Euskara, laneko hizkuntza nagusia

Summary: Euskara, laneko hizkuntza nagusia. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Euskara Planaren helburu nagusietako bat da euskara laneko hizkuntza nagusia izatea.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren Euskara Planaren helburu nagusietako bat da euskara laneko hizkuntza nagusia bilakatzea. GIpuzkoako Foru Aldundiko langileen ezagutza maila oso handia da gaur egun, langileen %90ek baino gehiagok hizkuntza eskakizunak ziurtatu baititu. Ondorioz, lan harremanak gero eta gehiago euskaraz izan daitezen eta euskara lan tresna nagusi bilakatu dadin ari dira lanean.

Ahalegin horretan, Euskaraldia aukera bat da lantaldeetan gogoeta egin eta hizkuntza ohiturak berrikusteko eta egokitzeko. Guztira, 190 arigune sortu dira Gipuzkoako Foru Aldundian, eta 1.140 langilek parte hartuko dute dinamikan. Horrek esan nahi du langileen erdiak baino gehiagok parte hartuko duela ariguneetan. Ariguneekin lanketa bat egin da, bakoitzak bere helburuak ezar ditzan, eta, horrekin batera, Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasuneko zuzendaritzak web mintegiak antolatu ditu langileek Euskaraldiko dinamikak ongi ezagutu ditzaten.

Ariguneen sorrera eta dinamizazioa

Bigarren Euskaraldian, Gipuzkoako Foru Aldundiaren lehentasuna da ariguneen sorrera eta dinamizazioa, euskarak jauzi bat egin dezan Aldundiko langileen artean lan hizkuntza gisa. Halaber, pandemia dela eta, ekitaldi jendetsuak ekiditeko irizpidea ere hasieratik ezarri dituzte.

Horrela, iaz hasi ziren bigarren Euskaraldirako prestakuntza lanetan parte hartzen. Hain zuzen ere, Donostiako Intxaurrondo auzoan egin zen ariguneen pilotatzean parte hartu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak, Gizarte Politiketako departamentuaren bitartez. Nitik haratago! Baietz 11 Intxaurrondon lelopean, azaroaren 22tik abenduaren 3ra burutu zen ekimena eta, besteak beste, Gipuzkoako Foru Aldundiko ordezkariez gain, bizilagunek eta Intxaurrondon kokatuta dauden hamalau entitatek parte hartu zuten. Pilotatze horretatik aurtengo Euskaraldirako baliagarria izango den informazioa jaso zen.

Pilotajearen balantzea egin zen urte hasieran Donostian, eta ekitaldian Markel Olano diputatu nagusiak Aldundiaren konpromisoa berretsi zuen Euskaraldiaren antolakuntzarekin. Bigarren Euskaraldian, norbanakoek ez ezik, entitateek ere parte har dezaten lortu nahi da, hizkuntza praktika berriak bultzatzen jarraitzeko neurriak hartuz.

Horrela, entitateei eskatu zaie haien barruan ariguneak identifikatzeko eta sortzeko, euskara erabiltzeko espazio edo guneak. Bi motatako ariguneak: barne funtzionamenduko guneak (entitate barruko taldeak) eta kanpo harremanetarako guneak (herritarrekiko harreman espazioak).

Dena den, ekitaldian azpimarratu zuten kantitateari baino gehiago kalitateari erreparatu nahi diotela, «Arigune asko sortu baino garrantzitsuagoa iruditzen zaigu sorturiko ariguneak hizkuntza ohiturak aldatzeko baliabide sendoak izatea eta, ariketaren ostean ere, hizkuntza ohitura berriak mantendu eta euskarari eusteko tresna egokiak izatea».

Euskaraldira begirako barneko antolakuntza lanei, berriz, otsailean ekin zioten Gipuzkoako Foru Aldundian, ariguneak sortzen eta martxan jartzen, eta langileak ahobizi eta belarriprest gisa izena ematen hasi ziren. Eider Mendoza bozeramailearen hitzetan, Euskaraldiaren helburuak eta filosofia bat datoz Gipuzkoako Foru Aldundiak aldezten duen estrategiarekin: «Gure erakundeak Euskaraldian modu aktiboan hartuko du parte, Gipuzkoan erakunde erreferentea izateko erantzukizuna baitaukagu».

Euskaraldiaren prestakuntza lanen inguruan hitz egiteko eta Aldundiaren baitan martxan jarritako prestakuntzaren azken ordua partekatzeko, Euskaltzaleen Topaguneko ordezkariekin bildu ziren Gipuzkoako Foru Aldundiko ordezkariak, ekainaren 17an. «Euskarak lan esparruan jauzi esanguratsu bat egiteko baldintzak dauzkagu, azken hamarkadetan euskararen ezagutzak eman duen aurrerapausoari esker; horretarako unea da eta, zalantzarik gabe, Euskaraldiak bide horretan aukera ederra eskainiko digu», esan zuen Markel Olanok, Gipuzkoako diputatu nagusiak, bileraren ostean.

Topagunearekin elkarlanean dinamizatua, Aldundiak eta Gipuzkoako gainerako erakunde nagusiek Gipuzkoa Berdinago komunikazio kanpaina egin dute, Euskaraldian parte hartzea sustatzeko. 19 erakunde eta enpresa parte hartzen ari dira Gipuzkoa Berdinago egitasmoan. Eragile horiek Gipuzkoan duten erreferentzialtasunaz baliatuta, Euskaraldiari eta euskararen erabilerari bultzada eman nahi izan diote jendaurrean. Honako hauek dira Gipuzkoa Berdinago egitasmoan parte hartzen duten 19 eragile erreferentzialak: Gipuzkoako Foru Aldundia, Adegi, Basque Culinary Center, Bera Bera, CAF, Deustuko Unibertsitatea, Donostiako Udala, DYA, Eibar SD, Euskal Herriko Unibertsitatea, Fagor, Kaiku, Kutxabank, Kutxa Fundazioa, Laboral Kutxa, Mondragon Korporazioa, Mondragon Unibertsitatea, Mutualia eta Real Sociedad.

Nerabeen parte hartzea

Aurreko Euskaraldiari lotuta, nerabeen partaidetzari buruzko ikerketa aurkeztu zen irailaren 28an. Lasarte-Orian egin zen ikerketa. Izan ere, Lasarte-Orian, 2016an, 40 egun euskaraz egitasmoa bideratu zen, eta hor erabili ziren lehenengo aldiz ahobizi eta belarriprest figurak. Hori izan zen 2018an Euskal Herri osoan Euskaraldia abian jartzeko oinarri nagusietako bat.

Ikerketa hori liburu batean jaso da, eta proiektuaren bultzatzaileak dira Gipuzkoako Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritza, Lasarte-Oriako Udala, Oriarte institutua, Ttakun kultur elkartea eta Ebete zerbitzuak. Proiektuaren abiapuntuan galdera nagusi bat egon da: Eraginkorra al da ahobizi/belarriprest diseinua nerabeen hizkuntza ohituretan aldaketak eragiteko? Emaitza nagusietako batzuk hauek izan dira:

• Euskaraldiak erabileran eragina izan zuen, bereziki biko harremanetan.

• Ohikoa baino euskara askoz gehiago erabili zutenak %30 ere izan ziren.

• Gazteen iritziz, lorpen berriek iraun egingo dute.

Abbadia saria

Aurtengo Abbadia saria Euskaraldiari lotuta izango da. Pello Jauregi Etxaniz irakasle eta ikerlari donostiarrak jasoko du. Anton Abbadia saria Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuen 1996an, euskararen normalizazioaren aldeko lanetan nabarmendutako pertsonen edo elkarteen jarduna saritzeko.

Azkenik, Euskaraldira begira, langileen partaidetza zabala irudikatu eta ezagutarazteko egitasmo bat prestatzeko lanean ari dira Gipuzkoako Foru Aldundian.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.gipuzkoa.eus.


Summary: Sanchez: «Helburua ez da soilik altxatzea, ekonomia sakon eraldatzea baizik». Nafarroara egindako bisitan, Espainiako gobernuburuak nabarmendu du «lehenbailehen» baliatzen hasi behar dela Europako dirua, eta urtero BGParen %2,5eko hazkunde gehigarria eragin

Behe lainoaren ondorioz, Pedro Sanchezek ezin izan du Noaingo aireportuan lur hartu, eta Hondarribiraino joan da. Horrenbestez, Iruñeko bisita ordubete beranduago hasi da, baina Espainiako gobernuburuak ez du denbora galdu, ordubete pasako hitzaldia egin baitu Baluarte jauregian. Europako Next Generation plana «erantzun historikotzat» jo du, eta euroa sortzearen pare jarri du: «Ez da susperraldi plan huts bat: gure historiako planik anbiziotsuena da», Dena den, haren esanetan, gizarteak ez du konformatu behar abiapuntura itzultzearekin, pandemia aurreko egoerara itzultzearekin: «Helburua ez da soilik aldatzea, ekonomia sakon eraldatzea baizik».

Bere lehen hitzetan, Miguel Torres izan du gogoan, duela egun gutxi hil zen enpresaburu nafarra, MTorres taldearen sortzailea; haren adibidea erabili du «ametsak errealitate» egin daitezkeela aldarrikatzeko eta balio horiek aurrean diren zailtasun eta erronken pare jartzeko. Espainia mailako diskurtsoa izan arren, Nafarroari etengabe egin dizkio aipamenak Sanchezek. Europako planaren nondik norakoak aurkezten dabil egunotan, eta datozen asteetan bilduko da Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarekin.

Pandemiaren kudeaketan Madrilek erkidegoekin eta udalen federazioarekin egin duen kudeaketa partekatua nabarmendu du, eta gogoaratu du alarma egoerak sei hilabete irautea ez dela halabeharrezko zertzelada. «Adituek diote pandemiaren garai okerrena pasatua izango dela ordurako. Aste honetan bertan txertoen inguruan izandako berriek iradokitzen digute normaltasuna itzuliko dela». Halaber iragarri du barruko mediku egoiliarren, erizainen eta farmazia arloko langileen 10.001 lanpostu aterako dituztela —ikusteko dago iragarpen horrek Hego Euskal Herrian eragingo ote duen eta zenbateraino— .

Halaber, Sanchez pozik azaldu da ostegun arratsaldean atzera bota zirelako Espainiako 2021eko estatuko aurrekontu orokorren lege proiektuaren gaineko osoko zuzenketak. «Inoiz ez bezalako urrats bat» dela nabarmendu du, iraganera edo etorkizunera begiratzearen artean bigarrenaren alde egin delako. Bi urteko blokeoaren ostean, espero du abendu amaierarako onartzea eta jarraian ekonomia eraldatzeko erronkari «lehenbailehen» heltzea, deialdien bidez. «Ez dago denborarik galtzeko»

Next Generation planak ahalegin berezia eskatuko die administrazioei kudeaketa arloan, eta, laguntzen tramitazioa azkartzeko, hainbat lege aldatzeko asmoa iragarri du Sanchezek —hala nola kontratazio publikoarena, diru laguntza publikoena, sektore publikoaren erregimen juridikoarena...—. Nabarmendu du oztopoak gainditu eta kudeaketa «eraginkor eta gardenagoa» egin behar dela.

Datu handiak eman ditu. Ezagun den legez, EBk 140.000 milioi euro banatuko dizkio Espainiari, 72.000 transferentzia zuzen bidez eta gainerakoak mailegu bidez —horri erantsi behar zaizkio Nekazaritza Politika Bateratuko funtsak eta aurretik programatuta direnak—. Erreferentzia gisa, gogorarazi du 90eko hamarkadan EBk sei urtean banatutako egiturazko funtsak 8.000 milioi eurokorenak izan zirela. Ez du aurreratu Nafarroara zenbat helduko den, baina, urriaren 26an egindako bilera telematikoan, azaldu zuen erkidegoek kudeatuko dutela 2021erako egokitutako 27.000 milioietatik «%50 baino gehiago».

Eraldaketa horretan, lehen helburua trantsizio ekologikoa bultzatzea da, eta etorkizunera begirako helburuak aurreratzeko asmoa azaldu du. Adibidez, 2030erako 5 milioi ibilgailu elektriko izatea nahi dute, eta, horretarako, 100.000 kargaleku jartzeko asmoa du; 2050erako, berriz, energia ekoizpen guztiak berriztagarrien bidezkoak izateko helburua aipatu du.

Beste erronka batzuen artean aipatu du digitalizazioa, berdintasunean sexuen arloko arrakala gainditzea, hezkuntzan inbertsioa nabarmen handitzea (planaren bost bat eremu horretara bideratzeko asmoa agertu du), eta enplegu politika aktiboetan erreformak egitea. Datu handiak eman ditu, eta nabarmendu du Next Generation planaren bidez «milaka, milaka eta milaka» enplegu sor daitezkeela, eta barne produktu gordinean %2,5eko hazkunde gehigarria eragin. Erronka horiei begira Nafarroa toki onean dagoela nabarmendu du.


Summary: Ana Murugarren eta Eugenia Salaberri saritu ditu Zinebik, zeluloidezko sabaia urratzeagatik. Gaurko irekiera ekitaldian jasoko dute Ohorezko Mikeldi saria bi zinemagileek, eta Jean-Pierre eta Luc Dardenne zinemagile belgikarrak ere omenduko dituzte

«Hasi nintzenean, zuzendariak gizonak ziren, ekoizleak gizonak, eta denak ziren gizonak, muntatze lanetan, bai, baziren emakume gutxi batzuk, baina halakoxea zen giroa, eta oraindik ere pixka bat horrela jarraitzen du kontuak, eta borrokan segitu behar dugu». 80ko hamarkadatik hasi, eta gaur egunera arte luzatu du erretratu hori Ana Murugarren zinema ekoizle, muntatzaile eta zuzendariak (Martzilla, Nafarroa, 1965). Gogoratu duenez, lehen urratsak egitean inguruan zuen zinemagile taldeko emakume bakarrenetako bat zen, eta, hain zuzen ere, aitzindaritza lan horregatik jaso du Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiaren Ohorezko Mikeldi saria, Eugenia Salaberri idazle eta gidoigilearekin batera (Bilbo, 1957).

Murugarrenek eta Salaberrik bidea irekitzeko egindako lan hori nabarmendu du Vanesa Sanchez Zinebi jaialdiko zuzendariak. «Gure zinemaren historia dira, letra larriz idatzitako historia; hasi zirenean emakumezkoen presentzia oso eskasa zen, eta haien lanari esker aldatu egin ziren gauzak hiri honetan». Zinebik gauzak aldatzeko «ardura eta konpromisoa» dituela ere esan du, eta horregatik ere etorri dela omenaldia.

Eskorbutorekin hasita

Martzillatik Bilbora heldu zenean hiriak eragindako zirrara hartu du gogoan Murugarrenek. 80ko hamarkadan beste zinemagile batzuekin bizi izandako pasadizoak ere oroitu ditu, eta baita telebista pirata bat sortzeko egindako saiakera ere. «Oso gutxi iraun zuen, Gobernu Zibilak berehala lokalizatu gintuelako». Ekoizle eta, batez ere, muntatzaile lanak egin zituen hasieran, eta Eskorbuto taldearentzako sortutako Antes de las guerras bideoklipa izan zen zuzendu zuen lehen lana. Esto no es la vida privada de Javier Krahe dokumentala ere sortu zuen 2015ean, eta telesailak zein film luzeak ere zuzendu ditu. Hain zuzen ere, hurrengo urteko uztailean estreinatzekoa den Garcia y Garcia izeneko komediarekin dabil orain buru-belarri.

Idazle eta gidoigile izateaz gainera, Euskadiko Idazleen Elkarteko lehendakari ere bada Salaberri, eta gizonez beteta gogoratzen ditu berak ere zinemagintzan lehen urratsak egin zitueneko sasoiak. «Gizonez betetako gelan zegoen emakume bakarrak izaten ginen, baina ez gintuen harritzen, hala izaten zelako. Noski, ikusten duzu hori orain eta oso gauza arraroa iruditzen zaizu». Oraindik ere bideak maldan gora jarraitzen duela dio, ordea. «Azaleko erabakietan agian bai, baina erabaki garrantzitsuak hartu behar direnean, gutxitan hartzen dira kontuan emakumezkoak».

1996an egin zuen berak liburuak idaztetik gidoiak idazterako urratsa, Calor... y celos izenezko komediarekin. Esperientzia gustatu, eta maiz aritu da geroztik gidoigile lanetan. Marujas asesinas filmerako gidoia egin zuen 2001ean, esaterako, Alaba zintzoa ere idatzi zuen 2013an eta baita Txarriboda ere, 2015ean.

Literaturan hitzez konta daitezkeen sentimendu, sentsazio edo erreakzioak, zineman ekintza bidez kontatu behar direla nabarmendu du Salaberrik. Hori ikasi duela berak. «Hala deskubritu nuen ez garela esaten duguna, baizik eta egiten duguna».

Irekiera ekitaldian jaso dute bi zinemagileek Ohorezko Mikeldia, eta lan bana ere proiektatuko diete jaialdian. Murugarrenek Javier Krahe musikariari eskainitako eta Joaquin Trincadorekin batera zuzendurako film dokumental luzea emango dute, batetik, eta Salaberrik idatzi eta ekoitzi eta Jabier Rebollok zuzendutako De los ojos adentro ere eskainiko dute. Asteazkenean izango da hori, Bilboko Arte Ederren Museoan.

Murugarren eta Salaberriren Ohorezko Mikeldia emateaz gainera, azaroaren 17an, saio berezia antolatu dute (H)emen elkartearekin elkarlanean, Film laburrak eta emakumeak, berdintasunaren gakoak izenburupean. Azkuna zentroan izango da solasaldia, 18:00etan.

Dardenne anaiak

Beste bi zinemagile ere omendu nahi izan ditu jaialdiak aurtengoan: Jean-Pierre eta Luc Dardenne anaiak, zehazki. Ohorezko Mikeldi saria jaso dute eurek ere inaugurazio ekitaldian. Koronabirusari aurre egiteko ezarritako neurriengatik, ordea, bideo mezu bidez soilik eman ahal izango dituzte eskerrak sortzaileek.

Ezagun dira ekoizle eta zuzendari belgikarrak zinemagintzan. Cannesko jaialdian urrezko bi palmorri jaso dituzten zuzendari gutxietakoak dira, esaterako, baina fikzioarekin hasi aurretik egindako lan dokumentalengatik saritu ditu jaialdiak oraingoan. Euren hasierako sei lan dokumental ere programatu ditu jaialdiak egunotarako. 1977an estreinatutako Le chant du rossignol izango da horietako bat, baina kopia zaharberritu bat izango da proiektatuko dutena.


Summary: Mercedesek kaleratzeei eutsiko die, aldi baterako erregulazioa baztertuta. Aldi baterakoei eragingo lieke neurriak; sindikatuen arabera, bostehun ingururi. Martxoan sinatutako akordioa ez betetzea leporatu diote

Autogintzara ere iristen ari da COVID-19aren bigarren olatua, eta, udaberrian egin zuten bezala, enpresa batzuetan hasi dira neurriak hartzen lan kargan eta logistikan dituzten arazoengatik. Euskal Herrian langile gehien dituzten bi lantegien kasua da hori: Gasteizko Mercedesena eta Iruñeko Volkswagenena. Aurrenekoak berretsi du behin-behineko langileak kaleratzeko asmoa duela. Hala jakinarazi du langileen batzordeak. Horren ordez, sindikatuek aldi baterako erregulazioa egiteko eskatu diote, baina, azaldu dutenez, aukera hori baztertu egin du. Hori hala, pandemiaren hasieran hartutako konpromisoak ez betetzea leporatu diote zuzendaritzari. Bere irizpideak eta erabakiak inposatzea eta «mehatxua tresna nagusi gisa» erabiltzea egotzi diote.

Alemaniako multinazionalak asteartean iragarri zituen kaleratzeak, baina ez zuen zehaztu zenbat langileri eragingo zien neurriak. Sindikatuen arabera, 500 inguru izango lirateke. Lantegiak 5.000 behargin ditu. Enpresak azaldu duenez, 2021eko lehen hiruhilekoan ekoizpen erritmoa murriztuko du, «ahal den neurrian enplegurako neurri zorrotzagoak saihesteko». Azaldu du «desoreka handia» dagoela ekoizpen gaitasunaren eta eskariaren artean, eta hori zuzentzeko egungo hiru txandetako baten lan erritmoa murriztuko duela, datorren urtean 131.500 furgoneta egiteko helburuarekin.

Sindikatuek gogorarazi dutenez, martxoan enpresak akordio bat sinatu zuen enpresa batzordearekin, pandemiagatik aldi baterako erregulaziorako beste espediente batera joko balu aurrekoaren baldintza berberetan egingo zuela bermatzeko. «Enpresak erabaki du bere konpromisoa ez betetzea, seguruenik errentagarriagoa delako behin-behinekoen kolektiboa kalean uztea langile guztiei 10 eguneko erregulazio espedientea aplikatzea baino, bete gabeko akordioak dioen bezala soldata gordinaren % 80 konpentsatuz», salatu du.

Arazoak Landabenen

Nafarroako Volkwagenek, berriz, jakinarazi du enplegua erregulatzeko espedientea berriro aplikatzea aurreikusten duela, piezen hornikuntzan izaten ari den arazoengatik. Sindikatuetako iturrien arabera, baliteke Landabengo lantegiko zuzendaritza hilabete honetatik aurrera hastea egun batzuetan lan txanda batzuk kentzen, baina oraindik ez du zehaztu zenbat denboraz izan daitekeen eta zenbat langileri eragingo liekeen neurriak.


Summary: Hil egin da Oiongo enpresa batean izandako sutean zauritutako langilea. Beharginak erredurak zituen gorputzaren zati handi batean, herenegun Kupsa enpresan izandako leherketa batzuen eraginez. Gurutzetako ospitalean hil da.

Herenegun, «hainbat leherketa» izan ziren Kupsa margo enpresan, Oiongo El Puntido industrialdean (Araba). 62 urteko langile batek erredurak egin zituen gorputzaren zati handi batean, eta gaur hil da, Gurutzetako ospitalean (Bizkaia), Europapress berri agentziak jakinarazi duenez.

Ertzaintzaren arabera,13:00 aldera izan ziren leherketak, eta suhiltzaileek 15:30erako lortu zuten itzaltzea. Kupsa Coatingek adierazi zuen planta bakarra suntsitu zuela suak, eta beste zazpietan ez zela kalterik izan.

Antza denez, sua nahasketa kimikoak egiten dituzten eraikinean hasi zen, eta han zegoen materialak eragin zituen leherketak. Enpresak ziurtatu zuen suak eragindako ke beltzak ez zuela gai toxikorik.


Aurtengo Ostera sarean egingo dute

Summary: Aurtengo Ostera sarean egingo dute. Udagoieneko Osterak hiru kontzertu ipiniko ditu sarean datozen hiru asteburuetan: Eñaut Elorrietarena, Zea Maysena eta Izaki Gardenak-ena.

Udagoieneko Osterak ez du huts egin nahi izan, udazkenero bezala. 21. urtez, Euskaltzaleen Topaguneak eta Bizkaiko Foru Aldundiak euskal sortzaileei plaza bat eskaintzea erabaki dute. Baina COVID-19aren pandemia dela eta, plaza birtuala izango da. Iruditu zaie sortzaileek inoiz baino beharrezkoagoa dutela plaza. «Kultura arloa oso momentu latzean dago, eta, beraz, Udagoieneko Ostera egitasmoak zentzu berezia hartu du aurten: batetik, programazioari eusteko egin diren ahaleginagatik, eta, bestetik, aukera izango dugulako modu berezi baten 21. Udagoieneko Ostera honetaz disfrutatzeko», esan du Lorea Bilbao Bizkaiko Kultura diputatuak. Hala, gaur hasi eta datozen hiru asteburuetan jarraian, kontzertu bat jarriko dute sarean aste bakoitzean, Udagoieneko Osteraren webgunean.

Dagoeneko grabatuta dauzkate Eñaut Elorrietaren, Zea Maysen eta Izaki Gardenak taldearen kontzertuak. Bizkaiko hiru museotan grabatu dituzte: Balmasedako La Encartada museoan, Muskizko El Pobal burdinolan eta Bermeoko Arrantzaleen Museoan, hurrenez hurren. Gaurtik domekara bitartean, Eñaut Elorrietarena egongo da ikusgai; hurrengo asteburuan, Zea Maysena, eta, hurrengoan, Izaki Gardenak taldearena. «Soilik hiru egun horietan egongo da ikusgai kontzertuetako bakoitza. Udagoieneko Ostera ziklo bat izan da hasieratik, eta aurten ere ziklo bat izatea nahi dugu. Horregatik, dagokien asteburua pasatuta, saretik kenduko dira kontzertuak», azaldu du Maria Rivero Euskaltzaleen Topaguneko Kultura teknikariak.

Riverok azaldu du aspalditik zebiltzala Udagoieneko Ostera berritu guran. «Hogei urtean, gauzak asko aldatu dira, eta oso gutxi era berean. Baina jendartea eta kontsumitzeko era asko aldatu dira». Aldaketa horri erantzuteko aukera eman die pandemiak ekarri dituen murrizketen sortak. Ohartarazi du ez direla streaming bidez eskainiko diren kontzertuak izango. Dagoeneko grabatuta daude, eta ez edozelan. «Mimoz egin ditugu: oso ondo zaindutako kontzertuak dira. Kalitateari ere garrantzi itzela eman diogu». Etxean ordenagailuaren parean egongo direnek gozatzea lortu nahi dute.

«Altxor bisualak»

Kontzertuak sarean ipinita, jende gehiagorengana iristeko aukera izango dute. Baina, era berean, zuzenekoek duten indarra galtzeko arriskua ere badago. Energia hori beste elementu batzuen bidez lortu nahi izan dutela azaldu du Riverok: «Lekuak oso ondo aukeratutakoak izan dira. Hiru museo dira, bereziak, gordetzen duten ondare historikoagatik garrantzia dutenak». Beraz, musika bera ez ezik, Bizkaiko historia eta ondarea ezagutzeko grina ere izango dira kontzertuaz gozatzera erakarriko duten beste amuak. El Pobal, La Encartada eta Arrantzaleen Museoa hautatu dituzte, museo izateaz gain historikoki garrantzi handia izan dutelako: industrializazio aurreko Bizkaia ordezkatu du lehenak; industrializazio ostekoa bigarrenak; eta itsasoari eta arrantzari lotutako bizimodua eta tradizioa hirugarrenak.

Estetikoki ere bereziak direla esan du Riverok: «Xarma berezia dute, eta kontzertuetan oso giro berezia sortu da. Taldeek eta lekuek ez dute batere loturarik euren artean, baina hiru lekuak oso egokiak dira horrelako ekitaldietarako, eta, grabatzen hasita, ohartu gara abestien hitzek esanahi berezia hartzen dutela leku jakin horietan». Emaitza ikusgarria dela esan du, musikaz gozatu nahi dutenentzat «altxor bisualak» sortu dituztela. Izan ere, taldeetako bakoitzak kontzertu akustiko berezi bat sortu du propio toki berezi horretarako, tokiak berak inspiratutako tonuak eta koloreak emanaz abesti eta musika tresnei. «Kontzertu bakoitza benetan errepikaezin eta bakar bihurtu dute».


Summary: «Irratia egiteko era ez da aldatu, teknologia eta bitartekoak baizik». Oñatiko Irratiak 30 urte beteko ditu sei hilabete barru. Urkiolak urte horietan guztietan jardun du berri orokorrak herritarren ikuspuntutik ematen eta herria albiste bilakatzen.

Irratiaren uhinetan pasatu ditu Miren Urkiolak (Ordizia, Gipuzkoa, 1966) azken ia 30 urteak. Munduko eta Euskal Herriko albisteak herritarren ikuspuntutik kontatu ditu, eta herria bera bilakatu du mundu. Garbi du tokiko informazioak berebiziko garrantzia daukala.

Hasieran, zientziarako bidea zeneraman. Zientzialari bat nola egiten da azkenean kazetari?

Zientzia puruak ikasten nenbilen: matematika, fisika, biologia... Buruan matematika ikastea neukan. Azkenengo hiruhilekoan integralak korapilatu zitzaizkidan, eta nire arloa ez zela iruditu zitzaidan. Idaztea gogoko nuen. Beti idatzi izan dut, eta kazetaritza izan zen aukera.

Prentsa idatziaren zaletasunik bazeneukan?

Amak urtetan kiosko bat izan du Ordizian, eta beti izan ditut eskura egunkariak. Hala ere, ez dut berebiziko zaletasunik izan. Herrikoentzat nire ama zen kazetaria, kazetak saltzen zituelako. Nik esaten nion ni ere kazetaria izango nintzela, baina tituluarekin.

Irratian bukatu duzu, dena dela. Nolatan?

Parean tokatu zelako. Miranda Ebron [Burgos, Espainia] egin nituen praktikak SERen, eta, azkeneko urtean, Euskadi Irratian. Telebistarako aukera izan nuen, baina irratia izan zen nire aukera.

Telebistan ikusi eta entzun egin beharko zenuke zeure burua. Irratian, hala ere, nork bere burua entzun behar du.

Ez zait gustatzen nire ahotsa entzutea, baina hori pasatu da jada. Ez dut gustuko entzutea, baina zeure burua behartu behar duzu, zer egin duzun jakiteko. Gaizki egin badut, ez dut entzuten, eta lan ona izan bada, bai.

Eta nola bukatzen du ordiziar batek Oñatin?

Kasualiatez. Lanik gabe gelditu nintzen, eta Brinkolako lagun batek esan zidan Oñatin irrati bat martxan jarri nahian zebiltzala.

Tokiko prentsaren loraldi garaia izan zen. Arrasate Press sortu zen Arrasaten, kasurako. Irratiek bazuten tokia?

Irratia izateko azpiegitura antolatuta zuten Oñatin 1989tik. Orduko Eli Galdos alkatearen egitasmoa izan zen irratiarena. Udalak herritarrekin harreman zuzena izateko ez zeukan beste biderik. Etxe guztietan irrati bat zegoen, eta, gainera, pila bidez zebilena. Argindarrik ez bazegoen, irratia martxan zebilen.

Oñati izan zen udal irratia prestatu zuten bakarretakoa, ezta?

Irrati piratak itxi egiten zituzten orduan. Logikoa da alkateak udalaren bidez martxan jarri izana.

Oposizio bidez lortu zenuen postua. Zein zen proiektua?

Herri irrati bat sortzea, euskaraz. Hori oso garbi zegoen. Estatutuetan jasota zegoen hizkuntza normalizatzeko bide bat izango zela. Momentu hartan, euskarazko eskaintza Herri Irratiak eta Euskadi Irratiak soilik zeukaten. Elebiduna izateko aukera mahai gainean ere ez zen jarri. Garbi zegoen hizkuntza normalizaziorako tresna bat izan behar zuela.

Euskararen egoera txarra al zen herrian?

Ni Ordiziatik nentorren, eta Ordizian baino hobea zen. Oñatin ia denek zekiten euskaraz, eta kale erabilera, egun bezain ona ez bazen ere, handia zen, beste herri batzuekin alderatuta.

Komunikaziorako kanal euskaldun bat sortzea al zen orduan xedea?

Horixe bera. Bi helburu zeuzkan: euskararen normalizazioa eta udalak herritarrekin komunikatzeko bide bat izatea.

Oinarriak finkatu zizkizuten, baina irrati batek hori baino gehiago beharko du, ezta?

Hortik aurrera nik neukan jakintza apurrarekin jarraitu nuen. Diseinu bat osatu nuen, hiru zutabe nagusirekin: albistegia, kirolak eta agenda. Ikuspegiak beti Oñatikoa izan behar zuen. Hortik abiatu eta zabaldu. Munduan pasatzen zena ere herriko ikuspuntura ekarri. Agian, oso lokalista zen, baina, alde horretatik, irabazteko guztia geneukan, ez zegoen ezer eta.

Mundua ez al zaio handi gelditzen komunikabide lokal bati?

Ez zegoen bitartekorik gauza orokorrak lantzeko; kazetari bakarra nintzen. Gainera, teletiporik ere ez geneukan, eta ez zeuden Internet eta egun dauzkagun tresnak.

Agendako gai garrantzitsuenekin lotuta elkarrizketak prestatzen dituzu. Elkarrizketena beti izan da oinarrizkoa?

Bai, herriko jendeari ahotsa eman behar zitzaion. Egia esan, estruktura bera erabiltzen dugu oraindik: albistegia, kirolak, agenda deialdia eta elkarrizketak.

Ordiziatik iritsi berritan hasi zinen beste herri bateko albiste lokalak lantzen. Bidea nekeza izan al zen?

Zaila izan zen, zaila edo... Zeure burua behartu egiten duzu gauza asko egitera. Ni, berez, ez naiz jendearengana joatekoa, baina ez neukan besterik, jendea ekarri behar nuen eta. Horretan, agian, beste Miren bat asmatu nuen. Ni Ordizian era batekoa nintzen, eta hemen beste era batekoa izan beharra neukan.

Atzera begira jarrita, hasiera zaila izan arren, ia 30 urte bete dituzue. Emaitzak ekarri ditu?

Urte asko dira, eta ohartzen zara lan horrek badaukala emaitza bat. Ez dakit zenbaterainokoa. Jendeak galdetzen dit: «Zenbat entzuten da?» Ez dakit. Badakit jende askorentzat badela erreferente bat; ez, agian, lehenengoa, baina bere lekua egin du irratiak.

Hizkuntzaren normalizazioa da zeneukaten helburuetako bat. Euskararen aldeko eragileek ere eragina izan al zuten sorreran?

Beste herrietako proiektuak izan ziren eredu. Oñatikoa kasu arraroa da, jabetza udalak daukalako. Gu udal langileak gara. Beste herrietan euskara elkarteen ekimenez sortzen ziren hedabideak. Hemen, Laixan herriko euskara taldeak ere parte hartu zuen. Udalak eta herri eragileek sortu nahi zuten.

1990eko hamarkadan egonkortu zineten. Gero, ordea, eskualdeko tokiko komunikabideak batzeko proiektua sortu zen: Goiena. Oñatikoak ez zineten sartu. Nolatan ?

Oñatik bazeukalako aurrez aipatutako berezitasun hori. Beste herrietan jabetza euskara elkarteena zen: Arrasate Press Arrasate Euskaldundu Dezagunena; Berrigarra Jardunena, Bergarakoa... Izan genituen gure eztabaidak.

Eskualdean ere autonomia nahi zenuten?

Gu udal langileak ginen, eta hala gara. Aldaketa emanez gero, ez genekien nola egingo zen. Gero, bazegoen beldurra Oñatiren presentzia proiektu horretan galdu egingo zela. Guk bagenituen urte luzez landutako bi proiektu indartsu eta erreferente. Ez bagenu ezer izan eta Oñatiren presentzia handitzeko aukera ikusi izan bagenu, kontua beste bat zatekeen.

Udalak parte hartzea izan du Goienan, dena den, ezta?

Udalak ez zituen bere komunikabideak kendu eta bere langileak proiektura bideratu. Diru laguntzak ematen dizkio Goienari, eta tarte bat ziurtatuta dauka horren truke. Bide paralelo bat hartu zuen. Asmatu zen edo ez zen asmatu? Hori oñatiarrek esango dute. Orain Oñati Irratia, Kontzejupetik aldizkaria eta Goiena dauzkate.

Herriko gertaerak lantzen dituzue. Garrantzia al dauka, mundu globalizatu honetan, tokiko informazio horrek?

Niretzat oso garrantzitsua da. Gure entzuleek hori bilatzen dute; azken batean, hori baita eskaintzen duguna. Oso ondo dago Ameriketako Estatu Batuetako presidentea nor izango den jakitea; baina arazo bat da, udaletxean kexa bat aurkeztu behar badut, nori aurkeztu behar diodan ez jakitea. Hau da, AEBetako presidenteak ez du nire etxe ondoko espaloia konponduko. Osagarriak dira bi informazioak.

Udalaren komunikazio kanal bat ere bazarete. Sorreratik betetzen duzue funtzio hori?

Udalaren erabakien edo zabaldu nahi zituen mezuentzako bitarteko bat behar zuen. Orduan zein aukera zeuden? Egin edo El Diario Vasco. Beste baten menpe zeuden. Udalak bere informazioa zabaltzeko beharra zuenean, informazio horiek beste gai batzuk lantzen aritzea gerta zitekeen.

Agenda lokala sortzen duzue?

Bai. Begiratzen dugu zein den herrian puri-purian dagoen gaia, eta saiatzen gara gai hori jorratzen. Ez da beti udalaren gai bat izaten. Ez da buletin ofizial bat. Ez nuke buletin bihurtu nahi. Agenda adibide modura hartuta, zer egin behar dugu? Udaleko Kultura edo Kirol sailak antolatu dutenaren berri eman? Herri bizia da, eta hamaika eragile daude ekintzak antolatzen dituztenak.

Herritarren ikuspuntutik lantzen dituzue gaiak. Nola ematen zaie ikuspuntu hori albisteei?

Estatu Batuetako presidentearenarekin lotuta, momentu batean pentsatu nuen ea zein oñatiar bizi den han. Herrian bertan beste gairik bada, hori landuko nuke, eta hitz egingo dute AEBei buruz Euskal Telebistan eta beste komunikabideetan. Gai beharrean izan banintz, landuko nukeen gaia, baina han bizi den oñatiar batek kontatuko luke.

Udalak hartutako erabakien kasuan, herritarrei nola eragingo dien lantzen duzue?

Hori da. Ni saiatzen naiz herritarren interesekoa izango dena jorratzen. Azkenengo adibidea biribilgune batena izan da. Gipuzkoako buletinean argitaratu zuen aldundiak zein lur ukituko dituzten eta zenbateraino eragingo dien. Ni lurraren jabea banaiz, niretzako oso garrantzitsua izango da. Biribilgunea erabiliko dutenek ere jakin nahiko dute martxan dela.

Teknologia asko garatu da hasi zinenetik hona. Igartzen al da aldaketa?

Azken 30 urteetan, irratia egiteko era ez da aldatu, teknologia eta bitartekoak baizik. Hori kazetaritzan dabilen edonork esango dizu. Orain botoi bati klik eginda Mexikoko lurrikara ikusi dezaket. Gu hasi ginenean, publizitatea kaseteetan geneukan, eta boligrafoarekin ibiltzen ginen cuña-ren bila. Aldatu dira garaiak, bai.

Sarean ere presente zaudete, edukiak zabalduz.

Orain, kazetariak jakin behar du bideoak egiten, elkarrizketak egiten, Interneten ondo moldatzen, edukiak zabaltzen, ondo idazten... Batzuetan bagaude teknologiaren menpe, baina oreka aurkitu behar da. Sare sozialei begira banago, ezin dut albiste bat idatzi, eta albistegia gainera etorriko zait. Ordu kopuru bat dugu lanerako, eta ordu horietan egin dezakeguna egin behar dugu.


Motzean

Summary: Motzean.

Irrati bat? Momentuaren arabera aukeratzen dut bat edo bestea, baina tokikoak gustatzen zaizkit.

Esatari bat? Maite Artola, Iñaki Guridi, Joxe Mari Apaolaza...

Elkarrizketatu nahiko zenukeen norbait? Edozein herritarrek du kontatzeko zerbait.

Elkarrizketatu nahi ez zenukeen norbait? Torturatzaile bat.

Irratiko langile baten amesgaiztoa? Emanaldia hastera doanean gidoia zuri izatea.

Eta ametsa? Saioa ondo joatea eta herritarrek gustura entzutea.

Esatari ez bazina? Prentsa idatziko kazetari.

Telebista edo zinema? Zinema.

Pelikula bat edo liburu bat? Momentuaren arabera, baina zinema oso gustuko dut.


Zigor erantsia, osasunaren izenean

Summary: Zigor erantsia, osasunaren izenean. Kartzela barrutik ezagutzen dutenek hitza hartu dute SOSPresoakCOVID-19 sareak antolatutako azken ekitaldian: espetxe barruko egoeraz aritu dira Jokin Unamuno Goikoetxea eta Carlos presoak, eta Itxaso Torregrosa senidea.

«Beldurra; ziurgabetasuna; informaziorik eza». Hitz horiek behin eta berriz errepikatu dituzte SOSPresoakCOVID-19 sareko kideek Iruñean, Katakraken egindako azken ekitaldian: mahai inguru bat antolatu zuten hilaren 7an, kartzela barrutik ezagutzen dutenei hitza emateko. Sare, Etxerat, Salhaketa eta Altsasuko Gurasoak dira SOSPresoak egitasmoko kide; apirilean osatu zuten sarea, koronabirusaren pandemiak eragindako osasun krisiaren «aitzakian» espetxeetan ezarritako neurriak salatzeko. Neurri horien eragin zuzenaz aritu dira Jokin Unamuno Goikoetxea eta Carlos presoak, eta Itxaso Torregrosa senidea. Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak estatuko kartzelak itxi zituen joan den martxoaren 12an. «Espetxeak berez urratzen ditu presoen eskubideak, eta pandemiak egoera are larriago bilakatu du», nabarmendu du Salhaketako Libertad Francesek, Iruñeko mahai inguruaren aurkezpenean.

Azaldu du presoen aldeko sarearen bidez «ikusgai» egin nahi dutela zer gertatzen ari den kartzeletan, presoen eskubideak babesteko asmoz. Zehazki, Iruñeko espetxean direnak eta herrialdetik at dauden nafarrak hartu dituzte aintzat kanpainetan. «Espainiako Estatuan 8.000 preso daude beren hirietatik kanpoko espetxe zenbaitetan; bertze 7.500 presoren jatorria zein den ez du argitu Espainiako Gobernuak», azaldu du Francesek. Herrialdeko 184 preso daude Nafarroatik at.

Apirilaren 26an kaleratu zuen SOSPresoak sareak bere aurreneko manifestua, kartzeletako egoera salatzeko asmoz. Geroztik, hamaika ekinaldi egin dituzte sareko kideek; kasurako, maiatzaren 19an Iruñeko hainbat tokitan egin zituzten elkarretaratzeak, eta urriaren 15ean, berriz, hedabideen aurreko agerraldia egin zuten Nafarroako hiriburuan. Datuen berri emateaz harago, espetxe barruko testigantzak jaso nahi izan ditu sareak antolatutako azken ekitaldian, preso direnei «zigor erantsia» ezarri dietelako «osasunaren izenean».

«Neurri murriztaileagoak hartu, eta presoak gehiago bakartu dituzte»

Jokin Unamuno Hirugarren graduko preso altsasuarra

«Ezohiko egoera batean, eskubideak kendu bertzerik ez dute egin: neurri murriztaileagoak hartu, eta presoak are gehiago bakartu». Horixe nabarmendu du Jokin Unamuno Goikoetxea preso altsasuarrak, Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak ustez COVID-19aren pandemiari aurre egiteko emandako pausoei buruz. Ez da isildu: «Lagundu beharrean, gaizki pasarazi digute».

Unamuno Goikoetxea Zaballako (Araba) espetxean ari da zigorra betetzen. Hirugarren graduko preso bat da joan den uztailetik. Osasun krisiak eztanda egin eta gero, kezkak gora egin duela erran du, eta «informaziorik eza» nagusi izan dela salatu. Ez hori bakarrik: espetxea itxiko zutela azaltzeko bilerara deitu zituztenean, «pribilegiatuak» zirela erran zieten kartzelako arduradunek presoei, espetxe barruan «bakartuta» birusari ihes eginen ziotelako. «Funtzionarioak maskara gabe; gobernuz kanpoko erakundeen sarrera debekatuta, informaziorik eta bisitarik jaso gabe, eta pribilegiatuak garela entzun behar».

Unamuno Goikoetxeak erdigunean jarri ditu espetxe barruko ustezko «pribilegioak»: moduluka ixtea; kiroldegira edo liburutegira joateko aukera galtzea; bisitak bertan behera uztea; baimenak jasotzeko prozedura zailtzea... Karrikan bezala, lanaren esparrua izan da salbuespena espetxe barruan ere: «Tailerrean modulu guztietako presoak aritzen ziren batera», azaldu du Altsasuko gazteak.

Bisiten auzia nabarmendu du, senideekin eta lagunekin egoteko eta haien berri jasotzeko bideak moztu izanak eragindako ezinegona. «Bisitak debekatu zituztenean, bideo deiak egiteko aukera eman ziguten, baina kontua da 700 presorentzat hiru sakelako zeudela bakarrik, eta deia egin ahal izateko baimena eskatu behar zela, idatziz», salatu du. Badago oraindik ere baimen horri noiz erantzunen dioten zain dagoen presorik.

Telefono deiei buruz, baimendutakoen kopuruak gora egin zuela adierazi du Unamuno Goikoetxeak. «Astean hamar ziren hasieran, eta hamabost egiteko aukera eman ziguten». Dei bakoitzak, baina, 2,5 euro balio du, eta preso guztiek ezin dute ordaindu. «Laguntzak emanen zituztela erran zuten, baina jaso duen inor ez dut ezagutzen», erran du.

Kartzelan, azken batean, erakunde horretako agintariek erabakitzen dutenaren menpe dira presoak, Altsasukoak nabarmendu duenez, eta erabaki horien atzekoak «ulertzeko zailak» izaten dira maiz. Hirugarren gradua jasotzeko prozesuaz mintzatu da Unamuno Goikoetxea, zehazki: «Espetxeak itxi zituztenean, hirugarren graduan ziren presoei kartzelara ez itzultzeko aukera eman zitzaien, eskumuturrekoa jarrita. «Maiatzean hori eskatu genuen, baina guri ukatu egin ziguten; Madrildik ezezkoa eman ziguten, eta ohiko hirugarren gradua jaso genuen, espetxea erabat itxi zuten arte; orduan, eskumuturrekoarekin ateratzeko aukera eman ziguten hirugarren graduan ginen guztioi».

Jokin Unamuno Goikoetxea eta Carlos presoak eta Itxaso Torregrosa senidea, Iruñean. JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Hiru hilabetez egon gara medikurik gabe Iruñeko espetxean»

Carlos Iruñeko kartzelako presoa

Iruñeko espetxean dago preso Carlos —ez du abizena eman—. Unamuno Goikoetxeak errandakoa berretsi du, eta hiriburuko kartzela barruko giroan ere «ziurgabetasuna eta babesgabetasuna» nagusi direla salatu du.

Urduri dagoela onartu du Katakraken bat egin duten herritarren aurrean, eta beldur dela ere bai. «Beldur handia» dagoela kartzelan. «Inork ez du espetxean hil nahi», erran du. Baina kartzelan jendea hiltzen da. «Nik ikusi ditut tristuraz hil diren pertsonak». Kartzela barrukoak gizartearentzat «ikusezin» direla erantsi du Carlosek, eta hesien bertzaldean pertsona presoak zenbaki huts bilakatzen dituztela. «Izugarri gogorra da espetxe barruko errealitatea; are gehiago oraingo osasun krisiaren ondorioz. Familia eta lagunak ikusteko aukera gabe, pertsona izateari uzten diogu presook, nolabait».

«Oinarrizko eskubideak ditugu, badugu eskubidea gure oinarrizko beharrak ase ditzaten», aldarrikatu du presoak. Baina nabarmendu du hori ez dela beti gertatzen. «Hiru hilabetez egon gara Iruñeko espetxean medikurik gabe; bi erizain ari ziren lanean, baina egoerak gainezka egin zien», kontatu du.

Carlosek, hain zuzen, bihotzeko eta giltzurrunetako patologiak ditu. «Espezialistarengana joan behar dugunean, polizien ibilgailuetan eramaten gaituzte gehienetan, eta segurtasun neurririk gabe», gaineratu du. «Anbulantzian ez gaituzte mugitzen, garestiegia delako».

Espetxe barruan ere segurtasun neurririk eza izan da nagusi, nabarmendu duenez. «Funtzionarioek ez zuten erabiltzen maskararik, eta modulu batetik bertzera mugitzen ziren presoek ere ez». Carlosen moduluan, hain zuzen, zortzi pertsona bakartu zituzten, COVID-19a zutelakoan. «Zortzi horiek bakartu zituzten, baina aurretik harremana izan zuten 300 presorekin gutxienez». Iruñeko espetxeko presoak berretsi du «hiltzeko beldurrez» bizi direla kartzelan.

Abuztuan Zaballako kartzelara eraman zuten presoaren heriotza aipatu du, bai eta Iruñeko espetxe barruan berriki gertatu den bertze bat ere: «Gaindosi baten ondorioz hil zela erran zuten, baina nik ez dut sinetsi azalpen hori». Espetxe barruko bakardadeari aurre egiteko beharra berretsi du; aldarrikatu du presoek lagunen eta senideen berotasuna jasotzeko eskubidea dutela. «Nik ez dut barruan hil nahi; nik espetxetik atera nahi dut».

«Familientzako modulu bat dago, baina ez diete uzten hor egoten»

Itxaso Torregrosa Aranjuezen diren bi presoren hurbilekoa

Itxaso Torregrosak hurbileko ditu Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez, Aranjuezen (Madril, Espainia) diren bi preso. Izadi izeneko alaba bat du bikote hark. Espetxean sortu zen, duela urte eta erdi, eta han jarraituko du, amarekin, hiru urte bete arte. Familiak espetxe barruan dituen zailtasunen lekuko izan da Torregrosa. «Eskubideen urratzeak aurretik ere gertatzen ziren, eta egoerak okerrera egin du orain, osasun krisiaren ondorioz», salatu du. Lizarragak eskatutakoa erran du Katakrakeko mahai inguruan, bertze deus baino lehen: «Hamabi urte baino gehiago egin ditu Mariak espetxean, eta oraingoa da, alde handiz, garairik gogorrena; hori garbi uzteko eskatu dit».

Lizarraga eta Gutierrez 2008tik aurrera daude preso. Picassenteko (Valentzia, Herrialde Katalanak) espetxean ziren alaba jaio zenean. «Lehen, ama ziren presoentzako moduluak zeuden zenbait kartzelatan, baina horiek ixten joan dira, eta Aranjuezen dagoena da orain bakarra. Emakumeak bazterketa bikoitza sufritzen du espetxe barruan, eta ama direnek, berriz, hirukoitza», azaldu du Torregrosak.

Osasun krisiaren ondorioz, Aranjuezen ere gelditu dira bisitarik gabe hilabeteotan. Egoerak presoei eragin die, bai eta kanpoan diren senideei eta lagunei ere. Kartzela barruan ere, Izadiren gisa amarekin diren haurrek ere sufritu behar izan dituzte egungo egoeraren ondorio «latzak». Torregrosak nabarmendu du haurrarekin daukala orain kezka nagusia. «Haurra ere bakartuta dago; otsailetik ez du aita ikusi, eta kanpotik ez du inongo estimulurik jasotzen», salatu du. Torregrosak erantsi du aitarekin biziko dela umea espetxetik ateratzen denean: «Espetxean, baina, aitak alabari buruzko erabakietan deus erratekorik ez du; ia ez dute elkar ezagutzen».

Egoerak hobera eginen luke familiak espetxe barruan elkarrekin egoteko aukera edukiko balu. «Aranjuezen, hain zuzen, familientzako modulua dago, baina ez diete hor egoten uzten», erran du Itxaso Torregrosak. «Espetxe bakoitzak nahi duen moduan erabiltzen ditu bere arauak. Kartzelaren helburua pertsonak suntsitzea da, finean».

Presoen senideentzat eta hurbilekoentzat ere okerrera egin du egoerak pandemiarekin, erantsi duenez. «Zenbaitek isunak jarri dituzte; erkidego batetik bertzera aldatu egiten dira neurriak eta debekuak, eta gertatu izan da espetxe aurrera ailegatu eta isuna jasotzea».

Torregrosak onartu du «zaila» egiten zaiola «baikor» agertzea oraingo egoeran. «Gogorrena da egiten duten guztia, presoak bakartzeko hartzen dituzten neurri guztiak osasunaren izenean hartzen dituztela; hori saltzen dute. Lehen, segurtasuna zen eskubideak urratzeko aitzakia, eta, orain, berriz, osasuna».

Osasunaren inguruko kezka, baina, urria da espetxe barruan. «Hori da errealitatea. Aranjuezen, Picassenten bezala, denbora luzez egon dira medikurik eta pediatrarik gabe», erran du Torregrosak. Espetxe berean dira Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak. Baina ezin dute elkar ikusi. «Hilabeteak egon dira elkar ikusi gabe». Hain gertu, eta urrun, aldi berean. Familia elkartzeko aukerarik gabe.


Summary: «Agerian utzi nahi dugu sistema bera dela bortitza». Euskal Herriko emakume sozialisten sare gisa sortu zuten Itaia, duela bi urte; antolatzeko urratsa egin dute orain sareko parte hartzaileek, eta eskualdeka hasi dira taldeak osatzen. Iruñerrikoan ari da Paula Diaz.

Itaia Emakumeon Antolakunde Sozialista aurkeztu berri dute; baditu taldeak Euskal Herri osoan, eta Nafarroan, zehazki, bi sortu dituzte jada: Iruñerrian bat eta Lizarrerrian bertzea. Iruñerrikoan ari da Paula Diaz (Barañain, Nafarroa, 1998). Garbi erran du emakume langilea hartu dutela subjektu politiko gisa, eta salatu du sistema kapitalistak indarkeria matxista errotua duela bere baitan.

Duela bi urte jarri zenuten martxan sarea; zein izan zen hazia?

Euskal Herrian baginen emakume langile batzuk gure errealitatearen inguruko hausnarketa egiteko eta analisiak sortzeko grinarekin. Gainera, identifikatzen genuen hutsune bat genero arazoen esparruan, eta hutsune horri erantzuteko asmoz hasi ginen antolatzen.

Zer hutsune sumatu zenuten?

Feminismotik jende asko mobilizatu da azken urteotan, eta dauden arazoetako asko agerian utzi dituzte. Hutsunea sumatzen genuen, ordea, arazoari irtenbideak emateko orduan. Guk uste dugu emakume proletario gehienen bizi baldintzak babesgabe daudela oraindik ere. Aldi berean, guk garbi dugu emakume langileon arazoak ezin direla hartu aparteko zerbait balira bezala, eta osotasunari erantzun behar zaiola arazo horiei aurre egiteko.

Osotasunari erantzun behar zaiola erraten duzunean, sistema kapitalistari buruz ari zara?

Sistema kapitalistak modu ezberdinak ditu betikotzeko eta irauteko, eta genero zapalkuntza da horietako bat. Emakume langileak zapalduta egoteak bere funtzioa betetzen du sistema kapitalista etengabe garatzeko prozesu horretan; sistemak behar du, alegia.

Zertarako?

Sistema kapitalistak helburu du gainbalioa, etekina gero eta handiagoa izatea. Horretarako, behar du zapalkuntza zenbait mailatan garatzea, eta aprobetxatzen du emakumea aurretik ere zapalduta dagoela; are gehiago emakumea beste herrialdean jaio baldin bada, edo desgaitasunen bat baldin badu.

Feminismoaren esparruan sumatu zenuten hutsune bat; eta langileen eskubideen aldeko elkarteen arloan?

Sumatzen genuen beharrezkoa dela mahai gainean jartzea gaia eta jorratzen hastea langile antolakundeetan eta langile klasea antolatzen den esparruetan; gero eta emakume langile gehiago antolatzen hasteko, eta erakunde horietan gaia kontuan hartzeko. Lehen ere kontuan hartzen zen, baina garaia da oinarri batzuk finkatzeko.

Emakume langilea aldarrikatu nahi duzue subjektu gisa?

Bai, zalantzarik gabe. Izan ere, arazo ezberdinek zeharkatzen dituzte emakume langileen bizi baldintzak, eta, arazo horiek sortzen dituen botere sistema gainditzen ez badugu, ezinen dugu deus gainditu.

Sarea sortu eta gero, bertze urrats bat egin duzue orain, analisi politikotik ekintzetara pasatzeko, nolabait. Zergatik?

Bi urtez egon gara lan teoriko hori egiten, eta egindako analisiak eraman gaitu emakume langileon antolatzeko beharra erdigunean jartzera; batetik, erantzuna emateko genero arazoei aurre egiteko ikusten genuen hutsune horri; bestetik, jasaten dugun egoera ekonomikoagatik. Egoera horrek guztiz baldintzatu du gure erabakia. Are gehiago orain, koronabirusaren osasun krisiarekin, agerikoa baita emakume langileen bizi baldintzek okerrera egingo dutela.

Jokaleku horretan, zeintzuk dira zuen lan ildoak?

Une honetan, indarkeria matxistaren auzia jorratu nahi dugu; hori da gure lan ildoetako bat. Agerian utzi nahi dugu sistema bera dela bortitza, eta indarkeria hori erabiltzeko dituen modu ezberdinekin lortzen duela betikotzea eta etengabe garatzea. Guk indarkeria hori bere osotasunean hartu nahi dugu, baina nabarmendu nahi dugu, gainera, sistemaren bortizkeriaren moduetako bat dela indarkeria matxista. Horretarako prestatu ditugu hainbat ekinaldi azarorako. Indarkeria matxistari buruz aritu nahi dugu, bai eta emakume langileok pairatzen ditugun bestelako indarkeria moduez ere.

Zeintzuk, zehazki?

Oraingo krisiaren ondorioz, emakume langile askok galdu dute lana, bai eta jaso behar zituzten diru laguntza guztiak ere. Familia unitate barruko lanen zama emakumeon bizkar da oraindik ere, eta kontuan hartu behar da. Aintzat hartu behar da, halaber, oraingo osasun krisiak ekarri duen konfinamenduak zer ondorio izan duen indarkeria matxista jasaten duten emakumeengan. Batetik, egoerak erraztu egin du indarkeria hori gertatzea; eta, bestetik, emakume langileak bakartu egin ditu. Konfinamendu politiko bat ezarri die, etxean bakartuz, edo biltzeko aukera ukatuz.

Langileen Autodefentsa Sareko eta Hipotekek Kalte Egindakoen Plataformako kideak dira azaroko zuen jardunaldien parte hartzaileen artean. Zergatik horiek?

Uste dugu bi eragile horiek gure norabide berean egon daitezkeela lanean, eta klase ikuspegia hartzen dutela kontuan. Uste dugu haien esperientzia baliagarria izan daitekeela guretzat, emakume langileok ere baditugulako etxebizitzaren eta lanaren arloko arazoak.

Hilaren 20an, 19:00etan, Iruñeko Auzotegin ariko zarete Itaiako kideok, azaroaren 25ari buruz.

Bai, indarkeria matxistaren aurkako egunaren ildotik auzi horren inguruko gure irakurketa egin nahi dugu. Hilaren 21ean, berriz, 12:00etan, elkarretaratzea eginen dugu Iruñeko Mercaderes kalean, adierazteko kalean gaudela. Hilaren 25ean, Iruñeko Udaletxe plazan izanen gara, 19:00etan.

Iruñerrian eta Lizarrerrian baduzue talde bana, oraingoz. Zabaltzeko asmoz?

Euskal Herri mailako antolakunde bat gara, eta Nafarroan ere asmoa da pixkanaka antolatzea ditugun gaitasunak; oraingoz, Iruñerrian eta Lizarrerrian sortu ditugu taldeak, baina, noski, helburua zabaltzen jarraitzea da. Bada antolatzeko grina. Aurkezpenak egin genituenean horixe sumatu genuen; jende asko etorri zen.

Antolatu, bertzeak bertze, kalean egoteko?

Bai. Kalean egon nahi dugu; uste dugu orain ere beharrezkoa dela kalera ateratzea. Badakigu gaur egungo osasun krisiak baldintzatzen duela dena, eta hori ez dugu ahaztu; baina ez dugu nahi koronabirusa aitzakia izatea protestak bazter uzteko. Antolatzen ahal gara eta kalean egon gaitezke segurtasuna bermatuz. Gure arteko zaintza garrantzitsua da guretzat; baina ez dezatela birusa aitzakia bilakatu.


Dariok ezustea eman du

Summary: Dariok ezustea eman du. 13-22 hartu du mendean Iker Irribarria egungo txapelduna, Buruz Buruko Txapelketako final-laurdenetan, sakean eta defentsako lanean bikain arituta. Final-erdietan Altuna III.aren edo Ezkurdiaren kontra jokatu beharko du.

Final-laurdenetako lehen partida, eta aurreneko ezustea. Dario Gomezek kanporatu egin du Buruz Buruzko Txapelketatik Iker Irribarria egungo txapelduna. Irungo (Gipuzkoa) Urantzu pilotalekuan izan da. Errioxarrak zortzi tanto egin ditu sakez, eta defentsako lanean bikain aritu da. Horretan oinarritu du garaipena. Irribarriak, berriz, garesti ordaindu ditu egindako akatsak: bederatzi. 45 minutu pasatxo iraun ditu neurketak, eta 234 pilotakada izan ditu.

Egungo Buruz Buruko txapelduna eta Bigarren Mailakoa zeuden aurrez aurre. Bi pilotari jotzaile. Dariok Peio Etxeberria eta Iraitz Zubizarreta utzi zituen bidean aurreko kanporaketetan; Irribarriarentzat, berriz, lehen neurketa zen. Halakoetan ohikoak dira urduritasunak. Baina Aramakoak ondo ekin dio partidari. 2-0 aurreratu da. Baina orduan galdu ditu neurketako lehen bi pilotak. Bosnako berdinketaraino parekatua joan da norgehiagoka. Baina hor 7-0eko partziala lortu du Dariok, eta zuloa egin du partidan. 12-7 aurreratu da. Zazpi tanto horietatik hiru sakez izan dira. Irribarria airetik erantzuten ahalegindu da bosgarren koadro ingurutik. Baina alferrik izan da.

12-9 hurbildu da gero Irribarria. Defentsan ondo ari zen, baina Irribarria ordu arteko tantorik onenak jokatzen ari zen. Atsedena eskatu du orduan Dariok. Horrek, arnas apur bat hartu, eta Irribarriaren momentu ona hausteko balio izan dio. Izan ere, segidan lau tanto egin ditu garaileak. Bi izan dira sakez, eta beste biak Armakoaren huts egiteei esker. 16-9koarekin partida ondo bideratua zuen. Orduan arriskatzen hasi da Irribarria, eta tanto batzuk egin ditu aurren. Baina Dariok ondo eutsi dio, defentsako lan oso on bati esker. Ez hori bakarrik, ausart ere jokatu du, eta hainbat tanto eder egin ditu aurreko koadroetan, batez ere ormabikoen bidez. Hala, garaipena lortu du. Datorren asteburuan Altuna III.a-Ezkurdia partidako irabazlea izango du aurrean finalerdietan. Partida hori bihar jokatuko da, Eibarko Astelenan (Gipuzkoa), baita ere Elezkano II.aren eta Agirreren artekoa. Gaur, berriz, Urrutikoetxea eta Jaka ariko dira nor baino nor gehiago Bilbon, finalerdietara sailkatzeko lehian (17:30, ETB1).


Summary: Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk 2021eko aurrekontuen gaineko akordioa egin dute. «COVID-19aren pandemiaren ondorioei aurre egitea» da hitzarmenaren asmo nagusia. Neurri fiskalak ere adostu dituzte bi aldeek. EH Bilduk abstenituta ahalbidetuko du aurrekontuen onarpena, ontzat jo baitu kontuak iazkoak baino zabalagoak izatea.

Nafarroako Gobernuak prentsa ohar baten bidez adierazi du 2021eko Nafarroako Aurrekontu Orokorren Lege Proiektua onartzeko konpromiso hitzarmen bat sinatu duela EH Bildurekin. Itun horretan esan dute «inoiz baino premiazkoagoa» dela «ikuspegi zabalarekin» jokatzea, eta egungo gizarte eta ekonomia krisiari aurre egiteko hainbat neurri aurkeztu dituzte. Adostutako dokumentuaren arabera, aurreikusten da aurrekontu proiektua onartzeko bilkura abenduaren 23an egitea.

Bi aldeek adierazi dute horretarako «aitzineko krisian erabili zirenen aurkako irizpideekin» egingo dutela lan. Konpromisoa hartu dute zerbitzu publikoak sendotzeko; osasunerako, hezkuntzarako, eskubide sozialetarako, kulturarako eta enplegu politiketarako baliabideak handitzeko; ingurumen jasangarritasuneko politikak egiteko; eta politika fiskalaz hausnartzeko, besteak beste. Arlo horietan, gobernuak aurrekontu proiektuan jaso ditu EH Bilduk aurkeztutako proposamen batzuk -guztira bederatzi milioi euroko balioa dutenak-, eta 1,9 milioi euroko kredituak bideratuko ditu indar subiranistak aurkeztuko dituen zuzenketa partzialak finantzatzeko.

Gobernuak eta EH Bilduk akordioaren jarraipen batzorde bat osatuko dute, hiru hilero aztertzeko zenbateraino betetzen den adostutakoa.

EH Bildu: «Beste eredu bat dago»

EH Bilduk abstentzio baten bidez «erraztuko» du Nafarroako aurrekontuak onartzea Atzo arratsaldean itxi zuten dokumentua, eta gaur goizean bertan sinatu dute. Goizean bertan agerraldi bat egin du EH Bilduk, akordioaren inguruko balorazio bat egiteko. Akordioak daukan «balio politikoa» azpimarratu du Bakartxo Ruiz parlamentariak: «Navarra Sumak ez du lortu akordioa baldintzatzea. Denok ikusi dugu Navarra Sumaren jarrera zein izan den, modu desesperatuan saiatu dira betoa jartzen. Ez dute lortu ikuspegi aurrerakoi batetik lor zitekeen akordio bat saihestea. Albiste ona da, bi eredu daudelako». Izan ere, Ruizek gogorarazi du UPNren gobernuak 2008ko krisiari «murrizketak eginez, arlo publikoa pribatuaren subsidiario izanda» egin ziola aurre: «Beste eredu bat dago, inbertsio publikoa lehenestearena, eskubide sozialetan lehentasuna jartzen duena. Hori eskatu diogu Nafarroako Gobernuari, eta, zorionez, gobernua ez da sartu eskuinaren joko horretan».

Akordioa «konpromiso partekatu batzuetan» oinarritzen dela azaldu du Ruizek: «Gure lehentasunak argiak izan dira: krisi sanitarioari eta krisi sozial eta ekonomikoari aurre egitea ezinbestekoa dela, murrizketarik egin gabe eta aurretik egindako urratsak mantenduz eta kontsolidatuz. Hori da akordioaren oinarria».

Hain zuzen, Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk hainbat neurri fiskal ere adostu dituztela adierazi du gobernuak prentsa oharrean, baina EH Bilduko ordezkariek azaldu dute arlo horretan izan dituztela desadostasun handienak: «EH Bilduk bere eskuk izango balu aurrekontu batzuk egitea, ezberdinak izango ziratekeen. Eztabaida sakonak izan ditugu, eta saiatu gara elkarguneak bilatzen». Erantsi du aurrekontuak ez direla «ezeren amaiera, bidean urrats bat dira eta balio behar dute aurrera egiten jarraitzeko».

Aurrekontuen aurreproiektuan eragin nahi zutela azaldu du Adolfo Araiz parlamentariak, eta EH Bilduren ikuspuntua zela kontuak, krisiaren testuinguruan, aurreko urteetakoak baino zabalagoak izan beharko liratekeela. Hala izan dela nabarmendu du Araizek: «Espero genuen baino dokumentu hobea atera da».

Geroa Bai: «Betorik gabeko elkarrizketaren emaitza da»

Uxue Barkos lehendakari ohi eta Geroa Baiko bozeramaileak Euskadi Irratiko Faktoria saioan adierazi du «betorik gabeko elkarrizketaren emaitza» izango dela akordioa, eta nabarmendu du bere gobernuak 2015ean hasi zuen aldaketaren bidean beste pauso bat eman dutela. Alderdiak berak ohar batean adierazi du hitzarmena «ezinbestekoa» dela, Nafarroari «egonkortasuna» emango diolako, eta erantsi du Navarra Sumak «porrot» egin duela bere estrategian, «ez duelako lan egin aurrekontuen egonkortasunaren alde, ezegonkortasun politikoaren alde baizik».

Navarra Suma: «Txibite Nafarroa saltzen ari zaio euskal independentismoari»

Aldiz, akordioaren kontra mintzatu da Javier Esparza Navarra Sumako bozeramaile eta UPNko presidentea: Maria Txibite lehendakariari egotzi dio «Nafarroa euskal independentismoari saltzea»: «[EH] Bilduk lanean jarraitzen du Euskal Herriaren eraikuntza nazionalean, eta orain Txibiteren eta PSNren eskutik dihardu». Esparzak uste du Txibitek bazuela «beste aukera bat», baina nahiago izan duela «nafarren etorkizuna Bilduren estrategiari lotzea, jakinik okerrena dela ikuspegi sozioekonomikotik».

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea atzo izan zen Iruñean. EH Bilduk Espainiako aurrekontuak babesteko asmoa adierazi du berriki, «aurrerapauso txiki batzuk» sumatu dituztelako, eta «eredu neoliberala hausteko» norabide onean daudelako, haien iritziz.

Eusko Jaurlaritzak, berriz, Iruñean eta Madrilen erakutsi duen negoziaziorako jarrera hori Gasteizen erakutsi ez izana leporatu dio EH Bilduri. Maddalen Iriarte EH Bilduren bozeramaileak aurreratu zuen «lehengoari eusteko bada» koalizia ez dela egongo Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuen akordioan.


Summary: Sare herriz herri mobilizatuko da urtarrilaren 9an. 17:30ean izango dira mobilizazioak, «osasun segurtasunerako neurri guztiak errespetatuta» eta «leku zabaletan».

Dozenaka milaka pertsona elkartu ohi dira urtero urtarrilean euskal presoen eskubideen alde egin ohi den manifestazioetan, baina, aurten, COVID-19aren izurriaren eraginez, Sare Herritarra plataformak beste mobilizazio eredu bat landuko du. Jakinarazia zuen urtarrilaren 9an herritarrak kalera aterako zirela, eta gaur iragarri du herriz herri egingo dituztela protestak, 17:30ean, «osasun segurtasunerako neurri guztiak errespetatuta» eta «leku zabaletan». Lelo bera baliatuko dute guztietan: Bidean gara.

Bilbon eginiko agerraldi batean eman dituzte urtarrilaren 9ko deialdiari buruzko xehetasun batzuk, irakurketa politikoa egiteaz gain. Batetik, kezka azaldu dute izurriaren eraginez presoei bisitak murrizten ari zaizkielako, eta babesa adierazi diete senideei:

«Egoera hori are txarragoa da euskal presoei aplikatzen zaien urruntze politikaren ondorioz, dagoeneko existitzen ez den erakunde bateko kide izandako presoak diren arren». Gogoan izan dituzte gurasoak espetxean dituzten haurrak ere: «Sei hilabete baino gehiago bete dituzte ama, aita edo biak besarkatzeko aukerarik gabe, gurasoak preso dituztelako».

Joseba Azkarragak eta Bego Atxak aitortu dute «aldaketa batzuk» egin dituztela eta, esterako, espetxe batzuetan isolamendutik atera dituztela presoak. Beste kartzela batzuetan ere gauza bera egin dezaten lanean ari da Sare, azaldu dutenez. Gaixotasun larriak edo sendaezinak dauzkaten presoei dagokienez, esan dute «urrats batzuk» egin direla preso batzuei tratamendua «modu duinagoan» jasotzeko aukera emanda, «baina, oraindik ere, gaixotasun larriak dituzten presoak espetxean daude, aspaldi etxean egon behar zutenean. Eta aldarrikapen horri eutsiko diogu».

Azken asteetan izandako hurbiltzeei dagokienez, berriz, gogorarazi dute presoen %80 Andaluziako, Valentzia inguruko edo Galiziako espetxeetan daudela: «Bide luzea dugu egiteko, eta gu ez gaude prest normala ez dena normalizatzeko. Espetxe politika euskal preso guztiak Euskal Herrian daudenean normalizatuko da. Bitartean, urratsak dira. Urrats txikiak». Erantsi dute «konponbide justu bakarra» dagoela: «Presoei aplikatzen zaien salbuespeneko araubideari amaiera ematea eta estatuko kartzeletan gainerako presoei aplikatzen zaizkien lege arruntak aplikatzea». Gradu progresioari ere erreparatu diote, nabarmenduta kasu bakarrean aplikatu dela eta presoen %80k lehen graduan segitzen dutela.


Summary: 1.452 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 18.112 proba egin dituzte, eta egindako proben %8,02k eman dute positibo. Bizkaiko Foru Aldundiak ohartarazi du zahar etxeetan beste bi egoiliar hil direla azken orduetan.

Behera egin dute positibo kopuruek herenegungo datuekin alderatuta. Gaur eskainitako datuen arabera, atzo 18.112 PCR eta antigeno proba egin zituzten, eta 1.452 positibo atzeman ziren Hego Euskal Herrian: Araban, 139; Bizkaian, 572; Gipuzkoan, 527; Nafarroan, 209. Beste bost positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratutakoak dira. Hain zuzen, herrialde guztietan egin dute behera kopuruek, Araban izan ezik. Zehazki, bi kasu gehiago atzeman dituzte lurralde horretan. Hala, egindako proben %8,02k eman dute positibo.

Nafarroako Gobernuak, oraindik, ez ditu ospitaleetako datuak eskaini, baina Eusko Jaurlaritzak ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan 87 pertsona gehiago ospitaleratu dituztela. Areago, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, gaur-gaurkoz, 146 pertsona daude gaixo.

Bizkaiko egoitzetan, bi hildako

Bizkaiko Foru Aldundiak zahar etxeetako egoeraren berri eman, eta jakinarazi du bi egoiliar hil direla azken orduan. Beraz, izurritearen bigarren olatuan, guztira, 89 pertsona hil dira Bizkaiko egoitzetan. Horrez gain, momentuz, 155 adineko pertsonek dute COVID-19a, eta baita beste 97 langilek ere.


Summary: Fronte Polisarioak gerra egoera ezarri du. Brahim Ghali SEADeko presidenteak hautsitzat jo du 1991ko su-etena, eta indar armatuei eskatu die «segurtasun nazionalaren kontrola» hartzeko. EBk eta NBEk menia errespetatzeko deia egin diete bi aldeei.

Fronte Polisarioak hautsitzat jo du Marokorekin 1991n sinatu zuten su-etena, eta, hortaz, gerra egoera ezartzea erabaki du, ohar baten bidez jakinarazi duenez. Brahim Ghali SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidenteak hartu du erabakia, eta bere indar armatuei agindu die «segurtasun nazionalaren kontrola» hartzeko. Horren aurretik, Fronte Polisarioak jakinarazi du Marokoren lau base militar eta bi zaintza postu bonbardatu dituela, eta «galera materialak» eragin dituela; hildakoak ere aipatu ditu. Gaur gauean bigarren bonbardaketaren berri eman du: «hainbat militar» marokoar hil dituela adierazi du.

Mendebaldeko Sahararen eta Marokoren arteko tentsio militarrak gora egin zuen atzo, Rabat herrialde okupatuaren eta Mauritaniaren arteko mugan dagoen Guergueraten sartu zenean —Mendebaldeko Sahararen hegoaldean—. Eskualde hori desmilitarizatua da, bost kilometro ingurukoa, baina Marokok militarrak hara bidaltzea erabaki zuen sahararren protesta bat desegiteko; dozenaka manifestari urriaren 21etik ari ziren protestan, inguruko errepide bakarra trabatzen.

Minurso NBE Nazio Batuen Erakundearen misioari exijitzen diote bete dezala autodeterminazio erreferendum bat antolatzeko egindako promesa. Minurso 1991n eratu zuten helburu horrekin eta su-etena zaintzeko egitekoarekin; halere, bi aldeek elkarri egotzi diote itun hori hainbatetan urratzea eta Guergueraren sartzea.

Ghaliren iritziz, Marokoren operazioa Fronte Polisarioak eta Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak izan behar duten bilkuraren bezperan gertatu izanak erakusten du «aurrez pentsaturiko eraso bat» izan dela. Egoera horren aurrean, etxeratze agindua dekretatu du Tindufeko errefuxiatuen kanpalekuetan (Aljeria).

Gerra egoera deklarazioari Marokoko Gobernuak oraingoz ez dio erantzunik eman, ezta Fronte Polisarioak bere erasoetan ustez hil dituen militarren inguruko adierazpenei ere. Aldiz, SEADeko agintari batek Equipe Media agentziari esan dio Rabat «gerra luze baterako» prestatu behar dela.

Marokok adierazi du ez ziela zibilei eraso egin, baina Fronte Polisarioak kontrakoa dio: «Marokok su-etenari eta horri loturiko akordio militarrei azpilana egin die. Eraso horrekin, irtenbide baketsu eta iraunkor baterako edozein aukera ahuldu du». Mohamed Eluali Akeik SEADeko lehen ministroak iazko azaroan BERRIAri adierazi zion «aukera guztiak mahai gainean» daudela, «baita borroka armatura itzultzea ere».

EB Europako Batasunak eta NBEk ez dute aukera hori nahi, eta bi aldeei menia errespetatzeko eskatu diete. «EBk bat egiten du NBEren goraldiaren aurkako deiarekin, eta 1991ko irailaren 6tik indarrean dagoen menia errespetatzeko eskatzen du, baita 2019an bertan behera geraturiko negoziazio politikoei berriz ekiteko ere», adierazi du talde komunitarioaren eledun batek.

Guerguerateko muga egunbete egon da itxita ibilgailuentzat, bi norabideetan, eta soilik NBEren autoak, langileak eta kasko urdinak igaro ahal izan dira epe horretan; ez dute adierazpenik egin gertaturikoaz. Gaur arratsaldean ireki dute berriz, eta kamioiak hasi dira hortik pasatzen, Marokoko Atzerri Ministerioak jakinarazi duenez.

2017an, sei hilabete iraun zuen liskar bat izan zuten bi aldeek Guergueraten, eta azkenean Marokok handik erretiratzea erabaki zuen; Fronte Polisarioa, aldiz, eremu horretan geratu zen. Errepide bateko obrak hastearekin batera, harresian barrena 3,8 kilometro egin zuten aurrera militarrek, berez okupatuta daukaten herrialdean aurrera egin eta lurralde liberatuetan sartuz; orduan ere, Polisarioak su-etenaren urraketatzat jo zuen gertakaria, baina ez zuen hautsitzat jo, ezta gerra egoera ezarri ere.

Testuinguru aldaketa

Aurten, ordea, beste testuinguru bati egin beharko dio aurre NBEren misioak. Erakundearen Segurtasun Kontseiluak urriaren 30ean onartu zuen Minursoren luzapena, AEBek aurkeztu zuten proposamen batekin, eta ebazpenak bi abstentzio jaso zituen: Errusiarena eta Hego Afrikarena.

Moskuren iritziz, testuak ez dio nahikoa pisu aitortzen herrialde okupatuaren autodeterminazio eskubideari. Washingtonek eta Berlinek, berriz, Mendebaldeko Sahararako NBEren ordezkari bat izendatzeko beharra nabarmendu zuten, haren hutsuneak aurrerapauso politikoak zailtzen dituelakoan.

Fronte Polisarioak bere egitekoa amaitzeko exijitzen dio Minursori: autodeterminazio erreferendum bat antolatu dezala. Marokok, berriz, eskualde autonomo bat eratzea proposatzen du, eta Etxe Zuriaren babesa izan du horretan.

Sahara-Euskadiren salaketa

Sahara-Euskadi mugimenduak salatu du Marokok urratu egin duela 1991n Mendebaldeko Sahararekin sinatu zuen su-etena. Ohar baten bidez, Espainiako Gobernuari eta Nazio Batuen Erakundean ordezkaritza duten herrialdeei eskatu die 1988ko bake itunean bi aldeek adostu zuten autodeterminazio erreferenduma antolatzeko.

Egoera horretan, «deskolonizazioaren zain dagoen Afrikako azken lurralde ez autonomoarekiko erantzukizuna bere gain hartzeko» exijitu diote Madrili. Hurrengo egunetan mobilizazioak antolatuko dituzte sahararrei elkartasuna adierazteko, eta, horri begira, herritarrei dei egin diete parte hartzera.


Summary: Lau urteren ondoren, Altsasukoak Estrasburgora begira daude. Herriko zazpi gazte atxilotu zituztenetik lau urte bete direla gogoratzeko ekitaldia egin dute Altsasun. Jon Ander Cobek eta Julen Goikoetxeak espetxean jarraitzen dutela salatu dute.

2016ko azaroaren 14a. Lau urte igaro dira Altsasuren (Nafarroa) etorkizuna hankaz gora jarri zen egun horretatik. Guardia Zibilak Altsasuko auziko zortzi gazteetako zazpi atxilotu zituen egun horretan, hilabete lehenago Koxka tabernan izandako istiluen harira, terrorismo delitua egotzita. Lau urteren ondoren, gazteetako sei hirugarren graduan daude, Altsasun; beste biek, bigarren graduan jarraitzen dute, Zaballako espetxean (Araba). Iragarri dutenez, laster Giza Eskubideen Europako Auzitegian aurkeztuko dute epaiaren aurkako helegitea. Gaur, lau urte hauetan pairatu duten «injustizia» salatzeko eta gogora ekartzeko ekitaldia egin dute. Eskultura mugikor bat jarri dute Foruen plazan, eta herriz herri mugituz joango dira.

2016ko azaroaren 14ko goizean, Guardia Zibilak Oihan Arnanz, Jokin Unamuno, Jon Ander Cob, Julen Goikoetxea, Aratz Urrizola, Iñaki Abad eta Ainara Urkijo atxilotu zituen; Adur Ramirez de Alda egun batzuk beranduago atxilotu zuten, bere burua Espainiako Auzitegi Nazionalean aurkeztu ondoren. «Gehiegizko polizia operazio bat izan zen, iraganeko operazioen oinarria zuena, Altsasu kriminalizatzeko asmoa zuena, eta, batez ere, gazteria kriminalizatzekoa. Zoritxarrez, zentzugabekeria luze baten hasiera baino ez zen izan», adierazi du Antxon Ramirez de Aldak, Adur Ramirez de Aldaren aitak, ekitaldian.

Atxiloketen eta espetxeratzeen ondoren, Ramirez de Aldak, Unamunok eta Arnanzek hiru urte eta erdi igaro zituzten espetxean. Aurtengo uztailean hirugarren gradua eskuratu zuten, baina 2024ko maiatzera arte ez zaie amaituko zigorra. Urrizola eta Abad lehenagotik, iazko abendutik dira hirugarren graduan; Urrizolaren zigorra 2022ko uztailean amaituko da, eta Abadena, berriz, 2021eko urrian.

Cobi eta Goikoetxeari, berriz, hirugarren gradua ukatu berri diete, Ramirez de Aldak jakinarazi duenez: «Zaballako espetxe batzordeak gradu aldaketa eskatu du haientzat, hezitzaileek, psikologoek eta gizarte langileek egindako balorazio baikorretan oinarrituta, baina Madriletik ezezkoa eman dute». Haien senideek erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu dute.

Itxaropentsu

Altsasuko gazteek eta haien gurasoek Espainiako justizia sisteman egin zitzaketen urrats guztiak agortu dituzte dagoeneko. Espainiako Auzitegi Nazionalak 2018an ezarri zituen lehen zigorrak, eta 2019an, Auzitegi Gorenak zigorrak murriztu egin zituen. Defentsak, bi auzitegi horietan helegiteak jarri ondoren, Auzitegi Konstituzionalean ezarri zuen, baina hark ere atzera bota zuen. Ondorioz, aukerak agortuta, Estrasburgora joko dute: Giza Eskubideen Europako Auzitegian aurkeztuko dute helegitea, «aurki».

Erabakia hartzea «zaila» izan dela aitortu dute, «itxaropena» izan arren, prozesua «konplexua» izango dela uste baitute. «Baikorrak gara, baina badakigu bidea ez dela erraza izango. Guk, hala ere, orain artekoa eskatuko dugu: bermeak dituen justizia eta giza eskubideekiko errespetua».


Summary: «Helburua birgizarteratzea bada, gure semeek etxean egon beharko lukete».

Bigarren graduan jarraitzen duten Altsasuko bi gazteetako baten ama da Amaia Amilibia: Jon Ander Cobena. Zaballako (Araba) espetxean du semea, Julen Goikoetxearekin batera. Atxilotu zituztenetik lau urte igaro direnean, minak «oso bizia» izaten jarraitzen du Amilibiarentzat, baina begirada Europako justizian du jarrita: Estrasburgoko auzitegiak gertatutakoa onartzea espero du, behingoz «deskantsatzeko».

Lau urte dira zuen seme-alabak atxilotu zituztenela. Nola bizi izan duzu ordutik gertatutakoa?

Julen eta Jonan oraindik kartzelan egonda, guri zaila egiten zaigu distantziatik begiratzea, istorioa bukatuta balego bezala; oraindik mina oso bizia da guretzat. Duela lau urte atxilotu zituzten gure seme-alabak, bi aldiz pasatu behar izan zuten atxiloketaren trauma; 2016an 36 egun egon ziren Alcala-Mecoko kartzelan, isolamenduan. Ondoren, epaile instruktoreak, Carmen Lamelak, erabaki zuen aske uztea zazpi atxilotuetatik lau, artean Jonan eta Julen. Horrela egon ziren urtebete eta erdi: aske. Baina asktatasunik gabe: astean bitan epaitegira sinatzera joan behar zuten, eta pasaportea atxikia. Horregatik, esaten dugu lau urte daramatzatela askatasunik gabe.

Haiek zer moduz daude?

Jonan eta Julen oso mutil jatorrak dira. Alde batetik, kristoren beharra eta gogoa dute kalera ateratzeko, baina, barruan, egoera horretan bizirik irauteko, erabat murgildu dira ikasketetan, kirolean… barruko bizitzan, han dituzten aukera eta baliabideekin. Horri esker, aurrera egiten dute.

Oraingo egoera salbuespenezkoa da, eta espetxeetan mugak are gogorragoak dira.

Izugarria da. Kartzelako hormaren zabalera handitu da orain. Pandemiaren hasieran bereziki gogorra izan zen, kanpoko harreman guztiak eten zituztelako. Aukera bakarra idaztea zen, eta, hala ere, gutunak oso berandu iristen ziren. Garai batean, hilabetean hiruzpalau aurrez aurreko bisita zituzten, eta orain, bakarra dute, kristalarekin; bisitak laburragoak dira; paketeak berrogeialdian jartzen dituzte… Isolamendu emozionala handiagoa da orain.

Hirugarren gradura igarotzeko eskaera ukatu diete berriki, eta helegitea jarri duzue.

Bai, espetxeko tratamendu batzordeak, abuztuan, esan zuen Jonanek eta Julenek baldintzak betetzen dituztela baldintzapeko askatasunerako erregimenera igarotzeko. Profesionalen balorazioak oso onak ziren, eta Zaballako batzordeak Madrilera bidali zuen proposamena, baina Madriletik ezezkoa etorri da. Ikusten dugu ezezkoak ez duela oinarri sendorik, ez daudelako derrigorturik zigorraren erdia kartzelan pasatzera. Lege penitentziarioaren helburua bada birgizarteratzea, etxean egon beharko lukete jada.

Espainiako justiziaren bideak agortuta, Europara joko duzue. Itxaropentsu zaude?

Prozesu hau ez da ohikoa izan. Gertatutakoa askotan gertatu da, eta gauzak bere dimentsioan egin izan balira, Nafarroan epaituko zuten: gertatutakoa argituko zen, eta hor geldituko zen. Baina oso ibilbide maltzurra eta neurrigabea izan du. Oso ibilbide luzea izan da, makabroa batzuetan, eta Europako atala falta zaigu. Noski joango garela Giza Eskubideen Europako Auzitegira, eta gustatuko litzaiguke han gaia onartzea, gertatutakoa ondo aztertzea, eta erakustea gure seme-alaben giza eskubideak bortxatu egin dituztela, behin baino gehiagotan. Orain arte jaso dugunaren ondoren, hori behar dugu, deskantsatzeko.


Urrutikoetxea ere kalera

Summary: Urrutikoetxea ere kalera. 22-13 irabazi du Jakak, eta Lizartzakoak finalerdiak jokatuko ditu datorren asteburuan. Sakean eta pilotari emandako abiaduran oinarritu du garaipena.

Ezohiko Buruz Burukoa izango zela behin eta berriz aipatu zen aurkezpenean. Bada, horri ezustekoz betetakoa dela ere gehitu daiteke. Bai, behintzat, jokatzen ari diren final-laurdenetako kanporaketa hauetan. Herenegun Iker Irribarria txapelduna geratu zen kanpoan, Darioren kontra 22-13 galdu ostean. Atzo, emaitza berdinarekin galdu zuen txapeldunordeak, Urrutikoetxeak, Jakaren kontra. Faborito argi zirenek galdu egin dute. Tentuz ibili beharko dute gaur, Elezkano II.ak eta Ezkurdiak.

Partida ez da garaileak bnahi bezala, hala ere. Urrutikoetxeak ondo ekin baitzion lehiari, tantoak luzatuz eta ondo landuz, fresko, presarik gabe. Komeni zitzaion hala jokatzea. Gogor joan ziren lehen tanto horiek. 6-2 aurreratuda Baikokoa. Baina jokoan sartzen hasi da Jaka, eta tantoz tanto partidaren norabidea aldatu da.

Bere pilotakadei abiadura gehiago ematen hasi da, eta ohikoa duen bizitasuna emanez jokoari. Jakitun zen hori komeni zitzaiola partida irabaztea nahi bazuen. Ondo sakatu, eta erasokor aritu zen, azkar tantoa bilatuz, boleaz zein zabalera pilota botaz. Hainbat tanto ikusgarri egin ditu, eta 9-2ko partzial batekin 11-8 jarri da aurretik.

Hortik aurrera nagusi izan da, eta Urrutikoetxea berriro ere tantoak luzatzen ahalegindu arren, ez du lortu. Horrek zalantzak eragin dizkio, eta burumakur ikusi zaio, eta fisikoki ere behera egin du apur bat. Jakak hori baliatu du garaipena lortzeko. Elezkano edo Agirre izango du aurkari finalerdietan datorren asteburuan.


Summary: Angel Maria Unzueta apaiza hil da, Bilboko Elizbarrutiko bikario nagusi ohia. ETAren bukaerako bidea errazten lagundu zuen, Aieteko Konferentzian parte hartu baitzuen Elizaren ordezkari gisa.

Angel Mari Unzueta hil da iragan larunbatean, 67 urte zituela, Bilboko Elizbarrutiak jakinarazi duenez. «Gizartean lorratz handia utzita» joan dela nabarmendu dute. Euskarazko irratigintzaren aitzindarietako bat izan zen, euskaltzalea, mendizalea, kirolaria, «bakearen eta adiskidetzaren aldeko behargin nekaezina», Elizbarrutiak argitaratu duen oharraren arabera.

1979tik izan zen apaiza. Teologiako eta Historiako lizentziaduna zen. Bilboko Elizbarrutiko bikario nagusia izan zen 2006. urtetik 2018.era arte. ETAren bukaerako bidea errazten lagundu du, 2011n Aieteko Konferentzian parte hartu baitzuen Elizaren ordezkari gisa. 2019an, horri buruzko elkarrizketa bat egin zion BERRIAk, eta hartan azaldu zuen Elizaren erronka nagusia «adiskidetzea» lortzea dela, eta biktimek izan behar zutela prozesu horren oinarri.

«Barkamena eskatzeak sano bultzatuko luke bizikidetza eta adiskidetzea hurbilduko luke, baina hori ezin daiteke arautu edo legedian sartu. Egindako mina aitortzea eta damua agertzea pauso garrantzitsuak dira, eta horrekin nahikoa dela esango nuke», adierazi zuen.


Summary: Fronte Polisarioak jakinarazi du Marokoren zazpi baseri eraso dietela. Hirugarren gerra oharrean azaldu dute bonbaz eta tiroz egin dietela eraso zazpi baseei, eta «hainbat militar» marokoar hil dituztela. Marokoko Gobernuak ez du adierazpenik egin, baina iturri ofizialek Efe agentziari esan diote ez dela egon ez bonbardaketarik ez hildakorik.

Fronte Polisarioak gerra egoera ezarri zuen herenegun Mendebaldeko Saharan, eta bart hirugarren gerra oharra atera zuen argitara. Ohar horretan adierazi dute Marokoko armadaren zazpi base militarri egin dietela eraso misilez eta tiroz; gainera, aurreko oharrean jakinarazi zuten moduan, «hainbat militar» marokoar hil dituela berretsi dute. Marokok, berriz, gezurtatu egin du hildakorik dagoenik, Efe berri agentziaren arabera.

Marokoko iturri horiek esan dute Fronte Polisarioaren indar armatuek ez dietela eraso egin harresian, eta «istiluren bat» egon dela. Ofizialki, Marokok ez du gerra oharrik argitaratu, eta armadak ez du adierazpenik egin ostiraletik. Fronte Polisarioak, berriz, bonbardaketen berri eman du. Haien arabera, hirugarren erasoaldia da hiru egunetan.

Ibrahim Ghali SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidentearen erabakiz, Fronte Polisarioak hautsitzat jo zuen herenegun Marokorekin 1991n sinatu zuten su-etena, eta, hortaz, gerra egoera ezarri zuen.

Mendebaldeko Sahararen eta Marokoren arteko tentsio militarrak gora egin zuen ostiralean, Rabat herrialde okupatuaren eta Mauritaniaren arteko mugan dagoen Guergueraten sartu zenean —Mendebaldeko Sahararen hegoaldean—. Eskualde hori desmilitarizatua da, bost kilometro ingurukoa, baina Marokok militarrak hara bidaltzea erabaki zuen sahararren protesta bat desegiteko; dozenaka manifestari urriaren 21etik ari ziren protestan, inguruko errepide bakarra trabatzen.

Minurso misioa

Minurso NBE Nazio Batuen Erakundearen misioari exijitzen diote bete dezala autodeterminazio erreferendum bat antolatzeko egindako promesa. Minurso 1991n eratu zuten helburu horrekin eta su-etena zaintzeko egitekoarekin; halere, bi aldeek elkarri egotzi diote itun hori hainbatetan urratzea eta Guergueraren sartzea.

Ghaliren iritziz, Marokoren operazioa Fronte Polisarioak eta Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak izan behar duten bilkuraren bezperan gertatu izanak erakusten du «aurrez pentsaturiko eraso bat» izan dela. Egoera horri aurre egiteko, etxeratze agindua dekretatu du Tindufeko errefuxiatuen kanpalekuetan (Aljeria).


Summary: Positiboen transmisioa moteldu da Hegoaldean, bereziki Nafarroan. Azken hilabeteko positibo kopururik apalena atzeman dute Osakidetzak eta Osasunbideak; biek ala biek azken egunetan baino proba gutxiago egin dituzte. Beherakada hori Nafarroan izan da nabarmenena: 143 kasu erregistratu dituzte. Hala ere, ZIUetako oheak tantaka ari dira husten, eta gero eta paziente gehiago dago ospitaleetan.

Beherakada handia izan da Hego Euskal Herrian detektatutako positiboen kopuruan. 1.152 atzeman dituzte, bezperan baino ehun gutxiago eta gaur zortzi baino 350 gutxiago. Osakidetzak eta Osasunbideak 14.820 test egin zituzten atzo, azken egunetan baino gutxiago —atzo, 18.112 ziren; gaur zortzi, berriz, 14.766—. Nafarroan sumatu da beherakada, batez ere. Han, 143 positibo atzeman dituzte egindako 1.743 probetan. Kopurua jaitsi den arren, positibo tasa %8,3ra igo da, ia puntu bat atzotik. Hegoaldean, positibo tasak beheranzko bideari jarraitu dio: %8,9 da egun.

Araban, positiboen kopurua azken egunetakoaren parekoa izan da: 116 (–23). Bizkaian, nabarmen egin du behera: 453 (–119). Gipuzkoan ere behera doa: 431 (–96). Hiru lurralde horietako grafikoek, ordea, ez dute Nafarroakoaren itxurako beheraldirik irudikatzen. Nafarroan, duela hiru aste pasa ezarri zituzten neurri murriztaileak; herritarrei joan-etorriak debekatu zizkieten, eta ostalaritza itxi zuten. Eusko Jaurlaritzak duela ia hiru aste itxi zituen udalerriak, eta joan den astean itxi zituen taberna eta jatetxeak.

Arretagune nagusia, baina, ospitaleak dira. Osakidetzak eta Osasunbideak adierazi dute COVID-19 gaitza duten beste 66 gaixo ospitaleratu zituztela atzo. Osakidetzak ez du eman denera erietxeetan dagoen pazienteen kopururik, baina ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ez da aldaketa handirik egon bi erakundeen esku dauden zentroetan. 204 gaixo ari dira artatzen egun.

Gainera, Nafarroan hiru pertsona hil ziren atzo gaitzaren eraginez. 66 eta 77 urteko bi gizon, eta 93 urteko emakume bat.


Euskararen erabilera sustatzen

Summary: Euskararen erabilera sustatzen. Domusa Teknik kooperatiba euskararen erabilera sustatzen ari da langileen artean, motibazioa eta ezagutza indartzen.

Domusa Teknik kooperatibaren jarduera nagusia berotze sistemen ekoizpena da. Bere lan jardueran bezala, euskalduntzearen arloan ere aurrerapausoak ematen ari da, euskararen erabilera sustatzen langileen artean.

Domusa Teknikeko langileen euskararen ezagutza maila oso altua da; izan ere, lantegia Urola bailararen erdian dago, Errezilen, hain zuzen, eta langile gehienak Errezilgoak bertakoak, Azpeitikoak edo Azkoitikoak dira. Dena den, euskararen erabileran hobetzeko, eta euskarari protagonismo handiagoa emateko, 2013an euskara plana abian jarri zuten. Urte horretan, egoeraren diagnostikoa egin zen, eta euskararen erabileran eragiteko hurrengo urteetarako helburuak eta ekintzak zehaztu ziren. Horrela, Domusa Teknikeko euskara planaren misioa adostu zen: barne harremanetan, lankideek euskaraz lan egiteko duten gaitasuna bultzatu eta euskararen erabilera sustatzea, motibazioa eta ezagutza indartuz. Halaber, kanpo harremanetan euskaraz egiteko aukera ematea.

Egiteko hori lortzeko helburuak gauzatzeko, Domusa Teknikeko Euskara Batzordea sortu zen, eta Euskara Batzordea da, Emun (www.emun.eus) kooperatibako euskara teknikariarekin batera, motibazioa, ezagutza, erabilera eta erakundetze arloko urteko helburuak zehaztu, gauzatzeko ardura hartu eta jarraipena egiten duena.

Euskara planaren datuak

Euskara Planak agertu dituen egungo egoerari buruzko datu batzuk: Indarguneak. Euskara planaren indarguneak hauek dira: • Ezagutza maila eta ahozko erabilera altua egunerokotasunean. • Kolektiboaren aldetik euskara planarekiko leialtasun handia. Lorpenak. Honako hauek dira Lorpen nagusiak: • Hizkuntza irizpideak onartuta daude eta jarraipena egiten zaie. • Euskara plana Domusa Teknikeko Gestio Planean txertatuta, jarraipena Zuzendaritza Taldeak eta Kontseilu Errektoreak egiten diote. • Lanpostuetarako euskara ezagutza maila definituta dago. • Kolektiboaren sentsibilizazioa euskararekiko eta orain arte egindako lanarekiko. Erronkak. Egungo erronkak dira: • Hizkuntza irizpideak barneratu. • Sortze hizkuntza maila handitu. • Dokumentazio teknikoa euskaratu eta euskara hutsezko kanalak sortu • Barne formazioa euskaraz izatea bultzatu Adierazleak. Esanguratsuak diren adierazle batzuk: • Elebitasun tasa: %89. • Ahozko erabilera: 2018an egindako ahozko neurketen arabera, elkarrizketen %67 euskaraz dira, eta %87ko leialtasuna dago (euskaldunen artean euskaraz egindako elkarrizketak). • Bileretako euskararen erabilera (2018ko datuak): batzar nagusian euskaraz ahoz %19, guztira %31 (ahoz, idatziz, ppt gisako aurkezpen artxiboen bidez); eta hitzaldi informatiboak euskaraz ahoz %1, guztira %23 (ahoz, idatziz, ppt gisako aurkezpen artxiboen bidez) .

Euskaraldia

Hizkuntza ohiturak aldatu eta euskararen erabilera handitzea xede duen bigarren Euskaraldia azaroaren 20tik abenduaren 4ra egingo da, eta bi ardatz nagusi hauek izango ditu: herritarren arteko hizkuntza ohituretan eragitea eta entitateen funtzionamenduan euskararen erabilera hazteko neurriak bultzatzea.

Euskaraldiak, belarriprestei eta ahobiziei proposatuko die hamabost egunetan, haien egunerokoan egin dezaten ariketa.

Domusa Teknik kooperatibak Euskaraldiarekin bat egiten duela jakinarazi du Domusa Teknikeko Euskara Batzordeak: «Domusa Teknikek ekarpena egin nahi dio euskararen normalizazio prozesuari. Bide horretan, gure kooperatiban euskaraz lan egitea ohikoa eta barneratua izatea dugu helburu, erakunde moduan, kolektibo moduan eta norbanako moduan dugun konpromisoan oinarrituta».

Euskara langileen arteko zubia izatea nahi dute. «Horregatik, Domusa Teknikek bat egiten du Euskaraldia ekimenarekin eta guztiak animatzen ditugu belarriprest eta ahobizi izatera.

Berrikuntza eta ikerketa

Domusa Tekniken jarduera nagusia berotze-sistemen ekoizpena izan da betidanik. Hala ere, merkatuaren eta gizartearen eraldaketa ikusita, 2005 urtean hartu zuen energia berriztagarrietara dibertsifikatzeko erabakia eta hor hasi zuen bai eguzki-energiara, biomasazko galdaretara edota bero-ponpetara bidean egindako ibilbidea. Azken urteotan berrikuntzan eta ikerketan egindako ahaleginaren fruituak dira merkaturatutako hainbat produktu berritzaile.

Domusa Tekniken merkatu nagusia Espainiako estatua bada ere, produktu aniztasunari eta batez ere, ekoizpenean duen malgutasunari esker, beste herrialde askotara zabaltzeko aukera izan du. Horrela, I+G (ikerketa eta garapena) sailak produktuak moldatzen egin duen lanari esker, 22 herrialdetara esportatzen ditu bere produktuak. Hala ere, Domusa Tekniken merkatu nagusia Europako herrialdeetan dago.

Gaur egun Domusa Tekniken egoitza Errezilen baldin badago ere, sorrera Azpeitian izan zuen, 1976. urtean. Enpresa pixkanaka haziz joan zen, eta 1982. urtean, Sozietate Anonimo izateari utzi, eta Domusa S.A.L. bihurtu zen, 13 bazkiderekin.

Hala ere, Domusa Tekniken historian benetako inflexio puntua 1999an eman zen, kooperatiba sortu eta langileek enpresaren jabetza hartu zutenean. Handik aurrera, internazionalizazioaren, kalitatearen, I+G arloaren, berrikuntzaren eta bikaintasunaren alde egindako apustuari esker, hazkunde handia izan du Domusa Teknikek. Gaur egun, Mondragon kooperatiba taldeko kide da, eta batez beste 200 lagun inguru ari dira bertan lanean.

Kooperatiba den heinean, bere irabazien zati bat gizarteari itzultzeko betebeharra dauka, eta Domusa Teknik Errezilen kokatuta dagoenez, bere erreferentziazko ingurune soziala Errezilgo herria eta Urola bailara dira. Besteak beste, bertako kirol eta kultur ekintzen sustapenaz gain, euskararen normalizazioaren alde diharduten ekintzen sustapena edota Gobernuz Kanpoko Erakundeak, gizarte eragileak nahiz fundazioak laguntzeko bideratzen da urtero irabazien zati bat.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.domusateknik.com.


Summary: Altuna III.-a eta Elezkano II.a, finalerdietara. Altunak 22-18 hartu zuen mendean Ezkurdia, eta Darioren aurka jokatuko du. Elezkanok, berriz, 22-9 irabazi zion Agirreri, eta Jaka izango du finalaurrekoan lehiakide. Aspekoak dira finalerdietarako sailkatu diren lau pilotariak.

Argitu da nork jokatuko dituzten Buruz Buruzko txapelketako finalerdiak: ezustea eman zuen Dariok Jokin Altuna izango du aurrean, eta Urrutikoetxea kanporatu zuen Erik Jakak, Danel Elezkano. Atzo arratsaldean jokatu ziren falta ziren bi final laurdenak, eta txapelketatik kanpo geratu ziren Joseba Ezkurdia eta Asier Agirre.

Ikusmin handia sortu zuen Eibarko Astelena pilotalekuan Altunak eta Ezkurdiak jokatu zuten partidak. Lehia gogorra izan zen, eta huts gutxien egin zituenak eskuratu zuen garaipena: 22 eta 18, Altunak. Ezkurdiak, azken urteetan gehien nabarmendu den pilotarietako bat izan arren, ez du sekula irabazi Buruz Buruko txapelketa, eta, oraingoz, arantza horrekin jarraitu beharko du.

Arbizuarrak aitortu zituen bere akatsak: «Xehetasunetan alde egin dit partidak. Hiruzpalau huts larri izan ditut, eta beste pilotari baten aurka barka dezakezu agian, baina Jokinen aurka ez». Lehia erritmo bizian hasi zuten bi pilotariek, eta horrek gerora asko baldintzatu zituela aitortu zuten protagonistek. Egindako lanaz harro agertu zen Altuna: «Duela urte batzuk ez nion eutsiko halako hasiera bati».

Finalaurrekoetarako sailkatu diren pilotarietatik Altuna bera da noizbait Buruz Buruko txapeldun izan den bakarra: 2018. urtean irabazi zuen amezketarrak. Dario Gomez da bigarren txapela irabazteko gainditu beharko duen hurrengo aurkaria.

Elezkano, nagusitasunez

Bestelakoa izan zen atzo jokatu zen beste partida. Final zortzirenetan Oinatz Bengoetxea kaleratuta, Asier Agirrek Elezkano II.-ari gauzak zail jarriko zizkiola zirudien, baina Zaratamokoak ez zion aukerarik eman Baikoko azken ordezkariari. 19 eta 1 aurreratu zen Elezkano, eta ez zuen kontatzeko askorik utzi norgehiagokak; amaieran, 22-9.

Ikuskizuna eman zuen Elezkanok, sakean bereziki. Ezkerparetan sartu zizkion pilota gehienak Agirreri, eta hark ezkerrez erantzun behar. Sakez, sei tanto egin zituen irabazleak.

Finalaurrekoan Erik Jaka izango du parean. Urrutikoetxea kanporatu zuen Jakak, eta horren emaitza dira inor gutxik espero zituen bi finalerdi. Enpresek gaur erabakiko dute finalaurrekoak noiz eta non jokatuko diren.


Summary: BBVA eta Sabadell bankuek bat egiteko negoziazioak hasi dituzte. BBVAk bere AEBetako adarra saldu du 9.700 milioi euroan, eta diru horrekin erosi nahi du Kataluniako bankua.

Kutxa diru freskoarekin beteko du BBVAk. Bere AEBetako adarra PNC Pennsylvaniako bankuari saldu dio, 11.600 milioi dolarren truke —9.700 milioi euro, oraingo trukearekin—. Arautzaileen baimena jasoz gero, datorren urtearen erdialdera itxiko dute operazioa, eta orduan BBVAk nahiko diru izango du lehentasunezkotzat jotzen dituen herrialdeetan beste banku bat erosteko. Finantza merkatuek oso garbi izan dute diru hori nora joango den: Sabadell bankua erostera. Horregatik, BBVAren akzioa ez ezik (+%15,9), Kataluniako bankuarena ere asko igo da burtsan: +%24,6.

Merkatuen usteak baieztatu dituzte BBVAk eta Sabadellek, bien arteko batuketaren inguruko negoziazioak hasi zituztela iragarri baitute arratsaldean.

Goizean bertan, Carlos Torres BBVAko presidenteak berak onartu du diruaren parte bat erosketa bat egiteko erabil dezaketela. «Balioa sortzen den lekuetan hazi nahi dugu, eta errentagarritasuna handitu», azaldu du, AEBetako filialaren salmentaren aurkezpenean. Sabadelli buruz galdetuta, ordea, ez du erantzun argirik eman, horretarako eguna ez zela argudiatuta. Izan bazen, arratsaldean zehaztu du JP Morgan inbertsio bankua kontratatu duela Sabadellen erosketa aztertzeko.

Azken urteetan, Katalunian egoitza zuten bi banku erosi ditu BBVAk: Unnim, 2013an (Sabadelleko, Terrassako eta Manlleuko aurrezki kutxen bankua), eta Catalunya Caixa, berriz, 2016an (Caixa Catalunya, Caixa Tarragona eta Caixa Manresa). Sabadell bera ez da geldi egon, Banco Guipuzcoano, Banco Gallego eta CAM erosi baititu. Hala ere, azken krisiak kapital beharrean utzi du Sabadell, eta aurrera egiteko aukerak aztertzeko agindua eman zion udan Goldman Sachs inbertsio bankuari. Hainbat astez bakarrik jarraitzea hobesten dutela esan izan du Josep Oliu banku horretako buruak, baina beste beste irtenbiderik guztiz baztertu gabe.

Dibidendua banatu nahi du

BBVAk jakinarazi du PNCk dirutan ordainduko duela erosketa, eta ez akzioetan edo beste aktibo batzuetan. Horri esker, Bilbon sortutako bankuaren kapitala 8.500 milioi euro handituko da, eta, ehunekoetan, hiru puntu, %14,5eraino.

«Gehiegizko kapitala» izango du orduan, Torresen esanetan, eta aukera hori baliatu nahi du bere akzio batzuk berriro erosteko eta horri esker akziodunei dibidendua ordaindu ahal izateko. Gaur egun ezin du halakorik egin, EBZk debekatu egin dielako bankuei irabaziak akziodunen artean banatzea, koronabirusaren krisian babes handiagoa behar dutela iritzita. Debeku horren aurka mintzatu dira finantza erakunde guztiak, esaten baitute horren ondorioz inbertitzaile asko uxatu dituztela eta beren balioa jaitsi egin dela burtsan. Baliteke EBZk debekua aurki uztea bertan behera, agian bi aste barru egingo duen bileran.

Hamahiru urte iraun du BBVAren AEBetako abenturak. 2007an sartu zen BBVA AEBetan, Compass bankua erosita, 7.400 milioi euroren truke. Sun Belt edo Eguzkiaren Gerrikoa izeneko lurraldeetan hedatuta zegoen bankua zen, Texasen batez ere. Gaur egun, 637 bulego ditu, eta 100.000 milioi dolarren aktiboak.


Summary: Dimisioa aurkeztu du Merinok, presidente kargua hartu eta sei egunera. Bi lagun hil dira gobernuaren aurkako protestetan. Presidente berria aukeratzeko adotasunik ez dute lortzen.

Aste mugitua izan dute Perun, duela zazpi egun Kongresuak Martin Vizcarra kargutik kendu baitzuen. Gertaera haren ostean hartu zuen estatuko presidente kargua ordura arte Kongresuko presidente zen Manuel Merinok, eta eskuin muturrarekin eta enpresari handiekin harremana duen gobernu bat eratu zuen. Askok estatu kolpetzat jo zuten erabakia, eta kalean protestak izan dira nagusi, Vizcarraren itzulera eskatzeko. Bi lagun hil dira horietan, Liman.

Vizcarraren kargugabetzeak harrabots handia sortu zuen; batez ere, Merinok zentsura mozioan baiezkoa bozkatzearen truke obra publikoen kontzesioak ematea eta martxan dauden ustelkeria kasuak etetea adostu zuela zabal du baitzen. Izan ere, oraintxe 68 diputaturen —130 dira— aurkako hainbat prozedura daude irekita. Behin presidente kargua hartuta, Konstituzio Auzitegiko zazpi epaileetatik sei ordezkatzen ere saiatu da.

Lehen egunetik protesta ugari izan dira herrialdean zehar, baina larunbatean egin zen mobilizaziorik jendetsuena, Liman. Parlamentuaren egoitzara gerturatu ziren manifestariak, eta Poliziak haien aurka egin zuen. Emaitza, bi hildako, ehun zauritu inguru eta 41 desagertu. Hala, Merinoren aurkako salaketa bat aurkeztu dute fiskaltzan; homizidioa, autoritate abusua eta lesio delituak egozten dizkiote.

Ezbehar horren harira, besteak beste, hamabi ministrok dimisioa aurkeztu zuten, eta Merinoren kargugabetzearen aldeko mezuak ugaritu ziren; besteak beste, Kongresuko presidente berri Luis Valdezena. Hala, eguerdia iritsi baino lehen utzi zuen kargua Merinok. Vizcarraren esanetan, ordea, Merinoren dimisioa ez da nahikoa: «Merinoren dimisioa pauso bat da, baina ez du arazoa konpontzen, Peruko herriak eskatzen duena ez baita Merino jaunak albo batera egitea, demokrazia eta instituzioak berreskuratzea baizik».

Kongresua haren ondorengoa aukeratzeko bildu zen arratsaldean. Rocio Silva Santisteban izendatuko zutela zirudien, ezkerreko Fronte Zabalak lortutako akordioaren buru. Peruko emakumezko eta ezkerreko lehen presidente bihurtu zitekeen, baina Kongresuak atzera bota zuen aukera. Silvak aldeko 42 boto jaso zituen, eta kontrako 52. Beste 25 abstenitu egin ziren.

Vizcarrak badu kargua berreskuratzeko aukera bat ere, Auzitegi Konstituzionalak mozioaren aurkako helegitea onartzea. Kongresuak hura postutik kentzeko erabilitako «ezgaitasun morala» kontzeptuaren erabilera desegokia argudiatu du hark.

Vizcarra kentzeko lanak

Irailaren 18an Vizcarraren aurkako mozio bat aurkeztearen inguruan eztabaidatu zuen Peruko Kongresuak, hark karguan jarraitzeko «ezgaitasun morala» argudiatuta, abeslari baten kontratazioan irregulartasunak zeudelakoan. Mozio hark, baina, ez zuen parlamentarien babesa izan. Kontua, ordea, ez zen hor amaitu, eta hilabete geroago, hainbat hedabidek argitaratu zuten Vizcarrak eroskeria baliatu zuela 2011 eta 2014 urteen artean, Moquegua eskualdeko presidente zela. Horren eraginez, irailaren 22an beste zentsura mozio bat aurkeztu zen Parlamentuan, eta azaroaren 9an bozkatu zuten hura kargugabetzearen aurka. Haren aurkako mozioak aldeko 105 boto jaso zituen, kontrako hemeretzi eta lau abstentzio.

Vizcarra 2018an iritsi zen Peruko presidente izatera, ustelkeriaren aurkako borrokak hauspotuta. 2016ko bozak irabazi zituen Pedro Pablo Kuczynski ordezkatu zuen. Hark dimisioa eman zuen, Parlamentuak ustelkeriagatik kargugabetuko zuela iragarri zuenean. Vizcarra haren presidenteorde zen.

Presidente karguan, botere legegilearen eta judizialaren inguruko erreforma sakon bat egiteko asmoa adierazi zuen, baina Kongresuak behin baino gehiagotan bota zituen atzera haren nahiak.


Errusian erabakiko da

Summary: Errusian erabakiko da. Super Amara Bera Berak berdindu egin du (27-27) Zvezda indartsuaren aurka, EHLko multzokako fasearen aurreko azken kanporaketan. Azken unean berdindu zuten donostiarrek, eta itzulerako norgehiagokan erabakiko da nor sailkatuko den.

Dena zabalik geratu da. Super Amara Bera Berak kanporaketa bat gehiago gainditu behar du EHLko multzokako faserako sailkatzeko, eta atzo jokatu zuen joaneko partida Zvezda errusiarraren aurka. Lehia estua izan zen: donostiarrak bi gol aurretik ziren (26-24) bi minutu falta zirela, baina azkenean gertuago izan zuten porrota garaipena baino. Zvezdak hiru gol sartu zituen jarraian, eta Cardosok azken unean sartutako gol ikusgarri bati esker eskuratu zuen berdinketa Bera Berak.

Zvezdaren aldeko errenta txikiekin hasi zen norgehiagoka (1-3), baina Bera Berak azkar hartu zuen aurrea, eta, errusiarrak batzuetan gainetik ibili ziren arren (12-14), etxekoak aurretik iritsi ziren atsedenaldira (16-15). Zvezdak bi minutuko hainbat kaleratze jasan zituen, eta hala-hola eutsi zieten donostiarrei. Zvezdako entrenatzailea ez zegoen pozik epaileen lanarekin, eta, azkenean, txartel gorriarekin amaitu zuen partida.

Bi taldeetako eskuin hegalekoak nabarmendu ziren, bai euren txokotik, baita 7 metroetatik ere: Bera Berako Cardosok zortzi gol sartu zituen (sei zazpi metroetatik), eta Zvezdako Murzalievak bost, haietatik hiru penaltiz. Eurak izan ziren golegile nagusiak. Hasieratik erritmo azkarrean jokatu nahi izan zuen lehia Bera Berak, eta une batzuetan erabaki okerrak hartzera eraman zuen horrek Imanol Alvarezen taldea. Defentsan, ordea, lan ona egin zuten.

Bigarren zatiko gidoia antzekoa izan zen. Lehen zati ona egin zuen Bera Berako Alice atezainak (10 geldiketa), baina Arruda brasildarra zelaira sartzea bizigarria izan zen taldearentzat. Haren geldiketei eta defentsa lan onari esker, hiru goleko errenta eskuratzeko aukerak ere izan zituzten donostiarrek. Eurek ere ez zuten, ordea, gehiegi asmatu ate aurrean, eta hala heldu zen norgehiagoka azken bost minutuetara. Errusiarrak hobeak izan ziren abagune erabakigarrian, eta, Cardosoren azken golari esker, berdinketa eskuratu zuten, ozta-ozta.

Bera Berak Chekoven lortu beharko du multzokako faserako aukera, Moskutik 75 kilometrora dagoen hirian.

Super Amara Bera Bera: Alice (10 geldiketa, gol 1) eta Arruda (5 geldiketa); Cardoso (8, 6 p.), Menendez (1), Teres (1), Pizzo (1), Arrojeria (2), Gil (2), Fernandes (1), Hernandez (4), Cavo (2), O'Mullony (3), Ainhoa Etxeberria eta Moreno (1).

Zvezda: Kirikias (13 geldiketa), Dolkigh eta Tikhanova; Murzalieva (5, 3 p.), Chernova (2), Dyachenko (4), Nikitina (3), Dvortsevaya (2), Antonova (3), Triobchuk, Sinelnikova, Nikolaeva, Gerasimova (2), Sobina (3) eta Samoilenko (3,1 p.).