Sufrituta berriro ere

Summary: Sufrituta berriro ere. Realak 0-1 irabazi dio Osasunari Sadarreko derbian, eta txuri-urdinak Europa ligan ariko dira datorren denboraldian, Liga bosgarren amaituta. Alexander Isakek sartu du partidako gol bakarra, 86. minutuan.

Realak, iazko sasoian bezalaxe, ligako azken partidako hatsean lortu du Europa ligarako sailkatzea, Osasunari 1-0 irabazita, Sadarren. Oro har, Imanol Alguacilen taldea nagusi izan da partidan, baina gola sartzea izugarri kostatu zaio, harik eta 86. minutuan saria jaso duen arte, Alexander Isaken eskutik. Garaipenaren gola sartu du suediarrak, eta bigarren urtez jarraian Europa ligan ariko dira datorren sasoian. Egiari zor, txuri-urdinek buruan ondo iltzatuta izango dute aurtengo denboraldia.

Jagoba Arrasatek eta Imanol Alguacilek zelairatu dituzten hamaikakoei lehen begirada emanda, nabari zen zein taldek zuen gehiago jokoan; hots, Realak. Gorritxoei dagokienez, Unai Garciak, David Garciak eta Kike Barjak soilik errepikatu dute postua. Etxekoek puntuen premiaren behar handirik ez zutela eta, Arrasatek denboraldian gutxi jokatu duten jokalariei eman die aukera. Alguacilek, berriz, sasoiko azken zatian klarion zorrotzarekin arbelean marraztu izan ohi duen taldea zelairatu du gaur, azken partidarekin alderatuta bi aldaketa egin dituen arren; batetik, eskuin hegalean Cristian Portu ezarri du, eta Adnan Januzaj aulkian utzi; eta, bestetik, Martin Zubimendik hartu du euskarri lanetarako ardura, Asier Illarramendiren ordez.

Demaren atarikoan, Orioko teknikariak argi esan zuen Reala ez zela jolasera joango Iruñera, eta Jorge Figueroa Martinez epaileak txistua jo orduko baieztatu da hori. Hasiera-hasieratik, baloiaren jabetza Realaren aldekoa izan da, eta, ibilian-ibilian, txuri-urdinek izan dituzte partidako lehen abaguneak; lehenengoan, Alexander Isakek erdiraketa pozoitsua bezain zitala egin du, eta Osasunako atzelariek hala moduz urrundu dute; bigarren aukera are handiagoa izan dute donostiarrek. Portuk eskuin hegaletik erdiraketa paregabea egin ostean, Ander Guevarari oinetara heldu zaio baloia, penalti puntuaren inguruan zegoela. Gasteiztarrak, ordea, baloia gora bidali du.

Osasunako jokalariak atzean sartuta zeuden, eta nola edo hala kontraerasoan atera nahi zuten baloia. Reala, berriz, serio atera zen zelaira, eta soseguz zebiltzan donostiarrak, batez ere eskuinetik sortutako ahaleginen bitartez. Atea zulatzea falta zitzaien, ordea. Partidak aurrera joan ahala, Realari jokoa nahasi zaio, Osasunaren mesederako; urrats bat aurrera egin du, harik eta Alex Remiroren atera aurrenekoz iritsi diren arte. Kike Barjak sekulako zartakoa eman dio baloiari, baina langatik gora joan zaio. Lehen zatiko hondarrean, Arrasateren taldea indar nahiz gogortasun handiarekin lehiatzen ari zen, baina erasoan ez zebilen fin. Huts eta huts heldu dira atsedenaldira.

Realaren erauntsia

Osasunak bigarren zatia kementsu hasteko xedez, Berriatuako entrenatzaileak Jon Moncayola sartu du zelaira, Lucas Torroren ordez. Bigarren aldaketa, ordea, uste baino lehenago egin du Arrasatek. Unai Garciari, ezker belauna soropilean kateatu zaio, eta halabeharrez, zelaia utzi behar izan du. Jonas Ramalhok ordeztu du.

Aldaketak aldaketa, Realak hartu du demaren lema, eta aurkariaren areara ere sarriago heltzen zen, Mikel Oiartzabalen eskutik; bi aukera garbi izan ditu, baina kamuts aritu da eibartarra. Joko argirik egin gabe ere, Reala zen nagusi, eta aukerak ere bata bestearen atzetik izan dituzte Alguacilen jokalariek. David Silvak pase ederra bidali dio Isaki, baina aurrelari suediarrak area barruan eskuinez gurutzatuegi jaurti du. Handik gutxira, protagonistak ziren bi jokari horiek aurreko rolak ordezkatu dituzte; Isakek mimo handiz bidali dio baloia Silvari, baina espainiarrak zerura bidali du. Alguacilek txinpartari hauspo gehiago eman nahi zion, eta Ander Barrenetxea, Carlos Fernandez eta Adnan Januzaj atera ditu zelaira, eta Oiartzabal, Silva eta Portu bidali aulkira. Enegarrenez, gola sartzeko zorian izan da Reala; Fernandezek aukera paregabea izan du area txikian, baina zutoinaren ondotik joan zaio baloia. Osasuna gogotik ari zen sufritzen, eta sekulako erauntsia jasotzen ari zen bisitarien partetik.

Kosta ahala kosta, donostiarrek gola behar zuten Europa ligako postua ziurtatzeko; izan ere, Galiziatik ez zetorren albiste onik; Betisek 3-2 irauli baitu markagailua Celtaren aurka, eta, egoera horretan, Europatik at ziren txuri-urdinak. Emaitza horren jakinaren gainean zeudela, bai zelaian bai aulkian urduritasuna gehiago azaleratu zaie Realeko jokalariei, baina azken minutuetan ez dute iparra galdu, eta, ekinaren ekinaz, saria jaso du Realak 86. minutuan. Januzaj maisua da eskuinetik erdiraketak egiten, eta, aukera izan duenean, gozo-gozo jarri du baloia arean; izan ere, han zegoen Isak, zain. Aztia da horrelako jokaldietan, eta suediarrak denboraldi osoan argi erakutsi du gol sena baduela. Indarra eta arima jarri ditu baloia errematatzeko, eta nola ez, sareetara bidaltzeko. Zoramena Realeko taldekideen artean, gol horrek eman baitio bigarren urtez jarraian Europan aritzeko aukera.


Summary: «Erantzukizun politikoak» eskatu dituzte Zaldibarko auziaren harira. Manifestazioa egin dute Zallan. Jaurlaritzak ardura hartu ez izana salatu dute.

Zaldibar Argitu plataformak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deituta, manifestazioa egin dute gaur arratsaldean Zallan (Bizkaia), Zaldibarko zabortegiko hondamendiaren kudeaketa salatu eta «erantzukizun politikoak argitzeko» eskatzeko. Eusko Jaurlaritzari leporatu diote Verter Recycling enpresari ardura egotzi eta erantzukizuna saihestu nahi izatea: «Eusko Jaurlaritzaren utzikeriaren aurrean, erantzukizunak eskatzen jarraituko dugu».

Hamabost hilabete dira Zaldibarren hondakindegia amildu zela. Bi langile desagertu ziren hondamendian: Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Sololuzeren gorpuzkiak joan den abuztuan aurkitu zituzten, eta Eusko Jaurlaritzak joan den astean iragarri zuen Beltranenak bilatzeko lanak bertan behera uztea erabaki zuela. Manifestazioan erantzukizunak eskatu eta Beltranen senitartekoei elkartasuna adierazi die.

Zaldibar Argitu plataformak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak Jaurlaritzaren jokabidea kritikatu dute. Azaldu dutenez, enpresak badu «ardura zuzena» gertatutakoan, baina Jaurlaritzari zegokion enpresaren jarduera kontrolatzea, eta ez zuen «ezer» egin, 2016tik zabortegia «arrisku larrian» zegoen arren.

Zaldibar Argitu plataformak azpimarratu du zabortegiaren hondamendiak «ez zuela gertatu behar», eta eragotz zitekeen zerbait zela. Salatu dute hondakinen kudeaketaren inguruan ez dela hausnarketarik edo norabide aldaketarik egin. «Herritarrek pauso argiak eta erabakiak behar dituzte Zaldibarren gertatutakoa ez errepikatzeko. Ez dugu onartuko gure arduradun politikoek beste alde batera begiratzen jarraitzea eta hain modu arduragabean jokatzea».

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunaren arabera ere, «ezinbestekoa» da erantzukizun politikoak argitzea eta «azken ondorioetaraino» iristea, «jazotakoaren egia ezagutzeko, justizia egiteko eta hondamendia berriro ez errepikatzeko bermeak egoteko».


Summary: Manex Agirre eta Martin Abarrategi nagusitu dira Arabako binakakoan. Aramaioko bikoteak irabazi du Arabako Binakako Bertsolari Txapelketa. Haien atzetik sailkatu dira Unai Anda eta Iñaki Viñaspre, eta Manu Bendala eta Oihane Perea bikoteak.

Aramaiora joan da Arabako aurreneko txapel bikoitza: Manex Agirre eta Martin Abarrategi gailendu baitira Arabako Binakako Bertsolari Txapelketaren finalean. Saio borobila josi dute biek ala biek, eta zortzi punturen aldearekin nagusitu zaie Unai Anda eta Iñaki Viñaspre bikoteari. Hirugarrenak izan dira Manu Bendala eta Oihane Perea, aldiz.

Bi urtetik behin egiten den banakako bertso txapelketak behar zuen aurten Araban, baina izurriaren eraginez, formatuz aldatzea erabaki zuten antolatzaileek. Banaka lehiatu beharrean, binaka lehiatu dira bertsolariak txapel bikoitzaren bila. Apirilaren 17an Izarran hasi, eta Araian, Oionen, Amurrion eta Gasteizen saio bana egin ondoren, gaur egin dute finala Legution. 200 lagun elkartu dira, elkarrekiko distantzia gordeta izan bada ere. Oholtzan, sei lagun, hiru bikote izan dira lehian, eta bi txapel jokoan.

Elkar besarkatuz, hunkituta jaso dute txapela Agirrek eta Abarrategik. Aurrenekoak Aramaioko bertso eskolari eskaini dio garaipena: «Pandemiaren erantzun gisa/ ere balio du hara/ hemen ezin da funtzionatu/taldean ez baldin bada», kantatu du. Bigarrenak, aldiz, senitartekoei, ingurukoei eta kantukideari eskaini die: «Banatu nahian gure txapela/ behar ditut konpas ta erregela/ bateko eta besteko/ asko baitut eskertzeko».

Hala geratu da sailkapena:

1.- Manex Agirre-Martin Abarrategi- 828 puntu

2.-Unai Anda eta Iñaki Viñaspre- 820 puntu

3.-Manu Bendala eta Oihane Perea 816 puntu


Summary: Etxeak bizitzeko direla aldarrikatu dute ehunka pertsonak Donostian. Herritarren eskubideak babestuko dituen bestelako etxebizitza politika bat eskatu dute.

Herritar guztiek etxebizitza duin bat izateko eskubidea dutela aldarrikatzeko atera dira gaur kalera ehunka donostiar. Etxeak bizitzeko, ez negoziorako! lemapean, «larrialdi» gisara definitzen duten arazoari aurre egiteko bestelako etxebizitza politika bat eskatu dute, hiriko hamabost eragilek deituriko manifestazioan.

Gros, Erdialdea eta Parte Zaharra zeharkatuta, protesta udaletxe pareraino eraman dute, eta, hor, Donostiako herritarren etxebizitza eskubideak urratzen dituzten arazoak zerrendatu dituzte: «Etxeak bizitzeko direla aldarrikatzeko elkartu gara gaur hemen, nazkatuta gaudelako herritarren oinarrizko eskubide batekin negozioa egitea babesten duten politikekin».

Agerraldi horretan gogoratu dute azken urteetan etxebizitzaren prezioak eta bereziki alokairuarenak «gora eta gora» egin dutela hirian, eta egungo egoera datuekin islatu dute: Donostian, 90 metro koadroko pisu batek 460.000 euro balio du batez beste, eta alokairuan, berriz, tamaina bereko etxebizitzak hilero 1.323 euroko prezioa dauka.

Halako baldintzek herritarren bizitzan duten eragina nabarmenduz, dagoeneko «belaunaldi oso batek bere burua hiritik joatera behartua ikusi duela» azpimarratu dute, gazte donostiarrei erreferentzia eginez. Eta, galera horrekin batera, auzoek pixkanaka beren bizilagunen arteko sareak, harremanak eta nortasuna «desegiten» dituztela ohartarazi dute.

Halaber, etxebizitzaren arazoarekin loturiko errealitate gordinena kalean bizi dena izanik, Donostian etxerik gabeko ehunka pertsona daudela ere salatu dute, eta instituzioei beren ardura ez betetzea leporatu diete: «Erakunde publikoetatik ez da nahikoa egiten egoera tamalgarri eta lotsagarri honi behar bezalako erantzuna emateko. Ez dugu onartzen aberatsez harrotzen den eta miseriari ez ikusiarena egiten dion eredua».

Azken urteetan hiriko hainbat eraikinen jabetzarekin egin diren funts putreen aurka ere agertu dira manifestazioan, Blackstone, Sareb eta Azoraren kontrako oihu ugarirekin. Hain zuzen, protestak Azorakk Groseko Galtzada Nagusian erositako eraikina igaro duenean, Saretxe taldeko hainbat ekintzailek «auzodefentsa» aldarrikatzen zuen pankarta bat eskegi dute bere terraza batetik, manifestarien txaloen artean.

Era berean, «Donostia orekatua eta bizigarria» eraikitzeko bidean, desazkunde turistiko bat garatzeko beharra ere aipatu dute, turismo ereduaren eta «etxebizitza larrialdiaren» arteko lotura azpimarratuz: «Turistifikazioak hotel eta pisu turistiko bihurtu ditu bizitzeko behar ditugun etxeak».

«Herritar aktibazioaren» bila

Etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa hainbat arlotan jarduten duten hiriko hamabost eragilek deitu dute, atzokoaren bitartez «herritar aktibazio bat» sortzeko itxaropenarekin: «Antola gaitezen gure bizitzak gure eskuetan hartzeko eta hiria saldu eta erosi nahi dutenak geldiarazteko».

Izan ere, jokoan dagoena arazo indibidualetatik harago doan zerbait dela ohartarazi dute, eta arazoa «gizarte osoarena» dela gogoratu: «Hiriaren elitizazioa, gazteriaren kanporatzea, espekulatzaileen botere pilaketa eta auzo komunitateen desegitea gertatzen ari da [...]. Jokoan dagoena gure bizitzak eta gure ingurukoenak baldintzatuko dituen hiri eredua da».


Summary: Reala B eta Amorebieta, Bigarren Mailara. Igotzeko beren kanporaketa erabakigarriak gainditu dituzte. Reala B 2-1 nagusitu zaio Algecirasi, luzapenean, eta Amorebieta, 0-1 Badajozi.

Gutxienez hiru talde izango dira datorren denboraldian Espainiako Bigarren Mailan. Eibar, Reala B eta Amorebieta. Eibar mailaz jaitsi da, eta beste biek balentria egin zuten atzo. Txuri-urdinen bigarren taldeak Bigarren Mailan jokatuko du 60 urteren ondoren. Amorebieta, berriz, estreinakoz ariko da maila horretan. Gaur laugarren talde bat gehitu daiteke zerrenda horretara, Athletic B-k Burgosen aurka izango baitu jokoan igoera.

Realarentzat egun biribila izan zen atzokoa. Izan ere, lehen taldea Europa ligarako sailkatzeaz gain, Reala B bigarren mailara igo zen. Ikusgarria Xabi Alonsoren taldeak egin zuena, luzapnean 2-1 menderatu baitzuen Algeciras. Txuri-urdinak ziren faborito, eta ez zuten huts egin. Nahikoa zuen luzapena berdinduta amaitzea, baina, 108. minutuan, Ion Karrikaburuk garapenaren gola sartu zuen. Ahoz aho dabilen aurrelariak.

Lehen zatian kontrolpean izan zuen lehia Realak, eta Rober Navarrok eta Julen Lobetek aukera izan zuten Xabi Alonsoren taldea aurretik jartzeko. Baina ez zen horrela izan, eta, bigarren zatiaren hasieran, zorigaiztoko jokaldi batean Ezkurdiak gola ezin zuen bere atean.

Talde gaztea da Realaren bigarrena, baina une horretan jokalariek eskarmentu handia erakutsi zuten. Gai izan ziren behera ez egiteko, eta 64. minutuan lortu zuten berdinketa. Jordi Figuerasek egin zuen bere atean, Aldasororen erdiraketa batean. Reala ondo aritu zen, eta merezi zuen garaipena. Baina 85. minutuan Algeciras gola egitear egon zen. Ayesaren gelditu batek saihestu zuen.

Luzapanera iritsi zen neurketa. Realak nahikoa zuen berdintzea, bere multzoan lider geratu baitzen liga erregularrean. Baina irabazteko grina izan da denboraldi osoan txuri-urdinen ezaugarri nagusia, eta atzo beste behin erakutsi zuten. Hala, Karrikaburu agertu zen 108. minutuan; bizkarrez baloia jaso, buelta eman, eta gola sartu zuen. Denen ahotan zebilen aurrelaria, eta atzoko golarekin are gehiago.

Amorebietak balentria egin zuen. Izan ere, Bigarren B Mailako aurrekontu txikienetakoa izanda, igotzea lortu du. Balentria hori handiagoa izan da kontuan hartuta Badajozen aurka lortu zuela, talde horren zelaian. Badajoz zen faborito argia, baina 22. minutuan Iker Bilbaok sartutako golak hankaz gora jarri zituen aurreikuspen guztiak. Ondo baliatu zuen aldaratze bat gola egiteko. Iñigo Velez de Mendizabalen taldeak egindako partida hasiera onaren saria izan zen.

Hortik aurrera, ondo estutu behar izan zituen hortzak. Izan ere, Badajozek hartu zuen patidaren ekimena, eta, espero bezala, aurrera egin zuen. Baina, defentsako lan onari esker, minutuak aurrera joan ziren eta Espainiako taldeak ez zuen aparteko arriskurik sortu. Sortu zuenean, gainera, Mikel Saizar atezaina agertu zen. Ikusgarria izan zen 75. minutuan egin zuen gelditua. Urrritxen denboraldi historiakoa izango da hurrengoa.


Ezer gertatu izan ez balitz bezala

Summary: Ezer gertatu izan ez balitz bezala.

Ezer gertatu izan ez balitz bezala agurtu du, irribarrea ezkututzat hartuta, biek ezagutzen duten —eta beraien artean gertatu denari buruz ezertxo ere ez dakiela dirudien— hirugarren pertsona baten aurrean. Bazekien lehenago edo beranduago gertatuko zela. Orain parean daukanak ez zuela azken «utz nazazu behingoz bakean» hura errespetatzeko inolako asmorik eta, tamalez, bien lan esparruak berak nahiko lukeena baino askoz ere gertuago daudela elkarrengandik. Behin baino gehiagotan irudikatu izan du momentua; askotariko eszenatokiak imajinatu ditu, askotariko erreakzioak bere gorputzean. Herio batean ikusi izan du bere burua, amorruak bere bidea egiten zuen bitartean sentitzen eta pentsatzen zuen guztia oihukatuz, parekoari ezertarako tarterik utzi gabe.

Ez zuen aurreikusi, ordea, orain parean daukanak hirugarren pertsona baten konpainia balia zezakeenik normaltasun osoa antzeztuz bere ondoraino hurreratzeko. «Egun on, ederra dago eta! Zer moduz zaude?». Ez zuen aurreikusi orain parean daukanaren jokamoldea hain perbertsoa izan zitekeenik; horren fin neurtu zezakeenik noiz bai eta noiz ez, zenbateraino bai eta zenbateraino ez. Zementu lehortuak hartu dizkio zainak; izotzak larruazaleko ehun guztiak. Guztiz paralizatuta gelditu da.

Ezer gertatu izan ez balitz bezala agertu zen han, berak goizero-goizero hamaikak aldera ebaki bat eskatu ohi zuen tabernan. Tabernaria ezagun gisa definitzetik lagun gisa definitzera eraman zuen egunerokoak. Laneko zaratatik ihesi joan ohi zen berarengana. Eta on egiten zion ordu erdi inguruko su-etenak. Bigarren egunez jarraian barraren ertzean topatu zuenean ulertu zuen zertan ari zen tabernariarekin hain abegikor agertzen zen gizon hura. Goizetan hara joateari utzi zion. Badaki noizbait tabernaria topatuz gero kontatu egin beharko diola gertatutakoa. Berez ez zuen horretarako asmorik, baina behartuta sentitzen da orain. Kontatu ezean, gizonari emango dio enegarrenez arrazoi isiltasunak. Gaur, astearte eta ostegunero moduan kiroldegira zihoala, atariko bankuan topatu du, egunkari bat eskuetan zuela, patxadatsu. Bere presentziak aztoratuta isuri ditu lehen izerdi tantak. Bihar, akaso, bost urteko semea agertuko zaio piruleta bat eskuetan duela, poz-pozik, eta gozokia nondik atera duen galdetzean gizon batek oparitu diola kontatuko dio.

Ezer gertatu izan ez balitz bezala hitz egiten du. Ezer gertatu izan ez balitz bezala aipatu du neskaren izena berriro. Nik ezer jakingo ez banu bezala. Testuingurua baliatzen ari da bere alde; nire erantzun posibleak neutralizatzeko. Jende gehiago ere badago tartean, eta argi dauka ez dudala giroa zapuzteko ausardiarik izango. Niri buruzko zerbait aipatu du, gainerakoen belarrietan hutsala izan daitekeen zerbait, eta neskak kontatu diola gehitu du jarraian. Nik badakizkit elkarrekin zeuden bitartean neskari egindakoetatik batzuk; pasarte batzuen berri izanda neurtu dezaket nik ez dakidan beste guztiaren larritasun maila. Berak ere badaki nik badakidala. Badaki baietz, eta badakit. Badakit, ustez behintzat, jada ez daudela elkarrekin. Harremana etetea erabaki zuela neskak duela ez horrenbeste. Bigarrenez aipatu du neskaren izena. Oporretara joango omen dira elkarrekin, oraindik ez dakitela nora baina... Beste kide batek furgonetarekin joateko moduko bi leku proposatu dizkio. Isilik geratu naiz; nahasita. Neskaren izenak oihartzun egiten dit oraindik barruan. Badakit nahita aipatzen duela nire aurrean. Komunera altxatu naiz.

Ez dira guardia zibilak, militarrak edo gugandik hain urrun kokatzen ditugun izaki maltzurrak. Hementxe bertan, gugandik gertuen, dena delako harreman baten bukaera onartu nahi ez duten hiru gizon baino ez dira. Hiru emakumek hartutako erabakia errespetatu nahi ez, eta gidaliburu bereko jokamoldeak dituztenak. «Burua galdu» dutenez, emakume horien ingurua inbaditzen ari direnak.

Ez dakit ziur zenbat urte ote genituen lagun batek bere mutilarekin zuen harremana etetea erabaki eta mutilak kalean zehar jarraitzen ziolako bere etxera laguntzeko txandak egiten hasi ginenean.


Summary: Protesta egin dute Azpeitian Ertzaintzak larunbatean lau gazte atxilotu ostean. Izarraizko Atea parkean bilduta zeuden hainbat gazte, eta Ertzaintza iristean, istiluak hasi ziren. Atxilotuak aske daude jada. GKSk, Ernaik eta Bilduk Ertzaintzaren jokabidea gaitzetsi dute, eta EAJk poliziak babestu ditu.

Jendetza elkartu zen atzo arratsaldean Azpeitian, Jazarpen polizialik ez! Burgesiaren erasoaldia gelditu lelopean. Larunbat gauean Ertzaintzak kalean jai giroan zeuden gazteen aurka kargatu izana eta lau gazte atxilotu izana salatu zuten. 19 urteko, 18 urteko, 15 urteko eta 14 urteko gazteak eraman zituzten atxilo, desordena publikoa egotzita.

Protestaren antolatzaileek salatu zutenez, Ertzaintzak erabili zuen indarkeria «aurrez kalkulatutakoa» izan zen. Azaldu zutenez, gazte kuadrilla bati «mehatxua» egin zien poliziak, eta larunbat arratsaldean Ertzaintzaren istiluen aurkako taldeak zeuden herriko hainbat lekutan.

Atzo arratsaldeko protesta, Azpeitian. GEDAR

Ertzainek «muturreko biolentzia» erabili zutela adierazi zuten. Besteak beste, apar balak erabili zituztela salatu zuten. «COVID-19aren pandemiaren harira, politikariek polizia baliabideak handitu dituzte, eta sektore sozial desberdinen aurkako eraso eta kriminalizazio saiakerak handitu dituzte».

Ernaik eta EH Bilduk ere salatu zuten larunbatekoa «aurrez antolatutako polizia dispositiboa» izan zela. «Pandemia egoeran urtebete pasa daramagu jada, eta oraindik ez dira gai izan egoerari adarretatik eusteko. Aginpide guztia Espainiar Estatuari utzi eta hark esandakoei men egitera mugatu da Eusko Jaurlaritza. Hala, ez du pauso bakar bat ere eman herritarren egoera honi aurre egiteko baliabideak eskaintzeko garaian», irakur daiteke Ernairen oharrean. «Utzi gazteak jipoitzeari eta har itzazue behingoz geure bizi baldintzak hobetzeko neurriak, poltsikoei begirako politikak egin beharrean herriarentzako egin ezazue lan».

Ertzaintzaren esku hartzea erabat lekuz kanpokoa eta «neurrigabea» izan zela salatu du Bilduk, eta polizia eredua aldatzeko beharra agerian uzten duela.

Azpeitiko EAJk, ordea, Ertzaintza naiz Udaltzaingoa babestu zituen, «bizikidetza arauak betearazteko» eginiko lanarengatik.

Istiluak izan ziren larunbat gauean Azpeitian (Gipuzkoa). Gauerdiak jota, hainbat gazte zeuden bilduta Izarraizko Atea parkearen inguruan, eta, uztarria.eus hedabidearen arabera, Ertzaintza iritsitakoan hasi ziren tirabirak. Poliziak jakinarazi du lau lagun atxilotu zituela, haietako bi adin txikikoak (14 eta 15 urteko bi mutil), eta hiru agente zauritu zituztela. Atxilotuak aske daude jada.

Ertzaintzak azaldu duenez, poliziek defentsak erabili behar izan zituzten lekua hustutzeko, eta, besteak beste, foam jaurtigaiak baliatu zituzten gazteak sakabanatzeko. Haien arabera, 300-400 gazte artean zeuden han, «kale zurrutean, musika ozen jarrita eta suziriak piztuta».

Ertzaintzaren hainbat ibilgailu ibili ziren Azpeitian, eta irudiak zabaldu dira sare sozialetan.


Summary: Aiaraldeko Greba Batzordeak mobilizazioak eta lanuzteak egitera deitu du ekainaren 2rako. 'SOS Aiaraldea' lelopean, lau orduko lanuzteak egingo dituzte eskualdean, eta manifestazioak Amurrion eta Laudion. Eskualdea «etorkizunik gabe» geratzen ari dela salatu nahi dute.

«Gaur, etorkizunera begira, eskualdeko fronteak bide berri bati ekin dio». Aiaraldeko Greba Batzordea osatzen duten eragileek hala adierazi dute gaur Amurrion egindako ekitaldian. Argi utzi dute eskualdearen etorkizuna «kezkagarria» dela, besteak beste, enpresen itxierengatik, kaleratzeengatik, lan baldintzen prekarizazioagatik eta erakundeek «eskualdearen aldeko apustu sendorik egiten ez dutelako»: «Etorkizunik gabe geratzen ari gara».

Hori salatzeko, mobilizazioak iragarri dituzte datorren ekainaren 2rako. Lau orduko lanuzteak egingo dituzte (10:00etatik 14:00etara), baita manifestazio bana ere Laudion eta Amurrion. Laudiokoa 11:00etan izango da, eta Amurriokoa 19:00etan.

Agerraldian azaldu dute egoerari «eskualde gisa» erantzuteko asmoa dutela. Izan ere, hainbat arlotako eragileek osatutako sare zabal bat osatu dute Aiaraldean: tartean daude enpresetako langile batzordeak, sindikatuak, gazte mugimendua, mugimendu feminista, pentsiodunak eta abar.

Horregatik deitu dute ekainaren 2ko greba sektore guztietan. «Indar erakustaldi bat egitea» da asmoa, eta eskualdeko eragile eta pertsona guztiei mobilizazioetan parte hartzeko eskatu diete. «Aiaraldea larrialdi egoeran dago. Babes dezagun gure etorkizuna» esanez amaitu dute agerraldia.


Bilbo Basketek ACB ligan segituko du

Summary: Bilbo Basketek ACB ligan segituko du. Bilbo Basketek irabaztea nahikoa zuen ACBn jarraitzeko, eta aise gailendu zaio Joventuti. Estudiantes jaitsi da mailaz.

Retabet Bilbo Basketek bere esku zuen ACB ligan segitzea, eta lortu du helburua. Joventut baino gehiago izan dira bilbotarrak (94-73), eta goren mailan segituko du Alex Mumbruren taldeak. Joventutek ez zuen ezer jokoan, jada sailkatuta dago kanporaketetarako, eta kantxan argi ikusi da bietako zer taldek behar zuen gehien garaipena.

Etxeko taldeak hasieratik utzi ditu argi bere asmoak (9-0 irabazten hasi da), eta hirugarren laurdenean bideratu du neurketa, hiruko jaurtiketetan oinarrituta. Mumbruren taldeak 9 jaurti ditu hirugarren laurdenean, eta 7 sartu. Bilbo Basketeko jokalari onenak, gaur, Jenkins (13 puntu eta 6 errebote) eta Brown (11 puntu eta 3 asistentzia) izan dira.

Horiek horrela, beste urtebetez ACB ligan jarraituko du Bilbo Basketek, eta Madrileko Estudiantesek LEB mailan jokatuko du datorren urtean.

Baskonia eta GBC

Baskoniak, atzo, Valentziak Fuenlabradaren aurka galtzea behar zuen laugarren izateko, baina ez zen hala izan. Gaur Manresaren pabiloian jokatuko dute arabarrek (18:30). Dusko Ivanovicek Achille Polonararen hutsunea izango du, orkatilan min baitu. Youssoupha Fall itzuliko den ere zalantza dago. Baskonia ez dago bolada onean: azken lau partidetatik bakarra irabazi du, eta suspertu beharra du kanporaketei begira.

Acunsa GBCk, berriz, ez du ezer jokoan: gaur esango dio agur ACB ligari. Andorran jokatuko du Marcelo Nicolaren taldeak (18:30), eta amaiera duina eman nahiko dio denboraldiari, garaipen bat lortuz.


Summary: Hegoaldean 300 positibo baino gutxiago atzeman dituzte. Martxoaren 15etik kopuru hori baino gutxiago atzematen den lehen aldia da: 298 kasu positibo atzeman dituzte. Positibo eman dute proben %4,2k.

Pixkanaka, ari dira iristen pandemiaren garapenari buruzko datu positiboak. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 298 kasu positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. Aurretik, egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak lau egunez jarraian gainditu du 400 kasuren langa.

Denera 7.035 proba egin zituzten, eta ondorioz positibo emandako proben ehunekoa %4,2 a da. Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 149. Gipuzkoan 78 izan ziren, Nafarroan 41, eta Araban 27.

Nabarmen arintzen ari dena erietxeetako presioa da. Beheranzko joera agerikoa da maiatz hasieratik. Izan ere, ordutik, apaltzeak ez du izan aparteko etenaldirik. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 29 lagun ospitaleratu zituzten, eta, guztira, 416 gaixo daude zentroetan sartuta. Horietako 275 gela arruntetan daude; 141 dira, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Campenaertsek irabazi du Giroko etapa zoroa. Aurten zortzigarren aldiz, eguneko ihesaldia iritsi da helmugara. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan, baina seigarren zen Buchmannek Giroa lasterketa utzi du.

Victor Campenaerts izan da indartsuena Italiako Giroko 15. etapan. Etapa zoroa izan da, eta denetik izan du: euria, anbulantziak, erretiroak... nahaste horretan eguneko ihesaldia heldu da helmugara beste behin —aurten zortzigarren aldiz—, eta Campenaertsek ondo jokatu ditu bere kartak azken kilometroetan.

Liderraren taldea garailearengandik 17 minutura heldu da. Ineosek erritmo lasaia ezarri du pelotoian, eta kilometro asko falta zirenean argi zegoen jada garaipena ihesaldikoren batentzat izango zela.

Txirrindulariek bazekiten garrantzitsua zela ihesaldian sartzea, eta lehen metrotik hasi dira lehian. Hori dela eta, lasterketa hasi eta bost kilometrora eroriko handi bat izan da pelotoian, eta lau txirrindularik utzi behar izan dute lasterketa, tartean Emanuel Buchmann sailkapen nagusiko seigarrenak.

Lasterketa berriz abiatu denean hamabost gizonek osatu dute ihesaldia. Igotzaile onak zeuden tartean —Mollema, Cataldo eta Hermans, besteak beste—, eta lauan indartsuak direnek bazekiten amaierako aldapak iritsi aurretik egin behar zutela euren jokaldia. Horregatik apurtu du taldea Campenaertsek hogei kilometro falta zirenean. Orduan agertu da euria ere, baina ez da erorikorik izan.

Harekin ihes egindakoek ez diote erlojupekoan espezialista den txirrindulariaren joari eutsi, eta, helmugara Riesebeekekin heldu den arren, hark ez du Campenaertsen garaipena zalantzan jartzeko indarrik izan.

Bihartik aurrera, mendia

Orain arte denetik izan du Giroak, baina oraindik mendiko etapa bakarra izan dute txirrindulariek. Aurtengo aldirako halako bost etapa daude programatuta, eta haietako lau datorren astean izango dira, azkenengoan.

Bernal liderra itxura sendoa ematen ari da, eta Ineosek lasterketa kontrolpean duela dirudi une oro. Ikusteko dago azken etapetan ere segurtasun bera erakutsiko duen kolonbiarrak.


Summary: Estatu sekretuak desklasifikatzeko eskatu du Egiari Zor-ek Txirritari egindako omenaldian. 1976ko apirilean hil zuen Guardia Zibilak Bernardo Bidaola, ETA (pm)-ko beste hiru kiderekin batera Hegoaldera pasatzen ari zirela. Tolosan (Gipuzkoa) egin diote omenaldia.

«Umiliagarria da GALekin edo Batallon Vasco Españolekin izandako harremanagatik kondenatutako zenbait politikarik kartzelan Altsasuko gazteek baino denbora gutxiago pasatu izana. Umiliagarria da gure senideak hil zituztenak kondekoratzea, eta haiei bizi guztiko ordainsariak ematea». Eneko Etxeberriaren hitzak dira, Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren anaiarenak, gaur Tolosan Bernardo Bidaola Txirrita-ri Egiari Zor fundazioak egin dion omenaldian esandakoak.

Omenaldia Bidaolaren hilketaren 45. urteurrenaren harira antolatu dute. 1976ko apirilean, Txirrita Sara (Lapurdi) eta Etxalar (Nafarroa) arteko mugan desagertu zen, ETA (pm)-ko beste hiru kiderekin batera, eta hilik agertu zen handik egun batzuetara. Garai hartan, Guardia Zibilak aditzera eman zuen bere buruaz beste egin zuela, baina 2018an egindako autopsiak argitara atera zuen ez zela hala izan: «45 urte luze pasatu dira jada, eta oraindik ezkutuan dirau desagertu eta gorpua agertu arteko egun horietan gertatu zenaren egiak», azpimarratu dute fundazioko kideek.

Hori dela eta, Egiari Zor-ek dei egin die «Espainiako Estatuari eta hura sostengatzen duten indar politikoei» ezkutuan mantendu duten informazioa desklasifikatu dezaten, eta, «behingoz, dagozkien ardurak euren gain har ditzaten».

Euskal Herriko erakundeei ere mintzatu zaizkie, eta esan dute beharrezkoa dela urratsak egitea Txirrita «estatuaren biolentziak» hil zuela aitortzeko, «horretarako nahikoa froga badagoelako». Egiari Zor-eko kideen iritziz, memoriak izan behar du «hamarkadetan bizitako biolentzia bortitza berriro errepikatuko ez dela bermatzeko oinarria».

Elkarbizitza demokratikoa

Ekitaldian hitza hartu dutenek azpimarra berezia egin dute elkarbizitza demokratikoaren eraikuntzan: «Beste ezeren gainetik, aldarrikatu nahi dugu ezinezkoa dela etorkizuneko elkarbizitza demokratikoa eraikitzea heriotza horiek, eskubide urraketa larri horiek aintzat hartzen ez baditugu, aitortzen ez baditugu».

Ramon Agirre musikariaren doinuek girotu dute ekitaldia, baita Joanes eta Xabat Illarregiren bertsoek ere. Tolosako udala osatzen duten hiru talde politikoetako ordezkariak izan dira.

Basoan utzitako kasua

BERRIAk 2016ko maiatzean argitaratu zuen Txirritaren kasuaren inguruko erreportaje luze bat, hilketaren 40. urteurrenean.


Artolak Urrutikoetxea kanporatu du

Summary: Artolak Urrutikoetxea kanporatu du. Datorren larunbatean jokatuko du Buruz Buruzko txapelketako finalerdia Rezustaren aurka.

Iñaki Artola Buruz Buruko txapelketako finalerdietarako sailkatu da. Alegiarrak ikuskizuna eman du gaur Bizkaia pilotalekuan, eta Mikel Urrutikoetxeari aise gailendu zaio (7-22). Datorren larunbatean Beñat Rezustaren aurka jokatuko du Iruñeko Labriten.

Irabazten hasi da Urrutikoetxea (2-0), baina hortik aurrera Artola nagusi izan da kantxan. 4-13 jarri da aurretik, eta ia erabakita utzi du lehia ordurako. Lehia berdindua espero zen bi pilotari horien artean, baina denean gailendu zaio gipuzkoarra bizkaitarrari, eta ez du une batean ere neurketari buelta emateko imintziorik egin Urrutikoetxeak.

Gauzak hala, erabakita daude aurtengo Buruz Buruko txapelketako finalaurrekoak. Batetik, lehen aipatu bezala, Rezustak eta Artolak jokatuko dute elkarren aurka, eta, bestetik, Zabaletak eta Altunak jokatuko dute datorren igandean, Bizkaia pilotalekuan. Finala ere Bilbon izango da, ekainaren 13an.


Artolak Urrutikoetxea kanporatu du

Summary: Artolak Urrutikoetxea kanporatu du. Datorren larunbatean jokatuko du buruz buruzko txapelketako finalerdia, Rezustaren aurka.

Iñaki Artola buruz buruko txapelketako finalerdietarako sailkatu da. Alegiarrak ikuskizuna eman du gaur Bizkaia pilotalekuan, eta Mikel Urrutikoetxeari aise gailendu zaio (7-22). Datorren larunbatean Beñat Rezustaren aurka jokatuko du, Iruñeko Labriten.

Irabazten hasi da Urrutikoetxea (2-0), baina, gero, Artola nagusi izan da kantxan. 4-13 jarri da aurretik, eta ia erabakita utzi du lehia ordurako. Lehia berdindua espero zen bi pilotari horien artean, baina denean gailendu zaio gipuzkoarra bizkaitarrari, eta Urrutikoetxeak ez du une batean ere neurketari buelta emateko imintziorik egin.

Horiek hala, erabakita daude aurtengo buruz buruko txapelketako finalaurrekoak. Batetik, lehen aipatu bezala, Rezustak eta Artolak jokatuko dute elkarren aurka, eta, bestetik, Zabaletak eta Altunak jokatuko dute datorren igandean, Bizkaia pilotalekuan. Finala ere Bilbon izango da, ekainaren 13an.


Summary: Bielorrusiak hegazkin bat lurreratzera behartu du, kazetari bat atxilotzeko. Roman Protasevitx da atxilo hartu dutena, Aleksandr Lukaxenkoren gobernuarekin kritikoa izateagatik ezaguna. Minskek defendatu du «nazioarteko araudia errespetatu» duela.

Roman Protasevitx erbesteratutako kazetaria atxilotu zuten atzo Minskeko aireportuan. Ryanair konpainiaren hegaldi bat Greziatik Lituaniarako bidea egiten ari zela, Bielorrusiako Gobernuak bonba abisu bat zegoela jakinarazi zien hegazkineko gidariei; gerrako hegazkin bat bidali zuen haien bila, eta Minsken lurreratzera behartu zuen. Orduan atxilotu zuten Protasevitx.

Ryanairrek azaldu duenez, «hegazkinarentzat arriskutsua zen» mehatxu baten berri eman diete Bielorrusiako agintariek, lur hartzera behartu aurretik. Dena den, jakinarazi dute hegazkinean ez zutela ezer berezirik aurkitu, eta, hainbat orduz lurreratuta egon ondoren, lehengo bideari berrekin zion airekoak; hori bai, Protasevitx gabe. Gerora, konpainiaren buruzagi Michael O'Learyk Newstalk Breakfast Irlandako Errepublikako irratsaioari adierazi dio airekoan Bielorrusiako segurtasun agentziako lau agente egon zitezkeela: «Uste dugu KGBko agente batzuk hegazkinetik jaitsi zirela».

Adierazpen horrek baieztatu egingo luke atxiloketaren ostean zabalduriko informazioa; alegia, hegazkinak Minsketik Vilniuserako bidea hartu zuenean Protasevitxez gain beste lau bidaiari ere falta zirela. Oraingoz, Bielorrusiako agintariek ez dute informaziorik eman kazetariaren egoeraz, ezta deliturik leporatu dioten ere.

Atxilotua Telegram mezularitza aplikazioko Nexta kanalaren sortzaile eta zuzendarietako bat izan zen —egun Belamova kanalaren parte da—, eta, hain justu, Nexta garrantzitsua izan zen Aleksandr Lukaxenko presidentea berriz hautatua izan eta geroko protestak koordinatzeko. Telegramen, Nextak Lukaxenkoren aldekoei egotzi die hegazkina bahitzea Protasevitx atxilotzeko: «Heriotza zigorra ezarriko diote Bielorrusian».

Gertakariaz, Minskek argudiatu du ez dagoela «zalantzarik nazioarteko araudia errespetatu» dutela hegazkinak lur hartzeko eskatzean; Anatoli Glaz Atzerri Ministerioaren bozeramaileak esan duenez, Bielorrusiak «modu arduratsuan» jardun du, eta hitzeman du «erabateko gardentasuna» izango dutela auziaz aritzean: «Egoera nahita politizatu dute».

Hori bai, Glazren arabera, hegazkinean Protasevitx egoteak ez du zerikusirik izan airekoak lur hartzea behartzearekin, azaldu baitu «erabakia arazoen berri eman zuen gailua laguntzeko» hartu zutela: «Oinarririk gabeko akusazioak entzuten ari gara».

Izan ere, hegazkinaren lurreratze behartuak kritika handiak eragin ditu, batez ere nazioartean. Airekoa EB Europako Batasuneko estatu kide batetik bestera zihoala kontuan harturik, talde komunitarioarena izan da lehen erreakzio esanguratsua; Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek, esaterako, esan du «gaur arte halakorik sekula gertatu gabea» zela.

Agintariak ohartarazi duenez, zer gertatu den aztertuko dute gaur eta bihar Bruselan egitekoa den ezohiko goi bilkuran: «Gertaera ez da ondoriorik gabe geratuko», adierazi du ohar baten bitartez; hala, baliteke Europar Kontseiluan bilduko diren estatuburuek eta gobernuburuek Lukaxenkoren kontrako zigor ekonomiko gehiago adostea, haren kontrako presioa handitzeko. Hori nahi du Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak, gaur adierazi duenez.

Nazioarteko ikerketa baten eskariak

Bien bitarterako, EBko diplomaziaburu Josep Borrellek nazioarteko ikerketa bat eskatu du, gertaturikoa argitzeko: «Bielorrusiako agintariek arriskuan jarri dute bidaiarien eta eskifaiaren segurtasuna».

Bide beretik jo du AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenek, Protasevitx libre uzteko exijitu baitio Bielorrusiari; horretaz gain, jakinarazi du EBko, Greziako eta Lituaniako agintariekin koordinatzen ari dela, eta hura ere gaia nazioarteko aire garraio erakundeetan aztertzearen alde agertu da, hegazkina desbideratzeko erabakia gezurrezko bonba abisu batean oinarritu delako.

Jean-Yves Le Drian Frantziako Atzerri ministroak, berriz, EBko 27 estatu kideen «erantzun irmo eta batua» eskatu du gaurko hitzordurako, eta Heiko Maas Alemaniakoak, gertatutakoa ezin dela geratu «ondorio argirik gabe».

Nazioarteko beste hainbat buruzagik ere gaitzetsi dute atxiloketa; besteak beste, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak eta Grezia eta Lituaniako gobernuek; azken horrek bere aire eremua itxi die Bielorrusia igaroko duten hegazkin guztiei, eta Atzerri Ministerioak herritarrei gomendatu die herrialde horretara ez joateko.

Bielorrusiak iazko azaroan sartu zituen Protasevitx eta Stepan Putilo (Nextaren beste sortzailea) «ekintza terroristetan» parte hartu dutenen zerrendan; aurretik, abuztuan, Lukaxenkok hauteskundeak irabazi zituen, botoen %80 eskuratuta –1994. urtetik dago boterean–.

Hurrengo hilabeteetan protestak izan ziren herrialdean, hauteskundeak iruzur bat izan zirela salatzeko, eta 30.000 lagun inguru atxilotu zituzten; egun, oposizioko buruzagi ezagunenak espetxean edo erbestean daude. Horietako garrantzitsuenak, Svetlana Tikhanovskaiak, bere herrialdeko agintarien kontrako zigor ekonomiko gehiago agintzera eta ikerketa bat abiatzera deitu du: «Estatu terrorismoa izan da».

Moskuk, Lukaxenkoren aliatu nagusienak, berriz, adierazi du ez dela «presakako baloraziorik egin behar», eta Sergei Lavrov Atzerri ministroak bere egin ditu Minsken asmoak: «erabateko gardentasuna» erakusteko asmoa dutenez, oraindik goizegi dela kritikarik egiteko.

Evo Moralesena oroitarazi du

Gertakariak Evo Morales Boliviako presidente ohiari gertaturikoa oroitarazi du. 2013ko uztailean, Moskutik zetorrela, Moralesen hegazkinak Vienan lurreratu behar izan zuen, Italiak, Frantziak, Espainiak eta Portugalek aire eremua itxi ziotelako Amerikara bueltan egin beharreko bidean. Edward Snowden AEBetako zerbitzu sekretuetako langile ohia zeramalako zurrumurrua zabaldu zen, eta garai hartan Boliviako estatuburu zena hamahiru orduz eduki zuten aireratu ezinda.

Bitarte horretan, Austriako aireportuko zerbitzuek hegazkina miatu zuten, eta zurrumurrua gezurra zela frogatu. «Hamahiru orduz ia bahituta eduki nautela esango nuke», adierazi zuen Moralesek. Boliviako agintariak ez ezik, Latinoamerikako asko ere sutu zituen Europako herrialdeen jarrerak; azkenean, barkamena eskatu zioten.


Summary: Hamalau pertsona hil dira Alpeetako teleferiko bat amilduta. Hildakoen artean haur bat dago, eta beste bat hil edo bizi dago. Kable bat hautsi zen, eta segurtasun sistemek ez zuten funtzionatu.

Alpeetako Maggiore Lakuko Stresa eta Mottarone estazioen arteko teleferikoaren kabina bat amildu zen atzo, eta hamalau pertsona hil ziren. Kabinari eusten zion kablea apurtu zen, baina segurtasun sistemek ez zuten funtzionatu, Carabinieriren arabera.

Baso batean erori zen kabina. Lekukoek esan dutenez, soinu ozen bat entzun zen, eta kabinak atzera egin zuen azkar. Gero, teleferikoen zutabea jo zuen, eta amildu.

Bi haur bizirik erreskatatu zituzten, 9 eta 5 urtekoak, eta Turingo erietxe batera eraman zituzten. Horietako bat hil egin zen handik gutxira, eta bestea hil edo bizi dago.

>Erreskate lanen une bat. Italiako suhiltzaileak>

Kabina helmugatik 300 metrora zegoela gertatu zen ezbeharra, ibilbidearen punturik altuenetako batean. Hildako kopurua handiagoa izan zitekeen. Izan ere, normalean, halako kabinek 40 pertsona eraman ahal dituzte, baina, koronabirusarengatik harturiko neurriengatik, hamabost pertsona bakarrik eraman zezakeen.

Teleferikoa 2014. urtean itxi zuten goitik behera aztertzeko, eta 2016ko abuztuan zabaldu zuten berriz. Berritzeko lanetan lau milioi euro gastatu zituzten.

Italiako gobernuburu Mario Draghik «samin handia» adierazi zuen atzo.

>Bi haur zauriturik atera zituzten hondakinetatik. Horietako bat erietxean hil zen gero. Italiako Suhiltzaileak>


Summary: Baigorri eta Ortzaizeko euskara aztertu du Zuazok liburu batean. Hizkuntzalariak ‘Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara’ liburua argitaratu du. Euskalkiaren gramatika, sintaxia eta hiztegia landu ditu. Hilaren 28an aurkeztuko du, Baigorrin, 18:00etan, Herriko Etxean. Aldudeko ibarrean ere ariko da berantago.

Sarako euskararekin egin zuen bezala duela bost urte, Baigorri eta Ortzaize eskualdeko euskara aztertu du azken bi urte hauetan Koldo Zuazo hizkuntzalariak (Eibar, Gipuzkoa, 1956). Azterketa honen emaitza argitaratu du Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara liburuan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ikertuz sailean plazaratu berri duena. Tokiko euskalkiaren gramatika eta sintaxia landu ditu, xeheki, eta hiztegi aberats bat osatu. Liburua maiatzaren 28an aurkeztuko du, Baigorrin. Ondoko lana, berriz, Barkoxeko euskarari buruzkoa izanen du.

Lekuko hiztunekin grabaketak eginez hasi zen Zuazo 2018an. Oren bat eta oren eta erdi arteko 29 grabaketa egin zituen hilabete bat eta erdiz, eta etxera itzuli horien aztertzeko. Ondoko bi urteetan, grabaketa zenbaitekin segitzeaz gain, Baigorri eta Ortzaize ibarretako lagun talde batekin segitu du azterketa lana.

Azterketa sakona eginik, bere ondorioak atera ditu hizkuntzalariak. Horietarik bat, Luis Luziano Bonapartek XIX. mendean egin zituen euskalki bereizketei buruzkoa da. “Gaur egun, ez dut batere argi ikusten Bonapartek bereizi zituen mendebaleko behe nafarra eta ekialdeko behe nafarra euskalkien arteko aldea”, dio Zuazok, liburuko sartze hitzetan.

Hots, Lapurdiko ekialdetik Zuberoa arteko eremu zabalean “egitura bereko euskara egiten” dela. Ezaugarri batzuk aipatu ditu: hitz hastapenean x– erabiltzearena; xori, ximinia, eta ez tx-rekin, beste lekuetan bezala. Halaber, aditzetan: emaiten, erraiten, egoiten; ez baita berdin egiten Lapurdi mendebalean —erraten, ematen, egoten—, konparazione. “Ikusten da Lapurdiko mendebalean egon dela Gipuzkoako eta Nafarroako eragin bat”.

Halako batasun bat ikusten du, beraz, Ipar Euskal Herriko eremu zabal batean. “Nahiko argi ikusten dugu guk orain hitz egiten ditugun dialektoak Erdi Aroan sortutakoak direla. Ematen du ezaugarri horien sorgunea Lapurdiko kostaldea izan zitekeela eta hedatu zirela Lapurdi osora eta Nafarroa Beherera. Batzuk Zuberoara ere bai, baina ikusten da Zuberoa aspalditik ibili dela bere kasa”.

Bonapartek beti, bereizi zituen Garazi eta Baigorriko euskarak xuka formarengatik. Zuazok dio ez dela aski bi euskalki direla errateko. “Ortzaize, Baigorri eta Garaziko euskara berdintsua dela ikusi dut. Jendea xuka mintzatzen denean, hizkuntzak hartzen du beste kolore bat, baina ez zait iruditzen ezaugarri bakar bategatik bi euskalki bereiz daitezkeenik”, erran du.

Zuazok uste du bat-bederak guti aski duela bestea sailkatzeko eta norbere euskalkikoa ez den hitz bat entzun orduko beste euskalki batean zalu kokatzeko: “Jendeak —eta guk guztiok ere bai— zerbait diferente entzuten dugunean, iruditzen zaigu hizkera berezi bat dela; baina, hasten garenean gauzak zerrendatzen, gauza diferenteak izan daitezke hamar edo hamabost, baina gauza berdinak infinituak dira”. Hortik, ondorioa: “Ez dugu bakarrik begiratu behar zerk bereizten gaituen; begiratu behar dugu ere zerk batzen gaituen”.

Erdaren eraginak

Baigorri eta Ortzaize aldeko euskarak, baita Aldude ibarrekoak ere, Nafarroa hurbileko Baztangoarekin dituen eite handiak ikusi ditu ikerlariak. Saran egon zelarik, Xareta eremuko mugaz bi aldeetako herrien artean hauteman zituen bezal-bezala.

Bizkitartean, gauzak aldatzen ari direla ohartu da. Hego eta Ipar Euskal Herri arteko euskara desberdintzen ari da, baina ez batere euskalkiengatik, baizik eta erdaren eraginez. “Gaur egun muga administratiboa muga linguistikoa ere bada”. Horri ohartu zaio adineko elkarrizketatuen artean euskara bertsua zelakoan —Zugarramurdi, Urdazubi, Sara edo Azkainekoen artean—. Berdin, Luzaide eta Garazikoen artean, edo Baztan eta Baigorri-Aldude ibarrekoen artean. Gazteen euskaran, frantsesaren eta gazteleraren eraginak du ondorio gehien. “Mailegu pila bat ikusten dira, ez bakarrik hitzak, fonologian, morfologian, sintaxian, arlo guztietan; frantsesak alde batean eta espainolak bestean, muga linguistikoa ezartzen ari direla. Zortzi urte egin ditut Iparraldean, eta hori da ikusi dudan gauza inportante bat”.

Lexiko edo hiztegi batek osatzen du Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara liburuaren zati nagusia. 4.625 hitz edo sarrera ditu, 934 azpisarrerarekin, eta 75 erranmoldek eta 35 eskaera edo erran-zaharrek aberasturik. Erran-moldeek euskalkiaren ulertzeko “dena” ekartzen dutela dio Zuazok. “Hizkuntza bat erakutsi eta erabili nahi badugu, hitzek inportantzia handia daukate”. Hitza bere testuinguruan ezartzeak mintzairaren muinera ekartzen du irakurlea, “ikusteko hitzak nola erabiltzen diren”.

Haritxelarren omenez

Jean Haritxelar (1923-2013) zenari eskaini dio lana Zuazok. Doktore tesiaren zuzendari izan zuen, eta nagusi 1980 eta 1984 artean euskararen lektore izan zelarik Zuazo Bordeleko [Okzitania] unibertsitatean. “Asko lagundu zidan, eta ordutik izan dut Baigorriko euskara aztertzeko gogoa, lagun horrekin neukan zorra kitatzeko. Gizon ona izan zen nirekin”.

Baigorri, Banka eta Urepeleko herriko etxeak ere bereziki eskertu ditu liburuan. Baigorrikoa, diru laguntza eman diolako lana eramateko; Bankakoa eta Urepelekoa, liburua argitaratzen lagundu dutelako. Azpimarratzekoa zaio, arraro baita. “Normalean, euskara eta euskal kultura beti gutxietsiak izan dira. Aldiz, bai Saran, bai Baigorrin ukan dut herriko etxeen laguntza guztia”.

Gaur zortzi liburuaren aurkezpena eginen du Koldo Zuazok, Baigorrin, Basaizea elkartea eta herriko etxearekin batean antolaturik. Gisa berean, larrazkenean, Aldude ibarrean beste aurkezpen baten egitea aitzin ikusi dute.


Etorkizuna marraztu nahian

Summary: Etorkizuna marraztu nahian. Desindustrializazio prozesuak eta zerbitzuen sektorearen aldeko apustuak "prekaritatean murgilduta"; utzi dute Ezkerraldeko egoera sozioekonomikoa. ELAk eta LABek salatu dutenez, hainbat enpresak osasun larrialdia "erabili" nahi dute "langileen kontura irabaziak handitzeko".

Shock-aren doktrinaren arabera, kapitalismoak edozein ezbehar baliatu dezake —naturala edo nahita sortutakoa— kapitala are esku gutxiagoren artean pilatzeko. Hala uste du Naomi Klein kazetari eta ekintzaileak. Luis Fernandez ELA sindikatuko eskualdeko arduradunak salatu du Ezkerraldeko hainbat enpresatan hori bera gertatzen ari dela: “Osasun larrialdiaz baliatzen ari dira irabaziak handitu eta krisia langileek ordain dezaten”. Ezkerraldean bizi-bizi dauden lan gatazken artean, “irabazi handiak” dituzten enpresek langileak kaleratzeko martxan jarritako prozesuez ari da Fernandez. “Nola azaldu, bestela, Petronorrek bezala azken urtean 135 milioi euroko irabaziak izan dituen enpresa batek aldi baterako enplegu erregulazioak eta lan suntsiketak ezartzea?”, galdetu du. “Edota Productos Tubulares enpresako langileak greban egotea enpresak orain dela bost urte adostutako hitzarmena berritu nahi ez duelako?”, erantsi du. Maila ekonomiko “altua” duten enpresak direla esan du ELAko kideak, eta krisia erabili nahi dutela deritzo beren irabaziak “are gehiago handitzeko”.

Josune Eroa LAB sindikatuko Ezkerraldeko arduradunak bat egin du Fernandezen argudiaketarekin: “Pandemiak areagotu egin du lehenagotik pairatzen genuen egoera. Guk argi dugu osasun larrialdia ez dela arrazoia izan, eta, beraz, ezin dela aitzakia gisa erabili lana suntsitzeko”. Egoera “koiunturala” izanik, gisa bereko neurriekin erantzun behar zaiola deritzo. “Patronalak, ordea, aldi baterako erregulazio txostenak erabili nahi ditu dagoeneko jota zegoen eskualdeari heriotza-ukaldia emateko”.

ITP-PCBren adibidea ere mahaigaineratu dute. “Erregulazio bat aplikatu zuten 83 pertsona kaleratzeko, eta, azkenean, epaitegiek baliogabetu egin dute, argudiatuz ez dagoela arrazoirik egoera koiuntural batean halako neurririk ezartzeko”, azaldu du Eroak. “Judizialki arrazoia eman diete langileei. Baina non daude erakunde publikoak?”, galdetu du. “Patronalarekin lerrokatu dira erakundeak, eta inoiz ez dituzte zalantzan jartzen enpresen erabakiak. Gero diru laguntzak ematen dizkiete diru publikoarekin, baina ez dute horiekiko inongo kontrolik ezartzen”.

Lanpostuen suntsiketa saiakeraz gain, oro har eskualde osoan lan baldintzak “okertu” egin direla esan du LABeko kideak: “Sektore publikoak, zaintzarena kasurako, eta zerbitzuetakoak ere bai, kalera atera dira. Apirilaren 17an manifestazioa egin genuen Ezkerraldeko etorkizuna defendatzeko. Eta bertan ziren Petronorreko eta PCBko langileak, baina baita Mediapostekoak eta San Joan Jainkoarena ospitalekoak ere”.

Fernandezek uste du lan baldintzen aldeko borroka “pil-pilean” dagoela. Aurreko krisietan ez bezala, oraingoan borroka horiek guztiak batzen dituen “hari eroale” bat dagoela nabarmendu du: “Jendea altxatzen ari dela ikusten dugu: langileak borrokan ari dira bizitzak erdigunean jarri eta lan baldintzak defendatzeko”.

Industriatik zerbitzuetara

Biek azaldu dutenez, 1980ko hamarkadan abiatu zen eskualdeko desindustrializazio prozesua eta zerbitzuen sektorearen aldeko “apustua”. “Enpleguaren suntsiketa izugarria ekarri du. Ez soilik itxi diren dozenaka enpresengatik, horien inguruan eraikita zegoen bizimodu osoa desagerrarazi dutelako baizik: tabernak, dendak… Hedabideetan agertzen diren zenbaki handiez gain, egunero galtzen dira enpleguak, tantaka”, ohartarazi du Eroak.

Horrekin batera, Fernandezek erantsi du sortu diren lanpostu berriak “prekarioak” direla: “Industriaren barruan, urteetako borrokari esker, lan baldintza duin batzuk eskuratu ziren. Orain, ordea, oso bestelakoa da”. La Naval ontziola ipini du adibide gisa: “Oso paradigmatikoa da, bizi dugun aldaketaren eredua: antzinako fabrikak zentro logistiko bilakatzen ari dira. Digitalizazioak kontsumo ereduak aldatu ditu, eta logistikaren industriak sekulako gorakada izan du. Amazon, esaterako, La Navaleko lursailak eskuratu nahian dabil”. Trapagaranen martxan dagoen zentroaz ere mintzatu dira. “2.000 langile zituen La Navalek; Amazonek, 50″, nabarmendu du Eroak, “eta oso langile gutxi dituzte kontratatuta. Zergatik? Besteak baldintza prekarioetan daudelako”.


Krisia baliatu, eta oinarria sendotu

Summary: Krisia baliatu, eta oinarria sendotu. Pandemiak gogor jo du kulturaren arloa oro har, eta, zehazki, musikarena. Egungo jokalekuak agerian utzi ditu, gainera, sektoreak aurretik zituen arazoak. Halere, zailtasunak aukera bilakatzeko gai izan dira musikariak, teknikariak, enpresak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak, eta bat egin dute Musikaren Nafarroako Elkartean.

Batera, lehendabiziko aldiz”: horixe nabarmendu dute Musikaren Nafarroako Elkartea sortu berri duten eragileek. Musikariek, teknikariek, eta sektoreko enpresek eta irabazi asmorik gabeko erakundeek egin dute bat elkarte horretan, helburu nagusi batekin: pandemiak eragindako etenaldia gainditzea eta lanean segitzea, alegia.

Horretarako, koronabirusaren pandemiak ekarri duen jokalekura egokitzeko urratsak egitea hartu dute lehentasun, batetik; eta, bertzetik, krisiak aldaketarako ematen duen aukera baliatuta, pandemiak eztanda egin aurretik zeuden oztopoak gainditzeko beharra jarri dute erdigunean, “sektorea duintzeko eta duen balioa aitortzeko”. “Beharrak” bultzatuta sortu dute Musikaren Nafarroako Elkartea, neurri handi batean, bat egin duten eragileek aitortu dutenez. Baina bidea argitzeko gogoz dira, elkarlanerako prest, “indartzeko”.

Musikaren hainbat sektore batzen ditu elkarteak; hau da, elkarteen elkarte bat da, eta barruan dira, oraingoz, Nafarroako Musikarien Elkartea, Nafarroako Ikuskizunetako Teknikarien Elkartea, Musikaren Industriaren Nafarroako Elkartea eta Nafarroako Musika Alorreko Jarduera Elkartuak plataforma.

Esparru horietako bakoitzean ari direnek ikuspuntu propioa dute gaur egungo egoerari buruz, eta krisiak ezberdin eragin die, gainera, batzuei eta bertzeei; musikak denak batzen dituela nabarmendu dute, halere, eta lotzen dituen hori lehenetsi dute proposamen bateratu bat egin ahal izateko.

Lau dira, zehazki, hizpide izan dituzten auzi nagusiak, eta horien berri eman dute Nafarroako Parlamentuko Kultura Batzordean. Nafarroako Gobernuko eta Nafarroako Udalerri eta Kontzejuen Federazioko arduradunekin ere egin dituzte bilerak, eta zehaztutako proposamenak aurkeztu dizkiete.

Egokitu

“Gure helburu bakarra da lan egitea; egungo egoerara egokitzeko gai gara, eta hori egin nahi dugu, lanean jarraitu ahal izateko”, erran du Musikaren Nafarroako Elkarteko bozeramaile eta Nafarroako Musikarien Elkarteko kide Ibai Armendarizek.

Labur azaldu du zeintzuk diren zehaztu dituzten lau neurri nagusi horiek: “Bestarik ez bada ere, udalek gasta dezatela bestetarako eta kultur jarduerak antolatzeko duten aurrekontu osoa; bete ditzatela kontratazio arauak; udalen esku jar ditzatela jarduerak segurtasunez egiteko behar diren protokolo eta jarraibide guztiak; eta, azkenik, Europatik ailegatuko diren laguntzak jasotzerakoan, har gaitzatela kontuan, eraginkorrak izan daitezen”.

Nueva Era orkestran ari da Armendariz, bertzeak bertze; musika irakasle ere bada, eta horri esker lortu du azkeneko urtean eustea. “Kontzerturik gabe, halere, diru sarreren erdia baino gehiago galdu ditut”.

Antzekoa izan da Eduardo Pardo Nafarroako Ikuskizunetako Teknikarien Elkarteko kidearen egoera: “Urtean 125 kontzertu ingurutan aritzen nintzen pandemia hasi aurretik; 2020 hasieran, kontzertu pila nituen jada, baina martxotik aurrera denak gelditu ziren bertan behera, banaka”, azaldu du.

Armendarizek eta Pardok nabarmendu dute musikaren arloan ari diren profesionalen lan baldintzak duintzeko beharra. “Gurea ez da astelehenetik ostiralera bitarteko lan bat; ezaugarri bereziak ditu, eta horiek kontuan hartu behar dira”, erran du Pardok. Bat egin du Armendarizek: “Nik ez diot inoiz musikari izateari uzten, baina kontzertu bakoitzeko egin behar didate kontratu berri bat; egoera horrek atea irekitzen dio prekaritateari”.

Pandemiak ekarri du prekaritate horrek gora egitea, eta horregatik eskatu dute musikariek eta teknikariek profesionalen jarduera “erregulatzeko” modu bat. “Ez dugu lan hitzarmenik; laguntzak jasotzeko aukerarik ere ez, anitzetan. Hori konpondu beharra dago”, zehaztu du Pardok. Frantzian egindako urratsa jarri du adibide: “Profesionalek gehiago ordaintzen dute lan gehien dutenean, eta gutxieneko soldata bat bermatzen zaie, ondorioz, lanik ez dutenerako”.

Udako martxa maiatzarekin batera hasten da musikarientzat eta haiekin lan egiten duten gainerako profesionalentzat. “Iazkoa baino hobea” izatea espero du Pardok. Ana Zamarbidek ere bai; Musikaren Industriaren Nafarroako Elkarteko kidea da.

Diru laguntzak

Herrialdeko hamalau enpresak egin dute bat elkarte horretan. “2020a hagitz gogorra izan da; antsietate handikoa. Genituen kontzertuak bertan behera utzi behar izateak anitzez ere lan gehiago ekarri zigun”, azaldu du Zamarbidek. Espainiako Gobernuak iazko martxoan alarma egoera ezarri zuenean, itxita zeuden ekinaldiak atzeratzea izan zen anitzek egin zuten lehen urratsa. “Uda pasatuta, egoerak okerrera egin zuen; pandemiaren bigarren olatuak gogor jo gintuen, eta dena gelditu egin zitzaigun bertan behera”, oroitu du Zamarbidek.

Eragile pribatuak dira Nafarroako Musikaren Industriaren Elkartean bat egin dutenak; diru laguntzak jasotzeko bideetatik kanpo uzten ditu horrek, Zamarbidek azaldu duenez. “Berezia da gure jarduera, hilabete luzez aritzen garelako kobratu gabe lanean, kontzertu bat egin arte”.

Aretoen edukiera mugatu izanak “anitz” baldintzatu du eragileon lana, Zamarbidek erantsi duenez. “%70-80ko edukiera behar izaten dugu irabaziak izateko”. Diru laguntzak jasotzeko aukerarik gabe, euren industria “sustatzeko” neurriak eskatu ditu Musikaren Industriaren Nafarroako Elkarteko kideak.

Arlo pribatutik kanpo ere, badira arazoak diru laguntzekin. Horixe nabarmendu du Nafarroako Musika Alorreko Jarduera Elkartuak plataformako kide Iñigo Laboreriak. “Laguntzak banatzeko egungo moduak behartzen gaitu maileguak eskatzera, hagitz berandu jasotzen ditugulako”. Plataforman bat egin dute zenbait musika jaialdi eta musika erakundek. “Jasotzen duguna itzultzen dugu, bertzeak bertze, administrazioak betetzen ez duen esparru bat betetzen dugulako”.

Lanean segitu nahi dute musikaren sektoreko eragile guztiek; egoerara egokitu, eta kulturaren alde lanean segitu. Oinarria sendotuta eta egunerokoa duinduta.


Datuak

Summary: Datuak.

5.000

ZENBAT PROFESIONAL ARI DIREN SEKTOREAN Nafarroako musikaren industrian 5.000 profesional inguru ari dira lanean, Musikaren Nafarroako Elkarteak Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian ezagutarazi duenez.

20

ZENBAT FAKTURATZEN DUTEN, MILIOI EUROTAN Musikaren arloan ari diren enpresek 20 milioi euro fakturatzen dute txarteldegietan, urtean. Iaz, nabarmen egin zuen behera negozioaren bolumenak: 2,5 milioikoa izan zen.

60

ZENBAT JAIALDI DAUDEN

Musikaren Nafarroako Elkarteak nabarmendu du herrialdean 60 musika jaialdi inguru egiten dituztela urtean. Hamabost grabazio estudio dira, eta auditorium eta areto sare zabala, gainera.

1.000

ZENBAT MUSIKA TALDE

Musikaren arloa esparru askotarikoa da Nafarroan, herrialdean dauden taldeen kopuruak agerian uzten duenez: 1.000 baino gehiago dira.


Gobernuak ‘Navarra Live Music’ sortu du

Summary: Gobernuak ‘Navarra Live Music’ sortu du.

Nafarroako Gobernuko Kultura eta Turismo zuzendaritza nagusiek Navarra Live Music izenburuko egitasmoa jarri dute martxan, herrialdeko musikaren industria bultzatzeko asmoz.

Izen bereko webgunea sortzea izan da egindako aurreneko urratsa. Gobernuko arduradunen asmoa da proiektua bilakatzea musikarien, aretoen, grabazio estudioen, jaialdien eta enpresen topagune.

Horretarako, bertzeak bertze, kontzertu ziklo bat antolatu dute, Nafarroan biran lelopean. Parte hartu nahi duten taldeek webgunean eman behar dute izena aurretik Navarralivemusic.com. Herriz herriko ziklo bat egitea da Turismo eta Kultura zuzendaritza nagusien asmoa, zuzeneko musika Iruñetik at ere eskaintzeko asmoz.

Bertzalde, Nafarroako Gobernuko arduradunek ezagutarazi dute Musika Eragileen Elkarteak Iruñean eginen duela urteko bilera, datorren irailean. Zehazki, Baluarten eginen dute. Musikaren arloko 150 enpresari, eragile eta jaialdi arduradun baino gehiagok eginen dute bat batzarrean.

Navarra Live Music egitasmoaren bidez, herrialdeko musika jaialdiak ere bultzatu nahi ditu Nafarroako Gobernuak, eta turismoa bultzatzeko tresna gisa erabili, aldi berean. Kultur izeneko programa da kultura eta turismoa uztartzeko Nafarroako Gobernuaren egitasmo nagusietako bat; 2019an, bertze urrats bat egin zuten herrialdeko agintariek, eta Bilbon Bilbao International Music Experience ekinaldian izan ziren, Navarra Kingdom of Live Music marka aurkezten.


Legea dute Damoklesen ezpata

Summary: Legea dute Damoklesen ezpata. Gipuzkoan, Donostiako Bideberri institutuan ikasten dute bakarrik dauden migrante adingabeek. Lagunberri programa dute han. Institutuko ordezkariek diote ikasteko gogoa eta gaitasuna izan arren, ikasleek ikasketak utzi behar izaten dituztela sarri, 18 urte betetzerako lana behar izaten dutelako.

Donostiako Bidebieta auzoan dago Bideberri institutua. Txikia da: berrehun ikasle inguru ditu. “Etorkinak eta maila ekonomiko oso apala dutenak: hori da gure ikasleen profila”, esan dute Jabi Lopez zuzendariak eta Iban Alonso ikasketa buruak. 26 nazionalitatetako ikasleak dituzte, eta, gela batzuetan, guztiak dira atzerritar jatorrikoak. Gipuzkoako Foru Aldundiak ere hara bideratzen ditu bakarrik dauden migrante adingabeak, Lagunberri programan txerta daitezen. Pertsona horientzako programa bat duen Gipuzkoako eskola bakarra da, eta egiten ari diren lanarekin oso gustura daudela esan dute Lopezek eta Alonsok, baina “paretaren kontra” aritzearen sentsazioa ere aipatu dute: “Ikusten dugu ikasle batzuk oso onak direla, ikasteko kristoren gogoa dutela, izugarrizko ahalegina egiten dutela, baina, hala ere, ikasketak utzi behar izaten dituztela”. Haien esanetan, gaur egun ez dago aukera berdintasunik hezkuntzan, besteak beste, atzerritarrei buruzko legearen eraginez.

2018ra jo dute Lagunberriren abiapuntua azaltzeko. Gainezka zegoen Uba, bakarrik dauden etorkin adingabeak hartzen dituen zentroa, eta programa bat prestatzeko eskatu zieten, gazte horiek ikasten jarrai zezaten. “Zergatik guri? Ez dakigu. Izan daiteke beste batzuek ezetz esan zutelako, edo izan daiteke bazekitelako matrikulazio gutxi genituela, eta gure ikasleen profilagatik ere bai, hemen marokoarra izatea, adibidez, ez delako berezitasun bat, beste nonbait izan daitekeen bezala”.

Azaldu dute “segituan” onartu zutela programa egitea, eta halaxe prestatu zuten Lagunberri. Hiru urtekoa da: lehen urtea harrera gelan egiten dute ikasleek, eta garrantzi berezia ematen diote hizkuntza ikasteari; horrez gain, matematika, teknologia eta zientzia ere lantzen dituzte. Ondoren, oinarrizko lanbide heziketara jo nahi duten edo DBH egin nahi duten erabaki behar izaten dute ikasleek. DBH egitea aukeratuz gero, amaitutakoan erdi mailako lanbide heziketako gradu batera edo batxilergora joatea proposatzen die Bideberrik.

2018ko abenduan onartu zuten plana, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren eta Gipuzkoako Diputazioaren oniritziarekin, eta 2019ko urtarrilean bertan hasi ziren harrera gelarekin. 21 ikasle hartu zituzten. Lopezek gogoan du hainbeste ikasle bat-batean hartzeak hasieran eragiten zien kezka puntua: “Lehen egunean, ikusi, eta esan genuen: umeak dira eta”. Umeak, baina Saharako basamortua kamioi batean zeharkatu dutenak, mafia baten esku egon direnak eta beste hainbat bizipen gogor ekarri ohi dituztenak. Harrera gelako etaparen ostean, sei ikaslek erabaki zuten DBH egiten jarraitzea, eta gainerakoek oinarrizko lanbide heziketara jo zuten —lanbideren bat ikastea izaten da ikasketa horien helburua—.

Arazoak legezko tutoreekin

Bigarren ikasturtean, 2019-2020an, are ikasle gehiago iritsi zitzaizkien: 29. Horietatik lauk bakarrik jarraitu zuten DBHn. “Pandemiaren urtean, are pandemia okerragoa etorri zen ikasle horientzat”. Legearen arabera, 18 urte betetzen dituztenean, bakarrik dauden adingabeek bi baldintza bete behar izaten dituzte bizileku baimena berritu ahal izateko: baliabide ekonomiko propioak izatea, IPREMaren %100aren baliokideak —aurten 564,90 euro—, eta urtebeteko iraupena duen lan kontratu bat izatea.

Lopezek eta Alonsok kontatu dute ikasten arituz gero ordura arte nahiko erraz lortzen zutela baimen hori ikasleek, jasotzen zituzten diru laguntzak ere kontuan hartzen zizkietelako. “Baina Gipuzkoako Atzerritarren Bulegoa legearen interpretazio murriztaileagoa egiten hasi zen orain dela pare bat urte: esan zuen diru laguntza ofizialak ez direla diru sarreratzat hartzen, lanaren fruitu diren diru sarrerek bakarrik balio dutela”. Gazteen batez besteko langabezia tasa eta kontratuen batez besteko iraupena ikusita, baldintza horiek betetzea oso zaila dela nabarmendu dute. “Atzerritarrei buruzko legea ez dago betetzeko, baizik eta eskulan merkea edukitzeko”.

Bideberriko kideen esanetan, lege horrek eraginda arazoak etorri ziren Lagunberri programara. Gurasorik gabe daudenez, legezko tutoreak izaten dituzte gazteek: “Tutore horiek esaten zuten ikasketak oso ondo zeudela, baina gazte horiek lana behar zutela 18 urte egitean, eta atera egin zituzten institututik”. Lanbideren ikastaroetan hasi ziren, baina ez oinarrizko lanbide heziketan. “Ikastaro laburrak izaten dira, oso duinak, baina birziklatzeko eta abar dira gehiago; inork ez ditugu nahi gure seme-alabentzat”. Esan dute ikasle batzuen kasuak asko mindu zituela, oso ikasle onak zirelako: “Guk prestatu genuen programa ez zen hori. Ikusten genuen itxaron gela bat bihurtzen ari ginela, non ikasleak egoten ziren Lanbiden ikastaro bat egin arte. Ez bazuten aukerarik DBHn jarraitzeko, erretiratu egingo ginela pentsatu genuen, eta diputazioak eta Hezkuntza Sailak pentsa zezatela beste zerbait gazte horientzat”.

COVID-19aren pandemia etorri zen, ordea, eta aurten berriro jarri dute abian Lagunberri. 11 ikasle dituzte, aurreko urteetan baino gutxiago, mugak itxita daudelako. Lanbideren ikastaroetara ez da inor joan, baina izan dituzte zenbait tirabira ikasleen legezko tutoreekin: “Aurreko astean ere eztabaida izan genuen etxe batekoekin, ikasten jarraitzeko aukera eskaintzen diegulako gazteei. Esaten digute ikasle horiek ez direla besteak bezalakoak, 18 urterekin derrigorrez lanean hasi behar dutelako”. Gipuzkoako hainbat herritako etxe tutelatuetan bizi dira gaur egun bakarrik dauden migrante adingabeak; ez daude guztiak Donostian, eta enpresa ezberdinak daude etxe horien kargu. “Ez dago batere koordinaziorik haien artean. Batzuek esaten digute gazteek utzi egin behar dituztela ikasketak, eta besteek diote guk batxilergoa egiteko gai ikusten baditugu, ados daudela”.

18 urte egitearen zama

Lagunberri programaren bidez oraindik ez da inor hasi batxilergoan. Aurten, bakarrik dauden bost ikasle adingabe dituzte DBHko 4. mailan: Abdelhak, Kamal, Ayman, Soukaina eta Mohamed izena dute. Guztiek jarraitu nahi dute, baina inork ez du egin hurrengo urterako aurrematrikularik. Azken biek, Soukainak eta Mohamedek, aurten beteko dituzte 18 urte. Adingabeentzako harrera etxetik alde egin behar izaten dute adinez nagusi egindakoan, eta, beste batera joaten diren arren, tarte batean kalean geratzeko arriskua izaten dute. “Esan digute Soukainak arrisku txikiagoa duela kalean geratzeko, neska delako, akaso, ez dakigu; baina Mohameden kasuan, beste norbaitek behar badu plaza bat, posible da alde egin behar izatea”. Dena den, irakasleek azaldu dute Bideberriko ikaslerik ez dutela utziko kalean, irekiko dizkietela eskolako ateak bertan lo egiteko, dutxatzeko eta otordu beroak egiteko.

“Mohamed oso ikasle ona da, 7,2ko batez besteko nota atera du aurreneko bi hiruhilekoetan”. Aurten DBH4n dauden gainerako ikasleak ere ondo ari dira. “Aymanek beti esan izan du erizain edo mediku izan nahi duela, bere bizipenengatik. Ez ditu aurten egingo 18 urte, eta ikasten jarraitzeko aukera dauka, baina haren tutoreek aurreikusten dute zer datorkion, eta batxilergorik ez egiteko esan diote”.

Aldundiari eskaera

Lopezek eta Alonsok, ordea, aurrematrikula egiteko aholkatuko diete gazteei. Izan ere, badute itxaropen izpi bat. Orain gutxi jakin dute Espainiako Gobernuak aldaketa batzuk egin nahi dituela atzerritarrei buruzko araudian. Zirriborro bat aurkeztu dute, eta, han agertzen denez, bizileku baimena lortu ahal izateko kendu egingo dizkiete orain eskatzen zaizkien baldintzak. “Zirriborro hori dagoen bezala onartzen bada, gure ikasle guztiek ikasten jarraitzeko aukera izango lukete; akabo arazoak”.Proposamena eztabaidatzea tokatzen da orain, baina, onerako edo txarrerako, Espainiako Gobernuak bi urte igaro baino lehen onartuko duela uste dute. “Horregatik esango diegu aurrematrikula egiteko”.

Aurreko astean, Gipuzkoako Batzar Nagusietan ere izan ziren Bideberriko kideak, eta han ordezkaritza duten talde politikoei lege aldaketa hori babesteko eskatu zieten. “Agerraldiarekin, lagun berri hauen arazoa ikusgarri egitea ere nahi genuen, bidegabekeriak zailagoak direlako ikusgarriak direnean”.Gipuzkoako Foru Aldundiarekin akordio bat egiteko premia ere ikusten dute. Akordio horrek Lagunberri programa formalizatzeko balio behar duela diote, eta, aldi berean, programa horretan dauden ikasleak babesteko ere bai, legearen eskakizunen aurrean legezko estaldura emanez. “Gaur egungo egoera zein den jakinda, ikasle hauek batxilergorik ezin badute egin, norbaitek esan behar du hori, baina ez guk, ezta ikasle horien tutoreek ere”.

Lagunberriko ikasleak Legorreta, Urretxu, Segura, Arrasate, Errenteria eta Hernaniko etxeetan ere bizi direnez, batzuek kilometro ugari egin behar izaten dituzte egunero. Horregatik, Donostian plazak hutsik geratuz gero, ikasleei horietara joateko aukera emateko eskatu diote aldundiari.

Datorren urtean ere jarriko dute programa; gainera, uste dute datozen hilabeteetan gora egingo duela bakarrik dauden adingabeen kopuruak. Gogorarazi dute hezkuntzak beti izan duela tranpolin sozial funtzioa. “Baina aukera berdintasunarekin bakarrik eman daiteke hori, eta, horretarako, denek izan behar dute nahi duten tokira iristeko aukera”.

Institutu publikoa da Donostiako Bideberri. “Aukera berdintasuna hezkuntza publikoak bakarrik bermatzen du gaur egun”, diote Lopezek eta Alonsok. Baina badute “pena” bat, egiten duten lanaren gaineko ezjakintasuna edo aitortza falta sentitzen baitute. Lagunberri programa ez ezik, beste hainbat egitasmo dituzte martxan ikastetxean. Amara Berri sistema da bat: “Egundoko sona du nazioartean, eta guk ere jarri dugu DBHn, baina inork ez daki hori. Arte batxilergoa ere eman digute, eta oso proiektu interesgarriak ditugu, baina… Beste ikastetxe bat bagina, egunero aterako ginateke albistegietan”.


Summary: Amurrioko Zabaleko eskola txikia desagertu egingo da. Zabaleko Bizirik plataformak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi die elkartu egingo dituela herriko bi ikastetxe publikoak. Erabakia «bat-batekoa eta adostu gabea» izan dela salatu dute.

Amurrion (Araba) ikastetxe bat gutxiago egongo da datorren ikasturtetik aurrera: herriko Lehen Hezkuntzako Zabaleko eta Mendiko ikastetxeak bat egiteko proposamena helarazi die Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, eta Zabaleko desagertu egingo da, Zabaleko Bizirik taldeak jakinarazi duenez. Mobilizazioak egingo dituzte erabakiarekin ados ez daudela adierazteko.

Hezkuntza Sailak maiatzaren 20an egin zien bat egiteko proposamena, plataformak jakinarazi duenez. Ondorioz, azaldu dutenez, desagertu egingo da Zabaleko eskola: «Amurriok ikastetxe publiko bakarra izango luke familia guztiak hartzeko». Bat egite horren ondorioz, eskola txikien eredua ere galdu egingo dela nabarmendu dute, Zabaleko ikastetxea Euskal Eskola Txikien sareko kidea baita. Horrek ekarriko duen galera azpimarratu dute: «Bat egite honen ondorioz, gure eskola txikiaren eredua desagertuko litzateke; adinen arteko aniztasuna, Amurrion errotua, publikoa eta euskalduna».

Hori eragotzi nahian, Zabaleko Bizirik plataforma sortu dute, «eskola defendatzearen aldeko ahalegin guztien topagunea» izango dena. Gainera, babesa eskatu diete gainerako Euskal Herriko guraso elkarteei, eragile sozialei eta politikoei, sindikatuei eta norbanakoei: «Bat-bateko eta adostu gabeko erabaki honen aurrean, zuen guztien babesa eskatzera gatoz». Iragarri dutenez, mobilizazioak eta aldarrikapenerako jaiak ere antolatuko dituzte.


Summary: CCOOren eta UGTren alde jokatzea egotzi dio ELAk Nafarroako Gobernuari. Lau forotan, tartean kontratazio publikoaren batzordean, UPNren agintaldiko «irizpide antidemokratikoak» berreskuratu direla salatu du sindikatuak, eta bihar elkarretaratzea egingo du gobernuaren egoitzaren aurrean, 12:30ean.

«Argi dago ez dela bat-bateko erabaki bereizi bat, ondo pentsatutakoa baizik». Imanol Pascual ELAko Nafarroako koordinatzaileak salatu du lau forotan CCOO eta UGT sustatu dituela; zehazki, kontratazio publikoaren batzordean, kirol profesionalari buruzko batzordean, automozioaren mahaian eta talentuaren mahaian. ELAren arabera, irizpide horietako batzuk «babes juridiko gabe» hartu dira.

«Bereziki larria» iruditzen zaio kontratazio publikoaren batzordearekin gertatutakoa. ELAk gogorarazi du 2014an herri ekimen legegile bat bultzatu zuela, eta 14.625 sinadura bildu. Gerora, LAB eta CCOOrekin batera, kanpaina bat egin zuen kontratazio publikoaren legea aldatzeko, eta, bertan jasotzen zenez, kontratazio publikoaren batzorde bat eratuko zen. 2018an onartutako legeak zekarren, besteak beste, sindikatuek ordezkaritza izango zutela batzorde horretan.

Alta, 2019an, lege hura garatzeko foru dekretuan, ordezkaritza handieneko sindikatuak formula aipatzen da osaerari buruzko irizpideak ezartzean. Errealitatean, tokia soilik CCOO eta UGTri egin zaie. Era berean, gogorarazi du automozioren mahaian, eta prestakuntza eta talentuaren mahaian gobernuak bi sindikatuen ordezkaritza hobetsi duela, gainerakoei atea itxita eta «oinarri juridikorik gabe».

Krisi mahaian, berdin

Halaber, sindikatuak salatu duenez, gobernuak antzera jokatu zuen iaz pandemiari aurre egiteko krisi mahaian. Nahiz eta hasieran mahai horretan CCOO, UGT, ELA eta LAB izan, ekainetik aurrera, aldi baterako lan erregulazioko espedienteei osagarri bat ezartzeko aukera eztabaidatu zenean, Txibiteren gobernuak Gizarte Elkarrizketaren Kontseilura eraman zuen auzia, eta bertan CCOOk eta UGTk dute ordezkaritza. ELAk azpimarratu du bertan azkenean hitzartu zen osagarria «propaganda izugarria» izan dela, 11.000 onuradun izango zituela iragarri, eta azkenean 600 baino ez dituelako izan.

Pascualen arabera, bi sindikatuok ordezkaritza galtzen ari dira urtez urte Nafarroan, eta azken urteetan bien artean %56ko ordezkaritza izatetik %48koa izatera pasatu dira. Horregatik, Pascualen irudiko, erabaki horrek bi sindikatuok «sustatzeko» borondateari erantzuten dio. ELAko koordinatzaile nagusiaren arabera, koalizio gobernua osatzen duten hiru alderdien arteko erabakia da, eta bilerak eskatuko ditu alderdietako kontseilariekin: Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilaria, Jose Maria Aierdi bigarren presidenteordea eta Eduardo Santos Migrazio Politiken eta Justizia kontseilaria.

Bihar, 12:30ean, ELAko ordezkariek elkarretaratzea egingo dute Nafarroako Jauregian, gobernuaren egoitza aurrean, «jarrera antidemokratikoa alda dezan» eskatzeko.


Summary: Iberdrolak ez du Euskal Herrian jarriko elektrolizagailuen lantegia. Cummins AEBetako enpresak Guadalajaran eraikiko duen fabrikaren bezeroa izango da

Hidrogenoaren inguruan sortzen ari den industriaren hanka bat galtzeko zorian dago Euskal Herria: elektrolizagailuen fabrika handi bat. Horretarako asmoa zuten Iberdrolak eta Ingeteamek, haien artean sortutako Iberlyzer enpresaren bitartez. Biek ala biek egoitza Euskal Herrian dutenez, eta Eusko Jaurlaritzak ere esku hartzeko borondatea zuenez, aukera handiak bazeuden fabrika berria Euskal Herrian kokatzeko. Baina azken hitza ez dute haiek izan, proiektua aurrera ateratzeko behar zuten bazkide teknologikoak baizik, eta Cummins AEBetako enpresak ez du Euskal Herria hautatu, Guadalajara baizik (Gaztela-Mantxa, Espainia). Haren bezero izango da Iberdrola, eta hornitzaile, berriz, Ingeteam. Iberlyzerren euskal lantegia, hortaz, jaio aurretik hil den proiektu bat izan da.

Elektrolizagailuak, hain zuzen, uretatik hidrogenoa bereizi eta energia iturri gisa erabili ahal izateko aparailuak dira. Garatzen ari den teknologia da elektrolizagailuena, eta gaur-gaurkoz ez da erraza makina handiak egitea. Baina, uste denez, hurrengo urteotan haien behar handia izango da, EBk hidrogenoaren aldeko apustua egin duelako trantsizio energetikoan. Iberdrolak eragile garrantzitsua izan nahi du arlo horretan, eta kontratu bat badu datorren urtetik aurrera hidrogenoz hornitzeko Fertiberia ongarrietako enpresa espainiarra.

Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herrian jartzeko aukera «Eusko Jaurlaritzaren esku» zegoela esan izan duen arren, atzo Gaztela-Mantxaren aukeraketa txalotu zuen Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak: «Pozten gara proiektua kokatu delako maite dugun eskualde batean; harekin konpromiso historiko bat dugu». Iberdrolako iturriek onartu diote Berriari Cumminsek izan duela azken hitza lantegiaren kokapenari buruz, baina ez dute arrazoia azaldu. Edonola ere, El Correo egunkariak kaleratu du diru-laguntza publiko handiagoak jaso ditzakeela proiektuak Guadalajaran —inbertsioaren %25—, Europako Batasunak gainbeheran dagoen eremutzat duelako; Euskal Herrian, ordea, gehienez %10eko laguntza jasoko zukeen proiektuak.

Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herrian ez jartzeak balio erantsi handiko ehunka lanpostu ez sortzea dakar. Jaurlaritzarentzat ere kolpe handia da, Euskadi Next planean sartuta baitzuen EBren funtsak jasotzeko hautagaien artean baitzuen. Ekonomiaren Garapeneko Saileko iturri ofizialek ez dute proiektuaren porrota baloratu nahi izan. «Erabakiaren berri ofizialik ez dagoen bitartean ez dugu ezer esango», azaldu diote Berria-ri. Arantxa Tapia Madrilen izango da bihar, Reyes Maroto Industria ministroarekin, eta gaur agerraldia du, gobernu bileraren ondoren.

Petronorren proiektua

Edonola ere, Iberlyzerrena ez da Euskal Herrian elektrolizagailuak eraikitzeko proiektu bakarra. Martxoan, lantegi bat egiteko asmoa dutela iragarri zuten Petronorrek eta Sener Bizkaiko ingeniaritza enpresak. Oso litekeena da fabrika Portugaleten eraikitzea (Bizkaia). 120 milioi euroko inbertsio bat izango da; aurten hasiko dira eraikitzen, eta 2022rako hasiko da lanean, erabat bukatuta ez egon arren. Hasieran 50 edo 60 langile inguru izango dituela kalkulatu dute, baina aurrerago ehunera ere iritsiko dira.

Lantegi horretan egitekoak diren elektrolizagailuak BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorearen proiektuak hidrogeno berdearekin (CO2 isuririk gabekoa) hornitzeko izango dira hasiera batean, hala nola Abanton eraikitzen ari diren parke teknologikoa, Petronorrek Bilboko portuan eraikiko duten erregai sintetikoen fabrika, eta Petronorren findegia bera.


Summary: 287 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurba koska bat beherago da Hegoaldean. Proben %4,5ek eman dute positibo.

Kutsatuen kurba koska bat beherago dago Hego Euskal Herrian, eta arinagoa da birusaren kutsatzearen larritasuna. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, 287 COVID-19 kasu atzeman ziren atzo egindako probetan; 6.345 test egin zituzten, eta, hortaz, %4,5 izan zen positiboen portzentajea.

Herrialdez herrialde, kutsatu kopuruak Bizkaian baizik ez zuen gainditu ehun kasuren langa igandean: 125 kasu detektatu zituzten lurralde horretan. Gipuzkoan, 88 kasu zenbatu ziren; Nafarroan, 46, eta Araban, berriz, 25.

Nabarmen arintzen ari dena erietxeetako presioa da. Beheranzko joera agerikoa da maiatz hasieratik. Hegoaldean guztira hemezortzi lagun ospitaleratu zituzten igandean. Osasun agintariek jakinarazi dute guztira 403 paziente daudela ospitaleetan; gela arruntetan 262 daude, eta ZIUetan, berriz, 141 lagun daude COVID-19ak jota.


Summary: Pentsioak defendatzea langile guztien zeregina dela gogoratu dute sindikatuek. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko kiden diren sindikatuek larunbatean pentsiodunen mugimenduak antolaturiko manifestazioetan parte hartzera deitu dute

«Pentsioak ez dira egun erretiroa hartuta daudenen borroka soilik. Langileok erretiroa hartzean bizitza duin baterako eskubidea bermatua izan dezagun borrokatu behar dugu». ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek, premisa horri jarraituz, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak larunbaterako antolatu dituen manifestazioetan parte hartzera deitu dute. Sindikatuek bere egiten dituzte pentsiodunek azken hiru urteetan zabaldu dituzten eskaerak, eta nabarmendu dute «pentsio sistema publiko eta duinaren aldeko borrokak ez duela etenik”, eta erabakiak Euskal Herrian hartu ahal izateak izango lukeen garrantzia nabarmendu dute: «Burujabetzak behar ditugu, baita pentsio sistemari buruz erabakitzeko ere».

Bilbon eman dute jendaurrean atxikimendua sindikatuek, Espainiako Gobernuaren lurralde ordezkaritzaren aurrean. Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak pentsiodunen mugimenduak eginiko lana goratu du, eta Espainiako Gobernua pentsio pribatuen aldeko apustu garbia egiten ari dela salatu du. Era berean, salatu du emakumezko pentsiodun askok «miseriazko» ordainsariak jasotzen dituztela haien zaintza lana ez delako aintzat hartu, eta, horregatik, besteak beste, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzeko eskatu du. Azkenik, iragarri du mobilizazio eta greba gehiago etorriko direla langileen eta pentsiodunen eskubideen alde.

Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak, berriz, 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak indargabetu beharra nabarmendu du; izan ere, haren esanetan, Espainiako Gobernua egun «aurkakoa» planteatzen ari da: «Seinaleek diote pentsioak are gehiago murriztu nahi dituztela, eta erretiroaren muga atzeratu nahi dutela. Batez ere erretiro aurreratuekin ari dira, eta helburua argia da: erretiro aurreratuak murriztuz hurrengo pentsioak baxuagoak izatea».

Pentsiodunek Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan deitu dute manifestazioetara, larunbat arratsalderako. Eskaera nagusiak hauek dira: 2011ko eta 2013ko pentsio erreformak eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak bertan behar uztea; 2021erako iragarri diren murrizketen eta pentsio sistema pribatizatzeko asmoen aurka agertzea; gutxieneko pentsioa 1.080 eurokoa izan dadila eta gutxieneko soldata 1.200 eurokoa; soldatetan eta pentsioetan dagoen sexu arrakala amaitzea; ezkonkidearen pentsioaren %100 alargun pentsiorako; eta erretiro aurreratua kotizatutako 40 urterekin hartu ahala izatea inolako zigorrik gabe.


Summary: EH Bilduk ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua legez sortzea proposatu du. Eusko Legebiltzarrean egin du koalizioak lege proposamena, eta nabarmendu du kontseilu hori independentea litzatekeela. Ikus-entzuleen defentsa bulegoa sortzea ere proposatu du EH BIlduk.

Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko lege proposamena aurkeztu du. Adierazi duenez, «anomalia bat» da Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian erakunde hori ez existitzea, «Europako Batzordeak berak sustatzen baitu horrelako organo independenteak sortzea ikus-entzunezko komunikabideak eraldatzeko estrategian». Hala, Katalunian eta Andaluzian (Espainia) martxan daude hango kontseiluak, eta Valentzian (Herrialde Katalanak) lege bat onartu dute halako kontseilu bat sortzeko. Frantziak ere badu ikus-entzunezko kontseilua, baita Europako beste zenbait herrialdek ere. EH Bilduk proposatu duen legea ikus-entzunezkoen arloko hainbat aditurekin eginiko kontraste eta lanketa baten emaitza da.

Proposamen hau egin du EH Bilduko ordezkariak: «Kontseilu horrek erakunde independente bat izan beharko luke, eta haren helburua euskal esparruko ikus-entzunezko edukiak arautzea izango da, bai eta zigor arauak ezartzea ere, komunikabide publiko zein pribatuetan eta gainontzeko ikus-entzunezkoetan, eta, era berean, erakunde aholkularia eta proposatzailea ere izango da».

EH Bilduko legebiltzarkideak nabarmendu du kontseilua independentea izango litzatekeela, eta, azaldu duenez, arauak ezartzeko boterea izango luke euskal ikus-entzunezko komunikazioaren esparru osoan, bai telebistan, bai irratian, bai Interneten.

Kontseiluaren helburuei dagokienez, hauek aipatu ditu Agirrek: «Ikus-entzunezkoen komunikazioaren askatasuna, informazioaren aniztasuna, neutraltasuna eta baliabide publikoen independentzia eta inpartzialtasuna bermatzea, euskararen ezagutza eta erabilera sustatzea, Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko erakundeekin akordioak egiten laguntzea, adin tarte guztietan Interneterako sarbidea bermatzea eta emakumeen eta gizonen berdintasunezko parte hartzea sustatzea».

Halaber, koalizio abertzaleak azaldu du kontseiluaren zereginetako bat audientziaren defentsa bulegoa sortzea eta kudeatzea izango litzatekeela. Bulego horrek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irrati eta telebistetan ematen diren programazio eta publizitatearen inguruko herritarren kexak jaso, bidali eta erantzungo lituzke.

EH Bilduko legebiltzarkideak kontseilua eratu beharra aldarrikatu du: «Gaur egungo euskal komunikazio esparruan ikus-entzunezkoek ez dituzte inondik inora asetzen geure beharrak herri gisa, eta kanpoko parametroetara, kanpoko hizkuntza, kultura, identitateetara ari gara egokitzen». Pandemiarekin, ikus-entzunezkoen kontsumoa gehiago handitu da, eta Agirrek ohartarazi du gaur egun jokaleku horretan egiten dela gizarte balioen transmisioa, batez ere gazteen artean. «Horregatik, berebiziko garrantzia dauka ikus-entzunezkoen espazioa ikuskatu eta arautuko duen erakunde independente bat izateak».

Eusko Jaurlaritzaren irizpenaren ostean, lege proposamena ekainaren amaieran edo irailean bozkatuko dute Eusko Legebiltzarrean.


Summary: Hizkuntza gutxituen legea berriz eztabaidatzeko aukera itxi du Macronek. Legea promulgatu eta egunkari ofizialean agerrarazi zuen igande goizean Frantziako presidenteak, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko prozedura ahalbidetu zezala eskatzen ziotenei muzin eginik.

Azken unera arte itxaron zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak apirilaren 8an Frantziako Asanblean bozkatu zuten hizkuntza gutxituen legea promulgatzeko. Maniobra horren bidez, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten apirilaren 22an Martxan alderdiko 61 diputatuk. Joan den ostiralean eman zuen ebazpena Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta, aldi honetan, askoz ere lasterrago ibili da Frantziako Errepublikako agintaria: Konstituzio Kontseiluak zentsuratutako artikuluak kenduta, igande goizean promulgatu zuen hizkuntza gutxituen legea, eta Frantziako Egunkari Ofizialean agerrarazi dute, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko aukerari ateak itxita.

Haserrea eragin zuen, ostiralean, Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, 4. eta 9. artikuluak Frantziako Konstituzioaren aurkakoak direla erranez. Ondorioz, murgiltze eredua ez da sartuko Frantziako Hezkuntza Kodean, eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a eta halako zeinu diakritikoak erabiltzea. Erabakia gaitzetsi eta egoera horrek sortzen duen «segurtasun falta» salatu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek, agerraldi jendetsu batean. Maiatzaren 29an Baionan mobilizatzera deitu zuten. Protesta andana eginen dituzte egun horretan, Frantziako Estatuaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues (gure hizkuntzak bizi daitezen) kolektiboak deituta.

Ebazpena agertu eta berehala azpimarratu zuten hainbatek bertan idatzitakoak zekarren arriskua, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela erratean ikastetxe publikoez gain itunpekoak ere aipatzen baititu ebazpenak. «Ondorioz, Seaska, Diwan eta Calandreta, estatuarekin kontratupean izanik, konstituzioaren kontrakoak dira», ondorioztatu zuen Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak. «Estatuak kontratu horiek ezeztatuko ditu? Galdetuko du murgiltzerik ez egitea? Ilegalitatean kontratuak atxikiko ditu? Zer eginen du ministerioak? Sekulako ziurgabetasuna zabaltzen da Seaskarentzat», adierazi zuen.

Blanquerren mehatxua

Gauean bertan, bere intentzioei buruzko argipenak eman zituen Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak, Ouest France Bretainiako egunkariari emaniko elkarrizketa batean. Ikastolen parekoak diren Bretainiako Diwan eskolen irakaskuntza eredua ezbaian dagoen galdetuta, honela erantzun zuen: «Zalantzarik gabe, eboluzioetara eramango du, baina ez du Diwanen existentzia kondenatzen. Bada aukera bat bere garapenaren fase berri batera igarotzeko». Zer den fase berri hori, oraingoz, ez da jakina, baina murgiltze forma zalantzan jartzeko asmo gisa interpretatu du batek baino gehiagok.

Asteburuan, Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpena salatu du ohar batean Alain Rousset Akitania Berria eskualdeko presidenteak, eskualdeko gehiengoaren izenean «beste garai bateko jakobinismoa» deitoratuta. «Azken 50 urteotan, ikasleen belaunaldi andanak jaso du irakaskuntza hori Seaskako ikastoletan eta Calandreta eskoletan, eta azken urteotan, baita [Ipar] Euskal Herriko 20 bat eskola publikotan ere. Modalitate pedagogiko honek ez du zertan frogatu bere onura haurraren garapenerako, ezta bere herritartasuna eraikitzeko ere». Larunbat honetako mobilizazioetan parte hartzera deitu du.

Emmanuel Macronen gobernuaren sostengu den François Bayrou Modem alderdiko buruak ere hitza hartu du asteburuan. Bera izan zen, Frantziako Hezkuntza ministro zela, 1994an ikastolekin eta gisa bereko eskolekin itunak izenpetu zituena. Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortzen duen «egoera leherkorra deitoratu du. «Haien irakaskuntza eskola publikoaren barruan ez egotea ulertu dezakegu. Baina aukera hau erabiltzea transmisio metodo hau debekatzeko, hori ez dugu onartuko. Milioika frantziarrek ez dute onartuko, sekula; eta ni horien artean izanen naiz».

Konstituzio aldaketa

Erantzun ezberdinak izan zituen, ostiralean, itunpeko eskolentzat sortutako arrisku egoerak. Ipar Euskal Herrian, ebazpenak sortzen duen «segurtasun falta» azpimarratu zuten, baina Frantziako Gobernuaren gainean jarri zuten etorkizunean gertatuko denaren erantzukizuna. Hau da, gobernuari dagokiola erabakitzea zer egin itunpeko eskolen kontratuekin. «Kontseiluak legearen artikulu baten kontra egin du, baina esparru orokorra ez du aldatzen», adierazi zuen Max Brisson Errepublikanoetako senatariak.

Bretainian, bestelako hitzak izan zituen Paul Molac diputatuak, legearen sustatzaileak: Frantziako presidenteari eskatu zion berehalako lege proiektu bat aurkezteko Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko. «Gure hizkuntzen aurkako militantismoak gehiegi iraun du. Konstituzio Kontseiluak bertan behera uzten du eskoletan emaitza akademiko bikainak eman dituen metodo pedagogikoa; ez da metodo pedagogikoa aldatu behar, baizik eta konstituzioa».

Loig Chesnais-Girard Bretainia eskualdeko presidenteak bestelako proposamen bat mahaigaineratu zuen: konstituzioko 10.2 artikulua erabiliz hizkuntza gutxituen aldeko legea Frantziako Asanblean berriz eztabaidagai jarri, eta zentsuratutako artikuluak berridaztea, Konstituzio Kontseiluaren galbahea pasatzeko aukera izan zezaten. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari zegokion prozedura hori martxan jartzea, baina, legea promulgatu eta egunkari ofizialean argitaratuta, aukera horri ateak itxi dizkio.

Hemendik aitzina, ikusteko dago zer jarrera hartuko duen Frantziako Gobernuak. Baina, bide bat edo bestea hartu, goiz ala berant argitu beharko du zer esparrutan segitzen ahalko duten hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduaren bidez eskaintzen duten itunpeko eskolek.


Summary: Fiskalak 60 urteko kartzela zigorra eskatu du Kasedako hilketaren ustezko egileentzat. Sei emakumek eta hiru gizonek osatuko dute herri epaimahaia

Gaur goizean hasi da 2018ko irailean Kasedan (Nafarroa) gertatutako krimen hirukoitzaren ustezko egileak epaitzeko prozesua, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian.

Lehenik eta behin, herri epaimahaia osatuko duten gizon-emakumeak aukeratu dituzte, bi orduko saioan: sei emakume eta hiru gizon izanen dira. Prozesu horretan, epaimahaiko bederatzi kideez gain, bi ordezko ere hautatu dituzte. Horren ondoren, ahozko saioa hasi da, aldez aurretik ebatzi beharreko alegazioekin. Biharko saioan, hiru akusatuek deklaratuko dute epailearen aurrean.

Maiatzaren 27an, frogak aurkeztuko dituzte alde guztiek. Espero izatekoa da epaimahaia maiatzaren 31tik aurrera hastea ebazpena eztabaidatzen.

Fiskalak 60 urteko kartzela zigorra eskatu du hiru akusatuentzat [20 urte, hilketa delitu bakoitzeko].

2018ko irailaren 18an, familia bereko hiru pertsona hil zituzten Kasedan, eskopeta tiroz: 50 urteko F.J.E. eta 29 eta 17 urteko bi semeak. Fiskalaren arabera, hiru akusatuek (aita-semeak horiek ere) eta hiru biktimek eztabaida gogorra izan zuten.

Nafarroako larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua, Kasedako kale batean «bi familiaren arteko liskarra» zegoela, tiroak entzun zirela eta batzuek eskopetak zituztela. Foruzaingoaren hainbat patruila hara joan ziren, baita anbulantziak ere, eta heltzean hiru lagun lurrean aurkitu zituzten. Tiroen egileek auto batean ihes egin zuten, baina Foruzaingoak San Martin Unx parean atzeman eta atxilotu zituen gero.


Summary: Nafarroan samurtu egin dituzte zahar etxeetako murrizketak. Carmen Maeztu kontseilariak esan du aintzat hartu dituztela familien eta zentroen eskabideak

Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen Departamentuak samurtu egin ditu zahar etxeetan COVID-19aren kontra egite aldera ezarritako murrizketak. Carmen Maeztu kontseilariak gaur eman du aldaketen berri, eta esan du horiek ezartzeko orduan aintzakotzat hartu dituztela adinekoen egoitzetako egoiliarren senitartekoen eta zentroetako arduradunen eskaerak. COVID-19a bereziki erasokorra da adinekoen artean, eta zentroetan, oro har, murrizketa oso zorrotzak ezarri dituzte izurriaren aurka.

Egoera epidemiologikoaren hobekuntzak ekarri du malgutzea, eta txertaketa prozesuaren onurek. Proposatu dituzten aldaketen artean, bisitak ugaritzeko era egongo da, arrisku handiko eta baxuko irteerak bereizteko irizpideak kenduko dira, zentroan bertan ekintza gehiago egiteko era egongo da, jada txertoa hartuta dauden boluntarioak zentroetan sartzea onartuko da, eta bolada baterako egoitzara doazen egoiliarrentzako egonaldiak berriz martxan ipiniko dira.

Neurri horiek indarrean sartzearekin batera, Nafarroako Gobernuak kanpaina bat egingo du egoitzetako arta ona dela adierazteko; toki seguruak direla gogoraraziko du, eta arta profesional egokia jasotzen dutela egoiliar guztiek. Agerikoa da halakoen premia; gutxienez 1.415 egoiliar hil dira Hego Euskal Herrian izurriaren ondorioz. Lehen olatuan, COVID-19ak min handia egin zuen zahar etxeetan. Garai hartan, gaixotasun horren eraginez hildakoen %40 zahar etxeetako egoiliarrak ziren. Bigarren olatutik aurrera, apaldu egin da koronabirusaren eraginez hildako egoiliarren kopurua, baina, hala ere, koronabirusarengatik hildako guztien %25 inguru dira orain.


Summary: NLDren legitimotasuna defendatu du Aung San Suu Kyik. Myanmarko kontseilari ohia lehen aldiz bildu da bere abokatuarekin, otsailaren 1ean atxilotu zutenetik. Militarrek beste lau lagun hil dituzte, eta, denera, 818 dira hildakoak kolpea jo zutenetik.

«Herriarentzat sortu zen NLD [Demokraziarako Liga Nazionala], eta existitzen jarraituko du jendeak hor jarraitu bitartean». Hitz horiekin erantzun dio alderdiko lider eta Myanmarko Gobernuko kontseilari ohi Aung San Suu Kyik junta militarrak NLD legez kanporatzeko hartutako erabakiari. Argitara atera diren NLDko liderraren lehen hitzak dira otsailaren 1eko estatu kolpearekin batera atxilotu zutenetik. Haren abokatuari esan dizkio, Naypyidawko auzitegi berezi batean, haren aurka hasitako lehen epaiketan.

Aung San Suu Kyi «osasuntsu» dago, eta «otoi egiten du herritar guztiak ongi egon daitezen», haren abokatu Min Min Soek adierazi duenez. Hura lehen aldiz bildu da aurrez aurre NLDko buruarekin, etxean giltzapetuta dagoenetik. Ordu erdi eskaseko bilera horretan, NLDren legitimotasuna defendatzeko baliatu du kontseilari ohiak, epailearen aurrean eseri aurretik. Hor ere ez du denbora asko egin, epaiketa ekainaren 7ra arte atzeratu baitute.

NLDk, ordurako gobernuan zenak, nagusitasunez irabazi zituen iazko azaroko bozak —botoen %60 inguru eta jokoan zeuden eserlekuen %80 eskuratu zituen—, baina armadak haietan «iruzur» egin zutela argudiatu zuen estatu kolpea emateko. Joan den ostiralean, hauteskunde batzordeak, junta militarrak berak aukeratuak, mezu bera berretsi zuen, eta alderdia desegingo dutela nabarmendu. Haren hitzetan, «identifikatu gabeko pertsonek bozkatzea baimendu zuten», eta «aurretiazko botoa euren mesedetan manipulatu». Ustez, hamar milioi boto inguru maneiatu zituzten euren interesen arabera, armadaren aldeko hedabideen esanetan. Horregatik, alderdiko buruzagiei «traizio» delituak egotzi dizkiete.

Akusazio horiek nazioarteko begiraleek esanikoen aurka doaz. AnfrelHauteskunde Askeen Asiako Sarearen arabera, pandemiarekin eta armadaren eta mugimendu independentisten eta arteko enfrentamenduekin lotutako «irregulartasunetatik» haratago, ez zen inolako arazorik atzeman: «2020ko bozen emaitzak Myanmarko herriaren nahiaren erakusle izan ziren».

Azken asteko salaketak, gainera, ez dira izan Aung San Suu Kyiren aurkako eraso bakarrak. Otsailetik, sei delitu egotzi dizkiote kontseilari ohiari; besteak beste, gailu elektronikoen legez kanpoko inportazioa ÂÂdebekatutako walkie-talkie batzuk izateagatikÂÂ, hauteskunde kanpainan COVID-19aren aurkako neurriak ez betetzea, liskarrak hauspotzea, eta Sekretu Ofizialen Legea haustea. Azken akusazio hori da haren aurka aurkeztutako larriena. Myanmarko Auzitegi Gorenean epaituko dute, eta hamalau urteko espetxe zigorra ezar diezaioke hark. Ez da militarrek jomugan duten lehen aldia ere. 1962tik 2011ra indarrean egon zen junta militarrak ere hamabost urtez eduki zuen preso, 2010era arte. Aurrez, 1991n, Bakearen Nobel saria jaso zuen, demokraziaren aldeko borrokagatik.

818 hildako

Junta militarraren aurkako manifestariek kalean jarraitzen dute, demokrazia berriz ezartzeko eta atxilotuak askatzeko exijituz. Otsailaren 1etik, mobilizazioen kontrako oldarraldietan, segurtasun indarrek 818 lagun hil dituzte, Preso Politikoak Babesteko Elkartearen arabera; eta atxilotuak 5.400 baino gehiago dira, tartean Aung San Suu Kyi eta Win Mynt presidentea.

Horiek hala, armadari aurre egiteko miliziak eratu dituzte herrialde osoan zehar, periferiako mugimendu independentisten eta autonomisten laguntza dutenak. Bi aldeen arteko liskarretan, atzo, militarrek lau lagun hil zituzten Kayan estatuan, eliza baten aurka eginiko erasoan. Asteburuan, berriz, 40 soldadu hil zituzten Defentsa Zibilerako Indarrek, Karen estatuko talde armatuen laguntzarekin.

Oposizioa gaia nazioartekotzen saiatzen ere ari da. NLDko parlamentari talde batek CPRH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordea sortu zuen martxoan, nazioartean junta militarraren aurkako gobernu legitimo gisa aurkezteko asmoz. Haiekin bat egin dute beste hainbat alderdik ere, junta militarrak hartutako azken erabakien ostean. Juntako buru Min Aung Hlaingek otsailean adierazi zuen hauteskunde berriak deitzeko asmoa zuela, eta, horretarako, hainbat alderdirekin biltzeari ekin zion. Lehen elkarrizketa prozesuan 56 taldek parte hartu zuten arren, horietako askok, tartean parlamentuan ordezkaritza zuten batzuk, mahaitik altxatzea erabaki dute.