Torrejongo base militarretik aterata (Espainia), haizeteak eragindako turbulentziak «arriskutsuegiak» direla ondorioztatu eta bide erdian buelta eman dute Espainiako Armadaren ibilgailuek.

Gipuzkoara ere hedatu da sutea Endarlatsatik. eta, hortaz, Gipuzkoako Foru Aldundiak dozena bat ibilgailu eta hogei bat suhiltzaile mobilizatu ditu hori itzaltzen ahalegintzeko. «Gipuzkoan 100 bat hektarea erre ditu suteak, eta erabaki dugu, badaezpada ere, Irungo Bidasoa auzoko 20 bat baserri hutsaraztea», jakinarazi du Eider Mendoza Gobernantza diputatuak, komunikatu batean. Foru aldundiak aginte postua ezarri du Irungo Zaisa poligonoan, eta handik ari dira egiten jarraipena. Legazpi, Zarautz eta Irungo parkeetako suhiltzaileak dira.

Antxeta Irratiak aipatutako iturri ez-ofizialen arabera, suhiltzaileek egiaztatu dute sutea nahita piztua izan dela, Berako Sarriako meategien inguruan. Baionako suprefetak, ordea, erran du ezezaguna dela suteen jatorria, oraingoz.

Antxeta Irratiak jakinarazi duenez, hego haizeak Lapurdi aldera darama haizea, eta irudi ikusgarriak uzten ari da kostaldean. Irungo Bidasoa auzoko hainbat baserri eta jatetxe bat hustu egin dituzte, halaber. Jose Antonio Santano Irungo alkateak sare sozialetan jakinarazi du suaren ondorioz hustu dituztela. Adierazi du kezkaz jarraitzen ari dela suaren hedadura: «Haizea da gure etsairik handiena».


Summary: 545 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positibo tasak %5etik behera egoten jarraitzen du, eta positiboen kopurua ere beheranzko joerari eusten ari da. Beste 61 ospitaleratze egon dira, eta ZIUetan 169 pertsona daude.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eskainitako datuen arabera, 11.350 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 545 positibo atzeman dituzte. Proba egin dutenen artean positibo tasa %4,8 izan da, eta, beraz, aurreko egunetako joerari jarraituz, kopuruak OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako mugatik behera egoten jarraitzen du. Zehazki, %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga. Horrez gain, positiboen kopurua ere beheranzko joerari eusten ari da, hilaren lehenean kutsatutakoen kurba beherantz egiten hasi zenetik.

Lurraldeetako datuei dagokienez, Bizkaian detektatu zituzten positibo gehien atzoko probetan: 301. Gipuzkoan, 113 izan ziren; Araban, 70, eta Nafarroan 58. Gainontzeko hiru kasuak, berriz, EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira, Jaurlaritzak ohartarazi duenez.

Erietxeetan ospitaleratutako gaixoen kopurua ere beherantz egiten ari da. Ospitaleratze berriei dagokienez, esate baterako, otsailaren 5ean, eta hamalau eguneko batez bestekoa oinarri hartuta, Hegoaldeko erietxeetan 91,86 ospitaleratze zeuden, eta ordutik beherantz egiten ari da kurba. Azken eguneko datuei dagokienez, berriz, beste 61 ospitaleratze egon dira, eta ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, guztira, 169 ospitaleratu daudela ohartarazi dute gobernuek. Hala ere, Jaurlaritzaren kasuan, bederen, astelehenean eskainiko ditu datu gehiago.

Nafarroan lau hildako

Nafarroako Gobernuak egunero eskaintzen du hildakoen kopurua, eta jakinarazi du atzo beste hiru pertsona hil zirela COVID-19arekin: 75 eta 92 urteko bi emakumezko eta 82 urteko gizonezko bat. Horrez gain, aurreko egunetako beste heriotza baten berri ere eman du: 92 urteko emakumezko bat, hain justu. Zahar etxeei dagokienez, Bizkaiko Foru Aldundiak datuak eskaini ditu, eta, haren arabera, beste bi egoiliar hil dira lurraldeko erresidentzietan. Hala ere, erantsi du, gaur-gaurkoz, zortzi adineko pertsona daudela birusarekin kutsatuta, eta behera egin duela kopuruak aurreko egunekin alderatuz gero.


Summary: Gizonezko bat hil da Aloña mendian, Oñatin. Malda batetik behera erori ostean hil da mendizalea, 14:00ak aldera.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizonezko bat hil da Aloña mendian, Oñatin (Gipuzkoa), 14:00ak aldera. Adierazi dutenez, malda batetik behera erori da. Ertzaintza eta suhiltzaileak bertara gerturatu dira gorpua jasotzera.


Eibarren porrot mingarria

Summary: Eibarren porrot mingarria. Jose Luis Mendilibarren taldeak ez du partida ona jokatu, eta 1-0 galdu du Elxen zelaian. Estutu egin beharko du jaitsiera postuak atzean uzteko.

Ez da komeni izaten arazoetan sartzea. Aukeran, hobe da haietatik ahalik eta urrutien ibiltzea. Orain dela jardunaldi batzuetatik Eibar jaitsiera postuetatik gertu ibili da. Aukera dezente izan ditu bertatik urruntzeko, baina ez ditu baliatu. Orain, bete betean sartu da horietan, atzo Elxen aurka 1-0 galdu eta gero. Porrot kezkagarria Jose Luis Mendilibarrek zuzendutako taldearentzat.

Norgehiagokaren garrantzia ikusita, eskarmentu handiko jokalariak zelairatu ditu Mendilibarrek. Azkenaldian asko jokatzen ari diren Arbillari eta Sergi Enrichi, Pedro Leon eta Jose Angel Cote gehitu zaizkie.. Azken horrek aurreko jardunaldian izan zituen denboraldiko lehen minutuak, eta sasoi onean zela ikusi eta gero, Mendilibarrek ez du zalantzarik izan hain partida garrantzitsu batean titular jartzeko. Horrek ezker hegalekoak taldean duen garrantzia erakusten du.

Erritmo altuarekin hasi da partida, baloiaren jabetza lortzeko borroka askorekin. Minutuek aurrera egin ahala, bisitariek hartu dute norgehiagokaren gidaritza. Baloia ahalik eta azkarren hegaletara eraman, eta handik erdiraketen bidez min egiten ahalegindu dira, Pedro Leonen eskuin hanka baliatu nahian. Defentsa lanetan sendo aritu dira, eta presio altuaren ondorioz, etxekoak apenas iritsi dira Dmitrovicek zaindutako atera. Garaipenerako bide zuzenean ziren Mendilibarrenak.

Baina Elxek sartu du partidako gol bakarra, 32. minutuan. Cote-k korner bat oparitu du, eta Escribarenek ondo baino hobeto baliatu dute. Dmitrovicen atea zulatu du Dani Calvok. Etxekoen lehen gol aukera zen. Eibarrek ez ditu eskuak jaitsi, eta partidaren aginte makila izaten jarraitu du. Hainbat aukera izan ditu geldikako jokaldietan lehia berdintzeko, baina ez du asmatu.

Bigarren zatian, 1-0eko errenta baliatuta, Elxek pauso bat atzera eman, eta baloiaren jabetza Eibarri eman dio. Baina arriskua sortzeko arazo gehiago izan ditu, etxeko taldea ondo kokatuta baitzegoen. Partidako ordubetea igarota, eibartarrak pixkanaka-pixkanaka beherantz joan dira. Hori ikusita, etxeko taldeak Mendilibarrek partida atarian esandakoa egin du: kontraerasoan atera. Lau gol aukera izan ditu errenta handitzeko.

Golik sartu ez badute ere, oso eroso egon dira soropilean. Mendilibarrenei ez zaie ezer atera. Bryan Gil izan da horren adibide argia. Hegalekoa apenas agertu da, eta txartel horia ikusi du partida hondarrean, ezintasunaren poderioz aurkari bati ostikoa emateagatik. Eibarrek bere esentzia eta bere jokoa berreskuratu beharko ditu arazo are larriagoak izan nahi ez baditu. Izan ere, aukari zuzenen kontra izan ditu azken bi lehiak, eta puntu bakarra batu du Mendilibarren taldeak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Azagran, bere bikotekideari eraso egitea leporatuta.

Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du, gaur, Azagran (Nafarroa), bere bikotekideari «bortizki» eraso egitea leporatuta. Erasoaren ondorioz Nafarroako Ospitalera eraman dute biktima, helikopteroz. Atxilotua izan aurretik, Lizarrako komisariara jo du gizonak, adieraztera uste zuela beren bikotekidea hil duela.


Summary: Istiluak Iruñean, Haselen aldeko mobilizazio batean. Polizia oldartu egin zaie parte hartzaileei

Iruñerriko GKS Gazte Koordinadora Sozialistak deituta, Pablo Hasel rap kantariaren atxiloketa salatzeko mobilizazioa egin dute, gaur, Iruñean, eta, amaieran istiluak izan dira. Recoletas plazatik abiatu da ia mila bat lagun bildu dituen manifestazioa, eta Sarasate pasealekuan bukatu da. Hain zuzen, amaieran gertatu dira istiluak. Espainiako Polizia manifestariei oldartu zaie. Poliziaren arabera, manifestariek hainbat kontainer erre dituzte.


Summary: Hezkuntza sistemaren gabezien atzean erabaki politikoak daude.

Hezkuntza lege berri bat bultzatzeko asmoa jaso du Eusko Jaurlaritzak bere legegintzaldi honetarako programa legegilearen barnean. Bitartean, Estatu espainiarrean, praktikoki onartuta dagoen LOMLOEk gure hezkuntza eskumenak inbaditzen eta, beraz, gure hezkuntza sistema propioa eraikitzeko aukerak mugatzen jarraitzen du.

Aurreko legegintzaldirako ere iragarri zuen hezkuntza lege berri baterako asmo hori Eusko Jaurlaritzak. Orduan egindako ibilbideak erakutsi zigun egungo hezkuntza sistemak dituen korapilo eta arazo estrukturalei heltzeko eta aldaketa sakonik egiteko asmorik ez daukala gaur-gaurkoz, eta seguru aski egungo sistemari onespena emateko helburua zuela egitasmoak. Izan ere, hezkuntza lege berri baten eztabaidan sindikatuaren ustez alboraezinak liratekeen hainbat gai eztabaidatik kanpo uztea erabaki zuen orduan Hezkuntza Sailak, besteak beste hezkuntza inbertsioaren afera, Madriletik ezartzen diren oinarrizko legedien eskumen injerentziari aurre egiteko mekanismoen eztabaida, edota itunpeko sarearen finantzaketaren inguruko hausnarketa.

Edonola, testuinguru honek hezkuntzako eragile desberdinok gure herrirako nahiko genukeen hezkuntza eredua irudikatzeko ariketa egitera eta azaleratzera garamatza. ELAk hezkuntza sistema propio bat irudikatzen du Euskal Herri osoarentzat, estatu desberdinetako maila guztietako injerentzietatik at egongo dena, hezkuntza publikoa ardatz izango duena, integratzailea, inklusiboa eta ekofeminista, negoziazio kolektibo errealaren bidez langileen lan baldintza onak eta enplegu egonkorra bermatuko dituena, doakoa etapa guztietan, laikoa, inbertsio nahikoa izango duena dituen erronkei aurre egiteko, euskalduna eta euskal kulturaren ezagutza eta hedapena bermatuko duena eta pedagogia berritzaileak eta aktiboak bultzatuko dituena. Kohesio sozialerako tresna eraginkorra eta ikasleen garapen integrala bultzatuko duena.

Ariketa hori egitea ezinbestekoa eta beharrezkoa da noski, bakoitzaren iparra non dagoen finkatzen duelako. Baina nagusiki, gure hezkuntza sistemak, gure agintariak sine die erantzunik gabe mantentzen ari diren arazo estruktural ugari dituela berrestera garamatzalako. Erabaki politiko konszienteen ondorio direnak eta, irudikatzen dugun hezkuntza sistema horretara gerturatu ordez, sistema horretatik gero eta urrunago kokatzen gaituztenak.

Urteak daramatzagu hezkuntza eskumen osoaren egikaritza praktikoa, azpikontratazio politika gelditzea, ratio txikiagoak, hezkuntza inbertsioa zabalagoa, hezkuntzaren desmerkantilizazioa, langile gehiago eta egonkorrak, espazio egokiak, garatutako plataforma digital propioak, segregazioari mugak jartzeko matrikulazio politika egokiak, euskalduntze erreala ahalbidetuko duen murgiltze eredua edota baliabide material gehiagoren beharra mahai gainetako eztabaidetan zein kaleetako mobilizazioetan gure gobernuei aldarrikatzen.

Pandemiak bustitako ikasturte berezi honek agerian utzi eta areagotu egin ditu estrukturalak diren gabezia horiek. Baita zenbait gai oraindik eta gehiago nabarmendu ere, besteak beste, gure gobernuek hezkuntzari dagozkion erabakiak hartzerakoan irizpide ekonomizistak eta aurreztea lehenesten dutela kalitatezko hezkuntza bermatzearen kaltetan, edota aurrez aurreko eskolaratze segurua bermatu bada zuzendaritza talde eta langileen inplikazio eta gain-esfortzuari esker izan dela.

Testuinguru honetan, aurreko krisi ekonomiko-finantzarioaren testuinguruan hartutakoen ildotik doazen erabaki politikoak hartuz gero, berriro ere gure hezkuntza sistema ahulduta aterako da. Eta erabakiak hartzen ez ditugun langileok, ikasleok eta familiok pairatuko ditugu ahultze honen ondorioak.

Gure gobernuek aurrean jarri(ko) dizkiguten lege egitasmoak, hezkuntza sistema osatzen dugunon arteko talka eta polarizaioa elikatzeko eta talka horretan oinarrituta, egungo sistemak dituen sakoneko arazoen gaineko bere ardurak lausotzeko erabiliak izateko arrisku serioa daukagu; hezkuntza komunitatea osatzen dugunok adi eta mobilizaziorako prest ez bagaude, beraz, gobernuek berriro ere osasun krisi gisa hasi eta krisi ekonomiko bihurtu den hau, gure hezkuntza sistema ahultzeko, baliabidez husteko, lanpostuak suntsitzeko, dituen berebiziko arazoak erantzun eraginkorrik gabe uzteko, zein lan baldintzen hobekuntzari ez eusteko edota kaskartzeko aitzakiatzat hartu eta erabiltzeko arrisku serio baten aurrean gaude.

Aitzitik, ELAk krisi egoera hau hezkuntza sistema hobetzeko eta indartzeko aukera gisa baliatu behar dela uste du. Egoera gogor honetatik, zein 2008ko krisialdiaren aitzakiapean aplikatutako politika murriztaileen kontrako mobilizazio dinamiketatik irakasgaiak atera, diagnosi egokien bidez hezkuntza sistemaren gabezi eta beharrak identifikatu, aldarrikapen bihurtu eta gure agintari zein alderdiei zuzendutako interpelazio zuzena gauzatu eta estrukturatu nahi du. Zentzu horretan ezinbestekoak dira:

—Hezkuntza inbertsio publikoa gehitzea, egun EAEn BPGren %3,5ean gaude Unescok aholkatzen duen %6tik oso urrun.

—Egungo segregazio egoera bideratzeko, maila sozioekonomiko desberdina duten ikasleen banaketa orekatu bat ahalbidetuko duten neurri eraginkorrak finkatzea eta praktikara eramatea.

—Ratioak jaitsiz gure ikasleek jasotzen duten hezkuntza hobetzea eta osasuna bermatzea.

—Ikastetxeetako hezkuntza proiektuei egonkortasuna emanez eta urteetako lanaren bitartez pilatu duten ezagutza probestuz ikastetxe publikoetan behin-behineko gisa lanean ari diren langileen enplegua kontsolidatzea.

—Behar bereziak dituzten ikasleentzat baliabideak gehitzea ahalbidetuko duten irizpideak adostasunez ezartzea.

—Hezkuntzaren merkantilizazioan sakontzen duten mekanismoak gelditzea.

—Azpikontratazio politika amaitzea.

—Euskara ezagutu eta erabiliko duten ikasleak sortzeko, egungo hizkuntz ereduen markoa gaindituz murgiltze eredua finkatu zein beharrezko baliabideak zehaztu, adostu eta beharrezko inbertsioaz hornitzea.

ELAk, erronka hauek bere gain hartu eta erantzun egoki bat izan dezaten, beharrezko ikusten du hezkuntzako langile zein gainerako komunitatearen mobilizazio eta aktibazio erreala eta iraunkorra. Bestela, ez dugu gure agintari politikoen irizpide ekonomizisten eta merkantilisten araberako hezkuntzaren inguruko erabakiak aldatzeko aukerarik izango.

Horregatik, datozen hilabeteetan eta garaietan ere, ELAk, irudikatzen dugun hezkuntza eredu horretara gerturatuko gaituzten aldarrikapenak identifikatu eta mobilizazio eta interpelazioaren bidez aldarrikapen horiek lortzeko bidea jorratzen jarraituko du.

ASTEARTEAN:

Peio Jorajuria (Seaska).

Ikusi hemen Hezkuntza bidegurutzean serieko iritzi artikulu guztiak.


Summary: Loratuz Lotu elkartea sortu berri dute, transexual helduei eta haien ingurune sozialari laguntzeko. Loratuz Lotu elkartea sortu berri dute, transexual helduei eta haien ingurune sozialari laguntzeko. Transexualen alboan egon nahi dute haien prozesuak iraun bitartean, «ahaldunduta eta indartuta» gizarteratu daitezen identitate berriarekin.

Andoaingo Leitzaran institutuan Gizarteratzea zikloko ikasketak egin zituzten iaz Brayan Altimasberesek (Hernani, 1996) eta Mash Elizaldek (Iruñea, 1999). Altimasberesek euskarazko taldean, eta Elizaldek gaztelaniazkoan. Biak dira mutil transexualak, eta biek egin dute trantsizioa helduaroan, baina, ikaskideak izan arren, oraintsu arte ez dute izan elkarren berri. «Erreferenterik gabe eta bakarrik egin behar izan dugu bidea», esan du Altimasberesek. Egoera berean egon daitezkeen pertsonek prozesua lagunduta egin dezaten sortu dute Loratuz Lotu Euskal Herri mailako elkartea.

Ikasketek emandako aukera baliatu zuten aurreko ikasturtean azterketa bat egin eta gizarte arloko proiektuaren oinarriak finkatzeko. «Ikusi genuen haur eta nerabeentzat Naizen elkartea badagoela, baina helduaroan trantsizioa egitea erabakitzen duten pertsonek ez dutela izaten inongo elkarteren babesik», esan du Elizaldek. Ikasketak amaituta, beraz, elkartea sortzeari ekin zioten, ikaskideekin batera. Altismaberes, Elizalde eta Gilen Larrañaga dira, gaur egun, Loratuz Lotu elkartearen arduradunak.

«Interneten izugarrizko aurrerapena egin da azken urteotan, sare sozialetan aise topatu daitezke erreferenteak, baina garrantzitsua iruditzen zitzaigun trantsizioa egiten ari diren horiek harremanetan jartzea», adierazi du Elizaldek. «Gureak bilgune bat izan nahi du, esperientziak saretzeko espazio bat». Elkartea ezagutzak partekatzeko helburuarekin sortu dutela esan du Altismaberesek, haren hitzetan hori baita beldurrak uxatzeko modurik errazena: «Ezezaguna denak eragiten digu ezinegona, baina bide hau egina duten pertsonak ezagutzen dituzunean konturatzen zara badagoela trantsizioa modu osasuntsuan egiterik, zeure buruarekin eta ingurunearekin bakean».

Horregatik aukeratu dute Loratuz Lotu izena. «Hainbeste denboran gure identitatea ezkutuan bizi izan ondoren, geure burua onartzen dugunean, loratzen hasten garenean, orduan lotzen gara besteekin». Harreman osasuntsu eta parekideak izatea ez dago soilik norberaren burua onartzearen mende, Elizaldek esan duenez: «Ulertzen dugu ez dela erraza mundura identitate berri batekin ateratzea. Arazoa ez da gure gorputza, jendearen begirada baizik. Ingurunean eragin beharra dago, trantsizio hori modu naturalagoan eta lasaiagoan egin dezagun».

Gizarteratzeko lana

Behin ikasketak amaitu eta elkartea formalki eratu bitarteko denbora, berriz, euren asmoak ezagutarazteko baliatu dute elkarteko kideek. Aurreko urteko konfinamendu garaian Instagram bitartez transexualitatean aditu diren pertsonekin eta hainbat tokitako transekin zuzeneko solasaldiak izan zituzten. Irailetik hona, bestalde, hainbat ikastetxetan aritu dira azalpenak ematen, eta egin dieten harrerarekin «oso pozik» daude Altismasberes eta Elizalde.

Hezkidetzari garrantzi handia ematen diote biek. «Nabari dugu pixkanaka generoen arteko muga zurrun hori lausotzen ari dela, belaunaldi berriek beste ikuspegi bat dakartela, eta hori, neurri handi batean, Naizen bezalako elkarteek egindako lanari esker lortu da». Altimasberesek zehaztu du, ordea, trantsizioa egiteko ez dagoela adin egokirik. «Norberak erabaki behar du zein den horretarako momentua, eta bide hori egiteko babesa eskaini behar dugu besteok».

Berriki izan diren eraso transfoboak gogoan hartu dituzte Loratuz Lotu elkartekoek. Salaketa argia egin du Elizaldek: «Askotan galdetzen digute nola ote gauden prest gure gorputzarentzat kaltegarriak izan daitezkeen tratamenduak hartzeko eta ebakuntzak egiteko, baina inor gutxik galdetzen du zenbat indarkeria pilatzen den genero arauarekiko disidenteak diren horiengan».

Pertsona ez-binarioak, trantsizio soziala nahiz fisikoa egin dutenak eta pertsona horien gertuko ingurunea artatu nahi ditu elkarteak. «Aholkularitza emango diegu, aukera ezberdinak eskaini; laguntza ematea gure esku ez badago, behar den tokira bideratuko ditugu, baina bakarrik ez ditugu utziko», azaldu du Altimasberesek. Elkarteak ibilbidea hasi berria duen arren, kontsulta egitera gerturatu zaizkie jada lehenengo herritarrak.

Sare sozialen bitartez —Instagram, Facebook, Twitter eta Youtube— egin daiteke harremana Loratuz Lotu elkartearekin, eta loratuz.lotu@gmail.com helbidean ere bai. Hernaniko Udalaren Plaza Feminista baliatzen dute kideek lanerako eta bilkurak egiteko, eta esker on hitzak dauzka Altimasberesek: «Herri honetan lanketa handia egin du mugimendu feministak, eta Aimar Elosegi Moio gaztearen kasuak ere arrastoa utzi du». Vicente Vadillo Francis transexualarena da Euskal Herriko memoria historikoan iltzatuta geratu den beste erailketa bat. Errenterian hil zuen polizia batek, 1979an. Bertan bizi da gaur egun Elizalde. «Francisen eta Moioren lekukoa hartu, eta haiengatik jarraituko dugu guk borrokan».


Beti bultzaka, atea zabal dadin

Summary: Beti bultzaka, atea zabal dadin. Mendigorria izanen da eskolan D eredua ezarriko duen hamalaugarren herria, eremu euskaldunetik kanpo. Herriko gurasoen ahaleginari esker lortu dute, euskaraz ikasteko aukera ez baita Nafarroa osoan bermatua, oraindik ere, ustez legeak horretarako bidea ematen duen arren.

Lortu dute: Mendigorriko haurrek euskaraz ikasi ahal izanen dute herriko ikastetxe publikoan, datorren ikasturtetik aurrera. 2015ean aldatu zuten Nafarroako Euskararen Legea azkenekoz, eta, geroztik, eremu misto eta ez-euskaldunean publikoan D eredua ezarriko den hamalaugarren herria izango da Mendigorria. Gurasoen ahaleginak lortu du euskarari bidea egitea, ustez legeak horretarako aukera jaso arren, eskubide hori dutela aldarrikatu behar izan dutelako, behin eta berriz: atea ez zegoen itxita, baina gogor egin behar izan dute bultza zabal dadin.

Eremu euskaldunetik kanpoko egoeraren adierazgarri da Mendigorriko gurasoek hilaren 6an Iruñean egindako agerraldian gertatu zena: herritarrak «hagitz kontent» agertu ziren D eredua ezartzea lortu dutelako, baina Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak, berriz, kezka bat jarri zuen erdigunean: «Eskola mapa aldatzea falta da». Horri buruz galdetuta, Gaubekak garbi erran du ez zirela fidatzen. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak eskola mapa berria argitaratu du, azkenean, eta jendaurrean erakutsi eta gero onartuko dute behin betiko.

«Tamalez, oinarrizko arazoa ez da aldatu», erantsi du Gaubekak. «Gaztelaniaz ikasteko aukera ikastetxe guztietan dago bermatua; euskaraz ikasteko, berriz, erreferentziazko zentroak ezarri dituzte». Hau da, herri guztiei ez diete, berez, eskubidea onartzen; eskola mapan agertu behar dute horretarako. Prozesua ez da erraza, herri bateko zein bertzeko esperientziek erakutsi dutenez. «Gurasoek egin behar dute beti ahalegin berezi bat, nork bere herrian euskaraz ikastea kapritxo bat balitz bezala. Seinalatu egiten dituzte, nolabait», dio Behatokiko zuzendariak.

Sortzen-eko Nafarroako koordinatzaile Marta Diez Napalek ere garbi du Hezkuntza Departamentuak ez duela erraztasunik ematen. «Villatuertan eta Oteitzan D eredua ezartzeko gogoz direla badakigu, baina, segur aski, izanen dira gehiago. Arazoa da ez zaiela bidea batere errazten. Iruñerrian hamasei haur eskoletatik bakarrak eskaintzen badu murgiltze eredua, zer ez da gertatuko eremu diskriminatuan?».

Gurasoen ondoan egon nahi dute Sortzen-eko kideek, eta euskaraz ikasteko eskubidea gauzatzeko bidean haiekin batera bultza egin. Herrien egunerokoan ere eragin nahi dute, eta ludotekak jarri dituzte martxan, adibidez, Sesman, Lodosan, Allon eta Castejonen. «Erriberrin, Caparroson, Azkoienen eta Garinoianen ere zabaltzeko zain dira. Eskolatik kanpo, euskaraz aritzeko espazioak eman nahi dizkiegu haurrei», kontatu du Diez Napalek.

Eremu euskaldunetik kanpo D eredua ezartzea lortu duten gurasoek, berriz, beren esperientziak jarri nahi dituzte urrats bera egin nahi dutenen esku. 2015etik, hamalau izan dira, eta guztietan nabarmendu dute ahalegina handia izan arren merezi izan duela. Ondokoak dira Mendigorriko, Castejongo, Erriberriko, Lodosako eta Caparrosoko herritar batzuen kontakizunak:

Josu Goñi, Mendigorriko gurasoa

«Ez da samurra gobernuaren aurka egitea, baina merezi du»

Josu Goñiren alaba izanen da 2021-2022ko ikasturtean Mendigorriko D ereduan hasiko diren haurretako bat. «Zoritxarrez, gogor borrokatu behar izan dugu hori lortzeko. Ez da bide erraza izan; ez da samurra [Nafarroako] gobernuaren aurka egitea, baina garbi dugu merezi duela. D eredua nahi dugu, gure herrian», erran du Goñik.

D eredua herrian ezartzeak Mendigorriari ere mesede eginen diola argi du Goñik: «Gurea landa eskola bat da. Euskaraz ikasi nahi dutenek Garesera joan behar badute, eskola ere gal dezakegu». Goñik oroitu du aurreko urtean gurasoen %53k egin zutela D ereduaren alde seme-alabentzat. Sei haur baziren euskaraz ikasten hasteko zain, baina Hezkuntza Departamentuak ez zien aukera eman. Ikasturte berrian izanen dute.

Oraindik euskaraz ikasteko aukera ez duten herritarrak lan egitera deitu ditu Goñik. Halere, garbi du Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak bidea erraztu beharko lukeela. «Ez ditzatela beste herrietako gurasoek guk izandako oztopoak aurkitu; izan dadila errazagoa besteentzat».

Raul Malo, Castejongo gurasoa

«Pandemiak betean harrapatu arren, hagitz kontent gaude»

Castejonen 2019-2020ko ikasturtetik badute D eredua herriko eskola publikoan. Raul Maloren seme zaharrenak sei urte ditu, eta A ereduan dago. Lau urteko gazteena, berriz, D ereduan. «Lehen promoziokoa da; lehen urtean 11 umerekin hasi ginen», azaldu du.

Martxan jarri aurreko lana oroitu du Malok: «Hitzaldiak egin genituen, guraso batzuekin eta bertzeekin hitz egin genuen; Sortzen-eko eta Euskarabideko kideen laguntza ere izan genuen».

Castejongo ikastetxean PAI programa dute: ingelesez ikasteko programa, alegia. «2019an, eskolako arduradunek erran ziguten D ereduak ere PAIrekin behar zuela derrigorrez», kontatu du Castejongo gurasoak. Handik sei hilabetera, ordea, eskolak berak eskatu zion Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari PAItik ateratzea.

2020ko otsailean ezezkoa jaso zuten Castejongo eskolan. Orain, bigarrenez egin dute eskaera. «Nafarroako Gobernuak baiezkoa emanen duela espero dut; eskolako kideak ere ohartu dira PAIk ez duela funtzionatzen».

Malok onartu du Castejonen gisako herri batean «euskararen inguruko mitoen aurka» lan egin behar dela, baina ontzat eman du D ereduan egindako bidea. «Pandemiak bete-betean harrapatu arren, hagitz kontent gaude».

Hugo Bustamante, Erriberriko gurasoa

«Euskara inposatzen ari garela entzun behar izan dugu»

Erriberrin ere euskararen inguruko «aurreiritziei eta gezurrei» egin behar izan diete aurre, Hugo Bustamantek nabarmendu duenez. «Euskara inposatzen ari garela entzun behar izan dugu; gure eskubidea da Tafallara joan behar ez izatea euskaraz ikasteko; euskaraz ikasi nahi ez duenak badu aukera, libre da».

2017-2018ko ikasturtean ezarri zuten D eredua herri horretan. Zortzi umerekin jarri zen eredua martxan. «Nire semerik gazteena iaz hasi zen. Adin ezberdinetakoak batera aritzen dira, baina hori biziki aberasgarria da haurrentzat».

Bustamante kolonbiarra da, eta beti izan du garbi haurrek herrialdeko hizkuntzan ikasi eta hizkuntzari lotutako kultura jaso behar zutela. «Hasieratik egokitu zaigu lan egitea; informazioa zabaltzeko eta gurasoekin hitz egiteko ahalegina egin behar izan dugu beti. Finean, lehen eskuko lekukotzak eskertzen ditu jendeak». Ereduak denbora behar duela erantsi du, sendotzeko eta denek ohikotzat hartzeko. Ez du zalantzarik: «Hagitz kontent gaude».

Alicia Aramendia Marzo, Lodosako gurasoa

«Gero eta gauza gehiago egiten dira euskaraz, baina ez da erraza»

Aspaldiko arantza bat atera ahal izan zuen Alicia Aramendia Marzok, Lodosan D eredua ezarri zutenean: «Gure amak beti erraten zuen pena handia zuela euskaraz ez genekielako; orain dugu haren ametsa betetzeko aukera».

Lodosan 2016-2017ko ikasturtetik dago euskaraz ikasteko aukera ikastetxe publikoan. Aramendia Marzoren semea da euskaraz ikasten ari diren ikasleetako bat. Ama ere ari da, bertze hainbat gurasorekin batera, AEKn. Tristuraz onartu du semeak ez diola euskaraz egiten. «Hizkuntza eskolarekin lotzen du. Gero eta gauza gehiago egiten dira herrian euskaraz, baina ez da erraza».

Zortzi umerekin jarri zuten Lodosan D eredua martxan. «Egun, 36 ari dira. Hagitz kontent gaude. Badakigu bide luzea dugula, eta lanean jarraitu behar dugula, baina egindako hautuaz seguru gaude».

Naiara Erdozain, Caparrosoko gurasoa

«D eredua ez da oztopo, inondik inora, haurrek ingelesa ikasteko»

Naiara Erdozainen etxean beti izan dute garbi D ereduaren alde eginen zutela apustu: «Nire senarra bilbotarra da, eta beti erran dit nahi zuela semeak euskaraz ikastea. Nik ere bai; gure hizkuntza da».

2016an ezarri zuten D eredua Caparrosoko eskolan. Ordura arte, herrian euskaraz ikasi nahi zutenek Tafallara jo behar zuten. «Arazo bat zen hori, biok lanean egonda zaila izanen litzatekeelako haurra herri batetik bertzera mugitzen aritzea. Herrian ikasteko aukera izan genuenean, ez genuen zalantzarik egin», kontatu du Erdozainek.

Garbi utzi du Caparrosoko giroa ez dela eremu euskalduneko edozein herritan egon daitekeena. «Gutxiengo bat gara euskararen alde egin dugunak, eta bertzeentzat herriko arraroak gara». Hasieran «lau katu» zirela onartu du Erdozainek, baina D eredua bere bidea egiten ari dela ikusita, erantsi du herritarrak hasi direla euskarazko ereduarekin ohitzen. Auzi bat garbi utzi nahi izan die herriko gurasoei: «D eredua ez da oztopo, inondik inora, haurrek ingelesa ikasteko».

Arazo nagusia da eskolatik at euskaraz aritzeko espazioak lortzea. Horixe nabarmendu du Caparrosoko amak. Helburu horrekin sortu zuten haurrekin emozioak lantzeko espazio bat, eta xede bera du Sortzen-en laguntzarekin martxan jarri nahi duten ludotekak ere. «Pandemiaren erruz atzeratu behar izan dugu; herriko haur guztientzat zabaldu nahi dugu».


Summary: Hasel askatzeko protesten ostean manifestari bat atxilotu du Ertzaintzak Bilbon. Pablo Hasel rap kantaria aske uztea eskatzeko mobilizazio ugari egin dituzte asteburuan, eta istiluak ere izan dira manifestarien eta polizien artean. Igandean, Bilbon manifestari bat atxilotu du Ertzaintzak, eta larunbat gauean, Iruñean, beste bi Espainiako Poliziak.

Pablo Hasel rap kantaria askatzeko manifestazio bat egin dute igande eguerdi honetan Bilbon, Bilboko kolektibo eta talde ugarik bat eginda eta Bilbo Antifaxista plataformak antolatuta. 2.000 lagun inguru elkartu dira, udaltzainen arabera. Plaza Eliptikoan bukatu da protesta, eta antolatzaileek agiri bat irakurri dute, Haselen kartzelatzea salatzeko eta Espainiako estatu faxistak» herritarrak isilarazi nahi dituela ohartarazteko.

Ekitaldia bukatu denean, istiluak hasi dira. Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren eraikinaren aurrean jarrita zeuden ertzainak. Manifestariei oldartu zaizkie, eta Kale Nagusian 41 urteko gizonezko bat atxilotu dute, istiluak sortzea leporatuta. Kontainerrak bidera bota eta erre ere egin dituzte. Istiluak Bilboko Alde Zaharrean jarraitu du, 15:00 inguru arte.

Deia egunkariak, berriz, jakinarazi du argazkilari bati eraso egin diotela istiluen berri ematen ari zenean. Muturreko bat eman dio burua estalia zuen pertsona batek.

Larunbat gauean, berriz, Iruñean egin zuten Haselen kartzelatzea salatzeko protesta, Iruñerriko GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak deituta. Protestaren amaieran hasi ziren istiluak. Espainiako Poliziak gaur jakinarazi duenez, bi lagun atxilotu zituzten, eta hiru agentek zauri leunak dituzte.

Iluntzean, Recoletas plazatik abiatu zen ia mila lagun bildu zituen manifestazioa, eta Sarasate pasealekuan bukatu zen. Manifestazioan, adierazpen askatasunaren aldeko eta polizia indarren aurkako aldarriak egin zituzten. Amaieran gertatu ziren istiluak. Arratsaldetik zen handia Espainiako Poliziaren presentzia Iruñeko alde zaharrean, eta, azkenean, manifestariei oldartu zitzaizkien poliziak. Manifestariek kontainer batzuk erre zituzten, eta poliziei harriak ere bota zizkieten.

Iruñerriko GKSk gaur goizean argitaratu du gertatutakoari buruz egin duten interpretazioa. Salatu dutenez, atzo, Poliziaren presentzia arratsaldetik izan zen «itogarria», eta agenteek hasieratik jarrera oldarkorra eta probokatzailea izan zuten, «ondoren gertatuko zenarentzat testuingurua prestatuz».

Aldi berean, parada baliatu dute Pablo Hasel aske uztearen aldeko protestak «detonatzaile modura» ikusten dituztela azaltzeko: «Ulertzen dugu mobilizazioak oinarrizko askatasunen urraketaren eta hondamendi ekonomiko zein sanitarioak eragindako ezinegonaren ondorio direla». Azkenik, «masa komunikabideen desitxuraketa eta kriminalizazioa» salatu dituzte, eta askatasun politikoen alde lanean jarraituko dutela hitzeman dute.

Iruñean ez ezik, GKSk elkarretaratzeak antolatu zituen Lezaman, Basaurin, Lekeition, Ondarroan (Bizkaia), Lizarran, Altsasun (Nafarroa), Laudion (Araba), Tolosan, Hernanin eta Zumaian (Gipuzkoa).

Istiluak Gernika-Lumon ere

Bestalde, Gernika-Lumoko Gazte Asanbladak eta Busturialdeko GKSk salatu dutenez, larunbatean istiluak izan ziren Gernika-Lumon (Bizkaia) ere. Tabernak itxi ostean, Gernikako auditoriumean zeuden gazteen aurka oldartu zen Ertzaintza —han ez zen Haselen aldeko manifestaziorik izan—, eta, BERRIAk jakin ahal izan duenez, hainbat lagun zauritu zituzten: haietako bati tinpanoa hautsi diote, eta beste batek hankan bost puntuko zauria du.

Horretaz gain, ospitalera jo behar izan zuten gazteei ertzainek bertan itxaron zietela ere gaitzetsi dute. Gertatutakoa salatzeko, bi gazte asanbladek eta GKSk elkarretaratzea egin dute, 19:00etan.


Itzalitzat jo dute Bidasoko sutea

Summary: Itzalitzat jo dute Bidasoko sutea. Nafarroako Gobernuak esan du orain «ikertzea eta Foruzaingoari bere lana egiten uztea» tokatzen dela. Gipuzkoako Foru Aldundiak esan du nahita piztutakoa dela ematen duela. 2.000 hektarea baino gehiago erre dira.

Egonkortu da Nafarroaren, Gipuzkoaren eta Lapurdiren arteko mugan 2.000 hektarea baino gehiago erre dituen sutea. Goizean larrialdietarako mahaiak egindako bileran baieztatu dute egonkortuta zegoela, nahiz eta Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan, Lesakako lurretan batez ere, oraindik «puntu beroak» bazeuden. Haizea erabat gelditzeko eta iragarritako euria hasteko esperantzan ziren goizean, sutea erabat itzaltzeko, eta hala gertatu da gauean. Aurreneko kalkuluen arabera, 900 hektarea erre ditu suak Nafarroako lurretan, baina airetik aztertu arte kalteen balantze zehatza ezingo dela egin zehaztu dute.

Kalteak neurtzeko daude, eta hipotesiak aztertzeko, baina, Berako alkate Aitor Elexpuruk Erran.eus-i adierazi dionez, «baieztatzen ahal da norbaitek nahita eman ziola su mendiari». Suak ia aldi berean, larunbateko 09:30 aldera, elkarrengandik aparte dauden bi puntutan piztu zirela nabarmendu du. Elexpuruk BERRIAri esan dionez, norbaitek «kalte egiteagatik» piztu zuen sua. Gainera, sua aldi berean bi puntutan piztu zela dioten lekukoak dituzte. Gipuzkoako Foru Aldundiak ere ildo beretik jo du. Eider Mendoza bozeramaileak Radio Euskadin esan duenez, ematen du sutea nahita piztutakoa dela.

«Orain, ikertzea eta Foruzaingoari bere lana egiten uztea tokatzen da». Hala nabarmendu du Nafarroako Gobernuko Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilari Itziar Gomezek. Azaldu duenez, bi lantalde osatu dituzte —bat Bera-Ibardin hegalean eta bestea Lesaka-Irun hegalean—, sutearen eragina zenbatekoa izan den lekuan bertan baloratzeko. «Oso garrantzitsua da balorazio oso zehatza egitea, eta bukatutakoan tokiko erakundeei jakinaraziko zaie, eta, gero, komunikabideei». Ez du zehaztu zenbat hektarea erre diren.

Gomezek haizearen eragina azpimarratu du, horren ondorioz ezin izan dutelako erabili sua itzaltzeko aireko baliabiderik, eta «izugarri azkar» zabaltzen zelako. Sutea itzaltzeko lanetan aritu direnak gogoan izan ditu Gomezek: «Baldintza horietan arriskua oso handia da itzaltze lanetako langileentzat». Aldi berean, gogorarazi du horrelako egoeretan debekatuta dagoela larreak erretzea, eta «ardura» izateko eta indarrean dauden neurriak betetzeko eskatu du.

Igande goiz honetan zabaldu dute atzo kearen ondorioz itxi zuten N-121-A errepidea, bestalde. Kamioiak geldiarazi zituzten, baina goizetik zirkulazioa normalizatu dute.

Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramaile Eider Mendozak jakinarazi duenez, «azken hamarkadan Gipuzkoan izandako suterik handiena» izan da asteburukoa. Orotara, 400 hektarea erre dira, eta, suak baserririk edo bordarik harrapatu ez badu ere, Mendozak nabarmendu du erretako zatirik handiena baso autoktonoa zela, eta ondare naturalaren galera «izugarria» izan dela. Ikerketari dagokionez, Nafarroako Gobernuaren esku dagoela esan du «han hasi zelako eta zuzendaritza teknikoa han egon delako». Halere, Gipuzkoako Foru Aldundia elkarlanerako prest agertu da.

Lapurdin ere egoera kontrolpean dutela baieztatu dute. 800 hektarea erre ditu suak han, hiru fokutan: Biriatun, Urruñan eta Azkainen. Dena den, suhiltzaileak Olhetako koordinazio gunetik mendira abiatu dira igande goiz honetan ere, su guztiak behar bezala itzalita daudela baieztatzeko.

BERRIA egunkariko kazetari Maddi Ane Txoperena sutearen ondorioen berri ematen ari da bertatik bertara. Nabarmendu duenez, suhiltzaileek jakinarazi dutenaren arabera, basozainak zenbatzen ari dira zenbat azienda kaltetu ahal izan diren. Dirudienez, Berako lurretako animaliek jasan dituzte kalterik handienak.

Suak nahita piztutakoak ote diren galdetu diote Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeari ere, baina hark esan du une honetan halako hipotesi bat ematea «oso ausarta» dela. Ikerketa, gainera, Nafarroako zerbitzuek egin beharko dutela gehitu du, sua han hasi zelako. Dena den, pozik agertu da, sutearen inguruan lanean jardun duten instituzio guztiak elkarlanean aritu direlako.

Larunbatean, eguerdi partean hasi zen sutea Beran (Nafarroa). Haizea zakar zebilen goizean goizetik, eta Nafarroan emana zuten abisua: handia zen suteak izateko arriskua. Nafarroaren, Lapurdiren eta Gipuzkoaren arteko mugan piztu zen txinparta: Berako Antzuzelaiko parajean (Nafarroa), Irungo Bidasoa auzorako bidean, N-121-A errepidetik eta Bidasoa ibaitik hurbil.

Sugarrek berehala hartu zuten indarra, eta ke laino trinko bat barreiatu zen eremu zabal batean. Hori dela eta, Foruzaingoak N-121-A errepidea moztu zuen larunbat goizean, eta Ertzaintzak gauza bera egin zuen arratsaldean, Behobian. San Martzial mendiko errepidea eta Bidasoa ondotik doan bide berdea ere itxi egin zituzten. Larunbat gauean egoera «kontrolatu ezinik» zebiltzala jakinarazi zuten Nafarroako, Gipuzkoako eta Lapurdiko arduradunek, baina egoerak nabarmen egin du hobera igande goizerako.

Biriatura, Urruñara eta Azkainera (Lapurdi) ere hedatu zen sutea, baserri, borda eta etxebizitzetatik hurbil. Azkaine eta Urruña artean suhiltzaileek 68 lagun sokorritu zituztela jakinarazi zuen Philippe Le Moing-Surzur suprefetak: horietako 40 bentetan atzeman zituzten; bertze hogei, mendian; eta azken zortziak Larhungo trenean jaitsi zituzten. Suprefetak azaldu zuenez, egoera ez zen sute bakarraren ondorio izan, bi foku piztu baitziren: bata, Beran sorturikoa, eta bertzea, Larhun mendikoa.

Lapurdiko aldean, 96 suhiltzaile aritu ziren sutea amatatzeko ahaleginetan. Gipuzkoako Foru Aldundiak, berriz, dozena bat ibilgailu eta 40 bat suhiltzaile eta basozain mobilizatu zituen. Foru Aldundiak aginte postua ezarri zuen Irungo Zaisa poligonoan.

Nafarroan ere handia izan zen larrialdi zerbitzuen dispositiboa: Basoko Suteen Arrisku Planean aurreikusitako bigarren fasea ezarri zuen Nafarroako Gobernuak larunbatean. Foru erkidegoaren baliabide propioak nahikoa ez eta Espainiako Gobernuari laguntza eskatzen zaionean ezartzen da fase hori. Zehazki, Cordovilla eta Oronozko parkeetako suhiltzaileak, Bera eta Lesakako suhiltzaile boluntarioak, eta basozainen zerbitzuko suhiltzaileak aritu ziren lanean, goizean goizetik. Haize ufada bortitzen ondorioz, baina, ezin izan zituzten helikopteroak erabili. Horren ordez, suteen aurkako ur hegazkin bat eta Kamov helikoptero astun bat bidaltzeko galdegin zion Maria Txibiteren gobernuak Espainiako armadari. Horiek ere ez ziren iritsi, ordea: Torrejongo base militarretik aterata (Espainia), haizeteak eragindako turbulentziak «arriskutsuegiak» zirela ondorioztatu eta bide erdian buelta eman zuten Espainiako armadaren ibilgailuek.


Realak ez dio aukerarik eman Alavesi

Summary: Realak ez dio aukerarik eman Alavesi. Isakek hiru gol sartu ditu, eta Portuk errematatu du partida.

Manchester Uniteden aurkako partidan jasotako kolpeari sendo erantzun dio Realak asteburuan. Talde txuri-urdinak ez zion aukerarik eman Alavesi, eta Isakek erakutsitako goseak bosgarren postua sendotzeko balio izan dio: 4-0.

Alavesek defentsan indartsu hasi zuen partida, eta Realari zail jarri zion jokoan sartzea. Hala, lehen aukerak Gasteizko taldearentzat izan ziren. Deyversonek, lehenik, eta Joseluk, gero, ez zuten, baina, ate aurrean asmatu. Garesti atera zitzaien. Atsedenaldia iristeko hiru minutu falta zirela, Merinok jarritako baloia sareetara bidali zuen Isakek, seigarren jardunaldiz jarraian.

Bat ez zen nahikoa, ordea, eta bigarren zatian ere protagonismo osoa bereganatu zuen aurrelari txuri-urdinak. Pachecori izkin egin, eta bigarrena sartu zuen, hasi bezain laster. Alavesek ez zuen erantzuteko gaitasunik izan, eta Isakek arratsaldeko hirugarrena egiteko baliatu zuen. Silvaren eta Oiartzabalen arteko jokaldia bikain errematatu zuen. Alaves etsita, kontraeraso bat baliatu zuen Portuk laugarrena egiteko.

Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Monreal; Illarramendi (Gebara, 56. min), Merino (Guridi, 65. min), Silva (Merquelanz, 80. min); Portu, Isak (Jon Bautista, 65. min) eta Oiartzabal (Januzaj, 80. min). Alaves: Pacheco; Laguardia, Lejeune, Tachi, Agirregabiria; Manu, Edgar (Burgui, 70. min), Pina (Pere Pons, 70. min), Cordoba (Pellistri, 57 min.); Joselu (Guidetti, 80 min.) eta Deyverson (Lucas Perez, 57 min.). Golak: 1-0, Isak (40. min); 2-0, Isak (48. min); 3-0, Isak (63. min); 4-0, Portu (73. min).


Summary: Athleticek berdinketa bat eskuratu du Vila-realen aurkako partidan. Saiatu da Athletic, baina ezin izan du Asenjo behin baino gehiagotan gainditu. Bana amaitu da zuri-gorrien eta Vila-realen artekoa.

Saiatu da, baina ezin izan du gehiago lortu. Athleticek atzetik hasi zuen partida, ordu laurden behar izan baitzuen Gerard Morenok partidako lehen gola sartzeko. Atsedenaldia iritsi aurretik berdindu zuen norgehiagoka zuri-gorriek. Bigarren zatian, izan zituen aurretik jartzeko aukerak, baina markagailua ez zen mugitu.

Partida hasi eta berehala izan zituen lehen aukerak Athleticek. Raul Garciak eta Unai Lopezek egin zituzten jaurtiketek, baina, Asenjo topatu zuten atepean. Bilboko taldea eroso ari zela zirudienean, ordea, Vila-realek kontraeraso bat baliatu zuen aurretik jartzeko. Pedraza aise iritsi zen hegaletik, baloia Gerard Morenori jartzeko. Area ertzetik eginiko jaurtiketak Yeray ukitu zuen, eta Unai Simonek ezin izan zuen ezer egin. Hortik aurrera, Vila-real eroso aritu zen.

Atsedenaldirako minutu bat falta zela, baina, Muniainek baloi eder bat jarri zion Yuriri. Hark erdiratu, eta Berenguer iritsi zen banakoa egiteko. Bigarren zatian, Athletic hobeto atera zen, eta izan zituen aurretik jartzeko aukerak. Garbiena Williamsek izan zuen, 73. minutuan. Buruz errematatu zuen area txikian, bakar-bakarrik. Adi zebilen, ordea, Asenjo. Hortik aurrera, aukera gutxi bi taldeentzat.

Athletic: Unai Simon; De Marcos, Yeray, Iñigo Martinez, Yuri; Berenguer (Capa, 78. min.), Dani Garcia, Unai Lopez, Muniain; Raul Garcia (Villalibre, 83. min.) eta Williams. Villarreal: Asenjo; Foyth, Albiol, Pau Torres, Pedraza (Jaume Costa, 85. min.); Capoue (Chukwueze, 85. min.), Parejo, Trigueros (Yeremi Pino, 62. min.); Gerard Moreno, Moi Gomez (Estupiñan, 70. min.) eta Paco Alcacer (Fer Niño, 62. min.). Golak: 0-1, 16. min.: Gerard Moreno. 1-1, 44. min: Berenguer.


Summary: Aukerarik eman gabe nagusitu dira Elezkano eta Zabaleta. Elezkano II.ak eta Zabaletak 22-8 gainditu dituzte Ezkurdia eta Galartza.

Geldiezina dirudi Elezkano II-Zabaleta bikoteak. Partida bakarra galdu zuten lehen itzulian, eta garaipen batekin hasi dute bigarrena ere: 8-22. Beste zazpi partida geratzen dira oraindik, baina gero eta gertuago dute finalerdietarako sailkatzea. Zailago dute Ezkurdiak eta Ladis Galartzak.

Eibarko Astelena frontoian, hasi eta berehala aurreratu ziren urdinak: 0-5, 1-8... Asmatu ezinda ari ziren Ezkurdia eta Galartza, eta horrek are gehiago animatu zuen Elezkano-Zabaleta bikotea. Atzelaria dejadak egitera animatzeraino.

Zabaleta nagusi zen atzeko koadroetan, eta Elezkanok aurrean baliatu zuen bikotearen lana. Ezker-eskuin mugitu zuen Ezkurdia. Horri defentsa on bat gehituta, gorrien ezintasuna izan zen emaitza. Hala, bigarren atsedenaldi luzerako aldea hamalau tantorena zen: 5-19. Orduan izan ziren gorriak lehen aldiz bi tanto jarraian egiteko gai, baina erreakzio saiakera horrek ez zuen gehiagorako eman. Azken emaitza: 8-22.

Gauzak hala, Elezkano eta Zabaleta sailkapeneko buruan dira, Altuna III-Mariaezkurrena II bikotearekin berdinduta. Ezkurdiak eta Galartzak, berriz, hiru punturekin jarraituko dute, seigarren postuan.

Promozio mailako partidan, Larrazabal-Eskiroz bikoteak 22-21 irabazi zien Arteaga II.ak eta Elizegik osatutakoari.


Summary: Jaurlaritzak 400.000 euro ordaindu beharko dizkio San Mamesen hildako ertzainaren familiari. Duela hiru urte hil zen, tronboenbolismo baten eraginez, Athleticen eta Moskuko Spartaken zaleen arteko istiluetan. Agenteak osasun arazoak eduki arren, Ertzaintzak ez zion lanaldia egokitu, auzitegiak ebatzi duenez.

EAEko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du Bilboko Gizarte Arloko Auzitegiak aurretik emaniko ebazpena. Eusko Jaurlaritzak 400.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio Inocencio Alonso ertzainaren sendiari.

2018ko otsailaren 22an hil zen Alonso, gaur duela hiru urte, Athleticen eta Spartaken partidaren aurretik San Mameseko zabalgunean gertaturiko istiluen erdian. Ertzainak 51 urte zituen, eta autopsiak ondorioztatu zuen tronboenbolismo baten eraginez hil zela. Lankideek salatu zutenez, agenteari ebakuntza bat egina zioten, eta, halere, ordu luzeko lanaldiak egiten jarri zuten hil aurretik. Ertzaintzaren Brigada Mugikorreko kidea zen Alonso.

EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi duenez, Segurtasun Sailak ez zuen «aurreikusteko lanik» egin, eta «irizpide orokorrak erabili zituen, langilearen egoera bereziari jaramonik egin gabe».

Izan ere, bi urte lehenago giltzurrun bat kendu zioten, eta 2017ko uztailera arte ez zioten sendagiria eman. 2018ko otsailaren 19aren eta 22aren artean, hau da, hil aurreko egunetan, 62 ordu egin zituen lanean. 22an, 14 ordu jarraituko lanaldia egina zuen, lurrera ziplo erori aurretik.

Ebakuntzaren ondoren, bitan azaldu zion Alonsok bere egoera Segurtasun Saileko prebentzio zerbitzuari: ebazpenaren arabera, hitzez eta idatziz eman zion bere osasunaren berri 2017ko otsailean eta apirilean. Beste hitzordu bat ezarri zioten, baina ez zen bilerarik egin, eta ertzaina lanean jarri zuten. Irailean tronbo bat atzeman zioten. Beste tratamendu bat jarri zioten 2018ko urtarrilean.

Hil baino bi egun lehenago egon zen, azken aldiz, erietxean. Ebazpenak nabarmendu duenez, polizian 27 urte igaro arren, Ertzaintzak «11 osasun azterketa» baino ez zizkion egin, eta, azkena, hil baino hamar urte lehenago.


Summary: Malcolm X-ren hilketaren ikerketa berriz irekitzeko eskatu dute haren alabek. Ordu hartan eskubide zibilen aldeko mugimenduan infiltratuta zegoen polizia agente baten gutunak FBI eta New Yorkeko Polizia Departamentua lotzen ditu heriotzarekin.

1965eko otsailaren 21ean hil zuten Malcolm X ekintzailea. Orain, 56. urteurrena baliatu du haren familiak ikerketa berriz irekitzeko eskatzeko. Adierazi dutenez, FBI Ikerketa Bulego Federala eta New Yorkeko Polizia hilketarekin lotzen dituen «froga berri bat» jaso dute; polizia agente ohi batek hil aurretik utzitako gutuna. Hala, hamarkadetako zalantzen ostean, informazio gehiago eman dezakeen edozein froga «sakonki aztertzeko» exijitu dute.

Aktibistaren alabek azaldu dutenez, Raymond Wood izeneko New Yorkeko polizia agente ohi batek hil aurretik aitortza gutun bat utzi zuen. Gutun horren arabera, agenteak eskubide zibilen aldeko mugimenduan infiltratzeko eta liderrak delituak egitera bultzatzeko agindua jaso zuen. Haren senide batek ezagutarazi du idatzia, eta, adierazi duenez, hiriko poliziak eta FBIk eman zioten agindua, mugimendua «ahultzeko» asmoz. «Deitoragarriak eta nire jende beltzarentzat kaltegarriak izan ziren ekintzetan hartu nuen parte. New Yorkeko Polizia Departamentuaren izenean egin nituen ekintzak beldurraren eta mehatxuen pean eginak izan ziren», aitortzen du gutunean.

2011n idatzitako testuan, polizia agenteak onartzen du «jarduera kriminalen frogak aurkitzea» zuela bere eginbeharra, FBIk mugimenduko kiderik entzutetsuenen «izen ona belztu» zezan eta atxilotu zitzan. Hala, azaltzen du, bere nagusien «zuzendaritzapean», gizarte mugimenduetako kideak delituak egitera bultzatu zituela. Besteak beste, Woodek idatzita utzi zuen Malcolm X-ren bi bizkartzain atxilotzen lagundu zuela, hark Audubon Ballroom antzokian —han hil zuten— emaniko hitzaldia baino egun batzuk lehenago. Haren lana omen zen egun hartan ekintzaileak bizkartzainik ez izatea. Horrez gain, Woodek gutunean adierazten du hilketaren xehetasunak ezkutatu zituela Poliziak.

Malcolm X-ren hilketagatik, Islamaren Nazioa taldeko hiru kide akusatu zituzten, eta heriotza zigorra ezarri zitzaien: Khalil Islam 2009an hil zen, eta Mujahid Aldul Halim eta Muhammad Abdul Aziz baldintzapean aske daude. Malcolm X mugimendu hartako kiderik ezagunenetako bat izan zen, baina hilabete batzuk lehenago utzi zuen taldea, eta zenbait mehatxu eginak zizkioten hainbat kidek.

Kasuak, ordea, ertz gehiago ditu, eta, duela urtebete inguru, Manhattango fiskaltzak adierazi zuen gertatutakoa gainbegiratzen ari zirela, Netflix plataformak zabaldutako dokumental sorta baten ondorioz. Lan horiek zalantzan jarri zituzten zigortutako kideetako biren ustezko egiletzak. Fiskaltza Innocence Project taldearekin bildu zen, orduan. Talde hori AEBetako justizia sistemaren hutsen eta polizia azpijokoen eraginez kartzelatutako lagunen defentsan aritzen da.

Asteburuan, Malcolm X-ren sendiak eginiko agerraldiaren ostean, ikerketak martxan jarraitzen duela jakinarazi du fiskaltzak.


«Eskua joan zaie»

Summary: «Eskua joan zaie». Mikel Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zela baieztatzen duen audio elkarrizketa bat argitaratu du 'Público'-k. Grande-Marlaskak agerraldi bat egin dezala eskatu du Geroa Baik, eta EH Bilduk Espainiako Kongresuan galdetuko dio Pedro Sanchezi.

Gordina da elkarrizketa, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren, eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren artekoa. Bien elkarrizketak baieztatzen du Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean hil zela, torturatuta. Elkarrizketa horren transkripzioa argitaratua zuen El Mundo egunkariak, baina sekula entzun gabea zen audioa. Orain, Non dago Mikel? dokumentala egiteko prozesuan, audioa eskuratu dute Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas Pitu dokumentalaren egileek, eta Público egunkariak argitaratu du ahots dokumentua.

Elkarrizketan entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri esan zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu Intxaurrondon bertan geratu zaiela?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».

Azalpen gehiago ematen dizkio Gomez Nietok Peroteri: «La Madrek dio kaputxarekin ikusi zuela, eta, tira, nik uste dut bertan geratu zaiela. Guri ia bertan geratu zitzaigun herrialdeburua, Martin Barriosen heriotzan parte hartu zuen komandoko burua; ia bertan geratu zitzaigun Pindado kapitainari eta niri». Peroteren zehaztapena: «Baina kaputxarekin». Eta Gomez Nietoren baieztapena: «Kaputxarekin. Momentu batean, arnasten ari dena bere karbono monoxidoa da, eta ito egiten da». Xehetasun gehiago ere eman zizkion: «Tipoa begira genuen, zeren kontu horren mamia ez baita tipoak ez duela ezer ikusten; funtsean, puntu batean murgilduta balego bezala da, bestela ez... kaputxak gardena izan beharra dauka, berak bizitza ikus dezan, eta heriotza sentipena izan dezan».

Bertsio ofiziala eta aitortza

Non dago Mikel? dokumentalean ez dute jaso audioa bera. Otsailaren 23an aurkeztuko dute, eta ostiraletik aurrera egongo da zinema aretoetan. Perotek lehendik esana zuen Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko sarjentu ohiak adierazi ziola Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean torturatuta hil zutela. Perotek epaileari 1997an egin zion aitorpena, baina Gomez Nietok ukatu egin izan du. 2004ko bukaeran, El Mundo-ko kazetariek audio artxiboa eskuratu zuten, eta epailearen esku utzi. Ikerketa berriak abiatu zituzten, baina azkenean ebatzi zuten audioak ez zuela nahikoa kalitaterik froga gisa kontuan hartzeko.

Perote CESIDetik bota zuten 1991n. Agiri konfidentzialak lapurtzea leporatu zioten, CESIDeko agiriak. Espetxeratu egin zuten horregatik. Gomez Nieto auzipetu egin zuten Lasa eta Zabalaren auzian, baina 1997an saritu egin zuten, kapitain izendatuta.

Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985) 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez.

Erreakzioak

Grabazioa Zabalzearekin hasi dira erreakzio politikoak. Esaterako, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak agerraldia egin dezala eskatu du Koldo Martinez Geroa Baiko senatariak, eta Uxue Barkos koalizioko bozeramaileak iragarri du Nafarroako Gobernuari galdetuko diola zer-nolako jarduerak abiatuko dituen gaiaren inguruan.

EH Bilduk, berriz, galdera bat erregistratu du Espainiako Kongresuan, Pedro Sanchez gobernuburuarentzat: «Espainiako Gobernuko presidente gisa, indar armatuek eginiko torturak aitortzen dituzu?». Ez da EH Bilduren erreakzio bakarra izan. «Guztiok bagenekiena baieztatu da: Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean egin zizkioten torturengatik hil zen. Beste milaka euskal herritarrek jaso genituen torturak kuartel horretan. Alde hemendik!», idatzi du Arnaldo Otegi koordinatzaileak.

Mikel Buil Ahal Dugu-ko Nafarroako Parlamentuko bozeramailea ere mintzatu da grabazioaz: «Bagenekien Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zela, baina hunkigarria da Guardia Zibilaren agintariak hainbesteko naturaltasunez entzutea nola gauzatzen zuten tortura hori».

Foro Sozialak, berriz, nabarmendu du grabazioak «beldurgarriak» direla: «Gure herrialdean oso zabalduta dagoen egia sozialari ahotsa jarri diote. Beharrezkoa da estatuak eta garai hartako arduradun politiko eta polizialek, behingoz, egindako kaltea onartzea».


Summary: Martxoaren 8an zabalduko dituzte eskolak Erresuma Batuan. Murrizketak nola arinduko dituzten iragarriko du Boris Johnson lehen ministroak. Eskolak itxi eta hiru astera, sei lagunerainoko taldeak elkartu ahal izango dira, egoerak hobera egiten jarraitzen badu.

Uztailaren amaierarako COVID-19aren aurkako lehen txertoa hartuta beharko lukete Erresuma Batuan bizi diren 50 urtetik gorako herritar guztiek. Hori da Londresen asmoa, behintzat. Txertaketa kanpaina ondo doa herrialdean. Azken datuen arabera, egunean 334.000 lagunetik gora txertatzen dituzte, eta kutsatzeek nabarmen egin dute behera: egunean 9.834 kasu berri atzematen dituzte —joan den astean baino 1.138 gutxiago—. Datu horiek aintzat hartuta, murrizketak arintzeko plana aurkeztekoa da gaur iluntzean Boris Johnson lehen ministroa.

Egitasmoa bera ez dute ofizialki aurkeztu, baina Erresuma Batuko komunikabideek aurreratu dituzte puntu nagusiak. Horien arabera, martxoaren 8an zabalduko lituzkete eskolak, eta haiekin batera eskola kirola. Hiru aste geroago, Aste Santuko oporren garaian, gehienez sei pertsonako bilerak baimenduko lituzkete, beti ere aire zabalean; eta apur bat lehenago, martxoaren 29an, kirol profesionalean aritzen direnak hasiko lirateke, besteak beste tenisean eta saskibaloian aritzen direnak.

Nadhim Zahawi txertaketa kanpainako arduradunak baieztatu du kanpaina bide onetik doala: «Ez ginateke murrizketak arintzeaz hitz egiten ariko kanpaina bide onetik joango ez balitz eta txertoek eragina dutela ikusiko ez bagenu». Oposizioak, baina, salatu du eskolak zabaltzerako prest eduki beharko luketela plan bat ikasleei probak egin eta irakasleak txertatzeko. «Ezin ditugu eskolak ireki eta bi astean berriz itxi. Behin irekita, aurrerantzean ere zabalik egongo direla bermatzeko gai izan behar dugu», ohartarazi du Jon Ashworth laboristak.