Summary: Atzerapausoa eman du Athleticek Europarako sailkatzeko lehian. 0-1 irabazi du Betisek San Mamesen. Willian Josek sartu du partidako gol bakarra, Realeko aurrelari ohiak.

Porrot mingarria jaso du Athleticek San Mamesen Betisen aurka. Zuzeneko aurkaria da Andaluziako taldea Europako postuengatiko lehian, baina bosgarren minuturako aurreratu da Betis, Willian Joseren gol batekin. Aukera garbiak izan ditu Ernesto Valverderen taldeak, baina, beste behin, kamuts aritu dira zuri-gorriak ate aurrean. Azken zazpi partidetatik bakarra irabazi du Athleticek San Mamesen, eta horrela oso zaila da sailkapenean aurrera egitea. Zazpigarren postuan dago orain Athletic, eta Betisek bost punturen errenta hartu du orain. Gainera, Gironak eta Rayo Vallecanok irabazi egin dute. Hortaz, Kataluniako taldea berdinduta dago orain sailkapenean Athleticekin, eta madrildarrak puntu bakarrera daude.

1983an liga irabazi zuten jokalariei egindako omenaldiak berotu ditu zaleak gaur gauean San Mamesen, eta partida hasi baino lehen, txalo zaparrada jaso dute jokalari ohiek San Mameseko soropilean. Hala ere, gutxi iraun du zaleen pozak, bosgarren minuturako aurreratu baita Betis. Alboko sake bat gaizki urrundu du Athleticeko atzelari batek, eta Willian Josek, Realeko aurrelari ohiak, sareetara bidali du baloia erremate ikusgarri batekin. Yerayren eta Iñigoren hutsuneak garrantzitsuak zirela uste zuten zale askok, eta partidako lehen agerraldian gola sartu du Betisek.

Athletici berehala jarri zaio partida maldan gora, baina ez da kikildu. Lehen zatia ederra izan zen futbol zale neutral batentzat, baina bi taldeetako zaleek majo sufritu dute. Betisek bigarren gola egiteko aukerak izan ditu, eta lan ugari izan dute atzelari zuri-gorriek. Willian Josek ederki bete du bere lana, eta lehia ugari irabazi dizkie Athleticeko erdiko atzelariei. Hala ere, Andaluziako taldeak ez zuen Unai Simonen ate aurrean asmatu bigarrena egiteko. Zuri-gorriak ez dira kikildu, eta Gorka Guruzetak izan ditu lehen zatiko aukerarik garbienak Athleticentzat. Baina donostiarrari ondo erantzun zion Claudio Bravok, birritan. Lehen zatia amaitzear zela Athleticen aldeko penaltia ebatzi zuen epaileak, Mirandak baloia eskuarekin ukitu zuelakoan. VAR-ean, ordea, argi ikusi du epaileak erremateak bizkarrean jo diola, eta balio gabe utzi zuen erabakia.

Bigarren zatira gol baten errentarekin iritsi da Betis, baina askoz hobeto aritu da Athletic. Betisek markagailua alde zeukan, eta horrekin jokatu du Pellegriniren taldeak. Valverderenek, ordea, partidak duen garrantziaren jakitun, aurrera egin dute, berdinketaren golaren bila. Kolore askotariko aukerak izan ditu talde zuri-gorriak. Ohian Sancetek, adibidez, bi aukera garbi izan ditu: lehenengoan erantzun bikaina eman dio Bravok, eta bigarrenean urrutitik egindako zartakoak langan jo du. Valverdek zuhaitza astindu du, eta Adu Ares gaztea izan da zelairatu duen jokalarietako bat. Gertu izan du gola hegalekoak. Trantsizio azkar batean berak gidatu du baloia, eta eskuinarekin egindako errematea zutoinaren ondotik joan da kanpora.

Emaitzarekin nahikoa ez, eta luzapenean Dani Vivian egotzi du epaileak. Betisek kontraerasoa bideratu du, eta azken atzelaria zela sarrera gogorra egin dio Vivianek Borja Iglesiasi. VAR-aren laguntza behar izan du epaileak txartela ateratzeko. Garaipenarekin bost punturen errenta hartu du Betisek Athleticekiko, eta asko zaildu zaio Europarako bidea talde zuri-gorriari. Azken hiru partidetan ez du garaipenik lortu Valverderen taldeak, eta Gironak harrapatu egin du sailkapenean. Rayo Vallecanok ere irabazi egin du, eta puntu bakarrera dago orain.


Summary: Gutxienez zortzi pertsona hil dituzte Serbian, tiroketa batean. Hamahiru lagun zauritu dituzte. Ustezko erasotzailea 21 urteko mutil bat da.

Serbian izan den tiroketa batean gutxienez zortzi pertsona hil dituzte, eta hamahiru zauritu. Belgradetik 60 kilometrora dagoen hiri batean gertatu da. Hango hedabideek adierazi dutenez, goizaldean izan da erasoa; pertsona bat martxan zihoan, eta auto batetik tiroka hasi da. 600 polizia dabiltza erasotzailearen bila; RTS telebista kateak jakitera eman duenez, ustezko erasotzailea 21 urteko mutil bat da.

Duela bi egun bertze eraso bat gertatu zen Belgradeko ikastetxe batean. Serbiako Barne Ministerioak adierazi zuenez, zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil zituzten. Poliziak 13 urteko ikasle bat atxilotu zuen, erasotzailea zelakoan; haren aita ere atzeman egin zuen. Poliziaren esanetan, ustezko egileak aurrez prestatuta zeukan erasoa.


Summary: Ikastolek diote desorekak atzeman dituzten eremuetan ez dutela Jaurlaritzaren proposamena onartuko. Ezohiko batzar bat egin zuten atzo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiek.

Aurrematrikulazio prozesuan egon diren mugimenduak aztertzeko eta erabaki irmo bat hartzeko, Ikastolen Elkarteak ezohiko batzar bat egin zuen atzo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiekin. Hala, ohar bidez adierazi dute kontziente direla segregazioari dagokionez «arazo handi» bati aurre egin behar diotela, eta, hortaz, «sentsibilitate bereziarekin» lantzen dabiltzala gaia. Irmo erran dute Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak ezarritako ikasle fluxua onartuko dutela mugimendua orekatua bada; prozesuan irregulartasunak edo desorekak atzeman badituzte, berriz, ez dute proposamena onetsiko.

Hala, haien erranetan, ikastoletan egon den ikasle fluxua «desorekatua» izan da: ikastolek ikasle gutxiago jaso dituzte, irten diren kopuruekin alderatuta. Zehazki, 96 ikasle ez zaurgarri bideratu dira bertze ikastetxe batzuetara, eta 49 ikasle zaurgarri itzuli dizkiete. Gaur goizean Jose Luis Sukiak, elkarteko zuzendariak, Euskadi Irratian berretsi du desoreka horiek ez dituztela onartuko, eta «segregazioaren kontrako eragile aktibo» izango direla aurrerantzean ere. Zarauzko Ikastola jarri du adibide gisa. Bertan, zortzi familia gelditu dira ikastolatik kanpo, baina ume zaurgarri bat soilik bideratu dute bertara.

Elkarteko kideek diote «segregazioari aurre egiteko estrategia partekatu baten aldeko konpromisoa» dutela, eta horregatik erabaki dutela kasu horietan proposamenaren aurka egitea. Banaketa modu orekatuan egiten ez denetan, gainera, familia kaltetuek helegiteak jarriko dituzte, «prozesuaren gardentasun falta salatuz eta Hezkuntza Sailari prozedura errepika dezala eskatuz». Prozedura berri horri buruzko xehetasunak ezagutaraz ditzatela eskatuko dute. Hau da, erran dezatela zer baremazio erabili den zaurgarritasun tasa kalkulatzeko eta eremu bakoitzeko ikasle fluxu zehatzaren datuak emateko. Helegite horiek erantzuna jasotzen duten bitartean prozesua gelditzeko eskatuko diote Hezkuntza Sailari.

Ikastolen Elkarteak gehitu du beren ikastoletan tokiak libre gelditzen badira —fluxua gertatzen denean— horiei eusteko konpromisoa hartzen dutela, eta beren baliabide nahiz prozedura guztiak erabiliko dituztela hori ziurtatzeko. Hala, Zarauzko Ikastolari buruz, adibidez, elkarteak adierazi du kanpoan gelditu diren familietatik bat bakarrik bideratuko duela kanpora, baina bertze zazpiak onartuko dituela, tokiak libre gelditu direlako.

«Gardentasun falta»

Segregazioa «herri mailako arazoa» dela azpimarratu elkarteak, eta ez familia zaurgarriei dagokiena soilik: «Neurriak ez dira familia zaurgarrien banaketan bakarrik oinarritu behar, ez zaurgarriak ere bertan jaso behar ditugu». Horrez gain, zaurgarritasun tasa finkatzen duen prozesuan «gardentasun falta» egon dela azpimarratu dute, eta badirela zenbait datu oraindik ez dakizkitenak. Hala nola ikastola bakoitzaren eragin eremuko bertze ikastetxeen zaurgarritasun tasak, ikastola saretik kanpoko ikastetxe bakoitzean barematu beharreko ikasle kopurua, edota familien galdetegiak baloratzeko erabilitako irizpideak.

Segregazioaren kontrako neurriak

Ikasle mugimenduak, baina, ez dira ezerezetik etorri: Eusko Jaurlaritzak segregazioari aurre egiteko martxan jarritako neurrien ondorio dira. Irizpide horien artean daude, hala nola eragin eremu bakoitzeko zaurgarritasun indizea neurtu izana, eta, horren arabera, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek ikasle zaurgarriei leku bana gorde behar izatea. Horrez gain, baremazioak egitean puntu gehiago ematen ditu ikastetxetik hurbil bizitzeak.

Matrikulazioaren emaitzek eta ikastolek itunetarako dituzten aukerek «ezinegona» sortu zuten ikastolen nahiz familien artean. Eta salatu zuten «joko arau ezberdinak» jarri zituztela titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean.


Summary: Lanbide Heziketan gero eta ikasketa ordu gehiago enpresetan. Zarauzko Oteitza Lizeo Politeknikokoko Lanbide Heziketako ikasleek gero eta ikasketa ordu gehiago egiten dituzte enpresetan, praktiketan. Horrela, Goi Mailako Zikloetako ikasle guztiak maiatzaren 10etik 31ra enpresetara joango dira lan praktika egitera.

Zarauzko Oteitza Lizeo Politeknikoan (Gipuzkoa), aurten bigarren urtez, Lanbide Heziketako lehen mailetako ikasleak, ikasturtea amaitzera doan honetan, enpresetara lan praktikak egitera joango dira. Formatu desberdinak badaude ere, Oteitzako ikasleen kasuan, Goi Mailako Zikloetako ikasle guztiak maiatzaren 10etik 31ra enpresetara joango dira lan praktika egitera. Lanbide Heziketako Ikastetxe Integratuek pilotu moduan martxan jarri duten ekimena da hori.

Ekimen horren eraginez, datorren ikasturtean inoiz baino ikasle gehiago izango da DUAL ikasketak egiten: hau da, bigarren maila goizez ikastetxean ikasketak burutzen eta arratsaldez, lan kontratu bidez, enpresa batean lan praktikak egiten jardungo direnak.

Instalazioak berritu dituzte

2022-2023ko ikasturtea hasterako, Oteitza Lizeo Politeknikoko instalazioak berritu dituzte, bai komun denak eta baita metrologia gela ere. Murgildu proiektuaren barnean, fabrikazio mekanikoaren arloan, Errealitate Aregotuko teknologia erabiltzen duten betaurrekoen bidez, hainbat irakaslek datorren urtean ikasleekin erabiltzeko metrologiako neurketak egiteko prestakuntza jaso berri dute. Metrologiarako beso berri batez gain, Bereiker etxeko robot autonomo berri bat ere eskuratu dute, ikasleek erronketan oinarrituriko ikasketa metodologiaren bidez erabiltzen ikas ditzaten.

Beraz, ikasketa praktiko eta entretenigarrien, eta lan munduratze tasa altua duten ikasketen bila ibiliz gero, Oteitza Lizeo Politeknikoko Lanbide Heziketa zikloetan aurrematrikula egiteko aukera dago, maiatzaren 8tik hasi eta 26ra arte.

Enpresen harrera bikaina

Oteitza Lizeo Politeknikoko arduradunek Zarautz inguruko enpresei eskerrak eman nahi dizkiete aurten ere ikasleen lan praktikei emandako harrera bikainagatik.

Oteitza Lizeo Politeknikoa Zarauzko Gipuzkoa kaleko 5. zenbakian dago. Argibide guztiak atsegin handiz ematen dituzte telefonoz, 943-11-10 00 zenbakira deituta, eta posta elektronikoz, informazioa@oteitzalp.com helbidera mezu bat bidalita.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oteitzalp.eus.


Summary: Lau ibarren elkartea, Irati bizi berritzeko. Lehenik, Zuberoako Mendi Sindikatua eta Zaraitzuko Biltzarra aritu ziren elkarlanean; ondotik, lau ibarrek bat egin zuten, Garaziko sindikatuarekin eta Aezkoako Biltzarrarekin, Poctefa deialdiaren diru laguntzekin. Elkarlanean segitu nahi dutelako, Irati, Lau Ibarrak elkartea sortu dute orain.

Iratiko ibar desberdinen arteko harremanak ez dira berriak, baina galzorian ziren. Badira urteak orain Aezkoa, Zaraitzu, Zuberoa eta Garaziko instituzioak elkartzen hasi zirela. 2007an abiatu zuten lehen Poctefa programa, Europako diru laguntzez baliatzeko hastapen batean. Orain, programa horiek burura eramanak dituzte, eta diruaren aitzakiarik gabe ere, elkarlanean segitu nahi dute. Irati, Lau Ibarrak izeneko elkartea sortu dute, harreman eta elkarlan horiek egonkortzeko xedez.

Poctefa programak aitzin ere, halere, Iratiko oihanean gurutzatzen diren lau ibarrek bazuten elkarren berri. Aezkoako Batzarrak eta Garaziko Mendi Sindikatuak, adibidez, uztaileko azken asteburuan itun bat izenpetzen dute urte oroz, aspalditik, David Tourreuil Garaziko sindikatuko zuzendariak dioenez: “Mendiko bazken erabilpenerako mugaz gaindiko ituna berresten da egun horretan”. Zaraitzuko Batzar Nagusiak eta Zuberoako Mendi Sindikatuak, berriz, harreman informalagoak ukan zituzten, elkarlanean aritzea deliberatu zuten arte, Poctefaren lehen programaren garaian.

Mugaz bi aldeetan, ukaezina da, errealitate desberdinek baldintzatzen dituzte Iratirekiko bakoitzak dituen xedeak: Zuberoa eta Baxenabarren, laborantzak leku handia du oraino ere, Nafarroako eskualdeetan gibel egin duelarik. Aezkoa eta Garazi arteko itunak “folkloretik” doi bat baduela iduri zaio Tourreuili, alde bakarrean baitira laborari gehienak. Sortu berri duten elkartearekin, berriz, harago joateko parada ikusten du sindikatuko zuzendariak: “Harremanak indartzea eta proiektu berriak sortzea da xede nagusia, folkloriko bilakatua baitzen azken denboretan egiten zena”.

Zuberoko sindikatuko presidente Jacques Barreixek ere, ikusten du bidea egin dutela lau ibarren arteko harremanetan: “Hastapenean sosarekin hasi ginen, Poctefarekin. Baina atzeman ditugu harreman azkarrak”, erran du, elkartearen sortzea esplikatzeko. Aezkoako Batzarreko buruzagia ere, Karlos Bueno, Poctefa ondoko urratsaz poztu da: “Lau bailarek elkarrekin jarraitzea erabaki genuen, Xareta eredutzat hartuz. Bide horretatik jarraitzea erabaki genuen, elkarlana edozein arlotan sustatzeko”.

Ainhoa, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi biltzen dituen Xareta elkartea ezagutu nahi zuten Iratiko lau ibarretako ordezkariek, orain arteko elkarlanari tresna berri bat emateko; eta, Xaretan bezala, Frantziako Estatuko egitura hautatu dute azkenean, “eredu juridiko anitz baitira: batzuk mugaz gaindikoak, beste batzuk Espainiako eredu juridikokoak… Baina guretzat egokiena Frantziako eredua zen”, zehaztu du Tourreuilek.

Lau xedeetatik komunera

Poctefa Europako laguntza programak bi milioi eurotik goitiko aitzinkontua ekarri zuen, baina lau xedetan partekatua, bakoitzak bere proiektua garatu zezan. Hala, Zuberoan ornitologia zentroa egin zuten Iratiko etxoletan, Garazin Etxola ostatuan artzaintzaz erakusketa eta gasnak ontzeko gela egin zituzten, Zaraitzun bi aterpetxe berritu, eta Aezkoan, Orbaitzetako Olako jauregian, armategiek utzi ondarea agerian ezarri zuten.

Elkarrekin, berriz, bizikletaz edo oinez egiteko xendak eta webgune bat sortu zituzten (Irati.org), besteak beste. Baina diru iturri gehiena, lurralde bakoitzeko xedeetan ezarri zuten. Orain, elkarte berriarekin, komunak hartuko du lehentasuna, Tourreuilen arabera: “Elkartea finantza iturrietatik harago doa; bizia sortzeko ideiak gaitu bultzatzen, bai eta harremanak egonkortu nahiak ere”.

Lehendik gauzatu diren xedeak eta eraiki azpiegiturak bazter utzi gabe, elkarteak beste intentzioak baditu, Buenoren erranetan: “Lau ardatzak Poctefarekin finkatu ziren, eta ibar bakoitzak erabaki zuen zer landu nahi zuen. Horri jarraipena eman behar zaio, baina ez du esan nahi horrekin bakarrik joango garenik aurrera”. Emeki aitzinatzen dira, Barreixen ustez, baina jadanik ideia zehatzak agertu dira elkarlanerako: “Xendak badira jadanik, eta orain ideien artean bat bada, Iratiko itzuli oso bat proposatzea: hotel edo aterpetxeekin, lau ibarrak zeharkatuz”.

Turismoaren garapenean besterik ere badute eginik —xendak biltzen dituen telefono aplikazio bat, adibidez—, baina elkarteak bestelako lanak ere eramanen ditu, Barreixek dioenez: “Egia da honaindian laborantzak dinamika azkarra duela eta mugaz bestalde gibel joan dela. Han herri handietara joan dira lanera, baina erraten da gazteek nahi dutela herri ttipietara joan bizitzera eta lurrari atxikiak direla, eta nahi dute lan hori aitzina eraman. Beraz, aitzina eramanen dugu, ororen artean”. Buenok jakinarazi du etxebizitzen inguruko lan bat abiatu dutela, preseski, Aezkoan: “Etxe anitz hutsik ditugu, kasu batzuetan erortzen ari zaizkigu. Hasi gara arazoa lantzen, baina behar da indar handiagoa, behar dira lan sakonagoak”.

Lau ibarretako eskolen arteko harremanak sortzea ere gogoan dute: “Ibarretako eskolen arteko topaketak bultzatzea aipagai da, beharbada luzera begirako lana eginez; bi urtez, adibidez”, zehaztu du Tourreuilek. Kasu batzuetan, ibar bateko xedeak partaideetara zabaltzea ere gerta daiteke, Garaziko sindikatuko langilearen arabera: “Garaziko ikastolak eta Buru Beltza elkarteak berriz ere Bortuaren Eguna antolatuko dute, eta hor Garaziko sindikatua inplikatua da. Elkarte honek partaide gehiago inplikatzea ekar lezake, adibidez”.

Mugaren zailtasunekin

Irati oinez edo bizikletaz deskubritzeko xendak bai, baina ibar batetik bestera joateko bideak “luzeak” direla pleinitu da Barreix. “Estatu bakoitzak bere bideak egin ditu”, dioenez, muga zeharkatzeko bide hoberenak egin gabe, haren ustez. Larrainen, neguan, “elurra ez da baztertua ere”, gehitu du. Bideen hobetzeko esperantza guti badu ere, Zuberoako Mendi Sindikatuko presidenteak argi du mugen zerratzea ere arazo gehigarri bat dela, baina Irati lau ibarrak elkartearekin arazo “horien gainetik igaran” nahi dutela, “harreman onen begiratzeko”.

Ibarren elkarlanean, mugak beste trabarik ekarri izan du lehendik ere, Poctefaren barnean, Hego eta Ipar Euskal Herriko egiturek eskaera desberdinak egin behar izan baitituzte: Aezkoak eta Zaraitzuk, Iratiko biosfera erreserba bilakatzeko eskaera egin zuten; Ipar Euskal Herriko Iratiren partea, berriz, Eskualdeko Parke Nazionalaren xedeak bere baitan kokatzen du. “Zoritxarrez, estatuen menpe gaude, eta bakoitzak badu bere legedia”, laburbildu du Buenok.

Zuberoako partetik ikusirik, Barreixek argi du anitzek soilik “honaindiko Irati ikusten” dutela, nahiz eta zabalago izan. Baina ez da soilik mugak ekarri trabetan ardazten, bi aldeei komuna zaiena ez baita soilik lurra: “Ber mintzaira dugu, han ere indar handia egiten dute mintzaira eta kultura atxikitzeko, eta hori behar dugu elkarrekin egin”, aldarrikatu du. Barreixi iduri zaio lurraldea eskuz esku animatzea dela elkartearekin egin behar dutena, “bakoitza bere indarretan bermatzez: hemen laborantza, eta mugaz bestaldean, ondare historikoa”.

Bortuaren Eguna egiten den bezala, beste animazio bati pentsatu dute jadanik, Iratiko lau ibarren besta izanen baita heldu den ekainaren 25ean, Poctefa xedearekin egin zen Zaraitzuko Abodi mendi zentroan. Mugaz bestaldeko partaideen intentzioarekin harritu da Barreix, “ehunka pertsonarentzat antolatua” izanen baita.

17.000

ZENBAT HEKTAREA DITUEN IRATIK

Pagadi eta izeidi handienetan bigarrena da Europa osoan Irati. 17.000 hektarea ditu. XV. mendetik goiti egurra ustiatu zen, kableekin enborrak oihanetik ateraz. Gaur egun, artzaintza eta turismoa dira aktibitate ekonomikoak.

2007

LEHEN POCTEFA XEDEAREN HASIERA

Zaraitzuko Biltzarra eta Zuberoako Mendi Sindikatuak kudeatu zuten lehen Poctefa programa Iratin (2007-2013). Turismoa garatu eta erabilpen publikoa sustatzea zuen xede. Ondotik bat egin zuten Garaziko Mendi Sindikatuak eta Aezkoako Biltzarrak.

2,2

BIGARREN POCTEFAREN MILIOIAK

2015ean hasi eta 2021ean bukatu zen bigarren Poctefa xedea, lau ibarren parte hartzearekin. Bakoitzean xede zehatz bat eta komunak garatzeko, 2.273.108 euroko aitzinkontua ukan zuten, batez ere Europako diru laguntzei esker.

4

ELKARTEAN DAUDEN IBARRAK

Apirilean sortu zuten ofizialki Irati, Lau Ibarrak elkartea. Europako laguntzak ekartzen dituen Poctefa xederik gabe, elkarlanean segitzea dute xede lau ibarrek. Ekainaren 25ean Iratiko besta antolatuko dute, Zaraitzuko Abodin.


Badakitelako zeinen zaila den

Summary: Badakitelako zeinen zaila den. Armata Rossa peñÂÂako ehun kide inguruk Madrilen ikusi zuten, duela hemezortzi urte, Osasunaren eta Betisen arteko Espainiako Kopako finala. Hainbat kide Sevillan izanen dira bihar. Finalak «ilusioa» piztu diela nabarmendu dute, eta taldeak berriz finalera heltzeko egindako ahalegina txalotu.

Javier Izkok urtarrilaren 30ean erosi zuen finalera joateko tren txartela. Bost egun lehenago, urtarrilaren 25ean, Osasunak 2-1 irabazi zion Sevillari luzapenean, Sadarren. Abdek sartu zuen gol erabakigarria egun hartan, gorritxoak Athleticen aurkako finalerdian sartu zituena. Osasunak txapelketatik kanpo utzi ditu bilbotarrak ere, eta bihar jokatuko du Espainiako Kopako finala, Sevillan, Real Madrilen aurka. «Gorritxoak kopa altxatzen ikusi nahi ditut!».

Osasunaren Armata Rossa peñako kidea da Javier Izko. 2005ean, Madrilen izan zen peñako bertze ehun zale ingururekin. Urte hartan, Osasunak Betisen aurka jokatu zuen Espainiako Kopako finala. Galdu egin zuen. Izkok, hala ere, oroitzapen polita du partida hartaz. ´Bidaia eta gure gola oroitzen ditut, batez ere». Orduko ilusioa nabarmendu du, Iruñeko karriketan eta Madrilera eraman zituen trenean gainezka egin zuen ilusioa. 25 urte zituen Izkok 2005ean; 43 ditu orain, eta txalotu egin du Osasunako kide guztiek finalera bigarrenez iristeko egin duten ahalegina. «Anitz kostatzen da final batera ailegatzea; Osasunak berriz lortu du, ia hogei urte pasatu eta gero, eta duen balioa eman behar diogu».

2005ean, Izkok eta Armata Rossako haren lagunek Osasunaren Peñen Federazioak antolatutako treneko bosgarren bagoian egin zuten Madrilgo finala ikusteko bidaia. BERRIAk bidaia haren gorabeherak kontatu zituen; jaso zuen, adibidez, zer jan eta zer edan bazutela zaleek trenean; bidaia osoa eman zutela Osasunaren aldeko kantak abesten; aire giroturik ez zegoela, eta beroa izugarria zela; trena zenbait aldiz geldiarazi zutela, eta sei ordu behar izan zituztela, azkenean, Iruñetik Madrilera ailegatzeko.

Izkoren bagoi berean ziren Armata Rossako Angel Garcia Carreño, Gorka Eizmendi, Sergio Diaz, Asier Garaio, Iker Iturralde, Jose Fernandez eta Adolfo Indurain. Bat egin dute, biharko finalaren atarian, eta barre egin dute 2005ekoak oroitzean. Egun berezi eta inportante bat bizi izan zutela sentitzen dute, eta merezi izan zuela, kopa jaso gabe itzuli baziren ere.

Denboran atzera

Zaletasuna ez dute bazter utzi, eta partidak ikusten dituzte oraindik ere, baina Armata Rossa jada ez da existitzen, berez. Biharko finalak eman die denboran atzera egiteko aukera, eta peñaren 2005eko espiritua berreskuratu dute, hala ere. «Gauzak anitz aldatu dira. Peñek jada ez dute lehen zuten indarra. Egungo futbolak fanak nahi ditu, ez zaleak», erran du Angel Garcia Carreñok.

Armata Rossako kideak zaleak ziren 2005ean; eta zale dira oraindik ere, 2023an. «Treneko bagoi bat poliziaz beteta zegoen!», gogoratu du Sergio Diazek, duela hemezortzi urtekoez mintzatzen hasi direnean. Madrilen ere Espainiako Polizia zuten gorritxoek zain, 2005eko ekainean. Pio Printzearen geltokitik Osasunaren zaleak hartzeko prestatutako karpara joateko bidea, hain zuzen, Poliziek lagunduta egin behar izan zuten. «Norbaitek bultza egin zidan, eta espaloitik errepidera jaitsi nintzen; polizia batek kolpea eman zidan berehala!», kontatu du Diazek.

Diazek Izkorekin batera ikusiko du biharko partida, Sevillako Cartuja estadioan. Bidaia eginen dute Asier Garaiok eta Gorka Eizmendik ere. Nor bere kabuz iritsiko da Sevillara, baina elkarrekin emanen dute biharko eguna. Sumatzen da Madrilgo finaletik ia hogei urte joan direla: «Bertze adin bat dugu; nire hasierako asmoa zen haurrekin joatea, baina bazter utzi nuen azkenean», aipatu du Gorka Eizmendik.

Diruaren auzia aipatu dute zale gorritxoek solasaldian. «Madrilgo finalerako sarrerak 50 euro balio zuen», gogoratu dute. Biharko finalerako sarreren prezioa, berriz, 39 eta 221 euro artekoa izanen da. Sevillara joan behar izateak ere garestitzen du bidaia. Zaleek ez dute begi onez ikusi hiri hori aukeratu izana finalerako egoitza izateko, hain zuzen. «Diruak agintzen du; negozio bat da hau», azaldu du Izkok.

Ilusioa, ororen gainetik

Diruak hartu du futbolaren mundua, baina Osasunarekin, negozio hutsetik urrun egon nahi duen kirol eredu bat aldarrikatu dute Izkok eta Armata Rossako gainerako kideek. «Taldeak bere nortasunari eutsi dio, eta kirol elkarte bat da oraindik ere. Egoera zailak gainditu behar izan ditu», nabarmendu du Garcia Carreñok. 2015ean, Bigarren B Mailara jaisteko zorian izan zen taldea, eta Osasuna auzian aurreko zuzendaritzako hainbat kide auzipetu zituzten.

Biharko finalak piztu duen «ilusioa» ere jarri nahi izan du erdigunean Garcia Carreñok, ororen gainetik. «Giro berezi bat sumatzen da hirian. Osasunak hagitz ongi egin ditu gauzak. Jagoba Arrasate entrenatzaileak eta jokalariek lan ona egin dute; inor ez da bertzeak baino gehiago nabarmentzen, eta horrek hiritar guztien ilusioa piztu du».

Sevillara joanen ez diren zaleek lagunartean edo familiako kideekin ikusiko dute biharko finala, telebistaz. Armata Rossako kide batzuek bat eginen dute, Osasunaren elastikoa jantzita, duela hemezortzi urteko giroa oroitzeko. Baikor dira denak, eta ausartu dira ozen erratera finaleko partidarako zer emaitza nahi duten: «1-2 Osasunaren alde, luzapenean», bota du Javier Izkok. Bertze kide gehienek finala penaltien bidez erabakitzea nahi dute; noski, gorritxoen alde. Gorka Eizmendik, baina, ez du ez penaltirik ezta luzapenik nahi: «1-3, Osasunaren alde!», erran du.

2005ean, koparik gabe itzuli ziren Armata Rossako kideak Iruñera; esku hutsik ez, ordea, oraindik ere ez baitute galdu finala zuzenean ikusteko egun osoko bidaiak eragindako zirrara. Urduri dira, berriz ere, biharko finalaren zain. Ilusioz. «Gorritxoak kopa altxatzen ikusi nahi ditut», berretsi du Izkok.


Summary: Herritarren %26,5 euskaldunak edo euskaldun hartzaileak dira Nafarroan, duela hamar urte baino bi puntu gehiago. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuak 2021eko ezagutza datuen berri eman du.

Gora doa, baina mantso. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuak gaur argitaratu du Nafarroako euskararen ezagutzaren gaineko txostena, eta, haren arabera, herritarren %26,5 dira euskaldunak edo euskaldun hartzaileak. Horien artean, herritarren %14,9 jotzen ditu txostenak euskalduntzat [B2, C1 eta C2 mailako ezagutza dutenak], eta %11,6 euskaldun hartzailetzat [A1, A2 eta B1 mailan leudekeenak]. Herritarren %73,5ek ez dute inongo harremanik euskararekin.

1986. urtean hasi ziren gisa honetako ikerketak egiten, eta, ordutik, nabarmen handitu dira euskaldunen ehunekoak Nafarroan; batez ere, euskaldun hartzaileenak: urte horretan, herritarren %4,1ek zekiten zerbait euskaraz; 35 urte geroago, %11,6 dira. Erdaldunen ehunekoak hamabi puntu egin du behera 1986az geroztik.

Hala ere, igoera oso mantsoa da: azken hamar urteotan, euskaldunen ehunekoa bi puntu eskas handitu da Nafarroan, eta Euskararen Legeak ezarritako zonifikazioak eragin handia du horretan. Txostenean irakur daitekeenez, herritarren jaioterriak eragina du euskararen ezagutzan: eremu euskaldunean jaiotakoen ia %74 euskaldunak dira; kontrara, eremu ez-euskaldunean jaiotakoen artean, euskaraz dakitenak ez dira %3ra iristen. Eremu mistoan, berriz, igoera oso apala da: euskaldunen ehunekoa puntu bat handitu zen 2011 eta 2021 artean, eta zortzi puntu 1986tik.

Inkesta soziolinguistikoak ez bezala, Nastaten ikerketak 3 urtetik gorako herritarrak hartzen ditu aintzat, eta, hain zuzen, gazteen artean nabari da igoera progresiborik handiena. Hala, 1986an 14 urtetik beherakoen %11,8 ziren euskaldunak, eta %3,7 euskaldun hartzaileak. Azken txostenean, berriz, %26,7 dira euskaldunak, eta %21,4 euskaldun hartzaileak. Nafarroako haurren ia erdiek, beraz, badakite zerbait euskaraz.

Datuok xeheki aztertuta, ordea, badago kezkarako motiborik: izan ere, 14 urtetik beherako euskaldun osoen ehunekoa apur bat apaldu da azken hamar urteotan: %29,1 ziren 2011n, eta %26,7 dira orain. Hau da, euskaraz zerbait dakiten haurrak gehiago dira orain; euskaraz maila ona dutenak, aldiz, apur bat gutxiago.


Kamioilari bat hil da Santakaran

Summary: Kamioilari bat hil da Santakaran. Caparrosoko 59 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zerriak zeramatzan kamioian, eta ibilgailua errepidetik irten da. Ordu txikietan gertatu da ezbeharra, NA-5330 errepidean.

Beste kamioilari bat hil da lan istripuz Euskal Herrian. Oraingoan Santakaran (Nafarroa) gertatu da ezbeharra, NA-5330 errepidean, 02:00etan. 59 urteko caparrosoarra da kamioilari zendua, eta istripuaren unean bertan hil da; kamioian zerriak zeramatzan, eta ibilgailua errepidetik irten eta irauli zaio. Animalia batzuk ere hil dira.

Euskal Herrian aurten kamioi istriputan hildako hirugarren langilea da gaurkoa, joan den apirilean beste bi behargin hil baitziren beste bi ezbeharretan. Haiei gehitu behar zaie martxoaren 27an Albaceten (Espainia) kamioi istripuan hil zen Oñatranseko langilea.


Summary: «Mundua azkar aldatzen ari da, prestatu gabe hartu gaitu, eta urduri jarri gara». Osasuna ez da soilik medikuntzaren ardura, Ortizen esanetan. Horregatik, bestelako zientzia arloen arteko elkarlana sustatzen dute Bilboko Mediku Zientzien Akademian.

1885ean sortu zen Bilboko Mediku Zientzien Akademia; Bilboko Sendalarintz Jakindia zuen orduan euskal izena. 128 urteotan lehen aldiz andre bat da erakundearen burua: joan den astean, Agurtzane Ortizek (Getxo, 1964) hartu zion Ricardo Francori lekukoa presidentetzan. Besteak beste, Neurozientzietako doktorea eta psikiatra da Ortiz. Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle da, eta han hartu du Bizkaiko Hitza.

Ricardo Franco medikua da, barne medikuntzako espezialista, larrialdietako burua izandakoa ospitalean. Zu, ostera, buruko osasunaren arlokoa zara. Orain arte, akademiako idazkari nagusia izan zara, eta, agian, pausoa naturala izan da. Baina buru osasuna ikusgaitasuna hartzen ari den seinale ere bada zu presidente izendatu izana?

Lehengo batean ere antzeko zerbait esan zidaten, baina nik ez dut pentsatzen horri lotuta dagoenik hainbeste. Lehen emakumea izan naiz idazkari nagusiaren karguan, eta hortik aurrera emakumeok presentzia handiagoa izan dugu akademian. Estatistiketan ere gehiago gara. Euskalduna naiz, emakumea… Buru osasunagatik? Nik uste dut momentua izan dela.

Fakultatean, osasun zentroetan eta ospitaleetan, behintzat, andreok gehiengoa zarete. Gutxiago ardura postuetan?

Gaur egun, osasun zientzietan emakumeak bi herenetik gora gara. Zuzendaritza postuetara heltzea beste kontu bat da. Kostatzen da. Gizonei baino gehiago kostatzen zaigu, baldintzak eta baliabideak berdinak izan arren.

Zer da Bilboko Mediku Zientzien Akademia?

Haren antzeko erakundeen artean zaharrenetakoa da [Espainiako] estatu osoan. Akademiaren helburuak hainbat dira. Batetik, osasun zientzietako profesionalen etengabeko prestakuntza. Bestetik, osasun esparruko elkarteko zientzialarien arteko lotura egitea. Baita dibulgazio lana ere. Azkenik, biztanleriaren osasun hezkuntzan parte izatea. Osasuna sustatzea, azken batean.

Zein dira akademiak dauzkan erronkak gaur egun?

Osasuna sustatzen jarraitzea da nagusia. Bilbotarrak eta bizkaitarrak izan ditugu gure akademiaren onuradun nagusiak; lan soziosanitarioa egiten dugu, betiere, talde diziplina anitz batekin. Honek esan gura du akademia ez dugula bakarrik medikuok osatzen. Kide dira, era berean, albaitariak, farmazialariak, odontologoak, biologoak… Osasungintzan lan egiten dugun profesional guztiek dugu parte izateko aukera.

COVID-19aren pandemiak eta klima aldaketak erakutsi dute osasuna ez dela bakarrik medikuen eta erizainen kontua, beste zientzia batzuek ere parte hartzen dutela. Badago espezialitateen arteko elkarlanik?

Akademiakook hori sustatzen dugu, bereziki. Guk antolatzen ditugun jardueretan nagusiak dira, eta lehenesten ditugunak, diziplinen artekoak direnak. Albaitariak, biologoak, psikiatrak, zirujauak, ekonomialariak… Denon arteko elkarlana ezinbestekoa da. Osasunaren ekonomiari buruzko berbaldia dugu laster. Lankidetza horretatik ezagutza berriak eta garrantzitsuak sortzen dira.

Zelan ikusten duzu osasungintza publikoa?

Kolpatuta ikusten dut. Osasungintza —baina esango nuke mundua ere oro har— kolpatuta dago. Askok esaten dute pandemiaren ondorio dela. Baina ez, kontrakoa dela uste dut: pandemia egoeraren erakusgarri bat izan da. Mundua aldatzen ari da. Beti aldatzen da, hori argi dago, baina orain oso azkar aldatzen ari da, eta hainbat faktore daude kontuan hartu beharrekoak: klima aldaketa, adimen artifiziala, teknologiaren protagonismo itzela… Gizartea horretarako prest ez zegoela harrapatu gaitu. Suteak pizten dira, eta itzaltzen ditugu ahal dugun moduan, baina ez dugu proiektu bat. Gelditu egin beharko ginateke, etorkizunerako bide sendo batzuk pentsatzeko. Aldaketek prestatu barik harrapatu gaituzte, eta urduritu egin gara, beldurtu… Ondorioz, buruko gaixotasunak ugaritu dira.

Horregatik dago antsietate eta depresio kasu gehiago? Ala ez dago esaten den beste?

Egon badago, e? Hori egia da. Baina, era berean, gertatzen da gizakiok egiten dugun eskaera medikoa handiagoa dela. Gero eta gehiago zaintzen dugu geure burua. Edozein gaitz daukagunean, medikuarenera joateko aukera dugu, eta aukera hori erabiltzen dugu. Kontsultak beteago daude, eskaera handiagoa delako.

Norbaitek ezinegona sentitzen badu, laguntza profesionala eskatzea ona da, ezta?

Oso ona da. Ikusten ari gara, eta ez dakigu pandemiaren ondorio den, gero eta gehiago zaintzen dugula geure burua. Osasun zerbitzuek, udalek eta beste hainbat erakundek sustatzen dute osasuna: kirola egin, harremanak izan, elkar zaindu… Gero eta gehiago zaintzen dugu geure burua, eta hori oso ona da. Beste kontu bat da edozergatik joatea kontsultara; hori ere gertatzen da.

Gehiago joaten bada, ezinegon hori egon dagoelako da. Zergatik dago lehen baino gehiago?

Antsietate eta depresio kasu gehiago dago, ez garelako gelditzen pentsatzera zer gertatzen zaigun. Oso azkar gabiltza.

Beraz, egungo bizimoduak, sozioekonomiak, gizarteak… eragina dute igoera horretan?

Bai, noski.

Esan ohi da gaur egun jendeak ez dakiela frustrazioa, etsipena, haserrea, tristura, nekea edota ardura kudeatzen, onartzen, harekin bizitzen… Zer deritzozu?

Egia da frustrazioa, beldurrak, minak, gaitzak gutxiago jasaten ditugula. Hori ikusten da arreta medikoen eskaeretan. Lehen gehiago aguantatzen zuten.

Pandemiak izan du eraginik?

Askok esaten dute pandemiaren ondorioa dela, baina pandemia gaur egungo bizitzaren erakusgarri bat baino ez da izan. Pandemiak erakutsi digu gizakiok zaurgarriak garela. Orain arte pentsatu dugu ahalguztidunak garela, munduaren jabe garela eta kudeatu dezakegula nahi dugun moduan. Baina hori ez da horrela.

Zuek, profesionalok, zer ikasi duzue azken hiru urteotan?

Asko ikasi dugu: osasun publikoaren garrantzia, prebentzioarena, osasunaren promozioaren garrantzia… Aurretik bagenekien, baina orain argi ikusi dugu.

Zer harreman dago neurozientziaren eta psikiatriaren artean?

Psikiatriaren oinarriak neurologian daude, nerbio sistemaren funtzionamenduan.

Zer da buruko osasuna izatea?

Norbere burua ezagutzea, norbere emozioen alfabetatzea, norbere zainketan parte hartzea… Ez bakarrik gaixotasunik ez izatea. OMEk esaten du osasuna dela ez bakarrik gaixotasunik ez izatea, baizik eta ongizate fisikoa, psikikoa eta gizarte mailakoa izatea. Inportantea da ondo sentitzea bizi zaren ingurunean.

Buruko eritasunek badute oinarri fisikorik?

Askotan egon daiteke oinarri fisiko bat. Gaitz fisikoek ondorio psikologikoak izan ditzakete. Pertsona batek gaixotasun fisiko bat duenean, triste senti daiteke; antsietatea izan dezake, beldurtuta senti daiteke.

Gaur egun bakardadea gaixotasun bihurtu da?

Ez da gaixotasun bat. Bakarrik egon nahi dugunean, bakardadea oso positiboa da. Beste gauza bat da gaur egungo bizimoduan bakarrik senti gaitezkeela, laguntza barik, eta hori ez da batere ona: buruko osasunean ondorio larriak izan ditzake.

Batzuetan beharrezkoa ere bada bakardadea. Isiltasuna ere bai?

Ezinbestekoa da. Kutsadura akustikoa arazo bat da. Zenbat zarata dagoen… Hitz egin behar da, baita nahi ez denean ere… Adibidez, gaixorik gaudenean, isiltasuna oso inportantea da.

Baina kostatzen da isilean egotea…

Hori da gaur egungo bizimoduaren beste ezaugarri bat: beti estimulatuta egon behar dugu. Baina ez du horrela izan behar. Adibidez, gaixorik dagoen pertsona batentzat, gura badu lagunduta baina isiltasunean egotea, itzela da. Ikasi egin behar dugu isiltasunean egoten. Arazoa da ez dakigula estimulatu gabe egoten. Dinamika horretan sartuta gaude. Estimuluak behar ditugu, baina orekatuta: ez gehiegi, ez gutxiegi.

Jendeak gero eta okerrago egiten du lo, eta antsiolitikoak eta antidepresiboak hartzen ditu insomnioari aurre egiteko.

Estimulazioak badu zer esanik. Insomnioari begiratzean, faktore asko hartu beharko genituzke kontutan. Zelako ohiturak ditugu? Zer egiten dugu ohera joan baino lehen? Zenbaterainoko ardurak dauzkagu? Zelan kudeatzen ditugu?

Gero eta gehiago hitz egiten da buruak zenbateko eragina duen gaitz fisikoetan eta baita mina arintzeko orduan ere. Adibidez, gaixo kronikoekin lantzen da arlo hori? Zer egin daiteke, esaterako, min kronikoaren arloan?

Gaitz kronikoetan erabiltzen diren tratamenduak mota askotakoak izan daitezke. Horien artean psikologiak eta psikiatriak ere zer esan handia dute, oso baliagarriak gertatzen dira: terapia kognitiboak eta erlaxazioa, besteak beste.

Baina osasungintza publikotik hainbeste indar egiten al da arlo horretan?

Denbora behar da tratamendu horietarako, eta azaldu egin behar da. Kostu handia du, dirutan eta denboran.

Baliabideak ere falta dira?

Profesionalen falta dago, bai.

Zer dira zainketa aringarriak? Medikuok sarritan esaten duzue premiazkoa dela arautuko dituen lege bat. Zergatik?

Lantzen ari gara. Osakidetzak orain iragarri du zainketa aringarrien inguruko proiektu berria. Ikusten dugu osasun sistemek ere badutela interesa zainketa aringarrietan, bai pediatrikoan, bai nagusienean.

Zegatik sartzen dira zainketa aringarriak eutanasiaren inguruko eztabaidetan?

Ezberdinak dira. Zainketa aringarriak dira gaitz kronikoetan, sendaezinetan, gaixotasun endekagarrietan, osasun sistemak eta medikuntzak baliabideak ez dauzkanean eman daitezkeen zainketak. Pertsona laguntzen dute kronikotasunean bizitzen, eta bizi kalitatea hobetzen diote. Heriotzaren aurreko prestaketa zainketa aringarrien atal bat da; baina hori baino gehiago dira. Zainketa aringarriek heriotzarako prestatzen dute, baina ez dute sustatzen. Pazientearen eta haren familiaren zainketa dira osotasunean. Beste gauza bat da onartu den lege bat, zeinek baimentzen duen pertsona batek bere burua hiltzea.

Heriotzaren prestaketa garrantzitsua da?

Tabu bat da. Ez dugu heriotzaz berba egiten. Egia den gauza bakarra da denok hilko garela. Gehiago hitz egin beharko genuke, prestatuta egon, gizakiok dugun zaharkitze hori aurreikusi. Dolua egiten lagunduko liguke norbait galtzean.

Espiritualtasunak zainketa aringarrietan duen garrantziaz idatzi duzu akademiako aldizkariko artikulu zientifiko batean.

Ikasle batekin egindako gradu amaierako lan bat izan zen. Espiritualtasuna oso inportantea da. Askotan ahaztu egiten dugu pertsonok geurea dugula hori ere. Prestatu egin beharko ginateke jakinik pertsonok zer behar dugun bizitzako azken uneetan. Bizitza osoan bizi dugu espiritualtasunarekiko lotura hori. Nahiz eta gizakion parte dugun, askotan ez gara horretaz jabetzen, eta ez dugu horretaz hitz egiten.


Summary: Gipuzkoako ahaldungaiak, lehen sektoreko erronken inguruan. Energia berriztagarrien azpiegiturak, otsoa, larre publikoen kudeaketa, herri txikien egoera eta beste hainbat gai konplexu ditu parez pare lehen sektoreak. Horietako zenbaiten inguruan duten jarrera azaldu dute Eider Mendoza, Maddalen Iriarte, Jose Ignacio Asensio eta Miren Etxebeste ahaldungai nagusiek, Zizurkilen.

Baserritarren arteko solasaldietan, esaldi baikor gutxi entzuten zen joan den ostiralean, Zizurkilgo Fraisoro nekazaritza eskolan, Gipuzkoako lehen sektorea eta landagunearen etorkizuna mahai ingurua hasi aurreko minutuetan. Esnearen prezioaz ari ziren bi lagun, berriz ere prezioa jaitsi dietela komentatzen. “Ez du asko iraun igoerak”. Haragi sektoreko egoeraz hasi ziren jarraian. “Asko ari da jaisten kontsumoa”. Aurreko aulkian eserita zegoena batu zitzaien elkarrizketara. “Zer moduz?”. “Eusten”. “Ez dakit zeinek jarraituko duen sektore honetan”.

Hartan ari zirela sartu ziren aretora Eider Mendoza (EAJ), Maddalen Iriarte (EH Bildu), Jose Ignacio Asensio (PSE-EE) eta Miren Etxebeste (Elkarrekin Podemos), maiatzaren 28ko hauteskundeetan Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai izango direnak. Mikel Lezama (PP) ere parte hatzekoa zen, baina azkeneko orduan ez zuen joaterik izan. ENBA sindikatuak antolatu zuen mahai ingurua, eta Xabier Euzkitzek egin zituen moderatzaile lanak.

Entzule gisa joandako baserritarrek aipatzen zituzten kezkez gain, beste hainbat gai daude puri-purian sektorean, eta horietako batzuei buruz duten jarreraz aritu ziren hautagaiak. Oro har, bat etorri ziren erronkak “aukera” gisa hartzeko premiaz, zenbait egoeratan “orekak” bilatu beharraz, eta sektoreko eragile guztien arteko elkarlanaren premiaz.

AHALDUN NAGUSI IZATEKO HAUTAGAIEN MAHAI INGURUA SEKTOREAK, SAIL PROPIOA?

Aldundiaren egiturari buruzkoa izan zen lehen galdera: “Irabaztea lortzen baduzue, baserriko gaiak azken agintaldi honetan bezala ekonomia alorreko gaiekin batera joango dira, edo, aurretik bezala, sail propioa izango dute?”. Elkarrekin Podemoseko Etxebestek sail propioaren alde egingo luketela iragarri zuen. EAJko Mendozarentzat, sail propioa izateak baino gehiago, “egiten den ahaleginak” du garrantzia, eta esan zuen aldundia EAJk gobernatzen duenetik %6,9tik %12ra igo dela aurrekontua.

PSE-EEko Asensiorentzat ere, zer sailetan egon baino gehiago, zuzendaritza berezituak izatea da garrantzitsua, “eta zeharkako ikuspegia izatea”, arlo askok baitute eragina sektorean. Iriarteren esanetan, EH Bilduk lehen sektorea “beste jarduera ekonomikoen mailan” jarriko luke.

ELKARLANA

“Sektoreko eragileekin interlokuzioa izatea ezinbestekoa da. Arlo horretan, zein da zuen eredua?” galderaren bueltan, sektoreko eragileen arteko elkarlana izan zuten hizketagai jarraian, eta hautagai guztiek nabarmendu zuten askotariko eragileen —sindikatuak, gestio etxeak, abeltzainen elkarteak, landa garapenerako elkarteak…— arteko elkarlanaren beharra.

Aldundiak esku artean duen Herritarren Batzarra egitasmoa goraipatu zuten Asensiok eta Mendozak. Elkarlanak “benetakoa” izan behar duela zioen Etxebestek: “Ez du balio entzun eta gero erabakiak isilean hartzeak”. Iriarterentzat, aldundiak “soluzioen aldean” egon behar du, eta herritarrei elikagaien prezioaren atzean zer dagoen jakinarazi behar zaiela aipatu zuen.

HERRI TXIKIAK

Ondoren, azken hamarkadetan herri txikiek bizi duten ahultzeari aurre egiteko zer neurri hartzeko asmoa duten azaldu zuten hautagaiek. Denek esan zuten herri horietako zerbitzuak indartu egin behar direla; besteak beste, Internet konexioari lotutakoak. Zerbitzuak indartu ezean, herri txikiak “lotarako herri” bihurtzeko arriskua aipatu zuen Iriartek, eta, horrekin batera, beharrezko jo zituen baserrietako erreleboa sustatzea, lur funtsak sortzea, gazteak eta emakumeak sektorera erakartzeko baliabideak jartzea eta abar. Elikagaiekiko dagoen mendekotasun handia ikusita, “hausnarketa sakon bat” eskatu zuen.

Etxebestek mahai inguruko lehen galderarekin (lehen sektoreari sail propioa eman edo ez) lotu zuen gaia, adierazteko garapen ekonomikoa jartzen bada lurralde garapenaren erdigunean, BPGari ekarpen handiagoa egiten dieten sektoreetara bideratzen direla baliabide gehienak. “Zerbitzu, komunikabide eta abarren aldetik, herri txikietako bizitzak erakargarria izan behar du; horretarako, gehiago deszentralizatu behar dira zerbitzuak”.

Azken urteotan herri txikietan tokiko energia komunitateak sortzeko egindako ahalegina gogoratu zuen Asensiok, bai eta garraio publikoan, banda ultra- azkarrean, eskualdeko garapen planetan eta abarretan egindako urratsak ere. “Ez da nahikoa, baina aurrerapauso nabarmenak izan dira”. Beste adibide batzuk ere gehitu zituen Mendozak; esaterako, baserrietan eguzki plakak jartzeko plana eta mugaketen digitalizazioa. Kezka moduan, esan zuen sustapen pribatuaren aldetik ez dela interesik egoten herri txikietan etxeak egiteko, eta gazteak kanpora joaten direla. “Udalen sustapena behar da”.

AHALDUN NAGUSI IZATEKO HAUTAGAIEN MAHAI INGURUA NEKAZARITZA EKOLOGIKOA

Nekazaritzari lotuta, baratzegintzara, frutagintzara eta mahastizaintzara bideratutako zer neurri hartzeko asmoa duten izan zuten hizpide. 2030erako, nekazaritzako lurren laurdenak ekologikoak izatea agintzen du Europako Batasunak, eta horri heldu zioten. “Hori ere aukera gisa ikusi behar dugu. Kalitate oneko produktuak ekoizten ditugu, baina erronka bat jarri digute, eta erantzun egin behar diogu”, esan zuen Iriartek. Garai batean kiwiaren bideragarritasunak pizten zituen mesfidantzak adibide jarrita, “agian beste fruta batzuk probatzen” hasi beharko dela zioen, “baina kontu handiarekin”.

Bide beretik jo zuen Etxebestek. “I+G+b arloan apustua egin behar da, eta beste produkzio batzuk ezagutzen ahalegindu, baina daudenak babestuz”. Zehaztu zuen ekoizpenaren %100 ekologikoa izatea “utopia” dela, baina egungo proportzioak handitu egin behar direla. Asensioren arabera, gaur egun %10 inguru da ekoizpen ekologikoa Gipuzkoan: “Eskaera baldin badago, ekoizleek egingo dute”. Mendozak ere adierazi zuen Gipuzkoan sortzen diren elikagaiak kalitate handikoak direla, baina kontsumoaren zati txiki bat osatzen dutela. Ekoizle gazteei laguntzeko “ahalegin handia” egiten dutela esan zuen, Gazte Plana aipatuz.

LARRETOKIEN KUDEAKETA

Arantzatsuagoak diren gaiekin jarraitu zuten. Abeltzaintzaren inguruan, larretoki publikoetan egindako kudeaketaren balorazioa egiteko eskatu zien moderatzaileak hautagaiei, eta “mendi publikoen kudeaketan beste eragile batzuek ere sartu behar lukete; adibidez, mendizaleek, ekologistek… sartu behar badute, baserritarren parean?”, galdetu zien. Etxebesteren arabera, ezin da talka gisa planteatu gaia. “Badirudi ekologistak beste espezie paralelo bat direla”. Haren esanetan, baserritarrek eta beste guztiek ikuspegi ekologista txertatzea izango da gakoa, bioaniztasuna arriskuan ez jartzeko, eta mendiak eta larreak ez pobretzeko; bestela, horrek ere eragina izango du ekoizpenean.

“Mendia kudeatzen dutenak eta mendira joaten garenok ezin dugu maila berean egon kudeaketan”, esan zuen Mendozak, eta Goilarre programak “sekulako ekarpena” egin duela gaineratu zuen. Iriarteren ustez, mendien kudeaketan, “arreta berezia” jarri behar zaio abeltzainek esaten dutenari. Haren arabera, Goilarre programaren balorazioa egitea tokatzen da orain, eta horren arabera erabaki beharko da zer urrats egin etorkizunera begira. “Mendi bakoitza eta bakoitzaren larreak oso ezberdinak dira, eta bakoitzaren kudeaketak ere halakoa izan behar du”. Abeltzaintza babestearen alde egin zuen Asensiok. “Ez da kopuru aldetik hain garrantzitsua izango, baina ezinbestekoa da mantentzea; bestela, gure ekosistema guztia erabat aldatuko da”.

ENIRIO ARALAR

Zerikusi zuzena zuen hurrengo galderak, Enirio Aralar mankomunitateari buruzkoa baitzen. “Zer iruditzen zaizue egin den kudeaketa, eta zer egin beharko litzateke aurrerantzean?”, izan zen galdera. Amaitzear den legegintzaldian, zeresana eman du gaiak. Asensio bera auzipetuta egon zen, Aralarko pisten harira, aldundiko bi zuzendari eta Enirio Aralar mankomunitateko arduradunekin batera. “Duela lau urte ere hemen nengoen [orduan ere izan zen mahai ingurua], auzipetuta. Lau urte geroago ikusten da ingurumenari ez zaiola kalterik egin, eta abeltzainen bizimodua nabarmen hobetu dela”. Mendozaren ustez, beste mankomunitateetan posible izan dena ez da posible izan Enirio Aralarren, ez delako “borondate politikorik” egon. “Egin behar dena da mankomunitatean dagoen jendea aldatu, borondate politikoko kontua besterik ez baita”.

Iriarteren arabera, mankomunitateko harremanak ez daude guztiz etenda. “Hemen esan da sufrimendu handiak izan direla, eta ni beti sufrimendu handiak ezabatzearen alde egongo naiz; uste dut denon lana izango dela beharrezkoa”. Etxebestek gaineratu zuen badela beste arazorik: “Jarduera maila jaitsi egin da, eta horren inguruko azterketa sakona egin behar da”.

BASOAK, GAIXORIK

Sustatu beharreko basogintza ereduari dagokionez, eta basoen jasangarritasun ekonomikoa eta ingurumenaren jasangarritasuna uztartzeko aukerei dagokienez, Iriartek azaldu zuen EH Bilduk bi aldiz eskatu diola aldundiari monolaborantzaren albo kalteei buruzko ponentzia bat antola dezala, baina ez duela antolatu. “Basotik fundazioa sortu du aldundiak; gure ustez, adostasun politiko handirik gabe”. Esan zuen espezie batzuek milaka urte iraun dutela, eta, horiek “berme bat” ematen dutenez, trantsizio batean horien aldeko apustua egin behar dela. Horrez gain, esan zuen basogintzarako kalitatezko enpleguak sortu behar direla.

Basotik sortzearekin ados agertu zen Etxebeste. “Zaharkituta dago sektorea, eta basoen abandonua arazo larri bihur daiteke”. Asensiok zehaztu zuen basoen %80k jabetza pribatua dutela, eta jabeen erdiek 60 urte baino gehiago dituztela. “Belaunaldien erreleboa sektore honetan oso larria da”. Mendozaren ustez ere, abandonua eta baso jabeen adina dira sektoreko arazo nagusietako batzuk. “Basotik izango da tresna bat baso horiek egoki kudeatzeko; jabeei etekin bat ateratzeko aukera emango die, eta sekulako ekarpena izango da klima aldaketari aurre egiteko”.

BASURDEAK ETA OTSOA

Basurdearen gainpopulazioari aurre egiteko neurri gisa, ehiza ezinbesteko ikusten zuten laurek, baina aipatu zuten ehiztariak ere zahartzen ari direla. Gipuzkoan ez dago otsorik oraindik, baina, iritsiko balitz, otsoa mendiko abeltzaintzarekin bateragarria ote den planteatuta, “hala izaten ahalegindu” beharko dela erantzun zuen Iriartek. Aurreikuspenak egin behar direla esan zuen, “orain, arriskurik ez dagoenean, arazoa dutenak nola ari diren ikusiz eta ikasiz”.

Asensioren iritziz ere, beharrezkoa da mahai sektorial bat martxan jartzea, “eta salbuespen neurriak hartzeko gai izatea, azkar”. Mendozaren arabera, Europako esperientziak ikusita, otsoa eta mendiko abeltzaintza ez dira bateragarriak. “Jaurlaritzak kontsulta egin zigunean ea otsoa espezie kaltebera den, guk ezetz esan genuen”. Etxebestek zehaztu zuen otsoa, izatekotan ere, pasatu egingo dela Gipuzkoatik, ez dela bertan bizitzen geratuko, lurraldearen %40 jendez beteta dagoelako. “Ikusi beharko dugu nola egin bateragarri gure mendiko abeltzaintza, pentsatuz garai jakin batzuetan otsoa pasatu daitekeela”.

AZPIEGITURAK

Energia berriztagarrien instalazioetan (eguzki plakak, haize errotak…), zer-nolako kudeaketa egingo zenukete zuen ardura balitz?”, galdetu zien Euzkitze moderatzaileak hautagaiei ENBAren mahai inguruan. Etxebesteren arabera, gaur-gaurkoz, ia edonon dago halako azpiegitura bat jartzeko aukera, “eta hori ez da bidea”. Lurraldea antolatzeko, energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala behar dela esan zuen, eta Eusko Jaurlaritzari kritika egin zion, oraindik ez baitu egin, “eta esan du 2025era arte ez duela egingo”. Instalazioak jartzeko, “mendiak ukitu baino lehen”, bestelako eremuak lehenestearen alde agertu zen Elkarrekin Podemoseko hautagaia; hala nola eremu abandonatuak, erabiltzen ez diren industria eremuak… “Antropizatuta ez dauden eremu guztietan moratoria bat jar dezagun, eta itxaron dezagun, ea plan sektorial horrek zer esaten duen”.

Antropizatuta dauden eremu horiek beti ez dutela balio erantzun zion EH Bilduko Iriartek; esate baterako, haize faltagatik. “Bi trantsizio izugarri ditugu, eta, gainera, lur eremu bera partekatzen dute”. Kasu batzuetan zailtasunak izango diren arren, orekak aurkitu beharko direla esan zuen, eta, azpiegiturak jartzeko, alde batera utzi naturagune babestuen sareak, interes bereziko eremuak, balio handiko laborantzako lurrak, lurralde ondaretzat har daitezkeenak eta abar.

PSE-EEko Asensioren arabera ere, azkartu egin behar da lurralde plan sektoriala. Ados agertu zen artifizializatuta dauden lurrak erabiltzearekin, bai eta nekazaritza sektorerako egokiak diren lursailak babestearekin ere. “Gipuzkoan 38 herrik dute beren energia komunitatea, eta energia beharren %30 arte irits daitezke; aurrezkia ere %25etik gorakoa da”. Autokontsumoa bultzatu behar dela adierazi zuen, energiaren mendekotasuna %90etik gorakoa baita Gipuzkoan.

Ildo horri jarraitu zion EAJko Mendozak, eta, mendekotasunari aurre egiteko, ekoizpen txikiak, ertainak eta handiak beharko direla zehaztu zuen. “Gipuzkoaren %90 landa eremuan dago, eta %62 basoa da. Babes berezia lurren %0,8k dute. Gainontzekoan, oreka aurkitu beharko dugu”.

Zizurkilgo saioaren amaieran, gaiari heldu zioten berriro, galderen tartean entzuleen artean zegoen baserritar batek bere kasua kontatu ostean. 38 urte dituela azaldu zuen, eta baserritik bizi dela. “Azpeitiko parke eolikoa gure lurretan ezarri nahi da, hiru baserriren lurretan. Gure mendi gain hori ez da babes bereziko lurretan sartzen”. Ardi latxak dituztela azaldu zuen. “Nire ustez, errentagarriak izan daitezke, baina elikatzeko lurrak izanez gero. Gain horretan belarra ere egiten dugu, eta, ez badugu, kanpotik ekarri behar dugu. Esan duzue energiaren %90 kanpotik datorrela, eta elikagaiak? %97. Galtzeko espeziea baserritarra da”.

“Zure kasua, segur aski, balio agrologiko handiko lurzorua izango litzateke. Lurralde plan sektorial batean legez bermatu behar dira horiek”, erantzun zion Asensiok. “Baina plan hori egin arte gure mendiek Salgai kartel handi bat dute, eta, udala ados badago, egin egingo da azpiegitura”, zehaztu zion Asensiori Etxebestek. Iriarteren arabera, “bi trantsizio oso handi” daude aurrean: “Saiatu beharko dugu lortzen oreka puntuak, halakoak gerta ez daitezen”.


Summary: Kilometroak 2023k 'Erriola' kantua aurkeztu du. Jon Maia bertsolariaren eta Janus Lester taldearen elkarlanaren emaitza da

Gaur goizean egin dute iragarpena: «Kilometroak 2023k badu soinu banda: Erriola». Urriaren 1ean Errenterian egingo da Gipuzkoako ikastolen festa; jaiaren harira ekitaldi ugari egin dituzte dagoeneko iragan hilabeteotan, eta giroa berotzen lagunduko du orain kantuak.

Erriola leloak ardaztuta antolatu da egitarau osoa orain arte, eta izenburu horixe du abestiak ere. Jon Maia bertsolariaren eta Janus Lester taldearen elkarlanaren emaitza da kantua, eta bihar estreinakoz zuzenean joko dute Errenteriako Agirre Lehendakaria plazan, 21:30ean.

Jon Maiak Errenteriari eta Kilometroak 2023ri egokitutako Kantu bat Gara kontzertu berezia eskaini zuen Lekuona fabrikan otsailaren 24an, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren 20. urteurrenaren harira Kilometroak 2023k atondutako Egunkariatik Berriara, 20 urte astearen barruan. Emanaldi hartan urte osoko jaiaren hiru zutabeak izan zituen ardatz bertsolariak: «Komunitatea, euskara eta errelatoaren bidezko aitortza». Eta Erriola kanta osatzeko orduan, ildo berari jarraitu diola azaldu du: «Erriola izanik leloa, euskararen mugimenduaren metaforatzat hartu dut, nola herria biltzen duen beso bat den, eta aldi berean batzen duen zerbait. Eta errio horren itsasoa, herri osoa euskaraz ikustearen ametsa».

Jokin Pinatxo musikari beratarrak gidatzen duen Janus Lester taldeak ondu du Erriola kantaren musika.


Summary: Bizitegia lortzeko gazteen nekezia agerian eman du ikerketa batek. Garapen Kontseiluak, Langile Gazteen Etxearekin batera, gazteen bizitegi arazoak azpimarratu ditu. Barnealdea ere hunkia da.

Ipar Euskal Herriko hamar gaztetarik bederatzik etxebizitza baten lortzeko zailtasunak dituzte. Garapen Kontseiluak eta Langile Gazteen Etxeak partaidetzan eraman ikerketa batek atera ondorioa da. 743 gazteren erantzunak bildu, eta hirurehun eragile inguru elkarrizketatu dituzte. Ondorioztatu dute arazoak barnealdeko gazteria ere azkar hunkitzen duela.

Gazteen etxebizitzak: zertan gara? txostena plazaratu berri du Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluak. Gazteei galdeketa Interneten egin ondotik, iazko azaroan gazte sailari eta etxebizitzari lotu eragile parrasta elkartu zituen Lekornen, gaia barnatzeko. Gazte elkarteak, formakuntza erakundeak, tokiko ekonomiaren animazio egiturak, enpresariak, hautetsiak, etxebizitza alokatzaile sozialak (HSA, Office 64, COL, Soliha), CAF, Mission locale eta erakunde publikoetako ordezkariak jarri ditu arazoaz gogoetatzen.

Lapurdi barnealdean, Baxenabarren eta Zuberoan gazteak kinka gaiztoan direla ondorioztatu dute bizitegiari begira. Hainbat egoera zerrendatu dituzte: enpresek langileak lortzeko zailtasunak dituzte etxebizitza eskasiagatik; etxe jabe pribatuak oraino uzkur dira gazteei alokatzeko; etxe huts eta turistiko andanek arazoa handitzen dute; eta alokatu etxe anitz ez dira batere sanoak.

Eskaintza desegokia

Garapen Kontseilua ohartu da barnealdeko bizitegi eskaintza —etxe handiak, zokoratuak— ez dela gazteen beharrei egokitua, eta dio gazteek apartamentu ttipiagoak eta herri erdiguneetarik hurbil bilatzen dituztela.

Horrez gain, beste adin tarteei bezainbat eragiten die gazteei turismoak. “Gazteek etxeen beste mota bateko baliatzearen lehia pairatzen dute: turismorako baliatzen diren bizitegien andana goiti doa, eta etxe anitz bigarren egoitza bilakatzen dira, hutsik diren etxeak”.

Traba handiagoa jasaten dute gazteek egoera ekonomiko prekarioagatik. “Etxe jabeen eta etxe agentzien eskakizun zorrotzek, maileguen egiteko bankuen uzkurtasunak” nekezia handiak sortzen dizkie gazteei bizitegi baten eskuratzeko. Gehiago dena, gazteek alokatu etxe zahar eta berritu gabeko franko ez dira batere sanoak isolamendu aldetik. “Berotzeko gastu biziki handiak sortzen ditu” horrek, Garapen Kontseiluak dioenez. “Bizitegien eskuratzeko zailtasuna lan munduan sartzeko traba nagusi bat da Ipar Euskal Herriko gazteriarentzat”, ondorioztatu du.

Erosahal zuhurragoa

Gazteen bizi egoera eta profil bat baino gehiago aipu ditu txostenak: ikasketa luzeko ibilbideak, lanean goizik hasi direnak, lana lortzeko zailtasunak dituztenak, burasoen etxean bizi direnak, bizitegi partekatuetan bizi direnak eta bikotean direnak—batzuk jada buraso—.

Bizitegien prezio goregiak denek pairatzen dituzte. “30 urtez pekoek batez besteko hilabete saria gainerako biztanleek baino apalagoa dute”. Garapen Kontseiluaren arabera, “erantzun duten gazteen erdiek erran dute ezin dutela 500 euro baino gehiago ezarri alokairua pagatzeko”. Barnealdean, ezinbestez autoz edo bi errotako ibilgailuz mugitu beharrak erregai gastuak gehitzen ditu.

Bada besterik. Jabeek galdegin bermeak ezinezkoak zaizkie gehienei. Beti galdegina zaie laneko “kontratu mugagabearen” bermea. “Hein bereko saria izanagatik, jabeek nahiago dute erretretadunei alokatu”, uste baitute diru sartze egonkorragoa dutela gazteek baino. Horrez gain, jabeak “bestaz eta harrabotsaz” beldur omen dira gazteekin. Garapen Kontseiluak uste du “pedagogia” badela egiteko “jabeak alokairu pagatugabeez babesteko bitartekoei buruz”.

Bizitegi sozialen banatzeko orduan, ikerketaren egileak ohartu dira gazteak ez dituztela lehentasunetan. “Buraso bakarreko familia baten parean, edo adineko pertsona baten aldean, iduritzen zaigu gazteak zerbait atzemanen duela bere gisa”, aitortu du alokatzaile sozial batek. COL alokatzaile sozialak, iduriz, bere irizpideak aldatu berri ditu, eta gazteendako kuotak ezarri ditu bizitegien banaketan.

Departamenduko Etxebizitza Sozialen Bulegoa lanean hasi da “adineko” jendearentzat “handiegiak” dituen bizitegietan “gazteak molde partekatuan hartzeko”. Crous ikasleen laguntza zerbitzu publikoak partaidetza abiatua du Lurren Tokiko Erakunde Publikoarekin, horrek bere esku dituen bizitegi batzuk gazteei uzteko aldi baterako.

Aldatzeko tenorea

Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluko bilkuretan, alokatzaile sozialek aitortu dute “ekintzetara iragateko tenorea” dela, “gazteen laguntzan berezituak diren partaideekin”.

Bizkitartean, eragile batzuek eta besteek “partekatu beharreko informazioak kukutzen” direla deitoratu dute. “Sosa bada”, zioten, “hutsik diren etxeak badira. Zailtasunik handiena informazioak elkarri pasatzea da”. Hori, eta nahikari politiko eskasa, Garapen Kontseiluak azpimarratu duenez. “Nahikari politikoa baitezpadakoa da etxe zaharberritzeen zalutzeko, errekurtso juridikoetarik udalen lehentasunez erosteko ahala eta desjabetzeak gerizatzeko”. Gaur egun, auzitegiek kasik beti arrazoi ematen diete jabeei jabetasun eskubidearen izenean, “politika publiko berezi bat badela edo interes orokorrari erantzuten diola ez bada aski frogatzen”.

DATUAK

Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluak eta Langile Gazteen Etxeak egin ikerketak erakusten du gazteek arazoak dituztela etxebizitzaren arloan. Hauek dira zenbait datu:

% 90

Ipar Euskal Herrian zenbat gaztek izan dituzten zailtasunak bizitegi bat ukaiteko.

% 71

Zenbatek bizi nahiko luketen bestelako bizitegi batean.

% 64

Zenbatek apaldu behar izan duten bizitegi baten eskari maila.

% 40

Zenbatek aurkitu behar izan dituzten ahal gisako (batzuetan larrialdiko) aterabideak.


Summary: «Erakundeek kalitatezko arreta bermatu behar dute». ‘Beldurrak gurekin jai’ saioa egin zuten ostegunean IruñÂean, besta eremuetan andreen aurka izaten diren erasoak jorratzeko. Besteak beste, protokoloak berrikusteko beharra aipatu du Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformako Iratxe Alvarezek.

Hasi dira Iruñeko auzoetako bestak, eta mugimendu feministak erdigunean jarri nahi izan du jai esparruetan gertatzen den indarkeria matxistaren auzia. Beldurrak gurekin jai mahai ingurua egin zuten ostegunean Iruñean, eta parte hartu zuten kolektiboen artean izan zen Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataforma. Elkarte horretako kide da Iratxe Alvarez (Barakaldo, Bizkaia, 1978).

Bada beharra besta eremuetan sexu erasoen auzia lantzen jarraitzeko?

Bada, bai. Egia da urratsak egin direla, eta erakunde publikoek hartu dutela lan horren arduraren parte handi bat. Hala ere, guk aldaketa bat sumatu dugu pandemia garaian. Mugimendu feministari asko kostatzen zaio urratsak egitea, baina atzerapausoak berehala gertatzen dira, eta pandemian horixe gertatu da. Ez gara hutsetik hasten, baina bada sexu erasoen auzia berriz ere erdigunean jartzeko beharra.

Patriarkatuak ez duelako jai hartzen bestetan?

Hala da. Jaiak ez dira oasi bat, eta patriarkatuaren eguneroko dinamikak errepikatzen dira besta giroan. Emakumeak ez dira jaiaz gozatzeko eskubidea duten subjektuak, oraindik ere. Jai giroa, gaueko giroa, gizonena izan da beti, eta guri behin eta berriz esan digute ez dugula hor egon behar. Espazio horietatik aterarazi nahi izan gaituzte.

Erakundeak inplikatu direla erran duzu. Egin dezakete gehiago?

Mugimendu feministak egin du lan, batez ere, eraso sexistak zer diren azaltzeko; gizarteari azaldu dio ohikotzat jotzen ziren jarrera asko eraso sexistak direla. Gizartearen eskaera hor zegoelako hartu dute instituzioek rol aktiboa. Kontua da erakundeek askotan uste dutela kanpaina bat edo protokolo bat egitea nahikoa dela; gizartea aldatu egiten da, ordea, eta mezuak eta lan egiteko moduak egokitu behar dira.

Erakundeei kostatzen zaie urrats sakonagoak egitea?

Uste dugu protokoloak berrikusteko garaia dela, adibidez. Plataformak Iruñeko Udalarekin lan egiten du, eta arazoa da iaztik udalak ez duela urrats gehiago egin nahi. Egindako bidea nahikoa dela deritzo. Ez dakigu hurrengo udala nolakoa izango den, baina sumatzen dugu oraingoa deseroso dagoela dugun protokoloarekin. Ez dute gaia erdigunean jarri nahi, ez dute hitz egin nahi, ez dute sanferminetan erasoez hitz egitea nahi.

Auzoetako bestak hasi dira. Hor ere bada zer hobetu?

Nabari da Gora Iruñea desagertu dela. Protokoloak errazago ailegatzen ziren auzoetara plataforma horren lanari esker, eta hutsune hori sumatu dugu. Orain, koordinazio hori landu nahian ari dira berriz. Era berean, kontuan izan behar dugu sanferminetako protokoloak akaso ez duela balio Txantreako jaietarako. Protokoloak egokitu behar dira. Belaunaldi aldaketa ere sumatzen da.

Zer erran nahi duzu?

Emakume gazteak indarrez datoz, zorionez, eta lan egiteko bestelako moduak jartzen dituzte mahai gainean. Aipatu da, adibidez, besta esparrutik etxerako bidean emakumeek elkar laguntzea. Protokoloetan egon behar dute halakoek? Ni ez naiz horren aldekoa, baina hitz egin beharko da.

Emakumeek elkar lagundu beharrak haien bizkar uzten du ardura?

Hala da. Akaso, gizonak lagundu beharko genituzke etxera, ziurtatzeko ez diotela inori eraso egingo! Iaz udalarekin izan genituen tirabiretan, arazoetako bat zen irudia aldatzea erabaki zutela. Ez dugu gatazka sortu nahi irudi batengatik, baina kontua da denak zirela emakumeen irudiak. Kanpainen mezua ez genuke guk jaso beharko, ez baikara gu erasotzaileak. Halako mezuen bidez, kontuz ibili behar dugula esaten digute.

Beldurraren diskurtsoa indarrean dago oraindik?

Bai. Nerea Barjolak ederki aztertu du gai hori. Beldurra baliatzen dute gu espazio horietatik kanporatzeko. Ziztadekin hori gertatu da; beldurraren mezua zabaltzeko baliatu izan dute.

Eraso egiteko moduak alda daitezke; oinarria, baina, bera da?

Bai. Eta sistemaren oinarriari so egin behar diogu gauzak benetan aldatu nahi baditugu. Gure diskurtsoak politikoa behar du izan, eta egitura salatu. Bestela, ez du zentzurik. Emakumeen aurkako indarkeria egiturazkoa da, eta hori erran behar da. Erasotzailea ez da gizartetik kanpo dagoen munstro bat, askotan irudi hori zabaldu arren. Ziur naiz erasotzaile askok ez dutela halakotzat euren burua egiturazkoa delako arazoa. Erabat barneratu dugu. Duela zenbait urte, pentsaezina zen emakume batek ipurdia ukitu ziotela salatzea, adibidez; eta pentsaezina zen erakundeek hori salatzea.

Erakundeek gehiago egin dezaketela aipatu duzu. Jendaurreko babes hori, halere, inportantea da?

Erakundeek bi rol betetzen dituzte. Batetik, bozgorailu inportante bat dira erasoen aurkako mezua zabaltzeko. Sanferminetan, adibidez, inportantea da Iruñea erasoen aurka dagoen hiri gisa agertzea munduaren aurrean. Bestetik, inportantea da ulertu behar dugulako hau ez dela bakarrik emakumeon kontu bat, eta erakundeek badutela ardura; prebentzioan, bai eta erasoa jasan duten emakumeak babesteko eta artatzeko orduan ere. Askotan gertatzen da babes hori emateko ardura mugimendu feministak hartu behar duela bere gain. Ezin da hori gertatu; erakundeek kalitatezko arreta bermatu behar dute erasoa jasan dutenentzat. Baliabideak jarri behar dituzte erakundeek, eta horien berri zabaldu.

Erdigunean jarri behar da erasoa jasan duen emakumea?

Beti. Inportantea da jakitea zer behar duen. Askotan, ez daki zer egin nahi duen. Aukera guztien berri izan behar du, eta bide bakoitzak zer ondorio duen jakin. Salaketarena muineraino sartu digute, baina emakumeak beti ez daude prest salatzeko, edo ez, behintzat, hasieratik beretik. Jakin behar dute zer eta nola egin dezaketen.

Espainiako soilik baietz da baietz legearen erreformak eztabaida sortu du. Zer deritzozu?

Buelta eman zaio lege horren mamiari. Zituen gauza onez ez da hitz egin, eta eztabaida sortu da zigorrengatik. Euskal Herriko mugimenduak beti izan du diskurtso antipunitibista, egia esan. Zigorraren mezu horrek aipatu dudan munstroaren ideiagatik funtzionatzen du. Mari Luz Estebanek dio erasotzailea gure semea balitz bezala hitz egin behar dugula auziaz; eta nik erantsiko nuke litekeena dela, gainera.


Summary: Sorionekuak plataformak bideoklip bat estreinatu du. Euskararen susperraldirako soinu banda da abestia. Eremu eta egitasmo anitzetako kideak ageri dira bideoan.

«Herritarron garaia da, euskararen garaia da, urrats bat aurrera egitera goaz. Euskara nafar guztiona da». Adierazpen irmoa egin du Sorionekuak plataformak. Joan den urtarrilean aurkeztu zuten manifestua Iruñean, eta gaur Esku bat izeneko bideoklipa estreinatu dute. Sustrai Colinak idatzi ditu hitzak, eta musika, berriz, Nerea Urbizu musikariak konposatu du. «Euskararen aldeko pauso bat» dela adierazi dute. Atzo arratsaldean, gainera, plataformako kideek eta Tafallako Garces de los Fayos ikastolako ikasleek elkarrekin dantzatu zuten Sorionekuak koreografia.

Euskarak historia luzea eta etorkizun oparoa duela diote plataformakoek, eta susperraldi horretarako soinu banda dela bideoklipa. Eremu eta egitasmoa anitzetako kideak ageri dira: Martxelo Otamendi, Joseba Santamaria eta Iñaki Soto kazetariak; Aaron eta Kutxi Romero musikariak; Jagoba Arrasate entrenatzailea; Mirian Rivas, Roberto Martil eta Ainhoa Tirapu futbolariak; Anabel Arraiza aktorea, Zuriñe Hidalgo, Olaia Inziarte, Nerea Urbizu eta Garazi Gartzia abeslariak; Saioa Alkaiza eta Estitxu Arozena bertsolariak, eta Porrotx, Satorjator eta Astonauta umeentzako pertsonaiak.

Bideokliparen aurkezpenarekin batera, Iruñean ekainaren 10ean eginen den mobilizaziora deitu dituzte herritarrak, «euskararen aldeko bidea batera egiteko».

Mobilizazioa

Ekaineko mobilizazioa «historikoa» izanen dela adierazi dute, eta egun horretan eramanen dituztela kalera urte hasieran egindako manifestuko aldarriak. Adierazi zuten, adibidez, «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dutela euskaraz. Ez delako museoko pieza bat, egunero erabiltzeko hizkuntza baizik. Zonifikazioaz ere mintzatu ziren, eta euskararentzat dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu zuten.

Esku bat

Nahi nuke esku bat… Nahi nuke esku bat…

Nahi nuke esku bat zorionekoa, libre egin nazan askatu gabe. Amore eman ondoren erruak erre baino lehen, Esku bat... bide-seinale ta bat-batean haizea alde.

Hatz bakoitzean milaka hitz ditu ziur zahartzen da ta zimur-berritu; bizipoz-marra amaigabekoa... Ni, bai, zorionekoa!

Nahi nuke esku bat zorionekoa, denen ispilu nire irudi. Nire algoritmoekin eta antonimoekin esku bat...mundura zubi. Nondik abia, nora itzuli.

Hatz bakoitzean milaka hitz ditu ziur zahartzen da ta zimur-berritu; bizipoz-marra amaigabekoa… Ni, bai, zorionekoa!

Nahi nuke esku bat zorionekoa… Nahi nuke esku bat zorionekoa… Nahi nuke… Nahi nuke... Ez al da arraroa zorionik gabe Nafarroa?


Summary: Bildarratzek berretsi du hizkuntza ereduak mantenduko dituztela. Hezkuntza Lege proiektua izan dute hizpide Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUri egotzi dio «arrazoirik gabe» kanpoan geratu izana.

Astebete pasatxo da Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua aurkeztu zuela, eta hizpide da oraindik ere. Gaur, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, horri buruz galdetu diete Elkarrekin Podemos-IUk, PP+C's-k eta Voxek Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri eta Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzi. Bereziki hizkuntzari buruz aritu da Bildarratz, Jose Manuel Gil PP+C's-ko legebiltzarkideari erantzunez. Gutxi-asko, aurrez esan izan duena berretsi du: ikastetxeek hizkuntza proiektuak egin beharko dituztela, hizkuntza arloko helburuak lortzeko, baina hizkuntza ereduak mantenduko dituztela.

Lehendakaria, berriz, modu orokorragoan aritu da. Haren esanetan, iazko apirilean sinatutako hezkuntza itunari leial zaio lege proiektua; alabaina, EP-IUri «kanpoan» geratu izana egotzi dio: «Hamalau hilabeteko lan eta jarraipen zorrotzaren ostean, zuek erabaki duzue kanpoan geratzea eta ekarpenik ez egitea. Argudiorik eta arrazoirik gabe erabaki duzue, ze badakizue hezkuntza itunean hartutako konpromiso guztiak betetzen ari direla».

Miren Gorrotxategik, EP-IUren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuaren eta lege proiektuaren arteko «desfase ekonomikoaz» galdetu dio Urkulluri. Gainera, nabarmendu du azken hamar urteetan %25 igo dutela Lehen Hezkuntzako itunpeko ikastetxeetara bideratzen duten diru kopurua, eta %37 Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako itunpeko eskoletarakoa. Eta galdera egin dio: «Gobernu honek baieztatu al dezake familien kuotak denbora horretan proportzio berean jaitsi dizkietela?».

Urkulluk egotzi dio itunpeko sarearen finantzaketaz mintzo dela; ez, ordea, sare publikokoaz. Halaber, nabarmendu dio EP-IUk ere sinatu zuela hezkuntza akordioa eta bertan jasota zegoela hezkuntza zerbitzua zentro publikoen eta itunpekoen bidez emango dela.


Summary: Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi dituzte sailkatzeko lehen bi saioak. Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkapen fasea hasi zen atzo Urdulizen eta Durangon.

Udazkenean jokatuko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, eta harako sailkatzeko sailkapen fasea atzo hasi zen. Saio bi jokatu ziren Urdulizen eta Durangon, Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi zituzten.

Urdulizko Kultur etxean egin zen saioa 203,5 punturekin irabazi zuen Intxaustik; jarraian gelditu ziren Beñat Bilbao, 178 punturekin; Igor Galarza (176), Jone Larrinaga (170.5), Maider Altuna (142.5) eta Illart Gamuzio (141). Gai emailea Beñat Vidal izan zen eta Ander Txakartegi, Graxi Leonardo, Jurgi Fuentes eta Ariane Elejabarrieta aritu ziren epaile eta idazkari lanetan.

Durangon, ostera, Mendiburu gailendu zen. Plateruena Kultur Aterpean jokatutako saioan, 194,5 puntu lortu zituen algortarrak, eta segidan geratu ziren Araitz Katarain 183 punturekin, Peru Irastorza (176), Arkaitz Zipitria (175.5) Imanol Arrutia (160) eta Bikain Urkiri (145.5). Gaiak Itxaro Juaristik eman zituen, eta epaileak eta idazkaria Beñat Romero, Garazi Mendoza, Miriam Juaristi eta Itziar Basterretxea izan ziren.

Lau aste eta bi multzo

Maiatzeko lau ostegunetan izango dira saioak; ostegun bakoitzean saio bi, bakoitza herri desberdinean.

Bi multzotan banatu dituzte bertsolariak: A eta B multzoetan. Talde bakoitzeko lau saio jokatuko dira, eta puntuazioz sailkatuko dira Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako. Multzoko hamahiru bertsolarik egingo dute aurrera gutxienez.

Hurrengo asteko saioak Diman eta Muxikan izango dira. Diman Aitor Arrutia, Ander Sarriugarte, Iker Garitagoitia, Iñaki Iturriotz, Koldo Gezuraga eta Peio Lago arituko dira bertsotan, eta Igor Menika izango da gai emailea. Muxikan, berriz, Ana Picallo, Ibai Amillategi, Inazio Vidal, Maite Sarasola, Naroa Torralba eta Peru Vidal leihatuko dira Zihara Jainagaren gidaritzapean. 18:30ean hasiko dira bi saioak.


Summary: Iriartek Eusko Legebiltzarra utzi du, Gipuzkoako ahaldungai nagusi gisa kanpainaurreari heltzeko. Esan duenez, Gipuzkoako «erronkei» konponbideak bilatzeko utzi du kargua.

Maddalen Iriartek Eusko Legebiltzarra utzi du gaur; EH Bilduren bozeramailea izan da 2016tik orain arte. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetan, EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusia izango da, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du kargua.

Iriartek bere azken saioa baliatu du agurra formalizatzeko; Iñigo Urkullu lehendakariari egindako galdera batean hartu du horretarako tartea, hain zuzen ere. Azaldu duenez, Gipuzkoako «erronkei» konponbideak bilatzeko utzi du kargua, baita lurralde horretako biztanleen beharrei erantzuteko ere. Lehendakariak, berriz, Iriarterekin izandako harreman ona nabarmendu du, eta «onena» opatu dio maila pertsonalean.


Bihozkada gorriak baietz dio

Summary: Bihozkada gorriak baietz dio. Sevillara 25.000 zale inguru joatea espero da; autobusez, trenez, hegazkinez edo autoz. Baikor dira.

Sevillak (Espainia) omen duen kolore berezia gorria dela sinetsirik egin dute Iruñetik harainoko bidea Osasunaren milaka zalek, Espainiako Kopako finala ikusteko. Zenbaitek atzo egin zuten joaneko bidaia, baina, egiazki, gaur eta bihar ailegatuko da —edo ari da ailegatzen— olatu gorriaren parte handiena. Trenez, hegazkinez zein errepidean. 25.000 gorritxo inguru espero dira bihar Sevillako kaleetan; horietako 21.000 inguruk zuzenean ikusiko dute Real Madrilen kontrako partida, Cartuja estadioan.

Finalaren bezperan, autobus mordoa atera da Iruñetik Sevillara. Zehazki, Sadar zelaiaren paretik abiatu dira lehenak, 09:30ean. Halere, artean 09:00ak ere ez zirenean, jadanik betea zen ingurua. Haur, gazte eta heldu, denak ziren zain, gorriz jantziak gehien-gehienak. Eta, horien artean, Lucrecio Lukin. Osasunako Beteranoen Kirol Elkarteko presidentea eta taldeko atezain ohia da Lukin—zortzi urtez izan zen jokalari, 1960ko hamarkadan—, eta, oraingo aldian, seme eta ilobekin doa taldea animatzera. Ilobek sekula ez dute ikusi Osasuna final bat jokatzen, baina berak ederki oroitzen du orain dela hemezortzi urtekoa. Zuhurtziak bultzaturik, ez da ausartu esaten Osasunak orduko hartan baino aukera gehiago dituen kopa etxeratzeko, baina argi du ezin dela galdutzat eman: «Irabazteko aukerak ditugu. Inolako aukerarik ez dutenak dira honaino iritsi ez diren taldeak, bidean gelditu direnak».

Izatez, gorritxo gehienak aldarte antzekoarekin daude biharkoari begira. Baikor, eta argi izanik ez diotela beldurrik sufrimenduari. Are, Antsoaingo (Nafarroa) gaztetxo kuadrilla bat kantuan ari da indarrez eta pozik, kopa dagoeneko haiena balitz bezala. Lepoei lotuak dituzte bandera gorritxoak, kapak balira bezala.

Gaztetxoek Iruñeko Txantrea auzoko lagun talde bat dute haiei begira. «Gu gozatzera goaz, besterik ez», esan du talde horretako Mertxe Eliasek, eta iradoki du emaitzari buruz ez dutela askorik hausnartu. Ordea, semeak xaxatu egin du, eta, orduan bai, egia osoa kontatu du, lotsak bazter utzita. «Konturatu gara hartu dugun autobusarekin ez garela garaiz iritsiko garaipena Udaletxe plazan ospatzera», aitortu du. Iruñeko Udalak esan du biharko 19:15ean eginen dela ospakizuna, Osasuna garaile bada.

Noaingo (Nafarroa) aireportuan ere sumatu da finalaren eragina. 13:00 aldera, zuzenean Sevillara doan hegazkina atera da gaur. Horixe hartu du Amaia Indabek, «festa giroan». Argitu du epaileak neurketaren hasiera adierazi baino askoz lehenago hasi dela finala, eta, beraz, baita hark eragindako jaia ere. Halaber, sinetsia dago Osasunak abantaila handi bat duela Real Madrilen aldean. «Ez dut uste finala guk adinako ilusioarekin jokatuko dutenik, eta hori nabaritu egingo da».

«Sevillak goxo har gaitzala»

Trenak ere gorri izan dira finalaren bezperan; lepo izan da, beraz, Iruñeko tren geltokia. Esaterako, hantxe eman dute tarte bat Ana Zaratiegi eta Ane Martinez ama-alabek . «Urduri, baina pozik, Baina batez ere urduri». Trenera igo aurretik kontatu dutenez, garaiz ibili dira bai tren billetea bai hoteleko gaua hartzeko. «Oso», izatez. «Sevillako hotela Betisi irabazi bezain laster hartu genuen; trena, Ibañezek Athletici gola sartu eta ziztuan. Osasunaren gola, eta klik ordenagailuan», kontatu du Zaratiegik.

Zaratiegi eta Martinezen aurreikuspen berarekin jokatu izanez gero, akaso tren berean leudeke Leyre Lezaun eta bere senideak ere —anaia eta koinatua—; baina ez zen hala gertatu. Dena dela, ederki moldatu dira, eta karabanan egin dituzte helmugara arteko kilometroak. Gasteizen alokatu dute, Iruñean hartzea baino puskaz merkeagoa baitzen. «Egindagoak eginda, orain bai, Sevillak goxo har gaitzala».


Summary: Maiatzaren 10ean Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin du Wagnerrek. Jevgeni Prigozhin talde paramilitarraren buruak munizio gabezia argudiatu du erretiratzeko erabakia hartzeko. Errusiako defentsa ministroa eta armadaren Estatu Nagusia iraindu ditu.

Aspalditik zeuden gaiztotuta Wagner mertzenario taldearen buruzagitzaren eta Errusiako Defentsa Ministerioaren arteko harremanak. Mosku talde paramilitar horrekin ari da borrokatzen Bakhmuten (Donetsk), azken hilabeteetako batailarik ikonikoenean, eta horren buru Jevgeni Prigozhinek behin baino gehiagotan kritikatu du Sergei Xoigu Defentsa ministroa, behar adina munizio ez ematea egotzita. Gudu horren balio sinbolikoa argi egonagatik, analista militarrak ez datoz bat hiria hartzeak zer garrantzi estrategiko izan dezakeen. Wagnerreko ugazabak martxoan ohartarazi zuenez, paramilitarrek Bakhmuten atzera egingo balute, fronte guztia «desegingo» litzateke. Bada, besteak beste munizio gabezia argudiatuta, datorren maiatzaren 10ean handik erretiratzeko mehatxua egin du Prigozhinek, gaur.

«Wagnerren unitateak Bakhmutetik erretiratuko ditut, zentzurik gabeko heriotza batera kondenaturik baitaude munizio gabeziarekin», nabarmendu du Telegrameko bere kanalean publikatutako bideo batean.

https://twitter.com/Baterial1/status/1654268174018260992

Esan du posizio horiek Defentsa Ministerioaren unitateei, hau da, militarrei entregatuko dizkietela, eta Kremlini oroitarazi dio munizioa ez emanda Errusiari ukatzen diotela garaipena. Behar dutenaren %30 dute, Prigozhinen hitzetan.

Ikusi gehiago: Errusiak arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu ditu

Xoigu eta armadako Estatu Nagusiko buruzagi Valeri Gerasimov izan ditu jopuntuan. Hain zuzen, Defentsa ministroak iragarri zuen, aurreko asteartean, arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu dituztela; jakinarazi zuen, hori bai, urtea amaitu bitartean Errusiako indarrek nahikoa munizio dutela borrokatzeko.

Eta Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin baino ordu batzuk lehenago, Wagnerreko buruak beste bideo bat plazaratu du, eta horretan Xoigu zein Gerasimov iraindu ditu. Irudietan ikus daitezke gorpu batzuk ilaran. «Hauek dira gaur hil diren mutilak; odola freskoa dago oraindik», argitu du mertzenarioen buruak, gorpuen ondotik pasatzean. Haren esanetan, talde paramilitarreko 116 kide hil ziren atzo borroketan, eta iruditzen zaio eskatutako munizioa izan balute ez zela hori gertatutako. Beste zenbaki bat ere eman du: Bakhmuten 45.000 kilometro koadroetatik 2,5 ditu Wagnerrek konkistatzeke. Horren guztiaren harira, AEBetako zerbitzu sekretuek jakinarazi dute asteon Errusiako indarretako 20.000 bat kide zendu direla gerra frontean azkeneko bost hilabeteetan, eta erdiak Wagner mertzenario taldeko kideak zirela.

Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat

Wagnerreko buruak egindako iragarpenaz galdetu diote Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovi, gaur, egunero egiten duen prentsaurrekoan, baina ez du erabakiaz hitz egin. «Ezin dut iruzkinik egin, operazio militar bereziari eragite dion zerbait delako».

Bestalde, asteazken goizaldean Kremlinen gertatutako leherketen harira, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak ekitaldi publiko batean adierazi du Moskuk «ekintza zehatzekin» erantzungo duela. Errusiako Gobernuak AEBei eta Ukrainako Gobernuari egozten die bi dronekin egindako erasoaren atzean egotea. Kievek eta Washingtonek, ordea, ukatu egin dute, eta, are, gertatutakoa aldez aurretik prestatzea egotzi diote Moskuri, modu horretan aurreragoko erasoak justifikatu ahal izateko.

Hagaren eskaera Hegoafrikari

NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalburu Karim Khanek adierazi du, gaur, espero duela Hegoafrikak «zuzen» jokatzea eta Vladimir Putin atxilotzea, udan honetan Errusiako presidentea hara joaten bada.

Kremlineko burua atxilotzeko agindua emanda dauka Hagak, gerra krimenak leporatuta. Hegoafrika auzitegi horretako kidea da, eta BRICS (Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika) taldea goi bilera bat egitekoa da datorren abuztuan han. Putinek ez du argitu joango den ala ez.

Gerrarekin lotuta, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak adierazi du, gaur, ez dela «bake elkarrizketak» edukitzeko unea, Ukraina militarki laguntzekoa baizik.

Talde komunitarioari buruz Florentzian (Italia) egindako jendaurreko ekitaldi batean esan du Txinak auzia konponbidean jartzeko egindako proposamena «gogoeta jakintsuen zerrenda bat» dela, baina ez dio zilegitasunik eman. Finean, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko eskatzen du Pekinek otsail amaieran aurkeztutako egitasmoak, baina, aldi berean, esaten du, Errusiaren izena aipatu gabe, estatuen «segurtasun kezka zilegiak» aintzat hartu behar direla. Borrellen esanetan, Volodimir Zelenskirena da «proposamen sendo» bakarra. Ukrainako presidenteak planteatzen du, besteak beste, Errusiako tropak Ukrainatik erretiratzea. Moskuk, baina, ez du hori aurreikusten.

Borrellek ez du aipatu ere egin Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak gatazkari irtenbidea emateko mahagaineratutako ideia, zeinak proposatzen duen «bakearen aldeko G20 bat». Horren guztiaren harira, Txinako Atzerri ministro Qin Gangek azaldu du, gaur, ohar batean, jarraituko dutela bake elkarrizketak sustatzen.


Summary: Lanbiden egotea legez jasotzea eskatu du Konfekoopek. Enpleguaren Legean «aurrerapausoak» ikusi ditu kooperatiben konfederazioak, eta adierazi du Confebaskekin jarrerak hurbiltzeko ahalegina egin duela.

Konfekoop kooperatiben elkarteak begi onez hartu du Eusko Jaurlaritzaren Enpleguaren Euskal Legearen aurreproiektua; konfederazioak aitortu du «aurrerapausoak» ikusten dituela, eta uste du «esparru egokia» eskaintzen duela Lanbideren administrazio kontseiluan egoteko eskaera historikoa bete ahal izateko. Izan ere, legeak lehen aldiz jasotzen du Kofekoopek bertan egoteko duen «eskubidea», nahiz eta ez duen leku hori izango duenik bermatzen. Bada, azken pausoa ematea eskatu du kooperatiben konfederazioak.

Hori egikaritzea izango da elkartearen helburuetako bat aurten, hain zuzen ere. Hala azaldu du Konfekoopek iazko balantzea eta aurtengo erronkak aurkezteko ekitaldian. Rosa Lavin Konfekoopeko presidenteak argi adierazi du, beste behin, ez dagoela «arrazoi juridikorik» horretarako, eta gogorarazi du urte hasieran onartu zen Enpleguaren Espainiako Legea ere ez dela oztopo. «EAEko Aholku Batzorde Jurikoak ere berretsi du auzi politikoa dela, eta legegilearen borondatearen araberako dela».

Eusko Legebiltzarrera joango da hurrengo astean Kofekoopeko presidentea alderdiei eskaera aintzat har dezaten eskatzera. Haren hitzartzea eskatu baitzuten talde politikoek Legebiltzarrean, Enplegu Legearen tramitazioaren harira. «Orain izan behar du; esparru egokia da», azpimarratu du Lavinek. Baikor azaldu da Iñaki Nubla Konfekoopeko zuzendaria ere: «Gobernuak aurkeztu du aurreproiektua, baina alderdi politikoekin hitz egin dugu eta hitzak onak dira. Hala ere, lan egin behar dugu hori ziurtatzeko».

Ez da horren erraza izango, halere; alderdi politikoez gain, Confebask konbentzitu beharko duelako aldi berean. Hark ditu patronalari dagozkion bost ordezkaritzak Lanbideko zuzendaritza kontseiluan, eta hura izan da Konfekoopek aulki horietako bat izateari betoa jarri diona urte luzez. Lavinek adierazi du kooperatiben konfederazioak ahaleginak egin dituela jarrerak hurbiltzeko, eta pozik azaldu da emaitzarekin: «Garrantzitsua da, orain arte ez baita halakorik egin. Baina uste dugu lege esparru bat egoteak eskatzen zuela bi elkarteen artean gerturatze bat egotea». Ohartarazi du, ordea, bide luzea geratzen dela oraindik: «Gure borondate osoa jarri dugu akordio bat lortzko, baina partida zabalik dago oraindik».

Datu onak 2022a datu onekin itxi zuen konfederazioak. «Ezohikoa» eta «oso berezia» izan zela nabarmendu du Nublak, pandemiaren ondorioei ez ezik, Ukrainako gerrari eta lehorteari ere aurre egin behar izan zietelako enpresek. Edonola ere, eta «ziurgabetasun eta ezegonkortasun handia» izangatik ere, konfederazioari atxikitako kooperatibentzat «urtea ona» izan dela azpimarratu du, enpresa kopuruan eta enpleguan hazi egin delako elkartea.

Zehazki, iazko urte amaieran 1.391 kooperatiba ziren guztira elkartean, 2021ean baino 41 gehiago. Eta denera, 56.762 langile dituzte kooperatibek, aurreko urtean baino 387 gutxiago —%0,6 gutxiago—. Nublak azaldu du beherakada hori kontsumo kooperatibetan gertatu dela, pandemia garaian jarduera indartu behar izan zutelako eta oraindik merkatua «egonkortze bidean» delako. «2019arekin alderatuta, hala ere, goitik gaude», nabarmendu du.

Lavinen hitzetan, datuek erakusten dute euskal kooperatibismoak «heldutasun maila handia» lortu duela. Eta aurrera begira, espero du ildo beretik jarraitzea. Hain justu ere, iragarri du aurtengo urtarriletik apirilera bitarte 51 kooperatiba eratu direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. «Enpresen deslokalizazioak kezka eragiten duen garai honetan, lurraldean errotutako enpresa kooperatiboek enplegua sortzen eta kohesio soziala sustatzen jarraitzen dugu», adierazi du.


Summary: EAJk irabaziko lituzke bozak Gasteizen, inkesta baten arabera. Udalak eginiko inkesta bat da; jeltzaleek zortzi zinegotzi lortuko lituzkete, orain baino bat gehiago, eta EH Bildu litzateke bigarren indarra.

Gizakerrek martxoan eginiko inkesta bat argitaratu du Gasteizko Udalak. Horren arabera, EAJ litzateke lehen indarra maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan; zortzi zinegotzi izango lituzke, duela lau urte lortutakoak baino bat gehiago. Haren atzetik legoke EH Bildu; Rocio Vitero buru duen zerrendak gaur egun dauzkan sei zinegotziei eutsiko lieke. PSE-EE eta PP, berriz, berdinduta leudeke bost zinegotzirekin, sozialistek 2019an baino bat gutxiago lortuta. Azkenik, Elkarrekin Gasteizek orain arteko hirurei eutsiko lieke.

Beraz, Beatriz Artolazabal litzateke faboritoa Gasteizko alkate izateko; lehen indarra EAJ izanik, nahikoa luke beste inork gehiengo absoluturik ez lortzea ekainaren 17ko eratze bilkuran. Gainera, inkestaren arabera, Artolazabal da hautagai ezagunena; %46k ezagutzen dute, Ainhoa Domaika PPko zerrendaburua baino hiru puntu gehiago, Maider Etxebarria PSE-EEkoa baino sei puntu gehiago eta Vitero baino hamazazpi gehiago.

Hala ere, Vitero da balorazio onena jaso duena: inkestari erantzun dioten herritarrek 5,78 puntu eman dizkiote hamarretik, eta 5,75 Artolazabali. Etxebarriak ere bostetik gorako nota dauka (5,34).

Halere, EAJk eta PSE-EEk osatutako udal gobernuak gutxiengoan jarraituko luke, gehiengo absolutua izateko behar diren hamalau zinegotzietara ezin helduta.


Summary: Zale gorritxoek sartu dute lehen gola Sevillan. Osasunaren zaleak nagusi dira Sevillako kaleetan. Baikor dira finalari begira, eta guztiek nabarmendu dute «egun bereziak» izaten ari direla.

Bezperako «ilusioarekin eta gogoarekin». Halaxe daude Sevillara iritsitako zale gorritxoak. Atzo gutxi batzuk zeuden arren, gaur goizean jada elastiko gorriek hartu dituzte Sevillako txokorik ezagunenen inguruak: Giralda, katedrala eta Espainiako plaza, besteak beste. Gehienak hiria bisitatzeko ari ziren aprobetxatzen, bai euren kabuz, baita ibilaldi gidatuen bidez, urduritasuna apur bat baretzeko. Guztiak arratsaldeko eta iluntzeko zale uholdearen zain daude. Orduan eta bihar goizean espero da zaleen iritsierarik handiena, eta benetako festa gorritxoa hasiko da. Baina jada bertan zaudenek irribarre konplizeen bidez eta animo oihuen bidez elkar agurtzen zuten. Aipatutako ilusio eta gogo horren seinale. Iruñetik, Castejonetik, Azagratik, Tafallatik, Doneztebetik, Arrasatetik, Euskal Herri osotik iritsi dira Jagoba Arrasateren taldea animatzera.

Finalaren bezpera izateaz gain, egun berezia da gaurkoa nafarrentzat, eta batez ere Iruñekoentzat. Maiatzaren 5a izanik, sanferminei begira bosgarren eskailera igo dute. Bi baino ez dira falta uztailaren 7rako. Hala gogoratu du Maider Campok. Zapi gorria darama jantzita lepoan, Osasunaren armarriarekin. Hegazkinez iritsi da goizean Sevillara. «Ea zortea ematen dion taldeari, eta bihar festa handia dugun. Kopa irabaztea eskaileraren bosgarren koska ospatzeko modurik onena litzateke». Orain arte lasai egon dela dio. «Baina gaur goizean jada urduri jaiki naiz». Partida «gogorra» espero du. «Baina uste dut aurrera aterako dugula. 1-0 irabaztearekin konformatzen naiz. Gola David Garciak sartzea gustatuko litzaidake, gure kapitainak», dio emozioz. Gainera, Jagoba Arrasateren lana goraipatu du. «Entrenatzaile puska da. Asko maite dugu. Sekulako lana egiten ari da, eta urte luzez hemen geratzea nahi dugu». Bihar, berriz, zaleen gunera bertaratuko dira apur bat, eta jendetza pilatu aurretik estadio aldera joan.

David Noain ere goizean ailegatu da Sevillara, bikotekidearekin eta Daniela alabarekin. Kotxez egin dute bidaia. «Atzo Meridara arteko bidea egin genuen. Han lo egin, eta gaur goizean goiz abiatu gara hona. Nahiago izango dugu hala egin, bai pilaketak saihesteko, baita urduri ginelako ere. Hau dena Osasunarengatik. Igandean bueltatuko gara etxera». 2005eko finalean Madrilen izan zen, eta orain finala alabarekin bizitzea oso berezia da harentzat. «Azken batean Osasunarekiko maitasuna gurasoek niri helarazi zidaten, eta nik alabari. Osasuna ez da futbolari lotutako zerbait bakarrik, sentimendu bat da. Egunak eman ditu txikiak eskolako lagunei hona zetorrela esanez». Irabaziz gero «izugarria» izango dela dio. Partidari ere egin nahi izan dio azpimarra: «Uste dut partida zaila izango dela. Real Madril badakigu nolako taldea den. Aukerak izango ditu, baina, ondo estutzen badugu, eta, San Mamesen bezala, Sergio Herrera agertuz gero, irabaz dezakegu. Betiere fin ibiltzen bagara gure aukeretan».

Gosaltzen ari zen Lorena Perez, Giralda inguruan. «Familiarekin eta lagun talde batekin etorri gara. Gau osoa eman dugu bidaian. Autoz etorri gara. Lo egin gabe gaude», azaldu du. Behin gosalduta, hiria bisitatzeko asmoa zuten, eta iluntzerako hotelera joatekoa. «Gaur gauean egingo dugu lo, bihar bete-betean egoteko. Oso polita izango da hainbeste Osasunaren zale elkarrekin ikustea. Argi dago ilusioan ez gaituztela irabaziko». Antzera mintzatu da Nerea Ziaurriz. «Gu atzo iritsi ginen, eta ez zegoen hainbeste jende. Baina, orain, hainbeste elastiko gorritxo ikusteak tximeletak jartzen dizkizu sabelaldean».

Baina Nafarroatik ez ezik, Euskal Herri osotik ere iritsi dira Sevillara Osasuna animatzera. Besteak beste, Arrasatetik (Gipuzkoa) ailegatu da Oier Aliaga. «Etxean badut argazki bat Realak liga irabazi zuenekoa, elastiko txuri-urdinarekin. Baina gurasoak nafarrak dira, eta familia guztia Osasunakoa da. Anaia duela zortzi urte Iruñera joan zen bizitzera, eta handik hiru urtera Osasunako bazkide egin ginen. Ordutik ez dugu partidarik galtzen. Hamar bat lagun bilduko gara». Aliaga ez dago urduri biharko partidari begira. «Azken batean, hau opari bat da. Denboraldi hasieran ez genuen halakorik espero, eta oso pozik nago». Sufrituta irabaztea espero du. «Luzapenera iritsiko garela uste dut. Eta ea hor etxeko jokalariren batek sartzen duen gola: Aimarrek, David Garciak...».

Iñigo Urrutia ere Calderonen izan zen, 2005eko finalean. «Bidaia erosoagoa izan zen ordukoa». Baina ilusioa berbera dela nabarmendu du. «Ziur nago oraingoan Kopa eramango dugula». Eta berehala hartu du hitza Hodei semeak. «2-1 irabaziko dugu. 0-1 jarriko gara aurretik, gero Real Madrilek sartuko dugu gola, eta gure garaipenaren gola Abdek sartuko du». Hodeik jarri die hitza gorritxoen ilusioari. Alde horretatik, jada sartu du lehen gola Osasunak.


Summary: Belar mozketa %40 murriztu da Araban eta Bizkaian, eta %20 Gipuzkoan. Arantxa Tapiak eman ditu datuak Eusko Legebiltzarrean, Elkarrekin Podemos-IUren galdera bati erantzunez. Hala ere, ur-hornidura arazorik ez dagoela bermatu du.

Nafarroan ez ezik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ere nabaritzen ari da azken hilabeteetako euri falta. Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Angulo legebiltzarkideak lehorteari eta klima aldaketari buruz galdetu dio Arantxa Tapia Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuari gaur, Eusko Legebiltzarreko bilkuran, eta ur erreserben egoeraren datuak eman ditu. Tapiak onartu du ur erreserbak ohiko mailatik behera daudela, eta lehen sektoreko langileak nabaritzen ari dira euri falta hori. Izan ere, Tapiaren datuen arabera, urteko lehen belar mozketan normalean baino %40 belar gutxiago jaso da Araban eta Bizkaian, eta %20 gutxiago Gipuzkoan.

Abeltzaintzan jarduten dutenei eragingo die batez ere belar gutxiago jasotzeak, abereak elikatzeko pentsu gehiago erosi beharko baitute hutsune hori betetzeko. Hala ere, urteko bigarren mozketak kontua aldatu lezake, baina, hainbat meteorologoren arabera, udako eguraldi eta prezipitazio aurreikuspenak ez dira oso baikorrak.

Hala ere, sailburuak ziurtatu du ez dagoela ur-hornidura arazorik Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horrekin lotuta, etxeak, industria eta bestelakoak hornitzen dituzten sistemak %70ean daude beteta, bai isurialde atlantikokoak eta baita isurialde mediterraneokoak ere. Urkulu urtegia (Aretxabaleta, Gipuzkoa) da hortik behera dagoen bakarra, %65ean baitago. Hala ere, Gipuzkoako Urak partzuergoko urtegiak %75ean daude batez beste.

Hornidura mailak «normalak» badira ere, sailburuarentzat labore zelaietan gertatzen ari dena da kezkagarriena, eta uste du batez ere abereen elikaduran eragingo duela: «Laborantza zelaiak, isurialde mediterraneo idorrekoak batez ere, ohikoa ez den garapen bat izaten ari dira, eta espezie batzuen germinazioa eta garapena ez da egokia izaten ari. Eremu ureztatuei ere eragingo die egoerak, ur erreserben defizitak batez ere. Arabako lurrak oso lehor eta gogor daude, eta ezinezkoa da ezpezie batzuk ereitea».