Azken aukera... edo ez

Summary: Azken aukera... edo ez. ‘Brexit’-erako hilabete baten faltan, Erresuma Batuaren eta EBren arteko harremana adosteko negoziazioek aste erabakigarria dute, beste behin

Hilabete bat baizik ez da falta benetako brexit-erako. 31 egun Erresuma Batua Europako merkatu bakarretik ateratzeko eta bere ibilbide propioa egiteko. Lau aste eta erdi Europako Batasunarekin izan duen harreman berria indarrean jartzeko. Logikak dio harreman horren arauek aspaldi erabakita egon beharko luketela, eta, hortaz, bi aldeetako enpresak dagoeneko egokituak izango lituzketela beren sistemak salgaiak batetik bestera pasatzeko, hegazkin konpainiek jakingo luketela mugarik izango ote duten baten eta besteen aire espazioan, eta finantza erakundeek arau berriak barneratuta izango lituzketela. Baina politikaren erritmoak ez du bat egiten logikarekin, eta gaur-gaurkoz galdera ikur handi bat dago harreman horren inguruan.

Erantzuna aurkitu nahian dabiltza azkenaldian, eta ia-ia astelehenero zabaldu da «aste erabakigarria» hastera doanaren mezua. Honakoa ez da salbuespena izan, eta are gutxiago kontuan izanda bi aldeetatik zirt edo zart egiteko ordua iristen ari dela zabaltzen ari direnean. «Benetan ari gara denborarik gabe geratzen. Hau da funtsezko astea; aurrera egin behar dugu», azaldu du George Eustice Ingurumen ministro britainiarrak. «Uste dut akordio bat posible dela, baina aste honetan lortu beharko genuke», esan du, berriz, Simon Coveney Irlandako Atzerri ministroak, urduri, bere herrialdeak baitu galtzeko gehien akordiorik ez badago Bruselaren eta Londresen artean.

Baikor egoteko arrazoirik ba ote dagoen galdetuta, «gauzak erabakitzeko arrazoiak» daudela erantzun du EBko negoziatzaileen buruak, Michel Barnierrek. Ostiral arratsaldean joan zen Barnier Londresera, egun batzuetako berrogeialdia igaro ondoren haren taldekide batek koronabirusean positibo eman zuela eta. Abenduaren 31 gerturatu ahala, denbora falta negoziaziorako arma bilakatu dute bi aldeek, elkarri akordiorik ezaren balizko triskantzarekin presio egiteko tresna bat.

Sarean kateatuta

Adierazpenak adierazpen, hiru gaik katramilatzen dute akordioaren bidea: arrantza, laguntza publikoak eta desadostasunak konpontzeko tresnak.

Arrantzari dagokionez, hasieratik jakina zen gai arantzatsu bat izango zela, nahiz eta sektoreak erlatiboki oso garrantzi txikia duen bi aldeentzat: Erresuma Batuaren barne produktuaren %0,03 baizik ez da, eta %0,1 hari lotutako industria batuz gero. Arrantzak badu garrantzi ekonomiko handia portu gutxi batzuetan, Eskoziako ipar ekialdean batez ere, baina haren garrantzia hein batean sinbolikoa da brexitzaleentzat; berreskuratutako subiranotasunaren ikur bat da, eta horrek esan nahi du Europako arrantzaleek dagoeneko ezingo dituztela Ingalaterrako eta Eskoziako urak nahieran ustiatu. Kuotak izango direla eta gutxiago arrantzatu ahal izango dutela onartu behar izan du Barnierrek, baina murrizketa horren neurria erabakitzeko dago.

Gai nahasiagoa da estatu laguntzena eta araudiena. EBk ez du nahi ingurumen eta lan arau laxoekin eta diru publikoarekin lehia desleiala egingo dion auzokide bat, eta horregatik lotu nahi du Londres antzeko araudi bat izatera. Boris Johsonek, berriz, ez du artean bere zalantza argitu: zer komeni zaio, EBren uberan doan eroso doan herrialde bat izan, ala harekiko menpekotasuna hautsi, arrisku handi bat hartuta?


Summary: Aernnovako ekoizpen kate osoak egin du bat kaleratzeak salatzeko lanuzteekin. Zortzi orduko etenekin hasi dira, eta bulegoetako langileak sartu dira bakarrik. Langile batzordeak nabarmendu du Airbus bezero nagusiak ez dituela ezeztatu eskariak

Aernnovako langileek ez dute asmorik hala-hola amore emateko. Atzera kontaketan sartua dago Berantevillako (Araba) plantako 101 langileri eragingo dien erregulazio espedientea, eta ez dute besoak gurutzaturik egon nahi erabakiaren zain —454 dira guztira, denak kontratu mugagabearekin—. Zortzi orduko lanuzteei ekin diete gaur, eta ekoizpen kateko langile guztiek bat egin dute deialdiarekin. Etzidamu, iraupen bereko beste eten bat egingo dute; aurretik, etzi, berriz bilduko dira zuzendaritzarekin. Erregulazioaren baldintzak negoziatzeko epea hilaren 17an bukatuko da. Langile batzordeak behin baino gehiagotan salatu du kaleratzeak eragotz daitezkeela.

Aernnovako goizeko txandan zarata gutxi egon da, eta langileek lanuztea baliatu dute Eusko Legebiltzarreko lan batzordean agertzeko. Juan Carlos Gomez langile batzordeko presidenteak hartu du hitza alderdi politikoetako ordezkarien aurrean, eta aitortu du hegazkingintza krisian dagoela, baina «ezin dela ukatu» krisi horrek iraungitze data bat duela. «Litekeena da sektorea 2023an itzultzea aurrekora», iragarri du.

Gomezek langile batzordearen uste hori argudiatu du, eta, horretarako, Airbusen egoera aletu du. Hura da Aernnovaren bezero nagusia, eta, esan duenez, ez du bertan behera utzi eskaera bakar bat ere, «atzeratu baizik». Gehitu duenez, Airbusek «ez du lan kargaren galera arazorik». Era berean, batzordeko presidenteak azaldu du azken hilabeteetan munduko aire trafikoa «berpiztuz joan dela», eta egun COVID-19aren aurreko garaiko kopuruaren %75ean dagoela, eta, hegazkin komertzialen kasuan, %60an. «Datu hauek ezeztatu egiten dituzte entzun ditugun iragarpen katastrofikoak, baita Tapia sailburuak eginikoak ere»

Irabazi handiak azken urteetan

Diru kontuak ere aipatu ditu Gomezek. Esan du taldearen ekoizpen ahalmena hazi egin dela, eta Aernnovaren egoera ekonomikoa «inbidia sortzeko modukoa» dela, dibidendu «ikusgarriak» banatzerainokoa. Azken bost urteetan, irabazi garbiak 290 milioi eurotik gorakoak izan dira. Are gehiago, batzordearen arabera, otsailean Aernnovak 490 milioi euroko mailegu bat eskatu zuen, eta horietatik 100 milioi irabaziak banatzeko erabili nahi zituen. «Irabaziak ez ditu erabili nahi txakalaldi hau igarotzeko; nahiago du akziodunen poltsikoetara joatea, eta, bitartean, lanpostuak suntsitzea».

Egoera horretan, ez dute asmorik kaleratze bakar bat ere ametitzeko. Euren eskaintza da erregulazioa ken dadila, enpresaren asmo bakarra «kaleratzea eta kaleratzea» delako, erreala ez den «irudi apokaliptiko» baten aitzakian. Aernnovan, izan ere, badute eskarmentua behin behineko neurrietan, 2010etik 2018ra tarte ugaritan egon baitziren aldi baterako erregulazioetan sartuta.

Gauzak horrela, «denbora» eskatu die Jaurlaritzari eta enpresari berari, pandemiaren bilakaera ikusi eta eustea ahalbidetuko duten «legezko neurriak» aurkitzeko.

Zergatik Jaurlaritzari? Harreman estua duelako Aernnovarekin: adibidez, enpresak ezingo du inor kaleratu 2021era arte gobernuarekin duen akordio batek eragozten diolako. «Diru publiko ugariri esker sendoturiko lanpostu horiek ezin dira alferrik galtzen utzi». Batzordearen datuen arabera, Aernnovak 70 milioi euroko laguntzak jaso ditu Eusko Jaurlaritzarengandik, eta 50 milioikoak Espainiako Gobernuarengandik.


Hirugarren garaipena etxetik kanpo

Summary: Hirugarren garaipena etxetik kanpo. Nagusitasunez eta partida sendoa eginez irabazi du Eibarrek Betisen zelaian. Mutok eta Burgosek egin dituzte golak, bigarren zatiaren hasieran.

Eibarrek beste garaipen bat eskuratu du Ipuruatik kanpo: hirugarrena. Betis menderatu du oraingoan (0-2). Hamahiru puntu ditu, eta hamar etxetik at lortu ditu. Partida sendoa eta serioa egin du Jose Luis Mendlibarren taldeak, ohikoak dituen ezaugarrietan oinarrituta. Lotu egin du Betis, eta erasoan solte ibili da, aurrealdeko jokalarien bizitasuna baliatuz: Bryan Gil, Muto eta Inui.

Aurreneko gola Mutok egin du, 49. minutuan, korner bateko jokaldi landuan. Lehen gola du aurrelari japoniarrak armaginekin. Lehenagotik, aurreneko zatiaren akabera aldera, Inuiri baliorik gabe utzi dio gola VAR-ak, Bryan Gilen errematea barrura zihoanean japoniarrak ateko zuloan bultza egin dionean baloiari. Bigarren gola Burgosek sartu du, 54. minutuan, penaltiz. Beste bat ere adierazi dio alde Eibarri epaileak, baina Enrichek kale egin du 88. minutuan, Joel atezainak antzeman egin baitio nora botako zuen baloia.

Garaipen honekin, Eibar sailkapenaren erdialdera igo da: hamabigarren jarri da, eta hiru puntura utzi du jaitsiera.


Summary: Pirinioetako hartzen babesleek salaketa jarri dute, eme bat hil ondoren. Joan zen igandean tirokatu zuen ehiztari batek Esloveniatik Pirinioetara eramandako Sarousse hartza.

Hartz Arrearen Fundazioak (FOP) salaketa jarri du agintariei eskatzeko argi dezatela igandean gertaturikoa. Basurde ehizan zebilen ehiztari taldeko tiratzaile batek Sarousse hartz emea hil zuen, Aragoi aldean (Espainia). Pirinioetan sartu zuten hartz hura 2006. urtean, Esloveniatik, hartz populazioa lehengora ekartzeko saialdien harira.

Bardaji haranean gertatu zen ezbeharra. Aragoiko Gobernuaren arabera, basurde ehizan ari zen ehiztari talde bat, txakurrekin. Antza denez, orek hartza uxatu zuten, eta ehiztarietako bat zegoen bide batera eraman zuten. Ehiztariak esan duenez, oihu egin zuen hartza izutzeko, baina animalia gero eta hurbilago zuen. Horregatik, hainbat tiro bota zituela adierazi du. Boltañako auzitegia ari da gertaera ikertzen, eta ehiztaria ez dago atxilotuta, baina bai «ikerketapean».

Saroussek ez zuen kumerik sortu, adituek hasieran uste baino zaharragoa zelako, antza.

FOPek eskatu du argitzeko kartzela zigorra merezi duen erantzukizuna ote dagoen. Adierazi dutenez, galtzeko zorian dauden espezieak ehizatzeak bi urteko kartzelarekin zigor daitezke, eta hiru urtez, naturgune babestu batean egiten bada. Zigorrak handitzeko abagunea ez ote den galdetu dute, azken boladan halakoak sarri gertatzen ari direla ikusita.

Gribouille arra tiroz hilda, ekainean, Ariegen (Okzitania). BERRIA

Izan ere, Pirinioetan, hiru hartz hil dira, gizakien eskua tartean. Saroussez gain, Gribouille arra hil zuten Ariegen (Okzitania) ekainean, tiroz, eta Cachou arra ustez pozoituta, Aranen (Katalunia). Amilduta agertu zen hartza, eta natura zaintzeko zerbitzuek esan zuten beste hartz batekin borroka eginda hil zela. Baina duela egun batzuk, zerbitzuko kide bat atxilotu zuten, hartza pozoitzearen, eta gero gorpua amildu izanaren susmagarri gisa. Kontuan hartu behar da Pirinioetan 50 hartz baino ez daudela, hartza berriz sartzeko egitasmoaren barruan eginiko lanaren ondorioz.

Cachou arra, pozoituta, Aranen (Katalunia).BERRIA

FOPek eskatu du ehiztari orori agiri bat sinaraztea, adierazteko hartzekin nola jokatu badakiela, eta erantzukizuna bere gain hartzen duela. Azaldu dutenez, arazoak daude askaturiko hartzek dituzten GPS gailuekin. Ez dute funtzionatzen FOPen arabera, eta hartzak non dauden jakiteko modu bakarra oinatzak, kamera automatikoak eta lorratz genetikoak dira (gorozkien analisia, esaterako).

Kataluniako agintarien arabera, 1996tik 2019ra 40 hartz hil ziren Pirinioetan. Hiru adinarengatik edo gaitzaren batengatik hil dira, lau amilduta, bat tximista batek jota. Baina beste hiru tiroz hil dituzte, beste bat ibilgailu batekin harrapatuta, eta bat pozoituta. Gainerakoak arrazoi ezjakinengatik hil dira. Baikortasunerako arrazoiak badaude, ordea: aurten, gutxienez sei umealdi eduki dituzte Pirinioetan sarturiko emeek. Iaz hamar kume baino ez ziren jaio.


Summary: Positibo tasa %5,4 da Hego Euskal Herrian. Osasunbideak eta Osakidetzak 553 positibo atzeman zituzten atzo, 10.145 PCR eta antigeno proba egin ostean

OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako langatik gertu. COVID-19aren transmisio kurba egunetik egunera ari da apaltzen Hego Euskal Herrian: atzo, 10.145 PCR eta antigeno proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horietatik, 553k eman zuten positibo: bezperan baino 35 gehiago dira horiek, baina askoz proba gehiago egin ziren, eta horrek jaitsiera nabarmena eragin zuen positibo tasan: %5,4 da orain, izurria «kontrolpean» dagoela esateko OMEk ezarria duen gehienezko mugatik oso hurbil.

Lurraldeka, 71 positibo atzeman zituzten Araban (bezperan baino 26 gehiago), 222 Bizkaian (16 gehiago), 186 Gipuzkoan (9 gehiago) eta 67 Nafarroan (16 gutxiago). Horiez gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren zazpi pertsonak ere positibo eman dutela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak.

Aurreko egunetako datuen joerari eusten diote gaurkoek ere. Izan ere, abuztu erdialdetik aurrera erregistratutako positibo kopururik apalena atzeman zuten herenegun Hego Euskal Herrian. Zehazki, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusa detektatzeko 7.443 proba egin ziren igandean, eta 518 kasu positibo zenbatu zituzten; alegia, proben %7k eman zuten positibo. Dena dela, aipatzekoa da egun bakarrean egindako proba kopuruaren beherakada, bezperan baino 3.000 proba gutxiago egin baitziren.

Kutsatzeen datuei dagokienez, Hego Euskal Herriko lurraldeetatik Bizkaian atzeman zuten positibo gehien herenegun (206); Gipuzkoan, 177 kasu zenbatu zituzten; Araban, berriz, 45 izan ziren. Nafarroan 83 kasu atzeman zituzten. Hain justu, herrialde horretan baizik ez zen hazi egun bakarrean atzemandako kasu kopurua; bezperan baino hamabost gehiago zenbatu zituzten, eta nabarmen handitu zen positiboen ehunekoa: proben %8,5ek eman zuten positibo. Osakidetzaren testetan, berriz, %6,7koa izan zen positiboen ehunekoa.


Summary: Bankuek Europako erreskate funtsera jo ahalko dute. Eurotaldeak «bankuen batasuna babesteko» adostu du neurria. Erreskatea eskatzen duten herrialdeen kasuan, gainbegiratze eskumen gehiago izango ditu.

Euroguneko Ekonomia eta Finantza ministroek (Eurotaldea) erreskate funts iraunkorraren (ESM) erreforma onartu dute: 2022. urte hasieratik «segurtasun sare» bat eskainiko die Europako banku nagusiei, porrotak gertatuz gero, erreskatatu ahal izateko.

ESMk funts bat izango du haientzat, eta hori erabiliko litzateke egun euroguneko finantza erakundeek beren artean laguntzeko hornitzen duten erreserba kutxa amaituko balitz. 2022. urterako egongo litzateke prest, aurreikusi baino urtebete lehenago, eta 65.000 milioi euro inguruko hornidura izango luke.

Horrekin batera, erreformak ESMren eskumenak indartzen ditu: erakunde horrek gainbegiratze eskumen handiagoa izango du bere erreskate funtsaren laguntza eskatzen dioten herrialdeen gainean. Horra iritsi aurretik, baina, arazoak dituzten estatuek kreditu lerro prebentibo bat eskatzeko aukera izango dute, baldintza jakin batzuetan.

Erreforma iazko udan adostu zuten, baina Italiaren errezeloek eta COVID-19aren krisiak atzeratu dute onartzea. Orain, estatu bakoitzak bere barnean berretsi beharko du erabakia. Urtebete inguru iraun dezake prozesuak.


Burgosko Prozesua, 1970etik zuzenean

Summary: Burgosko Prozesua, 1970etik zuzenean. 1970eko abenduaren 3an hasi zen Burgosko Prozesua, 09:50 zirela. Euskal Herriko historia, Espainiakoa eta belaunaldi oso baten bizipena markatu zituen epaiketa bat. Zuzenean gertatzen ari balitz bezala kontatzen ari da BERRIA.

Twitter sare sozialean eta albiste honetan izan daiteke Burgosko Prozesuaren kontakizunaren berri, orduz ordu. Epaiketak berak izan zuen bilakaera, sententzia, prozesuaren inguruan pilatuz joan ziren gertakizunak, erreakzioak, protestak, Eugen Beihl kontsularen bahiketa, nazioartearen presioa... eta beste hainbaten berri izan dezake irakurleak, orduan gertatu ziren erritmo berean, 50 urte geroago.

berria1970

Gaiari buruzko irakurgai gehiago:

Erreportajea: Francori bueltan etorri zitzaion.

Elkarrizketa Iñaki Egañari: «Burgosko Prozesua paradigma bat izan zen Europarentzat ere».

Pedro Ibarra eta Francisco Letamendia defentsako abokatuen gutuna: Burgos, orain 50 urte.

Kronika, Burgosko Prozesuari buruzko erakusketaz: Ez da kasualitatea ez jakitea.

Roberto Perez Jauregiren hilketari buruzko elkarrizketa: «Batez ere, inpunitatea izaten zen gogorrena».

Prozesatuen ibilbide politikoaren laburpena: Askotariko bideen abiapuntua.

Eibarren abenduaren 3an egindako mahai inguruaren kronika: «Ongi atera zen jokaldia».


Summary: Alestiseko langileak: «Gasteizko planta izan da gehien kaltetua kaleratzeak sinatu ez ditugulako». Hegazkingintza osagaiak ekoizten dituen lantegiaren hileta sinbolikoa egin dute, eta erakundeei leporatu diete «salduta» utzi dituztela jabeen aurrean.

Alestisek Gasteizen (Araba) duten plantako langileek hileta izan dute Andre Maria Zuriaren plazan. Erregulazio espedientearen eraginez, 76 langile kaleratuko dituzte hurrengo asteetan, eta horrek hegazkingintzarako osagaiak egiten dituen lantegiaren heriotza ekarriko duela irudikatu nahi izan dute. Gasteizko plantak jasan duen tratua salatu dute, hor harturiko neurriak enpresak Espainian dituen beste planta batzuetan harturikoak baino gogorragoak izan direlako. «Gure lantokia izan da gehien zigortua erregulazio espedientea sinatu ez dugulako, argi eta garbi. Gugan ezarri da eskarmentua. Kaleratzeko arrazoi objektiboak alde batera utzi dituzte».

Alestisek Gasteizen duen plantako langileek ezezko borobila eman zioten erregulazioari (114 boz aurka eta bi alde); negoziazioa, baina, Espainiako plantako ordezkariekin batera izan da, eta, haiek handiagoak izanda, Gasteizko plantak bi ordezkari izan ditu bakarrik hamahiru ordezkariko mahai batean. Gauzak hala, haien aurkako boza ez zen nahikoa izan erregulazioa atzera botatzeko. Langile batzordearen ustez, egoera horrek kalte handia egin die. «Iritzia ez da kontuan hartu nahi izan. Guk ez genuen dirurik nahi, lanpostuak baino ez». Batzordearen datuen arabera, Gasteizko Alestis enpresak 185 langile zituen orain arte, 101 izango ditu aurrerantzean; ez da hainbeste behin-behinekoak gehituta 230 zirela.

Batzordeak Clemente familia, enpresaren jabeak, eta CCOO eta UGT sindikatuak jo ditu «aberrazio eta bidegabekeria horien erantzuletzat». Haien «amaigabeko zekenkeria» kritikatu dute, eta irabaziak pertsonen aurretik jarri dituztela salatu. Lehen kaleratzeak gau hasi dira, eta langileek burofax bidez jaso dute jakinarazpena. Ez dute izan aukerarik enpresako arduradunekin hitz egiteko. Alde horretatik, erakunde publikoei «beste alde batera» begiratzea egotzi diete, Espainiako Gobernuak baduelako zeresana. Hura enpresaren %25aren jabea da, SEPI elkartearen bitartez. «Enpresaren asmoei bide eman diete. Asmo onak adierazten dituzte, baina enpresaren aurrean saldu egin gaituzte».

Kaleratzeak hasi dira, eta erregulazioa sinatuta dago, baina batzordeak uste du enpresak atzera egin dezakeela oraindik. Argi du hegazkingintzaren sektoreak gora egingo duela berriz, eta kaleratzeak behin-behineko neurri batzuekin ordezka daitezkeela. Erakundeek alde horretatik egin dezaketen lana ere aldarrikatu dute.


Txokolateaz gozatzeko parada

Summary: Txokolateaz gozatzeko parada. Arkupe gozotegiak kakao hazitik zuzenean egiten du txokolatea. Kalitate goreneko txokolatea da, artisau lanaren bidez egina.

Arkupe gozotegiak 30 urte baino gehiago daramatza lanean, gozogintzako produktu bikainak, bereziak sortzen. Horretarako, kalitate goreneko lehengaiak erabiltzen dituzte. 2008an enpresa zaharberritu zuten, eta ordutik punta-puntako makineria dute txokolatea sortzeko artisau lanerako. Arkuperen berezitasunik nabarmenena hurrarekin egindako txokolatea da, hur ale osoekin nahastutako txokolatea. Horrez gain, askotariko produktuak lantzen dituzte, denak egunero-egunero egin berriak: pastak, pastelak, opilak, izozkiak… Salmenta tokiak Nafarroako Baztan bailaran daude, Elizondo eta Irurita herrietan. Arrakastaren sekretua Horrenbeste urte arrakasta betean egiteko, sekretu bat du Arkupe gozotegiak: kakao hazitik hasita txokolatearen prozesu osoaren gaineko kontrola izatea: kakao haziak eskuz hautatu, txigortu, azala kendu, xehatu… Produkzio guztia beren lantegian bertan egiten dute, eta horrek bermatzen du txokolatearen kalitatea maila gorenekoa izatea. Kakao hazien aukeraketatik bezeroaren eskuetaraino iritsi arteko bidea egiten dute Arkupeko langileek. Kakaoa hainbat herrialdetatik ekartzen dute: Ekuador, Venezuela, Madagaskar… Eta artisau lana egiten dute lan prozesu osoan.


Summary: Kutxabanken Internet bidezko zerbitzuak bere onera itzuli dira. Ia bi egunez blokeatuta egon dira, sarean egindako erosketek sistema kolapsatu dutelako.

Kutxabankeko informatikariak buru-belarri aritu dira gaur lanean atzo goizaz geroztik izan dituen arazo informatiko handiak konpontzeko. Astelehen goizean, sakelakoetako aplikazioa blokeatu egin zen, eta webgunearen bitartez eragiketak egitea ere oso zaila izan zen hainbat orduz. Astelehen gauean arazoetako batzuk konpondu zituzten, eta, motel bazen ere, eragiketa batzuk egin zitezkeen; asteartean, baina, arazo batzuk aurrekora itzuli ziren. Egoera «normaltzea» lortu dutela azaldu du arratsaldean hiru aurrezki kutxen bankuak: «Banka mugikorra, online banka eta Kutxabank Pay normal dabiltza jadanik. Baliteke ohikoa baino motelago aritzea, sarreren kopurua handiarengatik», azaldu dute Twitter bidez zabaldutako mezuan.

Kutxabankek barkamena eskatu die bezeroei eragozpenengatik.

Bankuak jakinarazi du arazoaren muina «inbutu efektua» dela, eragiketa eskaeren kopuru handiak sistema kolapsatzen duelako. Internet bidezko erosketak «izugarri» handitu izanari egotzi dio arazoa Kutxabankeko iturri batek. Erabat gezurtatu du sarearen erorketa eraso zibernetiko baten ondorio izan dela. «Barne kontu bat da», adierazi dio BERRIAri.

Konponbidea sarearen ahalmena handitzea da, eta horretan dihardute bankuko informatikariek. Kutxabankek azaldu duenez, arazo hau ikuskizunetako sarrerak salgai jarri eta kolpean eskari asko jasotzean sortzen denaren antzekoa da. Bankuaren sareak horrelako arazo bat zuen lehen aldia da, eta Bizumen moduko zerbitzuei eragin die; kutxa automatikoak, berriz, normal-normal ari dira, baita denda fisikoetako datafono eta antzekoak ere.


Summary: Irango Parlamentuak programa nuklearra garatzeko lege proposamen bat onartu du. Gobernua erabakiaren kontra agertu da, baina ganbera kontserbadoreek kontrolatzen dute, gehiengo zabal batekin.

Mohsen Fakhrizadeh Irango zientzialari nuklear nagusiaren hilketatik lau egunera, Irango Parlamentuak herrialdeko programa nuklearra garatzeko lege proposamen bat onartu du gaur. Zigorrak Altxatzeko eta Nazioaren Eskubideak Defendatzeko Ekintza Plan Estrategikoa delakoak uranioa %20 aberastea eta urtean 120 kilogramo uranio biltegiratzea aurreikusten du, 2015ean Teheranek munduko sei potentziarekin sinatu zuen itun nuklearraren mugak nabarmen gaindituz —uranioa gehienez ere %3,67 aberastu zezakeela jasotzen du akordioak—.

Horrez gain, planak ondorengo neurri hauek jasotzen ditu: Irango Energia Atomikoaren Elkarteak aberastasun maila baxuko 500 kilo uranio ekoiztea hilabetero; uranio metalikoa ekoizteko lantegi bat sortzea; Arak hiriko ur erreaktorea berritzea eta beste bat irekitzea; eta uranioa aberasteko mila zentrifugatzaile aurreratu jardunean izatea, legea indarrean sartu ondorengo hiru hilabeteko epean —2015eko itunak lehen belaunaldiko zentrifugatzaileen erabilera baimentzen du soilik, ez teknologia aurreratukoena—.

Ahulduta dago Iranek NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluko kide diren bost potentziekin —AEBak, Txina, Errusia, Erresuma Batua eta Frantzia— eta Alemaniarekin 2015ean sinatu zuen itun nuklearra. Akordio hartan, bere plan nuklearra mugatzea onartu zuen Teheranek, nazioarteko zenbait erakundek eta estatuk haren aurkako zigor ekonomikoak bertan behera uztearen truke. Ituna kolokan utzi zuen 2018ko maiatzean AEBek akordiotik irteteko hartu zuten erabakiak. Segidan, Irango ekonomia estu hartu duten zigor ekonomikoak ezarri zizkion Washingtonek Teherani. Ondorioz, ituneko konpromisoak progresiboki ez betetzen hasi zen Iran, eta AEBen zigorrak konpentsatzeko urratsak eskatu zizkien akordioaren gainerako sinatzaileei. Itunak beste kolpe latz bat jaso zuen aurtengo urtarrilean, AEBek Qassem Soleimani Guardia Iraultzaileko jenerala zena hil zutenean eraso batean.

Akordioari eusten dioten potentziei presioa egite aldera, parlamentuak onartu duen planak arma nuklearren ugaritzearen kontrako protokoloa baztertzea aurreikusten du, legea indarrean sartu eta bi hilabetera, itunaren sinatzaileek Iranekin banku harremanak normalizatzen ez badituzte eta Irango petrolioaren esportazioari mugak kentzen ez badizkiote. Protokoloa ez betetzeak nazioarteko inspekzioen amaiera ekar dezake, eta, harekin, arriskuan legoke 2015eko ituna ere.

Egitasmoa ez da berehala sartuko indarrean, aurretik Zaindarien Kontseiluaren onespena behar baitu lege bihurtzeko. Kontseiluak hura onartuko duela espero daiteke, parlamentua bezala erakunde hori ere kontserbadoreen esku baitago.

Gobernua ganberaren erabakiaren kontra agertu da. Ali Rabiei gobernuko bozeramaileak adierazi duenez, itun nuklearraren gaineko erabakiak Nazio Segurtasunerako Kontseilu Gorenak hartu behar ditu, eta ez parlamentuak. Saeed Khatibzadeh Atzerri ministroak salatu du planak ez dituela aintzat hartu bere ardurapeko ministerioa eta gobernua bera. «Gobernuak adierazi du plan hori ez dela beharrezkoa, ezta erabilgarria ere».

Irango soldadu talde bat Mohsen Fakhrizadeh zientzialari nuklearraren hilkutxa eramaten, haren hiletan, atzo, Teheranen.

Giro nahasia

Herritarren haserrea hauspotuta dagoen unean hartu du parlamentuak plan nuklearra garatzeko erabakia. Fakhrizadeh eraso batean hil eta egun gutxira, asko dira mendekua eskatzen ari direnak. Gobernuak Israeli leporatu zion erasoaren erantzukizuna, eta ohartarazi zion «une egokian» erantzungo diola. Fakhrizadeh Irango programa nuklearraren burutzat zeukatenez, haren hilketari erantzuteko neurri gisa aurkeztu dute kontserbadoreek plana garatzeko erabakia.

AEBetan presidentea aldatu baino aste batzuk lehenago egin zioten eraso Irango zientzialariari. Ez zen kasualitatea izan, Hossein Dehghan Irango komandante eta Ali Khamenei Irango lider gorenaren aholkulari militarraren iritziz. Haren ustez, Israelek Iranekiko presioa handitu nahi du Donald Trumpek AEBetako presidentetza utzi aurretik. Joe Biden presidente hautatuak iragarria du 2015eko akordio nuklearrera itzultzeko nahia, baina erasoaren osteko agertokiak zaildu egin dezake urrats hori.

Bestalde, Iranek presidentetzarako hauteskundeak egingo ditu 2021eko ekainaren 18an, eta kontserbadoreak Hassan Rohaniren gobernua higatzen ahaleginduko dira haren azken aginte urtean, joan den otsailetik parlamentuan duten gehiengo zabala baliatuta. Horrek ere eragin zuzena izan dezake itun nuklearraren etorkizunean.

Jokaleku horretan, Iranen potentzien arteko ituna berrikusteko batzordea hilaren 16an bilduko da, Vienan, «zuzendari politikoen mailan», Mikhail Ulianov Errusiak Austrian duen enbaxadoreak Twitterren iragarri duenez. Bilkurak «ministerio mailako kontsultak prestatzeko» balioko duela azaldu du.


Summary: Espero da Europak abenduaren 29an eta urtarrilaren 12an onestea lehen bi txertoak. Europako Botiken Agentziak onartu du data horiek atzeratu egin daitezkeela; onespenak «baldintzapekoak» izango direla ere esan du

EMA Europako Botiken Agentziak jakinarazi du heldu zaizkion COVID-19aren kontrako lehen bi txertoei onespena emateko hasi berri dituen prozesuak noiz bukatzeko asmoa duen; ondo bidean, abenduaren 29an Pfizer botika etxeak garatu duen txertoari onespena ematea da asmoa, eta Moderna konpainiak egin duenari urtarrilaren 12an. Hain justu, batzar ezohikoak ditu propio antolatuta egun horietarako, eta horien xedea izango da txerto horien ebaluazioa bukatzea. Agentziako iturriek onartu dute, hala ere, atzerapenak egon daitezkeela ezarritako data horietan.

Prozesuak «gutxienean» hilabete iraungo duela nabarmendu dute. «Oso azkar» egiten ari direla esan dute, baina ezinbestean ziurtatu behar dutela, botika konpainietatik helarazten dizkieten datuak aztertuta, txertoak «kalitatezkoak, seguruak eta eraginkorrak» direla. Gogoratu dute erantzun azkar horri bide eman ahalko diotela, hein handi batean, izurriak eragin duen egoeraren larriaz jabetuta, urrian hasi zirelako botika etxeek emandako hainbat informazio aztertzen.

Behin onespen hori lortuta hasi ahal izango dute botika etxeek EB Europako Batasunean txerto horien salerosketa. Horren alde dagoela esango dio agentziak Europako Batzordeari, eta egun batzuen buruan hark irekiko die botika etxeei merkatuko atea.

Emango zaizkien baimenak, betiere, «baldintzatuak» izango direla nabarmendu dute agentziako ordezkariek; izan ere, normalean eskatzen dituzten baino datu gutxiago kontuan hartuta emango dituzte, pandemiak sortu duen egoeraren larritasuna horretarako motibotzat hartuta. Gero ere, txertoei buruzko informazioa ematen jarraitu beharko dute botika konpainiek, behin betiko onespena lortzeko prozesuak irekitze aldera.


Summary: Gipuzkoak 2019an ordaindutako zergak itzuliko dizkie 2020an galerak izan dituzten autonomoei. Bizkaiak eta Arabak ere aldaketa batzuk sartu dituzte zerga sisteman: zerga epeak malgutu eta kenkari berriak ezarri dituzte, besteak beste.

2020an galerak dituzten autonomoei 2019an ordaindutako zerga batzuk itzuliko dizkie Gipuzkoako Ogasunak. «Hau da, aurten izandako galerak iazko irabaziekin konpentsatzeko aukera emango diegu», azaldu du Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak. Foru Aldundiko arduradunak azpimarratu duenez, krisiak kalte handien egin dien autonomoek «likidezia injekzio garrantzitsua» jasoko dute horrela. Foru Ogasunaren arabera, 13 milioi euroko eragina izango du neurriak lurraldeko ekonomian.

Mendozaren arabera, prozedura «oso erraza» izango da. Eredu bat aurkeztuko da, eta lauki bakarra bete beharko du eskatzaileak; kenkariaren zenbatekoa ogasunak emango dio.

Horrez gain, beste neurri batzuk onartu ditu aldundiak. Adibidez, zerga aitorpena aurkezteko derrigortasun muga 12.000 eurotik 14.000 eurora igo du; eta ordaintzaile bat baino gehiago dagoen kasuetan, 20.000 eurokoa izango da, bigarren ordaintzaileak 2.000 euro gainditzen ez baditu.

PFEZa ordaintzetik salbuetsita geratuko dira, halaber, administrazio publikoek COVID-19arekin loturik emandako laguntzak.

Autonomoentzako, mikroenpresentzako eta enpresa txikientzako ordainketa atzerapenak ere ezarri dira, eta urtarriletik apirilera bitartean eskatu ahal izango dituzte.

Autonomoen ordainketa zatikatuei dagokienez, laugarren hiruhilekoan ez da derrigorrezkoa izango, aurreko hiru hiruhilekoetan egin duten bezala.

Bizkaiko eta Arabako aldundiek ere egin dituzte hainbat aldaketa beren zerga sistemetan. Zerga aitorpena egiteko betebeharraren muga eta PFEZa ordaintzetik salbuetsita dauden errenten zerrenda zabaldu dituzte, Gipuzkoan bezala, eta, halaber, zerga epeak malgutu eta kenkari berriak sartu dituzte.


Summary: Tuterako Udalak ez du euskara erabiltzen «hitz egiten dutenek gazteleraz badakitelako». Anichu Aguera gizarte zerbitzuetako zinegotziak, Tuterako (Nafarroa) Udaleko osoko bilkuran, azaldu du genero indarkeriaren aurka argitaratu zuten kartelean zergatik ez den euskara ageri —gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez eta arabiarrez dago—: «Euskaraz dakitenek badakite gazteleraz ere, eta bestela arazo bat dute».

Gaztelania, ingelesa, frantsesa eta arabiera. Hizkuntza horiek guztiak ageri dira Tuterako (Nafarroa) Udalak indarkeria matxista pairatzen duten emakumeei laguntzeko plazaratu duen kartelean. Euskara ez, ordea. Zergatia galdetu zuen udalaren atzoko osoko bilkuran Marisa Marques Izquierda-Ezkerrako zinegotziak, eta argi erantzun zion Navarra Sumako Anichu Aguera gizarte zerbitzuetako zinegotziak: «Euskaraz dakitenek badakite gazteleraz ere, eta bestela arazo bat dute».

Azaldu zuen herriko genero indarkeriaren aurkako mahaiak kartela hainbat hizkuntzatan jartzea erabaki zuela «ahalik eta emakume gehienengana heltzeko». Euskarari buruz ere jardun zuen: «Lingua navarrorum hitz egiten duen pertsonak lanak baditu gazteleraz irakurri eta ulertzeko, arazo bat du, Nafarroako eremu ez-euskalduneko hizkuntza ez baitaki». Gehitu zuen espainiar guztiek jakin behar dutela gaztelaniaz, eta euskaraz dakitenek ez dutela baliabide horren beharrik. Marquesek, berriz, erantzun zion euskara zela bere ama hizkuntza, eta gogorarazi zion Nafarroako hizkuntza ofiziala dela.

Tuterako Udalak argitaratutako kartela. BERRIA

Tuteran indarkeria matxista pairatzen duten emakumeentzako arreta izenburu duen kartela azaroaren 25erako udalak antolatutako ekintzetako bat da. Izan ere, Tuterako Udalak bat egin zuen Nafarroan urtero antolatzen den Udalak genero indarkeriaren aurka kanpainarekin, aurten Haiengatik, guztiongatik lemapean egin dena. Kanpaina horren kartela euskaraz eta gaztelaniaz dago.

Hiriko eragileen abisua

Joan den astean, Tuterako 23 kolektibok ohar bat igorri zuten salatzeko udalak erabat gutxietsi eta alboratzen duela euskara. Hainbat kultur eragilek, talde feministak, jai batzordek, sindikatuk eta alderdik sinatu zuten idatziaren arabera, udala «euskarari erasotzen ari zaio bere azken argitalpenetan».

Marquesek osoko bilkuran egin bezala, gogorarazi zuten euskara, gaztelerarekin batera, hizkuntza ofiziala dela Nafarroan, eta lekua izan behar duela erakundeen dinamiketan. Indarkeria matxistaren aurkako kartelari buruz, esan zuten argi dutela udalak nahita hartutako erabaki bat dela: «Pauso bat gehiago da udal hori nafar guztion kultura eta hizkuntza desagerrarazteko asmoarekin egiten ari den bidean».


Summary: Euskal kulturari eskainitako astebeteko jaialdia jarriko dute abian Galdakaon: Sormene. Abenduaren 14tik 20ra bitarte, euskarazko hamaika emanaldi eta tailer antolatuko dituzte, eta bertatik bertara zein sarean ikusi ahalko dira saioak. Udalak dioenez, irauteko asmoz jarri dute martxan egitasmoa

«Plazak desagertzen ari zaizkigu, euskara eta euskal kultura ahotsa galtzen ari da, eta oso ilun dagoen sasoi honetan euskal kulturarentzat argi bat izan nahi du Sormenek». Itxaropenari irekitako zirrikitu baten pare irudikatu du Gotzon Barandiaran zuzendari artistikoak abenduaren 14tik 20ra Galdakaon (Bizkaia) egingo den kultur programa. Sormene izendatu dute, eta, azaldu dutenez, kultur egitasmo «berritzaileen» plaza izatea du helburu, «Galdakotik Euskal Herri osoarentzat». Euskara izango du ardatz, eta emakumezko sortzaileen lanak nabarmentzea ere izango du helburu. Hamaika kontzertu, bertso saio, literatur irakurketa, tailer eta hitzaldiko programa prestatu dute horretarako, eta emakumeek sortutakoak izango dira haietako %80 baino gehiago. 34 sortzailetik gora batuko dituzte, guztira, astebetean; 90.000 euroko aurrekontua izango du proiektuak, eta aurtengoa lehen aldia baino ez dela izango esan dute udaleko ordezkariek, haien hitzetan luze irauteko asmoz jarri baitute martxan.

Galdakaoko Torrezabal kultur etxean egingo dira ekitaldi guztiak, baina, horrekin batera, sarean ere ikusi ahalko dira emanaldi gehien-gehienak, www.sormene.eus webgunean. Astegunetan, Galdakaoko ikastetxeentzako beren-beregi diseinatutako ekitaldiak egingo dituzte goizez, eta, gero, arratsaldez egingo dira emanaldiak. Asteburuan, berriz, arratsaldeko saioez gain, Ahotsenea gunearekin antolatutako literatur zein musika aurkezpenak izango dira egun osoz.

Kulturzaleak sortzeko erronka

Diziplina bat baino gehiago hartuko ditu Galdakaoko agertokiak, egunez egun. Erradikalak ginen emanaldia eskainiko dute Ane Labaka eta Beatriz Egizabalek 14an. Poesia irakurraldia eskainiko dute Lizar Begoñak, Leire Bilbaok eta Miren Agur Meabek 15ean, Arkaitz Miner musikariak lagundurik. Urruna antzezlana taularatuko du Tripak kolektiboak 16an. Kirats Teatroak Mariage d'Amour dantza eta antzerki pieza eskainiko du 17an. Hurrengo egunean, emakumezko sortzaile euskaldunek egungo kantagintzan duten lekuari buruzko mahai ingurua izango da lehenik, eta, 22:00etan hasita, J. Martina, Haizea eta Ningra rap abeslariak eta Kai Nakai igoko dira oholtzara. Kontzertua eskainiko du Eñaut Elorrietak 19an, eta ipuin kontalariak eta dantza saio irekiak itxiko dute programa igandean.

Kultur eskaintza osoagoaren barruan kokatu du egitasmoa Barandiaranek. «Daukagun erronka nagusia da kulturzaleak sortzea, ez dugulako zale nahikorik ekosistema osasuntsu bat edukitzeko; eta ez da nahikoa kultur eskaintzaren errenkada bat antolatzea: lanketa integralago bat behar dugu». Horregatik, dagoeneko existitzen den Euskal Herriko kultur eskaintza «aberastea» da haien asmoa, eta, zuzeneko emanaldiez gain, ikastetxeekin lantzeko programa bat ere jarriko dute abian arrazoi beragatik.

Emaitza erakusteaz harago

Ikastetxeekin egingo den lanaren garrantzia nabarmendu du zuzendari artistikoak. Barandiaran: «Bost sortzailek erakutsiko diete ikasleei zein den beren arte diziplinako sormen prozesua. Gehienetan merkatuaren logikak ere horretara eramaten gaituelako, eta guk ere onartzen dugulako, emaitza erakutsi ohi dugu, baina, gure ustez, garrantzitsua da sormen prozesua ere erakustea». Sortzaile izateko gogoa izan dezaketen gazteei sorkuntza hori nola gertatzen den ikusaraztea da asmoa, Barandiaranen hitzetan. «Antzezlan batek, koreografia batek, ilustrazio batek edo koadro batek daukan lana ulertzea».

Berez, joan den udaberrirako nahi zuten martxan programa, baina atzeratu egin behar izan zuten antolakuntza, koronabirusaren eraginez; udazkenera pasatu zuten lehenik, eta, egoerak hobera egiten ez zuela ikusita, abendura arte eraman dute, azkenean. Egitea erabaki dutela nabarmendu du, halere, Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Euskara zinegotziak. «Guk beste Sormene bat irudikatu dugu. Kalean. Artistaren eta hartzailearen arteko harremana ardatz izango duena. Baina aurten ez da posible izango».

Herrian egin ohi zen disko eta liburu azoka da egitasmoaren hazia. Azken urteetako beherakadak eraman zituen udaleko ordezkariak gaia aztertzera, eta herriko zein kanpoko eragileekin egindako bilkura sortatik atera zen euskal kultura ardatz hartuko zuen kultur programazio bat antolatzeko ideia, zinegotziak azaldu duenez. Azokak azken urteetan izandako beherakadak bultzatuta. Salmenta hutsaz harago jotzeko asmoa aipatzen zuten elkarrizketatuek, eta hortik heldu zen Sormeneren ideia. Espilla: «Kulturzaleak sortzea ikusten zen beharrezko, eta horretarako beste formatu bat beharrezkoa zela».

Kulturarentzako bultzada «politikoa»

Sormene ez dute urte bakarrerako pentsatu. Iraupen gogoa adierazi du Iñigo Hernando Galdakaoko alkateak. «Aurten izango da lehendabizikoa, baina espero dut hemendik eta hogei urtera hemen jarraitzea». Kultura babesteko premia ere aipatu du. «Garai zailak datoz. Beste gai batzuek aurre hartu duten garai honetan, kulturaren premia aldarrikatu nahi dugu, eta argi dugu kulturak administrazioen bultzada behar duela; bultzada politiko garbia». Horregatik, zailtasunak zailtasun, Sormenerekin aurrera egitea erabaki dutela azaldu du alkateak. «Plazak desagertzen ari diren egunotan plaza berri bat eskaini nahi diogulako Galdakaotik euskarari, kulturari, emakumeei, geure buruari».


Summary: Autoen matrikulazioak ia %30 amildu dira urteko lehen hamaika hilabeteetan. Azaroan, 3.280 auto saldu dituzte Hego Euskal Herrian, iazko hil berean baino %2,7 gutxiago

Galgarik gabe bukatzen ari da urtea auto salmenten erakuslea. Urriak datu ilunak eman zituen, udako suspertze txikia soka motzekoa izan dela garbi utzita, eta azaroak garbi erakutsi du pandemiaren bigarren olatuak bete-betean jo duela autoen salmenta ere. Urteko lehen hamaika hilabeteetan, 34.144 auto matrikulatu dituzte Hego Euskal Herrian, eta 2019ko epealdi berean 46.816 izan ziren, hau da, %26,9 gehiago. Hala, auto salmentak nabarmen egin du behera, eta abenduak zerbait lagundu dezake kopuru horiek txukuntzen, baina mirari handirik gabe. Dagoeneko, garbi dago 2020a urte beltza izango dela, baita auto salmentan ere.

Horiek horrela, azaroan 3.280 auto matrikulatu dituzte Hegoaldean, iazko azaroan baino %2,7 gutxiago (91 auto gutxiago). Urritik azarora ere behera egin dute salmentek, iazko hilean 3.542 izan baitziren saldutako ibilgailu arinak, hau da, 262 auto gutxiago.

Uztailean eta abuztuan, gora egin zuen merkatuak, Eusko Jaurlaritzaren Renove plana indarrean zegoelako, eta itxialdiaren ondorioz gelditu ziren operazioak berriro aktibatu zirelako, baina irailean berriro hasi zen merkatua jaisten, eta urrian areagotu egin zen beheranzko joera. Krisi ekonomikoaren ondorioz eta bizitza soziala murrizteko indarrean jartzen ari diren neurrien ondorioz, asko txikitu da merkatua, bistan denez.

WLTP araudi berriaren aldagaia

Hala ere, bada aldagai bat saltzaileen alde joka dezakeena aurtengo abenduan. Izan ere, autoak garestiago izango dira datorren urtean. Autoek jaulkitzen dituzten CO2 isuriak neurtzeko WLTP (Ibilgailu Arinen Entseguentzako Munduko Prozedura Harmonizatua) araudi berriaren arabera sailkatuko dituzte autoak urtarrilaren lehenetik aurrera, eta horrek eragingo du autoek kutsatzen dutenaren araberako sailkapen hori aldatu egingo dela; horregatik izango dira garestiago: araudi berria zorrotzagoa denez, kutsatzaileagotzat hartuko direlako. Zenbat eta CO2 gehiago isuri, orduan eta matrikulazio zerga handiagoa ezartzen zaie autoei. Hala, kutsagarritasun handiagoa egotziko zaienez, auto gehienen matrikulazio zerga garestiagoa izango da urte berriarekin batera.

WLTP araudia 2018an onartu zuen Europako Batasunak, baina bi urteko luzapena eman zien autogileei araudi berrira egokitzeko. Hilabete barru, ordea, indarrean jarriko dute azkenean, eta horrek 1.000 eta 1.200 euro arteko garestitzeak ekarriko ditu batez beste matrikulazio zergan. Hori dela eta, kontzesionarioetan sinetsita daude abendua hil «oso ona» izan daitekeela salmentei begira, «erosteko asmo txikiena duenak ere orain egin beharko lukeelako».


Summary: 2021ean 235 milioi lagunek beharko dute giza laguntza. NBEk 29.200 milioi euro eskatu ditu 56 herrialderi laguntzeko, aurten baino %20 gehiago. Siriara eta Ekialde Hurbileko errefuxiatuen guneetara bideratuko dute diru horren zatirik handiena.

Datorren urtean %40 gehiago izango dira nazioarteko laguntza beharko duten pertsonak aurtengo datuekin alderatuta, eta arrazoia COVID-19ak eragindako osasun krisian bilatu behar da. Izan ere, pandemiak sortutako arazoak gehitu zaizkie gatazka, gosete eta krisi ekonomikoei. «Aukeratu egin behar dugu: 2021a atzeraldi handiaren urtea izatea, 40 urtez aurrerapausoak egin ostean, edo elkarrekin lan egitea pandemiari aurre egiteko», adierazi du Mark Lowcockek, NBE Nazio Batuen Erakundeko giza laguntzarako arduradunak.

Orotara 235 milioi lagunek beharko dute laguntza, baina horietatik 160 milioira helduko litzateke OCHA Giza Laguntza Kudeatzeko Nazio Batuen Bulegoa eskatutako diru kopurua eskuratuz gero. Baina, kontuan izanik nazioartearen diru ekarpenak ez direla heldu inoiz eskatutakora, ziurrenik datorren urterako ezarritako helburuak murriztu beharko ditu NBEk berak ere. Iaz, esaterako, eskatutakoaren erdia baino gutxiago eskuratu zuen NBEk, nahiz eta estatuek inoizko kopururik handiena eman: 14.000 milioi euro.

NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek aitortu du egoera ez dela ona mundu mailan, pandemiak eragindako krisi ekonomikoa dela eta, baina elkarlanerako deia egin die agintariei, eta gogorarazi herrialde aberatsen egoera txarra bada garapen bidean daudenena okerragoa dela: «Herrialde aberatsenek zortzi bilioi euro bideratu dituzte pandemiak eragindako krisi ekonomikoari aurre egitera, eta orain ari dira argi apur bat ikusten; herrialde pobreetan ez da halako inbertsiorik egin».

Beste behin, Siria eta hango gatazkatik ihes egindako hogei milioi herritarrak izango dira laguntzen zatirik handiena jasoko dutenak. Orotara 8.000 milioi euro eskatuko ditu NBEk herrialde hartan proiektu humanitarioak garatzeko. Yemenen laguntza behar duten 19 milioi herritarrentzat, berriz, 2.800 milioi euro eskatuko dituzte. Horiei gehitu behar zaizkie azken hilabeteetan berpiztu diren gatazkek eragindako giza krisiak: Armenia eta Azerbaijanen artekoa, Mendebaldeko Saharakoa eta Etiopia iparraldeko Tigray eskualdean piztutakoa.

Baina, gatazkek ez ezik, klima aldaketak eta osasun krisiak berak ere jende asko utzi dute kale gorrian. Lowcocken esanetan, klima aldaketak ondorio larrienak eragin dituen hamar herrialdeetatik zortzitan lehendik ere giza krisi larriak zituzten. Bestetik, pandemiak arazoak eragin ditu lehen mailako osasun arretan, eta aurrez kontrolpean zeuden gaitzak berriz zabaltzea eragin du. Bost urtetik beherako bost milioi haurrek egin behar diote aurre malariak eta beherakoek eragindako osasun arazoei, eta COVID-19ak bertan behera utz ditzake hiesaren eta tuberkulosiaren aurka azken hogei urteotan egindako aurrerapausoak, bi gaitz horiek eragindako heriotzak bikoiztuz.

«Tokian tokiko arazoak mundu mailako bilaka daitezke neurriak hartu ezean; ikusi dugu zer gertatu den koronabirusarekin. Baina egoera benetan kezkagarria da. Beharrak asetzeko eskatutako diruaren eta nazioarteak ematen duenaren arteko tartea gero eta handiagoa da. Krisiaren neurrira egokitzen den erantzun bat behar dugu», nabarmendu du Lowcockek.


Summary: Bilboko zamaketariek greba bertan behera uztea onartu dute Lan Ministerioaren bide orria errazteko. Bilbo Estiba zamaketa enpresak negoziazio bideari baiezkoa eman bezain laster utziko dituzte lanuzteak. Erantzuna ezezkoa bada, protestaldiarekin jarraitzeko prest daude.

Bilboko zamaketariek aho batez erabaki dute Espainiako Lan Ministerioak portuko lan gatazka konpontzeko bide orria babestea. Horretarako, greba bertan behera utzi beharra zeukaten, eta pauso hori ematea erabaki dute gaur eginiko bileran. Langile batzordeko sindikatu guztiek begi onez ikusi dute erabakia. Orain Bilbo Estiba zamaketa enpresak bateratzen dituen elkartearen erabakia falta da, eta, hark baiezkoa ematen badu, orduantxe bertan utziko dute greba zamaketariek. Egun indarrean duten deialdia abenduaren 9ra artekoa da. Bilboko zamaketariek negoziatzeko borondatea dute. Grebak 55 egun bete dituen honetan, Bilbo estibarekin esertzeko prest daude. Enpresak, baina, hiru aldiz esan du dagoeneko «arbitraje loteslea» dela konpontzeko modu bakarra. Espainiako Lan Ministerioa, baina, bete-betean sartu da auzian. Lehenbizi bitartekari izateko eskaini zuen bere burua, eta, Bilbo Estibak hari ezetz esan ondoren, beste pauso bat eman du negoziazio bide orri bat diseinatuz. Ministerioaren ustez, badago bi aldeen nahiak gogobetetzeko modua, legea urratu gabe.

Bide orri horrek bilera egutegi bat zehazten du. Batzuk, langile eta enpresaren artekoak, eta beste batzuk, ministerioko ordezkariren batekin. Orain, Bilbo Estibaren erantzuna falta da. Grebaren kalte handiak aipatu ditu enpresak, eta ikusteko dago ministerioaren inplikazioan iritziz aldarazten dion. Ostegunera arteko epea du erantzuteko.


Summary: Banakakoaren lehiaketa sistema bera lau eta erdikoan. Larunbatean hasiko da Lau eta Erdiko Txapelketa, eta abenduaren 27an jokatuko da finala, Bilbon.

Koronabirusaren pandemiak lehenbizi eta Baiko enpresako pilotarien lan gatazkak ondoren hankaz gora jarri zuten esku pilota profesionalaren egutegi osoa. Enpresen Liga saiatzen ari da nola edo hala txapelketa guztiak joka daitezen, apurka-apurka jardun nagusia ohiko datetara buelta dadin. Halaxe egin zuen binakakoarekin lehenbizi —ostiral honetan jokatuko da finalerdia, eta datorren asteartean finala—, eta banakakoarekin gero. Eta halaxe egingo du orain lau eta erdikoarekin.

Larunbat honetan hasiko da, eta amaitu berri den banakakoaren lehiaketa sistema bera izango du: hurrengo lau asteburuetan jokatuko da, eta hilaren 27an izango da finala, Bilbon. Lau eta erdiko Txapelketaren historian bigarren aldiz, kanporaketak izango dira partida guztiak, hau da, kale edo balekoak. 2001ean, txapelketaren lehen ekitaldian besterik ez zen jokatu sistema horrekin. Ordutik, beti jokatu izan zen ligaxkaren bat: hasieran, finalerdietan, eta azken urteetan, final-laurdenetan. Baina ez dago astia galtzerik, ez osasun egoeragatik, ezta denboragatik ere. Izan ere, Enpresen Ligaren asmoa da lau eta erdikoa amaitu bezain laster hastea hurrengo banakakoa jokatzen.

Banakakoaren sistema bera, eta parte hartzaile ia berberak. Hamabi pilotari ariko dira, enpresa bakoitzetik sei. Buruz burukoa jokatu duten hamabi pilotarietatik hamar lehiatuko dira lau eta erdikoan. Aldaketa bakarra dago enpresa bakoitzean: Aspen, Peio Etxeberria ariko da Dario Gomezen ordez; eta Baikon, Iñaki Artola Joanes Bakaikoaren partez.

Larunbat honetan jokatuko dituzte final-zortzirenetako aurreneko bi partidak, Azkotian (Gipuzkoa), 17:45ean hasita. Artola eta Jon Ander Peña ariko dira lehenbizikoan, eta Danel Elezkano eta Iraitz Zubizarreta bigarrengoan. Artola eta Peña II.aren arteko irabazleak Joseba Ezkurdia izango du aurkari final-laurdenetan, bi aste barru. Elezkano II.aren eta Zubizarreta III.aren artekoak, berriz, Jokin Altunarekin neurtuko ditu indarrak.

Igande honetan, berriz, final-zortzirenetako beste bi norgehiagokak jokatuko dituzte, Eibarren (Gipuzkoa), 17:00etan. Lehenengoan, Oinatz Bengoetxea eta Iker Irribarria ariko dira, eta bigarrengoan, Asier Agirre eta Peio Etxeberria. Bigarren neurketa hori, hala ere, binakakoaren finalerdietan gertatzen denaren mende dago. Hala, Agirrek eta Jon Ander Albisuk ostiral honetan Bilbon Ezkurdiari eta Julen Martijari irabazi eta finalerako sailkatuz gero, Agirrek datorren asteko ostegunean jokatuko luke lau eta erdiko lehia, hau da, finala jokatu eta bi egunera. Irribarriaren eta Bengoetxea VI.aren artekoaren irabazleak Mikel Urrutikoetxea izango du aurkari final-laurdenetan, eta Agirre eta Peio Etxeberriaren artekoak, Erik Jaka buruz buruko txapelduna.

Finalerdiak hiru aste barru jokatuko lirateke, hilaren 19an eta 20ean. Artolak, Peña II.ak edo Ezkurdiak Agirre, Peio Etxeberria edo Jaka izango luke aurkari, eta Elezkano II.ak, Zubizarreta III.ak edo Altunak III.ak, Irribarria, Bengoetxea VI.a edo Urrutikoetxea.


Summary: Areciboko irrati-teleskopioa hondoratu egin da. Besteak beste, estralurtarrak aurkitzeko lanean ibili da azken hamarkadotan. Azaroaren 19an apurtu egin zen egiturari eusten zion bigarren kablea, eta desmuntatu egingo zutela iragarri zuten. Baina berandu izan da.

Areciboko (Puerto Rico) behategiko irrati-teleskopioaren 900 tonako plataforma hondoratu egin da gaur, han goiza zenean. Ikono bihurtu da 60 urteko egitura, espazioaren ezagutzan eginiko lanarengatik; besteak beste, estralurtarren bilaketan izan duen eginkizunarengatik.

Irrati-teleskopioaren plataforma, diskoaren kontra amilduta. Dennis Vazquez

«Lagunok, samin handiz jakinarazten dizuet Areciboko Behategiaren plataforma erori egin berri dela», idatzi du Twitterren Deborah Martorell meteorologoak, behategiko lankideak aipatuta. Zientzialariak zabalduriko argazkian, egitura zegoen tokia agertzen da, haren arrastorik gabe, hauts zantzuak airean. Egitura azpiko disko erraldoiaren gainera erori da.

Egitura arazoak zituen plataformak. Abuztuan kable laguntzaile bat hautsi zen, eta 30 metroko zulo bat sortu zuen azpiko diskoan. Azaroaren 6an, hari eusten zion altzairuzko kableetako bat hautsi egin zen. Isasias ekaitz tropikalak Puerto Rico astindu ondoren zabaldu zuten berriz, baina ez zuten argitu fenomenoak eragina izan ote zuen ezbeharrean. Kalteak konpontzeko ahalegina egin zuten, baina ingeniariek ikusi zuten konponduta ere egitura kolokan egongo zela luzera begira. Horregatik, azaroaren 19an, teleskopioaren arduradunek iragarri zuten egitura desmuntatu egingo zutela, «erortzeko arriskua» zegoelako, Zientzien Fundazio Nazionaleko zuzendari Sethuraman Panchanathanek azaldu zuenez.

Hau da hondoratu den egitura. Mario Roberto Duran Ortiz

Puerto Ricoko iparraldean dago behategia, eta erreferentzia izan da mundu osoko zientzia komunitatearentzat. Izan ere,besteak beste, Lurraren inguruan orbitatzen duten asteroideen bila aritu dira teleskopio erraldoiari esker, planeta arriskuan jar baitezakete. Horrez gain, espazio urruneko objektuak, pulsarrak eta irrati uhinak aurkitu eta behatu dituzte hamarkada luzez.

Adimen Estralurtarraren Bilaketa egitasmoaren tresna nagusietako bat izan da egitura. Esne Bidea galaxian zibilizazio baten zeinuen bila aritu dira han jasotako uhinak aztertuta. Hainbat filmetan agertu da, besteak beste GoldenEye (1995), Species (1995), eta Contact (1997), baita The X-Files telesailean ere.


Summary: Maider Arostegi kooperantearekin harremanetan jarri ezinik dabiltza azaroaren 3tik. Wukron dago (Etiopia), lankidetza proiektu bat garatzen. Herrialdean gerra piztu da azken asteetan.

Maider Arostegi kooperantearen senitartekoek pentsatu nahi dute komunikazio arazo bat baino ez dela, baina ezin dute kezka ezkutatu; izan ere, joan den azaroaren 3tik ez dute gazte alegiarraren berririk izan. Abuztuan joan zen Arostegi Wukrora (Etiopia), urritasun psikikoak dituzten haurrei laguntzeko lankidetza programa batean aritzera urtebetez. Besteak beste, eskola bat eraiki behar zuten han.

Maider Arostegiren neba Aritz Arostegik Euskadi Irratiari adierazi dionez, azaroaren 3an hitz egin zuten harekin azkenengo aldiz, telefonoz. Geroztik, gerra piztu da han, Etiopiako Gobernuak Tigray eskualdeari eraso egin diolako, eta komunikazioak zaildu egin dira; Wukro inguruan bonbardatzeak egon direla badakite.

Aritz Arostegik adierazi duenez, bere arreba da han dauden atzerritarretatik espainiar nazionalitatea duen bakarra. Espainiako Atzerri Ministerioa lanean aritu da Europako beste herrialdeetako ministerioekin, Europako Batasuneko herritar guztiak Etiopiatik batera ateratzeko asmoz: «Hiru aste badira horretan ari direla, eta oraindik ez dute ezer egin», esan du. «Pentsatu nahi dugu ondo dagoela, komunikatu ezinean dagoela soilik».


Summary: Andoni Aldekoak iragarri du EITB Gogora institutuarekin elkarlanean arituko dela. Azaldu du EITB Mediako sozietate guztiak batzea izango dela haren egitekoa lehen bi urteetan, Eusko Legebiltzarrean. «Lan hitzarmen bakarra nahi dugu», esan du.

Datozen urteei begira zein asmo orokor izango dituen iragarri du gaur EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak, Eusko Legebiltzarreko kontrol batzordean, izendatua izan osteko lehen agerraldian. Azalpenak euskaraz eta gaztelaniaz eman ditu EITBko zuzendari nagusi berriak; euskaraz erantzun duenean, nahiko trakets, makina bat akats eginda.

Informazioarekin lotutako edukiak eta Interneteko eskaintza indartu nahi dituela nabarmendu du, eta lehen «helburu pertsonal» gisa jo du EITBko sozietateak batzea. Prozesu hori hasia dago dagoeneko —iazko abenduan iragarri zuen bat egitea Maite Iturbe aurreko zuzendari nagusiak—. Hain zuzen ere, Iturbe Miramongo ekoizpen zentroko (Donostia) arduradun nagusia izango da aurrerantzean; aurreko arduradunak, Xabier Arizkorretak, erretiroa hartu du.

Eskaintza digitalaren barnean, Aldekoak iragarri du gailu eramangarrietarako bi aplikazio sortuko dituztela laster: EITB Albisteak eta EITB Nahieran. «Komunitate digitala sortu behar dugu».

Bestalde, irratietan eta telebistetan, kanalen «pertsonalizazioan» sakonduko duela azaldu du EITBko zuzendari nagusi berriak. «Euskararen aldeko apustua» egingo duela nabarmendu du. «Belaunaldi desberdinentzat euskara erakargarri egin behar da, eta esperientzia egokia eskaini». Gazteen kontsumo joera berrietara egokitzea funtsezkotzat jo du, halaber, Aldekoak.

Zerbitzu publikoaren aldeko aldarria behin baino gehiagotan egin du EITBko arduradun berriak. «EITBko hedabideek erantzukizun kolektiboa erakutsi behar dute. Horren beharra ageria geratu da COVID-19aren pandemiarekin». Bestalde, EITBk «elkarbizitzaren» aldeko apustuarekin jarraitu behar duela azaldu zuen. «Horretarako, EITBk Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuarekin elkarlana sakonduko du. Elkarren arteko ikus-entzunezko memoria proiektu batean egingo dugu lan».

Talde publikoaren gizarte erantzukizunean ere arreta jarri zuen Aldekoak. «Horren garapenean lagundu nahi dut. EITBren oinarrietan sinesten dut: neutraltasunean eta independentzian».

Sozietateen bat egiteak EITB Media bateratua ekarriko du. Talde osoarentzat politika korporatibo berbera martxan jarri nahi du datozen bi urteetan, baita zerbitzu politika bera ere. «Enpresarik ez badago, ez dago etorkizunik», gaineratu du. Era berean, azaldu du EITB Media talde osorako lan hitzarmen bakarra nahi duela, «gaur egun desberdinak daudelako hedabide bakoitzean».

Enpresa orokor bakarra egoteak, dena den, ez du ekarriko espezializazioak desagertzea. «Mantendu egingo ditugu irratiko taldeak, telebistakoak eta Internetekoak. Espezializazio tekniko eta profesionala egon behar dira, eta espezializazio bertikalak garrantzitsuak dira».

Datozen asteetan, EITBko zuzendaritza taldea osatuko duten profesionalen izenak jakinaraziko dituzte. Estrategia eta komunikazio zuzendari berria izango du taldeak, Andoni Aranburuk erretiroa hartu baitu. Aldekoak aipatu du «etxeko» profesionaletan sinesten duela. «EITBko langileekin lan egiteko asmoa daukat», gaineratu zuen. Edonola ere, aldaketak egongo dira zenbait ardura postuetan.


Summary: Gasteizko Eguzkik eta Elkarrekin Gasteizek udalari eskatu diote ez emateko baimenik gasa ustiatzeko. Baimenak ez emateko eskatu dute, eta diru publikoa «xahutzeari» uzteko eta energia berriztagarrietan inbertitzeko. Ana Oregi zinegotziak erantzun du Jaurlaritzak berretsi egin diola gasa badagoen aztertzeko lanek aurrera segituko dutela

Ana Oregi Gasteizko zinegotziak baieztatu du Armentian gasa ustia daitekeen aztertzen segituko dutela, Jaurlaritzak hala baieztatu baitio. Elkarrekin-Gasteiz taldearen izenean egin dio galdera Oskar Fernandezek Oregiri. Oregik zehaztu dio baimenak ez duela jasotzen gasa ustiatzea, baizik eta aztertzea ea gasa badagoen, eta udalaren eskuduntza baimena ematea dela, baina estrategia energetikoa ez duela udalak definitzen, Jaurlaritzak baizik. Fernandezek gaitzetsi egin du «diru publikoa erregai fosil eta zaharkituetan xahutzea, Espainiak eta Europak beste norabide batean dihardutenean». Salatu du frackinga datorren trantsizio energetikoaren kontrako norabidean doala, eta putzuak badauden aztertzeko diru publikoko 463.000 euro gastatu direla.

Gasteizko Eguzkik ere eskatu dio udalari baimenik ez emateko. Eguzkik gogorarazi du lurzoru emankorreko hektareak okupatu eta kutsatuko lituzketela eta balio handiko akuiferoak eragingo lituzketela ehunka putzu zulatu gabe, aldundiko teknikariek ziurtatu zutenez. Hori bereziki Gasteizko Mendietako Parke Naturalaren proiektuaren eremuaren barruan dagoela azpimarratu dute. Bestetik, Shesa enpresa publikoa desegiteko eskatu du, diru publikoa aurrezten hasteko bide gisa.

Horrenbestez, Gasteizko Udalari eskatu dio «blindatzeko», eta atzera botatzeko ustiaketa horretarako eskatzen diren baimenak.

Eguzkik Gasteizko Udalari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu die ez dezatela zundaketa edo ondorengo putzu edo erauzketarik egin, Armentia 2 zundaketan fracking edo gas konbentzionalaren aurkako herritarren borondatea errespetatuz.


Summary: Etxegabetzeak eteteko zuzenketa bateratua kendu dute EH Bilduk, ERCk eta UP Unidas Podemosek. Bi indar subiranistek argudiatu dute erabakia hartu dutela auzia bideratzeko lege dekretu bat onartzekotan delako Espainiako Gobernua

UP Unidas Podemosek, ERC Esquerra Republicanak eta EH Bilduk kendu egin dute gaur orain dela bi aste Espainiako 2021eko aurrekontuei jarritako zuzenketa partzial bateratua, etxegabetzeak 2022ra arte eteteari buruzkoa. Zuzenketa horrek PSOEeko buruzagiak haserretu zituen, baina, joan den ostegunean, zuzenketa erregistratu eta astebetera, Pablo Iglesias UPko lider eta Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordeak jakinarazi zuen PSOEk eta UPk osatutako koalizio gobernuak auzia bideratzeko neurriak aurkeztuko zituela «hurrengo egunetan». Ministroen kontseilua lege dekretu bat onartzekoa da laster. «Espero dut bi aste baino gehiago ez pasatzea», adierazi zuen Iglesiasek.

UPren iturriek Espainiako hedabideei adierazitakoaren arabera, dekretua Gabonak baino lehen sartuko da indarrean. Zuzenketa partzialaren alternatibak, ordea, bide luzeagoa egin beharko zuen, eta 2021eko urtarrilaren 1etik aurrera aplikatu ahal izango zuten, azkarrenez.

EH Bilduk eta ERCk zuzenketa kendu dutela baieztatu dute, ohar bateratu bat plazaratuta. Bi indar independentisten arabera, erabakia hartu dute «dekretu berriaren negoziazioa ez oztopatzeko, eta Unidas Podemosek jarrai dezala etxegabetzeen debekua barrutik negoziatzen». Uste dute «positiboa» dela gobernuak bere esku hartzea «etxegabetze guztien etetea». Iruditzen zaie, gainera, PSOEk haien «eskakizunak» onartu dituela, eta alde horretatik «zenbait konpromiso» hartzeko prest dagoela. Gogoratu dute, bide batez, auziari buruz bakarka aurkeztu zituzten zuzenketa partzialei eusten dietela, «gobernua Kongresutik estu hartzen» segitzeko. «Orain arteko emandako pausoak ez dira nahikoa». Kendu izan ez balute, atzo zen Kongresuan bozkatzekoa joan den astean aurrekontuen batzordean EAJk, PSOEk eta Ciudadanosek atzera botatako zuzenketa bateratua.

Dekretuak zer jasoko duen

Beste tokirik ez dutenen etxegabetzeak eta oinarrizko horniduraren —argia, ura eta gasa— eteteak debekatzea planteatzen zuten hiru indar politikoek zuzenketa bateratuan. COVID-19ak ekarritako krisi sanitario eta ekonomikoak eragindako etxegabetzeak 2021eko urtarrilaren 31 arte debekatzea erabaki zuen gobernuak pandemiaren hasieran, eta debekua luzatzea adostu zuten Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak eta Sanchezek.

Ez dago argi negoziatzen ari diren dekretuak zer jasoko duen. «Dekretu honek ez du etxegabetze guztiak eteteko gaitasuna», ohartarazi zuen Iglesiasek lehengo astean.


Summary: Eurodiputatu bat harrapatu dute 25 laguneko orgia batean, Bruselan. Jozsef Szajer eurodiputatua Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren alderdi kontserbadore nazionalistakoa da. Ostiral gauean izan zen festa pribatua, baina Polizia ere bertaratu zen. Szajerrek igandean aurkeztu zuen dimisioa, «nekeagatik», baina azkenean zer gertatu zen aitortu behar izan du.

Ustekabean azaldu zen Belgikako Polizia. Ostiral gaua zen, Brusela erdialdean, eta 25 lagun orgia bat egiten ari ziren festa pribatu batean, etxebizitza bateko lehen pisuan. Isunak jaso zituzten guztiek, COVID-19aren pandemiagatik ezarritako neurriak apurtzeagatik. Gizonezkoak ziren gehienak, tartean Europako Parlamentuko diputatu bat: Jozsef Szajer, Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren alderdi kontserbadore nazionalistakoa. NHL komunikabidearen arabera, beste diplomazialari batzuk ere bazeuden festa hartan.

Gertakaria argitara atera aurretik, igandean, dimisioa aurkeztu zuen Szajerrek, «nekatuta» zegoelako. Azkenean, ordea, gertatutakoa onartu behar izan du, eta ohar baten bidez aitortu du festa hartan zegoela eurodiputatu ohiak: «Poliziak identifikatzeko eskatu zidan, baina ez nuen agiririk gainean, eta europarlamentaria nintzela esan nien. Aurrera jarraitu zuten euren lanarekin, ahozko abisu bat eman zidaten, eta azkenean etxera eraman ninduten».

Argi utzi nahi izan du ez zuela drogarik hartu. Poliziak jakinarazi zuen estasi pilulak aurkitu zituela pisuan: «Proba egiteko eskaini nintzen, baina ez zidaten egin. Ez dakit norenak ziren drogak, ezta nola eraman zituzten ere». Szajerrek bere ardura onartu du, eta COVID-19a dela-eta ezarritako neurriak apurtzeaz damutzen dela adierazi. «Ordaindu beharrekoa ordaintzeko prest nago, eta igandean emandako dimisioarekin hartu nituen hartu beharreko ardura politikoak». Igandean, ordea, ez zuen ezer esan festaren inguruan.

Homosexualen aurkako politikaria

Azkenik, barkamena eskatu die bere familiari, bere lagunei eta botoa eman ziotenei. Dena den, eskatu du ez ahazteko politikan eman dituen 30 urteetan zehar egindako ibilbidea akats batengatik, baita egin duen akatsa bere aberriarekin eta alderdiarekin ez lotzeko ere. Fidesz alderdi kontserbadore nazionalistaren sortzaileetako bat da Szajer, eta Hungariako Parlamentuko presidentea izan zen 1994 eta 2002 artean. 59 urte ditu.

Bere aldarri politikoen artean, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzen aurka egitea da nabarmenena, eta bikote homosexualei haurrak adopzioan hartzea debekatzearen aldekoa ere bada.


Summary: Erresuma Batuak onespena eman dio Pfizerren txertoari. COVID-19aren aurkako txerto bati baietza eman dion munduko lehen herrialdea da. 40 milioi dosi erosteko akordioa erdietsi dute Pfizerrek eta Londresek. Datorren astean hasiko dira txertaketekin.

COVID-19ari aurre egiteko txerto bati onespena eman dion munduko lehen herrialdea bihurtu da Erresuma Batua. Gaur goizean jakinarazi dute AEBetako Pfizer enpresaren eta Alemaniako haren bazkide BioNteche-k garatutako txertoa ontzat jo duela MHRA Osasun Produktuen Erregulaziorako Agentziak. Hala, herritarrei txertoa jartzen hasiko da datorren astean, herrialdeko Osasun Ministerioaren arabera. «Laguntza bidean da», adierazi du Matt Hancock Osasun ministroak.

Pfizerrek emaniko azken datuen arabera, txertoak %95eko eraginkortasuna du, eta emaitza onak eman ditu adin guztietako pertsonei eginiko probetan. Hala, «hilabetetako entsegu kliniko zorrotzen eta MHRAk eginiko datuen analisi sakonen ondorio da» gaurko albistea, Osasun Ministerioaren esanetan: «Txertoak segurtasun, kalitate eta eraginkortasun maila zorrotzak betetzen ditu».

Datozen ordu edo egunetan JCVI Txertaketa eta Immunizaziorako Batzorde Bateratuak txertoa jasotzen lehenak izango diren taldeen berri ematea espero da. Halere, horiek osasun langileak eta adinekoak izatea espero da. Erresuma Batuak 40 milioi dosi erosteko akordioa egin du AEBetako enpresarekin.

Atzo, EMA Europako Botiken Agentziak adierazi zuen eurak ere hasi direla txerto horri onespena emateko prozesuarekin. Halere, abenduaren 29rako espero dute onespena ematea. Zertxobait gehiago itxaron beharko da Europako Batasunean Modernaren txertoa erabili ahal izateko. Hura urtarrilaren 12rako onartzea espero baitute.


Summary: Altsasun kamioi baten gainean agerturiko gorpuaren afera ikertzen ari dira. Kamioilariak esan duenez, «Frantzian» gidatzen ari zela «kolpe handi bat» sumatu zuen. Hildako gizonezkoa pasabide batetik erori ote zen aztertzen ari dira foruzainak.

Nafarroako Foru Polizia ikertzen ari da atzo Altsasuko gasolindegi batean geldituriko kamioi baten gainean topaturiko gorpuaren kasua.

NA-1000 errepideko bigarren kilometroan dagoen gasolindegian gelditu zen kamioia, atzo goizaldean. Hainbat bertsioren arabera, atseden hartzeko geratu zen gidaria han; beste batzuen arabera, aurretik «Frantzian» gidatzen ari zela sumaturiko «kolpe handia» zerk eragin zuen aztertzera. Orduan ikusi zuen norbait zegoela kamioiaren gainean.

Larrialdi zerbitzuei deitu zien kamioilariak, eta foruzainek gorpua jaso zuten, eta gidariaren adierazpena.

Auzitegi Medikuntzako Nafarroako Institutura eraman zuten gorpua, eta azterketan ikusi zuten kolpe gogorra zuela garezurrean. Foruzainek adierazi dutenez, hipotesietako bat da gizonezkoa pasabide batetik erori zela kamioiaren gainera. Edonola ere, Frantziako Jendarmeriak hartuko du bere gain ikerketa.

Kamioilariak bere bideari jarraitu zion.


Summary: Barabeltz baratxuri beltza, elikagai preziatua. Barabeltz baratxuri beltza ederra da, oso gozoa, elikagai bikaina eta osasungarria.

Barabeltz baratxuri beltzak testura biguna du, krematsua da. Usain eta kolore bizikoa, zapore leuna du. Elikagai osasungarria da, bikaina, nutrizio onura ugari ematen baititu.

Erabat naturala da. Baratxuri freskoaren heltze eta hartzidura prozesu baten ondorioz lortzen da. Prozesua guztiz naturala da, kontserbatzailerik edo bestelako gehigarri kimikorik erabili gabe. «Baratxuri freskoa ganbera batean jartzen da, hezetasunarekin eta tenperatura jakin batean berrogei egunean; kolorea aldatuz joaten da, zaporea, testura, eta emaitza baratxuri beltza da; ez dauka zerikusirik baratxuri zuriarekin», Xabier Iñarrairaegiren hitzetan.

Baratxuri beltzaren zaporeari umami deitzen diote japonieraz; zapore atsegina esan nahi du. «Bosgarren zaporea deitzen zaio». Izan ere, baratxuri beltzaren jatorria ekialdeko Asian dago, Koreako, Japoniako, Txinako eta Thailandiako sukaldaritzako osagai tradizional bat baita.

Ez da mina eta ez du hatsik eragiten, hartzidura prozesuan hori eragiten duten substantziak desagertu egiten direlako. Gordinik jan daiteke, haragiaren eta arrainen ongailu gisa; kroketa, saltsa eta abarren osagarri gisa; edozein jaki, arroza, pasta, entsalada, garnizio eta abarren ongailu gisa; eta gozogintzan ere bai, pastel, tarta, txokolate eta abarren osagai gisa.

Baratxuri beltza preziatua da, sukaldari ezagun ugarik erabiltzen dute. Besteak beste, Andoni Luis Aduriz, Ramon Roteta, Elena Arzak, Martin Berasategi, Ferran Adria, David Muñoz, Pepe Solla, Rodrigo de la Calle, Francis Paniego eta Mario Sandoval aipa daitezke. Etxeetan ere, gero eta gehiago kontsumitzen da.

Onura ugari

Baratxuri beltzak kolesterola eta triglizeridoak murrizten laguntzen du, arteria koronarioen efektu baso-zabaltzaile garrantzitsua da, eta antioxidatzaileen iturri oparoa. Halaber, estresaren, antsietatearen eta depresioaren kontra eraginkorra da.

Kirolarientzat, errendimendu altuko atletentzat eta ikasleentzat energia emaile naturala da. Proteinatan joria da, eta ehunak leheneratzen eta sortzen laguntzen du. Horrela, kirolari ugarik hartzen dute, gordinik ere bai, Iñarrairaegik azpimarratu duenez: «Futbolariek, mendizaleek, atletismoan, bizikletan edo motoan ibiltzen direnek...».

Baratxuri beltz krema

Barabeltz enpresa baratxuri beltz krema ere merkaturatzen hasi da. «Baratxuri beltza, azala kenduta eta ur pixka batekin nahastuta. Ogi txigortuan zabalduta jateko ederra da. Sukaldean ere oso erabilgarria da, baratxuriari azala kendu beharrik ez baitago, eta mostaza moduan ere balia daiteke arrainarekin, haragiarekin edo nahi denarekin».

Barabeltz baratxuri beltz krema.BARABELTZ

Kalitatea eta gertutasuna

Barabeltz S.L. familia enpresa da. Ugao-Miraballesen (Bizkaia) du egoitza, Usila industrialdean. Elikadura osasungarria eta kalitatezkoa sustatzea da haien filosofia. Horrela, bi irizpide horien arabera erabiltzen dute baratxuri freskoa: kalitatea eta gertutasuna.

Gertuko ekoizleen goi mailako kalitateko baratxuri freskoa da, ohiko ekoizpenekoa nahiz ekoizpen ekologikokoa. «Baratxuri morea erosten dugu, benetako baratxuri morea, kalitate handikoa, eta Nafarroatik ekartzen dugu kopururik handiena».

Era berean, bertakoa bultzatzeko asmoarekin bat, langileak ingurukoak dira. «Diseinua eta instalazio guztiak egin genituenean ere, lan horietan aritu den jende guztia hemengoa izan da. Gainera, arazoren bat egonez gero, zerbitzu teknikoa hemen bertan dago. Bertakoaren edo gertukoaren filosofia da gurea, alde guztietatik begiratuta. Produktua, langileak, instalazioak, denak bertakoak dira».

Barabeltz baratxuri beltza Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako saltoki ugaritan eskura daiteke: janari-dendak, belar-dendak, harategiak... Barabeltzen webgunean ageri dira saltoki guztiak.


Summary: Abusu ikastolak esan du hamar gela itxi behar izan dituela COVID-19arengatik. Gezurtatu egin nahi izan ditu 30 gela itxita daudela dioten albisteak; baheketaren emaitzen zain daude orain zentroan.

«Orain ditugu hamar gela itxita». Bilboko Abusu ikastolako zuzendari Zunbeltz Fullaondoren adierazpenak dira, gaur goizean bertan BERRIAri egindakoak. Gezurtatu nahi izan du atzo, Efe albiste agentziak emandako datuetan oinarrituta, zabaldu zen albiste bat: 30 gela itxi behar izan dituztela COVID-19aren ondorioz.

Joan den ostegunetik dabiltza Abusu ikastolan kezkatuta zentroan agertu diren koronabirus kasuen ondorioz. Lehen Hezkuntzako ume batzuen positiboen berri izan zuten astearen bukaeran, eta domekan Haur Hezkuntzako irakasle baten kasuaren berri ere izan zuten. «Orduan, Osakidetzan eskatu genuen baheketa bat egiteko», azaldu du Fullandok. Baheketa, hain justu, atzo egin zuten, eta, orain, emaitzen zain daude. «Orain arte jaso ditugunetan, ez dugu positibo bakar baten berri izan», jakinarazi du. «Hala ere, Osakidetzatik esan digute 24-48 ordu beharko direla emaitza guztiak eskura izateko».

DBHko ikasleen kasuan, PCR testak eta antigeno probak, bietakoak egin dizkiete. Osakidetzaren hautua izan da, baheketa honetatik test azkarren eraginkortasunaren gaineko ezagutza osatzeko datuak eskuratu nahi baitituzte osasun profesionalek.


Summary: Langabezia jaitsi egin da, baina ia 16.000 langile gehiago daude erregulazioan. Azaroan, 171.963 langabe zeuden erregistratuta, urrian baino 5.416 gutxiago, eta iazko azaroan baino 25.770 gehiago.

Bizitza soziala eta aisialdia murrizteko Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak hartutako neurriek eragina izan dute Hego Euskal Herriko lan merkatuan. Hainbat hilabetez behera egin ondoren, berriro ere handitu da enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean dauden langileen kopurua: azaroaren amaieran 41.714 ziren, hilabete lehenago baino 15.749 gehiago.

Datu txar horrek kontraste handia egiten du langabe kopuruaren bilakaera onarekin. Ohikoa denez, langabeziak behera egin du azaroan, baina aurten inoiz baino gehiago egin du: 171.963 lagun ageri dira langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan, urrian baino 5.416 gutxiago.

Langabezia: jaitsiera historikoa

Koronabirusaren krisiak kolpe gogorra eman dio lan merkatuari, eta horren erakusle da duela urtebete baino 25.770 langabe gehiago zeudela azaroan. Baina, hurrengo hilabeteetan egoera izugarri okertzen ez bada, ez dira beteko aurreikuspenik beltzenak, eta langabe kopuruak ez du gaindituko 200.000 lagunen langa. Bide horretan zihoan udan, abuztuan 185.420 izan baitziren, baina ordutik hona ez du okerrera egin, hobera baizik: abuztuan baino ia 13.500 langabe gutxiago daude orain.

Zerbitzuak izan ziren langabeziaren jaitsieraren motor nagusia irailean eta urrian, hezkuntzari lotutako enplegua dela eta. Azaroan ere zerbitzuetan jaitsi da gehien langabezia (-2.974), baina beste sektoreen ekarpena ere ez da gutxietsi behar. Aeronautikaren arazo latzak gorabehera, industrian 766 langabe gutxiago daude urrian baino, eta 490 gutxiago eraikuntzan, baina portzentualki hobekuntza handiena aurretik enplegurik gabe zeudenen artean gertatu da (-979). Gazteak izan ohi dira horietako asko.

Langabeziaren jaitsierak batez ere gizonei egin die mesede, eta, horren ondorioz, emakumeek langabeen artean duten pisua lau hamarren igo da, %55,8ra arte. Horrela, SEPEren datuak INEren biztanleria aktiboarekin erkatuz gero, emakumeen %14,9 daude lanik gabe, eta gizonen %10,9.

Lurraldeei erreparatuz gero, Nafarroa da salbuespena, han gora egin baitu langabeen kopuruak (+619). Asko murriztu da kopurua Bizkaian (-2.349) eta Gipuzkoan (-1.547), baina, bere biztanleria kontuan hartuta, Arabak eman du daturik onena (-2.139). Ikusi beharko da, ordea, zer gertatuko den hurrengo asteetan, aeronautikan eta autogintzan iragarritako kaleratze gehienak gauzatzen direnean.

Erregulazioak: berriro gora

Enplegua aldi baterako erregulatzeko dosierrean zeudenen kopuruak apirilean jo zuen goia, itxialdia ia erabatekoa izan zenean. Orduan 230.000 langile egon ziren behin-behinean lanetik kanpo, baina kopuru horrek behera egin zuen ekonomia zabaldu ahala. Urrian jo zuen behea (25.955 langile), baina, espero zen moduan, jauzi bat egin du gora azaroan, 41.704raino. Ostalaritzako langileak dira batik bat, tabernak eta jatetxeak itxita egon baitziren ia azaro osoan. Joan den astean zabaldu ziren batzuk Nafarroan, eta horren eragina ikus daiteke datu batean: gehiago dira batez beste aldi baterako erregulazioan egon diren langileak (10.891) hilabetearen amaieran zeudenak baino (10.560). Hau da, pentsa daiteke zerbitzari batzuk erregulaziotik atera dituztela tabernetako jabeek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ordea, kontrakoa gertatzen da, beranduago itxi zituztelako ostatuak —abenduaren 7an—, baina oraindik itxita daudelako; ondorioz, hilabetearen amaieran langile gehiago zeuden erregulazioan (31.149), batez beste, azaroan baino (30.891).

Aldi baterako erregulazioan dauden langileak ez dira langabetzat hartzen, haien kontratuak ez baitaude hautsita, etenda baizik.

Ostatuen itxieraren eragina beste datu batean ere ikus daiteke: autonomoen prestazio berezia 21.344 lagunek jaso dute azaroan, eta urrian 7.653 baizik ez ziren izan. Hau da, ia 13.700 autonomok gehiagok jaso dutela laguntza, beren negozioak itxita daudelako edo oso diru-sarrera apalekin.

Afiliazioak: hilabete motela

Langabe kopurua txikitu egin den arren, ia ez da aldaketarik Gizarte Segurantzaren afiliazioetan. Batez beste, 1.247.587 lagunek kotizatu dute azaroan, urrian baino 180 gehiagok, eta iazko azaroan baino 23.548 gehiagok. Azaroko datu kaskarrena da 2014. urteaz geroztik, nahiz eta egia den azaroak ez duela arlo horretan oso kopuru esanguratsurik ematen. Edonola ere, beste datu kezkagarri batekin uztar daiteke: sinatutako kontratu kopurua ia %15 txikitu da iazko azaroarekin alderatuz gero. Ostalaritza itxita egotearen ondorioa izan daiteke. Gainera, kontratu mugagabeen kopuruak oso maila apalean jarraitzen du: azaroan egindakoen %7,11 baizik ez ziren mota horretakoak.


Summary: Iazko bisitarien %26 hartu ditu aurten Bilboko Guggenheimek. Fundazioaren patronatuak 24 milioi euroko aurrekontua onartu du hurrengo urterako, iazko kopurua bosten bat murriztuz. Euskal artistei buruzko erakusketa bat eta abstrakzioari emakumezkoek egindako ekarpenari buruzko bat izango dituen programa bat ere adostu dute.

Iaz baino lau aldiz jende gutxiago izan da aurten Bilboko Guggenheim museoan. Guztira, 279.476 bisitari jaso ditu urte hasieratik azaroaren 30era bitarte; iaz epealdi berean hartutakoen %26, zehazki. Hain zuzen ere, koronabirusaren eraginez, turismoak eta kulturak bizi duten egoera «zaila» izan da museoaren fundazioaren patronatuko bileran landutako gaietako bat. Atzo egin zuten bilkura museoko arduradunek eta Eusko Jaurlaritzako, Bizkaiko Foru Aldundiko eta Bilboko Udaleko ordezkariek, eta zailtasun horien xehetasunak eman zituen bilkura hasieran Juan Ignacio Bidarte Bilboko museoko zuzendariak.

Bisitari kopurua nabarmen jaitsi dela aitortu zuen bilkuran, baina museoak uztailean eta abuztuan izandako bisitari multzoa ere nabarmendu zuen, zeren eta, neurri handi batean, udako bisita horiek eragotzi baitute zenbakia are murritzagoa izatea. Azken hilabeteotan Bilboko eta mugakide diren herrietako bisitariak bakarrik har ditzaketela ere gogoratu zuten. Edonola ere, sare sozialetan izan duten jarraitzaile kopuruak gora egin duela eta Museoaren Lagunak kanpainarekin bat egiten dutenak gero eta gehiago direla ere oroitarazi zuten.

Aurrekontua eta programazioa

2021erako aurrekontua eta kultur programa ere onartu zituzten bilkuran. Ohar bidez azaldu dutenez, pandemia eta haren ondorioz etorritako krisia kontuan hartuz osatu dute aurreikuspena, eta, hurrengo urteak aurrera egin ahala, turismoaren eta kulturaren arloetan egoerak onera egingo duela aurreikusi dute, esaterako. Hala onartu dute 23.936.932 euroko aurrekontua. Iaz izandako kopurua %20,2 murriztu dute horretarako.

Programazioari dagokionez, datorren urtean ikusgai izango dira, besteak beste, XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako euskal artisten margolanen erakusketa bat, 1920ko hamarkadako planteamendu artistikoen inguruko bat, emakume artistek abstrakzioari egindako ekarpena jasotzen duen beste bat, eta Alice Neel margolariaren erretratu multzo bat.


Goenaga jogurtak, erabat naturalak

Summary: Goenaga jogurtak, erabat naturalak. Goenaga jogurtak kalitaterik handieneko behi esnearekin eginiko jogurtak dira, erabat naturalak. Donostiako Pokopandegi baserrian ekoizten dituzte.

Brown Swiss arrazako behien esnearekin egiten dituzte Goenaga jogurt guztiak Donostiako Pokopandegi baserrian; Brown Swiss arrazako behien esnea kalitate proteiko oso handikoa da, eta proteina kalitatea oso garrantzitsua da Goenaga jogurten ekoizpenean. Horrela, Goenaga jogurtak kalitaterik handieneko behi esnearekin eginiko jogurtak dira, erabat naturalak. Pokopandegi baserrian bizi diren behiak inolako transgenikorik gabeko nahasketa lehor batez elikatzen dituzte, eta nahi adina jaten dute lastoarekin batera. «Bigarak eta esnerik ematen ari ez diren behiak zelaian libre ibiltzen dira, eta esnea ematen dutenak berriz ukuiluan egoten dira, eta robot bitartez jezten ditugu», Goenaga sendiko kideen hitzetan. Jogurtaren ekoizpen osoa egiten dute baserrian. Esnea hotz tankeetan biltzen dute, eta bertatik pasteurizagailuetara banatzen dute. Behin esnea pasteurizatuta, esne hartzigarriak nahastu, eta ontziratu egiten dute. Ondoren, labean sartzen dute. «Behin jogurta egina dagoelarik, hotz kameratara pasatzen ditugu, eta, hurrengo egunean, furgonetan kargatu, eta dendetara banatzen. Esne osoarekin edo esne gaingabetuarekin egiten ditugu jogurtak, eta esneari kentzen diogun esne-gainarekin gurinaren antzeko esne-gain krema ere saltzen dugu, gurina baino koipe gutxiago duena baina erabilpen berbera». Esneak izaten duen tratamendu bakarra pasteurizazioa da; ez dute homogeneizatzen, ez eta estandarizatzen ere. Azken produktuari ez diote azukrerik ez bestelako gehigarririk nahasten. «Garrantzitsua iruditzen zaigu, jogurtari norberak gehitzea gehien gustatzen zaion hori. Nahas dakioke fruta freskoa, marmelada, konpota, zerealak... edota eztiaz gozatu fruitu lehor batzuekin». Lehen sektorea indartuz Goenaga familiak jarri zuen martxan enpresa, 1983an. «Lau urtez hona, Pokopandegi baserriko gestioa hiru anai- arrebon eskuetan hartu genuen,baserriaren etorkizuna bermatuz. Gure nahia, lehen sektorea, ezinbesteko sektore delarik, indartzea da, lanbide duin eta errentagarria ahalbidetzea, lanbide erakargarria izan dadin gure ondorengoentzat. Horretarako, ezinbestekoa da baserri lan gogorretarako gaur egungo tegnologia aplikatzea eta salmentaren prezioen kontrola izatea. Baserriak enpresa gestioa izan behar duela argi dugu. Eta bide batez, une larri hauetan, lankide eta bezero guztiei, gure proiektuan eta produktuengan duten konfiantza eskertu nahi diegu, mila esker guztiei».


Artzain gazta paregabea

Summary: Artzain gazta paregabea. Gazta ardi latxaren esnearekin egiten duten ehun artzain baino gehiago aritzen dira Artzai Gazta elkartean. Gazta paregabea ekoizten dute, beren artaldeetako ardien esnearekin.

Guztira, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 105 artzain biltzen ditu Artzai Gazta elkarteak. Beren artaldeetako ardi latxen esne gordinarekin egiten dute gazta. Gazta bikaina, herritarrek atsegin handiz eskuratu eta dastatzen dutena. Martxoan eta apirilean izan zen alarma egoera kaltegarria izan zen artzainentzat. Izan ere, sasoi horretan gazta egiteko garai gorenean zeuden, kamerak gaztaz beterik, eta salmentek jaitsiera handia izan zuten, ekoizpenaren zati handi bat etxetik bertatik saltzen baitute, baserritik. Horrela, zenbait artzainek esnea saldu behar izan zuten gazta gehiago gordetzeko tokirik ez zutelako. Egoera larri hori ikusita, Artzai Gazta elkarteak eta Idiazabal sor-markak hainbat egitasmo martxan jarri dituzte jakinarazteko eremu bakoitzean non eskura daitekeen elkarteko artzainen gazta eta zer artzainek banatzen duten gazta etxez etxe. Sare sozialetan eta webguneetan hedatu da informazio hori, eta harrera ona izan du bezeroen artean. Izan ere, Artzai Gazta elkarteko artzainen gazta bikaina izateaz gain, bezeroek garrantzia ematen diote bertako, hurbileko eta kalitatezko produktua izateari.

Gazta bikaina egiten dute.ARTZAI GAZTA

Artzainek bezeroarengana iristeko modu berriak aurkitu dituzte, eta, era berean, herritarrak jabetu dira bertako produktuak kontsumitzearen garrantziaz, bertako ekonomia eta artzaintza eredu estentsiboa, eta modu iraunkorrean egiten den ekoizpena bizirik mantentzeko. Artzai Gazta elkarteko gazta bat erostea ez baita gazta bat erostea bakarrik; atzean beste hainbat kontu daude: larreak, ardi latxa eta bertako arraza honen hobekuntza, gure mendi, belardi eta paisaia zoragarrien kudeaketa, gure ardi latxen esne gordinez gazta egiteko era tradizionala… Azken batean, artzainek arreta eta grina erakusten dituzte beren bizimoduan, kontsumitzaileari gazta honen jatorria eta kalitatea bermatu ahal izateko.


Arabako patata, kalitate aparta

Summary: Arabako patata, kalitate aparta. Udapa kooperatibak kalitate goreneko Arabako patata merkaturatzen du. Patata freskoak ez ezik, zurituak eta egosiak ere bai.

Patata Euskal Herriko gastronomian oso nabarmena den produktu bat da, herritarrek modu batean edo bestean ia egunero jaten dutena. Gaur egun, Arabako patata kalitate goreneko elikagaitzat hartzen dute kontsumitzaileek, klimari, lurrari eta tradizioan oinarritutako laboreari esker. Arabako lurrek ematen duten produktu estimatu hori merkaturatzen du Udapa kooperatibak. Patata freskoak ez ezik, zurituak eta egosiak ere bai. Naturalak dira, inolako kontserbagarririk eta gehigarririk gabekoak, goi mailako kalitatea dutenak. Izan ere, Eusko Label sor-markak ezarritako kalitate azterketa zorrotzak gainditzen dituzten patatak ekoizten ditu. Hau da, ingurumenarekiko errespetu osoz erein, hazi eta bildu ondoren, patatarik onenak hautatzen dira kontsumitzaileari elikagai osasungarria, homogeneoa eta kalitatezkoa eskaintzeko. Proiektu kooperatibo berezia Udapa bigarren mailako kooperatiba bat da, eta bertan aritzen dira nekazariak, langileak eta Laboral Kutxa. 1993. urtean sortu zen, patataren ekoizpena hobetu, eraberritu eta profesionalizatu nahian, eta gaur egun oraindik xede eta ilusio horrekin dihardu. Gainera, proiektuaren barruan nekazariak daudenez, nekazariak beraiek kooperatibako bazkideak baitira, Udapak momentu oro harreman zuzena dauka patatekin, eta horrek ekoizpen prozesu guztia kontrolatzeko modua ematen dio. Proiektu kooperatibo berezia da Udapa, haren xede nagusia ez baita soilik dirua irabaztea, baizik eta haren konpromiso nagusien artean daude, besteak beste, bazkideen eta langileen ongizatea bermatzea, bertako patataren ekoizpena bultzatzea, gizartearen garapena era jasangarrian sustatzea eta kalitatezko produktuak merkaturatzea. Azken helburu hori gauzatzeko, patataren ekoizpen prozesu guztia kontrolatu ez ezik, berrikuntzari ere berebiziko garrantzia ematen dio. Ildo horretatik, eta egungo kontsumitzaileen beharrak asetzeko asmoz, urte honen hasieran osasuntsuak eta prestatzeko errazak diren produktuak merkaturatzen hasi da Udapa Facil markapean. Patatak zurituta, era desberdinetan moztuak, lurrunetan egosirik eta hutsean ontziratuta aurkezten dira, inolako kontserbagarririk edo alergenorik gaineratu gabe. Modu horretan, kontsumitzaileek patata oinarri duten errezetak era azkar, erraz eta gozoan presta ditzakete. Ingurumena eta elkartasuna Bertako produktuaren ekoizpena sustatzeko, patata erein aurretik uztaren prezioa adosten da nekazariekin batera, kontratu berezien bidez. Gainera, Arabako patataren ekoizpena bultzatzeaz gain, Udapak baliabide naturalak eta natura zaintzen ditu, eta ingurumena babesteko proiektu ugaritan murgilduta dago. Halaber, gizartearen garapena bultzatzeko, gobernuz kanpoko hainbat erakunderekin lan egiten du, zenbait proiektu aurrera eramanez. Agian, horien artean garrantzitsuena Alboan gobernuz kanpoko erakundearekin batera Kongon azken hamabi urteotan garatzen ari den proiektua da, hango sesamo ekoizleen artean kooperatibak sortzen lagunduz.


Summary: 629 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta positibo tasa %5,9koa da. Zazpi eguneko intzidentzia metatuari dagokionez, «muturreko arrisku» taldetik atera da Nafarroa: 114 kasu dira 100.000 biztanleko.

Kasu kopuruak eta positibo tasak gora egin zuten atzo Hego Euskal Herriko lurralde gehienetan. Atzo, 10.663 PCR eta antigeno proba egin zituzten Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, eta horietatik 629k eman zuten positibo COVID-19an (bezperan baino 76 gehiago). Positiboen ehunekoetan igoera apala atzeman zen: %5,9koa da orain.

Lurraldeka, Araban eta Bizkaian erregistratu dituzte igoera nabarmenenak: 101 positibo Araban (aurreko egunean baino 30 gehiago) eta 257 Bizkaian (35 gehiago). Gipuzkoan, igoera askoz apalagoa da: 195 positibo, astelehenean baino 9 gehiago. Nafarroan, berriz, behera egin dute adierazle guztiek: beste 65 COVID-19 kasu atzeman zituzten atzo, Osasun Departamentuaren behin-behineko datuen arabera. Abuztuaren 17tik izan den daturik apalena da, eta, laugarren egunez jarraian, ehun positiboren langatik behera dago herrialdea. Bezperan baino PCR eta antigeno proba gutxiago egin ziren asteartean (1.725), baina, hala ere, positibo tasak behera egin zuen: %3,7 da orain.

Ospitaleen egoerari buruzko datuak ere eman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak: atzo, 47 pertsona ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian COVID-19aren ondorioz, eta 160 pertsona daude Zainketa Intentsiboetako Unitateetan. Nafarroako ospitaleetako egoeraren berri ematekoa da Nafarroako Gobernua ere datozen orduetan.

Bestalde, azaroaren 23tik 29ra arteko astean 112 pertsona hil ziren Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, izurriaren ondorioz. Nafarroako Gobernuak egunetik egunera ematen du COVID-19ak eragindako heriotzen berri, baina, Santos Indurain kontseilariak gaur azaldu duenez, azken egunean ez da izurriari loturiko heriotzarik erregistratu.

Nafarroako intzidentzia metatua, behera

Azken egunetako datuen argitara, bestalde, «muturreko arriskuan» dauden erkidegoen multzotik atera da Nafarroa, zazpi eguneko intzidentzia metatuari dagokionez. 114 kasu daude oraintxe herrialdean 100.000 biztanleko —muturreko arriskutzat hartzen da 125 kasutik gora izatea—.

Nafarroa, hala ere, muturreko arriskuan dago oraindik, beste bi adierazleren arabera: 14 egunetan metatutako intzidentzian (262 kasu 100.000 biztanleko) eta ZIU oheen okupazioan (% 25,58). 14 eguneko intzidentzia metatua handia da Hegoaldeko gainerako herrialdeetan ere: 100.000 biztanleko 368 kasu Araban, 352 Bizkaian, eta 538 Gipuzkoan.


Summary: ‘Gauzak direna balira’ liburua aurkeztu du Joseba Sarrionandiak Kubatik. Habanako gaukariaren hirugarren liburukia gaur aurkeztu dute, Donostian, eta idazleak bidalitako bideoa eman dute bertan.

Bizitzea ez al da oso arriskutsua? (2018) eta Airea ez da debalde (2019) Habanako gaukaria-ren lehen bi aleak osatzera dator Gauzak direna balira, Joseba Sarrionandiaren azkeneko liburua, eta aurreko biek bezala, egunkari forma du. Gaur aurkeztu du liburua Pamiela argitaletxeak Donostian, eta ekitaldian izan dira Dana Moya kantaria, Gotzon Garaizabal argazkilaria eta Fernando Rey edizioaren arduraduna. Protagonismoa, ordea, Sarrionandiak berak hartu du, Habanan bertan hari grabatutako hamasei minutuko bideo bat eman baitute saioan.

Orain dela lau urte jakin zen Etxepare Euskal Institutuak Habanako Unibertsitatean zabaldu zuen Euskara eta Euskal Kultura irakurletzaren arduraduna izango zela Sarrionandia, eta orduan eman zien BERRIAri eta beste zenbait komunikabideri elkarrizketa luzea idazleak. Aurreneko aldia da, ordea, bideo baten bitartez bere liburu bat aurkezten duena.

Gaurko aurkezpenerako prestatutako hitzaldian, Sarrionandiak azaldu du Gauzak direna balira, egunkari bat izanda ere, ez dela «egunkari intimo» bat, «baizik eta ingurua eta mundua ulertzeko saiakerak». Gaukaria izanda —alegia, gauez idatzitakoa—, opakutasunera jotzen du liburuak, eta idazleak berak esan duenez, bera saiatu da «ilargiaren sekretario» lana egiten.

«Liburu bakoitza da egitura bat, idazmolde bat», Sarrionandiaren arabera, eta Gauzak direna balira-k, aurreko bi lanek bezala, egitura bati segitzen dio. «Forma oso konkretua dauka, egitura berezia, baina beti behar da egitura bat askatasuna izateko; askatasuna ez da ezerezean eraikitzen. Behar dira baldintza batzuk».

Literatura bilaketa prozesu batekin alderatzen du Sarrionandiak. «Bilatzen duzu zerbait beharbada ez dagoena. Behintzat ez da gauza estatiko bat eta erreal bat. Baina funtzionatzen du ortzemuga bezala. Bila zoaz, baina ez duzu aurkitzen; ez literaturan, ez politikan». Gainera, bilatzen den hori aldakorra ere badela uste du idazleak. «Esaterako, [Gabriel] Arestirentzat euskararen salbazioa gizarte komunista batean izango zen. Geroko belaunaldi gazteagoetan nahi genuen edo bilatzen genuen mirakulu literario bat, eta, orain, azkenaldian gizartea aldrebestu denez edo hainbat proiektuk frakasatu dutenez, gaude Orinokoan erdi galduta bezala. Puntu imajinario eta utopia horren bilaketan; bai literaturan, bai bizitzaren beste arlo horietan».

Literaturaren «Dorado imajinarioetara» iritsi ez arren, bilaketak berak «lanaren nekea» arintzen duten plazerak badituela uste du Sarrionandiak. «Liburu hau idazten ere plazer txiki horiek sentitu ditut, esaterako, hitzetan. Hitz batzuk aurkitu ditut, urre txiki batzuk». Gainera, euskaraz idazten duen aldetik, «komunitate» baten parte ikusten du bere burua idazleak. «Literatura egiteko orduan, niri ez zait interesatzen dirua... edo ez daukat ikuskizunean parte hartzeko anbiziorik. Baina pribilegiatua sentitzen naiz komunitate baten parte izateagatik». Hain zuzen ere, edertasuna bilatzeko modu bat baino gehiago, literatura «bizitza komunitarioan» parte hartzeko formatzat dauka Sarrionandiak.

Ur sakonetan

Fernando Reyk Sarrioandiaren beste liburu baten aipamena egin du, Gauzak direna balira editatzeak eman diona azaltzeko: «Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak liburuan, Sarrionandiak esaten du itzultzailea irakurle pribilegiatua dela, eta nik hori askotan sentitu izan dut itzultzaile aritu izan naizenetan. Oraingo honetan itzultzaile ez, baizik eta editore eta zuzentzaile lana tokatu zait, eta lantegi honetan ere irakurle pribilegiatua sentitu naiz. Aukera izan dut testua askotan irakurtzeko, idazlearekin hamaika aldiz hitz egiteko honetaz eta hartaz, eta saiakeraren ur sakonetan sartzeko».

Sakonera horietan «denetarik» aurki daitekeela nabarmendu du Reyk: jendearen bizitza asaldatzen eta gozatzen duten gertakari txiki eta handiei buruzko gogoetak, euskarari buruzkoak, orainari eta iraganari egindako begiratua, umore tantak, ironia, Euskal Herria, Katalunia, pandemia, Ernesto Cardenalen oroitzapena, Luis Eduardo Auteren kanta ezagunenaren itzulpena, indigenek jasandako izugarrikeriak, kapitalismoaren kontraesanak, sorginak, kanibalismoa... «Bada kontu bat nik nabarmenduko nukeena: euskaldun esklabistei buruzko gogoeta luzea egiten du, aipamenak eta kronikak bilduz».

Horiek guztiek saiakera berezi bat osatzen dute, Pamielakoaren ustez: mimoz prestaturiko edari bat. «Dosi txikitan eskaintzen dizkigu bere gogoetak, hemengo eta hango liburuetan aurkitutako gauzak, egunerokoan bizi izandakoak, jakinduria, ironia, ikerketa lana, eta, apaltasunez, galdera bat egiten digu: nik hau aurkitu dut, nik hau pentsatu dut... zuk zer uste duzu?».


Euskal kola, freskagarri bikaina

Summary: Euskal kola, freskagarri bikaina. Euskola markak Euskal Herrian ekoitzitako kola edari freskagarri bikaina merkaturatzen du, Euskola Original eta Euskola Zero izenpean.

Euskal Herrian ekoitzitako kola edari freskagarri ederra eskaintzen du Euskola markak, bi motatakoa; Euskola Original izenekoa eta Euskola Zero izenekoa. Euskolak Bardozen (Lapurdi) dauka bere produkzio gunea, eta bertako ekoizpen dinamikan murgildurik dago. Urte honen hasiera Euskola markarentzat garai garrantzitsua izan da. Edari orekatua eskaintzeko helburuarekin, kola edaria egiteko bere errezeta berriz landu du. Horrela, Euskola Original izenekoa lurrin naturalekin egina da, eta kola edari industrialek baino %15 azukre gutxiago du. Halaber, Euskal Herriko azukrerik gabeko lehen kola eskaintzeko asmoz, Euskola Zero izeneko edaria ekoizteko errezeta bat sortu dute. Kaloria gutxiago duen edari freskagarria da, egarriari aurre egiteko eta osasuna zaintzeko ezin hobea. Bai Euskola Original bai Euskola Zero edariak 33 zentilitroko eta litro bateko PET plastikozko botiletan eskura daitezke, eta 33 zentilitroko berinazko botiletan ere bai. Basajaunaren omenez Berritze horrek Euskola markaren irudi eta nortasun berriekin bat egiten du, non Basajauna pertsonaia nagusia den, eta pop gisako etiketa grafiko batean irudikatua den. «Euskal mitologiarekin jolastuz, Euskolak pertsonaia jakintsu honi omenaldi bat egiten dio», Euskola markako arduradunen hitzetan. Basajaunek, oihaneko jaunak, mendiaren ezagutzaile handia izanik, euskal mendiak eta Pirinioak zeharkatzen zituen indarrik egin gabe. Bere ikaragarrizko gorputza, erraldoia eta iletsua, ezaguna da. Euskal mendietan bizi izan da gaur egungo pertsonak baino lehen. Jakintsu handia izanik, nekazaritza, burdingintza eta errotaritza teknikak deskubritu zituen. Gizakiak, amarruz eta desafioekin, Basajaunen jakintza ebasten saiatu ziren. Hain zuzen ere, Euskola edariarekin, gorazarre egiten diote Basajauni: «Gure izaki maitagarriari, lurrina naturalekin Euskal Herrian produzitua, Bardozen. Basajauni esker, Euskolaren errezeta sekretu berezia badugu, eta babestuko dugu».