Summary: Onnera Groupek lantegi berria zabalduko du Oñatin, 17 milioi euroko inbertsioa eginda. Garbigailu industrialak fabrikatuko dituzte, egungo ekoizpen gaitasuna handituta. Kooperatibak inoizko salmenta handienak lortu zituen iaz: 380 milioi euro denera.

Ekipamendu industrialen fabrikazioan erreferente izateko oinarriak jartzen ari da Onnera Group azken urteotan, eta, orain, beste urrats bat egingo du helburu horrekin: lantegi berria zabalduko du Oñatin (Gipuzkoan), nazioarteko merkatuan duen lehiakortasuna eta posizionamendua indartzeko. Mondragon taldeko kooperatibak 17 milioi euro baino gehiago inbertituko ditu planta berrian, eta, iragarri duenez, «estrategikoa» izango da jarritako erronka lortzeko bidean.

Lantegi berria eraikitzeko obrak hasi dituzte dagoeneko, eta, behin amaituta, egungo garbigailu industrialen ekoizpen gaitasuna handitzen lagunduko du. Ondorioz langile gehiago beharko dituela aurreratu du enpresak, baina ez du zehaztu zenbat. Ez du argitu, halaber, fabrika berria noiz jarriko duten martxan. Edozein modutan, ingurumen ikuspegitik «proiektu berritzailea» izango dela nabarmendu du.

Oñatiko kooperatiba sukaldaritzan, garbiketan eta hotz-sistemen esparruan enpresa liderra da Europan, eta hazkunde aroan sartuta dago azken urteetan. Inoiz ez bezala handitu zituen salmentak iaz; marka berria ezarri zuen, eta aurreko urteko emaitzak bikoiztu. Denera, 380 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. Salmenten %68 atzerrian egiten ditu kooperatibak, eta haren merkatu handienak AEB eta Frantzia dira. Euskal Herriko eta Espainiako merkatuetan, berriz, gainontzeko herena saltzen du.

Eduardo Calvo taldeko zuzendari nagusiak langileek egindako «ahalegina» nabarmendu du, inflazioari eta merkatuan nagusitu den ziurgabetasunari aurre egiten eta urtea emaitza onekin ixten lagundu dutelako. Eta gehitu du «determinazioz» jokatuko duela taldearen etorkizuneko erronkak lortu asmoz.

Onnera Groupek zazpi lan zentro dauzka mundu zabalean; Euskal Herrikoan ez ezik, Frantzian, Polonian eta Mexikon, adibidez, eta 2.500 langilek dihardute haietan. Zazpi marka biltzen ditu (Fagor Professional, Asber, Edenox, Efficold, Danube, Domus eta Primer), hainbat sektore, merkatu eta herrialdetan liderrak direnak.


Summary: Kremlinen kontrako indarrek bi zibil hil dituzte Errusian. Belgorod eskualdean borrokan ari dira bi milizia eta Errusiako armada. Txinak «zail» ikusten du Kievek eta Moskuk negoziatzea

Moskuren aurkako indarrak Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Belgorod eskualdeari eraso egiten ari dira azken egunetan, eta gaur egindako bonbardaketa batean, bi zibil hil dituzte, eta beste bi zauritu. Eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkovek Ukrainako armadari egozten dizkio azken egunetako erasoak. Kievek, ordea, ukatu egin du hori. Kremlinen aurka borrokatzen direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako bi miliziak esan dute azken egunetan Errusiako indarren kontra borrokatzen dihardutela Belgoroden, eta gaur ere hori bera egin du Errusiaren Askatasuna Legioa taldeak.

Belgorodeko iturri ofizialek adierazi dute Ukrainako indarrek Xebekino herritik gertuko errepide bat bonbardatu dutela, eta jaurtigaien puskek auto batzuk jo zituztela; horietako batean zihoazen gero hildako biak, eta beste batean bi zaurituak. Gladkoven arabera, Ukrainaren aldeko indarrek jaurtitako beste bonba batzuek pare bat etxebizitzari kalte egin diote.

Errusiaren Askatasuna Legioa eta Boluntario Errusiarren Taldea miliziek Errusiako armadarekin liskarrak eduki zituzten duela ia bi aste, Belgorod eskualdean, baina Moskuk amaitutzat eman zituen horiek, eta nabarmendu «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» zituela. Atzo ere eskualde horretan Ukrainaren aldeko indarretako 50 bat kide hil zituztela esan zuten Errusiako iturri ofizialek.

Ikusi gehiago: Errusiak bukatutzat eman ditu mugan miliziekin izandako liskarrak

Horren guztiaren harira, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren zerbitzu sekretuek txio baten bidez esan dute Belgoroden gertatzen ari diren borrokek «dilema handi bat» planteatzen diotela Errusiako armadari: hau da, erabaki behar dutela eremu horretan defentsak sendotu edo Ukrainan dituzten lerroak indartu. Azpimarratu dute, bide batez, eraso horien ondorioz zibilak Xebekino herritik atera behar izan dituztela. Errusiako iturriek esan dutenez, gutxi gorabehera 2.500 lagun atera dituzte handik.

Eta Belgorod eskualdekoak ez dira Ukrainako indarrek Errusiako lurretan egindako bonbardaketa bakarrak. Izan ere, Briansk eskualdeko Lomakovka eta Novaya Pogostx herriei ere eraso egin diete airetik, eskualdeko gobernadore Aleksandr Bogomazek esan duenez. Ez dago zauriturik. Dena den, ez The Guardian egunkariak, ez Reuters berri agentziak ezin izan dute egiaztatu eraso horiek gertatu direla.

Ez da Briansken bonbardaketak gertatzen diren aurreneko aldia. Azken asteetan aire erasoak ugaritu egin dira Errusian, eta, horren ondorioz, AEBak deseroso daude. Zeren badakite Errusiak egiaztatzen badu bere lurretan erortzen ari diren armak AEBetakoak edo Europakoak direla interpretatu ahalko lukeela gerra Ukrainatik harago eraman dezakeela.

Ikusi gehiago: Hiru zibil hil dira Kieven, Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz

Bestalde, Errusiak seigarren egunez jarraian bonbardatu du Kiev gaur. Ukrainako hiriburuko administrazio militarrak jakinarazi duenez, aireko defentsa sistemek erorarazi egin dituzte Moskuko indarrek jaurtitako misil eta drone guztiak (30 pasa). Ez dago zauriturik. Eta horrekin lotuta, hiriko lurpeko babesleku guztiak 24 orduz irekita egoteko agindua eman du Vitali Klitxko alkateak. Aintzat hartu behar da atzo hiru zibil hil zirela hiriburuan bonbardaketa baten ondorioz, eta iturri ofizialek ere jakinarazi zuten babesleku batera sartzeko modurik izan ez zutelako zendu zirela, hura itxita zegoelako. Zer gertatu zen ikertzen ari dira. Zaporizhia eskualdea ere bonbardatu du Errusiak gaur, eta etxebizitza bloke baten aurka egindako aire erasoan bi zibil hil eta lau zauritu ditu, hango iturri militarren arabera.

Negoziazioak, «zail»

Li Hiu Txinako goi diplomazialariak adierazi du «zaila» izango dela Errusia eta Ukraina negoziatzeko esertzea. Hori nabarmendu du gaur, duela bi aste Europan egindako bira baloratzeko agerraldian. Iruditzen zaio «garrantzitsua» dela norbaitek ekinbidea hartzea elkarrizketei bide emango dien baldintzak sortzeko. Errusiako, Ukrainako, Poloniako, Frantziako, Alemaniako eta Belgikako buruzagiekin bildu zen Li, eta eskatu die Kieven Mendebaldeko aliatuei armarik ez bidaltzeko gudu zelaira.


Summary: Alokairuen legez kanpoko igoera salatu du Aldak Lehuntzen. Salatu dute Lehuntzeko etxe baten jabeak ez duela errespetatu alokairuen mugatze neurria. 840 euroan alokatzen zuen lehen, eta orain 1.460 euroan jarri du alokagai.

Eguzkitako betaurrekoak, bainujantziak, badminton sarea, olatuen eta itsasontzien hotsa... Itsas bazterreko paisaia baten irudia, hondarrik eta itsasorik begi bistan izan gabe. Aldako kideek hondartzako giroa sortu dute Lehuntzeko (Lapurdi) etxe baten lorategian. «Etxebizitza honen jabea Nizakoa da (Okzitania), eta, ikusiz zer preziotan jarri duen alokagai etxebizitza hau, Kosta Urdinean gaudela ematen du», adierazi du Txetx Etxeberri Alda-ko kideak. Lahonce-sur-Mer berrizendatu dute gunea, herri sarreretan izan ohi diren seinaleen itxurako batekin. Aldako militanteek salatu dute etxearen jabeak legez kanpo emendatu duela alokairu prezioa. Horrelako egin-moldeak seinalatu, salatu eta auzitara bideratuko dituztela azpimarratu dute. Eta botere publikoei deiadar egin diete tokiko biztanleak espekulazio kasu horietarik babestu ditzaten, «alokairuen mugatze neurriak errespetaraziz», eta hori errespetatu ezean «zigortuz».

Ordura arte, 840 euroan zegoen alokatua 74 metro koadroko etxea. Baina, maizter ohiek etxea utzi zutenetik, 1.460 euroan jarri du alokagai jabeak. Lehuntze Ipar Euskal Herriko tentsio handiko eremuan dagoenez, alokairu prezioen mugatze neurriak daude. «Hau da, prezioa ezin da alokairuen erreferentzia indizetik gora emendatu», azaldu du Ainize Butron Aldako kideak. «Jabeak legea urratu du». Horrez gain, maizter berriei alokairua baino hiru aldiz soldata handiagoa eskatzen die. «Etxebizitza hau eskuraezina bilakatu da tokiko biztanleria ia guztiarentzat», ondorioztatu du Etxeberrik.

Ekintza garaian, Aldako kideak harremanetan jarri dira etxearen jabearekin. Etxeberrik telefonoan jabeari ekintzaren berri eman, eta legearen urraketaz ohartarazi du. Jabea bere posizioetan gelditu da, eta ezer ukatu gabe moztu du deia.

David Hugla Lehuntzeko auzapezari ere bertaratzeko eskatu diote. Hark gogorki salatu ditu jabearen egin-moldeak. Oroitarazi du etxebizitza soziala zela hasieran. Jabeak bizitegi sozialak lortzeko programari esker eskuratu zuen, 2008an. Hala, espekulazioaren kontrako hamar urteko klausulak babesten zuen etxebizitza, «baina, klausula hori amaitu denez, merkatu librera pasatu da», esplikatu du Huglak. «Eskandalagarria» iruditu zaio, eta Aldarekin bat egiten duela adierazi du.


Summary: Drone adimentsuak hil al du bere giza kontrolatzailea?. AEBetako Aire Armadako koronel batek adierazi duenez, adimen artifizial batek gobernaturiko drone batek bere kontrolatzailea hiltzea erabaki zuen ariketa birtual batean, bere xedea betetzeko oztopoa zela iritzita. Armadak ukatu egin du.

Arma autonomoen garapenak berez beldurra eragiten badu, gehitu horri adimen artifiziala, eta gogoa ematen du babeslekura korrika joateko, «kontuz, badatoz geureak!» oihuka.

Izan ere, jendea bere kabuz hiltzea erabakitzen duten armen inguruko sagak beste atal bitxi bat utzi du azken orduotan.

Hainbat hedabidek jaso dituzte AEBetako Armadako Tucker Hamilton koronelak joan zen astean eginiko adierazpenak. Militarrak kontatu zuenez, AEBetako Aire Armadak adimen artifiziala erabili du simulazio bat egiteko. Horretan, armaz beteriko drone bati helburu bat eman diote, eta makinak bere kabuz erabaki du bere kontrolatzailea hiltzea, xedea betetzeko oztopoa zela iritzita.

Etsai birtual batzuen aire defentsak suntsitzea zen ariketaren helburua. Haatik, «sistema hasi zen konturatzen giza kontrolatzaileak batzuetan mehatxu hori ez hiltzeko agintzen ziola. Baina gailuak puntuak irabazten zituen mehatxuak hiltzen zituenean», koronelak Londresen eginiko goi bilera batean kontatu zuenez. «Zer egin zuen orduan? Kontrolatzailea hil egin zuen, pertsona horrek helburua betetzea galarazten ziolako».

Orduan militarrek ikusi zuten robota berriz trebatu behar zutela, eta sistemari esan zioten kontrolatzailea ezin zuela hil, eta hilez gero puntuak galduko zituela. «Orduan zer? Operadoreak berarekin komunikatzeko erabiltzen zuen antena dorrea suntsitzeari ekin zion, horrek galarazten ziolako jomuga hiltzea».

Gidoi hau ikusita duela iruditzen bazaio irakurleari, gogoratu behar da zientzia fikzioko dozenaka lanetan erabili dutela eskema, besteak beste 2001: espazioko odisea lanean, edo Alien filmean. Lehenengoan, adimen artifizial bat erotu egiten da, nolabait esatearren, agindu kontraesankorrak jaso dituelako, eta gizakiak hiltzea erabakitzen du. Bigarrenean, robot batek gizakiak hiltzea onesten du, bere helburua betetzearren.

AEBetako Aire Armadak ustez eginiko ariketan ez zen benetako inor hil, simulazio birtual bat zelako. Baina simulazioa horretarako egin zuten hain zuzen, jakiteko zer gertatu litzatekeen tresna hori errealitatean erabiliz gero.

Militarrak esan zuenez, «ezin da adimen artifizialaz eta autonomiaz hitz egin, ez baduzu etikaren gaia jorratzen».

Armadaren ukoa

Gaur, berriz, agiri bat bidali dio AEBetako Aire Armadak 'Insider.com' hedabideari. Horretan, Ann Stefanek eledunak ukatu egin du simulazio hori gertatu izana. «Aire Armadak ez du halako adimen artifizial-drone simulaziorik, eta AA teknologia modu etiko eta arduratsuan erabiltzen jarraitzen du». Gaineratu duenez, koronelaren adierazpenak «testuingurutik at» hartu dira, eta «pasadizo bat» besterik ez dira.

Edonola ere, lehen ere argitaratu izan dituzte AEBetako Armadak adimen artifizialarekin eginiko proben inguruko albisteak, piloturik beharko ez duten gerra hegazkin erabat autonomoak garatzeko. 2020an, AA batek bost aldiz irabazi zien giza pilotuei, simulaturiko hegazkin jazarpen borrokan. Eta iaz, lehenengo proba erreal arrakastatsua egin zuten. Urte amaierarako nahi dute hegazkin erabat autonomoa garatu.

Arma autonomoak

2021 udaberrian hautsak harrotu zituen Nazio Batuen Erakundeak emaniko albiste batek. Horren arabera, historian lehenengo aldiz, robot batek eraso egin die gizakiei modu erabat autonomoan.

NBEk esan zuenez, drone batek tiro egin zien Libiako talde armatu bateko kideei, bere kabuz, gizakien kontrolik eta agindu zehatzik gabe.

Gizateria robot hiltzaileen aroan sartzen ari dela ohartarazi dute aspaldi adituek. NBEk 2017an eztabaidatu zuen gaiaren inguruan, eta etikan adituek eskatu zuten arma autonomoak debekatzeko.

Joan zen astekoa AEBetako koronel baten ahokada bat izan ote den, edo Aire Armadak haren hitzek edukitako oihartzuna estali nahi ote duen ikusteke dago. Baina, egia bada, militarrak kontaturikoa adimen artifizialaren espero gabeko ondorioen eskulibururako adibide borobila da.


Summary: Sorionekuek «ongietorri erraldoia» eginen diote euskarari ekainaren 10ean Iruñean. Euskararen aldeko manifestazioaz gainera, egun osoko egitaraua prestatu dute plataforma osatzen duten eragileek

«Euskararen etorkizunari ongietorri erraldoia» egin nahi dio Sorionekuak egitasmoak Nafarroan. Mobilizazioa iragarria zuten lehendik ere: heldu den larunbatean izanen da, ekainaren 10ean, Iruñeko Antoniutti parketik abiatuta. Horrez gain, ordea, egun osoko kultur egitaraua ere antolatu dute Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek. Gaur aurkeztu dute.

11:00etatik aurrera, eskulan tailerrak eskainiko dituzte Iruñeko Basotxo kale inguruan, haurrek Sorioneku eskuak sortu eta margotu ditzaten. Horrez gain, puzgarriak eta jolasak ere izanen dira. 11:30ean, erraldoiek kalejira eginen ditu ingurumarian, eta eguerdian, Topadantzak emanaldia eskainiko dute. 12:30ean, Gora bihotzak! ikuskizunaz gozatu ahalko dute haurrek. 16:30ean, bestalde, Igandea txaranga aterako da festagunetik, bazterrak doinuz blaitzera.

Basotxo kaleko guneaz gain, hiriko beste zenbait tokitara ere zabalduko da egitaraua. Hala, 12:00etan, Laba elkarteak Dj bermuta eskainiko du Gazteluko plazan; 13:00etan, doinu herrikoiak karriketara aterako ditu Kantuz egitasmoak; eta 14:00etan bazkaria eginen dute Redin kaleko Arrano tabernan. Bazkarirako erreserbak egiteko epea zabaldu dute antolatzaileek. Horretarako, whatsapp bat bidali behar da 626 25 25 40 zenbakira. 15 euroren prezioa du menuak.

Eguneko zita nagusia, baina, arratsaldeko «mobilizazio herritarra» izanen da. Bertan, Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek eta bertara bildutako gainerako euskaltzaleek aldarrikatuko dute euskaraz bizi nahi dutela «eroso». Erosketak egitean, hedabideak kontsumitzean, lagunartean edo administrazioaren aurrean «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dute euskaraz. Uste dute euskarak ez duela «misteriorik» behar, «etorkizunarekiko ikusmira» baizik. Ez baita museoko pieza bat, egunerokoan erabiltzeko hizkuntza baizik.

Urtarriletik lanean

Iragan urtarrilean aurkeztu zuten Sorionekuak manifestua, Iruñeko Ziudadelan. Kulturaren, hezkuntzaren, euskalgintzaren, kirolaren eta kazetaritzaren esparruko hogei bat pertsonak sinatu zuten manifestua. Gaur, askoz gehiago dira. «Euskaraz ikasi, jolastu, mintzatu, barre egin, fikzioa ikusi eta amets egin nahi dugun herritarrak gara», adierazi zuten agiriaren aurkezpenean. Castillo Suarez idazleak irakurri zuen manifestua euskaraz, eta Tania Gonzalez Agirrek, Union Tutera taldeko jokalariak, gaztelaniaz. «Ager landetan ekimenak antolatzen ditugu, euskaraz idazten dugu, euskara irakasten dugu, kultura egiten dugu, kirola euskaraz sustatzen dugu, injustiziei hordagoa botatzen diegu... Finean, Nafarroa osoko hainbat eremutatik eta bidetatik datozen herritarrak gara, gaurtik hasita euskaraz bizi nahi dutenak».

Nafarroan euskaraz bizitzeko, baina, «hamaika traba» daudela salatu zuten: «Euskara ikastea ez da guztion eskura dagoen zerbait; kulturaren ozeanoan tanta txiki bat da euskaraz ekoitzi eta zabaltzen dena; administrazioan zerbitzuak euskaraz jasotzea ez da erraza izaten, eta hiztun moduan eskubide desberdinak ditugu Nafarroan, gure posta-kodeak definitzen ditu geure hizkuntza eskubideak; atzerriko hizkuntzen azpitik puntuatzen da euskara ehunka lanpostutan; paisaia linguistiko elebiduna izateak, maiz, esfortzu, borroka eta lan handia eskatzen du».

Nafarroa hiru eremutan banatzen duen zonifikazioa eta administrazioak euskal hiztunei eskaintzen dien tratua ere hizpide ditu manifestuak. «Ardura politikoak exijitzeko garaia da, ez bazterketa betikotzeko garaia; ez dugu bigarren mailako herritar izan nahi», azpimarratu zuen Suarezek, aurkezpenean. Are: exijitu zuen eskubide guztiak «herritar orori bermatuak» izan daitezela, «fikziozko mugarik gabe». Euskararentzat, berriz, dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu zuten sinatzaileek. «Izan ere, euskarak hiztunak behar ditu, eta hiztunok, eskubideak. Bereizkeria eta bazterketa ez dira aukera bat: pertsona guztiontzako eskubide guztiak nahi eta behar ditugu. Herritarrok egiten ari garen moduan, har dezala administrazioak erantzukizuna bere gain».

Gaurko agerraldian, antolatzaileek eskerrak eman dizkiete Sorionekuak manifestuarekin bat egin duten guztiei. «Urtarriletik asko eta asko izan zarete gurekin harremanetan jarri zareten, herritar, egitasmo eta bestelakoak, eta gaur gure eskerrik beroenak adierazi nahi dizkizuegu, ekainaren 10a ahaztezina izateko zuen aletxoa jartzeagatik».


Summary: Egungo erronkak aztertu dituzte 39. Circom biltzarrean. Danimarkako TV2 Nord kateak jaso du Gran Prix saria, Donostian. Ukrainako ‘Hromdaske’ hedabideko bi kazetarik hitzaldia eman dute.

Europako Zerbitzu Publikoko Eskualde Hedabideen 39. Biltzarra egin dute bi egunez, Donostian. Circom elkarteko bazkideak elkartzeko balio izan du, askotariko gaiez hitz egiteko, eta horrez gain, Circom 2023 sariak banatu dituzte. Gran Prix sari nagusia Danimarkako TD2 kateko Stand up med Tourettes programari eman diote. Atzo arratsaldean egin zuten sariak banatzeko ekitaldia Tabakaleran, Nerea Reparaz ETBko kazetaria aurkezle zela.

Ekitaldian, Kukai dantza taldeak eta Neomak musika taldeak parte hartu zuten. Ikerketa kazetaritzako saria Irlandako TG4 kateak eraman zuen; Entretenimendua eta Drama kategoriko saria Galiziako TVGko Motel Valkirias telesailarentzat izan zen; dokumental onenaren saria Poloniako Nam nie wolno bylo plakac lanak (TVP3 Krakow) jaso zuen; eta saiorik originalena eta berritzaileena izendatu zuten Kataluniako telebista publikoko InfoK Especial Tutankhamon lana. Sari bana jaso zuten baita ere Suediako SVTk, Herbehereetako Omrop Fryslan-ek, Errumaniako TVR Cluj kateak, Frantziako France3k eta Errumaniako TVR Timisoarak.

Ukrainako kazetarien lana EITB taldea izan da Circomen 39. biltzarraren anfitrioia. Eta Donostiako Kursaalean emandako hitzaldien artean, Unai Iparragirre ETBko zuzendariak euskal gizartearentzat balioa sortu duten egitasmoez hitz egin du.

Gaur goizean, bestalde, Ukrainako Hromdaske hedabideko ordezkariek eman dute hitzaldia. Kursaalean bertan izan dira Aliona Nevmerzhitska zuzendaria eta Victoriia Beha editore burua, Mikel Reparaz ETBko kazetariak gidatuta. Duela hamar urte sortu zuten hedabide hori, eta azkenaldian beren hartzaile kopuruak gorantz egin du. Nevmerzhitskak azaldu duenez, Youtuben hilero 15-20 milioi bisita inguru dituzte; miloi bat jarraitzaile dituzte Twitterren, eta beste hainbeste Facebooken. «Gure bideoek inpaktua eragiten dute gizartean», esan zuen hedabidearen zuzendariak.

Max Levin argazkilaria gogoan izan du Nevmerzhitskak. Argazkilari horrek Hromdaske-rentzat eta beste hedabide batzuentzat lan egiten zuen, eta Errusiako tropek hil zuten iazko martxoan. Beha hunkituta mintzatu zen, era berean, gerran hil diren kazetarien inguruan. «Gerrako giza tragedia eta kostua dokumentatzen ari gara». Eta nabarmendu zuen kazetarien lanaren garrantzia agerian gelditzen ari dela.

Kievetik bideo konferentzia bidez mintzatu dira hedabide bereko Oleksandr Holmakoy eta Oleksandr Nazarok. Aipatu dute algoritmoen faktoreak ere eragina izaten duela haien lana zabaltzeko orduan. «Edonola ere, milioika jarraitzaile batu dira azkeneko urtean gure edukiak ikustera, Ukrainan zer gertatzen ari den jakiteko», adierazi zuen Holmakoyk. Ukrainerazko eduki guztiak ingelesezko azpidatziekin zabaltzen dituzte.

Biltzarreko azken hitzaldian, Ida Anna Haugen Norvegiako telebista publikoko estrategia arduradunak hitz egin du. Arrakastarako gako batzuk aipatu ditu, besteak beste, egitasmoen hasieran baliabideak jartzea, esploratzeko askatasuna izatea eta formatu berriekin esperimentatzea. Estrategiaren oinarrian, bestalde, «itxaropena» jarri du.


Summary: Del Campo, Herguera, Leemans eta Perez Sañudo, Kimuak-en katalogoan. Hautatutako zazpi film laburretatik bakarra da euskara hutsezkoa: Iban del Camporen Sorbeltza. Itziar Leemansen Ximinoa euskaraz eta frantsesez da.

Kimuak programaren 26. aldira aurkeztutako 60 proposamenak aztertu eta gero, epaimahaiak zazpi film labur hautatu ditu aurtengo katalogorako: Iban del Camporen Sorbeltza, Raul Camposen El aprendiz, Isabel Hergueraren La mujer ilustrada, Itziar Leemansen Ximinoa, Nitya Lopez Saituaren Deadly Draw, Tamara Lucarini Cortesen Prioridades eta David Perez Sañudoren El rey de la semana. Etxepare Euskal Institutuak eta Zineuskadik sustatutako programak martxan jarriko ditu orain film horiek nazioarteko zinema jaialdietara bidaltzeko bideak.

Honako kide hauek osatu dute aurtengo hautaketa batzordea: Simon Blondeau Baionako L'Atalante zinemako zuzendari laguntzaile eta kultur bitartekariak, Ana Herrera Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusiko ikus-entzunezko proiektu estrategikoen eta digitalen buruak, Txaro Landa Bilboko Fas zineklubaren zuzendariak, Jaime Manrique Bogoshort film laburren jaialdiaren zuzendariak, eta Alberto Valverde Bartzelonako D'A Film Lab-en koordinatzaileak.

Sorbeltza filma euskara hutsez egina da, Ximinoa euskaraz eta frantsesez, eta gainontzekoak gaztelaniaz, nahiz eta horietako bik hindia eta bengalera ere erabiltzen dituzten.

Del Camporen lanean, belaontzi bat itsasoratzen da, barruan hiru pertsona dituela. «Bi emakume eta gizon bat: triangelu bitxi bezain misteriotsu bat osatzen dute», azaldu dute, ohar batean. «Itsas zabaleko bainuen, gaueko elkarrizketen eta tentsio sexualen artean, desorekatuta dagoen unibertso batean murgilduko gara». Erika Olaizola, Joseba Apaolaza, Miren Gaztañaga eta Heren de Lucas dira aktoreak.

Zinemagileak Kimuak katalogoan izan duen laugarren lana da. 2009an Dirty Martini dokumentala hautatu zuten, 2018an Espedizio handia zientzia fikziozko filma, eta 2020an Silvia Reyerekin batera zuzendutako Interior Taxi Noche.

Ximinoa-k June pertsonaiaren istorioa kontatzen du: udako lehen lana aurkitu du, Constance neskato sentikorra zaintzen. «Klase harremanen bortizkeria eta bere identitatearen ukapena aurkituko ditu». Ainara Leemans, Anais Villiot Chantelauze eta Sarah Chantelauze dira protagonistak.

Leemansek Kubari buruzko bi dokumental luze zuzendu ditu: Parque Lenin (2015) eta Boca Ciega (2020). 2018an, Bainera fikziozko film laburra egin zuen, eta, iaz, Olatuak, bere hirugarren dokumental luzea. Fikziozko lehen film luzea idazten ari da egun: Agurra. Noka emakume zinemagileentzako programan hautatu zuten.


Propinak: zergatik, nola eta norentzat

Summary: Propinak: zergatik, nola eta norentzat. Zer ematen dio propinak langileari, eta zer kentzen dio?

Urtebetetze bazkariko azken kondarrak. Ebakia edan, eta kontua eskatu. Ez da kopuru txikia ordaindu beharrekoa, baina zerbitzaria fin aritu da. Bi, bost, hamar? Gutxiegi izango da, ala gehiegi? Zenbateko propina eman, horixe izaten da galdera askotan, eta ez da erraza asmatzen. Ostalaritzan —eta beste zenbait lanbidetan— ohikoa da bezeroek langilearen jarduna saritzea. Halere, sari guztiak ez dira berdinak. «Propina asko uzten duen jendea dago, baina baita oso gutxi edo ezer uzten ez duena ere», dio Suharri (Hernani) jatetxeko nagusi Alberto Rodriguezek. Salbuespenak salbuespen, bezeroaren jatorriaren araberakoak dira propinak: «Atzerriko bezeroek hemengoek baino propina handiagoak uzten dituzte. Euskal Herrian bizi denak, batez beste, 50 zentimo uzten baditu, atzerritik datorrenak 4 euro inguru utziko ditu».

Suharriko langileek sukaldeko txokoan dagoen poto batean gordetzen dituzte txanpon eta billete estra guztiak. Eta, ondoren, beren artean banatzen dituzte. Baina gero eta txanpon gutxiago banatu behar dituzte, bezeroek gero eta propina txikiagoak —edo bat ere ez— ematen dituztela azpimarratu baitu Rodriguezek. Motiboen artean, hauexek: ia produktu guztien garestitzea eta krisia. Baina bada aintzat hartu beharreko hirugarren eragile bat: ordainketa elektronikoak. «Jendeak ez du eskua poltsikoan sartzen. Asko handitu da txartelaren erabilera. Ez dago kanbiorik, eta, kanbiorik ez dagoenez, ez dago propinarik», adierazi du jatetxeko nagusiak. Propinak, digitalean Besteak beste, COVID-19aren pandemiak eman zion bultzada ordainketa elektronikoari. Koronabirusaren kutsatzeak ahalik eta gehien murrizteko, gastu txikienak ere elektronikoki ordaintzeko eskatzen hasi ziren saltoki eta jatetxe askotan. Hiru urteren ondoren, gora egiten jarraitzen dute ordainketa elektronikoek, eta gero eta gutxiago dira diru zorroa txanponekin beteta dutenak. Kutsatzeak soilik ez, irudi du txartelaren eta mugikorraren bidezko ordainketek propinak ere murriztu dituztela. Horri irtenbidea aurkitu nahian, txartelarekin ordaintzen duten bezeroei propina datafonoan txertatzeko aukera ematen diete zenbait jatetxek. Hiru aukera izan ohi ditu bezeroak: propinarik ez ematea, makinan iradokitako kopurua onartzea —kontuaren %5 eta %10 arteko propina izan ohi da—, edo norberak nahi duena ematea. Zenbait ikerketaren arabera, propina zuzenean fakturan sartu, eta bezeroak hori onartu edo ez erabaki behar duenean, litekeena da botoi berdeari ematea.p>

Ikusi gehiago: Propinak, AEBetako esklabo ohiei ez ordaintzeko Jatetxean horrelakorik erabiliko lukeen galdetuta, zera dio Suharriko nagusiak: «Ez. Ez dugu aukera hori ematen, eta ez dugu aukera hori emango. Diru hori fakturan sartu beharko litzateke, BEZa gehitu, banakatu… Propina utzi nahi duenak, utziko du, eta ez duenak utzi nahi, ez du utziko». Soldata eskasak estaltzeko Harekin bat dator EKA Euskadiko Kontsumitzaileen Elkarteko prentsa arduradun Ander Cornejo: «Argi izan behar dugu jatetxeak eskainitako arretagatik edo emandako zerbitzuagatik borondatez egiten den dohaintza dela propina». Halere, uste du zilegi dela langileek propina eskatzea; betiere, bezeroa horretara behartzen ez badute. Elkartean ere badute propinak emateko azken joeraren berri —datafonoan txertatzearena, alegia—. Halere, kontsumitzailea ez litzateke propina ematera behartuta sentitu behar: «Nolabait, langilea bezeroari propina emateko aukera eskaintzen ari zaio, ez behartzen». Dena den, eskura emanda edo txartelarekin ordainduta, EKAko kideen arabera, propinak ezin du, inolaz ere, soldata duin bat eskuratzeko osagarria izan. «Ostalaritzako jabeen ardura da soldata duinak bermatzea», propinak gorabehera. Diru estra hori langile bakoitzaren nominan txertatzea zaila litzatekeen arren —gehienetan, emandako propinak ez doazelako inoren izenean, orokorrean jasotako zerbitzuaren trukean baizik—, langileen soldataren parte izan behar dutela iritzi dio EKAko prentsa arduradunak. Izan ere, «propinak ogasunean berdin-berdin ordaindu behar dira zerga modura», nahiz eta Gizarte Segurantzan kotizatu ez. Nagusiak parte har dezake propinen gaineko erabakietan, baina ez du horien gainean agintzen. Bezeroek bolondreski ematen duten diru gehigarria izanik, establezimenduko jabeak ezin ditu debekatu. Horixe ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak 2021eko epai batean, eta zehaztu zuen langile guztien artean banatu behar direla. Ez da beti ongietorria Nolako tokia, halako ohiturak; baita propinekin ere. Euskal Herriko tabernetan eta jatetxeetan norberak erabaki dezake zenbateko propina utziko duen —edo utziko duen—. Oro har, borondatezkoa da Europako herrialde gehienetan ere. Ipar Amerikan, berriz, bai AEB Ameriketako Estatu Batuetan, bai Kanadan ia derrigor eman behar zaio zerbitzariari kontuan eskatzen dena baino diru pixka bat gehiago; hotz, kontuaren %15 eta %20 artekoa izan ohi da propina toki horietan. Beste leku batzuetan, ordea, bezeroak hobe du eskua poltsikoan gordetzea. Propina ematea edukazio txarreko keinutzat jo ohi dute Asia hego-ekialdeko zenbait herrialdetan. Esaterako, Txinan debekatuta egon da hainbat hamarkadatan, eroskeriatzat zutelako. Halere, turismoa areagotu den lurraldeetan, egun ohikoa bilakatu da jatetxeetan propina ematea. Egoera bertsua da Japonian. Han propinak inoiz debekatu ez badituzte ere, edukazio txarreko keinutzat jotzen dituzte.

Kasinoetako langileak ere, propinen menpe

Ohikoen ostalaritzan diren arren, beste lanbide batzuetan ere indar handia dute propinek. Horien artean daude, adibidez, kasinoetako langileak. Bilboko Gran Casinon egiten du lan Carmen Valderasek, eta azaldu du propinek osatzen dutela beren soldataren zati handi bat. «Egunero erregistratzen dugu bezeroek ematen diguten diru gehigarria. Poto batean gordetzen dugu, eta hilabete amaieran guztion artean banatu, eta nominan sartzen digute diru hori». Halere, azaldu du bezeroek gero eta propina txikiagoak ematen dituztela, eta horrek zuzenean eragiten diela beren soldatei, propinaren araberakoak baitira. «Duela zenbait urte propinek osatzen zuten gure soldaten %35 eta %40 artean. Orain, kopuru hori ez da %10era iritsiko». Horrenbestez, adierazi du oso aldakorrak direla beren soldatak, eta, horregatik, propinak ematera bultzatzen dituela bezeroak. «Askok [bezeroek] badakite propinak guretzat garrantzitsuak direla, baina gutxik jakingo dute zenbateraino diren garrantzitsuak». Egoera ekonomiko eskasa, batetik, eta lanbideak berezkoak dituen baldintzak —gaueko lanaldiak, jaiegunetan lan egin beharra, etab.—, bestetik, kasinoko langileek mobilizazioei ekin zieten martxoaren amaieran. Besteak beste, enpresari eskatu diote soldata KPIaren arabera igotzeko, eta kontziliazioa hobetzeko neurriak hartzeko.


Summary: Propinak, AEBetako esklabo ohiei ez ordaintzeko. XIX. mendearen amaieran hedatu zen propina AEBetara. Orduko 2,12 dolarrekoa da egun ostalaritzako langileen gutxieneko soldata

Leku batzuetan kortesiazko keinua dena derrigor ordaindu beharreko tasa da AEB Ameriketako Estatu Batuetan. Legeak horretara behartzen ez duen arren, bezeroek %15 eta %20 arteko propinak utzi ohi dituzte, batez ere, ostalaritzan. Halere, propinak ez ziren han sortu, Ingalaterran baizik, Erdi Aroaren azken kondarretan. Ekintzak berak latinezko propinare (edaten eman) aditzan du jatorria. Eta aditz hori, berriz, grezierazko propinein hitzetik dator, zeinak edan baino lehen esan nahi duen. XVI. mendearen inguruan hasi ziren goi klasekoak beste etxeetako zerbitzariei eta morroiei txanponak ematen, haien egonaldian jasotako arreta eta tratua saritzeko. Diru horri propina deitu eta berehala hedatu zen munduko beste bazterretara.

Ikusi gehiago: Propinak: zergatik, nola eta norentzat XIX. mendearen bukaeran iritsi ziren AEBetara. Garai hartan iritsi zen, halaber, esklabotzaren amaiera. 1870. urtetik aurrera hasi ziren esklabo ohiak lanean —AEBetako lan merkatuan, alegia—, baina lanpostu batzuetan baino ezin zezaketen lan egin; morroiak, zerbitzariak, bizarginak eta trenbideko zamariak ziren ia denak, eta propinak baliatu zituzten haien lana ordaintzeko, ostalaritzan lan egiten zutenei ordaintzeko, batez ere. Horiek hala, langile mugimenduak lan baldintzak hobetzeko urratsak egiten zituen bitartean, denboran izoztuta nola, hala gelditu ziren jatetxeetako eta tabernetako zerbitzarien soldatak. Izan ere, esklabo ohiak eta emakumeak ziren ostalaritzan lan egiten zuten gehienak —ikerketa baten arabera, gaur egun ere emakumeak dira AEBetako zerbitzari guztien ia bi heren—. Lanbideen arteko soldaten desoreka hori are nabarmenagoa egin zen 1968an. Garai hartan jarri baitzuten lehenbizikoz indarrean gutxieneko soldata, baina itunetik kanpo utzi zituzten ostalaritzako langileak. Oraindik propinen menpe Egun, beste sektore gehienetan ezarritakoa baino lau aldiz txikiagoa da AEBetako ostalaritzako langileen gutxieneko soldata. Gutxienez orduko 2,12 dolar irabazten dute; gainontzeko lanbide ia guztietakoek, berriz, 8,50 dolar —eta 9,50 dolarrera igoko dute uztailean—. Gutxieneko soldata horiek AEBetako Gobernu Federalak ezarri zituen, baina estatu bakoitzak eskumena du horiek horrela mantentzeko edo igotzeko. Hain justu, bigarren aukeraren alde egin dute zazpi estatuk azken hilabeteotan: Alaskak, Kaliforniak, Minnesotak, Montanak, Nevadak, Oregonek eta Washingtonek. Halere, badago aldea estatu batetik bestera. Alabaman orduko 7,25 dolarretik gora irabazten dute jatetxeetako zerbitzariek. Kalifornian, berriz, hori halako bi: 15 dolarretik gora.


Summary: «Unibertsitate lege berri bat» galdegin du NUPeko errektore Ramon Gonzalok, kargua hartzeko ekitaldian. Honakoa bigarren agintaldia izanen du Gonzalok, martxoaren 30eko hauteskundeetara aurkeztutako hautagai bakarra izan ostean

Seinale eta Komunikazio Teorian katedradun Ramon Gonzalok NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko hauteskundeak irabazi zituen iragan martxoaren 30ean, aurkeztutako hautagai bakarra izan baitzen. Hortaz, bigarrenez hartu du errektore kargua. Gaur goizean egin dute ekitaldia, eta bertan izan dira, besteak beste, Nafarroako Gobernuko jarduneko lehendakari Maria Txibite, Iruñeko jarduneko alkate Enrique Maia, Nafarroako Parlamentuko jarduneko presidente Unai Hualde eta Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkari Jose Luis Arasti.

Kargu hartze ekitaldian, «unibertsitateen foru lege berri bat» aldarrikatu du Gonzalok, «berritzailea eta lagungarria» izanen dena «NUPen hazkunderako eta bilakaerarako motor izan dadin». «Lege horri esker, gure unibertsitatea egonkortu eginen da Nafarroako garapen sozial, kultural eta ekonomikoaren ardatz gisara», esan du.

Horrez gain, unibertsitate publikoaren aldeko «konpromiso osoa» agertu du errektoreak: «Haren alde jarriko ditut nire ezagutzak, zintzotasuna eta lan gaitasun osoa, nafar gizartearen baluarteetako bat izan dadin». Gonzalorekin batera, kargua hartu dute zuzendaritza taldeko gainerako kideek ere: Francisco Javier Arregi, Ikerketako errektoreordea; Ines Olaizola, Irakaslego errektoreordea; Martin Larraza, Kalitateko, Ekonomiako eta Estrategiako errektoreordea; Cristina Baiona, Ikasleen, Enpleguaren eta Ekintzailetzaren errektoreordea; Edurne Barrenetxea, Garapen Digitaleko errektoreordea; Begoña Perez, Unibertsitate Proiekzioko, Kulturako eta Dibulgazioko errektoreordea; Inmaculada Farran, Irakaskuntzen errektoreordea; Jorge Elso, Nazioarteko eta Elkarrekintzako errektoreordea; eta azkenik, Roldan Jimeno idazkari nagusia.

Txibiteren erantzuna

Errektorearen hitzaldiaren ostean, hitza hartu du Maria Txibite lehendakariak. Azaldu du NUP «Espainiako lehen unibertsitate publikoa» dela, lan mundurako sarbidearen rankinean. «Arrakasta hori zor dio titulazio sorta hurbil bati, gure inguru sozioekonomikoaren beharretara egokitua», gehitu du lehendakariak.

Unibertsitate lege berriari buruz, Txibitek esan du «lehentasuna» izan beharko dela hurrengo Nafarroako Gobernuarentzat, eta parlamentuko «agendan» egonen dela. «Lege hau ontzeko, ezinbestekoa izanen da erakundeen arteko elkarlana. Espainiako LOSU legeak filosofia eta paradigma aldaketa ekarri du unibertsitatera, eta horretara egokitu beharko du bai unibertsitateak bai gobernuak».


Summary: Senperen 1,3 milioi eurotako jabetzaren salmenta hilabete bateko gogoetan. Saferrak prezioaren estimazio berri bat egingo du datorren asterako. Ekainaren 9an berriz ere denak bilduko dira eztabaidari segida emateko.

Hamarnaka jende bildu da gaur arratsaldean Senpereko herriko etxe aurrean (Lapurdi), Espekulazioari ez! Gure amalurra zaindu dezagun! lelodun pankartaren gibelean. Herriko etxe barnean, berriz, 1,3 milioi eurotan salgai dagoen jabetzari buruzkoak zeuden mahai gainean. Bilkuran elkartu dira Senpereko herriko etxea, saltzailearen notarioa, erosleak, Lurzaindia, ELB, FNSEA eta arrantzaleen elkartea. Bi orduren ondoren adosturik irten dira: «Denok batera onartu dugu hilabete bateko gogoeta unea utziko diogula gure buruari konponbidea aurkitzeko», azaldu du Bernard Elhorga Senpereko auzapezak.

Problematika guztiak aipatu dituzte, nagusia prezioarena. Dominique Ameztoi Lurzaindiako kideak azaldu duenez, erosleez eta saltzailearen notarioaz gain, denek erran dute prezioa «biziki gora» dela. «Denek azpimarratu dute laborantzarendako eta Euskal Herriarendako orokorrean ze kalteak eragiten dituen horrelako salmenta batek». Hilabeteko gogoeta epea hartzea erabaki dute guztiek, «erosleek eta saltzaileak engaiamendua hartu dute hilabete batez ez ezer izenpetzeko».

Saferrak datorren asterako jabetzaren prezioaren estimazioa egingo du, estimazio hori proposatuko zaio saltzaileari, eta, ekainaren 9an berriz ere denak bilduko dira eztabaidari segida emateko.

Donibane Lohizuneko Adam gozotegia egon da eroslearen lekuan gaurkoan. Jabetzan haien gozotegirako lehengaiak ekoiztea xede dutela azaldu dute bilkuran, Ameztoien arabera.

Auzapezaren hitzetan, erosleek eta saltzaileak lasaitasuna eskatu dute, «presio mediatikoak haien postura gogortuko» duelako. Dominique Ameztoik «herritarren erantzuna problemaren araberakoa» dela adierazi du, eta, bilkuran egotea «errexagoa» dela herriko «etxe aurrean sustengua» dutela jakinik.

Salmentan sartzen dira: etxebizitza bat, 7 hektareako laborantza lur bat, 2 hektareako urmael bat eta oihan eremu zabal bat. Guztira jabetzak 50 hektarea baino gehiago ditu. Joan den asteazkenean Senpereko herritar kolektiboak egindako elkarretaratzean jabetza hori laborantzara bideratuko denik ez dutela uste adierazi zuten. Izan ere, nahiz eta gaur egun laborantzarako lur eta naturagune izendatuak diren, ezerk ezin du ziurtatu hemendik 10 urtera han eraikitzeko baimena emango ez denik: «Ez dezagula geure burua engaina: prezio horretan, ez dira izango lurrak laborantzara bideratuko dituzten erosleak, baizik lur espekulatzaileak».


Summary: Plastikoen nazioarteko itun lotesle baterako urrats «garrantzitsu bat» eman dute. NBEko estatu kideek 2024 amaierarako prest izan nahi duten hitzarmen baterako ardatz batzuk zehaztu dituzte: arrisku handiko plastiko produktuak eta polimeroak debekatzeko neurriak hartzea adostu dute, besteak beste.

Plastikoen kutsadura gutxitzeko nazioarteko itun bat lortzeko bidean, beste urrats bat eman dute gaur Parisen, NBE Nazio Batuen Erakundeko estatu kideek. NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak antolatuta, aste osoko goi bilera egin dute Frantziako hiriburuan, 2024ko amaierarako prest izan nahi duten itun loteslea prestatze aldera. Gaur amaitu da bost eguneko bilkura, eta herrialdeetako ordezkarien gehiengo zabal batek zenbait puntu adostu dituzte itunak jaso beharko dituen zenbait gairen inguruan. Ardatz horien bueltan osatu beharko dute orain itunaren lehen zirriborroa. Hura abendurako adostua izatea espero dute.

WWF Naturarentzako Mundu Funtsaren iritziz, estatuek «aurrerapauso garrantzitsu bat» egin dute «okertzen ari den plastikoen krisiari erantzuteko». Bilkurak «begi bistako aurrerapena» ekarri dio ituna erdiesteko prozesuari, WWF ohar bidez adierazi duenez. Elkarteak nabarmendu du estatu gehienek erakutsi duela nazioarteko hitzarmen anbiziotsu eta eraginkor bat lortzearen aldeko jarrera aktiboa. Besteak beste, defendatu dute neurriak hartzeko beharra arrisku handiko plastiko produktuak eta polimeroak debekatzeko, plastiko ekoizpena eta kontsumoa murrizteko, berrerabilera eta birziklapena sustatzeko eta plastiko hondakinen kudeaketa arduratsurako.

Negoziazioetan parte hartu duen WWFko ordezkari Marco Lambertiniren esanetan, bilkurako elkarrizketetan erakutsi duten «anbizioa» islatu beharko da orain Plastikoen Nazioarteko Itunaren lehen zirriborroan, eta idatzi batean jaso beharko dituzte «arrisku handiko plastiko produktuen eta material kaltegarrien ekoizpena eta kontsumoa murrizteko beharrezkoak diren debeku globalak eta kontrol neurriak».

Parisen bildu diren 180 estatuetako ordezkaritzetatik 135 nazioarteko neurri lotesle zehatzak eskatu dituzte, eta horietatik 94k galdegin dute polimeroen eta arrisku handiko plastiko produktuen debekua lehenestea. Negoziazioetan akuilu rola jokatu du 55 herrialdek osatzen duten koalizio batek. Horiek proposatu dituzte plastiko kutsaduraren kontrako neurri zorrotzenak. Eskatu dute plastikoen ekoizpena eta kontsumoa murrizteko neurriak ezartzea, indarrak eta arreta plastikoaren birziklatzera mugatu ordez.

Horien aurrean, industria petrokimikoen interesak babesteko ahaleginean aritu dira beste zenbait herrialde, sektore horren garapenerako inbertsio handiak egin dituztenak —Saudi Arabia, Txina eta India, besteren artean—. Elkarte ekologistek salatu dute estatu horiek negoziazioak atzeratzen aritu direla aste osoan, eta zenbait gairi buruzko elkarrizketak zaildu dituztela eztabaida prozedura kontuetan ahalik eta gehien luzatzen ahaleginduta. «Funtsezko irtenbideak aztertzeko denbora galtze kritikoa» eragin dutela adierazi du WWFk.

Greenpeace elkarte ekologista AEBetan egiten ari den plastiko kutsaduraren aurkako kanpainaren buru Graham Forbesek ohartarazi du Plastikoen Nazioarteko Itunak plastikoen ekoizpena murrizteko balio behar duela, eta hala egin ezean «porrot» egingo duela.

Azken urteetan, zientzialariek plastiko zati mikroskopikoak aurkitu dituzte mendi garaien tontorretan, ozeanoen eremu sakonetan, animalia zenbaiten urdailetan eta giza odolean nahiz plazentatan. Plastiko hondakinek gizakiei eta gainerako izaki bizidunei eragiten dizkieten osasun arazoak geroz eta ugariagoak dira kutsaduraren ondorioz, eta, horrez gain, plastikoen ekoizpenak eragin zuzena du klima larrialdian ere. Nature Climate Change aldizkariak 2019an argitaratu zuen ikerketa baten arabera, plastikoen ekoizpenak %15eko eragina izango luke Lurraren berotzean 2050 urtean, egungo joerei eutsiz gero.

Negoziazioetarako hurrengo bilkura azaroan egingo dute, Kenyan. NBIPek bost bilkurako bidea onartu zuen 2022 urtearen hasieran, 2024aren amaieran nazioarteko itun loteslea prest izateko.


Summary: Gutxienez 120 lagun hil dira tren istripu batean, Indian. Ipar-ekialdeko Balasore hirian gertatu da ezbeharra. 800 inguru dira zaurituak.

Tren istripu handi bat gertatu da gaur Indiako Balasore hirian, herrialdearen ipar-ekialdeko kostan. Pradeep Jerna Odisha estatuko idazkari nagusiak jakinarazi du gutxienez 55 lagun hil direla, eta zaurituak 600 inguru direla. Geroago, ordea, Sudanshu Saranghi Odishako suhiltzaileen zuzendariak zehaztu du «120 gorpu» atera dituztela hondakinen artetik, eta ohartarazi du hildako kopurua handitu egin daitekeela. Estatuko iturriek zauritu kopurua ere hasieran esandakoa baino handiagoa dela adierazi dute: 800 ingurukoa.

Iluntzean gertatu da istripua; Indian Railways konpainiaren arabera, bi trenek elkarren aurka talka egin dute, Balasoreko geltoki batean. Trenetako bat bidetik atera da, eta kontrako norabidean zetorren beste batek aurretik eraman ditu parean topatutako bagoiak.


Summary: Gutxienez 288 pertsona hil eta 800 zauritu dira Indian, tren istripu batean. Trena bat bidetik atera da eta beste tren batek jo du ondoren. Mende honetan Indian izan den tren istripu larriena izan da.

Indiako iturri ofizialek jakinarazi dutenez, atzo iluntzean Odisha eskualdeko Balasore hiriko geltokian izan zen tren istripu larrian hildakoak 288 dira jada, eta zaurituak 803; horietatik 650 ospitaleratuta daude. Ezbeharra bi trenen artekoa izan da. Lehenengo Bengaluru eta Kalkuta lotzen zituen tren bat atera zen bidetik, eta ondoren Kalkuta eta Chennai arteko bidea egiten ari zen beste tren batek aurrekoa jo zuen. Zer gertatu zen ikertuko dutela agindu dute agintariek. Bi tren horietan 3.400 bidaiari inguru zihoazen. Mende honetan Indian izan den tren istripu larriena da.

India ipar-ekialdeko kostaldean dago Balasore hiria. «200 anbulantzia eta ehundik gora mediku mobilizatu dira. Ospitale guztietan ari dira zaurituak artatzen, eta 500dik gora unitate ari dira odola biltzen gau osoan. Larrialdi zerbitzuak jo eta su ari dira lanean», adierazi dute iturri ofizialek.

Ashwini Vaishnaw Indiako Trenbide ministroaren dimisioa eskatzen hasiak dira batzuk. Indiako Gobernuak ezohiko bilera batera deitu zituen ministroak. Hildakoen familientzako kalte ordainak iragarri dituzte agintariek: 2.250 euro inguru hildakoen senideentzat, eta 560 inguru, zaurituei, NDTV telebistak jakinarazi duenez.


Summary: Amagoia Mujika izango da BERRIAko zuzendaria, Martxelo Otamendiren ordez. BERRIA Taldearen akziodunen batzarrean jakinarazi dute nor izango den zuzendari berria. Euskaldunon Egunkaria-n, Egunero-n eta BERRIAn aritu da kazetari eta arduradun Mujika. Udazkenean BERRIAk egingo duen «jauzi garrantzitsua» xehatu du batzarrean. Otamendi Administrazio Kontseiluan sartuko da. Bea Zabalondok eskerrak eman dizkio eta oroigarri bat eman diote.

BERRIA Taldeak akziodunen batzarra egin du gaur goizean Andoainen, eta han jakinarazi du nor izango den uztailetik aurrera BERRIAko zuzendari: Amagoia Mujika Tolaretxipi kazetaria (Andoain, 1971) izango da Martxelo Otamendiren lekukoa hartuko duena. Otamendik erretiroa hartuko du hiru hamarkadaz Euskaldunon Egunkaria-ko eta BERRIAko zuzendari izan ostean. Mujika (@mmuxika) BERRIAko zuzendariorde da 2019. urteaz geroztik, eta BERRIAko bigarren zuzendaria izango da. BERRIAk bihar Mujikari eta Otamendiri batera egindako elkarrizketa argitaratuko du.

Kazetaritza litzentziaduna da Mujika, eta eskarmentu handia du. Praktikak Euskadi Irratian egin zituen, eta gero Aiurri aldizkarian aritu zen. 1995ean hasi zen Euskaldunon Egunkaria-n lanean, eta hura itxi arte aritu zen bertan, Agenda, Gizartea, Politika eta Kultura sailetan. Egunkaria-ren itxieraren ondoren, Egunero-n aritu zen lanean, 2003ko ekainaren 21ean BERRIA argitaratzen hasi zen arte.

Hogei urte hauetan BERRIAko erredakzioan aritu da, Mundua eta Webgunea sailetan eta lurraldeetako Hitzetako arduradun. Donostiako Musika Hamabostaldian ere aritu zen lanean denbora batez, komunikazioan.

Erredakzioko zuzendaritza taldean sartu ondoren, 2019. urtetik BERRIAko zuzendariordea izan da Mujika. Iaz, Ukrainako gerra hasi berritan, herrialde horren eta Poloniaren arteko mugara joan zen berriemaile. Aurretik nazioarteko beste gertaera garrantzitsu batzuetan ere izan da berriemaile berezia; besteak beste, Kataluniako erreferendumean eta Hugo Chavez hil osteko Venezuelako lehen hauteskundeetan, 2013an.

Azken aldian buru-belarri aritu da lanean Mujika BERRIA ematekoa den «jauzi garrantzitsuan». Jauzi hori zertan datzan xehatu du akziodunen batzarrean: erredakzioaren funtzionamendua aldatuko da, eskaintza digitala indartzeko, euskarri digitaleko erabiltzaileen esperientzia hobetuko da, irakurleari edukiak pertsonalizatzeko aukera emango zaie, BERRIA entzuteko espazio bat sortuko da, podcastekin eta artikuluen audioak entzuteko ahots sintetiko neuronal batekin, gertuko informazioak leku propioa izango du webgunean eta azpiegitura tekniko berri bat sortu da, zerbitzu hobea emateko sarean, azkarragoa eta egonkorragoa.

Andoainen akziodunen aurrean jauzi digital horren beharra azpimarratu du Mujikak. «Aldi konplexua bizi dugu, eta aldi hau ulertzeko inoiz baino beharrezkoagoa da kazetaritza. Kazetaritza hobea egiteko helduleku bat izango da berrikuntza hau». Azaldu du «begirada propioa» izango duen kazetaritza bat behar dela, Euskal Herritik eta Euskal Herrirako sortutakoa, garaiko erronkei erreparatuko diena: «feminismoaren begirada, gutxituen eta baztertuen begirada, klima larrialdiaren begirada...».

Paperean, duela bederatzi urte BERRIAn egin zen gogoeta sakonaren ondoren egindako apustua berretsiko du BERRIA Taldeak, Mujikak azaldu duenez. «Mundu osoko egunkariak ari dira aldatzen, krisi ekonomikoen eta kazetaritza krisiaren eraginez. Testuinguru horretan inoiz baino inportanteagoa bihurtu da BERRIAk papereko eskaintza horri eustea, euskaldunek merezi eta behar duten zerbitzua emateko».

Ikusi gehiago: Izan BERRIAlagun

Akziodunen batzarrean Bea Zabalondo BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko lehendakariak esker oneko hitzak izan ditu Otamendirentzat.«Egun hau berezia da niretzat, BERRIA osatzen dugunontzat, hemen gauden guztiontzat. Ohore handia, zinez», esan du, hunkituta: «Ezaguna zaigu Martxelok konbentzimendu osoz defendatu duela beti informazio askatasuna, eta horregatik larrutik ordaindu behar izan duela herri honek euskarazko egunkaria izatea. Profesional eredugarria izan da Martxelo euskal hedabideen historian».

Zuzendariaren dohainen gorazarrea egin du. «Berarekin bost minutuko solasaldia nahiko da ohartzeko zer jakituria zabala duen, zer memoria, zer gaitasun analisirako eta zein erraz bururatzen zaizkion egunerokoa interpretatzeko gakoak. Nondik ateratzen du hori guztia? Zer materia gris klase heredatu edo landu du buru horretan? Zer neuronak egiten dituzte hain konexio eta lotura fin bikainak? Ezaugarri horiek janzten dute». Irudi bat ekarri du gogora, 2003ko otsailean, Euskaldunon Egunkaria itxi eta gero, kartzelatik irten berri, «txikituta» utzi zuten gizon harena. «Orduan ere irmo hartu zenuen BERRIAren lema, atzerako imintziorik egin gabe. Eta hura ez zen soilik eredugarria izan, maitasun keinu erraldoia izan zen». Oroigarri bat eman diote Otamendiri, eta akziodunen txalo artean jaso du.

Estimatu ditu Otamendik Zabalondoren hitzak. Urteotan egin duen bideari dagokionez, «askatasuna» goraipatu du, batez ere, eta propio eskertu die akziodunei: «Eskerrik asko emango diguzuen askatasun eta lanerako konfiantzarengatik». Esker onak izan ditu lan taldearentzat ere: «Egunkari bat zuzentzea erraza da zuek bezalako jendearekin». Eta konfiantza erabatekoa erakutsi du zuzendari berriaren ardurapean egunkariak izango duen eboluzioan: «Amagoia Mujika Tolaretxipik BERRIA eramango du inoiz egon ez den maila batera».

Sorburuak ere gogoratu nahi izan ditu, 1990ean Euskaldunon Egunkaria-ren oinarriak jarri zituzten gizon eta emakumeak, haiek abiatu zuten «abentura zoragarriaren» tamaina goraipatu egin du.

Amagoia Mujikak ere biziki eskertu du Otamendiren ekarpena, eta harekin lan egitea «luxu» bat dela nabarmendu du. Haren ondoan beti zer ikasia badela gogoratu du.

Aurrerantzean Martxelo Otamendi Administrazio Kontseiluko kide izango da. Berarekin sartuko dira Eider del Canto eta IÃ±aki Lazkano. Erika Lagoma, Txema Ramirez de la Piscina eta Idoia Torregarai aterako dira.

Ikusi gehiago: 'Euskaldunon Egunkaria' auziko epailea eta epaitua, mahaiaren alde berean


Summary: Irene Paredesen Bartzelona, Txapeldunen Ligako garaile. Kataluniarrek 0-2ko desabantaila irauli dute bigarren zatian, eta 3-2 nagusitu dira. Legazpiarra Txapeldunen Liga irabazi duen bigarren euskal emakumezko futbolaria da, Damaris Egurrolaren atzetik.

Futbolak hainbeste zale izateko arrazoietako bat ustekabeak ematen dituela da. Kasu honetan ez da ustekabea Bartzelonak Txapeldunen Liga irabaztea, Europako talde indartsuenetako bat baita, eta izarrez betetako multzo du. Baina bai, egin duen modua. Izan ere, atsedenaldian, Wolfsburg 0-2 zegoen aurretik. Bartzelonako zaleei burura etorriko zitzaizkien iazko Lyonen aurkako finaleko mamuak. Gidoia antzekoa zen. Baina bigarren 45 minutuetan goitik behera aldatu da dena. Patri Gijarroren bi gol izan dira neurketaren norabidea hankaz gora jarri dutenak, eta Rolforenak blaugranei titulua eman die. Txapeldunen artean da Irene Paredes. Legazpiarra Txapeldunen Liga irabazi duen bigarren euskal emakumezko futbolaria da, Damaris Egurrolaren atzetik. Bartzelonak bigarren aldiz irabazi du titulua. 2021ean lortu zuen estreinakoz, Chelseari 4-0 irabazi eta gero.

Finalaren atarikoa txarra izan da Bartzelonarentzat. Izan ere, haren aurrelariak, Oshoalak, min hartu du, eta ezin izan du finala jokatu. Normalena Oshoalaren lekua Geysek hartzea zen. Baina Jonathan Giraldezek nahiago izan du aurrelari petorik gabe jokatu, eta Hansen, Salma Parauello eta Mariono aritu dira erasoan. Finalak iazko hasiera berdina izan du kataluniarrentzat. Izan ere, Lyonek egin zuen moduan, Wolfsburgek gola egin du. Finalaren aurretik Berria-ri eskainitako elkarrizketan Paredesek aipatu zuen lehen minutuetan arreta handiz atera behar zutela, bestela iaz bezala ordaindu egin zezaketela. Baina 3. minutuan bere area inguruan baloia galdu du Bronzek, eta akatsa ederki aprobetxatu du Pajorrek, baloia Pañosen sareetara bidaltzeko. Golak bere jokoa egiteko aukera ahalbidetu dio Wolfsburgi, duen kontraeraso zitala baliatzeko. Pajorrek min egin du eskuin hegaletik, Bronzek gora egiten zuela baliatuz. Bestalde, Alexandra Poppek estu hartu ditu Irene Paredes eta Mapi Leon baloi irteeran eta pase luzeetan.

Hain zuzen ere, legazpiarrak izan du Bartzelonaren lehen aukera argia, 13. minutuan. Bigarren zutoinean bakarrik geratu da, baina buruz egin duen errematea kanpora joan da. Bartzelonak zuen baloi jabetza. Baina ez zegoen eroso. Izan ere, Aitana Bommati, Hansen eta Rolfo ez dira azaldu. Ondorioz ezin izan ditu lerro arteko zuloak topatu. Gainera, ezin zion baloiari ohikoa duen abiadura eman. Alemaniarrak ondo jarrita zeuden zelaian, eta ondo itxita zituzten. Buruz burukoetan, gainera, lehen zati horretan alemaniarrak nagusi izan dira.

25. minutuan Bommatik gertu izan du berdinketa. Baina haren errematea kanpora joan da. Handik hamar minutura jaso du Bartzelonak bigarren kolpea. Alexandra Poppek gola sartu du 37. minutuan. Aurrelariak ondo irabazi die bizkarra blaugranen erdiko atzelariei, eta atzetik etorrita buruz egin du gola, Pajorren erdiraketa neurtua aprobetxatuz. Alemaniarrak oso eraginkor aritu dira bai erasoan zein defentsan, lehen zati horretan. Bartzelonak gol bat behar zuen atsedenaldia iritsi aurretik. Ez da horrela izan, ordea, nahiz eta atsedenaldi aurreko jokaldian Paralluelok aukera aparta izan duen 1-2koa egiteko. Alemaniarren atezainak, Frohmsek, ondo erantzun du, ordea, haren errematearen aurrean.

Bi gol lehen bost minutuetan

Baina bigarren zatian gertatu denaren atarikoa izan da lehen zatiko azken jokaldi hori. Bartzelona bete betean atera da, eta bost minutuan finala berdindu du. Bi golak Patri Gijarrok egin ditu. Adierazgarria da lehen goleko pasea Hansenek eman diola, eta bigarrenekoa Bommatik. Bi jokalari horiek gehiago agertu ahala, Bartzelona hobeto aritu da erasoan. Gainera, bigarren zati horretan beste aldaketa batzuk egin ditu gora begira talde kataluniarrak. Batetik, gehiago erabili ditu pase luzeak, eta, bestetik, Giraldezek aurrelari bat zelairatu du: Geyse.Brasildarra aurrelari petoa da, eta duen abiadurarekin hainbat buruhauste eragin dizkie alemaniarren atzelariei.

Kolpea izan da alemaniarrentzat bi golak jasotzea, eta Bartzelonak hori baliatu du bere jokatzeko are gehiago ezartzeko. Bartzelonaren minutu onenak izan dira, baina Wolfsburgek ez du tokia galdu. Gainera, erakutsi du lehen zatian gutxi behar duela gola egiteko. Bartzelona izan da, ordea, egin duena. Oraingoan Rolfo izan da Bommatiren erdiraketari probetxua atera diona. 20 minutu falta ziren neurketa amaitzeko, eta Bartzelonak ondoen dakiena egin du hortik aurrera: baloi jabetza izan, eta jokaldi luzeen bidez partidaren aginte makila izan. Wolfsburg saiatu da berdintzen. Baina ez du lortu. Bartzelona oso nagusi izan da azken minutu horietan, eta loria harena da.


Summary: Zelenskik adierazi du kontraerasorako prest daudela eta hori «arrakastatsua» izango dela. Ukrainako presidenteak esan izan du aliatuek agindutako blindatuak noiz iritsiko zain daudela kontraerasora jotzeko. Beste hiru lagun hil dituzte Errusiako Belgorod eskualdean

Ukrainako agintariek esaten zuten urte hasieran udaberrian hasiko zutela Errusiako indarren kontrako kontraerasoa. Halakorik ez da gertatu, ordea. Horri buruz galdetu diote Volodimir Zelenskiri AEBetako The Wall Street Journal egunkariak gaur kaleratu duen elkarrizketa batean, eta Ukrainako presidenteak erantzun du eraso hori egitekoak direla, horretarako prest daudela, eta uste duela «arrakastatsua» izango dela. «Ez dakit zenbat iraungo duen. Egiazki, edozein modutara joan daiteke. Baina egin egingo dugu».

Gobernuburuak esan du azken asteetan bere aliatuek agindu dizkioten blindatuak noiz iritsiko zain dagoela kontraerasora jotzeko. Mendebaldeko bazkideen laguntza militarra handitzeko ahaleginean, kanpaina diplomatikoa egiten ari da. Aliatuek adierazi diote behar beste denboraz lagunduko diotela, eta, Ukrainako presidentearen beste eskaera bat ontzat emanez, atea ireki diote Kievi F-16 borroka hegazkinak entregatzeko aukerari.

Aspalditik iragarritako kontraerasoaren harira, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek azaldu zuen lehengo astean hori ez dela une jakin batean hasten den zerbait, eta nabarmendu Errusiako azpiegiturei egindako erasoak kontraerasoaren barruan sartu beharko liratekeela. Horiek areagotu egin dira azken asteetan. Eta Zelenskik aipatutako kontraerasoa «ikaragarria» izango dela iragarri du David Petraeusek, AEBetako armadako jeneral ohi eta CIA AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko buru izandakoak (2011-2012), BBCn gaur egin dioten elkarrizketa batean.

Bestalde, borrokek bere horretan jarraitzen dute Ukrainarekin mugakidea den Errusiako Belgorod eskualdean, eta hango gobernadore Viatxeslav Gladkovek jakinarazi du gaur beste hiru zibil hil direla aire erasoen ondorioz. Ukrainari egozten dizkiote eraso horiek, baina Kievek ukatu egiten du horien atzean dagoela. Kremlinen aurkakoak direla dioten bi milizia ari dira eskualde horretan Errusiako indarren aurka borrokan azken egunotan. Behin Bakhmutetik alde egin ondoren, Wagner mertzenarioen taldeko buru Jevgeni Prigozhinek esan du gaur ez duela baztertzen Belgoroden borrokatzea.


Summary: Haira Aizpuruak irabazi du Euskal Herriko Eskolarteko txapelketa. Iurretako frontoian jokatu da 35. Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa. Aizpuruaren atzetik, Eki Mateorenak egin du bigarren

«Udalekuko famili/ bat bada hemen dagona/ Ibai, Irantzu ta Haize/ zaizte nire zoriona/ Luma, zu gabe enintzake/ hain lasai helduko hona/ Unax, zuk eman diezu/ nire bertso denei forma/ Nire ondoan bihotzez/ bakotxa baita egona/ zuei esker dut ahots hau/ eta naiz naizen pertsona (bis)/ zuentzako da txapela/ amatxi eta amona». Txapela buruan, hala agurtu du Haira Aizpurua bertsolariak Euskal Herriko Eskolarteko txapelketako finala. Bigarren txapela du gaur irabazitakoa; 2021eko eskolarteko txapelketan ere lehendabiziko egin baitzuen. Iurretako frontoian jokatu da aurtengo finala, eta 180 lagun batu dira bertan. Anttonmari Aldekoa-Otalorak jantzi dio txapeldunari txapela.

Bederatzi bertsolari aritu dira Aizpuruarekin batera kantuan: Eki Mateorena txapeldunordea, Maddi Agirre, Sabin Abarrategi, Haizea Telleria, Ixone Asategi, June Aiestaran, Danel Etxeberria, Ibai Lekuona eta Kattin Madariaga. Igor Meñikak egin ditu aurkezle lanak, eta Beñat Vidalek, berriz, gai emailearenak. Bost epailek epaitu dituzte hamar bertsolariek kantatutakoak: Beñat Romerok, Aitor Jimenezek, Nerea Bruñok, Lur Renteriak eta Oihana Arangurenek.


Berdintasuna eta berdinketa Ipuruan

Summary: Berdintasuna eta berdinketa Ipuruan. Bana berdindu dute Eibarrek eta Alavesek, eta Gasteizen erabakiko da igoera faseko lehen kanporaketa. Lehen zatian iritsi dira bi golak. Azken txanpan hamar jokalarirekin gelditu da Eibar

Ikusteko dago oraindik Eibarrek edo Alavesek, bietako nork gainditzen duen Lehen Mailara igotzeko lehen kanporaketa. Gaur jokatu dute joaneko partida, Ipuruan, eta ez da ezer ere erabaki. Banako berdinketak dena zabalik uzten du datorren ostegunean Mendizorrotzan jokatuko den neurketari begira. Ligan oso berdintsu aritu dira bi taldeak. Zifrak dira horren lekuko. Eta gaur, elkar imitatu dute: alboko sake banatan jaso dituzte golak, eta bi erremate ikusgarrirekin sartu. Agintea txandakatuz joan dira lehian zehar, eta azken emaitzak nahiko konforme utzi ditu bi taldeak: Alaves, etxean aritzekoa delako eta kanporaketa berdinduta bukatuz gero, aurrera egingo duelako; eta Eibar, azken 20 minutuak jokalari bat gutxiagorekin jokatu dituelako.

Elkar estutuz hasi dute neurketa bi taldeek. Alaves lapurretan hasi da berehala, eta sukalderaino sartu zaio Eibarri. Baloia berreskuratuta, arabarrak begi-kliska batean agertu dira kontrako arean. Deserosotasunak haserreari eman dio bide etxeko taldearentzat, arabarrek alboko sake batean zulatu diotelako atea. Syllak erremate akrobatiko batez gainditu du Luca Zidane. Hamargarren minutua betetzerako, aurretik zen Alaves.

Gol goiztiar horrek bere planteamendua berresteko balio izan dio. Atzean sendo jardun, eta aukerarik txikiena ikustean, korrika bizian atera da Eibarren atearen bila. Gipuzkoarrek erreakzio lauso eta laburra izan dute lehen zatiaren erdialdean, eta arriskua sortu falta pare batean. Gutxigatik joan dira kanpora Tejerok sasi-erdiraketa pozoitsua eta Mateusen jaurtiketa zuzena. Alavesek, dena den, kontrolpean zuen egoera, eta baloiaren jiran ere minutu on batzuk izan ditu.

Makal zebiltzan Garitanoren mutilak. Oso lan gutxi ari zitzaizkion ematen Siverari. Haatik, Alaveseko atezainak ezin izan du ezer egin Stoichkoven erremate magikoaren aurrean. Lehen zatia finitzear zela, orpoz sareratu du baloia Eibarreko aurrelariak. Alboko sake batetik abiaturiko beste gol bat izan da. Gozoak egongo ziren teknikariak.

Alabaina, Garitano poztu egingo zen bere jokalariek aldageletatik bueltan eginiko jokoarekin. Ekin eta ekin aritu dira, Alavesi beste kolpe psikologiko bat emateko asmoz. Arabarrak balantzaka zebiltzan, eta. Lana erruz egin behar izan du Siverak. Tejeroren saiakerei ondo erantzun die, baita Stoichkoven jaurtiketa gurutzatu bati. Ordea, begiratu besterik ezin izan dio egin Bautistak buruz eginiko erremateari. Etxekoen zorigaitzerako, baloia zutoina miazkatuz irten da.

Alavesen itolarria 73. minutuan bukatu da, Arbillari bigarren txartel horia erakutsi diotenean. Neurketak bestelako itxura hartu du azken txanpan: gora egin du Alavesek, kopuru nagusitasuna baliatu nahian; Eibarri, berriz, atzean gotortu beste irtenbiderik ez zaio gelditu. Sufrimendu neurtua izan dute, dena den, etxekoek. Alaves ez da gauza izan aukera garbirik sortzeko. Mendizorrotzak emango du azken epaia.


Publikoa, 30. aldiz babestua

Summary: Publikoa, 30. aldiz babestua. Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatuko dute gaur, Mungian. Bestaren bitartez eskola publikoaren aldeko aldarria egitea da ekitaldiaren helburu nagusietako bat.

Puzgarriak, tailerretarako materialak, bozgorailuak eta mikrofonoak. Dena prest dago jada Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatzeko. Gaur izanen da, Mungian (Bizkaia). Ekitaldian, bat egiten dute bestak eta eskola publikoaren aldeko aldarrikapenek. Bertzeak bertze, eskola publiko euskalduna, kalitatezkoa, inklusiboa, laikoa eta solidarioa eskatzeko.

Ikusi gehiago: «Saiatzen gara nerabeak erakartzen; ez da erraza haiengana iristea»

Aurten, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Konfederazioa eta Mungialdeko ikastetxe guztietako guraso eta zuzendaritza taldeak aritu dira antolaketa lanetan. Hori baita jaiaren helburuetako bat: «Eskualdeko ikastetxe publikoen arteko harremana sendotzea». Iazko abenduan egin zuten aurtengoaren aurkezpena, eta bertan finkatu zituzten jaiaren gainerako helburu nagusiak: «Sare publikoan egiten diren egitasmoak erakustea, ikastetxeen aldarrikapenak kaleratzea, familiek eskolan parte hartzea bultzatzea, eta hezkuntza komunitateari kalitatezko jarduerak eskaintzea».

Ez dira helburu makalak, kontuan izanik jaiaren 30. aldia izanen dela gaurkoa. Antolatzaileek adierazi dutenez, urteurrenak bat egiten du «hezkuntzan lege aldaketa sakonak egiten ari diren garai batekin». Hala, haien erranetan, aldaketa prozesu hori «eskola publikoa sendotuz eta hedatuz amaitu behar da, euskal hezkuntza sistemaren ardatz bihurtu dadin».

Jagon eskola publikoa da aurtengo aldiaren leloa, eta hezkuntza publikoa izatearen garrantzia azpimarratzen du. Izan ere, Mungialdean erabiltzen duten jagon aditzak zaindu eta babestu erran nahi du. Jaialdiko iruditegiak, berriz, hezkuntza komunitateari egiten dio erreferentzia; zehazki, «Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familiei, ikasleei eta irakasleei». Hautatu duten diseinua «garbia, alaia eta koloretsua» dela erran dute; forma geometriko anitz eta hainbat koloretakoak erabili dituzte, Euskal Eskola Publikoa osatzen duten pertsonak irudikatzea helburu hartuta: «Forma eta pertsona independenteak, baina harresi edo sare gisa antolatuta Euskal Eskola Publikoa saretu, babestu, aldarrikatu eta ospatzeko prest daudenak». Xabat Agirre diseinatzaileak egin du irudia.

Iruditeria zabala

Jaiari lotutako iruditeria, baina, ez da forma geometrikoetara bakarrik mugatu. Izan ere, Mungiako institutuko hormetan ere irudiak egin dituzte Margolaritza eta Adierazpen Grafikoko ikasleek. Jaiko leloa marraztu dute batean, eta bertzearen bidez irudikatu nahi izan dute eskola publikoa guztien artean eraikitzen dela, eta guztiena dela.

Bideoklipa eta abestia, berriz, Bizkaiko STR taldeak egin ditu. Leloa izan dute inspirazio iturri: zaintzaren, babesaren eta laguntasunaren kontzeptuak, zehazki. Jagon du izena abestiak, eta, taldeak adierazi duenez, «hezkuntza publikoaren zaintza eta sustapena bermatzeko oihua da». Eskolan nahiz handik kanpo sortzen diren erlazioak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu diote. Izan ere, Euskal Herrian «kultura eragile nabarmena» izan da euskara, eta hori zaindu beharra islatu nahi izan dute abestian.

Guztientzako jarduerak

Hiru gunetan sakabanatuta egonen dira jarduera guztiak: ikastetxe publikoak, Matxin plaza eta Torrebillela parkea. Lehenbiziko gunea eremu hauetan banatuko da: kirol pista, institutua, lanbide heziketa, eskola eta pabiloia. Bertan, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen emankizuna, Goazen eta puzgarriak izanen dira etxeko txikienendako; nerabeentzat, grafiti tailerrak, fun riders –irristailuan ibiltzen erakusten duten ikastaroak– eta txalaparta tailerra egonen dira; horrez gain, kirol egokitua ere egonen da, eta 15:15etik aurrera Kilimak, STR eta Oxabi taldeen kontzertuak hasiko dira.

Matxin plazan ere umeendako zenbait jarduera egonen dira: Gora bihotzak! antzerkia, perkusio tailerra eta euskal mitologiari buruzko jolasak. Horrez gain, bertan izanen dira Mungiako memoria historikoa ezagutzeko ibilbidea, bertsoak, euskal dantzak eta folk musika. Torrebillela parkean, berriz, antzerkia, jolas kooperatiboak eta puzgarriak egonen dira. Kaleetan barna, gainera, ekintza andana izanen dira: Ondalan erraldoiak, batukada feminista, Eskola Publikoa Kantari eta artisauen azokak. Gure Platera, Gure Aukera guneak ere espazio propioa izanen du; helburua izanen da elikadurak dituen ondorio lokal nahiz globalak ikusaraztea. Arrantzaren sektorean jarriko dute arreta. Hala, Karmelo eta itsasoa antzezlana eginen dute batetik, eta txikienendako ginkana bat bertzetik.

Ekitaldia, baina, ez da gaurko egunera bakarrik mugatu. Atzo, Gure Platera, Gure Aukera gunean eztabaida bat egon zen, eta ikastetxe publikoen zatian, berriz, TOC eta Trikizio taldeen kontzertuak.

Janari txartelak eta materiala salgai egonen dira plazan eta eskola gunean. Bazkalordua bi ordukoa izanen da, 13:00etatik 15:00etara. Antolatzaileek adierazi dute jaira joateko garraio publikoa erabiltzea gomendatzen dutela, Bizkaibusek ordutegi eta zerbitzu bereziak eskainiko baititu. Halere, ibilgailu pribatuetan joatea erabakitzen dutenendako ere aparkalekuak prestatu dituzte: autoek Pradon aparkatu beharko dute, eta autokarabanek, berriz, Ferialen.

30. aldiz, beraz, ikasle, irakasle, guraso eta gainerako boluntarioak buru-belarri arituko dira lanean. Gainerakoen txanda da orain: umeak –eta ez hain umeak– puzgarrietan lagunak baino jauzi handiagoa egiten saiatuko dira, gurasoek bozgorailuetatik ateratako musikaz gozatzen ahalko dute, eta nerabeek aukera izanen dute grafitiak egiten eta irristailuan ibiltzen ikasteko.


Summary: «Saiatzen gara nerabeak erakartzen; ez da erraza haiengana iristea». Hilabeteak daramatzate EHIGEko kideek eta Mungialdeko eskoletako ikasle, irakasle eta gurasoek Euskal Eskola Publikoaren 30. Jaia antolatzen. «Oso gustura» daude jendeak izan duen jarrerarekin.

Iritsi da jai giroa eta euskal eskola publikoaren aldeko aldarrikapena uztartzen dituen eguna. Lan eta esfortzu handiaren emaitza izan da, eta hori ongi daki Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzaileak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1973).

Lehenbizikoz eginen duzue Mungian jaia, eta urteurren borobilean, gainera. Nola hartu zenuten albistea?

Aukera on bat bezala hartu genuen. Izan ere, jaiaren 30. aldiak bat egiten du Mungiako Legarda eskolaren 50. urteurrenarekin. Berria jaso genuenean, iruditu zitzaigun aukera polita zela biak batzeko. Asko aldatu da jaia lehenengo alditik; hasieran txikia izan zen, eta orain gauza askoz handiago bat bihurtu da.

Handitasun horri heltzeko, ikastetxeak elkarlanean aritzea lortu duzue?

Elkarlanarena da urtero izaten dugun helburu bat. Egia da batzuetan [ikastetxeak] ohituta daudela elkarrekin lan egitera, baina beste batzuetan ez. Horregatik, guretzat oso garrantzitsua da sare bat sortzea. Kasu honetan, kontuan izan behar da jaia Mungian dela, baina Mungialdeko ikastetxe guztiek parte hartzen dutela. Hala ere, lortu dugu guztiak elkarrekin aritzea.

Boluntarioen lana ere funtsezkoa da jaia aurrera eramateko, ezta?

Hori da, boluntarioak guztia prest egoteaz arduratzen dira, baita bertaratzen diren milaka lagunei laguntza eskaintzeaz ere. Ikastetxe guztietakoak dira, eta aurten guraso, ikasle eta irakasleak animatu dira. Oso gustura gaude erantzunarekin; hasieratik oso positiboa izan da, eta jendea animatu da.

Badago egitarauko ekitaldiren bat bereziki nabarmenduko zenukeena?

Gure jaia familia giroko jai bat da, eta horregatik izaten ditugu jarduerak txikitxoenentzat eta gurasoentzat, batez ere. Hala ere, saiatzen gara nerabeak erakartzen: ez da erraza haiengana iristea. Aurten, haientzako programa berezi bat prestatu dugu: kontzertuak izango ditugu, eta grafiti eta skate tailerrak ere bai.

Zer giro sumatzen duzue oraingoz?

Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren 30 aldiak ikusita, argi dugu urtetik urtera gero eta jende gehiago animatzen dela. Egia da eskola batzuk beti etortzen direla, baina azken urteetan gero eta jende berri gehiago hurbiltzen ari da. Uste dut lortzen dugula.


Summary: Bi lagun hil dira Beskoitzen, trafiko istripu batean. Motorrean zihoazen biak, eta traktore bat jo dute. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra.

Atzo arratsaldean, 45 urteko lagun bat eta 47 urteko beste bat hil ziren Beskoitzen (Lapurdi). Motorrean zihoazen biak, RD-936 errepidean, eta traktore bat jo zuten.

Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren bi lagunak suspertzen, baina han bertan hil ziren biak.


Summary: Ehunka lagunek Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaia gaitzetsi dute Amurrion. Ankerkeriari Stop plataformak deituta, epaileek Euskal Herria iraganera kateatu nahi dutela salatu dute: «Kartzelak hustu beharrean, horiek betetzeko ahaleginean tematuta jarraitzen dute».

«Bada hamarkada luze bat herri hau bestelako testuinguru batean murgiltzeko ahaleginetan dabilela, baina badaude batzuk iraganera kateatuta nahi gaituztenak, horren prezioa edozein delarik ere». Hori eta gehiago salatu dute gaur ehunka lagunek Amurrion (Araba), Aitor Zelaiari eta Galder Barbadori launa urteko espetxe zigorra berretsi izana gaitzesteko egin duten ekitaldian.

«Ankerkerien aurrean Euskal Herriak aurrera egin nahi eta behar duela» aldarrikatu dute han. Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako lehergaien arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, urte hartako uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.

2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen epaiketa, Madrilen. Handik egun gutxira, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun dio Gorenak orain.

Anakronismoa eta krudelkeria

Ebazpen horren kontra, prozesuaren «anakronismoa eta krudelkeria» salatu dituzte gaur: «Bada hamarkada luze bat herri hau bestelako testuinguru batean murgiltzeko ahaleginetan dabilela, baina badaude batzuk iraganera kateatuta nahi gaituztenak, horren prezioa edozein delarik ere. Euskal jendartearen eskubide zibil eta politikoak errespetatu beharrean indarkeriaren errezeta besterik ez digute eskaintzen, eta kartzelak hustu beharrean horiek betetzeko ahaleginean tematuta jarraitzen dute, urte luzeetan jasan dugun eta mendekuan oinarritzen den politika bidegabe baten bideari eutsiz».

Bi gazteen alde borrokan jarraituko dutela azpimarratu dute: «Injustiziaren aurrean antolatzen badakien herria da gurea, pertsonak babestu eta haientzat eskubide guztiak eskatzen dituena, konponbidearekin konprometitua dagoena. Jakin ez zaituztegula sekula bakarri utziko», esan diete Barbadori eta Zelaiari.

Azkenik, elkartasunerako deia zabaldu dute: «Bete ditzagun Euskal Herriko kale, plaza eta txosnak elkartasunez, eta zabal dezagun gure mezua lau haizeetara, jakin dezatela behingoz herri honek zutik dirauela. Horregatik, norbanako eta eragile desberdinei dei egiten diegu, zabalduko diren deialdietan parte hartu eta babes ditzaten, tokian toki burutu daitezkeen elkartasun keinuak zabaltzearekin batera. Oztopoen aurrean ez gaituzte gelditzen eta ez gaituzte geldituko. Oker dabiltza».


Summary: «Egia jakiteko garaia» dela aldarrikatu dute Ina Zeberio oroitzeko ekitaldian. Ina Zeberio lizartzarra Ertzaintzak hil zuen orain 25 urte, tiroz, Gernikan. Ekitaldi bat egin dute Lizartzan, Zeberio gogoan izateko batetik, eta egun hartan zer gertatu zen argitu dadila eskatzeko bestetik.

Jendetza elkartu da Lizartzako Askatasunaren plazan gaur egindako ekitaldian. Ina Zeberioren senideak ez ezik, bertan ziren hainbat herritar ere, eta eskualdetik joandakoak ere bai. Maider Agirrebarrena herritarrak gidatu du ekitaldia, eta, sarreran azaldu duenez, «Euskal Herriko gatazka politikoaren testuinguruan, milaka aldiz urratu dira giza eskubideak, eta ehunka heriotza izan dira. Horiei guztiei egia, aitortza, justizia eta erreparazioa zor diegu, diskriminaziorik gabe, salbuespenik gabe». Bertsoak entzuteko aukera izan da ondoren, eta baita abesti bat entzutekoa ere.

Orain 25 urte gertatu zenaren berri eman dute jarraian, eta, besteak beste, gogora ekarri dute Ertzaintzak ikertu zuela «Inaren heriotza giza eskubideen kontrako jardueraren ondorioz gertatu zen ala ez». Ekitaldiarekin jarraituz, Egiari Zor fundazioko Pilar Garaialde alegiarrak hitz egin du. Besteak beste, Garaialdek honela azaldu du: «Guk ez dugu sinesten gatazkaren ondorioei eta erantzukizun batzuei muzin egiten dien eta beste batzuk betikotzen dituen justizia eredu honetan. Behar dugun justizia ereduak biktimen eskubideak errespetatu behar ditu, eta, aldi berean, erantzuna eman behar dio indarkeriak hainbat hamarkadatan eragindako ondorioak gaindituko dituen bizikidetza agertoki batera iristeko beharrari».

Ikusi gehiago Tolosaldeko Atarian.


Elordi txapeldun

Summary: Elordi txapeldun. Buruz buruko estreinako txapela irabazi du Aitor Elordik, Bilbon, merezimendu osoz garaitu baitu Jokin Altuna. Goi mailako urtea osatu du mallabitarrak: hirugarren izan zen lau eta erdikoan, txapeldun binaka, eta buruz buru ere onena izan da. → Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen

Azken orduan deitu zioten txapelketa jokatzeko, eta txapeldun egin du. Hitzez azal ezin daitekeen balentria lortu du Aitor Elordik, buruz buruko txapeldun izan baita, Jokin Altuna 22 eta 18 garaituta, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Duela urtebete, jaialdiko hirugarren partidak jokatzera ohitua zegoen, eta hanka eta erdi etxean zuela ere sentitu zuen mallabitarrak. Ordea, burua makurtu eta etsi beharrean, prestakuntza aldatu, burua jaso, eta behetik gora egin du nabarmen Aspeko pilotariak. Besteak beste, lehenbizi, hirugarren postuan amaitu zuen lau eta erdikoa; gero, txapeldun izan zen binaka, Jose Javier Zabaleta lagun zuela; eta, orain, txapel handietan handiena jantzi du: merezita, gainera. Lehiaketa osoan bezala, nortasunez eta bizi-bizi aritu da, eta, markagailuan atzetik izan arren, ez du sekula etsi. 14na berdindu du lehia lehenengoz, eta azken txanpan askoz hobeto egin ditu gauzak. Hortaz, estreinako txapela merezimendu osoz jantzi du, Juan Martinez de Irujoren eskutik. «Oraindik ezin dut sinetsi zer egin dudan. Lasai jokatu dut, aparteko presiorik gabe, eta hori funtsezkoa izan da. Normalean berak egiten duena nik egin dut. Erabaki oker batzuk hartu ditut, dejadekin batez ere, baina burutsu aritu naiz. Poz-pozik nago», adierazi du Elordik.

Hasiera zinez gogorra izan du finalak. Biziak izan dira lehen tantoak: intentsitate eta erritmo handikoak. Elkarri sakea hautsi ezinda aritu dira bi pilotariak, eta, halakoetan ohikoa den bezala, Altuna III.a eraginkorragoa izan da. Horri esker, 7-3 aurretik jarri da amezketarra. Nabari zen Elordi nekeak erasanda zegoela, eta presaka antzean jokatu ditu tanto batzuk. Dena den, aulkitik lan ona egin dio osabak, patxada eskatu baitio, eta partidan sartzea lortu dute bizkaitarrek. Bada, 8-6koa izan da finaleko tantorik onena. 32 pilotakadaren ondoren, ongi amaitu du tantoa Altuna III.ak, baina ikusi beharra zegoen fisikoki nola itzuliko ote ziren kantxara bi pilotariak. Arlo horretan ere ongi erantzun dute, eta lehengo lepotik izan du burua finalak. Elordik lehia berdintzeko aukerak izan ditu, baina ez ditu baliatu, eta amezketarra aurretik heldu da lehen atsedenaldi luzera: 12-8.

Lau tantoren aldea nork zuen aintzat hartuta, gehienek ez zuten askorik emango Elordiren alde, baina ikusten zen arriskua bazuela partidak. Batez ere, bizkaitarra ondo sentitzen zelako. Eta suziri baten moduan itzuli da kantxara atsedenalditik. Ezker airez eginiko bi tantori eta dejada bati esker, berriz ere tanto bakarrera jarri da (12-11), eta bistakoa zen finalak ez zuela emoziorik faltako. Beste apur batean eutsi dio aldeari Altuna III.ak, baina ez luzerako. Hamalaunakoa izan da berdinketa, eta hortik aurrera gehiago jokatu du Elordik. Ausartago jokatuta, erabaki hobeak hartu ditu; bi aldiz pentsatu gabe egin du aurrera tantoa bukatzeko asmoz, eta asmatu du. «Osabarekin hitz eginda, ikusten genuen beste erritmo bat eman behar geniola finalari, eta horretan saiatu naiz. Bera lotuta zegoela ikusita, ezker airez pilota azkar zabaleratzea izan dut helburu, eta tanto dezente amaitu ditut horrela».

Irabazteko beldurrik ez

Ausardiari esker, 14-18 aurretik joan da Elordi bigarren atsedenaldi luzera. Esku-eskura zuen txapela, baina ikusi beharra zegoen irabazteko beldurrik pizten ote zitzaion. Besteak beste, gogoan izango baitzuen final-laurdenetako ligaxkan Eibarren gertatu zitzaiona. Orduko hartan, 15-18 aurretik zen Elordi Altuna III.aren kontra, eta galdu egin zuen azkenean. Gaur ez da halakorik gertatu. Irabazi edo galdu, berdin-berdin jokatzen jarraitu du txapeldunak. Esanguratsua izan da azken txanpan egin dituen jokaldi batzuk: dejadak egin ditu, eta sake bat zabalera ere egin du. 16-21 aurretik izan da, eta bi tanto egin ditu tarte horretan Altuna III.ak. Ordea, hanka sartzerik handiena unerik txarrenean egin du amezketarrak. Sakez falta egin du, eta pozik altxatu ditu bi eskuak Elordik.

Buruz buruko txapela lortuta, Mallabiko aurrelariak aho zabalik utzi ditu pilotazale guztiak. Zabaleta eta Rezustaren lesioek eraginda sartu zuen txapelketan Aspek, eta erarik bikainenean erantzun du hark. Urte aparta egin arren, begien bistakoa da urte batzuetan geratzeko iritsi dela lehen mailara Elordi, eta aurrerantzean faboritoen zerrendetan sartu beharko da haren izena.


Summary: Osasunak Konferentzia ligan jokatuko du datorren denboraldian. Nafarrek nahikoa zuten gaurko partida irabaztearekin, eta horixe egin dute Sadarren Gironaren aurka (2-1). Athleticek bana berdindu du Bernabeun, eta Realak 2-1 irabazi dio Sevillari.

Hamasei urteren ostean, Osasuna Europara itzuliko da datorren denboraldian. Jagoba Arrasateren taldearentzat errazak ziren matematikak: gaur Gironari irabazita, eskuetan izango zuten zazpigarren postua. Eta hala egin dute nafarrek, Budimirren bi goli esker (2-1). Athleticek ere bazituen postu hori lortzeko aukerak, baina, horretarako, Real Madrili irabazteaz gain, Osasunak ez irabaztea behar zuen. Zuri-gorriek 1-1 amaitu dute Madrilen, penalti jaurtiketa bat ere huts eginda.

Gaurko emaitzekin, beraz, liga zazpigarren postuan amaitu du Osasunak, 53 punturekin, eta zortzigarren Athleticek, 51rekin. Realak ere jokatu du azken jardunaldiko partida, baina ez zuen ezer jokoan; 2-1 irabazi dio Sevillari, Brais Mendezen eta Momo Choren golei esker, eta laugarren amaitu du denboraldia, 71 punturekin. Denboraldi historikoa izan da txuri-urdinentzat.

Osasuna 2-1 Girona

Joan den astean Getaferen zelaian kale egin zuen Osasunak, baina bere aurkarien hutsek beste aukera bat eman zieten nafarrei, eta oraingoan ez dute barkatu. Garaipena lortzeko, ordea, gogotik lan egin dute Arrasateren mutilek; Gironak irabazi izan balu, zazpigarren postua lortuko zuen, eta ez du larrua merke saldu.

Dena den, etxekoak hobeak izan dira gaur. Eskuin hegaletik egindako bi jokaldi baliatu ditu Budimirrek bi gol sartzeko bigarren zatiaren hasieran. Kroaziarrak neurketa erabakita utzi duela zirudien, baina Reinierrek 75. minutuan geldikako jokaldi batean sartutako golak pizgarria eman die azken minutuei. Azkenean, gehiegi sufritu gabe, Konferentzia ligarako sailkapena eskuratu dute. Urte ederra osatu du Osasunak, eta hala aitortu diete zaleek jokalariei.

Real Madril 1-1 Athletic

Athleticeko jokalariak zaleak agurtzen, gaur, Bernabeun. Mariscal / EFE

Athleticek zaila zuen zazpigarren postua lortzea. Horren jakitun zelairatu dira Ernesto Valverderen mutilak, baina partida ona jokatu dute Santiago Bernabeu zelaian, eta hobeak izan dira Real Madrilen golera arte. Beste behin, ordea, ate aurrean ez asmatzeak kondenatu ditu: Vesgak penalti bat huts egin du lehen zatian.

Norgehiagokako lehen gola Sancetek sartu du, bigarren zatia hasi berritan, baina gutxi geroago berdin du Benzemak, penaltiz. Hortik aurrera, ireki egin da partida, golaren bila ibili dira bi taldeak, baina ez du inork asmatu.

Joan den astean huts handia egin zuten zuri-gorriek Elxen aurka San Mamesen galduta, eta, ezbairik gabe, zaleek ez dute aho zapore onarekin amaituko aurtengo denboraldia.

Reala 2-1 Sevilla

Asier Illarramendi Mikel Oiartzabali besokoa ematen, gaur, Anoetan. Juan Herrero / EFE

Bestelakoa da Realaren egoera. Etxeko lanak eginak zituzten txuri-urdinek, eta gaurkoa ospakizun eguna izan da Anoetan. Dena den, hamaikako lehiakorra zelairatu du Imanol Alguacilek, eta bi taldeen artean Reala izan da irabazteko gogo handien erakutsi duena.

Aukera mordoa izan du etxeko taldeak, eta sartu dituenak baino gol gehiago ere sar zitzakeen. Lehen zatian Brais Mendez izan da asmatu duena, eta bigarrengoan, zelairatu berria zen Momo Cho. Ligan bere lehen gola sartu du frantziarrak. Lamelak 77. minutuan sartu du bisitarien gola.

Neurketako momenturik gogoangarriena, dena den, Asier Illarramendiren agurra izan da. Hasieratik jokatu du Mutrikukoak, eta Mikel Oiartzabal zelairatu da haren ordez bigarren zatian. Horrela, kapitainaren besokoaren aldaketa irudikatu dute, Anoetan bildu diren milaka zaleen aurrean.


Summary: Michelinen Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegiak ia erabat geratu ditu langileen grebak. Lan hitzarmenaren negoziazioak ez aurrera ez atzera daude. Soldatek erosahalmena berreskuratzeko eskatu dute sindikatuek.

Protesta eguna da gaur Michelinek Euskal Herrian dituen bi lantegietan, Gasteizen eta Lasarte-Orian (Gipuzkoa). Jarrerak oso urrun daude lan ituna adosteko negoziazioan. Sindikatuek ez dute babestu zuzendaritzak aurkeztutako azken proposamena, eta grebara deitu dituzte bi lantegietako langileak gaurko. Erosteko ahalmena berreskuratzea da protestan diren langileen aldarrikapen nagusia.

Gasteizen, grebak oihartzun handia izan du goizeko txandan. ELA, LAB, CGT eta ESK-k deitu dute, eta, haien arabera, ekoizpen katean langileen %93k bat egin dute protestarekin, eta, ondorioz, lantegia ia erabat geldituta dago. Goizeko bostetan, hamarnaka langile batu dira fabrikaren aurrealdean, A txandakoak lanera sartu behar zuten orduan. Manifestazio bat ere izan da lantegiaren inguruan.

Langile batzordearen babesik gabeko greba bat da; CCOO, UGT, CSIF eta CCM sindikatuek dute gehiengoa batzordean, eta azken unean greba bertan behera uzteko ahalegina egin bazuten ere, ez zuten lortu. Saiakera horren ondorioz, gainera, are gehiago mikaztu da sindikatuen arteko harremana.

Denera lau greba egingo dituzte han ere: gaurkoaz gain, asteazkenean, larunbatean eta datorren astelehenean ere lana uztera deituta daude langileak.

Lasarte-Oriako lantegian, berriz, langile batzordeak egin du lana uzteko deia. LAB, CCOO, UGT, ELA eta CSI sindikatuetako ordezkariek osatzen dute batzordea. Lau greba egun antolatu dituzte denera ekainerako eta uztailerako, eta gaur dute lehena. Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariak adierazi du greba arrakastatsua izan dela: «Ekoizpenean, erabatekoa izan da parte hartzea, eta guztiz geratuta dago, eta, gainontzeko alorretan, erantzuna oso zabala izan da orain arte. Arduradun batzuk besterik ez dira sartu».

09:30ean, auto ilara bat egin dute Lasarte-Oriako kaleetan, eta 13:00etan batu dira lantegiaren aurrean. Manifestazio bat ere egingo dute, arratsaldean, herrian barna.

Inflazioaren eragina

Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023an, %3koa 2024an, %2koa 2025ean eta %2koa 2026an. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea. Baita lanaldia murriztea eta behin-behinekotasuna murriztea ere.

Gipuzkoako lantegian bostehun pertsonak egiten dute lan, eta motorretarako gurpilak egiten dituzte. Gasteizen 3.300 langile daude, eta kamioientzat eta obra publikoetako ibilgailuentzat gurpilak egiten dituzte.


Summary: Netflixek Frantziako Tourrari buruzko dokumental saio bat estreinatuko du ostegunean. Zortzi atalez osatua dago lana. Proba nola bizi duten kontatuko dute zortzi txirrindulari taldek. EITBk 'Tandema' podcasta estreinatu du gaur, Mikel Astarloza aurkezle.

Lau aste eskas gelditzen dira Frantziako Tourra Euskal Herritik irten dadin, eta Tourra barrutik nolakoa den ezagutzeko aukera emango die Netflix plataformak ikus-entzuleei. Ostegunean, Tour de France: Au Coeur du Peloton dokumental saioa estreinatuko dute. Zortzi atal ditu, eta txirrindulariek eta taldeetako zuzendariek proba nola bizi duten kontatuko dute.

Txirrindulari talde hauetan sartu dituzte kamerak: AG2R Citroen Team, Alpecin-Fenix, EF Education-EasyPost, Groupama-FDJ, Ineos Grenadiers, BORA-hansgrohe, Team Jumbo-Visma eta Quiq-Step Alpha Vinyl. Zortzi talde horien gorabeherak kontatuko dituzte, modu ikusgarrian.

Saioaren ekoizle eragileak hauek dira: Paul Martin, Yann Le Bourbuach, Amelia Hann eta James Gay-Rees. Frantziako Netflixen lan original bat da.

Bestalde, EITBk Tandema euskarazko podcasta estreinatu du gaur, Mikel Astarloza gidari duela. Txirrindulari ohiak aurkeztuko du podcast hori astero, uztailaren amaiera bitartean. Lehen atalean, Patxi Vila Movistar taldeko errendimendu arduraduna izan du gonbidatu nagusia.


Summary: Petrolioa garestitzen ari da, Saudi Arabiak milioi bat upel gutxiago ekoitziko dituelako. LPEE+ taldeko kideek uste dute oraingo prezioa apalegia dela. Errusiak ere agian murriztu beharko du bere ekoizpena.

Petrolioaren prezioa gora egiten ari da nazioarteko merkatuetan, Saudi Arabiak iragarri ondoren egunean milioi bat upel gutxiago ekoitziko dituela. Brent upela 78 dolarrean salerosten ari da, asteburuaren aurretik baino bi dolar garestiago.

Murrizketaren bitartez, Saudi Arabiak gutxienez 80 dolarretik gora igo nahi du upela, maila hori behar baitu hala bere aurrekontua orekatzeko, nola bere ekonomia petrolioaren menpekotasunetik ateratzeko egiten ari den inbertsio erraldoiak finantzatzeko. Saudi Arabiak egunean hamabi milioi upel ekoizteko gaitasuna dauka, inork baino gehiago, baina apirilean milioi erdi upel kendu zituen, eta gaur egun hamar milioi ateratzen dira haren hobietatik. Bederatzi milioi izango dira uztailean, %10 gutxiago.

Murrizketa hori luzatzeko prest dagoela iragarri du, baina ikusteko dago hala egingo ote duen, prezioak asko igotzen ez badira diru asko galduko luke eta. Riaden apustua da bere murrizketarekin eta udan gertatzen den kontsumo handiagoarekin gutxienez hamar dolar garestituko dela upela, eta hor jarraituko duela.

Riaden mugimendua LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundearen eta haren aliatuen asteburuko bileraren ondotik dator. LPEE+ izeneko taldeak kuotak berregituratzea adostu zuen, bilera eztabaidatsu baten ondoren.

Afrikarrek, gutxiago

Adostutakoaren ondorioz, Arabiar Emirerri Batuek baimena izango dute urtarriletik aurrera 200.000 upel gehiago ekoizteko. Emirerrietako Gobernua kexu zen gaur egungo kuota txikiegia zela bere gaitasunarekin alderatuz gero.

Kontrara, kuota txikiagoa izango dute Nigeriak, Angolak eta Afrikako beste herrialde batzuek. Berez, analistek diote herrialde horien ekoizpena ez dela asko txikituko, eta kuota berria haien benetako ekoizpen gaitasunarekin parekatuko dela. Inbertsio eskasiaren ondorioz, gutxiago ekoitzi dute azken urteetan; asteburuko bileran, beraz, murrizketa eragozten saiatu dira: alferrik, baina.

Ikusteko dago zer gertatuko den Errusiarekin. Hura da munduko ekoizle handienetakoa —Saudi Arabiarekin eta AEBekin batera–, eta duela hilabete batzuk iragarri zuen bere kabuz 500.000 upel kendu zituela merkatutik. Baina nazioarteko analistek esku artean dituzten datuek diote gutxiago ez, gehiago ekoitzi duela Errusiak. Horren arrazoia izan daiteke diru sarrera handiak behar dituela Ukrainaren aurkako gerra finantzatzeko. LPEE+ taldearen bileran, adostu dute oraingo ekoizpena neurtuko dutela aditu independente batzuek, eta horren ondoren erabakiko dutela zer egin.

Gasolioa, merkeago

Brent upela, duela urtebete, upeleko 120 dolarrera iritsi zen, eta hala egin zuen gora erregaien prezioak ere, baina gero beheranzko joera hartu zuen, 75 eta 85 dolarren artean salerosi baita. Hala egon da gasolina ere: urtarrilean 1,678 euroan salerosi da Euskal Herriko gasolindegietan, eta ekainean, oraingoz, 1,642 da batez besteko prezioa.

Gasolioa, berriz, merkatzen ari da oraindik, eta gasolina baino merkeagoa da gaur egun:1,731 euroan zegoen litroa urtarrilean, eta 1,467an dago ekainean. Ustekabeko jaitsiera da, zeren, neurri batean, uste baitzen erregai horren eskasia izango zela Europako Batasunak Errusiari diesela erosteko debekua indarrean jarri zenean —otsailean—, eta haren prezioa igo egingo zela. EBko findegiak, ordea, gasolio gehiago ekoizten ari dira orain, eta petrolio enpresak gai izan dira Errusiatik ez datorrena Indiako eta Turkiako inportazioekin ordezkatzeko.


Summary: Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela. Moskuk nabarmendu du Ukrainako armadaren 250 bat soldadu hil dituela Donetsken. «Informazio faltsua» zabaltzea eta «operazio psikologiko bat» martxan jartzea egotzi dio Kievek Kremlini.

Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du, gaur, Ukrainako tropek Donetsk eskualdean egindako «eraso handi bat» zapuztu duela. Kaleratutako testuaren arabera, Ukrainako armadako 250 soldadu baino gehiago hil dituzte han azkeneko orduetan. Kieveko buruzagitza militarrak, goizero argitaratzen duen oharrean, azpimarratu du «operazio informatibo psikologiko bat» dela, eta ez dela «fidatzekoa». Aurreko larunbatean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi zuen prest direla kontraerasorako, eta, Kieven ustez, Moskuk horri buruzko «informazio faltsua» zabalduko du.

Donetsk da Errusiak iazko irailean anexionatutako Ukrainako lau eskualdeetako bat — Zaporizhia, Kherson eta Luhansk dira beste hirurak—, eta haren %60 inguru du kontrolpean. Defentsa Ministerioak, Sergei Xoigu buru, nabarmendu du Ukrainaren erasoak ez duela helburua lortu, ez duela «arrakastarik» eduki. Testuari bideo bat gehitu diote, eta, hor, ikusten da nola jotzen dituzten bonbek Ukrainaren blindatu batzuk. Moskuren esanetan, hamasei tanke eta erasorako beste pare bat dozena blindatu txikitu dituzte.

Ikusi gehiago: Analisia: Gerra koska bat estutzeari atea irekiz

Ukrainako buruzagiak aspalditik ari dira kontraeraso bat iragartzen, baina ez da halakorik gertatu. Zelenskiren inguruko iturriek argudiatu izan dute Errusiako azpiegiturei egindako erasoak, esate baterako, kontraerasotzat har daitezkeela, hori ez dela une jakin batean hasten den zerbait. Buruzagitza militarrak gaurko oharrean adierazi du azken orduetan borrokak izan direla Luhansken eta Donetsken, hamabost misil jaurti dituela Errusiako tropen aurka, eta Moskuren arma biltegiei eta aireko defentsa sistemei ere eraso egin diela.

Eta gaur bi drone erori dira Errusiako Kaluga eskualdeko autobide batean, Moskutik 280-300 kilometrora. Hango gobernadore Vladislav Xapxak jakinarazi du ez direla lehertu. Mosku eskualdearekin muga egiten du Kalugak, eta aintzat hartu behar da joan den astean Errusiako hiriburuan aire eraso bat gertatu zela. Kievek horren atzean egotea ukatu zuen.

Ikusi gehiago: Zelenskiren arabera, Ukrainako inkdarrak prest dira kontraerasorako