Summary: Inbestiduraren truke, Sanchezi «erreferendumaren alde» lan egiteko eskatzea babestu du Kataluniako Parlamentuak. PSCk gaitzetsi egin du bi alderdi independentisten baldintza hori, eta hauteskundeak berriz egiteko arriskuaz ohartarazi du.

Kataluniako Parlamentuak alderdi independentistei eskatu die, Madrilen Pedro Sanchez presidente izateko botoen truke, eska diezaiotela «erreferendumaren alde» lan egiteko. Politika orokorreko saioa egin du gaur parlamentuak, eta ebazpen batean onartu dute eskaera. Balio sinbolikoa izango du, baina adierazgarria da Kataluniako bi alderdi independentista nagusiak ados jarri izana. ERCren eta Juntsen aldeko botoak jaso ditu ebazpenak (64), eta PSC, PP eta Voxen kontrakoak (54). CUP abstenitu egin da, eta Ciutadansek ez du bozkatu puntu hori tramiterako onartu dutelako protestan.

Ebazpena ERCk eta Juntsek adostu zuten, eta, Nuñez Feijooren inbestidura saioaren porrotaren ostean, parlamentuaren babes hori jaso dute Madrilen euren babesa negoziatzeko. Aurreko asteazkenean Kataluniako Parlamentuan ika-mikan aritu ostean adostu dute bi indar independentistek zer baldintza jarriko dizkioten Sanchezi: amnistia lege bat egitea, eta autodeterminazio erreferendum bat egin ahal izateko «baldintzak eraginkorrak» bermatzearen alde lan egitea.

Kataluniako Generalitateari ere eskatu diote «egin beharrekoak egiteko» erreferendum bat izan dadin. «2017ko Urriaren Leheneko mandatua estatuarekin adostutako erreferendum batek ordezkatuko luke», dio ebazpenak.

PSC: hauteskundeak berriz egin litezke

Salvador Illa PSCko buruak txarretsi egin du JxCk eta ERCk jarritako baldintza. Hark adierazi duenez, «gizartea banatzea» ez da bidea, eta iragarri du Kataluniako independentistek autodeterminazioaren baldintza mahai gainean jartzen badute hauteskundeak berriz egin litezkeela: «Ez da desiragarriena, ez da ez Kataluniak, ez Espainiak behar dutena, baina errealitatea den modukoa da».

Ikusi gehiago: Feijooren lehen porrotaren ondoren, Sanchezen inbestidurari begira jarri dira alderdiak

CUP abstenitu egin da bozketan, eta beste ebazpen batean eskatu du izan daitezela Kataluniako erakundeak eta herritarren mobilizazioa «berme bakarrak» 2017ko erreferendumak ekarri zuen hausturan aurrera egiteko. Ebazpen horrek ere parlamentuaren babesa jaso du. Beste mozio batean, CUPek eskatu du Espainiako erakundeekin «ez kooperatzeko», harik eta hark autodeterminazio eskubidea aitortu arte. Desobedientziarako dei hori, baina, ez da aurrera atera, ERC abstenitu egin delako; soilik CUPek eta Juntsek bozkatu dute alde.

Amnistiaren alde, gehiengo handi bat

Hiru alderdi independentistek bat egin dute Kataluniako prozesuan parte hartzeagatik auzipetuta daudenentzat amnistia eskatzeko aurkeztu duten ebazpena aurrera ateratzeko. En Comu Podem taldeak ere bozkatu du horren alde. 80 diputatu izan dira guztira. Kontra bozkatu dute PSCk, Voxek eta PPk (47 boto); Ciutadans abstenitu egin da hor ere.

Amnistiaren aldeko ebazpenean, ERCk, CUPek eta Juntsek eskatu dute 2020an erregistratu zuten amnistiarako lege proposamena oinarri izan dadila lege berrirako. «Gatazka sozial eta politikoaren testuinguruan, eskubideen eta askatasunen defentsaren auzian arrazoi politikoengatik auzipetutako pertsona guztiak» amnistiatzeko eskatu dute gaur.

Amnistiaren aurka Ciutadansek, Voxek eta PPk aurkeztu dituzten ebazpenak atzera bota dituzte.


Zor publikoaren zama arinduz doa

Summary: Zor publikoaren zama arinduz doa. Eusko Jaurlaritzak BPGaren %13 zor du, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, %13,3

Kopuru osoetan egonkor, baina proportzionalean, beherantz. Horrela azal daiteke zer gertatzen ari den Hego Euskal Herriko erakundeen zor publikoaren bilakaerarekin.

Hau da, milioi eurotan neurtuta ez da orain ere aldaketa handirik izan, 15.000 milioi euroren bueltan baitago, baina ekonomia hazten ari denez, haren zama txikiagoa da. Garrantzitsua da jaitsiera, zor bonuen eta maileguen interesak handitzen ari diren garai batean.

Espainiako Bankuak gaur eman du 2023ko bigarren hiruhilekoaren amaieran bere eraginpeko administrazio publikoek zuten zorraren berri. Dioenez, Eusko Jaurlaritzak 10.916 milioi euro zor zituen ekainean. Jaitsiera nahiko handia dago martxo amaierako datuarekin konparatuta (-512 milioi), baina igoera apala 2022aren bukaerarekin alderatuz gero.

Baina zorra neurtzeko modurik adierazgarriena barne produktu gordinean duen pisua da, eta horretan joera argi eta garbi beheranzkoa da Jaurlaritzaren kasuan: BPGaren %14,9 zen, eta azken urtean %13ra jaitsi da. Urrunago geratzen da Espainiako Bankuak duen serieko urterik txarrena, 2020a, orduan %16,2ra heldu baitzen.

Beste hainbeste esan daiteke Nafarroako datuei buruz. Espainiako Bankuak 3.175 milioi euroko zorra duela dio. 73 milioi handitu da azken hiruhilekoan, 17 milioi besterik ez urtea hasi denetik, baina duela urtebetekoaren azpitik dago (-107 milioi). Nafarroako BPGa %2 handitu da azken urtean, eta, hortaz, zor publikoaren zama %15,1etik %13,3ra jaitsi da. Nafarroaren zor publikoak ere 2020an jo zuen goia, pandemiaren ondorioz, %19,1eraino heldu baitzen.

Jaurlaritzaren bonuak, eta Nafarroaren maileguak

Baina bada desberdintasun bat Hegoaldeko bi administrazio nagusien zorraren artean: Eusko Jaurlaritzak zor merkatuekin ditu zorraren bi heren, eta heren bat bankuekin. Ia-ia kontrakoa da Nafarroak: %62,7 bankuei zor die, eta %37,3 bere bonuak erosi dituzten inbertitzaileei.

Bankuak dira foru aldundien zor ia guztiaren hartzekodunak ere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru erakundeek 3.394 milioi euroko zorra zuten ekainaren amaieran, hiru hilabete lehenago baino 310 milioi gehiago, baina duela urtebete baino 137 milioi gutxiago.


Summary: «Dirua da nagusitu, eta iduri luke gero eta gehiago onartua dela hori». Olivier Bibens, Martin Lemaire eta Jeanine Beirie Senpereko Olha etxaldeko mobilizazioetako kideak dira. Irakaspenak atera dituzte etxaldearen salmenta espekulatiboaren salatzeko okupaziotik eta ekintzetatik.

Ekain hondarretik, bi hilabetez, Senpereko Olha etxaldea okupatu zuten Lurzaindiak, ELBek, Ostiak eta espekulazioaren kontrako Senpertarren kolektiboak, Donibane Lohizuneko Telleria familiak 1,3 milioi euroan erostea salatzeko. Saferrek 650.000 euroan estimatuak zituen etxettoa eta 50 hektarea lurrak. Telleriaren Adam saltegiaren aitzinean ekintzak eginik, agorril bukaeran utzi zuten okupazioa, Baiona eta Donibane Lohizuneko bideak oztopatuz. Senpereko taldeko Olivier Bibensek (Heleta, 1978), Lurzaindiko Martin Lemairek (Les Lilas, Frantzia, 1988) eta Ostiako Jeanine Beiriek (Kanbo, 1953) parte hartu dute okupazioan eta mobilizazioetan.

Senpereko okupazioa beharrezkoa zen? Eta zer ekarri du?

OLIVIER BIBENS: Bai, beharrezkoa zen, eta beharrezkoa da. Erakusten du prest garela halako salmenta bat geldiarazteko; bertzeei erakusten die prest garela sartzeko holako okupazio batean.

JEANINE BEIRIE: Alde negatibo bakarra ikusten diot: salmenta egin dela. Erran nahi du dirua baldin baduzu eskubide guztiak badituzula; herriaren kontra, jendearen kontra, laborarien kontra joaten ahal zarela. Pentsa daiteke saltzaileak eta erosleak ez dutela erantzukizunik. Dirua da nagusitu, nagusitzen, eta iduri luke gero eta gehiago onartua dela hori. Ez dugu lortu salmenta geldiaraztea, baina ahalkea ez da gure aldean; ez gara gu lotsatuak. Lotsa besteek dute: saltzaileak, eta, bereziki, erosleak.

Zer ondorio atera duzue?

BIBENS: Bilana zein den? Pixka bat Arbonan bezala: uzten gaituzte sartzen. Eta itxoiten dute gu aspertzea. Egoera usteltzera utzi eta gure kabuz partitzea itxoiten dute. Okupazioak hor du muga. Nahiz eta delitua izan, uzten gaituzte barnean egoten.

BEIRIE: Gero, salmenta egin da, baina herriak ez du dena galdu. Bi hilabetez jendea bildu dugu. Batzuetan, jende asko. Etxea ez da sekula hutsik egon. Etxaldetik ere atera gara informatzeko. 13.000 eskuorri banatu ditugu; ez da gaizki. Sentitu dugu jendea hasten zela kontzientzia hartzen, eta azkartzen ari da; ez bakarrik gazteen artean. Belaunaldi guziak hunkiak dira, eta ikusten dute dirudunek Euskal Herrian diruarekin dena erosten ahalko dutela, hemengo jendeak ez duela etxerik erosten edo alokatzen ahal.

Gora diren prezioengatik?

BEIRIE: Eta klima aldaketak leku guzietan duen eragina ikusiz. Janari larrialdia ere gero eta gehiago kontuan hartu beharko dugu. Uste dut bi hilabete horietan gauza horiek landu ditugula jendeekin mintzatuz.

MARTIN LEMAIRE: Senperekoarekin ontsa dena da laborariak pixka bat gibelago egon direla eta utzi dutela jendeei toki gehiago.

BEIRIE: Bai, baina ez zen beharbada egokiena. Batzuetan, Ostiakoak sentitu gara doi bat utziak.

BIBENS: Ene iduriko, gaia laborarien gain utzi dugu, laborantza zelako.

LEMAIRE: Pertsonalki, Arbonarekin desberdintasun handi bat sentitu dut: Arbonan baziren lur biziki ederrak lantzeko. Senperen oihana zen nagusi, eta ziren lurrak etxetik urrun ziren; ez zen argi laborantzako zer balio zuen. Laborariek kostaldeko etxe arazo gisa ikusi dute hori.

Senpereko kolektiboa eta Ostia dira egon nagusiki, beraz?

LEMAIRE: Gazte eskasa sentitu dut, bilkuretako jendeen adina ikusita.

BEIRIE: Ene belaunaldiko betiko militanteak baziren zuen belaunaldikoak baino gehiago.

BIBENS: Hori segur.

Erran da eroslea bertakoa izateak jende franko uzkurtu dituela.

BEIRIE: Erosleak ezagunak dira Donibane Lohizunen: hori izan da konplikatua.

BIBENS: Tokiko euskal munduko jende anitz, ikastolaren hurbilekoak, ez ditugu ikusi.

BEIRIE: Donibane Lohizuneko militante anitz ez ditugu ikusi. Ez berdeak, ez abertzaleak —ezkerreko edo eskuineko—. Politikariak Arbonarat joan ziren; hor, ez dira agertu.

BIBENS: Politikariek ez dute etorri nahi, bai baitakite bestela guk dugula egutegia eta tempoa inposatzen. Nahi lukete atxiki erritmoaren jabetza. Okupazioarekin ez dute nahi gure gibeletik ibili.

BEIRIE: Elkargoan kostaldekoak dira manatzaileak. Eta ez dira langile xume batzuk.

BIBENS: [Jean-Rene] Etxegarai erdian da, inguruan edo Errepublikanoak edo abertzaleak dituela. Abertzaleek erraten dute: “Edo ni edo Errepublikanoak”; eta Errepublikanoek: “Edo ni, edo abertzaleak”. Hortik du itsasontzia atxikitzen. Noiz arte?

Preseski, zergatik Etxegarai ez da sartu auzi horretan, Arbonakoan sartu bazen?

BIBENS: Lurralde hauteskundeak ziren orduan; eta Arbonan [erosleak] kanpotarrak ziren. Errazago zitzaion kontra izatea. [Isabelle] Pargade ere presentatu zen lurralde bozetan, eta Etxegarairen hurbileko [Joseba] Erremundegi ere hor zen. Ez zen Senaturako bozen ber pisua, beharbada. Eta Arbonan politikariak sartu zirelarik dantzan, errazago izan zen.

BEIRIE: Baina espekulazioa da katastrofikoa! Badakigu etxe bat edo etxalde bat milioi batean, bian edo hiruan saltzen delarik prezio guziak gora joaten direla. Norentzat izanen da gure herria laster? Dirudunentzat bakarrik? Lur eta etxe guziak salduak izanen direlarik, izanen direa oraino manifak autodeterminazioa edo independentzia aldarrikatzeko?

Jendea usatzen ari da?

BEIRIE: Bi urtez prezioak gora joan dira, eta orain milioi batentzat ez zara mugitzen. Etxe arrunt bat milioi bat kosta da, orain. Kanbon ikusten dut apartamentuak zenbatean saltzen diren: 300.000 euroan baduzu sukalde bat, gela bat eta komunak, hirugarren estaian, igogailurik gabe. Jendea usatu da, bai.

BIBENS: Entzun dugu: “Hola da! Prezioak holakoak dira”. “Eta, oraino, merkea da, zeren eta badira bi hektarea pentze, bi hektarea laku eta oihana”. Milioi bat eta erdi hainbeste lurrekin onargarriagoa da, omen. Lurrak diru balio bat du, orain. Baina, laborariarendako, lurra laneko tresna da.

BEIRIE: Eta Arbonari konparatuz, uste dut parean ditugunek asko ikasi dutela handik.

Saltzaile, erosle eta notarioek diozu?

BEIRIE: Erantzukizuna saltzaileak du —erosleak ere bai, bistan da—, eta notarioak joko horretan sartuak dira; haiek ere, diruarentzat.

Salatu duzue balizko laborantza egitasmo batekin beztitu zuela erosleak Olhako tratua?

BEIRIE: Badakigu Telleria familiak [Adam saltegiko jabeak] ez duela laborantza proiekturik. Zeren eta Donibane Lohizunen badira proiektu batzuk: itsas hegia gibelka ari da.

BIBENS: Pentze horiek erosiz [Olhakoak], eta itsas hegiko etxeak arriskuan izanez, sortzen du etxerik gabeko gune bat, Ahetzeri datxekiola; beraz, gune hori eraikigarri bilakatzen ahalko da hamar urte barne. Eta Akotzeko ekonomia eremua ere mugituko litzateke gune horretara.

BEIRIE: Beraz, egun batez milioi hori errekuperatuko du, segur. Espero dut aski luzaz biziko naizela ikusteko. Min egiten didana da nola jendea ez den konturatzen holako gauzak ez direla gehiago onargarriak.

Senpereko espekulazioaren kontrako taldea indartu da?

BIBENS: Lehenagotik hasiak ginen. Izan zen Ibarrune auzoko etxe salmenta baten salaketa. Olharekin berpiztu da taldea, eta espero dugu berriz abiatuko garela.

Jendea usatu dela diozue. Nola ikusten duzue segida?

BEIRIE: Nahi eta nahi ez mugimendua segitu beharko dugu. Olharekin ikasi dugu guk ere gure ekintzak azkartu behar genituela. Parean ditugunak biziki determinatuak dira: dirua, legea, dena beren alde dute, iduriz. Baina guk nahi dugu gure lurra salbatu. Ondoko hilabeteetan, gure determinazioa erakutsi beharko dugu, gure ekintzak azkartuz. Prest direnek atorra busti beharko dute. Sentitzen dugu jendea hurbiltzen. Pentsatzen dut kopurua handituko dela, gazteak ere borroka horretan sartuko direla. Ez dugu beste hauturik

BIBENS: Zailtasun handiz ari gara doi-doia hizkuntza atxikitzen. Orain, lurralderik gabeko euskal populua izateko baldin bada…

LEMAIRE: Duela bi aste, ELB Gaztek artikulu bat idatzi du Laborari-n pixka bat gure kontra. Gure azken ekintza ez dute ulertzen; diotenez, ez da deus atera ez Arbonatik, ez Senperetik; ez dugula deus irabazi. Haiek prest direla egiazko borroka azkarragoan sartzeko, eta borrokan sartzen badira, irabazteko izanen dela.

Laborantza arloaz harago, funtsezkoena ez ote da herritar talde guziek bat egitea?

BEIRIE: Egia da beti dugula iduripena laborarien eremuan sartzen garela.

BIBENS: Espekulazioarekin, laborariak, ikastola munduko jendeak, marinelak… denak Euskal Herrian bizi gara, eta badugu lokari hori: denak herri berean bizi gara, eta denen arazoa izan behar litzateke. Euskaltzale guziek behar genuke batu.

LEMAIRE: Segur da urrunago joan behar dugula eta erradikalago izan. Confederation Paysanne sindikatuak, bere garaian, sortu zuen Faucheurs Volontaires [Epaile Boluntarioak]. Legez ahal bezain urrun joanak ziren [transgenikoen aurka], blokeo bat ikusi zuten, eta beste zerbait sortu zuten, ondoan. Nahi zuena sartzen ahal zen, eta ibili zen.

BIBENS: Dena den, sindikatuak momentu batez kokatuak dira legezkotasunarekin. Gizarte zibila da hori leherrarazten ahal duena.

LEMAIRE: Lurzaindia ezin da urrunago joan. Beharrezko tresna da, eta, orduan, ezin da urrunegi joan, sos publikoak eta funtzionamendua galduko bailituzke. Eta Lurzaindia ezin da desagertu; anitz galduko genuke.

BIBENS: Gizarte zibilak politikariak mugiarazi behar ditu. Etxegarai bati galdegin behar zaio nola izan daitekeen Euskal Herriko Laborantza Ganberaren abokatua egun batez eta Aldayrena beste egun batez. Zango zabaltze handia egiten du, beti.

LEMAIRE: Falta da tresna bat etxebizitza eta lur eraikigarrien salmentetan: notifikazioak. Laborantzan bada. Edozein laborantza lur saldua bada, badakigu, notarioa behartua baita jakinaraztera. Informazioa gerla da. Informazioa bildu behar da. Aipatu izan dugu barrandari lana egitea bakoitzak bere herrian, afera bat atera orduko zerbait egiteko.

BEIRIE: Laborari gazteekin biltzeak balio luke.


Summary: Emilia Malaga izango da LHK-ko presidentea. Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearen burua zen orain arte, eta aurretik UGT sindikatuan ibilbide luzea eginikoa da. Tomas Arrieta ordezkatuko du.

Emilia Malaga izango da Lan Harremanen Kontseiluko (LHK) presidentea. Tomas Arrieta aurreko presidenteak erretiroa hartu du, eta Malagak hartuko du haren kargua hurrengo lau urteetan. Malaga Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearen burua izan da 2015az geroztik, eta aurretik ibilbide luzea eginikoa da UGT sindikatuan. UGTko berdintasun arloko arduraduna izandakoa da, eta nazioarteko batzordeko kidea.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lan gatazka pribatuak kudeatzeko ardura duen organo horren burua izango da Malaga (Portugalete, Bizkaia, 1971), eta, era berean, erakundea zuzenduko duen lehen emakumea. Zuzenbidean lizentziatua, profil sindikala erantsiko dio karguari. Azken urteetan LHKren jardunak oihartzun handia izan du, bertan konpondu baitira, besteak beste, Bizkaiko zahar etxeen gatazka eta itunpeko eskoletakoa.

Presidente berriak une gozo batean hartuko du kargua, LHKren azken txostenaren arabera urtea hasi zenetik 283 lan hitzarmen berritu baitira, eta 175.282 langilek jaso dute itun berritu batek ematen duen babesa. Horri esker, bikoiztu egin da lan hitzarmen berritua duten langileen kopurua: 345.107 ziren abuztuaren amaieran, itunpeko beharginen %56,8.

Arrietaren ordezkoa aurkitzea ez da erraza izan. Aurreko presidenteak 2008tik zeraman karguan, eta hainbatetan saiatu zen uzten, baina ez zen beste hautagairik egon. Bere ibilbidearen errepasoa egin zuen ekainean BERRIAri emaniko elkarrizketan.


Summary: «Loiutik AEBetara aire bide zuzena izateko itxaropena ez dut galtzen». Markak hautsita ospatu du 75. urteurrena Bilboko aireportuak. Bilbao Air arduratzen da Loiu beste aireportu batzuekin lotuko duten bide berriak lortzeaz. Bizkaiko enpresen beharrak asetzen ahalegintzen direla esan du Ines Zalbide zuzendariak.

1948ko irailaren 19an aireratu zen lehen hegazkina Bilboko aireportutik. Egun hartan inauguratu zen Sondikako terminala; 2000. urtean hartu zion lekukoa Loiukoak. «Abiadura handiko trena iristen ez den bitartean, Bilboko aireportua ezinbestekoa da, portua den legez. 75 urte hauetan aireportua hor izan ez bagenu, Bizkaiko ekonomia bestelakoa izango zen», esan du Bilbao Air-eko zuzendari Ines Zalbidek (Bilbo, 1967). Bilboko Merkataritza Ganberak eta erakunde publikoek elkarlanean eratutako erakundea da Bilbao Air, aireportua sustatzeko eta indartzeko.


Bertze aldekoak altxarazteko

Summary: Bertze aldekoak altxarazteko. Esan Erran irratiak 25 urte bete ditu. Ametza kultur elkarteak jarri zuen martxan hedabide hori, 1998an. Garazi Zabaleta eta Itziar Perez dira irratiko esatari eta arduradun, eta urteurrena baliatu nahi dute eskualdeko herritarrak irratira hurbiltzeko: «Entzun eta parte har dezatela».

Bere bidea hasi zuen toki berean bete du Esan Erran irratiak mende laurdena: Basaburuko udaletxeko ganbaran, Jauntsaratsen. Astelehenean, bertze denboraldi bat abiatu zuten han Itziar Perez Argomaniz (Altsasu, 1999) eta Garazi Zabaleta Urkiola (Leitza, 1989) esatari eta arduradunek. Perezek bost urte egin ditu irratian; Zabaleta, berriz, duela lau urte ailegatu zen hedabide horretara. Orain, 25. urteurrena ospatzen hasi dira, herritarrak irratira hurbiltzeko: “Gure asmoa da entzule eta parte hartzaile izan daitezela; Esan Erran izan dadila herritarren proiektu bat”. Entzuleak, bertze aldean daudenak altxarazi nahi dituzte, eta irratira mugitu.

Larunbatean egin zuten Esan Erran irratiaren 25. urteurrenerako lehen ekitaldia, Ultzaman, Basaburuan eta Imotzen: Omen kolektiboak jazz musika eraman zuen udalerri horietara. Bihar, bertso saio musikatu bat eginen dute Odietan, eta urriaren 21ean, azkenik, urteurren besta, Atetzen. Gainera, abendurako, irratiari buruzko dokumentala prest izan nahi dute Perezek eta Zabaletak. Aritz Gorostiaga zinemagilearekin ari dira lanean.

Esan Erran irratiko kideek atzera egin nahi izan dute so, proiektua garatzeko urratsak oroitzeko, eta urrats horiek egin zituzten herritarren bultzadari balioa emateko. “Irratiak hutsune bat bete zuen; jendea inplikatu eta mugitu zen Esan Erran martxan jartzeko. Egindako lan horrek garrantzirik ez duela pentsa dezakete askok orain, baina izan zuen, eta badu”, erran du Zabaletak.

1990eko hamarkadaren bukaeran, hainbat ziren eskualdez eskualde Nafarroan sortutako irrati proiektuak —Karrape, Xorroxin, Aralar…—, eta loraldi horrek eragin zuen Esan Erran abiatu zuen bultzada ere. Ordukoak ongi oroitzen ditu Txari Eletak (Anue, 1973); irratia sortzeko prozesuan parte hartu zuen, eta lehendabiziko esataria izan zen, gainera, Fermin Gartxitorenarekin batera.

“Oso oroitzapen politak ditut”, erran du Eletak. Ultzamako AEK-ko arduraduna zen irratian hasi baino lehen. Batzorde bat sortu zuten, Ultzaman eta inguruan euskara bultzatzeko. Ametza kultur elkartea osatu zuten bultzada horri esker, eta elkarte horrek abiatu zuen Esan Erran martxan jartzeko prozesua.

“Kontzertuak antolatzen genituen, eta irratiak hartuko zituen udalerri guztietan laguntzak eskatzen genituen, lanean hasi ahal izateko”, oroitu du Eletak. Esan Erran Imotzen, Basaburuan, Ultzaman, Anuen, Atetzen eta Odietan entzuten da, eta udalerrion berri ematen du.

Hasierako “kezkak”

Lehen eguneko urduritasuna gogoan du Txari Eletak; lehendabiziko erreportajearen mamia ere bai: Eleta eta Gartxitorena Jose Manuel Lasarte apaizarekin mintzatu ziren, hura izan baitzen, 1958. urte inguruan, Berueten Nafarroako euskarazko lehen irratia martxan jarri zuena. “Haren etxean egon ginen, eta sekulako lana hartu genuen erreportajea prestatzeko. Hasieran denbora pila kostatzen zitzaigun esanak moztea, baina lan polita egin genuen azkenean!”.

Eletak aitortu du, halere, “kezkaz beteta” hasi zuela bere bidea Esan Erran irratian. “Hasiera ez zen erraza izan; jendeak ohitu behar izan zuen irratira”. Eleta eta Gartxitorena bizpahiru hilabetez aritu ziren Iruritan Xorroxin irratiko lankideekin ikasten. “Baztanen nonahi entzuten zen Xorroxin; taberna batera joan, eta irratia entzuten zen, eta entzule askok deitzen zuten egunero. Gure eskualdean, baina, egoera bestelakoa zen”.

“Egonen al da norbait beste aldean? Etengabe egiten genion galdera hori geure buruari”, gogoratu du Eletak. Zabaletak eta Perezek ere, 25 urte joan eta gero, kezka bera dutela aitortu dute. “Hutsen bat egiten dugunean, baina, beti bada norbait zerbait esateko prest!”, erantsi dute. “Estudiotik atera eta ondoko tabernara kafea hartzera joaten garenean ere, bada egun horretan rantxerarik jarri ez dugula gogoratzen digun entzulerik!”.

Zabaletak Leitzatik egiten du egunero joan-etorria Esan Erranen aritzeko; Perezek, berriz, Olatzagutitik. Lantoki duten eskualdean, halere, aurkitu dute euren tokia, eta irratiak duen kolaboratzaile sare zabalari esker —hogei baino gehiago dira, denera, eskualde osoan—, lortu dute entzule dituzten herritarren egunerokoaren parte izatea. Tokiko informazioari duen balioa aitortzen ikasi dute, eta garbi dute orain ez luketela aldatuko.

Esan Erranen duten askatasuna nabarmendu dute, eta askatasun horrek eraman dituela bide berriak probatzera. Estudiotik ateratzeko ahalegina egin dute, adibidez, eta herriz herri joan dira bizikleta baten gainean jarritako bozgorailu batekin irratia entzuleengana eramateko. “Hamaika ideia bururatzen zaigu; denak ez dira ongi ateratzen, baina saiatzea da kontua”, nabarmendu du Perezek, barrez.

Bide malkartsua

Duela mende laurden bat hasitako bidea malkartsua izan da. Proiektua martxan jartzeko bidea hasi zutenean ere, zenbait erakundek ez zuten euskara hutsezko irratirik nahi eskualdean. Ultzamako Udalak, adibidez, irratiak euskaraz eta gaztelaniaz emititu behar zuela exijitu zuen, diruz laguntzeko. “Ez genuen onartu, eta Ultzamako Udalaren laguntza gabe gelditu ginen”, oroitu du Txari Eletak.

Ez da hori izan 25 urteotako arazo bakarra; zenbait urtez, oztopoek erabat isildu dute Esan Erran irratiko esatarien ahotsa. 2012an, Nafarroako Gobernuaren murrizketen ondorioz, Ametzak Esan Erran isildu behar izan zuen. Gobernuak laguntzarik gabe utzi zuen. Irratia isilduta, Ametzak Pulunpe aldizkariari eutsi zion. 1992an kaleratu zuten lehen zenbakia. Zabaleta eta Perez aldizkaria osatzeaz ere arduratzen dira. Pulunpe-ko eta irratiko edukiak, gainera, Amezti.eus webgunean jartzen dituzte. Irratiz ez ezik, online ere bada Esan Erran entzuteko aukera.

Irratiaren garairik zailenetan, herritarrak saiatu dira hedabide horri eusten. 2012an, irratian zegoen langile bakarra kanporatu behar izan zuten, laguntzarik gabe gelditu eta gero; ondorioz, gazte talde bat hasi zen saioak egiten. 2017an berriz eten zuten Esan Erranen emisioa; 2019an lortu zuten berriz aireratzea, eta ez da berriz isildu.

Garazi Zabaleta eta Itziar Perez astelehenetik ostiralera aritzen dira, Basaburuko udaletxeko ganbaratik. Ordubeteko saioa egiten dute zuzenean, baina 24 orduz emititzen dute, Arrosa irrati sareari esker. Esatariek proiektua sendotzeko baliatu nahi dute 25. urteurrena. Herritarrak deitu dituzte parte hartzera; euren saioak sortzera; Esan Erran denen egitasmo bilakatzera.

EGITARAUA

Urriak 7. Bertso saio musikatua: Maialen Lujanbio, Nerea Ibarzabal, Julio Soto, Ixak Arruti eta Gari Ota- mendi. Odietako Santurbe baselizan.

Urriak 21. Egun osoko urteurren besta: bazkaria, La Jodederaren kontzertua. Atezko Eritzegoitin.


Minidisc gailu bat Jauntsaratsen

Summary: Minidisc gailu bat Jauntsaratsen.

"Ez ahaztu minidiska!”. Kazetari guztiok aditzen genuen ohartarazpen hori, bitan edo hirutan gutxienez, estudiotik atera aurretik. Minidisc gailua, Larraintzarko pestetan korte batzuk hartzeko, Aizarozko ostatuan bertso saio bat grabatzeko edo Autzan elkarrizketa bat egiteko. Dena, soinu oro, adierazpen oro, gertakizun oro, probetxugarri izan zitekeen hurrengo goizeko magazinean emateko. Eta kazetariak gertu egon behar zuen hura minidiskean jasotzeko.

Izan ere, garai hartan, Esan Erran irratian lan egitea ez zen soilik esatari izatea: goizeko egunkariei erreparatzea zen; Iraizozko edo Lantzeko gasolindegietara deitzea istripu bat gertatu zelako edo errepidea moztuta zegoen jakiteko; teknikari lanetan laguntzea, elurragatik teilatuko antena mugitzen zen bakoitzean; edozein gairen inguruan tartarrean aritzea, Beleixe eta Aralar irratiekin batera egiten genituen solasaldietan. Eta, bai, esatari izatea ere bazen: mikrofono aurrean jartzea eta entzuleei istorioak kontatzea, hurbiletik, goxo, belarrira. Horretan maistra eta maisu izan ziren hainbat lankide eta lagun, Esan Erran irratian eman nuen denboran. Tania Arriaga, Txari Eleta, Iñigo Astiz, Jule Goñi, Maitane Burusko… Denek asmatu zuten baliabide oso urriekin kalitateko irratia egiten, eta, Jauntsarasko ganbara batean apailatutako estudio ñimiño horretatik, euskarazko eskaintza komunikatibo oso eta gertuko bat eskaintzen.

Berriki, estudioa bisitatzeko aukera izan dugu irratian aritutako zenbaitek. Agerikoa da egungo lankideek ere garai bateko espiritu autogestionatuari eusten diotela. Eta, jada inork erabiltzen ez duen arren, minidisc gailua hor dago oraindik.


Summary: Animalien Ongizaterako Legea indarrean sartu da Hegoaldean. Animalia domestikoak abandonatzen dituztenak zigortu ahalko dituzte legearen bidez, eta debekatuta egongo da animaliak ikuskizun publikoetarako erabiltzea, baina salbuespen asko izango dira.

Animalien Ongizaterako Legea gaur sartu da indarrean Hego Euskal Herrian. Espainiako Diputatuen Kongresuak onartutako lege horren helburua animalien eskubideak bermatzea da, baina ez animalia guztienak: ehiza txakurrak salbuetsi dituzte, besteak beste. Animalia domestikoak abandonatzen dituztenak zigortu ahalko dituzte legearen bidez, eta debekatuta egongo da animaliak ikuskizun publikoetarako erabiltzea, «gehiegizko lana» egitera behartzea eta, azken finean, haiei jazartzea. Gutxieneko zigorrak 500 eurokoak izango dira, eta 200.000 eurorainokoak izan daitezke.

Legeak aurreikusten du animalien jabeek ikastaro bat egin beharko dutela eta maskotek erantzukizun zibileko aseguru bat izan beharko dutela, baina bi neurri horiek oraindik ez dira derrigorrezkoak izango. Izan ere, Espainiako jarduneko gobernuak ezin izan du onartu horiek indarrean sartzea baimenduko duen araudia.

Animalien ongizatea «zalantzan» dagoen uneetan baimenduta egongo da eutanasia, baina albaitari baten onespenarekin. Animalia domestikoak ezingo dira begien bistatik galdu hiru egunez baino gehiagoz; txakurrekin, 24 ordukoa da muga. Gainera, animaliak ja ezingo dira dendetan erosi; haztegietan soilik. Abandonatutako animaliak sakrifikatzea ere debekatuta dago.

Ehiza txakurrak arau horietatik salbuetsi dituzte, baina ez dira bakarrak. Artzain txakurrei ere legeak ez die eragingo, eta ez dituzte debekatu zezenketak eta galgo lasterketak; hipika ere ez. Espainiako Gobernuak egin duen legeak zehazten du debeku horietatik kanpo egongo dela, gainera, Espainiako legioaren ahuntza; hispanitatearen eguneko desfilean atera ahalko dute legionarioek. Bestalde, Eguberrietako jaiotza bizidunetan egoten diren mandoak eta astoak ere antzerki horien parte izan ahalko dira aurrerantzean ere.

Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030 Agendaren Ministerioak ondu du legea, eta Ione Belarra ministroak defendatu.


Summary: «Gizartearen ezinegona artifizialki elikatzen dutenak» salatu ditu Urkulluk. Nueva Economia foroan egindako hitzaldian esan du horrelako jarrerek ateak zabaltzen dizkietela «populismoari eta demagogiari».

Bilboko Nueva Economia foroak denboraldi berria abiarazi du, eta, ohitura duen gisan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluren hitzaldi batekin ireki du hitzaldi sorta berria. Urkulluk nabarmendu nahi izan du azken hamarkadan Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak «aurrera» egin dutela, eta galdetu du zergatik eragile batzuek «irudi katastrofista» eta «laino beltzez betetako Euskadi baten ideia» sustatzen duten «onura politikoa lortzeko asmo bakarrarekin». Urkulluk «gizartearen ezinegona artifizialki elikatzen dutenak» salatu ditu, eta ohartarazi du bere ustez jarrera horrek «populismoari eta demagogiari» ateak zabaltzen dizkiela.

Zenbait datu eman ditu Urkulluk esandakoa berresteko: langabezia tasa hamar urtean %16,6tik %7,4ra jaitsi izana, osasungintzan eta gizarte babesean egindako gastua, pobreziaren inguruko datuak, energia berriztagarrien erabilera handitu izana eta abar. Baina, haren ustez, «jarrera indibidualistak» gailentzen dira «denen ongizatearen» aurrean: «Beti egongo dira kalteturik sentitzen diren pertsona eta gizataldeak, denen ongizatea bilatzen duten erabakiak direla eta». Horren arriskuaz ohartarazi du Urkulluk. Haren ustez, jarrera horiek «populismoa eta demagogia» elikatzen dituzte, eta bereziki «arazo konplexuei irtenbide sinpleak» ematen dizkietenak.

Aipatu ez badu ere, ELA egin du Urkulluk bere kritiken xede. Haren ustez, sindikatuaren asmoa da «sistema politikoa» aldatzea: «Beste eredu bat bilatzen dute: gizarte subsidiario bat, funtzionarioz betea eta ekinbide pribatua gaitzesten duena». Esan duenez, gainerako sindikatuek ondo dakite «sindikatu horrek negoziazio kolektiboetan darabiltzan inposizioen berri».

Feijooren inbestidura

Galderen txandan, gaurkotasun politikoaren gai nagusiak aletu ditu Urkulluk. PPren Espainiako presidentegai Alberto Nuñez Feijooren inbestidura saioari dagokionez, Urkulluk galdetu du zergatik Felipe VI.a erregeak eman zion Feijoori inbestidurara aurkezteko eginkizuna, eta hark zergatik onartu zuen: «Beharbada, Feijooren interes partikularra nagusitu da, eta PSOErentzat ere interesgarria izan zitekeen Feijooren porrotaren irudia ematea, baina herritarrek behintzat ez dute inolako onurarik lortu egoera horretatik». Haren iritziz, hauteskundeak berriro egitea «albiste txarra» litzateke, baina uste du agian PPk eta PSOEk horretan interesa izan dezaketela, «egoera horrek bien arteko polarizazioa areagotuko lukeelako gainerako alderdien kaltetan».

Feijook EAJren inguruan egindako adierazpenei buruz, Urkulluk esan du azken bolada honetan «gehiegizko interesa» dagoela EAJren egoeraz, eta horren atzean egon daitekeela EAJren boto emaileak erakartzeko nahia: «Edonola ere, PPk egunotan hizkuntzen inguruan edo estatuaren nazio aniztasunaz egin dituen adierazpenek argi erakusten dute EAJk zergatik eman duen kontrako botoa inbestiduran».

Amnistia Legeaz, Urkulluk esan du positibotzat jotzen duela «oraingo egoerari buelta emateko edozein ahalegin, oso ortodoxoa ez bada ere», baina ohartarazi du Katalunian dagoen korapiloak «arazo politikoen judizializazioan» duela iturburua: «Horren ondorioak ordaintzen ari gara oraindik. Horrek ez zuen gertatu behar. Ez zuten inor auzipetu behar politikoa den auzi batengatik».

Jokin Bildarratz sailburuari «babes osoa» adierazi dio, eta eskola garraioaren adjudikazioaren inguruko polemikaz esan du adjudikazioak eta kanpoko bulego bati txosten juridiko bat eskatu izanak ez daukatela elkarrekin «zerikusirik». Hala ere, onartu du administrazioak «kontu handiagoz» jardun behar zuela «okerreko interpretazioei bide ez emateko».


Betikoek itxi dute atea, betiko

Summary: Betikoek itxi dute atea, betiko. Merkataritza txikia indarra galtzen ari da; horren erakusgarri da azkenaldian pertsianak betiko jaitsi dituzten denda txikien ugaritzea. Fenomeno horren beste aldean dago frankizien eta saltoki handien etengabeko ugaritzea, hori guztia globalizazioarekin lotuta. Gipuzkoan ere nabarmena da aldaketa.

Enpresari handien jabetzako frankiziak zein saltoki handiak hasi dira azken urteetan Gipuzkoako hiri eta herrietako kaleak blaitzen. Geroz eta gehiago dira, aldiz, ateak itxi dituzten denda txikiak: hamarkadak zabalik izan ondoren Interneten uretan ito direnak, edo, erretiroa hartu ondoren, negozioan jarraitzeko inor aurkitu ez dutenak. Asko dira hango eta hemengo txokoetako dendariek eman dituzten arrazoiak.

Azpeitiko Nerea eskulanak dendako dendaria «Interneten asko saltzen da, eta dendetan jaitsi egin da bezero kopurua»

Rosarito Ibaietak (argazkian, ezkerretik hasita bigarrena) duela 57 urte zabaldu zituen lehen aldiz Nerea eskulanak dendako ateak, Azpeitian. 21 urte zituen garai hartan, eta barruko arropa, etxeko arropa zein artilea saltzen zituen gehienbat. 11 urte gazteagoa zuen Marian ahizpa (argazkian, ezkerretik hasita hirugarrena); dendan laguntzen zion, eta 22 urterekin hasi zen hura ere lanaldi osoz. Orduz geroztik, biek egin izan dute bertan lana, baita haien bi ahizpek ere. Rosarito erretiratu zenean, Marianek jarraitu zuen dendarekin, irail honetan itxi duen arte. Ez dute aurkitu negozioan jarraituko duenik, eta, eraikinak erabilgarri jarraitzeko, berrikuntzak behar ditu. “Lokala zaharra da, eta, horregatik, eskualdatzen hasteko ere arazoak izan ditugu. Pena handia eman digu, pentsatzen genuelako gazteren batek hartu eta pixka bat lagunduta negozioa aurrera ateratzeko moduan zegoela”, azaldu du Marian Ibaietak.Aitortu du dendan lan egitea “oso polita” izan dela, baina azken urteetan “konplikatu” egin dela Internet bidezko salmenta dela eta: “Internetetik asko saltzen da, eta dendetan nabarmen jaitsi da bezero kopurua. Hasi ginen Interneten ere gauzak saltzen, baina ez zuen funtzionatu”. Salgaiak ere aldatu behar izan zituzten, etxerako arropak Internet bidez asko erosten dituztelako bezeroek: “Garai batean, asko saltzen genituen, eta, orain, batere ez. Horregatik, eskulanak saltzen hasi ginen”. Bustinzuriko errebalean egon da Nerea denda, eta ez da han azkeneko urteetan itxi duten denda bakarra, batzuek itxi dutelako. “Gure denda itxi ondoren, kale osoan arrandegi bat eta okindegi bat baino ez dira geratzen. Lehen bazeuden arropa denda bat, harategia…; denda pila bat zegoen, baina denak itxi dituzte”, esan du Marian Ibaetak.

Arrasateko Olgeta jolas dendako dendaria «Gaur egungo denda fisikoen alokairuak oso garestiak dira»

Itsaso Pagoaga Endika Portillo, Foku

2015. urtean zabaldu zuen Itsaso Pagoagak Olgeta jolas denda, Arrasaten, eta aurtengo maiatzean itxi du; zortzi urte horietan, ordea, jolas denda arrunt bat baino gehiago izan da espazio hori. “Jostailu denda fisiko bat izateaz gain, argi neukan beste zerbait ere izan behar zela: alokatzeko aukera emango zuen espazio bat, baita tailerrak edo formakuntzak ematekoa ere”, dio Pagoagak. Denda fisikoarekin batera sortu zuen online denda, eta sare sozialen bidez egin zen ezagun Euskal Herrian.

Olgeta denda, ordea, beste arrazoi batzuengatik itxi zuten: arrazoi pertsonalak eta ekonomikoak aipatu ditu dendariak. Batetik, gaur egungo “komertzio eredua” eta amatasuna uztartzeko “zailtasunak” ikusten ditu Pagoagak, eta, alde ekonomikoari dagokionez, luze gabe ez ditu gauzak “argi” ikusten: “Kontsumo ohiturak asko aldatu dira. Azken urteetan joera handia igarri dut plataforma handiei erosteko, edozein preziotan eta arreta jarri gabe materialaren kalitateari, material hori egiteko dauden lan baldintzei…”. Horrez gain, alokairuen prezioak “berrikusteko” beharra azpimarratu du: “Gaur egungo denda fisikoen alokairuak oso garestiak dira”. Hain zuzen, uste du komertzio txikien auziari “modu kolektiboan” erantzun behar zaiola: “Udalek eta lokalen ugazabek berrikusi behar dituzte arauak, alokairuen prezioak eta bestelakoak, dendek zabalik jarrai dezaten eta herritarrek ere herri biziak izan ditzaten”.

3. CARMEN FUENTE

Villabona-Amasako Galerias MJ dendako dendaria «Jende gazteari Internet bidez erakutsi behar zaio materiala»

Carmen Fuente.

“Nire etxea da. Nire bizitza osoa eman diot”. Horrela deskribatu du Villabona-Amasako Galerias MJ etxeko arropa zein dekorazio denda Carmen Fuente bertako dendariak. Alde batetik bestera dabil azken egunotan, denda uzteko egin beharreko zereginetan. “Ni erretiratu egingo naiz, eta azken hogei urteetan nirekin lanean ibili den lankideak hartuko du denda. 55 urte dauzka. Alokairua eta inbentarioa kobratuko dizkiot, eta, horrela, errazago hasi ahal izango da. Hark denda hartzea nahi dut, eta lagundu egin behar da horretarako; bestela, akabo”. 1945ean ireki zuen denda Fuenteren familiak. “Garai berrietara egokitzen joan da”. Hain zuzen, Internetek ekarri duen aldaketara ere egokitu da denda; Facebook jarri zuten lehenengo, eta Instagram gero. “Etxez etxe joan ohi naiz askotan gortinak eta bestelakoak jartzera, eta egiten dudan guztiaren argazkiak jartzen ditut Instagramen. Jende gazteari Internet bidez erakutsi behar zaio materiala, dendetara ez direlako etortzen. Etortzen dira, esaterako, Instagramen jarri dudana ikusten badute”.

Kalerako arropa ere saltzen zuen lehen, baina gortinak online erostea zailagoa zela ikusita, produktu horretan espezializatuz joan da. Negozioak aurrera jarraitzeko, denda utziko dionari bidea erraztea garrantzitsua dela deritzo: “Gure kasuan, biok jarri dugu asko gure aldetik negozioak jarrai dezan, eta espero dut urte askoan zabalik jarraitzea”.

4. IÑAKI GRADO

Donostiako Oiartzun izozkitegiko dendaria «Alokairuaren prezioa igo digute, eta ezin diogu igoera horri aurre egin»

IÃ±aki Grado Gorka Rubio, Foku

“Donostia frankizien hiri bat bihurtzen ari da; denda tradizionalak ixten gabiltza, eta hiriaren esentzia galtzen ari gara”. Haserre mintzo da Iñaki Grado, Donostiako Oiartzun izozki dendako arduraduna. Haren izozkitegia da ateak itxi dituzten dendetako bat, alokairu handiagatik: “Lokaleko alokairuaren prezioa igo digute, eta ezin diogu horrenbesteko igoerari aurre egin. Jabeak ez du prezioa negoziatu nahi izan”. 1987an zabaldu zuten Oiartzun gozotegia, eta han hasi ziren izozkiak ere saltzen. Urte batzuk geroago, hutsik geratu zen gozotegiaren ondoko lokala, eta alokatu, eta izozkiak bertan saltzeari ekin zioten. “Izozki denda hau ixtearekin batera, izozkia modu tradizionalean egiten duten azken dendetako bat desagertu da, izozkia egiteko lantegi batekin”, dio Gradok. Azaldu duenez, mundu guztitik etortzen zitzaizkion urtero bezeroak, baita maila handiko sukaldariak ere: “Izozki esklusiboak genituen”.


"Desabantailan daude merkatari txikiak"

Summary: "Desabantailan daude merkatari txikiak".

Soziologia eta Politika Zientzietako doktorea da Jon Joseba Leonardo (Bilbo, 1952), eta hirigintza alorrean espezializatutako ikerketa soziologiko asko egin ditu. Esan duenez, gaur egun globalizazioak merkataritza txikian eragiten du. Azaldu du digitalizazioak eta enpresa handiek izan duten hedapenak nabarmen eragin diotela merkataritza txikiari. Kezkaz begiratu dio denda tradizionalen etorkizunari.

Merkataritza txikia beheraka doa, eta ugaritzen ari dira frankiziak zein saltoki handiak. Zer faktorek eragiten dute fenomeno hori?

Arrazoi bat baino gehiago dago; gai konplexua da. Hiri zein herri bakoitzeko kasuak aztertu beharko lirateke zehaztasunez esateko, baina badaude guztietan behin eta berriz ageri diren bi faktore munduaren globalizazioarekin zerikusia dutenak: batetik, gaur egun gizarte digitalizatuetan bizi garela; eta, bestetik, saltoki handiak dituzten enpresek indarra hartu dutela eta estrategia erasokorra darabiltela.

Nola eragiten dio tokiko merkataritzari bizitzaren digitalizazio horrek?

Merkataritza elektronikoak sekulako eragina izan du arlo honetan. Amazon, AliExpress, eta antzeko enpresa handiak sortu dira, eta horiek denda fisikoek baino askoz ahalmen handiagoa daukate merkatua bereganatzeko: prezio apalagoak eskaintzen dituzte, eta irabaziak lortzeko tarte handiagoak. Esan daiteke oligopolio erregimen baten kontrola daukatela.

Hala ere, kontsumo ohiturak desberdinak dira adinari dagokionez, ezta?

Bai. Merkataritza txikiak oraindik funtzionatzen du 35 urtetik gorako adin tarteetan. Baina hortik beherako herritarrek, berdin du zer sektoretan, online komertziora jotzen dute. Guztiok dakigu merkataritza txikia babestu behar dela, baina liburu baten kasuan, esaterako, erosoagoa da online erostea. Horren ondorio eta adibidea da duela gutxi Donostian Lagun liburu denda itxi dutela.

Frankiziek ere arrakasta handia izan dute azken urteotan.

Oso estrategia erasokorra dute gaur egun nagusitzen ari diren frankiziek ere; hiri eta kale guztietan han eta hemen ageri dira behin eta berriz. Denda berdina aurki dezakezu Bangkoken eta Donostian.

Horien aldean, nola biziraun dezakete denda txikiek?

Aditu askok espezializazioa proposatzen dute. Gourmet erako denda bat, esaterako. Baina klase sozial jakin batzuentzako dendak dira horiek. Produktu beganoak saltzea ere izan daiteke beste adibide bat, baina marka handiak ari dira horrelako esparruetan ere sartzen.

Orduan, zer dendak lortzen dute aurrera egitea?

Turismoaren mundura bideratutakoek, esaterako. Edo kate handiek ordezkatu ezin dituzten komertzioek.

Saltoki handien estrategia ere aipatu duzu. Aldatu egin da azken urteetan?

Bai. Jada ez dira soilik periferian dauden saltoki handiak; hirietan eta herrietan ere sartzen ari dira, Carrefour Express eta antzeko formulak erabilita. Toki estrategikoetan jartzen dituzte saltoki txikiago horiek, eta bertako merkataritza ezin da horien aurka lehiatu. Balio komertzial zein higiezin handia daukaten eremuetan biltzen dira mota horretako dendak.

Alokairuen igoerak ere badauka zerikusia merkataritza txikiaren beherakadarekin.

Zer gertatu da alokairuekin? Putre funtsek higiezinen sektorea errentagarritasuna lortzeko oso aukera erakargarria bihurtu dutela. Amancio Ortega [Inditex kate handiko enpresari espainiarra] da horren adibide bat. Sektore horretan jabetza ugari dauzka, eta, putre funtsen bidez, etengabe inbertitzen du hirietako erdiguneetan, eraikin historikoak erosita, gero leku horietan bere saltokiak jartzeko. Beraz, arlo horretan ere desabantailan daude merkatari txikiak.

Turismoak ere ba al dauka zerikusirik, adibidez, Donostian eta antzeko hirietan?

Donostian zein Bilbon oso lurzoru garestia daukagu, eta horrek zerikusia dauka azken urteotako estrategia turistikoarekin. Euskal Herrian, esaterako, sukaldaritza da erakargarri turistikorik garrantzitsuenetakoa, baina ezin dira guztiak gastroteka erako luxuzko lokalak izan.


Summary: Epaitegiak hamabost egun eman dizkio EAri kanporatutako kideak berriz onartzeko. EAko Nazio Batzorde Eragileak iaz onartu zuen Maiorga Ramirezi eta beste lau alderdikideri afiliazioa lau urterako etetea.

EAko ildo kritikoko kideek jakinarazi dutenez, Gasteizko epaitegiak Eusko Alkartasunari agindu dio alderditik kanporatutako bost lagunak «eskubide osoko afiliatu» gisa onartzeko hamabost eguneko epean. Hala, duela bi aste Arabako Probintzia Auzitegiak ebatzitakoa betetzeko agindu dio alderdiari.

Kritikoek gogoratu dute ebazpenean epaimahaiak «baldartzat» jo zuela bost kideen kaleratzea, eta salatu dute EAko zuzendaritzak primarioen balizko errepikapenaren auzia mahai gainean zegoela hartu zuela erabakia. Hala, Eba Blanco alderdiko idazkari nagusiaren, eta Lohitzune Txarola eta Iker Rahola alderdikideen kontra egin dute, argudiatuta «arerio politikoak kanporatzeko» helburua zutela.

EAk iazko otsailean lau urterako eten zien afiliazioa Maiorga Ramirez ildo kritikoko buruari eta Iratxe Lopez de Aberasturi, Miren Aranoa, Mikel Goenaga eta Esther Korres alderdikideei; azken horiek EAren Arabako, Gipuzkoako, Nafarroako eta Iruñeko koordinatzaile ohiak dira. Nazio Batzorde Eragileak argudiatu zuen frogatuta geratu zela «Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela». Gainera, epaia plazaratzearekin, EAko zuzendaritzak adierazi zuen epaimahaiak ez dituela zalantzan jarri ildo kritikoko kideei «diziplina espedienteetan egotzitako gertakari larriak», eta «forma akatsetara» mugatzen dela kaleratzeen kontra egiteko.


Summary: Euroguneko inflazioa apaltzeak urrundu egin du tasak igotzeko aukera. Eurostaten arabera, inflazioa %5,2tik %4,3ra jaitsi da abuztutik irailera. Hurrengo hilabeteetan ere apaldu egingo dela uste dute analistek, prezioen igoerak iazko udazkenean jo baitzuen goia.

Interes tasen igoeraren garaia amaitu dela esateko beste argudio bat dago atzoz geroztik. Eurostaten arabera, euroguneko inflazioa bederatzi hamarren txikitu da abuztutik irailera. %4,3an dago orain, mailarik txikiena 2021eko urriaz geroztik. Gainera, datozen hilabeteetan ere nabarmen behera egitea espero da, inflazioak iazko udazkenean jo baitzuen goia.

Diruaren prezioa garestitzeari utzi diote azken bileretan AEBetako Erreserba Federalak eta Ingalaterrako Bankuak, eta hori egiteko asmoa zuela iradoki zuen Europako Banku Zentralak ere, iraileko agerraldian. Edonola ere, Christine Lagarde EBZko buruak atea irekita utzi zuen aurrerago interes tasak gehiago igotzeko, inflazioa kontrolatzeko behar izanez gero. Baina horretarako aukerak urritu egin dira, aspaldiko partez, interes tasa ofizialak inflazioaren azpitik daudelako. Halakorik ez zen gertatu 2016ko otsailaz geroztik.

Irailean inflazioa jaistea espero zen, iazko hilabete horretan jauzi handia egin zuelako (%9,1etik %9,9ra). Baina jaitsiera analistek uste zuten baino handiagoa izan da, abuztuko %5,2tik iraileko %4,3ra. Reuterseko galdekatutako ekonomistek, esaterako, %4,5eko tasa espero zuten.

Halaber txikitu da azpiko inflazioa, energia eta elikagaiak aintzat hartzen ez dituena: %5,3tik %4,5era. Azken datu horrek erakusten du iraileko jaitsiera ez dela mugimendu bakan bat, eta prezioen igoera indarra galtzen ari dela gorabehera handieneko produktuetatik harago.

Energia, merkeago

Gertakari larririk ez badago —energiaren munduan, bereziki— hurrengo bi hilabeteetan ere inflazioak beherakada handia izango duelakoan daude adituak. Izan ere, prezioen igoerak goia jo zuen iazko urrian (%10,6) eta azaroan (%10), energiaren garestitzeari batu zitzaiolako elikagaiena ere.

Urte arteko inflazioa horrekiko aldea da, eta energia jada merkeago dago. Irailean %4,7 merkeago izan zela esan dute Eurostaten lehen datuek. Janaria, ordea, iaz baino garestiago dago —%6,6 freskoa, eta %8,8 elikagai prozesatuak, alkohola eta tabakoa batuz gero—, baina garestitze hori ere indarra galtzen ari da.

Euroguneko herrialde gehienetan jaitsi da inflazioa, baina bereziki inportantea izan da Alemaniako datua: %6,4tik %4,3ra apaldu da. Frantziari dagokionez, Inseek ez du aldaketarik ikusi (%4,9), baina Eurostaten datu harmonizatuan jaitsiera txiki bat izan da, %5,7tik %5,6ra.


Feijook ez du gehiengo soila lortu

Summary: Feijook ez du gehiengo soila lortu. Lehenbiziko bozketan bezala, aldeko 172 boto, kontrako 177 eta baliogabe bat jaso ditu PPko presidentegaiak.

Alberto Nuñez Feijoo, PPko burua, Espainiako Kongresuan da berriz ere, bigarren inbestidura saioan. Gaur, gehiengo soila behar bazuen ere, lehenbiziko bozketaren emaitza errepikatu da, espero moduan: aldeko 172 boto, kontrako 177 eta baliogabe bat. Bozketan, baina, Eduard Pujol Juntseko diputatua erratu egin da: Feijooren aldeko bozka eman du lehenbizi, eta, gero zuzendu egin badu ere, baliogabetzat jo dute boto hori. Espainiako Erregeak aukeratutako hautagaiak gehiengo osoa lortzen ez duenean, lehenbiziko bozketa egin eta 48 ordura izaten da bigarrena. Espainiako Konstituzioko 99. artikuluak hala zehazten baitu.

Francina Armengol Kongresuko presidenteak emaitzaren berri eman bezain laster, Espainiako Erregeari dagokio gobernua osatzeko hautagai berria aukeratzea. Zeina, seguruenik, Pedro Sanchez PSOEko presidentegai eta Espainiako Gobernuko jarduneko presidentea izanen den.

Egoera edozein dela ere, Feijook erran du bere alderdia ez dela Sanchezen inbestidurara abstenituko: «Ez eskatu zuek egin ez duzuena». Horrez gain, Salvador Illa PSCko buruak kritikatu egin ditu ERCk eta Juntsek Sanchezen inbestidura babesteko jarri dituzten baldintzak. «Ez da desiragarriena, ez da ez Kataluniak, ez Espainiak behar dutena, baina errealitatea den modukoa da», adierazi du.


Summary: Gizon gipuzkoar bat hil da Espainian, zezen batek adarkatuta. Olmedo herrian gertatu da ezbeharra (Valladolid, Espainia), entzierro batean.

Gipuzkoako gizon bat hil da Olmedo herrian (Valladolid, Espainia), zezen batek adarkatuta. Entzierro bat ikusten ari zen 60 urteko gipuzkoarra, eta, hesia gaindituta, lepoa harrapatu zion zezenak.

Herenegun gertatu zen ezbeharra, eta bi egun igaro ditu zainketa intentsiboetako unitatean. Gaur hil da.


Ingeteamek Sesmako fabrika handitu du

Summary: Ingeteamek Sesmako fabrika handitu du. Energia berriztagarrietarako teknologiak ekoizten dituzte Nafarroako lantegian. Euskal multinazionalak mila langile inguru ditu lurralde horretan.

Ingeteamek Sesman (Nafarroa) duen ekoizpen planta handitu du. Energia berriztagarrien sektorerako ekipoak ekoizten dituzte han, eta, konpainiak azaldu duenez, pabiloi berriarekin produkzio ahalmena handitzea aurreikusten du.

Energiaren alorrean erreferentzia bat da Ingeteam. Zamudion (Bizkaia) du egoitza nagusia, eta taldeak 21 herrialdetan ditu lantegiak. Konpainiak lotura estua du Nafarroarekin, mila langile inguru ditu han —taldearen %20 inguru—, Sarrigurengo bulegoen, Uharteko potentzia laborategiaren eta Sesmako lantegiaren artean banatua. Datorren urtean, gainera, Sarrigurenen I+G ikerketa eta garapenerako laborategi berri bat jartzeko lanak hasiko dituzte.

Elkarrizketa. Teresa Madariaga. Ingeteameko presidentea: «Auto elektrikoa bost minutuan kargatzea da helburua»

Sesmako lantegiak, halaber, esanahi berezia du konpainiarentzat. 25 urte bete ditu aurten. Han egin zituzten Nafarroan jarri ziren lehen bihurgailu eolikoak, Erreniegan. Gaur egun, Ingeteam energia eolikoko bihurgailuen munduko lehen hornitzaile independentea da.

Konpainiaren lehen inbertsore fotovoltaikoak ere han egiten hasi ziren. Horrez gain, energia biltegiratzeko teknologiak garatzen ari dira. Azken hamahiru urteetan, Ingeteamek 25.500 kargaleku baino gehiago fabrikatu ditu ibilgailu elektrikoentzat. Azken urteetan, hidrogeno berdearekin loturiko teknologiekin ere ari dira lanean.


Summary: Asun Garikano euskaltzain oso izendatu dute. Euskaltzaindiak gehiengo osoz hautatu du irakasle, itzultzaile eta idazle tolosarra, Nafarroako Parlamentuan eginiko osoko bilkuran

Asun Garikano irakasle, itzultzaile eta idazlea euskaltzain oso izendatu du Euskaltzaindiak, gaur Nafarroako Parlamentuan egin duen osoko bilkuran. Patxi Goenaga euskaltzain emeritu izendatzeak eragindako hutsunea beteko du Garikanok, akademiak gehiengo osoz erabakita.

Uztailean amaitu zen epea hautagaiak aurkezteko, eta Garikano izan zen euskaltzainek aurkeztutako bakarra, uztailaren 21ean eginiko bilkuran. Hemendik zortzi hilabetera hartuko du kargua euskaltzain berriak, horretarako propio eginen duten harrera ekitaldian.

Asun Garikano Iruretagoiena (Tolosa, Gipuzkoa, 1962) Euskal Filologian lizentziaduna da. Gasteizko Iraleko irakasle eta Eusko Jaurlaritzako EIMAko kide izan zen. Ameriketako euskaldunei buruzko bi libururen egilea da: Far Westeko Euskal Herria (Pamiela, 2009) eta Kaliforniakoak 1533-1848 (Pamiela, 2013). Itzultzaile gisa, ingelesetik euskarara itzuli ditu Robert Louis Stevensonen, William Faulknerren, John Steinbecken, Patricia Highsmithen eta beste zenbait egileren lanak; euskaratik gaztelaniara, berriz, Bernardo Atxagaren obra guztiak. Edizio lanaren arduradun izan da Garziarena aldizkarian (1992-1994) eta Euskaltzaindiaren Erlea aldizkarian (2009-2016). Halaber, Bernardo Atxagaren euskarazko eta gaztelaniazko obra guztien edizioaz arduratu da. Gaur egun, Euskaltzaindiak aurten abian jarritako Testu-bankua proiektua gidatzen du.


Summary: «Madrilen euskaraz egin daiteke, eta Baionan ez». Euskal Hirigune Elkargoan euskaraz aritzeko eskubidea eskatu du Xabi Thikoipe Bil Gaiten taldeko hautetsiak ikasturte honetako lehen batzarrean. Haren ustez, momentua baliatu behar da Frantziako Estatuari eskaerak egiteko.

Gaur goizean abiatu du aurtengo urte politikoa Euskal Hirigune Elkargoak Baionan. Hasi aurretik, Jacqueline Elixondoborde berriki zenduari omenaldia egin nahi izan dio Jean Rene Etxegarai lehendakariak. Pirinio Atlantikoetako Departamenduko zuzendaria izan zen, Euskal Herriaren ardura zuena. Gaur eginen dituzte haren omenezko elizkizunak, eta hara joatekoa da Etxegarai. Haatik, ez du hitzik izan Mixel Oronoz euskaltzaleari buruz, nahiz eta hura joan den astean zendu zen. Euskal Konfederazioko lehendakari izan zenak lehengo ostiralean eman zuen azken hatsa.

2022ko jarduera txostenaren bozka izan da aztertu duten lehen puntua. Abagune hori baliatu du Xabi Thikoipe Bil Gaiten talde politikoko hautetsiak hitza hartu eta euskararen eta gaskoiaren normalizazioaren beharra azpimarratzeko. Esplikatu du azkenaldian hainbat gertakari izan direla, hizkuntzen gaia mahai gainean jarri dutenak, izan Martinikan, Korsikan edo Katalunian. Berriki Espainiako Kongresuan euskara erabiltzeko emandako baimena eta Espainiako Gobernuak Europari katalana, euskara eta galegoa Europako hizkuntza ofizialak izan daitezen egindako eskaera ere izan ditu hizpide. «Madrilen euskaraz mintza daiteke, eta Baionan ez», deitoratu du.

«Uste dugu urrunago joan behar garela, eta momentua baliatu behar dugula elkargoaren izenean Frantziako Estatuari hainbat gauza galdegiteko», adierazi du. Espainiak Europari galdegina baieztatzea, Europako Hizkuntza Gutxituen Ituna berrestea eta Frantziako Konstituzioaren ondoko erreforma baliatzea 2. artikulua aldatzeko eskatu du hizkuntzen ofizialtasuna mahai gainean jartzeko. «Zenbait inkesta soziolinguistikok eta azken eskola sartzeko datuek erakusten dute: gure herriko etxeetan, elkargoan edo EEPn egiten diren ahaleginak goresgarriak dira, beharrezkoak, baina ez dira aski. Euskaldunak edo gaskoiak izan ala ez, gure hautetsi ardura da lurraldeko hizkuntzen erabileraren normalizazioan parte hartzea. Errepublikako hizkuntzaren errespetu bera merezi dute».

Euskara hutsean egin du hitzaldia, eta, ondoren, frantsesez ekin dio, legeak hala eskatzen baitu, errandakoa «fite» errepikatuko zuela azpimarratuta. Berehala eten dio hitza lehendakariak, zorrotz. «Frantsesez hitzez hitz errepikatu behar duzu euskaraz errandakoa». «Lasai, horretara noa», erantzun dio Thikoipek. «Bat bateko itzulpena izanen bagenu, denbora anitz irabaziko genuke».

«Pertsonalki, alde»

Etxegaraik hartu du hitza ondoren, eta baieztatu du bat egiten duela «oro har» errandako guziarekin. «Europako itunaren berrestea behin eta berriz eskatu dugu», adierazi du. «Koofizialtasuna ez da aho batezko desmartxa; pertsonalki, horren alde militatzen dut, 90eko hamarkadatik Batera plataformarekin».

Elkarrekin Herriarentzat taldeko politikoko hautetsi Peio Etxelekuk haren «sostengu osoa» adierazi zion Thikoipek esandakoari: «Anitz urrats eta nahikari politiko falta zaizkigu, zoritxarrez, euskara normaltasun osoz erabiltzeko gure egituretan».

Hitz hutsetan gelditu da elkarrizketa, eta ez da bozkarik izan.

Euskal Elkargoaren lehen urteko bilana egiteko orduan, euskararen gaia hizpide izan du Nicole Etxamendi Bil Gaiten taldeko eledunak: «Eskolatuak direnen %68k ez dute euskararik. Behar dira zinezko finantzaketak egunerokoan lan konkretua egiten dutenak babesteko». Haren iritziz, borondate politikoa da eskas. «Ez da gehiago zatiketa arrazoi bat, ez da gehiago modaren kontra dela erratea; baina ados izatea desberdina da. Ados ematen ahal ginateke lehendakariari agindua emateko Parisen ofizialtasuna eska dezan». Gaur ez da halakorik gertatu.


Summary: Baionako bestetako hilketagatik atxilotutako zazpiak akusaziopean jarri dituzte. Atzo deklaratu zuten kasua ikertzen ari den instrukzio epailearen aitzinean. Horietako bost preso sartu dituzte «nahitarako giza hilketa» leporatuta. Baionako prokuradoreak jakinarazi du epailearen ikerketarekin segituko dutela, bakoitzaren inplikazioa argitzeko.

Patrice Lanies «nahitara hiltzea» leporatuta bost gizon akusaziopean ezarri eta preso sartu dituzte, Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak agiri batean jakinarazi duenez. Sei lagun atxilotu zituzten asteazkenean: hiru Essonnen (Frantzia), Paris ondoan, eta beste hiru Bretainian. Hiruri ustezko hiltzaileak izatea egozten dietela jakinarazi zuten, eta beste hiruri ihes egiten lagundu izana.

Baionako bestetan 46 urteko gizonezko bat hil zen zafraldi bat bildu ondoan; etxera sartzen ari zela, ate aitzinera iristean, hiru gizonek sartzea trabatu zioten; galdetu zienean handik mugitzeko, jo egin zuten, behin eta berriz, bortizki. Handik zenbait egunetara hil zen gizona, Baionako ospitalean. Frantziako Poliziak gizon baten robot irudia zabaldu zuen berehala, eta adierazi zuten beste bi gizonen bila ere bazebiltzala.

Prokuradoreak zabaldutakoaren arabera, atxilotutako bost gizoni leporatu diete «nahitarako giza hilketa», eta seigarrenari krimena salatu ez izanaren akusazioa eman diote. 21 eta 27 urte artean dituzte denek. Bost presondegian sartu dituzte, eta seigarrenari kontrol judiziala eman diote.

Zazpigarren pertsona bat ere atxilotu zuen Frantziako Poliziak, 33 urteko emakume bat, eta hura ere akusaziopean ezarri dute, krimen bat salatu ez izanaren akusaziopean. Hau ere kontrol judizialpean ezarri dute.

Baionako prokuradoreak jakinarazi du epailearen ikerketak aitzina segitzen duela, eta akusaziopean ezarria izan den pertsona bakoitzaren inplikazioa zehaztea izanen duela helburu. Horrez gain, heriotza eragin zuen jipoia nola gertatu zen argitu beharko dute ere.


Summary: Iñaki Alkorta hil da, Gureak taldeko presidentea. Taldeko zuzendari izan zen 1977tik 2011ra, eta 2006tik zen presidente. 73 urte zituen.

Gureak taldeak jakinarazi duenez, Iñaki Alkorta hil da, enpresa talde horretako presidentea. Bere ibilbide profesionala desgaitasunen bat dutenen laneratzearekin egon da lotuta. Gureak taldeak atsekabea adierazi du heriotzaren berri eman ostean. Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusiak, heriotzaren berri jakin ondoren, esan du Gipuzkoa gaur egun «lurralde inklusibo, ireki eta kohesionatuagoa» dela Alkorta bezalako pertsonei esker.

Alkorta Donostian jaio zen, eta zuzenbidearen eta enpresa kudeaketaren inguruan egin zituen ikasketak. Gureak taldeak ohar batean azaldu duenez, «taldearen sorreran eta hedapenean funtsezko pertsona izan zen». Atzegiko gurasoen kezkatik abiatu zen Gureak, desgaitasunen bat dutenentzako lan aukera egonkorrak sortu eta kudeatzeko, eta gaur egun 6.000 pertsona inguruk osatzen dute taldea; horietatik %84k desgaitasunen bat daukate.

2015eko Joxe Mari Korta sariduna

2015ean, enpresa munduan egindako lana aitortzeko, Joxe Mari Korta saria jaso zuen, Iñigo Urkulluren eskutik. Gureak-ek egindako ekarpena aitortu nahi izan zuen Eusko Jaurlaritzak: «Enpresa talde hori lan aukera egonkorrak eta pertsonen mugetara ahalik eta gehien egokitutako lan aukerak sortzeko eta kudeatzeko sortu zen, eta adimen desgaitasuna duten gipuzkoarrei lehentasuna ematen diete».

Horrez gain, 2003an enpresabururik onenaren saria jaso zuen, Gipuzkoako Merkataritza Ganberaren eskutik.

EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkartearen sortzaileetako bat ere izan zen Alkorta, eta gaur egun presidentea zen. Donostiako Goienetxe fundazioaren patronatuko kide ere izan zen.


Arberatzen izanen da 2024ko EHZ

Summary: Arberatzen izanen da 2024ko EHZ. Gaur egin dute biltzar nagusia EHZko laguntzaileek, Kanboko gaztetxean, eta heldu den urtean Amikuzera mugitzea erabaki dute. Ekainaren 28an, 29an eta 30ean izanen da festibala Nafarroa Behereko herri horretan.

Azken ordura arte atxiki dute suspensea. Aurtengo EHZ festibala Irisarrin (Nafarroa Beherea) iraganen zen azkena zela iragarri ondotik, jakin-min handia zegoen nora mugituko zen Ipar Euskal Herriko festibal historikoa. Gaur goizean egin dute urteroko biltzar nagusia, Kanboko (Lapurdi) Emaitza gaztetxean, eta laguntzaileek Amikuzera jotzearen alde egin dute. Arberatzen (Nafarroa Beherea) izanen da 2024ko Euskal Herria Zuzenean festibala, ekainaren 28an, 29an eta 30ean.

Irisarrin pasatutako urteen bilan baikorra egin dute EHZko kideek biltzar nagusian. Bost urtean festibala egonkortu dela iritzi diote. «Irisarrin bost urtez egin diren lau edizioek EHZren beste etapa bat marraztu dute. Berriz txikitik eta xumetik hasi ginen 2019koan. Tartean pandemia izan zen ere, eta 2020koa bisio bilkura batean ezeztatu genuen. 2021ean musukorik gabeko oasia bilakatu zen EHZ, arnasgune bat euskararentzat eta euskal kulturarentzat. 2022an eta 2023an, Irisarrin erroturik, laguntzaile gazte-gazteekin eta programazio aberatsarekin iragan dira», aztertu dute agiri batean EHZko antolatzaileek.

Haien hitzetan, Irisarrik «egonkortasuna» eman dio festibalari, «berriz laguntzaileak lotu ditu, eredu ekonomikoa egonkortu du, eta publikoa ere hor zen». Aitortu dute batek baino gehiagok egin dietela galdera: «Zergatik zoazte Irisarritik? Bikaina da hemen!». Baina «konbentzituak» dira garai ona dela. «Toki batean egoteak arrisku bat du: erosotasuna, eta, ondorioz, gauzak handiago egin nahi izatea. EHZren historian ere usu eskutik joan dira belaunaldi aldaketa eta herri berria. Aurten ere hori dugu erronka: ahal bezain naturalki eta goxoki lekuko aldaketa egitea».

«Energiaz kargaturik»

«Orain da momentua beste abentura batzuetara joateko eta tokiz aldatzeko», adierazi dute Ihintza Etxart eta Imanol Etxebarne EHZko kideek. «Lurralde berri horretara hurbilduz, Amikuzera hurbilduz, erronka berri anitz baditugu: lurralde berri batean errotzea, hango eragileekin, kultur eragile, besta komite eta gazteriarekin. Amikuzeko gazte anitzek parte hartu dute herri berri hori hautatzeko erabakian, eta espero dugu Irisarrin lortu duguna errepikatuko dugula».

«Irisarri agurtu genuen hastapen baten zaporea zuen bukaera batekin. EHZ Amikuzen izanen da lehen aldiz. Orain, ikustekoa izanen da zer ekarriko dion Arberatzek festibalari. Eta festibalak zer duen ekartzeko Amikuzeko eskualdean, hau truke bat baita», gehitu dute agirian.

Orain arte ukitu gabeko lurraldea zen Amikuze EHZ festibalarentzat. Arrosan (Nafarroa Beherea) abiatu zen, 1996an, eta han iragan zen uda hasierako ospakizuna 2003 arte. Ondotik Zuberoara jo zuen, Idauze-Mendi herrira zehazki, eta 2009ean Heletara jo zuen (Nafarroa Beherea). Lekornen (Lapurdi) 2013tik 2017ko epean egon ondotik, birsortze prozesu bat abiatu zuten festibala antolatzen aritu diren laguntzaileek, eta Irisarrin lurreratu zen 2019an.


Summary: Gazte bat zauritu da Urdulizen, eskalatzen ari zela erori ostean. Erortzean zauri larriak egin zituen 21 urteko gazteak.

Gazte bat zauritu da Urdulizen (Bizkaia), eskalatzen ari zela lurrera erori ostean. Atzo gertatu zen ezbeharra; zazpi metrotik erori eta zauri larriak egin zituen 21 urteko gazteak. Helikopteroz eraman zuten Gurutzetako ospitalera (Barakaldo, Bizkaia).

Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, istripua nola gertatu zen jakiteko.


Summary: Basauriko festetan sexu eraso bat izan dela salatu dute. Herriko udalak eta asanblada feministak sexu erasoa gaitzetsi dute. Gaur elkarretaratzea egingo dute, Pinceles plazan.

Basauriko (Bizkaia) San Migel jaietan emakume bati sexu eraso bat egin diotela salatu du herriko asanblada feministak. Azaldu dute sexu erasoa aurreko larunbat gauean gertatu zela. Sexu erasoa salatzeko, elkarretaratze bat egingo dute gaur, 18:00etan, Basauriko Pinceles plazan. «Feministok antolatuta gaude, eta autodefentsa feministaren bidez erantzungo dugu», nabarmendu du asanbladak.

Basauriko Udalak bat egin du gaitzespenarekin, eta elkarretaratzera batzera deitu ditu herritarrak: «Indarkeria matxistaren aurrean ez dugu inolako tolerantziarik izango, eta hori desagerrarazteko lanean jarraitzeko borondatea dugu».


Summary: Bi urte pasatu dira Jaurlaritzak espetxe politika bere gain hartu zuenetik. Basauriko, Martuteneko eta Zaballako espetxeetan 1.577 pertsona daude preso. Jaurlaritzak esan du azken bi urteotan «euskal espetxe eredua» garatzea baldintzatu dutela azpiegituren «gabeziek».

Eusko Jaurlaritzak espetxe politikaren eskumena bere gain hartu zuenetik bi urte beteko dira bihar, eta horren harira, azken bi urteotako balantzea plazaratu du gaur Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika Sailak. Txostenaren arabera, 1.577 pertsona daude preso Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) espetxeetan; horietatik %14 behin-behinean daude, eta gainerakoak, zigortuta. Hiru espetxe horietan dauden euskal presoak guztira 142 dira; gehienak Zaballan daude.

Jaurlaritzak nabarmendu du azken bi urteotan «euskal espetxe eredua» garatzea baldintzatu dutela azpiegituren «gabeziek»; bereziki, haien «antzinatasunak» eraginda. Hala ere, Zubietan (Gipuzkoa) eraikitzen ari diren espetxean jarri dute soa: «Gehienezko gaitasun operatiboa handitzea espero da». Esan dute Martutenekoa ordezkatuko duen espetxea datorren udaberrian martxan jartzeko asmoa dutela, «epeak betetzen badira».

Erregimen itxiko sailik ez dago hiru kartzeletan, eta Jaurlaritzak esan du hainbat preso lekualdatu behar izan dituztela arrazoi horrengatik. Hala ere, gogorarazi du horrelako sail bat irekitzekoak direla Zaballan datorren urtean.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako presoen ezaugarrien berri ere eman dute balantzean. Adierazi dute preso gehienak 31 eta 50 urte artekoak direla, eta %31,5 atzerritarrak direla; emakumeak, berriz, presoen %8 dira. Espetxeetako «heterogeneotasuna» handitu izanak liskar kopurua handitu duela esan dute; «ez da egoera larririk sortu, ezta kontrolatu ezin denik ere».

Hiru kartzeletan dauden presoen %31k dute hirugarren gradua —425 presok—, eta gehienak bigarren graduko erregimenean daude. Bi preso daude lehen graduan —biak, Zaballan—, eta 317 dira sailkatu gabekoak. 221 daude baldintzapean aske.

Euskal presoei dagokienez, hiru kartzeletan dauden 142 presoetatik gehienak (118) daude bigarren graduan, eta bi sailkatu gabe. Hirugarren graduan daudenak 22 dira, eta baldintzapean aske daudenak, hamalau. Bide batez, Etxerat-ek deituta 3.000 lagun inguruk mobilizazioak egin zituzten atzo, «salbuespenezko espetxe politikaren» amaiera eskatzeko.

Jaurlaritzak nabarmendu du haren helburua dela presoek haien zigorrak «duintasunez» betetzea erraztea, «haien eskubideak errespetatuz eta gizartera bizkor itzultzeko prestatzen lagunduz».

Aurten, gutxienez hiru preso hil da Jaurlaritzaren menpeko espetxeetan.


Summary: Aitor Zelaia eta Galder Barbado atxilotu dituzte. Manifestazio jendetsua egin dute Gasteizko kaleetan elkartasuna erakusteko

Bi gazteak atxilotu dituzte ertzainek, Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarria dien eta Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi zuen lau urteko kartzela zigorra betearazteko. Espetxeratzeko aginduaren borondatezko epea gaindituta dute bi gazteek; Gasteizko Gobernu Militarrean agertu dira 17:00etan. Jendea eraikinera gerturatu da, eta Polizia agertu da ondoren. Gazte biak, zehazki, eraikineko balkoi nagusian agertu dira.

Eraikinean sartu dira ertzainak, eta atxilotu egin dituzte minutu batzuen buruan. Ertzainen ibilgailu batean eraman dituzte ondoren. Gobernu Militarra ertzainez inguratuta egon da bi gazteak atxilotu artean, eta eta jendea erruz bildu da Leizaola plazan; ehunka lagun bildu dira, gazteei babesa ematera, kamiseta urdinak soinean. 18:30ean hastekoa zen manifestazio nazionala atzeratu egin da, baina egiteko asmoa azaldu dute antolatzaileek.

«Herriak ez du barkatuko»; «Aupa, bikote, zuekin gaude»... oihu artean agurtu dituzte Barbado eta Zelaia plazan zeudenek. Tentsio uneak bizi izan ziren agenteen eta elkarretaratuen artean. Azkar baretu da egoera, baina, eta Artiumera joan da jendea beste manifestariekin biltzera. Milaka lagunek egin dute Artiumetik Foru plazarainoko bidea, Euskal Herriak Aurrera lelopean. Ikurrinek eta Nafarroako banderek apaindu zuten manifestazioa. Aldarri oihuek ez zuten etenik izan ibilbide osoan zehar.

Duela bi aste Ankerkeriari Stop plataformak jakitera eman zuenez, irailaren 15ean espetxeratze agindu bana jasota, Aitor Zelaia eta Galder Barbado gazteek hamar eguneko epea zuten borondatez kartzelan sartzeko. Epea agortuta, ez ziren espetxean aurkeztu; beraz, Espainiako Auzitegi Gorenak atxilotze agindua martxan jartzeko arriskuan zeuden biak.

18:30ean, Gasteizko Artium Museotik abiatzekoa zen bi gazteen aldeko manifestazio nazionala, Euskal Herriak aurrera! lelopean.

Espainiako Gobernuko EAEko ordezkari Denis Itxasok, bere aldatik, salatu du gaur Gasteizko Gobernu Militarrean bi gazteak «indarrez» sartu izana, eta «errespetua» eskatu du instituzioentzat.

Zelaia eta Barbado afera

2021eko otsailean launa urteko espetxe zigorra ezarri zien Espainiako Auzitegi Nazionalak, «lehergailuak egiteko materiala edukitzea» leporatuta. Epaiketa egin aurretik espetxean egon ziren biak, 2019ko otsailaren 8an Ertzaintzak atxilotu ostean. Urte hartako uztailean askatu zituzten, baldintzapean, eta 6.000 euroko bermea ordaindu ostean. 2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen epaiketa, Madrilen. Hasieran, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eskatu zuen bakoitzarentzat, «helburu terroristarekin» aritu zirelakoan. Defentsak errugabetzeko eskatu zuen, frogak «lausoak» zirela argudiatuta, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoelako, ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik hamar urte igaroak zirelako, eta hiru desegin zenetik.

Angela Murillok, Teresa Palaciosek eta Carmen-Paloma Gonzalezek sinatu zuten sentzentzian, azkenean, «lehergaiak egiteko materiala eduki eta erabiltzeagatik» zigortu zituzten.

Akusazioaren oinarrian Ertzaintzaren txosten bat egon zen. 2018an Ertzaintzak Duranako (Araba) industrialde batean bidoi bat aurkitu zuela adierazi zuten horretan. Barruan, «lehergailuak egiteko hainbat objektu» zeudela azaldu zuten txostenean, eta Barbado eta Zelaiaren hartz markak eta DNA. Auzitegiak frogatutzat eman zuen bidoia bi gazteek erabili zutela 2014an eta 2015ean, «kale borrokako ekintzak» egiteko materiala gordetzeko.

Aitor Zelaiaren etxean topatutako motxila baten edukiak froga gisa aurkeztu zuen Ertzaintzak. Horretan bridak, eskularruak, walkie-talkieak, sakelako telefonoak eta zinta amerikarra zeuden, eta Ertzaintzak «kale borrokarako motxila bat» zela argudiatu zuen. Zelaiak esan zuen material hori Hatortxu Rock jaialdian muntatzeko erabili zuela, eta lekuko batek baieztatu egin zuen.

Epaiketan, bi gazteek azaldu zuten ezker abertzaleko kidetzat zituztela euren buruak. Esan zutenez, bat egin zuten ETAk armak uzteko hartutako erabakiarekin. Baina epaileek ez zuten hori aintzat hartu.

Ebazpena jakin zenean, zigorra «azpijoko polizial batean» oinarritzen zela esan zuen EH Bilduk, eta Ertzaintzak horretan «parte hartze zuzena» izan zuela salatu zuen. Koalizioak nabarmendu zuen Espainiako Auzitegi Nazionala «denboraz eta lekuz kanpo dagoen salbuespenezko epaitegia» zela, eta gogoratu zuen gazteak zigortu zituen Murillo epailea zigortu egin zuela Estrasburgoko Auzitegiak Bateragune auzian inpartzialtasunik ez edukitzeagatik.

Zigorra jaso ostean, «militante politiko izateagatik zigortu nahi gaituzte» adierazi zuten Barbadok eta Zelaiak, BERRIAri emaniko elkarrizketan.

Euren kontrako operazioa EAJk eta Ertzaintzak abiatu zutela adierazi zuen Barbadok. Epaiketan euren jardun politikoari buruzko «milaka orri» aurkeztu zituztela, baina «oso gutxi aurkitutako zuloaren inguruan».

ETAk jarduera armatua utzi zuenez, eurak «terrorismoarengatik» zigortzerik izan ez zutela nabarmendu dute, baina ohartarazi dute ebazpenean «terrorismo indibiduala» aipatu zutela, eta «horrek bide ematen duela herri eta gazte mugimenduko edozein protesta edo ekintza, inolako erakunderik egon gabe, terrorismo» gisa izendatzeko.

Iazko maiatzean, Guardia Zibilak «kolaboratzeko» eskatu ziola salatu zuen Barbadok. Gazte mugimenduaren inguruko gauzak kontatuz gero, epaitegietan lagunduko ziotela esan zioten.

Aurtengo maiatzean, launa urteko espetxe zigorra berretsi zien Auzitegi Gorenak.

Mobilizazioak

Azken egunotan mobilizazio ugari egin dituzte bi gazteren alde, eta kartzelan sartzeko aginduaren kontra.

Irailaren 18an, gazteen aldeko elkartasun martxetan ehunka lagun bildu ziren Agurainen, Amurrion eta Gasteizen, Ankerkeriari Stop plataformak deituta.

Eta sei egun geroago, irailaren 22an, Ernaik protesta egin du Bilbon eta Gasteizen. Espainiako Gobernuak Bilbon duen ordezkaritzari eta Ertzaintzaren Gasteizko egoitzari kateatu zitzaien hainbat gazte. Ertzaintzak hiru pertsona atxilotu zituen Arabako hiriburuko protestan, eta, guztira ehun pertsona baino gehiago identifikatu zituzten.


Summary: Paxinianen dimisioa eskatu dute milaka herritarrek, «traidore» oihu artean. Armeniako hiriburuan egin duten protestan, manifestariek lehen ministroari egotzi diote ez esku hartzea Azerbaijanek Karabakh Garaiari egindako erasoaren aurrean.

Armenian, milaka lagun irten dira kalera Nikol Paxinian lehen ministroaren dimisioa eskatzeko, joan den astean, Azerbaijanek Karabakh Garaiaren kontra egindako erasoaren aurrean erantzunik ez emateagatik. «Traidorea» deitu diote hainbatetan manifestariek. Azerbaijanek eskuratutako eremua armeniarrez hustuta gelditu da ia erabat. Erevanek gaur jakinarazi duenez, 100.000 armeniar baino gehiago hartu ditu, Azerbaijango indarrengandik ihesi Karabakh Garaiko beren etxeak utzi dituztenak.

«Gure begien aurrean genozidio bat gertatu da, Errusiako bake indarren presentzian, haren misioa halako zerbait gerta zedila eragoztea bazen ere», salatu du Vazgen Manukian gobernuburu ohi eta oposizioko politikariak, manifestarien aurrean, agertokitik. Gaineratu du Mendebaldeak ere ez duela presio egin Azerbaijanen erabakietan eragiteko. Manukianen iritziz, lehen ministroaren jarrera arduragabea izaten ari da, Azerbaijani gerra deklaratzeko beldur delako, baina ez Errusiari. Paxinianek boterean jarraitzeak Armeniarentzat galera gehiago ekarriko dituela ohartarazi du.

Oposizioak Azerbaijanen aurrean amore ematea egotzi zion Paxiniani 2020an ere, Bakuk sei asteko borroken ostean Karabakh Garaiko lur eremu batzuk eskuratu zituenean. Armeniak eta Azerbaijanek Errusiaren bitartekaritzarekin sinatu zuten bake ituna umiliaziotzat hartu zuten Armeniako sektore zabaletan.

Orain ere berdin gertatu da, Karabakh Garaiko independentisten esku jarraitzen zuten eremu menditsuak eskuratzeko Azerbaijanek hilaren 19an egin zuen erasoarekin. Armeniak ez dio erantzun militarrik eman, eta horrek haserrea zabaldu du herrialdean. Erasoaren hurrengo egunean, borrokak amaitzea adostu zuten Karabakh Garaiko indar independentistek, Erevanen laguntzarik jaso gabe.

Protestak eta istiluak izan ziren sei egunez jarraian Armenian, Paxinianen dimisioa eskatzeko, eta 200 lagun baino gehiago atxilotu zituen Poliziak. Oposizioak mobilizazioak eten zituen joan den asteartean, Karabakh Garaitik heldutako errefuxiatuei zuzendutako laguntza ez oztopatzeko, baina protestari ekin diote gaur, ostera.

100.000 iheslari

Erevanek gaur jakinarazi duenez, Karabakh Garaiko ia armeniar guztiek egin dute ihes eskualdetik Armeniara. 100.000 herritarrek baino gehiagok gurutzatu dute muga eguerdirako —azken erasoaren aurretik, Karabakh Garaian 120.000 armeniar inguru bizi ziren—. Armeniako Gobernuak salatu du Azerbaijan «garbiketa etnikoa» ari dela egiten eskualdean, eta han jarraitzen duten armeniarrak arriskuan daudela. Bakuk ukatu egin du halakorik, eta Azerbaijanen «berriz integratzeko» eskatu die herritar armeniarrei.

NBE Nazio Batuen Erakundeak misio humanitario bat bidali du Karabakh Garaira, eta laguntza iristen hasia da. Baina laguntza materialetik harago, Armeniak babesa eskatu dio NBEren Nazioarteko Justizia Auzitegiari, bermatu dezan Bakuk ez dituela Karabakh Garaiko armeniarrak lekualdatzera behartuko eta ihes egin dutenek era seguruan itzultzeko baldintzak izango dituztela.

Paxinianek Errusiaren jarrera deitoratu du, eta hari egotzi dio Karabakh Garaiko egoeraren ardura. Lehen ministroaren esanetan, Erevanen egungo segurtasun aliantzak «ez dira eraginkorrak», eta aldaketak ezinbestekoak dira. Ildo horretan, parlamentuari dei egin dio datorren astean egitekoa duen saioan Armenia Nazioarteko Zigor Auzitegiko kide bihurtzera. Auzitegi horrek atxilotze agindu bat igorria du Vladimir Putin Errusiako presidentearen aurka, Ukrainako gerragatik gizateriaren kontrako krimen arduradun izatea egotzita.

Kremlinek ohartarazi du Armeniak urrats hori emanez gero, Errusiaren kontrako «muturreko» neurritzat hartuko duela. Moskuk Paxinian kritikatu du bere herrialdea «Mendebaldearen joko geopolitikoaren gatibu bihurtzeagatik», eta Armeniaren eta Errusiaren arteko lotura historikoak apurtzen saiatzeagatik.

Eskualdeko egoera, iraulita

Azerbaijanen joan den asteko erasoak Karabakh Garaiko errealitatea irauli du guztiz. Egun gutxian kanporatu ditu mendeetan —gutxienez K.a. II. mendetik— lurralde horretan gehiengoa izan diren herritar armeniarrak. Armeniar askorentzat, Karabakh Garaia arbasoen etxea da. 30 urteren ondoren, ordea, eremua berriro izango da Azerbaijanen kontrolpean. Karabakh Garaiak aldarrikatzen zuen errepublika desegin egingo da 2024ko urtarrilaren 1ean, buruzagi independentistek iragarri dutenez.

Nazioarteak Azerbaijanen lurraldearen partetzat du Karabakh Garaia, baina azken hiru hamarkadetan independente gisa jardun du, abertzale armeniarren kontrolpean. Orain, Azerbaijanek eta Armeniak eremuaren «integrazioa» negoziatzeko elkarrizketak hasiko dituzte. Paxinian eta Ilham Aliyev Azerbaijango presidentea elkarrekin bilduko dira datorren ostegunean, Europako Batasunak Granadan (Espainia) egitekoa duen goi bileran.

Aldi berean, Bakuk Karabakh Garaiko buruzagi independentistak atxilotzen jarraitzen du. David Babaian Atzerri ministro ohia atxilotu zuen atzo, eta preso du Ruben Vardanian gobernuburu izandakoa, asteazkenetik. «Terrorismo» delituak egotzi dizkie.


Summary: Gizon bat hil da Armintzan, arroka gune batean. 58 urteko gizonezko bat dela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur 58 urteko gizon bat zendu da Armintzan (Lemoiz, Bizkaia), hondartzatik hurbil, arroka gune batean. 15:00ak aldera jaso dute gizonaren egoeraren berri ematen abisu bat, baina sorospen zerbitzuek ezin izan zuten deus egin hura salbatzeko.

Portura txalupa batean eraman dute hilotza, eta autopsia egitera gero, ikerketa bat abian jarri baitute heriotza argitzeko.


Summary: Jaione Cambordaren 'O Corno' filmak irabazi du Urrezko Maskorra. Ping-Wen Wang eta Tzu-Hui Peng zinemagile taiwandarrek zuzendari onenarentzako Zilarrezko Maskorra eskuratu dute Chun xing / A Journey in Spring filmarekin

Jaione Camborda zinemagile donostiarrak zuzendutako O Corno filmak irabazi du Donostiako 71. Zinemaldiko sari nagusia, Urrezko Maskorra. Cambordaren bigarren film luzea da —aurretik Arima zuzendu zuen—, eta bere estreinakoa bezalaxe, galizieraz filmatu du. 1971. urtean kokatua, haurdunaldietan emakumeei laguntzen dien emakume bat du protagonista. Une batean, gertaera lazgarri baten ondoren, ihes egin beharko du, eta beste emakume batzuen laguntza izango du ihesaldi horretan.

Ping-Wen Wang eta Tzu-Hui Peng zinemagile taiwandarren opera prima da Chun xing / A Journey in Spring, adineko senar-emazteen egunerokoa kontatzen duen filma. Claire Denis zinemagilea buru izan duen epaimahaiak zuzendari onenarentzako Zilarrezko Maskorra bi zuzendariei ematea erabaki du.

Isabella Eklof zinemagile daniarraren Kalak filmak bi sari irabazi ditu; batetik, Epaimahaiaren Sari Nagusia, eta bestetik, argazki onenarena Nadim Carlsenentzat.

Interpretazio sariei dagokienez, aktore onenarentzako garaikurra ex aequo irabazi dute Tatsuya Fujik (Great Absence) eta Marcelo Subiottok (Puan). Ez da izan azken film horrek eskuratu duen sari bakarra, gidoi onenari emandakoa ere jaso baitute pelikularen zuzendari eta gidoilariek, Maria Alchek eta Benjamin Naishtatek.

Sail Ofizialetik kanpoko sariak ere eman dituzte gaurko ekitaldian.

Euskal Zinemaren Irizar saria Isabel Hergueraren Sultanaren ametsa animaziozko filmak irabazi du. Sail Ofizialeko lehian aurkeztu du filma zinemagile donostiarrak.

Bestalde, Horizontes saria Martin Benchimolen El castillo-rentzat izan da, Kutxabank- Zuzendari Berriak saria Diwa Shah zinemagile indiarraren Bahadur The Brave filmak irabazi du, eta Zabaltegi-Tabakalera saria Eduardo Williams argentinarraren El auge del humano 3 lanak eskuratu du. Sail horretako epaimahaiak aipamen berezi bat egin dio Ulises de la Ordenen El juicio dokumentalari.


Summary: Realak hobeto baliatu ditu bere aukerak derbian. Txuri-urdinek 3-0 hartu dute mendean Athletic, Le Normaden, Kuboren eta Oiartzabalen golei esker. Athletic ondo lehiatu da, baina ez ditu bere aukerak baliatu. Intentsitate eta erritmo bizikoa izan da norgehiagoka.

Futbolean funtsezkoa da taldeek partidetan dituzten uneak aprobetxatzen jakitea. Realak eta Athleticek bereak izan dituzte, baina txuri-urdinek soilik jakin dute ondo baliatzen. Partida distiratsurik jokatu gabe, 3-0 irabazi dute, Le Normandek, Kubok eta Oiartzabalek sartutako golei esker. Eraginkorragoa izan da Imanol Alguacilen taldea, eta festa betea izan da Realzaleentzat. Hirugarren garaipena erreskadan pilatu dute ligan, eta konfiantzaz beteta helduko diote asteartean Salzburgoren aurkako Txapeldunen Ligako partidari. Athletic, berriz, ondo lehiatu da minutu askotan, baina ez ditu bere gol aukerak aprobetxatu, eta futbolaren patua izaten da maiz barkatzen duenak ordaindu egiten duela. Hori gertatu zaio Valverderen taldeari. Burua altxatu, eta Almeriaren aurkako partidari begira jarri beharko dute orain.

Bi entrenatzaileek eman dute ezustekoren bat hamaikakoan. Imanolek Mikel Oiartzabal utzi du aulkian, eta Sadiq Umar zelairatu du. Ernesto Valverdek, berriz, Dani Garcia eta Nico Williams. Min hartuta egon da azken asteetan Williams anaien artean gazteena, eta ez zen espero hasieratik aritzea. Bizia eta intentsitate handikoa izan da norgehiagoka. Reala partidaren bila atera da. Baina Athleticek ondo eutsi die talde txuri-urdinaren lehen oldarraldiei. Gainera, baloia berreskuratu, eta Williams anaien abiadura baliatzen saiatu da. Minutuak aurrera joan ahala, partida parekatu egin da, eta abiadura eta intentsitatea izan diranagusi, joko landua baino gehiago. Reala saiatu da horretan, batez ere Braisen eta Merinoren bidez, baina horrek ez du islarik izan gol aukeretan. Athleticek, berriz, bizpahiru korner jaurti ditu segidan.

25. minutuan, Tierneyk min hartu du, eta Aihen Muñozek ordezkatu behar izan du. 30. minutuan iritsi da Realaren gola. Brais Mendezek bigarren zutoinera atera du falta bat. Baloia aske geratu da arean, eta Le Normadek aprobetxatu du baloia sareetara bidaltzeko. Realak gola sartu arren, partida ez da asko aldatu. Athletic pare bat aldiz gerturatu da Remiroren atera. Baina atsedenaldira 1-0 joan dira. Bigarren zatia hasterako, Valverdek Villalibre atera du Guruzetaren ordez. Eroa eta bizia izan da bigarren zatiaren hasiera. Iñaki Williamsek aukera argia izan du berdinketa egiteko, Nico anaiak buruz buruko jokaldi batean Traore atzean utzi ostean. Baina gutxigatik joan zaio kanpora errematea. Hurrengo jokaldian, ordea, Realak gola sartu du. Braisek erdiraketa egin du, Sadiqek pasatzen utzi, eta Kubok ez du barkatu (48. min).

Hirugarrena, Oiartzabalek Athleticek ez zuen etsi, eta pare bat aukera argi izan ditu aldea murrizteko. Argiena Muniainek, 53. minutuan. Pase ederra eman dio Iñaki Williamsek kapitainari, baina Remirok ondo atera du. 66. minutuan iritsi da Realaren hirugarrena. Zubimendik pase sakon bikaina eman dio Oiartzabali. Hura bakarrik geratu da, eta, Unai Simoni izkin egin eta gero, gola sartu du. Hortik aurrera, partidaren erritmoa moteldu egin da apur bat. Ezinezkoa zen horri eustea. Dena den, bi atzelarik, Pradosek eta Traorek, aukera garbi bana izan dute gola sartzeko. Baina emaitza ez da aldatu.


Summary: Bi langile hil dira Lantziegoko ardo upategi batean. 60 eta 61 urte zituzten hildakoek. Lankide bat ardoa egiten zen edukiontzi batera erori da, eta hari lagundu nahian hil dira, anhidrido karbonikoa arnastuta.

Lantziegoko (Araba) upategi bateko bi lagun hil dira gaur goizean, eta beste bat ospitaleratu egin dute. 60 eta 61 urte zituzten hildakoek, eta 31 zaurituak. 13:30 aldera deitu dute larrialdi zerbitzuetara, hiru lagun zaurituta zeudela jakinarazteko.

Upategira heltzean, osasun zerbitzuek haietako biren heriotza baieztatu dute, eta hirugarrena helikopteroz eraman dute Logroñoko (Espainia) ospitalera.

Antza denez, langile bat ardoa ekoizteko edukiontzi batera erori da, eta, hari laguntzean, gainontzeko beharginek anhidrido karbonikoa arnastu dute. Horren ondorioz hil dira bi.


Summary: Kilometroak 2023, «marea bizi bat» Errenterian. Gipuzkoako ikastolen festak jendea erruz erakarri du, giro paregabean

Udazken beteko uda giroak ere lagundu du, eta jende asko hurbildu da gaur 2023ko Kilometroak jaira, Errenteriara. Erriola leloa ardatz, ekitaldi ugari egin dira urte osoan zehar, eta urriko lehen igandearekin biribildu da prozesua. Herri gunean izan dira ekitaldi guztiak, eta jai giro ederra nagusitu da. Antolatzaileen hitzetan, «marea bizi bat» izan da Errenteria.

Goizeko ekitaldian agintari ugari elkartu dira. Orereta ikastolako lehendakari Itziar Navarrok harrera egin die, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzi, Gipuzkoako ahaldun nagusi Eider Mendozari, eta herriko alkate Aizpea Otaegiri. Hainbat tokitan hartu dute hitza, eta aparteko izaera eman diote era horretan jaiaren hasierari. Ikastolen Elkarteko ordezkaritza zabala ere izan da.

Nakane Artola Ikastolen Elkarteko ordezkariak EAEn ontzen ari diren Hezkuntza Legea hizpide izan du ekitaldian. «Ahalik eta lege onena eta zehatzena nahi dugu», esan du. «Ausardia» eskatu du bidean, eta begirada zabal bat. Lurraldetasunari begirako gogoetak egin ditu. «Ikastolok Euskal Herria bere osotasunean landuko duen lege bat aldarrikatzen dugu», azaldu du. Eta eskola ereduari begirakoak. «Publiko-pribatua dikotomia faltsua gaindituko duen legea nahi dugu. Eredu herritar komunitarioa da gurea, eta ez gara identifikatuta sentitzen itunpeko ikastetxe pribatu terminoarekin. Ikastolak gara!».

Erantzun egin dio Bildarratzek. «Hezkuntza Legeak zerbait nahi baldin badu, gaur kalean ikusten ari garena da: hezkuntza komunitatea», azaldu du. Eta etorkizuneko erronken sakontasuna gogora ekarri nahi izan du. «Hiru ardatz azpimarratu nahiko nituzke datozen urteotarako: jaiotze tasa, hizkuntza eta aniztasuna».

Nekane Artola bada Kilometroak elkarteko lehendakaria ere, eta jaiaren lekukoa jaso du; datozen asteetan jakingo da nork antolatuko duen jaia heldu den urtean.


Osasunak Mendizorrotzan aldatu du joera

Summary: Osasunak Mendizorrotzan aldatu du joera. Arnaiz eta Budimir izan dira golegileak. Blancok bigarren zatiaren hasieran ikusitako txartel gorriak baldintzatu du neurketa.

Abuztuaren 27an Valentzian irabazi zuenetik garaipenik eskuratu gabe zen Osasuna. Mendizorrotza, ordea, zelai kuttuna dute gorritxoek, baita zaleek ere, eta nabaritu da hori, bai zelaian, baita harmailetan ere. Neurketa borobila egin gabe, Jagoba Arrasateren taldeak Jose Arnaizen gol ikusgarri bat baliatu du markagailuan aurrea hartzeko, eta azken minutuetan Budimirrek sartu du bigarrena. Antonio Blancori ateratako txartel gorriak baldintzatu du bigarren zatia.

Hamaikakoei dagokienez, Osasunan ezin izan du jokatu Jon Guridik, eta hamaikakora itzuli dira Tenaglia, Luis Rioja eta Kike Garcia. Osasunan, berriz, ugariak izan dira aldaketak. Aste barruan jokatu zuen taldetik, Ruben Peña, Catena, David Garcia eta Aimar Orozi soilik eutsi die Arrasatek; hura ezin izan da aulkian eseri, txartel gorria atera baitzioten Atletico Madrilen aurkako partidan.

Lehen minutuetan, Alaves hobea izan da. Indartsu zelairatu dira Garcia Plazaren mutilak, eta Hagik izan du lehen aukera argia, faltaz. Riojak eta Garciak ere izan dituzte aukerak, baina Sergio Herrera atezaina bikain ibili da. Hari eman diote norgehiagokako jokalari onenaren saria, nahiz eta bigarren zatian zelaia utzi duen, lesio baten ondorioz.

Osasuna hobetuz joan da pixkanaka, eta 35. minutuan heldu zaio saria: Arnaizek gol ikusgarria sartu du area kanpotik. Bikain jo du baloia nafarrak, eta Siverak ezin izan du ezer egin.

Bigarren zatiaren hasieran denetik gertatu da. Hagik gol aukera ederra izan du hasi bezain pronto, baina jarraian txartel gorria ikusi du Blancok, Arnaizi egindako falta batengatik. Garcia Plazak hiru aldaketa egin ditu, eta, egiari zor, bat gutxiagorekin ere hobea izan da etxeko taldea. Osasuna oso motel jardun da.

Alavesek, ordea, ez du golik sartu, eta Osasunak arriskua sortu du areara iritsi den aldi gutxietan. Lehenik, Ruben Garciak zutoinera bidali du burukada bat, eta, jarraian, Budimirrek sartu du partidako bigarren gola, Juan Cruzen jokaldi bat baliatuta.

Sailkapen nagusian, behin-behinean, bederatzigarren da Osasuna, hamar punturekin, eta hamaseigarren Alaves, zazpirekin.

Alaves: Sivera; Tenaglia (Gorosabel, 54'), Rafa Marin, Sedlar, Duarte; Gebara (Alkain, 82'), Blanco, Hagi (Benavidez, 54'); Sola, Luis Rioja (Karrikaburu, 82') eta Kike Garcia (Samu, 54').

Osasuna: Herrera (Aitor Fernandez, 79'); Ruben Peña, Catena, David Garcia, Juan Cruz; Iker Muñoz (Torro, 62'), Moncayola, Oroz; Ruben Garcia, Arnaiz (Areso, 67') eta Raul Garcia (Budimir, 67').


Summary: Ezkurdia eta Mariezkurrena, Caixabank Masterseko txapeldunak. Aise gailendu dira Altuna-Imazen aurka. Iazko garaipena errepikatu dute.

Joseba Ezkurdiak eta Jon Mariezkurrenak ikuskizuna eman dute Caixabank Masterseko finalean. Iazko irabazleek ez diete aukerarik eman Jokin Altunari eta Ander Imazi (22-6), eta garaipena eskuratu dute berriz Nafarroa Arenan.

Ostiralean jokatu ziren finalerdietan, Ezkurdia-Mariezkurrena II.ak 22-20 irabazi zieten Jaka-Martijari. Altuna III.a-Imaz, berriz, 22-13 nagusitu ziren Peña II.a-Rezustaren aurka.

Gaur, neurketaren hasieratik izan dira nagusi nafarrak (8-1). Ezkurdiak min egin du sakez, eta errematean ere asmatu du. Markagailuak 8-4 erakusten zuenean, partida lehia handikoa izango zela zirudien, baina gorriek berehala hartu dute olatu ona, beste behin (14-4). Amaieran, 22-6, erakustaldia eta txapela.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Senperen, etxean armaturik egon ondoan. Gizonaren andrea eta andre horren ama etxe barnean ziren, eta mehatxu egin zien. Bere buruaz beste egin nahi zuela ere erran zien. Gizona etxetik aterarazteko jendarmeria operazio bat egin dute Senperen.

Goizeko seietan hasi zuten operazioa jendarmeek Senperen (Lapurdi), andre baten eta haren amaren deia jaso ondoan. Andreak kontatu die haren senarra armaturik zela etxe barnean, bi emazteei mehatxu egin ziela, eta bere buruaz beste eginen zuela erran ziela. GIGN Esku Hartzeetarako Jendarmeriaren Taldea bidali zuten bertara, eta 09:30ean atxilotu dute gizona.

Jendarmeen operazioa dela eta, Senpereko D307 bidea hetsirik egon da goizean, eta auzoko herritarrak aterarazi dituzte. Gizona atxilotu ondoan, «segurtasun neurriak» kendu dituzte.


Summary: Artozkira ez da gutunik heltzen; oroimena eta duintasuna. Garikoitz Berasaluze idazleak idatzi du agiri hau, eta 41 artista eta eragileren babesa jaso du. Tartean dira Artezki erakusketan parte hartutako zenbait egile, pilotari ohi batzuk, zenbait musikari, Txalaparta argitaletxea eta Agoizko elkarte batzuk.

Artozkira ez da gutunik heltzen. Ur azpian daude postontzi guztiak. Baita telefonoak ere. Baina hogei urteren ondoren hango zenbakien dei galduak ditugu oraindik. Izan ere, memoriak bere bidean segitzen du. Ez dugu ahaztu gertatutakoa, eta ez dugu ahaztu nahi. Gure oroitzapenak, itsas galeretako oholak bezala, ez dira urtegi hondoan ezabatzen.

Hogei urte igaro dira garai hartako Nafarroako Gobernuak bidalitako hondeamakinek Itoitz, Ezkai, Nagore, Muniain, Gorritz, Artzi, Orbaitz eta Artozki eraitsi zituztenetik. Itoizko urtegiaren ur azpian geratzera kondenatu zituzten etxeak eta herriak suntsitu zituzten, Itoitzekin Elkartasuna taldeko kideek eta haien deialdiari erantzun zioten bateko eta besteko lagunek herriak defendatu zituzten bitartean. Artozki izan zen azkena. Herria husteko eta botatzeko eguna heltzean, Artozkik beste 16 gau eta egun eman baitzituen bizirik.

Iraila zen, munduaren nekea hostoetan, maite izan genituen gauzek zentzua galdu zutenean. Izan ere, herri bat desagertzea baino gehiago zegoen jokoan herri hartan, Irati ibaiaren magalean. Ezkila isilarazi nahi zuten. Baratzeak, pentzeak, labore-lurrak eta mahastiak urperatu, errotarekin batera. Sukaldeak betiko itzali. Herritarrak erbesteratu. Sustraiak ito.

Baita mundu berri baten aldarria ere. Hura bihurtu baitzen Artozki: basakeriari aurre egiteko esperantza. Elkartasuna, mendekuaren gainetik. Duintasuna. Ama Lurraren taupada, porlanaren aurrean. Sormena, suntsiketa eragotzi nahian. Bizitzaren edertasuna, azken hatsaren atarian.

Horregatik erantzun genion Artozki defendatzeko deiari eta gonbidapenari. Zubia baitzen Artozki. Mundu berri baterako zubia. Gure koloreak, hitzak eta akordeak eskaini genizkion. Artea. Suntsiketa eragotzi nahi izan zuen ekimena bihurtu zen Artezki, erresistentziaren estetika, eta koadroak, eskulturak, liburuak eta abestiak utzi genituen herrian, etxeak eta eraikinak babestuko zituztelakoan hondeamakinak iristen zirenean. Utopian sinetsi eta ibili egin ginen. Ederra izan zen. Zerua ilun, soineko beltz, baina Artozki hain eder.

Herria eraitsi zuten egunean, ordea, gure lanak eraman zituen poliziak. Lapurtu egin zituzten koadroak eta eskulturak. Ez dugu bahiketa haren irudirik ikusi hogei urtean. Baina orain, ustekabean, berreskuratu egin ditugu haietako batzuk. Herria hondatzen eta hondoratzen baldin bazuten artelanak ere ur azpian geratzeko baldintzapean eman genituen, baina mendekua gure lanetaraino ere iritsi zen, eta ilunpean eduki dituzte orain arte.

Hogei urte geroago, koadroa amaitu gabe dago. Artozkira ez da gutunik heltzen, baina amets egiten segitzen dugu. Berreskuratu ditugu kolore batzuk. Ezkil gabeko elizaren hondakinek ur azpian jarraituko dute. Beste teilatu batzuetan gabiltza orain. Baina memoriak bere bidea egin dezan eskatu nahi dugu. Suntsitu eta desagerrarazi zituzten herrien oroimena aldarrikatzearekin batera, oraindik bahituta dituen lanak itzultzeko eskatzen diogu Nafarroako Gobernuari. Bailara oso baten duintasuna eta bestelako mundu baten aldeko ametsa islatu zituen borroka baten ondarea diren heinean, gure lanek aitortza, egia eta argia merezi dute. Guztiak itzultzea eta desagerrarazitako herrien memoria bilduko duen gune duin eta iraunkorrean lekua izatea eskatzen dugu.

AGIRI HONEKIN BAT EGIN DUTE ARTISTA ETA ERAGILE HAUEK:

Txiki Agirre, Keixeta. Iñigo Altolagirre. Jose Ramon Anda Goikoetxea. Faustino Aranzabal Salegi. Allende Arnaitz. Koldo Arnanz Zufiaurre. Iker Basterretxea. Gari Berasaluze. Jabi Bergara. Javier Campo Amoros. Josetxo Crespo. Gonzalo Etxeberria. Patxi Eugi. Gari Garaialde. Juan Gorriti. Ander Hormazuri Alkiza. Patxi Huarte Aleman. Hurto Taldea. Joseba Lekuona Iaben. Iolandan Markiaran. Peio Martinez de Eulate. Anton Mendizabal. Luis Morea. Xabier Morras. Ana Mugeta Ripodas. Javier Muguruza.p>

Fermin Muguruza. Iñaki Olazabal. Juanjo Oses. Dora Salazar. Pablo Sanchez Quiza. Barbara Stammel. Gorka Torra Roca. Txalaparta argitaletxea. Asisko Urmeneta. Beatriz de la Vega. Juan Luis Zabala. Enrike Zelaia. Usoa Zumeta. Agoizko Kirol Elkartea. Agoizko erraldoi eta buruhandien konpartsa.