Oiartzungo ondarea ezagutzeko parada

Summary: Oiartzungo ondarea ezagutzeko parada. Oiartzungo ondare aberatsa biltzen duen webgune bat osatu du udalak, berrehun fitxa inguru dituen katalogo batekin. Oso erraza da edonork erabiltzeko.

Oiartzungo historia oso aberatsa da, eta denboran zehar kultur ondarearen arrasto ugarik iraun du Oiartzungo lurretan, materialek zein immaterialek. Kultur ondarea ezinbesteko tresna da herrien identitatea eraikitzen laguntzeko, iragana ezagutzeko, oraina ulertzeko eta etorkizuna lantzeko. Horrela, ondareak duen garrantziaz jabetuta, udalak herritarren eskuetan jarri nahi izan du, datu base zabal baten eta www.ondarea.oiartzun.eus webgunearen bitartez. Oiartzungo Udalak azaroaren 6an aurkeztu zuen, Ondarearen Jardunaldiei hasiera emateko ekitaldian.

Erabiltzeko oso erraza da. «Hori zen helburuetako bat, erabiltzeko erraza izatea herritarren esku egoteko eta beraiek lasai erabil zezaten», Iosune Cousillas Oiartzungo Udaleko Kultura zinegotziak azpimarratu duenez.

Balio handiko ondarea

Webgunean dagoen Oiartzungo ondare material eta immaterialen katalogoak berrehun fitxa inguru ditu. Horrez gain, herriko argazkiak eta bideoak ere badaude. Oiartzunen dagoen ondare guztiari buruzko informazioaren berri jakin daiteke. Besteak beste, Arditurri, Luberri eta Soinuenea museoak. Arditurriko meategiak, Beloaga gaztelua, Berin, Galtzaberri, Okillegi eta Makinetxe zentralak, Mairubaratzen begiralekua, Ofita zamatokia, Olaberria zubia, Olaberriako labea, garbitoki publikoa, hilarriak, jauregiak, elizak, ermitak, dorretxeak, baserriak, etxeak, burdinolak, errotak, dolareak, monumentuak, eskulturak, pinturak, erretaulak, harrespilak, trikuharriak, karobiak, txondorrak, eguzki erlojua, eta baita Manuel Lekuonaren ondare dokumentala eta Txomin Perurena txirrindulariaren trofeo bilduma ere.

Balio handiko ondarea da, oso aberatsa. «Oso aberatsa da gure herrian dagoen ondarea. Azken urte hauetan oso lan polita egin da hori dena biltzen. Oiartzungo herriak eta Udalak sentsibilitate handia eduki dute hori dena jasotzeko, eta orain ikusi dugu informazio asko daukagula gure ondarearen inguruan eta horrek aukera eman digula hori dena orain herritarren esku jartzeko. Ondare aldetik, aberatsa da gure herria, eta aberastasun hori jasotzea izan da erabaki hoberena, hori dena orain bildua dugulako».

Historiaren eta sustraien berri jakitea garrantzitsua baita aurrera begiratzeko. «Garrantzitsua da herritarrek jakitea nondik datozen, gure aurrekoek zer egiten zuten, zeri ematen zioten balioa. Hori dena jakiteak eta balioan jartzeak aukera ematen digu gero nora joan nahi dugun erabakitzeko».

Proiektu parte hartzailea da. Webgunean, edozein herritarrek fitxak gehitu eta osatu ditzake. «Webgunea horretarako dago bideratua. Harremanetarako atalean jartzen du edonork parte hartu nahiko balu edo fitxa bat erantsi, aukera duela hori egiteko oso era errazean. Guk horretara animatzen ditugu herritarrak, parte har dezaten. Agian badaude gauza batzuk oraindik ez dakizkigunak edo bildu ez ditugunak, eta herritarrek horrelako informazioa izanez gero, helburua litzateke gurekin harremanetan jartzea eta webgunean zintzilikatzea; guk gero hori kudeatuko genuke».

Webgunearen bidez, Oiartzungo ondareari buruzko nondik norako guztiak jakin daitezke. OIARTZUNGO UDALA

Ondare Mahaia

Oiartzungo hainbat herritarrek herriko ondareari buruzko interes, zaletasun eta ilusio handia dute, eta haien ekarpena nabarmena izan da Oiartzungo ondareari buruzko webgunea sortzeko, Iosune Cousillasek azaldu duenez. «Bestela, une honetan ez genuke izango hainbesteko informazioa».

Era berean, aipagarria da Oiartzungo Udalak azken berrogeita hamar urteotan lan handia egin duela herriko ondarea biltzen zenbait liburu, aldizkari eta ikus-entzunezkotan. 2018an ondarearen inguruko lanketa jarraitua egiten hasi zen, eta ordutik elkarlanean aritu da Ondare Mahaia osatu duten norbanakoekin eta eragileetako ordezkariekin.

Horrela, webgunea Ondare Mahaitik sustatutako proiektua izan da. «Ondare Mahaia da gure tresna honekin guztiarekin aurrera jarraitzeko. Gure ondare guztia bildu, sailkatu eta ordenatu egin dugu, eta herritarren esku jarri dugu, baina lan hau ez dago inondik inora bukatuta. Gure herria bizirik dago, eta oraindik beste gauza asko izango ditugu biltzeko. Horretarako, herritarrak animatzen ditugu parte har dezaten, eta beren ekarpena egin nahi badute hurbil daitezen: oso eskuragarri gaude».

Arizmendienea etxea

Webgunea sortu eta martxan jartzeaz gain, Oiartzungo Udalak ondarea berreskuratzeko lanak egiten jarraitzen du. Besteak beste, Arizmendienea etxean. «XVIII. mendeko eraikin bat da, Udalak orain dela urte batzuk erosi duena. Gure helburua da etxe hori mantentzea dagoen bezala eta herritarrei laster zabaltzea. Gure ondarearen euskarri fisikoa izango da, webgunea euskarri birtuala den bezala. Arizmendienea gure ondarea adierazten duen eraikina izango da».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ondarea.oiartzun.eus.


Summary: Labanaz eraso egin diote andre bati Donostian, eta larri dago. Bikotekidea atxilotu dute erasotzailea izatea leporatuta; 52 urteko gizonezko bat da.

Emakume batek labanaz egindako eraso bat pairatu du gaur goizeko bostak aldera Donostian, eta larri dago, erietxean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, berehala hasi dute gertatutakoa argitzeko ikerketa, eta andrearen bikotekidea atxilotu dute, erasotzailea izatea egotzita, 52 urteko gizonezko bat. Erasoa Gros auzoko pentsio batean gertatu da.

Polizia iturriek adierazi dute andrazkoak gutxienez bi labankada dituela, lepo aldean. Azaldu dute, halaber, aurrez emakumeak bikotekidearen partetik indarkeria matxista pairatu zuela erakusteko espedienterik ez dutela atzeman erasoaren gainean abiatu duten ikerketan.

Ertzainek eta Donostiako udaltzainek batera jardun dute operazio honetan.


Summary: Frederic Haranburu 'Xistor' espetxetik atera da, 30 urteren ondoren. Eskumuturreko elektronikoa eraman beharko du urte eta erdiz, eta «baldintza zorrotzak» izanen ditu zortzi urtez.

Frederic Haranburu Xistor euskal presoak astearte goizean utzi du atzean Lannemezaneko kartzela (Okzitania). Espetxearen atarian zain zituen gertukoak, eta haiek egin diote lehen harrera, Senpereko (Lapurdi) bidea hartu aitzin. 30 urte gatibu izan ondoren, gaurtik aitzina etxean jarraituko du zigorra betetzen, epaitegiak baldintza zorrotzak ezarri baitizkio: eskumutur elektronikoa eraman beharko du hemezortzi hilabetez, eta zenbait neurri bete beharko ditu zortzi urtez. Urriaren 27an onartu zuen haren baldintzapeko askatasun eskaera Parisko Dei Auzitegiak, egiten zuen hirugarrena. «Gaur dugun pozak ez du gorde behar ez dela zinezko askatasun bat. Beste modu batez, baina, kondena betetzen segituko du», adierazi zuen orduan Maritxu Paulus Basurko abokatuak. Orotara, 30 urte eta 234 egun ditu preso Haranburuk.

EHBai-k «besarkadarik bero eta estuena» helarazi die Haranbururi eta bere senide eta lagunei. Ezkertiar eta abertzaleen iritziz «aurrerapauso politiko inportantea» da Haranburu presondegitik ateratzea, eta Ipar Euskal Herriko gehiengo politiko eta sozialak bultzaturiko «gogoeta, elkarrizketa eta ildo mobilizatzailearen» ondorio zuzena dela adierazi du; «kolektiboki lortutako urratsa». Hala ere, urteetan zehar Haranburuk eta bere senideek «jasan behar izan dutena» gogoratu dute: «GAL-en atentatua, orain arte luzatutako baldintzapeko askatasun guzien ukazioa, dispertsioa, eritasuna eta abar». EH Baik aldarrikatu du Haranbururen baldintzapeko askapena onartzeko erabakiak ez duela «salbuespen bat» izan behar. «Mobilizazioak bere emaitzak ekarri ditu, eta horretan segitu behar dugu Jakes, Ion, Unai eta azken euskal preso eta iheslari politikoak etxeratu arte».

Ipar Euskal Herriko ordezkaritzak «ongietorria» egin dio astearte honetan Parisko Dei Auzitegiak Haranburu baldintzapean aske uztea onartzeko hartu duen erabakiari. Agiri batean zehaztu du lehen aldia dela ministerio publikoak kontrako errekisizioak eginik ere baldintzapean aske geratzeko eskaera batean Parisko Dei Auzitegiak halako erabaki bat hartzen duela. «Orain arte, lehen instantziako epaileek baizik ez zuten onartu Haranbururen eskaera. Baina, terrorismoaren kontrako fiskaltzak dei egiten zuen sistematikoki, eta Dei Auzitegiak fiskalaren errekisizioak segitzen zituen».

Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta bakegileek osatzen dute Ipar Euskal Herriko ordezkaritza, eta, 2017ko apirilean ETAren armagabetzea gauzatu denetik, Frantziako Justizia Ministerioarekin zuzeneko elkarrizketak izan ditu, euskal presoen auzia konpontzeko helburuarekin. «Erabaki judizial honek 2011n Euskal Herrian hasitako bake prozesuaren inguruan Frantziako justiziak duen ikuspegi aldaketa islatzen duela sinetsi nahi dugu», adierazi dute. «Inoiz baino gehiago, Euskal Herriak bere historiako orrialde berri bat irekitzeko asmoa du, Xistor Haranburuk bezala, 30 urte bete dituzten presoentzat baldintzapeko askapena baimenduz», azpimarratu dute, Jakes Esnal eta Jon Kepa Paroten kasuei erreferentzia eginez. «Gure aldetik, adi segituko dugu, gatazkaren ondorioei maila guztietan konponbidea ekarriko dien urratsen alde lan eginez».

Ordezkaritzako kide Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Deia egunkariari asteburuan emaniko elkarrizketa batean, iragarri zuen Frantziako Justizia Ministerioarekin bilduko direla aurki. «[Ipar Euskal Herriko] parlamentariak ministerioko kabinetearekin bilduko dira, eta, ondoren, Eric Dupont Moretti ministroarekin bilkura eginen dugu», adierazi zuen. Uztailean izendatu zutenetik Frantziako Justizia ministroarekin eginen duten lehen bilkura da. COVID-19ak kutsatu duen eta larriki gaixo den Ibon Fernandez Iradi euskal presoaren egoera ere aipagai izanen dutela iragarri zuen Etxegaraik.

Bizi guztiko zigorra

1990eko apirilaren 4an atxilotu zuten Haranburu, Jon Kepa Parot eta Jakes Esnalekin batera, ETAren Argala komandoko kidetzat jota. Beste hainbat lagun ere atxilotu zituzten operazio berean. Bi egun lehenago, Unai Parot atzeman zuten, Sevilla (Espainia) ondoko herri batean —Santaponcen—, errepide kontrol batean. Haranbururen, Parot anaien eta Esnalen atxiloketek harridura sortu zuten, lehen aldia baitzen ETAn pisuzko zeregin batean aritu zirena Ipar Euskal Herriko lagun batzuk. Poliziarentzat ere ustekabea izan zen, orduan aipatu zenez; ez zituzten fitxatuak. Lapurdin atzemandako hiru kideak ez zituzten Espainiaratu, Frantziak ezin baitzuen bere nazionalitateko herritarrik estraditatu —artean euroagindua ez zegoen indarrean—.

1997ko udaberrian epaitu zituen Frantziak Jon Kepa Parot, Esnal eta Haranburu, eta bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zien. Handik urte batzuetara, baldintzapean aske geratzea eskatu zuten, hala ere; 2005etik Parotek, eta 2008tik Esnalek eta Haranburuk. Hala egin dute ordutik, baina ezetz erantzun diete behin eta berriz. Bost aldiz eman diote ezezkoa Paroti, bi aldiz Esnali. Gaur egun, Saint Martin de Ren (Frantzia) dago Esnal, Baionatik 390 kilometrora, eta Mureten (Okzitania) Parot, 280 kilometrora. Azken urteetan, zigor kommutazioaren bidea ere ireki dute defentsako abokatuek, hainbat pertsona ezagunen babesarekin, baina gaur-gaurkoz ez du emaitzarik eman. 2017an egin zuten azken eskaera erantzun gabe dago oraindik; Frantziako presidenteak ez du eskaerari erantzuteko eperik.

30 urte askida

Euskal Herriko gatazkaren konponbidearen aldeko eragileek behin baino gehiagotan salatu dute Esnal, Haranburu eta Paroten egoera. Aurtengo udaberritik, mobilizazioak ugaritu dituzte, 30 urte aski da! lelopean, euskal preso horiek aske utz zitzatela eskatzeko. Irailaren 19an, ekintza sinboliko bat egin zuten Baionako suprefeturaren aitzinean. Baionako suprefeturako sarrera adreiluzko pareta batekin estali zuten bakegileek, Frantziak gatazkaren konponbideari jarri dion «blokeoa» salatzeko. Handik egun batzuetara, Esnal baldintzapean aske uzteko eskaera ukatzen zuela jakinarazi zuen Parisko Dei Auzitegiak, eta Haranbururena ukatzeko eskatu zuen terrorismoaren kontrako fiskaltzak. Esnal, Haranburu eta Parot «hiltzea» egotzi zion, orduan, Frantziari Ipar Euskal Herriko ordezkaritzak.

Haranbururen askapena onartzeko erabakian, Frantziako justiziaren bilakaera bat ikus liteke, batzuen ustez. Aurki Frantziako Justizia ministroarekin bilduko direla jakinarazi du berriki Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko kideak.


Summary: Trumpek blokeoa kendu du, eta aldaketa abian da. Oraindik Bidenen garaipena zuzenean onartu ez duen arren, baimena eman du boterea eskualdatzeko prozesuari ekiteko.

Joe Bidenek AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentetzarako hauteskundeak irabazi eta hiru astera, Donald Trump egungo presidenteak haren gobernuari ezarri zion blokeoa kendu du bart, boterea eskualdatzea baimenduz. Oraindik ez du Bidenen garaipena jendaurrean onartu, eta hauteskunde iruzurraz hitz egiten jarraitzen du, baina gaueko erabakia hiru astean egin duen urratsik handiena da.

Onarpen horren ondoren iritsi da GSA Zerbitzu Orokorren Administrazioaren egiaztagiria, eskualdatzea abian jartzeko beharrezko tramite bat, eta Bidenek adierazi du datozen egunetan hasiko direla Trumpen gobernuko langileekin bilerak egiten.

Trumpek txiokatu zuen iruzurraren gaineko bide judizialarekin jarraituko dutela, eta Bidenek trantsizioa hasteko gutuna jaso zuen. «Nire lana serio egiten dut, eta azkenaldian izandako gertakarien artean auzi legalak eta bozetako emaitzen egiaztapenak egon dira. Gaur idazten dizut, adierazteko baliabide eta zerbitzu horiek zure esku daudela», jartzen zuen Emily Murphy GSAko buruak izenpetutako gutunak. Murphyk esan du inork ez diola «agindu» erabakia horrenbeste atzeratzerik, baina berak eta beraren familiak mehatxuak jasan dituela salatu du.

Hortaz, demokraten eskualdatzerako taldeak inteligentziari eta administrazioko langileei buruzko informazioa eskura izango du aurrerantzean.


Summary: Txapela buruan: euskaldun berriak Hamaika Telebistan.

Euskaraldi betean, euskara ikastearen alde egin duten herritarrek hartu dute hitza Hamaika Telebistan. Egunero protagonista berri baten bizipenak erakutsiko dira albiste honetan.

Marc Febrer Menorcakoa da, «peto-petoa». Unibertsitateko ikasketak egitera jo zuen Bartzelonara, eta han hasi zen euskaraz ikasten. Azken hamalau urteetan, baina, Iruñea izan du bizileku.

1-Lehen zatia

2-Bigarren zatia

Rabeb Ridene, Tunisian jaioa

Rabeb Ridene Tunisian jaio zen, baina duela 18 urte iritsi zen Euskal Herrira, Altsasura (Nafarroa). Bere alaba euskaraz hitz egiten hasi zenean, berak ere hizkuntza ikasteko beharra sentitu zuen.

1-Lehenengo zatia

2-Bigarren zatia

Dani Sanz, Madrilgo euskaltzalea

Gaztetatik Euskal Herrian interes handia jarria zuen, eta 26 urterekin, irakasle gisa lanean ari zen bitartean, erabaki zuen aldaketa baten beharra zuela, eta Iruñerako bidea hartu zuen.

1-Lehenengo zatia

2-Bigarren zatia

Yasmine Khris Maansri, «hizkuntzen maitalea».

Marsellan jaioa, 2019an iritsi zen Iruñera. Euskaltegiko irakasleak ere harritu dituen erritmo batean euskaldundu da.

1-Lehen zatia

2-Bigarren zatia


Summary: Beste 751 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Igandean baino 138 positibo gehiago detektatu dituzte, baina PCR eta antigeno test gehiago eginda. Positibo tasa %7tik behera dago.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur emandako datuen arabera, 751 positibo izan ziren atzo Hegoaldean egindako testetan, aurreko egunean baino 139 gehiago, alegia. Hala ere, proba kopuruak gora egin du nabarmen igandearekin alderatuta; izan ere, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, atzo 11.715 test egin ziren Hego Euskal Herrian. Bezperan, aldiz, 8.511.

Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dute positibo gehien: 285, bezperan baino 42 gehiago. Gipuzkoan, berriz, 235 izan dira positiboak, aurreko egunean baino 33 gehiago. Araban 87 detektatu dituzte, eta, beraz. Igandean baino 37 kasu gehiago dira. Halaber, EAEtik kanpo bizi diren beste hiru herritarri ere atzeman zieten birusa. Hala, Osakidetzak egindako testen %6,3k eman dute positibo (herenegun %6,8k).

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, COVID-19a atzemateko 2.039 PCR eta antigeno proba egin ziren atzo Nafarroan, eta horietatik 141 izan ziren positibo. Bezperan baino 27 positibo gehiago zenbatu dituzte, beraz. Hala ere, igandean baino 818 test gehiago egin zituzten atzo, eta, beraz, azken egunetako beheranzko joerari eusten dio Nafarroak, egindako proben positibo tasak behera egin baitu igandearekin alderatuta. Atzo, testen %6,9k eman zuten positibo. Igandean, berriz, positiboen ehunekoa dezente handiagoa izan zen: COVID-19a atzemateko 1.221 test egin ziren Nafarroan, eta horien guztien %9,2k eman zuten positibo.

Ospitaleratzeei dagokienez, atzo 66 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian, eta une honetan, denera, 753 dira erietxean daudenak gaitzarekin (bezperan baino 49 gutxiago). ZIUetan, berriz, 181 lagun daude, bezperan baino bat gutxiago.


Summary: Aztik 230.000 tona antxoa gazte izango direla aurreikusi du Juvena azterketan. Antxoaren biomasa "maila jasangarri eta osasuntsuan" dagoela dio zentro teknologiak txosten batean, eta 2021eko harrapaketak "ertainak-altuak" izango direla.

Eusko Jaurlaritzak eta Aztik elkarlanean egindako Juvena antxoa gaztearen biomasa neurtzeko ikerketak albiste onak ekarri dizkie arrantzaleei: 2021. urteko kanpaina ona izango dela aurreikus daiteke biomasa horren oparotasunari dagokionez. Aztik 230.000 tona antxoa dagoela ikusi du bere laginen bidez, eta horrek "maila jasanagarri eta osasuntsuan" uzten du antxoaren biomasa.

Juvena azterketak udaberrian egindako Bioman azterketaren emaitza onak berretsi ditu. Hark 330.000 tona antxoa heldu izango zirela aurreikusi zuen, eta espezieak azken urteotan izan duen bilakaera onak segida izango du 2021. urtean ere. Izan ere, urtebete baino gazteagoa den antxoaren biomasa "maila osasuntsuan" dago, Guillermo Boyra Juvena azterketaren arduradunaren arabera. "Ez dugu aurreikusi arriskurik 2021. urteko kanpainari dagokionez. Aurreikus daiteke harrapaketa oparoak izango direla". 2019ko Juvenak 114.000 tona aurreikusi zuen; 2018an, berriz, 490.000 tona; eta 2017an, gehieneko historikoa jo zuen, 725.000 tona antxoa gazte atzemanda.

Inoizko itsas eremu zabalena

Aurten, azterketa eremua zabaldu du Aztik ozeano Atlantikoan, ohi baino iparralderago ere jo baitu, eta Europako beste zenbait institutuk egin dituzten azterketekin osatu du bere txostena. Cadizko golkotik Mantxako kanalerako urtean egin dituzte azterketak antxoaren biomasa neurtzeko, eta horrek "inoiz baino ikuspegi zabalagoa" eman dio Aztiri.

Ultrasoinu igorpenen bidez, 400 metroko sakonera aztertzea lortzen dute zientzialariek, eta jasotako oihartzunaren arabera egiten dituzte kalkuluak. Juvena azterketa oinarrizkoa da biomasan aldaketa garrantzitsuak gertatzen ari diren antzemateko, eta neurriak hartu ahal izateko aldez aurretik. Aztik garbi utzi du "soilik kudeaketa jasangarri baten bidez" eutsi ahal izango diola sektoreak jarduerari aurrerantzean.


Summary: Matriceria Deustoko eta GTSeko kaleratzeak berretsi ditu Gestampek. LAB sindikatuak jakinarazi du enpresak iragarritako kaleratzeekin aurrera egingo duela.

Gestamp Taldeak sindikatuei jakinarazi die duela aste batzuk iragarritako enplegua erregulatzeko espedientea aurrera eramateko borondatea duela, eta, hortaz, aipatutako kaleratze gehienak gauzatuko dituela GTS eta Matriceria Deusto enpresetan. «Lanpostu aldaketa gutxi batzuk egongo dira, baina langile gehienak kalera joango dira», esan du LAB sindikatuak. Kaleratzeko erregulazioaren azken bilera egin dute aldeek, eta azaroaren 11n erakutsitako jarrera berarekin jarraitu du zuzendaritzak, beraz. 35 langileri lanpostua aldatzea eskaini die —177 dira Matricerias Deuston eta 54 GTSn—, bai eta kaleratze ordainduak eta erretiro aurreratuak ere, baina erregulazio espedientea kendu gabe.

«Gure elkartasuna adierazi nahi diegu multinazional gupidagabe honek kaleratuko dituen eta borroka eredugarria egin duten langileei. Ahal zuten guztia egin dute, eta ez dute instituzioen babesik jaso», helarazi du sindikatu abertzaleak ohar batean. «LABentzat, lotsagarria da Gestampek hartu duen erabakia, eta salatu nahi dugu Eusko Jaurlaritzak izan duen jarrera prozesu honetan. Non gelditu dira lehendakariaren hitzak esanez diru publikoa jaso duten enpresetan onartezina dela kaleratzeak egiteko erabiltzea?». LABen arabera, Gestampi «xantaia eta mehatxua erabiltzea erraztu dio» Gasteizko gobernuak. «Lan erreforma mugagabe erabiltzeko aukera duten bitartean, deslokalizazio eta desindustrializazio prozesuak ugarituko dira».

Negoziazio epea luzea izan da gaur arte, eta langileen ordezkariek harreman zuzena izan dute Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako Sailarekin. Haren bitartez, egoera bideratu ahal izatea espero zuten, baina ez. Gainera, tentsio uneak ere egon dira egunotan: duela hiru aste, Ertzaintzak langileei aurre egin zien, Bilboko hotel batean negoziatzera zihoazen batzordekideak identifikatzera behartu baitzituen. Batzordeak «fede txarrez» jokatzea egotzi zion enpresari.


Summary: 1970etik lehen aldiz, Ilargiko laginak jasotzeko zunda bat espazioratu dute. Txinak jaurtitako espaziontziak bi egun beharko ditu Ilargira heltzeko, eta 23 egunez geratuko da han. Ondoren, Lurrera itzuliko da jasotako laginekin.

Ez da lehen aldia Txinak Ilargirako misio bat abian jartzen duena. Iaz, Chang'e 4 zunda bidali zuen satelitearen alde ezkutura; hori lortzen zuen lehen herrialdea izan zen. Atzo iluntzean jaurtitako Chang'e 5 espaziontziak beste misio bat du: ilargian orain arte ikertu gabeko eremu batean lurreratu eta laginak jasotzea, gero Lurrera ekartzeko. 1970etik halako zerbait egiten den lehen aldia da.

Euskal Herrian iluntzeko 21:030ak zirenean jaurti zuen Txinak espaziontzia, eta bi egunen buruan Ilargira heltzea espero dute misioaren arduradunek. Hara iritsitakoan, hainbat modulu zabalduko ditu laginak jasotzeko, eta, 23 egunen ostean, berriz ere Lurrerantz abiatuko da. «Zientzia eta teknologia garatu ahal izateko balio du misio honek, eta etorkizuneko bidaia tripulatuak antolatu ahal izateko», azaldu du Pei Zhaoyuk, Ilargia Ikertzeko Guneko zuzendariordeak.

Misioa arrakastaz egitea lortuz gero, Ilargiko laginak eskuratu dituen hirugarren herrialdea bilakatuko litzateke Txina, AEBen eta Errusiaren ondoren. Aurrez, iragan uztailean, Martera bidali zuten beste zunda bat.


Summary: Asier Ezeiza euskal preso ohia berriz epaitzeko eskatu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Maiatzean gelditu zen aske, Frantziako zigorra bete ondoren. Urte hasieran Madrilera eraman zuten epaiketa bat egin ziezaioten, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak absoluzioa eman zion. Epaiketa hori errepikatzea nahi du Gorenak.

Espainiako Auzitegi Gorenak agindu du berriro egin dadila Espainiako Auzitegi Nazionalak Asier Ezeiza euskal preso ohia absolbitzeko sententzia eman zuen epaiketa. 2003an Alicant eta Benidormeko (Herrialde Katalanak) hotel batzuen aurka egindako bi atentaturengatik epaitu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak Ezeiza, urte hasieran. Bertzeak bertze kalte «terroristak» egitea, polizien aurkako sei hilketa saiakera eta bertze zortzi hilketa «terrorista» saiakaera leporatzen zizkioten. Martxoaren 9ko sententzian absoluzioa agindu zuen epaileak Ezeizarentzat, ebatzita ez zegoela atentatu horietan zuzenean parte hartu zuela erakusten zuen frogarik.

Gorenak baliogabetu egin du orain epai hori, eta auzia berriro egitea galdegin du, leherketa horietan «lagundu izana» ez zuelako aztertu Espainiako Auzitegi Nazionalak. Gorenak oroitarazi du, bertzeak bertze, Auzitegi Nazionalak egiaztatutzat eman zuela Ezeiza ETAko kidea zela, eta 2003ko udan Herrialde Katalanetako kostaldean ETAren eskariz hainbat «kudeaketa» egin zituela: leherketak gertatu ziren inguruneko hoteletan gela batzuk erreserbatzea eta Valentzian etxe bat alokatzea, kasurako. Gorenaren ustez, Ezeizak atentatu horietan izan zuen parte hartzea zehazteko, aztertu behar da euskal preso ohia «kontziente ote zen erakundearen enkarguz egin zituen kudeaketa horiek kanpaina baten zerbitzura zeudela, eta kanpaina horretan, ziurrenik, pertsonen bizitzari edo osotasun fisikoari kalte egiteko eta eraso egiteko ekintzak sartzen zirela». 2003ko atentatuetako biktima baten helegiteari kasu eginez eskatu du Gorenak auzia errepikatzea —hamalau lagun zauritu ziren leherketen ondorioz—.

Maiatzean gelditu zen Ezeiza aske, Frantziako kondena beteta. Zigorra Euskal Herrian bukatu zuen, halere. Izan ere, urte hasieran Madrilera eraman zuten epaiketa hori egitera, eta COVID-19aren ondorioz Zaballako espetxean (Araba) egin zituen azken asteak. 2008an atxilotu zuten Hernaniko euskal preso ohia, Frantzian, ETArekin lotuta.


Summary: Eguberrietan sei lagunetik gora ez elkartzeko aholkatuko du Espainiako Gobernuak. Etxeratzeko ordua moldatu egingo dute Gabon gauerako eta Urtezahar gauerako: 01:00etan ezartzea da asmoa

Madrilen Espainiako Gobernuko Ministro Kontseilua elkartu da gaur, eta hasi dira ezagutarazten Madrilek Eguberrietara begira, pandemiari aurre egite aldera, egingo dituen proposamenak. Horretarako ehundu duten planean aholkuetako bat izango da Eguberrietako topaketetan ez sei pertsona baino gehiago elkartzea, eta moldatu egingo dute Gabon gauerako ea Urtezahar gauerako etxeratze joateko gehienezko ordua: 01:00etan jarriko dute.

«Beharrezkoa» ez den lekualdaketarik ez egiteko eskatu du gobernuak: jende elkarketak saihesteko, eta gehienez jota sei pertsona batzeko, ahal dela aire zabalean. Dena den, sei kide baino gehiagoko familia topaketak onartu ditu, betiere elkarrekin bizi badira, eta Autonomia Erkidegoen artean bidaiatzea baimendu du, baina «neurri guztiekin». Bestalde, hamalau egunera igo du COVID-19a duen norbaitekin egoteagatik konfinatuta egon beharreko egun kopurua. Nazioarteko bisitariei dagokienez, gobernuak joan den astean hartutako erabakiari eutsi dio: eremu gorrian dauden herrialdeetako bisitariek PCR proba egin beharko dute estatura sartu baino 72 ordu lehenago.

Erregetako desfileen gisako ekitaldiei dagokienez, aholkua izango da halakorik ez egitea, jende pilaketak izaten baitira.Gabonetako ekitaldi kulturalak egin egingo dira, baina edukieraren %50 beteta. Planean gomendioa zuzentzen diete, era berean, ikasketetako lekuetatik oporrak pasatzera etxera doazen ikasleei: esaten diete «mugatzeko» aurreko egunetan ingurukoekin dituzten harremanak, eta prebentzio neurriak zorrozteko.

Gainontzean, ohiko gomendioak egin ditu Espainiako Gobernuak: maskara erabiltzea, higiene neurriak hartzea, distantzia errespetatzea, leku itxiak aireztatzea, harremanak gutxitzea eta sintomarik izanez gero etxean gelditzea.

Plan hau bihar Lurralde Arteko Osasun Kontseilura eraman nahi du Madrilek, han autonomia erkidegoetako arduradunekin aztertzeko eta onespena emateko.


Summary: Soraluzen, Elgoibarren eta Cascanten baheketak egingo dituzte. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Soraluzeko eta Elgoibarko (Gipuzkoa) 13 eta 40 urte arteko herritarrei PCR proba egiteko eskatu diete. Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak Cascanteko 15 eta 64 urte artekoei eskatu die probak egiteko.

Soraluzen bihar egingo dituzte PCR probak, osasun zentroan, 15:00etatik 19:00etara. Probak egin nahi dituzten herritarrek hitzordua eskatu beharko dute 943-032644 telefonoan edo Aholku sanitarioaren telefonoan 900-203050. Gaurtik aurrera eskatu ahal izango da hitzordua.

Elgoibarren, berriz, ostegunean eta ostiralean hartuko dizkiete laginak herritarrei, 15:00etatik 19:00etara. Herritarrek Elgoibarko osasun zentrora joan beharko dute probak egitera. Aldez aurretik hitzordua eskatzeko, telefono hauetara deitu beharko dute: 943-032644 edo 900-203050.

Nafarroako Gobernuko Osasun sailak, berriz, Cascanteko 15 eta 64 urte arteko herritarren artean egingo du baheketa, ostegunean eta ostiralean. Tuterako osasun eremuko profesionalek eta Osasunbideko larrialdietarako zerbitzuko kideek egingo dituzte probak. Nafarroako Gobernuak ohar batean jakinarazi duenez, PCR probarik ez dute egin beharko azken hamar egunetan PCR proba bat egin dutenek, eta azken hiru hilabeteotan antigeno edo PCR testean positiboa eman dutenek.


Summary: Egindako kaltea aitortzeko eskatu die Foro Sozialak «tortura ahalbidetu zuten arduradun politikoei». 35 urte igaro dira Mikel Zabalza desagertu zela, eta Nafarroako Foro Sozialak ohartarazi du «oraindik argitu gabe» dagoela kasua, «beste asko» bezala.

35 urte beteko dira aurten Mikel Zabaltza atxilotu, torturatu eta desagerrarazi zutenetik, eta Nafarroako Foro Sozialak agerraldia egin du gaur Iruñean kasua oraindik ere argitu gabe dagoela oroitarazteko: «Mikelen kasuak ikerketa gehiago behar du, zalantza eta informaziorik ezaren azpian gordeta dago eta oraindik inork ez du bere gain hartu gertatutakoaren erantzukizuna». Foroak oroitarazi du, halere, «beste kasu asko» ere badirela «egiarik, aitortzarik eta errekonozimendurik» jaso ez dutenak, eta hori alda dadin «mekanismoak» jartzeko deia egin diote «Nafarroako gizarteari».

Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko Expe Iriartek eta Jose Luis Urizek hartu dute hitza agerraldian, eta, bertzeak bertze, eskatu dute «torturaren iraupena ahalbidetu zuten garaiko arduradun politikoek publikoki aitortzea egindako kaltea». Nafarroako Parlamentuak onartutako 16/2019 Foru Legeari helegiteak jarri zizkieten hiru alderdi politikoei, halaber, horiek kentzeko eskatu diete. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, joan den uztailean, atzera bota zuen Ciudadanos alderdiak Eusko Legebiltzarrak onartutako antzeko legeari jarritako helegitea. Ebazteko dago Nafarroakoa.

Biktimak, diskriminatuta

Foro Sozialak salatu du biktima batzuk diskriminatu egiten direla, eta hala ez egiteko eskatu du: «Giza eskubideen urraketa berberek errekonozimendu politiko eta legal bera izan behar dute, kontuan hartu gabe zein izan den biktima horiek eragin dituen indarkeriazko eragilea. Ekidistantziarik gabe eta diskriminaziorik gabe». Ohartarazi dute torturaren biktimek jasaten duten bazterketa «bereziki larria» dela, «errekonozimendu maila urriak dituelako, nahiz eta biktimen kopurua handia izan»: «Milaka pertsonari buruz ari gara».

Nafarroako polizia gehiegikerien legeak «erronka horri aurre egin nahi zion», Foro Sozialaren arabera, baina auzitegietan katramilatuta egoteak oztopatzen du aurrera egitea: «Horrelako ekimenei oraindik ere jartzen zaizkien oztopoek zaildu egiten dute etorkizuneko bizikidetza demokratikoa eraikitzea eta berriz ez gertatzeko bermeak ezartzea». Norabide horretan, Nafarroako Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzari deia egin diote, «torturak Nafarroako Foru Komunitatean eragin duenaren argazki osoa eskaini nahi duen lanarekin jarrai» dezan, «egokitzat jotzen dituen mekanismoen bidez». Foro Sozialaren ustez, legegintzaldi honek Nafarroan «bizikidetza demokratikoa eraikitzeko beharrezko baldintzak» betetzen ditu.

Foroak jakinarazi du parte hartu eginen duela hilaren 28an Mikel Zabalzari Auritzen (Nafarroa) eginen zaion omenaldian.


Summary: Talka espazio feministako bost lagun epaituko dituzte hilaren 30ean. Kolektiboaren arabera, okupatutako lokalaren jabeak jarri du salaketa

Talka espazio feminista hustu eta itxi zuen Ertzaintzak Gasteizen, joan den maiatzean. Gunea kudeatzen zuen kolektiboak ohar baten bidez jakinarazi duenez, gertakizun haiekin «erlazionatuta» bost lagun epaituko dituzte hilaren 30ean, astelehenarekin. Kolektiboaren arabera, okupatutako lokalaren jabeak jarri du salaketa, Adolfo Dominguezek. Gogoratu du, ordea, Ertzaintzak epailearen agindurik gabe hustu zuela gunea, «elkartasuna eta salaketa ekiditen zituen konfinamendua baliatuta». Datorren astelehenean, Aihotz plazan (19:30), gertatutakoa salatzeko «elkartasun argazkia» egiteko deia egin du Talkak.

Oroitu dute espazioa iazko abenduan okupatu zutela, eta ordurako hamarkada bat hutsik zeramala. Lokal hori okupatu zuten «udalak Alde Zaharrean baimendu dituen ustelkeria, espekulazioa eta gentrifikazioa salatzeko asmoarekin». Talkak salatu duenez, Adolfo Dominguezek berak onartu zuen udalak «mesede tratua» egin ziola «lokalen salerosketa» adosteko.

Azken urteetako Alde Zaharreko bi lokal okupatu ditu kolektibo feministak, eta uste du «auzoa bizi eta defendatzeko modua» epaituko dutela. Nolanahi ere, nabarmendu dute «behar indibidualen aurrean erantzun kolektiboak bilatzen eta legezkotasun kapitalistatik at zilegitasunak eraikitzen» jarraituko dutela.


Summary: Asertibotasuna erakutsiko diete Europako hainbat hizkuntza minorizatutako eledunei. Europako Listen egitasmoak tresnak emango dizkie eledunei hizkuntza estresa gutxitzeko eta euren mintzairari eusteko. Euskarara ekartzeko moduko ikastaroak, eskuliburuak eta bestelakoak sortuko dituzte.

Galestar bat, frisiar bat, irlandar bat eta euskaldun bat sartzen dira taberna banatan, eta badaezpada ere eurena ez den hizkuntzan egiten hasten dira, ez dakitelako tabernariak euren mintzairan egiten duen edo ez. Txistea ematen du, baina ez da barregarria. Izan ere, «hizkuntza mendekokeria» esaten diete soziolinguistek jarrera horri, eta eguneroko jokabidea da hizkuntza hegemonikoetan mintzatzen ez direnentzat.

Europako Batasuneko Erasmus + planaren barruan, Listen egitasmoa ari da mendekokeriaren aurka lanean. Hizkuntza asertibotasuna bultzatzea da egitasmoaren helburua, eta webgune bat paratu dute, hainbat hizkuntzatan, herritarrei tresnak emateko euren mintzairari uko ez egiteko halako egoeratan.

Listen egitasmoak trebakuntza plan bat zuzenduko du, hegemonikoak ez diren hizkuntzetako hiztunei asertibotasunaren kontzeptua irakasteko, «laguntzeko euren hizkuntzan mintzatzeko lasai eta euren buruez seguru sentitzen diren bitartean, baita parekoak euren hizkuntza egiten ote duen ziur ez dakitenean». Hala azaldu dute antolatzaileek, agiri batean.

«Mendekokeria portaeraren aldaketa da, ohiturarengatik edo zigorraren beldurrarengatik. Hala gertatzen da, esaterako, irlanderaz mintzo diren bi lagun solasean ari direnean, eta ezezagun bat hurbiltzen zaielarik ingelesera aldatzen direnean, hark eurei hitz egiten hasi aurretik». Euskaldunei ere ezagunak egingo zaizkie egitasmoaren bultzatzaileek jarritako adibideak. Hizkuntza mendekokeriak forma asko hartzen ditu, azaldu dutenez. Denek «antsietatea» sortzen diote hizlariari, eta «porrot eta ezintasun» sentipenak eragin ditzake. «Zorionez, halako portaera tratatu egin daiteke Listen egitasmoak garatzen ari den metodoekin. Denborarekin, praktikarekin eta gogo onarekin, egitasmoak ahaldundu nahi ditu hiztunak, eta haien hizkuntzaren erabilera bultzatu».

Oraingoz, lau hizkuntzatan ari dira lantzen listen-europe.eu webgunean: gaelikoaren, galeseraren, frisieraren (Herbehereetako iparraldean mintzatzen da) eta Errumaniako hungarieraren eledunak hartu dituzte gogoan hasteko. BERRIA egitasmoaren bultzatzaileekin mintzatu da, euskara sartzeko asmoa ote dute galdetzeko. ELEN Europako Hizkuntza Berdintasunaren Sareko idazkari nagusi Davyth Hicksek azaldu duenez, hizkuntza horiek sartu dituzte egitasmoaren partaideak hauek direlako: Valentziako Unibertsitatea (Herrialde Katalanak), Kolozsvarreko (Errumania) Sapientia Unibertsitatea, Pisako (Italia) Consiglio Nazionale delle Ricercheko ILC ikerketa zentroa, Frisiako Afûk gobernuz kanpoko erakundea, eta ELEN sarea bera. Gaineratu duenez, egitasmoak eledunak trebatzeko ikastaro bat sortuko du, eta ekintzaileentzako saioak antolatuko ditu. «Egitasmoko langai eta emaitza guztiak beste hizkuntzetara eramateko modukoak izateko diseinatu ditugu». Bide horretan, formatuak euskararekin probatzeko aukera izatea ere gustuko luketela adierazi du. «Nahiko genuke Euskal Herriko erakunde eta taldeekin hitz egin, ikastaroak, ikasgaiak eta emaitzak euskarara eramateko».

Euskal Herrian, hizkuntza ohituretan espezializatuta dagoen Gemma Sangines psikologo kliniko eta kirol arlokoak landu du asertibotasunaren gaia. 2006tik hiztunak ahalduntzeko TELP tailerrak ematen aritu da. Sortir de l'armari lingüístic, Una guia de conducta per a viure en català liburua idatzi zuen 2010ean, Ferran Suayrekin batera.


EAJk aurrekontuen alde bozkatuko du

Summary: EAJk aurrekontuen alde bozkatuko du. Estebanek iragarri du akordioa lortu dutela Espainiako Gobernuarekin.

EAJk Espainiako Gobernuaren aurrekontuei baietza emango diela jakinarazi du Aitor Esteban jeltzaleen Kongresuko bozeramaileak, Madrilen prentsaren aurrean egindako agerraldian. Adierazi duenez, gaur arte neurri gehiago negoziatzen aritu dira Espainiako Gobernuarekin, eta horrek ahalbidetu du EAJk aurrekontuak babestea. Estebanen esanetan, ikerkuntzarako eta garapenerako «inbertsio gehiago» izango dituzte aurrekontuek, eta Loiolako kuarteleko lurrak Donostiako Udalaren esku geratuko dira 2021ean. Besteak beste, horiek adostu ditu EAJk Espainiako Gobernuarekin.

Aurrez, beste lau zuzenketa onartuak zizkion Espainiako Gobernuak: petrolioaren zerga ez igotzea, makina-erremintarentzako 50 milioiko diru sail bat sortzea, Bilbon Zorrotzako tren geltokia lurperatzea eta hezkuntza duala unibertsitatera eramatea. EAJk joan den ostiralean eman zuen horien berri. Jeltzaleek 85 zuzenketa partzial jarri zizkieten aurrekontuei, eta, Estebanen arabera, gutxi gorabehera horien «erdiak» onartu ditu PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako gobernuak. Hori dela eta, gustura dago jeltzaleen bozeramailea.

Aipatu du, gainera, lortutako akordioaren bidez inbertsioak egingo direla Forondako aireportuan, Jundizko plataforma logistikoan —Gasteiztik gertu—, baita tren geltokietan ere. Loiolako lurrei buruz nabarmendu du «ezinbestekoak» direla hiriaren garapen urbanistikorako, «non etxebizitza aukera hain urria eta garestia den». Defentsa Ministerioak udalari emango dizkio lur horiek. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak joan den astean esan zuen EAJ «lehentasunezko» sozioa dela.

Datorren astean dira aurrekontuak eztabaidatzekoak eta bozkatzekoak, Espainiako Kongresuan. EH Bilduk koalizioaren militanteen esku utzi du azken erabakia, baina mahai politikoa horiek babestearen alde agertu zen atzo, eta hori eskatu die oinarriei.


Summary: Frantziako Poliziak errefuxiatuen kanpaleku bat hustu du Parisen. Frantziako Barne ministroak eskatu du iker dadila Poliziak operazioan izandako jarrera

Frantziako Poliziak ehunka errefuxiatu bizi ziren kanpaleku inprobisatu bat hustu zuen bart Parisko erdigunean. Hainbat erakundek ostatuak eta «benetako harrera sistema» bat martxan jartzeko eskatu zioten gobernuari. Poliziaren operazioak tentsioa sortu zuen, eta agenteen aurkako manifestazio bat ere egin zuten. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak Poliziak izandako jarrera ikertzeko eskatu zuen, horiek indarkeria erabili zutelakoan. Zabaldutako irudiek sumina eragin dute, eta arratsalde honetan berriz ere elkartzeko deia egin dute errefuxiatuen eskubideen aldeko eragileek.

Poliziak Paristik kanpora eraman zituen errefuxiatuak. Hiriburuaren kanpoaldean, gizarte zerbitzuek janaria banatu zieten migratzaileei. Bestalde, Frantziako Poliziak Remy Buisine kazetariari eraso egin zion, protestako irudiak grabatzen ari zela.

Halako azkeneko operazio handia aurreko astean egin zuen Poliziak. Sena-Saint-Denisko prefektuaren arabera, 2.800 lagun inguru atera zituzten orduan. Halakoak ez dira salbuespena. 2015etik, gutxienez 66 kanpaleku hustu dituzte.


Summary: 'Berria FM'-ren saio berezia, indarkeria matxistaren aurkako egunari buruz. Zuzeneko saio bat egin dute, lehen urteurrenean. Dagoeneko 23 atal sareratu dira, gaurkotasunari begirada feminista batetik helduz. Leire Groven Bilboko mugimendu feministako bozeramailea elkarrizketatuko dute, besteak beste.

Urtebete da Berria FM BERRIAren podcast feminista lehen aldiz sareratu zenetik, eta, iaz egin moduan, indarkeria matxistaren aurkako eguna izango du ardatz saioak. Gaur, ordea, zuzeneko saioa izan da, eguerdian, ohiko ordutegian. Elkarrizketa nagusia Leire Groven Bilboko mugimendu feministako bozeramailearekin izan da, baina ohiko bidelagunek ere toki berezia izango dute. Intza Alkain Lohitzune dei bidez sartu da saiora, Amaira Ramirez de Okariz Kortabarria kazetariarena izan da puntua, eta Araiz Mezansa ilustratzailearekin izandako solasaldia ere jaso du gaurko atalak.

Urtebetean 22 saio

Hain justu, Mezansa arduratu da Berria FM-ko irudia egiteaz, eta, horrez gain, bi astean behin argitaratutako atalei ilustrazioak egiten dizkie. Oslon bizi da duela lau urtetik hona, baina Euskal Herriko aktualitateari erreparatzen dio podcasterako irudiak egiteko prozesuan.

Izan ere, gaurkoaren aurretik, 22 ataletan askotariko gaiak landu ditu podcastak. Besteak beste Itziar Moreno euskal presoa elkarrizketatu zuen Maider Galardi F. Agirre kazetariak espetxean diren emakume presoei buruzko saioan; gainera, emakumezkoen futbolaren prekaritateaz eta joan den urtarrileko greba orokorraz ere aritu dira, eta hiru belaunalditako lesbiana eta feministak batu zituzten mahai inguru batean.

Horiek guztiak bilduta daude BERRIAren webguneko podcasten atalean, eta podcastak entzuteko bestelako euskarrietan.


Summary: ITP Castingsek 136 langile kaleratzeko asmoa du. Barakaldo eta Sestaoko plantetako lantaldearen %30 sartu du erregulazio espedientean, guztiak kontratu finkodunak. Martxoaz geroztik ez die kontratua berritu behin-behinean zeuden 120 langileri.

Precision Casting Bilbao (PCB) enpresak 136 langile kaleratzeko asmoa du. ITP Aero taldearen barruan dagoen enpresa horrek erregulazio espedientearen berri eman die gaur sindikatuei, eta Sestaoko eta Barakaldoko (Bizkaika) plantetako langileen %27ri eragingo die neurriak –410 dira guztira–. Berez, 133 lan postuko espedientea da, baina hiru langile auzitegietan daude beren kaleratzeak salatu zituztelako, eta zuzendaritzatik jakinarazi dute hiru horien ebazpena edozein izanda ere espedientean sartuko direla. Dena den, langile batzordeak azaldu duenez, lanpostu odolustea handiagoa da, aurtengo martxoaz geroztik ez baitiete kontratua berritu behin-behinean ziharduten beste 120 langileri. Beraz, martxoko lantaldearekin alderatuta, 256 lanpostu galduko dira.

ITP Castingsek harturiko neurriak aurreikuspen txarrenak okertu ditu. Urrian, ITPk lantaldearen %15i eragiten zion erregulazio espedientea onartu zuen Zamudioko (Bizkaia) plantan, eta antzeko batezbesteko bat espero zen. Enpresak arrazoi ekonomikoak eta ekoizpenaren ingurukoak argudiatu ditu lehen bileran. Langile batzordeak (UGT eta CCOOKo seina kide, LABeko hiru eta ELAko bat) esan dio ez duela onartuko horrelako neurri traumatikorik, krisia koiunturala dela uste duelako, eta behin-behineko neurriak har daitezela eskatu dio. Negoziazio epea gaur hasi da, eta hilabete dago aurretik.

PCBn hegazkinaren turbinaren lehen pausoa ematen dute. Piezak egiten dituzte, fundizioa ere badutelako, eta gero Zamudion elkartzen dituzte, motorra egiteko. Esan bezala, 410 langile dira, eta denak finkoak, gaur egun ez baitago behin-behinekorik. Adin batezbestekoa, gainera, ez da oso altua, eta hamar bat izango dira erretiro aurreratuen eskaintzan sar daitezkeen langileak. Sindikatuek salatu dute ITP emaitza onak lortzen ari dela eta iaz multzoak 95 milioi euro irabazi zituela.


Summary: Elkar argitaletxeak ‘Bilbao-New York-Bilbao’ berrargitaratu du. Mintegia izeneko bildumaren lehen liburua da Kirmen Uriberena. 2008an argitaratu zuen lehen aldiz ‘Bilbao-New York-Bilbao’, eta pasarte batzuk gehitu dizkio argitalpen berriari.

«Bilduma honetan jaso nahi ditugu Elkar argitaletxearen historian eta euskal literaturaren historian esanguratsuak izan diren zenbait liburu; bai kritikaren onespena jaso dutelako, baita publikoaren txaloak izan dituztelako, nolabaiteko mugarria markatu dutenak gure literaturaren ibilbidean», azaldu du Xabier Mendiguren editoreak. Eta «mugarri» zelakoan hautatu dute Kirmen Uriberen obra. Izan ere, Bilbao-New York-Bilbao euskal kultura nazioarteratzeko bidean «bide hausle» eta «bide egile» izan dela uste du Mendigurenek, eta horretarako sartu dute bilduman. Itzulpen «asko» egin direla eta sari «asko» jaso dituela gehitu du.

Berrargitalpen honek, lehenengoari konparatuz, zenbait orri gehiago dauzka; Uriberen hitzaurrea, liburuan zehar gehitutako pasarte batzuk, baita Ana Arregik egindako irakurketa gida bat ere. Uribek 2008an argitaratu zuen Bilbao-New York-Bilbao, eta, irakurri bezain laster, aldaketak egin zizkion lehenengo bertsio hari. «Gehitu nituen pasarte batzuk, eta halako berrantolaketa bat egiten hasi nintzen, batez ere bigarren zatian. 12. kapitulutik goiti hasi nintzen jolasten, aldaketatxo batzuk egiten. Eta kontua da bigarren bertsio hau erabili izan dugula itzulpenak egiteko, honek hobeto azaltzen zuelako liburuaren izpiritua, jatorrizkoak baino. Jatorrizkoa euskaldunei begira eginda zegoen, nire liburu guztiak bezala, baina bigarren bertsioa bukatuagoa zen. Horregatik hasi ginen itzulpenak egiten bertsio horretatik», kontatu du Uribek. «Eta zergatik ez eskaini bigarren bertsio hau ere euskaldunei?», Uribek.

Bestalde, Arregik egin duen irakurketa gidaren garrantzia nabarmendu du Uribek.«Bilbao-New York-Bilbao ez da irakurketa bakarrekoa. Askotan esan izan dut hori; irakurri nahi duenak hasi eta buka, intrigazko nobela bat balitz bezala, ez du ezer ulertuko. Liburu honek badu poesiak duen dohain hori, hainbat irakurketa sortzekoa. Irakurtzen da hasi eta buka, baina, baita ere azaletik sakonera. Azpian lotura asko daude, mikroistorio askoz osatutako liburua da». Hala, obraren nondik norakoak ulertzeko lagungarri izan daiteke Arregiren lana.

Mendigurenek, berriz, obra horren transmisioaren garrantzia azpimarratu du. «Argitalpen hau edizio dotore bat da. Lehenengoari konparatuz, 50 orri gehiago ditu, baina prezio berbera du. Gure helburua da ziurtatzea liburu horien transmisioa. Transmisioa ez da egonen den zerbait; une oro zaindu behar da, literaturan ere». Lehen argitaratzetik hamabi urte pasatu diren honetan, Uribek uste du «askatasun ariketa» bat izan zela Bilbao-New York-Bilbao. «Zerbait berria zen, oso askea, eta euskaratik egina».

Mintegia bilduman berrargitaratuko duten bigarren obra Juan Mari Irigoienen Babilonia izanen da, eta hori, datorren urtean.


Summary: Abenduaren 1etik 15era arteko epea dago ostalaritzako laguntzak eskatzeko Nafarroan. Manu Aierdik lasaitasuna eskatu dio sektoreari, ez baitute laguntza lehen egunean zertan eskatu, eta, epe barruan eginez gero, onartua izango baita baldintzak betez gero

Atzo arratsean Nafarroako Gobernuak erabaki zuen ostegunetik ostalaritzak terrazak ireki ahalko dituztela. Halaber, diru laguntzak nola banatu ezarri du. Iazko urtarriletik irailera bitartean izandako fakturazioarekin alderatuta, gutxienez salmentak %20 murriztu zaizkien ostalaritzako eta turismoko enpresek zein autonomoek Nafarroako Gobernuaren 20 milioi euroko poltsatik laguntza jasoko dute. Abenduaren 1etik 15era bitarteko epea izango dute laguntza eskatzeko, eta Manu Aierdi Garapen Ekonomikoko kontseilariak «lasaitasuna» eskatu du, ez baitago zertan lehen egunean eskaera egin. Dirua ordainketa bakarrean jasoko da.

Guztientzat egongo da dirua? Bai. Nafarroako Gobernuak onartu du eskaera egiten duten guztientzat iritsiko dela dirua.

Autonomoek zenbat diru jasoko dute? Autonomoek zein iazko urtarrilaren ostean sortu diren enpresak 2.850 euroko laguntza zuzena jasoko dute. Autonomoen kasuan, baldintza izango da udan jasotako laguntza berezia jasotzeko eskaera egin eta hura jaso izana —ordu hartan jarduera eten edo fakturazioan %30eko jaitsiera izan zutenei eman zitzaien beste laguntza zuzen bat—.

Enpresa sortu berriek zergatik jasoko dituzte 2.850 euro? Gobernuak ez duelako jakiterik, iazko lehen bederatzi hilabeteetan zer fakturazio izan zuten. Azken batean, epe guztiaren barruan sortu direnez, ezin baitute informazio hori izan. Ondorioz, erabaki du autonomoei bezala ematea diru hori: 2.850 euro.

Zein da ezinbesteko baldintza? Nafarroan izan behar dute zerga helbidea, eta guztiek erakutsi beharko dute iazko lehen bederatzi hilabeteekin alderatuta gutxienez %20 murriztu zaizkiela salmentak. %20tik behera jaitsi badira, laguntzetatik kanpo geratuko dira.

Zeren arabera, jakingo da zenbat diru eman? Kaltetutako sektoreetako bakoitzean, diru sarreren aldean gastu finkoek batez beste duten pisua kalkulatu du gobernuak. Sektoreak honako hauek dira: Ostalaritzako taberna eta jatetxeak, gaueko aisialdiko diskoteka eta dantzalekuak, edari banatzaileak, hotelek eta bestelako aloimendu enpresak eta bidaia agentziak.

Nola kalkulatuko da gastu finkoek zer pisu duten? Nafarroako Ogasunak enpresen iazko BEZaren datuak ditu, eta, era berean, Nastat estatistika erakundeak 2018ko jarduera ekonomikoko talde horietako bakoitzean gastuek duten pisuaren datuak ditu. Ostalaritzaren eta diskoteken kasuan, diru sarrerekiko gastu finkoen batezbestekoa %8,12 da, hotel eta ostatuena %13,75, bidaia agentziena %3,11 eta edari banatzaileena %2,4.

Nola kalkulatuko da dirua? 2019ko fakturazioaren gainean, sektore bakoitzari kalkulatutako ehunekoa neurtzen da lehenik. Ondoren, pandemiak kalkulatutako bederatzi hilabeteetatik bost hilabeteko proportzioa neurtzen da —diskoteken kasuan, sei hilabetekoa, eragina handiagoa izan baita—. Horri, fakturazioaren murrizketaren tamainaren arabera, zer ponderazio ezartzen zaion. Fakturazioa %70etik gora jaitsi bada, laguntzaren %100 jasoko dute. Fakturazioa %50 eta %70 artean jaitsi bada, %90; %20 eta %50artean jaitsi bada, berriz, %80.

Zenbat diru jasoko da gehienez? 25.000 euro, gehienez.

Non eska daiteke informazio gehiago? Nafarroako Gobernuak 84-84 33 00 telefonoa jarri du eta bertan informazioa eska daiteke 08:30 eta 14:30 bitartean. Eta ayudasturismoyhosteleria@navarra.es helbide elektronikoa ere jarri du zalantzak argitzeko.


Summary: Espainiako Gobernuak COVID-19aren txertaketa kanpaina hasiko du urtarrilean. Hiru fasetan emango dituzte txertoak. Txertoa hartzen lehenak osasungintzako langileak eta zahar etxeetako egoiliarak izango dira.

2021eko urtarrilean ekingo dio txertaketa kanpainari Espainiako Gobernuak. Salvador Illa Osasun ministroak adierazi bezala, txertaketa hiru fasetan izango da, eta lehena urtarrilerako prest egongo dela aurreikusi du. Txertatzea ez da derrigorrezkoa izango, baina txertoak onarpena izatea espero du gobernuak. Urtarriletik martxora txertatuko dituzte zahar etxeetako egoiliarrak, bertako eta osasungintzako langileak, eta egoitzetan ez dauden baina menpekotasunen bat dutenak.

Martxotik ekainera artean izango da bigarren fasea, eta dosiak “progresiboki” gehituko direla adierazi du ministroak. Hirugarren faserako datarik ez du eman, baina biztanleriaren gehiengora heltzeko asmoa adierazi du.

Planean, hamazortzi taldetan banatu dute biztanleria, eta, horretarako, kontuan hartu dituzte irizpide «etikoak», arriskuak, birusarekin duten kontaktua, erikortasuna, eragin sozioekonomikoa eta transmisioa. Horiek horrela, lehentasuna duten taldeek hartuko dute lehenik txertoa —zahar etxeetako egoiliarrek eta osasungintzako langileek, kasurako—. Dena den, ministroak adierazi du talde horiek ez direla behin betikoak, eta medikamendu berriak heldu ahala moldatuko direla.

Txertaketa planak bi helburu dituela adierazi du: batetik, COVID-19aren ondoriozko hilkortasuna kontrolatzen laguntzea, eta, bestetik, txertoak jaso bezain pronto jendea txertatzeko ahalmena izatea. Horiek horrela, maiatzerako 10 milioi lagun txertatuta egotea espero duela adierazi du Illak.

Europako Batasunak bideratuko ditu txerto horiek estatura, eta ministerioak aurreikusi du 140 milioi dosi hel daitezkeela 2021ean. EBk lau farmazia enpresarekin egin ditu akordioak orain arte: Pfizer-Biontech, Astrazeneca, Sanofi eta Johnson & Johnsonekin. Beste bi enpresarekin ere hasi ditu elkarrizketak: Moderna eta Curevacekin. Datorren urtean jasoko dituzten dosiekin 80 milioi pertsona txertatu ahalko dituztela uste du ministerioak.

Dena den, %90eko eraginkortasuna duten txertoen kasuan hamar lagunetik bati ez dio eraginik egingo, eta zenbait txerto mota bi dositan banatu behar dira. Horrez gain, erreserba estrategiko moduan edo beste herrialde batzuetara bideratzeko gorde ditzakete dosi batzuk. Horrenbestez, luzera begira helburua Espainiako Estatuko biztanleria osoaren %75 —35 milioi lagun, alegia— txertatzea dela adierazi du Fernando Simon Espainiako Osasun Ministerioaren bozeramaileak

Borondatezko txertaketa

Gainontzeko txerto guztiak bezala, COVID-19arena ere ez da derrigorrezkoa izango Espainiako Estatuan. Hori horrela izanda ere, txertaketa datu altuak jasotzen direla adierazi du ministerioak. Batez ere haurren arten jasotzen dira datu horiek, baina aurtengo gripearen kanpainan txertatuen gorakada izan dela adierazi dute: 14 milioi pertsonak hartu dute txertoa. Gobernuak txertoa hartzearen garrantzia azpimarratu du; izan ere, haren ustetan, txertoaren «onarpen masibo» batekin baino ezin daiteke lortu birusa gainditzea. Dena den, gobernuak adierazi du ez duela baztertzen jendea txertatzera derrigortzea, esperotako emaitzarik izan ezean.


Summary: Europako Batzordeak 'Zaldibar auzia' ikertuko du. Zaldibar Argitu plataformak eta Ekologistak Martxan elkarteak auzia aurkeztu zuten EBko Eskaeren Batzordean, eta tramiterako onartuko dute. Datorren urtarrilaren 21era arteko epea dute auziari buruzko iritzia emateko.

Zaldibar Argitu plataformak eta Ekologistak Martxan elkarteek Zaldibarko auzia ikertzeko eskatu zuten Europako Parlamentuko Eskaeren Batzordean. Batzorde horrek tramiterako onartu du eskaera, eta, horrenbestez, Ingurumen eta Enplegu Batzordeak eta Europako Batzordeak auzia ikertu eta jarrera bat azaldu beharko dute gaiaren gainean. Europak hondakinen kudeaketaren gainean daukan araudia bete den edo ez ikertuko dute, eta osasun publikoa eta ingurumena babesteko araudia ere bete den. Urtarrilaren 21 baino lehen eman beharko dute azalpena.

Zaldibarren, Verter Recycling-en zabortegian, sekulako luizia gertatu zen otsailean, eta bi langile harrapatu zituen: Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Sololuzeren gorpua abuztuaren 19an aurkitu zuten. Beltranena topatzeko daukate oraindik. Kudeaketan irregulartasun ugari azaleratu dira luiziaren ostean.


Summary: COVID-19ak itunpeko ikastetxeetan eragindako gastuei aurre egiteko, 36,6 milioi jarriko ditu Jaurlaritzak. Euskaltegientzat beste 250.000 euro bideratuko ditu Jaurlaritzak, eta, denetara, 22,4 milioi euroko ekarpena egingo die.

Eusko Jaurlaritzak 36,6 milioi euro emango ditu itunpeko ikastetxeek pandemia garaian izan dituzten gastu gehigarriei aurre egiteko. “Prebentzio protokoloek eskatzen dituzten neurriak aplikatzearen ondoriozko gastu gehigarriak finantzatzeko”, hain zuzen. Gaur goizean egindako Gobernu Kontseiluan hartu dute erabakia, eta orobat zehaztu dute zertarako erabiliko den diru laguntza hori: langileak kontratatzeko edo lehendik daudenei orduak gehitzeko, irakasleen ordezkapenak egiteko, garbiketa gastuetarako, eta material informatikoa erosteko edo alokatzeko.

Irakasle berrien kontratazioaren zenbatekoa zehazteko, kontuan izango dira ikastetxe bakoitzaren gela eta ikasle kopurua, eta baita ikastetxe bakoitzaren Hezkuntza Konplexutasunaren Indizea ere. Indize hori osatzeko, hainbat adierazle hartu da aintzat: besteak beste, ikasketa emaitzak, hezkuntza laguntzarako beharrak, ikasleek ikastetxean duten jarraitutasuna eta maila sozioekonomikoa. Material informatikoa erosi edo alokatzeko laguntzetarako, zenbateko bat ezarri da eskolatutako ikasle bakoitzeko. Lehen Hezkuntzako 4, 5 eta 6. mailetara bideratuko da laguntza hori. Garbiketari eta irakasleen ordezkapenei dagokienez, hezkuntza itunean igoerak ezarri dira: %20koa garbiketarako, eta %40koa ordezkapenetarako.

Pandemiak eragindako kalteak leuntzeko, euskaltegientzako ere diru laguntza handituko du Jaurlaritzak, eta 250.000 euro gehiago jarriko ditu koronabirusak eragindako kalteak arintzeko. Hala, 2020-2021eko ikasturterako 22,4 milioi euroko diru laguntzak bideratuko ditu HABEk. Pandemia egoerara egokitzeko, ikasgeletako edukiera murriztu behar izan dute zentroek, eta talde gehiago sortu behar izan dituzte. Horrez gain, autoikaskuntza ereduan ikasle gehiago matrikulatu dira. Horri guztiari aurre egiteko baliatuko dituzte euskaltegiek ekarpen berriak.


Summary: 'The New Yorker' aldizkariak Kirmen Uriberen poema bat argitaratu du. Idazlearen 17 segundo liburuko Emakumeak fabrikatik bueltan poema ageri da aldizkari ospetsuaren gaurko edizioan, ingelesera itzulita. Lehen aldiz, aldizkariaren webgunean euskaraz ere entzun daiteke poema, eta pozik agertu da Uribe: «Polita da nire bidez euskarari atetxo hori zabaldu izana».

The New Yorker aldizkari ospetsuaren irakurleek euskaratik itzulitako poema bat irakurri ahalko dute gaur ateratako edizioan. Kirmen Uriberen 17 segundo poesia liburuko Emakumeak fabrikatik bueltan poema da aldizkari estatubatuarrak hautatutakoa; ingelesez, Back from the cannery da lanaren izenburua, eta Elizabeth Macklin izan da testua itzultzeko arduraduna.

Sarean, The New Yorker-en webgunean, joan den astean argitaratu zuten poemaren itzulpena, eta, lehen aldiz, euskaraz ere jarri zuten entzungai, Uribek berak irakurrita: «Lehen aldia da euskara erabiltzen dutena aldizkarian, eta horrek poztu nau batez ere», azaldu dio idazleak BERRIAri. Aurretik ere argitaratu zuen aldizkariak haren poema bat, 2003an, Maiatza izenekoa.

Azaldu du «oso zaila» dela The New Yorkerren poemak argitaratzea. Uriberen kasuan, badu aurretik ere ingelesera itzulitako poema liburu bat, Bitartean heldu eskutik, eta azken bi urteetan New Yorken bizi izanak ere lagundu diola aitortu du: «Polita da nire bidez euskarari atetxo hori zabaldu izana».

Kirmen Uriberen 'Emakumeak fabrikatik bueltan' poema, ingelesez, gaurko 'The New Yorker'-en papereko edizioan. BERRIA

Paperezko edizioa, ordea, ez dute argitaratu gaur arte. Poema hori The New Yorker-en ateratzea lehen pauso bat dela azaldu du Uribek, argitalpen gehiagotan ere agertzeko asmoa baitu. Egileak jada baieztatu du The Paris Review-n eta beste aldizkari ospetsu batzuetan ere aterako direla 17 segundo liburuaren ingelesezko bertsioko poemak: «Asmoa da pixkanaka aldizkarietan ateratzea, irakurleak erakartzea, harreman estua sortzea eurekin, eta gero argitaratzea liburua».

Pixkanaka argitaratuz

17 segundo poema liburua iazko Durangoko Azokan argitaratu zuen Ondarroako idazleak, eta jada itzuli dute gaztelaniara eta galegora, baina ingelesezko bertsioa argitaratzea falta da. Izan ere, Uribek azaldu bezala, prozesu hori pixkanaka egin nahi du; uste du liburua bat-batean ateratzen badu, oharkabean pasatzeko arriskua izaten dela, eta, batzuetan, hobe izaten dela «pazientzia apur batekin han-hemenka ateratzea poemak, eta gero liburua».

Azkenik, euskara «zuzenean mundura» ateratzearen aldeko aldarria egin du idazleak: «Garai batean, Madril zen jomuga, eta bazirudien nazioartera jotzeko Madriletik igaro behar zela, baina nik ez dut uste hala denik, badaude beste bide batzuk». Argi du euskaraz badagoela nahikoa kalitatezko literatura, eta uste du badela garaia «kristalezko bola hori» apurtzeko.


Summary: Aurrerantzean ere EAJren burua izango da Ortuzar. EBBko presidenteak baieztatu du ez dutela beste hautagaitzarik aurkeztu.

EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidente izango da aurrerantzean ere Andoni Ortuzar. Berak baieztatu du, Radio Euskadin egin dioten elkarrizketa batean. Adierazi du ez dutela bera ordezkatzeko beste hautagaitzarik aurkeztu. Aitortu duenez, EAJren burutzan segitu ala ez, «zalantzak» eduki ditu. «Politikan onak dira ordezkoak», esan du, gaur. 2013ko urtarrilean aukeratu zuten EBBko buru, Iñigo Urkullu ordezkatuz. Beste lau urtez jarraituko du karguan. «Niretzat ohore bat eta erantzukizun bat da».

Hautagaitzak aurkezteko epea azaroaren 2tik 18ra egon zen irekita. Ez zuten berririk erregistratu, eta alderdiaren oinarriek ontzat jo dute Ortuzarrena. Alderdiaren asmoa zen abenduaren 12rako deitua zegoen batzar nagusian egitea izendapen ofiziala, baina batzarra atzeratu behar izan dute, pandemiaren ondorioz hartutako neurriengatik. «Ahal dugunean egingo dugu», esan du Ortuzarrek.

Lurraldeetako presidentetzetan bada aldaketa bat. Izan ere, Pako Arizmendik IBB Ipar Buru Batzarreko kargua utziko du, eta Peio Etxelekuk ordezkatuko du. Jose Antonio Susok (Araba), Itxaso Atutxak (Bizkaia), Joseba Egibarrek (Gipuzkoa) eta Unai Hualdek (Nafarroa) karguan jarraituko dute.


Summary: Aranberriren pieza bat erosi eta ikusgai jarri du Bilboko Arte Ederren Museoak. 2003an kobazulo baten sarbidea ixteko sortutako altzairuzko horma desmuntatu, eta eskultura independente modura aurkeztu du orain sortzaileak: 'Zulo beltzen geometria'

«1990ko hamarkada bukaeran artisten artean bazegoen gogo bat ohiko zirkuitu instituzional eta museistikoetatik kanpo ateratzekoa, eta, esango nuke, are, baita erakusketei uko eginez ere, eta errealitatean eragiten saiatuz». Ibon Aranberri artistak (Itziar, Gipuzkoa, 1969) joera orokorrago horren barruan kokatu du 2003an sortu zuen (Ir. T. 513 zkia) zuloa pieza. Hiru urtez ehunka kobazulo prehistoriko aztertzen eta bisitatzen aritu ostean, eta garaiko legedietako hutsuneak baliatzeko «ingeniaritza legala» egiten ibili ondoren, metalezko xafla beltz sorta baten bidez erabat estali zuen Arantzazuko santutegiaren ondoan kokatutako leize baten sarrera, bertan bizi den saguzar multzo batentzako irekiera zirkular soil bat utzita. Hamabost urte ingururen ostean, desmuntatu egin du estalki hura artistak, elkarren gainean pilatu ditu xaflak, eta eskultura independente bat balitz bezala aurkeztu du Bilboko Arte Ederren Museoan, izen berriarekin, eta iazko data jarrita: Zulo beltzen geometria (2019). Kobazulo hartaz libre, nolabait, baina baita xaflen ertzetan haren sarrerako koska irregular guztien memoria zehatza gordez ere. Bere bildumarako erosi du lana museoak eta sarreran jarri du ikusgai.

Duela hiru urte hasi zituzten elkarrizketak museoak eta artistak, eta solasaldi horien ondorioz sortu da pieza. «Arriskatzea erabaki nuen», onartu du artistak, «eta beste sasoi batean niretzat garrantzitsu izan zen zerbait deseraikitzea proposatu nuen». Kobazuloan inolako arrastorik utzi gabe bildu ditu sarbidea ixteko baliatutako xafla guztiak, eta, bi multzotan pilatu ditu elkarren gainean museoko sarreran. Mendian emandako denbora ez da alferrekoa izan, ordea, eta higadura zein hezetasun arrastoak ere igarri daitezke, horregatik, altzairuzko piezetan. Hala erakutsi nahi izan ditu sortzaileak.

Betirako itxi

«Naufragio» hitzarekin ere deskribatu du artistak piezaren egungo forma. Dioenez, proiektuak hogei urtean egindako bilakaeraren ondoren, eta hasierako ekintza artistikoaren ondorio modura soilik heldu baita eskultura independente baten itxura hartzera. Onartu duenez, ez baitzen hori izan bere hasierako asmoa. Kobazuloa ixtearena ere proiektuan urte sorta bat zeramatzanean soilik heldu zen. Eta sekula ez zuen izan buruan kobazulo zehatz horretara jotzerik ere. Piezak garraiatzeko eskaintzen zituen erraztasunak, kobazuloaren neurriak berak, hiriguneekiko urruntasunak eta halako beste hainbat ezaugarrik eraman zuten kokapen konkretu hura hautatzera. Gogoratu duenez, pieza hura sortu berritan ere, kobazuloa «betirako» ixtea izan zen sortzailearen asmoa, baina erabaki hori ere eraldatzen joan da urteekin. «Muntatze bat izan zen hura, eta hau izan da desmuntatze bat».

Kobazuloa itxi berritan jende talde bat gonbidatu zuen artistak. Kokapen geografikoa besterik ez zien jakinarazi, informazio gehiago zehaztu gabe, eta bideoz grabatu zuen haien bisita. Zortzi minutuko ikus-entzunezko pieza bat sortu zuen gero material horrekin, eta museoari eman dio orain dohaintzan. Sarreran ikusgai jarritako eskulturaz independentea da lan hori ere, artistaren hitzetan, nahiz eta, hasiera batean, biek sorburu bera izan.

Hiritik aldentzea

Hiritik apartatutako gune bat nahi zuen Aranberrik. «Hiriko bizitza gailendu egin zen, baina, era berean, inguru publikoa zail bilakatu zen artistikoki ekin ahal izateko, eta, aldiz, bestelako leku horiek oraindik mantentzen dute anbibalentzia legal bat. Baina hiritik aldentzen saiatu arren, nire sentsazioa da hiria gugan dagoela, eta gurekin arrastatzen dugula. Eta ekintza hark ere hiriari begiratzen ziola uste dut».

Gaur. Hemen. Orain erakusketan izan ziren lehenengoz Aranberriren lanak ikusgai Bilboko Arte Ederren Museoan, Miguel Zugaza zuzendariak gogoratu duenez. 2001ean izan zen hori. Artistaren bi pieza zeuden zehazki ikusgai bilduma kolektibo hartan: Ehtnics instalazioa eta Firestone bideoa. Eta, hain zuzen, Zugazak gogoratu duenez, ordurako buruan bueltaka zerabilen Aranberrik kobazuloei eskainitako lana. «Ia sekretua zen proiektu horri buruz hitz egin zidala gogoratzen dut, hiriaren eta artearen mugetatik harago». Eta, hain zuzen ere, Aranberriren artista izaera «urtu» egin zen lan hartan, Zugazaren hitzetan, biologiaren, geologiaren eta etnografiaren esparruetan nahasiz.

Museora «itzultzea»

Bilboko Arte Ederren Museoan parte hartu ostean egindako ibilbidea ere birpasatu du Zugazak aurkezpenean, eta besteak beste, 2011n Tapies fundazioan egindako Organigrama erakusketa, zein iaz Donostiako San Telmo museoak martxan jarritako Museo bikoitza egitasmoaren barruan antolatutako Itzal-marra erakusketa nabarmendu ditu. 2004an Gure Artea saria ere eskuratu zuen, Kasseleko 12. Documenta erakusketan ere parte hartu zuen 2007an, eta nazioartean proiekziorik handiena duen euskal artistetako bat ere bada egun.

Museora itzuli da orain, nolabait, museotatik urruntzeko gogoak sortutako 2003ko pieza hura. Baina, artistak dioenez, bestelakoa da artelana bera –«izen berri batekin, fitxa tekniko berri batekin eta data berri batekin»–, eta bestelakoa da erakunde horiek ulertzeko duen modua ere. «Museora ez dugu ekarri fetitxe bezala. Ez da gauza bat kendu, ekarri eta ipini, baizik eta birkodifikatu egiten da, hartzen du beste nortasun bat. Eta, bestalde, duela hogei urte genituen kezkak, museotik aldentzearenak, agian orain ezberdinak dira. Museoa bihurtu da babes eremu bat, kanpoan egin ezin diren gauzak egin ahal izateko espazio bat».


Summary: 44 urteko langile bat hil da elektrokutatuta, Aranaratxen. Muntatze elektrikoen enpresa bateko langilea zen.

Argindar konpainia bateko langile bat hil zen atzo arratsaldean, Aranaratxen (Nafarroa). Foruzaingoak azaldu duenez, deskarga elektriko bat izan du lanean ari zela, eta bihotzekoak eman dio. Osasun zerbitzuek suspertu ahal izan dute, eta helikopteroz eraman dute Nafarroako Ospitale Gunera. Han, ordea, hil egin da.

Langileak 44 urte zituen, eta Mutiloagoitiko Moi Montajes Electricos enpresako enplegatua zen.

LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera, atzo arte 60 lagun hil dira aurten Euskal Herrian lanean ari zirela. Horri batu behar zaie Zaldibarko zabortegian desagertutako Joaquin Beltran.


Summary: Nogen taldeak 'Under alt' plazaratu du, estudioko bere bigarren lan luzea. Bederatzi kantu bildu ditu disko berrian, eta estilo berari eutsi arren, taldearen «eboluzio naturala» islatzen duela uste du taldeak. Abenduan hasiko dute aurkezpen bira. Diskoa, berriz, gauerdian jarriko dute entzungai plataformetan; baita fisikoki eskuratzeko moduan ere, taldearen webgunean.

Lys izeneko lan laburrarekin, lau haizetara zabaldu zuen bere folk-rock proposamena Nogen taldeak. 2017a zen, eta hurrengo urtean plazaratu zuen bere estreinako lan luzea, Liv Til Doden (Hil arte bizi). Haren arrakastak dozenaka kontzertu egitera eraman zituen taldekideak, bai Euskal Herrian bai nazioartean. Joan den urtarrilean eman zioten amaiera ibilbide horri, bide berri bat hasteko asmoz, eta estudioko bigarren disko luzearekin ekingo diete berriro zuzenekoei. Under alt lanean, bederatzi kantu berri bildu dituzte, eta abenduaren 4an hasiko dute haren aurkezpen bira, aurrekoa bukatu zuten leku berean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.

Olatz Cuevas (baxua), Jokin Gilisagasti (bateria eta ahotsa), Markel Idigoras (ukelelea eta ahotsa), Alex Irazusta (gitarra eta ahotsa), eta Eider Saez (ahotsa) taldekideek osatzen dute Nogen, eta, aurreko lanarekin egin bezala, danierara jo dute disko berriari izenburua jartzeko. Idigorasek azaldu du esanahia: «Under alt-ek danieraz denaren azpian esan nahi du, eta diskoak horretaz hitz egiten duelako aukeratu genuen izenburua. Esan nahi dugu askotan itxuraren azpian badela sentimendu gordin bat; badaudela sentimendu asko ez ditugunak adierazten». Ideia horri jarraituz, diskoaren azalera Thomas Ibarrolaren argazki bat eramatea erabaki zuten, giza larruazala ageri duena lehen planoan, «azkenean, azalean irudikatzen direlako ondoen denboraren orbanak», Idigorasen hitzetan.

Pandemiak dena astindu duen urtean eman dute argitara lan berria, baina, Saezen hitzetan, inoiz ez dute zalantzarik egin hauxe zela garaia diskoa kaleratzeko. «Guk hasiera-hasieratik izan genuen argi hau zela Nogenen bigarren diskoa ateratzeko urtea, lan honek islatzen duelako gu 2020an nola gauden; igual, hurrengo urterako utzi izan bagenu, ez zen berdina izango. Aurrera jarraitzeko erabakia hartu genuen, aho batez eta inongo zalantzarik gabe, eta pozik gaude emaitzarekin».

Ideia bera nabarmendu du Irazustak ere: «Orain gauden lekuaren argazki edo erretratu bat da disko hau, 2020ko Nogenen erretratu bat». Eta aurreko lana atera zuten garaiaren aldean, taldearen gaur egungo argazki hori nolakoa den ere azaldu du: «Guk, aldaketa bat baino gehiago, halako eboluzio natural bat ikusten dugu. Azkenean, pertsona berberak izaten jarraitzen dugu, musikarekiko dugun pasio berberarekin; eboluzioa da orain bi urte baino eta 80 kontzertu zaharragoak garela, eta uste dugu disko honetan ere nabaritzen dela Nogen, talde gisa, bi urte eta 80 kontzertu zahartu dela».

Orain arte plazaratu dituzten bi singleak —«ildo rockeroagoa» duen Mila aldiz eta aurreko lanaren kutsu handiagoa duen Zeri begira hartu nahi duzu lo?—, argazki horren adibide onak izan daitezkeela gehitu du Irazustak, «nolabait diskoak hartzen duen abaniko osoa laburbiltzen» dutelakoan. «Jarraitzen dugu taldean abesteko moduko melodia horiekin; gustatzen zaigu denok abestea eta publikoa abesten entzutea, eta bilatutakoa ez den arren, hori nabari da abestietan». Gaien aldetik, azaldu du kantuen hitzak ez dituztela oso esplizituak egin nahi izaten. «Abestiak autoterapia moduko zerbait dira guretzat, baina hitzen aldetik pista askorik eman gabe jarraitzen dugu, azaldu gabei abestia nondik nora doan, jendeak entzun dezan eta bere egin dezan. Hori da musikak daukan politena; horretan sinisten dugu, eta horretan jarraituko dugu lanean».

Pandemiaren gainetik

Mila aldiz singlea ekainean grabatu zuen Nogenek, baina disko osoa, uztailean, Haritz Harregiren estudioan, Usurbilen (Gipuzkoa). Eta Ultramarinos estudioan masterizatu zuten gero, Bartzelonan. «Oso eskertuak gaude, musikari eta lagun oso eskuzabalez inguraturik gaudelako», adierazi du Cuevasek. Grabatzeko materiala utzi zieten musikariekin ez ezik, zenbait kantutan izan dituzten kolaboratzaileekin ere esker oneko agertu da; Borja Antonek biolinean lagundu baitzien, Maria Bustosek, biolontxeloan eta Julen Idigorasek, «atmosferak emateko lanetan».

Pandemia betean eraman dute aurrera prozesua, baina Irazustak azaldu du egoerak ez dituela asko baldintzatu. Izan ere, urtarrilean bira amaitu zutenerako erabakia zuten diskoa ongi prestatzeko denbora hartuko zutela, eta, martxo aldera, pozik zebiltzan ordura arteko lanarekin eta zeramaten erritmoarekin. «Egia da martxoan bat-batean dena gelditu behar izan genuela, baina zortea izan genuen, abestien ehuneko handi bat, ideiak edo zirriborroak behintzat, lehenago eginda geratu zirelako. Gero, abesti pare bat atera dira konfinamendutik, nahiz eta pandemiaz eta konfinamenduaz ez dugun abesti bakar batean ere hitz egiten». Hainbat hilabete elkar ikusi gabe egon zirela kontuan izanda, prozesua «pixka bat diferentea» izan dela uste du, baina horri alde onik ere ikusi dio nolabait. «Era berean, uste dut balio izan digula geure barrura begiratzeko eta bakoitzaren proposamenak lokalera sendoago eramateko. Igual ideiak eraman ditugu inoiz baino garatuago». Grabazio lanetarako aurreko aldian baino denbora gehiago ere hartu zutela nabarmendu dute taldekideek, eta Harregiren estudioan «etxean bezala» sentitu direla ere bai.

Orain, gogotsu daude aurkezpen birari ekiteko. Abenduaren 4an eta 5ean Donostiako Viktoria Eugenia antzokian aritu ondotik, 8an Bilboko Euskalduna jauregian joko dute, eta martxo amaierara bitarte, Ondarroa, Durango, Eibar, Beasain, Andoain, Zornotza, Galdakao, Amurrio, Arrasate, Gasteiz, Iruñea, Hernani, Tolosa, Zumarraga, Hondarribia eta Azpeitira eramango ditu birak.

Lan berria gauerdian jarriko dute entzungai plataformetan, baita fisikoki eskuratzeko moduan ere, taldearen webgunean. Asteburuan, gainera, Donostiako Kursaal parean dagoen Naiz Gunean izango dira taldekideak, zaleekin elkartu, eta disko berria aurkezteko. Han ere salgai izango da.


Summary: Larunbatetik aitzina irekiko dituzte dendak Ipar Euskal Herrian. Konfinamendua arintzeko lehen neurriak iragarri ditu Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Dendez gain, egunean hiru orduz atera ahalko da kalera, eta eskolaz kanpoko aktibitateak berriz egiten ahalko dira. Jatetxeek, ordea, hetsirik jarraituko dute, eta elkarretaratze jendetsuek, debekatuak.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak konfinamenduaren arintzeari buruzko neurriak gaur iragarriko zituela espero zen, eta hala egin du: larunbatetik aitzina aldaketak izango dira Ipar Euskal Herrian. Dena den, abisua eman du presidenteak: «Zenbait gauza aldatuko dira, baina beste batzuk ez».

Hiru dira gaur iragarritako aldaketa nagusiak: egunean 3 orduz ateratzen ahalko da etxetik 20 kilometroko tartean; dendak irekiko dituzte 21:00ak arte; eta eskolaz kanpoko aktibitateak (kanpoan badira) berriz egiten ahalko dira. 30 pertsonako mezak ere egin ahalko dira. Dena ez da malgutuko, ordea; jatetxeek hetsirik segituko dute, eta elkarretaratze jendetsuek, debekatuak.

Macronek datuek «behera» egin dutela esanez hasi du mintzaldia. «Bigarren olatuaren muina pasatu» dela esan, eta hartutako neurrien eragina azpimarratu du: «Jarri genituen helburuak, halere, urrun daude». Presidentearen arabera, Frantziako Estatuan eguneko 5.000 kasura iristea da helburua, eta suspertze zerbitzuetan 2.500 paziente izatea guztira. Momentuz, 20.000 kasu daude egunean.

Abenduaren 15a izango da erabakiak indarrean jartzeko hurrengo epea. Datuek hobetzen segituz gero, konfinamendua kendu eta etxeratze agindua ezarriko luke Macronek, 21:00etatik 07:00etara. Data horretan kultura lekuak irekitzeko asmoa erakutsi du. Jatetxeek, ordea, aurreikuspenak betetzen badira, urtarrilaren 20ra arte itxaron beharko dute. Ez du argitu ostatuak ere haiekin batera zabalduko dituzten ala ez.

Beraz, hori da presidenteak ezarritako hurrengo epea: urtarrilaren 20a. Printzipioz, urtarrilaren 20tik 15 egunera hasiko dira ikasleak berriro ere unibertsitateetan, presentzialki.

Helburuak, txertoak, eta laguntzak

«Neurri horien helburua hirugarren olatu bat saihestea da», esan du Macronek, eta gehitu du Eguberriko bakantzak ez direla «beti bezala» izanen. Abenduaren 15ean emango ditu Eguberriko bestei begirako neurri bereziak.

PCR probei dagokienez, urtarrilaren hasierarako Macronek helburu bat jarri du: 24 orduko epea izan beharko da testa egiteko eskaeraren eta emaitzaren artean. Horretaz gain, positibo eman duten pertsonak «zorrotzago bakartzeko» neurriak ezarri nahi ditu plantan Frantziako Gobernuak, auzapezekin partaidetzan.

Txertoari buruz ere hitz egin du. Autoritate sanitarioen onespena itxarongo du Frantziako Gobernuak lehen txertoak banatu aurretik. Hori jasotzen badute, abenduaren 20aren eta urtarrilaren hasieraren artean hasten ahalko litzateke txerto kanpaina, eta adineko pertsonek izango lukete lehentasuna. Halere, segurtatu du ez dela derrigorrezkoa izanen.

Itxita segitu beharko duten enpresei (diskotekak, ostatuak...) diru laguntzak izanen dituztela segurtatu die Macronek. Ez hori bakarrik; gazteentzako laguntza bereziak ezarriko ditu plantan, eta Gazte1 Aterabide1 kanpaina abiatuko du Frantziako Gobernuak.

Azkenik, pazientzia izateko eskatu die Macronek herritarrei: «Kasik urte bat irauten duen egoera hau zaila izaten ari da, eta ez da oraindik bukatua». Haren arabera, «Frantziak asko ikasi du epidemia honetatik: arta sistema hobetzeko gai dela erakutsi du, komertzioak herritarrengandik hurbildu ditu teknologia berrien bidez...»


Summary: Hego Euskal Herrian atzemandako positiboen ehunekoa %5,2 da. Azken datuen arabera, beste 799 kasu atzeman dituzte. Azken astean 142 lagun zendu dira Hegoaldean gaitzarekin. Nafarroan atzemandako ehunekoa %3,6era apaldu da, OMEk mugarritzat duen %5eko portzentajearen azpitik.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak mugarritzat du %5eko portzentajea izurriaren kontrolean, eta Nafarroan gaur jakinarazi dituzten datuetan langa hori jaistea lortu dute; atzo, 104 COVID-19 kasu atzeman zituzten egindako testetan; alegia, %3,5 izan ziren positibo. Koska handia da, portzentaje hori atzo %6,9 baitzen. Hegoaldeko gainerako herrialdeetako datuak ere aintzat hartuta, azken datuen arabera, Hegoaldean %5,2 da portzentajea. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dutenez, 799 kasu detektatu dira Hegoaldean, bezperan baino 48 gehiago. Halaber, azken astean gaitzarekin hildakoen datuak argitaratu dituzte Hegoaldeko agintariek: azaroaren 16tik 22ra bitarteko astean gutxienez 142 pertsona zendu dira.

Kutsatuen datuei dagokienez, herrialdez herrialde, Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan, hiruretan ugaritu dira kasuak bezperako datuen aldean. Nafarroan, aldiz, apaldu egin da positibo kopurua. Zehazki, Bizkaian zenbatu dute positibo gehien: 303 izan dira, bezperan baino 20 gehiago. Gipuzkoan 275 detektatu dituzte, aurreko egunean baino 40 gehiago, eta Araban, aldiz, 101 positibo zenbatu ditu Osakidetzak, bezperan baino 14 gehiago. Osakidetzak egindako testen %5,6k eman dute positibo astearteko probetan.

Nafarroan, berriz, apaltzera egin du egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak. PCR probak eta antigenoen testak aintzat hartuta, atzo birusa atzemateko 2.940 proba egin zituen Osasunbideak, eta 106 positibo detektatu dira guztira. Aldiz, 141 erregistratu zituzten asteleheneko testetan. Azken asteko datuei erreparatuta, kasuen hazkundea nabarmen moteldu dela antzeman daiteke foru erkidegoan. Azken zazpi egunetan, egun bakarren erregistratutako positibo kopuruak behin baizik ez du gainditu 150 kasuen langa: hilaren 19an egindako probetan. Gainerako zenbaketetan kopurua apalagoa izan da beti.

Nafarroako osasun agintariak nabarmentzen ari dira datuen hobekuntza, oraindik adi egon behar dela diote, ordea. Espainiako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza hasi dira, Eguberrietara begira, izurria kontrolatzeko zer neurri hartu beharko diren esaten. Nafarroako Gobernuak esan du abenduko zubia igaro eta gero hasiko dela zehaztapen horiek ematen. Hasi da, hala ere, epidemia kontrolatzeko hartzen ari den neurriak arintzen; bihar, adibidez, terrazak irekitzeko aukera izango da, eta zahar etxeetarako bisitak berriz egin ahal izango dira.

Gainera, Hegoaldeko ospitaleen egoerari dagokionez, koronabirusarekin eri ziren 67 pertsona eraman zituzten atzo ospitalera. Oraintxe bertan 194 lagun daude gela arruntetan erietxeratuta. Halaber, 181 pertsona ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude.


Summary: COVID funtsaren azken diruak jaso dituzte: 152 milioi euro EAEk, eta 57 Nafarroak. Hego Euskal Herriak 743 milioi euro jaso ditu pandemiak eragindako gastuei aurre egiteko Espainiako Gobernuak sortutako funtsetik.

Espainiako Gobernuak 16.000 milioi euroko funts bat sortu zuen ekainean, COVID-19ak autonomia erkidegoetan eragindako gastu gehigarrietan laguntzeko. Covid funtsa izenekoa lau zatitan banatu zuen Madrilgo gobernuak, eta horietatik hirutan parte hartu ahal izan dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Azkeneko zatia, 5.000 milioi eurorena, ogasun propioa ez duten erkidegoen artean banatu dute, zerga bilketaren jaitsiera konpentsatzeko.

Uztailean iritsi ziren lehen diruak, osasun gastu gehigarriak ordaintzeko lehen funtsetik. 6.000 milioi euro zituen poltsa horrek, eta 329 milioi jaso zituen Jaurlaritzak, eta 89 milioi Nafarroak.

Irailean, berriz, hezkuntza gastuetarako 2.000 milioiren txanda izan zen: 87 milioi Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako, eta 29 milioi Nafarroarako.

Ogasun Ministerioak gaur eman du osasun gastuei aurre egiteko 3.000 milioi euroko beste parte bat ordaintzeko agindua. 152 milioi izango dira Gasteizko gobernuarentzat, eta 57 milioi Iruñekoarentzat.

Aparteko osasun gastuei aurre egiteko funtsaren bigarren fasean (3.000 milioi euro), hainbat irizpide hartu ditu kontuan Madrilek banaketa egitean erkidegoen artean: ZIUetako okupazioa (%25), ospitalizazioak (%20), egindako PCR probak (%10) eta osasun sistemak zaindu behar dituen herritarren kopurua (%45) izan dira aldagaiak, urriaren 31ko datarekin. COVID funtsaren laguntzak ez dira itzultzekoak, eta ez dute eraginik zorraren zenbaketan.

Kupotik kenduko dute

Espainiako Gobernuak funtsaren beste parte bat ere banatuko du hurrengo egunotan erkidegoen artean, 5.000 milioi eurokoa. Ogasunaren bilketak izan duen gainbehera konpentsatzeko helburua dauka, eta EAEk eta Nafarroak ez dute funts horretatik dirurik jasoko, beren ogasunak dituztenez. Uda aurretik, Madrilek funtsaren nondik norakoen berri eman zituenean, irizpide horrek haserrea piztu zuen Gasteizko gobernuan. Gero, Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan akordioa egin zuten gobernu biek, eta, haren arabera, EAEk ez ditu jasoko dagokien funtsaren diruak, baina haiek kupotik kenduko ditu kalkulua egiteko.


Summary: Eskozian doan emango dituzte hilekoari lotutako produktuak. Erabaki hori hartu duen lehen herrialdea izan da munduan. Ikerketek erakutsi dute oinarrizko produktu horiek erosteko diru arazoak izaten dituztela emakume gazte askok, baita estigma ere.

Eskoziako Parlamentuak aho batez onartu du hilekoari lotutako produktuak doan izan daitezela. Orain, eskualdeen eta udalen ardura da bermatzea tanpoiak eta konpresak, besteak beste, eskura egongo direla «behar dituzten pertsona guztientzat». Monica Lennon laboristak eraman zuen proposamena parlamentura, eta 2016an hasi zuen «pobrezia menstrualaren» kontrako kanpaina.

Lennonen esanetan, legea «praktikoa eta aurrerakoia» da, eta ezin zitekeen gehiago atzeratu, koronabirusaren krisiak agerian utzi baitu «inoiz baino beharrezkoagoa» dela produktu horiek emakume guztien esku egotea.

Azken urteetan, legearen aldeko kanpainan, pobrezia menstruala salatu dute: diru gutxi duten andreek ezin dituztela oinarrizko produktu horiek erosi. Batez beste, hilean bederatzi euro gastatzen dituztela ikusi dute hainbat ikerketatan.

Young Scot etxeak 2.000 pertsonari baino gehiagori egin zion galdeketa batean jakin zuten Eskoziako ikastetxe eta unibertsitateetako lau parte hartzailetik batek arazoak izan dituela produktu horiek lortzeko. Ikerketaren arabera, Erresuma Batuko ikasleen %10ek ezin izan dute menstruazio produkturik erosi; %15ek arazoak izan dituzte ordaintzeko; eta %19k behar bezain egokia ez den produkturen bat erosi dute prezioa dela eta.

Diru arazoa da askorentzat, eta estigma kontua ere bai, gehienentzat. 14 eta 21 urte arteko nesken %71k lotsaz erosten dituzte hilekorako produktuak. Hezkuntzan ere badu eragina: inkestan parte hartu dutenen erdiak noizbait ez dira eskolara joan hilekoarengatik.

Neurria onartu dutenez gero, Eskoziako 32 eskualdeek erabaki beharko dute zer-nolako moldaketak egingo dituzten legea betearazteko. Eskatu diete «behar dituzten guztiei» emateko produktuak, «aski erraz» eta «aski duin».

Lehenago ere, Eskozia munduko lehen herrialdea izan zen menstruazio produktuak doan jartzen eskoletan eta unibertsitateetan. Neurri hori herritar guztiengana zabaltzeak zalantzak sortu izan ditu, eta gobernuak atzera bota zuen hasieran, «kezka handiak» zituelako funtzionamenduaren inguruan. Zuzenketa batzuen ondoren, alderdi guztiek onartu dute.

Eskoziako Gobernuak 5,8 milioi eurorekin sustatuko du legea, eta udalen esku utzi ditu beste lau milioi eta erdi, leku publikoak banaketarako prestatzeko. Zenbait taberna eta jatetxetan hasiak dira produktuak banatzen.


Birus matxistari, txerto feminista!

Summary: Birus matxistari, txerto feminista!.

Azaroaren 25a da gaur, Emakumeen kontrako indarkeriaren aurkako nazioarteko eguna, eta Ezker Anitzatik berriz ere guk, emakume militanteok, gizarte feminista bat eraikitzeko konpromisoa aldarrikatzen dugu, emakumeak indarkeriarik, mendekotasunik eta esplotaziorik gabe bizi ahal izateko.

Horregatik bat egiten dugu mundua zeharkatzen duen oihu globalarekin, nazioartean norabidea aldatzeko borrokan. Guk argi daukagu: indarkeria matxista amaitzeko, kapitalismoaren eta patriarkatuaren arteko aliantza hautsi behar dugu, gure desberdintasunez elikatzen baita eta, aldi berean, zapaltzen baikaitu, bere onurak eta pribilegioak mantentzeko eta handitzeko behar gaitu.

Aurten krisi sanitarioko eta ekonomiko-sozialeko urtea izaten ari da. COVIDen aurkako borrokak mugikortasun-, konfinamendu- eta prekaritate-murrizketak jasatera eraman gaitu, eta emakumeak, beti bezala, lehen lerroan egon gara bizitzaren alde borrokan. Hilabete hauetan agerian geratu da gizarte hau desberdintasunetik, mendekotasunetik eta indarkerietatik eraikita dagoela, eta, aldi berean, ikusi dugu bizitzari eusten diotenek eta funtsezkoa dena defendatzen dutenek emakume-aurpegia dutela.

Aurten COVIDaren krisia eta matxismoa pairatzen ari gara. Indarkeria eta rolen eta estereotipoen erreprodukzioa kutsatzea gelditu behar dugu, modu ikusezinean kaltetu ondoren justifikatzen baita. Birus hori ere elkarrekin geldituko dugu, indarkeriak ikusaraziz eta ekintza matxista guztiek desberdintasuna betikotzeko zeregin garrantzitsua betetzen dutela jabetuz. Konfinamendu-egoerak eta osasun-krisiari aurre egiteko hartutako neurriek areagotu egin dute genero-indarkeriaren arriskua. Emakume askok ahultasun- eta ziurgabetasun-egoera berezian aurkitu dute beren burua.

Aurten, estatuan 80 eta Euskadin 3 feminizidio izan dira: emakumeen hilketak emakumeak izateagatik. Baina ezin ditugu ahaztu gaur egun gure herrialdean poliziaren babesarekin bizi diren 32.000 emakumeak, ezta bere familiako kide batek egunero munduan hiltzen dituen 137 emakumeak ere. Ez da kasu isolatu bat, patriarkatua deitzen da, eta gure indarkeriak ukatzen dituen eta bakarrik eta isolatuta nahi gaituen ultraeskuindar baten ukazioa gorabehera, zifra horiek gure gizartearen oinarriak aldatzeko premiaz hitz egiten digute.

Datu ofizialen arabera, 30 emakume hil dituzte azken hamar urteetan Euskadin, 4.781 emakume bizi dira gure erkidegoan Ertzaintzaren nolabaiteko babesarekin genero-indarkeriagatik, eta 15 emakume erasotzen dituzte egunero Euskadin emakume izate hutsagatik. Eta bikotekidearengandik kanpo sexu-indarkeria jasan duten emakumeen %8k baino ez du salaketa jartzen.

Izan ere, asko dira guri eragiten dizkiguten indarkeria matxistak. Sexu-desioak gure gorputzekin asetzeko pribilegio maskulinoa justifikatzen duen bortxaketaren kulturak normalizatu, desenkusatu, toleratu eta, are gehiago, barkatu egiten du bortxaketa, eta, aldi berean, biktima erruduntzat jotzen du. Ezinbestekoa da horretan eragitea, bortxaketekin eta taldeekin amaitzeko eta kalean beldurrik gabe ibili ahal izateko. Kaleak eta gauak ere gureak direlako!

Indarkeria instituzionalari modu integralean heldu behar diogu: genero-joerak hezkuntzan eta osasunean, estatuak zaintzan duen erantzunkidetasuna, erlijioek eta komunikabideek rolen eta estereotipoen transmisioan duten eginkizuna, bai eta bigarren mailako biktimizazioa ere, babestu beharko gintuzkeen sistemak eraso egiten dielako. Hori guztia biderkatu egiten da klasearen, adinaren, arrazaren, aniztasun funtzionalaren, sexu-orientazioaren desberdintasunek bat egiten duten heinean. Beraz, gure zapalkuntzen aniztasunetik eta emakume zaharrek, migratzaileek, arrazistek edo transek jasaten dituzten indarkeria espezifikoak aitortuz soilik ezaba dezakegu matxismoa gure gizartetik. Indarkeriarik gabeko gizartea nahi dugu guztiontzat, guztiontzat!

Azaroaren 25 honetan, gure etxe, auzo eta herrietatik gure ahotsa altxatzen dugu, gogoratuz feminismoa dela mundua elkarrekin eraikitzeko eta elkarrekin aldatzeko behar dugun begirada kritikoa. Feminismoa da gure txertoa.


Summary: Jaurlaritzak abenduaren 29an ezagutaraziko du Euskadi Next proposamena. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak Europako Batasuneko Next Generation funtsen laguntzak jasotzeko aurkeztutako proiektuen aukeraketa bat helaraziko dio Gasteizko gobernuak Madrilgoari.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk jakinarazi du bere gobernuak abenduaren 29an plazaratuko duela Europako Next Generation funtsen finantzaketa lortu nahi duten proiektuen azken zerrenda. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak aurkeztutako proiektu hautagaien artean azken zerrenda bat egingo du Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari igortzeko. «Euskadi berdeago, digitalago eta inklusiboago egiteko proiektuak» izango dira, Urkulluk esan duenez.

Gasteizko gobernuak dozena bat bilera egin ditu jadanik Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeekin eta beste eragile ekonomikorekin. Aldundiek eta hainbat udalek ere ezagutarazi dituzte beren proiektu hautagaiak, eta horien guztien artean zerrenda bat egin beharko du Lakuak, betiere Europako Batasunak ezarritako helburuekin bat datozenekin; hurrengo urratsa Espainiako Gobernuari igortzea izango da, hark Europara bidaliko duen proiektuen zerrenda egin dezan. Alegia, euskal proiektuek Madrilen galbahetik pasatu beharko dute Europako finantzaketa hori lortzeko hautagai izateko, eta ikusteko dago Madrilek zer-nolako irizpideak baliatzen dituen bere zerrenda egiteko, eta zenbateraino bilatuko duen erkidegoen arteko oreka, Bruselak oso irizpide argiak ezarri dituen arren.

Europako Batasunak pandemiari aurre egiteko plan berezia onartu zuen joan den uztailean, eta, horren arabera, Espainiak 140.00 milioi euro inguru jasoko ditu datozen urteetan, horien erdiak laguntza zuzenetan eta beste erdiak mailegutan. Laguntza zuzen horien artean daude Next Generation esan dieten funtsak; Marshall plan moduko bat. Europak lagunduko dituen proiektuek, dena den, trantsizio ekologikoaren eta digitalizazioaren arlokoak izan beharko dute.


Summary: Marokok berretsi egin ditu Gdeim Izikeko gertaerengatik espetxeratutako sahararren zigorrak. 2017an hogei urte eta hil arteko zigorrak ezarri zizkieten 22 independentista sahararri.

Hamabost minutu. Marokoko Helegite Auzitegiak tarte horretan ebatzi ditu duela hiru urte 22 sahararri ezarritako zigorraren aurkako helegiteak. Ez du bat bakarra ere aintzat hartu. Batzuk atzera bota ditu «argudio faltagatik», beste batzuk ez ditu onartu, eta gainontzekoak «iraungita» zeudela adierazi du. 2010ean Marokoko indarrek Gdeim Izikeko kanpamentua desegin zutenean 11 polizia marokoar hiltzea leporatzen diete, zehaztu gabe nork nor hil zuen. Horrez gain, indar publikoei eraso egiteaz eta hilotzak mutilatzeaz ere akusatu dituzte.

2017an, Marokoko Saleko Helegite Auzitegiak lau urte eta bizi osorako kartzela zigorrak ezarri zizkien saharar independentistei. Auzipetuek zazpi urte zeramatzaten espetxean ordurako, eta bigarren epaiketa zuten hura. Lehena auzitegi militar batean egin zieten, 2013an, atxilotu eta bi urtera. Orduan, nazioarteko gobernuz kanpoko hainbat erakundek salatu zuten epaiketa frogarik gabe egin zela, eta akusatuek torturapean deklaratu zutela. Torturaren Kontrako Batzordeak ere bat egin zuen salaketarekin. Ondorioz, Kasazio Auzitegiak, 2016ko uztailaren 27an, epaia eman eta hiru urtera, ezeztatu egin zuen auzitegi militarraren sententzia.

Ondoren etorri zen epaiketa zibila, 2017koa, zeina ez zen askorik aldendu aurrez emandako epaitik. Zortzi laguni bizi guztirako kartzela zigorra ezarri zieten, hiruri 30 urteko kartzela zigorra, bosti 25 urtekoa, eta beste hiruri hogeikoa. Akusatuetako bi aske geratu ziren; izan ere, lau urte eta bost hilabeteko, eta sei urte eta erdiko zigorrak ezarri zizkieten, eta biek denbora hori baino gehiago zeramaten espetxean.


Summary: Otegiren ustez, «euskal errepublikaranzko prozesuaren parte» da aurrekontuak onartzea. TV3 telebistan egindako adierazpen batzuetan, EH Bilduko koordinatzaile nagusiak adierazi du koalizioaren oinarriek proposamenari baiezkoa ematea espero duela. Otegiren ustez, «Espainiako Estatuan ez zen halako gobernurik izan Bigarren Errepublikaz geroztik».

Kataluniako TV3 telebista kateak Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia elkarrizketatu du gaur goizean, Espainiako aurrekontuei buruz. Otegiren ustez, eskuinari eta eskuin muturrari bidea ixteko aukera bat da aurrekontuei baiezkoa ematea, eta «aukera leiho bat» zabalduko du aurrekontuak aurrera ateratzeak, besteak beste «jendearen arazoei aurre egiteko», «preso politikoei» legezkotasuna aplikatzeko eta «lurralde ereduari buruzo eztabaidarako»: «Espazio horien gainean eraiki behar dira aurrekontu hauek». Otegik adierazi du Espainiako Bigarren Errepublikaz geroztik ez zela izan horrelako gobernurik Espainiako Estatuan.

Prozesu independentistaren barruan kokatu du Otegik aurrekontuei babesa ematea: «Kontziente gara aurrean prozesu bat daukagula gure ikuspuntutik bide eman behar diona hazteari eta euskal errepublika erdiesteari. Eta horretarako, egun, aurrekontu horiei baiezkoa eman behar zaie».

Euskal presoen hurbiltzeei buruz, Otegik ukatu egin du akordiorik dagoela Espainiako Gobernuarekin: «Ezin da akordiorik egin lege arrunta aplikatzeari buruz».

Aurrekontuen negoziazioaz, Otegik jakinarazi du zuzenketak onartzeko prozesuan ari direla orain: «Badira gobernua osatzen duten alderdi batekin zein bestearekin negoziatu ditugun zuzenketak, eta hori ikusi egingo da». Orain parte hartu nahiko luketen «espazioa» lanari eta eskubide sozialei dagokiena da: «Lan erreforma indargabetzeko akordio bat izenpetu genuen, eta uste dugu badela garaia hori aplikatzen hasteko, gutxienez alderik kaltegarrienak». Jakinarazi du hori ez dutela adostu aurrekontuen negoziazioetan, baina eztabaidatzen ari direla. Dena den, espetxe politikarekin gertatzen den gauza bera eskatu dio gobernuari: «Gutxienez bete ditzatela gobernu programan eta hauteskunde programetan dauzkaten akordioak». Hori egin ahal izateko «berme» izan daiteke EH Bildu, Otegiren arabera.

Konfiantza militanteengan

EH Bilduko militanteek bihar erabakiko dute Espainiako aurrekontuei baietza emateko proposamenari buruz, ezohiko batzar batean. Baiezkoaren alde egiteko deia egina du EH Bilduko mahai politikoak. Otegik jakinarazi du, halere, militanteen gehiengoak ezezkoa bozkatuko balu erabakia errespetatuko luketela. Ez du uste hori gertatuko denik: «Konfiantza daukat gure oinarriek gure posizioari babesa emango diotela, haien konfiantza lortu baitugu azken urteotan».


Summary: Ertzaintzak indarkeria matxistaren 5.518 kasu atzeman zituen iaz. Azaroaren 25 dela eta, mugimendu feministak hainbat mobilizazio antolatu ditu arratsalderako. Goizean egin dituzte agerraldiak Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.

Azaroaren 25a izaki, Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguna da gaur. Horren harira, hainbat mobilizazio eta agerraldi daude antolatuta. Erakundeek ere gaitzetsi dute indarkeria matxista. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta hainbat sailburuk, esaterako, Gasteizen egin dute agerraldia, 12:00etan, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariarekin batera. Nafarroako Gobernuak elkarretaratze bat egin du ordu berean, Iruñean. Sindikatuek ere kaleak hartu dituzte goizean. LABek, esaterako, mobilizazioak egin ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.

Emakundek txosten bidez erakutsi du zein den oraindik emakumeen errealitatea. Horren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Ertzaintzak indarkeria matxistaren 5.518 kasu atzeman zituen iaz, eta 4.419 emakumek jasan zuten indarkeria hori. Tipologiari erreparatuta, emakumeen %70,1ek bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria pairatu zuten; % 20,3k, familia eremukoa —bikotekideak ez diren familiako beste gizon batzuek eragindakoa, gehienetan semeak—; eta %9,5i familiatik kanpoko gizon batek egin zien eraso. Ikusteko zailagoak diren indarkeriak ere badaudela ohartarazi du Emakundek, hala nola ziberjazarpen sexista, lan eremuko jazarpen sexista edo sexu esplotaziorako salerosketa.

Landaidak nabarmendu du datu horiek «egiturazko arazo larri» baten icebergaren punta baino ez direla. Gizarteari eskatu dio publikoki erakusteko emakumeen aurkako indarkeria gaitzesten duela eta indarkeria pairatzen ari direnak babesten dituela. «Gizarte osoaren erantzukizuna da baldintza egokiak sortzen laguntzea indarkeria jasaten duten eta hari aurre egiten dioten emakumeei laguntzeko».

Mugimendu feministak hartuko du lekukoa arratsaldean. Hainbat deialdi egin dituzte: Bilbon, giza katea egingo dute itsasadarraren bi aldeetan, udaletxetik Arrupe pasarelara, 19:30ean; Gasteizen, manifestazioa antolatu dute 19:00etarako, Iparralde gizarte etxetik abiatuta; manifestazioa egingo dute Donostian ere, 18:30ean, Alderdi Ederretik abiatuta; Iruñean, elkarretaratzeak egingo dituzte auzoetan, 19:00etatik 20:00etara, eta ekitaldi sinboliko bat ere egingo dute 17:00etan, Gazteluko plazan; eta Baionan ere elkartuko dira: manifestazioa egingo dute 18:30ean, Errepublika plazatik abiatuta.


Summary: Bilbotarrek ordaintzen dute Euskal Herriko hiriburuetako ur fakturarik garestiena. Bizkaiko hiriburuan ia %10 garestitu da ura 2016. urtetik, kontsumitzaile elkarte baten arabera. Donostiarrek dute metro kuboa merkeen.

Donostia eta Bilbo daude uraren kostuaren muturretan. OCU kontsumitzaile elkarteak plazaratu berri duen txostenaren arabera, bilbotarrek donostiarrek baino %66 garestiago ordaintzen dute etxeko ura. Azken urteetako eboluzioa dago horren atzean: Bilbon %9,9 garestitu da uragatik herritarrek kobratzen zaiena 2016. urtetik. Donostiarren faktura, ordea, %3,5 merkatu da.

Zergatik halako aldea? Elkarteak azaldu duenez, hiri batzuetan ur kontsumoa neurtzeko gailuarengatik kobratu egiten diete herritarrei. Bilbon fakturaren %4 dagokio horri, esaterako, baina Donostian, Gasteizen eta Iruñean ez dute kobratzen. Horrez gain, ur zikinak tratatzeko prozesuarengatik ere, Bilbon kobratzen diete gehien herritarrei.

Ur metro kuboa 1,90 euro kostatzen zaie bilbotarrei. Hurrengo garestiena Baionakoa da: 1,44 euro. Iruindarrek 1,37 ordaintzen dute, eta gasteiztarrek, 1,23. Azkenik, merkeena donostiarrena da: 1,14.

Elkarteak salatu duenez, udal agintariek ez diete ura aurrezteko pizgarririk ematen herritarrei, zenbat eta gehiago kontsumitu orduan eta merkeagoa delako metro kuboa. Esaterako, Bilbon urtean 175 metro kubo kontsumituta, 332,97 euro ordaintzen da. Hiruzpalau pertsonako etxebizitza batean urtean gastatzen den kopurua da hori, gutxi gorabehera. Iruñean, 240,11 euro ordaintzen dira; Gasteizen, 215,22; eta, Donostian, 199,75. Aurtengo urriko datuak dira. Baionan, 172,5 euro ordaindu behar dira urtean 120 metro kubo gastatuta, 2018ko datuetan.

Alde horren atzean dago Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak ezartzen duen bloke politika, Kepa Loizaga OCUk Bilbon duen eledunaren arabera. «Deigarria da gehiago kontsumitzea merkeagoa izatea. Linealagoa izan beharko luke». Loizagaren arabera, ezin zaio dena egotzi uraz hornitzeko hiriburu bakoitzak duen zailtasunari. «Bilboko ura Altubeko urtegietatik datoz, Arabatik», eta horrek azal dezake garestiagoa izatea, «baina Gasteizen Donostian baino garestiagoa da ura, Arabako hiriburuak urtegi handiak baditu ere». Bilbon, partzuergoak ur kontsumoa neurtzeko gailuarengatik kobratzen die herritarrei, «kobratu nahi dutelako; partzuergoak ezarritako irizpidea da».

OCUk eskatu die udalei eta partzuergoei salneurri bereziak ezartzeko familia handiei, eta baita gizarte laguntza bat ura ordaintzeko, argindarrarekin egiten den bezala.