Sikateetarako egokitzen

Summary: Sikateetarako egokitzen. Ur falta eragin du azken hil hauetako sikateak. Busturialdean eta Lea-Artibain jarduera batzuetarako erabiltzea debekatu dute, eta, Busturialdean, edatekoa bermatzeko itsasontziz ekartzea aztertzen ari dira. Zenbait sektore ekonomikotan, gutxiago kontsumitzeko neurriak hartzen hasi dira.

Maiatzetik euri gutxi egin du Bizkaian. Oso lehor doa uda, eta toki batzuetan hasita daude ur falta nabaritzen. Halakoetan arazoak izaten dituzte Busturialdean eta Lea-Artibain, eta aurten ez da gutxiago izan: ura modu arduratsuan kontsumitzeko eskatu die Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak. Besteak beste, udalei agindu die kaleak garbitzen eta lorategiak ureztatzen urik ez gastatzeko, eta baita herritarrei debeku batzuk ezartzeko ere. Udal batzuek gutunak bidali dituzte etxeetara: galarazi egin dute igerilekuak betetzea, ortuak eta lorategiak ureztatzea eta autoak garbitzea, besteak beste. Busturialdean egon ez arren mugakide den herri batean ere, Arrietan, debeku berak ezarri ditu udalak. Karrantzan, ura tentuz erabiltzeko gomendatu diete bizilagunei, euria ganoraz egin ezean hornidura eten behar izateko arriskua egon daitekeela eta.

Lea-Artibaiko arazoak amaitzeko, ur hargune berrien bila dabil partzuergoa; batzuk topatu ditu, baina gehiago behar ditu. Busturialdean, berriz, bestelako konponbidea topatu du: eskualdea Zadorrako sistemarekin lotu nahi du, eta, horretarako, Sollubetik Mungiara arteko hodia eraiki nahi du 2025erako. Ure Urre plataformak txarretsi egin du proiektu hori; uste du ura tokian-tokian kudeatu behar dela, urrunetik “azpiegitura erraldoien” bidez ekarri beharrean, eta iruditzen zaio Busturialdean behar beste ur dagoela, arduraz kontsumituz gero. Gernika-Lumon dago akuiferorik handiena, eskualdea urez hornitzen dutenetako bat, baina alde batzuetan kutsatuta dago, industriaren isuriengatik. Ur hori ere aprobetxa daitekeela uste du plataformak: esaterako, kaleak garbitzeko, ur edangarria erabili ordez. Uraren Euskal Agentzia akuiferoko ur kutsatua garbitzeko metodo bila dabil.

Bien bitartean, daukatenarekin moldatu beharko dute. Momentuz, egungo eskasiari konponbidea emateko, partzuergoa ura itsasontziz eroatea aztertzen ari da. Bizkaitik bertotik eroango litzateke: partzuergoaren sarerako sarbidea duen kostaldeko tokiren batean beteko lirateke itsasontziak, eta Bermeora eroango lukete ura, handik eskualdeko hornidura sarearen bidez zabaltzeko. Itsasontzi batek hirurehun kamioik beste ur eroan dezake, eta, hala, Busturialdeko errepideak kamioiz betetzea saihestu gura du partzuergoak. Haien ustez, neurri horren bidez, ez litzateke beharrik egongo zerbitzua eteteko. Baina, hala ere, debekatuta egongo litzateke ura zenbait jardueratarako erabiltzea.

Klima aldaketaren ondorioz, litekeena da datozen urteetan sikateak eta ur emari txikiak gero eta sarriago gertatzea. Bizkaia hornitzen duten urtegi handiak gaur-gaurkoz maila onean daude —%72, asteon—, baina horrek ez du zertan beti hala izan. Horregatik, kontsumoa murriztea ezinbestekoa izango da, Uraren Euskal Agentziaren arabera: gutxiagorekin bizitzen eta lan egiten ikasi beharko da. Azken hamarkadetan, ahalegina egin da etxeetan, industrian eta nekazaritzan ahalik eta ur gutxiena baliatzeko. Kontsumo estatistiketan nabaritu da aldea. Espainiako Estatistika Institutuarenak dira datuak: 1990eko hamarkadaren hasieran, bizkaitar bakoitzak, batez beste, 175 litro inguru kontsumitzen zituen egunean; gaur egun, berriz, 110 litro dira.

Ur gehien industriak erabiltzen du, eta gehien kontsumitzen duten enpresak aspaldi zarratu zituzten; besteak beste, Bizkaiko Labe Garaiak. Orain lanean dabiltzanek egokitzapen lanak egiten dituzte, kontsumoa txikitzeko. Esaterako, Busturialdeko fabrika nagusietakoa da Maier kooperatiba: autoentzako piezak egiten dituzte. Ekoizpen sarean, hozteko behar dute ura. Gutxiago kontsumitzeko eta berrerabiltzeko neurriak hartu dituzte, eta plan bat osatzen dabiltza. Beste arlo batzuetan ere ari dira lanean.

Busturialdean eta Lea-Artibain garrantzia du kontserba industriak. Ur asko behar dute, arraina garbitzeko, egosteko eta esterilizatzeko. Ez da erraza gutxiago kontsumitzea, baina ari dira neurriak hartzen. Bermeoko Serrats fabrikak 60-65 metro kubiko kontsumitzen ditu egunero. Enpresako Ingurumen arduradun Estibaliz Gaubekak azaldu duenez, esterilizazio prozesuan ur gutxiago kontsumitzeko sistema bat ezarri dute. “Prozesu horretan, produktua tenperatura altuan jartzen da, eta gero hoztu egin behar da azkar-azkar urarekin. Ur hori bota egiten izan da orain arte, produktuarekin kontaktuan egoten zelako. Sistema berriarekin, kontaktu hori saihesten da, eta ur hori berrerabili egin daiteke”. Horrez gainera, ur beroa hozteko sistema bat ere ezarri dute, ur beroa hoztu eta hotz bezala erabili ahal izateko. Esterilizazioan ur kontsumoa erdira murriztea lortu dute. Orain, gesala garbitzeko tratamendu bat probatzen ari dira, ur zikin gutxiago sortzeko.

Neurri horiek hartu dituzten bakarrak dira Serrats kontserba enpresan, baina Gaubekak esan du guztietan edo gehienetan dabiltzala aldaketak eta egokitzapenak egiten: “Kostu handia sortzen du uraren, argindarraren eta gasaren kontsumoak. Ur zikin asko sortzen dugu, eta hori ere saihestu behar dugu. Eta ur faltaren kontzientzia ere badugu”.

Bizkaigane abeltzainen kooperatiba Errigoitin dago. 73 hektareatan, ardiak eta behiak hazten dituzte, esnea eta esnekiak ekoizteko. Endika Garcia kooperatibako kidea larritu egin da partzuergoaren aginduen berri jakitean: “Ura eteten hasiko balira, arazoak izango genituzke”. Izan ere, abereek derrigor behar dute ura. Ardiek gutxiago edaten dutela azaldu du: “Behar duten ur gehiena belarretik jasotzen dute. Behiek, ordea, ur asko eskatzen dute”. Hala ere, abeltzaintza ekologikoa da haiena, eta ez dute ustiategi intentsiboetan daukaten ur premia bera. Maneiuak asko aldatu dezake behar duten ur kantitatea.

Ura behar dute gaztandegian ere. Higiene neurri zorrotzak bete behar dituzte; dena behin eta berriro garbitu. Garbiketa produktuak erabilita ere, ura ezinbestekoa da. Eta ezin dute gutxiago erabili; bestela, higienea arriskuan ipiniko lukete. “Etikaren aldetik, pentsatzen duzu ahalik eta ur gutxien erabili behar dugula, baina ohartzen zara ezinezkoa dela”.

Garciak esan du beraientzat zaila dela kontsumoa murriztea. Are gehiago: bero egiten duenean eta belardiak lehor daudenean, ur gehiago edaten diete abereek. Beraz, eskasia dagoenean behar izaten dute ur gehien abeltzainek. “Baserrian orain dago behar handiena. Ortuak, esaterako, orain ureztatu behar dira, aspaldian ez duelako euririk egin ganoraz. Gainera, beroagatik enbata sortzen bada, orain bezala, haizeak erre egiten du dena”.

Ikusi dute mendiko iturrietatik ur gutxi irteten dela. Sikatea ohi baino goizago etorri dela esan du, eta iruditzen zaio luzarorako kontua izango dela. Uste du arazoa gero eta larriagoa izango dela, eta denek neurriak hartu beharko dituztela egoera berrira egokitzeko. Bizkaiganen inbertsio handia egin zuten pabiloi berriko teilatua egitearekin batera: euri ura jasotzeko sistema bat jarri dute, eta lurpean biltegi handi bat daukate. Halere, ezin diete animaliei eman edateko; ortua ureztatzeko erabiltzen dute.

Besteak beste, lore eta landareak saltzen ditu Muruetako Murueta Lorategiak. Berotegian hazten dituzte landareak. “Gurean, ura franko behar dugu beti; bestela, ezin dugu lanik egin”, esan du Nekane Torrontegik. Uda parte hau ez da kontsumo handieneko sasoia normalean, landare gehien otsailetik ekainera saltzen baitituzte, jendea lorategiak eta balkoiak apaintzen hasten denean. Hala ere, udan landare gutxiago eduki arren, egun beroak asko badira kontsumoa nabarmen hazten zaiela esan du.

“Guk ez dugu Muruetako urik erabiltzen ureztatzeko”, argitu du. Ur biltegi bat dute, berotegia sortu zenetik. Euri ura batzen dute han, eta lurpeko putzu batetik ere hartzen dute. Ureztatzean erortzen den ura berriz biltzen dute biltegian. Ureztatze sistema monitorizatuta daukatela jakinarazi du. Eguraldiaren eta tenperaturaren arabera, gehiago edo gutxiago ureztatzen dituzte landareak: egun lainotuetan, egunean bitan ureztatzen dituzte; egun beroetan, bost aldiz. Tantakako sistema daukate ezarrita, gainera, ahalik eta ur gutxien erabiltzeko. Torrontegik ez du ikusten gutxiago kontsumitzeko modurik. “Hemen bero egiten du, eta landareek ura franko behar dute”.


Summary: «Desesperagarria da; gainera, ez dakigu zer etorriko den». Poloniak otsailean atxilotu zuen Pablo Gonzalez kazetaria, Oihana Goirienaren bikotekidea. Emazteak dio Espainiaren babesa eta komunikazioa falta dituela; kasurako, Kanpo Harremanetarako ministroak ez ziola deitu Polonian egon ostean

Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten Pablo Gonzalez kazetaria, Polonian. Errusiako inteligentzia zerbitzuen espioi izatea leporatzen diote. Ordutik kartzelan daukate, eta familiak ezin izan du hitz egin harekin. Oihana Goiriena (Gernika-Lumo, 1975) bikotekideak esan du harekin berbarik ezin izatea egin dela okerrena.

Bost hilabete pasatu dira jada Pablo Gonzalez atxilotu zutenetik. Zer-nola zaudete?

Egunetik egunera aurrera egiten ari gara. Orain, udan, apur bat errazagoa egiten da. Jaiak datoz, eta umeak entretenituago daude: batean hondartzara, bestean portura… Alde horretatik, azkarrago doa denbora. Hala ere, galdera gehiago egiten dituzte, ardura gehiago dute: “Zergatik ez dugu berbarik egiten aitagaz? Noiz etorriko da?”, galdetzen dute. Eusten ari gara.

Zuek nola izan zenuten atxiloketaren berri, eta nolakoak izan ziren haren berri izan arteko egunak?

Hark eman zidan niri atxiloketaren berri. Telefonoz deitu zidan, otsailaren 28ko 07:00 aldera, esateko atxilotuta zegoela, Poloniako zerbitzu sekretuen bulegoetan zegoela eta abokatuari eta bere amari abisatzeko. Ondo zegoela esan zidan, kafea ere eman ziotela, baina orduak zeramatzala bertan. Dei haren ostean ez genuen jakin besterik, Espainiak Polonian duen kontsulak martxoaren 7an lehen bisita egin zion arte. Ikusi zuen ondo zegoela, tratu txarrik ez zuela jaso. Orduan ja lo egin ahal izan genuen.

Zein da azken berria? Zer moduz dago?

[Uztailak 13koa] da azken berria. Laugarren bisita egin zion kontsulak orduan. Esan zigun oso argalduta topatu zuela, baina osasungarri jaten duela eta kirol asko egiten duela. Azaldu zigun ez dela kexatzen kartzelako bizimoduagatik, Poloniako sistema judizialagatik baizik, oso astiro doalako. Esan zion gu guztioz gogoratzen dela eta eskerrak ematen dituela laguntza guztiagatik. Batez ere, osasun aldetik ondo dagoela eta kontsulak animoz ondo topatu zuela esan zigun. Izango ditu gorabeherak, noski; itzelak.

Gutun bidez ari zarete harekin?

Komunikatu, txarto. Gutunak bizpahiru hilabeteko atzerapenagaz heltzen zaizkio. Eta guri harenak ere bi hilabeteko atzerapenagaz heltzen zaizkigu. Gaur [uztailak 19] iritsi zaigu beste gutun bat, beste gutun pakete bat. Baina aspaldikoak dira, maiatz bukaera eta ekain hasierakoak. Albisteak ez dira freskoak.

Inkomunikatuta dagoela salatu izan duzue.

Ofizialki ez, baina praktikan hala dago. Berba bidezko inkomunikazioa dauka. Gutunak hasieratik idatzi ahal dizkiogu, eta hark ere berdin, baina ez digute ematen baimenik telefonoz berba egiteko eta bisitatzeko. Beraz, alde horretatik inkomunikazioa ezarria du.

Abokatuak zer esaten dizue prozesuari eta espero daitekeenari buruz?

Ezin du berbarik egin. Ezin digu ezer esan. Abokatuak esaten du berak kasuari buruz informazioa emanez gero, bera ere kartzelara eraman dezaketela. Sumarioaren sekretupean dago kasua.

Joan den astean Bizkaiko Batzar Nagusiek elkartasuna adierazi zioten Pablo Gonzalezi, eta erakundeei eskatu zieten haren eskubideen alde agertzeko. Zer iruditzen zaizu adierazpen hori?

Asko eskertzen da. Beste aurrerapauso bat da. Lehenengo Nafarroako Parlamentuak egin zuen, gero Eusko Legebiltzarrak eta orain Bizkaiko Batzar Nagusiek. Zenbat eta era horretako adierazpen gehiago, hobeto. Ea Espainiako Kongresura heltzen den, eta antzeko zerbait onartzen duten.

Bizkaiko Batzar Nagusiek Espainiako Gobernuari eskatu diote Poloniako agintarien aurrean aldarrika dezala Pabloren eskubideak errespetatzeko eta berme guztiak izango dituen prozedura izan dezan beharrezko izapideak egin ditzala. Egin dezaketen guztia egiten ari al dira?

Nik ez dut ikusten emaitzarik. Nafarroako Parlamentuan egon ginenean, bertako alderdi sozialistako bozeramaileak esan zigun diplomazia kontuak diskretuki egin behar direla, eta Espainiako Gobernua ari dela lanean. Nik ez dakit dabilen ala ez; emaitzarik ez da ikusten. Bost hilabeteko lan diplomatikoaren emaitza gutun batzuk badira, zer esango dizut… Ez gara ari eskatzen Pabloren aldeko defentsa lana egitea; hori egingo du abokatuak. Eskatzen duguna da eskubideak errespetatzea eta Espainiako Gobernuak Poloniakoari exijitzea han dagoen herritar baten eskubideak errespetatzeko, besterik ez.

Espainiako Gobernuarekin harremanik izan al duzue?

Ez. Nik harreman bakarra Espainiak Polonian duen kontsulagaz daukat. Harengandik lortzen dut bikotekidearen egoeraren berririk zuzenena.

Sumatu al duzue Espainiako Gobernuaren babes faltarik?

Batez ere, babesa, baina komunikazioa ere bai. Alvares ministroa [Espainiako Kanpo Harremanetarako ministro Jose Manuel Alvares Bueno] Poloniara joan zenean, bertako Kanpo Harremanetarako ministroagaz egon zen, eta, bueltatu zenean, adierazi zuen nire bikotekideak eskatu zuela hau guztia isilpean gordetzeko. Hori ez da egia. Pablok gutunetan esaten duena guztiz kontrakoa da. Kontsularen bitartez esaten duena ere ez dator bat horrekin. Horiek esan ostean, eskertuko nukeen Alvaresek niri sikiera esatea zer elkarrizketa izan zuen bertako Kanpo Harremanetarako ministroagaz. Haren emaztea naiz. Familiari gutxieneko informazio hori ematea badagokio, ezta? Gutxienez, Madrilen dei baten falta sumatu dut.

Egoera hori latza izango da zuentzat.

Bai. Batez ere, Pablogaz berbarik ezin izatea egin. ETAko kide izateagatik preso egon den ezagunen bat badaukat, eta esan didate telefono deiak arautuak izaten zituztela. Guk bost hilabete daramatzagu halakorik barik. Seigarren hilabetea hasiko da, eta berdin jarraitzen dugu. Alde horretatik, desesperagarria da. Gainera, ez dakigu zer etorriko den.


Summary: «Jendearen interesa lortzea presio handia da, baina presio polita». Ia bi hamarkada daramatza Mikel Aiestaranek munduko lurralde gatazkatsuetan barrena lanean, erredakzioko berotasuna utzita. Jerusalemgo etapa bete du, baina Euskal Herria oraindik ez da haren planetan ageri, bertan "sare" bat daukan arren.

Ez da erraza Mikel Aiestaran kazetariaren (Beasain, 1975) agendan tarte bat egitea, Euskal Herria zapaldu orduko hegazkinen batean baitago, albisteak daraman lekura bidean. Uztaila, ordea, atseden hilabetea da berriemailearentzat, eta Azpeitian hartzen du deskantsua, bere “B planean”. Telebistan ikusita ezagutuko dute askok, Jerusalemgo meskiten zabalgunetik edo Gazako (Palestina) lubakietatik berri ematen. Baina hori baino gehiago da Aiestaran; Aiestaranistan ere deitu izan diote: Ekialde Hurbil osoa goitik behera deskribatu du kaleratutako lau liburuetan eta sortzaile den 5W nazioarteko kazetaritzako aldizkariko kroniketan, besteak beste.

Ekialde Hurbileko lanagatik egin zara famatu, baina kazetaritza lanak Espainian hasi zenituen, Ceutan. Nolatan?

Lehen esperientziak beti izaten dira erabakigarriak arlo denetan, eta lanean, zer esanik ez. Ikasketak Iruñean egin nituen. Gustura hasi nintzen era askotako lanak egiten; karrera egin bitartean, lau urtez egon nintzen lanean Volkswagenen. Toki askotan egin dut lan, eta kazetaritzara heldu nintzenean luxua iruditu zitzaidan, opari bat. Kazetaritzan, cum laude master bat izan zen Ceuta: nire lehen kontaktua islamarekin, muga zail batekin, nire lehen esperientzia erredakzio batean, etxetik kanpo bizitzen han ezagutu nuen Sevillako lagun batekin… Dena zen berria. Eta zergatik ez? Askotan etxe ondoan egin nahi dugu lan, baina niri aukera sortu zitzaidanean ez nuen bitan pentsatu: trena hartu, eta Ceutara. Behin bakarrik bueltatu naiz hara, baina, benetan, oso esperientzia intentsoa izan zen profesionalki eta pertsonalki, toki bitxia delako.

Lehen esperientzia horrek ekarri zizun nazioarteko kazetaritzarekiko interesa?

Batek daki! Ni bidaia mundutik nator: lehengoan etxean aurkitu nuen Tintinen komikien nire bilduma. Orain dela berrogei urte lortu nuen bilduma osatzea. Izan ere, niretzat Tintin erreferente bat izan zen, bidaiari gisa kazetari gisa baino gehiago, nik orduan ez nekien-eta zer zen kazetari bat. Ceuta beste ikasgai bat izan zen, baina hor arraroena da ez zidala Afrikako aterik zabaldu, Marokora joan beharrean Ekialde Hurbilera joan nintzela.

Zergatik Ekialde Hurbila?

Gero hasi nintzelako breaking news-ak egiten, eta korrespontsalak ez zeuden tokiak aukeratu behar nituen. Horregatik, hasieratik Libano, Iran, Afganistan eta horrelakoak hartu nituen, horietan ez zegoelako korrespontsalik eta bazegoelako tokia niretzat. Zaila da tarte bat egitea, eta horregatik aukeratu nuen.

Baina nazioartera salto egin aurretik, tokiko prentsan aritu zinen urte dezentez.

Ceutan ere kazetaritza oso lokala zen, El Diario Vasco-koa bezala. Eta kanpoan egiten dudana ere horrelakoa da: nik ez dut egiten kazetaritza geoestrategikoa edo analisi politikoa; nik oso gertuko kazetaritza egiten dut. Nire eskola izan dira El Faro de Ceuta eta El Correo eta El Diario Vasco. Azpeitian egon ala Kieven, izenak eta tokiak aldatzen dira, baina lan egiteko era, ez.

Hala ere, behar zenuen nazioartera salto hori egitea?

Bai, hori horrela da. Baina, era berean, gure lanean egonkortasuna behar duzu, eta hori niri El Diario Vasco-k eman zidan. Nik hemen plan bat egin nuen, etxe bat familiarentzat, sare bat. Nik argi nuen ez nuela bizi osoa hemen egin nahi, baina behar nuen sare bat. Urte horiek inbertitu nituen sare hori sortzen. Jerusalemen gaude orain; orain Istanbulera mugituko gara, Turkia orain oso garrantzitsua baita Ukrainari begira, eta, nire ustez, Ukrainak datozen urteetan lana emango digu. Baina Azpeitia da gure B plana, eta, hau bada gure B plana, oso bizimodu ona da.

Nolakoa izan zen hemengo lana utzi eta lehen bidaia, 2005ean?

Sekulako beldurra nuen, noski. Baina ni saiatzen naiz bost bat urtean behin aldaketa handi bat sartzen, lo ez hartzeko. Hori izan zen, agian, indartsuenetako bat: lanpostu finko bat, oso lan baldintza onak, guztia uztea. Orduan kezka hori nuen. Nik beti zerrenda bat egiten dut koaderno batean alde positiboekin eta negatiboekin, eta nire zerrenda horretan argi nuen hau utzi nahi nuela eta, behintzat, probatu. Egin izan ez banu, badakit oraindik neure buruari galdetuko niokeela zergatik ez nuen erabaki hori hartu, baina galdera hori ez diot inoiz egin neure buruari.

Onerako izan zen, beraz, aldaketa?

Bai. Erabakia hartu nuenetik bizimodu berri bat hasi zen niretzat eta familiarentzat, eta oso pozik gaude. Eta hori sumatzen da lanean. Kezkak bai, ikaragarriak dira: oso erromantikoa da freelance izatea, erromantikoa bezain gogorra askotan. Erantzukizuna handitu zait, hemendik Jerusalemera joan ginenean Ane alabak 6 urte zituen, eta Telmo semeak, 3. Zortzi urte igaro dira, eta zailtasunak ugaritu. Umeak txikiagoak zirenean, errazago mugitzen nintzen. Baina beti aurrera.

Eguneroko gauzez gozatzen nabil; ez dut gehiegi pentsatzen. Agian, egunen batean pentsatu beharko dut hemendik hamar urtera zer egin. Ez dakit, ez dut planik. Oraingoz, horrela jarraitu nahi dut. Orain aldaketa handi bat datorkigu: Jerusalemdik Istanbulera goaz, eta horrek buruko min handia ekarriko digu, hasieran behintzat: eskola, etxe berria, baimenak, paperak… Baina oraindik energia daukagu.

Albistearen parean egotea tokatzen zaizu; aditu bilakatu zara. Sortzen du presiorik beti informazio fidagarria sortu behar horrek?

Nik aditu hitza baino gehiago, espezialista erabiltzen dut, bereziki hizkuntza ez dudalako menderatzen. Baina bai, konturatzen naiz jendearen sinesgarritasuna eta interesa lortu ditudala. Eta, alde batetik, presio handia da, baina, bestetik, oso presio polita. Gure lanean gakoa da sinets zaitzatela, batez ere gaur egun, fake news-ez inguratuta baikaude. Urte asko behar dira horrelako puntu bat lortzeko, baina erraz galtzen da. Eta sinesgarritasuna mantentzeko, komunikabideen konfiantza ezinbestekoa da. Gainera, oso lan espezifikoa da gurea; nazioarteko kazetaritza ez da mainstream-a. Jendearentzat erreferente izatea ona da: liburua idatzi eta jendeak irakurtzea, edo telebistan agertu eta zure alkandorari begira egon beharrean esaten duzuna entzutea; hori polita da.

Zelakoa da euskal publikoa? Badago interesik nazioartean gertatzen denarekiko?

Nire ustez, badago. Nire liburuak hemen saltzen dira gehien. Eta nik saiakera idazten dut, zer eta Ekialde Hurbilari buruz.. Ez da erraza. Euskal Herrian sumatzen dut nazioarteko informazioarekiko interes handia dagoela; maila altua daukagu, bidaiariak garelako eta interesa badagoelako. Batez ere, Palestinarekin: harreman handia dago gure artean. Eta profesionalak ere oso ondo hezita daude. ETBn, adibidez, kazetari bat Kolonbian edo Pekinen egotea euskaraz informatzen, sekulakoa da.

Istorio bat kontatzeko orduan, zelan dakizu nora jo?

Nire ustez, arazo bat dago kazetaritzan: beti joaten gara bihotzera, burura beharrean. Sentsazionalismo puntu hori daukagu. Niri ez zait sentsazionalismoa gustatzen. Beti saiatzen naiz oreka lortzen bi horien artean. Niretzat lehentasuna izaten da konexioak bilatzea: Kiev eta Azpeitia edo Beasainen artean. 3.000 kilometrora nago, eta lortu behar dut ikuslea edo irakurlea lotzea. Nazioarteko piezak egitean, ezinbestekoa da hariak, zubi horiek sortzea. Eta oso gauza txikiak dira, xehetasunak. Hain zuzen ere, xehetasunak grabatzen ditut: markak, panpinak… ezagutzen ditugun gauzak, oro har. Hori leku guztietan egiten saiatzen naiz. Oso garrantzitsua da izenak ere sartzea. Pertsonaien izena ematea; abizenik ez bada ere, gutxieneko datu batzuk. Hori dena, telebistaren kasuan, minutu batean egin behar dut: gero eta denbora gutxiago dago, eta ez dut astirik aurkezlea agurtzeko ere. Presaka bizi gara. Nik denbora gehiago emango nioke, baina, horregatik, ez naiz inoiz nagusia izango.

Lau liburu idatzi dituzu, eta 5W aldizkariko sortzaileetako bat zara. Zer falta zaizu egiteko?

Fikzioa. Ez dut inoiz landu, ez eleberri bat idazteko, ez zineman. Irudia ere nahi dut landu. Dokumental indartsu batzuk egin nahi ditut, erronka hori daukat buruan, baina horretarako talde bat behar dut. Fikzioa idazteko ez, baina nik ez dut arte puntu hori. Ni sinplea naiz idazteko orduan. Baina liburu batek ematen dizun formatua eta askatasuna niretzat oso aberasgarria izan da: lehen pertsonan eta orainaldian idazten dut, eguneroko kroniketan egiten ez dudana. Horregatik, orain bi libretarekin ibiltzen naiz: bata hurrengo libururako, beti daukadalako buruan, eta bestea eguneroko kronikentzat.

Etorkizunean ikusten duzu zeure burua Euskal Herrian bueltan?

Ideiarik ere ez daukat. Oraingoz, lana dagoen bitartean, ez. Hau beti egongo da hemen, beti egongo da ondo. Orain ez dut neure burua hemen ikusten, baina zergatik ez? Ni oso gustura etortzen naiz. Lan baldintzak aldatzen badira, agian bai.


Summary: Ukraina NBEren oniritziaren zain dago Itsaso Beltzetik barrena berriro zerealak esportatzeko. Kievek adierazi du hemezortzi zamaontzi bete dituztela Odesako portuan. Zelenskik uste du «datozen egunetan» hasi ahalko direla atzera laboreak itsasoz garraiatzen.

Ukrainako Gobernuaren arabera, etxeko lanak egin ditu. Oleksandr Kubrakov Azpiegitura ministroak zehaztu du, gaur, hemezortzi zamaontzi bete dituztela Odesako portuan (Ukraina), Itsaso Beltzetik barrena atzera zerealak esporta ditzaten. Ukrainak, Errusiak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak joan den ostiralean sinatutako akordioa aintzat hartuta, espero du «astearen bukaeran» hastea lehen itsasontziak Ukrainako portuetatik ateratzen, behin «NBEren oniritzia jasota».

NBEren Giza Gaietarako idazkariorde Martin Grifiithsek adierazi zuen, atzo gauean, espero zuela lehen laboreak ostiralean hastea esportatzen, baina «ezinbesteko detaile batzuk» konpondu zain zeudela, ontzien nabigazioa segurua izate aldera. Nabarmendu zuen, bide batez, operazioa komertziala zela, ez humanitarioa, baina espero zuela herrialde txiroenek lehentasuna izatea; adibide gisa, Somalia aipatu zuen.

Itunaren arabera, aurrez zehaztutako bide jakin batetik nabigatu beharko dute ontziek, Ukrainak eta Errusiak minak jarri dituztelako Itsaso Beltzean. Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak azaldu zuen, asteartean, oraingoz ez dutela minarik kenduko. Horrekin guztiarekin lotuta, eta itunean jaso dutenez, Ukrainako portuetan laboreekin egindako zamatzea Turkiako, Ukrainako eta NBEko funtzionarioz osatutako talde batek kontrolatuko du.

Odesatik, Pivdennyitik eta Chornomorsketik aterako dituzte ontziek laboreak. Hiru portuak elkarrengandik nahiko gertu daude, Odesaren bueltan, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea Chornomorskeko portuan izan da gaur, Kubrakov Azpiegitura ministroarekin batera. Zelenskik adierazi du «datozen egunetan» has daitezkeela laboreak itsasoz garraiatzen. «Gure bazkideen [NBE eta Turkia] seinaleen zain gaude hasteko».

Otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, hango portuetan 22 milioi tona zereal daude pilatuta —artoa, garia eta beste—, merkaturatuak izan zain. Ukrinform albiste agentziak Ukrainako iturri ofizialak aipatuz argitaratu duenez, 40.000 tona arto zamatu dituen Bulgariako ontzi bat izango da zerealen korridorea deitutakoa nabigatuko duen lehena. Inbasioa hasi aurretik heldu zen Chornomorskera, otsailaren 21ean.

Laboreak ez merkaturatzeak, azken hilabeteetan Errusiak horien esportazioari ezarritako blokeoak, munduko elikagai krisia handitu du, eta bai horregatik, bai Mendebaldeak Kremlini jarritako zigor ekonomikoengatik, inflazioak gora egin du, energiaren eta elikagaien prezioak bezala. Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak blokeoa kentzeko ituna sinatu eta gero adierazi zuenez, adostutakoa «munduarentzako aringarri bat» izango da.

Gerra frontean, bestalde, Mikolaiveko alkate Oleksandr Sienkevitxek salatu du Errusiako armadak barreiatzeko bonbak jaurti zituela atzo hiriko geltoki batean, eta bost hildako eta zazpi zauritu eragin zituela.

Blinkenen eta Lavroven bilera

Errusiak baieztatu du jaso duela eskaera bat Sergei Lavrov Atzerri ministroak eta Anthony Blinken AEBetako Estatu idazkariak elkarrekin telefonoz hitz egin dezaten. Gaur, Lavrovek berak adierazi du «laster» data bat proposatuko duela horretarako. Blinkenek jakinarazi zuen herenegun «funtsezko proposamen bat» egin ziola Errusiari, presoak truka ditzaten: hau da, Errusian kartzelatuta dauden bi estatubatuar, AEBetan espetxeratuta dagoen errusiar baten truke. Errusiak inbasioa hasi zuenetik ez dute elkarrekin hitz egin Blinkenek eta Lavrovek.


Summary: Auzitegi Nazionalak uko egin dio Otegi ikertzeari. Diginidad y Justicia elkarteak eskatu zuen Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeko.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek uko egin dio EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi Ermuko PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeari. Hala, atzera bota du Dignidad y Justicia elkarteak egindako eskaera.

Efe albiste agentziak baieztatu duenez, Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaileak atzera bota du Blancoren bahiketaren eta hilketaren garaian Otegiri buruz jaso zuten informazioa aztertzea. Dignidad y Justiciak hilketaren garaiko informazioa aztertzeko eskatu zion epaileari, eta, behar izanez gero, EAEko Auzitegi Nagusira jotzeko. Elkarteak argudiatu zuen etakide baten emazte ohiak Otegi ikertzeko eskatu zuela garai hartan, eta 1997ko uztailaren 11n hura ikertzeko agindua eman zela.

Kasu berari lotuta, aurreko astean epailearen aurretik pasatu ziren Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre; uko egin zioten deklaratzeari. Haiekin batera, Josetxo Arizkuren ere ikertzen ari da auzitegia, ETAren zuzendaritzako kide gisa Blancoren hilketan izan zuten ustezko ardura argitzeko. Horretarako, Guardia Zibilaren txosten bat du oinarri epaileak. Eferen arabera, baina, fiskaltzak zalantza adierazi du kasuaren inguruan, oinarri bakarra Poliziaren txosten bat delako, eta delituak preskribatuta daudela uste duelako. Izan ere, Iñaki Graciaren kasuan, epaileak bai, adierazi du delituak preskribatuta daudela, nahiz eta hura ere ustezko arduradunen artean aipatu zuen.

Blancorena ez da kasu bakarra. Dignidad y Justicia elkarteak ETAren zuzendaritzari beste zenbait ekintza esanguratsu ere egozteko salaketak jarri ditu. Horietako bat da Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearena. Kasu hartan, Gracia, Albisu eta Arizkuren ikertzen ari da Auzitegi Nazionala. Atzo, berriz, Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Albisu, Iparragirre eta Ramon Sagarzazu deitu zituen ikertu gisa, 2002an ETAk Santa Polan (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batekin lotuta.


Summary: Israelgo armadak 16 urteko palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian. Palestinako agintariak herritarren aurkako kanpaina politiko handienetarikoa egiten ari direla salatu du Lawyers for Justice erakundeak. Azken bi hilabetean 94 pertsona atxilotu dituzte Zisjordanian, tartean ikasleak eta kazetariak.

Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, Israelgo armadak Amjad Naxat Abu Alia 16 urteko palestinarra hil du tiroz Zisjordanian. Gaztea bularrean jo du tiroak, eta bizirik eraman dute ospitalera, baina handik gutxira hil da. WAFA albiste agentziaren arabera, militarrak eta kolonoak oldartu egin zaizkio palestinar batzuei, haiek kolonoen erasoak salatzeko protesta batean ari zirela, eta orduan hasi dira liskarrak. Soldaduek tiroka eta negar gasa botaz jo dute manifestarien aurka, eta haietako bi zauritu dituzte, tartean Abu Alia.

Azken egunotan giroa bero dago Palestinan. Gaur ez ezik, atzo ere hiru palestinar zauritu zituen tiroz Israelgo armadak, Zisjordania hegoaldean. Aldi berean, iragan astean Palestinako bi miliziano hil zituzten Israelgo armadak egindako operazio batean, Nablusen.

Palestinarren aurkako kanpaina politiko handienetariko bat egiten ari da PAN Palestinako Aginte Nazionala azken urteotan. Horren adierazgarri da azken bi hilabeteetan gutxienez 94 palestinar atxilotu dituztela Zisjordanian, Israelek okupatutako eremuan. Ramallah hiriko Lawyers for Justice taldearen arabera, atxilotutakoak unibertsitateko ikasleak, ekintzaile politikoak eta kazetariak dira. Horietatik gehienak atxilotu eta aske utzi dituzte hamar egunera; beste hogei preso daude oraindik. Lawyers for Justice taldeko buru Muhammad Karajehk Al-Jazeera telebista kateari esan dionez, atxilotu dituzten gehienek «tratu txarrak eta torturak» jasan dituzte.

Karajehren esanetan, preso hartutako gehienak Hamaseko eta Jihad Islamikoko aktibistak dira, eta gutxi batzuk, Al-Fatahkoak eta Palestina Askatzeko Herri Frontekoak. Atxilotu gehienei galdetu zieten zertan parte hartzen duten politikan, eta hauteskundeetan zer alderdiri eman zioten boza.

Palestinako agintariek jendea preso hartu dutela baieztatu duten arren, atxiloketak «beharrezkoak» zirela argudiatu dute. Al-Jazeera telebista katearen arabera, Talal Dweikat Poliziaren bozeramaileak adierazi du Mahmud Abbas PANeko presidentearen aginduak bete dituztela: «Presidenteak jarraibide irmoak eman dizkigu herrialdeko segurtasuna bermatzeko. Agindu digu Palestinan kalean kaosa eta desordena nabariak badira horiei aurre egiteko, presioa eginez». Dweikatek gaineratu du haien lana «palestinarren segurtasuna» bermatzea dela.


Summary: Espainiako Gobernuaren hitzaren inguruan «eszeptikoa» da Jaurlaritza. Rodriguezek azaldu du balitekeela aldiriko trenen gaineko eskumena urrian eskualdatzea. Garamendi kexu da Madrilen «borondate faltagatik».

«Uste dut nahiko denbora pasatu dela gaiak mahai gainean daudenetik, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso». Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk gaur goizean esandakoak dira horiek, Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendi eta Espainiako Lurralde Politikako ministro Isabel Rodriguez elkarrekin bildu aurretik. Garamendik eskatuta eseri dira biak mahaian, Gernikako Estatutuan jasotako eskumenen transferentzien auzia argitzeko. Bi aldeek jakinarazi dutenez, baliteke urrian ixtea aldiriko trenen kudeaketaren ingurukoa, eta uda ostean helduko diete itsasertzaren antolamendu eta migrazio eskumenen inguruko negoziazioei.

Urkulluk argi hitz egin du. Negoziazioak ez aurrera ez atzera daude, eta Madrilek azken asteetan esandakoek ez dute lagundu egoera baretzen. Hala, ministroari eskatu dio «argitzeko» zer esan nahi duten Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek Espainiaren egoeraren inguruko eztabaidan esandakoek. Sanchezek adierazi zuen zenbait ministeriok ez dutela bat egiten Jaurlaritzak eskumenak eskualdatzeko aurkeztutako proposamenekin. Lau aipatu zituen presidenteak: meteorologia, itsasertzaren antolamendua eta kudeaketa, Zinematografia Babesteko Funtsa eta atzerritarren lan baimenen kudeaketa.

Hala, lehendakariak Rodriguezi exijitu dio azaltzeko ea Espainiako Gobernuak «askatasuna» ematen ote dien ministerioei negoziazioak «errazteko edo zailtzeko». Gogoratu du estatutua lege organiko bat dela, eta, eskumen bakoitzak negoziaziorako esparru bat behar duen arren, hura «derrigorrez bete beharrekoa» dela: «Zain jarraitzen dugu, Espainiako Gobernuaren mahai gainean dauden lau gai planteatu genituenetik hilabete asko igaro diren honetan. Beste bost gairen balizko negoziazioa ere eskaini dugu, eta ez dugu erantzunik», salatu zuen Urkulluk.

Baina erantzun argirik gabe jarraituko du Jaurlaritzak. Bileraren ostean Garamendik azaldu duenez, Rodriguezek ez dio argibiderik eman urte hasieran egindako proposamenen inguruan, eta salatu du oraindik ere erantzun ofizialik gabe jarraitzen dutela; Sanchezek Kongresuan esandakoez harago.

Sailburuak uste du Jaurlaritzak «denbora asko» daramala entzuten, benetako ekintzarik ikusi gabe, eta negoziazioetan «biraketa bat» egiteko baliatu nahi zuen bilkura. Horren ordez, lanean jarraitzeko asmoa adierazi dio ministroak, eta iritsi daitekeenaren berri eman. Batetik, aldiriko trenen inguruko akordioa ixtear egon daitezkeela âÂÂjada zenbait linea Jaurlaritzaren esku daudeâÂÂ. Bestetik, uda ostean migrazioaren eta itsasertzaren antolamendu eskumenen inguruan negoziatzeko prest dagoela Madril.

Adierazpen horien inguruan, ordea, «eszeptikoa» da Garamendi. Haren ustez, «borondate politiko falta» da oraindik Gernikako Estatutua bete ez izanaren arrazoi bakarra, eta ez Madrilek arrazoitutako «arazo juridikoak». Haren esanetan, egindako proposamen guztiek estatutua dute oinarri, eta, beraz, «bideragarritasun juridiko osoa». Zehazki, itsasertzaren antolamenduaren ingurukoez mintzatu da. Kudeaketaren xehetasunak adostu beharko dituzte bi aldeek. Urrats hori, ordea, bi gobernuen arteko batzordeetan egin behar dela uste du sailburuak, akordioa itxita.

31 oraindik

Sanchezek Espainiaren egoerari buruzko eztabaidan aipatutako lau proposamenak Garamendik urte hasieran egindakoak dira. Horiek aurkeztu izana arrazoitzeko, Madrilen mugimendu falta argudiatu zuen Jaurlaritzak. Izan ere, 2020aren hasieran Espainiako Gobernuak aurkeztutako kronograma «iraungitzat» jo dute. Pandemiaren eraginez, hura bmoldatu egin zuten, baina, halere, ezarritako helburuetatik urrun geratu da. Maiatzerako eskualdatuta edo, gutxienez, bideratuta egon behar zuten jasotako eskumen guztiek. Gaur egun, ordea, 31 geratzen dira egiteko.

Sanchezek onartu egin zuen Kongresuan. Prozesua «paralisi» egoera batean dago. Egutegia ezarri zenetik, eskumen gutxi batzuk eskualdatu dira, Jaurlaritzaren arabera. Azkenak, iazko uztailean: espetxeen kudeaketa, ISSN Argitalpen Seriatuaren Nazioarteko Zenbaki Normalizatuaren adjudikazioa eta errepide garraioei buruzko zenbait baliabide. Horiei, bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa gehitu behar zaie. Ez dago kronograman jasota, baina EAJk eta Moncloak 2020an adostu zuten eskualdatzea; aurtengo martxoan gauzatu da.


Summary: Eraikin publiko, saltoki eta garraioek termostatoak mugatu beharko dituzte. Udan, aire girotua gutxienez 27 gradutan jarri nahi du Espainiako Gobernuak; neguan, berriz, berogailua gehienez 19 gradutan.

Termostatoak nahierara jartzeko askatasuna amaitzeko bidean dago. Energia aurreztea da orain erakunde publikoek beren buruari jarri dioten lehentasunetako bat, eta bide bizkor eta eraginkor bat dago orain haien begipuntuan: udan aire girotuak gutxiago hoztea, eta neguan, berriz, berogailuak gutxiago berotzea. Berogailuekin adostasun bat badagoela dirudi, Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak 19 gradutan jarri baitute tenperatura egokia; aire girotuarekin, berriz, Gasteizko gobernuak 25 gradu aipatu ditu, baina 27 gradu, berriz, Madrilgoak.

Ikusteko dago zehazki zer termostatok zehazki zer tenperatura jarri beharko duen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazio publikoetako bulegoetan hartu beharreko neurriak lantzen ari dira Eusko Jaurlaritza, hiru aldundiak eta Eudel. Irailerako iragarri dituztela aurreratu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak, beste erakundeetako ordezkariekin bilera egin ondoren.

Proposatu dituzten neurriak, administrazioek aplikatu, aplikatuko dituzte. Ordea, herritarrentzako gomendioak ere badira, eta ohitura horiek «barnera» ditzatela da asmoa. Tapiaren arabera, herritarrek ez dituzte derrigorrez bete beharko, baina «ardurari eta solidaritateari» keinu egiten diete. Gogorarazi dienez, aire girotuaren termostatoa gradu bat igotzeak edo berogailuarenak bat jaisteak %7 handitzen du kontsumoa.

Jaurlaritza baino urrunago joan nahi du Espainiako Gobernuak, administrazioen egoitzetan ez ezik, saltokietan, garraio publikoetan eta mota guztietako eraikin publikoetan ezarri nahi dituelako bere arauak.

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak atzo jakinarazi zuen astelehenean energia aurrezteko neurri sorta bat onartuko dituztela ministroen kontseiluan. Gorbatarik gabe agertu zen Sanchez Moncloan bildutako hedabideen aurrera, energia aurrezteko bidean bulegoetan jantzi hori alde batera uztea egin beharreko keinu bat dela erakutsi nahian. «Ahal denean» gauza bera egiteko eskatu zien ministroei eta administrazioko langileei, «jada ez badute egin».

Lantokietan ere bai?

Sanchezek ez zuen zehaztasunetan sartu nahi, baina bai aipatu zuen saltoki handietako egoera: «Merkataritza gune batera joatea nahikoa da ohartzeko baxuegia dela tenperatura». Horietan ez ezik, garraio publikoetara, ostatuetara, saltoki txikiagoetara eta jendaurrera irekita dauden eraikin guztietara zabaldu nahi du Madrilek termostatoen kontrola. Lantokietara ere iritsi daiteke agindua, gobernuko iturriak aipatuz hedabide batzuek aurreratu dutenez.

Espainiako Gobernuak gas kontsumoa %7 apaltzeko konpromisoa hartu du Europako Batasunarekin, eta horri begira beste agindu bat ekar dezake asteleheneko dekretuak: galdarak maizago berrikustea, gas isuriak ez dituztela egiaztatzeko.


Summary: Gizon bat espetxeratu dute, Arrotxapean izandako sexu eraso bat egotzita. Ekainaren 4an izan zen sexu erasoa. Ustezko egilea atzo espetxeratu zuten, Iruñeko udaltzainek atxilotu ondoren.

Ekainaren 4an Arrotxapean (Iruñea) emakume bati egindako sexu erasoa leporatuta, gizon bat atxilotu zuen ostegunean Iruñeko Udaltzaingoak, eta behin-behinean espetxera bidali zuen epaileak atzo. Andreak kontatu zuenez, erasotzaileak lurrera bota zuen, eta lepotik ere heldu zion hari aurka egin zionean.

Epaileak gizona espetxeratzea agindu zuen, prozedura judizialean egongo dela ziurtatzeko eta, erasoaren larritasuna ikusita, biktima babesteko.

Portugaleten atxilotua, aske

Bestalde, baldintzapean aske utzi zuten atzo emaztea hiltzen saiatzea egotzita atxilotu zuten gizonezkoa. 44 urteko gizonezkoa Portugaleten atxilotu zuten, Bizkaian, iragan ostegunean, emaztea balkoitik erorarazten saiatzea egotzita. Gizonak ezingo du gerturatu emaztearengana; gutxienez 500 metroko distantzia gorde beharko du. Emaztea Gurutzetan ospitaleratu behar izan zuten, baina, Segurtasun Sailaren arabera, onik dago.


Summary: Auto ilara luzeak sortu dira goizean errepideetan. Besteak beste, Biriatuko, Zarauzko (Gipuzkoa) eta Armiñongo (Araba) ordainlekuetan izan dira pilaketak. Zazpi kilometrorainokoak izan dira ilarak.

Zazpi kilometrorainoko ilarak sortu dira gaur goizean errepide nagusietan. Uztaileko azken asteburua izanda, zirkulazioa handia izan da autobideetan, eta autoak pilatu dira han-hemenka, goizeko lehen ordutik. Biriatuko (Lapurdi) ordainlekuan, esaterako, 7,5 kilometrorainoko ilarak sortu dira goizean, bost kilometrorainokoak Zarautzen (Gipuzkoa), eta sei kilometrorainokoak Armiñonen (Araba). Bilborako noranzkoan izan dira arazorik handienak hiru ordainleku horietan.

Gasteizen ere izan dira arazoak, N-622 errepidea eta A-1 autobidea lotzen diren tokian. Hiru kilometrorainoko pilaketak izan dira han. Goizak aurrera egin ahala, arindu egin da autoen joan-etorria, eta eguerdirako ez zen pilaketa handirik.

Eusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzak aurreikusi duenez, 600.000 auto ibil daitezke asteburuan joan-etorrian Gipuzkoa eta Lapurdi artean. Atzoko datuen arabera, 1.700.000 desplazamendu baino gehiago erregistratu dituzte Biriatuko ordainlekuan uda hasieratik. Asteburuan 2019ko datuak gainditzea espero dute.

Istripua, Oloritzen

A-15 autobidean, berriz, gidari bat zauritu da istripu batean. 4x4 auto bat bidetik atera da Oloritz (Nafarroa) parean, eta anbulantzian eraman behar izan dute Nafarroako Unibertsitate ospitalera.


Summary: Ziztada bidezko erasoak salatu dituzte Algortan eta Zarautzen ere. Azken egunetan Gasteizen, Baionan eta Santurtzin ere salatu dute hainbat emakumek ziztada bidez eraso dietela. Algortako Mugimendu Feministak elkarretaratzera deitu du arratsalderako.

Bart gaueko beste zenbait ziztada kasu ikertzen ari dira. Zarautzen (Gipuzkoa), bi neska adingabek osasun etxean salatu zuten ziztadak egin zizkietela, eta analisiak egin zizkieten biei. Bestetik, Algortan (Getxo, Bizkaia) hiru emakumek salatu dute modu berean eraso dietela, hango mugimendu feministak azaldu duenez. Ertzaintzak jakinarazi du kasu horiek ikertzen ari dela, nahiz eta ez duten salaketa judizialik jaso.

Hain zuzen ere Getxoko Udalak ukatu egin du ziztadarik izan dela, Udaltzaingoak eta Ertzaintzak salaketarik jaso ez dutelako.

Algortako mugimendu feministak deituta elkarretaratzea egin dute, 18:00etan, Telletxea kalean. Udalaren jarrera gaitzetsi dute: «Hemen elkartzen gara erasoa jasan dutenen lekukotza zalantzan jartzen ez dugunok, Getxoko Udalak ez bezala».

Bertan azaldu zuten kasu batzuetan erasoen egileek ez dutela metodo horrekin sumisio kimikoa bilatzen, baizik eta «beldurra» eragitea eta «segurtasunik ez den gune bihurtzea» jai eremua. «Sumisio kimikotik harago doaz ziztadak»

Kasu horiek ez dira azken egunetako bakarrak izan. Baionako besten lehen bi egunetan gutxienez 24 salaketa izan dira ziztadengatik. Bart gauean, berriz, 39 pertsonek salaketa jarri dute ziztada jaso ote duten zalantza zutelako. Horietatik, bederatzi lagun ospitalera eraman dituzte odol analisiak egiteko.

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak berri eman zuenez, azken egunetan beste hiru salaketa ere jaso dituzte; bi Gasteizen, eta bat Santurtzin (Bizkaia). Erkorekak azaldiu zuen ikertzen ari direla ziztada kasu horiek «sumisio kimikoarekin zerikusirik» ote duten.


Summary: Remco Evenepoelen garaipen ikusgarria, Donostiako klasikoan. Flandriarra bakarrik iritsi da Bulebarrera, 46 kilometro falta zirenean, Erlaitzen gora denak atzean utzi ostean. Denboraldiko 11. garaipena du. Bigarren izan da Sivakov eta hirugarren Benoot.

Remco Evenepoelek (Quick Step) bigarrenez irabazi du Donostiako Klasikoa. 2019. urtean egin bezala, erakustaldia emanda egin du, lege zaharreko txirrindulariek egiten zuten bezala. Orduan txirrindulari ezezaguna zen. Orain, berriz, ez. Baina begirada guztiak harengan jarrita zeudenean, ausart jokatu du beste behin. Erlaitzen gora estutu txiki bat eman, eta nahikoa izan du oraindik oparoa zen tropela txikitzeko. Simon Yatesek baino ez dio eutsi. Baina hark ere amore eman behar izan du Evenepoelen erritmo eta pedalkaden aurrean. Kilometro pasatxo baino ez dio jarraitu gurpilean. Beste estutu txiki bat, eta flandriarra bakarrik geratu da. Hala egin ditu azken 46 kilometroak, erlojupeko bat balitz bezala, aeordinamikoki jarrera ikusgarri bat erakutsiz. Horren erakusle, Mugileko zatirik gogorrenak eserita egin ditu, erraz, eta zaleek hauspotuta. Hala eskertu diote emandako erakustaldia. Azken kilometroak gozamena izan dira irabazlearentzat. Bigarren izan da Pavel Sivakov (Ineos) eta hirugarren Tiesj Benoot (Jumbo-Visma).

Eguna goibel esnatu da, eta Alejandro Valverdek Bulebarrean jasotako omenaldiaren ostean abiatu da lasterketa. Eguneko ihesaldia bederatzi txirrindularik osatu dute: Theo Delacroixek (Intermarche), Manuele Boarok (Astana), Eugenio Sanchezek (Kern Pharma), Mads Pedersenek (Trek), Martijn Tusveldek (DSM), Jon Barrenetxeak (Caja Rural) Oscar Cabedok (Burgos BH), Ibai Azurmendik (Euskaltel Euskadi) eta Fabien Grellierek (Total Energie). Bidea egin dute, nahiz eta gero, besteak beste, Barrenetxea atzean geratu den. UAEk hartu du tropel nagusiaren burua. Tadej Pogacar ondo zegoela zirudien. Eta pixkanaka aldea murrizten joan dira. Jaizkibel igotzen hasi direnean minutu bat baino gutxiagoko errenta zuten iheslariek, eta mendatean gora jaisten jarraitu dute aldea. Donostiako Bulebarreko helmugarako 65 kilometro falta zirenean harrapatu dituzte.

Pixkana lekua hartzen joan dira faboritoak. Tropelaren aurrealdean agertu dira, besteak beste, Evenepoel eta Yates. Ezustea, ordea, Pogacarrek eman du, atzean geratu baita igoeraren bigarren zatian. Esloveniarrak Frantziako Tourreko ahalegina ordaindu du. Hori jakinda, Quick Stepek hartu du orduan tropelaren burua. Multzo handia iritsi da elkarrekin Jaizkibel gainera. UAEren egun beltzak jarraitu egin du, Joao Almeidak erorikoa izan baitu. Taldeak egindako ahalegina alferrikakoa izan da. Ion Izagirre (Cofidis) ere erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du, sorbaldan min hartuta.

Quick Steepek luze jarri du tropela, eta lasterketa gogortu du. Evenepoel ondo baino hobeto babestuta zihoan lau taldekiderekin. Jaizkibelen sufritu duten txirrindulariei beste estutu bat eman nahi izen diete. Education First eta Bahrain ere azaldu dira. Erlaitzen hasieran, Yates, Evenepoel eta Daniel Felipe Martinez (Ineos) hor zeuden. Ia nahigabe, Evenepoelek eta Yatesek aurrera egin dute. Flandriarrak nahikoa izan du estutu txiki bat egitea. Ezin da ezta eraso moduan hartu. Sivakov ere saiatu da haiekin joaten, baina ezin izan du. Bestek denak atzean geratu dira. Yatesek kilometro pasatxo baino ezin izan dio eutsi Evenepoeli. 46 kilometro falta ziren, eta Erlaitzeko sasi-ordekan Evenepoel bere gariapenaren zutarriak jartzen joan da. 18 segundoko errentarekin iritsi da gora. Pedalkadaz pedalkada aldea handitzen joan da.

Hortik aurrera, azken 40 kilometroak, erlojupeko baten moduan egin ditu, aerodinamika ikusgarria erakutsiz. Yatesen atzetik, Carlos Rodriguez (Ineos), Sivakov eta Bennot geratu dira. Eta Bauke Mollema (Trek) ere gehitu zaie. Baina jazarpen lanak ez du eraginik izan. Boskoteak ezer gutxi egin ahal izan due Evenepoelen erakustaldiaren aurrean. Gainera, Sivakovek eta Rodriguezek aurrera egin dute.

Murgilen gora, Evenepoelek bere pedalkada fresko eta arinari eutsi dio. Eserita igo du, zaleen zoramenerako. Ederki hauspotu dute hor ere. Atzetik zetozenei, berriz, eguneko ahaleginak eta pendizaren gogortasunak eragin die. Murgil gainean Evenepoelek zuen errenta bi minutukoa zen. Atzeko bikoan Rodriguez geratu egin da, eta Sivakovek egin du aurrera. Azken kilometroak gozamena izan dira Evenepoelentzat, eta hala biribildu du erakustaldia.


Oriok kolpe sendoa eman du Getxon

Summary: Oriok kolpe sendoa eman du Getxon. Patxi Francesen taldeak Euskotren ligako bosgarren bandera irabazi du. Arraun Lagunak bigarren izan da, bi segundora; Tolosaldea hirugarren, hamahirura; eta Donostiarra laugarren, hamalaura.

Erori eta jaiki. Horixe egin du gaur Oriok, Getxoko (Bizkaia) estropadan, Euskotren ligako zazpigarren jardunaldian. Patxi Francesen taldeak ligako bosgarren bandera irabazi du, eta, gisa horretara, oriotarrek Euskadiko Txapelketako arantzatxoa kentzea lortu dute, baita ligako sailkapen nagusian beste kolpe bat eman ere Donostia Arraun Lagunak-i. Juan Mari Etxaberenak bigarrenak izan dira, garaileengandik bi segundora. Hirugarren posturako lehian, Tolosaldea nagusitu zaio Donostiarrari.

Meteorologoek itsaso lasaia egongo zela iragarria zuten, metro erdiko olatuak. Dena den, naturaren beste aldagai batek, haizeak, eragozpen ugari jarri dizkie goren mailako lau ontziei; ipar-mendebaletik jotzen zuen, batez beste hamazazpi kilometroko abiaduran.

Estropada eremu klasikoan egin dute estropada, Portu Berrian. Semaforoa berde jarri orduko, txanpa bizian irten dira lau traineruak: Orio lehendabiziko kaletik; Donostiarra, bigarrenetik; Arraun Lagunak hirugarrenetik; eta Tolosaldea laugarrenetik. Behin arraunketa egonkortu dutenean, Lugañene branka sartu nahian zebilen, eta Oriori segundo bat ateratzea lortu du. Juan Mari Etxaberenak, batez beste minutuko 34 arraunkadako erritmoan zihoazen; San Nikolas-eko eskifaia, berriz, zertxobait sarriago, minutuko 36 arraunkadako erritmoan.

Arraun Lagunak ziabogara lehendabizi heldu den arren, Nadeth Agirre Orioko patroiak ontzia estu biratu du, eta donostiarrak baino pare bat tosta lehenago irten dira oriotarrak. Atzean, berriz, Tolosaldea heldu da hirugarren postuan, zortzi segundora, eta Donostiarra hamarrera. Tolosarren traineruaren txopan Maialen Amondarain zihoan, Aiora Sorozabalen ordez.

Maniobraren ostean, Oriok bere arraunketan serio jarraitu du, luze-luze. Francesenek bi segundoren abantaila zuten Arraun Lagunak-ekiko. Agirrek datu hori jakin ostean, istribor aldera jotzea erabaki du; zerogarren kalean hondo gehiago zegoenez, itsaslaster handiago zuten alde, eta Orioko patroia nolabait abantaila horri zukua atera nahi zion.

Andrea Astudillo Arraun Lagunak-eko patroia, aldiz, kondenatuta zegoen; Etxaberen kuadrilla laugarrenetik zihoanez, metro gehiago egin behar zituen istriborrera joateko. Zirt edo zart egiteko tenorea heldu zitzaion lemazainari. Bitartean, Orioko traineru horia airean zihoan, Arraunekiko aldea hiru segundora handitzeraino. Lugañene-koek azken ahalegina egin dute oriotarrak harrapatzeko, baina ez da nahikoa izan. Garaipena horientzat izan da, eta bi segundo geroago helmugaratu da Arraun. Atzean, berriz, Tolosaldeak eta Donostiarrak buruz buruko lehia ederra izan dute, eta, amaieran, tolosarrak hirugarrenak izan dira.

Sailkapen nagusian, ligako titulua irabazteko lehian, Oriok lehen postua sendotu du, 26 punturekin, eta hiru punturen aldea ateratzen dio Arrauni. Donostiarrak hamabi puntu ditu, eta Tolosaldeak bederatzi. Bihar, Lekeition (Bizkaia) izango dute zortzigarren jardunaldiko estropada (11:40, ETB 1).

Getxoko bandera

1. Orio: 10.52,56

2. Donostia Arraun Lagunak: 2,34

3. Tolosaldea: 13,20

4. Donostiarra: 14,44

Sailkapen nagusia

1. Orio: 26 puntu

2. Donostia Arraun lagunak: 23 p.

3. Donostiarra: 12 p.

4. Tolosaldea: 9 p.


Donostiarra nagusitu da Getxon

Summary: Donostiarra nagusitu da Getxon. 'Torrekua'-k denboraldiko hirugarren garaipena lortu du, Eusko Label ligako bederatzigarren jardunaldian. Igor Makazagaren taldeak hirugarren luzean hautsi du estropada, Hondarribiarekin lehia handia izan eta gero.

Urrats bat besteari lotuz doa Donostiarra. Igor Makazaga prestatzaileak 2016ko udazkenean jarri zuen lehen hazia Kaiarriba Arraun Elkartean. Orduz geroztik, Gipuzkoako hiriburuko taldea sendotzen joan da, urtez urte, Eusko Label ligako oilarretako bat bilakatzeraino. Bide onetik hasi zuen aurtengo arraun denboraldia, eta bide beretik jarraitzen du Torrekua traineru zuriak. Bada, Arkaitz Diaz patroiak hirugarrenez astindu du bandera, Getxon (Bizkaia), bederatzigarren jardunaldian. Ur gazietan gozatu ederra hartu du.

Arraunzaleek traineruak bertatik bertara ikusteko xedez, Getxoko estropada eremu klasikora mugitu dute, nora-eta Portu Berria deritzon lekura. Itsasoa ez zen haserre, baina ipar-mendebaleko haize zakarrak xaxatu egin zion ur putzuari, haize olatu petralak eragiteraino.

Donostiarrari, aurreko bi txanden irabazleak izan ziren Caboren eta Kaikuren kalea egokitu zaio: hirugarrena. Seinale ona, beraz Makazagaren kuadrillarentzat. Lehendabiziko kaletik Urdaibai, Euskadiko Txapelketako garailea, aritu da; bigarrenetik, Orio; eta hirugarrenetik Hondarribia. Irteera eman aurretik, Ioseba Amunarriz Ama Guadalupekoa ontziko lemazainak traineru berdea ababor aldera zuzenduta zeukan, haizeak hala behartuta. Semaforoa berde jarri eta segituan, lau ontzietako lemazainek estatxa utzi, eta arraun kolpe bizian irten dira.

Marea goian 18:43an zela eta, urak buelta eman zuen lau oilarrak lanean hasterako. Beraz, itsaslasterra alde zuten; haizea, berriz, aurka. Horiek horrela, lau patroiak makur-makur eginda joan dira brankaz. Aurreko astean, Donostiarrak ez zuen banderarik irabazi, eta, Diazek eta haren kuadrillak bazuten amorrua eta gogoa trapua etxeratzeko.

Torrekua-ren branka ageri-agerian zegoen, eta hirugarren minutua betetzerako, segundo bateko aldea ateratzen zion Hondarribiari; bi Oriori; eta hiru Urdaibairi. Bou Bizkaia-n, bestalde, Iker Zabala entrenatzaileak Eneko Bilbao ezarri du traineruaren txopan, Gorka Aranberriren ordez. Bada, bermeotarrek ez dute egunik gozoena izan.

Donostiarra eta Hondarribia ia parean heldu dira lehen ziabogara; Torrekua zertxobait azkarrago. San Nikolas-ek hiru segundo gehiago behar izan ditu, eta Urdaibaik, bost. Une horretan, hain zuzen, Kaikuren atzetik zen. Jose Luis Kortarenak aise nagusitu dira bigarren txandan. Bigarren luzeari ekin eta berehala, Orio Hondarribiaren eta Donostiarraren parean jarri da. Baina natura zer den; San Nikolas ur nahasietan sartu da, eta zanbulu batzuk ere egin ditu, traineruaren kalterako; sei segundo atzetik jarri dira oriotarrak. Bitartean, Donostiarra eta Hondarribia bigarren luzeko azken zatira heltzen ari ziren, baina Makazagarenek joaldi bizi bat egin, eta hiru segundoko abantailarekin iritsi dira ziabogara. Urdaibai bost segundo atzetik zen; Orio zortzi.

Donostiarrako arraunlariak berdeei ontzi bateko aldea ateratzen zietela ikusi ondoren, hauspotu egin dira. Arraunlariek beraiek Diaz patroiari eskatu diote hamarreko indartsu bat agindu zezala. Esan eta egin. Minutuko 37 arraunkadako erritmoan zirela, bost segundotara zabaldu dute Hondarribiarekiko zeukaten abantaila. Diazek, bitartean, arraunlariei esan die erasoa jotzerakoan gorputza gora eramateko. Xehetasun guztiak fin-fin eraman nahi zituen Torrekua-ko lemazainak.

Berdeen joaldiari eustea, gako

Donostiarrak aitzakiarik gabeko azken ziaboga egin du, eta Hondarribia bost segundora heldu da; Urdaibai hamabira, eta Orio hemezortzira. Horiek Kaikuri bi segundo besterik ez zioten ateratzen. Maniobraren ostean, Diazek hirugarren kaleari eustea erabaki du, Amunarrizek istriborrera ez jotzeko. Halere, metroak egin hala, segundoak erortzen ari ziren, berdeen alderako. Gisa horretara, Ama Guadalupekoa-ko patroiak mezu argia igorri dio kuadrillari, eta, hirurehun metro falta zirela, hankean joan diren bi arraunlariri erritmoa sarritzeko eskatu die. Bai sarritu ere; Hondarribia hiru segundora gerturatu zaio Donostiarrari, baina ontzi zurian zihoazen arraunlariek bikain eutsi diete berdeen joaldiari, eta azken txanpan ondo baino hobeto biribildu dute.

Cabo bigarren txandan arituko da bihar (12:13, ETB 1), Lekeition (Bizkaia). Galiziarrek uzta ederra bildu dute gaur; seigarren egin baitute, lehen txandan erraz nagusitu ostean. Txanponaren beste aldean, Santurtzik kolpe handia hartu du, azkena eginda. Horiek horrela, beheko multzoa are gehiago estutu da.


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Zizurkilen sexu eraso bat egitea eta lapurtzea egotzita. Ertzaintzak ez du xehetasun gehiagorik eman, baina ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko.

Ertzaintzak bi gizon atxilotu ditu asteburu honetan Zizurkilen (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakume bati sexu eraso bat egitea eta lapurtzea egozten diete.

Oraingoz, ez du xehetasun gehiagorik eman, baina Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko.


Summary: Hondarribiak hamabi ehunengatik irabazi du Lekeitioko estropada. Liderrak eta Urdaibaik lehia gogoangarria izan dute, eta epaileen erabakiek eragina izan dute. Euskotren Ligan, Oriok irabazi du, laugarren aldiz jarraian, eta lidergoa sendotu du.

Gaur, bai. Atzo, Getxon (Hondarribia), lehia estua izan zuten Hondarribiak eta Donostiarrak, eta, azkenean, Donostiakoek astindu zuten bandera. Gaur Lekeition (Bizkaia), ordea, Mikel Orbañanosen mutilek ez zuten nahi gauza bera gertatzerik: buruz buruko ikusgarria jokatu dute Urdaibairekin, eta banderak ez die ihes egin. Horri esker, lehen postua sendotu du Ama Guadalupekoa-k.

Hamabi ehunenen aldea izan dute biek. Azken ziabogan, hiru segundoren abantaila zuen Hondarribiak, baina barruranzkoan olatu gehiago hartu ahal izan ditu Urdaibaik. Irabazlea erabakita zegoela zirudien, baina epaileek ababorrera bidali dute Bou Bizkaia, helmugarako 300 metro falta zirela, eta Hondarribiak aukera baliatu du.

Azken sei estropadetatik lau irabazi dituzte berdeek, eta tarteak zabaltzen ari dira sailkapen nagusian: 111 puntu ditu Hondarribiak, 108 Donostiarrak, 104 Urdaibaik, eta 96 atzean geratzen ari den Oriok. Gainerakoei alde handia ateratzen die: 62 ditu Kaikuk, bosgarren sailkatuak.

Sailkapenaren beheko aldean, Santurtzi izan da asteburuko galtzaile argia. Bi estropadetan azken postuan amaitu du Sotera-k, eta, lehen aldiz, jaitsiera postuetan dago. Ondarroa atera da haietatik. 39 puntu ditu Lekittarrak, 35 Ondarroak, 34 Santurtzik eta 31 Aresek.

Laugarrena jarraian Oriok

Euskotren Ligan, berriz, ez da horren estua izan lehia: Orio nagusitu da, eta baieztatu du indartsuena dela azkenaldian. Laugarren garaipena du jarraian, eta jada lau punturen abantaila diote sailkapen nagusian Arraun Lagunari. Sei jardunaldi falta dira liga amaitzeko, eta, erabakita ez dagoen arren, kolore horia hartzen ari da liga.

Gaurko estropadan, hasiera-hasieratik hartu du aurrea San Nikolas-ek. Ziabogara heltzerako, hamar segundoren abantaila zuen; bederatzi atera dizkio helmugan Arraun Lagunaki.

Sailkapenaren goialdean zabaltzen ari dira tarteak, baina, beheko aldean estutzen ari dira. Gaur, beste behin, Tolosaldeak aurrea hartu dio Donostiarrari, eta bi puntura dago sailkapenean.


Summary: Baionan beste 33 emakumek salatu dituzte ziztadak. Festak hasi zirenetik 112k salatu dute zizt egin dietela. Azkenaldian salaketak izan dira Bilbon, Santurtzin, Etxebarrin, Zierbenan, Zarautzen, Villabonan, Gasteizen eta Azpeitian ere, eta Ertzaintza hamabi kasu ikertzen ari da.

Ziztada salaketak etengabe ari dira areagotzen Euskal Herrian. Baionako festetakoa da azken egunetako foku nagusia: Pirinio Atlantikoetako Prefeturaren arabera, festak hasi zirenetik gutxienez 112 emakumek jakinarazi dute zizt egin dieten susmoa dutela. Bart gauean, 33 emakumek salatu zituzten ziztadak; lehen egunean, hamasei izan ziren; bigarrengoan, 24, eta herenegun, 39.

Baiona ez da, ordea, azkenaldian halako erasoak izan diren leku bakarra. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, azken bi asteetan gertatutako hamabi kasu ikertzen ari da Ertzaintza. Guztiak jaietan egindako erasoak izan dira, baina, adierazi duenez, ez da gai toxikorik aurkitu.

Dena den, osasun langileek baieztatu dute ziztadak izan direla. Hamabi kasu horiek Bilbon, Santurtzin, Etxebarrin, Zierbenan (Bizkaia), Zarautzen (Gipuzkoa) eta Gasteizen erregistratu dituzte. Azken orduetan, Azpeitian eta Villabonan ere (Gipuzkoa) izan dira salaketak.

Txosnak itxi

Horren aurrean, bart, tabernak eta txosnak itxi dituzte Villabonan. Han, gainera, sexu-abusu kasu bat ikertzen ere ari da Ertzaintza. Ostiral gauean jarri zuen salaketa biktimak, eta mugimendu feministak elkarretaratze bat egin du gaur. Zierbenan ere txosnak ixtea erabaki dute.

Azpeitian, berriz, bi neska artatu dituzte anbulatorioan. Segurtasun Sailak azaldu du ez dakitela zein den ziztaden helburua, eta ez dutela baztertzen hipotesirik.

Ziztadekin lotuta, Algortako mugimendu feministak ere elkarretaratzea egin zuen atzo arratsaldean. Udalaren jarrera gaitzetsi zuen: «Hemen elkartzen gara erasoa jasan dutenen lekukotza zalantzan jartzen ez dugunok, Getxoko Udalak ez bezala». Azaldu zuten kasu batzuetan erasoen egileek ez dutela sumisio kimikoa helburu, baizik eta «beldurra» eragitea eta «segurtasunik ez den gune bihurtzea» jai eremua. «Sumisio kimikotik harago doaz ziztadak».


Ingalaterrak irabazi du Eurokopa

Summary: Ingalaterrak irabazi du Eurokopa. Luzapenean gailendu da etxeko taldea, Ella Tooneren eta Chloe Kellyren golei esker. 87.192 ikusleren aurrean jokatu dute finala, Wembleyn.

Ingalaterrak irabazi du etxean jokatu duen Eurokopa. Sarina Wiegmanek prestatutako taldea ez zen faboritoa, baina finalak jokatu egin behar dira, eta merezitako garaipena eskuratu du, bere historiako lehenengoa. Chloe Kellyk sartu du gol erabakigarria, luzapenean, 110. minutuan.

Espero zen bezala, neurketa parekatua eta gogorra izan da, gol aukera gutxikoa. Lehen zatian, batez ere. Joko hori, ustez, Alemaniari komeni zitzaion, baina lehen gola Ingalaterrak sartu du. Eta nolakoa, gainera: kontraeraso batean Ella Tooneri iritsi zaio baloia, eta hark atezainaren gainetik loratu du baloia. 1-0, eta eromena Wembleyn.

Alemaniak, orduan, erasora jo behar izan du. Eta berandu baino lehen lortu du neurketa berdintzea: 79. minutuan, erdiraketa bat heldu zaio Lina Magulli, eta bikain bidali du sarera. Horrela iritsi da partida 90. minutura.

Eta luzapenean erabaki da. Korner batean, hainbat aldaratzeren ondoren, Chloe Kellyri iritsi zaio baloia, eta hark ahal bezala sartu du gol erabakigarria. Bere hirugarren finalean, lehen garaikurra Ingalaterrarentzat.

Nabarmentzekoa da aurtengo Eurokopak eta bereziki finalak izandako oihartzuna eta jarraipena. Besteak beste, finala bertatik bertara ikusi dute 87.192 lagunek.


Summary: 30 urteko gizon bat ito da Senpereko aintziran. 15:30 aldera gertatu da ezbeharra. Bainua hartzera sartu da gizona aintzirara.

30 urteko gizon bat hil da gaur Senpereko aintziran (Lapurdi). Eguerdiko 15:30 aldera sartu da uretara gizona, bainu bat hartzeko, baina, irteten ez zela ikusita, lagun batek larrialdi zerbitzuei abisatu die.

Hara joan dira itsas salbamendurako taldea, bi helikoptero eta urpekariak. Azkar aurkitu dute gizona, baina ezin izan dute suspertu.


Summary: Atera da laborez beteriko lehenengo zamaontzia Ukrainatik. Ukrainako uzta aurten ohikoaren erdia izango dela iragarri du Kievek. Mikolaiven, labore esportatzaile nagusietako bat hil dute bonbardaketa batean, Ukrainako gizonik aberatsenetako bat ere bazena.

Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, ez da Ukrainako laborerik esportatu zamaontzi bidez, hegoaldeko kaiak errusiarrek harturik edo blokeaturik daudelako. Horrek aleak garestitzea ekarri du mundu osoan, eta gosetearen inguruko beldurra zabaldu da, Ukraina baita planetako labore esportatzaile nagusietako bat, eta herrialde asko horren alearen mende baitaude populazioa elikatzeko. Turkiak artekari lanak egin ditu Ukrainaren eta Errusiaren artean, laboreen esportazioa desblokeatzeko, eta, Kievek baieztatu duenez, gaur goizaldean atera da lehenengo zamaontzia Ukrainatik.

Razoni ontzia 06:15 aldera atera da Odesako portutik. 26.000 tona arto eramango ditu Libanora. Bihar arratsaldean da heltzekoa Tripolira, plangintzaren arabera.

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen eledun Ibrahim Kalinek Kanal 7 telebistan gaineratu duenez, Istanbulen jarri duten koordinazio zentroak laster amaituko ditu esportatzeko bide seguruak zehazteko lanak.

Esportazioei berriz ekin badiete ere, ikuskizun dago horrek nola eragingo dien laboreen merkatuei, eta, ondorioz, alearen prezioari. Izan ere, Volodomir Zelenski Ukrainako presidenteak iragarri du litekeena dela aurten Ukrainak normalean biltzen duen uztaren erdia jasotzea.

Laboreak arma estrategiko bihurtu dira Ukrainako gerran. Errusiari egotzi dioten bonbardaketa batean, Ukrainako gizonik aberatsenetako bat hil dute Mikolaiv hirian, Oleksiy Vadaturski. Bere etxean hil dute. Nibulon konpainia esportatzailearen buru zen, eta laborea esportatuz aberastu zen. Besteak beste, zamaontzi talde baten jabe da konpainia. Kieveko Gobernuko aholkulari Mikhailo Podoliakek esan duenez, Vadaturski hiltzea ez da istripua izan, baizik eta «ongi pentsaturiko eta antolaturiko hilketa» bat.


Summary: Iparraldean kendu egin dituzte COVID-19aren aurkako neurriak. Gaurtik aurrera ez da beharrezkoa izango osasun pasaportea eta konfinamendua egitea. Hala ere, 2023ko martxoaren 31ra arte, gobernuak 12 urtetik gorako herritarrei PCR proba negatiboa exijitu ahal izango die mugetan, aldaera arriskutsu bat agertuz gero.

Joan den asteartean, Frantziako Parlamentuak COVID-19aren aurkako neurriak amaitzeko lege proiektua onartu zuen. Hori horrela, gaurtik aurrera Ipar Euskal Herrian ez da beharrezkoa izango osasun ziurtagiria eta COVID-19aren aurkako salbuespenezko beste neurri batzuk hartzea.

Lege proiektuak aldeko 209 boto, kontrako 30 eta 104 abstentzio jaso zituen. Horren arabera, ez da beharrezkoa izango COVID ziurtagiria eta konfinamendua egitea abuztuaren 1etik aurrera. Etxeratze agindua ere bertan behera gelditu da. Neurriak baliogabetzea onartu bazen ere, 2023ko martxoaren 31ra arte, Gobernuak 12 urtetik gorako herritarrei PCR proba negatiboa exijitu ahal izango die mugetan, aldaera arriskutsu bat agertuz gero.

Era berean, itsasoz haraindiko lurraldeetarako ere PCR proba negatiboa eskatuko dutela aurreikusten da, baina, kasu horretan, ospitaleak gainezka egonez gero. Testuak bi mekanismo ere zabaltzen ditu: lehena, positiboen jarraipenari buruzkoa, urtarrilaren 31ra arte; eta bigarrena, testen emaitzak zentralizatzen dituen sistema, ekainaren 30era arte.

Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak «gobernua garaitu nahi izatea» leporatu zion oposizioari duela bi aste, Asanblea Nazionalean egindako lege proiektuaren lehen bozketa baten ostean.

Intzidentzia behera Hegoaldean Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur argitaratu ditu uztaileko azken asteko datuak: 53 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren ondorioz, eta 428 pertsona daude ospitalean gaixotasun horrek jota; horietatik hemeretzi, ZIUetan. Guztira, 2.730 positibo zenbatu zituen Osasun Sailak 25etik 31ra. Hala ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatua nabarmen jaitsi da tarte horretan, 100.000 biztanleko 444tik 310era.

Joan den astean, Nafarroako Gobernuak ere adierazi zuen intzidentziak behera egin zuela: %55 aurreko astearekin alderatuta.


Baionak agur esan dio Leon Erregeari

Summary: Baionak agur esan dio Leon Erregeari. Hamar ziztada salatu dituzte jaien azken gauean, eta pertsona bat atxilotu dute.

«Gora 2023ko Baionako bestak!». Oihu horrekin bidali dute hibernatzera Leon Erregea Lapurdiko hiriburuan. Bart eginiko ekitaldiarekin amaitu dira hiriko bestak.

90 urte bete dituzte aurten Baionako jaiek. Jendetza batu da herriko etxearen aurrean, eta zapi gorria kendu dute, jaiei «datorren urtera arte» esateko. Aturritik jaurtitako su festarekin amaitu da jaia.

Agintarien arabera, gaua lasai samarra izan da. Edonola ere, ziztadengatik hamar salaketa jarri dituzte, eta pertsona bat atxilotu dute horren harira. Beste egunetan, denera, 122 salaketa jarri dituzte ziztadengatik.

Horrez gain, beste sei pertsona atxilotu dituzte lapurretan, borrokan eta halakoetan aritzeagatik. Eta gidariei eginiko 450 alkohol kontroletan, sei gidariri isuna jarri diete.

Larrialdi zerbitzuek 131 pertsona artatu behar izan dituzte, eta horietako zazpi adin txikikoak ziren.


Summary: Identifikatu gabeko txirrindulari bat hil zen atzo Berako pista batean. Foruzaingoak zehaztu du nazionalitate frantsesa duela hildakoak. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutuan dago.

Txirrindulari bat hil zen atzo 18:45ean Beran, NA-4410 errepidetik sarbidea zuen pista batean.

Txirrindulariaren gorpua lurrean etzanda aurkitu zuen Foruzaingoak, eta, zehaztu dutenez, nazionalitate frantseseko pertsona bat da Gertatutakoa ikertzen ari dira. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman zuten atzo —Iruñean du egoitza—, autopsia egin ziezaioten.


Summary: Kosovok hilabete atzeratu ditu Serbiako mugan tentsioa handitu duten neurriak. Gobernuak erabaki du irailaren 1ean sartuko dela indarrean auto matrikulak eta nortasun agiriak kosovar bilakatzeko legea. Herrialdearen iparraldean jarritako barrikadak kentzeko eskatu du.

Kosovon gaur zen indarrean sartzekoa auto matrikula eta nortasun agiri guztiak kosovar bilakatzeko legea, baina, horrek atzo Serbiako mugan eragin zuen gatazka dela eta, gobernuak erabaki du hilabete itxarotea indarrean ezartzeko. «[Albin] Kurti lehen ministroak, [Vjosa] Osmani presidentearekin batera, bilkurak eta harremanak izan ditu Europako eta [Ameriketako Estatu Batuetako] AEBetako faktoreekin. Oraingoan, Kosovoko Gobernuak konpromisoa hartu du 2022ko irailaren 1era geroratzeko bi erabakien inplementazioa», jakinarazi du presidentetzak, ohar baten bidez.

Atzo gauean, protesta gisara, manifestariek kamioiak utzi zituzten mugako bi pasabideetara —Jarinjera eta Brnjakera— daramaten errepideetan; horren ondorioz, Kosovoko Poliziak esan zuen igarobideak itxi behar izan zituela, eta erabaki horrek are gehiago handitu zuen tentsioa. Segurtasun indarrek esan zuten «tiroak» izan zirela, baina ez zutela inor zauritu.

Kosovo iparraldean serbiarrak dira gehiengo, eta ez dituzte begi onez ikusi gaur indarrean sartzekoak ziren neurriak. Horien arabera, Kosovon dauden herritar guztien auto matrikulek eta nortasun agiriek kosovarrak izan behar dute, eta, beraz, horrek Serbiatik sartzen diren eta Kosovon bizi diren serbiarrei ere eragiten die —Belgradek antzeko lege bat du indarrean muga pasatzen duten kosovarrentzat—.

Pristinak esandakoaren arabera, serbiarrek bi hilabeteko «trantsizio epe bat» izango dute Kosovoko auto matrikulak lortzeko. Hori bai, bi baldintza jarri ditu gaur jakinarazitako atzerapena indarrean sartzeko, Xhelal Sveçla Barne ministroak zehaztu duenez: Serbiako mugan ezarritako barrikadak kentzea, eta, horrekin batera, «erabateko» mugimendu askatasuna berreskuratzea «errepide guztietan».

Josep Borrell EB Europako Batasunaren diplomaziaburuak «pozez» hartu du Kosovoko Gobernuaren erabakia, eta Pristinari eta Belgradi eskatu die auzi hori EBk ahalbideturiko elkarrizketa mahaian lantzeko.

Egoera, halere, oso zaila da oraintxe. Aleksandar Vucic Serbiako presidentea gogor mintzatu zen atzo gauean, eta adierazi zuen bere herrialdea ez dela «inoiz hain egoera konplexu eta zailean egon» Kosovorekiko. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarrak ere ohar bat argitaratu zuen egoeraz mintzo, eta esan zuen «esku hartzeko prest» dagoela herrialdearen «egonkortasuna arriskuan» balego: «Beharrezko neurri guztiak hartuko ditugu Kosovon inguru seguru bat une oro mantentzeko».

KFOR 1999tik dago Kosovon, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluaren aginduz, eta 3.775 soldaduk osatzen dute; gehienak Italiakoak (638), AEBetakoak (635) eta Hungariakoak dira (469).

Serbiaren aliatu den Errusiak, berriz, atzo gauean adierazi zuen Kosovoko Gobernuaren neurriak «baztertzaileak» direla, eta Pristinari egotzi zion «jokaleku biolento bat sortzea»; hala, «probokazioak gelditzera» eta «Kosovoko serbiarren eskubideak errespetatzera» deitu zituen AEBak eta EB.

Iragan urtean ere bai

Joan den irailean antzeko tentsioa izan zen Kosovoren eta Serbiaren arteko mugan, auto matrikulen afera zela-eta, eta bi gobernuek behin-behinean bideratu zuten egoera, adostu baitzuten polizia indarrak Jarinjeko eta Brnjakeko pasabideetatik erretiratzea; KFORek hartu zuen mugako kontrola, bi asterako.

Gainera, Bruselak hauspotutako elkarrizketa esparruan elkartzen jarraitzea erabaki zuten, eta urte erdiko epean zirkulazioaren auziari behin betiko irtenbide bat ematea jarri zuten helburutzat. Ez zuten halakorik lortu.

Kosovok 2008an aldarrikatu zuen independentzia, baina Serbiak ez zuen aitortu erabaki hori, ezta nazioarteko hainbat estatu eta erakundek ere; tartean, Txina, Errusia, NBE eta Espainia.


Summary: Indarkeria matxistaren kontrako gidan sumisio kimikoaren atal bat gehitu du Eusko Jaurlaritzak. Dokumentuaren arabera, substantziak «edari batean isurita» edo «ziztaden bidez» ematen ahal dira.

Beatriz Artolazabalek, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak, indarkeria matxistaren kontrako protokoloaren bertsio eguneratua aurkeztu du gaur, Gasteizen. Gidak sumisio kimikoaren atal bat izanen du hemendik aurrera, izan diren kasuek eragindako «kezkagatik».

Artolazabalen erranetan, Ertzaintza ikertzen ari da azken egunetan gertatutako hainbat ziztada kasu. Sailburuak azpimarratu du kasu horietako bakar batean ere ez dela substantzia toxikorik identifikatu. Horregatik, «ez dira jakin» ziztaden egileen asmoak. Gainera, adierazi du «beldurra» dela «mehatxurik handiena».

Protokoloaren arabera, sumisio kimikoa indarkeria matxistaren mota bat da. «Aldez aurretik pentsatutakoa» izan daiteke, biktima «ezgaitzeko». Gainera, azaldu du substantzia bi modutara ematen ahal dela: «edari batean isurita» edo «ziztaden bidez gorputzeko parteren batean». Hala ere, dokumentuan argitu dute ziztada egon arren ez duela zertan sumisio kimikorik egon. Gisa horretako kasuetan, «beldurra» hedatzea lortzen da.

Protokoloan, azaldu dute zer sintoma dituen emakume batek sumisio kimikoaren biktima izan bada: besteak beste, zorabiatzea, goitika edo goragalea, nahasketa eta ikusmen alterazioak. Horietako batzuek zerikusia dute alkoholaren eta drogen gehiegizko kontsumoaren sintomekin, baina, gidaren arabera, sumisio kimikoaren ondorioak «intentsitate handiagokoak» dira.

Horrekin batera, gomendio sorta bat bere biltzen dute gidan. Adibidez, ziztadaren bat nabarituz gero norbait abisatzea eta larrialdi zerbitzuetara deitzea. Gainera, aholkatzen da norbaitek ziztada sentitu eta gero bakarrik ez joatea inora. Sumisio kimikoaren ondorioz erasoak jasan dutela uste duten emakumeei ospitalera joatea gomendatzen zaie, eta Ertzaintzan salaketa jartzea.

Gida udalei, ostalaritzari, txosnen arduradunei eta festak antolatzen dituztenei begira egin dute. Helburua da “argibide zehatz batzuk” finkatzea. Artolazabalek azpimarratu du emakume guztiek dutela «aske izateko eskubidea». Gehitu du denen zeregina dela indarkeria horri «aurre egitea».

Ikusi gehiago: Ertzaintza hamabi ziztada kasu ikertzen ari da


Summary: Jaurlaritzak gida bat aurkeztu du gorroto arrazistari, xenofoboari, LGTBIfobikoari eta ijitoen aurkakoari aurre egiteko. Gidak biktima beti erdigunean ipintzea, autonomiaren errespetua, konfidentzialtasuna eta azkartasuna nabarmentzen ditu.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkeztu du gaur, eta azaldu du helburua dela «erantzunak ematea tamaina, baliabide edo biztanleriari dagokionez errealitate oso desberdinak dituzten udalerriei». Esan duenez, testuinguru legal «konplexu» baten esparruan dagoenez, dokumentu «bizia» izango da, eta eguneratzeko asmoa agertu du eragile instituzional eta sozialekin berrikusi eta kontrastatu ahala.

Biltzen Kulturen Arteko Integrazio eta Bizikidetzarako Euskal Zerbitzuak prestatu du dokumentua, eta Artolazabalek adierazi du batez ere udalentzat egin dutela: «Udal bakoitzaren egitekoa izango da, egoki iritziz gero, gidaren edukia edo haren zati bat bere errealitatera egokitzea. Horretarako, Eusko Jaurlaritzaren laguntza izango dute».

Biktima beti erdigunean ipintzea, haren autonomiaren errespetua zaintzea, konfidentzialtasuna eta azkartasuna dira gidak nabarmentzen dituen gakoetako batzuk.

Mehatxuak eta eraso fisikoak

Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek aniztasunaren eta diskriminazioaren inguruan dauzkaten pertzepzioak eta jarrerak jaso zituen Neurtu 2021 txostenean. Bertako datuen arabera, herritarren %42,5ek adierazi dute LGTBI pertsonen kontrako irainak entzun edo ikusi dituela; %17,9k, mehatxuen berri izan duela, eta %13,5ek, eraso fisikoen berri.


Summary: Madrilek 50 urteko epea ezarri nahi du «goi mailako sekretuak» desklasifikatzeko. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak gaur onartuko du tramiterako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua.

Espainiako Gobernua prestatzen ari den Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak 50 urteko epea ezarriko luke «goi mailako sekretu» gisa klasifikatutako informazioa argitaratzeko, eta epea beste hamar urtez luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak. Hala, hura legealdia amaitu aurretik onartuta ere, Moncloak aukera izango luke 1963tik aurrera klasifikatutako informazio konprometituenak ezkutuan edukitzeko.

Espainiako Gobernuko iturriek jakinarazi dutenez, Ministroen Kontseiluak gaur arratsaldean onartuko du tramiterako lege aurreproiektua. Hala, ministerioek datozen asteetan aztertuko dute, udazkenean Espainiako Kongresuaren esku uzteko. Aldaketa nagusietako bat informazio klasifikatua mailakatzeko modua izango da. Informazioa bi kategoriatan banatu ordez —sekretuak eta ezkutukoak—, lautan sailkatuta egongo litzateke: goi mailako sekretuak, sekretuak, ezkutukoak eta mugatuak. Espainiako segurtasunari eragin diezaioketen kalteen arabera banatzen dira horiek, oso larrietatik arinetara. Horrek, iturrien arabera, helburu du Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ezarritako araudietara egokitzea; besteak beste, estatuen artean informazioa errazago trukatzeko.

Joera bera izango litzateke horiek desklasifikatzeko epeei dagokienez ere. Egungo Sekretu Ofizialen Legeak ez du eperik ezartzen ez informazio sekretuak ez ezkutukoak desklasifikatzeko, eta Ministroen Kontseiluaren esku dago pauso hori ematea. Aurreproiektuak, baina, lau eta 50 urte bitarteko epeak ezartzen ditu, haien sailkapenaren arabera. Gainera, sekretuen eta goi mailako sekretuen kasuan, epea beste hamar urte luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak, horretarako nahikoa arrazoi dagoela uste balu. Beraz, 1981eko estatu kolpearen inguruko informazioa 2041era arte ezkutuan mantentzeko aukera izango luke gobernuak; GALen ingurukoak, 2042ra arte.

Sailkapenen eta epeen ingurukoak ez dira gobernuak egin nahi dituen aldaketa bakarrak. Espainiako Segurtasun Agintaritza Presidentetza Ministerioaren agindupean geratuko litzateke. Hark izango luke eskumena informazioak klasifikatzeko proposamenak egiteko, ondoren Ministro Kontseiluak onartu ditzan. Egun, Defentsa Ministerioak du eskumen hori, CNI Espainiako zerbitzu sekretuen kontrola bezala. Izan ere, CNIko zuzendariaren esku dago dokumentu klasifikatuak babesteko arauak betetzen direla egiaztatzea eta informazio hori eskuratzeko baimenak ematea.

Gobernuaren arabera, Felix Bolaños ministroaren departamentuaren transbertsaltasuna da aldaketa horren arrazoia, informazioak zenbait ministeriori eragiten diela argudiatuta; besteak beste, Ekonomia, Barne, Defentsa eta Industria ministerioei. Halere, Presidentetza eta Defentsa ministroek agerian utzi dituzte aferaren inguruan dituzten desadostasunak. Sanchez eta gobernuko beste kide batzuk Pegasus softwarearekin espiatu zituztela jakin ostean, Bolañosek CNI seinalatu zuen. Margarita Robles Defentsa ministerioak, berriz, zerbitzu sekretuetako zuzendari ohi Paz Esteban defendatu zuen, eta gobernukideen telefonoen ardura Presidentetza Ministerioarena zela esan.

Beste aldaketa bat epaileek informazio sekretua eskuratzeko egin beharreko bidean egongo litzateke. Aurreproiektuaren arabera, epaile batek auzi baten instrukzio fasean informazio bat desklasifikatzeko eskatu nahi badu, Auzitegi Goreneko Administrazioarekiko Auzien Salaren bidez eskatu beharko du. Gaur egun, eskaera zuzenean Ministroen Kontseiluari egin behar zaio, oraintsu Jose Luis Calama Auzitegi Nazionaleko epaileak gobernukideen aurkako espioitzen kasuan egin bezala. Gainera, dokumentuak klasifikatu dituen erakunde bera arduratuko litzateke horiek desklasifikatzeaz. Goi mailako sekretuen kasuan, Ministroen Kontseilua, eta gainerakoetan, dagokion ministerioa, estatu idazkaritza edo agintaritza zibil edo militarra.

Espainiako Kongresuak informazio horiek eskuratzeko izan ditzakeen bideak arautzeko modua ere aldatzeko asmoa du gobernuak, baina argitzeko dago hori nola egingo den. Egun, Ezkutuko Funtsen Batzordeko kideek dute halako informazioa eskuratzeko aukera, baina gobernuaren baimenarekin eta haien inguruko informaziorik ez zabaltzeko betebeharrarekin.

Babes beharra

Gobernuak urteko plan normatiboan aipatzen zuen 1968ko Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko asmoa, baina ez zuten urratsik egin Pegasus auzia piztu zen arte. Aferaren inguruko bilkura monografikoan jakinarazi zuen Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek hura eta CNIren kontrol judizialerako legea aldatzeko lanean hasiko zirela. Hilabete hasieran, Espainiaren egoeraren inguruko eztabaidan baieztatu zuen, eta gehitu hilabetea amaitu baino lehen prest izango zutela. EAJko eledun Aitor Estebani erantzunez egin zituen hitzok. Izan ere, jeltzaleak dira gaur egun Kongresuan tramitatuta dagoen proposamen bakarraren egileak.

Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko, Kongresuan gehiengo soila beharko du gobernuak. Horretarako, bi bide izango ditu; PPrekin akordio bat egitea, edo inbestidurako blokeko indarrekin ados jartzea. Bide horretan, epeen ingurukoa izan daiteke elkarrizketa mahaian negoziatu beharreko aferetako bat. Esaterako, EAJk egindako lege proposamenak gehienez 25 urteko epeak aurreikusten ditu. Horrek, ordea, frankismoko azken urteen, trantsizioaren, 1981eko estatu kolpearen eta gerra zikinaren ingurukoak argitaratzea eragingo luke, eta orain arte galarazi egin dute hori PSOEk eta PPk.

EAJko bozeramaile Aitor Estebanek «etsigarritzat» jo ditu Espainiako Gobernuak iragarritako epeak, «luzeegiak» direlakoan. Horrez gain, aurreproiektua «oso berandu» iritsi dela salatu du, eta abiadura bizkortzeko eskatu dio Moncloari: «Aurreproiektu bat dela kontuan izanda, zalantza dago legealdi honetan tramitatzenamaitu ahalko den».

EH Bilduko parlamentari Jon Iñarrituk ere leku berean jarri du begirada: «1968ko araudi frankista bat indargabetzeko onartu nahi den lege bat, baina, era berean, aurreikusten duena desklasifikatu gabe uztea 1962ra arteko aferak. Egia esan, ez dirudi aurrerapen handi bat, ez?».

Unidas Podemos ere ez dago gustura Sanchezen aurreproiektuarekin, eta aldaketak proposatzeko asmoa adierazi du. Izan ere, koalizioak hamabost edo hogei urteko epe bat ezartzearen alde egin zuen lehen ere. UPk, gainera, inbestidurako blokeko indarrekin negoziatzeko deia ere egin dio Sanchezi.

Aurkakoa egin du PPk. Alderdiko idazkari nagusi Cuca Gamarrak presidenteari exijitu dio bere ibilbidea «birbideratzeko» eta estatu politikak popularrekin adosteko: «Estatu politikak bi alderdi handien artean adostu behar dira, Espainia gobernatzera deituta daudenak dira eta».


Summary: Alemaniak berriro ireki du ikatz bidezko zentral termiko bat. Gasa aurreztearren martxan jarri duten lehen zentrala da. Hamar egunean, gas biltegietako erreserbek %6,2 egin dute gora.

Ez dute beste irtenbiderik izan Alemanian, erabakia «mingotsa» bada ere. Iragan ekainean, Rocher Habeck Alemaniako Ekonomia ministro berdeak iragarri zuen zentral termiko batzuk berriro ireki beharko zituztela, datozen hilabeteetan elektrizitatea lortzeko modurik izateko. Errusiak gas esportazioak apaldu ditu, eta, negura begira, Alemaniak elektrizitatea sortzeko beste erregaietara jo du.

Gaur bertan martxan jarri dute berriro ikatz bidezko zentral termiko bat Saxonia Beherean, herrialdearen erdialdean. «Erreserba» egoeran zegoen. Lehena da, baina seguruenik ez da azkena izango; 27 zentralek dute baimena merkatu elektrikora itzultzeko, gehienez, datorren apirilera arte. Ikatzetik edo petroliotik lortzen den olio minerala darabilte.

Zentralak berriro funtzionatzeko neurria aurkeztu zutenetik, Alemaniak Nordstream 1 gasbidearen giltza erdira murriztu du. Eraman dezakeen gasaren %40 besterik ez zuen garraiatzen orduan. Uztaileko hamar eguneko mantentze lanen ostean —hilaren 11tik 21era—, Errusiak gasbideak eraman dezakeenaren %20 baizik ez du bidaltzen. Errusiako gas konpainia publikoak adierazi du arrazoi teknikoengatik egin duela hori.

Nola edo hala aurreztu nahi dute gasa, negura begira biltegiak beterik izateko. Apurka-apurka, ari dira helburua lortzen. Nordstream 1 ireki berri zutelarik, biltegiak %64,5ean ziren. Hamar egun igaro dira ordutik, eta %68,5ean dira orain, Bundesnetzagentur energia agentzia federalaren arabera. Helburua da hiru herenera iristea irail hasieran, eta %95era azaroan. Erreserba horrek bizpahiru hilabete inguruko kontsumoa bermatzen du negu arrunt batean.

Ikatzik ez 2030erako

Atzerapausoa izango da erregai kutsagarrienak erabiltzea elektrizitatea sortzeko. Alemaniaren asmoa da 2030erako ikatza erretzeari uztea. Oraingoz, badirudi urruti ikusten dutela helmuga. Dena dela, zentralak berriro irekitzeak «ez du eraginik izango» deskarbonizazioaren bidean; «lehentasunezko helburua» izaten jarraituko du, Habeck ministroaren hitzetan.


Summary: Nafarroako Erresuma sartu dute Errusiaren propaganda gerran. Errusiako Nazio Askeen Foruma egin dute Pragan, eta herrialdea deskolonizatzeko mapa bat marraztu dute. Errusiako sare sozialetan erantzun diete, Europan kolonialismoa amaitzeko proposamen batekin.

Mapa bat bolo-bolo zabaltzen ari da Errusiako Telegram sarean, eta, ingelesezko bertsioan, Reddit eta bestelako sare sozialetan. Europaren deskolonizazioa du izenburu, eta egileek adierazi dutenez, «Europa osteko estatu askeen» mapa da. Horretan, Nafarroako Erresuma berpiztu dute nolabait, eta hegoaldera zabaldu dute, orain Aragoi eta Espainiako beste lurralde batzuk diren eremuetara Iparraldea Akitaniako Errepublika Federal batean sartu dute, argitu gabe federazio hori nola osatuko den.

«Milaka urtez, Europako inperialistek nortasun independenteak zapaldu, asimilatu, eta preso gorde dituzte», idatzi dute maparen egileek, hau da, Ordinaryczarism (tsarismo arrunta) kontuko kudeatzaileek. Ukrainaren inbasioan Errusiaren ikuspegia eta hango armadaren aldeko propaganda zabaltzen dute. «Orain da garaia 'Ez' ozen bat esateko. Errusiaren bota askatzaileak Europa deskolonizatuko du».

Mapak errealitate nazionalak eta parodia nahasten ditu. Irlanda baturik agertzen da, eta Eskozia, independente, esaterako. Kataluniak «Herri Errepublika» izendapena dauka. Beste izendapen batzuek, berriz, Errusiako inperialismoak Europako eskuin muturrarekin partekatzen dituen mamuak islatzen dituzte: Londresko eta Parisko emirerriak agertzen ditu, adibidez, eta Erroma eta Napoli (Italia) «Estatu Islamikoak» dira. Askok nabarmendu dutenez, mapan Finlandia eta Baltikoko Herrialdeak «Errusia» dira.

Mapa hori mundu fisikoan gertaturiko ekitaldi bati erantzunez egin dutela esan daiteke.

Joan zen astelehenean, Errusiako Nazio Askeen bigarren foroa amaitu zen, Pragan. Han, Errusian dauden gutxiengo nazional batzuetako ordezkariak bildu ziren, eta «Errusia deskolonizatzeko» adierazpen bat onartu zuten.

Errusiako oposizioaren hainbat ordezkarik hartu zuten parte. Tartean zen Pavlo Klimkin, 2014tik 2019ra Ukrainako Atzerri ministro izan zena. Garry Kasparov xake txapeldun eta Putinen aurkako opositoreak eta Ivan Tyutrin Errusiako Solidarnost mugimenduko zuzendari ohiak sortu zuten foroa, Lituanian, 2016an. Lehen foroa maiatzean egin zuten, Varsovian, eta hurrengoa Klaipeda hirian egingo dute, Lituanian.

«Errusiako oposizioko buruzagi ospetsuek Kremlin gaiztoa Kremlin zintzo batekin ordezkatu nahi dute». Horrela definitu du foroak bere helburua Pragako bileran. Horretarako, ordea, Errusia berriz antolatu behar dela uste dute, errotik, «deskolonizaturik, inperiogabeturik eta putingabeturik».

Vladimir Putin Errusiako presidentearen «politika erasokorrak», Europako «azken 80 urteotako gerrarik handiena» eragin duela adierazi dute. Nabarmendu dutenez, Errusiako Federazioko herri guztiek dute «autodeterminazio politiko, ekonomiko eta kulturalerako eskubidea». Nazio Batuen Erakundeak autodeterminazio eskubidearen inguruan ebatziak dituen agiriak hartu dituzte erreferentzia gisa.

Foroak mapa hau argitaratu du, Errusia deskolonizatua nola geratuko litzatekeen adierazteko. Errusia 34 estatutan banatuta agertzen da.

Baina mapa gerra hau ez da azken egunek ekarri duten informazio gatazkaren adibide deigarri bakarra. Errusiara bizitzera joateko garaia da, izenburupean, iragarki turistiko bat parodiatzen duen bideo bat zabaldu zen joan zen astean, Errusiako sare sozialetan lehenbizi, eta mundu osoan gero.

Bideoan, ingelesez errusiar ahoskera parodiatzen duen esatari batek Errusiako sukaldaritza, literatura, «balio tradizionalak», «kristautasuna», eta «emakume ederrak» goraipatzen ditu. Horrez gain, han gas merkea ere badagoela gaineratzen du, eta «milaka zigorri eusten dion ekonomia». Bideoak barre egiten dio Europako hainbat herrialdek hurrengo hilabeteetan gasaren hornikuntzarekin paira ditzaketen arazoei, Errusiak erregaiaren esportazioaren iturria itxi duelako, zigorrei erantzuteko. Game of Thrones telesaileko leloa erabilita, «badator negua», ohartarazten du esatariak, eta Errusiara bizitzera joatera gonbidatzen du.

Europako mapa eta bideoa sare sozialetan ohikoak diren meme zirikatzaile gisa uler daitezke, noski. Ez dago argi nortzuk dauden horien atzetik, umoregile batzuk besterik ez diren edo Errusiako Estatuko propaganda aparatuko parte, edo bien nahasketa bat. Baina esanguratsua da Errusiako diplomazialariek ere bideoari sostengua eman izana. Moskuk Espainian duen enbaxadak, esaterako, bideoa zabaldu du bere kontu ofizialetik.

Beraz, negua badator, eta pentsatzekoa da propaganda gerra berotu egingo dela. Euskaldunak, badaezpada ere, hasi beharko lirateke aztertzen euskaren zonifikazioa nola hautsi, eta euskara nola egin erabat ofizial... Aragoi osoan.


Summary: Auto berrien salmentak %34,2 egin du behera Hegoaldean. Uztailean 2.222 auto matrikulatu dira, iaz hilabete berean baino 1.159 gutxiago. Urteko lehen zazpi hilabeteko datuei erreparatuz gero, iaz baino %17,5 gutxiago dira.

Ez da urte ona izaten ari auto berrien salmentarako, eta, uztailean, joera hori nabarmenago egin da Hego Euskal Herrian. Iazko uztailarekin alderatuta, auto berrien matrikulazio datuak oso txarrak dira, heren bat gutxiago saldu baitira. Zehazki, %34,2 apaldu dira salmentak, Anfac, Faconauto eta Ganvam auto saltzaileen elkarteek emaniko datuen arabera. Iaz 3.381 auto berri saldu ziren uztailean; aurten, berriz, 2.222. Geografikoki gehiago zehazte aldera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %35,8 egin dute behera salmentek, eta Nafarroan, %26,7.

Uztaileko datuak urte osoan izandakoak baino okerragoak dira; izan ere, lehen zazpi hilabeteak alderatuz gero, aurten %17,5 auto berri gutxiago saldu dira. Iaz, 19.752 auto berri matrikulatu zituzten uztailaren 31ra arte; aurten, berriz, 16.284 izan dira: %17,5 gutxiago. Nafarroako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak antzekoak dira. Auto ereduari erreparatuz gero, diesel eta gasolina dira nagusi oraindik: %59,4; elektrikoak edo hibridoak, berriz, %40,6 izan dira.

Datuen balorazioa egiteko orduan, auto saltzaileen patronalak ez du ezkutatu bere ardura, uztaila hilabete ona izaten baita normalean, eta, aurten, joera erabat aldatu da. Analisian adierazi dutenez, mikrotxipen gabeziaren arazoa oraindik ez da konpondu, eta, auto ekoizpenak pixka bat goraka egin arren, oraindik asko itxaron behar da eskari jakin batzuk jasotzeko. Era berean, nabarmendu dute inflazioak eragina izan duela prezioan, familien erosahalmena apaldu duelako eta autoak %6 garestitu direlako aurten.


Summary: Amazon Prime Videok EITBren ikus-entzunezko hainbat produkzioren eskubideak eskuratu ditu. Go!azen eta Lain telefilmak eta zenbait dokumental jarriko ditu bere katalogoan Amazon Prime Videok.

EITBk eta Amazon Prime Videok lankidetza hitzarmen bat sinatu dute gaur. Hartara, Prime Videok EITBren ikus-entzunezko hainbat produkzioren eskubideak eskuratu ditu, streaming zerbitzuan SVOD edo nahieran modalitatean hedatzeko. Bi aldeek oso baikortzat jo dute izenpetutako akordioa. «Euskal Irrati Telebistari leiho berri bat izateko aukera emango dio, bere edukiei zabalkunde eta irisgarritasun handiagoa emateko», azaldu dute EITBko iturriek.

Aliantza horri esker, askotariko ekoizpenak ikusi ahal izango dira Prime Videon, hala nola Go!azen gazteentzako telesail musikalaren filma (2008) eta Pablo Rivero eta Aitor Luna protagonista dituen Lain telefilma (2012).

ETBren zenbait dokumental ere badaude eskaintzan. Besteak beste, Hasier Etxeberriak zuzendu zuen Arzak, Aduriz, Arbelaitz, Berasategi eta Subijana euskal sukaldariei eskainitako dokumental saila dago eskuragai. Ahoan laztan dokumentalaz ere gozatu ahal izango da; ekoizpen horrek Eneko Atxa sukaldariaren sukaldaritza eta sorkuntza ditu ardatz.

Halaber, zabaldu eta ugaritu nahi den EITBren lehen eskaintza horretan, beste lan batzuk ere badaude: Kontxa: Pasioa eta garaipena, Kontxako Banderaren historia errepasatzen duen dokumentala; Bilbo denboran zehar, Felix Linaresek kontatutako hiriaren erradiografia, eta Amalurra, euskal natura biziari buruzko serie dokumental bat, fauna eta ekosistema naturalen irudi ikusgarriekin.

Jatorriz euskaraz diren ekoizpenak Amazon Prime Videon ere euskaraz ikusi ahalko dira.


Hitz egiten duen frontoia

Summary: Hitz egiten duen frontoia. Zesta-puntaren etxea da. Harrizkoak ditu frontisa eta errebotea, zoru ederra du ere bai, eta bikain ikus daiteke kantxa harmailako edozein tokitatik. Puntista gehienak ados daude: «Bakarra da».

Euskal kirol bat munduan barrena zabaldu bada, zesta-punta izan da. Hala ere, ez ditu inoiz galdu sustraiak. Oso argi izan du beti non duen etxea. Eta etxe kutunik badu, Gernika-Lumoko Jai Alai pilotalekua du (Bizkaia). Bere katedrala da. «Frontoi onena da», dio Gonzalo Beaskoetxea puntista izandakoak (Gernika-Lumo, 1957). Eraikinaren ingurukoei erreparatu die lehenbizi. Oso jantzia da horretan; hamaika biltzarretan hitz egin du Gernikako pilotalekuaren inguruan. «Secundino Zuazo bilbotarrak diseinatu zuen. XX. mendeko arkitekto ezagunenetako bat izan zen. 1962an hasi ziren hura eraikitzen, eta urtebetera amaitu zuten, 1963an. Arkitektura modernoaren eredurik onena da, baita XX. mendeko Europako kirol eraikuntza garrantzitsuenetako bat ere; maisulana da», azaldu du. Ez dio hark bakarrik, baita Docomomo Iberiar Fundazioak ere. Horregatik izendatu zuen Eusko Jaurlaritzako Kultur Sailak Kultur Ondare, 2012an.

Gonzalo Beaskoetxea, puntista izandakoa, Jai Alaiko pilotarien inguruan idatzitako liburuarekin. Oihana Cabello, Busturialdeko Hitza

Azaldu duenez, herriak izan duen hirugarren pilotalekua da. «1853an eraiki zuten lehena; ezkerparetako aurrenekoetako bat izan zen. 1925ean eraiki zuten bigarren pilotalekua, baina txikituta geratu zen Gernikako bonbardaketan. 25 urtez itxaron behar izan genuen frontoi berriaren lehen lanak hasteko».

25 milioi pezeta inguru ordaindu zituzten frontoi berria egiteko (150.000 euro), eta hura finantzatzeko mila pezetako (sei euro) milaka akzio saldu zituzten Gernikan eta inguruetan. Herritar askok erosi zituzten akzio horiek, eta, Beaskoetxearen ustez, «ahalegin kolektibo» horrek handitu egin zuen «frontoiaren inguruko atxikimendua». «Oso gurea dela sentitu behar dugu», nabarmendu du harro.

Oso argi du: «Zuazok frontoirik onena eta berritzaileena eraiki nahi bazuen, bete-betean asmatu zuen». Segituan hasi da haren berezitasunak nabarmentzen: «Berezien egiten duena da harrizkoa dela: bakarra da, ez dago halako beste frontoirik». Frontisa eta errebotea Markina-Xemeindik (Bizkaia) ekarritako harlauza beltzez eginda daude, eta ohi baino lodiagoak dira, 22 zentimetrokoak. Apropos egin zuen Zuazok. «Pilotak soinu ezberdina egiten du pareta jotzen duenean; badirudi pilotariari hitz egiten diola, kantatu egiten diola. Soinu ederra da, eta bakarra». Lurra ere berezia da. «Betoikoa da, eta lurretik metro bat gorago dago, hezetasuna saihesteko. Horri esker, botea perfektua da».

Dioenez, kantxa da «frontoiaren altxorra», baina harmailak «ikusgarriak» dira ere bai. «2.000 lagun sartzen dira, eta berdin dio non eseri, toki guztietatik ikusten baita ezin hobeto kantxa. Horren arrazoia da ez dagoela zutabe bakar bat ere eserlekuen aurrean. Sentipena da goiko harmailak zintzilik daudela. Gainera, sabaian, argizagi handi batzuk daude, ahalik eta argi natural gehien sar dadin; horiei esker, kantxak argitasun bikaina du, eta ez du horrenbesteko energia kontsumitzen». Haren ustez, Zuazo «hogei bat urte» zegoen «aurreratua» haren garaira. «Sinestezina da 1963an halako obra bat egin izana». Ederra bezain exijentea Ibilbide luzea egin zuen Beaskoetxeak, eta, tartean, urte askoan jokatu zuen AEBetan. Baina, dioenez, inon gozatzen bazuen, etxean gozatzen zuen. «Frontoi pila batetan jokatu dut, baina Gernikakoa da onena, bereziena. Eta ez diot hori bakarrik gernikarra naizelako, eta etxekoa dudalako. Bakarra da. Ez du parekorik. AEBetan jokatzen nuenean ere hona etorri nahi izaten nuen».

Xabi Barandika, Gernikako Jai Alai pilotalekuan. Marisol Ramirez, Foku

Ez du ahaztu zer sentitu zuen hura lehen aldiz zapaldu zuenean. «Haren ondoan bizi nintzen, eta, egun batean, sartu egin nintzen. Zerbait magikoa sentitu nuen: saskien eta piloten usaina zen. Puntista batzuk ari ziren entrenatzen, eta katigatuta geratu nintzen. Ez nuen pentsatzen halako zerbait existitu zitekeenik. Ordutik ez naiz atera frontoitik. Mende erdi daramat». 25 urte daramatza Gernikako frontoiaren bueltan Xabi Barandika puntistak (Gernika-Lumo, 1990). «Hemen hazi naiz. Bi urterekin jada hona etortzen nintzen, osaba ikustera. 7 urterekin hasi nintzen, eta 32 ditut orain. Lagun pila bat egin ditut, eta ofizio hau ikasi dut».

Ados daude Beaskoetxea eta Barandika: frontoi eder bezain «exijentea» da. «Frontoi honek biluztu egiten zaitu, ahulezia guztiak azaleratzen dizkizu; pilotaria izan beharra dago, abila, plazagizona. Edozeinek ezin du arrakasta izan Gernikan», dio Beaskoetxeak. «Beste frontoiak baino handiagoa eta zabalagoa da [57,36 metro luze da, eta 11 metro zabal]. Indarra behar da hemen jokatzeko, eta ez baduzu, segituan geratzen zara nabarmen. Beste frontoi batzuetan nola edo hala estal ditzakezu gabeziak, baina hemen, ez», gaineratu du Barandikak. Zailtasunak zailtasun, biek aitortu dute «gozamena» dela bertan jokatzea. «Lotsagabea nintzen ni; izugarri gustatzen zitzaidan hemen jokatzea», aitortu du Beaskoetxeak. Barandika ere beste frontoietan baino «gogotsuago» aritzen da. «Oso motibatuta jokatzen dut. Nire etxea da, baita zesta-puntarena ere».