Summary: Ertzaintzak kanporatu egin ditu Donostian itxita zeuden ikasleak. Unibertsitateko Indar Batasuna taldeko ikasleak astelehenetik zeuden itxita Filosofia Fakultatean, EHUri lan egiteko leku bat eskatzeko.

Ertzaintzaren furgoneta talde handi bat heldu da bart Donostiako Ibaeta auzora. Han dago EHUko campusa, eta Filosofia fakultatea. Horretan itxialdia egiten zegoen ikasle talde bat astelehenetik, Unibertsitateko Indar Batasuna taldeak deituta.

«Ibaetako ikasleok, azpiegitura beharraren faltan eta dekanotzaren prestasunik eza dela-eta, Zorroaga aretoa hartzea erabaki genuen», adierazi du UIBko kide batek, Twitterren bidez. «Dekanotzak Ikasle Mugimenduaren espazioa izan dena kendu ostean alternatibarik ez duenez aurkeztu, gure aukera bakarra gela bat hartzea izan da».

Lan egiteko leku bat eskatzen dio UIBk EHUko errektoretzari.

Ertzainak istiluen aurkako materialarekin sartu dira fakultatera, eta ikasleak banan-banan atera ditu. Ez da istilurik gertatu.

2019. urtean sortu zuten Unibertsitateko Indar Batasuna, EHUko ikasle eta langileen baldintzak hobetzeko eskatzeko.

EHUk agiri bat plazaratu du gertaeron inguruan. Adierazi duenez, unibertsitatea «harremanetan» egon da astelehenetik Filosofia Fakultatean itxitako ikasleekin, eta haiekin «elkarrizketa bat eduki du egoerari irtenbide baketsu eta bideragarri bat aurkitzeko». Edonola ere, EHUk gaineratu du elkarrizketa proposamena aurrera eramateko itxialdia gelditzeko baldintza jarri ziela ikasleei. Itxialdian 60 pertsona ere elkartu zirela adierazi du unibertsitateak, eta horrek izurriarengatik ezarritako neurriak urratzen zituela.

Ertzaintzak kanporatzea «modu baketsuan» egin duela nabarmendu du EHUk. Gaineratu duenez, Ikasle Kontseilua da ikasleak ordezkatzeko «zilegitasuna» duen organoa, eta esan du horrek badituela bere lana egiteko lekuak.


Zortzi edukiontzi erre dituzte Getxon

Summary: Zortzi edukiontzi erre dituzte Getxon. Getxoko zenbait eremutan erre dituzte edukiontziak. Oraindik ez dute inor atxilotu gertakari horiekin lotura izan dezakeelakoan.

Bart goizaldean gertatu da. Guztira, zortzi edukiontzi erre dituzte, eta, Segurtasun Sailaren arabera, Getxoko (Bizkaia) zenbait eremutan eragin dituzte sute horiek.

Gertaera 04:30 inguruan izan da; izan ere, bizilagun batzuek SOS Deiak larrialdi zerbitzuetara deitu dute, Gaztelumendi, Kasune eta Aldapa kaleetan hainbat edukiontzi sutan zeudela jakinarazteko. Abisu hori jasotzean, suhiltzaileak bertaratu dira eremu horietara, suteak itzaltzera. Dirudienez, ez da kalterik izan inguru hartan aparkatuta zeuden ibilgailuetan.

Iturri jakin batzuen arabera, oraindik ez dute inor atxilotu gertakari horiekin lotura izan dezakeelakoan.


Summary: 'Hezkuntza bidegurutzean' eztabaidaguneko artikulu guztiak irakurgai. Azken asteotan Euskal Herriko hezkuntzaren geroaz hausnartzeko foroa eratu du BERRIAk. Atzo argitaratu zuen azken ekarpena. Denera, hamahiru testu dira.

Otsailaren 10ean hasi zuen BERRIA, hezkuntzako eragileen testuak argitaratzen. LOMLOE legeak eta Eusko Legebiltzarrean garatuko duten Hezkuntza Lege berriak eragingo duten egoeraren inguruan hausnartu dute, bakoitza bere alorretik, Euskal Herri osoaren ikuspegia hartuta.

Lurdes Imaz, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko koordinatzailea; Iñigo Salaberria, Heize Euskal Eskola Publikoaren Zuzendaritza Elkarteen Federazioko lehendakaria; Aitziber Garmendia Lizaso eta Marta Diez Napal Sortzeneko koordinatzaileak; Javier Indurain Eseverri, Nafarroako SOS Arrazakeriako ordezkaria; Koldo Tellitu, Ikastolen Elkarteko lehendakaria; Aitor Idigoras Lasaga Steilas sindikatuko kidea; Mikel Ormazabal, Kristau Eskolako zuzendari nagusia; Pablo Garcia de Vicuña, CCOO Irakaskuntzako idazkari nagusia; Eli Lamarka Iturbe eta Maribel Lopez de Luzuriaga Alonso, Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneko ordezkariak; Irati Tobar Eguzkitza, LAB Irakaskuntzako Idazkaria; ELAko Miren Zubizarreta; Peio Jorajuria, Seaskako lehendakaria eta Paul Bilbao Sarria, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia aritu dira hausnartzen.

Besteak beste, hezkuntza sistema propioaz, publikotasunaz, pribatu izaeraz eta herri ekimenaz, euskaraz, eta arraza segregazioaz mintzatu dira.

Hemen irakur daitezke testu guztiak: Hezkuntza bidegurutzean.


Summary: Gomez Nieto, Hondurasko egunkari batean kolaboratzaile. 'Naiz' hedabidearen arabera, Gomez Nieto Hondurasen dago orain, eta hango egunkari batean kolaboratzen du.

Harrabotsa sortu zuen Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketa bat jasotzen duen grabazioak. Elkarrizketa horretan, Joxean Lasari, Joxi Zabalari eta Mikel Zabalzari eginiko tortura ugariez mintzo dira koronela eta kapitaina, eta agerian uzten dute, besteak beste, tortura horien ondorioz hil zirela.

Bada, hainbat egun geroago, harrabotsa sortzen jarraitzen du Nietoren egonlekuak. Naiz hedabideak adierazi duenaren arabera, Gomez Nieto Hondurasen dago orain, eta hango egunkari batean kolaboratzen du. Bere Twitter kontu pertsonalean plazaratzen ditu kolaborazio horiek, eta gizartearen gehiengoak torturatzaile gisara definituriko pertsona bati ahotsa emateak anabasa sortu du grabazio eztabaidatsu horiek lau haizetara zabaldu eta egun gutxira.

1990eko hamarkadan, Lasa eta Zabalaren auzian inputatu zuten Gomez Nieto. Lekuko izan zenean, bere irudia babesteaz arduratu zen kapitaina: gezurrezko bizarrarekin eta ileorde beltz batekin agertu zen epaiketara, eta horrela deklaratu zuen. Geroztik, hiru hamarkada pasatu dira, eta anonimotasun hori hautsi du. Aktiboki idazten du bere Twitter kontuan –biografiari dagokion tokian ez du zehaztu bere jatorriari edota lanbideari buruzko daturik, eta 2017. urtean ireki zuen–. Kontuaren goiburuko argazkian, Pilareko Ama Birjina ageri den irudi bat du jarria, eta Guardia Zibilaren enblema darama.

Orain, baliteke Espainiak Hondurasen duen enbaxadan egotea Gomez Nieto. Denbora da datu hori zabaldu zela, baina ez dago garbi oraindik ere Espainiako enbaxadan dagoen edo ez. EH Bilduk hiru galdera erregistratu ditu Espainiako Kongresuan, Espainiako Gobernuak Gomez Nieto oraindik ere soldatapean daukan jakiteko: oraindik ere Espainiak Hondurasen daukan enbaxadako langile bat den, zenbat urte eman dituen han, noiz arte aritu den lanean eta zeintzuk izan diren haren egitekoak.

Xabier Lapitz kazetariak, hain justu ere, zalantza hori bera argitu nahi izan du sare sozialetan: Espainiaren Hondurasko enbaxadari galdetu dio ea bertan dagoen Gomez Nieto kapitaina. Hori baieztatuko balitz, agerian geldituko litzateke Espainiako Gobernuaren jarrera; izan ere, torturatzaile bat babesten ari dela erakutsiko luke. Halaber, Lapitz kazetariak La Tribuna egunkariko langileei –kazeta horretako kolaboratzaile da Gomez Nieto– galdetu die ea badakiten torturatzaile bat dutela kolaboratzaile lanetan.

Grabazio eztabaidatsuak

Duela zenbait egun argitaratu zen Peroteren eta Gomez Nietoren elkarrizketa. Grabazio horretan, argi entzun daiteke Gomez Nietoren ahotsa, esanez aitortzen duela Zabalza torturatuta hil zutela Intxaurrondoko kuartelean, poltsa jarrita. Elkarrizketa horren bertsio luzeago bat ere zabaldu zuen BERRIAk, eta, horretan, Gomez Nietok Peroteri azaltzen dio Joxean Lasa eta Joxi Zabala «buruan bi tiro» emanda hil zituztela.

Lehenbizi, Gomez Nietok harrituta galdetzen dio Peroteri, hark Zabaltzaren hilketaz galdetuta: «Interesatzen zaizu? Gai horretarako hots egin didazu? Hain interesgarria eta hain inportantea al da Etxearentzat?». Perotek Lasaz eta Zabalaz galdetzen dio orduan, eta Gomez Nietok ematen dio azalpena: «Hori bi tiro izan ziren buruan, kaputxarik gabe». Peroteren zehaztapena orduan: «Alegia, hil egin zituztela; ez zitzaizkien hil». Eta Gomez Nietoren erantzuna: «Lehenbizi, zuloak eginarazi zizkieten, zuloak eginarazi genizkien».

Egun bat lehenago plazaratu zen Mikel Zabalzaren inguruan hitz egiten duten elkarrizketa. Artxibo horretan ere, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako burua eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitaina entzun daitezke, eta baieztatzen dute Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean hil zela, torturatuta.

Entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri esan zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu Intxaurrondon bertan geratu zaiela?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».


Summary: ELA: «EH Bilduk baldintzatzen ditu LABen erabakiak». UGTrekin eta CCOOrekin aliantzak osatu nahi izatea leporatu dio, eta ez lehenestea sindikatu abertzaleen arteko batasuna

Sindikatu abertzaleen arteko harremanak beti izan dira gorabehera handikoak, eta azkenaldian abiatu dituzten elkarlanerako dinamika batzuek gatazka horiek estali dituzten arren, asteon berriz ere azaleratu dira. Ia inork ez zuen espero astelehenean LABek kaleratu zuen ohar gogorra, eta horrek piztutako suari egur gehiago bota zion atzo ELAk. Garbiñe Aranburu idazkari nagusi duen erakundeari leporatu dio sindikatu abertzaleen arteko batasuna «ez lehenestea», eta UGTra zeta CCOOra hurbiltzea, haren ustez, EH Bilduk instituzioetan darabilen estrategiarekin eta aliantza politikekin bat egiteko. Alderdi horren erabakiak «kuestionatzeko gai ez izatea» egotzi dio.

LABek astelehenean agertu zuen bere haserrea. ELAk Galiziako CIG eta Kataluniako CSC sindikatuekin batera eginiko argazkia dela eta. Lan erreforma bertan behera uzteko eskatzeko kanpaina bat abiatu dute hiru sindikatu horiek, eta talde horretatik «baztertzea» leporatu zion LABek ELAri, aurretik haiekin hirurekin elkarlanean aritu den arren. Hori baliatu zuen Mitxel Lakuntzaren sindikatuari kritika gogorra egiteko haren sakoneko estrategiaren inguruan: patronalekin harreman onak izatea eta Espainiako Estatuarekin konfrontatzeko benetako interesik ez izatea leporatu zion.

«Funtsik gabeko salaketak»

ELAk egun batzuk itxaron ditu erantzun bat emateko, eta LAB egin du bien arteko desadostasunak eztabaida publikora eramatearen erantzule. Salaketa «oso larriak eta funtsik gabekoak» egitea leporatu dio, eta uste du «bi erakundeen arteko urruntzean sakontzea beste helbururik» ez dutela.

Kritika zehatzei buruz, ELAk azpimarratu du eusten diola «gehiengo sindikalaren lankidetzari» eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna «indartzeko asmoari», eta 2020ko urtarrilaren 30eko greba orokorra jarri du horren eredu gisa. Halaber, 2017ko irailean LABekin batera sinatutako aldebakarreko burujabetza prozesu sozial baten aldeko agiria defendatu du, nahiz eta LABek zalantzan jarri duen hori. ELAren ustez, hura ari zaio bizkar ematen itunari, azkenaldian UGTrekin eta CCOOekin aliantzak osatzeko eta elkarlan esparruak haiekin zabaltzeko egin dituen proposamenekin. Dioenez, ulertezina da bat egitea «negoziazio kolektiboaren estatalizazioa babesten dutenekin». «Horrek adierazten du LABek uneotan ez duela lehenesten ELArekiko ekimen batasuna».

Konfrontazioa

ELAren arabera, LABen jarrera, oinarrian, EH Bilduren itun politikek baldintzatzen dute, eta gogoratu du alderdi subiranista Espainiako Gobernua sostengatzen duten kideetako bat dela. Horrekin batera, azpimarratu du LABek «Sorturen esparru soziopolitiko bera» partekatzen duela. ELArentzat, «guztiz zilegia» da hori, «baina praktikan zailtasun bat da LABek EH Bilduren zeregin instituzionalaren irakurketa koherente eta kritikoa egin ahal izateko». Adibide gisa Nafarroako egoera jarri du: «Ezinezkoa da LABek ELArekin batera mobilizazioak eta grebak bultzatzea Nafarroako sektore publikoan (osasunean, hezkuntzan eta zaintzan), EH Bilduk Maria Txibiteren gobernua sostengatzen baitu».

Patronalarekin harreman onak izateaz eginiko kritiken inguruan, ELAk adierazi du hitz horiek ez direla «koherenteak», eta berretsi du berak mobilizazioen eta greben bideari eutsiko diola langileen eskubideak defendatzeko. «LABek bertan behera utzi zituen Bizkaiko Metaleko eta Gipuzkoako Papergintzako zein Arte Grafikoetako grebak, eta gero ELAri kargu hartu zion Gipuzkoako Metaleko lan hitzarmena sinatu zuelako; ondoren bat egin zuen. Izan ere, azken hitzarmen horretan jaso ziren edukiak askoz hobeak ziren LABek grebak bertan behera utzi zituen sektoreetakoak baino».

ELAk, halaber, LABi leporatu dio kaleratze kolektiboak iragarri dituzten enpresetanbere afiliatuak «gutxiestea» (Tubacexen, Gestampen, Inditexen, Aernnovan eta Alestisen, besteak beste).


Summary: Euskal Elkargoko batzarra gibelatu dute, osasun egoeragatik. Frantziako Gobernuaren adierazpenak eta hautetsien dudak aipatu dituzte arrazoi gisa. Larunbatean iragan beharra zen batzarra, Baionan.

Larunbat honetan ez da Euskal Hirigune Elkargoko batzarrik izango. Hala iragarri du elkargoko komunikazio zerbitzuak ohar batean. «Gabriel Attal [Frantziako] Gobernuko bozeramaileak, atzo, [Frantziako] Ministroen Kontseilua bukatutakoan egindako adierazpenak kontuan hartuta, eta larunbateko kontseiluan parte hartzeari buruz hainbat hautetsik azaldutako zalantzei begira, Euskal Hirigune Elkargoko Lehendakariak erabaki du larunbat honetako bilkura atzeratzea». 2017ko urtarrilean elkargoa sortu zenetik, Baionako fakultateko anfiteatroan egin izan ohi dituzte elkargoko batzarrak, baina, joan den uztailetik Lauga kirol gelan bildu ohi dira, osasun neurriek inposatutako urruntze fisikoa errespetatzeko.

Atzo arratsean mintzatu zen Attal, eta osasun egoera «okertzen» ari dela adierazi zuen. Frantziako estatuko hamar departamendutan egoera «kezkagarria» dela adierazi zuen. «Lurralde batzuetan neurri bizkor eta indartsuak eskatzen ditu». Ipar Euskal Herria barnean hartzen duen Pirinio Atlantikoetako departamendua ez da aipatutako lurraldeetan sartzen. Gaur arratsean, Jean Castex Frantziako lehen ministroa mintzatzekoa da, eta espero da neurri murriztaile gehiago hartuko dituztela iragarriko duela.

Euskal Elkargoko komunikazio zerbitzuen arabera, gibelatze hori plantan eman daitezkeen aukera guziak aztertzeko baliatuko dute, Frantziako estatuko zerbitzuekin elkarlanean, heldu den martxoaren 20ko batzarra «ahalik eta baldintzarik onenean» iragaten ahalko dela bermatzeko.


Summary: CIE Automotivek 185 milioi euroren mozkinak lortu ditu 2020. urtean. Aurreko urtean baino %35 apalagoa da Bizkaiko konpainiaren irabazia

Autogintzaren osagaien alorrean lidergoan aritzen den konpainia bizkaitarrak 432, 2 milioi euroko EBITDA lortu du 2020. urtean, eta salmenten kopurua 2.882 milioi eurokoa izan da, %21 apalagoa. Pandemiaren urtean behera egin dute, beraz, CIEren zenbakiek, baina irabazi handiak dituzte oraindik ere. Izan ere, CNMVri igorritako informazioan jakinarazi du "suspertze azkarra" izan duela iazko martxoan hasi zen itxialdiaren ondoren, eta urteko laugarren hiruhilekoan "ohiko ekoizpenera" itzultzea lortu duela.

Hala, urteko azken hiruhileko horretan, 67,4 milioi euroren mozkinak lortu ditu; 2019ko epe beraren aldean, %6,6 gehiago. Urtea amaitzerako, 185 milioikoak izan dira irabaziak, -%35. Eta hobekuntza hori jarduera gauzatzen duen eremu geografiko guztietan lortu duela zehaztu du. CIEren zor finantzarioa 1.594 milioi eurokoa da gaur egun, aurreko urtean baino %4,7 handiagoa, baina likidotasun erreserba handia dauka, 1.497 milioi eurokoa hain zuzen.

Horiek horrela, CIEk uste du pandemiaren aroari "sendotasun handiz" egin diola aurre, "errentagarritasun handiko plantekin". Aurten, berriz, hazkundea izango duela aurreikusi du: EBITDA %17 handiagoa espero du. Emaitzak jakinarazi ondoren, CIEren akzioa %3 igotzen ari da burtsan, goizean. 2018tik Ibex-35 indizean kotizatzen du.


Summary: Gutun Zuria jaialdia martxoaren 23tik 27ra egingo da Bilbon. 'HEMEN. Non guztiak biltzen dituen lekua' egingo dute literatur topaketa, eta bertan izango dira, besteak beste, Eider Rodriguez, Txani Rodriguez, Miren Agur Meabe, Katixa Agirre, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak eta David Le Breton

Joan den urtean eta koronabirusaren hedapena zela eta, ezin izan zuten egin Gutun Zuria letren jaialdia Bilbon. Aurten, aldiz, pandemiaren momentuko egoerari egokituko zaio literatur festibala, antolatzaileek azaldu dutenez, eta «hainbat estadiotan» garatutako jaialdia izango da, une bakoitzean sortzen den egoerara moldatuko dena. Gauzak horrela, Bilboko Azkuna zentroan izango dira ekitaldietako batzuk, baina beste batzuk modu birtualean eta podcasten bitartez zabalduko dituzte. Horregatik, Hemen hitzari erreparatuko dio bereziki Gutun Zuriak aurten: «Hemen hori artista eta idazle bakoitzaren hemen-en garatuko da, egungo osasun egoerak ezartzen dituen mugak gaindituz eta jaialdia espazioan eta forman hedatutako proiektu bihurtuz.

2020an, jaialdiak proposatu zuen, entsegu kolektibo gisa, gizartean normaltasun itxuraren pean gertatzen diren eraldaketetara hurbiltzea. «Hain zuzen ere, pandemiak bizkortu egin du eraldatze prozesu hori, eta horren guztiaren berrirakurketa eragin du. Topaketa ezin izan zen egin, baina azken urtean gertatutakoari buruzko entsegua egiten jarraitu du proiektuak hilabete hauetan». Hori dela eta, aurtengo festibala —2021-2020koa izendatu dutena—, denboran eta forman banatuko da. Alde batetik, iazko ekitaldia Saiakera hemen hasten da liburu kolektibo bihurtu dute, eta, beste alde batetik, aurtengo ekitaldia «irakurketaren arte ikuspegi berrietara eta artearen literatura ikuspegi berrietara» zabalduko dute.

Aurten, antolatzaileek azaldu dutenez, hizkuntza gutxituen ekosisteman arteak eta euskarazko idazkerak duten tokia, eta tentsioak eta loturak aztertu nahi dituzte, «jaialdia lekuz kanpo egoteko lekura eta esperientziara irekitzea, atzerriko idazkeren eta sorkuntza migratzaileen bidez».

Gutun Zuria martxoaren 23tik 27ra egingo dute aurten, eta bertan parte hartuko dute, besteak beste, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak, David Le Breton, Marta Peirano, Kaouther Adimi, Paul B. Preciado, Eider Rodriguez, Aixa de la Cruz, Katixa Agirre, Txani Rodriguez eta Miren Agur Meabek.


Summary: Paxinian: «Armadak nire dimisioa eskatzea estatu-kolpe saiakera bat da». Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak armadako buruzagietako bat kaleratu du, eta Armadako Estatu Nagusiak haren dimisioa eskatu du: «Gobernua jada ez da gai erabaki zentzudunak hartzeko». Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik kolokan dago Paxinian.

Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak gogor gaitzetsi du herrialdeko armadak egin dion dimisio eskaria: «Estatu-kolpe saiakera bat da». Facebook bidez helarazi du bere iritzia Paxinianek, eta bere jarraitzaileei Erevango Errepublikaren plazan biltzeko eskatu die, protesta egiteko. Horrez gain, jakinarazi du agindu duela Onik Garparian Armadako Estatu Nagusiko burua kargutik kentzeko. Militarrek kanpo politikan «huts larriak» egitea egozten diote lehen ministroari, batez ere galdu zuten Karabakh Garaiko gerran.

Lehen ministroaren adierazpenen aurretik, armadako 30 komandantek sinatutako gutun bat helarazi zuen Estatu Nagusiak, eta argi utzi zuten gobernua eta lehen ministroa jada ez direla gai «erabaki zentzudunak hartzeko».

Sinatzaileek gaitzetsi egin dute tirabiraren jatorria den erabakia: Tiran Jachatrian Estatu Nagusiko bigarren buruaren kaleratzea. Haien iritziz, «arrazoi miopeen» ondorioz hartu zuen erabakia Paxinianek, eta ez zuen pentsatu «Armeniaren interesetan»: «Herrialdea garai zail bat bizitzen ari da, eta erabaki hori urrats arduragabe bat da», gehitu dute.

Militarrek kritika gehiago ere egin dizkiote gobernuari, eta esan dute «denbora asko» daramatela «armadaren izen ona zikintzen duten erasoak» pairatzen, baina denak duela muga bat. Paxinianen gobernuari egotzi diote eraginkorra ez izatea eta kanpo politikan «huts larriak» egitea. Nagusiki, Armeniak iaz Azerbaijanekin Karabakh Garaian izandako gatazka izan dute hizpide Estatu Nagusiko kideek: «Armada beti egon da herriarekin, eta herria armadarekin», amaitu dute.

Gerraren ondorioak

Oposizioko taldeak, berriz, Paxinianen dimisioa eskatzen ari dira lehen ministroak Azerbaijango eta Errusiako presidenteekin Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik, joan den azaroaren 10ean. Paxinianek berak aitortu zuen «oso mingarria» izan zela Azerbaijanekin eta Errusiarekin menia sinatzea; izan ere, Erevanek kontrolpean zituen eremu asko galdu zituen.

Armeniak, irail amaieratik azarora bitartean galdutako eremuen kontrola ez ezik, beste batzuena ere eman zion Azerbaijani, bere garaipen handiago bat eragoztearen truke. Armeniar askorentzat umiliazio bat izan zen, baita traizioa ere. Protestak izan ziren Erevanen, eta, ordutik, Paxinianen etorkizuna kolokan dago.


Summary: Modernak Hegoafrikako aldaeraren aurkako txertoaren entsegu klinikoa abiarazi du. Farmazia enpresak jakinarazi duenez, Hegoafrikako aldaeraren aurkako errefortzuko dosiak ematea aztertzen ari da.

Immunizazioaren bidean, Modernak beste pauso bat eman du. COVID-19aren B.1.351 edo Hegoafrikako aldaera neutralizatzeko eraginkortasun handiagoa izan dezakeen txerto bat garatu du, eta Osasunaren AEBetako Institutu Nazionalera bidali du, entsegu klinikoaren lehen fasea hasteko. Bestalde, jada banatzen ari diren txertoa eta aurkeztu berri dutena immunitatea landu ez duten pertsonekin probatzeko asmoa azaldu dute.

Birusaren aldaera berriak azalduz joan ahala, txertoen eraginkortasunak zalantza ugari sortu ditu. Modernak berak jakinarazi duenez, jatorrizko txertoak eraginkortasun bera du Europako aldaera nagusiak edo Erresuma Batukoa neutralizatzeko orduan. Hegoafrikako aldaerari aurre egiteko, ostera, txertoaren eraginkortasuna sei aldiz txikiagoa da, eta horregatik erabaki zuen Modernak bere txertoa moldatzea: aldaera horrekiko erasokorragoa izan dadin.

Hori horrela, aldaera berriaren aurkako hiru estrategia aurreikusi ditu farmazia enpresak. Lehenengoan, txerto berria Hegoafrikako aldaeraren aurkako errefortzu gisa erabiltzea planteatu du. Kasu horretan, txertoaren dosi gehigarria bakarra litzateke, eta 50 ug edo beheragokoa —Modernaren ohiko txertoak 100 ug-ko bi dosi dira—. Bigarrenean bi txertoak biltzea eta 50 ug-ko dosia ematea aurreikusi du, eta, azkenean, jada onartuta dagoen txertoaren 50 ug-ko dosi gehigarri bat ematea.

"Espero dugu errefortzu dosi horiek, beharrezkoak balira, erakustea dosi txikiagoekin ere eraginkorra izan daitekeela txertoa. Horrela, askoz dosi gehiago banatu ahal izango ditugu munduan 2021 amaierarako eta 2022rako", adierazi du Stéphane Bancel Modernako zuzendari orokorrak.


Summary: M-3: «Ez dugu justiziarik lortu, baina ez dugu ahaztu». Martxoaren 3aren bueltarako hamaika ekitaldi antolatu dituzte Gasteizen, 1976an hildako bortz langileak oroitu eta gertakariak salatzeko. Espainiako «zigorgabetasuna» gaitzetsi dute, eta deitoratu dute biktima guziek ez dutela «tratu bera» jasotzen.

«45 urteren ondoren, ez dugu justiziarik lortu». Horixe adierazi du gaur Martxoak 3 elkarteak 1976ko gertakarien 45. urteurrenerako prestaturiko ekitaldiak aurkezteko egindako agerraldian. Elkarteak salatu du, hain justu, oraindik zigorrik gabe daudela 1976ko martxoaren 3an Gasteizko Zaramaga auzoan bortz langile hiltzearen arduradunak: «1976ko martxoaren 3ko estatu krimenak epaitzen uzten ez duen Espainiako zigorgabetasun ereduaren ondorioz, Argentinan irekitako prozesu judizialak eta hemen bultzatutako kereilek blokeatuta jarraitzen dute». Oroimena eta hura lortzeko «borroka» bizirik daudela nabarmendu du elkarteak, ordea, eta azaldu du horixe dela Gasteizko «herri borrokalariak ahanzturaren aurka» lortutako «garaipena»: «Martxoaren 3an gertatutakoa ez ahaztea lortu dugu, eta lortu dugu gure memorietatik ezabatu nahi izan zuten guztia oso presente egotea urtero: Martxoaren 3an eta egunero». Elkarteko kideek nabarmendu dutenez, orduko borrokak gaur egungo «justizia sozialaren aldeko borroken oinarria» izan dira, eta adierazi dute «poztu» egiten dituela sarraskiaren salaketak eta «eraildako senide eta kideen balioak» oraindik ere «presente» egoteak.

Salatu dute, halere, Espainiako «zigorgabetasuna» ez dela «milimetro bat ere» aldatu: «Espainiako Estatuak ez du betetzen giza eskubideen arloko nazioarteko legeria, eta jada ez da bakarrik justiziarako eskubidea oztopatzen duela; indarrean dagoen legerian ere diskriminazioa jasaten ari gara, autonomikoa zein estatukoa». Deitoratu dute, hain zuzen, biktima guziek ez dutela «tratu bera» jasotzen. Gasteizen eraiki nahi duten Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroa jarri dute horren adibide: «1960tik aurrerako aldi historikoa aintzat hartu arren, estatuko aparatuek eragindako giza eskubideen dozenaka milaka urraketa kontakizunetik kanpo geratu dira». Horren aurka, Memoria Osoa dinamika jarri zuen martxan Martxoak 3 elkarteak joan den abenduan, Euskal Herriko dozenaka memoria elkarterekin batera. Heldu den martxoaren 4an Gasteizko Udalean azalduko dute ekinbidea.

Hamaika ekitaldi

Bertze hainbat elkarterekin batera, hamaika ekitaldi antolatu ditu Martxoak 3 elkarteak duela 45 urte gertaturikoa oroitzeko, gaurtik hasita: Memoria Gara dinamikak Galdutako denboraren bila dokumentala emanen du gaur Aldabe gizarte etxean, 19:00etan. Bihar Etxerat elkarteak antolaturiko azken ortziraletako elkarretaratzeetan parte hartuko du M-3k, halaber. Martxoaren 2an, berriz, Zaramagako Odon de Apraiz eta Koldo Mitxelena ikastetxeetan hitzaldi bana emanen du elkarteak, sarraskiari buruz. Era berean, hainbat erakusketa jarriko dituzte martxan egun berean: Gasteiz 1976: Grebatik Sarraskira izenekoa Mendizabalako Hizkuntz Eskolan egonen da martxoaren 2tik 10era, eta Gasteizko Gaztetxean 13tik 31ra. Luis Ziarrustaren argazki erakusketa ere asteartean inauguratuko dute, Zaramagako Adinekoentzako Zentro Soziokulturalean.

Martxoaren 3rako bererako, sindikatuek protestetara deitu dute, eta horiekin bat egin du M-3 elkarteak, baita EH Bilduk eta Gasteizko Kontseilu Sozialistak antolaturiko omenaldiekin ere. Halaber, jakinarazi dute Vitoria 3 de Marzo filma hiriko zinema aretoetan egonen dela ortziraletik hasita, gutxienez astebetez. Handicap eta El CallejoÌn de Cachan musika talde gasteiztarrei eskerrak eman dizkiete, bertzalde, abesti bat eta bideoklip bat osatu baitituzte Martxoaren 3aren urteurrenaren harira.

Herritarrei Martxoaren 3ko ekitaldietan zein «egungo lan borroketan eta borroka sozialetan» parte hartzeko deia egin diete elkarteko kideek: «Izan ere, 1976ko sarraskiaren biktimei egin diezaiekegun omenaldirik onena gizarte bidezkoagoa, feministagoa eta berdinzaleagoa lortzeko borrokarekin jarraitzea da, Arabako enpresa eta kolektibo asko egiten ari diren moduan».

Memoria guneaz

San Frantzisko elizan eraiki nahi duten memoria guneaz ere aritu da Martxoak 3 elkartea gaurko agerraldian. Pertsona ugariren «konpromisoaren eta lanaren fruitua» da proiektua, M-3ren hitzetan, baina jakinarazi dute oraindik «lehen urratsa besterik» ez dela egin: «Orain, proiektuaren kudeaketa, espazioak eta edukiak zehaztu behar dira, baliabide ekonomikoak esleitu behar dira, eta lan egutegi bat ezarri behar da». Elkarteak nabarmendu du haiek ere parte hartu behar dutela prozesuan, eta eskatu dute memoria ez dadila atzera begiratzera mugatu: «Elkartean jakin badakigu Martxoaren 3ko memoria langilea, feminista, antikapitalista, antifaxista... dela, baina, batez ere, Gasteizko herri borrokalariarena dela, memoria 45 urtez bizirik mantendu duen herriarena. Ez da iraganean iltzatutako borroka bat, borroka horrek bizirik jarraitzen baitu gaur egungo justizia sozialaren aldeko borroka guztietan».


Summary: Langile bat hil da Soraurenen, makina batek harrapatuta. Atarrabiako 53 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zer gertatu den ikertzen ari dira. Aurten lan istripuan hildako zortzigarren behargina da.

Soraurengo (Nafarroa) Manipulados Ulzama enpresako langile bat hil da ostegun goizean, makina batek harrapatuta. Atarrabian bizi den 53 urteko gizonezko bat da hildakoa. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako zortzigarren behargina da. Ezbeharra ostegun honetan gertatu da, 07:36an. Langilea bakarrik zegoen lantegian, eta plastikoak birrintzeko makina batek harrapatu du, gorputz adar batetik hartuta, eta berehala hil da. Beharginaren gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, autopsia egin diezaioten. Polizia Judizialeko agenteek atestatua egin dute, eta gertakariaren arrazoiak ikertzen ari dira. Foruzaingoko Polizia Zientifikoa ere hara joan da, ikuskapena egiteko. Iruñeko Herritarren Segurtasunerako Foruzaingoko patruila batek ere parte hartu du, eta suhiltzaileak ere bertaratu dira.p>


Summary: Sistema arrakalatzeko aldarria egingo du mugimendu feministak Martxoaren 8an. Baionan, Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian egingo dituzte manifestazio nagusiak. Gainontzeko herrietan ere mobilizazioak antoatu ditu mugimendu feministak.

Dena aldatu, sistema arrakalatu lelopean hartuko ditu karrikak Martxoaren 8an Euskal Herriko mugimendu feministak. Gaur aurkeztu dituzte mobilizazioak Donostian, eta nabarmendu dute inoiz baino beharrezkoagoa dela karrikara ateratzea. Bilbon, Baionan, Donostian, Gasteizen eta Iruñean izango dira manifestaziorik handienak, baina, hirietan ez ezik, Euskal Herriko hainbat herritan ere egingo ditu ekitaldiak mugimendu feministak. Ekitaldi denetan osasun neurri guztiak betetzeko deia egin dute.

Bizitzak erdigunera eramateko eskatu du mugimendu feministak, eta salatu du oraingoa ez dela osasun krisia soilik: «Krisi hau ez zen pandemiarekin hasi, eta Euskal Herriko mugimendu feministan orain ez gara isilik eta geldi egongo». «Sistema kapitalista, heteropatriarkal eta arrazista arrakalatzeko, feminismoan antolatu eta kolektiboki borrokan jarraitu behar dugu», nabarmendu du Irati Ezkerra mugimendu feministako kideak, eta horretarako kaleak hartu beharra azpimarratu du.

Gobernuek kapitala lehenetsi dutela salatu du mugimendu feministak, eta emakumeen kontrako erasoek ez dutela etenik: «Abusu poliziak eta instituzional arrazistak jasan ditugu, ehunka kide kaleratuak izan dira, milaka emakumek lan merkatua utzi behar izan dute zaintza lanengatik, indarkeria matxistak ez du etenik, eta krisialdiak eragin zuzena izan du eremu feminizatuetan, bereziki egoera irregularrean dauden emakume langileen eremuan».

Mugimendu feminista egunetik egunera «gaurkotzen» eta «indartzen» ari dela nabarmendu du Ezkerrak: «Gure arteko arrazakeria bistaratu eta landu dugu, herri eta auzoetan aliantza sareak ehundu ditugu, borrokarako espazioa zabaldu dugu, eta mundu mailako ekintzetan parte hartu dugu». Horregatik, karrikan egongo direla nabarmendu du Ezkerrak: «Euskal Herrian eta Euskal Herritik dena aldatzeko lan egingo dugu, eta, Martxoaren 8an, erdigune eta bazter guztietan mobilizatuko gara"

Mobilizazioak

Baionan, goizean aterako da mugimendu feminista karrikara: 12:00etan hasiko da manifestazioa, ospitaletik. Gainontzeko hiriburuetan, arratsaldean aterako dira karrikara. Donostiako mobilizazioa 18:30ean hasiko da, Antiguako tunelean. Gasteizen eta Bilbon, 19:00etan izanen dira manifestazioak. Gasteizkoa San Anton plazatik aterako da; Bilbokoa, Jesusen Bihotzetik. Iruñean, berriz, 20:00etan izango da protesta, eta manifestazio bakarra izan beharrean, auzo bakoitzean izango dira mobilizazioak.


Idoia Zabalza: «Egiaren jabe gara»

Summary: Idoia Zabalza: «Egiaren jabe gara». Mikel Zabalza zenaren familiak, Egiari Zor fundazioak eta Nafarroako Torturatuen Sareak torturak ikertzeko eta biktimei aitortza egiteko eskatu dute agerraldi bateratu batean. Manifestazio batera deitu dute martxoaren 6rako, Iruñean. 'Tortura ikertu, egindako guztia aitortu' izanen da leloa.

Azken astean argitara ateratako audioak baieztatu du Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean hil zela, torturatuta. Zabaldu berri den grabazioaren harira, prentsaurrekoa antolatu du Egiari Zor fundazioak. Agerraldian, Mikel Zabalza zenaren arreba Idoia Zabalzak eta Nafarroako Torturatuen Sareko bi kidek hitz egin dute. Adierazi dutenez, audioan entzun daitekeen Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketak Zabalzaren familiak «hasiera-haseratik» defendatu duena berresteko balio du: «Denek entzun dugu gau hartan gertatutakoa: Mikel Intxaurrondon hil zen jasandako torturen ondorioz. Justizia bota ezinezko harresi badugu ere, egiaren jabe gara», adierazi du Idoia Zabalzak.

Zabalzak kontatu duenez, familiak ezaguna zuen grabazioa lehendik ere, baina gizarteak entzun izanak sortu duen oihartzuna sumatu dute azken egunotan. Audioak ikerketa batean izan dezakeen balioari buruz, esan du fiskaltzak «aukera ezin hobea» duela egun hartan Intxaurrondoko kuartelean gertatu zena ikertu eta argitzeko. Grabazioko elkarrizketa froga baliagarritzat jo beharra nabarmendu du, irmoki: «Hala behar du, are gehiago kontuan izanda zinta berean beste bi pertsonaren hilketei buruzko deskribapen zehatza egiten dela eta hilketa horrek zigorra ekarri zuela». Joxean Lasa eta Joxi Zabalari egin die erreferentzia Zabalzaren arrebak.

Bestalde, Jon Patxi Arratibel Nafarroako Torturatuen Sareko kideak ere adierazpenak egin ditu Mikel Zabalzaren kasuaren harira. «Heriotzaraino torturatu zuten, eta aste honetan argitara atera den audioak erakutsi du Guardia Zibileko eta CESIDeko goi kargudunek ezin hobeto ezagutzen zutela atxilotuen egoera. Ongi zekiten zein ziren sistematikoki erabiltzen ziren tortura metodoak, eta jakitun zeuden horiek heriotza eragin zezaketela», azaldu du Arratibelek. Gainera, sarearen izenean, nabarmendu du aitortza egin behar zaiela torturatuak izan diren pertsona guztiei. «Beste inork inoiz infernu hori pairatuko ez duen bermea nahi dugu; aitortza eta erreparazioa nahi ditugu».

Tortura iker dadila eskatzeko, agerraldian izandakoek manifestazio batera deitu dute martxoaren 6rako. Mobilizazioa 17:30ean abiatuko da, Iruñeko autobus geltokitik.


Summary: Indarkeria fisikorik gabeko erasoak bortxaketatzat jotzearen kontra ebatzi du CGPJk. Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak sexu askatasunaren inguruko lege aurreproiektuari buruzko txosten kritikoa onartu du.

CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak sexu askatasunaren inguruko lege aurreproiektuari buruzko txostena eztabaidatu du gaur, eta legearen kontrako hainbat ñabardura egin ditu. Oro har, kritikoa da txostena: haren arabera, Espainiako Berdintasun Ministerioak proposatutako erreforma nagusiak ez dira beharrezkoak. Hala, aurreproiektuaren txostena onartu du gaur CGPJk, aho batez, osoko bilkuran. Hauek idatzi dute testua: Roser Bach Bartzelonako Probintzia Auzitegiko magistratuak, Juan Manuel Fernandez Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko magistratuak, eta Pilar Sepulveda abokatu eta Sexu Erasoen Emakume Biktimen fundazioaren sortzaileak.

Berdintasun Ministerioak sustatutakoa da sexu askatasunari buruzko legea, eta Zigor Kodearen erreforma planteatzen du, bortxaketa gisa hartzeko emakumeen onespenik gabeko ekintzak, abusuaren eta sexu erasoaren arteko bereizketa ezabatuta; hau da, onespena izango litzateke bortxaketa egon den ala ez ebazteko baldintza, eta ez larderia eta indarkeria. Lege aurreproiektuak onespenaren definizioa jasotzea proposatzen zuen, eta hori honela adieraztea: «Ulertuko da onespenik ez dagoela baldin eta biktimak ez badu libreki azaldu, ezin eztabaidatuzko ekintza dudagabeen bidez, [...] baduela borondatea jarduera horretan parte hartzeko». Beraz, legearen arabera, aurrerantzean «baietz bakarrik da baietz».

CPGJren arabera, baina, zehaztapen hori egitea ez da beharrezkoa. Horren arabera, onespenaren arazoa ez da kontzeptuala —zer den onespena—, baizik eta frogekin lotua —noiz dagoen onespena—: «Onespenik izan ez dela egiaztatzeko balizko zailtasun prozesalak ezin dira eraman [delituaren] tipikotasunaren eremura, elementu tipiko baten definizio normatiboaren bidez». Txostenaren arabera, lege aurreproiektuak onespenari buruz jasotako definizioak «frogaren karga alderantzikatzea» ekar dezake, defentsak frogatu beharko lituzkeelako onespena definitzen duten jardunak (sexu jardunean parte hartzeko borondatea adierazi izana, besteak beste); eta horrek «errugabetasun presuntzioaren printzipioan eragiteko arriskua» dakarrela uste dute. Gainera, adierazi dute definizioa aldatzeak ez zuela eragotziko emakumeak berriz biktimizatzea.

Bestalde, txostenean jaso dute sexu abusuak sexu erasotzat jotzeak «biktima babesik gabe uztea» ekar dezakeela, delitugilearentzat ez duelako ondorio handirik izango portaera larriagoa izateak; askatasun sexualaren inguruko lege aurreproiektuak proposatutakoaren arabera, baina, zigorrak lau urtetik hamabost urtera bitartekoak izango lirateke, gertakariaren larritasunaren arabera. Horrez gainera, CGPJren txostenak dio abusuen eta erasoen arteko bereizketa ezabatuta «kaltegarritasun txikiagoa duten jokabideak oso gogor zigortzeko arriskua» ere badagoela.

Hain justu, zigorretan ere aldaketak jasotzen zituen gobernuaren proposamenak. Esaterako, sexu askatasunaren aurkako delituek urtebete eta lau urte arteko kartzela zigorra izango dute. Bortxaketei dagokienez, erasotzaileek lau eta hamar urte arteko zigorra izango dute larrigarririk ez dagoenean; hamabi urte artekoa izan daiteke larrigarri bat dagoenean; eta hamabost urte artekoa bi larrigarri edo gehiago dauden kasuetan. Espainiako Zigor Kodean delitu berriak ere sartzea asmo du. «Noizbehinkako jazarpena» izango da horietako bat: orain arte «kaleko jazarpen» gisa hartutako erasoak delitu izango dira; kalean ez ezik, baita tabernetan, festa pribatuetan, kontzertuetan eta halakoetan gertatzen direnean ere. Delitu arinak izango dira, eta honela definitu zituen gobernuak: «Biktimari objektiboki egoera umiliagarria, aurkakoa edo beldurgarria dakarkioten adierazpen, portaera eta proposamen sexualak eta sexistak». Askotariko zigorrak jarriko zaizkie erasotzaileei: etengabeko lokalizazioa, komunitatearentzako lanak eta isunak.

Epaitegi espezializatuak

Laguntza integral espezializatuko zerbitzu sare bat osatzea ere asmo du legak; delitu sexualak jasan dituzten biktimentzat «krisi zentroak» sortuko dituzte, eguneko 24 orduetan informazioa eta laguntza eduki dezaten, eta haiek artatzeko. Gainera, espezializatutako epaitegiak arduratuko lirateke kasuez. Bachek eta Fernandezek, nolanahi ere, ez dute justifikatutzat jotzen sexu indarkeriako delituetan espezializatutako epaitegi berriak sortzea; Sepulveda ez dator bat puntu horrekin, eta espezializazioa justifikatuta dagoela uste du. CGPJk, gaur eginiko osoko bilkuran, Bachek eta Fernandezek txosten proposamenean adierazitako jarrera babestu du; hots, espezializazioa ez dagoela justifikatuta.

Hainbat pauso eman beharko ditu oraindik lege aurreproiektuak. Kontsulta organoek ebaluatu ondoren, lege proiektu gisa onartu beharko da berriro Ministroen Kontseiluan, eta, ondoren, Diputatuen Kongresura pasatuko da parlamentuan tramitatzeko. Bitarte horretan, talkak egotea espero da. Irene Montero Berdintasun ministroak aurreratu zuen legea aurrera aterako dela epaileen gobernu organoak kontra egiten badu ere; izan ere, txostena ez da bete beharrekoa. Berdintasun Ministerioak martxoaren 8rako bidali nahi zuen legea parlamentura, eta CGPJri egotzi dio txostenaren onarpena atzeratu izana. Tramitazioa gutxienez beste hilabete eta erdi luzatuko dela kalkulatzen dute. Montero kezkatuta azaldu zen atzo CGPJren jarrerarekin.

Gobernuaren lege proposamena, hain zuzen, sanferminetako talde bortxaketak eta auzi horren epaiak eragindako eztabaidatik eratorria da. 2016ko Iruñeko sanferminetan emakume bat bortxatzeagatik, bost gizonezko epaitu zituzten 2017an, eta 2018ko apirilean Nafarroako Probintzia Auzitegiak emandako epaiak sexu abusua egotzi zien bost erasotzaileei. Mobilizazio jendetsuak eragin zituen epaiak, talde bortxaketa sexu erasotzat ez jotzeagatik. 2019an Espainiako Auzitegi Gorenak hala izan zela ebatzi zuen azkenean, baina are haserre handiagoa piztu zuen epaileetako batek emandako boto partikularrak: Ricardo Gonzalez magistratuak absoluzioa eskatu zuen akusatuentzat, argudiatuta talde erasoa «sexu harreman bat» izan zela.

Erreakzioak

Berdintasun Ministerioak azkar erantzun dio txosten kritikoaren onarpenari, eta iragarri du aurrera jarraituko duela askatasun sexualaren inguruko lege aurreproiektuarekin. Victoria Rosell genero indarkeriaren aurkako gobernuko ordezkaritzako kideak esan du CGPJren txostenak joera «erregresiboa» badu gobernuaren eta legea proposatu dutenen betebeharra dela «aurrera jarraitzea, Istanbulgo Hitzarmena betetzea». «Badirudi Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia dela betetze hori sustatzen ez duen organo bakarra».


Summary: Beste 484 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 13.311 test egin dituzte Hegoaldean, eta horietatik %3,6 izan dira positiboak.

Hego Euskal Herriko kurba epidemiologikoak beheranzko joera berretsi du. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken 24 orduetan 483 kutsatu zenbatu dituzte: hau da, egindako 13.311 probetatik %3,6k eman dute positibo. Bizkaia izan da, ohiko legez, kutsatu gehien jakinarazi dituena: 219. Gipuzkoan, 103 izan dira; Nafarroan, 82; eta Araban, 78.

Ospitaleen egoerari dagokionez, beste 61 ospitaleratze jakinarazi dituzte. Hori horrela, 550 lagun daude ospitaleratuta Hego Euskal Herrian; horietatik 149 daude larri ZIUan.


Summary: Eusko Legebiltzarrak eskatu du espetxe eskumenaren akordioa parlamentura bidaltzeko. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, eta EH Bilduk ere babestu du.

EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Eusko Jaurlaritzari eskatzeko parlamentu horren esku utz dezala espetxeen eskumenaren transferentziari buruz datozen egun edo asteetan lortuko den akordioa. Zehazki, adostu dute Eusko Jaurlaritzari eskatzea Eusko Legebiltzarrari bidal diezaiola «Transferentzien Batzorde Mistoan hartzen den azken erabakia, espetxe zerbitzuen transferentziari, antolaketari, araubideari eta funtzionamenduari buruzko gaiei buruzkoa, bai eta horren ondoriozko ondasun, langile, betebehar eta kontratuei buruzkoa ere». EH Bilduk ere babestu du: aldeko 68 boto izan ditu, eta zazpi kontrako.

Era berean, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio, «transferentzia gauzatu ondoren, 2019ko martxoaren 13ko osoko bilkura monografikoan onartutako ebazpen propoposamenak oinarri izan daitezela Euskadin ezarri beharreko espetxe eredua definitzeko».

Espainiako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza negoziatzen ari dira Gernikako Estatutuan jasota dauden baina oraindik transferitzeke dauden eskumenen eskualdaketa; kronograma bat prestatu zuen horretarako, eta lehen eskumen blokea negoziatzen ari dira. Tartean dago espetxe eskumena. Atzo, Olatz Garamendi Jaurlaritzako Autogobernu sailburuak azaldu zuen espetxe eskumenaren negoziazioa «nahikoa aurreratuta» dagoela.

Gaia Eusko Legebiltzarrera eraman du Luis Gordillo PP+C's koalizioko legebiltzarkideak. Gardentasun falta salatu du, eta informazioa soilik prentsako filtrazioen bidez jasotzen ari direla: «Erabat ezkutukoa izan da prozesua». Horregatik, PP+C's-en jatorrizko eskakizuna zen hogei eguneko epean legebiltzarraren esku uztea orain arte adostu denari buruzko informazioa: «Uste dut legebiltzarraz ahaztu zaretela. Zenbaterainoko kaltea egin dizuen gehiengo absolutuak».

Eztabaidaren mamira ere sartu da Gordillo. Aitortu du eskualdaketa «konplexua eta delikatua» dela, eta 600-700 funtzionariori eragiten diela aldaketak. Gaineratu du espetxeetako biztanleria «bi edo hiru bider» handituko dela eta zerbitzuak «pribatizatu» egingo direla.

Gobernuko bazkideek Elkarrekin Podemos-IUrekin adostu dute zuzenketa, eta presoak eztabaidaren erdian jartzeko beharra nabarmendu du Miren Gorrotxategi koalizioko bozeramaileak: «Nolako espetxe eredua, halako demokrazia. Estatu baten demokraziaren osasuna neurtzeko ezinbesteko elementua da bere presoei ematen dien trataera». Gorrotxategiren hitzetan, eskumenaren eskualdaketak modua ematen du Euskal Autonomia Erkidegoak «espetxe eredu propioa, ezberdina» izan dezan, «praktika berrosatzaileak» garatuko dituena.

Maria Jesus San Jose PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, azaldu du sozialistek estatutua osorik betetzea babesten dutela eta lege horrek «tresna erabilgarria izaten jarraitu» behar duela herritarrentzat. Halaber, Laura Perez EAJko legebiltzarkideak azaldu du prozesu negoziatzailea zabalik dagoela eta bilera teknikoak egiten ari direla bi administrazioak. Julen Arzuaga EH Bilduko ordezkariak, berriz, giroa nahastu nahi izatea egotzi dio Gordillori: «Espektatiba bat dago presoen aldetik, eskumenak ongi kudeatuta beren bizi baldintzak hobetzeko. Kartzela era gizatiarrago batean kudeatzeko». Gogorarazi du iaz sei preso hil zirela Zaballan.

Gernikako Estatutuaren 10.14 artikuluak jasotzen du espetxe eskumena: «Adingabekoen babes kuradoretzako, espetxeetako eta gizarteratzeko erakunde eta etxeen antolaketa, araubidea eta jarduera, arlo zibileko eta zigor eta espetxe arloetako legeria orokorrarekin bat».

Bihar, Grande-Marlaskaren eta Erkorekaren bilera

Hain justu, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa eta Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua bihar batzartuko dira, Gasteizen, espetxe eskumenaren transferentziaz hitz egiteko. 10:00etan izango da bilera, Espainiako Gobernuak Arabako hiriburuan daukan ordezkaritzan. Denis Itxaso Espainiako Gobernuko ordezkariak eman du bilkuraren berri, eta azaldu du bi gobernuak «konfiantzaz eta leialtasunez» ari direla lanean eskumena eskualdatzeko. Itxasok ez dio eperik jarri akordioari, baina esan du biharko bilera «garrantzitsua» dela.

Edonola ere, gogorarazi du espetxe eskumenaren transferentziak ez duela esan nahi espetxe politika Jaurlaritzaren esku utziko denik, eta azaldu du euskal presoak Euskal Herritik gertuago dauden espetxeetara gerturatzeko mugimenduak espetxeetako tratamentu batzordeen erabakiz egiten ari direla, horiek balorazio positiboa egin dutelako presoen bilakaeraz.


Summary: Kutxabankek 180 milioi euro irabazi ditu, %48,8 gutxiago. 2019an baino mailegu gehiago eman zituen 2020an, baina hornidurak handitu ditu, krisiarengatik ustel atera daitezkeenak estaltzeko.

Urte gazi-gozoa amaitu du Kutxabankek. Gozoa, negozioa handitu ahal izan duelako, familiei eta enpresei aurreko urteetan baino mailegu gehiago emanez. Gazia, berriz, pandemiak eragindako krisi ekonomikoak hornidurak handitzera behartu duelako, ustel atera daitezkeen maileguen galeretatik babesteko. Ondorioz, Kutxabanken irabaziak %48,8 txikitu dira, 180,3 milioi euroraino.

Diru horretatik, 27 milioi euro banatuko dizkie bere hiru akziodunei, bankuan duten partaidetzaren arabera banatuta: 15,4 milioi BBKri, 8,6 milioi Kutxari, eta %2,9 milioi Vital Kutxari. Aurreko urteotan baina nabarmen diru gutxiago da hori, Europako Banku Zentralak soilik irabazien 515 banatzeko baimena eman diolako Kutxabanki. Edonola ere, gerta daiteke urrian irabazien gaineko debekua kentzea EBZk, eta, orduan, Kutxabankek banatu ahal izango lituzke iazko dibidenduetatik partitu gabe geratu ziren 42,5 milioi euroak, baita Kutxabankek 2020ko emaitzetatik banatzea hobetsi dezakeen beste kopuru bat ere. Kutxabanken akzioen etekina da kutxa fundazioen gizarte ekintzaren diru iturri nagusia.

Helburuak bete ditu

2020rako jarritako helburuak bete ahal izan dituela ziurtatu du Kutxabankek: interes tasak inoizko txikienak izan arren, eutsi egin die negozio arruntaren diru sarrerei (1.076 milioi), hobetu egin du marjina gordina (+%10,8), aktiboen kalitatea handitu du eta aurrera egin du eraldaketa digitalean. Halaber, «kaudimenaren lidergoa» sendotu duela dio, bere lehiakide nagusiek baino kapital handiagoa baitu: %17,8koa du kapital osoa, eta %17,4, Core Tier 1 Fully Loaded ratioan neurtuta.

Baina osasun krisiak eragin duen krisi ekonomikoak erabat baldintzatu ditu emaitzak. 457 milioi euro bideratu ditu horniduretara, horietatik 346 milioi iazko emaitzen kontura (+%161), eta gainontzekoak kapitalaren kontura —EBZk hala gomendatuta—. Horrenbestez, zalantzazko aktiboen estaldura %77,9ra iritsi da. Edonola ere, berankortasun tasa txikia du Kutxabankek, %2,32 baino ez —%2,98 izan zen 2019an—.

Krisiak krisi, bankua gustura azaldu da bere negozioaren bilakaerarekin. Pandemiak aurrezkia handitu duenez, 1.553 milioi euro gehiago bildu ditu bere inbertsio funtsetan (+%124), eta, horrenbestez, 0,71 puntu handitu du bere merkatu kuota, %6,45 izan arte.

Nabarmen handitu du ere mailegatutako dirua: 42.947 milioi euro ziren 2020 amaieran, urtebete lehenago baino %5,9 gehiago. Gutxitu egin dira enpresen zirkulatzailea finantzatzeko operazioak eta kontsumorako maileguak (-%14,9), baina %14,9 handitu du banka korporatiboak emandako maileguak, %30 erakundeetakoak, eta %9,7 mailegu hipotekarioak. Azken kopuru horretaz harro azaldu da: «Euskal merkatuan ezbairik gabeko lidergoa finkatu du [Kutxabankek], eta Espainiako merkatuan %10era arte hazi du sarrera kuota».


Summary: 'Aurrera egin badugu' dokumentalaren trailerra aurkeztu du Jaizkibel konpainiak. Martxoaren 5ean estreinatuko da Jaizkibel konpainiak ekoitzitako dokumentala, Hondarribiko Itsas Etxea aretoan. Konpainiak bidean izan dituen lagunen bizipenak bildu nahi izan ditu film horretan.

Elkarrizketa formatuko solasaldiak biltzen dituen dokumentala sortu du Hondarribiko Jaizkibel konpainiak. Aurrera egin badugu izena du dokumentalak, eta Jaizkibelek azken urteetan bidelagun izan dituenak paratu ditu solasean. Julen Hernandez Esnaola da dokumentalaren zuzendaria. Aitzinetik, Hernandez Esnaolak bertze dokumental bat du egina konpainia parekidearen historia kontatuz.

Hiru elkarrizketa dira dokumentalaren haria: Jaizkibeleko kide Arantxa Urretabizkaiak, Jaime Altunak eta Oihana Etxebarrietak Garbiñe Biurrun epailea, Kattalin Miner idazlea eta Itziar Ituño aktorea elkarrizketatu dituzte ikuspuntu zabal, askotarikoak eta desberdinak bilatzeko ahaleginean.

Arantxa Urretabizkaia dokumentalean ageri denekoa. Argazkilaria: Joaquin Reixa Poveda

«Argi daukagu, Jaizkibel konpainiaren historia, Euskal Herriko eta munduko mugimendu feministaren parte txiki bat dela, eta guri eragiten digutela hainbat herri eta bizipenetatik egiten diren borrokek», nabarmendu dute konpainiako kideek. Horregatik, dokumentalaren bidez, emakumeen parte hartze parekidearen bidean urrats ugari egin dituzten herrietatik ikasteko asmoa azaldu dute.

«Aurrera egin badugu urte hauetan, berdintasunaren aldeko borrokalariei esker izan da. Elkarrengandik ikasi dugu, eta elkar babestuz egin dugu aurrera. Hori guztia biltzen saiatu gara dokumentalean», kontatu dute konpainiako kideek. Dokumentala hausnarketarako tresna izateaz gain, parean dutenari aitortza egiteko izatea nahi dute.

Jaime Altuna eta Kattalin Miner dokumentalean ageri direnekoa. Argazkilaria: Joaquin Reixa Poveda

Martxoaren 5ean estreinatuko dute filma Hondarribiko Itsas Etxea aretoan, 19:00etan. Horren ondoren, bertze emanaldi bat eginen dute Hondarribian, eta Irunen ere erakutsiko dute. Martxoaren 9an, Donostiako Principe aretoan aurkeztuko dute dokumentala, 17:00etan, eta, martxoaren 11n, Gasteizko Vital fundazioan, 18:00etan. Bilbon eta Madrilen aurkeztu asmo dute, eta Euskal Herriko aretoetan hainbat emanaldi egiteko asmoa dute.


Summary: Greziako Kultura ministroaren dimisioa eskatu dute, sexu abusuen kasu bategatik. Lina Mendoni Kultura ministroak Dimitris Lignadis aktorea izendatu zuen Antzoki Nazionaleko zuzendari, eta Lignadisi egozten diote antzezpen klaseak ematen zizkien adingabe migratzaile batzuei abusuak egin izana 2017. eta 2018. urteen artean.

Dimitris Lignadisen kasuaren zipriztina Greziako Gobernuraino heldu da. Greziako aktore ospetsu hori, Atenasko Antzoki Nazionaleko zuzendari ohia, joan den larunbatean atxilotu zuen Poliziak, eta gaur hasi da fiskaltzaren galderei erantzuten. 2017. eta 2018. urteen artean adingabeko migratzaile batzuei sexu abusuak egitea egotzi diote. Gobernuz kanpoko erakunde batek bidaltzen zituen adingabeak Lignadisengana, hark antzezpen klaseak emateko, eta, orain, fiskaltza GKEa ere ikertzen hasi da adingabeek abusuak salatu arren haiek ez ikertzeagatik.

Lina Mendonik izendatu zuen Lignadis Antzoki Nazionaleko zuzendari, Greziako Kultura ministroak, 2019. urteko irailean. Horregatik, Alexis Tsiprasen Syriza oposizioko alderdi nagusia eta geroz eta indar gehiago hartzen ari den Me Too mugimenduak haren dimisioa eskatu dute, eta egotzi diote Lignadis zuzendari hautatu zuela lagunak zirelako: «Berandu da dagoeneko, baina Mendoni kargutik kendu beharko luke gobernuak, eta biktimei eta greziarrei barkamena eskatu», adierazi du Tsiprasek. Lignadisek otsailaren 6an aurkeztu zuen dimisioa.

Mendonik, joan den astean, argi utzi zuen ez duela dimisioa emateko asmorik: «Oposizioak, gobernuan zegoenean, nik orain jokatu dudan moduan jokatu zuen, Lignadisek orduan ere bazuelako kargu bat Antzoki Nazionalean. Orain jakin dugu gizon arriskutsu bat dela», esan zuen Kultura ministroak. Aristoteli Peloni Greziako Gobernuko bozeramaileak astelehenean aitortu zuen Mendoniren hitzak «lotsagarriak» izan zirela.

Nazioarteko Me Too mugimenduak, berriz, urtarrilean hartu zuen indarra Grezian. Herrialdean Sofia Bekatoru da mugimenduaren burua, belazko txalupekin Atenasko Olinpiar Jokotan urrezko domina lortu zuen emakume bat. Urtarrilean egin zuen publiko 1998. urtean bere federazioko presidenteordearen sexu abusuak jasan zituela, eta ehundaka kirolarik, aktorek eta pertsonaia famatuk egin dute bat harekin. Bai Syrizak, bai Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroak babestu egin dute mugimendua, baina orain ardurak eskatu dizkiote Mitsotakisi.

Mugimenduaren erabilera

Momentuz ez du Mendoni kargutik kendu, baina gaur, parlamentuan, sexu abusuak egiten dituztenei ezarri beharreko zigorrak gogortzearen alde jardun du lehen ministroak. Me Too mugimendua, «berez, osasungarria» dela esan du, baina haren kideei eskatu die mugimendua «politikoki ez esplotatzeko», eta Syriza egiten ari den mugimenduaren erabilera gaitzetsi du: «Ematen du bortxatzaileak eskuinekoak soilik direla».

Bi neurri iragarri ditu Mitsotakisek. Batetik, jakinarazi du Zigor Kodean erreformak egingo dituztela sexu abusuen kasuei lehentasuna emateko eta zigorrak gogortzeko. Eta, bestetik, iragarri du gobernuak webgune bat sortuko duela indarkeria horren biktimek salaketak ezarri eta kexak azal ditzaten. Aurrerantzean, gobernuak haur eta nerabeekin lan egiten duten monitoreen erregistro bat eramango du.

Mendoni, gainera, defendatu egin du Mitsotakisek, eta haren lana goraipatu du; esan duenez, egin duen akats bakarra Lignadisi «gizon arriskutsu» deitzea izan da.


Summary: Emakume langileek %29,4 gutxiago kobratzen dute, eta pentsiodunek, %68. LAB sindikatuak sektore feminizatuen egoera aztertu du, eta baldintza prekarioak «kroniko» bihurtu direla ondorioztatu

Emakume langileen behin-behinekotasun tasa gizonezkoena baino zortzi puntu handiagoa da, eta partzialitate tasan hogei punturaino zabaltzen da alde hori. Lanaldi finkoa ez duten emakumeen batezbestekoa %27,2 da; gizonena, berriz, %19,3. Esan bezala, aldea handiagoa da jardunaldi osoa ez dutenen langileen kasuan: emakumeen %26k ez dute, eta gizonen kasuan, %5,8k. Bi alderaketa horiek LAB sindikatuak sektore feminizatuen egoera orokorraren inguruan eginiko ikerketako emaitzetako bi dira, eta ondorioztatu dute emakumeak «bigarren mailako» langile direla oraindik ere.

Ipar Hegoa fundazioak eta sindikatuaren idazkaritza feministak txosten bat argitaratu dute 183 lan hitzarmen aztertu ondoren. Haien iritziz, gutxieneko legezko soldatak hilean 1.400 eurokoa beharko luke —1.135 euro garbi hilean, hamalau ordainsarirekin—, bada azterturiko hitzarmen horietatik 23k bakarrik dituzte kategoria guztiak soldata horren gainetik. Hitzarmen guztiak batuz gero, 2.300 maila ezberdin bildu dituzte, eta %52,17 erreferentziazko soldata horretatik behera daude. Lagina sektore feminizatuetara —langile gehienak emakumeak dituztenak— mugatuz gero, 45 lan hitzarmen guztira, 840 kategorietatik %71,42tan dute 1.400 euro gordinetik beherako soldata.

Zahar etxeetako egoeran jarri du arreta LABek. «Zerbitzu horiek, etxeko laguntza eta halakoak azpikontratatu eta pribatizatzeak langileen prekarizazio ikaragarria eragiten du, eta zaintzaren inguruan dagoen negozioa laguntzen du. Diru publikoa enpresetara bideratzen da. Hori bukatzeko bidea zerbitzuak publiko bihurtzea da». Azalpena Eli Etxeberria LABeko idazkaritza feministako arduradurarena da. Izan ere, herrialdearen arabera, zahar etxeetako langile batzuen soldata ez da iristen 900 euro gordinera. Bestalde, hauek dira 1.400 eurotik behera dabiltzan beste sektoreak: ileapaindegiak, elikagai merkataritza, merkataritza orokorrean, eraikin eta areto garbiketa, eta Espainiako hitzarmena dute merkataritza gune handietan.

«Eta hori hitzarmena duten postuetan, langileen %8,3k inoiz ez baitute hitzarmenik izan, eta horien hiru laurdenak emakumeak dira», nabarmendu du Oihana Lopetegi Ipar Hegoako azterketa arduradunak. Lan Harremanen Kontseiluko datuaren arabera, 55.000 dira egoera horretan dauden langileak, eta %51,9 etxeko langileak dira. Guztira 28.581 dira Hego Euskal Herrian diharduten etxeko langileak. Errealitate hori aldatzen hasteko, Etxeberriak ezinbestekotzat jotzen du etxeko langileentzako lan hitzarmena lortzea. Alde horretatik, txostenaren egileek nabarmendu dute emakume migratu eta arrazializatu askoren egoera ezin izan dituztela aztertu, sistemarentzat «ikusezinak» direlako.

Arrakalaren kronifikazioa

Eta soldata arrakala? «Ez du aldaketa zantzurik», laburbildu du Etxeberriak: «Sexuaren araberako lan banaketa amaiarazten ez den bitartean, oso zaila izango dela arrakala amaiaraztea». Izan ere, LABen arabera, gizonezkoen batez besteko soldata emakumeena baino %29,4 handiagoa da, eta, azken hamar urteetako bilakaera ikusita, aldaketa gutxi egon da. Egun, gizonek 31.417 euro gordin irabazten dituzte batez beste —1.696 euro garbi hilabetean gutxi gorabehera—, eta emakumeek 24.278 —1.367 garbi hilabetean—; beraz, aldea 7.139 eurokoa da. Datu hori 2018koa da. Bada, hamar urte lehenago, 2008an, arrakala 6.690 eurokoa zen. Datu horiek badute hutsa, baina. Espainiako Estatistika Institutuak aldi baterako kontratuen soldatak urte osora estrapolatzen ditu emaitza konparagarriak jasotzeko, hau da, hamabi hilabetez lan egin izan balu bezala. Hori ez da egoera erreala, eta emakumeen behin-behinekotasuna handiagoa denez, logikoa da pentsatzea arrakala are handiagoa dela.

Arrakala, dena den, ez da soldaten ingurukoa bakarrik, behin erretiroa hartuta pentsioetan dagen aldea are handiagoa baita. Gizonen pentsioak emakumeenak baino %68,4 handiagoak dira. «Lanak birbaloratu behar dira, bizitzaren jasangarritasunari egiten dioten ekarpenaren arabera. Sistemak emakumeekin duen zor patriarkala aitortu behar da, bizitza osoan zaintza lanetan ibili direlako». Gizonen batez besteko hilabeteko pentsioa 1.482 eurokoa da; emakumezkoena, berriz, 880koa.

Txostenean, pentsioen inguruko hainbat datu estatistiko bildu dituzte. Esaterako, emakume pentsiodunen %55,55 pobreziaren arriskuaren mugaren azpitik bizi dira —839 euro hilabetean—; gizonezkoen kasuan, aldiz, %19,47 dira egoera horretan daudenak. Pentsiodunen mugimenduak 1.080 euroan jartzen du gutxieneko pentsioen langa; bada, erreferentzia hori hartuz gero, emakumeen %73,75 ez dira iristen, eta gizonezkoen %33,92 ere ez. Etxeberria ezkor dago etorkizunera begira: «Pentsioetako genero arrakalak zahartzaroa oso baldintza eskasetan izatera kondenatuko gaitu».

Txosten osoa, hemen.


Summary: 247. greba eguna izan dute Gipuzkoako zahar etxeetako langileek. «Hitzarmen duina» eskatu dute manifestazio batean, ELAk eta LABek deitutakoan. Salatu dute gutxieneko zerbitzuak %100 izan direla.

Gipuzkoako zahar etxeetako langileek greba eguna izan dute gaur, beste behin ere: gatazka hasi zenetik, 247. eguna. ELA eta LAB sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Donostian «hitzarmen duin» baten alde. Sindikatuek salatu dute grebaren eragina txikia izan dela, aldundiak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri baititu.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren parean bildu dira bi sindikatuetako kideak eta zahar etxeetako langileak. Aldundiari mintzatu zaizkio, eta «bi urte baino gehiago» dituen gatazkan «erantzukizunik» hartu ez izana leporatu dio Janire Diaz ELAko kideak. Era berean, salatu du «gezurra» direla Maite Peña Gizarte Gaietako foru diputatuak adierazitakoak: Peñak azaldu zuen langile bakoitzaren ratioak %10 igo direla. Diazek azaldu du langileen lan kargak gora egin dutela pandemia hasi zenetik, eta gehitu du ez dituztela ratioak igo, horren ordez 450 leku libre utzi dituztela.

LABeko Leire Ormazabalek, berriz, adierazi du egoiliarrek ez dutela jasotzen «zaintza duin eta kalitatezkoa». Azpimarratu du zaintza sistema aldatu beharra dagoela, «pertsonak erdigunean jarriko dituen sistema publiko eta unibertsala» lortu ahal izateko.

Sindikatuetako kideez eta zahar etxeetako langileez gain, egoiliarren senideen eta pentsiodunen zenbait elkarte ere bertaratu dira langileei beren babesa helaraztera. Gipuzkoako Senideak, Gaurgeroa Duintasuna eta Irauli Zaintza izan dira horietako batzuk.


Belaunaldi baten uzta

Summary: Belaunaldi baten uzta. Bost urteotan Donostiako Tabakaleran egonaldia egin duten hainbat artistaren obrak ikusgai jarri dituzte zentroan, aurreneko aldiz, ‘Estudiotik at’ erakusketan.

Bisitarientzat ezezaguna den espazio zabal bat dago Donostiako Tabakalerako hirugarren solairuan. Sortzaile askok, baina, ongi ezagutzen dute espazio hori: aldi baterako lantoki, sorgune eta topaleku izan dute azken bost urteotan. Are etxe ere. Gune horretan sortutako obren aukeraketa bat publikoaren aurrean ikusgai jarri du orain, lehen aldiz, Tabakalerak, zentroaren erakusketa areto nagusian. Estudiotik at. Bost urtetako sorkuntza izenburupean, «gaur eta hemen sortzen ari den artearen panoramika bat» ematen du bildumak, zentroko kultur zuzendari Clara Monteroren esanetan. Eta artista belaunaldi baten erakusketa dela gehitu du, hain zuzen ere, «Tabakalera belaunaldia» deitu duenarena.

Lanerako guneak ez ezik, sortzaileen eskura askotariko baliabideak ere jartzen ditu hirugarren solairuko Artisten Guneak. Bost urteotan, ehun sortzaile inguru igaro dira bertatik, Tabakalerak aldiro egiten dituen egonaldi programetakoren batean parte hartzeko aukeratuak izan ostean. Horietako batzuen obrak eraman dituzte aretora, 35 lan denera. Monteroren hitzetan, gaur egungo artistek baliatzen dituzten askotariko formatu eta tekniken erakusgarri da bilduma; hala, argazkiak, margolanak, marrazkiak, instalazioak, eskulturak, soinu-lanak eta ikus-entzunezkoak bildu dituzte. Halaber, artista belaunaldi hori kezkatzen duten gaiak zein diren ere antzeman daiteke bilduman, hala nola, identitatearen eraikuntza, gorputza, genero indarkeria eta ingurunearekiko harremanak.

Manu Muniategiandikoetxea artista eta Laura Maioz arkitektoa arduratu dira erakusketa diseinatzeaz. Egonaldia egin zuten haiek ere, elkarlanean, eta halako egitasmoak sortzaileen arteko sareak sortzeko garrantzitsuak direla nabarmendu du Muniategiandikoetxeak. Ildo horretan, erakusketako obrak prozesu pertsonalen emaitza ez ezik, elkarreragin horien fruitu ere badirela uste du. «Badute etxe honen ukitu bat».

Egonaldiek sortzaileei eskaintzen dieten bultzada nabarmendu dute, halaber, lanak ikusgai jarri dituzten hainbat artistak. Izaro Ieregirentzat, adibidez, «oso aberasgarria» izan zen 2018an Tabakaleran egin zuen egonaldia. Orduan landu zuen erakusketan jarri duen instalazioa, performance baten bideo proiekzioak eta egitura tubular batzuek osatzen dutena. Handik gertu dago Javier Rodriguez Perez-Curielek iazko egonaldian, Stasis egitasmoaren barruan, sortu zuen piezetako bat.

Bakarka egin zuten lan hainbat artistak, eta beste batekin elkarlanean aritu ziren egonaldian beste hainbat. Bikote artistiko horien emaitzen adibideak ikus daitezke aretoan aurrera egin ahala. Egile bakoitzaren obrak bereiz daitezke hainbat kasutan: 2018an elkarrekin landutako argitalpen bat jarri dute ikusgai Natalia Suarezek eta Gomez Selvak, baina baita lehenaren marrazkiak eta bigarrenaren argazkiak ere. Beste kasu batzuetan, berriz, «egiletzak disolbatu» egiten dira, Ainara LeGardonen hitzetan; hala gertatzen da, haren ustez, Ignacio Cordobarekin sortu zuen soinu-piezan, bi bafletatik entzungai dagoena.

Erakusketan bildutako askotariko tekniken eta formatuen erakusgarri da, halaber, Angela Millanoren eta Julian Pacomioren obra. 2018an, film batetik abiatuta, performance bat landu zuten, eta haren «arrastoak» diren objektuak eraman dituzte orain aretora. Areto beraren bukaeran, Sahatsa Jauregiren eta Julia Panadesen arteko elkarlanaren emaitza ikus daiteke: Mecheros de gasolina (2019) instalazioa. Eta bi obra horien artean, beste hainbat daude kokatuta, tartean, Gabriel Garcilazoren eta Mirari Etxabarriren marrazkiak; Claudia Lorenzoren oliozko margolanak eta zelozko eskulturak; Susana Camara Lereten grabazioak; eta Nadia Barkate eta Ignacio Garciaren zianotipiak eta obra grafikoak, besteak beste.

Ildo berri baten hasiera

Estudiotik at bildumarekin, erakusketa ildo berri bat abian jarri du Tabakalerak, Artisten Gunean gauzatzen diren sormen prozesuak jendaurrera eramatea helburu duena, eta datozen urteetan jarraipena izango duena.

Asmo berari erantzuten diote Lantegi Irekiak izeneko jardunaldiek ere, urtean bitan antolatzen dituztenak. Jardunaldiotan, artisten espazioen ateak publikoarentzat zabaltzen dituzte, bien arteko harremanak sustatu, eta sortzaileen obrak eta lan prozesuak ezagutarazteko. Halaxe egingo dute oraingoan ere, erakusketari lotutako jarduera paraleloei hasiera emateko. Gaur arratsaldean eta bihar goizean estudioetara bisita egiteko aukera izango da, uneotan bertan lanean ari diren artisten proiektuak ezagutzeko. Halaber, eta erakusketak iraun artean —maiatzaren 9ra bitarte—, hitzaldiak, tailerrak, performanceak, proiekzioak eta bestelako jarduerak izango dira Tabakaleran.


Summary: 1920etako Parisera itzuli da Joxean Agirre, nobela labur batekin. Distira eta alderantzia aurkeztu du gaur idazleak, Elkar argitaletxearekin. Goi mailako joskintzaren alderik ilunena azaltzen du bertan. Ispiluak eta itsasoak-ekin 2018an hasi zuen trilogiaren segida da.

Nobela bati azken puntua jarri eta hurrengoa hasi bitarteko tartea, goitik behera ezagutzen eta bizi duzun etxe bat atzean utzi eta beste bat eraikitzen hastea bezala ulertua. “Hiru, lau, bost hilabete, oso deserosoak. Proba pilo bat egin behar izaten duzu”. Joxean Agirre Odriozola (Azpeitia, Gipuzkoa, 1949), liburu eta liburu arteko bere gogoetak kontatzen, deserosotasuna uxatzeko asmatu duen formula azaltzen: “Egitura aldetik sinpleagoak diren nobelak nobela konbentzional artean tartekatzea, pertsonaia gutxirekin, historia lineal bat kasik eginez, bide bat izan zitekeela pentsatu nuen”.

Nobela ez-konbentzional bat aurkeztu du gaur, bada: Distira eta alderantzia; Ispiluak eta itsasoak-ekin 2018an hasitako trilogiaren bigarren partea. Elkar argitaletxearekin eman du, aurrekoa bezala; eta, aurrekoan bezala, oraingoan ere Maria Garrastazu da protagonista nagusia. “Neure amari egindako omenaldi moduko bat izan zen Ispiluak eta itsasoak, hura ere oso gazterik atera baitzen baserritik, Zestoako bainu-etxe batean lanean hasteko". Maria Garrastazu ere Zestoako (Gipuzkoa) bainu-etxe batean kokatu zuen, bada, lanean, 16 urte berderekin. 1920ko urteetan. "Parisen bukatu zuen Mariak, ispilu saltzaile". Trilogiako bigarren alea ere Parisen hasten da; bohemiaz eta modernismoz betetako Belle Epoque urteetan. "Garai horretako Parisen historia soziala da gehien agertzen dena, historia txikia".

Garai hartako Parisko kultur giroarekiko lilura ez du ukatzen Agirrek. Paris horretan, Man Ray, James Joyce eta beste hamaika sortzeile bizi dira, eta Garrastazuk utzia dio ispiluak saltzeari. "Oraingo honetan, argazkilari baten laguntzaile ari da Maria. Gauetan gurasoen nostalgia sentitzen du, eta, halakoetan, itzulia egitera atera ohi da. Gaueko irteera horietako batean, neskato batekin egiten du topo Luxenburgo parkean". Negarrez ari da umea, eta amari deika, zuberotarrez. Hor abiatzen da Agirreren 72 orrialdeko nobela, umearen ama topatzeko bidearen kontaketa. "Neskatoa igandeetako soineko dotore batekin dago jantzita, eta hori da ama bilatzeko arrastoa ematen duena".

Sindikalista gogor bat da ama hori, euskalduna, Coco Chanel eta Elsa Schiaparelli puntaren puntan dauden goi mailako modaren alderik ezkutuenean. "Gai nagusi bezala, jantzi diseinatzaile handien atzean dagoen mundu sordidoa agertzen da. Alde horretatik, bi liburuek badute nolabaiteko pedagogia politiko bat, helduen literaturan pixka bat atzera egiten didana eta sekula erabiliko ez nukeena, baina hauetan ateratzen zaidana: mundua aldatu nahi duen jendearekiko nolabaiteko miresmena edo apologia". Maria Garrastazuren ahizpa bat ere moda mundu horretan ari da lanean, Coco Chanelek Miarritzeko villa batean, beste 30en bat jostunekin batera.

Gai gehiago ere badaude liburuan. Euskal emigrazioa, esaterako, Parisen komunitate propioa daukana. Eta argazkigintza. "Aurreko nobelan bazen diskurtso poetiko bat, ispiluak gure identitate fisikoa ezagutzeko eta itsasoak gure identitate psikologikoa ezagutzeko balio ote duten. Bigarren honetan, argazkilaritzaren inguruan bada horrelako diskurtso bat".

Idatzi, etenik gabe

Aurkeztu berri duena hasi eta buka irakurtzeko moduko liburu bat dela nabarmendu du idazleak. Hasi eta buka idatzitakoa ere bada, nobela luzeagoak ez bezala. "Nobela konbentzionaletan, normalean, neure obsesio bat izaten da abiapuntua, baina, gero, beti nahasten dira pare bat istorio, gutxienez. Ez dago ezer linealik. Horiek ondo jostea askoz konplikatuagoa da, askoz buelta gehiago eman behar izaten dizkiozulako".

1986an argitaratu zuen Agirrek lehen nobela, Lehen triptikoa (Durangoko Udala). Ondoren eman ditu, besteak beste, Gizon bat bilutsik pasiloan barrena (Elkar, 1991), Elgeta (Kutxa, 1996), Romain zen bere izena (Elkar, 2003), Zwei Frauen (Elkar, 2011), Gizajoen katalogoa (Elkar, 2016) eta Goldsmithen ikaslea (Elkar, 2017).

Trilogiako hirugarren alea erdi egina omen dauka jada. Ez du presarik argitaratzeko, baina. "Merkatuan idazle bakoitzak dauka bere zuloa, eta nik beteegia daukat. Orduan, ezin dut egiten dudan guztia publikatu. Beharbada, 80 urte ditudanean argitaratuko dut zortzi urte lehenago idatzitakoa. Ari naiz nobela bat bukatzen".


Summary: CAFen irabaziak %60 apaldu ditu pandemiak. Hamar milioi euroko mozkinak lortu ditu 2020. urtean. Beasaingo konpaniak esplikatu du lehen seihilekoan jarduera asko jaitsi zaiola. Autobus elektrikoak salmenten %26 dira jada.

Koronabirusaren urteak modu nabarmenean eten du CAF konpaniak azken urteetan zeraman goranzko abiadura emaitzetan. Beasaingo trengileak esplikatu du iazko lehen sehilekoan, pandemiak bete-betean jo duela sektorea, eta oraindik ere, mantentze -lanen esparruan ez dela normaltasuna berreskuratu. Hala ere, Gipuzkoako industria enpresa handienak mozkinei eustea lortu du: hamar milioi euroko irabazi garbia izan du. %60 apaldu du azken kopurua, baina 2020. urteak azpiegituretan izan duen inbertsio publikoaren geldialdia ikusita, ez da emaitza txarra, hasteko ez dagoelako gorriz marrazturik.

Gainera, CAFek badu zeri heldu adierazteko ez duela arrakastaren bidea galdu. 2.762 milioi euroren fakturazioa lortu du, aurreko urtean baino %6 gehiago. Autobus elektrikoen Solaris adarrak jada fakturazioaren %26 ekartzen du eta Ebitdaren heren bat, eta Euromainten erosketak mantentze lanen kontratuak ugaritu ditu.

Edonola ere, CAFen giharra eskaera-poltsa da. 8.807 milioi euroko kontratuak ditu gauzatzeko zain; %6,7 jaitsi da zorro hori, baina aurreko urtean errekorra ezarri zuen. Eta oso kontuan hartu beharreko beste aldagai bat da eskaera-zorroaren zifrak ez duela jaso Parisko RATPek egindako iragarpena; hau da, CAFek eta Bombardierrek osatutako kontsortzioak hornituko dituztela 146 tren, eta lan horien balio osoa 2.560 milioi eurokoa dela —%35 dagokio CAFi—. Alstomek Bombardier erosi du, eta tren horiek ez dituela egingo iragarri du. Oso haserre erantzun dio RATPk: auzitegietara eramango duela esan dio Alstomi, eta hurrengo lehiaketetatik kanpo utziko duela jarrera aldatzen ez badu. CAFek kontratuarekin jarraitu nahi du.


Summary: Euskaltelen irabaziak %28 handitu dira, Virgin markari esker. Aurki itxiko du bere sare propioaren zati bat saltzeko operazioa. Jasotako diruarekin sarea berritu nahi duela azaldu du.

Koronabirusaren urteak ez zion kalterik egin Euskalteli. Etxeko egonaldiak eta telefono eta Internet bidezko harremanak handitu ziren urte batean, %1,7 handitu ditu diru sarrerak, eta %28, berriz, mozkinak. Zehazki, 79,4 milioi euro irabazi zituen 2020an.

Euskaltelek Virgin Telco markarekin Espainian izandako arrakastari egotzi dio igoera. Iazko udaberrian egin zuen jauzi merkatu horren zati handienera —jada ari zen Galizian, R markarekin, eta Asturiasen, Telecablerekin—, eta bere buruari jarritako aurreikuspenak gainditu ahal izan ditu. Izan ere, 71.000 bezero berri erregistratu ditu zazpi hilabete eskasean, uste baino %50 gehiago. Hamar milioi euro sartu zaizkio haien bidez.

Bezero berri horiek lagundu diote beste merkatu batzuetan izandako jaitsiera txikiak konpentsatzen. Izan ere, guztira taldeak 823.000 bezero baino gehiago izan zituen, 2019an baino %7 gehiago (+53.000). Aurten goranzko bideari eustea espero du: sare finkoko bezeroak 716.000tik 840.000-860.000ra handitu nahi ditu.

Zorra txikitzen jarraitzeko helburua ere badu Euskaltelek. 2020an 31 milioi arindu du zorra (-%2,1), nahiz eta kostu batzuk izan dituen Virgin Telco merkaturatzeak. Horregatik, «finantza egoera oso sendoan» dagoela aldarrikatu du.

Sare propioa, salgai

2020an, Orangeren zuntz optikoaren sarea erabili ahal izateko akordioa lortu zuen Euskaltelek, eta horren bidez lortu zuen 5,8 milioitik 23,4 milioira iristea bere zerbitzuak jaso ditzaketen etxeak. Aurten, berriz, bere zuntz sare propioan egin nahi ditu Euskaltelek, hau da, Eusko Jaurlaritzari merke erositakoa eta Telecablek eta R-k jarritakoa. Sare hori berritzeko dirua behar duela argudiatuta, FibreCo izeneko sozietate baten esku utziko du, eta haren akzioen erdiak bazkide bati salduko dizkio. Akordioa aste gutxi barru dira ixtekoak.


Summary: Europako Batasunak txertaketa pasaportea izango du udarako, Merkelek esan duenez. Kantzilerrak aurreratu du estatu kideek erabaki dutela pasaporte bateragarri bat sortzea, herrialde batetik bestera joan ahal izateko. Horretarako, aurrena herritar guztiek izan behar dute txertoa hartzeko aukera, Merkelen hitzetan.

Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak prentsaurreko batean adierazi du EB Europako Batasuneko estatu kide guztiak bat datozela haien artean mugitu ahal izateko txertaketa pasaporte bat sortu nahi dutela datozen hilabeteetan. «Udarako» prest izango dela esan du.

Europako Batzordeak hiru hilabete ditu sistema horren baldintza teknikoak zehazteko. Hori ezarri eta gero, herritarrek aukera izango dute EBko herrialde batetik bestera joateko, baita «beste herrialde batzuetara ere», kantzilerraren esanetan. Joan-etorriez hitz egin du, baina ez du turismoa aipatu ere egin.

Immunizatuta dauden pertsonek baldin badute bidaiatzeko aukera, herritar guztiek izan behar dute txertatzeko aukera, Merkelen arabera. Bestela, «bidegabea» litzateke.

Gainera, esan du bidatzeko aukera ez dutela izango pasaporte hori dutenek soilik, eta sistema hori «osagarri bat» izango dela nazioarteko bidaietako segurtasuna bermatzeko neurrien artean.


Agurrerako itxuratu du

Summary: Agurrerako itxuratu du. Europa ligatik kanpo geratu da Reala, Manchester Uniteden zelaian hutsean berdinduta. Neurketa orekatua izan da, eta aurrera egiteko aukerarik ez du izan.

Realak amaitu du Europa ligako ibilia. Manchester Uniteden aurkako final-hamaseirenetako kanporaketan nagusi izan da talde ingelesa, eta agerian geratu da egun koska bat gorago dagoen taldea dela Ole Gunnar Solksjaerrek prestatzen duena. Joanekoan jasotako astinduak gutxi utzi zuen jakinkizun, baina Turingo hondamendia apur bat itxuratu du, eta Old Trafforden ez galtzea beti da seinale ona: 0-0 berdindu du Realak. Imanol Alguacil entrenatzaileak Manchesterren lehiatzea eskatu zien bere jokalariei, eta bezperako dei hori bere egin dute txuri-urdinek. Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu hamaikakoan; bihotzari kasu egin dio, eta saiatu da aurkaria estu hartuko zuen hamaikakoa zelairatzen. Buru argi ere jokatu du, halaber: jokoan deus gutxi zegoenaren jakitun, aulkian utzi ditu normalean aritu ohi diren zenbait jokalari. Guztira, Zubietan hezitako hamar lagun aritu dira partidan zehar. Bada zerbait. Talde eraberrituak halakoxe hasiera eman dio Old Traffordeko partidari. Realak oso hasiera ona egin du; pase egokiak bata bestearen atzetik lotuz indartsu egin da zelai erdian, eta une oro Manchester Uniteden arearen inguruan aritu da talde donostiarra. Mikel Oiartzabalek eta Mikel Merinok gidatu dituzte txuri-urdinak; konbinazio onak egin dituzte hiru laurdenen eremuan, eta hegaleko jokalariak hondoko marraraino iritsita lortu dute Dean Hendersonen ate ingurura gerturatzea. Zeregin horretan, garrantzi berezia izan dute Aihen Muñoz eta Andoni Gorosabel atzeko lerrokoek, erasoko jokalariengana batu baitira sarri. Horrek ito egin du etxekoen defentsa, eta Manchesterrek nola edo ahala geratu behar izan ditu Realekoak. Partida hasieran gol bat jasotzeak soilik bizitu zezakeen bisitarien ametsa. Markagailuan aurreratzea gertu izan du Imanolen taldeak; 13. minutuan aldeko penaltia izan dute, baina Oiartzabalek kanpora bota du. Manchester aztoratzeko aukera galdu du eibartarrak.

Hutsaren ondotik Realak erasoan segitu du, baina minutuek aurrera egin ahala orekatzera egin dute indarrek. Unitedek urrats bat egin du aurrera, eta zelai erdian indartsuago aritu da. Hortik aurrera, partida fisikoago bat jokatu dute bi taldeek, eta halakoetan ondo moldatzen diren jokalariek protagonismo gehiago izan dute: Ander Gebararen kasua izan da. Baita atzeko lerroarena ere; joaneko partidan hutsune asko utzi zizkion Manchesterri, eta hori saihestu dute. Halere, Manchester zenbait aldiz gerturatu da Alex Remiroren atera. Atezainak bi geldiketa on egin zituen, ateak hutsean segi zezan. Haietako bat, Daniel Jamesi. Bi areatako aukerekin eta zelai erdiko orekarekin, hutsean amaitu da lehen zatia.

Bigarrenari ere antzeko ekin dio neurketak. Zirrikitua non, abagunea han. Modibo Sagnanek langara bota du baloia, eta etxekoek gola ere egin dute, nahiz epaileak ontzat eman ez. Ordurako, bi teknikariak aldaketa sorta eginda ziren. Jada kanporaketa erabakita zegoen. Realarentzat lasta handia izan da Turingo partida. Old Trafforden, agurrerako itxuratu du jokoa. Izan bekio etorkizunerako lezio.


Txertaketaren aurreko urratsak

Summary: Txertaketaren aurreko urratsak.

1 Astelehena da, 10:00ak pasatxo. Astelehenero bezala, UPS mezularitza enpresaren furgoneta bat iritsi da Hernaniko Bexen Medical Oiarso enpresara, ertzainek babestuta. Pfizer enpresaren txertoak dakartza, Gasteiztik. Belgikatik hegazkinez iristen dira hara, eta Osakidetzak txerto horiek behar dituela jakinarazi arte egoten dira han. Duela 40 urte sortu zuten Bexen Medical enpresa, eta osasun arloan aritzen da. COVID-19aren pandemiarekin, lehengo jarduerei eusteaz gain, lan arlo berriei ere ekin die: besteak beste, txertoak gordetzen eta maskarak egiten hasi da. 2 Lau kaxa etorri dira aste honetan —bezeroarenak direnez, enpresako iturriek nahiago dute ez esatea zenbat txerto diren—. Itxura batera, kartoizko kaxa arruntak dirudite, eta ez dira oso handiak. Txerto dosiak daude barruan, eta haien gainean eta azpian, izotz lehorra, Pfizerren txertoak tenperatura oso baxuan mantendu behar baitira: -80 gradu inguruan. Txertoekin bateratsu iritsi dira bi ikuskatzaile ere: Eusko Jaurlaritzakoa eta Espainiako Osasun Ministeriokoa. Jasotako kopurua, sorten zenbakia eta abar begiratzen dituzte, espero zirenak direla egiaztatzeko. 3 Deskarga egin den lekutik metro gutxira dago ultraizozkailuen sala Bexen Medical Oiarson. Hamar daude gaur egun, eta iristear daude beste hogei. Stirling markakoak dira, eta haien berezitasuna da tenperatura egokitzeko aukera ematen dutela. Ultraizozkailu bakoitzean Pfizerren 300.000 dosi sartzen dira. Guztiekin, hamar milioi bakuna dosi gordetzeko aukera izango du enpresak. Baina ultraizozkailu guztiak ez dira txertoekin erabiltzen. Duela sei urtetik, lagin biologikoak ere gordetzen ditu Bexen Medicalek —odola, hezurrak, kornea...—. Ikerlarien, laborategien, farmazia enpresen eta abarren laginak izaten dira, badaezpada gorde beharrekoak. 4 Data logger bat ere izaten du kaxa bakoitzak, Pfizerrena: unean uneko egoera kontrolatzen duen gailu txiki bat da. Ondo egoteko, argiak berdez dituela etorri behar du. Kaxa irekitakoan itzali egiten dute gailua, eta txertoak iritsi direla jakiten du Pfizerrek. Bexen Medicalekoek nabarmendu dute ez direla txertoen eta laginen biltegi soil bat: «Eskaintzen dugun zerbitzua ez da mantentzea bakarrik. Trazabilitate kontrol osoa egiten dugu: hau da, gure bezeroek une oro jakin dezakete nola dauden beren txertoak eta laginak, zer tenperaturatan, egun batetik bestera zer gorabehera izan dituzten... Software propio batzuk eta abar ditugu horretarako». 5 Lehenbailehen sartu behar dira dosiak izozkailuan. Aurrena, berrogeialdia izeneko ultraizozkailura eramaten dituzte, beste urrats bat egiteko kontrolean. Ikuskatzaileek ez ezik, Pfizerrek ere egiaztatu egin behar izaten du bidali duena eta iritsi dena bat datozela. Besteak bezalakoa da berrogeialdirako izozkailua, baina egiaztatu artean ez dituzte nahasten dosiak. Egun berean jaso ohi dute Pfizerren oniritzia. Behin ultraizozkailuan sartutakoan ere kontrolatuta izaten dute sorta bakoitza non dagoen, eta zer tenperaturatan; horretarako, zunda moduko bat du ultraizozkailu bakoitzak. Bestelako segurtasun neurriak ere ugari dira: adibidez, sute bat izanez gero ere, itzalgailura konektatuta dago izozkailu bakoitza, eta lapurretarik ez izateko neurriak eta gaueko segurtasun zerbitzua ere badituzte. 6 Desizoztea izaten da hurrengo fasea. Bakunei dagokienez, Osakidetza da Bexen Medicalen bezeroa; hark esaten die zenbat dosi behar dituen eta noizko. 4 eta 6 gradu artean desizozten dira, hozkailuetan, eta, gutxienez, hiru ordu behar izaten dira horretarako. Desisoztutakoan hasten da iraungitze dataren atzera kontaketa: bost egun. Eskatutako kopuru zehatza prestatzen dute Bexen Medicalen: hau da, ez dituzte kaxa osoak bidaltzen, kopuru zehatzak baizik. Adibidez, zahar etxe baterako, 50 dosi; ospitale baterako, 250... Nora doazen zehazten duen dokumentazioarekin jartzen dituzte desizozten. Banaketa egiteko ere kaxa berezietan sartzen dituzte, tenperatura egokian mantentzeko. Desizozteko erabiltzen diren hozkailu horietan, AstraZenecaren txertoak ere gordetzen ditu Bexen Medicalek. Distribuidora Farmaceutica de Gipuzkoak egiten du banaketa. Goizean goiz iritsi ohi dira haren ibilgailuak Hernanira, eta handik eramaten dituzte txertaketa egingo den guneetara.


Egunean 560.000 maskara egiteko gai

Summary: Egunean 560.000 maskara egiteko gai.

Txertoak biltegiratzeko aukerak beste lan ildo bat ekarri dio Hernaniko Bexen Medical enpresari, eta ultraizozkailu gehiago erosi behar izan ditu; baina aurrez ere bazituen halako gailuak, eta jarduera berri horrek ez dio aparteko aldaketarik ekarri. Bestelakoa da maskaren kasua: osasun arloko produktuak egiten eskarmentua izan arren, orain arte ez zuten halakorik egiten. Merkatuan behar handia zegoela ikusita, apirilean hasi ziren. Mondragon taldeko kooperatiba bat da Bexen Medical, eta, enpresako ordezkariek azaldu dutenez, hiru faktore elkartu ziren: Bexen Medicalek bazeukan know how edo ezagutza; Mondragon Assemblyk gaitasuna zeukan maskarak ekoizteko makinak egiteko, eta Cikautxok sala zuriak zituen Hernanin, uzteko moduan. Sei aste aski izan zituzten ekoizten hasteko. Aurrena, Etxebarrin (Bizkaia) hasi ziren lanean, baina abenduan Hernanira ekarri zituzten makinak. 24 orduz lan egiten dute, hiru txandatan, asteburuak barne, eta bost talde dituzte lan karga horri aurre egiteko. Egunean 560.000 maskara kirurgiko egiteko gaitasuna dute, eta erabat automatizatuta dago prozesua. Hirurehun bilkari jartzen dituzte makinaren lehen zatian: spunbond ehunak dira horietako bi, zabalera ezberdinekoak, azalaren kontra eta maskararen kanpoko aldean joango direnak; eta meltblown ehuna da hirugarrena, iragazkia, erdian joaten dena. Aurrena, ehun horiek moztu, elkarren gainean kokatu, eta sudur parteko eta izkinetako soldadurak egiten ditu makinak, ultrasoinuekin, bai eta tolesturak ere. Behin hori egindakoan, bi aldetara banatzen dira maskarak, eta alde bakoitzean dagoen tresna batek sokak itsasten dizkie. Zinta batean ateratzen dira, eta hurrengo urratsa maskarak kaxatan sartzea izaten da; normalean, 50 unitateka. Gaur egun, langileek egiten dute hori, baina automatizatzea da helburua, ekoizpena handitu ahal izateko. Sei makina daude Hernaniko lantegian, eta orduero berrikusten da haietako bakoitza. Ausaz, maskara batzuk hartzen dituzte langileek, eta haien gogortasuna, neurria eta abar ikuskatzen dituzte. Laborategira ere bidaltzen dituzte batzuk, aztertzeko. Gaur-gaurkoz, osasun arloko enpresei saltzen dizkiete maskarak, baina badituzte zenbait erronka buruan: farmazietan ere saltzen hastea, esportatzea... 70 langile zituen lehen Bexen Medicalek, eta maskaren ekoizpenarekin, bikoiztu egin dute lantaldea: 140 inguru ditu gaur egun.


Summary: Gizon bat hil da Goizuetan auto istripu batean. Bart gertatu da ezbeharra, Pagotxurin.

Bart, 81 urteko gizon bat hil da Goizuetan (Nafarroa), auto istripu batean. Gertaera arratsaldeko 19:00ak eta 23:00ak artean gertatu zen. Foruzaingoak 21:00 aldera jaso zuen gizonaren desagerpenaren berri, senideek abisua eman ostean, eta bilaketa lanak hasi zituzten. Poliziak Pagotxurin topatu zuen gizona, hilik. Haren autoak zuhaitz baten aurka jo zuen, errepidetik atera eta gero.


Summary: AEBek Siria bonbardatu dute, lehen aldiz Bidenen agindupean. AEBetako presidenteak kargua hartu zuenetik agindu duen lehen aire erasoa da. Pentagonoaren esanetan, «Iranen babesa duten milizien» aurkako erasoa izan da. 22 miliziano hil dituzte, Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, baina Siriako iturri militar batek esan du hildakoak lau direla.

Ez du denbora asko behar izan Joe Biden AEBetako presidenteak bere lehen bonbardaketa agintzeko. AEBetako armadak Siriako hainbat eremuren aurkako aire erasoak egin ditu bart, «Iranen babesa duten milizien» kokaleku direla argudiatuta. Gutxienez 22 lagun hil dira bonbarardaketan, Siriako Giza Eskubideen Behatokiak zabaldu duenez, eta zehaztu du denak Iranen aldeko milizianoak direla. Informazio hori gezurtatu du Efe berri agentziarekin hitz egin duen Siriako iturri militar batek. Haren arabera, AEBen erasoa inor bizi ez den inguru batean izan da, eta lau lagun hil dira; Iranen aldeko hiru «borrokalari» eta siriar soldadu bat.

Ohar baten bidez, Pentagonoko bozeramaile John Kirbyk adierazi du eraso egin dutela milizia horiek AEBetako eta nazioarteko koalizioko militarren aurka eginiko «erasoen» eta «mehatxuen» ostean: «Operazioak mezu garbi bat bidaltzen du: Biden presidenteak ekin egingo du AEBetako eta koalizioko langileak babesteko».

Washingtonek jakinarazi duenez, erasoen bidez Siriaren eta Iraken arteko mugatik gertu dauden «hainbat instalazio» suntsitu dituzte. Iturri berdinen arabera, kokaleku horiek, besteak beste, Irakeko Kataib Hezbollah eta Kaitib Sayyid al-Shuhada miliziek erabiltzen zituzten. CNNren arabera, «arma kontrabandorako». Kataib Hezbollah Irango Hezbollah miliziak Iraken duen adarra da. AEBek eta Europako Batasunak «erakunde terroristatzat» jotzen dute azken hori.

Kirbyren iritziz, erasoa «proportzionala» da, eta harekin batera hainbat neurri diplomatiko ere hartu dituzte. Hala, haren esanetan, nazioarteko koalizioko kideak erasoaren jakitun ziren. Era berean, helburua «Siria ekialdeko eta Irakeko egoera orokorra deseskalatzea» dela esan du. Izan ere, AEBek Bagdaden duten enbaxadari eraso zioten astelehenean. Bi katiuxa suziri jaurti zituzten, eta eraikinaren kanpoaldea jo zuten, eremu berdean. Eremu hori hiriko ingururik seguruentzat jotzen da, eta han daude Mendebaldeko estatuen eraikin nagusiak. Han egindako erasoen atzean, talde paramilitar txikiak egon ohi dira, baina, oraingo honetan, AEBek Kataib Hezbollah jo dute erruduntzat.

Astebete lehenago, AEBetako soldadu bat eta kontratista militar bat ere zauritu zituzten Arbilen (Hego Kurdistan), hainbat suzirik hiriko aireportua jo baitzuten. Ez dira horiek AEBek eremuan dituzten indarren aurkako eraso bakarrak, gora egin baitute azken urtean. Horren arrazoia da, hain zuzen, iazko urtarrilean Donald Trump presidente ohiak Qasei Soleimani Irango Iraultzaren Zaindarien komandantea hiltzeko agindu izana. Bonbardaketa selektibo baten bidez egin zuten, Bagdadeko aireportuan, eta Irakeko alderdi politiko gehienen eta milizia xiiten haserrea eragin zuen. Haren hiletan ere milioika lagun atera ziren kalera. Izan ere, Estatu Islamikoaren aurkako gudako gizonik garrantzitsuenetako bat izan zen Soleimani, besteak beste.

Gainera, AEBen eta Iranen arteko harremanak erasanda daude Trumpen agintaldiaren ostean. Hark uko egin zion Teheranekin hitz egiteari, gainbegiratze nuklearrei eusteko itunaren inguruan. Islamiar Errepublikak, berriz, behin eta berriz adierazi du AEBek zigor ekonomikoak kentzea ezinbestekoa dela itun horretara itzultzeko.


Summary: 300 ikasletik gora bahitu dituzte Nigerian. Gizon armatu batzuk sartu dira ikasleak bizi ziren eskolara, eta bertan bahitu dituzte.

300 ikasletik gora bahitu dituzte Nigeriako emakumeentzako eskola batean. Erasoa Jangebe hirian izan da, Nigeriako ipar-mendebaldeko Zamfara estatuan. Berri agentziek jakinarazi dutenez, gizon armatu batzuk sartu ziren eskolara, eta bertan atxiki zituzten ikasleak. Alhaji Abubakar Dauran Segurtasun eta Barne Gaietarako agintariak nabarmendu duenez, 300dik gora dira bahitutako ikasleak. Alta, ez du kopuru zehatza eman, oraindik ere gertariak ikertzen ari baitira.

Goizaldeko ordu batean, gizon armatu batzuk sartu ziren Nigeriako eskola horretan, eta neska gazteak furgonetetan sartu zituzten, gogoz kontra, eta handik beste norabait eraman zituzten. Gizonezko horietako batzuek armadako arropa faltsuak zituzten soinean.

Ez da Nigerian azkenaldian izandako eraso bakarra gaur goizaldekoa. Duela bederatzi egun, 28 ikasle eta zenbait irakasle bahitu zituzten, Nigeriako gobernuak Kagara hirian duen zientzia eskolan. Iazko Abenduaren 11n, berriz, 344 ikasle bahitu zituzten, Kankara hiriko bigarren hezkuntzako ikastetxe bati eraso egin ostean. Orduko hartan, Boko Haram Nigeriako talde jihadistak bere gain hartu zuen erasoa. Lau egun barru askatu zituzten atxikiak zituzten ikasle denak.


Summary: EH Bilduk Segurtasun Saila interpelatu du, 'Larrion auzian' izandako filtrazioengatik azalpenak eman ditzan. Arabako EH Bilduk berretsi du hartu beharreko neurriak «azkar, erantzukizunez, koherentziaz eta proportzioz» hartu dituela. Bestetik, Gasteizko EH Bilduk jakinarazi du Felix Gonzalezek hartuko duela bozeramaile lana Larrionen ordez, eta Xabi Ruiz de Larramendi zinegotzi gisa gehituko dela taldera.

Miren Larrion Gasteizko EH Bilduko zinegotzi ohiaren dimisioak soka luzea dakar. Atzo, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak azalpenak eskatu zizkion EH Bilduri. Urtaranen arabera, nortasun agiria galdu eta bere izenean kontu korronte bat ireki zela jakin zuen pertsona, salaketa jarri eta gero, auziaren atzean Larrion zegoela jakin zuenean, salaketa kentzen saiatu zen. Noticias taldearen arabera, Ertzaintzak erabaki zuen ikerketarekin aurrera egitea «bazituelako nahikoa elementu ofizioz ikerketarekin segitzeko». EH Bilduk auzi honetan azpimarratu badu ere kontu pertsonal bat zela, Urtaranen iritziz kontu pertsonal batetik harago doa auzia, eta horregatik eskatu dizkio azalpenak EH Bilduri.

Hori ikusita, Arabako EH Bilduk ohar bidez azaldu du Larrionen jokabidearen berri izan dutenean «azkar, erantzukizunez, koherentziaz eta proportzioz» hartu dituztela neurriak. «Eremu pertsonaleko eta kargu publikotik eratorritako lanekin zuzeneko loturarik ez duten gertakari batzuen aurrean gaude», azaldu duenez. Hortik aurrera, gogoratu du ikerketa sekretupean dagoela eta EH Bilduk ez duela arlo horretan besterik gehituko. Baina hari horretatik tiraka interpelatu du Segurtasun Saila: «Segurtasun Sailak berak eman beharko lituzke azalpenak, eta neurriak hartu; izan ere, asteartean jakinarazi zuenetik ikerketa sekretua dela eta ez zuela horri buruzko xehetasunik emango, Lakuako Ertzaintzaren komisariak bakarrik duen informazioari buruzko filtrazioak etengabekoak izan dira», oharraren arabera.

EH Bilduk salatu du EAJk etekin politikoa atera nahi duela «historia triste honen biktima baino ez den pertsonaren gainetik». Koalizioaren ustez, «Segurtasun Saila, Ertzaintza, haren gertuko komunikabideak, Irrati Telebista Publikoa eta Gasteizko alkatearen irudia erabiltzea, alderdi horretako buruzagien katadura moralaren neurria eman baino ez du egiten, baita erakunde publikoen erabilera zikina eta alderdikoia ere».

Miren Larrionek asteartean jakinarazi zion EH Bilduri dimisioa emango zuela, eta EH Bilduk onartu egin zuen. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean onartu zuen banku batean kontu bat zabaldu zuela kide baten txartel bat erabilita. «Hutsegite bat» egin duela aitortu zuen, eta adierazi bizi izandako bolada zail batek bultzatu zuela «hutsegite» hori egitera. «Une pertsonal zail batean, hasieratik okerra zen irtenbide bat bilatu dut: kontu korronte bat ireki dut kide baten txartelarekin, estualdi bat izanez gero dirua sartzeko», azaldu zuenen Larrionek. Gasteizko EH Bilduk jakinarazi du nork ordezkatuko duen Larrion bozeramaile gisa Gasteizko Udalean. Felix Gonzalez izango da. EHUn lizentziatua da Ekonomia eta Zientzia enpresetan. Administrazio publikoan aritu zen lanean. 2015etik zinegotzi gisa jardun du Gasteizen. Bestetik, Xabi Ruiz de Larramendi gehituko da EH Bilduk Gasteizen duen udal taldera. Sei zinegotzi ditu egun. Ruiz de Larramendi energia berriztagarrien ingeniaria da.


Summary: 'Euskaldunon Egunkaria' oroitu dute 'Barre Librea' saioan. Hemezortzi urte bete ziren larunbatean euskara hutsezko kazeta indarrez itxi zutela. Aitziber Garmendiak bakarrizketa bat egin zuen atzo, Egunkariak garai hartan sortutako ilusioari eta itxierak eragindako minari buruzkoa.

Joan den larunbatean bete ziren 18 urte Auzitegi Nazionalaren aginduz Euskaldunon Egunkaria indarrez itxi zutela. Azken egun hauetan batek baino gehiagok oroitu du Euskaldunon Egunkaria. Horietan azkena izan zen, esaterako, Aitziber Garmendiak atzo ETBko Barre Librea saioan egindako bakarrizketa.

«Graziarik ez duen bakarrizketa bat egingo dut», erranez hasi zen Garmendia. «Gaur, aspaldiko lagun bati buruz hitz egin nahi dut, euskalduna bera, euskara hutsean bizi izan zena. 1990eko abenduaren 6an jaio zen, eta 2003ko otsailaren 20an hil zen, ez, barkatu, hil zutena. Hamahiru urte bete gabe, hamabi zituela akabatu zuten, hamaika ikusteko jaioak gara, eta hamar lagun torturatu zituzten».

«Txikia zirudien jaio zenean, beharbada ez zelako bere kargaz ohartzen». Euskaldunon Egunkaria «karga gutxikoa, baina pisu handikoa» zela oroitarazi zuen Garmendiak. «Nola kabitu litezke hainbeste talentu, ilusio, indar eta jakituria hain gorputz txikian. Nola kabitu liteke euskaldun guztiontzat arnasgune izan zen leiho zabal-zabal bat 32 orrialdetan?».

Egunkaria itxi eta hemezortzi urtera, Pablo Hasel atxilotu dutela nabarmendu zuen Garmendiak, eta galdetu ea hemendik hemezortzi urtera gizartea nola egonen den. «Zer zaila den egun inor mindu gabe eta inor iraindu gabe aritzea. Azala geroz eta finagoa dugu, eta larrua geroz eta lodiagoa».

Itxieraz dituen oroitzapenak ere kontatu zituen: «Hemezortzi urte pasa dira, eta 20 urte nituen nik Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean, baina urtetik urtera injustuagoa iruditzen zait». «38 urte ditut orain. Hogei eta hemezortzi. Nola liteke oraindik ere hitz egitean sabela 20 urte nituenean bezala korapilatzea?».

Aldarri argi batekin bukatu zuen saioa: «Euskaldunon Egunkaria. Joan den larunbatean bete ziren hemezortzi urte itxi zutenetik. Atzo balitz bezala gogoratzen dut. Memoriaren balantzak beti egiten du, zorionez, aukerarik justuena, jakitunena. Gogoratzeak mina ematen digu, baina ahazteak gehiago! Beraz, gogoratu dezagun, memoriak ez dutenek ere ahaztu ez dezaten. Gora Egunkaria!».