Summary: Novaltia zigortu egin dute, greba eskubidea bortxatzeagatik. 2019ko uztailean hasi zuten greba botiken banatzaileko langileek, lan itun hobea eskatzeko.

Euskal Herrian inoiz egin den grebarik luzeenetako batean berritasunak izan dira. Bilboko lan arloko zazpigarren epaitegiak ontzat hartu du ELAk Novaltia enpresaren aurka jarritako salaketaren zati bat. Zehazki, sindikatuak auzitara jo zuen Novaltiak 2021eko martxoan egindako lan baldintzen hainbat aldaketaren aurka.

Badira bi urte eta hiru hilabete greba hasi zutela Novaltiako langileek, kooperatibak erabaki zuelako enpresako lan ituna ez betetzea eta haren ordez Espainiako hitzarmena aplikatzea. Horrek ekarri zuen, besteak beste, mila euroko soldatak ordaintzea langileei.

Greba luzeak ez du, ordea, enpresako zuzendaritzaren jarrera aldarazi, eta ez du grebalariekin negoziatu nahi izan.

ELAk Novaltiaren aurkako salaketa jarri zuen, 2021eko martxoan lan baldintzetan egindako hiru aldaketaren aurka. Epaiak dioenez, horietako bi baliogabeak dira, eta, gainera, ordutegi aldaketarekin grebarako oinarrizko eskubidea urratu dela ebatzi du.

Epaiak ez du baliogabetu greban dauden ez dauden langileei hilero ematen zaien ohiz kanpoko 300 euroko gainsaria. ELAk azaldu duenez, auzitegiak ez dio gaiaren mamiari heldu, uste duelako beste era bateko prozedurari dagokiola. Hori bai, ez du baztertzen horren inguruko demanda jartzeko aukera.

ELA pozez hartu du epaia, eta berriro eskatu dio Novaltiako zuzendaritzari negozia dezala hitzarmen bat, «langileok soldata eta lan baldintza duinak izan ditzaten».


Summary: EBn jarraitu nahi dutela adierazi diote gobernuari dozenaka mila herritarrek. Donald Tusk oposizioko buruak nabarmendu du gobernuak 'polexit'-eranzko bidea hartu duela. Konstituzionalak Europako Batasuneko zuzenbidearen nagusitasuna auzitan jarri eta hiru egunera egin zituzten mobilizazioak, atzo, herrialdeko hainbat hiritan.

Poloniako Auzitegi Konstituzionalak EB Europako Batasuneko zuzenbidearen nagusitasuna auzitan jarri eta hiru egunera, dozenaka mila herritar kalera atera ziren atzo, herrialdeko hainbat hiritan, eta batasunean jarraitu nahi dutela adierazi zioten PiS Legea eta Justizia alderdi kontserbadorea buru duen gobernuari. Donald Tuskek, oposizioko alderdi nagusi Plataforma Zibikoko liderrak eta 2007 eta 2014 artean lehen ministro izandakoak, deitu zuen mobilizaziora, eta berak hartu zuen hitza Varsovian egindako manifestazioaren amaierako ekitaldian: «Nahi dugu Polonia independente bat, europar bat, demokratiko bat, eta legea eta justizia errespetatuko dituen bat. Ez kontzientziarik, ez moralik ez duen botereak zanpatzen ditu orain printzipio horiek». Udaleko bozeramaile baten arabera, hiriburuko manifestazioak 80.000 eta 100.000 pertsona artean bildu zituen.

«Polonia EBn dago, eta harro gaude» eta, besteak beste, «gu gelditu egingo gara», oihukatu zuten bildutakoek mobilizazioaren amaieran, Gazteluaren plazan. Eskuin muturreko taldeak protesta oztopatzen ahalegindu ziren, baina Poliziak eragotzi egin zien sartzea. Agenteek hamabi ultra atxilotu zituzten hiriburuko manifestazioa hasi aurretik.

Tusk Europako Kontseiluko presidente ohiaren ustez, «inflexio puntu kritiko batean» dago herrialdea. «Epaile arroparekin jantzitako pertsona batzuek Poloniako Konstituzioa bortxatu dute, gobernuan dagoen alderdiko presidentearen aginduz [Jaroslaw Kaczynsk], eta modu horretan Europako Batasunetik atera nahi dute gure aberria». 2019an gauzatutako justizia erreforma baten ondorioz, gobernuak epaileak aukeratzeko baimena dauka, esaterako. Erreformarekin batzorde bat eratu zuten Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko, adibidez. Salaketa horren gaineko epaia eman artean, erreformaren hainbat puntu indargabetzeko agindu zion Europako Justizia Auzitegiak Poloniari, kautelazko neurri gisa.

Brexit-a gauzatu eta zenbait hilabetera, Poloniako oposizioa polexit-az mintzo da. Tuskek esana dauka jada PiSek edonoiz abiatu dezakeela herrialdea EBtik ateratzeko prozesu bat, bere garaian Erresuma Batuak egin bezala. Kaczynski PiSeko buruak ukatu egiten du, «propaganda» egitea leporatu dio oposizioari, baina nabarmenduz Poloniak «herrialde subiranoa» izaten jarraitu nahi duela. Eta horren harira, Tuskek atzo egindako ohartarazpena: «Polexit-eranzko bide horretan serio doaz. Benetan, gerta liteke». Horretarako nahikoa lukete parlamentuko gehiengo soila.

Gorena ere, ados

Poloniako Auzitegi Goreneko presidente MaÅÂÂgorzata Manowskak Konstituzionalak joan den astean ebatzitakoa defendatu du, argudiatuz EBko legediak ezin dituela «konstituzioren printzipioak zulatu». Poloniako Dziennik Gazeta Prawda egunkariak gaur kaleratutako elkarrizketa batean nabarmendu duenez, Poloniak eskumen batzuk transferitu dizkio EBri, «baina eremu oso mugatu batean bakarrik, Bat-egite Hitzarmeneko 5. puntuak oso argi adierazi bezala». Horrek zehazten du, Manowskaren esanetan, EBk soilik dituela eskumenak, horiek «espresuki transferituak» izan direnean. Horrenbestez, Goreneko presidenteak interpretatu du botere judizialaren antolaketa ez zaiola EBri eman.

Bruselaren eta Varsoviaren arteko harremanak ez dira batera onak, eta EBk sarri esan dio klubaren legeen aurka ari dela hainbat arlotan: sexu askatasunaren, prentsa askatasunaren eta botere judizialaren independentziaren aurkako neurriak egotzi dizkio, besteak beste. Bruselarentzat eztabaidaezina da EBko zuzenbidearen nagusitasuna.


Summary: 62 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Atzo egindako proben %2,5ek eman dute positibo Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak gaur ezagutarazi ditu datuak, eta datorren astelehenera arte ez ditu berriro eguneratuko.

Datuek berresten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri dituzten datuen arabera, 62 positibo atzeman ziren atzo egindako testetan. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 2.465 proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak igandean, eta %2,5 izan da positiboen ehunekoa.

Zehazki, herrialdez herrialde, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehien: 21 positibo zenbatu dira. Nafarroan, hemezortzi kasu atzeman dituzte; Gipuzkoan, hamazazpi, eta Araban, berriz, lau. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur eguneratu ditu pandemiari eta txertaketari lotutako datu guztiak, eta, hemendik aurrera, astelehenetan baino ez du zabalduko informazio hori. Gaur emandako datuen arabera, atzo hamar lagun ospitaleratu zituzten Osakidetzaren menpeko osasun zentroetan gaitzarekin, eta une honetan 29 eri daude larri ZIUetan. Nafarroan, berriz, pertsona bat ospitaleratu zuten, eta hura zuzenean ZIUetara eraman zuten. Hori horrela, bi gobernuetako osasun agintariek emandako datuak kontuan harturik, une honetan guztira 33 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri.

Azken egunetan birusarekin zendutakoen kopurua ere eman dute bi gobernuek. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, joan den astelehenetik ostegunera bitarte zazpi pertsona hil ziren gaitzarekin. Nafarroan, berriz, pertsona bat hil da gaitzarekin epe horretan. Orotara, beraz, zortzi lagun hil ziren Hego Euskal Herrian joan den astelehenetik ostegunera gaitzak jota.


Summary: Parte hartzea txikia izan da Irakeko hauteskundeetan: %41ekoa. Irakeko hedabideen inkesten arabera, Moktada al-Sadr xiiten buruzagi erlijiosoaren indarra da irabazteko faboritoa. Hauteskunde batzordeak esan du gaur emango dituela emaitzak.

Irakeko Parlamenturako hauteskundeak egin zituzten atzo, eta, Hauteskunde Batzorde Gorenaren arabera, parte hartzea %41ekoa izan zen; hau da, parte hartzea hiru puntu jaitsi da 2018ko bozetakoarekin alderatuta (%44,5). 25 milioi inguru herritar zeuden bozkatzera deituta, baina bederatzi milioik pasak bozkatu dute, aurkeztutako alderdi guztiek bozkatzera joateko deia egin zuten arren, emaitzei sinesgarritasuna emate aldera. Nolanahi ere, abstentzioa nagusitu da.

329 eserleku dauzka parlamentuak, eta ia 170 alderditako 3.000 hautagai pasa aurkeztu dira bozetara. Hauteskunde batzordeak esan du gaur emango dituela emaitzak, baina Irakeko hedabideen inkesten arabera, Moktada al-Sadr xiiten buruzagi erlijiosoaren indarra da irabazteko faboritoa. Aurreikuspenak betetzen badira, 2018an lortutako garaipena errepikatuko luke, hortaz.

2019ko urrian herrialdean eztanda egin zuten protestek ekarri dute bozen aurrerapena —berez, 2022an egin beharko ziren—. Duela bi urte herritarrak kalera atera ziren, eta gobernuari enplegua eta hobekuntza sozialak exijitu zizkioten, besteak beste. Duela bi urteko urrian 700 bat pertsona hil zituzten herrialdean egindako mobilizazioetan. Protesten eraginez, Abdul Mahdi lehen ministroak dimisioa eman zuen, eta Mustafa al Kadhimik hartu zuen kargua.

Saddam Hussein herrialdeko buruzagia izandakoa 2003an hil zutenetik egindako bosgarren hauteskundeak dira, eta, orduz geroztik gertatu bezala, espero da talde xiitek gobernuan jarraitzea. Al-Sadr buruzagi erlijiosoaren asmoa da bai Iranen eta baita profil erlijiosoa ez duten buruzagien esku hartzea ere mugatzea.


Summary: Esperimentu naturalen eta lan munduaren arteko erlazioa aitortu dute Ekonomiako Nobel sarian. David Card, Joshua Angrist eta Guido Imbens ekonomistek jaso dute aurtengo saria, esperimentu naturalen bidez uste orokorraren aurkako ondorio eta arrazoiak emateagatik eta emaitza horiek hobeto ulertzeko erremintak emateagatik

Gutxieneko soldata igoz gero enplegu kopuruak behera egingo al du lan kostuak igo direlako? Eta immigrazioak zer ondorio ditu enpleguan? Formakuntza hobeagoa jasotzeak nola eragiten die norbanako baten etorkizuneko diru sarrerei? Maiz, galdera horien erantzunak neurtzea zaila da, ez dagoelako zerekin alderatu, baina aurtengo Nobel saridunek azterketa enpirikoen bidez hori egiteko tresnak garatu dituzte.

David Card (Guelph, Kanada, 1956), Joshua Angrist (Columbus, AEB, 1960) eta Guido Imbens (Herbehereak, 1963) saritu dituzte Ekonomiako Nobel sariarekin. Suediako Zientzien Errege Akademiak azpimarratu du hiru ikerlarien esperimentu naturalen bidez lan merkatuko zergatiak eta ondorioak neurtu daitezkeela eta haien emaitzak medikuntzan egiten diren esperimentu klinikoen parekoak izan daitezkeela.

Gutxieneko soldataren igoeraz

Zehazki, David Card kanadarra 90eko hamarkadan hasi zen sakontzen immigrazioak, gutxieneko soldatak eta hezkuntzak lan munduan dituzten ondorioez. Aztertutako esparru bat gutxieneko soldatarena izan zen. Ekonomisten artean iritzi zabaldua da gutxieneko soldata igotzeak enplegua gutxitzen duela lan kostuak handitzen direlako.

Haatik, Cardek, Alan Krueger ekonomistarekin batera, AEBetako New Jersey estatuan izandako gutxieneko soldata igoeraren kasua aztertu zuen, eta ikusi zuten bestelako faktore ugarik kolokan jartzen dutela iritzi orokortu hori. Soldata apaleko sektoreak aztertu (fast food jatetxeak eta prekarizazio handiagoko industria sektoreak) eta ondorioztatu zuten ez zuela eraginik enplegu kopuruan: «Ondorio orokorra da eragin negatiboa oso txikia dela, duela 30 urte pentsatzen zen baino askoz ere apalagoa».

Cardek, halaber, immigrazioak eta hezkuntzak lan arloan dituztenondorioak aztertu ditu. Adibidez, ea unibertsitatera joateak derrigorrez etorkizunean diru sarrera handiagoak izatea ziurtatzen duen, edo zer gertatuko zatekeen lan merkatuan etorkinik ez balego. Horretarako bere tresna esperimentu naturalak izan dira; hots, esperimentua egiten duen ikerlariaren kontrolpetik at dauden zergati naturalen araberako azterlan enpirikoak. Bestalde, Angristek eta Imbensek halako ikerketen emaitzak hobeto ulertzeko erreminta metodologikoetan sakondu dute.

Horregatik, hiruren lanak elkarren osagarri dira, Suediako Zientzien Errege Akademiaren arabera: izan ere, Angristek eta Imbensek esperimentu natural horien emaitzak ulertzeko egon daitezkeen arazo metodologikoak konpontzeko irtenbideak eman dituzte, «eta azterlanaren gardentasuna eta, ondorioz, sinesgarritasuna handitu».

«Gizartearentzat funtsezkoak diren Carden ikerketa eta Angristek eta Imbensek egindako ekarpen metodologikoek erakusten dute esperimentu naturalak ezagutzarako iturri aberasgarria dira. Haien ikerketak hobetu egin du funtsezko gaiei erantzun bat emateko gure abilezia», azpimarratu du Peter Fredriksson Ekonomia Zientzien Batzordeko buruak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Ertzaintzak beste gizon bat ere atxilotu du Abadiñon, indarkeria matxista egotzita. Atxilotuak 21 urte ditu. Emakumea lepoan zauritu zuen.

Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, larunbatean 21 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Udaltzainek etxean aurkitu zuten emakumea, lepoan «zauri arinak» zituela. Hark azaldu zienez, gizonezkoarekin eztabaidatu zuen, eta, lekukoekin eta gizonarekin hitz eginda, atxilotzea erabaki zuten.

Ez da indarkeria matxista kasu bakarra: gaur beste pertsona bat atxilotu dute Abadiñon (Bizkaia) indarkeria matxista egotzita.


Hitz batzuk baliorik ez dugunoi buruz

Summary: Hitz batzuk baliorik ez dugunoi buruz.

Pelbisa apurtuta nagoen denboraldi luze honetan gertatu zaizkidanei buruz dira hurrengoak.

Ohean mugitu barik hilabeteetan egotea, irakurtzeko nuenari esker egin zait egingarri. Irakurtzeko gogoak eman dit egoera honetan aurrera egiteko indarra. BERRIAko idazle bikain askoren artikuluak eta irakurri barik nituen euskal literaturako obra asko izan dira nire indarra. Beraz, eskerrik asko hain gutxi baloratzen den zuen lan eskerga eder guztiari, ez duzue inoiz Planeta lako sari erdi milioidunik irabaziko baina.

Planeta sariarena diot, asti faltarik ez eta hainbeste diru zerk balio duen jakin guran, nire ohiturak hautsiz (normalean euskaraz idatzitako literatura baino ez dut irakurtzen) iaz data hauetan 601.000 euroko Planeta saria izan zuen Aquitania obra ere —Eva Garcia Saenz de Urturirena— irakurri nuelako. Egia da idazleak suspentsea mantentzeko estrategia arrakastatsua menperatzen duela, El misterio de la ciudad blanca-n erabiltzen duen berbera, hari narratibo bi txandakatuz (beste liburu hau irakurtzeko ere astia izan nuen), baina hainbeste irakurlerengana heltzeko meritua aitortu behar diogun arren, bere obra nire iritziz ez da artelana, ez dauka bikaintasun literariorik, pasarteren bat guztiz erridikulua da (burubakokeriaren emaitza), eta ez dut izan azpimarratzeko orrialde edo pasarte bikain ederrik; eta bere beste lan arrakastatsuari buruz gauza bera esan behar dut.

Zein ezberdina izan den nire esperientzia euskal literaturako liburu eder askorekin, oraingoan pelbisa apurtuta irakurri dudan Irati Elorrietaren Neguko argiak eleberriarekin esaterako! Zein elkarrizketa inteligenteak eta sentiberatasunez beteak denak, zein eder dena! Irakurri ditudan beste euskal idazle trebe batzuen artea ezaguna izan dut, baina Neguko argiak eleberriarekin 2019ko Euskadi saria irabazi zuen Irati Elorrieta deskubritu barik izan dut, eta plazer hutsa izan da niretzat. Nire zorionak berari eta hain ederto idazten duzuen idazle guztioi.

Gogoan daukat oraindik (eleberri historikoaren arloan) aspaldi hartan argitaratu zenean irakurri nuen Joan Mari Irigoenen Lur bat haratago, eta bere aurreko Babilonia ere. Zein eder dena! Irentsi egin nituen idatzi ziren sasoian, eta oraindik gogoan daukat plazer hain handi hura. Orrialde pila dauzkat azpimarratuta poesia hutsa direlako, hizkuntzaren erabilera eder-ederra delako, eta, gainera, Lur bat haratago obran, 652 orrialdetan, XVII. mendeko Nafarroako kontalariaren euskara berreraikitzearen lan erraldoia. Baina Joan Mari Irigoienek ez du izan Planeta saria lako sari erdi milioidunik, bere lana eta beste euskal idazle batzuenak ere benetako artelanak izan arren.

Burubakokeria eta injustizia itzela dira mundu honen oinarria.

Halantxe, milioiak balio dituen futbolari bat izan banintz nire pelbisaz ere atoan arduratuko ziren, baina andre atsotua naizenez, tabarra eman arren, inork ez dit kasurik egin. Istripuaren ostean ospitalean ebakuntza ez egiteko erabakia hartu zuten arteko egun biak salbu, etxeko ohean hilabeteak. Ohetik mugitzeko eta gurpil aulkitik altxatzeko ondo kostatako ahalmena izan dudanean, mediku partikularrekin hasi behar izan dut, haren kontsulta eta egin beharreko froga guztiak nire dirutik ordainduz. Lanera joan ezinagatik, inspekzio medikua izan dut. Inspektore medikuak delinkuentea banintz moduan tratatu nau. Eta alta eman didate, oraindik muleta batekin eta ondo kostata nabilela, eskailerak igon eta jaisteko arazoak ditudala eta plaketan nire ezkerreko pala iliakoaren apurtua eta zauria josi zein itxi barik dagoela agertzen dela.

Baina askotaz larriagoa izan da duela hamasei urtetik nirekin bizi den gure ama gixajoaren kasua. Uztailaren 8an goizeko zazpietan hitz egiten ez zuela eta, orduantxe bertan anbulantziari deitu eta Gurutzetako ospitalera joan ginen. Hasieran ez zeukala ezer larririk esan zidaten. Ordu batak aldera ostera, neurologoa etorri zitzaidan iktus bat izan zuela eta tratamendua ipiniko ziotela esatera. Une hartan, goizeko lehen orduan moduan, amak eskuineko besoa elbarri zuen arren, aditasunez erantzun zion neurologo honi bere izenez deitu zionean, eta niri hitz egiten ahalegintzen zitzaidan, ahapeka zerbait esaten zidan. Agindutako tratamendua eskatu eta eskatu aritu nintzen, tardantza ulertu ezinik. Halako baten eman zioten zerbait. Baina amak, nire ahaleginak ahalegin, laster kontzientzia guztia galdu zuen.

Arratsaldeko lau eta erdietan beste neurologo bat etorri zen amarekin nengoen gelara. Amaren burmuina marraztu zidan bere iktusa guztiz larria zela eta galdutakoa ez zuela berreskuratuko ulertarazteko. "No habla ni entiende" esan zuen, eta “Hemos llegado tarde” gertatutakoaren azalpen modura. Bere bizitzaren alde egiteko Gorlizeko ospitalean ingresatu behar genuela ere esan zidan.

Tamaina horretako engainua guztiz ulertezina, ankerra eta lotsagarria den arren, Gurutzetako ospitalean ez ziotela amari izandako iktuserako tratamendurik eman jakin nuen Gorlizen, ospitale honetan artatu zuen lehen medikuak hala esanda. Eta mediku honek gainera gure ama hil egingo zela esan zigun, ez zegoela haren bizitzaren alde ezer egiterik. Gaixo terminalentzako geletako baten sartu zuten. Amari sueroa kentzeari buruz ere hitz egin zigun, nik onartu ezin izan nuena. Laugarren egunean amari sueroa ez kentzeaz gain, antikoagulantea ematen hasteko ere eskatu behar izan nion (beste iktus bat saihesteko). Berak amaren bizitzeko posibilitateak ezereza zirela azpimarratu zidan behin eta berriro, 0,00000…1 ere esan zidan.

Letra eta musika asmatuz abestu nion amari uneoro egunero, ezagutzen ez nuen ahalmen batez, kantatu eta gero ahazten nituen kanta guztiz primarioak ziren. Uztailaren 18an itzartu egin zen bere prekoma egoeratik, eta medikua etortzeko eskatu nuen, ordutik aurrera egin behar genuenari buruz jakiteko. Baina igandea zen, eta medikua ez zetorrela esan zidaten, medikua igandeetan urgentzietarako zegoela eta hura ez zela urgentzia.

Hurrengo astean astegunetarako beste mediku bat izan genuen (aurrekoa oporretan joan zelako). Amak, laster nekatzen zen arren, Bizkaia Irratiko goizetako meza entzuteko ahalmena zuen, eta “amen” erantzuten zuen hala tokatzen zenean. Bigarren medikuak amak jateko sudurretik sabelerako zunda ipintzeari buruz hitz egin zidan, mutil gazte bat balitz ez zutela izango zalantzarik, baina amaren kasuan nire erregua behar izan zuen aurrera egiteko.

Ostiralean zunda ipini ostean, igandean kalentura hasi zitzaion, irratian meza entzuteko zuen aditasuna galtzen hasi zen, eta medikua etortzeko eskatu nuen, baina orduan ere ez zen medikurik etorri.

Hirugarren astean hirugarren medikua izan genuen (betiko moduan, aurrekoa oporretan joanda). Hari amari igotzen ari zitzaion kalenturari buruz esateaz gain, COVID-19arekin koma egoeran daudenekin fisioterapeutak egindako lan onari buruz komentatu nion (propaganda hori telebistan ere ikusi nuelako), baina amarentzat ez zegoela fisioterapeutarik azaldu zidan, fisioterapeutak bakarrik bizitza autonomoa berreskuratuko zutenentzat zeudela.

Kalentura edo minerako parazetamola eskatu eta ordu bat itxaron behar, txanda aldaketa zegoelako edo megafoniaz 30 gaixorako bakarrik erizain bi zeudela esaten zidatelako (euren egoera prekarioa ere salatuz).

Erizaintzako profesional bikainak aurkitu nituen: Leire, Maria, Terese, Alaitz, Mikel… Baina beste aurpegiarekin ere egin nuen topo. Sueroa zela eta ez zela erizain batekin izan nuen pasadizoak txiki uzten ditu Almodovarren pelikuletakoak, eta beste erizain gazte-gazte batek, ospitaleko ugazaba bera balitz moduan, amarekin nengoen gelatik kanporatu ninduen, une hartan bere konpainia bakarra nintzela. Amarekin hamazazpi egun neramatzala ere esan zidan bere agiriken artean (egunak zenbatuta zituen). Zurtz eginda utzi ninduen. Sekula ez zait horrelakorik ez antzekorik gertatu ospitale baten, aurrekoetan ere amarekin horrenbeste egunetan igarotakoa naizen arren.

Tamaina hartako bortizkeriaren aurrean erreklamazioa ipini nuen. Baina ez zidaten ezelako kasurik egin. Mediku burua bera etorri zitzaidan erreklamazioari ez ziotela kasurik egingo esatera, termometroa eramateagatik susmagarri egin ninduen (arratsaldeko hiruretatik gaueko hamarrak arte ez ziren termometroarekin pasatzen), eta gehiago da, nire aurrean hantxe bertan nire amaren alta agindu zuen, nik horretarako goizegi zela eta erregutu arren.

Ostegunean altarekin etxera etorri eta larunbatean San Inazio egunean 38,5 graduko kalenturarekin zegoen ama. Urgentzietako medikuari deitu eta honek Urdulizko ospitaleko urgentzietara bideratu gintuen anbulantzian. Han bronkoaspirazioak eragindako infekzioa zuela esan zidaten, eta eman zizkidaten aukerak: edo antibiotikoarekin etxera edo antibiotikoarekin berriro Gorlizko ospitalean ingresatu, Urdulizko ospitalean ez zegoelako gure amarentzako lekurik. Etxera etorri ginen. Ospitaleko urgentzietara beste arrazoi batengatik egin behar izan genuen hurrengo bidaia baten ere gauza bera gertatu, eta gauza bera egin behar izan nuen.

Antibiotikoak eragindako diarreak, sabel apurketak eta ezin janak ere jasan ditugu. Injustizien zerrenda gehituz, abuztuan betiko goizetako euskarazko meza gaztelaniaz jarri dute, eta hilabete osoan amak ezin izan du Bizkaia irratitik euskarazko mezarik entzun. Hemendik eskerrik askoak Bizkaia irratikooi, ama beti zuen jarraitzaile sutsua izan delako, Mikel Astelarra eta konpainiarekin barre pila egindakoa delako, eta Errigoitiko alabaren berba eta izaerarekin ederto sintonizatzen jakin duzuelako.

Hiru hilabete igaro dira. Ama bizirik dago. Egoera gogor-gogorra da, berba barik eta guztiz elbarri dago, zundatik ematen diot jan-edana eta medikazioa… Baina bera barreka ikusteko aukera izan dut, egunero edukitzen dut bera gustu-gustura ikusteko aukera. Ederto egiten du lo. Ez du hil gura. Nik berak aurrera egiteko itxaropena ez dut galtzen, esaterako, ahotik jaten emango diodan eguna heltzearena. Eta aipamen berezia egin gura dut etxera etortzen zaizkigun laguntzaileei buruz, hitzarmen bat izateko urteetan borrokan ari diren haiei buruz, mediku terapeuten gaitasuna daukatelako, eta lan hori ere eginez, altxor hutsa direlako. Eskerrik asko bihotzez zuoi guztioi, diru hain gutxiren truke hainbeste ematen diguzuelako.

Argi dago mundu hau burubakokeria eta injustizia gogorrean oinarrituta dagoela, argi dago mundu honetan zerk edo nork balio dituen milioiak, eta zerk edo nork ez duen ezer balio, eta guztiz lotsagarria da.


Summary: Ernaik Lemoako gurutze frankista bota du. «Frankismoak 78ko erregimenean biziraun duenaren erakusle» dira ikur frankistak, gazte antolakundearen arabera, eta faxismoaren aurkako borroka egiteko dei egin du. Bihar deituak dituen mobilizazioetara joateko eskatu die gazteei.

Lemoako (Bizkaia) Gantzabal mendiaren gainean dagoen gurutzea eraitsi dute Ernai gazte antolakundeko kideek, Hispanitatearen Egunaren bezperan. 1937an eraiki zuten, frankisten garaipena gogoratzeko.

1936ko Gerra hasi zenetik 85 urte igaro direnean, oraindik ere «faxismoari gorazarre egitea zilegi dela» salatu du gazte antolakundeak, ohar batean: «Monumentu hauek, Frankismoaren elementu sinboliko izatetik harago, Frankismoak 78ko erregimenean biziraun duenaren erakusle dira». Izan ere, Ernaik uste du «78ko erregimena Frankismoaren oinordeko politikoa» dela, eta haren ezaugarria dela «demokrazia eta askatasuna» ukatzea, bai Euskal Herriari, baita bertako herritarrei ere. Horren adibidetzat ditu, besteak beste, monarkia, elite ekonomikoen agintea, kolonialismoa, komunikabide handien erabateko kontrola eta herrien erabakitze eskubidearen onarpen eza.

Belaunaldi berriei «faxismoaren eta 78ko erregimenaren aurka» borrokatzera eta «bestelako Euskal Herri bat» eraikitzera dei egin die Ernaik: «Antifaxista, askea, feminista, burujabea, euskalduna eta langile eta herritarron bizitzak erdigunean jarriko dituen errotiko eraldaketa sozialean oinarritzen dena».

Helburu horrekin, bihar egingo dituen mobilizazioetara batzeko eskatu die gazteei. Eskualde mailako elkarretaratzeak eta manifestazioak antolatu ditu biharko.


Summary: Karolina Sarasua: «Espero dut aurrerantzean, partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea». Irain eta mehatxu sexistak salatu ondotik jaso duen babesa «eskertu» du Osasunako jokalariak, eta halako jarreren kontrako neurriak hartzeko deia egin die agintariei: «Debekatu egin behar zaie kirol instalakuntzetan sartzea».

«Ama batek idatzitako txio bat ikusi dut. Guri eskerrak eman besterik ezin duela egin idatzi du, gure ausardiarengatik. 10 urteko alaba bat duela, futbolean ari dena», Karolina Sarasua (Iruñea, 2004) Osasuna B-ko jokalariak Santanderko (Espainia) Nueva Montaña taldearen aurkako partidan irain eta mehatxu sexistak jaso ondotik haiek publikoki salatzea erabaki zuenean, errealitate bat agerian jartzeko egin zuen, eta, bereziki, gaitz hori etorkizuneko jokalariek bizi behar ez izateko: «Futbolean aritzeko ilusioa duten 12-13 urtekoengan pentsatu dut, neuregan baino gehiago. Haiengatik egin nuen, gehienbat».

Etorkizunari ez ezik, ordea, aktualitateari erabat lotutako gaia da irain eta mehatxuena. Partida amaituta, Sarasuak eta haren taldekideek zerrendatu eta sare sozialetan zabaldu zituzten larunbateko neurketan entzundakoak: «Aldagelan sartu eta bortxatu egingo zaitut; zure amak zupatu egiten dit; altxatu kamiseta, eta erakutsi titiak eta ipurdia». Hori lagin bat besterik ez da.

Egoera horretan, Sarasuak «kito» esatea erabaki zuen. Lucia Fernandez epaileak berak animatu zituen horretara, hark ere jaso zituelako, eta aktan jaso zituen: «Espero dut partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko, neurketa geratzea, egileak kanporatzea, eta kirol instalakuntzatan sartzen ez uztea, ez baitute merezi». Egoerari ikusgaitasuna emateko gakotzat jo du partida geratzea: «Partida ez bada geratzen, eta jazartzen segi dezaten uzten bada... Niretzat, geratu egin behar da, bota, eta berriz hasi. Eta ezin bada, beste egun batean jokatzeko prest ere egongo ginateke».

Nueva Montañaren eta Osasunaren arteko partidan, amaitu arte segitu zuten jokatzen, Sarasuak azaldu duenez, oihuak estadioaren kanpoaldetik egin zirelako. «Ulertzen diot epaileari, kasu honetan. Astakeria horiek esan zituztenak kanpoan zeuden, eta ez dakit jokoa geratu ahalko zukeen».

Sarasuak eta haren taldekideek egindako salaketak oihartzun handia izan du. Asko izan dira babesa adierazi duten jokalari, klub eta norbanakoak. Haien jarrera haizatzea modua eman du horrek: «Hasieran, ez nuen uste jendeak hainbesteraino babestuko gintuenik. Esaterako, Alexia Putellasen moduko izar batek txio bat idaztea. Taldea eta ni oso eskertuta gaude egindako guztiarengatik». Bartzelonako jokalaria da Putellas, eta aurten Urrezko Baloia jasotzeko hautagai izendatu dute.

Babes hori higuinari aurre egiteko garaian lagungarria dela uste du Sarasuak: «Ikusita jendeak zer jarrera izan duen eta nolako babesa eman duen, oso eskertuta nago. Espero dut honekin gizartearen pentsamoldea apur bat aldatzea». Halaber, hitzetatik ekintzetara igarotzea galdegin du, eta zigorrak eskatu: «Ez diezaietela berriz sartzen utzi».

Ikerketa zabaldu dute

Espainiako Poliziak ikerketa zabaldu du gertakarien harira. Nueva Montaña taldeko presidente Mateo Sainzek aditzera eman duenez, berak zuzentzen duen klubak bideo bat jarriko du polizien eskuragarri, erasotzaileak identifikatzeko. Sainzek berak grabatu zuen bideoa, jazarleen atzetik korrika eginda.

Aldiz, Kantabriako Futbol Federazioko presidente Jose Angel Pelaezek aditzera eman du espediente bat zabalduko duela, eta «dagozkien autoritateen aurrean» salatuko duela jakinarazi du. Bien bitartean, Osasunak «ikerketa oro» babestuko du. Sarasuak neurriak hartzea hobetsi du: «Bestela, berdin segituko du. Gaztetxoek pentsatuko dute: ‘ze ona, egin diezaiegun iseka’, eta gauzak ez dira horrela».

Egoera «gogorra baino, tristea» izan zela azpimarratu du Sarasuak, eta jazarleen adinarekin lotu du hori: «Mende honetan halako pentsamoldea duten hamasei-hamazazpi urteko jendea egotea, horren matxista... Tristea da, eta pena ematen didate». Lekukoen arabera, erasotzaileak adingabeak dira.

Halako jarrerak eten daitezen hitza hartu du Sarasuak. Hark eta haren taldekideek gehiago bizi behar ez dezaten, baina, batez ere, atzetik datozenak gaitz horretatik libratu daitezen. Hori izan da salatzeko izan duten akuilu nagusia.


Summary: OMEk ofizialki definitu du gaixotasun gisa COVID-19 iraunkorra. Birusarekin kutsatu eta hiru hilabetera agertzen da eritasuna, eta sintomek «gutxienez» bi hilabete irauten dute, OMEren arabera. Azaldu du gaixoek luzerako ondorioak izaten dituztela birika, bihotz eta nerbio sistemetan.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19 iraunkorraren lehen definizio kliniko ofiziala argitaratu du. OMEren arabera, gaixotasun hori «normalean birusarekin kutsatu eta hiru hilabetera» agertu ohi da. «Sintomek gutxienez bi hilabete irauten dute, eta ezin dira azaldu diagnostiko alternatibo baten bidez», azaldu du Janet Diaz OMEko kudeaketa klinikoko buruak.

Birusarekin kutsatzen diren paziente gehienak erabat sendatzen dira, baina batzuek «luzerako ondorioak dituzte beren organismoan, birika, bihotz eta nerbio sistemetan, baita efektu psikologikoetan ere», Diazek azpimarratu duenez. Ondorio horiek infekzioaren hasierako larritasuna gorabehera gerta daitezke, eta maizago gertatzen dira emakumeengan, adin ertaineko pertsonengan eta hasieran sintoma gehien izan zituztenengan. COVID-19 iraunkorra COVID-19 osteko gaixotasun moduan definitu du OMEk: «COVID-19 osteko eragina SARS-CoV-2 birusarekin kutsatutako gizabanakoetan gertatzen da, normalean COVID-19a agertu eta hiru hilabetera; sintomek gutxienez bi hilabete irauten dute, eta ezin azaldu ahal dira diagnostiko alternatibo baten bidez. Sintoma ohikoenak nekea, arnasa hartzeko zailtasuna eta disfuntzio kognitiboa dira, baina gaixoaren eguneroko funtzionamenduan eragina izan dezaketen beste sintoma batzuk ere gerta daitezke». Sintomak modu askotan ager daitezke: berriak izan daitezke, COVID-19 kasu akutu batetik osatu ondoren ager daitezke, edo gaixotasuna hasi zenetik iraun dezakete, OMEk zehaztu duenez.

Orain arte, osasun arloko profesionalen artean gaixotasunari buruz egon den argitasun eta irizpide komunik ezak zaildu egin du COVID-19 iraunkorraren ikerketan eta tratamenduan aurrera egin ahal izatea; hori dela eta, OMEk definizio estandarra ezartzea erabaki du. Definizio berria «aurrerapauso garrantzitsutzat» jo du Diezek, gaixotasuna dutenen aitortzan lagungarri izango delako, eta haien tratamendua erraztuko duelako.


Summary: Arrisku talde batzuei hirugarren dosia jartzea ontzat jo du orain OMEk. Abuztuan, berriz, eskatu zuen atzera egiteko COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia emateko urratsetan.

COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosiaren inguruko jarrera aldatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak, eta ontzat jo du arrisku taldeko zenbait kolektibori dosi gehigarri bat jartzea. Abuztuan, ordea, herrialdeei eskatu zien atzera egiteko hirugarren dosia emateko urratsetan. Orain, baina, OMEren txertoetarako talde aholkulariak ebatzi du gomendagarria dela arriskuan dauden talde jakin batzuetako pazienteek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosi gehigarri bat hartzea. Immunoeskasi larria dutenek, eta Sinovac eta Sinopharm txertoak hartu dituzten 60 urtetik gorakoek hartu beharko lukete hirugarren dosia, OMEren arabera. Joan den astean OMEren Adituen Aholkularitza Talde Estrategikoak egindako bileran adostu zen hirugarren dosiari buruzko jarrera aldatzea. Bilera horretan, COVID-19aren aurkako txertaketa estrategiak aztertu ziren, bai eta malaria edo polioa bezalako eritasunen aurkako txertaketari lotutakoak ere. Koronabirusaren aurkako txertaketari dagokionez, OMEren adituek aholkatu dute 2022aren erdialderako herrialde guztiek helburu gisa jartzea munduko biztanleen %70ek COVID-19aren aurkako txertoa jarria izatea. Helburu hori lortzea posible ikusten du OMEk, izurriaren bilakaerak eta gazteen txertaketak horretarako modua ematen duelako.


Summary: Bost euskal preso Euskal Herriratu dituzte, eta beste bi hurbildu. Unai Bilbao, Ibai Beobide, Igor Portu, Joanes Larretxea, Andoni Goikoetxea, Mikel Azurmendi eta Manex Castro dira lekualdatu dituzten euskal presoak.

Etxeratek jakinarazi duenez, Espainiako Espetxe Erakundeek sei preso lekualdatu dituzte azken egunetan. Horietako lau Euskal Herriratu egin dituzte, eta beste bi, hurbildu.

Unai Bilbao Solaetxe, Ibai Beobide Arza, Igor Portu Juanena, Joanes Larretxea Mendiola eta Andoni Goikoetxea Gabirondo dira Euskal Herriratu dituzten bost presoak. Bilbao Darocako espetxetik (Espainia, 345 kilometro) Zaballakora eraman dute; Beobide, Burgosekotik (Espainia, 215 kilometro) Basaurikora; Portu, Darocakotik Zaballakora; Larretxea, Villabonakotik (Espainia, 385 kilometro) Martutenekora; eta Goikoetxea, El Duesotik (Espainia, 170 kilometro) Martutenekora.

Horiez gain, Mikel Azurmendi Peñagarikano Zuerako espetxetik (Espainia, 245 kilometro) El Duesora hurbildu dute, eta Manex Castro, berriz, Darocakotik El Duesora.


Summary: Kurzekin «estuki» lan egiteko asmoa du Austriako kantziler berriak. Asteburuko dimisioaren ostean, Schallenbergek gobernuburu kargua hartu du. Oposizioko alderdiek postuan haren aurrekoaren «txotxongiloa» izatea leporatu diote.

Austriako kantziler kargua hartu eta berehala emandako diskurtsoan, Alexander Schallenbergek argi utzi du ez duela gobernuaren orain arteko bidetik aldentzeko asmorik, eta «estuki» lan egingo duela karguan haren aurrekoarekin, ikerketa baten harira dimisioa eman duen Sebastian Kurzekin. Hala, gobernuburu berriak helburu bat lehenetsi du datozen asteetarako: ahalik eta azkarrena amaitzea egunotako krisi politikoa.

Iragan asteazkenean, ustelkeriaren kontrako Vienako fiskaltzak ohar baten bidez jakinarazi zuen Kurz eta beste bederatzi lagun ikerketapean daudela, eta horrek desegonkortasun politiko handia sortu zuen berriz ere Europa erdialdeko herrialdean. Gerora, Poliziak hainbat miaketa egin zituen, tartean, OVP Austriako Alderdi Popularraren egoitzan.

Fiskaltzaren susmoen arabera, Finantza Ministerioak 2016tik 2018ra bitartean dirua eman zion egunkari bati, iragan larunbatera arte kantziler zenaren eta OVPren aldeko inkestak kalera zitzan. Zehazki, fiskaltzak ustelkeria, diru publikoa bidegabe erabiltzea eta eroskeria leporatuta abiatu ditu ikerketak, eta horrek OVPren koaliziokide Berdeen haserrea eragin zuen; Kurzek errugabea dela defendatzen duen arren, ekologistek kantziler zenaren dimisioa eskatu zuten, eta oposizioko alderdiek zentsura mozio bat iragarri zuten, gaurko.

Azkenean, alderdiko barne presioen ondorioz eta bozketa hori saihesteko asmoz, Kurzek dimisioa eman zuen iragan larunbatean. Hori bai, OVPren buruzagi izaten jarraituko du, baita Kontseilu Nazionaleko —behe ganberako— diputatu eta talde parlamentarioko presidente ere.

Gertakari horiez, orain arte Atzerri ministro zen Schallenbergek adierazi du akusazioak «faltsuak» direla, eta «konbentzituta» dagoela «edukirik gabe» geratuko direla. Bien bitartean, «erantzukizuna eta egonkortasuna ekarriko ditu» gobernura, azaldu duenez.

Austriako gobernuburuaren adierazpenek, ordea, ez dute oposizioko alderdiak pozteko arrazoirik eman, Kurzen «txotxongiloa» izatea leporatu baitiote Schallenbergi, haren aurrekoaren «itzaleko kantziler» gisara arituko dela argudiatuta: «Oposizioko alderdi guztiak bat datoz esaterakoan ez dela aldaketarik izan Kurz sisteman. Hariak bere eskuetan ditu oraindik, eta Schallenberg kantziler aukeratu izana Kurz sistemaren parte da», adierazi dio SPO Austriako Alderdi Sozialdemokratako diputatu Kai Jan Krainerrek ORF irratiari.

Akusazio horiez jakitun dagoela, Austriako presidente Alexander Van der Bellenek etxeko lanak eman dizkio kantziler berriari, kargua hartzeko ekitaldian: «Gobernu berriak erantzukizun handia du. Ez soilik proiektuekin era arrakastatsuan jarraitzea, baita herritarrek politikarekiko duten konfiantza berreskuratzea ere».

Kantziler berria karguan haren aurrekoaren kolaboratzaile fidela da, eta hainbat auzitan bat egiten du harekin: immigrazioaren kontrako jarrera gogorrean, eta Poloniako eta Hungariako gobernu ultrakontserbadoreei kritika gutxi egitean, esaterako.

Ustelkeria, Kurzen inguruan

Ikusteko dago egunotako gertakariek zer eragin izango duten Kurzen ibilbide politikoan, ez baita lehen aldia ustelkeria kasuekin zerikusia duela. 2017an aukeratu zuten lehen aldiz Austriako gobernuburu, FPO Austriako Askatasunaren Alderdia ultraeskuindarrarekin koalizio bat adostu ostean; garai hartan, Europako agintaririk gazteena bilakatu zen, 31 urterekin.

2019ko maiatzean, ordea, Alemaniako bi hedabidek bideo bat argitaratu zuten, eta horretan FPOko buru eta kantzilerorde Heinz-Christian Strache ageri zen, emakume bati kontratu publikoak eskaintzen, hauteskunde kanpaina diruz laguntzearen truke —2017ko bozen aurretik grabatu zuten, Eivissan (Herrialde Katalanak)—.

Strachek dimisioa eman zuen, baina auzia ez zen horretan geratu, gerora oposizioak gobernuaren kontrako konfiantza mozio bat aurkeztu baitzuen, eta arrakasta izan baitzuen. Hala, 2019ko irail amaieran bozak egin zituzten berriz, eta FPOk hamar puntu egin zuen behera; Kurzen OVPk, berriz, sei gora. Horrek ahalbidetu zion koaliziokideak aldatzea, eta Berdeekin gobernua osatzea.


Summary: Hegoaldeko jatetxeek derrigorrez eskaini beharko dute sobera geratutako janaria eramateko aukera. Elikagaiak alferrik galtzea eragoztea asmo duen lege proiektu bat onartu du Espainiako Gobernuak. Elikagaiekin lan egiten duten sektore guztiei zuzendutako neurriak biltzen ditu.

Zaborretara ahalik eta elikagai gutxien botatzea. Hori da Espainiako Gobernuak onartu berri duen lege proiektuaren helburu nagusia. Hainbat neurri biltzen ditu egitasmo horrek, elikagaiekin lan egiten duten sektore guztiei zuzendutakoak, produkzioan jarduten dutenetatik hasi eta jatetxeetara arte.

Besteak beste, legea onartzen bada behintzat, derrigorrezkoa izango da gaur egun ere hainbat jatetxek ematen duten aukera bat ematea: erabat jan ez den janaria etxera eramatekoarena. Aukera hori «modu argian» adierazi beharko dute kartetan eta menuetan, eta bezeroei ezingo diete zerbitzu hori kobratu.

Bestetik, elikatze katean parte hartzen duten enpresa guztiek janaria alferrik ez galtzeko prebentzio plan bana egin beharko dute, eta, horren bidez, erabili ez dituzten edo soberan dituzten elikagaiak Gobernuz Kanpoko Erakundeei edo elikagai bankuei eman. Neurri horrek eragingo dien eragileen artean daude catering enpresak, edota zahar etxeetako eta ikastetxeetako jangelak.

Alternatibak

Sobera geratutako elikagai horiek GKEei edo elikagai bankuei helarazteko, berriz, ostalariek eta enpresek hitzarmenak sinatu beharko dituzte haiekin. Guzti hori, noski, janari hori kontsumitzeko moduan badago.

Hala ez bada, alternatibak proposatu ditu Madrilek: konposta egiteko erabiltzea, animalientzako janaria egiteko erabiltzea edo biogasa sortzeko baliatzea.


Summary: 3,9 graduko lurrikara bat gertatu da Iruñerrian. Eguesibarren izan du epizentroa astinduak. 22:45 aldera izan da.

Lurrikara bat sentitu dute Iruñerriko biztanleek bart. 3,9 gradukoa izan da Richter eskalan, eta Eguesibarren izan du epizentroa, Lizoainibar-Arriasgoiti inguruan, Espainiako Institutu Geografiko Nazionalak jakinarazi duenez. Lurrikara kilometro bateko sakoneran sortu da, zenbait adituren esanetan.

22:45 inguruan gertatu da lurrikara. Ordu laurden geroago, 3,2 graduko beste astindu bat sentitu da. Gainera, hirugarren dardara bat ere erregistratu da ondotik, indar apalagokoa izanik ere: 2,7 gradukoa izan da, 23:20 inguruan.

SOS Nafarroak jakinarazi du deiak jaso dituela lurrikarari buruzko informazioa galdezka, baina inork ez diola kalteren baten berri eman. Dardara sentitu eta berehala, azterketa abiatu dute, astindua zer udalerritan antzeman den zehazteko.

Azken urteetan maiz sortu dira lurrikarak Iruñerri inguruan, hiru eta lau gradu arteko indarrekoak, asko. Iaz, 4,6 eta 4,4 graduko bi lurrikarak Lizoainen izan zuten epizentroa, eta erreplika ugari sortu ziren hurrengo egunetan.


Summary: Aljeriako hiru gizon hil dira Ziburun, trenak harrapatuta. Lehen zantzuen arabera, migrazioaren bidean zihoazen. Laugarren lagun bat erietxera eraman dute, larriki zauriturik. Migrazio politikak gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute asteazkenean harrera elkarteek, 18:30ean, Donibane Lohizunen.

Goizeko bostak, minutu bat eskas. Ordu horretan, Hendaiatik (Lapurdi) Bordelera (Okzitania) zihoan trenak lau lagun harrapatu ditu gaur Ziburun (Lapurdi), trenbidean etzanik zeudela. Horietako hiru hil dira, eta laugarrena Baionako erietxean dago, larri. Kolpe anitz ditu gerrian eta hanketan; ebakuntza egin diote arratsaldean, eta arriskutik kanpo dago. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak baieztatu du migratzaileak zirela, Aljeriakoak, zehazki. Halere, biktima bakarra «ofizialki identifikatu» ahal izan dute: 21 urte zituen gizonak. Gainerakoan, lekuan berean aurkitutako dokumentazioa ikertzen ari da Frantziako Polizia.

Bourrierek istripua gertatu eta berehala ireki du ikerketa, «heriotzaren arrazoiak» zuzen zein izan diren aztertzeko. Frantziako Auzi Poliziak eta Frantziako Aireko eta Mugetako Poliziak eramanen dute ikerketa. Aitortu du lehentasuna biktimak identifikatzea dela. Izan ere, ezbeharra gertatu den lekuan bost pertsonaren dokumentuak aurkitu ditu Frantziako Poliziak. «Ezin da erran benetan biktimenak diren ala ez eta ezin da erran bosgarren lagun batek ihes egiterik izan duen», zehaztu du.

Aurkitu duten dokumentazioaren arabera, hipotesia egin du Bourrierek: «Hiru paperek Espainiako Estatuaren kanporatze agindu bat erakusten dute, eta laugarren paper batean ageri da Baionako Auzitegiaren kondena bat. Horretan, idatzia da herenegun Mont-De-Marsango [Okzitania] espetxetik atera zela, eta segidan Espainiaratua izan zela, Frantziaren aginduz». Hortaz, lehen zantzuen arabera, uste du migrazioaren bidean zeudela biktimak, Baionara iritsi nahian. «Eguneko lehen trena da ordu horretakoa. Pentsa daiteke pertsona horiek bidean lo geratu direla, baina suposizio bat da. Migrante batzuek sekulako arriskuak hartzea onartzen dute», erran du. Eta gehitu du: «Arras posible da egunean bertan muga pasatu izana».

Kontroletatik ihesi

Istripua Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu da, «batere argiztatua ez den» leku batean. Peio Dufau Ziburuko hautetsia da; ofizioz, tren gidaria. Berriari kontatu dio Hendaia eta Baiona arteko trenbideetan «maiz» ibiltzen direla migratzaileak. «Polizia gibeletik dute toki guztietan. Bidasoa ibaian bi ito ziren, horrek frogatzen du bide guziak hartzen dituztela mugatik eskapatzeko, Baionara iristeko. Geroz eta bide arriskutsuagoak hartzen dituzte, kontrolen ondorioz: trenbidea horietako bat da. Trenbideetako langileentzat ere zaila da», salatu du. «Sekulako arriskuak hartzen dituzte, sobera kontrol badelako. Zer aldatzen du oztopatzeak? Zer aldatzen du? Hain bide luzea eginda, ez dira Poliziarengatik geldituko».

Goizean gertatutakoaz ere xehetasun gehiago eman du Dufauk. «Tren gidariak ez ditu ikusi, eta larrialdiko frenatzea egiten saiatu delarik berantegi zen. Lau pertsonak zutitzen entseatu dira, baina joak izan dira. 200 bat metro egin behar izan ditu gidariak trena gelditzen lortzeko. Berehala jaitsi da trenetik, kontrolatzaileekin batera, eta lehen artak eman dizkiote bizirik zenari». Prokuradoreak zehaztu du orduko 92 kilometroko abiaduran aitzinatzen ari zela trena.

Hendaiako, Donibane Lohizuneko eta Baionako tren gidarien CGT sindikatuak gertatutakoa salatu du. «Estigmatizazioak, arrazismoak, eta gorrotoak [Frantziako] espazio mediatikoa betetzen duten uneotan, drama honek gogora ekartzen digu, egunero, emakume batzuek, gizon batzuek, haur batzuek beren herrialdetik ihes egiten dutela gerragatik, baldintza klimatikoengatik, goseteengatik; eta bidean hiltzen direla». Ezbeharra bizi izan duten tren gidariei ere babesa helarazi die sindikatuak.

LAB sindikatuak, berriz, «migrazio politika arrazistei» egotzi dizkie istripua eta heriotzak. Europa «gotorleku» bihurtzeko politika bukatu behar da, sindikatuaren esanetan, bizirauteko lan bila datozen milaka pertsonaren eskubideak urratzen ari direlako.

Migrazio politika jomugan

Errefuxiatuen harrera elkarteek elkarretaratzea eginen dute, bihar asteazkena, 18:30ean, Donibane Lohizuneko tren geltokiaren aitzinean, etorkinek Euskal Herrian pairatzen duten egoera salatzeko, eta migrazio bideetan hil diren pertsonak oroitzeko.

Bestalde, EH Bai koalizioak berehala salatu du gertatutakoa. «Azken hilabeteetan errepikakorra bilakatzen ari den albiste txar bat da. Hiru migrante hil dira jada —batek bere buruaz beste eginik eta beste biak Bidasoa zeharkatzen ari zirela— eta hiru heriotza berri hauekin, orotara, sei dira Euskal Herrian hil diren migranteak».

Frantziako Estatuaren migrazio politika gaitzetsi du koalizioak. «Etorkinei harrera hobea egiteko, mugak kudeatzeko politikan jarrera hexagonala errotik aldatzea behartzen du. Badu bost urte orain Frantziako Estatuak mugetan kontrolak gogortzen dituela, Schengen eremua eta libreki ibiltzeko eskubidea urratuz». Euskal Herriak «harrera herria» izatea nahi dutela berretsi dute: «eta ez hilerria».


Summary: Gizon batek neska laguna hil du Gasteizen, eta bere buruaz bertze egin du. 2003tik 112 emakume hil dituzte Euskal Herrian. Elkarretaratzera deitu dute gaurko.

Atzo, goizeko zazpiak eta hogei inguruan atzeman zituen Ertzaintzak emakume baten eta gizon baten gorpuak Gasteizko Sansomendi auzoko etxebizitza batean, biak indarkeria zantzuekin. Emakumezkoak Erika T. zuen izena eta 37 urte zituen; gizonezkoak 42 urte zituen. Bikotekideak ziren, eta, hainbat iturrik aipatu dutenez, banantze prozesuan zeuden.

Ebaki sakonak zituzten biek gorputzean: lepoan emakumeak, bularraldean gizonak. Ertzaintzak BERRIAri adierazi dionez «itxura guztien arabera» indarkeria matxista kasu bat da gertaturikoa: gizonak emakumea hil izanen luke lehenik, labankadaz, eta ondoren bere buruaz bertze egin. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren esanetan, hori da gertatu zena lehen ikerketen arabera.

Bikotearen semeek eman zioten abisua Poliziari goizean, 07:15 aldean, eta Ertzaintza joan zen etxebizitzara, gertatua ikustera. Iritsitakoan, gizonezkoa bizirik zen artean, baina minutu gutxi batzuen buruan zendu zen. Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, bikotearen bi semeak adingabeak dira: 13 eta 17 urte dituzte.

Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak protestara deitu du gaurko eta biharko. Gaur 19:00etan bilduko dira Gasteizen, Andra Mari Zuriaren plazan. Bihar, berriz, Bilbon, Donostian eta Iruñean eginen dituzte elkarretaratzeak. Bilbon Arriaga plazan bilduko dira, 19:00etan; Iruñean Udaletxe plazan, 20:00etan; eta Donostian 19:00etan, Bulebarrean.

Arbuio erabatekoa

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak hilketa matxistatzat jo zuen gertaturikoa: salatu zuen indarkeria matxistak «emakumeak erailtzen» dituela eta «adingabeen, senideen eta lagunen bizitzak suntsitzen». Hilketa «irmoki gaitzetsi» zuen, eta babesa adierazi zien «krimen horren biktimei». Udalak jakinarazi zuen bozeramaileen batzordea bilduko dela gaur, asteazkena, hilketa salatzeko adierazpen bat kaleratu eta elkarretaratze batera deitzeko.

Emakundek ere «gogor» salatu zuen emakumearen hilketa, eta herritarrei eskatu zien «gaitzespena» adieraz dezatela. Jakinarazi zuen martxan jarri zutela protokoloa, eta Gasteizko Udalarekin batera protestara deitu dute gaurko: 12:00etan eginen dute elkarretaratzea, Gasteizko Plaza Berrian. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria han izanen dira. Emakundek gogoratu zuen «emakumeen aurkako indarkeria mota» hori «menpekotasunaren eta emakume eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazgarri latzena eta gogorrena» dela. Ohartarazi zuen, halaber, «emakumeen kontrako indarkeriarik gabeko gizarte bat» eraikitzeko «ezinbestekoa» dela «hiritar guztien jarrera aktiboa».

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi zuen «egun iluna» zela atzokoa, eta erran zuen «onartezina» dela emakumeen aurkako indarkeria. Hark ere berretsi zuen Gasteizko Sansomendi auzoan gizonak emakumea hil eta ondoren bere buruaz bertze egin zuela, «itxura guztien arabera». Haren hitzetan, «emakume eta gizonen arteko desberdintasunaren adierazpide krudel eta gogorrenaren hiru biktima gehiago» dira atzo hildako emakumea eta haren bi semeak.

Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere salatu zuen «erailketa matxista izugarria», eta gizarteari eskatu zion «onar» dezala indarkeria matxista dela «duen arazo nagusietako bat». Adierazi zuen «genero indarkeria desagerrarazi artean» gizartea ez dela «erabat justua eta osasuntsua» izanen.

Eudel udalen elkarteak, halaber, «arbuio irmoena» adierazi zuen eta bat egin zuen Emakundek eta Gasteizko Udalak gaurko deituriko elkarretaratzearekin. Elkartearen arabera, gazteei zuzenduriko sentsibilizazio ekintzak indartu behar dira. Indarkeriaren erroan jarri zuten arreta: «Heriotzek emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dute erakusten; izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da».

Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak, bere aldetik, indarkeria matxista «eta hura ukatzen dutenen diskurtsoa» salatu zituen sare sozialetan. Gasteizko EH Bilduk adierazi zuen «sistema patriarkalak» eragiten dituen «indarkeria forma guztiak» gaitzesten dituztela: «Ez da kasu bakan bat, nazkatuta gaude». Ahal Duguk adierazi zuen ez dagoela «ez aitzakiarik ez justifikaziorik indarkeria matxistaren aurka ez borrokatzeko».

2003tik 112 emakume

Aurten indarkeria matxistaren ondorioz hildako bosgarren emakumea da atzo Gasteizen hilda atzeman zutena. 2003tik 112 emakume hil dituzte Euskal Herrian, BERRIAren zenbaketaren arabera.


Summary: EH Bildu: «Hispanitatearen Egunak Espainiako estatuaren inposizio eredua islatzen du». Hispanitatearen ospakizun eguna salatu du Bakartxo Ruiz EH Bilduko parlamentariak, eta azaroaren 20an Bilbon deitutako manifestaziora joateko deia egin du.

Gaur, urriaren 12an, Espainiak Hispanitatearen Eguna ospatzen du, eta Hego Euskal Herrian jai egun ofiziala da. EH Bildurentzat, baina, gaur ez dago zer ospatzerik: «Subiranistok eta independentistok ez dugu ezer ospatzeko». Bakartxo Ruiz EH Bilduko Nafarroako parlamentariak agerraldia egin du Iruñean, eta salatu du gaurko egunak «Espainiako inposizioaren eredua» islatzen duela, hau da, «uniformizazioarena, inperialismoarena eta zentralismoarena». Marko horren bitartez, «hizkuntza eta identitate bakarraren eredua ere» inposatu nahi dela salatu du, eta adibide gisa jarri du azkenaldian Nafarroan euskararen aurka izandako erasoak. Horri loturik, datorren urtean LORAFNA ezarri zenetik 40 urte beteko direla gogoratu du Ruizek, eta salatu haren bitartez Nafarroa «Espainiako probintzia soil bat bailitzan» irudikatu nahi dela.

Gaurko datari beste data bat kontrajarri nahi dio EH Bilduk: datorren azaroaren 20an Bilbon deitutako manifestazio nazionala, hain justu. Egun horretan, Santi Brouard eta Josu Muguruza omenduko dituzte, eta izurriaren ostean, jendea «berriz elkartzeko» topalekua izatea nahi dute, Ruizek azpimarratu duenez. Ez dela ohiko mobilizazio bat izango ohartarazi du EH Bilduko parlamentariak: «Frankismo soziologikoa inoiz baino biziago azaleratzen ari zaigu, eta estatu terrorismoaren zantzu berriak ere mahai gainean ditugu». Hala, manifestazio horrek «herri burujabe, euskaldun, feminista eta justua nahi duten guztiak» interpelatzen dituela esan du Ruizek, baita «atzoko eta gaurko antifaxismoarekin» engaiatutako guztiak ere. Hori hala, azaroaren 20an Bilboko kaleak betetzeko deia egin du.

Ernairen protestak kalean

Ernaik Hispanitate egunaren aurkako protestak deitu ditu gaur Euskal Herriko hainbat tokitan. «Gazte independentistok ez dugu ezer ospatzeko. Kontrara: 1978ko erregimenari arrakalak bideratzeko eguna da gaurkoa, erregimena eta bere zutabe guztiak eraistekoa», adierazi du ohar batean. Ernairen ustez, bestelako Euskal Herri bat eraikitzeko «aukera zabalik dago», eta erronka nagusi gisa ezarri du «euskal errepublika sozialista, feminista eta euskaldunerako bidea» egitea. Gaur ez ezik, egunerokoan ere gazte independentistek «etorkizun justu bat eskainiko duen herri askea eraikitzen hasteko» parada dutela nabarmendu du gazte mugimenduak agiri batean.

Guardia Zibilaren aldeko ekitaldiak

Hispanitatearen aldeko ospakizun nagusia Madrilen egiten ari dira gaur; Espainiako errege-erreginak buru, Espainiako Gobernuko ministroak eta erkidegoetako presidente ugari daude bertan desfile militarra ikusten. Besteak beste, Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibite han da. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, ordea, ez da Madrilgo ospakizunetara joan.

Bestalde, Gasteizko Sansomendi auzoko Guardia Zibilaren kuartelean ekitaldia egin dute goizean, eta bertan izan da Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaria. Itxasok adierazi du Espainia «kontzeptu kultural irekia eta barneratzailea» dela, eta «pluralismoa eta pertenentzia sentimendu ugari» bere baitan hartzen dituela. Guardia Zibila zoriondu egin du egiten duen lanagatik; azpimarratu du «leialtasunarekin» engaiatuta dagoela eta «bizikidetza eta tolerantzia» bermatzen dituela.


Summary: Erreformen aurrean «alderdiek duten isiltasuna» bukarazi nahi du ELAk. Lan eta pentsioen erreformetan «erabakitzeko eskubidea» izango dutela esan die Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi, eta manifestaziora deitu du Hegoaldeko lau hiriburuetan, urriaren 24rako, Ez gaitzazue Madrilen saldu lelopean.

Lan eta Pentsioen erreformetan «erabakitzeko eskubidea» izango dutela esan die ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi; beren botoek erabakiko dutela onartuko diren ala ez «euskal langileen eta pentsiodunen aurkako neurri berriak» Espainiako Kongresuan, alegia, eta «isiltasuna» baizik ez dutela eskaini orain arte. Lakuntzak ohartarazi die ELAk «ahal duen guztia» egingo duela erreformak onar ez daitezen «euskal herritarren aurka», eta ahal duenaren barruan greba orokorra egitea ere «oso kontuan» hartzen ari direla.

Baina, bien bitartean, hiru alderdi horiei «konpromisoa hartzeko» esan die, erreformak onar ez daitezen «euskal langile eta pentsiodunen interesen aurka». Hala, EAJ, Bildu eta Elkarrekin Podemos baldintzatzeko manifestaziora deitu du sindikatuak, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, urriaren 24rako, igandez. Ez gaitzazue Madrilen saldu izango da martxen leloa.

ELAn adi jarraitzen ari dira erreformen prozesuak, «funtsezkoa delako jakitea horien edukiak, orientazioa eta noiz onartu nahi dituzten». Horren araberako greba orokorra deitzeko prest dago sindikatua, BERRIAk aurreratu zuen moduan, baina oraindik ez du egun zehatzei buruz hitz egin. LAB sindikatuarekin edukiak eta eguna zehaztea ezinbestekoa du, gainera, sindikatuentzat ere arriskuak badituen lanuzte orokor bat deitzeko, baina Lakuntzak oso garbi utzi du «oraingoan» erreformak izan beharko liratekeela balizko greba orokor baten funtsa eta izana. LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du ELAren zain daudela eguna adosteko.

«Orain arte isiltasuna baizik ez dute eskaini EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta entzun nahi diegu esaten konpromisoa hartzen dutela erreformak gerarazteko, euskal herritarren kalterako badira», adierazi du Lakuntzak. Espainiako Gobernuak hiru alderdi horien botoak behar dituela azaldu du ELAko idazkari nagusiak, horiek gabe nekez aterako dituela aurrera erreformak Espainiako Kongresuan. «Erabakitzeko eskubidea izango dute».

Seinaleak ez dira onak

ELAk susmo txarra hartu die Pedro Sanchezen gobernua negoziatzen ari den bi erreformei. «Seinaleak argiak dira», esan du Lakuntzak. Bruselak eta Madrilek ezkutuko itun bat dutela jakinarazi du hedabide batek, pentsioen erreforma «bere osotasunean» egin dadin. Lehen zatia baizik ez du lotu orain arte exekutiboak, pentsioen igoera KPIra lotzen duena, besteak beste; baina bigarrenean, Belaunaldi arteko ekitate mekanismoa delakoa onartzekoa dela uste du ELAk, eta Gizarte Segurantzako ministro Jose Luis Escriva ez dela nahasten aldiro aldiro, badakiela zer esaten duen: «Urte gehiago lan egin beharko dugula pentsio apalagoak jasotzeko; hori da helarazten ari zaiona gizarteari zirimiri baten moduan. Garbi esan behar da mekanismo hori onartzen badute, pentsioak agintzen duen gobernuaren neurrira izango direla aurrerantzean».

Lan erreformari dagokionez, ELAk bi marra gorri jarri ditu: «Etekinak dituzten enpresek kaleratze masiboak egiteko duten oraingo erraztasunak indargabetzea eta lan itunak Euskal Herrian negoziatzeko segurtasun juridikoa edukitzea, Espaniako miseriazko itunak hobetu ditzagun hemen». Yolanda Diaz Lan ministroak lan erreforma indargabetzeko egindako promesa gogora ekarri du Lakuntzak, eta erantsi du dagoeneko beste zerbait ari direla negoziatzen Espaniako Elkarrizketa Sozialerako Mahaian.

Hain zuzen, azaroaren 15ean plazaratzekoak dira mahai horretan adostu dezaketen erreformaren zirriborroa, eta abenduaren 31 baino lehen onartuko zela zehaztu zuen Diaz ministroak, gainera. «Bruselarekin hitzartua daukatela diote informazio batzuek», azaldu du ELAko buruak. Bi egun horiek oso kontuan dituzte ELAn greba orokor baten deialdiari egun zehatza jartzeko, baina gaur-gaurkoz ez dakite epeak beteko ote diren. Gerta daiteke 2022ra luzatzea prozesua, eta, hortaz, ELAk datorren urterako utziko luke mobilizazio handiaren aukera.

Horren guztiaren aurrean, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi erreparatu die berriro Lakuntzak. «Europako funtsak enpresa handientzat izango dira, trantsizio ekologikoaren eta digitalizazioaren aitzakiarekin», azaldu du. «Erreformak Bruselarekin daude lotuak, funtsen truke direlako». Testuinguru horretan, alderdi horiek «beren jarrerak argitu ditzaten» nahi du ELAk, eta urriaren 24ko manifestazioekin hasiko da haiek estu hartzen.


Summary: Portugaleteko egoitza batean 50 egoiliar eta 11 langile kutsatu dira. Egoiliar guztiek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartua zuten. Egoiliar eta langile denak asintomatiko daude.

Bizkaiko Diputazioak jakitera eman duenez, agerraldi bat atzeman dute Portugaleteko (Bizkaia) Rodriguez Andoni V adinekoen egoitzan: 50 egoiliar eta 11 langilek positibo eman dute. Positibo eman duten egoiliar guztiek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartua zuten irailaren amaieratik, eta langileek txertoaren pauta osoa jasoa zuten. Kutsatutako guztiak sintomarik gabe daude. Bakar bat ere ez dute ospitaleratu, baina isolatu egin dituzte denak, eta debekatu egin dituzte kanpoko bisitak, badaezpadako neurri gisa.

Nafarroan, 33 positibo

Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 1.570 diagnostiko proba egin zituzten COVID-19a atzemateko, eta horietatik 33k eman zuten positibo. Positibo tasa %2,1 da, beraz. Horrez gain, Osasunbideak jakinarazi du atzo ez zutela gaixorik ospitaleratu. Une honetan, 21 gaixo daude gaitzarekin Nafarroako ospitaleetan ingresaturik, horietako lau ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak datorren astelehenean eguneratuko ditu datuak.


Summary: Aieteko Konferentziaren urteurrenean izanen diren eragileen aniztasuna nabarmendu du Foro Sozialak. Foro Sozial Iraunkorrak «poza» adierazi du Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenak hartu duen «zentraltasunagatik eta aniztasunagatik», eta erran du gai horrek «agenda politiko eta mediatikoan duen garrantziaren» erakusgarri dela.

«Zentralitatea eta aniztasuna». Horiek azpimarratu nahi izan ditu Foro Sozial Iraunkorrak Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren atarian. Ostegunean hasiko dira jardunaldiak, Donostian, Aieteko jauregian, eta larunbatera arte iraunen dute. Larunbateko egitaraua Baionako Henri Grenet auditoriumean izanen da. Conciliation Resources, Berghof Foundation eta Bake Bidea erakundeekin batera antolatu dituzte urteurreneko ekitaldiak, baina, horiez gain, eragile asko ari dira ekitaldiak antolatzen, Foro Sozialak esplikatu duenez, «bakoitza bere kontakizun legitimotik».

Horrez gain, ohartarazi dute Ipar Euskal Herrian, Nafarroan eta Euskal Autonomia Erkidegoan «ebazpen agenda baten alde diharduten» eragile politiko, sindikal eta sozial guztiek parte hartuko dutela jardunaldietan. «Oso gutxitan lortzen da horrelako argazki plurala, eta esan dezakegu, zalantzarik gabe, lan handia egin dela irudi hori testuinguru bereziki zail batean lortzeko». Foro Sozialaren hitzetan, «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».

Hauek dira urriaren 14an, jardunaldien lehen egunean, Aieteko Jauregian izango diren nazioarteko pertsona ezagunak: Martin Griffiths, Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Whitfield, Sergio Jaramillo, John Carlin, Stephen Gethins, Andy Carl eta Alberto Spektorowski. Erakundeetako ordezkariak ere izanen dira, hala nola Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Eneko Goia Donostiako alkatea eta Agustin Erkizia Euskal Herriko Unibertsitateko Campuseko errektoreordea.

Eta Hego Euskal Herriko alderdi politiko nagusietako ordezkariek ere parte hartuko dute. EAJren ordezkariak baieztatzeke daude; EH Bildutik Arnaldo Otegi eta Bakartxo Ruiz izanen dira; Jesus Egigurenek eta Arritxu Marañonek PSE ordezkatuko dute; Pilar Garridok eta Arantza Gonzalezek, Elkarrekin Podemos; Juana Garcia eta Mikel Armendariz Geroa Bairen izenean etorriko dira; Nafarroako Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerraren aldetik ez dituzte oraindik izenak baieztatu.

Sindikatuei dagokienez, Garbiñe Aranburu (LAB), Xabier Anza (ELA), Jose Mari Garcia (CCOO), Raul Arza (UGT), Michel Larralde (CFDT), Iratxe Alvarez (ESK) eta Ariane Alberdi (Steilas) izango dira Aieten. Biktimen aldetik, Egiari Zor fundazioak fundazioak parte hartuko du; ETAren biktimen elkarteak ez dira egongo, baina Robert Manrique Hipercorreko atentatuko biktima bertan egongo da. Gainera, gizarte-erakunde hauetako ordezkariak ere izango dira: Giza Eskubideen Foroa, Euskararen Kontseilua, Sare, Etxerat, Baketik, Hitz & Hitz Fundazioa, Herri Eliza, Bilgune Feminista eta Paz con Dignidad.


Summary: Georgievak aulkiari eutsi dio, europarren presioari esker. Munduko Bankuko buru zela, Txinari mesede egiteaz akusatuta zegoen, baina NDFren ikerketak ez du erruduntzat jo.

Munduko Bankuan zegoela Txinari emandako ustezko tratuak kinka larrian jarri du egunotan Kristalina Georgieva Nazioarteko Diru Funtsaren zuzendariaren kargua, baina Europako herrialdeei esker aulkiari eutsi ahal izan dio. Bi astez iraun duen ikerketan zortzi elkarrizketa egin ditu NDFk, eta bere zuzendariari babes osoa ematen dion ohar batekin itxi du ikerketa. Azken orduetan kargua galduko zuela ematen zuen, NDFk jakinarazi zuelako «laster» emango zuela ebazpen bat, Georgievari berari galdeketa egin ostean. Baina erakundean beste zuzendari bat nahi zuen herrialde taldeak, AEBak buru direla, atzera egin behar izan du Europako estatuen babesaren aurrean.

WilmerHale abokatu bulegoaren auditoretza batek duela hilabete ondorioztatu zuen Txinari aldeko tratua eman ziola Georgievak, Munduko Bankuaren txosten izarrean, Doing Business zerrendan. Bulegoak ziurtatu du Georgievak «modu irregularrean» estu hartu zituela bere ardurapekoak, Txina zegokion baino gorago jartzeko sailkapenean. Herrialde bakoitzak negozioak egiteko ematen dituen erraztasunen arabera egiten dute sailkapen hori. Orain, berriz, akusazio horiek oinarririk gabekoak direla ondorioztatu du NDFk.

2019ko urriaz geroztik da Kristalina Georgieva (Sofia, Bulgaria, 1953) NDFko zuzendaria. Christine Lagarde frantziarraren lekukoa hartu zuen, Lagarde Europako Banku Zentraleko presidentetzan jarri zutenean.


Summary: NDFk ohartarazi du inflazioari adi egoteko. Kezka du energiaren garestitzea ez ote den beste arloetara eta soldatetara igaroko. Hornikuntza arazoek hazkundea txikituko dute

Energiaren garestitzearen eskutik gora egiten ari da inflazioa, eta atezuan jarri du Nazioarteko Diru Funtsa. Banku zentralei eskatu die «oso, oso adi» egoteko eta interes tasak igotzeko prest egoteko, betiere energiaren prezio altuak beste produktuetara eta zerbitzuetara igarotzen badira, eta ondorioz, soldaten gorakada iraunkor bat eragiten badute.

Sei hilean behin kaleratzen duen World Economic Outlook txostenean, NDFk inflazio iragarpena handitu du: herrialde garatuetan aurten %2,8ra iritsiko dela uste du, eta %2,2ra datorren urtean. Apirilean esan baino 1,2 eta 0,6 puntu gehiago dira, hurrenez hurren. Munduko hazkundearen iragarpena, ordea,hamarren bat txikitu du aurtengo (%5,9) eta ez du aldaketarik egin hurrengo urterako (%4,9).

Txostenaren aurkezpenean, Rita Gopinath NDFko ekonomista buruak ziurtatu du ekonomiaren suspertzea aurrera doala, baina indar pixka bat galdu duela, pandemiak bete-betean jotzen dituelako txertaketa motel doazen herrialdeak, eta hornikuntza sarean inbutu efektuak sortu direlako. Bere datuen arabera, ekonomia aberatsetan herritarren %60 baino gehiago daude txertatuta, baina %4 baizik ez dira herrialde pobreenetan. Horrek eragingo du aberatsek 2022an berreskuratuko dutela COVID-19aren agerpenaren aurreko jarduera ekonomikoa, baina urte batzuk itxaron beharko dutela besteek —Txinak izan ezik—.

Prezioaren bilakaerak hartu du NDFren aurkezpenaren zati handi bat, inflazioari buruzko kezka aspaldi ez baitzen ageri funtsaren oharretan. Gopinathek aholkatu die banku zentralei inflazioaren datu orokorrari jaramon gutxi egiteko, energiaren garestitzeari oso lotuta dagoelako. «Baina bigarren txandako eraginei begiratu behar diete, energiaren prezio igoerak soldatetara igarotzen badira, eta hortik oinarrizko prezioetara». Hala gertatuko balitz, «bizkor erantzuteko» eskatu die, inflazio espektatibak handituz gero kalte egingo zaielako inbertsioari eta enpleguari.


Summary: G20ak adostu du Afganistanera laguntza humanitarioa bidaltzea. Munduko herrialde industrializatuenen taldeak NBEren esku utzi du diru funtsak bideratzeko ardura. Europako Batasunak 1.000 milioi euro agindu ditu. AEBek laguntzeko «konpromisoa» hartu dute

G20koen taldea osatzen duten herrialdeek eztabaidagai bat izan dute, gaur, Afganistani buruz telematikoki egindako goi bileran: nola bideratu hara krisi humanitariori aurre egin ahal izateko dirua, eta funts horiek ez daitezela geratu talibanen esku. Munduko potentzia industrializatuenen taldeak diru laguntza batzuk adostu ditu, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen esku utzi du horiek bideratzeko ardura. «Bide orri bat ezarri beharko du [NBEk], ahalik eta azkarren jokatzeko», adierazi du Mario Draghi Italiako lehen ministroak —Italia dago orain taldearen presidentetzan—, bilera bukatu eta gero Erroman egindako agerraldian. Zehaztu du talibanekin hitz egin beharko dutela asmoak gauzatu ahal izateko—«ez badigute sartzen uzten, ez gara sartuko»—, baina nabarmendu du horrek ez duela esan nahi aitortza bat dagoenik. Talibanek esana dute laguntza humanitarioa jasotzeak ezin duela «auzi politikoei» lotuta egon; hau da, ez dutela laguntza jasotzearen truke aldaketa politikorik egingo emirerrian.

Kopuruei dagokienean, Europako Batzordeak proposatu du laguntzetan 1.000 milioi euro inguru ematea Asiako herrialdeari, eta Draghik jakinarazi du Joe Biden AEBetako presidenteak hartu duela Afganistanera 300 milioi dolar —260 bat milioi euro— bideratzeko konpromisoa.

Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak bileraren aurretik azaldu duenez, bada modurik diru hori afganiarrengana iristeko, nazioarteko zuzenbidea eta printzipioak errespetatuz. «Afganistango ekonomiari diruz lagundu behar zaio, bestela kolapsatu egingo baita. Eta azkar egiten ez badugu, haiek soilik ez, mundu guztiak ordainduko du prezio altu bat», ohartarazi du. Nazioarteko tropek herrialdetik alde egin eta abuztuaren erdialdean talibanak boterera heldu eta Emirerri Islamikoa ezarri zutenetik, funtsak blokeatu zituzten potentzia ekonomikoek eta nazioarteko erakundeek, argudiatuta, hain zuzen, bidaltzen jarraituz gero horiek talibanen esku gera zitezkeela.

Eta funts horiek afganiarren zerbitzura jartzen ez diren bitartean herrialdean gertatzen ari dena argitu du Pierre Peronek, NBEren Auzi Humanitarioetarako Koordinazio Bulegoak Asia erdialdean duen bozeramaileak: «Jendea, literalki, esku dirurik eta janaririk gabe geratzen ari da». Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsaren arabera, talibanen iritsierak areagotutako krisi humanitarioak hemezortzi milioi pertsonari eragiten die, hau da, Afganistango biztanleriaren erdiari, eta milioi bat haur inguru hiltzeko arriskuan daude, desnutrizioagatik. «Laguntza humanitarioa eman behar da, beranduegi izan baino lehen», ohartarazi du Peronek.

Nazioartetik iritsitako dirua ezinbestekoa zen talibanak boterera heldu aurretik ere; herrialdearen urteko BPG barne produktu gordinaren %42 inguru zen, Munduko Bankuaren datuen arabera. Hain zuzen erakunde horretako buruzagiek, NDF Nazioarteko Diru Funtsekoek eta NBEkoek ere, besteak beste, G20koen ezohiko bileran parte hartu dute.

Urgentziazko abagune bati irtenbide bat bideratze aldera eta «katastrofe humanitario bat» saihesteko, munduko potentzia industrializatuenek egindako bilera«ezinbestekotzat» jo du Unicefek Afganistanen duen bulegoko bozeramaile Salam-al-Janabirentzat. Gogoratu du, hori bai, nazioarteak 1.000 milioi euro inguruko laguntza bat agindu zuela irail erdialdean —hori iragarri zuen Guterresek berak—, eta funts horien portzentaje txiki bat baino ez dutela jaso.

Bideokonferentziaz egindako bileran hizpide izan dute, gainera, nola «ziurtatu» Kabulgo aireportua, migrazioen arrastoaren jarraipena nola egin, inguruko herrialdeak inplikazioa, eta «kolapso ekonomikoaren» eragozpena,, besteak beste, Italiako lehen ministroak aipatu duenez.

Draghiren hitzetan, AEBek diru kopuru jakin bat emateko konpromisoa hartu dute, baina bilera baloratzeko Etxe Zuriak bidalitako oharrean ez dago kopururik zehaztuta. «AEBek nazioartearekin estuki lan egiteko konpromisoa dute, eta Afganistango egoerari aurre egiteko baliabide diplomatikoak, ekonomikoak eta humanitarioak erabiliko ditu».

Bilera gehiago AEBek gaurko bileran parte hartu dute G20ko kide moduan, baina aurrez, asteburuan, bi eguneko ofizial bat eduki zuten talibanekin, Dohan (Qatar); bien arteko aurrenekoa, AEBek Afganistandik tropak erretiratu zituztenetik. Washingtonentzat, «zintzoak» izan ziren asteburuko elkarrizketak, eta talibanek antzeko iritzia dute. Batik bat, laguntza humanitarioan jarri dute arreta, eta eskatu dute, gainera, Dohako Akordioa, iazko otsailean sinatutakoa, ezartzeko. Horretan zehaztu zuten nazioarteko tropak herrialdetik ateratzeko egutegi bat —bete dute—, baita, besteak beste, talibanen lider batzuei ezarritako zigor ekonomikoak kentzea ere.

G20koek edo AEBek eta talibanek egin bezala, Errusiak ere goi bilera batera deitu du urriaren 20rako, Moskun: Pakistan, India eta Iran gonbidatu ditu.


Summary: Lehen Hezkuntzako ikasleei jolastokian maskara kentzeko eskatu dute ikastolek. Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari galdegin diete ikastetxeetako aire libreko guneetan maskara janzteko derrigortasuna kentzeko 6 eta 12 urte bitarteko haurrei.

COVID-19aren aurka erabilitako neurriak «oso gogorrak» izan direla adierazi dute ikastolek. «Osasunak eta elkar zaintzeak lehentasuna» dutela onartuta, neurri «ezinbestekoak» izan direla iruditzen zaie, baina koronabirusaren eraginak nabarmen behera egin duela, eta, neurriak malgutu diren honetan, hezkuntzan ere urratsak egitea galdegin dute. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak neurri batzuk arindu dituzte, baina Lehen Hezkuntzako ikasleek jolasteko garaian ere maskarak erabiltzen jarraitu behar izateak «kezka» eragin du kooperatibako zentroetan.

Ikusi gehiago: Ipar Euskal Herriko 7 eta 11 urte bitarteko umeek ez dute maskararik jantziko ikastetxean

Pandemiak ikasleen alderdi emozionalean eta akademikoan eragina izan duela oroitarazi dute. Eusko Jaurlaritzak berak egindako ikerketa bat ekarri dute gogora, nabarmentzeko ikasleen %72k motibazio gutxiago sentitzen duela ikasteko, eta hiru ikasletik bik maila akademikoan atzera egin dutela sentitzen dutela. Lehen Hezkuntzako ikasleentzat orain arteko neurriei eusteak «ondorio horietan sakontzea» ekar dezake, ikastolen esanetan.

«Aire librean daudela musukoa erabiltzera derrigortzen duten kolektibo bakarra da haur hauena; eta, gainera, musukoa erabiltzera derrigortuta dauden aire libreko eremu bakarra da eskolakoa. 6 eta 12 urte bitarteko haurrak baztertuak senti litezke, eta eskola eremua har dezakete musukoa erabiltzera derrigortuta dauden gune bakartzat», zehaztu dute.

Iruditzen zaie adin horretako umeak txertorik jarri ez zaien bakarrak izateak ez duela «justifikatzen» neurri horri eustea, eskoletatik aparteko lekuetan ez daudelako derrigortuta maskarak erabiltzera. Are gehiago, «ekidin nahi diren kalteak baino albo-kalte gehiago» eragin ditzake era horretan jarraitzeak, ikastolen ustez.

Gogorarazi dute Ipar Euskal Herrian eta «Europako herrialde gehienetan» 6 eta 12 urte bitarteko umeak maskararik gabe dabiltzala ikastetxeetan, nola jolastokietan hala geletan. «Pentsatzen dugu aurren ongizateari erantzuten dion neurria dela».


Summary: COVID-19aren aurkako txertoaren garapena bertan behera utzi du CureVacek. EMAk eten egin du botika etxearen txertoaren ebaluazioa, CureVacek hala eskatuta. Bigarren belaunaldiko beste txerto bat garatzeko lanean buru belarri sartu da botika etxea, GlaxoSmithKline (GSK) konpainiarekin.

CureVac Alemaniako botika etxeak uko egin dio COVID-19aren aurkako bere lehen txertoa garatzeari, eta EMA Sendagaien Europako Agentziak eten egin du txerto horren ebaluazioa. Izan ere, botika etxeak hamar herrialdetan egindako saio klinikoaren ondorioak ez dira izan esperotakoak, txertoak %47ko eraginkortasuna izan duelako. Osakidetzako Biodonostia eta Biocruces Osasun Ikerketa Institutuek ere parte hartu dute saio kliniko horietan.

Alemaniako botika etxeak jakinarazi du bigarren belaunaldiko beste txerto bat ekoizteko lanean ari dela. Zehazki, RNA mezularian oinarritutako txertoa garatzeko lanean ari da GlaxoSmithKline (GSK) Erresuma Batuko konpainiarekin.

Joan den azaroan, Bruselak kontratu bat onartu zuen CureVacekin: koronabirusaren aurkako txertoaren 225 milioi dosi erostea aurreikusi zuen, eta txertoa onartutakoan, beste 180 milioi dosi eskatzeko aukera zabalik utzi zuen. Orain ez dago argi zer gertatuko den erositako dosi horiekin.


Summary: Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, gakoak eta bertan adostutakoak. Igandean beteko dira 10 urte Aieteko konferentziatik. Hortik hiru egunera iragarri zuen ETAk jarduera armatuarekin amaituko zuela. Urteurrenaren harira, sakon landu du gaia BERRIAk, idatziz eta bideoz.

Aste honen hondarrean beteko dira 10 urte Aieteko konferentziatik: euskal gatazkaren mugarri izan zen hitzordu hori, baina bide luze eta malkartsu bat urratu behar izan zen horra iristeko –irakurri: Aietera iristeko bide luzea–. Bost puntu adostu ziren bertan, eta horietako lehena azkar bete zen, ETAren jardun armatuaren amaiera: konferentziatik hiru egunera eman zuen ETAk bukatutzat jarduera armatua, urriaren 20an, prozesu baten ostean. Beste lau puntuak, aldiz, ez dira hitzartu bezala bete –irakurri: Puntu eta segidan, oraingoz–.

Urteurrenaren harira, sakon eta zabal landutako hainbat erreportaje argitaratu ditu BERRIAk Bake Konferentziak utzi eta ekarritakoari buruz. Idatziz ez ezik, ikus-entzunezkoen bitartez ere landu du gaia, eta horren adibide dira Aieteko Bake Konferentzia: 10 urte, 10 gako eta Aieteko Bake Konferentzia: 5 puntuak bideoak. Aieteko Bake Konferentziara iritsi eta amaitu bitarteko hamar gako biltzen ditu lehen ikus-entzunezkoak, urratutako bide hori ilustratzeko hamar mugarrirekin.

1) ETAk orain hamar urte jakinarazi zuen betiko utziko zuela jarduera armatua. Estrategia politiko-militarrarekiko kezkak, hura albo batera uzteko gogoetak eta negoziaziorako formula berriak lehenagotik zetozen ezker abertzalean.

2) 2007ko maiatzean Genevako mahaia hautsi zen. Batasunak eta ETAk ez zuten ikuspegi bera Genevakoaren ostean. Ezker abertzaleak agortutzat jo zuen estrategia eta negoziazio eredua. ETAk 2007-2008 batzarraren ostean borroka armatua segitzea erabaki zuen.

3) Azkeneko elkarrizketa prozesua 2007an apurtu ondoren, Batasunak eta nazioarteko komunitateko kideek ez zuten haria eten; eutsi egin zioten eta horrek gerora fruituak eman zituen.

4) 2009an Bateragune auziko polizia operazioa egin zuen Espainiako Estatuak. Altsasuko Adierazpenean ezker abertzalea politikoak lehen aldiz jaso zuen indarkeriri uko egitea. Zutik Euskal Herria ebazpena plazaratu zuen jarraiki. Estrategia politiko-militarretik politikora pasatzeko, mugarria.

5) ETAk 2010eko irailaren 5ean, agiri baten bidez jakinarazi zuen eraso ekintza armaturik ez egiteko erabakia hartua zuela. Urte bereko otsailean hartu zuen erabakia, Zutik Euskal Herria-ren ondoren, baina isilpean gorde zuen; nazioarteko eragileen esan zien, baina.

6) Nazioarteko hainbat eragile ezagunek Bruselako Adierazpena plazaratu zuten urte berean, 2010ean. Su-eten iraunkor eta benetan egiaztatzeko moduko bat eskatu zioten ETAri. Eskatutakoa beteko balitz, Espainiako Gobernuari behar bezala erantzuteko eskatzen zitzaion.

7) 2011n ETAk nazioarteko komunitateak egiaztatu ahalko zuen su-eten iraunkor eta orokorra eman zuen eta ezker abertzalearen apustua berretsi zuen. Gatazkaren ondorioez aritzeko zeharkako elkarrizketa prozesu bati ekiteko baietza eman zuen ETAk eta Espainiako Gobernuak.

8) Zapaterok 2011ko apirilean jakinarazi zuen bere azken legealdia zuela, eta hauteskundeak lau hilabete aurreratu zituen uztailean: azarora. Ordurako, Aietekoa mamitzen ari zen. Nazioarteko bitartekariek ‘Bide orri erresultantea’ delakoa diseinatzeari ekin zioten ETArekin eta PSOEren gobernuarekin.

9) Lokarrik eta nazioarteko eragileen Aiete jauregiko konferentzia aurkeztu zuten. Urriaren 17an izan zen.

10) Hamar urte pasatu dira. Aieteko Adierazpeneko bost puntuetatik ETAren jardun armatuaren bukaerarena da erabat bete den bakarra.

Bigarren bideoak, berriz, hitzordu garrantzitsu horretan adostutako bost puntu biltzen ditu, eta horietatik zein bete diren xehatzen du.

Aieteko Bake Konferentzia: 5 puntuak

1) ETAri jardun armatuaren behin betiko amaiera iragartzeko adierazpen publikoa egiteko eskaera → Konferentziatik hiru egunera plazaratu zuen ETAk agiria, 2011ko urriaren 20an.

2) Espainiako eta Frantziako gobernuei ETArekin “gatazka armatuaren ondorioez soilik” hitz egiteko deia → Osloko mahaian ziren esertzekoak. Espainiako Gobernua ez zen agertu –2011ko abendutik PSOEren partez, PP– 2013an ETAk iragarri zuen Osloko mahaia desegina zela. Prozesuak beste bide bat hartu zuen: ETA 2017an armagabetu zen eta 2018an desegin. Euskal presoen arloan, bi gobernuek azken hiru urteetan pauso batzuk eman dituzte.

3) Minaren eta biktima guztien aitortza egiteko eta adiskidetzean pauso sakonak emateko deia → Pausoak eman dira. Eragile askok ETArekiko kritikan sakontzeko exijitzen diote ezker abertzaleari. Madrilek ez du deus egin tortura salaketak argitzeko, eta Europak dozena bat aldiz zigortu du Espainia.

4) Eragile ez-bortxatzaileei eta ordezkari politikoei gai politikoez aritzeko eskaera. Herri kontsulta → 2017: Euskal Hirigune Elkargoaren sorrera. 2018: EAEko estatus politiko berriaren oinarriak. Akordioak ez du segidarik izan. Gure Eskuk dinamika handia izan du gizarte zibilean.

5) Aholkuak bideratzeko eta gauzatzen laguntzeko Jarraipen Batzordea eratzeko prestasuna → Aieteko Adierazpenaren egileen batzorde espezifikorik ez den arren, Euskal Herriko bake prozesuak izan du nazioartean laguntzarik ETAk jarduera armatua utzi ostean ere.


Summary: Maputxeen lurraldera militarrak bidali ditu Piñerak, eta salbuespen egoera ezarri du. Wallmapu lurraldean defentsa nazionalerako militar buruak izendatzea jaso du dekretuak.

Sebastian Piñera Txileko presidenteak Wallmapu maputxeen lurraldea militarizatzeko agindu zuen atzo, dekretu bidez, ordena publikoaren izenean, eta salbuespen egoera izendatu du Bio-Bio, Arauco, Malleco eta Cuatin probintzietan, hegoaldean. «Terrorismoa, narkotrafikoa eta krimen antolatua borrokatzeko ezarri dut larrialdiko salbuespen egoera, eta ez dago bideratuta ezein herri edo herritar baketsuren aurka», argudiatu du.

Hamabost egun iraungo du hasieran aginduak, baina beste bi astez luzatu ahal izango du. Hortik aurrera luzatu nahi izanez gero, Kongresuaren onespena beharko du Piñerak. Azaroaren 27an, baina, beste presidente bat aukeratzeko hauteskundeak egingo dituzte Txilen, eta, egun horretatik aurrera, jarduneko presidentea izango da Piñera. Oraintxe, herritarren %80 ditu bere kontra Piñerak.

Txileko Poliziaren arabera, urteko lehen sei hilabeteetan %94 ugaritu dira istiluak eskualde horretan. Jakinarazi du atzo goizaldean bi eliza erre zituztela Tiruan (Santiagotik 700 kilometro hegoaldera). Piñeraren dekretuak maputxeen lurraldean defentsa nazionalerako militar buruak izendatzea aurreikusten du, baina militarrek polizien aginduetara egon beharko dutela dio, eta ez dituztela horiek ordezkatuko, ez eta polizia operazioetan parte hartuko ere. Maputxeen buruek ohartarazi dute erantzun egingo dietela erasoei.

Sektore kontserbadoreek txalotu egin dute agindua, baina oposizioak eta jatorrizko herrien ordezkariek gogor gaitzetsi dute, eta maputxeek eta estatuak duten gatazka nahastea leporatu diote. Egun seinalatua da urriaren 12a Ameriketan, espainiarren konkista abiatu zela gogoratzen delako, eta hainbatek ekarri du gogora maputxeen kontrako erasoa egun horretan hasi izana. Beste batzuek, ordea, salatu dute agindu horren helburua Pandoraren paperen eskandalua estaltzea dela. Hala egin du Daniel Jadue Alderdi Komunistako kideak, beste batzuen artean. Munduko hainbat hedabidek egin duten ikerketa batek azaleratu du Txileko presidenteak Minera Dominga enpresaren salmentan parte hartu zuela bere lehen legegintzaldian, Birjina Uharteetako zerga paradisua baliatuz. Txileko Gobernuak gezurtatu egin du.

Azken urteetan, areagotu egin da Txilen maputxeen kontrako jazarpena, eta, 2019ko erreboltaz geroztik, haien borroka are eta ikusgarriagoa bilakatu da. «Maputxeek ez diete uko egin beren identitateari eta beren eskubideei. Hori ikusi du Txileko herriak, eta 2019ko urriko errebolta hasi zenean bere egin zuen hori. Maputxeen banderak norberaren eskubideen defentsa islatzen du. Herriak bere egin ditu beste borroka batzuk, abandonatuta sentitu denean», adierazi zion Elisa Loncon Biltzar Konstituziogileko presidenteak BERRIAri.


Summary: Powell: «Espainia ez zegoen prest negoziatzeko; hegal bakarrarekin hegan egitea bezala zen». Hasi dira Aieteko Konferentziaren urteurren ekitaldiak. Hiru egunez, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan. Ekitaldien berri luze eta zabal ematen ari da BERRIA, paperean eta sarean, eta zuzenean ikusi ahal izango dira webgunean, euskaraz. «Aieteko espiritua berreskuratzea» da jardunaldien helburua, Foro Sozialaren esanetan. Hitzaldi bat eta mahai inguru bat izan dira gaur, Aieteko Jauregian.

Igandean, urriak 17, hamar urte beteko dira Donostiako Aieteko jauregian Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutenetik, eta, urteurren «borobila» baliatuta, jardunaldiak antolatu dituzte Donostian eta Baionan. Gaur, Aieteko jauregian; etzi, Kursaal jauregian; eta larunbatean, Baionako Henri Grenet auditoriumean. Foro Sozial Iraunkorrak, Conciliation Resources erakundeak, Berghof fundazioak eta Bake Bideak elkarlanean antolatu dituzte ekitaldiak, eta Euskal Herriko alderdi eta sindikatu ia guziek parte hartuko dute. «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat, Foro Sozialaren hitzetan; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».

Ekin diote bideari: Bakerako erronkak COVID-19aren osteko egoeran izenburuko hitzaldia hasi dute 16:00etan. «Bake prozesuetan metatutako esperientzia oparotik eta gaur egun NBEn daukan goi mailako arduratik abiatuta, osasun krisiaren eragina eta COVID-19aren osteko erronkak eta aukerak aztertuko ditu», antolatzaileen hitzetan. Zehazki, Martin Griffith NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordearen eta Larrialdi Laguntzako koordinatzailearen hitzartzeekin abiatu dute tartea.

Hitzaldiaren segidan, Bake prozesuen garapena azken hamar urteetan mahai ingurua egin dute Aieteko jauregian. Hauek aritu dira hizketan: Jonathan Powell, bitartekaritzan eta gatazken konponketan aritzen den Inter-Mediate zentroaren sortzaile eta zuzendaria, eta Tony Blair lehen ministro britainiarraren kabineteko buru ohia; Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Concentric Alliance gatazka konponketarako erakundearen sortzaile eta zuzendaria; Teresa Witfield, ETAren amaiera landu duen nazioarteko aditua; eta Sergio Jaramillo, Caro Bakearen Europako Institutuko goi aholkularia. John Carlin kazetariak egin ditu moderatzaile zereginak. Nor beretik, sakonki aztertu dituzte Aieteko Konferentziaren aurreko eta ondoko prozesua.

Batik bat, lorpenak eta trabak izan dituzte hizpide nazioarteko adituek. Besteak beste, Jonathan Powellek nabarmendu du Aieteko Konferentziak berebiziko garrantzia izan zuela, eta egiazkoa izan zela han gertatutakoa. «Esaten dutenek Aieteko Konferentzia soilik antzezpena izan zela, ez daude zuzen». Halaber, gogora ekarri ditu agintariek jarritako oztopoak ere: «2011n aldaketa egon zen Espainiako Gobernuan, eta ez zegoen prest negoziatzeko. Hegal batekin hegan egitea bezala zen. Prozesua luzatu egin zen. Benetako arriskua egon zen». Hain zuzen, Espainiak ezarritako trabei erreparatu die Brian Currinek ere. Esan duenez, Espainiako Gobernuak (PP) «bere esku zen guztia» egin zuen haren lana eragozteko. Halaber, eskerrak emateko hitzak ere izan ditu Currinek: «Eskertuta nago Euskal Herriari, beti ongietorria egin didalako eta babes osoa eman didalako. Bestela, lan hura utzi egingo nukeen».

Hitzaldi sorta oparoa eskainiko dute datozen egunotan. Aiete hamar urte. Irakaspenak eta erronkak izenburua eman diote. Hain justu, 2011ko konferentziak utzitako ondarea eta aitzinera begirakoak aztertuko dituzte hiru eguneko mintzaldietan. Lau erakunde antolatzaileen artean adierazpen bat onartu dute, jardunaldiei eman nahi dieten zentzua esplikatzeko. «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko».

«Goi mailako protagonistek» parte hartuko dute solasaldietan. Gaur arituko diren hizlariak ez ezik, jardunaldietan arituko dira, besteak beste, Andy Carl, Veronique Dudouet, eta Caroline Guibet Lafaye ere, guztiak ere nazioarteko gatazketan aditu eta arituak. Horien ondoan arituko dira Euskal Herriko eragile eta hautetsi andana, haien ikuspegia emateko eta ekarpenak egiteko.

Ondoko egunetarako ere egitarau zabala prestatu dute antolatzaileek. Hitzaldiak luze eta zabal jorratuko ditu BERRIAk, papereko eta Interneteko edizioen bidez.


Summary: Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeei arta emateko Barnahus eredua ezartzen hasiko da Jaurlaritza. Islandian jaiotako proiektu bat da, biktimei arta osoa ematea bilatzen duena; Artolazabalek esan du proiektu pilotu batean jarriko dutela martxan

Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeei arta «osoa» emate aldera, Barnahus ereduan oinarritako proiektu pilotu bat jarriko du martxan Eusko Jaurlaritzak. Gaur goizean jakinarazi du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek, Haurren eta Nerabeen Artarako Batzorde Iraunkorraren bileran. Islandian jarri zuten lehen aldiz martxan lan egiteko eredu hori, eta Europako hainbat tokitan ezarrita dago egun. Jaurlaritzak martxan jarriko du Save The Children erakundearen bidez.

«Hilabete baten buruan egingo dugu aurrera urratsa», iragarri du sailburuak. Ez du, hala ere, eredua non eta nola ezartzen hasiko adierazi. Aditzera eman dutenez, azaroaren 12an egingo dute hori, egitasmoaren gaineko azalpenak emate aldera egingo duten agerraldi batean, eta Euskal Herrian izango da ereduaren martxan jarri zuen aditua ere, Bragi Gudbrandsson.

Kezka iturri handia da sexu abusuak pairatzen dituzten haur eta nerabeek justizia sistemaren partetik jasotzen duten tratua, askotan bide oso nekosoa jarraitu behar izaten baitute beren kasua kontatzeko. Hain justu, prozesu horiek samurtzea bilatzen du Barnahus ereduak. Biktimek propio haientzat atondutako toki bat izatea da helburua, era izaten dezaten lekukotasuna emateko eta arta jasotzeko polizia-etxeetatik eta ospitaleetatik igaro gabe.

Lanerako eredu hori Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arta sistemara egokitu ahal izateko, hilabete askotan arloko eragileekin bilera ugari egin dituztela nabarmendu Save The Childreneko ordezkari Charo Arranzek, «ikerketa sakona» egin dutela, eta hori aintzat hartuta ezarriko dutela orain sistema.


Summary: Aurrekontuak negoziatzeko «esparru iraunkorra» eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari. Maddalen Iriarteren arabera, negoziatzeko orain arteko eskemak «ez du balio»

Hasi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aurrekontuak negoziatzeko prozesua, eta, horren aurrean, EH Bilduk bere jarrera argitu nahi izan du. Maddalen Iriarte bozeramaileak esan duenez, beharrezkoa da «negoziatzeko esparru iraunkorra» sortzea, «dena erabakita utzi baino lehenago», eta eskaera hori egin dio Jaurlaritzari.

Iriarteren arabera, osasun larrialditik atera osteko abagunea «oso garrantzitsua» da: «Orain hartzen diren eta ez diren erabakiek hamarkada oso bat baldintzatuko dute». Horretarako «ariketa partekatu bat» eta «akordio politikoak josteko esparru bat» behar dira, baina, Iriarteren ustez, Jaurlaritzaren jokamoldea kontrakoa da eta «eskema zaharkitu bati» jarraitzen dio.

«Ezer ez da mugitzen beraiek aurrekontu proiektua aurkeztu arte», azaldu du Iriartek; «eta gero, euren aurrekontua, euren politikak partekatu eta ukitu gabe, milioi batzuk gordetzen dituzte alderdiren batekin milioi horiek zertan erabili negoziatzeko, eta taldeok hori onartu baino e3z dugula dirudi».

Jokamolde hori Nafarroako eta Espainiako gobernuek darabiltenari kontrajarri dio Iriartek: «Nafarroan maiztasunez biltzen ari dira 2021 urteko aurrekontuen jarraipena egin eta datorrenaren oinarriak aztertzeko, eta gaur bertan hasiko dira negoziazioari ekiteko bilerak, eta Madrilen asteak dira elkarrizketak hasi zirela». Iriartek gogorarazi du EAJ ere elkarrizketetan ari dela Espainiako Gobernuarekin, eta publikoki «aurrekontuetatik kanpo dauden hainbat gai» proposatu dituela negoziaziorako. «Kontraesankorra da Madrilen negoziazio eskema hori erabiltzea eta gero hemen oposizioari ateak itxi eta eztabaidari mugak jartzea».

EH Bilduren ustez, «berandu» dabil Jaurlaritza, baina, hala ere, berretsi du «oposizioarekin, eta batez ere bigarren indar politikoarekin» negoziazio esparru hori irekitzeko eskaera.

Prozesu horretan hitzartu beharreko zenbait gai ere proposatu ditu EH Bilduk: Europako diru funtsak, fiskalitatea, zerbitzu publikoak indartzea, zaintza, klima aldaketa, eredu sozioekonomikoa eraldatzeko politikak eta abar, «baita gure erabakitzeko gaitasun eta eskubidea ere».

Nafarroan, prozesua abian

Nafarroan gaur bertan hasiko da aurrekontuen inguruko negoziazio prozesua. Arratsaldean, Nafarroako Gobernua biltzekoa da Navarra Suma koalizioarekin, eta ostean EH Bilduko ordezkariekin egingo du bilera.

Navarra Suma-ko Javier Esparzak gogorarazi du gutuna bidali ziola Nafarroako presidente Maria Txibiteri, eta han azaldu ziola zeintzuk ziren koalizioaren baldintzak aurrekontuak onartu ahal izateko: «Gu oso argiak izan gara, eta ikusiko dugu orain presidenteak zer duen esateko». EH Bilduko Adolfo Araizek, berriz, esan du «marra gorririk» ez dutela, eta haien jarrera «negoziazioari eta akordioak lortzeari irekia» izango dela.


Summary: EHGAMek hausnarketa ziklo bat egingo du, aro berri bat hasteko. Zikloak hiru helburu nagusi izango ditu: mahai gainean jartzea Euskal Herriko «sexu askapen mugimenduaren beharrei oso lotuta dauden gaiak»; EHGAMen ekintza politikoarekin bat egiteko deia egitea «pertsona eta subjektibitate disidente sexu-generiko guztiei»; eta EHGAMen ibilbide berria birpentsatzea.

EHGAM sexu askapenerako erakundeak «puntu eta koma bat» jarri asmo du bere ibilbidean. «EHGAM berrirudikatzen, birpentsatzen, birformulatzen, berrarmatzen, berreratzen eta berramesten laguntzeko», KOSA —Koronabirus Osteko Sexu Askapena— hausnarketa saioa egingo dute urriaren 27tik azaroaren 6ra. Izen ematea datorren astean zabalduko dute, EHGAMen webgunean.

KOSAk hiru helburu nagusi izango ditu, ohar bidez azaldu dutenez: mahai gainean jartzea «Euskal Herriko sexu askapen mugimenduaren beharrei oso lotuta dauden gaiak»; EHGAMen ekintza politikoarekin bat egiteko deia egitea «pertsona eta subjektibitate disidente sexu-generiko guztiei» —egun antolatuta nahiz antolatu gabe daudenei—; eta EHGAMen ibilbide berria birpentsatzea. «EHGAMek puntu eta koma bat idazten du gaur bere historian, eta ziklo berri bat irekitzen du. Aro berri honetan, gure ekintza politikoak gure aurrekoen printzipio emantzipatzaile eta eraldatzaile berdinei heldu nahi die», nabarmendu dute.

Hausnarketa zikloaren egitaraua ere zehaztu dute: urriaren 27an eta 30ean eta azaroaren 4an saioak egingo dituzte Arrasaten, Hernanin (Gipuzkoa) eta Izarran (Arbaba). Ondoren, azaroaren 6an, Bilbon elkartuko dira, hausnarketa zikloa amaitzeko. Hainbat mahai inguru antolatu dituzte egun horretarako: 10:00etan, Genero disidentziak deiturikoa; 12:00etan, Kultura ez heteroarautua, eta, 15:30ean, LGBT+ euskaraz eta euskaratik: gure borroketan euskarak duen lekuaz eztabaida saioa. Azkenik «EHGAM berramesteko unea»izango dute, 17:30ean hasita.


Summary: Euskal erakundeek «irmoki» gaitzetsi dute atzoko hilketa matxista. Elkarretaratzea egin dute gaur, 12:00etan, Gasteizko Plaza Berrian. Besteak beste, Gasteizko Udalak, Arartekoak eta Gipuzkoako PSE-EEk arbuiatu dute hilketa. Gasteizko Mercedes enpresan ekoizpena hogei minutuz geldituko dute bihar, hilketa gaitzesteko.

Elkarretaratzea egin dute Gasteizko Plaza Berrian, 12:00etan, atzoko hilketa matxista gaitzesteko, Gasteiz: eraso matxisten aurka lelopean; gizon batek neska laguna hil zuen Gasteizko Sansomendi auzoko etxebizitza batean, eta bere buruaz beste egin zuen jarraian.

Emakundek eta Gasteizko Udalak deitu dute elkarretaratzera, eta bertan izan dira, besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea, eta Arabako erakundeetako ordezkariak. Artolazabalek «babesa» adierazi die biktimaren familiari eta gertukoei, eta gogorarazi du «egiturazko indarkeria baten aurrean gaudela». Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriaren aurrean «jarrera aktiboa» izateko deia egin dio gizarte osoari, eta azaldu du «ahalik eta lasterren» onartu behar dela Euskadiko Berdintasun Legea.

Gasteizko Udaleko bozeramaileen batzordea bildu da gaur goizean, besteak beste, atzo gertatutako hilketa salatzeko adierazpen bat kaleratzeko. Udalak «irmoki» gaitzetsi du hilketa matxista, eta «babesa eta hurbiltasuna» adierazi die biktimaren gertukoei. Udalak adierazi du lanean jarraituko duela «indarkeria matxistarik gabeko bizitzak bermatzeko».

Bozeramaileen batzordean kaleratu duten adierazpen instituzionalean nabarmendu dute indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa larria» eta «lehen mailako gizarte arazo» bat dela. Gaineratu dute ez dela «ekintza bakan bat», baizik eta «gure gizartea egituratzen duten jokabide esplizitu, mezu normalizatu eta sinbolikoen sare bat».

Gipuzkoako PSE-EEk ere «erabat gaitzetsi eta arbuiatu» du «krimen matxista», eta adierazi du «izugarrikeria hori gelditzeko» lanean jarraituko dutela. Susana Garcia Chueca Gipuzkoako PSE-EEko Gizarte Politikako eta Berdintasuneko idazkariaren arabera, «albiste ona» da Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak iragarri izana genero indarkeriari buruzko Europako lege bat bultzatzeko borondatea.

Arartekoak ere bere «arbuioa, erabateko gaitzespena eta samina» adierazi ditu «krimen lazgarri» horrengatik, eta herritarrei eta agintari publikoei deia egin die Gasteizen egin duten elkarretaratzean eta «gaitzespen ekintzak antolatzen diren Euskadiko beste toki guztietan» parte hartzeko.

Gasteizko Mercedes enpresan ere egingo dituzte hilketa gaitzesteko ekintzak; izan ere, biktima enpresa horretako langilea zen. Jakinarazi dutenez, elkarretaratzera deitu dute bihar eguerdirako, fabrikako hiru sarreretan, Eraso sexistarik ez! lelopean, eta ekoizpena hogei minutuz geldituko dute. Gaur, gainera, txanda bakoitza amaitzean minutu bateko isilunea egiteko deia egin dute.

Emilio Titos Mercedeseko zuzendari nagusiak eta Igor Guevara enpresa batzordeko presidenteak ohar bidez gaitzetsi dute «hilketa matxista», eta langile guztien izenean «elkartasuna eta babesa» adierazi diete senideei, gertukoei eta lankideei. Zuzendaritzak eta batzordeak, gainera, «gaitz sozial honekin amaitzeko beharrezko baliabideak» jartzeko «konpromisoa» azaldu dute.