Summary: Zuluetak eta Enparantzak nabarmendu dute euskal presoek bide juridikoak hartzeko eztabaidan lagundu zutela. Biek ukatu dute leporatzen dietena, eta testuinguru politikoa aintzat hartzeko eskatu dute. Saioa Agirreren eta Nerea Redondoren abokatuek ohartarazi dute ez dagoela frogarik haien aurka. Epaiketa bukatuta, sententziaren zain gelditu dira sei auzipetuak.

Epaiketen akaberan auzipetuei eman ohi zaie azken hitza, eta hala egin dute gaur Arantza Zulueta eta Jon Enparantza euskal herritarrek Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 epaiketaren azken saioan —bertze auzipetuek ez dute mintzatu nahi izan—. Bi auzipetuek egozten zaizkien akusazioak ukatu dituzte —bertzeak bertze, gogorarazi dute ez dagozkiela haiei egozten zaizkien ezizenak—, eta abokatu gisa euskal presoen arteko eztabaidan laguntza eman zutela nabarmendu dute. Hala adierazi du Zuluetak, erraterako: «Euskal presoen arteko eztabaidan lagundu dut, kartzela legedia onartzearenean. Nire lana esan dizuedan hori baino ez da izan: juridikoki eta politikoki laguntzea, eta uste dut merezi izan duela». Azpimarratu du, izan ere, «emaitza onak» ekarri dituela eztabaida horrek, «denentzat»: «Presoak dauden egoeran daude eztabaida hori ahalbidetu zelako».

11/13 epaiketako zigorra betetzeaz ere aritu da Zulueta: hiru urte, sei hilabete eta hamazazpi egun egin zituen preso, haren aurkako akusazioak onartuta. Zehaztu du, ordea, gizartearen onurarako onartu zituela akusazio horiek: «Akordio baten bidez, egozten zitzaidana onartu nuen, testuinguru baten barruan, urratsak egin ahal izateko bizikidetzaren eta bakearen bidean». Egoera politikoari ere erreparatu dio Zuluetak, eta kontuan hartzeko eskatu dio epaimahaiari, bertzeak bertze, ETAk indarkeria utzi izana eta Urriaren 18ko Adierazpena adibide jarrita: «Horrek guziak eragina izan beharko luke sententzian». Enparantzak ere salatu du testuinguru politikoa kontuan ez hartzea: «ETAren jardueraren etetetik hainbeste urtera, deitoragarria da gatazkaren ondorioei oraindik perspektiba polizial eta judizial batetik ekitea». Angela Murillo epaileak bi aldiz moztu du Enparantza, bertzeak bertze ETAri erreferentzia egiteagatik: «Hemen ez da politika egiten, justizia egiten da», salatu du. Baina berriro ekin dio Enparantzak, eta Jose Perals fiskalak joan den ortziralean egindako adierazpenak kritikatu ditu: «Guztiz lekuz eta garaiz kanpo dago. Ezin da segitu esaten ETA oraindik existitzen dela: falazia bat da».

Bi auzipetuen adierazpenekin bukatu da 13/13 epaiketa, eta sententziaren zain gelditu beharko dute sei auzipetuek —zortzi ziren hasieran, baina Juan Mari Jauregi irailean zendu zen, eta fiskalak joan den astean erabaki zuen Julen Zelarain auzitik erretiratzea—.

Espetxe zigor luzeak eskatuak ditu fiskalak auzipetuentzat: Julen Zelarainen akusazioak kenduta, guztira 66 urtera artekoak. Zulueta eta Enparantza ETAko «buru» jo zituzten fiskalak eta akusazio partikularrak; Sarriegi eta Zuriarrain, «kide»; eta Redondori eta Agirreri «laguntzaile» izatea leporatu zien. Urrunago ere joan zen Jose Perals fiskala —Altsasuko auziko bera da—: adierazi zuenez, «ETA ez da desagertu».

Ibilbide luzea izan du 13/13 auziak: 2010eko apirilaren 14an egindako polizia operazio bat du abiapuntu, eta hamar urte baino gehiago pasatuta abiatu zen epaiketa, joan den uztailean.

Frogarik ez

Auzipetuak mintzatu aitzin, gaurko saioan Nerea Redondoren eta Saioa Agirreren abokatu Jose Mari Elosuak eta Ibon Altunak hartu dute hitza, defentsaren argudiatzeekin segitzeko. Biek ala biek azpimarratu dute ez dagoela frogarik auzipetuen aurka. Agirreren kasuan, erraterako, Altunak nabarmendu du haren aurka dagoen froga bakarra torturapean jasotako polizia deklarazioa dela, eta «bere borondatearen aurka» egin zuela, beraz. Ondotik deklarazio horiek berak ukatu zituen auzipetuak. Abokatuak nabarmendu du, gainera, perituek sinesgarritasuna eman ziotela Agirreren tortura deklarazioari, eta fiskalak ez duela horren aurka egin. Altunaren hitzetan, tortura deklaraziotik gainerako guzia ez dago frogatua: «Susmoetan oinarritua dago dena; prozedura osoan atzemandako inolako dokumentutan ez da Agirre aipatzen». Auzipetua absolbitzea «beste erremediorik» ez dutela erran die epaileei. Epaiketaren luzamenduak ere salatu ditu Altunak, eta nabarmendu du hark garaiz aurkeztu zuela defentsako idatzia. Testuinguru politikoa kontuan hartzeko eskatu du abokatuak, baita auzipetuaren egoera pertsonala ere.

Redondoren eta irailean zendutako Juan Mari Jauregiren kasuan, berriz, Elosuak azaldu du akusazioak zortzi lerro baino ez dituela idatzi bi auzipetuen aurka —horietatik bi baino ez dira Redondori buruzkoak—, eta «baieztapen faltsuak» direla guztiak. Lerro horietan Redondori leporatzen zaio Jauregiri 44.500 euro eman izana, «ETAri laguntzeko», eta aipatzen da «legez kanpoko jardueretatik» lortu izanen lukeela Redondok dirua. Bada, Elosuaren arabera, ez dago frogatuta ETArekiko lotura hori. Aitzineko sententzia bat ere aipatu du fiskalak Redondoren aurrekari gisa, baina absolbitu egin zuten orduko hartan: «Redondoren irudi faltsu bat ematen saiatu dira, eta hori ez da zilegi. Ezin da edozer egin ahozko epaiketan. Zergatik egiten diote erreferentzia horri?».

Abokatuak ohartarazi du, halaber, fiskalak ez duela frogarik aurkeztu Redondoren aurka: «Ezin da errugabetasun presuntzioa ukatu, aurkezturiko froga bakarrak defentsarenak izan baitira». Frogak kontrako norabidean eskatu izana ere gaitzetsi du Elosuak: izan ere, fiskalak Redondori leporatu zion ez zuela «justifikatu» nondik atera zuen atzeman zioten dirua. Alta, fiskalak frogatu beharko luke nondik atera zuen, eta ez alderantziz. «Inkisizio froga bat» da hori, Elosuaren ustez, «errugabetasun presuntzioa» urratzen duena: «Zuzenbidearen aurkakoa da». Gainera, eta fiskalak errandakoaren aurka, Redondok azaldu eta frogatu egin zuen diru haren jatorria, abokatuak azaldu duenez: «Frogatu zuen bere aurrezkiak zirela, 2001etik bildutakoak, beltzean lan eginda lortuak». Hainbat lekukok berretsi zuten hori. Elosuak absoluzioa galdegin du Redondorentzat ere.

Atzo bertze auzipetuen abokatuen txanda izan zen, eta gisa berean aritu ziren: frogak baliogabetzeko eta Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Iker Sarriegi eta Naia Zuriarrain auzipetuak absolbitzeko eskatu zuten Alfonso Zenonek, Jone Goirizelaiak eta Aiert Larrartek.


Summary: Haur parkeak itxi eta edukierak mugatu dituzte Agurainen, COVID-19agatik. 1.064ko intzidentzia tasa du 100.000 biztanleko. Hori dela-eta erabaki du udalak liburutegiko eta kiroldegiko edukierak mugatzea eta haur parkeak ixtea

Aguraingo Udalak (Araba) bertan behera utzi ditu zenbait jardunaldi, haur parkeak itxi ditu, eta liburutegiko, musika eskolako eta kiroldegiko edukierak mugatu ditu, COVID-19ak eraginda. Positibo tasaren goraldia izan du: 1.064koa da 100.000 biztanleko.

Eusko Jaurlaritzari eskatu dio PCRak egin ditzala herriko osasun etxean, Gasteizera joan behar izan gabe, eta ikastetxeetan baheketak egiteko eskatu dio. Osasun Sailean ez dute beharrezkotzat jo baheketak egitea, eta PCRei buruzko eskaera aztertzen ari direla jakinarazi dute. Horri buruz aritzeko bildu zen premiaz atzo iluntzean udal gobernua, eta erabaki zuen zenbait neurri hartzea. Azaroaren 21era arte egongo dira indarrean, eta intzidentziaren arabera berrikusiko dituzte.


Summary: «Hodeitzarrak» onartu arren, etorkizuna «itxaropenez» ikusten du Txibitek. Ordubete eta 40 minutuko hitzaldi luzean, bi urteotan egindakoaren inbentario luzea egin du, pandemiaren ondorengo erronketan jarriz arreta eta «adostasunen beharra» azpimarratuz.

Legealdi erdia iraganda, bi urteotan egindakoaren inbentario luzea egin du Maria Txibite gobernuko lehendakariak Nafarroaren egoerari buruzko eztabaidaren hasierako diskurtsoan. «COVID-19 osteko garai honi itxaropenez aurre egiten diogu», nabarmendu du, nahiz eta gaineratu «hodeitzar batzuk» ageri direla ekonomian; hala nola industriari eragin dioten hornidura arazoek eta herritarren erosahalmenari eragiten dioten inflazioak. Haatik, Txibitek zehaztu du krisi honi aurre egiteko iparrorratza argi dutela: «Pandemiatik irteteko, baliabideak erabiltzen ari gara, eta ez murrizketak, beste garai batzuetan egin zen bezala. Eta ondo dakigu zein diren haren ondorioak».

Lehen hitzetan, eskerrak eman dizkie «Nafarroarentzako proiektu eta gobernu honi bide eman dieten alderdiei». 2019ko uztailean akordio programatikoa sinatu zuten lau indarrek ez dute gehiengorik parlamentuan —23 parlamentari dituzte, orotara—, eta horregatik «beste indar batzuekin hitzartzeko beharra» izan dutela goraipatu du: «Akordioak bilatzeko orduan, elkarrizketa da eta izango da gure erreminta». Gizarte eta ekonomia eragileekin lan egiterakoan ere, adostasunaren defentsa egin du Txibitek. «Konfrontazioaren aurka, kontsentsua». Horren adibidetzat jarri du ekainean aurkeztutako enplegu plana, 2024ra artekoa.

Era berean, azpimarratu du Espainiako Gobernuarekiko harremanetan «gobernantza partekatua teoriatik praktikara» eraman dutela eta aurten bi eskumen eskualdatuko direla. Bata, Iruñeko espetxeko osasun zerbitzua abian dela abuztuaren 1etik, eta bestea, akordioa lortu dutela jada gutxieneko bizi sarreren gastua eta diru sarrerak kudeatzeko. «Gure autogobernua gaur sendoagoa da, eta erakusten dugu elkarrizketaren eta akordioaren bidez gehiago lor daitekeela konfrontazioaren bidez baino».

Trafikoaren eskumenari dagokionez, berez, 2018ko urriaren 31n akordioa izenpetu zuten Pedro Sanchezek eta Uxue Barkos orduko lehendakariak, 2019ko maiatzerako itzul zedin 1928tik 1964ra arte Nafarroak izandako eskumena. Hiru urte geroago, oraindik ez da gauzatu. Txibiteren esanetan, baina, abenduaren 1ean emango du «pauso historiko hori».

Oraindik egiteke dagoen beste kontu bat da 2020tik 2024ra arteko eperako ekarpenaren kalkuluarena. Pandemia bat tarteko, ia bi urte iragan dira, eta oraingoz ez dago akordiorik bere gain hartu gabeko eskumenengatik Nafarroak estatuari zenbat ordaindu behar dion zehazten duen metodologiaren inguruan. Txibitek esan du «lanean» ari direla: «Hilabeteak daramatzagu hizketan, eta berritasunak izan ahala horien berri emango dugu».

«Beste garai batean»

Txibiteren esanetan, herritarren %90 inguruk hartu du txertaketaren pauta osoa, eta, horri esker, «beste garai batean» daude: «Ezin dugu ahaztu bizi izandakoa eta ikasitakoa. Ikasitakoak balioko digu hobetzeko eta erronkei aurre egiteko duela bi urte irudikatu ere ezingo genukeen ikuspegi batekin», aipatu du. Erronka horien artean jarri du lehen arreta sendotzea, eta, adibidez, iragarri du espero dutela abendurako pandemia aurreko presentzialtasun mailara itzultzea.

Aitortu du itxarote zerrendetan «datu txarrak» dituztela, eta «neurriak prestatzen» ari direla. Pandemiari aurre egiteko kontratatu behar izan diren profesionalen %70i eutsiko dietela azaldu du, halaber. Nafarroa osoan, osasun etxeetan ehun erizain inguru kontratatzeko asmoa dute, adibidez: aurten 44, «bertara iristeko zailtasun handieneko osasun etxeetan» eta 2022an gainerakoak, beste osasun etxeetan. Lan deialdi publikoak «bizkortzeko» asmoa ere azaldu du. Legealdian 1.200 lanpostu kaleratu dira.

Europako laguntzei dagokienez, Txibitek esan du gobernu akordioan ezarritako lehentasunekin bat eginda daudela. Erronketako bat auto elektrikoa da. Airean dago zer gertatuko den Volkswagenekin eta luzera Landabenek zer eginkizun izango duen. VW taldeko presidentearen hitzetan, «auto elektrikoaren balio erantsiaren kate osoa izango du Espainiak», eta, promes hori gogoan, Landabenek eta Martorellek auto elektrikoa ekoitziko dutela uste du Txibitek: «Gure eskumenen barruan, lanean ari gara horretarako». Ekoizpenetik harago, auto elektrikoaren hedapenerako, aipatu du «igo» egin direla auto elektriko eta hibridoak erosteko eta karga guneak jartzeko laguntzak, zehaztu gabe kopurua: «Gure erkidegoa erreferente izatea nahi dugu, bai karga kantitatean, bai kalitatean».

Next Generationi lotutako beste laguntzen inguruan ez du datu berririk eman. Elikagai industriari lotutako eraldaketa ekonomikorako eta suspertzerako planaren barruan, 39 enpresak jaso dute laguntza, eta horietatik hemeretzi Nafarrakoak dira, Txibiteren esanetan.

Trantsizio energetikoari dagokionez, azaldu du hidrogeno berdearen agenda lantzen ari direla eta energia berriztagarrietan 69 proiektu dituztela: 34 parke eoliko eta 35 fotovoltaiko.


Summary: Biktima guztien alde, eta batez ere biktima bakoitzaren alde.

Horma-irudi bat egiteko auzokideen hausnarketa eta parte-hartze prozesuak irekitzen diren garai honetan, nire haurtzaroa eta gaztaroa datozkit burura, neure herria: inork ez zidan inoiz iritzia eskatu teorian guztiona zen eremu publikoan jartzen zutenaren inguruan, eta batzuek espazio hori bere egin zuten hamarkadetan zehar kartel eta pintadaz josiz. Bertan gizakien aurkako eraso larriak burutu zituzten edo horretan lagundu zuten presoen amnistia eskatzen zuten; edo gure bizilagunen irudiak jartzen zituzten diana barruan; beste batzuetan ETAk bahituak zituen pertsonak aske uzteko ordainketa exijitzen zuten; edo heriotza-zigorra ekar zezaketen txibato edo traidore hitzak idazten zituzten; eta ETAk akabatu berri zuen gizonarentzat izorra hadi bezalako espresio mingarriak margotu ere bai.

Inguru hartan sozializatu ginen, hark guztiak etika publikoarentzat zuen eragin suntsigarriaz konturatu gabe. Horma haiek ETAko preso eta militanteen aurka egiten ziren edo egin zitezkeen erasoekiko guztiz bihozbera bilakatu gintuen, eta militante hauen biktimekiko erabat bihozgabe. Eta ETAren biktima hauen bizitza eta eskubideak ez ziren inolako horma edo eremu publikotan aldarrikatzen.

Eta giza eskubideen defentsan sektario hutsak ziren arren, zoritxarrez frogatuta geratu zen, askotan salatzen zuten bezala, torturak eta tratu txarrak egon zirela eta estatu terrorismoak ere izugarrikeria ugari egin zituela, horrek guztiak suposatzen zuenarekin: biktima horiei eta beren senitartekoei eragiten zitzaien oinaze bidegabea, eta zuzenbide estatuari egiten zitzaion kaltea.

Eta hainbeste denboran zehar nagusitu zen indarkeriak guztiz hondatuta utzi zuen gure herria: ehunka hildako eta zauriturekin, lur jota geratu ziren milaka lagunekin eta gizartea ere oso ukituta geratu zen. Orain zatitxoak batu eta apurtutakoa konpontzea dagokigu, eta bakoitzak bere erantzukizuna bere gain hartu beharko luke.

Estatuari eta botere publikoei dagokienez, espainiar Konstituzioari begiratu bat egitea besterik ez dago —babesik handiena jasotzen duen muinari adibidez— askotan Estatuak inoiz zeharkatu behar ez zituen mugak gainditu zituela ikusteko. Eta hau esateko Espainiako auzitegiek, segurtasun indarrek eta administrazioko goi-karguek pertsonen bizitza eta osotasunaren aurka egindako delitu larriengatik emandako epaietan oinarritzen naiz, eta nazioarteko auzitegiek tortura eta tratu txarrak ez ikertzeagatik emandako ebazpenetan. Boterea izan zutenek eta boterea dutenek autokritika egin beharko lukete, eta berroneratze demokratikoa egiteko eta gertatutakoa ez errepikatzeko konpromiso sendoa hartu.

Bestalde, ETAren eta bere inguru politiko eta sozialaren erroek gure gizarteak duen onena kutsatu zuten: gizarte mugimenduak, kultura, politika… Mugimendu ekologistan, adibidez, ETA bere jarduketa eremuan muturra sartzearen aurka zeudenen ahotsa guztiz isilduta geratzen zen ETAk egiten zituen izugarrikerien aurrean pasibo mantentzen zirenen artean edo ETAren jarduera justifikatzen zutenen artean. Mugimendu feministari dagokionez, ez dakigu inoiz ETAren indarkeriak emakumeengan izan duen eraginaren inguruko hausnarketa edo ikerketarik egin ote duten, esate baterako zenbat emakume alargun atera zen Euskaditik senarraren hilkutxarekin batera, asko beren ume txikiak besoetan hartuta, edo zer garrantzi izan zuen emakume biktima askoren ahaleginak gorrotoari eutsi eta seme-alabei ez helarazteko. Sindikatuak, askotan ezker abertzalearen deialdietara biltzeko prest, hain kritiko eta gogor —eta horrela izan behar du— lan-istripuekin, ez dut gogoratzen horrelako jarrera zorrotzik ETAren hilketen aurrean, nahiz eta hildakoa sindikatuko kidea izan. Zein epel jokatzen zuten ETAk enpresariak mehatxatu eta hiltzen zituenean; penagarria da langileen borrokan jokabide horiek sobera zeudela argi zutenen ahotsa ez gailentzea. Eta zer esan kultura eta euskarari buruz… Zein arrotza egiten den giro batzuetan indarkeriari zilegitasuna euskaraz kentzea, txarto ikusita dagoela esango nuke; baina zorionez gero eta gehiago gara konpromiso hori geureganatzen ari garenok.

Gizarte-mugimenduetan aritzen diren pertsonak beraien militantziaren inguruko hausnarketa sakona egitera animatzen ditut, eta ondo legoke biktima ezberdinen lekukotasunen argipean egitea. Zeren eta, indarkeriaren aldeko kultura edo indarkeriarekiko jarrera akritikoa gailendu den azken hamarkada hauen ondoren, urteak beharko ditugu hau guztia gainditzeko, eta biktimak, gutxietsiak eta isilduak izan diren arren, txertoa eta sendagarria izan daitezke, eta gizartearen erdigunean jarri beharko genituzke gizarte eta politikako ekimen guztietan zeharka eraginez; lehenengo eta behin bidezkoa delako, eta bigarrenik guztion onerako izango litzatekeelako. Etorkizun hobea lortze aldera, biktimek eta gizarteak eskutik helduta aurrera egin beharko lukete, biktimek erabateko aitortza lortu arte eta gizarteak normaltasuna berreskuratzen duen bitartean.

Eta, bukatu baino lehen, goiburuan jasotzen dudan ideia azaldu nahiko nuke: azken boladan erraz esaten dugu biktima guztien alde gaudela, baina jada desagertuta dagoen Bakearen Aldeko Koordinakundeko lagun batek zioen bezala, "biktima guztien alde esan beharrean, biktima bakoitzaren alde gaudela esan beharko genuke”. Ñabardura hau ez da huskeria, eta beharrezkoa da horrela sentitzen dugun hausnartzea, zeren eta hori horrela bada giza eskubideen alde gaudela esan ahal izango dugu, eta indarkeriari zilegitasuna errotik kentzeko gai izango gara.

Bukatze aldera, lau biktima zehatz gogoratu nahi ditut, eta beraiekin batera beste guztiak, denek merezi dutelako plaka bat, lore bat, oroitzapen bat.

Sebastian Aizpiri Lejaristi: ETAk hil zuen, Eibarren, 1988ko maiatzaren 25ean; bere hilketaren inguruabarrak inflexio-puntu bat izan ziren niretzat, eta Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundearekin bat egiteko erabakian berretsi ninduten. Juan Carlos García Goena: GAL taldeek hil zuten, Hendaian, 1987ko uztailaren 24an, eta harekin batera bere alarguna eta alabak ere gogoan izan nahi ditut, eta estatu terrorismoaren eta tortura eta tratu txarren biktima guztiak Patxi Elola Azpeitia: Zarauzko Udaleko zinegotzi sozialista, berak eta bere familiak mehatxua eta jazarpen indarkeria jasan behar izan zuten milaka euskaldunek bezala.

Azkenik, Jose Manuel Piñuel Villalón: ETAk akabatu zuen, Legutioko Guardia Zibilaren kuartelean jarri zuen bonba-auto baten bidez, 2008ko maiatzaren 14an. Bere hil-kaperara joan nintzen eta agian horregatik bere hilketa bereziki sentitu nuen. Legutiotik pasatzen naizen bakoitzean bere argazkia ikusten dut kuartela zegoen eremua inguratzen duen hesian jarrita, eta bere alargunaz eta semeaz gogoratzen naiz, eta bere lankideez ere bai, eta indarkeriaren zentzugabekeria eta injustizia datorkit burura. Zer pena.

Eta amaitzeko Coviteko kideei eskerrak eman nahi dizkiet aurten azaroaren 11n Iruñean antolatu dituzten jardunaldietan parte hartzeko egin didaten gonbidapenagatik. Ezingo naiz joan baina idatzi hau eskaini nahi diet; nahiz eta neurri handi baten biktimak beraiek emandako guztiaren emaitza den.


Summary: Egungo kaleratze erraz eta merkeei eutsiko die Espainiako Gobernuak. Madril prestatzen ari den lan erreformak ez du ukituko kaleratzeen esparrua, Yolanda Diez Lan ministroak aitortu duenez. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok erantzun dio "kaleratzeak mugatu" egin behar direla

Negoziazio betean dira Espainiako eragile sozialak eta gobernua, hil honetan bertan adosturik beharko lukeen lan erreforma gauzatzeko, baina dagoeneko forma jakin batzuk hartzen ari da testua. Esaterako, egungo lan araudiak finkatzen duen kaleratze merke eta errazek bere hartan jarraituko dute. Hala aitortu du Yolanda Diaz Lan ministroak azken orduetan. «Kaleratzeak ez ditugu ukituko gobernuaren akordio batez».

Horrekin batera, Diazek azaldu du «teknikoki» ezin dela indargabetu PPren gehiengo absolutuarekin onartutako 2012ko lan erreforma, baina «behin-behinekotasunaren eta prekaritatearen aurka» esku hartu behar duela gobernuak, eta aldaketak egin daitezkeela egungo araudian. Adibidetzat jarri du, hain zuzen, gaixo baimena duen langile baten kaleratzea debekatzeko asmoz gobernuak egin zuen aldaketa.

Bada, dagoeneko sindikatuen erantzuna jaso du Diaz ministroak. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok esan du "kaleratzeak mugatu" egin behar direla, eta "barne malgutasunerako neurriak" ezarri behar direla enpresek kontratuak haustera jo ez dezaten arazoak iristen direnean. "Ez gaude ados gobernua esaten ari denarekin. Kaleratzea baliabide gisa erabil ez dezaten oztopo gehiago jarri behar dira. Kaleratzea librea eta merkea bada, enpresek kaleratzeak egiteko joera naturala dute".

Diazek onartu du langileentzat lan erreforma «oso gogorra» egin zuela PPk, eta orain «babes mekanismoak» jarri behar direla indarrean, eta negoziazio kolektiboa «orekatu» egin behar dela. Oreka horrek ultraaktibitatea berriro mugagabea izatearekin hasi beharko luke, urtebetekoa baztertuz, eta itunak betetzeari uzteko enpresen pribilegioa baliogabetuta; baina ministroa ez da sartu eduki horietan, ezta sektoreko eta enpresako itunen lehentasunean ere.

Ezaguna da CEOE patronalaren marra gorri bat dela lan hitzarmenen prebalentzia ez ukitzea, multizerbitzu enpresa handietan beren itunak aplikatzen jarraitu nahi dutelako eta ez sektorekoak, soldata merkeagoei eusteko. Diaz ministroak esan du langile asko prekaritatean bizi direla eta Caritasera jotzen dutela. «Jasangaitza da, lotsagabea», esan du. Prekaritateari aurre egiteko, Lan Ministerioa kontratazioaren behin-behinekotasun handia apaldu nahi du, enpresa baten aldi baterako kontratuak gehienez lantaldearen %15era mugatuz. Muga hori, ordea, sektoretik sektorera aldatuko dela segurutzat jotzen zuten atzoko elkarrizketa sozialerako mahaiko zenbait iturrik.

«Akordio bat lortu arte», ez da altxatuko

Edonola ere, kontratuen menua murriztu nahi du Madrilek, Diaz ministroak berretsi duenez. Hezkuntza alorrarekin lotutakoak mugatuko ditu, hasteko. Espainian, behin-behinekotasun tasa handia dago, %25ekoa, eta Hego Euskal Herrian ere oso handia da: sektore publikoan %40era iristen da kontratu finkoez besteko kontratazioa, Europako handiena. Lan merkatuan arrakala handia eragiten ari da aldagai hori. Langile finkoek pilatzen dituzte baldintzarik onenak, eta, haien aldean, behin-behineko kontratuarekin jarduten dutenek gehiago nabaritzen dute prekaritatea. Dualtasun hori bukatu nahi du Espainiako Gobernuak, baina ikusteko dago berdintzea goitik edo behetik egingo duen; alegia, kontratuen menu berrian, aldi baterako kontratuak finko bihurtzean, oraingo finkoen baldintza berak izango dituzten ala kontratu finkoek eskubideak galduko dituzten.

Edonola ere, lan erreformaren inguruan «akordio bat lortu arte» ez da mahaitik altxatuko Yolanda Diaz, baina akordioa oso garesti dago. CEOEk atzo esan zuen langabeziaren azken datu onek indarrean dagoen lan araudiaren malgutasunean dutela oinarria, eta ez dago prest negoziazio kolektiboan PPk eman zion abantaila handia besterik gabe galtzeko. "Dena hobetu daiteke", esan du gaur CEOEko presidente Antonio Garamendik, baina erantsita "Europak aipatzen ez duen edukiak" ari dela hizpide hartzen gobernua. "Ezustea" hartu du Garamendik "duela hilabeteko paper bera" ikusi zuenean berriro atzo elkarrizketa sozialerako mahaiaren gainean. "Ez dakit gobernua koordinatu den ala ez, baina oran dela hamabost eguneko paper berarekin jarraitzen dugu".

Izan ere, Madrilgo gobernuak garbi dauka aldi baterako kontratuak egiteko baldintzak gogortuko dizkiela enpresei, eta kontratu finko etenak sustatu. Diaz ministroak jakinarazi du behin-behinekotasunaren abusuaren aurkako zigorrak gogortuko dituztela. Bistan da: CEOE lan erreforma aldatzeko akordio batera erakartzea ez da erraza, baina lan ministroak ez du amore ematen: «Erreformaren azken fasean gaude, eta akordioa egin dezakegula ikusten ari naiz. Aldeek nahi badute, akordioa egongo da».


Summary: Europan beste agerraldi handi bat izateko arriskuaz ohartarazi du OMEk. Neurri sozialak hartzearen alde egin du Osasunaren Mundu Erakundeak, eta nabarmendu du oraingo erritmoan 500.000 hildako gehiago izango direla datorren otsailerako Europan eta Asia erdialdean.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi du beste agerraldi handi bat izateko arriskua «handia» dela Europan, eta zehaztu du horren atzean daudela txertatze erritmo motela eta murrizketak arindu izana. «Beste agerraldi bat izateko puntu kritikoan gaude. Pandemiaren erdigunean dago orain Europan, duela urtebete bezala. Gaur dugun abantaila da gehiago dakigula, eta beraz, gehiago egin genezakeela», adierazi du OMEren Europako arduradun Hans Klungek. Haren esanetan, neurri sozialak hartu ezean, hemendik otsailera bitartean beste 500.000 hildako eragingo ditu pandemiak Europan eta Asia erdialdean.

Negua gerturatu ahala, koronabirus kasuak ere ugarituz doaz, batez ere Europa ekialdeko herrialdeetan. Ukrainan, kutsatzeak azkartu ditu delta aldaerak eta 40 milioi biztanleko herrialdean eguneko 720 hildakoren berri ematen ari dira batez beste azken egunetan. AEBen eta Errusiaren ostean, hildako gehien jakinarazi dituen estatua da Ukraina.

Hiru txerto mota jarri ditu Kievek eskuragarri, Pfizer, AstraZeneca eta Txinan egindako CoronaVac, eta 180 txertatze gune ere zabaldu dituzte, baina herritarren %20ra ez da heltzen txertatutakoen kopurua. Gobernuak ahaleginak egin ditu txertatze kanpainak eginez eta txertatu gabeei joan-etorriak murriztuz, baina, hala ere, askok nahiago dute txertatze dokumentu faltsuak erosi —Poliziak ehunka isun jarri ditu orain arte—. Joan den astean beste ahalegin bat egin zuen Volodimir Zelenski presidenteak, eta txeratzeko deia egin zien herritarrei: «Itzali sare sozialak, eta piztu zuen garunak».

Antzekoa da egoera Bulgarian ere. Han 4.922 kasuren berri eman zuten atzo, eta gobernuak jakinarazi zuen 954 pertsona eraman behar izan zituztela erietxera, horietatik %89,9 txertatu gabeak. Europako Batasunean txerto gutxien jarri dituen herrialdea da Bulgaria: herritarren %28k soilik hartu dute txerto bat.

Hungarian ere, kasuak joan den astearen erdian halako bi dira orain. Gaur bertan 6.268 kasu jakinarazi dituzte osasun agintariek. Gobernuak arindu egin ditu joan-etorrien neurriak: egun, soilik garraio publikoan da derrigorrezkoa maskara erabiltzea. Enpresa arduradunek askatasuna dute langileak txertatzera derrigortzeko, eta erietxerako bisitak, berriz, debekatuta daude.


Summary: Suitzako Unia sindikatua zuzenduko du Anna Gabrielek. Genevako adarraz arduratuko da CUPeko diputatu ohia, eta bihartik kargu hori duen lehen emakumea izango da.

Tribune de geneve egunkariak zabaldu duenez, Suitzako Unia sindikatuko Genevako adarreko idazkari nagusi kargua hartuko du Anna Gabriel CUPeko diputatu ohiak bihar. Babes handiarekin aukeratu dute Gabriel kargu horretarako, eta lehen emakumezko idazkari nagusia izango da. Kazetak berak jaso ditu diputatu izandakoaren lehen hitzak: «Bihotzean daramat gorria. Ardura hori hartu nahi dute, emakumez osatutako talde batekin. Langileen eskubideak izango ditut buruan».

Urte eta erdi zeraman postu horrek hutsik, Alessandro Pelizzariak utzi zuenetik. Suitzako arlo pribatuko sindikaturik handiena da Unia, eta, batez ere, eraikuntzan, industrian eta zerbitzuetan aritzen da.

2018ko martxotik dago Gabriel Suitzan erbesteratua. Uztailean lehen aldiz irten zen handik Omnium Cultural erakundeak Elnan, Ipar Katalunian, antolatutako ekitaldi batean parte hartzeko. Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak Gabrielen aurkako atxilotze agindua emana du Espainian, baina ez nazioartean, jakinik Suitzak ez lukeela estradiziorik onartuko arrazoi politikoetan oinarrituta.


Summary: Esparza: «Txibite ez da fidatzekoa, historiara pasatuko da EH Bilduri esker bihurtu zelako lehendakari». Bakartxo Ruizek (EH Bildu) «anbizioa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari, eta Txibiteren hizkuntza politika «iraingarria» txarretsi du bereziki.

Panorama apokaliptikoa deskribatu du Javier Esparzak, Navarra Sumako eledunak, Nafarroaren egoerari buruzko eztabaida parlamentarioan. Haren irudiko, Nafarroak «lehiakortasuna» eta «lidergoa» galdu ditu azken urteetan, beste erkidego batzuen mesedetan, eta Maria Txibiteren gobernua ez ezik, Uxue Barkosena ere jo du horren erantzuletzat. Bi gobernu horien arteko ezaugarri komuna, gainera, EH Bilduren babesa dela uste du buruzagi erregionalistak: «EH Bilduk izan du giltza gobernu batean zein bestean, eta denok dakigu zer esan nahi duen horrek: zergen igoera, inposizioa, askatasunik eza eta bidea ixtea aurrerapenari». Are: Navarra Sumaren ustez, Txibitek «EH Bilduren esku utzi du Nafarroaren etorkizuna; garapenaren eta aurrerabidearen antitesiari, alegia».

Ekonomiari dagokionez, Esparzak nabarmendu du Nafarroa dela «lanpostu gehien suntsitu duen autonomia erkidegoa», eta lurraldeak «erakargarritasuna» galdu duela: «Jada ez gara erakargarriak enpresen sektorearentzat, Euskadi edo Errioxa ez bezala. Agian Txibite andreak Urkullu jaunari galdetu beharko dio, egin ohi dituzten bilera horietako batean, nola egin dezakeen inbertsioak erakartzeko». Azpiegitura handien «mantsotzea» ere kritikatu du koalizio espainiazaleko buruak: «Legealdia amaitzean, zortzi urte igaroko dira UPN gobernutik atera zenetik, eta denbora horretan, ez duzue ezer aurreratu Nafarroako Ubideko lanetan, ezta metro kubo bat ere; AHTari dagokionez, berriz, UPNk Madrilekin hitzartutako lanak egin dira soil-soilik».

Navarra Sumako ordezkariak uste du «UPNren gobernuekin lortutako arrakastaren inertzian» mugitzen ari dela Nafarroa, baina lehendakariari ohartarazi eskatu dio neurriak hartzeko: «Liderrak ginen, eta orain ez. Nafarroa hondoratzen ari da, ez aurrera ez atzera. Aurreko urteetako inertziak ez du betirako iraunen».

Osasun Departamentuaren «noraeza» ere kritikatu du Esparzak: itxaron zerrenden luzatzea eta lehen arretaren okertzea nabarmendu ditu. Horrez gain, COVID-19aren izurriaren kontrako estrategia «negargarria» izan zela esan du: «Lotsaren lotsaz mahai azpian sartzeko modukoa izan da Osasun Departamentuaren jardunbidea. Gobernu batek egin behar ez duenaren adibide garbiena». Horren adibidetzat jo du, besteak beste, «ostalariak abandonatu izana».

Esparzaren irudiko, baina, Txibiteren «hanka sartzerik» handiena izan da aurrekontuak EH Bildurekin negoziatzea: «Txibite andrea ez da fidatzekoa, eta historiara pasatuko da EH Bilduri esker gobernatzeagatik, akordio mespretxagarri horiei esker, ETAren terrorismoa gaitzestea eskatu gabe ere. Gogoratu behar dugu EH Bilduren zerrendetan daudela etakideak izandako militanteak. Nafarroa Euskal Herriaren parte izatea nahi duten horiek zuritzen ari zarete, helburu nagusitzat presoak kalera ateratzea nahi duten horiek».

Bakartxo Ruiz: «Zerbait gehiago espero genuen»

Esparzaren ostean, EH Bilduko eledun Bakartxo Ruizek hartu du hitza eztabaidan. COVID-19aren izurrialdian bizi izandakoari eta «osasun langileen dedikazio eta lan itzelari» erreferentzia eginez hasi du hitzaldia. Haren esanetan, hiru ondorio nagusi utzi ditu pandemiak: «batetik, agerian gelditu dira arlo publikoaren ahuldadeak eta gabeziak, eta urteetako pribatizazioen lorratzak; bigarrenik, osasun kudeaketan oker larriak egin dira, eta ez dugu autokritikarik sumatu; eta azkenik, agerikoa da Madrilek esanen duenaren zain gaudela beti, eta ezinezkoa da kudeaketa arin eta eraginkor bat egitea, burujabetzarik gabe».

Lehendakariaren diskurtsoari buruz, Ruizek esan du «zerbait gehiago» espero zuela koalizio independentistak: «Espero genuen ikuspegi konplaziente samarra, logikoa denez, baina ez dugu neurri, proposamen edo gogoeta berririk entzun». Horregatik, «anbizio gehiago» eskatu dio Nafarroako Gobernuari.

EH Bilduko ordezkariak «kezka» agertu du osasun publikoaren egoeraren gainean: «Sektorea ez dago iaz bezain tenkatua, baina zauriak zabalik dira oraindik: aurrez aurreko arreta ez da nahikoa, medikuak eta pediatrak falta dira, itxaron zerrendak handitzen ari dira... Eta, horri guztiari aurre egiteko, Osasun Departamentuaren errezeta bakarra da langileek aparteko orduak egitea eta pazienteak sare pribatura bideratzea». Sare publiko «indartsu» baten beharra nabarmendu du Ruizek.

Ekonomiari dagokionez, gaur egungo «erronka itzelak» aletu ditu legebiltzarkideak: «Agerian geratzen ari dira globalizazioaren eta kapitalismo basatiaren gabeziak, eta adituen arabera, hasiak gara kolapsoaren lehen zantzuak ikusten: argindarraren garestitzea, balizko itzalaldien arriskua, lehengaien eskasia...». Horri aurre egiteko tenorean, «interes espekulatiboak» baztertzeko galdegin du EH Bilduk eta, horren ordez, «elikadura eta energia burujabetzaren aldeko urratsak» egitera premiatu du gobernua: «Gobernuak anbizio osoz jokatu beharko luke, baina ez dugu halakorik ikusten. Ez dute balio aurreko krisietan aplikatutako errezeta zaharrek. Eskuinak badakigu zer nahi duen: zergak jaitsi eta zerbitzuak murriztu. Bada, Nafarroako Gobernuak egin lezakeen okerrena da eskuinak planteatutako diskurtso hori ontzat ematea». Hori dela eta, zerga eta diru bilketa «handiagoa eta bidezkoagoa» eskatu du, «bestela, murrizketa egoera batean ikus dezakegu geure burua, hemendik gutxira».

EH Bilduk «desadostasun agerikoak» ditu Txibiteren gobernuarekin, eta hiru nabarmendu ditu Ruizek: zerga politika, hizkuntza politika eta Abiadura Handiko Trena. Euskararen normalizazioaren aurkako erabakiak «gobernuaren miopia politikoaren ondorio» direla uste du legebiltzarkideak, eta lehendakariari esan dio «euskaldunak eta euskaltzaleak iraindu» egin dituela bi urtez, «lan deialdietan euskara meritutzat hartzeari uko eginez». Herritar guztiei euskaraz eta gaztelaniaz artatzeko baliabideak eta «profil elebidunak» eskatu ditu.

AHTari dagokionez, berriz, Ruizek esan du «proiektu zaharkitua» dela, «errentagarritasun ekonomiko eta sozialik gabekoa».

Azkenik, Nafarroako Gobernuak aurre egin beharreko bost erronka nagusi identifikatu ditu EH Bilduko parlamentariak: klima krisia, erronka demografikoa, bizikidetza, kohesio soziala eta hizkuntz politika eta burujabetzan aurrera egin beharra. «Adorea eta anbizioa» eskatu dizkio Txibiteri, horiei erantzuna emateko.

Barkos: «Dena ez da argi»

Geroa Baiko Uxue Barkosek, bere diskurtsoaren hasieran, nabarmendu du Geroa Baik gobernu barruan egoteko apustu politikoa egin zuela duela bi urte, aurreko legealdiko bidetik jotzeko asmoarekin. Haren ustez, elkarrizketa ezinbestekoa da gehiengoak lortzen saiatzeko, baina Txibiteri gogorarazi dio kontsentsurako bokazioa ezin dela nahasi «amore ematearekin». Hala, «dena ez da argi», Barkosen arabera. Etorkizuneko erronkei erreparatzean, zorrari garrantzia ez ematea aurpegiratu dio.

Azken urte eta erdian, pandemiari eta haren ondorioei aurre egiteko zor publikoa %20 handitu da, eta, Geroa Baiko eledunaren irudiko, Nafarroako Parlamentuan eztabaidatu behar da zorraren zer portzentaje erabili gastu arrunta eta inbertsioak finantzatzeko. Kezkatuta azaldu da Europako laguntzen diseinutik kanpo geratzen ari delako Nafarroa, baina etorkizunean laguntza horiek eragindakoaren %1,6 ordaindu beharko duelako. «Lehentasunezkoa da ardura partekatuari buruzko formulak bilatzea eta diseinu horren ahalmena izatea». Barkosek ulertzen du eztabaida horrek «deserosotasuna sor dezakeela eskubide historikoak konstituzioarekin lotzen dituzten indar politiko batzuen artean. Deserosoa izan daiteke, baina batzuen beldurrak ez ditzala hipotekatu etorkizuneko belaunaldiak».

Pozik azaldu da, dena den, «hogei urteren ondoren» Nafarroak eskumen gehiago lortu dituelako eta aurreko legealdian egin den lanarekin lotu du: espetxeko osasun zerbitzua eta gutxieneko bizi sarreren kudeaketaren eskumena lortu berri dira, eta abenduaren 1ean trafiko eskumena itzuliko da. Ikerketa eta garapenarekin gauza bera lortzera dei egin du. Dena den, kritiko agertu da adostasuna falta delako 2020tik 2024ra arteko ekarpenaren kalkuluaren inguruan. «Autogobernuaren defentsa egunero erakusten da, eta ez ahaztu, halaber, autogobernurik gabe ez garela ibiliko gaurko munduan».

Euskararen arloan ere, desadostasunak dituzte. Txibitek iragarri du euskararen dekretua urte amaierarako egongo dela. Geroa Bairen ustez, «zentzugabekeria da» Nafarroa euskaldunaren eskubideak aintzat ez hartzea, eta, ikuspegi hori «zaharkitua» izateaz gain, «irregulartasun demokratikoa da». Barkosen arabera, lan deialdi publikoetan eta oposizioetan euskara meritu gisa hartu behar da eremu mistoan eta ez-euskaldunean, eta salatu du erizaintzako azken deialdian beste hizkuntzak meriturako puntuazioa izatea eta euskarak ez.

Dena den, espero du akordio bat lortzeko gai izango direla. Nabarmendu du, halaber, «zailtasunen gainetik» aurrera jotzeko borondatea izan dutela. Euskarabideak bi milioi euroko aurrekontua zuen 2015ean, Barkosen gobernua abian jarri zenean, eta orain bederatzi milioi eurokoa du. «Urte luzez euskararentzat hutsaren hurrena mantendu duenaren lotsagabekeriaz soilik kritikatu daiteke hori».

Ahal Dugu: «Hiru oihal begietan»

Gobernuko hirugarren bazkidea Ahal Dugu da, eta kritiko agertu da klima aldaketaren inguruko jarrerarekin. Etorkizuneko erronka nagusia dela uste du Mikel Builek: «Produktibitatea, lehiakortasuna eta berrikuntza begian jarri zaizkigun hiru oihal izan dira, eta galarazi egin digute ikustea klima aldaketa kalearen bestaldean genuela». Builen arabera, gainean den larrialdi klimatikoak 2050ean Extremadurako klima izango dugula pentsatzera garamatza». Horren aurrean, Builen arabera, kontraesana da esatea klima aldaketari aurre egin behar zaiola baina politiketan kontrakoa egitea.

Alde horretatik, AHTaren, Mina Muga proiektuaren edo parke eolikoen aurkako jarrera agertu du. Parke eolikoak «ez dira onargarriak» hegaztientzat eta naturarentzat, Builen ustez. Beharrezkotzat jo du energia ekoizteko gai izango den enpresa publiko bat sortzea eta horrek prezioetan eragiteko ahalmena izatea.

Pandemiaren ondorioei begira ere, uste du diskurtso baikorregiak ez direla onak. «Rankingak nor bere alde erabiltzea erraza da. Pobrezia tasa apalena dugu, eta gutxieneko soldata handienetakoa, baina zifra handiek ezkutatzen dituzte beste zifra txikiagoak, eta bada bat oso kezkagarria: Erriberan, hamasei urtetik beherakoen %28 muturreko pobrezian daude. Haiekin, kontratu soziala hautsi egin da».


Summary: 'Mozal legea' kenduko dutela iragarri dute Unidas Podemosek eta PSOEk. UPko bozeramaileak adierazi du polizien irudiak ateratzea eta banatzea ez dela zigorgarria izango. EAJk proposatu zuen lege erreforma Madrilen.

Unidas Podemosek eta PSOEk datorren astean adostuko dituzte mozal legea indargabetzeko azken zuzenketak, EAJrekin xehetasunak itundu ostean alderdi jeltzalea izan baita bultzatzailea. Espainiako Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatuko dute, baina oraindik batzuen eta besteen zuzenketak adosteke daude.

Enrique Santiago UPko Espainiako Kongresuko diputatuak esan du gaiari buruz PSOErekin duten akordio maila «erabatekoa edo oso handia» dela, eta datozen egunetan EAJren proposamenak ezagutzeko prest egongo direla. PSOEko iturriek EFEri esan diote, hala ere, oraindik negoziatzen jarraitzen dutela.

EFE agentziaren arabera, zuzenketen epea datorren astean itxiko da, orain arte berrogei aldiz luzatu ostean. Dagoeneko testua oso aurreratuta daukatela adierazi diote Espainiako Gobernuko iturriek.

Santiagok adierazi du polizien irudiak ateratzea eta banatzea ez dela zigorgarria izango, betiere polizien eta haien familien intimitaterako eskubidea urratzen ez bada. UPko bozeramailearen arabera, gizarte lanak lehenetsiko dituzte isunen aldean, eta zigorrak «zigortuen erosteko ahalmenaren araberakoak» izango dira. Santiagok gaineratu du haien borondatea dela herritarrek «osorik berreskuratzea» biltzeko eskubidea eta manifestazioak egitekoa. Lege berriaren arabera, zigortu daitezkeen kaleko protesta bakarrak «desobedientzia ekintzak» izango dira. Gainera, lanean ari dira ekintza naturistak zigorgarriak izan ez daitezen.


Summary: Espainiako aurrekontu proiektuak lehen galbahea gainditu du. Osoko zuzenketak atzera bota dituzte, kontrako 188 boto bilduta. Tartean daude PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta EH Bilduren botoak.

Espainiako aurrekontu proiektuaren tramitazioak aurrera jarraituko du, gaur gainditu baitu lehen galbahea; zazpi osoko zuzenketa aurkeztu dizkiote 2022ko aurrekontu proiektuari, eta guztiak ezetsi dituzte Espainiako Kongresuan. Bozketa bakarrean baztertu dituzte guztiak, 350 diputatuetatik 188k kontrako botoa emanda. 156 izan dira osoko zuzenketen aldekoak, eta bakarra abstentzioa.

PP, Vox, Ciudadanos, JxC, CUP, Foro Asturias eta Coalicion Canariak aurkeztu dituzte zuzenketak, eta horien aurkako blokean daude PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta EH Bildu, besteak beste. Hurrengo pausoa izango da talde politikoek zuzenketa partzialak aurkeztea, eta bihar arteko epea daukate horretarako.

EAJk bide eman badu ere aurrekontu proiektuak aurrera egin dezan, Idoia Sagastizabal diputatuak ohartarazi du «zati handi bat» falta dela oraindik aurrekontuei buruzko akordio bat lortzeko, eta, beraz, zuzenketa partzialak aurkeztuko dituzte. Halere, azaldu du jeltzaleak prest daudela ados jartzeko: «Uste dugu aurrekontuek hobetzeko tartea dutela». «Euskal agendari» eta «inbertsio eraldatzaile berriei» erreparatu die, uste baitu Euskal Herrirako inbertsioak «atzera» geratzen direla egungo testuan.

Gainera, TVEn eginiko elkarrizketa batean, Oskar Matute EH Bilduko diputatuak azaldu du ez duela osoko zuzenketarik aurkeztu «aukera bat» eman nahi diotelako akordioari: «Gaur egun, aurrekontuak urrun daude guk islatzea nahiko genukeenetik». Adibide gisa aipatu du lan erreforma indargabetzeko beharra: «Euskal ezker subiranistak Madrilen lan egiten du hiru helbururekin: langileei ostutako eskubideak berreskuratzeko, izan nahi duguna libre eta demokratikoki erabakitzeko eta salbuespenezko espetxe politika amaitzeko».


Summary: AHTaren Bilboko eta Gasteizko sarrerak behin-behinekoak izango dira. Gasteizko eta Bilboko sarrerak behin-behinekoak izatea proposatu du Espainiako Gobernuak, eta behin betikoak, lur azpikoak izango diren sarreren gastuak, Jaurlaritzak bere gain hartzea onartu du. Gero kupo bidez itzuliko dio dirua Espainiako Gobernuak Jaurlaritzari

Hiriburuetarako behin-behineko geltokiekin egingo du aurrera AHTak Araban eta Bizkaian. Espainiako Garraio ministroa, Raquel Sanchez, Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuarekin batzartu du goizean, AHTaren gaineko lanak zehazteko. Zehaztu du Bizkaiko behin-behineko geltokia Basaurin izango dela, eta gero aldiriko tren sarearen bidez egingo lukete Bilborako lotura. Gasteizen ere behin-behineko irtenbidea proposatu dute. Dato kalean kokatzen den tren geltoki berera iritsiko litzateke AHTa ere, lur azpiko lanak egin artean. Behin-behineko irtenbide horren alde egin dute, esan dutenez, 2026rako martxan jarri ahal izateko beste biderik ez dutelako ikusi, Bilboko eta Gasteizko lur azpiko lanek eta berriz inguru guztia urbanizatu beharrak ez lukeelako ahalbidetuko epe horietarako bukatzea.

«Behin-behineko formulak dira, behin betiko lanek ez dezaten eragotzi zerbitzu hori martxan jartzea», esan du Sanchez ministroak. Arriolak gehitu du Madrilek Eusko Jaurlaritzaren esku utzi duela Zaratamo-Cantalojas arteko tartea, Bilborako sarrera aurreratzen joateko; eta Arkautiko korapiloa deritzona, Gasteizko sarbidea egiteko. Gogoratu dute formula horri esker Gipuzkoako lanak aurreratuta daudela, eta bide horretatik aurreratu nahi ditutze Bilboko eta Gasteizko loturak. Donostiko sarrerarekin ari dira lanak aurreratzen. Eusko Trenbide Sareak kudeatzen ditu lan horiek, eta kupo bidez itzultzen dio ordaindutakoa gero Madrilek, urtero.

Sanchezek esan du espero dutela hurrengo bost urteetan amaitzea lanak. Arrilolak 2026 amaiera eta 2027 hasiera aipatu du martxan jartzeko data.


Summary: 'Bide luzea eta malkarra' izeneko erakusketa ikusgai dago Donostian. ETAk euskal kulturgintzan izan zuen eragina islatzea du helburu, eta bi hilabetez ikusgai egongo da Koldo Mitxelena kulturenean.

ETAk jardun armatua eten zueneko hamargarren urteurrenaren harira, Bide luzea eta malkarra izeneko erakusketa aurkeztu du Harkaitz Millanek, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak gaur, Koldo Mitxelena kulturenean, Donostian. Helburua da ETAk euskal kulturgintzan izan zuen eragina islatzea. Horretarako, zenbait sortzaileren lanak eta intelektualen ibilbidea islatu dute. Felipe Juaristi, Aritz Gorrotxategi eta Javier Balda sortzaileak erakusketaren komisarioak dira, eta erakusketa otsailaren 26ra arte ikusgai egongo da Koldo Mitxelena kulturenean. «Erakusketak ikusgai jartzen du sortzaileek, artistek eta intelektualek zer eginkizun bete duten ETAren terrorismoaren salaketan», azaldu du Millanek.

Zortzi hormetan banatuta dago erakusketa, eta bakoitzak ibilbide horretako ikuspegi bati egiten dio erreferentzia. Lehenengoak Kalera atera du izena, eta zenbait erakunde omentzen ditu; esate baterako, Bakearen Aldeko Koordinakundera, Elkarri-Lokarri eta Denon Artean. Diputatuak lehenengo hormaren gai nagusia azaldu du: «Herritarren kontzientzia pizteko eta indarkeriaren aurkako dinamika aldatzeko egindako lanari buruzkoa da». Horrez gain, «bakearen alde» kalera atera ziren herritarren eta manifestazioen argazkiak zein kartelak ageri dira.

Bigarren hormak Hitzez hitz du izena, eta bi ataletan banatuta dago; batetik, indarkeria salatu, baztertu edo zalantzan jarri zuten egileen testuak jaso dituzte; hala nola Xabier Leteren, Anjel Lertxundiren, Edurne Portelaren eta Idoia Estornesen testuak. Bestetik, biktima izan ziren idazleak omendu nahi izan dituzte; horien artean, Gabriel Zelaia.

Musikari erreferentzia egiten dio hirugarren hormak, eta Soinua eta isiltasuna izena du. Bertan «bakearen alde» egindako kontzertuak azpimarratu dituztela esan du Millanek. Horren adibide da, 1989. urtean, azaroaren 5ean Beldurraren aurka lelopean egindako kontzertua.

Laugarren hormak azken hamarkadetan argitaratutako manifesturik «esanguratsuenak» jasotzen ditu, eta Gogoa agerian du izena. Bertan, esate baterako, Isiltasuna ez da aterpe izeneko manifestua jaso dute. Euskal kulturako zenbait eragilek sinatu zuten; Lurdes Auzmendik, Bernardo Atxagak eta Lourdes Oñederrak, besteak beste.

Gobernuek ETArekin izandako elkarrizketak jasotzen ditu Besteari begira hormak, eta bosgarrena da. «Horretarako prentsara jo dugu», nabarmendu du diputatuak.

Seigarren hormak, Oztopoen horma izanekoak, bakerako «oztopo» izan diren hainbat gertakari jasotzen dituela azaldu du Millanek: «ETAren atentaturik latzenak, Lasa eta Zabalaren kasua eta Ortega Lararen bahiketa, besteak beste».

Biktimen era biktimarioen arteko topaketak bildu ditu zazpigarren hormak, Eskutik eskura izeneko hormak. Prentsatik aterako albisteak eraman dituzte horma horretara. Horrez gain, filmetako kartelak ere ageri dira; horien artean, Maixabel filmaren kartela ageri da. Iciar Bollainek zuzendu du, eta Maixabel Lasaren bizipenetan oinarrituta dago.

Azken hormak, Pantailak izenekoak, zinemari eta telebistari erreferentzia egiten dio. «Batetik, esanguratsuak iruditzen zitzaizkigun filmen kartelak ekarri dira; eta, bestetik, ikus-entzunezko edizio bat egin dugu horietako pasarte deigarrienak aukeratuz», azpimarratu du Millanek.


Summary: Konstituzionalak argudiatu du Bateragunekoak berehala epaitzeak babesgabe utz ditzakeela. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki du Bateragune auziko defentsak jarritako babes helegitea aztertuko duela lehenik, eta, beraz, horri buruz ebatzi artean ez dituztela epaituko. Horren argudio juridikoak eman ditu gaur.

Duela astebete zabaldu zen berria: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki zuen Bateragune auziko defentsak jarritako babes helegitea aztertuko duela lehenik, eta, beraz, horri buruz ebatzi artean ez dituztela Arnaldo Otegi, Arkaitz Rodriguez, Sonia Jacinto, Miren Zabaleta eta Rafa Diez berriz epaituko Espainiako Auzitegi Nazionalean. Zehazki, Konstituzionalak erabaki du behin-behinean etetea Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduan Bateragune auziko epaiketa berriz egiteko emandako sententzia, Konstituzionalak babes helegitearen mamiaz eztabaidatzen duen bitartean.

Filtrazio bat izan zen hura, eta, orain, erabaki hori sostengatzeko argudioak eman dituzte magistratuek. Nagusiki bat eman dute: babes helegitea ebatzi bitartean akusatuak epaitzen badituzte, horiek babesgabe geratuko lirateke. Auzitegi Konstituzionalaren Lege Organikoaren 56.2 artikuluak dio botere publikoen jarduera bat bertan behera utzi behar dela hura gauzatzeak «kalte bat eragiten badio errekurtsogileari, babesaren xedea galaraz lezakeena». Magistratuen iritziz, horixe gertatuko litzateke Bateragunekoak epaituz gero babes helegitea ebatzi baino lehen.

Gainera, fiskalaren iritziaren kontra agertu da Auzitegi Konstituzionala. Hark eskatu zuen Bateragunekoek aurkeztutako babes helegitea baztertzeko, azalduta ez dagoela behar bezainbeste argudiatuta epaiketak akusatuei eragingo liekeen kaltea atzeraezina dela. Fiskalaren iritziz, kalte hori, existitzekotan, «zalantzazkoa» litzateke, epaiketa helegitea ebatzi aurretik egingo litzatekeelako eta, beraz, ez delako jakina epaiketa horretan Bateragunekoak zigortuko lituzketen.

Ez dator bat Konstituzionala: «Oraintxe bertan ezin da zehaztu auzitegi honek sententzia emango duen epaiketa egin aurretik. Baina, hain zuzen, horrexegatik ezin da baztertu, epaiketa ez bada eteten, eragin litezkeen kalteak gauzatu litezkeela».

Zigorrak beteta

Auzitegi Nazionalak 2011ko irailean zigortu zituen Diez, Zabaleta, Jacinto, Rodriguez eta Otegi, eta zigorrak murriztu zizkien Auzitegi Gorenak 2012an. Edonola ere, guztiek bete zituzten osorik espetxe zigorrak. Bost zigortuek denera 31 urte egin zituzten preso. Jacintok, Rodriguezek eta Zabaletak, seina urte, eta Otegik eta Diazek, ia sei eta erdi bakoitzak. Horrez gain, jardun publikoan aritzeko inhabilitazio zigorra ere jarri zieten.

2018ko azaroan Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen auzikoek ez zutela epaiketa inpartziala izan. Defentsak epaiaren berraztertze helegitea aurkeztuta, Gorenak zigorrak bertan behera utzi zituen 2020ko uztailaren 27an, baina fiskalak eskatuta, Gorenak epaiketa berriro egiteko eskatu zuen abenduaren 14an, aho batez. Hain justu, defentsaren argudio nagusietako bat da epaiketa berriro egiteak non bis in idem printzipioa urratuko lukeela, ezin baita herritar bat bi aldiz epaitu ekintza berarengatik.


Summary: Birusaren transmisioaren goranzko joeraz ohartarazi du Sagarduik. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako azken hamalau eguneko intzidentzia metatua 90 da. Sagarduik jakinarazi duenez, 5 eta 9 urte bitarteko ume bat ZIUn egon da.

Pandemiaren bilakaerak goranzko bidean jarraitzen duela ohartarazi du gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Positiboen intzidentzia tasa metatuan, adibidez, gorako joera bat dago Osakidetzak emandako datuetan, beste igoera txiki bat: aste hasieran 86 zen, eta, orain 90 da. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur Sagardui bere departamenduaren aurrekontuaren berri emateko, eta bertan jakinarazi du izurriaren bilakaerari buruzko informazioa ere. Azpimarratu duenez, COVID-19ak pertsona «ahulenak eta gazteenak» kutsatzen ditu orain, eta horren adierazle da eman duen datua: 5 eta 9 urte bitarteko ume bat ZIU zainketa intentsiboetako unitatean egon da gaitzak jota. Birusaren transmisioa handituz doan arren, osasun sistema ez dago tenkatuta. Hain zuzen ere, Sagarduik emandako datuen arabera, 80 pertsona daude erietxeetako gela arruntetan gaitzarekin, eta beste 25 ZIUetan, larri. Osakidetzak astelehenean eman zituen azkenekoz ospitaleei buruzko datuak, eta orduan 86 pertsona zeuden erietxeratuta gela arruntetan, eta beste 26 ZIUetan. Hala eta guztiz ere, arretarako deia egin du Osasun sailburuak: «Nahiz era osasun sistemaren gaineko presioa ez den handia, birus honek jendea erietxeetara eramaten jarraitzen du, baita ZIUetara ere». Gainera, gogorarazi du astero egoten direla birusarekin lotutako heriotzak.

Txertoa giltzarri izan da eta izaten ari da pandemiaren bilakaeran, eta, hori dela eta, txertoa jartzeko deia berretsi du Sagarduik.

Nafarroan, igoera motela Nafarroan ere igo egin dira kutsatzeak azken egunetan, baina osasun agintariek azpimarratu dute igoera «motela» dela eta «intentsitate apaleko» testuinguru batean gertatzen ari dela. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko osasun kontseilariak argi utzi nahi izan du Osasunbideak lanean jarraitzen duela kutsatzeak detektatzeko, horiek bakartzeko eta agerraldiak identifikatzeko, eta, gainera, gobernuak adi jarraitzen diola ospitaleen gaineko presioari. Horri dagokionez, zehaztu du gaitzak erietxeetan hartuak dituen ohe kopurua «ohikoaren» barruan dagoela, eta ZIUetako okupazioa «apala» dela, %5ekoa. Jakinarazi duenez, azken bi asteotan hiru pertsona zuzenean joan dira larrialdietatik ZIUra, eta hirurek COVID-19aren aurkako txertoa hartu gabe zuten. Azken datuen arabera, 60 positibo detektatu dituzte Nafarroan, eta positibo tasa %3 da.


Summary: BERRIAko 'Ahomentan' eta 'Leku-lekutan', Rikardo Arregi sarien finalisten artean. Kazetaritza kategoriako lau finalistetatik bi dira euskarazko egunkarikoak: udako elkarrizketa seriea eta Urtzi Urrutikoetxeak 'Mundua' sailean idazten dituen artikuluak.

Hilaren 19an egingo dute Rikardo Arregi sariak emateko ekitaldia, Andoainen (Gipuzkoa). Iaz bezala, Kazetaritza Saria eta Komunikazio Saria banatuko dituzte. Kazetaritza Sariko lau finalisten artean, BERRIArenak dira bi: Ahomentan elkarrizketa seriea —udan argitaratu ohi du egunkariak, igandean, bi elkarrizketaturekin—eta Urtzi Urrutikoetxea kazetariak Mundua sailean idazten duen Leku-lekutan atala. ETBko albistegietako kazetaria da Urrutikoetxea, eta aspalditik ari da BERRIAn kolaboratzen. Orain eszedentzian da ETBko lanean, eta AEBetara joan da urtebeterako. Beste bi finalistak Beñat Zaldua kazetariak Gara egunkarian idatzitako Nola iritsi gara honaino seriea eta Euskadi Irratiak Zaballako espetxean (Araba) egindako Faktoria saioa dira.

Komunikazio sarian, bestalde, honako hauek dira finalistak: Oier Aranzabalen Barruan gaude podcasta —Zuzeu podcast-en hasi zuen bidea, eta aurten EITB Podcast atariak argitaratzen du—; Basilika podcast taldea; 3000 Twitz kolektiboa —Twitch sare sozialak euskara hizkuntza gisa onartzeko eskatu dute 4.000 lagunek— eta Pantailak Euskaraz egitasmoa —pantailak euskaratzeko lanean ari dira zenbait herritar talde eta ikus-entzunezkoen sektoreko eragile—.

Epaimahaia hauexek osatzen dute: Itxaro Borda idazlea, Aingeru Epaltza idazlea, Maite Goñi irakaslea, Ion Muñoa irakaslea eta Jon Sarasua irakaslea. Mahaiburuak Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi eta Euskara teknikari Arantza Aguado dira.

Iaz, Euskadi Irratiko Osasun Etxea-k irabazi zuen kazetaritza arloko saria. Code Syntax enpresari eman zioten Komunikazio Saria, Egunean Behin galdera lehiaketarengatik.


Summary: Sharon Lockhart artistaren bideo instalazio bat jarri du ikusgai Bilboko Guggenheim museoak. Noe Eshkol koreografoak asmatutako dantzarien mugimenduak notatzeko sistema bat du abiapuntu piezak, eta otsailaren 27ra arte egongo da ikusgai.

«Berrogei urtez, egunero bost ordu eman dituzte Chamber Dance Group taldeko dantzariek dantzan, euren lana inon erakutsi gabe, birarik egin gabe, dantzatzen, Noa Eshkolengan eta hark sortutakoan sinisten zutelako. Inpresio handia eragiten dit aritzeagatik aritzearen ideia horrek, beti emaitzetan pentsatzen dabilen sasoi honetan. Emakume horiek berrogei urte eman dituzte, besterik gabe, isilean dantzan». Hura hil eta denbora gutxira ezagutu zuen Noa Eshkol koreografo israeldarraren lana Sharon Lockhart artistak (Norwood, AEB, 1964), baina arrasto sakona utzi zion, eta haren dantza taldeko kide izandako kideekin, eta hark sortutako giza mugimendua notatzeko sistema erabiliz sortu zuen Mugimendu-notazioko lau ariketa izeneko bideo lana 2011n. Omenaldi modura, eta haren lanaren introspekzio mailak eragindako lilurak bultzatuta. Bilboko Guggenheim museoak jarri du orain ikusgai filma Sharon Lockhart. Errotazioa notazioa izeneko erakusketan, eta otsailaren 27ra arte egongo da ikusgai museoko Film & Video aretoan.

Degania Bet izeneko kibbutzean jaio zen Eshkol, Palestinako lurretan, 1923an. Rivka Marsha irakaslea zuen ama, eta Levi Eshkol, berriz, aita, zeina urteekin Israelgo Lehen Ministro izatera heldu zen, eta zeinak 1967ko Sei Eguneko Gerran parte hartze garrantzitsua izan zuen. Dantza izan zuen pasio Noa Eshkolek, eta Avracham Wachman arkitektoarekin batera asmatutako dantzarien mugimenduak notatzeko sistema propio bat da haren ekarpen nagusietako bat: EWMN akronimoaz ezagutzen dena. Esfera itxurako tresna bat ere asmatu zuten dantzariaren gorputzaren mugimendu potentzial guztiak irudikatzeko, eta, hain zuzen ere, Lockhart artistak esfera horri ateratako hamabi argazki topa ditzake bisitariak erakusketaren sarreran.

Arteetatik, zientziara

Hari xingle batetik zintzilikatutako eskultura abstraktu baten itxura du esferak, baina mugimendu baten arrastoa markatzen dute airean. Besoa zirkuluan mugituz eman du azalpena Lockhartek. «Mugimendua ulertzen saiatzeko tresnak dira, ez eskulturak. Hau, adibidez, [argazkietako bati keinu eginez] mugimendu hau bezalakoa da [besoarekin zirkulu bat marraztu du airean]».

Hasieran, dantza mugimenduak notatzeko sortu zuten beren notazio sistema Eshkolek eta Wachmanek, eta oraindik ere erabiltzen da koreografia jarraibideak emateko, baina zientzialariek ere baliatu izan dute, eta, esate baterako, animalien mugimenduak aztertzeko zein autismoaren edo Aspergerren sindromearen diagnostikoa egiteko ere baliatzen dute.

Chamber Dance Group izeneko dantza taldea ere sortu zuen Eshkolek, eta haren parte izan zen orain Bilbon ikus daitekeen bideoan dantzan ikus daitekeen Ruti Sela dantzaria, 1969tik hasi eta orain gutxi zendu zen arte. Haren «estoikotasuna» nabarmendu du Lockhartek Bilbon, eta baita haren mugimenduek iradokitzen duten «bakea» ere.

Giza eskala

Eshkolek asmatutako notazio sistemaren bidez sortutako lau ariketa egiten ikus daiteke dantzaria erakusketa aretoko gela nagusiko bideoan. Ezkerretik eskuinerantz ikusiko du bisitariak haietako batean, esaterako, beso eta gerriak errotatuz, nagusiki, tarteka urrats txikiren bat eginda desplazatzeko. Atzealdetik aurrealderantz joango da beste batean, eta besoak buru gainean altxatuta bere ardatzaren inguruan biraka eta gorputzaren desplazamenduarekin ere lurrean zirkulu moduko bat osatuz arituko da dantzan beste batean. Erabateko isiltasunean beti, eta inguruan eskultura itxurako lau bloke berdin-berdin dituela.

Eskala errealean proiektatzen da dantzariaren irudia aretoan, eta ikusleari ere bere gorputzaren kontzientzia pizten lagundu nahi dio horrela artistak. «Bisitariak arretatsuagoa izango dira espazioan egiten dituzten mugimenduez». Eta, era berean, giza eskalaren araberakoak dira bideoan ageri diren lau bloke grisak ere, zehatz-mehatz dantzariak besoak luzatuz duen altura bera baitute, eta baita hankak luzatuz gero lor dezakeen gehienezko zabalera bera ere.

Oharkabean doazen mugimenduak

Manuel Cirauqui komisarioak gogoratu duenez, Eshkol hil berritan bakarrik ezagutu zuen haren lana Lockhartek, baina haren lanak arrasto handia utzi zion. «Elkarrekin existitu ez diren figurak dira, beraz, arteak batu dituenak». Bada bi sortzaileen arteko alde ageriko bat ere, komisarioak azaldu duenez, Eshkolen kasuan izaera komunitario indartsua baitzuen dantzak, eta, ondorioz, taldean, edo gutxienez bikotean, dantzatzekoak dira haren koreografia guztiak. Lockhartek filmatutako lanean, ordea, erabat bakarrik ari da Sela dantzan. «Artista naiz, eta askatasun hori dut», argudiatu du.

Cirauquiren hitzetan, «bizitza erregistratzea» da Lockharten ibilbidearen motor nagusietako bat. Saskibaloi taldeen mugimenduak, umeen jolas orduetako nahaspila eta nekazarien lanegunak baliatu izan ditu bere lanetarako, eta, horregatik, bat etorri da artista komisarioaren irudipen horrekin. «Eguneroko mugimenduekin erabat loturik dago nire lana, bai, eta oharkabean pasa diren gauzei erreparatzen diet».


Summary: Hego Euskal Herriko eliteko pertsonen %43,6k unibertsitate pribatuetan ikasi dute. 'Hego Euskal Herriko eliteak. Boterearen azterketa' ikerlana argitaratu dute Ipar Hegoa eta Manu Robles Arangiz fundazioek. Hego Euskal Herriko eliteko pertsonek non ikasi duten aztertu dute.

Boterean dauden pertsonek zein unibertsitatetan ikasi duten aztertzen dute Hego Euskal Herriko eliteak. Boterearen azterketa liburuan. Ipar Hegoa eta Manu Robles Arangiz fundazioek argitaratu dute, eta Jon Diaz izan da ikerketaren buru. Gaur aurkeztu dute, Donostian. Libururako Hego Euskal Herriko eliteko 3.953 pertsona aztertu dituzte, eta horietatik 2.806ren curriculumak lortu dituzte. Bertako datuen arabera, %43,6k unibertsitate pribaturen batean ikasi dute. Kontuan hartu behar da gizartean presentzia txikiagoa dutela unibertsitate pribatuek: Hego Euskal Herriko ikasleen %32,7 hartzen dituzte.

Lehenik eta behin, hau da elitearen definizioa, liburuan jaso dutenez: «Elitekoak ospe, eragin eta lansari edo soldata garaiak dituzten populazio taldeak dira. Pribilegioz eta abantailaz hornituta dauden eta familia oparoetan jaio diren populazio taldeak dira. Boterea eta eragina dutenak, beren erabakiekin gizarteko bizimodua baldintzatu, eta etorkizunean eragina izan dezaketenak». Gisa horretako 3.953 pertsona identifikatu dituzte libururako, elite politikokoak, ekonomikokoak eta kulturalekoak edo intelektualekoak direnak.

Liburuan datu esanguratsu batzuk jaso dituzte, arloz arlo. Eliteko politikariei dagokienez, adibidez, eusko legebiltzarkideen %35,6k ikasi dute unibertsitate pribatuetan; Nafarroako parlamentarien %48,5ek; Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako agintarien %52,5ek; Eusko Jaurlaritzako goi kargudunen %46,6k; eta Nafarroako Gobernuko goi kargudunen %44,9k. Beste arlo batzuetan ere, antzera: Osasunbideko eliteko kideen %46,7k egin dituzte ikasketak unibertsitate pribatuetan; EITBko %39,6k; eta enpresa pribatuetako eta kooperatibetako zuzendarien eta gerenteen %49,1ek. Ehuneko horiek biztanleria orokorraren ehunekoen nabarmen gainetik daude: liburuan jaso dutenez, Hego Euskal Herriko ikasleen %32,7k ikasten dute unibertsitate pribatuetan.

Aldea dago unibertsitate pribatu batzuen eta besteen artean ere. Deustuko Unibertsitatea eta Nafarroako Unibertsitatea gailentzen dira. Adibidez, Deustuko Unibertsitatean ikasi dute legebiltzarkideen %34k eta Eusko Jaurlaritzako goi kargudunen %43,9k; aldiz, Nafarroako Unibertsitatera joan dira Nafarroako parlamentarien %52 eta Osasunbideko eliteko kideen %70. Orokorrean, Nafarroako Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak ikasleen %13,4 eta 12,6 hartzen dituzte, hurrenez hurren.


Summary: Gasteizen gertatutako ustezko erasoa salaketa faltsua izan ote zen ikertuko du epaitegi batek. Andreak «delituaren simulazioa» egin ote zuen aztertuko du.

Gasteizko 3. Instrukzio Auzitegiak izapideak egitea onartu du emakume batek urriaren 24an Gasteizen jarri zuen salaketa faltsua ote den ikertzeko. Salatzaileak baieztatu zuen «magrebtar gisa» identifikatu zituen lau gaztek eraso egin ziotela. Halere, iturri juridikoek Efe agentziari baieztatu diotenez, auzitegiak ikertuko du emakumeak «delituaren simulazioa» egin ote duen. Izan ere, Ertzaintzan aurkeztutako salaketan faltsutasun zantzuak ikusi zituzten, eta datuak aztertu ondoren erabakiko dute beharrezko eginbideekin jarraituko duten edo kasua artxibatuko duten.

Ikerketak egun batzuk iraun zituen, baina Ertzaintzak ez zuen erasoa baieztatzeko aztarnarik aurkitu: ez zuten emakumearen adierazpenak berresten zituen irudirik aurkitu kameretan. Hori dela eta, Ertzaintzak epaitegira bidali zituen bere ikerketak, delituaren itxurak egin ote zituen ikertzeko.

Salatzaileak berak hainbat hedabidetan eskatu zuen «delituak egiten dituzten atzerritarrak botatzeko». Andrea Voxeko hautagaia izan zen 2015eko foru bozetan, eta Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkideak egin zituen familiaren bozeramaile lanak iragan astean. Salaketa faltsua izan dela egiaztatzen bada, sei eta hamabi hilabete arteko zigorra jaso dezake emakumeak.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Zumaian, emakumezko bati ukituak egitea egotzita. Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, erasoa igande goizaldean gertatu zen, ostatu batean. Zumaiako Udalak bi salaketen berri eman du, eta elkarretaratzera deitu biharko.

Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du Zumaian (Gipuzkoa), igande goizaldean herriko taberna batean emakumezko bati ukituak egitea leporatuta. Poliziek emandako informazioaren arabera, lekuko batek dei bidez eman zion abisu Ertzaintzari. Tabernara bertaratu, gizona identifikatu, eta atxilo eraman zuten, sexu askatasunaren aurkako delitua egotzita.

Zumaiako Udalak ohar bat argitaratu du gaur, salaketaren harira. Hain zuzen, «asteburuan herrian gertatutako bi sexu erasoak gaitzesteko» kaleratu du oharra udalak. Eraso bat baino gehiago izan dela adierazi dute, beraz. Hala, agiriaren bitartez, udalak babesa azaldu die erasoen biktima izandakoei eta haien ingurukoei. Gainera, idazkian nabarmendu dute indarkeria matxista ez dela kasu partikularretara mugatzen: «Erasotzaileak eta erasoen biktimak norbanakoak izaten diren arren, ez dira kasualitate hutsa, ez dira kasu bakanak; emakumeak indarkeriaz tratatzen dituen sistema baten ondorio dira. Indarkeria sexista estrukturala da».

Erasoak gaitzesteko, mobilizazioa eginen dute bihar Zumaian. Udalak eta herriko mugimendu feministak deiturik, protesta eginen dute arratsaldean. 18:30ean abiatuko dute manifestazioa Beheko plazatik.


Summary: Tafallako Garces de Fayos ikastolak antolatuko du 2022ko Nafarroa Oinez. 'Erdian Erein' lelopean egingo dute, urriaren 16an. Eraldaketa pedagogikora eta DBHko eraikina ordaintzera bideratu nahi dute dirua.

Datorren urteko ikastolen aldeko jaien berri ematen ari da Ikastolen Elkartea, eta gaur Nafarroa Oinezen txanda izan da. Jakinarazi dutenez, Tafallan egingo dute, 2022ko urriaren 16an. Garces de Fayos ikastolak izango du hura antolatzeko ardura. Leloa ere aukeratu dute: Erdian Erein. Baita logoaren berri eman ere: ezkur bat da, laranja eta berde koloreen artean dagoena.

Nafarroa Oinez-en lortutako dirua bi proiektutara bideratuko dute: batetik, eraldaketa pedagogikorako. «Prozesu hori dagoeneko fruituak ematen ari da, baina espazioen eta ikasgelen banaketarako behar berriak ditugu», azaldu du Paula Arregui ikastolako zuzendariak. Bestetik, 2011n eraikitako Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eraikina ordaintzeko erabiliko dute.

Lizarrakoa, «oso positiboa»

Heldu den urteko Nafarroa Oinez aurkeztearekin batera, aurtengoaren balorazioa ere egin dute. Adierazi dute «etengabe berritzen joan behar izan duen iraupen luzeko lasterketa» izan dela. Hala ere, alderdi positiboa ere atera diote, ohar bidez esan dutenez: «Proiektua aurrera eramateko ilusioak Lizarrako ikastolak Lizarraldea euskalduntzeko duen apustua are gehiago indartu du».

Orokorrean, aurtengo festaren «oso balantze positiboa» egin dutela adierazi dute: «Lizarra ikastolak oso balantze positiboa egiten du Nafarroa Oinez 2021eko jaiaren inguruan, nahiz eta xede ekonomikoa ez lortu, eta ikastola zaleen eta euskaltzaleen solidaritatea behar izaten jarraitzen dugun».


Summary: Iztueta: «Alderdiak baino gehiago, Martinek pertsonak hartzen zituen aintzat». Bukatzear da Martin Ugalde idazle eta kazetariari buruzko hitzaldi sorta; 19:00etatik, Anjeles Iztuetak Martin Ugalde eta politika hitzaldia ari da ematen.BERRIAren webgunean ikus daiteke, zuzenean.

Astebete baizik ez da falta Martin Ugalde jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen kazetari eta idazlea, Andoainen (Gipuzkoa). Jaiotzaren mendeurrena izaki, eta, hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.

Ugalde omentzea da helburua. Hala, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain hiru aste, urriaren 14an. Nerea Azurmendik Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman zuen. Hitzaldi sortak duela bi aste izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Urriaren 28an Laura Mintegik eman zuen hitzaldia: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik.

Azkenik, gaur izan dute azkena: Anjeles Iztuetak ekarri du gogora andoaindarra, Martin Ugalde eta politika hitzaldian. BERRIAren webgunean ikusgai izan da, zuzenean, streaming bidez. Hain zuzen, hitzaldiaren izenburuari fidel, Ugaldek politika munduan egindako urratsei segika ondu du kontakizuna Iztuetak, ordena kronologikoari men eginda. Edonola ere, aipatutako gertakari gehien-gehienetan, idazle eta kazetariaren ezaugarri berbera azpimarratu du Iztuetak: «Euskara zen haren politikaren ardatza». Horregatik oroitarazi du Ugaldek berak erabilitako deskribapena: «Abertzaletasun euskaltzalea zen berea».

Ezin uka, Martin Ugaldek ezezko ugari jaso zituen bidean. «Etxekoenak ziren asko, gainera» azaldu du Iztuetak. Oztopoek kikildu ez zutela nabarmendu du, ordea; izan ere, Iztuetaren hitzetan, «printzipio gizona» zen, beste deus baino gehiago. Horregatik, alderdietan murgildurik izanagatik ere, azaldu dute Ugaldek pertsonei egiten ziela so indar gehienarekin, atzean zernahi sigla izanda ere. «Harreman ona zuen denekin; hau da, ez zegoen gorrotorik. Hori bai: tematia zen, oso, helburu batzuk lortzeko». Euskara zuen lehentasun, eta gogor egin zuen borrokan haren alde, oroitu dutenez.

Erakusketa, Andoainen

Hitzaldi sortak gaur izan du, beraz, azkena. Hala eta guztiz ere, mendeurrenaren harira martxan jarritako beste zenbait egitasmo martxan dira oraindik ere. Esaterako, erakusketa ikusgai da oraindik ere. Udaberritik kazetariaren inguruko atzera begirakoa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean. Andoainen da gaur egun, Bastero kulturgunean, eta abenduaren 4ra arte bisitatzen ahalko da.


Summary: EMAk oniritzia eman dio COVID-19aren aurkako antibiral bati. EMAk Merck farmazia etxearen botika baimentzeko datuak berrikusten dituen bitartean, estatuen esku utzi du hura «larrialdi egoeratan» erabiltzeko aukera.

Joan den astean Sendagaien Europako Agentziak EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen Molnupiravir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta gaur urrats berria egin du: oniritzia eman dio botika hori «larrialdi egoeratan» erabiltzeari. Marco Cavaleri EMAko kideak gaur jakinarazi duenez, egindako azken ikerketek erakutsi dute botikari esker murriztu egiten dela koronabirusa gorputzean garatzeko aukera, eta horrek, aldi berean, gutxitu egiten duela gaitzarekin larri gaixotu edota hil daitezkeen pertsonen kopurua.

Botika horrek ez du lortu oraindik merkaturatzeko baimenik, baina Cavalerik argitu du baimen hori iritsi bitartean estatuek aukera izango dutela botikari «larrialdialdi erabilera» emateko. Orain arte, Erresuma Batuak baino ez du onartu antibiral horren erabilera.


Summary: Ikatza hurrengo hamarkadetan baztertzea adostu dute 40 estatuk. Herrialde aberatsenek 2030eko hamarkadan baztertuko dute erregai fosilik kutsagarriena, eta garabidean direnek, 2040ko hamarkadan. AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak ez dute bat egin.

Ikatza da Lur planetaren berotzean eraginik handiena duen erregai fosila. Haren erabilerak sortzen du karbono isuri gehien, petrolioaren eta gasaren aurretik. Hori dela eta, adituek ezinbestekotzat daukate ikatzaren errekuntza epe motzean kantitate handitan murriztea klima aldaketaren ondoriorik larrienak saihesteko. Bada, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eguna begi bistara dagoela adierazi du gaur Kwasi Kwarteng Erresuma Batuko Negozio eta Energia estatu idazkariak, 40 estatuk baino gehiagok erregai hori erabiltzeari uzteko akordioa sinatu eta gero. Glasgown (Eskozia) hartu dute horretarako konpromisoa, COP26 klima larrialdiaren inguruko nazioarteko goi bileran.

Akordioaren sinatzaileen artean daude Espainia, Ukraina, Polonia, Hego Korea, Indonesia, Vietnam eta Txile, esaterako. Baina ikatz kontsumitzaile handienetako batzuek akordiotik kanpo gelditzea erabaki dute, eta pisu handiko estatuak dira: AEBak, Txina, India eta Australia, bereziki.

Konpromisoa hartu dutenen artean, epemuga desberdinak finkatu dituzte ekonomia garatuetako herrialdeentzat eta garabidean direnentzat. Ekonomia garatuetakoek 2030eko hamarkadan utzi beharko diote ikatza erretzeari, eta garabidean direnek, berriz, 2040ko hamarkadan baztertuko dute erregai fosil hori.

Bestalde, 25 herrialdek eta hainbat finantza erakundek hitzartu dute 2023tik aurrera diru publikorik ez jartzea erregai fosilen sektorea atzerrian finantzatzeko. Estatu horien artean dira, besteak beste, AEBak, Erresuma Batua, Danimarka, Italia eta Kanada. Sinatzaile guztien artean, urteko 15.000 milioi euro baino gehiago erabili ahalko dituzte erregai fosilen sektoretik «energia garbien» trantsiziorako. Akordio horretatik kanpo gelditu dira Txina, Japonia, Errusia eta Australia, besteak beste.

Horrez gain, hogei kide gehiago batu zaizkio Glasgown No New Power Compact (Ikatz Energia Gehiago Ez Hitzarmena) izeneko itunari; Vietnam, Maroko eta Polonia, horien artean. Ikatza erretzeko azpiegitura gehiago ez eraikitzeko konpromisoa hartu dute.

Erresuma Batuko Gobernuak «historikotzat» jo ditu akordioak, eta orain urte gutxi halakorik pentsaezina litzatekeela nabarmendu dute urratsaren alderik baikorrenari erreparatu dioten ahotsek. Baina izan dira iritzi kritikoak ere, konpromisoak eragin urriegikoak direla ohartarazi dutenak; besteak beste, sinatzaileek urte batzuk izango dituztelako erregai fosilak orain arte bezala erabiltzen jarraitzeko.

IEA Nazioarteko Energia Agentziak hainbatetan ohartarazi du erregai fosiletan oinarritutako proiektu gehiago martxan jartzeari utzi behar zaiola 2021etik aurrera, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatu ahal izateko.

Erregai fosilek eragindako karbono isuriak aurten pandemiaren aurreko neurrietara itzuliko direla ohartarazi du gaur Global Carbon Project egitasmoak, bere azken txostenean. Erregai horien artean, ikatza izango da isuri gehien sortuko duena: 14,7 gigatona karbono dioxidoren iturri izango da ikatza, 11,5 gigatonarena petrolioa eta 7,7rena gasa.

Azken urteetan ikatzak eragindako isuri kantitateak beheranzko joera zegoen arren, eta COVID-19aren pandemiak jaitsiera are gehiago sakondu bazuen ere, aurten ikatza izango da isuri hazkunderik handiena izango duen erregai fosila, 2019ko balioak gaindituta.


Summary: LPEEk eta aliatuek euren erritmoan segituko dute, Joe Bideni muzin eginez. Eguneko 400.000 upeleko igoera egingo dute abenduan ekoizpenean, aurreikusi bezala, nahiz eta AEBk gehiago eskatu dioten. Saudi Arabiaren arabera, energia krisi honetan «arazoa ez da petrolioa»

Bereari eutsiko diote Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek (Errusia tartean), eta abenduan eguneko 400.000 upeletan handituko dute petrolio produkzioa. Beraz, alde horretatik behintzat ezin daiteke jaitsiera handirik espero upelaren prezioan.

Maiatzaz geroztik, hilero bere produkzio helburuari eguneko 400.000 upeleko koska gehitzen ari da ekoizleen kartela. Pandemiak eskaria eta upelaren prezioa amildu zituela, suspertze globalean upelarentzat neurrizko prezioa nahi dute ekoizleek, eta gehiegi ekoizteak prezioa beherantz bultzatuko luke. Horrekin batera, ekoizleek diote zuhurtasunez jokatu nahi dutela, suspertzea eta petrolio eskaria oraindik ere COVID-19aren bilakaeraren mende daudelako.

Gaurko erabakia Joe Bideni zuzendutako ezezko de facto biribil bat da. Upela 85 dolarren inguruan egonda, inflazioarekin oso kezkatuta, Bidenek dei garbia egin dio azken egunetan LPEEri, gehiago handitzeko produkzioa. Abenduan LPEEk eta aliatuek eguneko 600.000-800.000 upeleko ekoizpen igoera erabakitzea nahi zuen AEBetako presidenteak.

Guztia esanda, ez dira soilik AEBak aritu presio egiten. Japonia eta Indiaren moduko herrialde kontsumitzaileak kezkatuta daude upelaren prezioaren gorakadarekin, eta publikoki egin diote eskaera ekoizle kartelari, produkzioa gehiago handi dezan. Petrolio gehien kontsumitzen duten herrialdeen zerrendan laugarrena da Japonia, eta India, berriz, hirugarrena. Beste kontsumitzaile handiak ere, Txinak, presio egin dutela diote sektoreko analistek, baina bide diplomatikoetara mugatu dela.

Erruduna, gasa

Oraingoz, ordea, nahi besteko produkzio igoera bat ikusteko itxaron egin beharko dute. Saudi Arabia boteretsuak, esaterako, ulermen txikia erakutsi du herrialde kontsumitzaileen kezkekiko, eta esan du petrolioak ez duela errurik egoeran: «Petrolioa ez da arazoa. Kaosa eta infernua igarotzen ari den energia konplexua da arazoa», esan du Abdulaziz bin Salman Energia ministro arabiarrak. «Norbaitek energia krisiaren egiazko arrazoiari arreta jarri nahi badio, begira dezala Europarako eta Asiarako gas naturalaren horniduran eta azpiegituretan».

Erreserba estrategikoak

Energia ministroen bilera bukatu bezain laster iritsi da AEBen erantzuna, LPEEri eta aliatuei suspertze globala arriskuan jartzea leporatuz; Segurtasun Nazionaleko eledunak esan du «energiaren inguruko tresneria guztia» erabiltzeko prest dagoela, ikusita LPEEk ez duela «bere ahalmena erabili nahi momentu giltzarrian».

Baina argitzeko dago AEBek hartuko duten neurririk LPEEri eta Errusiari erantzuteko. Neurri bat herrialdearen petrolio edo gasolina esportazioak etetea litzateke; AEBak dira munduko lehen petrolio ekoizleak, baina ia ezinezko ikusten da. Posibleago da AEBek, Indiak eta Txinak elkar hartzea euren petrolio erreserba estrategikoak merkaturatzeko, horrekin upelaren prezioa jaitsarazteko.


Summary: Gizon bat hil da Ibirikun izandako auto istripu batean. NA-150 errepidean zendu da, ezponda batetik behera erorita. 61 urte zituen.

61 urteko gizonezko bat zendu da NA-150 errepidean izandako auto istripu batean, Ibirikun (Nafarroa). Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, larrialdi zerbitzuek 17:30ak aldera atzeman dute autoa, iraulita. Azaldu dutenez, ibilgailua ezponda batetik behera erori da, gizona barrenean zela; bera zen gidaria, eta bakarrik zen autoan.

Emandako datuen arabera, hildakoaren familiak larrialdi zerbitzuei deitu die 14:00ak aldera, gizonezkoaren desagerpenari buruzko abisua emateko. Gizonak Agoitzen (Nafarroa) egiten zuen lan, bart gauean aritua zen lanean, eta, eguerdi partean, senideak harrituak ziren artean etxera itzuli gabea zelako. Larrialdi zerbitzuek autoa aurkitu dutenerako, hila zen gizonezkoa.


Summary: Txuri-urdinek berdinketarekin konformatu behar izan dute. Reala Sturm Graz baino gehiago izan da, eta irabazteko makina bat aukera izan ditu, baina eskas aritu da ate aurrean, eta puntu bakarra eskuratu du. Aurrerapausoa eman ezinik geratu da

Futbolaren legea erraza da ulertzeko: kontrarioak baino gol bat gehiago egin, eta garaile. Hori gogoan duela zelairatu da gaur Reala Anoetan, eta irabazteko aukerak sarri izan ditu, baina, Sturm Grazek bezala, gol bakarra sartu du. Garaipena behar zuen, eta bide horretan lan egin du, baina ez da nahikoa izan. Realak hemezortzi korner atera ditu, eta 26 jaurtiketa egin, arerioak baino hogei gehiago. Bolbora busti egin zaio, ordea, eta etorkizuna zaildu zaio Europa ligan.

Txuri-urdinen nagusitasuna agerikoa izan da lehendabiziko minututik. Ezker hegaletik egindako jokaldi batean, David Silvari heldu zaio baloia, baina espainiarrak gaizki neurtu du jauzia egiteko orduan, eta ez da baloira iritsi. Lehen zatiko gidoiaren hitzaurrea izan da, artean zalerik gehienak esertzeke zirela. Falta zirenak ailegatu direnean ere, Anoetak ohi baino itxura eskasagoa izan du: 25.010 ikuslek egin diote aurre denboraleari. Estadioan direnek donostiarren akabua ezagutu dute; kontrarioa oinpean ibili, eta golik ez sartzea. Ahaleginak bata bestearen atzetik egin dituzte: Igor Zubeldiak urruneko jaurtiketa bidez, Alexander Sorlothek eta Silvak area barrutik... Cristian Portuk atezaina gainditu du 27. minutuan, baina Affenbrugerrek baloia ia marraren gainean zenean urrundu du. Realak gehiegi barkatu du atearen aurrean, eta Sturm Graz ez zegoen barkatzeko. Alex Remiro lanean jarri du 32. minutuan, eta 0-1ekoa egin du bost minutu geroago. Eskuin hegaletik egindako jokaldian, hiru jokalariren parte hartzea nahikoa izan du aurrea hartzeko. Jantscherrek sartu du gola, eta kolpea izan da txuri-urdinentzat. Ordura artean zelaian nagusi izan arren, kontrarioak hartu du abantaila. Ate aurrean ez asmatzearen ajeak.

Zerutik erortzen ziren euriari eta txingorrari gehitutako ur baldekada hotza izan da bisitarien gola. Aurrerantzean ere saiatu da Reala, baina atsedenaldira artean lehengo gidoiari segitu dio: arearaino erraz iritsi, eta ate aurrean asmatu ezin. 44. minutuan jokaldi ona egin du Portuk, baina errematean indarrik gabe jo du baloia. VAR-ak penalti posible bat aztertu ostean, ezerezean utzi du aukera hori. Sturm Grazek abantaila zuela heldu da atsedenaldia.

Bigarrenari lehengo lepotik ekin dio Realak: nagusi izan da zelaian, eta aukerak sortu ditu. Berandu baino lehen jaso du saria, 52. minutuan. Adnan Januzajek kornerra atera, eta baloia buruz orraztu du Zubeldiak. Sorlothi iritsi zaio, eta indartsu jo du sareetara. Norvegiarrak Europa ligan sartutako lehen gola da. Realekoen zango-giharrak orduantxe askatu dira. Jokalariek etenik gabe egin dute erasora, garaipenaren bila. Gertu izan dute pare bat alditan, eta, bereziki, 68. minutuan: Mikel Merinok area txikian egindako errematea marra gainetik aldendu dute austriarrek. Ordurako, zaleek gola oihukatua zuten. Ez da aldi bakarra izan. Realak behin eta berriz egin du Sturmen atera, eta Zubeldiak gola ere sartu du neurketaren azken jokaldian, baina epaileak jokoz kanpokoa adierazi du. Zaleek hotz-hotz amaitu dute lehia: eguraldiagatik eta, bereziki, emaitzagatik.


Summary: Osasun ziurtagiriaren erabilera uztailaren 31 arte luzatzen ahalko dute Iparraldean. Frantziako Asanbleak goizean onartu du zaintza sanitariorako legea, Senatuak kontra egin arren.

Osasun ziurtagiria erabiltzeko epea luzatzen ahalko du Frantziako Gobernuak. Agorrilean jarri zuten martxan neurria, eta azaroaren 15era arte irautekoa zen. Frantziako Gobernuak, ordea, epea luzatzeko baliabide juridikoak nahi zituen, eta zaintza sanitariorako legea proposatu zuen Frantziako Asanblean. Lege horrek ziurtagiria 2022ko uztailaren 31 arte luzatzeko eskubidea ematen dio Frantziako Gobernuari. Senatuak ez zuen neurria onetsi, eta tarte hori otsailera mugatzea proposatu zuen. Lege joan-jinkariaren ondotik, Frantziako Asanbleak izan du azken hitza goizean, eta osasun ziurtagiria derrigortzeko ahala eman dio Frantziako Gobernuari datorren udara arte. Halere, horrek ez du erran nahi epe horretan guztian beharrezkoa izanen denik. 118 diputatuk egin dute legearen alde, eta 89k kontra.

Iragan agorriletik, hainbat lekutan sartzeko derrigorrezkoa da osasun ziurtagiria aurkeztea. PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat edo txertoaren pauta osoaren ziurtagiria behar dute herritarrek leku horietara sartzeko. Ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan beharrezkoa da, besteak beste. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa da, larrialdiko kasuetan salbu.


Summary: Vayven banaketa enpresak Bizkaiko garraioko hitzarmena aplikatu beharko du. Amazonentzat lan egiten duen konpainiak estatu mailako beste hitzarmen bat zuen, eta langile batzuek hilean 800 euro gutxiago kobratu izan dute. LABek irabazi du epaia.

Soldata batean 800 euroren aldea egon daiteke, enpresan ezarritako hitzarmen kolektiboaren arabera. Horri igarriko diote Vayven banaketa enpresarentzat Bizkaian lanean ari diren langileek, epaitegiek agindu baitute konpainiak Bizkaiko salgaien errepideko garraio hitzarmena aplikatu behar duela.

Orain arte, Vayvenek estatu mailako mezularitzako ituna aplikatzen zuen: LABen arabera, Bizkaiko hitzarmenekoak baino baldintza dezente okerragoak zituzten, bai lanaldian, bai dietetan eta bai soldatetan. Sindikatuak egiaztatu du hilean 800 euro gutxiago kobratu eta egunean 11 orduko lanaldiak egiten dituzten langileak daudela Vayvenen.

LABen ustez, Amazonentzat lan egiten duten enpresek « langileen kontura handitzen dituzte irabaziak». Sindikatuak azaldu du, gainera, ez dela halako epai bat irabazten duen lehen aldia: Bizkaiko banaketa enpresa gehiago kondenatu dituztela salgaien errepide bidezko garraioaren herrialdeko hitzarmena aplikatzera.


Summary: «Estatu terrorismoa» egitea leporatu dio Aljeriak Marokori. Aljeriako Atzerri ministroak salatu du eskualdeko eta Mendebaldeko Saharako segurtasuna «arriskuan» jarri dituela Rabatek.

Tentsioa ez da baretu Marokoren eta Aljeriaren artean. Joan den asteazkenean Aljeriako hiru kamioi gidari hil zituen Marokoko armadak bonbardaketa batean, Mendebaldeko Saharan. Egun berean Aljerrek ohartarazi zion Rabati hilketa ez zela zigorrik gabe geratuko. Gaur, beste pauso bat eman du Aljerrek, eta «estatu terrorismoa» baliatzea leporatu dio auzoko herrialdeari, eta ohartarazi du eskualdeko segurtasuna «arriskuan» jarri duela Marokok bere jarrerarekin.

Aljeriako Atzerri ministro Ramtane Lamamrak nazioarteko hainbat erakunderi bidalitako idatzi batean egin ditu akusaziook. Gutuna jaso dutenak dira NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres, Afrikako Batasuneko Batzordeko buru Moussa Faki Mahamat, Arabiar Ligako idazkari nagusi Ahmed Abul Ghei eta Elkarlan Islamikorako Erakundeko idazkari nagusi Jussef ben Ahmed al-Ozaimin. Idatzietan Lamamrak nabarmendu du gertatutakoa «onartezina» dela edozein ikuspuntutatik begiratuta ere: «Estatu okupatzaileak armamentu sofistikatu eta hilgarria erabiltzea merkataritza ibilgailuak geldiarazteko, hain zuzen, berak eskubiderik ez duen lurralde batean aurrerantz ihes egitea da, eta berehalako arriskuan jartzen ditu Mendebaldeko Saharako eta eskualde osoko egonkortasuna».Marokok ukatu egin ditu bere aurkako salaketak, eta atzo komunikabideei egindako adierazpenetan esan zuen «harreman ona» duela auzokide guztiekin.

Abuztuan piztu zen bi estatuen arteko tentsioa, Aljeriak harreman diplomatikoak eten baitzituen. Horretarako emandako argudioen artean zegoen, besteak beste, Mendebaldeko Sahararekiko gatazka amaitzeko urratsik egin ez izana. Marokok ez zituen onartu Aljerrek leporatutakoak, eta gezurra esatea egotzi zion.


Summary: Oier Oa: «Familiaren eskubidetik joko dugu nagusiki». Frantziako Estatuan bizitzeko duen debekuari ezarri dioten helegitea aztertuko dute astelehenean Parisko Zigor Auzitegian. Azken urtean berak eta familiak bizi duten egoera amaitzeko bidea izanen dela espero du.

Oier Oa euskal preso ohiak Ipar Euskal Herrian bizitzeko eskubidea duen ala ez: hara zer erabaki beharko duen Parisko Zigor Auzitegiak ondoko asteetan. Lapurdin errotua izanik ere, Zugarramurdin (Nafarroa) bizitzera behartua da gaur egun, emaztea eta semeengandik banatua. Frantziako Estatuan bizitzeko duen debekuaren kontra ezarritako helegitea aztertuko dute astelehenean Parisen, eta berak eta familiak pairatzen duten egoeratik ateratzeko aukera izanen dela espero du. Asteleheneko auzia dela eta, Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasleek ekitaldi bat baino gehiago antolatu dituzte Oaren sostenguz.

Iparraldeko Hitzak gaur atera du argitara, hain zuzen, Oier Oari eginiko elkarrizketa. Iñaki Etxeleku kazetaria mintzatu da harekin.

«Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da»

Joan den azaroaren 25ean atxilotu zuen Frantziako Poliziak Oier Oa (Donostia, 1984) euskal preso ohia, duela kasik urte bat, Larresoroko etxetik Bernat Etxepare lizeora lanera zihoalarik. 2015ean jarri zioten lurralde debekua ez errespetatzeagatik atxilotu zuten, aspaldian ofizialki bizi normala bazeraman ere familiarekin. Lurralde debeku horren kentzeko galdea egina du, eta, hain zuzen, azaroaren 8an, astelehenean, iragatekoa da Parisko Auzitegiaren aitzinean. Irailean, Baionan epaitu zuten duela urte bat atxilotu eta debekua urratzeagatik, baina Parisko Auzitegiaren erabakiaren beha egotea deliberatu zuen epaileak. Urte honetan Zugarramurdin aterpetua da Oa, eta bikotekidea eta hiru semeak Larresoroko etxean bizi dira. Pairatzen duten egoeratik ateratzen ahalko direla esperantza du asteleheneko auzitik landa.

Zer igurikatzen duzu azaroaren 8ko Parisko auzitik?

Espero dut ongi pasatzea. Azken batean, izan da Igor Uriarteren aurrekaria [Uriarte Urruñakoari maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irail honetan, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik]. Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin. Nahiz eta jakin batzuk, oraindik ere, konponbidearen logika horretan sartuak ez direla; edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen.

Nolako defentsa prestatu duzue asteleheneko?

Egia erran, helduleku anitz badira. Batetik, bada Europako Batasuna eratu zenetik, Schengengo araudia adostu zenetik, lurralde mugikortasuna europar bati kentzea lege horrekin kontraesanean dela. Bestalde, batetik, nik familia hemen dut [Larresoro]; hiru seme baditut, zoritxarrez nazionalitate frantsesa dutenak, eta bikotekideak ere bai; guk, noski, gure herrian askatasun osoz eskubide berekin bizitzeko zilegitasuna izanagatik ere, holako gatazka politiko batengatik eskubide horiek urratuak zaizkigu. Baina, haien logikan eta zigorraren logikan jarriz gero, kasu honetan familia da erabilia izaten ari dena; erraten ari baitzaie: ‘Edo aitarik gabe gelditzen zarete, edo aitarekin zuen sorterritik alde egiten duzue!’. Zentzurik ez duena da deus ikustekorik ez duten familiak erabiltzea, gatazka honetan inplikatu zena ni izan naizelako. Eta, nahiz eta guk zilegitasun hori ez eman, haien zigorraren logikan ni zigortzea litzateke zentzuzkoagoa familia zigortzea baino. Beraz, familiaren eskubidetik joko dugu, nagusiki.

Eta Euskal Herriko gaur egungo testuingurua azpimarratuko duzue?

Bistan dena. Ez da berdin duela hamar urte zen testuingurua eta gaur egungoa. Konponbidearen logika horretan urrats batzuk egiten badira ere, batzuk oraindik ere zangotrabatzen tematzen dira, eta ez dakigu sala horretako epaileen jarrera zein izango den. Haien artean ere batzuetan baditugu sorpresa baikorrak, eta beste batzuetan ezkorrak. Ez ditugu denak gurekin.

Kasik duela urte bat atxilotu zintuzten. Urte hori nola iragan duzu? Nola iragan duzue?

Gauza txar edo ezkor guztien artean, gauza onak ere izan dira. Nagusiki, izandako elkartasuna; harrigarria izan da. Hasiera-hasieratik, Kanboko langilea den zugarramurdiar batek familiaren txoko bat segidan eskaini zigun. Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat. Bestalde, [Etxepare] lizeoak lana atxiki dit, kontratua egokiturik. Hori sekulako xantza izan da.

Asteleheneko epaiaren meneko egonen da, oraino, zuen egoera?

Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean.

Telelanean segitu duzu lizeoko lanbidea, eta, aldi berean, Kutxa Biraren moduko egitasmo bat antolatzen?

Bai, bai. Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoako eskualdeetara mugitzeko ezintasuna izanagatik ere, kalean gara. Nafarroa, Gipuzkoa, Bizkai eta Arabatik mugitu zen Kutxa Bira, eta bilkurak, hedabideekin loturak, elkarteekin eta beste, ahal nuena ekartzen nuen. Eta beste kontu batzuetan ere horrela izan da. Urriaren 17an ere izan ginen Nafarroa Oinez-en ikasleekin. Ahal nuen guztietan parte hartzen nuen, bistan dena.

Lizeotik, ikasleek, ikasle ohiek, lankideek elkartasuna erakusten dizute hastetik. Nola bizi duzu?

Egia erran, biziki, biziki eskertua naiz. Izan zugarramurdiarrak, larresoroarrak, donostiarrak, Baionako lankideak, ikasleak… oso-oso inguratuak izan gara; horrek, egiazki, berpizten zaitu, indarberritzen zaitu. Era berean, oso komunitate kritikoa eta kontzientea da gurea; kasu honetan, familiak eta nik eskertu dugu ni naizelako elkartasun hori guztia jasotzen duena, baina beste edonor izango balitz pentsatzen dut modu berean erantzungo genukeela. Denek dugulako kontzientzia gure herrian zer gertatzen den eta zer garaitan bizi garen. Iduritzen zait oraindik ere Euskal Herrian badirela elkarbizitza eta elkartasuna bezalako balio funtsezkoak. Luzaroan ere, ikusiz ikasleak nola ari diren, baikor izateko motiboak baditugu.

Gaur eta asteleheneko, ikasleek dokumental bat, elkarretaratzeak eta korrika sinbolikoa antolatu dituzte.

Sekulako gogoz eta, aldi berean, sormen maila batekin ikusten ditut. Gauza berriak egiteko freskura batekin. Ez dute baitezpada konpromiso edo modu astun batean egiten, baizik eta bizi-bizi. Geroari begira, horrek nau batez ere baikor ezartzen.

2012ko otsailean atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak, Angelun (Lapurdi), eta, lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske gelditu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Hasieran Donostian bizitzen gelditu zen, baina laster Larresorora (Lapurdi) itzultzea erabaki zuen, bere familiarekin bizitzera. «Familia bizia oso pisutsua bilakatzen ari zen. Normaltasunez elkartzeko ezintasun horrek anitzetan eragiten zuen espetxean nengoenean baino antsietate eta ezinegon handiagoa. Denok bareago eta seguruago egoteko, Donostiatik Larresorora joatea erabaki genuen, arrisku guziak geure eginez», adierazi zion BERRIAri martxoan. Urteetan bizi izan da horrela, iazko azaroan atxilotu zuten arte. Bernat Etxepare lizeoko barnetegian ari zen lanean, zaindari gisa, baina egun hartan ez zen lanera iritsi. Larresorotik Baionara bidean, errepide kontrol batean gelditu, eta, Frantziako Estatuan bizitzeko zuen debekuaren ondorioz, komisariara eraman zuten. Biharamunean gelditu zen aske. Bere egoera konpondu bitartean Zugarramurdin bizi da, lagun batzuek utzitako etxe batean.

Martxoan, hitzordua izan zuen Baionako prokuradorearen bulegoan, eta honek zigor proposamen bat egin zion, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratu izanagatik: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez zuen onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. Otsailean du zita Baionako auzitegian, Parisko auzitegiaren erabakia iritsi artean, Baionako auzia gibelatzea onartu baitzuten. Igor Uriarte euskal preso ohiaren aurrekaria dago hor: maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irailean, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik. Erabaki horrek bere kasuan eragina izatea espero du Oak. «Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin».

Uriarteren aurrekariaz gain, beste bi argudio plazaratuko dituzte Parisen: Europako Batasuneko herritarrek Shengen espazioaren barnean duten joan-etorrietarako eskubidea eta familiarekin egoteko eskubidea. «Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat», adierazi dio Hitzari. «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean».

Zigor bat gehiago

Urte osoan babes andana jaso du Oak. Martxoan, izenpe bilketa bat abiatu zuten herritar eta hautetsi batzuek, eta Frantziako Gobernuari eta Europako Batasuneko arartekoari bidali zioten. Bernat Etxepare lizeoko ikasleak ere mobilizatu izan dira, eta elkarretaratze bat baino gehiago egin izan dituzte barnetegiko zaindari ohiaren egoera salatu eta babesa erakusteko.

Oak ezarritako helegitea aztertzeko auzi saioa dela-eta ere ikasleek hartu dute iniziatiba. Gaur arratsean elkarretaratzea eginen dute Larresoko herriko etxe aitzinean, eta, ondoren, bi ikasle ohik prestatu duten Zigor bat gehiago dokumentala zabalduko dute. Astelehen arratsean BERRIAko webgunean izanen da ikusgai dokumentala, 20:00etan. Horrez gain, Oier lizeora Korrika ere antolatu dute ikasleek. Astelehenean, lasterkaldia eginen dute Hiriburun (Lapurdi), Oa atxilotu zuten lekutik Etxepare lizeoraino. Bertan, elkarretaratzea eginen dute 13:30ean.


Summary: ESK sindikatuak salatu du Osakidetzak manparak kendu nahi dituela Lehen Arretako lanpostuetatik. Jarduera leheneratzeko plana ondu berri du Osakidetzak, eta, besteak beste, osasun zentroetako administrazio postuetatik babes neurri horiek erretiratzeko gomendioa egin dute

Lehen Arretako Jarduera Berreskuratzeko Plana ondu du Osakidetzak, eta horren berri ematen ari zaie uneotan zerbitzu guztiei. Txosten horretan, izurriari lotutako zenbait neurri arintzeko eta jarduera leheneratzeko bideak planteatu ditu Lehen Arreta Koordinatzeko Zuzendariordetzak, eta, ESK sindikatuak salatu duenez, neurri horietako bat izanen da osasun zentro eta anbulatorioetako administrazio postuetatik manparak eta horien gisako babes egiturak erretiratzea.

Horren kontra azaldu da sindikatua: «Egia da manparak erakunde eta administrazio publiko gehienetara iritsi zirela pandemia honen aurkako babes neurri gisa, baina osasun zentroetan eta anbulatorioetan aldez aurretik egindako eskaera zen, ez bakarrik aire bidez kutsa daitezkeen gaixotasunetatik babesteko, baita erasoetatik babesteko ere, eta hori ez da inoiz aintzat hartu».

ESK-k uste du COVID-19aren egungo transmisio fasea ez dela egokia manpara horiek kentzeko, «horren erakusgarri da herritarrei arreta emateko hainbat esparrutan mantendu dituztela». Hortaz, babes egitura horiei eusteko eskatu dio sindikatuak Osakidetzari, «bai langileen osasuna babesteko, bai gerta daitezkeen erasoetatik babesteko, bai eritasun horren transmisioa kontrolatzeko ere».