Jerry Lee Lewis hil da, 87 urterekin

Summary: Jerry Lee Lewis hil da, 87 urterekin. Rock-and-rollaren historian lorratz nabarmena utzi duen musikaria izan da. 'Great Balls of Fire’ izan zen bere lehen kantu izarretako bat.

Rock-and-rolla AEBetako herri musikan sartzea lortu zuenetako bat izan zen Jerry Lee Lewis. Energiaz beteriko interpretazioak ziren harenak, eta publikoa dantza batean jartzen asmatu zuen 1950eko hamarkadan, besteak beste, Great Balls of Fire bezalako kantuekin.

1935ean jaio zen, Luisianan, baliabide ekonomiko justuko familia batean —senideek etxea hipotekatu zuten hari piano bat erosi ahal izateko—. Instrumentuan trebatzen joan ahalaz bat, eskola ebangeliko batean ikasten zuen, baina kanporatu egin zuten gutxira, My God is Real abestiaren boogie-woogie bertsio bat interpretatzeagatik. Zuzeneko musikari heldu zion orduan. 14 urterekin jo zuen aurrenekoz jendaurrean, eta azkar hasi zen ezagun egiten bere estilo nabarmen eta zaratatsuengatik. Hor zeuden rock-and-rollaren hastapenak. Sun Studios-en jotzen hasi zen Memphisen, aurrena estudioko musikari gisa, eta ondotik bakarlari.

Bere lehen grabazioetako batzuk 1965an egin zituen Elvis Presley, Johnny Cash eta Carl Perkinsekin —gerora Million Dollar Quartet izena hartuko zuen formazioak—. Hurrengo urtean kaleratu zuen Whole Lotta Shakin’ Goin’On, zeinak oihartzun handia lortu zuen telebistan azaldu zenean: bizitasunez beteta, piano aurreko aulkiari emanez eta tarteka zutik joz. Denborarekin The Killer (Hiltzailea) ezizena ere irabazi zuen, bere izaera haserrekor eta jotzeko modu suharrengatik.

Kanturik bada, hala ere, Lewisi lotuta, 1957ko Great Balls of Fire da hori. Kaleratu eta berehala AEBetako zerrendetako goi postuetara heldu zen, eta rock-and-rollaren kantu enblematikoetako bat bihurtu.

Orbanak ibilbidean

1958an Erresuma Batutik biran zebilela, bere ospearen une gorenean, 13 urteko bere lehengusina Myra Brownekin ezkondu zela zabaldu zen —zazpi bider ezkondu zen guztira; hirugarrena izan zen hura—, eta bere izena orbaintzen hasi zen; are, bira ere bertan behera geratu zitzaion. Aurrerago izan zituen bikotekideek ere eman zuten zeresana, Jaren Pate eta Shawn Stephens modu susmagarrian hil baitziren —lehena itota agertu zen eta bigarrenak tratu txarrak salatu zituela zabaldu zen—. Halako pasadizoak ere gelditu ziren musikariaren itzalari lotuta, eta ez zuen inoiz gehiago musika zerrendetako lehen postuetara heltzea lortu.

Hala ere, rock-and-rollaren eszena indarra galtzen ere bazihoan ordurako, eta countryan berreskuratu zuen arrakasta musikariak; ordukoa da, esaterako, Chantilly Lace abestiari egin zion bertsioa. Denera, estudioko 40 album grabatu zituen Lewisek. Azkenen artean, Mean Old Man-en (2010) Mick Jagger, Sheryl Crow, Willie Nelson eta Eric Claptonek hartu zuten parte; eta azken lana 2014an argitaratu zuen: Rock & Roll Time.

1986an, Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sartu zuten lehen hamar artisten artean egon zen, eta zenbaitek "rock-and-rollaren urrezko arotik geratzen zen azken izen handitzat" hartu dute haren heriotzaren berri izatean. 87 urterekin hil da, Memphisen zuen etxean.

Aurten, hain justu, musikariaren ibilbidearen inguruko Jerry Lee Lewis: Trouble in Mind dokumentala aurkeztu du Ethan Coen zinemagileak Cannesko jaialdian.


Summary: Gutxieneko soldata, ustelkeria eta abortatzeko eskubidea hizpide bozen aurreko azken eztabaidan. Balore kontserbadoreak bermatzeko eskatu du botoa Bolsonarok. Lulak, berriz, herrialdean bakea eta oreka berriro ezartzeko eskatu du.

Bihar egingo dute Brasilen presidentetzarako bozen bigarren itzulia, eta Luiz Inacio Lula da Silva eta Jair Bolsonaro hautagaiak aurrez aurre izan dira bart gauean telebistan. Lulak aurreikusi baino alde txikiagoa atera zion Bolsonarori lehen itzulian. PT Langileen Alderdiko buruak botoen %48,4 lortu zituen, eta behin-behineko presidente ultrak, %43,2. Bozketa hasi baino ordu batzuk lehenago egin duten bozketan azken lau urteetako gestioa aurpegiratu dio Lulak Bolsonarori. Jarduneko presidenteak, berriz, indarkeriarekin eta droga trafikoarekin lotu nahi izan du arerioa.

Bolsonarok hasi du eztabaida, baina lehen zati horretan lema Lulak izan du: Bolsonararen pandemia garaiko kudeaketa, atzerri politika eta ingurumenaren gainean hartu dituen erabakiak jarri ditu mahai gainean, eta Brasil nazioartean bakartzea leporatu dio. Gainera, gutxieneko soldata duela lau urte baino txikiagoa dela azpimarratu du Lulak, eta bera agintean izan zen urteetan (2003-2010) %74 handitu zela. Lulak zin egin du orain %17 handituko duela, baina, O Globo-ren arabera, igoera hori ez du aurrekontuetan jasoa.

Ikusi gehiago: Carla Zambelli: «Jende asko beldur da Lula bueltatuko ote den, eta Bolsonaroren alde bozkatuko du»

Bolsonarok, berriz, ohiko argudioetara jo du: Langileen Alderdia «kolore gorriarekin» lotu du, eta Lulak lurren okupazioa babestu duela. Gainera, abortatzeko eskubidearen aldekoa izatea leporatu dio, eta gogora ekarri du duela hamarkada batzuk biharamuneko pilularen alde mintzatu zela. Bolsonarok nabarmendu du Lula favela bateko liderrekin bildu zela, haren hitzetan droga trafikoaren buruekin. Lulak, ordea, erantzun dio «pertsona liluragarriekin» egon zela, eta Langileen Alderdiak Brasilen inoiz egin den armagabetze kanpainarik handiena bultzatu zuela.

Eztabaidaren ondoren, Bolsonarok esan du bigarren itzuliko emaitza onartu egingo duela. Aurreko egunetan zalantzan jarri du hauteskunde sistema, eta Hauteskunde Batzordeari leporatu dio bere aldeko propaganda kentzea.


Summary: Espetxean ia lau hamarkada egon den preso bat askatu dute AEBetan, errugabea dela frogatu ostean. 1983an emakume bat hiltzea leporatu zioten. Aurtengo ekainean frogatu dute orduan hartutako DNA lagin bat beste gizon batena dela.

Los Angelesko fiskaltzak (AEB) Maurice Hastings aske utzi du ostiral gauean, 38 urte preso egon ondoren. 1983an emakume bat hiltzeagatik zigortu zuten, baina, ia lau hamarkada geroago, DNA froga bati esker frogatu dute Hastings errugabea dela. AEBetako justizia sistemaren biktimak espetxetik atera ondoren adierazi du ez duela atzera begiratu nahi: «Ez dut inor seinalatu nahi. Ez dut nahi saminduta egon. Ahal dudan bitartean bizitzaz gozatu nahi dut. Aurrera jarraitu nahi dut», esan du hedabideen aurrean.

Hastingsek 69 urte ditu orain. Leporatu zioten hilketa 1983an gertatu zen. Roberta Wydermyer hil zuten, eta, horrez gain, Billy Ray haren senarra eta George Pinson senarraren laguna hiltzen saiatzea ere leporatu zioten. George Gascon Los Angelesko fiskalak esan du «bidegabekeria izugarria» izan dela Hastingsekin gertatu dena. «Justizia sistema ez da akatsik gabea, eta froga berriren batek hartutako erabaki batekiko konfiantza galarazi dezakeenean azkar jokatu behar dugu», esan du agerraldi berean.

Gasconek aipatutako froga berri hori ekainean heldu zen. Fiskaltzaren arabera, hilketaren unean jaso zuten DNA froga batek bat egin zuen 2020an espetxean beste delitu batengatik hil zen gizon baten laginarekin. Hastgingsek eskerrak eman ditu errugabea zela sinetsi dioten guztiei, eta ama izan du gogoan, ekainean bera errugabetu aurretik hil baitzen.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Irunen, bikotekideari eraso egiteagatik. Atzo gauean gertatu zen erasoa, bikotea bizi zen etxean

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, adineko gizonezko bat atxilotu dute Irunen (Gipuzkoa), bikotekideari eraso egitea leporatuta. Erasoa atzo gertatu zen 23:00 aldera, bikotea bizi zen etxean.

Segurtasun Sailaren arabera, emakumeak zenbait lesio zituen erasoaren ondorioz, eta osasun zentro batera eraman zuten. Ertzaintzak gizona atxilotu zuen, eta beharrezko diligentziak hasi ditu gertatutakoa ikertzeko. Zehaztu dute indarkeria matxista kasu gisa ikertzen ari direla.


Summary: Javier Garcia parlamentariak hautagaitza aurkeztu du Nafarroako PPko presidente izateko. Amelia Salanueva senataria bidelagun izanen du Garciak zerrenda horretan, abenduaren 4an eginen duten kongresuan

Ana Beltran ez da aurrerantzean Nafarroako PPko presidentea izanen. Atzo eman zuen bere erabakiaren berri, eta, handik ordu gutxira, lehen hautagaitza aurkeztu dute alderdi barruan: Javier Garcia legebiltzarkideak eta Amelia Salanueva senatariak osatuko dute, besteak beste. «Batasuneko hautagaitza» izanen dela adierazi dute. Abenduaren 4an eginen duten kongresuan nahikoa babes lortuko balute, Garcia izanen litzateke alderdiko presidente berria Nafarroan.

Salanueva eta Garcia, biak azaldu dira hedabideen aurrera, hautagaitza aurkezteko. Legebiltzarkidearen esanetan, helburutzat dute «PP indartsu bat eraikitzea», eta herrialdean «alternatiba baten inguruan ilusioa piztea». Horretarako, baina, «militantziaren babesa» beharko dutela gaineratu du: «Talde indartsua, batua eta kohesionatua osatu dugu, elkarrekin baizik ez baitugu dagozkigun tokia eta lidergoa berreskuratuko».

Garciak azaldu duenez, PPren Espainiako zuzendaritza «jakinaren gainean dago» aurkeztu berri duten hautagaitzaz, baina ez du zehaztu nahi izan Genovako buruen babesa duen ala ez: «Afiliatuek erabakiko dute». Esker ona adierazi dio Ana Beltrani, kargua utziko baitu, «urte zailetan Nafarroaren ahotsa izateagatik eta alderdi honen eta gure balioen ordezkari fidel izateagatik».

UPNtik kanporatutako Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero PPren zerrendetan sartzeko aukeraz eta Navarra Suma koalizioari segida emateaz galdetuta, erantzun lausoa eman du hautagaiak: «Gure lehentasuna, orain, alderdia berritzea da, eta protagonismo osoa dagokie afiliatuei».

Beltranen agurra

Nafarroako PPk abenduaren 4an eginen du VIII. kongresua. Atzo eman zuen horren berri Ana Beltranek, alderdiaren egungo presidenteak. Beltranek iragarri zuen ez duela asmorik kargura berriz aurkezteko, baina alderdiari lotuta segituko duela: «Alderdiak eskatzen didan tokian egonen naiz. Ez dut politika uzteko asmorik. Alderdiaren zuzendaritzak, Feijoo buru duela, konfiantza adierazi dit». Beltranek «arrazoi pertsonalak» argudiatu ditu bere erabakia justifikatzeko: «Zuzendaritza berri bati bidea emateko eta indarra hartzeko garaia da, sozialismoa eta nazionalismoa gobernutik ateratzeko xedez».


Summary: Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso handiak» eman direla presoen, biktimen eta memoriaren inguruan. Foroa osatzen duten erakundeak Agurainen batzartu dira. Uste dute eragileek «partekatutako agendan» txertatu direla hiru lan esparruak.

Biktimak, presoak eta memoria: hiru ardatz horien inguruan lan egin du Foro Sozial Iraunkorrak azken urteetan, eta «positibotzat» jo du eragile politiko, sozial, instituzional eta sindikalek «partekatutako agendaren» parte bihurtu izana esparru horiek. Agurainen (Araba) batzartu dira Foro Soziala osatzen duten hamasei erakundeetako ordezkariak eta beste zenbait lagun. Foroak ETAren desegitetik egindako lanaren inguruan hausnartu dute.

Foro Sozial Iraunkorrak uste du biktimak, presoak eta memoria «bizikidetza demokratikoaren eta gatazkaren konponbidearen alde» lan egiten duten eragileen agendaren parte bilakatu direla. Adierazi du «aurrerapauso handiak» eman direla; «gainera, baldintza zailetan». Hala nola agenda politiko eta sozialaren «polarizazioa», Ukrainako gerra eta COVID-19aren eraginak aipatu dituzte.

«Bakea eraikitzeko prozesuari oraindik askatu gabeko korapiloak geratzen zaizkio». Hala ondorioztatu zuen Foro Sozialak 2018ko ekainean egindako barne eztabaidan, eta hartan finkatu ziren hiru lan ildoak. Biktimen kasuan, «biktimekiko tratuan jarraitzen duen diskriminazioa amaitzea» eta «biktimario kontzeptuaren egungo erabilera murriztailea gainditzea» jarri zituzten helburu gisa: «Biktima guztiak gureak dira, guztionak, gizarte osoarenak».

Euskal presoen egoerari dagokionez, salbuespeneko espetxe politika «desaktibatzeko» eta «politika normalizatua aplikatzeko» lan egin du Foro Sozialak. Memoriaren arloan, berriz, bultza egin du «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzeko, «kontakizunaren bataila» gainditzen laguntzeko.


Summary: EH Bilduk Iberdrolaren eta Repsolen irabazi «ilegitimoak» salatu ditu. Nerea Kortajarena legebiltzarkideak «norabidez» aldatu beharra nabarmendu du, eta aurreratu du datozen asteetan ezagutaraziko dituztela «estrategia energetikoaren proposamenaren oinarriak». Dei egin du azaroaren 12an Bilboko manifestazioan parte hartzera.

«Gutxi batzuk gero eta gehiago aberasten ari dira herritarron kontura», ohartarazi du gaur Nerea Kortajarena legebiltzarkideak, Zarautzen (Gipuzkoa). Koalizio subiranistak agerraldia egin du bertan, eta aste honetan Iberdrola eta Repsol enpresek izandako mozkin «ilegitimoak» salatu ditu.

Izan ere, zeresana eman dute, bereziki Iberdrolak eta Repsolek lortutakoek. Iberdrolak 3.014 milioi irabazi ditu aurtengo lehen bederatzi hiletan, iaz baino %29 gehiago, eta Repsolek 3.222 milioi, iaz baino %66 gehiago. Denera, bankuek eta energia enpresa handiek 10.000 milioi eurotik gora eskuratu dituztela zehaztu du Kortajarenak, «Eusko Jaurlaritzak datorren urterako duen ia aurrekontu osoa». Legebiltzarkideak salatu du «batzuek irudikatu nahi duten ekaitz perfektu horretan» energia enpresa horiek ari direla «irabazten», eta, aldiz, herritarrei ohartarazten ari zaizkiela beren bizitza okertu egingo dela.

Iberdrolaren eta Repsolen irabazien ifrentzuan kokatu du Kortajarenak Azpeitian eratu berri duten Ekindar energia kooperatiba, 526 bazkide erabiltzaile izango dituena. «Urrats txikia, baina gauzak beste era batera egin daitezkeela erakusten duena, indarrak batuz, aliantzak ehunduz eta interes orokorra lehenetsiz».

Zentzu berean, «norabidez» aldatu behar dela nabarmendu du Kortajarenak, eta aurreratu horretan ari dela EH Bildu. Koalizioak datozen asteetan ezagutaraziko ditu «estrategia energetikoaren proposamenaren oinarriak», adierazi duenez. «Batzuek gora begiratu gabe jarraitzen duten bitartean, pelikulan bezala, EH Bildu datorkigun eta jada pairatzen hasi garen ingurumen hondamendia saihesteko lanean ari da», erantsi du.

Aldaketak egiteko, baina, «jendearen bultzada» beharrezkotzat jo du, «babestu ez arren ondorioak pairatzen ditugun gerra geratzeko», «gutxi batzuen kontura aberastea saihesteko», «aberastasuna hobeto banatzeko» eta «egunerokotasunean eragiten diguten politikak erabaki ahal izateko». Horretarako «aukera» da, haren arabera, EH Bilduk azaroaren 12an Bilbon egingo duen manifestazio nazionala.


Summary: Errusiak eten egin du Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa, Krimeako erasoarengatik. Moskuk esan du Sebastopolen izandako bonbardaketak kalte egin diola, besteak beste, korridore seguru bat bermatzeko erabiltzen zuten ontzi bati. Kievi egotzi dio drone eraso «masibo» horren atzean egotea.

Ukrainako zerealen esportazioa berriz abiatzeko modua egin zuen akordioa amaitzeko hiru aste falta diren honetan, Errusiak jakinarazi du eten egin duela itun hori, aurrez Sebastopolen (Krimea) izandako erasoarengatik. Moskuk esan duenez, bonbardaketak kalte egin dio, besteak beste, operazio horretan korridore seguru bat bermatzeko erabiltzen zuten ontzi bati, eta, horren ondorioz, erabaki dute ez dutela jarraituko hitzarmen horren «inplementazioan parte hartzen», behin-behinean.

Errusiako Defentsa Ministerioak «Ukrainako erregimenari» eta «Britainiako adituei» leporatu die drone eraso «masiboa» egin izana —biek ukatu dute akusazioa—, TASS eta Interfax albiste agentzien arabera. Moskuk azaldu du bonbardaketan kalteturiko Ivan Golubets ontzia minak detektatzeko erabiltzen zutela, eta, erasoa «terroristatzat» jo ondoren, adierazi du «zibilen ontziak» ere arriskuan egon direla. «Errusiako aldeak ezin du [akordioan parte hartzen duten] merkataritza itsasontzien segurtasuna bermatu», gehitu du Defentsa Ministerioak.

Ukrainako Gobernuak berehala erreakzionatu du, eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, Twitter sare sozialaren bidez, erantzun du Mosku «aitzakia faltsuak» erabiltzen ari dela zerealen esportazioen ituna bertan behera uzteko. Horregatik, «estatu guztiei» dei egin die Errusiari «gose jokoak gelditu» ditzala eskatzera.

Moskuren jakinarazpenaren aurretik, Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak «alde guztiei» dei egin die akordio hori luzatzera, argudiatuta hitzarmenak janarien prezioak txikitu dituela eta 100 milioi lagun pobreziatik «salbatu» dituela.

Turkiaren eta NBEren bitartekaritzari esker, Kiev eta Mosku ados jarri ziren afera horren inguruan, iragan uztailean, eta harrez geroztik bederatzi milioi tona labore atera dira Ukrainatik mundu osora. Akordioa azaroaren 19an amaituko da, eta, berez, aldeetako inork kontrako argudiorik ez badu, espero da arazorik gabe luzatuko dutela; horrek zirudien, behintzat, orain arteko testuingurua, baina Errusiako Gobernuaren gaurko jakinarazpenak zalantzan jarri du asmo hori.

Azken egunotan, gainera, Mosku kexak helarazten aritu da, uda hasieran adosturikoa bete ez delakoan. Zehazki, Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak atzo adierazi zuen ituna «modu desorekatuan» sartu dela indarrean, soilik Ukrainako zerealei egiten dielako mesede, eta «ez Errusiako esportazioei».

Guterresek gaur ez dio erreferentzia zuzenik egin kritika horri, baina zera adierazi du negoziazioez: «Alde guztiei eskatzen diegu ahalegin guztiak egin ditzatela ituna bere osotasunean betetzeko, eta, besteak beste, ahalik eta azkarren gainditzeko Errusiako zerealen eta ongarrien esportazioen inguruko oztopoak».


Summary: Langile bat hil da Andoaingo Antex Fibresen, makina batek harrapatuta. 13:00 aldera jazo da ezbeharra. LAB sindikatuaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hil den 64. pertsona da.

Andoaingo (Gipuzkoa) Antex Fibres enpresaren lantegian 47 urteko langile bat hil da gaur goizean, makina batek harrapatuta. LAB sindikatuak jakinarazi du lan heriotza, eta aurten Euskal Herrian lanean hil den 64. pertsona dela adierazi dute. Duela bi aste garraiolari batek ere bizia galdu zuen lanean ari zela.

LABek adierazi du «kapitalismoak eragindako» heriotza izan dela, eta doluminak eta elkartasuna adierazi dizkie senideei, lagunei eta lankideei.


Summary: Euskal pilotariek uzta ederra bildu dute Miarritzeko Munduko Txapelketan. Gaur amaitu da lehia, eta txapelketan jokoan egon diren 54 dominetatik 31 lortu dituzte Euskal Herriko pilotariek: urrezkoak hamabi, zilarrezkoak hamar, eta brontzezkoak bederatzi. Sei finaletatik bost irabazi dituzte azken jardunaldian

Euskal Herriko pilotariak nagusitu dira Miarritzen (Lapurdi), Munduko Euskal Pilota Txapelketan. Gaur amaitu da lehia, eta euskal pilotariek uzta ederra bildu dute. Hemezortzi modalitate jokatu dituzte txapelketan, eta 54 domina banatu, eta horietatik erdia baino gehiago joan dira gutxienez euskal herritar baten kolkora: 31, hain zuzen ere. Gizonezkoen frontenisean eta 30 metroko frontoiko paleta larruzko lehian ez beste, guztietan aritu da Euskal Herriko pilotariren bat finalean. Hori gutxi balitz bezala, irabazi dituzten 31 domina horietatik urrezkoak izan dira gehienak: hamabi. Zilarrezkoak, berriz, hamar izan dira, eta brontzezkoak, bederatzi.

Ofiziala ez denez, euskal selekzioak ezin du parte hartu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketetan. Beraz, Euskal Herriko pilotariek beste selekzio batzuekin jokatu behar dute. Miarritzen, Espainiarekin, Frantziarekin, AEBekin, Kanadarekin eta Txilerekin aritu dira. Espainiarekin eta Frantziarekin lortu dituzte domina guztiak bat izan ezik: Sebastien Etxeberri baionarrak AEBekin eskuratu du brontzezko domina, xarean.

Ikusteko dago EAJk eta PSOEk Kirol Legearen inguruan egindako itunari esker, egoera aldatu, eta selekzioa ofiziala izan daitekeen. Lau urte barru jokatuko da hurrengo Munduko Txapelketa, San Luisen (Argentina). Zortzi urte barru, berriz, Euskal Herrian izango da berriro, Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia).

Euskal Herriko pilotariek Miarritzen erakutsitako nagusitasunaren isla da azkeneko jardunaldian gertatutakoa. Sei final jokatu dituzte gaur, eta bakarrean izan ezik, guztietan nagusitu dira euskal herritarrak. Eta irabazi ez duten final horretan txapeldunorde izan dira.

Euskal festa Aguileran

Plaza Berri Miarritzeko 36 metroko pilotalekuan irabazi dituzte eguneko aurreneko dominak. Esku huskako binakakoan, Eneko Labaka gipuzkoarra eta David Merino Mexikoko ordezkariei gailendu zaizkie: 2-0 (10-3 eta 10-4). Labakarekin batera, beste bi euskal pilotari aritu dira: Oihan Canabal eta Joseba Aldabe. Banakakoan, aldiz, Julen Retegik galdu egin du finala David Alvarez mexikarraren kontra: 2-0 (10-8 eta 10-5). Guillaume Bernard, Vincent Itoiz eta Florian Mendibururentzat izan da brontzea.

Paleta larruzkoan eta pala motzean ere gailendu dira euskal pilotariak: aurrenekoan, Mikel Sanzek, Javier Labianok eta Ruben Aiarrak Frantziari irabazi diote: 2-1 (6-15, 15-8 eta 10-7); bigarrengoan, berriz, Imanol Ibañez bizkaitarrak eta Carlos Baezak Argetinako aurkariak hartu dituzte mendean: 2-0 (15-6 eta 15-9).

Aguilerako Jai Alai pilotalekuan, berriz, euskal festa izan da, gizonezkoetan eta emakumezkoetan euskal herritarrentzat izan baitira domina guztiak. Aritz Erkiagak eta Imanol Lopezek Iñaki Osa Goikoetxea eta Unai Lekerikabeaskoa hartu dituzte mendean finalean: 2-1 (9-15, 15-9 eta 10-2). David Minvielle lapurtarrarentzat eta Jean-Dominique Olhararentzat izan da brontzea. Maite Ortiz de Mendibilek eta Eneritz Lizardik, berriz, Ihart Arakistaini eta Arai Lejardiri irabazi diete finalean: 2-0 (15-10 eta 15-14); lehen munduko txapeldunak dira zesta-puntan. Oihana Sorozabalek brontzea lortu du.


Summary: Seulen gutxienez 146 lagun hil dira jende olde baten ondorioz. Ezbeharra hiriburuko auzo ezagun batean gertatu da, Halloween festaren ospakizunean. 150 pertsona zaurituta daude; horietako 74 ospitalera eraman behar izan dituzte.

Gutxienez 146 lagun hil eta 150 zauritu dira Seulen, Hego Koreako hiriburuan, Halloween festaren ospakizunean izandako jende olde baten ondorioz, Yonhap albiste agentziak jakinarazi eta Choi Cheon-si suhiltzaileen bozeramaileak baieztatu duenez. Barne Ministerioaren arabera, ezbeharra Itaewon auzoan gertatu da, Hamilton Hotelaren inguruan; une horretan 100.000 pertsona zeuden kalean.

Polizia gertaturikoa ikertzen ari da, eta oraindik ez du informazio askorik eman ezbeharraz; hori bai, ohartarazi du hildakoen kopurua igo daitekeela. Lekuko batek Yonhap agentziari esan dio «bat-batean mundu guztia erori» dela, eta «behean zeudenak zapalduta geratu» direla. Hildako gehienak gazteak dira, 20 urte ingurukoak.

Jende oldea gertatu den kalea aldapa estu bat da, eta Hamilton hoteletik gertu dago. Hego Koreako hedabideen arabera, pertsona ezagun bat taberna batean sartu da, eta hura ikusi dutenean, hainbat lagun argazkiak egiten saiatu dira; orduan gertatu da ezbeharra. Zaurituetako 74 ospitalera eraman behar izan dituzte, eta gainontzekoak kalean bertan artatu dituzte; 140 anbulantzia behar izan dituzte horretarako. Moon Hyun-joo suhiltzaileak esan du egoera oraindik ere «kaotikoa» dela.

Yoon Suk-yeol Hego Koreako presidenteak gobernuaren premiazko bilera batera deitu du, eta larrialdi zerbitzuei agindu die berehala joateko ezbeharra gertatu den auzora; inguruan dauden ospitaleei, berriz, eskatu die zaurituak artatzeko behar adina ohe prestatzeko. Oh Se-hoon Seulgo alkatea Europan da bisita batean, eta erabaki du hori bertan behera utzi eta Hego Koreara itzultzea, hiriburuko udalak jakinarazi duenez.

Halloween festaren ospakizunak azken urteotako handienak dira Hego Korean, duela gutxi kendu baitituzte koronabirusak eragindako pandemiaren ondorioz ezarritako neurriak.


Summary: Osasunak partida bikaina jokatuta irabazi dio Valladolidi. Chimy Avilak eta Moi Gomezek sartu dituzte gorritxoen golak, 20. minutua bete baino lehen. Sailkapen nagusian zazpigarren dira nafarrak.

Osasunak olatua hartu du berriz ere. Jagoba Arrasateren taldeak azken bederatzi puntuetatik zazpi poltsikoratu ditu, eta gaur, gainera, irudi bikaina emanez. Partidaren hasieran Chimy Avilak eta Moi Gomezek sartutako golei esker, gorritxoek mendean hartu dute Valladolid (2-0).

Aurten jokatu duten neurketarik onenetakoa jokatu dute etxekoek, onena izan ez bada. Hasieratik amaieraraino, kontrolpean izan dute Valladolid. Bigarren zatiaren hasieran bazirudien dinamika iraul zezakeela Espainiako taldeak, baina Osasunak azkar berreskuratu du iniziatiba.

Aurretik, lehen zatian, ohartzerako jaso ditu lehen bi kolpeak Valladolidek. Lehena, penaltiz, 13. minutuan. Roque Mesak lurrera bota du Manu Sanchez area barruan, eta Chimy Avilak bikain jaurti du zigorra. Bost minutu geroago, Moi Gomezek baliatu du Aimar Orozen pase bat, eta area barrutik baloia sareetara bidali.

Gol gehiago egiteko aukerarik ere izan dituzte etxekoek, baina ez dute asmatu. Ez dute gehiegi sufritu, bederen.

Sailkapen nagusian 20 puntu ditu Osasunak, eta zazpigarren postuan da. Nafarrak hasi dira jada sailkapenaren goialdera begiratzen.

Osasuna: Aitor Fernandez; Ruben Peña, Unai Garcia, David Garcia, Manu Sanchez (Juan Curz, 87 min); Torro, Aimar Oroz, Moi Gomez (Roberto Torres, 87 min); Chimy Avila (Kike Garcia, 77 min); Kike Barja (Ruben Garcia, 64 min) eta Budimir (Moncayola, 64 min).

Valladolid: Masip; Javi Sanchez, Feddal (Fresneda, 45 min), El Yamiq; Roque Mesa (Ramon Rodriguez, 45 min), Kike Perez (Aguado, 65 min) Oscar Plano, Lucas Rosa (Gonzalo Plata, 45 min), Olaza (); Sergio Leon eta Weissman (Sergi Guardiola, 73 min).


Summary: Ikuskizuna eman, eta finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du Altuna III.ak. Amezketarra aise gailendu da Darioren aurka: 20-1 hasi da irabazten. Elordiren aurka jokatuko du, gaur zortzi, Bilbon.

Altuna III.ak joan den astean izan zuena egun txar bat besterik ez zen. Horixe erakutsi du gaur. Peio Etxeberriaren aurka galdu zuen ordukoan, baina atera ez zitzaizkion jokaldi guztiak gaur atera zaizkio. Dariori egurra eman eta finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du amezketarrak. Ez da lehiarik izan Beotibar pilotalekuan (Tolosa, Gipuzkoa). 46 pilotakada eskasetan 12-0 aurretik zen Altuna III.a, atsedenaldiaren aurretik. Ez du pilotakada txar bat bera ere jo gipuzkoarrak, 20-0ra arte. Gehienak, gainera, sakez egin ditu (azkenerako, hamar). Dariok lortu du tanto bat edo beste luzatzea, baita Altuna estutasunetan jartzea ere, baina ez du behin ere errematatzen asmatu. Nahi eta ezin. Ikusgarri aritu da Altuna. Zazpigarren urtez jarraian izango da lau eta erdiko txapelketako finalaurrekoetan.

Kontuak hala, zehaztu dira finalaurrekoak: datorren larunbatean, Iruñean, Labriten, lehen finalaurrekoa jokatuko dute Peio Etxeberriak eta Joseba Ezkurdiak. Gaur zortzi, berriz, Bilbon erabakiko da bigarren finalista, Elordiren eta Altunaren arteko partidan. Aspekoak dira lau pilotariak: atzo Unai Laso kanporatuta, pilotaririk gabe geratu zen Baiko.

Ikusi gehiago: Ezkurdia, bi aldiz hobea


Summary: Gutxienez 141 lagun hil dira Indian, zubi eseki bat amildu ostean. Gujarat estatuan gertatu da ezbeharra, herrialdearen mendebaldean. Berritu berria zegoen zubia; duela lau egun ireki zuten.

Ezbehar larria gertatu da Indiako Gujarat estatuan, herrialdearen mendebaldean: zubi eseki bat amildu da, eta gutxienez 141 lagun hil dira. Beste 20 inguru larri ospitaleratu dituzte, eta 177, berriz, erreskatatu egin dituzte. Lekukoen arabera, erori denean 500 lagun inguru zeuden zubian.

Erori den zubia, Morbi izenekoa, zaharra zen, britainiarren garaikoa. Duela gutxi, ordea, eraberritu egin zuten, eta duela lau egun eskas zabaldu zuten. Rusal Brijex Merja ministroak adierazi duenez, gobernuak bere gain hartuko du istripuaren ardura, eta biktimen familientzako laguntzak hitzeman ditu.

Gehitu du erreskate lanetan dabiltzala oraindik —han gaua da—.


Summary: Athleticek Vila-Reali irabazi dio Iñaki Williamsen gol bati esker. Neurketa ona jokatu dute zuri-gorriek, eta bigarren zatian kontrolpean izan dute Vila-Real. Sailkapen nagusian 21 puntu dituzte, eta, behin-behinean, bosgarren postuan dira.

Lau partidaren ostean, lortu du berriz ere garaipen bat Athleticek. Eta ez nolanahikoa, gainera. Zuri-gorriek aurkari sendoa zuten parean, Vila-Real, baina itxura bikaina emanda hartu dute mendean (1-0). Iñaki Williamsek sartu du bizkaitarren gola 59. minutuan.

Lehen zatian Herrialde Katalanetako taldeak izan du jokoaren kontrola, hasieran bederen. Quique Setien prestatzailearen lehen partida zen gaurkoa, Unai Emery hondarribiarrak Vila-Realen aulkia utzia baitu asteon, Aston Villara joateko. Horrek bultzatuta edo, indartsu zelairatu da urpekari horia.

Lehen zatiaren amaiera aldera, ordea, Athletic Vila-Realen areara gerturatzen hasi da; ildo beretik hasi da bigarren zatia ere. Athleticek hainbat baloi berreskuratu ditu aurkariaren zelaian, eta horri esker izan du aukerarik. Horrelako batean iritsi da golaren jokaldia. Raul Garciak Williamsi pasatu dio, eta hark asmatu du Rulliren aurrean.

Hortik amaierara arte, apenas sortu duen aukerarik Vila-Realek. Athleticek bai, baina erasoko gizonak ez dira fin ibili azken metroetan. Nagusi izan dira zuri-gorriak, baina asko barkatu dute.

Gauzak horrela, 21 puntu ditu Atheticek, eta bosgarren postuan dago sailkapen nagusian, behin.behinean.

Athletic: Unai Simon; De Marcos (Lekue, 29. min), Yeray, Iñigo, Yuri; Vesga, Sancet, Raul Garcia (Vencedor, 69. min), Berenguer (Morcillo, 82. min), Nico Williams; eta Iñaki Williams (Guruzeta, 82. min).

Vila-Real: Rulli; Femenia (Cuenca, 86. min), Mandi, Pau Torres, Alberto Moreno; Parejo (Del Moral, 86. min), Lo Celso (Trigueros, 25. min), Coquelin; Chukwueze (Pino, 64. min), Morales (Jackson, 64. min) eta Danjuma.


Summary: Brasilgo Poliziak botoa ematea zailtzeko 560 operazio egin ditu Lularen aldeko eskualdeetan. Itxi dituzte bozkalekuak. Lehen zenbaketen arabera (%22 zenbatuta), aurretik da Bolsonaro, hiru punturen aldearekin. Lehia estua espero da.

Brasilgo hauteskundeen bigarren itzulian lehia estua izango zela gauza jakina zen. Horrek joku zikina ekarriko zuela, ordea, ez: PRF Brasilgo Trafikoko Polizia Federalak gutxienez 560 operazio egin ditu hautesleak garraiatzeko ibilgailu publikoetan; guztiak, ustez, Luiz Inacio da Silva Lula hautagaiaren aldekoak diren eskualdeetan. Hautesleek eurek salatu dituzte operazioak sare sozialetan.

Hala, PRFk hauteskundeak kontrolatzen dituen auzitegiaren agindu zuzen bat hautsi du. Atzo eman zion agindu hori auzitegiko presidenteak, Alexandre de Moraes, Silvinei Vasquez PRFko zuzendariari. Jair Bolsonaroren aldekoa da hura.

Globo TV hedabidearen arabera, lehen 549 operazioetatik 272 herrialdearen ipar-ekialdean egin ditu Poliziak; Lularen indargunea da hura. Gainontzean, iparraldean egin ditu 59, hego-ekialdean 48 eta 48 hegoaldean.

Anderson Torres Justizia Ministroak adierazi du «harrituta» dagoela «Estatuaren tresna bat hauteskunde prozesuaren aurka» erabili dutela. Lularen PT Langileen Alderdiak, berriz, Vasquez eta PRFko arduradunak berehala atxilotzeko eskatu du. Hauteskundeen nazioarteko ikuskatzaileek ere kezka adierazi dute.

Presidentetzarako bozen bigarren itzulia egin dute gaur han; Euskal Herrian 21:00ak zirenean itxi dituzte bozkalekuak. Lehen zenbaketen arabera (%22 zenbatuta), aurretik da Bolsonaro, botoen %51,43rekin. %48,57 jaso ditu Lulak. 156 milioi lagun baino gehiago zeuden bozkatzera deituta.

Muturreko polarizazio betean

Lula Brasilgo presidente izateko hauteskundeetara lehen aldiz aurkeztu zenetik 33 urte igaro dira. 1989a zen, eta lau urte ziren diktadura amaitu zela Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusian. Garai hartan, Jair Bolsonaro izeneko militar batek atzeko atetik utzi zuen armada, politikan sartzeko militarren soldatak hobetzeko protestak gidatu ondoren. Hiru hamarkadaren ostean, herria gobernatzeko agintea bietako nori emango dioten erabakiko dute 156 milioi brasildarrek, desinformazioak markatutako muturreko polarizazio giro betean. Inkestek aurreikusi dute lehia oso estua izango dela bi hautagaien artean —ultraeskuindarrak inkestek emandakoak baino emaitza hobeak lortu zituen lehen itzulian— .

Lula, 77 urteko PT Langileen Alderdiko presidentegai aurrerakoia, gaur hiru aste nagusitu zen lehen itzulian; botoen %48,43 eskuratu zituen, eta bost punturen aldea —sei milioi boto— atera zion Alderdi Liberaleko lider ultrari. Azken inkestek Lularen garaipena iragarri dute, Bolsonarori bost puntu aterata; Datafolha etxearen arabera, PTko buruak botoen %49 eskuratuko ditu, eta militarren pribilegioen defendatzaile sutsuak, %44.

Sindikalista ohiak hauteskundeak irabazten baditu, hirugarren agintaldia izango du, 2003tik 2010era bitartean gobernatu ondoren; Bolsonarok, berriz, bigarrena. Hori bai, Lulak joan den asteartean sare sozialetan jakinarazi zuenez, boterera itzuliko balitz ez litzateke 2026ko bozetara aurkeztuko: «Presidentea izaten banaiz, aldi baterako izango da. Liderrek lanean dihardute, herritarrekiko konpromisoa lehenetsiz».

Bolsonarok eta Lulak bi eredu antagoniko proposatu dituzten arren, guztien gainetik Brasilgo demokraziaren osasuna dago jokoan: egungo presidenteak oposizioa eta prentsa kritikoa ahuldu ditu; Auzitegi Gorena sistematikoki ezbaian jarri du; hautetsontzi elektronikoei buruzko zalantzak haizatu ditu; eta indar armatuak bozketa eta zenbaketa zaintzea nahi du. Emaitzen araberakoak izango dira, halaber, Amazoniaren etorkizuna eta horrek klima aldaketan izango dituen ondorioak.

Jokaleku horretan, parte hartzea funtsezkoa izango da —botoa ematea derrigorrezkoa da—, nahiz eta Brasilen aldaketa gutxi izan izan diren; %80ren azpitik ibili ohi da. Bigarren itzulian, ostera, parte hartzea lehen itzulian baino txikiagoa izan ohi da, Diputatuen Ganberako eta Senatuko ordezkariak duela hiru aste aukeratu zituztelako. Brasildarren %90ek baino gehiagok argi daukate hautetsontzi elektronikoan zein botoi zanpatuko duten: Lulari dagokion 13 zenbakia ala Bolsonaroren 22a. Beraz, litekeena da zalantzati dauden herritarrek eta boto zuria emateko asmoa dutenek —boto emaileen %4k— eragin handia izatea hauteskundeen emaitzetan.

Biek kanpaina klasikoa egin dute; zehazki, estatu erabakigarrienetan ebanjelisten babesa sendotzeko mitinak eta sare sozialetarako elkarrizketak egiten aritu dira. Solasaldi horiek ez daude hauteskunde araudiaren moldeen barruan, baina kanpainan erabakigarriak izan direla erakutsi dute. Denak balio du. Helburua herritarrak erakartzea da, eta aurkariaren izen ona zikintzea, antibolsonarismoaren eta antipetismoaren —Brasilgo PTren kontrako mugimendua— arteko lehia ere badelako.

Lulak oraindik ere txiroen ia %60ren babesa du, hots, batez beste hilean 220 euro baino gutxiago irabazten duten hautesleen erdiena. Bada, lehen itzuliaren ostean, eskuin muturreko buruak diru publikoaren iturria ireki du behartsuen egoera nolabait arintzeko eta, horrela, ezkerrari botoak kentzeko. Gobernuak hilean 117 euro eman dizkie premia gorrian dauden hogei milioi familiari, Brasil Laguntza programaren barruan. Zenbateko hori ordaintzeko, ordea, lider ultrakontserbadoreak gastuen muga gainditu behar izan du, eta, beraz, ez dauka bermatuta 2023ko aurrekontuetan. Halere, bai Bolsonarok bai Lulak hitzeman dute laguntza horri eutsiko dutela. Brasilgo Elikadura Burujabetza eta Segurtasunerako Sarearen arabera, brasildarren %16k gosea pasatzen dute.

Ezkerreko hautagaiak, ebanjelistak bereganatu nahian —horien %66ren babesa du Bolsonarok—, abortuaren aurkakoa dela berretsi zuen joan den astean egindako mitin batean, baina gogorarazi zuen legeak Kongresuak onartzen dituela, eta ez presidenteak. Aitzitik, kritikatu egin ditu sexu berdintasunaren eta homofobiaren aurka aritzen diren ikastetxeak, gai horiek «gerrarako bidean» jartzen baitute eskuin erreakzionarioa, haren esanetan.

Alderdi Liberaleko buruak ekonomia izan du ardatz kanpainako azken txanpan. Brasil pandemia krisia gainditzen ari den honetan, zergak jaitsiko dituela esan du, baita armadari babes gehiago emango diola ere. Horretarako, burokrazia amaitu nahi du. Bestalde, ezkerrari egotzi dio elizak itxi nahi izatea eta itunak «krimen antolatuekin» egitea. Lulak, berriz, langabeziari aurre egin nahi dio, baita azpiegitura publikoetan inbertitu ere. Halaber, gutxieneko soldata igotzea da haren asmo nagusietako bat. Bitartean, ezkerreko jarraitzaileek iradoki dute eskuin muturreko agintaria «kanibalismoaren eta pederastiaren» zalea dela, eta «izaera genozida» leporatu diote.

Auzitegiaren esku hartzea

Brasilgo herritarren telefonoetan dabilen desinformazio kopurua hain da handia, ezen mundu osoan gutxik kontsumitu baititu egunean brasildarrek baino ordu gehiago Interneten. Bada, eztabaida publikoa garbitzeko ahaleginean, Hauteskunde Auzitegi Gorenak arautu egin du Interneten zer argitaratu daitekeen. Zenbait lege xedatu ditu; besteak beste, Facebooki, Youtuberi eta Telegrami agindu diezaieke edukiak ezabatzeko. Arau horiek, noski, alarmak piztu dituzte. Afera labainkor dagoen eta liskar giroa gori-gori jarri diren honetan, ea aginte makila nork hartzen duen.


Summary: Porrot mingarria Realarentzat Betisen aurka. Gol aukera gehiago izan dituzte txuri-urdinek, baina 86. eta 94. minutuan Betisek sartutako golek erabaki dute neurketa.

Betisek neurria hartua dio Realari. Antzekotasun handiak dituzten bi talde dira, azken urteetan helburu berberengatik borrokan dabiltzanak, baina, zuzeneko lehietan, Sevillakoak izaten dra nagusi, ia beti. Horregatik, eta ligan ere aurkari zuzena delako, min egin du gaurko porrotak Anoetan. Neurketa ederra jokatu dute bi taldeek, baina azkenean Betisek asmatu du (0-2).

Lehia oso fisikoa izan da, eta lan ona eta gogorra egin dute bi taldeek. Dena den, Realak sortu du arrisku gehien; besteak beste, Carlos Fernandezek zutoinera bidali du baloi bat lehen zatian.

Azkenean, ordea, Betisek baliatu ditu egokitu zaizkion aukera apurrak. 86. minutuan baloi bat galdu du Aritzek. Adi zegoen Alex Moreno, eta, baloia berreskuratu eta gidatu ostean, erdiraketa ederra jarri dio Juan Cruzi. Bikaina izan da haren errematea, eta ezin izan du ezer egin Remirok.

Hala, 90. minutuan, buruz, gertu izan du gola ligan debuta egin duen Magunazelaiak, baina Rui Silvak geldiketa ikusgarria egin du. Hurrengo kontraerasoan, ez du barkatu Betisek: berriz ere Morenok gidatu du baloia, eta haren erdiraketa Borja Iglesiasek errematatu du atepean.

Gaurko emaitza dela eta, Betisek aurrea hartu dio Realari sailkapen nagusian. 22 punturekin, seigarren dira txuri-urdinak.

Reala: Remiro; Gorosabel, Le Normand (Aritz, 71. min), Pacheco, Rico; Zubimendi, Merino, Brais Mendez, Marin (Navarro, 60. min); Carlos Fernandez (Magunazelaia, 71. min) eta Sorloth (Karrikaburu, 85. min).

Betis: Rui Silva; Sabaly, Pezzella, Edgar, Alex Moreno; Guardado, Akouokou (Willian Jose, 89. min), Fekir (Carvalho, 70. min); Canales, Luiz Henrique (Juan Cruz, 57. min) eta Borja Iglesias.


Summary: Lulak irabazi ditu hauteskundeak Brasilen, botoen %50,9rekin. Presidente hautatuak adierazi du «bakea berrezartzea» eta pobreziaren aurkako borroka izango dituela lehentasun. Bolsonarok ez du emaitzen gaineko adierazpenik egin oraindik, eta ez dago argi onartuko dituen ala ez.

Agintera itzuliko da Luiz Inacio da Silva Lula, Brasilen bart herrialdeko hauteskundeak irabazita, bigarren itzulian. Ezkerreko hautagaiak botoen %50,9 eskuratu ditu, eta ia bi punturen aldea atera dio Jair Bolsonaro jarduneko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari —%49,1—. Lehen itzulian gertatu bezala, inkestek iragarritakoa baino alde dezente murritzagoa atera dio Lulak Bolsonarori —bost punturen aldea eman zioten azken inkestek—. 2003 eta 2010 bitartean presidente izandakoak, estatuburu ardura hartuko du berriz urtarrilaren 1ean.

«Demokrazia» aldarrikatu du Lulak garaipena eskuratu eta berehala, Twitterren bota duen txioan.

Emaitza ofizialen berri jaso duenean, jendaurrera atera da Sao Pauloko Paulista etorbidean. Milaka jarraitzaile zituen zain garaipena ospatzen. «Bolsonarok ez nau zoriontzeko deitu oraindik, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez». Zenbait hedabidek aurreratu dutenez, jarduneko presidenteak ez du adierazpenik egiteko asmorik Brasilen egunak argitu arte [Euskal Herriko eguerdi aldera].

Azken asteetan, bozketa sistemaren aurkako adierazpenak egin ditu, eta zalantzak zabaldu ditu hauteskunde agintarien zilegitasunari buruz ere. Lulak «demokrazia» arriskuan jartzea egotzi dio bere aurkariari, adierazpen horiengatik. Askoren kezka da Bolsonarok bozak galduz gero emaitzak aitortuko dituen ala ez. Giro politikoa oso polarizatua dago Brasilen, eta litekeena da Bolsonarok emaitzak onartzen ez baditu herrialdean ezegonkortasun handia eragitea.

Lularen garaipenaren berri eman du bart, ofizialki, Hauteskunde Auzitegi Gorenak, eta presidente hautatu gisa aitortu dute Kongresuko eta Senatuko buruek nahiz Justizia Auzitegi Goreneko magistratuek ere. Bolsonarok oraindik adierazpenik egin ez badu ere, jarduneko presidentearen hurbileko kide zenbaitek ere onartu dituzte emaitzak; besteak beste, Damares Alves senatariak eta Silas Malafaia artzain ebanjelikoak. Nazioartean, Lulak berehala zoriondu dute AEBek, Europako Batasunak, Portugalek, Espainiak eta Frantziak.

Tentsio egoerari erreferentzia eginez, brasildar «guztientzako» gobernatuko duela agindu du Lulak, eta «bakea berrezartzea» izango duela lehentasun, eskuin muturraren lau urteko agintaldiaren ostean. «Herrialde hau egoera oso zail batean gobernatzeko nago hemen, baina, herriaren laguntzarekin, irtenbide bat aurkituko dugu, herrialdea modu demokratiko batean bizi dadin berriro ere», adierazi du PT Langileen Alderdiko buruak.

Lularen jarraitzaileak, haren hauteskunde garaipena ospatzen, bart, Sao Paulon (Brasil). FERNANDO BIZERRA / EFE

Lulak gaineratu du bere gobernuak ardatz izango dituela gosearen eta pobreziaren kontrako politikak, Bolsonaroren agintaldian marka guztiak apurtu dituen Amazoniako deforestazioa geldiarazteko neurriak eta atzerri politikan Brasil azken urteetako «bakartzetik» ateratzea.

Ezohiko polizia kontrolak

Hauteskundeen bigarren itzulirako bozketa modu baketsuan egin dute Brasilen, baina Poliziaren ezohiko kontrolak salatu dituzte Lularen aldekoek. Hauteskunde agintaritzaren mandatuei uko eginez, trafiko kontrolak ezarri ditu Polizia Federalak hainbat errepidetan; bereziki, Lulak lehen itzulian babesik handiena jaso zuen eremuetan, ipar-ekialdean. Poliziak bozkatzera zihoazen ehunka autobus geldiarazi ditu.

Errepideetako Polizia Federaleko burua atxilotzeko eskatu zuen PT alderdiak, atzo. Hauteskunde Auzitegiko buru Alexandre De Moraesek ez zuen poliziaburua atxilotu, baina kontrolak altxatzeko agindu zuen. Haren esanetan, hautesle guztiak iritsi ziren garaiz beraien bozkalekuetara, atzerapenarekin heldu baziren ere.

Bolsonaro, indartsu hala ere

Brasilgo hurrengo gobernua Lulak gidatuko du, baina Bolsonarok hari oztopoak jartzeko indar handia izango du, bai parlamentuko bi ganberetan, bai eskualdeetan. Brasilgo 27 estatuetatik 13tan aginduko dute eskuin muturreko politikariaren aliatuek. Hamabi estaturen gobernadore karguak izan ziren atzo jokoan, bigarren itzuliarekin batera, eta Bolsonaroren gertukoek horietako lau eskuratu zituzten. Tartean, Sao Pauloko gobernadorearena. Beraz, eskuin muturraren esku geldituko da Brasilgo eskualde jendetsuena —46 milioi biztanle—, industrializaziorik handienekoa eta aberatsena.

Diputatuen Kongresuan eta Senatuan Bolsonaroren Alderdi Liberala izango da talderik indartsuena, eta gehiengoa izango dute eskuineko eta ultraeskuineko indarrek bi ganberetan.

Bolsonaroren jarraitzaileak, hauteskunde emaitzen zain bilduta, bart, Rio de Janeiron (Brasil). ANDRE COELHO / EFE

Ezkerrerako bira Latinoamerikan

Hirugarrenez hartuko du Brasilgo presidente kargua Lulak, 77 urterekin, eta haren itzulerak sakondu egingo du Latinoamerikan azken urteetan gertatu den ezkerrerako bira. Presidente hautatuak kanpainaren amaieran «etorkizuneko Brasili» idatzi zion eskutitzean jaso zuenez, bere helburuetako bat izango da «Latinoamerikako integrazioa» sustatzea «Mercosurren eta bestelako egitasmoen bidez».

Arlo ekonomikoan, Lulak nabarmendu du lehentasun izango duela «33 milioi brasildar gosetik ateratzea eta 100 milioi brasildar baino gehiago pobreziatik erreskatatzea». Uztartu egin nahi ditu «ardura fiskala, soziala eta garapen jasangarria», eta bere lehen neurrietako bat izango da gobernadoreekin plan bat zehaztea geldituta dauden herri lanak martxan jartzeko eta lehentasunezkoak direnak zerrendatzeko. «Inbertsio publikorako eta pribaturako finantzabidea bilatuko dugu barruan eta nazioartean».

Bestalde, langileen eta pentsiodunen eskubideak sendotzeko neurriak iragarri ditu, eta «soldata duinak, enpresen lehiakortasuna eta inbertsioak bermatuta». Gutxieneko soldataren igoera ere agindu du, inflazioaren gainetik. Familia pobreenentzako diru laguntza gehiago onartuko dituela eta «milioika familiaren zorra» berriz negoziatzeko urratsak egingo dituela jaso du Lulak eskutitzean. Hori guztia, zerga erreforma «arduratsu» batek lagunduta, «emergentzia soziala» eta «inbertsio publikoa eta pribatua berriz aktibatzeko beharra» bateragarri egingo dituena.

Lularen hautagaitza ez dute ezkerreko indarrek soilik eratu. PTko buruak aliantza zabal baten alde egin du Bolsonarori aurre egiteko, eskuineko indarrekin ere akordioak lortuta. Horren adibiderik garbiena da Geraldo Alckmin presidenteorde hautatua. Lularen aurkaria izan zen 2006ko bigarren itzulian.

Atzerriko politikari dagokionez, Brasilek alde askotariko elkarrizketa sustatuko duela aurreratu du; «elkarrizketa Afrikako herrialdeekin, Europako Batasunarekin eta AEBekin, baita BRICSekin ere —Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika—.

Amazoniarentzat arnasa

Brasilgo hauteskundeetan jokoan izan da Amazoniaren etorkizuna ere. Klima larrialdiari aurre egiteko duen garrantziagatik, oihan hura ez suntsitzea ezinbestekotzat dute adituek. Bolsonaro agintean izan den azken lau urteetan, marka guztiak apurtu ditu Amazoniaren deforestazioak. %50 hazi da, eta sekulako goraldia izan dute indigenen hilketek eta Amazoniaren lurren gaineko liskarrek. Brasilgo Ikerketa Espazialen Institutu Nagusiak argitaratutako datuen arabera, joan den irailean 1.455 kilometro koadroko baso eremua galdu zen: 2015etik erregistratutako daturik handiena da.

PTk agindu zuen urteetan, berriz, 2003tik 2016ra —lehenengo Lularekin eta gero Dilma Rousseff presidente ohiarekin—, deforestazioak %72 egin zuen behera. Hauteskunde garaipenaren osteko lehen hitzaldian, Amazonia babesteko neurriak hartuko dituela adierazi du Lulak. «Brasilek eta munduak Amazonia bizirik behar dute». Legez kanpoko jarduera ororen aurka egingo duela hitzeman du. «Frogatuko dugu posible dela aberastasuna sortzea ingurumena suntsitu gabe». Presidente hautatuak esana du ez duela Amazonia «natura babesleku» bilakatuko, eta hura ustiatzen jarraitu nahi duela, «arduraz».

Manifestari bat Bolsonaro irudikatzen, motozerra batekin, Amazoniaren deforestazioa salatzeko. MARCELO SAYAO / EFE

Lularen ibilbide amaiera

Urtearekin batera hasiko duen agintaldia azkena izango da Lularentzat. Presidente hautatuak hitzeman du ez dela berriz aurkeztuko kargurako 2026an. Agintea hartu zuenetik hogei urtera, gorabehera ugariko ibilbidea du PTko buruak. Herritarren %80ko babesarekin amaitu zuen bere bigarren agintaldia 2010ean. Ondo baliatzen jakin zuen gobernuan izan zen tartean Brasilek bizi izan zuen gorakada ekonomikoa —neurri handi batean lehengaien prezio handiek hauspotutakoa—, eta pobrezia nabarmen murriztea lortu zuen aberastasuna banatzeko ezarri zituen politikei esker.

Herritarren artean zuen irudia higatu egin zen 2018an, ustelkeriarekin lotutako auziengatik espetxeratu baitzuten, hain justu, urte bereko bozak irabazteko faboritoa zenean. Justiziak bere hautagaitza indargabetu zuen, eta Bolsonaroren garaipenak eskuin muturreko gobernua ekarri zuen Brasilen lau urterako.

Lulak hogei hilabete egin zituen espetxean Lava Jato Operazioa deituriko auziarengatik. Sergio Moro epaileak onartu zuen auzia. Bolsonarok bozak irabazi ostean, Justizia Ministro izendatu zuen Moro. Brasilgo Auzitegi Gorenak Lularen kontrako auzia baliogabetu zuen 2021eko martxoan, eta alderdikeriagatik zigortu zituen Moro epailea eta Deltan Dallagnol fiskala. Auzia baliogabetzearekin batera, Lulak hauteskundeetara aurkezteko eskubidea berreskuratu zuen. Diktadura garaian metaleko langileen grebak gidatu zituen buruzagi sindikala hirugarrenez izango da presidente, eta agintaldi horretan gidatuko du azkenekoz bere herrialdeko gobernua.


Summary: Epaileak espetxera bidali du Santurtziko ustezko erasotzailea. Giza hilketa ahalegina leporatu diote 37 urteko gizonezkoari. Bikotekideak labana zauriak zituen.

Epaileak espetxera bidali du atzo goizean ustez labana batekin bere bikotekidea zauritu zuen gizona. Santurtzin (Bizkaia) gertatu zen, eta emakumeak zauriak zituen lepoan eta beso batean; Gurutzetako ospitalean artatu zuten.

Zaintza lanak egiten ari zen polizia patruila bat bikotearen etxera joan zen, eta emakumearekin harremanetan jarri zen. Egiaztapenak egin ostean, Poliziak erasotzailea atxilotu zuen. Epaileak giza hilketa ahalegina leporatu dio.

Santurtziko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du, eta adierazi du herrian «ez dutela lekurik edozein pertsonaren nahiaren kontrako horrelako jarrerek». Gehitu du gaur eguerdian bost minutuko elkarretaratzea eginen dutela udaletxe aurrean;bertan egonen da Aintzane Urkijo alkatea.

Gipuzkoako erasoa

Irunen (Gipuzkoa), berriz, 86 urteko gizon bat atxilotu zuten joan den larunbatean bere bikotekidea erasotzeagatik. Oraingoz salaketarik ez dago, baina Ertzaintzak erasotzailea atxilotu du, eta gertatutakoa ikertzen ari da. Irungo Udalak gertatutakoa «gaitzetsi» du, eta elkarretaratzera deitu du gaur eguerdirako.

Gipuzkoako Foru Aldundiak adierazpen instituzional bat onartu du, non erasoaren «gaitzespen irmoa eta sendoa» adierazten duen. Gainera, biktimari hurbiltasuna erakutsi dio. Eider Mendoza bozeramaileak Udalak deitutako elkarretaratzean parte hartuko du, eta honela mintzatu da gertatutakoaz: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna eta pertsonen duintasuna, askatasuna eta osotasun fisikoa errespetatzea eskubide bortxaezinak dira; eskubide horien aurkako jokabideek ez dute lekurik gure gizartean, inolako testuingurutan».


Summary: NBEk, Ukrainak eta Turkiak esan dute zerealen esportaziorako ituna ezartzen segituko dutela. Kieven arabera, hamabi ontzi atera dira gaur herrialdeko portuetatik. Moskuk erantzun du «arriskutsua» dela bere parte hartzerik gabe jarraitzea.

Errusiak zerealen esportaziorako akordioan parte hartzeari utzi dion arren, NBE Nazio Batuen Erakundeak, Ukrainak eta Turkiak ez dute amaitutzat jo itun hori, eta, ICC Istanbulgo Koordinazio Zentroaren bitartez jakinarazi dutenez, laboreak mundura bidaltzen segitzeko asmoa dute datozen asteetan ere. Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroaren arabera, gaur bertan hamabi ontzi atera dira haren herrialdetik —354.500 tonarekin—, eta ICCn hamar lantalde prest daude 40 bat ontzi aztertzeko. «Ukrainako ordezkaritzak onartu egin du ikuskatze plana. Errusiakoari horren berri eman zaio», adierazi du Kubrakovek.

Amir Abdulla NBEren akordiorako arduradunak ere berretsi du Ukrainako Azpiegitura ministroak jakinarazitakoa, eta azaldu du Turkiako hiri horretara bidean dauden hamasei bat ontziren edukia ere aztertuko dutela. Errusiaren jarreraz, Abdullak esan du ontzi zibilak ezin direla «inoiz helburu militarrak» izan; hori da, hain justu, zerealen esportaziorako itunean adostu zuten neurrietako bat.

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea ere mintzatu da Moskuren erabakiaz, eta hori ezartzeko lanetan jarraituko duela ziurtatu du hark ere, Errusiak «zalantzak» dituen arren: «Gure ahaleginak agerikoak dira. Istanbulen ezarri genuen mekanismo bateratuari esker, munduko elikagaien krisia arintzen lagundu dugu».

Kiev eta Mosku iragan uztailean jarri ziren ados afera horren inguruan, NBEren eta Turkiaren bitartekaritzari esker, eta, harrezkero, bederatzi milioi tona labore atera dira Ukrainatik mundu osora. Akordioa azaroaren 19an amaituko da, eta, egunotan gertaturikoa kontuan harturik, badirudi ez dutela lortuko hitzarmena luzatzea, nahiz eta Antonio Guterres NBEren idazkari nagusia horren alde agertu zen joan den larunbatean.

Errusiako Defentsa Ministerioak «Ukrainako erregimenari» eta «Britainiako adituei» leporatu zien egun horretan drone eraso «masibo baten» bidez Sebastopolgo (Krimea) gerraontzien aurka egitea —biek ukatu dute akusazioa—. Moskuk azaldu zuen bonbardaketan kalteturiko Ivan Golubets ontzia minak detektatzeko erabiltzen zutela, eta, erasoa «terroristatzat» jo ondoren, adierazi zuen «zibilen ontziak» ere arriskuan egon zirela. «Errusiako aldeak ezin du bermatu [akordioan parte hartzen duten] merkataritza itsasontzien segurtasuna», gehitu zuen Defentsa Ministerioak. Horren ondorioz, ituna etentzat jo zuen Errusiak.

Erabaki horren berri eman ondoren, gariaren, artoaren eta sojaren prezioak igo egin dira; gaur %5, %2 eta %0,8 egin dute gora, hurrenez hurren. Horrek, hortaz, are gehiago okertu lezake munduko elikagaien krisia; Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearentzat, «gosearekin xantaia» egiteko modu bat da: «Afrika mendebaldetik Asia ekialdera dauden pertsonentzat garestiagoak izango dira elikagaiak. Horren errudun bakarra Errusia da. Bereziki Etiopian, Yemenen edo Somalian dauden pertsonek sufrituko dute hondamendizko elikagai eskasia. Errusiarengatik izango da».

Akusazio eta asmo horien aurrean, Kremlinek erantzun du, Dmitri Peskov bozeramailearen bitartez, «arriskutsua» dela bere parte hartzerik gabe zerealen esportazioekin jarraitzea, berriz ere argudiatuta «ezinezkoa» dela ontzien segurtasuna bermatzea Itsaso Beltzean.

Errusiako armada, azpiegitura energetikoen kontra

Gerra frontean, Errusiako armadak Ukrainako azpiegitura energetikoen kontrako erasoak egin ditu gaur goizean, eta Kiev eta beste hamar bat hiriren kontrako bonbardaketek kalte handiak eragin dituzte, zenbait auzo urik eta elektrizitaterik gabe uzteraino, Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioaren bozeramailearen arabera; batez ere, Zaporizhia eta Kharkiv eskualdeetan —beste zortziri ere egin diete eraso—.

Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, Twitter sare sozialaren bidez, aitortu du «azpiegitura garrantzitsuak» jomugan izan dituela Errusiako armadak, eta Moskuri leporatu dio «zibilen aurka» egiten duela borroka, «gudu zelaian borrokatu» beharrean.


Summary: «Enpresarien lehendakaria» izateari uzteko eskatu dio LABek Urkulluri. Bederatzi urteren ondoren, sindikatuko ordezkari nagusiak eta Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bilera egin dute. Harremanak «normalizateko» balio izatea espero du LABek.

Garbiñe Aranburu LABeko Koordinatzaile Orokorrak Iñigo Urkulluri eskatu dio ez izateko soilik bankuen eta enpresarien lehendakari, eta langile klasearen eskaeren defentsa lehenesteko. Hori lortzeko bidea fiskalitatea aldatzea dela esan dio, eta, besteak beste, «zerga politika progresiboagoa» eskatu dio, eta, PFGZn jarritako deflatazio neurrien osagarri, «kapital errentak gehiago zergapetzeko» eta sozietateen gaineko zerga eguneratzeko.p>

Aranburuk aurrez aurre egin dizkio eskaerak Urkulluri. Batzuetan, argazkia bera baino albiste handiagoa izaten da, eta hori gertatu da eguerdian Eusko Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan. Izan ere, 2013az geroztik mahai beraren inguruan eseri gabeak ziren lehendakaria eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bigarren sindikatuko ordezkari nagusia. Duela bi urte, 2020ko greba orokorraren ingurumarian, ELAk eta LABek bilera bat egiteko eskatu zioten, eta ordukoan Urkulluk uko egin zion.p>

Bi erakundeen arteko «harremanak normalizatzeko» balio izatea espero du LABek. Ekaineko Biltzar Nagusian afiliatuek, besteak beste, Osalanen eta Lanbideren mahaietara itzultzea berretsi zuten. Aranburuk zehaztu zuen modu kritikoan itzuliko zela, eta, alde horretatik, pauso logikoa da lehendakaritzarekin harremana berreskuratzea.p>

Biltzarrean, hainbat eragilerekin bilera sorta bat hasteko asmoa plazaratu zuen LABek. Prozesu horretan, azaroaren 21ean Maria Txibite Nafarroako presidentearekin bilduko da —hark onartu zuen 2020ko bilera eskaera—, eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariarekin hitzordua adosten ari dira. Aurretik, besteak beste, Idoia Mendia Jaurlaritzako enplegu sailburuarekin eta CEN Nafarroako patronalarekin bildu dira. Sindikatuak aitortu du azken eragile horrekin ere harremanak berreskuratzeko balio izan duela.


Summary: Marixol Iparragirreri 425 urteko zigorra ezarri diote. Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi du 1985ean Espainiako Poliziaren kontrako atentatu saiakera batean parte hartu zuela. Auzitegi berak errugabetzat jo zuen Iparragirre duela bi urte auzi horrengatik.

Espainiako Auzitegi Nazionalak erruduntzat jo du Marixol Iparragirre euskal presoa, eta frogatutzat eman du hark gidatu zuela 1985ean Gasteizen Espainiako Poliziaren kontra egiten saiatzeko erabili zuten autoa. 425 urteko kartzela zigorra ezarri dio Iparragirreri.

2020ko abenduan epaitu zuten Iparragirre gertakari horrengatik. Orduan, akusatuak deklaratu zuen ez zuela atentatu hartan parte hartu, baina fiskaltzak 488 urteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat. Espainiako Auzitegi Nazionalak errugabetzat jo zuen hasieran, baina Espainiako Auzitegi Gorenak baliorik gabe utzi zuen epaia ondoren, froga bat «argudio ez-arrazionalak» erabilita baztertu zela iritzita, eta epaiketa errepikatzeko agindu zuen.

Orain, auzitegi berak ebatzi du Iparragirrek gidatu zuela lehergaiak zeramatzan autoa, eta hark aparkatu zuela Mendizorrotza kiroldegiaren kanpoan. Auzitegiaren arabera, ETAren Araba komandoaren helburua zen, hain zuzen, Alavesen futbol partidan zaintzaile lanak egiten ari ziren polizien kontrako atentatua egitea.

Poliziak autoan zenbait hatz marka atzeman zituen, eta horietako lau, autoaren bolantean hartutakoak, Iparragirreri dagozkiola ondorioztatu du auzitegiak, Poliziaren frogetan oinarrituta. Auzitegiak argudiatu du lehen epaiketa hartan anonimotzat jo zituztela hatz marka horiek, baina, ondoren, Iparragirrerenekin bat egiten dutela ikusi dutela.


Summary: Urriko azken astelehena, 125.000 herritarren topaleku. Hiru urteren ondoren, urriko azken astelehenak jendetza elkartu du berriro Gernika-Lumon. Ekoizleek nabarmendu dute salmentak «onak» izan direla.

Lehen sektoreko ekoizpenaren erakusleiho bikaina izan da Gernika-Lumo beste behin ere, urriko azken astelehenean. Bi urtean urriko azoka nagusia antolatu barik egon eta gero, 125.000 bisitari zenbatu ditu udalak, 2019an baino 15.000 gehiago; orduko hartan, 110.000 bisitari izan ziren. Hori horrela, urri bukaerako azokak ez du huts egin, eta, eguraldia lagun, bizilagunak eta bisitariak giro bikainean murgilduta dabiltza.

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Goizetik bildu dira baserritarrak Gernikan, eta 09:00etarako prest zeuzkaten 293 postuak. Hasieratik, herritarren joan-etorria etengabekoa izan da, eta 15:00ak bitartean, zer saldu eta zer erosi izan dute azokan bildutakoek. Usain eta itxura berezia izan dute Artekale, Domingo Alegria, Industria, eta Juan Calzada kaleek, baita Pasealeku eta Foruen plazek ere; izan ere, horietan jarriak zeuzkaten postuak eta txosnak.

(jarraitu irakurtzen Busturialdeko Hitza-n)


Summary: Fernando Prado izango da Gipuzkoako gotzain berria. Jose Ignacio Munillak joan den otsailetik utzitako hutsunea beteko du

Fernando Prado Ayuso apaiz klaretar eta kazetaria (Bilbo, 1969) Gipuzkoako gotzain izendatu dute, eta, hortaz, Jose Ignacio Munilla aurreko gotzainak joan den otsailetik utzitako hutsunea beteko du aurrerantzean. Munilla Orihuela-Alacanteko gotzain (Herrialde Katalanak) izendatu zuten otsailaren 12an, eta, geroztik, Gipuzkoako apezpikutzari dagozkion lanak Francisco Perez Iruñeko artzapezpikuak hartu ditu behin-behinean.

Pradok esan duenez, urriaren 17an jakinarazi zioten Frantzisko aita santuak aukeratu zuela Donostiako Elizbarrutiko buru izateko: «Ordu batzuk behar izan nituen erantzun bat emateko». Euskaraz esan du «oso mugatua» eta «txikia» sentitzen dela ardura berrian. Abenduaren 15ean iritsiko da Donostiara, eta izendapen ekitaldia, «Jainkoa lagun», 17an egingo dute.

Pradok aitortu du «zorabio apur batez» hartu duela albistea: «Inork ez dit gotzain izaten irakatsi». Edonola ere, «konfiantzaz» ekingo dio ardura berriari, «Elizarentzat erronka zorrotzez eta zailtasunez beteriko garai honetan». Elizbarrutian erabakiak «denen artean» hartzeko asmoa agertu du.

Prado Bilbon jaiotakoa da, nahiz eta haren familiak Getxoko Areeta auzoan (Bizkaia) izan jatorria. Aitortu duenez, bere gurasoak «oso elizkoiak» ziren, eta gaztetatik izan zuen erlijiorako jaidura.

1992an klaretarren kongregazioan sartu zen. Kazetaritza eta teologia ikasi zituen; 2000ko maiatzean apaiz izendatu zuten, eta gaur egun Salamancako Eliz Unibertsitateko katedratikoa da (Espainia).

Munillaren zorion mezua

Munillak zoriondu egin du gotzain berria, eta elizbarrutiko kideei eskatu die harekin batera lan egin dezatela. Bilboko gotzain Joseba Segurolak ere adierazi dio harekin elkarlanean aritzeko prest dagoela.


Summary: Hego Koreako Poliziak «hutsegiteak» aitortu ditu Halloweengo tragediagatik. Poliziak esan du ez zuela uste biktimarik egongo zenik «jendetzaren ondorioz». Seulgo jende oldearen ondorioz hildakoak 154 dira, eta 33 oso larri daude.

Seulen 150 lagun baino gehiago hil ziren joan den larunbatean jende olde baten ondorioz, eta Hego Koreako Poliziak gaur aitortu du «hutsegiteak» egon zirela Halloween festarako neurriak hartzerakoan. «Aurreikusita zegoen jende asko bilduko zela han, baina ez genuen uste biktimak egongo zirenik jendetzaren ondorioz», azaldu du buruzagi batek, Yonhap berri agentziak jaso duenez.

Hego Koreako Yongsan barrutian 100.000 bat pertsona bildu ziren larunbatean, eta Polizia indarrak eta hango agintariak jopuntuan daude egotzita ez zituztela behar beste agente mobilizatu oinezkoentzako kale estuetako joan-etorriak kontrolatu ahal izateko. Poliziaren arabera, urtero «antzeko jende kopurua» biltzen da barruti horretan Halloween festaren harira. Gertatutakoa argitzeko egiten ari diren ikerketaren arduradunak adierazi duenez, oraingoz ez du detektatu delitutzat har daitekeen ekintzarik. Izan ere, sare sozialetan eta hedabide batzuetan zabaldutako informazio batzuen arabera, ezbeharra gertatu zen kale estuan zeuden pertsonetako batzuk beste batzuei bultza egiten hasi ziren, eta hipotesi horiek diote horrek eragin zuela jende oldea.

Iturri ofizialek ohar baten bidez jakinarazi zutenez, hildakoak 154 dira guztira; 33 lagun oso larri daude, eta beste 116 zauritu daude. Hildako gehienak identifikatu dituzte, eta horiek 20 eta 36 urte bitartean zituzten. Zendutakoetatik 26 atzerritarrak ziren: Irango bost, Txinako lau, Errusiako lau, Japoniako lau, AEBetako bi eta Uzbekistango, Frantziako, Australiako, Norvegiako, Thailandiako, Austriako, Vietnamgo eta Kazakhstango bana.

Hildakoak omentzeko, Yongsan barrutiko udaletxean eta hiriburukoan aldareak jarri dituzte, eta herritarrak ari dira lore sortak uzten bai horietan, baita oldea gertatu zen lekutik gertuen dagoen metro geltokiaren sarreran ere. Auzoko denda asko itxita egon ziren atzo. Astebeteko dolua izango dute Hego Korean, larunbatera artekoa.


Summary: Instagramek arazoak izan ditu mundu osoan. Meta konpainiak astebetean konektatzeko duen bigarren arazoa da, asteartean Whatsappekin izan zuen arazoaren ostean.

Atzo14:00etan Instagram sare soziala arazoak izaten hasi zen mundu osoan, eta milaka erabiltzailek ezustekoa hartu zuten: batzuek salatu zuten beren kontua bertan behera utzi zutela, eta beste batzuek hainbat jarraitzaile galdu zituztela bat-batean. Hiru ordu pasatxo iraun zuen arazoak, eta arratsalde erdirako konpondua zen.

Ikusi gehiago: BERRIAren Instagrameko kontua

Instagram erorita, Twitterren bildu zituzten erabiltzaileek beren kexuak tarte horretan, #instagramdown traolarekin. «Zure kontua bertan behera utzi dugu. 30 egun dauzkazu erabaki horren kontra egiteko» mezua jaso zuten Instagrameko zenbait erabiltzailek. Gainera, mezuan jakinarazten zitzaien erabakia behin-behinekoa izanagatik behin betikoa izan zitekeela.

Erabiltzaileek Instagramekin harremanetan jarri nahi izan zuten, eta horrek Instagramen laguntzarako orria erortzea ekarri zuen, eskaera kopuru handiagatik. 15:15ean Instagramek berak aitortu zuen arazoak zituela. Lehenbailehen konpontzen ahaleginduko zirela esan zuen, eta barkamena eskatu zien erabiltzaileei.


Summary: Odon Elorzak salaketa jarri du PSE-EEren berme batzordean, inpartzialtasun falta argudiatuta. Adierazi du alkategaia aukeratzeko hauteskundeetan botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela

Donostiako PSE-EEko alkategaia hautatzeko prozedura ez da bidezkoa izan, Odon Elorza hautagaiaren ustez. Alkatetzarako primarioak Marisol Garmendiak irabazi zituen, militanteen botoen %66 eskuratuta, baina Elorzak adierazi du botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela, alderdiaren estatutuen kontrakoa dena, zeinak zuzendaritzaren aldetik «aukera berdintasuna, askatasuna, gardentasuna eta inpartzialtasuna» eskatzen dituen. Horregatik, gutun bat igorri dio PSE-EEren berme batzordeari, eta helegitea jarri dio emaitzari. Bere blogean eman du erabakiaren berri.

«Bozketaren emaitza argia izan zen hautagai ofizialaren alde, zeinak aparatuaren babes publikoa izan baitzuen. Ez nabil aitzakia bila, eta ez dut militantziaren zati handi batek gobernantza zibiko eta eraldatzaile bati erakutsitako babes falta makillatu nahi. Umiltasunez eta izpiritu demokratikoarekin errespetatzen dut Donostiako afiliatuen borondatea», azaldu du Elorzak, baina, era berean, erantsi du ez litzatekeela «zintzoa» hauteskundeak «eredugarriak eta inpartzialtasun printzipioarekin errespetuzkoak» izan direla esan duten Gipuzkoako buruzagi sozialisten adierazpenak onartzea.

Elorzak aitortu du litekeena dela emaitzei helegitea jartzeko erabakia gatazkatsua izatea: «Badakit soka fin baten gainean nabilela, eta, esan dudana esateagatik, izango da galtzen ez dakidala edo gezurretan nabilela dioenik. Berdin zait». Halaber, barkamena eskatu die hautagai moduan betetzeko gai izan ez den «espektatibak» sorrarazi dizkienei. Hala ere, nabarmendu du «foro eta gune berrietan» parte hartzeko prest dagoela, «Donostiari laguntzeko dituen erronkei aurre egiten».


Summary: Hiru gazte erreskatatu dituzte Getxoko itsaslabarrean, marea gorak harrapatu ondoren. Itsasoz ateratzea oso zaila izango zelakoan, goitik sokak bota, eta itsaslabarrean gora atera zituzten. Hiru ordu iraun zuen erreskateak. Onik daude hirurak.

Atzo arratsaldean hiru gazte Getxoko Galeako itsaslabarrean marea gorak harrapatu zituen. Irten ezin, larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta gauez atera dituzte handik, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez.. Hasieran, itsasoz saiatu ziren erreskatatzen, baina oso zaila zenez, azkenean goitik sokak bota eta itsaslabarrean gora eginez atera zituzten.

Larrialdi zerbitzuek 19:00etan izan zuten gertaeraren berri. 20, 22 eta 23 urteko hiru gazte itsaslabarretik atera ezinik geratu zirela ohartarazi zieten. Bizkaiko suhiltzaileak, mendiko erreskateetako unitateetako ertzainak eta Gurutze Gorriko kideak joan ziren haiek laguntzera. Gaua zenez, Gurutze Gorriko salbamenduontziak argitu zuen itsaslabarra.

Gora igo zituztenean, osasun zerbitzuetako langileek artatu zituzten gazteak. Onik zeuden, eta etxera joan ziren zuzenean.


Summary: Vuelingeko tripulazioko langileek greba egin dute, eta hiru hegaldi utzi dituzte bertan behera Bilbon. Bartzelonatik iristekoak ziren bi hegaldi eta Londrestik heltzekoa zen beste bat geratu dira bertan behera gaur. Kanaria Handitik iristekoa zen beste hegaldi bat atzeratu egin dute.

Vuelingeko eskifaiako langileak grebara deitu ditu gaur Stavla sindikatuak, eta Loiuko aireportuan (Bizkaia) hiru dira jada bertan behera utzi dituzten hegaldiak. Guztira, 38 hegaldi zituen gaur aurreikusiak Vuelingek Loiun: hogei lurreratze eta hemezortzi aireratze. Vuelingek esan du aurreikusitako hegaldien %85 normal dabiltzala, %94ko puntualtasunarekin. Atzo, aldez aurretik zenbait hegaldi bertan behera utzi zituen konpainiak, eta Espainiako Gobernuak %50 eta %80 arteko zerbitzu minimoak ezarri zituen.

Vuelingeko langileek soldata %13,4 igotzea nahi dute inflazioari aurre egiteko. Euskal Herrian soilik Loiuko aireportuan du eragina grebak. Oraingoz, Bartzelonatik 08:15ean eta 10:20ean iristekoak ziren hegaldiak eta Londrestik (Gatwick) 11:30ean iristekoa zena geratu dira bertan behera gaur. Kanaria Handitik iristekoa zen beste batek bi orduko atzerapena izan du. Vuelingek dio bidaiari ia guztiei beste hegaldi batzuk eskaini dizkiela jada, eta laurden batek ez duela erabaki oraindik beste hegaldi bat nahi duen edo dirua itzultzea nahiago duen.

Urtarrilaren 31ra bitartean ostiral, igande eta astelehenero deitu du grebara Stavlak, gaurko egunaz eta beste bost egunez gain: abenduaren 6an, 8an, 24an eta 31n eta urtarrilaren 5en. Vuelingek dio Stavlako ordezkariak 2025era arte %33ko soldata igoera ari direla eskatzen hitzarmen kolektiboa negoziatzeko mahaian, eta abuztuan CCOOrekin %6ko igoera hitzartu zutela. Stavlak, ordea, ez zuen bat egin akordio horrekin, eta hori da sindikatu nagusia.


Summary: Bolsonarok esan du konstituzioari «leial» izango zaiola. Brasilgo behin-behineko presidente ultrak ez du Lulak hauteskundeetan lortutako garaipena onartu. Hauteskunde Batzordeak errepideak desblokeatzeko eskatu die Bolsonaroren aldekoei. Azken datuen arabera, 267 errepidek moztuta jarraitzen dute 23 estatutan.

Jair Bolsonaro Brasilgo behin-behineko presidenteak 44 ordu behar izan ditu joan den igandeko hauteskundeez mintzatzeko. Agerraldia egin du Brasilian, eta ez du aitortu Luiz Inacio da Silva Lulak lortutako garaipena. Pare bat minutuz hitz egin du, eta esan du konstituzioari «leial» izango zaiola; hau da, interpretatu daiteke ez duela emaitza inpugnatzeko asmorik. Bitartean, bere hainbat jarraitzaile herrialdeko errepideak blokeatzen ari dira. Ez die eskatu protesta eteteko.

Hauteskunde batzordeak errepideak libre uzteko agindu du, gaur. Errepideetako Polizia Federalak emandako datuen arabera, Brasilgo 27 estatutatik 23tan 300 bat errepide blokeatu dituzte; 267 errepidetan barrikadei eusten zieten behin-behineko presidente ultraren jarraitzaileek. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikus daitekeenez, «armadak esku hartu arte» eutsiko diete mobilizazioei, eta «komunismoaren itzulera saihestea» dute helburu.

Alexandre de Moraes hauteskunde batzordeko presidenteak egindako agerraldian erakutsi duen bideo batean ikus daitekeenez, errepideetako Poliziaren babesa zuten errepidea mozten ari zirenek. Poliziak jakinarazi du hiru kasu identifikatu zituela, eta horiek ikertzen ari zela. Brasilgo Garraio Konfederazio Nazionalak eta Paulo Gonet fiskal nagusiaren albokoak ere kritikatu egin zuten Bolsonaren aldeko garraiolarien jarrera.

Lulak azaldu du, bestalde, trantsizio prozesua egiterakoan, Geraldo Alckmin presidenteordeak koordinatuko duela bere taldea Bolsonaren gobernuarekin.

Ikusi gehiago: Lulak %89 gutxituko du Amazoniako deforestazioa, ikerketa baten arabera

Dagoeneko nazioarteko eragile nagusiek zoriondu dute Lula. Joe Biden AEBetako presidenteak Brasilgo erakundeen sendotasuna azpimarratu du, eta Txinak zoriondu egin du Lula garaipenagatik.Alberto Fernandez Argentinako presidentea Brasilera joan da Lula agurtzera. Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak adostu du jada Lularekin bi herrialdeen arteko lankidetza berreskuratzea. Peruko Gobernuak ere adierazi du horretarako asmoa. Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentea «poz-pozik» agertu da Lularen garaipenagatik, eta Europako Sindikatuen Konfederazioak ere garaipena ospatu du.

Ikusi gehiago: Aurrenekoz, Latinoamerikako bost potentzia ekonomiko nagusiek ezkerreko gobernuak izango dituzte aldi berean


Summary: Mikel San Argimiro berriro espetxeratu dute. Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalak helegitea jarri du hirugarren gradua emateko erabakiaren aurka, eta epaileak onartu egin du, Etxerat-ek azaldu duenez. Jada sei dira aurten kartzelara itzularazi dituzten presoak.

Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez, Mikel San Argimiro euskal preso donostiarra Martuteneko kartzelan sartu dute berriro, hirugarren graduaren aurka Espainiako Auzitegi Nazionalak helegite bat onartu ondoren. San Argimirok hogei urtetik gora daramatza preso, eta, iaz urte hasieran zigorraren hiru laurdenak bete ostean, Soriako kartzelatik Martutenekora eraman zuten.

San Argimirori hirugarren gradua eman zion Eusko Jaurlaritzak, baina erabaki horren kontrako helegitea jarri zuen Auzitegi Nazionaleko fiskalak. Orain, epaileak aintzat hartu du fiskalaren eskea.

Etxerako bidean, oztoporik ez lelopean Sarek bihar manifestatzera deitu du, Donostian. 19:00etan aterako dira Bulebarretik.

Etxeratek haserrea eta ezinegona adierazi ditu, batetik, «preso donostiarraren eskubideak urratuak izan direlako», baina, batez ere, «Espainiako justiziak mantentzen duen blokeo bidegabeak euskal gizartearen nahiaren kontrako norabidean kokatu delako». Gaineratu du bere horretan mantentzen dituela Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak beste zortzi presoen hirugarren graduen aurkako errekurtsoak .

Izan ere, joera bat erakusten ari dira bai fiskala eta bai espetxe zaintzako epailea: aurten sei preso eraman dituzte atzera ere kartzelara, gradu progresioa ukatuta. Iazko urrian Jaurlaritzak espetxeen eskumena hartu zuenetik emandako lau hirugarren gradu baztertu ditu epaileak: duela hiru aste, Xabier Atristain espetxean sartu zuten berriro, fiskalak Jaurlaritzaren erabakiaren kontra egin eta Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetu ondoren, eta, ekainean, Gorka Martinez Ahedo eta Iñaki Bilbao Gaubeka itzuli ziren espetxera. Aurtengo otsailean, berriz, Iñigo Gutierrez eta Jon Crespo presoen gradu progresioa atzera bota zuen espetxe zaintzako epaileak, eta, iazko urrian, Unai Fanorena. Baina horiek Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak emandako gradu progresioak izan ziren, eskumena Jaurlaritzak hartu aurrekoak.

Jaurlaritzak iazko urrian espetxeen eskumena bereganatu bazuen ere, espetxe zaintzako eskumenak Auzitegi Nazionalaren esku jarraitu zuen. Hain justu, aurtengo urtarrilean, Sarek eskatu zuen hori ere Euskal Herriratzeko, argudiatuta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean «inboluzio kezkagarri» bat gertatzen ari zela: «Espetxeetako Tratamendu Batzordeak poliki-poliki hirugarren gradurako progresioak eta espetxe baimenak onartzen ari diren bitartean, Epaitegi Zentrala neurri horiek errekurritzen ari da, eta hirugarren graduan zeuden presoak espetxera eta bigarren gradura itzuli dira». Eskumen hori 2003az geroztik dago Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku.

Bittor Franco, aske

Etxerat-ek berak jakinarazi du Bittor Franco Barakaldoko (Bizkaia) presoa aske geratu dela. Gaur goizean irten da Basauriko kartzelatik, hogei urteko zigorra beteta. Ertzaintzak 2002an atxilotu zuen, eta Auzitegi Nazionalak zigortu zuen kale erasoetan parte hartzea egotzita. Huelvan (Andaluzia, Espainia) bete zuen zigorraren parte handiena, eta 2020an lekualdatu zuten Estremerara; 2021ean, berriz Logroñora gerturatu zuten, eta aurtengo martxoan Euskal Herriratu zuten.


Summary: Zerealen itunera itzuliko da Putin, frogatzen badu Kievek ez duela «asmo militarrik». Laborez beteriko hiru zamaontzi atera dira gaur Ukrainako portuetatik, baina bihar ez da bakar bat ere aterako. Turkiak eskatu du laboreen akordioa gatazkatik kanpo uzteko

Errusiak erabaki zuen larunbatean Ukrainarekin, Turkiarekin eta NBE Nazio Batuen Erakundearekin batera joan den uztailaren 22an sinatutako zerealen esportaziorako akordioa etetea, argudiatuta Kievek Errusiako armadaren ontzi batzuk bonbardatu zituela Sebastopolen, Krimean. Nolanahi ere, Vladimir Putin Errusiako presidenteak nabarmendu nahi izan du gaur ez diola itunari aterik ixten. Bi baldintza jarri ditu horretara itzultzeko, gaur Kremlinek kaleratutako ohar batean arabera. Batetik, ikertzea zerk eragin zuen Sebastopolgo «intzidentea»; eta, bestea, bermeak edukitzea Ukrainak Itsaso Beltzeko korridore humanitarioak «helburu militarrekin» erabili ez ditzan.

Zerealez beteriko hiru zamaontzi gaur Ukrainako portuetatik atera direla jakinarazi du itunaren koordinazio zentroak, baina ordu batzuk geroago iragarri du bihar ez dela ontzirik aterako Ukrainatik. Istanbulen du egoitza organo horrek, eta Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek nabarmendu du, hain zuzen, akordioa gatazkatik kanpo utzi behar dela, «ekintza soil-soilik humanitarioa» delako.

Ikusi gehiago: Ukrainako zerealen esportazioari blokeoa kentzeko ituna sinatu dute

Berritzen ez duten bitartean, itunean jasotakoa azaroaren 19ra arte egongo da indarrean. Ankara lan diplomatikoa egiten ari da azken egunotan akordioari eusteko. Akar Defentsa ministroak Errusiako bere homologo Sergei Xoigurekin hitz egin zuen atzo telefonoz, eta gaur Ukrainakoarekin, Oleksii Reznikovekin. Akarrek ohar batean nabarmendu duenez, akordioak «munduko elikadura krisia arindu du neurri handi batean», eta iruditzen zaio erakutsi duela «lankidetzak eta elkarrizketak» arazoak konpontzen dituztela. Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak jakinarazi du, bide batez, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak Putinekin eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin hitz egingo duela «arazoak konpontzen ahalegintzeko».

Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa, Krimeako erasoarengatik

Otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, Kremlinek blokeoa ezarri zion zerealen esportazioari. Baina uztailean atzera hasi ziren horiek garraiatzen, eta gaur beste hiru zamaontzi atera dira: bi Chornmorskeko portutik, eta bat Yuzhnikotik. Lehen biek 49.000 tona arto eta 22.800 tona gari daramatzate hurrenez hurren, eta Alemaniara eta Libiara bidean dira. Hirugarrenak 12.700 tona irin daramatza, eta Marokorantz doa. Itunaren koordinazio zentroak gaur emandako datuen arabera, Errusiak badaki zamaontzi horiek Itsaso Beltzean nabigatzen ari direla. Organo horrek zehaztu du atzo hamalau ontzik nabigatu zutela korridore humanitariotik; horietako hamabi Istanbulera bidean ziren —han ikuskatzen dituzte ontziak—, eta bi Turkiatik Ukrainarako bidean.

Ikusi gehiago: Putinek esan du Ukrainako laboreak ez direla iristen «herrialde pobreenetara»

Bestalde, Kieveko ur hornidura «guztiz» berrezarri dutela jakinarazi du, gaur, hango alkate Vitali Klitxkok. Errusiako armadak energia azpiegiturei atzo egindako erasoek ia guztiz eten zuten ur hornidura Ukrainako hiriburuan. Klitxkok adierazi du, bide batez, elektrizitate hornidura ere berrezarri dutela. Nolanahi ere, Ukrainako agintariak ari dira azken asteetan mozketak egiten, sarean gainkargak saiheste aldera. Izan ere, azkeneko asteetan Ukrainako energia azpiegiturak bihurtu dira Errusiaren erasoen helburu, eta agintariek eskatu diete herritarrei elektrizitatea «arduraz» kontsumitzeko. Kadri Simson EB Europako Batasunaren energia auzietarako komisarioarekin batzartu da gaur Zelenski, eta esan dio Errusiaren bonbardaketek Ukrainako energia azpiegituraren %40 «larriki» kaltetu dituztela; batez ere, zentral termikoak.

Ikusi gehiago: Ukrainak herritarrei eskatu die elektrizitatea «arduraz» kontsumitzeko

Gerra frontean, Dniper ibaiaren ezkerreko ertzean dauden zibilak ebakuatzen hasi dira, Errusiak Kherson anexionatutako eskualdean duen administrazio militarrak jakinarazi duenez. Azkeneko hamar egunetan ibaiaren eskuineko aldetik 80.000 bat eraman dituzte ezkerrekora, eta azken mugimendua justifikatzeko agintari errusiazaleek adierazi dute Ukrainak «debekatutako gerra moldeak» erabil ditzakeela, eta, gainera, Kherson hiritik gertu dagoen zentral hidroelektriko bati eraso egiteko asmoa duela. Moskuren menpeko administrazioaren esanetan, hori gertatuko balitz urak eskualdea estaliko luke. Kieventzat, baina, ebakuazioak behartutako deportazioak dira, eta gerra krimentzat har daitezke.


Summary: FVEM eta Bizkaiko metalgintzako sindikatuak asteartean bilduko dira. CCOOk, LABek eta UGTk manifestazioaren ondoren hitzartu dute bilera patronalarekin. Sindikatuek salatu dute Ertzaintzaren jarrera «bereziki gogorra» izan dela gaurko piketeetan. Bi langile ospitalean artatu behar izan dituzte.

Bizkaiko metalgintzako mahaia osatzen duten lau sindikatuek (ELA, LAB, CCOO eta UGT) eta FVEM patronalak lan hitzarmenaren korapiloa askatzeko beste aukera bat emango diete haien buruei. Hiru eguneko greba deialdiaren ondoren, asteartean berriz ere bilduko dira. Bilera hori mugarri bat izan daiteke negoziazioan, gaur arte ez baitzegoen datarik hurrengo bilerarako, eta Bilbon eginiko manifestazioaren ondoren lotu zuten bi aldeek. Negoziazio epe honetako hamabosgarren bilera izango da. Mugarria eta soka gehiago tenkatu dadin eragozteko aukera, Ertzaintzak goizeko piketeetan izandako jarrerak tentsioa areagotu baitu. Sindikatuek salatu dutenez, Ertzaintzaren jarrera «bereziki» gogorra izan da. Azaldu dutenez, «bortizkeria handiz» oldartu zaie industrialdeetan elkarturiko piketeetakoei. Grebalari bat ere atxilotu dute ITPk Zamudio parke teknologikoan duen plantaren kanpoaldean (Bizkaia). Sindikatuak, haien aldetik, mobilizazioak gogortzeko prest agertu dira.

Ez hori bakarrik: LABek, CCOOk eta UGTk jakinarazi dutenez, goizeko istiluetan «zauritu asko» izan dira, eta haietako bi ospitalera eraman dituzte. Bati hatz bat hautsi diote.

Lan hitzarmena berritzeko negoziazioak eragindako greba deialdia da. Ohikoa denez, erantzunaren datuak oso ezberdinak izan dira. FVEM patronalaren arabera, langileen %26k egin dute greba; sindikatuek, berriz, %85eko datua eman dute. Haien arabera, sektoreko lantoki handi guztiei eragin die grebak (Petronor, ITP, Sidenor, Cie Automotive...). Eguerdian manifestazioak egin dituzte Bilbon. Batetik, ELAk egin du, eta, bestetik, CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek osatutako gehiengo sindikalak deitutakoa. Azken hori oso jendetsua izan da. Sindikatu guztiek nabarmendu dute greba gehiagotara deitzeko prest daudela, baina ELAk bakarrik izendatu du greba mugagabea egiteko aukera. Gaur-gaurkoz, ez dago datarik hurrengo bilerarako. Iragan astean egin zuten azken bilera, eta ez zen akordiorik egon.

ELA sindikatuak ez du baztertu greba mugagabearen aukera: «Akordiorik ezean, jauzi kualitatibo bat egin behar da mobilizazioetan».

Ez dute halakorik aipatu LAB, CCOO eta UGT sindikatuek, nahiz eta aitortu duten mobilizazioak gogortzeko prest daudela. Jendetsua izan da haiek antolatutako manifestazioa.

Sindikatuen arabera, grebak erantzun handia izan du gaur ere. Iratxe Azkue LABeko ordezkariak nabarmendu du, esaterako, Gasteizko Mercedeseko planta geldirik egon dela asteburuan ez duelako jaso Bizkaitik iritsi beharreko horniketa. Sindikatuen arabera, lehen greba egunetan %90etik gorako erantzuna izan zuen grebak; FVEM patronalak, berriz, %20tik beherako datuak eman zituen. Bizkaiko metalgintzakoa Euskal Herriko lan hitzarmenik handiena da: 52.000 langileri eragiten die.

Giro zakarra

Horren aurretik izan zuten bileran, FVEMek beste eskaintza bat egin zuen: %6,5eko soldata eguneraketa 2022an (iazko KPIa), %2,5ekoa 2023an, %2koa 2024an, eta %1ekoa 2025ean. Patronalak, halaber, beste aldagai bat erantsi zuen: lau urte horietan KPIa %12 baino gehiago igotzen bada, %2rainoko igoera bat gehituko du 2025ean.

Sindikatuek ez zuten onartu, ez duelako eragozten erosteko ahalmena galtzea, eta hainbat «atzerapauso» dituelako 2019an sinatu zuten lan itunari dagokionez. CCOOk, LABek eta UGTk ere beste eskaintza bat egin zuten. Hamalau puntuko agiri batean, bi dira deigarrienak: soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea. FVEMen ustez, eskaera plataforma hori «onartezina» da.

Horrela azalduta, bilera luze eta mamitsua izan zela dirudi, baina ordu erdi eskasekoa izan zen. Bi aldeen proposamenek berehala jaso zuten aurkako erantzuna. Gainera, giroa beste bilera batzuetakoa baino zakarragoa izan zen —negoziazio epeko hamabosgarren bilera zen—. Giro txarraren erakusgarri da bi aldeek ez zutela hitzartu beste bilera bat egiteko egunik. Dena den, litekeena da urtea amaitu aurretik berriz ere esertzea.


Summary: Israelgo Armadak beste palestinar bat hil du, aurtengo 137.a. Militarren arabera, hildakoak soldadu bat autoarekin harrapatu du «nahita», eta aizkora batekin eraso egin dio gero.

Azkenaldian, etengabeak dira Israelgo Armadaren eskuetan hildako palestinarrei buruzko albisteak. Aurtengoa, jada, 2015. urtetik Palestinako gatazkan izan den urterik bortitzena da: Israelek 137 palestinar hil ditu. Azkenekoa, bart, Zisjordania okupatura sartzeko kontrolgune batean. PAN Palestinako Aginte Nazionalaren arabera, Habes Abdul-Hafez Rayan izena zuen, eta 54 urte zituen. Ramallahtik gertu zegoen herrixka batekoa zen.

Israelgo soldaduen arabera, gizonak eraso egin zion agente bati: lehenik, autoarekin harrapatu zuen, eta, ondoren, aizkora batekin zauriak egin zizkion. Orduan egin zion tiro militarrak. Ospitaleratu egin behar izan dute.

Esan bezala, gaurkoa ez da gertakari bakartu ba; azkenaldian nabaria da tentsioa eskualde horretan. Pasa den astean, adibidez, Israelgo Armadak hiru palestinar hil eta 22 zauritu zituen Zisjordanian asteartean, eta beste bi hil zituen ostiralean.

Hori dela eta, PAN Nazio Batuen Erakundeari eta giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeei «berehala» esku hartzeko eskatzen ari zaie. Salatu dute «gerra krimenak» egiten ari dela Israel. Hainbat manifestazio ere izan ziren joan den astean Zisjordanian.


Summary: Sanchezek EH Bilduri: «Ez zarete gu baino ezkertiarragoak». 'Mozal legea'-ren erreforma blokeatzeri uzteko esan dio Mertxe Aizpuruak Espainiako presidenteari. Etxebizitza legearekin ere betetzeko eskatu dio Kongresuko kontrol saioan.

Herritarren Segurtasunerako Legearen erreforma eta Etxebizitza Legea «ez atzera ez aurrera» daude Espainiako Kongresuan, tramitatze fasean ez direlako aurrerapausoak eman, Mertxe Aizpurua EH BiIlduko Kongresuko bozeramaileak salatu duenez, eta «badaude gehiengo nahikoak» legegintzaldia amaitu aurretik lege horiek aldatzeko eta onartzeko. Horregatik, Aizpuruak konpromiso horiek «betetzeko» esan dio Madrilgo Kongresuan Espainiako presidente Pedro Sanchezi.

EAJ, EH Bildu, PSOE, UP, ERC eta JxC alderdiek bilera batzuk izan dituzte azken egunetan, hain zuzen, urtea amaitu aurretik akordio bat lortzeko mozal legea-ren erreformaren inguruan, baina akordioa ez dago oso gertu itxuraz. Ez atzera ez aurrera dago erreforma hori, eta Etxebizitza legea ere bai, Aizpuruk gogoratu duenez, eta «blokeo» hori egiteari uztea exijitu dio Sanchezi; hauteskunde garaiko promesak «betetzeko» astia baduela gogorarazi dio, horretarako «premia» dagoela.

«Gobernu progresista batentzat, oinarrizko bi eduki dira; egiten ez bada, milioika pertsonaren etorkizuna hipotekatuko da, eta baliteke zurea eta zure gobernuarena ere hipotekatzea», ohartarazi dio Espainiako Gobernuko buruari koalizio abertzaleko kideak; «soilik eskuinak ateratzen dio etekina promesak ez betetzeari eta eskubideetan aurrera ez egiteari».

Sanchezen erantzuna

Gobernuburuak Ministro Kontseiluari erreparatu dio, eta haren promesak bete direla adierazi du. Espainiako Gobernuak bi lege horiek Kontseiluan onartu dituela gogoratu du, eta gaineratu «orain taldeen txanda» dela, haiei dagokielako adostea «parlamentuan tramitatzen ari diren arauak». Hori esanda, ezkertiarragoa nor den eztabaidan sartu da Sanchez. «Agian ez gara ezer blokeatzen ari; kontua da ez gatozela bat gainontzeko talde parlamentarioekin, baina horrek ez du esan nahi gu baino ezkertiarragoak zaretenik».

Sanchezek garbi esan du, halaber, PSOE ez datorrela bat beste talde batzuek egiten duten «gerturatzearekin» mozal legea-ren erreformari dagokionez. «Oreka leku bat» aurkitu beharko dutela esplikatu du Sanchezek, eta «beste aurrerapen batzuk» onartzeko ere adostasun bera lortu beharko dela erantsi du.

Aizpuruak erantzun argia eman dio ondoren Sanchezi: «Ez dugu denborarik: bada garaia erabakitzeko lege hauek onartu nahi dituzun hitzeman zenuen terminoetan». Azken hilabeteotan sarritan esan diote EH Bilduri «ezinezkoa zela» ezartzea gobernuari eskatu dizkion neurriak, koalizio abertzaleko bozeramaileak azaldu duenez; bada, azkenean, eskaera horiek onartu direla gogoratu du. «Fortuna handien, bankuen edo konpainia elektrikoen gaineko zerga ezartzea, argindarraren prezioa mugatzea... ezer ez zen posible, gure bultzadarekin posible bihurtu genuen arte».

Orain, Etxebizitza Legea onartzeko beharra bere gain hartzeko esan dio EH Bilduren Kongresuko eledunak Espainiako Gobernuari, eta mozal legea «behingoz» indargabetzeko: «Egin ezazu, eta, ez izan zalantzarik, bide horretan lanean jarraitzeko prest aurkituko gaituzu».


Summary: Onkologia erradioterapikoaren kontsultak Onkologikoan izanen dira astelehenetik aurrera. Orain arte Donostia ospitalean egon da zerbitzua, eta pazienteen lehenbiziko bisitak eta azterketak egiten dira bertan.

Osakidetzak jakinarazi duenez, osasun zerbitzu horren eta Onkologikoaren artean hitzarmena sinatu zenetik lanean ari dira aldaketa «eraginkorra» izan dadin, baita pazienteek «eredu eta helburu bakarrean bildutako zerbitzua» izan dezaten ere. Hori lortzeko pausoetako bat izanen da, hain zuzen, orain arte Donostia ospitalean zeuden onkologia erradioterapikoaren zerbitzuko jardueretako batzuk Onkologikora pasatzea.

Kanpo kontsultak, adibidez, Onkologikoko bigarren solairuan izanen dira datorren astelehenetik aurrera. Pazienteen lehenbiziko bisitak eta azterketak egiten dira jarduera horren bidez. Aldaketa horren helburua da eritasun onkologikoak dituzten pertsonei eskaintzea «arreta bikaina, zintzoa, jasangarria eta etengabeko hobekuntza ikuspegiarekin».

Aldaketa horiek guztiak datozen egunetan jakinaraziko zaizkie pazienteei, euren kontsulten leku eta ordutegi berriekin batera. Kontsulten kokapena aldatuko bada ere, pazienteak artatuko dituzten profesional taldeak orain artekoak izanen dira, ia kasu guztietan.


Summary: Errusiak jakinarazi du zerealen esportazioen akordiora itzuli dela. Moskuk esan du «idatzizko bermeak» jaso dituela Ukrainako armadak ez dituela itsas korridoreak «helburu militarretarako» erabiliko.

«Nahikoa» berme dituela argudiatuta, Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du zerealen esportazioen akordiora itzuli dela eta, beraz, gaurko eguerditik aurrera operazio horietan parte hartuko duela berriz ere. NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen bitartekaritzari esker aldatu du iritzia Vladimir Putin Errusiako estatuburuak, Defentsa Ministerioak azaldu duenez, «idatzizko bermeak» jaso baitituzte Ukrainak ez dituela itsas korridoreak «helburu militarretarako» erabiliko.

Moskuk iragan larunbatean eten zuen hitzarmena, Ukrainari leporatu baitzion bere itsas armadaren kontrako eraso bat egitea Sebastopolen, Krimean —besteak beste, itunaren parte zen minak detektatzeko ontzi bati—. Argudiatu zuenez, bonbardaketa horien ondorioz, ezinezkoa zen merkataritza itsasontzien segurtasuna bermatzea, eta, beraz, akordio hori ezartzeari utzi zion, behin-behinean.

Hitzarmenaren beste sinatzaileek, ordea, aurrera jarraitu zuten, eta zerealez beteriko zenbait ontzi Ukrainatik atera dira egunotan ere; horiek aztertzeaz arduratzen den Istanbulgo Koordinazio Zentroak, gainera, lanean jarraitu du, Errusiako ordezkaritzaren parte hartzerik gabe. Denera, uztail amaieran ituna adostu zenetik hona, bederatzi milioi tona labore baino gehiago atera dira Ukrainatik mundura, eta, NBEren idazkari nagusi Antonio Guterresen arabera, horrek 10 milioi lagun pobreziatik «salbatu» ditu.

Errusiako Defentsa Ministerioak zera azaldu du jarrera aldaketaz: «Posible izan da beharrezko idatzizko bermeak jasotzea Ukrainaren partetik: korridore humanitarioa eta Ukrainako portuak ez dituela erabiliko Errusiako Federazioaren kontrako operazio militarrak egiteko. Errusiako Federazioak uste du orain jasotako bermeak nahikoa diruditela, eta akordioa ezartzeari ekingo dio». Hala, Amir Abdulla NBEren akordiorako arduradunak pozez hartu du Moskuren erabakia, eta Turkiari eskerrak eman dizkio bitartekari lanak egiteagatik.

Errusiako Gobernuaren iragarpenaren aurretik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atzo gauean esan zuen laboreak esportatzeko korridoreak «luzera begirako babes sinesgarria» behar duela, eta Putini ohartarazi zion munduaren arbuiatzea jasoko zuela jarrera aldatuko ez balu.

Ituna uztailaren 22an adostu zuten, eta azaroaren 19an amaituko da. Berez, aldeetako inork kontrako argudiorik ez badu, espero da arazorik gabe luzatuko dutela; are gehiago, kontuan harturik Errusiak jarrera aldatu duela, eta itunean parte hartzeari ekin diola berriz ere. Halere, Moskuk kezkak helarazi ditu bere elikagaien eta ongarrien esportazioen egoeragatik, eta horiek hizpidera ekarriko ditu hitzarmena berritzeko negoziazioetan.

Hesi bat Kaliningradeko mugan

Poloniako Defentsa ministro Mariusz Blaszczakek jakinarazi du hesi bat eraikitzen hasi direla Errusiarekiko mugan, uste baitute Moskuk migrazioa erabili nahi duela bere herrialdea «desegonkortzeko».

Duela gutxi, Ekialde Hurbila eta Afrika iparraldea Kaliningrad eskualdearekin (Errusia) lotzen dituen hegaldi batzuk hasi dira, eta, hori argudio hartuta, Blaszczakek esan du beharrezkoa dela iparraldeko «mugako segurtasuna handitzea». Poloniako Defentsa ministroaren arabera, hesia behin-behinekoa izango da, 201 kilometro ingurukoa eta 2,5 metroko garaiera izango du.

Varsoviak iragan astean eman zuen eraikuntza horretarako asmoen berri. Hori ikusirik, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak «ergelkeriatzat» jo zuen, eta erantzun zuen «langa guztiak erori egiten direla».

Duela urtebete inguru, larrialdi egoeran egon zen Polonia, hainbat migratzaile mugan elkartu baitziren Europako Batasunean sartzeko. Ekialde Hurbileko bidaia agentzien laguntzarekin, turista bisak jasota iristen ziren Bielorrusiara, eta, Europako Batzordearen ustetan, Minskek laguntza eman zien bi estatuen arteko mugara ailegatzeko.

Gertakari horrek krisi bat eragin zuen bi herrialdeen artean, eta Varsoviak Bielorrusiarekiko mugan hesi bat eraikita erantzun zuen, migratzaileek sarrera debekatzearekin batera. Orain, uste du Errusiak estrategia bera erabil dezakeela.


Summary: Kazetarien aurkako krimenak zigorrik gabe ez uzteko eskatu dute. Kazetarien Aurkako Krimenen Zigorgabetasuna Amaitzeko Munduko Eguna da gaur, eta Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak eta zortzi herrialdetako zortzi fiskalek adierazpen bat sinatu dute.

Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak eta zortzi herrialdetako zortzi fiskalek adierazpen bat sinatu dute. Sinatzaileek hamar konpromiso hartu dituzte, kazetarien aurkako krimenen egileak auzitara eramateko helburuarekin. «Fiskalen ekimena oinarrizko baldintza izango da, kazetarientzat eremu libre eta segurua izateko», dio adierazpenak. Adierazpena sinatu duten fiskalak herrialde hauetakoak dira: Mexiko, Brasil, Gambia, Kongo, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Erresuma Batua, Eslovakia eta Serbia.

Unescok Kazetarien Aurkako Krimenen Zigorgabetasunari Amaiera Emateko Munduko Eguna izendatu zuen, Malin 2013ko azaroaren 2an hil zituzten Ghislaine Dupont eta Claude Verlon kazetariak gogoratzeko. Gaiaren inguruko kontzientzia zabaldu nahi du Unescok, eta zenbait herrialdetako justizia erakundeak mobilizatu.

Mugarik Gabeko Kazetariek salatu dutenez, 2010etik gaur arte mila kazetari eta hedabideetako langile baino gehiago hil dituzte; 2016tik, 118 kazetari desagertuta daude. Unescok eman dituen datuen arabera, bestalde, kazetarien aurkako hilketen hamarretik bederatzi zigorrik gabe gelditzen dira.


Summary: EH Bilduk dio Jaurlaritzaren aurrekontuek ez dutela balio «aro aldaketarako». EAJk argitu du ez dagoela «a priorismorik» aurrekontuen negoziazioan, eta oposizioari «erantzukizuna» eskatu dio aurrekontuak onartzeko.

Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuen negoziazioaren abiapuntuak zehaztu dituzte Eusko Legebiltzarreko bi alderdi nagusiak, EAJ gobernuko kide nagusiak eta EH Bildu oposizio nagusiak. Koalizio abertzaleak argi utzi du ez dituela Jaurlaritzaren kontuak babestuko bere horretan, «kontserbadoreak eta kontinuistak» direlako, besteak beste.

Leire Pinedo legebiltzarkideak azaldu du Iñigo Urkullu lehendakariaren gobernuak «betiko eskemari jarraitu» diola, «anbizio eta ausardiarik gabe, etorkizuna prestatzeko inolako planteamendurik gabe». Pinedok esplikatu du «aro aldaketa» batean murgilduta dagoela euskal gizartea, eta «honaino ekarri gaituzten politiketan norabide aldaketa behar dela kontuan hartu gabe» diseinatu dituela gobernuak datorren urterako aurrekontuak. EH Bilduko legebiltzarkideak azpimarratu du «etorkizuna baldintzatzeko erabakiak orain» hartu behar direla, eta «etorkizuna prestatzeko aukera hori baliatzeari uko egitea» egotzi dio Jaurlaritzari: «Ematen du gobernuari berdin diola zer gertatzen den; dela pandemia bat, dela inflazioaren igoera, aurrekontuek beti eskema bera dute».

EAJren ikuspegia

Oso bestela ikusten ditu EAJk Jaurlaritzak plazaratu dituen aurrekontuak. «Aurrekontu on batzuen aurrean gaude, unean uneko larrialdiei eta herri gisa datozen urteetan izango ditugun erronkei erantzuten dietenak». Diseinu horretan, ibilbide orri argi bat dagoela esan du Itxaso Berrojalbiz legebiltzarkideak: «Zerbitzu publikoak indartzea, jarduera ekonomikoa dinamizatzea eta enplegurako aukera berriak sortzea».

Gaur, bihar eta etzi, Jaurlaritzako sailburuek agerraldia egingo dute Eusko Legebiltzarrean, datorren urterako sailen kontuak aletzeko, eta krisi aro baterako aurrekontuak negoziatzeko esparrua ireki da jadanik. Alderdi jeltzalearen ustez, aurrekontu horiek «palankarik onena dira krisi ekonomiko eta finantzarioak uzten dizkigun larrialdiei erantzuteko».

Hala, aurrekontuak babesteko «sobera daude arrazoiak», EAJren ustez, eta oposizioko taldeei dei egin die «errealismoko ariketa politiko bat egiteko». Gobernua osatzen duen alderdi nagusiak «lankidetza eta akordiorako espirituarekin» ekingo dio aurrekontuen negoziazioari, «apriorismorik gabe». «Gizarteak akordioak eskatzen dizkigu, eta gure taldea ez da a priorismoarekin abiatzen. Taldeen borondatean egongo da aukera hori aprobetxatzen jakitea eta beren ekimenak ere gauzatzen saiatzea. Modu konstruktiboan jokatzeko eskatzen dizuet, guk ahalegin guztiak egingo baititugu aurrekontu honek dagoeneko dituenak baino babes gehiago lortzeko», adierazi du Berrojalbiz legebiltzarkideak.

Azken abisu bat ere eman du jeltzaleak, gogorarazi baitu Jaurlaritzaren gehiengo osoak ziurtatzen duela proiektua izapidetzea eta, ondoren, behin betiko onartzea, abenduaren 23an.