Summary: Administrazio «moderno eta arina» lortu nahi du Jaurlaritzak aurrekontuen bidez. Etxebizitza arloan, alokairuaren eskaintza sustatzea du lehentasunetako bat.

Eusko Jaurlaritzako sailburuak ari dira nor bere sailaren aurrekontua aurkezten Eusko Legebiltzarrean. Gobernantza Publiko eta Autogobernu Sailari dagokionez, arloak 171,9 milioi euro izango ditu, hau da, aurten baino 32,7 milioi gehiago, %23,5eko igoerarekin. Helburua da, Olatz Garamendi sailburuak esan duenez, «administrazio moderno, arin, kalitatezko eta eraginkorra» lortzea. Sailaren gastu gehienak funtzionamenduari eta saila osatzen duten 536 langileen soldatak ordaintzeari dagozkio: lehenengo atal horretarako 105 milioi jarriko dira, sail osoaren aurrekontuaren %61,2, eta bigarrenerako, berriz, ia 34 milioi, aurrekontuaren %19,7.

Sailaren lan ildoetako batzuk izango dira administrazioak herritarrekin duen harremana hobetzea, digitalizazioan aurrera egitea, energia aurreztea eta autogobernua defendatzea. Azken horri dagokionez, 408.000 euro bideratuko dira «autogobernuaren defentsa eta eskualdatzeke dauden eskumenak lortzera», autogobernuan aurrera egitea «ongizatearen oinarria» baita Garamendiren ustez.

Erakunde Harremanetarako Sailburuordetzak 12,1 milioi euroko aurrekontua izango du, eta Funtzio Publikokoak, berriz, 27 milioikoa. Diru poltsa bat gordeko da inkesta bat egiteko herritarrek administrazioarekin duten asebetetze maila neurtzeko, eta beste bat langileen prestakuntzan arituko diren teknikariak kontratatzeko.

IVAP Herri Aholkularitzaren Euskal Erakundeak 21 milioiko aurrekontua izango du, eta zati bat baliatuko da erakunde autonomo horren 40. urteurrena dela eta antolatuko diren ospakizunetarako. EJIE Eusko Jaurlaritzaren Informatika Elkarteak 218,6 milioiko aurrekontua izango du, eta Itelazpi elkarte publikoak, berriz, 15 milioikoa.

Energiaren prezioaren gorakadak isla izango du sail honen aurrekontuetan. Adibidez, argindarra ordaintzeko 4.1 milioi euro gorde dira, 2022ko aurrekontuan baino 2, 7 gehiago. Gainera, energia aurrezteak, funtzionamendu efizienteagoa lortzeko inbertsioak egiteak eta abarrek aurrekontuaren zati bat hartuko dute. Edonola ere, Garamendik nabarmendu du Jaurlaritzak «ahalegin handia» egiten ari dela energia aurrezteko eta, esaterako, 2022an orain arte iaz baino %7 gutxiago gastatu dutela argindarrean.

«Autogobernuaren higadura»

EH Bilduren izenean, Leire Pinedok adierazi du «erabakiak hartzeko ahalmena» funtsezkoa dela herritarren arazoei irtenbidea eman ahal izateko, eta Jaurlaritzak inoiz salatu duen «autogobernuaren higadura isila» dagoeneko ez dela hain isila: «Urtean behin, Urkullu lehendakariak gaia mahai gainean jartzen du, baina inoiz ez gara hitzetatik harago joaten». Pinedok gogorarazi du Legebiltzarrak onartu dituela estatus berri baterako oinarriak, eta horiek aldarrikatu ditu «aldebiko harreman baterako egokiak» direlakoan.

EH Bilduren Lore Martinez Axpek esan du aurrekontuetako zenbait atal, hala nola digitalizazioari dagokiona, 2022koen oso antzekoak direla eta ez dutela berritasunik ekartzen. EAJren Estibaliz Larraurik, aldiz, esan du sail honetako aurrekontuak «progresistak eta hedakorrak, baina aldi berean errealistak» direla.

Talde parlamentarioen galdera batzuk izan dira administrazioak erabiltzen duen softwarearen inguruan, eta aurrerantzean software librea erabiltzearen egokitasunaz. Polentzi Urkijo Administrazio eta Zerbitzu Orokorretako sailburuordeak erantzun du Jaurlaritzak ez duela software librearen eta software pribatuaren arteko desberdintasunik egiten: «Zeregin bakoitzerako egokien iruditzen zaigun softwarea erabiltzen dugu, librea zein pribatua izan».

Etxebizitza eta Garraioa

Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak 754,4 milioi euroko aurrekontua izango du, 2022an baino %33,7 gehiago. Horietatik, 322,3 milioi etxebizitza arlokoak izango dira, eta garraioei dagokiena, 467,2 milioi. Lurralde plangintzak izango du aurrekonturik txikiena, 42,2 milioi euro.

Etxebizitzaren arloan, alokairua sustatzea izango du lehentasunetako bat. Alokairuko etxebizitzen parkea handitu eta alokairua ordaintzeko laguntzak sustatu nahi ditu Jaurlaritzak. Garraioen arloan, berriz, «trenbide azpiegitura hobetu, hiri garraioko eskaintza handitu eta AHT abiadura handiko trenaren lanak osatu» egin nahi dituzte, Iñaki Arriola sailburuak azaldu duenez.

Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkide Iñigo Martinezek esan du aurrekontuak ez direla «nahikoak» etxebizitzarako eskubide subjektiboa bermatzeko, eta galdetu du zergatik aurrekontuetan ez dagoen diru poltsarik energia aurrezteko estrategiaren barruan garraio publikoa sustatzeko laguntzak 2023 urtean ere ezartzeko. EH Bilduko Unai Fernandez de Betoñok, berriz, nabarmendu du sailaren aurrekontuek igoera handia izan dutela, baina hori, batez ere, «Europatik iritsitako diruari esker» dela. Esan duenez, benetako igoera %9,5 da, «inflazioaren igoeraren parekoa, gutxi gorabehera».

EAJren Irune Berasaluzek eta PSE-EEko Susana Corcuerak, berriz, txalotu egin dituzte aurrekontuak.


Summary: Donostian zortzi familia kaleratuko dituztela salatu dute. Azora putre funtsak bizilagunei fax bidez adierazi die azaroaren 30etik abenduaren 31ra bitartean utzi beharko dutela etxea. Stop Kaleratzeak plataformak salatu du beste hamabost maizter «mehatxupean» daudela.

Donostiako Kaleratzeak Stop plataformak eta Azorako maizterrek salatu dute Azora putre funtsak zortzi etxebizitza hustu nahi dituela Donostiako Gros auzoan, azaroaren 30etik aurrera eta abenduaren 31 baino lehen. Azaldu dutenez, Azorak etxe horietan alokairuan dauden bizilagunei fax bidez adierazi die urte amaieran bukatuko zaiela kontratua, eta ez die berrizteko aukerarik eman. «Etxe horiek hustu nahi dituzte, gero horiekin espekulatzeko», salatu du plataformak.

Batzuei azaroaren amaieran jarri diete epea, eta beste batzuek urtea amaitzerako utzi beharko dute etxea, baina salatu dute litekeena dela kasu gehiago izatea. Gainera, gehitu dute beste hogei familia «mehatxupean» daudela. Gainera, gogorarazi dute egoera horrek 75 etxebizitzari eragiten diela, eta Azorak jada horietatik hogei baino gehiago hustea lortu duela, «turismorako erabiltzen dituen sei etxeez gain».

Udalaren bitartekaritza

Faxak jaso zituztenean, maizterrek «presazko bilera bat» izan zuten alkatetzarekin, eta eskatu zioten «kontratuak zazpi urtez eta arrazoizko prezioan berritzeko eskaera» helarazteko Azorari. Izan ere, 2021eko irailean osoko bilkuran onartutako ebazpen baten ondorioz, udala behartuta dago bitartekaritza lanak egitera, bizilagunek hala eskatuz gero.

Azorak, ordea, udalari berretsi dio eraikinak husteko asmoa duela, Kaleratzeak Stop plataformak azaldu duenez: «Bizilagunak etxetik irtenaraziko dituztela esan du, etxebizitzak eraberritzeko. Horrek urratu egiten du inbertsio funtsak alkateari 2020ko urtarrilean emandako hitza».


Summary: 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorra Espainiako selekzioarekin lehiatzeari uko egiteagatik. Lege berriak zabalik uzten du klubak edo taldeak zigortzeko aukera, horiek ez badituzte beren jokalariak selekzioen esanetara uzten. 1990eko legeak ez zuen halakorik jasotzen.

Espainiako Kongresuak gaur bozkatu du Kirolaren Legea, aurreko astean batzordean eztabaidatu ostean. EAJk bultzatutako zuzenketa batek bide ematen die euskal surf eta pilota selekzioei nazioartean lehiatzeko. Baina legeak beste hainbat gauza arautzen ditu. Besteak beste, zehazten du zer zigor jarriko zaien kirolariei, Espainiako selekziora joateari uko egiteagatik. 98. artikuluan zehazten da «arau hauste larritzat» joko dela, besteak beste, «arrazoirik gabe selekzio nazionalen deialdiei uko egiteari». Gainera, zabalik uzten du klubak edo taldeak zigortzeko aukera, horiek ez badituzte beren jokalariak selekzioen esanetara uzten. 1990eko Kirolaren Legean ez zen zigorrik jasotzen klubentzat. 1990eko Kirolaren Legean ere jasotzen ziren zigorrak, baina ez zenbatekoak izango ziren. Oraingoan bai. Arau hauste larrientzako 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorrak jasotzen dira. Beste hainbat zigor jasotzen dira kirolari horientzat: kirol guneetara sartzeko debekua eta lizentzia federatiboa kentzea. Lehenbizikoa gehienez bost urtekoa izango da, eta bestea bi eta bost urte artekoa.

Aurreko astean jada EH Bilduk iragarri zuen ez zuela gustuko legea, eta, ezusterik ezean, gaurko bozketan abstenitu egingo da. «Ez dugu babestuko zigor larri baten mehatxupean Espainiako selekzioarekin jokatzeko derrigortasuna ezartzen duen lege bat. Selekzio batean parte hartzea kirolarien eskubideen parte da, eta ez betebehar bat», adierazi du Mertxe Aizpurua Kongresuko bozeramaileak. Aizpuruak erantsi zuen euskal selekzioaren ofizialtasunaren eskaria «transbertsala eta aspaldikoa» dela. «Euskal gizartean tinko dirau». «Giltzarrapoak kendu zituen lege bat espero genuen, eta ez da hala».

Joseba Agirretxea EAJko bozeramaileak surf eta pilota selekzioek nazioartean lehiatzeko aukerari eman dio garrantzia. «Dagokizun eskubidea da. Normaltasun baten barruan onartu behar den zerbait da, are gehiago zeure burua demokratatzat hartzen baduzu. Hau ez da azken urratsa izango, ez gara horrekin konformatzen». Agirretxerentzat «penagarria» da herrialde batek bere kirolariak behartu behar izatea bere selekzioarekin lehiatzera.

EAJren eta Junts Per Catalunyaren arteko eztabaida

Kirolaren Legearen onarpenak eztabaida eragin du EAJren eta Junts Per Catalunyaren artea. JXCk jeltzaleei egotzi die Kataluniako independentistek jarritako zuzenketa eztabaidatzea galarazi izana. Horri komunikatu batekin erantzun dio EAJ: «EAJk ez du eragozpenik planteatzen, ez betorik jartzen ere, eta ez du ezer saihesten: izan ere, ezin da eragotzi, ez saihestu, gertatuko ez den zerbait». Izan ere, JxCko diputatu Pilar Calvok «Kataluniako independentismoaren ametsari betoa» jarri izana egotzi die jeltzaleei, JxCk eta ERCk Kirolaren Legeari jarritako zuzenketa eztabaidatzearen aurka egiteagatik.

Calvok Kongresuko eztabaidan adierazi du EAJren jarrera «tristea» dela, eta kritikatu du lege berriak ukatu egiten diela nazioarteko federazioetako «eskubide osoko» kide izatea Kataluniari, Euskal Herriari eta Galiziari. Hala, azaldu du independentistek aurkeztutako zuzenketak helburu zuela «nazioarteko kirolean existitzeko eskubidea» bermatzea.

EAJk PSOErekin adostutako zuzenketaren inguruan, Calvok adierazi du «ona» dela, eta «lehen urratsa» dela. Era berean, ordea, «diskriminatzailea eta anbiguoa» dela ere esan du. Izan ere, salatu du mugak ezartzen dizkiola parte hartze horri. «Zer da sustrai historikoak izatea?», galdetu du, eta gehitu, esaterako, Athletic, Bartzelona eta Espanyol futbol taldeak Real Madril baino zaharragoak direla.

EAJren arabera, ordea, JxCren proposamenak ez zuen aukerarik aurrera ateratzeko, eta «arriskuan» jar zezakeen jeltzaleek eta PSOEk adostutakoa. Hala, JxCri egotzi diote «akordio historiko» haren kontra egitea. «[JxCren proposamenak] EAJk eta PSOEk lortutako akordio historikoa baliogabetzen zuen», azaldu dute. Oharrean, EAJk gehitu du alderdi hark «betidanik» defendatu dituela euskal selekzioek eta Kataluniakoek nazioarteko lehiaketetan parte hartzeko aukera.


Summary: Ernaik «eraldaketa sozial erradikala» sustatzeko dinamika bat abiatu du. Orain dugu aukera izena jarri diote. Gazte antolakundearen hamargarren urteurrenaren testuinguruan jarriko dute abian dinamika.

Hamar urte eman ditu Ernaik «krisiaren» eta «kapitalismoaren» aurkako borrokan, baina oraindik ere egitekoak dituztela aldarrikatu dute kideek Gasteizen. Azaldu dutenez, gazte belaunaldiak «krisiak» baino ez ditu bizi izan, eta horrek «etorkizunerako espektatibak» hautsi dizkie. Salatu dute, gainera, egungo testuinguruak gazteen bizi baldintzak prekarizatu besterik ez dituela egiten. «Bizitzaren garestitzeaz», «hezkuntzaren merkantilizazioaz» eta «eredu patriarkalen indartzeaz» aritu dira bereziki, eta esan dute «erroko eraldaketa sozial erradikala» behar dela horiek amaitzeko. Horri lotutako dinamika bat abiatuko du gazte antolakundeak, Orain dugu aukera lelopean.

Horiek horrela, sistemari aurre egiteko «alternatibak» plazaratu ditu Ernaik, ideia hau xede nagusia izanik: «Sistemari su eman eta berriz hasiko gara, gurea eraikiko dugu». Horren harira, hainbat aldarri egin eta herritarren duintasunari eusteko neurriak eskatu dituzte. «Merkatuaren interbentzioa», «aberastasunaren banaketa erradikala», «zaintza sistema komunitarioa» eta «hezkuntza publiko, burujabe eta nazionala» exijitu eta gazteen bizitzak «berehala» duintzeko proposamenak egin dituzte. «Lan duinerako», «etxebizitzarako» eta «osasun mentalerako» eskubideak horretarako «ezinbestekoak» direla ere aldarrikatu dute. «Energiaren eta oinarrizko produktuen prezioak» jaisteko beharra ere azaldu dute.

Beste eskaera batzuk ere xehatu dituzte: «Bizi eredu eraldatzailearen aldeko apustua egin eta Euskal Herri askea gaurdanik eraikitzea nahi dugu». Hala, herrietatik eta auzoetatik sistema eraikitzeko modua ematen duen alternatibaren nahia adierazi dute, bai eta «balio komunitarioak» indartzen dituenarena ere.

Gazteak «borrokara»

Egungo krisi horri aurre egiteko eta aurreko helburuak lortzeko, «borrokara» eta «antolatzera» deitu ditu Ernaik gazteak, «krisiaren aurrean zer eta nola egin behar den beraiek baitakite hobekien». Bestalde, aldarri horiek guztiak «zabaltzeko», dinamika berriarekin zerikusia duten hamar egitasmo antolatu dituzte. Hurrengo hilabeteetan egingo dituzte ekintza horiek guztiak; «kale agitazioa», herri eta auzoetarako egitarauak eta «problematika lokalei» lotutako lanketak izango dira horietako batzuk.

Horrez gain, Gazte Topagune erraldoia egingo dute «euskal gazteriak bestelako alternatibak sortzeko gaitasun kolektiboa duela» adierazteko. Apirilaren 6tik 9ra izango da, Elorrion (Bizkaia), eta «hausnarketarako eta konspiraziorako» gunea izatea nahi dute. Egitaraua «askotarikoa» izango da, eta «aisialdi eskaintza» ere izango du. Kale mobilizazioei dagokienez, gainera, bestelako mugimenduekin «bateratzeko» erabakia hartu dute, hala nola pentsiodunekin eta bestelako gazte mugimenduekin.


Reala, final-zortzirenetara

Summary: Reala, final-zortzirenetara. Galdu egin du Manchester Uniteden aurka Anoetan, baina, ingelesek gol bakar baten aldeaz irabazi dutenez, txuri-urdinak sailkatu dira Europa ligako final-zortzirenetarako

Realak Europa ligako final-zortzirenak jokatuko ditu. Txuri-urdinek galdu egin dute gaur, Manchester Uniteden aurka, baina lehen postuan amaitu dute ligaxka. Zapore oneko porrota izan da, baina sari handia jaso du. Seitik bost partida irabazita, ezin izan du ligaxka biribildu, baina normala da: Manchester United, Manchester United da beti.

Europako txapelketen xarma erabatekoa izan du Anoetako partidak. Estadioaren aldiriak bi taldeetako zalez bete dira neurketa hasi baino dezentez lehenago, eta batzuen eta besteen oihuak ozen entzun dira kanpoaldean. Agian, bisitariei gehiago nabaritu zaie egun osoko jarduna, eta nabarmenago agertu dira. Ordea, etxeko zaleena izan da barrualdeko agintea. Txuri-urdinen aldeko aldarriek eta Huntza musika taldearen abestiek hauspotu dute harmailetako jendetza. Norgehiagoka garrantzitsua zen, eta realzaleek horren adinako erantzuna eman dute. Guztira, 36.744 zale batu dira Anoetara: sasoiko gehien izateaz gain, Europako partida batean sekula egondako kopuru handiena da.

Taldeak ere ondo ekin dio lehiari. Realak partida irabazteko xedea erakutsi du neurketa hasi orduko. Hain justu, Donostiako taldea izan da erasoan estreinatu dena, bigarren minutuan, Carlos Fernandezen bidez. Manchesterrek ez du aparteko lanik egin lehendabiziko minutuetan. Baina, minutuek aurrera egin ahala, gero eta erosoago kokatu da zelaian, eta gola sartu du lehendabiziko aukeretako bat eduki orduko. Gutxi iritsi zen ordura artean; De Gea atezainak luze jo du, Cristiano Ronaldoren bila, eta portugaldarrak bakar-bakarrik jaso du baloia. Hark Garnachorekin jokatu, eta aurrelariak bikain errematatu du ezkerrez. Hasi eta gutxira, maldan gora zuen partida Realak, 17. minutuan.

Behin gola sartua, Manchesterrek patxada ezarri du. Deabru gorriek bazekiten, jakin, Realak lerro artean jokatu ohi duela; beraz, atzeko sendotasunari garrantzia eman diote. Joko zuen erasora aukera zuenean; hala, 26. minutuan izan du bigarrena egiteko aukera, Bruno Fernandesen eta Alejandro Garnachoren artean ondutako abagune batean. Donostiarrek atzean bigun jokatu dute behin baino gehiagotan, eta Manchesterren ekinaldiek baino arrisku gehiago sortu dute huts horiek. Hori oso agerian geratu da atsedenaldiaren atarian. Jon Pachecok akats handia egin zuen baloia urruntzean, eta Cristiano Ronaldori eskura utzi dio bigarren gola sartzeko aukera. Baina kale egin du. Bestela, izugarri makurtuko zen egoera. Atsedenaldiaren atarian jazo da hori, 41. minutuan. Realak estu hartu ditu ingelesak hurrengo jokaldian. Carlos Fernandezek gertu izan du banako berdinketa, baina haren eta Pablo Marinen saialdiak De Geak geratu zituen. Bigarren aldian, buruz geratu du.

Aukera batzuk, eta sufritu

Nahiz eta atsedenaldira galtzen joan, orduko emaitza balekoa zen final-zortzirenetara zuzenean sailkatzeko. Horrek suspertuta edo, Reala bizi zelairatu da bigarren zatian. Bizpahiru gol aukera izan ditu jokora itzuli orduko. Minutuek aurrera egin ahala, ordea, bi taldeek kudeaketan jarri dute indargunea. Presari aterik zabaldu gabe aritu dira bai Reala, baita Manchester ere, akats txikiena garesti ordain zezaketen jakitun. Imanolek giharraren aldeko apustua egin du, Aritz Elustondo eta Ander Gebara zelairatuta. Azken ordu laurdenean biziagotu egin da jokoa. Realak imintzioren bat egin arren, Manchester Unitedek izugarri estutu du. Sufritu egin du Realak, baina eutsi egin dio, eta jaia lehertu da partidaren amaieran. Izan ere, sari handia jaso dute txuri-urdinek.

Pozarren mintzatu da Imanol partidaren amaieran: «Porrotik gozoena da. Irabaztera joan gara, baina hamar minuturen faltan emaitzari eustea hobetsi dugu».


Summary: Jon Gurutz Maiza etxarriarra espetxetik atera da, larriki gaixo eta zigorra beteta. 72 urte ditu, eta gaixorik dago: hipertentsioa, diabetesa, bihotzekoak eta ikusmen arazoak ditu. Gaixo larri egonda ere, zigor osoa beteta atera da giltzapetik.

Aske utzi dute Jon Gurutz Maiza gaur goizean, betetzen ari zen zigorra amaitzean. Etxarri Aranatzen (Nafarroa) jaio zen, eta, kondena Frantzian ezarri zioten arren, Martutenen egon da azken zazpi hilabeteetan. Berak propio eskatu zuen aldaketa, etxetik hurbilago egon nahi baitzuen.

72 urte ditu, eta gaixorik dago: hipertentsioa, diabetesa, ikusmen arazoak eta bihotzekoak ditu. Hala ere, hamabost urte zeramatzan espetxeratuta, eta, 1978. urtetik, etxetik urrun egon da. Egoera ikusita, Jon Gurutz izeneko plataforma sortu zuten haren hurbilekoek, presoa askatu zezatela eskatzeko.

2019. urtean larri zegoela adierazi zuen Iluntasunetik etxera dokumentalak. Bertan azaltzen da 2007an atxilotu zutenean baldintza kaskarrean izan zutela gatibu. Erietxera eramaten zutenean, adibidez, eskuak eta hankak kateekin lotzen zizkioten, dokumentalean ageri denez.


Summary: Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk aurrekontu akordioa egin dute. Koalizio abertzaleak adierazi du «abstentzio bidez» ahalbidetuko dituela aurrekontuak. Diru sail berriak adostu dituzte, besteak beste, osasungintza, hezkuntza eta euskara alorretan

Nafarroako Gobernuak 2023ko aurrekontuaren lege proiektua aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan, eta abenduaren amaiera aldera hura aurrera ateratzeko berme nagusia erdietsi du. Legealdiko azken urtean aurrekontuen inguruko hitzarmena lortu du EH Bildurekin.

Irailaren amaieran ekin zioten bi aldeek negoziazioari, eta, asteotan EH Bilduk azpimarratu duenez, gastu eta inbertsio publikoaren inguruko akordioaz gain, zerga neurriak ere kontuan hartuko zituen akordio osoa lortu nahi zuen. Hala, gobernuaren oharrean adierazita dago akordio horretan zergen inguruan ere ados jarri dela koalizio abertzalearekin.

EH Bildu: «Abstentziora joko dugu»

Akordioaren gaineko gogoeta egin du gaur EH Bilduk. Koalizioak Iruñean duen egoitzan egin dute agerraldia Bakartxo Ruiz, Adolfo Araiz eta Laura Aznal legebiltzarkideek. Ruizek adierazi duenez, «abstentzio bidez» ahalbidetuko dituzte, bai aurrekontuak, baita zergen gaineko lege proiektua ere. «Hau izango da legealdiko laugarren aurrekontua eta zortzigarrena, aurreko legealdia kontuan hartuz gero. Hau ez da kasualitatea edo zerbait puntuala, eskuinetik adierazi nahi den bezala. Logika politiko bati erantzun dio», gaineratu du. Negoziazioen nondik norakoak koalizioaren oinarriekin partekatu dituztela esan dute koalizioko bozeramaileek.

EH Bilduk azaldu du hauek ez liratekeela eurek egingo lituzketen aurrekontuak eta negoziazioan gobernuarekin dituzten ezadostasunak eta diferentziak azaleratu direla, baina, hori hala izanik ere, «pozik» azaldu dira hitzartzeko ahalmena erakutsi dutelako. Laura Aznalek azpimarratu du diferentzien gainetik adostasunak lortzeko gai izan direla, eskuinaren politikei alternatiba bat egituratuz. Hurrengo legealdira begira ere, «balioa» duela aipatu du.

Akordioan jasotzen denez, Nafarroako Gobernuak aurkeztutako aurrekontuen lege aurreproiektuaren barruan, 15 milioi euroren ekarpenak egin ditu koalizio abertzaleak: horietatik 10 milioi euro, gobernuak iragarritako gastu mugaren igoeraren barruan jaso dira, eta beste 5 milioi euroak Osasun Departamentu barruko diru sailen mugimenduen ondorioz jaso dira. Horrez gainera, EH Bilduko arduradunek nabarmendu dute zortzi milioi euroko partida adostu dutela «kostu energetikoari aurre egiteko», 0-3 zikloaren gaineko akordioa jaso dutela aurrekontuetan eta hamar milioi euro gehiago emanen dituztela «langileen lan baldintzak hobetzeko».

Gobernuak eta EH Bilduk sinatutako dokumentuaren hitzaurrean irakur daitekeenez, COVID-19ak eta Ukrainako gerrak eragindako krisiak eta abagune berriak aintzat hartuta, «premiazko neurriak» hartzea hitzartu dute, zerbitzu publikoak eta zaintzarako kalitatezko politikak bermatzeko. Trantsizio energetikoari begirako neurriak ere adostu dituzte. Zerga sistemaren auzian desadostasunak azaldu badituzte ere, aberastasunaren banaketa justu bateranzko bidean akordioak erdietsi dituztela aurreratu dute.

Aurreko urteko akordioan hitzartutako konpromiso batzuk ez direla bete egiaztatu da, eta horiek betetzeko epemuga atzeratu da 2023ko lehen hiruhilekora. Gainera, departamentuek hizkuntz planak urte amaiera baino lehen aurkezteko konpromisoa azaldu du gobernuak.

Erreakzioak

Agintaldiko laugarren aurrekontuak onartzeko itunari buruz gogoeta egin dute parlamentuko taldeek.

PSNk akordioa txalotu du. «Elkarrizketa eta negoziazio prozesu luze baten emaitza da hau, eta segurtasuna, egonkortasuna eta etorkizuna eskainiko dizkio Nafarroari», esan du PSNko bozeramaile Ramon Alzorrizek. Haren aburuz, aurrekontuak onartzeko itunak agerian uzten du «Maria Txibiteren gobernuak nafar gizartearekin duen konpromiso erabatekoa». Adostutako konpromisoen artean, neurri ekonomikoak azpimarratu ditu Alzorrizek: «Jakin badakigu inflazioak eta gastu energetikoaren igoerak eragin handia dutela nafarren poltsikoetan; hori dela eta, akordio honen xedea da klase ertainekoak eta langile klasekoak laguntzea eta babestea».

Geroa Baik ere ontzat jo du akordioa, «Nafarroak beharrezko duen egonkortasuna eskaintzen baitu, ziurgabetasun sozial eta ekonomikoagatik oso konplikatua izanen den urte batean». Koalizioak uste du aurrekontuak onartzea garrantzitsua dela beti, «baina oraingoan are gehiago, krisi energetikoak eta Ukrainako gerraren eraginak ondorio larriak izanen baititu Nafarroako agertoki sozioekonomikoan». Aurtengo aurrekontuak, gainera, «2015ean hasitako bideari segida» ematen diola nabarmendu du Geroa Baik ohar batean, «lehentasuna ematen baitiete kohesio sozialari eta zerbitzu publikoei». Are: Uxue Barkos buru duen taldearentzat, «zoriontzeko modukoa da» UPNren agintaldietako aurrekontuak atzean utzi izana: «Zorionez, urrun dira jada urte horiek, zeinetan Nafarroak krisi ekonomiko larri bati aurre egin behar izan baitzion, urte batetik bestera luzatutako aurrekontuekin, UPN ez zelako gai izan beste indar politikoekin ezer adosteko».

Ahal Dugu-k ere «poza» adierazi du akordioagatik. Alderdiko koordinatzaile Begoña Alfarok nabarmendu du «alde handia» dagoela egungo egoeraren eta UPNren agintaldien artean: «Eskuineko politiken ezintasunaren isla izan ziren UPNren agintaldiko azken urteak, eskuineko alderdiak ez baitziren gai izan aurrekontu akordioak lortzeko; orain, berriz, aurrekontuak aurrera ateratzea lortu dugu talde ezberdinen artean; garai zail hauetan nafarrei zor diegun arduragatik». Zehazki, «lehen arreta indartzeko, klima aldaketaren aurkako borroka zabaltzeko eta etxebizitza sozialak sustatzeko konpromisoak» nabarmendu ditu Alfarok, aurrekontu akordioan jasotakoen artean. Hala ere, Ahal Dugu-ko koordinatzaileak esan du «gai garrantzitsu batzuk» ere akordiotik kanpo gelditu direla: besteak beste, etxebizitza alokairuen prezioa mugatzea.

AKORDIOAREN GAKOAK:

Hauek dira gobernuak eta EH Bilduk adostu dituzten zuzenketetako batzuk, arloka:

Osasungintza

Aurrekontuan ezarria zegoen baino 4,9 milioi euro gehiago jarriko ditu Nafarroako Gobernuak Osasun sistema publikoa indartzeko. Zehazki, ia hiru milioi gehiago jarriko dituzte Lehen Arreta indartzeko proiektuetan, eta beste bi milioi, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko ZIUa handitzeko eta Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako ospitaleetan arreta espezializatua hobetzeko.

Hezkuntza

Akordio honi esker, gobernuak 2,5 milioi euro gehiago bideratuko ditu ikastetxeetan hobekuntzak egitera. Horrez gain, EH Bilduk eta gobernuko alderdiek adostu dute eskola garraioaren auziari helduko diotela, landaguneetako garraioa hobetzeko. Haur eskolen auziari dagokionez, berriz, kronograma bat zehaztu dute, 0-3 eskolen baldintzak hobetzeko eta ziklo hori kudeatzeko erakunde autonomo bat sortzeko.

D ereduari dagokionez, Hezkuntza Departamentuak konpromisoa hartu du «euskarazko hezkuntza eskaintza handitzeko, egungo lege esparruaren arabera, familien eskaerei erantzuteko, etxetik gertuen duten ikastetxean matrikula egin ahal izateko eta gizarte eta lurralde kohesioa sustatzeko». Helburu horiek aintzat hartuta, D eredua ezarriko dute Lezkairuko, Etxabakoizko eta Larragako ikastetxeetan, 2023-2024ko ikasturterako.

Euskara

Herritarrekiko Harremanetako Departamentuari dagokionez, diru sail berriak onartu dituzte euskara sustatzeko xedez. Hala, aurrekontuen jatorrizko proiektuan ezarria zegoen baino 200.000 euro gehiago emanen ditu gobernuak euskarazko hedabideen «berrikuntza eta digitalizazioa» sustatzeko; 40.000 euro gehiago, udaletan hizkuntza politikak sustatzeko; eta 500.000 euro gehiago, helduen euskalduntzea laguntzeko.

Zergak

Zergei dagokionez, sozietate zergan kenkari fiskalen azterketa hiru hilabeteren buruan amaitzeko konpromisoa hartu du gobernuak. Etxebizitzaren alokairua helburu duten enpresei hobariak murrizteko beharra ikusten dute, halaber, bi aldeek. Araizek nabarmendu duenez, gutxieneko tasa baten inguruan eztabaidatzeko prest azaldu da gobernua «lehen aldiz». Oinarri likidagarri negatiboak —hots, galerak— dituzten enpresek hurrengo urteetan galerak konpentsatzeko eduki ohi dituzten kreditu fiskalen mugak ere zorroztu egingo dira.

Errenta zergan kenkariak ezarriko dira 35.000 eurora arteko errentei: 18.000 eurora artekoei, 540 eurokoa, eta hortik gora, progresiboki apalduz joango da 35.000 eurora arte. Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariaren arabera, 297.000 nafarri eragingo die kenkariak eta soilik 2022ko errenta zergari eragingo dio. Ogasunarentzat 65 milioi euro inguruko kostua izango du.

Ondare zergan, hurrengo bi urteetan 3 milioi eurotik gorako ondareei zerga igoko zaie.


Summary: Txinako espaziontzi bat Ozeano Barean erori da. Espaziontziak hogei tona inguruko pisua zuen, baina atmosferarekin talka egin duenean zati handi bat desintegratu da.

Txinak jaurtitako espaziontzi bat Lurrera erori da gaur, Ibilbide Luzeko-5B Y4 espaziontzia da, zehazki. Objektuak hogei tona inguruko pisua bazuen ere, atmosferarekin talka egitean zati handi bat desintegratu da. Goizean zaila izan da jakitea noiz eta non eroriko ziren ontziaren zatiak, baina bere ibilbidea kalkulatu dute. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak adierazi duenaren arabera, espaziontzia Ozeano Barearen hegoaldean erori da.

Ez zegoenez argi objektua non eroriko zen, espaziontziak zeharkatuko zuen aire eremua itxita egon da gaur goizean. Bartzelonako aireportuak, adibidez, ordu batez gelditu ditu bertatik irtetekoak eta bertara iristekoak ziren hegaldiak, baina jada zabaldu dute aire eremua. Zerbitzuen etete horrek ondorioak izanen ditu gaur. Euskal Herriko aireportuetan ere eragina izan du: Nafarroan, adibidez, 08:38tik 09:38ra bertan behera gelditu dira hegaldi guztiak; eta Loiun (Bizkaia), berriz, atzerapenak egon dira Bartzelonarekin lotura zuten hegaldietan.

Azkeneko bi urteetan hirugarren aldia da Txinako autoritateek gisa honetako arazoak eragin dituztela. NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren erranetan, «arduragabekeria» bat da. Joan den uztailaren bukaeran, Indiako ozeanoan erori zen Txinako beste espaziontzi baten zaborraren gehiengoa. 2021ean ere antzekoa gertatu zen, eta NASAk idatzi bat zabaldu zuen: «Argi dago Txina ez dela betetzen ari bere zabor espazialari buruzko estandar arduratsuak».


Summary: Xiberoko Boza: 40 urte Zuberoako uhinetan. 1982an sortu zen Xiberoko Botza, eta berrogei urteko historia ospatuko dute gaur, Muskildin, kantuz eta musikaz. Irratian ibilitako zenbaitek orain arteko historia kontatu dute irratian bertan, kronika berezien bidez

Xiberoko Botza irratiak berrogeigarren urtemuga ospatuko du gaur, Muskildin, kantaldi eta kontzertuekin. Ikasturtea hasi denetik, memoria lan bat egin dute uhinetan, irratiaren sortzaileen eta irratiaren historian gisa batez ala bestez parte hartu dutenen oroitzapenen kronikak hedatuz. Hala, partez bederen, irratiaren ibilbidearen berri ukaiteko parada izan da: Irabarnen abiatu zen bidea, eta, egun, Maulen segitzen du.

Landak, kaseteak, biniloak, diskoak, mp3 formatua…; teknikoki jauzi anitz egin diren bezala, aldaketa anitzen lekuko izan da irratia, estudio barnean eta inguruan. Beste irrati libre anitzen sortzea aipatzeko bezala, Francois Mitterand Frantziako presidente sozialistaren garaipen elektoralari erreferentzia egiten diote sortzaileek, hala nola Jojo Malharin mauletarrak, haiek bezala irratian egin kronika batean: “1981ean Mitterand Frantziako presidente izendatu zelarik, aipatu zuen irrati libreak sortzen ahalko zirela. Jadanik baziren zenbaitzuk legez kanpo hedatzen zutenak, baina orduan agertu ziren irratiak nonahi, eta hemen ere, Zuberoan, bagenuen xede bat euskarazko irrati baten egiteko”

Lekuko irrati bat izanik, lekuko testuinguruak badu, beharbada, hastapenetako kontakizunean garrantzia haboro. Xiberoko Botzaren ideia, elkarte anitz elkartzen zituen Ühaitza elkartean agertu eta garatu zen, eta, beste anitzen gisa, han zen Malharin ere. “Ühaitza elkarteak zuen xedea eraman. Lantalde bat sortu zen hastapenean, eta, beste anitz bezala, horri lotu nintzen”, dio.

Politikoki eta orokorkiago ere, “giroa bero zen Zuberoan”, Allande Etxart beste sortzaile baten oroitzapenetan, nahiz ez duen uste “sekula hotz izan” denik ere. Aipatu behar dira, haren ustez, instituzioekin 1978tik aitzina sinatu ziren bi herri kontratuak, eta horiek ekarri “gogoetak, jende biltzeak, ideia nahasketa eta xedeak”. Mauleko kabala hiltegia eta Sohütako lizeoa garai horietakoak dira, adibidez. 1982an sortu zen Xiberoko Botza, horien segidan, Irabarneko jauregian, Mauleko Herriko Etxeak prestatu gela hutsean.

Iulen Guiresse irrati kazetariak prestatu kronika historikoetan, pertsonen kontakizunak dira ardatz, kronologia bera baino gehiago. Madouce Araguas Irabarneko laborariak, sortzaileetarik batek, gogoan ditu hastapenetako tentsio politikoak Mauleko herriko etxe sozialistarekin: “Harreman gogorrak ziren abertzale edo euskaltzaleen eta auzapezaren artean. Ukan genuen arrangura amiñi bat, erraten genuena kontrolatu nahi baitzuen, baina aski fite utzi gintuzten gure lana egiten”. Geroago, Xiberoko Botzaren “orientazio abertzale eta euskaltzalearen” parean, Mendililia irratia sortuko zen.

Euskara gehiago baliatzen zen garaia zela iduri zaio Jean-Jacques Etxeberri Llargo beste sortzaile bati, nahiz eta euskara saihetsean uzten zen, aldi berean: “Xiberoko Botza etxe orotan sartzen zen. Halarik ere, ez zen ofizialki behaturik; ahapetik behatzen zen”. Aski fite baliatu bazen ere euskara sustatzeko tresna gisa, lehen emankizunetan frantsesa eta portugesa entzuten ziren, euskararekin batean.

Boluntarioez gain, langileak

Teknika aldetik, Allande Etxarten lana inportantea izan zen uhinak lau haizeetara hedatzeko. “Frantxoa Hastaran ere han zen, ni bezala elektronika ikasi baitzuen; biak ginen teknikari”, erran du Etxartek. “Hastapenean, estudioa muntatu, kableak, tresnak konpondu…” behar zituztela gogoan du. Lehen antena Irabarneko jauregi ondoko baobab zaharraren adar gorenean plantatu, eta geroago Sohütako mendixka batean ezarri zuten, adibidez. Kazetari aldetik, antena hartu zuten lehenak boluntarioak zirenez, Etxartek aipatu du langile baten beharra fite agertu zela: “Paperak prestatzen genituen, ustez oren bat iraunen zuela, eta, oren erdiz, dena bukatua zen. Ohartu ginen lana zela, eta langile bat behar zela”.

1983an hasi zen langile gisa Marcel Bedaxagar, kanpaina herrikoi batek finantzaturik. Mikroan ari zen, eta laguntzaileak teknikari lanetan. “Egunkariak bagenituen, baina ez ziren beti berri freskoak. Beste irratiak behatzen genituen. Oso artisaua zen”, dio kronika batean; orain, Sud Ouest egunkarian ari da. Gaur egun, etxez etxe sosa biltzeko kanpaina iturri inportantea da, irratiko bost langileen gastuen parte bat pagatu ahal izateko.

Talde profesionalarekin, logikoa denez, antenan ari ziren laguntzaileen kopurua ttipituz joan da urtez urte, baina Maite Davantek —1998an hasirik, hamar urtez izan zen irratiko langile— beste laguntzaileen garrantzia aipatu du: “Lagünak elkartean, gazte anitz baziren animazioak antolatzen zituztenak irratirako sosa biltzeko. Pintatzera edo brikolatzera jin behar zelarik, taldeak antolatzen ziren. Bazen dinamika gaitza eta ederra irratiaren inguruan”. Irabarnetik Mauleko plazara eta handik hiriko oraingo egoitzara joateko —Victor Hugo karrikara—, Euskal Herrian gaindi kanpaina zabal batean parte hartu zuten, adibidez, Lagünak elkarteko gazteek. Garai horretakoa da Fermin Muguruzak kanpaina laguntzeko egin zuen Ekhi eder kantua ere (kantua, hemen entzungai).

Lekukotik Euskal Irratietara

Hedabide lokala den heinean, gertakizun gehienen lekuko hurbila izan da Xiberoko Botza. Maite Lephaillen kronikak, besteak beste, hauteskunde batzuetako “giro beroa” oroitarazten du, eta beste gai batzuek eragin eztabaidak: “Gasbidearen eztabaida izan zelarik ere, giroa tiran zen bai irratian eta bai kanpoan ere; kalapitak baziren. Egoera politikoarekin izan dira momentu gogorrak”. Baina Lephaillek, gibelera begiratuta —erretreta hartu berri du—, uste du ildoa atxiki dela beti: “Beti bere xedean egon da Xiberoko Botza: euskarari lehentasuna, denei hitza ematea, jendeetatik hurbil egotea”, laburbildu du.

Kronologian berriz gibelera joanez, Euskal Irratien sortzeak ere badu leku handia historia kroniketan. Allande Etxart irratien federazioaren sortzeaz oroitu da: “Nik ez nuen hola ikusten, eta Irulegiko Irratikoek ere ez: hiru irrati, hiru estudio, egitura bakar bat. Baina gero ekarri zuen lehen gauza ona instituzio publikoei buruz zen: sos laguntzen galdetzeko eta defendatzeko egitura bat ginen”. Programazioan, langile kopuruan eta elkarlanean, eta beste alor batzuetan onurak ekarri zituela ondorioztatu du Etxartek, ahantzi gabe “euskal munduaren sostengua ere ukan” zutela Euskal Irratien sortzeko. Egun Gure Irratiak, Xiberoko Botzak, Irulegiko Irratiak eta Antxeta Irratiak osatzen dute.

Denborarekin Lagünak elkarteak egiten zuen lana eta irratiaren inguruko animazio kulturalak langileen esku gelditu badira ere, beste laguntzaile batzuekin badute hurbiltasuna oraino ere, lehen bezala: herrietako berri emaileekin, eta kirol edo kultur elkarte anitzetako berri emaileekin. Bestalde, teknologien garapenak komunikatzeko tresna berriak ekarri dituenez, Allande Errezarret irratiko administrazio kontseiluko buruak desafio berriak ikusten ditu: “Gure biharko desafioa eta egungoa, azkenean, hau da: aldi berean ahozkoan presente izatea zuberotarrez, baina baita izkribuan eta irudian ere”. Hedabideen inkesta bati erreferentzia egin dio, gazteen kontsumoa bereziki sare sozialetan eta podcasten bidez egiten baita.

Maite Davant langile izandakoak egungo panoramari begiratu dio, eta baikorki hitz egin du: “Plazer egiten du ikustea gazteak lotzen direla, boz berri anitz baitira Xiberoko Botzan eta Euskal Irratietan. Gauzarik ederrena da geroa izan dadin, segida izan dadin”. Araguas ere baikor agertu da: “Mendililian ere euskara entzuten da orain. Ontsa da”.

Gaur, ospakizun eguna

Xiberoko Botzaren 40. urtebetetzea ospatzeko izan diren ekitaldien segidan heldu da “besta handi” gisa aurkeztu dutena: gaurkoa. Berrogei kantari gomitatu dituzte Muskildira, kantaldi bat egitera; horien artean, Maddi Oihenart, Maika eta Mixel Etxekopar, Xiberotarrak eta Altzükütarrak taldeak eta Haur Kantu Txapelketako kantariak. “Kantua gure kulturan da; gure barnean da”, azaldu du Errezarretek. Kantaldia 18:00etan hasiko da. Ondotik, Atzarbale txaranga ariko da, bai eta Joseba Tapia ere, bere musikariekin. DJ Üzkülüzekin bukatuko da gaualdia, Xistera Zaharrean.


Summary: «Inportantea da mendia zintzoki erabiltzea». Lurrama laborantza azoka Miarritzera itzuliko da azaroaren 10ean, 11n eta 12an. Usaiako merkatuaz, kontzertuez eta bestaz gain, mendia eta bortuko elkarbizitza hautatu du aurtengo eztabaidarako gai gisa. Lurrama elkarteko lehendakaria da Behrokoirigoin

Duela zazpi urte Maryse Cachenauten segida hartu zuen Iñaki Berhokorigoinek (Gamarte, 1979) Lurrama elkarteko lehendakaritzan. Aitzinekoak bezainbat egitea aurreikusi zuen. Epea baino gehiago, uzteko momentu ona hautatu behar dela dio: “Utzi behar da segida sendi delarik, eta hor badaiteke segidarik”. Iazko Lurrama berezia izan zen, Arbonako lur okupatuetan egin baitzen, hango borrokari bururapena emateko. Heldu diren azaroaren 10ean, 11n eta 12an, lehen bezala, Miarritzeko Irati gelan eginen da.

Iaz, pandemiako baldintzen pean, laborantza lurren defentsan Arbonan egin zen Lurrama. Aurten, egoera normaltzearekin Miarritzera itzuliko da. Zer funtzio ikusten diozu Lurramari, gaur egun?

Hastapeneko eta betiko funtzioa atxikitzen du: kostaldeko eta barnealdeko bi munduen elkartzea. Batak bestea hezten eta hazten baitu. Gero, nahitaez Euskal Herriko Laborantza Ganbera da horren gibelean, Arrapitz sareko beste hainbat elkarterekin partaidetzan; beraz, urte guzian egiten den lanaren erakustazoka da. Hautetsiei begira, gaiaren mantentzea ere bada. Eta momentu goxo baten pasatzea besta eta lagun giroan. Badira kritikatzen dutenak, baizik eta bestak sobera leku hartu duela, eta ez ote duen Lurramak bere izatetik galtzen.

Bizkitartean, Biarritzerat itzuliko zinetela argi zenuten?

Iazkoa, Arbonako borrokari sostengua emateko antolatua zen, eta Miarritzen normalki egiteko baldintzak ez ziren beteak pandemia zela eta. Nik ere maitatu dut Arbonako esperientzia; bazen halako desobedientzia eta erradikaltasun aire hori, baina Lurrama Miarritzeko Iratin egiteak hunkitzen du publiko zabal bat, BABen bizi dena eta ez dena batere euskal munduan nahasten.

Zergatik hautatu duzue bortuaren gaia, orain?

Egia da. Zergatik orain, eta ez lehenago, jakinez mendialdean bizi garela? Normalki, Jura eskualdea jin beharra zen 2020an, baina ezeztatu zen pandemiagatik. Halere, hango delegazio polit bat jinen da. Aurtengo, hurbilago diren Pirinioetako beste laborari batzuekin egin dugu lotura eta mendiaren gaia atxiki. Ari ginen ere gerla garai hauetan, klima aldaketako giroan, arintasun pixka bat ekartzen duela.

Zer erran nahi duzue mendiari buruz?

Gai horrek laborari mundua hunkitzen du, baita hiriko jendea ere. Nahitaez, erabiltzaile diferenteak badira mendian. Eztabaida bada, jada: norena da mendia? Norentzat? Zer beharrentzat? Eta mendia hemengo laborantzaren oinarrian da. Bortua edo mendixkak frankok erabiltzen dituzte. Gero, eztabaidak izanen dira otso eta hartzarekiko elkarbizitzaz, historiaurreko mendiaz. Sentsibleak zaizkigun gai batzuez solastatzeko aukera ematea bada helburua.

Diru prima iturri ere izan daiteke bortua laborarientzat?

Egia da zenbaitek hori dutela motibazioa, eta hori kaltegarri da laborantzarendako. Sosak ez du bakarrik alde onik. Batzuek usaiak eta izatea galduko dituzte diru gehiagoren ukaiteko, eta hor zure izatea da aldatzen, eta harekin laborantza. Laguntzak izan daitezen nekezian direnentzat, beharrezkoa da. Baina inportantea da mendia zintzoki erabiltzea: etxaldearentzat lagungarri izateko, kanpoan eginahala bazka guti erosteko, mendia garbirik atxikitzeko. Erakutsiko da hemen praktika diferenteak ere badirela, bortuan lan nekea galdegiten duten guneak badirela eta araberako laguntzak behar direla. Beti, neurria eta oreka zainduz.

Turismo sailak mendiarekin dituen egitasmoek zer heinetaraino baldintza dezakete bortuaren geroa?

Turismoa lurralde guzira hedatu nahi da urte guzian. Bizikleta zirkuituak egiten dituzte eta istorio. Ez dakit zenbateraino arrisku bat den. Gauzak neurrian eta lekuko erabiltzaileen errespetuan egin behar dira. Gero, laborariak behar gara nonbrean izan mendiguneetan bizia zaintzeko; bestela, gure jendetza ttipituz, eremua utziko da, eta beste erabiltzaile batzuek erabiliko dute, arrazoiarekin. Laborariak bizi diren eremu bat baldin bada, masa turismoak gehiago kontuan hartu beharko gaitu. Desertua baldin bada, ez dute nehor trabatuko. Baina, bestalde, laborariek ezin dituzte kanpokoak errefusatu.

Etxalde anitzen segida ez delarik bermatua, laborari kopurua ttipituz doa alta?

Alimaleko desafioa da; hamarkada honetan berean. Lurrama ez dela aski engaiatua kritika egiten dutenei pentsatuz, ari nintzen: laborantzan engaiatzea funtsezko engaiamendua dela. Lurralde batean kokatzen zara, luzerat zure ideiak garatzen ahal dituzu, kalitatezko janaria ekoizten ahal duzu, lurra landu, iraunarazi, haziak bildu eta arralandatu. Laborariak behar ditugu, eta atzematen dut ez dela aski jende engaiatzeko prest. Plazer nuke etxalde bat libratzen den aldi oro balira hamar hautagai, eta, orotarik, biga seriosak izan daitezen, hor kokatzeko prest.

Lurrerat itzultzeko gutizia erakusten duen olde berri horretatik?

Balitz mugimendu bat jendea lurrerat berriz jinarazteko, jende frankok laborantza gustukoa lukete. Balitz nahikaria zinez laborari nonbrea emendarazteko martxatzen ahal litzateke. Baina orokorki ez da halakorik sendi laguntza sistemetan. EHLGk eta gure sareak lan bat egin dezake hautagai gehiago izateko; ofizioaren promozio bat.


Alkateek herriei eman diete hitza

Summary: Alkateek herriei eman diete hitza. Baztango hamabost herrietatik hamalautan Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa eginen dute, hilaren 20an. Alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa

Magna Magnesitas de Navarra enpresak atzera egin behar izan zuen, lehendabizikoz saiatu zenean: herritarren oposiziok aldarazi zituen enpresaren asmoak, eta, 2008an, bazter utzi zuen Baztango Erdizko inguruan meategi bat egiteko proiektua. Itzuli egin da, baina, eta estrategia aldatuta: udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuari, Baztango erakundeen eta herritarren gainetik. Gogor kritikatu dute baztandarrek erabaki hori: urriaren 12an, manifestazioa egin zuten Elizondon; eta azaroaren 20an, berriz, galdeketak eginen dituzte Baztango hamabost herrietatik hamalautan —Almandoz da kontsultara deitu ez duen bakarra—. Ibarreko zinpeko alkateek antolatu dituzte, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzen hemezortzigarren artikulua baliatuta.

Ikusi gehiago: Joseba Otondo: «Arraildura ekar dezake Natura2000 sarean erdizkoa baimentzeak»

“Haserre gaude alkateok; baztandarron erakundeak laugarren mailakotzat hartu dituzte, eta gure gainetik pasatu nahi dute, herritarron hitza eta eskumenak bazter utzi”, salatu du Iruritako alkate Pello Iriartek. “Larritzat” jo du egoera, eta onartu du Nafarroako Gobernuak Magnaren proiektua udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzen badu, “deus gutxi” egin ahal izanen dutela: “Auzitara jotzea izanen da aukera bakarra”.

Erdiz Bizirik plataformako Jon Elizetxek garbi erran du auzitara joko dutela, behar izanez gero: “Meategiaren kontra gaude; gainera, proiektua legez kanpokoa da”, salatu du Elizetxek. Izan ere, Nafarroa2000 sarearen barruan dago Erdiz; Aldude mendian dago Erdizko ingurua, eta Aldude, 2005etik, zaintza bereziko eremu bat ere bada.

Ikusi gehiago: Kronologia

2008an Erdizko proiektua bazter utzi eta gero, Magnak Zilbetira jo zuen, eta herri horretako pagadian saiatu zen harrobi bat egiten. 2015ean, epaileen ezezkoa jaso zuten enpresako arduradunek. Zilbetiko pagadia salbatu zuen sententzia oroitu du Elizetxek, hain zuzen, Erdizko proiektuari aurre egiteko baliagarria izan daitekeela uste duelako. “Sententzia horrek garbi erran zuen eremu babestu baten zati bat hondatzen bada, horrek eremu guztiari eragiten diola. Erdiz Alduden dago, eremu babestu bat da, eta horregatik erraten dugu proiektu hau legez kanpokoa dela”, erran du egitasmoaren aurkako plataformako kideak.

Interesa duen inbertsioa

Magnak uztailaren 29an erregistratu zuen Erdizko meategia udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskaera. Ez hori bakarrik: enpresak eskatu du, gainera, proiektu hori Nafarroarentzat interesa duen inbertsiotzat jotzea. Nafarroako Parlamentuak bat egin du eskaera horrekin; parlamentuko osoko bilkurak urriaren 7an jorratu zuen auzi hori, PSNk aurkeztutako mozio baten bidez, eta onartu zuen Nafarroako Gobernuari eskatzea Erdizko meategia interesa duen inbertsiotzat jotzeko. PSNk, Navarra Sumak eta Geroa Baik bozkatu zuten horren alde.

Parlamentuko ordezkariek Magnaren Eugiko meategira bisita egin zuten, joan den ekainean; enpresako arduradunek Erdizko proiektuaren berri eman zieten parlamentariei, egun hartan. Magnako arduradunen arabera, hogei urtez ustiatu ahal izanen dute meategia, eta, horri esker, enpresak eutsi ahal izanen die egun dituen lanpostuei. Enpresak azaldu du, bertzalde, meategiak hartuko duen eremua lehengoratzeko plan bat badutela, eta bere jarduerak ez diola Natura2000 sareko kontserbaziorako “giltzarri diren elementuei modu ageri batean eraginen”. Magnak defendatu du proiektua udalerriz gaindiko plan gisa aurkeztu izana, “lurraldea egituratzeko” balioko duelako, bertzeak bertze.

Baztanen, baina, ez dira enpresaren hitzaz fiatzen. Alkateek nabarmendu dute herritarrek errateko dutena entzun behar dela, eta horretarako antolatu dutela galdeketa. Galdera zehatza eginen diete azaroaren 20an: Erdizko herri lurren okupazioa Magnaren esku uztea baimendu nahi ote duten ala ez. “Herri lurren defentsa” dago jokoan, Iruritako alkate Pello Iriarteren hitzetan.

Herrialdetik kanpo

Erdizko proiektua “lehen urrats bat” izanen ote den beldur da Iriarte. “Ez da Erdiz bakarrik; ez da Artesiaga bakarrik ere. Ustiatu nahi duten beta doa Okorotik Saioaraino. Behin burua sartuz gero, dena hartuko dute, eta hondamendia eragin”, ohartarazi du.

Elizetxek bat egin du Iriarterekin, eta Erdiz Saioaraino jarraitzeko “sarbidea” izan daitekeela salatu du. Proiektuaren helburua lurra multinazional bati “oparitzea” dela nabarmendu du Erdiz Bizirik plataformako kideak.

Nafarroako enpresa bat da Magna, baina multinazional baten barruan dago. Herrialdetik at ere garatu ditu zenbait proiektu; bertzeak bertze, Borobian (Soria, Espainia). 250 biztanleko herri bat da, eta 2000koa da han meategi bat egiteko lehen asmoa. Borobiako herritarrek ezezko borobila eman zioten proiektuari, eta bazter gelditu zen. 2005ean, baina, Magnak ikerketa egiteko eskubideak erosi zituen, eta 2009an meategia martxan jartzeko baimena lortu zuen. 2015ean hasi ziren ustiatzen. Magnak konpromisoa hartu zuen lantegiak sortuko zituen hamabost lanpostuak herriko jendearekin betetzeko, baina lanean ari diren hamabost pertsonatik bi baino ez dira Borobiakoak. Orain Magnak Borobiako meategia handitu nahi du, eta herritarrek asmo horren kontra egin dute. Ebroko Ur Konfederazioak ere zalantzan jarri du enpresaren lan egiteko modua: 2017an, 6.000 euroren isuna ezarri zion Manubles ibaia kutsatzeagatik.

Baztanen, herritarrek Erdizi buruz euren iritzia emateko aukera izanen dute, hilaren 20an. Alkateek eman diete hitza.


Summary: Euskarak, hitzak bezainbeste, ekintzak behar dituela aldarrikatuko du Gaztealdiak. Ariketa kolektibo bat egingo du Gazte Euskaltzaleen sareak azaroaren 14tik 18ra, gazteen artean euskaraz bizitzeko hautua bultzatzeko eta horretarako oztopo diren «egiturazko baldintzak» azaleratzeko.

Gazte Euskaltzaleen Sareak buelta eman dio aurtengo Euskaraldiaren leloari: Hitzez ekiteko garaia izenpean egingo dute ariketa kolektiboa azaroaren 18tik abenduaren 2ra, eta, haren atarian, Gaztealdia egingo du sareak, Ekintzez hitz egiteko garaia da lelopean. Izan ere, euskararen aldeko hautua egitea oztopatzen duten faktoreak «egiturazkoak» direla nabarmendu du sareak: «Hamaika oztopo bizi ditugu euskaraz bizitzeko hautua egiten dugun gazteok, eta dena ezin da norbanakoaren motxilaren gain utzi. Horregatik diogu, Euskaraldiak proposatzen duen ariketa babestu eta parte hartzeko deia egiteaz gain, Ekintzez hitz egiteko garaia ere badela. Ekintzez ari garenean, egiturazko baldintza egokiak sortzeaz ari gara, gazteok etengabeko estres linguistikoan bizi behar ez gaitezen; hau da, gaur-gaurkoz horrela bada ere, etorkizunean egunerokoan euskaraz bizitzea ahalegin bat suposatuko ez duen hautu politiko kontziente bat izan behar ez dadin».

Sareko kideek beren egin dute Euskaraldiaren leloa: «Ados gaude, eta uste dugu gazteoi ere badagokigula hitzaren ekinez euskararen alde egitea». Horrekin ez dela aski ohartarazi dute, hala ere, eta egoera askotan «norbanako moduan» ez dagoela euskaraz bizitzeko aukerarik. Eta euskaraz bizi ahal izatea da, hain justu, sareko kideek aldarrikatzen dutena. Aldarrikapen hori, «belaunaldi bezala, ahots propioz» egin nahi dute, eta horretarako baliatuko dute Gaztealdia. Gazteen artean «euskaraz bizitzeko hautua bultzatu» nahi dute, batetik, eta hori oztopatzen duten «faktore estrukturalak azalarazi eta eraldatu», bestetik. Azaroaren 14tik 18ra bitartean egingo dute egitasmoa.

Duela bi urteko Euskaraldiaren bueltan egin zuten lehenengoz. Orduan, bederatzi gaztek zortzi egunez euskaraz bizitzeko hautua egin zuten, eta euren esperientzien berri eman zuten sareetan. Aurtengoak ere izango du horretatik: lau egunez hautu hori egiten duten gazteek beraien testigantzak emango dituzte sareetan, Gazte Euskaltzaleen Sarearen kontua aipatuz eta #EuskarazBizikoGara traola erabilita. Halaber, egitasmoa kalera ere eramango dute. «Hainbat ekintza, agiprop eta eztanda izango dira, euskararen aldeko jarrera bultzatu, eta euskaraz bizitzea oztopatzen diguten baldintzetan azpimarra jartzeko. Horretarako, edonorentzat ekintzailetza bultzatzeko bitarteko batzuk eskainiko ditugu, edozein gaztek, gazte taldek, zein gazte mugimenduk Gaztealdira batu nahi badu eskuragarri izan ditzan», aurreratu dute gazte euskaltzaleek.

Horrez gain, hainbat herri, gaztetxe eta unibertsitatetan aurkezpenak egingo dituzte. Hasiak dira horretan jada. Iruñean eta Lazkaon eman dute egitasmoaren berri, eta datozen egunetan Gasteizen, Bilbon eta Algortan izango dira, besteak beste.

«Energia», faltan

Larritzat du Gazte Euskaltzaleen Sareak euskararen egoera: «Ezagutzaren gorakada azken hamarkadan oso motela izaten ari da, erabilera ez aurrera ez atzera dago aspaldi, eta azken urteetan atzerako joera kezkagarriak sumatzen dira euskararen arnasguneetan». Euskalgintzaren egoerari ere erreparatu dio; hari ere, «kezkaz»: «Euskaraldia eta Korrika bezalako herri ekimenak antolatzeko gai den arren, kaleetan eta belaunaldi berrien artean ez da euskarari lehengo bultzada emateko energiarik sumatzen». Halaber, «ezinegona» sortzen diete gazteek euskararekin duten harremanak, euskararen erabileraren eta euskararen inguruan dituzten «ideiek, praktikek eta bizipenek».

Edonola ere, sareko kideen arabera, gazteen artean bada «euskararen borrokari heltzeko gogoa eta ilusioa», eta «oinarri» horiek aktibatzean dago gakoa, «konpromisoa indartu eta euskararen aldeko borrokari bultzada sendo bat emateko». Alde horretatik, gazteei zein gazte mugimenduei dei egin diete Gaztealdian parte har dezaten.


Herritik eta herriarentzat

Summary: Herritik eta herriarentzat. Leargi energia berriztagarrien komunitatea sortu dute Lea ibarrean, Goiener taldearen laguntzaz. 90 herritar inguruk osatzen dute, eta «burujabetza energetikoa» lortzea dute helburu

Ukrainako gerrak agerian utzi du energiaren, hornigaien eta lehengaien arloetan mendekotasun handia dagoela atzerriko herrialdeekin. Baina ez da adibide bakarra: herritarren bizitzan funtsezkoak diren hainbat produktu eta zerbitzu atzerritik inportatzen dira. Egoera iraultzeko asmoz, Leargi energia berriztagarrien komunitatea sortu dute Lea ibarreko mankomunitateko herritarrek. Munitibarko, Aulestiko, Gizaburuagako, Amorotoko eta Mendexako 90 herritar inguru daude proiektuaren atzean, eta enpresa energetiko handiekiko mendekotasuna amaiarazi nahi dute. Goiener taldearen laguntza izan dute ibilbide osoan, eta kooperatiba “mistoa, integrala eta irabazi-asmorik gabekoa” izango dela aurreratu dute.

Energiak “guztiona eta guztiontzat” izan behar duela aldarrikatu du Gaizka Zenarruzabeitia Leargi kooperatibako Kontseilu Arautzaileko kideak: “Energia iturri berriztagarrien, tokikoen eta errespetuzkoen beharrizana dugu”. Izan ere, Zenarruzabeitiak jakinarazi duenez, Euskal Herrian kontsumitzen den energiaren %10 ere ez da bertan ekoizten. Energia berriztagarrietan, berriz, are apalagoa da datu hori. “Egoera irauli nahi dugu, eta nazioarteko enpresa handietara bidaltzen ditugun aberastasun eta onurak bertan geratzea da gure helburu nagusia”.

Lea ibarreko bost udalerritako udalak duela urtebete inguru hasi ziren energia berriztagarrien kooperatiba bat sortzeko ideiari bueltaka. “Jakin-mina edo egonezina zuten mankomunitateko udalek, eta iruditu zitzaien energia berriztagarrien komunitate bat sortzea baliabide polit bat izan litekeela energiaren arazoari aurre egiteko”, kontatu du Zenarruzabeitiak.

Iazko abenduan egin zuten egitasmoaren lehenengo aurkezpen bilera herritarren aurrean, eta, ordutik, hilero-hilero jarraitu dute biltzen. Goiener kooperatibaren laguntza ere izan dute. Energia berriztagarriak ekoizten ditu talde horrek, eta energiaren kontrola berreskuratzeko eta haren garrantziaz jabetzeko sortu zuten, 2012an.

Onura ugari

Lea ibarrean sortu berri den kooperatibaren helburu nagusia soziala izango dela nabarmendu du Zenarruzabeitiak. Hau da, herritarren bizi kalitatea hobetzen saiatuko dira, bereziki: “Argindar hornidura duin bat lortu nahi dugu bazkide guztientzat: herritarren bizi kalitatea hobetu nahi dugu”. Bestalde, “pobrezia energetikoari” aurre egitea ere bada haien asmoa: “Energia kostuak zama handia dira familia batzuentzat, eta konpondu egin nahi dugu hori”.

Hobekuntza horiez gainera, fakturetan ere eragin nabaria izango dela kontatu du Zenarruzabeitiak: “Lehenengo urteetan, instalazioa ordaintzeko erabiliko da aurrezten den diru kopurua. Baina, hortik aurrera, asko merkatuko dira fakturak, eta bezeroek ere nabarituko dute”.

Oraingoz, teknologia bat bera ere baztertuko ez duten arren, energia fotovoltaikoaren aldeko apustua egingo dute: “Dudarik gabe, energia fotovoltaikoa da aukerarik bizkorrena, merkeena eta errentagarriena egun”. Aurrera begira, baina, bestelako aukera batzuk dituzte esku artean: “Errota izandako azpiegitura asko daude inguruan, eta berreskuratzea da asmoa. Horrez gainera, haize errotak ere jarri nahi ditugu eremu haizetsuetan”.

Oraindik ere “egiteko asko” dutela esan du Zenarruzabeitiak, baina gogoz daude, eta helburuak beteko dituztela uste du: “Etenik gabe jarraituko dugu ibarreko burujabetza energetikoan lanean, eta guk behar dugun energia guk geuk sortzen, baita enpresa handiekin dugun mendekotasuna alde batera uzten ere”.

Leargi kooperatibaren sortzaile diren bazkide guztiak izango dira bazkide kontsumitzaileak, eta, horietako bakoitzak 50 euroko ekarpen ekonomikoa egin beharko du kooperatiba abiatzeko. Gaur-gaurkoz, 90 herritar inguru dira bazkide, eta horietako batzuek Talde Sustatzailea osatzen dute. Hiru multzotan banatuta dago Talde Sustatzailea: horietako batzuk arlo teknikoaz arduratzen dira, eta beste batzuk, arlo juridikoaz; komunikazioari eta antolakuntzari dagokiona da hirugarren atala.

Kontseilu Arautzailea izendatuta daukate jada. Munitibarko, Aulestiko, Gizaburuagako, Amorotoko eta Mendexako hogei ordezkarik osatzen dute: hamabost kontseilukideak izango dira, eta gainontzeko bost kideak, berriz, ordezkoak. Kontseilua osatzeko orduan, herrien arteko “orekari” eustea izan da jarritako baldintza bakarra, eta, hori lortzeko, herri bakoitzeko lau ordezkari hautatu dituzte.


Summary: Mende erdi bat AP-8ak Gipuzkoa eta Bizkaia elkartu zituenetik. Artean inguruan autobide gutxi zeuden AP-8a egiten hasi zirenean. Besteak beste, 2.683 desjabetze egin zituzten errepidea eraikitzeko. Hasieratik izan da ordainpekoa.

Behobiatik (Irun) Eibarreraino, 75 kilometro Gipuzkoako lurretan. Ermuatik Usansolora (Galdakao), 31 kilometro Bizkaian. Eta Bilbo hegoaldeko saihesbidea batuz gero, ia beste 18 kilometro. Ekialdetik mendebaldera edo mendebaldetik ekialdera, Gipuzkoa eta Bizkaia ordubete pasatxoan zeharkatzeko aukera ematen duen errepidea da AP-8a. Bizkaiko bi zati (Basauri-Zornotza eta Zornotza-Durango) lehenagotik irekita bazeuden ere, irailean 50 urte bete ziren errepideak bi herrialdeak lotu zituenetik, orduan inauguratu baitzuten Durango eta Eibar arteko zatia.

Ikusi gehiago: «AP-8a emakidadun batek balu, ez genuke ordainduko hainbeste»

Testuingurua

Frankismo garaia zen artean. 1963an eskatu zion Espainiako Herri Lanetako Ministerioak enpresa bati Gasteiz, Bilbo eta Donostia inguruko errepide garraioari buruzko azterketa bat egiteko. Industria sendoa zegoen ordurako Euskal Herrian, eta autoak ere orokortuta zeuden. Azterketa haren arabera, autobide bat behar zen Bilbo eta Behobia artean; beste bat Bilbo eta Miranda de Ebro (Espainia) artean; beste bat Maltzaga (Eibar) eta Miranda de Ebro artean (Gasteiztik pasatuz); errepide bat Beasain eta Bergara artean (Gasteiz-Maltzagarekin lotzeko); eta beste errepide bat Altube gainaren (Zuia, Araba) eta Gasteizen artean.

Erabaki zuten horien guztien artean Bilbo eta Behobia artekoak zuela lehentasuna. Errepide sarea modernizatu nahi zuen Espainiako Gobernuak. Europan, 20.000 kilometrotik gora autobide zeuden 1970eko hamarkadaren hasieran; Espainiako Estatuan, 185 kilometro soilik. 1967an hasi zituzten AP-8a egiteko lanak, eta, osorik, 1976an amaitu.

Hainbat datu

Bizkaiko eta Gipuzkoako orografia ez zen erraza halako azpiegitura bat egiteko. Historia de una autopista Bilbao-Behovia, 1967-1976 liburuan jasota dagoenez, 165 zubi eta zubibide egin behar izan zituzten. Lur mugimendu handia eskatu zuen errepideak: 25 milioi metro kubiko ebaki zituzten, eta 40 milioi metro kubiko mugitu. Beste azpiegitura batzuetan ere egin behar izan zituzten lanak; besteak beste, trenbidean, ibaietan eta eskualdeko errepideetan. Era berean, argindar eta telefono lineak ere 520 puntutan aldatu behar izan zituztela jasotzen du liburuak.

Desjabetze ugari ekarri zituen errepideak: 9,5 milioi metro koadro desjabetu zituzten; autobideko kilometro bakoitzeko 90.000 metro koadro. 511 bizilagunek utzi behar izan zituzten etxe, baserri eta negozioak. 2.683 desjabetze espediente tramitatu zituzten, eta, batez beste, 215 pezeta ordaindu zituzten metro koadroko (1,29 euro).

35 urtez, Europistasek

1967an atera zuten lehiaketara errepidea eraikitzeko, mantentzeko eta ustiatzeko kontratua. Bi eskaintza egon ziren, eta Ferrovial, John Laing Construction eta Compagnie d’Entreprisesen proposamenak irabazi zuen —Europistas sortu zuten hiruren artean—. 35 urterako izango zen kontzesioa: 2003ko ekainaren 6ra arte.

Dirutza eskatzen zuen azpiegiturak. Europako bankuen partzuergoek eta nazioarteko erakundeek sartu zuten dirua, estatuaren bermearekin. Eta esleipena lortu zuten hiru eraikuntza enpresek eta euskal aurrezki kutxek enpresa bat eratu zuten. 1970eko hamarkadan, berrehun langile inguru zituen enpresak, bidesariak kobratzeko, errepidea mantentzeko eta abarretarako.

Hasieratik ordainpekoa

Ordainpeko errepidea izan da hasieratik AP-8a; Gipuzkoan Añorga eta Herrera (Donostia) arteko zatia (sei kilometro) eta Bizkaian Bilbo eta Basauri artekoa (zortzi kilometro) soilik ziren doakoak hasieran. “Bidesaria, hau da, autobidea erabiltzeagatik ordaindu beharra, ohikoa da mundu osoan. Kontua da erabiltzaileak ordaintzea jasotzen duen zerbitzuagatik, eta ez komunitateko gainerako kideek”, zioten orduan gobernuko iturriek.

Europistasen kontzesioaren amaiera zetorrela eta, 2003aren bueltan sortu zen itxaropena herritarren artean, bidesarien amaiera etorriko ote zen; aldundiek dute errepidearen gaineko eskumena, baina bidesariei eutsi egin diete. Interbiak sozietate publikoak kudeatzen du Bizkaiko zatia, eta Bidegik Gipuzkoakoa. Deskontu sistema batzuk ere badauden arren, tarifa arruntarekin 15,20 euro da joaneko bidaia osoa ibilgailu arinentzat, eta 34,89 euro astunenentzat. Hainbat gizarte mugimendu ere sortu dituzte urteotan doakotasuna eskatzeko.

Gertaera beltzak

Autobideak ekarriko zituen abantailen artean, segurtasuna nabarmentzen zuten garai hartako agintariek. Izan da, ordea, gertaera beltzik AP-8 errepidean. Aipagarriena 1991ko abenduaren 6an gertatu zen, Zornotza (Bizkaia) parean: 25 autok talka egin zuten, eta hamazazpi pertsona hil ziren. Behe laino itxiak eragin zuen istripu hura. Ikusmen faltak eraginda, bata bestearen aurka joan ziren autoak, eta talka egin zuten 25 autoetatik hemezortzik su hartu zuten. Ibilgailuetatik ezin aterata, erreduren eraginez hil ziren lagun gehienak.

Erabiltzaileak

COVID-19aren pandemiaren eraginez, bidaiari kopuruari begira bereziak izan dira aurreko bi urteak, ohi baino trafiko gutxiago izan baita. Interbiak elkartearen datuen arabera, 2019an, batez beste, 35.343 ibilgailu ibili ziren Usansolotik Gipuzkoako mugara arteko zatian; horietatik %10 inguru, ibilgailu astunak. Gipuzkoan, berriz, 33.626 auto ibili ziren, Bidegiren arabera.


Summary: «AP-8a emakidadun batek balu, ez genuke ordainduko hainbeste». Juan Carlos Poderosoren ustez, AP-8ak ez ditu betetzen ordainpeko autobide baten baldintzak. Esan du etengabe obrak daudela eta bihurgune itxiak dituela, baita tarte askotan abiadura muga orduko 100 kilometrokoa dela ere

AP-8 Peajerik Ez plataformak sei urte bete ditu AP-8ko bidesariak kentzeko eskatzen. Juan Carlos Poderoso plataformako kideak (Durango, 1955) esan du AP-8koaren gisako azpiegiturak “sobera” ordainduta daudela zergen bidez.

Ikusi gehiago: Mende erdi bat AP-8ak Gipuzkoa eta Bizkaia elkartu zituenetik

Urteak dira AP-8ak doakoa izan behar duela aldarrikatzen duzuela. Zertan da aldarrikapen hori? Egon al da aurrerapausorik?

Aurrerapauso bakarra gure ibilbidea hasi eta gutxira gertatu zen. Manifestazio handi bat egin genuen, eta [Bizkaiko] aldundiak pausoren bat ematera behartuta ikusi zuen bere burua. Gipuzkoan bazegoen, baina Bizkaian oraindik ez, eta tarifa finkoa jarri zuen. Horrek ez zuen ekarri bidesaria kentzea, ordea. Neurri hark ekarri zuen ordainpeko autobidea erabiltzen zutenen gastua arintzea.

Zuek ez duzue uste bidesariak beharrezkoak direnik azpiegitura mantentzeko?

Ez. Ez dugu esaten AP-8 autobideak doan izan behar duenik. Autobideak, errepideak eta auzo bideak zergen bidez ordaintzen ditugu. Horrez gain, errepideak erabiltzen dituztenek zerga berezi bat ordaintzen dute: erregaien zerga. Erregaia hartzen duten bakoitzean, ordaintzen dutenaren %50 zerga horretara bideratuta dago. Uste dugu azpiegitura guztiak sobera ordainduta daudela. Diru gehiago biltzen dute erregai zergaren bidez, errepide eta auzobide guztietan gastatzen dutena baino. Gezurra da ordainpeko autobideak eta bestelakoak defizitarioak direla. Erregaiaren zergarekin nahikoa dute, mantenu lanetarako ez ezik, baita azpiegiturak hobetzeko ere.

Nola ulertu orduan bidesariak ezartzea?

Aldundiek negozioa egin nahi dute. Kontzesioa bukatu zenean, ikusi zuten emakidadunak negozio ona eta segurua egin zuela. Duela hogei urte emakidadunari esan zioten kabinak zeuden bezala utz zitzala, aurrerantzean ustiapena eurek egiteko. Bizkaian engainatu egin gintuzten. Garai hartako diputatu nagusi Jose Luis Bilbaok esan zigun behin-behinean bakarrik kobratuko zutela bidesaria, hirugarren erreia egiteko, eta gero doakoa izango zela. Ez zen izan horrela: hiru errei dituen bide zati hori ez zitzaion batere kostatu; bizkaitar guztien diru publikoarekin eraiki zuten, eta ez zen bidesaririk ezarri, gainera: Usansolotik [Galdakao] aurrera ez dute kobratzen bidesaririk.

Ba al dakizue Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek AP-8a mantentzeko zenbateko gastua egiten duten eta zenbat diru biltzen duten bidesariekin?

Egiten den gastua oso txikia da: milioi bat euro pasatxokoa. Hala ere, aldundiek AP-8aren gastuen barruan sartzen dituzte AP-8tik ateratzen diren adarretan egiten dituzten lanak. Esaterako, [Bizkaiko] aldundiak erreka azpiko tunela egingo du [Artatzako biribilgunetik Ballontikora]. Obra horrek 400 milioi euro balioko du. Horren finantzaketa AP-8ari endosatuko diote. Argudiatzen dute esanez bidesaria ezartzen dutela Arrondegiko zubiko trafikoa arinduko duen AP-8aren adar bat egiteko. Esaten dute bidesaria kobratzen dutela A-8 guztia mantentzeko. Kontzesioa bukatu zenean eta AP-8aren ardura hartu zutenean, foru arauak ezarri zuen A-8 osoan bidesaria ezar zitekeela, Ermuko mugatik Kantabriako mugaraino [Bizkaian]. Lehenago, bidesaria Ermutik Basaurirako tartean zegoen; gaur egun, Erletxeraino [Galdakao] dago bidesaria.

Gipuzkoan zer-nolakoa izan da prozesu hori?

Handik pasatzen den AP-8aren zati guztian bidesaria ordaindu behar da. Han arazoa zen oso garestia zela. Gipuzkoarrei zenbatekoa malgutu zieten, eta tarifa finkoa ezarri zuten, Bildu aldundira iritsi zenean. Bizkaian gero jarri zuten. Hori izan da gure plataformaren arrakasta bakarra. Mobilizazioak abiatu genituenean, Bizkaiko aldundiak tarifa finkoa ezarri zuen, tarifak Gipuzkoan sei urteko ibilbidea egin ostean.

Tarifa finkoei zer deritzezue?

Bizkaiko azpiegituretarako aurrekontua 93 milioi eurokoa da aurten. Erregaien zergarekin soilik, aurten jada ia 200 milioi euro bildu dituzte. Gidariei kobratzen jarraitzea negozio ona da, eta ez dute utzi nahi.

Zer aukera dituzte Gipuzkoako eta Bizkaiko gidariek AP-8a ez badute erabiltzen?

AP-8aren alternatiba N-634 errepidea da. AP-8a N-634arekiko paraleloan eraiki zuten. Azken hori hirugarren munduko errepide bat da. Aldundiek inoiz ez dute hobetu. AP-8aren emakidaduna zegoenean, enpresak ez zuen nahi N-634 errepidea hobetzerik, negozioari kalte egingo ziolakoan. Gipuzkoan ezin duzu hartu N-634 errepidea; Irundik Eibarrera joateko zorakeria da, jasanezina. Hiru aldiz denbora gehiago behar duzu AP-8an egingo zenukeen tarte bera egiteko. Eta Bizkaian, beste horrenbeste. Errepide hori gainezka dago. Egunean 26.000 auto pasatzen dira Bizkaiko tartean. Kamioiak, bidesaririk ez ordaintzeko, beste N-634tik joaten dira. EAEko errepiderik arriskutsuena da.

Kontsumitzaile eta erabiltzaileen elkartearen inkesta baten arabera, erabiltzaileek 5,7 puntu eman dizkiote Bizkaia eta Gipuzkoa arteko AP-8ari. Errepide horrek ba al du ordainpeko autobide baten baldintzarik?

Ez. Trazadurak ez ditu betetzen ordainpeko autobidetzat jotzen direnek bete beharreko baldintzak. Obrak daude etengabe, eta oso garestia da, estatuko garestiena. Tarte askotan orduko 100 kilometroko abiaduran joan behar duzu, eta bihurgune batzuk oso itxiak dira, ordainpeko autobideei ez dagozkienak. Ez litzateke bidesaririk ordaindu beharko, eta, emakidadun batek kudeatuko balu, ez genuke ordainduko hainbeste.

2003az geroztik AP-8 autobideak doakoa izan beharko luke?

Bai. Kontzesio administratiboa emakidadun bati eman zioten, errepidea 30 urtez eraiki eta ustia zezan. Kontzesioa bukatzean, emakidadunak giltzak entregatu zizkien aldundiei, ezer kobratu gabe. Beraz, 30 urteren ostean, aldundiek eginda zegoen errepide bat hartu zuten, gasturik sortu ez ziena, eta negozioa jarraitu zuten.


Hegal bateko sentimenduak

Summary: Hegal bateko sentimenduak. Bihar aurkeztuko dute Z7 Taldea, Realeko emakumeen lehen zale taldea, Donostian. 2018-2019ko sasoian hasi zen gorpuzten proiektua; COVID-19ak trabatu zuen.

Garaikur bat baino askoz gehiago eskuratu zuen Realak 2019ko maiatzaren 11n, Granadan (Espainia), Espainiako Kopako finalean Atletico Madril 1-2 mendean hartu zuenean. Sentimenduzko zurrunbilo handi baten moduan, ordura arte emakumezkoen futbola ezagutzen ez zuen zale asko erakarri zuen Realaren balentria hark, eta testuinguru horretan gorpuztu da, pixkanaka, Z7 Taldea Realaren lehen zale taldea ere.

“2018-2019ko denboraldian, ordura arte elkarrekin egon gabeak ginen zale batzuk elkartzen hasi ginen Zubietan, zelaiaren hegal batean”, hasi du azalpena Luismi Gomez Z7 Taldeko presidenteak. “Whatsapp talde bat sortu genuen berehala, taldearen inguruko informazioa elkarrekin trukatzeko”. Izan ere, Gomezen hitzetan, artean “oso zaila” zen “Realaren inguruko informazio zehatza aurkitzea”. Whatsapp taldearekin hasi zena, zale talde ofizial bihurtu zen 2020ko apirilean, nahiz eta, koronabirusak eragindako pandemia tarteko, 2019-2020ko denboraldian eta hurrengo bietan ezin izan zuten aurkeztu proiektua.

“Nahi baino gehiago” itxoin ondoren, bihar, azaroaren 8an, aurkeztuko dute zale talde hori, Donostiako Amara auzoko Arkupe tabernan, 19:00etan. Z7 Taldeko hainbat kiderekin batera, bertan izango dira Realeko hainbat jokalari, jokalari ohi, entrenatzaile eta arduradun. “Eta, noski, edonor etor daiteke aurkezpenera”.

“Aldaketa handia” Realean

Realak 2004an sortu zuen emakumezkoen futbol taldea, eta, gorako bidean, txuri-urdinak 2005-2006ko denboraldian iritsi ziren maila gorenera. Gomezek azaldu du bera 2009-2010eko sasoian hasi zela Reala jarraitzen. “Aintzane Encinas, Maialen Zelaia, Larraitz Lucas, Irene Paredes… jokalari horiek zeuden orduan taldean”. Orduko irudiak gaur egungoekin alderatuta, urte gutxian futbola “asko” aldatu dela uste du Z7 Taldeko presidenteak. “Aldaketa handia izan da. Fisikoki, gaur egun maila harrigarrian daude jokalariak, eta emaitzak iristen ari dira, gainera. 2018-2019 denboraldian Kopa irabazita, goia jo genuela uste nuen, baina…”.

Aurtengo irailaren 29an Munichen (Alemania) zegoen Maiana Belaunzaran, Z7 Taldea Realaren zale taldeko kideetako bat. Bat-batean, Kopako finaletik Txapeldunen Ligako atarikora igaro zen Reala. “Harrigarria izan zen aurreko denboraldia; inork ez zuen uste taldea horrelakorik egiteko gai izango zenik”. Gomezek uste du parean “Bartzelona geldiezina” zeukalako bakarrik ez zuela irabazi Realak Espainiako Liga.

Aurreko sasoian Reala Txapeldunen Ligako atarikorako sailkatu zenetik, Belaunzaranek argi zeukan bai Anoetan eta bai Munichen bera harmailetan egongo zela. “Momentu historikoa izan da Realarentzat, lehen aldiz aritu baita Europan, eta han egon beharra neukan; ikusi eta bizi egin nahi nuen momentua”. Joan zen Munichera, galdu zuen Realak 3-1 —kanporaketan, guztira, 4-1—… “Baina izugarri gozatu nuen”. Belaunzaran 2019-2020ko sasoian hasi zen Reala jarraitzen. “Gustatu egin zitzaidan ikusi nuena, oso erakargarria egin zitzaidan, eta ilusio handiarekin ari naiz bizitzen azken bizpahiru urteetako ibilbidea”.

Profesionalizazio eske

Normala den bezala, dena ez da zoriontasuna, ordea. Denboraldi honetan bertan Z7 Taldeko kideak “arazo asko” izaten ari dira kanpoko partida batzuetarako sarrerak lortzeko. Gomezen hitzetan, joan den asteburukoa izan zen adibiderik argiena: “Alavesek ez zigun eman sarrera bakar bat ere, eserleku baino zale gehiago dauzkala argudiatuta. 25 eman zizkion Realari, baina haiek, normala denez, jokalarien artean banatu zituzten sarrera horiek”. Z7 Taldeko presidenteak argitu du “zazpi” sarrera bakarrik behar zituztela. “Baina ezinezkoa izan zen”. Horregatik, “gero eta profesionalagoa” den liga batean, zaleen arloa ere “gehiago zaintzeko” exijitu du Gomezek. “Etorkizunean hori lortzeko lanean jarraituko dugu guk”.

Z7 Taldea “lagun talde bat” dela deskribatu du Belaunzaranek. “Zaletasun berbera daukagun jendea elkartu gara, eta harreman polita sortu da gure artean”. Gomezek gaineratu du partida egunetan gosaltzeko gelditzen direla, hamaikakoari buruz hitz egiten dutela, taktikari buruz… “Eta, partiden ondoren, askotan, bazkariak antolatzen ditugu, kanpoko partidetan Arkupe tabernan elkartzen gara…”. Zale guztiek Z7 Taldearen “ateak zabalik” dauzkatela ziurtatu dute biek ala biek.


Summary: 'Irati'-k Ikusleen saria jaso du Donostiako Beldurrezko Astean. Paul Urkijoren film luzea gailendu da Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 33. Astean. Velasco Brocaren Alegrías riojanas lanak film laburrik onenarentzako Epaimahaiaren saria irabazi du

Sitgesko (Herrialde Katalanak) zinema jaialdian ikusleen sari nagusia irabazi ostean, Paul Urkijoren Irati filmak Donostiako Beldurrezko Astearen sari nagusietakoa irabazi du. Film luzerik onenarentzako Ikusleen saria jaso du, hain zuzen ere. Joan den ostiralean, Irati filmak zabaldu zuen Beldurrezko Astea.

Ikusleek beste hainbat film ere saritu dituzte. Laburrik onenaren saria Brian Quinteroren Oldtimers-entzat izan da (Kanada), animaziozko film laburrik onena Joachim Herisseren Écorchée (Frantzia) izan da, eta Espainiako filmik onenaren saria Carlos Morianak eta Raul Cerezok irabazi dute El semblante lanagatik.

Epaimahaiaren sariei dagokienez, Velasco Brocaren Alegrías riojanas (Espainia) lanak jaso du film laburrik onenarentzako saria, eta Elizabath Hobbsen The Debutante-k (Erresuma Batua) Europako film laburrik onenaren Zilarrezko Melies saria.

Gazte epaimahaiak ere Oltimers saritu du —film laburrik onena–, eta baita Loop ere —Espainiako film laburrik onena—.

Azkenik, kritikaren epaimahaiak Alberto Vazquezen Unicorn Wars animaziozko filma saritu du.


Sustrai Colina irabazle Irungo saioan

Summary: Sustrai Colina irabazle Irungo saioan. Ane Labaka, Jone Uria, Maddalen Arzallus, Miren Artetxe, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina aritu dira kantuan, eta aurreneko aldia izan da Txapelketa Nagusiko saio batean bost emakumezko eta gizonezko bat aritu direna.

Sustrai Colina gaur hasi da Bertsolari Txapelketa Nagusian, eta berak bildu ditu puntu gehien, 710 denera. Haren ostetik, horrela gelditu da sailkapen osoa: Nerea Ibarzabal Salegi (673 puntu), Jone Uria Albizuri (660,5 puntu), Miren Artetxe Sarasola (644,5 puntu), Maddalen Arzallus Antia (635 puntu) eta Ane Labaka Mayoz (631,5 puntu). 2510 lagunen aurrean kantatu dute bertsolariek; orain arteko finalaurrekorik jendetsuena izan da.

Fin aritu da Colina saio osoan zehar. Miren Artetxerekin batera, barre algara ugari eragin ditu zortziko txikiko ariketan. Ganbarako ariketan, berriz, honakoa zuten gaia: «Kalean zoazela, haren ahotsa entzun duzu. Hunkitu egin zara». Bertsolari bakoitzak bide bat hartu du, eta ariketa honetan borobildu du saioa Colinak. Eskolan klasekide izandako kide bat diru eske topatu duela abestu du: «Klasekideak ginenak lehen,/ orain, hor zaude eta ni hemen./ Zu zurean, ni nirean,/ baina ez klase berea». Hala amaitu du bertsoaldia: «Burumakurka joan naiz etxera:/ gaur badakit dena dela/ ni ere izan nintekeena».

Publikoa, oro har, harrituta geratu da puntuazioak entzuterakoan. Izan ere, gaurko saioko puntuak lehenengo finalaurrekoaren azpitik geratu dira: Alaia Martinek irabazi zuen han, 729,5 punturekin, eta bigarrenak —Joanes Illarregik— 711 puntu lortu zituen.

Honela egin du BERRIAk saioaren kontakizuna:

Hurrengo finalaurrekoa, Durangon

Gaurkoa jokatuta, datorren astean Durangon egingo duten finalaurrekoa geldituko da lehen itzulia amaitzeko. Honako bertsolari hauek ariko dira kantuan: Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Mendiluze Gonzalez, Beñat Gaztelumendi Arandia, Eñaut Martikorena Lizaso, Julio Soto Ezkurdia eta Saioa Alkaiza Guallar. Bigarren itzuliko hiru saioren ondoren erabakiko da zein pasatuko diren finalera, Maialen Lujanbiorekin batera kantatzera.


Summary: Jean Pier Mendiburu Etxeberri bertsolaria zendu da. Jean Pier Mendiburu Etxeberri zena Nafarroako bertsolari txapelduna izan zen bi aldiz, eta finaleraino heldu zen hamar txapelketatan. Bertsopaperak idatzi zituen, bai eta bi liburu karrikaratu ere.

Jean Pier Mendiburu Etxeberri bertsolaria, Mendiburu ezizenez ezagutua, zendu berri da bere etxondoan, Heletako (Nafarroa Beherea) Ospitalean. Laboraria izana da bizi guzian.

Bat-batekoan ez ezik, bertso paperak idazten ere aritu zen, eta hainbat sari irabazi zituen alor horretan. 1981ean eta 1984an, Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen. Baina txapeldunordea izan zen bertze bi alditan: 1982an eta 1991n. Finaleraino ere heldu zen hamar aldiz: 1980an, 1983an, 1985ean, 1986an, 1987an, 1988an, 1989an, 1993an, 1994an eta 1996an.

Bertsolari Txapelketa Nagusian hiru aldiz parte hartu zuen: 1982an, 1989an eta 1993an.

1978. urtean hasi zen bertsotan; Emile Larre eta Mixel Itzainak zuten akuilatu plazarat. 1967an zen lehentze agertu plazan, Aiherran (Nafarroa Beherea), Alkhat, Irigarai eta Arrosagarai kantukide zituela.

Geroztik, Xalbador, Mattin, Xanpun, Ezponda, Mixel Aire, Alkhat eta Lazkao Txikirekin aritu zen batez ere bertsotan.

Bertso sail asko idatzi zituen, eta, horietako batzuekin, sariak ere irabazi zituen.

Horrez gain, baditu hiru antzezlan idatzirik –bertzeak bertze, Gure borda (1969)–, bai bi liburu karrikaraturik ere: Bertsutan ariz ikasten (Bertsularien Lagunak, 1984) eta Ene bertsuen feiria (Sendoa, 2007).

Eñaut Mendiburu eta Maria Etxeberriren semea zen, eta 1948an sortu zen, Heletan. Aiherrako Jacqueline Etxeberrirekin ezkondu zen 1972an, eta Mirentxu izeneko alaba ukan zuten.

Hauek ditu bertso ezagunetako batzuk: Arrosako zubian eta Sentimentu batzuk –horiekin, Xenpelar sariketako lehen saria irabazi zuen 1974an–; Gure alaba; Ene andre gai zena; Telesforo Monzon; Haur botatzea –1976an saritua–; eta Ari ari Europan sartzen –1988an saritua–.


Summary: Kolonbiak arautu egin ditu talde armatuekiko bake elkarrizketak. Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman diote erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat.

Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak erabateko bakearen legea behin betiko onartu dute gaur, eta, beraz, Kolonbiako presidente Gustavo Petroren gobernuak baimena izango du narkotrafikoarekin lotutako talde kriminalekin eta erakunde armatuekin negoziatzeko, «erabateko bakea» lortzeko helburuarekin; besteak beste, ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin eta FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidentziekin. Lege horren bitartez, gainera, gobernuak negoziazioen «erdigunean» ezarri nahi du komunitate osoa.

Petrok ekain amaieran presidentetzarako bozak irabazi aurretik, «erabateko bakea» lortzeko proposamen bat aurkeztu zuen hauteskunde kanpainan, erakunde armatu eta politikoekin bake elkarrizketak hasteko eta herrialdeak 50 urte baino gehiagoz jasandako «sarraskia» amaitzeko, El Tiempo egunkariak jasotakoaren arabera. Gatazkak 500.000 lagun hil ditu, eta milioika desplazatu.

Legea indarrean jarrita, Kolonbiako Gobernuak ahalmena izango du bake negoziazioak abiatzeko, ELNrekin eta FARCeko disidentziekin, besteak beste. Halaber, elkarrizketak has ditzake talde kriminalekin ere, hala nola Golkoko Klanarekin; zehazki, talde horretako liderrek eta kideek «onura batzuk» jaso ahal izango dituzte, hala nola espetxe zigorrak murriztea eta estradiziorik ez egitea, kokaina esportatzeko ibilbideen berri eta legez kanpo lortutako aberastasunen zati bat ematearen truke.

Erabateko bakearen legeak funts bat sortzea ere aurreikusten du, indarkeriak jotako eremu baztertuetan inbertsio soziala bermatzeko. Ivan Cepeda senatariak El Espectador egunkariari azaldu dionez, «kontzeptu horrek, legez kanpoko talde armatuekin aldi berean hitz egitea ez ezik, Kolonbian bake prozesuak izan direnaren logika haustea ere badakar».

Irail amaieran, Kolonbiako Bake ordezkariak jakinarazi zuen herrialdeko legez kanpoko hamar erakundek bat egin zutela su etenarekin, «erabateko bakea» lortzeko asmoz. Bogotan emandako prentsaurrekoan, adierazi zuen erakunde horien artean daudela FARCeko disidentziak, Estatu Nagusi Zentrala, Golkoko Klana eta Santa Martako Sierra Nevadako autodefentsak. Petroren gobernuko ordezkariek elkarrizketak izan dituzte jada talde armatu horiekin.

«Estatu batek tranpak jartzen badizkio estatuak berak sinatutako bake prozesu bati, indarkeria eraikitzen ari da. Amaiera eman behar zaio horri. Nahikoa da», esan zion Petrok Noticias de Caracol egunkariari, talde armatuekin bake elkarrizketak izateko eta negoziatutakoa betetzeko proposamenari buruz mintzatu zenean.

Erabateko bakearen legeak zera proposatzen du: gobernu nazionalak berariaz baimendutako ordezkariek elkarrizketak egin ahal izatea legetik kanpo antolatutako egitura edo talde armatuekin; negoziazio horien bidez, gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea, nazioarteko zuzenbide humanitarioa eta giza eskubideak errespetatzea, liskarrak etetea eta indarkeriazko erakunde horietako kideak gizarteratzea; elkarrizketak hasi ondoren, bertan behera uztea erakunde armatuen ordezkari diren kideen aurka emandako atxilotze aginduak, haien segurtasuna errespetatzeko.

Bestalde, «bakerako gizarte zerbitzua» ezarriko dute derrigorrezko soldadutzaren ordez. Zerbitzu horretan, gazteek alfabetatze digitala sustatu beharko dute landaguneetan edota hiriguneetan. Halaber, gatazka armatuaren biktimei lagundu beharko diete, eta natura eta biodibertsitatea zaintzeko lan egin beharko dute, besteak beste.

Jarraipena ematea, funtsezkoa

Gobernuak talde armatuekin egiten dituen negoziazioen arauak ezartzen dituen lege proiektuaren harira, Kolonbiako Barne ministro Alfonso Pradaren arabera, bake politikak «lehentasunezkoa» izan behar du estatu gaietan, eta «zeharkako» herrialdeko beste gaietan. «Ekimenak funtsean egiten duena da bake politika estatu politika bihurtzea». Hau da, ministroaren arabera, bake akordioek «izaera loteslea» izan behar dute, horiek ezartzen diren bitartean eten ez daitezen, «Ivan Duqueren agintaldian [2018-2022] gertatu zen bezala».

Etorkizunari begira, Pradaren iritziz, hurrengo agintaldian izango den gobernuak jarraipena eman behar dio abiatu diren bake prozesuei. «Ez baita soilik gobernu bakar baten ahalmen esklusiboa, baizik eta konstituzio eta estatu politika bat», zehaztu du.

Erreakzioak

Erabateko bakearen legeak alde bateko zein besteko erreakzio soka eragin du. Zentro Demokratikoa oposizioko alderdiak esan du lege hori «kriminalitatearen apologia» dela. «Gure lege esparruari iseka egitea da». Alderdi eskuindarrak talde armatuetako kideak atxilotzeko aginduak kentzearen aurkako jarrera azaldu du. Halere, HRW Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakundeak begi onez hartu du Petroren erabateko bakearen proposamena. HRWen arabera, erabateko bake politikak behar bezala egituratzen badira, giza eskubideen arloan aurrerapausoak lortzeko lagundu dezakete indarkeria jasan duten Kolonbiako eskualdeetan.


Summary: Etsipenetik argira doan zuzeneko diskoa kaleratu du Garik. Bakarka egindako 27 urteko ibilbidea biltzen duen 'Zuzenean 2022' diskoa kaleratu du Iñaki Igon Garitaonandia 'Gari' musikariak, eta autobiografia musikal bat ere badela azaldu du.

«Zuzenean grabatutako album honetan azken urteetan idatzitako kantak errepasatzen ditut, eta nire bizitza aurkezteko modua da: gorabeheraz beteriko bizitza, une argitsuekin eta une ilunagoekin». Idatziz utzi nahi izan du aitortza hori Iñaki Igon Garitaonandia Gari musikariak. Bakarkako ibilbidean egindako 27 urteen errepasoa egiteko lau kontzertuko bira eskaini zuen ekainean Maldanbera taldearekin, eta zuzeneko diskoa kaleratu du orain saio haietan grabatutako 15 kantarekin: Zuzenean 2022 (Elkar). Eta disko horren liburuxkako lehen orrialdean dator musikariaren aitorpena. Autobiografia musikal moduko bat ere badelako lana, haren hitzetan. Amets abestia sortu zuen «desesperaziotik» hasi, eta Berlin abestiko «argitasunera» egindako hamabost kantako ibilbide bat.

Zor moduko baten ordaina ere bada zuzenekoa, Garik azaldu duenez. «Urteak dira Gasteiztik Bilbora etorri nintzela; epe luzera begira, hemen inguruan talde baten sarea sortzea zen nire asmoa, gehienbat musikari bezala eta artista bezala hazteko, behar hori nuelako. Miguel [Moyano] eta biok hasi ginen horretan, taldea egonkortu dugu, landu dugu sonoritate berezi bat, eta musikari bezala lortzen duzunean halako egonkortasun bat, mentala, fisikoa eta baita ere artistikoa, zor bat sortzen da hor, eta hori erregistratzeko beharra nuen».

Tranparik gabe

Lazkaoko Areria aretoan (Gipuzkoa), Bilboko Arriaga antzokian, Getxoko Muxikebarrin (Bizkaia) eta Bergarako Seminarixoan (Gipuzkoa) egin zituzten ekaineko emanaldiak, eta bertan Alex Alonso, Oier Aldekoa, Miguel Moyano musikariak izan zituen alboan. Unai Mimenza aritu zen soinu teknikari lanetan eta John Luhman arduratu zen argiztapenaz. Zehaztu zuten lehenik diskoan sartu beharreko kanten zerrenda, eta, gero, Moyano eta Victor Sanchez teknikariak egin dute lau grabazioetako kantarik onenen hautaketa Elkar estudioetan. «Oso gustura» geratu da emaitzarekin Gari. «Garbi genuen kantak ongi geratzeko tranpak egin behar baziren egingo genituela, eta prest geunden jatorrizko horren gainean grabazio gehiago egiteko ere, baina ez da behar izan».

Kanten hautaketa egitean «atzera begirako bat» egitea izan da asmoa, Garik azaldu duenez. «Ez bakarrik sonoritatean eta hitzetan oinarrituta, baizik eta kontuan hartuz baita kanta hori idaztean nola sentitzen nintzen, fisikoki eta mentalki nola bizi izan nuen une hura, eta inguruan zer-nolako babesa sentitu nuen. Hasierako desesperazioetatik, azkeneko heldutasun eta itxaropen eta momentu argietara. Eta ibilbide horretan ikus daiteke 27 urte horietan zein izan den Gari musikariaren nondik norakoa».

Hertzainak taldearen ispiluan

Hertzainak taldea desegin ostean hasi zuen bakarkako ibilbidea Garik, 1995ean, Gari izeneko diskoarekin, eta lan hartako lehen abestiarekin hasi du orain zuzeneko diskoa ere. «Sasoi ilunak» izan zirela aitortu du, ordea, eta behin baino gehiagotan aipatu du «desesperazio» hitza haiei erreferentzia egiteko. «Desesperaziotik idatzitako kanta bat da [Amets]».

Paradoxikoki, Hertzainak taldearekin hiru kontzertuko agur bira prestatzen ari dela aurkeztu du bere bakarkakoaren nondik norakoa biltzen duen lana musikariak. Eta, nolabait ere, onartu du elkarri ispilu lana egiten diotela bi proiektuek.

Azaldu duenez, adibidez, «txikia» da bakarkako proiektuarekin sentitzen duen «motxila», eta aitortu du «funtsezkoa» zaiola horrek ematen dion «malgutasuna». Kontrastean, ordea, «erraldoia» izaten ari da Hertzainaken despedidarekin gertatzen ari dena. «Disparate bat da». Zehaztu duenez, guztira, 40.000 edo 50.000 ikusle inguru bilduko ditu taldeak urtarrilean Gasteizen, eta abenduaren 16an eta 17an Barakaldoko BEC erakustazokan (Bizkaian) emango dituen hiru kontzertuekin. «Oso gustura» dago jasotako berotasun horrekin, baina onartu du «deskolokatu» egin duela.

Eta oharra ere utzi nahi izan du. «Jakizue, musikaren mundu inguruko jendearen gehiengo handienak ez zuela Hertzainak-en proiektuaren alde apusturik egin, emango ez ditudan izen gutxi batzuen salbuespenarekin, ez Euskaldunakoa egin zenean [duela hiru urte], ez orain ere. Baina ez ditut epaitu nahi, oso zaila zelako duela hainbeste urte hildako proiektu batek horrela funtziona zezakeenik».

Azaldu duenez, Josu Zabalaren osasun egoera ahulak bultzatuta hasi ziren elkarrekin berriz ere lehen saio laburrak egiten. Erantzun ona igarrita, jarraitu egin zuten. Proiektua hazten ikusi ahala, Zabalaren osasunak ere hobera eginez joan dela esan du Garik.

Bakarkako ibilbidean jarraitzea da bere asmoa, halere. Eta esan du zuzeneko diskoaren ideia eta Hertzainak-en agurra heldu aurretik kanta berriak sortzen zebilela. Pozik dagoela dio. «Sentitzen naiz... gazte esatea gehiegi da, baina musikari bezala, artista bezala, sentitzen naiz pil-pilean».

Onartu du nekea ere, bi proiektuak aldi berean zutik eutsi beharragatik. «Bolada oso gogorra daramat». Amaitu da bakarkako ibilbidearen zuzeneko diskoaren prentsaurrekoa, atera dituzte albistea zabaltzeko argazkiak, agurtu ditu lagunak, eta Moyanorekin batera joan da zuzenean Hertzainak taldearen agurra prestatzeko entseguetara.


Summary: 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako 200 euroko laguntzak unibertsalizatuko ditu Jaurlaritzak. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko dira laguntzak indarrean. Atzerako eraginerako eskubidea izango dute.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur iragarri du Eusko Jaurlaritzak hilean 200 euroko laguntza emango dituela hiru urte baino gutxiago duen seme-alaba bakoitzeko, familiaren errenta aintzat hartu gabe. Maiatzean eman zuen lehen aldiz Iñigo Urkullu lehendakariak laguntza horren berri, baina 100.000 euro baino gutxiagoko errenta zuten familientzat zen soilik. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko da indarrean laguntza hori, ordura arteko atzerako eraginarekin.

Artolazabalek azaldu duenez, laguntzarekiko aldaketa horrek prestazioen «unibertsalizazioa» eta «eskubide subjektiboa» ahalbidetzen ditu: «Familia guztiek eskuratu ahalko dute diru laguntza hau, haien egoera edozein dela ere». Eusko Jaurlaritzak hori bideratzeko «esfortzu handia» egin duela ere azpimarratu du, eta, ondorioak positiboak izanez gero, laguntza «zabaltzeko» aukera izan daitekeela. Oraingoz, gehienez hiru urte dituzten umeetan jarri dute prestaziorako muga.

Laguntzak, gainera, bateragarriak izango dira 4-7 urte bitarteko familia ugarientzat egun dauden prestazioekin, zerga kenkariarekin eta DSBEak seme-alaba bakoitzeko dituen laguntzekin.

Justizia eta Gizarte gaietako aurrekontu proposamenaren xehetasunak azaldu ditu Artolazabalek legebiltzarrean. Berdintasun Sailean, bereziki Emakunderako diru sailak eman du eztabaidarako. Oposizioak egotzi dio gero eta inbertsio ahulagoa egitea. Emakunde Lehendakaritzaren barruan zegoenean %18rainoko igoera izan zuen. Aurkeztu berri dituztenetan %1ekoa baino ez du izango, baina aurrekontuak oro har %9 igo dira.


Summary: Jaurlaritzak iragarri du 0-2 urte artekoen hezkuntza doakoa izango dela. Hezkuntza Saileko aurrekontuak aurkeztu ditu gaur Bildarratz sailburuak. Irakasle laguntzaileen kopurua handituko duela ere iragarri du.

Haur eskoletarako aurrekontua %8,93 igo dute; guztira, 61 milioiko gastua izango da, eta modua emango du 0-2 urte artekoen hezkuntza doakoa izateko. Gaur eman du horren berri Jokin Bildarratz Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, sail horretarako datorren urteko aurrekontuak aurkeztearekin batera. Behar bereziak dituzten haurrentzako irakasle laguntzaileen kopurua ere handituko du Eusko Jaurlaritzak, 3.570 irakaslera iritsi arte.

Esan duenez, irakasle laguntzaileen kopurua handitzeko, 200 milioiko inbertsioa egingo du Jaurlaritzak. Aurrekontua %10,77 igo dute, koronabirusari aurre egiteko programak desagertu baitira. Guztira, 3.477, 7 milioikoa izango da. Euskara sustatzeko, 9,5 milioi jarri ditu Jaurlaritzak.

Hain zuzen, azaldu du aurrekontuaren zati bat «inklusiorako» baliatuko dutela, inor «atzean» ez geratzeko. Bide horretatik, %6,3 handituko dute pedagogia terapeutikoko irakasle kopurua, eta %7,9 behar bereziak dituzten haurrei laguntzeko irakasle berezituen kopurua. 107 orientatzaile gehiago ere kontratatuko dituzte, eta, horrez gain, 123,3 milioi bideratuko dituzte unibertsitatetik kanporako laguntza ekonomikoetara. 68,2 milioi, berriz, garraiorako eta jantokietarako baliatuko dituzte.

Digitalizazioa

Beste berritasun batzuk ere izango dira, azaldu duenez. Besteak beste, digitalizaziorako erabiliko dute dirua, bi figura berri sortuta: «berrikuntzarako arduradunak» eta «aholkulari digitalak». 975 profesional aritu dira lan horietan, eta Jaurlaritzak 33,6 milioiko aurrekontua jarri du horretarako.

Unibertsitatea

514 milioiko gastua iragarri dute unibertsitateko politiken koordinaziorako eta ikerkuntzarako. Horietatik, 362,9 milioi «EHUren funtzionamendua» bermatzeko erabiliko dituzte. Hain zuzen, 14,6 milioi Bilboko Erizaintza eta Medikuntza fakultaterako izango dira, eta 46 milioi beketarako —joan den urtean baino %3,14 gehiago—.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohiari eraso egitea egotzita. Atzo goizean gertatu zen erasoa, bizi diren etxean.

Gasteizko Udaltzaingoak 45 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo, bikotekide ohiari eraso egitea eta aurpegian zauri bat egitea leporatuta. Atzo goizean gertatu zen erasoa, bizi diren etxean.

Udaltzaingoa emakumearen deia jaso bezain laster joan zen erasoa gertatutako tokira, eta agenteek deklarazioa hartu zieten biei. Gizona atxilotzea erabaki zuten azkenean, indarkeria matxista egotzita.


Summary: Astebeteko grebarekin mehatxu egin dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek. Astebeteko greba egingo dela iragarri dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek datorren astearteko negoziazioetan patronalarekin hitzarmen duin bat adosten ez badute.

Datorren asteartean bilduko dira negoziazio mahaian patronala eta LAB, UGT eta CCOO sindikatuak. «Hitzarmen duin bat» adosten ez bada, ohartarazi dute astebeteko grebara deituko dituztela langileak: azaroaren 28tik abenduaren 2ra.

«Ez gaude ados negoziazioa egiteko moduarekin, eta ez dugu onartuko ez baldintzak jaistea, ezta erosteko ahalmena galtzea ere», adierazi dute LAB, UGT, CNT, CCOO eta ESK sindikatuek. Haien arabera, «oso arrakastatsuak» izan dira azken egunotako mobilizazioak. Hala ere, beharrezko ikusten dute patronalaren gaineko presioa handitzea, «bai mahaian, bai kaleetan».

Sei greba egun egin ditu dagoeneko Bizkaiko metalgintzako sektoreak. Uda aurretik egin zituen hiru, eta azken hirurak, berriz, iragan astearen eta aste honen artean egin ditu: urriaren 27an, 28an eta azaroaren 2an.


Hegaluzearen kanpaina «gazi-gozoa»

Summary: Hegaluzearen kanpaina «gazi-gozoa». Aurtengo kostera azken urteetako luzeena izan da, baina ez dute kuota agortu. Bero boladek arraina urrutiratu dute, eta ontzien gastuak handitu.

Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleek hegaluzearen kanpainaren balantze gazi-gozoa egin dute: lonjetan, batez beste, 50 zentimo gehiago ordaindu da kiloa (+%13), baina gasolioaren kostuak handiagoak izan dira, eta, gainera, urrutiago joan behar izan dute arrantzara. Ondorioz, gastuak nabarmen igo dira.

Aurtengo udan hegaluzea urrutiago egon izanak beste eragin bat izan du, halaber. Mantsoagoa izan da arrantza, urrira arte luzatu da, eta kuota agortu gabe amaitu dute kostera, azken asteetako haize bortitzak arrantzatzen jarraitzea eragotzi baitie. Gutxi gorabehera milioi bat kilo utzi dituzte harrapatu gabe. Orain, eta hil amaierara arte, sardina arrantzatzen jarraituko dute; berdelaren eta atunaren kanpainaren ondoren, garrantzitsuenetan hirugarrena euskal arrantzaleentzat.

Hegaluzearenak, hortaz, eman du eman beharrekoa. Ekainetik urrira bitarte 17.000 tona inguru ontziratu dituzte. Prezioa hobea izan da aurten. Lonjan, kiloa 4,25 euro ordaindu da batez beste; iaz, 3,75 euro. Hori posible izan da kostera pausatuagoa izan delako. Aurreko hiru urteetan abuztuko azken bi asteetan amaitu zen, kuota erabat agortuz. Baina ohikoena izaten da urriko lehenengo hamabostaldira arte luzatzea.

Urrutiago; beraz, garestiago

Aurten, ontziek gogotsu ekin zioten kanpainari, abuzturako konturatu ziren kostera luzatu egingo zela, aurreko urteetako batezbestekoaren azpitik ari zirelako. Arrazoi nagusia: hegaluzea urrutiago zegoela. Euskal arrantzale gehienak Asturias (Espainia) eta Galizia artean aritu dira kanpainaren zatirik handienean, eta hainbat egunez hango portuetan hartu behar izan dute atseden. Arraina ere han deskargatu dute, gero handik ontzi bakoitzaren portuko lonjetan merkaturatzeko, horrek dakarren garraio kostuekin.

Halaber, eguraldiak ere ez die lagundu. Abuztuko egun batzuetan ontziak portuan lotuta eduki behar izan zituzten, itsasoko uren tenperatura altuek –uda honetan Europa osoan eragina izan duten bero boladek eragindakoak– arraina urrutiago eraman baitzuten, iparralderago. Irailaren amaierarako, Bruselak ezarritako kuotaren % 90era heltzea lortu zuten –euskal arrantzaleek, galiziarrek, asturiarrek eta kantabriarrek partekatzen dute kuota hori, 18.127 tonakoa aurten–. Gainerako %10 urrian arrantzatu nahi zuten, baina berriz ere eguraldia aurka izan dute, haize bolada handiengatik bereziki.

Kuotak eta ereduak

Aurtengo kostera aurreko hiru ekitaldietakoa ez bezalakoa izan da: hegaluzea oso goiz sartu zen Bizkaiko Golkoan, eta abuzturako amaitu zen arrantza.

Euskal arrantzaleen egoera ez da erraza. Arraina urrun baldin badago, gastuak handitu egiten dira, baina hurbilegi egotea ere ez zaie komeni, barku guztiek, batera irten, eta ahalik eta azkarren eta gastu gutxienarekin arrantzatu nahi izaten dutelako. Horrek bi ondorio ditu: kuota berehala amaitzen da, eta merkeago saltzen da lonjetan.

Hori gerta ez dadin, Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradien aspaldiko eskaera da hegaluzeari esleitutako kuota barkuen artean banatzea –beste espezie batzuekin egiten den moduan–, norberak nahi duen moduan kudea dezan, baina Espainiako Estatuak, oraingoz, ez du aintzat hartu eskaera hori.

Aurtengo kosteran ere beste arazo zahar bati aurre egin behar izan diote: sare pelagikoak erabiltzen dituzten beste herrialde batzuetako ontzien –bereziki Irlandakoen– ugaritzeari. Eusko Jaurlaritzak debekatu egin zuen ontzi horiek Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradietan deskargatzea, baina Madrilek araua eten zuen, konkurrentzia librearen aurkakoa zelakoan. Kanpaina hasieran euskal arrantzaleek halako ontzi ugari ikusi zituzten Asturiastik gertu arrantzatzen eta Galiziako portuetan deskargatzen.


Summary: Ume bati 'Hazia' izena jartzea galarazi duen epaileak bertze bati 'Ilargi' izena jartzea debekatu du. Bikote arabar batek adierazi du epaileak ez diela utzi semeari 'Ilargi' jartzen, «nesken» izena dela argudiatuz

Arabako bikote batek atzo jakinarazi zuen ez dela lehenbiziko aldia Gasteizko epaileak ume bati izen bat aldatzen diona. EITBri adierazi ziotenez, semeari Ilargi izena jarri nahi zioten, baina epaileak ez zuen onartu eta Jon izena jarri zion. Epailearen arabera, Ilargi izena «neskena» da; hortaz, bikoteak ezin zuen semea horrela deitu. Familiak Auzitegi Gorenera jo zuen, eta erantzunaren zain dago.

Aste honetan jakin da bikote batek bere umeari Hazia izena jarri nahi ziola, baina Gasteizko epaile batek ez die utzi. Arrazoi hauek erabili zituen: bertze inork ez du izen hori, substantibo bat da eta izenak esperma adiera du. Albisteak gurasoak eta Euskaltzaindia bera harritu zituen, zeinak atzo adierazi zuen familiarentzat txosten bat egiteko prest dagoela, «izen horrekin lotutako auzia bideratzeko».

Horrez gain, Euskaltzaindiak erran zuen noizbehinka horrelakoak gertatzen direla. Ohikoena da, eta aipatutako kasuetako batean gertatu da, izenari atxikitako generoarekin sortzea arazoak. Hala, Euskaltzaindiak 2018. urtean Espainiako Justizia Ministerioari eskatu zion kasu horietan «malgutasunez» jokatzeko.