Summary: Harrabotsa piztu du Iruñeko Santa Engrazia zubiaren moldaketak. Zubitik eroritako harri bloke handiak granitozko harriekin ordezkatu dituzte, eta hasierako itxura aldatu zaio zubiari. Ez da Nafarroan zaharberritze desegoki bat egiten den lehen aldia.

XII.mendeko zubi gotikoa da Iruñeko Santa Engrazia zubia. Iruñeko Arrotxapea auzoa Gipuzkoa hiribidearekin lotzen du, eta San Pedroko eta Santa Magdalenako zubiarekin batera, hiriko zubirik zaharrena da. Azken egunetan zubia zaharberritzeko lanetan ibili dira, eta harrabotsa piztu du azken emaitzak. Orain arteko zubiarekin antz txikia baitu moldatu ondoren geratu den zubiak.

2017an erori ziren lehen harri bloke handiak zubitik, eta geroztik etengabea izan da harri txikien eroria. Hori dela eta, zubia konpontzea erabaki zuen Iruñeko udalak. Zubiaren itxura originala mantendu beharrean, ordea, zubiak galdutako harri bloke horiek granitozko piezekin ordezkatu dituzte, eta itxura ezberdina du orain zubiak.

Batek baino gehiagok alderatu dute Iruñeko Santa Engrazia zubian gertatutakoa Borjako (Espainia) Ecce homo koadroarekin gertatutakoarekin. Ecce homo kadroa, zaharberritze desegoki baten ondorioz, guztiz hondatuta eta desitxuratuta geratu zen, eta mundu guztian egin zen ezagun zaharberritzea. Ez dago Borjara joan beharrik, ordea, horrelako zaharberritze desegokiak ikusteko. Nafarroan bertan ezagun egin zen Lizarrako San Jurgiren figurarekin gertatua.

2018an, Lizarrako San Migel parrokian zegoen San Jurgiren figura desitxuratu zuten gaizki egindako zaharberritze batean. Apaizak bertze itxura bat eman nahi zion figurari, eta herriko eskulangile bati eskatu zion figura konpontzeko. Eskulangileak egurrezko piezaren ezaugarriei jaramonik egin gabe pintatu zuen pieza. Polikromia guztiak estali zizkion gainetik ezarririko pinturak, eta erabat desitxuratua geratu zen San Jurgiren figura.

San Jurgiren figuraren zaharberritze prozesua, Nafarroako Gobernuko ondare historikoaren artxiboan, Iruñean. Argazkia: Jagoba Manterola.

Herritar baten deiari esker jakin zuen Nafarroako Gobernuak gertatutakoa, eta figura Nafarroako gobernuko ondare historikoko artxibora eraman eta bertan konpondu zuten langileek. Azetona eta kotoia erabiliz kendu zuten pintura berria, eta, polikromia originalak kontserbatu zirenez gero, horiek osatu zituzten pinturak kaltetutako eremuetan.

Ondare historikoaren zaharberritzea egiteko protokoloa zehaztua du Nafarroako Gobernuak. Protokolo horren arabera, edozein zaharberritze edo aldaketa egiteko orduan, gobernuaren baimenarekin egin behar da, eta beti profesionalek egin behar dute. Zaharberritze horiek ongi egiten direla ziurtatzeko, gobernuak esku hartzen du lanek irauten duten bitartean.


Summary: AstraZenecaren dosi gehiago jasoko dituzte gaur Osasunbideak eta Osakidetzak. Espainiako Gobernuak jakinarazi du gaur banatuko dituela AstraZenecaren dosiak. Ipar Euskal Herrian 65 urtetik gorakoei ere emango diete txerto hori.

Gaur jasoko dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak AstraZenecaren txertoaren dosi gehiago, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak adierazitakoaren arabera. Orain arte, AstraZenecaren 49.100 dosi jaso dituzte Hego Euskal Herrian. Frantziako Gobernuak txerto horren dosiak 65 urtetik gorakoekin ere erabiliko dituela jakinarazi du, Eskoziako ikerketa batek izan dituen "emaitza pozgarriak" direla eta.

65 eta 75 urte arteko Ipar Euskal Herriko biztanleak AstraZenecaren txertaketa planaren parte izango dira. Horrela adierazi zuen atzo Olivier Veran Frantziako Gobernuko Osasun ministroak. Gaur baieztatu dute erabakia, argudiaturik Eskozian egindako ikerketa batek erakutsi duela "nabarmen" jaisten direla ospitaleratzeak txerto horrekin ere. Dena den, AstraZenecaren dosiak hartzeko muga 75 urtetan jarri du gobernuak, hortik gorakoak Pfizer edo Modernarekin txertatuko dituztela baieztatu baitu Veranek.


Summary: EBk hilaren 17rako izan nahi du prest bidaiatzeko ziurtagiriaren proposamena. Baimen Berde Digitala delakoak adieraziko du pertsona batek txertoa jaso duela, berriki test diagnostikoetan negatibo eman duela edo koronabirusa pasatu duela.

Joan den asteko Europako Batzordearen goi bileran patxada handiarekin landu beharreko gaia zela esan bazuten ere, Ursula Von der Leyen EBko presidenteak agindu zuen atzo hil honen 17an bertan prest egongo dela bidaiatzeko ziurtagiriaren proposamen bat. Baimen Berde Digital izenez bataiatu dute ziurtagiri hori. Hori hala, Europako Batzordeak hilaren 17rako izan nahi du prest mugikortasuna berreskuratzea ahalbidetuko duen ziurtagiria, eta hilaren 25ean estatukideek duten bileran onartzea da helburua. Agiriak erakutsiko du bidaiariak txertoa jaso duela, PCR edo antzeko proba diagnostikoetan negatibo eman duela edo antigorputz testen bidez gaixotasuna pasatu duela. Uda baino lehen martxan egotea espero du Europako Batasunak.

Ziurtagiri hori udarako prest izateko presioa egiten ari dira azkenaldian hainbat herrialde, Espainia eta Grezia tartean, eta Von der Leyenek atzo lehen aldiz esan zuen agiri hori «turismoa sustatzeko tresna» izan litekeela. Izan ere, Europako Batzordeak susmoa dauka turismoaren menpeko diren estatu kideek aldebiko akordioak egingo dituztela udan bidaiariak hartzeko, eta halakorik ekiditeko modu bat bilatu nahi du.


Summary: Saudi Arabiako printzea salatu du RSF elkarteak, kazetariei jazartzeagatik. Jamal Khaxoggiren hilketan eta beste 34 kazetariren kasuetan oinarritutako txosten bat aurkeztu du RSF Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak, Alemaniako auzitegi batean. Mohamed Bin Salman Saudi Arabiako printze oinordekoari eta haren gobernuko beste zenbait kideri gizadiaren aurkako krimenak egotzi dizkie.

Alemaniako Karlsruhe hiriko auzitegi federaleko fiskalburuari 500 orriko txosten bat aurkeztu dio RSF Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak, eta Saudi Arabian kazetarien aurkako jazarpena «orokorra eta sistematikoa» dela jaso dute bertan. 35 kasutan oinarritu dute txostena, eta horietako bat da Jamal Khaxoggi kazetariaren hilketa. Atxilotutako eta kartzelatutako kazetarien kasuak dira gainerakoak.

RSFk azaldu du gizadiaren aurkako krimenak pairatzen dituztela Saudi Arabiaren aginduz atxilotzen dituzten kazetariek, eta horietako zenbait zerrendatu ditu: homizidioak, torturak, sexu indarkeria, desagerpenak, askatasunaren kontrako erasoak eta jazarpena. Adierazi du mehatxupean daudela erregimenaren aginduz preso hartutako Saudi Arabiako kazetari guztiak; eta, bereziki, gobernua auzitan jartzen dutenak.

Horien bultzatzaile izateagatik, erakundeak gizadiaren aurkako krimenak leporatu dizkie Saudi Arabiako printze oinordeko Mohamed Bin Salmani eta haren inguruko beste lau funtzionariori. Horien artean dago printze oinordekoaren aholkulari ohi Saud al-Qahtani. Herrialde horretako gobernuak kazetariei erasotzeko eta isilarazteko hartzen dituen neurrien erantzule egin ditu RSFk bost lagun horiek.

Joan den astean, AEBetako CIA Inteligentzia Agentzia Zentralaren txosten batek Jamal Khaxoggiren hilketarekin lotu zuen Bin Salman. Txosten horretan ziotenez, Khaxoggi hil zutenean Bin Salman zen herrialdeko agintari gorena, eta haren gertuko aholkulariek eta segurtasun langileek parte hartu zuten hilketan. RSFren ustez, txosten horrek berresten du kazetarien eta herritarren aurka Saudi Arabian egindako krimenak printze oinordekoaren borondatez gauzatzen direla eta sistema politiko baten parte direla.

Alemaniako Justiziarekin itxaropena

RSFk ohar batean azaldu duenez, Alemaniako Justiziara jotzea erabaki dute, «horrelako salaketa bat jasotzeko» egokiena hori dela iritzita, uste baitu «nazioartean egindako krimenak epaitzeko eskumena» duela, eta Alemaniako auzitegiek hainbatetan adierazi baitute «nazioarteko kriminalak prozesatzeko borondatea». Gainera, RSFk azaldu du Alemaniako Gobernuak eskatua duela Khaxoggiren kasua eta Raif Badawi blogariarena —zortzi urte daramatza preso— argitzeko, eta prentsa askatasunaren nahiz kazetariak babestearen alde egin izan duela.

Prentsaren aurrean aurkeztu du txostena erakundeak, gaur goizean. RSFren Alemaniako zuzendari Christian Mihrek nabarmen du zein garrantzizkoa den txostenak jasotakoa ikertzea. «Mundu guztian gauza berria litzateke Alemanian ikerketa bat zabaltzea Saudi Arabiak gizadiaren aurka egindako krimenen inguruan», adierazi du. Alde horretatik, fiskalburuari eskatu dio egoera azter dezala, «ikerketa formal bat garatu ahal izateko eta atxilotze aginduak emateko». Horretarako aurrekaritzat hartu du Mihrek joan den astean Koblenz hiriko auzitegi batek Siriako zerbitzu sekretuetako kide ohi Eyad Alghareibi jarritako zigorra. Lau urte eta erdiko zigorra ezarri zioten, Baxar al-Assaden agintepean egindako krimenengatik.

Saudi Arabian kazetarien aurkako krimenak modu orokorrean aztertzea eskatzen duen lehen salaketa da gaur aurkeztutakoa, Cristophe Deloire RSFko idazkari nagusiak zehaztu duenez, eta adierazi du ikerketa formal bat zabaltzea dela helburua, erantzuleak identifikatzea eta epaitzea. Horregatik, "historikotzat" jo du egindako urratsa. Aitortu du auzia luzatu egingo dela, baina, era berean, Alemaniako Justiziak txostena aintzat hartuko duela uste du.

Hatice Cengiz ikertzaile eta Khaxoggiren bikotekideak adierazi du «egia azaleratu» dela kazetariaren kasuan, baina hori ez dela nahikoa, eta hilketaren egileak «auzipetzeko eta zigortzeko» eskatu du: «Ezin dugu onartu hiltzailearen aurka ezer ez egitea, berriz gertatzeko arriskua baitago». Horregatik, ikerketaren barruan bere testigantza emateko borondatea agertu du.


Summary: Osasunako lehendakari ohi Miguel Artxanko inputatu dute, enbargoa eragozteko dohaintzak egiteagatik. Artxankorekin batera, haren emaztea eta bi semeak ere inputatu dituzte. 'Osasuna auziko' enbargoei ihes egiteko dohaintzak egitea leporatzen diete.

Osasuna auziagatik zigortutako Miguel Artxanko eta haren emazte eta bi semeak inputatu ditu Iruñeko Instrukzio Auzitegiko 2. salako epaileak. Bere ondarea babesteko ondasunak semeen eta emaztearen izenean nahita jarri izana egozten diote Artxankori, Osasuna auziagatik zigortu zezaketela eta. Auzitegiak 2014an ireki zuen auzia, eta 2015ean artxibatu zuen, Artxankok martxan zituen auzietan sententzia eman arte. Iragan urteko apirilaren 23ean zigortu zuen Nafarroako Auzitegiak Artxanko, eta horren ondotik etorri da berriz ere kausa hori irekitzeko prozedura.

Epaileak adierazi duenez, Artxanko jakitun zegoen Osasunako zuzendaritza karguan egiten ari zen delituez. Delitu horietatik etor zitezkeen diru erantzukizunei ihes egiteko asmoz, 2014ko irailean eskritura publiko bat egin zuen, emaztearekin batera osatzen zuen ezkontza sozietatea hausten zuena. Hala, ordura arte bienak ziren ondasunen parte handi bat emaztearen esku geratu zen.

Artxankoren esku geratu ziren Iruñean zuten etxebizitza bat eta garaje bat. Emaztearen esku, berriz, familia bizi zen etxebizitza, eta Iruñean eta Donostian zituzten bi garaje. Denera, 254.000 euroan baloratu zuten Artxankoren esku geratutakoa, eta 454.000 euroan, berriz, emaztearen esku geratua. Eskritura berean adostu zen 200.000 euroko soberakina Osasunako presidente ohiak emazteari egiten zion «dohaintza» gisa hartzen zela, eta hark «eskertuta» onartzen zuela.

Egun berean, Artxankok bere zuen etxebizitza dohaintzan eman zion semeetako bati, eta bertze higiezin baten jabetza soilaren erdia bertze semeari.

Horiek horrela, Osasuna auziagatik epailea hiru milioi euroren erantzukizun zibilak ziurtatzeko ondasunak aurkitzen hasi zenean, 129.177,48 euroren ondasunak baino ezin izan zituzten aurkitu haren izenean.

'Osasuna auzian' zigortua

Iazko apirilean, Miguel Artxanko Osasunako presidente ohiari sei urte eta zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri zion auzitegiak, bidegabeko jabetzeagatik, kontuak faltsutzeagatik eta kirol ustelkeriagatik. Gainera, 900.000 euroko isuna ordaintzeko zigorra jarri zion kirol ustelkeriagatik. Auzi hartako bederatzi zigortuek 2,340 milioi euro eman beharko dizkiote Osasunari kalte ordainetan, hots, 2012tik 2014ra klubeko altxortegitik modu irregularrean atera zuten diru kopurua. Artxanko, gainera, klubari 1.000 euro itzultzera zigortu zuten, dietak behar ez zen bezala kobratzeagatik.

Hori gutxi ez, eta 2020ko irailean Nafarroako Probintzia Auzitegiko 2. salak bi urte, lau hilabete eta hamabost eguneko espetxe zigorra eta 2.666.950,67 euroko isuna ezarri zizkion Artxankori, Ogasun Publikoaren aurkako bost delituren egile gisa. Erantzukizun zibil moduan, Nafarroako Zerga Ogasunari 6.838.018 euroko kalte ordaina ordaintzera kondenatu zuten.


Summary: Semeen torturak aurpegiratu zizkion apaiz bati Gorka Knorren amak 1975ean. Musikari eta politikariak argitara eman du Teresa Borras amak Gasteizko San Pedro elizako parrokoari bidalitako gutuna. Bere haurretako seik pairaturiko torturen berri eman zion, eta mezan Francoren alde otoitz egiteko erregutzeari uzteko eskatu zion.

Gorka Knorr musikari eta politikariak bere fitxategi pertsonaletako aleak sare sozialetan argitaratzen jarraitzen du. Aurrekoan, lehenengo kontzertua eman zueneko argazkiak plazaratu zituen, eta gogoratu zuen orduan Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur izan zuela laguntzaile gitarrarekin, hau da, urte batzuk geroago desagerraraziko zuten ETA pm-ko kidea.

Oraingoan, amak idatzitako gutun bat argitaratu du. «Neure ama, Teresa Borras, benetako Ama kuraia izan zen», idatzi du Twitterren. «Begira zer esaten zion bere parrokiako apaizari, zeinak gonbidatzen zuen 'Francisco estatuburuaren' alde otoitz egitera». Knorrek nabarmendu du gutuna 1975ko maiatzaren 7koa dela, eta, beraz, diktadorea oraindik bizirik zegoenekoa. Urte hartako azaroaren 20an hil zen.

Bere semeek pairaturiko torturen salaketa gordina egin zuen Borrasek gutunean, eta, apaizari esan zion pentsatzeko biktimak nola sentitzen diren Francoren alde otoitz egiteko eskatzen entzuten diotenean.

Juan Ruiz De Escudero apaizari bidali zion Borrasek gutuna, Gasteizko San Pedroko parrokiara. Horko eliztarra dela adierazten dio testuan, eta Enrike Knorren «eta beste 11 seme-alabaren» ama. Azaltzen dio seme-alabetako sei pasatu direla kartzeletatik, eta apaizak horietako bat (Enrike) ezagutzen duela gogorazten dio, Ramiro de Maeztu institutuan lan egin baitzuen, elizgizonak hura zuzentzen zuenean.

Borrasek kontatzen du Enrikek urtebete egin duela preso Langraiz Okako kartzelan, eskolak emateko materiala erosi ondoren Baionatik bueltan atxilotua izan ostean. «Guardia Zibilak Irunen [Gipuzkoa] duen kuartelera eraman, eta hamabi orduz modu basatian jipoitu eta torturatu zuten». Seme-alabetako beste hiru Bartzelonan bi urte lehenago atxilotu zituztela gaineratzen du: «Horietako bi adin txikikoak ziren. Hori ez zen oztopo izan tratu krudela jasotzeko». Kontatzen duenez, Jose Luis gazteari eskuak bizkarrean lotu zizkioten, orkatilaren altueran, eta horrela zegoela etengabe ibiltzera behartu zutela. «Nekearen nekeaz ibiltzeari uzten zionean, kanaberekin jotzen zuten Brigada Sozialeko bi morroik».

Iraganeko kontua dela adierazten du Borrasek gutunean: «Gorpu zaurituak sendatu ziren, baina nire ama arima haragi bizitan dago oraindik». Baina, orduan, zuzenean heltzen dio apaizari: «Xehetasun horiek guztiak ematen dizkizut irudika dezazun nola sentitzen naizen ordu bateko mezetan entzuten zaitudan bakoitzean 'gure estatuburu Franciscoren alde' otoitz egiteko eskatzen».

Inoiz torturatuen, presoen eta erbesteratuen alde eskatzea justuago ez ote zen izango galdetzen dio Borrasek De Escuderori. «Kristaua izanik, nik neure borreroen alde egin dezaket otoitz», bukatzen du. «Baina sobran ditut aldaretik eginiko gomendioak».

Erreakzio ugari izan ditu gutunaren txioak.

«Zure ama oso ausarta zen, miresgarria da haren adorea; gutunak emakume berezia erakusten du», idatzi du Twitterren erabiltzaile batek.

«Gutun honek merezi du errepresioaren museo batean egotea», beste batek.

Juan Ruiz de Escudero izeneko apaiz bat agertzen da Jose Migel Barandiaran apaiz eta antropologoaren egunkarian. Haren izena duen fundazioak 2010. urte aldera argitaratu zituen haren testu pertsonalok, hainbat liburukitan. Horietako zortzigarrenean daude 1936tik 1953rako oharrak, hau da, Barandiaran Saran (Lapurdi) errefuxiatu egon zen garaikoak. Horietan, Francoren menpe pairatzen ari zen errepresioaren inguruan idatzi zuen, eta horien laguntzaile ziren hainbat apaiz aipatu.

1937ko urtarrilaren 12an Baionara joan zela eta Jaime Aranburu izeneko batekin topo egin zuela kontatzen du. Gasteizen gertatzen ari zirenen berri eman ziola hark, eta, besteak beste «legezko hilketak» nola egiten ari ziren kontatu ziola. Garbiketa ideologikoan parte hartzen ari ziren apaizen berri eman zion, eta horretan Gasteizko Institutuan eskola bat emateko ardura jaso berri zuen Juan Ruiz de Escuderoren berri eman zion. De Escudero «Elizbarrutiko Apaiztegiko idazkaritzan sartu zen behin Siguenzako [Guadalajara, Espainia] Yaben kanonigoarekin, eta hari esan zion han zeudenen aurrean: 'Apaiztegi honetako irakasleak kargugabetu beharko lituzkete, txatxuak eta baboak izategatik'».

Teresa Borras, «ama kuraia», Gandesan (Katalunia) jaio zen, 1918an, eta 2009an hil zen, Gasteizen. Hamar seme —tartean Gorka, eta Henrike Knorr euskaltzain eta idazlea— eta alaba bat munduratu zituen (irudian, Knorr-Borras sendi osoa).


Summary: Nafarroan asteon 4.200 adinekori txertoa jartzeko asmoa dute. 90 urtetik gorako andre eta gizonei eginda diete txertaketarako deia, eta hainbat gune atondu dituzte horretarako

Hasi dute Hegoaldean 90 urtetik gorako pertsonen txertaketa; atzo hasi zuen Osakidetzak; gaur Osasunbideak. Eta helburu zehatz bat adierazi dute Nafarroako osasun agintariek: asteon 4.200 adineko pertsonari jarri nahi diete txertoa. Txertaketarako guneak antolatu dituzte horretarako. Iruñerrian jardun dute gaur, Azpilaga auzoko kiroldegian, eta Arrotxapekoan. Lizarran eta Tuteran ere jarri nahi dituzte bihar. Oraingoz txertaketarako deia jaso duten adineko gehienen partetik «erantzun ona» jaso dutela adierazi dute osasun agintariek, eta pozik daudela. Zehaztu dute heldu den astean Nafarroako landa guneetara eraman dutela txertoa adinekoei jartzeko programa hau.

Gaur, halaber, 11:30 aldera eman diete era Osasun Saileko prentsa arduradunek hedabideei Donostian, Illunben, txertoak jartzeko jarri duten gunera joateko. Osakidetzak jarri duen era horretako lehen gunea da, eta kazetariz eta argazkilariz bete da. Txertoa jartzera ere jendea agertu da, tantaka-tantaka, bakoitza osasun sistemak emandako orduan joan baita. «17:00ak arte egongo gara hemen», adierazi dute osasun sistemako arduradunek. Gaur bertan 260 pertsona inguru txertatzeko asmoa dutela esan dute, eta aste osoan erritmo berean jarraitzeko helburua dutela. AstraZeneca konpainiaren txertoa jartzen ari zaizkie gune horretan denei; 55 urtetik beherakoei ematen ari zaizkie txerto hori, ez baitago behar bezala probatuta pertsona adintsuagoetan.

Gaur txertoa hartzera, batez ere, irakasleak deitu dituzte. Abian da arlo horretako profesionalen txertaketa, Haur Hezkuntzan eta Heziketa Berezian ari diren hezitzaileak lehenetsita, eta, txertaketa gune hau irekita, prozesua bultzatzera egin nahi du osasun sistemak. Beste hainbat arlo profesionaletako pertsonak ere txertatu dituzte gaur Illunben; esaterako, udaltzainak.

Gotzone Sagarduik adierazi du gaur Gipuzkoan urratu duten bide hau bera Bizkaian eta Araban ere beharbada aztertuko dutela. Zehaztapen gehiagorik ez du egin.

Osakidetzak atzo jarri zuen martxan 90 urtetik gorakoen txertaketa. Nafarroan gaur hasi dira. Gaur, Azpilaga auzoko kiroldegia erabiliko dute; bihartik, Arrotxapekoa ere bai.


Summary: Bizkaitarren errenta aitorpena: etxetik eta «errazago». Zordun guztiei bidaliko die postaz errenta aitorpenaren proposamena, eta kanpainaren hasiera hilabete aurreratu du. Prozesua telefonoz eta Internetez egin ahal izango da, eta «zailtasun handiak» dituztenak aurrez aurre artatuko ditu.

«Errenta aitorpena inoiz ez da hain erraza izan»: horrela laburbildu du Iñaki Alonso Bizkaiko Ogasuneko zuzendari nagusiak aurtengo Bizkaiko errenta aitorpenaren kanpaina. Lurraldeko zordun guztiek etxean jasoko dute proposamena. Apirilaren 6an hasiko dira eskutitzak iristen, eta zordunak onartu edo errefusatu ahalko du telefonoz, Internet bidez edo webgunea edo aplikazioa erabiliz. Agiri edo informazio gehiago eskatuko baliote, modu telematikoz osatu beharko lukete. Kobratu behar izanez gero, astebeteko epean jasoko da dirua, eta ordaindu behar izanez gero, uztailaren 6an pasatuko da kontutik.

Bizkaiko Ogasunak, beraz, 560.000 inguru errenta aitorpen bidaliko ditu eginda. Iaz zordunen %55ek bakarrik jaso zuten proposamena etxean, eta besteek euren gain hartu behar zuten: 200.000 inguruk euren kasa eta 63.000k bankuen bitartez. Aurten harreman hori aldatu egingo da, eta zordun guztiek jasoko dute etxean. «Baita langile autonomoek eta aurkeztera behartuak ez daudenek ere», azaldu du Jose Maria Iruarrizaga Ogasun diputatuak. «Autonomoei eurek aurkezturiko diru sarreren arabera kalkulatuko diegu, eta hurrengo urtean, Batuz sistemari esker, baita BEZaren deklarazioa ere. Behartuta ez daudenek, berriz, urtean 20.000 euro baino gutxiago jasotzen dutenek, beraiek erabakiko dute komeni zaien edo ez». Esaterako, 75 urtetik gorako bizkaitarren erdia ez dago behartuta.

Aldundiak 32 eskutitz eredu diseinatu ditu kasu guztietara egokitzeko: ezkonduak, ezkongabeak, gurasoak, autonomoak, langile arruntak… Zordunek etxean jasoko duten eskutitzak hiru orrialde ditu. Aurrenekoan, aitorpenaren laburpena agertuko da, eta bertan argi azalduko da kobratu edo ordaindu egin behar den, eta nola onartu edo errefusa daitekeen; bigarrenean, agertuko da nola zehaztu norbanakoaren Bak kodea eta nola izan harremana Internet bidez; eta hirugarrenean, sarbide kode pertsonala agertuko da. Azken hori aholku emaile bidez egitea nahi dutenentzat da, eta lehen ere bidaltzen zen.

Izapidea telefonoz egiteko aukera ere egongo da, 946083000 telefono zenbakian. 290 pertsona egongo dira arretan, eta 10.000 dei hartuko dituzte egunean. Galdera argia da: eta teknologia eta telefono bidez aritzeko arazoak dituen jendearekin? «Telefonoaren beste aldean pertsona bat egongo da, eta hark ikusten badu deitzaileak moldatzeko arazo handiak dituela, bulego batera joatea gonbidatuko dute», azaldu du Alonsok. Eta aurrez aurreko harrera hori espresuki eska daiteke? «Telefonoz azalduko zaio prozesua, eta pertsona horrek uste badu bulegoan eginda bakarrik egongo dela lasai, emango diogu hitzordua. Zalantzarik gabe».

Alonsok, halere, azaldu du ez dela pertsona nagusiengan ardaztu behar balizko ezintasun hori. Iaz aitorpena aurrez aurre egin zuten gehiengoa ez ziren adinekoak izan, ezta bankuen bitartez aurkeztu zutenak ere. Kasu horietan, arretarako erreminta telefonoa izatea espero dute. Alonsok, halaber, datu deigarri bat eman du: «Danimarkan duela bost urte hasi ziren honekin. Aldeak alde, hara pixka bat begiratu dugu. Zalantza gehien erregistratu zuen adin tartea 18-30ekoa izan zen; teknologia menderatu bai, baina hizkuntza ezagutzen ez zutelako». Ildo horretan, eskutitzetan hizkuntza teknikoa ez erabiltzen saiatu dira. Kanpaina apirilaren 6an hasiko bada ere, webgunea prest dago hemen.


Summary: EITBk ukatu egin du «txortaketa» hitza erabili izana 'Ahoz aho' saioan. Hedabide publikoak adierazi duenez, atzotik sare sozialetan bolo-bolo dabilen irudia «faltsua» da.

Whatsappen, Twitterren, Facebooken... Bolo-bolo zabaldu zen atzo arratsaldean ETB1eko Ahoz aho saioko ustezko irudi bat. Gaurtik Donostiako Ilunben egitekoak diren txertaketa kanpainaren inguruan aritu ziren Saioa Martija eta Ilaski Serrano ETB1en aurkezten duten saioan. Sareetan zabalduriko bideoan, ordea, pantailan ikusten den azpidatzian «Lehen txertaketa masiboa» jarri beharrean, «Lehen txortaketa masiboa» irakur daiteke.

«Ez, ez da egia ETB1eko Ahoz aho saioak txortaketa hitza erabili duela», izenburua duen albistea argitaratu du EITBk gaur. Hedabide publikoak azaldu duenez, irudiak «aldatu» egin dituzte, eta gero zabaldu «EITB Mediaren oker bat izan balitz moduan».

Azaldu dutenez, «Illunbeko txortaketa» eta «lehen txortaketa masiboa» esamoldeak agertzen dira irudiotan, baita «bihartik aurrera hasiko dira txortatzen irakasleak, jantokiko begiraleak edota udaltzainak», eta «Osakidetza Donostiako Illunben gertatzen ari da, bihar txortaketa masibo bati ekiteko» esaldiak ere. «EITB Mediak, ordea, EITB Nahieran atarian saio horren emisioko irudiak berrikusita baieztatu duenez, irudiok faltsuak dira».

Hala ikusten da jatorrizko bideoan.

Lehen ere egin dituzte albiste faltsuak euskal hedabideen izena erabilita. Iazko martxoaren 10ean, sagardotegi garaia bertan behera geratu zela zabaldu zen sare sozialetan, BERRIAren albiste baten itxura duen irudi bat erabilita. Orduan, albiste faltsuaren egileek Astigarragan sagardo garaiari hasiera emateko eginiko aurkezpenaren inguruko albiste bat eraldatu zuten.

BERRIAk bere webgunean eta sare sozialen bidez eman zuen gezurraren berri.

Edonola ere, Gipuzkoako sagardotegiak itxi egin zituzten hiru egun geroago, izurriarengatik. Orduan, bai, egiazko albiste bat izan zen.


Summary: Milaka indigena antzutzera behartu izanaz akusatuta epaituko dute Fujimori. Peruko Fiskaltzaren esanetan, Fujimoriren gobernuak 350.000 emakume behartu zituen tronpak lotzera, «pobrezia murrizteko» helburuarekin. Hiru Osasun ministro ohi ere epaituko dituzte.

«Nire haurrari txertoa jartzera joan nintzenean, erizain bat gerturatu zitzaidan, eta esan zidan tronpak lotuko zizkidala, haur gehiago ez izateko». Enriqueta Huancahuayrenak dira hitzak. 1997an, 19 urte zituela, antzutzera behartu zuten. Mamerita Mestanza adin berarekin hil zen, urtebete geroago, operazio beraren ondorioz. Analfabetoa eta kitxua hiztuna izan arren, gazteleraz idatzitako baimen bat sinatzeko eskatu zioten hari.

Aurrekoak ez dira kasu bakanak. Peruko Fiskaltzaren arabera, Alberto Fujimori presidente ohiaren gobernuak 350.000 emakume eta 25.000 gizon indigena behartu zituen antzutzera, bere bigarren agintaldian —1995 eta 2000 urteen artean—Â, landa eremuetan eta komunitate indigenetan jaiotza tasak behera egin zezan. Peruko Gobernuak bultzatako planaren helburua «pobrezia murriztea» zen.

Denera, 2.073 emakume ausartu dira salaketa jartzera, giza eskubideen defentsarako taldeen aurrean. Argudiatu dute eurei zer egiten ari ziren jakinarazi gabe, edo horretarako baimenik eman gabe, tronpak lotu zizkietela. Hala, Pablo Espinoza fiskalak, besteak beste, «bizitzaren, gorputzaren eta osasunaren aurkako delituak» egiteaz akusatu du presidente ohia. Zehazki, lesio larriak eragin izanaz akusatu dituzte, hainbat kasutan heriotza eragiteraino. Denak ere «giza eskubideen urraketa larrien testuinguruan» eginak. Izan ere, praktika hark hemezortzi emakumeren heriotza eragin zuen, horietatik bost operazioak eragindako lesio larrien eraginez. Operazioek ondorio fisikoak eragin zizkieten beste 1.300 emakume ingururi ere.

Hildako guztiak landa eremuetako bizilagunak, pobreak eta kitxua hiztunak ziren. Heriotzen arrazoia tronpen lotura egiterakoan gertatutako zailtasunak izan ziren, fiskaltzaren esanetan, ez baitziren egin halako operazio batek eskatzen duen gutxieneko prestaketarekin eta zorroztasunarekin.

Fujimorirekin batera, epaituak izango dira Eduardo Yong, Marino Costa Bauer eta Alejandro Aginaga Osasun ministro ohiak, Osasun zuzendari izandako Ulises Aguilar, eta Cajamarca eremuko Osasun sistemako bi funtzionario ere. Horiek, presidente ohia ez bezala, akusatuen aulkian eseri dira. Izan ere, Fujimorik adierazi du ez dela bertaratuko, hura estraditatzeko Txileri eginiko eskaeran ez zelako kasu berri hori aipatzen.

Gaur egun, Fujimori 25 urteko espetxe zigorra betetzen ari da, Barrios Altoseko eta La Cantutako sarraskiengatik. Bi eremu horietan, denera, 25 lagun hil zituen Peruko armadak sortutako Colina talde paramilitarrak, tartean, haurrak.


Summary: Pandemiaren gogoeta feministak biltzen dituen liburu bat kaleratu du Steilasek. Euskal Herriko zenbait militante feministaren testigantzak biltzen ditu liburuak. Zaintza, osasungintza, hezkuntza eta beste hainbat arlo jorratzen ditu. Gaur aurkeztu dute, Bilbon.

Pandemiaren inguruko gogoeta feministak liburua kaleratu du Steilas sindikatuko idazkaritza feministak. Pandemiaren inguruan hainbat emakumek dituzten esperientziak biltzen ditu, zaintza arloko, osasuneko, irakaskuntzako eta beste hainbat sektoretako profesionalen testigantzekin, hamabost artikulutan. Hamabost atal horiek gai eta forma askotarikoak dira: batzuek lehen pertsonako bizipenak kontatzen dituzte, eta beste batzuek oinarri teorikoagoak eskaintzen dituzte, betiere emakumeak erdigunean jarrita.

Sindikatuarentzat feminismoa «lehentasunezko» gaia dela azaldu du Nagore Iturrioz Steilaseko idazkaritza feministako kideak, eta feminismoa hezkuntzara eramateko konpromisoa dutela esan du. Pandemiaren ondorioz emakumeak are zaurgarriago bilakatu direla uste dute: «Emakumeok lanik ezinbestekoenak baina prekarizatuenak egin ditugu, eta eraso sexistek ere gora egin dute itxialdian, hainbat emakume beren erasotzailearekin egon baitira etxean», zehaztu du sindikatuko Ana Perezek.

Perezek kontatu du hezkuntza arloan ere hainbat arrakala azaleratu direla COVID-19an: «Irakasleek ikasle behartsuenekin izan dituzten bizipenak jasotzen dira liburuan. Ikasle horiek baliabide teknologikoetarako, eskolako materialetarako edo elikadurarako oztopoak izan dituzte, eta ez dira inoiz EITBn agertu», salatu du. Liburua Hego Euskal Herriko ikastetxe guztietara eta hainbat espazio feministatara eramango dute.

Steilaseko idazkaritza feministaren iritziz, zerbitzu publikoak indartzean dago giltza: «Pandemiak argi utzi du zerbitzu publikoak indartu behar direla, osasungintza, hezkuntza, zaintza eta beste hainbat arlotarako aukera berdintasuna bermatzen duten bakarrak direlako, eta ezin dira enpresa pribatuen eskutan gelditu». Horregatik, pandemiaren aurreko «normaltasun» terminoa kolokan jarri dute: «Guk ez dugu pandemia baino lehenagoko normaltasun kapitalistara itzuli nahi, kapitalismoak patriarkatuarekin batera erabakitzen baitu zer bizitzak merezi duen eta zeinek ez; beraz, gure helburua sistema berri bat eraikitzea da, non guztiok bizitza duina izateko aukera izango dugun»

Elikadura teoriko berria kaleratu badute ere, ikastetxeek unitate didaktikoak lantzeko eskaria helarazi dietela kontatu du Iturriozek, eta, horregatik, aurten ere ikastetxeetarako unitate didaktikoa prestatu dute: Curriculuma deskolonizatzen du izena. Emakumeen Mundu Martxaren V. Ekintzako ildoa hartu dute hausnarketa gaitzat, eta pribilegioak eta aurreiritziak ikasleekin lantzeko hainbat galdera sorta eta ariketa prestatu dituzte.

M-8an, kalera

Martxoaren 8ko egitarauen eztabaiden harira, mobilizatzeko deialdia egin du sindikatuak. Iturriozen eta Perezen ustetan, martxoaren 8a jomugan jarriz mugimendu feminista «kriminalizatu» nahi dute, pandemiaren «errua» feministei egotziz. Horren adibide gisa jarri dute futbol partida eta ospakizunetako aglomerazioak; esan dute halakoetan ez dela piztu salaketarik eta eztabaidarik. Euskal Herriko Mugimendu Feministan «konfiantza osoa» dutela azpimarratu dute, eta «orain arte bezala segurtasun neurri guztiak beteta» mobilizatuko direla argitu dute.


Summary: Beste 425 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta positiboen portzentajea %4,1 da. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Hegoafrikako aldaeraren bi kasu baieztatu ditu, eta Brasilgo aldaeraren kasu bat.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bilakaera epidemiologikoaren berri eman dute azken orduetan, eta, jakinarazi dutenez, atzo beste 425 positibo atzeman zituzten proba diagnostikoetan. Bizkaian, 190 detektatu dituzte; Gipuzkoan, 110; Araban, 62; eta Nafarroan, 59. Beste lau positiboak Euskal Autonomia Erkidegotik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratutakoak dira. Guztira, 10.268 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %4,1ek eman zuten positibo.

Aipatzekoa da azken asteetan Nafarroan erregistratutako datuetan antzeman daitekeen beheranzko joera: azken hiru asteetan (otsailaren 9tik) eguneko kasuek ez dute inoiz gainditu 100 positiboren langa.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Hegoafrikako aldaeraren bi kasu baieztatu dituzte, eta Brasilgo aldaeraren kasu bat. Sagarduik esan du transmisio katea «identifikatuta eta kontrolatuta» dagoela Hegoafrikako bi kasuetan eta Brasilgoan. Atzemandako kasuen %39,73, berriz, Erresuma Batuko aldaerakoak dira. Gaur, Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko prentsaurrekoan Gotzone Sagardui Osasun sailburuak adierazi du Erresuma Batuko aldaeraren presentzia hedatzen ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina ez dutela atzematen aldaera horren «kutsakortasun handiagorik».

Osasun sailburuak azaldu duenez, aldaera berri horiek agertzeak «pandemiaren portaeran ziurgabetasun handiagoa» eragiten du, eta, horregatik, «zuhurtzia» eskatu du, eta prebentzio neurriak hartzen jarraitzeko, hala nola distantzia, eskuen higienea, maskararen erabilera eta espazio itxien aireztapena.


Summary: Independentistek denbora gehiago behar dute presidentea aukeratzeko. Kaledonia Berriko Gobernua bigarrenez elkartu da gobernuburua hautatzeko, baina inork ez du lortu gehiengorik. Kongresuko presidentearen arabera, «egun gutxiko kontua» izango da.

1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat dute Kaledonia Berrian, baina Frantziatik ateratzearen aldekoen arteko adostasunik ezak atzeratu egin ditu presidentearen eta presidenteordearen aukeraketak. Koalizioko 11 kideak bigarrenez elkartu dira gobernuburua hautatzeko, baina oraingoan ere inork ez du gehiengorik lortu; independentistek, halere, uste dute ados jarriko direla, eta horregatik eskatu dute denbora gehiago negoziatzen jarraitzeko.

Gaurko bozketan hautagai berberak aurkeztu dira gobernuburu kargurako. Batetik, AEC Etorkizuna Konfiantzaz loialistako Therry Santa, 2019ko hauteskundeetatik hona presidente izandakoa; bestetik, UC-FLNKS Kaledoniar Batasuna-Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren eta EO Ozeaniako Esnaldiaren zerrendaburu Samuel Hnepeune; eta, azkenik, UNI Independentziarako Batasun Nazionalaren Kongresuko talde parlamentarioko buruzagi eta zerrendaburu Louis Mapou. Emaitzetan ez da aldaketarik izan, hiruretako inork ez baitu lortu botoen gehiengoa: Santak lau eskuratu ditu, eta Hnepeunek eta Mapouk, hiruna —gutxienez sei behar dira—.

Iragan asteburuan, Kongresuko presidente Roch Wamytanek adierazi zuen elkarrizketen auzia «egun gutxiko kontua» izango zela, baina aitortu zuen «ziurrenik» gaurko ez zutela ezer adostua izango. Azkenean, hala gertatu da, baina UC-FLNKSko Gilbert Tyuienon baikor agertu da negoziazioei begira: «Denbora hartzen ari gara orekarik onenak izateko».

Duela bi aste aukeratu zuten Kaledonia Berriko Gobernua. Bozketan ezustekoa izan zen, UNIk espero baino bi boto gehiago lortu zituelako eta, hortaz, koaliziorako ministro bat gehiago eskuratu duelako. Horrek berdinketa bat sortu zuen independentziaren aldekoen artean, aurreikusi bezala, UC-FLNKSren zerrendako hiru hautagai hautatu zituztelako.

UNIkoentzat, Hnepeuneren profilak sortzen du gatazka, gaurko bozketaren ostean koalizio horren parte den Palika alderdiko eledun Charles Washetinek berretsi duenez: «Hnepeunerekin, alfonbra gorria jartzen diogu patronalari. [...] Ikuspegi historiko eta ideologiko batetik begiratuta, guretzat ezinezkoa da [haren alde bozkatzea]».

UC-FLNKSren eta EOren zerrendaburua lehen aldiz sartu da politikan. Medef-NC Frantziako Enpresen Mugimenduaren Kaledonia Berriko adarraren presidentetza utzi du horretarako, eta, Ozeaniako uharteetako gobernuburu kargua lortuko balu, laster utziko luke ere Air Caledonie hegazkin enpresan daukana. Bere hautagaitza aurkeztu duten alderdien asmoa «gizarte zibileko hautagai bat» aurkeztea zen, eta printzipioz, presidentegai horri eutsiko diote.

Kaledonia Berriko Gobernuak hilabetea amaitu baino lehen aurkeztu behar du aurrekontua, eta, data horri begira, independentistei geroz eta presio gehiago egiten ari dira ahalik eta azkarrena jarri daitezen ados. Deskolonizazio prozesuko hirugarren eta azken erreferendumari begirako elkarrizketa faltak eta hegoaldeko Goro hirian dagoen nikel plantaren salmentak sorturiko zalapartak aspaldian ikusitako krisi politikorik handiena eragin dute Ozeaniako uharteetan, eta horren harira erori zen aurreko gobernua, otsailaren 2an.

«Akordio berri bat» 2022tik aurrera

2022an egingo duten galdeketaz mintzatu zen Sebastien Lecornu Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroa iragan igandean, Le Journal du Dimanche astekarian idatzitako zutabe batean. Haren iritziz, independentistak eta loialistak «akordio berri batera» heldu behar dira, erreferendum horren emaitza edozein dela ere: «Statu quo-a ez da posible. [Frantziako] Estatua, akordioen bermatzailea, prest dago [itun berri bat egiteko]».

Deskolonizazio prozesuko lehen galdeketa 2018an egin zuten, eta bigarrena, iaz; bietan, Frantzian jarraitzearen aldeko jarrerak irabazi zuen, baina kontsulta batetik bestera txikitu egin zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Iragan urriaren 4koan, Kaledonia Berriko herritarren %46,74 independentziaren alde agertu ziren; duela hiru urtekoan, berriz, %43,33.

Azken erreferendumaren emaitzaz, Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroak uste du Kaledonia Berriari «beste estatus bat eman beharko» zaiola ezezkoak hirugarrenez irabazten badu.


Summary: 'Esaten dugun argia' poesia lana eman du Linazasorok. Idazlearen hamahirugarren poema liburua da, mardula tamainan. Askotariko gaiak tonu argitsuz eta bizitza ospatzearen aldeko bulkada batez bildu ditu. Elkarrek kaleratu du.

Karlos Linazasororen (Tolosa, Gipuzkoa, 1962) obra zabala xehe begiratzen hasi, eta apenas dago idazleak landu gabeko generorik. Eman ditu ipuinak, antzerkia, eleberria, haur eta gazte literatura, aforismoak... «Kentzen baldin badituzue nobela historikoa, nobela grafikoa eta nobela luzea, ia-ia esango nuke beste genero guztiak landu dituela», adierazi du horregatik, ironiaz, Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. Bai prosan eta bai poesian laburrean aritzea duela maiteen zehaztu du, eta haren lan guztiek «Linazasororen unibertsoa» osatzen duten arren —«inteligentea, zorrotza, hizkuntzaren erabilera neurtu eta trebekoa»—, unibertso hori bi tonutan bereizten duen alde bat badela aipatu du: prosan umore garratz eta mundu ikuskera ilunago bat agertzen badu, kontrakoa antzeman daitekeela Linazasororen poesia lanetan. Mendiguren: «Bizitzaren ospakizun bat dago haren poemetan, biziaren aldarrikapen bat, ikuspuntu askoz argiago eta baikorrago bat». Horren «erakusgarri edertzat» aurkeztu dute, hain zuzen, Esaten dugun argia, Linazasororen lanik berriena.

Mendigurenek aipatutako alde horri heldu dio idazleak ere. Erantsi du beti uste izan duela pertsonak bere baitan beste pertsona asko daramatzala, kontrajarriak askotan, eta iradoki du bere baitako horien artean, ez direla berdinak prosa eta poesia idazten dutenak; «aldarte» ezberdina eskatzen diolako bakoitzak. Linazasoro: «Poesian ateratzen zaizkit naturaren handitasuna, bizitzaren ospakizuna, maitasuna, eta sakoneko beste gai batzuk: heriotza, denbora eta 58 urte izateak sortzen dizkidan bestelako kezkak».

Eta, hala ere, izenburuan bertan jaso duenez, argirantz begira ondutako liburu bat dela defendatu du egileak. «Hitz egiten da denborarekin eta heriotzarekin ditugun zorrei buruz, baina batez ere agertzen da non sortzen den poza, non edertasuna, non bizia, non argia. Esango nuke liburu hau nire beste poema liburuak baino argitsuagoa dela; poz gehiago dago».

Poesia idazterakoan gogoan izan ohi dituen bi ideia ere aletu ditu idazleak: poema batek «ezin» duela gezurrik esan, batetik; eta, poesia idaztea beti bilaketa bat dela, bestetik. «Munduak, gaurko egunak falta duen hitz horren bila dabil etengabe poeta; hitz horren beharra du bizitza, mundua, poema nolabait osatzeko. Uste dut hitz hori ezin aurkituzkoa dela; misterio bat. Baina hori aurkitu beharra da poetaren langintza, haren lanak zentzurik izango badu».

«Poemak garbitzea»

Denera, 150 poema inguru dakartza liburuak. «Poesia lan bat izateko, mardula da», Mendigurenen hitzetan. Ez ziren horiek idazleak editoreari aurkeztutako guztiak, eta hainbat kanpoan utzi izanak ere erakusten du idazlearen etorri oparoa. Molde aldetik, askotariko formak eman dizkie poemei oraingoan ere: sonetoetatik hasi eta haikuetaraino. Eta liburua lau ataletan egituratu badu ere, forma ez du kontuan hartu horretarako, «nolabaiteko kronologia» baizik. «Gaiak atal guztietan berdintsuak dira; osotasunean hartu behar da liburua», zehaztu du.

Oro har, ordea, laburrak dira poema gehientsuenak, eta horri arrazoi bat bai ikusten dio egileak. «Poetak gero eta gutxiago idatzi behar duela uste dut. Lan handia da poemak garbitzea, eta horretan pasatzen dut nik denbora asko. Ez idazten, baizik eta desidazten. Poema biluzten, esentziara jotzeko nolabait». Haikuen kasuan, esaterako, egiteko hori muturrera eramatea eskatzen dutela uste du: «Esentziaren esentzia dira. Hitz gutxiagorekin ezin da gehiago esan. Zazpi silabarekin badoan momentu baten argazkia egin dezakete».

1991n, Udazkeneko karabana erratua (Elkar) eman zuenetik, hamar poema liburu baino gehiago ondu ditu Linazasorok —bitarte berean, baita beste hamaika generotako lan ugari ere—. Nola egiten duen galdetu dio aurkezpenean Mendigurenek, zein den lan egiteko duen era. Denbora mugatu batean esku artean duen horretan murgilduz, halaxe aritzen dela erantzun Linazasorok. «Denbora konkretu bat jarrita. Haikuak egin behar badituzu, demagun, bi hilabete pasatzen dituzu zeure burua horretara jarrita; begirada, ingurua, irakurketak, dena bideratzen da horretara».

Onartu du, halaber, egunero ez duela idazten; are, gero eta gutxiago egiten duela. «Esatekoa bukatu ere egiten da, nolabait. Baina ez poesian, poesian beti dagoelako bilaketa». Soneto gehiago idazten ari da orain. «Esertzen naiz etxeko sofan, hartzen dut koadernoa, eta, beste ezer gabe, disfrutatu egiten dut, eta ez da gutxi».


Summary: Pandemiaren aurkako legeak «segurtasun juridiko handiagoa» emango luke neurriak hartzean. Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten talde parlamentarioei bidaliko diete Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoek egindako legeari buruzko txostena. Jaurlaritzak ez du eperik zehaztu tramitazio posibleaz.

Eusko Jaurlaritzak COVID-19ari aurre egiteko dituen baliabide juridiko guztiak «agortuta» daudela iritzita, Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak proposatu zuen, otsaila erdialdean, pandemiaren aurkako lege bat ontzea. Bi aste pasa geroago, planteamendu horri buruzko txosten bat osatu dute Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoek, eta iruditzen zaie molde horretako lege batek «segurtasun juridiko handiagoa» emango liekeela izurriaren aurka neurri murriztaileak ezartzeko asmoz Jaurlaritzak hartutako erabakiei. Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak gaur prentsaren aurrean azaldu duenez, koronabirusari aurre egiteko Espainiako Gobernuak joan den urrian ezarritako «esparru juridikoaren barruan» diseinatu beharko zen. Gobernu kontseiluaren ondoren egindako agerraldian auzitegiak gogoan Garamendik nabarmendu duenez, legearen asmoa ez da «botereak saihestea».

Garamendiren arabera, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten talde parlamentarioen esku utziko dute zerbitzu juridikoek balizko legeaz osatutako txostena. Kazetariek galdetu diote ea gero zein bide egingo duen legearen tramitazio posibleak, ea hura onartzea presakoa ote den, eta sailburuak erantzun du «azkarrago» joango dela talde parlamentarioek «adostasunerako borondatea» azaltzen badute. Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak duela bi aste pasa esan zuenez, Urkulluk proposatutako legea «propaganda eta publizitatea» da. Garamendik ez du eperik jarri nahi izan. «Aurrena azter dezatela talde parlamentarioek, eta gero hitz egingo dugu».

Javier Hurtado Turismo, Komertzio eta Kontsumo sailburuak (PSE-EE) ere hitz egin du gobernu kontseiluaren ondorengo agerraldian, eta galdetu diotenean ea zer iruditzen zaion txostena, esan du «positiboa» dela. EAJ eta PSE-EE koalizioan ari dira gobernatzen, eta gehiengoa dute legebiltzarrean. Hortaz, alde horretatik, ez litzateke arazorik egongo legea onartzeko.

Bien bitartean, zerbitzu juridikoek baieztatu dute, Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuaren esanetan, pandemiaren eta haren ondorioen aurkako «borrokan« izan daitekeela «tresna erabilgarri eta eraginkor bat», eta «esparru juridiko argi bat» definitzen duela horretarako. «Legeak zehaztasuna, argitasuna eta segurtasuna eman ahal dizkie herritarrei eta gobernuari, hain larriak eta ustekabekoak diren egoerei segurtasun juridiko handienarekin aurre egiteko».

Garamendiren ustez, txikia da Madrilek joan den urrian onartutako errege dekretuaren bidez «eskaintzen duen» alarma egoeraren «aterkia». «Zerbitzu juridikoek uste dute Euskal Autonomia Erkidegoaren beharrei erantzungo dien lege bat planteatu behar dela». Iruditzen zaie zerbitzu juridikoei, sailburuaren esanetan, «irtenbide konplexuak hobeto ulertzea eta gizarteratzea» ekarriko lukeela lege bat onartzeak. Garamendik uste du, bide batez, EAEko autogobernuaren «islarik onena» litzatekeela pandemiaren lege bat edukitzea. «Indarrean dagoen lege esparru osoa oinarritzat hartuta, txostenak defendatzen du pandemiaren kudeaketen lehen jardun ildoa eta erantzukizuna euskal erakundeei dagokiela, eskura ditugun eskumenengatik».

Oinarrizko eskubideez

Oinarrizko eskubideak murriztuta daude alarma egoerak ezarritako esparruaren barruan hartutako erabakien ondorioz. Garamendik esan duenez, juristek nabarmendu dute legea indarrean sartuta «modulazioak» egin daitezkeela alarma egoerak arautzen dituen oinarrizko eskubideen murrizketen gainean. «Horiek izan behar dute aurrez ikusteko modukoak, mugatuak, unean uneko premien araberakoak».

Jaurlaritzaren irizpideen kontra eginez, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen, joan den otsailaren 10ean, 100.000 biztanleko 500 COVID-19 kasutik gorako intzidentzia pilatua duten udalerrietan ere tabernak ireki ahal izatea. Gobernuak behin-behineko erabaki hura kritikatu zuen. Garamendik azpimarratu nahi izan du legearekin ez dutela botererik «saihestu» nahi, eta demokrazia batean «bazterrezina» dela botereen arteko oreka. «Legeak guztion lana erraztu eta argituko du».

Iruditzen zaio, gainera, txostenak «osasun ikuspegi soiletik» haratago egiten duela. «Pandemiaren ondorioek plano sozioekonomikoari ere eragiten diote».


Bunny Wailer musikari jamaikarra hil da

Summary: Bunny Wailer musikari jamaikarra hil da. Bob Marleyrekin batera, The Wailers taldearen sortzaileetako bat izan zen. 73 urterekin hil da, Kingston hiriburuko erietxe batean.

The Wailers taldeko hiru kide sortzaileetako bat izan zen Bunny Wailer abeslari, konpositore eta perkusionista jamaikarra, Bob Marleyrekin eta Peter Tohsekin batera. Taldearekin lehenik, eta bakarka gero, reggae musika nazioartean ezagutzera eman zuen musikari nabarmenetako bat izan zen. Kingston hiriburuko erietxe batean hil da, 73 urte zituela.

Jamaikan 1947. urtean sortu zen Wailers, Neville Livingstone izenarekin. Marley eta bera txiki-txikitatik izan ziren lagunak. Joe Higgs reggae musikariak gidatu zituen lehen urratsetan, eta haren bidez ezagutu zuten Tosh ere. Hala, hirukotea osatu, eta Kingstonera abiatu ziren musika ibilbideari ekiteko. Handik gutxira, Junior Braithwaite, Beverley Kelso eta Cherry Smith batu zitzaizkien taldera. The Wailers izena hartuta, Studio One diskoetxearekin plazaratu zuten lehen pieza, Marleyk idatzitako Simmer Down kantua; Jamaikan lehen postuan egotera heldu zen abestia. Braithwaite, Kelso eta Smith taldetik aldendu ziren gutxira, eta hastapenetako hirukotearen eskutik heldu zen taldearen lehen diskoa: The Wailing Wailers (1965ean). Beste hainbat lan helduko ziren haren atzetik, tartean, Soul Rebels (1970), Soul Revolution (1971) eta nazioartean sona bereziki handia ekarri zien Catch a Fire (1973).

Burnin' (1973) plazaratu ondotik, Wailerrek eta Toshek taldea utzi zuten, eta bakarkako bidean, beste hainbat disko ondu zituen Wailerrek, tartean, Blackheart Man (1976) eta Rock 'n' Groove (1981).


Sarraski baten gaineko hamaika doinu

Summary: Sarraski baten gaineko hamaika doinu. Martxoak 3 elkarteak sarraskiari buruzko abestiak bildu ditu 45. urteurrenean. Hogei kantu baino gehiagoko zerrenda bat osatu dute Lluis Llach, Gorka Knorr, Zarama eta Betagarriren lanekin, besteak beste.

1976ko martxoaren 3an, Poliziak tiroz hil zituen Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo, Pedro Martinez Ocio eta Bienvenido Pereda langileak, Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan izandako istiluetan. Langileek deituriko batzar bat egiten ari ziren elizan, eta, hura husteko, bortitz jardun zuen Poliziak: bost langile hil eta beste ehunka zauritu zituen. Gaur bete dira 45 urte.

Lander Garciak, Twitterreko @Landerlandia erabiltzaileak, Martxoaren 3ari buruzko 22 kanta bildu ditu txio kate batean. Martxoak 3 elkarteko kidea da Garcia, eta kantu horiei buruzko azalpen batzuk eman ditu Hala Bedi irratiko Eh txo! irratsaioan ere. «Litekeena da musikan islarik handiena duen errepresiozko ekintza politikoa izatea Euskal Herrian», haren arabera.

Bi arotan banatu du kantu sorta: batetik, sarraskiaren hurrengo urteetako erantzuna dago; eta bestetik 2000. urteaz geroztik ondutako musika, «memoria historikoa» kontzeptuaren hedatzeak eraginda, besteak beste.

Adierazgarria da 1976an bertan lau kanta sortu zituztela gertakarien gainean. Lluis Llach kantautore katalanak arratsalde horretan bertan egin zuen Campanades a morts, eta horregatik hitz egiten du hiru hildakoz, hiru kanpaiez, une horretan Aznar, Barroso eta Martinez Ocioren heriotzaren berri zuelako soilik. «Gasteizko grebaren prozesuari buruzko obra handia» da Llachena Garciarentzat, «lehen egunetik elkartasuna eta salaketa adierazten dituen requiem bat».

1977an, Llachek bira bat egin zuen Mikel Laboarekin batera Euskal Herrian, Campanades a morts diskoa aurkezteko, eta orduan jo zuen aurrenekoz kantu hori Gasteizen, Mendizorrotzan. 2006an, Martxoaren 3ko sarraskiaren 30. urteurrenean, berriro jo zuen abestia. Horren zati bat erakusten du bideo honek:

Gorka Knorrek ere egin zuen kantu bat urte hartan bertan. Ez dago bere diskoetan, baina 1976ko irailean Donibane Lohitzunen (Lapurdi) eman zuen kontzertu baten grabaketa jarri zuen Interneten. Hain zuzen, Lluis Llachekin eman zuen kontzertua. Grabaketaren 03:50 eta 07:50 minutuen artean dago kantua.

Urte hartan, Juanjo Urangak Martxoak hiru izeneko abesti bat sortu zuen. Urteetan ezkutuan egon den arren, iaz berreskuratu zuten, Sabin Salaberriren laguntzarekin, eta A Tempo abesbatzak esreinatu zuen, Oihanederren. Iazko martxoaren 3an, abesbatzak Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan bertan kantatu zuen abestia. «Lehen abestiak hausturaren eta diktaduraren erreformaren arteko gatazka betean sortutakoak dira», Garciak Alea aldizkarian idatzi duenez.

Zaragozako (Espainia) Adeban taldeak, Francoren diktaduraren kontrako mugimendu politiko eta kulturaleko ikur batek, Vitoria izeneko kantu bat ondu zuen. Elgoibarko (Gipuzkoa) Koska taldeak, berriz, Zaramagako boza abestia sartu zuen 1979an argitaratutako Bihozkadak diskoan. Euskarazko rockaren aitzindarietako bat izan zen taldea.

Handik urte batzuetara, Zarama taldeak Gasteizko gaua izeneko kantua egin zuen. Zaramaren erdian singlean sartu zuten (1983), baita Indarrez izeneko lehen lan luzean ere (1984).

2001. urtean hasi zen Martxoak 3 elkarteak bildutako kantuek osatzen duten bigarren aroa. Estiloen nahasketa nabarmenagoa da bolada horretan. Miel de Hiel metal taldeak Justicia (Vitoria-Gasteiz 1976) kanta sortu zuen; Mossin Nagant punk-oi taldeak, berriz, Gasteiz 3-3-1976, 2005ean; eta Betagarri ska taldeak, 1976 martxoak 3, 2006an, 30. urteurrenean. Garai horretako salaketek «ahanzturan eta zigorgabetasunean oinarritutako Espainiako trantsizio eredua zalantzan jartzeko» balio izan zutela uste du Garciak.

Garai horren bueltan atera ziren Uraitz Soubiesen Martxoak 3 de Marzo pieza, Silikonayren Tres de marzo, Xuorumen 3 de marzo eta Rockainaren 3 de marzo de 2010. Sarraskiaren 30. urteurrenean herritarrek protesta egin zutenean Ertzaintza oldartu izana salatu zuten azken kantu horretan. Twitterreko beste erabiltzaile batek El Trono de Judasen 76Martxoak3 abestia gehitu du zerrendara; 2011koa da.

2017an, Soziedad Alkoholika talde gasteiztar entzutetsuak No olvidamos, 3 de Marzo kantu indartsua eman zuen argitara, Sistema antisocial diskoaren barruan.

Ordutik, beste hainbat kantu sortu dituzte gertakariaren inguruan: Jose Blancoren 3 de marzo, 1976; Inurri Gorriren Martxoak 3: mila bala, bost izar; eta Aceraren Asteazken (76/3/3), besteak beste. Gainera, azken horren bertsio bat egin zuen Skabidean taldeak.

2019koa da Memoriaren barrikada, Gasteizko Errekaleor auzotik sortua, han bizi izan baitzen Romualdo Barroso, Poliziak Martxoaren 3an hil zuen arte. Urte hartakoa da Azken Hatsaren Quisiera pensar; iazkoa, berriz, Jon Garairen Martxoak 3 Gasteiz 1976; eta aste honetan bertan atera dute El Callejon de Cacha eta Handicap taldeek Tres del tres abestia.


Summary: Jaurlaritzak auzitara jo du Armentia II-n zundaketak egiteko baimena ukatzearen aurka. Gasteizko Udalak abenduan ukatu zion baimena, eta orain orduko jarrerari eutsiko diola azaldu du Gorka Urtaran alkateak.

2016an, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu zuen Subilla Gasteizko Armentia-II hobian gasa ustiatzeko, Sesha enpresa publikoaren bidez, eta Gasteizko Udalari zegokion ematea. Oposizioa lizentzia hori ematearen aurka egon da orain arte, argudiatuta ez zela bateragarria besteak beste Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrarekin, eta erregai fosilak erretzeak «etorkizun energetikoa hipotekatuko» lukeelakoan trantsizio ekologikorako bidean. Iazko abenduan, udalak erabaki zuen baimenik ez ematea.

Orain, Jaurlaritzak auzibidera joko du erabaki horren aurka, eta Shesak helegitea jarriko du, Jaurlaritzako Garapen Ekonomikoko eta Lehiakortasun Sailak jakinarazi duenez. Arantxa Tapia sailburuak azaldu du gasa «trantsiziozko energia bat» izango dela eta «zero kilometroko» energia iturri bat baliatu nahi dutela: «Jakin behar dugu badagoen, zenbat dagoen eta erabilgarria ote den».

Hori ikusita, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak esan du udalak baimena ukatzearen aldeko jarrerari eutsiko diola auzitegietan. Radio Euskadin, Urtaranek azaldu du udalak ez duela iritziz aldatuko eta jarraituko duela «Gasteizen ongi gorena defendatzen».

Bestalde, Jaurlaritzak helegitea jarriko duela eta, EH Bilduren Gasteizko udal taldeak adierazi du Urtaranek eta EAJ «berriro kale» egin diela herritarrei, uste baitu helegitea jartzeko erabakiak «bizkarra» ematen diola Gasteizko «eta Araba osoko gehiengo sozial eta politikoaren borondateari».

Ahal Dugu-k, berriz, EAJri leporatu dio «Arabako erakundeei eta Arabako gizartearen gehiengoaren borondateari errespetua galtzea». Gogora ekarri du proiektuak «gainerako alderdien, Gasteizko Udalaren eta Arabako Batzar Nagusien gaitzespena» jaso duela, eta EAJri egotzi dio «interes orokorra kontrajartzea, bere interesak lehenesteko eta merkatuaren logika inposatzeko».


Summary: Torturen auziari «konponbide klabean» heltzeko eskatu du Foro Sozial Iraunkorrak. Bide horretan, «justizia punitiboaren» ordez, «justizia trantsizionalaren» formula lehenetsi du.

Azken asteetan, besteak beste Non dago Mikel? film dokumentalerako dokumentazio lanean eskuratutako grabazio batek eta Pili Zabalak Lasa eta Zabala auziaren harira erregistratutako eskaerak agenda politikora eraman dute torturaren gaia, eta, eztabaida horretan, torturaren biktimek jaso beharreko aitortzaren inguruko gogoeta bat plazaratu du Foro Sozial Iraunkorrak. Haren iritziz, garaia da «behar diren mekanismoak ezartzeko» torturaren gaiari «behin betiko konponbidea» emateko: «Gaiari sakontasunez eta konponbide klabean heltzen ez diogun bitartean, behin eta berriz gizarte gisa astinduko gaituen auzia izango da torturarena».

Mekanismo horiek «konponbide klabean» ezarri behar direla uste du foroak, eta «justizia punitiboaren» ordez, «justizia trantsizionalaren» formula lehenetsi du. Halere, gaineratu du ezin dela itxaron «mekanismoaren inguruan ados jarri arte», eta, pauso gisa, «biktimarioek eta tortura babestu zuten arduradun politikoek eragindako kaltea aitortu» behar dutela: «Egungo gobernuek beharrezko iruditzen zaizkien erreparazio ekinaldiak egin behar dituzte».

Foro Sozial Iraunkorrak gogorarazi du iazko ekainaren 23an Gomendioen dekalogoa aurkeztu zuela, «oraindik konponbiderik ez duen» auzi horri aurre egiteko: «Gure ustez, ekarpen horrek gaurkotasun osoa hartu du egoera honetan». Bide horretan, nabarmendu du eztabaidak zera uzten duela agerian: «Biktima guztiek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako duten eskubidearen inguruan adostasun instituzional eta politikoa» dagoela.

Aitzitik, alderdien arteko «kontakizunaren bataila, oraingoz, dauden adostasunak eta egindako aurrera urrats argiak estaltzen ari da», foroaren esanetan.

Egiaren, justiziaren eta erreparazioaren triangeluan, Foro Sozial Iraunkorrak uste du torturaren biktimek ez dutela «justiziarekiko konfiantzarik», eta horregatik arazo horri irtenbidea emateko modu bakarra dela «eragile guztiak biltzen dituen egia soziala aitortzetik» harago jo eta «azterketak eta konponbide proposamenak egiten» hastea.

Datuak ere gogora ekarri ditu foroak: Eusko Jaurlaritzaren txostenean jasotako 4.113 kasuetatik 31tan baino ez da epai judizial bidez aitortu. Horrek biktimen «babesgabetasuna» adierazten duela ondorioztatu du.


Summary: Probintzia barruko mugikortasuna aztertuko du Labik etziko bileran. Jonan Fernandezek esan du Labik udalerrien itxiera perimetrala aztertuko duela, eta litekeena dela neurri hori «aldatzea».

Euskadiko Babes Zibileko Planaren Aholku Batzordearen (Labi) batzorde teknikoa bihar bilduko da izurritearen bilakaera aztertzeko, eta, ondoren, bere proposamena igorriko dio ostiralean elkartuko den Labiren aholku batzordeari. Bilera horretan aztergai izango duten neurrietako bat izango da udalerrien itxiera perimetrala bertan behera uztea, eta probintzia bakoitzaren barruan mugikortasuna baimentzea. Horixe iragarri du gaur goizean Jonan Fernandez Labiren batzorde teknikoko koordinatzaileak, Onda Vasca irratian. Azaldu du mahai gainean izango dutela udalerrien arteko joan-etorriak mugatzen dituen neurria, eta litekeena dela neurri hori «aldatzea».

Nolanahi ere, ohartarazi du autonomia erkidegoa «impasse» batean dagoela eta ez dagoela «abentura askotarako aukerarik». Gaineratu du, «ziurgabetasun handia» dagoela datozen bi edo hiru asteetako bilakaerari dagokionez, baina intzidentzia metatuak behera egiten jarraituko balu, nahiz eta apurka izan, egoera «interesgarria» sortuko litzatekeela luze gabe.


Summary: Bartzelonan larunbateko istiluen ondotik atxilotutako zortzi pertsonak espetxera bidali ditu epaileak, bermerik gabe. Poliziaren arabera, Bartzelonako Udaltzaingoaren furgoneta bat erre zuten zortzi atxilotuek. Hilketa saiakera, agenteen aurkako atentatu saiakera, talde kriminaleko kide izatea, desordena publikoa eta legez kontrako manifestazioa egitea egozten diete.

Epaileak bermerik gabeko espetxealdia ezarri die joan den larunbatean Bartzelonan izandako istiluetan atxilotutako zortzi pertsonei. Pablo Hasel rap kantariaren espetxeratzearen kontrako manifestazioa izan zen Bartzelonako kaleetan, eta horren ondotik izan ziren istilu larriak.

Atxilotutako zortziei hilketa saiakera, agenteen aurkako atentatu saiakera, talde kriminaleko kide izatea, desordena publikoa eta legez kontrako manifestazioa egitea egotzi diete. Zortzi atxilotuek atzo deklaratu zuten Bartzelonako 17. Instrukzio epaitegian, eta, Kataluniako Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, beren defentsaren galderei bakarrik erantzun zieten.

Poliziaren atestatuaren arabera, larunbatean Pablo Hasel rap kantariaren espetxealdia salatzeko egindako manifestazioaren ondoren, Bartzelonako Udaltzaingoaren furgoneta bat erre zuten zortzi atxilotuek. Mossoen arabera, atxilotuak ideologia anarkistako talde bateko kideak ziren, eta «indarkeria oso handiz» jarduten zuten, banketxeak, dendak eta hiri altzariak hondatuz.

Otsailaren 16an Pablo Hasel atxilotu zutenetik, etengabeak izan dira Bartzelonan izandako manifestazioak. Protesta horietako askotan istiluak izan dira, eta Mossoak oldartu egin zaizkie manifestariei. Protestak izan ziren lehen egunean, otsailaren 16an, manifestari batek begi bat galdu zuen foam bala batek jota.


Summary: EBko auzitegiak ontzat jo du argindar ekoizpenaren zerga. 2012an ezarri zuen Espainiako Gobernuak, argindarraren tarifaren defizita txikitzeko.

EB Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak ebatzi du batasunaren araudiarekin bat datorrela Espainiako argindar ekoizpenari jarritako zerga. Valentziako Justizia Auzitegi Nagusiak egin zion eskaera Luxenburgon egoitza duen auzitegiari, Promociones Oliva Park enpresak jarritako salaketaren ondotik.

Erabakia berri ona da Espainiako Gobernuarentzat, EBko auzitegiak zerga hori legez kontrakotzat jo izan balu, diru sarrera inportante bat galduko zuelako —1.500 milioi euro inguru urtero—. Gainera, bazegoen azken urteetan jasotako dirua itzultzeko aukera bat ere.

2012an jarri zuten indarrean zerga hori Espainiako Gorteek. Gobernuak proposatutako zerga izan zen Mariano Rajoy (PP) gobernuburu zela, eta haren bitartez argindarra ekoizten duten planta guztiek sortzen duten energiaren balioaren %7ko zerga bat ordaindu behar dute. Zerga horren bitartez, argindar tarifaren defizitaren zati bat estali nahi zuela argudiatu zuen Jose Manuel Soria orduko Industria ministroak.

Teorian, argindar konpainiek ordaintzen duten arren, kostuetako batzuk behintzat herritarrek eta enpresek pagatzen duten fakturara pasatu dituzte ekoizleek. Hain zuzen ere, salatzaileen argudio bat izan zen herritarrek zeharka ordaintzen zuten zerga bat zela eta kontsumoa bera zergapetzen zuela. Halakorik ez dela erantzun dute Luxenburgoko auzitegiko epaileek, ez dagoelako zergaren zenbatekoa kontsumitzaileen fakturan kargatzeko tresnarik. Onartu dute, hori bai, zerga horrek argindarraren prezioa garestitu duela, baina ezin dela ondorioztatu azken kostua osorik kontsumitzaileek ordaintzen dutela.


Bernart Etxepare bere testuinguruan

Summary: Bernart Etxepare bere testuinguruan. ‘Linguae Vasconum Primitiae’ idatzi zen garaia nolakoa zen xehatu dute Patri Urkizu eta Iñaki Aldekoa adituek. Etxepare errenazimenturako trantsizioan bizi izan zen arren, haren aurreko paradigma jarraitzen du

Erdi Aroaren eta Errenazimentuaren arteko jauzi betean bizi izan zen Bernart Etxepare, XV. mendearen bukaeraren eta XVI.aren arteko garai «istilutsuan», Patri Urkizu ikertzailearen hitzetan. Ezin jakin Etxepare noiz eta non jaio zen zehazki, baina, halere, argi dute adituek zer testuingurutan garatu zen haren bizitza eta, ondorioz, nondik edan zuen euskarazko lehen liburu idatziak, Linguae Vasconum Primitiae-k. Klasiko hori irakurriko dute ekainean Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatutako irakurketa jarraituan, eta lanaren nondik norakoak ulertzeko zenbait gako eman zituzten atzo Urkizuk eta Iñaki Aldekoa EHUko irakasleak Bilbo Zaharra forumeko lehen ekitaldian.

Hala, lehen euskal idazlearen jaiotza dokumentaturik ez dagoen arren, bere bizitzako hainbat mugarri ezagunak dira, horien berri ematen dituzten agiriak aurkitu baitira. Esaterako, Urkizuk Orreagako (Nafarroa) kolegio elizako pergaminoen artean aurkitutako dokumentu bati esker da ezaguna 1511n Baionako apezpikuak Eiheralarre eta Zaroko apaiz (Nafarroa Beherea) izendatu zuela Etxepare. Ikerlariak azaldu zuenez, bi zati izan zituen haren bizitzak, noble izan baitzen hasieran eta elizgizon ondoren, eta agiri horrek ezarriko luke trantsizioaren urte zehatza. «40 bat urterekin eman zuen saltoa: 1470 eta 1480 urteen artean jaio zen, beraz», Urkizuk zehaztu.

Trantsizio garaia zen, hortaz, eta erlijioari zegokionez ere «nahasia» zen, Aldekoak nabarmendu zuenez. Rotterdameko Erasmoren doktrinak oihartzuna hartua zuen, baina Eliza katolikoak artean ez zuen haren inguruko iritzi ofizialik agertu, Trentoko (Italia) kontzilioan erabaki baitzuten ortodoxiatik kanpo uztea. «Erlijio ikuspegi eraberritua sartuta zegoen, baina bazegoen ortodoxia bat ere; gauza bitxiak gertatzen ziren». Adibidez, irakasleak azaldu zuenez, Juan de Zumarragak 1547an argitara emandako doktrinarekin jazotakoa: «Erasmoren esaldi eta ideia mordoa ditu, baina ez du Erasmo aipatzen».

Originaltasunaren kontzeptua

Garai gorabeheratsuek eragina izan zuten Etxeparerengan ere, eta, Zumarragak eta beste hainbat doktrina egilek bezala, orduko ideiak agertzen ditu autoreak ere, euskarara itzulita. Izan ere, Aldekoak azaldu zuenez, trantsizio betean egoteagatik, garaian ohikoak ziren ezaugarri batzuk erabat aldatu ziren urte gutxiren buruan, eta, horrenbestez, ez datoz bat gaur egungo paradigmarekin. Ezaugarri horietako bat da, esaterako, originaltasunaren kontzeptua, artean ezezaguna zena: «Originaltasuna XVIII. mendetik hona datorren kontzeptua da». Irakaslearen hitzetan, «Etxeparek darabilen iruditeria ez zuen berak asmatu. Modu naturalean erabili zuen corpusa. Kultua zen, eta irudi eta gai horiek irakurri eta jaso zituen».

Gainontzeko literaturetako eztabaidak «presente» daude Etxepareren obran ere, eta sistema horiekin partekatzen ditu orobat hainbat eta hainbat ertz: «Pasadizoak, irudiak... denak dira berak». Halaber, mundu kristauko topikoak ere bere egiten dituela adierazi zuen Aldekoak: mater dolorosa, dies irae, ubi sunt... baita San Agustinenak ere, zehaztu zuenez: «Arimak hiru ezaugarri dituela esan zuen De Trinitate-n: memoria, borondatea eta ezagutza». Horiek ditu Linguae Vasconum Primitiae-n ere.

Irakasteko modu ezberdinak

Orotara, 1159 bertso ditu Etxepareren obrak: horietatik 595 erlijiosoak dira, ama birjinaren omenezko olerki luze bat dago ondoren, eta zortzi olerki erromantikorekin biribiltzen da lana. Hauek sexuaz hitz egiten dute, besteak beste, eta modu «gordinean», gainera, Aldekoaren iritziz. Ezaugarri horrek harritu egin zituen Etxepareren ondotiko ikertzaile eta autoreak, are Oihenart ere. Paradigma aldaketak azalduko luke Etxepareren jarduteko modu hau, Aldekoak azpimarratu zuenez. «Nola idatz zezakeen halakorik apaiz batek? XVI. mendetik aurrera erabaki zen irakasteko hobe zela bizioak ezkutatzea, agertzea baino».

Alabaina, eredua oraindik ez zen hori Etxepareren garaian, eta beren esplizitutasunean agertu zituen ustezko bekatuak, ama birjinaren gorazarrearen ondoren kokatu ere. Hura zen «maitasun eredugarria» autorearentzat, eta, ondorioz, «maitasun profanoaren aurrean» paratu zuen: «Ama birjinaren araztasunak intentzio ilunenak ere purifikatzen ditu, begiratze hutsarekin». Hortaz, zortzi poemok egin behar ez zenaren eredu gisa agertu zituen autoreak. Areago, irakaspenak indar gehiago izateko, ohikoa zen didaktismo ariketa horretan predikaria bekatarien artean agertzea, eta hala egin zuen Etxeparek ere bere buruarekin: «Bere esperientziaren bidez bekataria uxatzen du bide horretatik», Aldekoak adierazi zuenez.

Ahozko tradizioarekin lotura

Etxeparek bereganatutako topikoetatik, apaizari egotzitakoetara egin zuen jauzi Aldekoak. Izan ere, irakasleak esan zuenez, hedatua dago Linguae Vasconum Primitiae herri poesiatik eratorri zelako hipotesia, apaizak herrian entzundakoak paperera eraman zituen ustea. Aldekoak zalantzan jarri zuen azalpen hori: «Kultura anfibioa zen garaikoa: hau da, idatzitik ahozkora jauzi egitea oso erosoa zen, eta alderantziz». Irakasleak azaldu zuenaren arabera, litekeena da bidea alderantzizkoa izatea: alegia, Etxepareren doktrinek bidea egitea, paperean ez ezik, herritarren memoria eta ahotsen bitartez. «Badakigu garaiko apaizen doktrina batzuk memorian gorde eta XVIII. mendera arte gelditu zirela haien arrastoak. Poeta herritik elikatzen den ustea Erromantizismoak ezarritako paradigmaren zati da».

Urkizuk bat egin zuen Aldekoaren hipotesiarekin: «Doktrina irakastean kantarazi egiten zien Etxeparek herritarrei». Garaiko kanta horien arrastoak Azkue eta Aita Donostiarengana heldu ziren, azaldu zuenez.


Summary: Hungariako Fidesz alderdia Europako Alderdi Popularra talde parlamentariotik atera da. Fideszek dituen hamabi eurodiputatuak Europako Alderdi Popularra talde parlamentariotik kanpo egonen dira gaurtik aitzinera. Hain zuzen ere, alderdi horretakoek gaur onartu dute barne araudi berria.

Hungariako lehen ministro Viktor Orbanek aurreratu du bera buru duen Fidesz alderdia Europako Alderdi Popularrak Europako Parlamentuan duen taldetik aterako dela. Alderdiko buru Manfred Weberri bidalitako gutun baten bidez eman du berria Orbanek.

Hain zuzen ere, gaur aldatu du Europako Alderdi Popularrak bere barne araudia, eta horren ondorio da Orbanen erabakia. Barne arauen aldaketa horren bidez, familia kontserbadorearen printzipioetatik eta balioetatik aldentzen diren alderdiak bertan behera uztea edo kanporatzea erraztea onartu du alderdiak.

«Ez dugu utziko gure eurodiputatuak isilaraziak edo mugatuak izan daitezen gure boto emaileak ordezkatzeko», kritikatu du Katalin Novak Hungariako Familia ministro eta Fideszeko presidenteordeak Twitterren.

Alderdiak zituen politika euroeszeptikoak zirela eta, 2018an Alderdi Popularretik kanpo utzi zuten Fidesz. Alta, euroganberako talde parlamentarioko kide izan da orain arte. Hemendik aitzinera Fideszeko hamabi eurodiputatuak ez-inskribatu gisa agertuko dira, baina ideologikoki hurbilekoak diren beste talde batzuetan sartzeko aukera izango dute.


Summary: Zigorra handitu diote sei hilabetez adingabe batez abusatu zuen gizonari. Urte eta erdi handitu dio espetxe zigorra EAEko Justizia Auzitegi Gorenak, sexu abusu delitua "ia egunero" errepikatu zela aintzat hartuta.

EAEko Justizia Auzitegi Gorenak urte eta erdi handitu dio espetxe zigorra gizon bati, sei hilabetez 14 urteko neska batez "ia egunero" abusatzeagatik. Gizonari, hasieran, hamabost urte eta hiru hilabeteko espetxe zigorra jarri zion Gipuzkoako Auzitegiak, baina neskaren abokatuak helegitea jarri zuen argudiatuz sexu-abusu delitua hainbatetan egin zuela gizonak eta zigor handiagoa behar zuela. Helegitearekin bat egin, eta hamasei urte eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du gizonak.

Gipuzkoako Auzitegiak hiru delitu leporatu zizkion: sexu abusuak, intimitatearen kontrako beste bat eta neska behartzearena. Abusuen ondorioz, neska haurdun geratu zen, eta abortatzera behartu zuen gizonak. Auzitegi Gorenak, zigorra handitzeko, argudiatu du sei hilabetez "ia egunero" izan zirela sexu abusuak, eta horrek agerian uzten duela zenbatetan gertatu ziren. Gizonaren erruduntasuna "bereziki larria" dela ebatzi du.

Gorenak azaldu du gizonaren eta neskaren logelak balkoi batek elkartzen zituela eta gizonak hori baliatu zuela; neskak baino 21 urte gehiago ditu. Zigorra handitzeko, gainera, aintzat hartu du gizonak ez zuela haurdunaldia eragozteko inolako antisorgailurik erabili. Gertatutakoaren ondorioz, neskak ondorio psikologikoak pairatu zituen, "depresioa, antsietatea, bere buruarekiko konfiantzaren galera, haserratzeko joera eta erru sentimendua. Horregatik guztiagatik, esan du Gipuzkoako Auzitegiak ezarritako zigorrak ez zuela bat egiten gertatutakoarekin.

Gipuzkoako herri batean gertatu ziren abusuak, 2018ko urtarriletik aurrera. Gizonak logela bat alokatu zion neskaren amari, eta etxean pasatzen zuen denboran harengana gerturatu zen. Ekainean, neska haurdun geratu zen, eta gizonak kanela eta oregano infusio bat eman zion edateko, nahiz eta, Gorenak azpimarratu duenez, ez dagoen frogatuta horrek abortua eragiten duenik. Gero, klinika batera eraman zuen abortatzera, baina han jakinarazi zioten gurasoen baimena behar zuela horretarako.

Gorenak epaian jaso du gizonak zenbaitetan haserre hitz egiten ziola neskari, eta ukondoarekin kolpe txikiak ematen zizkiola eta atximurka egiten ziola. Sakelako telefonoa ere kentzen zion norekin hitz egiten zuen eta zertaz hitz egiten zuten kontrolatzeko. Gainera, gizonak bere sakelakoarekin "une intimoetan" ezkutuan grabatzen zuela ebatzi du. Abortua behartzeaz absolbitu egin dute gizona, ordea, neska horretara behartu ez zuelakoan.


Summary: Sturgeonek dio Salmonden konspirazio salaketak «zentzugabeak» direla. Parlamentuaren ikerketa batzordean, Eskoziako lehen ministroak barkamena eskatu du sexu-eraso akusazioak ikertzeko kudeaketagatik. Toryek jakinarazi dute konfiantza mozio bat aurkeztuko dutela haren kontra.

Lekukorik garrantzitsuena da, gehien espero zena, are gehiago bezperan izandako mugimenduen ostean. Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak aitortu du bere gobernuak «hutsegite larriak» egin zituela Alex Salmond gobernuburu ohiaren kontrako sexu erasoak kudeatzerakoan, eta horregatik barkamena eskatu du parlamentuko ikerketa batzordean, batez ere kexa agertu zuten bi emakumeei. Salmonden deklarazioko estiloaren kontrara, Sturgeonek jarrera defentsiboa eta erasokorra izan du diputatuen aurrean, eta lehen ministro ohiari begira jarri da hasiera-hasieratik: «Konspirazio bat izan delako ideia zentzugabea da».

Ikerketa batzordeari egin dion atariko deklarazioan, egungo karguduna kritiko agertu da bere buruarekin, adierazita «asko damutzen» dela gobernuaren ikerketarekin gertaturikoaz. Baina berehala baliatu du bere tartea karguan haren aurrekoa izan zenaren aurka egiteko: «Egia da auzitegiak [sexu-eraso karguen] errugabe dela ebatzi duela, baina haren jarrera ez da beti egokiena izan».

Salmond iragan ostiralean mintzatu zen parlamentuko ikerketa batzorde berean, eta berriz egotzi zien SNP Eskoziako Alderdi Nazionalari, Sturgeoni eta haren gertukoei bere «izen onari kalte egin nahi izatea», eta hura «kartzelatzeko konspirazio baten parte» izatea. Ez hori bakarrik: lehen ministro ohiak defendatu zuen egungo kargudunak gezurra esan ziola batzordeari eta parlamentuari, eta, hortaz, Ministroen Kodea hautsi zuela. Halere, ez zuen aditzera eman horregatik kargua utzi behar duenik, nahiz eta kritika gogorra egin zion lehen ministroari: «Eskoziako buruzagitzak huts egin du».

Presioa handitzen ari da egungo gobernuburuarentzat. Gaurko deklarazioaren bezperan, gobernuak argitara eman behar izan ditu Salmonden epaiketari begira eman zioten lege gomendioa eta horri buruzko mezu elektronikoak, John Swinney lehen ministrordearen kontrako konfiantza mozio bat aurkezteko Eskoziako Alderdi Kontserbadorearen mehatxuak behartuta. Dokumentu horiek agerian utzi dute lehen ministroaren lantaldea jakinaren gainean zegoela borroka juridikoa irabazteko aukera gutxi zituztela, eta, halere, horrekin jarraitzea erabaki zutela.

Hala, gobernuaren abokatuek ohartarazitakoa gertatu zen 2019ko abuztuan: Eskoziako Saio Auzitegiak arrazoi eman zion Salmondi, ebatzi baitzuen Sturgeonen lantaldearen ikerketa legez kanpokoa eta lerratua izan zela. Ekaitz politikoa sortu zuen horrek, besteak beste, epaileek gobernua behartu baitzuten lehen ministro ohiari bere epaiketako gastuak ordaintzera; 565.000 euro inguru izan ziren, diru publikotik.

Horretaz, ikerketa batzordea osatzen duten diputatuek gobernuburuari galdetu diote Salmonden «aurka egiteko» jarraitu ote zuten legezko prozedurarekin; lehen ministroak erantzun du ezetz, ez zutela hori egiteko «arrazoirik, ez helbururik» ere: «Nire bizitzaren parte handi batean, Alex Salmond gertuko lankide politiko eta lagun bat izan da, asko errespetatzen nuena».

Bilkurei tiraka

2018ko abuztuan, The Daily Record egunkariak argitaratu zuen Eskoziako Gobernuak Salmond ikertu zuela, hura lehen ministro zen garaian ustez emakume batzuei egindako jazarpenengatik. Gobernuburu ohiak akusazioak ukatu zituen, SNPtik atera zen, eta gobernua justiziaren aurrera eraman zuen ikerketa horrengatik.

Bitartean, Sturgeonek aitortu zuen Salmondekin bost aldiz mintzatu zela auziaz —horietako batean, bere etxean— gobernua ikerketa egiten ari zen bitartean, eta, gainera, parlamentuko batzordeari idatziz adierazi zion 2018ko apirilaren 2an lehen ministro ohiarekin izandako bilkuran jakin zuela sexu erasoen salaketen eta ikerketaren berri.

Gerora, ordea, jakin zen topaketa hori baino lau egun lehenago gobernuburu ohiaren lantaldeko kide batekin elkartu zela —Salmonden arabera, auziaz hitz egiteko—; lehen ministroak erantzun zuen «ahaztu» egin zitzaiola elkarrizketa hori izana. Horrek hainbat galdera sortu ditu: gobernuburuak zehazki zer ote zekien, eta zergatik elkartu zen lehen ministro ohiarekin modu pribatuan.

Sturgeonek erantzun du SNPko buruzagi gisara bildu zela harekin, eta ez gobernuburu modura; horregatik ez zuten gorde hitzordua bileren agenda ofizialean, eta horregatik ez zuten grabatu elkarrizketa, argudiatu duenez.

Horrekin lotuta, atzo gauean, Kevin Pringle Salmonden kabineteburu ohi eta SNPren Komunikazio zuzendari ohiak eta Duncan Hamilton SNPren diputatu ohi eta aholkulari bereziak adierazi zuten 2018ko martxoaren 29ko bilkura antolatua izan zela, egungo gobernuburuak bazuelako jada ikerketaren eta salaketen berriz, eta, hortaz, horretaz hitz egiteko adostu zutela lau egun geroago elkartzea ere, 2018ko apirilaren 2an.

Salatzaileen izen-abizenez ere eztabaidatzeko aukera izan dute parlamentuaren batzordean. Salmondek hura osatzen duten diputatuei adierazi zien baietz, gobernutik jakinarazi egin ziotela nor zen sexu erasoak salatu zituen emakumeetako bat, eta horrek garrantzi handiagoa eman zion lehen ministroaren gaurko deklarazioari.

Sturgeonek ukatu egin du halakorik gertatu zela, eta iradoki du lehen ministro izandakoak bere lantaldearen laguntzarik gabe lortu zuela identitatea jakitea; besteak beste, sare sozialak erabilita. Bigarren salatzaile batena ere ezagutuko luke, gobernuburuaren arabera, karguan haren aurrekoa izandakoak barkamena eskatu ziolako beste emakume horri.

Parlamentuan bi batzorde osatu zituzten sexu-eraso salaketen kudeaketaren harira: bata, gobernuaren ikerketa ikertzeko, eta bestea, lehen ministroak gezurra esan ote zuen argitzeko. Aldi berean, Irlandako Errepublikako Fiskaltzaren buruzagi ohi eta Eskoziako Gobernuaren aholkulari James Hamiltoni eskatu zioten zehazteko Sturgeonek Ministroen Kodea hautsi ote zuen; hain justu, azken hori da agintariarentzako mehatxu handiena, baiezkoa ondorioztatzen badu dimisioa ematera behartuta ikusiko baitu bere burua.

Horri begira, eta egunotako gertakariak argudio hartuta, Eskoziako Alderdi Kontserbadoreak atzo jakinarazi zuen lehen ministroaren kontrako konfiantza mozio bat aurkeztuko duela parlamentuan. Oraingoz bada ere, ez du izango arrakastarako aukera handirik, Eskoziako Alderdi Berdeak adierazi baitu ez duela kargugabetzerik nahi pandemia garaian.

SNP, aspaldidaniko garairik hoberenean

Oposizioko alderdiek urteak daramatzate Sturgeon agintetik botatzeko edo ahultzeko arrazoien bila, baina orain arte ez dira gai izan lehen ministroa pixka bat bada ere kezkatzeko. Asteotako gertakariek, baina, atera ireki diete hori egiteko, mugimendu independentista eta SNP bitan zatitzeko arriskuan baitaude, hain justu, alderdia aspaldidaniko garairik hoberenean dagoen honetan.

Ipsos Mori etxearen iragan asteko ikerketa batek dio SNPren eta lehen ministroaren babesa txikitu egin dela, baita alderdiarekiko duten ikuspuntua ere. Independentisten aldeko botoa oraindik sendo dagoen arren, inkestak lehen alerta mezua bidali dio Sturgeoni.

Maiatzaren 6an egingo dituzte parlamenturako bozak, eta, aurretik, gobernua bigarren erreferendum baten data eta galdera aurkeztekotan da. Datozen asteetako gertakariek finkatuko dute, hortaz, epe laburrera eta ertainera begirako estrategia.


Summary: Tapiak «gardentasuna» exijitu dio Madrili Europako funtsak banatzeko. Eusko Jaurlaritzak ez daki Espainiako Gobernuak nola banatuko dituen Hurrengo Belaunaldia funtsak, eta kezkaturik dago, «agian ez direlako izango hain eraldatzaileak diren proiektuetarako».

«Euskadik oso zehaztuta dauden proiektuak dauzka», estrategikoak eta eraldatzaileak, eta, hortaz, Europako funtsetarako hautagai argiak direla esan du Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomikoko sailburu Arantxa Tapiak, Espainiako Gobernuari «irizpide gardenak» eskatzearekin batera Hurrengo Belaunaldia funtsak banatzeko. Gasteizko gobernuak ez daki Madrilek zer irizpiderekin erabakiko duen funts garrantzitsu horiek banatzea, eta kezkaturik dago, susmoa duelako «proiektu ez hain eraldatzaileak» finantzatzeko erabiliko ote diren.

«Euskadik proiektu garrantzitsuak ditu, zehatzak eta enplegua sortuko dutenak», esan du Tapiak. Horietako batzuk martxan jartzen ari direla gaineratu du, Europako finantzaketaren zain egon gabe. Horregatik, uste du Espainiako Gobernuaren irizpideek «ahal bezain gardenak» izan behar dutela, «eta Europako Batasunak ezarritako eskaerei erantzuteko gai».

Tapiak abisu argia bidali dio, beraz, Pedro Sanchezen gobernuari, jakin dezan Jaurlaritzak Europako finantzaketa nahi duela bere proiektu estrategikoentzat. Ez du ezkutatu, gainera, funts horien truke egongo direla «betebeharrak». «Europako Batasunak zorra eskatu behar du funts horiei aurre egiteko, eta zor hori datozen belaunaldiek pagatuko dute; hortik dator funtsen izena». Tapiak uste du ezen, Madril ez bada gai funts horiek «modu egokian» baliatzeko, hiru edo lau urteren buruan «damutu» egingo dela beharbada.


Summary: Junta militarraren aurkako parlamentariak gobernu berria osatzen hasi dira. Parlamentari talde batek lau ministro izendatu ditu, eta adierazi Win Myint presidenteak eta Aung San Suu Kyi Estatu idazkariak euren karguan jarraituko dutela. Armadak 30 lagun baino gehiago hil ditu protestetan.

Otsailaren 1ean zen egitekoa legealdi berriari hasiera emateko ekitaldia Myanmarren, baina militarrek egun hura baliatu zuten estatu kolpea hasteko. Lehen pausoetako bat Gobernuko kide gehienak atxilotzea izan zen. Besteak beste, Win Myint presidentea eta Aung San Suu Kyi liderra espetxeratu zituzten. Egun hartan karguaren zina egin behar zuen parlamentari talde batek, ordea, CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordea eratu du, eta gobernu berri bat osatzeko saiakera hasi du, kolpea egin eta hilabetera. Oraingoz, lau ministro hautatu dituzte: besteak beste, Atzerri Ministerioaren buru izango dena. Bien bitartean, kolpearen aurkako protestei bortxaz erantzuten jarraitzen dute militarrek: bart, beste bederatzi manifestari hil dituzte.

CRPHko kideek azaldu dutenez, egun militarren zaintzapean dauden Win Myintek eta Aung San Suu Kyik euren karguetan jarraituko lukete. Azken hori, de facto gobernuko liderra izan arren, Estatu kontseilaria da, herrialdeko Konstituzioak ez baitu onartzen familia atzerritarra duen inor presidente izatea.

Aldaketak egongo lirateke, ordea, beste hainbat goi kargutan. Presidentetzako ministro gisa, Lwin Ko Latt hautatu du batzordeak; Finantza eta Industria ministro, Tin Tun Naing; Lan, Hezkuntza eta Osasun Ministeriorako, Zaw Wai Soe, eta Atzerri Ministerioa gidatzeko, berriz, Zin Mar Aung . Azken horrek jokatu dezakeen rolak berebiziko garrantzia izan dezake nazioartearen laguntza eskuratzeko garaian.

Kolpearen aurkako parlamentariek emandako pausoa, baina, ez da junta militarrak irekita duen fronte politiko bakarra. Estatuak NBE Nazio Batuen Erakundean duen ordezkari Kyaw Moe Tun hasieratik agertu zen kolpearen aurka, eta ostiralean, NBEren Asanblada Orokorrean eginiko hitzaldian, gobernu militarraren aurkako neurriak eskatu zituen. Ordutik, militarrak hura ordezkatzen saiatzen ari dira, eta asteburuan sinatu zuten haren kargugabetzea. Hala jakinarazi zioten NBEri, azalduta enbaxadorearen albokoak hartuko duela behin-behinean kargua. Kyaw Moe Tunek, baina, ez du erabakia ontzat jo, eta Myanmarren ordezkari legitimoa dela berretsi du erakundeari bidalitako gutun batean.

NBEren Idazkaritza Nagusia gaia aztertzen hasi da, baina oraindik ez du erabakirik hartu. «Ezohiko egoera baten aurrean gaude, denbora askoan ikusi ez duguna. Legezko protokolo guztiak eta bestelako inplikazio motak aztertzen ari gara», azaldu du Stephane Dujarric bozeramaileak. Idazkaritzan bakarrik ez, Segurtasun Kontseiluan ere tratatuko dute Myanmarko egoera, aste honetan. DPA albiste agentziaren arabera, litekeena da bilera ostiralean egitea.

Halere, junta militarrak jaso ditu nazioarteko lehen presioak. Asteartean, ASEAN Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoko kideen arteko bileran, Filipinetako, Indonesiako, Malaysiako eta Singapurko Atzerri ministroek herrialdeko krisi politikoari konponbide bat bilatzeko elkarrizketak abiatzeko eta politikari presoak askatzeko eskatu zioten junta militarrak hautatutako Atzerri ministro Wunna Maung Lwini. Horrez gain, aipatutako herrialdeetako Atzerri ministroak manifestarien aurka arma hilgarriak erabiltzearen aurka agertu dira, eta «biolentzia eta heriotza gehiago egotea ekiditeko berehalako pausoak» exijitu dituzte.

Altxamendu militarra gertatu zenetik, milaka lagun atera dira kolpea salatzera, herrialde osoan antolatutako protestetan. Armadak gogor erantzun die, eta 1.200 laguninguru atxilotu ditu. Zaurituak dozenaka zenbatzen dira, eta hildakoak ere 30etik gora; bederatzi —besteak beste, bi adingabe— herenegun eginiko protestetan. Horietako gehienak munizio errealarekin eginiko jaurtiketen eraginez hil dira. Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, adingabekoetako bati burura egin zioten tiro. Protestak desegiteko asmoz, negar gasa, gomazko balak eta granada itsutzaileak ere erabili dituzte.

Myanmarko armadak ustezko hauteskunde iruzurra argudiatu zuen kolpea emateko, Aung San Suu Kyik gidatutako NLD Demokraziarako Liga Nazionalak bozak aise irabazi ostean, bigarrenez jarraian. Hala, junta militarrak Myanmarko Konstituzioaren 417. artikulua baliatu du altxamendua defendatzeko. Haren arabera, militarrek botere politikoan esku hartzeko aukera dute «Myanmarko Batasunaren suntsitzea gerarazteko».

Konstituzioa armadak berak idatzia da, 2008an. Izan ere, ez da herrialdeko militarrek boterea bereganatzen duen lehen aldia. 1962tik 2011ra bitartean ere junta militar batek gidatu zuen Myanmar.

Aung San Suu Kyi jomugan

NLDko liderra berriz gobernura iristea eragotzi nahi du junta militarrak, kosta ahala kosta. Helburu hori betetzeko asmoz, astelehenean «istiluetara bultzatzeaz» eta «beldurra eragiteaz» akusatu zuten. Aurrez, inportazio eta esportazio legeak hausteaz eta hauteskunde kanpainan koronabirusaren aurkako neurriak ez betetzeaz ere akusatu zuten.

Hala, hainbat hedabideren arabera, junta militarrak elkarrizketak hasi ditu zenbait alderdi politikorekin, hauteskunde berriak prestatzen hasteko asmoz. Besteak beste, Elkartasunerako eta Garapenerako Batasunaren Alderdiko kideekin batu dira. Armadaren beso politikotzat hartua da alderdi hori. Kanpoan utzi dute, ordea, NLD, azken bozetan botoen %80 eskuratu zituen arren.


Summary: Espetxe eskumenaren transferentzia apirilean sinatuko dute. Jaurlaritzaren Autogobernu sailburuak esan du transferentzia batzuen negoziazioak «oso aurreratuta» daudela.

Espetxeen kudeaketari eta funtzionamenduari buruzko eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko elkarrizketak «oso aurreratuta» daude, eta Jaurlaritzak espero du hori eta beste eskumen batzuk eskualdatzeko akordioa «aurki» ixtea. Hala adierazi du Olatz Garamendi Jaurlaritzaren Autogobernu sailburuak, Miquel Iceta Espainiako Lurralde Antolaketa ministroarekin batzartu ondoren eginiko agerraldian. Zehatzagoa izan da Iceta: azaldu du Transferentzien Batzorde Mistoa apirilean elkartuko dela akordioa sinatzeko.

Garamendi eta Iceta Madrilen elkartu dira, 10:00etan. Bilera «emankorra eta asebetegarria» izan da, Garamendiren hitzetan. Azaldu duenez, hiru eskumenen negoziazioak «oso aurreratuta» daude: espetxeetakoaz gain, errepideko garraioari eta ISSN kode bibliografikoari buruzkoak.

Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak urrian adostutako transferentzien egutegian, ordea, martxorako 11 eskumen eskualdatzea aurreikusi zutenz: aipatutako hirurez gain, 11 horien artean daude, besteak beste, aseguruak, segurtasuneko zerbitzu pribatuak, meteorologia, nekazaritza aseguruak eta itsasertzaren antolamendua eta kudeaketa. Atzo, transferentzien egutegia betetzeko konpromisoa azaldu zuen Madrilek.

Garamendik gaineratu du bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskualdaketa «berehala desblokeatzeko konpromisoa» hartu dutela: «Beste materia batzuk eskualdatzeko lanean hastea proposatu dugu: immigrazioa, gure politika publikoak indartzea ahalbidetuko duena eta aldirietako trenbideak». Hurrengo blokean jasotakoak dira bi horiek, eta aurtengo urrirako beharko lukete Jaurlaritzaren esku.

Horrez gain, adostu dute portuen transferentzia zabaltzea, Ondarroako Itsas Distrituaren eraikina Jaurlaritzara eskualdatzea barne hartuta, eta «elkarlanean» arituko dira «langile publikoak egonkortzeko legezko erantzunak bilatuko dituzten formulak bilatzeko». Garamendik adierazi du Icetaren eta Espainiako Gobernuaren «akordiorako borondatea baloratzen eta estimatzen» dutela: «Konfiantza giro honetan jarraitzea espero dugu».

«Lehentasunez», zazpi eskumen

Bilera hasi baino lehen, Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariordea Euskadi Irratian mintzatu da transferentzien inguruan. Haren hitzetan, zazpi dira esku artean dituzten «lehentasunezko eskumenak». Espetxe kudeaketaren eskumenari buruz, esan du gaur egun transferentzia horrek ez duela «oztopo berezirik», «eskumen potoloa» dela, eta hori lantzeak «bere denbora» behar duela, baina aurrera doala.

Bestalde, ELA kezkatuta agertu da espetxeen transferentziaren negoziazioetan langileen lan baldintzen «zehaztasunik eza» dela eta. Bide horretan, Garamendirekin eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin batzartu zen sindikatua, eta proposatu zien sindikatuek parte hartuko luketen batzorde bat sortzea, «euskal espetxeen eredu gizatiar eta birgaitzaile berri baten diseinuari buruz hausnartzeko eta eztabaidatzeko eta, bereziki, langileen eta haien lan baldintzen egoeraz aritzeko». ELAk salatu du oraindik ez dutela inolako erantzunik jaso.


Summary: Bruselak ez du nahi gerrikoa 2022an estutzea. «Iraganeko akatsak» berriro ez egiteko eta gastu publikoaren bidez ekonomia laguntzen jarraitzeko aholkatu die estatukideei. Maiatzean hartuko du aurrekontu arauei buruzko azken erabakia

Europako Batzordeak ez du presarik berriro gerrikoa estutzeko. Egoera ekonomikoan aldaketarik ezean, 2023. urtera arte atzeratuko du defizit eta zor publikoaren mugak berriro errespetatzen hasteko agindua. Are gehiago, zor handia ez ezik gastu publikorako behar handia daukaten herrialdeetan —Mediterraneokoetan, alegia—, prest dago eskuzabalago jokatzeko eta denbora gehiago emateko kontu publikoak orekatzen has daitezen.

Europako Egonkortasun Itunak defizita ezabatzera eta zorra txikitzera behartzen ditu EBko kideak. Arau horrek eragin zuen, esaterako, batasunak austeritatearekin erantzutea Atzeraldi Handiari, eta haren ostean Grezian hasi eta gero beste herrialde batzuetara hedatu zen zor publikoaren krisiari. Baina Bruselak dio ikasgaia ikasi zuela. «Ez ditzagun iraganeko akatsak berriro egin», esan du Paolo Gentiloni Europako Batzordeko Ekonomia komisarioak, gaur, Bruselan.

Berez, bada urtebete EBk erakutsi zuela oraingo krisiari beste molde batekin erantzun behar ziola, hau da, gastu publikoa handituz ekonomia erabat hondora ez zedin. 2020ko martxoan, gainera zetorkiona ikusita, kontu publikoak orekatzeko derrigorra eteteko Egonkortasun Itunaren klausula bat indarrean jarri zuen Bruselak. Horri esker, defizit eta zor publikoak handitu ahal izan dituzte azken urtean EBko kideek beren ekonomiei laguntzeko, inolako zigorrik jaso gabe.

BPGaren %8, ekonomia suspertzeko

EBko kide guztiek erabili dute aukera hori gastu publikoa handitzeko, pandemiaren kalteei aurre egiteko: barne produktu gordinaren %8 arteko suspertze planak indarrean jarri dituzte, eta halako bi jarri diete eskura enpresei bermeen bidez. Hori bai, batzuek beste batzuek baino gehiago jarri dute, EBn ohikoa den banaketan: diru gehiago jarri dute kontu publikoak txukun zituztenek —Alemaniak eta iparraldeko estatuek—, eta gutxiago hegoaldekoek.

Proportzionalki gutxien jarri duten estatukideen artean legoke Espainia, nahiz eta hark jaso duen kolperik handiena, turismoak haren ekonomian duen pisuarengatik. Lehen estimazioen arabera, BPGa %11 txikitu zen iaz Espainian — %6,4 EBn eta %6,8 eurogunean—. Zor publikoak, berriz, hogei puntu egin du gora, %117 arte.

2019ko mailara itzuli arte

Europako Batzordeak maiatzean du hartzekoa Egonkortasun Itunaren klausulari buruzko azken erabakia, gobernuak entzun ondoren eta udaberriko iragarpen ekonomikoak egiten duenean. Baina gaurko agerraldian nondik norakoak aurreratu dituzte Gentilonik eta Valdis Dombrovskis lehendakariordeak, estatukideak ez daitezen itsu-itsuan ibili.

Irizpide nagusia da ekonomia suspertzeko neurriei eutsi behar zaiela ekonomia pandemia aurreko garaiko mailara iritsi arte. Neguko iragarpenetan, Bruselak kalkulatu zuen suspertzeak errimoa hartuko duela udatik aurrera, eta BPGa 2021aren erdialdera helduko dela 2019aren amaierako mailara, eurogunean zein EBn. Horren ondorioz, «epe erdian kontuak orekatu behar direla ahaztu gabe», 2022an ere aurrekontu arauak ez aplikatzea gomendatuko du. Are gehiago, gehiago gastatzeko aholkatu die estatukideei: «Gaur egun, ezer ez egitearen arriskua askoz handiagoa da gehiegi egitearena baino. [Janet Yellen] AEBetako Altxorreko idazkariak esan zuen bezala, handira jokatzeko unea da», azaldu du Gentilonik.

Malguago batzuekin

Gainera, gerrikoa beranduago estutzeko aukera izan dezakete 2022rako krisia nominalki gainditzea lortzen ez dutenek. Haien artean leudeke Italia, Espainia eta Grezia, EBren azken iragarpenen arabera. Estatu horiek izango dira gainera, Bruselak gogorarazi duenez, Hurrengo Belaunaldia funtsaren onuradun nagusiak, eta horien eskutik aukera izango dute politika hedakorragoak egiteko.

«Egonkortasun Itunak ematen duen malgutasuna» erabili nahi du Bruselak herrialde batzuekin eta besteekin desberdin jokatzeko. Itun hori bera erreformatu nahi dute estatukide askok, uste dutelako zaharkitua geratu dela. Batzordeak urtearen bigarren erdian helduko dio gaiari, «ekonomia suspertzea sendotzen denerako».


Summary: Azken bost hilabeteetan birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. 65 pertsona hil dira COVID-19ak jota azken astean Hego Euskal Herrian, iragan astean baino 25 gutxiago. Beste 397 kasu positibo atzeman dituzte astearteko probetan.

Heriotzei dagokienez, nabarmena izan da beherakada Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, iragan den iganderaino 65 lagun hil ziren astebetean koronabirusak jota Hegoaldean, hau da, otsailaren 22tik 28ra bitartean. Adierazle horretan aspaldi erregistratu den daturik apalena da Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi berri dutena: zehazki, irailaren bukaeratik ez da inoiz zenbatu kopuru txikiagorik Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, azken astean hildako 65etatik 61 Araba, Bizkai edo Gipuzkoakoak dira, eta gainerako laurak Nafarroakoak dira. Gainera, igandetik aitzina foru erkidegoan izandako heriotzei buruzko datuak eguneratu ditu Nafarroako Gobernuak: azken egunetan beste bost pertsona zendu dira gaitzak jota.

Kutsatuen datuei dagokienez, atzo beste 397 COVID-19 kasu zenbatu ziren Hegoaldeko testetan. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, guztira 10.280 proba egin ziren asteartean, eta horien guztien %3,9k eman zuten positibo. Lurraldez lurralde, Bizkaian 174 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 93; Araban, 66, eta Nafarroan, berriz, 57.

Bestalde, ospitaleetako egoerari buruzko informazioa eguneratu dute Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak: emandako datuen arabera, atzo 51 lagun erietxeratu zituzten koronabirusaren sintomak larriagotuta Hegoaldean. Hala, azken hamalau egunetako datuei so, egunean 49 pertsona ospitaleratu dituzte batez beste Hegoaldean. Gainera, azken datuen arabera, oraintxe 321 pertsona daude Hegoaldeko zentroetako gela arruntetan erietxeraturik. Berriz, 147 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino sei gehiago.