Txoko natural bat, gertukoa

Summary: Txoko natural bat, gertukoa. Espainiako Bigarren Mailara jaitsita, ez dira egunik gozoenak Eibarrentzat, baina haren «talde izaera» goratu dute Anaitz Arbillak, Jon Errastik, Txema Añibarrok eta Xabi Iruretak, azken zazpi urteotako jokalarietako lauk.

«Familia» eta «txokoa». Eibar futbol taldeari buruz hizketan hasi, eta hitz horiek errepikatu dituzte azken zazpi denboraldietan taldeko jokalari izan direnetako lauk. 2012-2013ko denboraldian Espainiako Bigarren B Mailatik Espainiako Bigarren Mailara igo zen Eibar, eta hurrengo sasoian, ezustean, Espainiako Lehen Mailarako jauzia egin zuen taldeak. Egitura hartan ziren, besteak beste, Xabi Irureta (Berriatua, Bizkaia, 1986), Txema Añibarro (Zeberio, Bizkaia, 1979) eta Jon Errasti (Eibar, 1988); Anaitz Arbilla (Iruñea, 1987), berriz, 2016-2017ko sasoian iritsi zen Eibarrera, eta futbolaren alderik krudelena egokitu berri zaio, maila galduta. Eibarren zazpi urteotako ametsetako ibilbidearen ikurretako lau dira Irureta, Añibarro, Errasti eta Arbilla.

Errasti «etxean bezala» sentitu izan da beti Eibarren —Logroñesen ari da egun, eta, jaisteko postuetan sartuta, Bigarren B Mailara ez jaisteko borrokan ariko da asteburuan, Las Palmasen aurka—. «Txiki-txikitatik bizi izan dut klub hau, eta eibartarron irudia osatzen duela uste dut: laguntzeko prest dagoen jendea, langilea, familia gisa portatzen dena… Hori da Eibarren ezaugarri nagusia. Oso talde berezia da eguneroko gauza txiki askotan; naturala eta gertukoa da».

2012-2013ko denboraldian Realaren bigarren taldetik iritsi zen Errasti bere herriko taldera, eta orduantxe egin zuen Eibarrek behetik gorako bidea. «Egun batetik bestera ametsetako ibilbidea egin nuen, eta, Lehen Mailara igota, beste dimentsio batean sartu zen taldea. Real Madril, Bartzelona, Reala, Athletic, Atletico Madril… Gaur egungo gaztetxoak ohituta daude jada, baina harrigarria izan zen horrelako taldeak Ipuruan ligako partida batean ikustea. Oso urte politak eta bereziak izan ziren». Errastik gogoan dauka lehen urte haietan Añibarro, Irureta eta Mikel Arruabarrena zirela aldagela hartako kapitainak. {Jokalari gazte asko zeuden taldean, eta eurek zeukaten esperientzia gehien».

Irureta 2007-2008ko denboraldian iritsi zen Eibar B-ra, Manix Mandiola entrenatzaile zela, eta 2009-2010ko denboraldian eman zuen lehen taldera pausoa —Villarrubia Bigarren B Mailako taldearekin kontratua dauka ekainaren 30era arte—. Iristearekin batera jabetu zen ¨oso talde ona eta jatorra» zela hura. «Familia handi baten modukoa». Iruretaren ustez, familia izaera horretan zerikusi handia eduki zuen Ipurua futbol zelaian bertan dagoen elkarte edo txokoak. «Entrenamendua hasi baino ordubete lehenago hantxe elkartzen ginen beti zazpi-zortzi jokalari, kafe bat hartuz eta hitz eginez. Elkarrekin egoteko aitzakia izaten zen, barre pixka bat egitekoa, eta, ondoren, bestelako giro bat nabaritzen zen entrenamenduetan».

Añibarrok ziurtatu du Ipuruako txoko hark «izugarri» batzen zuela taldea —Athleticen kadete mailako euskal ligako taldearen entrenatzailea da egun—. «Denok han bazkaltzea, entrenatu ondoren norberak bere kontuez hitz egitea… Eibarren gisako klub batentzat oso garrantzitsua da horrelako guneak izatea». Arbillak ere etekin handia atera dio txokoari eta bertan sortzen den giro bereziari. «Oso momentu politak bizi izan ditugu hor, beste inon ez dut bizi izan halakorik; jokalariak, entrenatzaileak, bulegoetako langileak… denak elkarren ondoan bildu izan gara».

Lehen urtean bost-sei jokalarik Whatsapp talde bat ere sortu zutela aitortu du iruindarrak. «Dani [Garcia], Fran [Rico], Sergi [Enrich], Ivan Ramis, Adrian Gonzalez, ni neu… Oso harreman ona sortu zen gure artean, eta astero joaten ginen Euskal Herriko hainbat txokotara, jatetxe onetan bazkaltzera; udan ere elkarrekin igarotzen genuen astebete bat, eta oraindik mantentzen dugu harreman hori».

Añibarro, kapitain lanetan

Kapitainaren besokoarekin, Añibarro jokalari garrantzitsua izan da Eibarren aldagelan. 2008-2009ko denboraldian iritsi zen Eibarrera. «Eta hasieratik nabaritu nuen klub berezia zela; oso gertuko harremana sortzen da jokalarien eta zaleen artean. Zaleak hamabigarren jokalaria direla esaten da beti, baina, Eibarren kasuan, hamaikakoan sartu behar dira, eta denboraldi honetan argi gelditu da hori».

Añibarrok hasiera ez zuen gozoegia izan klubean. «Iritsi eta Bigarren B Mailara jaitsi ginelako». Eibarren «berezko tokia» Bigarren Maila dela ziurtatu du zeberiotarrak. «Baina bloke ona sortu genuen, pauso txikiak ematen hasi ginen, eta Lehen Maila eskura geneukala konturatu ginen». Añibarrok 35 urte eta 174 egunekin egin zuen debuta Lehen Mailan —Espainiako Lehen Mailan inoiz debuta egin duen jokalaririk zaharrena da—. «Azken ostikoak ziren niretzat, eta ohorea izan zen. Gogoan daukat negar malkotan amaitu nuela debuteko partida». 2015eko urtarrilaren 16a zen, eta Eibarrek bana berdindu zuen Kordobaren zelaian. «Talentuaz hitz egiten da askotan, baina borroka egitea izan da beti nire talentua».

Momenturen bat goratzen hasita, Iruretak ez du izan zalantzarik: bi urtetan Bigarren B Mailatik Lehen Mailara igo zirenekoa. «Kolpe asko hartu genituen aurretik, igoera faseetan Bigarren Mailara igo ezinik gelditu ginelako». Iruretak Gaizka Garitano entrenatzailea aipatu du ezinbestean. «Gaizka… eta Patxi [Patxi Ferreira, bigarren entrenatzailea]. Polizia zintzoaren eta gaiztoaren rola jokatzen zuten biek. Oso serioa zen Gaizka, eta une oro broma giroan ibiltzen zen Patxi. Oso bikote ona osatu zuten». Errastik ere goratu egin du Garitanoren ekarpena. «Oso harreman ona zeukan jokalariekin, nahiz eta oso exijentea zen zelaian».

Atezainak ez du ahaztu Iñaki Lafuente ere, Lafu, 2012tik 2015era atezainen entrenatzailea izan zena. «Futbolean egin dudan lagunik onenetakoa da». Iruretak argi dauka zein izan den Eibarrek Lehen Mailan zazpi urte irauteko sekretuetako bat: «Eibarrera etorri dena ondo egokitu izan da beti taldera, kluba bera ere inoiz ez delako zoratu izen handiko jokalariak fitxatzen; aldagela beti egon izan da oso batuta».

Lehen Mailako lehen urtea

Bigarren B Mailako talde izaerari eutsita, normaletik gutxi izan zuen Eibarren Lehen Mailako lehen itzuliak, eta hala onartu du Errastik ere. 27 puntu lortu zituen taldeak. «Olatu gainean iritsi ginen Lehen Mailara, eta oso ondo ekin genion ligari, sentsazio onekin. Gogoan daukat, adibidez, 3-0 galdu genuela Bartzelonan, baina partida ona egin genuela».

Bigarren itzulian, ordea, zazpi puntu besterik ez zituen lortu Eibarrek. «Bolada txarrean sartu ginen, ez genuen eman gure mailarik…». Eta taldeak Elxen arazo ekonomikoei esker soilik eutsi ahal izan zion mailari, epaitegietan. Kirol mailan gora eginda, Eibarrek hamargarren amaitu zuen 2016-2017ko denboraldian, eta bederatzigarren eta hamabigarren hurrengo bi sasoietan. «Talde izaera izan da Eibarren indargunea», zehaztu du Arbillak.

Añibarrok argi utzi du, maila galduta, «momentu tristeak» direla egungoak —besteak beste, Jose Luis Mendilibar entrenatzaileak ez du jarraituko aulkian—. «Baina, jaitsi arren, une onean dago Eibar. 2010ean denok sinatuko genukeen Lehen Mailan zazpi urte irautea eta bizi izan duguna bizi izatea». Izan ere, zazpi urteotan Eibarrek «izen ona» lortu duela uste du kapitain izandakoak. «Zaila da Eibarri buruz gaizki hitz egingo duen norbait aurkitzea; zerbaiten seinale da hori».

Lauren artean Arbilla izan zen Eibarrera iristen azkena. «Kontratua neukan Espanyolekin, eta ez zen erraza izan bi aldeak ados jartzea. Baina iritsi nintzenean harrituta gelditu nintzen kalitatearekin; oso talde ona aurkitu nuen». Sasoi honetan, urtarriletik aurrera, ezinean aritu da Eibar. «Eta denok egin behar dugu autokritika pixka bat, geure mailatik behera ibili baikara guztiok». Iruindarrak onartu du sasoi honetakoa ez dela izan bost urteotan ezagutu duen Eibarrik onena. «Baina uste dut taldeak bazeukala gehiago egiteko aukera».

Maila galduta, Errastik argi hitz egin die zaleei: “Orain arte bezala jarrai dezatela, eta, posible denean, bete ditzatela Ipuruako harmailak beti bezala”. Eibartarra ziur dago taldeak “barruan daukan guztia ematen” jarraituko duela. “Eta ea denon artean Lehen Mailara itzultzea lortzen dugun; oso polita litzateke”. Arbillak eskaera bat egin du: “Ahaztu egin behar dugu Lehen Mailara igo aurreko Eibar hura. Talde sendo bat da orain, eta Lehen Mailara igotzen saiatu behar du. Erakutsi dugu gauzak ondo eginda Lehen Mailan lehiatzeko gai dela Eibar. Gosea behar du taldeak”.


Asteburuan bukatuko da Kutxa Bira

Summary: Asteburuan bukatuko da Kutxa Bira. Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) izango dira azken ekitaldiak. Herritarrek kutxan sartutako ametsak irakurriko dituzte bukaerako ekitaldian.

Martxoaren 20an Argentinan hasi, eta asteburu honetan bukatuko da Euskal Herriko herritarren ametsak herriz-herri bildu dituen Kutxa Bira ekimena. Urrunañ (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) izango dira amaiera ekitaldiak, larunbatean Urruñan eta igandean Seguran. Bizi gira... kutxa bira! lelopean, Euskal Herrian zein diaspora gurutzatu ditu egurrezko kutxak.

Azken egunak Gipuzkoan eman ditu, eta bertatik joango da kutxa Urruñara. Alta hori baino lehen, Baionan izanen da, bertan bihar arratsaldean murgiltze ereduaren defentsan antolatutako manifestaziora eramango dute kutxa Azkaineko (Lapurdi) herritarrek.

Baionako manifestazioan egon ondotik, Urruñara eramanen dute kutxa eta 18:00etan hasiko da amaiera besta. Bertsolariak eta dantza saioa izanen dira, eta baita musika, Iturengo joaldunak eta zirtzilak ere. Ondotik eginen dute ekimenaren bukaera ekitaldia. Zuzenean emango dute ekitaldia Kanaldude telebistan.

Igandean, aldiz, 12:30ean eginen diote Seguran Kutxari ongi etorria eta 13:00etan izanen da ekitaldi nagusia. Bertan irakurriko dituzte azken bi hilabetetan herritarrek sartutako ehunka mezuak. Arratsaldean, Galerna taldearen musika emanaldia izanen da.

«Galera emozionala»

Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzeko eta «herria» erdigunera eramateko helburuz sortu zuen ekimena Urruña eta Segurako herritarrak biltzen dituen Iparra Hegoa elkarteak. Argentinan abiatu, eta Euskal Herria gurutzatu du geroztik, iparraldetik hegoaldera, eta ekialdetik, mendebaldera. Gainera, Euskal Herritik kanpora ere ibili da, Bartzelonan eta Parisko Reau espetxean.

Igarotako herri denetan harrera beroa egin diote Kutxa Bira ekimenari. Tokian tokiko euskaltzale eta eragileek antolatu dituzte ongi etorri ekitaldiak eta ondotik herritarrek dituzten ametsak sartu dituzte bertan.


Summary: «Lordak auzi sozialak lehenetsi zituen; bat egin zuen herriarekin». Aitor Pescadorrek Francisco Lorda Ioldiren biografia argitaratu berri du, Pamiela argitaletxearekin. Iruñeko Udaleko zinegotzi izan zen Lorda, 1918tik 1923ra aurreneko aldiz, eta 1930etik 1930ra, berriz, bigarren aldiz.

Bixente Serrano Izko zenak jarri zuen Pamielak plazaratu berri duen Francisco Lorda Yoldi. Vecino y concejal de Iruña. 1877-1939 (Francisco Lorda Ioldi. Iruñeko bizilagun eta zinegotzi. 1877-1939) liburuaren lehen hazia. Aitor Pescadorrek idatzi du (Bilbo, 1970), Lorda Ioldiren agirien funtsa jakin-minez aztertu eta gero. EAJko kideak egindako lanaren berri eman du.

Zein da proiektuaren jatorria?

Hazia Bixente Serrano Izko zenak jarri zuen. Harreman estua zuen Francisco Lorda Ioldiren alaba Trinidad Lordarekin. Alabak aitaren agiri funtsa gordeta zuen etxean, eta Serrano Izkori eman zion, liburu bat idazteko.

Zer-nolako agiriak dira gordetako horiek?

Denetarik dago. Orain nik ditut, baina familiaren nahia da Sabino Arana fundazioak gordetzea funts osoa. Agirien artean badira garaiko egunkari anitz eta udal dokumentazioa, batez ere. Lordarenak ziren agiri horiek; tartean badira txostenak, udal arauak, gutunak eta bertze.

Noren gutunak, adibidez?

Politikaren esparruan Lordak jasotako gutun pribatuak dira; bertzeak bertze, Manuel Irujorenak, Manuel Aranzadirenak eta Valentin Gaiarrerenak. Julian Gaiarre abeslariaren iloba zen Valentin, eta Madrilen egon zen diputatu.

Serrano Izkoren bidez jaso zenuen, beraz, agiri horien guztien berri?

Bai. Funtsa jasota,konturatu zen guztia begiratzeko eta aztertzeko lan handia egin behar zela. Hogei kutxa inguru ditu funtsak, eta kutxa bakoitzak ehun agiri inguru; ez daude sailkatuta, eta, ondorioz, lana nekeza da. Eusko Kultur fundazioan elkarrekin aritzen ginenez, laguntza eskatu eta nire esku utzi zuen proiektua.

Ez zenuen zalantzarik egin?

Ez. Iruñeko Udalari buruzko bertze lanen bat ere badut egina, baina Lordaren garaiaz ez nuen deus ezagutzen, eta banuen jakinmina. Funtsa aztertzen hasi nintzen, eta garai zoragarria izan zela ohartu nintzen. Ordukoak dira Bigarren Zabalgunea eraikitzen hasteko lanak, adibidez, eta horretan buru-belarri aritu zen Lorda. Pamplonesa udal banda izatea bultzatu zuten zinegotzien artean ere, Lorda izan zen lan gehien egin zuena. Harresien eraistea ere ordukoa da. Garai bizia izan zen hirian eta udaletxean, eta Lorda erdigunean egon zen.

Zinegotziaren funtsa ezagutu eta gero, zer nabarmenduko zenuke Lordari buruz?

Izenbururako aukeratu ditudan hitzak baliatuko nituzke Lorda nor izan zen azaltzeko: Iruñeko bizilagun bat. Hiriko arazoak ezagutzen zituela erran nahi dut horren bidez; garai hartan, zinegotzi gehienak prestigio handiko profesional liberalak izaten ziren, medikuak eta abokatuak, bertzeak bertze, bai eta lur jabe handiak ere, diru asko zutenak. Lorda, berriz, institutu bateko idazkaria zen, eta hobeki ezagutzen zituen karrikako arazoak, herritarren eguneroko kontuak.

Auzi sozialekin kezka bazuen?

Bai, zalantzarik gabe. Haren lehen borroka nagusia ogiaren prezioaren ingurukoa izan zen; ez igotzea lortu zuen. Bigarren Zabalguneko etxe merkeak ere bultzatu zituen. Garai hartan, Iruñea Alde Zaharra zen, eta han 30.000 lagun bizi ziren, nahiko gaizki. Lordak jendea handik atera nahi izan zuen, Bigarren Zabalgunea egiteko proiektuaren bidez. Arazoak izan zituen, halere.

Zer arazo?

Aurre egin behar izan zien, batetik, lursailen jabeei; horiek dirutza lortzea bertzerik ez zuten buruan. Bertzetik, garaiko eraikuntzaren arloko enpresa jabeen lehentasuna ez zen etxebizitzak egitea; antzokiak eta zinema aretoak egin nahi zituzten, edo dirudunentzako etxe handiak. Baina Lordak etxebizitzak bultzatu nahi zituen, Alde Zaharrean pilatuta bizi zirenentzat.

Auzi sozialen inguruko kezka horrek salbuespen bilakatzen zuen Lorda udalean?

Lordaren garaian, zinegotzi sozialistaren bat egon zen, baina nabarmenduko nuke, batez ere, garai hartako karlismoaren barruan bazela korronte bat ontzat jotzen zituena Lordak egin nahi zituen gauzetako anitz. EAJren babesa ez ezik, karlistena ere jaso zuen Lordak. Gero karlismoak eskuinera jo zuen, baina orduko egoera bertzelakoa zen. Bazen auzi sozialen gaineko kezka bat; kezka hori sendoa zen Lordarengan, hain zuzen. Bertze batzuentzat, berriz, istilurik ez gertatzea zen kezka nagusia.

Bi etapatan izan zen Lorda Iruñeko Udalean.

1918tik 1923ra, aurrenekoz; Primo de Riveraren estatu kolpea gertatu zen orduan. 1930 eta 1931 bitartean, Lorda berriz deitu zuten zinegotzi izateko. Diktadura indarrean zen oraindik, baina udal mistoak osatu zituzten: militarrek izendatutako zinegotziek eta aurretik zeudenek osatuak, alegia.

Nolakoa izan zen haren bigarren etapa hori?

Lorda udalean izan zen 1930etik 1931ra; gero, 1931n, EAJ udal hauteskundeetara aurkeztu zen. Garai hartan, Iruñeko eskuinak kanpaina gogorra egin zuen EAJren aurka, etsaitzat baitzeukan. Karlismoak eta [Espainiako] Estatuko eskuineko indarrek ez zuten EAJ udalean nahi. Ondorioz, EAJk ez zuen zinegotzirik lortu; 1923an, berriz, zortzi zituen. Eskuinak irabazi zuen 1931n, baina EAJk helegite bat aurkeztu zuen, eta hauteskundeak errepikatu zituzten. EAJ ez zen aurkeztu, ordea, eta abertzaleen boto gehienak errepublikazale moderatuek eta ezkerreko alderdiek jaso zituzten. Eskuinak hamalau zinegotzi zituen, eta errepublikazaleek eta ezkerrekoek, hamabost.

Udaletxetik at, zer egin zuen Lordak?

EAJren barruan krisia sortu zen Nafarroan, eta zenbait agintarik alderdia utzi zuten. Lordak, gainera, seme bat galdu zuen, eta horrek denak politikaren esparrua uztera bultzatu zuen. 1939an zendu zen.

Hark egin zuen bidea ezagutaraztea da liburuaren asmoa?

Bai, neurri handi batean ezezaguna delako. EAJk zortzi zinegotzi zituen, eta Lordari esker lortu zituzten boto anitz. Orduko EAJk bazter utzi zituen identitatearen ingurukoak, eta, Lordak, adibidez, auzi sozialei eman zien lehentasuna. Horrela, bat egin zuen herriarekin. Orduko Iruñea ezagutzeko aukera ere ematen du liburuak. Gaur betikotzat hartzen ditugun gauza asko lortzeko borrokatu ziren garai hartan.

Bixente Serrano Izko zenak idatzia da hitzaurrea.

Serrano Izko gogoratzeko balio dezala lanak. Pena da hark liburua argitaratuta ikusi ez izana; egin zuen lana nabarmendu nahi dut. Pertsona eta idazle ona izan zen Bixente.


«Hemen inor ez dago soberan»

Summary: «Hemen inor ez dago soberan». Lan gatazka ezberdinetan murgildutako langileek «enplegu duina» aldarrikatu dute Bilbon eginiko manifestazio jendetsuan. Tubacexekoek, ITP Castingekoek, Bilboko Argiakoek, Petronorrekoek, Novaltiakoek eta H&Mkoek egin dute bat kalean

«Hemen ez dago inor soberan» irakur zitekeen pankartan, eta hori izan da gatazka ezberdinetan murgildutako langileek ozenen oihukatu duten aldarria. Tubacexeko, ITP Aero Castingeko, Petronorreko eta Bilboko Argiak-eko langileek antolatu dute manifestazioa, eta H&Mko eta Novaltiako grebalariak gehitu zaizkie, besteak beste. Beraien lantokietako egoera salatzeaz gain, «enpleguaren defentsan» eta «etorkizun duin» baten eske atera dira kalera, eta langile mugimendua «oso bizirik» dagoela aldarrikatu dute.

Manifestazio oso jendetsua izan da gaur goizean Bilboko kaleak gurutzatu dituena. Lau zutabetan banatuta hasi da, eta Moyua plazan bat egin ondoren Jaurlaritzak Kale Nagusian duen bulegora abiatu dira. Ikusmin berezia sortu du Tubacexeko langileen hitzartzeak. Izan ere, enpresak iragan astean eskaintza bat egin zien: greba bertan behera uztea; Laudioko eta Amurrioko plantetan (Araba) egin nahi duen lan erregulazioa onartzea, 129 kaleratzeekin; eta trukean 2024ra arte lantaldea ez ukitzea. Erantzuteko epea astelehenean amaituko da.

Tubacexeko langileak, tinko Bada, azken orduko aldaketarik ezean, langile batzordeak erantzun garbia eman dio enpresari: «Tubacexen har daitekeen erabaki bakarra kaleratze guztiak bertan behera uztea da». Batzordearen iritziz, hodigintzaren krisia «behin-behinekoa» da, eta, ondorioz, «aldi baterako neurriekin» konpon daiteke. Langileek 107 egun daramatzate greban, eta ekainaren 20an eta 21ean epaituko dira erregulazioaren aurka jarritako helegiteak.

Manifestazioaz haratago, Tubacexeko langileen eskaera Gasteizko legebiltzarrera ere iritsi da. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eskaera bat erregistratu dute enpresak kaleratuak berriz onar ditzan, «parlamentutik egoera jasanezin bati ondorio justua ematea bideragarria dela sinetsita». Langile batzordeak hainbatetan eskatu du erakundeen esku hartzea.

Petronorreko langileek, bestalde, enpresak onartu duen zortzi hilabeteko aldi baterako erregulazioa salatu dute. Haien ustez, «patronalek prekarizatzen jarraitu nahi dute irabaziak puzteko». Antolatuta daudela eta erantzuteko ahalmena dutela erantzun dute. Manifestazioa Kutxabanken egoitza nagusitik pasatu denean, eskutitz bat utzi dute bertan. Bankua Petronorreko akziodun da, eta hari gogoratu diote «bezero dituen horiek» sartu nahi dituztela erregulazioan.

Bilboko Argiak-eko langileei dagokionez, 32 egun daramatzate greban kaleratzeak eta lan baldintzak salatzeko. Bilboko kaleetako argien mantenua egiten duen enpresako langileak dira, eta udal agintarien aldetik «mehatxuak, irainak, eta ezinikusia» baino ez dutela jaso esan dute.

ITP Castingeko langileak ere irten dira kalera. Epaileak enpresak egin asmo zuen erregulazioa indargabetu zuen, baina langile horiek txandetan noiz sartuko zain jarraitzen dute. Deitzaileen artean ez egon arren, Novaltiako langileek gogoratu dute 600 egun daramatzatela greban, eta H&Mkoek, greba mugagabean. Enpresak publikoki esan du Hego Euskal Herriko hainbat denda ixteko asmoa duela.


Summary: «Zenbat jende hilko ote zen gerran, benetan zer gertatu zen jakin gabe...». Beste haur askok bezala, Etxabek sorterria utzi behar izan zuen 1936an; Belgikaraino iritsi zen, Espainiako gerratik ihesean. 85 urte pasatu dira, baina oraindik gogoan dauzka orduan jasandakoak, baita joan zenean eta itzuli zenean aurkitutakoa ere.

Historiako liburuetan ez dira sarri agertzen guda galdu zutenen istorioak. Hala ere, Intxorta 1937 kultur elkarteak batu egin ditu gerra tarteko ihes egin behar izan zuten haurren esperientziak, besteak beste, Luzia Etxaberena (Soraluze, 1926). 9 urterekin behartu zuten herritik joatera, eta, urteak pasatu arren, oraindik gogoan dauka orduan jazotakoa. Belgikan hartu zuen babes.

Nolakoa zen Soraluzeko bizitza 36ko gerra hasi aurretik?

Eskolara joaten ginen, eta lagunekin ibiltzen ginen gero. Guk ez genuen izaten eskola ondorengo klase partikularrik eta antzekorik. Konturatzen naiz oraingo haurrek guk ume ginenean baino askoz gehiago dakitela.

1936an bizimodua erabat aldatu zitzaizuen, ordea. Zerk behartu zintuzten herria uztera?

9 urte neuzkan nik. Gerra Soraluzera iritsi aurretik mugitu ginen gu, erreketeak herrira sartu aurretik. Irailaren 22an konkistatu zuten Soraluze, eta esango nuke gu herritik irailaren 20an joan ginela. Tren berezia prestatu zuten Bilbora. Bete-bete eginda zihoan.

Euskal Herrian jaso zenuten babesik?

Mungiara [Bizkaia] mugitu gintuzten. Etxe bat zegoen bertan, aterpe baten modukoa. Lau edo bost familia egongo ginen. Jende mordoa geunden egongela handi batean, koltxoiak lurrean jarrita.

Ez zinen zu izan ihes egin behar izan zuen haur bakarra. Igartzen zenuten egoera berezi hura?

Ez pentsa. Haurrak ginen, eta ez ginen konturatzen ezertaz.

Mungian zinetela izan zen Gernikako [Bizkaia] bonbardaketa, 1937an. Nabaritu zenuten?

Ondo gogoratzen dut. 10 urte neuzkan. Umeak ginen, baina entzuten genituen hegazkinak hirunaka-hirunaka pasatzen. Durangoko [Bizkaia] bonbardaketa pasatu berria zen, gainera.

Nola erantzuten zaio hegazkinek sortzen duten beldurrari?

Zelai handi bat zegoen gu geunden lekuan, arantza eta guzti. Eta hegazkinak pasatzen zirenean, arantza artean ezkutatzen ginen beti.

Bazenekiten zer gertatzen ari zen?

Kalean berehala esan zuten Gernika bonbardatzen ari zirela. Bonbardaketa amaitu zenean eta jaiki ginenean, gertuko auzo batera joan ginen; sutan zegoela esan zigutelako hurreratu ginen. Handik ikusi genuen Gernika den-dena sutan. Gogorra izan zen. Nola aldatu ziren gauzak egun batetik bestera… Aitak esan zigun zortzi eguneko ipuina izango zela etxetik joatearena, eta erasoa ez zen gelditu ere egin zortzi egunean.

Gerrak ez zuen etenik. Mungia izan zen zuen geldiune bakarra?

Guduaren garapena ikusi behar zen etxera joateko moduan geunden edo ez jakiteko; hala ere, gero eta okerrago zegoen dena. Alemanak sartu zirenean, Gallartara [Bizkaia] joan ginen gu. Meatzeetan sartzen ginen bonbardaketak ekiditeko. Guk oso denbora gutxi igaro genuen han. Ama eta bost seme-alaba geunden elkarrekin. Atzerrira bideratu gintuzten hiru, baina han gelditu zirenek denbora mordoa egin behar izan zuten meatzeetan.

Nola bukatzen du haur batek atzerrirako bidean?

Gu aitak bideratu gintuen atzerrira. Bere asmoa zen Ingalaterrara bidaltzea. Iritsi zenerako, ordea, kupoa beteta zegoen. 18, 19 eta 20 etiketak geneuzkan hiru anai-arrebok. Hirurok eraman gintuzten Habana itsasontzian.

Gerra atzean uztea lortu zenuten, behintzat…

Tokatu zitzaigun guda hura; sustoa bai, behintzat. Izan ere, itsasontzia geldi egon zen irten eta gero, Canarias gerraontziagatik. Frankistek tirokatzeko erabiltzen zuten, eta han inguruan zebilen. Esperoan egon ginen gau oso batean, geldi. Santurtzitik [Bizkaia] Bordelera [Okzitania] eraman gintuzten. Berez, ez da asko, baina kosta egin zitzaigun.

Jakin bazenekiten Belgikara bideratuta zeundetela?

Ez. Frantziara eraman gintuzten lehenengo, eta han utzi. Ez ziguten ezer esan. Etiketak jarri zizkiguten; etiketa batzuk Santurtzitik hara, eta beste batzuk han. Kanpalekuetan egon ginen, kanpin denden antzekoetan. Handiak ziren, eta nork bere ohea zeukan. Arropak, berriz, apenas geneuzkan. Gutxi eraman genituen, eta gutxi geneuzkan. Dena atzean utzita joan ginen.

Zenbat denbora egin zenuten kanpalekuetan?

Hilabete bat edo, Belgikakoa antolatu arte. Eraman gintuzten Belgikara ere, eta mahai baten bueltan jarri gintuzten. Bere etiketa zuen haur bakoitzak, eta, haurrak hartuko zituztela esandakoan, familiak bila etortzen ziren euren dokumentuekin. Han begiratzen zuten nor zen bakoitzaren haurra.

Azkenetakoa izan zinen mahaitik altxatzen, ezta? Zer dela eta?

Hala da, bai. Belgikan harrera egin zigun familia hartan, abokatu garrantzitsua zen gizona, eta emazte bat zeukan hark. Izatez, bi haurri harrera egitea zuten eskatuta; ni eurekin eta nire neba euren gurasoekin. Gu hiru ginen, ordea. Azkenerako lortu zuten bi nebak elkarrekin joatea; abokatua zelako lortu zuela uste dut. Ez zioten edonori utziko horrelakorik egiten.

Nolako harrera egin zizueten Belgikan?

Zoragarria izan zen Belgikako egonaldia. Etxe bikaina zuten, eta eskola ere bai; ez zen mojen eskola bat. Gainera, pianoa jotzen irakasten zuten, eta gimnasia zegoen irakasgaien artean.

Hizkuntzaren kontua, dena den, ez zen erraza izango. Frantsesez egiten al zenuten?

Ez, nederlanderaz. Frantsesez bazekiten, baina etxean ez zuten inoiz erabiltzen. Hango aitak behin esan zidan unibertsitate garaian borroka egin behar izan zutela, euskaldunek bezala, eurak ez zirelako frantsesak.

Ikasi al zenuten hizkuntza?

Bai, erraz, haurrak ginen eta.

Nola?

Adi egoten ginen. Umeak izanda, erraz ikasten da. Pentsa, nire anaia Jose Marik cum laude titulua lortu zuen eskolan.

Zergatik itzuli zineten Euskal Herrira?

Gobernu frankistak behartuta; baina ez gu bakarrik, beste asko ere bai. Nahi izan zuen guztia egin zuen frankismoak, baina gauza askori buruz ez dakigu ezer.

Nola behartu zintuzteten itzultzera?

Gurasoak behartzen zituzten gu ekartzera. Gure aita deitu zuten, kuarteletik uste dut. Belgikara idazteko eskatu zioten gu itzul gintezen, eta ezetz erantzun zien. Hala ere, karta bat iritsi zen Belgikara, nire aitaren izenean eta berak idazten zuen moduan, gu itzultzeko eskatuz. Abokatuak, ordea, ikusi zuen Lucia jartzen zuela eta ez Luzia. Ez zuen sinetsi. Berriro deitu behar izan zuten aita, eta kartzelara joateko mehatxupean idatzi zigun. Orduan edozer egiten zizuten kartzelan…

Zenbat urte pasatu zenituzten Belgikan?

Ez nago ziur-ziur. Esango nuke 10 urterekin joan nintzela eta 12rekin itzuli. Bi urte ez ziren izango, baina hurreratuko zen. Izan ere, eskolak uniformeak zeuzkan udarako eta negurako, eta biak erabili nituen, ziur.

Zein egoerarekin topo egin zenuten itzulitakoan?

Gaizki zegoen dena, oso gaizki. Inbidia eta besteei kalte egiteko gogoa zeuden orduan hemen. Aita mikeletea izan zen gerra hasi aurretik, baina salaketa batengatik kanporatu zuten. Dena zen frankismoa. Gu itzuli ginenean, gure estilokoek ezin zuten ezer esan kalean.

Garai gogorrak pasatu zenituzten…

Oso garai tristea izan zen hura. Aitak istripua izan zuen gero. Mikelete lana galduta, Eibarrera joan behar izaten zuen hondakinak batzera. Bizikletan hara zihoala, istripua izan zuen. Ama epaitegietara joan zen, kargu egiteko eskatzera, baina epaitegia karlista zen, eta ez zioten kasurik egin.

Inbidia eta kalte egiteko gogoa zegoela esan duzu. Zergatik?

Adibide bat jarriko dut: gerra aurretik polito bizi ginen, eta ahizpak eta biok beroki granate bana geneukan, larru eta guzti. Gogoan daukat nire adineko neska bat eta bere ahizpa ikusi nituela gure abrigoekin. Jolasean genbiltzan batean esan nion lapurtutakoak zirela. Ondo zekien hark ostutakoak zirela, baina frankistak ziren, eta… Entzun egin behar izan ninduen, behintzat.

Familia frankista edo ez-frankista, horrek sortzen zuen aldea?

Hori da. Frankista ez bazinen, gaizki. Askotan ezin izaten zen ezer esan: mehatxu egiten ziguten, salatuko gintuztela. Ezer pasatzen bazen, frontean ere bai, isilik egon behar genuen. Berriak jasotzeko jende gutxik zeukan irratia, baina gertuko batzuek bazeukaten. Pirenaica eta Paris irratietatik jasotzen genituen benetako berriak. Gobernuak gezurrak besterik ez zituen esaten.

Bertsio ofizialak eragina zeukan herritarrengan?

Ezjakinak ginen gerrako ipuinekin. Nire senarraren kuadrillakoekin nengoen batean, hala bota zuen baten emazteak: «Nolako astakeria egin zuten gorriek Gernikan!». Ordurako hazita neuzkan haurrak. Gerratik pasatuta egongo ziren 40 urte ez baziren, 30 baino gehiago. Gernika sutan ikusi nuela esan nion nik, eta ez hasteko niri han zer gertatu zen esaten. Pentsa zein mezu sartu zizkieten buruan. Horrelakoa zen giroa. Zenbat jende hilko ote zen gerran benetan zer gertatu zen jakin gabe… Askotan pentsatzen dut hori. Militar frankista batek hitz egiten zuen irratian eta tontakeriak esaten zituen, egiarik ez, behintzat. Zergatik sinisten zioten? Frankista zelako.


Summary: «Ez da inondik inora konponbide bat: arazo bat baino ez da». Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko proiektua kritikatu du Iñaki Uriartek. Lehiaketa publikoa «iruzur hutsa» izateaz gain, proiektuak ingurua desitxuratu egingo duela deritzo.

Saltsa askotan ibilitakoa da Iñaki Uriarte arkitektoa (Bartzelona, 1946). Bilbon azken hamarkadetan egon diren aldaketa urbanistikoen inguruko ikuspuntu kritikoa azaldu du maiz, eta, oraingoan, Bilboko Arte Ederren Museoaren «osotasunaren» defentsan murgilduta dabil, Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa izeneko plataforman. Izan ere, museoak bere azpiegiturak handitzeko asmoa du, eta, horretarako, lehiaketa publiko bidez, Norman Foster arkitektoaren proiektu bat aukeratu dute. Uriartek, ordea, prozesu guztia «burugabekeria hutsa» dela deritzo, eta hura gelditzeko eskakizuna zabaldu du.

Zein da museoa handitzeko arrazoia?

Ez dago pisuzko arrazoirik, ez dagoelako aurretik museoa handitzea justifikatzen duen planik. Museo orok dauka defizit bat gordetzen dituen artelanen eta erakutsi ditzakeen horien artean, eta ikusgai dauden horiek berriztatzeak ematen dio museo bati behar duen dinamismoa. Arte Ederren Museoaren kasuan, handitzearen arrazoi nagusia da arduradun berriak [Miguel Zugaza zuzendaria] museoaren presentzia indartu nahi duela. Presentzia hori ikuspuntu oker batetik aztertzen dute; ikusle kopuruaren arabera baino ez.

Hortaz, ikusleak ugaritzeko asmoz bultzatutako proiektu bat da?

Burugabekeria hutsa da. Miguel Zugaza museoko zuzendari berriarekin bat egin, eta Arte Ederren Museoa turistak erakartzeko lasterketa zoro horretan sartzeko antolatu du Eusko Jaurlaritzak handitze proiektua. Ikono bihurtu nahi dute, Guggengheim museoarekin lehiatu dadin. Eta, hori lortzeko, iruzur hutsa den lehiaketa publiko bat jarri zuten martxan, Norman Fosterren proiektua hautatzeko.

Zergatik diozu lehiaketa publikoa iruzurra izan dela?

Arkitektura lehiaketa bateko epaimahai batean, arkitektoak izan behar dira nagusi. Arte Ederren Museoko lehiaketan, hamarretik lau baino ez ziren arkitektoak. Gainera, horietako bat Luis Fernandez Galiano zen, Fosterren fundazioko kidea. Hori dela eta, arkitektura estudio batzuek uko egin zioten lehiaketan parte hartzeari, aldez aurretik bazekitelako Fosterren proiektua suertatuko zela irabazle.

Beraz, zure ustez, aldez aurretik zegoen irabazlea erabakita.

Hori da. Foster izatea nahi zuten, sona handiko arkitekto baten izena delako axola zaien gauza bakarra. Demokrazia ariketa baten simulazioa baino ez zen izan. Eta ez da gertatzen den lehenbiziko aldia. Madrilgo El Prado museoan, Zugaza bera zuzendari zela, gauza bera gertatu zen.

Hautaketa prozesua alde batera utzita, zer ondorio izango ditu Fosterren proiektuak?

Lehiaketaren oinarrietan baldintza zehatz batzuk ezartzen ziren. Lehiakide guztiak egokitu egin ziren oinarri horietara, Foster izan ezik. Aurrekontua, esaterako, behin obrak hasita, bikoiztu egingo da gutxienez. Garai hauetan, diru xahutze hutsa da. Ez da inondik inora konponbide bat: arazo bat baino ez da.

Zeintzuk dira proiektuak betetzen ez dituen beste oinarrietako batzuk?

Ez ditu altuerak errespetatzen, eraikin nagusiaren altuera bikoiztea proposatzen duelako, infografietan disimulatzen saiatu diren arren. Baina lanek inguruan izango duten eragina oso handia izango da, eta auzokideak ez daude horren jakitun.

Asko aldatuko da ingurua handitze lanak egiten badira?

Espazioak inbaditu egiten ditu, pieza autonomoa da, egozentrismo hutsa. Beste edozein arkitektok sinatuko balu, atzera botako lukete. Bilbok azken urteetan jorratu duen noranzkoan doa lana. Beste aldaketa batzuen artean, museoaren kanpoaldean dagoen Arriagaren monumentuaren eskulturari egingo dio kalte.

Zergatik?

Patioa itxi egin nahi dute, eskultura espazio itxi batean sartu. Paco Durrio artistaren lana da, Arriagaren omenezko musa bat. Oso obra garrantzitsua da, balio handikoa. Urak ere funtsezko eginkizuna du artelanean, eta, handitzen dutenean, eskultura lehortu egingo dute.

Noiz hasiko dira lanak?

Irailean abiatuko direla aurreikusten da. Gu gelditzen saiatuko gara. Aurkeztutako proiektuaren inguruan hausnartu eta ondo aztertzea eskatzen dugu, eta, beharrezkoa bada, beste lehiaketa bat martxan jartzea.

Judizialki ere irregulartasunak salatu dituzue.

Hiri Antolamendurako Plan Orokorreko bi artikulu hausten ditu, Euskal Kultur Ondareari Buruzko Legeko zortzi eta Espainiako Estatuko legediko hiru. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzako arkitektoek txosten bat egin behar zuten proiektuaren inguruan, eta ez da hala izan. Oraingoz, dagoen txosten bakarra estudio bati erositakoa da.

Zer garrantzi du Arte Ederren Museoak?

Ez da Bilboko museo soil bat. Itzal handiko museoa da, Euskal Herriko museorik garrantzitsuenetarikoa. Ikusle kopuruak ez du ezer esan nahi. Jendeak museora etortzeko duen determinazioa eta ateratzean sentitzen duen gogobetetasuna da funtsezkoena.

Handituko ez balitz, zer beste aukera egon daitezke?

Turistei begirako proiektu bat baino ez da hau. Handitu nahi izatekotan, kultura auzoetara eramateko aukera dago, esate baterako, eraikin industrialak erabilita, Errekalden, Iralan… Iñaki Azkuna alkate zenak, bere garaian, Olabarri jauregia ere proposatu zuen.


Summary: 12-15 urte artekoak txertatzeko bidea ireki du EMAk. Adin tarte horretan, Pfizer txertoak 16 urtetik gorakoen artean duen eraginkortasun berdina «edo handiagoa» duela ziurtatu du sendagaien alorreko erakunde arautzaileak.

EMA Sendagaien Europako Agentziak bidea ireki dio Pfizer txertoa 12-15 urte arteko populazioan erabiltzeari. Gaur Amsterdamen (Herbehereak) egindako agerraldi batean, EMAko txertoen alorreko arduradun Marco Cavalerik iragarri du txertoa adin tarte horretara zabaltzean alde egin dutela. Gaiaren harira egindako entsegu kliniko baten emaitzak aztertu ondoren hartu dute erabakia.

Erakunde arautzailearen oniritziaren ostean, Europako Batzordearen esku egongo da orain adin tarte horretan txertoaren erabilpena onartzea.


Summary: Positiboen ehunekoa %4,4 da Hego Euskal Herrian. Beste 435 COVID-19 kasu atzeman dituzte ostegunean, ia 10.000 proba eginda.

Hirugarren egunez jarraian, egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak 400 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osasunbideak 9.976 test egin ditu birusa atzemateko, eta 435 kutsatu zenbatu dituzte. Hala, positiboen portzentajea %4,4 izan da; hain zuzen ere, datuak ez du gorabeherarik izan, ehunekoa bera izan baitzen asteazkenean ere.

Lurraldeka, Bizkaian 171 kasu zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 138; Nafarroan, 77, eta Araban, 45.

Ospitaleei dagokienez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi dutenez, atzo 42 lagun erietxeratu zituzten Hegoaldean. Hala, oraintxe 210 pertsona daude gela arruntetan ospitaleraturik, eta, berriz, 114 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Yatesek hautsi, Bernalek eutsi

Summary: Yatesek hautsi, Bernalek eutsi. Biike Exchangeko txirrindulariak irabazi du 19. etapa, indarra eta ausardia uztartuz. 34 segundo atera dizkio Ineosekoari, hark hainbestean defendatu baitu lidergoa. Mendiko azken etapa jokatuko da bihar

Italiako Giroko txirrindularirik indartsuena da oraintxe Simon Yates (Bike Exchange). Hala berretsi du gaur, mendiko azken-aurreko etapan. Bere-berea duen gisan gailendu da, Alpe di Meran eraso ausarta jota. Gibelean utzi du berriro Egan Bernal (Ineos), lasterketako liderra. Kolonbiarrak hainbestean gainditu du azterketa: ahulezia zantzuak erakutsi ditu atzera ere, baina indar gabezia lasterketaren irakurketa aproposarekin orekatu du. Ez da aurkarien erasoekin itsutu, eta taldearen abaroan egin du azken igoeraren zatirik handiena. Azkenean, 34 segundo galdu ditu Yatesekin, gainsariak tarteko. Hirugarren izan da helmugan, Joao Almeidaren (Deceuninck) atzetik – azken metroetan gurpiletik atera du–.

Biharko etapan hondoratu ezean, esku-eskura dauka Giroa Bernalek. Hori bai, azkenera arte estutu nahi du Yatesek. Jota utzi zuen Sega di Alan, eta gaur ere, liderra jokoz kanpo harrapatzen saiatu da. Bernalen arrapostua, ordea, asteazkenekoa baino hobea izan da, eta Yatesekiko 2.49ko errenta defendatuko du bihar. Ingelesak urrun du lidergoa, baina hurbil bigarren postua:â20 segundora gerturatu zaio gaur Damiano Carusori (Bahrain). 2.29ra dago italiarra.

Borrokatua izan da, berriz ere, ihesaldia osatzeko lehia. Sei txirrindularik lortu dute tropeletik ospa egitea: Larry Warbassek (AG2R), Giovanni Aleottik (Bora), Mark Christianek (Eolo), Quinten Hermansek eta Andrea Pasqualonek (Wanty) eta Nicola Venchiaruttik (Androni). Alpe di Merako helmugan balentria egiteko itxaropenez egin dute eraso, aurrez arrakasta izan duten hamar ihesaldiak gogoan.

Abenturazaleentzako Giroa izaten ari da, baina gaurkoan tropela ez zegoen ezer oparitzeko. Bike Exchange berehala jarri da lanean, ihesaldiak lau minutuko aldea baino ez zuela. Yatesekin etapa irabazi, eta lasterketa hankaz gora jartzeko asmoa zuten. Deceuninck ere festa gogoz zegoen, eta soka tenkatu du Alpe Agognako, eguneko lehen mendateko jaitsieran –laugarren mailakoa–. Erdibitu egin da tropela, eta moztuta gelditu Daniel Felipe Martinez (Ineos). Susto txiki bat baino ez da izan: Filippo Gannaren laguntzaz itzuli da multzo nagusira.

Passo della Colma zen hurrengo igoera, hirugarren mailakoa. Abaila batean pasatu du tropelak, besteak beste, Mikel Nieveren (Bike Exchange) gidaritzapean. Gainean, minutu eskaseko errenta gelditzen zitzaion ihesaldiari. Venchiarutti jada ez zen buruan ageri. Bada, Alpe di Meraren hasieran egin du lasterketa buruko boskotearenak. Patuari izkin egiten saiatu da Christian, bakarkako ahalegin batekin, baina 7,5 kilometroren faltan irentsi du oilarren multzoak.

Deceuninckek oso erritmo gogorra jarri du lehen aldapetan, eta berehala piztu du sua Almeidak. Taldekideen gerizpean gelditu da Bernal;âbaita Yatesek eraso egin duenean ere, 6,5 kilometroren faltan, gurpilean Caruso eta Aleksandr Vlasov (Astana) zituela. Geroago, beste erritmo aldaketa bat egin du Yatesek, eta orduan bai, bakarrik abiatu da. Gainontzeko aurkariak harrapatuz joan da Bernal, Dani Martinezen laguntzaz. Apustua bikain ari zitzaion ateratzen. Yates, baina, katerik gabe zihoan. Liderrak haren bila jo du azken 2,5 kilometroetan, eta, 15 segundora hurbildu zaion arren, amore eman behar izan du azkenean.

Azken etapa menditsua izango da biharkoa. 164 kilometroko ibilbidea izango du, eta lehen mailako hiru igoera kateatuko dituzte bukaeran:âSan Bernardino, Passo della Spluga eta Alpe Motta.


Summary: EAJren Ipar Buru Batzarrak demokrazia gabeziaren erakusgarritzat jo du Macronen erabakia. Peio Etxelekuk buruzagi batzuen «hipokresia» salatu du, eta Frantziako Presidenteari eskatu dio hizkuntzei dagokion konstituzioko bigarren artikulua aldatzeko.

EAJren Ipar Buru Batzarrak ere kritika egin dio Macronen gobernuaren erabakiari. Atzo EH Bildu eta EH Bai neurri horren aurka mintzatu ondoren, Peio Etxeleku Ipar Euskal Herriko jeltzaleen buruak agerraldi bat deitu du gaur. Esan duenez, Macronen alderdiak bultzatutako helegiteak «demokrazia gabezia bat» erakusten du, eta gaineratu du ebazpenak frantses erakundeen «ezintasuna» erakusten duela Frantziako kultur aniztasunaren gaia kudeatzeko.

Etxelekuk buruzagi politiko batzuen «hipokresia» ere izan du hizpide: «Mailarik handienean da». Izan ere, Macronek igande goizean legea promulgatu eta bi egun geroago adierazi zuen, Facebook bidez, gobernuari eta Parlamentuari bitartekoak eskatu dizkiela «aniztasun lingustikoa bermatzeko», eta «Frantziako hizkuntzak altxor nazional bat» direla.

Era berean, Frantziako Presidenteari konstituzioko 2. artikuluaren erreformatzeko eskatu dio, Etxelekuren esanetan artikulu horrek «blokeatzen» baitu gobernua. Izan ere, Errepublikaren hizkuntza frantsesa da, artikuluaren arabera. Jeltzaleek adierazi dute herrialdeko hizkuntzak «argiki onartuak» izan beharko liratekeela artikulu horretan.


Summary: Positiboek beste koska bat egin dute gora: 469. Positiboen ehunekoa %4,7 da Hego Euskal Herrian, 9.775 proba eginda.

Berriro egin du gora egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak, eta 400 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 9.975 test egin zituzten atzo birusa atzemateko, eta 469 kutsatu zenbatu zituzten. Hala, positiboen portzentajea %4,7 izan da. Kutsatuen kurba lautzen ari dela sumatzen hasi zen duela egun batzuk, eta gaurko datuek joera hori berresten dute.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien: 204 zenbatu dituzte; Gipuzkoan, 133; Nafarroan, 79, eta Araban, 45.


Summary: Espetxera bidali dute oinezko bat hil zuen auto gidaria. Baldintzarik gabe kartzelatzeko agindu du epaileak.

Ostiral goizaldean gertatu zen ezbeharra, Iruñean: 32 urteko gizonezko bat semaforoa duen zebra bide bat gurutzatzen ari zen auto batek harrapatu zuenean. Kolpeak 80 metrora jaurti zuen biktima, Udaltzaingoaren arabera, eta hil egin zuen. Ibilgailua ez zen gelditu harrapaturiko pertsonari laguntza emateko. Udaltzainek gidaria eta harekin zihoan pertsona bat aurkitu zituzten, Sanduzelain auzoan, Arga ibaiaren ondoan, ihes egiten saiatzen ari zirela, udaltzainen arabera. Gidariak 26 urte ditu.

Gaur goizean igaro da akusatua 4. Instrukzio Auzitegiko epailearen aurretik, eta hura baldintzarik gabe espetxeratzeko agindu du. Epaileak giza hilketa delitu bat egotzi dio, alkoholaren eta drogen eraginpean gidatzea, eta istripu lekutik ihes egitea biktimari laguntza eman gabe.

Autoak aipatzen duenez, U.S.V ikertuak, edari alkoholdunez gain, kokaina eta estasi drogen eraginpean abiadura handian ari zen gidatzen. Udaltzainak segika hasi zitzaizkion. Gorrian zen semaforoa errespetatu gabe, 100 kilometro orduko abiadura iragan zen Baiona etorbidetik, eta Pablo Salinas oinezkoa harrapatu zuen. Berehala hil zela egiaztatu du epaileak. Gidaria autoa utzi eta ezkutatu egin zen Sanduzelain, «Gipuzkoa etorbideko landaredi artean. Bertan topatu zuen Udaltzaingoaren beste talde batek».

Egotzitako delituen zantzuen inguruan, udaltzainen eta hainbat herritarren lekukotasunak egiaztatzen dute abiadura handian gidatzen ari zela, eta tokiko kameren irudietan ere hala ageri da. «Gertakarien larritasunaren aurrean, eta aurrerago jaso dezakeen zigorraren ondorioz ihes egiteko arriskua delako», guardia epaileak behin-behineko espetxealdia ezarri dio ikertuari. Larritasuna azpimarratzerako orduan, epaileak dio, istripua gertatu zen tokitik ihes egiteaz gain, autoa utzi egin zuela ezkutatzeko, «atxiloketa saihesteko asmoz».


Summary: Orotara 90 udalerri batuta, Uemak 30. urteurrena ospatu du. Villabona-Amasa eta Zizurkil batu dira azken hilabeteetan, eta ohiko batzarrean azpimarratu dute 30 urtean bide «urratzaile eta aitzindaria» egin duela udalerri euskaldunen mankomunitateak.

Villabona-Amasako Gurea antzokian ospatu du 30. urteurrena Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak. Tokia espresuki aukeratua izan da, Villabona-Amasa eta Zizurkil izan direlako elkartera batu diren azken bi udalerriak, eta, orotara, 90 udalerrik osatzen dute gaur egun Uema. Guztien artean, 266.000 biztanleko lurgune euskalduna osatzen dute.

Horregatik, «egun berezia» dela nabarmendu du Uemak berak batzarraren hasieran. 1991ko maiatzean sortu zen mankomunitatea, hainbat udalek Aizarnazabalen udalerri euskaldunen egunean egindako batzarrean. Urteotan bide «urratzaile eta aitzindaria» egin dela nabarmendu dute, eta, hori omentzeko, Iraitz Lazkano Uemako egungo lehendakariarekin batera, bertan izan dira aurreko sei lehendakariak ere: Antton Iztueta, Kontxi Gabantxo. Mikel Illarregi. Jon Bollar, Maren Belastegi eta Josu Labaka.

Halaber, erakundeetako zein euskalgintzako ordezkaritza zabala izan da gaurko batzarrean. Hala nola Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea, Mikel Arregi Nafarroako Gobernuko Euskarabideko zuzendaria, Jabi Asurmendi Udalbiltzako lehendakaria. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusia. Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendaria. Martxelo Otamendi BERRIA egunkariko zuzendaria, Kike Amonarriz Topagunea Euskaltzaleen Elkarteko lehendakaria, Alizia Iribarren, AEK-ko koordinatzaile nagusia, Elkar Fundazioko Joan Mari Larrarte eta Elhuyar Fundazioko Jon Abril.

Iñaki Arregiri omenaldia

Urteurren horretan, «Uemaren sortzaile, bide urratzaile, koordinatzaile eta arima izan zen Iñaki Arregi» omendu dute. 2010ean hil zen, eta lore sorta eskaini zaio Graxi Arregi alabari. «Hik ereindakoa uzta ederra ematen ari duk, Iñaki. Eskerrik asko!», esan diote. Halaber, Karmele Aierbe ezin izan da bildu batzar berezi horretara, osasun arazoengatik, eta hari ere hitz beroz mintzatu zaizkio. «Uema osatzen dugun guztion izenean, hemendik Ataunera, besarkadarik eta muxurik handiena Karmele Aierberentzat. Badakigu nahi baino pattalago zabiltzala, Karmele, baina eutsi goiari, eutsi irribarreari».

Paul Bilbaok Kontseiluko idazkari nagusiak urteotan egindako ekarpenagatik zoriondu egin du Uema. «Finean, arnasguneetan bizi ez garen euskaldunontzat, ikusgarri egiten duzue euskaraz normaltasunez bizitzerik badagoela», azpimarratu du Bilbaok. Azken egunetan epaitegietatik euskararen kontra hartu diren azken erabakiei erreferentzia eginez, gogoratu du Uemari ere ezaguna zaiola botere judizialen esku hartzea: «Hor ere, eskerrik asko tinko eusteagatik, baina batez ere bide berriak irekitzeagatik».

Lazkanoren hitzak

Udalerrien euskalduntzean aitzindaritza lana egin dela goraipatu du Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak, baina ez dute horretara mugatu nahi: «Herritarren kontzientziazioa eta ahalduntzea oinarrizko zeregina bihurtu dira Uemarentzat. Eskola guztietara heltzen den Uemaren hezkuntza proiektua garatu dugu, edota euskararen arnasguneen garrantzia nabarmentzeko Arnasa gara kanpaina, bi adibide soilik aipatzearren».

Uemako lehendakariak berak ere erreferentzia egin die azken epaiei, eta horiei aurre egiteko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute. Arratsaldeko Baionako elkarretaratzean egongo dira, kasurako.

Horregatik, babes juridikoa eskatu du Lazkanok: «Aitortza egiteko, eta babesteko neurriak eta legeak behar ditugu. 30 urte igaro eta gero, inguruko erdara nagusiek, epaileen eta botere faktikoen indarrarekin, apal eta bigarren mailako herritar nahi gaituztela kontziente baikara oraindik». Horri erantsirik, euskara indartuko duten neurrien beharra nabarmendu du, halaber: «Euskararen ekosistema osoa elikatuko duen egiturazko erabakiak behar ditugu orain, urte askoan egin dugun bidea eta lana benetan lora dadin».

Uema eta Jaurlaritza

Eusko Jaurlaritzaren izenean, Miren Dobaran Hizkuntza Politikarako sailburuordea pozik agertu da ekitaldiarekin: «Benetan pozgarria da gaur hemen ospatzen ari garena. Uemak 30 urte bete ditu, 90 arnasgune ditugu euskararen normalizazioari ezinbesteko ekarpena egiten». Dobaranen hitzetan, arnasgune horiek zaintzea, sendotzea eta zabaltzea da Eusko Jaurlaritzaren helburua. «Hori posible egiteko badaukagu azpiegitura eraginkorra: Uema. Eta badaukagu lankidetza leial eta sendo bat eraikia Eusko Jaurlaritzaren eta Uemaren artean». Uemak haur eta gazteentzako antolatzen dituen egitasmoen garrantzia azpimarratu du.


Summary: Osakidetzak ohartarazi du txertaketa egutegiari buruzko mezu faltsu bat zabaltzen ari dela. Azken orduetan sare sozialetan zabaldu den mezu bat gezurra dela abisu eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Mezuan, adin tarte ezberdinetako txertaketa egutegi bat ageri da, eta Osakidetzaren SMSa jasotzea ez dela behar esaten da.

Txertaketarekin zerikusia duen mezu faltsu bat sare sozialetan zabaltzen ari dela ohartarazi du gaur Osakidetzak. Mezuak txertaketarako egutegi baten berri ematen du, zehazki, 1962tik 1979ra jaiotakoei noiz dagokien txertatzea zehazten du. Halaber, mezu horretan esaten da ez dela behar Osakidetzaren SMS bat jasotzea txertaketarako ordua hartzeko.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez ohartarazi du mezu hori faltsua dela, eta herritarrei eskatu die Osakidetza haiekin harremanetan jarri arte itxaroteko, orain arte egin den bezala. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan txertaketa prozesuak aurreikusitako bidetik jarraitzen duela argitu du Osasun Sailak oharrean, eta, beraz, ez egiteko kasurik sare sozialetan zabaldutako mezuari.


Summary: 10.000 pertsona baino gehiago batu dira Baionan, murgiltzearen defentsan. Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek mobilizazioarekin bat egin dute,eta Parisek egin euskararen kontrako erasoa salatu dute.

Mobilizazio handia espero zuten euskalgintzako eragileek, eta hala izan da: 10.000 jende baino gehiago bildu dira Baionan, arratsalde honetan, «Euskarak murgiltzea behar du» lelopean. Euskarazko irakaskuntza egiten duten hiru sareak —pribatu katolikoa, Seaska, eta publikoa— elkarrekin atera dira kalera, eta Ipar Euskal Herriko hautetsien gehiengoaren babesa jaso dute. Konstituzio Kontseiluak euskarazko murgiltzea Frantziako Konstituzioaren kontrakotzat jo zuen iragan astean, eta, berehala, erantzun «azkarra» emateko beharra azpimarratu zuten euskalgintzako eragileek. Euskal Herritik harago, Frantziako Estatuaren menpe diren beste herrialdeetan ere mobilizazioak egin dituzte gaur, «Gure hizkuntza bizi daitezen» lelopean.

Murgiltze eredua garatzen duten egiturak arriskuan ezartzen ditu Parisek hartu ebazpenak. Seaska itunpeko elkartea izanik ere, arranguraturik agertu dira Seaskako ordezkariak. «Ez dugu erabakia onartzen. Kosta ahala kosta murgiltzeko ereduarekin segituko dugu», esan du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak. Bestalde, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hala adierazi zuen, ebazpenaren harira: «Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari eskatu diet bitartekoak atzeman ditzatela aniztasun linguistiko hori bermatzeko». Macronek errandakoari honela erantzun dio Gorostiagak: «Euskarak bermeak behar ditu». Ildo beretik, Antton Kurutxarri EEPko zuzendariak, beste herrialdeetako hizkuntzen erakunde publikoekin batera, gutun bat helarazi dio Macroni, aste honetan; «aterabide indartsu bat» eskatu diote, «eta fite».

EH Baiko bozeramaile Anita Lopepe honela mintzatu da: «Hasi beharko dugu gogoetatzen Paristik heldu ez den hori, Euskal Herritik beretik nola bermatzen ahalko dugun». Haren ustez, Baionan bilduriko jendearen aniztasunak erakusten du euskararen aurkako erasoa izateaz gain «kultur aniztasunaren kontrakoa ere» badela.

«Blanquer kanpora, euskara gelara» oihu artean iritsi dira manifestariak Baionako Xaho kaiara. Bertan, Larraineko, Idauze Mendiko (Zuberoa), Arrosa-Ortzaizeko (Nafarroa Beherea), eta Aiherrako (Lapurdi) eskoletan murgiltze eredua zabaltzeko beharra azpimarratu dute. Izan ere, irailetik aitzina ireki nahiko lukete murgiltzea, baina Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren ondorioz, arriskuan dira proiektuak. Maitena Irigarai Aiherrako eskola katolikoko irakaslea haserre mintzatu da: «Molac legea ez denez pasatu, errefusatzen digute murgiltzea. Alta, gurasoek azkarki babesten dute proiektua. Eskubidea dute nahi duten ereduan ezartzeko beren haurra». Gisa berean, Bardozeko (Lapurdi) ikastolaren irekiera proiektua aitzina eramateko beharra azpimarratu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.

Dena den, mobilizatzen segitzeko beharra azpimarratu dute eragile guziek. «Kolpea izugarria da. Gure hizkuntzak heriotza segurura kondenatu nahi dituzte», esan du Marie Andree Ouret Biga Baiko bozeramaileak, manifestazioa amaitzeko ekitaldian. Finitzeko, manifestari guziek kantu bat eman dute Mixel Etxekopar musikariaren laguntzarekin, «Nola kanta, nola hitz eman, Euskal Herrian euskaraz», dioen errepikarekin. BERRIAk honela kontatu du manifestazioarena, gertatu ahala:


Summary: Jendetza elkartu da Azpeitian, alkateari babesa azaltzeko. Corrugadosen auzian Nagore Alkorta «gardentasunez eta profesionaltasun handiz» aritu dela defendatu dute.

Ehunka pertsona elkartu dira gaur eguerdian Azpeitiko plazan (Gipuzkoa), herritar talde batek deituta, Nagore Alkorta alkateak Corrugadosen irekieraren auzian eginiko kudeaketa babesteko eta hari sostengua adierazteko. Alkortak, hunkituta, eskerrak eman dizkie bertara joandakoei: «Gaur, Azpeitiko herriak hitz egin du. Herriaren hitzaren gainetik ez dago ezer. Egon seguru guk eutsi egingo diogula. Gure proiektua Azpeitia da; beraz, hel diezaiogun batzen gaituen horri, eta jarrai dezagun Azpeitia hobeago bat egiten».

Amaia San Vicentek ere hartu du hitza, mobilizaziora deitu duen taldearen izenean: «Nagore jarri dute jopuntuan, baina herritar asko ere minduta sentitu gara. Horrek ekarri gaitu herriko plaza honetara, Nagore babestera eta Corrugados auzian izan duen jarrera gure egitera». Izan ere, uste dute, «gezurraren aurrean, argumentuak» erabili dituela Alkortak: «Irainaren aurrean, errespetua; interes politiko eta ekonomikoen aurrean, zintzotasuna eta herriaren zaintza».

Azken egunetan eztabaida politikoa zabaldu da Corrugadosek Azpeitiko lantegia zabaltzeko aukeraren harira. Alkortaren azalpena da CL taldeak ez duela aurkeztu proiektu ekonomiko sendorik, eta ezinezkoa zela lantegia oraingo lursailean irekitzea, 2013ko hirigintza planak debekatzen duelako hor industria jarduerarik kokatzea.

Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak ukatu egin du udalaren tesi nagusia: udalak ez zuela nahikoa informazio proiektuari buruz. Azaldu zuenez, martxoaren 11n Corrugadosen jabe Cristian Lay taldeko ordezkariek bilera bat izan zuten Azpeitiko Udalarekin, Jaurlaritzarekin eta aldundiarekin, eta hor informazio zehatza eman zien bere asmoei buruz.


Caruso, ausart; Bernal, tinko

Summary: Caruso, ausart; Bernal, tinko. Bernalek arazorik gabe eutsi dio lidergoari mendiko azken saioan, eta, ondo bidean, Italiako Giroa irabaziko du bihar, Milango erlojupekoan. Carusorentzat izan da etapa, erasoaren bidetik.

Azken orduko iraultza batekin egiten zuten amets ziklismo epikoaren zaleek. Bada, ez:âaurtengo Giroa Egan Bernalena (Ineos) da. Gaur zuen azken suzko proba, Alpe Mottan bukatzen zen etapa menditsuan. Lehen mailako hiru mendate igo behar ziren elkarren segidan; beraz, segadaren batean erori eta pot egiteko arriskua zuen kolonbiarrak. Itxaropena bazuen Damiano Carusok (Bahrain), eta bere esku zegoen guztia egin du miraria gauzatu zedin. Pikotxa eta pala alde batera utzi ditu Giro honetan, Mikel Landa erretiratu ondotik, eta distira egin du haren ordezko gisa. Gaur, etapa garaipen handia lortu du, ausardiaren bidetik. Hori bai, Bernalek kontrolpean izan du egoera ia une oro, eta, oker handirik gertatu ezean, arrosaz jantziko da bihar Milango podiumean.

Erabat lauak ziren lehen 80 kilometroen ondoren, San Bernardino igotzen hasi dira txirrindulariak. Eguneko hiru mendateetan aurrenekoa zen, eta hiruretan gogorrena, 23,7 kilometro eta, batez beste, %6,2ko pendizarekin. Lasterketa hankaz gora jar zezaketen erasoak espero ziren koloso suitzarrean. Begirada guztiak Simon Yatesengan (Bike Exchange) zeuden jarriak. Haren taldea jarri da tropeletik tiraka, baina su handirik gabe. Erritmo lasaian egin dute igoera, harik eta azken txanpan DSM agertu den arte, Bardetentzat lasterketa gogortzeko.

Hori horrela, ihesaldiak 50 segundoren aldearekin igaro du gailur elurtua. Bederatzi lagunek osatu dute hasiera batean, baina bost nabarmendu dira San Bernardino amaiezinean: Louis Vervaeke (Alpecin), Simon Pellaud (Androni), Giovanni Visconti (Bardiani), Felix Grossschartner (Bora) eta Vincenzo Albanese (Eolo). Jaitsieran, Bardet batu zaie, Chris Hamilton eta Michael Storer taldekideekin batera. Hortik gutxira, Carusok eta Pello Bilbaok (Bahrain) egin dute bat lasterketa burukoekin. Igoeran ez, maldan behera piztu da txinparta.

Alarmak piztu zaizkio ordura arte lasai ederrean egona zen Ineosi. Aurrekoak 25 segundorekin iritsi dira Splugako igoerara. 38 kilometro gelditzen ziren helmugarako. Caruso eta Bardeti esku bat bota die Vervaekek, errelebo indartsua eman baitu hanka altxatu aurretik. Aldea gora zihoan, eta Bernalek taldekideak erre behar izan ditu; Jonathan Castroviejorekin eta Daniel Felipe Martinezekin gelditu da bakarrik. Liderrak kontrolpean zeukan oraindik lasterketa: 45 segundo ateratzen zioten Bahraingo eta DSMko bikoteek mendate gainean. Bestalde, deigarria izan da Yatesek ez duela imintziorik ere egin. Indar kontua izan da, geroago ikusi denez.

Aleksandr Vlasovek (Astana) soka tenkatu du jaitsieraren hasieran, zorua bustita zegoela baliatuz. Haren ahaleginak ez du Bernal jokoz kanpo harrapatu; bai, ordea, Daniel Martinez. Gogotik estutzeko prest zegoen Castroviejo, baina kolonbiarrari itxaron behar izan diote. Aurreko laukotearentzat mesede. Haatik, pagotxa amaitu zaie behin getxoztarra indarrez tira egiten hasi denean. Halako ziztuan gidatu du onenen multzoa, ezen pare bat aldiz eten baitu. Aurrean, berriz, lana zintzo egin du Bilbaok.

Helmugatik 6,5 kilometrora zabaldu da gernikarra, Alpe Mottan gora, Carusoren esker ona jasota. Italiarrak igoera itzela osatu du, eta Bardet lehertu bi kilometro falta zirela. Atzean, suziriak Dani Martinezek piztu ditu, erritmo bortitzarekin. Jota utzi ditu Bernalen aurkari guztiak. Liderra bakarrik abiatu da azken kilometroan, Giroa jada zakuan zuela. Etapa, aldiz, Carusok irabazi du, ondo merezita. 24 segundo atera dizkio Bernali, eta 35 haren ezkutari Dani Martinezi.

Bihar bukatuko da Giroa, Senago eta Milan artean jokatuko den 30,3 kilometroko erlojupekoarekin. Bernalek 1.59ra du Caruso, eta 3.23ra Yates; inongo arazorik gabe irabazi beharko luke.


Summary: Iñaki Artola buruz buruko finalerako sailkatu da. Aurrelari alegiarrak nagusitasunez irabazi dio Beñat Rezustari, finalerdietan, Iruñean, eta maila nagusiko lehen finala jokatuko du bi aste barru, Bilbon.

Iñaki Artolak bi partida irabazi ditu gaur: bata, Beñat Rezustaren aurkako finalerdia. Aurrelari alegiarrak 22-16 hartu du mendean atzelari bergararra, Iruñean, eta, horri esker, Buruz Buruko Txapelketako finala jokatuko du bi aste barru, Bilbon, Miribillan. Estreinako finala izango du Lehen Mailako hiru txapelketarik garrantzitsuenetako batean. Promozio Mailan txapel bat irabazitakoa da: 2014ko lau eta erdikoa, debutatu eta bost hilabete eskasera. Jokin Altuna gainditu zuen finalean, Donostian.

Baina Rezustaren aurkako partida bakarrik ez, bere buruaren kontrakoa ere irabazi du gaur Artolak. Esana baitzuen borroka bat zuela bere buruarekin buruz burukoan. Gustuko zuen banakako lehia, eta gaztetan asko jokatutakoa zen. Profesionaletan ere ilusioz ekiten zion urtero txapelketari. Baina, gero, ez zuen lortzen aurrerapausoa ematea: ezin zituen final-laurdenak pasatu. Eta horrek zalantzak eragiten zizkion, ea bere buruari ezarritako helburuak ez ziren errealistak. Horregatik, duela astebete aurreneko aldiz finalerdietarako sailkatu zenetik gauza bera esan du, behin eta berriro: zer gerta ere, bakeak egin zituela bere buruarekin. Bada, bere buruarekin bakeak egin bakarrik ez, aspaldi harekin zuen borroka ere irabazi dio. Bide batez, bere burua aldarrikatzeko balio dio, noiz, eta gutxien espero zuenean, binakakoan ezinean aritu ostean. Baina batzuetan, gutxien espero denean iristen da arrakasta.

Hain zuzen ere, hori azpimarratu du Artolak finalerako sailkatu berritan. «Gutxien espero nuenean iritsi da aukera eder hau, binakakoan ez bainintzen gustura aritu. Baina presiorik gabe aritzeak mesede egin dit. Oso pozik nago, aurrerapausoa eman baitut. Orain, lasai hartu nahi dut finala. Ez dut gehiegi pentsatu nahi horretan. Nire onena ematen saiatuko naiz».

Irabazlearen pozak galtzailearen atsekabea eragin ohi du. Baita gaur ere. «Saiatu naiz, eta borrokatu dut, baina deseroso aritu naiz tanto askotan, hari min egin ezinda. Ez dut sakea aprobetxatu, eta berak min handia egin dit sakearekin. Horren ondorioz, kontrakarrean aritu behar izan dut, eta hori zama izan da», esan du Rezustak. Momentuko etsipena izan behar luke. Oso harro egon behar du egin duen lanaz.

Nagusi, hasi eta buka

Artolak ondo irabazi dio Rezustari, jokoaren alor erabakigarrienetan nagusi izanda. Batez ere, sakean. Baikokoak min handia egin dio Aspekoari lehen kolpearekin: bost tanto egin dizkio, gehienak zabalera aterata; Rezustak, aldiz, ale bakar bat ere ez du lortu. Horri esker lortu du Artolak hasieratik aginte makila: 5-1.

Kolpean egon zitekeen bien arteko alderik handiena, baina horretan ere nor baino nor gehiago aritu da alegiarra. Bikain eutsi dio bergararrari, eta arriskatzera behartu du Aspekoa. Ondo atera zaio aurreneko tantoetan Rezustari, eta eusteko gai izan da: 10-10. Baina gerturatu den aldiro, Artolak sakearekin asmatu du. 12-14koarekin hautsi da partida. Baikokoak bi tanto egin ditu jarraian, eta segidan, Rezustak bi huts egin ditu: 12-18. Nekea kalte egiten ari zitzaion, eta atsedena eskatu du. Mesede egin dio, eta partidako pilotakadarik indartsuenak jo ditu bueltan. Hiru tantora gerturatu da (18-15), baina sakea zuela, gora bota du pilota, eta hurrengo tantoan, kanpora bota du. Hamabigarren hutsegitea zuen. 20-15. Kito. Beste tanto bat egin du, baina Artolak bikain itxi du lehia bi tanto eder lortuta.

Bihar argituko da zein pilotari izango duen aurkari Artolak finalean. Jokin Altunak eta Jose Javier Zabaletak elkarren aurka jokatuko dute Bilbon (17:00, ETB1). Altuna III.ak bigarren urtez jarraian sailkatu nahi du finalerako. Joseba Ezkurdiari nagusitasunez irabazita iritsi da. Partida handia egin zuen, eta horixe egin beharko du berriro jokoz eta konfiantzaz lepo dagoen Zabaleta gainditzeko. Etxarrengoa final-laurdenetara iritsia zen gehienez, baina ikusgarri dabil: aukerarik ez zien eman Axier Arteagari eta Dario Gomezi. Bere eskuetan du hamahiru urte geroago atzelari bat egotea finalean. Altuna artista da aurrean; eta Zabaleta atzean. Bere jokoa egiten duenak asko izango du irabazia. Promozio Mailan, berriz, zehaztuta dago finala: Peio Etxeberria eta Julen Egiguren ariko dira, datorren larunbatean, Iruñean.


Chelsea, Txapeldunen Ligako irabazle

Summary: Chelsea, Txapeldunen Ligako irabazle. Londresko taldeak lortu du Europako txapelketa nagusia irabaztea Manchester City mendean hartuta. Cesar Azpilikueta nafarra, taldeko kapitaina, izan da garaikurra jasotzeko arduraduna.

Chelseak irabazi du Txapeldunen Liga. Orain bi hamarkada ezinezko zirudiena benetazko bihurtu du, eta behin egin beharrean, birritan egin du: 2012an egin zuen estreinakoz, eta 2021. urtean, berriz. Ordura arte, Chelsea ez zegoen garaikur hori irabazi zezaketen taldeen mapan. Egun bai, ordea; badira bi hamarkada futbolak beste dimentsio bat hartu duela, eta diruz bizi diren taldeek loria gertuago dute orduz geroztik. Chelsea da horren adibiderik argiena. Ingalaterrako taldeak saiakera asko egin izan ditu, baina gutxitan lortu du nagusitzea. Gaur egin du, bigarren aldiz: Manchester City mendean hartzea lortu du, eta horrela eskuratu du bigarren belarri handia. Halaxe deitzen diote Txapeldunen Ligari. Huraxe da Europako futbolaren altxorrik preziatuena. Pentsa; Chelseak Manchester City izan du arerio, Josep Guardiola teknikari duen taldea. Hain justu, Txapeldunen liga irabazi asmoz joan zen Guardiola Manchester Cityra, baina ez du lortu. Inoizko gertuen izan duenean ere. Tomas Tuchel izan zen entrenatzaile txapelduna, ordea: haren kuadrillak ondo armatu zuen taldea, finala jokatzeko, eta nagusitu egin dira. Entrenatzaile alemaniarrak loria dastatu diu orduan. Bere herrialdean hasi zuen bidea, Mainz O5 taldean, eta Chelsearekin lortu du Europako garaikur nagusia. Tartean, Realak ere izan zuen hura fitxatzeko aukera, 2015ean. Azkenerako, David Moyes lotu zuten txuri-urdinek. Europatik urrun ibili ziren. Ez, ordea, Tuchel. Belarri handia lortu du arerio zuzen baten kontra. Egia esatera, lehen zatian nagusi izan da Chelsea. Sekula irabazi gabeko talde baten aurrean nagusitasunez aritu da. Agerian geratu da hori urdinen golean. Eskuin hegaletik erasora egin dute Tuchelen jokalariek, eta, atzeko lerroan zulo galanta aurkitu dute. Mount izan da erasora egiten lehendabizikoa; hark Havertzi eman dio pasea, eta aurrelariak ez du barkatu. Izkin egin dio Enversoni, baloia sareetara botatzeko. Lehen zatiko 42. minutuan izan da. Hortik aurrera, estilo talka nabaritu da Portoko (Portugal) Do Dragao zelaian. Pep Guardiolak akaberara arte eraman nahi izan du Manchester Cityren saikera, Txapeldunen Liga estreinako aldiz eskuratzeko, baina alferrik izan du.

Minutuek aurrera, jokoak makaltzera egin du. City saiatu da jokoa bizkortzen, baina ezin izan du. Guardiolari aldaketek ez diote lagundu. Aldiz, Chelseak inozko biderik bizkorrena baliatu du garaipenerako. Bigarren zatian arerioari eustea nahikoa izan du finala irabazi eta bigarren garaikurra eskuratzeko. Azken hamar minutuetan, Manchester City saiatu da partidaren gidoia goi-behe aldatzen. Ez du lortu, ordea. Gol bateko abantaila baliatu du Chelseak nagusi izateko. Hori bai, estutasun ederrik izan dute Citykoen zaleek. 89. minutuan partida berdintzeko aukera bikaina izan dute Manchesterrekoek, baina ate aurrean ez dute asmatu. Zazpi minutko luzapenean saiatu dira bi taldeak, baina Chelseak ondo kontrolpean izan du egoera. Azkenerako, Londreskoak izan dira nagusi. Beren historian bigarren aldiz lortu dute Txapeldunen Liga irabaztea. Distira gutxiko partida batek eman die garaipena. Azken finean, Ingalaterrako futbola irudikatu dute Chelseakoek.


Summary: Seguran amaitu da Kutxa Biraren ibilbidea. Kutxa Bira egitasmoa atzo amaitu zen, Seguran (Gipuzkoa). Goizean, bizikletan eraman zuten kutxa Urruñatik Segurara, eta han egin zuten amaiera ekitaldia.

Amaitu da Kutxa Bira egitasmoaren ibilbidea. Euskal Herria eta diaspora zeharkatu ditu Iparra Hegoa elkartearen ekinaldiak, eta hasierako asmoa bazen ere egitasmoa 15-20 herritara zabaltzea, azkenean 80 herritara eraman dute kutxa Bizi gira... kutxa bira! lelopean. Lehenengo amaiera ekitaldia egin zuten larunbatean Urruñan (Lapurdi), giro alaian eta keinu aldarrikatzaileekin, eta atzo bigarrengoa eta azkenekoa egin zuten Seguran (Gipuzkoa).

Goizean, Urruñako eta Segurako txirrindulariek bizikletan eraman zuten kutxa, herri batetik bestera. Lehen geldialdia 12:30ean izan zen, herri sarreran harrera egin baitzioten kutxari. Han dago Iparra Hegoaren lehen edizioan landatu zuten gereziondo bat, duela 25 urte.

Gero, 13:00etan, ekitaldi bat egin zuten, Baratze ondoko areto futboleko gunean. Kike Amonarrizek aurkeztu zuen ekitaldia, eta, lehenik, Segurako mezua aurkeztu eta kutxan sartu zuten, dantzarien eta bertsolarien laguntzarekin. Segurako antzerki taldeak ere egin zuen Kutxa Birari buruzko antzezpen bat. Azkenik, Amets Arzallusek kutxan dauden mezu batzuk aukeratu zituen, eta haien inguruko irakurketa bat egin zuen. Eguna amaitzeko, 18:00etan, Galerna taldearen kontzertua izan zen.

Hilabeteetako egitasmoa

Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzeko eta «herria» erdigunera eramateko helburuz sortu zuen egitasmoa Urruña eta Segurako herritarrak biltzen dituen Iparra Hegoa elkarteak. Argentinan abiatu, eta Euskal Herria gurutzatu du geroztik, iparraldetik hegoaldera, eta ekialdetik mendebaldera. Gainera, Euskal Herritik kanpora ere ibili da, Bartzelonan eta Parisko Reau espetxean.

Igarotako herri denetan harrera beroa egin diote Kutxa Bira egitasmoari. Tokian tokiko euskaltzale eta eragileek antolatu dituzte ongi etorriko ekitaldiak, eta, ondotik, herritarrek beren ametsak sartu dituzte bertan.


Lehen Mailara igo da Alaves

Summary: Lehen Mailara igo da Alaves. Arabarrek garaipena behar zuten mailaz igotzeko, eta 0-2 gailendu dira Atletico Madril B-ren zelaian. Osasunak ere irabazi egin du (1-5), baina horrek ez dio balio izan mailaz igotzeko.

Jakina zen datorren denboraldian Euskal Herriko beste talde bat izango zela Lehen Mailan, eta gaur argitu da zein izango den: Alaves. Igotzeko aukerak zituen beste taldea Osasuna zen, baina matematikak arabarren aldekoak ziren: mailaz igotzeko gaur irabaztea besterik ez zuen behar Alavesek, eta hala egin du Atletico Madril B-ren aurka (0-2). Osasunak ere egin ditu etxeko lanak (1-5 irabazi du Santandergo Racingen aurka), baina Alavesen garaipena dela-eta Bigarren Mailan jarraitu beharko dute nafarrek.

Historikoa da igoera, Alaves ez baita sekula lehiatu Lehen Mailan. Astean zehar argi utzi zuten Alaveseko jokalariek zer egin behar zuten: «Partida normal bat izango balitz bezala jokatu behar dugu, beste hiru puntu balira bezala, eta orain arteko mailari eutsi behar diogu. Azkenean, gakoa da pentsatzea gurea eginda ondo atera daitekeela», azaldu zuen Maria Ortiz de Pinedo kapitainak.

Esan eta egin. Gaur neurketa ganorazkoa egin dute Madrilen, eta hamabigarren minuturako aurretik ziren, Miriamen golari esker. Hala heldu da neurketa atsedenaldira, eta bigarren zatian errenta handitzea lortu du Alavesek, Ane Mirenek 67. minutuan sartutako golari esker.


Hegoaldean 363 positibo atzeman dituzte

Summary: Hegoaldean 363 positibo atzeman dituzte. Positiboen ehunekoa %5 da. Joan den asteko datuekin alderatuta, zertxobait gora egin dute atzemandako positiboek asteburuan ere.

Azken egunetako datuek bistan utzi dute kutsatuen beherakada eteten ari dela Hego Euskal Herrian. Izurriak datozen egunetan hartuko duen bilakaerak erakutsiko du ea joera aldaketa baten ataria den, eta izurriak berriro maldan gorako bidea hasiko duen. Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.219 proba egin zituzten atzo Hegoaldean, eta 363 COVID-19 kasu detektatu zituzten horietan. Hala, joan den asteko datuekin alderatuta, zertxobait gora egin dute atzemandako positiboek asteburuan ere.

Lurraldeka, Osakidetzak 165 kasu zenbatu ditu Bizkaian. Gipuzkoa du atzetik: 93 positibo izan dira han. Nafarroan, 57 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 47. Positiboen ehunekoari dagokionez, %5ekoa da Hegoaldean.

Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, erietxeetako presioarekin loturiko aldagai guztietan suma daiteke arintzea. Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 27 gaixo sartu zituzten erietxeetan COVID-19aren sintomak larriagoturik. Erietxeratuta daudenen artean, 110 daude ZIUetan. Orain arte, unitate horietako okupazioa apirilaren 2an izan zen langa horretatik beherakoa, azkenekoz. Konparatuta, maiatzaren 3an, 231 ziren ZIUetan, egungoa halako bi.


Bernalek irabazi du Italiako Giroa

Summary: Bernalek irabazi du Italiako Giroa. Kolonbiarrak arazorik gabe eutsi dio lidergoari azken erlojupekoan. Filippo Ganna izan da etapako garailea.

Hasieratik amaieraraino gizon bakarra izan da nagusi aurtengo Italiako Giroan: Egan Bernal (Ineos). Kolonbiarra lider sendoa izan da maglia arrosa jantzi zuenetik, eta sendotasun horrekin gurutzatu zuen atzo ere Milango (Italia) helmuga, azken erlojupekoaren amaieran. Sailkapen nagusiak minutu bat eta 29 segundoren tartea atera zion Bernalek bigarren sailkatuari, Damiano Carusori (Bahrain). Podiuma Simon Yatesek (Bike Exchange) osatu zuen.

Sailkapen nagusian Bernal da nagusi, baina erlojupekoetan ere badu lider sendoa Giroak: Filippo Ganna (Ineos). Italiarrak irabazi zuen atzoko etapa, eta hura izan da garaile Giroan egin diren azken bost erlojupeko etapetan. Bigarren sailkatuari, Remi Cavagnari (Deceunick), hamabi segundu atera zizkion, eta hamahiru hirugarrenari, Edoardo Affiniri (Jumbo).

Bernalek irabazten duen bigarren hiru asteko itzulia da aurtengo Giroa; aurretik, nagusi izan zen 2019ko Frantziako Tourrean. Sailkapen nagusiko euskaldunik onena Pello Bilbao (Bahrain) izan da, hamahirugarren, Bernalegandik ia 38 minutura.


Summary: Altunak jokatuko du Buruz Buruko txapelketako finala, Artolaren aurka. Amezketarra nagusitasunez gailendu zaio Zabaletari finalaurrekoan: 0-12 irabazten hasi da. Ekainaren 13an jokatuko du finala Artolaren aurka.

Iñaki Artolak Jokin Altuna izango du parean Buruz Buruko txapelketa nagusiko finalean. Finalerako sailkatu zen atzo Altuna III.a, eta nola gainera: egurra eman zion Zabaletari, eta neurketa hasi eta gutxira ondo bideratua zuen garaipena. Amezketarra 0-12 irabazten hasi zen. Buruz Buruko finalean izango da bigarren aldiz jarraian.

Sakearekin min handia egin zion Altunak Zabaletari, eta nafarra ez zen eroso ibili kantxan. Neurketatik atera du Altunak, eta erreakzionatu duenerako beranduegi zen, gehien gerturatu den unea 8-18koa izan da, baina hortik aurrera falta zitzaizkion lau tantoak jarraian egin ditu Altunak.

Gauzak hala, bi gipuzkoarren arteko finala jokatuko da ekainaren 13an Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Larunbatean Artolak 16-22 irabazi zion Rezustari Labriten.


Summary: Bi arrano arrantzale jaio dira Urdaibain. Euskal Herrian desagertuta zegoen espeziea da, eta datozen egunetan beste bat jaioko dela espero dute, hirugarrena.

Hainbat urte igaro eta gero, bi arrano arrantzale jaio dira gaur Euskal Herrian. Urdaibaiko biosfera erreserban jaio dira, eta Urdaibai Bird Centerrek jakinarazi duenez, datozen egunetan bete bat ere jaiotzea espero dute, baina abisatu dute ohikoa dela arrautza horiek ez jaiotzea edota jaio berritan hiltzea.

Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten umeetatik guraso izan diren arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.

Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea.

Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke hegaztien zentroaren Youtubeko kanalean.


Summary: Iruñean 19 urteko gazte bat hil da, teilatu batetik erorita. Iturrama auzoan gertatu da ezbeharra. Gaztea 11 pisuko altueratik behera erori zen, egiturak hautsi egin zirelako.

Bart gauean, 21:00etan, 19 urteko gazte bat hil zen Iruñeko Iturrama auzoan, Ezkirotz kalean. Gaztea eraikinaren teilatuan zegoen, baina egiturak ez zion haren pisuari eutsi, eta amildu egin zen. Gaztea 11 pisuko altueratik behera erori zen, eraikinaren barnealdeko patiora.

Larrialdi zerbitzuak ezbeharra gertatu zen lekura joan ziren, baina ezin izan zuten ezer egin gaztearen bizia salbatzeko. Iruñeko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, ikerketa zabaldu dute zer gertatu den argitzeko.


Summary: Txirrindulari bat hil dute auto istripuz Otsondon, eta gidariak ihes egin du. Istripua atzo gertatu zen, 16:30ean. Foruzaingoak atxilotua du autoaren gidaria. Hildakoa Baionakoa zen, eta 31 urte zituen.

Ziklista bat hil zuten atzo Otsondoko mendatean (Baztan, Nafarroa). Txirrindularia harrapatu zuen autoak ihes egin zuen, eta Foruzaingoak ikerketa zabaldu zuen, autoa identifikatzeko, baina gutxi geroago jakinarazi zuen atxilotua dutela gidaria. Zehazki, istripua N-121-B errepidean gertatu zen, Urdazubi eta Arizkun artean. Epaileak hura espetxeratzeko agindu du.

Gidaria 44 urteko gizon bat da, eskualdekoa, eta positibo eman du alkoholemia proban. Besteak beste, hilketa arduragabea egotzi diote. Hildakoa, berriz, Baionakoa zen, eta 31 urte zituen, gaur Foruzaingoak baieztatu duenez.

Foruzaingoak herritarren laguntza eskatu du autoa aurkitzeko. Azaldu dute Audi markakoa edo antzekoa dela ibilgailua, iluna, eta alboan kolpe bat izan behar duela.


Summary: 'The New York Times'-ek 67 haur palestinarren argazkiak argitaratu ditu azalean. «Haurrak soilik ziren», dio tituluak. Txalotua izan da azala.

«Haurrak soilik ziren». Halaxe zioen ostiralean The New York Times egunkariak argitaratutako azalak. Azpian, Israelek Gazan egin dituen bonbardaketetan hil dituen 67 adingaberen argazkiak ageri ziren, baita Hamasek hildako bi israeldar adingaberenak ere. «Medikuak, artistak, liderrak izan nahi zuten», dio azpitituluan.

Zeresana eman du azalak, izan ere Ameriketako Estatu Batuetan ez da ohikoa horren izen handiko hedabide batek Israelen gerra krimenak modu horretan salatzea. AEBak dira Israelek nazioartean duen aliaturik handienetako bat, eta juduen komunitateak botere handia du han.

The New York Times-en aurretik, Israelgo Haaretz egunkariak argitaratu zuen azal bera, «hau da gerraren prezioa» izenburupean.

Sare sozialetan hainbat lagunek txalotu dute egunkariaren azala.


Summary: Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du Ibilaldia 2022an. 1.800 lagun inguruk hartu dute parte Ibilaldian. Bi txandatan eta lau gunetan banatuta, hainbat jarduera zituzten atzo goizean Sopelan (Bizkaia). Datorren urtean Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du ikastolen aldeko jaia.

Pandemiak baldintzatuta, baina egin dute Ibilaldia Bizkaiko ikastolen aldeko jaia Sopelan eta Leioan (Bizkaia), Ander Deuna eta Betiko ikastolek antolatuta. Antolatzaileen arabera, denera 1.800 lagun inguruk hartu dute parte festan; hori bai, bi txandatan eta lau gunetan banatuta.

Hainbat ekitaldi antolatu dituzte: hasierako ekitaldi bat, dantza ikastaroa, atzerriko kulturak ezagutzeko tailerra... Jaian parte hartu dutenez gain, erakundeetako eta Ikastolen Elkarteko hainbat ordezkari ere izan dira gaur Sopelan: besteak beste, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakaria edota Josu Landaluze eta Iban Rodriguez Sopela eta Leioako alkateak.

Hasierako ekitaldiaren amaieran, aurtengo antolatzaileek datorren urtekoei pasatu diete lekukoa: Bilboko Abusu ikastolakoei.


Summary: Pertsona bat atxilotu dute Gasteizen, PPko zinegotzi ohi bat jotzea egotzita. Guztira, lau gazteri egin omen diote eraso. Iñaki Garcia Calvo da horietako bat, Gasteizko Alderdi Popularreko zinegotzi ohia. «Arrazoi ideologikoengatik» egin omen zioten eraso.

Gasteizko Alde Zaharrean gertatu zen istilua, larunbatean, 22:00 aldera. Ertzaintzak azaldu duenez, ordu horretan gazte batzuek poliziari deitu zioten, eraso egin zietela salatzeko. Ertzainak tokira bertara heldu zirenean, lau gaztek zenbait kolpe zeuzkaten, eta «odola zerion zauri bat aurpegian». Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Iñaki Garcia Calvo da erasoak egin dieten horietako bat, Gasteizko Alderdi Popularreko zinegotzi ohia. Garciaren esanetan, «arrazoi ideologikoengatik eraso» egin omen zioten.

Lau gazteek adierazi zutenaren arabera, bi pertsona hurbildu zitzaizkien taberna bateko kanpoaldean zeudenean, eta orduan sortu zen istilua. Hurbildu ziren horiek edaria gainera bota omen zieten. Beste gazte bat ere hurbildu zen gero, ertzaintzaren arabera, eta hark aurpegian jo zituen. Geroago, beste sei pertsonarekin batera itzuli omen zen ustezko erasotzailea, eta kolpe gehiago eman zizkieten. Ertzaintzak iragarri du goizaldean atxilotu duela ustez erasoan parte hartu zuten pertsonetako bat. Atxilotuak 23 urte ditu, eta lau gazte horiei eraso izana leporatzen zaio.

Politikarien aldetik, erreakzio ugari egon da gertaeraren harira. Carlos Iturgaiz Euskal Herriko Alderdi Popularraren buruzagiak bere Twitter kontuan salatu du «piztua erradikalek» eraso dietela gazte horiei, eta ertzaintza zoriondu du «erradikalak» atxilotzeagatik. Gaineratu du, «Euskadin oraindik ere ETAren aldeko ghettoak» daudela, eta «askatasuna» falta dela. Urkullu lehendakariak ere ordu batzuk geroago gaitzetsi du erasoa sare sozialetan, erasoak izan direnei elkartasuna adieraziz.


Summary: Alderdi kontserbadoreak azken 40 urteetako emaitzarik txarrena izan du parlamenturako bozetan. Disy alderdiak aulki bat galdu du, eta hamazazpirekin geratu da. Herri Fronte Nazionaleko neonaziek egin dute gora gehien, babesa bikoiztuta.

Presidentetzarako hauteskundeek baino garrantzi txikiagoa duten arren, Zipren Ordezkarien Ganberarako egin dituzten bozak kezka iturri bilakatu dira Zipreko Errepublikako estatuburu Nicos Anastasiadesentzat, haren alderdi Disy Elkartze Demokratikoak ez baitu beheranzko joera eten. Iragan igandeko topaketan, Disyren aldeko babesa hiru puntu jaitsi zen (%27,77), eta, hortaz, azken agintaldian baino aulki bat gutxiago izango du, hamazazpirekin geratzeraino. Alderdi kontserbadorearentzat, atzokoa azken lau hamarkadetako emaitzarik txarrena izan da.

Berriz ere behera egin arren, Disyk izango du ordezkaritzarik handiena, haren atzetik geratu baitira AKEL Herri Langilearen Alderdi Progresistako ezkertiarrak (%22,34); haiek ere galdu dute eserleku bat, eta hamabost izango dituzte Mediterraneo ekialdeko herrialdearen parlamentuan.

Horiek horrela, AKELen ondoren geratu da DIKO Alderdi Demokratikoa zentroko indar politikoa, botoen %11, 29 bilduta, eta ezkertiarren antzerako jaitsiera izanda; ordezkaritzan, baina, ez du aldaketarik izan, eta datorren legealdirako eserleku kopuru berari eutsi dio Ordezkarien Ganberan: bederatzi diputatu. Azken urteotan Zipren ordezkaritza izan duten bi alderdien beherakadaz gain, igandeko topaketako beste albistea neonazien gorakada izan da. Elam Herri Fronte Nazionalaren aldeko botoa hiru puntu igo da (%6,8), eta laugarren indarra izango da Zipreko Parlamentuan, lau aulkirekin; Elam 2008an sortu zuten, Grezian talde kriminal izendatu zuten Egunsenti Urrekararekin harremana du, eta Zipren debekatu egin nahi ditu burka eta nikaba, immigrazioa gelditzearekin batera.

Elam izan da, DIKOren eszisio DIPA Lerrokatze Demokratikoarekin batera, azken urteotako ustelkeria kasuak eta migratzaileen kontrako giroa beren mesederako erabili duena atzoko hauteskundeetan; horrek modua eman dio bere inoizko emaitzarik onenak eskuratzeko, eta DIPAri neonazien ordezkaritza bera biltzeko; haien kasuan, lehen aldiz bozetara aurkeztuta.

Auzi horiez gain, Anastasiadesen kontrako kritikek ere eragin dute bere alderdi Disyren beherakada, askok egozten baitiote Zipreko uharteko barne zatiketa konpontzearen aldeko Mustafa Akinci moderatuarekin ados ez jartzea, horretarako aukera handiak egon arren —2015etik iragan urtera arte izan zen Ipar Zipreko presidente—.

Uhartea, bitan zatitua

Zipreko irla bitan zatituta dago 1970eko hamarkadaz geroztik. Garai hartan, Zipreko presidente Makarios artzapezpiku ortodoxo greziarrak konstituzioa aldatu nahi izan zuen, eta ordezkari turkiarrek egotzi zioten turkiarren estatusa parekide izatetik gutxiengo etnikora murriztu nahi izatea. Hala, gatazkak 1974an jo zuen goia, batasunaren aldeko sektore batek estatu kolpea eman baitzuten Greziako Junta Militarraren laguntzarekin, uhartea herrialde horrekin batzeko; Turkiak esku hartzea erabaki zuen orduan, eta uhartearen herena inbaditu zuen.

Uhartea bitan geratu zen zatituta, eta 1983an turkiarrek Ipar Zipreko Turkiar Errepublika aldarrikatu zuten; nazioarteak, ordea, hegoaldeari onartu zion 1960ko Zipreko Errepublikaren zilegitasuna. Erresuma Batuak, gainera, eremuaren %3 kontrolatzen du, eta Nazio Batuen Erakundearen banaketa lerroak uhartearen %2 hartzen du.

Berez, Zipreko Parlamentua 80 eserlekukoa da, baina 1964az geroztik turkiarrek ez dute bozetan parte hartzen; hortaz, egun 56 aulkikoa da, greziarren ordezkariek osatua.


Summary: Heldu guziek txertoa ezar dezakete Iparraldean. Astelehenetik aitzina, 18 urtetik gorako guziek ordua hartzen ahal dute, txertoa jartzeko.

Txertaketa kanpaina emeki hasi zen Ipar Euskal Herrian, iragan urtarrilean. Geroztik, lehentasuna izan dute adin tarte batetik gorakoek, osasun langileek, eta heldu zaurgarriek. Astelehenetik, heldu guziei ireki zaie txertaketa. Ipar Euskal Herriko txertaketa guneetan izena emateko, Doctolib, Maiia edo Keldoc plataformak erabili behar dituzte herritarrek.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak apiril bukaeran iragarri zuen ekainaren 15ean zabalduko zitzaiela txertaketa kanpaina heldu guziei. Baina, maiatzaren 20an, data horren aitzinatzea iragarri zuen, Frantziak txerto gehiago jaso ondoan.

Ipar Euskal Herrian, neurrien arintzeen bigarren fasean daude herritarrak maiatzaren 19tik. Publikoa hartzen duten guneak berriz ireki zituzten, orduan, hala nola ostatuetako terrazak eta kulturguneak. Egun horretatik, etxeratze agindua 21:00etan da. Hurrengo fasea ekainaren 9an hasiko da: edukierak handituko dituzte, eta etxeratze agindua 23:00etan izanen da.


Summary: Gaur bilduko da Labi, transmisioaren beheranzkoa eten den honetan. Neurri murriztaileen malgutzea mahai gainean izanen du batzordeak. Neurri murriztaileak «zuhurtziaz modulatzea» galdegin du Urkullu lehendakariak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur arratsalderako deitu du neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Iragan astean Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak, kazetarien galderei erantzunez, adierazi zuen ostatuetako ordutegiena izanen dela bileran hizpide izanen dituzten gaietako bat. Hala ere, COVID-19aren izurriak azken egunetan izan duen bilakaerak baldintza ditzake Labik hartuko dituen erabakiak.

Izan ere, azken egunetako datuek bistan utzi dute kutsatuen beherakada eten egin dela Hego Euskal Herrian. Araban, intzidentzia metatuaren tasa gorantz ari da maiatzaren 26az geroztik (118 zen egun hartan, eta 137,51 da orain). Bizkaian, 229 da azken 14 egunotako positiboen intzidentzia 100.000 biztanleko: ez du gora egin, baina behera ere ez. Gipuzkoan eta Nafarroan, berriz, igoera apala atzeman daiteke, ostegunetik aurrerako datuak aintzat hartuta: intzidentzia metatuaren tasa 208 da Gipuzkoan, eta 130,88 da Nafarroan. Izurriak datozen egunetan hartuko duen bilakaerak erakutsiko du ea joera aldaketa baten ataria den, eta izurriak berriro maldan gorako bidea hasiko duen.

Urkulluk, ordea, orain arteko diskurtsoari eutsi dio: atzo esan zuen, COVID-19ari aurre egiteko, erakundeek «oreka» bilatu behar dutela osasuna babestearen eta «osasun sozial, ekonomiko eta emozionalean ahalik eta eraginik txikiena» izatearen artean. Hori dela eta, neurri murriztaileak «modulatzeko» prozesuan «zuhurtziaz aurrera egitea» eskatu zuen.

Bilera 16:30ean izanen da, Lehendakaritzan. Maiatzaren 7an izan zen aurreko bilera, eta orduan erabaki zen, adibidez, taberna eta jatetxeen ordutegiak malgutzea: 20:00etan itxi behar zuten ordura arte, eta 22:00ak arteko muga dute orain. Ostalarien sektorean eskeak badira, hala ere, neurri hori oraindik ere gehiago malgutzeko.


Summary: Konponbide «fase integral batean» sartzeko baldintzak nabari ditu Foro Sozialak. Foro Sozial Iraunkorra EPPK-ko ordezkariekin bildu da Logroñon. Espetxe politikaren aldaketaren lehen fasearen balantzea dokumentua landu du foroak.

Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaria Ainhoa Mujika eta Jon Olarra Euskal Preso Politikoen Kolektiboko zuzendaritzako kideekin batzartu zen atzo Logroñoko espetxean, espetxe politikan izan diren aldaketen inguruko balantze bat egiteko. Balantze hori txosten batean jaso du Foro Sozialak, eta EPPK-ko zuzendaritzako kideei helarazi die. Besteak beste, pozik agertu da bi ideia «gakoren» inguruan adostasuna zabaldu dela uste duelako.

Lehen ideia da presoen auzia konpontzea «elkarbizitza demokratikorako ekarpena» izango litzatekeela, eta, bigarrena, auzia ez dela «biktimak ala presoak, baizik eta biktimak eta presoak». «Foro Sozial Iraunkorra sortu zenetik bi ideia horien gainean aritu izan da lanean, eta ikusi du auzia ebazteko erantzukizuna duten sektoreak bustiz joan direla ideiok, zirimiriaren gisara», erantsi duenez.

Gainera, Foro Sozial Iraunkorrak EPPKri helarazi dio «gehiengo eta adostasun instituzional, politiko, sindikal eta sozial transbertsal nahikoak» existitzen direla «gai horiek konpontzeko behin betiko fase integral batean» sar daitezen: «Uste osoa dugu jasan dugunagatik –jasaten ari garenagatik– metaketa bat sortzen ari garela, eta horrek gizarte hobea eraikitzen lagunduko digula».

Hala ere, zailtasunak ere aurreikusten ditu foroak: Nahiz eta, Foro Sozial Iraunkorraren praktikan ohikoa den moduan, analisi honek akordioak eta adostasunak balioesten dituen, ez gara sineskorrak. Badakigu zer arrisku eta zer oztopo sor daitezkeen gai honi behin betiko konponbidea eman aurretik».

Halaber, espero dute «gizarte kohesiorako hain garrantzitsua» den gai horri «etekin politikoa ateratzeko tentazio oro ezabatzea», eta konpromiso «irmoa» adierazi dute «diagnostikoak egiten, esperientziak partekatzen, oztopoak adierazten, gomendioak egiten eta errazte lanak egiten jarraitzeko, beti zaila den testuinguru batean, gai honi irtenbide berritzaileak aurkitzen lagunduko duelakoan».

Foro Sozialak uste du datorren udarako preso guztiak edo ia guztiak Euskal Herriaren inguruko espetxeetan egongo direla, bigarren graduan, eta nabarmendu du orain arteko aurrerapenak «testuinguru zail batean» eman direla, «COVID-19 pandemiaren erdian eta zenbait sektore politikok eta judizialek, zenbait komunikabidek eta ETAren biktima elkarteak osatzen duten oposizioa –lobbya– aurrez aurre edukita». Foroak gaineratu du espetxe politika aldatzea posible izan dela, «funtsean, inplikatutako aldeen borondate politikoari esker, baina urteetan zehar esparru instituzional, politiko, sindikal eta sozialean eraikitako adostasunak aurretiko bultzada emana zuen».

Hernan 2020ko urriaren 30ean batzartu zen azkenekoz Olarra eta Mujikarekin; orduan, Alboloteko presondegian. Orduan, EPPK-k prestasuna azaldu zuen «espetxe politikaren diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko».


Summary: Tubacexeko sindikatuek enpresaren proposamena baztertu dute. Kaleratutako langileak berriro hartzeko eskatu dute, negoziazioak hasteko.

Gaur arteko epea zuten Tubacexeko langileek zuzendaritzak duela bi aste egindako proposamenari erantzun bat emateko. Enpresak konpromisoa agertu zuen datozen hiru urteetan Arabako plantetan dituen lanpostuei eta soldatei eusteko, baldin eta langileek greba bertan behera uzten badute. Erantzuna ezezkoa izan da, eta «aho batez» hartu dute Laudioko eta Amurrioko lantegietan ordezkaritza duten bost sindikatuek: ELA, STAT, CCOO, LAB eta ATAL.

Agiri baten bidez, langileen ordezkariek arrazoi bat nabarmendu dute enpresaren proposamena baztertzeko: ez duela atzera egin 129 langileen kaleratzean. Zehazki, 95 kaleratze zuzen izan ziren, beste 22 langilek enpresak eskainitako ordaina onartu zuten, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartu zuten.

Otsailaren 11n hasi zuten lanuztea, kaleratzeak salatzeko, eta horretan jarraituko dutela iragarri dute sindikatuek. Prest azaldu dira «pandemiaren eraginari aurre egiteko behin-behineko neurriak» negoziatzeko, baina horretarako enpresak berriro hartu beharko lituzke kalean geratutakoak, eta enpresaren geroa bermatuko lukeen industria plan bat aurkeztu beharko luke.

Ez dute, ordea, lan ituna berriro negoziatu nahi, eta gogorarazi dute enpresak ez dituela bete enpleguaren sorrerari buruz, soldaten eguneratzeari buruz eta inbertsioei buruz agindutakoak.


Summary: Kuartel militar berria eraikitzearen aurka antolatu dira Donostian. Hiriko hainbat eragilek 'Kuartel berririk ez; ez hemen ez inon' ekinaldia aurkeztu dute Loiolan

«Ez dugu kuartel berririk behar, ez Donostian, ez munduan zehar». Premisa horrekin aurkeztu zuten igandean Loiolako kuartela lekualdatzearen aurka Donostiako hainbat eragilek sortu berri duten egitasmoa. Udalarekin eginiko akordioan oinarrituta, Espainiako Defentsa ministerioak asmoa agertu du Loiolako kuartelaren orubea hiriari saldu eta 150 metrora dagoen hipikan kuartel berri bat eraikitzeko. Erabaki horri erantzunez, 'Kuartel berririk ez; ez hemen ez inon' ekiinbidearen bultzatzaileek «herritarrak sentsibilizatzeko eta mobilizatzeko kanpaina zabal eta plural bat» garatuko dutela iragarri dute.

Eneko Goia alkatea eta Esperanza Casteleiro Defentsa idazkaria otsailean bildu ziren, kuartelaren lekualdaketa zehazteko eta udalak erosiko lukeen orubean eraikiko litzatekeen hirigintza proiektuaz hitz egiteko. Herri ekinbideko kideen ustetan, Donostiak ez du ordaindu behar Loiola auzoan gaur egungo armadaren kuartela kokatzen den lursailengatik, eta hiria «plaza militar» izendatua izatearen ondorioengatik eginiko «etengabeko ordainketak prozesuak» eteteko garaia dela azpimarratu dute, Urgull, Alderdi Eder eta Ondarreta erabilera zibilerako leheneratzeko egin ziren ordainketei erreferentzia eginez.

Adierazi dutenez, «1920an Defentsa ministerioak partikular bati gaur egungo kuartela eraiki zen lursailengatik ordaindutako diru kopurua ezin da bereizi hiriak aurreko mendeetan jasan zituen espazio publikoen bereganatze militarraren eta ondoz ondoko salmenta espekulatiboen prozesu historikoetatik».

Dena den, Donostiak «gerra entrenamendurako balioko duen kuartel bat» behar ez duela nabarmendu dute beste ezeren gainetik ekimenaren aurkezpenean. Alde horretatik, gastu militarra «inbertsio eta alternatiba sozialetara» bideratu eta gizartearen «desmilitarizazio prozesu orokor bat» abiatu beharko litzatekeela adierazi dute, kuartel berri bat «gatazkak konpontzen ez dituen logikoa militaristarekin» jarraituko lukeela eta «milaka errefuxiaturen sufrimendua dakarren Europa gotorlekuaren parte» izango litzatekeela azpimarratuz.

Horregatik, Donostian kuartel berririk ez eraikitzeko eta zaharraren orubeagatik udalak ez ordaintzeko eskatuko dute udaletxean mozio bidez, hurrengo asteetan egingo dituzten beste hainbat ekinbideren artean.


Summary: Memoria Osoa sareak salatu du Biktimen Oroimenezkoa «diskriminatzailea» dela. Elkarretaratze batera deitu du biharko, Gasteizen, ETAren Biktimen Memorialaren inaugurazioarekin bat eginez.

Memoria Osoa sarea osatzen duten Euskal Herriko elkarte memorialistek agerraldia egin dute gaur goizean Gasteizen, bihar inauguratuko duten ETAren biktimen omenezko memorialaren inguruan irakurketa egiteko. Salatu dute zentro horren izaera «diskriminatzailea» dela, eta bizikidetzaren aurkako «erasotzat» jo dute. Nerea Martinez eta Josu Ibargutxi Memoria Osoa sarearen izenean mintzatu dira agerraldian: «Une historiko honetan, giza eskubideen urraketa guztiak kontuan hartzen dituen proiektu eta dinamika eraikitzaileak eta integralak behar ditugu», adierazi dute. Hala, norbanakoei eta kolektiboei dei egin diete bihar, eguerdiko 12etan Gasteizko Foruen plazan deitutako elkarretaratzean parte hartzeko. Memoria osoa bizikidetzaren alde, giza eskubideen urraketen arteko diskriminazioari ez lelopean deitu dute bilkura.

Memoria Osoa sareko kideek salatu dute bihar ateak zabalduko dituen Biktimen Memoriala «planteamendu baztertzaile» batean oinarritzen dela, besteak beste, estatuaren aparatuek eragindako indarkeriaren milaka biktima kanpoan uzten dituelako. «Zentro horrek bere edukiak antolatzeko erreferentziatzat hartzen duen data 1960 urtea da. Data hori guztiz ausazkoa da diktadura frankistaren erdian, eta ez dator bat estatu terrorismoak bere forma ugarietan lehenago edo geroago eragindako sufrimenduaren mapan jaso behar den errealitatearekin: fusilamenduak, epaiketaz kanpoko exekuzioak, tortura,...». Sarearen ustez, une historiko honetan giza eskubideen urraketa guztiak kontuan hartzen dituzten proiektu eta dinamika «eraikitzaileak eta integralak» behar dira.

EH Bilduren kritika

EH Bildu ere oso kritiko agertu da memorialarekin. Unai Urruzuno eta Eba Blanco EH Bilduko ordezkariek agerraldi batean salatu dute «biktimen kategorizazioa finkatzeko tresna» bat izango dela bihar irekiko duten zentroa: «Biktima batzuk lehen mailakoak izango dira, beste batzuk bigarren mailakoak, hirugarren mailakoak edota laugarren mailakoak. Eta beste batzuei biktima izaera bera ere ukatzen zaie». EH Bilduren irudiko, «bunker memorialista» bat izango da zentro hori, eta bizikidetza eraikitzeko baino gehiago, «batzuen aurka erabiltzeko tresna» bat bilakatuko da, euskal gizartean ia babesik ez duen «kontakizun zehatz eta partziala» sustatuko duena. ETAren biktimen oroimenezkoa irekitzea, herri ikuspegitik «arduragabekeriazko ekintza» bat izango dela gaitzetsi du koalizioak, halaber.


Summary: Eskolak goizez eta arratsaldez emango dituzte datorren ikasturtean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeek. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Bigarren Hezkuntzako ikastetxeen %95,4k goizez soilik eman dituzte eskolak ikasturte honetan.

Ikasturte hau amaitzeko egun gutxi falta direla, datorren ikasturteari buruzko hainbat xehetasun ematen ari dira Eusko Jaurlaritza nahiz Nafarroako Gobernua. Ordutegietan egongo da aldaketa nagusietako bat Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan: Eusko Jaurlaritzak BERRIAri ziurtatu dionez, eskolak goizez eta arratsaldez izango dituzte Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetako ikasleek. 2020-2021eko ikasturterako, esaterako bestelako aukera egin zuten gehienek: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikastetxeen %95,4k goizez soilik eman dituzte eskolak; Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeek, berriz, ez dute horretarako aukerarik izan. Hezkuntza Sailak «arrazoi pedagogikoak» tarteko hartu du ordutegia lehengora itzultzeko erabakia.

Egoera desberdina da Nafarroan. Gobernuak duela bi aste aurkeztu zuen datorren ikasturterako kontingentzia plana, eta ordutegiak eragin zuen jakin-minik handiena. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok azaldu zuenez, eskolak goizez soilik emango dituzte aurrerantzean ere, «osasun agintariei horrela izan behar duela irizten zaien artean». Beraz, zabalik utzi zuen ikasturtean ordutegiak aldatzeko aukera: «Hilabeteko epea egongo da ikastetxeetako ordutegiak berme batzuekin berriz antola daitezen». Urriko lehen hamabostaldian edo Gabonen ondorengo lehen hamabost egunetan ezar litezke aldaketak.


Summary: Txertoaren 300.000 dosi baino gehiago ailegatu dira Forondako aireportura. Hego Euskal Herrian orain arte aldi bakarrean jaso den kopururik handiena da. Horietako 221.000 inguru Osakidetzak jasoko ditu; 80.000, Osasunbideak.

Beste urrats bat egin da COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainan. Txerto hornidurari dagokionez, pausoa nabarmen handia izan da, aurretik emandakoen aldean. Izan ere, orain arte jasotako dosi kopururik handiena iritsi da Forondako (Araba) aireportura: guztira, 300.000 dosi baino gehiago iritsi dira, Hego Euskal Herriko bi osasun sistemek baliatzeko. Zehazki, 221.000 dosi Araba, Bizkai eta Gipuzkoan jartzeko izanen dira; berriz, Nafarroako txertaketara bideratuko dira beste 80.000 inguru.

Gaur egun merkaturatuak diren lau konpainien txertoak ailegatu dira aireportura. Pfizer etxearenak, AstraZenecarenak, Johnson & Johnsonen Janssen txertoak eta Moderna konpainiarenak.