Summary: Hegoaldean egindako proben %3,4k eman dute positibo. 285 positibo atzeman dira osteguneko probetan Hego Euskal Herrian.

Birusaren transmisioak barealdian jarraitzen duela islatzen dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuek: atzo 285 COVID-19 kasu atzeman zituzten, Osakidetzak eta Osasunbideak 8.313 diagnostiko proba egin ondotik. Hala, Hegoaldean positiboen ehunekoa %3,4 da, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko mugatik behera, beste behin.

Hego Euskal Herriko kutsatzeen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien ostegunean egindako testetan: 123 izan ziren; Nafarroan, 61; Gipuzkoan, 60 eta Araban, 40.

Erietxeei dagokienez, Osakidetzaren ardurapeko zentroetan 36 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzaren sintomak larriagotuta, eta une honetan 71 pertsona daude ZIUetan, larri, bezperan baino sei gutxiago.


Zomorroa gainetik ezin kendu

Summary: Zomorroa gainetik ezin kendu. COVID Iraunkorra elkartea lanean ari da gaitza agerian jartzeko eta irizpide bateratuak eskatzeko.

COVID-19arekin kutsatu ziren Begoña Etxeberria eta Idoia Mujika errenteriarrak, joan den azaroan. Pneumonia bilaterala diagnostikatu zioten Etxeberriari, eta Mujikari, hasieran gaixotasuna arin pasatu bazuen ere, buruko min handia azaldu zitzaion ondoren. Birusa eta hark eragindako ondorioetako batzuk haien gorputz barruan gelditu dira, azaroaz geroztik COVID-19arekin bizi dira, eta gaitzak hankaz gora jarri die bizimodua. “Abandonua” sentitzen dute, osasun erakundeen aldetik batez ere, eta bizi dutena salatu, egoera berean dauden pertsonak identifikatu, eta lagungarri eta aringarri izan dakizkiekeen neurriak eskatzeko, Euskal Herriko COVID Iraunkorra plataformara bildu dira.

Koronabirusa diagnostikatu eta hamabi astera sintomekin jarraitzen dutenak dira COVID iraunkorra daukatenak, eta berrehun sintoma zerrendatu dituzte. “Bakoitzak izan ditzake 30 sintoma lasai asko, eta gorabeherak izaten dira, joan-etorrian ibiltzen dira sintomak”, azaldu du Etxeberriak. Horietako batzuk komunak dira: nekea, kasurako. “Denok dugu, eta ezgaitu egiten gaitu”. Takikardiena da koronabirusak Etxeberriari utzi dion ondoriorik okerrena: “Berehala hasten naiz takikardiekin; bihotza ondo dago, eta ez dakite zergatik gertatzen zaidan. Nerbio sistema zentralarekin lotuta egon daitekeela uste du aztertu nauen azken kardiologoak”. Horrekin batera, esaldiak osatzeko eta hainbat hitz oroitzeko zailtasunak dituela esan du errenteriarrak.

Irizpideak bateratu nahian

Mujikak adierazi du buruko minak belarriari ere eragin diola bere kasuan. “Eta nekea etengabea da; ezin ditut lau eskailera baino gehiago igo jarraian, eta zutik ere ezin naiz egon ordubetetik gora”. Neurologikoak, arnas aparatuarenak, endokrinoak, dermatologikoak, digestiboak…, izan daitezke sintomak. “Probak eginda, dena ondo dagoela ikusten dute, baina sintomak hor daude”. Eta horiei “askotariko sintoma txikiak” gehitu behar zaizkiela gogoratu du Mujikak. Horren aurrean mediku bakoitzak “ezberdin” jokatzen duela salatu du Etxeberriak.

Gaixoek arreta bateratua jaso dezaten, eta mediku guztiak irizpide berberetan oinarritu daitezen, maiatz hasieran Long COVID gida plazaratu zuten Espainiako Estatuko 48 elkargo zientifikok, lehen arretako hainbat sendagilek, eta tokian tokiko Long COVID plataformek, elkarlanean. Osasun etxe guztietara helarazi dute gida, sendagile guztiek berdin joka dezaten COVID iraunkorreko pazienteekin. “Hori da gure eskaera garrantzitsuena, COVID unitateak sortzearekin batera”.

Egoera berean zenbat jende egon daitekeen jakitea ezinezkoa dela diote biek. Espainiako Estatuan, 500.000 lagun izan daitezke: “Baina ez dakigu, adibidez, Errenterian zenbat dauden. Horregatik, udalari eskatu diogu COVID Iraunkorra ikusarazten laguntzeko”. Joan den hilabetean bildu ziren Aizpea Otaegi alkatearekin, elkartearen berri eman eta laguntza eskatzeko. Eskaera zehatzak egin ditu plataformak: COVID unitatea sortzea, kasuak ikertzea, eta gaixotasuna dutenen lan egoera zehaztea: “Elkartean badugu koronabirusaren lehen olatuko jendea ere, hamabost hilabete daramatzate gaixoaldian. Gizarte Segurantzatik deitzen diete urtebete pasatzen denean, eta jendea lanera itzularazten ari dira, sintomekin. COVID ondoko sindromeaz hitz egiten dute sendagileek, baina gaixo agirian ez dute hori jartzen”, azaldu du Mujikak. Beldur dira fibromialgia, neke kronikoaren sindromea edo sentsibilitate kimikoaren sindromea bezala, COVID ondoko sindromea ere zaku berean sartuko ote duten: “Hori saihestu behar dugu; jende asko izango gara, gehienak gazteak, lanerako adinean gaudenak, eta emakumeak”. Hain zuzen ere, emakumeak dira Long COVID diagnostikoarekin bat egin duten gehienak.

Ezjakintasuna

Gaitzaren gaineko ezjakintasunari, beraz, lan egoerari buruzko kezka gehitu diote biek, eta irtenbideak eskatu dituzte. Sintomekin identifikatuta sentitzen diren herritarrei ere egin diete eskaera Mujikak eta Etxeberriak: “Jar daitezela harremanetan elkartearekin. Zenbat eta gehiago izan, orduan eta indar handiagoa izango dugu ikertzeko”. Posta bat jarri dute herritarren eskura: covidpersistente.euskalherria@gmail.com.

Prozesua “gogorra” izaten ari dela esan du Etxeberriak. “Ni orain hasi naiz buelta ematen. Baina ezin diozula buelta eman ikustean, kezka eta neke handia sentitzen da. Pandemiaren pandemia izango da hau, COVID-19ak utziko duen ondorioetako bat”. Gogorra izaten ari da Mujikarentzat ere: “Etxean egoten ez dakiten horietakoa naiz; ibiltzera joaten nintzen lantokitik irtetean. Orain ezin dut halakorik pentsatu ere egin, ia bost hilabete daramatzat oinez ibili gabe”. Zorabioak izan ditu, bertigoak… “Hilabete da ibiltzen hasi naizela; hamar minutu, ordu laurden bat, ordu erdi bat… Amorrua sentitzen dut, eta kudeatu egin behar da hori”.


Summary: Euskara hutsean bizitzeko erronka probatu dute Algortan. Bost egunez, bost lagun euskara hutsean aritu dira Getxon. Algor7arrak dinamikatik abiatu den ekinbidea izan da. Bakoitzak bideo bana grabatu du esperientzia kontatzen.

Belaunaldi ezberdinetako Algortako (Getxo) bost auzokidek, herrian bost egunez euskaraz bizitzeko erronka osatu dute joan den astean. Algor7arrak Bat kanpainaren baitan, ekimenaren bidez euskarak auzoan betetzen duen papera mahaigaineratu nahi izan dutela azaldu dute antolatzaileek. Algor7arrak Bat urte hasieran abiatuta sortutako dinamika da, kezka batetik: euskal identitatearekiko atxikimendu falta. Horregatik, hainbat alorretan Euskal Herriarekiko aldekotasuna, kontzientzia eta aktibazioa piztu eta saretzeko asmoa dute.

“Herriak dituen bi aurpegiak azalarazi nahi genituen”, hasi da erronkaren helburua esplikatzen Asier Zamorano Algor7tarrak Bat kanpainako kidea. “Batetik, erakutsi nahi genuen, gure egunerokotasunean baditugula euskaraz modu librean bizitzeko hainbat arnasgune. Baina, era berean, nabarmendu nahi genituen egunerokotasunean euskaraz bizitzeko gogoa dugun herritarrok pairatzen ditugun oztopoak eta trabak zeintzuk diren”.

Bi aurpegi horiek plazaratzeko, adin eta inguru desberdinetako bost auzokiderekin jarri ziren harremanetan: Peio Lago (17 urte), Uxue Pradera (27 urte), Urko Uriarte Ruke (48 urte), Amaia Garamendi (60 urte) eta Marga Bravo (68 urte) izan dira erronkan parte hartu dutenak. Behin erronka amaituta, Bizkaiko Hitza horietako birekin batu da haien esperientzia kontatzeko: Bravo eta Praderarekin.

“Parte hartzeko deitu egin zidaten. Ni beti nago prest euskararen alde egiteko; beraz, animatu egin nintzen. Berez, beste aste bat izan da, egunerokotasunean ere euskaraz bizitzen saiatzen naizelako. Oraingoan, bizitakoa kontatu behar izan dugu: hori da aldaketarik handiena”, azaldu du Bravo erronkako partaideak. Bat etorri da Pradera ere: “Lagun baten bitartez heldu zitzaidan aukera, eta euskararen aldeko nire ekarmena egiteko batu nintzen ekinbidera”.

Bost lagun, bost egunez euskaraz soilik bizitzeko konpromisoa hartuta ibili direla kontatu dute. Bakoitzak egun batean bizitakoa azaltzeko bideo bana egin duela azaldu dute. “Harrigarria da ikustea nola jendeak badakien euskaraz baina ez duen inoiz erabiltzen, zuk lehen pauso hori ematen ez baduzu”, ohartarazi du Bravok. Haren ustez, komertzioetan “presentzia handiagoa” hartu beharko luke euskarak; batez ere, dendarien partetik, erosleak beti “ahalegin hori” egin behar ez izateko. Hala ere, oro har, jendeak euskaraz aritzeko “jarrera positiboa” adierazten duela deritzo, eta “gutxieneko batzuk” normalizatzea lortu dela.

“Nik ez dakit belaunaldi berrietan egoera aldatu den, baina euskara geroz eta normalizatuago dagoela esango nuke”, gehitu du Praderak. Hala ere, haren ustez, talde handietan aritzean ematen da oztopo handienetako bat. “Bakar batek ez dakienean, denok gaztelerara jotzen amaitzen dugu, eta, maiz, gehiengoa euskalduna izan arren, gaztelerara igarotzen gara guztiak, errespetu faltak saihesteko. Katalunian, esaterako, hori ez da gertatzen”, azpimarratu du.

“Halaxe ikasi nuen nik”, erantzun dio Bravok. “Herbehereetan jaiotakoa naiz, eta amarekin nederlanderaz hezi nintzen. Ondoren, Euskal Herrira etorri ginen bizitzera, eta, hemen bizita, ezinbestekot jo nuen euskara ikastea. Laguntza handia jaso nuen, baina, askotan, jarrera da gauzarik oinarrizkoena”, esplikatu du. “Guk jartzen dizkiegu oztopoak askotan hiztun berriei, ez dugulako euskaraz egiten”, berriz ere Praderak.

“Niri ostiralean kale saltzaile bat hasi zitzaidan euskaraz hitz egiten, eta nik euskaraz jarraitu nion. Esan zidanez, euskara ikasten ari denez, praktikatu beharra zuen. Orduan pentsatu nuen: ‘Pertsona hau kanpotik dator eta prestutasuna du ikasteko’. Eta oso pozgarria da hori: hemengo jende asko oso eroso bizi da gazteleraz, eta ez du ikasteko inolako borondaterik”, nabarmendu du Bravo. “Gure esku dago ere oreka hori lortzen jakitea”, gehitu du Praderak: “Guk ikusi behar dugu nor dagoen prest eta, beraz, bultzatu dezakegun gehiago euskaraz egitera eta nork ez duen euskaraz egiteko inolako asmorik”.

Lehen hitza, euskaraz

Antzeko ondorioetara heldu dira bi partaideak. Praderak dioenez, erronka nagusia dakitenek beti lehen hitza euskaraz egiten ahalegintzea da, besteak beste, erakusteko “herriak baduela euskaraz egiteko nahia”. Hori ikusita, ondo moldatzen ez direnek aurrerapauso hori eman dezaketela deritzo. “Nahi hori dagoela ikusten badute, errazagoa izango da haiek ere euskaraz bizitzeko apustua egitea. Izan ere, askotan euskaraz aritzea ez da esfortzu kontua izaten, ohitura kontu bat baizik, eta ohitura horiek aldatuta era naturalean atera daiteke erabat euskara erabiltzen hastea”, esan du.

Kritikoagoa izan da Bravo: “Euskara bigarren mailako hizkuntza bat da gaur egun, eta, Getxon, baztertuta dago. Instituzioen partetik ez dago bultzada bat egoera iraultzeko. Dinamikak egiteagatik antolatzen dituzte, zurikeria modu bat bezala. Asko falta da oraindik”.


Summary: «Gezurra esango nuke izozkigile bokazioa nuela esango banu». Afizioz surflaria, ofizioz ostalaria eta garraiolaria izandakoa, eta orain, izozkigilea da Alberdi. Ez daramatza urte asko sektore horretan, baina bere lekutxoa egiten asmatu du. Hainbat lehiaketa irabazi ditu jada, eta Espainiako final bat jokatuko du aurki.

Zenbat buelta ematen dituen bizitzak. Horren adibide, Fernando Alberdi (Azpeitia, 1976). Duela hamar urte esan izan baliote gaur egun izozkigile gisa ariko zela, ez zukeen sinetsiko. Zer esanik ez esan izan baliote munduko ehun izozkigile onenen Gelato Festival World Ranking zerrendan bere lekutxoa egingo zuela eta izozkigintzako Olinpiar Jokoetan, Gelato Festival World Mastersean, Espainiako finala jokatzera iritsiko zela. Baina halaxe da. Hilaren bukaeran jokatuko du final hori, eta bi onenen artean amaituko balu, 2022an Italian jokatuko duten mundu mailako final handirako sailkatuko litzateke azpeitiarra.

Mundu mailako final handira sailkatzeko aukerarik baduzu?

Aukerak baditut, hor nagoelako, baina errealista ere banaiz; ikusi dut zein diren nire lehiakideak, eta badakit oso zaila izango dela. Lehiakideetako batzuk ezagutzen ditut, eta sekulako maila dute. Adibidez, Cadizko [Espainia] izozkigile batek ehun urtetik gorako tradizioa du atzetik. Ni, berriz, neu naiz, neu bakarrik; neuk egiten ditut izozkiak, neuk saltzen ditut, eta neuk garbitzen dut denda. Nolabait azaltzeko, sukaldari arrunt bat Arzaken kontra lehiatzea bezala izango litzateke. Dena dela, itxaropena badut, orain arte ere, asko espero gabe, oso emaitza onak eskuratu ditudalako.

Pena izango duzu, berez Madrilen jokatuko zenuten finala online izango delako…

Pena handia daukat, bai. Egoera normal batean, 11 finalistok Madrilen elkartuko ginatekeen eta zuzenean jokatuko genukeen finala. Orain, ordea, online izango da. Osagai guztiak eta izozkiak nola egin pausoz pauso erakusten duten argazkiak eta bideoak bidali dizkiet Italiara, eta, nire azalpenak jarraituz, maisu italiar batek prestatuko du nire izozkia epaimahaikoentzat. Hilaren 28an dastatuko dituzte izozkiak, eta hilaren 29an jakingo dugu emaitza. Izugarria izango litzateke final handira sailkatzea, sinestezina.

Online izatea aldeko edo kontrako izango duzu?

Kontrako, dudarik gabe. Lehiaketa horietan saltzen jakiteak ere asko balio izaten du. Epaileek galderak egiten dizkizute, eta horiek azkar eta ondo erantzutea garrantzitsua izaten da. Teknikoki badakit ez naizela onena, baina saltzeko gaitasuna badut, eta oraingoan ez dut aukera hori izango.

Lehiaketetan, punta-puntan zabiltza, baina izozkigintzan, berandu hasi zinen.

Bai, duela zortzi edo bederatzi urte hasi nintzen.

Zertan jarduten zenuen aurretik?

16 urte nituela, Azpeitiko taberna batean hasi nintzen lanean, eta, harrezkero, izozkigintzan hasi arte, beti aritu izan naiz ostalaritzan; hasieran, Azpeitian; eta gerora, Getarian, bikotekidearen familiaren jatetxean. Eta, aldi berean, garraiolari ere ibili nintzen; kamioi txiki bat erosi nuen, eta errekadista ibiltzen nintzen Euskal Herrian barrena; batik bat, Azpeitia eta Donostia artean. Bi lanak uztartzen nituen.

Noiz erabaki zenuen izozkigintzan hastea?

Aurreko krisialdiaren ondorioz, eta, batez ere, Azpeitiko Corrugados itxi zutenean, garraio lanak asko murriztu zirelako; hor hasi ginen buruari bueltaka. Ikusi genuen Getarian bazeudela izozkiak saltzen zituzten dendak, baina ez zegoela izozki dendarik. Kale Nagusian lokal txiki bat bageneukan, eta harako negozio ona izan zitekeela iruditu zitzaigun. Aukera bat izan zitekeen besteren baten izozkiak saltzen hastea, baina, ez, gauzak ondo egitea erabaki genuen: lehenbizi, ikastea; eta gero, denda zabaltzea.

Nola prestatu zinen?

Carlos Arribas zarauztarra izan da nire irakaslea. Haren eskolan ikastaro bat egin nuen aurrena, eta Alacanteko [Herrialde Katalanak] Unibertsitatean beste ikastaro bat egin nuen gero. Izozkigintzan izen handiko maisua da Arribas, bai Espainia mailan, baita nazioartean ere, berritzailea izan delako. Lehengo izozkigileek Italiatik ekarritako errezetak jarraitu baino ez zituzten egiten, baina Arribas eta haren belaunaldiko beste zenbait ikertzaileak izan dira, gauzak nola eta zergatik egiten diren aztertu eta ulertu dute, esperimentatu egin dute, berritu. Haiena da orain arteko belaunaldirik onena, eta onenengandik ikasteko zortea eduki dut nik. Arribasek asko lagundu dit, eta haren ikasle izateak ate asko zabaldu dizkit.

Ordura arte, sekula pentsatu zenuen izozkigile izatea?

Gezurra esango nuke izozkigile bokazioa nuela esango banu. Ostalaritza bai, beti gustatu izan zait, gogoko dut jendearekin hartu-emanean jardute hori, baina negozio ona izan zitekeelako ireki nuen izozki denda, gasolindegi bat ireki nezakeen bezalaxe. Ofizioa ikasi ahala, ordea, gustua hartzen joan naiz, eta orain esan dezaket atsegin dudala mundu hau. Gainera, ikusi dut ondo molda naitekeela, egindako lanari esker neure lekutxoa egiten ari naizela, eta gauza ederra da hori, motibagarria. Sektoreko profesionalen artean dagoen giro hori ere gustukoa dut. Ikastaroetan eta lehiaketetan leku askotako jende ugari ezagutzeko aukera izan dut, lagun onak egin ditut, eta harreman horiek bete egiten naute.

Getarian zabaldu zenuen denda: Dona Doni. Zer dela-eta jarri zenion izen hori?

Roberto Donadoni futbolari ohi italiarraren omenez. Gauza jakina da izozkigintzak lotura handia daukala Italiarekin, eta nahi genuen dendaren izenak ukitu italiarra izatea, baina gu euskaldunak izanda. Familiako Whatsapp taldean galdetu nuen inork proposamenik bazuen, eta anaiak berehala erantzun zidan “Dona Doni”. Etxean oso futbolzaleak gara, eta dendaren izenean ere antzeman da hori.

Erraza egin al zaizu izozkigintza sektorean zure lekua egitea?

Ez, erraza ez, baina berriz esango dut zenbat lagundu didan Carlos Arribasek eta zenbat ate zabaldu dizkidan haren ikasle izateak. Gainera, uste dut momentu onenean hartu nuela izozkigintzan hasteko erabakia. Harrezkero, boom bat egon da sektorean, izozki denda asko ireki dituzte, nahiz eta orain pixka bat baretu den kontua. Getarian, aldiz, ez dugu aparteko zailtasunik izan, izozkiak saltzen dituzten denda gehiago badiren arren, izozki denda bakarra gurea delako. Egia da negozioari eusteko gogor lan egin behar izan dudala, baina negozio guztietako kontua da hori.

Hala ere, gauza bat da izozki denda bat zabaltzea, eta bestea izozkigintzako Olinpiar Jokoetan parte hartzea. Nolatan hasi zinen lehiaketetan?

2017. urte bukaera-edo izango zen. Lagun mina dudan izozkigile asturiar batek komentatu zidan txapelketa bat zegoela [Cattabriga eta Anhcea Zapore Nazional Onena], kanporaketetako bat Galizian zela, eta parte hartzeko asmoa zuela. Lagun horrekin Galizian pare bat egun pasatzeko aitzakia bikaina irudituta, neuk ere izena ematea erabaki nuen. Joan, eta penintsula iparraldeko kanporaketa irabazi nuen. Sekulako ustekabea izan zen; imajinatu egoera: izozkigile italiarren ondorengoak nituen parez pare, eta han nengoen ni, azpeitiar hasiberri bat, mangoa piperrarekin nahastuta egindako izozki batekin eta garaikurra eskuetan nuela. Madrilgo finalera sailkatu nintzen Galizian, eta hirugarren egin nuen han, 2018ko otsailean.

Ustekabeko garaipena izan zela diozu, baina etxeko lanak ondo eginda joan zinen. Ordurako sortu zenuen mangoa Ezpeletako piperrautsarekin nahastuta egindako izozkia, ezta?

Hala da, bai. Behin lehiaketan izena emanda, gutxienez lan txukuna egin beharra neukala pentsatu nuen, eta ahalik eta ondoen prestatzen saiatu nintzen. Carlos Arribas maisuari, Joseba Argiñano eta Enrique Fleischmann sukaldariei eta gozogintzan adituak diren Lekeitioko Loizate anaiei eskatu nien aholkua, eta esan liteke guztion elkarlanaren emaitza izan zela orduan aurkeztu nuen zaporea: mangoa Ezpeletako [Lapurdi] piperrautsarekin. Harrezkero, zapore horrekin lehiatu izan naiz beti, eta oso emaitza onak lortu izan ditut.

Nola otu zitzaizun mangoa Ezpeletako piperrautsarekin nahasteko ideia?

Koktelgintzan ohiko da mangoari pikantea botatzea, eta Asian eta Hego Ameriketan ere ohiko nahasketa bat da. Surfaren aitzakiarekin dezente bidaiatu dut, eta ordutik nekien hori. Hortik hartu nuen ideia, eta, etxeko ukitua emate aldera, Ezpeletako piperrautsa erabiltzea pentsatu nuen.

Izozki horrek zer du horren gustagarria izateko?

Esneki bat izan gabe, oso krematsua dela. Sorbete bat izatean, fresko-freskoa izatea espero dute guztiek, baina, freskoa izateaz gain, krematsua ere bada helatu hori. Mangoak berak ematen dio testura hori, eta horrek harritzen ditu epaileak. Horrez gain, pikante puntuak biribildu egiten du errezeta.

Sekula ez duzu pentsatu denda gehiago zabaltzea?

Sortu izan zaizkit aukerak, baina ez dut nahi; nahiago dut neure txikian jarraitzea eta daukadana ondo zaintzea. Duela bizpahiru urte, jendeak eskatuta, karrotxo bat erosi nuen, eta ibili izan ginen hara eta hona, baina denbora dezente eta aparteko lan asko eskatzen du, oso produktu galkorra edo hondakorra delako izozkia.

Denda gehiago ez, baina produktu berriak bai. Iaz Getariako Arratoiaren itxurako bonboiak egiten hasi zinen. Nolatan?

Eramangarria izan zitekeen produktu bat izan nahi nuen dendan, eta, izozkigintzan txokolatearekin lan asko egiten dugunez, bonboiak egiten hastea erabaki nuen. Gainera, Getariak lotura handia du txokolatearekin; garai batean, Getariako eta Pasaiako portuetatik pasatzen zen Venezuelatik Europara zetorren txokolate guztia, eta getariarrek txokolate fabrika garrantzitsuak zituzten Venezuelan. Iaz bonboi handi samarrak merkaturatu genituen, eta aurki, hamar bat egun barru, txikiagoak kaleratuko ditugu. Arrakasta handia dute, baina lana ere bai, eskuz egiten baititugu.

Ikerketari denbora asko eskaintzen al diozu?

Ez naiz obsesionatzen den horietakoa. Saiatzen naiz, jakina; nire esperimentuak egiten ditut, eta zapore berriak sortzen ditut, baina nahiago izaten dut denbora librean familiarekin egotea edo surfa egitera joatea. Gainera, betikoan jarraitzea ere ez da txarra; ni, hemen, saltzeko bainago.

Iazko uztailean dezenteko kolpea eman zizuen COVID-19ak, zure izozki dendako eta Politena tabernako bezeroen artean egin baitzuten lehenbiziko baheketa masiboa. Egun gogorrak izango ziren haiek…

Pertsonalki, beldurrik handiena, alaba txikiarengatik izan nuen, baina horren seinalatuta ikustea ez zen gozoa izan, ez. Ez da atsegina telebistako albistegiak eta egunkariak zure izenarekin irekitzen dituztela ikustea, are gehiago jakinda zer-nolako neurriak hartu genituen hori guztia ekiditeko. Akaso neuk esatea ez da egokiena, baina udalak eredutzat jartzen gintuen gainontzeko ostalariei gauzak nola egin behar zituzten azaltzeko garaian. Dena dela, zorionez, bi negozioetako lau langilek bakarrik eman genuen positibo, eta ez zen bezerorik kutsatu.

Izozki denda bat termometro ona izango da udari tenperatura hartzeko. Aurtengoa nolakoa aurreikusten duzu?

Uzten badigute, mugimendu handiko uda izango da, jendea irteteko eta ondo pasatzeko gogoz baitago, beharra ere badugu eta.


Summary: «Aurrerapauso eta keinu txiki bakoitza asko da guretzat». Enaitz Iparragirre garuneko paralisia duen ume bat da. Haren ama Nagore Arretxeak liburu batean bildu ditu semearen bizialdiko esperientziak eta erronkak. Lanak harrera beroa izan du; bigarren edizioa eskatuta da jada.

Orain hamabi urte jaio zen Enaitz Iparragirre, amaren haurdunaldiaren 29. astean. Zenbait konplikazio tarteko, haurrak oxigeno falta izan zuen, eta larrialdizko zesartar ebakuntza egin zuten sabeletik ateratzeko. Ospitaleraturik egin zituen jaio ondoko lehenbiziko bi hilabeteak, larri. Egin zuen aitzinera haurrak, baina ondorioak izan zituen osasunean: garuneko paralisia du. Haren ama Nagore Arretxeak (Bera, 1981) liburu batean bildu ditu haurdunalditik aitzinako urteetako bizipenak: Ametsak kontrako bidea hartu zuenean… Abian da bigarren edizioa.

Gaur egun, zer zailtasun ditu zuen semeak egunerokoan?

Enaitz ezin da eserita egon, eta ez da zutik ibiltzeko gai. Ez da solastatzen, eta ez du ongi ikusten; hori oztopo handia da gauza askotarako. Baina Enaitzek badu oso gauza on bat: txiki-txikitatik, hagitz garbi ditu ideiak. Oso konektatua dago. Bere modura komunikatzen da, baina oso argi du zer nahi duen, eta gai da gure galderei baietz edo ezetz erantzuteko, bere maneran.

Diagnostikoaren berri izandakoan, aski babes izan zenuten?

Psikologo batengana bidali gintuzten, baina ez zigun batere lagundu. Kontrara, zulo ilunago eta sakonago batean sartu gintuen senarra eta biok. Besteak beste, psikologo horrek esan zigun ez egiteko ilusio handirik, ezin izanen genuela askorik egin. Oroitzen naiz esaldi batez: «Hau da dagoena, hobera ez da joanen». Dena ziren aizkorakadak. Hain justu, kontsulta hori izan zen osasun sistema publikoak eskaini zigun bakarra. Beste guztiak geure kontura egin ditugu. Zorionez, ez gara etxean gelditu, eta behar bereziak dituzten pertsonentzako fundazioak bilatu ditugu, elkarteak eta bestelakoak. Honetan sartuak diren beste pertsona batzuk ezagutzeak asko lagundu digu ulertuak sentitzen.

Semearen osasunaren bilakaeran zer garrantzia du terapiak?

Bere garaian esplikatu ziguten garunak malgutasun handi samarra duela bizitzako lehenbiziko sei urteetan. Horregatik, urte horietan guztietan erotuak ibili ginen terapiarekin; asko saiatu ginen ibil zedin, gauzak egitea lor zezan, baina ailegatzen da momentua non badakizun oso zaila dela aurrerapausoak ematea. Enaitzek 12 urte ditu, eta, fisikoari dagokionez, orain arte lortu ez ditugunak nekez lortuko ditugu hemendik aurrera. Orain, okerrera ez egitea eta dagoen bezala mantentzea da helburua. Garun paralisia duten pertsona gehienek joera dute gogortzeko eta atrofiatzeko. Hori gertatu ez dadin egiten ditugu luzaketak eta askotariko ariketak.

Pandemiaren eraginez, terapiak etenik izan ziren zenbait astez. Nola moldatu zineten?

Egin beharreko guztiak gurasoek edo etxekoek egin behar izan ditugu. Oso konplikatua izan zen; ez gara fisioterapeutak, gurasoak baizik. Kezka genuen egiten geniona ongi egiten ari ote ginen, edo nahikoa ote zen. Bideoak bidaltzen zizkiguten gauzak nola egin behar diren ikusteko, baina, halere, dena ziren dudak. Pandemiarekin, denak gelditu gara baztertuak, baina premiarik handiena duten pertsonez ahaztu egin dira. Oso tristea izan da.

Zer gabezia du osasun sistemaren bidezko arretak?

Desastrea da. Gainera, gu landa eremuan bizi gara, eta horrek ikaragarri zailtzen du dena. Adibidez, Enaitzek 3 urte bete arte, astean hiru aldiz joan behar izaten genuen Iruñera fisioterapia saioetarako. Goizeko sei eta erdietan etxetik atera, ordu erdi eskaseko saiorako. Hori da eskaintzen ziguten bakarra; ez da bidezkoa. Halere, borrokan ibili gara, eta guraso batzuek elkarte bat sortu dugu aldarrikapen horiek egiteko: Bortzirietako Guztiok Taldea.

Eman duzue aurrerapausorik?

Familia bakoitzak bere premia bereziak ditu; askotariko egoerak daude taldeko kideen artean, baina, esaterako, lortu dugu hidroterapia martxan jartzea. Pribatua da, baina, behintzat, elkartearen bidez finantza daiteke parte bat.

Zerk bultzatu zintuen liburua idaztera?

Aspaldi nuen buruan horrelako proiektu bat egitea, baina ez nintzen ausartzen azken pausoa ematera. Jendeak animatu ninduen. Haurdunalditik aitzina eta gaur egunera arte Enaitzekin bizitakoak bildu ditut.

Hau diozu liburuan: «Ez ibiltzeak, ez hitz egiteak edo beste era batera egiteak ez gaitu gaixo bihurtzen».

Denak gara desberdinak, baina berdinak gara gauza askotan; denak gara pertsonak, nahiz eta gauzak modu desberdinean egin. Inklusioaren alde aritzen gara borrokan. Gure kasuan, ikastolak asko erraztu du dena. Oso kontent gaude. Taldeko beste edozein bezala tratatzen dute Enaitz. Egia erran, aniztasuna asko landu dute ikasgelan, eta nabaritzen da. Txikitatik ikusten dute denak desberdinak baina berdinak garela.

Ametsak kontrako bidea hartu zuela diozu izenburuan. Ordea, egin duzue bidean aurrera.

Bai. Bidea bertze modu batera egiten duzu, egoerara moldatuta. Oztopoz eta maldaz betetako bidaia da. Badira dena beltz ikusten duzun egunak, eta, horietan, saiatzen zara gauza onei begiratzen. Ezin zara egon etsita, eta ohartzen zara Enaitzen aurrerapen edo keinu txiki bakoitza asko dela. Edozeinentzat tontakeria bat izan daitekeena guretzat kristoren aurrerapausoa da. Beste era batera ikusten duzu bizitza.

Liburuan aipatu duzu inork jakin nahi badu Enaitzi zer gertatzen zaion hoberena zuzenean hari edo haren zaintzaileari galdetzea dela. Zer gertatu ohi da?

Ulertzen dut ezjakintasuna handia dela, eta beldurra da arazorik larriena. Anitzetan, jendea zalantzan ikusten dugu gauzak galdetzeko orduan. Nik nahi nuke beldurrik gabe egitea galderak, lasai ederrean; horretara animatzen ditut. Bestalde, asko eskertzen dut zuzenean Enaitzi hitz egiten diotenean. Adibidez, paseoan gaudela, beti pentsatzen dut: «Enaitz existitzen da, kasu egiozu berari ere». Zuzenean berari galde diezaiotela zer moduz dagoen.

Urte hauetan guztietan, hainbat ekintza antolatu dira Enaitzi laguntzeko. Babes handia eman dizuete ingurukoek?

Izan dugun zorterik handiena Enaitzi ikastolan tokatutako gela izan da. Guraso batzuk elkartu ziren, eta talde bat osatu: Enaitz Gara Guraso Taldea. Ekintza mordoa antolatu dute. Sekulakoa izan da; elastikoak, bertso afariak, pilota partidak, eta abar. Ez dugu sekula jakinen hori nola eskertu. Gainera, kanpotik ere hainbat laguntza jaso dugu. Zorionez, jendeak asko ematen du Enaitzengatik; eskerrak. Izan ere, Enaitzen antzeko premiak dituen seme edo alaba bat zaindu ahal izateko, beharrezkoa da aberatsa izatea; gu ez gara. Ingurukoen laguntzari esker egin ahal izan dugu aitzinera.


Summary: Nafarroan, etxeko langileen %25 ez daude Gizarte Segurantzan afiliatuta. Nafarroako Berdintasun Institutuak egindako azterketak agerian utzi du «sektore feminizatu, prekario eta ikusezina» dela, eta aldi berean diferentziak daudela langileen jatorriaren arabera. Etorkinen %57k, etxeko lanez gain, zaintza lanak ere egiten dituzte

Uneotan, Nafarroan ia 9.000 pertsona aritzen dira etxeko lanetan, eta hamarretik bederatzi emakumeak dira. Nafarroako Berdintasunaren Institutuak kaleratu berri duen txostenak agerian utzi du «sektore feminizatu, prekario eta ikusezina» izaten jarraitzen duela, baina Eva Isturiz institutuko zuzendariaren arabera, etxeko langileak «giltzarri» dira egungo gizarte egituran, «batik bat menpekotasuneko pertsonen zaintzan aritzen direnak». Aitortza hori egin zien langile horiei Espainiako Gobernuak, martxoaren 29ko errege dekretuan funtsezko jarduera gisa izendatu zenean.

Begoña Elizalde, Victoria Bogino eta Irene Lapuerta NUPeko ikerlariek eta Magdalena Diaz Karlos III.a unibertsitateko irakasleak egin dute ikerketa. Lapuertak azaldu du «une egokia» dela sektoreko langileen egoera aztertzeko, hamar urte bete baitira Espainian euren lan baldintzak arautzen dituzten bi lege onartu zirenetik. INEren eta Gizarte Segurantzaren datuez gain, sektorean jarduten duten 190 langileren artean egindako inkesta izan da azterketaren oinarria.

Ondorioetako bat da, egun, langileen hiru laurden Gizarte Segurantzan afiliatuta daudela. Zehazki, 6.811 langile daude izena emanda Etxeko Langileen Erregimen Berezian, iazko iraileko azken datuen arabera. Ondorioz, oraindik ere %25 modu irregularrean ari dira lanean, eta «azken urteetan ezarritako legedi aldaketek, kopuru hori murriztea lortu duten arren, ez dute praktika hori desagerrarazi».

%40, etorkinak

Azterketak bereizi egin ditu langile atzerritarrak eta bertakoak, diferentziak azaldu asmoz. Izan ere, handia da sektorean jarduten duten etorkinen kopurua —%40koa, zehazki—, eta ezaugarriak aldatu egiten dira langileen jatorriaren arabera. Etorkinen artean, gehienak latinoamerikarrak dira: gazteagoak dira, prestakuntza maila handiagoa dute, eta legezko kontratazioa ohikoagoa da euren artean. Aitzitik, bertakotzat jotzen diren langileen artean, maiztasun handiagoz ematen da beltzean kobratzea —galdetutakoen %36 ez daude afiliatuta, eta etorkinen artean, %26—. Azterketaren arabera, langile horien artean, lan horren ordainsaria gizonezkoaren soldata nagusiaren «osagarritzat» jotzen da.

Horrek «kontzepzio sasi profesionala» ematen dio jarduerari, ikerlariaren arabera, eta hori agerian geratzen da euren eskubideen inguruko informazioa izateko orduan. Alde batetik, %70ek lanaren berri «sare informalen bidez» izaten dute, eta euren eskubideen berri Internet bidez edo harreman pertsonalen bidez izan ohi du galdetutako langileen erdiak.

%26, oporraldirik gabe

Oro har, Nafarroako etxeko langileen %64k soilik dituzte oporraldiak, eta %57k kobratzen dituzte aparteko orduak. Inkesta egindakoen %42k onartu dute dagokien baino ordu gehiago lan egiten dituztela. Prekaritatea ere nagusi da sektorean. Inkesta egindakoen %22k hilean 375 euro baino gutxiago kobratzen dute; %37k, 375 eta 780 euro artean; %27k, 780 eta 1.050 euro artean; eta soilik %13k 1.050 eurotik gora. «Zenbaki hauek agerian uzten dute etxeko enpleguak, bere berezitasunen ondorioz, ez duela langileen pobrezia arriskua eragozten». Inkestak nabarmendu du langileen %63 oso kezkatuta daudela ohiko gastuei ezin dielako aurre egin.

Azterketak agerian utzi du zenbaitetan, etxeko lanekin batera, zaintzan jarduten dutela langile askok, eta hori ohikoagoa dela etorkinen artean. Euren artean, %57k bi lanak uztartzen dituzte. Bertako langileen artean, berriz, ohikoagoa da jarduera bakarra egitea, baina batzuetan haurren zaintzan ere aritzen dira. Eva Isturizek nabarmendu du espezializazio zirkuitu berezi bat dagoela bi langile kolektiboen artean, jatorriaren arabera.

Zerga kenkarien emaitza

Sektoreko itzalpeko ekonomiaren aurkako borrokan, gizarte segurantzako kotizazioen gaineko kenkariak %25etik %100era igo zituen Nafarroako Gobermuak, iaz. Isturizen arabera, amaitzear den errenta kanpainan islatuko dira neurri horren ondorioak. Dena den, 2019ko datuen arabera, 2.812 pertsonak eskatu zuten kenkari hori, eta 1,63 milioi euro biltzeari utzi zion ogasunak, etxeko langileen kontratazioa sustatzeko asmoz.

Egoera aldatzeko gomendioak egiterakoan, Isturizek gogoratu du Nafarroako Gobernuak gehiago egin dezakeela. Adibidez, etxeko langileak kontratatzen dituzten sendien artean kontzientziazio handiagoa egin behar dela azpimarratu du, eta gogorarazi zigorrak egon daitezkeela. Halaber, zaintza eta kontrola handitzearen alde agertu da Isturiz, irregulartasunak atzemateko asmoz.


Summary: Arteche «hazteko» gihar bila irten da burtsara. Mungian sustraia duen elektrizitate gailuen enpresak harrera ona izan du: %1,5 igo da akzioen prezioa lehen orduetan. Artetxe familiak haien %52,5 mantenduko du, eta, bide batez, erabaki ahalmena.

Arteche taldeak bere hazkunde prozesua sendotu nahi du, eta burtsara jotzea erabaki du inbertsorte berrien bila. BME Growthen irtetea erabaki du, IBEX 35aren azpian dagoen bigarren merkatuan, enpresa ertain eta txikien burtsa deritzona. Alex Artetxe enpresako presidenteak azaldu duenez, industriaren deskarbonizazio prozesu betean gailu elektrikoen merkatuen gorakada espero da, eta Mungian (Bizkaia) sustraia duen konpainiak indartsu hartu nahi du olatu hori eta horretarako irten da merkatuetara. 40 milioi euro inguru biltzea espero du «modu ordganiko zein inorganikoan» hazteko, alegia, beste enpresa batzuk ere erosiko dituela. Enpresako iturriek asmo hori baieztatu dute.

Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta iaz 265 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. 2.000 langile ditu mundu mailan, horietatik 600 Mungiako eta Gasteizko plantetan. Kapitala bildu nahi duen enpresa batek normalean bi bide izaten ditu: mailegua eskatzea edo burtsara irtetea, eta enpresako buruek bide hori lehenetsi dute azken honetan. Akzioak 3,94 euroan jarri dituzte salgai, eta dagoeneko 90 inbertsore berri lotuta dituzte. Artetxek azaldu duenez, hori bai, ez dago inbertsore berri handirik, «kartera orekatua» da, eta denetarik dago: bankuak, funtsak, beste enpresa batzuk… Akzioek harrera ona izan dute, irten eta berehala %1,5 igo baita haien prezioa, 4 euroraino hain zuzen.

Egoera ekonomiko onean dagoen enpresa bat burtsara irtetea beti da erakargarria da, baina badu bere arriskua, erabaki ahalmena dibertsifikatu egiten delako. Dena den, ez dirudi kasu honetan hala izango denik: «Erabaki zentroa Euskal Herrian mantenduko dugu, horretarako familiak enpresaren kontrola mantenduko du, gutxi gorabehera akzioen %52,5 mantenduz». Egun jabetzaren %66 du familiak, %24 Damaso Casado enpresariak eta %7 Eusko Jaurlaritzak. Azken bi hauek ez dute haien parte hartzea saltzeko asmorik, ez behintzat epe motzean.

Artechek, izan ere, hordagoa jo du handira. Hurrengo hiru urteetan %8 hazi nahi du urtero, eta jauzi horrek gihar ekonomikoa eskatzen du. Fakturazioaren %35 AEBetan eta Mexikon lortzen du eta merkatu horietan sendotu nahi du. Ikusi beharko da enpresa erosketak han egingo dituen. Iberdrola da bezero handietako bat, eta haren eskutik zabaldu izan da. «Kanpoko bazkideak» erakartzeari ez dio atea itxi Artetxek, «loturak» bilatuz, baina ez da euskal talde elektriko baten aldekoa: «Aukera hori ez dugu aztertu, baina aukera agertuko balitz ez dugu baztertzen».


Summary: Nazioarteko 375 eragileren babesa jaso du Josu Urrutikoetxeak. Bake negoziazioetan izan zuen parte hartzea argudiatu dute, eta Frantziari eskatu diote babesteko Josu Urrutikoetxeak bake negoziazioetan egindako lana.

Datorren astean beste epaiketa bati egin beharko dio aurre Josu Urrutikoetxea ETAko kide ohi eta gatazkaren konponbiderako bake negoziazioetan bitartekari lanak egin zituenak. Horren harira, nazioarteko 375 aditu eta eragileren babesa jaso du Urrutikoetxeak. Eskatu dute bake negoziatzaileen defentsa egiteko eta Frantziak Josu Urrutikoetxea babesteko.

Bakearen nobel saridunek, pentsalariek, gatazken konponbideetako adituek eta beste hainbatek osatzen dute zerrenda. Besteak beste, honako hauek egin dute bat: Brian Currin abokatuak; Harold Good apaiz, OBE Britainiar Inperioaren Ordenako ofizial eta IRAren armen konfiskatzea egiaztatu zutenetako batek; Charlotte Kates Amerikako abokatuen elkarte nazionaleko koordinatzaileak; Monica McWilliams justizia trantsizionalean adituak, Christiane Taubira Frantziako Gobernuko Justizia ministro ohiak; Jose Bove Basque Friendshiparen sustatzaileak Europako Parlamentuan; Carles Puigdemont, Clara Ponsati eta Antoni Comin Kataluniako eurodiputatuek; Slavoj Zizekek eta Noam Chomsky pentsalariek; eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruak, Pernando Barrenak, Maddalen Iriartek eta Julen Arzuagak.

Urrutikoetxeak bi auzi ditu zabalik Madrilen: Guardia Zibilaren Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuarena (1987) eta herriko tabernena. Espainiak Madrilgo Barajas aireportuko atentatuagatik (2006) ere epaitu nahi du, baina Parisek iaz atzera bota zuen Barajasko auziaren euroagindu eskaera, zehaztasunik eza argudiatuta.

Maiatzean Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi zuen Urrutikoetxea auzipetzeko zabalik zegoen beste auto bat. Auto horretan, 1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Santiago Pedraz epaileak auto batean jakinarazi duenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) harti zuen bere gain, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen. Hori hala zela baieztatu du Pedrazek, Guardia Zibilaren txostenak erreferentziatzat hartuta. Epaileak orain Auzitegi Nazionaleko salara bidaliko du sumarioa, eta hari dagokio artxiboa ematea.

Frantzia, berriz, Urrutikoetxearen aurkako bi epaiketa egitekoa da, ETAko kide gisa 2005-2007ko eta 2011-2013ko prozesuetan parte hartzea egotzita. Parisen bizi da Urrutikoetxea, eta iazko uztailetik libre da, baldintzapean. Iazko abenduan elkarrizketa zabal bat eman zion BERRIAri.


Summary: ELN gerrillak ukatu egin du Argenis Yatacue hil izana. Buruzagi indigenaren eta haren bikotekidearen hilketa salatu du gerrillak sare sozialetan zabaldutako bideo batean.

Asteazken goizaldean tiroz hil zituzten Argenis Yatacue buruzagi indigena eta haren bikotekide Marcelino Yatacue. Bizitzaren eta Giza Eskubideen Aldeko Sareak zabaldutako informazioaren arabera, Corticoren heriotzagatik, ELN zioen idatzi bat aurkitu zuten, hilketa ustez ELN Nazioa Askatzeko Armadako kide baten heriotzagatikako mendeku gisa aurkeztuz. Gaur, baina, gerrillak berak ukatu egin du halakorik, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.

Aurpegia estalita daukan pertsona bat ageri da bideoan, eta gerrillaren komunikazio taldeko kide gisa aurkezten du bere burua. Jarraian, buruzagi indigenaren eta haren bikotekidearen hilketak gaitzesten ditu, eta «komunikabide independenteei» eskatzen die iker dezatela gertatutakoa. Salatzen du, gainera, «bandera faltsua» baliatu nahi izan dutela hilketa gerrillari egozteko, eta elkartasuna helarazten die «estatuaren terrorismoaren biktima» diren Caucako buruzagi indigenei.

2019 eta 2020 artean herriaren ordezkari ziren sei emakumezko hil zituzten; haietako lau, indigenak. Urte hasieratik eta maiatzera arte, berriz, 69 lider hil dituzte. 2016an bake akordioak sinatu zirenetik, berriz, 1.185 dira hildako ordezkari sozialak.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak amaitutzat eman ditu Mundoren, Borrasen eta Vilaren kontrako zigorrak. Auzitegiak azaldu du bukatu dela desobedientzia delituagatik ezarri zien urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioren epea.

Espainiako Auzitegi Gorenak erantzukizun penala kendu die Kataluniako prozesuaren harira kondenatutako hiru kontseilari ohiri , eta, horrenbestez, amaitutzat eman du haien aurkako zigorra. Epaitegiak azaldu du Carles Mundo Justizia kontseilari ohiak, Meritxell Borras Gobernazio kontseilari ohiak eta Santi Vila Enpresa kontseilari ohiak herenegun bete zutela beren kontrako zigorra. Urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa ezarri zien, desobedientzia delituagatik, eta, beraz, hemendik aurrera kargu publikoetan aritzeko aukera izango dute.

2019an epaitutako gainerako kontseilariak ez bezala, Mundo, Borras eta Vila ez zituzten epaitu matxinada eta sedizio delituengatik, eta aske zeuden epaiketa egin zenean. Fiskaltzak diru publikoa bidegabeki erabiltzea eta desobedientzia egozten bazizkien ere, auzitegiak desobedientziagatik soilik zigortu zituen. Auzitegiak argudiatu zuen 2017ko urriaren 1eko erreferenduma egiteko gobernu akordioarekin bat egin zuten arren ez zituztela beraiek gidatutako kontseilaritzen baliabideak eginbehar horretara bideratu.

Horregatik, kartzela zigorra saihestu ahal izan zuten. Urtebeteko eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa eta 60.000 euroko isuna jarri zieten. Gero, Gorenak isuna arindu zien, prebentziozko espetxealdian eman zituzten egunak kontuan hartuta. Mundok eta Borrasek 35.600 euroko zigorra ordaindu behar izan zuten —33 egun igaro zituzten espetxean—, eta Vilak, berriz, 48.400 eurokoa —gau bakarra pasatu zuen kartzelan—.

Espainiako Gobernua aztertzen ari den indultuek barne hartzen dituzte hiru kontseilari ohien kasuak, baina baliteke haien zigorrak amaitutzat eman izanak baliogabe uztea indultu horiek. Duela zenbait aste Gorenak txosten bat igorri zion Espainiako Justizia Ministerioari, eta prozesuagatik zigortutakoei indultua ematearen kontra ageri zen bertan. Hala ere, txosten horretan zehazten zuen Mundoren, Borrasen eta Vilaren kasuak ez zirela zertan aintzat hartu, haien kondenak ia amaituta zeudelako.


Summary: Inflaziorako joera sendotzen ari da Hegoaldean. Urtea hasi denetik energien prezioetan izandako garestitzeak eragin du igoera, bereziki argindarra eta gasarengatik. KPIa azken lau urteetako mailarik altuenetan kokatu da.

Prezioen gorakadak aurrera jarraitzen du Hego Euskal Herrian. Kontsumorako Prezioen Indizea (KPI) %0,4 igo zen maiatzean, aurreko hilabetearekin alderatuta, eta duela urtebete baino %2,9 handiagoa da. Urtea hasi zenetik, bosgarrenez igo da jarraian, eta inflazioa duela lau urtetik ezagutzen ez zen mailan kokatu da. 2017ko otsailera arte egin behar da atzera: orduan ere %2,9koa izan zen.

Inflaziorako joera hori energien prezioen bilakaeragatik eman da, eta bereziki argindarraren eta gasaren igoerengatik: %12,2 Nafarroan eta %10,5 gainerako hiru lurraldeetan. Garraioarekin loturiko jardueren prezioek ere egin dute gora, %9,2 eta %9,4, hurrenez hurren.

Elikagaien, etxeetarako tresnen eta osasun produktuenek ere goranzko joeran jarraitu dute, baina maila apalago batean. Aurrenekoen kasuan, adibidez, %2,4 eta %1,7, igo dira urtea hasi zenetik. Tasa negatiboetan daude oraindik ere, berriz, aisialdiarekin eta kulturarekin loturiko jarduerenenak.


Summary: Beste bi preso Euskal Herriratuko dituzte. Preso bat gerturatuko dute, eta beste bat lekualdatuko. Castello-n ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du bi euskal preso Euskal Herriratuko dituztela eta beste bi Euskal Herritik hurbilago dauden kartzeletara gerturatuko dituztela.

Raul Fuentes da Euskal Herriratuko dutenetako bat; El Dueson (170km) dago gaur egun, eta Martutenekora (Donostia, Gipuzkoa) ekarriko dute. 2014ko abuztuan espetxeratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2031ko maiatzean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Gainera, bigarren gradura igarotzea proposatu du Kantabriako kartzelako Tratamendu Batzordeak.

Halaber, Gaizka Astorkizaga Madrildik Basaurira (Bizkaia) ekarriko dute. Behin-behineko espetxealdian dago 2020ko azarotik, eta hirugarren gradua eman diote.

Horiez gain, Pedro Cano Castello I-eko kartzelatik (575km) Logroñokora (170km) hurbilduko dute. 2002ko martxoan kartzelaratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da, Castelloko Tratamendu Batzordeak hala proposatuta.

Gainera, Orkatz Gallastegi Castellotik Topasera (460km) mugituko dute. 2002ko urrian kartzelaratu zuten, 48 urteko zigorra betetzeko, eta 2039ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da. Hori horrela, Castello hustu egingo da motibazio politikoko euskal presoz.

Bestalde, Olga Comesi ere hirugarren gradua emango diote. Iruñeko presondegian dago, 2012tik bederatzi urteko zigorra betetzen, eta hiru laurdenak 2019ko urrian bete zituen.


Summary: Amaia Ezpeldoiren azken ikerketa argitara. Euri zitalari esker nobela aurkeztu du Itxaro Bordak. Amaia Ezpeldoi detektibearen seigarren ikerketa honen amaieran, pertsonaiak erretreta hartu du eta Atharratzera joan da bizitzera.

Bakean utzi arte eleberria 1994an plazaratu zuenez geroztik, Amaia Ezpeldoi detektibearen sei ikerketa argitaratu ditu Itxaro Bordak, denak Susa etxearekin emanak. Gaur Euri zitalari esker nobela berria aurkeztu du Donostiako Udal Liburutegi Nagusian, eta adierazi du Ezpeldoiren azken nobela dela, erretreta hartuko baitu, eta orain Joana Garralda maitearekin Atharratzeko (Zuberoa) Erratzu baserrian lasai ederrean biziko baita.

Azken inkesta honetan Maddi izeneko bat topatu beharko du Ezpeldoik. «Arazo larria badugu... guk, familiak... utz nazazu esplika diezazudan», diotso enkargua egiten ari zaion emakumezkoak. «Alaba bat banuen, Maddi zuen izena eta haren berririk ez dut hondar hilabeteotan... Orain arte, lau asteetatik behin, gutun bat eskuratzen nuen, makinaz izkiriatua, ez baitakit zein lekutatik postatua! Bazauzu! Arranguratua naiz osoki. Segur naiz zerbait gertatu zaiola».

Antza denez, Maddi goiztiarra izan da bizitzako une guztietan: eskolan, mutilekin, etxetik iheska, gauez, motoz, drogak. Eta hotsa dabil, scort neska lanetan ere ari izan dela. Haren bila hasiko da, beraz, Ezpeldoi detektibea, ikerketa bat burutzeagatik sekula jaso duen diru eskaintza handienaren aurrean baitago: «bostehun euroko hogei billete arrosa». Eta Ezpeldoik bere kabutan esan du, hamar mila euro badela urtebete deus egin gabe bizitzeko adina.

Joana Garralda bikotekidearen 4x4 autoan Itoiz musika taldearen Ezekiel diskoa jarri, eta han abiatu da leku batetik bestera Ezpeldoi: Miarritze, Baiona, Landak, Labrit, Baztan, Baigorri, Donibane Garazi..., baita ere Gipuzkoako Lastur, adiskide batzuen ezkontzara.

Ezpeldoiren ibilien sei nobelak Susak argitaratu ditu: Bakean utzi arte (1994), Bizi nizano munduan (1906), Amorezko pena baño (1996), Jalgi hadi plazara (2007), Boga boga (2012) eta Euri zitalari esker (2021). Abestietatik eratorritakoak dira izenburu guztiak; hasi Hertzainak taldearekin, buka Itoiz taldearekin, eta tartean Bernart Etxepareren kontrapasa.


Summary: 39 urteko langile baten heriotzaren berri eman dute. Bihotzekoak jota hil zen, asteazkenean. Lantegi Batuak-en egiten zuen lan. Aurten lan istripuan hildako 27. behargina da, hirugarrena aste honetan.

Beste lan heriotz baten berri eman du LAB sindikatuak. Asteazkenean jazo zen ezbeharra. Bihotzekoak jota hil zen. Beharginak 39 urte zituen, eta enplegurako zentro berezi batean egiten zuen lan: Loiuko (Bizkaia) Lantegi Batuak-en. Aste honetan Euskal Herrian hildako hirugarren langilea da, eta urtea hasi zenetik 27.a, sindikatuaren zenbaketaren arabera.

LABek azpimarratu du azkenaldian ugaritu egin direla lanean zirenean bihotzekoak jota hildakoak; gogoratu du 2020. urtean izandako lan istripu hilgarrien %25 izan zirela ez-traumatikoak. «Argi daukagu lan istripuak, traumatikoak eta ez-traumatikoak, ez direla zoriak edo kasualitateak sortuak; izaten diren lan harremanen, prekarizazioaren, lan arautegiaren eta azpikontratazioaren emaitza dira», salatu du sindikatuak.


Summary: Gipuzkoa berrabiarazteko unea dela aldarrikatu du Olanok. Legealdiaren erdira iritsita, balantzea egin du Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak. Azken hilabeteak «gogorrak» izan direla nabarmendu du, eta gizartea eraldatzen jarraitzeko deia egin du.

2019-2023 agintaldiaren erdia igaro berritan, azken bi urteen balorazioa egin du gaur goizean Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak. Azken hilabeteak «oso gogorrak» izan direla onartu du ahaldun nagusiak, eta horren ondotik, orain Gipuzkoa «berrabiarazteko» unea dela aldarrikatu du: «Gure ekonomia eta gizartea eraldatzen jarraitzeko, desberdintasun sozialak geldiarazteko eta, gaurtik aurrera, hurrengo belaunaldien etorkizuna bermatzeko unea da».

Azken hilabete «gogorren» aitzinean, COVID-19aren pandemiak bizitzetan, ekonomian eta gizartean izan dituen efektuei aurre egiteko garaian, gipuzkoarrek «itzelezko lana» egin dutela nabarmendu du. Lan ildoa pertsonen osasun eta bizitzaren babesa, eta datozen belaunaldien etorkizun soziala eta ekonomikoa bermatzeko apustua izan direla aldarrikatu du.

Etorkizunera begira, Gipuzkoak Europa osoan desberdintasun sozial txikienak dituen lurraldeetako bat izan nahi duela azaldu du Olanok. Horrek, Olanoren iritziz, besteak beste, genero berdintasunean, hizkuntza berdintasunean eta lurralde barruko orekan aurrera egitea ekarri beharko luke. Bide horretan, nabarmendu du Elkar Ekin Lanean 2021-2023 enplegagarritasun programa paratu dutela abian Gipuzkoan lanerako aukera inlusiboak ugaritzeko, eta hiru urtean, bazterkeria egoeran dauden pertsonentzako 3.500 lanpostu berri sortzeko.

Azken aldian hildako herritarrak gogoan izan ditu Olanok, eta Osakidetzako eta Gizarte Zerbitzuetako langileei aitortza egin die. Pertsonen osasuna eta bizitza lehentasun izan direla azaldu du, eta hemendik aitzinera ere horrela izaten jarraituko dutela aldarrikatu du.

Aldaketa klimatikoaru aurre egitea, lehentasun

Olanorekin batera, Jose Ignazio Asensio Ingurumen diputatuak ere hartu du hitza, eta klima aldaketari aurre egitea lehentasun dutela erran du. Aldaketa Klimatikoari aurre egiteko fundazioaren instalazioa areagotzen hasiko direla azaldu du, eta berau Europako ingurumen proiektuak kudeatzeko tresna izango dela.


Pandemia garaiko alkateak

Summary: Pandemia garaiko alkateak. 2019ko maiatzeko udal hauteskundeen ostean aukeratutako alkateek urte hartako ekainaren 15ean hartu zuten kargua. Agintaldiaren erdia igarota, orain arteko lanari buruz zer hausnarketa egiten duten galdetu die 'Bizkaiko Hitza'-k Balmasedako, Ermuko, Getxoko eta Urduñako alkateei.

BALMASEDA

Aitor Larrinaga (CLI). COVID-19aren gogorrena igarota, proiektu berriak abiatzeko ilusioari buruz hitz egin du Larrinagak. Haren esanetan, bioekonomia da ardatza.

“Enpresa traktoreak gera daitezen saiatzen ari gara”


Bide erdia, pandemia batek jota

Summary: Bide erdia, pandemia batek jota. Udalak 2019ko ekainaren 15ean osatu ziren; legegintzaldiaren erdia joan da. Krisiak baldintzatu du azken urtea, baina, birusak ezarritako mugen gainetik, alkateek aurrera egin dute. Kargu horretan estreinakoz ari dira Faltzes, Zangoza eta Tafallakoak; bigarren aldia du Zizur Nagusikoak.

ZANGOZA

Lucia Etxegoien Ojer (APS). Zinegotzi izan zen lehendabizi; Zangozako Mankomunitateko presidente gero; eta, orain, berriz, alkate. Pandemiaren hasierako “bakardadea” oroitu du.


Pandemia kutsuko agintaldia

Summary: Pandemia kutsuko agintaldia. Ekainaren 15ean bi urte beteko dira Gipuzkoako udalak osatu zirenetik. Iñaki Arregik, Anuska Esnalek, Maider Lainezek eta Oier Oiarbidek lehen aldia dute alkatetzan, eta orain arteko lanaz hitz egin dute; aurreneko hiruren kasuan, lehen beste talde bat zegoen agintean haien herrietan.

MENDARO

Iñaki Arregi (EAJ). Pandemiak eragindako ezjakintasuna eta bat-bateko erabakiak hartu beharra egin zaizkio zailenak. Esan du proiektu ugari dituztela hurrengo bi urteetarako.


Summary: Aernnovaz gain, beste euskal enpresa bat dago ITP erosteko lehian. Arantxa Tapiak baieztatu egin du Jaurlaritza prest dagoela akzio batzuk erosteko, enpresaren errotzea bermatzeko.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak baieztatu egin du Aernnova enpresa arabarrak parte hartuko duela ITP Aero Zamudioko enpresa bizkaitarra erosteko enkantean. Enpresa talde baten barnean egingo du, eta gutxienez bi inbertsio funts izango ditu bazkide hor: KKR eta Towerbrook (Aernnovaren akzioduna). Baina, sailburuaren arabera, ziurrenik ez da euskal enpresa bakarra izango: «Badakigu beste eskaintza batean ere badagoela Euskal Herriko beste parte hartze bat, baina ez dakigu guzti-guztia».

Tapiak gogorarazi du tartean Euskal Herriko enpresa bat balego zabalik dagoela Jaurlaritzak erosleen taldean parte hartzeko aukera. Parte hartze txikia izango litzateke gobernuarena, eta enpresaren errotzea bermatzea izango luke helburu, hau da, egoitza ez ezik, ekoizpen zentro handiak Euskal Herrian geratzea. «Ia-ia ezinezkoa izango da euskal kapitala %100 izatea, eta oso konplikatua izango da gehiengoa izatea, baina posible da parte hartzea nahikoa izatea bazkideen itun baten bidez ekintza horiek bermatzeko», ziurtatu du Tapiak.

Langileen kezka

Bada, ordea, Aernnovaren aukera kezkaz ikusi duenik ere: ITPko langileak, esaterako. Zamudioko lantegiko enpresa batzordeko buruak, Iratxe Aurrek, nabarmendu du Aernnova «ia-ia ITP baino okerrago» dagoela, eta beldur da horrek enpleguan ondorioak izango ote dituen. Gainera, Aernnovako akziodun nagusien artean inbertsio funtsak egotea ere kezkagarritzat jo du.

Jaurlaritzaren balizko esku hartzea ongi hartu du LABek, «betiere estrategia antolatu batean, eta ez orain arte bezala». Hala ere, sindikatuak uste du gobernuak baldintza bat jarri behar duela bere ekarpenaren truke: «Bi enpresetako lanpostuak babestea». Bestela, «Jaurlaritzak, bere ekimenez, kaleratzeak eta deslokalizazioak egiten dituzten enpresak sarituko lituzke».


Koronabirusak blaitu ditu agintaldiak

Summary: Koronabirusak blaitu ditu agintaldiak. Koronabirusak ezinbestean markatu du herrietako udal taldeen erritmoa azken bi urteotan. Agintaldien balantze bat egiteko asmoz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako Hitzek herrialde bakoitzeko zenbait herritako alkateak elkarrizketatu dituzte.

Batzuentzat ez zen lehenengo agintaldia, eta beste batzuk estreinakoz hartu zuten kargua. Baina alkate guztiei, eta udal taldeei, oro har, nabarmen eragin die pandemiak agintaldi osoan zehar. Ez dira garai errazak izan, eta alkate askok erabili dituzte «bakardadea», «zailtasunak» edo «ziurgabetasuna» bezalako terminoak. 2019ko ekainaren 15ean hartu zuten denek kargua, eta orduz geroztik momentu gazi-gozoak bizi izan dituzte.

Guztien esperientzia ezagutzeko, Nafarroako Hitzak Faltzes, Zangoza,Tafallakoak eta Zizur Nagusiko alkateekin hitz egin du. Bizkaiko Hitzak, berriz, elkarrizketa egin die Balmasedako, Ermuko, Getxoko eta Urduñako alkateei, eta azkenik, Gipuzkoan Mendaro, Orio, Andoain eta Garbiriako agintariei eman diete hitza. Esteketan klik eginez gero irakur daitezke solasaldiak.


Summary: Erakusketa digital batekin ospatuko du Balentziaga museoak hamargarren urteurrena. Joskintza ardatz duen museoak doan zabalduko ditu ateak asteburu honetan

Orain dela hamarkada bat, gaurko egunez zabaldu zituen lehenengoz ateak Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoak. Era horretara, errealitate bihurtu zen goi mailako moda sortzaileen lana gordetzeko, ikertzeko eta mundura zabaltzeko zentro bat eraikitzeko ametsa. Gaur bete dira hamar urte egun hartatik, eta Miren Vives zuzendariak urteurrena «lorpen kolektiboa» dela nabarmendu du.

Hamar urteko ibilbidean 500.000 bisitaritik gora jaso ditu museoak. Bisitari kopurua ez ezik, museoaren ondarea ere handituz joan da urteotan guztietan: Cristobal Balentziaga diseinatzailearen 1.039 piezarekin abiatu zuten proiektua, baina egun 5.559 dira museoko bilduma osatzen dutenak. Era berean, jostunaren figuraren inguruko hamasei erakusketa antolatu dituzte, bilduma propioko zein kanpotik ekarritako materialak erakutsiz. Bestalde, modarekin eta Balentziagarekin lotutako beste hamasei erakusketa jarri dituzte ikusgai azken hamar urteetan. Esate baterako, Zinema, Balentziagaren amets bat erakusketa.

Ekitaldi andana

Urteurrenaren harira, 2011-2021 Legatua partekatuz erakusketa digitala aurkeztu dute. Bertan, museoaren bildumako hamar pieza aukeratu dituzte, eta horiek museoaren jardueraren hamar mugarrirekin lotu dituzte. Era berean, Balentziagaren «hamar balioak» adierazi nahi dituzte pieza horien bitartez, museoko arduradunek azaldu dutenez: «Lidergoa, konfiantza, fideltasuna, sormena, aniztasuna, tradizioa, berrikuntza, jasangarritasuna, zehaztasuna eta erreferentzialtasuna».

Horrez gainera, asteburu honetan, museoak doan zabalduko ditu ateak, 11:00etatik 19:00etara. Alaïa eta Balentziaga. Formaren eskultoreak erakusketa doan ikusteko aukera izateaz gainera, museoak 40 minutuko bisita gidatuak eskainiko ditu.

Gaur eguerdian egin dute ekitaldi instituzionala Balentziaga museoan, eta hainbat izan dira bertan izan diren instituzioetako ordezkariak. Tartean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Jose Manuel Rodriguez Uribes Espainiako Kultura eta Kirol ministroa, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburua, Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria, Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatua eta Haritz Alberdi Getariako alkatea.


Summary: Kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten gipuzkoarrak omendu ditu foru aldundiak. Guztira, laurogei gipuzkoar deportatu zituzten naziek. Horien familietatik 27 izan dira gaur ekitaldian.

Gipuzkoako Foru Aldundiak II. Mundu Gerran kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten laurogei gipuzkoarrak omendu ditu gaur. Aldundian egin den ekitaldian izan dira laurogei horien familietatik 27. Markel Olano ahaldun nagusiaz gain, ekitaldian izan dira Etxahun Galparsoro eta Florentino Mariñelarena. Galparsorok kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten 253 euskal herritarren ikerketa egin du, eta Mariñelarena La Ilusion kolektiboko kidea da. Iñaki Dieguezek musika jarri dio ekitaldiari, eta ikusgai egon dira deportatu zituzten garaian Manuel Mitxelenak eta Simone Vilaltak izan zituzten uniformeak.

Markel Olano ahaldun nagusiak esan du laurogei gipuzkoar horiek nazien izugarrikeria jasan zutela eta horri gero, zigor gehigarri gisara, aitortzarik eza gehitu zitzaiola. Gaurko ekitaldiarekin, aldundiak "isiltasun horrekin hautsi eta Gipuzkoako deportatuen memoria aldarrikatu" nahi izan du. "Memoria historikoko ariketa honek pertsona horiei izen-abizenak itzultzea dakar, haien memoria berreskuratzea, eta, era berean, gure gizartean benetako kultura demokratikoaren garapenean laguntzea", esan du Olanok.

Gipuzkoarrak bi txandetan iritsi ziren nazien kontzentrazio esparruetara. Lehenengoan, II. Mundu Gerra hasi berritan, mendebaldeko frontean preso hartu zituzten soldadu gipuzkoarrak izan ziren. Bigarrengoan, gerra aurreratua zela, Frantzia okupatuan erresistentzia ekintzetan atxilotutakoak izan ziren, Olanok berak azaldu duenez. "Bi kasuetan, 36ko gerraz geroztik sortu zen Espainako erregimenak bazekien zer gertazen ari zen, eta ez zuen ezer egin", adierazi du.


Summary: Kutsatuen kurba beste koska bat apaldu da: 258 positibo zenbatu dira. Atzo egindako testen %3 izan ziren positibo, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera.

Transmisioari buruzko adierazle ia guztietan nabari daiteke Hego Euskal Herrian kutsatzea apalduz doala. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute atzo 8.543 proba egin zituztela koronabirusa detektatzeko, eta test horien guztien %3k eman zutela positibo; zehazki 258 positibo detektatu zituzten proba horietan. Horietako 118 Bizkaikoak izan dira; Nafarroan 59 kasu zenbatu dituzte; Gipuzkoan, 55, eta Araban, berriz, 22.

Erietxeei dagokienez, beheranzko joera agerikoa da, nahiz eta presioa motel ari den arintzen. Osakidetzak jakinarazi du atzo hemezortzi lagun erietxeratu zituztela birusaren sintomak larriagotuta, eta oraintxe 63 pertsona daudela larri ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino zortzi gutxiago.


Summary: Hainbat gazte euskaltzalek euskararen aldeko borroka indartzeko deia egin dute. Kezkatuta agertu dira euskararen egoerarekin, eta instituzio eta erakunde publikoen utzikeria salatu dute.

Euskal Herriko hainbat gazte euskaltzalek agerraldia egin dute gaur goizean Iruñean, Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzaren aurrean, euskararen egoeraren, hizkuntzaren aurkako azken erasoen eta etorkizunaren inguruan duten interpretazioaren eta analisiaren berri emateko, eta belaunaldi gisa duten ikuspegia zabaltzeko. Euskararen inguruan duten «kezka, ardura eta gogoa» azaldu dituzte.

Arduratuta agertu dira euskararen egoeraren eta errealitatearen harira. «Kezkaz bizi dugu gure hizkuntzak atxikimenduari, bultzadari edota erabilerari dagokionez azken urteetan izan duen atzerakada. Badira zenbait datu, inkesta eta ikerketa hala diotenak». Ondorioztatu dute euskara jakitea eta ulertzea ez direla «nahikoa» hizkuntza bizirik mantentzeko.

Hilabeteotan euskaldunen hizkuntza eskubideen aurka emandako epaiak ere salatu dituzte, nahiz eta aitortu erasoaldi horiek ez direla berriak: «Sortutako zalapartak dimentsioa hartu duen arren, euskal hiztunok egunero-egunero jasaten ditugun diskriminazioen erakusleiho bihurtu dira erabaki judizial horiek». Erasoei mugimendu euskaltzaleak emandako erantzuna goraipatu dute. «Euskara alboratzeak eta gaztelaniaren eta frantsesaren derrigortasunak errotzen ditu Espainiaren eta Frantziaren proiektu politiko inposatzailea».

Horrez gainera, adierazi dute euskararen erabileraren «gainbehera» lotuta dagoela hizkuntza politikekin, eta instituzio eta erakunde publikoen «utzikeria» kritikatu dute: «Sabaia jo dute aspaldi diseinatutako hizkuntza politikek, eta, bide horretatik, lurra jotzera garamatzate». Euskaldunen eskubideak erdigunean jarriko dituzten neurri, erabaki eta politika «ausart eta eraginkorrak» eskatu dituzte.

Argi dute zein den euren helburua: euskara «biziberritzen, berpizten eta bizirik» ikusiko duen belaunaldia izan nahi dute; hots, Euskal Herrian euskaraz ikasi, lan egin eta bizitzeko eskubidea bermatua izatea. Onartu dute bidea ez dela erraza izango, baina horretan saiatuko direla, nahiz eta bidean oztopoak izan.

Iritzi diote euskararen aurkako erasoek bere horretan jarraituko dutela, aspaldi egin zutelako «hizkuntza eskubideak urratzearen aldeko hautua». Eta bota dute erronka: «Zer geratzen zaigu, orduan, euskaldun eta euskaltzaleoi? Bada, gure esku dagoen hori indartzea: euskararen aldeko borroka».

Ekiteko garaia dela azpimarratu dute, eta beharra dagoela erasoen aurrean zutituko den mugimendu euskaltzale bat berraktibatu eta artikulatzeko. «Euskararen aldeko herri mugimendua berrosatzea dagokigu, ardura eta arduradun politikoak seinalatu eta benetako aldaketak exijituko dituena, euskararen problematika ikusarazi eta aldarrikapen borrokak proposatuz». Euskara ardatz izango duten gune sozial, politiko edota kulturalak zabaltzeko deia ere egin dute.

Azpimarratu dute urteetan hainbat izan direla euskarara gerturatzeko hautuaren atzean egondako arrazoiak, hala nola euskaraz hitz egiteko debekuei aurre egitea edota Euskal Herri euskalduna eraiki nahia. «Egun, herri gogo berritu baten bila jo behar dugu, helduleku izango den horren bila. Euskaraz duin bizitzeko bitartekoak garatu artean, euskaraz bizitzeko borondatea euskal gazterian hedatu dadin».

Gazte euskaltzaleek borroka horretan agente aktibo izateko konpromisoa hartzen dutela esan dute. «Saretzea, eragitea, kontzientzia piztea eta batzea da gorako bidea hartzeko tresnarik eraginkorrena».


Summary: Miarritze igo da Top 14ra, eta Baionak maila galdu du. Jaurtiketetan erabaki da partida, eta 6-5 irabazi dute Miarritzekoek hor. Partida eta luzapena berdinduta bukatu dituzte (6-6).

Inoizko derbirik garrantzitsuena hasi dute oraintxe Miarritzek eta Baionak Aguilera estadioan (17:30, Canal Plus Frantzia). Datorren denboraldian Top14an, Frantziako liga nagusian, aritzeko azken postua izango dute jokoan, partida bakarrera. Baionak maila horretan jarraitzeko egingo du borroka, eta Miarritzek ez du kale egin nahi mailaz igotzeko duen bigarren aukeran.

Aguileran sekulako giroa dago, eta 5.000 zale batu dira, ia denak etxeko taldearen aldekoak. Hasiera honetan, bi taldeak arrisku handirik hartu gabe ari dira. Bi taldeak baloia ostikoz jotzen dabiltza, norbere entsegu marratik ahalik eta urrunen izateko jokoa. Lehen arrisku jokaldia Miarritzen aldekoa da, baina Baionaren hagetatik urrun: zigor kolpea. Jokaldiak ez du ezer ekarri. Orain, ordea, beste aldean du alde zigor kolpea Baionak. Metro pila bat aurreratu ditu, eta plakatu egin behar izan dute gaur etxean ari den taldeko jokalariek. Ez du punturik batu Baionak, eta berdinduta segitzen du derbiak.

Jokoari dagokionez, Miarritze hasi da eskura jokatzen saiatzen, baina Baiona ondo ari da defentsan. Miarriztarrek ikusi dute baloia ostikoz jota ez dutela etekinik ateratzen, eta beste jokamolde bati ekin diote. Baina partidako lehen entsegua Baionak egin du; hala ere, epailea telebistan ikusten ari da jokaldia, balekotzat eman edo ez. Ez du ontzat eman azkenean. Husna beraz 17. minutuan.

Miarritzek izan du zigor kolpe egokia emaitza alde jartzeko, Baionaren zelaian, baina kanpora bota dute, albotik sakea ateratzeko. Indartsuago sentitzen dira jokaldi horretan. Atera dute, eta beste zigor kolpe bat eragin du. Hagetara bota du, baina kanpora joan zaio ezkerraldetik.Bi aukera on galdu ditu aurretik jartzeko, horrenbestez.

Baiona hasi da orain eskutik eskura jokatzen, baloia batetik bestera eramanez. 20. minututik gora doa partida, eta lehenean segitzen du: arrisku handirik ez bi taldeen partetik. Ematen du kontu txikiek erabakiko dutela partida, eta puntu gutxikoa izango dela. Hala ere, badirudi partida hausten hasi dela Baionaren alde jokoari dagokionez, baina emaitzan ez da aldaketarik. Dena dela, halakoetan gertatu ohi den bezala, Miarritzek du aukera ona, beste zigor kolpe batekin. Barrura Gilles Boschek eta 3-0 etxekoan alde. Segituan eman dio buelta Baionak, jokaldi bertsua izan duelako alde, baina hagetatik kanpora egin du jaurtiketa Gaet Germainek. Lehen zatia bukatzear dela, Miarritze ari da hobeto, baloiaren jabe eginda. Aurretik jarri izanak indarra eta konfiantza eman die, eta 3-0koarekin doaz atsedenaldira.

Bigarrenaren hasieran, Miarritze hobetoxeago hasi da, baina baloia galdu, eta uztartzea dauka Baionak alde.Nagusitzen ari da jokaldi horietan, kilo gehiago dituelako aurrealdean aurkariaren aldean, eta uztartzeen bidez ari da etxekoen 22ko lerroaren barrura sartzen. Miarritzek jokalari aldaketekin erantzun dio, uztartzeak parekatzeko asmoz.

Tentsioa ere bizitu da zelaian, eta bi taldeetako jokalari batzuk elkarri lepotik helduta dabiltza. Jokaldi batean piztu da xextra. Asko dago jokoan, eta gero eta gutxiago falta da partida amaitzeko. Jokoa abian da berriz, eta lehengo bidetik doa jokoa. Baiona nagusi, eta lortu du zigor kolpe bat: berdinketa eman dio Maxime Lafagek 51. minutuan. Ondorenean ere nagusi segitzen du, entsegu bat lortu nahian Miarritzeren 22ko lerroaren barruan.

Azkeneko txanpan da partida, hogei minutu falta dira, eta hasierako jitea du: arriskuei ihes egiten dabiltza bi taldeak, eta baloia ostikoz jotzearen hautua egin dute. Orain akats bat egitea partida galtzea izan daiteke. Lehen zatiaren akaberan gertatu den bezala, Miarritze eskura jokatzen hasi da, eta kendu du gainetik Baionaren presioa. Atera da, gutxienik, bere zelaitik.

73. minutuan da partida, eta luzapenera bidean doa. Aurretik, Baionak izan ditu pare bat zigor kolpe aurretik jartzeko, baina eskura jokatzea erabaki du. Miarritzek ere izan du zigor kolpea 75. minutuan, baina kale egin du Hartek, albo batera joan zaiolako jaurtiketa. Baionak egin du aurrera gero, eta gertu dauka entsegua. Marra horren gainean dago Miarritze defentsan. Sekulako lana egin dute, eta saria jaso. Baloia berreskuratu eta atera egin dira zulotik, baina ez dute punturik lortu. Bukatu da partida, eta luzapena izango da Aguileran.

Ekin diote partida ondorengo beste partida txikiari (hamar minutuko bi zati), baina handi egingo zaie jokalariei, nekeak jota daudelako. Miarritze ondo hasi da, eta zigor kolpea du alde. Aukera bikaina du berdinketa hausteko, eta Hartek gauzatu egin du: 6-3 Miarritze aurretik. Berriz ere berotu egin da partida Baionak egindako falta batean. Zigor kolpea eragin du horrek Miarritzen alde, baina kale egin du Hartek. Erasora egin du Baionak, beharra duelako emaitza iraultzeko eta denbora gutxi. Miarritzek, aldiz, baloia lortzen duenean, ostikoz luze jotzen du, baloia bere hagetatik urruti egoteko. Izan du aukera Baionak entsegua egiteko, ostikoz baloia gurutzatuta, baina etxeko taldeko jokalariak adi egon dira aukera eteteko. Bukatu da horrenbestez luzapenaren lehen zatia.

Bigarrenaren hasieran, Baionak luze jo du baloia aurrera, eta Luc hegalak harrapatu egin du. Entsegua egin du, baina marra zapaldu duenez, baliorik ez du izan, partidan bigarrenez. Entseguaren bila ari da, baina ondo eusten dio defentsan Miarritzek. Epaileak zigor kolpea adierazi du: hagetara jaurtiko dute ala eskura jokatuko, lehen bezala? Erdi parean da, eta badu jaurtitzeko modua Germain atzelariak. Sartu egin du, eta 6nako berdinketa jarri du. Sei minutu falta dira.

Bukatzear da partida, eta Baionak du baloia, baina galdu egin du, partidan zehar hainbatetan gertatu zaion bezala. Alboko sakea du Miarritzek alde, aurkariaren zelaian. Harrapatu egin dute etxekoek baloia, baina ez du aurrera egin. Eskutik eskura ari da jokatzen, baina geratu egin dute Baionakoek. Baloia berreskuratu eta hor bukatu da partida. Jaurtiketek erabakiko dute bi taldeetako zein ariko den Top 14an datorren sasoian.

Jaurtiketetan Germainek Baiona aurreratu du. Hartek ere sartu egin du berea Miarritzerentzat. Bigarrenean, barrura sartu du Baionak, baita Miarritzek ere. Baionarrek hirugarrena ere haga artean sartu dute, eta beste horrenbeste egin dute Miarritzekoek ere. Baionak asmatzen segitu du (4-3), baita Miarritzek ere (4-4). Bosgarrena sartu egin du Peio Muskarditzek baionarrentzat, baita Miarretzek ere (5-5). Lucek kale egin du Baionakoen seigarrenean, eta Miarritzek asmatu egin duenez, Miarritzek irabazi du (6-5 jaurtiketetan), eta Top 14an ariko da datorren sasoian. Baionak PRO D2 ligan jokatuko du.


Summary: Txirrindulari bat hil da Urruñan, auto batek harrapatuta.

58 urteko txirrindulari bat hil da gaur, Urruñan (Lapurdi), auto batek harrapatuta. Gendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da, baina, Sud Ouest egunkariak kaleratutakoaren arabera, 09:30 inguru zirela gertatu da istripua, Paul-Gelos kalean, txirrindularia Ziburura bidean zihoala. Egunkariak kaleratu duenez, autoa gidatzen ari zen gizonezkoak adierazi du ez duela txirrindularia ikusi.


Summary: Danimarkako Eriksen jokalariak konortea galdu du jokatzen ari zela, eta ospitalean da. Eurokopako B taldeko Danimarka-Finlandia partida 43. minutuan gelditu du epaileak, Eriksen ziplo erori eta gero. Jokalaria esna dagoela jakinarazi dute.

Danimarkako Eriksen jokalaria ospitalera eraman dute, baina orain minutu gutxi jakinarazi dute "esna" dagoela eta "egokortu" egin dutela, nahiz eta haren osasunari buruzko egoera zehatza ez duten jakinarazi. B taldeko Danimarka-Finlandia partida 43. minutuan gelditu du epaileak, Eriksen lurrera erori dela ikusi eta gero. Ziplo eriro da zelaira, bere taldea erasoan zela eta inork ukitu gabe. Taldekideek berehala eskatu dute laguntza egoeraren larritasunaz jabetuta, eta hegaletik joan dira erasoko jokalaria laguntzera.

Danimarkako selekzioko taldekideek inguratu egin dute Eriksen, kamera oztopatzeko. Itxura batean masaje kardiakoa egin diote, eta ziztu bizian eraman dute ospitalera jokalaria suspertu dela ikustean. Ohatilan atera dute zelaitik, izara batzuen artean, haren irudiak ez ikusteko. Taldekieen aurpegian kezka bizia islatu da une oro, eta batzuek ezin izan diote malkoei eutsi. Tentsio handiko minutuak izan dira zelaian; hamar minutuz egon dira hura suspertzeko saioan. Milango Interreko jokalariaren bizitza jokoan egon dela argi dago, baina bizirik dagoela jakinarazi du Danimarkako Federazioak. Partida bertan behera utzi du UEFAk, "larrialdi mediku batengatik", baina 20:30ean jarraituko dutela ezagutarazi berri dute. Bigarren zatia gelditzen da jokatzeko.

Eriksen, konortea berreskuratu ostean, ohatilan. @Thogden

Danimarkako 10. jokalaria Kopenhageko ospitale batera eraman dute anbulantzian. Kilometro batera besterik ez dago erietxea, eta han geratu da zenbait azterketa egiten. Eriksen lurrera erori ondoren, emakume batek salto egin du zelaira urduritasun betean. 10. zenbakia zeraman Danimarkako elastikoan, eta jokalariaren bikotekidea dela zabaldu dute. Schemeichel y Kjær Danimarkako selekzioko jokalariek gelditu dute, eta lekutik aldendu dute.


Summary: Bikotekideari eraso egitea egotzita, gizon bat atxilotu dute Basaurin. Urruntze agindua zuen. Biktima haurdun dago.

24 urteko gizonezko bat kartzelatu dute gaur, Basaurin (Bizkaia), atzo bikotekideari labana batekin eraso egiteagatik. Espetxeratuak bikotekidearekiko urruntze agindua du, mehatxuengatik. Erasotzaileak hainbat ebaki egin zizkion esku batean biktimari, eta hura ospitale batean artatu behar izan zuten. Homizidio-saiakera delitua egotzi diote erasotzaileari.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren informazioak dioenez, 23:15 inguruan gertatu zen erasoa, atzo, Basozelai auzoan. Biktimaren lekukotzaren arabera, etxera iritsi zenean bikotekidea barruan zegoen, nahiz eta urruntze agindua eduki. Eztabaidatzen hasi ziren, eta emakumezkoaren senide bat agertu zen etxean, bazirelako egun batzuk ez zuela haren berri. Halako batean, sukaldeko labana bat hartu zuen gizonezkoak, eta bikotekideari eraso egin zion.

Apur bat geroago, etxebizitzatik alde egin zuen erasotzaileak. Ertzaintzara deitu zuen biktimak, eta gizonezkoa Berrizen (Bizkaia) atxilotu zuten, bere etxean. Biktimaren esanetan, gizonezkoak behin eta berriz urratzen zuen urruntze agindua, eta heriotza mehatxua egiten zion bai berari, bai bere alabari.


Summary: Maria Txibite PSNko idazkari nagusiaren karguan segitzeko aurkeztuko da. Nafarroako Gobernuko lehendakaria 2014tik da alderdiko burua

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak iragarri du, gaur, PSNko idazkari nagusiaren karguan segitzeko aurkeztuko dela. Alderdiak lurralde batzordea egin du Iruñean, eta Txibitek nabarmendu du alderdiak azkeneko urteetan «lortutakoa» balioetsi behar dela. Oroitu du, bide batez, kargurako aurkeztu zenean, 2014ko abenduan, PSN ez zegoela bere «garairik onenean».

Esan du orduan aurkeztu zela alderdiak bultzada bat behar zuelako ilusioa berreskuratze aldera. Nabarmendu du orduan baino ilusio eta «gogo handiagoa» duela egun. Eta atzera begiratu eta egindako «bideari» erreparatuta, 2019ko abuztutik Nafarroako Gobernuko burua denak uste du motibazioa «are handiagoa» dela.

Zuzentzen duen gobernuaz ere mintzatu da Baluarten egindako batzarrean, eta adierazi du «bide onetik» doala, eta Nafarroaren onerako izango direla legegintzaldiko azkeneko bi urteak, «UPN gorabehera».


Summary: 'Helmut Lachenmann: My Way' lana saritu dute Dock of the Bay zinemaldian. Aipamen berezi bat egin diote elektronika musikari buruzko The Sound Is Innocent dokumentalari. Laburrik onenaren saria, berriz, Os corpos-ek irabazi du, Galiziako inauterietan girotutako film batek.

Helmut Lachenmann konpositore alemaniarrari buruzko dokumental batek ireki zuen Dock of the Bay Musika Zinema Dokumentalaren Donostiako Jaialdiaren aurtengo edizioa: Helmut Lachenmann: My Way-k. Lachenmannek musika konkretu instrumentala izeneko estilo berezi bat garatu du azken mende erdian. Wiebke Popelek zuzendutako filma kontakizun pertsonal bat da, musikagilearen nortasunean sakontzen duen lan bat. Maialen Belokik, Niño de Elchek eta Lois Patiñok osatutako epaimahaiak hari eman diote Sail Ofizialeko sari nagusia.

Saria eman diote «musikagile erradikal bat ikuslearengana eramateagatik, musika konkretuaren konposizioaren garrantzi historikoaz jabetuz eta erretratu hurbil eta humanista bat sortuz», epaimahaikideen hitzetan.

Bestalde, aipamen berezi bat egin diote Johana Ozvolden The Sound Is Innocent lanari, «elektronikak entzuteko moduak eraldatzen nola lagundu duen hausnartzeagatik eta forma zinematografiko bereziak esploratzeko duen borondateagatik».

Ikusleek, berriz, Poly Styrene: I Am a Cliché dokumentala nabarmendu dute beste guztien gainetik. Styrene punk ikono bat izan zen, X Ray Spex taldeko burua. Haren alabak egindako bidaia bat kontatzen du filmak. Celeste Bell da zuzendaria.

Film laburren Sail Ofizialean, Esther Caberok, Xabier Erkiziak eta Marina Lameirok osatutako epaimahaiak Eloy Dominguez Serenen Os corpos saritu dute. Haientzat, «entzumenaren genealogia» erakusten du lanak: «Zarata da gure kultur tradiziorik zaharrena». Pelikularen abiapuntua «Galiziako inauteriaren behaketa eta entzuketa» dira, eta ikuslea bultzatzen du «egutegirik gabeko festa batean eta denborarik gabeko zarata batean murgiltzera», esan dutenez.

Laburren sailean, ikusleen saria Entre el monte y la marisma filmari eman diote. Niete izena du haren zuzendariak. Rafael de la Rosa Camarón de Plata eta Juan Mendoza Juanillo lagunen arteko harremana kontatzen du lan horrek.


Summary: Herrika herriz herri ibili da Ozaze eta Ortzaize artean. Korrikaren ordezkoa antolatu dute Ipar Euskal Herrian, eta ehunka lagun ibili dira lasterka. Belaunaldi berriek lehengoen lekukoa hartzearen aldeko aldarria egin dute antolatzaileek.

Goizean goiz abiatu da Herrika Ozazetik (Zuberoa), Ortzaizerainoko (Nafarroa Beherea) bideari ekiteko. Aurten, bigarren urtez jarraian, atzeratu egin behar izan dute Euskal Herria lasterka gurutzatzen duen Korrika, eta haren hutsuneari erantzuteko antolatu dute bi lurraldeetako gazte euskaltzale batzuek.

Bidean, besteak beste, Donibane Garazitik igaro da Herrika. Herriz herri korrika dabiltza elkarri lekukoa emanez, eta, bukaeran, ekitaldi kulturala egin dute, Ortzaizen. Xiberoko dantzari talde batek eskaini du dantzaldi bat, bertsoak abestu dituzte Maddi Sarasuak eta Elixabet Etxandik eta musika emanaldiak ere izan dira. Egitasmoaren bidez lortutako irabazi guziak AEKri emanen dizkiote.

Amaieran idatzi bat irakurri dute antolatzaileek. Besteak beste, azpimarratu dute sekula ez dela erraza izan euskara defendatzeko borroka, eta eskerrak eman dizkiete horretan jardun duten aurreko belaunaldiei. Euskararen alde lanean jarraitzeko eskatu dute, eta mezua bereziki zuzendu diete gatzeei; haiek dira egitasmoa antolatu dutenak ere.

Korrikaren ordezkoa

Aurtengo udaberrian egitekoa zuten 22. Korrika, baina, COVID-19aren pandemiak eragindako osasun egoeraren ondorioz, bertan behera uztea erabaki zuten antolatzaileek. Horren ordez, Euskal Herriko plazetan ekitaldiak egin zituen AEK-k martxoaren 28an.

Aurrez, antolatzaileek azaldu zioten BERRIAri zer dela eta sortu zen egitasmoa: «Ikastoletako ikasleak gara gehienak; denak ez gara euskaldunak, baina denek badugu euskararekiko atxikimendu hori, eta txikitatik ohitura hori badugu Korrikan parte hartzekoa. Sinbolikoki biziki polita da herriz herri euskararen alde lasterka aritzea». Osasun neurriak leundu arte itxaron dute Herrika egiteko.


Summary: Prefetak salaketa bat jarri du Miarritze-Baiona partidan protokoloak ez errespetatzeagatik. Datorren urtean Top14an jokatzeko derbia jokatu zuten bi taldeek, eta 5.000 lagun inguru bildu ziren Aguilera estadioan. Neurketaren amaieran zelaira salto egin zuten zaletuek.

Gauza jakina zen pasioz betea izango zela atzo Miarritzek eta Baionak atzo jokatu zuten derbia, eta nabaria zen horrek hainbat osasun protokolo hausteko arriskua zekarrela ere. 5.000 lagun bildu ziren Aguilera estadioan, Miarritzen, eta, besteak beste, zaletuek alkohola sartu zuten estadiora eta zelaira salto egin zuten neurketaren amaieran. Hori dela eta, Pirinio Atlantikoetako prefetak ikerketa zabaltzeko agindu dio Baionako prokuradoreari.

Hark igorritako oharrak dioenez, Miarritzeko Olympique taldearen ardura zen ezarritako neurriak betearaztea, eta haren aurkako neurriak har ditzaketela jakinarazi du.

Neurriak, izatez, estuak ziren: zelaira sartzeko zaleek txertatze ziurtagiria edo COVID-19aren test batean negatibo eman zutela adierazten zuen dokumentu bat aurkeztu behar zuten. Hortaz gain, Miarritzeko eta Baionako zaletuek gune bana zuten, eta ezin zuten handik mugitu.

Tabernetan, berriz, debekatu egin zuten neurketa botatzea, eta estadiora joan ezin izan zuten zaleek etxean ikusi behar izan zuten. Kalean ere baziren segurtasun neurriak: ezin zen alkoholik edan arratsaldeko 16:00etatik aurrera.

Miarritze, Top14ra

Neurketari dagokionez, Miarritze izango da datorren sasoian Top14an jokatuko duena; Baionak, aldiz, PRO D2an jokatuko du, koska bat beherago. Penalti jaurtiketetan nagusitu ziren etxekoak (6-5), Baionako Aymeric Lucek berea huts egin zuelako. Erabat parekatua izan zen partida: seina bukatu zuten, eta puntu guztiak zigor kolpeen bitartez lortu zituzten bi taldeek.


Summary: Ione Belarra da Podemoseko idazkari nagusi berria. Alderdiko militanteen %88,7ren babesa jaso du, eta Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du.

Ione Belarra (Iruñea, 1987) da Podemoseko idazkari nagusi berria. Hala erabaki dute gaur alderdi moreko militanteek, eta Belarrak babes handia jaso du gainera: botoen %88,7 harentzat izan dira. Alderdia sortu zenetik karguan zen Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro denak.

Podemos 139.000 lagun inguru daude izen emanda, eta haietako 53.443k bozkatu dute; haietako 45.753, Belarraren alde. Gainontzeko hautagai guztiek boto gutxi eskuratu dituzte.

Bozketaren emaitzak jakindakoan hartu du hitza idazkari nagusi berriak. Podemos «ahalik eta hurrunen eramateko» ahal duen guztia egingo duela hitz eman du, eta alderdia inoiz baino gehiago sendotzearen alde hitz egin du, Espainiako hurrengo hauteskunde orokorretan «irabaztera irteteko».

Aro berria

Hortaz gain, esker hitzak zuzendu dizkio politika utzi duen Pablo Iglesiasi. Belarraren ustez, ein handi batean, Iglesiasek hautsi du Espainian zegoen bipartidismoa, eta hori behe behetik sortu zuten alderdi baten bidez: «Eskerrik asko, erakutsi diguzulako militante batek beharrezkoena den lekuan egon behar duela; eskerrik asko guregatik egin duzunagatik, baina batez ere herrialdeagatik egin duzunagatik». Alcorconen (Madril, Espainia) egin duten ekitaldiaren hasieran omenaldi bat egin diote Iglesiasi.

Dena den, Podemosentzat aro berri bat hasiko dela azpimarratu du Belarrak: hazi egin behar dutela esan du, eta indar nagusi izatera iritsi. Besteak beste alderdi feminizatu ere egin nahi du, eta horregatik bere hautagaitzako lehen sei karguetan sei emakume daude.


Summary: Hondarribia eta Arraun Lagunak, Gipuzkoako txapeldun. Donostian jokatu dituzte traineruen Gipuzkoako txapelketak. Hondarribiak, mutiletan, iazko garaipena berretsi du. Emakumeetan, ezustekoa eman du Arraun Lagunakek.

Hondarribia eta Arraun Lagunak. Horiek dira Gipuzkoako txapeldun berriak traineruetan. Denboraldiko lehen garaikur garrantzitsua zegoen jokoan gaur Donostian, Kontxan, eta eguraldiak erraza jarri ez duen arren, bi taldeek denboraldi honetan edozer irabazteko gai direla erakutsi dute.

Gizonezkoetan, iaz bera izan da azkarrena: Hondarribia. Gizonezkoen txapelketako lehen txanda jokatu ostean, orduerdi itxaron behar izan dute txanda nagusiko ontziek lehiari ekiteko, eguraldiaren ondorioz. Trinkoa zen behelainoa.

Behin arraunean hasita, lehia estua izan dute Ama Guadalupekoak eta Donostiarrak. Hondarribia aurretik joan da uneoro, baina azken luzera arte ezin izan du estropada hautsi. Azkenean, zazpi segundo atera dizkiete etxekoei, eta euren hamabigarren Gipuzkoako Txapelketa poltsikoratu dute hondarribiarrek. Mikel Orbañanosen mutilak aurten ere denboraldi ona egiteko bidean direla dirudi. Hirugarren izan da Orio, eta laugarren San Pedro.

Etxekoen ezustekoa

Emakumeetan, berriz, Orio zen faborito nagusia estropada hasi aurretik. Itsasoak, ordea, bere lekuan jarri du bakoitza, eta bigarren luze zoragarria eginda garailea Arraun Lagunak izan da. Sei segundo atera dizkio bigarren sailkatuari, Oriori. Hirugarren izan da Tolosaldea, eta laugarren Hondarribia.


Ingalaterrak errebantxa hartu du

Summary: Ingalaterrak errebantxa hartu du. Aukera gutxiko neurketa jokatu dute bi taldeek, eta Sterlingen golari esker gailendu dira etxekoak, Wembleyn.

Duela hiru urteko finalarrekoan jokatu zuten elkarren aurka azkenekoz Ingalaterra eta Kroaziak, eta balkanetakoak izan ziren orduan finalerako txartela eskuratu zutenak. Gaur errebentxa hartu du Ingalaterrak, etxean, Wembley estadioan (Londres). Ingalaterrak sekula ez zuen Eurokopa bat garaipen batekin hasi.

Neurketa serioa jokatu dute bi taldeek, aukera gutxikoa. Gutxi horietako batean lortu du gola Sterlingek, 57. minutuan: Kalvin Phillipsek pasa dio baloia, eta nahi bezala errematatu ez duen arren, nahikoa izan da Livakovicen atea zulatzeko.

Aurretik ere etxekoena zen baloi jabetza. Atzean sartuta ibili da Kroazia, Modric nahiko atzeratuta. Horrek, ordea, ez dio balio izan ingelesen presioa gainditzeko, eta erasoan ezer gutxi sortu du. Irabazi du Ingalaterrak, baina ez ditu beste faborito batzuek bezain sentsazio onak utzi.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Senperen, 55 urteko emakume bat hiltzeagatik. Erasotzailearen bikotekidea zen hildakoa. Ostiralean aurkitu zuten gorpua, eta gizonak aitortu du bera izan zela emakumea hil zuena.

Senpereko (Lapurdi) gizon batek 55 urteko emakume bat hil du, bere bikotekidea. Erasotuaren gorpua joan den ostiralean aurkitu zuten Armillac Lot-et-Garonen (Akitania), bere etxean. Gizonak, atxilotu zutenean, onartu zuen bera izan zela erasotzailea.

Senpereko alkateak Euskadi Irratia-ri esan dionez, gizonak hamabi urte zeramatzan herrian bizitzen. Momentuz behin behinean atxilotuta dago, eta fiskaltza laster egingo da haren kargu.

Euskal Herrian 110 dira 2003tik indarkeria matxistak hil dituen emakumeak; aurten, hiru.


Summary: Austria azken minutuetan gailendu zaio Ipar Mazedoniari. Austriak txapelketa handi batean 1990eko mundialetik eskuratu duen lehen garaipena da. Goleatzaileak Lainer, Gregoritsch eta Arnautovitx izan dira; mazedoniarrena Pandevek sartu du.

31 urte geroago txapelketa handi batean garaipena lortu du Austriak. Bucaresten izan da, taldeak aurtengo Eurokopan jokatu duen lehen neurketan. Austriarrek 3-1 irabazi diote gauzak zail jarri dizkien Ipar Mazedoniari.

David Alaba da Austriarren izarra, eta badaki hori Franco Foda hautatzaileak; hori dela eta, libero postuan jarri du gaur Real Madrilek fitxatu berri duen jokalaria. Gauzak hala, 21 minutu behar izan dituzte lehen gola sartzeko (Lainer izan da golegilea), baina azkar berdindu du mazedoniarren heroiak, Pandevek. Haren gol bati esker ari da Ipar Mazedonia lehen aldiz Eurokopa bat jokatzen.

Bigarren zatian are eta gehiago izan du kontrolpean neurketa Austriak, baina kosta egin zaio aukera argiak sortzea. Azkenean, 78. minutuan, Alabaren erdiraketa bat baliatu du Gregoritschek gol erabakiorra egiteko, eta 89. minutuan itxi du neurketa Arnautovitxek.


Summary: Israelgo Parlamentuak gobernu berria onartu du; amaitu da Netanyahuren aroa. 60 boto alde eta 59 aurka jaso ditu Naftali Bennetten hautagaitzak. Netanyahuk 2009tik zen lehen ministro, bere bigarren aroan.

Amaitu da Benjamin Netanyahuren agintaldia. Bi arotan (1996tik 1999ra, eta 2009tik gaur arte) hamabost urtez izan da Israelgo lehen ministro, baina karguak badu arduradun berria: Naftali Bennett, Yamina mugimendu nazionalistako burua. Hala onartu zuen atzo Israelgo Parlamentuak, bozketa estu batean; izan ere, aldeko 60 boto jaso ditu Bennettek, eta aurkako 59.

Koalizioko gobernu zabal bati esker heldu da boterera lehen ministro berria, hainbat ildotako alderdien babesari esker. Sinatu duten akordioaren arabera, Bennett bi urtez izango da lehen ministro, eta gero Yair Lapidi utziko dio kargua, Yesh Atid alderdiko buruari. Zortzi alderditako kideek osatuko dute gobernua.

Azken hilabeteetan kargua ez galtzen saiatu da Netanyahu, eta hori gaitzetsi du Yaminak kargu hartze saioaren aurretik egin duen hitzartean: «gorroto ekaitz bat» sortzea egotzi dio, eta «anaien arteko talka horren ondorioz» herrialdea gelditu duela esan dio. Osatu duten akordio zabalaz harro dagoela gehitu du lehen ministro berriak.

Eguna beroa izan zen, eta azken unera arte ez zen argi egon Bennetten hautagaitzak aurrera egingo zuen ala ez. Besteak beste, koalizioa babestu duen Zerrenda Arabiarreko kide batek gobernu berria ez babesteko mehatxua egin du, eta Netanyahuren alderdia den Likudeko kideek ere etengabe presio egin dute kargu hartzea bide onetik joan ez zedin.

Hori dela eta, Lapidek ezin izan zuen bere diskurtsoa eman. Tribunara igo da, eta barkamena eskatu zion bere amari: «86 urte ditu, eta etortzeko eskatu nion errespetuz jokatu zenutelakoan; baina horrela ezinezkoa da», esan zuen.

Netanyahu, gobernuaren aurka

Bere aldetik, Netanyahuk argi utzi zuen bere helburua zein izango de aurrerantzean: gobernua botatzea. Bennetti «Israelen historiako iruzurrik handiena» egitea egotzi zion, eta koalizioak nazioartean Israeli indarra galaraziko diola gehitu zuen: «Ez du sinesgarritasunik, ezta ideia sendorik ere. Ez du bere gobernuaren babesik ere», esan zuen, lehen ministro berriari buruz.

Horrez gain, bere azken agintaldian lortutako «garaipenak» nabarmendu ditu Netanyahuk; besteak beste, AEBek Jerusalen Israelgo hiriburu aitortu izana.


Hegoaldean 252 positibo atzeman dituzte

Summary: Hegoaldean 252 positibo atzeman dituzte. Egindako testen %3,75ek eman dute positibo.

Osakidetzak eta Osasunbideak eguneratu dituzte pandemiaren garapenari dagozkion datuak, eta aurreko egunetako beheranzko joerari eutsi diote. Hego Euskal Herrian 6.707 proba egin ziren atzo, eta haietako 252k eman zuten positibo, %3,75ak.

Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman dituzte: 110. Nafarroan 49 izan dira, Gipuzkoan 46 eta Araban 44.

Ospitaleei dagokienez, berriz, hemezortzi lagun ospitaleratu dituzte COVID-19aren ondorioz, eta ZIUetan jarraitzen dute 72k.


Summary: Laranjak nagusitu dira, zirrara handiko partidan. Eurokopako taldeko bigarren jarri dira herbeheretarrak, Austriaren atzetik, horiek Ipar Mazedonia garaitu ostean.

Partida zirraragarria egin dute Johan Cruyff Arenan. Bost gol egin dituzte bigarren zatian. 2-0 aurreratu ziren herbeheretarrak, baina ukrainarrek lortu zuten berdintzea. Azkenean, 85. minutuan sartu zuen talde laranjak partida erabaki zuen gola. Emaitzarekin, euren taldeko bigarren jarri dira herbeheretarrak, Austriaren atzetik. Izan ere, austriarrek 3-1 irabazi zioten Ipar Mazedoniari. Ukrainarrak hirugarren dira.

Herbehereetako selekzioak etxean jokatu zuen, Amsterdamen, eta nagusi izan ziren.

Bizi hasi zen partida, eta Memphis Depay aurrelari laranja eta Ukrainiako atezain Georgiy Bushchan izan ziren protagonistak. Pilota herbeheretarrena izan zen lehen zatiaren %60an. Halere, golik gabe amaitu ziren lehenengo 45 minutuak.

Estraineko gola bigarren zatiaren 7. minutuan heldu zen, eta, Bushchan atezainak hasieran baloia urrutiratzea lortu bazuen ere, Georginio Wijnaldumen ez zuen barkatu arearen mugatik. Herbeheretarren partidako 11. jaurtiketa izan zen. Baina atea zabaldu zuen horrek, sei minutu geroago bigarren gola heldu zelako, Wout Weghorsten bidez.

Bi huts, eta hor ematen zuen partida erabakita geratuko zela. Baina ukrainarrak berpiztu egin zituen Andrii Yarmolenkoren golak. Eta laranjei gertatu bezala, bigarren gola berehala egin zuten ukrainarrek, bi minutura. Roman Jaremtxukek sartu zuen buruz.

Azkenean, beste burukada batek erabaki zuen partida: Denzel Dumfriesek sartu zuen.

Poz handia ekarri die herbeheretarrei garaipenak, ez zutelako nazioarteko txapelketa handi batean parte hartzen 2014. urtetik, Brasilgo Munduko Txapelketatik.

Ostegunean berriz jokatuko dute laranjek, Austriaren kontra, hau da taldeko nagusiekin, berriz ere Amsterdamen. Egun berean arituko dira Ukraina eta Ipar Mazedonia.


Summary: Zailtasunak dituzten herrialdeei mila milioi txerto dosi ematea hitzartu dute Kornuallesen. Ekonomia berriz osatzeko eta Txinaren zabalkundeari galga jartzeko neurriak erabaki dituzte, eta datorren urtetik aurrera ikatza energia sortzeko erretzeko egitasmorik ez laguntzea adostu dute.

Joe Biden Kornuallesen egon izana (Erresuma Batua) AEBak nazioarteko agertokira itzuli izanaren ikur gisa geratuko da. Atzo amaitu zen G7ren goi bilkura. G7 zazpi herrialde garatuenek osatzen dute: Kanadak, Frantziak, Alemaniak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak eta Estatu Batuek. Hainbat neurri adostu dituzte herrialdeotako ordezkariek.

Izurriaren kontrako borrokan, esaterako, txertoak ekoizteko edo sortzeko zailtasunak dituzten herrialdeei mila milioi dosi ematea hitzartu dute. Datorren urtean emango lituzkete dosiok, sobratutakoetatik, edo nazioarteko COVAX egitasmoaren bidez ordainduta. Horrez gain, adierazi dute etorkizunean gerta daitezkeen izurriei edo bestelako osasun larrialdiri aurre egiteko alerta sistema global bat bultzatuko dutela. SARS-CoV-2 birusaren DNA sekuentziatzeko ahalmena handitu nahi dute G7ko herrialdeetan, kasuen %10 aztertu ahal izateko, mutazioak atzemateko, aldaera arriskutsuagoak detektatze aldera.

Horrez gain, etorkizunean eragin handia eduki dezakeen beste neurri bat hitzartu dute: osasungintzako tratamenduak, botikak eta testak onartzeko epea 100 egunera murrizteko estrategia bat egingo dute.

Ekonomiari dagokionez, enpresen gaineko gutxieneko zerga ezartzea adostu dute, mundu osorako: %15; baita izurriaren ostean ekonomiaren hazkuntza bultzatzeko pizgarriei eustea eta Nazioarteko Diru Funtsari baliabide gehiago ematea ere, garatzeko bidean diren herrialdeei eskaintzeko poltsa 82.600 milioi euroraino handitzeko.

Txinak munduan zabaltzeko Gerriko bat, bide bat egitasmo handiari aurre egiteko azpiegiturak bultzatuko dituzte hainbat herrialdetan. Pekinek, plan horren bidez, lehengaiak ziurtatzeko asmoa du; merkatuak zabaldu eta nazioartean duen eragina sendotu nahi du 2013. urtetik, batez ere, Afrikan eta Asian.

Horrez gain, Txinari begirako bestelako neurriak onartu dituzte: herrialdeak «lehiaren kontra» hartzen dituen neurriei aurka egitea, esaterako. Horrez gain, oposizio politikoa ere egingo diote: Xinjiang eskualdeko uighur etniako herritarren giza eskubideen urraketa salatuko dute, eta «autonomia handia» eskatuko dute Hong Kongentzat.

Errusia ere, jomugan jarri dute. Herrialdeari eskatuko diote beste herrialdetan eginiko «esku-hartzeak» amaitzeko. Ukraina aipatu dute horretan. Eta ustez Errusiatik egiten diren zibererasoak amaitzeko eskatuko diote.

Klima larrialdiaren inguruan, energia sortzeko ikatza erretzeko egitasmoei laguntza publikoak ukatzea adostu dute, berotegi gasen sorburu nagusia direlakoan. Horrez gain, planetaren berotzea 1,5 graduaren mugan mantentzeko «ahaleginak azkartu» nahi dituzte, eta gutxienez lurraren eta ozeanoen %30 babestea lortu hamarkada honetan.

NATOren bilkura

Kornuallesetik Bruselara joan zen atzo Biden, gaur hastekoa den NATOren goi bilkuran parte hartzeko. Donald Trumpek AEBak nazioarteko akordio eta elkarteetatik urrundu zituen bere agintaldian, eta Biden zubiak berriz eraikitzen ari da. Bide horretan beste urrats bat da NATOren bilkura.

Bidenek Txinan eta Errusian jarriak ditu begiak, eta adierazi du goi bilkura honetan sortuko dela «estrategia kontzeptu berri bat», Errusiaren «ekintza eta politika erasokorrei aurre egiteko, eta Txinak geure segurtasun kolektiboari, aberastasunari eta balioei eginiko erronkei». Horrez gain, terrorismoa, zibererasoak eta klima larrialdia aipatu ditu.


Euskal Pass, funtsezkoa Euskal Herrian

Summary: Euskal Pass, funtsezkoa Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko turismo bulegoek txartel bat sortu dute lurraldeko tokirik esanguratsuenak eroso eta asko ordaindu gabe ezagutzeko. Mugikorrerako aplikazio bat sortu dute.

Iparraldea bisitatzeko gogoa duzu? Euskal Pass Ipar Euskal Herriko City Pass-a da, abantaila ugari dituen txartela: lurralde osoko natur, kultur eta ondare gune nagusiak bisitatuta eta ezagututa, ibiltaritza eta aurkikuntza sustatzen dituena.

Txartel honek bi abantaila ditu: batetik, ekonomikoki, prezio oso baxuan bisita asko egiteko aukera ematen dizu; bestetik, oso erosoa da, txartela erosterakoan bakarrik ordaintzen baituzu, eta, diru horrekin, nahi duzuna erreserba dezakezu.

Bi produktu daude eskuragarri helduentzat eta haurrentzat diren tarifetan: Euskal Pass 48 ordu, zeina lehenengo bisitatik hasita 48 orduan erabil dezakezun; eta Euskal Pass 5 egun, lehenengo bisitatik hasita 5 egunean erabil dezakezuna.

Zer bisitatu Euskal Pass txartelarekin?

Ozeanoaren Hiria, Sarako eta Vernako kobazuloak, Arnaga etxea, Urtubia, Bidaxune edo Mauleko gazteluak, Euskal Museoa, 30 gune natural edo ondare inguru, eta hogei bat bisita gidatuak eta komentatuak, Euskal Herri osoan zehar banatuta. Beraz, Euskal Pass, aldi berean, Baionako City Pass, Biarrizko City Pass eta Donibane Lohizune City Pass ere bada.

30 gune natural baino gehiagotara joan daiteke Euskal Pass txartelarekin. EUSKAL ELKARGOKO TURISMO BULEGOA

Nola erabili Euskal Pass?

Euskal Pass, Euskadiko Turismo Bulegoak garatua, gune batean lehenengo aldiz sartzean aktibatzen da. Nahi duzun hiru lekutako sarbidean, jarraian zerrendatzen diren sei lekuetatik: Ozeanoaren Hiria, Arnaga etxea, Sarako kobazuloak, Vernako kobazuloak, Donibane Lohizuneko itsas bidaia eta Wow abentura parkea.

Aipatutako gainerako leku guztietarako sarbidea doakoa da (toki bakoitzerako sarrera bat).

Non eskura dezaket Euskal Pass?

Txartel hau gida turistiko bat nahiz bidaia egunkari digital bat da, eta Iparraldeko edozein turismo bulegotan edota Euskal Pass mugikorrerako aplikazioan eskura dezakezu. Erabiltzaileari ondorengo gauzak egiteko aukera eskaintzen dio: • Irekiera ordutegiak begiratu. • Txartelan barne dauden leku eta monumentuak lokalizatu. • Bisitatutako tokien historiaren inguruko informazio zehatzago bat izan. • Txartela modu desmaterializatuan izan, QR kode baten bidez, aplikazioa izatean. Geolokalizazio funtzioa aktibatuta, gertuen dituzun guneak aurki ditzakezu. Aplikazio hau doakoa da, eta lineaz kanpoko sarbidea eskuragarri dago IOS eta Android-en. Informazio gehiago: www.euskalpass.com/lang/eu edo www.en-pays-basque.fr/eu webguneetan.