Summary: EH Bildu: «Euskal egitasmo nazionala» gaurkotzea helburu. EH Bilduk II. kongresurako prestatutako ponentzia politikoa aurkeztu die kideei.

Hauteskunde koalizio gisa jaio zenetik hamarkada bat igarota, bigarren kongresua egiteko prozesuan dago Euskal Herria Bildu, eta, testuinguru horretan, haren estrategia politikoa birdefinitzeko prozesuan. Indar subiranistak gaur aurkeztu dio militantziari kongresuan eztabaidatuko duten ponentzia politikoa, eta, dokumentu horretan, hamar oinarritan laburbildu dute estrategia politikoa; besteak beste, «euskal egitasmo nazionalaren oinarri sinboliko eta programatikoak eguneratzea» da helburua.

EH Bilduren iritziz, «zibilizazio krisi» baten aurrean, subiranismoak frogatu beharra dauka «euskal eskala garaiko erronka kolosalei erantzun baikor bat emateko funtzionala» dela. Horretarako, beharrezko jo du «herri egitasmo sendo bat» jostea, «narratiba berritu bat, zehaztasun programatiko nahikoarekin». Langiltza horri EH 2030. Merezi Duzun Herria deitu diote, eta asmoa da «datozen hilabete eta urteetan nazio elkarrizketa zabal baten bidez» taxutzea.

Oinarri estrategikoen artean, «gizarte esparru guztietan barneratzea» ere kokatu du EH Bilduk: «Subiranismoak herri erakunde eta boteregune guztietan barneratu behar du, herria eta nazioa ahal beste esparru desberdinetatik egin ahal izateko». Funtsean, nahia da EH Bilduren proiektuak «influentzia gaitasuna» irabaztea «gizarte zibileko esparru askotarikoetan», «herri burujabetzaren aldeko botere metaketa» garatzeko.

Prozesu «autozentratua»

Txosten politikoan proposatutakoaren arabera, EH Bilduk uste du Euskal Herria «autonomismotik burujabetzarako igarobidean» dagoela, eta diagnostiko bat egin du: «Ez da momentum-ik egongo epe laburrean. Estatuak ez du bere subiranotasunaren haustura ekar lezakeen ezer adostuko gehiengo demokratiko zabalek gainezkatzen ez duten bitartean; eta, momentuz, konfrontazio demokratiko horretarako baldintzarik ere ez dago». Testuinguru horretan, EH Bilduk beharrezko jo du «herri prozesu autozentratu sendo baten konfigurazioa, indar harreman berriak eraikitze bidean».

Indar harreman horietan eragiteko, Espainiako Estatuarekiko eztabaida dialektikoaz gogoetatu dute; aldebakartasunez edo aldebikotasunez jokatu beharraz. EH Bilduren iritziz, «ez dago dikotomiarik» bi aukeren artean: «Gure estrategia ezin da aldebikotasunean oinarritu, horrek giltza estatuen eskuetan uztea esan nahiko lukeelako; baina ezta aldebakartasun hutsean ere». Izan ere, euskal gizartean hegemonia lortzeko, «hala Estatua deslegitimatzeko nola nazioartearen konplizitatea irabazteko, behar-beharrezkoa da subiranismoak gatazka politikoa elkarrizketa eta negoziazio bidez konpontzeko borondatea agertzea, eta hartarako proposamen konkretuak luzatzea behin eta berriro».

Horrez gain, «gutxieneko polarizazioa ezinbesteko» jo dute «hegemonia subiranistaren lehiarako». «Uneak, gaiak eta moldeak ondo aukeratuta», EH Bilduk dio «gizarte mobilizaziorako mekanismoak» sustatu behar dituela, «subiranismoaren aldeko pedagogia soziala» egiteko.

Horrez gain, udalgintzari buruzko gogoetak ere jaso dituzte dokumentuan, iritzita esparru hori dela «ezkerreko subiranismoak eremu urbanoetan eman beharreko jauziaren gako nagusietako bat». Zehazki, hiriguneak «proiektu subiranistaren motor bilakatu» nahi ditu EH Bilduk, eta, horretarako, hirugune horietan «euskal egitasmoaren narratibarekin sintonian baina tokian tokiko berezitasunekin koloreztatutako narratiba komunitario eraldatzaileak sortzeko gai diren egitasmo munizipalista sendoak gorpuztea» da oinarri estrategikoetako bat.

Aliantzak eta Makiavelo

Bestalde, datozen urteetan garatu beharreko aliantza politikari buruzko hausnarketak ere bildu dituzte txostenean; horien arabera, aliantza politikak «geometria aldakorrekoa» izan behar du: «Naturalitatearekin bizi behar dugu une berean aliantza desberdinak garatzea (kontrajarriak izanik ere». Horretarako, aliantzak «deszentralizatzea» proposatu dute; «helburuen arabera ulertu», ez «irizpide moralen» arabera: «Ikuspegi makiavelikoa landu behar dugu, bere zentzurik onenean: aliantza politika egokia helburuetara hurbiltzen gaituena da, ez konfort gunean edo purutasunean bermatzen gaituena».


Inauteriak, 2021 pandemiko honetan

Summary: Inauteriak, 2021 pandemiko honetan. Eibarko Kezka dantza taldeak koko dantzak egin ditu Mandiola bailaran, eta bideo bat zabaldu du sare sozialetan.

COVID-19aren pandemiak azpian hartu ditu inauteriak ere. Maskara eguneroko jantzi bat da herritarrentzat, baina garai honetako urteroko festak bertan behera utzi dituzte Euskal Herrian. Eibarko (Gipuzkoa) Kezka dantza taldekoek, baina, asmatu dute gaitzak albora uzten, eta ospakizun berezi bat egin dute, maskarak ez ezik, mozorroak ere soinean zituztela. Koko dantzariek eta kokomarruek kantuan eta dantzan ospatu dituzte aurtengo inauteri ezohikoak. Sare sozialetan zabaldu dute bideoa; irudiak Idoia Lahidalgarenak dira.

Mandiola bailaran egindako grabaketan Hartza, Martin perratzailea, Batista kojua, Arraguetako Ama Birjina, Sasikartia, aixerixak, masustak, mamarruak, koko-dantzariak, burburixuak, Kattalin eta Manuela eta Eibarko inauteriko gainontzeko kokomoko guztiak ageri dira Adolfo Jainaga, Unai Narbaiza, Enrike Montero eta Iraide Ansorena musikarien doinura, Dantzan atariak jaso duenez.

Joan den astean, joaldunak eta mozorroak kalera atera ziren Iturenen (Nafarroa) eta Zubietan (Nafarroa). Haiek ere ezin izan zituzten inauteriak aurreko urteetan bezala ospatu, baina errituari eutsi zioten, maskara jantzita eta elkarren arteko tarteak zainduta.


Summary: Tortura «sistematikoa» izan dela salatu, eta erantzukizunak eskatu dituzte. Torturaren Aurkako Egunaren harira, ekitaldiak egin dituzte Zizurkilen eta Bilbon, Egiari Zor fundazioak antolatuta.

«Tortura praktika sistematikoa izan da atxiloketa zentroetan, ondo diseinatutako egitura bati eskerrak. Ez zen, beraz, polizia jakin batzuen kontua izan: tortura posible egin zuten mediku forentseek, epaileek, abokatuek, komunikabideek, garaian garaiko gobernu arduradunek, zenbait alderdi politikotako buruzagiek…». Torturatu zuten Urtza Alkortaren hitzak dira, Egiari Zor fundazioak Zizurkilen (Gipuzkoa) Torturaren Aurkako Egunaren harira egindako ekitaldian esandakoak.

Joxe Arregi gaur 40 urte hil zen, torturatuta, eta, hura salatzearekin batera, Alkortak gogorarazi du ez zela torturaren ondorioz hildako lehena izan: «Aurretik hil zituzten Mercedes Antxeta, Vicente Lertxundi, Manuel Thomas Gomes, Jose Maria Quesada, Javier Escalada, Antinio Goñi, Juan Jose Munduate eta Alfredo Valcarcel». Alkortak gogoan izan du «demokrazia deritzon hori» iritsitakoan ere torturak ez zuela etenik izan: «Zoritxarrez, demokrazia deritzon hori heldu ostean, beste izen batzuk ere gehitu zizkioten torturagatik hildakoen zerrenda tetrikoari: Esteban Muruetagoiena, Mikel Zabalza, Juan Calvo, Gurutze Iantzi eta Xabier Kalparsoro».

Azpimarratu du guztiak polizia etxeetan edo kartzeletan jasandako «kolpe edo zauri bortitzen» edo horiek eragindako «ondorio larrien» eraginez hil zirela, baina oraindik ez dutela aitorpen ofizialik jaso: «Hamalau izen horiek dira Euskal Herrian torturak ostu dituen bizitzak, baina horietako batek ere ez du oraindik aitorpen ofizialik lortu inongo erakunderen eskutik». Aitortza hori ezinbestekotzat du Alkortak: «Ezinezkoa da etorkizuneko elkarbizitza demokratikoa sortzea heriotza horiek, eskubide urraketa larri horiek aitortzen ez baditugu».

Zizurkilen aitortza eskatu du torturatu zuten Jon Patxi Arratibelek ere: «Hori da, tamalez, Euskal Herriko gatazkaren testuinguruan gertatu diren hainbat eta hainbat eskubide urraketaren aitortzak gaur egun oraindik planteatzen duten erronka: Poliziaren testigantzak edo bertsioak zeuden ebidentzien gainetik hartu dira aintzat urte luzeetan, estatuak baliatu duen indarkeriaren dimentsioa difuminatzeko; ezkutatzeko; kamuflatzeko; eta, horrela, gatazka politiko baten existentzia ukatzeko».

Tortura kasuak ikertzen eta argitzen jarraitzeko eskatzearekin batera, Alkortak nabarmendu du argitu beharra dagoela horiek posible egin zitezen baldintzak sortu zituztenen erantzukizun politikoak zein izan diren ere. «Egia argitara ateratzea justizia kontua da». Egia hori ezagutzeko, Arratibelek erantsi du beharrezkoa dela «eskubide urraketak ukatzeko eraikitako gezurrak desmuntatzea: «Hainbat eta hainbat heriotzaren kasuan egin beharreko lana da hori, eta baita torturak jasan ditugunon kasuan ere, urte luzeetan gezurra esan izana edo geure buruari mina egin izana leporatu baitigute».

Erakundeei eta ordezkari politikoei begira ere jarri dira. Alkortaren hitzetan, ezin da onartu haiek «aitzakiak» bilatzen jarraitzea, «botere publikoetatik giza eskubideak urratzeko erabakiaren ondorio diren erantzukizun politikoak ebidentzian uztea galarazteko». Arratibelen hitzetan, tortura posible izan zedin, hari bide ematen zion «estatu itun bat» zegoen. Horrela azaldu du: «Oso ondo diseinatutako sistema bat zegoen, non bakoitzak bere papera bete behar zuen eta non zigorgabetasuna funtsezkoa zen. Horrela izan da posible hamarkadetan zehar, isilpean, baina modu sistematikoan, indarkeria baliatu izana proiektu politiko jakin bat kriminalizatzeko eta komunitate oso bat beldurtuta eta isilpean mantendu nahi izateko». Ardurak euren gain hartzeko eskatu die Arratibelek ere: «Beharrezkoa ere bada gure biktimagileek eta horiek babestu zituzten arduradun politikoek dagozkien ardurak beren gain hartzea, eta goresteak eta kondekorazioak kentzea horiek umiliatuta sentiarazten gaituztelako».

Halere, Arratibelek azpimarratu duenez, lortu dute torturaren ukazioa garaitzea, testigantzak emanez, gorputz zanpatuak erakutsiz eta torturatuei nahiz haien ingurukoei eragin dieten mina argitara ateraz. «Hamarkada luzeetan zehar eta zigorgabetasun osoz torturatu gaituztela jakina da dagoeneko. Orain, biktimak aitortzeko eta dagokionak erantzukizunak nork bere gain hartzeko ordua iritsi da».

Oraindik, ordea, zereginak badaudela uste du Arratibelek, hainbat gauza zor dizkietela torturatuei: Egia, errekonozimendua eta erreparazioa, «giza eskubideen urraketa larriak jasan dituzten pertsona guztiek merezi duten maila berean»; aitortzarako legeak, «jasan duten eskubide urraketa larria modu ofizialean aitortzeko eta erreparatzeko»; memoria politika publikoetan lekua, «argi gera dadin tortura Estatuak gatazkaren testuinguruan modu sistematikoan baliatu duela, herritarron eskubideak zaindu beharrean, urratzeko»; eta ikerketak, torturak izan duen benetako dimentsioa zein izan den argitara ateratzeko.

Eta torturaren ondorioz hildakoak gogoratzea beharrezkotzat du Alkortak: «Horren ondorioz hil zituztenen izenak espresuki aitortzea oinarrizkoa da, aurrerantzean berriro ere ez daitezen gutariko inorentzat arrotzak izan. Haiek oroitzea berriro horrelakorik gertatuko ez dela bermatzeko modurik onena da. Ez dezagun, beraz, gertatu dena ahantzi». Ildo beretik jo du Arratibelek ere: «Ez ditzagun torturaren biktimak, Joxe [Arregi] eta beste hamahiru hildakoak, ahaztu, eta berma ditzagun behingoz herri honetan giza eskubideen urraketak jasan dituzten pertsona guztien eskubideak».

Memoria, ez errepikatzeko

«Salaketak, erroldak, testigantzak, argazkiak, autopsiak, protokoloak, abestiak, poemak, izugarrizko ondorioak, trauma transgenerazionala... Tortura gure historia familiar, sozial, akademiko, kultural, psikikoaren parte da oroimena daukagunetik: hemen torturatu egin da». Hala salatu du Ane Muguruzak, Torturaren Aurkako Egunaren harira Bilbon egindako ekitaldian. Egiari Zor fundazioko kidea da Muguruza, baita talde parapolizialek hil zuten Josu Muguruzaren alaba ere.

Haren hitzetan, gaur egun esan daiteke «gaitz honen [torturaren] inguruko negazionismoa» gainditu dela: «Gaur egun, egia instituzional bat dugu, krimen baten aplikazio sistematikoa adierazten duen txosten mardul ofizial bat, EAEn bakarrik 4.113 tortura kasu egiaztatu dituen ikerlana. Gure borondatea da Nafarroan ere ikerketa hau egin ahal izatea, eta hemen eta beste edozein lekutan praktika hori desagerrarazteko behar diren mekanismoak aktibatzeko abiapuntua izatea». Muguruzak ere memoria eskatu du, berriro errepika ez dadin: «Egiari Zor fundazioaren ustez, ez dugu ahaztu behar gatazkaren testuinguruan bizi izandako biolentziak eragindako tragedia. Gertatutako guztia ezagutu behar dugu, etorkizunean horrelakorik berriro gerta ez dadin».

Mikel Zabalza gogoan

Lesakan (Nafarroa) ere, ekitaldi bat egin dute, bereziki eskualdean izan dituzten tortura kasuak salatzeko, ohar bidez azaldu dutenez: «Mikel Zabaltzaren gorpua Bidasoa ibaian agertu zen haren atxiloketatik hogei egunera. Ordutik ia 35 urte pasatu dira, baina ez da izan gure eskualdean izaniko tortura kasu bakarra». Igor Porturi eta Mattin Sarasolari egindakoa ere gogorarazi dute: «Ibai horretan bertan torturatu zituzten Igor Portu eta Mattin Sarasola ere, Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak garaian ateratako sententziak aipatu bezala, ez zuten Espainiako Estatua torturak ez ikertzeagatik kondenatzen, estatuko segurtasun indarretako kideek atxilotuei tratu iraingarri eta ankerra emateagatik baizik». Halere, azpimarratu dute bi kasu nabarmen horiez gain, «zabalagoa eta isilagoa» izan dela torturak Bidasoaren inguruan utzitako arrastoa.


Summary: Sestaoko hilketa matxista arbuiatu dute ehunka lagunek. Ordezkari politiko ugarik hartu dute parte elkarretaratzean. Bestalde, epaileak espetxera bidali du Gasteizen bikotekide ohiaren oraingo bikotekidea hiltzea egotzita atxilotutako gizona.

56 urteko emakume bat hil zuten atzo Sestaon (Bizkaia), eta Ertzaintzaren hipotesi nagusia da hilketa matxista bat izan dela. Izan ere, Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez, 57 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu zuten atzo goizaldean Bilboko itsasadarrean, Sestao parean, eta familiari haren heriotzaren berri ematera joan zirenean aurkitu zuten andrearen gorpua etxean, indarkeria zantzuak zituela.

Gaur, ehunka herritar elkartu dira Sestaon, hilketa arbuiatzeko. Hamabost minutuko elkarretaratze isila egin dute, eta bertara joandakoen txaloek eten dute isiltasun hori.

Ordezkari politiko ugari batu dira mobilizaziora; besteak beste, Josu Bergara alkatea eta udal talde guztietako ordezkariak, Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Berdintasun sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan daukan ordezkaria, Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietako presidentea eta Teresa Laespada Berdintasun diputatua.

«Tristura sentitu arren, ez dugu onartuko indarkeria matxistaren pozoia gure gizartean zabaltzea», nabarmendu du Itxasok. Bergarak, berriz, herritarrei esan die berdintasuna «egunero» lantzen dela, «etxean, erakundeetan edota saltokietan», eta udalaren helburua dela berdintasun politikak indartzea.

Artolazabalek, berriz, herritarrei eskatu die adi jarraitzeko: «Guztiok hauteman ditzakegu indarkeria egoerak, eta erakundeok hainbat tresna ditugu gaituak emakume horiei laguntzeko. 900-840 111 telefonoa 24 orduz erabilgarri dago, eta baliabide egokia da egoera horiei aurre egiteko».

Gasteizko atxilotua, espetxera

Bestalde, epaileak espetxera bidali du asteazkenean 18 urteko gazte bat hiltzea leporatuta atxilotutako gizonezkoa. 27 urte ditu akusatuak, eta haren bikotekide ohiaren oraingo bikotekidea zen sastakatuta hildako gaztea. 27 urteko gizona asteazkenean bertan atxilotu zuten, eta gaur eraman dute epailearen aurrera, deklaratu zezan.


Summary: Kurti ezkerreko hautagaia da faborito Kosovoko hauteskundeetan. Inkestek iragarri dutenez, Autodeterminazioa alderdiko zerrendaburuak botoen %50 inguru jaso ditzake bihar.

Zazpi aste egin zituen lehen ministro karguan Albin Kurti Autodeterminazioa alderdiko hautagaiak, iaz. Otsailaren 3ko bozetan gailendu zen, baina oposizioak kargutik kendu zuen martxoan, zentsura mozio baten bidez, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko gai ez zela iritzita. Abdullah Hoti kontserbadoreak hartu zuen haren lekua, ekainaren 3ko bozak irabazi zituen eta. Urte erdi eskas iraun zuen haren aginteak, iazko abenduan Hotiren izendapena legez kontrakoa izan zela ebatzi zuen Kosovoko Auzitegi Konstituzionalak —Autodeterminazioa alderdiaren salaketa bat hartu zuen aintzat—, eta hauteskundeak errepikatzea agindu zuen. Erabaki horren ondorioa izango dira biharko bozak.

Inkesta guztiek aitortzen diote goranzko joera Kurtiri eta haren ezkerreko indarrari. Alderdi albaniar abertzaleak —Kosovoko biztanleriaren %90 da albaniarra— botoen erdiak eskuratu ditzakeela aurreratu dute—.

Halako emaitza lortuko balu ere, ez litzateke nahikoa izango herrialdea bakarrik gobernatzeko, eta Autodeterminazioak beste indar baten babesa bilatu beharko luke. Jarduneko lehen ministro Hotiren LDK Kosovoko Liga Demokratikoa, PDK Kosovoko Alderdi Demokratikoa eta AAK Kosovoren Etorkizunaren Aldeko Aliantza lirateke gobernu baterako bazkide izateko hautagaiak.

Kanpainaren ardatzetako bat pandemia eta hark ekarri duen krisi ekonomikoa izan dira. Kosovora ez da oraindik txertorik iritsi, eta Hotik gabezia horri aurre egingo diola hitzeman du. Haren esanetan, berak gidatzen duen jarduneko gobernuak 1,85 milioi dosi erosi ditu 40 milioi eurotan, eta urte amaierarako herritarren %75 txertatuta egongo dela ziurtatu du.

Baieztapen horiek gezur hutsa direla salatu dute gainerako alderdiek. Kurtik ohartarazi du bere gobernua izango dela soilik Kosovon txertaketa kanpaina duin bat antolatzeko gai, biztanleriaren %60 txertatuko dela ziurtatuko duena.

Egoera ekonomikoak nabarmen egin du okerrera koronabirusaren hedatzearekin. 2020an, 92.000 lagunek baino gehiago gelditu dira lanik gabe eta barne produktu gordina %9 murriztu da. Langabezia tasa %30ekoa da, eta gazteen erdiak ari dira lan bila. Lehendik ere egoera ez zen xamurra Balkanetako estaturik pobreenean. Kosovon bizi proiektu bat garatzeko aukera faltagatik, 170.000 herritarrek utzi zuten herrialdea 2015 eta 2019 artean —biztanleriaren ia %10ak—.

Serbia eta Albania

Kosovok independentzia deklaratu zuen 2008an, eta aldebakarreko erabakiz banandu zen Serbiatik. Azken horrek ez du estatu independente gisa aitortzen, ordea, bere lurraldearen parte dela aldarrikatzen du, Errusiaren babesarekin. Azken hilabeteetan, EB Europako Batasuna eta AEB saiatu dira Serbiaren eta Kosovoren arteko akordio bat lortzen, bien arteko harremanak bideratze aldera, baina egin dituzten bilerek ez dute uztarik eman.

Serbiaren eta Kosovoren arteko elkarrizketak ere eztabaidagai izan dira kanpainan. Kurtik gogor kritikatu du Hotiren gobernuak Serbiarekiko izan duen jarrera. Haren esanetan, otzanegia izan da, eta ohartarazi du egiazko elkarrizketa berdintasun printzipioa betetzen gerta daitekeela soilik.

Autodeterminazioa alderdia demokrazia zuzenaren aldekoa da, eta herritarrek Kosovoko gai garrantzitsuenen gainean erreferendum bidez erabakitzeko aukera izan behar dutela defendatu du. Besteren artean, herrialdeak Albaniarekin batu nahi duen erabaki beharko lukete herritarrek, Kurtiren iritziz.

Bide horretan, aliatu izan dezake Ramush Haradinaj lehe ministro ohiaren AAK alderdia. Haradinajek adierazi duenez, Kosovo ez litzateke Serbiarekin akordio bat sinatzera behartu behar. «Beste aukera batzuk» aztertzearen alde agertu da; horien artean, Albaniarekin bat egiteko erreferendum bat egitearena.


Summary: McConnellek Trump errugabetzearen alde egingo duela jakinarazi du. Errepublikanoen Senatuko liderrak jarrera bera hartzera deitu ditu bere alderdikideak. Oraingoz, demokratek ez dute lortu AEBetako presidente ohia Kapitolioaren aurkako erasoaren arduradun jotzeko nahikoa babes.

Donald Trump AEBetako presidente ohiaren kontrako epaiketa politikoa azken txanpan sartu da. Haren kontrako akusazioak eta defentsak beren azken argudioak aurkeztuko dituzte gaur Senatuan, eta ondoren auziaren gaineko azken erabakia hartu beharko du ganberak. Oraingoz, Trumpen aldera okertuta dago balantza. Hura matxinada bat bultzatzeagatik errudun jotzeko, bi hereneko gehiengoaren adostasuna behar du Senatuak, eta horrek esan nahi du hamazazpi senatari errepublikanok bozkatu beharko luketela AEBetako presidente ohiaren kontra, ordezkari demokratez gain. Oraingoz, azken horiek ez dute halako babesik lortu, eta Mitch McConnel errepublikanoen Senatuko buruak Trump errugabetzearen alde bozkatuko duela jakinarazi du gaur. Jarrera bera hartzera deitu ditu alderdikideak.

Saioa hasi eta gutxira, ustekabea gartatu da. Trumpen kontrako bigarren impeachment-a gaur amaitzea espero zuten askok, eta hala ez zela izango pentsatzera bultzatu du Senatuak hartu duen erabakiak, auzira lekuko gehiago deitzea onartu duenean, demokraten eta bost senatari errepublikanoren babesarekin. Azkenean, baina, atzera egin du ganberak, eta epaiketak aurrera jarraituko du lekuko gehiago deklaratzera deitu gabe.

Akusazioak eta Trumpen defentsak akordioa lortu dute azken puntu horren gainean: demokratek eskatu bezala, Jaime Herrera Beutler kongresukide errepublikanoaren testigantza gehituko dute epaiketan orain arteko bildutako probetara, baina, defentsak nahi bezala, lekuko gehiagok deklaratu gabe, eta, beraz, prozesua gehiago luzatu gabe.

Herrera Beutlerrek atzo adierazi zuenez, Kevin McCarthy errepublikanoen Kongresuko buruak esan zion Trump Kapitoliora sartu ziren erasotzaileekin lerratu zela, urtarrilaren 6an, erasoaren egunean, McCarthyrekin berarekin izan zuen telefono dei batean. Haren arabera, dei horretan, Trumpek uko egin zion erasotzaileei Kapitoliotik irteteko eskatzera eta erasoa bertan behera uzteko exijitzera. «Badirudi hauteskundeengatik zu zaudena baino haserreago daudela», esan omen zion presidente ohiak kongresukide errepublikanoari.

Akusazioak bideokonferentzia bidezko galdeketa bat eskatu du Herrera Beutlerrekin. Raskinen iritziz, haren lekukotza «ebidentzia baieztatzeko beste pieza erabakigarri bat» izango da.

Trumpen abokatu Michael van der Veenek salatu egin du lekuko gehiago deitzeko aukera onartu izana, eta ehun lekuko deitzearekin egin du mehatxu. «Orain azken argudioak entzuteko unea da, kontzientziaren arabera bozkatzekoa». Azkenean, erdibideko akordio batekin itxi dute eztabaida, eta impeachmentak aurrera jarraituko du, azken bozketa ez luzatze aldera.

Herrera Beutlerrek ohar bat kaleratu du Trumpen eta McCarthyren arteko elkarrizketa horren lekuko izan zirenei mintzatu daitezela eskatzeko. «Ezer gehitzeko baldin baduzue, orain da garaia».

Bigarren 'impeachment'-a

AEBetako presidente ohia parlamentuak bi aldiz epaitu duen lehen agintaria bilakatu da. Iragan urtean egin behar izan zion aurre lehen epaiketari, «botere abusua eta Kongresuaren lana oztopatzea» leporatu ziotenean, baina Senatuak errugabea zela bozkatu zuen; besteak beste, Alderdi Errepublikanoak zuen gehiengoari esker. Aurten, berriz, Kapitolioko istiluetan ustez izan duen rolaren harira izan da.

Epaiketa politikoan, akusazioak argudiatu du iragan hilabetekoa «antolatua» izan zela, azaroko presidentetzarako hauteskundeak baino «bost-sei hilabete lehenago hasita». Jamie Raskin kongresukideak esan du Trump «komandante burua izatetik bultzatzaile burua izatera pasatu» zela; agintari ohiaren defentsak, berriz, adierazpen askatasunean jarri du arreta bezeroaren jarrera azaltzeko.

Trumpen kontrako epaiketan, Kapitolioaren kontrako erasoaren irudiak egin ditu publiko akusazioak, orain arte argitaratu gabeak. Bideo horietako batean, Kapitolioko Poliziak Mike Pence AEBetako presidenteorte ohia eta haren familia babesera nola eraman zituzten ikusten da, erasotzaileetako batzuek hura urkatzeko eskatzen zuten bitartean. Urkamendi bat ere prest zuten manifestariek, erakinaren kanpoaldean.

Senatuak Trump errudun joko balu, presidente ohiak kargu politikoak hartzeko debekua izango luke, eta ezingo luke presidentetzarako hurrengo bozetara aurkeztu.


Summary: AstraZenecaren txertoa umeetan probatzen hasi dira. 6 eta 17 urte arteko umeekin entsegu klinikoak egiten hasi da gaur Oxford unibertsitatea. Txertoak haurrengan duen eraginkortasuna aztertu nahi dute.

Oxford unibertsitateak gaur ohar bidez jakinarazi duenez, entsegu klinikoak egiten hasi da 6 eta 17 urte arteko umeekin, AstraZeneca botika etxearen txertoaren eraginkortasuna neurtzeko. Adin tarte horretan egiten den lehen entsegu klinikoa da. Entsegu klinikoan 300 umek parte hartuko dute: horietatik 240k AstraZenecaren txertoa jasoko dute, eta gainerakoek, meningitisaren aurkako txertoa. Entseguak Oxford, Londres, Southampton eta Bristolen egingo dira.

Andrew Pollard Oxford unibertsitateko haurren infekzio eta immunitate ikerketako buruak esan duenez, koronabirusak ez ditu umeak horrenbeste kutsatzen, eta oso gutxi dira larri gaixotutakoak, «baina garrantzitsua da txertoaren segurtasuna eta erantzun immunea ezartzea».


Summary: Pentsiodunek kalera jo dute berriro, «pentsio publiko eta duinak» eskatzeko. Mobilizazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta beste zenbait herritan

Berriro ere, milaka lagun –12.000, antolatzaileen arabera– kalera atera dira pentsio publiko eta duinak eskatzeko, Toledoko Itunak egindako gomendioak gaitzesteko, eta argi uzteko, hiru urteren ostean eta pandemia baten erdian izanda ere, ez daudela prest amore emateko eta mobilizazioei eusteko asmoa dutela.

Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta beste 30 bat udalerritan egin dituzte mobilizazioak. Pandemiaren kontrako neurriak direla eta, galarazita daude herrien arteko joan-etorriak, eta, horregatik, deialdiak deszentralizatzea hobetsi du pentsiodunen mugimenduak. Mobilizazio guztiak segurtasun tarteak gordez eta ilaran egin dituzte.

Bilbokoa izan da manifestaziorik jendetsuenetako bat. 3.500 lagun inguru bildu dira, antolatzaileek emandako datuen arabera. Moyua plazatik Kale Nagusia zeharkatu dute Plaza Zirkularreraino, eta handik udaletxera egin dute. Ohi bezala, han amaitu dute mobilizazioa.

Bi txistularik ireki dute segizioa, eta haien atzean, manifestazioaren buruan, hiru pankarta eraman diuzte, lelo banarekin: Pentsio publiko duinak, Hiru urteko borroka: pentsiodunak aurrera eta Toledoko itunari ez. Horien atzetik joan dira manifestariak, hiru ilaratan, horietako askok pentsiodunen mugimenduaren zapi gorria eta haien aldarrikapen nagusiak azaltzen zituzten kartelak zeramatzatela. Babestu elkarteak, Eskubide Sozialen Gutunak eta mobilizazioa babestu duten beste eragile batzuek ere pankartak eraman dituzte.

Eskaera nagusiak

Amaiera ekitaldian irakurritako agirian, pentsiodunen mugimenduak gogorarazi ditu bere eskaera nagusiak: pentsio publiko eta duinak legez bermatzea, murrizketak baztertzea, eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak eta 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformen «alderdi atzerakoiak» indargabetzea. Halaber, Toledoko Itunaren gomendioak kritikatu dituzte, horietan pentsiodunen aldarrikapen nagusiak baztertu dituztelakoan, eta Espainiako Kongresuak gomendio horiek berretsi izana ere salatu dute. «Bozketa horren ostean, 2011ko eta 2013ko erreformek indarrean jarraitzen dute, eta beste erreforma batzuei ateak irekitzen zaizkie, hala nola erretiro aurreratua zigortzea, pentsioa kalkulatzeko kotizazio urteak luzatzea, erretiro adina handitzea, diru publikoarekin sustatutako pentsio plan pribatuak bultzatzea, eta pentsio minimoa eta alarguntasunarena desnaturalizatu eta murriztea».

Esan dutenez, orain arteko erreformek «ideia neoliberalak» izan dituzte oinarri, hau da, pentsiodunek diru sari handia jasotzen dutela eta «luzaroegi» bizi direla. «Baina pentsioen arazoa diru sarreretan dago, ez gastuetan, eta gure belaunaldirako eta etorkizunekoetarako horiek bermatzeak enplegu gehiago eta hobea eskatzen du, eta langileok gure lanarekin sortzen dugun aberastasuna birbanatzea», erantsi dute.

Manifestazioa hasi aurretik, pentsiodunen mugimenduko bozeramaile Jon Fanok esan du pentsiodunen borrokak «lorpen txikiak» erdietsi dituela, azken urteotako pentsioen igoera kasu, baina oraindik ere haien aldarrikapen nagusiek ez dutela erantzunik izan. Horregatik, iragarri du protestek jarraituko dutela: «Hiru urte eman dugu borrokan, 154 astelehenetan egin ditugu asteroko elkarretaratzeak, eta prest gaude segitzeko».

Bide horretan «koordinazioa eta elkarlana» sustatu nahi dute sindikatuekin, emakume taldeekin, gazte erakundeekin eta beste zenbait eragilerekin: «Hau ez da soilik oraingo pentsiodunen arazoa. Batez ere, hurrengo belaunaldien arazoa da».

Eusko Legebiltzarrean onartu berri diren aurrekontuak ere kritikatu ditu Fanok: «Aurrekontu horiek ez dituzte gure eskaera nagusiak jasotzen. Jaurlaritzak badu legezko ahalmena pentsioak osatzeko, 1.080 euroko saria erdietsi arte».


Enrique Rodriguez Galindo hil da

Summary: Enrique Rodriguez Galindo hil da. Guardia Zibilean ibilbide loriatsua egin zuen Galindok; Intxaurrondo kuarteleko buruak dominak pilatu zituen gerra zikinaren urteetan, Lasa eta Zabalaren auzian zigortu zuten arte. COVID-19ak jota hil da.

Haiek bezalako sei gizonekin, Hegoamerika osoa konkisatu zitekeen». Esaldiaren tamainak ematen du egilearen neurria. 1999ko abenduaren 16an esan zuen epailearen aurrean Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneralak, akusatuen aulkian zegoela, 1983ko urrian Joxi Zabalaren eta Joxean Lasaren bahiketak, torturak eta hilketak agintzea egotzita. Enrique Dorado eta Felipe Bayo guardia zibilentzako ziren epaiketan botatako loreak; horiek ziren Lasaren eta Zabalaren bahiketan, torturan eta hilketan parte hartu zutenetako bi, eta horiek bezalako sei nahi zituen Galindok. Jenerala izan da torturak Euskal Herrian izan duen ikur nagusietako bat, eta hilaren 2an jakin zen Zaragozako erietxe bateko ZIUan zegoela, COVID-19arekin kutsatuta. Gaur hil da, Torturaren Aurkako Egunean, 82 urte bete berri zituela.

Torturaren eta zigorgabetasunaren aurpegia da Rodriguez Galindorena: Intxaurrondoko kuartelaren buru zela, bertan atxilotuei emandako tratu ankerrarengatik —horren testigantza eman zuen, besteak beste, Ion Arretxe zenak—; bere ibilbide profesionalaren garapenagatik eta urte horietan jasotako kargu eta dominengatik; eta baita Lasa eta Zabala auzian jasotako zigorrarengatik ere: 75 urteko kartzela zigorretik lau urte eta lau hilabete inguru egin zituen espetxean.

1936ko gerra bukatu baino bi hilabete eskas lehenago jaio zen Rodriguez Galindo (Granada, Espainia, 1939), eta aitaren ibilbideari jarraituz sartu zen guardia zibil. 1980an iritsi zen Euskal Herrira, Donostiako Intxaurrondo auzoko Guardia Zibilaren kuartelera. Kuarteleko bigarrena zen, baina de facto harena zen Intxaurrondoko agintea. PSOEk 1982ko hauteskundeak irabazi eta gero, Barne eta Justizia Ministerioko talde berriak kargutik kendu nahi zuen. «Kargutik kentzea zaila zen», Fernando Lopez Agudin Ministerioko prentsa arduradunaren esanetan. «ETAri buruzko aditu nagusia zen, eta sekulako babesa zeukan Espainia osoan». Galindo botatzeak eragingo lituzkeen kritiken beldur, karguan utzi zuten, eta 1988an lortu zuen kuarteleko buru izatea.

Dominak pilatuz joan zen 1980ko hamarkadan zehar. 1981eko urtarrilaren 7an, Guardia Zibilaren bereizgarri zuriko gurutzea eman zioten, baina hiru urte eta erdi geroago heldu zitzaion sari handiagoa: bereizgarri gorriko gurutzea. 1984ko urrian saritu zuen Felipe Gonzalezen gobernuak, Lasaren eta Zabalaren bahiketa, tortura eta hilketatik urtebetera, eta kolorea ez zen dominaren bereizgarri bakarra: preziatuagoa da gorria, besteak beste, bizi guztirako pentsioa ziurtatzen dielako. Lau bider eman diote ikur hori; guztira, hogei domina.

Maila militarretan ere gorantz egin zuen pixkanaka: 1992ko abuztuan brigadako jeneral izendatu zuen, koronel karguan sei hilabete eskas eginda, eta jeneral izendatu zuten 1995eko abuztuan. ETAren aurkako heroi bat, azken urteetan ere Guardia Zibilaren inguruko argitalpen batzuetan irakur daitekeenez. Oraindik orain ere, haren figuraren loriaren eta kondenaren erlatibizazioaren artean mugitzen dira Guardia Zibileko kargu garrantzitsu batzuk; «Zigortuak izan ziren gertaera jakin batzuengatik, baina, ekintza horiek alde batera utzita, terrorismoaren aurkako ibilbide oso garrantzitsua egin zuten», zioen Pablo Martin teniente jeneralak iazko urrian, ABC egunkarian. Oro har, Galindo Intxaurrondora heldu izana giltzarri jotzen dute ETAren aurkako jardunean, besteak beste, ETAren kontrako borroka «modernizatu» zuelakoan. 900 bat pertsona atxilotu zituzten hark aginduta.

Euskal Herrian eginiko urteak liburu batean bildu zituen Galindok: Mi vida contra ETA: la lucha antiterrorista desde el cuartel de Inchaurrondo (Nire bizitza ETAren aurka: Borroka antiterrorista Intxaurrondoko kuarteletik).

Hortik aurrera, gerra zikinak zipriztindu zuen Galindoren ibilbidea. 1996ko maiatzean atxilotu zuten Lasa eta Zabalaren auzian, eta Auzitegi Nazionalak 71 urteko zigorra ezarri zion; 75era igo zuen gero Auzitegi Gorenak. Epaiketan «jainkoagatik» eta bere «ohorearengatik» zin egin zuen ez zuela zerikusirik izan hilketekin. Senideek indultua eskatu zuten, 100.000 sinaduraren babesarekin, baina Auzitegi Goreneko Fiskaltzak indultua baztertu egin zuen. Hala ere, Rodriguez Galindo hilabete gutxira atera zen espetxetik, 2004ko urriaren 1ean, gaixotasunagatik. 2005eko urtarrilaren hirugarren gradua eman zioten. 2013an, berriz, baldintzapeko askatasuna eman zioten, «jarrera ona» zeukalako eta «birgizarteratzearen aldeko pronostikoa» egin ziolako Zuerako espetxeko Tratamentu Batzordeak. Bidean, karrera militarretik kanporatu zuten 2002an.

Lasa eta Zabalarena, ordea, ez zen Galindoren aurkako auzibide bakarra izan. GAL berdearekin —Guardia Zibilaren adarrarekin— lotura izateagatik inputatu zuten, baina 2002an kendu zioten inputazioa, argudiatuta delitu konkreturik ezin zitzaiela leporatu, eta erakunde armatuko kide izatearen delitua ordurako preskribituta zegoelako. Aurrez, 1989. urtean, Luis Navajas Donostiako fiskalak droga trafikoarekin nahastu zuen Rodriguez Galindo, baina haren txostena desagertu egin zen, eta Donostiako Instrukzio Auzitegiak artxibatu egin zuen auzia.


Summary: Xabier Agirre Arabako ahaldun nagusi ohia hil da. 2007-2011 legealdian izan zen ahaldun nagusi.

Xabier Agirre Lopez Arabako ahaldun nagusi ohi eta EAJko kidea zendu da gaur, 70 urte betetzear zituela. EAJk berak eman du heriotzaren berri: "Xabier Agirre zendu da, Arabako abertzaletasunaren ordezkari historikoa eta euskal politikaren erreferente etikoa. Goian bego", idatzi du alderdiak.

Ahaldun nagusi karguaz gain, EAJko legebiltzarkidea izan zen 2004 eta 2007 artean, eta EAJko Araba Buru Batzarreko lehendakari. Euzkadi Buru Batzarreko idazkari eta bozeramaile ere izan zen 1983tik 1987ra.

Heriotzaren berri zabaldu ondoren, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak doluminak eman dizkie senide eta lagunei: «Gaztetatik bere bizitza osoan konpromisoa zer den erakutsi zigun». Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak nabarmendu du «gaztetatik» konprometitu zela Euskal Herriarekin: «Erreferente etiko bat izan da euskal politikan. Goian bego Ahaldun Nagusia». Esker oneko mintzatu da Gorka Urtaran Gasteizko alkatea ere: «Politikan emandako lehendabiziko urratsak Xabierrekin egin nituen. Arabar eta abertzale sutsua. Gizon ona. Beti lagundu ninduen. Udal politikan, momentu erabakigarriak bizi ginen elkarrekin, 2015eko ekainekoa bezalakoa. Egun handira arte, Xabier. Goian bego».

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak, berriz, gogoan izan du Agirre «abertzale eta jeltzale fina, gizon langile eta lagun ona» zela. Idoia Mendia Jaurlaritzako lehendakariorde eta PSE-EEko idazkari nagusiaren arabera, berriz, «galera mingarria» dela. Maddalen Iriarte EH Bilduren bozeramaileak doluminak eman dizkie Agirreren senide, lagun eta EAJko familia politikoari.


Nahi baino sari txikiagoa

Summary: Nahi baino sari txikiagoa. Eibarrek berdindu egin du Valladolidekin Ipuruan, eta nahi baino urrats txikiagoa egin du mailari eusteko lehian. Kike Garciak sartu du eibartarren gola

Ezer gutxi aldatu da Eibarrentzat. Aldaketarik handiena helburua betetzeko partida bat gutxiago geratzen dela da. Mailari eusteko lehiatik pixka bat urruntzeko aukera izan du gaur, aurkari zuzen baten aurka, baina bana berdindu du Valladolidekin Ipuruan, eta puntu gazi-gozo batekin konformatu behar izan du. Oraindik liga amaitzeko hamabost jardunaldi geratzen badira ere, bere-biziko garrantzia duen partida izan da bi taldeentzat, eta hori asko nabaritu da berdegunean. Irabaztera atera dira, baina galtzeko beldurrarekin.

Maldan gora jarri zaio partida hasiera-hasieratik Eibarri, bosgarren minuturako atzetik baitzen. Azken jardunaldietan gertatu bezalaxe, atzean eginiko akats larri baten ondorioz jaso du gola. Arbillak Guardiola zangotrabatu du area barruan, eta epaileak penaltia adierazi du. Roque Mesak ez du hutsik egin: 0-1.

Oso erritmo baxua izan da lehen ordu laurdenean, eta horrek ez dio mesederik egin etxeko taldeari. Deseroso zen zelaian, tokia hartu ezinik. Sergio Gonzalezek partida nahi zuen tokian zuen: markagailuan aurretik, eta Eibar bere zelaian sartuta, Masipek zaindutako atetik urrun.

Minutuak aurrera egin ahala bere jokoa egiten hasi da Eibar, baloia hegaletara eraman eta hain ondo menderatzen duten erdiraketa-errematearen bidez berdintzeko abaguneak sortuz. Minutu gutxitan, hiru aukera huts egin dituzte, baina laugarrenean ez dute barkatu. 22. minutuan Bryan Gilen erdiraketa sarera bidali du Kike Garciak. Berdintzearekin partida bera ere parekatu da. Lehen zatiko azken hamabost minututan bi taldeak ez diote elkarri batere arriskurik sortu. Zelai erdia irabazteko borrokan ibili dira, eta nekez iritsi dira aurkarien areara.

Bigarren zatia lehena amaitu bezalaxe hasi da: parekatuta eta gol aukerarik gabe. Partidaren garrantzia nabaria zen bi taldeetan. Batak zein besteak gutxi arriskatu du baloiarekin, gauzak erraz egin dituzte, galtzeak zekarren ondorioaren jakitun. Ez dute puntua ontzat ematen, baina zuten apur hori ez dute galdu nahi, eta are gutxiago aurkari zuzen bati eman.

Funtzionatzen duena ez omen da aldatu behar, eta bi entrenatzaileek ere ez dute asko arriskatu aldaketak egiteko orduan. Ez Jose Luis Mendilibarrek, ez Sergio Gonzalezek ere ez dute eskema aldatu, eta biek 4-4-2koari tinko eutsi diote azken minutura arte. Minutuak pasatzen ziren, eta tentsioa geroz eta handiagoa zen soropilean. Partidak, baina, berdin jarraitzen zuen: gol aukerarik gabe.

Azken hamar minutuetan iritsi dira presak bi taldeentzat. Etxean jokatzearen inertziaz Eibarrek partidari erritmoa igo dio, eta garaipenaren bila joan da. Azken jokaldira arte saiatu zdira eibartarrak, baina ez da golaren saria iritsi. Jose Angel Cote-k denboraldiko lehen minutuak jokatu ditu aurreko sasoiko azken partidan eskuin belaunean min hartu zuenetik.


Ez du izan aukerarik

Summary: Ez du izan aukerarik. Baskoniak galdu egin du Bartzelonaren aurka, eta Espainiako Kopatik kanpo geratu da. Gasteiztarrek partida txarra jokatu dute

Espainiako Kopa da Baskoniaren lehiaketarik kutunena. Bertan lortu ditu titulu gehien: sei. Baina bada hamarkada luze bat Gasteizko taldeak ez duela aparteko lanik egin: pasatu ditu final-laurdenak, sarritan, baina inoiz ez finalerdiak; beti geratu da finalerako bidean. Horixe gertatu zaio oraingoan ere. Nagusitasunez gainditu zuen aurreneko langa, Joventuti irabazita, baina bigarrena igaro ezinda geratu da beste behin. 77-68 galdu du gaur Bartzelonaren kontra, eta agur esan dio Kopari.

Erasoan izandako eraginkortasuna izan zuen makulu Baskoniak final-laurdenak gainditzeko: 96 puntu lortu zituen. Gaur, ordea, erasoko jokoa izan du galbide. Oso gaizki aritu da, inolako argitasunik gabe, batez ere lehen zatian: 27 puntu baino ez ditu lortu, bezperan eskuratutakoen erdia baino gutxiago, 55. Halako zenbakiekin ia ezinezkoa da inori irabaztea, eta zer esanik ez aurrean Bartzelona bezalako talde indartsu bat baldin badago. Hori gutxi ez, eta hemezortzi errebote gutxiago jasoz gero, orduan soberan dago ia hori; ezinezkoa da. Eta halaxe izan da gaur: ezinezkoa.

Partida nola hasi den ikusita, inor gutxik pentsatuko zuen gasteiztarrak halako ezinarekin ariko zirenik erasoan. Hamabi puntu sartu dituzte lehen bost minutuetan (8-12). Henryk sartu ditu horietatik hamar. Nahieran aritu da aurreneko minutuetan. Baina Dusko Ivanovicek atsedena eman dio, eta hura aulkian eseri eta sekulako itzaldia izan du Baskoniak. Bartzelona, ordea, suspertu egin da, eta taldeko jokoari esker, ziztu bizian eman dio buelta partidari, 7-0ko partziala lortuta: 15-12. Halaxe amaitu da lehenbiziko laurdena.

Henry bakarrik zen gai saskiratzeko, baina hura ere nekea pilatzen hasi da, eta huts egiten hasi. Nagusi zen Bartzelona, baina baloi dezente galtzen zituenez, ez du lortu ihes egitea. Nahikoa izan du hori hobetzea eta hirukoak sartzen hastea berehala zuloa egiteko. Hala, 11 puntu gora zen atsedenaldian: 38-27.

Etenak ez du ezer aldatu: egurrean jarraitu du Bartzelonak. Eta Baskonia? Ezinean segitu du, eta saskiratze bat lortzeko bereak eta bi sufrituta. Ondorioa: hamazazpi puntuko aldea lortu dute katalanek azkeneko laurdenaren faltan, 64-47. Erabakita zirudien lehiak, are gehiago aldea hogeira luzatuta (67-47). Baina gutxien espero zenean suspertu da Baskonia. Defentsan estutu eta erasoan asmatzen hasi da. Lau puntura jarri da bost minutu falta zirela (69-63), eta Bartzelona ataka estuan jarri. Baina hortxe eten da gorakada. Katalanek 8-1eko partziala lortu dute, eta neurketa erabakita utzi.


Astindua jaso du

Summary: Astindua jaso du. Gasteizko taldeak partida txarra egin du Camp Noun, eta zigor gogorra jaso du

Esku hutsik eta astindua jasota itzuliko da Alaves Bartzelonatik. Gasteizko taldea gai izan zen lehen itzulian, Mendizorrotzan, Kataluniako taldea ezustean harrapatzeko —bana berdindu zuten—, baina gaur ez du hori egiteko aukerarik txikiena ere izan. Partida txarra jokatu du, eta ez da kapaz izan inongo momentutan Bartzelona estu hartzeko.

Etxeko taldea nagusi izan da hasi eta buka. Lehen zatian eraginkorragoa izan balitz, atsedenaldian jada erabakita egongo zen partida. Hala ere, oso bideratuta utzi du garaipena, bi goleko aldea baitzuen: Trincaok sartu du lehena, 29. minutuan, eta Messik, bigarrena, lehen zatia amaitzear zela.

Bigarren zatian ere indartsu zelairatu da Ronald Koemanek entrenatutako taldea, neurketa erabakita uzteko asmoz. Aukera garbiak izan ditu, baina ez da fin aritu Pachecoren atearen aurrean. Eta bat-batean, 58. minutuan, eta izan duen aukera ia bakarrean gola sartu du Alavesek, Luis Riojak. Gol horrek itxaropena eman die Abelardo Fernandezek entrenatutakoei, baina gutxi iraun die esperantzak. Trincaok bere bigarren gola sartu du, 74. minutuan, eta Messik beste horrenbeste egin du minutu bat geroago. Kito partida. Juniorrek eman die azkena bisitariei 80. minutuan bosgarren gola sartuta.

Alavesentzat eguneko albiste on bakarra izan da sailkapenean atzetik dituen aurkari bakar batek ere ez diola aurrea hartu. Hala, jaitsiera postuetatik kanpo dago oraindik ere. Hala ere, puntu bakarrera ditu.


Ahoa itxita hil da Galindo

Summary: Ahoa itxita hil da Galindo.

Behin hil behar, eta garai egokian hil da Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibilaren jeneral ohia, baina modu desegokian.

Garai egokian, oraindik itxi gabe dagoelako Espainiako Gobernuaren bi kideek Espainiako demokraziaren kalitatearen inguruan darabilten eztabaida. Pablo Iglesias presidenteordeak, Kataluniako politikari erbesteratuak eta espetxeratuak gogoan, dudatan jarri zuen demokrazia horren kalitatea. Lau ministro, tartean Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak eman dizkion kondenen ondoren isilik egoteko hobeto dagoen Fernando Grande-Marlaska bilbotarra, ziztu baten atera ziren esanez Espainiako demokrazia munduko onenen artean zegoela.

Hil da Galindo, eta eztabaida bere lekuan jarriko du: Galindo baita demokrazia horren kalitatea neurtzeko bektorerik egokiena. Ez dago mendebaldeko Europa osoan terrorismoaren borroka deritzan aktibitate horretan Galindok bezala 75 urteko kartzela zigorra jaso duen polizia bururik. Jose Antonio Lasa eta Jose Ignacio Zabala iheslariak bahitzeagatik eta hiltzeagatik zigortu zuen Auzitegi Nazionalak lehendabizi eta Gorenak ondoren. ETAren aurkako jardunean, arduradun guztiz ahaltsuaren boterea eman zioten Felipe Gonzalez presidenteak eta haren gobernu sozialistak, eta ez zioten batere eragozpenik jarri Intxaurrondoko kuartela mendebaldeko Europako tortura gunerik handiena bihurtzeko. Ikono bat zen, ukiezina, «estatua estatuaren barruan», urte haietan sakondu dutenen esanetan. Neurrigabeko boterea eman zioten ETAren aurkako borrokan emaitza onak lortzen zituen bitartean. Horren ordain, dominez bete zioten paparra. Erabiltzen zituen metodoen jakitun, oso gutxi izan ziren hori salatzera ausartu zirenak, botere orohartzailea zeukalako.

Modu desegokian hila da, ordea, ahoa itxita; estatuaren sekreturik beltzenen jabe; nahiz eta 75 urteko zigorra eduki, bost urte baino gutxiago pasatu zituen kartzelan. Isiltasuna kalera ateratzearen truke, eta jeneral baten diziplinarekin bete du inon idatzi gabeko akordioa. Denak pozik, bera kalean eta bere babesle politikoak ahalik eta kalterik txikienarekin pasatuko dira historia ofizialera. Galindo PSOEren produktu bat da —Felipe Gonzalez, Alfonso Guerra, Jose Barrionuevo, Rafael Vera, orduko gobernadore zibilak…—, garai horretan eman baitzioten mugarik gabeko boterea.

Felipe Gonzalez presidenteari eskandaluen lokatza kokotseraino iritsi zitzaionean, estatuek askotan egiten duten bezala, erabaki zuten Galindo oztopo bat zela eta paretik kendu beharra zegoela. Jeneral izendatu zuten Intxaurrondotik atera ahal izateko, eta ondoren epaitu egin zuten eta zigortu. Beste aterabiderik ez zeukan estatuak.

Espainiako demokraziaren kalitatea defenditzen dutenek esango dute Galindo ikertu izanak erakusten duela demokrazia horren kalitate altua. Erantzun erraza dauka argudio horrek: kalitatezko demokrazia batean Galindo ez zen horren urrutira iritsiko, kalitatezko demokrazia batek horrelakorik gertatu ez dadin detektagailu zorrotzak dauzkalako.

Galindoren biktimei egin dakiekeen minik handiena da esatea haren babesleek ez zekitela zertan ari zen. Intxaurrondok zabalik segitzen du, Galindok torturatu zituenek ez dute errespetua merezi, oso gutxiri axola dielako torturatu horiek kuartelaren parean igarotzen diren aldiro sentitzen duten mina. Kuartela eraitsitakoan hasiko da bakarrik min hori baretzen.


Summary: Parte hartzea 2017an baino 22 puntu txikiagoa izan da arratsaldean.

Jende gutxi joan da lehen orduan ere, herritar zaurgarrienek botoa emateko tartea baita 12:00ak artekoa. Generalitatea «ziur» da emaitzak gauean emateko moduan izango direla.

Botoa ematera deituta zeuden herritarretatik %46,02k bozkatu dute arratsaldeko 18:00etarako Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan. 2017an, ordu berean, berriz, parte hartzea %68,26koa zen; aurten baino 22 puntu handiagoa. 1992tik izan diren parte hartze daturik okerrenak dira. Hiri nagusiei begiratuz gero, berriz, Girona izan da parte hartzerik handiena izan duena, %47,5rekin; jarraian leudeke Lleida %46,18rekin, Bartzelona %45,9rekin, eta Tarragona %42,8rekin. Aipagarria da parte hartzea gehien jaitsi den inguruan artean daudela Tarragona bera eta Bartzelonako metropoli ingurua, biak ere sozialistek boto gehien lortu ohi dituzten eremuak.

Eguerdirako, berriz, herritarren %22,59k bozkatu dute Katalunian, Generalitateak emandako lehen datuen arabera. 2017ko hauteskundeekin alderatuta, parte hartzea hamabi puntu apalagoa da. Goizean ez da jendetzarik elkartu bozkalekuetan, herritar zaurgarrienek botoa eman zezaten gorde baitzuten 09:00etatik 12:00etara arteko tartea. BERRIAk udaletxeko bozkalekuaren irekiera jaso du albiste honen gaineko bideoan.

Inkesta guztiek aurreratu zuten gaurko bozetako parte hartzea ohi baino apalagoa izango zela. Osasun egoerak eragina izango du horretan, baita aurreko hauteskundeetako mobilizazio handiek ere. Izan ere, 2017an inoiz baino jende gehiagok eman zuten botoa: %79,1ek.

Gainera, posta bidezko botoak gorakada izugarria izan du: %380koa, duela lau urteko bozekin alderatuta, Kataluniako Gobernuak emandako datuen arabera.

Zenbait presidentegai joan dira bozkatzera. JxCko Laura Borrasek BERRIArekin hitz egin du gero, eta bere agurra helarazi die euskal herritarrei: «Bozka dezagun askatasuna lortzeko. Askatasunerako bidean lagun izango dugu Euskal Herria», adierazi du.

Ernest Maragallen hitzak ere jaso ditu BERRIAk. ERCren bozeramailea da Bartzelonako Udalean: «Erabakitzeko grina dugu. Noizbait gure etorkizuna erabakitzeko modurik onena da gaur erabaki zuzena hartzea».

09:00etatik zabalik daude Kataluniako 2.763 hauteslekuak. 2017ko bozetan baino 83 gehiago jarri dituzte, eta lehenetsi dute espazio zabalak izan daitezela, jenderik pilatu ez dadin. Bernat Sole Atzerri kontseilariak TV3n esan du ez dutela arazorik izan mahaiak osatzeko. 11:30erako, mahai guztiak osatuta zeuden. Horrek kezka piztu izan du azken asteetan; izan ere, mahairako aukeratutako lau lagunetik batek salbuetsia izatea eskatu zuen.

BERRIAk hauteskunde gaueko kontakizun berezia egingo du, 19:00etatik aurrera. Zuzeneko kontaketa bat izango du martxan, eta emaitzak ikusgai izango ditu, Kataluniako Vilaweb hedabidearekin egindako elkarlan akordio bati esker.

Azken asteetan hauteskundeei buruz idatzitako albisteak, elkarrizketak eta analisiak testu bilduma honetan daude jasota.


Nafarroako positibo tasa %3 da

Summary: Nafarroako positibo tasa %3 da. Gaurko datuetan, beherakada handia izan da Hegoaldean. 480 positibo atzeman dituzte, aurreko egunetan baino test gutxiago eginda. Positibo tasa %5,4 da. Jaurlaritzako Osasun Sailak nabarmendu du intzidentzia tasa metatua 500etik jaitsi dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Beheraldia orokorra da, baina Nafarroan da nabarmenena. 57 kasu atzeman zituzten atzo, 1.886 proba eginda. Lurralde horretako datuek bilakaera ona izan dute, eta Eguberrien aurreko kopuruetara itzultzen ari dira. Positibo tasa %3 da; OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean izateko ezarri zuen gehieneko %5etik behera egon da aste osoan.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 500etik jaitsi dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bihar osatuko dute informazioa.

Hego Euskal Herrian, 480 positibo atzeman dituzte denera, 10.766 proba eginda. %5,4ko positibo tasa erakusten du horrek. Araban 58 kasu atzeman dituzte, bezperan baino hamahiru gutxiago; Bizkaian, 242, aurreko egunean baino 125 gutxiago; eta Gipuzkoan, 115, ostiralean baino 47 gutxiago. PCR eta antigeno proben kopuruak ere neurri berean egin du behera: 8.880 proba egin zituzten atzo hiru lurralde horietan, eta 10.000 baino gehiago egin izan dituzte egunero aste osoan.

Nafarroako Gobernuak ez du ospitaleetako daturik eguneratu oraindik. Osakidetzan, berriz, beste 31 paziente ospitaleratu zituzten atzo, eta 170 daude egun zainketa intentsiboetako unitateetan; kopuru hori ez da aldatu bezperatik.


Summary: Independentistek gehiengo osoa izango dute parlamentuan. PSCk irabazi du bototan, baina unionismoan ez du nahikoa babes izango Illak presidente izateko; Ciutadans hondoratu egin da. PSCk bezala, ERCk 33 eserleku lortu ditu, eta, JxCrekin (32) eta CUPekin (9), independentismoak gehiengo osoa izango du.

* ERC, gobernabidearen erdigunean.

* Illak iragarri du inbestidurara aurkeztuko dela.

* Ciutadansek hondamenditzat jo ditu emaitzak.

* Parte hartzea 2017an baino 22 puntu txikiagoa izan da arratsaldean.


Summary: Zundaketen arabera, independentistek botoen erdiaren langa gaindituko dute lehen aldiz. ERCk izango luke ordezkaritzarik handiena, 36-38 diputaturekin, eta PSCk 34-36 eserleku izango lituzke; JxCk, aldiz, 30-33 bilduko lituzke. Subiranistek babesen %52,7 eskuratuko lituzkete, eta Vox parlamentuan sartuko litzateke estreinakoz. Arratsalderako, parte hartzea 22,5 puntu txikitu da: %45,7koa izan da.

PSC Kataluniako Sozialisten Alderdiaren eta ERC Esquerra Republicana de Catalunyaren artekoa izango da lehen postuan amaitzeko lehia, TV3 eta Catalunya Radioren zundaketaren arabera. PSCk jasoko luke babesik handiena, botoen %24,5 bilduta, eta atzetik izango luke ERC, botoen %24,3 jasota, baina ordezkaritza kopuruan ordena kontrakoa izango litzateke: Pere Aragones hautagai duen alderdiak 36-38 diputatu artean izango lituzke Kataluniako Parlamentuan, eta Salvador Illa presidentegai duenak, 34-36 artean. Botoei dagokionez, independentismoak horien erdiaren langa gaindituko luke lehenengoz.

Kopuru horien arabera, ERCk aurrea hartuko lioke JxC Junts per Catalunyari independentisten blokean, Laura Borras hautagai duen alderdia babes gehien bildu duen hirugarren indarra izango litzatekeelako, botoen %20,5 eta 30-33 eserleku bilduta. CUPek, berriz, ia bikoiztu egingo luke ordezkaritza, aurreikusten baitute lautik zazpira igoko litzatekeela, botoen %5,4 jasota.

PDeCAT Alderdi Demokrata Europar Katalanari, aldiz, gehienez bi diputatu ematen dizkio zundaketak. Hala, subiranistek legebiltzarrean duten eserleku kopurua 70etik 73-78 artera handituko lukete; boto kopuruari dagokionez, PDeCATen babesa gehituta, %52,7ra iritsiko lirateke, eta, hortaz, independentistek lehen aldiz pasatuko lukete babesen erdiaren langa. Ganbera independentistagoa litzateke.

Unionisten artean, PSCk C’s Ciutadansen lekua hartuko luke ordezkaritza handiena duen indar gisara, eta atzetik izango lituzke ECP En Comu Podem, parlamentuan lehen aldiz ordezkaritza lortuko lukeen Vox eskuin muturrekoa eta C’s; hirurek sei-zazpi eserleku artean izango lituzkete. PPC Kataluniako Alderdi Popularrak, berriz, ordezkaritza kopuruari eutsi edo bat gehiago irabaziko luke, lau-bost eserleku artean eman baitizkio zundaketak.

Emaitza horiek beteko balira, legebiltzar independentistago bat izateaz gain, Kataluniakoak ezkerrera egingo du nabarmen 2017ko hitzordutik ateratakoarekin konparatuz gero: 61etik 83-88 artera igoko lirateke horien ordezkaritza, 135etik. Zundaketen emaitzak jakin eta berehala, balizko errealitate horretaz aritu da CUPeko Carles Riera: «Gure helburua emaitza bikoitz hori lortzea zen: independentismoak gehiengoari eustea, eta [parlamentuak] ezkerrera egitea».

Gobernabideari begira, balizko ezkerreko koalizio bati buruzko lehen hitzak ECPkoek esan dituzte, «ezkerreko gobernu bat» eskatuz. David Cid kanpaina zuzendariaren esanetan, datuek argi uzten dute posible litzatekeela halako bat osatzea, hori baita Kataluniara «aldaketa eramateko modu bakarra».

ERCko Sergi Sabriak, berriz, hiru ideia horiek bildu ditu bere agerraldian: «Inpostaturiko bozak izan dira. Ez ziren orain egin behar. Eta, halere, independentismoak berriz ere irabaziko du. Hiru auzi hartu beharko dira kontuan: independentismoak zenbat eserleku lortzen dituen, zenbat boto biltzen dituen eta ezkerretik edo eskuinetik gidatzen duen». JxCko Elsa Artadirentzat, «gau handia izango da berriz ere independentismoarentzat».

Datozen asteetan, kanpainan esandakoari eusten badiote, alderdi independentistek ez dute koalizioa osatzeko akordiorik egingo PSCrekin, bozetako emaitza edozein dela ere, hala adostu baitzuten kanpainan publiko egindako ohar batean. Catalans Per La Independencia mugimenduak sustatu du ideia, eta JxCk, ERCk, PDeCATek eta CUPek babestu dute.

Parte hartzea da gaurko beste auzi garrantzitsua. Inkesta guztiek aurreratu zuten gaurko bozetako parte hartzea ohi baino apalagoa izango zela. Osasun egoerak eragina izango du horretan, baita aurreko hauteskundeetako mobilizazio handiek ere.

Izan ere, 2017an inoiz baino jende gehiagok eman zuten botoa: %79,1ek. Prozesu subiranistak izan duen eboluzioa izan da aldaketa hori eragin duen beste faktoreetako bat. Arratsalderako, parte hartzea 2017an baino 22 puntu txikiagoa izan da: %45,7koa. Denera, 284.706 herritarrek eman dute botoa posta bidez, 2017an baino %350 gehiago.


Summary: Ciutadansek hondamenditzat jo ditu emaitzak. 2017an hauteskundeak irabazi eta 36 ordezkari lortzetik seirekin geratzera igaro da Carlos Carrizosaren alderdia. Vox, berriz, indarrez sartuko da Kataluniako Parlamentuan.

Sozialisten garaipena onartu du Carlos Carrizosa Ciutadanseko zerrendaburuak, eta onartu du hondamendia izan direla emaitzak. «Albiste txarra da, separatistek gehiengo osoa lortuko ez duten arren, aurrez zuten ordezkaritza handituko dutelako. Hala ere, gure alderdiak orain arte egin duena egiten jarraituko du, eta etxean geratu diren konstituzionalisten alde lanean jarraituko dugu. Katalunian katalan, espainiar, eta europar sentitzen direnen elkarbizitza defendatzen jarraituko dugu». 2017an hauteskundeak irabazi eta 36 eserleku eskuratzetik, seira igaro da alderdi laranja. Inkestek aurrez ere iragartzen zioten beherakada, baina horrek ez du kolpearen indarra murriztu.

Hauteslekuak itxita, zundaketak eskuetan iragarpenei buruz galdetu diote kazetariek Nacho Martin Blanco diputatuari, baina hark ez du galderarik erantzun nahi izan, soilik adierazi du parte hartze datuak ez direla onak izan. Handik minutu gutxira heldu da Ines Arrimadas alderdiko buruaren erreakzioa, zeinak batzorde exekutiboaren bilera deitu duen bihar arratsalderako.

Vox, berriz, Ciutadansen gainbeheraz baliatu da. Ignacio Garrigaren zerrendak ordezkaritza izango du lehen aldiz Kataluniako Parlamentuan, 11 eserlekurekin. Emaitzak ikusita esan liteke eskuin muturrera jo dutela aurrez alderdi laranjari bozkatu zutenetako askok, baina ez horiek bakarrik. PPk ere azken urteetako emaitza kaxkarrena lortu du, lau diputatutatik hirura igaroaz, eta talde parlamentariorik gabe geldituaz.

Alejandro Fernandez PPko zerrendaburuak berak aitortu du porrot egin dutela, eta ez dituztela kanpaina hasieran ezarritako helburuak bete.


ERC, gobernabidearen erdigunean

Summary: ERC, gobernabidearen erdigunean. Illaren eta Aragonesen alderdiak berdinduta geratu dira 33na eserlekutan. Kataluniako Parlamentua ezkertiarragoa izango da, eta independentistek lehen aldiz pasatu dute botoen erdien langa, gehiengo osoa handitzearekin batera. Bideoa, albistearen barruan.

Kataluniako Parlamentua independentistagoa eta ezkertiarragoa izango da, eta ERC Esquerra Republicana de Catalunya gobernabidearen erdigunean geratu da: datozen asteetan, Pere Aragonesen alderdiak erabaki beharko du ea ardatz independentistari ala ezkertiarrari emango dion lehentasuna gobernua osatzeko elkarrizketetan.

Aurtengo hauteskundeek aldaketa garrantzitsuak eragin dituzte bi blokeetan. Independentistek gehiengo osoari eutsi diote, eta ez hori bakarrik, kopurua handitzea ere lortu baitute, lehen aldiz botoen erdien langa gainditzearekin batera.

ERCk 33 eserleku izango ditu (+1) JxC Junts Per Catalunyari aurrea hartu ostean, Laura Borras hautagai duen alderdia 32 diputaturekin geratu baita (-2). CUPek, berriz, bikoiztu baino gehiago egin du bere ordezkaritza, lau ordezkaritik bederatzira pasatuta.

Hala, alderdi independentisten gehiengo osoa 70etik 74ra igo da; beraz indar horien arteko negoziazioak izango dira gobernabidea bermatzeko aukeretako bat, eta, ziurrenik, protagonismoa hartuko duten lehen negoziazioak. Teorian, aukera bakarra litzateke, kanpainan PSCri ezarritako betoak behartuta.

Independentismoko bi alderdi nagusien harremana kontuan hartu beharreko faktorea izango da, asko gaiztotu baita azken urteotan, errepublikaranzko bidea desberdin irudikatzen dutelako; batez ere 2017ko urriaren 1eko independentzia erreferendumaren ostean. Aliantzei begira ere, bien artean desadostasunak dira nagusi, soilik independentista izango den gobernu bat egin nahi baitu JxCk. ERCk, berriz, amnistia eta autodeterminazioa aitortzen dituzten indar guztiekin hitz egin nahi du; tartean, ECP En Comu Podemekin.

Unionisten artean, Salvador Illaren PSC Kataluniako Sozialisten Alderdiak Ciutadansen 2017ko testuinguru berean ikus dezake bere burua: babes handiena jaso duen indarra izan arren, agintean amaitzeko behar adina sostengurik ez lortzea. Illak, halere, berretsi egin du inbestidurara aurkeztuko dela.

PSCren garaipenak, 33 eserlekurekin (+16), independentziaren aurka baina elkarrizketaren alde dauden milaka herritarren nahia islatu du, eta, hortaz, subiranistekin zubiak eraikitzearena. Kataluniako Parlamentuan ezkerreko gehiengo bat ere egongo da, eta, hortaz, bide hori hartzea begi onez ikusiko dute Illaren alderdian.

Zehazki, ezkerreko alderdien parlamentuko ordezkaritza 61etik 83ra igo da; horretarako, ordea, Aragonesen indar politikoaren oniritzia beharrezkoa izango da; kasu horretan, Espainiako gobernabideak ere zeresana emango luke negoziazioetan. ECPk zortzi eserlekuko ordezkaritzari eutsi dio eta, beraz, PSCren eta ERCren eserlekuak gehituta, ezkerreko gobernu batek gehiengo osoa izango luke, CUPen beharrik gabe.

ECPren hautagai Jessica Albiachek ere ezkerreko gobernu baten alde egin du emaitzak jakin osteko agerraldian, eta hori lortzen saiatuko direla jakinarazi du: «Kataluniaren historiako parlamenturik ezkertiarrena osatuko da. Ezkerreko gobernua geldiezina da; lehenago edo beranduago iritsiko da».

Beste aukera bat ERCk, ECPk eta CUPek osaturiko koalizio bat osatzea litzateke, gehiengo osorik izango ez lukeen arren; kasu horretan, bozketa bakoitzaren arabera, gobernu horrek PSCrengana edo JxCrengana jo lezake.

Ikusteko dago ERCk zeren eta noren alde egingo duen, baina Aragonesek adierazi du inbestidurara aurkeztuko dela.


Summary: Illak iragarri du inbestidurara aurkeztuko dela. PSCko hautagaiak ERCren babesa beharko luke presidente izateko. ERCk, JxCk eta CUPek 74 diputatu izango dituzte parlamentuan, gehiengo osoaren gainetik.

Inork uste bazuen momentu egokia zela hau unionismoak aurrerapauso bat emateko Katalunian, okertu egin da. Salvador Illa Espainiako Osasun ministro ohi eta PSCko hautagaiak hauteskundeak bototan irabazi baditu ere, Ciutadans hondoratzearen ondorioz ez du nahikoa babes izango unionismoan Kataluniako presidente izateko.

Alderdi independentistak, ordea, indartuta atera dira. Ez da legegintzaldi erraza izan aurrekoa haientzat: deserria, espetxe zigorrak, tira-birak eta, azken finean, desmobilizazioa izan dute. Gaur, ordea, Kataluniako Parlamentuan zuten gehiengoa sendotu eta lehen aldiz botoetan ere irabazi dituzte Kataluniako hauteskundeak.

Garbi dago, beraz, ardatz nazionala hartuta, gobernua osatu eta prozesu subiranistan aurrera egiteko moduan izango direla independentistak, ados jartzen badira. ERCk, JxCek eta CUPek 74 eserleku izango dituzte parlamentuan, gehiengo osoa (68) aise gaindituz.

Badago, ordea, beste aukera bat gobernua osatzeko, eta jada hortik jo du En Comu Podemek, PSCrekin eta ERCrekin hitz egiteko prest agertuz. "Aurkeztu ginenean, esan genuen ezkerreko gobernu bat nahi genuela, eta horretarako aukera badagoela uste dugu, eta hori ere iritsiko da", esan du Jessica Albiachek. Hiru alderdi horiek ere 74 eserleku batuko dituzte.

Ikusteko dago, ordea, zer bide duen aukera horrek. Illak hauteskunde gauean bertan iragarri du aurkeztu egingo dela inbestidurara. Ezinbestekoa izango du, ordea, ERCren babesa, gobernuaren giltza ERCk izango baitu. Botoetan Illak irabazi duen arren, ezin daiteke uka gaurko garaileak errepublikanoak direla. Giltza horri eusten diote, JxCren aurretik egoten jarraitzen du, gutxigatik bada ere (50.000 botora ez da iristen aldea), eta Madrilen zein Bartzelonan negozioazio guztietan erdian eseriko da.


Summary: Pere Aragones: «Gatazka konpontzeko garaia da».

Pere Aragones (ERC): «Autodeterminazio erreferendum bat egiteko ordua da»

«Historia egin dugu». Hitz horiekin hasi du agerraldia Pere Aragones ERCko zerrendaburuak, eta mezu argi bat helarazi dio bai Pedro Sanchez Espainiako presidenteari, baita Europako Batasunari ere: «Gatazka konpontzeko garaia da. Autodeterminazio erreferendum bat egiteko ordua da». Alde horretatik, Aragonesek iragarri du «berehala» hasiko direla lanean, eta alderdi independentista guztiekin hitz egingo duela «errepublika katalan bat» eraikitzeko bidean: «Borroka partekatuen gobernua izango da heldu dena».

Oriol Junqueras (ERC): «Prozesu hau errepublika batekin amaituko dugu»

Botoetan bigarren indarra izan den arren, eserlekuetan PSCrekin berdinduta geratu da Esquerra. Hala, Oriol Junquerasek nabarmendu du 80 urtean lehen aldiz ERCk kudeatuko duela Generalitateko presidentetza».

Laura Borras (JxC): «Botoen erdiaren langa gainditzeak ondorioak izan behar ditu»

Junts per Catalunya izango da parlamentuko hirugarren indarra, 32 eserlekurekin. Laura Borras zerrendaburuak defendatu du garaipen handia izan dela beraiena: «Kanpaina esan genuen independentismoak botoen erdiaren langa gainditzeak ondorioak izan behar zituela, ondorio politikoak, eta aldarrikapen berdinari eusten diogu».

Carles Puigdemont (JxC): «Independentismoak irabazi egin du, duela hiru urte bezala»

Carles Puigdemont Generalitateko presidente kargugabetuak agerraldi berezia egin du Waterlootik (Belgika), eta nabarmendu duela hiru urteko garaipena errepikatu dela: «Hiru urte geroago, hobeto gaude. Independentismoak botoen erdiaren langa gainditu du, eta jendeak mezua berretsi du. Independentismoak bakarrik eraiki dezake gobernu alternatibo bat».

Dolors Sabater (CUP): «Bide berria zehaztu behar dugu orain»

Bost eserleku gehiago irabazi ditu CUPek duela lau urteko emaitzekin alderatuta. Emaitza horiekin gehiengo subiranista bat osatzeko gakoa izango da alderdia. Hala, lortutakoarekin gustura agertu da Dolors Sabater zerrendaburua, eta nabarmendu du lanean hasteko garaia dela orain: «Bide orria zehaztu behar dugu. Kataluniak aurrera egin behar du nazio gisa eta gizarte gisa».

Salvador Illa (PSC): «Inbestidurara aurkeztuko naiz»

Botoetan irabazi eta eserlekuetan ERCrekin berdinduta txalotu du Miquel Iceta PSCko idazkari nagusiak. Berak hartu du hitza sozialisten lehen agerraldian, eta berak eman dio pasoa ere Salvador Illa hautagai eta bozetako irabazleari. «Botoetan izan dugun garaipen argiak Katalunian orrialde berri bat idazteko aukera ematen digu, eta elkar berriz aurkitzekoa. Katalunia itzuli egin da gaur, horregatik, gaur iragarri nahi dut inbestidurara aurkeztuko naizela. Aldaketa heldu da, eta geldiezina da», esan du Illak.

Carlos Carrizosa (Ciutadans): «Etxean geratu diren konstituzionalisten alde lanean jarraituko dugu»

Sozialisten garaipena onartu du Carlos Carrizosa Ciutadanseko zerrendaburuak, eta aitortu ez dutela jakin hautesle konstituzionalista mugiarazten. «Albiste txarra da, separatistek gehiengo osoa lortuko ez duten arren, aurrez zuten ordezkaritza handituko dutelako. Hala ere, gure alderdiak orain arte egin duena egiten jarraituko du, eta etxean geratu diren konstituzionalisten alde lanean jarraituko dugu. Katalunian katalan, espainiar eta europar sentitzen direnen elkarbizitza defendatzen jarraituko dugu».

Alejandro Fernandez (PP): «Oso emaitza txarra lortu dugu»

PPk inoizko emaitzarik txarrenetako bat izango du aurtengo bozetan, 2017ko lau eserlekuetatik bat galduta. Alejandro Fernandez zerrendaburuak porrot onartu eta Illa zoriondu du: «Oso emaitza txarra lortu dugu, ez ditugulako geure buruari jarritako helburuak, hau da, talde parlamentarioa lortzea eta aurreko urteetako emaitzak hobetzea».


Summary: Independentziazaleek osatuko dute gobernua.

Beste behin gaizki atera zaie jokaldia Espainiako estatu egiturei: gobernuari, justiziari, poliziei… 2017an saiatu ziren buruzagi politikoak eta sozialak erbestera eta espetxera bidali ondoren abenduan ezarri zituzten hauteskundeekin. Kataluniako Parlamentuan gehiengoak alderdi independentziazaleen esku segitu zuen, 100.000 boto gehiago lortu zituzten, baina 72 eserlekutik 70era jaitsi ziren. Espainiaren aldeko botoaren mobilizazio handia izan zen orduan, inoizko handiena Kataluniako hauteskundeetan.

Igande gauean ere porrota jaso du indepedentziazaletasunari gehiengoa kentzeko estrategiak. Quim Torra inhabilitatu zuten epaileek, pankarta bat kendu nahi izan ez zuelako. Berriro hauteskundeetara, eta oraingo honetan, besteak beste Espainiaren aldeko botoa ez delako duela hiru urte bezala kezkatu, gora egin dute eserlekuetan independentzia nahi dutenek.

Hauteskunde hauek ez dute funtsean asko aldatu Kataluniako blokeen mapa; bai, ordea, bloke bakoitzaren barruko indar korrelazioa. ERC nagusitu da independentziazaleen blokean, oso gutxigatik 2017koetan eskuratu ez zuen nagusitasuna orain lortuta. Indepentziazaleen arteko akordio luzetsiaren ondorengo gobernuaren lema hartuko du ERCk. Nahiz asko kostako den, eta luze joko baitu negoziazioak, Pere Aragones izango da presidente berria, eta ERC, JxC eta CUPen babesarekin izendatuko dute. ERCri dagokio orain gobernu berriaren estrategia politikoa zehaztea eta aurrera eramatea.

ERCk PSOErekin irekita daukan mahaia izango da garai berriaren erreferenteetako bat. Mahaia bi gobernuen artekoa izateko jaio bazen ere, funtsean ERC eta PSOEren artekoa zen. Orain ERCkoak lehendakaritzan, bi gobernuen artekoa izatera itzuliko da. Espainiako gobernua saiatuko da ahalik eta gehien luzatzen mahairen bizitza, jakinda mahai horretatik ez dela ezer aterako U-1ean Poliziaren jipoi ikaragarria jasan zutenak aseko dituenik. Mahai hori izango da, subiranotasunaren esparruan, Kataluniako gobernua osatuko duten ERCren eta JxCren arteko liskar gune nagusia. Bi alderdi horiek ezin dute errepikatu azken bi urteotan babesa eman dieten herritarren aurrean antzeztu duten etengabeko desadostasuna, herritar horiei agortzen ari zaielako pazientzia.

CUPek 4tik 9ra bikoiztu du eserleku kopurua, nahiz 10.000 boto galdu. Parlamentari kopuru horrek indarra emango die exijitzeko gobernu berriari urrutiago joan dadila gizarte politiketan eta ekonomia arloko aldaketetan. Ez da gobernuan sartuko, baina, orain arte ez bezala, abiatuta dago kide batzuen arteko eztabaida.

Independentziazaleek lehen aldiz lortu dute botoen %50en langa sinbolikoa gainditzea, oso gutxigatik. Emaitza horrek, garrantzitsua izanda ere, beste behin sortzen du independetziazaleek sabai jo ote duten eztabaida. Asko, ikaragarri, kostatzen ari zaie oinarria zabaltzea.

PDeCATek porrota sekulakoa da, parlamentutik kanpo geratu delako, eta jaio berria den Partit Nacionalista de Catalunyaren arrastorik ez dago.

Ciutadansen kolpe ikaragarriaren ondorioz, Espainiaren aldekoen alorrean, Salvador Illa hautagai sozialistak oso emaitza onak lortu ditu, hauteskundeak irabazteaz gain, bikoiztu egin duelako eserleku kopurua. Topiko bat erabilita, garaipen mikatza Illarena. Ez dauka batere aukerarik presidente izateko, eta oposizio burua izatearekin konformatu beharko du; orain eta hurrengo hauteskundeetan abertzaleen arteko elkarlanak, haserreak haserre, segitzen duen bitartean.

Miquel Iceta oso pozik dago Madrilen ministro izanda; Illari galdetu behar gustura egongo ote den oposizioan.


Summary: ERCk Katalunia hegoaldean jaso du babesik handiena, eta JxCk, iparraldean. PSCk Bartzelonan eta hiriburuaren inguruko hirietan bildu du aldeko boto gehien; Voxek, berriz, kostaldeko udalerrietan. CUPek lau probintzietan lortu du ordezkaritza.

Kataluniako Parlamenturako hauteskundeen mapak hiru kolore ditu: ERC Esquerra Republicana de Catalunyak batez ere hegoaldean eta mendebaldean lortu du babesik handiena; JxC Junts per Catalunyak, iparraldean; eta PSC Kataluniako Sozialisten Alderdiak, Bartzelonan eta hiriburuaren inguruko hirietan.

Blokeen ikuspuntuetatik, alderdi independentistek biztanleria gutxiagoko eremuetan izan dira indartsuagoak, eta unionistak, kontrara, biztanleria handiko hirietan eta eremuetan. Zatiketa islatzen duen beste faktoreetako bat jaioterria da: Kataluniatik kanpo jaio direnak gehiengo diren tokietan boto gehiago biltzen dute subiranistak ez diren alderdiek.

Hala, subiranistek probintzia guztietan lortu dute ordezkaritzaren gehiengo osoa, Bartzelonan izan ezik. Han, PSC izan da boto gehien bildu eta ordezkaritzarik handiena eskuratu duena, baita Bartzelona hirian ere, Ciutadansek 2017an egin zuena errepikatuta. Gironan, JxCk eskuratu du eserleku kopururik handiena; Tarragonan, ERCk; eta Lleidan, berdinduta geratu dira bi alderdi independentista horiek. CUPi dagokionez, aurten Lleidan eta Tarragonan ere lortu ditu diputatuak, eta, beraz, lau probintzietan izango du ordezkaritza.

Parte hartzeari begira, ERC eta JxC indartsu aritu diren eremuetan txikitu da gutxien, eta unionistek boto gehiago lortu dituztenetan gehien: geroz eta kostalderago joan, orduan eta handiagoa izan da 2017ko kopuruekiko aldea. Halere, Voxek kostaldeko udalerrietan lortu du babesik handiena.


Muga ahaztua, pasabide trabatua

Summary: Muga ahaztua, pasabide trabatua. Muga pasabide batzuk itxiarazi zituen Frantziak, urtarrilean. Egunero etxetik lanera joateko Izpegiko lepoa zeharkatu behar dutenentzat trabak ekarri ditu neurriak.

Bazterrak harrotu zituen Frantziako Pirinio Atlantikoetako prefetak urtarrilean mugak ixteko hartu deliberoak. Osasun testuinguruak aski tinkaturik hori gabe ere, «terrorismo» lanjerra zelakoan mugako zenbait pasabide zerratzeak herritarren kexua eragin zuen segidan: Lizuniagan eta Izpegin elkarretaratzeak egin ziren, eta EH Baik eta EH Bilduk neurriaren kontrako izenpedura bilketa abiatu dute. Eta, egunero-egunero, alde batean bizi eta bestean lan egiten dutenek bidea egiten segitzen dute, ahal bezala.

HITZAk elkarrizketatutako langileei ulergaitza egiten zaie egoera; batetik, zergatik eta noiz arte beren laneko bidea itxia egonen den galdezka ari dira; bestetik, ulertu nahi lukete zergatik pasabide batzuk zerratu eta besteak irekirik utzi diren, justu benta handienak diren guneetan. Izpegiko lepoa zenbait langileren ohiko bidea da, hiru bentatako salmenta gunea, eta kamioilari batzuentzat, bezeroengana joateko bide laburrena.

Haize Arrieta. Elizondoko bizilaguna, Baigorrin lanean.

«Egunero jaso behar dut kontrola, gelditzen bainaute nahitaez»

Egunero-egunero ez, baina, Baigorriko Zurlan enpresako langilea denez, «noizbehinka» egiten du bidea Haize Arrietak. Azken egunetan, bidea luzatzen du Dantxarinetik; Izpegitik oren erdiz egiten duen bidea oren batekoa bilakatzen zaio Luzaidetik. Polizia kontrolak ohikoak bilakatu direla erran du. «Egunero jaso behar dut kontrola, gelditzen bainaute nahitaez», nahiz eta poliziek lanera doala badakiten behin eta berriz datuak hartzen dizkiotelako. Lehen konfinamenduan bi noranzkoetan izaten ziren kontrolak; orain, berriz, soilik Nafarroatik Baxenabarreko zentzuan. Azken aldian, Dantxarinean, PCR proba ere galdetu zioten: «Duela hiru aste egindakoa erakutsi nuen, baina ez dakit ea beharko den berritu astero edo…». Goizean lehenago jaiki behar izaten du, polizia kontrolean autoak baldin baditu aitzinetik hamar minutu galtzen dituelako.

Lorea Lapeyrade Brust. Lekarozen bizi, Baigorrin lanean.

«Jendarmerian ere telebistaren bidez ukan zuten erabakiaren berri»

Baigorriko postan ari da lanean Lorea Lapeyrade Brust, eta lehen konfinamenduan, laneko bidea ezin zuenez Izpegiko lepotik egin, Baxenabarren bizitzen egon behar izan zuen. «Sobera goiz jaiki behar nuen bestela, bostak aitzin, Dantxarinetik pasatu behar nuelako». Oraingoan polizia kontrolak ez dira hain zorrotzak, haren erranetan, eta ahal dueno Izpegitik joaten da lanera. Joan den ostiralean gelditu zuten lehen aldiz, eta beldur da «istante problemak» hasiko direla Izpegin. Postako nagusiari Donibane Garaziko jendarmerian erran zioten lanarengatik muga pasa zezakeela langileak, baina ez da komunikaziorik izan. «Telebistaren bidez jakin nuen mugak itxiko zirela, eta nagusia deitu nuen jendarmeriara joan zedin. Han erran zioten haiek ere telebistaren bidez ukan zutela erabakiaren berri». 30 kilometro baditu etxetik lanera; itzulia eginez, berriz, 70 bat.

Santiago Villares. Urdazubiko kamioi gidaria.

«Buelta gastu gehigarria da, eta denbora gehiago bidean»

Santiago Villaresek pentsua, lastoa edo luzerna saltzen du «laborantza tipietan», Baigorrin, Alduden, Bankan eta bazter orotan. Izpegitik kurritzen da oraino ere, lehen konfinamenduan muga zaindua zelarik Luzaidetik itzulia egin behar bazuen ere. «Baina hori gastu gehigarria da, eta denbora gehiago bidean». Goizean goizik abiaturik Izpegi gainean nehor ez izateko xantza gehiago duela jakitun, saiatzen da oraino ere. Bidea luzarazten ahal diotela badaki, hala ere. «Joaten bazara eta erraten badizute buelta egitea, bi aldiz buelta handiagoa egin behar duzu». Ezagutzen ditu egoera hori bizi izan dutenak, nahiz bere enpresako gidariei oraindik ez zaien gertatu. Neurriari ez dio zentzurik ikusten, terrorismo arriskua aipaturik ere: «Neurri politikoa da. Ez da ulertzen ahal. Norbaitek nahi badu zerbait gaizki egin, pasatuko da igual-igual, eta guretzat kalte handia da».

Idoia Gillenea. Bereko Bentako nagusia

«Pandemiarekin bazen muga bat; orain, muga fisikoa»

Badu urte eskas Idoia Gillenea benta eramaten hasi zela, baina pandemiarekin eta neurri desberdinekin, «bakarrik sei hilabetez» lan egin ahal izan dute. Beste bi bentak ez bezala, harena itxia da orain, Nafarroan ostalaritza kanpoan soilik onartua baita, eta aro hotzarekin, haize eta euriarekin, ez da terrazarako giro. Hastapen batean bezero gehienak Hego Euskal Herrikoak baziren ere, azken hilabetean doi-doi bestaldeko bezeroak ere hasi zitzaizkien joaten: «Kezka da berriz irekitzean nola joanen den». Egoera horrez asaldatua da: «Haserre eta inpotentzia sentsazioa dugu. Bertze muga bat. Pandemiarekin bazen muga bat; orain, muga fisikoa». Soilik martetarren eraso bat falta zaiela gehitu du, ironiazko karkailan. Kexu da pasabide «tipiak» direlako itxiarazi, eta neholaz ere benta handiak kokatzen diren pasabideak. Horri gehiturik Frantziak neurria hartzeko arrazoia «terrorismoa» izan dela, «astakeria» iduri zaio, eta geroaz kezkatua azaldu da: «Etorkizunean, zer? Noraino iraun behar du egoera honek? Zer dago atzean?».

Joseba Irigoien. Irigoieneko bentaren nagusia.

«Iparraldeko jendeak beldurra du bentetara joateko»

Barnean zerbitzatzeko debekua duen zeinahi ostalarik bezala, jardunean beherakada ukan du Joseba Irigoienek ere. Gainera, haren bentaren bezeroen %95 bat Ipar Euskal Herrikoak dira, nagusiaren arabera, eta, mugak zerratzeko neurriarekin, beherakada are azkarrago sentitu dute.«Iparraldeko jendeak beldurra du bentetara joateko», Irigoienek erran duenez, nahiz ez hain argi izan «pasatzen ahal den edo ez». Frantziak «goizetik gauera pasabideak ixtea» erabaki izana ulertu gabe segitzen du oraindik ere, beste garai batzuetako oihartzuna aipatuz: «Muga ahaztua genuen, baina ikusten dugu hor dagoela beti». Bere inguruko baztandar anitz ezagutzen ditu egunero lanerako bidea Dantxarinetik egiten dutenak. «Bidaia luzea» egiten zaiela erran du, bi aldiz luzeago baita itzulia. Arranguratzen du ez jakiteak noiz arte iraunen duen egoerak.


Memoria eta kontzientzia sortu

Summary: Memoria eta kontzientzia sortu. Bizipenak eta testigantzak. Konfinamenduaren eragina eta ondorioak Nafarroako emakumeengan’izenburuko lana egin du Sara Ibarrolak. Nafarroako Berdintasunerako Institutuak eskatutako «ikerketa kualitatiboa» da, eta itxialdian «lehen lerroan» izan diren andreen hitzak jaso ditu.

Nazioarteko zenbait erakundek ohartarazi dute: bertze krisialdi anitzetan bezala, emakumeak baztertzen dituen egiturazko desberdinkeriak ekarriko du, oraingoan ere, koronabirusaren pandemiak andreak gogorrago jotzea. Horregatik, Nafarroako Berdintasunerako Institutuak urrats bat egin du aurrera, eta emakumeen eskubideak ezbaian jarri dituen egungo jokalekuan «ikerketa kualitatibo bat» bultzatu du, andreon iazko martxotik maiatzera bitarteko konfinamenduaren bizipenak eta testigantzak jasotzeko. Bizipenak eta testigantzak: konfinamenduaren eragina eta ondorioak Nafarroako emakumeengan izena du, eta Sara Ibarrola soziologoak egin du, helburu nagusi batekin: genero kontzientzia eta memoria kolektiboa sortzea, politika publikoen bidea markatzeko.

Ibarrolak 51 emakume elkarrizketatu ditu ikerketa osatzeko. «Ikuspuntu androzentrikoa gainditzeko» asmoz egin du lana, pandemiaren lehen lerroan egon diren emakumeei betetzen duten «funtsezko rola» aitortzeko. Emakumeok erreferente bilakatu ditu bertze emakumeentzat, eta, oro har, gizartearentzat; ez hori bakarrik: «Elkarri entzun diotenean, emakumeak ohartu dira itxialdiko egoera anitz emakume izateagatik bizi dituztela; norberaren esperientzia subjektibotik memoria kolektiboa eraiki dute; ahozko testigantzak ezagutza bilakatu dituzte. Ezagutza horri, hain zuzen, duen balio zientifikoa onartu behar zaio», erran du Ibarrolak.

Ahozko ezagutza hori nabarmentzeaz gain, ikerketak agerian utzi nahi izan ditu emakume batzuen eta bertzeen arteko desberdintasunak ere: «Emakume izateagatik sufritzen duten bazterketa dute denek komun, baina norbere errealitateak inguratzen du». Finean, konfinamendua ez da gauza bera etxetik lan egin behar duenarentzat, etxebizitza batean gela bat bertzerik ez duen emakume batentzat, andre ijito batentzat edo desgaitasuna duen bertze batentzat. «Testuinguru horiek guztiak kontuan hartu behar dira emakumeon beharrei behar bezala erantzun ahal izateko», erran du soziologoak.

Ideia nagusiak

Sara Ibarrolarentzat «erronka handia» izan da ikerketa bat egitea osasun krisiak ezarritako etxealdiaren gisako «gertaera ezohiko» bati buruz. Emaitza eskuan, hiru ideia nagusi nabarmendu ditu, emakume guztien bizipenak eta testigantzak kontuan hartuta: «Batetik, konfinamenduak erakutsi digula elkarren beharra dugula denok; bertzetik, agerian gelditu dela zaintza erabat feminizatua dagoela, eta krisia dugula arlo horretan; eta, hirugarrenik, emakumeak gai izan direla unerik latzenetan ere aurrera egiteko».

Ibarrolak zenbait taldetan banatu ditu ikerketan parte hartu duten emakumeak, arlo bateko zein bertzeko irudia lortu asmoz. Zehazki, sei esparru bereizi ditu: telelana eta zaintza uztartu behar izan dituzten emakumeena; autonomoak diren edo negozio txiki bat dutenena; pobreziak jotakoena; indarkeria matxista sufritu dutenena; emakume ijitoena; eta, azkenik, 65 urte baino gehiagokoena.

Pobreziak jota

Martxoko itxialdiak etxera bidali zituen herritarrak etxea zutenak, behintzat. Etxean lan egin ahal izan zuten eta dute batzuek, baina osasun krisiak etendako jardueretan ari zirenak jokaleku ezezagun batean gelditu ziren. «Bi hitz erranen nituzke telelana eta zaintza uztartu behar izan dituzten emakumeen testigantza laburbiltzeko: itota eta lan kargak zanpatuta sentitu direla; autonomoen eta negozio txikiak dituzten emakumeen sentsazioa, berriz, ziurgabetasun hitzak islatzen du hobekien».

Pobreziak jota dauden emakumeen kezkak lotuta daude, batez ere, egunerokoari aurre egiteko aukerarekin. L.M.R, adibidez, etxebizitza bateko gela batean bizi da, senarrarekin eta semearekin batera. «Etxe berean bizi dira bertze familia bat eta etxeko nagusia; konfinamenduan, gure gela izan da gure espazio bakarra». U.P, berriz, langabezian dagoen emakumea da; bakarrik bizi da bi seme autistekin. Liburutegi publikoen gisako zerbitzuak bertan behera gelditu izanak «nabarmen» okertu zuen andre horren egunerokoa konfinamenduan. «Oro har, pobreziak jotako emakumeek izugarrizko estresa izan dute itxialdian; kasu anitzetan, zer jan erosteko dirua lortzeko ahaleginak bete du emakumeon egunerokoa», azaldu du Sara Ibarrolak.

Indarkeria matxista

«Erresistentzia». Ibarrolak hitz hori nabarmendu du indarkeria matxista pairatu duten emakumeen kontakizunaren ondorioz. «Erasotzailearen aurrean, erresistentzia ikaragarria erakutsi dute; autokontrolerako eta erasotzailea kontrolatzeko gaitasunak ere balio izan die erresistitzeko», erran du soziologoak.

Konfinamenduarekin batera, gora egin zuten 016 telefono zenbakira egindako deiek. Laguntza eskatu zuten emakume anitzek, alarma egoerak beren erasotzaileekin batera itxi eta gero. E.E.A.-k alabarekin partekatu zuen etxebizitza konfinamenduan, baina, egun oro, eraikineko atarian izan zuen erasotzailea, ikerketan kontatu duenez. «Kontrola erabatekoa izan da». Kontrola indarkeria fisiko eta psikologiko bilakatu da bertze kasu anitzetan: «Bakarrik ginen. Zer egiten nuen? Nahi zuen guztia. Behin baino gehiagotan barruan utzi ninduen, itxita, jatekorik eta dirurik gabe».

Ijitoak

Sara Ibarrolak garbi du bere ikerketak balio behar duela emakumeen inguruko estereotipoak apurtzeko. Egungo gizarteak estereotipo huts bilakatu ditu emakume ijitoak, neurri handi batean, eta irakurketa horri aurre egin nahi izan dio soziologoak bere lanaren bidez. «Bazterketaren adibiderik garbiena izan daitezke emakumeok. Gizarteak duen irudiaren arabera, formakuntzarik gabeko emakumeak dira ijitoak, gizonen menpeko, erabat. Jasotako testigantzek bertzelako errealitate bat jarri dute gure aurrean: emakumeok hartu dute beren familiak aurrera ateratzeko ardura».

Emakume ijitoen testigantzek agerian utzi duten bertze elementu bat nabarmendu du Ibarrolak bere ikerketaren bidez: elkartasunarena. Ijitoen arteko elkartasun sareek bete duten funtsezko rola aipatu du soziologoak. Bertzalde, konfinamenduan agerian gelditu dira gizartean dauden zenbait arrakala, eta horietako batek irakaskuntzaren esparruan eragin die ijitoei. Izan ere, eskolak itxi eta gero, familia anitzetan izan dituzte haurrek zailtasunak eskolak Interneten bidez jasotzeko.

Errealitate horren berri jaso dute ikerketan parte hartu dutenen testigantzek. Hala dator bat: «Zazpi pertsona ginen etxe txiki batean. Nire lehengusu txikia lagundu behar nuen etxeko lanekin, bere amak ez zekielako nola egin. Itota sentitu ginen konfinamenduaren amaieran; latza izan zen eustea».

65 urte baino gehiago

Ibarrolak 65 urte baino gehiago dituzten emakumeen testigantza jasotzeko interes berezia izan du. Izan ere, koronabirusak eragindako osasun krisiak bete-betean jo ditu adin tarte horretako andreak. Zahar etxeetan gertatu denak, bertzeak bertze, eman du COVID-19aren arriskuaren maila. Soziologoa ez da harritu, beraz, 65 urte baino gehiagoko emakumeen testigantzetan nabarmendu den sentsazioaz jabetu denean: «Beldurra. Hiltzeko beldurra dute; beldurra diote gaitzari, eta beldurra diote gaitza bertze norbaiti kutsatzeari», nabarmendu du ikerlariak.

Egunerokoari aurre egiteko lehentasunak hartu du emakume gazteagoen konfinamendua: «Zaintza eta telelana uztartzeko modua aurkitzeko beharra edo enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearekin soldata jasotzeko premia zituzten buruan; 65 urte baino gehiagoko emakume anitzek pentsioa kobratzen dute, eta, egunerokoak markatutako premiazko kontu horiek bermatuta, beldurrak hartu ditu». 2020. urte hasierako konfinamenduak eta osasun krisiak gerora ekarritako murrizketek eragindako «kalte emozionala» nabarmendu du Ibarrolak.

Sentitu duten beldurraren adibideak utzi dituzte beren testigantzetan: «Bikotekideak eta biok 70 urte baino gehiago ditugu. Gure sasoia kontuan hartuta, arrisku txikiena nork zuen aztertu genuen, eta erabaki genuen ni aterako nintzela erosketak egitera».

Nafarroako Berdintasunerako Institutuak igualdadnavarra.es bere webgunean jarri du Sara Ibarrolak egindako ikerketa. Idatziz jaso dituzte elkarrizketatutako emakumeen testigantzak, baita YouTuben ikus-entzunezko lan batean ere, euskarazko azpi idatziekin.

Ibarrola soziologoak oroitu du ikerketa joan den urtean koronabirusa dela-eta martxoan hasitako konfinamenduaren ingurukoa dela, baina garbi utzi du merezi duela pandemiak geroztik eragindakoak ere aztertzen jarraitzea. Batez ere, haren erranetan, inor bazter utziko ez duten politika publikoak markatzeko asmoz.


Summary: «Garai zail hauetan burua elikatu behar dugu, eta museoek hori ematen dute». Pandemiaren eraginez aisialdi eta kultur eskaintza mugatua dagoen garai honetan, herrietako museoetara joateko deia egin du Aizpea Goenagak. Zailtasunak zailtasun, «ilusioz eta berritzeko gogoz» dago aktore, gidoilari eta zuzendaria.

Kameraren edo ikusleen aurrean egoteari utzi, eta Irungo Oiasso museoa koordinatzera egin du jauzia Aizpea Goenaga aktore, gidoilari eta zuzendariak (Donostia, 1959). Hamarkada askotan telebistan, antzerkian edo Etxepare Euskal Institutuan zuzendari gisa bildutako esperientzia hori museoan irauli du. Iazkoa ezohiko urtea izan arren, egoerari eutsi diote Oiasso museoan, eskaintza eta izaera birmoldatzen aritzen baitira etengabe.

Aktorea, gidoilaria, zinema zuzendaria… Eta, orain, Oiassoko koordinatzaile orokorra zara. Nolatan iritsi zara museo batean lan egitera?

Museoaren zuzendari izandako Mertxe Urteagak sartu ninduen erromatarren mundu honetan. Hark egin ditu hemengo indusketarik garrantzitsuenak; esaterako, Arditurrin ibilitakoa da. Aspalditik laguna dut, eta betidanik sartu izan digu ziri hori. Gogoan dut Irungo Santiago kalean garai bateko egurrak aurkitu zituztenean gertutik erreparatu niola prozesu guztiari; oso polita izan zen, oso aberasgarria. Eta, bere garaian, nik egin nuen Oiasso museoko ikus-entzunezkoa ere. Hortaz, hasieratik banuen halako lotura bat museoarekin. 2019an museoa kudeatzeko deialdia egin zuten, eta niri proposatu zidaten postu hori, museoari alderdi kultural hori eransteko, batez ere. Eta, kasualitatez, hasi eta berehala pandemia eta eromen hau guztia etorri zitzaigun.

Nola heldu diozue pandemiak eragindako egoera berriari?

Pandemia iritsi bezain laster, bi aukera genituela ikusi genuen: geldirik eta egoerari begira egon, edo gure eskuetan zegoen guztia egin museoa aktibatzeko. Eta bigarren aukera hori baliatu genuen, inolako zalantzarik gabe, gainera. Sare sozialetan asko mugitzen hasi ginen, Ficab jaialdiko [Bidasoko Nazioarteko Zinemaldi Arkeologikoa] filmak proiektatzen, bideoak eskaintzen… Eta jendeak primeran erantzun du hasiera-hasieratik. Lehenengo itxialdian, mugimendu handia nabaritu genuen gure webgunean. Gauza asko egin genituen, eta, irekiera iritsi zenean, eutsi egin genion eskaintza horri.

Egoera zaila da: oso zaila izan da museo guztientzat. Jendea ez dago oso animatuta gauzak ikustera edo zabaltzera, eta animatuta dauden askok taberna behar dute, ezta? [barrez]. Txantxaz harago, oso urte zaila izan da denentzat. Gipuzkoako museo arkeologiko bakarra da Oiasso, eta guk hasieratik oso argi izan dugu gure zeregina ez dela publiko orokorrari begirakoa bakarrik. Museo askok minimoetara jo dute, eta gu, aldiz, eskaintza indartzen saiatu gara; birmoldatzen ari gara etengabe. Ahalegin horretan murgilduta gabiltza; gauza berriak egiten saiatzen ari gara.

Zergatik animatu beharko lukete herritarrek Irungo Oiasso museoa bisitatzera?

Museo honek sekulako interesa piztu zidan lehen egunetik. Gehienok ez dakigu hemen nola bizi ginen orain dela 2.000 urte. Egiptoko gauza asko dakizkigu, baina, askotan, hemengo aurkikuntza eta aztarna asko ez ditugu ezagutzen. Guretzat oso garrantzitsua da jakintza hori gordetzea. Memoria hori jasotzen dugu, ikerlariek eta antropologoek aurkitutako hori erakusten dugu, baina baita horren gaineko hausnarketa sortu ere. Askotan ez gara kontziente izaten, baina benetako altxorrak daude hemen, ikaragarriak.

Adibidez?

Oiasson ikusgai dauden pieza batzuk bakarrak dira: munduan horrelako bat edo bi gehiago aurki daitezke asko jota. Milaka urteko egurrezko mortero bat dugu, adibidez, berezitasun horiek dituen bakarra. Gure museoan ez dago arte edo eskultura pieza ikaragarririk, bizitza dago. Nola bizi ziren lehen? Zer objektu erabiltzen zituzten? Galdera horiei erantzuten diegu guk.

Beste adibide bat: duela 2.000 urteko arrantzarako soka bat dugu, sekulako balioa daukana, garai hartan nola arrantzatzen zuten erakusten baitigu. Hondarribiko sare konpontzaileekin egon ginen, haiek elkarrizketatu genituen, eta erromatarrak ziren piezak eraman genizkien. Minutu eta erdi kostatu zitzaien horiekin moldatzea. Gaur egungoen oso-oso antzekoak dira. Baina kontua da memoria hori galduz joango dela; izan ere, gaur egun sareak puskatu, eta zakarretara botatzen dira. 2.000 urteko tradizio bat pikutara doa; ikaragarria da hori. Garai bateko memoria hori mantendu egin behar dugu, memoria edukitzea baita daukagun altxorrik preziatuena.

Memoria honi lotuta, museoan esnea berotzeko harriak ditugu ikusgai egun, betidanik erabili direnak, baina gaur egun jada galdu direnak. Historiaurretik erabili izan dira. Urrian jarduera batzuk izan genituen; helduekin eta gazteekin bildu ginen. Eta, halako batean, adineko emakume bat ikusi genuen, hunkituta, gaztetxoei harri horiek zer ziren kontatzen. Gazteek ez zuten ezagutzen; harriak soilik ziren haientzat. Hori da museoek duten gauza ederrenetako bat: memoria berreskuratzen da hemen, memoria bizi hori, belaunaldiz belaunaldi igarotakoa.

Berreskuratze lan horretan, zertan ari zarete orain?

Irungo meategien inguruan ari gara lanean azkenaldian. Irun meategi gune ikaragarria izan da historikoki, sekulako garrantzia izan dute hemengo meategiek, eta orain ia inork ez daki hori existitu zenik ere. Gure aitona-amonek han egin zuten lan, eta hori ere desagertu da. Meategien memoria bizi hori ere jasotzen ari gara, bertan lan egin zutenen lekukotasunak izateko.

Oraindik altxor asko dago aurkitzeke Irunen?

Museoaren inguruan eta Irunen denetik aurki daiteke oraindik. Bizilagun askok deitzen jarraitzen dute, txanpon edo piezaren bat aurkitu dutelako. Erne egonez gero, konturatzen zara aztarna asko daudela inguruan, uste baino gehiago. Pandemia iritsi aurretik, paseo historikoak egiten genituen, eta txundituta geratzen zen jendea.

Aisialdi eta kultur eskaintza murritza da egun. Behar hori betetzeko aproposak dira museoak?

Uste dut aukera onenetakoa dela, zalantzarik gabe. Museo bat baino leku seguruagorik aurkitzea zaila da egun. Ez duzu ezer ukitzen eta neurri zorrotzak hartzen dira. Aireztapena dago, espazio handiak dira, eta ez dira leku masifikatuak. Askotan pentsatzen dut supermerkatura egunero joaten garela, jende gehiagorekin, eta gauzak ukituz, gainera. Eta bada oso garrantzitsua den beste gauza bat ere: garai zail hauetan burua elikatu behar dugu batez ere, eta museoek aukera hori ematen dutela uste dut. Museora joatea izugarrizko plana dela uste dut. 45 minutu edo lau ordu pasatu ditzakezu museoan, paseoan. Pandemia garai hauetan funtsezkoa da jakin-mina piztea, burua elikatzea, pentsatzea… eta ez denbora guztian birusaz hitz egiten aritzea.

Pentsarazteko aukera ematen dute museoek; mimo hori ematen dute, denbora hori. Historiaren gordailuak dira, baina oso biziak. Egia da museoa kontenedore moduko bat dela, baina, era berean, espazio aktiboak dira; ezin dute eduki pasibotasun hori. Jendearekin hartu-emana izan behar dute: kultur eragileak dira, neurri batean. Askotan ez da izan behar historiarekiko zaletasunik; izan daiteke burdinarekiko zaletasuna, tresnekikoa, ontziekikoa… Jakin-mina piztu dezaketen milaka gauza daude.

Beraz, kultura, orokorrean, segurua da.

Horixe baietz! Kultura erabat segurua da, eta beharrezkoa, gainera. Kulturak elikatu egiten du; bihotza, arima, eta, batez ere, gogoa, bizitzeko gogo hori. Egoera honetan jende asko oso triste dago, oso bakarrik, eta kulturari esker egoerari bira ematen ari dira. Norbera garatzeko erremintak ematen ditu kulturak, eta horregatik da hain garrantzitsua antzerki obra bat, film edo telesail bat ikustea, liburu bat irakurtzea edo museo bat bisitatzea. Lehentasunezko gauza bat beharko luke izan kulturak. Eta, horretarako, beharrezko baliabideak jarri behar dira, noski.

Kultur arloan denetik egin duzu azken hamarkadetan. Zerk bete zaitu gehien?

Gauza ezberdinak egiteak betetzen nau ni; egindako guztiak eman dit gauza bereziren bat. Baina antzerkia oso kutuna dut, eta museoan antzerkia egitea da nire ametsetako bat. Hemen tailerrak eta emanaldiak eskaintzea gustatuko litzaidake. Antzinako munduan eta mundu klasikoan antzerkiak sekulako garrantzia izan zuen, eta hori berreskuratzea gustatuko litzaidake. Ea osasun egoerak baimentzen duen, baina beste bide bat hartuko dugu bestela.

Nola ikusten duzu zure ogibide kutun horren egoera? Zer diote kideek?

Oso-oso beldurgarria da panorama. Antzerkiaren munduan bertan behera gelditzen ari dira emanaldiak, eta arrisku handia dago filmetan eta telesailetan ere. Kezkatuta nago, baina betiko kezka da, ez oraingoa. Sortzaileek betidanik izan dute arrisku hori, beti mugan bizi izan gara. Diru laguntzak egon daitezke, baina ez daude espazioak produzitzeko, probatzeko edo arriskatzeko. Zail dago egoera. Eta beldurra ematen du batzuetan.

Horrelako krisialdi batean dena bihurtzen da oso prekarioa, eta sortzaileek, askotan, mugak jartzen dizkiote euren buruari, prekaritate horri aurre egiteko. Eta arriskutsua eta penagarria da hori. Burua eta espiritua elikatzea hain beharrezkoa den momentu honetan, uste dut garrantzitsua dela sorkuntza, kulturak beste estadio batean egon beharko lukeela. Asko pozten naiz arrisku guztien gainetik jendea gauzak egiten ari dela ikusteak. Norabidea aurkitu ezinik dabiltza lagun eta ezagun asko, etsita, neurri batean. Beste batzuk, ordea. ez. Eta pozgarria da hori. Baina, oso kontziente izanda, zailtasun handiak daudela.

Pena handia ematen didate gure adinekoek ere, eta jende gazteak ere bai. Gazteei ez zaie tokatzen egoera hau pairatu behar izatea. Nire mezua ez da pesimista batere, errealista da. Egoera zail honi buelta emateko, borrokan jarraitu behar du kulturak, eta lan horretan alboan izango naute ni.

Ziur baduzula proiektu berriren bat esku artean…

Hala da, bai. Besteak beste, antzerki gida bat egiten ari naiz eskoletarako, nahi duten guztiei modu librean eskuragarri jartzeko. Uste dut oso garrantzitsua dela txikitatik antzerkia egitea. Neska-mutilek berezkoa duten zerbait da imitazioz edo errepikapenez ikastea. Eskola askok sartzen dute antzerkia euren curriculumean, baina indartu egin behar dela uste dut. Denetik behar da, eta hori guztia irakatsi nahi dut gida honetan.

Nolako 2021a aurreikusi duzue?

Inork ez daki zer gertatuko den, baina argi dugu iazko espiritu berberarekin jarraituko dugula lanean. Garai gogorra izan arren, ilusioz gaude, berritzeko gogoz.


Oin bat finalerdietan dute

Summary: Oin bat finalerdietan dute. Binakako Txapelketako seigarren garaipena eskuratu dute Elezkanok eta Zabaletak, eta sailkapenaren buruan sendotu dira. Sendotasuna erakutsi dute Olaizola eta Rezustaren aurka.

Zazpi neurketatan sei garaipen eskuratu dituzte Danel Elezkanok eta Jose Javier Zabaletak. Atzo, Baikoko bikote izarra zuten parean, sailkapeneko hirugarren sailkatua, baina sendo aritu ziren Aspekoak, eta 18-22 gailendu ziren. Garaipen horri esker, ia ziurtatua dute finalerdiertarako sailkatzea.

Neurketaren hasieran ikuskizuna eskaini zuten Elezkanok eta Zabaletak. 0-5 irabazten hasi ziren, eta nola, gainera: atzean, Zabaleta gailendu egin zitzaion Rezustari, eta, aurreko koadroetan, erasokor jokatu zuen Elezkanok. Hala, neurketaren erdira arte errenta nabarmenak izan zituzten, baina Olaizola eta Rezusta ez dira amore ematen duten horietakoak, eta kosta ahala kosta eutsi zioten Aspekoen joari.

11-16tik 16nako berdinketara iristea lortu zuten Baikokoek, baina orduan pilotakada garbi bat galdu zuen Rezustak, eta berriz ere bide ona aurkitu zuten Elezkanok eta Zabaletak. Azkenean, arriskatu egin behar izan zuen Olaizolak, baina ez zuen asmatu, eta gorrientzat izan zen garaipena.

Sailkapena

1. Elezkano II.a-Zabaleta, 6 puntu 2. Altuna III.a-Mariezkurrena II.a, 5 (neurketa baten faltan) 3. Olaizola II.a-Rezusta, 4 4. Peña II.a-Albisu, 4 5. Urrutikoetxea-Imaz, 3 6. Ezkurdia-Galarza, 3 7. Artola-Aranguren, 1 (neurketa baten faltan) 8. Jaka-Martija, 1