Horiaren azpiko koloreak

Summary: Horiaren azpiko koloreak. Edith Uranga Orioko arraunlariak eta Rafa Gonzalez Txabarri Orioko arraun elkarteko prestatzaile fisikoak etxean ikusiko dute gaurko derbia. Sailkapenean gertu dauden eta «estilo ezberdinak» dituzten bi talderen arteko partida«lehiatua» espero dute.

Entrenamendu arratsalde lasaia da Orioko Arraunetxen. Gaztetxoak ari dira uretaratzen arratsaldeko lehendabiziko orduetan, eta nesken talde nagusia izango da eguneko azken lan saioa egingo duten ontzietako bat. Hasi dira apurka-apurka taldeko kideak bertaratzen. Jertsearen azpitik Realeko kamiseta jantzita azaldu da hitzordura Edith Uranga arraunlaria (Orio, Gipuzkoa, 2001): Nerea Eizagirreren izena eta hamar zenbakia daramatza bizkarrean. Patxi Frances nesken taldeko entrenatzailea igaro da ondotik, eta zera esan dio bere arraunlariari: «Edith, erakutsi ondo kamiseta hori argazkietan, e!». Frances ere realzale petoa baita.

Mirotz-en bigarren entrenatzaile eta arraun elkarteko prestatzaile fisiko Rafa Gonzalez Txabarri (Orio, Gipuzkoa, 1966), aldiz, athleticzale sutsua da. Laktato testak egiten ari zaizkie zenbait arraunlariri. Lan horiek amaitu bezain pronto, Athleticen kamiseta zuri-gorria jantzi, eta uretaratzen ari den haurren ontzi baten parean egin dituzte argazkietako batzuk bi protagonistek. «Aupa Athletic!», esan dute ontzitik. Berehala erantzuna ontzitik bertatik: «Aupa Reala!». Frances berriro agertu da, eta txantxetan mintzatu zaio bere laguntzaileari: «Nola izan daiteke oriotar bat athleticzalea?».

Ikusi gehiago: Europara begirako derbia

Etxean ikusiko dute Urangak eta Gonzalez de Txabarrik derbia. «Bazkidea ez banaiz ere, modu batera edo bestea, partida guztietara edo ia guztietara joatea lortzen dut. Taldekide batekin joaten naiz. Azkeneko partida guztietan izan naiz», esan du Urangak. «Ezinezkoa zait partidak ikustera joatea. San Mamesera joatearen falta sumatzen dut. Gainera, edukiera murrizketekin are eta zailagoa izan da sarrerak lortzea. Pentsa zer polita zatekeen Real Madrilen eta Bartzelonaren aurkako garaipenak harmailan ikustea», dio Gonzalez Txabarrik.

Athleticzale baino realzale gehiago dago Orio herrian eta Orio arraun elkartean, baina Gonzalez Txabarrik dio badirela «baten batzuk»: «Duela urte batzuk, Orioko athleticzaleak bildu ziren, eta jende dezente elkartu ginen. Nire adinekoak eta zaharragoak diren oriotar asko Athleticekoak dira, inguruko jokalari batzuk Athleticen aritu zirelako: Argote, Iribar abizeneko bat... Garai hartan, Realak ez zeukan orain Gipuzkoa osoa biltzeko daukan indarra eta gaitasuna. Athletic zen orduko talde indartsua. Nire alabak ere Athleticekoak dira». Urangaren etxean txuri-urdinak dira, ia guztiak: «Txikitatik gara realzaleak. Egia da aita athleticzalea dela, baina kontra egiteagatik-edo izango da».

Derbia aztertzen hasita, neurketa «parekatua» espero dute biek ala biek. «Bi joko estilo oso desberdinen arteko partida izango da». Baietz egin du buruarekin Gonzalez Txabarrik. «Realak baloia edukitzea maite du; Athleticek, ordea, joko askoz ere fisikoagoa dauka», erantsi du prestatzaileak.

Alde txikia

Bi taldeentzat liga hasiera oso ezberdina izan bada ere, sailkapenean elkarren ondoan daude orain: lau puntu gehiago ditu Gipuzkoako taldeak. «Esan daiteke orain arte biek asmatu dutela. Ligako garai ezberdinetan, baina biek asmatu dute. Partida polita izango da», hausnartu du Urangak. «Hasierako partidek eta amaierakoek berdin-berdin balio dute. Hiru puntu dira. Eta derbi honek ere hiru puntu balio du: uste dut jokalariek oso garbi dutela hori». Uranga ados dago esandakoarekin: «Hutsetik hasiko dira bi taldeak, eta irabazteko premia antzekoa da. Pikea gehiago da zaleen artekoa».

Horren harira, Gonzalez de Txabarrik dio lastima izan zela Mallorcaren aurkako porrota: «Puntu bakarrera jartzeko aukera genuen, baina kale egin genuen. Orain, oso partida zaila dugu. Taldeak daukan jokatzeko modua eta izaera dela eta, fisikoki bikain eta partidan bete-betean sartuta egon behar dute jokalariek. Erakutsi dute partida jakin batzuetan min handia egiteko gaitasuna dutela, baina jarraitutasun handiagoa falta zaie». Mallorcaren aurka galdu ostean, prestatzaileak uste du «errieta handia» egingo zietela jokalariei, eta Realaren aurka atera nahiko dutela izan dezaketen arantza hori.

Oriotarra izanik, berdin dio athelticzale edo realzale izan, bada pertsona bat guztiak biltzen dituena: Imanol Alguacil Realeko entrenatzailea. «Taldearen egunerokoari asko erreparatzen diot. Betidanik gustatu zait futbola, eta taldearekin lotura duten eguneroko albisteen berri izatea gustatzen zait. Are gehiago Imanol etxekoa izanik», dio arraunlariak. «Imanol laguna dut. Athleticzale izateak ez du esan nahi Realari ezer txarrik opa diodanik. Duten estiloa eta filosofia gustatzen zaizkit, eta Imanol laguna dudanez, are eta gehiago».

Bakoitzak bere modura, baina biek sufritzen dute euren taldearekin. «Nik asko sufritzen dut», esan du Urangak. Barre egin du hori entzutean Gonzalez Txabarrik. Baina Urangak jarraitu egin du: «Jokalariek ahal dutena egiten dute, baina nik asko sufritzen dut. Gaizto jartzen naiz batzuetan». Prestatzailea mintzatu da ondoren: «Nik nire erara ere sufritzen dut, eta gustatzen zait sortzen zaidan tentsio hori», gehitu du prestatzaileak.

Kirol arlotik partida aztertzen hasita, bai Urangak eta bai Gonzalez Txabarrik argi dute osteguneko Europa ligako neurketak eragina izan dezakeela Realean. «Fisikoki nabarituko dute jokalariek osteguneko partidaren zama hori. Bidaia ere kontuan hartu behar. Fisikoki eta buruz atseden hartzeko tarte gutxi dago. Hala ere, uste dut Reala iaz ongi ohitu zela egutegi eta egoera horietara», hausnartu du Urangak. Horren hariari jarraitu dio Gonzalez Txabarrik: «Athletic Kopan dago, eta Reala Europa ligan. Ligara ez ezik, bi txapelketa horietara ere bideratu behar dituzte indarrak. Dena den, iruditzen zait Realak prestakuntza berezia daramala, denboraldi hasieratik bi txapelketa jokatzen ari baita. Athletic, ordea, ez. Gainera, Valentziaren aurkako Kopako itzulerakoa ez da orain, martxoko lehen astean baizik».

Entrenatzaile lanetan

Adnan Januzajren baja baieztatuta dauka Imanolek, eta Porturekin ordezkatuko duela uste du Urangak. «Portuk oso partida ona egingo du». Imanolek zelairatu dezakeen hamaikakoa egin du oriotarrak: «Portu, Oiartzabal eta Sorloth aurrean; Merino, Silva eta Rafinha zelai erdian; Zaldua, Aritz, Le Normand eta Aihen jarriko ditu Imanolek Remirorekin batera, nire ustez». Berehalakoan osatu du Urangak hamaikakoa, eta harrituta geratu da haren prestatzailea. «Denak dakizkizu, e! Latza!». Gonzalez Txabarrik ez luke Mallorcaren aurka zelairatutako atzealdea errepikatuko: «Dani Vivian bai, mantenduko nuke: asko gustatzen zait, gaztea izan arren heldutasun handia duelako. Haren alboan uste dut Iñigo Martinez eta Yuri sartuko dituela Marcelinok. Lastima da Nico Williamsek ezin jokatzea, Athletici falta zitzaiona ematen dio-eta jokalari horrek. Defentsak zabaltzeko jokalari aproposa da. Harribitxia da».

Talde batetik bestera nor eramango luketen galdetuta, Urangak ezdaki zer erantzun. Berehala bota du berea Gonzalez Txabarrik: «Imanol eramango nuke nik. Duen izaeragatik, ondo egokituko litzateke Athleticera. Jokalaririk ez nuke eramango Realetik, baina entrenatzailea bai».

Entrenamendua zuzentzera doala, urruntzen ari den bitartean, zera erantsi du Gonzalez Txabarrik: «Reala edo Athletic, baina lehendabizi, eta beti, Aupa Orio!». Kolore horia da nagusi, baina azpitik beste batzuk ere badituzte: zuri-gorria batak, txuri-urdina besteak.


Summary: EAko ildo kritikoak «alderdiaren demokratizaziorako talde eragilea» sortu du. Maiorga Ramirez eta gainontzeko kanporatuen lekukoa hartuko du talde horrek. Bitartean, Eba Blancok amaitutzat jo du eztabaida, eta gaitzetsi egin du «ildo kritikoak sortu duen ikuskizuna».

Amaitu da, oraingoz, Eusko Alkartasunako zuzendaritzaren eta alderdiko ildo kritikoaren arteko talkaren azken kapitulua. Alderdiak XIII. Nazio Biltzarreko kongresua egin du asteburu honetan Gasteizen, baina kritikoek ez dute batzarrean parte hartu, eta bilkura propio bat egin dute, atzo eta gaur, Gasteizen hura ere.

Zuzendaritzak bere ildoari eutsi dio: atzo aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria, eta gaur erabaki dute Eba Blancok jarraituko duela alderdiko idazkari nagusi izaten. Harena zen hautagaitza bakarra. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 135ek hartu dute parte bozketan, eta Blancoren aldeko 134 botorekin onartu dute haren hautagaitza. Atzo, antzeko babesa izan zuten txosten politikoak eta estatutu berriak. Izan ere, ildo kritikoko kideek uko egin diote kongresuan parte hartzeari, eta bilkura propio bat egin dute.

Han, gaur, «alderdiaren demokratizaziorako talde eragilea» aurkeztu dute. Bihartik afiliazioa etengo diete, lau urterako, sektore kritikoko Maiorga Ramirezi, Iratxe Lopez de Aberasturiri, Mikel Goenagari, Miren Aranoari eta Esther Korresi. Alderdiaren Arabako, Gipuzkoako, Nafarroako eta Iruñeko koordinatzaileak izan dira gaur arte. «Arau hauste oso larriak egitea» egotzi die zuzendaritzak.

«Alderdiaren demokratizaziorako talde eragileak» hartuko du haien lekukoa; Esther Larrañaga Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburu izandakoak egin ditu talde sortu berriaren bozeramaile lanak. Asteburuan zehar, berriz, Carlos Garaikoetxea Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakari ohia izan dute buru ildo kritikokoek.

Talde berriko kideak alderdian postu organikorik ez duten pertsonak dira. Larrañagak, ordea, argi utzi du ildo kritikoaren ideiak zabaltzeko lanean jarraituko dutela, «Eusko Alkartasunak demokratizazio handiagoa eta EH Bilduren barruan independentzia handiagoa izan dezan». Gogor jo du alderdiaren egungo zuzendaritzaren aurka, eta azpimarratu du EA «inoiz baino beharrezkoagoa» dela EH Bildun.

Kritikoen ikuskizuna

Bestetik, kongresu ofizialean, Eba Blancok gaitzetsi egin du «ildo kritikoak sortutako ikuskizuna», eta amaitutzat jo du «EA EH Bildutik kanpo utzi nahi duen joeraren ibilbidea.

Ildo kritikoaren arabera, EAk egin duen kongresuak ez du zilegitasunik. Idazkari nagusi hautatu berriak erantzun egin die kritikei, eta argi utzi du zuzendaritza berriak «erabateko babesa eta zilegitasun demokratikoa» dituela alderdia gidatzeko.

Eztabaidatik kanpo, pozik agertu da zuzendaritzak proposatutako txosten politikoa onartu dutelako. Azaldu duenez, ildo kritikoaren proposamenak, «praktikan, EH Bildutik kanpo utziko zuen EA»: «Asteburu honetan itxi dugun kapitulu bat da eztabaida hori».

EH Bildun bai, baina nola?

Sektore kritikoak, ordea, ez du hori hala izaterik nahi. Aurrez aurkeztu zuten osoko zuzenketa onartu dute asteburu honetan; hau da, EH Bildu «koalizio elektoral jakinetara» bideratzearen alde egin dute. Nafarroako Parlamentuko mahaikide eta ildo kritikoko kide Maiorga Ramirezek atzo adierazi zuen horretarako beharrezkoa dela EA «birdemokratizatzea», alderdiak «bere nortasuna» berreskura dezan. Ramirezen hitzetan, hori da EH Bilduk atxikimendu handiagoa eskuratzeko eta Euskal Herriko politikan «hegemonia» lortzeko modua. Izan ere, kritikoen ustez, egungo zuzendaritza «putzu ilun batean» sartzen ari da alderdia.

Zuzendaritzak, berriz, argudiatu du «zaintza erdigunean jarriko duen planteamendu politiko bat» dela onartu dutena, sozialdemokraziaren eta Euskal Herri «aske, justu, duin eta bakezale baten» aldeko hautua. Era berean, zuzendaritzaren eta ildo kritikoaren arteko desadostasunei aipamen eginez, adierazi dute «EH Bildurekiko harremanean sakontzearen aldeko apustu garbia» egin duela EAko afiliazioak, koalizioaren izaera federala nabarmenduta: «Funtsezkoa da federazioa osatzen duten alderdi politikoen zeregin nagusia EH Bildun kokatzea, bakoitzaren protagonismo politiko propioa errespetatuz, euren lana, ibilbidea eta altxorra federazioaren sintesian modu garbian eta batuketa moduan sar daitezen».


Summary: Karrantzako hilketarekin lotuta, beste pertsona bat espetxeratu dute, laugarrena. Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu zituen abenduan, eta haietako bat da gaur espetxeratutakoa. Froga berriak agertu direlako hartu dute erabakia.

Lau dira jada Misael Centenoren hilketan zerikusia dutelakoan espetxeratutakoak. Ertzaintzak, abenduan, bederatzi lagun atxilotu zituen kasuarekin lotuta, eta haietako hiru kartzelatu zituzten. Orain, ordea, froga berriak agertu dira, eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du beste susmagarri bat espetxeratu dutela, laugarrena.

Ertzaintzak azaroaren 30ean aurkitu zuen Misael Centenoren gorpua, Karrantza ibaian –Karrantzan (Bizkaia) bizi zen–. Guatemalakoa zen, eta bi urte zeramatzan Bizkaian. Hiru egun lehenago galdu zen haren arrastoa; taberna batean istilu batean nahastuta ikusi zuten azkeneko aldiz. Auzi medikuek ondorioztatu zutenez, hil egin zuten.

Ertzaintzak «hasieratik zeuzkan begiz jota» atxilotuak —Karrantza inguruan atxilotu zituzten guztiak—. Izan ere, ezagunak dira herrian, eta atxilotuak seinalatzen dituzten hainbat testigantza bildu ditu Poliziak.

Autopsia

Karrantza ibaian aurkitu zuten hilotza, Kantabriako (Espainia) Ramales de la Victoria herriaren parean. Familiak aurreko igandean bertan jarri zuen salaketa. Kantabriako auzi medikuek egin zioten autopsia, eta, ondorioztatu zutenez, Centeno hil egin zuten. Hil ostean bota zuten uretara, edo konorterik gabe zegoela.

Balmasedako epaitegira eraman zuten ikerketa abenduan, eta horren emaitza izan ziren atxiloketak.

Lekukoen arabera, Centeno taberna batean zegoen lagun batzuekin, eta beste bezero batekin istilua eduki zuen. Garagardo ontzi bat bota zion gazte bati. Horren lagunak Centenoren atzetik korrika hasi ziren. Gero zer gertatu zen ez dute argitu oraindik.


Summary: Altuna eta Martija, zuzenean finalerdietara. Garaipena behar zuten txartela eskuratzeko, eta gogor borrokatuta lortu dute helburua. Kanporaketa jokatu beharko dute Laso-Imazek, eta atzo huts egin zuten Irribarria-Rezustak.

Etxeko lanak behar bezala egin dituzte Jokin Altunak eta Julen Martijak. Garaipena behar zuten zuzenean finalaurrekoetara sailkatzeko, eta partida ikusgarria jokatuta irabazi diete txartel hori eskuratzeko ia aukerarik ez zuten Laso-Imazi.

Beraz, atzo Irribarria-Rezustak egindako hutsa baliatuta, Altuna III.a-Martija izango dira finalaurrekoetan, Elezkano II.a-Zabaletarekin batera. Kanporaketa, berriz, Irribarria-Rezustak, Laso-Imazek, Peña II.a-Albisuk eta Ezkurdia-Tolosa jokatuko dute, datorren ostiralean hasita.

Gaurkoan, neurketa 0-2 aurretik hasi dute urdinek, baina Altunak azkar zapuztu ditu Laso-Imazen itxaropen apurrak (0-22 edo 1-22 irabazi behar zuten txartela lortzeko). 2-2 berdindu dute neurketa, eta erakustaldia hasi du amezketarrak: markagailuak 8-3ko emaitza erakusten zuenerako, sei tanto zituen eginak. Hortik aurrera, pauso bat aurrera egin dute Baikokoek, eta gogortu egin dira tantoak (9-6).

Ez dute ezer oparitu urdinek, eta ikuskizun ederra ikusi dute Eibarko Astelena pilotalekua bete dutenek. Tanto luze eta gogor horietan, jokoan gutxiago sartu da Altuna, eta gehiago sufritu du Martijak (10-10). Jokoan sartu ahal izan denetan, ordea, min egiten jarraitu du amezketarrak, eta defentsan lan egitea tokatu zaionean ere ondo erantzun du (19-11). Une horretan, hamalau egindako eta galdutako bakarra zituen aurrelariak. Amaieran, hamasei egindako eta bi galdutako.

Neurketa erabakita zegoela zirudien arren, borrokoan jarraitu dute urdinek, eta tanto ikusgarriak utzi ditu partidak azken unera arte (22-15). Bikote gisa, hirugarren aldiz jokatuko dituzte finalaurrekoak Altunak eta Martijak. Aurreko bietan ez ziren finalera iritsi. Ea aurten lor dezakete.

Irribarria-Rezusta, kanporaketara

Atzo, Irribarria-Rezustak nahikoa zuten Labriten Peña II.a-Albisuri irabaztea zuzenean finalerdietarako sailkatzeko. Baina ez zuten lortu: 22-14 galdu zuten.

Peña-Albisuk bazekiten ez zutela aukerarik zuzenean finalerdietan jokatzeko, eta derrigorrez kanporaketa bat jokatu beharko zutela. Bada, presiorik gabe jardun zuten, eta horrek mesede egin zien. Kontrakarrean aritu ziren, berriz, Irribarria-Rezusta. Lotuta. Eta, nahiz eta partidaren erdian aldea apur bat murriztu zuten, Peña-Albisuri ez zien garaipenak ihes egin.

Horrenbestez, azken partida irabazteak uzten duen aho zapore onarekin ailegatuko dira datorren asteburuko kanporaketetara. Irribarria-Rezustak, berriz, ez zituzten etxeko lanak egin, eta kanporaketara bidali ditu Altuna III.a-Martijaren garaipenak.

Txapelketatik kanpo geratu dira, berriz, Jaka-Mariezkurrena II.a eta Urrutikoetxea-Aranguren.


Summary: Putinek Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliken independentzia aitortu du. Ohar bidez, Errusiako presidenteak iragarri die Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrari eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteari dekretu bat sinatu duela Donbassko herri errepubliken independentzia aitortzeko. Errusiako Parlamentuak dekretua berretsiko du «laster». Mendebaldeko potentzien babesik gabe hartu du erabakia Putinek.

Giroa are gehiago berotu da Luhankseko eta Donetskeko herri errepubliketan, Ukraina ekialdean. Baina ez bakarrik Ukrainako armadaren eta milizia errusiazaleen arteko borrokengatik, baita bi herri errepublika horien etorkizun politikoagatik ere. Izan ere, Errusiako presidente Vladimir Putinek Donbassko bi errepubliken independentzia aitortu du, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrari eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, horretarako dekretu bat sinatuko zuela iragarri eta gero. Zehazki, eskaera hori egin diote Errusiako Segurtasun Kontseiluko kideek eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako liderrek, Denis Puxilinek eta Leonid Pasetxnikek, hurrenez hurren. Okerrik ezean, Errusiako Parlamentuak Putinen erabakia «ahalik eta lasterren» berretsiko du.

Hain justu, Errusiako behe ganberako diputatuek Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortzeari buruzko bozketa egin zuten iragan astean. 368 ordezkarik hartu zuten parte, eta 351k egin zuten horren alde. Zehazki, diputatuek diote Donbassko errusiarrek «laguntza behar» dutela, eta «helburu humanitarioak» dituzten «neurri egokiak» babesten dituztela. Izan ere, ordezkariek uste dute bi herri errepubliken aitorpenak «oinarriak» sortuko dituela «segurtasun bermeak ziurtatzeko» eta «errepubliketako biztanleria atzerriko mehatxuetatik babesteko».

Gisa horretara, baiezkoa gailendu zenez, onarpen hori egiteko ebazpen bat bidaliko zioten Putini, eta gaurko Segurtasun Kontseiluko ezohiko batzarrean Donbassko herri errepubliken independentziarako gaia izan dute hizpide, eta horren ondoren hartu du erabakia Putinek. Ameriketako Estatu Batuen, NATOren eta EB Europako Batasunaren ohartarazpenei entzungor egin die Errusiako presidenteak. Izan ere, Mendebaleko potentziek esana zuten ez zutela onartuko Moskuk halakorik egiterik; are, adierazi izan dute zigorrak ezartzea aztertuko zutela hori eginez gero.

Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak Donbass eskualdean daude, eta eremu horretako indarrak gerran daude Ukrainako armadarekin 2014az geroztik. Urte hartan eta 2015ean, su-eten bat finkatzeko Minskeko Akordioak adostu zituzten, baina bi aldeetako inork ez ditu errespetatu —batez ere Kievek—; denera, 31.000 bat lagun hil dituzte gatazka horretan, baita 2,5 milioi desplazatu eragin ere.

Hain zuzen, gerratik ihesi, bi errepublika horietako 60.000 herritarrek baino gehiagok Errusiako muga zeharkatu dute, Moskuko agintariek adierazi dutenez. Horrez gain, Errusian ospitaleak eta egoitzak husten hasi dira errefuxiatuak jasotzeko. Aurreikuspenen arabera, 700.000 pertsona ebakuatuko dituzte, batez ere emakumeak, haurrak eta adinekoak. Putinek 10.000 errublo —100 euro inguru— eskaini dizkie Donbasstik Errusiara joan direnei.


Summary: Bilboko Elizbarrutia hogei abusu kasu inguru ikertzen ari da. Elizak bere ardura aitortu du: «Biktimak entzun nahi ditugu, ikertu, konpondu eta, batez ere, zauriak itxi nahi ditugu».

Bilboko Elizbarrutiak 2019an sortutako batzordeak sexu abusuen inguruko hogei salaketa jaso ditu, eta haietako seik apaizei eragiten diete. Hala iragarri du Elizak berak osatutako Adingabeen Aurkako Abusuen Babeserako eta Prebentziorako Batzordeak. Kasuak ikertzen ari dira, eta horren berri eman dute gaur egin dituzten mezetan.

Plazaratu duen agirian, Elizak bere ardura aitortu du, eta esan du zauriak itxi nahi dituela: «Zabaldutako arazo bat izateak ez digu kentzen gizartearen aurrean dugun betebehar morala». Elizbarrutiaren arabera, batzordea «beharrezko ikerketak» egiten ari da, eta, kasu batzuetan, «kanpoko erakunde espezializatuen laguntza eskatu du».

Carlos Olabarrik, batzordearen zuzendariak, esan du beranduegi jokatzen ari direla, eta kasuak jakin arren ezkutatu eta estali izan dituztela.

Beste bost

Urtarrilaren 4an jakinarazi zuen Bilboko Elizbarrutiak ikerketa bat zabaldu zuela adingabeei egindako bost sexu abusu argitzeko.

Orduan, Espainiako El País egunkariak 251 salaketa bidali zizkien Vatikanoari eta Espainiako Eliza katolikoari, eta haietatik bost Bizkaian gertatutakoak dira; haiek ikertuko zituela iragarri zuen elizbarrutiak.

Abusu horiek 1950eko hamarkadatik 1990ekora egindakoak dira, Bizkaiko bost erlijio zentrotan. Zehazki, Barakaldoko San Bizente Paulekoa ikastetxean, 1950eko hamarkadan; Bediako San Joan Bataiatzailearen elizan, 1964 eta 1966 artean; Bilboko Santa Marina haurrentzako erietxean, 1971n; Bilboko Kristo Erregeraen parrokian, 1976an; eta Bilboko Maristak ikastetxean, 1990ean.

Bilboko Elizbarrutiak El País-en lanaren balioa aitortu zuen, eta gertakariok salatu dituzten biktimak ere goraipatu zituen. Ikerketa bat zabaldu zuten, eta «eraso horien inguruan informazioren bat eman dezakeen edonori» zabaldu zizkioten elizbarrutiko ateak.


Summary: Athleticek nagusitasunez irabazi du derbia. Aukera gutxiko lehen zati baten ostean, 68. minututik aurrera lau gol sartu dituzte zuri-gorriek. Vivian, Sancet, Williams eta Muniain izan dira golegileak.

Athleticek badaki derbiak ere irabazten. Zuri-gorriek bi urte eta erdi zeramatzaten Realari irabazi gabe, baina gaur amaitu dute joera hori; eta nola, gainera. Hasieratik amaieraraino, hobeak izan dira Marcelinoren mutilak, eta azken minutuetan ikuskizuna emanda garaipen garrantzitsua lortu dute.

Realak neurketa gogorra jokatu zuen ostegunean Leipzigen, Europa Ligan, eta, horren jakitun, hasiera-hasieratik erritmo handia ezarri dute etxekoek. Lehen zatian aukera gutxi izan dituzte bi taldeek, baina hobea izan da Athletic. Etxeko taldea gertuago ibili da aurkariaren areatik bisitaria baino. Alemanian zelairatu zuen antzeko taldea hautatu du Imanol Alguacilek gaurko lehiarako, baina hala ere ezin izan du jokoa nahi bezala kontrolatu.

Gainera, 29. minutuan, Athleticen aldeko penaltia adierazi du Martinez Munuera epaileak. David Silva eskuan jo du baloiak area barruan. Muniainek, ordea, ez du sartu penaltia; Remirok geratu dio. San Mames isilarazi du atezain nafarrak, Athleticeko jokalari ohiak partidaren hasieratik entzun behar izan ditu bere aurkako txistuak eta oihuak, baina lehen itzulian Anoetan egin zuen hutsegitea konpondu du penaltia geratuta.

Sancet eta beste hamar

Bigarren zatiak lehenengoaren antzeko hasiera izan du, 68. minutua heldu den arte. Arrisku handirik ez zuela zirudien korner batean, Dani Vivianek sareetara bidali du baloia burukada zoragarri bati esker. Hiru izan dira, nagusiki, balantza Athleticen alde jarri duten faktoreak: Realaren nekea, geldikako jokaldiak, eta Oihan Sancet. Nafarra Realeko atzelarien amesgaizto bilakatu da zelairatu den unetik bertatik.

Hark sartu du bigarren gola 72. minutuan, beste korner batean, eta, orduan, desegin egin da Reala. Amaierara arteko minutuak nahierara jokatu dit etxeko taldeak. Williamsek eta Muniainek sartu dituzte azken bi golak, hurrenez hurren, 80. eta 89. minutuetan, Sanceten bi jokaldiren ostean.

Azkenean, 4-0, garaipen argia, eta San Mamesen bildu diren zaleen zoramena. Realzale gutxi izan da han Athleticeko zuzendaritzak hartutako neurrien ondorioz (hutsik egon da kanpoko zaleen gunea), baina esanguratsuak ziren gutxi horien aurpegiak ere.

Sailkapen nagusian zazpigarrena da Reala 38 punturekin, eta zortzigarrena Athletic 37rekin. Donostiarrek ostegunean Europa Ligako kanporaketako itzulerako neurketa jokatuko dute Anoetan, Leipzigen aurka (18:45).

Athletic: Simon; De Marcos (Petxarroman, 89 min), Vivian, Iñigo, Yuri (Balenziaga, 89 min); Dani Garcia, Vesga (Vencedor, 62 min), Berenguer, Muniain; Raul Garcia (Sancet, 62 min) eta Iñaki Williams (Villalibre, 86 min).

Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Merino (Guridi, 62 min), Silva (Rafael, 62 min); Portu (Nais, 72 min), Oiartzabal eta Sorloth (Ander Martin, 72 min).


Summary: Alsazian, %92,4 Ekialde Handitik atera eta eskualde bilakatzearen alde. 1,9 milioi herritarretik 168.456k parte hartu dute kolektibitatearen estatusari buruzko kontsultan. Galdeketak ez du ondorio juridikorik, baina espero dute auzia presidentetzarako bozen kanpainaren parte izatea.

«Ni oso ongi nago!». Frederic Bierry CEA Alsaziako Kolektibitate Europarreko presidentea pozik agertu da kolektibitatearen estatusari buruzko galdeketaren bilana egitean: gutxienez 100.000ko parte hartzea nahi zuen, eta kopuru hori aise gailendu dute, 168.456 herritarrek eman baitute iritzia kontsulta horretan. Emaitza, gainera, biribila da, botoa eman dutenen %92,4k egin baitute Ekialde Handitik atera eta eskualde bilakatzearen alde. «Erabakia helegiterik gabekoa da. Otsailaren 21 hau historikoa da», adierazi du Bierryk, pozarren.

CEAko presidenteak sustaturiko herri kontsulta iragan abenduaren 15ean hasi zen, eta hilaren 15ean amaitu. Aurrez aurre, postaz edo Internet bidez bozkatzeko aukera izan dute bi hilabeteotan, eta Alsazian bizi diren 1,9 milioi herritarrek zuten iritzia emateko eskubidea.

Hasiera-hasieratik, galdeketa horren helburua izan da Alsaziaren estatusaren auzia Frantzian datorren apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozen kanpainaren parte izatea, kontsultak ez baitu ondorio juridikorik.

«Alsaziarrak argi mintzatu dira: Alsaziak eskualde bilakatu nahi du berriz ere; Alsazia eskualde bilakatuko da berriz ere. Engaiatzen naiz Alsazia eskualdea berriz sortzera», adierazi du Bierryk emaitzen berri emateko agerraldian.

Agintariaren iritziz, «balio politiko handia» du galdeketak, eta, horregatik, konpromisoa hartu du presidentetzarako hauteskundeetako «hautagai guztiei eta presidente hautatuari Alsaziako herritarren nahia errespeta» dezatela eskatzeko.

Iaztik, Alsaziak estatus berri bat du, eta CEA kolektibitateak estatuaren eskumen batzuk jaso zituen, horietako batzuk estreinakoz: hala nola hizkuntzaren, turismoaren, errepideen eta mugaz gaindiko harremanen arloan, Alemaniarekin eta Suitzarekin erlazioak handitzeko.

Baina, askorentzat, «mugatuegia» izan zen egungo estatusari buruzko lege proiektua; besteak beste, LR Errepublikanoak taldeko diputatu Laurent Furstentzat —CEAko presidentea ere LRkoa da—: «Urrutitik gatoz, baina ez goaz oso urrutira», adierazi zuen 2019ko ekainean, kolektibitateari buruzko lege proiektuaren azterketa hasi aurretik.

Unser Land (Gure Lurra) alderdi autonomistaren presidente Jean-Georges Trouilletek ideia bera helarazi zion BERRIAri 2020ko udan: «Opari bat jasotzea bezala da, baina biltzeko erabiltzen den papera soilik, oparia bera gabe».

Adostasun zabala

Alsazian adostasun zabala dago ezkerreko eta eskuineko alderdien eta herritarren artean eskualdearen batasunaren inguruan. Horren erakusle da 2014ko azaroaren 9an Asanblea Nazionalean gertaturikoa: UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna zenaren diputatu alsaziar batzuek Ez ezazue Alsazia hil zioen banderola bat zabaldu zuten, gobernua lurralde antolaketa aldatzear zegoela.

Egungo zatiketa 2016ko lurralde berrantolaketaren ondorio da; François Hollandek 22 eskualdetik hamalaura pasatzea proposatu zuen, eta azkenean Asanblea Nazionalak hamahirura aldatzea erabaki zuen. Horren ondorioz, Alsaziak zatituta ikusi zuen bere burua, eta Frantziako mapan are desagertuago agertu zen, lau departamendu batu zituen Ekialde Handia eskualdearen parte baita —Lorrenarekin eta Champagne-Ardennerekin batera—.

Aurrez, 1982tik 2015era Rhin Garaia eta Beherea departamenduak eskualde bakar batean egon ziren elkartuta.

Ikusteko dago Alsaziaren estatusaren aferak tokirik izango duen apirileko bozen kanpainako eztabaidetan, baina emaitzak eta urteotako presio politikoak agerian utzi dute kolektibitate horren auzia bizirik dagoela Frantziako lurraldetasunari buruzko eztabaidan. Alsaziaz gain, Korsikaren autonomia, Bretainia historikoaren batasuna eta Kaledonia Berriaren etorkizuna dira aferetako batzuk.


Summary: Askapenak brigadetan parte hartzeko epea ireki du. 35 urte bete ditu Askapena Euskal Herriko erakunde internazionalistak. Bi urteren ostean, berriro hasiko dira brigadak antolatzen.

Askapena Euskal Herriko erakunde internazionalistak 35 urte beteko ditu aurten. Azken bi urteetan, pandemiaren ondorioz, zailtasunak izan dituzte munduko hainbat herrialdetara brigadak bidaltzeko. Halere, bi urteren ostean, berriro hasiko dira brigadak antolatzen, eta erakundeko kideek jendea animatu dute horietan parte hartzera. «Gure hastapenetik, brigadak izan dira horretarako tresnarik garrantzitsuenetako bat; izan ere, gainontzeko herri langileen borrokak ezagutu eta geureak irakaspen horietaz elikatu dituzte ehunka euskal brigadistek», gogorarazi dute erakundeko kideek. Gaurtik aurrera, beraz, zabalik dago brigadetan izena emateko epea.

Askapenako kideen ustez, brigaden helburua herrien arteko «elkar ezagutza» da. Hau da, Euskal Herriko esperientziak gainontzeko herrietara zabaltzea, eta alderantziz: «Horregatik daramatzagu 35 udagorri Euskal Herriari ekarpen internazionalista egiten».

Azkenik, azaldu dute brigadak ez direla esperientzia pertsonal bat, baizik eta, «ondo antolatutako talde baten bidez» errealitatearen beste ikuspegi batez jabeturik, helburu hauxe dutela: «Euskal Herriak behar dituen irakaspenak lortzea da».


Summary: EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk trans legea erreformatzeko testua erregistratu dute Eusko Legebiltzarrean. Transexualitateari lehen mailako arreta zerbitzua eman nahi diote osasungintzan, eta adingabeak erabaki medikuak hartzeko gaitu. Hezkuntza sisteman eta lan arloan ere aldaketak proposatu dituzte, besteak beste.

Transexualitatearen Lege Integrala moldatzeko egitasmoa Eusko Legebiltzarrera eramango dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Lehen biek ohar bateratu baten bidez jakinarazi dute 14/2012 legea erreformatzeko testu bat erregistratu dutela hiru alderdiek. «Trans komunitatearen eta hura ordezkatzen duten kolektiboen bultzadarekin eta lankidetzarekin» iritsi da egitasmoa ganberara, Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak eta Gloria Sanchez PSE-EEkoak izenpetutako oharraren arabera: «Protagonisten ahotsa ez izatea errealitateari bizkarra emanez eta ikuspegi mugatu eta desitxuratuarekin legeak egitea litzateke».

Orain, espero dute legebiltzarrak berrestea «gizarte zibilarekin lortutako akordioa», eta legearen erreforma «alderdi guztien laguntzarekin» aurrera ateratzea. Gai «garrantzitsuak» jasotzen ditu testuak, sinatzaileen arabera, eta aurreratu dute «transexualek eta transgeneroek» hezkuntzan, osasungintzan eta lan arloan dituzten «eskubideak» bermatu nahi dituztela. Horrekin batera, «pertzepzio sozial eta instituzionalari negatiboki eragiten dioten estereotipoak» gainditzen laguntzea ere nahi dute.

Osasungintzan, zerbitzuen zorroa zabaldu nahi dute hiru alderdiek, lege erreformaren bidez, eta, horrez gain, sei hilabeteko epea ezarri «transexualitateari Lehen Mailako Arretako Zerbitzuak eta Unitate Espezializatua abian jartzeko». Zerbitzu horrek erregelamendu maila izan du orain arte, eta aurrerantzean lege maila izatea nahi dute. Bestalde, testuak dio adingabeko transexualek «eskubidea dutela entzunak izateko eta erabaki medikoak hartzen parte hartzeko». Hala ere, zehazten du haren legezko ordezkariak emango duela baimena «tratamenduen norainokoa ulertzeko gai ez bada edo 16 urtetik beherakoa bada».

Hezkuntza sisteman ere proposatu dituzte aldaketak: «Sexu identitateagatik ez diskriminatzeko protokoloak garatuko dira, eta transexualak dauden zentroetan, hezkuntza komunitate osoaren prestakuntza bermatuko du sailak, irakasleak, administrazioko langileak, familiak eta ikasleak barne». Lan eremura ere zabaldu nahi dituzte diskriminazioaren kontrako planak, eta prestakuntza sustatu lan ikuskaritzako eta arriskuen prebentzioko arduradunentzat.

«Oztopo asko»

EAJk eta PSE-EEk ohar bateratuan gogoratu dute «genero arrazoiengatiko diskriminaziorik ezari eta transexualen eskubideei buruzko araudi propioa» izan zuen lehen autonomia erkidegoa izan zela EAE, 2012an, eta «despatologizaziorako eta norberaren nortasunari buruz erabakitzeko eskubiderako lehen erreforma» onartu zutela duela hiru urte. Horren jarraipen gisa aurkeztu dute legea aldatzeko proposamena. Halaber, egun oraindik transexualen eta transgeneroen «garapen osoa» lortzeko «oztopo asko» daudela nabarmendu dute: «Gudua ez da amaitzen gauden tokian. Aniztasuna errespetatzen duen gizartea lortzeak etengabeko borroka eskatzen du. Ezin diogu erne egoteari utzi, eta, berdintasunaren eta diskriminaziorik ezaren alde urte luzeetan lan egin arren, eskubide guztiak bermatuta ez dauden espazioak geratzen dira».


Summary: Gazteriaren Euskal Legea babestuko du Elkarrekin Podemos-IUk. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak nabarmendu duenez, modua ematen du «gazteen emantzipazioa eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna» lortzeko, besteak beste. EH Bilduk, berriz, ez du legea babestuko: «Ez dituelako zehazten legearen helburu teorikoak lortzeko tresnak».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarreko bozeramailea pozik agertu da Gazteriaren Euskal Legearen hasierako zirriborroan sartzea lortu duten aldaketekin. Azaldu du legeak «gazteen emantzipazioa, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna eta gazteen parte hartze eraginkorra» ahalbidetzen dituela. Horregatik, Gorrotxategik aurreratu duenez, asteartean aurkeztuko den legearen inguruko txostenaren alde bozkatuko dute, eta gauza bera egingo dute legea onartuko den osoko bilkuran. Oraindik ez dago zehaztuta noiz izango den osoko bilkura.

Gazteen emantzipazio sarea sortzea da koalizioak legeari egindako ekarpen nagusia, Gorrotxategik azaldu duenez. Gazteentzako zerbitzu guztiak zentralizatzea da ekarpen horren helburua. Horrez gain, «gazteen parte hartzea sustatzea eta parte hartze hori erabakigarria izatea» da etorkizuneko legeak jasoko duen beste neurri bat, Gorrotxategiren arabera.

Azkenik, laneratzeko laguntza eta zerbitzuetarako eskubideak jasoko dira legean. Besteak beste, «gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna» bermatuko du. Besteak beste gazteen sexu eta jatorri aniztasuna aitortuko dela esan du Gorrotxategik.

Ez ditu lehentasun

Urkulluren Gobernuak ez ditu gazteak lehentasun. EH Bilduk ez du legea babestuko. Eraitz Saez de Egilaz legebiltzarkideak azaldu duenez, legeak «ez dio erantzuten gazteek egun duten errealitateari»; izan ere, ez ditu tresnak zehazten «legearen helburu teorikoak lortzeko».

Anbizioa falta zaion lege bat dela uste du Saez de Egilazek: «Gazteon nahiak eta beharrak lehen plano politikoan jartzeko, egoera eraldatzeko eta salto kualitatibo bat egiteko. Erantzun, neurri eta erabaki berriak legez martxan jartzeko aukera galdu du Urkulluren Gobernuak».

Emantzipazioa eta etxebizitza duin bat eskuratzeko zailtasunak, lan prekaritatea eta aisialdia… «egiturazko» arazo horiei ez zaie heldu, Saez de Egilazen ustez, eta hori hala izan da ez delako egon «negoziatzeko aukera erreal bat».


Summary: De Prada epailea, Auzitegi Nazionalean presoez erabakitzen duen atalera. Jose Ricardo de Prada epaileak beteko du Ramon Saez eta Concepcion Espejelek Auzitegi Nazionaleko lehen atalean utziko duten hutsunea.

Aldaketak Espainiako Auzitegi Nazionalean. Ramon Saez eta Concepcion Espejel magistratuak Auzitegi Konstituzionalerako izendatu dituzte, eta, aurrerantzean, Jose Ricardo de Prada epaileak beteko du Auzitegi Nazionaleko lehen atalean libre geratuko den hutsunea. Areto hori da euskal presoen gradu progresioez, baimenez eta abarrez erabakitzen duena.

De Pradaren ikuspegia ez da ohikoa Auzitegi Nazionalean; publikoki mintzatu izan da torturaz eta harekiko egon den jarreraz. «Torturen auzian jende guztiak nahiago du beste aldera begiratu», esan zion BERRIAri 2013ko elkarrizketa batean. 2016an, Tolosako Elkarbizitza Foroan (Gipuzkoa) parte hartu zuen Carmen Lamarca katedradunarekin, Garbiñe Biurrun magistratuarekin eta Iñigo Iruin abokatuarekin batera, eta, torturen inguruan esandakoengatik, Auzitegi Nazionalak aztertu zuen De Prada inpartziala ote zen ETAri buruzko auziak epaitzeko. Auzitegiak ebatzi zuen De Pradarenak «hizlari gisa emandako iritziak» izan zirela eta horrek ez zuela auzitan jartzen epaile gisa duen zeregina. Haatik, PPren gobernuaren eta biktimen elkarte batzuen kritikak ere izan zituen, eta JpD Demokraziaren Aldeko Epaileak Espainiako elkarteak babesa agertu zion.

De Prada bigarren sekzioan zegoen Auzitegi Nazionalean, eta, orain, Jesus Gutierrez, Maria Riera, Francisco Javier Vieira eta De Pradak berak osatuko dute lehen sekzioa.

Bestelakoa da hutsunea utzi duen Espejel epailearen soslaia. PPren ustelkeria ikertzeko Gurtel auzitik apartatu zuten, PPrekiko loturagatik; besteak beste, presoen babesaren aurkako auzian 47 lagunen auzipetzea berretsi zuen, eta hura izan zen Altsasu auziko epaimahaiburua ere. Hura auzitik kanpo uzten saiatu zen defentsa, Guardia Zibilarekin lotura zuelako, baina ez zuten onartu.


Summary: Arartekoak autokontsumoa sustatzeko eskatu du pobrezia energetikoari aurre egiteko. Manuel Lezertua Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Arartekoak eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak inauguratu dute gaur, Bilbon, EAEko tokiko energia komunitateetan energia kontsumitzaile ahulen parte hartzea bermatzeko oztopo eta jardunbide egokiei buruzko jardunaldia.

Manuel Lezertua Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Arartekoak eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak inauguratu dute gaur, Bilbon, EAEko tokiko energia komunitateetan energia kontsumitzaile ahulen parte hartzea bermatzeko oztopo eta jardunbide egokiei buruzko jardunaldia. Lezertuak iturri berriztagarrietatik sortutako energia elektrikoaren «autokontsumoa sustatzeko» eskatu die instituzioei, pobrezia energetikoari aurre egiteko bitarteko gisa.

Era berean, Lezertuak hausnarketa bikoitza egin du. Batetik, esan du klima larrialdiak «trantsizio ekologiko eta energetikoa» eskatzen duela klima aldaketaren ondoriorik larrienak arintzeko. Bestetik, honako hau gehitu du: «Bidezko trantsizioa lortzeko betebehar etikoa dugu, kolektibo bakar bat ere atzean utziko ez duena, bereziki ahulenak. Eta herritarra politika energetiko eta klimatikoen erdigunean jarri behar dugu».

Alternatiba batzuk ere proposatu ditu Arartekoak. Bide horietako baten gisa proposatu du tokiko energia komunitateen bidezko autokontsumoa: tokiko bazkideen bitartez iturri berriztagarrietatik sortutako energiaren autokontsumoa modu kolektiboan sustatzeko eratutako erakunde bat, hain zuzen ere.

Testuinguru horretan, haren iritziz, instituzioek «kontuan hartu behar dute» elektrizitatearen faktura murrizteko eta familiekiko mendekotasun energetikoa murrizteko «potentziala» dutela.


Summary: 169 lagun hil dira asteon Hego Euskal Herrian koronabirusarekin. Beste 557 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 75 paziente daude ZIUetan.

Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, otsailaren 14tik 20rako astean 169 lagun hil dira koronabirusak jota Hego Euskal Herrian. Iragan astean, 128 hildako zenbatu zituzten.

Halere, datuei begiratuta, oro har, pandemiaren datuek behera egiten segitzen dute. Erraterako, Hego Euskal Herrian beste 557 positibo detektatu dituzte egindako 3.575 probetan; bestela erranda, proben %15,5 izan dira positibo. Positiboen beheranzko joera ospitaleetako egoeran ere ageri da. Izan ere, 401 paziente daude koronabirusarekin Hego Euskal Herriko erietxeetan, eta horietako 75 ZIU zainketa intentsiboetako unitatean daude.

Iragan urteko abendu hasieratik ez zen agertu ospitaleetan hein horretako kopururik; hots, bosgarren olatuaren hasieratik. Orduan, 400 paziente ziren ospitaleetan, eta 79 ZIUetan. Nabarmentzekoa da, bestalde, bi asteko epean nabarmen apaldu direla datuak: ospitaleratuak guztira 860 ziren hilabete hasieran, eta orain 401 dira, erdiak baino gutxiago.


Summary: Eusko Jaurlaritzak eta Puntueus fundazioak ingurune digitalean euskararen erabilera areagotzeko elkarlana aurkeztu dute. Gizartean eta eremu sozioekonomikoan eragin nahi dute bereziki. 50.000 euroko laguntza emanen du Jaurlaritzak

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak eta Puntueus fundazioak ingurune digitalean euskararen erabilera areagotzeko bi erakundeen arteko elkarlana aurkeztu dute Bilbon egin duten ekitaldi batean. Gizartean oro har, eta eremu sozioekonomikoan eragin nahi dute bereziki. 2022. urtean Eusko Jaurlaritzak 50.000 euroko ekarpena egingo dio Puntueus fundazioari, eta laguntza teknikoa ere eskainiko dio garatuko dituen egitasmoak aurrera eramateko. Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eta Iñaki Goirizelaia Puntueus fundazioko lehendakariak aurkeztu duten elkarlanerako programak bi helburu nagusi ditu. Batetik, enpresetan .eus domeinuaren erabilera indartu nahi dute, eta ingurune digitalean euskararen erabilera areagotzera bultzatu nahi dituzte. Hizkuntza Politikako Sailburuordetzak harreman zuzena du askotariko erakunde pribatuekin, eta haiengana joko dute lehenik, baina enpresa elkargoak eta haien bazkideak ere ukitzeko asmoa dute. Merkataritza eta ostalaritza arlora joko dute ondoren, eta, azkenik, enpresa txiki eta ertainetara. Jaurlaritza eta Puntueus elkarlanean ariko dira entitate zein erakundeak erakarriz eta jarraipena eginez. Besteak beste, trebakuntza saioak egingo dituzte, eta behar dutenei laguntza teknikoa eskainiko diete. Puntueus fundazioak hainbat baliabide eskainiko dizkie enpresa eta erakundeei, hala nola .eus domeinua doan edo webgunea automatikoki itzultzeko plugin-a. Bestetik, norbanakoen gailu elektroniko pertsonalak euskaratzea lortu nahi dute, eremu digitalean euskara erabiltzaileen hizkuntza nagusia izatea sustatzeko. Lehenik eta behin, egoeraren azterketa bat egingo dute, eta, ondoren, komunikazio ekintza bat baino gehiago eginen dituzte .eus domeinuaren erabilera sustatzeko, eta nabigatzaileak eta gailu elektronikoak euskaraz konfiguratzeko. Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak adierazi duenez, «hizkuntzaren bizitasun digitalari» erreparatu behar zaio ezinbestean, horrek erakutsiko baitu «neurri batean hizkuntzaren osasuna zein den». Haren iritziz, bizitasun digitala eskaintzarekin lotuta dago batetik, «komeni delako euskarazko eduki digitalak handitzea, ahalik eta gehienak izatea sarean». Baina, bestetik, ezinbestekoa da euskarazko eduki digital horiek «kontsumitzeko ohiturak indartzea». Iñaki Goirizelaia Puntueus fundazioko lehendakariak, bestalde, azpimarratu du gaur egun euskal gizarteak bizi duen egoerari erantzuteko ardura duela Puntueusek: «Gizartearen transformazio digitala bizitzen ari gara, eta azken bi urteetan, premiak bultzatuta, prozesu hori asko azkartu da. Guk bide horretan dauden pertsonak eta enpresak laguntzen ditugu: domeinuarekin batera, tresnak, trebakuntza, laguntza eta zibersegurtasuna euskaraz eskainiz egiten dugu».


Summary: Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Aldundiak erdibana ordainduko dute Galdakaorako metroa. Funts propioak erabiliko dituzte, eta 360 milioi euroko kostua izanen du orotara. 6,3 kilometro gehituko zaizkio metroaren sareari, eta beste bost geltoki: Sarratu, Aperribai, Bengoetxe, Galdakao eta Usansoloko Ospitalea.

Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak erabaki dute Galdakaorako (Bizkaia) metroaren 5. linea baliabide propioekin bultzatzea, eta 360 milioi euroko finantzaketa hitzarmen bat adostu dute, Euskal Trenbide Sareak (ETS) obrak lizitatu eta lanak urrian hasteko. Iñigo Urkullu lehendakariak, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak eta Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak astelehen honetan Gasteizen egindako prentsaurreko batean aurkeztu dute akordio berria. Europako Batasuneko Next Generation funtsen etorkizuneko ebazpenen zain ez egotea eta proiektua funts propioekin bultzatzea erabaki dute.

Trazadura berriaren kostua bi administrazioek ordainduko dute, erdibana; hau da, 180 milioi erakunde bakoitzak. 6,3 kilometro gehituko dizkiote metroaren sareari, eta beste bost geltoki ere bai: Sarratu, Aperribai, Bengoetxe, Galdakao eta Usansoloko Ospitalea; eta Busturialdetik eta Durangaldetik datorren Euskotreneko linearekin lotuko da.

Urkulluk euskal erakundeen egoera ekonomiko ona azpimarratu du, eta gogorarazi du Finantzen Euskal Kontseiluak 2021erako diru bilketaren datu errekor aurkeztu zituela. Horrela, Eusko Jaurlaritzak 1.200 milioi ekarpen gehiago jasoko ditu, «neurri handi batean» inbertsio publikoa bultzatzeko. «Hiru trantsizioetan aurrera egiteko inbertsioak egiten ari gara: digitala, ingurumenekoa eta soziala», azaldu du. Bizkaiko Foru Aldundiarekin lortutako akordioa balioetsi du Urkulluk, eta bi administrazioek «gauzatzeko finantza gaitasuna» dutela azpimarratu du. «Inbertsio hori baliabide propioekin jarriko dugu martxan. Inbertsio hori Euskadi Next Programan jasota dago, eta, Europako Funtsak jasoz gero, orain proiektu honetara bideratzen ditugun baliabide propioak askatu eta beste inbertsio batzuk bizkortu ahal izango ditugu», adierazi du.

Iñaki Arriolak, bere aldetik, azaldu du ETSk «dagoeneko definitutako eraikuntza proiektu bat» duela, «metroaren handitze garrantzitsu horri berehala aurre egin ahal izateko, behin finantza gaitasuna izanda». Obrak urrian hasten ahalko liratekeela iradoki du, eta 2028. edo 2029. urterako bukatzen ahalko liratekeela aurreikusi du. «Horrela, Bizkaiko pertsona eta herri gehiagori emango diegu zerbitzua, eta garraio publikoaren sarea eta baliabide publikoak eraginkorragoak izatea lortuko dugu», azpimarratu du sailburuak.

Galdakaoko udala, «pozik»

Galdakaoko Udalak ohar batean erran du Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren arteko akordioa «pozgarria» dela. «Urteetako aldarri, eskaera eta mobilizazioen ondoren, iritsi da galdakoztarrek horrenbeste espero zuten albistea», adierazi dute. Eskerrak eman dizkie urtertan proiektua sustatzen aritu diren herritar eta elkarteei, Jaurlaritzari eta Foru Aldundiari, «egitasmoa Galdakaorentzat eta galdakoztarrentzat positiboa izango delako».


Summary: Pandemiari lotutako ABEEak hilabetez luzatuko dituzte. Hego Euskal Herriko enpresek denbora gehiago izango dute lan erreformak sortutako eredura egokitzeko.

Pandemiari lotutako enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak gaur zortzi ziren amaitzekoak, baina beste hilabetez luzatuko ditu bihar Espainiako Gobernuak, sindikatuen eta patronalaren adostasunarekin. Horrela, beren langileei aldi baterako enplegua laburtu edo kendu nahi dieten enpresek martxoaren amaiera arteko tartea izango dute eredu berrietara egokitzeko.

Espainiako Kongresuak otsailaren hasieran berretsitako lan erreformak enplegua aldi baterako murrizteko tresna berriak sortu ditu (Red izenekoak) zailtasun bereziak dituzten sektoreentzat, eta horien lehen erabiltzaileak bidaia agentziak izango dira. Halaber, bi aldi baterako erregulazio mota izango dira: arrazoi ekonomikoengatik, teknikoengatik, eta antolaketari eta ekoizpenari lotutakoengatik eskatutakoak (ETOP, gazteleraz), eta ezinbesteko arrazoiengatik eskatutakoak.

Horien eta pandemiari lotutako erregulazioen artean badira desberdintasun batzuk, eta batetik besterako trantsizioa errazteko onartu dute aldi baterako erregulazioen luzapena.

Beste luzapenik ez bada, martxoaren 31n iraungiko dira behin betiko aldi baterako erregulazioak. Data horren ondoren, La Palma uharteko sumendiaren leherketaren kalteei lotutakoak soilik geratuko dira indarrean.

Trantsiziozko hilabetean izango da aldaketarik. Sindikatuek azaldu dutenez, enpresek erregulazioan dituzten langileen gizarte kotizazioen zati handiago bat ordaindu beharko dute. Trebakuntza plana duten enpresetan, kotizazioetan aurrezten zuten zatia %80tik %60ra txikituko da. Formakuntzarik ez bada, berriz, %20 aurreztuko dute enpresa hamar langiletik gorakoa bada, eta %30 gehienez bederatzi langile badituzte.

Aldi baterako erregulazioen luzapena biharko bileran onartuko du Espainiako Gobernuak, eta orduan berretsiko du gutxieneko soldata mila eurora igoko dela.


Summary: Ia ekintza guztiei eutsiko diete Tolosako inauterietan. Kabi Alai elkartearen eskutik izango da txupinazoa, ostegunean, eta, besteak beste, danborrada, diana eta Alborada egingo dituzte inauterietan.

Otsailaren 10ean iragarri zuen Tolosako Udalak (Gipuzkoa) Inauteriak egingo zirela. Ordutik, zenbait «eragilerekin elkarlan estuan» aritu dira, egitaraua prestatzeko lanetan, eta gaur aurkeztu dute programazio osoa. Aurtengo inauteriak «desberdinak eta bereziak» izango direla adierazi du Olatz Peon Tolosako alkateak gaur egindako agerraldian. Baina osasun egoerara egokitutako neurriak hartuta, ohiko ia ekintza guztiak antolatzea lortu dute.

Neurrien artean, karrozen arteko distantzia handituko da, kultur etxetik aurrera Rondilla kalea hutsik utziko da, herritarrek oinez ibiltzeko tarte gehiago izan dezaten, eta zezen plazako sarrera-irteerak musikarik gabe egingo dira. Horrez gain, jende pilaketak daudenetan maskara erabiltzeko eskatu du udalak.

Peonek ondorengo mezua zabaldu nahi izan die herritarrei: «Batzen eta berdintzen gaituzten jaiak dira inauteriak, izan daitezela ilusioa berreskuratzeko eta elkarrekin gozatzeko jaiak, errespetuan, elkarbizitzan eta berdintasunean oinarritutakoak, guztionak eta guztiontzako, jaiez modu seguruan goza dezagun».

Egitaraua

Ostegunean, Kabi Alai elkarteak irakurriko du pregoia, udaletxetik. Gero, 12:00etan botako dute jaien hasiera iragartzeko suziria, Plaza Zaharrean. Ostiral mehean danborrada eta Arpegiren emanaldia izango dira. Zaldunita bezperan, berriz, buruhandiak eta erraldoiak, txaranga eta danborrada izango dira, besteak beste.

Zaldunitari dagokionez, Diana egingo du Tolosako Udal Musika Bandak, eta txarangak eta karrozak ibiliko dira egun osoan. Astelenitan ere txarangak eta karrozak irtengo dira. Asteartitan, berriz, alborada, karrozak eta txarangen bilkurak izango dira.

Guztira, 25 karrozak parte hartuko dute aurten: hamabik igandean, bik astelehenean eta 11k asteartean. San Frantzisko pasealekuan jarriko dira, elkarren artean ohi baino distantzia handiagoarekin, eta goizeko hamaiketatik gaueko hamaiketara jarri ahal izango dute musika.


Summary: Norbere identitatea askatasunez eraikitzeko aldarria egingo du Zinegoak jaialdiak. Hilaren 28an abiatuko da 19. Zinegoak jaialdia. Aurrez aurre zein online ikusi ahal izango da, eta martxoaren 7ra arte iraungo du.

«Zinemaz eta kulturaz in situ gozatzea da asmoa; Zinegoak topagune izatea nahi dugu». Alaitz Arenzana zuzendari artistikoaren hitzetan, presentzialtasuna mantentzea izan da, zalantzarik gabe, aurtengo Zinegoak jaialdiaren helburuetako bat. Baina, iazko arrakasta ikusita, aurten ere piezak online ikusteko tartea izango da Filmin plataformaren bidez: «Bilbora joan ezin diren pertsona guztiek jaialdiaz gozatzeko aukera izan dezaten». Datorren astelehenean emango diote hasiera Gay-Lesbo-Trans Zinemaren eta Arte Eszenikoen Bilboko Nazioarteko Jaialdiari, eta martxoaren 7ra arte iraungo du.

Aurtengo aldian «errealitate pluralak» landuko badituzte ere, ezaugarri bat izango dute guztiek: norbere identitatea eraikitzeko askatasuna. «Zinegoak 2022k erdigunean jarriko ditu gure identitatea eraiki, pentsatu eta birsortzeko milaka aukera. Nortzuk garen eta geure burua nola izendatu nahi dugun erabakitzeko askatasuna eta zilegitasuna aldarrikatu nahi ditugu», nabarmendu du Arenzanak. Horixe bera islatzen da aurtengo jaialdiko karteletan ere, «inposatutako etiketarik gabe bizitzeko gonbidapena». Eta aldarri hori «oso presente» egongo da proiekzioetan ere. «Beren genero eta adierazpen orientazio edo aniztasunagatik jazarpena edo errepresioa pairatu duten pertsonen istorioak ezagutuko ditugu, eta denetan egongo da presente bizitzeko aldarri hori, aurrera egiteko nahi hori», azaldu du Julen Nafarrate jaialdiko komunikazio arduradunak.

Baina badira programazioan pisu nabarmena duten beste gai batzuk ere. Kasurako, GIB giza immunoeskasiaren birusa: «Zinegoaken beti izan dugu presente gai hau, baina ikusgaitasun handiagoa eman nahi izan diogu, estigma sozial handia dagoelako oraindik ere». Horren adibide dira, besteak beste, Women do Cry eta Feast filmak. 19 urteko emakume baten istorioa kontatzen du aurrenekoak, eta besteak, berriz, topaketa sexual batean nahita egindako kutsatzea izango du hizpide.

Aurreko aldietan bezala, hiru sail ofizial izango dira: DOK –dokumentalak–, FIK –fikzioa– eta KRAK–narratiba berriak–. Hamasei ekoizpen egongo dira hiru arlo horietan banatuta, eta horietatik zortzi, gainera, erabateko estreinaldiak izango dira. Arenzanak nabarmendu duenez, gehienak emakumeek zuzenduriko lanak dira, «baina horrek ez du esan nahi lanean jarraitu behar ez dugunik: asko dago egiteko».

Bestalde, Bilborocken film laburrak ikusteko aukera egongo da, doan. Haurtzaroari eta nerabezaroari eta emakumeek zuzendutako lanei eskainitako zikloez gain, bi berri izango dituzte: Maitasunezko poliedroak –harreman afektibo-sexualen formulei buruzkoa– eta Trantsizioak –trans errealitateari buruzkoa–. Guztira, 22 film labur emango dituzte. Gainera, Erroak film laburren zikloak euskal zuzendarien lau obra erakutsiko ditu.

Sail ofizialeko film guztiak lehiatuko dira Zinegoak Sari Nagusia eskuratzeko, baina beste hainbat sari ere banatuko dituzte. Besteak beste, publikoaren saria, giza eskubide eta aniztasunarena, lesbianismoarena, eta gazte eta senior epaimahaiarena. Martxoaren 7ko amaiera ekitaldian jakinaraziko dituzte sari horiek guztiak.

Albertina Carri zuzendari eta aktibistaren lanari egingo dio aitortza aurtengo jaialdiaren Ohorezko Sariak, eta Bilbo Arten hari eskainitako ziklo berezi bat antolatu dute. Emanaldi berezi gehiago ere izango dira: Adrian Silvestre zuzendariak Sedimentos bere azken lana estreinatuko du; martxoaren 4an «saio lizuna» egingo dute Noel Alejandro helduentzako zinema zuzendariaren eskutik; eta, azkenik, Antony Hickling zuzendariaren Down in Paris filma ere erakutsiko dute. Zinemaz gainera, arte eszenikoentzako lekua ere egongo da: VACAburra taldeak Metoloxias carroñeras para corpos invertidos ikuskizuna eskainiko du, eta Pabiloi 6-ko gazte konpainiak, Rey desnudo y chico muerto obra.

Gainera, jaialdiaren bitartez, bultzada bat eman nahi diote ZG PRO topaketa profesionalari. Sexu aniztasunarekin lotutako ikus-entzunezko proiektuak aurkezteaz gainera, masterclass-ak eta LGTBI jaialdien topaketak egingo dituzte. Berez, jaialdia datorren astelehenean hasiko da, baina ostiraletik igandera hainbat ikus-entzunezko ikusteko aukera egongo da Guggenheim museoan.

Ahalik eta gehien zabalduz

Aurreko aldietan egin bezala, Bilboko programazioa bukatuta, 47 herritan erakutsiko dituzte Zinegoakeko edukiak. «Urterik urtera gero eta udalerri gehiagok hartzen dute parte, eta oso pozik gaude; izan ere, kultur jarduera bat izateaz gain, gizartea eraldatzeko tresna eraginkor bihurtu nahi dugu», azaldu du Nafarratek. Gainera, iazko «esperientzia positiboa» errepikatuz, aurten ere Lekeitio (Bizkaia) izango da jaialdiaren bigarren egoitza ofiziala, eta, Bilborekin lankidetzan, hainbat jarduera antolatuko dituzte.

Ikastetxeetara ere zabalduko dute aurtengo jaialdia. ZineGogoak lelopean, aniztasuna ikastetxeetara gerturatzea izango da asmoa, Arenzanaren arabera: «Ikastetxeak dira gure gizartearen balioak ikusgai egiteko eta naturalizatzeko guneak». Portugaleten (Bizkaia) jarriko da martxan ZineGogoaken lehen aldia, baina aurrerantzean «gero eta herri eta eskola gehiagotara» hedatzeko nahia erakutsi dute antolatzaileek. Zinema saioak eskaintzeaz gain, solasaldiak antolatuko dituzte proiektu horren barruan.


Summary: Bi hilabetean lau behargin hil dira altuera handietatik erorita. Sindikatuek ikerketa sakonak eta zigor eredugarriak eskatu dituzte, Deustuko lan istripuaren harira. Lan Ikuskaritza eta Osalanen «utzikeria» salatu du LABek, eta obren segurtasun neurriak inork ez duela ikuskatzen esan du.

Eraikuntzaren sektorean gertatzen da urtero lan istripu hilgarrien kopuru esanguratsu bat, baina alarma guztiak piztu ditu urte hasierak utzitako datu beltz batek: bi hilabetean, lau langile hil dira altueratik erorita, azkena Bilboko Deustun, joan den larunbatean. Bederatzi beharginek galdu dute bizitza urtarrilean eta otsailean, eta horietatik lau erorikoetan izan dira, segurtasun neurriek huts egin dutelako.

Sindikatuak asaldaturik daude ikusita urtero urtero exijitzen dituzten ikuskaritza zorrotzak ez direla nahikoak lan istripuen jario odoltsua eteteko, behar bezain beste egiten ez direlako edo ez direlako beharko luketen bezain eraginkorrak. LAB sindikatuak aldamioekin lotutako araudiaren aplikazio erreala jarri du miran: «Zalantza handiak sortzen zaizkigu: Aldamioen araudia aldatu zenetik, babes perimetrala dutenak erabili behar dira, eta, hala ere, altuerako erorketak behin eta berriro gertatzen ari dira. ‘Errekurtso prebentiboaren’ ardura guztiz desitxuratu du patronalak, Lan Ikuskaritza eta Osalanen utzikeriari esker, eta, egiazki, inork ez du ikuskatzen obretan lanak behar bezala egiten direnik segurtasun ikuspegitik». Egoera horrek sortzen du, LABen arabera, lan istripuen alorrean «egun dagoen emaitza beldurgarria».

Larunbata ez da lan eguna 37 urteko eraikuntzako langile bat aldamiotik erori zen joan den larunbatean, 6. solairuko altueratik, eraikin bateko zaharberritze lanetan ari zela, Bilboko Deustun. Otsailaren 8an, berriz, Barakaldon gertatu zen beste lan istripu hilgarri bat eraikuntzan. 62 urteko behargin bat zendu zen makina handi bat altueratik gainera erori zitzaionean.

Euskadiko CCOOk «zigor eredugarriak» eskatu ditu, eta ohartarazi du Deustuko istripua gertatu zela «laneguna ez den egun batean, Bizkaiko eraikuntzaren lan hitzarmenaren arabera». Ikerketa sakon bat egin dezaten nahi du, «irregulartasunak» agerian gelditzeko, «egon badira». Halaber, Euskadiko UGTk jakinarazi du «ikerketa zorrotzena» egitea exijituko diola Osalani. CCOOk bihar, goizeko hamaiketan, egingo du protesta bat, Deustuko lan istripua gertatu den eraikinaren parean, Sancho Azpeitia kalean. UGTk Bilboko bere egoitzan egingo du elkarretaratzea, eguerdian.

Gehiengo sindikalak, berriz, 11:30erako deitu du protestara, baina asteazkenerako, Botika Viejako 17.ean. LABek salatu du zailtasunak izaten ari dela istripuaren inguruko «informazio teknikoa jasotzeko». Osalanek ez dio inongo txostenik iristarazi, sindikatuak esan duenez. Istripua larunbatez gertatu zela eta, «gehiegizko ordu eta lan kargen arriskua» nabarmendu du: «Kontrolatzen al du administrazioak lan orduak errespetatzen ote diren? Egoera horren aurrean, norbaitek sinets al dezake kasualitatea edo zorte txarraren aurrean gaudenik?», galdetu du sindikatu abertzaleak.


Summary: Iñaki Gracia preso ohiari pasaportea kentzeko agindu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. ETAko buruzagi ohiari deklarazio hartu ondoren hartu dute erabakia. Gregorio Ordoñezen hilketaren «egile intelektuala» izatea egotzi diote. Mikel Albisuren aurka abenduan erabakitako neurri berak ezarri dizkio.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Alejandro Abascalek pasaportea kendu dio Iñaki Gracia Arregi preso ohiari, eta Espainiaren menpeko lurraldeetatik ateratzea debekatu dio. Gregorio Ordoñez PPko Donostiako zinegotziaren hilketaren «egile intelektuala» izatea egotzita deklaratzera deitu dute ETAko buruzagi ohia. Graciak uko egin dio deklaratzeari, eta ukatu egin du erantzukizun oro ekintza hartan. 1995ko urtarrilaren 23an hil zuten Ordoñez, Donostian.

«Auzipetuari leporatzen zaion lege haustearen izugarrizko larritasunarengatik eta errudun deklaratuz gero ezar diezaioketen zigor handiarengatik» hartu du erabakia Abascalek.

Epailearen arabera, Gracia ETAren batzorde eragileko kide izan zen 1992tik, Bidarteko operazioaren ondoren, zeinetan erakundearen zuzendaritza atxilotu zuten, eta atxilo zuten arte, 2000. urteko irailaren 15ean. Abascalek gaineratu duenez, Gracia erakundearen talde militarraren eta logistikoaren arduraduna izan zen.

Defentsak argudiatu duenez, lekuz kanpo dago akusatuari halako badaezpadako neurriak ezartzea, ez dagoelako ihes egiteko arriskurik, eta ez dagoelako behar adinako zantzurik haren kontra. Izan ere, bere kabuz aurkeztu da ETAren buruzagi ohia auzitegian.

Ordoñezen hilketaren harira, ETAko beste hainbat buruzagi ohi deitu dituzte azken hilabeteotan deklaratzera. Joan zen abenduaren 22an, Mikel Albisu Iriarteri badaezpadako neurri berak ezarri zizkion Abascal epaileak. Albisuk adierazi zuen epaileari gogoratu ziola hogei eta bost urteko zigorrak bete zituela Frantziako Estatuan, «gaizkile talde» batean aritzea egotzita. Horrez gain, azaldu zuen bere aurkako akusazio berriak «torturen eta gezurren bitartez» eskuratutako elementuetan oinarritzen zirela. Argudio berak erabili zituen Abascalek orduan ere: delituaren «larritasunari» eta akusatuari jar diezaioketen zigor handiari erantzuten ziola badaezpadako neurri horiek ezartzeko beharrak. Orduan, Sortuk elkarretaratzea egin zuen epaitegiaren atarian, Albisuri elkartasuna eta babesa adierazteko. Haimar Altuna Sortuko Nazio Kontseiluko kideak adierazi zuen Albisurena ez zela «kasu bakan bat», eta horren atzean «salbuespeneko legedian oinarritzen den Espainiako Auzitegi Nazionala» dagoela: «Hiru urte luze igaro dira Mikelek espetxea atzean utzi zuenetik, eta deialdi berri honek erakusten du berriro ere kartzelak bete nahi dituztela, Euskal Herria iraganera kateatuta mantentzeko».


Summary: EH Bilduk Iruñean ospatuko du Aberri Eguna. Manifestazio bat egingo du apirilaren 17an, Amaiurko gatazkaren bosgarren mendeurrena gogoan hartuta.

EH Bilduk Iruñean ospatuko du aurtengo Aberri Eguna, manifestazio bat eginez. Bakartxo Ruiz EH Bilduren Nafarroako Parlamentuko bozeramaileak eta Arnaldo Otegi federazio subiranistako koordinatzaile nagusiak aurkeztu dituzte mobilizazioa eta horretara deitzeko kartela. Afixak erreferentzia egiten dio Amaiurko batailari, eta gogora dakar haren bosgarren mendeurrena. Guda hari aipamena egin dio Otegik ere bere hitzartzean: «Orain dela 500 urte, hemen burujabetzari buruzko lehia bortitz bat izan zen; Amaiurko gatazka egon zen, Gaztelaren eta Nafarroaren arteko burujabetza talka izan zen. 500 urte geroago, hemen gaude, Iruñean, gure hiriburu historikoan».

Otegik erantsi du EH Bildu «mirari laiko baten testigantza» emateko batuko dela Iruñean: «Dena dago antolatuta Euskal Herria eta Nafarroa, nazio gisa, desagertzeko. Hemen gaude, eta askatasunaren proiektua zutik dago Nafarroan eta Euskal Herrian». Halaber, «sektore antiautoritario, demokrata, abertzale, independentista eta ezkertiar guztiei» gonbidapena egin die Aberri Eguna Iruñean ospatzeko.

Aberri Egunaren testuinguru politikoari ere erreparatu dio Otegik. Azaldu du burujabetza aldarrikatuko dutela apirilaren 17an: «Burujabetza, oso lehia historikoa izateaz aparte, sinplea da: nork zer non erabakitzen duen. Guk, euskaldunok, mezu bat luzatu nahi diegu Euskal Herriari, Espainiako Estatuari, Europari eta munduari: euskaldunok hemen erabaki nahi dugu, eta dena erabaki nahi dugu hemen».

Ruizek, berriz, gogora ekarri du azken bi urteetan COVID-19aren izurriak «erabat baldintzatu» duela «egun inportante hori»: «2020an konfinamendu betean geunden, eta balkoietan ospatu behar izan genuen. Iaz, Euskal Herria Batera egitasmoarekin bat egin genuen, eta plazaz plaza kantuan aritu ginen». Aurten, Ruizen esanetan, bada garaia abertzaleek, ezkerreko subiranistek, independentistek eta euskaltzaleek beren komunitatea berriro elkartzeko: «Gai izan gara hilabete hauetan pandemiari auzolanean erantzuteko, eta aurrerantzean ere aurrean ditugun erronka handiei indar berberaz eta ilusio osoz ekiteko prestaturik gaude. Horixe da Aberri Egunean erakutsiko duguna».

Aberri Eguna Iruñean ospatzeak «garrantzi handia eta kutsu berezia» daukala gaineratu du Ruizek: «Euskal Herriko hiriburu historikoan argi eta ozen esango dugu hemen badela herri bat, kultura bat, hizkuntza bat, egundaino iraun duena herri gogoari esker».


Summary: Bankuek goiz osoan ireki beharko dituzte leihatilak adineko bezeroentzat. Bankuen patronalek eta Espainiako Gobernuak hainbat neurri adostu dituzte adinekoek hartzen duten arreta hobetzeko. Borondatezkoak dira oraingoz.

Bankuetara doazen Hegoaldeko 65 urtetik gorako bezeroek goiz osoan aurrez aurreko arreta hartzeko eskubidea izango dute aurrerantzean. 09:00etatik 14:00etara bankuko langile batekin zuzeneko tratu izatea exijitu ahalko dute, eta egin nahi duten operazioa haren bitartez gauzatzea. Leihatilan edo kutxa automatikoan izan daiteke, baina langilearen laguntzarekin. Espainiako Gobernuak eta bankuen Espainiako hiru patronalek adineko bezeroei ematen zaien tratua hobetzeko adostu duten dekalogoko lehen neurria da, eta, ziur asko, ageriko eraginik handiena izango duena. Bi aste pasatu dira Carlos San Juan erretiroa harturiko mediku valentziarrak (Katalunia) Adinekoa naiz, ez ergela kanpainari ekin zionetik. Interneten sinadura bilketa hasi zuen adinekoei bankuetan ematen zaien tratua hobetuko zuen lege bat eskatzeko. Ia milioi bat sinadura bildu ondoren, bere helburuaren zati handi bat lortu du. Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroarekin bildu zen iragan astean, eta, lege zehatzik ezean, bankuen konpromisoa lortu du. Baita ere konpromiso hori gorpuztuko duen neurri zerrenda bat. Calviño Espainiako Bankuko ordezkariekin eta bankuen hiru patronaletakoekin (AEB, CECA eta Unacc) bildu da. Hamar neurri orokor batzen dituen dekalogo bat adostu dute. Bankuetako ordezkariek sei hilabeteko epea eskatu zuten guztiak indarrean jartzeko, haien «negozio eredura» egokitu behar baitituzte. Oraingoz, borondatezkoa da, alegia, ez daudela behartuta, baina atzokoan banku askok jendaurrean esan zuten atxikiko direla. Kutxabankek, esaterako, ohar bidez jakinarazi zuen. Hasieran, Finantza Inklusioaren Behatokia izango da neurrien betetze maila aztertuko duen erakundea. Calviñok, baina, dagoeneko aurreratu du Bezero Finantzarioaren Babeserako lege aurreproiektuaren testua ezagutaraziko duela martxoan. Aspaldiko promesa da bankuetako bezeroak babestuko zituen erakunde publikoaren sorrera, baina orain arte gauzatu gabea zen. Bankuen patronalek ohar bidez azaldu dute euren jarrera, eta dekalogoak dituen ardatzak laburbildu dituzte: «Arreta pertsonalizatua, beharrak asetuko dituena eta justifikatu gabeko atzerapenik gabea». Neurriri deigarriena arreta orduena da, baina nabarmentzekoa da, halaber, adinekoek lehentasunezko tratua hartu ahal izango dutela. Ikusi beharko da nola garatzen den eskubide hori. San Juanek adinekoentzako leihatila esklusiboak aipatu izan ditu azken egunetan emaniko elkarrizketetan. Dekalogoak, baina, ez ditu behartzen bulego berriak irekitzera edo kutxa automatiko gehiago jartzera. Kasu horietarako, bankuek telefono arreta indartu beharko dute, 09:00etatik 18:00etara, eta hartzailea «solaskide pertsonal» bat izan beharko da. Azalpen zabalagorik ezean, pertsona batekin tratatzeko eskubidea dela dirudi. Adinekoen arretarako dekalogoa Bankuek sei hilabete dituzte neurri hauek indarrean jartzeko. Oraingoz, ez dira derrigorrezkoak.

1. Ordutegiak luzatu. Aurrez-aurreko arretako ordutegiak luzatuko dituzte, gutxienez 09: 00etatik 14: 00etara. Zerbitzu hori leihatilan edo kutxazain automatikoan emango da. 2. Lehentasuna. Adinekoei lehentasunezko tratua emango zaie sukurtsaletan, eta lehentasuna izango dute jende asko biltzen den orduetan. 3. Prestakuntza. Arreta zuzeneko langileek adinekoen beharrizanei buruzko derrigorrezko prestakuntza hartuko dute. 4. Makinarik ez telefonoan. Telefono bidezko lehentasunezko arreta bermatuko da kostu gehigarririk gabe, solaskide pertsonal baten bidez. 5. Bulegorik ezean, telefonoa. Telefono bidezko arreta bermatuko da 09:00etatik 18: 00etara, bulegorik gabeko zerbitzuak ematen zaizkien bezeroentzat. 6. Errazago. Komunikazio bideen erabilera irisgarria eta erraza dela bermatzea. Hizkera eta ikuspegi sinplifikatua duten bertsioak garatuko dituzte. 7. Kutxa automatikoak bi egunetan konpondu. Matxuraturiko kutxazainak konpontzea, gehienez ere 2 lanegunetan eskudiruaz hornitzen direla ziurtatzeko, eta hurbilen dagoen kutxazainaren informazioa ematea. 8. Iruzurren prebentzioa. Finantza-hezkuntzako, hezkuntza digitaleko eta iruzurren prebentzioko ekintzak eskainiko dizkiete bezeroei. 9. Hobekuntzen berri. Bankuek adineko bezeroei jakinaraziko dizkiete haien eskura jarritako hobekuntzak. 10. Kontrol behatokia zabaldu. Finantza Inklusioaren Behatokiaren xedea zabalduko da. Neurrien jarraipen egokia kontrolatuko du.


Summary: Balearrek katalana mantenduko dute irakas-hizkuntza bakartzat. Legearen arabera, ikasgaien %50 katalanez eman behar dira.

Balearretako Gobernuak (Herrialde Katalanak) Hezkuntza Lege proiektu berria aldatu du azken orduan, eta irakaskuntzan gaztelania komunikazio hizkuntza dela dioen artikulua kendu dute. Francina Armengon Balearretako presidenteak —Balear uharteetako Sozialisten Alderdia— akordio bat lortu du alderdi aliatuekin, parlamentuak bihar bozkatuko duen lege proiektuko artikulu hori kentzeko. Beraz, irakas-hizkuntzaren legea orain arte bezala mantenduko da. Hau da, ikasgaien %50 katalanez eman behar dira, baina, gero, ikastetxeek erabaki ahal izango dute ehuneko hori handitu ala ez. Halere, inola ere ezin izango da murriztu.

Duela egun gutxi parlamentuan aurkeztu zuten Hezkuntza Lege proiektu berriaren txostena. Bertan, katalanarekin batera, gaztelania ere irakas-hizkuntza berria zela aitortzen zen. PPk eta Ciudadanosek testua onartzea nahi zuen gobernuak, baina horrek alderdi aliatuak haserrearazi zituen, eta, erreferentzia horiek ezabatzeko, azkeneraino presio egin dute.

Irakaskuntzako eragile batzuek ere hainbat kritika egin zizkioten. «Demokrazia hasi zenetik Balearretan ezarritako ereduaren aurkako erasoa da», salatu zuten eragileek. Eta komunikazio hizkuntza katalana izan behar zuela gaineratu zuten. Halere, lege proiektu berriak ez du aipatzen zein den komunikazio hizkuntza, baina ulertzen da katalana izango dela, Hizkuntza Normalizatzeko Legeak hala aitortzen baitu.


Summary: Epaile batek bermatu du Kataluniak autodeterminazio eskubideari buruz eztabaidatu zezakeela. Ramon Saez epaileak azaldu duenez, Kataluniako Legebiltzarreko Mahaiak ez zuen zertan geldiarazi aurkeztutako mozioen eztabaida; izan ere, ez dagokio legebiltzarrean eztabaidagai jarritako arauen «konstituzionaltasunari edo konstituzionaltasunik ezari» buruzko epaiketak egitea.

Otsailaren hasieran, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak baliogabetu egin zituen Kataluniako Parlamentuko Mahaiak (Herrialde Katalanak) 2019ko irailaren 25ean hartutako erabakiak: autodeterminaziorako eskubidearen alde indar independentistek sustatu, izapidetu eta onartu zituzten bi mozioak, hain zuzen. Epaiak aurkako bi boto izan zituen, Juan Antonio Xiol Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko presidenteordearena eta Ramon Saez epailearena. Saezek uste du eztabaida horiek legebiltzarrean eman behar zirela, eta Roger Torrent Kataluniako Legebiltzarreko Mahaiko presidenteak ez zuela zertan geldiarazi aurkeztu ziren mozioen eztabaida. Izan ere, azaldu duenez, organo horri ez dagokio legebiltzarrean eztabaidagai jarritako arauen «konstituzionaltasunari edo konstituzionaltasunik ezari» buruzko epaiketak egitea.

Epaiaren ebazpenean babesa ematen zaie garai horretan Ciudadanos alderdiko kide zirenei. Argudioa honakoa hau: «Kataluniako Legebiltzarreko Mahaiak haien ordezkaritza eskubideak eta parte hartze politikokoak urratu zituela, auzitegiak berak epai bidez adierazi baitzuen Kataluniako Legebiltzarrak ez zuela eskumenik eztabaida horietarako».

Saez, ordea, ez dago ados. Ondorioztatu du ebazpena Espainiako Auzitegi Konstituzionalak defendatzen duenetik aldentzen dela. Epaileak honela arrazoitu du: «Osoko bilkuran eztabaidatzeko ekimenak izapidetzea onartzeak, Auzitegi Konstituzionalaren aginduren bat betetzen ez badute ere, ez dakarkio kalterik legebiltzarkideek beren eginkizuna betetzeko duten eskubideari, ez baitu mugatzen».


Zea Mays agertokietara itzuliko da

Summary: Zea Mays agertokietara itzuliko da. Hilabete batzuen ondotik, bueltan direla adierazi du taldeak, baita 25. urtemuga zaleekin ospatzeko egun bat iragarri ere: apirilaren 9an, Bilboko Santana aretoan joko dute. Lan berriaren aurrerapena martxoaren 3an argitaratuko dute.

Negua indarrak hartzen igaro ostean, udaberriarekin batera loratuko da berriro Zea Mays. Taldea agertokietatik kanpo egon da hilabete batzuez, Aiora Renteria abeslariak umetokiko minbizia izan duelako. «Oholtzan eusten didan gorputzak lehentasunez zaintzeko deia egin dit», esan zuen azaroaren 1ean albistea ematearekin batera. Urgentziazko ebakuntza bat egin behar izan zioten, baina, "atseden hartu ondoren eta zaintza pertsonalari denbora bat eskaini ostean", bueltan direla iragarri dute gaur arratsaldean. Taldeak 25 urte beteko ditu aurten, gainera, eta hori ospatzeko lehen kontzertua apirilaren 9an eskainiko dute, Bilboko Santana aretoan, 25 urte joan dira ta! izenpean.

Itzulera eta kontzertua soilik ez, single berria prest dutela ere aurreratu du taldeak, zeina martxoaren 3an argitaratuko duten. Kontzerturako sarrerak, berriz, etzi jarriko dituzte salgai, otsailaren 23an, 12:00etatik aurrera, zea-mays.com helbidean. Bidenabar, zaleei esker ona adierazteko ere baliatu nahi izan dute oharra taldekideek: "Oso eskertuta gaude orain arte jasotako babesagatik, eta denok batera abestiek duten indarra partekatzeko gogotsu gaude".

Renteriak (ahotsa), Iñaki Imaz Piti-k (gitarra), Ruben Gonzalezek (baxua) eta Asier Basabek (bateria) 1997ko ekainean sortu zuten taldea, Bilboko Errekalde auzoan. Orain bi urte argitaratu zuten bederatzigarren diskoa, orain arteko azken lan luzea: Atera. Laurek elkarrekin grabatu zituzten kantak estudioan, soinua zuzeneko emanaldi baten ahalik eta antzekoena izan zedin. Izan ere, urte hauetan guztietan, ehunka kontzertu eman dituzte, eta une horietako indarra bihurtu da taldearen ezaugarri nagusietako bat. Sendoa eta energia bizikoa da haien musika, eta askotariko bideak ibili ditu rockaren lurralde zabaletan.

Disko gogoangarri ugari egin dituzte. Elektrizitatea (Gor, 2000) lanarekin izan zuten lehen arrakasta handia. Xabier Doncelek honela azaldu zuen Badok atarian: «Diskoari izena ematen dion abestia da ziurrenik Bilboko laukotearen ezagunena eta taldearen esentzia jasotzen duena: energia, intentsitatea, harmonia eta, guztiaren gainetik, Aiora Renteriaren ahotsa».

Haren ondoren egin zituzten barnera begirako Harrobian (Gaztelupeko Hotsak, 2002), Sortuz, grabitatearen aurka indartsua (Oihuka, 2004), soinu astuneko Morphina (Bonberenea Ekintzak, 2007) eta Era (Bonberenea Ekintzak, 2010). Aipatutako azkena bilakatu zen taldearen diskorik arrakastatsuena, Negua joan da ta eta Kukutza III kanten oihartzun handiari esker. Denbora luzean ibili ziren zuzenean aurkezten.

Izenburu laburreko lanak egin izan dituzte, oro har; musikaren moduan, kolpe bakarrean entzulearengana iristeko modukoak. Horrelakoa izan zen hurrengoa ere: Da (2013), taldeak berak editatutako lehenengoa, kantu zuzenez eta soinu berrituz osatua, betikoak eta berriak zirela iradokitzen zuena. Hurrengo lanean, Harro diskoan (Garden Records, 2016), sintetizadoreek beste leku bat hartu zuten: «Guk geuk sortutako programazio eta sintetizadore gainean jolastuz sortu ditugu diskoko kanta erdiak edo. Eta, horri esker, freskotasuna mantentzea lortu dugu», azaldu zuen Pitik. Soinu horien presentzia areagotu egin zuten Atera-n, gainera.


Summary: Zigor «gogorrekin» erantzun dio Mendebaldeak Errusiaren erabakiari. Donetskeko eta Luhanskeko independentzia onartzeagatik egin dute Moskuren aurka EBk, AEBek eta Erresuma Batuak. Tropak Errusiatik kanpo erabiltzeko baimena jaso du Vladimir Putinek.

Espero zen erreakzio soka aski luzea ekarri du Errusiako presidente Vladimir Putinek, atzo, eta behe ganbarak, gaur, Ukraina ekialdeko Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliken independentzia aitortzeak eta berresteak. Ukrainako eta Mendebaldeko estatuetako presidenteek «irmoki» gaitzetsi dute, eta adierazi Putinen eta Donbassko bi herri errepubliken independentzia onartu duten arduradunen aurkako zigorrak ezartzeko prozedurari ekingo diotela. EB Europako Batasunak, AEB Amerikako Estatu Batuek eta Erresuma Batuak, bederen, azken asteotan esan dutena bete dute.

Ikusi gehiago: zuzeneko kontakizuna

EBk, esaterako, erabaki du zigorrak nori ezarri; besteak beste, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortzeko operazio militarrak finantzatzen ari diren bankuei, behe ganberako ordezkariei, dekretua proposatu zuten goi-kargudunei eta Errusiako tropak Donbassera bidaltzeko ardura zuten agintari militarrei. Eta zer-nolako zigorrak ezarriko dizkiote? Bada, Josep Borrell EBko diplomaziaburuak Europako atzerri ministroekin Parisen egindako batzarraren ondoren eman ditu argitara, AEBekin, Erresuma Batuekin eta Kanadarekin adostuta: Errusiako dozenaka goi-kargudunei eta behe ganberako diputatuei Europako Batasunean sartzea debekatu diete; finantza erakunde batzuei eta Errusiari betoa jarri diete, finantza merkatuan eta Europako zerbitzuen sektorean jarduteko; eta de facto bere burua independentetzat duten Ukrainako bi probintziei merkataritza enbargoa ezarri diete.

Orotara, ia 400 pertsona eta erakunde egongo lirateke inplikatuta. Borrellen iritziz, ezarritako zigor horiek Errusiari «min» egingo diote, «eta handia, gainera». Haren arabera, Ukrainaren «ezkutuko inbasio bat» egiten ari da Errusia, eta uste du Moskuk Donbassko bi herri errepublikak anexionatzeko asmoa duela, Krimearekin 2014an egin zuen bezalaxe. Horrez gain, Donetskek eta Luhansek EBko herrialdeekin duten merkataritzaren kontra jo dute, Europako Batzordeko buru Ursula von der Leyenek eta Europako Kontseiluko Charles Michelek elkarrekin sinaturiko agiri batean zehaztu dutenez. «Erantzuleek argi senti dezaten haien legez kanpoko erasoen ondorioak». Hori bai, Borrellek nabarmendu du «bide diplomatikoari eusten» diotela oraindik.

Nolanahi ere, EB ez da izan Errusia zigortu duen bakarra: bide bera hartu du Erresuma Batuak ere. Boris Johnson lehen ministroak jakinarazi duenez, Errusiako bost bankuri eta hiru oligarkari ezarriko dizkiete zigorrak. Halaber, Londresen dituzten kontuak izoztuko dizkiete, eta ezingo dute herrialdera bidaiatu. «Horiek lehen neurriak besterik ez dira», gogorarazi du Erresuma Batuko lehen ministroak.

AEBetako presidente Joe Bidenek, berriz, duela minutu gutxi egin du agerraldia, eta esan du Etxe Zuriak Errusiako bi finantza erakunderi jarriko diela zigorra: VEB-i eta banku militarrari. Horrez gain, erantsi du Europan dauden tropa estatubatuarrak Baltikoko herrialdeetara bidaliko dituela.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, bestalde, argi esan du Errusiaren ekintzak gorabehera, Ukrainak nazioartean aitortutako muga berak mantenduko dituela. Eta gehitu du Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliken aitortzak «erretiratu» egin duela Errusia Minskeko Akordioetatik, baita Normandiako laukotik ere —Frantziako, Alemaniako, Errusiako eta Ukrainako ordezkariek osatzen dute—. Horrez gain, Ukrainako estatuburuak adierazi du Moskurekin harreman diplomatikoak «hausteko» aukera aztertuko duela.

Hain justu, Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek Sobietar Batasuna «suspertzen» saiatzea leporatu dio Errusiari, eta «mundu osoa» Ukraina ekialdeko «lurralde okupatuetan egindako krimenen» lekuko dela nabarmendu du. «[Putinek] arpilatu eta suntsitu egin du gure lurra. Atzo [herenegun] bere benetako aurpegia erakutsi zuen. Mundu aske bat bahitu nahi duen kriminal baten aurpegia. Bere delituaz jabetzen dena. Funtsean, egindako krimena behin betiko zigortuko da». Gainera, Ukrainako Parlamentuak Errusiari eskatu dio «atzera bota dezala» Luhansken eta Donetsken independentzia aitortza, ganberak ohar batean adierazi duenez, eta erantsi dute Moskuk egindakoa «eraso ekintza bat» dela, «Ukrainaren subiranotasuna eta lurraldearen osotasuna larriki urratzen dituena». EBek ere eskaera bera egin dio Kremlini, baita Normandiako lauko formatura eta Hiru Aldeko Harremanetarako Taldera itzul dadin ere.

Errusiako behe ganberak gaur goizean berretsi du Putinek herenegun Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortza. 398 ordezkarik hartu dute parte bozketan, eta guztiek egin dute horren alde; zehazki, bi herri errepublika horietako agintariek «beren eskumenak erabiltzen dituzten eremuak» aitortu dituzte, eta ez Donetskeko eta Luhanskeko oblastak osoaren independentzia; bai, ordea, gero Putinek. Aldi berean, herri errepublika horietara tropak bidaltzea ere onartu du behe ganberak, «bake eginkizunetarako». Halere, Kremlinek esan du «oraingoz» ez dituztela tropak hara eramango, baina arratsaldean, Putinek tropak Errusiako «mugetatik kanpo» erabiltzeko eskatu dio goi ganberari. Handik ordu gutxira, agintariak egindako eskaera onartzea erabaki du, aho batez. Hala, baimen horrek, adibidez, Ukrainan sartzea ahalbidetzen du, «eta presidenteari erabateko agintea ematen dio, tropa kopurua, horien hedapena eta iraupena erabakitzeko». Errusiako Defentsa ministrorde Nikolai Pankovek, bere aldetik, aditzera eman du Donbassko egoera gaiztotzen ari dela, eta hango herritarrak bere babesean jarri beharko lituzketela.

Errusiako behe ganberak onartu eta handik gutxira, Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliketako herri kontseiluek Errusiarekin adostu dituzten Adiskidetasun, Lankidetza eta Elkarrekiko Laguntza Itunak berretsi dituzte. Hala, Luhanskeko presidenteorde Dmitri Khoroxilovek Ukrainari eskatu dio tropak erretiratzeko Luhanskeko eskualde osotik; bestela neurriak hartuko dituztela ohartarazi dio. Kievek, ordea, entzungor egin dio eskaera horri.

Kievi mezua

Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek gogor jo du Ukrainaren aurka. Adierazi duenez, «subiranotasun eskubidea euren lurraldean bizi den herri osoa ordezkatzen duten estatuekin soilik errespetatu behar da», eta Ukraina «ez da horietako bat izan 2014az geroztik». Putinek, bestalde, argi esan du Minskeko Akordioak «amaitu» egin direla. Kieveko agintariei mezu zuzena igorri die: «Ukrainak Minskeko Akordioak blokeatu zituen, eta bitartean Donbassko eremu horietan sarraskia egiten aritu da. Genozidio hura behatzen jarraitu behar al genuen?». Halaber, Kievek NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin «bat egiteko asmoei» uko egin beharko liekeela azpimarratu du Errusiako presidenteak, eta gaineratu Donetsken eta Lugansken independentzia onartzeagatik Kievek erantzun militar bat ematen badu, tropa gehiago bidaliko dituela.

Bien bitartean, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek diplomaziaren bidea hartzeko eskatu dio Errusiari; eraso «handi» baterako prestaketak ikusten dituzte. Gainera, Moskuri jarritako zigorrak txalotu ditu.


Summary: Pertsona bat hil da Cascanten, lan bateko hesiak jo eta ibilgailuak su hartuta. Beste pertsona bat larri zauritu da, Añorbe gertaturiko beste istripu batean.

Istripua 06:00 aldera istripua gertatu da Cascanten (Nafarroa), eta pertsona bat hil da. Foruzaingoaren arabera, haren ibilgailua errepidetik atera da, eta lan batzuetako hormigoizko hesiak jo ditu. Autoak su hartu du, eta erabat kiskali da, gidaria barruan zela.

N-121-C errepideko 10. kilometroan gertatu da ezbeharra. Suhiltzaileek itzali dute sua, eta foruzainak istripua ikertzeari ekin diote.

Zauritu larri bat

Cascantekoa ez da goizaldeko istripu bakarra izan Nafarroan. Añorbe herrian, 08:00 aldera beste ezbehar bat gertatu da: bi autok elkar jo dute, eta pertsona bat larri zauritu da.

NA-6020 errepideko 5. kilometroan gertatu da talka.


Summary: Ukrainak larrialdi egoera ezarriko du gauerdian. Neurria 30 egunez egongo da indarrean, baina luzatu dezake Ukrainak. Errusiak eta AEBek, oraingoz, esan dute ez dela amaitu diplomaziaren bidea, baina Mendebaldeak zigor «gogorrak» ezarri dizkio Errusiari.

* Ukraina ekialdeko Luhansk eta Donetskeko errepubliken independentzia onartu zuen astelehenean Vladimir Putin Errusiako presidenteak, eta hara tropak bidaltzeko baimena jaso zuen atzo. Moskuk, ordea, esan du «oraingoz» ez duela tropak zabaltzeko asmorik.

* Zigor «gogorrekin» erantzun dio Mendebaldeak Errusiaren erabakiari.

* Mosku «irtenbide diplomatikoak» bilatzeko prest dago, baina, Putinen arabera, Errusiaren interesak «negoziaezinak» dira.

* Bertan behera geratu da Antony Blinken AEBetako Estatu Idazkariaren eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroaren arteko bilera, baina AEBek esan dute ez dela amaitu diplomaziaren bidea.

* Herri errepubliken balioa, Ander Perez Zalaren analisia.

* Berlinek izoztu egin du Nord Stream 2, eta Europako Batasunak arriskuan du gas hornidura.


Summary: EH Bilduk bat egin du Osakidetzako sindikatuen mobilizazioekin. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak esan duenez, pandemiak «Osakidetzak dituen gabeziak inoiz baino ageriago» utzi ditu, eta gogoratu du orain gertatzen ari dena ez dela berria.

Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak agerraldia egin du gaur goizean, Donostian, Osakidetzako sindikatuek hilaren 25erako —lehen arretan— eta 28rako —Osakidetza osoan— deitutako mobilizazioekin bat egiteko eta Osakidetzaren egoeraz aritzeko. Uberak gogoratu du pandemiak inoiz baino ageriago utzi dituela Osakidetzak zer gabezia dituen, baina orain gertatzen ari dena ez dela berria.

Legebiltzarkidearen ustez, Osakidetzak urteetan erantzunik izan ez duten egiturazko gabeziak ditu: «Herritarron osasun arretaren kalitatea okertzea eta osasun sistema publikoaren desegite iraunkorra gauzatzen ari da». Are, denbora luzez, «osasun profesionalen gainesfortzuari esker» mantendu da kalitatezko osasun arreta, Uberaren iritziz. Baina gainesfortzuak «goia jo du» jada, eta ezin da denboran gehiago luzatu.

Lehentasunak

Egoera konpontze aldera, Uberak uste du osasun arloko profesionalek zenbait baliabide, planifikazioa eta berrantolatzeko neurri behar dituztela. Eta esplikatu du bere iritzian zeintzuek izan behar duten lehentasun.

Batetik, nabarmendu du beharrezkoa dela «lehen arreta indartzea eta bertan diharduten profesionalen lan baldintzak hobetzea», eta azaldu du EH Bilduk proposamen zehatzak dituela: besteak beste, lehen arretako langile kopurua handitzea, lanpostuak egonkortzea eta lehen arreta desburokratizatzea.

Bestetik, EH Bilduk legebiltzarrean ostiralean aurkeztu zuen egitasmo bat, Osakidetzako langile kopurua handitzeko eta egonkortzeko. «Uberka azaldu duenez, «hasteko, beste 3.000 lanpostu finko gehitzea proposatzen dugu. Eta, horrez gain, azterketa bat egitea, lan zamak baloratzeko, eta Osakidetzan gehitu beharko liratekeen lanpostuak identifikatzeko».


Summary: Metallicak San Mamesen joko du uztailaren 3an. Harekin batera izango dira Weezer, The Hellacopters, Nothing But Thieves eta The Regrettes taldeak ere. Sarrerak ostegunean jarriko dira salgai.

Metallicak kontzertua emango du San Mamesen, datorren uztailaren 3an. Kaliforniako heavy metal talde ezagunak 40 urte bete ditu, eta, hori ospatzeko, dozenaka kontzertu egingo ditu munduan zehar. Bada, gaur jakinarazi du Bilbon ere joko duela udan. «Pozik gaude Europako udako oporrei azken kontzertu bat gehitzeaz, Bilbora joango baikara uztailaren 3an», adierazi du taldeak berak bere webgunean.

Bilbo-Bizkaia Rock Day jaialdia egingo dute egun horretan; Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilboko Udalak eta Live Nation kontzertu sustatzaileak antolatu dute jaialdia, eta, Metallicaz gain, bertan ariko dira Weezer, The Hellacopters, Nothing But Thieves eta The Regrettes taldeak ere. Guztira, 45.000 lagunentzako tokia izango da, eta sarrerak ostegunean jarriko dira salgai, Ticketmaster plataforman eta Live Nationen webgunean (www.livenation.es).

«Bi urte oso gogor igaro ondoren, ilusioa, kultura eta musika berreskuratu behar ditugu, eta Metallicaren kontzertuak horretan lagunduko digu», esan du Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak kontzertua iragartzean. Izan ere, izurria hasi zenetik ez da tamaina horretako ekitaldirik handirik egin Euskal Herrian, eta mugarria ezarriko du, kontzertuak jaialdiaren antolatzaileek adierazi dutenez. «Oso garrantzitsua da rock musikaren zaleentzat ezinbestekoa eta mitikoa den talde honen beste kontzertu ikusgarri bat izatea Bilbon. Ziur asko, nazioarteko ekitaldi hauen itzuleraren zain zeuden jarraitzaile asko liluratuko ditu», adierazi du Juan Mari Aburto Bilboko alkateak. Kontzertura ere joango dela iragarri du, gainera.

40 urte, 10 disko

Trash metal taldeak 1980ko hamarkadan hasi zuen bere bidea. James Hetfieldek eta Lars Ulrichek sortu zuten taldea, eta 1983an argitaratu zuten aurreneko diskoa: Kill 'Em All. Kirk Hammett eta Cliff Burton batu zitzaien ordurako. Taldea entzuleak erakartzen hasi zen, pixkanaka, baina nazioarteko arrakasta Master of Puppets (1986) diskoarekin lortu zuten, batez ere. Ordutik hamar disko kaleratu ditu guztira, eta ehun milioi kopia baino gehiago saldu ditu denera. 2016an eman zuen azkena: Hardwired... to Self-Destruct.

AEBetan hasi eta mundu osoan zehar ariko da laukotea datozen hilabeteetan 40. urteurrena ospatzeko: Txile, Argentina, Brasil, Danimarka, Herbehereak, Italia, Txekiar Errepublika, Alemania, Frantzia, Suitza eta Belgika bisitatuko ditu Euskal Herrira etorri aurretik. Orain 15 urte izan zen azkenekoz taldea hemen. 2007an izan zen, BBK Live jaialdian, Bilbon. 40.000 lagunetik gora bildu zituen taldeak, Kobetamendin orduan ere.


Summary: Ukrainako gertakariak ulertzeko kronologia.

Donbassko gatazka ez da berria. Ukrainazaleen eta errusiazaleen arteko eztabaidak XIX. mendean du jatorria, baina bizi-bizirik jarraitzen du 2022. urtean. Garaian garaiko testuinguruak baldintzatu izan du gatazka: Industria Iraultzak, Holodomorrak, Bigarren Mundu Gerrak, SESBren desagerpenak..., eta, orain, AEBek, Putinek, gasaren inguruko interesek eta abarrek. Horra gerraren iturburu izan diren gertakarien azalpen kronologikoa, eta gerraren bilakaerari buruzko azalpenak:

XIX. mendea. Industria Iraultzaren testuinguruan, XIX. mendearen erdialdean hasi ziren ustiatzen Donbassko ikatza. Industria horren hazkundearekin batera, gora egin zuen biztanleriak ere. Industriaren inguruan sortu ziren hainbat hiri (besteak beste, Donetsk), eta hara iritsi ziren Errusian lurrik ez zuten milaka nekazari, hirietan lan egitera. 1897. urtean Errusiako Inperioak egindako erroldaren arabera, Donbassen bizi ziren herritarren %52k jatorri ukrainarra zuten, eta %28k, errusiarra. Hirietan, ordea, errusiarrak ziren gehiengoa; nekazaritza eremuetan, ukrainarrak.

1932-1933. Holodomorraren garaia izan zen. Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistan gosete bat izan zen, eta 1,8-12 milioi ukrainar inguru hil ziren. Iosiv Stalinek aurreikusitako genozidiotzat daukate hainbat herrialdek. Horren ostean, agintari sobietarrek baliabide gutxi zituzten milaka lagun eraman zituzten Donbassera. Orduan sortu ziren gaur egungo gatazkak oinarri dituen eztabaidak.

1991. SESBtik ateratzeko erreferendumean, Ukrainaren independentziari baiezkoa eman zioten Luhanskeko herritarren %83,6k eta Donetskekoen %83,9k. Hurrengo urteetan, ordea, Donbassko egoera ekonomikoak nabarmen egin zuen okerrera: batez beste, soldatak %80 murriztu ziren. Eskualdea abandonatzea egotzi zioten Kievi. Urte haietan, gainera, gobernuak ez zituen indarrean jarri Donbassko biztanleek erreferendum batean onartutako hainbat neurri: errusiera eskualdeko erakundeen hizkuntza ofiziala izatea, Ukraina federalizatzea... 2001eko erroldaren arabera, Donetskeko eskualdeko herritarren %74,9ren lehen hizkuntza errusiera zen, eta %24,1ena, ukrainera. Herritarren %56,9, ordea, ukrainar jatorrikoak ziren, eta %38,2 ziren errusiar jatorrikoak.

2010eko urtarrila-otsaila. Viktor Janukovitx errusiazale deszentralizatzaileak hauteskundeak irabazi zituen, eta Ukrainako presidente bilakatu zen. Beste hautagaia Yulia Timoxenko handiki zentralista zen, gasaren industriari esker aberastutakoa. Bi eredu aurrez aurre izan ziren hauteskunde haietan, baita nazioarteari begira ere: Errusiarekin harreman onak zituen Janukovitxek, eta George Bush AEBetako presidente ohiaren gertukoa zen Timoxenko. Janukovitxek irabazi zuen, bai, baina agerian geratu zen herrialdearen zatiketa.

2013ko azaroa. Janukovitx Europako Batasunarekin merkataritza akordio bat sinatzekoa zen, baina bertan behera utzi zuen asmo hori, Errusiaren presioak tarteko. Azaroaren 24an milaka herritarrek manifestazio jendetsua egin zuten gobernuaren aurka Kieven.

2013ko abendua-2014ko otsaila. Ukrainako gobernuaren aurkako protestak ugaritu egin ziren, eta Poliziak gutxienez ehun lagun hil zituen.

2014ko otsaila. Gobernuak eta oposizioko taldeek su-etena hitzartu zuten. Gutxi iraun zuen, ordea, eta are gehiago larritu zen indarkeria. Janukovitx presidentea kargutik kentzea onartu zuen Ukrainako Parlamentuak. Krimean gatazka hasi zen ukrainazaleen eta errusiazaleen artean.

2014ko martxoaren 16a. Independentzia erreferendum bat egin zuten Krimean, eta Ukraina uztea erabaki zuten herritarrek, Errusiarekin elkartzeko. Bi egun geroago, Putinek Krimea Errusian onartu zuen.

2014ko apirila-maiatza. Donbassen, manifestari errusiazaleek Donetsken burujabetza aldarrikatu eta babesa eskatu zioten Errusiari. Protestak hasi zituzten, eraikin publikoak hartu zituzten hainbat hiritan, eta operazio militar batekin erantzun zuen Kievek. Besteak beste, Luhansken kontrola hartu zuten errusiazaleek.

2014ko apirila-2015eko otsaila. Gatazka gerra bilakatu zen pixkanaka, eta, tartean hainbat su-eten adostu zituzten arren, ia urtebete iraun zuen. Elkarren aurka jardun ziren Ukrainako armada eta Errusiaren babesa zuten manifestari errusiazaleak. Tartean, uztailaren 17an, misil batek Malaysia Airlinesen hegazkin komertzial bat bota zuen, eta 298 hildako eragin zituen.

2015eko otsailaren 12a. Errusiak eta Ukrainak Minskeko akordioa sinatu zuten. Haren bidez, su-etena ezarri zen Donetskeko eta Luhanskeko eremu jakin batzuetan. Hainbat eskualdetan borrokek jarraitu egin zuten.

2015eko iraila. «Deszentralizazio» prozesua hasi zuen Ukrainak, eta liskar larriak izan ziren.

2017ko otsaila. Ukraina ekialdeko frontean liskar handiak izan ziren, eta gutxienez 32 lagun hil ziren.

2018ko azaroa. Ukrainak salbuespen egoera ezarri zuen Errusiaren «eraso militar» posiblea saihesteko.

2019ko uztailaren 21a. Bake prozesuari berrekitea adostu zuten Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak. Bi aldeek adierazi zuten prest zeudela gerra presoen trukea negoziatzeko.

2019ko abendua. Errusiak eta Ukrainak Europara gasa garraiatzeko egin berri zuten akordioan esku hartzeko asmoa erakutsi zuten AEBek.

2020ko uztaila. Ukrainako Gobernuak eta Donbassko matxinoek beste su-eten bat adostu zuten.

2021eko apirila. Ukrainak eta Errusiak Donbassen tropak hedatzea egotzi zioten elkarri. Zelenskik NATOri eskatu zion gatazkan esku hartzeko.

2021eko azaroa. Satelite bidezko irudiek erakutsi zuten Errusiako tropak mugitzen hasi zirela Ukrainako mugan. Kievek salatu zuen Errusiak 100.000 soldadu zituela han.

2021eko abenduaren 7a. Joe Biden AEBetako presidenteak abisua eman zion Errusiari: Ukraina inbaditzen bazuen, zigor ekonomiko gogorrak ezarriko zizkion mendebaldeak.

2022ko urtarrilaren 21a. Errusiak AEBei eskatu zien NATO 1997ko mugetara erretiratzeko.

2022ko urtarrilaren 24a. NATOk borrokarako hegazkin eta itsasontzi gehiago bidali zituen Europa ekialdera. Herrialde batzuk enbaxadetan zituzten langileak itzultzen hasi ziren.

2022ko urtarrilaren 27a. Segurtasun eskaeren erantzunak helarazi zizkioten AEBek Errusiari.

2022ko otsailaren 4a. Txinak eta Errusiak AEBei adierazi zieten bat eginda zeudela.

2022ko otsailaren 7a. Moskun bildu ziren Putin eta Macron. Gerra saihesteko, Europa guztiarentzako «baliagarria» izango den erantzun bat taxutzen hasteko eskatu zion Frantziako presidenteak Errusiakoari.

2022ko otsailaren 11. AEBek esan zuten Errusiaren erasoaldia egun gutxitan has zitekeela, eta beste 3.000 soldadu bidali zituzten Poloniara. Hainbat herrialdek Ukrainatik irteteko eskatu zieten beren herritarrei.

2022ko otsailaren 12a. Biden eta Putin bildu egin ziren bideokonferentzia bidez. Kremlinek Errusiaren aurkako «desinformazio kanpaina bat egitea» egotzi zion Etxe Zuriari. Bidenek, berriz, diplomaziaz aparteko bideak prest zituela ohartarazi zion Putini.

2022ko otsailaren 15a. Errusiak jakinarazi zuen Ukrainako mugan zituen tropa batzuk erretiratzen hasi zela. Errusiako diputatuek Putini eskatu zioten Donbassko herri errepubliken independentzia aitortzeko.

2022ko otsailaren 18a. Donetskek eta Luhanskek iragarri zuten hasi zirela herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten.

2022ko otsailaren 19a. Nazioarteko begiraleek egiaztatu zuten Donbassen nabarmen areagotu zela indarkeria. Donetskeko eta Luhanskeko liderrek mobilizazio militarrera deitu zuten.

2022ko otsailaren 21a. Putinek Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliken independentzia aitortu zuen. Mendebaldeko potentzien babesik gabe hartu zuen erabakia Putinek.

2022ko otsailaren 24a. Errusiak operazio militar bat abiatu zuen Donbassen. Ukrainak gerra legea ezarri zuen.

2022ko otsailaren 25a. Errusiako indarrak Kieveko aldirietara iritsi ziren. Zelenskik negoziatzeko eskaintza egin zion Putini.

2022ko otsailaren 28a. Ukrainaren eta Errusiaren arteko lehen negoziazioak hasi ziren, Bielorrusian.

2022ko martxoaren 9a: Lehen ebakuazioak hasi zituzten, su-eten urraketak tarteko, eta herritarrentzako giza korridoreak irekitzeko negoziazio zailen ostean.

2022ko martxoaren 19a. Mariupolgo portuaren kontrola eskuratu zuen Errusiak, eta, horrekin batera, bere helburu nagusietako bat: Azoveko itsasoaren kontrola.

2022ko martxoaren 25a. Errusiak adierazi zuen gerraren «lehen fasea» bukatutzat ematen zuela, eta soldatuak erretiratuko zituela Kievetik, Donbass hartzeko ahaleginean indar gehiago egiteko.

2022ko martxoaren 29a. Errusiako eta Ukrainako goi mailako ordezkariak Istanbulen elkartu ziren, negoziatzeko, Turkiaren gidaritzapean. Hiru egunen ondoren, elkarrizketa eten egin zen.

2022ko apirilaren 3a. Kieveko probintzia osoa berreskuratu zuten ukrainarrek, Errusiako soldaduak erretiratu ostean. Butxa eta inguruko beste herrietan soldadu errusiarrek mila ukrainar baino gehiago hil zituztela salatu zuten, eta Putini gerra krimenak egotzi.

2022ko apirilaren 14a. Errusiaren gerraontzi nagusiari kalte larriak egin zizkioten Ukrainako indarrek; handik laster urperatu zen ontzia.

2022ko apirilaren 18a. Donbassen beste oldarraldi bat hasi zuen Errusiak, bonbardaketak eta erasoak ugarituz.

2022ko apirilaren 21a. Mariupol ia 50 egunez setiatu ondoren, azken soldadu ukrainazaleak Azovstal altzairutegian gordeta zeuden. Moskuk iragarri zuen ez zela oldartuko altzairutegi barrura, baina setioa gogortuko zuela, eta hiria «askatutzat» jo zuen Putinek.

2022ko apirilaren 22a. Errusiako komandante batek jendaurrean azaldu zuen Ukraina hegoalde osoa bereganatzeko asmoa duela Errusiak. Kremlinek ez zuen baieztatu, baina ukatu ere ez.

2022ko maiatzaren 10a. NBEk salatu zuen «era guztietako» giza eskubideak urratzen ari direla Ukrainako gerran.

2022ko maiatzaren 20a. Azovstal altzairutegitik atera ziren bertan gotortutako azken soldadu ukrainarrak eta errenditu egin ziren: Mariupol osoa Errusiaren eskuetan gelditu zen, 80 eguneko setioaren ondoren.

2022ko maiatzaren 30a. Maiatzeko azken egunetan hasi ziren borrokak Sievierodonetsk hiri barruan.