Summary: Orkestrak dio atzerriko inbertsioak erakartzeko zailtasunak daudela. Lehiakortasunerako Euskal Institutuaren arabera, enpresen produktibitatea eta berrikuntza handitu behar dira, eta, horretarako, ezinbestekoa da kanpoko kapitala eta enpresen arteko lankidetza.

Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak ondorioztatu duenez, pandemiak «eragin negatibo handia» izan du enpresen errentagarritasunean, eta azpimarratu du horri buelta emateko ezinbestekoa izango dela lehiakortasuna eta berrikuntza sustatzea, enpresen «produktibitatea handitzeko» eta datozen urteetako «trantsizio handietara» egokitu daitezen. Horretarako, inbertsioak erakarri behar direla dio, baina ohartarazi du dirua atzerritik lortzeko «zailtasunak» daudela. «Euskadi ez da oraindik aski ezaguna kanpoan, eta ez dago nazioarteko erabakiguneetako inbertitzaile handi askoren radarrean», azpimarratu du Ivan Marten presidenteak.

Orkestraren Lehiakortasun Txosteneko ondorio nagusietako bat da hori. Azterketan ez dute zerga sistemari buruzko eztabaidan sakondu; hala ere, kazetarien galderei erantzunez, Martenek adierazi du enpresentzako laguntzak inbertsioak erakartzeko tresna bat direla, baina ez bakarra. «Kontua ez da soilik pizgarri fiskalen bidez erakartzea; helburua da enpresa berritzaileen ekosistema bat sendotzea inbertsio horiek herrialdean gera daitezen, eta horiek balio izatea lehiakortasuna hobetzeko eta, horrekin batera, gizartearen ongizatean laguntzeko».

Enpresa lehiakorragoak lortzeko bidean, horien tamaina handitzea ere ez da beti konponbiderik onena, Martenen arabera. Adibide egoki gisa jarri ditu klusterrak edo enpresak elkarrekin kolaboratzeko sor daitezkeen lankidetza formulak. «Tamaina bezain garrantzitsua da borondatea izatea I+Gn inbertitzeko, nazioartekotzeko eta atzerriko berrikuntza zentroetatik gertu egoteko».

Lan gatazkak ere aipatu ditu Martenek. Lehiakortasuna oztopa dezaketen elementuen artean aipatzen dituzte maiz Euskal Herriko enpresaburuek, baina Orkestrako zuzendariak adierazi du horrek ez duela beste batzuek baino pisu handiagoa inbertsioak erakartzeko orduan, eragina baduen arren.

Ahulguneak

Txostenaren egileek ondorioztatu dutenez, azken hamarkadetan egindako lana dela eta, euskal enpresak «posizio onean» daude COVID-19ak eragindako krisiari eta etorkizuneko «hiru trantsizio handiei» aurre egiteko: ingurumenekoari, energetikoari eta demografikoari. Hala ere, ahulgune batzuk detektatu dituzte. Kezka agertu dute, adibidez, produktibitate mailarekin. Batasuneko 27 herrialdeen batezbestekoaren gainetik daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresak —42,6 euro lan egindako ordu bakoitzeko-, baina erreferentziazko beste industria eskualdeekin alderatuta, azpitik jarraitzen dute oraindik —Alemanian, oro har, 50,7 eurokoa da—.

Hori gainditzeko, Orkestrako ikertzaileek ezinbestekotzat jotzen dute berrikuntzan inbertitzea. Hala ere, ikerketa eta garapena (I+G) «tokia irabazten» ari den arren, erakundeen eta enpresen gastua Europako batezbestekoaren azpitik dagoela azpimarratu dute, eta orokorrean alor horretan egindako inbertsioek proportzioan behera egin dutela 2008ko krisiaz geroztik.

Euskal ekonomian industriak duen pisua kontuan hartuta, Orkestrak funtsezkotzat jotzen du, halaber, energia garbietarako trantsizioa «modu ordenatuan» egitea. Airearen kalitateari dagokionez, egoerak hobera egin badu ere, ohartarazi du enpresek oraindik ere «asko» dutela hobetzeko gasen isurietan eta birziklatze tasetan, eta Europako batezbestekoaren azpitik daudela nabarmendu du.

Enplegua ere azpimarratu dute ikertzaileek. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %10aren bueltan dagoen arren, Europako batezbestekoaren (%7,1) gainetik dagoela gogoratu dute, eta kezka berezia agertu dute gazteekin eta emakumeekin. Aurrenekoei buruz, azpimarratu dute haientzako kalitatezko enplegua sortzea «erronka kritikoa» dela, eta andreen kasuan, ohartarazi dute genero arrakala zabaltzen ari den sentsazioa gero eta handiago bihurtzen ari dela urtetik urtera.


Summary: Kataluniako murgiltze eredua amaitu du Espainiako Gorenak. Generalitatearen helegitea baztertuta, auzitegiak berretsi du ikastorduen %25 gazteleraz egin beharko dituztela. Hezkuntza kontseilariak ikastetxeei eskatu die programak ez aldatzeko.

Murgiltze eredua amaitu egin da Katalunian. Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin du astearte arratsaldean Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu du. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten.

Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambrayk eta Kultura kontseilari Natalia Garrigak eman dute epaileen erabakiaren berri. Agerraldian, Gonzalez-Cambrayk «lasaitasuna» eskatu die ikastetxeei, eta indarrean dauden programak ez aldatzeko: «Egungo eredua mantenduko dugu».

Bi kontseilarien ustetan, Gorenaren erabakia «zuzeneko eraso bat da» Kataluniako hezkuntza sistemaren kontra: «Murgiltze eredua oinarri sozial, soziologiko eta politiko zabal batean dago eraikita, eta hala islatu da urte hauetan guztietan».

Garrigak azaldu du katalana gobernuaren lehentasunetako bat dela, eta bilera bat antolatuko dutela hizkuntzaren erabilera sustatzen duten talde guztiekin; Pere Aragones Generalitateko presidenteak ere parte hartuko du horretan, elkarlanean aritzeko eta «erantzun bateratu bat aztertzeko». Horietako bat litzateke erabakia ez errespetatzea, bi kontseilariek agerraldian iradoki dutenez.

Omnium Culturaleko presidente Jordi Cuixart ere haserre agertu da Gorenaren erabakiarekin, eta adierazi du «herrialdearen arrakasta handi hori babestuko» dutela; erakundeei, berriz, eskatu die Kataluniako hezkuntza eredua «gotortzeko».

Kataluniako Auzitegi Nagusiak iragan abenduan ebatzi zuen Kataluniako Gobernuak neurriak hartu behar dituela ikastetxeetan gaztelania eta katalana «normal» erabil daitezen, haietako baten «erabilera sinboliko hutsa» saihesteko.

Horren ondorioz, irakastorduen %25 gazteleraz ematera derrigortu zuen Generalitatea, eta kritikatu egin zuen orain arte gutxieneko kopuru hori betetzeko neurririk hartu ez izana; orduan aurkeztu zuen Kataluniako Gobernuak erabaki horren kontrako kasazio helegitea.

Hori argudiatzeko, Hezkuntza Kontseilaritzak zenbait datu helarazi zituen: lehen hezkuntzan orduen %18 ematen direla gazteleraz; bigarren hezkuntzan %19; eta batxilergoan %26. Generalitateak froga gisa erabili zituen 184 ikastetxeetatik bostetan ikasgaien %25 gaztelaniaz ematen dituztela.

Erabakia 2015ean Espainiako Auzitegi Gorenak hartutako beste ebazpen batean oinarritzen da, zeinak ontzat ematen duen irakastorduen laurden bat gaztelaniaz ematea, betiere horien artean irakasgai ardatz bat badago; guraso talde batek, baina, helegitea aurkeztu zuen gutxieneko kopurua %50era igotzeko eskatuz.


Summary: Estrasburgok Turkia zigortu du 417 epaile eta fiskal atxilotzeagatik. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 5.000 euroren kalte ordainak agindu ditu, akusatuen «segurtasuna eta askatasuna» urratzeagatik.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Turkia zigortu du, 2016ko uztaileko estatu kolpe saiakeraren harira atxiloturiko 417 epaileren eta fiskalen «segurtasuna eta askatasuna» urratzeagatik. Estrasburgoren sententziaren arabera, Ankarak 5.000 euroren kalte ordainak ordaindu beharko dizkie legelari horiei; alegia, denera bi milioi euro pasatxo gastatu beharko ditu horretan.

Atxiloketen unean, salaketa aurkeztu zuten 417ek Kasazio Auzitegiko, Goreneko edota lehen instantziako auzitegi bateko epaile eta fiskal karguak zituzten, eta Fethullah Gulen predikatzaile islamistarekin harremanak zituztelakoan hartu zituzten atxilo —Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak hainbatetan egotzi dio Guleni estatu-kolpe saiakeraren atzean egotea—; salatzaileen arabera, behar adina arrazoirik gabe eta legeak urratuta. Iritzi bera helarazi du Estrasburgoko auzitegiak ere, «legez kanpoko atxiloaldi prebentiboan» izan zituztela ebatzita.

Estatu-kolpe saiakeraz geroztik, Turkian 130.000 lagun baino gehiago kaleratu dituzte beren lanpostuetatik, eta 100.000 inguru atxilotu; iragan abenduan, esaterako, 333 militar eta lau zibil zigortu zituzten bizi guztiko espetxealdira, 2016ko uztaileko gertakariekin zerikusia izan zutela argudiatuta.

Hain justu, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebazpenaren berri eman eta gutxira, Izmir probintziako fiskaltzak 112 susmagarri atxilotzeko agindu ditu, eta, Ankarakoak, beste 101 atxilotzeko —lerro hauek idazterako, 130 bat lagun atzeman ditu Poliziak—.


Summary: Alarma piztu du Errioxako sor-markaren Arabako balizko adar autonomo batek. Hilaren 30ean eztabaidatuko dute Espainiako Kongresuan EAJren proiektu bat, Errioxako sor-marka Arabako erakundeen esku gera dadin Arabako lurraldean, izendapen berri baten bidez. Errioxako presidenteak batzar batera deitu ditu lurralde horretako alderdiak eta eragileak, Arabako Errioxako jatorri izen baten sorrera nola eragotzi aztertzeko.

Ardoa da Errioxan eztabaida politikorako hizpide nagusia aspaldian, Arabako ardogileak aspalditik ari baitira saiatzen askatasun handiagoa izaten Errioxak erabateko kontrolpean duen sor-markaren barruan. Europako erakundeen leihatilan dagoen sor-marka berri batek leherrarazi zuen Errioxako ardoaren gatazka: Abra Arabako upategi txikiek sustatutako Arabako Mahastiak izendapenak; eta, orain, berriz, Errioxako alderdien eta jatorri izenaren beraren histeria beste koska bat igoarazi du EAJk, Espainiako Kongresura eztabaidatzeko proiektu bat eraman duelako, zeinak ahalbidetuko bailuke Araban sortzea Errioxako sor-markaren adar autonomo bat, Arabako Errioxako sor-marka alegia. Hilaren 30ean izango da eztabaida hori, eta, haren aurretik, Errioxako erkidegoko presidente Concha Andreuk (PSOE) batzar handi batera deitu ditu alderdiak eta eragileak, Logroñon, proiektu horri bidea mozten saiatzeko.

Madrilen eztabaidatuko dutena lege egitasmo bat da, Jatorri Izenen Legea erreformatzeko. Aldaketa horrek ahalbideko luke erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten sor-marketan erkidego bakoitzean eremu jakinen izendapenak sortzea, eta, hortaz, kontseilu horrek kudeatzea erkidego horren ardoaren alorra: uzta nola kudeatu, zenbat landatu, ardoa nola azaldu, uztak nola izendatu... aldagai guztiak Arabarako bakarrik litzatekeen kontseiluaren esku geratuko lirateke, Logroñoko boteregunea atzean utzita. Alegia, jatorri izen berri bat litzateke, baina Errioxa sor-markari uko egin gabe. Kontseilu hori Eusko Jaurlaritzaren aterkian geratuko litzateke, gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoako beste edozein sor-markarekin gertatzen den modura.

Errioxako presidenteak «lasaitasuna» helarazi die erkidego horretako eragile guztiei, baina haren erreakzio bortitzak aurkakoa adierazten du: Errioxan izu-laborria dagoela Errioxako sor-markaren monopolioaren galera baten aurrean. «Jarrera komun bat nahi dut adostu guztiekin, zorte handia baitugu gure jatorri izenaren sendotasuna ikusita», esan du. «Aparteko egoera honetan, posizio bateratua adostuko du eskualde gisa».

Batzar horretan izango dira Errioxako sor-markaren kontseilua, Errioxako talde parlamentario guztiak —hau da, PSOE, PP, Ciudadanos, Podemos eta IU–, eta Errioxako diputatu eta senatari guztiak. Halaber, nekazarien sindikatu eta patronal guztiak izango dira han, baita Errioxako Merkataritza Ganbera eta Errioxako Unibertsitatea ere.

Ramiro Gonzalez: «Ez luke ezer hautsiko»

Ezaguna da Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalez ez dela Arabako Mahastiak upategi txikien proiektuaren aldekoa, eta beti babestu duela Errioxako sor-markan jarraitzearen aukera. Baina independentzia handiagoa eskatu du, Arabako Errioxako upategi gehien-gehienen eskaerarekin bat. Gonzalezen arabera, «ez luke hautsiko ezer» Araban izendapen berri bat sortzeak Errioxako sor-markaren barruan. «Prestigio handiagoko eredu bat» eraikitzen lagunduko luke horrek, ahaldun nagusiaren arabera.

Baina, hain zuzen, horren beldur dira Errioxako upategi handiak. Nahiago dute denek zigilu berarekin aritu, desberdindu gabe eskualdeen lurrak, mahatsondoak, eguraldia, lan egiteko moduak eta abar. Arabako upategi txiki eta ertain gehienak beste bide batetik doaz aspaldian, kalitatea kantitatearen gainetik jarrita, merkatuan oso apalak diren prezioak igoarazteko. Logroñon hartzen dituzten erabakiak, ordea, eragozpenak baizik ez dira ardo gorenak egin nahi dituztenentzat.

Ramiro Gonzalezek esplikatu du EAJk aspaldian babesten duela sor-marka handien barruan jatorri izen txikiak egiteko formula, hau da, Errioxaren barruan Arabako Errioxako izendapena egitea ahalbidetuko lukeen formula, Bordelen gertatzen den moduan. Bordeleri erreparatu dio ahaldun nagusiak esplikatzeko «arrakasta» eredu bat dela, «produktua desberdintzen» laguntzen duela. Desberdintzea da hitz gakoa, izan ere, Arabako Errioxako ardoaren auzian.

Zaila ematen du, ordea, hilaren 30ean Espainiako ganberak aintzat hartzea Errioxan alarmak piztu dituen lege egitasmo hori. PPk iragarri du ezezkoaren alde egingo duela, eta nekez emango diote bidea proiektuari Espainiako beste alderdiek, Errioxan oso estu hartu baitituzte upategi handiek, nekazariek eta auzia politika petoa egiteko baliatzen ari diren alderdiak: PP eta Ciudadanos. «Errioxa gurea da» eta antzeko adierazpenak ohiko bihurtu dira Arabako Mahastiak zigilu berriaren harira. Horrelakoa da giroa gaur egun Errioxan.


Summary: Osasun Publikorako Batzordeak onetsi egin du 60 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzea. Osasun langileei eta langile soziosanitarioei ere jarri nahi diete babesa indartzeko dosia. Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak berretsi beharko du erabakia.

Osasun Publikorako Batzordeak defendatu du COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzea 60 urtetik gorakoei, osasun langileei eta langile soziosanitarioei. Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak jakinarazi duenez, Pfizerren txertoa jarri asmo diete. Erabakia ez da behin betikoa, eta Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak berretsi beharko du.

Beste gai bat ere landu dute batzordean: 23:00etatik aurrera ostalaritzaren barrualdeak ixtea azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 100.000 biztanleko ehun kasutik gorakoa bada eta ospitaleetako presioa handitzen bada. Ez dute horren inguruko irizpiderik eman. Gainera, aldatu egin dute arrisku maila zehazteko semaforoa: «arrisku baxua» egongo da 100.000 biztanleko intzidentzia 50 eta 100 kasu bitartekoa denean —orain arte 25 eta 50 bitartekoa zenean zegoen arrisku maila hori—; «arrisku ertaina» 100 eta 300 bitartekoa denean —50 eta 150 bitartekoan zegoen orain arte—; «altua» 300etik 500era artekoa denean —orain arte 150 eta 250 artekoa zenean zegoen arrisku maila hori— eta «oso altua» 500etik gorakoa denean.

Dariasi osasun ziurtagiriaz ere galdetu diote. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zenbait jardueratan eskatzeko baimena eskatu zion Eusko Jaurlaritzak EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari, baina epaileek ez zuten onartu. Dariasen irudiko, Jaurlaritzak jarraitu beharreko bidea argia da: Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jartzea.


Summary: Ehunka migratzailek Mexikokoko Gobernuak emandako bisak onartu dituzte, karabana uztearen truke. Joan den azaroaren 18an Tapachulatik abiatutako karabanan zihoazen etorkin gehienek onartu dute agintarien eskaintza. Herrialdeko hamar estatutara eramango dituzte.

Mexikoko Migrazio Institutu Nazionalak jakinarazi duenez, akordio bat egin dute joan den azaroaren 18an Tapachulatik (Chiapas, Mexiko) abiatu eta AEBetarantz doan karabanan zihoazen ehunka migratzailerekin. Gauzak horrela, etorkinek beren lege estatusa erregularizatzeko prozesu bat hasiko dute karabana uztearen truke ; hau da, Mexikoko bisak emango dizkiete.

Institutuak kaleratutako oharraren arabera, migratzaileen eskubideak defendatzen dituen talde batekin egin dute akordioa, eta horren lekuko izan da Mexikoko Giza Eskubideen Batzorde Nazionala. Migratzaile gehienak Erdiko Amerikakoak eta Haitikoak dira.

Luis Garcia Villagran Mugarik Gabeko Herriak elkarteko kidea da karabanaren antolatzaileetako bat, eta, Reuters berri agentziari adierazi dionez, etorkin gehienek onartu dute eskaintza, eta agintariek Mexikoko hamar estatutara eramango dituzte, autobusez. Guerrero, Queretaro, Puebla, Guanajuato eta Colima dira estatu horietako batzuk.

Magastepec (Chiapas) herrian zegoen 2.500 bat pertsonako karabana. Garcia Villagranentzat positiboa da migratzaileei bisa bat eskaintzea, aintzat hartuta Tapachula «espetxe bat» bihurtu dela. Guatemalako mugan dago.


Summary: Bake Bideak fase «ofentsiboago» bat abiatuko du urtarrilaren 8an. Bake Bideak fase berriaren beharra azpimarratu du: «Azken urte honetan, ez da pauso esanguratsurik eman euskal preso eta iheslarien auziaren konpontze orokorraren alde».

Urtarrilaren 8an manifestazioa eginen du Bake Bideak, Baionan, Denbora guti dugu! Unai, Jon eta Jakes gurekin lelopean. Egun horretatik aurrera fase «ofentsiboago eta determinatuago» bat abiatzeko beharra aldarrikatu dute, azken urtean euskal preso eta iheslarien auzia konpontzeko «pauso esanguratsurik» eman ez dela argudiatuta. «Xistorren presondegitik ateratzearen urtemuga betetzen den egun honetan, euskal presoen eta bereziki Jon Paroten eta Jakes Esnalen auziak konpontzeko borondate eskasa ondorioztatu behar dugu, baita Espainiako Estatuan preso den Unai Paroten kasuan ere. Hori dela eta, 2022ko lehen sei hilabetetan, ofentsiboagoa eta determinatuagoa izanen den dinamika mobilizatzaile berria aktibatzeko erabakia hartu dugu». Salatu dute «beste garai bateko auziak burutzen segitzen» dutela.

Bestalde, Euskal Herriko herritarrei eta hautetsiei dei egin diete «indarrak batzeko». Hala, datorren abenduaren 4an biltzar bat eginen dute Hiriburun (Lapurdi), 09:00etan, fase berria «eraikitzeko» asmoz.

Bilbon ere, kalera

Baionako manifestazioarekin batera, Bilbon ere martxa eginen dute herritarrek, Sarek deituta, Elkarbizitzarako. Bakerako. Etxerako bidean lelopean. Bide horretan egindako urratsak ontzat eman zituen Bego Atxa Sareren bozeramaileak, baina ohartarazi zuen bizikidetza «ezinezkoa» dela euskal presoei aplikatzen zaien «salbuespen legeria» desagertzen ez bada.

Espetxe administrazioaren geldotasuna salatzeaz gain, justiziaren jarrera politikoa eta ideologikoa deitoratu ditu Sarek. Izan ere, espetxeetako batzordeek gradu aldaketaren bat edo baimenen bat eman orduko Espainiako Auzitegi Nazionalak «errekurtsoa jarri, blokeatu eta geldiarazi» egiten dituela gaitzetsi du. Eta salatu du atzerapausoak ere ematen dituztela batzuetan, presoak hirugarren gradutik bigarrenera pasatuz. Hain zuzen, bizikidetza eta espetxe politika lotuta daude Atxarentzat, eta, Sareren ustez, bietan egin behar da bidea: «Elkarrekin gaude bide horretan aurrera egin nahi dugun guztiak, sufrimendua desagerrarazi nahi dugun guztiak, eskubideen urraketa behin betiko amaitzea nahi dugun guztiak, eta konfrontazioaren aroa atzean utzi nahi dugun guztiak».


Summary: Ikastolen Elkarteak gaitzetsi egin du Katalunian murgiltzea kentzea, eta eskatu du hizkuntza ereduak indargabetzeko. Euskalgintzaren Kontseiluaren iritziz, «berezko hizkuntzak desagerrarazteko estrategia bat» da botere judizialarena. Begirada Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza lege berrian jarri dute bi eragileek. Heizek «arduraz» hartu du erabakia.

Euskal Herrian erreakzio erreskada eragin du Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako murgiltze eredua kendu eta ikastorduen %25 behintzat gazteleraz ematera derrigortu izanak. Ikastolen Elkarteak epaia «gaitzetsi» du ohar bidez: «Herri batek bere hizkuntza —hizkuntza gutxitua, gainera— biziberritzeko nahia aurrera eramateko bideari ezin zaio trabarik jarri, ez legeen bitartez, ezta lege horiek interpretatu eta epaiak ematen dituzten erakundeen bitartez ere». Justu aurkakoa egin behar delakoan dago: «Hizkuntza gutxitua biziberritzea kaltetzen dituzten bideak dira moztu beharrekoak». Nabarmendu dute Katalunian gertatutakoaren «antzeko erasoak» Euskal Herrian ere «maiz» gertatzen direla.

Dena den, esan dute epaiak ez dituela harritu, Kataluniako Auzitegi Nagusiak aurretik emandako epaia berretsi baitu Espainiako Auzitegi Gorenak. Azaldu dutenez, Kataluniako Hezkuntza Legean oinarritzen da epaia: «2009an onartu zen lege hori, Espainian LOMCE [hezkuntza] legea indarrean zegoela, eta, testuinguru horretan, ikasgaien %25 gaztelaniaz ematera behartzen zuen dekretu bat indarrean zela. Beraz, hori aintzat hartuta, bi auzitegiek bat egin dute dekretuaren irakurketarekin». Orain, ordea, LOMLOE legea dago indarrean, eta bertan jasota dago gaztelania ez dela izango komunikaziorako hizkuntza. Gainera, Ikastolen Elkarteak nabarmendu duenez, «hainbat neurri» hartzeko aukera ematen du, «ikasleek euskarazko hizkuntza komunikaziorako gaitasuna behar den maila lortzea bermatzeko». Hori bai, horrela izan dadin, azaldu dute beharrezkoa dela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hurrengo hezkuntza legean jasotzea euskara dela komunikazio hizkuntza eta ikaskuntza hizkuntza. «Aukera paregabea dugu Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako garatuko den hurrengo hezkuntza legean euskarari behar duen bultzada emateko, baita ikasleek derrigorrezko hezkuntza amaitzen dutenean euskaraz gaitasun osoa izateko ere». Halaber, «garrantzitsua» iruditzen zaie LOMCE arautzeko eginiko errege dekretua bertan behera uztea ere, «gaztelaniaren gutxieneko komunikazio erabileraren zehaztapena organo judizialek adierazi duten bezain handia izan ez dadin».

Ikusi gehiago: Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?

Ikastolen Elkartearen irudiko, Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiak «are eta premiazkoagoa» egiten du Eusko Legebiltzarrean ontzen ari diren hezkuntza legean murgiltze eredua jasotzea eta hizkuntza ereduak indargabetzea. Eta ohartarazpen bat egin dute: «Hala egiten ez badu, Espainiako justizia auzitegien eta helegiteak jartzen dituzten Espainiako alderdi politikoen eta gure hizkuntzari erasoka dabiltzan bestelako eragile batzuen esku egongo gara berriro, Katalunian gertatu den bezala».

Erabakia «arduraz» hartu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetako zuzendariak bitzen dituen Heize elkarteak. Iñigo Salaberria lehendakariak esan du ikusteko dagoela oraindik zein eragin izango duen: «Ikusteko dago hori nola aplikatuko den eta nolako eragina izango duen; halere, legez hezkuntza dinamiketan eragite hori estrategia gisa agian ez da egokiena».

Ikusten du eskola publikoetako familiek D eredua —euskara hutsezkoa, eta gaztelania irakasgai bat dena— hautatu dutela nagusiki. Eta hala erantsi du: «Hizkuntza ez da gatazka gai bat, euskara integraziorako giltzarri bihurtu zaigu». Halere, egun legea ez dela betetzen azaldu du, ikasle orok ez duelako bermatuta euskaraz legeak markatzen duen ezagutza maila izatea: «Eta ez bereziki D ereduarengatik; A eta B ereduek ere bermatu beharko lukete maila edo konpetentzia linguistiko hori».

Administrazioan Euskaraz taldeak ere gogor kritikatu du epaia, eta «botere banaketarik ezaren» adierazle dela uste du: «Botere judizialaren egitekoak izan behar luke legea betearaztea, ez besterik, baina Espainiako justiziak, askotan, botere legegilearen rola hartzen du, eta epai bidez legislatzen du», azaldu du taldeko bozeramaile den Joseba Otanok. Haren esanetan, auzia ez da berria, eta egiturazkoa da. «Diktaduraren segida da fenomeno hau, baina, orain, epaileak arduratzen dira bide horri eusteaz eta hizkuntza eskubideak zapaltzeaz».

«Oso larria»

Gaiaren inguruko ohar bat kaleratu du Euskalgintzaren Kontseiluak ere, «berezko hizkuntzak desagerrarazteko estrategia» salatzeko. Botere judizialaren jarrera gaitzetsi du bereziki: «Kataluniako eskoletako murgiltze ereduaren aurkako erasoarekin, botere judizialaren oldarraldian beste urrats bat egin du Gorenak».

Auzitegiak baztertu egin zuen atzo Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu du. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten.

Erabakia «oso larria» dela uste du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, eta salatu du epaileek aspalditik zutela jomugan «Kataluniako eredu orokortu inklusiboa». Izan ere, eredu hori abian jarri zenean ere saiatu ziren baliogabetzen, baina ez zuten lortu: «Urteetan legezkoa izan dena legez kontrako bihurtu izanak erakusten du erabakiak ez duela oinarri juridikorik», gaitzetsi du Bilbaok. «Ez dago zalantzarik inertzia politikoak bultzatutako estrategia bat dela».

Kontseiluak azaldu du eredugarria dela Kataluniako eredua, «hizkuntza separatismoaren eredua» baztertu egin baitzuten han, ikasleen arteko segregazioa saihesteko.

Jauzia egiteko unea

Txalotu egin du Kataluniako erakundeek eta eragileek erabakia jakin zenetik izandako jarrera: «Oso argi erakutsi dute beren eredua defendatzeko prest daudela eta gizartearen babesa duen hezkuntza eredu horrekin jarraituko dutela», gehitu du Bilbaok.

Euskal Herriari dagokionez, Kontseiluak gogorarazi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere zabaldu berri dela hezkuntzaren legearen inguruko eztabaida. Bilbaok aipatu du «hezkuntza komunitateko eragile nagusiek, Kontseiluarekin batera, Ikasle euskaldun eleanitzak sortzen proposamena» jorratu zutela: «Inor bazterrean utziko ez duen eredu bat behar dugu, eta gutxien duenari gehiago emango diona. Gurean ere adostasun ikaragarri handia dago hezkuntzan jauzia egiteko», azaldu du. «Orain da hezkuntzan jauzia egiteko unea».


Summary: Gerrillari ohien hilketak gaitzetsi ditu NBEko idazkari nagusiak. FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioek bost urte betetzen dituzten egunean, Antioquian izan da Guterres. AEBek iragarri dute «terroristen zerrendatik» kenduko dutela gerrilla.

2016ko azaroaren 24an sinatu zuten FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako buru Rodrigo Londoño Timochenko-k eta Juan Manuel Santos presidenteak 50 urteko gatazka amaitu zuen hitzarmena. Gaur betetzen dira bost urte sinatze hartatik, eta urteurreneko ekitaldietan izan da NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres, Kolonbiako presidente Ivan Duque eta Comunes alderdiko —garai batean FARC— buru Londoño bera. Guterresek gerrillari ohien eta buruzagi sozialen hilketak gaitzetsi ditu, estatuburuarekin eta gerrillari ohiarekin batera egindako agerraldian —bost urteotan FARCeko kide izandako 296 pertsona hil dituzte, eta 1.280 buruzagi sozial—. Antiokian izan da NBEko idazkari nagusia, akordioen aurretik FARCen kanpamentu izandakoetako batean, eta gerora desmilitarizatutako gerrillarientzat babesgune bilakatutakoan.

Guterresek ohartarazi du bakeak beti dituela etsaiak, eta txalotu egin du prozesuaren alde egindako ahalegina: «Zentzu berezia du gune honek. Gatazkaren ondorioak urte askoan bizi ostean, bertako jendeak ahalegin berezia egiten du orain euren familiak aurrera ateratzeko. Badakite adiskidetzea dela bake iraunkor baterako bide bakarra».

Adiskidetu beharra nabarmendu du Londoñok berak ere. Haren esanetan, estigmatizazioa oztopo bat da aurrera egiteko. «Adiskidetzen ez bagara, arazo asko izango ditugu prozesu honetan». Timochenko bera izan zen 2016an hitzarmena sinatu zuen buruzagia, eta haren ostean beste milaka gerrillarik onartu zituzten itunean jasotako puntuak; 2018an utzi zituzten armak eta desegin zuten taldea, eta jarraian abiatu ziren horiek guztiak gizarteratzeko proiektuak. Urte berean, FARCeko buruzagik zortzi eserleku hartu zituzten Kolonbiako Kongresuan, borroka armatutik politikarako jauzia eginez.

Bost urteotan, espero baino urrats gutxiago egin dira prozesuan, eta askok Duquek gidatzen duen gobernuari egozten diote moteltze hori, hura izan baitzen Alvaro Uribe presidentearekin batera akordioen aurka gogorren egin zuten buruzagietako bat. Estatuburuak, ordea, orain arte emandako pausoak goretsi ditu Guterresekin egindako agerraldian. Haren esanetan, Lurralde Garapenerako Egitasmoak izan dira hitzarmeneko puntu nagusietako bat; horiek helburu dute gatazkak gogorren jotako eskualdeetako azpiegiturak hobetzea.

Bestalde, AEBek ere urratsa egin zuten bart, FARC gerrilla «terroristen zerrendatik» aterako dutela iragarriz. Erabakia atzo jakinarazi zion Joe Biden presidenteak Kongresuari, eta orain berretsi egin behar du hark. Washingtonek 1997an sartu zuren zerrenda beltzean gerrilla, eta, ondorioz, kideei debekatu egin zieten herrialdera sartzea, baita AEBetan zituzten jabetzak blokeatu ere.


Summary: 42 urte kartzelatuta igaro dituen gizon bat absolbitu eta askatu dute. Egilea bera zela adierazten zuen frogarik ez zegoen arren, Kevin Stricklandi bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zioten 1978an, Missourin, hiru pertsona tiroz hiltzea egotzita. Ziurrenik ez du kalte ordainik jasoko. Estatu horretako fiskaltza kontra agertu da.

1978an Kansas Cityn (Missouri, AEB) hiru pertsona tiroz hiltzea leporatuta, Kevin Stricklandi bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zioten. 18 urte zituen. Berak beti esan izan du errugabea dela. 42 urte pasa espetxean igaro eta gero, Missouriko epaile batek agindu du absolbitu dezatela. Strickland atzo geratu zen aske. «Ez nuen uste egun hau iritsiko zenik», adierazi zuen epaitegitik atera zenean.

Etxe batean gertatutako krimen harekin lotuko zuen ebidentzia fisikorik ez zegoen arren, Strickland zigortu egin zuten, eta sententzian zehaztu zuten, gainera, 50 urte igaro arte ezin izango zuela eskatu baldintzapean aske uzteko. Etxe hartan zegoen pertsona bat onik atera zen, eta, gerora onartu zuenez, polizia batek presio egin zion adieraz zezan Strickland zela hilketen egilea.

Epailearen agindua heldu baino egun batzuk lehenago, Stricklandekin hitz egin zuen The Washington Post egunkariak. «Onena espero dut, baina okerrena aurreikus dezaket», adierazi zuen, ezkor. Midwest Innocence Project elkartea arduratu da haren defentsaz, eta epailearen erabakiaren ondoren «pozez zoratzen» zegoela adierazi zuen Tricia Rojo Bushnell abokatuak: «Pentsatzen genuen ebidentzia ikusiko zuen edozein epailek ondorioztatuko zuela Strickland errugabea dela, eta, hain zuzen, hori gertatu da».

Gogoratu zuen, nolanahi ere, Missouriko agintariek ez diotela kalte ordainik emango, estatu horretan DNA frogen bidez absolbitu dituztenei soilik ematen baitizkiete kalte ordainak.

Fiskala, kontra

Eric Schmitt Missouriko fiskal nagusia absoluzioaren kontra agertu da, eta adierazi du uste duela Stricklandek hil zituela hiru pertsona haiek. Datorren urteko hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoarekin AEBetako senatari izateko aurkeztuko da. Haren laguntzaile Andrew Clarkerentzat, Stricklandi 1979an egindako epaiketa justua izan zen, eta iruditzen zaio azkeneko lau hamarkadetan «erantzukizunak saihesten» aritu dela. Mike Parson Missouriko gobernadorea ados agertu da fiskaltzak adierazitakoarekin; Strickland absolbitua izan aurretik esana zuen, gainera, ez dela «lehentasunetako bat» izango hari barkamena eskatzea.

Missourin modu bidegabean luzatutako kartzelaldirik luzeena izan da Stricklndena. 1989an sortutako AEBetako Absoluzioen Erregistroa Nazionalaren arabera, herrialde hartan inoiz onartu diren espetxeratze bidegaberik luzeenen artean zazpigarrena izan da.

Joan den astean, Malcolm X hiltzea egotzita kartzelatutako bi pertsona absolbitu zituzten. 20 urte pasa egin zituzten kartzelan.


Summary: Iggy Pop Donostiako 57. Jazzaldian ariko da. Calexicok, Gregory Porterrek, Yann Tiersenek eta Herbie Hancockek osatuko dute Kursaaleko auditoriumeko programazioa. Trinitate plazan, berriz, Miho Hazama, Hiromi, Steve Coleman, Louis Cole, Amina Claudine Myers, Kurt Elling, Lakecia Benjamin eta Diana Krall ariko dira. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo da.

Iggy Pop abeslari estatubatuarrak Donostiako Jazzaldiaren 2022ko ekitaldian parte hartuko du. Antolatzaileek gaur jakinarazi dutenez, The Stooges taldeko abeslari izan zenak uztailaren 23an jardungo du Kursaaleko auditoriumean.

XX. mendeko rock musikaren ikonorik handienetakoa da James Newell Osterberg, Jr (Michigan, AEB, 1947) 1960ko hamarkadaren amaieran Detroiteko musika eszenan nabarmentzen hasi zenetik. The Iguanas taldearekin eman zuen bere burua ezagutzera, baina batik bat The Stooges taldearekin 1969. eta 1973. urteen artean grabatu zituen hiru diskoek (The Stooges, 1969; Fun House, 1970; eta Raw Power, 1973) bihurtu zuten rock-and-roll indartsu, gitarrazale eta energiaz beterikoaren ordezkari nagusietakoa. MC5 taldearekin batera, The Stoogesek Detroit hiriko rock-and-rolla definitu zuen, besteak beste, I Wanna Be Your Dog, 1969, No Fun eta Gimme Danger kantuekin.

The Stoogesen lehen garai hura bukatu zenean —2007an itzulli zen The Weirdness diskoarekin—, Iggy Popek bakarkako bideari ekin zion, David Bowie lagunaren babesarekin. Hain zuzen ere, Ziggy Stardust-en egileak ekoitzi zituen haren lehenengo bi diskoak, The Idiot eta Lust for Life, biak 1977koak.

Bere ibilbidean bakarkako hemezortzi disko grabatu ditu Iggy Popek, eta kantu ezagun ugari egin ditu: The Passenger, Lust for Life, China Girl, Candy...

Azkeneko urteotan bi disko argitaratu ditu: Post pop Depression (2016), Queens of The Stone Age taldeko Josh Hommerekin elkarrekin grabatutakoa; eta Free (2019), rocketik aldetzen den eta jazz soinuak bere egiten dituen lana.

Aurretik iragarrita zegoen bezala, Kursaaleko programazioa Calexico taldeak irekiko du uztailaren 21ean, eta hurrengo egunetan Gregory Porter kantaria (22an), Yann Tiersen pianista (24an) eta Herbie Hancock pianista (25ean) igoko dira oholtza horretara. Kontzertu guztiak 18:30ean hasiko dira.

Trinitatean, jazza

Kursaaleko programazioan jazz musika entzungo bada ere, Donostiako Jazzaldiaren espaziorik enblematikoenean, Trinitate plazan, izango du bere leku nabarmena. Aurten ere, iaz bezala, eserleku zenbakidunak izango dituzte bertaratzen direnek, eta guztira lau emanaldi bikoitz izango dira bertan, guztiak 21:00etan hasita.

Uztailaren 22an Musikene Summer Big Band, goi mailako musika ikastegiko ikasle eta ikasle ohiek osatutako taldea, zuzenduko du Miho Hazamak, eta, haren ondotik, Hiromi pianista japoniar ospetsua ariko da hari laukote batek lagunduta.

Trinitate plazako bigarren jardunaldian, jazzari lotuta egon arren arras ezberdinak diren bi artista igoko dira oholtzara. Lehendabizi, Steve Coleman saxo jotzailea, jazz garaikidearen izen handienetako bat, eta ondoren Louis Cole, jatorriz bateria jolea izanda ere, gaur egun teklatuak jo eta abesten duen musikari polifazetikoa.

Amina Claudine Myers pianistak 1950eko hamarkadako gospel musika omenduko du uztailaren 24an, eta segidan Kurt Elling kantariak SuperBlue bere proiektua aurkeztuko du, Charlie Hunter gitarrista lagun duela.

Azkeneko egunean, Lakecia Benjamin saxo jotzaileak John eta Alice Coltranek idatzitako musika ekarriko du gogora, eta jaialdiari amaiera emateko, Diana Krall pianista eta kantari kanadarra igoko da Trinitate plazara. 1997an izan lehen lehen aldiz Donostiako Jazzaldian, eta, orduz geroztik, jaialdiko ohiko parte hartzaile bihurtu da.


Summary: CAFek hazten jarraitzen du, Alstomi Alsaziako fabrika eta bi tren erosita. Reichshoffen-eko lantegiak 760 langile ditu, eta han egiten dute aurrerantzean CAFena izango den Coradia Polyvalent modeloa. Alemanian eta Frantzian kontratu gehiago lortzea espero du CAFek.

CAFek beste urrats bat egin du Europako trengintzan eragile nagusietako bat bilakatzeko. Eta ez da pauso txikia, 750 langiletik gorako fabrika bat ez ezik, Frantzian eta Alemanian kontratu franko lortu dituzten bi tren plataformaren jabetza ere eskuratu baitu. Gainera, lehiakide baten kontura egin du; gogo txarrez bada ere, Alstomek CAFi saldu behar izan dizkio Reichshoffen herriko lantegia (Alsazia, Frantzia) eta Coradia Polyvalent eta Talent 3 plataformak. Europako Batzordeak behartu du aktibo horiek saltzera, Bombardier lehiakidea irensteko baimenaren truke.

Aukeran, Alstomek ez zituen lantegia eta plataformak CAFen esku utzi nahi, ez zuelako indartu nahi jada Frantziako bere merkatu nagusian bi kontratu handi ostu dizkion lehiakide bat. Kontratu horietako bat —146 tren Paris eta inguruko hiriak lotzen dituen RER 1 linearako, Bombardierrekin batera— trabatu egin nahi izan zuen Alstomek, baina ez zuen lortu, administrazioak aurka jarri zitzaizkiolako.

CAFen eskaintza alde batera utzi, eta Alstomek erabaki zuen Skodarekin negoziazioa hobestea. Elkarrizketa horiek luzeak izan dira, baina ez dute fruiturik eman; antza, Txekiar Errepublikako ekoizleak diru gutxi eskaini zuelako. CAFek ez du jakinarazi zenbat diru ordainduko duen, baina hedabide batzuek aurreratu dute 75 milioi euro izan daitezkeela. Salerosketa 2022ko apirilaren eta irailaren artean ixtea espero du Beasaingo enpresak.

Langileak, pozik

Berria ongi hartu dute Reichsoffeko sindikatuek, nahiz eta «zapore mingotsa uzten duen 75.000 langileko talde bat uzteak», Daniel Dreger fabrikako CGT-FO-CGC intersindikaleko bozeramaileak aitortu duenez. Eroslea Skoda ez baizik CAF izatea «langileak lasaitzen dituen berri bat» da. «CAF kontratu asko eta merkatu kuota lortzeko bidean da. Skodak eskaini zezakeenarekin alderatuta, askoz lan karga handiagoa eskaini dezake».

Epe erdian ez dute kezka handirik Alsaziako lantegian, Alstomek 2026 arterako lan kargua bermatu dielako. «Erosketaren ondoren ere, kontsortzio batean jarraituko dugu Regiolis trenak egiteko, hidrogenoa darabiltenak nagusiki», gaineratu du Dregerrek, eta oharra egin die jabe berriei: «Alstomen lortu genuen guztia CAFekin borrokatu beharko dugu, eta ez da izango afera erraza».

Frantzia eta Alemania

Alsaziako fabrikan egiten dira Coradia Polyvalent trenak. Aurrerantzean CAFena izango da modelo hori. Alstomen distantzia erdiko trena da Coradia, eta Polyvalent horien arteko plataforma modernoena da, 2014. urtean sortutakoa. Coradia Polyvalent trenaren lehen unitateak 2014ko apirilean hasi ziren funtzionatzen, SNCF Frantziako trenbide enpresa publikoak kudeatzen dituen Akitaniako, Okzitaniako eta Frantzia ipar-ekialdeko trenbideetan. Tren horietako batzuk Suitzara eta Alemaniara doazen mugaz gaindiko trenbideetan ibiltzen dira. Halaber izango da CAFena beste modelo bat, Bombardier Hennigsdorfen (Alemania) garatzen ari den Talent 3 plataformakoa.

Bi modelo horiei esker, CAFek uste du aurrerantzean gai izango dela Frantziako eta Alemaniako merkatuetan kontratu gehiago lortzeko. Europako bi merkatu nagusiak dira bi horiek, eta historikoki lurralde zailak izan dira CAFentzat, Europako bi konpainia handienen aurka lehiatu behar izan duelako han, Siemensekin eta Alstomekin.

Hedapen prozesu betean dago CAF —joan den astean, Nafarroako Orbital Critical Systems ingeniaritza enpresa erosi zuen—, baina zenbait porrot ere izan ditu, eta horien artean nagusia izan da Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiaketa ez irabazi izana, aurtengo abuztuan. Renferen azken kontratu handia, berriz, Alstomek eta Stadlerrek irabazi diote.


Summary: Aragones: «Irakasleenganako errespetu falta da Gorenaren ebazpena». Josep Gonzalez-Cambray ere mintzatu da ebazpenaren inguruan, eta esan du Kataluniako eskola ereduaren oinarrien aurkako «eraso larri bat» dela. Salvador Illaren ustez, erabakiak ez ditu «arriskuan» jartzen ohiko eredua eta jarduna.

Hasi dira iristen Kataluniako murgiltze ereduaren inguruko Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiak eragindako askotariko erreakzioak. Atzo arratsaldean eman zuten erabakiaren berri, eta, ondorioz, ikastorduen %25 gazteleraz egin beharko dituzte Katalunian. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten. Pere Aragones Kataluniako presidenteak «esku hartze» eta «irakasleekiko errespetu falta» gisa definitu du Auzitegi Gorenaren ebazpena, eta nabarmendu du orain arte izan duten murgiltze eredu hori «gizarte kohesiorako eta aukeren berdintasunerako berme bat» dela.

Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambray ere mintzatu da ebazpenaren inguruan. Efe berri agentziaren arabera, gutun bat bidali die Kataluniako ikastetxeetako zuzendari guztiei –5108 ikastetxeetan bidali du agiri hori–, eta, idatzi horren bitartez, eskatu die Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiari kasurik ez egiteko. Gutun horretan, Kataluniako Hezkuntza kontseilariak azpimarratu du ebazpena Kataluniako eskola ereduaren oinarrien aurkako «eraso larri bat» dela, eta «Kataluniako ikastetxeen errealitate soziolinguistikoaren inguruko ezagutzarik ez duen epaimahai baten eskutik» datorrela.

Ikusi gehiago: Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?

Aldiz, Salvador Illa Kataluniako Parlamentuko PSCren buruak azaldu du ikasgai bat gehiago gaztelaniaz emateak ez dituela arriskuan jartzen Kataluniako ikastetxeen ohiko eredua eta jarduna, ezta katalanaren erabilera ere komunikatzeko hizkuntza gisa. Gainera, nabarmendu du epaiak betetzeko daudela, horiek ebazten dutena «gustatu edo ez». Halaber, auzitan jarri du hizkuntzei buruz mintzatzeko garaian «ehunekoek» hartzen duten indarra, eta gaineratu du «malgutasuna» behar dela ikastetxe bakoitzean protagonismo handiagoa zein hizkuntzari eman erabakitzerakoan, betiere, tokian tokiko ingurune soziolingustiko bakoitza kontuan hartuz.

AEB Ikastetxe Elebidunen Aldeko Asanbladaren izenean ere hitz egin dute. Idatzi bat plazaratu dute, eta azaldu dute ez dietela uko egingo beren eskubide linguistikoei. «Hezkuntza ereduarekin aldatzeko txanda da», adierazi dute. Asanbladako kideek ukatu egin dute ebazpena katalanaren aurkako eraso bat dela, eta baietsi dute Katalunian milaka ikasle hizkuntza arrazoiengatik bereizten dituzten hezkuntza sistema baten parte direla. «[Espainiako] Konstituzioak Kataluniako hizkuntza ofizialetan eskolatuak izateko eskubide bat bermatzen die, eta, gaur egun, katalanezko irakaskuntza bakarrik onartzen dute Kataluniako hizkuntza agintariek».


Summary: Nafarroako Gobernuak COVID ziurtagiria arautzeko foru agindua aurkeztu dio justiziari. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak espero du Nafarroako Auzitegi Nagusiak eskaera babestea. «Ez dugu B planik», erantsi du.

Nafarroako Gobernuak egin du lehen urratsa COVID pasaportea lurraldean ezartzeko, eta gaur bertan igorri dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari neurria arautzeko foru agindua, Javier Remirez gobernuko bozeramaileak jakinarazi duenez. Remirezek esan du espero dutela justiziak ziurtagiria ezartzeko baimena ematea, eta baikorra dela: «Pandemiaren hasieratik auzitegiarekin izan dugun esperientzia positiboa izan da, oreka bat lortu dugu, eta uste dugu oraingoan ere hala izango dela eta baimena emango digula». Gobernuko eleduna ziur da neurri hori «egokia eta proportzionala» dela. Auzitegiak baimena emanez gero, Nafarroako Gobernuaren nahia da larunbat honetan bertan ziurtagiria ezartzea; urtarrilaren 6ra arte indarrean egotea aurreikusi du. 50 pertsona baino gehiagorako edukiera duten jatetxeetan, gaueko aisialdian –besteak beste, diskoteketan eta dantzalekuetan–, eta baita barnealdeko ekitaldi jendetsuetan ere eskatu nahi dute, horietan jateko edo edateko aukera baldin badago, betiere. COVID ziurtagiria nola eta nork eskatuko duen galdetuta, Remirezek esan du aipatutako establezimenduetako eta ekitaldietako arduradunen esku egongo dela horren ardura, eta Poliziak ere «ausaz» egingo dituela kontrolak.

Nafarroako Justizia Auzitegiak ezezkoa emanez gero, gobernuak ez du aurreikusita bestelako neurri murriztailerik hartzea. «Ez dugu B planik», esan du Remirezek. «Baimena ematen badu, ongi, eta bestela ere, ongi». Oraingoz ez, baina egoeraren arabera aztertuko du gobernuak neurri berriak ezarri behar dituen ala ez.


Summary: ELAk afiliatuen agindua «nahikotasunez» bete duela nabarmendu du Lakuntzak. Erakunde publikoek eta enpresek negoziazio kolektiboa blokeatu duten arren, azken lau urteak emankorrak izan direla uste du.

«Garai intentsu, atipiko eta emankorra izan da», Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak horrela laburbildu ditu sindikatuaren azken lau urte eta erdiak. Pandemiak goitik behar baldintzatu du aurreko batzar orokorretik igarotako denbora, baina ordukoan afiliatuengandik jasotako agindua «nahikotasunez» bete dutela uste du. Tarte horretan, afiliatuen kopurua handitu egin dela nabarmendu du, eta greben zein zerbitzu juridikoen eraginkortasuna goratu du. Era berean, kritiko mintzatu da ezkerreko alderdien inguruan, eta ez ditu ezkutatu LAB sindikatuarekin izandako ezin ikusiak. Nabarmentzekoa izan da hitzaldi osoa euskara hutsean egin duela.

Ostegunean batzorde eragile berriaren osaketa bozkatuko da, eta orduan berretsiko dute Lakuntza bere karguan, baina lehen egunean, atzera begiratu du. «Intentsua erasoei aurre egin behar izan diegulako, atipikoa pandemiarengatik, eta emankorra erronkak bete ditugulako», zehaztu du. Erasoen atalean erakunde publikoen eta patronalaren aldetik jasotakoak nabarmendu ditu: «Gobernuek eta patronalek negoziazio kolektiboa blokeatu egin dute». Erakunde publikoek pandemian izandako jarrera kritikatu du, eta esan du langileen defentsarako neurri bakarrak sindikatuen lanari esker iritsi zirela: «AHTaren lanak funtsezkoak zirela esan zuten orduan; iragan astean, aldiz, bidegorri bat zirela». Patronalaz mintzatzea «sekulako presioa» sartu zuela gaitzetsi du, eta enpresari elkarteak «herri honetako lobby eraginkorrena» direla gehitu.

Egoera horri aurre egitea zaila izan dela nabarmendu du Lakuntzak, eta borroka horretan bi «ezinbesteko erreminta» goratu ditu: greba eta zerbitzu juridikoak. Greba kopuruak gora egin duela azaldu du Lakuntzak, eta lan gatazka asko hari esker irabazi direla. Bizkaiko zahar egoitzetako langileen 368 eguneko grebaldia gogoratu du, besteak beste. Zerbitzu juridikoez hitz egitean, berriz, esan du lantaldea handitu dutela, 65 kidetik 81era, eta haiek gabe ezin dela ulertu prekaritatearen aurkako borroka. Are gehiago, lan erregulazioei aurre egiteko talde berezi bat sortu du sindikatuak.

Hori guztia, baina, ezinekoa litzateke afiliaziorik gabe, eta haiei esker duten «autonomia» goratu du idazkari nagusiak. Haren hitzak berretsi ditu Amaia Muñoa idazkari nagusiordeak, txosten ekonomikoa aletzean: «Ez dugu mailegurik eskatuta, eta ez diogu inori ezer zor. Afiliatuei esker dugu autonomia osoa, haiek dira gure finantziaketa iturria». Azken lau urteetan 100.000 afiliatuen langa gainditu du berriz ELAk, eta ordezkarian %38,85 du Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lakuntzak nabarmendu du Erriberan hazi dela gehien ELA, eta egun ehun ordezkari falta zaizkiola Nafarroan ere ordezkari gehien dituen sindikatua izateko.

Hazkunde hori, hein handi batean, emakumeei esker izan da. Iragarri du pandemiaren ostean lan baldintzak are gehiago kaskartzen saiatuko direla, eta sindikatuak baldintzarik kaskarrenak dituzten langileen alboan egon behar duela. Kolektibo feminizatuak aipatu ditu Lakuntzak, eta sindikatu feminista izateko «konpromiso irmoa» hartu du. Batzorde eragile berria parekidea da, eta egun ELAko afiliatuen %46 emakumeak dira.

Hitz kritiko guztiak, baina, ez dira izan erakunde eta patronalarentzat. Lakuntzak ez ditu ezkutatu azken lau urteetan LABekin izandako talkak. Alde horretatik, bi aipatu ditu: batetik, 2017an subiranotasunari buruzko agiri bateratua idaztean izandakoak: «Interpelazioak ezberdin ulertu genituen, batez ere EH Bilduri egin beharrekoak». Bestetik, Nafarroan izandakoak: «Nafarroan, arazo handiak izan ditugu LABekin sektore publikoko borrokak aktibatzeko. Nafarroan, arazo handiak izan ditugu beste sindikatuekin».

Agurrean, Lakuntzak batzorde eragilea utziko duten kideen lana goratu du, eta aitortza berezia egin dio Mixel Berhokoirigoin zenari. Benetako sindikalista eta pertsona oso berezi bezala deskribatu du: «Ohore bat izan da, Mixel».


Summary: Bildarratzek gurasoei eskatu die «arduratsu» jokatzeko eskolaz kanpoko jardueretan ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak zirkular bat bidaliko die gaur bertan ikastetxe guztiei, koronabirusari aurre egiteko gomendio batzuekin.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua Radio Euskadin elkarrizketatu dute gaur goizean, eta hizpide izan du, besteak beste, COVID-19aren izurria ikastetxeetan izaten ari den eragina. Hezkuntza sailburua kezkatuta dago egoerarekin, baina datuak testuinguruan jarri ditu, eta azpimarratu du «kualitatiboki eta kuantitatiboki» duela urtebete baino egoera hobea dela egungoa. Izan ere, orain 109 ikasgela daude itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ikasgela guztien %0,6 baino ez. «Bestela esanda, 17.300 ikasgela baino gehiago irekita daude, hau da, gelen %99,4 irekita daude», zehaztu du. Hala eta guztiz ere, jakinarazi duenez, Hezkuntza Sailak zirkular bat bidaliko die gaur bertan ikastetxe guztiei gomendio batzuekin: besteak beste, koronabirusaren aurrean arreta ez arintzeko eskatuko die, «ikastetxeek gune seguruak izaten jarrai dezaten». Halaber, Bildarratzek gurasoei eskatu die ikastetxeetatik kanpo ere «eskoletan bezain arduratsu» izan daitezela, eta ez lasaitzeko gomendatu die; besteak beste, bilkurarik eta urtebetetze festarik ez egiteko eskatu die.

Bide horretan, Hezkuntza sailburuak adierazi du espero duela EMA Sendagaien Europako Agentziak 12 urtetik beherakoei txertoa jartzeko baimena ematea, txerto horri esker «jauzi kualitatibo eta kuantitatibo handia» eman ahal izango delako. Txertoa jartzeko deia egin die adingabe horien gurasoei, seme-alabak txertatu ditzaten, eta baita 20 eta 29 urte bitarteko ikasleei ere. «Zuhurrena txertoa hartzea da: egunero ari gara adibideak ikusten. Arazo asko ari dira izaten txertoa hartu ez duten pertsonak. Ospitalean amaitzeko lau aldiz arrisku handiagoa dute», azaldu du.


Summary: Trafiko eskumena ez da abenduaren 1ean sinatuko. Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak ziurtatu zuten datorren asteazkenean izenpetuko zela akordioa, baina beste behin atzeratu egin da. Remirezek dio negoziazioak oso aurreratuta daudela.

Beste atzerapen bat. 2018ko urriaren 31n, Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak konpromisoa hartu eta promes egin zion Uxue Barkos orduko lehendakariari trafiko eskumena itzuliko ziola Nafarroari. Hiru urte iragan dira, eta oraindik ez dute akordioa izenpetu bi gobernuek. Iragan irailaren hasieran, Nafarroako Gobernuak ziurtatu zuen Transferentzien Batzordeak abenduaren 1ean sinatuko zuela, baina, beste behin, kale egin du.

Gaur, Javier Remirez presidenteordeak eman du atzerapen horren berri gobernu kontseiluan, eta, hura justifikatu nahirik, esan du «aurrerapen esanguratsua» izan dela negoziazioetan, eskumen horren transferentziaren kontu teknikoen inguruan; hau da, Remirezen arabera, Nafarroak bere gain hartu behar duen eskumenaren nondik norakoetan, zein hura ezartzeko epeetan. Izan ere, eskumena apurka bere gain hartuko du, eta espero du prozesua «2024ko abenduaren 31 eta 2025eko abenduaren 31 artean» egitea.

Remirezen esanetan, politikoki hitzartuta baitago jada eskumen osoa bere gain hartzeak zenbateko inbertsioa eskatuko duen, eta ekarpen bidez zenbat aurreztu behar den. Kostu horren kalkuluaren zehaztapena «amaitzen» ari dira.

Hitzartzeko falta diren arloetako bat isunen kudeaketa da. Remirezen arabera, Trafikoko Zuzendaritzarekin akordioa negoziatzen ari dira, Nafarroako Gobernuak isun horien kudeaketa sistema «balia dezan».

Guardia Zibilaren «pasabidea»

Beste auzi polemiko bat da zer egin gaur egun trafikoaz arduratzen diren guardia zibilekin. Egun, 1.500 guardia zibil daude Nafarroan, eta horietatik 189 inguru arduratzen dira trafikoaz. Remirezen arabera, «pasabide bat» sortu nahi dute, hala nahi duten guardia zibilak Foruzaingora pasatu daitezen. Gobernuak 149 foruzain gehiago behar dituela uste du.

Nafarroako Gobernuaren 2022ko aurrekontuaren lege proiektuan, kreditu berezi bat ezarri da hemezortzigarren xedapen gehigarri batean, eskumen hori bere gain hartuko duten langileen soldatak ordaintzeko. Nahiz eta zehazki eurei erreferentzia ez egin, xedapen horrek ezartzen du Foruzaingora pasatzen diren guardia zibilei osagarri bat pagatuko zaiela, egun kobratzen duten diruarekin alderatuta, diferentzia konpentsatzeko.

Foruzaingoaren barruan, sindikatu guztiak ez datoz bat erabaki horiekin. ELAren ustez, «ez lirateke lehenetsi behar Guardia Zibilaren moduko izaera militarreko polizia bateko partaideak». Salatu du 2022ko aurrekontuek horretarako bidea eman dutela, eta irmo salatu du osagarri bat jasoko dutela. ELAk «izaera zibileko Foruzaingo profesional» baten alde egin du apustu.


Summary: Remirez: «ETB3 Nafarroa osoan ikusten da, eremu euskaldunean izan ezik». Javier Remirezek esan du albiste ona dela Madrilen «nafarrentzat onak diren neurriak lortzen dituzten talde politikoak egotea».

EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak ETB3ren seinalea Nafarroa osora zabaltzeko akordioa baloratzerakoan, gaur goizean Javier Remirez gobernuko bozeramaileak kontraesana izan du PSNk azken urteetan babestu duen hizkuntza politikaren inguruan. Azaldu du «erabat logikoa» dela euskarazko haurrentzako telebista katea Nafarroa osoan ikusi ahal izatea, baina, hori argudiatzerakoan, agerian utzi du zentzugabekeria handia izan dela orain arteko egoera. Hitzez hitz, hala esan du: «ETB3 foru erkidego osoan ikusten da, eremu euskaldunean izan ezik: Sakanan, Beran eta Elizondon. Ikusten da Tuteran, Ribaforadan, Lizarran edo Tafallan. [EH Bilduren] Proposamena erabat logikoa da».

Gobernu bileraren osteko agerraldian mintzatu da Remirez aste honetan EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu duten akordioaren inguruan. Esan du azken egunetan entzun dituen zenbait adierazpen gezurrak direla: «'Haurren garunetan reset egin' bezalako hitzak entzun ditugu, Ayuso [Madrilgo presidentea] anderearen hitzak entzun ditugu, zeina azkenaldian gehiago kezkatzen den Nafarroaz bere erkidegoaz baino, eta gezurrak diren astakeria handiak ere entzun ditugu». Eta ironiaz, edo akordioa zuritu nahian, gaineratu du Nafarroan ETB1 Miguel Sanz presidente ohiari esker ikusten dela: «Nafarren garunetan reset egiten lagundu duen norbait badago, hori Miguel Sanz da». Azaldu du Nafarroako lau kate autonomikoak Sanzen garaian sinatu zen hitzarmenari esker daudela.

Gai hori Espainiako aurrekontuen negoziazioetan adostu izanari buruz galdetuta, Remirezek esan du albiste ona dela «nafarrentzat onak diren neurriak lortzen dituzten talde politikoak egotea», eta ez dela Madrilgo akordio politikoen beldur izan behar. Nafarroako gizartearentzat UPN jada ez dela baliagarria ere esan du, eta Sergio Sayas UPNko diputatuaz esan du Nafarroarentzat mesedegarriak diren gauzak lortzeaz kezkatuago balego haren lana baliagarriagoa izango litzatekeela. «Agian arazoa da, erradikalizazio estrategia bat hartuta, alderdi politiko batzuek euren burua [negoziaziotik] kanpo utzi dutela».

Aurreratu du lanean ari direla jada ETB3 eremu euskaldunean ere ikusi ahal izan dadin, nahiz eta, haren hitzetan, «telebistako profesionalek eurek esanda, haurrek gehiago ikusten dutela telebista gailuetan edo aplikazioetan, ohiko moduan baino».


Summary: Lehen ministro izendatu eta ordu gutxira dimisioa eman du Magdalena Anderssonek. Ekologistekin batera agintzekoa zen, baina Ingurumenaren Alderdiak gobernu koalizioa utzi du, oposizioak gaur onartu dituen aurrekontuak kudeatzera behartuta egongo liratekeelako.

Suediako Parlamentuak Magdalena Andersson sozialdemokrata aukeratu du herrialdeko lehen ministro, eta, beraz, Stefan Lofven alderdikidea ordezkatu behar zuen, zeinak dimisioa eman baitzuen joan den ekainaren amaieran. Hala, Suediako lehen ministroa estreinakoz izan da emakumea. Baina ordu gutxiren ondoren dimisioa eman du.

Anderssonek gutxiengoan gobernatu behar zuen, ekologistekin batera. Hitza hartu duenean, nabarmendu du bere asmoa dela zerbitzu publikoetan inbertitzea, eta aurrerapausoak ematen jarraitzea trantsizio energetikorako. Asmo horiek etenda gelditu dira oraingoz, Ingurumenaren Alderdiak koalizio gobernutik irtetea erabaki duelako, lehen ministro berria izendatu duen egun berean, parlamentuak oposizioaren aurrekontuak onartu dituenean.

«Praktika konstituzionalaren arabera, koalizio gobernu batek dimisioa eman behar du alderdi bat irteten denean. Ez dut zilegitasuna zalantzan jartzen zaion gobernu bat gidatu nahi. Horregatik aurkeztu dut nire dimisioa», azaldu du Anderssonek.

Lehen ministro berriaren erabakia onartu du Andreas Norlen parlamentuko presidenteak, eta bihar argituko du gobernuburua aukeratzeko prozesuak nola jarraituko duen, alderdietako liderrekin bilera sorta bat egin ostean. Aukeretako bat da sozialdemokraten burua berriro ere hautatua izatea, gaurko izendapenerako izan duen babesari eusten dio eta. Hala baieztatu du alderdi ekologistak.

Andersson zen kargurako hautagai bakarra, eta 117 parlamentarik bozkatu dute haren alde, 174k kontra, eta 57 abstenitu egin dira. Ozta-ozta inbestitu ahal izan dute; izan ere, parlamentuaren arautegiak dioenez, norbait lehen ministro aukeratzeko bete beharreko baldintza da ganberaren gehiengoak kontra ez bozkatzea. 175 boto behar dira gehiengoa edukitzeko.

Ziurtatuta zegoen, ia, Anderssonek bozketa gainditu ahal izango zuela, atzo gauean akordio bat itxi baitzuen Alderdi Sozalistarekin, pentsio txikienak jasotzen dituztenen baldintzak hobetu ditzaten. Sozialistak bezala, Zentroko Alderdia ere abstenitu egin da, eta, horrela, lehen ministrogaiaren inbestidura bideratu.

54 urte dauzka Anderssonek, eta 2014az geroztik Finantza ministroa da. Alderdi Sozialdemokratako presidentea ere bada azaroa hasieratik, Lofvenek alderdiaren lidergoa ere uztea erabaki baitzuen abuztuan.

Aurrekontuen bozketa

Lehen erronka ordu gutxira izan du. Aurrekontuei buruzko bozketa egin dute parlamentuan, eta, iragarri bezala Zentroko Alderdiak ezezkoa eman die gobernuak aurkeztutako aurrekontuei. Aldiz, onartu egin dituzte kontserbadoreek, demokristauek eta ultrek elkarrekin aurkeztutakoek, eta Andersson horiekin gobernatzera behartuta zegoen.

2018ko hauteskundeak arte, alderdiek uko egiten zioten Suediako Demokratak eskuin muturreko alderdiarekin negoziatzeari, baina orduz geroztik jarrera aldatu dute eskuineko alderdiek.

Datorren urteko irailean dira egitekoak parlamenturako hauteskundeak.


Summary: 25 urte arteko 2.000 gaztek baino gehiagok izan dute trafiko istripuren bat iaz. 'Don't be Dummy, Zuk ez duzu ordezkorik' ekitaldi ibiltaria aurkeztu dute Gasteizko Europa jauregian, gazteak errepidean kontzientziatzeko.

«Zuk ez duzu ordezkorik». Hori izan da Dummyk, 3Dn sortutako abatar batek, 1.073 gazteri helarazi nahi izan dien mezu nagusia. Hark gidatu du Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak trafiko istripuak prebenitzeko sortutako Don' be Dummy, Zuk ez duzu ordezkorik ekitaldi ibiltaria. Gaur, Gasteizko Europa jauregian aurkeztu dute. Errepideari lotutako profesionalen zuzeneko lekukotzak, trafiko istripuetako biktimak eta haien senitartekoen testigantzak ere izan dira ekitaldian. Horrez gain, ikus-entzunezko lanak uztartu dituzte. Ibilgailu motordun baten gidari izateko zorian dauden edo lagunekin batera ibilgailu batean bidaiari izandako gazteen kontzientzian eragitea da ekitaldi horien helburua; hain zuzen, errepidearen arriskuen eta prebentzioaren garrantziaz jabetzea. Auto istripuak edo horien simulazio bideoak jarri dituzte ekitaldian. Izan ere, 2.000 gaztek baino gehiagok izan zuten iaz auto istripuren bat, Eusko Jaurlaritzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako emandako datuen arabera.

Bideoetako baten amaieran, datu hau erakutsi dute: 2020an, 25 urte baino gutxiagoko 2.128 gazte trafiko istripuren batean nahasita egon ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Trafiko istripu askotan izan da Laura Fontaneda ertzaina. Azaldu duenez, aurreko urtean bost pertsona hil ziren Arabako errepideetan; aurten, berriz, bederatzi pertsona hil dira dagoeneko. Konfinamendu osteko ezinegonarekin lotu du arazoa: «Guztiok gaude urduri, ateratzeko gogoz, disfrutatzeko gogoz... eta horrek ere eragina dauka errepidean. Gora egin du alkohol eta drogen kontsumoak».

Suhiltzaileek ere parte hartu dute ekitaldian. Trafiko istripu bat sufritu dutenak autotik ateratzeaz arduratzen dira, adibidez. Tomas de la Calle eta Aitor Lopez de Agiletak errepidean ikusi eta bizi izan dutenaz hitz egin diete gazteei; esku hartu duten istripu batzuk kontatu dituzte. Lopez de Agiletak argi esan die «zentzudunak» izateko. De la Callek ohartarazi die seinale ona dela errepidean haiekin ez elkartzea: «Gazteak zarete, bizitza guztia daukazue aurrean. Guk zuei ez laguntzea seinale ona da. Horrek esan nahi du autoan kontuz zoaztela».

Ekitaldiaren amaieran, ikusle moduan egon diren gazte batzuen gogoetak bideo bidez jaso dituzte antolatzaileek. Datozen asteotan, Bilbon, Durangon eta Donostian aurkeztuko dute ekitaldia.


Summary: Heldu guztiek txertoaren hirugarren dosia hartzea eskatu du Europako Batzordeak. 18 urtetik gorako guztiei indartzeko dosi bat eman beharra azpimarratu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Batez ere 40 urtetik gorakoek hartu behar luketela esan du.

Europan azken asteetan COVID-19aren kutsatze tasa handitu izanak eragin du batzordearen eskaera. Izan ere, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, joan den astean zenbatutako 3,6 milioi kasuetatik 2,4 Europan hauteman ziren.

Gaixotasunen Prebentzio eta Kontroleko Europako Zentroak ohar bidez adierazi du oraintxe COVID-19aren arriskua «oso handia» dela, ez badira osasun publikoa bermatzeko neurriak berehala hartzen eta ez bada txertaketa tasa handitzen. Erdialdeko Europan ari da handitzen gehien: Txekian eta Hungarian markak hautsi dituzte, eta orain arte egunean izandako kutsatze kopururik handienak izan zituzten atzo. Eslovakian handitu da gehien kutsatze tasa egun batetik bestera.

Delta aldaera da zirkulazioan dagoen bakarra ia. GISAID laborategien analisien arabera, ikertutako laginen %99,8 delta aldaerarenak dira; %0,1, gammarenak; eta %0,1 baino gutxiago, beta, alfa eta bestelakoenak.

Derrigorrezko txertatzea

Robb Butler Munduko Osasun Erakundearen Europako zuzendariak goizean esan du herrialdeek aukera moduan baloratu beharko luketela derrigorrezko txertatzea. Alemaniak gaur jakinarazi du indar armatuak txertoa hartzera derrigortuko dituela. Dagoeneko %80 inguruan dago indar armatuen txertatze tasa, Alemaniako batez besteko %68,1etik gora.


Summary: Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?. Hedabide askok azalera eraman dute murgiltze ereduari buruzko ebazpenaren afera. Gaia sakonetik landu dute batzuek, eta editoriala ere eskaini diote gaiari.

Politikariez, erakundeetako eta elkarteetako ordezkariez eta beste hainbat norbanako eta herritarrez gain, hedabideetako azal eta atariak ere mintzatu dira Kataluniako murgiltze ereduaren inguruko Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiaz. Albiste hori azalera eramanda esnatu dira horietako asko, eta batzuetan iritzi artikulu edo editorialen bat ere eskaini diote gaiari.

«Gorenaren ezpatakada murgiltze ereduari». Hori irakur daiteke, esaterako, Ara hedabidean. Webguneko azalera ez ezik, paperera ere eraman dute titularra. Horrez gain, inkesta bat ere jarri dute martxan webgunean. «Zein uste duzu dela katalanaren egoera ikastetxeetan, eta zer etorkizun duela uste duzu hizkuntza normalizazioak?». Galdera hori bota dute, eta hiru erantzun jarri dituzte aukera gisa. Katalana minorizazio arrisku larrian dagoela eta erantzun azkar bat behar duela dioen erantzuna da jendeak gehien bozkatu duena —390 bozka pasatxo ditu oraingoz, bozka guztien herena—.

Editoriala ere eskaini diote gaiari Ara egunkarian. Honela dio: «Oraindik ere susmo etengabean dago katalana, Espainian gehien hitz egiten den bigarren hizkuntza, eta beti zalantzan jartzen dira dituen eskubideak». Eta murgiltze ereduari buruz hitz egiten jarraitzen du, haren ezaugarri onuragarriak aipatuz: «Murgiltze ereduak adostasun sozial, politiko eta pedagogiko zabal bat biltzen du. Horri esker, kanpotik etorritako pertsona asko katalanera iritsi ahal izan dira, eta hizkuntza arrazoiek eragindako haustura saihestu du, kohesio eta aukeren berdintasuna indartuz».

Vilaweb atarian ere luze eta zabal sakondu dute gaia. Webguneko azalean pilatu dituzte albiste guztiak, eta gaia ematen ari denaren jarraipena ere egiten ari dira, aldiro albiste berriak txertatuz. Ara hedabideak bezalaxe, editoriala idatzi du Vicent Parlat Vilaweb atariko zuzendariak ere, Katalana salbatu ala Pedro Sanchez salbatu goiburupean. «Hizkuntza, edozein hizkuntza, ez da trukatu daitekeen kromo bat, eskubide bat baizik», nabarmendu du editorialean.

Ez hain sakonetik

El Periodico eta Naciodigital hedabideek ere jorratu dute gaia. Lehenaren kasuan, azalera eraman du titularra, eta toki nabarmena eman dio albisteari bai webgunean baita paperean ere. Hala ere, ez ditu askoz ere pieza gehiago osatu gaiaren inguruan, eta ez du ebazpenari buruzko iritzi artikulurik edo editorialik egin.

Naciodigital komunikabidearen kasuan, murgiltze ereduarena ez da webgunera sartu eta handian ikus daitekeen lehen titularra, baina apur bat beherago joanda gaiari buruz egiten ari diren lanketa ikus daiteke: albiste nagusi bat eta Auzitegi Gorenaren ebazpena eragiten ari den erreakzioak biltzen dituzten bestelako albisteak.

Antzerako zerbait ikus daiteke La Vanguardia egunkarian ere. Paperaren kasuan, azalean eta letra handiz jaso dute Auzitegi Gorenaren epaia, baina webgunera joatean beherago agertzen da, ez da lehen begi kolpean ikusten. Iritzi artikuluen kasuan, ez dago murgiltze ereduaren afera lantzen duen artikulurik, eta editoriala ere ez dute horri buruz idatzi, Europako funtsen kudeaketaren inguruan baizik.


Summary: VWek bi astez itxiko du Landabengo lantegia. Mikrotxipak falta zaizkio, klimatizazio aparailurako. Zuzendaritzak ohartarazi die sindikatuei egun gehiagoz itxi beharko dutela.

Erdieroaleen krisiak beste bi asteko etenaldia eragingo du Volkswagen Nafarroan. Azaroaren 29tik abenduaren 12ra arte, itxita egongo da Landabengo fabrika, Climatronic klimatizazio aparailuak beharrezkoak dituen erdieroaleak ez direlako iritsi Thailandiatik.

Berez, hurrengo bi asteak ez ziren ekoizpen handiko egunak izan behar Landabenen, jaiegun asko zeudelako egutegian: San Saturnino da astelehenean, Nafarroaren eguna abenduaren 3an, Espainiako Konstituzioaren eguna abenduaren 6an, eta Ama Birjina Sortzez Garbiaren eguna abenduaren 8an.

Alfredo Morales (UGT) enpresa batzordeko presidentea «oso kezkatuta» azaldu da, zuzendaritzak jakinarazi dielako agian beste egun batzuez itxi beharko dutela, mikrotxipen hornidura arazoak konpondu ez direlako.

Moralesek azaldu duenez, zuzendaritzarekin negoziatzen ari dira nola egin aurre egoerari. «Abenduaren amaieran agortuko den itun bat daukagu, eta zuzendaritzarekin hitz egin behar dugu ituna berritu eta enplegua eta soldata bermatu ahal izateko datorren urteko lehen hilabeteetarako».


Summary: 'Euskariana' izeneko liburutegi digitala sortu du Jaurlaritzak. Nagusiki, Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko artxibo eta liburutegietatik edaten du atariak, eta hamaika formatutako 750.000 dokumentu digitalki kontsultatzeko aukera ematen du. Hiru milioi euro bideratu dituzte proiekturako, eta funtsa handituz joango da hurrengo urteetan.

Euskal ondare ahalik eta zabalenera ate digital bat irekitzea. Hori da Euskariana izeneko liburutegi digitalaren helburua. Liburuak, eskuizkribuak, egunkariak, mapak, argazkiak, partiturak, museo piezak eta ikus-entzunezkoak ere kontuan hartuz, 750.000 dokumentu digital kontsultatzeko aukera eskaintzen du une honetan plataformak, eta kopuru hori elikatzen jarraitzea da asmoa. Euskaraz sortutako lanak bilduko ditu funtsak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan argitaratutako lanak, egile gipuzkoar, bizkaitar zein arabarrek edozein hizkuntzatan sortutakoak, euskal gaiei buruzko argitalpenak, zein XIX. mende aurreko dokumentuak. Eusko Jaurlaritzak bultzatu du proiektua, eta 2019tik datorren urteko abendura arte, hiru milioi euro jarri ditu horretarako.

«Interneten euskal kulturaren ondarearen inguruan edozein gauza bilatzeko tresna bat izatea nahi dugu». Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburu eta bozeramaileak esaldi horrekin laburbildu du Euskarianaren egitekoa. Azaldu duenez, ikerlari espezializatuak eta publiko orokorra, biak izan dituzte buruan funtsak osatu eta bilatzailea sortzeko orduan. Eta, zehaztu duenez, elkarlanak eta azken urteetan egin den digitalizazio lanak bakarrik egin dute posible hura sortzea.

Funtsaren askotarikotasuna

Zupiriak tartekatuta erabili ditu «Euskadiko Liburutegi Digitala» eta «Euskadiko Liburutegi Nazionala» izendapenak, eta ordezkaritza instituzional zabalarekin egin du haren aurkezpena gaur Bilbon, Euskadiko Artxibo Historikoan. Bertan izan dira, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundietako ordezkariak eta Bilboko, Donostiako eta Gasteizko Udaletako ordezkariak ere. Cindy Barbeito Euskadiko Liburutegi Digitaleko arduraduna ere izan da ekitaldian, eta Donostiako postal bat, Iberiar penintsulako mapa bat eta Nafarroako eskuizkribu zahar bat bilatuz erakutsi du plataformaren funtzionamendua eta haren funtsa osatzen duten dokumentuen askotarikotasuna.

Jadanik sarean diren hainbat katalogotik edaten du liburutegi digitalak. Guztira, 35 erakunde zerrendatu dituzte. Bertan dira, bestak beste, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea, Bilgunea, Ondare Bibliografikoaren Katalogo Kolektiboa, eta ondorengo elkarte eta instituzioen funtsak ere: Eusko Jaurlaritzarenak, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako foru aldundienak, hiru lurralde horietako hiriburuetako udalenak, Euskal Herriko Unibertsitatearenak zein Mondragon Unibertsitatearenak, Eusko Ikaskuntzarenak, Eresbil artxiboarenak, eta Sancho el Sabio, Labayru eta Beneditarren Fundazioa elkarteenak. Horietatik ez ezik, nazioarteko hainbat iturritatik ere edaten du katalogoak: Espainiako Liburutegitik, Frantziako Liburutegitik, Nevadako Unibertsitatetik, AEBeta Kongresuko Liburutegitik, kasurako.

Egile eskubideen korapiloa

Atari digitalaren parte izan nahi duen erakunde eta elkarte guztiek horretarako aukera izango dutela esan du Zupiriak, eta prest daudela hitzarmen berriak egiteko ere. Liburutegia elikatuko duten elkarteen zerrenda haziz joango dela espero du. Hutsuneak ere badaude, ordea. Nafarroako Gobernua, Euskaltzaindia eta Xenpelar artxiboa ez daude zerrenda horretan, esaterako, beren funtsetan euskaraz sortutako material kopuru garrantzitsua biltzen duten hiru kasu zehatz aipatzearren.

Egile eskubideak dira oraindik askatu gabeko korapiloetako bat, Zupiriak onartu duenez. «Hori da datozen urteetarako zabalik dagoen eztabaidarik garrantzitsu eta interesgarrienetako bat. Gaur egun, adibidez, E-liburutegian [liburu digitalen maileguak bideratzen dituen plataforma] ez dauzkagu diruz laguntzen ditugun liburu guztiak. Adibide bat da hori». Eta antzerakoa da Euskarianarekin gertatzen dena ere. «Erakundeek badute kezka hor. Gauza bat da euren apalategietan duten objektu bat erakustea, eta beste bat da haren tripetan dauden datu guztiak konpartitzea. Gure gizarteak, europar gizarte osoak bezala, pendiente duen gaietako bat da».

Duplizitateak saihesteko

Erregistroak gordetzeko erabilitako metodoa izan daiteke liburutegiaren funtsa areago zabaltzen joateko beste trabetako bat. Artxibo guztiek ez dute beti dokumentuak erregistratzeko sistema bera baliatzen, eta lana eska dezake, horregatik, beren bildumak Euskarianak proposatzen duen irizpideetara egokitzeak. Eta hori izan daiteke hurrengo urteetako zabalpenean eragina izan dezakeen beste faktoreetako bat.

Eusko Legebiltzarrak 2007an onartu zuen Liburutegien Legea du oinarri Euskarianak. Zupiriak gogoratu duenez, orduan ezarri zitzaion Jaurlaritzari Euskadiko Biblioteka sortzeko betebeharra, eta, ordutik, hainbat urtez, «harantz eta honantz» ibili da proiektua, harik eta, azkenean, aurreko legealdian erronkari heltzea erabaki zuten arte. Zehaztu duenez, jadanik martxan ziren liburutegiak kontuan hartzea izan dute gidalerro nagusietako bat, eta «duplizitateak» saihestea izan da helburua. Horregatik erabaki zuten jadanik baziren liburutegi eta artxiboen gainetik zegoen zerbait sortzea, eta baita tresna hori digitala izango zela ere.

Europeanaren eredura

Europako ondare kulturala biltzen duen Europeana izeneko tresna izan dute erreferentziatzat, eta hari keinu eginez hautatu dute Euskariana izena tresnarentzat, aldi berean, Anton Abadiak eta Agosti Xahok sortu eta Arturo Campionek ere baliatutako hitza gogoan hartuta.


Summary: 'Hostoak', euskal presoei informazioa helarazteko aldizkaria. Sortuk hedabide berri bat kaleratu du, «espetxeetan diren militanteei» haren jardun politikoaz informatzeko. Euskal presoei eurei eragiten dieten gaiak landuko ditu, batez ere. Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den irailean agindu zuen 'Kalera info' ixteko.

Sorturen beraren jarduna, Euskal Herriko egoera politikoa eta bereziki euskal presoen egoera izanen dira irakurgai Hostoak aldizkari berriaren orrietan. Sortuk argitaratuko du aldizkaria, eta, jakinarazi duenez, «espetxean diren militanteei» zuzenduko diete berripapera, «ohiko kanaletatik» ez baitute jasotzen «euskal egoera politikoari buruzko informazio osoturik».

Lehendabiziko alean, Aieteko nazioarteko konferentziaren hamargarren urteurrena izan dute hizpide, baita EH Bai eta EH Bilduren irakurketak, Arnaldo Otegik eta Arkaitz Rodriguezek urriaren 18an egindako adierazpena, eta urriaren 20an Sortuk egindakoa ere. Euskal presoei buruzko informazio xehea ere eman dute: erraterako, jaso dituzten azken epaiak. «Euskal preso politikoei esku hartzen zaizkien komunikazioen inguruko azterketa» egin dute lehen alean, bertzalde. Sortuk jakinarazi du neurri hori «ia guztiei» aplikatzen zaiela gaur egun, oraindik: «Egoera anakroniko honek agerian uzten du iraganeko inertzien biktima izaten jarraitzen dutela».

Irailetik, aldizkaririk gabe

Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den irailean eman zuen Kalera info aldizkaria ixteko agindua. Hartan ere euskal presoei buruzko informazioa ematen zuen Sortuk, nagusiki haiei zuzenduta. Epaileak «ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre egitea» egotzita eskatu zuen aldizkaria eta izen bereko webgunea ixteko.


Summary: Klima, pandemia eta modernizazioa izango dira Alemaniako koalizio gobernuaren lehentasunak. SPDk, Berdeek eta FDPk akordio bat egin dute legealdirako. Scholz abendu hasieran aukeratuko dute Alemaniako kantziler.

Semaforoa martxan da. Koalizio gobernua osatuko duten hiru alderdien koloreak atzean zituela, eta aldaketaren mezua indartzen duen Ausartu aurrerago egiten leloa oinarri duela, Olaf Scholz SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokratako kantzilergaiak jakinarazi du bere indar politikoa, Aliantza 90/Berdeak ekologista eta FDP Alderdi Demokratiko Libreko liberalak ados jarri direla hiruko koalizio bat osatzeko, eta, hortaz, herrialdea aro politiko berri batean sartuko dela datorren hilabetetik aurrera. Scholzek «bide egokia eraikitzeko» akordiotzat aurkeztu du SPDk, Berdeek eta FDPk ondu duten dokumentua, eta argi utzi du klima, pandemia eta herrialdearen modernizazioa izango direla haien lehentasunak.

Hiru alderdietako buruzagiek parte hartu dute koalizio gobernuaren adostasunaren berri emateko agerraldian. Denek aitortu dute hilabeteotako negoziazioak aberatsak eta batzuetan gogorrak izan direla, baina, aldi berean, inoiz ez dutela zalantzarik izan arrakasta izango zutela. FDPren buruzagi Christian Lindnerren ustetan, premiazkoa zen statu quo-a amaitzea; hau da, azken hamasei urteetako agintaldi kontserbadoreak.

Hori bai, aldaketak izango diren arren, Lindnerrek azaldu du Alemaniako gobernu berriak «aliatu fidagarria» izaten jarraituko duela, bai etxean, baita atzerrian ere: «Scholz kantziler sendo bat izango da», adierazi du hiru alderdiz osaturiko koalizioak izan dezakeen desegonkortasunari buruz.

Annalena Baerbock ekologisten buruzagietako batek, berriz, arreta jarri du klima larrialdian eta ekonomia moldatu beharrean: «Klima neutraltasuna puntu komun bat izango da [ministerio guztietan] hartuko diren norabideetan». Haren aurretik, Robert Habeck Berdeen beste buruak adierazi du «aliantza inoiz ikusi ez den bezalakoa» dela, eta «helburua herrialdea modernizatzea» izango dutela.

Adosturiko neurrien artean daude gutxieneko soldata orduko 9,6 eurotik 12ra igotzea; ikatza erabiltzeari «idealki» 2030ean uztea —aurreikusi baino zortzi urte lehenago—, eta klima neutraltasuna 2045erako lortzea; koronabirusaren pandemiari aurre egiteko krisi talde bat sortzea; urtero 400.000 apartamentu eraikitzea, eta alokairuen igoera gelditzea; pentsioak ez murriztea; barne produktu gordinaren %3,5 ikerketan, berrikuntzan eta garapenean (I+G+B) inbertitzea; digitalizazioa sustatzea; botoa emateko eskubidea 16 urtera jaistea; eta kalamua legeztatzea, besteak beste.

Agintariek ez dute semaforo izeneko —alderdien koloreengatik— koalizio gobernuko postuen berri eman, baina, agerraldiaren aurretik argitara atera duten akordioaren arabera, SPDk sei ministerio izango ditu; Berdeek, bost; eta liberalek, lau. Karguei dagokienez, Scholz sozialdemokrata izango da gobernuburua, eta haren alderdiak Barne, Defentsa, Lan eta Osasun postuak izango ditu, esaterako.

Ekologisten kasuan, Habeck izango litzateke kantzilerordea, eta, horrekin batera, Ekonomia eta Klima ministro ere izango da; Baerbocki dagokionez, Atzerri ministro postuaz arduratuko da, eta ekologistek Nekazaritzakoa eta Familiakoa ere izango dute, besteak beste.

Azkenik, liberalen buruzagi Lindnerrek hainbeste desio zuen ministerioa lortu du, Finantzakoa; horrez gain, FDPk Hezkuntza eta Justizia ministroak izango ditu, adibidez.

Alderdien baiezkoaren zain

Hiruko koalizio gobernuaren 177 orrialdeko akordioari alderdien baiezkoa falta zaio, eta laster jasotzea espero dute. Berdeek iritzia eskatuko diete militanteei, eta SPDk eta FDPk datorren asteko asteburuan egitekoak diren konferentzietan onartu beharko lukete gobernabide ituna; hala, Scholz abenduko bigarren astean aukeratu beharko lukete Alemaniako gobernuburu, aurreikusitako egutegia betez gero.

Iragan irailaren 27an egin zituzten hauteskundeen biharamunean, SPDren kantzilergaiak ez zituen bere asmoak ezkutatu jarraitzaileen aurrean: «Alemaniaren historiako oinarri bilakatuko litzateke koalizio sozial-liberal-ekologiko bat osatzea. Herritarrek gobernu aldaketa nahi dute».

Sozialdemokratek bildu zuten ordezkaritzarik handiena boz horietan (206 diputatu), eta, Berdeen aulkiekin (118) eta FDPrenekin (92), gehiengo osoa izango dute Bundestagen —parlamentuko behe ganberan—.

Negoziazio formalak urriaren 21ean hasi zituzten; aurrez, ekologistek eta liberalek bien artean ados jartzeko helburua finkatu zuten, eta, behin hori lortuta, sozialdemokratekin elkartu ziren. Denera 78 egun behar izan dituzte legealdirako programa zehazteko, eta, printzipioz, Scholzek nahi zuen egutegia beteko dute, datorren hilabete hasierarako nahi baitu indarrean gobernu berria.

Koalizio hori bada berritasun bat Alemaniako politikaren historian, lehen aldiz hirukoa izango baita maila federalean, eta hamasei urtean lehenengoz SPDko politikari bat izango baita gobernuburu, Angela Merkel demokristauaren hiru agintaldien ostean (2005-2021); Merkelek berriz ez aurkeztea erabaki zuen, eta iragan iraileko bozetan CDU Batasun Kristau-Demokratak eta CSU Batasun Kristau Sozialak osatzen duten blokeak inoizko ordezkaritzarik txikiena jaso zuen (197).

Scholzen gobernuak berehalako erronkak izango ditu: etxean, positibo kasuak gora eta gora ari dira egunero —intzidentzia tasa 404,5ra igo da lehen aldiz—, eta, atzerrian, Bielorrusiaren eta Europako Batasunaren arteko gatazkari egin beharko dio aurre, besteak beste.


Shin Chan, eusko gudaria

Summary: Shin Chan, eusko gudaria. Espainiako eta Nafarroako eskuinak espantuka hartu du ETB3 Nafarroa osoan ikusi ahal izateko Madrilek eta EH Bilduk eginiko ituna. Haserre planta horrek hainbat erantzun ironiko eta umoretsu eragin ditu sare sozialetan.

Astelehenean zabaldu zuten EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak akordio bat lortu dutela ETB3ren seinalea Nafarroa osora zabaltzeko. Orain arte, Nafarroan ikusten zen oro har, baina ez Euskararen Legeak eremu euskalduntzat jotzen dituen guneetan, hala nola Baztanen, Malerrekan, Bidasoan edo Sakanan. Itunak Espainiako eta Nafarroako eskuinaren erreakzio gogorra eragin du. Sare sozialetako hainbat erabiltzaileri horren gehiegizkoak iruditu zaizkie itunaren aurkako espantu plantak, non ironiara jo duten horretaz barre egiteko.

Madrilgo Autonomia Erkidegoko presidenteak esan zuen «euskara, Espainiaren ondare kulturala, Nafarroako telebistaren bidez ezarri nahi dute, euskara areagotzeko, eta arma gisa erabiltzeko». UPNk Espainiako Kongresuan duen diputatu Sergio Sayasek ere ozen salatu zuen telebistaren bidez haurrak «doktrinatzeko» asmoa dutela.

Halako egoera bat irudikatu du Twitterreko @oznerol_10 erabiltzaileak: «Adi, atera dute EITB3ren lehenengo emanaldia Nafarroan». Mezuarekin, Shin Chan marrazki bizidunetako telesailaren eszena bat argitaratu du. Horretan, Eusko gudariak ereserkiaren musikarekin desfilatzen agertzen da Shin Chan pertsonaia. Japonierazko testuen itzulpen irudinentsuak sartu ditu: Sabino Aranaren omenez, hemen maketorik ez; alde hemendik, utzi bakean; eta Euskal Herri feminista, sozialista, euskaldun, ekologista eta antifaxista lortu arte.

Ane Lindane aktore, websail zuzendari eta, oro har, sareetako sortzaileak bere jarraitzaileei erakutsi nahi izan die «euskarazko bikoizketa doktrinamendu hutsa» dela, eta Doraemon telesailaren hasierako kantuaren barruan ezkutatzen den mezua nabarmendun du: «Pron pon pon, gora ETA gora beti, Doraemon!».

Arkaitz Terron Twitterreko erabiltzaileak idatzi du: «Argi bazegoen Bud Spencer (@JonInarritu) eta Terence Hill (@OskarMatute) ETAkoak zirela… Denbora kontua zen #Dorarmon aurkitzea, anime komandoko burua». Testua Doraemon armatu batekin ilustratu du.

Jurgi Marcus erabiltzaileak Sayasen adierazpenen inguruko iruzkina egin du: «ETB3 Nafarroan ikustearen ondorioak». Txioa irudi muntaketa batekin ilustratu du: begi askoko munstro batek bi gazteren burmuinak xurgatzen ditu.

Bestelako mezu asko eragin ditu erreakzioak. Jon Artieda txiolariak hau adierazi du: «Otegi bera etorriko da Nafarroako etxe guztietara ETB3 sintonizatzera eta gainerako kanalak kentzera».

Maria Jauregik ETB3ko programazioan ikus daitezkeen hainbat saioren irudi bat argitaratu du.

Joseba Permachek egun ona opatu die munduko doktrinatzaileei.


Summary: Frantziako Osasun ministroak neurri berriak ezarriko ditu. Frantziako Gobernua Defentsa Kontseiluan bildu da goizean. Hiru ildo nagusi izan dituzte aipagai: maskararen hedatzea, osasun ziurtagiriaren gogortzea, eta txertoaren hirugarren dosiaren hedatzea. Bihar trenkatuko du Veranek zein neurri izanen diren indarrean zehazki.

Frantziako Gobernuak Defentsa Kontseilua egin du goizean, eta bururatzean mintzatu da Gabriel Attal bozeramailea. Iragarri du Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak agerraldi bat eginen duela bihar, eta neurriak ezarriko dituela koronabirusaren datuen okertzeari aurre egiteko asmoz. Attalen arabera, hiru neurri izan dituzte aipagai Frantziako exekutiboko kideek: maskararen erabilera hedatzea, osasun ziurtagiriaren erabilera zorroztea, eta hirugarren dosiaren bidez txertaketa kanpainaren zalutzea.

Ipar Euskal Herrian, oraingoz, maskara ez da beharrezkoa ziurtagiria eskatzen duten lekuetan, baina erabilera berriz ezartzea erabaki lezake Veranek bihar. Gainera, Attalek azaldu du «hertsadura gehiago ezarri nahi» zizkietela txertoa jarri ez duten herritarrei osasun ziurtagiriaren erabilera hedatuz, besteak beste. Halaber, koronabirusaren kontrako txertoaren hirugarren dosiaren inguruko irizpideak emanen ditu bihar Veranek. Gaur-gaurkoz, 65 urtetik gorako herritarrei gomendatu diete hartzeko. Atzo, Frantziako Osasun Aginte Gorenak 40 urtetik gorako herritar guztiek hirugarren dosia hartzearen alde egin zuen; Frantziako Kontseilu Zientifikoak, berriz, hirugarren dosia 18 urtetik gorakoei zabaltzearen alde egin zuen. Horiek horrela, Frantziako Gobernuak bihar jakinaraziko du zehazki zein izanen diren neurri berriak.


Bi partidako zigorra Aritz Elustondori

Summary: Bi partidako zigorra Aritz Elustondori. Valentziako jokalari bati "ostikada bat ematen saiatzeagatik' jarri diote partida bateko zigorra, eta bestea "kanporatua izan ostean baloikada bat jotzeagatik'. Printzipioz ezingo du jokatu Espanyolen eta Real Madrilen kontra. Baina Realak helegitea jarri du.

Bi partidako zigorra jarri diote Aritz Elustondo Realako jokalariari. Hala jakinarazi du Espainiako Federazioko Lehiaketa Batzordeak. Horrenbestez, Beasaingo erdiko atzelariak ezingo du jokatu ez Espanyolen kontra, ezta Real Madrilen aurka ere. Igandean Realaren eta Valentziaren arteko partida epaitu zuen Melero Lopezek aktan jaso zuenez, 76. minutuan, Valentziako jokalari Daniel Wassek bultzakada eman zion Elustondori, eta lurrean zela Realeko jokalaria Wassi ostikada bat ematen ahalegindu zen. Epaileak horia atera zion Valentziako jokalariari, eta gorria Elustondori. Realak helegitea jarri dio erabakiari, eta orain diziplina batzordeak izango du azken hitza.

Lehiaketa Batzordeak partida bateko zigorra jarri dio horregatik, eta bestea kanporatua izan ondoren, aldageletara zihoala, haserrearen eraginez, baloikada bat jo zuelako. Mikel Labaka bigarren entrenatzaileak irten behar izan zuen hura lasaitzera. Jokabide hori kiroltasunaren aurkakoa dela dio epaileak. Partida amaitzean, Elustondok barkamena eskatu zien taldekideei.

Eztabaidagarria izan zen Melero Lopezen lana. Izan ere, aurreko beste jokaldi batean ez zuen Valentziako jokalari Koba Lein kanporatu, baloirik gabeko jokaldi batean Diego Ricori bultzadaka gogor bat eman ostean. Realeko jokalariak bere onetik atera zituen. Valentziak gogor jokatu zuen, eta batez ere lehen zatian, epaileak ia ez zuen faltarik adierazi. Alderantziz. Jokatzen utzi zuen. Bigarrenean, berriz, lau txartel hori eta gorri bat atera zizkion Realari. Gorria Elustondori, eta horia Gorosabeli, Turrientesi eta Gebarari; zazpi, berriz, Valentziari.

Talde txuri-urdina Monakora bidean dago, bihar jokatuko baitu Europa Ligako ligaxkako bosgarren partida (21:00). Multzoko bigarren dago, eta bihar irabaziz gero, eta Stum Grazek PSV mendean hartzen badu, sailkatuta egongo litzateke hurrengo kanporaketarako.


Txistua besteen pare jartzeko

Summary: Txistua besteen pare jartzeko. Garikoitz Mendizabalek eta Euskadiko Orkestrak Gutizia disko bikoitza argitaratu dute. Txistu eta orkestrarako bederatzi obra biltzen ditu. Txistua tresna bakarlari modura aldarrikatu du musikariak.

Txistua mundura zabaltzea. Beste edozein instrumenturen pare jartzea. Orkestrarekin batera bakarlari gisa aritzeko tresna baliotsua dela aldarrikatzea. Helburu horiek ardatz hartuta urteak daramatza lanean Garikoitz Mendizabalek, eta bide berean beste pauso bat eman du orain, EO Euskadiko Orkestrarekin elkarlanean. Gutizia disko bikoitza plazaratu berri dute elkarrekin. Txistu eta orkestrarako idatzitako bederatzi obra jaso dituzte albumean, 84 minutu doinu guztira, eta Orpheus zigilupean eman dute argitara. Durangoko Azokan salgai izango da, baita ondoren ohiko saltokietan nahiz plataformetan ere.

Mendizabal Bilboko Udal Txistularien Bandako zuzendaria da egun, eta bakarlari ere aritzen da. Hainbat disko plazaratu ditu bere ibilbidean, eta askotariko proiektuak landu ditu bakarka zein beste musikari batzuekin elkarlanean. Gutizia du horietan berriena, eta 2011n abiatutako beste egitasmo batekin lotu du artistak. «Esango nuke lan hau dela duela hamar urte pasa egindako Txistu Symphonic proiektuaren kontsolidazioa. Orduan, txisturako idatzitako hainbat obra orkestratu ziren, eta horrek urte hauetan guztietan ahalbidetu dit konprobatzea Euskal Herritik kanpo ere zein arretarekin entzun daitekeen txistua eta beste bakarlari guztien pare lan egin dezakeela».

Hamarkada bat atzera hasitako bide horren bigarren pauso gisa, «konposizio berriak bultzatzea, literatura ugaritzea eta estilo ezberdinetako obra berri batzuekin txistua bakarlari zirkuituan sartzea aspalditik buruan» zuela aipatu du. EOko arduradunei proposamena egin, eta iragan otsailean grabatu zuten lana, orkestrak Donostian duen egoitzan; Jaume Santonja EOko zuzendari elkartua arduratu da proiektuaren zuzendaritza musikalaz. Santonjaz, Mendizabalez eta orkestraz gain, Naroa Intxausti sopranoak nahiz Francisco Escudero Kontserbatorioko haur abesbatzak (Eva Ugaldek zuzentzen duena) parte hartu dute proiektuan, baita Iñaki Telleriak eta Marc Blanesek ere, produkzioan eta soinuan.

«Lur honek hain propio duen instrumentu hau, txistua, jai giroan ohikoa da, baita gure gizartearen une solemneetan ere. Baina Gutizia lanean irakurketa ezberdinarekin aurkezten da, begirada zabal eta askotarikoarekin, mundu osoko konpositore eta inspirazioekin», adierazi du Oriol Roch EOko zuzendari nagusiak. Mendizabali proposamena egin izana eskertu dio, baita hark egindako bilketa lana txalotu ere. «Bederatzi obretan orkestrak mimo handiz eman dio aterpe eta toki propioa txistuari». Hain zuzen, euskal tradizioa zabaltzearen ildotik, EOren egitekoen artean txistua balioestea ere badagoela adierazi du, eta, bide horretan, mugarritzat jo du plazaratu duten lana.

Gehienak, berariaz idatziak

Mendizabalek proiektura konpositore ugari gonbidatu izana goraipatu du Rochek, «txistuaren gainean nork bere begirada emateko eta orkestrarekin batera noraino eraman dezaketen aztertzeko». Hain zuzen, obra gehienak diskorako beren-beregi idatzi dituzte hainbat musikagile garaikidek, baina badaude Mendizabalek berreskuratu eta lanean jaso nahi izan dituen beste batzuk ere.

Hiru obra biltzen ditu bi diskoetako lehenak. Txistu eta orkestrarako kontzertua da aurrenekoa, Naji Hakim konpositore libanoarrak sortua txistulariaren eskariz eta 2019an Beiruten estreinatu zutena. Symphony-Concerto idatzi du, berriz, Nafarroako Orkestrarekin aritzen den David Johnstone txelistak. Eta euskal musikagile baten konposizioak ixten du diskoa, Fernando Velazquezen Reflexiones sobre la longitud del viento izenekoak. Mendizabal: «Harekin harremanetan jarri nintzen, iruditzen zitzaidalako horrelako proiektu batek behar zuela gainbegiratuko zuen artista bat, konfiantza emango zidana, eta hori bera izan da».

Bigarren diskoak, berriz, sei lan biltzen ditu. Karibu Peponi da lehena; Javier Martinez Camposek konposatua, musika afrikarra du oinarrian, eta «liluragarria» dela iritzi dio Mendizabalek. Jarraian, Zaharra dator, txistulari errepertorioan aspalditik dagoena; Martin Elola txistulariak ezagun egin zuen, Luis Aranburuk moldaketak egin zizkion, eta Pierre Weksteinek orkestratu du. Haren ondotik, Leyenda entzun daiteke, Eduardo Moreno konpositore eta Guardiako (Araba) musika bandako zuzendariak ondutakoa, eta Mendizabalen iritzian kutsu «zinematografikoa» duena. Eta hurrena bi «harribitxi»: Iruten ari nuzu eta Atzo ttun ttun. Bien orkestrazio lanak Kepa de Miguel txistulariak egin ditu, Mendizabalen irakasle izandakoak, eta bietan abesten du Naroa Intxausti sopranoak —bigarrenean, baita Francisco Escudero Kontserbatorioko haur abesbatzak ere—. Grigoras Dinicus musikagile errumaniarrak idatzitako eta Iñaki Urkizuk orkestratutako Hora Stacatto piezak ixten du diskoa.

Diskoan parte hartu duten guztiei, EOri bereziki, eskerrak eman dizkie Mendizabalek, eta «amets bat» bete duela adierazi du. «Nik uste dut lan profesional honekin ja jarriko dela txistua, Euskal Herritik kanpo ere, nire ustez merezi duen lekuan».


Summary: Otxandioko Herri Eskolak eskuratu du lehenengo Joxe Mari Auzmendi hezkuntza beka. 12.000 euroko laguntza jasoko du, eta bi urteko epea izango du Eskola berria proiektua aurrera eramateko.

«Eskolaren eta komunitatearen arteko zubia berreirakitzea» da Otxandioko Herri Eskolak (Bizkaia) aurkeztu duen Eskola berria proiektuaren helburuetako bat. Izan ere, Lur Olabarri Etxebarria eskolako aholkulariar adierazi duenez, «eskola ez da herririk gabe eta herria ez da eskolarik gabe». Hik Hasi egitasmo pedagogikoak eta Hernaniko Udalak elkarlanean sortutako Joxe Mari Auzmendi hezkuntza bekara aurkeztu zuten proiektua, eta hura saritu du gaur epaimahaiak. 12.000 euroko laguntza jasoko du, eta bi urteko epea izango du lan prozesua aurrera eramateko.

Hezkuntza balioetan oinarritzen da beka, eta ekainean aurkeztu zuten. Guztira hamar proiektu aurkeztu dira, eta Mikel Agirrezabala Hik Hasiko ordezkariaren arabera, Eskola berria izan da «Joxe Mari Auzmendiren izpirituari ongien uztartzen zaion proiektua». Lau lan ildotan ardazten da beka: hobekuntza pedagogikoa, euskara eta euskal kulturaren biziberritzea, herri hezitzailea eta inklusioa; eta «balio horietan» oinarritzen da Otxandioko Herri Eskolak aurkeztutako proiektua. Naturaren integrazioan, haur hezkuntzan eta lehen hezkuntzan «berrikuntza pedagogikoak» proposatzeko «jauzi kualitatiboa», eta, batez ere, eskolaren eta komunitatearen «hurbilpenari begira» proposatzen duen proiektua nabarmendu ditu Agirrezabalak.

Epaimahaiak, gainera, aipamen berezia egin dio Jakinmin praktika filosofikoen elkartearen Jolastuz hausnartzen haur filosofia proposamena proiektuari; «haurtzarotik eskoletan gogoetatzeko, hausnartzeko eta adierazteko eta argudiatzeko gaitasuna garatzea» duelako helburu.

Eskola berria-k sei ardatzetan oinarritutako «proiektu integral» bat proposatzen du: ikasleen interesetatik abiatutako ikasketa prozesua; mugimendu autonomoa martxan jartzea; komunikazio sinboliko eta afektiboaren bitartez hizkuntza eta kultura transmititzea; jasangarritasuna; naturan ikastea; eta inklusioa: «eskolan zein herrian» aniztasuna «zentzu guztietan» errespetatzea.

Itxialdia proiektuaren «detonatzaile»

Aurretik «ideia batzuk» bazituzten ere, pandemia izan zen proiektua sortzeko «detonatzailea», azaldu du Aloña Erauskin Barandiaran eskolako irakasleak. Itxialdian «sekulako presioa» jasan zuten eskolek, eta «oso ageriko» geratu ziren gaur egungo hezkuntza ereduaren «zenbait gabezia». Horrek eman zien «bultzada» eredua «auzitan jartzen» hasteko.

Proiektuarekin «ikaskuntza aktiboago bat» sustatu nahi dute, eta, horren bitartez, ikasleak «euren esperientziatik, errealitatetik» ikastera bultzatu, azaldu du Olabarrik. Ikaslea izango da ikasketa prozesuaren erdigune, eta irakaslea izango du bidelagun. Eskola berria aurrera eraman ahal izateko, «ezinbestekoa» da eskola eta herria «elkarlanean» aritzea, baina «ausardia» ere behar dela adierazi du aholkulariak: «Gelatik eta eskolatik atera behar da».

Nagore Agirrebeitia Fondetxa eskolako zuzendariaren arabera, Otxandioko eskolak eramango du aurrera proiektua, baina «esportagarria» izango da Euskal Herriko beste eskoletarako ere. Haren aburuz, «komunikazio bat» sortu beharko litzateke eskolen artean, «besteek egiten dutenetik ikasteko».


Summary: 'Krakovia' argitaratu du Goizalde Landabaso-Etxeberrik. Ereinekin plazaratu du bere estreinako eleberria. Izterreko zauri sakon bat sendatu bitartean erietxean den pertsonaia bat jarri du ardatzean, eta umore beltzez girotu.

Igandea da, baina izan zitekeen beste edozein egun. Badira gizakia bataren edo bestearen erritmotik gabetzen duten lekuak. «Ezlekuak», Goizalde Landabaso-Etxeberriren (Bilbo, 1970) hitzetan. Horietako batean jarri du fokua bere estreinako eleberrian idazleak, Krakovia-n. Ospitalean agertuko da protagonista, 15 metro koadroko gela batean, oso ongi ulertu ezinik nola heldu den horra, zer egin behar lukeen orain. Handik hautemango du mundua; aurrera doan mundua baina beretzat gelditu egin dena, «izoztu». Jasoko ditu gertukoen bisitak, eramango dizkiote jaki goxoak, loreak, baina bakarrik sentituko da hala ere, eta «espero gabeko aliatuak» topatuko ditu orduan. «Ataka horretan aurrera egingo du, eta humanoago ere uste dut egingo duela egonaldiak. Leku oso ona da hura ikusteko zer den mundua benetan, eta zer den gizakia. Gure bizitza bizkor hauetan, askotan, ez dugu ikusten zer gertatzen ari den eta zein gauza gutxi garen; zer zaurgarri eta zenbat behar dugun bestea, bizirauteko», aurreratu du egileak. «Bakarrik sartuko da [ospitalean], eta kolektiboaren jabe egingo da».

Duela hamar urte Landabasori berari gertatutako pasadizo bat du oinarrian eleberriko istorioak. «Kostatu zitzaidan gertatutakoaren digestioa egitea», onartu du; «hamar urte behar izan ditut hau dena ordenatzeko». Kontatzeko, berriz, «unibertso paralelo bat» eraiki duela aipatu du, zeinetan berari pasatu zitzaizkionak eta ez zitzaizkionak gurutzatu dituen, berak hartu zituen zenbait erabaki, baina baita hartu ez zituenak ere. «Oso biluzik agertzen den pertsonaia bat da; biluzik agertzen dena bere beldurretan, bere minetan, bere itxaropenetan; bere identitatean, azkenean».

Bere orduko portaeraren aurrean, adore handiagoa antzematen du orain pertsonaiarengan: «Esango nuke protagonista ni baino ausartagoa izan dela, baina denboraren eta literaturaren ahalbideek ere errazten dute ausardia hori sortzea».

Emakumezkoa da pertsonaia zentral hori —hark kontatzen du lehen pertsonan istorioa—, idazlearen adin bueltakoa, autorearen lanbide berekoa —kazetaria da ofizioz Landabaso—, eta idatzi ere egiten duena. Izterrean hamabost zentimetro luze eta lau zentimetro sakon dituen zauri batekin helduko da ospitalera, eta, horren «krak-az» jabeturik, protagonistaren barne solasaren bidez soilik ez, haren gorputzaren bitartez ere saiatu da kontatzen Landabaso: «Saiatu naiz gorputzak ere kontatu dezan berak pairatutako errealitatea. Uste dut min hori ere ikusi eta sentitu daitekeela testuan; hori izan da asmoa».

Izan ere, oinazea protagonistarekin partekatzen duen zerbait dela uste du idazleak. Berak nozitu zuen mina «kontzienteki ahaztuta» daukan arren, badaki mina hor egon zela: «Badut orban zabal bat gogorarazten didana».

Azpimarratu egin du min hori esplizitatzeko gogoa izan duela testuan, unean bertan hitzetara nekez ekarri ohi den alderdi bat delakoan: «Bisitan datorrenak ez du ikusten ospitalearen backstage-ean dagoen dena. Badirudi ospitaleko beharginen eta hor daudenen arteko sekretu bat bihurtzen dela mina. Liburuko protagonistak ere ez die duen mina adierazten bisitan joaten zaizkionei, eta haiek ere ez dute ikusten mina pairatzen, baina pairatzen du, izugarria. Haragi bizian dagoen zauri bat du, besteak beste, garbitu egin behar dena, eta garbiketak sufrikarioa dira».

«Beldurraren kortesiaz»

Nolanahi ere, oinazea eta noraeza erakusteko, umorera jo nahi izan du idazleak, eta horixe azpimarratu du Inazio Mujika Ereineko editoreak ere, hori delakoan liburuaren ezaugarri nabarmenetako bat: «Halakoetan, askotan esaten da: ‘Umorea dago, baina txisterik ez’. Ba liburu honetan bai, txisteak ere badaude». Horrek batzuetan irribarreak, besteetan barreak eragingo dizkio irakurleari, haren ustetan, baita ezinegona ere. «Petralkeria guztien gainetik, elkartasunaren beharra ikusaraziko du».

Gogora ekarri du, halaber, elkarrekin aurkeztu zuten eta Landabasoren aurreneko liburua izan zen Korte bat, mesedez (2000) lanean ere bazela umorerik. Tonu hura «abandonatua» zuela esan du, aldiz, idazleak, eta modu kontzientean berreskuratu nahi izan duela oraingoan: «Iruditzen zait bide oso ona dela gauza batzuk bestela kontatzeko; baimendu egiten zaiolako beste genero batzuek dituzten mugak pasatzea. Umore beltza erabili dut, horrek irensgarriago egiten dituelakoan pertsonaiak bizi behar dituenak».

Boris Vianek «beldurraren kortesiatzat» definitu zuen umorea, eta bere egin du ideia Landabasok, eleberriaren sakonean beldur asko ere badagoela erantsiz. Horien artean gailen, heriotzarekiko izua. «Hor dagoen zerbait da, airean. Beharbada urte askorekin hurbil ikusten duzu, baina gehiegi ere ez dituzunean, ez duzu pentsatzen hainbeste. Aldiz, hainbat egunez izoztuta zaudenean, isiltasunean, denbora asko daukazu, eta heriotzaz ere pentsatzen duzu. Protagonistari askotan pasatzen zaio lotara doala eta ez dakiela hurrengo goizik egongo den». Liburutik irakurri du: «Bero egiten du hor kanpoan, eta leihoa zabalik utzi du. Herioa heldu behar bada, sar dadila kristala apurtu barik».

Jaione Dagdrommerrek egin dio azala liburuari, eta izenburuari dagokiona albait irekien utzi du idazleak: «Bakarrik esango dut helduleku bat dela ospitalean den horrentzat».