Summary: Marokoarren zoramena Espainia kanporatu ostean. Euskal Herriko hainbat txokotan gogotik ospatu dute garaipena hemen bizi diren marokoarrek. Penaltietan lortu dute final-laurdenetarako sailkapena.

Marokok penaltian hartu du mendean Espainia, Qatarko Munduko Kopako final-zortzirenetan. Neurketa oso parekatua izan da hasieratik, eta 120 minutuan ez dute golik sartzea lortu. Penaltietan, Unai Simon Athleticeko atezainak jaurtiketa bat gelditu du, baina Espainiak jaurti dituen hirurak huts egin ditu. Euskal Herrian bizi diren milaka marokoarrek gogotik ospatu dute selekzioaren garaipena, eta kaleak bete dituzte; besteak beste, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean.

Maroko talentu handiko taldea izan da beti, baina ez da inoiz nabarmendu talde gisa jokatzeagatik. Hori, ordea, erabat aldatu da Walid Regraguirekin. Abuztuan iritsi zen Marokoko selekziora, aurreko entrenatzaileak zenbait jokalarirekin liskarrak izan ostean, eta lau hilabete nahikoa izan ditu taldeari zorroztasun taktikoa emateko. Gol bakarra jaso du lau partidatan, eta talde osoaren lan bikainari esker iritsi da final-laurdenetara.

Hasieratik espero zen partida ikusi da Education City estadioan. Espainiak Marokoren zelaian jokatu du, baina, pase ugari eman arren, nekez hurbildu da Bonoren ate ingurura. Regraguiren taldea oso sendo aritu da defentsako lanean. Hiru lerroak elkarrengandik oso gertu izan ditu une oro Marokok, eta asko zaildu dio Espainiari hain berea duen lerro arteko jokoa.

Espainiak pase ugari eman ditu lehen lerroan, baina arriskuren bat hartu duen bakoitzean baloia lapurtu dio Marokok. Kontraerasoan eta baloi geldian egin dute min gehien afrikarrek. Presioaren ostean, ziztu bizian atera dira, eta Sofiane Boufal eta Hakim Ziyech hegaleko jokalariek arriskua eraman dute Unai Simonen areara. Nayef Aguerdek izan du lehen zatiko aukerarik garbiena, baina geldikako jokaldian buruz egindako errematea kanpora joan zaio.

Espainiarrak arriskutsuagoak izan dira baloirik gabe presioa egitekoan. Marokoko atzelariek baloi arriskutsu batzuk galdu dituzte area inguruan, eta horrela izan du Espainiak min egiteko aukera. Hori ikusita, area inguruan arriskurik ez hartzeko agindua eman du Regraguik atsedenaldian, eta Espainia presioa egiteko aukerarik gabe utzi zuen. Hala ere, partidaren norabidea ez da gehiegi aldatu. Espainiak paseak ematen jarraitu du, baina zirrikiturik topatu gabe. Irabazteko grina baino, galtzearen beldurra nagusitu da zelaian, eta Luis Enrique zuhaitza astintzen saiatu bada ere, ez da gol aukera garbirik iritsi.

Hala iritsi dira bi taldeak luzapenera, baina nekez aldatu behar ziren gauzak. Marokok ez du baloia ikusi ere egin nahi izan, eta Espainiak, berriz, ez du afrikarren harresia eraistea lortu. Azken minutuan, ordea, gertu izan du garaipenaren gola. Pablo Sarabiak ederki errematatu du Rodri Hernandezen erdiraketa, baina zutoinera bidali du baloia.

Luis Enriquek esana zuen penaltiak ez direla «loteria», eta argi gelditu da. Bonok hiru jaurtiketak gelditu ditu, eta final-laurdenetara sailkatu ditu Atlaseko lehoiak, lehen aldiz.

Munduko Koparen historian Afrikako hiru selekzio soilik sailkatu dira final-laurdenetara: Kamerun, Senegal eta Ghana. Orain Maroko batu da zerrendara, baina ez du lan makala izango, inoiz ez baita Afrikako talderik sailkatu finalerdiak jokatzeko.


Summary: «Euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da».

Bi urtez, Durangoko Azokaren formatua birpentsatu beharrean izan dira Gerediaga elkarteko kideak, baina aurten berriz bueltatuko da ohiko formatua, presentziala; jendez lepo izango dira Landako guneko kale eta erakusmahaiak. Besoak zabalik hartu du aldaketa elkarteko lehendakari Nerea Mujikak (Durango, Bizkaia, 1960), eta topagunearen irudia nabarmendu du; horixe baita, haren ustez, azokaren «ohiko giroa». Aurten, erabat presentziala izango da azoka, ohi duen moduan. Nola sentitzen zarete? Egia esan, oso baikor gaude. Azken urte biak oso zailak izan dira guztiontzat: sortzaile, argitaletxe, diskoetxe, kulturazale... Baina aurten, zorionez, ohiko formatura bueltatuko gara, eta, bost egunez, Durango kulturaren plaza bihurtuko da berriro ere. Aurtengo leloa EztanDA! da. Azken bi urteen ondoren, hori irudikatu nahi izan duzue? Jakina. Aldi honetan euskal kultura bor-bor izango dugula irudikatu nahi izan dugu. Azken urte bietan, testuinguru konplikatua izan arren, aurrera egitea lortu dugu azokarekin, denon taupadari esker. Orain, euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da, bere gune eta espazio guztietan: aspaldiko lagunekin elkartu, sortzaile berrien lanak ezagutu, Durangoko kaleetako giroaz gozatu... Hori guztia da aurtengo leloarekin iradoki nahi izan duguna. Zer-nolako parte hartze datuak dituzue aurten? Ohiko datuak berreskuratu ditugu. Landako barruan 248 erakusmahai izango ditugu: argitaletxeak, diskoetxeak, erakundeak, autoekoizleak, hedabideak, herri mugimendua... Egitaraua ere jardueraz lepo izango dugu azokako gune guztietan: berrehun kultur ekitaldi baino gehiago. Zer helburu du aurtengo azokak? Gure helburu nagusia da plaza, topagunea berreskuratzea: azokako ohiko giroa berriro ere bizitzea. Baina bereziki Ikasle Goiza aipatu nahiko nuke, euskal kulturaren transmisioan duen garrantziagatik. Ezinbestekoa da txikitatik lotura egitea azokarekin eta euskal kulturarekin, eta, horregatik, garrantzi berezia ematen diogu egun honi. Horrez gain, espero dugu azoka oparoa izatea, kuantitatiboki eta kualitatiboki; kulturazale ugari etortzea eta azokan parte hartzen duten eragile guztiak gustura geratzea: salmentak ondo joatea, hausnarketa mamitsuak sortzea, giro bikaina egotea... Gu, behintzat, hori lortzeko lanean ari gara. Presentzialtasuna berreskuratuko duzue, baina online denda ere izango duzue berriro. Zergatik? Bai. Orain dela urte bi, online denda sortu genuen, euskal kulturaren taupada bizirik mantentzeko. Iaz ere denda digitala antolatu genuen, azokara etorri ezin zirenek bertan ekarpena egiteko aukera izan zezaten. Aurten ere mantentzea erabaki dugu, eta ikusiko dugu zer-nolakoa den benetan online dendaren erantzuna ohiko azoka batean. Kulturazale eta sortzaileei ahalik eta baliabide gehien eskaintzen saiatu gara; horregatik, aurten uztartu egin nahi izan ditugu azoka presentziala eta digitala. Etorkizunean ikusiko dugu azkenean azokak zer-nolako garapena duen. Baina argi diogu: guretzat, aurrez aurrekoak du lehentasun osoa. Zu non, han DA! egitasmoa ere mantentzea erabaki duzue; zer dela eta? Bai, hori da osasun krisiak utzi digun beste irakaspen bat. Pandemiaren testuinguruan, kulturazaleengana gerturatu behar izan genuen, eurak ezin zirelako Durangora etorri. Liburu dendekin elkarlanean ibili gara, eta oso modu positiboan baloratzen dugu orain artekoa. Horregatik, aurten ere errepikatzea erabaki dugu, eta azokan eskuragarri dauden hainbat liburu Euskal Herriko ehundik gora liburu dendatan erosteko aukera egongo da. Gainera, lehenengo aldiz, 45 liburu aurkezpen baino gehiago antolatuko ditugu abenduaren 12tik aurrera, sortzaileen eskutik. Euskal kulturgileen eta kulturazaleen aterpe nahi du izan azokak. Esango zenuke lortzen duela erreferentzialtasun hori? Gu saiatzen gara euskal kulturari ikusgaitasuna ematen eta merezi duen plaza eskaintzen. Badakigu sortzaile askok euren lanak kaleratzen dituztela azokari begira, Durango aukera ezin hobea baita kulturazaleak eta sortzaileak plazan batu ahal izateko. Norabide horretan, gu ere saiatzen ari gara bide berriak sortzen; eta DA! Pro da horren adibidea, azokak sortu duen topagune profesionala. Aurten, abenduaren 5ean jarri genuen hitzordua, eta gure helburua da bertatik proiektu berriak sortzeko aukera ematea sortzaileen zein profesionalen artean. Adin nagusitasuna bete duzu aurten Gerediagaren lehendakaritzan, 2004an hartu baitzenuen kargua. Zer-nolako bilakaera ikusi duzu urte hauetan azokan? Hala da, bai. Lehen esan dut azokak aurten «betiko» formatua berreskuratuko duela, baina, egia esateko, azokak azken urteetan bilakaera handia izan du. Euskal liburu eta disko azoka izatetik, euskal kulturaren plaza izatera igaro da. Hor sortu ziren gune ezberdinak, adibidez, diziplina ezberdinak lantzeko. Esango nuke azokak jakin duela testuinguru eta egoera berrietara egokitzen, bere nortasuna galdu barik. Globalizazioa, iraultza digitala, osasun krisia, kontsumo ohitura berriak... Gizartea une oro aldatzen da, eta beharrezkoa da azoka ere, bere 57 urteko ibilbidearekin, egoera berri horietara egokitzea. Horren adibidea ere bada Sormen Beka: sortzaile gazteak laguntzea izan da gure helburua, euskaraz sortzen jarrai dezaten. Etorkizunera begira, nola gustatuko litzaizuke aldatzea azoka? Azokak jakin behar du testuinguru berrietara egokitzen, eta hor ezinbestekoa da gazte belaunaldiak entzutea, adi egotea eta haientzat ere erakargarria den azoka bat antolatzea. Ildo horretan, aurten, adibidez, Gazte EztanDA! antolatuko dugu hilaren 9rako, gazteak gurera erakartzeko eta kulturaren plazaren parte aktibo bihurtzeko. Nik uste dut hurrengo urteetan bide honetatik jarraituko dugula, joera berrietan arreta jarriz. Geratzen zaizue erronkarik betetzeko? Aldi bakoitza antolatzea erronka hutsa da! Aprobetxatu nahiko nuke Gerediaga elkarteko, Durangoko Azokako eta guneetako kideen lana aitortzeko eta eskertzeko; lantalde bikaina dugu jo eta su lanean, eta haien konpromisoari esker egiten dugu posible azoka antolatzea.


Summary: Durangoko Azoka ez dadin Durangon geratu. 'Zu non, han DA!' proiektua jarri dute martxan, bigarren urtez. Aurten, berritasunez gain, liburu aurkezpenak ere antolatu dituzte hamaika herritan.

Hilaren 7tik 11ra izango da Azoka Durangoko Landako gunean, baina bertako ateak ixteak ez du esan nahiko Azoka amaituko denik; are, Euskal Herri osora zabalduko da abenduaren 12tik 22ra bitartean. Zu non, han DA! proiektuak Azokako berritasunak zabaldu eta horien aurkezpenak ekarriko ditu hamarnaka liburu denda eta saltokitara. Horrela, Azokaren «izpiritua» zabalduko da nonahi, eta, era berean, hauspoa eman eta aitortza egingo diete kultur sorkuntzaren «eusle» nagusienetako batzuei: liburu dendei. Programa ez da berria; iaz jarri zuten martxan. Presentzialtasuna mugatua zen urtean, Durangon egosten zenaren berri eman nahi izan zuten herrialde osoan. Aurten ere mantenduko dute joera hori, eta 133 liburu dendatara bidaliko dituzte Azokako berritasunak dituen sorta. «Hainbat jendek ez dauka aukerarik azokara etortzeko. Gure lana da azokan aurkeztu den kultur sorkuntzako berritasun nagusiak Euskal Herri osora zabaltzea, eta, horrekin batera, azokaren izpiritua», azaldu du Andoni Urzelai proiektuaren koordinatzaileak. Aurtengo aldiak badu beste berritasun bat: liburu aurkezpenak ere lotu dituzte 45 saltokitan. Saltokien lana «aitortzeko» era bat dela dio Urzelaik, baita berauek hauspotzekoa ere: «Kultur sorkuntzaren eta Gerediaga elkartearen bidelagunak dira liburu dendak. Urte osoan mantentzen dute euskaraz egindako kultur sorkuntza, eta berau bultzatu eta hauspotzen dute. Eurei eskertza egiteko modu bat ere bada, aitortza egitekoa». Programak harrera oso ona izan du, kopurua ikusi besterik ez dago; are, aurkezpenak mugatu egin behar izan dituzte. Datua pozik hartu du Urzelaik, eta azpimarratu du lorpen handia dela urtearen sasoia kontuan hartuta: «Datak ez dira onak. Hau da, Gabonen bezperatan liburu dendek eta komertzioek, orokorrean, saltsa handia izaten dute. Zenbait arazo aurkitu ditugu datak lotzeko; horixe da eragozpen bakarra». Kultura, herrietara Gerediaga elkarteak Euskal Herri osoan nahi du barreiatu Durangok euskal kulturari ematen dion bultzada, eta bai lurralde osoan zabaldu ere: Zu non, han DA! programako aurkezpenak lurralde guztietara zabaltzeko asmoa izan dute. Eta ia lortu dute, Zuberoan ez baitute aurkezpenik lotu. Hamalau Bizkaian izango dira, baita Gipuzkoan ere; zortzi Araban, zazpi Nafarroan, eta bana Lapurdin eta Nafarroa Beherean. Aurkezpen horietatik gehienak herrietan izango dira, hori ere programaren aldarrikapenetako bat baita: kultura hiriguneetan soilik ez, herrietan ere bizi daitekeela. «Oso ohituta gaude kulturgintza, batez ere literatura, hirietako kontua izatera. Bertan ardazten da, bertan daude liburutegirik handienak. Programa honek badauka hori herrietara ere zabaltzeko bokazioa». Ezohiko irudia utziko du aurtengo aldiak. Alde batetik, aurkezpenak Landako gunetik kanpo, handik ehunka kilometrora ere izango baitira. Eta, beste alde batetik, horrelako aurkezpenak izatera ohitu gabeko komertzioetaraino ere helduko delako. Disko, koaderno eta paper dendetako material artean izango dira aurkezpenok; izan ere, saltoki horietatik asko, liburu dendez gain, paper dendak eta kopia dendak ere izaten dira: «Normalean, liburu aurkezpenik egiten ez dituzten saltoki asko ez dira erabat liburu denda: garai latzak bizi ditugu, eta kulturgintzak zer esanik ez; gero eta liburu denda puru gutxiago daude». Horrela, bada, Durangora joateko paradarik ez duenak baina bere izpiritua eta berritasunak ezagutu nahi dituenak izango du horretarako aukerarik, ziur urrunera joan beharrik gabe, gainera. Kulturzaleak denden erakusleihoari begiratzea besterik ez du izango, eta Durangoko Azokako logoa duen kartela badago, han DA.


Durangon dena ez da Landako

Summary: Durangon dena ez da Landako. Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk.

Durangoko Azoka jada ez da Landako Gunearen sinonimo, hori baino askoz gehiago da; hainbeste, ezen egitaraua dakarren liburuxkan mapa bat jarri behar izan duten, kulturazaleak bere gune guztietan zehar gal ez daitezen. Zazpi gune ditu: Ahotsenea Solasaldiak, Saguganbara, Irudienea, Ahotsenea Zuzenekoak, Talaia eta Kabi@. Horiez gain, Durangaldeko Museoak eta Bizenta Mogel Bibliotekak ere hartuko dute parte egitarauan. Ahotsenea Azokako gunerik handiena da Ahotsenea, musika eta berbaldiak, biak batzen dituena. Bi espaziotan banatuta dago, hain zuzen ere, bakoitzak bere bi funtzioetako bat beteko baitu: solasaldiak Bartolome Ertzilla Musika Eskolan izango dira, eta zuzenekoak Plateruenan. Aurten beteko ditu hamabost urte guneak, hamabost urte azokak salerosketa hutseko gune izatetik «kulturaren plaza» izatera salto egin zuenetik. Miren Narbaiza gunearen koordinatzaileak aurkezpenean zera esan zuen: «2007 hartan hasi ziren Durangoko Azoka salerosketa gune bat baino zerbait gehiago izan zitekeela irudikatzen». Azokako apusturik handienetakoa da gune hau, musikak presentzia handia baitu azokan. Kontzertuak Plateruena antzokian izango dira, ateak bereziki irekiko baititu aurtengo azokarako. Egitarau aldetik ere, oparoena duen gunea izango da, 120tik gora lotu baitituzte, solasaldi eta zuzeneko kontzertuen artean. Zuzeneko musikari dagokionez, Delirium Tremens, Xsakara, Merina Gris, Ines Osinaga eta Kokein egongo dira, besteak beste. Streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek. Bartolome Ertzillan egingo dituzten literatur solasaldietan liburu aurkezpenak izango dira. Horien artean daude: Harkaitz Canoren Pozaren erdia, Ekaitz Goikoetxearen Balio erantzia, Elena Olaberen Keinura itzuli edota Katixa Agirreren Berriz Zentauro. Irudienea Durangoko Zugaza zinema da zinemaren plaza, hain zuzen, azoka egunetan. Aurten gora egin du egitarauak, 41 emanaldi egongo baitira, iazko 35ekin alderatuta. Formatu askotarikoak eskainiko dituzte: 24 film luze, hamabost film labur, websail bat eta podcast bat. Dokumentalak, familiarentzako zinema erakustaldiak eta lehiaketak egingo dituzte, esate baterako: Euskarazko websailen emanaldia, DemaSA sortzaile amateurren arteko lehiaketa edota Oltxiak familiarentzako zinema emanaldia. Hala ere, egitarauan atentziorik handien eman duena Irati filmaren emanaldi berezia izan da. Larunbatean egingo dute emanaldia, 12:30ean. Filmak, berez, kalean behar zuen azokaren sasoirako, eta emanaldi normala izango litzateke azokakoa; baina estreinaldia atzeratu egin dute datorren urtera, eta, beraz, azokako emanaldia berezia izango da, estreinaldiaren aurrekoa. Egunean bertan jarriko dituzte sarrerak eskuragai, Irudienean bertan, 10:30etik aurrera. Bi gonbidapen jaso ahalko ditu bakoitzak, eta ilarak sortzea ere espero izatekoa da, hortaz. Szenatokia Aste eszenikoen plaza da Szenatokia, San Agustin kulturgunean. Azokaren antolakuntzak gunearen garrantzia azpimarratu nahi izan du, eta bertan hitzartu du aurtengo azokaren irekiera ekitaldi ofiziala. Gaurko 19:00etan emango diote irekiera azokari, DrunDA! inaugurazio ekitaldiarekin. Horrez gain, beste 28 saio izango dira kulturguneko oholtza gainean: hamabi talde izango dira, eta bakoitzak bi edo hiru saio eskainiko ditu. Komedia, drama, pole dantza ikuskizunak, antzerkia, dantza eta bestelakoak izango dira. Antzerki sorkuntza tailerra; Luze edo motz Mirari Martiarena eta Idoia Torregarairen antzerki laburra; edota Kilimaterioa Kaitin Allende, Oihane Perea, Iratxe Ibarra eta Irati Andaren bakarrizketa eta bertsolaritza emanaldia egongo dira, besteak beste. Saguganbara Landakoko Elkartegian,Usue Egia ilustratzailearen dekorazioa izango du aurten guneak. Haur eta nerabeen plaza bada ere, haur, gazte zein helduentzako pentsatutako proiektuak hartzen ditu guneak, eta, aurkezpenez gainera, eguerdietan irakurketa librerako txokoa ere izango du bisitarientzat. 26 emanaldi izango dira, tailer, liburu aurkezpen eta pailazoen ikuskizunen artean. Horietako batzuk dira: Literakzioa tailerra, Usue Egiarekin ilustrazioa lantzeko tailerra, Din Dilin Dan Pello Añorga eta Saroa Bikandiren liburu aurkezpena eta Potx eta Lotx, aireportuan pailazoen ikuskizuna. Talaia Landako gunean bertan dago Talaia, Areto Nagusian. Solasaldirako eta hausnarketarako gunea izango da, ordu eta erdiko formatuan. Abenduaren 8an, 10ean eta 11n izango dute egitaraua. Liburu aurkezpenak dira gehienak, ertz anitzetakoak: dibulgazio liburuak, historia liburuak eta bestelako jakintza arloetakoak. Guztira, 44 ekitaldi antolatu dituzte: besteak beste, azoka ixteko ekitaldi ofiziala, hilaren 11n, 19:30ean, Idoia Torregarai eta Mirari Martiarenarekin. Bestalde, bertan izango dira Ekaiak badu garrantzia Jose Ramon Etxebarriaren liburu aurkezpena, Emakume digitalak euskal komunitate digitalean Hamaika Telebistaren egitasmoaren aurkezpena edota Hik Hasiren Hazi Hezi aldizkariaren liburu aurkezpena. Kabi@ Gune hau ere, Talaiarekin batera, Areto Nagusian egongo da. Horregatik, gaurko eta ostiralerako antolatu dituzte ekitaldiak. Multimedia gaiei buruzko saioak izango dira bertan: guztira, 11. Gamer Gela, Barraka 2021eko Sormen Beka irabazlearen aurkezpena, eta hezitzaileentzako hezkuntza baliabide digital libreen inguruko hitzaldi sorta egongo dira, besteak beste. Liburutegia eta museoa Bizenta Mogel liburutegiko eta Durangoko Museoko jardunak osatuko du gainerako guneetakoa. Museorako hamaika ekitaldi antolatu dituzte; hala, erakusketak eta liburu aurkezpenak izango dira bertan, baita tailerrak ere; esaterako, Dadaismoa ezagutzen lantegia, Ramon Zubiaurreren Sorterriaren kolorea (1882-1969) erakusketa eta Haizea Barcenilla eta Garazi Ansa BERRIAko arte adituen Bagara saila egitasmoaren aurkezpena. Liburutegirako, berriz, ekitaldi bakarra antolatu dute: Collage tailerra.


Summary: Euskal Herri barruko zein nazioarteko begirada dakar aurten BERRIAk. Euskal Herriko zein Kurdistango historia dakartza BERRIAk, baita Txakur Gorriaren hausnarketak ere.

Barrurako eta kanporako begirada, biak dakartza aurten BERRIAk. BERRIA egunkariak bere tokia izango du Durangoko Azokan, urtero duen moduan; aurten, Goienkaleko 38-39 erakusmahaietan. Bere urteko uzta eskuragai izango da horietan. Urteroko produktuez gain —agenda eta egutegia, alegia—, beste hiru produktu berri ere izango dira salgai: batetik, Kurdistango historia eta egungo egoera aztertu eta landu ditu Urtzi Urrutikoetxea kazetariak liburu batean; bestetik, gaur egungo Amaiurretik abiatuta, hango biztanleen begiradatik eraikitako haurrentzako ipuina ondutako liburua, Amaia Elizagoien Varela idazlearen eta Begoña Durruty Sukilbide ilustratzailearen eskutik; eta, azkenik, barrura begirako gogoetak plazaratu dituzte Txakur Gorria kolektiboko lau emakumezko kideek, denborari buruzko gogoetetan. Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean du izena Urtzi Urrutikoetxea kazetariak ondu duen lanak. Aleka bildumaren parte da, BERRIAk Elkar argitaletxearekin eta Jakin Fundazioarekin elkarlanean sortzen duena. Urrutikoetxeak, herrialde askoan ibilia, Kurdistanen erradiografia zehatza egin du liburuan: historia eta egungo egoera, bere leku geoestrategikoa eta han sortutako gatazkak aztertu ditu. Kazetariak, egun AEBetan, ez du aurkezpenik lotu azokan. Bestera izango da beste bi liburuen kasuan, biek izango baitituzte ekintzak azokako egitarauaren barruan. Amaiur liburuak ostiralean ipuin kontaketa musikatua izango du, arratsaldeko bostetan, Saguganbaran. Bertan izango dira bi idazleak, Elizagoien eta Durruty, eta baita Irati Celestino musikaria eta Irati Azkue BERRIAko ordezkaria ere. Ipuinaren aurkezpena eta kontaketa egingo dute. Aurkezpenaren ostean, bi sortzaileek liburuak sinatuko dituzte BERRIAren erakusmahaian, 18:15etik 18:45era. Txakur Gorriaren Denboraz obrak ere izango du bere aurkezpena: hilaren 11n, 13:30ean, Ahotsenean. Ane Labaka, Nerea Ibarzabal, Malen Amenabar eta Mariñe Arbeo taldeko lau kideak egongo dira obraren inguruan luze eta zabal berbetan. Izan ere, hats luzeko liburua da aurten laukoteak aurkeztu duena, BERRIAko Bi tarte atalean bi urtez idatzi dituzten artikuluek eta irudiek bultzatuta egin baitute liburua. Bertan, aurretik sortutako testu eta irudi horietatik abiatuta, testu zaharragoak eta berriagoak josi dituzte, eta irudi berriekin atondu. Urteroko produktuak Aurten ere, agendak eta egutegiak kaleratuko ditu BERRIAk. Idoia Beratarbide da aurtengo egutegiaren eta agenden diseinatzailea. Haren diseinuetan asteko eta eguneko ikuspegia egongo da aukeragai. Bestalde, BERRIAk diseinatutako agenda beltza ere egongo da, asteko ikuspegiarekin. BERRIAk aukera aprobetxatu nahi izan du, eta, produktuak saltzeaz gain, harpidetzetan eskaintzak egingo ditu. Hilaren 20ra arte BERRIAlagun egiteko pausoa emateko eskaintza bat jarri du martxan egunkariak: BERRIAlagun sei hilabetez izateko aukera, 50 euroan, eta BERRIAren 2023ko agendetako bat opari. Proiektua babesteaz gain, eskaintza baliatzen dutenek hainbat abantaila izango dituzte. Azokako erakusmahaian bertan izango da aukera eskaintza baliatzeko, BERRIAlagunen webgunean (Berria.eus/berrialaguna) edo BERRIAren telefonora deituta (943-30 43 45).


Bisaia eta proiektu berriak

Summary: Bisaia eta proiektu berriak. Sona handiko egileak izango dira Landako gunean, baina baita bidea urratzen hasi diren sortzaileak ere.

Durangoko Azokak ohiko itxura berreskuratu du: 248 erakusmahai izango dira, 930 nobedade, 689 liburu, 141 musika produktu, 46 aldizkari eta bestelako 54 lan. Pieza horien egileen artean, sona handiko sortzaileak daude, eta uzta oparoa dutenak. Baina baita bidea urratzen hasi direnak ere: Durangoko Azokan lehen aldiz izango direnak, haien lehen lanak aurkeztuko dituztenak, esperientzia berri bat biziko dutenak...

Esaterako, Olaia Inziartek bere lehen diskoa kaleratu du; Andoni Agirrezabalak bere lehen liburua; Iñaki Cidek, Donostia Hiriko Kutxa saria irabazita, Behin batean Loiolan antzezlana argitaratu du; eta Leire Milikuak, berriz, Lur gainean, itzal azpian saiakera.

Olaia Inziarte (musikaria) «Lan hau eginez, autoestimu musikala irabazi dut»

Egin du bidea musikari gisa Olaia Inziartek, baina beste pauso bat eman du orain. Lehen diskoa atera du: Lehengo lepotikan burua.Erakusmahaia izango du Durangoko Azokan, eta Ahotsenean ere arituko da. «Arras eroso eta libre sentitu naiz lan hau egiten, eta autoestimu musikala irabazi dut». Jendea ezagutzeko eta beste sortzaileekin batera egoteko gogoz dago, eta bere musika ikusleria zabalago bati erakusteko ausardia lortzea du xede; entzuleekin egon, eta feedbacka aurrez aurre jaso nahi du.

Argi du zer gustatzen zaion gehien azokan: «Gremio ezberdinetan ibiltzen diren artistekin ez dugu kointziditzen, eta beste espazio eta denbora tarte bat bezalakoa da Durango. Niretzat, hori du ederrena». Aitortu du, baina, ikara eta bertigo puntu bat tarteko, ez duela gogo handirik azokarako. «Gero, badakit ez dela hainbertzerako izanen, eta disfrutatuko dudala».

Andoni Agirrezabala. Gorka Rubio / Foku

Andoni Agirrezabala (idazlea) «Garrantzitsua da euskal gizartea halako ekitaldi kultural batean juntatzea»

Andoni Agirrezabalak bere lehen eleberria aurkeztuko du Durangoko Azokan: Etxe Berdea. Lana idatzi berria du, gainera. Gertakizun tragiko bat da istorioaren ardatza, eta herriko aguazilaren ikerketa lana liburuaren oinarria. Irakurleari jarrera aktiboa izateko proposamena egiten dio idazleak: Zer gertatu zen herriko Etxe Berdean? Horra galdera, eta jazotakoa deskubritzea eta kasua argitzea irakurleak egin beharreko ariketa. Ereinek argitaratu du liburua; nobela beltza da.

Aurrenekoz egongo da Agirrezabala azokan, eta, aitortu duenez, esperientzia «berezia» izango da: «Iruditzen zait garrantzitsua dela euskal gizartea halako ekitaldi kultural baten bueltan elkartzea; eta horren parte izateak ilusioa pizten dit». Egitarau zabala atondu dutela iritzi dio, «erakargarria». Batetik, gogotsu dago; bestetik, urduri samar, baina, ezeren gainetik, «ilusioz». Larunbatean aurkeztuko du liburua, Uxue Razkin editorearekin.

Leire Milikua. Maialen Andres / Foku

Leire Milikua (idazlea) «Azoka beti da sorpresa espazio bat, eta liburu batekin joanda, gehiago»

Durangoko Azoka «erakusleiho» bat dela uste du Leire Milikuak, eta «ilusioz» aurkeztuko du Lur gainean, itzal azpian saiakera. Lisipe bildumaren barnean kaleratu du, Susa argitaletxearekin. Emakumeek landa eremuan jasaten duten indarkeria salatzea da lanaren helburua, eta zenbait emakumeri eman die ahotsa. «Liburua leiho bat da landa eremuari beste begi batzuekin begiratzeko».

«Gogotsu» dago Milikua: «Azoka beti da sorpresa espazio bat, eta aurten liburu batekin joanda, are gehiago». Azaldu duenez, urtero aztertzen du azokako egitaraua, eta agenda «ahal bezainbat» bete. «Egundoko aukera da hain eskuragarri ez dauden sormen lanak ezagutzeko». Azoka topaleku handi bat dela uste du, eta «pozik» dago liburua aurkezteko tartea izango duelako —2016an UEUk argitaratutako haren lan bat ere egon zen azokan: Landa-eremua EAEn: egungo argazkia, etorkizuneko aukerak—.

Iñaki Cid. Gorka Rubio / Foku

Iñaki Cid (idazlea) «Agendan nire izena ikusteak ilusioa egiten dit»

«Drama batean oinarritutako komedia bat da». Hala definitu du Iñaki Cidek bere lana, Behin batean Loiolan obra. Antzerki alorreko Donostia Hiriko Kutxa Literatura saria irabazi berri du, eta Durangoko Azokan egongo da egunotan. Etxean entzundako istorio bati tira eginez ondu du lana, eta adierazi «ironiaz» begiratzen diela lehengo eta gaur egungo pasarte askori. «Badu kritika puntu bat ere, sexu heziketaren faltari buruzkoa, baina hori ere umorez jasota dago».

Ilusio «handia» egiten dio Cidi Durangoko Azokan izateak: «Egundoko erakusleihoa da. Askotan egon naiz azokan, eta agendan nire izena ikusteak ilusioa egiten dit». Antzerkizaleak ezagutzeko eta irakurleekin egoteko gune bat dela azpimarratu du, eta eskertu du halako tarteak izatea. Asteazkenean aurkeztuko du liburua, eta horretarako prestatzen ari da: «Sintesi lan bat egin behar dut, denbora gutxian ideiak argi eta garbi kontatzeko».


Summary: Donostia ospitaleko 150 langile inguru batu dira gaur ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzera. Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa salatzeko, protesta jendetsua egin dute goizean ospitaleko atarian.

Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek atzo jakinarazi zuten egunero egingo dutela bilkura Donostia ospitaleko atarian. Batetik, eskatuko dute joan den ostiralean kargugabeturiko bi zerbitzuburuak berriz integra ditzatela, eta, bestetik, Osakidetzari eta Osasun Sailari galdegingo diete euren iritzia aintzat har dezatela. Gaurko bilkura jendetsua izan da oso; izan ere, zerbitzuburuekin batera, ospitaleko 150 profesional inguru izan dira protestan. Euripean eta isiltasunean elkartu dira, eta txalo artean amaitu dute. Goizero bilduko dira, ordu berean, auzia konpondu arte.

Ikusi gehiago: Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik izan direla kargugabetzeak

ESIko zerbitzuburuek ez dute adierazpenik egin goizean, baina arratsaldean agerraldi bat egin dute, eta kaleratzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute. Eskaera Donostialdeko ESIko 47 zerbitzuburuetatik 42k sinatu dute, eta «lehen mailako arreta defendatzeko unea» dela esan dute. Atzo egoera salatzeko egindako elkarretaratzean, Arantza Aguillo eta Nuria Gonzalez zerbitzuburuek hitz egin zuten. Ospitaleko pazienteei «lasaitasun mezua» helarazi zieten: azpimarratu zuten azken egunotako gertakariek ez diotela kalterik ekarriko osasun arretari, eta zerbitzu guztiak bermatuta daudela. Aguillok jakinarazi zuen gaurko prentsaurrekoan emango dituztela aferaren inguruko azalpenak, baina aurreratu zuen Osakidetzari eta Osasun Sailari exijituko dietela kargutik kendutako Itziar Perez Donostialdeko ESIko kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikua karguetara itzultzea. Eusko Jaurlaritzaren izenean, Bingen Zupiria bozeramaileak elkarrizketarako borondatea agertu zuen atzo, baina argi utzita «modu pribatuan» izan behar duela.

Agerraldi eskeak Eusko Legebiltzarrean Osakidetzan sortutako krisiarekin kezka agertu dute oposizioko taldeek ere, eta Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari azalpenak eskatu dizkiote. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k egin moduan, EH Bilduk ere Sagarduiren agerraldia eskatu du Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean. Sagarduirekin batera, Rosa Perez Esquerdo Osakidetzaren zuzendari nagusiaren agerraldia ere galdegin du; biek ala biek Donostialdeko ESIren auziaz argibideak eman ditzaten nahi du EH Bilduk. Ostiralean erregistratu zituen eskaerok, baina gaur beste hiru profesionalen agerraldiak ere eskatu ditu: hain zuzen ere, Osakidetzak kargugabetutako Itziar Perez Donostialdeko ESIko zuzendariarena eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikuarena, eta dimisioa eman duen Adolfo Begiristain kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuarena.


Summary: Senatuan gehiengoa handitu du Alderdi Demokratak, Georgian irabazita. Raphael Warnock demokrata nagusitu zaio Herschel Walkar errepublikanoari, eta demokratek ez dute beharko Kamala Harrisen botoa berdinketak hausteko.

Ikuskizuna sortu du Amerikako Estatu Batuetako (AEB) Georgiako Senaturako hautagaien lehiak. Azkenean, Raphael Warnock demokratak irabazi ditu bozak, eta bera izango da goiko ganberako ordezkaria. Modu horretan, demokratek 51 ordezkari izango dituzte bertan, eta errepublikanoek, 49. Horrek aukera emango die demokratei gehiengoak lortzeko, Kamala Harris herrialdeko presidenteordearen kalitateko botorik erabili behar izan gabe.

Berebiziko garrantzia zuten bozek. Izan ere, modu horretan, Joe Biden presidenteak jarraitu ahal izango du epaileak izendatzen. Dagoeneko 90 dira hark hautatutako epaile federalak, tartean Gorte Goreneko buru Ketanji Brown Jackson. Oso lehia estua izan da bi hautagaien artean: Warnockek botoen %49,44 eskuratu ditu, eta hautagai errepublikanoak, %48,49.

Barack Obama presidente ohiak zuzenki parte hartu du hauteskunde kanpaina honetan. Presidentearen aginte erdiko bozetan Alderdi Errepublikanoak berreskuratu du Kongresuaren kontrola, baina ezin izan du Senatuan gauza bera egin. Besteak beste, adituek uste dute errepublikanoek emakumeen abortatzeko eskubidea murrizteko hasitako bideak emakume askoren botoa erakarri duela hautagai demokratengana.


Summary: Eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituzte Alemanian, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta. Estatu kolpe bat prestatzen ari zirela jakinarazi du Fiskaltzak. Alemaniako Parlamentua hartzeko asmoa zuten, eta, horien artean, militar ohiak daude. Horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte.

Alemaniako Fiskaltzak jakinarazi du eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituztela, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta. Fiskaltzaren arabera, estatu kolpe bat prestatzen ari ziren, eta «estatuaren ordezkarien kontra indarkeria erabiltzeko asmoa zuten», baita horiek hiltzeko ere. 22 pertsona horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte.

Eskuin muturreko erakunde hori iazko azaroan sortu zutela dio Fiskaltzak. «Alemanian ezarritako ordena aldatu eta beste estatu forma batekin ordezkatzea ezarri dute helburu», gaineratu du. Alemaniako «ordena liberal demokratikoaren» eta estatuaren erakundeen kontra egoteak batzen dituela azaldu du, eta hasiak zirela jada sistema «bortizki ezabatzeko» prestaketa lanetan.

Atxilotuetako batzuk Alemaniako armadako militar ohiak direla jakinarazi dute. Fiskaltzak dio erakunde horrek kontseilu bat eta adar militar bat zituela, eta azken horri zegokiola boterera borroka armatuaren bitartez iristea. Fiskaltzaren arabera, bi buru zituen erakunde horrek, biak ere alemaniarrak. Atxilotu dituzten jarraitzaileetako bat errusiarra da. Jakinarazi dute beste 27 pertsonaren aurka dagoela zabalik sarekada.


Summary: Frantziako Gobernuak 100 euroren laguntza emango die autoa lanerako behar dutenei. Abenduaren 31n amaituko da erregaiaren hamar zentimoko deskontu orokorra, eta hortik aurrera langile apalenentzat izango da laguntza.

Frantziako Gobernuak jada iragarri du zer egingo duen urtarrilaren 1etik aurrera erregaiaren kostua txikitzeko. Orduan amaituko da erregaiaren deskontu orokorra —hamar zentimorena izan da azken asteetan—, eta diru sarrera apalak dituzten langileek baizik ez dute jasoko.

Elisabeth Borne lehen ministroak RTL irratian azaldu duenez, ehun euroren laguntza bat emango diete «lanera joateko autoaren beharra duten frantziar apalei». Kalkulatu dutenez, hamar milioi lagunek jaso ahal izango dute, «familien erdiek baino pixka bat gehiagok».

Zehazki, diru sarrerak behetik hasita lehen bost mailetan dituztenek izango dute ehun euroren saria jasotzeko eskubidea. Hots, soldata guztiak hamar zatitan banatuz gero, beheko bostetan daudenek.

Frantziako Ogasunaren webgunera jo beharko dute (impots.gouv.fr); matrikularen berri eman, eta agiri bat bete beharko dute adierazteko autoa behar dutela lanera joateko. Ogasunak egiaztatuz gero haien diru sarrerak lehen bost deziletako batean daudela, ehun euroren laguntza jasoko dute, ordainketa bakar batean.

Bikote batzuetan bi laguntza jaso ahal izango dituzte, haien diru sarrerak txikiak badira.

Autoaren ordez motorra darabiltenek ere eskuratu ahal izango dituzte.

Langabeek ez dute ehun euroren laguntza jasoko, baina Bornek azaldu du lana bilatzeko autoa behar dutenek Pole Emploiren langabezia bulegoetan eskatu ahal izango dutela beste laguntza bat.

Erregaiaren prezioa

Aste honetan, batez beste, 1,731 euroan dago ezantza edo gasolina Ipar Euskal Herriko gasolindegietan, eta 1,826 euroan, berriz, gasolioa.

Ekainean jo zuen goia haien prezioak (2,098 euro gasolioak eta 2,083 euro ezantzak), baina orduz gero apaldu egin da, petrolioa merkatu egin delako.

Ipar Euskal Herriko zerbitzu guneetako prezioetan jada islatzen da gobernuaren deskontua, baina ez, ordea, Hegoaldekoetan, eta horregatik ezin dira bi prezioak konparatu.

Deskontuaren gorabeherak

Apirilean hasi zen Frantziako Gobernua erregaiaren erosketa diruz laguntzen. Hasieran hemezortzi zentimorena izan zen deskontua, eta Bruno Le Maire Finantza ministroaren asmoa zen urrian hamabi zentimora txikitzea, eta abenduan desagerraraztea. Baina Errepublikanoak (LR) alderdiaren babesa behar izan zuen erosteko ahalmenari buruzko legegaia onartzeko, eta eskuineko alderdi horiekin hitzartu zuen laguntza 30 zentimokoa izango zela irailean eta urrian, eta hamar zentimokoa azaroaren erdialdetik aitzinera eta abenduan.

Hegoaldean, Madrilen zain

Espainiako Gobernua ere apirilean hasi zen gasolinaren eta gasolioaren erosketa laguntzen: hamabost zentimoren laguntza ematen du berak, eta bost (edo hamar) zentimo jartzen dituzte petrolio enpresek. Laguntza hori, ordea, urtearekin batera amaituko da, eta Madrilek argi utzi du aldaketak egin nahi dituela, laguntza «gehien behar dutenei» soilik emateko.

Hurrengo egunotan zehaztuko du zer-nolako laguntza izango den, baina ministro batzuek iradoki dute laguntza sektore profesional batzuei soilik mugatuko dietela, errentaren arabera banatzea ezinezkoa baitzaie.


Summary: Merina grisak eta txakur gorriak, Ahotseneko azken egunean. Bihar izango du azken eguna Durangoko Azokak, eta baita Ahotsenea plazak ere. Baina ekitaldiz beterik egongo da, azken unera arte

Durangoko Azokak sortzaileentzat erretserbaturiko Ahotsenea guneak azken saioak egingo dira bihar, Durangoko Azoka itxi arte.

Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egingo dituzte, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikusi ahalko dira Internet bidez, BERRIAren webgunean.

Arima Soul taldeak zabalduko du eguna, Beltz kresaltsua lana aurkezteko, 11:00etan.

Ondoren, Labanak diskoa taularatuko Fufu taldeak, 12:20ean.

Baionatik, giro ilunak lantzen dituen Orbel taldeak, Lur hezea diskoa aurkeztuko du, 13:20ean. Ordubete geroago, are hezeago jarriko da giroa, Euri-ura lana taularatuko baitu Txost! taldeak.

15:40an, Bobi laneko doinuak eskainiko ditu Watsonek, eta 16:50ean, Beldurrik ez lana aurkeztuko du Irtera taldeak.

Merina Gris taldearen pop elektronikoa entzun ahalko da 18:00etan. Zerua orain diskoaren lagina aurkeztuko dute zuzenean.

Eta, aurtengo azokako eta Ahotseneako musika amaitzeko, Janus Lesterrek Ez gaitzala loak harrapatu lana taularatuko du, 19:10ean. Hamabost segundu diskoa, Burutik taldeak. Eta Mairu taldeak izen bereko lana.

Poesia barra-barra

Liburuei dagokienez, Xalbat Itzainak eta Paxkal Bourgoinek Muga guztien gainetik aurkeztuko dute, 11:00etan, musika eskolan, esan bezala.

Gero, Bixente lana zertan den azalduko du Raul Alfarok. Maiatza argitaletxearen eskutik argitaraturiko Lur ilaunduaren loreak lana aurkeztuko du Txomin Hegik. Eta Susak Munduko Poesia Kaierak bildumako azkenen berri emango du.

Poesiarekin jarraituko dute, 13:00etan. Angel Errok Poema liburu bat -irakurtzeko jarraibideak lanaren funtsa azalduko du, 13:00etan.

Txakur Gorria sortzaile taldeak Denboraz. Galde-erantzunen bilduma liburua aurkeztuko du, 13:30ean.

Espetxeratuen testuen eginiko bilduma aurkeztuko du Ataramiñe argitaletxeak, 14:00etan: Urrun da zeru urdina.

Emearen bidea supergizakiaren aroan liburuaren berri emango du Galo Martinez de la Perak, 16:00etan.

Gero, Maiatzak beste lan bat jarriko du mahai gainean: Josu Jimenez Maiaren Hitzen hasperenak. Eta HATSAren poesia bilduma aurkeztuko dute 17:00etan.

Kepa Altonaga zientzialari eta dibulgatzaileak Axularren gerizpean lanaren nondik norakoak azalduko ditu, 17:30ean.

Ondoren, Esaten ez den guztian lana aurkeztuko du Izaskun Etxeberria Zufiaurrek.

Jose Enrike Urrutia Capeauk Francisco de Garay-en urrea liburuaren berri emango du, 18:30ean.

Eta, amaitzeko, Nerea Arrienen Zoonimia, Xabier Lete poesia saria irabazi duen lana.


Summary: Idoia Beratarbide eta Oier Guillan dira Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren irabazleak. 'Artxibo biluzia' saritu dute, Torrealdairen artxiboen lapurreta abiapuntu duen proiektua.

«Biluzik utzi ninduten, ez fisikoki, baina bai intelektualki». Joan Mari Torrealdaik horrela deskribatu zuen Euskaldunon Egunkaria itxi eta artxibo guztiak lapurtu zizkiotenean izan zuen sentsazioa. Sentimendu horiek abiapuntutzat harturik, Artxibo biluzia proiektua ondu dute Idoia Beratarbidek eta Oier Guillanek, eta hori izan da Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren lehenbiziko edizioaren irabazlea. Beratarbidek eta Guillanek hemezortzi hilabete izanen dituzte proiektua martxan jartzeko.

Gaur goizean eman dute ikerketa bekaren irabazleen berri, Usurbilgo Potxoenea kultur etxean (Gipuzkoa). Bertan izan dira Agurtzane Solaberrieta Usurbilgo alkatea, Haritz Azurmendi Jakin Fundazioko kidea eta Oier Guillan, bekaren irabazleetako bat. Guillanek proiektuaren xehetasunen berri eman du, eta azaldu hiru kezka izan dituztela oinarri egitasmoa martxan jartzeko: antzerki dokumentalari buruzko kezka, gertakizun handien itzalean gelditu diren gertakizun txikiak jendarteratzea eta ohiko formatuekin amaitzeko behar eta nahi bat.

Guillanek erran du kezka horiek gidari izanik erabaki zutela lantzea Torrealdaik bere artxiboak galdu eta gero erakutsi zuen «hauskortasuna». Hala, sorkuntza eta prestakuntza uztartzen dituen egitasmo bat aurkeztu dute. Batetik, hiru gaien inguruko hiru pieza labur prestatuko dituzte datorren udaberritik aurrera, eta udazkenean zabalduko dituztela espero dute. Bertzetik, performance tailerrak antolatuko dituzte datorren udazkenetik aurrera. Guillanek azaldu du ez dela inolako formakuntzarik behar tailer horietan parte hartzeko: «Istorio bat transmititu nahi duen edonork parte hartu dezake».

Solaberrietak, berriz, adierazi du ezen, behin irabazlea zein den jakinda, hurrengo pausoa ideia hori «gorpuztea, mamiz betetzea eta, gero, herriari eskaintzea» dela. Izan ere, gogoratu du ikerketa bekaren helburua zera dela, Usurbildik Euskal Herriari ekarpen bat egitea, eta, horretarako, Torrealdaik landu zituen alorretan zenbait egitasmo antolatzea.

Lehenbiziko edizioa

Azurmendik erran du balorazio «oso ona» egiten dutela lehenbiziko edizioaren gainean. Orotara, hamahiru proiektu aurkeztu dituzte, ikuspegi eta estilo anitzetakoak. Aurten, epaimahaia Maialen Akizuk, Eduardo Apodakak, Ibai Iztuetak eta Ainara Lasak osatu dute. Eta, Azurmendiren arabera, «aho batez» erabaki dute nor izanen den irabazlea.

Usurbilgo Udalak eta Jakin Fundazioak lau urterako hitzarmena sinatu dute, eta bi urtean behin eginen dute deialdia. Udalak 15.000 euro jarriko ditu ikerketa bekan, deialdia egiteko eta proiektua zabaltzeko. Jakinek kudeatuko du beka.


Summary: Euskal selekzioak partida bat jokatuko du abenduaren 20an, Txileren aurka. Mendizorrotzan jokatuko da partida, 19:00etan, eta Juanjo Arregi izango da selekzioaren hautatzaile berria. Irene Paredes, Maite Oroz, Nahikari Garcia eta Damaris Egurrola ezingo dira bertan egon, euren taldeekin Txapeldunen Ligako partidak dituztelako.

Euskal selekzioak izango du partida Gabonetan. Txileren aurka jokatuko du. Mendizorrotzan. Abenduaren 20an izango da, 19:00etan. Aulkian aldaketa izango da. Izan ere, orain arteko hautatzaile Iñigo Juaristiren ordez, Juanjo Arregi arituko da taldea zuzentzen. Juaristik Alaveseko entrenatzaile kargua hartu zuen duela aste batzuk, eta horregatik izan da aldaketa. "Ilusio handia dugu partida honekin, eta euskal gizarteak ere hala izatea espero dugu", adierazi du Javier Landeta presidenteak. Eta hau erantsi du: "Beti esan izan dugu hiru baldintza bete behar direla euskal selekzioaren partida bat antolatzeko: Lehen Mailako zelai batean jokatzea, selekzio handi baten aurka izatea eta jokalari multzo onena bildu ahal izatea. Hirurak betetzen dira kasu honetan".

Euskal selekzioak iazko apirilean jokatu zuen azken neurketa. Basque Country International Football Cup hiruko txapelketan izan zen. Zubietan jokatu zen txapelketa, eta, euskal selekzioarekin batera, Argentinak eta Venezuelak jokatu zuten. Euskal selekzioarentzat izan zen txapela. Venezuelaren aurka 0-0 berdindu ostean, Argentinari 1-0 irabazi zioten, eta garaipen hori erabakigarria izan zen txapelketa lortzeko. Yulema Corres Athleticeko jokalariak sartu zuen gola.

Oraingo honetan, Txileren aurka neurtuko dituzte indarrak. Gora ari den selekzio bat da. Orain arte jokatutako Amerika kopa guztietan izan da, eta bi aldiz izan da txapeldunorde: 1991n eta 2018an. Aurten jokatutakoan, bosgarren postuan amaitu zuen. 2018an bigarren geratu izanak aukera eman zion 2019ko Munduko Kopan parte hartzeko. Estreinakoa izan zuen txapelketan. Ez zuen zorterik izan, multzoen fasean oso aurkari gogorrak izan baitzituen: AEBak, Suedia eta Thailandia. Dena den, lan ona egin zuten. Suediaren kontra 2-0 galdu zuten, eta AEBen kontra, 3-0. Thailandiaren aurka, berriz, 2-0 gailendu zen. Baina ez zen nahikoa izan. Multzoko hirugarren geratu ziren, eta kanporatuak izan ziren. Iazko Tokioko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuten. Orduan ere, multzoen fasean kanporatu zituzten. Jokatutako hiru partidak galdu zituzten: Ingalaterraren kontra 2-0, Kanadaren kontra 2-1, eta Japoniaren kontra 1-0. Christiane Endler atezaina da haien jokalari ezagunena. PSGn distira egin ostean, egun haren aurkari zuzenean jokatzen du: Lyonen. Bigarren denboraldia du han, eta iaz Txapeldunen Liga eta Frantziako Liga irabazi zituen.

Arregik datozen egunetan emango du deialdia. Baina ziurra da Irene Paredes (Bartzelona), Maite Oroz, Nahikari Garcia (Real Madril) eta Damaris Egurrola (Lyon) ez direla bertan izango. Izan ere, aste horretan Txapeldunen Ligako partidak dituzte euren taldeekin.


Summary: Urduñako espetxe frankistako hogeita hamar presoren gorpuzkiak aurkitu dituzte herriko hilerrian. Aranzadi zientzia elkartea ari da gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Gogora institutua biktimen senideekin harremanetan jarri da.

Urduñako hilerrian (Bizkaia) garai bateko espetxe frankistaren hogeita hamar bat biktimaren gorpuzkiak aurkitu ditu Aranzadi zientzia elkarteak. Desobiratze lanak egiten ari da, Eusko Jaurlaritzaren ‘Gerra Zibileko desagertuen bilaketa’ programaren barruan. Igandera arte luzatuko ditu lanak.

Biktimen senideekin jarri da harremanetan Gogora institutua, lurpetik ateratzeko lanetan egindako aurrerapenen eta aurrerantzean egin daitezkeen identifikazio lanen berri emateko.

Ez da Urduñan gorpuzkiak aurkitzen dituzten lehenengo aldia. Izan ere, 2014an, Urduñako Espetxe Zentralean hil ziren hamalau pertsonaren gorpuzkiak atera zituen lurpetik Aranzadik. Ustez, 1941eko otsaila eta ekaina bitartean hil ziren. Ordutik egindako ikerketa lanen arabera, beste lurperatze gune batzuk egon zitezkeela pentsatu zuen elkarteak. Eta hori konfirmatu du aurkikuntza berriak.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua Urduñara bertaratuko da larunbatean.


Summary: Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak. Gotzone Sagarduik Eusko Legebiltzarrean agerraldia eskatu du, Donostialdeko ESIaren egoera azaltzeko.

Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluaren osteko prentsaurrekoan, Donostialdeko ESIaren inguruko polemikaz galdetu diote gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileari. Herenegun Gotzone Sagardui Osasun sailburuak emandako azalpenak berretsi ditu Zupiriak: azpimarratu du Itziar Perez Donostialdeko ESIaren zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikoa kargutik kentzea ez dela izan arrazoi bakar baten ondorio, «gertakari kate baten ondorio baizik»; gertakari horiek egoera «jasanezina» eragin dutela azaldu du. Are, Zupiriak berretsi du kargutik kendutako Donostialdeko ESIko bi arduradunek ez zutela bat egiten Osakidetzaren bidearekin, eta «erresistentzia» agertu dutela Osakidetzako lan ildoarekin. Hau da, Osakidetzak eta, horrenbestez, Jaurlaritzak berak duen «estrategiatik kanpo» aritzeagatik kargugabetu dituztela bi profesionalak.

Ikusi gehiago: Donostia ospitaleko 150 langile inguru batu dira gaur ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzera

Gertatutakoaz azalpenak emateko, agerraldia eskatu du Sagarduik Eusko Legebiltzarrean, Zupiriak jakitera eman duenez. «Osakidetza sare bat da»

Jaurlaritzako bozeramailearen hitzetan, Osakidetzaren erronka zera da, pandemiaren «zulotik» ateratzea eta etorkizunera begiratzea, besteak beste, lehen arreta indartuta eta gaixotasun kronikoei aurre eginda. Eta hori dena «sarean» egin behar dela ohartarazi du, hau da, zerbitzuak ongi antolatu behar direla eta ez duela balio ospitale bakoitzak bere bide orri propioari ekitea. «Osakidetza sare bat da, eta guztion arteko lankidetzaren bitartez eman behar zaio erantzuna».p>

Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIko 42 zerbitzuburuk «lehen mailako arreta defendatzeko unea» dela esan dute

Sagarduik gobernu kontseiluan adierazitakoaren berri eman du Zupiriak. Kontatu duenez, Osasun sailburuak azpimarratu du Osakidetzak «kalitatezko» osasun laguntza ematen jarraituko duela, eta helburu hori dutela Donostialdeko ESIan egindako aldaketek. «Osasun sistemaren funtzionamendu egokia bermatu aldera hasi da lanean zuzendaritza berria». Dena dela, ez du zehaztu zer urrats egingo dituzten Donostialdeko ESIaren krisiari konponbidea emateko. Sagarduiren lanak eta kudeaketak goitik beherako babesa dauka Eusko Jaurlaritzan, Iñigo Urkullu lehendakariarena barne, Zupiriak nabarmendu duenez.


Summary: Senpertar gazte bat Paueko polizia etxera eraman dute etxe agentzietako pintaketen harira. Senpereko gazte bat Baionako polizia etxera deitu dute goizean, eta handik Pauera eraman.

Senpereko (Lapurdi) gazte bat Paueko komisariara (Okzitania) eraman dute goizean. Euskal Irratien informazioen arabera, gaztea Baionara deitua zuten gaurko, eta handik Pauera eraman dute gero. Oraindik ez dute erran atxiloaldian ezarri duten ala ez. Senpereko etxe agentzietan agertutako pintaketen harira deitua zuten gaztea.

Jada ekainean, Senpereko lau gazte arrastatu zituzten arrazoi beragatik, eta, urrian, beste bat. Atxilotutako bostak Pauera eraman zituzten orduan ere, baina denak libre utzi zituzten egunean bertan. Senpereko herritarrek elkarretaratzeak antolatu zituzten egoera salatzeko.


Summary: EEPko ordezkariek Parisen isiltasuna deitoratu dute. Irailean egin zuten bilkura Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aipatu zuten nagusiki.

EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek salatu dute Parisek oraindik ez duela erantzunik eman. Agiri bateratua plazaratu dute Frantziako Estatuaz gain EEP osatzen duten hiru instituzioetako ordezkariek: Antton Kurutxarri Euskal Hirigune Elkargoko hizkuntza politikarako lehendakariorde eta EEPko lehendakariak, Maider Behotegi Pirineo Atlantikoaren ordezkariak eta Frederique Espagnac Akitania Berriko ordezkariak. Egoeraren “ulermenik eza” adierazi dute. Irailean Parisen bilkura egin zutenetik, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzunaren zain gelditu dira. Alta, bilkuran aipaturiko gaiek «bilakaera eta erantzun zehatzak» behar zituztela argi gelditu zela diote hiru hautetsiek. Besteak beste azterketak euskaraz egiteko eskubideari buruz erantzun bat espero dute ordutik.

Irailaren 14an egin zuten bilkura EEPko ordezkariek, Ipar Euskal Herriko parlamentariek eta Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariek. Euskarazko irakaskuntza izan zen aipagai nagusia: sare publiko zein pribatuetan euskara hutsean diren gelen irekiera eta azterketak euskaraz iragatea. Bilkura «adeitsu eta eraikitzailea» iruditu zitzaiela azaldu zuten EEPko ordezkariek, eta baieztatu zuten Parisko ordezkariek ontzat eman zituztela EEPkoek mahaigaineratutako argumentuak. Ministeriotik «epe onargarri batean» erantzun bat emango zietela segurtatu zieten; alta, azken hiru hilabeteetan «ez da ondoriorik izan». Azaroaren 14an protesta egin zuen Seaskak Bordelen (Okzitania) eta ikasleen eskubideak errespetatzeko eskatu zion Frantziako Gobernuari. «Elkarrekin onartu bagenuen gai horri buruzko bigarren bilkura baten beharra, gaurdaino ez zaigu heldu data berri baten proposamenik», adierazi dute EEPko ordezkariek.

Agirian azaldu dutenez, behin baino gehiagotan egin diote dei Frantziako Hezkuntza Ministerioari: «Urriaren 19an eta 21ean, gutun bat igorri zen Parisera postaz, eta gero mezu elektronikoz, eskuratze agiririk eta erantzunik gabe», esplikatu dute. «Are okerrago, azaroaren 8an Max Brisson senatariak ministroari gaia aipatzerakoan, honek ez zuen deus erran Baxoaren eta lizeoaren erreformaz». Hiru hautetsiek salatu dutenez, Hezkuntza Ministerioko ordezkariek EEP «hizkuntza politikarako etxe amankomun» gisa definitu bazuten ere, ez dute «erakundearekin komunikatzen».


Summary: Espetxeetako plangintzarik eza salatu du ELAk. Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen transferentzia jaso zuenetik egindako bidea aztertu du sindikatuak. Ondorioztatu du langile kopurua murriztu egin dela eta pribatizazio arriskua dagoela.

2021eko urrian eskuratu zuen Eusko Jaurlaritzak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako espetxeak kudeatzeko eskumena. Transferentzia jaso zuenetik egindako bidea aztertu du ELA sindikatuak. Langile kopuruaren murrizketa, antolakuntzan kaosa eta pribatizazio arriskua dira ondorio nagusiak.

Sindikatuaren arabera, Eusko Jaurlaritzak oraindik ez du euren egitasmoaren berri eman: «Egoera ezkutatzeko publizitate kanpaina batez baliatzen da, zeinaren xedea den, propaganda egiteaz gain, gabezia ugari estaltzea». Urtebetean ez du azpiegitura planik ezagutarazi. ELAk adierazi duenez, ez dakite zein izango den Arabako espetxea bere osotasunean erabiltzeko plana. Gipuzkoako Zubietan izango den zentro berrirako asmoen berri ere ez dute, eta Bizkaian beste espetxeren bat eraikiko ote duten ere ez dakite. «Ekipamendu horiek funtsezkoak dira espetxe eredu jakin bat gauzatuko bada».

Lantaldearen egoera ere nabarmendu du: «Langile kopurua urriegia da, esaterako, Arabako zentroan». Izan ere, zentro hori Alacanteko Villenakoaren antzekoa da, baina Arabako lantaldea %20 txikiagoa da. Gipuzkoako zentroan ere langileak falta dira. Bulegoetan hamar egon beharko lirateke, eta bi besterik ez daude. ELAk adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzak ez ditu langileen baldintzak sindikatuekin negoziatu, eta horrek «antolakuntza kaos izugarria» sortu du. Hala nola langileek txandak metatzen dituzte; atsedenik gabeko 48 orduko txandak egiten dituzte.

Beste ondorio batzuk

Instalazioetako eta lantaldearen tamainaren aurreikuspen «okerrez» gain, beste gabezia batzuk ere aurkitu ditu ELAk. Besteak beste, aplikazio informatiko bat eta uniformeak falta dira espetxeetan. Estatuko uniformeekin jarraitzen dute. Eta hutsegiteak izan dira presoen ekonomatorako oinarrizko produktuen hornitzaileen aldetik. Gainera, Arabako espetxeetako sukaldeen erreforma plangintzarik gabe egin dute. Eta horrek egoera «jasangaitza» eragin du: «Presoek astebetez ogitartekoak jan behar izan dituzte».

«Eusko Jaurlaritzak laguntza deialdia ireki du enpresa eta fundazioei zuzenduta», gehitu du. Horrek pribatizazioa ekarriko du; eta, horrela, «prekaritate eremu berri bat sortuko da». Horrez gain, azpimarratu du euskara espetxeetan integratu behar dela.

Arrazoi horien aurrean, espetxeetako langile gehienek mobilizazioekin hastea erabaki dute. ELAk «zigorrak betetzeko eredu humanoagoa» defendatu du, ardatzak «berreziketa eta birgizarteratzea» izango dituena. Horrez gain, eredu horrek langileentzako errespetua eta lan baldintza hobeak bermatu behar dituela azpimarratu du.


Summary: Hipoteka izoztu ahalko dute Kutxabankeko bezero «zaurgarrienek». Finantza erakundeak bat egin du Espainiako Gobernuaren Praktika Onen Kodearekin. Interes tasen igoeragatik, hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek batez beste 200 eurotik gorako igoera izango dute hilero.

Kutxabankek bat egin du Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin adostutako Jardunbide Egokien Kodearekin, eta, horrenbestez, banku horrekin hipoteka bat duten «bezero zaurgarrienek» aukera izango dute beren kuotak urtebetez izozteko.

Horri eskatu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek, baldin eta hipoteka ordaintzeak hileko diru sarreren %30etik gora eskatzen badie eta eguneratzeak %20tik gorako garestitzea eragin badie.

Kuota izozteaz gain, beste neurri batzuk aurreikusten ditu kodeak: hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak izatea, besteak beste.

Kutxabankek azaldu duenez, bera dela Hego Euskal Herrian hipoteka gehien dituen finantza erakundea, %40tik gorako merkatu kuota baitu.

Interes tasen igoera azkarrak eragin du gobernuaren eta bankuen arteko akordioa. Euriborra da tasa aldakorreko maileguen kuota kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea, eta urte hasieratik hiru puntu portzentualetik gora handitu da, inoizko igoerarik handiena. Azaroan, %2,83an kokatu da. Horrek esan nahi du hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek batez beste 200 eurotik gorako igoera izango dutela hilero.

«Konpromiso historikoa»

Kutxabankek azaldu duenez, «bezeroei etxebizitza eskuratzeko erraztasunak emateko konpromiso historikoarekin» bat dator kodera batzeko erabakia. Nabarmendu du orain arte «malgutasun handia» erakutsi duela «bezero ahulenekin», besteak beste, ordainketa epeak luzatzeko aukera emateko orduan, eta zehaztu du azken bi urteetan 5.500 hipoteka baino gehiagoren baldintzak berriro negoziatu dituela, eta gaur egun 120 luzamendu kasu baino gehiago dituela.

Gainera, adierazi du lehen finantza erakundea izan dela Eusko Jaurlaritzak etxegabetze judiziala jasateko arriskuan dauden pertsonekin abian jarritako bitartekaritza zerbitzua izenpetzen, eta alokairu sozialerako 100 etxebizitza utzi dizkiola Jaurlaritzaren Alokabide sozietate publikoari. Halaber, Kutxabankek 100 etxebizitza eman dizkio Etxebizitza Sozialaren Funtsari –horietatik 57 okupatuta daude–, etxebizitza galdu duten familiei eta pertsonei alokairuan emateko, ohikoak baino errenta murritzagoen truke.

Kutxabankek gogoratu du bigarren aldia dela Espainiako Gobernuak eta bankuek hipoteken inguruko neurriak hitzartzen dituztela, eta orduan ere bat egin zuela.


Summary: Harreman «asimetrikoak» hausteko bitartekaritza talde bat eskatu dute Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek. Kargugabetzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute, «egoera konpontzeko». Zenbait eskaera zehatz egin dizkiote Osakidetzari.

Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideen kargugabetzeak egoera eztandarazi duten azken gertaera izan dira. Hala ondorioztatu daiteke erakunde sanitario integratu hartako zerbitzuburuek egindako adierazpenetatik. Osakidetzan «arazo larri bat» dagoela adierazi dute mahaiaren bueltan eseritako sei kideek, eta haiek esanak babestu dituzte Gipuzkoako Medikuen Elkargoaren egoitzako prentsa aretoan zeuden gainerako medikuek. Denera, 47 zerbitzuburuetatik 42k egin dute bat Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari zuzendutako eskaerekin, eta jakinarazi dute sailetako buruak, erizaintzako langileak, mediku egoiliarrak eta lehen arretako unitateetako buruak ere antolatzen ari direla.

Ikusi gehiago: Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik astelehenean adierazi zuen Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideen kargugabetzeak «gertaera kate batek» eragindako «konfiantza galtze» baten ondorio izan zirela. Zerbitzuburuek, baina, ez dituzte azalpen horiek ontzat jo, ez dutelako azaltzen zein diren bi aldeen arteko akordio faltaren oinarriak: «Konfiantza falta argudio pobrea iruditzen zaigu».

Hala, kargugabetutako kideen eta ondoren dimisioa aurkeztu zutenen egoera leheneratzeko eskatu dute, edo, behintzat, haien «ohorea» berrezartzeko. Izan ere, adierazi dute «marra gorririk» gabe hitz egin nahi dutela. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek elkarrizketarako deia egin diote Osasun Sailari, eta ontzat jo dute Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak eginiko deia ere. Ez horrenbeste, ordea, afera «foku mediatikotik» kanpo konpondu behar dela esan izana, medikuek uste baitute Jaurlaritza bera izan dela «komunikazio zubi guztiak eztandarazi» dituena, bien arteko zubi lana egiten zuten kargudunak euren postuetatik kenduta.

Kritikatu dute harreman «asimetriko» eta «bertikal» bat dagoela arduradun politikoen eta teknikoen artean, nahiz eta bigarren horiek duten beharrezko «jakintza teknikoa». Hala, bien arteko bitartekaritza lana egingo duen talde bat sortzeko beharra adierazi dute, «antzeko egoerak saihesteko kontrapisu mekanismo gisa» jardun lezakeena.

Osasun Sailaren eta langileen arteko desadostasunak kargugabetzeetatik haratago doaz: «Unea litzateke zenbait lekualdaketaren eta Donostiako Ospitaleak zenbait jardueretan erreferentziazko zentro izaera galdu izanaren arrazoi teknikoak argitzeko ere». Hori da zerbitzuburuek Jaurlaritzari eta Osakidetzari bideratutako kexetako bat, Donostialdeko ESIan garatutako zenbait espezialitate Gurutzetako ospitalera bideratu dituztelako, «argudiorik gabe». Halakorik ez errepikatzeko, «erreferentziazko unitateen eta goi-teknologien kokapenaren inguruko erabaki estrategikoak» hartzeko «kontsultarako mahai bat» eratzea nahi dute, balizko mugimenduak irizpide teknikoen eta lekuan-lekuko lan esperientzien arabera hartu daitezen.

Donostialdeko ESIa ez «zatikatzeko» ere eskatu dute zerbitzuburuek, eta lehenbailehen emateko Onkologikoa bertara txertatzeko pausoak ere; bi eraikinak banatzen dituzten «azpiegitura arazoak» konpontzetik hasita. Egin beharreko aldaketak, ordea, Donostialdeko ESItik haratago iritsi behar dira. Besteak beste, Osakidetzaren giza baliabideen «deszentralizazioa» eskatu dute, ESI bakoitzak baliabideak bere beharren arabera antolatzeko aukera izan dezan. Horri lotuta, erakunde sanitario bakoitzaren egoera publiko egiteko eskatu dute, hartzen diren erabakiak «garden» ikusteko.

Lanpostuei dagokionez, zenbait plaza lortzeko moduan aldaketak eskatu dituzte, horietara iristeko «trebetasun espezifikoak eta esperientzia» beharrezkoak izan beharko liratekeela argudiatuta. Salatu dute egun izendapen horiek «modu arbitrarioan» eta «Donostiako Ospitaleko behar espezifikoen kontra» egiten direla maiz. «Berme kontrol horiek» lan eskaintza publikoetan txertatzeko ere eskatu dute, baita horietan «kudeaketara eta ikerketara» bideratutako lan epeak baloratzeko ere. Ordezkapenen kasuan, berriz, horietarako «irizpide orokor» batzuk eskatu dituzte, «unean-uneko beharretik» haratago begiratuko dutenak.

Langileen babesa

Aurretik, gaur goizean, Donostia ospitaleko 150 bat langilek bat egin dute ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzearekin. Egoera konpondu ezean, ospitaleko atarian egunero biltzeko asmoa dute. Batetik, eskatuko dute joan den ostiralean kargutik kendutako bi zerbitzuburuak berriz har ditzatela, eta, bestetik, euren iritzia aintzat har dezaten galdegingo diete Osakidetzari eta Osasun Sailari.

Gaurko bilkura jendetsua izan da oso. Euripean eta isilik elkartu dira, eta txalo artean amaitu dute.


Summary: Jaurlaritzak emantzipatzeko laguntzak emango dizkie 25 eta 29 urte artekoei. Eusko Jaurlaritzak gazteen emantzipazioa sustatzeko estrategia ondu du. 2030erako 29 urtera jaitsi nahi du gurasoen etxea uzteko adina.

2019an, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 18 eta 34 urte arteko biztanleen emantzipazio tasa %30,2koa zen, batez beste; 2020an, berriz, %35,1ekoa. 2008ko krisiak zapuztu egin zituen gurasoen etxetik joan nahi zuten gazte askoren ametsak, eta COVID-19aren pandemiak eta Ukrainako gerraren ondorioek are gehiago atzeratu dute emantzipazio adina. Europako batezbestekoarekin alderatuta, lau urte geroago uzten dute gurasoen etxea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren gazteek. Eusko Jaurlaritzak «kezka» agertu du gazteen emantzipazio berantiarraren inguruan, eta lehentasun gisa jarri du gurasoen habia lagatzeko adina aurreratzea. Xedea, horra: batez besteko adina 30 urtetik 29ra jaistea 2025. urterako, eta 28ra 2030erako. Eta helburu hori erdiesteko, besteak beste, 25 eta 29 urte artekoei emantzipatzeko laguntzak emango dizkie hilero. Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030eko Agendaren idazkari nagusiak iragarri du neurria. Jaurlaritzak zehazteke ditu oraindik laguntzaren zenbatekoa eta hura jasotzeko bete beharreko baldintzak, baina datorren urteko martxorako indarrean izan nahi du neurria. Gazteen Emantzipazioa Bultzatzeko 2030erako Euskal Estrategian jasota dago diru laguntza hori. Ez da bakarra. Enpleguari, etxebizitzari, errentari, kohesioari eta «erresilientziari» lotutako beste hainbat neurri ere bildu ditu. Horietako gehienak ez dira berriak: Gazteriaren Legean eta Erronka Demografikorako 2030erako Estrategian txertaturik daude asko. Fernandezek berak aitortu du emantzipaziorako estrategia ez dela «hutsetik abiatutako zerbait», baina asmoa dela dokumentu bakar batean biltzea jada martxan dauden neurri batzuk –Gaztelagun programan eta Trapezistak egitasmoan jasotakoak– eta «berriak» diren beste batzuk. Ekarpen fasean da oraindik plana, martxoan behin betiko onartu baino lehen. Orain arte Gazteriaren Kontseiluaren ekarpenak jaso ditu Jaurlaritzak, baina irekia egongo da gazte elkarteen, alderdien eta erakundeenak ere txertatzeko. Otsailaren 7ra arteko epea dago horretarako. Gazteek gurasoen etxea arinago utz dezaten bideratuta dago plana. Horixe da helmuga. Izan ere, emantzipazio adina berantiarra izateak zuzenean eragiten dio gazteen bizitza proiektuari, eta «belaunaldien arteko desorekak» eragiten ditu, Fernandezek azpimarratu duenez. Argazki kezkagarria Emantzipazioa sustatzeko estrategiak argazkia atera dio gazteen errealitateari, ikuspuntu ugaritatik begiratuta. Datuek marrazturiko egoera kezkagarria da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteek 24-25 urterekin utzi nahiko lukete gurasoen etxea, baina, batez beste, 30 urte bete arte ez dute hori egiteko aukerarik izaten. Enplegu eta etxebizitza alorretan ere, Europako Batasunaren batezbestekoaren atzetik daude hiru lurraldeetako gazteak: duela bi urte, gazteen okupazio tasa %37koa zen; Europako Batasunean, berriz, %46koa. Langabezia tasan ere handia da aldea: %22koa da gazteen langabezia tasa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %13,3koa EBn. Datu horiek aintzat hartuta garatuko ditu gobernuak emantzipaziorako politikak. Hala, datorren urtean abiatuko ditu ekintzailetza, prestakuntza eta etxebizitza proiektuetarako Erronka Demografikoaren Estrategian aurreikusitako mailegu programak. Era berean, DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta eskuratu ahal izateko adina 23 urtetik 18ra igaroko da, eskatzaileak frogatuz gero gutxienez urtebetez lan bila aritu dela. Gazteriaren aldeko «herri itun bat» ere sustatuko du, Euskadiko Gazteriaren Kontseiluarekin batera.


Summary: EITB Maratoian, Ibon Fernandez Iradi presoaren egoera salatu du Sarek. Fernandezi 2013an diagnostikatu zioten esklerosi anizkoitza, eta, artatze desegokia tarteko, haren egoerak okerrera egin du ordutik. EITBren egitasmoa gaixotasun horren aurkako borrokarako baliatuko dute.

EITB Maratoiaren erronkara batu da Sare Herritarra ere. Komunikazio talde publikoak urtero egiten du elkartasun egitasmo hori, eta, aurtengoan, esklerosi anizkoitzaren aurkako borrokara bideratuko dituzte irabaziak. Gaixotasun horixe du Ibon Fernandez Iradi euskal presoak, eta Sarek parada baliatu du haren egoera salatzeko.

Fernandez Iradiri 2013an atzeman zioten esklerosi anizkoitza, eta, Sareren arabera, artatze desegokia dela-eta okerrera egin du ordutik: «Hemeretzi urte daramatza Ibonek espetxean, eta urriaren 20an Lannemezango espetxetik Martuteneko kartzelara lekualdatu zuten, baina oraindik kartzelan jarraitzen du», gaitzetsi dute.

Plataformak, beste behin, eskatu du euskal presoei ezartzen zaien salbuespen legedia bertan behera uzteko. Haien arabera, nazioarteko legedia eta estandar zorrotzenak kontutan hartuta, «gaixotasun sendaezin oso larria» duen Fernandez Iradik espetxetik atera beharko luke, artatze egoki bat jasotzeko aukera izan dezan.

«Espetxe politikak eta espetxeek bertan preso dauden pertsonen biziaren ardura dute beren gain. Arduraz jokatzea dagokie, berandu baino lehen», eman du abisua plataformak: «Eta bai, guk ere dantzatu dugu, guk ere euripean kantatu dugu, euritan dantzan Ibonen etxeratzea aldarrikatuz», amaitu dute.


Summary: Atxilotu egin dute Castillo, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri ostean. Peruko Fiskaltzak eman du atxilotzeko agindua. Aurrez, kongresuko diputatuek gehiengo osoz erabaki dute presidentea kargugabetzea. Estatu kolpea ematea egotzi diote bere alderdiak eta hainbat ministrok, besteak beste.

Tentsio politikoak eztanda egin du Perun. Kongresua gaur zen Pedro Castillo presidentearen aurkako zentsura mozio bat bozkatzekoa —urte eta erdiko agintaldian hirugarren aldiz—, baina, aurretik, ganbera desegin du Castillok. Azkenean, ordea, kongresuak Castillo kargugabetzearen alde bozkatu du, eta, Fiskaltzaren aginduz, atxilotu egin dute. Haren arabera, «inork ezin du konstituzioaren gainetik jarri, eta presidenteak bere betebehar konstituzionalak bete behar ditu».

Castillok nazioari eskainitako diskurtso batean iragarri du ganbera desegiteko neurria, eta ez da bakarra izan: hauteskundeak deitu ditu, salbuespenezko gobernu bat ezarri du, «legez kanpoko armak» dituzten guztiei haiek entregatzeko agindu die, eta etxeratze agindua ezarri du 22:00etatik 04:00etara, gaurtik aurrera. Besteak beste, Cesar Landa Atzerri ministroak Estatu kolpe bat ematea egotzi dio, eta gobernura eraman zuen alderdiak ere (Peru Librek) ez du babestu.

«Herritarren eskaerei men eginda, eta Zuzenbide estatua eta demokrazia berrezartzeko helburuarekin, salbuespenezko gobernu bat ezartzea erabaki dugu. Ondorioz, neurri hauek onartu ditugu: behin behinean Peruko Kongresua desegitea, eta larrialdiari aurre egiteko gobernu bat ezartzea», iragarri du. Hortaz gain, jakinarazi du hauteskundeak deituko dituela «ahal bezain pronto», kongresu berri bat eratu eta Konstituzio berri bat idazteko, gehienez ere bederatzi hilabeteko epean. Bitartean lege dekretuen bidez aginduko dutela ere gehitu du. Agerraldi publikoa egin ostean, Peruko Gobernuaren egoitzatik alde egin du Castillok, bere familiarekin.

Horren ostean kargugabetu du kongresuko gehiengo osoak —130 diputatutik 101ek—, «ezgaitasun moral etengabeagatik». Ondorioz, Dina Boluarte presidenteordeari eskatu dio Kongresuak presidente karguaren zina egiteko.

Bitartean, Peruko Auzitegi Konstituzionaleko presidente Francisco Moralesek dei egin dio Armadari, Perun «ordena konstituzionala» berrezartzeko.

Estatu kolpea

Landak, Estatu kolpe saiakera salatzeaz gain, nazioarteko komunitateari dei egin dio Perun demokrazia berrezartzen laguntzeko. Azaldu du Castillok bere babesik gabe hartu duela kongresua desegiteko erabakia.

Vladimir Cerronek, Peru Libre alderdiko presidenteak, esan du ez dutela babestuko «abian den Estatu kolpea»: «Hiperparlamentarismoaren aurka gaude, hedabideak ez dira fidagarriak herrialde honetan, testigantzak ez dira fidagarriak, baina Castillogatik ere ez dugu eskua sutan jarriko», adierazi du.

Castillok hitz egin bezain laster, gainera, dimisioa aurkeztu dute hainbat ministrok. Tartean, Ekonomiakoak, Kanpo Harremanetakoak eta Lanekoak. Azaldu dutenez, «balio demokratiko eta konstituzionalei» duten atxikimenduagatik hartu dute erabakia. Dimisioa aurkeztu du Manuel Rodríguez Cuadrosek ere, Peruk NBE Nazio Batuen Erakundean duen ordezkariak. Hark ere esan du Castillok iragarritakoa Estatu kolpea dela.

Ollanta Humala Peruko presidente ohiak (2011-2016) ere gogor gaitzetsi du Castilloren erabakia.


Summary: Mikel Irastorza preso ohia urtarrilean epaituko dute, Parisen. Gaizkile talde bateko kidea izatea leporatzen diote Lapurdin bizi den donostiarrari.

Epaitzeko data ezarri diote Mikel Irastorza preso ohiari. Urtarrilaren 5ean egingo diote epaiketa, Parisen.

Azkainen (Lapurdi) atxilotu zuten, 2016. urtean, eta gaizkile talde bateko kidea izatea leporatzen diote. Harekin batera atxilotu zituzten Xabier Arin eta Denise Elizagoien kontrolpean aske utzi zituzten, eta auzitik kanpo geratu dira.

Irastorzak ere epaitegiaren kontrolpean igaro ditu azken bost urte hauek. Kazetari lanetan aritu da Lapurdin.

Espainiako Barne Ministerioak ETAko kidetzat aurkeztu zuen atxilotu zutenean. Operazioa ETAren aurkako «kolpe gogorra» izan zela adierazi zuen, eta Irastorzari egotzi zion ETAren logistikan aritzea. Halere, 2017. urtean aske utzi zuten, eskumuturreko elektronikoa jarrita.


Summary: Foro Sozial Iraunkorra: «Egia ezagutzea funtsezkoa da biktimen erreparaziorako». Egia jakitea «eragozten duten mugak gainditzeko» ekimenak bultzatu behar ditu gizarte zibilak, Bake prozesua indartzeko Foro Sozialaren arabera.

Egiaren Batzordearen inguruan aurten nazioartean izandako esperientziak aztertu ditu Foro Sozial Iraunkorrak, besteak beste Kolonbiakoak, eta azaroaren 23an eta 24an, Donostian eta Iruñean egindako jardunaldietan horiei buruz sakondu du. Nazioarteko esperientzia horiek 12/2016 Legearen Balorazio Batzordearen esperientziarekin eta Euskal Herrian erabilitako egia bilatzeko beste tresna batzuekin gurutzatu ditu Foro Sozialak, eta ondorio argiak atera ditu: «Egiarako eskubidea oinarrizko giza eskubidea da eta ez da preskribatzen».

Tesi horretatik abiatuta, abenduaren 10aren bezperan, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunaren atarian alegia, hausnarketa nagusi bat gizarteratu nahi du Foro Sozialak: «Egia ezagutzeko eskubidea funtsezko osagaia da giza eskubideen urraketen biktimei erreparazioa emateko». Foroak dio «nazioarteko estandar bat» dela, eta azpimarratu du «adostasun sozial, instituzional eta politiko bat» dagoela horren inguruan, «Eusko legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan behin baino gehiagotan ikusi den bezala». Foro Sozialak plazaratu duen txostenak gogoratzen du indarkeria gertaeren inguruko egia ezagutzea «ETAren nahiz Estatuaren biktimen oinarrizko eskaera bat» den arren, «zailtasun handiak» daudela horretarako.

Foro Sozialaren arabera, biktima guztien ikuspegitik, «edozein dela ere haien giza eskubideen urratzailea»,, egia partekatzea, bilatzea eta aitortzea «duindu» egiten ditu, eta «urrats bat izan daiteke haien bizitzak berreraikitzeko». Estatuaren biktimen kasuan, urraketa horiek «posible dira erakundeen isiltasunagatik», dio txostenak; «izan ere, salaketen preskripzioak eta egindakoa aitortzeari uko egiteak salatzaileak babesten ditu eta zigorgabetasuna ematen die».

Barrionuevoren adierazpenak

Hala ere, gertatutakoa ezagutzeak «biktimak ahalduntzen ditu», Foro Sozialaren ustez; horretarako gertaerak «interpretazio-esparru ulergarri batean» kokatu behar dira eta irtenbideak proposatu. Biktimarioen kasuan, «berriz ere min egiteko gaitasuna murriztu egiten die». Horren adibide bat ere jartzen du txostenak, Jose Barrionuevo ministro ohiaren adierazpenei erreparatuta. «GALen biktimek jasotako babesean» egiaztatu ei du Foro Sozialak min egiteko gaitasunaren apaltze hor.

Azken urteetan, «beste gai batzuen konponbidean aurrera pausoak» ematen ari direla uste du Foro Sozialak, baina egia ezagutzeko eskubidea «gainditu gabeko irakasgai handia» da, harentzat. Zailtasun ugari ikusten ditu, izan ere, egia ezagutzea gauzatu dadin. «Lehena eta garrantzitsuena da denborak egiaren eta biktimen aurka jokatzen duela».

ETAren biktimen kasuan, Espainiako Auzitegi Nazionalean espezializatutako fiskaltza bat dago «ebatzi gabeko kasuak» deritzen kasuetarako, «baina era askotako zailtasun handiak» aurkitzen ditu bere zeregina egiteko, txostenak jasotzen duenez. Estatuaren biktimek ez dute tresna hori, «eta, gainera, kasu gehienak preskribatuta» daudela ziurtatzen du gogoetak. Are, Foroak dio tresna horren eskaera ez dagoela agenda politikoan.

Izan ere, «Gobernuak ez daude beti prest Estatuaren biktimei egiarako eskubidea aitortu edo bermatzeko», Foro Sozialak garbi esaten duenez .«Batzuetan, azaleko bilaketa bat egiten da, espedientea betetzearren, bigarren mailako betebehar gisa». Horrez gain, Artxibo-politikak, Sekretu Ofizialen Legea tarteko, «gertaerak ezagutzea galarazten du». Halaber, Justizia Trantsizionalerako mekanismorik ez izatea «oztopoa da biktimarioek behar bezalako urratsak egin ahal izateko», Foro Sozialak azatzen duenez.

Gizarte zibilaren ekimenak

Hala ere, Foro Sozialak uste du egiaren auzia agendan sartzen ari dela pixkanaka hainbat eragile eta ekimenen eskutik, eta biktimen ahotsak gero eta pluralagoak direla. Edonola ere, ondorio nagusi batzuk ateratzen ditu Foro Sozialaren txostenak egiaren ezagutzaren auziari buruz: «Egiak guztiok jartzen gaitu ispiluaren aurrean, baina ziur gaude, Estatuaren biktimek jasaten duten tratamendu asimetrikoa gainditzeko urratsak ematen diren heinean, errazagoa izango dela egiaren auziari tratamendu integrala ematea».

Foroak uste du «fase honetan, gizarte zibilak» izan beharko duela, ekimen berrien bidez, «egiaren bilaketaren buru», maila instituzionalean eta judizialean mugak daudela «egiaztatu» duelako. Martxan jartzen diren ekimen horiek «egia sozialean eta peritu-egian aurrera egiteko» tresna izan behar dute, foroaren esanetan, «errekonozimendu eta erreparazio ofizialak eskatzeko», baina beste tresna batzuen «osagarri» gisa jotzen ditu. Nolanahi ere, «egiaren bilaketa ofiziala» bultzatu behar dutela zehazten du idatziak, eta «ekintza ofizialaren aurretik» joan behar dutela, «gutxieneko estandarrak zehaztuz, ondoren ekimen ofizialek atzetik jarraitzeko».

Era berean, Foro Sozial Iraunkorrak «apustu irmoa» egin du «egia tresna sendagarri gisa» kokatzearen alde, «justizia penal zigortzaile gisa baino gehiago»; txostenak dio justizia zigortzaileak ez diola «ia ezer ekartzen» bizikidetza demokratikoari, eta «zaildu» egiten duela adiskidetzea.


Summary: Iranek herritar bat exekutatu du, azken hilabeteetako protestekin lotuta. Kondenatuari —23 urte— estatuko indarren agente bat labanaz zauritzea egotzi diote. Agintari judizial gorenaren esanetan, «aurki» gauzatuko dituzte mobilizazioen harira ezarritako beste heriotza zigor batzuk ere.

Iranen irailaz geroztik hedatu diren protestekin lotuta, kondenatu bat exekutatu du estatuak gaur goizaldean, Mizan herrialdeko botere judizialaren albiste agentziak jakinarazi duenez. Protesten harira Iranek gauzatu duen lehen heriotza zigor ezaguna izan da.

Kondenatua Mohsen Xekari zen, 23 urteko gaztea. Justiziak «Jainkoaren kontrako gerra» egitea egotzi dio, estatuko indarren agente bat labanaz zauritzeagatik eta Teheran erdiguneko kale bat mozteagatik. «Izua eragitea eta herritarren askatasuna eta segurtasuna urratzea» ere leporatu dio.

Xekari irailaren 25ean atxilotu zuten, protestak piztu eta astebetera. Heriotza zigorrera kondenatu zuten azaroaren 20an, eta atzo berretsi zuen epaia Auzitegi Gorenak. Lehen auzi saioa izan zuenetik exekutatu duten arte hilabete inguruko epean agortu du auzibidea. Irango Justiziak protestekin lotutako zigorrak ezartzeko asmo arina duenaren erakusgarri.

Gholam-Hossein Mohseni-Ejei botere judizialeko agintari gorenak ohartarazi duenez, heriotza zigorrera kondenatutako beste manifestari batzuk ere «aurki» exekutatuko dituzte. Amnesty Internationalen esanetan, protestekin lotuta auzipetuta dauden 2.000 herritarretatik gutxienez 28k egin behar diete aurre heriotza zigor eskariei.

Mobilizazioen harira, Iranek azaroaren 14an eman zuen lehen heriotza zigor epaia, eta asteartean jakinarazi zituen azkenak: bost lagun kondenatu zituen heriotzara, ustez, Basij milizia islamikoko kide bat hiltzea egotzita.

Protestak irailean piztu ziren, Mahsa Amini 22 urteko emakume kurdua Poliziaren zaintzapean zela hil zela jakin zenean. Amini Moralaren Poliziak atxilotu zuen, beloa «gaizki jarria» zuelako, eta komisariara eraman zuen. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen, eta irailaren 16an hil zen, hiru egunez koman egon ostean. Gurasoek argi utzi dute ez zuela osasun arazorik atzeman aurretik, eta salatu zuten «jasandako torturen ondorioz» hil zela.

Iranen eta, batez ere, herrialde horren menpeko Kurdistanen, hainbat hiritako kaleak amorruz bete ziren, azken lau hamarkadetan agintean dagoen sistemaren aurka egiteko: Errepublika Islamikoaren kontra. Iranek salatu du mobilizazioak herrialdea desegonkortzeko saiakera bat direla, eta AEBen esku hartzearen ondorio direla ziurtatu du.

NBE Nazio Batuen Erakundeak protestekin lotutako atxilotuen exekuzioak geldiarazteko eskatu dio Teherani, eta mobilizazioei eman dien erantzuna ikertzeko misio bat antolatzearen alde bozkatu zuen erakundearen Giza Eskubideen Kontseiluak, joan den hilean. Baina Iranek aurreratu dela elkarlanean arituko halako ikerketa batekin, izaera politikoa duelako.

Protestetan 400 herritar baino gehiago hil dira eta gutxienez 15.000 lagun atxilotu dituzte, Iran Human Rights elkartearen arabera.


Summary: Jon Ander Urresti aktorearen 'Eucalyptus' proiektuak irabazi du sormen beka. Eukaliptotik abiatuta, «lurren eta bizitzen kudeaketari» buruzko lan bat sortuko du Urrestik, antzerkia eta dantza uztartuz. Beka 15.000 eurokoa da, eta datorren urteko azokan aurkeztu beharko du emaitza.

Naturaren paisaiak balio du paisaia humanoaz aritzeko, Jon Ander Urresti aktorearen ustez (Bermeo, Bizkaia, 1992). Eukaliptoa paisaiaren parte nabarmen bihurtu da azken urteetan, eta horrek pentsarazi dio sortu dezakeela gizarte gaiei eta harremanei buruzko lan bat, zuhaitz horretatik abiatuta. Hori da Eucalyptus proiektua, eta hari eman diote Durangoko Azokako bosgarren sormen beka, gaur goizean, Durangoko San Agustin kulturgunean (Bizkaia) egindako ekitaldi batean.

Aktoreak 15.000 euroko diru laguntza jasoko du, Durangoko Udalak babestutakoa, eta urtebeteko epea izango du proiektua gauzatzeko: Durangoko 58. Azokan erakutsiko du. Bihar aurkeztuko dute iazko lan irabazlea: Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzailearen Barraka abentura bideojokoa.

Ekitaldian parte hartu dute Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak, Neskutz Rodriguez zinegotziak, Urrestik berak eta epaimahaiko kide batzuek. Hauek izan dira epaimahaikideak: Oier Guillan aktorea, Leire Vargas idazlea, Jon Maia dantzaria, Arantza Arrazola San Agustin kulturguneko zuzendaria eta Aurelie Pousset Hendaiako kultur programatzailea (Lapurdi).

Oraindik «promesa» bat baino ez den arren, Urrestik argi ditu bere asmoak: «Eukaliptoa aitzakia hartuta, gure lurren eta bizitzen kudeaketari buruzko zalantzen inguruan hausnartu nahi dut». Eukalipto hitzak «ondo estalia» esan nahi omen du grekoz. «Eta ondo estali ditu basoak, bai, batez ere Bizkaian, baina Gipuzkoan eta Araban ere bai. Eta estali ditu, batez ere, gatazkez. Askoren ahotan dabil eukaliptoa, baina gutxitan edukitzen dugu plazan iritzi bat sortzeko aukera».

Zuhaitzaren ezaugarriek egiten dute gogoetarako apropos, aktorearen esanetan. «Kanpotik ekarritako espezie bat da, immigrante bat, bere gaitasunak esplotatzeko ekarria. Arin hazten da, egur arina ematen du, papera sortzen du... Eta Durangoko Azoka liburuen azoka bat izanik, horrek badu bere zera». Euskal Herriko ekosistemara ondo egokitu denez, paradoxa bat ere sortu da, haren ustez: «Esplotatzeko ekarri dugu, eta berak esplotatu ditu gure lurrak». Bestalde, uste du gai horretan ere islatzen direla gizarte gaiei buruzko diskurtso batzuk: «Kanpotik langileak ekarri, eta, gainera, diskurtso bat garatu esanez gure miseriak euren kulpa direla». Eukaliptoa horiei buruz hausnartzeko metafora bat izango da. Esaterako, eukaliptoaren monolaborantza lehenetsi izana totalitarismoaren ideiarekin lotu du: «Ideia baten errepikapenak arazoak izan ditzake. Faxismoak, adibidez, boto asko lortzen ditu ideia sinpleak behin eta berriz errepikatuz».

Urrestik azaldu du bere ibilbidean landu izan dituen gauzak erreskatatuko dituela lan berri hori sortzeko, eta antzerkiaren eta dantzaren arteko «poetika bat» bilatuko duela. «Gustatzen zait antzerkiaren konkrezioa, publikoa erlaxatzeko ere balio duelako, eta dantzaren abstrakzioa, lekua uzteko jendearen diskurtsoa garatu ahal izateko». Lana sortzeko prozesua ikerketa baten gisa irudikatzen du oraindik, esploratzeko espazio baten antzera, gorputzetik eta asmo horietatik abiatuta.

Segurtasunetik aparte

«Ezustea, ezinegona eta harridura». Vargasek eta Maiak hitz horiek erabili dituzte, epaimahaiaren izenean, proiektuak eragin dien zirrara adierazteko. «Hain zuzen ere, planteamenduak gugan sortu duen mugimendu hori publikoarengan ere sor lezakeelakoan gaude». Esan dute lanaren alderdi batzuek «arrastoa» utzi dietela: «Eukaliptoari emandako balio metaforiko aberatsak, eta bertatik abiatuta gaurkotasunari lotutako hainbat gai jorratzeko testuinguru berezia sortzeko gaitasunak».

Era berean, Urrestik berak egin bezala, nabarmendu dute antzezleak ez duela aurkeztu «ideia itxi bat», eta baloratzeko modukoa iruditu zaie hori: «Garai nahasi hauetan, prozesu bat garatzeko proposamenean jartzea arreta, eta ez emaitza seguruetan».

Aitortu dute «ardura» sentitu dutela proiektu bakar bat laguntzea erabaki behar zutelako aurkeztutako guztien artean, baina «poza eta asetasuna» ere eman die irabazlearen berri emateak. «Gogo, ahots eta proiekzioetan ikusi dugu euskarazko sorkuntzak egun dituen bideak askotarikoak bezain interesgarriak direla, eta proiektuen artean hainbatek zeuzkatela laguntzak jasotzeko arrazoiak», esan du Vargasek.

Urresti Dantzerti Arte Eszenikoen Goi Mailako Eskolan graduatua da, eta hainbat antzerki taldetan ibili da aktore. Tribiz, baserri galdue gradu amaierako lana antzezlan bihurtu zuen, eta han bildu zituen haren familiaren baserri eroriaren inguruko kontakizunak. Horman Poster kolektiboko kidea da; Antigone edo ezetzaren beharra antzezlanarekin Donostia saria irabazi dute aurten. Egun, Artedrama eta Axut konpainiek ekoitzitako Hondamendia antzezlanean buru-belarri dabil.

Mujika ere pozik aritu da, urtero sortzaileei «plaza eta ahotsa» eskaintzeaz harro. Eta eskertu du Durangoko Udalak urtero eutsi diola bekaren apustuari. Kulturaren garrantzia azpimarratu du Rodriguezek ere: «Ez dira garai errazak izan kulturgintzarako, eta sortzaileek erakundeon babesa behar dute aurrera egiteko. Aurten azoka normalera itzuli gara, baina horrek ez ditu erraztu sortzaileen baldintzak, eta bekak benetako laguntza dira».


Summary: Netanyahuk gobernua eratzeko akordioa itxi du ultrekin eta muturreko ortodoxoekin. Shas eta Sionismo Erlijiosoa alderdien esku geldituko dira, besteak beste, Barne eta Ogasun ministerioak. Smotrich ultranazionalistak Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du.

Benjamin Netanyahu Israelgo azken hauteskundeetako irabazleak lortu du gobernua eratzeko babesa ziurtatzea. Ituna adostu du agintera itzultzeko bidea zabalduko dioten eskuin muturreko alderdiekin eta ultraortodoxoekin. Azken akordioa Shas alderdiarekin itxi du, bart.

Itunak jasotzen duenez, Shas alderdiko buru Aryeh Deri errabinoa Barne eta Osasun ministro izango da agintaldiaren lehen erdian, eta Ogasun ministro bigarrenean. Kargu horiek trukatuko ditu Sionismo Erlijiosoa alderdiko lider Bezalel Smotrichekin. Azken horrek Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du, bere esku geldituko baitira eskualde okupatuaren administrazioa kudeatzeko erakundeak. Esaterako, bere eskumenen artean izango da Zisjordaniako eraikuntza baimenen banaketa, eta, hain justu, Palestinako lur horietan daude Israelen kolonien %60.

Dena den, Derik hitzartutako ministro karguak har ditzan, zenbait lege aldaketa bultzatu beharko ditu aurretik Netanyahuk. Errabinoa zerga iruzurragatik zigortuta dago, eta Israelgo legeak debekatu egiten du kondenatutako herritarrek ministro ardurak bere gain hartzea. Gauzak horrela, Netanyahuren aldeko blokeak presio egin dio parlamentuari datorren astelehenean presidente berria izendatu dezan, lege aldaketak ahal bezain azkar abian jartze aldera.

Aldaketa horien artean, espero da Netanyahuk baliogabetze klausula delakoa ezabatzea. Klausula horrek parlamentuari eragozten dio Israelgo Auzitegi Gorenak legez kanpokotzat jotako erabakiak berriz ere onartzea. Horrenbestez, oztopo izan ahalko litzateke Deriren izendapenerako. Kritikoek ohartarazi dute klausula hori indargabetzeak botere judizialaren eta botere legegilearen arteko banaketa urratuko lukeela.

Gobernua eratzeko epea datorren epean amaitzen da, baina Netanyahuk denbora beharko du oraindik aginterako bidea zabaltzeko. Hori dela eta, parlamentuari epea luzatzeko eskatuko diola ere espero da.

Lehen ministro ohiak 15 urtez gobernatu du Israel (1996-1999 eta 2009-2021), eta boterera itzultzeko aukera du joan den azaroaren 1etik, Likud bere alderdiak irabazi zituelako parlamenturako bozak. Likudek 32 diputatu eskuratu zituen 120tik, baina Netanyahuk haren aldeko blokea eratzea lortu du eskuin muturreko Sionismo Erlijiosoa, Botere Judua eta Noam alderdiekin, eta Shas eta Judaismo Batua ultraortodoxoekin. Orotara, 64 diputaturen babesa izango du horrela.


Summary: Pintaketak egin dituzte Arrasateko alkatearen etxeko atarian. EAJk salatu du asteazken gauean esprai batez egin zituztela pintaketak, «jarduera publikoaren eremuaren muga eremu pribatu eta familiarrera igarota». 'Mozal legearen' aurkakoa zen margoketa.

«Mozalik ez, adierazpen askatasuna» idatziak atari osoa hartu zuen asteazken gauean EAJko Arrasateko alkate Maria Ubarretxenaren etxeko atarian, Gipuzko Buru Batzarrak salatu duenez. «Gertakari horiek norberaren eta familiaren askatasunaren aurkako eraso larria dira», salatu du EAJk. Uste du esprai berdez egindako pintaketak «alkatea hertsatzeko, beldurtzeko eta jazartzeko helburu bakarraz» egin dutela ezezagun batzuek. Herriko Udaltzaingoan eta Ertzaintzan salaketa bana jarri dute, derrigortzeagatik eta kalteak eragiteagatik.

Alderdi jeltzaleak azaldu duenez, «ez da alkatea familia eremuan jazartzen duten lehen aldia, errespetuaren eta bizikidetzaren muga erabat gaindituz». EAJk ez du ulertzen idatzi horren arrazoia, ezta alkateari egiteko arrazoia ere, «beldurtze hutsagatik ez bada». «Beste goiz bat irainekin eta errespetu faltekin, zentzurik gabe, eskrupulurik gabe, arrazoirik gabe», esan du GBBk hedabideei igorritako ohar batean.

Pintadak «Mozalik ez» dio, baina, EAJren arabera, «ez da egia Arrasaten Mozal legea aplikatzen dela». Arrasaten hainbat leku daude iritzia emateko, kartelak jartzeko edo pankartak jartzeko, oharrak azaldu duenez. «Adierazpen askatasuna duen herri batean bizi gara, eta adierazpen horrek errespetuzkoa izan behar du guztiekiko».

EAJk «babes osoa» ematen die Ubarretxenari eta haren familiari, eta «erabat gaitzetsi eta arbuiatu» du «iraganeko garaietara garamatzaten gertakari larri horiek». Gobernu taldeak gai horri buruzko proposamen bat eramango du datorren astelehenean, Arrasateko udaletxean egingo den bozeramaileen batzarrera.

Burlatan ere bai

Burlatan ere pintura erabili dute PSNren egoitzaren aurka jaurtitzeko. Alderdi horrek jakinarazi duenez, urdina eta beltza koloreko pinturarekin egin diote eraso egoitzari. «Gizarte demokratiko batean, horrelako ekintzek ez dute tokirik», esan du PSNk sare sozialetan, eta Burlatako PSNko kideei elkartasuna adierazi die.


Summary: Errusiak ez du Ukrainako lurralde gehiago anexionatzeko asmorik, Kremlinen esanetan. Dimitri Peskov Moskuren bozeramaileak adierazi duenez, «lan handia dago egiteko» Errusiak bere egin dituen lurraldeetan, eta horiek babestea du lehentasun.

Errusiako Gobernuak baztertu egin du Ukrainako gerran lur eremu gehiago anexionatzeko aukera. «Ez dago inolako zalantzarik», adierazi du Peskovek. «Ez dago horri buruzko komunikaziorik. Aldiz, lan handia dago egiteko [Moskuk bere egin dituen] lurralde horiek askatzeko».

Errusiak Ukraina ekialdeko Zaporizhia eta Kherson eskualdeak, eta Donetsk eta Luhansk herri errepublikak anexionatu zituen irailean, lau lurralde horietan erreferendumak antolatuta. Ez du lortu, ordea, eremu horien kontrol osoa izatea. Are, Ukrainako armada aurrera egiten ari da lur horietan, eta azaroan Kherson hiria hartzea lortu zuen; Moskuk inbasioan okupatzea lortu duen eskualde bateko hiriburu bakarra —martxoaren 2an hartu zuen—.

«Badakigu Errusiaren eskualde berri askotan askatu behar ditugun lurralde okupatuak daudela», esan du Peskovek. Nabarmendu duenez, Errusiaren esku hartze militarraren helburuetako bat da «Ukraina hego-ekialdean eta Donbassen bizi diren herritarrak babestea». Helburu hori lortze aldera, eskualde horiek anexionatu behar izan dituztela azaldu du. «Horri buruz mintzatu izan da [Vladimir Putin Errusiako] presidentea».

Gerraren amaiera posible bati buruz, Kremlineko eledunak uste du «bihar bertan» bukatu daitekeela, Kievek horretarako «borondate politikoa» baldin badu. [Volodimir] Zelenskik [Ukrainako presidenteak] badaki hau guztia noiz amaitu daitekeen: bihar bertan izan daiteke, hala nahi badu».


Summary: Kroazia Schengen eremuko kide izango da 2023an. Austriaren eta Herbehereen ezezko botoaren ondorioz, Bulgaria eta Errumania ez dira espazio bateratuaren barruan egongo.

EB Europako Batasuneko Barne ministroek gaur erabaki dute Kroazia Schengen eremuaren parte izango dela 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera. Barne ministro guztiek aho batez onartu dute Kroazia mugarik gabeko espazioaren parte bihurtzea, baina ez da gauza bera gertatu Bulgariarekin eta Errumaniarekin. Izan ere, Ekialdeko Europako bi herrialde horiek Schengen eremuan sartu ala ez ere eztabaidatu dute gaur, baina Austriako eta Herbehereetako Barne ministroen ezezkoaren ondorioz, ez dira eremuaren parte izango oraingoz.

Bulgaria eta Errumania ez dira Schengen eremuaren parte ez diren EBko kide bakarrak; egoera berean daude Irlanda eta Zipre. Kroaziaren sarrerarekin, datorren urtea hasi bezain pronto, 27 herrialdek osatuko dute zirkulazio libreko Schengen eremua. EBko kide gehienak daude barruan, eta Islandia, Norvegia, Suitza eta Liechtenstein ere parte dira.

Schengen eremuaren barruan egoteak esan nahi du kide diren herrialdeen arteko mugak ezabatzen direla; hau da, edozein pertsona, espazio horren barruan dagoenean, libreki mugitu daiteke herrialde batetik bestera. Schengen eremuaren parte izateko, ordea, zenbait irizpide bete behar dituzte herrialdeek. Margaritis Schinas Europako Batzordeko presidenteordeak adierazi du Kroazia, Bulgaria eta Errumania «teknikoki» prest zeudela Schengen eremura batzeko: «Eskatu geniena egin zuten. Are, eskatutakoa baino gehiago egin zuten».

Batzordeko presidenteordearentzat «bidegabea» da Bulgaria eta Errumaniari ezarri dieten betoa. Austriak bi herrialdeak sartzearen aurka egin du, eta Herbehereek, berriz, Bulgaria sartzearen aurka soilik. Schinasen arabera, betoak teknikoak baino gehiago, «politikoak» dira. Horregatik, Europako Batzordeko zenbait buruk nabarmendu dute «ahaleginak» egingo dituztela bi herrialde horiek Schengen eremuan sartzeko, «berandu baino lehen».

Migrazioa da Austriaren eta Herbehereen ezezkoaren arrazoi nagusia. Bulgariaren eta Errumaniaren mugetan «legez kanpoko migrazioa» kontrolatzerakoan «hutsuneak» dituztela argudiatu dute Barne ministroek.

Martin Kocher Austriako Barne ministroak gaur adierazi du Schengen eremuaren sistemak ez duela funtzionatzen «legez kanpoko migratzaileak» kontrolatzeko orduan: «Akats bat litzateke funtzionatzen ez duen sistema bat are gehiago handitzea. Aurten Austrian legez kanpoko 100.000 migratzaile sartu dira».

«Guztiz zentzugabea»

Rumen Radev Bulgariako presidenteak gaitzetsi egin du betoa, eta adierazi du «guztiz zentzugabea» izan dela erabakia. Azaldu du Bulgarian inbertsio gehien dituzten herrialdeak, hain zuzen, Austria eta Herbehereak direla.

Errumaniako lehen ministrorde Kelemen Hunorrek nabarmendu du «joko politiko zital baten fruitua» izan dela erabakia. Bi herrialdeetako gobernuek berretsi dute Schengen eremuan sartzeko borondatea.

Kroaziako Gobernuak, berriz, pozik hartu du Europako Batzordearen erabakia. Aurrerantzean, Esloveniaren eta Hungariaren mugetako kontrolak desagertu egingo dira, eta indartu egingo dira Serbiarekin, Montenegrorekin eta Bosnia-Herzegovinarekin Schengen eremuak izango dituenak.


Summary: Sindikatuen ezezkoarekin hasi du Bornek erretretaren erreforma. Frantziako Gobernuak 64 edo 65 urtera gibeleratu nahi du erretretaren adina, Gizarte Segurantzaren kontuak orekatzeko. Sindikatu guztiak bat eginik daude erreformaren aurka, eta protestak iragarri dituzte urtarrilerako

Abiatu da, eta ez modu onenean gainera, Emmanuel Macronen bigarren agintaldiko lehen erreforma sakona: erretretaren adina atzeratzearena. Elisabeth Borne lehen ministroak bilera izan du gaur sindikatuekin, eta erantzun garbia eta aho batekoa jaso du, denak aurka baitaude. Urtarrilean, protesta handiak egiteko asmoa iragarri dute langileen ordezkariek.

Borne datorren ostegunean da erreformaren nondik norakoak aurkeztekoa, baina oinarri bat argi utzi du: erreformak aitzinera eginez gero, pentsioa jaso nahi duten lapurtarrek, baxenabartarrek eta zuberotarrek urte gehiago egin beharko dute lan.

Nicolas Sarkozyren 2010eko erreformak 60 urtetik 62ra gibeleratu zuen erretiroaren adin ofiziala —62 urte bete arte itxaron behar dute 1955etik aurrera jaiotakoek—, eta orain adin hori urte batzuk luzatu nahi ditu Macron-Borne bikoteak.

65 urte aipatu zituen presidenteak bere kanpainan, baina bozak irabazi ondoren onartu zuen agian nahikoa izango zela 64 urtera gibeleratzea, baldin eta pentsio osoa jasotzeko kotizatu beharreko urteak luzatzen badira.

Macronen eta Borneren argudio nagusia da lan bizitza luzatu ezean defizit «jasanezinak» bilduko dituela Frantziako pentsio sistemak. Desoreka hori txikitzeko beste bi bide dagoeneko baztertu ditu gobernuak: pentsioen zenbatekoa apaltzea, eta gizarte kotizazioak emendatzea.

Borneren gobernuaren helburua da legegaia udaberrian iristea parlamentura, eta uda bukatu aurretik indarrean jartzea. Badaki hori egin ahal izateko protesta olde bati egin beharko diola aurre, sindikatuek ohartarazi diotelako kalean erantzungo diotela erreformari. Frantziako zortzi sindikatu nagusiek, aspaldiko partez baturik, eta gazteen aldeko bost mugimenduk «grebak eta manifestazioak» iragarri dituzte erreformaren aurka. Intersindikalak dio ez dela beharrezkoa erretretaren adina atzeratzea, eta badirela kontuak orekatzeko beste modu batzuk.

Oposizioa ala 49.3 artikulua

Gizarte eragileekin ez ezik, alderdi politikoekin ere negoziatu behar du Frantziako Gobernuak, gutxiengoan baitago Parlamentuan. Lehenik, exekutiboa sustengatzen duten hiru alderdien barruan lortu behar dute adostasuna, eta helburu horrekin lan afari bat izan zuten atzo Renassaince, MoDem eta Horizons alderdiek.

Heldu den astean hasiko dira elkarrizketak oposizioko taldeekin, eta horien artean bat dute begiz jota: LR Errepublikanoak. Haiekin negoziatu zuen langabezia sariaren erreforma, eta hura da erretretaren adina gibeleratzea babesten duen bakarra.

Eskuinaren babesa lortu ezean, bigarren aukera bat izango du gobernuak: legegai bat botorik gabe aurrera egitea ahalbidetzen duen Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua. Hori baliatu zuen aurrekontuak onartzeko. Artikulu hori erabiltzeak badu arrisku bat, gobernuaren aurkako zentsura mozioak eragin ohi dituela. Hala gertatu zen urrian, baina Borneren gobernuak aise gainditu zuen erronka, eskuin muturrak eta ezkerrak ez ziotelako batak bestearen mozioa sustengatu.

Hegoaldean, jada abian

Azkenean erretirorako hautatutako adina bata edo bestea izan, ez da berehala ezarriko. 1961ean jaiotakoei aplikatuko zaie lehenik, baina horiek 62 urte eta hilabete gutxi batzuk egin beharko dute lan, eta urtero hilabete batzuk handituko da epe hori.

Hori gertatzen ari da Hego Euskal Herrian: erretiroaren adina 65 urtetik 67ra atzeratzeko prozesua abiatu zuten 2013an, eta 2017an bukatuko da. 2022an, 66 urte eta bi hilabete bete behar ditu erretiroa hartu nahi duenak, betiere 37 urte eta sei hilabete baino gutxiago kotizatu baditu; urtarrilaren 1etik aurrera, 66 urte eta lau hilabete izango dira, eta 37 urte eta bederatzi hilabetera igoko da gutxienez kotizatu beharreko garaia.