Summary: Cortek esprintean lortu du Vuelta honetako bere bigarren garaipena. Danimarkarra Baglioliren eta Matthewsen aurretik nagusitu da. Roglicek eroriko arin bat izan du, eta Eikingek lidergoari eutsi dio.

Edozein lekutan eta edozein modutan irabazteko kapaza da Magnus Cort (Education). Horren erakusgarri dira Vuelta honetan lortu dituen bi garaipenak: ihesean eta maldan gora lortu zuen bata, eta esprintean bestea, gaur Kordoban amaitu den etapan. Danimarkarrak etekina atera dio UAE eta Bike Exchange taldeek ihesaldiak ezerezteko egindako ahaleginari. Asko zor dio Jens Keukeleire taldekideari ere, esprinta maisuki bideratu baitio. Danimarkarrak ez du hutsik egin, eta Andrea Baglioliren (Deceuninck) eta Michael Matthewsen (Bike Exchange) aurretik sartu da helmugan. Gainera, Odd Christian Eikingek (Wanty) lidergoari eutsi dio beste egun batez.

Bi mendate zeuden azken 60 kilometroetan, hirugarren mailakoa bata, eta bigarren mailakoa bestea. Faboritoek ez dute erasorik egin, baina eroriko batek alarmak piztu ditu: kaltetuen artean zeuden Primoz Roglic (Jumbo) eta Adam Yates (Ineos). 54 kilometro gelditzen ziren oraindik, eta arazorik gabe egin dute bat tropelarekin.

Hasieran, zortzi txirrindularik egin diote desafio multzo nagusiari, eta segidan, maila handiko saiakera egin dute Giulio Cicconek (Trek), Jay Vinek (Alpecin), Romain Bardetek (DSM) eta Sergio Henaok (Qhubeka). Oso estu hartu dute tropela, eta azken kilometroraino eutsi diote sokatirari. Bike Exchangek indar betean jardun behar izan du jazarpenean. Bazeraman Matthews esprinterantz, eta, halako batean, suziria bezala atera da Keukeleire, gero Cortek ginga jar zezan. Danimarkarra Vuelta honetan bi garaipen lortu dituen bosgarren ziklista bihurtu da. Guztira, bost etapa ditu irabaziak lasterketa espainiarrean:âbi 2016an, bat iaz, eta beste bi aurten.

203 kilometroko etapa laua jokatuko da bihar. Fabio Jakobsen (Deceuninck) izango da faboritoa, betiere esprintean erabakitzen bada.


Ertzetan su txikiak piztera

Summary: Ertzetan su txikiak piztera. Asteazkenetik martxan da Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean, igandera arte. Herri mugimenduek elkarren berri izatea eta sareak eraikitzea jarri dute helburu antolatzaileek

Bildosola auzoan zuhaitzen artean ezkutatuta dago Basoa etxea (Arteaga, Bizkaia). Seinaleei kasu egin, eta aparkalekutik bada bidezidor bat heltzeko. Iraultza Txikien Akanpadara ongietorria ematen du pankarta batek, eta afixetan, lelo bat, proposamen modura: Piztuko dugu sua?. Herri mugimenduen topaleku izateko asmoa du. Asteazken arratsaldean hasi zen, eta, igandera bitarte, borrokarako, gogoetarako eta eraikitzeko topagunea izango da.

Garaiotan «sareak sortzeko» eta mugimenduak ezagutzeko aukera eskaintzen du akanpadak, Olatz Tavalera antolatzailearen hitzetan: «Mundu hau errotik aldatzeko eta batasun politikoa eraikitzeko beharrizanak batzen gaitu». 2018an egin zen lehen aldiz. Hasierako asmoa zen «tarteka» egitea, Gorka Nobales antolatzaileak azaldu duenez: «Dinamika bat da, aldakorra; prozesu ireki eta parte hartzailea den heinean, halabeharrez gertatzen da hori».

Euskal Herrian eta kanpoan gertatzen diren «mugimendu txiki» horiek ezagutu, eta «militatzen» duten horien artean «saretzeko» gune izan nahi duela esan du Tavalerak: «Galderak sortzea eta hausnartzea nahi genuke. Ez dugu erantzunik, ez dugu soluziorik, baina bai kezka». Parte hartzearekin «kontent» dago Nobales: «Etorri garen baino galdera gehiagorekin irtengo gara, baina baita gogoeta batzuekin ere, ikasiago». Herri mugimendua indartzeko «tresna» ere bada akanpada: «Ezagun gehiagorekin irtengo gara, kontaktu gehiagorekin eta zubi gehiagorekin. Hala, behar denean errazago batuko gara berriz».

Kanpadenden kremailerak zabaltzeaz bat hasi da goiza. Giharrak luzatzeko eta arnasketa sakontzeko ariketekin, falta ziren txandak bete eta egunaren nondik norakoak adostu dituzte asanbladan. Gosaltzera elkartu da jendea ondoren. 10:00ak aldera, hiru txoko banatu dira: krisi ekologikoaren ondoriozko mehatxu eta erronken hitzaldira joan dira batzuk; herri mugimenduetan jazotzen diren eraso matxistei erantzun kolektibo bat atontzera besteak; bada internazionalismotik Latinoamerikako esperientziak entzutera hurbildu denik; eta gainontzekoak zelaigunean lasai, bazkaria prestatzen edota txandak egiten egon dira. Haurrek ere probestu dute Basoa etxea. Sormen gunea eta lasai egoteko lekuari muzin egin diote askok. Igerilekuak irabazi du.

Hiru orduko tartea labur gelditu da karpa denetan. Galdera gosez gelditu dira asko, baina entsaladak eta dilistek ase dituzte Basoa etxean, bidea urratu duten bederatzi emakumeren irudien begiradapean. Bazkaloste musikatuak bide eman die arratsaldeko saioei. Mundua eraldatuz gozatzeko errezeta liburuaren aurkezpena, trans borroka teoriarik praktikara eramateko hitzartzea eta lurraren defentsan ari diren Latinoamerikako eta Euskal Herriko testigantzak izan dira.

Sargoria gorputzetik kendu ezinda, piztu da sua Basoan. Ostegunak berea eman du etxebizitzaren borrokari helduz; sendabelarrei buruz euskal tradizioan dagoen jakintza ezagutzeko aukera ere izan dute, eta XXI. mendean independentismoa nola eta zertarako erabil daitekeen eztabaidatu dute.


Summary: Alexander Sorloth: «Anbizio handiko klub batera etorri naiz». Realak gaur aurkeztu du Alexander Sorloth, Reale Arenan. Norvegiarra Leipzig Alemaniako taldetik etorri da utzita. Aurrelariak esan du Imanol Aguacilek nahi badu «prest» dagoela larunbateko partida jokatzeko. Jon Bautistak Leganesen jokatuko du, utzita.

Fitxatu du Realak behar zuen aurrelaria: Alexander Sorloth. Alemaniako Leipzig taldetik etorri da utzita norvegiarra, eta 23 zenbakia eramango du soinean. Atzo egin zuen mediku azterketa, eta gaur goizean taldekideekin entrenatu du. Arratsaldean, Jokin Aperribay presidenteak aurrelaria aurkeztu du. Realeko presidenteak jakinarazi dio «anbizio handiko» talde batera etorri dela.

Haren ostean, aurrelariak hartu du hitza. Talde donostiarrak dituen helburuengatik borrokatzeko «anbizio handiarekin» etorri dela azpimarratu du. Horretaz gain, zirrara erakutsi du Realaren jokatzeko moduaz: «Realaren jokatzeko modua gustatzen zait; atzeko lerro sendoa du, maila handiko jokalariak ditu, eta talde gaztea da».

Realeko jokalariez ez ezik, bere bertuteez ere aritu da, eta jokalari «altua» dela nabarmendu du. Izan ere, 1,83 metro garai da. Goleko paseak ematea ere «gustatzen» zaiola gehitu du. Alexander Isakekin batera jokatzeko aukera ere badagoela azpimarratu du: «Bateragarriak izan gaitezke». Gainera, larunbateko partidan jokatzeko moduan egongo dela esan du norvegiarrak; betiere, Imanol Aguacilek hala nahi badu.

Realeko kirol zuzendaritzak hainbat buruhauste izan ditu udara honetan erdiko aurrelariaren postuan. Batetik, denboraldiaurrearen hasieran Carlos Fernandezek aurreko lotailuan haustura izan zuen, eta, bestetik, William Joseri beste talde bat bilatzen aritu dira, eta azkenean, lortu dute: Betisera joan da utzita, denboraldi baterako. Azkenik, Jon Bautista zen beste aukeretako bat, baina Imanolek ez zuen konfiantzarik harengan. Gaur egin du ofizial Leganesek Bautistaren fitxaketa. Asier Garitano dago entrenatzaile Leganesen, eta prestatzaile bergararrak nahi zuen taldean. Beraz, denboraldi honetan, Jon Bautista Bigarren Mailan ariko da Realak utzita.


Summary: UEFAk Irene Paredes izendatu du Txapeldunen Ligako atzelaririk onena. Final-zortzirenak jokatu zituzten taldeetako entrenatzaileek aukeratu dute Legazpiko (Gipuzkoa) atzelaria txapelketako onena.

Irene Paredes izendatu du UEFAk 2020-2021eko denboraldiko Txapeldunen Ligako atzelaririk onena. Turkian egin du saria emateko ekitaldia UEFAk, Istanbulen, eta han eman du horren berri. Paredes finalerdietara iritsi zen Paris Saint-Germain taldearekin, eta Frantziako Liga irabazi zuen. Jokalari legazpiarra taldeko kapitaina izan zen, gainera.

Iazko sarietan seigarren geratu zen Paredes, eta Wendie Renand izendatu zuten atzelaririk onena. Aurten alderantziz izan da, eta, Paredesen atzetik, Mapi Leon Bartzelonakoa eta Magdalena Eriksson Chelseakoa geratu dira, hurrenez hurren.

Bozketaren emaitza

1 Irene Paredes (Paris Saint-Germain) – 62 puntu 2 Mapi Leon (Bartzelona) – 56 p. 3 Magdalena Eriksson (Chelsea) – 42 p. 4 Ashley Lawrence (Paris Saint-Germain) – 29 p. 5 Marina Hegering (Bayern Munich) – 24 p. 6 Wendie Renard (Lyon) – 16 p.

Paredesek sei partida jokatu zituen joan den sasoian Txapeldunen Ligan, guztira 524 minutu. Bi gol sartu zituen. Saria erabakitzeko, Txapeldunen Liga final-zortzirenetatik aurrera jokatu zuten taldeetako entrenatzaileek eta hogei kazetari adituk eman dute botoa. Bakoitzak hiru jokalari aukeratu ditu, eta lehenengoari bost puntu eman dizkio, bigarrenari, hiru, eta hirugarrenari, bat.

Paredes oporretan zela elkarrizketatu zuen BERRIAk, ekainean. Jokalariak apal erantzun zuen: "Beste urrats bat egin dudan edo ez esatea ez dagokit niri. Nik esan dezakedana da hasieratik oso ondo sentitu nintzela; ez dut aparteko arazo fisikorik eduki, eta taldearen bolada onak ere asko lagundu dit". Azken bost urteek bete egin dutela aitortu zuen Paredesek, eta beretzat "urte ahaztezinak" izan direla gaineratu: "Ez naiz batere damutzen duela bost urte hartu nuen erabakiaz. Pertsona eta futbolari moduan hazi egin naiz, eta horretan jarraitu nahi dut".

Ekainean amaitu zitzaion kontratua PSGrekin, eta Bartzelonak fitxatu du. Uztailean aurkeztu zuen Kataluniako klubak. Aurrera begira, futbolarekin gozatzen jarraitzeko asmoa du, horrek motibatzen duela jokatzeko. Oraindik ere hobetzen eta hazten segitu dezakeela ere esan zuen.


Summary: Peruko Gobernuko presidenteak kitxuaz eta aimaraz hitz egin du parlamentuan, eta oposizioak protesta egin du. Guido Bellidok argudiatu du Peruko Konstituzioaren 48. artikuluak dioela kitxua hizkuntza ofiziala dela.

Guido Bellido Peruko Ministro Kontseiluko presidenteak ostegunean parlamentuan egin duen hitzaldiak hautsak harrotu ditu Pedro Castillo Peruko presidentearen oposizioan. Ministro Kontseiluarentzat babesa eskatzeko hartu du hitza Bellidok, baina ez du gazteleraz egin, kitxuaz eta aimaraz baizik. Hasieran, denek entzun dituzte haren hitzak, baina, minutu eta erdi pasatu ondoren, oposizioko kideak protestan hasi dira (ikusi bideoa).

Maria del Carmen Alva parlamentuko presidenteak eten egin du hitzaldia: "Premier, zuk esan duzu itzuli egingo zenuela. Mahaiarekin adostuta zegoen itzuliko zenuela. Eskertuko nizueke lehenbailehen egitea itzulpena. Zure azalpena ez dadila hain luzea izan kitxuaz, mesedez, besteok ez dugu-eta ulertzen". Bellidok erantzun dio konstituzioaren arabera kitxua hizkuntza ofiziala dela. "Barkatu, premier: guztiok eskertuko genuke, nik ere ez baitut ulertzen, aurrerantzean gazteleraz hitz egitea, mesedez, Mahaiarekin adostu bezala".

Behin gazteleraz, Bellidok azaldu du zergatik hitz egin duen kitxuaz eta aimaraz. Esan du gazteleraz hitz egiten denean bazterrean uzten dituztela hizkuntza hori ez dakiten eta soilik kitxuaz egiten dutenak: "Honek erakusten du gure herrialdeak ez duela ulertu badaudela sustrai luzeak dituzten herriak, euren kultura dutenak, euren hizkuntzak". Bere gobernuarentzat babesa eskatuz, esan du Perun tolerantzia, ahaidetasuna eta bakea bilatuko dituen gobernu bat behar dela.

"Eskuina, amorratzen, [gobernuko] presidenteak bere hitzaldia kitxuaz eman duelako. Arrazistak dira, eta hori ere hizkuntza ofiziala dela ahazten dute", argitaratu du Twitterren Guillermo Bermejo parlamentariak.

Guido Bellido Ugarte Livitaca herrian jaio zen, Cusco departamentuan, eta Peru Aske ezkerreko alderdiarekin aurkeztu zen hauteskundeetara. Castillok ekainean hauteskundeak irabazi ostean, gobernua osatzeko ardura eman zion, eta Ministro Kontseiluko presidente izendatu zuen uztailaren 29an. Gobernua aukeratuta, parlamentuan harentzat babesa eskatzera joan denean mintzatu da kitxuaz eta aimaraz.


Summary: Joe Biden: «Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi». Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak bere gain hartu ditu Kabulen dozenaka hildako eragin dituzten bi erasoak. Gutxienez 60 afganiar daude hildakoen artean. Atentatuetan zendutako AEBetako soldaduak hamahiru dira. AEBetako presidenteak mendekua iragarri du.

Kabulen atzo gertatutako atentatuetan dozenaka lagun hil eta zauritu zituzten —gehienak zibil afganiarrak dira, gutxienez 60—, eta AEBetako armadako hamahiru soldadu daude EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak bere gain hartutako bi erasoetan hildakoen artean. Hori dela eta, Joe Bidenek mendekua iragarri du. «Ez dugu barkatuko. Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi», nabarmendu zuen AEBetako presidenteak, atzo, Etxe Zurian egindako prentsa agerraldian.

«Terroristek ez dute irabaziko», esan zuen, eta jakinarazi Pentagonoari eskatu diola diseinatu ditzala askotariko planak EIren kokalekuei eraso egiteko. AEBetako tropak hilaren 31n dira Afganistandik ateratzekoak. Hori da epemuga. Nolanahi ere, atzokoaren ondoren Bidenek ez du baztertzen soldadu gehiago bidaltzea hara.«Militarrek indar gehigarria behar baldin badute, nik onartu egingo dut».

Hainbatetan ohartarazi eta gero gertatu ziren atzoko erasoak. Bi leherketa izan ziren Kabulgo aireportuaren kanpoaldean. AEBetako Pentagonoko bozeramaile John Kirbyk zehaztu zuenez, horietako bat Abbey atean izan zen, aireporturako lau sarbideetako batean, eta bestea, Baron hotelaren inguruan; esan zuen «estatubatuarrak eta zibilak» zeudela «biktimen» artean. Gerora, Etxe Zuriak jakinarazi zuen gutxienez hamahiru soldadu estatubatuar daudela hildakoen artean, eta hamabost zauritu. Talibanek ere baieztatu zuten leherketa, eta, haien iturriek Al-Jazeera kateari emandako informazioaren arabera, gutxienez hamahiru lagun hil zituzten. Azken datu ofizialen arabera, gutxienez 85 dira erasoetan hildakoak, eta zaurituak, 150 inguru.

Reuters berri agentziak, AEBetako armada iturri moduan aipaturik, adierazi zuen lehen leherketa eraso suizida baten ondorio izan zela, eta bigarrengoan, berriz, bonba-auto bat zartarazi zutela. AEBetako funtzionarioek hainbat hedabidetara filtratu zuten EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarra— Jorasan Probintzia Estatu Islamikoa— zela susmagarri nagusia, eta taldeak berak bere gain hartu zituen erasoak.

AEBek eta haren aliatuek esana zuten aireportua geroz eta eremu arriskutsuagoa bihurtzen ari zela, eta eraso bat izateko arriskua handiagotzen ari zela. Argudio hori erabili zuen AEBek Kabulen duen enbaxadak herritarrei eskatzeko hara ez gerturatzeko, AEBetako funtzionarioen bestelako jarraibiderik jaso ezean. Erresuma Batuak ere egina zuen ohartarazpena. James Heappey Erresuma Batuko Indar Armatuetako ministroaren azpikoak esan zuen EIren «berehalako eraso bat» izan daitekeela zioen informazio «oso sinesgarria» zutela.

Segurtasunik ezagatik, ebakuazio lanak utzi zituzten atzo, hain justu, egunotan horretan aritutako Europako bost herrialdetako gobernuek: Poloniak, Hungariak, Herbehereek, Danimarkak eta Belgikak. Frantziak eta Espainiak bihar dituzte amaitzekoak lanok, eta pentsatzekoa da, hori egiten azkenak izango diren arren, atzoko ustezko erasoaren ondoren, erretiroa aurreratuko dutela AEBek eta Erresuma Batuak.

Ez zuen halakorik iradoki NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, eta nabarmendu zuen «ahalik eta jende gehiena leku seguruetara eramatea» segitzen duela izaten «lehentasuna».

Oraingoz, atzerriko tropek 95.000 lagun inguru ebakuatu dituzte talibanek agintea hartu zutenetik, Etxe Zuriak atzo emandako datuen arabera. Moteltze bat nabari da ebakuazio erritmoan, azken egunetakoarekin alderatuta. Izan ere, asteartean eta asteazkenean eguneko 20.000 lagun ere atzerriratu zituzten.

Lurrekoa ere, gurutze bidea

Airez ez ezik, lurrez ere herrialdetik ihes egiten saiatzen ari dira Afganistango herritarrak, baina ez du ematen aireportukoa baino bide errazagoa denik. Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan kontrol postuak jarri dituzte talibanek, eta Pakistanek eta Iranek itxiak dituzte euren mugak. Dokumentazioa eguneratua dutenek soilik igaro ditzakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait tokitan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Balutxistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.

Izan bide hori egiteko, izan Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta daude Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta foku mediatikoa Kabulen zentratuta egon.

Gainera, datorren asteartera gerturatu ahala —ordurako amaituak behar dituzte Kabulgo ebakuazioak— espero da ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek azpimarratu hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. UNHCR Iheslarientzako NBEren Agentziak uste du milioi erdi afganiarrek alde egingo dutela bizilekutik, eta Afganistandik ihes egiten ahaleginduko direla. Horrez gain, Pakistani eskatu dio herrialdera sartzen uzteko «bizia arriskuan duten afganiarrei». Erakundeak Pakistanen duen bozeramaile Qaiser Khan Afridik azaldu du Islamabadek ez diela horretarako aukerarik ematen bisarik ez dutenei. Pakistango Armadako komunikazio zuzendari Babal Iftikharrek segidan erantzun dio, esanez bere herrialdeko mugetan ez dagoela errefuxiaturik.

Iheslarien olatuak migrazio politikak berrikustera behartu ditzake inguruko herrialdeak, Mendebaldearen eta, batez ere, Europako Batasunaren presioen eraginez.

Turkiako Gobernua izan da migratzaileak gerarazteko neurriak hartzen aurrenetakoa, ohi duen moduan. Iranekin muga egiten duten Igdir eta Agri probintzietan 156 kilometroko horma bat eraiki du, eta murru hori iristen ez den lekuetan ere jarri ditu hesiak. Horrez gain, Ankarak eskua luzatua die talibanei, behin atzerriko gainerako tropak Kabulgo aireportutik joandakoan, haren segurtasunaren kontrola izaten utz diezaion. Talibanen erantzunaren zain jarraitzen du.


Summary: Alexandre Leautek beste domina bat lortu du Tokion. Atzo urrea kolkoratu eta gero, gaur zilarra irabazi du 1.000 metroko proban

Alexandre Leaute txirrindularia uzta oparoa biltzen ari da Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Atzo urrezko domina irabazi zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, eta gaur zilarrezko domina kolkoratu du Ahurtin bizi den Frantziako selekzioko pistardak. Li Zhangyuk (Txina) irabazi du urrea, eta Jaco van Gassek (Erresuma Batua) brontzea.

20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da. Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetako bat da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak betetzen ari dela Tokion. Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.

Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira.


Summary: ESK-k salatu du Osakidetza langile migranteak kaleratzen ari dela. Europako nazionalitatea ez dutela argudiatuta, Osakidetzak behin-behineko langile batzuei jakinarazi die aurrerantzean ezingo dutela lanean jarraitu, sindikatuaren arabera.

ESK sindikatuak salatu duenez, Osakidetzak behin-behineko langile batzuei jakinarazi die aurrerantzean ezin izango dutela lanean jarraitu, Europako nazionalitatea ez dutelako. Sindikatuak ohar batean jakinarazi duenez, Osakidetzako ESI erakunde sanitario integratu ezberdinetan ari da hori gertatzen, eta erabakia ustez Osakidetzak bidalitako instrukzio batean oinarrituta hartzen ari da. Sindikatuak azpimarratu du langile horietako askok bi urte baino gehiago daramatzatela Osakidetzan lanean, eta haiek izan direla, gainera, COVID-19aren izurriaren aurka lehen lerroan aritu direnak. «Osakidetzak bat-batean kanporatu egin ditu, inolako begirunerik gabe». ESKrentzat «ulergaitza» da Osakidetzak langile horiek alde batera uztea, kontuan hartuta langile kopuru aldetik «egiturazko gabeziak» dituela eta behargin faltan dela. Osakidetzari «hipokrita eta xenofoboa» izatea aurpegiratu dio ESK sindikatuak. «Interesa duenean ez du zalantza izpirik edozein legezkotasun alde batera uzteko langileak, batez ere langile migratzaileak, esplotatu eta prekarizatzeko. Ondoren, inongo lotsarik gabe, pertsonak kaleratzen ditu bizimodu duinik gabe utziz eta herrialde honetako herritarrek merezi duten arreta prekarizatutz». Sindikatuak Osakidetzari eskatu dio beharrezko mekanismoak jar ditzala egoera hori konpontzeko, pertsona horiek lan poltsan sartzeko eta herritarrei «kalitatezko osasun arreta» emateko.


Summary: Euskal kirolariek hiru domina lortu dituzte. Dorian Foulounek urrea kolkoratu du pistako jazarpen proban; Alexandre Leautek, zilarra, 1.000 metroko erlojupekoan; eta Iñigo Llopis igerilariak, zilarra, bizkar estiloko 100 metrokoan

Euskal kirolariek hiru domina lortu dituzte gaur Tokion egiten ari diren Paralinpiar Jokoetan. Dorian Foulounek urrea kolkoratu du pistako jazarpen proban; Alexandre Leautek, zilarra, 1.000 metroko erlojupekoan; eta Iñigo Llopis igerilariak, zilarra, bizkar estiloko 100 metrokoan.

Fouloun Frantziako selekzioko txirrindularia azkarrena izan da C5 diziplinako 4.000 metroko bakarkako jazarpenean, Alistair Donohoe australiarra lau segundora utziz. 23 urte ditu Foulonek, eta aurrenekoz parte hartzen ari da Paralinpiar Jokoetan.

Horretaz gain, finalean 4:20.757ko denbora egin badu ere, sailkapen lasterketan munduko marka berria ezarri du: 4:18.274. Baionako Urt Velo 64 taldeko txirrindulariak badaki zer den irabaztea, eta hala, 2020an pistako Munduko Txapelketa irabazi zuen Miltonen (Kanada).

Leauate, atzo, podiumean. EFE

Leaute uzta oparoa biltzen ari da Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Atzo urrezko domina irabazi zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, eta gaur zilarrezko domina kolkoratu du Ahurtin (Lapurdi) bizi den Frantziako selekzioko pistardak. Gaurko proban Li Zhangyuk (Txina) irabazi du urrea, eta Jaco van Gassek (Erresuma Batua) brontzea.

20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da. Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetako bat da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak betetzen ari dela Tokion. Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.

Bihar ere lehiatuko dira Baionako Urt Velo 64 taldeko bi txirrindulariak: C1-5 diziplinako 750 metroko taldekako esprintean, goizaldean, 3:32an.

Rion lortu ez zuena lortuz

Rioko Jokoetan (2016) lortu ez zuena eskuratu du Tokioko Paralinpiar Jokoetan: zilarrezko domina. Lehen sailkatua Robert Griswold estatubatuarra izan da, eta munduko marka ezarri du: 1.02.55. Espainiako selekzioko igerilaria lau segundo geroago ailegatu da, 1.06.82ko denbora eginez. Hirugarren sailkatua Liu Fengqi txinatarra izan da.

Llopis, gaur, Tokion. BERRIA

Ez da kasualitatea izan Llopisek proba horretan medaila eskuratzea. Izan ere, bizkar estiloko 100 metrokoan trebatzen aritu da, eta horren erakusle da Espainiako errekorra ezarri zuela Mallorcan (Espainia), bizkar estiloko 100 metrokoan. Hain justu, ezarritako marka horrekin Tokioko Jokoetara joateko txartela lortu zuen.

Gaur ez ezik, abuztuaren 31n ere lehiatuko da S8 mailako estilo libreko 400 metrokoan; sailkapeneko proba izango da.

Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira.


Gorputza, afektuak, lurraldea

Summary: Gorputza, afektuak, lurraldea. Praktika Artistikoak eta Ikasketa Kulturalak: gorputza, afektuak, lurraldea masterraren bigarren edizioaren izen ematea zabalik dago.

Praktika artistikoak eta kultur ikasketak edo gaur egungo pentsamendua bateratzen dituen formakuntza bat da master hau. Uharte Zentroak, EHUk eta NUPek batera sustatzen dugun berezko titulua da eta akademia eta arte garaikidearen topagune izateko helburuarekin diseinatu dugu. Praktika artistikoa esperimentazioan eta ikerketan oinarritzen dela kontuan izanda, bi alorrak batzeko lekua sortuko dugu.

Programaren helburua hausnarketarako, eztabaidarako eta ezagutzaren ekoizpenerako eremu bat sortzea da, tokian tokikoa, baina beste testuinguru geografiko batzuekin eta beste errealitate batzuekin harreman eta truke estuan. Ikasleek arte-ikerketako tresnak eta metodologiak ikasi, partekatu, aplikatu eta garatu ahal izango dituzte, proiektu indibidualak zein kolektiboak gauzatzeko. Horretarako, beharrezko baliabideak izango dituzte: Huarte Zentroko instalazioetan praktika artistikorako baliabide teknikoak eta espazioak, baina baita Masterreko irakasleen laguntza eta tutoretza.

Masterrak, ikasketa programa eta ibilbide ezberdinak proposatzen ditu, hiru ildo nagusi jarraituz: GORPUTZA, AFEKTUAK, LURRALDEA. Hauen edukiek hainbat alderdi aztertzen dituzte, praktika artistikoak eta errealitate garaikidea pentsatzeko funtsezkoak direnak, ikuspegi kokatu eta gorpuztu batetik. Ikerketa lerro bat edo master osoa egiteko aukera dago. Modalitate erdipresentziala du, hilean astebetez aurrez aurreko saioak eskainiz.

Masterra lau modulutan banatuta dago. Bakoitza modu independentean egin daiteke, eta horren arabera, titulazio ezberdinak eskuratzeko aukera dago:

- Berezko Masterra. Praktika Artistikoak eta Kultur Ikaskerak: Gorputza, Afektuak Lurraldea (62 ETCS)

- Praktika Artistikoan Espezializazio Diploma (32 ETCS)

- Unibertsitateako Aditua: Generoa eta Kultur Ikasketak (16 ETCS)

- Unibertsitateako Aditua: Kultur Ikasketak eta Lurraldea (16 ETCS)

- Unibertsitateko Aditua: Kultur ikasketak, Afektuak eta Ezagutza Kokatua (16 ETCS)

Master amaierako aurkezpenak, 2021eko ekaina. UHARTE ZENTROA

Masterreko lehen edizioan landutako PODCASTen bidez masterraren nondik norakoak ezagutzeko aukera dago, hemen doa lehenengoa, Maite Garbayo, masterreko zuzendari akademikoaren eskutik. PODCASTa entzuteko

Bigarren edizio honetako plazak bete arte izena emateko epea zabalik dago. Animatu ! esteka honetan

Informazio eguneratu guztia gure webgunean eskuragarri: https://www.centrohuarte.es/eu/


Summary: Iñigo Llopisek zilarra lortu du bizkar estiloko 100 metroko proban. Donostiako igerilariak domina kolkoratu du S8 mailan, 1.06,82ko denbora eginez.

Iñigo Llopisek domina eskuratu du S8 mailan, bizkar estiloko 100 metrokoan. Rioko Jokoetan (2016) lortu ez zuena eskuratu du Tokioko Paralinpiar Jokoetan: zilarrezko domina. Lehen sailkatua Robert Griswold estatubatuarra izan da, eta munduko marka ezarri du: 1.02.55. Espainiako selekzioko igerilaria lau segundo geroago ailegatu da, 1.06.82ko denbora eginez. Hirugarren sailkatua Liu Fengqi txinatarra izan da.

Ez da kasualitatea izan Llopisek proba horretan medaila eskuratzea. Izan ere, bizkar estiloko 100 metrokoan trebatzen aritu da, eta horren erakusle da Espainiako errekorra ezarri zuela Mallorcan (Espainia), bizkar estiloko 100 metrokoan. Hain justu, ezarritako marka horrekin Tokioko Jokoetara joateko txartela lortu zuen.

Gaur ez ezik, abuztuaren 31n ere lehiatuko da S8 mailako estilo libreko 400 metrokoan; sailkapeneko proba izango da.


Summary: Ertzaintzak lau lagun atxilotu ditu Bilbon, agintaritzaren aurkako delitua egotzita. Urkulluk ezker abertzaleari eskatu dio istiluak gaitzesteko. Iruñean, berriz, 11 pertsona atxilotu ditu Udaltzaingoak, Alde Zaharrean izandako istiluetan.

Ertzaintzak 23 eta 29 urte bitarteko lau pertsona atxilotu ditu goizaldean Bilbon, agintaritzaren aurkako delitua egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, COVID-19aren aurkako osasun arauak urratzeagatik identifikatzera joan zaizkien ertzainei eraso egitea leporatuta atxilotu dituzte. Goizaldeko 03:30ak aldera izan dira istiluak, Bilbo Zaharra kalean. Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, ertzainek hainbat pertsonari ohartarazi die ez zirela osasun neurriak errespetatzen ari, eta, identifikatzera hurbildu direnean, haietako batzuek eraso egin diete. Ertzaintzaren errefortzu gehiago iritsi dira tokira, eta poliziek lau lagun atxilotu dituzte. Atxilotutakoei agintaritzaren aurkako atentatu delitu bat egotzi diete; beste bati desobedientzia delitu larria ere leporatu diote. Atxilotuak Bilboko Guardia Epaitegiaren esku geratu dira, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.

Istilu horiek gaitzetsi egin ditu Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, sare sozialetan. Azpimarratu du ezinbestekoa dela halako istiluak «denok aho batez» alboratzea, eta ezker abertzaleari zuzendu zaio, istiluak gaitzetsi ditzan eskatuz. Gogoratu du duela egun batzuk EH Bilduk ez zuela babestu Donostian izandako istiluen harira udalak hitzartutako gaitzespena. Gainera, aste honetan bertan «akusazio larriak» jaso dituztela salatu du Urkulluk: «Bakearen etsaiak garela esan digute ongietorriak kritikatu ditugunean». Lehendakariaren ustez, adierazpen horiek «onartezinak» dira, eta ez dute laguntzen bizikidetza eraikitzen.

Iruñean atxilotuak Bestalde, udaltzainek 11 pertsona atxilotu dituzte goizaldean Iruñean, Alde Zaharrean izandako istiluetan. Halaber, zortzi udaltzain zauritu dituzte istilu horietan, Iruñeko Udaltzaingoak jakitera eman duenez. Poliziek alde zaharreko hainbat gune hustu dituzte, jende pilaketengatik, eta, Udaltzaingoaren arabera, hainbat pertsonak objektuak jaurti dizkiete poliziei.


Summary: Artechek Jakartako Esitas enpresa erosi du. Salerosketa berriaren bidez nazioarteko merkatuan hedatu nahi du euskal enpresak.

Indonesian tentsio ertain eta txikiko neurgailuak fabrikatzen dituen Esitas Pacific erosi du Artechek, bere hedapen estrategiaren barruan. Artecheren negozio nagusia transformagailu eta gailu elektrikoak dira, baina beste segmentuetan ere aritu nahi du.

Euskal enpresak azaldu du Esitas lantegiak erosiz "nazioarteko merkatuan duen posizioa indartu" nahi dutela. Gainera, enpresak ziurtatu du operazio horrekin bere helburua lortu duela: “Horrela, produktuen eskaintza zabalduko dugu, eta gure teknologian berrikuntzak egitea lortuko dugu”.

Horrez gain, hilaren 9an, Artechek Istanbulen dagoen Esitas (Elektrik Sarrayi ve Ticaret Anomin Sirketi) lantegi turkiarra erosi zuen. Orain, salerosketako kontratua formalizatzeko baimena lortu du Artechek.


Summary: Realak PSVren zelaian jokatuko du lehen jardunaldian, irailaren 16an. PSV Eindhovenen, Monakoren eta Sturm Grazen kontra jokatuko dute txuri-urdinek ligaxkan. Lehen partida etxean izango du, irailaren 30ean, Monakoren aurka. Soilik multzoko aurrenekoa sailkatuko da zuzenean final-zortzirenetarako. Azken jardunaldia abenduaren 9an izango da.

Realak PSV Eindhovenen Philips Estadioan (Herbehereak) egingo du debuta sasoi honetako Europa ligan, datorren irailaren 16an (21:00). Honela geratu da egutegia:

2 jardunaldia: Reala-Monako. Irailak 30 (18:45). 3. jardunaldia: Sturm Graz-Reala. Urriak 21 (21:00). 4. jardunaldia: Reala-Sturm Graz. Azaroak 4 (18:45). 5. jardunaldia: Monaco-Reala. Azaroak 25 (21:00) 6. jardunaldia: Reala-PSV Eindhoven. Abenduak 9 (18:45)

Realak kontrario zailak izango ditu Europa ligan. Zozketa egin zuten atzo Istanbulen (Turkia), eta PSV Eindhoven Monako eta Sturm Graz (Austria) tokatu zaizkie txuri-urdinei. Aurkari bakoitzaren kontra etxean zein kanpoan aritu beharko du Imanol Alguacilek entrenatzen duen taldeak, eta ligaxkako lehen jardunaldia irailaren 16a izango da, ostegunarekin. Azkenekoa, seigarrena, abenduaren 9an. Eta kontuan hartu behar da lehiaketan egin dituzten aldaketen ondorioz multzo bakoitzeko aurrenekoa bakarrik sailkatzen dela, zuzenean, kanporaketetarako.

Lehen begiratu batean, multzoko talderik ahulena Sturm Graz da. Beste bi kontrarioek garai hobeak izan dituzte, baina kontuan hartu behar da Txapeldunen Ligarako sailkatzekotan egon direla, eta Europako kluben arteko lehiaketa nagusia jokatu ohi dutela. Aurten, horretatik kanpo gelditu dira. Monakok ezin izan zuen Xaktar Donets (Ukraina) gainditu kanporaketa aurrekoan, eta beste hainbeste gertatu zitzaion PSVri Benficarekin (Portugal).

Behinola, 1988an, Europako Kopa irabazi zuen PSVk, Philips etxearen taldeak, hain zuzen Benfica gaindituz finalean. Ronald Koeman Bartzelonaren entrenatzaileak jokatzen zuen talde hartan. 1990eko hamarkadaren hasieran ere puntan jarraitu zuen Eindhovengo taldeak, besteak beste Romario eta Ronaldo Nazario da Lima aurrelari brasildarrekin. 21 aldiz irabazi du Herbehereetako Liga, baina azken urteetan Ajaxek hartu dio gaina etxeko lehiaketan. Roger Smichdt da Europako lehiaketetan klasiko bat den taldearen entrenatzailea.

Monako ere ohituta dago Europan lehiatzera. Realak duela aste batzuk jokatu zuen Monakoren aurka lagunarteko lehia Anoetan, eta, gisa horretako partidetatik ondorio gutxi atera daitezkeen arren, txuri-urdinak 2-1 nagusitu ziren. Azken urteotan distira galdu du taldeak, baina aintzat hartu behar da 2016-2017an Txapeldunen Ligako finalerdietara heldu zenean Kylian Mbapperen abiadurak eta indarrak gidatzen zuela taldea —2004an, Didier Deschamps entrenatzaile zela, lehiaketako finala jokatu zuen—. Nolanahi ere, jokalari deigarriak dauzka oraindik ere. Goleatzaile nagusia, esaterako, Wissam Ben Yedder da, Frantziako selekzioarekin aritu ohi den jokalaria, eta zelai erdiko jokoa Cesc Fabregase beteranoaren talentuak argitzen du. Niko Kovac da entrenatzailea.

Eta Sturm Graz da, itxuraz behintzat, multzoko talderik ahulena. Christian Ilzerrek zuzentzen duen taldeak ez dauka izarrik. Hiru aldiz irabazi du Austriako Liga (1998, 1999, eta 2011), eta joan den denboraldian hirugarren sailkatu zen.

Bigarren eta hirugarren sailkatuak Europako beste lehiaketa bat estreinatuko du UEFAk denboraldion, Konferentzia liga delakoa, eta horrek Europa ligari ere eragingo dio. Hasteko, 48 talde lehiatu beharrean, 32 talde lehiatuko dira. Multzo bakoitzeko lehenak zuzenean sailkatuko dira final-zortzirenak jokatzeko. Horiek martxo hasieran jokatuko dituzte. Eta hona berritasunetako bat: bigarren sailkatuek Txapeldunen Ligako ligaxkako multzoetan hirugarren sailkatzen direnen kontra kanporaketa bat jokatuko dute otsail amaieran, eta irabazleek final-zortzirenetarako txartela lortuko dute. Beste berritasun bat: Europa ligako ligaxkan hirugarren sailkatzen direnek ez diote zuzenean agur esango lehiari, eta Konferentzia ligako ligaxkan bigarren sailkatzen direnen kontra kanporaketa bat jokatuko dute otsailean, Konferentzia ligako final-zortzirenetarako txartel bat lortzeko.

Ligaxkako sei jardunaldiak irailaren 16a eta abenduaren 9a bitartean jokatuko dira, eta, behin kanporaketak igarota, finala 2022ko maiatzaren 18rako programatuta dago, Sevillako Sanchez Pizjuan estadioan.

Reala hamazazpigarren aldiz ariko da Europako lehiaketa batean. Hamabi aldiz jokatu du Europa liga —garai bateko UEFA Kopan egindako parte hartzeak hartuta—, lautan Txapeldunen Liga edo Europako Kopa, eta behin 1999an desagertutako Errekopa. Joan den denboraldian ere Europa liga jokatu zuten txuri-urdinek, eta, ligaxkan bigarren sailkatu ondoren, final-hamaseirenetan Manchester United txapeldunordeak kanporatu zuen.


Summary: NBEren arabera, baliteke milioi erdi lagunek ihes egitea aurten Afganistandik, babes bila. Talibanek diote «behin-behineko gobernu inklusibo bat» osatuko dutela, nahiz eta azpimarratu duten haien erregimenari leial zaion bat jarriko dutela denen buru.

Afganistango egoeraren ondorioz, baliteke datozen hilabeteetan milioi erdi lagunek zeharkatzea Afganistango muga, beste herrialde batzuetan babesa bilatzeko. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, jada 550.000 pertsonak utzi dute beren etxea, eta Afganistango mugen barruan lekualdatu dira talibanengandik ihesi. Egoera okertzen bada, UNHCRren arabera, baliteke antzeko iheslari kopuru batek bilatzea babesa atzerrian. Kelly Clements UNHCRko arduradunak azaldu duenez, baliteke 515.000 errefuxiatu izatea aurten.

Erakunde horrek laguntza eskatu dio nazioarteari, eta afganistandarrak hartzen dituzten herrialdeak laguntzeko galdegin du. 5,2 milioi iheslari afganistandar daude gaur egun, eta %90 Iranen eta Pakistanen daude.

Talibanek joan den astean lurraldea berreskuratu zutenean, UNHCRk ohartarazi zuen Afganistan ez dela jada leku seguru bat bizitzeko, eta herritarren ihesa ez oztopatzeko eskatu zuen. Abuztuaren 14tik, AEBen arabera, 105.000 lagun atera dira Kabulgo aireportutik.

Lurrekoa ere, gurutze bidea

Talibanek kontrol postuak jarri dituzte Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan, eta Pakistanek eta Iranek itxiak dituzte beren mugak; dokumentazioa eguneratua dutenek soilik igaro ditzakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait tokitan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Balutxistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.

Izan bide hori egiteko, izan Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta daude Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta arreta mediatikoa Kabulen zentratuta dagoen.

Gainera, datorren asteartera gerturatu ahala —ordurako amaituak behar dituzte Kabulgo ebakuazioak—, espero da ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek azpimarratu duten hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. Baliteke iheslarien olatuak inguruko herrialdeak behartzea beren migrazio politikak berrikustera, Mendebaldearen eta, batez ere, Europako Batasunaren presioen eraginez.

Turkiako Gobernua izan da migratzaileak gerarazteko neurriak hartzen aurrenetakoa, ohi duen moduan. Iranekin muga egiten duten Igdir eta Agri probintzietan 156 kilometroko horma bat eraiki du, eta murru hori iristen ez den lekuetan ere jarri ditu hesiak. Horrez gain, Ankarak eskua luzatua die talibanei, behin atzerriko gainerako tropak Kabulgo aireportutik joandakoan haren segurtasunaren kontrola izaten utz diezaion. Talibanen erantzunaren zain dago oraindik ere.

«Gobernu inklusiboa»

Talibanek Dohan AEBekin sinatutako akordioarekin «konprometituta» daudela adierazi dute. Afganistango etnia eta tribu guztietako ordezkariak barnean hartuko dituen «behin-behineko gobernu inklusibo bat» nahi dutela adierazi diote talibanen iturriek Al-Jazeera telebista kateari. Zehaztu dute batzorde bat eratu dutela gobernuaren osaketaren eta ministroen izendapenaren inguruko erabakiak hartzeko, eta «dozena bat lagun» aztertzen ari direla karguak banatzeko. Hala ere, jakinarazi dute amir-ul nomineen bat izango dela guztien buru, hau da, leialen komandante bat.

Talibanen fundatzaileetako bat, Abdul Ghani Baradar, Kabulera joan da asteon, gobernua osatzeko negoziazioetan parte hartzera, eta, talibanek Al-Jazeerari esan diotenez, Mohammed Yaqoob ere batu da elkarrizketetara, Mohammed Omar talibanen sortzaileetako baten semea.

Al-Jazeerak aipatutako iturriek gaineratu dute behin-behineko gobernua osatzeko ahaleginean kontuan hartu dituztela tajiko eta uzbeko tribuetako kideak ere. Haien buruzagien semeak batzea nahi dutela adierazi dute. Gainera, azaldu dute AEBek presio egin dietela 2001eko inbasioaren ostean agintean jarri zirenetako batzuk gobernuan integratzeko, hala nola Hamid Karzai presidente ohia eta Abdullah Abdullah Afganistango Adiskidetze Nazionalerako Kontseilu Gorenaren arduraduna.

Ezarri nahi duten erregimenaren inguruko azalpenak ere eman dizkiete talibanek Al-Jazeerari. Nabarmendu dute emakumeek «gobernuko zenbait organotan» lan egin ahalko dutela, «aurreko gobernuarekin egin zuten moduan»: besteak beste, osasungintzan eta hezkuntzan. Horrez gain, azaldu dute epaitegi bereziak ezarriko dituztela ustelkeriaren kontra egiteko.

Kazetarien kontrako jazarpena

Talibanen adierazpenak ez datoz bat haien jazarpena pairatzen ari diren kolektiboek emandako informazioarekin. Hainbatek salatu dute egunotan haien jopuntuan daudela kazetariak, eta, hain justu, CPJ Kazetariak Babesteko Batzordeak ohar bat plazaratu du lanbide horretako kideen egoera ahula ikusarazteko. «Azken asteetan, talibanek eraso fisikoak egin dizkiete kazetariei, etxeak miatu dituzte, eta telebistan agertzeko debekua ezarri diete emakumeei», gaitzetsi dute.

Guztira, ia 400 kazetariren kasuak aztertzen ari dira talibanak, CPJren arabera, eta horiek erreskatatu beharra dagoela azpimarratu du. Alde horretatik, gogorarazi du CPJk, gizarte zibileko beste 50 erakundek bezala, G7ko herrialdeei eskatu diela kazetariak eta hedabideetako langileak atzerriratzeko eta datorren asteartetik aurrera ere ebakuazioak egiten jarraitzeko.


Summary: Eraso matxista bat salatu dute Itsasuko bestetan. Erasoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute bihar, 19:00etan, Itsasuko plazan.

Iragan larunbatean Itsasuko (Lapurdi) besten denboran eraso matxista bat gertatu zela salatu dute. 50 bat urteko gizon batek 16 urteko neska bati eraso zion. Mediabask kazetak jakinarazi duenez, hunkituak eta irainak jasan zituen neskak. Berehala, Itsasuko besten antolatzaileengana jo zuen, erasoa salatzeko. Antolatzaileek gizona bilatu zuten, baina ospa egina zen.

Erasoa salatzeko, elkarretaratzea eginen dute bihar, 19:00etan, Itsasuko plazan, Eraso sexistarik ez! lelopean. Besta komiteak, Goxoki gaztetxeak eta Femin'Hitzak elkarte feministak deitu dute protestara. EH Bai alderdiak ere bertaratzeko deia egin du.

Iragan asteburuan, beste hiru eraso salatu zituzten: bat Araban eta bi Lapurdin. Basusarriko (Lapurdi) bestetan gertatu zen horietako bat, eta horren salatzeko elkarretaratzea antolatu zuten herrian.


Summary: Beste 602 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa gomendatutakoa baino handiagoa da oraindik ere, baina hor ere nabaritu da beherakada: %8,4koa da.

Bosgarren olatua atzeraldian da: beheranzko joera bermatu dela berretsi dute osasun agintariek, eta datuek ere horixe diote. 602 kasu jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, azken egunetako joera bertsuan bada ere, nabaritu da jaitsiera datuetan. 100.000 biztanleko intzidentzia tasa ere badoa behera, pixkanaka-pixkanaka; hala ere, mugarritzat jarritako %5a ganditzen du oraindik: %8,4koa da.

Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 266 izan dira. 174 izan dira Gipuzkoan, 66 Araban, eta 87 Nafarroan.

Bilakaera epidemiologikoaren hobetzea mantsoagoa da, askoz, ospitaleetan. Atzo beste 49 gaixo izan ziren Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Egun 400dik gora daud eospitaleratuta, horietatik 96 ZIUetan.


Summary: Jon Aberasturi Trek-Segafredo taldean ariko da datozen bi urteetan. Bi urterako kontratua sinatu du 32 urteko gasteiztarrak, eta haren eginkizun nagusia taldekideen «esprintak gidatzea» izango da.

Jon Aberasturi bueltan da World Tour mailara, Trek-Segafredo taldearen eskutik. Esprinter gasteiztarrak bi urterako kontratua sinatu du, 2023ra arte. Espainiako Vuelta ari da lehiatzen Caja Rural taldearekin egunotan.

Aberasturiren goi mailako azken taldea Euskaltel Euskadi izan zen, 2013an. Ordutik, Ukyo, Euskadi Murias eta Caja Rural taldeetan aritu da. Aurtengo denboraldian garaipen bakarra eskuratu du, Esloveniako itzulian.

Aberasturik pozez adierazi du «World Tourrera itzultzeko gogo handia» zuela, Pro Tour mailan urte batzuk eman ondoren. Haren gertukoek esan diotenez, Trek «talde ona» da. AEBtako taldearentzat, berriz, «profil egokia» da gasteiztarrarena. Horregatik, «taldekideen esprintak gidatuko» ditu garaipenak lortzen laguntzeko. «Baina nire aukerak ere izango ditut» irabazteko, esan du.

Luca Guercilena taldeko managerraren hitzetan, Aberasturi «eskarmentu handiko txirrindularia da, eta World Tourrera bueltatzea merezi izan du». «Azkarra, esperientzia duena eta akaberak kudeatzen trebea» den txirrindularitzat hartzen du. «Bere ezaugarriak zituen txirrindulari azkar bat falta zitzaigun», gehitu du.


Pinporta koloretsu bakan batzuekin

Summary: Pinporta koloretsu bakan batzuekin. Kontxako Banderako sailkatze estropadetan 44 traineru ariko dira: hogei emakumezkoetan, eta 24 gizonezkoetan. Asteazkenean eta ostegunean ez da ikuslerik egongo; irailaren 5ean eta 12an, berriz, 1.200 zalerentzat lekua egingo dute.

Normaltasun erabatekotik urrun, baina hartara gerturatu nahian. Aurtengo Kontxako Banderaren garailea zaleen aurrean erabakiko da; ez, ordea, Donostiarra klubaren traineruei lehen bi igandeetan zer ontzi batuko zaizkien erabakiko dituzten estropadak. Gaur egin dute udako banderarik entzutetsuena aurkezteko ekitaldia, Donostian, eta antolatzaileek han azaldu dute hartutako erabakia: sailkatze estropadak zalerik gabe jokatuko dira. Banderarako lehia, aldiz, 1.200 zaleren aurrean. Sarrerak aurrez jarriko dituzte salgai. Horixe da aurtengo berritasun nagusia. Iaz zalerik gabe jokatu ostean, arraunlariek pinporta koloretsuak ikusiko dituzte, bakanak baldin badira ere. Beste urtebetez, jende pilaketarik ez da izango.

Datorren asteazkeneko eta osteguneko sailkatze saioetan, parte hartzaileak eta haien klubetako ordezkariak soilik izango dira kaian. Jardunaldi horiek publikorik gabe egitea onetsi dute. Irailaren 1ean, hogei traineru ariko dira emakumezkoen sailkatze estropadan, Kontxako Banderan leku bat egin nahian. Biharamunean, hilaren 2an, 24 izango dira gizonezkoen traineruak. Maila bakoitzean zazpina traineruk egingo dute aurrera.

Andreetan, hamar ontzik osatutako bi multzo osatuko dituzte asteazkeneko lehiarako. Parte hartzaileen artean, Euskotren ligakoak izango dira hiru: Orio, Hondarribia eta Arraun Lagunak, hirikoa izanagatik lekua bermatzeke baitu. ETE mailakoak izango dira 11: Zumaia, Deustu, Pasai Donibane, Zarautz, Ondarroa. Lutxana, Lapurdi, Isuntza, Tolosaldea eta Hibaika, eta Castro. Galiziako ligak sei ordezkari izango ditu: Cabo, Chapela, Mugardos, Riveira, Perillo eta Tiran. Sailkatze estropadan sekula izan den kopururik handiena da.

Gizonezkoetan, ohiko traineru kopurua ariko da, 24 ontzirekin. Hamabina aterako dira multzo bakoitzean. Hautagai nagusia Eusko Label ligako 11 ontzik —Donostiarra ez, beste guztiak— eta Getaria KAE 1 ligako txapeldunak osatuko dute. Beste multzoan ariko dira KAE 1 ligako Kaiku, Pedreña, San Pedro, San Juan, Arkote, Zumaia, Castro, Deustu, Lapurdi eta Camargo; KAE 2ko Mutriku eta Hibaikak ere haiekin batera jokatuko dute. Galiziako ligako ontziak, berriz, ez dituzte gonbidatu.

Sailkatze estropadak 17:30ean hasiko dira.


Summary: Abuztuaren 31n amaituko dira Zaldibarko zabortegia egonkortzeko eta egokitzeko lanak. Joaquin Beltran bilatzeko lanak maiatzaren 14an amaitu ziren. Zabortegia ixteko asmoa berretsi du Jaurlaritzak.

Eusko Jaurlaritzak ohar bidez jakinarazi du abuztuaren 31n amaituko dituela Zaldibarko zabortegia (Bizkaia) egonkortzeko eta egokitzeko lanak. Ekonomiaren Garapen eta Ingurumen Sailak azaldu duenez, ezbeharra gertatu zenetik «modu jarraituan eta etenik gabe» egin dute lan, eta neurriak aldatuz joan dira egoeraren arabera. Hala ere, lanen helburuak hauek izan direla nabarmendu du Jaurlaritzak: «Desagertutako pertsonak erreskatatzea, Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze bilatzeko erritmoa arinduz; ingurumenari beste kalte batzuk eragin dakizkion eragoztea; eta zabortegia egonkortzea».

2020ko otsailaren 6an amildu zen Verter Recycling enpresaren zabortegia, eta luiziak azpian harrapatu zituen Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak. Hondamendiaren ostean, Jaurlaritzak hilabeteak egin zituen gorpuen bila: iazko abuztuaren 16an aurkitu zuten Sololuzeren hilotza, baina ez dute lortu Beltranen gorpua hondakin artetik ateratzea, eta maiatzaren 14an bilaketa lanak bertan behera uztea erabaki zuen gobernuak.

Zabortegiko lanak amaitzear direla, Jaurlaritzak baieztatu du lur eremua «egonkorra» dela, eta ingurua etorkizunean ere egonkorra izango dela. Bestalde, obrak egin dituzte uretan ingurumen eraginik izan ez dadin, eta zabortegiaren kanpoaldera begira dauden malda txikietan ura infiltra ez dadin.

Zabortegia «ixtea» da Jaurlaritzaren asmoa; beraz, bertan «ezin izango da inolako hondakinik hartu». Obrak amaitu eta gero, zigilatzeko tramiteak abiatuko ditu gobernuak, baita lixibiatuen tratamendua egitekoak ere. Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Aldundiak maiatzean eman zituzten datuen arabera, erakundeek 30 milioi eurotik gora gastatuak zituzten dagoeneko Verter Recyclingen zabortegia amildu izanak eragindako kalteak konpontzen, eta litekeena da kopuru hori gehiago handitu izana.

Oposiziotik, EH Bilduk sare sozialetan salatu du Zaldibarko zabortegia erori zenean egin zuen bezala orain ere «eskuak garbitu» dituela Jaurlaritzak. «Hau ez da enpresen arteko arazo teknikoa. Aurrekaririk gabeko ingurumen hondamendi honi tresna politikoekin erantzun behar zitzaion eta erantzun behar zaio», ohartarazi du.


Summary: Unibertsitateek datorren ikasturtean eskola guztiak aurrez aurre ematea jarri dute helburu. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak %75eko presentzialtasunarekin hasiko du ikasturtea.

Ikasturte berria hastear dela, unibertsitateak ere irailetik aurrera izango duten jardunaren berri ematen ari dira. Gaur goizean bilera egin dute Eva Ferreira EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektoreak, Jose Maria Guibert Deustuko Unibertsitateko errektoreak eta Vicente Atxa Mondragon Unibertsitateko errektoreak Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, eta bukatu ostean egindako agerraldian zehaztu dute zein izango den 2021-2022ko ikasturteko helburua: hiru unibertsitateetan %100eko presentzialtasuna berreskuratzea.

Ordea, oraingoz eskolak aurrez aurre eta online emanez hasiko dute ikasturtea. Ferreirak azaldu duenez, iaz bezala, gutxienez %75eko presentzialtasuna bermatuko dute, eta, datuek baimentzen badute, gero eta eskola gehiago emango dituzte aurrez aurre. Nabarmendu du xedea bigarren seihilekoan ikasleek eskola guztiak ikasgelan bertan jasotzea izango dela. Deustuko unibertsitateak, berriz, eskolak bi eratara emateko egokitu ditu; hau da, prestatuta daude eskolak «egokitutako presentzialtasunarekin» eta erabat presentzialki emateko, Guiberten hitzetan. Hasi, iazko ereduarekin hasiko dira, baina «ahal denean» eskola guztiak aurrez aurre ematen hasiko dira. Atxak ere zehaztu du Mondragon Unibertsitatearen presentzialtasun maila zenbatekoa izango den: graduen eta masterren %80an erabateko presentzialtasunarekin hasiko dira.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek mezu argi bat zabalduz ekin dio agerraldiari: «Iazko ikasturtea arrakastatsua izan zen». Gainera, nabarmendu du unibertsitateen eta Hezkuntza Sailaren arteko koordinazioa eta elkarlana «etengabea» izan dela. Orain, irailera begira jarrita daude, eta hiru unibertsitateekin adostuta dituzten lehentasunen berri eman du: osasun krisiari eta pertsonei arreta ematea, aurrez aurreko formakuntza eredua lehenestea eta digitalizazio prozesuak «sendotzea»; eskaintza akademikoaren «kalitatea eta bikaintasuna» bermatzea; «nazioarteko elkarlan presentziala» indartzea; eta unibertsitateen eta enpresen arteko elkarlana hedatzea.

Hamabost egun barru hasiko dena «normaltasuna berreskuratzeko ikasturtea» izatea espero du Bildarratzek. Horretarako gakoak segurtasun neurriak betetzea eta txertoa izango direlakoan dago. Eman dituen datuen arabera, irailaren erdi aldean ikasturtea hasterako 16-19 urteko eta 20-29 urteko gazteen %80 gutxienez txertoaren dosi bat hartuta edo gaixotasuna pasatuta egongo dira. Hilaren bukaerarako zenbaki hori %90ekoa izango delakoan dago. Halere, zuhurtzia ere eskatu du Bildarratzek.

NUPen, dena aurrez aurre

EHUk, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak helburu dutena errealitatea izango da NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan: 2021-2022ko ikasturtea eskola guztiak aurrez aurre emanez hasiko dute. Horrenbestez, ez dituzte erabili beharko joan den ikasturterako prestatu zituzten 46 «ispilu gelak». Ikasgela osoa beteta zegoenean, ikasleek ikasgela horietatik jaso zitzaketen eskolak, kamerak, mikrofonoak eta entzungailuak baitzituzten bertan.


Summary: Gaur amaituko da Donostiako 82. Musika Hamabostaldia, Budapest Festival Orchestraren kontzertuarekin. Aurtengo jaialdiak 74 kontzertu jaso ditu, eta guztira 18.249 pertsona bertaratu dira

Donostiako Musika Hamabostaldia amaierara iritsi da. Aurtengo jaialdia «neurri zorrotzek» baldintzatu badute ere, Patrick Alfaya jaialdiko zuzendaria pozik agertu da izan duten harrerarekin: «Publikoaren erantzuna oso positiboa izan da egoera honetan». Gaur amaituko da jaialdia, Budapest Festival Orchestraren kontzertuarekin, Ivan Fischer zuzendariaren gidaritzapean. 19:30ean da, Kursaaleko auditoriumean. Gaur goizean egin du zuzendariak jaialdiaren balorazioa.

Bigarren urtea da Hamabostaldiak COVID-19arekiko prebentzio neurriak hartu behar izan dituela. Zailtasunak izanda ere, Andra Mari abesbatzaren inaugurazio eguneko kontzertua izan da bertan behera geratu den bakarra. Programatutako gainontzeko kontzertuak «erabateko normaltasunez» egin direla azaldu du Alfayak. Edukiera eserlekuen erdira murriztuta egon den aldi honetan, okupazioaren batezbestekoa %95ekoa izan da, eta Kursaaleko kontzertu handiei dagokienez, ia %100ekoa. Guztira 18.249 pertsona bertaratu dira 74 kontzertuetara, eta leihatilan bildutako diru kopurua 385.000 euro gordinekoa izan dela azaldu du zuzendariak. Kursaal auditoriumean egindako kontzertuetatik 11 erabat bete dira, guztira 8.800 ikuslerekin.

Jaialdiak «bere nazioarteko izaera berreskuratu» duela esan du zuzendariak, Luxenburgoko orkestraren, Budapest Festival Orchestraren eta mundu mailako beste hainbat artistaren eskutik. Aurtengo jaialdiaren ezaugarrietako bat da koruak bueltatu direla. Alfayaren hitzetan, Easo Ahots Mistoen Abesbatzak eta Donostiako Orfeoiak «eskakizun handiko» obrei egin diete aurre. Jaialdiko beste hainbat ziklotan ere izan dira ahots taldeak: KUP Taldea, Suhar abesbatza eta Euskal Herriko Gazte Abesbatza, besteak beste.

Jaialdiak euskal artistak bultzatzeko «konpromiso sendoa» duela azaldu du zuzendariak, eta, horregatik, hainbat izan dira kontzertuetan parte hartu duten bertako musikari eta taldeak. Kursaaletik Euskadiko Orkestra igaro da, baita Euskal Herriko Gazte Orkestra ere. Viktoria Eugenia antzokiak bi dantzari gipuzkoarren proiektuen aurkezpenei eman die aterpe, biak Espainiako Dantza Sari Nazionala jasotakoak eta azken Max sarietan izendatuak: Lucia Lakarra eta Iratxe Ansa. Antzokian, gainera, haurrek haurrentzat sortutako Hirira proiektua antzeztu da. Hamabostaldiko zikloetatik 50 interprete gipuzkoar baino gehiago igaro direla azpimarratu du zuzendariak. Errepertorioari dagokionez, ohiko obrez gain, jaialdiak gaurkotasuna duten obren eta bertako egileen alde egin duela aitortu du zuzendariak: «Estatuko [Espainia] 37 konpositoreren obrak entzun ahal izan dira, horietatik gehienak euskal herritarrak».

Zikloetan ere bai

Jaialdia osatzen duten zikloei dagokienez, San Telmo museoko klaustroa izan da beste urte batez Antzinako musika eta Ganberako musika zikloetako kontzertu gehienen egoitza. Guztira 1.632 pertsona bildu dira han, eta interes handiena piztu duen kontzertua Stephen Hough pianistarena izan da. Beste alde batetik, Musika Garaikideko Zikloan, Felix Ibarrondo eta Zuriñe F. Generabarrena konpositoreen bi obraren erabateko estreinaldia egin da. Dantza oinarri hartuta, egitarauan bigarren urtez egin da Tabakalera Dantzan, dantza garaikideari eskainitako zikloa. Bestalde, Organo Zikloko programazioa hamabost kontzertuk osatu dute, eta 2.644 pertsona bildu ditu. Interprete gazteen zikloaren kasuan, berriz ere amaitu dira sarrerak, eta entzuleek Musikeneko ikasleen talentua ezagutzeko aukera izan dute. Azkenik, Musika Aitzaki jaialdiko ziklo ibiltariak, musika Donostiako oholtzetatik kanpo eraman du beste behin. Txillida Leku museoa (Hernani, Gipuzkoa) eta Loiolako Santutegia (Azpeitia, Gipuzkoa) aukeratu dituzte kontzertuen egoitza gisa, beste batzuen artean.


Summary: Foro Sozialak «egia» eskatu du behartuta desagertutako biktimen senideentzat. Abuztuaren 30a Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna da 2011z geroztik, eta giza eskubideen urraketa larrien biktima direla azpimarratu dute

Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita, abuztuaren 30a Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna da. Orain dela lau urte, Foro Sozial Iraunkorrak bere agendan txertatu zuen, eta gaur prentsaurreko baten bidez eguna baliatu du biktima horiek gogoratzeko. Tasio Arrizabalagak eta Nekane Altzelaik aldarrikatu dute behartutako desagertzeak «giza eskubideen urraketa larriak» direla, eta «egia» eskatu dute biktimentzat eta senideentzat. Haien arabera, Euskal Herrian gutxienez hamalau lagun desagerrarazi dituzte, eta haietako zazpi desagertuta daude oraindik. «Euskal Herrian bizi izandako indarkerien zikloaren testuinguruan gehiagotan ere baliatutako estrategia bat izan da», ohartarazi dute.

Argitu gabeko desagertzeei dagokienez, zazpi zenbatu ditu Foro Sozialak. Horien artean ezagunenak dira Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur (1976an desagertua) eta Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra (1980an), baina Coruñako (Galizia) hiru gazteren auzia ere jaso dute: Jose Humberto Fouz, Jorge Juan Garcia eta Fernando Quiroga Irunen (Gipuzkoa) bizi ziren, eta 1973an desagertu ziren. Dokumentatutako beste bi biktimak Tomas Hernandez eta Jean Louis Larre dira; 1979an eta 1983an desagertu ziren, hurrenez hurren.

Geroago aurkitu diren biktimen zerrendan ere zazpi dira. Bernardo Bidaola Txirritaren kasua jaso dute: 1976an desagertu zen, eta handik hilabetera aurkitu zuten, hilik; Poliziaren arabera Txirritak bere buruaz beste egin bazuen ere, 2018an egindako autopsiak baieztatu zuen tiroz hil zutela. Espainiako bi polizia ere ageri dira: Jesus Martinez eta Jesus Maria Gonzalez 1976an desagertu ziren, Hendaian (Lapurdi), eta urtebete geroago aurkitu zituzten.

Baina Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren, Mikel Zabalzaren eta Jon Anzaren kasuak dira ezagunenak. Lasa eta Zabala 1983an desagertu ziren Ipar Euskal Herrian. GALen lehen ekintza antolatua izan zen; hamahiru urte geroago aurkitu zituzten kare bizian lurperatuta, Alacanten (Herrialde Katalanak). Zabalza, berriz, atxilotuta eraman zuten Intxaurrondoko kuartelera, eta polizia etxetik irten gabe desagertutzat jo zuten. Gorpua handik hogei egunera topatu zuten Bidasoa ibaian, aurrez miatuta zegoen toki batean. Zerrendako azkena Jon Anza da. 2009an ETArekin hitzordua zuen egunean jo zuten desagertutzat, eta gorpua handik urtebetera topatu zuten. ETAk publikoki salatu zuen desagerpena, eta Espainiako eta Frantziako estatuei egotzi zien errua; oraindik ez da argitu gertatutakoa.

Foro Sozialak nabarmendu du halako desagertzeak «terrorea eragiteko estrategia» bat ere izan zirela: «Segurtasunik eza ez da desagertutako pertsonaren hurbileko ahaideengana mugatzen, baizik eta bere komunitateari eta gizarte osoari eragiten dio». Era berean, Arrizabalagak eta Altzelaik gogora ekarri dute bi premisak gidatzen dutela beren lana: biktima guztiek daukatela «egia eta justiziarako eskubidea» eta «urraketa berak maila berean» aitortu behar direla. «Bizikidetza demokratikoaren eraikuntzan aurrera egiten jarraitzeko urrats garrantzitsuak dira».


Irabazi bai, galdu ere bai

Summary: Irabazi bai, galdu ere bai. Analogikoa zena digital, eta geldoa zena bizkor. Teknologiak abantailak ekarri dituela diote kazetari adituek, baina galdu direla gauzak bidean: aurrez aurreko harremanak, esaterako.

Iñaki Elorzaren lehen sakelakoak hiru kilo pisatzen zituen, Elixabete Garmendiak metalezko tipoekin egiten zituen zuzenketak, eta Jose Mari Pastorren ikasleek ez dakite zer den tipometro bat. Digitalak analogikoa ordezkatu zuen garaiko kazetariak dira, arinak pisua ordezkatu zuenekoak, presak lasaia eta berehalakoak berandua zanpatu zituztenekoak, eta kazetaritza aurrez aurre egiten zenekoak. Ez dira nostalgiaz mintzo, espiritu kritikoz baizik. Eta ez da hori teknologia berriek utzitako ondare bat izango. Hirurak datoz bat: sekulakoa da kazetariak teknologiari esker irabazi duena. Hirurak datoz bat: sekulakoa da kazetariak teknologiaren ondorioz galdu duena.

Iñaki Elorza Txapas (Azpeitia, Gipuzkoa, 1952) erretiroa hartuta dago ofizialki. Besterik da haren datu basea ere hala ote dagoen. Irratian urtetan pilatutako eskarmentutik ari da, eta pasadizoz janzten daki kontakizuna. Nola egin zuen Euskadi Irratiak analogikotik digitalerako jauzia, Donostiako kaletik Miramonerakoa. Biniloak eta CDak akorduan. Eta irratsaio hura: Konpaktuaren ordua. Eta sakelakoen garaiotan, nola ez zegoen haren garaietan telefono finkorik ere etxe guztietan: «Komeriak izaten genituen elkarrizketa lotzeko. Norbaitek esaten zizun elkarrizketatuari buruz: 'Kafea hartzen du halako tokitan eta halako ordutan'. Eta deitzen zenuen tabernara esanez deituko zenuela 13:30ean, eta erantzuten zizuten: 'Ados, bai, hemen egoten da Fernando Tapia ordu horretan'».

Kirol emankizunari, zuzenekoari eta kaleari lotuta beti Txapas. Gaurtik begiratuta, irudikaezinak dirudite pasarte batzuek. «Txirrindularitza probetan ere ez zegoen sakelakorik orduan. Kabinetatik bidaltzen genituen kronikak, edo lasterketa pasatu aurretik galdetzen genuen. Akordatzen naiz behin Donezteben. Kalean ni, eta bigarren solairuan emakumezko bat. 'Badaukazue telefonorik etxean?', nik. 'Badaukagu, igo nahi baduzu!', berak. Haien logelatik bidali nuen kronika».

Lehen sakelakoa: hiru kilo

Txapasek gogoan du Aralarko Hamalau Orduko Martxa. Lau urtez behin egiten zela, eta izango zela 1984a edo 1988a. «Gipuzkoan sakelako bi telefono bakarrik zeuden orduan: Gobernadore Zibilarena bata, eta Euskadi Irratiarena bestea. Garai hartan, 500.000 pezeta balio zuen. Bi edo hiru kilo pisatzen zuen. Martxa hartan estreinatu nuen neronek. Jendeak harrituta begiratzen zidan: 'Baina nolatan ari zara hitz egiten mendi puntatik?'».

Pisuak arindu egin dira geroztik; grabazioak ere beste modu batera egiten dira orain —«Whatsapp bidez eskatzen dira askotan»—, ez dago lehen bezala deika aritu beharrik eta kontrola libre eduki beharrik grabazioa egiteko: «Hor, dena irabazi dugu». Baina badago bidean galdutakorik ere: «Lehen, futbol partida bat zegoenean, pilota partida bat... kazetaria bertara joaten zen. Orain nik ulertzen dut komunikabideak daudela dauden egoeran, eta Gasteizen jokatzen den partidara ez dutela kazetaririk bidaltzen, telebistaz ikusten dutela eta horrela aurrezten dituztela gastuak eta denbora. Baina behin telebistaz egitera ohitzen zarenean, jada, ez zoaz». Zer galtzen da? «Kirolariarekiko harremana, futbolaren kasuan zuzendaritzekiko harremana, eta pilotari dagokionez... nik beti esaten dut frontoia ez dela bakarrik partida. Nik albisteak askotan artekarien bidez jakiten nituen, haiek denaren berri izaten baitute, edo familiaren bidez. Denen laguna egiten saiatzen bazara, albisteak lortzen dituzu. Galdu da gertutasun hori, galdu da berotasun hori. Lehen denekin egoten zinen, eta orain, inorekin ez».

Aldagai garrantzitsu bat dakar, hurrena: sinesgarritasuna. Garbi dauka nola lortu zuen berak berea: «Ni kalekoa naiz. Kaleari esker lortu dut lortu dudan guztia. Batez ere, sinesgarritasuna. Jendea ohartzen delako ikusi duzuna ari zarela kontatzen, eta ez beste batek kontatu dizuna».

Horregatik nabarmendu du Txapasek sare sozialen «iruzurra». Nola bihurtu den «jende guztia» kazetari. «Berdin dio egia esan, gezurra esan, nahi duzuna esan... eta jendearen erreakzioa da: 'Bai, baina hor azaldu bada, zerbaitengatik izango da'. Bai, baina nork esan du? Egiaztatu al du norbaitek? Iturri bakarrarekin egin behar da lan? Asko kezkatzen nau gure gremioan horrekin gertatzen ari denak».

Eta ez da bakarra. Kezka berbera plazaratu baitu Elixabete Garmendiak ere (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1953). Zeruko Argia-n hasi eta jarraitu, ETBn segi eta bukatu. Idazle eta BERRIAko kolaboratzaile. Akorduan du oraindik nola hasi zen Zeruko Argia-k Iruñean zuen inprenta hartan, probak zuzentzen. «Karrerako azken kurtsoa nuen: 1975. Tipografia ezagutu nuen han. Metalezko tipoak kaxetan sartuta egoten ziren. Letren eta zeinuen eskaparate moduko bat zen. Haien bidez osatzen ziren testuak, eta zuzenketak ere tipoz tipo egin behar ziren. Ondare bat utzi dit hark, kazetaritzarekiko eta inprentarekiko halako lotura bat. Letrekin neukan harreman fisiko, harreman organiko bat».

Kontatu du Zeruko Argia-ren erredakzioan ez zegoela teletiporik, idazmakinak bakarrik. Astekaria izanda, irratiak eta egunkariak zirela oinarria, eta oinarri horren «beste tratamendu bat» egiten zutela haiek. «Baina, informazioa jaso, zuzenean jasotzen genuen. Gure lehengaia zuzenean jasotzen genuen. Zuzeneko iturriak ziren. Elkarteak, gizarte mugimenduak... postaz, telefonoz... Eta kalean ibiltzen ginen; asko. Jendea ezagutu eta tratatu. Hori zen gure balioa».

Elixabete Garmendia 'Carlos Garaikoetxea. Lider bat lehendakari' liburuaren aurkezpenean, Kondestable jauregian. Iñigo Uriz, FOKU

ETBn bizi izan zuen analogikotik digitalerako pausoa. «Sekulako aurrerapena» izan zela dio, «batez ere, kamerarientzat eta euren bizkar eta aldakentzat». Gogoan ditu editatzeko geletan sortzen ziren «borrokak», eta norberak bere ordenagailutik editatu ahal izateak ekarritako aurrerapena: «Zuk lortzea irudiak, ahotsa bertan sartzea... Aurrerapen handia izan zen hori lan egiteko moduari dagokionez».

Goratu egin du Garmendiak «aro digitala». Dio informazio iturriak «ugaritu» dituela, «azkartu» dituela, eta asko irabazi dela «irismenean». Baina izan direla «galerak» ere: «Irisgarritasun horrek talka egiten du aurrez aurrekoaren kontra. Esate baterako, ganorazko elkarrizketa pertsonal bat egiteko, kazetariak elkarrizketatuarekin egon behar du aurrez aurre, elkarri usaina hartzeko moduan. Nik horretan sinesten dut. Beharrezkoa da kazetaritzan». Baina ez elkarrizketetan, bakarrik: «Berdin kaleko istiluetan, edo festetan... han egon behar du kazetariak. Telebistara iristen zaizkizu ekipoak hartutako irudiak eta muntatzen dituzu han egon gabe? Faborez. Kazetariak han egon behar du. Ez dakit gure belaunaldiaren azken testamentua izango den hau, baina kazetariek oso kontuan hartu beharko lukete hori»

Garmendiari «oso inportantea» iruditzen zaio, horregatik, «espazio publikoaren galeraz» jabetzea. Nabarmendu du «degradazio ikaragarria» ari dela gertatzen: «Irisgarritasuna eta erraztasuna bai teknologia berriei esker, baina beste faktura bat ari da hori pasatzen». Horregatik dio kazetaritzaren «oinarrietara» bueltatu behar dela. «Prentsa oharren kazetaritza egiten ari gara. Ohartu gabe erosotze hori ofizioa edukiz hustea dela».

Iturrien eta sare sozialen «anabasa» horretan, inoiz baino beharrezkoagoa iruditzen zaio Garmendiari «kazetaritza irizpideak» ezartzea. «Zu kazetari? Bai. Eta zu mediku? Merkromina ematen dakizulako?». Etor daitezkeen aldaketa teknologikoak gutxietsi gabe —«auskalo zeintzuk izango diren»—, kazetaritzaren «funtsa» ez ahazteko eskatu du: «Kazetaritzak gizartea ehuntzen lagundu behar du, eta hura sendotu, ehuntze horren bidez. Aldaketa teknologiko horien aurrean, kazetaritzaren papera eta tokia aldarrikatu behar ditugu, eta ez diot korporatibismoz».

Eskarmentu handiko kazetari batek egindako ohartarazpena da, eta eskarmentu handiko beste batek hartu dio hitza. Jose Mari Pastor (Barakaldo, Bizkaia, 1961) EHUko irakaslea da egun, eta kazetari gisa ibilbide luzea egindakoa, hasi Anaitasuna astekarian (1982), eta, ondoren, Egin-en, ETBn, Euskaldunon Egun- karia-n eta BERRIAn. «Garai desberdinak ziren. Prentsak ere beste funtzio bat zuen, edo gehiago nabaritzen zitzaion puntu errebelde hori. Esango nuke orain lotuago daudela hedabideak eta kazetariak. Agian gu erromantikoegiak ginen, inozoegiak».

Gauzak «aldatu» direla dio Pastorrek, «baliabide gehiago» daudela orain, kazetariak «prestatuago» daudela teknologia aldetik, eta «azkartasunean» eta «berehalakotasunean» irabazi dela. Baina ikusten ditu gabeziak: «Ez dago gauzak patxadaz pentsatzeko eta egiteko astirik. Gure garaien seinalea da». Eta horren ondorio zuzena: «Formakuntza teorikoa falta da». Irakaslearen azalpena: «2002an jaiotako ikasle bati 80ko edo 90eko urteen hamarkadetako gertakari garrantzitsuak azaltzen badizkiozu, zerbait testuinguruan jartzeko, eta 'horrek niri zer ardura dit' esaten badu, seinale txarra. Eta orduan esan behar diozu mundua ez zela bera jaio zen egunean sortu, lehenago baizik, eta bera doanean, orduan ere hor segituko duela».

Eta teknologia berriek eragindako presek eta berehalakotasunak badute beste «hutsune» bat, Pastorrek dioenez: «Kazetari izan nahi dutenek ez dituzte hedabideak irakurri, ikusi, entzuten. Kazetaritza gradu batean galdetu, eta ikasleen laurdenek baino gehiagok esaten badizute, lasai asko, normalean ez dutela egunkaririk irakurtzen, ez paperean ez online, telebista edo irratiko albistegirik ere ez dutela ikusten edo aditzen...».

Multimediaren ajeak

Multimedia kazetaritzari buruz dio asko «goratu» dela, eta «ukaezina» dela egin duen ekarpena». Baina: «Dena ez da urrea. Euskal kazetari ezagun batek, munduan barrena ibiliz urteetako esperientzia duenak, multimierda kazetaritza deitzen dio. Izan ere, multimedia munduari ere neurria hartzen ikasi behar dugu, baina nola? Zu ere kazetari. Horixe. Nik bideo bat grabatu eta hedatu, eta kazetaria naiz, automatikoki, besterik gabe. Oso ondo. Eta buruko mina kentzeko amonaren trikimailuak ikasi ditudanez, medikua naiz. Ederto».

Aurrera begira, orduan, zer? Belaunaldi berrienek, gazteenek, beste joera batzuk dituztela dio Pastorrek,eta sare sozialen bidez informatzen direla. «Nola erakarri? Albiste eta analisiak kapsula tamainan ekoizten hasi beharko dugu, txio baten bidez dena azaltzeko? Ikasleen artean ikusten dut: askok Facebook, Twitter edo besteren bidez baizik ez dute jasotzen informazioa. Prentsan beti egon dira iruzur kasuak, baina orain ziria errazago sartzen digutela esango nuke. Nola egiaztatu informazio oldea? Bai, badira baliabideak eta, baina uste duzu zorabio honetan hausnarketarako denborarik edo gogorik dugula beti? Irrikan gabiltza-eta lehenbailehen txiokatzeko!».

Hori ikusita: «Espiritu kritikoa piztu eta hedatu egin behar da. Eskoletatik, txikitatik jorratu eta bultzatu, baina benetan nahi dugu edo nahi dute?».

Bihar: Posta zerbitzuak eta banatzaileak.


Summary: Nafarroan lau gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista egotzita. Tafallan, Milagron, Artaxoan eta Burlatan egin dituzte atxiloketak.

Indarkeria matxista delitua leporatuta, lau gizon atxilotu dituzte azken astean Nafarroan, lau herritan. Zehazki, Poliziak Tafallan, Milagron, Artaxoan eta Burlatan eraman ditu atxilo gizonezkoak. Burlatan udaltzainek jardun dute operazioan; gainerako hiruretan, foruzainek. EITBk zabaldu du erasoen eta haien ondoko atxiloketen gaineko informazioa.

Ez dira gaur indarkeria matxistaren alorrean aditzera emandako kasu bakarrak. Hain zuzen, joan den larunbatean Itsasuko (Lapurdi) festetan gertatutako eraso bat salatu dute.


Summary: Londresek %60tik gorako babesa jarri du Eskozian bigarren erreferenduma onartzeko baldintza gisa. Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak jakinarazi duenez, herritarrak «epe luze batez» agertu behar dira galdeketaren alde gobernuak hori egitea onartzeko.

Erresuma Batuko Gobernua prest dago Eskozian bigarren independentzia erreferendum bat onartzeko, baina baldintza bat jarri du horretarako: herritarren %60 baino gehiago galdeketa hori egitearen alde agertzea «epe luze batez».

Alister Jack Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak eman du jarrera horren berri, Politico atariari emandako elkarrizketa batean: «Ikusten badut biztanleriaren %60 erreferenduma egitearen alde dagoela, orduan aitortu egingo nuke horretarako nahia dagoela».

Theresa May lehenik, eta Boris Johnson ondoren, Londresen bigarren independentzia erreferenduma onartzearen aurka izan dira urteotan, 2014koak auzia «belaunaldi batentzako» konpondu zuelakoan. Eskoziako Gobernuak, ordea, argudiatu du brexit-ak egoera aldatu duela, eta bigarren galdeketa egitea beharrezkoa dela.

Gainera, Edinburgoren iritziz, iragan maiatzeko bozetan SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko eta Alderdi Berdeko independentistek parlamentuko gehiengo osoa handitu izanak eta iragan astean bi indar horiek adosturiko lankidetza akordioak sendotu besterik ez du egin erreferendumerako nahia eta zilegitasuna.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroari osasun pandemiari buruzko prentsaurrekoan galdetu diote Jacken adierazpenez, eta erantzun azkarra eman du: «Alderdi batek bozak proposamen jakin baten inguruan irabazten baditu, proposamen hori inplementatzeko aukera izan beharko luke».

Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroaren aurretik, Michael Gove Kabinete ministroak aitortu zuen Eskozian bigarren erreferenduma egingo luketela «horretarako nahi adoretsua balego». Hortaz, badirudi Londres iritzia aldatzen ari dela auzi horren inguruan, baina bere jarrera ofiziala oraindik jakinarazi ez izanak zuhurtzia eragin du.

2020ko udaren eta aurtengo udaberriaren artean, baiezkoa ezezkoaren aurretik agertu zen independentziari buruzko inkesta guztietan, baina harrez geroztik Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera nagusitzen ari da, alde txikiaz. Hori bai, YouGov etxearen uztaileko inkesta baten arabera, Eskoziako herritarren %59 galdeketa «laster» egitearen alde leudeke.


Summary: Gizon bat hil da Sopelako hondartzan, ondoezik sentitu ondoren. Uretatik atera denean gertatu da ezbeharra. 65 urte zituen.

EITB.eus-ek jakinarazi duenez, gaur arratsaldean gizon bat hil da Sopelako hondartzan. Polizia iturriak aipatuz azaldu duenez, uretatik atera denean gertatu da ezbeharra: ondoezik sentitu, eta konortea galdu du.

Bizkaiko Aldundiko sorosleak laguntzera joan zaizkio, eta hiru anbulantzia eta helikoptero bat ere hurbildu dira gero. Ordu erdiz saiatu dira salbamendu taldekoak gizona bizirik mantentzen, baina hil egin da. 65 urte zituen.


Summary: Urruntze politika bertan behera uztea eta gradu progresioa normaltasunez egitea eskatu du Sarek. Salbuespenezko espetxe politikaren aurkako manifestazioa egin dute Bilbon, zenbait konpartsaren babesarekin. Mobilizazio jendetsua izan da: 2.000 lagun inguruk egin dute bat protestarekin.

Aste Nagusian urtero egin ohi duen manifestazioa egin du gaur iluntzean Sarek Bilbon, euskal presoen eskubideen alde. Beste urte batzuetako jai giroaren faltan, elkartasunez bete dituzte kaleak bi mila pertsona inguruk, Ibilian-ibilian, etxerako bidean lelopean. Moyua plazan abiatu dute protesta, eta Plaza Berrian bukatu. Hainbat konpartsak bat egin dute deialdiarekin, baita kultura arloko zenbait norbanakok ere. Sareren deialdira batutako konpartsak izan dira manifestazioaren buru. Bukaerako ekitaldian, Francis Diezek –Doctor Deseo– pare bat kanta abestu ditu, eta Arkaitz Estiballes bertsotan aritu da.

Bertaratuakoei eskerrak emanez hasi du Bego Atxa Sareko bozeramaileak manifestuaren irakurketa, babes hori ezinbestekoa delakoan elkarbizitzan aurrera egiteko. Adierazi du euskal presoen egoeran egin diren aldaketak «argi izpi bat» direla, gradu progresioei eta presoen gerturatzeei erreferentzia eginez: «Senide eta lagunen zama arintzeko ezinbestekoa izaten ari da». Halaber, Atxak argi utzi du Sarerentzat orain artekoa ez dela nahikoa: «Salbuespen legedia bertan behera geratu ezean, ez da legedi arrunta normaltasunez ezarriko». Mobilizatzen jarraitzera dei egin du.

Manifestazioarekin bat egin duten konpartsen izenean hartu du hitza Paulo Guridik: «Hemen egon ezin direnen eskubideak ekarri nahi ditugu erdigunera». Atxak esandakoaren ildo beretik, salbuespenezko espetxe politikaren alde agertu da Guridi: «Euskal preso, iheslari eta deportatuen egoerak ezohikoa izaten jarraitzen du». Herritarrei mobilizatu daitezen eskatzeko ere baliatu du irakurketa: «Herritarron aktibazioa behar-beharrezkoa da, konpromisoa eta elkartasuna baitira egoera aldatzeko bultzada.

Ez da lehena, azkena ere ez

Beste urte batzuetan egin izan duten bezala, gainontzeko hiriburuetako jaietan ere manifestazioak egin ditu Sarek. Iruñean eta Gasteizen egin dituzte, baita Donostian ere, duela astebete. Datozen hilabeteetan ere mobilizatzen jarraitzeko asmoa agertu dute manifestazioan: herrialdez herrialde martxa ibiltariak egingo dituzte, eta urriaren 23an manifestazio orokorra deitu dute Donostian.


Summary: AEBek EIren Afganistango adarraren kokaleku bati eraso diote. Aireportuko ebakuazioak «azken unera arte» luzatuko ditu Washingtonek, eraso gehiago izateko arriskua dagoen arren. UNHCRk uste du milioi erdi lagunek euren etxeetatik ihes egingo dutela

Kabulen ostegunean gertatutako atentatuen ondoren mendekua iragarri zuen Joe Bidenek, eta AEBek EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarrari eraso egin diote bart. Armadako bozeramaile batek jakinarazi duenez, muturreko islamisten kokaleku bati eraso diote, dronak erabilita. «Helburua jo dugu. Ez dago biktima zibilen zantzurik». Iturri horrek berak nabarmendu du erasoa muturreko talde islamista horretan ekintza planifikatzen dituen kide baten kontrakoa izan dela. Nangarhar probintzian izan da. Gerora Pentagonoak berak zabaldu duenez, EI Estatu Islamikoko Afganistango adarreko bi kide hil dira erasoan.

Etsaiak mailakatzera eta lehentasunak birdefinitzera behartu ditu Kabulgo atentatuak AEBak. EIren Afganistango adarra gordin agertu da aireportuko anabasaren erdian, eta haren erasoek —170 dira dagoeneko hildakoak; tartean, hamahiru soldadu estatubatuar—, erakutsi dute orain arte talibanen itzalpean izan den mehatxuaren tamaina.

Ikusteko dago horrek Etxe Zuriaren planak aldaraziko ote dituen, baina atentatuaren osteko beroan Joe Biden presidenteak jopuntuan jarri zituen egileak: «Ez dugu barkatuko. Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi». Gainera, jakinarazi zuen Pentagonoari eskatu diola diseinatu ditzala askotariko planak EIren kokalekuei eraso egiteko. Halaber, ez zuen baztertu atentatuari erantzuteko Afganistanera militar gehiago bidaltzea.

Ez du ematen asmo hori talibanek jarritako baldintzarekin ondo ezkontzen denik: datorren astearterako Kabulgo aireportua uztearekin. Luzapenik ez dela egongo esan du orain arte Washingtonek, eta ebakuazioak «azken momentura arte» egingo dituztela. Hala ere, baliteke atentatuak eta Kabulgo aireportuko segurtasunik ezak AEBak behartu izana talibanekin lankidetza sendotzera, azken horiek baitira aireportuaren kanpoko perimetroa zaintzen dutenak. Alde horretatik, Politico hedabideak zabaldu zuen AEBetako soldaduek herritar estatubatuarren izenen zerrendak eman dizkietela talibanei, aireportura sartzen utz diezaieten. Horri buruz galdetuta, Bidenek ez zuen baieztatu halako zerrendarik existitzen denik, baina aitortu zuen AEBetako armadako kideek izenak trukatu izan dituztela talibanekin.

Washingtonen aliatuak —Italia, Norvegia, Erresuma Batua— ari dira, apurka, ebakuazio lanak amaitzen. AEBak izango dira azkenak aireportua uzten, eta gobernuz kanpoko zenbait erakundek ohartarazi dute arriskua dagoela azken operazioetan funtzionarioak eta militarrak erreskatatzeari lehentasuna emateko, zibilak alboratuta. 105.000 lagun ebakuatu dituzte atzerriko indarrek orain arte, Etxe Zuriaren arabera. Atzo arratsaldean, oraindik 5.400 zeuden bertan, zain.

Behin astearteko epemuga igaro ondoren Kabulgo aireportuaren kudeaketa noren gain geratuko den ere ez da argitu oraindik. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen arabera, talibanek bere gobernuari eskaini diote kontu logistikoez arduratzea, baina Ankarak ez du erabakirik hartu oraindik horren inguruan. Kudeaketaz ez ezik, segurtasunaz ere arduratu nahi du Turkiak, eta, era horretan, bere militarren presentzia bermatu Kabulen. Talibanek, ordea, ez dute halakorik onartu, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko gainerako indarrekin egin ez duten moduan.

Gobernua osatzeko negoziazioetan ere ari dira talibanak. Euren iturriek Al-Jazeera telebista kateari adierazi zioten «behin-behineko gobernu inklusibo bat» eratu nahi dutela, Afganistango etnia eta tribu guztietako ordezkariak barnean hartuko dituena. Halere, guztien buru amir-ul nomineen bat izango dela zehaztu zuten, hau da, leialen komandante bat.

Ezarri nahi duten erregimenaren inguruko azalpenak ere eman zizkioten talibanek Al-Jazeerari. Emakumeek «gobernuko zenbait organotan» lan egin ahalko dutela berretsi zuten, «aurreko gobernuarekin egin zuten moduan»; besteak beste, osasungintzan eta hezkuntzan. Horrez gain, azaldu zuten epaitegi bereziak ezarriko dituztela ustelkeriaren kontra egiteko.

Kazetariak ere, estu

Talibanen adierazpenak ez datoz bat haien jazarpena pairatzen ari diren kolektiboek emandako informazioarekin. Hainbatek salatu dute egunotan haien jopuntuan daudela kazetariak, eta, hain justu, CPJ Kazetariak Babesteko Batzordeak ohar bat plazaratu zuen lanbide horretako kideen egoera ahula ikusarazteko. «Azken asteetan, talibanek eraso fisikoak egin dizkiete kazetariei, etxeak miatu dituzte, eta telebistan agertzeko debekua ezarri diete emakumeei», gaitzetsi zuten.

Guztira, ia 400 kazetariren kasuak aztertzen ari dira talibanak, CPJren arabera, eta horiek erreskatatu ditzatela eskatu zuen. Alde horretatik, gogoratu zuen CPJk, gizarte zibileko beste 50 erakundek bezala, G7ko herrialdeei eskatu diela kazetariak eta hedabideetako langileak atzerriratzeko eta datorren asteartetik aurrera ere ebakuazioak egiten jarraitzeko.

Iheslarien kopurua handitzen ari da, bien bitartean, eta espero da, datorren asteartera gerturatu ahala, ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek hainbatetan azpimarratu hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. UNHCR Iheslarientzako NBEren Agentziak uste du milioi erdi pertsonak alde egingo dutela aurten bizilekutik. Horrez gain, Pakistani eskatu zion herrialdera sartzen uzteko «bizia arriskuan duten afganiarrei». Pakistango armadako komunikazio zuzendari Babal Iftikharrek segidan erantzun dio esanez bere herrialdeko mugetan ez dagoela errefuxiaturik.


Summary: «Oskorri taldearen abestia oso polita da». Satish munduko errekor bat hausten saiatu da Dubain, 120 abesti kantatuz, bakoitza hizkuntza batean. Horietako bat euskaraz abestu du: Oskorri taldearen 'Kanuto' kantu ezaguna.

Suchetha Satishek (Kerala, India, 2005) munduko bi errekor lortu zituen 12 urterekin: kontzertu batean abestutako hizkuntza gehienena eta haur batek egindako zuzeneko abestien kontzerturik luzeenarena. Orain, 16 urterekin, beste errekor bat lortzear dago, aste honetan bertan 120 abesti abestea lortu ostean, bakoitza hizkuntza batean. Horietako bat euskaraz abestu du.

Zergatik aukeratu duzu 120 abestietatik bat euskaraz abestea? Nire ama izan zen Europako hizkuntza zaharrenetakoa euskara zela jakin zuena, eta, euskarazko abestiak bilatu zituenean, Oskorri taldearen Kanuto abestiarekin topo egin zuen. Abestia entzun nuenean, oso interesgarria iruditu zitzaidan. Musika eta doinua asko gustatu zitzaizkidan. Horren ostean, Oskorriren abesti gehiago entzuten hasi nintzen.

Nola praktikatu duzu euskarazko ahoskera? Jatorrizko abestia askotan eta arreta handiz entzunez ikasi nuen. Inork ez dit lagundu zuzen ahoskatzeko. Zorte handia izan da hizkuntza gehienetan zuzen ahoskatzea.

Lehenagotik ezagutzen zenuen Euskal Herria? Bai, lehenago ere entzun izan dut nire aita Euskal Herriaren inguruan hitz egiten.

Noizbait entzun duzu norbait euskaraz hitz egiten? Bai, duela gutxi euskal irrati bat entzun nuen, eta euskara oso hizkuntza berezia eta interesgarria dela iruditzen zait.

Nola bururatu zitzaizun kantatuz Guinness errekorra lortzea? 2018an, 12 urte nituela, 6 ordu eta 15 minutu baino gehiago eman nituen 102 hizkuntzatan abesten. Miamin [AEB] dagoen Munduko Errekorren Akademiak eman zidan errekor hori. Guinnessek ez die uzten 16 urtetik beherako haurrei errekor horietan parte hartzen. Horregatik, Guinness errekorraren saiakera ofiziala egitea erabaki nuen 16 urte bete eta berehala. Gainera, aurten ez gaude udako oporretan Indiara itzultzeko moduan, eta, beraz, zerbait berezia egitea pentsatu nuen.

Hizkuntza gutxituak abestu nahi izan al dituzu bereziki? Mugaz haratago dagoen musika izan da nire bizitzako leloa. Hizkuntza gutxituetan ere abestu nahi nuen, mundua haien existentziaz jabetu dadin. Horregatik, hizkuntza gutxitu batzuk aukeratu nituen: euskara eta aromaniera, besteak beste.

Norbaitek lagundu dizu hizkuntzak hautatzen? Gurasoek lagundu zidaten abesti eta hizkuntza bereziak eta berriak hautatzen.

Zein da zure hizkuntza, eta zein kanta aukeratu zenuen zure hizkuntzan abesteko? Nire ama hizkuntza malayalama da. Indiako hegoaldeko estatu batean hitz egiten da, Keralan. Errekor saiakerarako, hizkuntza horretan sehaska kanta oso fin bat kantatzea aukeratu nuen, abestiak lasaitasuna transmititzen duelako.


Sagardoa, beste modu batean

Summary: Sagardoa, beste modu batean. Ohiko sagardo botilak saltzeaz gain, zenbait sagardotegik bestelako produktuak eskaintzen dituzte: Oialume Zar sagardotegiak sagardo lupuluduna merkaturatu berri du: Iparla; Oihartek eta Kupelak sagardoa latan saltzen dute; Petritegik eta Iturrietak, sagardo aparduna, eta badaude izotzezkoak ere.

Azken bi urteak ez dira batere onak izan sagardotegientzat, osasun larrialdiaren eraginez. «Bigarren urtea ere zaila izan da, neurriak etengabe aldatzen zirelako. Jendeak ez zekien etor zitekeen ala ez», azaldu du Ander Barrenetxeak, Astigarragako (Gipuzkoa) Oialume Zar sagardotegiko arduradunak. «Gogorra izan da». Sagardogile askoren sentimendua da. Eta bizipena, halakoa. Askok etxez etxeko banaketari ekin zioten, eta gero eta gehiago dira Internet bidez sagardo botilak saltzen dituztenak. Baina, ohiko botilaz gain, badira bestelako produktuak: aparduna duela ehun urte inguru egiten zuten jada, Lasarte-Orian eta Oiartzunen (Gipuzkoa); lupuluduna aukera berrietako bat da; izotzezkoa ere badago gradu gehiago ditu; eta badira sagardoa latan esportatzen ari direnak ere.

Freskoa, lupulu usaina du

Oialume Zarreko Ander Barrenetxea da Gipuzkoan sagardo lupuluduna botila txikian merkaturatu duen lehen sagardogilea. Nabarmendu duenez, Iñaki Sanz-Azkuek idatzitako artikulu bati esker jakin zuen Hernaniko Orkolaga baserrian (Gipuzkoa) Antonino Pagolak edari freskagarri bat egiten zuela 1950ean, sagardoa eta lupulua uztartuta. «Jakin nuen gure etxe ondoan zegoela lupulua, eta Ergoienen lehortzen zutela». Ondotik, sagardo azoka batean Galiziako sagardo lupuludun bat dastatu zuen. «Oso ona eta freskoa iruditu zitzaidan, eta neronek ekoizteko ideia piztu zitzaidan». Horrela sortu da Iparla. Bidarraitik (Nafarroa Beherea) ekartzen du lupulua, «lagun baten bitartez». Eta horra, izenaren arrazoia: Bidarrai gainean dago Iparla mendia. Oraingoz, «ekoizpen txikia» egin duela aipatu du Barrenetxeak. «Baina jendeak oso ondo hartu du». Zaporean nabari da ez dela garagardoa, sagardoa baizik. Hala ere, usainean lupulua senti daiteke, eta, amaieran, lupulu zaporea uzten du. «Hotza hartu beharrekoa da». Kanadan eta AEBetan ere ekoizten dute sagardo lupuluduna, baina Euskal Herrian ez da ohikoa izan. Orain arte. Datorren urtean, Iparlaren bi bertsio aterako ditu Oialume Zarrek: bat lupulu gehiagorekin, eta bestea, gutxiagorekin. «Ilusioarekin gaude», dio Barrenetxeak.

'Champenoise' metodoarekin egina

Duela 100 urte inguru, Lasarte-Oriako Mikelete Brunet familiak El Miquelete markarekin eta Oiartzungo Mitxelena sendiak sagardo aparduna egiten zuten. Ez da berria, beraz, sagardoa xanpainaren gisan ekoizteko teknika. Egun, Petritegi (Astigarraga) eta Iturrieta (Aramaio, Araba) dira sagardo aparduna ekoizten duten sagardotegietako batzuk. Petritegikoak 2016an hasi ziren horretan: Ainara Otaño sagardotegiko arduradunak champenoise metodoa azaldu du. «Sagardo naturala aukeratzen dugu, eta, gero, botilan bigarren irakina egiten da. Hor uzten dira azukreak eta legamia, bigarren irakina egiteko». Saltzen dituzten sagardo apardunen artean, bederatzi hilabetez ontze prozesua pasatzen dute Brut nature eta Extra lehorra motakoek. «Beste apardun bat hemezortzi hilabetez izaten dugu ontzen, eta hori aromatikoagoa da». Otañok nabarmendu du produktua «arreta handiz» egiten dutela. Ez zaio iruditzen zabalpen «masiboa» izango duenik, baina aitortu du ospakizunetarako eta eguberri garaian bezeroek eramaten dutela. «Hau ez da cava edo xanpaina: sagardoa da, eta suabeagoa da xanpaina baino». Zazpi gradu inguru izaten ditu. Iturrieta sagardotegiak, berriz, iaz egin zuen lehen saiakera apardunarekin, eta Juan Antonio Aretxaga sagardogileak nabarmendu du «oso ondo» saldu zutela. «Champenoise prozesuak lana dauka, baina produktuak merezi du. Eta jendeak eskertzen du». Esperientziarekin pozik, eguberrietan aterako dituzte salmentara sagardo apardun botilak. Iaz baino dezente gehiago. «Agian hemendik aurrera sagardotegi gehiago hasiko dira apardunarekin», dio Aretxagak.

Ainara Otano, Petritegi sagardotegikoa, apardun sagardoarekin.. Andoni Canellada / Foku

Lapurditik AEBetara esportatzen ari dira

Euskal Herrian botila da nagusi sagardoaren kontsumorako. Baina AEBetan eta beste herrialde batzuetan latan kontsumitzen da gero eta gehiago. Kupela enpresa 2019an hasi zen sagardoa latan ekoizten, eta AEBetako merkatuan saltzen ari dira. Xalbat Seosse Kupelako kudeatzaileak azaldu duenez, Astigarragako Etxeberria sagardotegian sartzen dute latetan sagardoa. «2020an hasi ziren gure sagardoa AEBetan saltzen, baina pandemia iritsi zen, eta, ordutik, ez da erraza». Kupelak Angelun (Lapurdi) ditu bulegoak, biltegia eta banaketa zentroa. «Sagardo lataren kontsumoak Euskal Herrian ez du izan arrakastarik oraindik, baina iritsiko da», adierazi du Seossek. Aipatu du artisau garagardoa azkenaldian gero eta gehiago saltzen dela latan. «Lataren balio handienetakoa da ingurumenarentzat botila baino hobea dela». Zeraingo (Gipuzkoa) Oiharte sagardotegia ere duela bi urte hasi zen sagardoa latan saltzen. Maite Retolaza Oiharteko sagardogileak azaldu du Euskal Sagardo izendapenari baimena eskatu ziotela, eta, baimena lortu zutenean, aurrera egin zutela. Iruditzen zaio ondo saltzen ari dela. «Erosten duenak errepikatu egiten du. Ohitura falta egon daiteke, baina bezeroek bakarkako ontzi bat erosten dute, eta aipatzen dute botila askotxo iruditzen zaienentzat gozamena dela». Mendira joaten direnek ere erosten dutela azaldu du Retolazak. «Latak aurrera egingo duela iruditzen zait; ziur nago». Seossek uste du Ipar Euskal Herrian eta Frantzian herritar askok balio ezkorra ematen diola latari. «Baina ikuspuntu hori aldatuko da». Kupelako kudeatzailea produktu berriak asmatzearen aldekoa da, eta iragarri du laster berritasun gehiago izango dituztela.

Kupela enpresaren sagardoa latan. AEBetara ari dira esportatzen.. Kupela

Gradu gehiagokoa

«Dibertsifikazioa» aipatu du Oiharte sagardotegiko Retolazak, eta sagardo mota desberdinak eskaintzeko aukera ontzat jo du. Aukera berrien artean dago Oiharteren izotzezko sagardoa. Sagardo hori «tentuz» aukeraturiko errezil sagarra prentsatuz sortzen den muztiotik lortzen dute: muztio hori bi aldiz izoztu eta desizoztuz, muztio kontzentratu bat lortzen da, ura kenduta; ondoren, hartzitzen uzten dute, eta, sagardo horrek 9-10 gradu inguru dituenean, filtratu eta pasteurizatu egiten da. Kanadan izoztutako sagarrekin egiten dute. Zerainen lortzen dutena, berriz, sagardo gozoaren edari bat dela azaldu du Retolazak. «Egokia da aperitibo moduan edateko. Ez da erabat gozoa: garraztasuna ere badauka». Kuartango sagardotegian (Araba) ere ekoizten dute izotzezko sagardoa.

Maite Retolaza sagardogile, Oiharte Sagardotegikoa. Izotz sagardoa, botila berexian, eta sagardoa latan saltzen dute. Raul Bogajo / Foku

Limoia edo sagarra gehituz, edari freskagarria

Petritegi sagardotegian, bestalde, Sagar Krash edaria ekoizten hasi dira berriki: cider moduko edari bat da. «Beste fruta batzuk sartzen dizkiogu sagardoari. Egin dugunaren %95 sagardo naturala da, eta, gero, %5 zukua», dio Otañok. Batean limoia sartu diote, eta beste batean, sagarra. Edari freskagarri bat da: lau gradu eta erdi ditu. «Eguneko beste tarte batean edateko pentsatua dago».


Alavesek berriro galdu du

Summary: Alavesek berriro galdu du. Lehen hiru jardunaldietan gol bakarra sartu dute gasteiztarrek, eta penaltiz izan zen, lehen jardunaldian.

Denboraldia ez da ondo hasi Alavesentzat. Lehen bi jardunaldietan 1-4 eta 0-1 galdu ostean, hirugarrengoan 3-0 galdu du Valentziaren aurka. Bi taldeek joko zuzena egin dute, baloia aurrelariei helaraziz, baina etxekoek nahikoa eginez irabazi dute, eta Alavesek punturik bildu gabe jarraitzen du.

Lehen zatian, Alavesek gehiago izan du baloia oinen artean, baina eraginkortasun gutxi erakutsi du. Aipatzekoa da denboraldiko lehen hiru partidetan gol bakarra sartu dutela gasteiztarrek, eta gol hori penaltiz sartu zuela Joseluk, Real Madrilen aurka, lehen partidan.

Miazga jokalari fitxatu berria zelairatu du Javier Calleja entrenatzaileak hasierako hamaikakoan. Lejeunerekin osatu du erdiko atzelarien bikotea, eta biek txartel hori banarekin amaitu dute partida. Baita Pacheco atezainak ere. Aurrean, berriz, Guidetti eta Joselu atera ditu Callejak.

Hasi eta berehala jarri zaio partida aldapa gora. Laugarren minutuan sartu du lehen gola Daniel Wassek. Alavesek, ordea, zelaian lekua hartzen jakin du gero, eta, Valentziak joko zuzena egin arren, lehen zatiak aurrera egin ahala, geroz eta gehiago kosta zaio gora iristea. Hala ere, lehen zatia amaitzear zela, 49. minutuan, bigarren gola sartu du. Bi golak, beraz, une erabakigarrietan jaso ditu Alavesek.

Callejak Luis Rioja zelairatu du bigarren zatian, eta taldeak itxura hobea eman du. Atsedenaldiaren ostean erasokorrago aritu da Alaves, baina Valentziak ez dio jokatzen utzi, eta, hori gutxi balitz bezala, 61. minutuan Guedesek valentziarren hirugarren gola sartu du. Valentzia ez da askoz ere gehiago izan zelaian, baina egin behar zuena egin du, eta hiru puntuak irabazi ditu.


Summary: Pertsona baten gorpua atera dute suhiltzaileek Bilboko itsasadarretik. Segurtasun Sailaren arabera, gizonezko bat itsasadarrera erori da Bilbon, Erriberako Merkatuaren inguruan, 05:30ak inguru zirenean. Lekuko bat hura erreskatatzen ahalegindu da, baina ezin izan du lortu.

Suhiltzaileek pertsona baten gorpua atera dute Bilboko itsasadarretik. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Saileko iturriek Efe berri agentziari jakinarazi diotenez, ez dakite zergatik erori den itsasadarrera. Bilbon gertatu da, Erriberako Merkatuaren inguruan.

Iturri horiek adierazi dutenez, 05:30ak inguru zirenean hainbat lekukok larrialdi zerbitzuetara deitu dute esateko gizon bat itsasadarrera erori dela, eta lekuko horietako batek uretara jauzi egin du gizonari laguntzeko, baina ez di lortu. Suhiltzaileak heldu dira, eta aurrena lekukoa erreskatatu dute, eta gero gizonezkoaren gorpua topatu dute. Ahaleginak ahalegin, ezin izan dute suspertu.


Summary: Leioako pertsona bat hil da Errioxan gertatutako auto istripu batean. Hildakoak 20 urte zituen. Gidatzen ari zen autoa errepidetik atera da, irauli egin da, eta ibilgailuaren barruan zihoazen bi lagun zaurituta eraman dituzte ospitalera. Santurdejon (Errioxa, Espainia) izan da ezbeharra

Leioako 20 urteko gazte bat hil da gaur 06:00ak inguruan Santurdejon (Errioxa, Espainia) gertatutako auto istripuan. Iturri ofizialen arabera, LR-413 errepidetik atera da autoa herriaren sarreran, eta irauli egin da. Ibilgailuaren barruan zihoazen beste bi lagun Logroñoko San Pedro ospitalera eraman dituzte, zaurituta.

Autoa gidatzen ari zena da hildakoa.


Summary: Robert F. Kennedy hil zuena baldintzapean aske uztearen alde bozkatu dute. 1968tik dago preso Sirhan Sirhan. Kaliforniako baldintzapeko askatasunaren batzordeko talde batek bozkatu du alde, eta orain batzordeak berak erabakia berrikusi beharko du. Kennedyren familia baldintzapean aske uztearen alde dago.

Robert F. Kennedy 1968ko AEBetako presidentetzarako hauteskundeetan ezustekorik ezean Alderdi Demokrataren hautagaia izatekoa zena hil zuten urte bereko ekainaren 6an, tiroz, Los Angelesen. Sirhan Sirhani egotzi zioten AEBetako presidente izandako John F. Kennedyren (1917-1963) anaiaren hilketa, eta bizi osorako zigorra ezarri zioten. Orduz geroztik, kartzelan dago. Baina Kaliforniako baldintzapeko askatasunaren batzordeko talde batek hura behin-behinean aske uztearen alde bozkatu du. The Washington Post egunkariaren arabera, Kennedyren beraren senideak Sirhan Sirhan aske uztearen alde daude.

Kennedy, tirokatua izan eta gero.

Nolanahi ere, ostiralean talde horretako bi pertsonak hartutako erabakiak ez du esan nahi 53 urteren ondoren aske geldituko denik. Hasteko, batzordeak berak erabakia berrikusi beharko du osoko bilkura batean. 90 eguneko epea dauka horretarako. Eta, gero, Kaliforniako gobernadore Gavin Newsomek beste 30 egun edukiko ditu osoko bilkurak erabakitakoari eusteko, deliberazioa aldatzeko, edo atzera erabakia batzordera itzultzeko. 1975az geroztik hamasei aldiz eskatu du zigortuak askatu dezaten, baina beti ukatu diote. Haren anaia baten hitzak aipatuz, The Washington Post-ek kaleratu du batzordeko taldeak ebatzi duela zigortua jada ez dela «mehatxu bat» gizartearentzat.«Mende erdi baino gehiago igaro da. Eta gazte oldarkor hura jada ez da existitzen. Kennedy munduaren itxaropena zen... Eta nik hari eta denei min egin nien», adierazi zuen Sirhan Sirhan 77 urtekoak, AEBetako hedabideak jaso duenez.

Sirhan Sirhan, atxilotua izan ondoren.

Hasieran heriotza zigorra ezarri zioten, baina Kaliforniako estatuak neurri hori bertan behera utzi zuen 1972an, eta, hortaz, zigorra aldatu zioten Sirhani. Eraila izan aurretik, senataria izan zen Kennedy AEBetako Kongresuan, baita AEBetako fiskal nagusia ere 1961etik 1964ra, haren anaia presidente zen garaian. Haren anaia ere tiroz hil zuten.


Summary: Hego Euskal Herrian 266 positibo atzeman dituzte. Joan den ekainaren 29tik atzemandako kopururik txikiena da.

Beherantz jarraitzen du kutsatu kopuruak Hego Euskal Herrian. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak egindako probetan 266 positibo atzeman zituzten; joan den ekainaren 29tik atzemandako kopururik txikiena da. Denera 5.308 proba egin zituzten, eta, ondorioz, positibo tasa %5 da.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 116. Gipuzkoan 62 izan ziren, Nafarroan 54, eta Araban 22. Horiez gain, Osakidetzak Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpokoak diren lagunen artean beste hamabi positibo atzeman zituen.

Ospitaleei dagokienez, berriz, antzeko jarraitzen du presioak. Atzo 36 lagun erietxeratu zituzten Hegoaldean COVID-19aren ondorioz, eta 96 lagun daude oraindik ere ZIUetan, atzo baino bat gehiago.