Eskura du sailkapena

Summary: Eskura du sailkapena. Gerniak partida bikaina jokatu du, eta 50-57 hartu du mendean Carolo multzo faseko bigarren lehian. Gaurko Biharko partidaren zain, ia ziurra da aurrera egingo duela. Colhadok 21 puntu sartu ditu, eta 15 errebote jaso. Onena izan da.

Lointek Gernikak ia bi oinak ditu Eurokopako hurrengo fasean. Partida bikaina jokatu, eta bizkaitarrek 50-57 hartu dute mendean Fammes Carolo, multzoko faseko bigarren partidan, Valentziako burbuilan. Frantziako taldea zen itxuraz multzoko talderik indartsuena, baina Mario Lopezen taldeak txiki utzi du. Bihar jokatuko du azken partida Clarinosen aurka (21:00, ETB4). Baina galduta ere, ia ziurtzat jo daiteke hurrengo fasean izango dela. Handia izan da Nadia Colhadok egindako partida. Brasildarrak 21 puntu sartu ditu 15 errebote jaso eta hiru asistentzia banatu, bere talde ohiaren kontra. Eskerga izan da ere Arrojo, Lo eta Ivanovic bezalako jokalariek egindako lana eta ekarpena.

Hirugarren laurdenaren azken txanpan, gehien sufritzen ari zenean, ez du amore eman Gernikak. Jokalari garaiekin egindako zonakako defentsa eraginkor batekin, partida irauli, eta garaipena eskuratzea lortu du. Meritu handikoa. Izan ere, bere saskiratzaile onenak, Angela Bojrklundek, ez du punturik sartu. Gainera, errebotean nagusi izan da Caroloren tankerako talde fisiko baten aurrean.

Hasieratik ikusi da Gernikak lehen norgehiagokan baino zailtasun gehiago izango zituela saskiratzeak lortzeko. Ahalmen fisiko handiko taldea zuen aurrean, eta teknikoki abila. Frantziarrek min egin diote partida hasieran bere trantsizio azkarrekin, eta 8-2 jarri dira aurretik. Jokaldiak ondo landuz, eta Lo eta Colhado gidari zirela, partida orekatzea lortu dute bizkaitarrek: 10-10 berdinduz. Pena bakarra Lok hiru falta egin dituela lehen laurden horretan. Baina lehiakor izan da Gernika, lan serioa eginez, eta lehen 10 minutuak aurretik amaitu du: 15-18, Colhadok txirrina jotzearekin batera sartutako saskiratze batekin.

Frantziarrak deseroso ari ziren. Mario Lopezen taldeari ez zitzaion lehia joan- etorrikoa izatea komeni, eta pazientziaz jokatu du. Baina ez du partida apurtzen jakin, erasoan pare bat jaurtiketa argi ez dituelako sartu. Hori baliatu egin du Carolok artean izandako abantailarik handiena lortzeko: 30-23. Bigarren aukerak ederki aprobetxatu dituzte frantziarrek, Gernika nekea antzematen hasi baitzen defentsan.

Carolo 35-31 iritsi da arruretik atsedenaldira, eta hiruko batekin ekin zion hirugarren laurdenari. Neurketa hautsi nahi zuen. Laurden horren erdian bederatzi punturen aldea zuen: 42-33. Baina Gernikak ez ditu besoak jaitsi. Buchek hartu du taldea gidatzeko ardura, eta zonakako defentsari esker partidan sartuta jarraitu du, eta bere alde jartzen jakin du. Ivanovicen 3+1eko jokaldi batekin berdindu egin du neurketa: 44-44, baita aurretik jarri ere. Hirugarren laurdena sei puntu aurretik bukatu du: 44-50.

Laugarrena ere bikain hasi du, eta bederatzira handitu du errenta: 44-53. Defentsan, Carolori ez zion zirrikiturik uzten. Frantziarrek estutu egin dute, eta hiru puntura jarri ziren: 50-53. Baina bizkaitarrek ondo eutsi diote, eta beste behin Colhadok gauzak bere lekuan jarri dute, biko bat sartu, eta errebote bat jasoz. Garaipen handia.


Zigor handiegia jaso du

Summary: Zigor handiegia jaso du. Eibarrek galdu egin du Atletico Madrilen aurka, Ipuruan. Dmitrovicek sartu du partidako lehen gola, penaltiz, baina Luis Suarezek bi egin ditu, eta buelta eman dio emaitzari. Penaltiz sartu du bigarrena, 89. minutuan.

Azken bi partidetako itxura hobetu du Eibarrek, baina ez da nahikoa izan punturen bat lortzeko. Azkenaldian sarritan gertatu zaien moduan, eibartarrak aurretik jarri dira, baina ez dira gai izan aldeari eusteko, eta, azkenerako, esku hutsik geratu dira. Horren ondorioz, jaitsiera postuetatik urrundu ezinik jarraituko dute. Bi puntura baino ez dituzte.

Neurketa bikain hasi dute Jose Luis Mendilibarrek entrenatutakoek. Muto arean sartu da, eta penaltia egin diote. Edu Expositok eta Sergi Enrichek azken bi penaltiak huts egin zituztenez, Marko Dmitrovicek ezustean hartu du penaltia botatzeko ardura. Ondo bota ere. 1-0. Hamabigarren minutua zen. Espainiako Lehen Mailan gola sartu duen bederatzigarren atezaina da serbiarra. Duela hamar urte ez zuen atezain batek gola sartu. Dani Aranzubia izan zen azkena, Deportivon ari zenean. Euskal taldeen artean, berriz, Claudio Bravo izan zen azkena, duela 11 urte, Reala Bigarren Mailan ari zenean.

Gola jasota, Atletico Madrilek aurrera egin du, eta pixkanaka-pixkanaka arriskua sortzen hasi da. Hala, 40. minutuan Luis Suarezek banakoa lortu du, eta banakoarekin amaitu da lehen zatia. Bigarren zatian, parekotasunari eutsi diote bi taldeek. Neurketa banakoarekin amaituko zela zirudien, baina, lehia amaitzear zela, Arbillak penaltia egin dio Luis Suarezi, eta aurrelariak ez du barkatu. Bigarren gola sartu du, eta garaipena eman dio Espainiako taldeari.


Summary: Askatu egin dituzte Donostian atxiloturikoak. Karguekin utzi zituzten libre, atzo gauean. Laurei leporatzen dizkiete desordena publikoak, eta horietako bati, poliziei eraso egitea ere bai.

Lau pertsona atxilotu zituzten asteazken gauean Donostiako Parte Zaharrean, eta denak libre utzi zituzten atzo gauean, epailearen aurretik igaro ondoren. 18 eta 31 urte artekoak dira atxiloturikoak, eta karguekin utzi dituzte libre. Denei egozten dizkiete desordena publikoak, baina bati, horrez gain, poliziei eraso egitea leporatu diote.

Segurtasun Sailak eman du horren berri, eta, gaineratu duenez, ikertzen ari da pertsona gehiago identifikatzeko. Orain adierazi dutenez, istiluak Trinitate plazan hasi ziren, 20:30ak aldera, udaltzainek pertsona bat atxilotu zutenean. Segurtasun Sailaren arabera, pertsona talde bat atxiloketa galarazten saiatu zen, poliziei gauzak botaz. Orduan, udaltzainek laguntza eskatu zioten Ertzaintzari, eta haiek sartzean hedatu ziren istiluak.

Eneko Goia alkateak jaiak amaitzeko bandera jaisteko ekitaldiaren aurretik hasi ziren istiluak, erakundeen arabera. Lekukoen eta Donostiako Parte Zaharreko Gazte Asanbladaren arabera, Trinitate plazako atxiloketaren berri izanda, gertatutakoa ikustera joan zen jendea, eta orduan sartu zen Ertzaintza.

Azken astean hirutan sartu da Ertzaintza Donostiako Parte Zaharrera, eta horietatik bitan izan dira atxiloketak. Lehenak, joan den larunbatean. Orduan atxiloturiko batek BERRIAri esan dionez, justifikatu gabeko indarkeriaz aritu zen Ertzaintza: «Komunikabideek diote kale zurrutean ginela, baina lagunekin geunden, hizketan. Bat-batean azaldu ziren, eta, ezer egin gabe, gure aurka jarri ziren». Polizia autoan sartzean ere jo zutela adierazi du.

Herenegun, denera lau pertsona atxilotu zituzten eta hainbat zauritu. Bi gazte erietxera eraman behar izan zituzten, eta matrailezurra hautsita dute. Ertzaintzak aparrezko balak jaurti zituzten, eta bideo batean ageri denez, buru batek «jotzeko» tiro egiteko agindu zien.

Gertaerak erreakzio soka ekarri du. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailburuak justifikatu egin du polizien jokabidea: «Onartu ezin daitekeen jazarpena jasan zuten». Jotzeko tiro egiteko aginduaz, Josu Zubiaga Jaurlaritzako segurtasun sailburuordeak adierazi du «protokoloaren parte» dela.

AZGA Alde Zaharreko Gazte Asanbladakoek gazteen «kriminalizazioa» salatu dute, eta Sortuk adierazi du «jotzeko tiro egitearen» gisako aginduek Iñigo Cabacasen heriotza oroitarazten dutela, eta ezin dela Poliziaren jokabidea justifikatu. EH Bilduk salatu du Donostiako Parte Zaharrean «gerra giroa» sortzen ari direla, eta gaitzetsi egin du udalaren jokabidea. Goia alkatea seinalatu du: «Alkateak erabaki zuen bandera jaitsiko zuela. Pilaketak izatea espero zitekeen».

Bihar eguerdirako, protestara deitu dute Parte Zaharrean, Gazteon aurkako kriminalizazioa gelditu lelopean.


Summary: Monterok erretiratu egin du Europako funtsetan erabateko boterea aitortzen zion araudia, erkidegoengatik. Proposatutako araudia zirriborro bat zela dio orain Ogasun ministerioak, eta beste bat aurkeztuko duela. PPren agintepeko erkidegoez gain, proposamenarekin oso haserre agertu ziren Eusko Jaurlaritza, Kataluniako Gobernua, eta baita PSOEk gobernatutako zenbait erkidego ere.

Aurreikus zitekeen bezala, hasieratik piztu da iskanbila Europako funtsak banatzeko erabakigunean. Espainiako Gobernuak ia erabateko boterea nahi du proiektuak hautatzerakoan, eta erkidego asko ez daude konforme; tartean, Eusko Jaurlaritza bera.

Espainiako Gobernuak apirilaren bukaerarako aurkeztu behar du Europako funtsen banaketa ezarriko duen Suspertze, Eraldatze eta Erresilientzia Plana, eta bertan zehaztu beharko da zer egitasmok eta proiektuk hartuko dituzten Europatik iritsiko diren 140.000 milioi euroak. Gai arantzatsua, zalantzarik gabe.

Banaketa horretarako, plan hori osatzeko, Sektore Konferentzia batek egingo du gobernuaren eta erkidegoen arteko koordinazioa, eta haren berririk ia ez da egon orain arte. Baina, azkenean, atzo arratsaldean eratu zen, Maria Jesus Monteroren Ogasun ministerioak deitutako bideokonferentzia batean.

Monterok nahi zuen atzo bertan Konferentziaren funtzionamendurako erregelamendua onartzea, baina proposamenak haserrea piztu zuen hainbat erkidegoren ordezkarien artean; izan ere, araudi horrek erkidego guztienak adina boto (19) ematen zizkion Espainiako Gobernuari (19), eta kalitatezko botoa ere aitortzen zion. Alegia, erabateko boterea erabakitzeko.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu zuen uko egin ziola proposamena onartzeari, «ez zuelako jasotzen benetako kogobernantza eredurik». Montero ministroari konferentziarako deialdia berandu egin zela ere esan zion Azpiazuk, eta gaitzetsi zuen Espainiako Gobernua apurka-apurka ematen ari dela informazioa Errekuperazio eta Erresilientzia Mekanismorako kudeaketaren ezaugarriez.

Euskal Autonomia Erkidegoa ez zen bakarra izan haserrea agertzen. Kataluniatik, Pere Aragonesek gogor kritikatu zuen Monteroren proposamena, eta PPren agintepeko erkidegoak ere kontra agertu ziren. Baina esanguratsuena PSOEk gobernatutako Valentzia eta Gaztela Mantxaren kontrakotasuna izan zen.

Kontrakotasun zabalaren aurrean, Monterok amore eman zuen, eta ondoren plazaratutako agirian esan zuen erregelamenduarena zirriborro bat zela soilik, beste bat prestatuko duela, erkidegoen azter dezaten, eta hura hurrengo bilkuran bozkatuko dela. Agiri horretan, gainera, argudiatu du Suspertze Mekanismoaren diseinuak plan nazio bat aurreikusten duela, non onuraduna oro har estatua den, eta helburu orokor batzuk bete behar diren, betebehar izanik administrazio publiko guztientzat. Monteroren aburuz, funts horiekin ez dago programa operatiboen aurretiazko banaketarik, EGEF Eskualdeak Garatzeko Europako Funtsarekin ez bezala.

Azken puntu horretan ez dago ados Eusko Jaurlaritza. Ekonomia sailburuak atzo bertan esan zuen Europako funts horiek kohesio funtsak ez diren arren «EGEFek finantzatzen dituen jarduketa mota berberak finantzatzera» bideratuta daudela, eta, beraz, Azpiazuren ustez, «oso zentzuzkoa litzateke haien gobernantza moduekin bat egitea, Euskadi Next programan aurreikusten den bezala».


Summary: Beste 1.452 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Berriz ere, kutsatuen kurbak gora egin du Hegoaldean. 16.500 test egin dituzte ostegunean, eta horien %8,7k eman dute positibo. Ospitaleen egoera ere larriagotzen ari da, nabarmen; 600 pertsona baino gehiago daude Osakidetzaren ardurapeko zentroetan erietxeratuta.

Joan den larunbatetik, kutsatzeen goranzko joerak ez du etenik izan Hego Euskal Herrian. Birusaren transmisioaren gaineko informazioak egunero erakutsi du bilakaeraren makurtzea, eta, egun, azaro erdialdekoen parekoak dira eguneko positiboen datuak. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, beste 1.452 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, guztira 16.623 proba eginda. Bezperako datuen aldean, kasuak nabarmen gehitu dira Nafarroan; egun bakarrean zenbatutako positiboek 300en langa gainditu dute han.

Lurraldez lurralde, Bizkaian 639 kasu zenbatu dituzte, Gipuzkoan 319, Nafarroan 313, eta Araban 174. Gainera, Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Euskal Herritik kanpo bizi diren beste zazpi pertsonari atzeman diete birusa azken egunean.

Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 93 pertsona eraman zituztela erietxera gaitzaren sintomak larriagotuta. Gainera, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, du oraintxe bertan 646 lagun daudela gela arruntetan ospitaleratuta, eta 132 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Bestalde, azken egunetan izandako beste bi heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuak. Atzo 93 urteko gizonezko bat zendu zen gaitzaren ondorioz, eta 87 urteko emakumezko bat hil zen aurreko egunetako batean.

99 positibo Nafarroako zahar etxeetan

Foru erkidegoko zaharren egoitzei buruzko informazioa eguneratu du Nafarroako Gobernuak. Carmen Maeztu Eskubide Sozialen kontseilariak adierazi duenez, 99 egoiliar daude kutsaturik oraintxe. Gainera, kontseilariak zehaztu du kasu gehienak joan den astean Ebron, Buñuelen eta Cortesen izandako agerraldiekin lotuta daudela. Birusa duten 99 erabiltzaileetatik 10 ospitaleratuta daude.


Summary: Novaltiako langileek LHKra joko dute konponbide bila. Urte eta erdi daramate greban, eta, kudeatzaileekin ez ezik, enpresako kooperatibistekin ere bildu nahi dute hilaren 27an.

550 egun daramatzate greban Novaltia botiken banaketa enpresako hogei langilek. Urte eta erdi daramate protestan, eta gatazkaren beste fase batean sartu nahi dute. Lan Harremanen Kontseilura (LHK) jo dute, eta hilaren 27an dira biltzekoak enpresako buruekin. Langileek, baina, haratago zabaldu nahi dute mahaia. Novaltia Espainiako enpresa bat izan arren, bere kideen artean Bizkaiko eta Arabako hainbat botikaren jabeek osaturiko kooperatiba bat du, eta botika horien jabeak bileran egotea nahi dute langileek. Botikari horiek bost ordezkari dituzte zuzendaritzan, eta batek bilerara joateko prest dagoela esan die grebalariei; kudeatzaileek, berriz, ez dute begi onez ikusi. Urtebete baino gehiago da bi aldeen arteko bilera ofizialik ez dagoela.

Novaltiako langileek manifestazioa egin dute, Bilbok greban urte eta erdi daramatela gogoratzeko. Zamudioko (Bizkaia) biltegiko langileen %40 ari dira parte hartzen protestan, eta, besteak beste, langile zaharren eta berrien arteko soldatetan dagoen alde handia salatu dute. Diotenez, langile berrien soldata ez da iristen 950 eurora. Horrez gain, 2019an, lan hitzarmenaren negoziazio betean, enpresak ez zuen errespetatu ultraaktibitatea, eta, aurretik zuten hitzarmena luzatu beharrean sektorean, Espainian dagoena aplikatu zien, okerragoa. Greba gaiztotu egin da hemezortzi hilabetean, eta bi auzibide irekita dituzte hainbat salaketarekin: lanaren deslokalizazioa, grebalariak ordezkatzeko langileak kontratatu dituztela….

Epaiketa horien azken ebazpenek –helegite fasean daude biak-- pisu handia izango dute gatazkaren amaieran, baina, beharturiko konponbide batera iritsi aurretik, langileek bileren bidea ireki nahi izan dute, LHKren bitartez. Enpresako kudeatzaileak agertzera behartuta daude; ez, ordea, kooperatibako ordezkariak. Novaltiako langileek urte eta erdi daramate protestak egiten, eta iragan astean enpresako zuzendaritzan dauden bost botikarien farmazien aurrean egin zituzten. Testuinguru horretan esan zien bostetako batek bilerara joateko asmoa zutela. Kudeatzaileek, aldiz, esan diete bilera bertan behera utziko dutela protestekin jarraitzen badute.

«Greba pasiboa egin dezagun nahi dute», salatu du Ibai Carranza langile batzordeko kideak. «Bere garaian, lan hitzarmena negoziatu genuenean, gauza bera eskatu ziguten, protestak uzteko eta eskaintza bat prestatzeko. Bi astez utzi genituen, eta gure eskaintza eraman genuen. Ez zen onartu; are gehiago, enpresak eskaintza are okerrago bat egin zigun. Ikasi dugu zer egin behar dugun». Novaltiako langileena egun Euskal Herrian indarrean dagoen grebarik luzeena da, eta, aurretik akordiorik ez badago, gutxienez maiatzera arte luzatuko da, ordurako espero baitituzte auzibideen ebazpenak.


Summary: 'One club men' abestia plazaratu dute Athleticeko jokalariek. Orsai taldea Balentziagak, De Marcosek, Vesgak, Lekuek, Dani Garciak eta Villalibrek osatzen dute.

«Betidanik izan naizela, ta izango naiz, zuri leial. Txikitatik erakutsi zenidan zer den amestea». Hitz horiekin hasten da Athleticeko hainbat jokalarik osatutako Orsai taldeak plazaratu berri duen abestia: One club men (Talde bakarreko gizonak). Espainiako Superkopa irabazi berritan kaleratu dute kantua, ospakizunetan emaniko kontzertuaren irudiekin.

Taldea sei jokalarik osatzen dute: Balentziaga, De Marcos, Vesga (gitarrak), Lekue (baxua), Dani Garcia (bateria) eta Asier Villalibre (ahotsa eta tronpeta).


Summary: Sabasek adierazi du Osakidetzak bazuela txertaketaren berri. Haren arabera, Osakidetzako arduradunei abisatu zien, eta Osasun sailburuarekin ere hitz egin zuen: «Ez dugu ezer txarrik egin». Erantsi du ez zela bere karguaz baliatu txertoa jartzeko.

Jose Luis Sabas Bilboko Santa Marina ospitaleko buru ohiak jakinarazi du Osakidetza txertaketen jakitun zela, eta dimisioa «mehatxuengatik» aurkeztu zuela. Hain zuzen, El Correo egunkarian eginiko elkarrizketa batean eman du berria. Haren arabera, Osakidetzako arduradunei abisatu zien ospitalean «txertaketa jendetsu bat» egingo zutela, COVID-19ak bertan eragin handia izan zuela erantsita. Oniritzia eman ziotela azaldu du, eta, gainera, joan den ostiralean, hilaren 15ean, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuarekin ere hitz egin zuela. Azpimarratu du Osasun Sailetik oztopoak jarri baino, zenbat txerto behar zituzten galdetu zietela: «Ez dugu ezer txarrik egin. Etikoki ere ez. Ospitale bateko zuzendariek beste edozein langilek adina aukera dute kutsatzeko».

Hain zuzen, Sabasek herenegun eman zuen dimisioa, Eduardo Maiz Bilboko Basurtuko ospitaleko zuzendariarekin batera, Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri zutelako. Osasun Sailak berretsi zuen bi zuzendariei ez zegokiela txertoa jartzea, eta Sagarduik azpimarratu zuen protokoloak «argiak eta zorrotzak» direla. Bi buru ohiak Bilboko EAJko udal zinegotzi izandakoak dira. Talde politikoek eta sindikatuek ikerketa bat abiatzeko eskatu zuten.

Sabasen arabera, Santa Marina erietxeak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako COVID-19aren «tasa handienetarikoa» izan du izurritean, eta adineko pertsona ugari ez ezik, zahar etxeetako egoiliarrak ere jaso ohi ditu: «Leku horietan, mundu guztiari jartzen zaio txertoa». Nabarmendu du ez dela bere karguaz baliatu txertoa jartzeko: «Nire karguaz baliatu izan banintz, pandemiaren lehen olatuan baja hartuko nukeen».

Gertaeren osteko erreakzioak

Jose Luis Sabas Arabako EAJko lehendakariaren ustez, Sabasen hitzek ez dute «argi» adierazten Osasun sailburuari zer esan zion, eta, gainera, erantsi du zuzendari ohia izanik, ez zela osasun arloko langile bat. «Ez dut uste oso zaila denik hori interpretatzea». Gertakariak «puntualak eta gaitzesgarriak» direla erantsi du Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, eta «min» ere egiten dutela. Horrelako egoerekin amaitzea espero du: «Denok gaude txertoaren zain». Gainera, txerto bat «soberan» egon eta emateko aukera izango balu galdetuta, erantzun du ez lukeela emango, hori ezartzen duen protokolo bat dagoelako.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, berriz, gertakariak «oso larritzat» jo ditu, eta adierazi du «indibidualismoa» dagoela beste ezeren gainetik: «Larria da gertatu dena, eta kasta bat dagoela proiektatzen da. Horrek atea irekitzen dio faxismoari». EAJko kideei ere erreferentzia egin die, «asko triste egongo direla» gaineratuta: «Herrialde honekiko konpromisoa lausotzen denean eta interes pertsonalak lehenesten direnean, horrelakoak gertatzen dira».


Summary: Arma nuklearrak debekatzeko ituna indarrean sartu da gaur, 51 herrialdetan. Ez dute hitzarmena sinatu arma nuklearrak dituzten herrialdeek. AEBek Errusiarekin duten akordio nuklearraren berritzea negoziatuko dute; otsailaren 5ean amaituko da.

Arma nuklearrik gabeko mundu baten «itxaropena» eskaintzen duen ituna sartu da gaur indarrean, Robert Mardini Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeko zuzendari nagusiaren esanetan. «Lehenengo aldiz, horien erabilera legez kanpokoa dela dioen araua bihurtu da». Itunak arma nuklearren erabilera, garapena, ekoizpena, probak eta biltegiratzea debekatzen ditu. Era berean, estatuek ezingo dituzte beste herrialde batzuk lagundu edo bultzatu debekatutako jarduera horiek gauzatzera. Hori bai, oraingoz, ituna sinatu duten 51 herrialdeei eragingo die debekuak. Ez, ordea, arma nuklearrak dituzten estatuei. Akordioa 2017an erdietsi zen, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren ekimenez.

Munduan 13.000 jaurtigai nuklear daude; %90, AEBen eta Errusiaren esku. Bi potentzia nuklearrez gain, mota horretako armak dituzte Erresuma Batuak, Frantziak eta Txinak ere. Guztiak Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluko kide dira. Ofizialki, Indiak, Pakistanek eta Ipar Koreak ere badituzte halako armak, eta ziurtzat jotzen da Israel talde horretan dagoela.

Mardinik ohartarazi duenez, milaka jaurtigai nuklear «alerta gorenean» dituzte estatu horietako gobernuek. «Horrek esan nahi du agindu bat bakarrik behar dela, pare bat segundo, botoi bat sakatu eta hondamendia eragiteko».

Arma nuklearren jabe diren estatuek itunaren parte ez izateko aurkeztu duten argudio nagusia da disuasio ahalmena dutela. Itunaren bultzatzaileak ez datoz bat. «Errealitate ukaezina da arma nuklearrak diren artean horiek erabiltzeko arriskua ere izango dela. Planeta segurua izateko, ezinbestekoa da arma horiek desagerraraztea», adierazi du Mardinik. Arrisku horien artean aipatu du zibereraso batena.

Itunaren eragin ahalmena

Arma nuklearren jabe diren estatuek ituna sinatu ez badute ere, adituek uste dute akordioak horiengan eragina izan dezakeela. Aurretik beste arma mota batzuk debekatzeko hitzarmenekin gertatu dena dute ondorio horretara heltzeko oinarri. ICAV Arma Nuklearrak Debekatzeko Nazioarteko Kanpaina erakundearen arabera —2017ko Bakearen Nobel saria irabazi zuen—, pertsonen kontrako minak eta barreiatze lehergailuak debekatzeko itunek lortu zuten akordio horietara batu ez ziren estatuen portaera aldatzea.

Sektore pribatuan ere eragina izan duela nabarmendu dute. Esaterako, AEBetako Textron eta Orbital ATK konpainiek barreiatze bonbak ekoizteari utzi zioten horien kontrako ituna indarrean sartu ostean, Washingtonek hura sinatu ez bazuen ere. Antzeko zerbait gertatu zen Egipton, pertsonen kontrako minak ekoizteari utzi baitzion horiek debekatzeko hitzarmena indarrean sartu zenean.

«Arma nuklearrak debekatzen dituen itun batekin, enpresa ekoizleek luze gabeko eta luzerako ikuspegia hartuko dute, eta geroz eta gutxiago inbertituko dute legez kanpokoak diren armetan», iragarri du Mardinik.

Aldaketa horiek gauzatu artean, itunaren bultzatzaileek urgentziazko neurri batzuk proposatu dituzte. Besteren artean, «alerta gorenean» dauden milaka jaurtigai nuklear egoera horretatik kentzea.

AEBak, negoziatzeko prest

AEBetako Gobernu berriak ahalegina egingo du Errusiarekin indarrean duen itun nuklearra bost urterako berritzeko, Etxe Zuriak atzo adierazi zuenez. START Berria esaten zaion Arma Estrategikoak Murrizteko Hitzarmena 2010ean sinatu zuten orduan AEBetako eta Errusiako presidente zirenek: Barack Obamak eta Dmitri Medvedevek. Ituna 2011ko otsailaren 5ean sartu zen indarrean, eta hamar urte beranduago amaituko da, datorren otsailaren 5ean, aurrez aldeek hura berritzeko akordio bat lortzen ez badute.

«Presidentea oso argia izan da START Berria AEBen segurtasun nazionalaren intereserako dela adierazi duenean. Hura luzatzeak are zentzu handiagoa du Errusiarekiko harremanak gatazkatsuak direnean, egun diren moduan», azaldu zuen Jen Psaki Etxe Zuriko Prentsa idazkariak.

Itunak AEBek eta Errusiak izan ditzaketen jaurtigai nuklear kopurua mugatzen du, 1.550era. Horrez gain, lurreko eta itsaso azpiko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa 700 unitatean ezartzen du.

Hitzarmena ez berritzeak jaurtigaien eta horiek garraiatzeko sistemen gaineko mugak ezabatuko lituzke, eta hainbat adituk uste dute bi potentzien arteko arma lasterketa bat ekarriko lukeela horrek.

START ituna da AEBen eta Errusiaren artean indarrean jarraitzen duen akordio nuklear bakarra, Wahingtonek Maila Ertaineko Arma Nuklearren Ituna (INF ituna) utzi zuenetik, 2019an. Orduan, AEBetako presidente zen Donald Trumpek argudiatu zuen Errusia ez zela hitzarmena betetzen ari, eta Txina militarki nabarmen indartzen ari zela Ozeano Pazifikoan, hark ez zuelako halako itunen mugarik.

INF itunaren etenak ez zituen desagerrarazi bi potentzien arteko negoziazioak. Errusiak START hitzarmena bost urtez berritzea eskaini zion Trumpi, aurrebaldintzarik gabe, baina hark baztertu egin zuen, eta epe motzagorako akordio baten alde egin zuen: jaurtigai nuklear ororen ekoizpena izoztea eta Txina itunera gehitzea. Pekinek ez du STARTera batzeko asmorik.

Bidenek asteazkenean kargua hartu ondoren, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen AEBetako Gobernu berriak «elkarrizketarako jarrera eraikitzaileagoa» izatea espero zuela, eta Mosku negoziatzeko prest dagoela.


Summary: Udalerri guztien itxiera perimetrala ezarriko du Eusko Jaurlaritzak. Labi batzordearen bileran, bilerak lau lagunera mugatzea ere onartu dute. Astelehenean jarriko dira indarrean neurri berriak.

Babes Zibileko Planaren Batzorde Teknikoa (Labi) bildu da gaur eguerdian, eta Eusko Jaurlaritzak neurri zorrotzagoak iragarri ditu Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako. Koronabirusa ez zabaltzeko neurri nagusien artean, «udalerri guztien itxiera perimetrala» ezartzea erabaki du, eta bilerak, eremu irekietan eta itxietan, gehienez lau kidera mugatzea —bizikidetza unitate bereko lagunak dira salbuespena—. Dekretua bihar argitaratuko dute, eta neurri berriak astelehenean sartuko dira indarrean. Neurri horiek bat egiten dute Jaurlaritzak asteazkenean Espainiako Osasun Ministerioari eta gainerako erkidegoei adierazitakoekin.

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik jakinarazi duenez, neurri berrien helburuak «mugikortasuna are gehiago mugatzea» eta «ohiko bizikidetza burbuilatik kanpo dauden pertsonen arteko bilkurek kutsatzeen transmisioan duten hedatze uhina murriztea» dira.

Establezimenduak ixteko ordua 19:00etara aurreratzeko aukera, berriz, atzera bota dute. Jaurlaritzaren iritziz, neurri hori etxeratze ordua 20:00etara aurreratzearekin lotua dago. Azken neurri horrek, ordea, 926/2020 Errege Dekretuaren egokitzapen bat eskatuko luke, eta Espainiako Osasun ministro Salvador Illa halako aldaketak egitearen aurka agertu da. Sagarduiren esanetan, «akats bat» da Madrilen jokabidea, eta kasuen hazkundeari aurre egiteko aukera bat «galdu» da: «Gaueko jarduera mugatzeko ordutegia aurreratzeko aukerarik ez izateak esku hartzeko gaitasuna murrizten digu». Horiek hala, establezimenduek 20:00etara arte irekita egoteko aukera izango dute, eta etxeratze agindua 22:00etan mantenduko da.

Era berean, orain arteko gainerako neurriek ere indarrean jarraituko dute. Hala, merkataritza eta kultura jardueren gehienezko amaiera ordua 21:00etan mantenduko da. Merkataritza establezimenduen edukierari dagokionez, 150 metro karratu baino gehiago dituztenetan %40koa izango da, eta gutxiago dituztenetan, %60koa.

Hamalau egunean 100.000 biztanleko 500 kasuen langa gainditzen duten 5.000 biztanletik gorako herrietan, berriz, ostalaritza establezimenduen itxiera mantenduko dute; hoteletako jantokiak, bezeroentzako ostatuak, gasolindegiak eta zerbitzuguneetako jantokiak dira salbuespena. Itxita egongo dira apustu etxeak ere. Era berean, herri eta hiri horietan, taldeko kirola bertan behera geratuko da, profesionalen eta erdi profesionalen kasuan izan ezik.

«Ziurgabetasun handia»

Gaur emandako datuen arabera, eremu gorrian sartu da hiru lurraldeetako batezbestekoa, Gipuzkoa eta Araba 500eko langatik behera dauden arren. Hala, erkidegoa «ziurgabetasun handiko» egoera batean dagoela uste du Jaurlaritzak, eta bilakaera epidemiologikoa «oso kezkagarria» dela: «Goranzko joera dagoela berretsi da, oraindik luzatu daitekeena».

Egoera iraultzeko, Jaurlaritzak hiru helburu dituela azaldu du Sagarduik: kutsatzeen kurbaren goranzko joera aldaktzeko neurriak hartzea; egungo neurrien «prebentzio eragina eguneratzea, balioestea eta berrestea»; eta neurri berriak ezartzea, «gerta daitezkeen kasuen eskalatze edo deseskalatze egoera desberdinen arabera».


Summary: Baionako Auzitegia SFR enpresa ikertzen ari da, langileak esplotatu dituelakoan. Ipar Euskal Herrian zuntz kablea ezartzeko obretan langileak bidegabeki tratatu izana leporatzen diote telefonia enpresari

SFR telefonia enpresa zuntz kablea instalatzen ari da Ipar Euskal Herrian. Pirinio Atlantikoetako departamenduko herri guztietan jarri nahi dute zuntza, eta, horretarako, 25 urteko kontratua egin dute, obrak 477 milioi euroko kostua duelarik. Iragan urritik, ordea, PAF Frantziako Mugetako Poliziak ikerketa bat abiatu du SFRek azpikontratatzen dituen langileekin lan kodea urratu duelakoan. 250 bat langile biltzen ditu ikerketak.

Zehazkiago, langile brasildar batzuk portugestzat aurkeztu izana leporatzen diote enpresari. Gainera, postu bera langile batek baino gehiagok hartu izana ere susmatzen dute. France Bleu irratiak emandako informazioaren arabera, langile brasildarren lan eta bizi baldintzak arrunt eskasak lirateke: bost edo sei behargin bizi dira etxebizitza berean, eta gehienez ere 800 euroko hilabete saria eskuratzen dute. Ikerketaren lehen emaitzen ondoren, Frantziako Poliziaz gain, beste zerbitzu batzuek ere parte hartu dute ikerketan: zerga administrazioak eta lan ikuskaritzak, besteak beste.

Zuntz kablea 2023a aitzin Ipar Euskal Herriko etxebizitza guztietara helaraztea da obraren helburua, Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluaren arabera. 2018an abiatu zuen obra SFR enpresak, merkatu deialdia irabazi ondoan. 44,5 milioi euroko funts publikoak ere eskuratu dituzte, Departamendu Kontseiluak emanik horien erdia. Mediapart kazetaren arabera, hautetsi batek baino gehiagok «kezka» adierazi dute egiten ari diren obrekiko. Hala, zenbait herritako hautetsiek obretan segurtasun neurriak ez errespetatu izana leporatzen diote lanak eramaten dituen enpresari.

Oraingoz, ikerketa zabalik dago, eta ondoko egunetan espero dira lehen emaitzak.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %11,2ra igo da. Eustaten arabera, 116.900 langabe daude guztira, duela urtebete baino 17.400 gehiago; eta 2020ko azken hiruhilekoko joera txarra izan zen.

Koronabirusaren krisiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpleguan utzi duen arrastoaren berri eman du Eustatek, eta, haren arabera, 116.900 langaberekin bukatu zuten 2020. urtea. 2019ko amaieran baino 17.400 langabe gehiago dira, eta, horrenbestez, hiru lurraldeen tasa bateratua %9,5etik %11,2ra igo da. Albiste txarrena, dena den, iazko urteko azken hiruhilekoaren joera da, 15.100 pertsonak galdu baitzuten lana: %1,5 gehiagok. Horrenbestez, 36.400 dira kide guztiak langabezian dituzten etxeak.

Datuak irakurtzeko beste modua lanean daudenen kopuruari erreparatzea da, eta 930.500 dira guztira, 2020ko hirugarren hiruhilekoaren amaieran baino 14.200 gehiago. Txanponak, baina, badu beste aldea, tarte horretan gehiago baitira langabeziara joanikoak, eta, horien eraginez, langabezia tasa %9,7ik %11,2ra igaro da. Era berean, lana dutenen kopurua 2019ko urte amaierakoa baino %2 txikiagoa da. Datu horietatik kanpo daude aldi baterako erregulazioetan daudenak. Eustaten arabera, 34.000 dira, eta horien %1,5ek bakarrik uste dute hurrengo hiruhilekoan langabeziara joango direla.

Datuak zehatzago aletzen jarrita, 62.600 langabe gizonezkoak dira, iazko irailean baino 11.500 gehiago; eta 54.300 emakumezkoak, 3.700 gehiago. Lurraldeka, Gipuzkoan igo da gehien langabezia: %2,5, eta %9,4 da guztira. Bizkaian %12,6ko langabezia tasa dago, eta Araban, %10,6koa. Deigarria da Araban joera ezberdina dela, eta langabezia tasa %1,6 jaitsi zela 2020ko azken hiruhilekoan; alegia, irailean baino 1.600 langabe gutxiago daudela.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen bere bikotekideari erasotzeagatik. Bikotea beste bizikide batzuekin bizi zen, eta andreak aurrez esana zien gizonezkoak eraso egiten ziola.

Erasoak jasan zituen andrea eta 36 urteko gizonezkoa —bere bikotekidea— beste pisukide batzuekin bizi ziren, Gasteizko Aranbizkarra auzoan, eta emakumeak esana zien bizikideei ez zela eraso egiten zion lehen aldia, ezta liskarrak zituztena ere. Poliziaren arabera, logelan izan zen eztabaida, eta eraso egin zion gizonezkoak. Abisu dei bat jasota, udaltzainak hara joan ziren.

Lekukoak eta aldeak entzunda, gizonezkoa atxilotu eta epailearen esku gelditu da gaur.


Summary: Parlamentuko akordioaren garrantzia nabarmendu dute Sarek eta Etxerat-ek. Nafarroan jatorria edo bizitokia duten presoak Iruñeko espetxera hurbiltzearen aldeko mozioa onartu zuten ostegunean PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak, eta lurraldeko sindikatu guztiek ere bat egin dute.

Atzo, Nafarroako Parlamentuak, gehiengoz, Espainiako Gobernua premiatu egin zuen presoak bizitokitik gertuen diren espetxera gerturatzera. Halaber, jatorria edo bizitokia Nafarroan duten presoak Iruñera gerturatzeko eskatu zuen mozioan, eta horri bide emateko plan bat prestatzea eskatu zion. Akordio hori onartu eta biharamunean, Sare eta Etxerat elkarteek eskerrak eman dituzte egitasmo horren inguruan lortu den «adostasun politiko eta sindikal» zabalagatik.

Izan ere, eskuina salbu, gainerako indarrek bat egin dute proposamenarekin. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak aurkeztu zuten proposamena, eta PSNk bat egin zuen. Halaber, UGT, CCOO, ELA, LAB, Steilas, ESK, Solidari, Hiru, EHNE, CNT eta CGT sindikatuek ere bat egin dute proposamen horrekin. Mozioak gogora dakar espetxe legediak berak helburu gisa hartzen duela presoen gizarteratzea bultzatzea eta deserrotzea eragoztea.

Sare eta Etxerat elkarteen ustez, akordio hori «garrantzitsua» da, eta bat egiten du «salbuespenezko espetxe politika behin betiko gaindi dadin Nafarroako gizarteak egindako bultzadarekin». Foro Sozialak akordio hori lortzeko «egin duen lana» eskertu dute, halaber. «Sarek eta Etxerat-ek garrantzi handiko egitasmo hau egiten den unearen garrantzia nabarmendu nahi dute».


Summary: «Denbora gutxi dugu; handizaleagoak izan behar lukete ekintzek». Floresek uste du politikarien diskurtsoetan ingurumena eta klima aldaketa gero eta gehiago aipatzen direla, orain urte gutxi ez bezala; baina hitzez esandakoa ekintzetan igartzea oraindik«kostatu» egiten dela dio.

Urtarrilaren 30aren bueltan, ahal den herri, auzo, ikastetxe eta lantoki guztietan ingurumen larrialdia salatzeko ekintzak antolatzera dei egin du Larreko Mahaia plataformak. Aldaketaldia izena jarri dio egitasmoari, eta, Lorea Flores (Lesaka, Nafarroa, 1985) Greenpeaceko kide eta ekimenaren antolatzaileetako baten esanetan, planetari gertatzen ari zaiona tokian bertan hasten dela nabarmendu nahi dute. Herriz herri antolatutako jarduerez gain, manifestazio bat ere izango da Donostian hilaren 30ean (17:00), Gladys Eneatik hasita. Ondo bizi, bizitzen uzteko leloa aukeratu du Gipuzkoako plataformak, eta bereziki gogoratuko dute duela urtebete Zaldibarko (Bizkaia) Verter Recycling enpresan gertatutakoa.

Nondik nora etorri da Aldaketaldia antolatzeko erabakia?

Klima larrialdia maila globalean eragiten duen arazo bat izanik ere, iruditzen zitzaigun beharrezkoa zela ikustea tokian-tokian ere arazo hori sustatzen duten gauza pila bat daudela. Ingurumenari lotuta Gipuzkoan bizi ditugun arazoak bistaratzeko egun bat nahi genuen, hainbat aldarrikapen bilduko zituena. Hau da, zerbait anitza nahi genuen, lekuan-lekuan, herriz herri, lantegietan eta abar dauden taldeek parte hartzeko aukera izan zezaten.

Uste duzu oraindik ere kostatu egiten dela norberak klima aldaketan duen arduraz edo eraginaz jabetzea?

Maila globalean, klima aldaketaren eta larrialdi klimatikoaren diskurtsoa gailentzen ari da azken urteetan. Norbanakoak nahiz politikariak erraz aritzen dira diskurtso horretan, esanez egoera aldatu behar dugula, klima aldaketari aurre egin behar diogula eta abar. Baina gero, aldatu gabe jarraitzen dute gauza askok: mugikortasunari dagozkion ohiturak, kontsumoaren arlokoak, udaran egin izan ditugun hegazkin bidaiak... Horrek guztiak badu inpaktu bat, eta diskurtsoan klima aldaketaz kontziente izan arren, kostatu egiten zaigu benetako aldaketak egitea.

Diozue, pandemiaren aitzakian, agintari politikoek eredu ekonomiko eta sozial jasanezinean sakontzen dutela oraindik ere. Zertan ikusten duzue hori?

Nire ustez, badago adibide garbi bat: Eusko Jaurlaritzak nahiz hirietako udalek klima larrialdia deklaratu zuten 2019an, baina alderatzen baditugu larrialdi deklarazio horren ondotik hartutako neurriak, adibidez, koronabirusaren pandemian benetako krisi baten kontzientzia garatu denean hartutako neurriekin, ikusiko dugu ez dutela zerikusirik. Gaia jaitsita, jar dezakegu Zubietako erraustegiaren adibidea. Politikariek ingurumen zentro deitzen diote, eta ekonomia zirkular baten barruan jarri nahi dute, baina, azken batean, hor egingo dena da hondakinak erre, eta horrek ez du ezer zirkularretik, berdez margotu nahi duten arren.

Esan duzu Eusko Jaurlaritzak nahiz hainbat udalek aitortu dutela klima larrialdi egoera. Adierazpen horiek egin zirenetik aurrerapausorik nabaritzen al duzue?

Batez ere, diskurtsoan ikusten dugu aldaketa. Onartu behar da duela bost urte politikarien diskurtsoan ez zirela hainbeste aipatzen ingurumena eta klima aldaketa, baina gero, ekintzetan, kostatu egiten da aldaketa horiek igartzea. Badaude ekintza txikiak, baina denbora gutxi dugu; handizaleagoak izan behar lukete ekintzek.

Jar dezakezu adibideren bat?

Mugikortasun eredua da arazo handienetako bat, oro har, auto pribatuetan mugitzen garelako, eta, horretarako, berotegi efektua duten gasak sortzen dituzten erregai fosilak behar ditugulako. Mugikortasunari lotutako neurriak oso mantso doaz. Pandemian, hartu dira neurri batzuk autoei espazioa kentzeko eta oinezkoei espazio gehiago emateko, eta hori ona da klima aldaketari begira. Baina neurri horiek hartzea eragin duena ez da izan klima aldaketa, pandemia baizik, eta hor ikusten dugu klima aldaketari ez zaiola erantzuten larrialdi bezala.

Mugikortasuna aipatu berri duzu. Gipuzkoara etorrita, klima aldaketari lotutako bestelako zer erronka edo arazo nagusi aipatuko zenuke?

Gipuzkoan eta EAE osoan arazo handia dago hondakinen kudeaketarekin. Aldaketaldia urtarrilaren 30ean izango da, eta data horrek badu lotura iaz otsailaren 6an Zaldibarren gertatutakoarekin. Sekulakoa izan zen hura: bi pertsona hil ziren, eta ardurak argitu gabe daude oraindik. Eta eredu berbera jarraitzeko asmoa dutela dirudi orain ere. Hor daukagu Zubietako erraustegia ere: orain gutxi sute bat izan da, ez dakit zenbat istripu egon diren martxan jarri zutenetik... Argi dago ez garela irtenbide bat ematen ari arazo horri.

Larreko Mahaiak antolatu ditu urtarrilaren 30eko ekitaldiak. 2019ko urrian sortu zen plataforma, eta gaur-gaurkoz, ELA, LAB, CCOO, ESK, Steilas, EHNE, Ikasle Sindikatua, Greenpeace, Eguzki, Errausketaren Aurkako Mugimendua, GuraSOS, Ernai, Fridays For Future eta Extinction Rebelion dira hango kide. Zer ibilbide egin du plataformak orain arte?

Kutsu ekologista zuten taldeak, sindikatuak, eragile sozialak eta abar elkartu ginen, eta gure lan ildoak zein izango ziren zehaztu behar izan genuen lehendabizi. Klima larrialdiaren inguruan hizketan hasten zarenean, mila kontu daude atzean, eta adostasun batzuetara iristea izan zen lehen lana. Behin hori eginda, 2020a etorri zen, eta koronabirusarekin, elkartzeko eta mobilizazioak antolatzeko aukerak zaildu egin zitzaizkigun. Barne lan horren emaitza izan da urtarrilaren 30eko Aldaketaldiaren beharraz jabetzea, eta hori antolatzen aritu gara 2020ko uda amaieratik.

Plataforma sortu zenutenean, aipatu zenuten hainbat belaunaldiren arteko elkarlana sustatu nahi zenutela. Lortu da?

Fridays for Future eta Ernai plataformaren parte direnetik, lortu dugu beren ikuspegia ere barneratzea. Aldaketaldian ere, gazteei zuzendutako hitzaldiak eta abar antolatu dituzte; beraz, ari gara horretan.

Aldaketaldia antolatzeko bestelako talde ugariren babesa ere izan duzue, eta Gipuzkoako hogei herri baino gehiagotan izango da zerbait. Zer-nolako jarduerak izango dira?

Hitzaldiak, manifestazioak, zuhaitz landaketak eta abar izango dira Aldaketaldian. Berez deialdi deszentralizatu bat izan arren, ikusten genuen bazegoela deialdi zentral bat egiteko beharra ere, eta, urtarrilaren 30ean, Donostian, manifestazioa ere egingo dugu.


Gozo guztiak berdinak ez direlako

Summary: Gozo guztiak berdinak ez direlako. Gipuzkoako hainbat gozogilek jendaurrean aurkeztu dute Gozoa elkartea, opilak eskuz eta mimoz sortzen dituztenen lanbidea sustatzeko. Eredu industrialetik desberdintzeaz gain, belaunaldi berrien transmisioa ere bermatu nahi dute.

Gauza jakina da gastronomiak sekulako indarra duela Euskal Herrian. «Leku gutxitan izango dira inguruotan adina Michelin izar», dio Iñigo Odriozolak, Azpeitiko Txintxu gozotegiko arduradunak. Haren iritziz, bertako sukaldariek ospe handia duten arren, ez da gauza bera gertatzen gozogileekin. Sektore horren errealitatea azaltzeko, Inazio Egaña Azpeitiko Egaña gozotegiko nagusiak datu batzuk dauzka esku artean: «2000. urtean, esaterako, 35.000 gozo denda zeuden Espainiako Estatuan, eta 2015ean, 15.000 besterik ez zeuden». Hamabost urtean, 20.000 negozio itxi zituzten, beraz. Gipuzkoan ere antzekoa da joera. Argi dago: zerbait gertatzen da ofizio horrekin.

Ogia, opilak nahiz bestelako postreak sortzea dute ogibide, eta kezkatuta daude beren sektoreak azken urteotan izan duen gainbehera ikusita. Haiek bezala, asko dira gozogintzaren ofizioa duintzeko eta sustatzeko zerbait egin behar dela uste dutenak, eta ideia horri tiraka duela bi urte hasi zen lehen pausoak ematen Gozoa Gipuzkoako artisau gozogileen elkartea. Gipuzkoako hamazazpi gozogile batu dira elkartera, oraingoz elkarte bat Nafarroakoa, eta tartean dira Azpeitiko biak ere.

Gozogile artisauen lana bultzatu nahi du elkarteak, ez gozogile guztiena, eta horrek ere zerikusia du egungo errealitatean gertatzen ari denarekin. Tradizioz, eskuz egindako lana izan da gozogileena, baina eremu horretan ere indarra hartzen ari da industria, eta gero eta gehiago dira lan hori makinen bidez egiten dutenak. «Globalizazioa iritsi da sektore honetara ere: kate handiak, kanpotik ekarritako produktuak, industria... indarra hartzen ari dira, baita Gipuzkoan ere. Nortasunik gabeko gozogintza sustatzen ari dira», adierazi du Egañak.

Joera horri kontra egin nahi dio Gozoak, eskulangileen lana bultzatuta. «Makinek egindakoa eta eskulangileok egindakoa jendeak desberdindu ditzan nahi dugu. Bertako eta kalitatezko elikagaiekin lan egiten dugu, zero kilometro filosofia sustatzen dugu, egunean eguneko masa sortu... Ez da gauza bera gozogile batek eskuz eta mimoz sortu duen opil bat edo makina batek egindakoa», dio Odriozolak.

Ikastaroak egiteko asmoa

Ofizioaren inguruko kezkak oinarri hartuta hasi ziren batzen Gipuzkoako gozogile artisauak. Elkartearen helburuak eta asmoak zehaztea izan zen lehen egitekoa, eta azken bi urteotan proiektua sendotuta, elkartearen jarduna erakundeei azaltzea erabaki zuten abenduaren 18an, Donostiako Tabakaleran egin zuten aurkezpen ekitaldian.

Pixkanaka pausoak eman eta proiektuak martxan jartzea tokatzen zaie orain. Ideiak eta asmoak ez zaizkie falta. «Ikastaro batzuk antolatu ditugu, eta gozogintzari lotutako ikasketa arautuak sortzeko lanean ere ari gara», esan du Odriozolak.

Izan ere, pedagogia lana egitea beharrezkoa dela uste dute gozogileek, belaunaldi berriek ofizioa «erakargarri» ikus dezaten. «Hori da ofizio honen gainbeheraren beste arrazoi nagusia: belaunaldien arteko transmisioa falta da», Egañak dioenez.

Odriozolaren arabera, jendeak uste du gozogileena «oso lanbide sakrifikatua» dela, goizean goiz lan egin behar izaten dutelako. «Dena den, lanbide honek gauza onak ere baditu. Ni, aurretik, mantentze lanetarako arduraduna izan nintzen hainbat enpresatan, baina erritmoarekin itota, lan hori utzi eta gozogintzan hasi nintzen». «Oso gustura» dago egindako aldaketarekin. «Goiz hasi behar izaten dut lanean, baina arratsaldean mendi buelta ederrak egiteko denbora izaten dut». Egañak ere beraiena «lan polita» dela uste du. «Etxeko negozioari segika, 17 urterekin hasi nintzen gozogintzan lanean, eta ez zait batere damutzen».

Elkartea osatuta, ogibidearekiko kezkak partekatu dituzte gozogileek, eta etorriko denaren lehen zimenduak ezarri ere bai. Eskulanaren bideari eutsiz jarraituko dute ofizioa sustatzen, pastel guztiak gozoak diren arren, denak berdinak ez direlako.


Summary: Aizarnako eta Laukizko eskolak itxi dituzte koronabirusagatik. Laukizko eskolan ez dute aurrez aurreko eskola jarduerarik izango astelehenera arte; Aizarnako eskolan noiz itzuliko diren, berriz, ez dute zehaztu.

COVID-19aren eragina sumatzen ari dira ikastetxeetan ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak iragarri duenez, aurrez aurreko eskola jarduera etetea erabaki dute Aizarnako (Zestoa, Gipuzkoa) eta Laukizko (Bizkaia) eskola txikietan.

Laukizko eskolari dagokionez, bere bost gelatan utzi dituzte bertan behera aurrez aurreko eskolak. Hezkuntza Sailak azaldu duenez, «antolaketa kontuengatik» hartu dute erabakia, eta astelehenean itzuliko dira ikasleak eskolara. Aizarnako ikastetxeari dagokionez, bere bi geletan ez dituzte aurrez aurreko eskolak emango, eta ez dute zehaztu noiz irekiko dituen eskolak ateak ikasleentzat.

Bi ikastetxe horietan ez ezik, beste hainbatetan ere ari da eragiten koronabirusa. Gaur-gaurkoz, 88 ikastetxetako 140 gela daude itxita; hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasgelen %0,8.


Summary: Espainiako Kopan: Betis-Reala, Almeria-Osasuna eta Alcoyano-Athletic. Txuri-urdinek datorren asteartean jokatuko dute; gorritxoek, asteazkenean; eta zuri-gorriek, ostegunean. 21:00etan izango dira partida guztiak

Espainiako Kopan ari diren hiru euskal taldeek badakite zeinen aurka jokatuko duten final-zortzirenetan. Gaur egin da zozketa, eta zorteari dagokionez, denetarik izan da. Athleticek izan du zorterik onena, Espainiako Bigarren B Mailako bi taldeetako bat egokitu baitzaio: Alcoyano. Hala ere, talde zuri-gorria ezin da fidatu, Espainiako taldeak Kopako ezustekoa eman berri baitu, Real Madril Ligako txapelduna kanporatuta. 2-1 irabazi zion joan den asteazkenean.

Osasuna ere ez dago kexatzeko moduan, maila bat beherago dagoen talde bat izango baitu aurkari: Almeria. Baina gorritxoek badakite zer egiteko gai den Espainiako taldea. Alaves kanporatu berri du final-hamaseirenetan, astindu galanta emanda: 5-0 hartu zuen mendean joan den larunbatean.

Realak izan du zorterik txarrena, Espainiako Lehen Mailako talde bat egokitu baitzaio: Betis. Espainiako taldeak Sporting Gijon kanporatu berri du: 0-2 nagusitu zitzaion joan den igandean. Hain zuzen, Realak eta Betisen elkarren aurka jokatuko dute bihar, Anoetan, 18:30ean, Espainiako Ligako 20. jardunaldian. Kopan, Sevillan (Espainia) ariko dira. Txuri-urdinek oroitzapen ederra dute Betisen zelaian jokatu duten azken aldiaz: pasa den urrian izan zen, eta 0-3 irabazi zuten.

Kanporaketa gainditzen duten taldeek final-laurdenak jokatuko dituzte bi aste barru, eta irabazleak finalerdietan ariko dira, bi partidetara. Joanekoak hiru aste barru jokatuko lirateke, eta itzulikoak, martxo hasieran. Finala, berriz, apirilaren 17an da jokatzekoa, Sevillan (Espainia). Hala ere, hori guztia osasun egoeraren mende dago, baita aurreko denboraldiko finala ere. Espainiako Federazioaren egutegiaren arabera, apirilaren 4an jokatu beharko lukete Athleticek eta Realak finala, Sevillan, baina data hori ere zalantzan dago. Bi taldeek duela urtebete jokatu behar zuten, baina uko egin zioten ikuslerik gabe aritzeari. Ikusteko dago ea aurten jokatuz gero ikusleekin izango den.


Utopia helburu

Summary: Utopia helburu. NUPeko historialari Imanol Satrustegik 1970eko hamarkadako Nafarroako ezker «iraultzailea» aztertu du, hilaren 29an aurkeztuko duen tesian. «Iraultza xede hartzeak mobilizatzeko balio izan zuen».

NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko historialari Imanol Satrustegik (Uitzi, 1993) hiru urteko lanaren emaitza aurkeztuko du, hilaren 29an: 1970eko hamarkadako ezker «iraultzailearen» gorabeherak aztertu ditu bukatu berri duen doktoretza tesian. Ikasketak amaitu baino lehen piztu zitzaion gai horren inguruko interesa, eta sakontzea erabaki du, galdera nagusi bati erantzuna emateko asmoz: «Iruditzen zitzaidan Nafarroako ezker iraultzaile edo erradikalak rol garrantzitsua bete zuela [Espainiako Estatuko] trantsizioaren garaian, baina gaiaren inguruko testuak irakurtzen nituenean ez nuen mugimendu horrek ustez izan zuen garrantziaren isla ikusten».

Gainbehera edo eten horren arrazoiak azaleratu nahi izan ditu Satrustegik, zehazki: «Frankismoaren azken urteetan ezker erradikalak indar handia izan zuen diktaduraren aurkako borrokan, baina mugimendu horrek babes soziala galdu zuen trantsizioan, eta alderdi gehienak desagertu egin ziren edo beren eragin esparrua galdu zuten».

NUPeko historialariak ongi zehaztu du bere tesiaren subjektua, bertze deus baino lehen: «Estatuko alderdiei lotutako taldeak izendatzeko erabili dut nik ezker erradikal kontzeptua; ezker tradizionala baino ezkerrerago kokatzen ziren, eta lotura bazuten Parisko 68ko maiatzeko eta Hirugarren Munduko nazio askapenerako mugimenduekin, bai eta ezker berriko korronteekin ere».

Talde horien atzean, «sigla zopa bat» zegoen: antzekotasun ideologikoak bazituzten, baina, halere, ugariak ziren haien arteko zatiketak. Nafarroan gehien nabarmendu zirenak jorratu ditu Satrustregik, batez ere: ORT (Langileen Talde Iraultzailea), EMK (Euskadiko Mugimendu Komunista), LKI (Liga Komunista Iraultzailea) eta PTE (Espainiako Lanaren Alderdia).

«Espainiako lurralde gehien-gehienetan, Santiago Carrilloren PCEk gidatu zuen frankismoaren aurkako borroka, baina hemen, ez; Nafarroan, erradikalagoak ziren talde horiek zuten oposizioaren kontrola», azaldu du historialariak. Gainera, bere tesiaren bidez, mahai gainean jarri du hori gertatu izateko arrazoia: «Mugimendu erradikal horien jatorria dago mugimendu kristauen erradikalizazioan. Elizaren sektore batzuk herritarrengana hurbildu ziren, eta apaiz gazte askok sortu zituzten langile elkarte kristauak; langileen errealitatearekin bat egin zutenean, zegoen miseria gorriaz eta askatasunik ezaz ohartu ziren, eta elkarte kristau horiek erradikalizatu egin ziren».

Diktaduraren azken hamarkadan, ezker erradikalaren mobilizazioek gero eta arrakasta handiagoa izan zuten: «Lortu zuten langileekin eta auzo eta ikasle mugimenduekin bat egitea; ezker erradikalaren presentzia nabarmena izan zen, batez ere 1970etik 1977ra», azaldu du Satrustegik.

Gauzak aldatu egin ziren trantsizioarekin batera, ezker iraultzaileak zuen babes soziala galdu baitzuen. «Trantsizioan, konfrontazioaren eredua aldatu zen, agintean zeuden eliteek amore eman behar izan zutelako, neurri batean, jasandako presio sozialaren ondorioz. Erreforma prozesu bat hasi zuten, eta horrek aldatu zuen eliteen eta jende zapalduaren arteko konfrontazio eredua».

Iraultzaren estrategia

Erreformak ez zuen ase militante eta herritar anitzek zuten haustura gogoa, eta horrek izan zuen eraginik: «Hausturaren aldeko oinarri sozialaren lekukoa ezker abertzaleak hartu zuen, 1977-1979 artean». 1979ko hauteskunde desberdinetako emaitzek aldaketa hori berretsi zutela azaldu du Satrustegik: «Ezker erradikalaren hautagaitzek galdutako botoak Herri Batasunak irabazi zituen». Elementu batek erraztu zuen hausturaren aldeko oinarri sozialaren mugimendu hori: «Ezkerreko korronteen eta korronte abertzaleen arteko uztartzea gertatu zen; euskal ikurrek bazuten konnotazio aurrerakoi eta antifrankista bat, hausturazalea».

Trantsizioak ez zituen ekarri militanteek helburu hartutako sakoneko aldaketak, baina Satrustegik nabarmendu du haien borrokak eskubide sozial ugari lortu zuela. «Komunismoa helburu izan zutelako lortu zen hori guztia; iraultza xede hartzeak balio izan zuen mobilizatzeko; eta estrategia iraultzaile hori izan zen gero sortu ziren gizarte mugimenduen pizgarri». Utopia zuten helburu.


Summary: Sindikatuek diote «nahi beste arrazoi» daudela urtarrilaren 28ko grebari eusteko. Txertoekin gertatutakoa «onartezina eta zitala» izan dela deritzote.

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailarekin mahai sektorialaren bilera egin ondoren, Osakidetzako sindikatuek uste dute «nahi beste arrazoi» dituztela urtarrilaren 28ko greba deialdiari eusteko: «Hitz ederrak eta asmo oneko adierazpenak alde batera utzita, gaur egun ez dago inolako neurririk mahai gainean Osakidetzaren egiturazko gabezia larriak konpontzeko», esan dute langileen ordezkari Esther Saavedrak (ELA) eta Amaia Mayorrek (SATSE), Osakidetzako sindikatu guztien izenean.

Esan dutenez, askotan eskatu dute langileen aldarrikapen nagusiak bileraren gai zerrendan sartzeko. Oraingoan, gai zerrendan bi puntu sartzeko aukera eman diete, baina puntu horien inguruko eztabaida iritsi denean «albo batera» utzi dituzte sindikatuen eskakizunak, edo «nahikoa» ez diren planteamenduak egin dituzte.

Sindikatuek uste dute pandemia «aitzakia ezin hobea» izaten ari dela murrizketak egiteko eta langileen eskakizunak alboratzeko. Sindikatuek osasun publikoan inbertsio handiagoa egiteko eskatzen dute, egiturazko langileen zerrenda handitu eta «behin-behinekotasuna» bukatzeko, eta «azken urteotan pribatizatutako zerbitzuak berriro publiko bihurtzeko».

Horrez gain, lan baldintzak arautzeko akordio berria eskatzen dute sindikatuek. Orain indarrean dagoena duela 11 urte iraungi zen. Akordio berri horretan «urte hauetan ezarritako murrizketa guztiak lehengoratu» behar direla uste dute sindikatuek. Azkenik, langileen lan osasuna bermatzeko ere eskatzen dute: «Martxoan ez bezala, orain badago babeserako materiala, baina Osakidetzak xuhur jokatzen du baliabide horietako batzuk banatzeko: FFP2 maskarak, esaterako».

«Gardentasunik ez» txertatze prozesuan

Bizkaian Basurtuko eta Santa Marina ospitaleetako arduradunen dimisioa ekarri duen aferari dagokionez, sindikatuetako ordezkariek esan dute «onartezina eta zitala» izan dela gertatutakoa, eta ez dute baztertu arduradun gehiagok ere berdin jokatu izana, baina aitortu dute, «langileen susmoak gorabehera», zail zaiela kasu gehiago egon ote den jakitea, txertatze prozesuaz Osasun Sailak «gardentasunik gabe» jokatzen duelako: «Horren inguruko informazioa eskatu genuenean, esan ziguten txertatze prozesua kontu tekniko hutsa zela eta ez zutela beharrezko ikusten horri buruzko informazioa ematea», azaldu dute.

Sindikatuek erantsi dute orain txertoaren dosi gutxi dagoenez hura «ondasun urria» dela, eta, hortaz, ez dagokion bati txertoa jartzen badiote «horrek esan nahi du txertoa behar duen bati kentzen ari zaizkiola». Gertatutakoa «zorrotz eta sakon» ikertzeko eskatu dute, eta txertaketa prozesuaren gardentasuna, protokoloa eta lehentasun hurrenkera betetzen dela bermatzeko.


Summary: Euskal artzain txakurra leheneratzeko bidean. Nabarmen egin du behera euskal artzain txakurren kopuruak: 2011. eta 2020. urteen artean, 470 daude erregistratuta. Hala ere, galzorian dagoen arraza hori biziberritzeko lehen pausoak ematen ari dira, eta ikerketa bat jarri dute martxan. Azterlanaren emaitzak eta euskal txakurraren ingurukoak izango dira hizpide biharko 'Bizigiro' sailean.

2001. urtean 1361 ziren Euskal Herrian geratzen ziren euskal artzain txakurrak, eta orduantxe sailkatu zuten arraza hori «galtzeko arriskuan» daudenen atalean. 2011. eta 2020. urteen artean, ordea, 470 dira erregistratutako euskal artzain txakurrak. Egoeraren larritasunaz jabetuta, EAT Euskal Artzain Txakurraren Adiskideak elkartea sortu zuten duela urte batzuk, eta 2018. urtean, EHUko BIOMICs ikerketa taldearekin elkarlanean, arrazaren gainbeheraren arrazoiak aztertu eta hori geldiarazteko azterlan bat jarri zuten martxan. Ikerketaren inguruan gehiago jakiteko, EAT elkarteko kide Beñat Lizarraren azalpenak izango dira irakurgai biharko Bizigiro sailean, baita BIOMICs taldeko ikerlari nagusi Marian Martinez de Pancorborenak ere. Horrez gain, arrazaren erabileraren eta ezaugarrien inguruan arituko da artzain txakurrak hazi eta hezten dituen Angel Azkorbebeitia artzaina.

Datuen gaineko kontrola ere landuko du Bizigiro-k bihar. Izan ere, hautsak harrotu ditu azken asteetan Whatsapp mezularitza aplikazioak izan duen azken eguneraketak: Facebooki datu gehiago emango dizkio aurrerantzean, eta aldaketa hori onartzea derrigorrezkoa izango da aplikazioa erabiltzen jarraitu nahi izanez gero. Erabiltzaileen izengoitia, telefono zenbakia, IP helbideak eta baliatzen dituzten tresnen gaineko informazioa izango du Facebookek orain. Europako Batasunean eta Erresuma Batuan izan ezik, mundu osora aplikatuko da aldaketa. Hala ere, erabiltzaile asko haserre agertu dira, eta milioika erabiltzaile galdu ditu mezularitza aplikazioak..

Telesailei begira jarrita, Martin Scorseseren azkenari erreparatuko dio Mikel Yarzak. New Yorki buruzko zazpi ataleko dokusail bat osatu du zuzendari italiarrak, Fran Lebowitz idazleari egindako elkarrizketetan oinarrituta.

Pantaila handian, berriz, Lupin III: The First animaziozko filma izango da hizpide. Bigarren Mundu Gerran girotuta dago, eta lapur bat dauka protagonistatzat. Gaur estreinatuko da hegoaldean Takashi Yamazaki zinemagilearen lana.


Summary: Basolanetan ari zen langile bat hil da Ezkion. Istripua ostegunean izan zen, eta enbor batek jo zuen beste zuhaitz baten adarrak mozten ari zenean. Aurten Euskal Herrian lanean hildako bigarren langilea da.

Basolanetan ari zen langile bat hil da gaur goizean Ezkion (Gipuzkoa). Aurretik botatako zuhaitz bateko adarrak mozten ari zela, beste adar batek jo zuen. Donostia erietxera eraman zuten, baina han hil zen. Langileak 54 urte zituen, eta Basalan Arrospide enpresakoa zen. 2021. urtea hasi denetik Euskal Herrian lanean ari zela hildako bigarren laguna da. Hilaren 12an, 36 urteko langile bat hil zen Bilbon, argindar dorre batetik erorita.

ELAk gogoratu du basolanen sektorean istripu tasa handienetakoa dela, eta azken egunotan alarma horia emanda zegoela haize zakarraren ondorioz. Sindikatuak prekarizazioarekin lotu du heriotza, eta asteazkenean protesta egitera deitu du Ezkioko udaletxearen aurrean.

Han izango dira Steilas, ESK, EHNE eta LAB ere. Azken horrek onartu du basoko langileek «arriskupean» lan egiten dutela. «Lan asko egin behar dituzte, zenbaitetan lan gogorrak eta neketsuak; orografia berezian, zaratarekin eta estres termikoarekin». Horregatik, formakuntza plan bat eskatu du haientzat.


Summary: Hiru euskal preso hurbilduko dituzte, eta bi Euskal Herriratu. Zigor Orbe Sevillano eta Unai Lopez de Okariz Lopez dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballara ekarriko dituzte. Julen Atxurra Egurrola eta Raul Fuentes Villota Duesora hurbilduko dituzte, eta Diego Ugarte Lopez de Arkaute, Mansillara.

Espainiako Espetxe Erakundeek bertze bortz mugimenduren berri eman dute gaur, azken asteotan ortziralero bezala: bi euskal preso Euskal Herriratuko dituztela iragarri dute, eta hiru, berriz, hurbildu eginen dituztela. Zigor Orbe Sevillano eta Unai Lopez de Okariz Lopez ekarriko dituzte Euskal Herrira: Zaballako espetxera eramanen dituzte (Araba), Puerto IIItik (1.020 kilometro) eta Darocatik (345 kilometro), hurrenez hurren.

Hurbilduko dituztenak Julen Atxurra Egurrola eta Raul Fuentes Villota dira: Duesora mugituko dituzte biak (170 kilometro), eta bigarren gradua emanen diete. Atxurra Egurrola Aranjuezen dago preso (520 kilometro), eta Fuentes Villota, Soto del Realen (430). Diego Ugarte Lopez de Arkaute, berriz, Granadako espetxetik (855 kilometro) Mansillakora (370 kilometro) eramanen dute.

Iragarpen hauekin, dagoeneko 141 dira 2018ko ekainetik Espainiako Espetxe Erakundeek egindako hurbiltze edo Euskal Herriratze iragarpenak. Mugituriko presoak, ordea, gutxiago dira: 110, guztira —batzuk bi kolpetan lekualdatu dituzte: lehenik, hurbildu, eta, ondoren, Euskal Herriratu—. Bertzalde, oraindik badira iragarri bai baina mugitu gabeko presoak. Izan ere, iragarpenak eta mugimenduak ez dituzte aldi berean egiten: gaurko iragarpenarekin, 24 izanen dira iragarri bai baina oraindik mugitu ez dituzten presoak.

Zigor luzeak

Espetxe Erakundeen arabera, zigor luzeak dituzte gaur mugitzea iragarri duten bortz presoetatik lauk gutienez. Julen Atxurra Egurrola 2013tik dago preso, eta 30 urteko espetxe zigorra du. 2034an beteko lituzke zigorraren hiru laurdenak. Raul Fuentes Villotak ere 30 urteko espetxe zigorra du, eta 2031n beteko lituzke hiru laurdenak. Zigor Orbe Sevillanori hamazazpi urteko zigorra ezarri zioten Espainian. 2004an atxilotu zuten, Frantzian, eta 2010ean Espainiaratu zuten. Unai Lopez de Okariz 2001etik dago espetxean, eta 25 urteko zigorra du. Beteak ditu jada zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Ospitale bat itxi dute Tuteran, agerraldi baten ondorioz. Tuterako San Juan de Dios ospitalea itxi dute, 27 COVID-19 kasu atzeman ondotik. Otsailaren 1era arte izanen da hetsita.

Azken egunetan detektatutako agerraldi batengatik hartu dute Tuterako (Nafarroa) San Juan de Dios erietxea ixteko erabakia, zentroko zuzendaritzak jakinarazi duenez. Emandako datuen arabera, 11 gaixori eta ospitaleko 16 langileri atzeman diete birusa. Guztira, 26 pertsonak egiten dute lan zentroan.

Kutsatze katea eteteko asmoz, ospitalea itxia izanen da otsailaren 1era arte, eta, bitartean, beste osasun zentro batzuetara lekualdatu dituzte gaixoak, Iruñeko San Juan de Dios ospitalera eta Tuterako Sofia Erregina erietxera.


Muga ipini diote eskubideari

Summary: Muga ipini diote eskubideari. Urduñako eta Villalba de Losako abeltzainek elkarrekin erabili izan dituzte Gorobel mendilerroan Burgosko aldean dauden lurrak. 1950eko hamarkadatik, burgostarrek mendeetako erabilera eskubidea kendu diete bizkaitarrei. Europara joko dute, Espainiako auzitegiek ere ukatu dieten eskubidearen eske.

Bizkaia, Araba eta Burgos (Gaztela eta Leon, Espainia) arteko mugan dago Gorobel mendilerroa, eta, neurri batean, muga hori desegin egiten du. Hiru herrialdeentzat batasunerako leku izan da historikoki: herrialde bateko eta besteko herritarrek erabili izan dituzte hango herri lurrak, mugaren alde batekoek eta bestekoek izan dutelako horiek erabiltzeko eskubidea. Baina joan den mendearen erdialdetik, mendilerroak zatiketa eta haserrea eragin ditu: Urduña eta Burgosko Villalva de Losa herria gatazkan daude, Gorobelgo 2.000 hektarearen erabilera eskubideagatik. Villalva de Losan daude, baina, gutxienez, IX. mendetik dute urduñarrek erabilera partekatua burgostarrekin: 1959ra arte erabili dituzte, Villalba de Losako abeltzainek handik bota zituzten arte. Epaitegietan ibili dira 1980ko hamarkadatik, eta, Espainiakoetan babesik lortu ez dutenez, Europakoetara jotzea aztertzen ari dira Urduñako Udala eta udalerriko abeltzainak batzen dituen Bedarbide elkartea.

Udalerria Urduñako hiriak eta Ruzabalko Batzak —Belandia, Mendeika, Lendoñogoiti eta Lendoñobeiti herriak— osatzen dute, eta guztiak dira eskubide horren jabe. «Urduña hiriko eta Ruzabal Batzako artxiboetan ez ezik, Valladolideko Kantzelaritzakoan, Alcala de Henaresekoan, Gaztela eta Leongoan eta Burgoskoan [Espainia] ere badaude eskubide historiko hori frogatzen duten agiriak. Guztiek esaten dute inguruko biztanleek gatazkan dagoen eremu hori aprobetxatzeko eskubidea dutela», adierazi du Urduñako Obra eta Zerbitzu zinegotzi Juanjo Sanzek.

Hori baieztatzeko erabili duten azken agiria 1943koa da. Baina urte gutxiren buruan iritsi zen gatazka: 1959ko ekainaren 8an, Urduñako gazte batzuek Villalba de Losako beste batzuekin borrokatu ziren, burgostarrek bizkaitarren ganadua hartu eta Villalba de Losara eroan zutelako. Harrezkero, ezin izan dute lursail horietan bazkatu. «Saiatzen ziren bakoitzean, Villalba de Losakoek ganadua kentzen ziguten urduñarroi, eta gero, ordaindu egin behar izaten zuten berreskuratzeko», azaldu du Mikel Kormenzanak, Bedarbide elkarteko kide den abeltzainak. «[Francisco] Francoren diktadura garaia zen, eta orduko Urduñako Udalak ez zuen ezer egin. 1980ko hamarkadan hasi zen Urduñako Udala herriarenak diren eskubideak eskatzen». Lehenengo saioetan, udalak bakarrik jo zuen epaitegietara. Baina herri lurrak direnez, herriarena da eskubidea, ez udalarena. Horregatik, gerora, Bedarbide elkartearekin batera jo dute auzitara.

Bide luzea epaitegietan

2015ean iritsi zen Burgosko Lehen Instantziako 2. Auzitegiaren epaia: eskubidea ukatu zieten, «Urduña hiriak eta Ruzabal Batzak ez dutelako silvoartzaintza [basoa eta artzaintza uztartzen dituen sistema] jarduerarik egin, erabilera egiteari utzi zatzaion egunetik hogei urtez jarraian, nahiz eta antzinako denboretako eskubidea duten». «Ez da sinestekoa: nola erabiliko genuen eskubide hori Villalba de Losakoek galarazten baziguten? Ez genion nahita utzi eskubide hori erabiltzeari; bortxaz eragotzi digute hamarkada hauetan guztietan», esan du Kormenzanak. «Historialariek egindako txostena aurkeztu genuen, artxibo guztietako agiriekin osatuta, baina ez zuten irakurri ere egin. Epaiak erabat politikoak izan dira», salatu du Sanzek. Burgosko Auzitegi Probintzialak berretsi egin zuen Burgosko epailearen erabakia, 2018ko maiatzean. Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea ipini zuten urduñarrek, baina ez diete onartu.

Villalva de Losako Udalak, berriz, 1901eko agiri bat erabili du epaiketan: Burgosko Erabilera Publikoko Mendien Katalogoa. Hartan, ez da dokumentu historikoek aipatzen duten Gorobel mendilerroaz berba egiten. Haren ordez, Anzalon, Los Valles eta Dehesa del Agua mendiak aipatzen dira. Agiriak dio lehena Villalba eta Muritarena dela; bigarrena, Villalbarena, eta hirugarrena, Villalba eta «beste batzuena». 1943an, «beste» horiek Mijara Murita, Zaballa eta Urduñako udalerria zirela zehaztu nahi izan zuten, baina Villalba de Losak uko egin zion horri 1959tik aurrera. Are gehiago, 1998an Burgosko Diputazioak osatutako katalogoan hiru mendiak Villalba de Losarenak zirela zehaztu zen.

«Ez da bakarrik abeltzainoi lursail haiek ez erabiltzeak eragiten digun kaltea. Herriari kendu dioten eskubide bat defendatzen ari gara», esan du Kormenzanak. Epaiketan ohartarazi zuten sei milioi euroren galerak eragin dituela bazkatzeko eskubidea ukatu izanak. «Egungo abeltzainok herriko lurretan bazkatzen ditugu gure abereak betidanik, baina garai hartakoentzat sekulako kolpea izan zen. Abere asko kendu ziren, eta abeltzain askok utzi zuten ogibidea». Kormenzanak emandako datuen arabera, ehun abeltzainetik gora eta mila burutik gora buru daude udalerrian. Sanzen esanetan, abeltzainak ez dira kaltetu bakarrak: Urduña hiriko eta Ruzabal Batzako herritarrek lursail haietatik hartzen zituzten zura eta ura.

Kormenzanak ez du uste gatazkaren oinarrian Villalba de Losako abeltzainak daudenik. «Egoerak onura eragiten die, baina ez dut uste haiek sustatutakoa denik. Gehiago da gatazka politiko bat». Esan du epaiketan abeltzainak aholkatzen eta laguntzen Burgosko Basogintza Batzordea ibili dela. «Eurek kudeatu nahi dituzte lursailak, gu han egon barik». Sanzek ere gogoratu du 1950eko hamarkadan lursailetan arbolak landatzeko erabaki baten ondoren etorri sortu zela gatazka. «Bizkaian, berriz, bakarrik gaude: hasieran Bizkaiko Foru Aldundiaren babes juridikoa izan genuen, baina gero, antza, nekatu egin ziren. Esango nuke traba egiten dien gatazka bat dela eurentzat». Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Babesteko Sailari auziaren inguruan galdetu dio Bizkaiko Hitza-k, baina ez du erantzunik jaso.


Summary: Lur publikoetako bazka eskubidea XIX. mendean bukatu zen Trianon.

Azken urteetan Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Trianoko mendietako abeltzain talde baten artean gatazka gogorra egon da, foru jabetzakoak diren lursail batzuetako bazka eskubidearen inguruan. Diputazioaren enkarguz Gorosti topografia enpresak egindako ikerketaren arabera, eskubide hori XIX. mendean bukatu zen, meatzaritzarako desjabetu zirenean. Hala, Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Babesteko Sailak amaitutzat jo du gatazka.

Lursail horiek komunalak izan dira Erdi Arotik, eta inguruko kontsejuetako abeltzainek zuten haiek erabiltzeko eskubidea. Ikerketaren arabera, 1880an udalei lursail horien jabetza kendu zitzaien, meatzaritzarako. «Desjabetzean bazkaren eskubideengatik ordaindu zuten meatzaritza enpresek; beraz, eskubide hori indarrik gabe geratu zen», azaldu du Gorostiko Bernardo Murillok.


Summary: Jokoak egiteko konpromisoa berretsi du Japoniako Gobernuak. Yoshihide Suga lehen ministroak ukatu egin du The Times egunkariak ateratako informazioa. Bertan esaten zen Japoniako Gobernuak "pribatuan" hartu zuela udan Jokoak ez egiteko erabakia, eta lanean ari zela 2032an antolatzeko.

Japoniako lehen ministro Yoshihide Suga argi mintzatu da: udan Olinpiar Jokoak egitearen asmoari eusten diote: "Tokioko agintariekin eta Nazioarteko Olinpiar Batzordearekin elkarlanean, ziurrak diren Olinpiar Joko batzuk antolatu nahi ditugu". Hala, gezurtatu egin du The Times egunkariak ateratako informazioa. Bertan esaten zen Japoniako Gobernuak "pribatuan" erabaki zuela Olinpiar Jokoak ez antolatzea, eta lanean ari zela 2032koak antolatzea eskatzeko. Izan ere, 2024koek eta 2028koek badute egoitza: Paris eta Los Angeles, hain zuzen ere.

Sugak jokoak antolatzearen garrantzia nabarmendu du. "Gizateriak COVID-19a mendean hartu duen seinale izango litzateke". Gainera, berretsi du lanean ari direla uztailerako dena prest izateko. Antzera mintzatu da Jokoen antolakuntzari lotutako eskumenak dituen Seiko Hashimoto ministroa. "Argi utzi nahi dut egunkari horrek atera duen informazioa ez dela egia, eta ahalegin guztiak ari garela egiten dena behar bezala joan dadin, beharrezkoak diren neurriak hartzeko eta pandemia kontrolpean izateko".

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak ere ohar bat atera du: "Japoniako Gobernuak ateratako oharra argia da, eta ozen esan nahi dugu informazio horiek faltsuak direla. Denak ari gara lanean uztailean egingo diren Olinpiar Jokoak arrakastatsuak izan daitezen. Hori da buruan dugun gauza bakarra. Arreta osoa hor dugu jarria. Beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko ari gara lanean".

NOBek iazko martxoan erabaki zuen Olinpiar Jokoak atzeratzea, pandemiagatik. Hainbat aukera izan zituen, eta egokiena urtebete atzeratzea zela adostu zuen. Inaugurazio ekitaldia noiz izango den ere jakinarazi zuen: aurtengo uztailaren 23an. Sei hilabete eskas falta dira horretarako, eta kirolariek prestatzen eta lehiatzen jarraitzen dute, pandemiak izan dezakeen bilakaeraren zain.

Japoniako Gobernuaren asmoa Jokoak antolatzea bada ere, oso bestelakoa da herritarren iritzia. Izan ere, duela egun batzuk ateratako inkesta baten arabera, hamar japoniarretik zortzi Jokoak bertan behera uztearen edo berriz atzeratzearen aldekoak ziren. Kyodo Japoniako albiste agentzia ofizialak egin zuen inkesta.


Summary: Ia hamahiru urteko espetxealdia Niebla hiltzea akusatutakoarentzat. Hamabi urte eta 11 hilabeteko kartzelaldia ezarri dio epaileak, baita bost urteko baldintzapeko askatasuna ere. Genero astungarria aintzat hartu dute.

Asier Niebla Urnietako (Gipuzkoa) gaztea hiltzea leporatuta, ia hamahiru urteko kartzela zigorra bete beharko du gizonezko batek, epaileak zinpeko epaimahaiaren erabakia berretsi ostean. Giza hilketa egotzi zioten duela hilabete, eta hamabi eta hamabost urte arteko zigorra bete zezakeen, gehienez. Epaileak zehaztu du hamabi urte eta 11 hilabetekoa izango dela espetxealdia, eta bost urte egin beharko dituela baldintzapean aske. Nieblaren gurasoei ehuna mila euroko kalte-ordainak eman beharko dizkie, gainera; eta, anai-arrebei, 40.000 euro.

Bestalde, epaileak aintzat hartu du genero astungarria. Izan ere, 2018ko urriaren 11n hil zen Niebla, bi hilabetez koman egon ostean. Bi hilabete lehenago, andre batekin hizketan ari zela, gizonezko batek kolpe bat eman zion buruan, eta, erorita, konorterik gabe gelditu zen. Erasotzailearen bikotekide ohia zen emakumea. Akusatuak epaiketan deklaratu zuen bikotekide ohia Nieblarekin ikusi eta «inpotentziagatik» jo zuela.


Summary: Fiskalak «terrorismoa» leporatu die Barbadori eta Zelaiari. Bukatu da Auzitegi Nazionalean bi gazteen kontra egindako epaiketa. Fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra ezarri diezaietela berretsi du ondorioen berri ematean

Auzitegi Nazionalean, Madrilen, Galder Barbadoren eta Aitor Zelaiaren aurka egindako epaiketa bukatu da, eta auzitegiko fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra ezarri diezaietela berretsi du, ondorioen berri ematerakoan. Haren esanetan, «helburu terrorista» zuten «armen eta lehergailuen biltegi bat» zuten. Fiskalak ez du egiaztatu, ordea, zein «erakunde terroristako» kideak diren. Defentsek adierazi dute ezin izan dela egiaztatu egozten zaien delituen «kutsu terrorista», eta absoluzioa eskatu dute.

2018ko otsailean atxilotu zituzten, Duran (Araba), «armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristarekin gordetzea eta trafikatzea» leporatuta. Barbadok epaiketaren lehen egunean, herenegun, aitortu zuen ezker abertzaleko «militantea» dela, eta mugimenduak egun duen estrategiarekin «bat egiten» duela. Halere, atxiloketaren zergatia ukatu, eta erantsi zuen bere etxean soilik «militantzia politikoarekin lotutako materiala» aurkitu zutela. Ertzain bat izan zen herenegungo saioan testigu, eta gazteak esandakoa berretsi zuen: kartel bat eta eranskailu bat aurkeztu zituen froga gisa. Zelaiaren kasuan, azaldu zuen Ertzaintzak konfiskatutako materiala Hatortxu Rock jaialdian txanda bat egiteko erabili zuela, eta haren bertsioa baieztatu zuen lekuko batek.

Fiskala Altsasuko auzian aritutako berbera da: Jose Perals. Epailea ere aski ezaguna da: Angela Murillo.


Summary: Astelehenean bidaliko dute Senatura Trumpen aurkako akusazioa. Legediaren arabera, pauso hori eman eta berehala hasi beharko lukete epaiketa politikoa; ziurrenik, asteartean. Errepublikanoek atzeratzeko eskatu dute, Trumpek bere defentsa prestatzeko denbora izan dezan.

AEBetako Ordezkarien Ganberak datorren astelehenean bidaliko du Senatura Donald Trump presidente ohiaren aurkako akusazio artikulua, Charles Schumer demokraten Senatuko buruzagiak jakinarazi duenez. Hortaz, legediaren arabera, pauso hori eman eta berehala hasi beharko lukete epaiketa politikoa, goi ganberan; ziurrenik, asteartean. AEBetako estatuburu ohiari «matxinada bat bultzatzea» egozten diote, hilaren 6an Kapitolioan izandako gertakariengatik: «Epaiketa oso bat izango da; epaiketa justu bat izango da», adierazi du Schumerrek.

Trump bi aldiz epaituko duten lehen agintaria bilakatuko da. Iragan urtean egin behar izan zion aurre lehenari, «botere abusua eta Kongresuaren lana oztopatzea» leporatu ziotenean, baina Senatuak errugabea zela bozkatu zuen; besteak beste, errepublikanoek zuten gehiengoari esker. Aurten, Kapitolioko istiluetan ustez izan duen rolaren harira, demokraten kontrolpean dagoen Ordezkarien Ganberak erabaki zuen bigarren epaiketa egitea, nahiz eta Trump jada agintetik kanpo dagoen.

Hilaren 5ean Georgia estatuan egindako bozen ostetik, demokraten Senatuaren kontrola ere badute, baina hori ez da nahikoa izango Trump erruduna dela ebazteko; izan ere, impeachment-etan botoen bi heren beharrezkoak dira eta, hortaz, gutxienez hamazazpi senatari errepublikanok ere baiezkoaren alde bozkatu beharko lukete arrakasta izan dezan.

Erabaki horietan eragin handia izango du Mitch McConnell Alderdi Errepublikanoaren goi ganberako buruzagiaren botoak, baina agintari beteranoak oraindik ez du publiko egin alde edo kontra bozkatuko duen, oraindik zalantzak baititu; asteon adierazi du Trumpek «eragin» zituela Kapitolioko istiluak. Halere, horren aurretik, epaiketa politikoaren araudia onartu beharko dute, eta Schumerrek jakinarazi du bi alderdiek adostua izatea nahi duela; iazko epaiketa politikoa egun gutxian egin zuten, eta astebete eta bi aste artean iraun zuen.

Aurtengo impeachment-ari begira, demokraten Senatuko buruzagiak ez du bere alderdiak araudiaz izango duen iritziaren berri eman, baina egunak dira hura eta errepublikanoen goi ganberako buruzagia horretaz negoziatzen ari direla: «Epaiketa bat egongo da AEBetako Senatuan, baita bozketa bat ere», ziurtatu du Schumerrek negoziazioak aipatu dituenean.

McConnellek, berriz, ohartarazi du bere senatariek «prozesu oso eta justu bat» nahi dutela, Trumpek bere defentsa antola dezan, eta horregatik eskatu du epaiketa atzeratzeko. Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako presidenteak ere baieztatu du akusazioa astelehenean bidaliko dutela Senatura, eta, prozesuaz, ziurtatu du bere alderdiaren abokatu taldeak eta AEBetako estatuburu ohiak epaiketa politikoa prestatzeko «denbora berdina» izango dutela.

Adierazpen horiek agerian utzi dute impeachment-aren hasiera atzeratzeko aukera handiak daudela, bi alderdien arteko elkarrizketek aurrera jarraitzen badute.

Inhabilitazio aukera

Epaiketa politikoaz gain, eztabaidagai da AEBetako presidente ohia inhabilitatzeko aukera ere. Epaiketa politikoan ezezkoa aterata ere, Senatuak beste bozketa bat egin ahalko du auzi horren inguruan, eta kasu horretan gehiengo soil batekin nahikoa litzateke zigor hori ezartzeko.

Egun, demokratek eta errepublikanoek 50na senatari dituzte, baina berdinketak haustea AEBetako presidenteordeari dagokio, goi ganberako presidente baita; hau da, Kamala Harris demokratari.

Datozen presidentetzarako hauteskundeak 2024ko azaroan izango dira, eta, AEBetako hedabideen arabera, Trump horietara aurkezteko asmotan da; indar politiko berri bat sortuko lukeela ere zabaldu dute: Alderdi Abertzalea.


Summary: Mendibururen 'Txalaparta' eskuratu du San Telmo museoak. Donostiako museoaren bildumara igaro da artistaren 1965eko obra ezaguna, eta erakusketa iraunkorrean izango da ikusgai aurrerantzean. Izaera artistikotik harago, euskal kulturaren ikur bat da eskultura.

«Obra oso bat da»: hitz gutxi eta esangura zabaleko azalpena Susana Soto Donostiako San Telmo museoko zuzendariak, Remigio Mendibururen (Hondarribia, Gipuzkoa, 1931 - Bartzelona, 1990) Txalaparta museoaren bildumara igaro dela iragartzeko aurkezpenean. «Obra oso bat, museoak euskal kulturaren gainean eraikitako diskurtsoa nabarmen aberasten duena», bere balio artistiko, etnografiko zein kulturalagatik, Sotoren esanetan; Gaur Taldearen 1966ko estreinako erakusketan izan zelako, Ez Dok Amairuren ikur bilakatu zelako, tradizioa berreskuratu eta esanahi berriz itzuli zuelako, eta beste. Familiari erosi dio eskultura Donostiako museoak —Hutsune eta Inotsi Mendiburu eskultorearen alabak ere izan dira prentsaurrekoan, baita Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotzia ere—, eta Euskal Artearen aretoan jarri dute ikusgai, bere beste zenbait piezaren eta belaunaldikide izan zituen besteen ondoan, erakusketa iraunkorrean. Soto: «Egon zitekeen museoko beste hainbat tokitan ere; horrek erakusten du euskal kultura osoa zeharkatzen duen sinbolo bat bilakatu dela».

Mendibururen lanean aditu Juan Pablo Huercanos ere izan da agerraldian eta, beste ezeren aurretik, goraipatu egin du Txalaparta ondare publikora igaro izana: «Aberasten eta osatzen gaituen transferentzia bat da». Azaldu du, gainera, obra eskualdatzeak,bat egin duela haren datazio berriarekin. «Urte luzez, obra 1960ko urteen hasieran kokatu izan da, eta beti iruditu izan zaigu horrek ez zuela zentzu handirik, ez zuela bat egiten artista garai hartan egiten ari zen obren tipologiarekin. Zorionez, ikerketa sakonago batek ahalbidetu digu zuzen datatzea: 1965ean». Urte hartako udan, artistak erakusketa bat ireki zuen Donostian, eta han iragarri zuen bost metro luzeko eta Txalaparta izeneko obra batekin ari zela lanean; Frogatu dute, gainera, urte amaieran Madrilgo Nebli galerian ireki zuen erakusketako argazkietan pieza agertzen dela. Pieza soilik ez, Oiartzungo (Gipuzkoa) Zuaznabar anaiak instrumentua jotzera ere eraman zituen. Huercanos: «Lekuonatarrekin batera, garai hartan txalapartaren tradizioari eutsi zioten gutxietakoak ziren».

Egun txalaparta bera eta haren gaineko ezagutza hedatu bada ere, arte adituak oroitarazi du Mendiburuk obra osatu zuenean ezer gutxi ezagutzen zela bai tresnaz eta bai haren jatorriaz, eta garrantzia eman dio obra testuinguan jartzean. Ikerketak eta interpretazioak apurka ugarituz joan zirela kontatu du, eta, horien artetik, Juan Antonio Urbeltzena berreskuratu: nola hark zalaparta-rekin lotu zuen txalaparta, zeinak zaldien lauhazkaren hotsari egiten zion erreferentzia. «Zaldiek, sinbolikoki, hildakoak [bizitzaz] harago eramateko ardura zutenez, jatorriz, hileta-danbortzat definitu zuen txalaparta Urbeltzek».

1965ean lehenengoz Madrilen ikusgai jarri eta urtebetera, Donostiako Barandiaran galerian irekitako erakusketa «antologikoan» izan zen Txalaparta. Gaur Taldea aurkeztu zuten han, eta, Mendibururekin batera, han izan ziren Jorge Oteiza, Nestor Basterretxea, Eduardo Txillida, Rafael Ruiz Balerdi, Amable Arias, Jose Antonio Sistiaga eta Jose Luis Zumeta. Aldarrikatu zuten artistak parte hartu behar zuela gizartearen eraikuntza kolektiboan, eta euren agerpenak sakon astindu zituen euskal artearen eta kulturaren zimenduak. «Garai hartako berreskuratze prozesuak bi asmo zituen: batetik, arreta jartzea oharkabean igarotzen ziren herri kulturako elementuei, eta, bestetik, frankismoak eten zuen herentzia kulturalarekin berradiskidetzea eta elkarguneak topatzea». Huercanosek uste du Txalaparta-k «oso modu eraginkorrean» gorpuztu zuela hori.

Eta garai hartaz aritzean deigarria zaion beste puntu bat ere gehitu du: «Adierazgarria da mundu popularraren berreskuratzea, finean birduintze kulturalerako prozesu bat izan zena, hein handi batean, garaiko artista plastikoen bitartez gertatu izana. Goi eta behe kulturen arteko bereizketa ezabatu zuten, eta harreman ez hierarkikoak ezarri zituzten euren lanen eta herri kulturako elementu propioen artean».

Veneziako Bienalera ere heldu zen eskultura 1966an, eta, Nestor Basterretxearen ekinbidez, Ez Dok Amairuren logo eta ikur bilakatu zen, obraren itzala iraunaraziz eta Gaur-ek nahi zuena lortuz: artea interakzio sozial handiagoko eremuetara hedatzea.

«Itzulera sinboliko bat» Huercanosek adierazi du Mendiburuk berak ere forma kulturalak kolektiboarenak direlako uste irmoa zuela. «Forma oro imajinario kolektibotik eratorria dela zioen; artistaren egitekoa iruditeria kolektibo horren zorra onartu eta transmisio kate horretan parte hartzea zela, zeinu berriak sortuz». Horregatik, hain justu, San Telmo museoaren izaera etnografikoari keinu eginez, «itzulera sinboliko bat» dela erantsi du adituak: «Sortu zen lekura itzuli da, gure iruditeria konpartitura, hain justu, museo honek ordezkatzen duen horretara».

Txalaparta artistaren ibilbide artistikoaren lehen hereneko piezarik esanguratsuena dela kontsideratzen da egun, zurezko habeekin egin zuen lehenengoetarikoa. Ordurako, «paisaia batean zeharkatua izateko gorputz baten logikan» lantzen zuen eskultura Mendiburuk, eta ez «begiratua izateko objektu huts gisa», Huercanosen hitzetan. Eta Txalaparta-n, instrumentuaren kolpe-segida jaso zuen zurez, kadentzia. «Ez dugu entzuten, baina esperimentatzen dugu. Agerian uzten du arteak ikusmenaz haragokoa ekartzekoa duen ahala».


Summary: «Emakume bat bahitu, bortxatu eta hiltzea indarkeria matxista da». Aintzane Pujanaren heriotza salatzeko hiru elkarretaratze egin dituzte Donostian. Emakumeen Mundu Martxak «eraso sexisten aurkako antidoto bakarra» feminismoa dela aldarrikatu du, eta Emakumeen Mugimendu Demokratikoak, berriz, Pujanaren hilketak «gizartearen erantzun irmoa» izan behar duela.

«Emakume bat bahitu, bortxatu eta hiltzea indarkeria matxista da». Esther Piñeiro Emakumeen Mugimendu Demokratikoko bozeramailearen hitzak dira, gaur arratsaldean, Donostian, Aintzane Pujanaren heriotza salatzeko egin duten elkarretaratzean esandakoak. Ez da protestarako deialdi bakarra izan: Donostian bertan, orduerdi lehenago, Emakumeen Mundu Martxaren deialdian ehun lagun inguru bildu dira, Aski da! Eraso sexistarik ez! Autodefentsa feminista! lelopean. Gasteizen eta Iruñean ere bildu dira Euskal Herriko Emakumeen Martxako kideak. Bilbon, berriz, bihar goizerako egin dute deialdia.

Azpeitiko 1. Instrukzio Auzitegiko epaileak bi akusatuei beste bi delitu egotzi zizkien joan den asteazkenean: hiltzeaz gain, Pujana legez kanpo atxikitzea eta sexualki esplotatzea. Bi egunera egin dituzte protestak mugimendu feministek.

Emakumeen Mundu Martxak salatu duenez, eraso sexistek «zuzenean» eragiten diete gizartearen erdiari, eta aldarrikatu dute feminismoa dela «gaitz horrentzako antidoto bakarra». Hortaz gain, indarkeria matxista «lehen mailako arazo politikotzat» hartzeko eskatu dute, «jarrera konplizeak» baztertzeko, eta «benetako neurriak» hartzeko gizartearen antolakuntza sexistari aurre egiteko.

Emakumeen Mugimendu Demokratikoak, berriz, Pujanaren heriotzak «gizartearen erantzun irmoa» izan behar duela aldarrikatu du. Aintzane Pujana bahitua, bortxatua eta erahila, matxismoak hil egiten gaitu izan da protestaren leloa.

Emakumeen Mugimendu Demokratikoaren elkarretaratzea, gaur arratsaldean, Donostiako Boulevardean. Gorka Rubio / Foku

Goizean, berriz, Donostiako Udaleko talde politiko guztiak bildu dira heriotza salatzeko, udaletxearen kanpokaldean. Bost minutuko elkarretaratze isila egin dute, eta txalo artean amaitu dute protesta. Eneko Goia alkatea ez da han izan Labiren bileran zegoelako, baina bai Eider Mendoza Gipuzkoako Foru Aldundiaren bozeramailea eta Miren Elgarresta Aldundiko Berdintasun zuzendaria.

Udaleko talde politiko guztiek sinatu dute heriotza salatzeko idatzi bat, non adierazi duten Pujanaren heriotza «indarkeria matxistaren bertsio gaitzesgarriena eta onartezinena» dela. Biktimaren sendiari babesa erakutsi diote, eta «berdintasunaren aldeko balioak» lantzen jarraitzeko hitza eman ere bai.

Donostiako Udaleko talde politiko guztiek goizean egindako elkarretaratzea, udaletxe parean. Gorka Rubio / Foku

Atxilotuak

Bi atxilotuak bikote dira: 24 urteko gizonezko bat, eta 23ko emakumezko bat; Errenteriakoak dira (Gipuzkoa). Ertzaintzaren arabera, Pujanarekin bizi ziren Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) landetxeko apartamentu batean. Ikerketak azaleratu duenez, labankadaz hil zuten Pujana, urtarrilaren 2ko goizaldean izandako liskar gogor batean.

Kasua aztertzen ari den ikerlari taldeak uste du frogak ezabatzeko Gipuzkoan zehar ibili zirela gorpua Urola ibaiaren alboan utzi ostean. Etxea ere goitik behera garbitu zuten, delituaren zantzuak ezabatu nahian. Hilaren 12an atxilotu zituzten bi akusatuak, eta joan den ostiralean espetxeratu. Martuteneko kartzelan daude.

Pujanaren gorpua urtarrilaren 4an agertu zen, Aizarnazabalgo Etxabe auzoan, ibaiaren ertzean. Biktimaren bikotekideak urtarrilaren 1ean jarri zuen haren desagerpenari buruzko salaketa, eta Ertzaintza biktimaren azken egunak eta orduak ikertzen aritu da orduz geroztik. Biktimak 32 urte zituen, eta Donostiakoa zen.

Indarkeria matxistaren eraginez aurten hildako lehen emakumezkoa da Pujana.


Presoen urruntzearen bilakaera datuetan

Summary: Presoen urruntzearen bilakaera datuetan. Espainiako Gobernuak iragarri dituen azken mugimenduekin Sarek amaitutzat eman du 1989. urtean euskal presoen kontra abiatu zen urruntze eta sakabanaketa politika, 34 urteren ondoren. Frantziako Estatuak egin zuen euskal presoak hurreratzeko lehen pausoa, eta Espainiak geroago ekin zion. Mapa eta grafiko interaktibo hauekin, euskal presoekin egin diren mugimenduak jarraitu ditu BERRIAk bost urtez.

2018tik bildu ditu BERRIAk euskal presoen mugimendu guztiak mapa interaktibo honetan, Etxerat-en hilabeteroko txostenak eta kazeta honek jasotako datuak erabilita. Maparen ardatz kronologikoari pausa emanda, data jakin batean espetxe bakoitzean zenbat preso zeuden ikus liteke, zirkuluetan klikatuta. Argi antzematen da zein izan den bilakaera, baita azken bi urteetan ere. 2021eko urtarrilaren 1ean zeuden 224 euskal presoetatik 23 soilik zeuden Euskal Herrian (%10,2). Bi urte geroago dauden 171 euskal presoetatik 136 daude Euskal Herrian (%79,5).

Frantziako Gobernuak 2018ko urtarrilean iragarri zuen Euskal Herritik hurbileneko kartzeletara eramanen zituela haren kartzeletan zeuzkan presoak. Espainiako instituzioak ere preso asko gerturatzen eta Euskal Herriratzen hasi ziren 2020ko udazkenean. Pixkanaka, urrutien zeuden presoak hurbiltzen joan dira, eta 2022. urtearen amaieran 35 baizik ez zeuden kanpoan.

2018ko maiatzean iragarri zuen ETAk bere ibilbidea bukatutzat eman zuela, eta, hilabete geroago, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak erran zuen «bertzelako espetxe politika bat» eginen zuela. Lehendik, 2017ko uztailetik, EPPK-k haren erabakiaren berri emana zuen: presoek espetxe legedian sakontzeko urratsak eginen zituztela iragarri zuen.

Espainiak 2018ko abuztuan hasi zituen lehendabiziko mugimenduak: banaka, binaka, hasi ziren lehen gerturatzeak, apal. Baina Espainiako 2019ko azaroko hauteskundeek eta COVID-19aren pandemiak etena ekarri zuten: 2019ko abendutik 2020ko ekainera ez zuten euskal preso bat bera ere hurbilduko edo Euskal Herriratuko zutenik iragarri. 2020ko ekainetik aurrera, ordea, biderkatu egin dira Euskal Herriratze eta hurbiltze iragarpenak, eta 2021eko uztailerako 600 kilometro baino gutxiagora zeuden ia euskal preso guztiak.

1989. urtean abiatu zen euskal presoen urruntze eta sakabanaketa politika. Alfredo Perez Rubalcabak Espainako Barne ministro zela aitortu zuen moduan, ETAren kontrako estrategiaren barruan zegoen politika hori. Presoak ETAren eraginetik urruntzea zuen asmo. Hala, 2007an, esate baterako, 608 euskal presoetatik 450 Espainiako 51 kartzelatan zeuden eta 153 Frantziako 32 espetxetan. Euskal Herrian hamasei baino ez zeuden (%2,6). 34 urte hauetan euskal presoak bisitatzera zihoazela hamalau pertsona hil dira trafiko istripuetan.

Azken urteetan, baina, erabat aldatu da presoen espetxeen mapa. 2020ko udazkenetik aurrera, Espainiako Espetxe Instituzioak ia astero aritu ziren euskal presoak lekuz aldatuko zituztela iragartzen. Euskal Herriko kartzelak aparte utzita, Euskal Herritik 300 kilometro baino gutxiagora dauden espetxe hauetara eraman zituzten preso asko hasieran: Zuerara (220 kilometrora), Logroñora (105 kilometrora), Soriara (230 kilometrora), Burgosera (180 kilometrora), Dueñasera (255 kilometrora) eta El Duesora (225 kilometrora). Altsasutik kalkulatzen dira distantzia horiek, erreferentzia gisa. Beste preso batzuk, berriz, Darocara (280 kilometrora), Villabonara (390 kilometrora) eta Mansillara (320 kilometrora) hurreratu zituzten.

Hurbildutako edota Euskal Herrira ekarritako preso horietako batzuk libre gelditu dira, bestalde: izan ere, zigorren zati handiena betea dutenak hurbildu zituzten hasieran. Euskal presoen kopurua jaisten ari da, edozein moduz. 2018 amaieran, euskal presoak 309 ziren (300 EPPK-koak); 2019 amaieran, 275 (260 EPPK-koak); 2020 amaieran, 224 (210 EPPK-koak); 2021 amaieran, 201 (189 EPPK-koak); eta 2022 amaieran, 171 (156 EPPK-koak). Mapan eta grafikoetan guztiak ageri dira. Horiez aparte, 2022 bukaeran hamazazpi preso ari ziren etxean zigorra betetzen.

Bestalde, Espainiako Espetxe Erakundeak bigarren graduak ematen hasi ziren hurbildutako preso batzuei. Kontrara, 2018an lehen graduan zeuden guztiz gehienak, EPPK-koak bereziki. Gradu progresioak lortzeko zailtasunak baldin badituzte ere, egoera aldatzen hasi zen preso batzuentzat.

Etxerat-ek salatu duenez, ordea, 2022. urte amaieran gradu aldaketetan «atzerapausoak» izan ziren. Eusko Jaurlaritzak 2021ean eskuratu zuen espetxeak kudeatzeko eskuduntza. 2022. urte amaiera bitartean 33 presori aitortu die gradu progresiorako eskubidea, baina Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak helegitea jarri die 23ri, espetxe batzordearen iritziaren gainetik eta legezko oinarriak kontuan hartu gabe. Helegitea jarritako 23 horietatik seiri gradua jaitsi diete, eta espetxera sartu dituzte berriro. Beste hamahiru ebazpenaren zain daude.

Frantziako kartzeletan, 2018an aldatu zen egoera. Urte hartako urtarrilean ez zegoen euskal presorik Mont de Marsanen (215 kilometrora). Hilabetez hilabete, kartzela horretan eta Lannemezanen (290 kilometrora) hasi ziren biltzen euskal presoak. 2020 bukaeran hiru laurdenak zeuden bi espetxe horietan, Euskal Herritik gertuen daudenetan. 2022a amaitzean, Mont de Marsanen ez zegoen euskal presorik; Lannemezanen, berriz, 11.

Emakume presoak —bi dira—ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂ, aldiz, ez dituzte hurbildu Frantziako instituzioek: urrun segitzen dute, eta, gainera, sakabanatuta, Reau eta Naonedeko espetxeetan (Frantzia) —ez dago emakumeentzako modulurik Lannemezanen eta Mont de Marsanen—.

Urteetan euskal preso asko hartu dituzten zenbait kartzelatan orain ez dago euskal presorik, beraz. Fleury Merogis eta Fresnes dira horietako bi, Frantzian. Espainian, Badajoz, Caceres, Monterroso eta Ocañan dagoeneko ez dago euskal presorik, ez eta Puertoko kartzeletan, Herrera de la Manchan eta beste askotan. Andaluziako eta Valentziako kartzeletan ez da euskal presorik 2021eko udatik, ezta Galiziakoetan ere.


Summary: Gorpu baten zatiak aurkitu dituzte Barrikan. Ertzaintzak ikerketa bat hasi du, gertatutakoa argitzeko asmoz.

Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du atzo Barrikako (Bizkaia) eremu basotsu batean gorpuzki batzuk aurkitu ostean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren esanetan, 15:30ak aldera dei bat jaso zuten larrialdi zerbitzuek, gorpu baten atalak topatu zituztela esanez. Ertzaintzak giza gorpu batenak direla baieztatu du, eta ikerketa bat hasi du. Hainbat agente eta forentse bat inguruan dira, «zer gertatu» den argitzeko asmoz. Halere, lehen ikerketen arabera, kriminalitate zantzurik ez dagoela azaldu dute.


Summary: Durangon gizon bat atxilotu dute bikotekide ohiari eraso egiteagatik. Erasotzaileak kristalezko botila bat jaurti zion, eta ihes egin. Biktima Galdakaoko ospitalera eraman behar izan zuten.

Ertzaintzak 20 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo, Durangon (Bizkaia), bikotekide ohiari kristalezko botila batekin eraso egiteagatik. Atxilotuak aurpegira bota zion botila, eta biktima Galdakaoko ospitalera eraman behar izan zuten eragindako lesioen eraginez.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak azaldu duenez, 18:30ak aldera jakinarazi zioten Ertzaintzari gizonezko batek emakume bati eraso egin ziola hiriko Ezkurdi plazan. Agenteak iritsi zirenerako, hainbat zauri zituen emakumeak, eta erasotzailea ihes eginda zegoen. Handik gutxira atxilotu zuten.


Summary: Willian Josek Wolverhamptonen jokatuko du denboraldi amaierara arte. Realak ofizial egin du azken egunetan ahoz aho ibili dena. Ingalaterrrako taldeak aurrelaria erosteko aukera izango du denboraldi amaieran.

Guztien ahoan zegoena ofizial egin du Realak. Txuri-urdinek eta Wolverhamptonek akordio bat sinatu dute Willian Jose aurrelariak Ingalaterrako taldean jokatzeko, utzita, ekainaren 30era arte. Epea amaitu ostean, Wolverhamptonek jokalaria erosteko aukera izango du.


Summary: 'Mundu berri bat guztiontzat' lana aurkeztu du Bizipozak. Hamabi abestiz eta 11 ikus-entzunekoz osatutako lan bat da, eta Bizipoza osatzen duten elkarteen errealitatea erakustea du helburu.

Bizipoza elkarteak CD batez eta DVD batez osatutako Mundu berri bat guztiontzat lana aukeztu du, Joxe Mari Agirretxe Porrotx eta Amaia Elizondo Gipuzkoako Kirol Egokitua elkarteko kidea aurkezle lanetan aritu direla. Proiektuaren helburua Bizipoza osatzen duten elkarteen errealitatea ikusaraztea da.

Hamabi abestik eta 11 ikus-entzunezko piezak osatzen dute lana. Abestiak Xabier Zabalak sortuak dira. Denera, 34 artistak hartu dute parte proiektuan. Besteak beste, Xabi Solano, Aiora Renteria, Enrique Villarreal, Eñaut Elorrieta, Miren Narbaiza abeslariek; Amets eta Maddalen Arzallus, Miren Amuriza eta Unai Iturriaga bertsolariek; eta Itziar Ituño aktoreak.