Summary: Milaka herritarren bultzada jaso du Korrikak Erriberan. Lekukoa Nafarroa hegoaldean zehar dabil gaur, laugarren egunean. Eguraldiak eta jai egunak lagunduta, jendetza bildu da Tuteran. Euskararen aldeko proiektu berriak sortzen ari dira inguru horretan; Union Tutera kirol taldea eta zonifikazioaren kontrako Hordago egitasmoa dira horietako bi.

Laugarren eguna du gaur 22. Korrikak, eta korrikalariak Nafarroa hegoaldean dabiltza gaur. Azken egunetako elurraren irudiak alde batera utzita, lekukoak eguzkia du lagun gaur. Horrek eta igandeak lagunduta, dozenaka euskaltzale bildu dira Tuteran.

Gaur, zehazki, Lerinetik Ledearainoko bidea egingo du lasterketak, eta tartean igaro dituzte Lodosa, Andosilla, Corella, Cintruenigo, edota lehen aipatutako Tutera. Arratsaldean Martzillan, Caparroson edota Zarrakaztelun entzun da euskararen aldeko aldarria.

Euskal Herriko lur idorrenetan ibili da Korrika, beraz, eta euskararen aldeko lasterketak babes handia jaso du han ere. Kilometro bereziak ere asko izan dira. Esaterako, Alesbesera bidean Aitziber Sarasola AEK-ko kidea izandakoari omenaldi hunkigarria egin diote, eta Nafarroan euskararen alde egindako lana eskertu diote. 2014an zendu zen Sarasola. Kilometro gutxi batzuk aurrerago, berriz, Sustrai Colina bertsolaria eta aurtengo Korrikaren abestiaren hitzak egin dituena kantuan aritu zaie korrikalariei. Agerraldia egitasmoko kideek ere hartu dute lekukoa, Melidatik Zarrakaztelurako bidean.

Hegoaldeko uzta, handitzen

Hain justu, Agerraldiak hauspotuta eta hainbat lagunen ekarpenari esker sortu zuten Tuterako zenbait gaztek Union Tutera kirol taldea. Kirolaren bidez zenbait balio sustatu nahi dituzte, eta erdigunean kokatu dute euskara. «Helburua da euskararen erabilera normalizatzea, eta, batez ere, kalera ateratzea», azaldu dio BERRIAri klubeko kideak. Taldekide askok euskaraz oraindik orain ez dakitela aitortu duten arren, euskararekin duten harremana aldatzen ari dela uste du. «Nabaritzen ari gara hurbiltzen ari direla».

Horretan are gehiago sakontzeko, euskara ikasten ere lagundu nahi die taldeak, eta, helburu horrekin, kontaktuan daude AEK-rekin. Hurrengo denboraldian euskaltegian izen eman dezaten bultzatu nahi dute.

Egitasmo berria da, halaber, Hordago. Nafarroa zatitzen duen Euskararen Legea «gainditzeko» aldarria zabaldu nahi dute haren bidez.Herritarren atxikimendua lortzen ari direla uste du Beñat Jusue kideak. «Jende asko aspertuta eta nazkatuta dago. Euskara hemengo hizkuntzatzat du, ezagutu ez arren, eta uste du badela garaia hizkuntza horri behar duena emateko eta hizkuntza eskubideak errespetatzeko».

Euskararen Legea aldatzeko, herri ekimena beharrezkotzat dauka, baita mobilizazioa ere. «Aurki aurkeztuko dugu hurrengo mobilizazioa. Uda pasatu ondoren egingo dugu, eta espero dugu kolpe bat ematea mahaian zonifikazioaren aurka eta euskararen alde», aurreratu du.

Ikusi gehiago: Atzoko eguneko kronika: Erdoña-Lerin


Athletic Europatik gertuago dago

Summary: Athletic Europatik gertuago dago. Berenguerren eta Villalibreren golei esker irabazi dute zuri-gorriek. Vila-Realengandik puntu batera daude sailkapen nagusian.

Bai, baditu helburuak Athleticek. Taularen erdialdean daude zuri-gorriak, baina oraindik Europako postuetan sartzeko aukerak dituzte. Are gehiago, gaur Elxi irabazi ostean. Neurketa sendoa egin dute San Mamesen, eta jada puntu bakarrera dute Vila-Real (hura da une honetan Conference Liga jokatzeko sailkatuko litzakeen taldea).

Lehen zatian goitik behera kontrolatu du neurketa Athleticek; bikain zelairatu dira Marcelinoren mutilak. Lehen bi aukerak, biak oso antzekoak, Iñaki Williamsek izan ditu: atezainak gelditu du bat, eta zutoinean jo du besteak. Azkenean, 31. minutuan, Berenguer izan da saria eskuratu duena. Nafarrak modu ikusgarrian errematatu du Yuriren erdiraketa bat, zaleen zoramenerako. Atsedenaldira bitartean izan du aldea areagotzeko parada ere Athleticek, baina ondo ibili da Edgar Badia.

Elxek, ordea, ez du amore eman. Irudi hobea eman du bigarren zatian, eta aukera argiegirik sortu ez duen arren, berdinketa lortzeko borrokan jarraitu du 85. minutura arte. Orduan ziurtatu dute garaipena etxekoek. Baloi bat bikain borrokatu du Villalibrek, eta aurrelari onek egin ohi duten moduan bidali du sareetara. Ohorearen gola 91. minutuan sartu du Josanek. Borrokan jarraitzen du Athleticek.

Athletic: Unai Simon; De Marcos (Zarraga, 88'), Nuñez, Vivian, Yuri; Vesga (Petxarroman, 65'), Vencedor, Berenguer (Villalibre, 75'), Muniain, Sancet (Raul Garcia, 65'); eta Iñaki Williams (Nico Williams, 75').

Elx: Edgar Badia; Palacios, Gonzalez, Bigas, Olaza; Marcone (Guti, 58'), Gumbau, Fidel (Piatti, 74'), Tete Morente (Jossan, 58'); Pere Milla (Carrillo, 58') eta Boye (Ponce, 18').


Summary: Lanean eta defentsan oinarritutako txapela. Jokin Altunak eta Julen Martijak irabazi dute binakako txapelketa, finalean Unai Laso eta Ander Imaz 22 eta 20 menderatuta. 11-17 aurreratu ostean, Lasok eta Imazek huts asko egin dituzte. Altunaren lehen txapela da binakakoan, eta Martijaren bigarrena.

Emozio handiko final gogor batean, Jokin Altunak eta Julen Martijak jantzi dute binakako txapelketa nagusiko txapela. Aspeko bikoteak partidaren zati handi bat atzetik egin behar izan duen arren, ez du etsi, eta azken txanpan markagailua iraultzea lortu du. Izan ere, 11 eta 17 aurreratu dira Unai Laso eta Ander Imaz, eta orduan bazirudien erabakia zutela finala. Baina azken txanpa luzeegia egin zaie, ezin izan dute neurketa itxi, eta huts gehiegi egin dituzte finala irabazteko. Distirarik gabe baina lanari eta defentsa sendo bati esker, Altunak eta Martijak, Baikoko bikotearen azken ahaleginari eutsi, eta txapela jantzi dute.

Hala, historia egin dute batak zein besteak. Jokin Altunak bere ibilbideko lehen binakako txapela jantzi du, eta, horri esker, hiru txapelak irabazi dituzten pilotarien zerrendara gehitu du bere izena. Amezketakoarekin, zortzi dira balentria hori egin dutenak. Julen Martija, berriz, binakakoan bi txapel jantzi dituen atzelari gazteena da, 24 urterekin.

Parez pare aritu dira bi bikoteak finalaren lehen zatian. Ohikoa duen suharrarekin ekin dio Unai Lasok neurketari, eta Jokin Altuna hotz aritu da partidako lehen tantoetan. Atzelariei dagokienez, Julen Martijak eta Ander Imazek borroka polita izan dute. Hasieran nagusi izan da Etxeberrikoa, baina oiartzuarrak baino lan gehiago izan du. Lehenengo bi tantoak gorriek egin arren, Lasoren gantxoei esker eta Altunak galdutako pilota batzuekin, 3 eta 7 jarri dira aurretik urdinak. Alta, urdinek ezin izan dute neurketa apurtu, eta, Altunak gehiago asmatu ostean, partida zazpina berdindu dute. Aurretik ere jartzea lortu dute Altunak eta Martijak, baina Lasok beste behin erraz amaitzen asmatu du. Orduan hasi dira urdinak Martija zigortzen, eta, nafarrak ondo eutsi badio ere, Lasok aurreko koadroetan tantoak amaitzeko erraztasun gehiago aurkitu ditu.

Etenaldi luzera Baikoko bikotea 10 eta 12 aurretik iritsi da, Lasok txokoan egindako bi dejada dotoreri esker. Etenalditik bueltan, 11 eta 17 luzatu dute aldea urdinek. Martija nekatuta zegoen, eta Altunak ez zuen aukerarik jokoan sartzeko, eta are gutxiago erasorako. Martija nekea nabaritzen hasi da, eta hori aprobetxatu du Baikoko bikoteak.

Emozioa goitik

Distirarik gabe, baina lanean jarraitu dute Amezketakoak eta Etxeberrikoak, eta aurkariek egindako opariei esker partidan sartzea lortu dute. Sartu ez ezik, aurretik jarri dira. Izan ere, neurketaren zati hori luze egin zaio Baikoko bikoteari, eta huts ugari egin dituzte. 11-17 irabazten joan ostean, zazpi eta hutseko partziala egin dute Altunak eta Martijak, bigarren etenaldi luzera 18 eta 17 aurretik iristeko.

Orduan iritsi da finaleko Altunarik onena, finala erabaki behar zenean, hain justu. Defentsan egindako lanari errematea gehitu dio. Moztutako tanto batekin egin du 18. tantoa, eta bi gantxo dotoreri esker 19 eta 17 aurretik jarri du bikotea.

Hurrengo tantoa jokoan zela, Martijak pilota bat jasotzerakoan min hartu du, eta lurrean etzanda geratu da. Lasok tantoa amaitzeko dena alde izanagatik ere, Bizkarretakoari zabalera joan zaio gantxoa: 20 eta 17, Altuna eta Martijaren alde. Etxeberriko pilotariak aldageletarako bidea hartu behar izan du, baina minutu batzuen bueltan korrika txikian itzuli da aldageletatik, beteta zegoen Bizkaia frontoiak eskaini dion txalo zaparradarekin. Hurrengo tantoan, Lasori zabalera joan zaio gantxoa, eta 21. tantora iritsi da Aspeko bikotea. Baina lehen txapela nahi zuten Lasok eta Imazek ez dute etsi, eta 21 eta 20 gerturatu dira markagailuan. Arriskatu beharra zuen Bizkarretako aurrelariak, baina kale edo bale egiteko tantoa goiko koltxoira joan zaio.


Osasunak huts egin du Betisen aurka

Summary: Osasunak huts egin du Betisen aurka. Nafarrek erraztasun larregi eman dizkiete espainiarrei, eta sailkapenaren erdialdean daude oraindik ere.

Ez gora, ez behera. Sailkapen nagusian horrela geratzeko bidean da Osasuna. Gaur gora begira jartzeko aukera zuen Betisi irabaziz gero, baina beren hutsen biktima izan dira nafarrak. 38 puntu dituzte orain; zazpigarren sailkatuak baino zazpi gutxiago, eta hemezortzigarrenak baino hamabi gehiago.

Lehen zatian talde bakarra izan da zelaian: Betis. Eta markagailuak hala erakutsi du atsedenaldirako (2-0). Golegilea, bi bider, Juanmi Jimenez Realeko jokalari ohia. Atzealdean ez da behar bezain sendo jardun Osasuna, eta erasoan gauza gutxi sortu du.

Hobea izan da bigarren zatiaren hasiera, eta 64. minutuan itxaropenaren gola sartu du Ante Budimirrek, area barruan jaberik ez zuen baloi bat baliatuta. Pozak, ordea, gutxi iraun die gorritxoei. Azken minutuetan bi gol bikain sartu dituzte Carvalhok eta Morenok, eta merezitako garaipena ziurtatu dute Betisentzat.

Betis: Bravo; Bellerin, Bartra, Ruiz, Moreno (Garcia, 89'); Guido, Carvalho, Joaquin (Rodri, 76'), Ruibal (Guardado, 80'), Juanmi (Sabaly, 89'); eta Willian Jose.

Osasuna: Herrera; Vidal (Martinez, 69'), Garcia, Juan Cruz (Aridane, 45'), Sanchez (Jose Angel, 45'); Torro, Moncayola, Brasanac (Kike, 69'); Avila, Ruben Garcia (Torres, 80') eta Budimir.


Summary: Milaka lagun murgiltze ereduaren alde mobilizatu dira Bartzelonan. Antolatzaileen arabera, 8.000 lagun inguru bildu dira. Hezkuntzan katalanaren lekua bere horretan mantentzea eskatu dute.

Ez dezatela gure hizkuntza murriztu! Eskola publikoa eta katalanez. Horixe aldarrikatu zuten milaka lagunek atzo Bartzelonan. Hezkuntzan katalanak pisua galtzearen aurka mobilizatu ziren, eta murgiltze eredua babestu zuten. Antolatzaileen arabera, 8.000 lagun inguru bildu ziren.

Manifestazioa babestu zuten, besteak beste, aFFaC famlia elkarteak, Omnium Culturalek, SEPC ikasleen sindikatuak eta beste hainbat sindikatuk. CUPek ere babestu zuen deialdia.

Duela bi aste ERCk, JXCk, PSCk eta En Comu Podemek murgiltze eredua bermatzeko helburua duen lege proposamen bat aurkeztu zuten Kataluniako Parlamentuan, baina Juntsek atzera egin zuen, katalanaren aldeko erakundeak eta hezkuntza komunitatea aurka agertu zirela argudiatuta.


Summary: Garaipen argia lortu du Viktor Orban EBren aurkako lehen ministroak. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea «kontrario» gisa definitu du. «Hau ez da gure gerra, ez dugu sartu behar», esan zuen kanpainan. Lege transfoboaren inguruko erreferenduma baliogabe geratu da, LGTB taldeen boikot estrategiak eragina izan duela eta.

Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren Fidesz alderdiak botoen %53,1 irabazi ditu atzo herrialdean eginiko hauteskunde nagusietan. Oposizioak %35 baino ez du eskuratu.

Europako Batasuneko kidea da Hungaria, eta Orbanen garaipenaren albisteak buruko min bikoitzarekin esnatuko zen Brusela. Izan ere, EBrekin etsaituta dago Orban. Bruselak leporatzen dio zuzenbide estatua urratzen duela, adierazpen askatasuna mugatu duelako, sistema judizialean esku hartu duelako, eta gutxiengoen eskubideak murrizteko legeak onartu dituelako.

Horrez gain, EBko herrialdeen artean, bestelako ahotsa hartu du Ukrainako gerraren aferan. «Hau ez da gure gerra, ez dugu sartu behar», esan zuen kanpainan, eta hau gaineratu zuen: «Hungariarrek ez dute gerraren prezioa ordainduko». Errusiaren aurkako zigorrak sinatu egin ditu Orbanek, baina Ukrainari armak bidaltzearen aurka agertu da hainbatetan. Bart ere, garaipenaren berri jaso ostean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea «kontrario» gisa definitu du.

Hungaria da Kremlinek EBn daukan aliatu nagusia. Hungariak kontsumitzen duen gasaren %80 eta petrolioaren %64 Errusiatik inportatzen du. Putinek eta Orbanek otsailaren 1ean sinatu zuten gasaren bueltako azken akordioa, Moskun. «Errusiako gasa badugu, ez da murrizketarik egongo gastuan; Errusiako gasik ez badugu, orduan murrizketak izango dira», ohartarazi zuen Orbanek orduan.

«Sekulako garaipena da hau», esan du Orbanek bart, Budapesten. «Ilargitik ikus dezakete, baina baita Bruselatik ere».

Laugarren garaipena

2010. urtetik dago agintean Orbanen alderdia. 135 aulki irabazi ditu Hungariako Parlamentuan, beraz, bi hereneko gehiengoa dauka. Parte-hartzea handia izan da, gainera: %68.69.

Oposizioak kolpe handia hartu du. Lehen ministrorako haren hautagai Peter Marki-Zayk ez du irabazi ezta bere barrutian ere, Hodmezovasarhelyn, nahiz eta hiriko alkate den 2018. urtetik. Orban ala Europa lelopean egin du kanpaina. Beste bost alderdirekin koalizioan agertu zen Marki-Zay: DK Koalizio Demokratikoa (liberala); Jobbik (kontserbadorea); LMP Hungariako Alderdi Berdea (ekologista); Momentum Mugimendua (liberala); MSZP Hungariako Alderdi Sozialista (sozialdemokrata); eta PM Hungariarentzako Elkarrizketa (ekologista). Alderdiotako buruek bakarrik utzi dute bart Marki-Zay porrotean.

Oposizioak salatu izan duenez, Orbanek eta haren atzetik dagoen oligopolioak herrialde hedabide gehienen kontrola dauka.

Marki-Zay armak Ukrainara bidaltzearen alde dago, eta, NATOk eskatuz gero, tropak ere bai.

Orbanek gertuko harremana du eskuin muturreko liderrekin: Matteo Salvini Legakoarekin (Italia), eta Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearekin eta Santiago Abascal Voxeko buruarekin (Espainia), besteak beste; baita Vladimir Putin Errusiako presidentearekin ere.

Erreferendum homofoboa, balio gabe

Parlamentuan irabazi arren, Orbanen alderdiak huts egin du atzorako zeukan beste helburuan. Bozekin batera, erreferenduma egin zuten Fideszek ezarritako lege homofoboaren inguruan. Baina LGTB kolektiboek dei egin zieten herritarrei baliogabeko botoa emateko. Eta funtzionatu du: bakarrik %44 izan dira balioko botoak; beraz, erreferendumak ez du baliorik izango, horretarako gutxienez %50 behar zituelako.

Adin txikikoei homosexualitatearen eta sexu aldaketaren inguruan hitz egitea ere debekatzen du legeak.

Emaitzek erakutsi dute LGTB taldeek taktika egokia erabili dutela, balioko botoen %90 jaso dituelako Gobernuaren debeku proposamenak. Boto paperen %20 baliogabeko deklaratu zituzten, baiezkoa eta ezezkoa markaturik zeudelako, LGTB erakundeek eskatu zuten bezala, edo bestelako protesta mezuak zituztelako.

Orbanen eta Bruselaren arteko arrakalaren osagai nagusietako bat da legea, Europako Batasunak zigor dosier bat ireki baitio Hungariari, araua homofoboa, diskriminatzailea eta batasunaren balioen aurkakoa dela iritzita.

Fidesz alderdiak botoen %53 jaso baditu Legebiltzarrerako bozetan, erreferendumean bederatzi puntu beherago geratu da. Ondoriozta daiteke, beraz, Orbanen boto emaile asko ere ez datorrela bat lege homofoboarekin.

«Propaganda baztertzailearen erreferenduma baliogabe geratu da», esan du Hatter LGTB erakundeak. «Eskertzen ditugu baliorik gabeko boto guztiak».

Edonola ere, Orbanek zilegitasun kutsua baino ez zion eman nahi legeari erreferendumaren bitartez. Izan ere, legeak indarrean jarraituko du, galdeketak huts egin arren.

LGTB mugimenduek salatu izan dute Orbanen legeak «homosexualitatea eta pedofilia berdintzen» dituela. Hatter erakundeak salatu izan du, besteak beste, gazte homosexualek eta transexualek jasaten duten jazarpenaren aurkako laguntza oro desagerrarazi duela. Izan ere, legeak debekatu egin zuen adingabeek sarbidea duten espazioetan «homosexualitatearen eta sexu aldaketaren» inguruko edukiak argitaratzea. Era berean, estatuak onartutako erakundeek soilik tratatu ahal dute sexua hezkuntzan, eta ezin da gai horien inguruko «propaganda» egin, ezta hedabideetan homosexualitatea edota transexualitatea tratatzen duten iragarkirik argitaratu ere, 22:00ak baino lehen. Hatterrek esan du lege eztabaidagarriak ezartzeko asmoa badago erreferenduma aurretik egin behar dela, eta ez onartu ostean.

Gobernu ultrakontserbadoreak 2011n onartutako konstituzioan, «ezkontza» gizon baten eta emakume baten artekoa bakarrik izan zitekeela zehaztu zen, eta, urte batzuk geroago, haurrak adoptatzeko eskubidea galarazi zieten homosexualei. Orduan, hau adierazi zuen Orbanek: «Hungaria herrialde tolerantea eta eraman handikoa da homosexualitatearekin, gure haurrak bakean uzten badituzte, betiere». Geroago, transexualei izena aldatzea galarazten dien lege bat onartu zuten.

Hauek ziren erreferendumean herritarrei eginiko galderetako bi: Bat zatoz hezkuntza publikoko ikastetxeetan sexu orientazioaren inguruko hitzaldiak ematearekin gurasoen baimenik gabe? Bat zatoz adin txikikoetan sexu aldaketaren inguruko terapiak bultzatzearekin?

Gobernuak eskatu zien herritarrei ezetz bozkatzeko galdera guztiei.

Europar Kontseiluak gaitzetsi egin zituen galderak, «anbiguoak eta engainagarriak» zirelakoan. Europako Batzordeak esan zuen legea «diskrminatzailea» eta «lotsagarria» dela.


Hasieratik izango da lehia handikoa

Summary: Hasieratik izango da lehia handikoa. Gaur abiatuko da Euskal Herriko Itzulia, Hondarribian, erlojupeko motz eta tekniko batekin. Ez da alde handirik espero, eta hasi orduko lider jartzen saiatuko dira Roglic eta Evenepoel.

Itzuliaren azken bi aldietan bezala, erlojupeko saio batek piztuko du lehia. 7,5 kilometroko lana osatuko dute txirrindulariek Hondarribiko kaleetan. Erlojupeko ikusgarria izango da, toki ederrean jokatuko delako, eta esfortzu bortitzak egiteko gaitasuna eta abilezia teknikoa uztartu beharko direlako. Bi ezaugarri horiek bere ditu Primoz Roglicek (Jumbo Visma), Itzuliaren azken garailea eta aurtengo lasterketa irabazteko faborito nagusia denak. Ez litzateke harritzekoa izango esloveniarrak jantziko balu liderraren lehen maillota, baina hori galarazten saiatuko da Remco Evenepoel (Quick Step). Hura ere oso iaioa da erlojuaren aurka, baina teknikoki gabeziak ditu.

Ikusi gehiago: Zirraragarri dator berriro

Hondartzan egongo da irteera, eta, ia bi kilometroko ordekaren ondoren, San Telmora igoko dira. Bertara azkarren iristen denak jantziko du mendiko maillota. 500 metrotan %9ko pendiza izango dute. Bosgarren kilometroan egingo dute hurrengo estutua, 400 metroko koska batean, Alde Zaharreko harbidera iritsi aurretik. %10eko malda izango dute han. Ikustekoak izango dira ziklistek zaleekin batera utziko dituzten irudiak.

Lehen sailkatuak oso segundo gutxiren barruan egongo dira, eta aurrean sartzeko ahalegina egingo dute Ion Izagirrek (Cofidis) eta Pello Bilbaok (Bahrain). Litekeena da Julian Alaphilippe (Quick Step), Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) Dani Martinez (Ineos) eta Pierre Latour (Total Energies) ere txukun moldatzea. Sailkapen nagusiko txirrindulariak dira horiek guztiak. Badira borroka horretan sartuko ez diren erlojupeko espezialista batzuk ere, hala nola Patrick Bevin (Israel), Mattia Cattaneo (Movistar) eta Nelson Oliveira (Movistar). Haiek aukera baliatu ezean, faboritoetako bat izango da Itzuliko lehen liderra. Ez da alde handirik espero hautagai nagusien artean, baina 20 segundotik gora galtzen duenak lanak izango ditu gero denbora berreskuratzen.

Ibilbide bizi eta bihurria

Datozen sei egunetan 888,2 kilometro egingo ditu tropelak. Guztira 25 mendate igoko dituzte, lehen mailako hiru âÂÂÂÂÂÂAzurki, Krabelin eta Usartza, denak ere azken etapanâÂÂÂÂÂÂ, bigarren mailako zortzi eta hirugarren mailako hamalau. Etapen batez besteko luzera 175 kilometrokoa izango da.

Biharkoa izango da saiorik luzeena, Leitza eta Viana artekoa, 207,9 kilometrorekin. Hortzak zorrotz izango dituzte errematatzaileek eta iheslariek. Onenak indarrak gordetzen saiatuko dira, baina erne ibili beharko dute Lodosatik aurrera, balitekeelako haizeak gogor jotzea.

Ikusi gehiago: Markel Irizar «Estrategia da Roglici irabazteko modu bakarra»

Hurrengo egunetan ere, helmugaraino iristeko aukerak edukiko dituzte abenturazaleek. Ibilbidea hautsia izango da; beraz, tropelaren kontrolak ezingo du hertsia izan. Horrek, halaber, piztu egingo du onenen arteko lehia. Belarriak tente eduki beharko dituzte asteazkenean Laudio eta Amurrio artean jokatuko den etapan, baita Gasteizetik Zamudiora bidean ere. Zerra itxurako saioak izango dira, eta moztuta gelditzen denak komeriak izango ditu. Oso garrantzitsua izango da lasterketa interpretatzen jakitea eta une erabakigarrietan ondo kokatzea.

Ostiralean, berriz, Zamudiotik abiatuko dira, eta Mallabian egongo da helmuga, 800 metroko horma batean. Aurrez bost mendate eta aldapa ugari igoko dituzte. Liderrak ezingo dira ezkutatu. Aurpegia, batez ere, azken egunean eman beharko dute. Etaparik motzena izango da, 135,7 kilometrokoa, baina baita gogorrena ere, 4.000 metroko desnibela pilatuko baitute. Bi aldiz igoko dira Arratera; lehenik, Eibarreko Azitain auzotik, eta bukaeran, ohiko errepidetik. Azurki (1), Endoia (2), Gorla (2), Urkaregi (3) eta Elkorrieta (3) ere gainditu beharko dituzte.

Lana pilatuko zaio Roglici

Roglicek hirugarrenez irabazi nahi du Itzulia. 2018an gailendu zen lehen aldiz, eta, iaz Arratera bidean erakustaldi gogoangarria egin ondoren, bi garaipen jarraian lortzeko erronka izango du datozen egunotan. Orain arte, soilik bost txirrindularik lortu dute halakorik: Maurice Dewaelek, 1927an eta 1928an; Jose Antonio Gonzalez Linaresek, 1977an eta 1978an; Sean Kellyk, 1986an eta 1987an; Tony Romingerrek, 1992an eta 1993an —1994ko aldia ere irabazi zuen—; eta Alberto Contadorrek, 2008an eta 2009an. Ondo inguratuta egongo da esloveniarra, Vingegaard iazko bigarren sailkatua izango baitu taldekideen artean. Danimarkarrak funtzio estrategiko oso garrantzitsua izan dezake Roglicentzat. Tropelean lan egiteko, Sepp Kuss eta Robert Gesink izango ditu, besteak beste.

Taldearen sostengua edukitzea funtsezkoa izango da iazko irabazlearentzat, aurkari asko eta oso onak izango baititu. Tadej Pogacar ez da lehiatuko, eta, esloveniarren arteko talkarik ezean, aukera gehiago izan ditzakete mailaz koska bat beherago dauden txirrindulariek. Ia ezinezkoa da bi piztiei aldi berean irabaztea, baina bakarrari, taktikoki kartak ondo jokatu ezkero, min egin dakioke. Helburu hori izango dute Quick Step taldeko bi liderrek, Evenepoelek eta Alaphilippek. Indar hutsez, flandriarra da Roglicekin parez pare lehia daitekeen bakarra. Ikusteko dago jaitsieretan nola moldatzen den.

Ineosek ere izen handiko bi taldeburu izango ditu: Dani Martinez eta Adam Yates. Geraint Thomas ere lehiatzekoa da, baina ez dago sasoiko. Borak, berriz, Sergio Higuita eta Aleksandr Vlasov izango ditu taldeburu, eta badaezpada, Emanuel Buchmann ere ekarri du. Movistarren aldetik, azken Itzulia izan zitekeen Alejandro Valverderentzat, aurten erretiratuko baita, baina ez du parte hartuko. Enric Masen esku egongo da aginte makila. Faboritoen zerrenda Bilbaok, Izagirrek, David Gauduk (Groupama), Michael Woodsek (Israel), Gino Maederrek (Bahrain) eta Pierre Latourrek (Total Energies) osatuko lukete. Guztira hamazazpi euskal herritar izango dira lehian.

Erakusleihoa baliatzera

Euskal Herriko hiru talde ariko dira gonbidatu moduan: Euskaltel-Euskadi, Kern Pharma eta Caja Rural. Garaipenak oso garesti egongo direla jakinik, gutxienez egunero ihesaldietan sartu eta elastikoa distiraz erakusten saiatuko dira. Euskaltelentzat bigarren Itzulia izango da aro berria hasi zuenetik. Etxeko lasterketan hamasei garaipen lortu zituen 1994 eta 2012 artean, baina haiek beste garai batzuk izan ziren. Kern Pharmak ere bigarren Itzulia izango du, iaz debuta egin ondoren. Motibazioz iritsiko dira Juanjo Orozenak, Espainiako Vueltan aritzeko gonbidapena jaso baitute. Kanpoan gelditu da, ordea, Caja Rural, eta bere burua aldarrikatu nahiko du Itzulian.


Maulera ailegatu da Korrika

Summary: Maulera ailegatu da Korrika. Arratsaldean Donibane Garazitik igaro da lekukoa, eta han AEK izan da protagonista. Donibane Garaziko adierazpena aurkezteko baliatu dute aukera, eta euren kilometroan egin dute euskara doan ikasi ahal izatearen aldeko aldarria.

* Gaur Pirinioetako tartea du Korrikak. Nafarroa Beherean sartuko da, eta Zuberoara egingo du gero.

* Donibane Garazira heldu da 17:00etan, eta Maulera 21:30ean helduko da.

* Euskara dohainik ikasi ahal izatea eskatu dute Donibane Garaziko adierazpenean.

* Atzo jendetza mugitu zuen Korrikak Erriberan.


Summary: «Erriberan euskara kalera ateratzea izan da helburua».

Union Tuterako ordezkari Jusuerekin eta Erriberako beste euskaltzale batzuekin mintzatu gara.


Summary: Langabezia igo egin da martxoan Hegoaldean. Hirugarren hilabetez jarraian langabeen kopurua igo egin da Hego Euskal Herrian, 1.975 langabe gehiagorekin. Joan den hilean egindako hamar kontratu berrietatik bi mugagabeak izan dira.

Martxoa eskasa izan da Hego Euskal Herrian langabezia datuei begira. Enplegu bulego publikoetan erregistratutako langabeen kopurua handitu egin da, urtarrilean eta otsailean gertatu zen moduan: martxoak 1.975 langabe gehiago ekarri ditu Hegoaldera, eta guztirako kopurua 151.483 langabekoa izan da. Edonola ere, iazko hilabete berean baino 21.025 langabe gutxiago dira.

Kontratuetan gertatu da, ziurrenez, albiste deigarriena. Joan den hilabetean 100.844 lan kontratu lotu dira Hego Euskal Herrian, eta %20,22 izan dira mugagabeak. Otsailean jada hasia zen igartzen kontratu mugagabeak bultzatzen dituen lan erreformaren eragina, baina argi dago martxoko kontratazioetan arau berriek aldaketa ekarri dutela: azken urteetan mugagabeko kontratu berriek nekez gainditzen zuten %8ko zatia kontratazio berrietan. Baina orain, martxoan, sinatutako hamar lan kontratuetatik bi mugagabeak izan dira Hego Euskal Herrian.

Martxoan beherantz egin zuen ABEE aldi baterako erregulazioan zeuden langileen kopuruak. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera, 4.731 langile zeuden egoera horretan Hego Euskal Herrian. Hilabete lehenago 5.802 ziren, eta urtebete lehenago, berriz, 34.996. Urrun geratzen dira, beraz, 2020ko apirileko kopuruak, bost langiletik bat baitzegoen egoera horretan, 230.000 lagun.

ABEE berriak

Martxoa amaitzearekin batera agortu dira pandemia dela-eta Espainiako Gobernuak indarrean jarritako ABEEi buruzko legedi berezia. Berez, otsailaren 28an ziren agertzekoak, baina hilabeteko luzapena eman zuen Madrilek, enpresek denbora izan zezaten araudi batetik bestera egokitzeko. Aurrerantzean hiru ABEE mota izango dira.

Batetik, gazteleraz ETOP laburduraz ezagutzen direnak daude, hau da, arrazoi ekonomikoengatik, teknikoengatik, eta antolaketa eta produkzio arazoengatik eskatutakoak izango dira. Erregulazio horiek ez dute administrazioen onespenik izango, baina langileen ordezkariekin negoziatu beharko dituzte. Negoziazioek ez dute derrigorrez akordio batekin bukatu beharko. Aldi baterako espediente horien bidez, enpresek erregulazioan dituzten langileen Gizarte Segurantzako kotizazioen %20 aurreztuko dituzte, baina formakuntza eman beharko diete.

Bigarrenik, aldi baterako premiazko arrazoiengatik eskatutako ABEEak izango dira. Kasu horretan, enpresek administrazioen baimena eskatu beharko du, eta justifikatu beharko du zeintzuk diren premiazko arrazoi horiek. Bost eguneko epea izango dute administrazioek erantzuteko, baina, hala egiten ez badute, automatikoki onartua izango da. Langileen ordezkariei ere jakinarazi beharko zaie, baina ez da derrigorrez negoziatu behar. Gizarte Segurantzaren kotizazioen %90 aurreztuko dituzte enpresek —estatuak hartuko ditu bere gain—.

Aldi baterako erregulazio bat zein bestea eskatzen duen enpresak ezingo ditu langileak kaleratu sei hilabeteko epean. Erregulazioa indarrean dagoen bitartean, enpresek langileak egoera horretatik sartu edo atera ahal izango dituzte, beren beharren arabera. Erregulazioetan kontratuak eten ahal izango dira, baina lanaldia %10 eta %70 artean murrizten dutenak hobesten ditu legeak. Erregulazio bat onartua duen enpresak ezingo ditu aparteko orduak eskaini, ezingo ditu lanak azpikontratatu, eta ezingo du beste kontraturik egin.

Hirugarren ABEE mota bat ere izango da, Mecanismo Red deitutakoa. Sektore oso batek arazoak dituenean erabiliko da, eta Espainiako Gobernuak erabakiko du zer sektorek duen horretarako eskubidea. Iragarria du bidaia agentziei dagokien Mecanismo Red bat indarrean jarri duela, uste baitu arlo horrek ez diola artean buelta eman pandemiak sortutako beheraldiari, eta egiturazko arazoak dituela —herritar askok Internet bidez egiten dituztelako erreserbak, zuzenean ala webgune berezien bidez—. Hasieran, urtebeterako indarrean jarriko da tresna hori, sektoreak denbora izan dezan berregituratzeko, baina sei hilabeteko bi luzapen eduki ahal izango ditu.


Summary: Andere Arriolabengoa nagusitu da Arabako txapelketako hirugarren final-zortzirenean. 192,5 puntu eskuratu ditu aramaioarrak, eta Xabi Igoak egin du bigarren. Bost final-zortzirenetako puntuazioaren hurrenkeran osatuko dira final-laurdenak.

Andere Arriolabengoa aramaioarrak irabazi zuen atzo Trebiñun Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren final-zortzirena, 192,5 puntu lortuta. Haren atzetik sailkatu ziren, hurrenez hurren, Xabi Igoa (191), Asier Rubio (176), Irati Anda (175,5), Danel Herrarte (174) eta Oier Arbina (172,5). Gai-jartzaile lanetan Lierni Altuna aritu zen.

Joan den ostiralean abiatu zen Arabako XV. Bertsolari Txapelketa, eta asteburuan jokatu dituzte lehenengo faseko hiru saio. Amurrioko lehen saioan Iñaki Viñaspre nagusitu zen, 202 puntu lortuta. Eta honako hauek geratu ziren haren atzetik: Unai Anda (191), Paula Amilburu (190,5), Xabier Antia (168,5), Eukene de los Aires (162,5) eta Aitor Najera (151,5).

Herenegun, berriz, Manex Agirrek irabazi zuen Biasteriko final-zortzirena, 185 punturekin. Haren ondotik, honela geratu zen sailkapena: Asier Otamendi (180,5), Manu Bendala (178,5), Aitor Ugarte (167), Ander Aranburu (161,5) eta Unai Gomez (159,5).

Legutioko (apirilak 8) eta Langraizko (apirilak 9) saioek emango diote amaiera lehen faseari. Parte hartuko duten 30 bertsolariek behin bakarrik kantatuko dute fase horretan, eta saioaren irabazlea zuzenean sartuko da hurrengo fasera. Gainerako bertsolariak, berriz, lortutako puntuen arabera sailkatuko dira.


Summary: Uvescok 936 milioi euroko fakturazioa lortu du 2021ean, eta 263 lanpostu sortu ditu. Irungo banaketa taldeari zertxobait apaldu zaizkio salmentak 2020 historikoaren aldean (954 milioi), baina hazten jarraitu du, eta dagoeneko 5.927 langilek dihardute haren supermerkatuetan, azken urtean beste 263 kontratu egin ondoren.

Pandemiaren gordinaren urtean ia supermerkatu talde guztiek izan zuten gorakada handia, itxialdiak kontsumo moldeak aldatu zituelako. Irungo (Gipuzkoa) Uvesco taldeak, ordea, 2020. urtean irabazitako merkatu kuotari eustea lortu du 2021ean. Fakturazioa zertxobait apaldu da BM eta Super Amara supermerkatuetan, 954 mlioi eurotik 936 milioira jaitsi baita, baina kopuru hori nabarmentzekoa dela uste du Uvescok, 2020ko %23ko igoeraren zatirik handienari eutsi diolako.

Ez alferrik, beste hemeretzi saltoki zabaldu ditu azken urtean, eta 236 langile gehiago hartu ditu lantalderako. Dagoeneko, 5.927 beharginek dihardute Uvescoren supermerkatuetan, gehienak Euskal Herriko sarean. Aurreikuspenak gainditu dituela azaldu du enpresak, «ziurgabetasunak markatutako urte konplexuan». Aurtengo ekitaldian, berriz, bederatzi irekiera gehiago aurreikusi ditu hedapen-planari jarraiki.

«Aldian aldiko baldintzetara egokitzen ikasi dugu azken bi urteotan, zerbait ikastekotan eraginkortasunez erantzuten eta, batez ere, zorroztasunez eta arduraz jokatzen gure negozio ideiarekin, produktuen kalitatearekin eta bezeroarentzako zerbitzuarekin, baita pertsonen segurtasun eta ongizatearekin ere», esan du Jose Ramon Fernández de Barrena Uvesco taldeko zuzendari nagusiak.

PAI Partners funtsaren etorrera

Iazko hondarrean ezagutarazi zuten Uvesco atzerriko funts baten esku geratu dela. Arrakastak funts handiak erakarri ohi ditu, eta, Irungo enpresari dagokionez, Frantziako PAI Partners inbertsio funtsa izan da haren eroslea. Uvesco taldearen kapitalaren gehiengoa eskuratu du, eta, beraz, BM eta Super Amara supermerkatu katearen akzio gehienak harenak dira. Hala, banaketa enpresaren erabakigunea Irundik (Gipuzkoa) Parisera lekualdatu da.

Iaz zabaldutako hemeretzi saltokiei dagokienez, obra berrikoak izan dira zazpi, bost Madrilen, eta bana Logroñon eta Castro Urdialesen. Era berean, Condis kateari beste hamabi denda erosi dizkio Madrilen. Horrez gain, hamabost supermerkatu eraberritu ditu Hego Euskal Herrian, BM ereduari eutsi ahal izateko. Eta beste zazpi frankizia jarri ditu martxan. 65 milioi euroko inbertsioa eskatu dute operazio horiek guztiek.

Uvescock dio tokiko hornitzaileen aldeko konpromisoa «sendotu» egin duela, eta ohiko hornitzaileekin «lankidetzan» aritu dela, «horien produktuak erakusmahaietan ikusgai jarriz eta erreferentzia berriak gehituz». 2021ean, 240 milioi euroko inbertsioa egin du erosketa arloan, tokiko 400dik gora hornitzailerekin; atal hortetan inbertsio mailari eutsi dio 2020arekin alderatuta.

2022rako planak

Eta aurrera begira, zer? Bada, Frantziako PAI Partners funtsaren eskua nabarituko den ala ez argitu beharko du Uvescok datozen hilabeteetan. «Asmo handiko proiektuarekin jarraitu eta datozen urteotarako hazkunde eta hedapen planak indartzeko aukera erraztuko du», Irungo banaketa enpresaren ustez, funts handiaren etorrerak. «Aurtengo hazkunde planak hiru ardatz ditu: denda gehiago jartzeko inbertsioa, konfiantza emango duten instalazio eta espazio hobeak egitea; tokiko produktuaren aldeko apustua handitzea; eta berrikuntza eta digitalizazioaren aldeko konpromisoa izatea, maila logistikoan zein erosketa esperientzia hobea izateko asmoz, bezeroei balioa erantsiz ingurune fisikoan nahiz digitalean». Gauzak horrela mila miloi euroko fakturazioa espeo du taldean 2022rako.ç

Kopuru zehatzetan sartuta, 35 milioi euroko inbertsioa egitea aurreikusi du, bederatzi supermerkatu irekitzeko eta beste erreforma jarduera batzuk egiteko. Supermerkatu berriak Gasteizen, Sopelan (Bizkaia), Irunen (Gipuzkoa), Torrelavegan (Espainia), Zizur Nagusian (Nafarroa) eta Madrilgo lau lekutan kokatuko dira. Horrekin batera, Bizkaiko bi supermerkatu handitu eta osorik hobetzeko lanak egingo ditu Uvescok, joan den urtarrilean suak hartu zuen Colindresko BM supermerkatua goitik behera eraberritzeaz gain. Halaber, BM Shop frankiziaren garapenaren barruan, hamar proiektu berri abian jartzea aurreikusi du, «ekintzaile berrien eremuan».

Uvescok esplikatu du nabarmentzekoa dela online dendaren garapena; «izan ere, pandemia garaian, berealdiko bultzada izan eta erosteko aukera berria bihurtu da pertsona askorentzat. Kanal horren emaitzak halako hiru dira pandemia baino lehenago zirenen aldean».


Summary: Egun bat gehiago izango du Donostiako 57. Jazzaldiak. Uztailaren 20tik 25era egingo dute jaialdia. Mulatu Astatkeren kontzertua gehitu diote egitarauari, eta Simple Mindsen kontzertua uztailaren 20ra aurreratu dute.

Egun bat gehiago hartuko du Donostiako 57. Jazzaldiak, jaialdiak ohar baten bidez jakinarazi duenez. Hala, uztailaren 20tik 25era bitarte egingo dute festibala. Simple Minds taldearen emanaldia uztailaren 21erako zuten iragarria, baina egun bat aurreratu, eta 20an izango da, 21:30ean, Zurriolako hondartzako agertokian. Kontzertu horrek emango dio hasiera aurtengo programazioari.

Izen berri bat batu zaio, gainera, egitarauari: Mulatu Astatke bibrafonista eta perkusionista etiopiarrak lehen aldiz joko du Donostiako Jazzaldian. Zurriolako hondartzako agertokian arituko da Ethio-Jazzaren aitatzat jotakoa ere, uztailaren 21ean, 20:45ean.

Horiez gain, beste hainbat kontzertu iragarri ditu dagoeneko festibalak. Horien artean dira Curtis Harding soul kantariarena, Monophonics soul, funk eta rock psikodelikoko taldearena, Christone Kingfish Ingram blues gitarristarena, This is The Kit Kate Stablesek indie-folk kantariaren proiektuarena eta Vintage Trouble soul eta rock-and-roll laukotearena, baita Pillow Queens laukotearena eta Leon Benavente taldearena ere.


Summary: Espetxeetako salbuespena amaitzeko eskatu du Etxerat elkarteak. Euskal presoek onurak dituztela diotenei «gezurretan» aritzea leporatu die

Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteko kideak «aspertuta» eta «gogaituta» daude, ikusita euskal presoei oraindik ere «salbuespeneko neurriak» ezartzen dizkietela eta lege arrunta ez dietela aplikatzen: «Aspertuta gaude gure senideekin beti salbuespenaz jokatzen dutelako eta ez zaielako legea aplikatzen. Gogaituta gaude legeak jasotzen ez dituen gauzak eskatzen zaizkielako, eta nazkatuta gaude espetxe salbuespenari eusteko jartzen dituzten aitzakia politiko, mediatiko eta judizialekin».

Presoen senideek argi utzi nahi izan dute ez direla «onurez» ari, «espetxeetako legeak eta araudiak jasotzen dituzten eskubideez» baizik: «Euskal preso politikoek onurak lortu dituztela diotenak gezurretan ari dira. Gezurra esaten dute salbuespen neurririk inoiz ez zaiela aplikatu eta orain ez zaiela aplikatzen ziurtatzen dutenek», azaldu dute.

Esan dutenez, gainerako presoen kasuan ibilbide arrunta izango litzatekeena etxetik gertu egon ahal izateko, irteera baimenak lortzeko, hirugarren graduan sailkatzeko eta, azkenik, baldintzapeko askatasuna eskuratzeko «etengabeko oztopo lasterketa» bilakatzen da euskal presoen kasuan, eta zenbait datu eman dute esaten dutena frogatzeko. Adibidez, espetxeetako tokian tokiko tratamendu batzordeek 34 presori dagozkien 71 irteera baimen onartu dituzte, gero Espainiako Auzitegi Nazionalaren Espetxe Zaintzako epaileak eta 1. sekzioak ukatu dituztenak. Etxerat-ek azaldu duenez, 168 presok kalera ateratzeko baimena izan beharko lukete lege arrunta aplikatuz gero, baina horietatik 22 baino ez daude egoera horretan.

Irteera baimena ukatzea nahikoa ez, eta zenbait kasutan, 3. graduan zeuden presoak 2. gradura bueltatzeko agindu du Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak. Horrek ekarri du kalera ateratzeko moduan zeuden hiru presok espetxera itzuli behar izan dutela. Normalean, zigorraren erdia bete duten presoak 3. graduan sailkatzen dituzte, eta horrek espetxealdiaren zati bat kalean egiteko aukera ematen die. Euskal presoen kasuan, 132k egon beharko lukete egoera horretan, baina horietatik hamalau baino ez daude hirugarren graduan.

Azkenik, Etxerat-ek emandako datuen arabera, 51 presok baldintzapean aske egon beharko lukete, zigorraren hiru laurden bete dituztelako, baina aurten seik baino ez dute hori lortu.

«Ezin dugu denbora gehiago itxaron, lege arrunta aplikatzeko oztopoak eta trabak egunero saihestuz», esan dute euskal presoen senitartekoek; «ezin dugu sufrimenduaren luzapenaren biktima izaten jarraitu, eta ezin da euskal gizartea elkarbizitza eraikitzeko etengabeko atzerapenera kondenatu». Horregatik, salbuespen neurriak alboratzeko eta behingoz lege arrunta aplikatzeko espatu dute berriro.

Joseba Borderen kasua

Joseba Borde presoaren senide Boni Badillok haren kasua azaldu du, Etxerat elkarteak salatzen duen egoeraren adierazgarri. Borde Ugaokoa da (Bizkaia), 63 urte ditu, aurten hogei urte beteko ditu preso atxiki zutenetik, eta egun Basauriko espetxean dago (Bizkaian), hogei urte hauetan Euskal Herritik kanpoko hainbat kartzelatan egon ostean. Koloneko minbizia izan du, eta gaixotasun larri edo sendaezinak dituzten presoen zerrendan dago.

Badillok azaldu duenez, Bordek zigorraren hiru laurdenak bete zituen 2019an, eta 2024an beteko du zigorra osorik. Hortaz, irteera baimena izateko baldintza guztiak betetzen ditu, eta espetxeko tratamendu batzordeak lau aldiz onartu ditu baimen horiek, baina Espetxe Zaintzako epaileak ukatu egin dizkio.

Borderekin izandako jokabidea salatu du haren senideak: «Josebari kalean egoteko duen eskubidea urratzen ari zaizkio eta, bere familia, bere gertukoak, Josebaren urrunaldiarekin zigortzen gaituzte. Bere eskubidea da kalean eta gurekin egotea baina ez dago eskubiderik».


Summary: Cabezudoren aurkako epaiketa eten egingo dute aste batez, defentsak eskatuta. Fiskalak delitu gehiago leporatu dizkio Cabezudori, eta orain arte epaimahaiak ikusi gabeko froga grafikoak aurkeztu dituzte. Defentsak argudiatu du defentsarako eskubidea urratu dela.

Datorren astelehenera arte atzeratuko da Kote Cabezudoren aurkako epaiketa. Hala eskatu du defentsak, eta epaileak eskaera onartu du. Joan den astean fiskalak zigor eskaria handitu zuen, eta akusazioak ere hala egin du, orain arte ikusi gabeko froga grafiko batzuk erreproduzitu direlako epaiketan. Hori dela eta, Cabezudoren defentsako abokatuak iritzi dio defentsarako eskubidea urratu dela, eta epaiketa bertan behera utzi eta instrukzio fasera bueltatzea galdegin du, edo, bestela, hamar egun atzeratzeko. Epaileak ezetz esan dio lehenengo eskariari, baina bigarren proposamena onartu du; hala ere, astebete atzeratuko da epaiketa.

Fiskala gaur zen bere ondorioak ematekoa, baina joan den ostegunean jada aurreratu zituen bere azken erabakiak: ordura arte 121 urte eskatzen zituen Kote Cabezudorentzat, hainbat modelok sexu abusuengatik ezarritako salaketak direla medio. Intimitatearen aurkako delituak, iruzurrak eta sexu erasoak egozten dizkiote, besteak beste. Ostegunean, ordea, ia bikoiztu egin zuen eskaria; ez zuen zehazki esan zenbat urte eskatuko dituen, baina adierazi zuen «250 urte ingurukoa» izango dela eskaera, «gutxi gorabehera».

Izan ere, orain arte instrukzioan egon diren arren, joan den astera arte epaiketan ez dituzte atera bideo batzuk. Cabezudok biktimei grabatutako bideoak ziren horiek, eta, ikus entzunezkoetan dauden metadatuen bidez, jakin ahal izan dute bakoitza zein egun jakinetan grabatu zen. Horregatik, fiskalak frogatutzat eman du erasoak egun ezberdinetan jazo zirela, eta zortzi delitu zenbatu ditu, orain arte egotzi dion delitu jarraitu bakar bat beharrean.

Fiskalak joan den ostegunean bere ondorioak aurreratu zituenez, epaileak iritzi dio defentsak ordutik izan duela astia prestatzeko. Horrez gain, akusazioak ere handitu egin du bere eskaera: 2.627 urte eskatzen ditu orain, hasieran baino 239 gehiago.

Hortaz, datorren astelehenean aurkeztuko ditu fiskalak bere ondorioak; akusazioak gauza bera egingo du asteartean, eta defentsak, asteazkenean. Azken egun horretan akusatuak azken hitzak esateko aukera ere izango du. Aurreikusitako egunak beteko ez balira, epaiketa asko atzeratuko litzateke; izan ere, epaileak azaldu du maiatzera atzeratuko litzatekeela, apirilaren 22an epaimahaiko kide bati egitekoak diren ebakuntza bat dela eta. Aurreikusita dago Cabezudo maiatzaren 4an ateratzea behin-behineko kartzelalditik.


Summary: Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek 2030eko Olinpiar Jokoen hautagaitzari buruz erabakiko dute uztailaren 24an. Pere Aragones Generalitateko presidenteak kontsultari buruzko bi dekretu sinatu ditu. Dekretu horien arabera, bi kontsulta presentzial egingo dira uztailaren 24an. Ezingo da ez telematikoki ez posta bidez bozkatu.

Kataluniako Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarrek galdeketa baten bidez erabaki ahal izango dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoak antolatzeko hautagaitza aurkeztu edo ez. Hala iragarri dute gaur Laura Vilagra eta Victoria Alsina Kataluniako Generalitateko kontseilariek. Kataluniako 3/24 telebista publikoak aurreratu zuen galdeketa hori gauzatzeko aukera, eta udaberrian egingo zela esan zuen. Azkenean, baina, uztailaren 24an egingo da.

Pere Aragones Generalitateko presidenteak gaur sinatu ditu kontsultarako deialdia bultzatzeko bi dekretu. Sinatutako dekretu horien arabera, bi kontsulta presentzial egingo dira uztailaren 24an, eta ezingo da ez telematikoki ez posta bidez bozkatu. Halaber, azaldu du galdera «argi» bati erantzun beharko zaiola, eta erantzun posibleak bi soilik izango direla: bai edo ez.

Pirinio Garaiko herritarrei Kataluniako Gobernuak Joko Olinpiko eta Paralinpikoetarako hautagai zerrenda bat aurkeztu behar duen edo ez galdetuko zaie. Ripolles, Solsones y Bergueda udalerrietako herritarrei, berriz, ea eskualdeak Joko Olinpiko eta Paralinpikoen proiektuan parte hartu behar duen edo ez galdetuko zaie.

Aldekoek gehiago dirudite

Kataluniako Gobernuak eginiko inkesta baten arabera, katalanen %73,3k interesgarritzat jotzen dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoen antolaketan parte hartzeko aukera. Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarren artean, %74,6 da ehuneko hori. Kontra agertutakoak, berriz, %20,7 dira.

Ikusi gehiago: Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek kontsulta batean erabakiko dute Olinpiar Jokoetarako hautagaitza aurkeztu edo ez


Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa

Summary: Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa. Larrabetzuko herritarra atzo atera zen Basauriko espetxetik. Hemeretzi urte eta erdi egin ditu preso.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, atzo gelditu zen aske Josu Ginea Sagasti Larrabetzuko (Bizkaia) euskal presoa. Basauriko kartzelan zegoen iaztik (Bizkaia), eta handik atera zen atzo.

Guztira hemezortzi urte eta erdi egin ditu kartzelan.


Summary: Egoiliarren arretan eta ongizatean oinarrituko da Gipuzkoako zahar etxeen eredu berria. Hamabost pertsona inguruko bizikidetza unitateak ezarriko dituzte, egoiliar gehienak banakako gelatan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Eredua «positibotzat» hartu arren, Gipuzkoako Senideak elkarteak adierazi du ezin direla ezkutatu sistemaren «gabezia larriak».

Gipuzkoako zahar etxeetan egoitza eredu berria ezarriko du Foru Aldundiak, Etorkizuna Eraikiz-en eta Gipuzkoa 2020-2030 Agendaren barruan. Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak eta Maite Peña Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak azaldu dutenez, aldaketak «erabateko lehentasuna» du Aldundiarentzat, eta «zaintzaren abangoardian» kokatuko du lurraldea. Ereduak egoiliarren arretan eta ongizatean izango du eragina, eta hiru oinarri nagusi izango ditu ardatz: pertsona erdigunean kokatzea, komunitatearekin harremana lantzea eta arretaren inguruko berrikuntzak lantzea.

Olanok nabarmendu duenez, garrantzitsua izango da egoiliarrek «etxean» daudela sentitzea, eta «ez ospitalean» daudela. Horretarako, besteak beste, bizikidetza unitate txikiagoetan biziko dira: hamabost pertsona inguruko komunitateak ezarriko dituzte, gehienak banakako gelatan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Arreta pertsonalizatuagoa ere jasoko dute egoiliarrek.

Hori lortzeko, ekipamendua erosteaz gain, zahar etxeak arkitektonikoki egokituko dituzte. Eredu berria Gipuzkoako 25 zentrotan ezarriko dute, eta, horretarako, Aldundiak COVID-19 funtsetatik ateratako 20 milioi euro bideratuko ditu. Lanak 2023a amaitu baino lehen egitea aurreikusten dute.

Zahar etxeen eredu berria «positibotzat» hartu du Gipuzkoako Senideak egoitzen erabiltzaileen eta haien elkarteak. Hala ere, nabarmendu du ezin direla ezkutatu sistemaruen «gabezia larriak». Horrez gain, salatu du eredu berria diseinatzeko orduan ez dela «inoiz» Gipuzkoako erabiltzaileen eta senideen elkarteen iritzirik edo parte hartzerik jaso, «behin eta berriz» eskatu duten arren.


Summary: Energia eolikoa %12 hazi da mundu zabalean azken urtean, 837 gigawatteraino. Sektoreko enpresak biltzen dituen elkarteak, Global Wind Energy Councilek, hazkunde azkarragoa eskatu du, eta erabaki politikoak azpimarratu ditu hori ahalbidetzeko tresna gisa.

Pandemiaren bigarren urtea, 2021a, inoizko urte onenetakoa izan da energia eolikoarentzat, onenetan bigarrena hain zuzen. 93,6 gigawatteko instalazioak egin dituzte sektoreko enpresek mundu zabalean, eta dagoeneko 837 gigawatt sortzen dituzte munduan dauden errota eolikoek. Hazkundea %12koa izan da, baina Global Wind Energy Councilek, sektoreko enpresak biltzen dituen elkarteak, erabaki politikoak eskatu ditu gaur Bilbon, hazkunde hori azkartzeko, zero igorpeneko helburuari begira. Bihar, Wind Europe kongresua abiatuko da, Bizkaiko hiriburuan.

Munduko bi merkaturik handienak Txina eta AEBak izan dira; 2021ean apaldu egin dituzte lurreko instalazio eolikoak, Txinak 30,7 gigawatt jarri dituelako, eta, AEBek, 12,7 gigawatt. Baina beste merkatu batzuetan egindako instalazioek errekorrak gainditu dituzte. Hala, Europan, %19 handitu dituzte haize erroten instalazioak, Erdialdeko eta Hegoaldeko Amerikan bezala; Afrikan, %27; eta, Ekialde Hurbilean, %120.

Offshore esparruan, berriz, 2021. urtea inoizko onena izan da, eta berretsi da itsasoko esparrua gero eta pisu handiagoa hartuko duela energia eolikoari dagokionez. Hala, 21,1 gigawatt jarri dituzte offshore atalean, aurreko urtean jarritako potentzia halako hiru. Hazkunde horren %80 Txinan jarritako instalazioek eragin dute; dagoeneko, Erresuma Batua gainditu du Txinak offshore ataleko energia eolikoan.

Bestalde, enkantera ateratako energia %153 handitu da 2020arekin alderatuta: 88 gigawatten adjudikazioa egin da mundu zabalean. Lurreko energia eolikoa izan da adjudikazio horren %78 (69 GW); itsasoko esparrukoak izan dira beste hemeretzi gigawatt.

Azkarrago jarri behar da

GWECek datozen bost urteetarako aurreikusi duen hazkundea %6,6 da, hau da, 557 gigawatt gehiago 2022 eta 2026 bitartean. Kopuru handiak diren arren, «ez da nahikoa» zero igorpeneko helburuari eusteko 2050. urterako, GWECeko zuzendari Ben Backwellen arabera. Egungo erritmoarekin, Backwellek aurreratu du 2030erako behar diren offshore instalazioak baino bi heren gutxiago egongo direla, betiere 1,5 graduko berotzea aintzat hartuz eta zero igorpeneko helburuari eutsita. Iaz jarritako itsasoko instalazio eolikoak halako lau handitu behar ei da erritmoa hamarkada honetan, «zero igorpeneko mundua lortzeko».

GWECeko zuzendariaren ustez, «trantsizio energetiko zalantzatia eta ordenarik gabekoa» islatzen dute erregai fosilen prezioen gorabehera handiek». Backwellek garbi esan du Ukrainako inbasioak «agerian» utzi dituela «erregai fosilen inportazioen inplikazioak». «Azken hamabi hilabete hauek balio beharko lukete behingoz konturatzeko aurrera egin behar dugula, eta sistema energetikoa iturri berriztagarriekin osatu behar dugula XXI. mendean».


Summary: Arabako metalgintzan hiru greba egun antolatu dituzte. Maiatzaren 18an, 24an eta 26an ekoizpena eteteko deia egin dute ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek.

Azken hiru hilabeteetan lau aldiz elkartu dira patronala eta sindikatuak Arabako metalgintzako lan hitzarmena negoziatzeko. Hilaren 12an dute hurrengo hitzordua, baina sindikatuek ez dute erantzunik espero, SEA patronalak ez baitu negoziatzeko borondaterik erakutsi orain arte haien ustez. Hori dela eta, grebara deitu dute maiatzerako, patronalari «mugi dadila» eskatzeko. Hiru egunez ekoizpena eteteko deia egin dute ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek: maiatzaren 18an, 24an eta 26an egingo dituzte lanuzteak.

Sindikatuek salatu dute sektoreko lan hitzarmena berritzeko ahaleginak lau urte daramatzala inolako aurrerapausorik eman gabe. Gainera, negoziazioak eten egin ziren COVID-19aren izurriaren ondorioz, eta uste dute patronalak ez duela hitz egiten jarraitzeko borondaterik agertu orduz geroztik. «Ozen eta argi diogu: denbora honetan guztian, SEAk bere horretan jarraitu du», salatu dute sindikatuek Gasteizen egin duten agerraldi bateratuan. Eta zalantza egiten dute lan gatazkaren irtenbiderik nahi ote duen ere: «Beti aurkitu ditu aitzakiak aurrera ez egiteko».

Arabako metalgintzako aurreko hitzarmena 2017an iraungi zen, baina itun horretan jasotako lan baldintzak indarrean daude oraindik, aurrerako eragina zuelako. Hitzarmen berria negoziatzeko plataforma bateratu bat eratzea adostu zuten ELAk, CCOOk eta LABek iazko abenduan, eta, ondoren, USO, ESK eta CGT batu zitzaizkien. Itun «duin» bat izateko negoziazioak egitea eta ekintza sindikalak bultzatzea da plataformaren helburua; izan ere, iritzi diote sektorean «arazoak eta prekaritatea» pilatzen ari direla. 15.500 langileri eragiten die hitzarmenak guztira.

Patronalaren jarrera eta sindikatuena «oso urrun» daude gaur-gaurkoz, edonola ere. Sindikatuen hitzetan, SEAk «geldi» jarraitzen du, eta ez du proposamenik mahairatu gatazka konpontzeko. «Ez du soldata igoeraz hitz egiten, ez lanaldia jaisteaz, ezta subrogazioaz ere. Ez die gure eskaera bakar bati ere erantzuten». Hori dela eta, «benetako negoziazioa» has dezala eskatu zioten azkeneko bileran, orain bi aste.

Lanuzteak ostiralean Grebaren eta negoziazio mahaiaren hitzorduaren aurretik, halere, lanuzteak egingo dituzte ostiralean: bi ordukoak izango dira, eta lan txanda guztietan egingo dituzte. Aurreko astean iragarri zuten protesta LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek, eta gaur baieztatu dute bere horretan eusten diotela deialdiari.

Izan ere, sindikatu guztiek ez dute babestu mobilizazioa, grebarekin egin moduan. ELAk ez du bat egin deialdiarekin, eta berak du ordezkari gehien sektorean (%40 ia). UGTk ere ez du babestu.


Summary: Donostiako taberna baten jarrera arrazista salatu dute. Mendebaldeko Saharako bi gaztek salatu dute ez dietela sartzen utzi «mairuak izateagatik».

Donostiako Parte Zaharreko Iguana tabernan jarrera arrazista bat izan dela salatu dute, bi gazte sahararri sarrera ukatu dietela eta. Larunbat gauean gertatu zen: atezainak esan zien bi gazteei ezin zirela sartu, «mairuak zirela» argudiatuta.

Sofia Fernandez Lavinek kontatu du (Kantabria, 2000) eraso arrazista hori, Twitterren. Irutxuloko Hitza-k harekin hitz egiteko aukera izan du. Azaldu duenez, astea pasatzera etorri dira lagunak, Giza Eskubideen Zinemaldian epaimahai gaztean parte hartuko dutelako.

Segi irakurtzen Irutxuloko Hitza-n.


Summary: Hiru euskal preso Espainiaratu nahi dituzte, «gizateriaren aurkako krimenak» leporatuta. Auzitegi Nazionalak fiskalari eskatu dio Garikoitz Aspiazu, Mikel Karrera eta Aitzol Iriondo Espainiaratzeko, ETAk 2004tik eginiko atentatuei lotuta. Frantziak onartua du jada Aspiazu Espainiaratzea, bertze auzi batengatik epaitzeko.

Espainiako Auzitegi Nazionalak aitzinera egin nahi du, ETAk 2004tik egindako atentatuengatik «gizateriaren aurkako krimena» leporatuta hainbat euskal presoren aurka hasitako auzibidea, eta, horrekin lotuta, Garikoitz Aspiazu, Mikel Karrera eta Aitzol Iriondo euskal presoak Espainiaratzeko eskatzea aztertzen ari da. Lannemezango kartzelan daude gaur egun hiru euskal presoak (Okzitania).

Ikusi gehiago: Espetxeetako salbuespena amaitzeko eskatu du Etxerat elkarteak

Auzitegiak ez dio oraindik Frantziari hiru euskal presoak Espainiaratzeko eskatu, baina fiskaltzari egina dio galdera. Halaber, Espainiako Auzitegi Nazionaleko bigarren zigor salak, joan den asteazkenean ateratako auto batean, jakinarazi zuen Frantziak baimena emana duela Aspiazu bertze auzi batengatik Espainiaratzeko. Abuztuaren 20tik urriaren 20ra eramanen dute Aspiazu Madrilera, 2005ean Bilbon bonba-auto bat leherraraztea leporatuta epaitzeko.

Ikusi gehiago: Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa

Espainiako Auzitegi Nazionaleko 3. Instrukzio Epaitegi Zentraleko Juan Pablo Gonzalez magistratuak abiatu zuen Frantziako kartzeletan dauden hiru euskal preso horien eta Josu Urrutikoetxearen aurkako auzibidea, 2015ean, hainbat biktima elkartek eskatuta. Aitor Elizaran euskal preso ohia ere auzibidean sartu zuen hasieran, baina haren kausa artxibatu egin zuten azkenean. 2018an Espainiako Auzitegi Nazionaleko Carmen Lamela epaileak erabaki zuen Aspiazu, Karrera eta Iriondo auzipetzea —Urrutikoetxea orduan bilatze eta atxilotze agindupean zegoen—.


Summary: Eusko Jaurlaritzak konpetentzien arabera lan egitearen aldeko apustua egin du curriculum berrietan. Haur Hezkuntzako, Lehen Hezkuntzako, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko curriculum berriak aurkeztu dituzte.

LOMLOE Espainiako Hezkuntza Legeak hainbat aldaketa ekarriko ditu datorren ikasturtetik aurrera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara. Hain zuzen, gaur eman du Eusko Jaurlaritzak 2022-2023 ikasturteko curriculum berrien nondik norakoen berri, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak, Eugenio Jimenez Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak eta Maite Ruiz hezkuntza ikuskari nagusiak Bilbon egin duten agerraldian. Irakasgai eta notetatik harago joanda, konpetentziaren araberako irakaskuntzan «jauzi kualitatiboa» egitea proposatu dute. Curriculum berriak datorren ikasturtetik aurrera egongo dira indarrean maila bakoitietan, eta 2023-2024tik aurrera bikoitietan.

HH Haur Hezkuntzatik Batxilergora arteko curriculumen berri eman dute prentsaurrekoan. Horien bidez, Jaurlaritzak «urrats kualitatiboa» eman asmo du konpetentzien araberako irakaskuntzan, eta proposatu du irakasgaien arabera baino eremuen arabera antolatuta lan egitea, batez ere Lehen Hezkuntzan eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen eta bigarren mailetan. «Ikuspegi berri horrek ikasturte bakoitzean lantzen diren arloak edo ikasgaiak elkarrekin lotzen ditu», azaldu dute ohar bidez. Hau da, irakasgaiak «batera eta diziplinartekotasunez» landu nahi dituzte. Pedrosaren hitzetan, ebaluazio eredua izango da curriculumeko «nobedaderik garrantzitsuena. Aldaketarako beharra ikusten du: «Pandemian zerbait ikasi badugu, ebaluazioa beste modu batean egin behar dugula ikasi dugu. Kalifikazioa gora kalifikazioa behera, garrantzitsuena da konpetentzietan oinarritzen den eredu bat eraikitzea». Nabarmendu du hori ez dela berria Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeetan, baina iruditzen zaio oraindik badagoela zer ikasia: «Erronka da ikastetxe guztietan identifikatzea zeintzuk diren ikasleen gaitasun horiek eta nola ebaluatu behar diren». Izan ere, sailburuordearen irudiko, ebaluazioak nota jakin bat baino zerbait gehiago izan behar du: «Kalifikazioa gutxienekoa da, garrantzitsuena da zer ari den ikasten ikaslea».

«Garrantzitsuena» bai, baina ebaluazioa ez da izango curriculumaren ardatz bakarra. DBHn eta Batxilergoan curriculum berriek proposatzen duten aukerako ikasgaien eskaintza «zabala» izan du hizpide Jaurlaritzak, eta tutoreek garrantzia berreskuratuko dutela ziurtatu.

Berritasunak praktikan

Ia urtebeteko lanaren emaitza dira HHtik Batxilergora arteko curriculumak, eta badute berrikuntzarik. HHri dagokionez, besteak beste, naturarekiko harremana «sendotu» nahi dute, eta umeen «garapen pertsonala eta ongizate pertsonala bermatu», baita «ekitate eta inklusio printzipioak» ere.

LHn, pixkanaka eremuetan oinarritutako sistemarantz joatea proposatzen du curriculumak. Natur Zientziak eta Gizarte Zientziak irakasgaiak batuko dituzte, eta Natura, Gizarte eta Kultura Ingurunea Ezagutzea irakasgaia sortuko dute. Gainera, Balio Zibikoak eta Etikoak irakasgaia eskainiko dute LH6n. Behin etapa hori amaituta, DBHrako jauzia ere zaindu nahi du Jaurlaritzak, eta horretarako antolaketa neurri eta neurri pedagogiko berriak hartuko dituztela esan du, baina zein izango diren zehaztu gabe.

DBHra igarotakoan ere, aldaketak: Balio Zibikoak eta Etikoak ikasgaia izango dute DBH1en; DBH1en eta DBH2n Natur Zientziak irakasgaia izango dute, Biologia, Geologia, Fisika eta Kimikako jakintzak bilduko dituena; eta DBH2n eta DBH3n, Teknologia eta Digitalizazioa. Gainera, aukerako irakasgaiak ere izango dituzte: Garapen Pertsonal eta Sozialari Aplikatutako Filosofia, Atzerriko Bigarren Hizkuntza, Osasun Fisikoa eta Emozionala... Ordea, DBH1en eta DBH2n irakasgai zehatzen jarduna gainditu nahi dute, eta eremuetan oinarritutako sistemarako bidea egin.

Azkenik, Batxilergoan ere izango da berrikuntzarik. Lau mota eskainiko dituzte: zientziak eta teknologia; giza eta gizarte zientziak; artea musikaren eta arte eszenikoen adarrarekin; artea arte plastikoen adarrarekin; eta orokorra —arlo zientifikoko eta letretako gaiak uztartuko ditu—. Azken batxilergo hori berria izango da, baita arteen batxilergoak bi adar izatea ere.


Jon Batiste gailendu da Grammy sarietan

Summary: Jon Batiste gailendu da Grammy sarietan. Bost sari eskuratu ditu Batistek; besteak beste, urteko diskorik onenaren saria 'We Are' lanarekin.

Jon Batiste artista bost aldiz igo da oholtza gainera bart Grammy sarien galan. AEBetako Arte eta Zientzien Grabazio Akademia Nazionalak urtero-urtero banatzen ditu sariok, eta, aurten, Batiste izan da protagonista nagusietako bat: bost sari jaso ditu. Tartean, urteko diskorik onenarena, We Are lanarekin; musika bideorik onenarena, Fredoom lanarekin; eta soinu bandarik onenarena, Soul lanarekin. Lehiakortasuna alde batera utzi eta lortutako arrakastan jarri nahi izan du arreta artistak: «Ez dago musikari, abesti edo aktore hoberik. Arteak subjektiboak dira, eta gehien behar denean egiten dute topo jendearekin».

We Are diskoaren lehen grabazioa Ed Sullivan teatroko bere jantzigelan egin zuen Batistek, saioa grabatzen duten lekuan, sei egunetan. 2019ko irailean izan zen hori, eta 2020ko udaberrian amaitu zituen estudioko lanak. Hamabi instrumentu jo zituen berak, eta soula, jazza, rapa, rhythm and bluesa eta gospela daude diskoko hamahiru abestietan.

Silk Sonic bikoteak, bestalde, grabazio eta abesti onenaren sariak eskuratu ditu, Leave the Door Open lanarekin. Bestalde, Olivia Rodrigok eskuratu du AEBetako artista berririk onenaren saria. 19 urteko artista gazteak pozez jaso du aitortza: «Nire ametsik handiena egia bihurtu da». Horrez gainera, pop emanaldirik onenaren saria eta pop diskorik onenaren saria ere eskuratu zituen, Sour lanagatik.

Askatasuna izan zen gaueko gaietako bat, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak bideo bitartez hartu zuen parte sari banaketan. «Gerraren beste muturrean, beste ezer baino gehiago, musika dago", esan zuen. Horixe izan zen gaueko isilune bakarra.

Sariez gainera, ekitaldian hainbat emanaldi izan ziren; besteak beste, John Legend, Billie Elilish, Lady Gaga, J Balvin eta Maria Becerra kantarienak. Horietako askok, gainera, joan den astean hildako Taylor Hawkins Foo Fighters taldeko bateria jotzailea omendu dute.


Summary: ELAk uste du hezkuntza itunak Madrilek «inposatutako marko arautzaileari» men egin diola. Sindikatuak alderdi politikoei egotzi die akordioa «langileen bizkar» bideratzea eta hobekuntzak lortzearen «itxurak egitea». Hezkuntza sisteman trantsizioa eskatu du, eta proposamen zehatzen berri eman.

ELA sindikatua oso kritiko agertu da Eusko Legebiltzarreko alderdiek erdietsitako hezkuntza itunaren inguruan. «Egungo hezkuntza sistema betikotzea» egotzi dio akordioari, eta alde horretatik, «Espainiako Estatuak inposatutako marko curricularrari eta arautzaileari» men egitea: «Esparru normatiboa eztabaidatu gabe, euskal lege eraldatzaile bat egin daitekeen ustea fikzio hutsa da». Sindikatuak sare publikoan zein itunpekoan dituen ordezkariek agerraldia egin dute gaur Bilboko egoitzan, eta beren proposamenaren berri ere eman dute: «Lan baldintza egokiak izango dituen sare bakarreko hezkuntza sistema propioa, euskalduna, publikoa, inklusiboa eta plurala».

Egungo hezkuntza sistemaren diagnostikoa egin du ELAk: «Patronalek, indar politikoek eta gobernuek urteetan adostutako erabakien ondorioz, ikasleak euskalduntzeko gero eta zailtasun handiagoak daude, eta sistema gero eta uniformatzaileagoa, merkantilistagoa eta segregatzaileagoa da». Sindikatuko kideen ustez, itunak ez ditu arazook konponduko. Alderdi politikoei leporatu diete euren helburu nagusia izatea «akordiorako gaitasuna erakustea» eta hobekuntzak lortzearen «itxurak egitea», baita dokumentuan «literatura eta abstrakzioa» erabiltzea ere, «eduki bera bakoitzak nahi bezala interpretatu ahal izateko».

ELAk uste du hezkuntza sistemak trantsizio bat abiatu behar duela, eta prozesu horretan langileak kontuan hartu behar dira, orain arteko eztabaidak «langileei bizkarra emanez» egin direlakoan. Etorkizuneko sistema horrek «eskumen eta curriculum esparru propioak» izango lituzke, inbertsio handiagoa (BPGaren %6 helburu), lan baldintza «egokiak» eta segregazioa desagerrarazteko neurri zehatzak (besteak beste, matrikulazio bulego bakarra eta jardueren eta ekipamenduen kontrola aipatu ditu). Era berean, ELAren proposamenen artean ageri dira euskarazko murgiltze eredua abiatzea eta sare bakarra ezartzea: «Egungo sare banaketa gainditu eta publikoa izango den sare bakarrerako trantsizio neurriak diseinatzea; besteak beste, borondatea luketen eskolak publifikatzeko marko egonkor bat ezartzea».

Hala, eduki horiek etorkizuneko legean txertatzeko «mobilizatu» egin beharko duela uste du sindikatuak, eta ez du baztertu greba egitea ere. Steilasek ostegunerako deitu duen lanuztearekin ez du bat egin, baina ondorenari begira jarri da Miren Zubizarreta hezkuntzako arduraduna: «Ez nuke esango batasun sindikala erabat hautsi denik. Bidea luzea izango da, eta, Hezkuntza Legearen edukiak baldintzatu nahi baditugu, indarra egin beharko dugu».


Summary: Zaintza, ondasunak eta enpleguak banatzeko eskatuko du LABek Maiatzaren Lehenean. Hamahiru mobilizaziotara deitu ditu, eta, azken urteetan bezala, Baionakoa bateratua izango da. Sindikatuak ohartarazi du ez duela inolako errenta pakturik onartuko «erosahalmena berreskuratzeko ez bada».

LAB sindikatua Egin dezagun posible lelopean irtengo da kalera aurtengo Maiatzaren Lehenean. Eta «banaketa hirukoitza» delakoa da posible egin beharreko asmo hori: «Zaintzaren, enpleguaren eta ondasunen banaketa bidezkoago bat aldarrikatuko dugu», iragarri du Garbiñe Aranburu sindikatuko idazkari nagusiak. Aldarri hori hamahiru manifestaziotan zabalduko dute: bana Hego Euskal herriko hiriburuetan; beste bat Baionan, gainerako sindikatuekin batera; eta hainbat herritan, batez ere Nafarroakoak. Aurten aldarria manifestaziotik harago irits dadin nahi du LABek, eta hainbat espazio ludiko antolatuko ditu: «Langileen arteko elkargune izan daitezen».

LABen ustez, langileek urteak daramatzate krisian, eta argi du «kapitalismoa» dela horren eragilea, eta horren azpian ez dagoela etorkizunik langileentzat. Pandemiatik eta Ukrainako gerratik harago doan fenomeno bat da, baina azken horren atzean ere ikusten du kapitalismoaren itzala. «Interes geopolitikoek eragindako batek eragin du, oligarken mesedetan. Bizitza eta kapitalaren talka gordinena da». Energia krisiaren atzean ere ageri da kapitalismoa. Aranbururen ustez, «iraingarria» da energia enpresak aberastea oraindik ere, eta, horregatik, exijitu du mugak ezartzea «oligopolio energetikoak duen xantaiako botereari».

Horien eta beste arazo batzuen aurrean, banaketa hirukoitza da LABen formula. Baina zertan datza eskaera hori? Lan guztiak aitortu, duindu eta banatu behar dira, eta lanaldia murriztuz. «LABen 30 orduko lan astea aldarrikatzen dugu», azaldu du. Aberastasunaren banaketa egiteko moduak azalpen luzeagoa du, eta hiru dira ardatzak: erreforma fiskala, kapitalaren errentei eta irabaziei zergak igota; zerbitzu publikoen hobetzea, adibidez gastu militarretik dirua bideratuz; eta soldatak hobetzea.

Soldaten hobekuntza hori KPIaren araberako igoerekin edota 1.400 euroko gutxieneko soldatarekin lortu behar dela uste du LABek. Era berean, sindikatuak bere burua kokatu du Hego Euskal Herrian bultza daitekeen balizko «errenta pakturen» baten aurrean: «Ez dugu inolako errenta pakturik onartuko langileok galdu dugun erosahalmena berreskuratzeko ez bada», aurreratu du Aranburuk. LABen mobilizazioak Maiatzaren Lehenean. Araba: Gasteiz (12:00). Bizkaia: Bilbo (11:00). Gipuzkoa: Donostia (12:00) eta Eibar (12:00). Ipar Euskal Herria: Baiona (11:00). Nafarroa: Iruñea (12:00), Azkoien (12:00), Lizarra (12:30), Tafalla (13:00), Tutera (12:30), Doneztebe (12:00), Altsasu (12:30) eta Leitza (12:00).


Summary: Jaurlaritzak haur eta nerabeen arta psikiatrikoa lehenetsiko du osasun mentaleko estrategia berrian. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak iragarri du osasun mentalaren estrategia berria garatuko duela «pandemia osteko premiei» erantzuteko .

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bisita egin du gaur Zabalburuko nerabeentzako osasun mentaleko eguneko ospitalera, eta han iragarri du haur eta gazteen arreta psikiatrikoa lehenetsiko dutela osasun mentaleko estrategia berrian. Estrategia berri horren helbururik behinena izango da «pandemia osteko osasun mentalari arreta jartzea», eta arlo horretan sortzen diren premiei erantzutea. Haur eta gazteen arta psikiatrikoa estrategia berriaren lehentasunetako bat izango da. Sagarduik esan du beste urrats bat egingo dela arlo horretan; besteak beste, aurretik dauden programak sendotuta, ekintza berriak abian jarrita, eremu guztietan «prebentzioa» eta «postbentzioa» sendotuta, eta suizidioa prebenitzeko estrategia garatuta. Aurki helduko dio estrategia berriari Osasun Mentalari buruzko Aholku Batzordeak.

Haur eta gazteen buru osasuna indartzeko, zenbait neurri hartu ditu Osasun Sailak azken urteotan, Sagarduik azpimarratu duenez: besteak beste, osasun mentalaren inguruko gastua eta inbertsioa areagotu ditu, haur eta gazteen esparrurako giza baliabideak eta materialak bikoiztu ditu, langile espezializatuen ratioa handitu du, eta paziente, familia eta profesionalei laguntza emateko programak ezarri ditu. Osasun sailburuak azaldu du bere departamentuak haur eta gazteen arreta psikiatrikoa indartzen jarraitu nahi duela, orain arte martxan jarritako baliabideak sendotuta. Gaur egun, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 85 plaza daude horretara bideratuta: Zabalburuko nerabeentzako eguneko zentroan 30 leku daude; Galdakao-Usansolo ospitalean (Bizkaia), hamasei; Saralegiko (Bizkaia) osasun zentroan, hamabost; Gasteizko haur eta gazteentzako eguneko ospitalean, hamar; eta Gipuzkoan, arreta goiztiarreko unitatea dago Donostian, hamalau plazarekin.


Summary: Duela hamar urte gaurko egunez zauritu zuen Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin. Gaur dira hamar urte ertzain batek bota zuen gomazko pilota batek Iñigo Cabacas buruan jo zuela. Horren ondorioz, Athleticeko jarraitzailea lau egun geroago hil zen. Hamar urte hauetan ez dute identifikatu nor izan zen hiltzailea, eta gaztearen gurasoek ez dute justiziarik aurkitu. Larunbatean berriro gogoratuko dute.

Duela hamar urte Athletic Europa Ligan zegoen, eta, gaurko egunez, osteguna zen, Schalke 04 Alemaniako taldearen aurka jokatu zuen final-laurdenetako itzuliko partida. 2-2 berdindu zuten markagailuan, eta Athletic sailkatu egin zen hurrengo kanporaketarako. Egun hori, ordea, beltzez margotu zuen partidaren ostean Bilboko Maria Diaz de Haro kalean gertatu zenak: Ertzaintzak bortizki kargatu zuen Kirruli herriko tabernaren aurrean zeudenen aurka. Furgonetetatik jaitsi, eta gomazko pilotak bota zituzten, gertutik eta zuzen. Horietako batek Iñigo Cabacas Lizeranzu Athleticeko 28 urteko jarraitzailea jo zuen buruan, eta, horren ondorioz, handik lau egunera, apirilaren 9an, hil egin zen Basurtuko Ospitalean.

Hamar urte pasatu dira, baina Athleticeko zaleengan iltzatuta dago egun hura. Ez zelako Ertzaintzaren halako erasorik justifikatzen zuen liskarrik une horretan; edonor hil zezakeelako pilota horrek, hainbat lekukoek azaldu zutenez. Zauria irekita dago, hamar urteren ondoren pilota bota zuen ertzaina ez dutelako identifikatu ere egin, eta uko egin diotelako saiatzen jarraitzeari. Gainera, Cabacasen heriotzak gomazko piloten eta poliziaren jardunaren inguruko hausnarketa bat ekarri bazuen ere (zenbait iturriren arabera, Ertzaintzak bota zuen gomazko azken pilota izan zen hura), berriki antzeko jokaera erakutsi du Ertzaintzak kalean, bestelako jaurtigaiekin bada ere.

Aste Santuko oporraldia zen duela hamar urte Hego Euskal Herrian, eta, apirilaren 5ean larri zauritu bazuten ere, lau egun geroago Cabacas hil zen arte agintariek ez zuten behar den bezala erreakzionatu. Lau egun horietan inor ez zen gai izan gertatutakoa azaltzeko: ospitalean zauritu bat zela bai, baina bertsio ofizialak ez zuen esaten zer gertatu zen. Patxi Lopez PSEkoa zen Eusko Jaurlaritzako lehendakari PPren babesarekin, eta Rodolfo Ares zen Barne sailburu (hala deitzen zen garai horretan Segurtasun Saila). Miguel Buen Barne sailburuordeak urte batzuetara aitortu zuen ertzainek gau horretan gomazko pilotak bota zituztela ere ukatu egin zietela eurei hasieran.

Cabacas zauritu eta astebetera baieztatu zuen, ordea, autopsiak gomazko pilota batek hil zuela. Orduan eskatu zion Aresek barkamena familiari eta Eusko Legebiltzarrean esan zuen azkeneraino iritsiko zirela gertatutakoa argitzeko lanetan, «erortzen dena erortzen dela ere». Geroago frogatu zen moduan, ordea, lehen momentutik izan ziren zailtasunak Ertzaintzaren barruan hura argitzeko.

Sei ertzain epaitu zituzten

EAJ hurrengo urtean, 2013an, itzuli zen Ajuriaenera Iñigo Urkulluren eskutik, baina aldaketarik ez zuen ekarri horrek agintarien aldetik Cabacasen auzian. Manu Cabacas eta Fina Lizeranzu hildako gaztearen gurasoak behin baino gehiagotan kexatu dira jendaurrean hamar urte hauetan agintarien jarreragatik, baina justiziarik ez da izan. 2018an sei ertzain epaitu zituzten. Ez zegoen horien artean, ordea, Deustuko komisariatik gau horretan operazioa zuzendu zuen arduraduna. Ugarteko ezizena zuen horrek, eta, 2013ko apirilean zabaldu zen audio batean entzun ahal izan zenez, «herriko-an zeukaten guztiarekin sartzeko» agindu zuen.

Epaiak bost ertzain errugabetu zituen, gau horretan gomazko pilotak botatzen ibili zirenak, hain zuzen ere. Seigarrenari, Juan Jose de Pablo ertzainari, bi urteko espetxe zigorra eta lau hilabeteko inhabilitazioa ezarri zion Bizkaiko Lurralde Auzitegiak, pilotak botatzea agintzeagatik, «horren beharrik izan gabe», epaiaren arabera. Epaiketak, gainera, agerian utzi zuen Ertzaintzaren prozedura okerra izan zela hasiera-hasieratik. Epaiaren arabera, gau hartan gazte bat gomazko pilota batez zauritu zutela jakin arren, eskopetak inolako protokolorik jarraitu gabe jaso zituzten, bakoitza nork erabili zuen zehaztu gabe; gainera, berehala garbitu zituzten, eta horiekin inolako probarik egiteko aukera deuseztatu.

Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen zigorra, eta gaineratu zuen nahikoa zela oldarraldia agindu zuen ertzainak gomazko pilotak ez botatzea agintzea hura gerta ez zedin, liskarrik ez zelako han; bai, ordea, epaiaren arabera, arrisku handia: irteerarik gabeko kale bat zen, eta jende asko zegoen. Epaiketan zigortu zuten ertzain bakarrak, ordea, ez zuen espetxe zigorra bete, 2021ean Bizkaiko Auzitegiak bertan behera utzi baitzuen De Pabloren espetxe zigorraren gauzatzea, bi urtez legerik hausten ez bazuen.

Zigortutako Ertzantzaren buru horren gainetik Jorge Aldekoa zegoen duela hamar urte, Deustuko komisariako burua. Gertatutakoan ardura zuzena izan arren, Cabacas hil eta bi urtera ertzainburu izendatu zuen Estefania Beltran de Heredia Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak. 2018ko abenduan Bizkaiko Auzitegiak epaia eman zuenean dimisioa eman zuen.

Barne ikerketa, artxibatuta

Ertzaintzaren barne ikerketak ere ez du ezer argitu. Joan den abenduaren 15ean Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi zuen artxibatu egin dutela seitik bost ertzainen kasuan, jada Ertzaintzan ez daudela argudiatuz. Absolbitu zuten ertzainetako baten kasuan soilik dago irekita, oraindik Ertzaintzan dagoelako, baina Erkorekak Eusko Legebiltzarrean adierazi zuen oso zaila dela zehaztea ertzain horrek inolako araurik urratu ote zuen: «Bere gainetik zeuden agintarien aginduak bete zituen, ez besterik». Cabacasen gurasoek urtarrilean BERRIAn argitaratu zuten gutunean azaldu zuten hainbeste espero zuten diziplina espediente hura «bere hartan bukatua zegoela».

Iñigo Cabacasen memoria, beraz, Ertzaintzaren 40 urteko historiaren beste orban bat da duela hamar urtetik, Rosa Zarraren izenarekin, Lasa eta Zabalaren hiletaren irudiekin eta Francisco Etxeberria forentsearen ikerketaren arabera, argitu gabe dauden Ertzainaren kontrako 300dik gora tortura salaketekin batera.

Cabacasek 28 urte zituen hil zuten egunean. Basaurin jaio zen (Bizkaia), baina aitak Bilboko Poza kalean taberna bat hartu zuenean, hiriburura egin zuen familiak. Herriko lagunak mantentzen zituen, ordea, eta Athleticen Piratak jarraitzaile taldeko kidea zen. Pitu deitzen zuten. Apirilaren 9an, larunbat honetan, hil zen egunaren hamargarren urteurrenean, berriro gogoratuko dute gomazko pilota horrek jo zuen tokian.


Summary: Euskara dohainik ikasi ahal izatea aldarrikatu dute Donibane Garaziko adierazpenean. AEK-k eta beste hainbat euskaltegitako ordezkariek neurriak eskatu dizkiete Euskal Herriko erakundeei, «euskara ikasteko bidea doakoa izan dadin». Agiria Hitzekin, denok euskara doan dinamikaren barruan aurkeztu dute, Korrikaren testuinguruan.

«Orain da 22. tantoa egiteko unea: euskararen doako ezagutzaren unibertsalizazioa erdiesteko unea». 22. Korrikaren testuinguruan, Donibane Garaziko adierazpena aurkeztu dute AEK-k eta beste hainbat euskaltegitako ordezkariek. Aldarrikapen argia egin dute: euskara ikasi nahi duten herritarrek dohainik jarduteko parada izan behar dute. Euskal Herriko erakunde publikoei eskatu diete hori hala izan dadin neurriak hartzeko.

Adierazpena Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak irakurri du gaur arratsaldean Donibane Garaziko (Nafarroa Beherea) Gau Eskolaren atarian, eta, jarraian, hara iritsi da Korrika, Donibane Garaziko adierazpenaren kilometrora. Agiria Hitzekin, denok euskara doan dinamikaren barruan aurkeztu dute.

«Euskaraz bizitzea erronka dugu, eta, horretarako, ezinbesteko euskararen ezagutzaren unibertsalizazioa; denon eskubidea delako», hasi da irakurtzen Iribarren. «Jauzi esanguratsuak emateko garaia» dela esan du; besteak beste, hizkuntza politiketan eta euskararen normalizazio prozesuan, ezagutzaren unibertsalizazioa lortzeko: «Argi dugu euskararen erabilera erosorako baldintzak sortu behar direla, eta hori erdiesteko nahitaezkoa da ezagutza bermatzea».

Ardura, bereziki, administrazio publikoaren gain jarri du adierazpenak, haiek «rol garrantzitsua» jokatzen dutelakoan: «Bistakoa da egungo hizkuntza politikek oraindik ez dutela hiztunen arteko hizkuntza berdintasuna lortu. Euskarari prestigioa eman eta euskara lehenetsiko duten politikak jarri behar dira abian».

Elkarlanean

Agintariei eskatu diete arreta jartzeko ezagutza unibertsalizatzeko iturri eta balditzetan: hezkuntzan, helduen euskalduntzean, eta hizkuntzaren transmisioan eta sozializazioan. Helburua izango litzateke Euskal Herri osoan euskara eroso erabiltzeko eremuak sortzea. Horretarako, dei berezia egin diete Ipar Euskal Herriko erakunde publikoei, EEPri eta Euskal Elkargoari; helduen euskalduntze arloarentzat beharrezkoak diren diru laguntzak eskatu dizkiete, «euskara eskubide gauzagarria izan dadin ikasi nahi duen ororentzat».

«Proposamen eta bide ezberdinak ezagutzen ditugu (UEMA, Euskarabidea, EEP, HPS, udalak, Kontseilua...). Elkar gaitezen eta osa dezagun, elkarlanean, eta berandu baino lehen, guztiok doan ikasteko bide orria. 22. tantoa jokatzera goaz, eta, denon artean, elkarlanean, partida irabaziko dugu!», amaitu du Iribarrenek.

Ikusi gehiago: Korrikaren zuzeneko jarraipena, BERRIAn


Summary: EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Errusiari, Kiev inguruan egindako ustezko «sarraskiengatik». Butxa herriko kaleetan 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte. Kremlinek akusazioak ukatu ditu.

Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak iragarri du EBk Errusiaren aurka «premiazko» zigor gehiago ezartzeko asmoa duela, Errusiako tropek Kiev oblastan eta azken egunotan erretiratu diren beste eremu batzuetan ustez egin dituzten «sarraskien» biharamunean. Azken datuen arabera, ehorzketako zerbitzuetako langileek Butxa herriko kaleetan 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte, Ukrainako hiriburutik gertu, baina oraindik etxe partikularretako lur sailetan edo inguruetako zelaietan lurperatu dituztenak aurkitzen ari dira, apurka-apurka. «Erantzuleak zigortuko ditugu. Errusia genozidioa egiten ari da», salatu du Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, haserre, Butxara egindako bisitan. Kievek NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan aurkeztuko du Butxako kasua, bihar.

Moskuk, berriz, akusazioak ukatu zituen atzo. «Erabat baztertzen ditugu», esan zuen Kremlineko eledun Dmitri Peskovek, zabaldutako irudi horiek Ukrainako zerbitzu sekretuek antolatutako «probokazio» ekintza bat direla argudiatuta. Gaineratu zuen Errusiak gertakari horiek NBEren Segurtasun Kontseiluan eztabaidatzeko galdegin duela.

Nolanahi ere, EBk Errusiari beste zigor sorta bat ezartzeko eskaerak gero eta ozenagoak dira. Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidentea, esaterako, argi mintzatu da: «Europak Errusiako energia horniduretatik bereizi eta bonba horiek zeharka finantzatzeari utzi behar dio». EBko 27ek, Ukrainari «elkartasuna» adierazteaz gain, gogorarazi dute Kievi frogak biltzen lagunduko diotela, «sarraski horien egileak Nazioarteko Justizia Auzitegira eramateko», Borrellek esan duenez, EBren izenean egindako adierazpen batean. Horrez gain, nabarmendu du EBk «erabat» babesten duela Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalak gerra krimenei eta gizateriaren aurkako krimenei buruz hasitako ikerketa, baita OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren Ikerketa Batzordearen lana ere. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, berriz, adierazi du EBk ikerketa talde bat eratu duela Ukrainarekin lankidetzan jarduteko, gerra krimen posibleen eta gizadiaren aurkako krimenen frogak biltzeko.

Frantziako presidente Emmanuel Macronek ere gogor jo du Errusiaren aurka, France Inter irratian emandako elkarrizketa batean. Macronek «gerra krimentzat» jo du Butxan gertatutakoa, eta Errusiaren aurkako zigor gehiago hartzeko eskatu du, «ikatzaren eta petrolioaren sektorea kolpatzeko». Hain zuzen ere, Europako Batzordeak Errusiaren aurkako zigorren inguruan eztabaidatuko du datozen egunetan.

Zigorrei erantzunez, Errusiako presidente Vladimir Putinek dekretu bat sinatu du, zeinak EBko herrialdeei, Norvegiari, Suitzari, Islandiari eta Liechtensteini bisa emakida mugatzen dien, Errusiaren aurkako «adiskidetasunik gabeko ekintzengatik», Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi duenez. Dekretu horrek ordezkaritza ofizialei eta kazetariei eragingo die.

Erasoak, etenik gabe

Gerra frontean, Errusiak iragarri du bere soldaduek Ukrainako hamalau helburu militar suntsitu dituztela bart gauean: besteak beste, bi aginte postu, aireko misilen bi anezka, bi artilleria armategi, hiru erregai biltegi eta sei gotorleku. Halaber, Igor Konaxenkov Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaileak adierazi du sei drone bota dituztela Mikolaiv, Kherson, Komarivka (Lviv eskualdea) eta Velika Novosilka (Donetsk eskualdea) hirien ondoan. Errusiako tropak berrantolatu egin dira, erasoaldia Donbass eskualdean zentratzeko.

Gaur goizaldean ere bonbardaketak izan dira Odesan eta Mikolaiven. Bestalde, Txernihiv hiriaren %70 guztiz suntsituta dagoela adierazi du bertako alkateak.

Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek egindako agerraldian jakinarazi duenez, bederatzi korridore humanitario ireki dituzte gehien jota dauden hirietatik zibilak ateratzeko. Horietako bi Luhanskeko Herri Errepublikan eta Mariupol hirian (hegoaldea) – Errusiako tropek setiatuta dute– zabaldu dituzte, bertako herritarrak Zaporizhiara lekualdatzeko. Halere, Verextxukek salatu du Mariupolgo zibilak erreskatatzeko autobusak ezin izan direla Ukraina hegoaldeko hirira heldu, Errusiako tropek Nazioarteko Gurutze Gorriaren ebakuazio ahaleginak «blokeatu» dituztela eta. 100.000 egoiliar baino gehiago daude urik, janaririk eta gasik gabe, Gurutze Gorriaren arabera.


Summary: Klima hondamendirik ez izateko, berotegi gasen isuriek 2025erako jo beharko dute goia. IPCCk klima larrialdia arintzeko neurrietan jarri du arreta kaleratu duen azken txostenean, eta nabarmendu du isurketak erdira murriztu daitezkeela 2030erako.

«Orain edo inoiz ez». IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak gaur kaleratu du azkeneko txostena, klima larrialdia arintzeari buruzkoa, eta ohartarazpen garbia egin die gobernuei: klima hondamendiaren ondorio lazgarrienak saihesteko, ezin da gehiago itxaron erabakiak hartzeko eta gauzatzeko, eta modu horretan gizarteak zein ekonomiak deskarbonizaziora bidean jartzeko. Data jakin batzuk ere zehaztu ditu NBE Nazio Batuen Erakundearen taldearen dokumentuak. Berotegi gasen isurketek 2025erako jo beharko dute goia, eta ondorengo bi hamarkadetan nabarmen egin beharko dute behera. Horrela soilik mugatu ahal izango da berotze globala, eta, era horretan, Parisko Hitzarmenaren helburu behinenetako batera hurbildu: mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. Neurri egokiak hartzen ez badira, ordea, berotze globala 3,2 gradukoa izango da 2100 urterako.

Erregai fosilen isurketen murrizketari erreparatuta, portzentaje batzuk proposatu ditu txostenak: 2019ko datuekin konparatuta, mendearen erdirako %95 murriztea ikatz kontsumoa, %60 petrolioarena, eta % 45 gasarena. Hau da, isuriak, orotara, %43 murriztea 2019ko datuekin alderatuta. Txostenak dioenez, berotze globala sortzen duten karbono dioxidoaren eta beste gas batzuen isuriak %87 murriztu daitezke industria eta energia sektorean doikuntzak eginez; gainontzeko %13arentzako, aldaketak egin behar dira nekazaritza eta abeltzaintza sektoreetan.

IPCCren iritziz, balizko aldaketek ez liokete 2050erako aurreikusitako mundu mailako BPG barne produktu gordinari askorik eragingo. Areago, adituen taldeari iruditzen zaio industria sektoreko isurien arintzeak «enpleguan eta aukera komertzialetan» handitze bat ekar dezakeela. «Bizitzeko egokia den etorkizun bat berma dezakete orain hartzen ditugun erabakiek. Berotzea mugatzeko tresnak eta beharrezko ezagutza ditugu», nabarmendu du IPCCko presidente Hoesung Leek.

Azkeneko zortzi hilabeteotan taldeak plazaratutako hirugarren txostena izan da gaur emandakoa. Iazko abuztukoan eta aurtengo otsailekoan klima aldaketa gertatzeko arrazoiak eta klima larrialdiaren ondorioak ikertu zituzten. 65 herrialdetako 278 zientzialariren artean osatu dute azkeneko txostena, eta beste 354 adituk ere parte hartu dute.

Txostenean azpimarratu dute deskarbonizazioa lortzea —hau da, atmosferara karbono dioxidorik ez isurtzea— zaila izan arren «posible» dela, baldin eta ekoizpen prozesuak energia berriztagarrietan oinarritzen badira eta beste neurri batzuk hartzen badira. «Politika egokiak aurrera eramateak, eta gure jarrera zein bizi estiloa aldatzea ahalbidetuko duten azpiegitura eta teknologia egokiak edukitzeak, berotegi efektuko gasen isurtzeen %40 eta %70 arteko murrizketa bat eragin dezake 2050erako».

Hirien rola

Hiriek ezinbesteko rola jokatuko dute, aditu taldearen ustez, isuriak gutxitzeko orduan. Txostenean planteatu dute «hiri trinkoagoak» sortzea, horietako garraio publikoak argindarraren bidez funtzionatzea, eta gune berdeek eduki dezatela isuriak xurgatzeko gaitasuna. Garraioarekin lotuta, datu bat plazaratu dute: berotze globala apaltzeko, ibilgailuen isuriak %59 murriztu behar dira egungo datuekin alderatuta.

Hori guztia bideratu ahal izateko, IPCCri iruditzen zaio garraio publikoan inbertitu behar dela, eta horren erabilera bultzatzeko erabakiak hartu behar direla; esate baterako, prezioak jaitsi. Adituen taldeak gomendatzen du, gainera, telelana, digitalizazioa eta mugikortasun adimentsua hauspotzea.

Era berean, azpimarratu du dieta osasungarriek, elikagaiak alferrik galtzen ez uzteak, eta plastikoaren ordez biomaterialak erabiltzeak berotegi efektuko gasen isuriak %3 murriztu ditzakeela.


Summary: Aita santuak 'Miñan' liburua gomendatu die zenbait kazetariri. Frantzisko aita santua Maltan izan da egunotan, errefuxiatuentzako harrera zentroak bisitatzen. Bueltako bidaiari lotu aurretik eginiko hizketaldian, adierazi du Ibrahima Balderen eta Amets Arzallusen liburuak «ederki» jasotzen duela auzi hori.

Frantzisko aita santuak Ibrahima Balderen eta Amets Arzallusen Miñan liburua irakurri du. Hala ondorioztatu liteke, behintzat, haren ahotik ateratakoak adituta. Are gehiago, irakurri bakarrik ez, aholkatu ere egin du lan hori. Hegazkineko korridore batean egin du gomendioa, zenbait kazetariren aurrean. Han zenetako batek bideo batean jaso ditu aita santuak esandakoak, eta Blackie Books argitaletxeak zabaldu du pieza, Twitterren.

Ibrahima Balderen erantzuna ere zabaldu du argitaletxeak sare sozial horretan. Hunkituta hitz egin du liburuaren egileak, kamerari begira: «Hainbat mezu iritsi zaizkit aita santuak Miñan irakurri duela esanez... Hunkigarria izan da, inoiz ez baitut sentitu han inportantziarik nuenik». Esker hitzez mintzatu da, eta nabarmendu du pertsona guztiek «errespetua» eta «gizatasuna» merezi dutela.

Aita santua Maltan izan da berriki, errefuxiatuentzako harrera zentroak bisitatzen. Hain zuzen ere, handik Vatikanorako bidea abiatzekoa zenean egin du liburuaren gomendioa. Ukrainako gerra abiapuntu harturik, Mediterraneoa zeharkatzeko ahaleginean izaten diren migranteak izan ditu hizpide Frantziskok, eta, horiei buruzko hausnarketa betean, zehaztu du Miñan liburuak ederki jasotzen dituela pertsona horien bizipenak eta minak.

«Ukrainako errefuxiatuekin egiten ari den moduan, Europak berdin jokatu beharko luke Mediterraneotik datozen errefuxiatuekin. Berdin egin behar lieke harrera. Eginiko bisita honetan, testigantza asko aditu ditut, sufrimendua ikusi, eta entzundakoek asko hunkitu naute. Bizipen horiek lehenago aipatu dizuedan liburuxkan hain ongi jasota daudenen antzerakoak dira. Miñan-ek pertsona horien gurutze bideak kontatzen ditu», azaldu du.

Balderen istorioa

Miñan liburua 2019an aurkeztu zuten Baldek eta Arzallusek. Balderen istorioa kontatzen du: 13 urte zituela aita galdu, lan bila hasi, eta haren anaia gazteena desagertu zeneko aldiaz dihardu, baita haren bila Afrikatik Europaraino egin zuen ibilbideaz ere. Hark ahoz idatzitakoa eskuz jaso zuen bertsolariak.

2018. urtean topatu ziren Balde eta Arzallus, urriaren amaieran, Irunen (Gipuzkoa). Euskal Herrira iritsi berria zen Balde, eta Arzallus boluntario lanetan zebilen Irungo Harrera Sarean. Hor egin zuten lehen hartu-emana, eta, gerora, harreman hori sendotuz joan da. Harreman horri eta beste hainbat gauzari buruz luze jardun ziren bi protagonistak BERRIAn, 2020ko udan: Ahomentan sailean Balde eta Arzallus elkartu zituen Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetariak.

Ez da, ordea, Balde eta Arzallus protagonistatzat hartuta egin den lan bakarra. DAPA egitasmoak ere egin zuen ikus-entzunezko narrazio bat, Miñan argitaratu eta hiru hilabetera. Arzallusek Balderi Madrilen egindako bisita bat zuen oinarri. Ibrahima Balderen egunerokoa azaldu eta, bide batez, liburuaren nondik norakoez, ahozko literaturaz eta migratzaileen aferaz hausnartu zuten han.

Liburuaren ingelesezko itzulpenak, Little Brother-ek, jaso zuen sari bat ere: English PEN elkarteak PEN Translates sarietako bat eman zion iaz. Timberlake Wertenbakerrek itzuli zuen liburua ingelesera.

Ibrahima Balderen istorioa da Miñan, baina, liburuan azpimarratzen den bezala, Ibrahima asko daude: Fatimaturen, Fatumataren, Rouguiatouren edo Alhassanen istorioa izan zitekeen —Balderen etxekoen izenak dira—.

Ikusi gehiago: Irati Majueloren kritika


Roglicek eman du lehen kolpea

Summary: Roglicek eman du lehen kolpea. Esloveniarra izan da azkarrena Hondarribiko erlojupekoan, eta lider jarri da Itzulia hasi orduko. Evenepoel eta Cavagna izan ditu atzetik. Izagirrek zortzigarren egin du

Iazko Itzulia bukatu bezala hasi du aurtengoa Primoz Roglicek (Jumbo Visma): horiz jantzita. Erakustaldia egin du Hondarribian, erlojuaren aurka, eta bere egin ditu lehen etapa eta lidertza. Soilik Remco Evenepoel (Quick Step) izan da esloveniarraren astinduari eusteko gauza, bost segundoko galerarekin. Haiek dira lasterketa irabazteko bi faborito nagusiak, eta ez dute hutsik egin. Hirugarren Remi Cavagna (Quick Step) izan da, hamasei segundora. Hogei galdu ditu Ion Izagirrek (Cofidis), euskal herritarrik onenak. Zortzigarren egin du.

Itzulia bederatzigarrenez izan da Hondarribian. Zerua oskarbi eta zorua lehor zegoen. Hala, txirrindulariek ziztuan osatu dute 7,5 kilometroko ibilbidea. Hamar minutu eskaseko ahalegina egin behar zuten; irten, eta konturatzerako, helmuga bertan zeukaten. Hondartzatik abiatu dira, eta San Telmora bidean malda pikoak gaindituta, bihurgune ugari izan dituzte. Sigi-saga egin, Santa Maria atea zeharkatu, eta Alde Zaharreko harbidea igaro dute bukaera aldean. 200 metroko aldapa zegoen han, eta zaleek gori-gori jarri dute giroa, ziklistak ahalegin betean ikusita.

Bil-bil eginda izan dira faborito gehienak. Indarrak oso paretsu zeuden. Hasieran, nahieran ibili dira Ineos taldeko txirrindulariak, eta denborarik onena ezarri dute Adam Yatesek eta Geraint Thomasek: 10.06. Haien pare ibili da Aleksandr Vlasov (Bora), eta bi segundora gelditu dira Izagirre eta Vingegaard (Jumbo Visma). Dani Martinezek, berriz, (Ineos) hiru segundo eskaseko atzerapena izan du. Haatik, berdintasuna ezerezean utzi dute Evenepoelek eta Roglicek. Esloveniarrak 9.48an gelditu du kronometroa. Aldeak ez dira sekulakoak izan, horretarako tarterik ez zegoelako, baina garbi geratu da nork agintzen duen.

Pello Bilbao (Bahrain) ez da nahi eta espero bezain ondo ibili: 17. izan da, 29 segundora. Julian Alaphilippek (Quick Step) 44 segundo galdu ditu, eta 45 Sergio Higuitak (Bora). Haiek izan dira faboritorik kaltetuenak.

SAILKAPENA 1.ETAPA 1. Primoz Roglic (Jumbo Visma) 9.48 2. Remco Evenepoel (Quick Step) 5era 3. Remi Cavagna (Quick-Step) 16ra 4. Geraint Thomas (Ineos) 18ra 5. Adam Yates (Ineos) d.b. 6. Aleksandr Vlasov (Bora) d.b. 7. Bruno Armirail (FDJ) 20ra 8. Ion Izagirre (Cofidis) d.b. 9. Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) d.b. 10. Ben Tulett (Ineos) 21era


Summary: Mendilibarrek utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari. Zaldibarkoak hamabi partidatan gidatu ditu Gasteizkoak, eta garaipen bakarra lortu dute horietan. Klubak ez du iragarri nor izanen den teknikari berria.

Hiru hilabete baizik ez du iraun Alavesen eta Jose Luis Mendilibarren arteko harremanak. Gasteizko klubak iragarri duenez, taldearen eta teknikariaren arteko kontratua etetea erabaki dute bi aldeek. 2021eko abenduaren hondarrean hasi zen Mendilibar Gasteizkoen entrenatzaile lanetan. Orduko hartan azaldu zutenez, argia zen Zaldibarkoari esleitutako helburua: taldearen egoera irauli eta mailari eustea. Ordea, ez da izan suspertzerik: taldea jaitsiera postuetan sartua da gaur egun. Klubak aitortu duenez, emaitzak «ez dira esperotakoak»; horregatik erabaki dute Mendibilarri agur esatea.

Tenikari bizkaitarrak kargua hartu zuenetik, hamabi partida jokatuta, garaipen bakarra lortu du Alavesek. Lau aldiz berdindu du markagailuan, eta zazpi porrot pilatu. Golei dagokienez, bederatzi baizik ez dituzte sartu Gasteizkoek, eta, berriz, 23 jaso dituzte kontra. Sailkapenean hondoratua da taldea: sei puntu behar ditu jaitsiera postuetatik ateratzeko.

Klubak azaldu duenez, «beti da zaila» entrenatzaile baten kontratua etetea. Ordea, oharrean zehaztu dute «sinetsiak» direla badela egoera iraultzeko aukerarik. Edonola ere, klubak oraindik ez du iragarri zeinek beteko duen Mendilibarrek utzitako hutsunea –denboraldi bakarrean aritutako bigarren entrenatzailea izan da Mendilibar, Javier Callejaren lekukoa hartu baitzuen–. Azken sei urteetan, 11 teknikari izan dira Alavesen lemazain. Ikusteko dago zein izanen den hamabigarrena.


Summary: Txuri-urdinek azken unean irabazi dute, penaltiz. Partida osoan nagusi izan arren, partidako azken jokaldian sartu du gola Isakek, eta seigarren postuan sendotu da Reala. Europarako sailkatzea gertuago du Imanol Alguacilen taldeak.

Sufritutako eta gozatutako garaipena lortu du Realak Europarako sailkatzeko borrokan, astelehen gauean, Anoetan. Txuri-urdinek 1-0 irabazi diote Espanyoli. Partidako ia azken jokaldian iritsi da gola, eta Isakek sartu du, penaltiz. Festa piztu da orduan Anoetan, txuri-urdinak seigarren postuan sendotu baitira, 51 punturekin, eta sei puntura du orain Vila-real zazpigarrena. Merezitako garaipena izan da, txuri-urdinak nagusi izan baitira. Baina denboraldi honetan maiz gertatu zaion moduan, ez du aurkariaren atean asmatu, eta hutsegite hori ordaintzeko zorian egon da.

Erasora irten da Imanol Alguacil. Zelai erdian jokoa sortzeko Rafael eta Silva atera ditu hasieratik, eta aurrean Isak eta Sorloth aritu dira. Ondo ekin dio partidari talde txuri-urdinak. Harena izan da baloi jabetza eta jokoaren ekimena. Gainera, estu hartu du Espanyol, baloia ateratzen zuenean, ondo presio eginez. Baina gero erasoan argitasuna izatea. Denboraldi honetan horixe da Realaren joera. Lehen zati horretan, bi aukera bi garbi izan ditu. Lehena, 7. minutuan, Zubimendik eduki du, eta ia area txikitik errematea egin du, baina baloia kanpora joan da, langa apur bat jo ostean. Beste abagunea 32.ean ailegatu da, eta SIlvarentzat izan da; Diego Ricok erdiraketa on bat egin du, eta erdilariak boleaz egin du errematea, baina Oier Olazabalek gelditu egin dio ia ustekabean. Lehen zatiko azken txanpan Espanyolek estutu du, eta aurretik jartzear izan da, Puadok buruz egindako erremate batean, baina ez du asmatu, eta hala amaitu dira lehen 45 minutuak.

Bigarren zatia bide beretik joan da. Realari baliorik gabe utzi diote gol bat, 51. minutuan. Sorlothek sartu du, baina Espanyoleko jokalariek esan dute Sorlothek Cabrerari falta egin diola, eta, VAR bidez begiratu ostean, Jaime Latrek baliorik gabe utzi du. Realak agintzen jarraitu du, baina berriz ere ez du asmatu, eta partida nahasiz joan da. Espanyolentzat ona zen puntua, eta patxadaz jokatu du. Hori bai, Remiroren atera gerturatzen zen aldiro amaitu egiten zuen jokaldia. Nahiz eta golik ez sartu. Azken txanpan Imanolek Merino. zelairatu du, ea hark jokaldiren bat sortzen zuen. Azken minutuetan, ordea, pazientzia apur bat galdu du talde txuri-urdinak. Azkenerako, 92. minutuan iritsi da garaipena eman dion penaltia. Cabrerak egin dio Merinori. Penalti inozoa izan da, baina argia. Oiartzabal ez zegoenez, Isakek jaurti du, eta ligako bosgarren gola sartu du. Garaipena, eta Europa gertuago.