Summary: Guztira hamabi gazte atxilotu dituzte Zornotzako jipoiaren harira. Gaur adin txikiko bat eta adin nagusiko bat atxilotu dituzte. Dagoeneko hamabi pertsona eraman dituzte polizia etxera. Biktimak larri jarraitzen du Gurutzetako erietxean.

Dagoeneko hamabi pertsona atxilotu dituzte uztailaren 25ean Zornotzako (Bizkaia) parke batean gazte bat jipoitzea leporatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak esan duenez, beste adin txikiko bat eta adin nagusiko bat atxilotu dituzte erasoarekin lotura izan dezaketelakoan.

Igandean Guardia Zibilak mutil bat atxilotu zuen Medina de Pomarren (Espainia), Zornotzako (Bizkaia) erasoarekin lotura duelakoan. Ertzaintzaren esku utzi zuen, eta, Durangoko Auzitegian deklarazioa entzun ostean, espetxeratzeko agindu zuen epaileak. Atxilo hartutako hamargarrena zen.

Joan den astean, erasoan parte hartzea egotzita atxilotutako zortzi mutiletatik hiru iragan ziren epailearen aurretik Durangoko auzitegian; adin nagusikoak hirurak. Bi espetxeratzeko agindu zuen epaileak, eta hirugarrena aske geratu zen, baina hilean behin epaitegira joateko aginduarekin.

Erasoa jasan zuen 23 urteko mutila Gurutzetako ospitalera eraman zuten (Barakaldo, Bizkaia), eta ordutik egonkor dago, baina oso larri. Eman zizkioten kolpeengatik konortea galduta eraman zuten erietxera.

Erasotzaileek, gainera, grabatu egin zuten jipoia, eta bideoa sare sozialetan zabaldu zuten; irudietan, ikus daiteke herriko beste zenbait tokitan ere istiluak sortu zituztela.


Meme bihurtu da Djokovic

Summary: Meme bihurtu da Djokovic. Brontzezko domina lortzeko partida galtzean izan zuen jarrera bolo-bolo zabaldu da sare sozialetan. Zenbait txiolarik tenislariak presioari buruz egin zituen adierazpenei erreferentzia eginez sortu dituzte memeak.

Zeresana eman du Novak Djokovic tenislari serbiarrak Tokioko Olinpiar Jokoetan, larunbateko partida galtzean izan zuen erreakzioagatik batez ere. Pablo Carreñoren kontra jokatu zuen brontzezko domina lortzeko norgehiagoka, eta Djokovicek indarrez eta amorruz bota zuen erraketa bat harmailetara, eta beste bat apurtu zuen sarearen aurka. Serbiarraren irudiak meme bihurtu eta bolo-bolo zabaldu dira sare sozialetan.

«Presioa pribilegio bat da» esan zuen asteon Djokovicek, eta zenbait txiolarik esaldi horri erreferentzia eginez sortu dituzte memeak. Batek, esaterako, serbiarraren erraketaren argazkiari zera gehitu dio: «Djokovicen erraketak ez dio presioari eutsi, ahula delako».

Erabiltzaile askok tenislariak esandakoa Simone Biles gimnasta erretiratu izanarekin lotu dute, nahiz eta Djokovicek ez zuen horregatik esan. Sudipto Ganguly galdera egin zion kazetariak Twitterren azaldu duenez, serbiarraren erantzuna bere buruarengan sentitzen zuen presioari buruzkoa zen, eta ez Bilesi buruzkoa.


Summary: Ernalkuntza lagundua lesbiana bikoteei eta bikotekiderik gabeko emazteei zabaldu diete. Gametoak izozteko aukera ere hedatu du Frantziako Gobernuak. Gainera, lesbiana bikoteen kasuan, haurdunaldia egin ez duen amak haurrarekin filiazioa finkatzen ahalko du.

2018an hasi zuen ibilbidea Bioetika Legea gaurkotzeko lege proiektuak, Frantziako joan-jinkari parlamentarioan. Besteak beste, ernalkuntza lagundua emakume orori zabalduko dio legeak. Orain arte, gizon batek eta emakume batek osatutako bikoteei baino ez zitzaien laguntzen, baldin eta egiaztatzen bazuten ez direla gai beren kabuz ugaltzeko. Bada, gaurtik aitzina, lesbiana bikoteek, eta bikotekiderik gabe ama izan nahi duten emakumeek ere egiten ahalko dute ernalkuntza lagunduaren prozesua. Gainera, lesbiana bikoteen kasuan, haurdunaldia egin ez duen amak haurrarekin filiazioa finkatzen ahalko du notarioan desmartxak aldez aurretik eginda. Orain arte prozesu hori atzerrian burutu duten bikoteek hiru urteko epea izanen dute gaurtik hasita filiazioa finkatzeko.

Bioetika Legearen berritze bidea luzea izan da, Frantziako eskuineko alderdiek egindako helegiteak ugariak izan baitira. Iragan ekainean, Frantziako Parlamentuak azken hitza eman zuen, eta legearen berritzea baieztatu. Hor ere, eskuineko talde politikoek Konstituzio Kontseilura jotzea erabaki zuten, baina instituzioak trenkatu du: legeak Frantziako Konstituzioarekin bat egiten du. Hala, gaur agertu da legea, bere osotasunean, Frantziako Agerkari Ofizialean.

Bioetika Legeak ernalkuntza lagundua hedatzeaz gain, gametoen izozteko prozesua ere hedatu du. Orain arte, osasun arazo jakin batzuk izan behar ziren obozitoak edota espermatozoideak izoztu ahal izateko, etorkizuneko haurdunaldi batera begira. Lege berriari esker, ez da gehiago baldintzarik izanen prozesu hori egin ahal izateko. Bestalde, gameto emaileen informazioa jasotzen ahalko dute prozesu horren bidez sortutako haurrek, 18 urte betetzean.

Protesta ugari eragin zituen Bioetika legearen berritzeak, batez ere eskuin muturreko mugimenduen eta katoliko integristen artean. Baionan, erraterako, manifestazio bat egin zuen La Manif Pour Tous kolektiboak, ernalkuntza lagunduaren hedatzea salatzeko. Ipar Euskal Herriko mugimendu feminista izan zuten parean.


Espainiak finala jokatuko du

Summary: Espainiak finala jokatuko du. 0-1 nagusitu zaio Japoniari, luzapenean. Oiartzabal erabakigarria izan da berriro, eta Zubimendik, Merinok eta Simonek hasieratik jokatu dute.

Gizonezkoen Espainiako futbol selekzioak 0-1 irabazi dio Japoniari finalerdietan, eta, modu horretan, finalerako sailkatu da. Brasil azkeneko txapelduna —finalerdietan Mexikori irabazi dio, penaltietan— izango du aurkari Espainiak, datorren larunbatean, Euskal Herrian 13:30ak direnean. Okerrik gertatu ezean, final horretan protagonismoa edukitzekoak dira euskal herritarrak, Unai Simonek, Martin Zubimendik, Mikel Merinok eta Mikel Oiartzabalek osatzen baitute Espainiako selekzioaren bizkarrezurra. Gaur, hasieratik aritu dira laurak —Jon Moncayolak minutu batzuetan jokatu du, aulkitik aterata—, eta aurrelari eibartarra erabakigarria izan da berriro, pase zehatz bat eman baitio Asensiori, eta partidako gol bakarra sartu du luzapenean.

Nekeak markatutako partida izan da gaurkoa. Lehia asko jokatzen ari dira selekzioak egun gutxiren buruan, eta kontuan hartuta behar da, gainera, bai Japoniak eta bai Espainiak luzapenak jokatu behar izan zituztela final-laurdenetan, aurreko larunbatean.

Hortaz, gaurkoan ikusi ahal izan dira baloi jabetza luzeak. Ez dute, baina, aukera garbi askorik sortu ez batzuek ez besteek, argitasuna eta zehaztasuna falta izan baitzaie zelaiaren azken laurdenean. Hain zuzen, argitasun eta zehaztasun hori erakutsi dute Oiartzabalek eta Asensiok 115. minutuan, luzapeneko bigarren zatian. Eskuin hegaletik egindako eraso batean, alboko sake baten ondoren, Oiartzabali pasatu diote baloia. Realekoak atzelariak erakarri ditu area handiaren inguruan, eta pase zehatz bat eman dio Asensiori japoniarren hanken artean. Real Madrilekok ez du bitan pentsatu, eta atera jaurti du, ezkerrarekin. Gurpil ederra eman dio baloiari, eta Tani atezainak ezin izan du ezer egin gelditzeko.

2000n Sydneyn gertatu bezala, gizonezkoen futbolean urrezko domina irabazteko aukera edukiko dute euskal herritar batzuek. 2000n Mari Lacruz, Unai Bergara eta Daniel Aranzubia euskal herritarrek eduki zuten aukera hori, baina finala galdu zuten Kamerunen kontra. Iñaki Saez izan zen Espainiaren hautatzailea.


Summary: Etxeratze agindua berritzeko eskea egin du Nafarroako Gobernuak. Abuztuaren 12a bitartean luzatzeko eskatu dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari, egoera epidemiologikoak hala eskatzen duela argudiatuta

Beste astebete; abuztuaren 12ra arte luzatu nahi du Nafarroako Gobernuak epidemiologikoki arrisku oso handikoak diren herrialdeko tokietan etxeratze agindua. Neurri horrek 01:00etik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du larunbatetan eta igandeetan, jai egunetan, eta usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan. Neurri hori hartzeko eskumenik ez du Nafarroako Gobernuak, eta aurrekoetan egin duen eran, eskea egin dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari.

Neurri hori ezartzeko, epidemiologia aldetik honako irizpideen hauen barruan egon behar dute herriek; 100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia metatuak 250 handiagoa izan behar du; zazpi egunera begira, 125etik gorakoa izan behar du.

Nafarroako Gobernuak ohartarazi du epidemiaren «intzidentzia» oso handia dela oraindik, eta erietxeetan ere agerikoa dela horren «presioa»; horregatik deritzo ezinbesteko etxeratze agindua oraindik indarrean izatea. Onartu du, hain zuzen, erietxeetako ohiko jardunari eta COVID-19k eragindakoari eusteko «oreka» zailean ari direla ja egun. Delta aldaerarekin ere lotu dute, «kutsakorragoa» dela argudiatuta.


Summary: Asteazkenean hasiko dira lehiatzen Euskal Herriko hiru kirolari. Carlota Zigandak, Odei Jainagak eta Iñigo Peñak ekingo diote, eta Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalerdian lehiatuko da. Guztira, Euskal Herriko bost kirolari ariko dira golfean, atletismoan, piraguismoan eta waterpoloan.

Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira bihar, abuztuak 4, Tokion. Carlota Ziganda izango da lehenengoa: golfeko lehen txanda jokatuko du 00:30ean. Ziganda hogeigarrena da munduko zerrendan, eta, aurten, bigarrenez arituko da Olinpiar Jokoetan.

03:35etan izango da Odei Jainagaren txanda. Atletismoan lehiatuko da, xabalina jaurtiketako sailkatze proban. Aurrera egiten badu, abuztuaren 7an jokatuko du finala.

Iñigo Peña 04:38an hasiko da lehiatzen, esprint piraguismoko kayak bikoitzeko 1.000 metroko proban. Aurrera egiten badu, final-laurdenak izango ditu egun berean.

04:00etan, berriz, Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalerdian lehiatuko da. Aurrera egiten badu, ostegunean, abuztuak 5, jokatuko du finala.

Alberto Munarriz waterpoloko final-laurdenetan ariko da AEBen kontra, 11:20an hasita. Aurrera egiten badu, finalerdiak jokatuko ditu abuztuaren 6an.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Summary: 1.600 ahate hil dituzte Bidaxunen, hegazti gripearen protokoloagatik. ELB haserre azaldu da, animaliak sano zirelako, baina azaldu du Kriaxera eta Rouen-Landais arrazak salbatu ahal izan direla.

Iragan urtarrilaren 14an, Bidaxuneko (Nafarroa Beherea) ahate haztegiko ahate saldoaren parte batean H5N8 birusaren aztarnak atzeman zituzten, hots, hegazti gripearenak, baina ahateek ez zuten sintomarik garatu. Baina, epizootia berriz agertu zenetik, Europako Batzordeak kaltetutako zonatzat jo zituen Frantzia, eta, beraz, Ipar Euskal Herria. Geroztik, hegaztien esportazioa debekatua izan da. Frantziako Laborantza Ministerioak adierazi du Bidaxuneko ahate arrazen atxikitzeko protokoloak oztopatzen zuela «kalterik gabeko» herrialde gisa sailkatua izatea, eta, beraz, Bidaxuneko ahateen hiltzea agindu du, lekuko arrazak babestuak zirela argudiatuta. 1.600 ahate hil dituzte, goizean.

Izan ere, Bidaxuneko ahate haztegia lekuko bi ahate arraza berezi dituen bakarra da, Kriaxera eta Rouen-Landais ahateak hazten baitituzte. Bi arrazen bizirautearen segurtatzeko, hainbat eragileren artean pentsatutako protokolo bat izenpetu zuten joan den martxoaren 9an: Frantziako Gobernuak, Pirinio Atlantikoetako Kontseiluak, Arrazen Kontserbatorioak, Laborantza Ganberak eta laborantza sindikatuek bat egiten dute. ELBk ere parte hartu du hitzarmenean, eta protokoloa onartu, betiere, berrikuspen klausula bat agertzen zelako. Klausula horren bitartez, «egoeraren araberako erabakiak hartzea» espero zuen ELBk.

Protokoloari esker, bi arrazen mantentzea segurtatu dute birusaz urrun txitatuak izan diren 1.900 arroltze baztertuz. Hori egin, eta protokoloa bazter utzi dute, eta 1.600 ahate sano hil dituzte goizean. ELBren erranetan, Bidaxuneko ahate haztegiko ahateek gripearen arrastorik ez dute gehiago, baina ANSES Janariaren, Ingurumenaren eta Lanaren Osasun Segurtasunaren Agentziak salatu du etxaldearen egoera «arriskutsua» dela «haztegi horren animaliak errezibitzen dituzten laborarientzat». Erraterako, Bidaxuneko etxaldeak arraza berezietako txitak saltzen dizkie ahate hazkuntzan ari diren inguruko laborariei.

«Bataila bat galdua; borroka, ez»

ELBk ahateen hilketa ez zuen onartu nahi, baina, Panpi Sainte Marie sindikatuko bozeramaileak azaldu duenez, Frantziako Laborantza Ministerioak mehatxatu egin du Bidaxuneko ahate haztegiaren jabe den Lataillade familia. Goizean, familiak ez balu onartu ahateak hilak izan daitezen, «ez lukete gehiago laguntzarik eskuratuko Frantziako Estatuaren partetik».

Gaur egun, Kriaxera eta Rouen-Landais arrazak salbatuak dira, eta, ahate sano guztiak hilak izan diren arren, Lataillade familiak bere etxaldea mantenduko du. ELBrentzat «konpromiso inposatua» izan da, baina «laborantza iraunkorra sostengatzen eta laborantza industrialen jokabideen salatzen jarraituko» dute.


Summary: TKEk gaztelaniaz egitera derrigortu du arraunlari bat. Euskal Herrian Euskaraz-ek salatu duenez, Traineru Kluben Elkarteak gaztelaniaz egitera behartu nahi izan zuen Donostiarra klubeko arraunlari bat, bere borondatearen aurka. Lekeition jokatutako estropaden ostean izan zen, uztailaren 25ean.

Lekeition Eusko Label eta Euskotren ligetako estropadak jokatu eta gero, Traineru Kluben Elkarteko komunikazio langileek elkarrizketa bat egiteko eskatu zioten Donostiarra Arraun Klubeko arraunlari bati, estropadaren ondorengo adierazpenak egitearren. Elkarrizketa egin aurretik, TKEko langileek arraunlariari jakinarazi zioten adierazpenak euskaraz eta gaztelaniaz egin behar zituela. Arraunlariak ezezkoa erantzun zien: «Nik euskaraz bakarrik egin nahi nuela adierazi nien, eta ezezkoa jaso nuen». Haiek argudiatu zuten gaztelaniaz egiten lagunduko ziotela. Donostiarra klubeko arraunlariak, berriz, jakinarazi zien arazoa ez zela «hizkuntza», baizik eta «printzipio kontua». Ika-mikak bere horretan jarraitu zuen, eta elkarrizketatzailea haserretu egin zen: «Haiek esan zidaten TKEn geundela, eta printzipioak baztertu behar zirela». Azkenean, arraunlariak erabaki zuen elkarrizketa ez egitea.

Euskal Herrian Euskaraz-ek (EHE) «onartezintzat» salatu du gertatutakoa, eta hizkuntza eskubideen «urraketa larria» dela deritzo. Horretaz gain, nabarmendu dute euskararen bigarren mailako egoera «elikatzen» duela, eta «guztiz arbuiatzen» dituztela horrelako jarrerak. EHEk hizkuntza praktikak berrikusteko eskatu die TKEko arduradunei: «Guztiz onartezina da TKEk euskarari komunikazio publikoan ematen dion erabilera hutsala».


Summary: Tubacexek langileei ohartarazi die ez duela helegitea bertan behera utziko. Grebari eusteak «ondorio atzeraezinak» izan ditzakeela ziurtatu du, eta abuztuan bertan beharrera itzultzea eskaini die langileei

Askatzeko zaila dirudien korapilo batean sartuta dago Tubacexen gatazka. Arabako hodigilearen zuzendaritzak sindikatuei ohartarazi die «inolaz ere ez» duela kenduko 129 langileren kaleratzeak debekatzen zituen epaiaren aurka Espainiako Auzitegi Gorenean jarritako helegitea. Langile batzordeak ziurtatu du baldintza hori betetzen ez duen bitartean greba mugagabeak jarraitu egingo duela.

Tubacexeko gatazkak konpontzeko bidean zirudien joan den astean. Uztailaren 26an, astelehenean, bilera luze bat egin zuten enpresako zuzendaritzak eta langileen ordezkariek, kalean geratutakoak lanera itzultzeko baldintzak negoziatzeko. Baina azken egunotan berriro hoztu da giroa. Sindikatuek ez dute negoziatu nahi aurrerago epaileek ezerezean utz dezaketen akordio bat, eta zuzendaritzak ez du alde batera utzi nahi negoziazioetan indarra ematen dion tresna bat.

«Ez diogu uko egingo babes juridiko eraginkor bati», dio zuzendaritzak langileei bidalitako gutunean. Tubacexeko buruek «langile batzordearen zati bati» soilik egotzi diote helegitea erretiratzeko baldintza jarri izana, eta horrela sakondu egin nahi dute sindikatuen artean sortu den arrakala.

Amurrioko eta Laudioko langileen artean, ELAk du ordezkaritza gehien (lau kide langile batzordean), eta hark eta LABek (kide bat) otsailean hasitako grebari eustea defendatu dute batzordean. Azken bozketan abstentziora jo zuen STATek (lau kide), eta greba eteteko eskatu du CCOOk (hiru).

Tubacexeko zuzendaritzari «zentzugabea» iruditu zaio «blokeo egoera», eta ohartarazi du «guztientzat ondorio atzeraezinak» izan ditzakeela. Sei hilabeteko greba Laudioko eta Amurrioko lantegien geroa arriskuan jartzen ari dela ziurtatu du. «Egoera dramatikoa da guztientzat: langileentzat, haien familientzat, eta baita enpresarentzat ere».

«Lan egiteko eskubidea» aldarrikatu du Tubacexeko zuzendaritzak, eta, langile batzordeak dioena gorabehera, beharrera itzultzeko eskatu die langileei. «Lan egiteko interesa dutenentzat, abuztuan ahalik eta jarduera gehienari eutsiko diogu, hartara errazagoa izan dadin abuztuaren 30eko astean gaitasun guztiarekin lan egitea».


Summary: «Gezurrak birusa baino askoz azkarrago zabaltzen dira». Komunikazio zientzia hauspotzen jardun du beti, eta pandemiak horren beharra azaleratu du. Ramirez de la Piscinak dio krisi garaietan ezinbestekoa dela «argi, zehatz eta garden» komunikatzea; COVID-19aren krisian, ordea, «zaila» izan da hori lortzea.

Txema Ramirez de la Piscina EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan doktorea da (Ibarra, Gipuzkoa, 1958), eta Komunikazio Zientzietan ikertzailea. Maiatzean arlo askotariko 40 profesional baino gehiagok plazaratutako COVID-19aren Liburu Zuria-ren egileetako bat ere bada. Izurriak komunikazio politikan utzitako arrastoaz jardun du liburuan, eta gogoeta horiek ardaztu dute BERRIAri eskainitako elkarrizketa ere. Ramirez de la Piscinak uste du azken mendean parekorik izan ez duen osasun krisi honek «ezustean» harrapatu dituela gobernariak, komunikabideak eta gizartea, eta erronka itzelak ezarri dizkiola komunikazio politikari.

Nolakoa izan behar du komunikazioak krisi egoera batean? Krisi guztiak desberdinak dira, baina badituzte ezaugarri komun batzuk: bat-batekoak, paregabeak, ezohikoak eta traumatikoak izaten dira. Baina krisi honek ez du aurrekaririk. Krisi egoeratan kaosa eta izua uxatzeko errezetarik onenak gardentasuna eta zehaztasuna dira. Eta hori da pandemia honetan huts egin duena. Gardentasunaren ordez, askotan, opakutasuna erabili da, eta zehaztasunaren ordez, nahasmena.

Errinozero grisaren teoria aplikatu daiteke osasun krisi honetan: arriskua zetorrela jakinda ere, agintariak ez dira gai izan aurrez ikusteko zer zetorren. Bai, denok ikusten zuten arriskua etor zitekeela, baina etorri arte inork ez dio kasurik egin. Eta hori da, hain zuzen ere, gertatu zaiguna. Etorri zen eta ustekabean harrapatu gintuen denok, gobernuak, nazioarteko erakundeak eta, jakina, herritarrok ere bai. Eta izan dituen ondorioak ikaragarriak izan dira maila guztietan, bai gizaterian, baita komunikazio alorrean ere.

Nolakoa izan da pandemia honetako komunikazioa? Lehenik eta behin, argi utzi behar da oso erraza dela gauzak gertatu eta gero kritikak egitea. Egoera hau oso oso zaila izan da guztiontzat, baita agintarientzat ere. Hau kudeatzea erronka oso konplikatua izan da. Egoera nahasi honetan oso nekeza izan da argi, zehatz eta labur komunikatzea. Baina, hori esanda, azpimarratu behar da hasieran herritarrok bagenuela konfiantza agintariengan; bagenekien egoera zaila zela, eta pentsatzen genuen ahal zutena ari zirela egiten. Baina krisia hasi eta lehenengo hilabetera konturatu ginen noraezean edo despistatu samar zeudela, eta hor hasi ziren arazoak. Lehenengo momentuan hanka sartzeak egitea barkagarria da, baina sei hilabete, urtebete edo hemezortzi hilabete igaro eta gero, oraindik ere datu faltan egotea oso kritikagarria da. Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, behinik behin, hori gertatu da. Egoera hauetan gobernuek nahi baldin badute gizartearen konplizitatea lortzea bilatu behar dute jendearen konfiantza. Eta, hori lortzeko, sinesgarritasuna guztiz funtsezkoa da.

Horregatik jo dute komunikabideek hainbeste adituengana eta zientzialariengana? Bai, gizarteak eta komunikabideek ez dute agintariengan zehaztasun hori topatu. Agintariekiko konfiantza galdu ahala, konfiantza edo sinesgarritasun hori adituen eta zientzialarien analisietan eta informazioetan topatu dute. Eta horrek zer pentsa eman behar digu. Lehen kutsatzeak Euskal Herrira iritsi zirenetik gaur arte, aski aldatu da egoera, baita erakundeen komunikazioa ere. Hasieran, Madrilgo gobernuak gerra kutsuko mezuak erabili zituen birusaren aurkako neurriak azaltzeko. Berehala jabetu ziren hanka sartze bat zela, eta diskurtso belizista hura baztertu egin zuten. Eusko Jaurlaritzaren kasuan, berriz, ez du halako lengoaia belizistarik erabili, baina egia da pandemia osoan nahiko sigi-saga ibili dela, batetik bestera, zaluka. Ziurgabetasun horretan nahasmen informatiboa zabaltzen da, eta agintariekiko konfiantza falta.

Eta jendea nahastuta dagoenean eta datuak falta direnean, gezurrak hedatzen dira. Gezurrak birusa baino askoz azkarrago zabaltzen dira, eta hori gertatzen da jasotzen dugun informazioa ez dugulako zuzentzat hartzen. Egoera hauetan gardentasunez informatzea da gakoa. Informazioa kontrolatzeko modurik onena informazioa ematea da, eta, batzuetan, esan egin behar da jendeak entzun nahi ez duena. Ordea, gizarteari zabaldu zaion mezua izan da gizarteak entzun nahi izan duena. Hori politikoki zuzena izan daiteke, baina ez da egokiena, era horretan birusak bere bidea egin duelako. Zer ondorio ekarri ditu? Bi planteamendu ikusi dira mundu zabalean: toki gehienetan ekonomia lehenetsi da osasunaren aurretik, eta beste toki batzuetan, berriz, kontrakoa. Osasunari lehentasuna eman dioten herrietan hildako gutxiago izan dira, lehenago irten dira egoera honetatik, eta ekonomikoki ere lehenago berpiztu dira. Orain berandu da zero COVID estrategia horretara jotzeko, baina norbaitek ondorioak atera beharko lituzke. Politika komunikatiboa positiboegia izan da? Politikariek eta agintariek entzun nahi dutena esan izan diete herritarrei, baina hori ez da arduratsu jokatzea. Are, arduragabeak direla iruditzen zait. Rafael Bengoari ideia oso interesgarri bat irakurri diot elkarrizketa batean: normaltasunaren joera bat badela gizartean, hau da, gure burmuinak behar baino lehen ailegatu nahi duela normaltasunera, bizi dugun egoera dramatikoa eta katastrofikoa delako. Gobernuak ari dira nolabait normaltasunerako joera horri bultzada ematen, baina ez da estrategiarik egokiena. Pandemiak komunikatzeko manerak ere agerian utzi ditu. Arlo emozionala aski ahaztuta eduki dute agintariek. Ez dakit euskaldunon izaera izango den, baina nik komunikazio emozional horren falta sumatu dut. Ez gaude ohituta bihotzetik hitz egitera, eta hori guztiz funtsezkoa da. Erraietatik ere atera behar zaigu mezua, era horretan askoz ere modu errazagoan konektatzen baitugu jendearekin. Dena artifizio baldin bada, dena antzezpena baldin bada, dena irakurrita baldin bada, askoz ere konplikatuagoa da jendearengana iristea, eta hori jendeak sumatu egiten du. Etengabe agertzeak kamera baten aurrean eta paperaren gatibu izateak ez du komunikazio emozionala transmititzen. Komunikazio emozionalaren bidez, bestearen tokian jartzeko ahalegina egiten da. Pandemiaren hasierako momentu latz haietan, osasun langileek bidali zuten mezuak bereziki inpaktatu gintuen: «Gelditu etxean, bizitzak salba ditzagun». Mezu horrek izugarrizko inpaktua lortu zuen, gure bihotzari eta gure bizitzari zuzenean eragiten zielako. Baina gobernuak ez dira gai izan mota horretako komunikazio emozionala garatzeko. Hala ere, azpimarratu behar dut askotan kritikatzen ditugula bozeramaileak, baina denok kontziente izan behar dugula funtzio hori bete duten pertsonek izugarrizko eginkizun zaila izan dutela, oso zaila delako ia egunero kamera baten aurrean agertzea albiste latzak emateko. Bozeramaile batentzat egoerarik makurrena da egunero krisi hau kudeatu behar izatea. OME Osasunaren Mundu Erakundeak horrela definitu du infodemia: «Informazio erauntsia, zehatza zein faltsua, zaildu egiten duena herritarrek informazio iturri fidagarriak eta sinesgarriak topatzea». Koronabirusaren izurria ekaitz perfektua izan da infodemiarako? Zalantzarik gabe. Egoera nahasietan ez dugunez informazio zehatzik, egoera perfektua da gezurrak zabaltzeko. Eta halako egoeretan guztiz premiazkoa da desinformazioari aurre egitea. Hil ala biziko erronka bat da. Aditu talde batek Stewardship of global collective behavior izenburupean idatzitako artikulu batean parekatu egiten du desinformazioaren aurkako borroka aldaketa klimatikoaren aurkako borrokarekin. Desinformazioak demokrazia bera ez ezik, gure planetaren etorkizuna ere zalantzan jartzen du. Adibide argi bat dago algoritmoetan: haien bitartez, gure bizitza, gure nahiak, gure kontsumoa, gure botoa, dena bideratzen dute. Baina nork dauka algoritmoen kontrola? Guztiz opakuak dira enpresa horiek. Desinformazioari aurre egitea eta algoritmoen kontrola demokratizatzea guztiz premiazkoa da, planetaren etorkizuna egon daitekeelako jokoan. Desinformazioaren aliatu izan dira gobernari batzuk. Jair Bolsonarok eta Donald Trumpek, esaterako, koronabirusaren aurka hidroxiklorokina hartzea babestu zuten. Halakoek, eztabaida publikoa kutsatzeaz gain, herritarren osasuna ere arriskuan jarri dute. Noski. Sare sozialen bitartez ere teoria konspiratibo guztiak zabaldu dira pandemian. Hala ere, zehaztapen bat: 90eko hamarkadan paradisu akrataren adierazle zen Internet, eta eta orain badirudi deabruaren pareko dela. Baina ez da ez bata, ez bestea. Sare sozialen bitartez ere eraiki delako makina bat egitasmo solidario eta txalogarri. Ematen zaion erabileran dago gakoa.

Ongi informatuta egoteko, gakoa da informazioa filtratzea eta iturri fidagarriak lortzea. Baina hori ez da beti erraza izaten, besteak beste, ezjakintasun digitala oso zabalduta dagoelako. Zintzoak izan behar dugu. Mundu guztia ez dago digitalki alfabetatuta, eta gizarteari tresnak eskaini behar dizkiogu galbahe horiek aplikatu ahal izateko. Baina kontziente izan behar dugu jendeak ez duela heziketa hori. EHUn duela hamar urte inguru egin genuen azterketa batean azpimarratu genuen zer garrantzitsua zen heziketa komunikazioan. Herritar denek ez dute zergatik jakin behar informazio bat fidagarria den, eta horregatik da funtsezkoa heziketa komunikazioan. Funtsezkoa den bezala jakitea supermerkatu batera goazenean zeintzuk diren produktu naturalak, informazioa kontsumitzen dugunean ere ezinbestekoa da jakitea zer den benetakoa eta zer den faltsua. Komunikabideek zer eginkizun dute pandemian? Komunikabideak hasieran nahiko galduta ibili ziren, izurri honek ezustean harrapatu zituelako. Ezustean etorri zen distopia hau kudeatzeko tresnarik ere ez zeukaten, eta maiz ibili dira inertziak aginduta, ahal dutena egiten. Eta uste dut saturazio informatiboa ere elikatu egin dutela. Hau da, informazioa eman eta eman egin dute, baina askotan oso errepikakorra izan da, eta iturriak behar bezala kontrastatu gabe eskaini dute. Esango nuke, oro har, ahal dutena egiten saiatu direla, baina oso maiz jo behar izan dute adituengana, hau da, zientzialariengana. Hain zuzen ere, komunikabideak ere konturatu dira gobernuen aldetik zabaltzen ari zen informazioa ez zela guztiz garbia eta zuzena, mediatizatua eta interesatua baizik. Bestelako ikuspuntu bat bilatu behar izan dute. Izurri honetan, zer toki izan du zientzia komunitateak hedabideetan? Zientzia kazetaritza dago orain urrezko aroan. Inoiz baino zientzialari gehiago agertzen dira komunikabideetan, inoiz baino aditu gehiago. Positiboa da. Konturatu gara zer inportantea den informazio hori gure bizitzan.

Administrazioek, aldiz, gehienetan ez diete hitzik eman zientzialariei. Agintariak oso gotortuta eta harrotuta egon dira, eta beti interpretatu dute edozein kritika eraso gisa. Eta hori hanka sartze itzela da. Eusko Jaurlaritzaren gabezietako bat horixe izan da: propositiboa izatea falta izan zaio. Euskarak behar besteko garrantzia hartu du komunikazioan? Euskara bazterrekoa izan da. Euskal hiztunok pandemia honetan bigarren mailakoak izan gara. Onartuko genuke Fernando Simonek gazteleraz gaizki hitz egitea edo agerraldi guztietan paperaren gatibu izatea? Euskal hiztunok bigarren mailako herritarrak izan gara. Zer irakasgai atera daitezke izurri honetatik? Batetik, askoz ere kritikoagoak izan behar dugu gobernuen aldetik jasotzen dugun informazioarekin. Bigarrenik, oso kritikoak izan behar dugu komunikabideen eta sare sozialen bitartez jasotzen dugun sasi informazioarekin. Eta, hirugarrenik, desinformazioari aurre egin behar diogu, gure osasun demokratikoa arriskuan dagoelako.


Ikuskizun betea

Summary: Ikuskizun betea. Distiraz bete dute olinpiar estadioa Karsten Warholmek, Anita Wlodarczykek, Elaine Thompson-Herahk eta Armand Duplantisek. Haiek izan dira atletismoko jardunaldiko izarrak.

Egun betea izan da gaur Tokioko olinpiar estadioan. Markak eta izarrak izan dira nagusi: Karsten Warholm norvegiarrak txikitu egin du 400 metroko hesidunean zuen munduko marka: 45,94 (46,70 zen); Anita Wlodarczyk poloniarrak hirugarren aldiz jarraian irabazi du urrezko domina mailu jaurtiketan —banakako proba batean hirutan gailendu den lehen emakumea da—; Elaine Thompson-Herah jamaikarrak bigarren aldiz jarraian gehitu dio 200 metroko urrea 100 metrokoari; eta Armand Duplantis suediarra aurreneko aldiz igo da podiumeko koska gorenera, pertikan.

Ikuskizuna goizean hasi da. Warholmek ikaragarrizko balentria egin du. Aise hobetu du berak duela hilabete ezarritako munduko marka —Kevin Young estatubatuarrak zuen aurrekoa (46,78), 1992tik—. Hala, mugarria ezarri zuen 400 metroko hesidunean, inor ez baitzen jaitsi 46 segundotik. Balentriaren adierazle da 43,03 dela 400 metroko munduko marka: Wayde Van Niekerk hegoafrikarrak du. Kontuan hartuta Warholmek ia metro bateko garaiera duten hamar hesi gainditu behar dituela, ikaragarria da lortutakoa.

Final ikusgarria izan da. Izan ere, bigarren sailkatuak, Rai Benjamin estatubatuarrak, 46,17 egin du, Warholmek zuen aurreko munduko marka baino 53 ehunen hobea. Alison Dos Santos brasildarra sailkatu da hirugarren, eta hark Youngen marka hobetu du: 46,72.

Seigarren kalean aritu da Warholm. Tximista baten pare irten da, eta hesiz hesi lasterketa perfektua egin du. Norvegiarrarentzat obsesio bihurtu dira hesiak, eta kalean doanean ere pausoak kontatzen ditu. 40 metro eta hamahiru pauso: hori da ekuazioa. Eta gaurko lasterketan ekuazio hori muturreraino eraman du hesi guztien arteko bidean, teknikoki akats bakar bat ere egin gabe. Amaieran, begiak eta ahoa zabal-zabalik, korritu du indar berarekin, erditik apurtu du elastikoa, barruan pilatutako adrenalina guztia kanporatuz: «Nire bizitzako unerik garrantzitsuena da hau», esan du.

Hirugarrenez jarraian urrea

Wlodarczyk izan da eguneko beste protagonista. Poloniako mailu jaurtitzaileak hirugarren aldiz segidan kolkoratu du urrea: 78,48 metroko marka lortu du. Urruti geratu da haren eskuetan dagoen munduko markatik (82,98). Baina bere nagusitasuna indartu du. Hala ere, haren lorpena marketatik harago doa. Atletismoko banakako proba batean hiru aldiz nagusitu den lehen emakumezkoa da. Shelly-Ann Fraser-Pryce jamaikarrak (100 metrokoan), Valerie Adamsek zeelandaberritarrak (pisu jaurtiketan), Sandra Perkovic kroaziarrak (disko jaurtiketan) eta Barbora Spotakova txekiarrak (xabalina jaurtiketan) zuten hori egiteko aukera Tokion. Wlodarczykek lortua du, eta beste hiruretatik Spotakovak bakarrik lor dezake.

Thompson-Herah, berriz, 100 metrokoa irabazi eta gero, 200 metrokoan gailendu da. Hori eginda, abiaduran onena bera dela berretsi du. Izan ere, duela bost urte, Rion, beste horrenbeste egin zuen. Bitan jarraian lortu duen lehen emakumea da. Marka aparta egin du gaur: 21,53. Inoizko onenetan bigarrena da. 100 metrokoan bezala, Florence Griffith-Joyner estatubatuarra bakarrik du aurretik: 21,34. Zilarra Christine Mboma 18 urteko namibiarrarentzat izan da (21,81), eta brontzea, Gabrielle Thomas estatubatuarrarentzat (21,87).

Duplantisek, berriz, aise irabazi du urrezko domina pertikan: 6,02 metro. Saiatu da bere munduko marka hobetzen (6,17), baina hirutan egin du huts 6,18ko altueran. Christopher Nilsen estatubatuarrak irabazi du zilarra (5,97), eta Thiago Braz brasildarrak brontzea (5,87).


Summary: Presoak etxeratzeko eskatu dute Gasteizen. Sarek deituta egin dute protesta. Gradu progresioak ahalbidetu eta presoak Euskal Herriratzea galdegin dute: «Ez gara mesederik eskatzen ari».

«Bidea egin egiten da; urratsez urrats, ibilian-ibilian». Hala uste du euskal presoen eskubideen aldeko Sare mugimenduak, eta horixe irudikatzeko manifestazioa egin dute gaur Gasteizen, «euskal preso guztiak etxera itzultzeko bidea» galdegiteko.

Manifestazioaren akaberan irakurritako oharrean nabarmendu dutenez, «etapa berri bati» eman diote hasiera: «Urruntze politika atzean utzi eta euskal preso eta iheslarien etxerako bidea egiteko etapari». Euskal presoak Euskal Herriratzeko eta gradu progresioak ahalbidetzeko eskatu dute hurrengo urrats gisa, ohartarazita legez behar duela horrela: «Ez gara inolako pribilegio ez mesederik eskatzen ari».

Eskerrak eman dizkiete mobilizatutako herritarrei: «Ekimen eta ekintza txiki bakoitzarekin, kalera irten den pertsona bakoitzari esker, antolatu garen herri eta auzo bakoitzean sortutako dinamikei esker, aldaketaren motorra garela erakusten ari gara; elkarbizitzan aurrera egin eta bakea ipar duen motorra».


Summary: Arbonako lursailaren eroslearen Parisko etxera joan dira ekintzaileak. Lapurdiko laborantzarako lurren «salmenta espekulatiboa» salatzeko ekintzak operazioko protagonisten egoitzetara eraman ari dira Lurzaindia eta ELB.

Maiatzaren 24an, Lurzaindiak eta ELBk Arbonako (Lapurdi) laborantza lur bat okupatu zuten, haren «salmenta espekulatiboa» salatzeko. Geroztik hainbat ekintza egin dituzte operazioa salatzeko. Gaurkoan beste urrats bat egin dute: Pariseraino joan dira, espekulazioa salatzera lur sailaren eroslearen etxearen atarian.

Parisko 16. barrutiko etxeraino eraman dute protesta. Utzi laborantzarako lurrak erosteari leloa zuen pankarta bat zabaldu dute, eta eroslearen etxeko txirrina jo dute.

Borroka operazioko protagonisten egoitzetara eramaten ari dira ELB sindikatua eta Lurzaindia. Uztailaren 15ean, hamar bat ekintzailek lurraren saltzailearen arkitektura bulegoak okupatu zituzten Miarritzen (Lapurdi).

Kasu «adierazgarria» da Arbonakoa, ELB eta Lurzaindiaren iritziz. «Hamabi hektareako lurra da, aukera agronomiko handiak ditu, Baionako ateetan», adierazi dutenez. 3,2 milioi euroan saldu nahi dituzte, eta ohartarazi dute laborari batek ezin duela halakorik ordaindu.


Urrezko brontzea

Summary: Urrezko brontzea. Tokioko Jokoetan amaiera eman diote gimnastika artistikoko lehiaketari. Bilesek hirugarren postua lortu du oreka barrako finalean, eta haren irribarrea izan da irabazle. Hashimoto nagusitu da gizonezkoetan.

Gimnastika artistikoko atletek azken puntua ipini diote Tokioko Olinpiar Jokoei, asteartean, eta irudi hunkigarri batekin agurtu dituzte: Simone Biles gimnasta estatubatuarraren irribarrearekin. Emakumezkoen aparatuetako azken finalean, oreka barrakoan, lehiatzea erabaki du Bilesek, eta haren parte hartze hutsa lorpen bat da. Podiumean amaitzea, zer esanik ez; nahiz eta emaitza gutxienekoa izan. Puntuaziorik altuenetan hirugarrena erdietsi du gimnasta estatubatuarrak, eta brontzezko domina kolkoratu: urre zaporeko brontzea. Garaipenik handiena, baina, ariketa amaitutakoan marraztutako irribarrea izan da. «Oso gogorra izan da. Jokoetan lehiatzeko aukera bat gehiago izateak mundua esan nahi zuen niretzat». Asteon ez da lehiatu Biles. Final guztietarako sailkatzea lortu zuen, baina ez zuen horietan parte hartu, osasun arazoak tarteko. Aurrena, taldekako lehiaketatik erretiratu zen, finala hasi berritan. «Nire osasun mentalean zentratu behar dut. Geure burua eta gorputza babestu behar ditugu, eta ez dugu soilik munduak nahi duena egin behar», adierazi zuen 24 urteko gimnasta estatubatuarrak. Geroago, esan zuen bere burua eta gorputza ez zeudela «sinkronizatuta». Finalean, baina, oreka barran aritzeko moduan sentitu da: «Niregatik egin nahi nuen, eta horixe egin dut». Azaldu du azken bost urteak «oso luzeak» izan direla. Bilesen kasuak mahai gainean jarri du buru osasunaren gaia. «Ez gara entretenimendu hutsa; gizakiak gara», azpimarratu zuen atzo AEBetako gimnastak. Tokion lortutako bi dominekin —AEBek zilarra eskuratu zuten taldekakoan—, zazpi irabazi ditu guztira Bilesek Olinpiar Jokoetan. Azkenekoetan, Rion, urrezko lau domina eta brontzezko bat kolkoratu zituen. Gimnastika artistikoaren azken urteotako izar nagusia da estatubatuarra. Bi txinatarrekin batera izan da podiumean: 16 urteko Chenchen Guanek eskuratu du urrezko domina, 14,633 puntu pilatuta, eta haren herrikide Xijing Tang izan zen bigarren. Final horrekin itxi dute lehiaketa. Alabaina, aurtengo Jokoetan badago goraipatu beharreko beste emakumezko gimnasta bat: Rebeca Andrade brasildarra. Banakakoa irabazteko faboritoa zen, baina azken ariketan egindako pare bat akatsen ondorioz eskapatu zitzaion urrea. Bigarren amaitu zuen, Sunisa Lee estatubatuarraren atzetik. Arrastoa utzi du historian, ordea: Brasilgo lehen domina olinpikoa lortu zuen emakumezkoen gimnastikan. Hiru egun geroago jo zuen goia, jauzi zaldian irabazita: 15,083 puntu pilatu zituen. Fin aritu da brasildarra Tokioko Olinpiar Jokoetan. Ezin alboratu Lee gimnasta estatubatuarraren parte hartzea ere. Hiru domina lortu ditu: urrezkoa banakakoan, zilarrezkoa taldekakoan eta brontzezkoa barra asimetrikoetan. Hashimoto nagusi Gizonezkoetan, Daiki Hashimoto nabarmendu behar da. Japoniako gimnastak balentria egin du Tokion. Banakako finala irabazi du, eta gizonezkoetan gimnastikako inoizko txapeldunik gazteena bilakatu da; laster 20 urte beteko ditu, abuztuaren 7an. Barra finkoko azken ariketan lortu du urrezko domina ziurtatzea; 88,465 puntu batu zituen guztira. Eta, hain justu, barra finkoko finalean ere hura nagusitu da: bigarren urrea eskuratu du. Horrez gainera, zilarrezko domina lortu zuen taldekakoan. Hasieran, Kohei Uchimura 32 urteko gimnastarengan zegoen jarrita arreta guztia, baina kale egin du. Azken urteotako ikurra eta izarra izan da Uchimura, eta podiumaren gorenean esan nahi zien agur Olinpiar Jokoei. Lesioak tarteko, barra finkoan soilik hartu du parte, baina erori egin da, eta ez da sailkatu finalerako ere. Hura zen banakakoan azken bi Jokoetako garaile; Tokion, Hashimotok hartu dio lekukoa. Azkenik, hor dago Errusiak taldekakoan lortutakoa ere. Haiek irabazi dute bai emakumezkoetan, bai gizonezkoetan. Gizonezkoek 25 urte zeramaten podiumeko koska gorenera igo gabe; 25 urteren ostean lortu dute atzera irabaztea. Emakumezkoetan, berriz, Jokoen historian aurrenekoz irabazi du Errusiak urrezko domina.


Summary: Maskara ez da beti jantzi beharko Gipuzkoako eta Bizkaiko hondartzetan. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du hondartza eta igerilekuetarako desplazamendu eta paseoetan derrigorrez maskara jantzi beharra agintzen duen Jaurlaritzaren dekretua.

Pertsonen artean metro eta erdiko segurtasun tartea errespetatzen bada, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hondartza eta igerilekuetan ez da nahitaezkoa izango une oro maskara janztea. Eusko Jaurlaritzak COVID-19ari aurre egiteko dekretuan jasoa du eremu horietan egiten diren desplazamendu eta paseoetan derrigorrez maskara jantzita eraman behar dela, baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du gaur.

Bizitza plataformako kide den Asgascon kontsumitzaile elkarteak aurkeztutako errekurtsoaren ondorioz etorri da epaia. Epaileen ustez, maskararen erabilera arautzen duen Espainiako legeak zehazten duena aintzat hartzekoa da, eta Espainiako Gobernuak emandako irizpideez harago ezin du egin Jaurlaritzak; gainerakoan «desberdintasunak» sor ditzake estatuko biztanleen artean. Epaileek diote Jaurlaritzak ezin duela argudiatu osasun publikoaren defentsa, «pentsatzekoa delako erkidegoko zein estatuko administrazioek alor horretan helburu bera dutela».


Iñigo Peña finalerdietarako sailkatu da

Summary: Iñigo Peña finalerdietarako sailkatu da. Paco Cubelosekin batera, sailkatze estropadako denborarik onena egin dute, eta final-laurdenetan arraun egin behar izatea saihestu dute. Berriz ere atzetik aurrera egin dute.

Iñigo Peñak lehen urratsa egin du K2 1.000 metroko finalari begira. Paco Cubelosekin batera, zumaiarrek beren sailkatze estropadako lehen bi ontzien artean egotea zuten helburu, hala zuzenean finalerdietan egoteko. Eta lortu dute. Peñak eta Cubelosek hirugarren saioan egin dute arraun Txinarekin, Errusiarekin, Hungariarekin eta Samoarekin batera. Laugarren kaletik aritu dira, eta atzetik aurrera eginda irabazi dute, ohikoa duten moduan. Bigarren erreferentzia puntuan, 500 metroetan, hirugarren ziren. Baina hortik aurrera, beren arraunketa indartsuarekin, metro gutxi behar izan dituzte lehen postuan jartzeko. Hala amaitu dute estropada. Egindako denbora 3:10.138 izan da.

Horri esker, zuzenean sailkatu dira finalerdietarako. Hirugarren denborarik onenarekin egin dute. Aurretik izan dira, lehen sailkatze estropadan arraun egin duten Australia (3:08.773) eta Alemania (3:09.830). Azken ontzi hori munduko txapelduna da, eta Olinpiar ziklo honetako indartsuena, emaitzei erreparatuta.

Finalerdietara zuenean sailkatuta, "gustura" dago Peña, BERRIAri azaldu dioenez. "Sentipen oso onak izan ditugu uretan. Helburua lehen bien artean egotea zen, zuzenean finalerdietarako sailkatzeko. Lortu dugu". Sentipenetatik harago, estropada "kontrolpean" izan dutela nabarmendu du. "Gure estrategia gauzatu ahal izan dugu, atzetik aurrera etorrita, eta oso amaiera indartsua eginez". Zuzenean finalerdietarako sailkatzearen garrantzia azpimarratu du. "Egiten duen beroa eta hezetasuna kontuan hartuta, estropada bat aurreztea oso inportantea da. Are gehiago gurea bezalako distantzia batean. Horrek egindako ahaleginaz berreskuratzeko denbora gehiago izatea ahalbidetuko digu. Orain lasai egon, uretan saio txiki bat egin, eta biharkoari begira jarriko gara".

Bihar "pausoz pauso" joan nahi dute. "Lehenik finalerako sailkatu behar dugu. Borroka handia izango da finalerdietan, hamabi ontzi arituko baikara bi estropadetan banatuta, eta zortzi sailkatuko dira. Kanpoan geratzen diren lau ontziak maila oso altukoak izango dira, indartsuak. Zuhurtziaz aritu behar dugu, eta oso estropada ona egin". Ez du uste gaurko denborak erreferentzia direnik. "Alemania faborito nagusia da, eta Australia ere oso indartsu dago. Baina ez diegu aurkariei erreparatu nahi, baizik eta gure lana egin. Egiten badugu, sailkatzeko aukera asko izango ditugu". Itsas eremuarekin gustura daude. "Atzo baino haize apur bat gutxiago egin du, eta horri eusten badio, hobeto. Hala bada, estropada politak ikusiko dira bihar ere", aurreikusi du Peñak. .


Summary: Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean sartu da, bere marka hobetuta. Hirugarren izan da bere lasterketan, baina oso denbora ona egin du, eta finalerako atea zabaldu dio. Odei Jainaga xabalina jaurtitzailea ezin izan da ondo lehiatu, eta finaletik kanpo geratu da.

Isiltasuna estadioan. Irteera. Asier Martinez atzean geratu da, ondoko korrikalariekin alderatuta. "Ez naiz aspertuko esateaz nire irteera ez dela txarra", argitu du gero prentsa eremuan. "Ondoan hain jende bizkorra eta indartsua edukita, eman dezake ez naizela ateratzen behar bezala". Ronald Levy jamaikarraz eta Pascal Martinot-Lagarde frantsesaz ari da, bata laugarren kalean, bestea zazpigarrenean. Martinez, seigarrenetik. 110 metro eta hamar hesi aurrez aurre.

Hasi dira lehen hesiak. Martinezen kasuan, eskuineko hankarekin gainditzen ditu hesiak. Hesia gainditu, eskuinarekin lur hartu, ezker, eskuin, ezker, eta berriro eskuineko hanka, luzatuta, metro beteko hesia gainditzera. "Neure burua oso eroso ikusi dut lehen hesietan".

Bideo honetan, 110 metroko hesiduneko hiru finalerdiak jaso dituzte. Aurreneko finalerdian lehiatu da Martinez.

Hesi soinua entzuten hasi da. Korrikalariren bat hesiak jotzen ari da. Ez da korrikalari iruindarra. "Normalean, zorionez, oso hesi gutxi ukitzen ditut. Lasterketaren lehen erdian bere burua kontrolatu du, ohi bezala, azken metroetan estutzeko. Bere burua estutzeko, baina gaurko finalerdian kontrarioak ere bai. Hesitik hesirako tarte bakoitzean, ehunenen bat jan die aurkariei.

Lehen Ronald Levy eta Pascal Martinot-Lagarde urrunago zeudela zirudien. Helmugara iristear, oso gertu ditu. Martinezek ez du finalerdia irabazi, baina bigarren postua hortxe-hortxe du. Estadioko pantaila handian Asier Martinezen izen-abizenak jarri dituzte aurrena, eta gainerako korrikalarienak gero. 'Photo' jarri dute korrikalarien izenen ondoan. Helmugako argazkiekin berrikusi behar dituzte denborak eta postuak. Ez da seinale txarra.

Pixka bat geroago hasi dira denborak jartzen: Ronald Levy aurrena (13.23 segundo) eta... Pascal Martinot-Lagarde bigarren (13.25). Asier Martinez hirugarren (13.27). Ez da sailkatu lehenengo bi postuetan, hau da, finalera zuzenean egoteko aukera ematen dutenetan. Hala ere, denboren araberako beste bi txartel ere badaude finalerako, eta Martinezen denbora oso ona da. Atzoko sailkatze proban lortutakoa baino bost ehunen azkarragoa. Martinezek bere marka hobetu du (13.31koa zuen lehen).

Lasterketa bukatu eta oinetakoak kendu ditu aurrena. Atletismo pistaren inguruan geratu da, eskaileratan, beste bi finalerdiak ikusteko. Ea finalerako sailkatu den jakin nahi du. Badaki oso denbora ona egin duela. Eskaileratan dagoela, beste lasterkari batzuek agurtzen dute. Aintzat hartzen dute.

Akabo. Bigarren eta hirugarren finalerdietako hirugarren eta laugarren sailkatuek ez dute lortu Asier Martinezen denbora hobetzea. Biharko finalerako sailkatzea lortu du. 04:55ean izango da (Euskal Herriko ordua).

Pozik baina lasai agertu da prentsa gunera, marka ona egin duelako eta finalean sartu delako. "Bilatzen nuen marka zen, neure burua halako marka bat egiteko gai ikusten nuen", azaldu du. "Sasoi onean nengoen, baina ez nuen lasterketa on-onik egiten, eta azkenean egin dut".

Zentzuz hitz egiten duen gazte bat da Martinez. "Orain lasai egon behar dut. Guztia erlatibizatu behar dut. Zuhurra izan". Saiatuko da biharko finalean denbora hobetzen, baina batez ere finalaz gozatzen saiatuko da. Amets bat da harentzat. Bai finalera iristea, bai bizitza guztian jarraitu dituen korrikalarien ondoan lehiatu ahal izatea: "Ohore bat da haiekin lasterketak eta hitzak partekatzea". Gogoan izan ditu entrenatzailea (François Beoringyan), senideak eta lagunak, Azpi Crew taldekoak.

Lehen Olinpiar Jokoak ditu Asier Martinezek, eta finalerako sailkatzea lortu du. Atzo lehena izan zen bere lasterketan, eta orduko bere markatik ehunen bakarrera geratu zen. Europako 23 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen Martinezek uztailean Tallinnen, eta joan den martxoan laugarren sailkatu zen pista estaliko Europako Txapelketako 60 metroko hesidunean.

Odei Jainagak, ezin

Bestelakoa izan da Odei Jainaga xabalina jaurtitzaile eibartarraren lehiaketa. Lesionatuta iritsi da Tokiora, bere lehen Olinpiar Jokoetara. Anestesia jarrita lehiatu da gaurko sailkatze proban, Olinpiar Jokoen aurreko lehiaketetan egin duen moduan. Bazuen jaurtiketa onen bat egiteko eta, agian, baita finalera sartzeko itxaropena ere. Baina Jainagak azkar ikusi du gaur ezingo zuela lehiaketa ona egin. Sorbaldak ez dio utzi jaurtiketa onik egiten. Lehen jaurtiketa izan du onena, 73,11 metrokoa. Oso urrun finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metrotik eta lehenengo hamabi postuetatik. "Gutxienez 77 bat metro-edo jaurtitzea espero nuen, halako jaurtiketak egin izan baititut ondo ez nagoenean ere, baina gaur ezin izan dut", Jainagaren esanetan. Egia esan, xabalina jaurtitzaileek ez dituzte jaurtiketa oso luzeak egin gaur.

Jainaga, gaur, Tokion, xabalina jaurti behar zuenean. Alberto Estevez

Jainagak bigarren eta hirugarren jaurtiketak ere egin ditu, baina lehiaketa bukatu ondoren onartu du bigarren jaurtiketa eta gero lehiaketa bertan behera uztea pentsatu duela. Hala ere, gustura dago Tokioko esperientziarekin. Orain, Olinpiar Jokoak amaituta, lesioa osatzeko beharrezko denbora hartuko du, hurrengo urteko mundu txapelketan eta 2024an Parisko Olinpiar Jokoetan lehiatu ahal izateko.


Munarriz, finalerdietara

Summary: Munarriz, finalerdietara. Espainiako selekzioak 8-12 irabazi die AEBei final-laurdenetan, eta finalerdietan Serbia izango du aurkari.

Gizonezkoen Espainiako waterpolo selekzioak 8-12 irabazi die AEBei final-laurdenetan, eta, taldearen zutarrietako bat izaki, Alberto Munarriz euskal herritarra erabakigarria izan da. Minutu gehien jokatu dituen uretako jokalaria izan da —28 minutu jokatu ditu. Lau laurden jokatzen dira, eta bakoitzak zortzi minutuko iraupena du—, eta bi gol sartu ditu, biak penaltiz. Finalerdiak ostiralean jokatuko ditu Espainiak 12:50ean, eta Serbia izango du aurkari: 6-10 irabazi dio Italiari.

Irabazita aurreikuspenak bete ditu David Martinek entrenatutako selekzioak, baina kosta egin zaio; batez ere aurreneko zatian. Lehen laurdena berdinduta bukatu da (3-3), baita bigarrena ere (6-6). AEBak aurretik joan dira markagailuan —4-3 eta 6-5— baina ez dira aldea handitzeko gai izan.

Eta bigarren zatian —hirugarren eta laugarren laurdenetan—, Espainiak 2-6ko partzial bat lortu du, eta horri esker poltsikoratu ahal izan du finalerdietarako txartela. Lehiaketa hasi aurretik ere dominen lehian egoteko faboritoetako bat zen, Europako eta munduko txapeldunordea delako. Oraingoz lehiaketa bikaina jokatzen ari da, ligaxkakako bost partidak ere irabazi baitzituen.

—


Summary: Zigandak lehen egun oso ona eginez hasi ditu Jokoak. 68 kolpe behar izan ditu nafarrak, parraren azpitik hiru, eta laugarren dago sailkapenean

Carlota Zigandak oso ondo hasi ditu Olinpiar Jokoak. Golf jokalari nafarrak 68 kolpe behar izan ditu gaur Kasumigasekiko golf zelaiko ibilbidea osatzeko, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian dago sailkapenean, Madeleine Sagstromengandik (Suedia) bi kolpera.

Indartsu hasi da Ziganda. Lehen zuloan birdie bat lortu du, baina 3. eta 4.ean bogey-ak egin ditu. Baina norabidea zuzendu du, eta 8., 9., 11., eta 12. zuloetan birdie-ak egin ditu, eta jokoa sendotu. 18. zuloan parra batekin bukatu du.

Larunbatera bitartean jokatuko da lehiaketa, stroke play eran. Ez dute galbaherik izango lehiaketaren erdian, eta, hortaz, lau egunen ondoren kolpe gutxien behar izan dituenak irabaziko du urrea. 60 golfari ari dira parte hartzen. Ziganda bigarrenez ari da Olinpiar Jokoetan; 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan 38. sailkatu zen.


De Grassentzat urrea 200 metrokoan

Summary: De Grassentzat urrea 200 metrokoan. Emakumezkoen 400 metroko hesiduneko munduko marka ondu du McLaughlin estatubatuarrak. 3.000 metroko hesidunean, Chemutaik (Uganda) irabazi du urrea; eta gizonezkoen 800 metrokoan, Korirrek (Kenya).

2016an Rion egindako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bat (100 metrokoan) eta zilarrezko bat (200 metrokoan) kolkoratu ondoren, eta joan den igandean 100 metrokoan berriro brontzea irabazi eta gero, Andre de Grass kanadarra 200 metrokoan nagusitu da gaur, eta urrea bereganatu. Distantziako inoizko zortzigarren markarik onena ezarri du, 19,62ko denborarekin —bere aurreko markarik onena 19,73 zen, aurten lortutakoa—. Zilarrezko domina Keneth Bednarekentzat (AEB) izan da, 19,68 eginda, eta brontzea Noa Lylesentzat (AEB), 19,74 eginda.

Azken egunotan ikusitakoari erreparatuz gero, ematen du abiadura lasterketetarako baldintza egokiak dituztela Tokioko estadioak eta pistak berak. 200 metrokoaren finala ere azkarra izan da. De Grass 26 urteko kanadarrak azkar erreakzionatu du irteera eman eta gero; burutik gertu ibili da, eta azkeneko 50 metroetan burua hartu du, ondo irabazteko. Distantziako espezialistetako bat da, eta finalisten artean aurten berea zuen denborarik onena. 2019ko Munduko Txapelketan, Dohan, zilarra irabazi zuen 200 metrokoan, eta brontzea 100 metrokoan.

Munduko beste marka bat ondu dute, gaur, Tokioko olinpiar estadioan. Azken egunotako hirugarren errekorra da. Sydney McLaughlinek hobetu du 400 metroko hesidunean, eta, bide batez, urrea kolkoratu. 21 urteko estatubatuarrak joan den ekainaren 26an egin zuen denbora —51,90— hautsi du, eta distantziako marka berria ezarri, gaur, jokoen finalean: 51,46. Zilarra Dalilah Muhammadentzat (AEB) izan da, inoizko bigarren denborarik onenarekin, 51,58rekin; eta brontzea Femke Bolentzat (Herbehereak), 52,03rekin.

Bideo honetan, finalaren atariko uneak, aurkezpena barne, eta lasterketa bera 4.15etik aurrera.

Igandean Yulimar Rojasek ondu zuen munduko marka, jauzi hirukoitzean: 15.67 metro. Atleta venezuelarrak, balentria eginez, Inessa Kravets ukrainarrak 1995ean jarritako marka hautsi zuen, hamabost metro eta erdikoa. Eta atzo Karsten Warholmek (Norvegia) egin zuen sekulakoa. 400 metroko hesidunean berak joan den uztailaren 1ean ezarritako munduko marka ondu zuen, eta urrezko domina kolkoratu: 46,70eko denbora egin zuen uztailean Oslon, eta 45,94koa atzo. Proba hori 46 segundotik behera korritu duen lehen atleta da.

Hamar hesi gainditu behar dituzte 400 metroko hesidunean, eta, McLaughlinek irabazi eta gero adierazi duenez, lasterketa «zazpigarren hesitik aurrera» hasten da. Ikusgarria izan da finala. Muhammad aurretik iritsi da baita azkeneko hesira ere.«Aurretik nuela ikusi dut, eta gauza bakarra esan diot neure buruari: 'Zeure lasterketa egin ezazu'. Zeinen lasterketa ederra, zoratzen nago», aitortu du irabazleak.

Muhammad (31 urte) bigarren sailkatua izan da distantziaren dominatzailea azken urteetan, 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan urrea lortuta, baita 2019ko Munduko Txapelketan ere. Baina 20 urterekin, duela bi urte Dohan bigarren izan zen McLaughlin, eta gaur denboraldi osoan erakutsitakoa berretsi du.

Beste finalak

Emakumezkoen 3.000 metroko hesidunen finalean, ezustekoa eman du Peruth Chemutaik (Uganda). Aurrea hartu die Beatrice Chepkoech (Kenya), Felicitas Krause (Alemania) eta Courtney Frederichs (AEB) faboritoei. Lasterketa motela izan da, eta, helmugarako bi itzuli eta erdi falta zirenean, erritmoa areagotu du Frederichsek, munduko txapeldunordeak. Lasterketaren burua hartu du, Chemutai metro batzuk atzerago zuela. Iritsi dira azken itzulira, eta ugandarra aldea txikitzen hasi da, pixkanaka. 250 bat metro falta zirenean harrapatu du estatubatuarra, eta erasoa joa. Frederichsek ezin izan dio eutsi, eta, berriro, zilarrarekin konformatu behar izan du. Garaileak (22 urte) 9.01,45eko denbora egin du, eta bigarrenak 09.04,79koa. Brontzea Hyvin Jepkemoirentzat (Kenya) izan da, 09.05,39rekin.

Chemutai, gaur, lasterketaren burua hartuta. Juan Ignacio Roncoroni/ Efe

Chepkoeck munduko markaren jabeak (8.44,32), munduko txapeldunak, ezin izan die jarraitu Chemutairi eta Frederichsi, eta azkenean zazpigarren sailkatu da, dominetatik urrun: 9.16,33.

Gizonezkoen 800 metrokoan, Emmanuel Korirrek (Kenya) irabazi du urrea, 1.45,06ko denborarekin. 26 urteko atletak burua hartu du azkeneko zuzengunera, azken 100 metroetara, iristean, eta Cheruiyot Rotichen (Kenya) azken erasoari eutsi ahal izan dio. Hain zuzen, Rotich faboritoarentzat izan da zilarra, 1.45.39ko denborarekin. Eta Patryk Dobekentzat (Polonia) brontzea, 1,45,39ko denborarekin. Lasterketa motela izan da, eta Korir lehen unetik egon da burutik gertu.

Korir, gaur, garaile sartzen. Juan Ignacio Roncoroni / Efe

Gizonezkoen mailu jaurtiketan, Wojcieck Nowickik (Polonia) irabazi du urrea, 82.52 metroko jaurtiketa batekin. Eivind Henriksenentzat (Norvegia) izan da zilarra, 81.58 metroko jaurtiketarekin, eta beste poloniar batentzat brontzea, Pawel Fajdenentzat: 81.53 metro.


Summary: Etxerat-ek salatu du berriz ere eten dituztela bisean biseko bisitak. Espainiako Espetxe Erakundeek COVID-19aren kutsatzeen gorakadaren ondorioz hartu dute neurria. Euskal presoen senideen elkartearen ustez, espetxetik ateratzeak eta koronabirusari aurre egiteko neurriak «humanizatzeak» izan behar dute lehentasun.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak salatu duenez, euskal presoak dauden kartzela «gehienetan» eten egin dituzte komunikazio intimoak, familiako bisean bisekoak eta bizikidetzakoak, berriro ere. Berriro ere, hala egin baitzuten pandemiaren hasieran, eta hala egin baitute egoera epidemiologikoak okertzera egin duen hainbat alditan. Halaxe egin dute orain ere: COVID-19aren kutsatzeen gorakadari aurre egiteko hartu dute neurria Espainiako Espetxe Erakundeek, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Elkarteak salatu du kudeaketa horrek «presoen eta haien senideen eskubideei eragiten» diela, eta «areagotu» egin dela «duela urte eta erdi hasi zenetik pairatzen» ari diren «egoera jasanezina».

Etxerat-en ustez, izan ere, bisean bisekoak eten beharra «zigor gehigarri» bat da presoentzat zein senideentzat. Eta ohartarazi dute jasotzen duten «zama» ez dela «gaurko kontua»: «Pandemiaren agerpenaren osteko kudeaketak inkomunikazio neurriak ekarri zituen presoen eta senideen artean, eta, ondoren, 2021eko otsaileko lehen gorakadarekin, Espainiako Espetxe Erakundeen Idazkaritza Nagusiak berriro blindatu zituen espetxeak, komunikazioak bertan behera utziz eta, horrela, presoei geratzen zitzaien kontaktu fisiko bakarra ezabatuz».

Espetxeetan bertzelako neurri batzuk har daitezela nahi du Etxerat-ek, «kalean ezarritako prebentzio neurrien antzera, bisean bis familiarrak eta bizikidetzakoak bermatu ahal izateko eta zuzeneko kontaktua egingarri egiteko». Lehentasuntzat jo dituzte, bide horretan, eri diren, 65 urtetik goiti dituzten eta zigorraren hiru laurdenak beteak dituzten euskal presoak espetxetik ateratzea eta koronabirusari aurre egiteko neurriak «humanizatzea».

Umeak jopuntuan

Bisean bisekoak bertan behera uzteak haur eta gazteak uzten ditu bertzeak bertze babesgabe, Etxerat-ek salatu duenez: «Adin txikikoez ari gara, espetxean giltzapean dauden gurasoekiko lotura ezarri ezinik denbora luzez egoten diren adingabeez». Komunikazioen etenaren ondorioz «urte luzeetako zigorraren ondoren lehen aldiz» baliatu behar zituzten irteera baimenak ere bertan behera gelditu direla salatu du elkarteak. «Presoen eskubideen aurkako eraso zuzen eta bortitza» gelditzea galdegin dute.


Summary: Bi indarkeria matxista kasu salatu dituzte: bata, Hendaian; bestea, Bokalen. 57 urteko aita batek bere alaba bortxatu izana aitortu du Hendaian; eta Bokalen, berriz, gizon batek bere neska lagun ohiaren autoa hiru alditan jo du.

Hendaian eta Bokalen bi indarkeria matxista kasu salatu dituzte astelehen eta asteartearen artean. Izan ere, Hendaian (Lapurdi) 57 urteko aita batek bere alaba bortxatu izana aitortu du; eta Bokalen (Lapurdi) gizon batek bere neska lagun ohiaren autoa hiru alditan jo du, France Bleu-ren arabera.

Hendaian bizi den familia baten aita preso sartu dute adingabeko baten bortxaketaren ondorioz irekitako prozedura kriminalagatik. Gizonaren alabak sei urte zituen lehen intzestu erasoa gertatu zitzaiolarik, France Bleu-ren arabera. Gertakariak neska gazteak bere eskolako pertsona hurbilenei bizi izandako kontatu zielarik salatuak izan dira. Aitak gertakari horiek aitortu egin ditu, eta Baionako kartzelan preso sartu dute.

Bokalen, 25 urteko gizon bat gelditu dute bere neska lagun ohiaren autoa hiru aldiz jotzeagatik. Autoaren barnean, emazte horren hemezortzi hilabeteko haurra ere bazegoen. Joan den asteburuan jadanik, 23 urteko emazteak bere mutil lagun ohia salatu zuen jazarpen telefonikoa eta hiltzeko mehatxuak egiteagatik. Abuztuaren 2an, astelehen gauean, gizonak bere neska lagun ohia autoz segitu zuen Bokaleko herriko karriketan zehar, eta hiru alditan bortizki jo. Beharrik, ez ninia, ez emaztea ez ziren kolpatuak izan. Astearte gauean gizona atxilo aldian zen, eta emakumeak bere mutil lagun ohiaren kontrako salaketa pausatu du, bortizkeria armatua salatuta.


Sorbaldak ezetz esan dio Jainagari

Summary: Sorbaldak ezetz esan dio Jainagari. Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, sorbaldako minaren eraginez ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti. Lesioa osatzea izango du orain lehentasuna.

Odei Jainagaren aurpegian ez zegoen tristurarik gaur goizean Tokion. Etsipen pixka bat bai. Inork baino hobeto zekien nola iritsi zen Tokioko Olinpiar Jokoetara, eta bazekien gaur gertatu dena gerta zitekeela: nahi baino xabalina jaurtiketa kaskarragoak egitea eta etxera bueltatu behar izatea.

Eskuineko sorbalda minduta du aspalditik. Hautsia du sorbaldako zurda bateko zatitxo bat, eta minduta, berriz, sorbaldako lotailuen kapsula. Horrek xabalina botatzeko orduan gorputza ondo blokeatzea eragozten dio, hau da, abiadura hartu eta gero, gorputza guztiz geratzeko eta inertzia baliatzeko prozesua.

Jainagaren itxaropena zen, sorbalda gaizki edukita ere, jaurtiketa onak egin izan dituela Tokiora joan aurreko lehiaketetan, eta halako zerbait gerta zitekeela gaur olinpiar estadioan ere. Baldintza horietan lortu zuen, esaterako, 84,80 metroko marka. Aintzat hartu behar da azkeneko hiru hilabeteetan lehiaketetan soilik jaurti duela xabalina, ez entrenamenduetan.

Baina gaurkoa ez da egun horietako bat izan, ordea. Anestesia jarri diote eskuineko sorbaldako bi lekutan, mina sentitzen zuenetan. Anestesiak ez du bere funtzioa guztiz ondo bete, eta lehiaketako emaitza ez da ona izan: «Espero baino dezente okerrago atera da».

Berotzen hasi denerako sentitu du mina. Ez da seinale ona izan. Lehen ahaleginean 73,11 metrora jaurti du xabalina. Finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metroen marra horitik urrun. Jainagak aurten ia beti gainditu izan dituen 80 metroetatik ere urrun.

Bigarrena motzagoa izan da: 70,77 metro. «77 metroren bueltan jaurti ahal izatea espero nuen», azaldu du Jainagak. Baldintza egokietan hori eta gehiago jaurti beharko luke: «Hainbatetan jaurti izan dut xabalina 77 metroraino, edozein txapelketatan eta edozein modutan». Gaur, ordea, ez. Jainagak nahi zuen, baina haren buruak eta sorbaldak ez: «Buruak mina sentitzen zuen, eta gorputza argia da: nik hala nahi gabe ere, gorputza blokeatu egiten du, eta ez dio uzten».

Hirugarren jaurtiketa ez botatzear egon da, lehiaketa uztear. «Baina», argitu du, «neure buruari esan diot jaurtiketa bakarra geratzen zela eta saiatu behar nuela». Jaurtiketa baliogabea izan da azkenean.

Plazagizona da Jainaga, eta plazagizonaren patxadarekin eta aldartearekin agertu da prentsa eremura. Ez zegoen triste. Xabalina nahi baino gertuago botata ere, gozatu du txapelketaz eta testuinguruaz: «Giroa, estadioa, estadioaren estalkia, zerua...». Parte hartzaileek soilik duten ikuspegiaz.

Oso garbi dauka zein den Tokio eta geroko lehentasuna: sorbalda osatzea. Alde batetik, sorbalda indartu beharko luke, inguruko giharrei hobeto eusteko. «Bestetik, zurda leundu», zehaztu du. «Esan zidaten zurda arruntak 0,8 zentimetroko luzera duela, baina nireak 1,2koa, eta jada loditzen hasita dago». Zurda leundu egingo liokete, osasuntsuak ez diren zuntzak kentzeko.

Osatu eta gero, bi lehiaketa ditu buruan: datorren urteko munduko txapelketa, AEBetan, eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoak. «Gustatuko litzaidake Parisen lan txukuna egitea eta goian ibiltzea».

Bitartean, gaur gauean, anestesiak arindutako baina goizeko jaurtiketek zigortutako sorbaldako minak jasan behar izan ditu.


Summary: Itxasok esan du Urkullu lehendakariaren esku dagoela etxeratze agindua eskatzea. «Bide hori erabiltzen ez bada, beharrezkoa ez dela uste delako» dela adierazi du Espainiako Gobernuaren ordezkariak.

Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak, esan du Iñigo Urkullu lehendakariaren esku dagoela justiziari gaueko mugikortasuna murrizteko etxeratze agindu bat eskatzea, azpimarratuz «bide hori erabiltzen ez bada, beharrezkoa ez dela uste delako» dela.

Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako jardunei buruzko kontuak emateko agerraldian hitz egin du Itxasok, Donostian. Bertan, gogoratu du Espainiako estatuan dagoeneko badirela justiziaren babesarekin gaueko mugikortasuna murriztu duten autonomia erkidegoak, eta adierazi du Eusko Jaurlaritzak ere etxeratze agindua eskatzeko aukera duela, baldin eta neurria «diskriminatua», «kirurgikoa» eta «behar bezala justifikatuta eta motibatuta dagoen lekuetan» ezarria bada.

«Zer egin behar duen inori ez esaten saiatzen naiz, baina uste dut denok koherentziaz jokatu behar dugula. Norbaitek mugikortasunaren murrizketa bat beharko luketen intzidentzia eta arriskua dituzten lekuak daudela uste badu, tresnak ditu hori aurrera eraman eta Auzitegi Nagusiari baimena eskatzeko, Eusko Jaurlaritzaren eskumen berdinak dituzten beste autonomia erkidego batzuek egin duten bezala», esan du.

Bestalde, Espainiako Gobernuaren ordezkariak «erregu publiko bat» egin du herritarrek Osakidetzan «libre dauden milaka hitzorduak aprobetxa ditzaten» txertatzera joateko, nabarmendu duenez, «txertoak, hitzorduak eta beharra daudelako».


Summary: Muturreko bero boladak suteak piztu ditu Europa hego-ekialdean. Suteak Atenas iparraldeko auzoetan eta zenbait uhartetan piztu dira. Ehunka lagunek alde egin behar izan dute beren etxeetatik. Turkian hildakoak eragin dituzte suteek.

Europa hegoaldea sutan dago: Bulgarian, Turkian eta Grezian 45 graduren langa gainditu dute termometroek. Azken hamarkadako bero olderik larrienean, ehunka lagunek beren etxeak utzi, eta beste nonbaitera jo behar izan dute babes bila. Muturreko bero boladak dozenaka sute eragin ditu herrialde horietan, eta hildakoak eta zaurituak ugari dira dagoeneko.

Turkia izan zen bero oldearen kalteak pairatzen lehena. Joan den asteazkenean piztu zen lehen sutea, eta, geroztik, milaka hektarea baso eta zenbait herri erre dira. Sute gehienak hegoaldeko eremu turistikoetan eta mendebaldean piztu dira; beraz, turista askok ere itzulerako bidea hartu behar izan dute. Gutxienez zortzi hildako eta 400 zauritu baino gehiago utzi dituzte suteek, eta suhiltzaileak horiek itzaltzeko lanetan ari dira oraindik ere.

Bero boladak Turkian lehen suak piztu eta gutxira, Grezian ere kolore gorria nagusitu da. Azken egunotan 1987tik izan diren tenperaturarik altuenak neurtu dituzte; 45,5 gradu, batez beste. Atzo piztu ziren lehen suteak, Atenas iparraldeko Varibombi eta Adames auzoetan. Dozenaka etxe erre dira dagoeneko, eta ke eta sugar artean, ehunka pertsonek beren etxeetatik alde egin behar izan dute. Atenas inguruko auzoez gain, udako garai honetan turistez lepo egon ohi diren uharteetan ere zabaldu da sua: Eubean, Peloponeso penintsulan, eta Kos eta Rodas uharteetan.

Atenas iparraldeko hainbat auzo urik gabe gelditu dira, suteak hornidurarako ezinbestekoak diren ponpak kaltetu dituelako. Herritar askok itsasora jo dute babes bila, ketik eta sugarretatik ihesean; beste askok etxean gelditzea erabaki dute, leihoak ondo itxita. Ia guztiek, ordea, suari aurre egiteko baliabide falta eta hedabideek auziari eskainitako arreta urria salatu dituzte.

Nikos Jardalias Babes Zibileko ministrordeak esan zuen bart suteak itzaltzeko lanean jarraituko dutela etenik gabe, eta haien lehentasuna bizitzak salbatzea dela. 500 suhiltzailetik gora ari dira lanean, baina egoera «konplikatua» dela ohartarazi dute, piztutako fokoak oso sakabanatuta daudelako.

Bestalde, agintariek hoteleko logelak eskaini dizkiete beren etxeetatik alde egin behar izan duten bizilagunei, eta Babes Zibilak Atenasko kaleetara ez irteteko eskatu die herritarrei. Istripuak eta kalteak saihesteko, agintariek garrantzi turistiko handiko tokiak itxi edo horiek bisitatzeko orduak murriztu dituzte, besteak beste, Akropolisa.

Metereologoen arabera, baina, suteek ez lukete inor sorpresaz hartu beharko. Adituek aurreko astean ohartarazi zuten tamaina horietako suteen arriskuaz, 40 gradutik gora neurtu zirenean. Gainera, baliteke amesgaiztoak luze irautea, izan ere, agintariek ohartarazi dute behin bero oldea amaitutakoan ere, arriskua handia izango dela; herrialdeak jasaten duen lehortearen eta haize indartsuen ondorioz.

Greziako eta Turkiako herritarrek bizi duten egoera larria gutxi balitz, hegoaldeko beste hainbat herrialde ere arriskuan daude, besteak beste, Bulgaria. Herrialdeko mapa kolore gorriz margotu zuten igandean, 40 graduen langa gainditu eta lehen sutea piztu zenean; Haskovo basotik gertu. Sutea kontrolatzea lortu zuten arren, lehortearen ondorioz, berriz zabaldu daitekeela ohartarazi zuten larrialdi zerbitzuek.


Summary: Laboral Kutxak 51,8 milioi irabazi ditu, %12,7 gehiago. Negozioaren handitzeak konpentsatu du interes marjinaren jaitsiera.

Susperraldiaren olatua iritsi da finantza sektorera ere. Irabaziak handitu ditu Kutxabankek, eta gauza bera egin dute Euskal Herrian hedadura handia duten beste bi bankuk, Caixabankek eta BBVAk. Olatura igo da Laboral Kutxa ere, iragarri baitu 51,8 milioi euro irabazi dituela urteko lehen sei hilekoan, 2020ko tarte horretan baino %12,7 gehiago. Urrun ditu, ordea, 2019ko lehen sei hilekoko emaitzak, orduan 76,4 milioi euroko mozkina izan zuelako.

Hedabideetara bidalitako oharrean, Laboral Kutxak onartu egin du uste baino hobeto joan zaiola 2021eko lehen erdia, eta azaldu du perspektiba makroekonomikoen hobetzearen ondorio dela. Haren kasuan, negozioaren hobekuntzan ikusi da susperraldiaren eragina. %4,5 handitu da, eta 45.000 milioi eurora iritsi da. Handitzen ari dira Laboral Kutxako bezeroen baliabideak (+%5,4), eta, bereziki, inbertsio funtsetara bideratutako aurrezkia (+%8,3).

Mailegu gehiago

Kredituetan ere sendotu egin da iaz antzematen hasi zen joera: gehiago dira hartzen diren mailegu berriak amortizatzen direnak baino. Horrela, ekainaren 30ean 14.952 milioi euroren maileguak emanak zituen Mondragon taldeko kreditu kooperatibak, 2020an baino %4 gehiago. Hipotekak hazi dira gehien, %31,4 azken urtean.

Mailegu horiek ematen dituzten interesak txikiak dira, interes tasa ofizialak «ultrabaxuak» direlako, Laboral Kutxaren hizkeran. Ondorioz, beste koska bat jaitsi da (-%1,24) bankuaren negozio arrunta: aurreztaileei ematen dizkien interesen eta mailegua eskatzen dutenei kobratzen dien interesen arteko aldea (interesen marjina). Baina galera hori aise konpentsatu du bezeroei kobratutako komisioekin (+%12,46).

Komisio horietako batzuk aseguruen salmentaren ondorioz lortu ditu Laboral Kutxak, gorantz doan negozio bat baita. 2021eko lehen seihilekoan aseguruen atalak 25,4 milioi euroren emaitzak lortu ditu, iaz baino %16 gehiago.

Ehun milioiren hornidura bereziak

Kooperatibaren irabazia handiagoa izango zatekeen baldin eta ez balitu 35,4 milioi euroren hornidurak egin, ustel atera dakizkiokeen maileguak estaltzeko. Kutxak dio bere kreditu zorroak ez duela «narriadura zantzurik», eta horren ondorio da berankortasuna sei hamarren jaitsi duela urtebetean —kredituen %3,65 ziren zalantzazkoak iazko ekainean, eta %3,03 aurtengoan—. Baina «zuhurtziarik handieneko ohiko irizpideekin bat», jada 100 milioi euro baztertu ditu COVID-19ak eragin ditzakeen arazoengatik. Adi dago, esaterako, zorrak pagatzeko laguntzak edo atzerapenak amaitzen direnerako.

Hornidura horiek ez diote kalterik egin Laboral Kutxaren kaudimenari. Jada %19,99ko kapitala du, CET1 ratioaren arabera neurtuta, lehiakide dituen finantza erakundeena baino handiagoa.


Summary: Egindako testen %11,7 positiboak izan dira Hegoaldean. 1.389 kasu positibo jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; mila kasu baino gehiago izan dira egunero uztailaren 10etik, eta ez da apaltzea lortzen

Plazaratu dituzte gaur ere Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19aren jarraipena egiteko txosten epidemiologikoak. Horien arabera, 11.835 proba egin zituzten atzo, antigeno testak eta PCRak, eta 1.389 izan ziren positiboak. Uztailaren hasieran ageriko goraldia erakutsi zuen izurriak, mila kasu baino gehiago izan ziren uztailaren 10ean, eta ordutik datuak muga horretatik gora ibili dira egunero. Ez da apaltzea lortu.

Herrialdeka, Bizkaia dago goian oraindik ere: 589 positibo izan ziren. Gipuzkoan 321, Nafarroan 303 eta Araban 154. Erietxeetan ere agerikoa da birusaren asteotako goraldi horren eragina. Atzo bertan 11 paziente hartu zituzten Osasunbideko erietxeetan, osasun egoera larriagotuta. Osakidetzan 72 ospitaleratze berri izan ziren atzo erietxeko gela arruntetan; azken bi asteotako kopururik altuena da. Denera, ZIUetan ere dauden pazienteak aintzat hartuta, 266 lagun daude COVID-19arekin Osakidetzako erietxeetan, eta hori ere azken bi asteetako kopururik altuena da. Uztailaren 21ean 220 paziente ziren; orain 327 dira.

Ohartarazten ari dira osasun agintariak erietxeetan igartzen ari den «presioaz». Atzo bertan Nafarroako Gobernuak intzidentzia altuko lekuetan etxeratzeko agindua luzatzeko eskatu zuen, eta eman zuen argudiotako bat izan zen «oreka» zaila dela orain erietxeetan ohiko osasun jarduerei eustea izurriak eragindako beharren ondorioz.

Osakidetzak gaurko txostenean heriotzen berri ere eman du: astebetean hamalau pertsona hil dira COVID-19arekin.


Summary: Urtaranek esan du bere ustez txertatu gabeko langileek ez luketela aritu behar adinekoekin. Arabako Foru Aldundiko diputatu nagusi Ramiro Gonzalezek atzo hori bera defendatu zuen, eta harekin bat datorrela azaldu dio orain Gasteizko alkateak.

Txertoaren derrigortasunaren gaineko ahotsak ozentzen ari dira. Ipar Euskal Herrian, saihestu ezin den zerbait da: Frantziako Gobernuak adierazia du legez derrigortuko dituela osasun langileak txertoa jartzera, eta, bestela, lana gal dezaketela. Beste hainbat herrialdetan ere hasiak dira bide horretan urratsak egiten, eta orain Hego Euskal Herriko agintariak ere ari dira hautu horren alde. Atzo, Arabako diputatu nagusi Ramiro Gonzalez esan zuen eragotzi beharko litzatekeela «berariaz» txertorik ez jartzea erabakitzen duten langileek adinekoekin lan egitea.

Gonzalezek onartu zuen legez ezin dela inor txertatzera behartu, ezin dela inor ere motibo horrengatik apartatu laneko ohiko martxatik, baina «inguruan dituzten guztiak» arriskuan jartzea deitoratu zuen. Adinekoekin eta patologia larriak dituztenekin lan egiten dutenak izan zituen hizpide.

Gasteizko alkate Gorka Urtaranek bat egin du harekin. Elkarrizketa bat egin diote gaur, eta ahaldun nagusiarekin «ados» dagoela adierazi du; izan ere, «arriskuak saiheste aldera», argudiatu du arriskutsua dela pertsona txertatu gabeak zaurgarrienen ondoan egotea.


Summary: «Umeek nolatan egiten dituzte hain ondo gauzak? Zer beldur klase sartu diegu barruan?». Izurriak eta hari aurre egiteko hartutako neurriek eragindako ondorioei adi-adi erreparatu die Idoiagak psikologiaren arlotik: aurrez irudikatzen ere zail ziren egoeretan loratu diren emozioei. Haurrei begira egin ditu lan ugari, eta ahantzita ikusi ditu haien premiak, bazter utziak.

Izurrietan sortzen diren emozioei buruz egin zuen doktore tesia Nahia Idoiagak (1985, Gernika-Lumo, Bizkaia); lehenago, aurreko mundu hartan, bizitzak, bizitzeko erak eta sentimenduak ludi osoan estu zedarritu dituen izurria heldu aurretik, COVID-19ak ekarri duen pandemiaren erako zerbait irudikatzen ere zail zenean. Hilabeteotan, begirada altxatu orduko, begiratu duen tokira begiratuta, ikerketarako eremu harrigarria ikusi du inguruan, eta horretan aritu da, Bilboko Hezkuntza Fakultatean (EHU) kide dituen ikertzaileekin batera. Hasieratik: «Txinatik izurriaren albisteak iristen hasi ziren, eta hasi ginen igartzen unibertsitateko ikasleak oso urduri zeudela: denbora guztian albisteak begiratzen, eskolak itxiko ote zituzten dudarekin... Antsietate handia zuten; agerikoa zen. Orduan, departamentuko beste kide batekin hasi nintzen: 'Zergatik ez dugu neurtzen gertatzen ari dena?'». Ikerketa lan joria egin dute ordutik, eta aparteko artaz aztertu dituzte umeen emozioak. Ikusi eta ikasitakoak ezagutarazten ere ari da, eta, besteak beste, COVID-19aren Liburu Zuria-ren egileetako bat da.

Nahia Idoiaga. Aritz Loiola, FOKU

Izurri hau oihartzun urrun bat zenean hasi zineten ikerketak egiten, hainbat galdera sortaren bidez. Zer bildu zenuten lehenbiziko olatu haren hastapenetan?

Depresioa, antsietatea eta estresa ikusi genituen: depresio gutxi; estresa eta antsietatea, asko, gehiago gazteen artean. Zaharrenak, nahiz eta ordurako esaten zen haiek jasango zutela kalterik handiena, lasai zeuden. Egia da, baita ere, neurtzeko eskalak ere aztertu behar direla; gero, haien ahotsa jaso genuenean, beldur zirela ikusi genuen, baina ez zuten estres edo antsietate hori bizi. Gazteenek, berriz, sare sozialetako ika-mikak hor zituzten, fake news eta antzekoak, eta haien eguneroko bizitzeko era noiz etengo zen: kezka hori zuten.

Ziurgabetasuna agertzen hasi zen, ezta? Ordutik joan ez den sentimendua...

Bai, ikusi genuen gazteak, bereziki lau tokitara begira zeudela. Alde batetik bazegoen foku akademiko hori; beren jardun akademiko horrekin jarraitu ahal izango zuten: horrek kezkatzen zituen. Gero, alde soziala zegoen: «Zelan? Lagunak ikusi gabe geratuko naiz?». Gero, emozionala ere bai: «Nola bizitzen ari naiz hau guztia?». Eta, azkenik, fisikoa: «Ni kutsatzen banaiz, edo ingurukoak kutsatzen baditut, zer gertatuko da?». Batez ere, hori zen. Hori, hasieran. Populazio orokorrean agertu zen, baita ere, hedabideak errudun egiteko joera bat. Nolabait ere, egozten zieten sentsazionalismoa egiten aritzea gaiarekin. Aurrerago, agertu zen parekoak ere errudun egiteko joera. Hortxe egon ziren, adibidez, jendeak erosketak egin eta dendetan komuneko papera bukatzen zela kontatzeko albiste ugariak. Beldurra ere agertu zen; bereziki, adineko pertsonekiko. Eta adineko pertsonetan ere agertu zen beldurra, eta zuten beldurra beraiengatik bakarrik baita, zaharragoak zirenengatik ere. Hain justu, 60-65 urteko askok beldurra zuten zaharragoengatik...

Hain justu, gurasoen zaintzaile ere izango dira asko...

Bai, eta begirada oso jarria zuten zaharragoetan, eta ez dakit oso kontziente ziren hasieran beraiek ere arrisku populazioaren parte zirela. Egun, 40 urtekoak uste du 20 urte dauzkala; 50ekoak 30, eta 60koak 40... Ondo bizi gara; gaztetasun horretan bizi gara. Gero, ordea, ikusi zutenean ingurukoak gaixotzen eta hiltzen ari zirela, hor aldaketa bat egon zen adin tarte horretan. Baina hasieran zen: «Hau zaharragoen kontua da». Eta gero, ikuspegi sozial batetik edadekoek kezka handia zuten beren seme-alabekiko, hasieratik ikusi baitzuten honek krisi ekonomiko handia ekarriko zuela. Beste adin tarteetan hori ez zen horrenbeste ikusi: gehiago ziren eguneroko martxarekin lotutako kontuak, haserrea... Baina pertsona nagusienek hasieratik ikusi zuten, eta bitxia zen pertsona adinekoak ikustea eta haien ardura bilobak izatea. Oro har, hori izan zen, eta andreen gain antsietate eta estres gehiago ikusi zen baita ere. Pandemia osoan izan da hori. Nik uste dut zaintzarekin oso lotuta dagoela, eta azalpen gutxi eman zaizkio generoaren ikuspegia aintzat hartuta.

Helduei begira egin zenuten lehen ikerketa hori. Haurrei begira jardun duzue gero, sakon. Zerk eraman zintuzten horretara?

Itxialdian jarraitzen genuen. Gu ikerketa taldean sei pertsona ibili gara, eta lau ama ere bagara. Eta zera ikusi genuen: «Eta umeak? Badaramatzagu lau-bost aste etxean, eta begiratu umeak zelan dauden, eta ez dira inon aipatzen: prentsan ez dira ageri, politikariek ez dute aipamen txiki bat ere egiten, existitzen direnik ere ez». Eta gure inguruan zera entzuten genuen: «Umeak ondo daude, ondo daramate hau guztia... Nik ez nuke pentsatuko; egun bat etxetik irten gabe, eta txarto, baina orain, oso ondo...». Zelan oso ondo? Zera hartu behar da kontuan, konfinamenduaren hasiera hartan, eta lehenengo ikerketa haren bigarren partean ere atera zen hori, helduen partetik, oro har, sare sozialetan-eta, dena ondo zegoela erakusteko joera bat egon zen: bazirudien jendea oporretan zegoela, eta bost izarreko hotel batean, gainera. Eta, kontxo: etxean zaude, konfinatuta.

Egon zen egoerari larritasuna kentzeko ahalegin bat?

Bai, eta erresilientzia ikuspegi batetik, zentzua izan dezake; baina, beste ikuspuntu batetik, lehen olatu horretan norberaren emozioez,eta norberaren gaizki egoteez kontzientzia ez hartzeak eta espresatu ahal ez izateak gerora ere hainbat gauza ekarri ditu; geratu egiten dira. Eta umeei begira ere, hori ikusten genuen: «Dena ondo, dena ondo». Orduan, pentsatu genuen umeei galdetzea.

Haurren marrazkiak aztertuta, familiei eta umeei egindako galderekin osatuta egin zenuten ikerlanaren sorburua izan zen kezka hori. Zer azaldu zen?

Umeak ez zeudela hain ondo: hori izan zen lehen puntua. Hainbat umek esan ziguten ezin zutela arnasarik hartu. «Zeren falta sumatzen dudan? Arnasa hartzea». Ea, igual hamar umek esan ziguten; ez ziren berrehun izan, baina oso grafikoa da. Itxita zeuden. Gehienak, pisuetan; jakina, bazeuden baserrietan bizi diren umeak, lasai asko, baina gutxiengo bat. Aztertu genuen arloetako bat emozionala izan zen: hor izugarrizko beldurra sartu zitzaien umeei, beldurra kanpora ezin zirelako irten, eta gurasoek, justifikazio horretarako, azaldu zieten kanpoan gaixotasuna zegoela, eta kontuz ibili behar zela... Beldur hori zein neurritaraino geratu den? Esan izan da: «Umeek oso ondo bete dute maskararena eta eskuak garbitzearena, obsesiboki ia...». Ez dakit hori hain positiboa den, Izan ere, bi hilabetean etxean sartu diegun beldurra nora doa? Gero, erruduntasuna ere asko aurkitu genuen: umeek aitona-amonekin egoteko beldurra zuten, kutsa zitzaketelako. Hori askotan gertatu zen zerbait da. Sartu genien: «Kutsatzaileak zarete, eta, norbait kutsatzen bada, zuen erruagatik da». Jendeak esaten du erru hitza ez dela erabili behar, eta, bai, bai, deitu nahi duzun eran, baina umeek horrela jaso dute. Erruduntasuna zainetan sartu genien haurrei; superkutsatzaileak zirela ere esan zen, horren inolako frogarik eduki gabe, gainera. Umeei buruz esan zen bakarra hori izan zen; gero ez zen ezer ere esan itxialdi osoan. Asteak eta asteak, eta ezer ere ez.

Konfinamenduaren ondorioez ari zara. Baina urte eta erdi darama munduak hesitzen, neurri zorrotzekin. Haurrak ere horien eraginpean daude oraindik...

Bai, eta, gainera, ez daukate ahotsik. Beste guztiok ahotsa daukagu: kexatu gaitezke edo egin dezakegu zer edo zer. Haiek, gainera, hain ondo eraman dute, hain ondo egiten dute dena... Baina umeek nolatan egiten dituzte hain ondo gauzak? Zer beldur klase sartu diegu barruan? Eta gero hor daude adar jotzeak; adibidez, Zelaa [Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministro ohia] ateratzea esaten umeak maskarak erabiltzen superheroiak sentitzen direla. Hori adar jotze bat da. Zuk hartu nahi duzun edo hartu behar duzun erabaki politiko bat da, edo osasun erabaki bat, baina ez egin adar jotzerik; haiek ez dira superheroi sentitzen, eta hainbatentzat oso zaila da eguneroko bizitza horrela egitea. Oso krisi adultozentrikoa izan da, eta hala da oraindik ere.

Eskoletan ere muga asko izan dira. Zelan ikusi dituzu?

Oso zorrotzak izan dira, eta ez dira birplanteatzen. Orain ere, hurrengo ikasturtera begira, nik entzun izan dudan bakarra izan da berdin jarraituko dutela: kaosik ez izateko, berdin jarraituko dugu. Zilegi da berdin jarraitzea? Zilegi da umeak zortzi orduz jarraian maskara kendu gabe izatea kalean jendeak aire zabalean kentzeko aukera badu? Talde burbuila horiek hain zorrotzak izatea zilegi da? Nik ez dakit erantzuna zein den. Eta nik ez dut esaten neurriak kendu behar direnik; inondik inora ere ez. Baina umeek merezi dute, errespetuagatik, eskolarako ezarritako neurri guztiak birplanteatzea. Maiztasun jakin batekin neurriak adosteko Labia elkartzen den bezala [Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako izurria kontrolatzeko neurriak ebazten dituen erakundea], non dago umeen Labi hori? Non dago haiek bete beharreko neurriekiko errespetua?

Hutsaldu behintzat ezin da egin halakoen eragina...

Bai, eta goazen neurri berak guztiei aplikatzera: zeren eta gero lantoki zenbaitetan badaude pertsonak bata bestearen ondoan lanean. Beraz, goazen horretan pentsatzera. Berriz esango dut: guk ez dugu esango zein neurri hartu behar diren. Baina non daude umeen eskubideak? Non dago haien ahotsa? Hau, akademikoki ere, hezkuntza metodologietan, ikaragarrizko eragina izaten ari da. Zer gertatzen da, adibidez, hainbat metodologia aktiborekin? Horietako hainbatetan umeak gelaz gela mugitzen dira, eta badituzte gela batzuk tailerrak direnak... Orain ezin dute hori egin. Erantzuna: «A, bada, egon daitezela gelan». Baina metodologia ez da horrela: hori ez dago horrela egiteko pentsatuta. Edo txangoak? Ba, ez dezatela izan txangorik. Hor eskolak lotuta egon dira, neurri oso zorrotzetara lotuta, eta horrek badu eragina ematen ari garen hezkuntzan ere.

Sozialki ere eragina izan du krisiak. Zer diote umeek?

Haien lagunen hutsa sentitu dute. Etxekoena ere bai; oso nabarmena izan zen konfinamenduan, adibidez, aitona-amonen falta. Eta zaintzetara garamatza gaiak; krisi honek zerbaitetan izan badu eragina, zaintzetan izan da, eta erakutsi du zer txarto egiten ari garen gauzak zaintzen arloan... Izan ere, umeen zaintzaileak askotan aitona-amonak izan dira, eta, bat-batean, bi hilabetean ez zituzten ikusi. Horrek inpaktua izan du umeengan eta aitona-amonengan. Esan izan da: «Bueno, bideokonferentziaz egingo ditugu gauzak». Umeentzat, ordea, kontaktua garrantzitsua da: jolastea, hurbiltzea. Eskolan bertan: txokoetan lan egitea, talde lanak egitea... Eta esaten diete: «Distantzia bat egon behar da mahai batetik bestera...». Pentsatzen da horren guztiaren inpaktuan?

Esan duzu: helduen beharren arabera ardaztu dira politikak. Bazter utzi dira sistema produktibotik kanpo dauden denak: haurrak, zaharrak. Nerabeak ere toki aski zailean geratu dira...

Bai, hor erdian geratzen dira; ez daude ez alde batean, ez bestean. Gurasoekin etxean pozik egoteko adin horretan ez daude, baina kalean aldarriak egin ahal izateko adinean ere ez. Oso krisi sakonak bizi izan dira seguruenera. Haien interakzio guztia sare sozialetan mugitu da, eta erabiltzeko gaitasunik ez duten garai batean. Izan ere, ez dago erabileraren lanketa bat orokorrean. Eskolan ere ziurtzat jo da natibo digitalak direla eta hori guztia erabiltzen dakitela. Eta oso onak izan daitezke Youtuben zerbait bilatzen, baina gero igual ez dakite posta elektroniko bat behar bezala bidaltzen. Gero, kirola oso garrantzitsua da adin horretan. Nerabeek jolas aktiboak ja kirolaren barruan egiten dituzte; ez dute hainbeste jokatzen beren kabuz korrika egitera-eta; beraz, fisikoki ere sekulako eragina izan du. Hor badago adin tarte bat asko sufritu duena, eta lehengoan gaude: ez zaie hitzik eman.


Summary: «Heriotza duina» izateko prozedura arautu du Nafarroak. Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko osasun zuzendariaren arabera, «errespetatu» egiten ditu bai eskaera egiten duten pertsonak eta bai kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalak.

Espainiako Kongresuak abenduan onartutako Eutanasiaren Lege Organikoa garatu du, dekretu bidez, Nafarroako Gobernuak. Dekretuaren edukia jada irakurgai dago aldizkari ofizialean, eta, ondorioz, indarrean sartu berri da. Dekretuak arautzen du, besteak beste, gaixotasun sendaezina duten pertsonek eskaera egiteko prozedura, eta kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du.

Horregatik, Carlos Artundo osasun zuzendariaren arabera, dekretuak «berme bikoitza» du: batetik, «legearen irizpideen barruan», eskaera egiten duten pertsonekin «errespetuz» jokatzen du, eta gauza bera egiten du kontzientzia eragozle diren medikuekin.

Gainera, eskaria egiten duten pertsonen egoera aztertuko du berme eta azterketa batzordeak. Kasuz kasu kontrolatuko du, ea eutanasia eskatzen duten pertsonen prozedura bakoitza «legearen barruan» egiten den eta ea baldintza medikoak betetzen dituen, eta, eskaera atzera botatzen den kasuetan, pertsonek organo horretara jo ahalko dute erreklamazioa aurkezteko.

Askotariko diziplinatako ordezkariek osatuko dute; izan ere, legeak dioenez, osasun arloko profesionalek eta juristek osatu beharko dute, eta gutxienez zazpi kide izango dira. Nafarroan, hamabi lagunek parte hartuko dute: lau mediku —oinarrizko arretako bi eta arreta espezializatuko beste bi—, lau jurista, bi erizain, psikologo bat eta gizarte langile bat.

Batzordeko kideak

Bihar, osasun kontseilariak foru agindu bidez izendatuko ditu batzorde hori osatzen duten pertsonak, baina jada ezagutarazi dituzte nortzuk diren. Batzordeburua Maria Luisa Los Arcos izango da, NUPeko zuzenbide zibileko katedradun eta osasun zuzenbideko aditua. Gainerako kideak honako hauek izango dira: Juan Luis Beltran, Zuzenbideko doktore eta gardentasun kontseiluko presidentea; Leticia Jerico, Zigor Zuzenbideko irakasle eta kontzientzia eragozpenean aditua; Maria Jorqui, NUPeko Zuzenbideko katedraduna eta Ospitale Guneko etika batzordeko kidea; Helena Escalada, sendi mediku eta zaintza aringarrien aditua, eta, Luisa Gartzes, lehen arretako medikua; Victoria Atxa, barne medikuntzako espezialista; Mauro Loinaz, mediku intentsibista; Oihane Vieira, Ospitale Guneko erizaina eta Zuzenbideko lizentziaduna, Ana Rosa Gomez Bioetikan espezializatutako erizaina, Raquel Ruiz Neuropsikologiako aditua eta Ospitale Guneko Neuronkologia batzordeko kidea eta Xabier Les Ospitale Guneko gizarte laneko unitateburua.

Lege organikoa martxoan kaleratu zen aldizkari ofizialean, eta gobernuak hiru hilabeteko epea zuen dekretua garatzeko. Prozesu horretan parte hartzera gonbidatu zituzten, besteak beste, herritarrak, gaixoen elkarteak, profesionalen elkargoak, toki askotako unibertsitateak, eta hamazazpi eragilek egindako 71 ekarpen jaso dituzte. Horietatik bi heren aintzat hartu dituzte.

Eskuorri sinplifikatua

Espainiako legeak zehaztutako baldintza nagusien arabera, eutanasia eskatu ahal izateko, pertsona eskatzaileak kontziente egon behar du, eta gaixotasun sendaezina izan. Prozedura konplexua da, eta, herritarrei informazioa helarazteko asmoz, Nafarroako Gobernuak eskuorri batzuk prestatu ditu Espainiako Gobernuarekin elkarlanean. Horietan, informazioa behar duten herritarrei zalantzak argitu nahi dizkiete, galdera eta erantzunen bidez, eta prozedura osoa diagrama baten bidez azaldu: «Prozesu osoa eta sendoa da, eta saiatu gara herritarrei begira sinplifikatzen», aipatu du Geno Etxandok.

Hain zuzen ere, mediku eta erizainei begira, praktika onen gidaliburu bat ere landu da. Espainiako Gobernuak webgune bat prestatu du, baina Osasunbideak Auzolan izeneko gune bat egokitu du kontsultatzeko. Dekretuak dakarrenez, profesionalen prestakuntza izango da elementurik garrantzitsuenetako bat. Halaber, dekretuak, kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du. Gobernuak aurreratu duenez, teknikoki lanean ari dira, erregistro horrek osasun arloko profesionalen konfidentzialtasuna berma dezan.

Aurretiazko 11.163 borondate

Eutanasia eskatu ezin duten pertsonen kasuan, protokolo bat ezarriko da ezgaitasuna baloratzeko, buruko osasuneko adituen bitartez. Hala ere, Artundoren hitzetan, garrantzitsua izango da aldez aurretik borondate aurreratuen erregistroan izatea. Erregistro hori iraganean sortu zen, eta, gaur egun, 11.613 lagunek dute eskaera eginda. Artundok nabarmendu du garrantzitsua dela gizarteak erreminta horren berri izatea. «Maiz, hurbilean kasu dramatikoak ikustean jabetzen gara garrantzitsua dela erregistro horretan izena ematea, eta aurretik idatzita uztea bizitzaren azken ordua iristean zer nahi dugun», azaldu du Artundok. Haren esanetan, lehen arretako osasun etxeetan egin daiteke, prozedura «sinple» baten bidez.

Artundok gaineratu du kaleratu berri den dekretua Nafarroako Gobernuak iragan legealditik landutako estrategia bakarraren barruan sartzen dela, heriotza duin bat emateko jorraturikoan. 2018an, Heriotza Duinaren Behatokia sortu zen, eta, geroztik, pare bat azterketa egin du, herritarrek gai horri buruz zer ezagutza eta iritzi duten jakiteko asmoz. Azterketa horietan jasota dagoenez, nafarren %77k «moralki onargarri» deritzote eutanasiari, eta %80k legeztatzeko beharra adierazi zuten. Datu horien arabera, mila biztanleko 15,9 herritarrek jzena eman dute aurretiazko borondateen erregistroan, «estatuko batezbestekoa halako bi». Azken urteetan kopuruak nabarmen gora egin badu ere, Artundoren ustez, oraindik ere kopuru txikia da.


Summary: Parkeko skate modalitateko lehen urrezko domina, Sakura Yosozumirentzat. 19 urteko japoniarra izan da onena. Zilarrezko domina Kokona Hirakik (Japonia) kolkoratu du, eta brontzexkoa, Sky Brownek (Erresuma Batua).

Olinpiar Jokoetako kirol gisa Tokion egin du estreinaldia skateak, eta parkeko modalitatean gaur jarri dira jokoan aurreneko dominak. Sakuna Yosozumik irabazi du urrezkoa, neurri handi batean aurreikuspenak betez. Izan ere, 2018n aurreneko postuan sailkatu zen Munduko Txapelketan, Nanjingen (Pekin).

19 urteko japoniarrak 60.09ko puntuazioa lortu du osatu duen lasterketarik onenean —hiru egin behar dituzte—. Bigarren sailkatuak, 12 urteko Kokona Hiraki japoniarrak 59.04 puntu bildu ditu; hirugarrenak, Sky Brown 13 urtekoak, 56.47 puntu.


Summary: Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira ostegunean. Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean ariko da; Peñak K2 1.000 metroko finalerdia izango du; Aginagaldek eta Gurbindok eskubaloiko finalerdia jokatuko dute; eta Ziganda golfeko bigarren txandan lehiatuko da.

Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira bihar, abuztuak 5, Tokion. Carlota Ziganda izango da jokatzen lehena: 00:30etik aurrera ariko da golfeko bigarren txandan. Gaur hasi du lehia Tokioko Olinpiar Jokoetan, eta lehen egun oso ona egin du. Larunbatera bitartean jokatuko da lehiaketa, eta guztira kolpe gutxien behar izan dituenak irabaziko du urrea.

03:34ean ariko da Iñigo Peña. Paco Cubelosekin batera lehiatuko da K2 1.000 metroko finalerdian, eta sailkatzen badira, egun berean jokatuko dute finala.

04:55ean, berriz, Asier Martinezen txanda izango da: 110 metro hesiduneko finalean lehiatuko da. Nafarraren lehen Olinpiar Jokoak dira, eta finalerako sailkatzea lortu du, bere marka hobetuta.

Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok 14:00etan jokatuko dute finalerdia, Danimarkaren aurka. Aurrera egiten badute, abuztuaren 7an izango dutela finala.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegiak kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun