Summary: Entzierro jendetsua, baina azkarra eta garbia. Bi minuto eta 20 segundo baino ez du iraun Jose Escolar abeletxeko zezenen lasterketak.

Larunbatarekin egokitu da aurten sanferminetako bigarren entzierroa, eta, asteburua izaki, jendetsua izan da. Halere, printzipioz garbi samarra izan da.

Jose Escolar abeltegiko (Avila, Espainia) zezenak eraman dituzte zezen plazara. Horietako bat jarri da lasterketaren buru. Baina zuzen joan da, aldeetara adarkadarik bota gabe, eta korrikalariekin entretenitu barik. Horren eraginez, entzierro azkarra izan da: 2'20''.

Estafeta kalean egon da arriskua, edonola ere. Zezen baten adarra bizkarrean sentitu du korrikalarietako batek, paretaren kontra estuturik geratu denean. Edonola ere, zorionekoa izan da, eta ez dio adarra sartu.


Summary: PSE-EEk ohartarazi du lortutakoa «ahanzturaren estoldetan» galtzeko arriskua dagoela. Eneko Anduezak azpimarratu du Sanchezen gobernua izan dela «Espainiako historian egon den onena». Patxi Lopezek PPri egotzi dio eskubideak «saltzen» ari dela boterea lortzeko.

PSE-EEk hauteskunde ekitaldia egin du gaur goizean Barakaldon (Bizkaia), eta han izan dira Eneko Andueza idazkari nagusia, eta Patxi Lopez eta Maria Guijarro Kongresurako Bizkaiko hautagaiak. Mezu argia helarazi dute hirurek: eskuinak eta ultraeskuinak boterea eskuratuz gero, lorpen sozialetan atzera egiteko arriskua dagoela. Espainiako Gobernuak azken urteetan eskubideak zabaltzeko egindako lana goratu du Anduezak, eta, besteak beste, aipatu egin ditu mendekotasuna duten pertsonen zaintza, klima aldaketaren aurkako borroka, «aniztasunarekiko» errespetua eta Eutanasiaren Legea. «Ez dugu onartuko lortutako guztia ahanzturaren, gorrotoaren eta indargabetzearen estoldetan gal dadin, eskuinak eta ultraeskuinak nahi duten moduan», ohartarazi du. PSE-EEko idazkari nagusiak esan du sozialistek oraindik «amaitu gabe» dagoen proiektu bat dutela Espainiarentzat, eta pertsonen bizitza «duintzeko» helburu argia duela. «Ziurrenik, PSOEren gobernua Espainiako historiako gobernurik onena izan da. Herritar guztiak babestu dituen alderdia gara, krisi baten erdian Espainia Europako buru izatea ahalbidetu duena, pentsiodunen alderdia gara, langileen alderdia gara, emakumeen alderdia, ikasleak, gazteak, nahi duzuna maitatu eta nahi duzunarekin ezkondu ahal izatea bermatzen duen alderdia gara» adierazi du. Buruzagi sozialistaren esanetan, PSOEk irabaziko ditu hauteskundeak, eta gogorarazi du PPk ultraeskuinaren babesa bilatu duela behar izan duenean, Extremaduran (Espainian) egin zuen bezala. PPren eta Voxen arteko aliantzaz ohartarazi du Anduezak: «Herri honetako herritarrei sinestarazten saiatzen ari dira behartuta egin dituztela akordioak ultraeskuinarekin ehunka udal eta autonomia gobernuetan, baina ez dute sinesgarritasunik. Haur bat besoetan hartuta baino erosoago daude». Horrez gain, EAJri eta EH Bilduri abstentzioaren «hipotesi faltsua» elikatzea aurpegiratu die, PSOEren sinesgarritasuna murrizten saiatzeko. Bestalde, Patxi Lopez Kongresurako Bizkaiko zerrendaburuak deitoratu egin du PPk boterea lortzeko «eskubideak saldu» izana. «Voxekin itunak eginez, euren printzipioak besaulkien truke aldatzen ari dira. PP Voxen programa eta printzipio erreakzionarioak irensten ari da». Lopezen esanetan, hori dena da uztailaren 23ko hauteskundeetan jokoan egongo dena. Lopez ziur agertu da PSOEk irabaziko dituela hauteskundeak, «indarkeria matxista, larrialdi klimatikoa edo LGTBI banderak kentzen dituztenen aurrean». Hala, «boto aurrerakoia» mobilizatzeko deia egin du, etxean geratuz gero, eskuin muturreko aliantzak lortutako guztia «zapuztuko» duelako.

UPNren boto emaileei eskaera Bestalde, Iruñean mintzatu da Santos Cerdan PSNren Kongresurako zerrendaburua, eta dei egin die «PP ultraeskuineko gobernu bat babestearekin ados ez dauden» UPNren boto emaileei PSNri botoa eman diezaioten. Hurrengo bozetan «hogei urte atzera egiteko» arriskua dagoela ohartarazi du Cerdanek, eta ezinbestekotzat jo du azken lau urteotan lortutako eskubideei eustea, «PPk eta Voxek zapaldu ez ditzaten». Voxen hauteskunde programa «erostea» aurpegiratu dio PPri, eta ildo horretan UPNri galdetu dio ea prest egongo den PPren eta eta Voxen gobernu bati babesa emateko «Ziur nago Nafarroan UPNko boto emaile asko ez daudela ados Espainian eskuina eta ultraeskuina hartzen ari diren noraezarekin», ziurtatu du Cerdanek. Hala, UPNko boto emaileei eskatu die «ongi pentsatzeko» nori emango dioten botoa.


Summary: Estebanek esan du Madril dela «autogobernuaren lehen defentsa lerroa». Espainiako Gorteetarako hautagai jeltzaleak autogobernua defendatu du, «saiakera birzentralizatzaileen aurrean».

Espainiako Diputatuen Kongresurako eta Senaturako hauteskundeen atarian, EAJk ekitaldi politikoa egin du gaur Donostian. Aitor Estebanek, EAJren Bizkaiko zerrendaburuak, Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren autogobernua «defendatzen segitzeko konpromisoa» hartu du bere alderdikideen artean: «Autogobernua defendatzen da, lehen-lehenik, Madrildik. Hemen Eusko Jaurlaritza abertzale bat egon daiteke, baina lehen defentsa lerroa Madrilen dago, bertan aurkezten direlako erasoak. Ekidin behar ditugu zuzenketen bitartez, gure botoaren bitartez. Beraz, Madril da gure autogobernuaren lehenengo defentsa lerroa».

Hautagai jeltzaleak nabarmendu du «saiakera birzentralizatzaileak» egoteko aukera dagoela, eta, horien aurrean, EAJ dela «autogobernua, euskal erakundeak eta Ekonomia Ituna Madrilen defendatuko dituena, ahots hori gure ongizatearen eta gure eskuduntzen defentsan eramango duena». Izan ere, berretsi du autogobernua dela «ongizaterako bermea».

Esan du Madrilen autogobernuaren aurkako erasoak egin dituztela «eskumatik zein ezkerretik», eta EH Bildu ere kritikatu du: «Gogoratu dezagun Euskadin gure erakundeenganako eta autogobernuarenganako mespretxua egon zela ezker abertzaletik».

Donostiako Euskadi plazan egin dute ekitaldia, erbestean Eusko Jaurlaritzako lehendakari izandako Jesus Maria Leizaolaren eskulturaren aurrean. Maribel Vaquerok, EAJren Gipuzkoako zerrendaburuak, Leizaolaren belaunaldia goretsi du. Esan du Leizaola demokraziaren eta askatasunaren «irudia» dela. Erbestean autogobernua defendatu izana txalotu dio Vaquerok lehendakariari, eta «bide beretik» jarraitzeko asmoa adierazi du: «Leizaolak egin zuen moduan, daukagun onena emango dugu, Euskadin eta Madrilen».


Belaunaldi ororentzako eguna BBK Liven

Summary: Belaunaldi ororentzako eguna BBK Liven. Beteranoek Pavement zuten talde nagusitzat BBK Live jaialdiko bigarren egunean; gazteenek, berriz, Duki. Azkenean, belaunaldien arteko zubi lana egiten dutenek izan zuten harrera beroena: Kobetamendin sarritan aritu den Phoenix taldeak.

Metallica, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers, Guns N’ Roses, Depeche Mode, The Cure, Radiohead, Coldplay... Denak dira Bilboko BBK Liveko kartelburu izandako rock talde erraldoiak, eta, hein handi batean, jaialdiak gaur egun duen estatusaren erantzule nagusiak. Edizio horietan etxean bezala sentitzen ziren zaleek nostalgia handiz begiratzen diote orain mendiari, ulertu ezinik noiz galdu zuen nagusitasuna gitarra eta doinu gogorretan oinarritzen den musikak. Jarraitzaile horietako hainbatek jo zuten Kobetamendira Pavement ikusteko, lege zaharreko BBK Live bateko kartelburua. Nahiz eta inguruan musika urbanoa eta elektronika zuten, eta Duki ikusi nahi zuten gaztetxo ugari.

Aldatu dira garaiak. Pavementek jendea bildu bazuen ere, ez zen, inondik ere, kartelburu batek bete beharko lukeen jendetza. Agertoki nagusiaren erdia-edo izango zen. Errazegia izan zen lekua aurrera samar aurkitzea. Belaunaldi gazteenak jaialdiko gune osoan zehar zabaldu ziren kontzertuak iraun zuen bitartean.

1990eko hamarkada hastear zenean sortu zen Pavement. Urte horietan, perretxikoak mendi hezean bezala hedatu ziren rock alternatibo taldeak AEBetan. Ospea hartu zuen Pavementek, baina bigarren maila batean bezala aritu ziren beti, undergroundetik gertuago estadioak betetzen zituztenetik baino. Gehiegi erabiltzen den kultuzko banda etiketa horren zakuan. Hamarkada bukatzearekin amaitu zuten haien ibilbidea, baina orain dela bizpahiru urte itzuli ziren —2010ean itzuli ziren lehendabizikoz—. Kontzertu txukuna eskaini zuten: gitarrak, noise apur bat, baina gehiegi pasatu gabe, melodien garrantzia... Alde basatirik gabeko Pixies batzuen antza hartu zuten. Inoiz galduko ez den ondarea du Pavementek, saihestezina da galdetzea ea merezi duen hogei urteren bueltan itzultzea.

Oso bestelako proposamena taularatu zuen Dukik, Argentinako —eta Iberoamerikako— trap izar nagusienak, eta Pavementek baino zale gehiago bildu zituen ziurrenik. Handinahikeria edonon, Versace alkandora batekin, aurpegia tatuajez beteta, ahobizarrik gabeko hitzak erritmo bizian, sua oholtzan... Belaunaldi berrien rock izarra. Azken finean, gaur egungo trap ikurrek kalkatu egiten dute orain 30, 40 edo 50 urteko izarren jarrera: punkaren nihilismotik, gazteriaren inkonformismora. Kobetamendin ziren gazteenentzat haien bizitzako kontzertua izan zen, eta 35 urte baino gehiago dituztenek ez zuten ia ezer ulertu. Eta, akaso, horregatik gustatu zitzaien hainbeste zuzenekoa gaztetxoenei.

Belaunaldi talkaz harago, trap abeslariak oholtza gainean zuen babesak eman zuen atentzioa. Abestiak pistetan jaurtiki beharrean, musika talde baten laguntza izan zuen. Metaletik oso gertu aritu ziren rap kantari argentinarra babestu zuten musikariak, doinu bortitzak eta ilunak eskainita. Izan ere, iluntasun hori ere bada Argentinan ekoizten ari den traparen bereizgarrietako bat.

Hor ere ikus daiteke belaunaldi berriek aurrekoek egin dutenaz desberdintzeko duten grina, eta, aldi berean, jarrerak errepikatzeko duten joera. Rock talde eta bakarlari handiak egon izan dira Argentinan —Soda Stereo, Andres Calamaro, Ariel Rot—, eta haien idazteko erak asko zuen Julio Cortazar bezalako idazleen malenkonia erromantikotik. Ez da kasualitatea, bada, gaur egun iluntasunaren lorratzean egotea Argentinako musika —Duki, Khea, Trueno— zein literatura —Mariana Enriquez, Samanta Schweblin, Dolores Reyes—, elkar elikatzen, beste behin ere.

Phoenix, itzaltzen ez den sua

Nork bere buruarengan konfiantza handia izan behar du zuzeneko emanaldi bat bere abesti ezagunenarekin hasteko. Edo, akaso, mezu argi bat igortzeko asmoz hartutako erabakia izan daiteke: ahaztu guztia eta etorri gurekin ondo pasatzera. Hain zuzen ere, Lisztomania izan zen Phoenix taldeak jo zuen lehen abestia. Oraindik lekua hartzen ari zen bat baino gehiago saltoka jarri zuten Thomas Marsek eta taldekideek.

Gertatu ohi dena zera da, bestalde: hain goian hasita, zaila dela kontzertu osoa olatu aparrean mantentzea. Ez zuten guztiz lortu; Alpha zulu azken diskoko abestiak jo zituztenean jendeak apur bat deskonektatu egin zuen. Oro har, baina, oso ondo aritu ziren, halako jaialdi handietan beti funtzionatu izan duen formula erabilita: asmo handiegirik gabeko indie-rock dantzagarria jotzea. Funtzionatzen duen beste amarrua klasikoetara itzultzea izan ohi da, eta 2009an argitaratutako Wolfgang Amadeus Phoenix-era jo zuten bakoitzean hankaz gora jarri zuten Kobetamendi.

Bestelakorik ere izan zuen BBK Live jaialdiak ostiralean. Kontzertu performatiboa eskaini zuen Roisin Murphyk, hamaika arropa aldaketarekin eta bere gainetik nabarmendu zen musika talde baten laguntzarekin; klasikoa da, dagoeneko, Morgan musika jaialdietako karteletan ikustea, eta ez du hutsik egiten; Dukiren mailako belaunaldi talka eragin zuen La Elitek ordu txikitan; elektronikaren zaleek asko disfrutatu zuten The Blazerekin, Jamie XX-rekin eta Basoa eta Lasai eremuetan; ukitu exotikoa Tinariwenek eman zuen, Sahara basamortuko doinu tuaregak gaurkotuta... BBK Live txiki asko daude BBK Live jaialdiaren barruan, belaunaldi guztiek goza dezaten.


Summary: EH Bilduk Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko konpromisoa hartu du. Iñaki Ruiz de Pinedok biktima guztientzako «memoria integrala» aldarrikatu du, Guardian. «Herritarren bizitza hobetzeko» akordioak defendatu ditu Eva Lopez de Arroiabek.

EH Bilduk mitin politikoa eskaini du gaur eguerdian Guardian (Araba); Iñaki Ruiz de Pinedo Kongresurako Arabako zerrendaburua izan da bertan, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduren Arabako Batzar Nagusietako bozeramaileak lagunduta. 1978ko Iruñeko Sanferminetan Poliziak German Rodriguez hil zuenetik 45 urte bete dira gaur, eta Ruiz de Pinedok «memoria demokratikoa» aldarrikatzeko eta biktima guztientzat «egia, justizia eta erreparazioa» eskatzeko baliatu du ekitaldia. German Rodriguezen kasuan, zein Mikel Zabalzaren heriotzaren edota Gasteizko martxoaren 3ko gertakarien inguruan dagoen «sekretismoa eta zigorgabetasuna» amaitzeko exijitu du. Hala, Memoria Demokratikoaren Legea zabaltzeko eta hobetzeko lan egingo duela hitzeman du, bai eta Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko ere: «Lege horrek eragotzi egiten die biktimei, justiziari eta herritarrei gure historia hurbileko gertakari latzenetako batzuei buruzko egia ezagutzea». Ruiz de Pinedok biktima guztientzako «memoria integrala» aldarrikatu du eskuinak eraman nahi duen «amnesia historikoari» aurre egiteko. Bestalde, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduren Arabako batzarkideak azpimarratu du EH Bilduk herritarren bizitza «hobetzeko» lan egiten duela, eta aurrerantzean ere horixe izango dela koalizioaren «marra gorria» akordioak bilatzeko orduan.


Summary: Enplegua eta gazteen emantzipazioa izan ditu hizpide Sumarrek. Pilar Garridok esan du gutxieneko soldata igoko dutela, eta Lander Martinezek gazteen etxe eskubidearen alde lan egingo duela adierazi du.

Sumar plataformak Hernanin (Gipuzkoa) egin du Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako kanpainako gaurko ekitaldia. Pilar Garridok, Espainiako Diputatuen Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuak, enpleguari eman dio garrantzia. Adierazi du gutxieneko soldata igotzen jarraituko duela Yolanda Diaz presidentegaiak, hauteskundeetako emaitzek baimentzen badiote. Gaineratu du langileen soldatak handitzeko neurriak ere hartuko dituztela, galdutako erosahalmena berreskuratu ahal izateko. Kontratu mugagabeak eta lanaldi osokoak «arau» bihurtu daitezen lan egingo duela nabarmendu du Garridok.

Lander Martinezek, Sumarren Bizkaiko hautagaiak, Usansolon (Bizkaia) egin duen ekitaldian nabarmendu du gazteak «zaintzeko konpromisoa» duela Sumarrek, eta haien etxe eskubidearen eta lan baldintza duinen alde lan egiteko asmoa duela. «Emantzipatzeko eskubidea» aldarrikatu du Martinezek. Horretarako, Espainiako Gorteek onartutako Etxebizitza Legea bete behar dela nabarmendu du Bizkaiko hautagaiak.


Summary: Ukrainaren inbasioa hasi zenetik 9.000 zibil hil dira, NBEren arabera. Errusiaren eraso batek gutxienez zortzi pertsona hil ditu Lymanen. Kievek esan du AEBek emandako barreiatze bonbak soilik Ukrainako lurraldean erabiliko dituela, eta ez Errusian.

Errusiak iazko otsailean Ukrainako inbasioa abiatu zuenetik bostehun egun bete diren honetan, 9.000 zibil baino gehiago hil dituzte bi aldeen arteko borroken ondorioz; horietatik bostehun bat haurrak dira. Hala salatu zuen atzo NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan duen Giza Eskubideei Behatzeko Misioko buru Noel Calhounek, ohar batean. Hori bai, gogorarazi zuen litekeena dela biktimen benetako kopurua ofizialki baieztatutako heriotzena baino «askoz handiagoa» izatea. Halaber, oraingoz aurtengo hildako kopurua 2022koa baino txikiagoa izan bada ere, gora egin zuen maiatzetik ekainera bitartean, Calhounek adierazi zuenez.

Bada, bide beretik hasi da uztaila ere; ostegunean, esaterako, Errusiako indarrek egindako bonbardaketa baten ondorioz, hamar lagun hil eta 37 zauritu zituzten Lviven, Ukraina mendebaldean, Poloniako mugatik gertu. Hori gutxi ez, eta Errusiako armadak gutxienez zortzi zibil hil eta hamar pertsonatik gora zauritu ditu gaur, Donetsk eskualdeko Lyman hirian misilekin egindako erasoan, Ukraina ekialdean, Barne Ministerioak jakinarazi duenez.

Testuinguru horretan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea Zmiinii uhartean izan da gaur goizean, Itsaso Beltzeko itsas eremuko leku estrategiko garrantzitsuenetako bat; Errusiako tropek iazko otsailean okupatu zuten, baina ekainaren 30ean berreskuratu zuten Ukrainako indarrek. Zelenskik eskerrak eman dizkie soldadu guztiei eta Ukraina osoari errusiarren erasoaren aurka borrokatzeagatik.

Zmiinii uhartea bisitatu aurretik, Istanbulen izan zen atzo Zelenski, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganekin batzartzeko. Errusiaren erasoaldiak bostehungarren eguna betetzearen harira, Erdoganek esan zuenenez, Ukrainak «merezi du» NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzea, eta «negoziazioen mahaira berehala itzultzearen» alde azaldu zen, gerrari amaiera emateko. Ankarari erantzunez, Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteorde Dmitri Medvedevek ohartarazi duenez, Ukraina NATOn sartzeak «hirugarren mundu gerra» eragingo luke.

Ukrainak denbora beharko du, ordea, NATOko kide bihurtzeko. Izan ere, ez dute gai hori hizpide izango aliantza militarreko kideek, datorren asteartean eta asteazkenean Vilniusen egitekoa duten goi bileran, erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek hala aurreratu duenez. Eta goi bilera baliatuz, AEBetako presidente Joe Biden Europako bira bat abiatzekoa da bihar, eta Finlandian eta Erresuma Batuan izatekoa da, besteak beste.

Bestalde, Turkiako presidenteak adierazi zuen Errusiari presioa egiten ari zaiola Itsaso Beltzeko zerealen inguruko akordioa gutxienez beste hiru hilabetez luzatzeko —hilaren 17an da iraungitzekoa—. Erdoganen esanetan, akordioa lortzeko «lanean» ari dira, eta espero du Errusiako presidente Vladimir Putinekin abuztuan biltzea.

Gerra frontean, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren azken inteligentzia txostenaren arabera, astebete honetan bi aldeek borroka «oso gogorrak» izan dituzte hilabete luzez jo eta ke aritu diren Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian. Ministerioak zehaztu zuen, gainera, Ukrainako tropak «etengabe» aurrera egiten ari direla, hain justu, Moskuren esku dagoen hiriaren iparraldean eta hegoaldean. Halere, Londresen, ustez, oso ziurra da Kremlinek ez duela Bakhmut Kieveko agintarien esku utziko, «Errusiak azken hamabi hilabeteetan lortutako konkista bakanetako bat baita hiri hura, sinbolikoa».

«Ahultasunaren» seinale

Ukrainak abiatutako kontraerasoarekin lotuta, Mendebaldeko herrialdeak Kievi laguntza militarra bidaltzen ari dira; azkena, AEB Ameriketako Estatu Batuek atzo baieztatu zuten barreiatze bonbak emango dizkiola Ukrainari, Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak neurria onartu ondotik. Erabaki horrek harrabotsa eragin du nazioartean; izan ere, bonba horiek debekatuta dauden ehun herrialde baino gehiagotan, eragiten dituzten albo kalte larriengatik, bonba bakoitzak beste bonba txikiago batzuk barreiatzen baititu inguruan. Kanada, zehazki, Kievi barreiatze bonbak ematearen aurka azaldu da gaur.

Ikusi gehiago: AEBek barreiatze bonbak emango dizkiote Ukrainari, kontraerasorako

Edonola ere, AEBen erabakia pozik hartu du gaur Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek, Ukrainako lurraldea «askatzen» lagunduko duela esanez. Halere, barreiatze bonbak Errusiako lurraldean ez erabiltzera engaiatu da Reznikov: «Munizio horiek soilik erabiliko ditugu nazioarteak onartutako gure lurraldeak askatzeko». Bada, Kremlinentzat, Washingtonek Kievi barreiatze bonbak ematearen aldeko hautua egin izana «etsipenaren eta ahultasunaren» adierazle da. Hala nabarmendu du gaur Errusiako Atzerri ministrorde Maria Zakharovak. AFP berri agentziak jasotakoaren arabera, Mosku gisa horretako bonbak erabiltzen ari da Ukrainako frontean.

Bien bitartean, Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguk Hegoaldeko Barruti Militarreko tiro eremuak bisitatu ditu gaur, unitate militar eratu berrien ariketa militarrak ikuskatzeko. Hain zuzen, lehen agerraldi publikoa egin du Defentsa ministroak Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruzagi Jevgeni Prigozhinek duela bi aste Kremlinen aurkako matxinada saiakera egin zuenetik. Prigozhinek behin baino gehiagotan kritikatu du Xoigu, Wagnerri behar beste munizio ez emateagatik.

Matxinada saiakera bertan behera geratu ondoren, Putinek hiru aukera planteatu zizkien Prigozhin buru duen paramilitar taldeko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea. Bada, hainbat borrokalari Bielorrusiara joateko prestatzen ari dira, taldeko goi buruzagi Anton Jelizarov Lotus-ek Telegramen iragarri duenez. Prigozhinen aginduz, gainera, paramilitarrek oporrak izango dituzte abuztura arte. Horrekin lotuta, Poloniak abiatu du armadako mila bat militar Bielorrusiarekin duen mugara bidaltzeko operazioa, Wagnerreko kideek Poloniako mugan tentsioa areagotu dezaketela-eta. Hala baieztatu du gaur arratsaldean Defentsa ministro Mariusz Blaszczakek.


Summary: Pedersenen garaipena eta Cavendishen agur mikatza. Danimarkarrak esprintean irabazi du Tourreko zortzigarren etapa, Philipsen eta Van Aerten aurretik. Cavendish erretiratu egin da, eroriko baten erruz. Landa ere lurrera joan da, eta 47 segundo galdu ditu

Oinazea eta gozamena ez daude beti etsaituta. Galde diezaiotela, bestela, Mads Pederseni (Lidl). Limogeseko helmugan oso borroka estua izan du Jasper Philipsenekin (Alpecin), eta egindako ahalegin handiak Tourreko zortzigarren irabazteko balio izan dio. Oso urrundik abiatu du esprinta, baina tinko eutsi dio esprinter flandriarraren oldarrari. Kontrara, oinazearen alderik gordinena nozitu du Mark Cavendishek (Astana); erori egin da helmugarako 60 kilometroren faltan, eta ezin izan du lasterketan jarraitu. Ihes egin dio, hortaz, Tourraren historiako ziklistarik irabazleena bihurtzeko ametsak.

Mikel Landaren (Bahrain) ametsak ere ezerezean ari dira gelditzen. Erorikoa izan zuen etaparen amaieran Simon Yatesekin batera (Jayco), eta 47 segundo galdu zituzten biek. Landak hiru postu galdu ditu, eta 14. dago orain, Jonas Vingegaarden (Jumbo) esku jarraitzen duen lidergotik 6.36ra. Yatesek, berriz, bi postu egin du atzera, seigarren koskaraino. 4.01 ditu galduta. Aurrea hartu diote Cristian Rodriguezek (Ineos) eta Adam Yates anaiak (UAE).

Ordekan egitekoak ziren lehen 127 kilometroak, baina gero, gogortzera egiten zuen ibilbideak, eta azken txanpan laugarren mailako bi koska igo behar zituzten elkarren segidan. Hortaz, esprinterrek ez ezik, iheslari ameslariek eta errematatzaile gosetiek ere izan zitzaketen aukerak. Etapak, ondorioz, oso hasiera bizia izan du. Txirrindulariek bipil jokatu dute Libournetik irten orduko, eta askok egin dute tropelaren zaintzapetik ateratzeko saiakera. Azkenean, baina, hirukote bat nabarmendu da; Tim Declercqek (Soudal), Anthony Turgisek (Total) eta Anthony Delaplacek (Arkea) osatu dute.

Ihesaldiak bost minutuko errenta izan du gehienez ere. Buruan igaro du tarteko helmuga, bukaeratik 121 kilometrora. Han puntuak biltzeko lehia izan da tropelean, eta behin sua piztuta, aurrerantz jarraitu dute zenbait txirrindularik: Cavendishek, Philipsenek eta Mathieu van der Poelek (Alpecin), eta Bryan Coquardek (Cofidis), besteak beste. Ez dira urrunera joan, kate motzean lotu baititu Jumbok. Wout van Aerten alde egin du lan lasterketako liderraren taldeak.

Geroago ere zeresana eman du Cavendishek, baina txarrerako: lurrera joan da, eta eskua lepauztaira eraman du berehala. Begirada galdua zuen anbulantzia barruan. Ez zegoen jarraitzeko moduan. Tourrean 35. etapa garaipena lortu nahi zuen, eta Eddy Merckxekin zuen berdinketa apurtu. Ez da posible izango, sasoi hau baitu azkena ziklista profesional gisa.

Turgisek iraun du gehien ihes egindakoen artean. Zortzi kilometroren faltan harrapatu dute, bukaeran zeuden igoera laburrak igaro ondotik. Erritmo gogorra jarri du Jumbok, baina ez da erasorik izan maldan gora. Dena esprinterako utzi dute. Azken zuzenguneak ere goranzko joera zuen, eta oso egokia zen Van Aertentzat. Baita Pedersenentzat ere. Bata itxita gelditu da; bestea, aldiz, indarrez irten da eskuinaldetik, eta joari helmugara arte eutsi dio. Bestela, aurreratu egingo zukeen Philipsenek. Van Aert hirugarren izan da.

Bihar azterketa garrantzitsua izango dute faboritoek, Puy de Dome mendate ezagunean bukatuko den etapan. Tourra 35 urte geroago itzuliko da igoera horretara. 13 kilometroko luzera du, eta %7,7ko bataz besteko pendiza. Aurrez, laugarren mailako bi mendate eta hirugarren mendate bat igoko dituzte.


Summary: Donostiarrak lehen aldiz irabazi du etxean, poparean bikain arituta. 'Torrekua' trainerua izan da azkarrena etxeko estropadan. Arraun Lagunak izan da bigarren, hiru segundora, eta Orio, hirugarren, bederatzira

Ilusio berezia egiten du etxeko estropada irabazteak, eta Donostiarrak dena eman du bandera irabazteko. Denboraldiaurre bikaina egin ostean, maila onena emateko prest daudela berretsi dute Torrekua traineruko kideak. Bigarren itzuli ikusgarria egin ostean astindu du Nerea Perezek lehen bandera, Euskotren Ligako hirugarren jardunaldian. Arraun Lagunak izan da bigarren, hiru segundora, eta Orio, hirugarren bederatzi segundora. Laugarren postuan sartu da Tolosaldea, 27.56ra, eta ohorezko txandan izango da bihar 40 ehunenengatik. Hori izan da gaur Hondarribiari atera dion aldea.

Hasiera parekatua izan ostean, ziabogara iristen lehena Lugañene izan da. Donostiarra bi segundora, Orio laura eta Tolosaldea 11ra izan dira. Ziabogatik irtetean, Donostiarra Arraun Lagunak taldearen denbora berean jarri da, eta etxekoen arteko lehia hasi da. Poparean bikain egin du Donostiarrak, eta lau segundo sartu dizkio lau kilometro eskasean. Momentu horretan hautsi du estropada Donostiarrak, eta Arraun Lagunak eta Orio aldentzen hasi dira. Paladaz-palada menderatuz, eta lasaitasun handiarekin iritsi da Donostiarra, etxeko bandera lehen aldiz irabazteko. Bandera poltsikoan zutela, emozioa bigarren postua lortzeko lehian izan da, eta azkenean Arraun Lagunak-ek eskuratu du. Ligako liderra izaten jaraituko dute 15 punturekin, eta Donostiarra gertu, 14rekin.

Lehen txandan ere ez da ikusmina faltatu. Hondarribia izan da nagusi, baina hasiera zaildu egin dio Hibaikak, eta gertu izan dira Errenteriakoak. Lehen minutuak oso parekatuak izan dira. Hiru minutuak igarota, hiru segundoko tartea atera dio Hondarribiak Hibaikari, eta bostekoa Caborii. Urrutiago Tiran aritu da, arraunketa ona bilatu ezinik. Gauzak horrela, ziabogan erabakiko zenaren itxura zuen lehen txandak. Usteak ez dira bete. Izan ere, lehen hiru taldeek ederki igaro dute baliza, eta bigarren itzulia gertu hasi dute. Azkenean, ontzi berdeak irabazi du lehen txanda, Donostian ospe txarra duen lehen kaletik, Hibaikari hamahiru segundo atera dizkio. Ondoren Cabo iritsi da, hamazazpira, eta azkenik, Tiran, 37ra.

Fabrika bandera 1. Donostiarra 10.44,90 2. Arraun Lagunak 4,08ra 3. Orio 9,20ra 4. Tolosaldea 27,56ra 5. Hondarribia 27,96ra 6. Hibaika 41,06ra 7. Cabo 45,90era 8. Tiran 1.05,34ra

Euskotren Liga 1. Arraun Lagunak 15 puntu 2. Donostiarra 14 pt. 3. Tolosaldea 12 pt. 4. Orio 11 pt. 5. Hondarribia 8 pt. 6. Hibaika 5 pt. 7. Cabo 5 pt. 8. Tiran 2 pt.


Summary: Jesus Bailok eta Uxue Frailek irabazi dituzte Ehunmiliak. Bailok 24.24.50ko denbora egin du. Uxue Frailek, 29.19:43koa.

Jesus Bailo eta Uxue Fraile izan dira aurten Ehunmiliak lasterketako irabazleak. Fraile bart goizaldean helmugaratu da, 29.19.43ko denborarekin, Beasainen (Gipuzkoa). Etzegaraten ia hiru orduren aldea zuen bigarren sailkatuarekin, eta, azkenean, bi ordu eta erdi geroago iritsi da Joanna Pawelczak poloniarra (31:54:05). Hirugarren Chaveli Peris izan da, sei ordura. (35:20:57).

Ehunmiliak lasterketa 168 kilometro luze da, eta 11.000 kilometroko desnibel positiboa du. Bailo atzo iritsi zen; 24.24.50eko marka egin zuen helmugan. Espainiarra bigarren izan da kilometro askoan, Igon Manzisidor debarraren atzetik, baina Etzegarate pasatuta jarri da lehen postuan, eta eutsi egin dio helmugara arte. Manzisidor bigarren izan da azkenean, hogei minuturen buruan: 24.44.56. Bailok ia bi ordu eta erdian hobetu du iaz egin zuen marka. Orduan, zazpigarren izan zen.

Goierriko Bi Handiak proban, berriz, Ioseba Eskudero idiazabaldarra eta Oihana Azkorbebeitia abadiñarra nagusitu ziren atzo. Eskuderok 10.12.32ko marka egin zuen. Fidel Fernandez sailkatu zen bigarren (10.41.11), eta Iñigo Arantzamendi hirugarren (10.41.45). Azkorbebeitiak, berriz, 12.40.43ko denbora egin zuen. Larraitz Aragon helmugaratu zen bigarren (13.18.06), eta Izaskun Sanz hirugarren (13.48.01). Goierriko Bi Handiak lasterketa 88 kilometro luze da, eta 6.000 metroko desnibela.

Gaur amaituko da Ehunmilien festa. Marimurumendi maratoia jokatuko dute, 08:00etan hasita: 42,195 kilometro luze da, eta 2.300 metroko desnibel positiboa du.


Etxekoen festa biribila izan da

Summary: Etxekoen festa biribila izan da. Donostiarrako bi ontziek irabazi dute Fabrika bandera. Gizonezkoek hirugarren aldiz egin dute azken lau edizioetan. Bigarren Zierbena izan da, 1,74 segundora, eta hirugarren, Urdaibai, 5,48ra

Mirarietan sinetsi egin behar dela berretsi du Donostiarrak Eusko Label ligan. Egundokoa egin zuen aurreko denboraldian, etxeko bandera irabaziz eta gainera lidergoa eskuratuz. Lehenago ere, 2020ean, Fabrika bandera irabazi zuen, eta aurten, etxeko eremua bikain menderatzen duela erakutsi du. Azken lau edizioetatik hiru irabazi dituzte donostiarrek. Sekulakoa da. Baina gaur, oraindik ere handiagoa egin dute, etxeko beste traineruek ere irabazi baitu Euskotren ligan. Lehen aldiz astindu dute bandera etxeko estropadan.

Ez da estropada erraza izan Eusko Label ligakoa, eta azken segundora arte itxaron behar izan dute garaipen bikoitza ospatzeko. Zierbenako mutilak izan dira etxekoen ospakizuna zapuzten saiatu direnak. Ohorezko txandatik atera, eta estropada bikaina osatu dute bizkaitarrek. Hala ere, garaipena eskuetatik joan zaie, 1,74 segundoko aldearengatik. Hirugarren Urdaibai izan da, bigarren txandatik aterata. Donostiarrak baino 5,48 segundo gehiago behar izan ditu. Laugarren, berriz, Hondarribia izan da, ohorezko txandatik aterata. Donostiarrarengandik 9,72ra bukatu dute estropada hondarribiarrek.

Ohikoa ez den arren, fokua bigarren txandan zegoen gaurko estropadan. Donostiarra, Urdaibai, Isuntza eta Ondarroa atera dira. Lehen biek lehia izugarria izan dute, eta hasieratik hartu dute txandaren burua. Urdaibai iritsi da lehena ziabogara, traineru bateko aldearekin. Baina distantzia horrek ez du asko iraun Torrekua-k Bou Bizkaia gainditu du, eta bigarren ziabogarako 500 metro falta zirenean, distantzia bi traineruetara joan da; 11 segundo azken ziabogatik 700 metrora. Donostiarrak zortzi segundo hobeto egin du azken bira, eta txanda amaituta zegoela zirudien. Hala ere, Urdaibai ez da aise amore ematen duen trainerua, eta ez du azken hatsa eman helmugara iritsi arte. Helmugatik 500 metrora Bermeokoak hamar segundo atzetik zihoazen, eta azkenean bost segundora bukatu dute. Isuntza izan da hirugarren, 22 segundora, eta Ondarroa, laugarren, 33 segundora.,

Ohorezko txanda Zierbenak, Coruñako irabazleak, Oriok, Hondarribiak eta Getariak jokatu dute. Eguneko azken estropada tentsioarekin hasi da, Zierbena eta Hondarribiaren artean, ia arraunak ukitu arte elkartu baitira. Hirugarren kalean sartu dira Galipo-ak, eta epaileak ababorrera bidali ditu. Bandera urdina ere erakutsi du epaileak. Handik metro batzuetara Hondarribia izan da bigarren kalean sartu denean zuzendu behar izan duena. Azkenean, Zierbenak Galizian erakutsitako mailari eutsi dio, eta estropada bikaina osatu du. Lanaren erdira iristerako, Zierbenak traineru bateko aldea atera dio Hondarribiari, eta azken luzean oraindik ere alde handiago ireki du. 20 minutu eta hamabi segundoko denborarekin iritsi dira bizkaitarrak. Bigarren Hondarribia izan da, zortzi segundora; hirugarren, Getaria, 23 segundora; eta laugarren, Orio, 34 segundora.

Jardunaldiko lehen txandan Santurtzi, Cabo, Meira eta Kaiku aritu dira. Lau traineruak oso pareko hasi dira, ia denbora tarterik gabe, baina lehen ziabogan Meira atzean geratu da, eta Santurtzi bigarrenean trabatu da. Kaikurekin luze borrokatu ondoren, Cabok 20 minutu eta 32 segundoko denbora egin du. Bigarren Kaiku izan da, bederatzi segundora; hirugarren, Santurtzi, 40 segundora; eta laugarren, Meira, 50 segundora.,

Fabrika Bandera 1. Donostiarra 20.10,42 2. Zierbena 1,74ra 3. Urdaibai 5,48ra 4. Hondarribia 9,72ra 5. Cabo 22,20ra 6. Lekeitio 22,44ra 7. Getaria 25,12ra 8. Kaiku 30,64ra 9. Ondarroa 33,36ra 10. Orio 35,86ra 11. Santurtzi 1.02,04ra 12. Meira 1.11,74ra Eusko Label Liga 1. Zierbena 23 puntu 2. Hondarribia 20 pt. 3. Donostiarra 18 pt. 4. Urdaibai18 pt. 5. Getaria 16 pt. 6. Lekeitio 12 pt. 7. Orio 12 pt. 8. Cabo 11 pt. 9. Ondarroa 11 pt. 10. Kaiku 7 pt. 11. Meira 5 pt. 12. Santurtzi 3 pt.


Summary: Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek akordioa lortu dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek sinatu dute hitzarmena. ELAk uko egin dio akordioari

Bost urtez lan hitzarmenaren inguruko negoziazioetan ibili ostean, amaitu da lan gatazka Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileentzako. Ekainaren 26an deitu zituen sindikatu guztiak eta enpresak Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak, eta negoziazioen ondoren, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek aurreakordio bat sinatu zuten patronalarekin. Osakidetzak eman behar zion onespena hitzarmen horri negoziazio mahaiak berretsi aurretik, eta gaur eman du azkenean baiezkoa.

Hala ere, akordioa sinatzea falta da oraindik; datorren astean egin ahal izatea espero dute sindikatuek. Hitzarmenarekin, karrera profesionalaren hiru urte ordaintzea lortu dute, baita ordezkapenen sistema bat ezartzea, aurretiko erretirorako kontratuak egin ahal izatea eta laneko baimenen eguneraketa ere. ELAk ez zuen aurreakordioa sinatu, eta gainontzeko sindikatuei egotzi die «murrizketak» onartu izana. Era berean, akordioa erdietsi duten sindikatuek aste honetan salatu dute Osakidetzak erantzun bat emateko astebete baino gehiago behar izan duela.

Borroka luzea izan da erietxeetako garbitzaileentzat. LAB, UGT, CCOO eta ESK batzen zituen intersindikalak greba egunetara deitu dute tarteka, eta guztira bi hilabete baino gehiago egin dituzte lanuzteekin. ELAk, berriz, bere aldetik deitu du lanuzteetara otsailaren 27tik etengabeko greba eginda. Garapen profesionalaren 2012, 2019, 2020 eta 2021eko deialdiak ordaintzea eskatzen zuten langileek. Deialdi horiek jaso zituzten bere garaian, baina greban zehar salatu dute Osakidetzak eta enpresek ez dietela ordaindu nahi. Soldata igoera ere eskatu dute grebarekin, eta intersindikalak Osakidetzako gainontzeko langileen baldintzekiko «homologazioa» ere galdegin izan du.

Azpikontratatutako enpresek kontratatzen dituzte langile horiek, baina sindikatuek defendatu dute Osakidetzak daukala eskumena langileek eskatzen dituzten baldintzak betearazteko. Gatazkak iraun bitartean, ordea, Osakidetzak argudiatu du ez dagokiola berari «berea ez den pertsonalaren lan baldintzak» negoziatzea, eta bere ardura bakarra zera dela, «garbiketa zerbitzua emateko kontratuetan ezartzen diren baldintzak betetzen direla bermatzea».

Azkenean, aurreakordioa sinatu duten sindikatuek eta patronalak adostu dute karrera profesionalaren 2021, 2022 eta 2023 urteak ordaintzea, baita aurretiko erretiro kontratuak ahalbidetzea, eta ordezkapenetarako sistema bat ezartzea ere. Horrez gain, laneko baimenak—aitatasun edo amatasun baimenak, esaterako— ere eguneratuko dituzte. Sindikatuek azpimarratu dute, modu horretan homologazioa bermatzen dela akordioarekin. ELA akordioaren aurka azaldu da, eta sinatzaileei egotzi die akordiotik kanpo utzi izana oraindik ordaindu gabe dauden karrera profesionaleko 2012, 2019 eta 2020 urteak. Hitzarmen hori sinatzea «inkoherentea» dela iritzi dio sindikatuak, eta azaldu du modu horretan Osakidetzak azpikontratatutako garbitzaileen baldintza okerragoak «betikotzen» dituela.


Summary: Adarkada bat eta gutxienez bost zauritu, Cebada Gagokoen entzierroan. Telefonican zezen batek eskuinean pilatu diren korrikalariekin topo egin du. Gainera erori da, buelta eman du eta gutxienez adarkatu bat utzi du, ezker besoan.

Cebada Gago ganadutegiko zezenak eta igandea. Bi osagai horiekin arriskua espero zen aurtengo sanferminetako hirugarren entzierroan eta arriskua izan da. Erorikoak, ezustekoak eta bost zauritu izan dira gutxienez. Horietako bat adarkada batekin zauritu du zezen batek. Telefonicako egoitzaren parean gertatu da: zezena eskuin aldetik zihoan eta itxituraren ondoan pilatu diren korrikalari batzuen gainera erori da. Altxatzerakoan buelta eman du eta lurrean zeudenen kontra egin du. Gutxienez adarkada bat izan da, korrikalari horietako baten ezker besoan. Beste zaurituak Mercaderesen, Estafetan eta zezen-plazan artatu dituzte. Horietako hiruk besoan hartu dute min, eta beste batek aurpegian.

Zezen saldoa joaldunen babesean atera da Santo Domingoko ukuiluetatik. Abiadura handian egin dute gorantz. Zezen batek, ordea, irrist egin du bukaera aldean eta berarekin beste zezen bat eta joaldun bat erori dira. Hortik aurrera sakabanatuta osatu dute ibilbidea zezenek. Udaletxeko plazan zezen gorri bat aurretik joan da, eta bakarrik joan da zezen-plazako ukuiluetaraino. Oso azkar joan da, ordea, eta abiadurari ezin eutsi aritu dira aurrean jarri nahi zuten korrikalariek. Telefonican soilik mantsotu da, aurrean korrika egiteko aukera emanez.

Atzeko bost zezenak bilduta sartu dira Mercaderes bihurgunean, baina Estafeta kalearen hasieran bi atzean geratu dira. Estafetan sakabanatuta joan dira, hala, bost zezen horiek, baina arrisku gehien Telefonican izan da. Bost horietatik bi zezen aurretik sartu dira zezen-plazara. Bat oso mantso sartu da, baina inguruan zuen jendetzari arretarik jarri gabe. Beste bat, ordea, eskuineko aldetik sartu da eta orduan izan da adarkada. Zezen-plazako sarreran zezenen aurrean ere izan dira erorikoak eta egoera arriskutsuak. Azken bi zezenetako batek buelta eman du zezen-plazan, eta han zeudenei itxituraren atzean sartzeko eskatu behar izan diete. Azkenean 2:53ko denboran sartu dira zezen guztiak zezen-plazako ukuiluetan.


Azken kontzertua eman du Elton Johnek

Summary: Azken kontzertua eman du Elton Johnek. Abeslari britainiarrak 52 urteko ibilbideari eman dio amaiera Stockholmen.

Elton John abeslari britainiarrak azken kontzertua eman zuen atzo Stockholmen, eta amaitutzat eman du bere musika ibilbidea. 52 urtez aritu da pianoa jotzen eta abesten, eta 4.600 kontzertu baino gehiago eman ditu. «Beti eramango zaituztet nire gogoan, bihotzean eta ariman», esan zien atzoko kontzertuan bildutakoei. Bi kontzertu eskaini ditu Suediako hiriburuan, atzokoa, azkena.

76 urte ditu Johnek, eta, azaldu duenez, arlo pertsonalari denbora gehiago eskaini nahi dio orain. Bost Grammy sari irabazi ditu. Agurrerako Goodbye Yellow Brick Road abestia baliatu zuen. Suediako prentsak jaso duenez, Bennie and the Jets abestuz hasi zuen kontzertua. Bi ordutik gora izan ziren guztira. Bandako beste kideak goraipatu zituen, eta esan zuen onenak direla.

Atzoko kontzertuaren une batean, Coldplayrekin bat egin zuen Johnek. Britaniarrak ere Suedian dira bira batean, eta atzo Goteborgen jo zuten. Kontzertuan zirela Johni deitu zioten, eta esan zioten hutsunea sumatuko dutela. Johnek eskerrak eman zizkien.

Elton Johnen azken bira 2018an hasi zen, eta guztira sei milioi pertsona bildu dituela kalkulatu dute. Glastonburyko jaialdian jo zuen azkenekoz Erresuma Batuan.


Summary: Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du astelehenerako. Festak hasi zirenetik hainbat sexu eraso salatu dituzte. Larunbatean udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen, emakume batek salatutako sexu eraso batekin lotuta. Epailearen aurrean deklaratu ondoren aske geratu da, urruntze agindu batekin.

Iruñerriko mugimendu feministak sexu erasoen aurka protesta egitera deitu du astelehenean. Gazteluko plazan 21:00etan biltzera deitu dute, jaiak hasi zirenetik izan diren sexu erasoak salatzeko. Iruñeko Udaleko bozeramaileen batzordeak bat egin du mobilizazioarekin.

Salatu den azken sexu erasoa larunbatean gertatu zen. Emakume batek salatu zuen goizean, eta Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen arratsaldean. Gizonak atzo goizean deklaratu zuen epailearen aurrean. Epaileak aske utzi zuen, urruntze agin du batekin. Cristina Ibarrola alkateak adierazi zuen atxiloketa gehiago ere izan direla jaiak hasi zirenetik.

Nafarroako Gobernuak larunbateko erasoa gaitzetsi du, eta elkartasuna adierazi dio emakumeari eta haren familiari. Mugimendu feministak deitutako protestan parte hartzera ere deitu du.

Atxiloketa gehiago sanferminetan

Ez da hori izan sanferminetan azken orduetan izan den atxiloketa bakarra. Atzo goizean, entzierroaren ondoren, beste gizon bat atxilotu zuten, entzierroan lanean aritu den Gurutze Gorriko kide emakumezko bat jotzeagatik. Azaldu dutenez, entzierroaren ondoren buruan kolpe bat hartuta joan zen gizona Gurutze Gorriaren postura, arta zezaten. Emakumeak, ordea, esan zion une horretan ez zegoela arta zezakeen inor, eta joateko osasun etxera. Hara zihoala, buelta eman, eta anbulantziak jo zituen lehenik, eta emakumeari eraso egiten saiatu zen ondoren.

Gainera, gizon batek salatu du sei labankada eman zizkiotela igande goizaldean, bikote bati sua eskatzera joan zelarik. Erasotzaileen bila ari dira.


Summary: Orio eta Urdaibai izan dira garaile Zierbenan. Euskotren ligan lehia estua izan da azken metroetan Orioren, Tolosaldearen eta Donostia Arraun Lagunak-en artean. Euskolabel ligan hemezortzi segundo atera dizkio Urdaibaik bigarrenari.

Bi estropada oso desberdin izan dira gaur goizean Zierbenan (Bizkaia). Euskotren Ligan bandera Oriok irabazi du, baina aldea oso txikia izan da. Euskolabel Ligan, berriz, Urdaibaik sekulako erakustaldia eman du, eta hemezortzi segundo atera dizkio bigarren sailkatuari.

Oriotarrei atzo ez zitzaizkien gauzak nahi bezala atera, baina gaur pozik egoteko moduan dira, denboraldiko lehen bandera irabazi baitute. Ziabogara Donostia Arraun Lagunak iritsi da lehen postuan, baina maniobran ez da fin aritu. Orio, berriz, atzetik aurrera Orio etorri da, eta itzulerakoan nagusitu da. Lehia estua izan da, eta Tolosaldea (+1,88) eta Donostia Arraun Lagunak (+2,10) hurbil izan ditu. Donostiarra, hemezortzi segundora heldu da, atzo garaipena lortu ondoren.

Sailkapen nagusian oreka handia dago. Arraun Lagunak dago buruan, 21 puntu lortuta, eta Orio, Donostiarra eta Tolosaldea berdinduta daude, hemeretzina puntu eskuratuta.

Gizonezkoetan, Urdaibaik irabazi du Zierbenako bandera, eta nola, gainera. Bigarren luzean txikitu egin du estropada, eta oso atzean utzi ditu lehiakideak. Lehen ziabogaren ondoren hasi da aldea irekitzen, eta, azkenean, hemezortzi segundo atera dizkio bigarrenari. Bizkaitarrek 20.14,70eko denbora egin dute. Bigarren Hondarribia izan da hamazazpi segundora, hirugarren Cabo da Cruz 23 segundora eta laugarren Kaiku 27 segundora.

Emakumezkoetan bezala, gizonezkoetan ere Donostiarrak ez du gaur eguna ona izan, atzo garaile izan ostean. Azken-aurreko tokian sailkatu dira gaur Zierbenan, Urdaibairengandik 40 segundora. Sailkapen nagusian Zierbena eta Hondarribia berdinduta daude buruan 31 punturekin, Urdaibai hirugarren da puntu bat gutxiagorekin eta laugarren Getaria dago 23 punturekin.


Summary: Woods garaile Puy-de-Dommen, Jorgensonen balentriaren ondoren. Pogacarrek zortzi segundo kendu dizkio Vingegaardi sailkapen nagusian.

Michael Woods kanadarrak (Israel Premier Tech) irabazi du Tourreko bederatzigarren etapa. Bakarrik iritsi da Puy-de-Doome gainera, helmugara iristeko 500 metro falta zirela eguneko protagonista harrapatu ondoren. Pierre Latour (TEN) izan da bigarren, eta Matej Mohoric (TBV), hirugarren. Eguneko protagonista laugarren helmugaratu dena izan da, ordea: Matteo Jorgenson estatubatuarra (Movistar). Etapa ez du irabazi, baina bereak ditu txirrindularitzazaleak gaurko etaparen ondoren. Hasieratik ihes egin duen taldean izan da, eta azken 47 kilometroak bakarrik egin ditu. Etapa bikaina egin du, baina azken 500 metroetan aldeari eusteko indarra falta izan zaio bakarrik.

Amaiera ikusgarria izan du etapak Puy-de-Domme mendian gora. Inguru hori babestuta dago, eta 35 urte egon da Tourra errepide horretan igo gabe, nahiz eta azken hamarretan eskatu duen baimena. Aurten eman diote, baina zaleek ezin izan dute azken lau kilometroetan txirrindularia babestu. Ondorioz, bakar-bakarrik egin behar izan dio Jorgensonek aurre %12ko maldari. Eta ondo aritu bada ere, ez da hori nahikoa izan. Azken kilometroan sartu denean 21 segundoren aldea zuen Michael Woodsekin. Lehen ez bezala, ordea, azken kilometro horretan ezinean aritu da, eta 500 metrotan harrapatu du Woodsek. Hortik aurrera nahikoa lan izan du estatubatuarrak helmugara atzean iristen atzean geratu gabe.

Emozioa ez da hor bukatu, atzean maillot horia jokoan duten txirrindularien artean ere izan baita lehia. Tadej Pogacarrek helmugarako kilometro eta erdi falta zela egin dio eraso Jonas Vingegaardi, sailkapen nagusian bien artean zen 25 segundoren aldea murriztu edo irauli nahian. Une batez bazirudien maillot horiak ezin izango ziola eutsi Pogacarrek pedalkadari, baina eutsi dio haren atzean jarraitu izan ezin badu ere. Dena eman dute bi txirrindulariek azken metroetan, eta, azkenean, Pogacarrek zortzi segundo jan dizkio Vingegaardi. Orain, hamazazpira dago. Sailkapen nagusiko lehen lau postuetan ez da aldaketarik izan postuei dagokionez. Pello Bilbaok 11. jarraitzen du, nahiz eta segundo batzuek irabazi dituen lehen hamarren artean sartzeko. Mikel Landa hamalaugarren da.

Bihar atseden eguna izango dute txirrindulariek, eta asteartean jokatuko da hamargarren etapa.


Summary: Tafallako mendizale bat hil da Huescako Pirinioetan. Gameta tontorretik jaisten ari zela zerraldo erori da. Larrialdi zerbitzuak heltzerako hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin.

58 urteko gizon tafallar (Nafarroa) bat hil da igande honetan, Huescako Pirinioetan. Anso herriko Gameta tontorretik jaisten ari zela jazo zen ezbeharra. 11:15 aldera jaso zuen abisua Guardia Zibilak. Zerraldo erori zen mendizalea, eta handik zebiltzan mendizale batzuek bihotz-biriketako bizkortzea egin zioten. Guardia Zibilaren helikopteroa, Jakako mendiko erreskate taldea eta osasun langile bat bertaratu ziren; hara iristean, gizona hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin.

Hilotza Jakako gorpu biltegira eraman dute.


Summary: Hamar zauritu gutxienez, Fuente Ymbroko zezenen entzierroan. Estafeta kalean hainbat korrikalari pilatu dira, eta gainetik igaro zaizkie zezenak. Harrapatu dituzte hainbat lagun, baina ez da adarkadarik izan.

Azkarragoa izan da aurten Fuente Ymbroko zezenen entzierroa. Aurreko urtekoarekin alderatuta, arin ibili dira Cadizko (Espainia) ganadutegikoak. 2.19ko denboran amaitu dute San Domingoko aldapatik zezen plazarainoko ibilbidea; iaz, hiru minututik gora iraun zuen. Arriskutsuak dira Fuente Ymbrokoak, baina ez da adarkadarik izan gaurko entzierroan. Gurutze Gorriaren arabera, behintzat hamar zauritu artatu dituzte.

Udaletxeko bihurgunean bi zezenek aurrea hartu diete besteei eta joaldunei une batez, baina Estafeta kalean berriro batu dira denak. Ezustekoak izan dira bertan: behintzat bi lagun harrapatu dituzte zezenek, eta horietako bat airean altxatu. Aurreko egunetan baino jende gutxixeago ikusi da entzierroan, baina horrek ez du ekidin jendea Estafetan zehar pilatzea. Tentsio uneak izan dira, eta hainbat korrikalariren gainetik igaro dira zezenak eta joaldunak. Pareko heldu dira zezen plazara, bata bestearen atzetik.


Gainezka egin du BBK Live jaialdiak

Summary: Gainezka egin du BBK Live jaialdiak. Arctic Monkeys, Idles eta Love of Lesbian taldeen kontzertuekin amaitu da BBK Live. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, 120.000 pertsonak parte hartu dute aurten, eta iragarri dute datorren urtekoa noiz izango den: uztailaren 11n, 12an eta 13an.

Sold out. Bi aurpegi dituen kontzeptua. Antolatzaileentzako pagotxa, sarrera guztiak saldu dituztelako; eta, aldi berean, Kobetamendin izango diren zaleentzako abisua: prest egoteko, jendetza egongo dela, eta ez dela hain erosoa izango Bilboko BBK Live jaialdian egotea. Ostegunean eta ostiralean baino jende gehiago bildu zen larunbatean, Arctic Monkeys, Idles, Love of Lesbian eta beste 30 talde ikusteko. Ateak ireki zituztenetik nabaritu zen jarioa, eta, igandearekin batera eguzkia atera zenean, Basoa gunearen babesean ziren bat baino gehiago jaialdiaren azken minutuak zukutzeko asmoarekin. Antolatzaileen arabera, 120.000 pertsona bildu dira aurtengo BBK jaialdian—hirian bertan egiten diren kontzertuak kontuan hartuta—, horietako asko atzo bertan.

Sarrera guztiak salduta zeudenez, gainezka egin zuen BBK Live jaialdiak, eta ez zen aurreko bi egunetan bezain eroso lortu kontzerturik gogokoenak lehen ilaretan edo leku pribilegiatuenean ikustea. Ez hori bakarrik, hainbat talderi txiki geratu zitzaien oholtza, eta datozen urteetakoren batean agertoki nagusiago bat beharko dute.

Arctic Monkeys zen eguneko eta jaialdi osoko kartelburu nagusia, eta 22:00 aldera bildu zen. Nagusia oholtzari begira, edizio honetako jendetzarik handiena. Arazo bat dauka Arctic Monkeysek: haien arrakastaren gatibu direla. Hain da oparoa 2006tik 2013ra bitarte sortu zuten musika ondarea, iraganera begiratzera kondenatuta baitaude betirako. Hori nahiko luke batek baino gehiagok, izan dadila dena Whatever People Say I Am, That’s What I’m not sortu zutenean bezala.

Baina hori ez da Alex Turnerrek eta taldekideek egiten dutena. Taldearen zigilu ziren erritmo frenetikoak alboratu, eta doinu lasaiagoetan murgildu dira azken urteotan Tranquility Base Hotel & Casino eta The Car lanekin. Turner ez da jada ero baten moduan oholtza gainean mugituko den abeslaria; klase handiarekin, lasai-lasai eta eguzkitako betaurrekoak soinean dituen predikadorea da orain. Dantza eta salto egin nahi duten ikusleei goxo abesten die, soseguz, predikadore batek bere erlijiora batu nahi dituen jarraitzaileei hitz egingo liokeen moduan. Hartara, proposamenak ez du epel utziko inor. Bada Turner jenio hutsa dela pentsatzen duenik, eta bada zuzenekoa zinez aspergarria izan zela uste duenik.

Masa nola kontrolatu dakite Arctic Monkeysekoek. Azken laneko Sculptures of Anything Goes abestiarekin hasten badira, gero diskorik zaharrenetara joko dute Brianstorm jotzeko, eta zaleei aspaldiko Arctic Monkeys gogora ekartzeko. Hala aritu ziren kontzertu osoan, eta diskografia osoko lanak errepasatu zituzten hogei bat abestitan. Hori bai, kanturik zaharrenak ere sosegatuta jotzen dituzte, geldoago, basakeriarik gabe. I Bet You Look Good on The Dancefloor eta R U Mine? izan ziren azken kantuak. Maila handiko ikuskizuna izan zen, baina, utzi zuen zalantzaren bat ere. Ez ote zaien gatz eta piper apur bat falta, iraganeko arrakasta ez ote den zama handiegia.

Idles, basati eta jostalari Ez dirudi Idlesek inoiz urratuko duen Arctic Monkeysek hartutako bidea, nahiz eta Crawler diskoan atzeman daitekeen une lasaiagorik. Kobetamendi hankaz gora jartzea zen Joe Talbotek gidatutako taldearen helburua. Eta lortu zuten, hasi eta buka. Basati, baina ez basatiegi, BBK Live bezalako jaialdi mainstream-etan lekua izateko moduan. Ostiralean Phoenixekin gertatu bezala, kartelburuek itzalitako zaleak piztu zituen oholtzarik handienetan bigarrenean jo zutenek.

Behin baino gehiagotan izan dira Bilbon, azkenekoz joan den urteko martxoan, Santana 27 aretoan. Espero zitekeenaren kontra, ordukoan baino hobeto aritu ziren atzo. Idlesen punk doinuek mezu argiak ere badituzte: Mother abestian, adibidez, «The Best Way to Scare a Tory is to Read and Get Rich» (Tory bat izutzeko era onena irakurtzea eta dirudun bihurtzea da) kantatzen dute; edo immigrazioaren aldeko mezua dute Danny Nedelkon: «My blood brother is an immigrant. A beautiful immigrant»(Nire anaia immigrantea da. Immigrante eder bat).

Emanaldiari eragozpenen bat jartzekotan, bigarren aretoko gunea txiki geratu zela izango litzateke. Jendetza bildu zen lehen ilaretan, eta, atzean, are pertsona gehiago zeuden. Ez da Idlesekin hori gertatu den lehen aldia, 2019an ere gauza bera gertatu zelako. Konstante bat izan zen hori atzo, eta behin baino gehiagotan geratu zen oholtzaren bat txiki. Esaterako, ezinezkoa izan zen 070 Shake ikustea, Beefeater oholtza —hau da, urteroko karpa— guztiz beteta zegoelako, baita atzealdea zein eskuineko maldatxoa ere. Antzeko zerbait geratu zen Arde Bogota taldearekin. Urrutitik atzeman zitekeen erabat ezinezkoa zela kontzertua leku apropos batetik ikustea.

Haien ordu berean ziren oholtzan Love of Lesbian, Idlesen agertoki berean, eremua mukuru zutela. Aurreikusteko moduko kontzertua izan zen: ereserki andana, zaleak arima ematen, doinu atseginak eta disfrutatzeko moduko zuzenekoa. Ez gehiago, ez gutxiago. Ez zen abesti ezagunik faltatu: Club de fans de John Boy, 1999, Planeador...

Oholtzak txiki uztearen konstante hori Cala Ventorekin bete zen, batez ere. Txiki aretoa lepo bete zuten, eta jende ilara handiak izan ziren komunera joateko eta edariak eskatzeko. Herrialde Katalanetako bikoteak ikuskizun bikaina eskaini zuen, zaleen gozamenerako. Joan Delgadok eta Aleix Turonek sortzen dituzten doinuak oso aproposak dira mota honetako jaialdietarako. Horren erakusle da BBK Liven izan duten bilakaera, urterik urtera zale gehiago biltzen dituzte. Euskaraz ere abestu zuten, Gorka Urbizurekin batera sortu duten Passar pantalla kantuan. Tamalez, Lekunberriko abeslaria ez zen oholtzara igo, nahiz eta une batean hori gertatuko zela zirudien.

Cala Ventok izan duen bilakaera izan dezake La Palomak. Firestonen agertokian aritu ziren, jaialdiko txikienean. Oholtza horretako soinua erdipurdikoa da beti, potentzia txikia duelako, eta lehen ilaretan daudenek salbu, gainontzekoek kostata entzuten dute ondo. Hasiberri diren taldeak aritzen dira, bereziki, Firestonen, eta horietako askok ematen dute pare bat urteren bueltan oholtza handiago baterako jauzia. La Palomak badu nora begiratu hori lortzeko: Carolina Durante, eta abar. Antzematen da musika sortzeko garaian ere begiratzen dietela gitarretan oinarritutako talde horiei.

Iragarri dute, jada, noiz egingo den datorren urteko BBK Live: uztailaren 11tik 13ra. Data gerturatu ahala jakinaraziko dituzte Kobetamendi beste behin ere beteko duten taldeen izenak. Bitartean, musikazaleek, atseden hartu, eta aurten bizi izandako momentu gozoak ekarriko dituzte gogora.


Summary: Ereinek azaldu du ez duela erabaki Igela argitaletxea gelditzea. Adierazi du «ahal duen guztia» egingo duela proiektu editoriala aurrera ateratzeko. Lander Majuelo Igelaren orain arteko editoreak gaur azaldu du, prentsa ohar baten bitartez, «Igelaren jabeek, arazo ekonomikoak direla medio, argitaletxea gelditzea» erabaki dutela. Igelak 34 urte bete zituen apirilean; euskarazko itzulpenak plazaratu ditu beti.

«Lagunok, bukatu da. Igelaren jabeek, arazo ekonomikoak direla medio, argitaletxea gelditzea erabaki dute». Igelako editore Lander Majuelo Itoizek sinaturiko hitzak dira, argitaletxearen etena herritarrei jakinarazteko idatziak. 34 urteko ibilbidearen ondotik Igelaren jarduna etengo dutela adierazi du gaur. Plazaratutako oharrean Majuelok nabarmendu duenez, «erabakia ez da lantaldearena; argitaletxearen jabetza dutenek egin dute urratsa, errentagarritasun ekonomikorik eza argudiatuta». Halaber, Majuelok jakinarazi duenez, jabeek —Erein ez du aipatu— konpromisoa hartu dute «bidean» diren eta abendura artean plazaratzekoak ziren lanak argitaratzeko; betiere, «itzultzaileek hala nahi izanez gero». Bost liburu dira, idazle hauenak: Joyce Carol Oates, Fiodor Dostoievski, Adania Shibli, Zadie Smith eta Annie Ernaux. Editoreak ez du argitu zehazki ez zer lan diren, ez zer itzultzailek dituzten esku artean.

Hain zuzen ere, Erein argitaletxeak ohar bat igorri du komunikabideetara bere erabakiaren gaineko azalpenak emateko. «Igelaren 'jabe diren enpresariak' enpresa bakarra da, eta bere izena da Erein argitaletxea, orain hiru urte, orduko jabeak jubilatzera zihoazela eta, argitaletxe hori erosi baitzuen, Nafarroan eta Euskal Herri osoan argitaletxe horren beharra dagoela iritzita».

Ereinek azaldu duenez, orain dela hiru urte Iruñean langile bat hartzea erabaki zuen, eta hari «autonomia guztia» ematea. «Langile hari soldata bat esleitu zitzaion eta errentagarritasunaren gaineko helburu eta eginkizun batzuk itundu zituzten hiru urtean, urtero-urtero, errebisatzekoak». Langile hori Majuelo zen, eta Ereinen arabera, «uneoro izan du egoeraren gaineko berri zehatza eta lan egiteko askatasun osoa». Helburu eta eginkizun horiek bete ez direla iritzita, Ereinek «langile horren gaineko kontratua bertan behera utzi behar izan du», oharrean adierazi duenez.

Aurrera begira, Ereinek jakinarazi du ez duela erabaki Igela argitaletxea gelditzea. «Aurreneko kasua izango litzateke munduan kaleratutako langile batek erabakitzen duena enpresaren jarduna noiz gelditzen den». Horri lotuta, hitzartuta dauden liburuak argitaratzeko asmoa azaldu du Ereinek, eta «gero erabakiko du» aurrerantz zein modutara jarraituko duen argitaletxeak. «Aurreratu dezakegu, irakurleen eta euskaltzaleen lasaitasunerako, Igelaren katalogoa eskuragarri egongo dela, eta Ereinek ahal duen guztia egingo duela proiektu editoriala aurrera ateratzeko orain arte egin duen bezala».

Itzulpena ardatz

1989ko apirilaren 14an jaio zen Igela, Iruñean. Xabier Olarrak, Joseba Urteagak eta Jose Manuel Gonzalezek sortu zuten. Argitaletxea hasiera-hasieratik arduratu da, propio, itzulpenaz. 34 urtez, soilik itzulpenak eman dituzte, eta soilik euskaraz. Bestela esanda: Igelak noranzko berean eman ditu beti jauziak, eta korrokak beti izan dira euskaldunak.

Sorreratik, batik bat Olarra aritu zen editore Igelan, 2020ko abuztuan Lander Majuelok lekukoa hartu zion arte. Hori hala, Majuelo hiru urtez aritu da argitaletxe «anfibioa» gidatzen. Gaur argitaratutako oharrean, eskerrak eman dizkie urteotan ondoan izan dituen «lagunei». «Argitaletxe bat lagunez da osatzen. Esker mila, beraz, urteotan punpeziaz lagundu gaituzuen guztioi. Itzultzaileei, ilustratzaileei, gibelsolasen idazleei, maketatzaile eta diseinatzaileei, zuzentzaileei, Itxaropena inprentako lagunei, liburu-saltzaile eta liburuzainei, beste argitaletxeetako kideei, musutruk alboan izan zaretenei». Halaber, irakurleei eman dizkie eskerrak «bereziki». «Zuei, irakurleei, zuek baitituzue gure liburuak sufritu eta gozatu. Irakurleak egiten baitu, egiaz, liburua».

Atzerriko idazleak euskalduntzea

1989tik bertatik, genero beltzaren aldeko apustu nabarmena egin du Igelak, besteak beste. Hain zuzen ere, Sail beltza izan zen argitaletxeak abiaturiko lehenbiziko bilduma, Enigma sailarekin batera. Geroztik, beste sail mordo bat sortu du: Literatura, Bidelagun Saila, Klis-klasikoak, Gabonetako Ipuinak eta Ordu Urdina. Aurtengo udaberrian abiatu zuten Ordu Urdina, hain justu, literaturaren bueltakoak diren baina aldi berean pentsamendutik hurbil dauden testuak biltzeko. Etenaren ondorioz, halako liburu bakarra argitaratzeko astia izan du Igelak: Karl Marxen Luis Bonaparteren Brumairearen hemezortzia, Idoia Santamariaren itzulpenean. Bestalde, hainbat lan plazaratu dituzte EIZIErekin eginiko Literatura Unibertsala bilduman.

Argitaletxeak kasik ehun autoreren lanak eman ditu: Annie Ernaux, Truman Capote, Agatha Christie, Gaël Faye, Natalia Ginzburg, Arthur Conan Doyle, Elena Ferrante, Ernest Hemingway, Fleur Jaeggy, Henry James, Ursula K. Le Guin, James Joyce, Lorenza Mazzetti, Cormac McCarthy, Pier Paolo Pasolini, Irene Pujadas, W. G. Sebald, Antonio Tabucchi, Kae Tempest, Mohamed Xukri eta Marina Tsvetaieva, besteak beste. Autore horietako asko Igelari esker leitu dira euskaraz lehenbiziko aldiz. Argitaletxeak aurkezturiko azken lana Yukio Mishima idazle japoniarraren Maskara baten aitortza liburua da. Iker Alvarezek euskaratu du.

Igelari agur esateko mezuan, etorkizunari begirako mezua bota du Majuelok: «34 urtez izan da Igela euskal literaturaren eta euskal itzulpengintzaren etxe ttipi bat. Etxe ttipi berriak eraiki beharko dira, beraz. Biba literatura!».


Summary: Beroaldiari aurre egiteko plana ondu dute Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak. 35 graduren bueltan egongo dira gaur termometroak Hego Euskal Herriko txoko askotan. Ur asko edatea eta eguzkitan egotea saihestea aholkatu dute, eta arreta berezia jartzea ume txikiekin, adineko pertsonekin eta gaixotasunen bat dutenekin.

Hego Euskal Herriko txoko askotan 35 graduren bueltan ibiliko dira gaur termometroak, Euskalmet meteorologia agentziak jakitera eman duenez– AEMETek abisu horia ezarri du ia Nafarroa osoan–. Biharko ere espero da beroa. Hori hala, beroaldiari aurre egiteko plan berezia ondu dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak; batez ere arrisku taldeentzako gomendioak jaso dituzte. Jaurlaritzak gogoratu du tenperatura oso altuek ondorio negatiboak dituztela osasunean, morbilitatea eta hilkortasuna igotzen baitira. «Tenperatura altuek biztanle guztiei eragin diezaiekete, baina bereziki dira arriskutsuak gaixotasun kronikoak dituztenentzat, ospitaleetan dauden pertsonentzat eta 4 urtetik beherako haurrentzat». Egoera sozioekonomikoagatik «bazterketa, isolamendua, mendekotasuna edota desgaitasunen bat» pairatzen duten kolektiboak ere arrisku taldekoak direla jaso dute planean. Eta bereziki haiek babesteko, hurrengo gomendioak egin dituzte: -Beroaldiari aurre egiteko, ura etengabe eta egun osoan edateko gomendatu du Jaurlaritzak, eta ekiditeko kafeina, alkohola edo azukre gehiegi duten edariak. Halaber, barazki eta fruta gehiago hartzeko eta otordu oparoak saihesteko aholkatu du. -Etxean eguzkiak jotzen badu, leihoak itxita eta pertsianak jaitsita izatea da egokiena. Haizagailu bat edukitzea ere gomendagarria da, eta bero handia izanez gero, gorputza ur hotzarekin freskatzea ere bai. -Kalean, eguzkitan egotea saihestu behar da eguerdian zein arratsaldeko lehen orduetan. Eta eguzkitan lan egin beste erremediorik ez dagoenetan, burua estaltzeko, arropa arin eta transpiragarriak janzteko eta ur asko edateko aholkatu dute.

-Arreta berezia jarri behar da ume txikiekin, adineko pertsonekin eta gaixo daudenekin. «Aparkatuta eta itxita dagoen ibilgailu baten barruan ez du inork geratu behar, ezta itzalean egonda ere», gogoratu dute. Planak dioenez, adineko pertsonak eta bakarrik bizi direnak gutxienez egunean behin bisitatzea komeni da. -Intsolazio bat izanez gero, hurrengo pausoak emateko aholkatu dute: leku freskoan jarri, burua eta besapeak konpresa busti eta hotzekin estali, eta ura gatza eta bikarbonatoarekin edan. Konorterik gabe egonez gero edo botaka eginez gero, burua alde batera okertu eta aire bideak libre mantendu behar dira. Larrialdi kasuetan, 112 telefonora deitu.


Summary: Ruttek politika utziko du udazkeneko bozen ondoren. Agintari liberalak hamahiru urte egin ditu Herbehereetako lehen ministro. Iragan astean koalizio gobernua desegin zuen, migrazioaren inguruko desadostasunengatik.

Herbehereetako lehen ministro karguan denbora gehien pasatu duen politikariak, Mark Rutte liberalak, jakinarazi du politika utziko duela Ordezkarien Ganberarako udazkeneko bozen ondoren. «Atzo goizean hartu nuen erabakia: ez naiz berriz eskuragarri egongo VVDren [Askatasunerako eta Demokraziarako Herriaren Alderdiaren] buruzagi modura. Politika utziko dut, hauteskundeen ondoren gobernua osatzen denean», esan du Ruttek gaur, parlamentuko behe ganberan. Hamahiru urte egin ditu gobernuburu gisa —2010eko urritik—: lau koalizioren buruzagi izan da, eta hirutan eman du dimisioa agintaldia amaitu aurretik.

Ruttek azaldu du erabakia «pertsonala» izan dela, eta ez duela zerikusirik izan asteotan gertaturikoarekin. Hain justu, joan den ostiralean lau alderdiko gobernua desegin zuen, koaliziokideek migrazioaren aferan dituzten desadostasunengatik; jada jardunekoa den lehen ministroaren arabera, aho batezko erabakia izan zen, ezinezkoa zelako desberdintasunak konpontzea, «zubiak eraikitzea».

Iaz eztabaida handia izan zuten Herbehereetan migrazio zentroek gainezka egin zutelako, eta, horren harira, Ruttek, besteak beste, asilo eskatzaileen kopurua murriztu nahi zuen, eta horien familia bilkurak mugatu; gobernuko koaliziokideek, ordea, ez zuten begi onez ikusi asmo hori. Joan den urtean 47.000 asilo eskari jaso zituzten, eta aurten 70.000 inguru espero dituzte, urte hasierako estimazioetan jasota dagoenez.

VVDk ez du oraingoz jakinarazi nola hautatuko duen Rutteren ordezkoa; bai alderdiaren buruzagi kargurako —hamazazpi urte bete ditu postu horretan—, baita lehen ministro izateko hautagai bihurtzeko ere. Udazkenean egingo dituzte Herbehereetako Ordezkarien Ganberarako bozak —printzipioz, azaroan—, eta ordurako aukeratu beharko dute lider berria; alderdi kontserbadoreak lortu du ordezkaritzarik handiena 2010etik hona egindako lau hauteskundeetan —150 aulkietatik 34 ditu orain—, eta, printzipioz, faboritoa da aurtengoetarako ere.

Edonola ere, arretaz erreparatu beharko zaio BBB Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdiaren ibilbideari, lehen indarra izan baitzen iragan martxoan egindako Senaturako bozetan; inkesten arabera, boto gehien bilduko luketen alderdietan bigarrena izango litzateke behe ganberan —eserleku bat du egun—.

Negoziazioen errekorra

Herbehereetan, ohikoa da gutxienez hamar alderdik lortzea ordezkaritza Ordezkarien Ganberan. Horren ondorioz, indar politikoek hilabeteak behar izaten dituzte koalizio gobernuak osatzeko negoziatu eta ados jartzeko; batezbestekoa hiru hilabetekoa da, eta errekorra, berriz, 299 egunekoa, hau da, ia urtebetekoa.

Eta, hain justu, azken denbora tarte hori behar izan zuen Ruttek ostiralean desegindako aliantza osatzeko: Demokratak 66rekin, CU Batasun Kristauarekin eta CDA Kristau-Demokraten Deiarekin —koalizioak 77 aulki zituen, gehiengo osoa—.

Herbehereetako jarduneko lehen ministroak ez du argitu zer egingo duen udazkenetik aurrera. Zurrumurru modura, hedabideek askotan aipatu dute balitekeela Ruttek EB Europako Batasuneko edo NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko goi karguetako bat lortzea; Ordezkarien Ganberako saioaren ondoren emandako prentsaurrekoan, ordea, Ruttek esan du ez duela interesik horietan.


Summary: Uxue Fraile eta Jesus Bailo garaile Ehunmiliak proban. Uxue Fraile donostiarrak eta Jesus Bailo espainiarrak irabazi dute Ehunmiliak mendi lasterketa. G2H proban, Oihana Azkorbebeitia abadiñarra eta Joseba Eskudero idiazabaldarra gailendu dira, eta MariMurumendi maratoian, azkenik, bi beasaindar izan dira irabazle: Irati Zubizarreta eta Unai Dorronsoro.

Gizonezkoetan, Jesus Bailok egun bete pasatxo behar izan zuen (24.24.50) 168 kilometroak egiteko (11.000 m+). Zaragozarra bigarren joan zen kilometro askoan, Igon Manzisidor debarraren atzetik, baina Etzegarate pasatuta lasterketaren buruan jarri zen, eta amaierara arte eutsi egin zion postu horri. Larunbat arratsaldeko 20:30 aldean helmugaratu zen Bailo. Manzisidor bigarren izan zen azkenean. Bere denbora: 24.44.56. Hirugarren, berriz, David Gomez izan zen.

Emakumezkoetan, Uxue Frailek bere ahala eta eskarmentua erakutsi zuen beste behin. Donostiarrak 29.19.43 behar izan zituen 168 kilometroak osatzeko. Bi ordu eta erdi beranduago iritsi zen Joanna Pawelczak (31.54.05) eta Chaveli Peris sei ordura (35.20.57).

Ehunmiliak probako sailkapenak.

Goierriko Bi Handiak proban (88 km, 6.000 m+), berriz, Joseba Eskudero idiazabaldarra eta Oihana Azkorbebeitia abadiñarra nagusitu ziren. Eskuderok 10.12.32ko marka egin zuen. Fidel Fernandez sailkatu zen bigarren (10.41.11) eta Iñigo Arantzamendi, hirugarren (10.41.45). Azkorbebeitiak, berriz, 12.40.43ko denbora egin zuen. Larraitz Aragon helmugaratu zen bigarren (13.18.06), eta Izaskun Sanz, hirugarren (13.48.01).

Beasaingo G2H ultra distantziako Euskal Herriko Kopako laugarren eta azken proba ere izan da. Enkarterri Extrem izan zen aurrenekoa, Domusa Teknik 40 MLK bigarrena, Leitzako Euskal Herria Mendi Erronka hirugarrena eta Goierriko 2 Handiak azkena. Lau proben emaitzak batuta Oihana Azkorbebeitia eta Iban Agirrezabala izan dira Koparen irabazleak. Emakumezkoetan, Sara Peña izan da bigarren eta Maider Urdangarin hirugarren. Gizonezkoetan, berriz, Jokin Uribetxeberria eta Aitor Gainza izan dira bigarren eta hirugarren.

Ultra distantziako Euskadiko Txapelketa ere izan da G2H proba. Horretan, probaren irabazleak izan dira Euskadiko txapeldun: Oihana Azkorbebeitia bera eta Joseba Eskudero.

G2H probako sailkapenak.

Beasaindarrak garaile MariMurumendi maratoian

Igandeko MariMurumendi maratoian (42 km, 2.300 m+), azkenik, beasaindarrak izan ziren nagusi. Emakumezkoetan Irati Zubizarreta gailendu zen (4.23.08) lasterketa osoa buruan eginda. Maratoiko marka hautsi zuen gainera Zubizarretak. Bigarren Patricia Barreda (Herrialde Katalanak) izan zen (4.42.48), eta hirugarren, Elena Calvillo (4.45.44), hau ere beasaindarra. Gizonezkoetan, Unai Dorronsoro izan zen irabazle (3.42.48). Beasaindarra eta Martin Mac-Gragh leioarra (Bizkaia) buruz buru aritu ziren ia lasterketa osoan. Mac-Gragh bigarren izan zen azkenean (3.47.23). Hirugarren Pablo Doña izan zen (3.52.38).

MariMurumendi maratoiko sailkapenak.


Summary: Igeltseroek ezingo dute bakarrik lan egin bero handiko egunetan. CCOOk eta UGTk protokolo bat sinatu dute eraikuntzako patronalarekin, tenperatura handiko egunetan lan egin behar denerako. Beste sektore batzuetara zabaltzea da asmoa.

Eraikuntzako langileek ezingo dute bakarrik lan egin, beroagatik alerta gorria edo laranja aktibatzen den egunetan. CCOO eta UGT sindikatuek eta Eraikuntzaren Espainiako Konferentziak sinaturiko protokoloko punturik deigarrienetakoa da hori. Egun horietan, halaber, ur gehiago eman beharko zaie langileei.

Sinatzaileen iritziz, protokolo hau «mugarri» bat da. Ondo bidean, Hego Euskal Herrian ere aplikatuko da, CCOOk eta UGTk bat eginda ordezkaritzaren gehiengoa baitute Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako eraikuntzan. Neurri horiek beroagatik aktibaturiko alerta egoeren araberakoak dira; hala, alarma gorria edo laranja bada, langileak ezingo dira bakarrik gelditu lantokian. Erabakiaren oinarrian bero kolpe posible baten arriskua murriztea dago. Holakoetan, bero kolpea jasaten duenak konortea galdu ohi du, eta, hori gertatuz gero, langilea bakarrik ez egotea lortu nahi da.

Eta ohikoak al dira alerta egoerak? Bada, urrunago joan gabe, astearteko 13:00etan alerta laranja aktibatuko dute Erriberan. 39 gradu inguruko tenperaturak espero dira, eta gauerdira arte luzatuko da alerta. Sinatzaileen asmoa da protokoloa eraikuntza lan guztietara zabaltzea, baita aire zabalean egiten diren lanetara eta lan jardunaren ezaugarrienagatik estalpean egin ezin daitezkeenetara ere.

Debeku horrez gain, ura edateko tarte gehiago ezartzea arautu du protokoloak, eta hainbat gomendio egin; besteak beste, janari arinak egitea, lanorduak eguraldira egokitzea eta atseden gehiago egitea. Duela gutxi, LAB sindikatuak bere protokolo propioa aurkeztu zuen, eta atsedenak ere derrigorrezko izatea eskatu zuen.


Summary: Sanferminak hasi zirenetik hamabost sexu eraso salatu dituzte, eta 11 gizon atxilotu. Hori gaitzesteko, Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du gaurko; 21:00etan bilduko dira, Gazteluko plazan.

Sanferminetako lehenengo egunetan hamabost sexu eraso salatu dituzte, eta 11 gizon atxilotu. Javier Remirez Nafarroako lehendakariorde eta Funtzio Publikoko kontseilariak horren berri eman du gaur goizean, eta adierazi du «edozein sexu eraso» gaitzetsi behar dela. Era berean, Iruñerriko mugimendu feministak sexu erasoen aurka protesta egitera deitu du gaurko; 21:00etan elkartuko dira Gazteluko plazan. Iruñeko Udaleko bozeramaileen batzordeak bat egin du mobilizazioarekin, baita Nafarroako Gobernuak ere.

Remirezek azaldu duenez, sexu erasorik larriena larunbatean gertatu zen. Emakume batek salatu zuen etxe batean eraso egin ziotela. Egunean bertan, Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen. Atzo deklaratu zuen epailearen aurrean, eta aske utzi zuen hark, urruntze agindu batekin. Nafarroako Gobernuak larunbateko erasoa gaitzetsi du, eta elkartasuna adierazi die emakumeari eta haren familiari.

Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, beste gizon bat atxilotu dute igande gauean, Gazteluko plazan bertan, sexu eraso bat egitea egotzita; ukituak egitea leporatu diote.


Summary: Txingor ekaitzak 7.643 hektarea hondatu zituen Araban. Behin-behineko datuak eman ditu Agroseguro konpainiak; batez ere zereal laborantzan izan ziren kalteak. Frantziako Gobernuak hondamendi naturala onartu du Senperen eta Ezpeletan.

Azken asteetan izandako ekaitz bortitzek kalte handiak eragin dituzte Euskal Herriko toki batean baino gehiagotan. Lehen astean izandako kazkabarrak eta euri ekaitzak 7.643 hektarea hondatu zituen Agroseguro nekazarientzako aseguruak ohar batean jakinarazi duenez. Zereal laborantzan izan dira kalterik handienak, baina bestelako ekoizpen batzuei ere eragin die, hala nola koltzari, ekiloreari, barazkiei, patatari, beterrabari, artaberdeari eta mahatsari.

Aseguru konpainia horrek emandako behin-behineko datuen arabera, Gasteiz inguruan eta Arabako Lautadan izan ziren kalterik handienak. Arabako Foru Aldundiak laguntza ekonomikoen beste sorta bat iragarri zuen joan den ostiralean lehen sektorearentzat.

Horrez gain, Frantziako Gobernuak hondamendi naturala onartu die Senpere eta Ezpeletari (Lapurdi), azken asteetan izandako ekaitzen ondotik. Maiatzaren 13an jo zuen Senpere, Herri Urrats jaiaren bezperan, eta ekitaldiari zuzenean eragin zion. Ekainaren 20an, Lapurdi barnealdeko beste herri batzuek pairatu zuten kazkabarra, eta laborari bati baino gehiagori eragin zion, nagusiki biper ekoizleei. Ikusteko dago Parisek beste herri batzuetarako ere onartzen duen hondamendi eremu izendatzea.


Summary: Kaleratzeak Stop-ek mozioak aurkeztuko ditu udalerriak «tentsio handiko eremu» izendatzeko. Donostiako Udalak mozioa berretsi zuen uztailaren 4an, eta Donostia «tentsio handiko eremu» izendatzeko eskaera egin zion Eusko Jaurlaritzari.

Alokairuen prezioa hainbeste igo ez dadin, Kaleratzeak Stop plataformak mozioak aurkeztuko ditu Bizkaiako, Arabako eta Gipuzkoako «udal nagusietan». Udal horiek «tentsio handiko eremu» izendatzeko eskatuko diote Eusko Jaurlaritzari. Kaleratzeak Stop kolektiboak ohartarazi duenez, hilabete honetan eta irailean aurkeztuko ditu mozioak. Donostiako Udala izan da lehenbizikoa mozioa berresten. Hain zuzen ere, uztailaren 4an udalak Jaurlaritzari eskatu zion Donostia «tentsio handiko eremu» izendatzea.

Espainiako Gorteek maiatzean onartu zuten Etxebizitza Legea. Horri esker, erkidegoko gobernu batek «tentsio handiko eremutzat» jo ditzake hiriak, auzoak edo herriak. Legeak tentsio handiko eremutzat hartzen ditu alokairuaren edo etxebizitzaren prezio neurrigabeak dituzten udalerriak.

Halere, eztabaida iturri izan zen legea onartu berritan; EAJk aurka bozkatu zuen Espainiako Kongresuan, eta Jaurlaritza ere kontra agertu zen, bere eskumenak urratzen zituela argudiatuta. Kaleratzeak Stop kolektiboak, ordea, ez du uste eskumen arazorik dagoenik; beraz, plataformak salatu egin ditu tentsio handiko eremuak izendatzeko prozesuak «atzeratzeko» EAJk jarritako «aitzakiak».

Kaleratzeak Stopen iritziz, Bilbok, Donostiak, Gasteizek eta beste udalerri askok betetzen dituzte «tentsio handiko eremutzat» joak izateko lege berriak ezarritako baldintzak. Horretarako baldintzak hauek dira: batetik, hipoteken edo alokairuen prezioak (gastuak barne) etxe bakoitzeko batez besteko diru sarreren %30 gainditzea; bestetik, azken bost urteetan eremu horretan etxebizitzaren salmenta edo alokairu prezioa KPI kontsumo prezioen indizea baino hiru puntu gehiago igo izana. Dena den, udalerri bat “tentsio handiko eremu” izendatu ahal izateko, nahikoa da bi baldintzetako bat betetzea.

Kaleratzeak Stop kolektiboak eredutzat hartu du Kataluinako joera alokairuen aferan. Hain justu ere, alokairuaren prezioa mugatzeko intentzioz, 60tik 140ra handitu da tentsio handiko eremu izendatu diren udalerrien kopurua.

Neurriak “tentsio handiko eremuetan”

Neurri hauek ezartzen dira, besteak beste, «tentsio handiko eremu» izendatzen diren udalerrietan: %90erainoko hobaria ezartzen diren PFEZaren kalkuluan; bost etxebizitza edo gehiago dituztenak «jabe handitzat» hartzea; eta prezioa %10 igo ahal izatea hobekuntza obrak egiten badira edo hamar urteko kontratuak sinatzen badira.


Kubako kantuen oihartzuna

Summary: Kubako kantuen oihartzuna. Joseba Sarrionandia abestiez eta herriez aritu da Kanterri ikastaroan, Oiartzunen: nazioek ibilitako bidearen musikaz, oin bat Kuban eta beste bat Euskal Herrian.

Musika nazionalen historiak nazio horien historia darama bere barnean. Joseba Sarrionandiak Kubaren eta Euskal Herriaren arteko bidaia «arraro» bat egin du, musikatik abiatuta, Abestiak eta herriak izeneko hitzaldian, kontatzeko nazioek zer bide egin duten XIX. mendearen erdialdeaz geroztik, eta musikak zer toki izan duen bide horretako mugarri batzuetan. Kanterri ikastaroan parte hartu zuen atzo, Oiartzunen (Gipuzkoa), Jokin Azpiazuren ondoren eta Maite Larbururen aurretik. Oiartzungo Udalak, herriko Kantagiltza elkarteak eta Ahotseneak antolatu dute ikastaroa, bigarren urtez, kantagintza aztertzeko asmoz.

XIX. mendearen erditik XX. mendearen bigarren partera arte begiratu die nazionalismoaren ezaugarriei, nahiz eta atzerago ere jo duen, haien iruditeria osatzeko: «Kubako nazioaren historia areitoekin hasten da, indigenen dantzekin. Arraroa da, populazio hori esterminatu egin zutelako, arrastorik utzi gabe. Espainiak Nafarroa konkistatu zuen urte berean erre zuten Hatuey [kolonizatzaileei aurre egin zien lider indigena]».

Sarrionandiak azaldu duenez, Kubako independentzia gerran, independentziaren bultzatzaileek, «burgesen kreoleek», ez zuten identitaterik: independentzia lortu eta gero sortu zen nazio izaera. Eta, harekin, kantutegi berri bat, haren imajinarioa osatuko zuena. «Kuban bi nazio daude: zuriak eta beltzak. Derrepente, beltzak integratzen dira gizarte horretan, eta hasten da kultura nazionala sortzen, gune mestizoetatik». Horiek ez zeuden hirietan, mendialdean baizik; De dónde son los cantantes abestiaren bidez azaldu du: «Menditik hirira jaitsi ziren abestera, Orientetik Habanara. Eta euskara ere menditik jaitsi zen. Hori izan da musika nazional guztien bidaia».

Ibilbide hori bera egin zuen Guajira Guantanamera ezagunak ere. «Kantua hiritartu egin zen, eta, teknologiarekin, repentismo forma bat bihurtu. Lehen gauza arkeologiko kanpesino bat zen; gero, irratian erabiltzen zen, gertaera tragikoak komentatzeko; eta Joseito Fernandezek abesti bihurtu zuen». Garai hartan sortutako kultura «erabakigarria» izan zen iraultza sozialista egiteko, Sarrionandiaren hitzetan: «Kultura popular txoro eta ganorabako hori. Horrek bota zuen Batista, eta hankaz gora jarri sistema politikoa».

Iraultza sozialistaren garaia «troba berriaren» garaia izan zen: Silvio Rodriguezena, Pablo Milanesena, salsarena. «Salsak dantzan jarri zituen 1970etik aurrera, eta jendea dantzara joaten zen, lanera joan ordez. Dantzak askoz ere inportantzia handiagoa dauka lanak baino». Eta «troba zaharrak», nazioa sortu zuten sasoiko musika popularrak, beste bizitza bat izan zuen, Buena Vista Social Cluben bidez. «Arrakasta itzela izan zuen kanpoan, eta jendeak horrekin identifikatzen du Kuba. Fenomeno arraroak gertatzen dira».

Jesus Orta Ruiz repentistaren esaldi bat erabili du Kubaren eta Euskal Herriaren arteko paralelismoa hasteko zubitzat: «Sin música seríamos un pueblo sin alas» (Musikarik gabe, hegorik gabeko herri bat ginateke). «Eta egia da: musikak eta dantzak eman dizkio herri horri hegalak». Sarrionandiak Txoria txori-rekin lotu du irudi hori, eta atzera egin du hortik, Kubako musikaz aritzean ibilitako bidea Euskal Herrian errepikatzeko.

Kuban Hatueyz ari direnean, «historiatik desagertutako» zerbaitez ari dira, eta desagerpen baten kontakizun bat da Milia Lasturkoaren eresia, XV. mendekoa hori ere: «Haren lehen kopla euskal literaturako irudirik fuerteena da».

Ozeanoa ispilu

Lotura gehiago ere badira. 1851koa da La Bayamesa, Kubako ereserkia; urte horretan bertan antolatu zituzten Lore Jokoak lehenbizikoz; Jose Maria Iparragirrek 1853an kantatu zuen Gernikako arbola. «Hor ikusten da badagoela mitologia bat, imajinario bat». Handik mende batera, «troba berriaren» garaian, Ez Dok Amairu zebilen Euskal Herrian —eta erreferentzia komun batzuk bueltaka: Bob Dylan, Victor Jara...—. «Esaten dute globalizazioa oraingoa dela, baina ez da hala. Inork ez du funtzionatu bakarrik, denok aritu gara olatu berberekin».

Musikaren bidez egindako bidaian, nazioen kontzeptuan sakontzeko, galdera bat bota du Sarrionandiak: «Kubak, hain gizarte arraroa izanda, jendearen erdia esklaboa zenean, zelan lortu zuen independentzia? Euskaldunek mugimendu kultural bat planteatu zuten gutxi gorabehera, baina zergatik izan zen politikoki frakaso bat?». Karlistaldietan topatu du erantzuna. Haren esanetan, gerrek dena «distortsionatu» zuten, eta planteamendu errepublikanoek ez zuten indarrik izan haien ondoren.

Sabino Aranak proiektu nazional bat zuen, baina haren mundu ikuspegia «kontraesankorra» zen, Sarrionandiaren ustez: «Harentzat, inportanteena jainkoa da, probidentzia, goitik behera datorrena; gizarte antolaketa errepublikanoa behetik gora egiten da. Jose Martik jakin zuen hori ulertzen». Horregatik parekatu ditu bi bertso: «Si Sabino viviría,/ otro gallo cantaría» eta «Si Martí no hubiera muerto,/ otro gallo cantaría».

Idazleak hitzaldiaren amaiera aldera itxuratu du nazioaren definizioa: «Psikologia sozialaren aldetik, gutasun imajinarioa da nazioa, norbera identifikatzen den espazioa». Eta hori komunikazioak egiten du, haren esanetan. Horregatik arduratzen du inguruan «komunikazio esparru espainola» ikusteak nonahi. «Euskaldun moduan nahiko nuke eraiki zerbait, ez dakit zer. Estatu independente sozialista? Hori ezin dut imajinatu. Gure arazoa ez da konstituientea: destituientea da. Ez dugu merezi sufritzen dugun estatuaren botere guztia. Gero eraikiko dugu jendeak esaten duena, baina hori kendu behar dugu».


Summary: Hiru zauritu behintzat, sanferminetako bosgarren entzierroan. Aurtengo azkarrena izan da gaurko entzierroa; 2.19ko denboran heldu dira zezen plazara.

Nuñez del Cuvillo ganadutegiko zezenak ziztu bizian burutu dute sanferminetako bosgarren entzierroa, gaur arteko azkarrena festa hauetan. Nahiko garbia, gainera, printzipioz; ez da aurreko entzierroak bezain arriskutsua izan. Tarte nabariak izan dira, esaterako, Estafeta kalearen puska handi batean, eta ez da harrapatzerik izan lehen begi kolpez. Gurutze Gorriaren arabera, hiru korrikalari ospitaleratzeko eskaerak jaso dituzte; bi lagunek San Domingoko kalean jaso dituzte kolpeak, eta beste batek, Mercaderes kalean.

Entzierroaren lehen segundoetan, lurrera erori da korrikalari bat joaldunetako bat jo ostean; bertan geratu da, zezen pare bat gainetik igaro bitartean. Udaletxe plazara heldu aurretik aurrea hartu dute bi zezenek, beltz eta gorri batek. Eta beltzak irabazi du bien arteko lehia, Mercaderes kalearen amaieran, Estafetaranzko kurban, gorriak irrist egin baitu horma adarraz joz. Estafetan arin joan da entzierroa, eta batek baino gehiagok zezenak ukitu ditu. 2.19ko denboran heldu dira zezenak zezen plazara; aurtengo bizkorrena izan da oraingoz.


Summary: Pilula urdina Espainiako presidentetzarako. Aurrez aurreko trabatua izan dute Pedro Sanchezek eta Alberto Nuñez Feijook, Espainiako Gobernuko presidente izateko bi hautagai nagusien arteko eztabaidan.

Joan den astean, Espainiako telebista kate batean eman zuten Matrix filma. Ikusia dutenek ongi ezagutuko dute eszena: Morpheusek pilula gorria eta urdina aurkezten dizkio Neori. Gorriak errealitate gordina ordezkatzen du: gatazka, etorkizun zalantzatia, egia. Askatasuna. Urdina, berriz, fikzio bateranzko atea da, Matrixek ematen duen ezjakintasun barea. Eraikitako gezur bat, eroso bizitzeko modukoa. «Ezjakintasuna zoriona da», laburbiltzen du Cypherrek, traizioaren akordio betean. Filma 1999koa da, baina aktualitate bizikoa dirudi egia-ostearen eta negazionismoaren garaian. Matrix-en espirituari erantzuten dio, adibidez, klima larrialdiaren edo indarkeria matxistaren ukazioaren ongarriaren gainean loratutako eskuin muturrak; aldaketa sozialei, pandemiei edo arazo globalei ez ikusiarena egitea, ezer aldatu ez dadin.

Atzo, Espainiako Gobernuko presidente izateko hautagaien arteko debatean, pilula urdina proposatu zuen Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiak, eta bere neurrira eraikitako errealitate bat aurkeztu: esan zuen Genero Indarkeriaren Aurkako Espainiako Ituna babestu ez zuen bakarra Podemos izan zela —Vox izan zen—, datu ekonomiko batzuk oker eman zituen eta Pedro Sanchez PSOEko presidentegaiari aurpegiratu zion Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohia bera ere ez zela ausartu EH Bildurekin gobernatzera —nahiz eta Zapaterok gobernatu zuen urteetan EH Bildu ez zen existitzen—. «Hori ez da egia» izan zen Sanchezek debatearen hasieran gehien errepikatu zuen esaldia. Espainiako politikaren egia-ostean, 2023ko debatean, ETA eta Xabier Garcia Gaztelu Txapote presoa ziren hizketagai, Bildu dozena bat aldiz aipatzeaz gain.

Gutxienekoa da, ordea. Debate batean zer esaten den bainoago, zer transmititzen den axola du. Eta, hasiera-hasieratik, erasora irten zen Nuñez Feijoo bat ikusi ahal izan zen; arlo ekonomikoan Sanchez estututa, erreplikarako tarte eskasa utzita, iniziatiba hartuta. «Ukrainako gerra hasi zenean, inflazioa %2koa zen!», zioen Sanchezek. Baina George Lakoffek azaldua du Don’t Think of an Elephant (Ez pentsatu elefante batean) liburuan: «Mito batzuk ilustraziotik datoz. Lehenak horrela dio: egiak libre egingo gaituela. Pertsonak gizaki arrazionalak direnez, horiek informatzera mugatzen bagara, horiek ondorio zuzenak aterako dituztela». Baina ez: «Pertsonek markoetan pentsatzen dute (…). Egia onartua izan dadin, jendearen markoetan sartu behar da. Gertakariak ez badatoz bat markoarekin, markoak irauten du eta gertakariek errebotatzen dute». Zenbaki makroekonomikoetan tematu zen Sanchez, datuen borrokak pasio gutxi pizten duen arren, eta patrikako diruaren logikan aiseago mugitu zen Feijoo.

PPkoak ez zuen askoz gehiago behar izan, apenas eman baitzuen egin nahi dituenen berri: Memoria Demokratikoko Legea indargabetzea eta odol delituak dituztenei hauteskundeetara aurkeztea debekatzea, besteak beste.

PP eta Vox «gauza bera»

Eztabaida ekonomikoak ahulduta, gaueko helbururik behinenari ekin zion Sanchezek: PP eskuin muturraren eskutik doalako ideia nabarmentzea: «PP eta Vox gauza bera dira», errepikatu zuen Sanchezek. Debatean burua altxatzeko balio izan zion indarkeria matxistari buruzko eztabaidak, Feijoori egotzita eskuin muturraren aurrean «amore» eman izana. Ordurako lokatza prest zuen Feijook, Soilik baietz da baietz legea baliatuta kaleratu dituzten erasotzaileak aipatuta: «Matxista bortxatzaile horiek zuregatik daude kalean».

Baina Sanchez hainbeste tematu zen, inplizituki nahi gabeko mezu batzuk transmititzeko arriskua hartu baitzuen: batetik, Voxen aurkakotasunaz haragoko proiekturik ez duela datozen urteetarako; bestetik, PPri egindako kritika gehienak ez zirela izan propio PPren jokabide politikoei buruzkoak, popularrek eskuin muturrarekiko duten jarrerari buruzkoak baizik. «Indarkeria matxista gaitzesten ez duen alderdi matxista batekin akordioak egiten ari zarete», zioen Sanchezek, arretagunea PPren itunetan eta bazkideetan jarrita, eta ez hainbeste PPren neurri edo politiketan. Feijook berak ere erakutsi zuen Voxekiko itunek izan dezaketen kostu politikoa amortizatua duela PP, eskuin muturra zurituta: «Voxekin eta edozein alderdi konstituzionalistarekin hitz egingo dut».

Sanchezek, nolabait, zentralitatea oparitu zion PPri. Horren adibiderik onena da azken minutua: Sanchezek, bere gobernuaren lorpenak errepasatzeko, Feijook baliogabetu dezakeen guztiari erreparatu zion, beldurraren mamua haizatuta; Feijook, aldiz, mezu autozentratua zabaldu zuen, «muturren beharrik» izango ez duen «gehiengo indartsu» bat osatzeko. Funtsean, arretarik handiena Voxen jarrita, Sanchezek PP sartu zuen PSOErekin partekatutako gutasun politiko batean; Carl Schmittek demokrazia aztertzean aipatzen zuen inklusio/esklusio harremanean, Vox zen kanpoan utzi beharrekoa... PP arerio legitimo gisa utzita.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du Miravalles-El Redin eskolaren itunari eutsi behar zaiola. Nafarroako Gobernuaren errekurtsoa atzera bota du, eta berretsi du behin-behinean eteten duela Opus Deiren eskola segregatzaileari ituna bertan behera uzteko prozesua.

Amaitu berri den ikasturtean, Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi zuen Miravalles-El Redin eskola erlijiosoaren Batxilergoko hezkuntza ituna, LOMLOE legeari men eginez, ikasleak sexuaren arabera bereizteagatik. Ekainaren hondarrean, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen hitzarmen horri eutsi behar zitzaiola behin-behinean, ikastetxeari «konpondu ezinezko» kalterik ez eragiteko. Erabaki haren aurkako helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak, eta hari erantzun dio orain auzitegiak, eta ebatzi itunari eutsi behar zaiola behin-behinean. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietako salak argudiatu duenez, erabakiaren bitartez bermatu egiten du «interes publiko eta pribatua modu proportzionatu batean» gauzatzea; izan ere, eskolako guraso elkarteei esan zien berme finantzario bat aurkeztu behar zutela, «hezkuntza itunak berekin dakarren laguntza publikoa adinako diru kopurua bermatzeko». Auzitegiaren iritziz, Nafarroako Gobernuak bere alegazioetan argudioak «nahastu» egiten ditu, auziaren oinarrian ez daudelako eskubide konstituzionalekin lotutako auziak, «oinarrizko legediarekin» lotutakoak baizik. Hau da, argudiatu duenez, auziaren oinarrian ez dago sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeei finantzaketa etetea konstituzioaren araberakoa den ala ez erabakitzea. Auziaren funtsean, dio auzitegiak, «irregulartasun administratiboak» daude, bai eta ikasleen eskubideak bermatzen diren ala ez ebaztea ere. Hala, Auzitegi Nagusiko epaileek uste dute ituna eteteak «konponezinezko kalteak» eragingo lizkiokeela Opus Deiren eskolari, eta hori konpontzea edo atzera egitea «zaila edo ezinezkoa» izango litzatekeela.


Summary: Hego Euskal Herriak gora egin du Europako berrikuntza rankingean. Batasuneko 239 eskualdeen artean 72.a da EAE, eta 98.a Nafarroa. Tapiak azaldu du enpresa ertain eta txikiek egiten dituzten inbertsioak handitu behar direla, eta patente gutxi daudela.

Hego Euskal Herria Europako Batasuneko «goi berrikuntzako» eskualdeen artean sartu da. Bi urtean Euskal Autonomia Erkidegoak 21 postu igo ditu: Batasuneko 239 eskualdeen artean 72.a da. Nafarroa, berriz, 98.a, hamasei postu gorago. Hala dio Europako Batzordeak aste honetan argitaratutako sailkapenak. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa biltzen dituen Akitania Berria eskualdea 128. tokian dago, postu bat behera eginda.

Txostena bi urtean behin argitaratzen da, eta 21 adierazle neurtzen ditu. Besteak beste: inbertsioak, fakturazioa, jarduera berritzaileak eta ikerkuntza, eta hezkuntza. Europako eskualde berritzaileen zerrendan goian azaltzea garrantzi handikoa izaten da inbertsioak eta bereziki kanpoko inbertsioak erakartzeko orduan.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko sailburuaren arabera, «oso nabarmena» izan da azken bi urteotako hobekuntza. Berrikuntza indizea 109,8 da, Europako batezbestekoa baino 9,8 puntu gehiago, 101,8 Nafarroan, batezbestekoaren parekoa. Inbertsioek eragindako errendimenduek, berriz, %11,5 egin dute gora EAEn, eta %14,1 Nafarroan.

Tapiaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako I+G+Baren indargune nagusiak hauek dira: produktu berrien salmenten inpaktua, gazteen kualifikazio handia eta bizialdi osoko ikaskuntza prozesuetan daudenen ehuneko handia.

Bestalde, azaldu du enpresa ertain eta txikiek gehiago inbertitu behar dutela ikerketan eta berrikuntzan; jarduera jakin batzuetan, bereziki: diseinua, marketina, jabetza intelektualaren eta industrialaren kudeaketa, eta prestakuntza. Tapiak gogoratu du oraindik oso patente gutxi daudela erregistratuta.

Dena den, EAE arretagune garrantzitsutzat jo du, bereziki Espainiako Estatuaren barruan, lehen postuan baitago, Madril eta Kataluniaren gainetik. «Euskadi berrikuntza handiko eskualdea da, berrikuntza moderatuko kategoria duen estatu batean. Horregatik, Europako Batzordeak bikaintasunaren polotzat jo du». Sailburuak azpimarratu du ia estatu guztietan eskualde berritzaileena hiriburua izan ohi dela, eta gaineratu du EAEn egindako inbertsioak estatuko batezbestekoaren oso gainetik daudela (23 puntu gehiago).

Helburutik gertuago

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan I+G+B arloan egindako inbertsioak marka berria ezarriko du aurten, 1.895 milioi eurora iritsita, Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak egindako kalkuluen arabera. 2021ean I+G+Ban egindako inbertsioa (Eustaten azken datuak) 1.646 milioi eurokoa izan zen, inoizko handiena, eta Innobasqueren arabera, 2022an 1.768 milioikoa izan zen —Eustatek urte amaieran jakinaraziko du datu ofiziala—. 2023an, % 7,2 gehiago izango da.

Ohi bezala, diru gehiena enpresek jarriko dute, enpresa handiek bereziki. %5,9 handitu dituzte alor horretarako inbertsioak 2023an, 1.049 milioiraino, eta erakunde publikoek (Europako Batasuna, Espainiako Gobernua, Eusko Jaurlaritza eta aldundiak) %7,9, guztira 846 milioi. Eusko Jaurlaritzak %12 handitu du aurten I+Grako aurrekontua, eta horren zati handi bat Next Generation Funtsen bitartez gauzatu nahi du.

Gainerako inbertsio publikoa EBko zientzia programetatik (160 milioi euro, %13,5 gehiago), unibertsitateetako funtsetatik eta irabazi asmorik gabeko erakundeen dohaintzetatik etorriko da, beste 46 milioi euro gehituta, %6,5 gehiago.

Aurtengo maiatzean Eusko Legebiltzarrak adostu zuen «ahal dela» 2028rako barne produktu gordinaren %3 I+G+Ban inbertitzea. Egun %2,2 da, Europako Batasunaren batezbestekoaren pareko. 2007ko Lisboako Itunean estatu kide guztiek %3ra heltzeko helburua jarri zuten 2010. urterako; hori ezinezkoa izango zela ikusita, 2020ra atzeratu zuten; eta, orain, asmoa da 2030. urtean iristea ehuneko horretara.


Summary: IEAk ohartarazi du ez dagoela mineral nahikorik energia trantsiziorako. Energia agentzia horren ustez, meategi gehiago sortu behar dira, eta ustiapena bizkortu, auto elektrikoen eta baterien eskaria betetzeko.

Trantsizio ekologikoa arriskuan, energia garbiak erabiltzen dituzten teknologiak ekoizteko mineral nahikorik ez dagoelako. Hala ohartarazi du IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak. Erakunde horrek, mineral horien merkatuari buruz egin duen lehen txostenean, kalkulatu du beharrezkoa izango litzatekeela besteak beste kobrearen, nikelaren, litioaren eta kobaltoaren ekoizpena 2022koa halako 3,5 izatea 2030erako. Hori egingo ez balitz, ezinezkoa izango litzateke berotze globala 1,5 gradura mugatzeko helburua lortzea.

IEAren arabera, gaur egungo meategiekin eta datozen urteetan martxan jarriko direnekin, bolumena bikoiztu ahal izango da hurrengo hamarkadaren hasierarako, eta hori baliagarria izango litzateke gobernuek trantsizio energetikorako banaka hartu dituzten konpromisoak betetzeko, baina ez litzateke nahikoa izango 2050ean karbono dioxidoaren zero emisioen helburua betetzeko.

IEAren ustez, ustiapena bizkortu beharko litzateke, batez ere ibilgailu elektrikoen eta energia biltegiratzeko baterien eskaria betetzeko. Azken bost urteetan, mineral kritiko deiturikoen eskaerak bikoiztu egin dira: 290.000 milioi eurorenak izan ziren 2022an. Eta energiaren sektorea izan da mineral horien kontsumoa handitu izanaren arrazoi nagusia. Litioaren eskaera hirukoiztu egin da; kobaltoarena %70 handitu da, eta nikelarena, %40.

Energia garbietarako teknologiek munduko litio ekoizpenaren %56 kontsumitu zuten 2022an (2017an %30 izan zen), kobaltoaren %40 (duela bost urte baino 17 puntu gehiago) eta nikel ekoizpenaren %16 (sei puntu gehiago). IEAren arabera, dinamika horrek segitu egingo du datozen urteetan, energia garbien teknologien produkzioak hazten jarraituko duelako. Aurten, eguzki fotovoltaikoak %30eko hazkundea izan du, eolikoak %70ekoa, eta ibilgailu elektrikoen ekoizpenak, %30ekoa.

Txinaren monopolioa

Aurreikuspen eta eskariek nabarmen egin dute gora 2021. eta 2022. urteetan; iazko bigarren erdialdetik joera hori moteldu egin bada ere, mineralen prezioak batezbesteko historikoen oso gainetik daude oraindik. Horrek izan dezake alde on bat, IEAren arabera: meatze berriak eraikitzen lagun dezake.

Fatih Birol IEAko zuzendariak «pozgarritzat» jo du merkatuaren hazkunde azkarra, trantsizio energetikoa gauzatzeko «erabakigarria» delako, baina, aldi berean, erronka handiak daudela esan du: «Askoz gehiago egin behar da mineral estrategikoen hornikuntza kateak seguruak eta iraunkorrak izan daitezen».

Gogoratu du azken hiru urteetan ez dela ia aurrerabiderik izan mineral horiek erauzten dituzten herrialdeen kopuruan, eta are gutxiago horiek fintzen dituztenenean. Birolek ohartarazi du Txinak ia erabateko monopolioa duela horretan, eta horrek asko kezkatzen dituela munduko gainerako industriak.

Erreportajea. Lehengaien kluba, Txinaren monopolioa amaitzeko

Iaz, gainera, Txinatik esportatu zen mundu osoan kontsumitutako grafitoaren eta lur arraroen %70 inguru, eta han prozesatzen da kobrearen %40 baino gehiago, litioaren %60 baino gehiago, kobaltoaren ia %5, lur arraroen %90 inguru, eta grafitoaren %100. Aurreko astean, Txinak iragarri zuen galio eta germanio gutxiago esportatuko zuela; hainbat sektoretan erabiltzen dira bi mineral horiek, baina, batez ere, automobilgintzarako erdieroaleak edo txipak egiteko.

Ingurumenarekin loturiko kezkak ere agertu ditu Birolek. Ohartarazi du mineralen tona bakoitza erauzi eta tratatzeko garaian berotegi gasen emisioak izugarri handitu direla azkenengo bost urteetan.