Summary: Guuk-ek 17.000 bezero lortu ditu lehen urtean. Telekomunikazio zerbitzuetako bosgarren marka da Hego Euskal Herrian. Lurraldean errotzeko xedea duela berretsi du, saltokiak irekiz eta bertako erakunde, enpresa eta taldeekin lankidetza hitzarmenak eginez.

Ekonomiarentzat zaila izan den urte batean hasi du bere ibilbidea Guuk telefonia operadoreak, baina bere lekua egitea lortu du. Soilik Hego Euskal Herrian ematen ditu zerbitzuak, eta 17.000 bezero baino gehiago lortu ditu. Dagoeneko bosgarren marka da sektorean. Enpresak bi urteko epea eman dio bere buruari errentagarria izaten hasteko. Lehen urtean 7,9 milioi euro fakturatu ditu: batez beste 50 euro hilean zuntz eta mugikorreko bezero bakoitzeko, eta 10-12 euro mugikorretan. Konpainiaren helburua da 2026rako Hego Euskal Herriko merkatuaren %5-10 bitarteko kuota lortzea. Guuk-ek saltokiak ireki ditu lau hiriburuetan, eta zerbitzuak merkaturatzeko 200 puntu baino gehiago ditu.

Iaz sortu zuten Guuk. Talde indartsu bat du atzean: Masmovil. Harena da Guuk-en %60. MasMovilek bere egoitza Donostian duen arren, Madrildik gidatzen dute, eta Jersey uharteko funts baten mende dago. MasMovilek, hain justu, erosi berri du Euskaltel. Dena den, Guuk eta Euskaltel «bateragarriak» direla azpimarratu du MasMovilek. Espainian lan egiten duten operadore handienetan laugarrena da. Aurten Vodafonerekin bat egiteko eskaintza egin zuen, baina negoziazioek ez dute aurrera egin.

Guuk-eko arduradunek adierazi duenez, Euskaltel talde berean egotea «beste erronka bat» izango da haientzat. «Guk argi daukagu: operadore bakoitzak gauzak egiteko bere modua defendatu beharko du, eta denborak bakoitza bere lekuan jarriko du», esan du Juanan Goñik, konpainiako kontseilari ordezkariak.

Guuk-eko lehendakari Jon Ander de las Fuentesek, berriz, azpimarratu du Euskal Herrian errotzeko helburua duen enpresa proiektua dela haiena. «Geratzeko etorri gara, eta emaitzek erakusten dute merkatuak hemen nahi gaituela».

De las Fuentesek esan duenez, ibilbideko lehen urte urtean «gainditu» egin dituzte ezarritako helburuak, eta kontsumitzaileen aldetik izandako harrera nabarmendu du. Haien «beharretara» egokitzen den enpresa dela azpimarratu du. Bere negozio eredua «eskaintza argi eta errazetan» oinarrituta dagoela azaldu du, prezio aldaezinekin eta iraunkortasunik gabeko kontratuekin, «orain arte inoiz ikusi gabekoak». «Sektore honetako joko arauak aldatzera etorri gara».

17.000 bezeroetatik %30 berriak dira telekomunikazioen merkatuan, eta gainerako % 70 beste konpainietatik erakarri dituzte. Bezeroen % 74k mugikorreko eta etxeko zuntzezko zerbitzuak kontratatu dituzte. Batez beste, lau produktu bezero bakoitzeko; hortaz, 60.000 zerbitzu baino gehiago eskaintzen ditu jada Hegoaldean, telefono finkoa, zuntza, mugikorra, eta telebista kontuan hartuta.

Euskal Herrian «errotuta»

Enpresako arduradunek azaldu duenez, Euskal Herrian «errotutako« enpresa bat da, eta nabarmendu dute bertako bi bazkide daudela kapitalean: Nafarroako Rural Kutxa kreditu kooperatiba eta Elkargi berme sozietatea. «Lurraldean hain indartsuak eta garrantzitsuak diren aliatuek konpainia honetako kide izatearen aldeko apustua egin izanak gure proiektua eta gure irauteko nahia bermatzen ditu, zalantzarik gabe», adierazi du konpainiako lehendakariak. Gaur egun, akzioen %60 Masmovilen esku daude, %25 Dominion inbertsio funtsarenak dira, %10 Nafarroako Rural Kutxarenak, eta %5 Elkargirenak.

Guuk-eko buruzagiek adierazi dutenez, «lankidetza filosofia hori» beste esparru batzuetara eraman nahi dute: enpresetara, kirol erakundeetara, ekitaldietara etabar. Egungo babesletza eredua «agortua» dagoela eta «mantentzen zaila» dela iritzita, «bestelako lankidetza formula bat» proposatu du: «bazkide digital disruptiboarena». Goñik azaldu du zertan datzan hori: «Bazkide digital garen aldetik, zenbait tresna teknologiko garatzen ditugu haientzat, haien prozesu operatiboak errazteko, gizarte-oinarriarekiko lotura hobetzeko eta hura zabaltzeko aukera emateko; eredu hori oso harrera ona izaten ari da gure kolaboratzaileen aldetik, azken batean, epe luzera baliabide propioak sortzeko aukera ematen baitie».

Besteak beste, erakunde hauekin sinatu ditu teknologia eta merkaturatze arloko lankidetza hitzarmenak: Baskonia saskibaloi taldearekin, eta Gipuzkoa Basket eta Gernika Lointekekin; Uvesco taldearekin, Matia Fundazioarekin, Why Not eta beste zenbait enpresa, fundazio eta elkarterekin; hala nola, Iruñeko Alde Zaharreko eta Amurrioko merkatari elkarteekin; eta Donostiako Jazzaldiarekin.

Guuk izan da, gainera, 5G teknologia eskaini duen lehen euskal operadorea. 2020ko irailean hasi zuen prozesua, eta hil honen amaierarako erabiltzeko moduan egongo da teknologia hori Hego Euskal Herriko 30 bat udalerritan, lau hiriburuak barne.


Summary: Mikel Unzalu PSE-EEko legebiltzarkide ohia hil da. 2009tik 2016ra arteko bi legealditan legebiltzarkide izan zen, eta iragan legealdian Justizia sailburuorde

Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak eman du Mikel Unzaluren heriotzaren berri Twitterren. Unzalu urtetan izan zen Euskadiko Ezkerrako buruzagi, eta, Mendiak sare sozialetan zabaldutako mezuan nabarmendu duenez, PSE eta EEren arteko bat-egitearen bultzatzaileetako bat izan zen Unzalu.

«Gaur ezkerra umezurtz dago. Faltan botako zaitugu», izan dira Mendiaren agur hitzak. Dolumin mezu gehiago zabaldu dira sozialisten artean, sare sozialetan. Adibidez, Arabako PSE-EEk azpimarratu du gizartearen borroken aldeko lanean eredu izan dela. «Beti eramango zaitugu bihotzean». Horri loturik, Denis Itsaso Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak goraipatu du Unzaluren ibilbidea eredugarria izan zela eta alderdikide «sentikor, adimentsu eta ausarta» izan zela.

Ibilbide politikoa

1956ean sortu zen Gasteizen. Politikari aspaldidanik lotuta izan da. Euskadiko Ezkerrako idazkari nagusi izan zen 1984tik 1991era. Halaber, 1987tik 1991era bitartean Gasteizko hautetsi izan zen, eta 1991eko legealdian, Arabako batzarkide.

Hain zuzen ere, garai hartan eman zen PSEren eta EEren arteko bat-egitea eta ondorengo urteetan Unzalu alderdi barrura begira egon zen lanean. Hain zuzen ere, bere ibilbide politikoko azken urteetan izan ditu kargu publiko nabarmenenak; lehenik, legebiltzarkide gisa eta azken legealdian, Eusko Jaurlaritzan, koalizio gobernuan.

2009tik 2016ra arteko bi legealdietan legebiltzarkide sozialista izan zen, eta 2012ko legealdian mahaiko idazkari lehen izendatu zuten. Hurrengo legealdian, Maria Jesus San Jose sailburu zelarik, Justizia arloko sailburuorde izan zen. Legealdi honetan, Turismo Saileko aholkulari gisa ari zen lanean, baina gaixotasunaren ondorioz, utzi behar izan zuen.


Summary: Kubarekiko politika berrikusten ari dela adierazi du AEBetako Gobernuak. «Demokrazia eta giza eskubideak» erdigunean jarriko dituen aldaketak aztertzen ari da Etxe Zuria. Kubako Gobernuak gehienezko muga ezabatu die sendagai, elikagai eta garbitasunerako produktuen inportazioei, urte amaiera arte.

«Kubatarren ongizatean eragina izateko» neurriak aztertzen ari da AEBetako Gobernua, Jen Psaki Etxe Zuriko Prentsa idazkariak atzo jakinarazi zuenez. Joe Biden AEBetako presidenteak hauteskunde kanpainan iragarria zuen atzera egingo zuela Donald Trump presidente ohiak Kubarekiko hartu zituen zenbait neurritan, eta Washingtonek iragarri du hasia dela moldaketa horiek eztabaidatzen. Politika berriak «demokrazia eta giza eskubideak» izango ditu erdigunean.

Psakiren iritziz, joan den igandean Kubako hainbat hiritan piztu ziren protestak «gertakari garrantzitsuak» dira, eta AEBen jarreran «eragina» izango dute. Aldaketa hori ez da «puntuala» izango, «integrala» baizik.

Prentsa idazkariak aitortu du Trumpek Kuba «terrorea sustatzen duen estatu gisa» sailkatu izanak murrizketa ugari ezarri dizkiola uharteari, baina ez du zehaztu Etxe Zuria murrizketa horietatik zeintzuk berrikusten ari den, ezta aldaketa posible horiek kubatarren ongizatearen zein arlotan eragingo luketen ere.

Psakirenak ez dira Washingtonek ildo horretan egin dituen lehen adierazpenak. Joan den asteartean, Ned Price Estatu Departamentuko bozeramaileak ere adierazi zuen AEBak Kubarekiko politikan aldaketa posibleak aztertzen ari zirela. Haren esanetan, Bidenen gobernua berrikuspen «zabala» egiten ari da Kuban «demokrazia eta giza eskubideak» sustatzeko. «Kubako herritarrei laguntza emateko aukera egingarriak aztertzen ari gara beren behar humanitarioei erantzuteko, oso sakonak baitira».

Pricek ukatu egin zuen Kubatarren oinarrizko behar horiek AEBek uharteari ezarritako blokeo ekonomikoarekin zerikusirik duela. «Beharrak sakonak dira, ez AEBek egindako ezerengatik, Kubako erregimenaren ekintzengatik eta ekintza ezarengatik, kudeaketa txarrarengatik eta ustelkeriagatik baizik». Uhartearen gaineko enbargoa ez da oztopo Kubara «ondasun humanitarioak» bidaltzeko, bozeramailearen iritziz.

Hain justu, blokeoak kubatarrei eragiten dizkien zailtasun ekonomikoen ardura leporatu dio Habanak Etxe Zuriari, AEBek Kubako manifestarien aldarriak babestu dituztenean eta Manuel Diaz-Canel uharteko presidenteari «herria entzuteko» eskatu diotenean. Habanak protestak sustatzea eta herrialdea ezegonkortzen ahalegintzea egotzi dio Washingtoni. Diaz-Canelek Etxe Zuriaren «errezeta hipokritak» baztertu zituen. «Herriarengatik benetan arduratuta badaude, Kubaren arazoak konpondu nahi badituzte, amaitu dezatela blokeoa».

Trumpen estutua

Trumpen gobernuak Kubaren kontrako neurriak gogortu zituen bere agintaldian [2017-2021], Barack Obama AEBetako presidente ohiaren «kontziliazioak» emaitzarik ez zuela eman iritzita. Azken kolpea Etxe Zuria utzi baino bederatzi egun lehenago eman zuen, urtarrilaren 11n, Kuba «terrorismoa sustatzen duten estatuen zerrendara» gehitu zuenean berriz —2015ean atera zuen Obama-Bidenen gobernuak—. Neurriak zigor ekonomikoak ezarri zizkien Kubako hainbat erakundetako arduradunei eta herrialdearekin merkataritza arlo jakinetan harremanak zituzten herrialdeei.

Ordurako, Trumpek beste neurri batzuk hartuak zituen Kubako ekonomia estu hartzeko. Hamar egun lehenago, atzerriko inbertsioei kalte egiteko erabakia hartu zuen: Washingtonen zerrenda beltzera gehitu zuen Nazioarteko Finantza Bankua, Kubako garrantzitsuenetakoa, herrialdean atzerriko inbertsiogileen kontu gehienak kudeatzen dituena. Iazko urrian, Western Union enpresak Kuban egiten zituen operazioak galarazi zituen, eta, horrenbestez, herritarren oinarrizko diru iturri bat moztu zuen, kubatarren senide eta gertukoek AEBetatik egiten zizkieten diru bidalketena. Urtean 700 milioi euro baino gehiago. Kubako hoteletan ostatu hartzea ere debekatu zien estatubatuarrei. Kalte esanguratsua eragin zion horrek uharteko ekonomiaren motorrari, turismo sektoreari.

Ez hori bakarrik. Atzerriko inbertsioak atakan jarri zituen, Kubako herritarrei bidea emanez AEBetako justiziaren aurrean 1959tik konfiskatutako ondasunak erreklamatzeko. Washingtonek hogei urtez izoztuta izan zuen neurria, eta Trumpek indarrean jarri zuen 2019ko apirilean. Europaren haserrea eragin zuen horrek, enpresa europar ugari salatzeko bide ematen duelako.

Ikusi egin beharko da Bidenen gobernuak neurri horiekin guztiekin zer egiten duen eta noraino egiten duen atzera Trumpek jorratu zuen bidean.

Neurri aringarriak

Azkarrago mugitu behar izan da Kubako Gobernua, milaka kubatarrek, joan den igandeko protestetan, sendagai eta elikagai eskasia eta zerbitzu elektrikoaren mozketak salatu ostean. Kexu horiei erantzuteko hainbat neurri iragarri zituen atzo. Besteak beste, ezabatu egingo du orain arte uhartera bidaiatzen zutenek herrialdean inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua.

Horrez gain, gobernuak herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko ditu. «Ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzea» espero du, eta zerbitzu elektrikoan izan diren arazoak murriztea.

COVID-19aren kontrako txartatze kanpaina azkartuko duela ere hitzeman dute Kubako agintariek. Abuztua amaitzerako biztanleriaren %60 txertatua egotea jarri dute helburu.

Soldaten ordainketa malgutzeko neurriak iragarri ditu, gainera. Estatuko enpresetan ez da derrigorrezkoa izango langileen ordainketarako soldata eskala erabiltzea. Era progresiboan ezabatuko dute baldintza hori.

Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin dutela oinarrizko elikagai eta sendagai gabeziak, elektrizitate sareko mozketen ugaritzeak eta pandemiak egoera horri arazo gehiago batu izanak. Azken protestetan entzun ziren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu dute.


Summary: Frantziako Poliziak miaketa bat egin du Bahrain taldeko hotelean. Taldeak azpimarratu du araudiaren baldintza guztiak betetzen dituztela. Ez dituzte jakinarazi miaketaren arrazoiak.

Frantziako Poliziak miaketa bat egin zuen bart gauean Bahrain taldeko txirrindularien hotelean, Pauen. Cyclingnews atariak kaleratu du informazioa, eta taldeko ordezkariek baieztatu egin dute. Movistar taldea ere hotel berdinean ari zen ostatu hartzen, baina ez zituzten arakatu haien logelak.

«17.etaparen ondoren, Frantziako hainbat polizia etorri ziren. Ez ziguten irakurtzeko ordenarik eman, baina taldeak eskaera guztiei erantzun zien», esan du, gaur goizean, Vadimir Miholjevic Bahrain taldeko zuzendari teknikoak.

Profesionaltasun maila altuenarekin «konprometituta» daudela azpimarratu du, eta adierazi araudiaren baldintza guztiak betetzen dituztela. «Prozesuak eragina izan du gure ziklisten errekuperazioan eta otorduen planifikazioan, eta, talde profesional gisa, funtsezko lehentasuna da gure taldearen ongizatea».

Ez dituzte jakinarazi miaketaren arrazoiak.


Summary: Beste 1.815 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, daturik txarrena azaroaren 6tik. COVID-19ak jotako sei gaixo hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Egindako proben %12k positibo eman dute.

Birusa hanpatuta dabil, eta goranzko joerak ez du eteteko itxurarik. Horren erakusgarri dira Osakidetzak eta Osasunbideak eman dituzten datuak. Azken eguneraketaren arabera, beste 1.815 positibo atzeman dituzte, daturik txarrena azaroaren 6tik. Orotara, 15.209 proba egin dituzte; beraz, %12k eman dute positibo, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko muga aise gaindituz. Hildakoena da datu positibo bakarra: koronabirusa zuten beste sei gaixo hil dira astebetean. Joan den urteko udara egin behar da atzera gisa horretako datu bat aurkitzeko: iazko uztailaren 27tik abuztuaren 2rako astean ere sei gaixo hil ziren, baina harrezkero goitik ibili da hildakoen kopurua.

Gainontzean, gaur igorri dituzten datuek ilunetik gehiago dute argitik baino. Egoerari lurraldez lurralde erreparatuta, Nafarroaren egoera da kezkagarriena. Bertan, azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 765 kasukoa da, eta gaur beste 608 jakinarazi dituzte, kopururik txarrena joan den urteko urriaren 30etik. Gipuzkoan ere egoera makurra da: 512 kasuko intzidentzia du, eta beste 502 positibo atzeman dituzte. Lurralde horretan egun bakarrean ez dituzte hainbeste positibo izan azaroaren 14tik. Traza txarra du Bizkaiak ere. Bertan, 354 kasuko intzidentzia dute, eta 511 positibo izan dituzte, otsailaren 6tik erregistratutako kopururik handiena. Araban ere igoera nabari da: 316ko intzidentzia dute, eta beste 154 positibo, kopururik handiena otsailaren 3tik. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren 50 lagunek ere positibo eman dutela.

Eta gaixoak, pixkanaka bada ere, ari dira ospitaleetara iristen. Egun, 159 gaixo daude Osakidetzako eta Osasunbideko erietxeetan; horietako 38 larriki gaixo daude ZIUetan. Ospitaleratuen kopurua %57 handitu da astebetean; ZIUetako kopuruetan, berriz, ez dago joera argirik.


Summary: EBk ekinbideak hasiko ditu Hungariaren eta Poloniaren aurka, LGTBIQ komunitatea diskriminatzeagatik. Bruselak bi hilabeteko epea eman die bi herrialdetako gobernuei euren politikak aldatzeko. Hungariako lege homofoboa eta Poloniako hainbat tokitan ezarritako LGTBIQ komunitatearen aurkako eremuak kritikatu ditu.

«Berdintasuna eta giza eskubideekiko nahiz duintasunarekiko errespetua Europako Batasunaren oinarrizko balioak dira, Europako Batasunaren Tratatuaren bigarren artikuluan jasotakoak. Batzordeak bere eskura dituen tresna guztiak erabiliko ditu balio horiek defendatzeko». Printzipio horretan oinarrituta, Hungariaren eta Poloniaren aurkako ekinbide judizialak hasiko dituela jakinarazi du Europako Batzordeak, LGTBIQ komunitatearen oinarrizko eskubideak urratzen dituzten legeak abiarazteagatik.

Hungariaren kasuan, parlamentuak berriki onartutako lege homofoboa du jopuntuan Bruselak, zeinak debekatu egiten baitu 18 urtetik beherakoek sarbidea duten espazioetan homosexualitatea eta sexu-aldaketa sustatzen duten edukiak zabaltzea, LGTBIQ mugimenduaren inguruko propaganda egitea, edota hedabideetan homosexualitatea eta transexualitatea aipatzen dituzten iragarkiak argitaratzea, besteak beste.

LGTB ideologiatik libre diren eremuak deiturikoekikoekin izan duen jarreragatik zigortuko du Bruselak Poloniako Gobernua, uste baitu entzungor egin izan diela Bruselak eremu horien inguruan emandako ebazpenei, eta ez dituela nahikoa ikertu. 100 hiri eta eskualde ingurutan ezarri dituzte halako guneak, bertako agintarien ekimenez.

Bi epealditan banatu du Europako Batzordeak Hungariaren eta Poloniaren aurka hasitako prozedura. Bi hilabetekoa izango da lehenengoa. Bruselak bi herrialdeetako gobernuei gutun bat igorriko die, bere kezkaren inguruko azalpenak ematen, eta bi hilabeteko epea emango die euren erabakietan atzera egiteko. Halakorik egiten ez badute, Batzordeak «ebazpen arrazoitu bat» bidali ahalko die, eta, ondoren, Europako Justizia Auzitegira jo.

Epaitegien eskumenean ere, talka

Hain justu, beste auzi batean ere Europaren bizkarrekoa jaso du gaur Poloniak. Luxenburgok, Europako Batzordeak salatutakoari arrazoia eman, eta ebatzi du Europako legediaren kontrakoa dela Poloniako Auzitegi Goreneko epaileen inguruan eratutako batzordea. Poloniako Gobernuak 2019ko abenduan onartutako eta iragan urteko otsailean indarrean sartutako justizia erreformaren baitan sortu zuten batzorde hori, eta epaileen inguruko erabakiak hartzeko eskumena dauka. Besteak beste, epaileak behin-behinetan kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko aukera ematen dio Varsoviari. Herrialde horretako auzitegien epaiei jarritako helegiteak Europako auzitegietara bideratzea zigortu izan du, modu horretan, gobernuak. 40 epailek baino gehiagok jaso dituzte zigorrak Europako Justizia Auzitegiaren epaiak onartzeagatik eta gobernuaren justizia erreformari kritika egiteagatik.

Europako Batzordeak salatua zuen batzorde horrek Poloniak EB Europako Batasuneko legediarekin dituen betebeharrak urratzen dituela. Europako Justizia Auzitegiak ebatzi du Poloniako sistema judizialaren erreformak —horren barruan sortu zuten batzordea— ez dituela "inpartzialtasuna eta independentzia" bermatzen, eta justiziak botere legegilearen eta exekutiboaren eragin zuzena duela.

Poloniako Auzitegi Goreneko epaileen aukeraketa, horri buruzko batzordekoena barne, Epailetza Batzorde Nazionalak egiten du, eta, auzitegiaren arabera, horren independentziak «zilegizkoak diren zalantzei bide eman diezaieke». Halaber, auzitan jartzen du batzorde hori inoiz Gorenean aritu gabeko epaileez osatua egotea nahiz soldata eta autonomia maila handiagoa izatea, herrialdeko gainerako auzitegietakoekin alderatuta.

Indarrean dagoen batzorde horrek baimentzen du epaileek hartutako erabakien inguruan zigor diziplinatzaileak ezartzea. Hori «kontrol politikorako» erabiltzeko arriskua ikusten du Europako Justizia Auziteigak, eta epaileen erabakietan nahiz haien independentzian esku hartzeko. Gainera, auzibideak Europako auzitegietara bideratzeagatik irekitako prozedurek, epaileen eskubideen aurka ez ezik, EBko auzitegien eta estatu kideetakoen arteko kooperazioaren kontra egiten duela ere nabarmendu du Luxenburgok.

Auzitegi berak batzorde horri dagozkion eskumenak bertan behera uzteko agindu zion atzo Poloniari, behin-behineko neurri gisa, EBko legediaren kontrakoak direlakoan. Neurri hori konstituzioaren arurkakotzat jo zuen Poloniako Auzitegi Konstituzionalak. Nabarmendu zuen Poloniako epaileak ez direla EBko epaile bihurtzen, talde komunitarioko legediaren arabera, eta herrialdeko justiziaren inguruan zigorrak ezartzeko eskumena duen erakunde bakarra Goreneko epaileen inguruko batzordea dela.


Martxoan egingo du Kongresua EAk

Summary: Martxoan egingo du Kongresua EAk. Telematikoki egin den nazio batzarrean Eba Blancoren zuzendaritzak egindako proposamenaren alde egin du bertan parte hartu dutenen gehiengoak. Kritikoek bi hilabeteren buruan egin beharko litzatekeela diote.

Atzo, nazio biltzar telematikoa egin zuen Eusko Alkartasunak, eta, alderdiak bidalitako prentsa oharrean zehazten denez, bertan parte hartu zutenen %75ek baiezkoa eman zion zuzendaritzaren proposamenari. Bilkura horretan, EAren kongresu prozesuaren bide orria zehaztu zen, eta asmoa da kongresua martxoan egitea. Uda amaituta, sei hilabete izango dute alderdian barne dokumentuak aztertu, zuzenketak aurkeztu eta kongresuko kideak hautatzeko.

Lehen aldia da EAk telematikoki egin behar izan duela nazio biltzarra, kongresu arteko epean antolatu ohi den organo gorena. Prentsa oharrean, alderdiko ildo ofizialak zehaztu du pandemiaren ondorioz egin behar izan dutela horrela. Alderdiaren esanetan, parte hartzea «oso handia» izan da, eta batzarkide guztien «berme guztiak bete ziren». Bertan zuzendaritzak hurrengo kongresua prestatzeko bide-orria prestatu du: parte-hartu zutenen %75ek eman dio oniritzia kongresua martxoan egiteari, beste %18 abstenitu egin da, eta boto bakar bat izan da aurka.

Horrekin batera, nazio biltzar horrek baiezkoa eman zion ondoko hilabeteetako bidea antolatuko duen lantaldeari. Haren esku egongo da ponentzia politikoa eta estatutuen txostena lantzea.

Emaitzaren aurrean pozik agertu da Eba Blanco, bere zuzendaritzak mahai gainean jarritako eztabaida esparrua onetsi delako: «Prozesu honetan afiliatu guztiek izango dute parte hartzeko eta eztabaidatzeko eskubidea bermatua, gardentasun osoz. Hau da benetako eztabaida mahaia; organo honetan eman behar da negoziaketa, hala nahi bada benetan».

Sektore kritikoaren ikuspegia

Aldiz, sektore kritikoak guztiz bestela ikusi du biltzarra egiteko modua eta gaitzetsi du biltzar telematikoa «kaotikoa» izan zela. Sektore kritikoak dio zuzendaritzak ez duela ahalbidetu afiliatu guztien parte hartzea. Euren esanetan, estatutuek bilkura telematikoa egiteko aukera jaso arren, ez dago horren inguruko araudirik eta informatika arloko «baliabiderik eta ahalmenik ez dutenei» ez zaie utzi parte hartzen.

Sektore kritikoak kongresua bi hilabeteren buruan egitea nahi du. Hala, talde horretako 600 kidek eskaera hori egin du. Alderdiko estatutuen arabera, afiliazioaren laurdenak eskaera hori eginez gero kongresurako deialdiak «automatikoa» izan behar luke, baina sektore kritikoak salatu du nazio biltzarreko 76 botok eskakizun zabal hori oztopatu dutela.

EH Bilduk aurten hamar urte bete ditu. Sektore kritikoak koalizioaren aldeko apustua egin arren, alderdiak parte hartze aktiboagoa izan behar lukeela aldarrikatzen du. Eba Blancok dio Kongresuaren eztabaida esparruan zehaztuko dela hori. «Baliatu dezagun kongresu honek emango digun aukera positiboan lan egiteko, guztion artean eztabaidatzeko eta alderdia sendotu eta sendatzeko. Horrek EH Bildu hobetzen lagunduko du».


Gehiago balio du urrutitik begiratzean

Summary: Gehiago balio du urrutitik begiratzean. Lehiaketan sartuta zegoela, naturaltzat jotzen zuen Naroa Agirrek; gerora konturatu zen zenbat balio zuen lortu zuen guztiak. Abraham Olanok zilarrezko domina irabazi zuen garaian, berriz, Olinpiar Jokoek ez zuten hainbesteko garrantzirik txirrindularientzat; balio handiagoa dute orain. Biei distantziak lagundu die Olinpiar Jokoetan egin zuten lana baloratzen, Tokiokoak hastear diren honetan.

Hemeretzi urte dira Abraham Olanok txirrindularitza utzi zuela, eta hiru urte Naroa Agirrek pertikak gorde zituela. Baina erreportajerako argazkiak egiteko Donostian elkartu, eta begiak piztu zaizkie Anoetako belodromoan eta miniestadioan sartu orduko. Donostiako Amara auzoko kirolgune horiek leku esanguratsuak dira haientzat, eta iraganeko garaipen, izerdi eta nekeen oroitzapenak ez dauzkate ahaztuta.

Anoetak eta begietako distira horrek ez ezik, beste zerbaitek ere elkartzen ditu kirolari profesional erretiratu biak. Olinpiar Jokoetan lehiatu ziren biak, eta emaitza onak lortu zituzten. 1996an Atlantan (AEB) eta 2000n Sydneyn (Australia) egon zen Olano; zilarrezko domina bat ere irabazi zuen Atlantan. Ez zuten kointziditu; Agirre Atenasen (Grezia) lehiatu zen, 2004an, eta Pekinen (Txina), 2008an. Seigarren postuan gelditu zen Atenasen, pertika jauzian. Elkarren artean, Olinpiar Jokoen euskal historiaren hamabi urte eta lau ekitaldi laburbiltzen dituzte.

Nola gogoratzen dituzue norberaren lehen Olinpiar Jokoetara joan aurreko egunak?

ABRAHAM OLANO: 1996ko Tourra amaitu eta egun gutxira abiatu ginen Atlantara. Espainiako hautatzaileek Tourrera joan baino lehenago egin zuten lehen deialdian, erlojuaren aurkako probarako eta errepideko probarako hautatu ninduten hasieran. Zalantza bakarra zera zuten: erlojuaren aurka nortzuk arituko ziren. Esan dezaket nahiko argi zutela Miguel Indurain eta ni izango ginela. Azkenean hala izan zen, eta ordezko moduan Melchor Mauri eraman zuten. Pena handiena zera izan zen, txirrindulariak herri olinpikotik kanpo geundela Atlantan.

NAROA AGIRRE: Gertutasunagatik, uste dut Atenasera hiru egun lehenago joan ginela. Dena oso azkarra izan zen. Hara joan aurreko egunetan ia entrenatu gabe egon nintzen, atseden hartzea garrantzitsua zelako. Hara iritsi, lehiatu, eta konturatzerako berriro ere etxean nintzen. Pekingoa, aldiz, ezberdina izan zen. Ordu aldaketa geneukan tarteko, eta diziplina ezberdinetako kirolariak joan ginen batera. Atenasera, berriz, talde txiki askotan joan ginen.

Eta nola bizi izan zenituzten lehen Olinpiar Joko haiek? Ezberdinak izan ziren?

AGIRRE: Beste txapelketa batzuen modura bizi izan nituen. Txapelketa ezberdinak dira, baina azken finean lehiaketa berbera da. Urduritasun antzekoarekin bizitzen nituen txapelketak, bai mundialak, bai Europako txapelketak, bai Olinpiar Jokoak. Banekien jokatzen ari nintzenaren saria handiagoa zela, baina, esaterako, Gipuzkoako txapelketa batean ere oso urduri jartzen nintzen. Baina hori seinale ona zen, sasoiko nengoen seinale zen.

OLANO: Guretzat gauza berri bat izan zen. Ez zen urte hasieran jartzen genituen helburu haietako bat. Tourra jokatzetik gentozen, eta haren jarraipen bat izan zela esango nuke. Gaur egun, badira txirrindulari batzuk bereziki Olinpiar Jokoak prestatzen dituztenak. Baina Atlantakoak lehenak izan ziren txirrindulari profesionalentzat, eta bertan egoteko aukera izan genuen. Halere, hiru asteko probak jokatzen ohituta dauden txirrindularientzat ez dira probarik egokienak; gehiago dira klasikoetara ohituta daudenentzako modukoak.

Txirrindularientzat agian ez, baina atletentzat helburu nagusia izaten dira Olinpiar Jokoak.

AGIRRE: Hori pentsatzen ari nintzen! Abrahamen kasuan, Tourra, Giroa edo Espainiako Vuelta jokatzen dituzte urtero, edo tenislari baten kasuan Roland Garros, Wimbledon edo Australiako Opena. Beste kirol askotan, berriz, helburu nagusia Olinpiar Jokoak dira. Une hartan bertan, nik oso modu naturalean jokatu nituen. Ordura arte lortu nituen beste gauza askoren antzera, koska bat gainditzea izan zen. Lehenik Euskadiko Txapelketa lortu nuen, ondoren Espainiakoa, gero gutxiengo altuera lortu nuen… Ez zen egun batetik bestera lortutako zerbait izan han egotea. Zentimetroak igoz nindoan heinean, neure buruari pisua kenduz joaten nintzen. Progresio luze bat izan zen Olinpiar Jokoetara iristea.

Aipatu duzu, Olano, Olinpiar Jokoak ez zirela helburua izan zuretzat, baina ilusio berezirik egin zizun han egoteak?

OLANO: Bai, bai, baina nire ilusio handiena herri olinpikoan egotea zen! Baina federazioak erabaki zuen entrenatzeko ez zela egokiena han egotea. Orduan zapuztu ziren nire ilusioak. Hiriaren erdian zegoen herri olinpikoa, eta egia zen: entrenatzeko ez zen lekurik egokiena. Ez nuen aukerarik izan Olinpiar Jokoak barrutik bizitzeko, azken egunak arte. Azken egunean, herri olinpikora joan ginen bazkaltzera, eta, ondoren, atletismoko 4x400 metrokoen finalak ikustera joan ginen, bai gizonezkoenak eta baita emakumezkoenak ere. Izugarri gozatu nuen!

Herri olinpikoa aipatuta, zerk harritu zintuzten gehien?

OLANO: Niri, bertan ikusten nituen kontrasteek! Denetik ikusten zen han! Oso kirolari garaiak, oso txikiak, gihartsuak, meheak... Baina denak ziren munduko onenak bere kirolean. Hor ikusten da kirolak zenbaterainoko marjinak dituen. Alde ederra zegoen saskibaloiko jokalari bat ikusi edo gimnasta bat ikusi!

AGIRRE: Ni ere horrek harritu ninduen gehien. Gure kasuan, etxebizitzak ziren Atenasen. Denek zioten ez ziela denborarik emango herri olinpikoa amaitzeko, baina azkenean dena amaitu zuten. Herri olinpikoa izugarria zen! Jatetxe erraldoi bat zuen, eta, behin bertan eserita, edonoren ondoan egon zintezkeen. Han denak berdinak ginen!

Aukera izan zenuten gustuko beste kirolariren bat ezagutzeko?

AGIRRE: Atenasen ez dut ondo oroitzen, baina Pekinen Rafael Nadal tenislaria ezagutzeko aukera izan nuen. Ilusio berezia egin zidan. Ni ez naiz oso argazkizalea, baina orduan harekin argazki bat ateratzeko aukera izan nuen. Estimu handia diot Nadali.

OLANO: Nik baten bat ezagutzeko ilusioa banuen, baina zoritxarrez ez nuen herri olinpikoan egoteko aukerarik izan.

Behin Olinpiar Jokoetan egonik, beste kirolik ikusteko aukera izaten zenuten?

OLANO: Ez da denbora askorik izaten, egia esan! Nik, gainera, erlojuaren aurka jokatutako probaz gain, errepidekoa ere jokatu behar nuen. Egun batean bakarrik izan nuen aukera estadio olinpikora joateko.

AGIRRE: Atenaskoan ez, baina Pekinen, igeriketako proba batzuk ikustera joan nintzen. Oso igerileku ederrak eta ikusgarriak zituzten! Baina ez pentsa edozein gauza ikustea erreza zenik. Diziplina batzuk ikusteko lekuak mugatuak ziren, eta eskaerak egin behar izaten ziren aurretik. Nik zortea izan nuen: atletismoko pistan bertan, proba asko bertatik bertara ikusteko aukera izan nuen.

Nolakoa izaten da egun arrunt bat Olinpiar Jokoetan?

OLANO: Etxean egoten ginen egunen antzekoa! Goizean jaiki, eta, gosaldu ondoren, entrenatzera irteten ginen. Ni erlojuaren aurka ibiliko nuen bizikleta prestatzen aritu nintzen gehienbat. Eguerdia bizikletaren gainean pasatzen genuen, ez bazkaltzeko. Normalean, txirrindulari profesional gehienek ez dute bazkaltzen; errepidean doazenean jaten dute zerbait. Etxeratzean hidratoak jaten genituen. Ondoren, atseden hartu, afaldu, eta ohera. Hura izaten zen egunerokoa.

AGIRRE: Gurea ere antzekoa izaten zen.

Atletentzat, Olinpiar Jokoak izaten dira ardatz nagusia lau urtez. Pisu handia kentzen al da harako sailkatzea lortzen denean?

AGIRRE: Lasaitasuna ekartzen du. Presio gutxiagorekin entrenatzeko aukera ematen du. Jada ez duzu beste zenbait lehiaketatan saiatzeko beharrik, eta hori ere oso garrantzitsua da. Behin sailkapena eskuan izanda, nik aukeratzen nuen zer lehiaketa jokatu.

Atenasen eta Pekinen egoteko aukera izan nuen, baina Londreserako ez nuen sailkatzea lortu. Hura bai izan zela nahi eta ezin! Buru-belarri saiatu nintzen sailkapenaren bila, eta azkenean ez zen posible izan.

Hortaz, presioa sortzen dute Jokoek...

AGIRRE: Baietz esango nuke! Bertan lortutako emaitzek askoz ere oihartzun handiagoa izaten zuten, baina, behin lehian sartuta, hori dena albo batean uzten saiatzen nintzen. Askotan ez zara jabetzen non zauden ere. Zorionez, txapelketa handietan maila eman izan dut, baina egun okerrak ere izan ditut. Horietatik ere ikasi egin behar da. Dena egun batean jokatzea gauza polita da; hor erakutsi behar baita bakoitzaren balioa. Halere, eskerrak Olinpiar Jokoen artean ere beste lehiaketa batzuk jokatzen genituen!

Nire entrenatzailea nire bikotekidea zen arren, etxekoengandik ez nuen inoiz presio berezirik izaten; alderantziz: beti edozertan laguntzeko prest izaten ziren.

OLANO: Gauzak ondo egitearen presioa izaten zen gehienbat. Gauza guztiek dute bere garrantzia, baina gauza askori garrantzia kentzen ere jakin behar dela iruditzen zait.

Etxekoek asko sufritzen al zuten?

AGIRRE: Agian, nire bikotekideak sufrituko zuen gehien. Egun guztia batera egoten ginen, bera izan zen nire entrenatzailea... Agian ez naiz oso kontziente izan horretaz, ez daukat sentsazio hori, baina ez dut uste lan ikaragarriak emandakoa izan naizenik. Amona bai, hura oso urduri jartzen zen! Ez zituen txapelketak ikusten. Gurasoak, aldiz, askotan joaten ziren txapelketetara.

OLANO: Nik anaia zaharrenarekin izaten nuen lan gehien! Nire lehiaketetan, nik baino dezente gehiago sufritzen zuen. Oso urduri jartzen zen aldiro. Ez zen batere plazagizona. Nire lasaitasunak harritzen zuen! Nik beti esaten nion ea zergatik egon behar nuen urduri, ordura arteko lan guztiak ondo egin banituen.

Olinpiar Jokoetan askotan hitz egiten al zenuten etxekoekin?

AGIRRE: 2004an, Atenasen, oso zaila zen etxekoekin hitz egitea. Garai haietan, oraindik ere, telefonoek txanponekin funtzionatzen zuten. Dirutza joaten zen deietan! Gaur egungo gazteek ez dute ulertzen [barrezka]. Pekinen, aldiz, Internet bazegoen, 2008an. Niri gustatzen zitzaidan etxekoen gertutasun hori sentitzea. Niretzat garrantzitsua zen nire zalantzak eta egoera deskribatzea; horrek lasaitasuna ematen zidan. Gainean eramaten nuen motxila arintzeko balio izaten zidan.

OLANO: Ni ere antzekoa izan naiz horretan. Beti izaten nuen ohitura edozein lasterketaren ondoren etxekoekin hitz egitekoa. Ez zen denbora asko izaten agian, baina denbora hura nahikoa izaten zen niretzat. Emaztearekin izaten zen gehienetan, baina aitarekin eta amarekin ere askotan hitz egiten nuen.

Presioa aipatuta, gaur egun oso ohikoa da talde bakoitzak psikologoa izatea. Zuen garaietan ere izaten al zenuten kanpoko laguntza hori?

OLANO: Bai, bai, lehen ere izaten genuen laguntza hori. Horrek ez du esan nahi denek behar dutenik. Batzuek berezkoa dute lasaitasuna edo egoten jakite hori. Askotan, badirudi baten bat urduri ez badago ez zaiola ezer axola, eta hori ez da horrela. Presioa eramaten jakitea oso garrantzitsua da, eta denok ez dugu berdin eramaten. Horretan bereizten dira goi-mailako kirolariak. Eta, bestalde, oso garrantzitsua da Olinpiar Joko batzuetara edo goi mailako lehiaketa batera burua garbi eramatea. Hori ezinbestekoa da, errendimendua nahi baduzu behintzat.

AGIRRE: Nik bi hitz aipatuko nituzke: urduritasuna eta kudeaketa. Urduritasuna oso beharrezkoa da ondo lehiatzeko, baina pasatu gabe. Hori kudeatzen ez duenak laguntza behar du. Bai taldekako lanean, baita bakarkakoan ere. Taldekakoan, badirudi gutxiago izan behar duela, baina nire lanak besteengan eragina badu, lanketa bat eskatzen du. Nik lan egin nuen psikologo batekin, eta izugarri ikasi nuen.

Zer helbururekin joan zineten Olinpiar Jokoetara?

AGIRRE: 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan ez neraman helburu garbirik. Nire ilusio bakarra, beti bezala, finalera sartzea zen. Txapelketa gehienetan, mugan ibiltzen nintzen, eta Atenasen sartzea lortu nuen. Jelena Isinbaieva errusiarrak irabazi zuen finala, eta munduko errekor berria jarri zuen: 4 metro eta 91 zentimetroko jauzia. Ni seigarren sailkatu nintzen [4,40]. Ez nuen inondik inora ere espero! Ez nintzen jabetzen zer lortu nuen. Diploma olinpikoa lortu nuen! 2008an Pekinen, aldiz, ezin izan nintzen finalera sartu, eta hamahirugarren amaitu nuen. Postu bategatik finalera ez sartzeak amorrua eman zidan. Finalak xarma berezia dauka. Eskerrak, behintzat, hura ahazteko Pekinen beste astebete pasatzeko aukera izan nuen.

OLANO: Domina lortzea zen helburu bakarra! Bagenekien gauzak normal joanda Indurainek zuela aukerarik handiena urrezko domina lortzeko. Podiuma osatzeko ahaleginean, Chris Boardman eta ni neu geunden. Oso txirrindulari indartsua zen, baina bagenekien agian ibilbidea luzeegia izan zitekeela harentzat. 20 edo 30 kilometroko distantzian hegan egiten zuen, baina erlojupekoak luzatzen ziren heinean, sufritzen hasten zen. Eta Atlantan ere hala izan zen. Oso azkar irten zen, baina bigarren itzulian indarrak amaitu zitzaizkion. Indurainek, aldiz, ez zuen huts egin.

Nola gogoratzen duzue Olinpiar Jokoetako zuen egun handia?

OLANO: 45 kilometro inguru zituen ibilbideak, eta bi itzuli ziren. Lasterketa baino hiru ordu lehenago, pasta garbia jan nuen. Beroketa errepidean egin nuen, eta ez arrabolan. Ez zitzaidan gustatzen beroketa arrabolan egitea. Behin lehia hasita, lehen itzulian, Indurainek hamahiru segundoko tartea atera zidan, eta Boardmanek, berriz, zortzikoa. Bigarrenean, Indurainek ez zidan batere alderik atera, eta Boardmanek, berriz, hogeita zazpi segundo galdu zituen nire aldean. Zilarrezko domina eskuratu ahal izan nuen helmugan. Nire helburuak bete nituen, baina betiko gelditu zitzaidan galdera: eta indartsuago atera izan banintz? Halere, ez naiz inoiz izan gauzei buelta asko ematekoa. Nire korritzeko modua beti berbera izan da, eta orduan ere hustuta iritsi nintzen helmugara. Dena eman nuen.

AGIRRE: Ez daukat oroitzapen argirik, egia esan. Ni nirea egitera atera nintzen. Gogoratzen dut garai haietan atleta dezente ibiltzen ginela 4 metro eta 40 zentimetroko altueran, eta nik altuera hori lehen saiakeran gainditu nuela. Ondoren, 4 metro eta 50 zentimetrora jarri zuten koska, eta hura ezin izan nuen gainditu. Isinbaiebak erakustaldia egin zuen beste behin. Ondoren, harekin entrenatzeko aukera izan nuen, eta asko ikasi nuen. Oso garai onak harrapatu nituen pertikan, besteak beste Stacy Dragilarekin eta Svetlana Feofanovarekin ere izan nintzelako txapelketa batzuetan. Gauzak asko aldatu dira pertikaren munduan.

Egun hartako irudiak ikusi izan al dituzue gerora?

OLANO: Espresuki inoiz ez. Telebistan bota izan dituzte sarritan irudi haiek, eta haietakoren batean ikusi izan ditut.

AGIRRE: Nik ere ez, inoiz ez.

Gogoan al duzue nola ospatu zenuten?

OLANO: Erlojuaren aurkako probaren egunean, oso gutxi ospatu genuen Indurainen eta nire domina. Handik egun gutxira, errepideko txapelketa jokatu behar genuen, eta harako ere aukerak genituen dominaren bat lortzeko. Gogoan daukat Melchor Maurik laugarren postua lortu zuela. Gau hartan ere ez genuen ezer berezirik egin. Xanpain pixka bat edan genuen, baina beste munduko ezer ez genuen egin.

AGIRRE: Ospakizun berezirik ez nuen egin, baina edozer gauza jateko aprobetxatzen nuen horrelakoetan! Janariarekin beti zaintzen ibiltzen ginen, baina horrelako txapelketak amaitzen zirenean, askatasun pixka bat hartzen genuen. Ordura arteko lotura guztiak apurtzen nituen [barrezka]. Ez dakit Atenasen edo Pekinen izan zen, baina herri olinpikoaren barruan McDonalds bat ipini zuten, eta hura kristorena izan zen. Herri olinpikoaren barruan azkar ikusten zen lehiaketak nork zeuzkan amaituta eta nork ez!

OLANO: Elikaduran gauzak asko aldatu dira azken urteetan. Gu ere asko zaintzen ginen, baina gure mahaian beti izaten zen botila bat ardo! Ez genuen ikaragarri edaten, baina beti edaten genuen zerbait. Gaur egun ezin da pentsatu ere egin!

Biak ere bi aldiz parte hartuak zarete, eta asebeteta gelditu zineten Olinpiar Jokoekin?

OLANO: 2000. urtean Sydneyn egon nintzen berriro ere, baina gauzak ez ziren atera nik nahi bezala. Orduan ere bi probak jokatu nituen. Erlojuaren aurkakoan, laugarren sailkatu nintzen; Viatxeslav Ekimov errusiarrak irabazi zuen proba.

AGIRRE: Ni 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan egoten saiatu nintzen, hirugarren batean egoteko, baina, lesio bat zela medio, ez nuen hara joateko aukerarik izan. Orduan konturatu nintzen gauzak ez zirela hain errazak, eta balio handiagoa ematen hasi nintzen ordura arte lortutakoari. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako ere prestatu nintzen, baina han ere bidean gelditu nintzen. Sailkatzen zarenean, normaltzat hartzen duzu egoera, baina kanpoan geratzen zarenean konturatzen zara gauzak lortzea zenbat kostatzen den.

Arantzarik gelditu zaizue Jokoekin?

AGIRRE: Arantza baino gehiago, askotan pentsatu dut gauzak beste modu batera egin izan banitu errendimendu handiagoa aterako niola nire ibilbideari. Une oro ahal dudan guztia eman dudan sentsazioa daukat, baina agian ez nuen atera neukan guztia. Ez nuen formularekin asmatu, ziurrenik. Orain, distantziatik, esan dezaket nire pertikako marka ez dela hain ona. Nahiz eta Espainiako errekorra izan, ezin dut beste askorekin alderatu. Erakutsi dudan gaitasuna baino handiagoa nuela iruditzen zait. Baina ez nuen atera, eta azkenean horrek balio du.

Olinpiar Jokoek zer eman dizuete?

OLANO: Oihartzuna, esango nuke. Geurean, lehiaketa gehienak urtero jokatzen dira, esaterako mundukoa, baina Olinpiar Jokoak lau urtetik behin izaten dira jokoan. Agian gure garaietan ez ziren hain garrantzitsuak, baina gaur egun balioa dute bertan lortutako dominek.

AGIRRE: Niri asko eman didate! Gehienentzat, nor da Naroa Agirre? Bi Olinpiar Jokotan egon zen atleta. Hori argi daukat. Ez munduko txapelketak, ez Europako txapelketak: Olinpiar Jokoek ematen diote izena atleta bati. Gainera, lau urtetik behin jokatzen dira, eta horrek askoz ere pisu handiagoa ematen die. Askotan, lau urteko lana egun batean jokatzen da, eta horrek emozio puntu handi bat ematen dio.

Aurtengo Olinpiar Jokoak arraroagoak izango dira, baina ikusiko dituzue?

OLANO: Beti gustatu izan zaizkit Olinpiar Jokoak, eta ahal dudan guztietan ikusten ditut. Atletismoa asko gustatzen zait. Etxean ere ikusten ditugu.

AGIRRE: Olinpiar Jokoen lehen oroitzapena Bartzelonako Jokoetakoa daukat [1992]. Udako kanpaldian harrapatu ninduen, eta orduan denak hura ikustera joaten ginen. Azkenaldian, ordea, erabat kanpo nago mundu horretatik. Noizean behin jarraitzen ditut gertuko atleta ezagunak, baina beste mundu batean nago. Oraindik ere umea txiki xamarra daukat, eta gaur-gaurkoz beste lehentasun batzuk daude.


Naroa Agirre

Summary: Naroa Agirre.

Gorenekoen artera iritsi zen Naroa Agirre; gorenekoen artera pertikarekin, eta Olinpiar Jokoetan eta munduko lehiaketetan. Bi alditan izan zen Olinpiar Jokoetan: 2004an, Atenasen —seigarren postua eta diploma olinpikoa lortu zituen—, eta 2008an, Pekinen —hamahirugarren egin zuen—. Espainiako pertika jauziko errekorra ere berak jarritakoa da: lau metro eta 56 zentimetro. 2007an jarri zuen marka, eta ez du beste inork iritsi oraingoz. Espainiako txapeldun izan zen hamahiru aldiz pista estalian, eta bederatzi aldiz aire zabalean. Eta munduko probetan ere arrastoa utzi zuen: 2005ean, bederatzigarren egin zuen Helsinkiko aire zabaleko munduko txapelketan; eta 2006an, seigarren sailkatu zen Moskuko pista estaliko munduko txapelketan. 2018an utzi zuen pertika jauzia, eta gaur egun irakaslea da.


Abraham Olano

Summary: Abraham Olano.

Hogeita bost urte beteko dira aurten: 1996ko abuztuaren 3an zilarrezko medaila bat irabazi zuen Abraham Olanok, Olinpiar Jokoetako erlojupeko txirrindularitza proban. Atlantan irabazi zuen medaila hura, Miguel Indurainek urrezkoa eskuratu zuen proba berean. Hamabi segundo gehiago behar izan zituen Olanok. Sari arrasto luzea utzi zuen txirrindulari profesional gisa lehiatu zen hamarkadan: munduko txapeldun izan zen errepidean 1995ean, eta erlojuaren kontra ere munduko txapeldun bilakatu zen 1998an; txirrindulari gutxik esan dezakete bi titulu horiek irabazi ahal izan dituztela. Espainiako Vuelta bat ere irabazi zuen, 1998an, eta bi aldiz igo zen Giroko podiumera —1996an hirugarren izan zen, eta 2001ean, bigarren—. Espainiako errepideko txapelketa bat eta erlojupeko bi ere irabazi zituen, beste hainbat lorpenen artean. 2002an utzi zuen txirrindularitza.


Summary: Arabako lurren defentsan manifestazioa deitu dute urriaren 23rako, Gasteizen. AHTrik ez!, Arabako Mendiak Aske, Elikadura Iraunkorraren Aldeko Mugimendua eta Proiektu Honi Ez (Arratzua-Ubarrundia) herri plataformek antolatuko dute.

«Araba Bizirik! Lurra defendatuko dugu!» lelopean manifestazioa deitu dute urriaren 23rako, Gasteizen. AHTrik ez!, Arabako Mendiak Aske, Elikadura Iraunkorraren Aldeko Mugimenduak eta Proiektu Honi Ez! Planta fotovoltaikoen aurkako Arratzua-Ubarrundiako herri plataformak egin dute protestarako deia, Gasteizko Probintzia plazan egindako prentsaurrekoan. Dagoeneko abian dauden «industria makroproiektuak berehala geldiaraztea» eskatu dute: zentral eolikoak, parke fotovoltaikoak eta AHTaren proiektua, hain zuzen ere.

Roberto Ruiz de Arkaute Proiektu Honi Ez! plataformako kidea lurraldeko mendilerroak berdin mantentzearen alde mintzatu da, eta «zatiketa» saihestu behar dela esan du: «Mendilerroetan eraiki nahi dituzten zentral eolikoek lurraren zatiketa ekarriko dute, animalia eta landare espezieen galera». Parke fotovoltaikoek, aldiz, bertako nekazaritza eta abeltzaintza jarduera «arriskuan» jarriko dituela salatu du Ruiz de Arkautek. Eta AHTaren egungo trenbidearen paralelo doan plataforma berriak ere, ondorio natural, sozial eta ekonomiko «neurrigabea» izango duela ohartarazi du: «Trantsizio energetikoa, energia berriztagarrien sustapena eta tren garraio azpiegituren hobekuntza aitzakia hartzen dituzte makroproiektuak aurrera eramateko».

Multinazionalek Eusko Jaurlaritzaren babesarekin eraikiko dituzten proiektuak direla azpimarratu nahi izan du Ruiz de Arkautek. Esan duenez, proiektuek, besteak beste, landa eremuetako bizimodua, natura eremuen kontserbazioa, lurralde-subiranotasuna, mendien jabetza publikoa eta nekazaritza zein abeltzaintza eredu jasangarrien «galera» ekarriko lukete. Eragileen ustez, enpresek eta gobernuak ustezko balio sozialaren argudio «engainagarriak» erabiltzen dituzte diru publiko kopuru handiak erabili ahal izateko eta Next Generation Europako funtsak jasotzeko, eta «soil-soilik» etekin ekonomikoa dute helburu.

Zenbait eskakizun egin ditu Aitor Armentia Arabako Mendiak Aske plataformako kideak. Esan du premiazkoena proiektuak geldiaraztea dela, eta «babesean zein errespetuan» oinarritutako Lurralde Plan Sektorial bat aurrera eramatea. Horretarako, Armentiaren ustez, herri eta kontzejuen «subiranotasuna defendatu» beharra dago. Fotovoltaikoen kasuan, berriz, nekazaritzarako erabiltzen ez diren lurrak erabiltzea eskatu du. Eta, AHTaren ordez, tren sozialaren aldeko apustua egitea proposatu du, egungo trenbideak «modernizatuta».

Herritarrei deia

Armentiak jendeari protestan parte hartzeko dei eginaz bukatu du agerraldia: «Ondarea defendatzeko betebeharra dugu, gure gizartearen osasunerako ezinbestekoa dena. Lur komunak izatea lortu behar dugu etorkizuneko belaunaldientzat». Antolatzaileek ez dute jakinarazi protestaren nondik norakoak oraindik, baina urriaren 23ko manifestaziora batu daitezen eskatu diete: «Hiriak arriskuan dauden landa eta ingurumen eremuak beharrezkoak ditu. Indarrak batu ditzagun bere defentsan».


Summary: Tamaina handiko hamabi eukalipto kendu dituzte Kurtzio errekatik, Bermeon. Ibaiertzeko landaretza autoktonoa berreskuratzeko helburua dute.

URA Uraren Euskal Agentziak Bermeoko Kurtzio errekaren ibaiertzetatik tamaina handiko hamabi eukalipto (Eucalyptus globulus) kendu ditu. Jarduera hori ibaiertzeko landaretza autoktonoa berreskuratzeko jardueren barnean sartzen da. Lan horiek Bermeoko Udalak eta Uraren Euskal Agentziak sinatutako lankidetza-hitzarmenaren esparruan egin dira.

URAk adierazi duenez, Kurtzio ibaiaren ertzean sortu ziren eukaliptoak ez dira gertuko baso-ustiategi batekoak. Eta hauek mozteko lana adaburutik beheranzko inausketa kontrolatuaren bidez egin dute, plataforma baten laguntzaz.

Datozen urteetan, eukaliptoen motzondoak tratatuko dira, ez daitezen berriz landatu, eta errekaren ezkerraldean utzi duten eremua ibaiertzeko espezieekin berriz landatuko da. Ekinbideak 18.025 euro inguruko kostua izan du.


Summary: Xanty Elias sukaldariari eman diote Basque Culinary World Prize saria. Haurren elikadura hezkuntzan eragiteagatik jaso du saria Eliasek, epaimahaikideen arabera. Kia Damon eta Ana Estrela sukaldarien lana ere goraipatu dute.

Xanty Elias sukaldari espainiarrari eman diote 2021eko Basque Culinary World Prize saria, Los niños se comen el futuro (Haurrek etorkizuna jaten dute) egitasmoari esker umeen elikadura hezkuntzan eragiteagatik, epaimahaikideen arabera. Zehaztu dute sukaldariak lehen hezkuntzako ikastetxeetan egiten duela lan, hala nola «sukaldaritzaren eta kontsumo kontzientziaren inguruko kulturan heztea» garrantzitsua dela sinetsita.

Eusko Jaurlaritzak ematen du saria, Euskadi Basque Country eta Basque Culinary Centerren bidez martxan duen estrategia integralaren esparruan. Sariak aintzat hartzen ditu egitasmo eraldatzaileak, eta norabide hori duten lanak aitortzen ditu, irabazleari 100.000 euroko saria emanda. Edizio honetan, elikadura hezkuntzaren alorra nabarmendu dute, baina, baita immigrazioarekin edo talentua gizarteratzearekin lotutako eremuak ere.

Irabazle nagusiaz gainera, beraz, epaimahaiak bi aipamen berezi ere egin ditu. Batetik, Kia Damon sukaldari estatubatuarrak eginiko lana aitortu du, besteak beste, «baztertuta egon ohi diren taldeen talentua» erakusteagatik. Bestetik, Ana Estrela brasildarraren lana ere saritua izan da, sukaldaritzaren bidez «pertsonak gizartean txertatu» dituelako. «Sukaldari ekintzaileak dira, berritzaileak, sortzaileak eta saiatuak, eta, baita komunitatearekin konprometitua daudenak ere».

Lanak eta erronkak

Joan Roca epaimahaiko presidenteak Eliasen lana nabarmendu du: «Haurrak etorkizuna diren heinean, janariak duen benetako balioaz kontzientzia sortzeko beharrezkoak diren testuinguruak eta balioak erein behar dira, eta Eliasek nazioarteko ahalegin horri jarraipena ematen dio». Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak, berriz, azpimarratu du Lur planetak «erronka globalak» dituela aurrerantzean, eta, sari honek ematen duela aukera «mundu osoko» errealitateak ezagutzeko eta haiekin «konektatzeko», gastronomia hizpide hartuta. Joxe Mari Aizeaga Basque Culinary Centerreko zuzendariak, jakinarazi du sari honen asmoetako bat «errealitatearekin konektatzea eta eboluzionatzea» dela.


Summary: Gotzaindegiaren etxe batetik kaleratu nahi duten gizonaren kasua epaitu dute Bilbon. 61 urteko pentsioduna da, elbarritasuna dauka. Etxegabetzea berretsi edo bertan behera utzi erabakiko dute epaileek

61 urteko gizon baten etxegabetzeari buruzko ahozko bista izan da gaur Bilboko Justizia jauregian. Gotzaindegiaren jabegoko etxebizitza batean bizi da. Pentsioduna da, esklerosi anizkoitza du eta %45eko elbarritasuna. Bilboko Maizterren Sindikatuak elkarretaratzera deitu du epaitegiaren aurrean hari babesa adierazteko. Taldeko kide da gizona bera ere. Alba Garcia eta Iñigo Ruesgas bozeramaileek adierazi dutenez, litekeena da gaur etxegabetzea «berrestea» eta gizonari etxea uzteko epea irailerako ezartzea.

Bilboko Begoña auzoan dago etxea eta bertan jaio zen gizona. Haren gurasoen izenean zegoen alokairua hil ziren arte. Hortaz, arrebari esleitu zioten kontratua mortis causa, epea amaitu bitartean. Emakumea, ordea, elbarritasun baten ondorioz hil zen handik gutxira. Ordutik, hamar urte igaro dira. Ruesgasek adierazi du gizonak negoziaziorako asmoa izan duela beti: «Bera saiatu izan da kontratua haren izenean jartzen, baina gotzaindegiak ukatu egin dio». Hala ere, hilabetero, errenta ordaintzeko dirua eskatu egiten ziotela gehitu du: «Gotzaindegiak dirua errefusatu eta etxegabetzea abiarazi zuen arte».

Gotzaindegiak proposatu dion irtenbidea ez du onartu. Alokairuan logela bat ordaintzea eskaini zioten gizarte zerbitzuen erabiltzaile moduan. Garciak nabarmendu du gizonak ez duela logela bat gura: «Bere diru sarreren araberako alokairu soziala besterik ez du nahi».

Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza Sailak iazko abenduan erosi zituen Bilboko Gotzaindegiaren jabetzako hamalau etxebizitza, eraikin berean: «Lurzoru-ondare publikoan sartu eta Alokabide programaren bitartez alokairu sozialean jartzeko». Gaur epaitua izan den gizonaren apartamentua da bloke horretan erosi ez duten bakarra. Ruesgasek «jukutria» salatu du: «Alokairu sozialak bideratu nahi dituzte, behar hori duen pertsona bat kaleratu nahi duten eraikinean».

Maizterren Sindikatuko kideek Bilboko gotzaindegia okupatu zuten aste honen hasieran, gizonaren egoera salatzeko. Begoñako basilikaren aurrean egin zuten elkarretaratzea. Asteazkenean bilera zuten adostua bi aldeek eta Gotzainak albora utzi zuen; horren ondorio gisa hartu zuten Gotzaindegiko bulegoetara sartzeko erabakia. Ertzainek kaleratu zituzten.

Administrazioarekin harremanetan daudela erantsi dute Ruesgas eta Garciak: «Guk ez dugu etsiko gizon honen egoera normalizatu arte». Hurrengo mobilizazioei adi egoteko deia egin dute.


Summary: Jaurlaritzak «harridura» azaldu du alarma egoeraren aurkako erabakiaren aurrean. Iñaki Subijanaren arabera, Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du oinarrizko eskubideak eteteko salbuespen egoera ezarri behar dela.

Eragile politiko eta instituzional ugarik beren arrangura adierazi dute Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legearen aurkakotzat jo eta gero Espainiako Gobernuak 2020ko martxoan COVID-19aren izurriari aurre egiteko ezarritako alarma egoera eta horren babesean hartutako neurriak. Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak, esaterako, azaldu du erabakia «harrigarria» iruditzen zaiola, horrek «ondorio oso garrantzitsuak» izango dituela eta «egin denaren parte handi bat ezerezean» utziko duela.

Sei magistratuk eman zuten atzo alarmaren egoeraren babesean hartutako neurri batzuk konstituzioaren aurkakotzat jotzearen aldeko botoa, eta bostek kontrakoa. Horren aurrean, Erkorekak nabarmendu du alarma egoerak Polizia guztiak eraman zituela «osasun publikoko araudia zorrotz betearaztera». Jaurlaritzako Segurtasun Sailak «antolaketa ahalegin handia» egin zuen, Erkorekaren hitzetan: langile gehiago kontratatuta, aplikazio informatikoetan inbertsioak eginda, «bat-batean 40 bider handitu zirelako zigor espedienteak». Horrek «atsekabea» sor dezake polizien artean, Erkorekaren arabera.

Sailburuak jakinarazi duenez, lehen alarma egoeran 22.955 salaketa jarri ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; 13.500 Ertzaintzak jarritakoak eta 9.500 udaltzaingoek. Horiei gehitu behar zaizkie Donostiako, Bilboko eta Gasteizko udalek jarritakoak, prozedura propioak dituztenak. Espediente horiek fase diferenteetan daude, eta jada pagatuta daude 5.000 inguru. Orain, ikusteko dago isuna jaso zutenei dirua itzuli beharko zaien edo ez.

Salbuespen egoera

Antzera mintzatu da Santos Cerdan PSOEko Antolakuntza idazkaria, hark ere «harrigarritzat» jo baitu auzitegiaren erabakia. Nabarmendu du alarma egoerak «bizitza asko salbatu» zituela, eta «momentu horretan egin behar zena» egin zela.

Bestalde, Iñaki Subijana Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko presidenteak azaldu du ez dituela ezagutzen Auzitegi Konstituzionalaren argumentuak —oraindik ez da sententzia argitaratu—, baina, edozein kasutan, ebazpenak dioena zera dela: «oinarrizko eskubideak eteteko», alarma egoeraren ordez salbuespen egoera ezarri behar dela: «Sortu diren iritziak direnak dira, ez ditut eztabaidatuko, baina balio juridikoen ikuspegitik interesgarria dena da alde bateko nahiz besteko botoak azaltzen dituzten argudioak ezagutzea».


Summary: Gauez kalean ez elkartzeko aholkua «debeku gisa» hartzeko eskatu du Urkulluk. «Neurriak beteko balira, ez ginateke gai honi buruz hitz egiten ariko», gaineratu du Jaurlaritzako lehendakariak.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan COVID-19aren izurria kontrolatzeko neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilera teknikoa egin zuten atzo. Jakina zen neurri berriren bat ebatziko zutela, eta iluntzean jakinarazi zuten; baita dekretu bidez onartu ere. Orain arte hartutako neurriak mantentzea erabaki du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, eta beste neurri bat horri gehitu dio horri: gauerditik 06:00etara bizikideen topaketak bakarrik onartuko dituzte kalean, bihar gauerditik aurrera.

Horrek, ordea, zalantzak eragin ditu, Jaurlaritzak zenbateraino debeka dezakeen joan-etorrien askatasuna, eta, beraz, neurri horiek debeku gisa ezarri dituen, edo aholku gisa. Gaur, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eskatu du «debeku gisa» hartzeko «gehiegizko interakzio soziala eta, beraz, pertsonak elkartzea eremu jakin batzuetan eta ordutegi jakin batean». «Neurriak beteko balira, ez ginateke gai honi buruz hitz egiten ariko», gaineratu du.

Urkulluk eskerrak eman ditu, «gehiengoaren portaera» ontzat jota eta «neke pandemikoak eragiten duen ahalegin indibidual eta kolektiboa» aintzat hartuta. Gainera, gogorarazi du Ertzaintzak eta udaltzaingoek elkarlanean betearaziko dutela dekretua, «posible den kasuetan». Zehaztu du «garrantzitsuena» dela «jabetzea beste olatu pandemiko batean gaudela, kutsatze gaitasun handia eta azkarra duen aldaera berri batekin eta txertoa hartu ez duen biztanle multzo batean eragina duena». Hortaz, eskatu du «kontzientzia hartzeko portaeren eta ohituren» inguruan.


Pogacarren erabateko nagusitasuna

Summary: Pogacarren erabateko nagusitasuna. Liderrak ginga jarri dio egiten ari den Tour ikusgarriari, Luz Ardidenen irabazita. Guztiz erabakita utzi du sailkapen nagusia. Bilbao bederatzigarren jarri da, Uranek izan duen txakalaldiari esker

Maillot horia ia berea zuen, eta zakuan bi etapa garaipen ere bazituen. Aseezina da, ordea, Tadej Pogacar (UAE), eta gaur besoak altxatu ditu berriro, Luz Ardideneko helmugan. Hamar urte ziren Frantziako lasterketa ez zela Euskal Herriko ziklismoaren iruditerian balio berezia duen mendate horretatik igotzen. Samuel Sanchezek irabazi zuen han azkenekoz, Euskaltel-Euskadiren elastikoarekin, eta gaur izar esloveniarrak hartu dio lekukoa. Gozatu handia ari da hartzen aurtengo Tourrean, haren pareko aurkaririk ezean. Gaur, jolas egin du berriro Jonas Vingegaardekin (Jumbo Visma) eta Richard Carapazekin (Ineos). Bezperan Porteten egin bezala, erritmo aldaketa bortitz batekin menderatu ditu, amaieran. Hirugarren etapa garaipena lortzeaz gain, erabakita utzi du guztiz maillot horiaren lehia, eta bidenabar, mendiko maillota kendu dio Wout Poelsi (Bahrain).

Herbehereetarraren taldekidea da Pello Bilbao, eta gernikarrak askoz ere aho zapore gozoagoarekin finitu du etapa. Izan ere, postu bat egin du gora sailkapenean, eta bederatzigarren jarri, Rigoberto Uranek (Education) sekulako ahulaldia izan eta gero. Hasi, bekoki ilunarekin hasi dute eguna Bahraineko ziklistek, bart gauean Frantziako Poliziak miaketa egin baitzien hotelean. Taldeak araudia betetzen duela azpimarratu du; ez dituzte jakinarazi miaketaren arrazoiak.

Behin etapa abiatuta, Bahrainek Matej Mohoric bidali du aurrera, ihesean bere aukerak jorra zitzan. Tourmaletera lasterketa buruan iritsi da, Julian Alaphilipperekin (Deceuninck) batera. Minutu bateko errenta baino ez zuten igoera mitikoaren magalean. Nahiko garbi zegoen etapa oilarren artean jokatuko zela. Edonola ere, ziklista ugari saiatu dira esperotako gidoia apurtzen; adibidez, Omar Fraile eta Ion Izagirre (Astana), baita David Gaudu (Groupama) eta Pierre Roger Latour (Total Energies) ere. Frantziarrak iritsi dira buruan mendate gainera; gertu zegoen Fraile, baita tropela ere, 55 segundo eskasera. Ineosek gidatutako multzoan jada ez zen Uran ageri. Kolonbiarra makal aritu zen atzo, eta erabat hondoratu da gaur. Laugarren ekin dio etapari;âÂÂbada, ia bederatzi minutu galdu, eta hamargarren posturaino egin du atzera.

Gaudu bakarrik gelditu da jaitsieran, bihurguneetan arriskatuz, eta hura iritsi da aurrena Luz Ardidenera. Ez zihoan inora, hamabost segundo eskaseko errenta baitzuen. Zernahi ere, tropelak ez du behealakoan harrapatu. Ineosek trostan zeraman multzo nagusia, Dylan Van Baarleren erritmoan. Geroago Michal Kwiatkowskik hartu du lema, eta orduan bai, Gaudurenak egin du, 9,5 kilometroren faltan. Halere, txirrindulari askok jarraitzen zuten tropelean. Tao Geogheganek ere ez du zuhaitza askorik astindu. Gauzak 5, 4 kilometroren faltan aldatu dira, Rafal Majka (UAE) tiraka hasi denean. Estutu egin du, Pogacarren erasoa bideratzeko.

Helmugatik hiru kilometrora egin du liderrak lehen erritmo aldaketa. Alpeetan, aski zuen eraso bat aurkariak menderatzeko. Pirinioetan, aldiz, gutxienez erantzuteko gauza izan dira aurkariak. Jonathan Castroviejok (Ineos) esloveniarraren gurpilean sartzen lagundu dio Carapazi, eta Vingegaardek, Enric Masek (Movistar) eta Sepp Kussek ere tinko eutsi diote.

Jumbok ez ditu kartak behar bezala erabili. Bi txirrindulari edukita, eta Pogacarren errematerako gaitasuna aintzat hartuta, hari erasoka hastea zatekeen apusturik zentzuzkoena. Aldiz, tiraka jarri da Kuss, hautagaiak azken kilometrorantz gidatuz. Bertan, aurkariak ezustean harrapatzen saiatu da Mas, baina Pogacar ez zegoen oparirik egiteko. 700 metroren faltan abiatu da garaipenerantz. Patxadaz sartu zen helmugan, maillot horia soinean eta ukabila goian. Hiru egun baino ez zaizkio gelditzen Tourrari, eta oker handirik ezean, Pogacarrek bigarren urtez jarraian irabaziko du. Bigarren Vingegaard dago, 5.45era, eta hirugarren Carapaz, 5.51ra.


Summary: Iaz %5 handitu ziren lantoki barruko istripu larriak, Osalanen arabera. Lan istripu kopurua %19,5 murriztu zen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, pandemiaren eraginez. Hala ere, 2019an baino langile bat gehiago hil zen istripuan.

Pandemiak eragin zuzena izan zuen iaz Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan egondako lan istripuetan. Osalanek emaniko datuen arabera, 2019an baino %19,5 gutxiago izan ziren guztira. Lantoki barruan izandako istripuak %19 murriztu ziren, lanerako joan etorrian gertaturikoak, in itinere deritzonak, aldiz, %23. Istripu mota guztiak, baina, ez ziren modu berean gutxitu. Izan ere, iaz 2019an baino langile bat gehiago hil zen lanean -29 guztira-, eta lantoki barneko istripu larri kopurua %5 igo zen. 2019an 160 istripu larri izan ziren lantoki barruan, iaz, aldiz, 168.

Osalanek eta sindikatuek ez dituzte modu berean sailkatzen lan istripuak, horregatik dira sindikatuek eman ohi dituzten zifrak baino baxuagoak. Era berean, eta Jaurlaritzaren barneko erakundea den heinean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako datuak biltzen ditu bakarrik. Elsa Perez lan sailburuordeak eta Lourdes Iscar Osalaneko zuzendariak eman dute txostenaren berri. Azaldu dutenez, pandemiaren eraginez ekoizpenean egondako etena izan du murrizketaren arrazoi nagusia. 2019an 37.157 istripu zenbatu zituzten guztira, in itinere-koak barne, eta iaz 29.222 izan ziren. In itinere istripuen jaitsiera nabarmenagoa izan da, eta hor, besteak beste, telelanaren eragina sumatu dute.

Osalanek genero aldagaia txertatu du iazko txostenean, gizonak eta emakumeak «lan istripu modu ezberdinak» izaten dituztelako. Gizonezkoek manufaktura postuetan izaten dituzte istripuak; emakumeek, aldiz, zerbitzuetan eta in itinere. Azken horien batez bestekoetan alde handia aurkitu dute. Egia da gizonek istripu gehiago izaten dituztela bidean, baina 1.000 langileren araberako estrapolazioa eginez gero, gizonezkoen tasa 2,86koa da, eta emakumezkoena 4,03koa da.

Tasa horrek istripuen genero joera orokorra hausten du. Zein da arrazoia? Perez oso grafikoa izan da arrazoietako bat ematean: «Umeak zaindu edo erosketak egiteko lanetik presaka irten behar izateak ere eragina du». Dena den, oro har gizonezkoek lanarekin zer ikusia duten trafiko istripu gehiago dituzte, hori bai, txostenaren egileek zehaztu dute garraiolari postu gehienetan gizonezkoak daudelako dela. Osalanek beste aldagai batzuen araberako entresakak egin ditu, eta sailburuak azaldu du «lan baldintza txarrek» eragin zuzena dutela istripuetan. Zentzu horretan, eta eskarmentuari dagokionez, istripuak jasandako langileen %28k urtebete baino gutxiago zeramaten postuan.

«Neurririk ez da hartzen» ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek elkarretaratzea egin zuten atzo Getarian (Gipuzkoa) iragan ostiralean jazotako lan istripu larria salatzeko. Hildakoa LAB sindikatuko kide eta ordezkari ohia zen, eta, sindikatuen arabera, aurten Euskal Herrian lan istripuan hildako 32. langilea da. LABek salatu zuen istripuak ez direla zoriaren ondorio, «prekarizazioaren, lan harreman ereduaren, lan arautegiaren eta azpikontratazioaren ondorio baizik». Era berean, erakunde publikoei leporatu zieten istripuak eragozteko behar adinako ahaleginik ez egitea: «Zein aldaketa egiteko prest zaudete lan eredu hiltzaile hau geldiarazteko? Ez da neurririk hartzen».


Summary: Ukrainaren segurtasunerako neurri bateratuak aztertzea adostu dute Merkelek eta Bidenek. Nord Stream 2 gas hodiaren inguruko desadostasunei buruz mintzatu dira. Errusiak Europari energiarekin presio egiteko arriskua ezabatu behar dela adierazi du AEBetako presidenteak.

Angela Merkel Alemaniako kantzilerra eta Joe Biden AEBetakoa Etxe Zurian elkartu dira bart, aliatuen arteko giroa irudikatu duen bileran. Harreman onek ez dute ezkutatu, ordea, bi gobernuen arteko desadostasunak. Garrantzitsuena, Errusia eta Alemania lotuko dituen Nord Stream 2 gas hodiaren eraikuntza.

Biden Etxe Zurira heldu zenean, indargabetu egin zituen gas hodiaren eraikuntza lanetan ari den enpresaren kontrako zigor ekonomikoak, eta keinuak erraztu egin ditu auziari buruzko elkarrizketak, baina Alemaniaren eta AEBen interesak ez datoz bat. Bidenek «kezka» agertu du azpiegitura horrek Europaren eta, bereziki, Ukrainaren segurtasunerako ekar ditzakeen arriskuengatik. «Ezin dugu baimendu Errusiak energia erabiltzea bere bizilagunak hertsatzeko edo mehatxatzeko».

Ukrainaren eta Europa ekialdeko beste herrialde batzuen kezka da gas hodi berriak Ukraina zeharkatzen duen hodia baztertzeko aukera emango diola Errusiari. Moskuk uko egingo balio Ukrainatik igarotzen diren hodiak erabiltzeari, Kievek 2.000 milioi euro irabazteari utziko lioke.

Egoera horren aurrean, Europaren eta Ukrainaren segurtasuna bermatzeko «neurri bateratuak» aztertuko dituzte bi gobernuetako lantaldeek.

Merkelek ziurtatu du Nord Stream 2 ez dela Ukrainako gas hodiak ordezkatzeko proiektu bat, eta halako ondorio batek «tentsio handia» sortuko lukeela aitortu du.

Merkel izan da presidente estatubatuarrak kargua hartu duenetik Washingtonen hartu duen lehenengo agintari europarra, eta agur kutsua izan du bilkurak, Merkelek agintea utziko baitu iraileko bozen ostean. «Nik bezain ondo ezagutzen du Bulego Obala», esan du Bidenek. Alemaniako kantzilerra lau presidente estatubatuarrekin bildu da agintari arteko bileretan, boterean eman dituen 16 urteetan.


Summary: Oñatiko Stadlerrek ez ditu hamabi langileren kaleratzeak egingo. Zenbait lanuzteren ondoren, greba mugagabeari ekin behar zioten langileek gaur

Oñatiko Stadler enpresako hamabi langile kaleratzeko prozedura bertan behera utzi du zuzendaritzak. Autogintza sektorearentzat lan egiten du OnÌatiko fabrikan 63 langilek jarduten dute. "Koronabirusaren aitzakian, hamabi kaleratze egin nahi zituen enpresako zuzendaritzak, eta %30eko soldata murrizketa inposatu", azaldu du LAB sindfikatuak. Uztailaren 8an, bi orduko lanuztea egin zuten langileek, eta uztailaren 13an, greba eguna.

Sibdikatuak abertzaleak deituta, gaur greba mugagabeari ekin behar zioten langileek, baina "presio horri esker", enpresako zuzendaritzak bertan behera utzi du aurkeztutako enplegua erregulatzeko dosierra. "LABentzat berri pozgarria da gaurkoa, eta langileek abiatutako borrokaren emaitza da. Langileak zoriondu nahi ditugu erakutsitako konpromisoagatik. Antolatzeak eta eskubideak defendatzeak emaitzak ematen dituela argi geratu da berriro ere".


Ekipo bat

Summary: Ekipo bat. Hernanin (Gipuzkoa) jaio zen, 1981ean. Umeek gezurra esaten dutenetik (Erein, 2005) ipuin liburua du bere lehenengo lan argitaratua. 2009an, Igartza saria irabazi zuen Hiltzaileak eleberri proiektuarekin, eta horren bidez argitaratu zuen Mea culpa nobela, 2011n (Elkar). Horren aurretik, Frantzisko Xabierkoa iheslaria biografia kaleratu zuen (Txertoa, 2008). Historiako lizentziaduna da, eta prentsa idatzian ere aritua; BERRIA egunkarian zutabegile jarduna.

Ilarako guztiak ohartu ziren, bera izan ezik, aurrean zuen gizona zera zela, e, zikina. Ez, tira, ez zen hori; baita ere, baina, batez ere, zera zen, hain gertu ez jartzeko norbait. Argazki-erreportaje batean ikustekoa, NYTen. Ez, berez ez dago ondo hori esatea ere, ez? Zera zen, eskalea: begira-begiratzen zion edonork ikusten zuen hori. Fer-ek gizonaren berokiari begiratu zion une batez: zakarrontziren batean ikusi banu hartu egingo nuke, hori pentsatuko zuen. Gero, ordaintzeko kutxaren inguruan ilaran dagoen jendea tentatzeko jartzen dituzten salgaiak ukitzen arituko zen, ziur ezer erosteko asmorik gabe-; eta baten bat eroriko zitzaion, seguru. Mundua berak ikas zezan zegoen. Eta berak haurrek bezala ikasten zuen, ukituz.

- Badaukazu dirua?

Jaurti zuen kutxazainak. Fer-ek atzera begiratu zuen, ea ilarako gainerakoei galdera hura normala iruditu ote zitzaien. Bai, galderaren hartzaileari barne. Eta orduan begiratu zion Fer-ek eskaleari, eskalea zela ikusiz, ez beroki berde interesgarri bat zeraman tipo bat. Baietz esan zuen gizonak, buruaz, bazuela dirua. Kutxazaina produktuak kutxatik pasatzen hasi zen. Hari begira-begira geratu zen Fer, film bateko sekuentzia bati bezala, masailezurra erdi lo.

Eguna ez zen gaizki hasi. Hori uste zuen. Itxuraz, dena zegoen bere borondatearen mende, gauzak erabakitzen ari zen, bere alde, ez sofaren alde. Madrilgo eguzkia ere bere alde. Ni ere bai: kafea prest utzi nion sutan jarri eta egiteko, xerratuta eta txigorgailu barruan ogia, jaikitzean txigor zezan. Eta irratia, eta dutxa, eta... Lehenengo eta behin, supermerkatura joatea erabaki zuen, Día: zerbait goxoa egingo zidan bazkaltzeko, niri. Egun hartan narrazioa ekipo narrazio bat zen; ni lanean nengoen bitartean berak etxea garbitzen zuen, bazkaria egin, enkargu guztiak, kontu burokratikoak: niri lana erraztu. Eta lana bilatu. Eta ekipo bat ginen. Oraindik, hamaiketan, ez zen bere neska ehizara bidaltzen duen inutila.

Fer ohartu zen, berak ere, nahigabe, distantzia handiagoa gorde zuela gizon harekiko, beste edonorekiko gordeko lukeena baino. NYT-eko argazki-erreportajeetan ez da usaina antzematen. Kutxazainari begiratu zion, eta kutxazainaren begietatik bezala, haren esku irekiari: eskalea han uzten ari zen txanponak, banaka-banaka, bere eskutik hartu, kutxazainarenean utzi. Luze joango zen, gizonak batez bestekoak baino askoz txanpon gorri gehiago baitzituen: oinezkoen karitatea zentimo txikitan neurtzen da. Kutxazainak ozen zenbatzen zuen, handitik txikira, eskaleari ordaintzeko geratzen zitzaiona: laurogeita hamabost, laurogeita hamar... Lehiaketa bat zirudiela bururatu zitzaion, eta ia irribarre egin. Ondo zihoan eguna, bai.

Kutxazainaren eskuak zain jarraitzen zuen, zabalik, ez zuen itxi, txanponak falta zirelako oraindik, baina ez zen halakorik geratzen gizonaren eskuan, ez zituen gehiago. Gaizki kalkulatu zuen. Orain, lurra ireki, eta lehiakidea zulotik behera joango da, eta nire txanda izango da. Lurra ez zen ireki ordea, eta eskalea han zegoen, esku ahurrean ez zeuzkan txanponak hatzaz zenbatzen. Eta kutxazaina geldi-geldi zegoen, berak zirudien eskalea orain, eskalearen eskuko txanpon ikusezinei begira, edo eskuari, begiradarekin txanponak sortu balitezke bezala, eta hurrengo bezerora pasa. Baina ez.

- Joder, bazenuela esan didazu. Eta orain zer?

Eskalea ez zen mugitzen, eta ilara gero eta luzeagoan zurrumurruak entzuten hasi ziren. Fer-ek aspaldi ahaztu zituen kutxaren ondoan ilaran dagoen jendea tentatzeko salgaiak. Aurrera eta atzera begiratzen zuen; eszenari eta atzean zuen jendeari, kutxazainari eta eskaleari, atzean zuen jendeari berriro. Bera zen mugitzen zen bakarra, errealitatea izoztu balitz bezala. Eta kutxaren ondoan zekusanak ez zion kontzientziari laguntzen. Ogia eta Pamplona txorizoa. Hori erosi nahian ari zen, ez bi Don Simon tetrabrick.

- Zenbat falta zaizu? Galdetu zion Fer-ek.

Isiltasuna. Baina bi-biak, kutxazaina eta eskalea, berari begira jarri ziren, eskuak eskean. Eskaleak kutxazainari begiratu zion, Fer-i berriro, kutxazainari, eskuari, eskuari…

- Zenbat falta zaio?

- 50 zentimo.

Fer-ek bilaketari ekin zion gainezka izaten dituen poltsikoetan. Eskaleak txorizoa eta ogia hurbildu zituen gorputzerantz, bereago jada: Fer-i ez zion begiratzen ordurako. Eta ez zion berriro inoiz begiratu. 50 zentimoak kutxazainaren eskuan utzi zituenerako, beroki interesgarrian zuen txorizoa eta besazpian ogia. Konponduta. Eta kalerantz biratzera zihoanean, plastikozko poltsa bat erori zen zerutik bezala, gizonaren buru gainera. Kutxazainak bota zuen, kutxatik papera irteten zen bitartean.

- Nik poltsa oparituko dizut algara betean noizean behin ondo dago karitatetsua izatea- eta keinu berari. Argizarizko Fer bati.

«Hori ez da karitatea» ahoskatu zuen, bere buru barruan, alegia, esan gabe. Baina hori zer, kutxazainarena edo berea. Berea? Berea prebentzio plan bat zen, ea tximeleta efektuak berak behar izan arte irauten zuen. Etorkizunera begirako esku-hartze bat zen. Ahal zituen domino efektu guztiak hasten zituen, ea bera eskaletzen zenean baten batek aktibo jarraitzen zuen.

Parabola biblikoetan, Twainen ipuinean... errazagoa da ikasgaiak ateratzea. Pobrearen ondoan, aberats bat dago. Pobreak horretarako dira, ez? Dirudunei ikasgaiak emateko. Egunen joana jasateko asko pentsatu ezin duten emakumezko kutxazain arrazializatu batek eta gizon zuri langabe batek ez dute hartatik guztitik leziorik aterako. Isiltasun urduri bat. Beldurra kontrolatzeko kontentzio ariketa bat. Kuxazainak ez zion Fer-i ea dirurik bazuen galdetu. Oraindik klase-ertainekoa zirudien, usain guztiak garbitzeko dutxa bat zuen, eta desodorantea.

Ez zegoen atzera bueltarik ordea, beldurra sentituta zegoen. Berak berriro. Ez nik. Berak galdu zuen oreka, nomina bat eta ordutegi bat zaldi hobeak baitira ezereza baino. Eguna ez zegoen bere mende. Erabakiak hartzeari utzi zion. Baina ez zidan kontatu, ez zidan bere onerako aholkuak ematen utzi. Zaldun gerrariaren adrenalinaz kontatzen hasi nintzaionean nire nagusia jasangaitza dela eta ezetz asmatu zer egin didan gaur, bere beldurra bota zidan gainera, ez zidalako bazkari goxorik egin, zerbait bai, baina ez nahi zuen goxo hori, eta eskaleak hil egiten ditugulako, eta bera ere hil egingo dugulako, eta berak ezetz bazioen ere, oihuka ari zitzaidan, adimen emozionalik batere gabe, bere birziklatzeko sistema errespetatzen ez nuelako.


Summary: Zale asko itxaroten ari ziren ‘itzulera’. Sorotan Bele taldeak sona handia izan zuen 1990eko hamarkadan, eta, lehen diskoko abestiak egokituta, ‘Sorotan Bele gogoan’ proiektua sortu dute Xabier Zabalak, Gorka Sarriegik eta Urbil Artolak. Hondarribian ariko dira etzi, 19:00etan.

Itxaroten ari gera arratsalde honetan / zerbait aukeztekotan jende honen aurrean…”. 1990eko hamarkadan, belaunaldi baten ikurretako bat izan zen Sorotan Bele taldearen Arratsalde honetan abestia, eta haren parean jartzekoak dira, besteak beste, Marinelaren zain, Zortzi orduko ekaitza, Atalaia eta Argiaren hiria kantuak. Hondarribiko eta Lezoko zazpi lagunek 1991n eskaini zuten zuzeneko lehen emanaldia, Larrabetzun (Bizkaia); 1993an plazaratu zuten lehen diskoa, Sorotan Bele izenekoa —beste bi ere badauzkate: Mundu hegian (1994) eta Jonen kezkak (1996)—, eta 1996ko azaroaren 30ean igo ziren azkenekoz oholtzara, Irungo Amaia antzokian.

Bost urteko ibilbide oparoaren ondoren, desegin egin zen taldea, baina, duela 25-30 urte izan ziren hura gogoratzeko, Sorotan Bele gogoan proiektua sortzea ederra izango zela bururatu zitzaion Xabier Zabala musikari zarauztarrari; hala azaldu du Urbil Artolak, Sorotan Bele taldeko kideetako batek eta Sorotan Bele gogoan proiektuko partaideetako batek. “Xabierrek urte asko daramatza tokian tokiko musika bandekin lanean, egokitzapenak eginez, eta Sorotan Beleren lehen diskoko abestiak hartu eta egokitu zitezkeela proposatu zion Gorkari [Gorka Sarriegi, Sorotan Beleko kide ohia]. Emanaldi monografiko bat edo kantaldi bat sor zitekeela iruditu zitzaion Xabierri”. Bidea egiten hasteko, Baga Biga Produkzioak ekoiztetxeari proposatu zioten ideia. “Eta berehala jarri zuten martxan. Geroxeago pentsatu zuten egokia izan zitekeela Sorotan Beleko bigarren partaide bati ere proiektuan sar zedin proposatzea, eta orduan etorri ziren niregana. Hori izan zen abiapuntua”, zehaztu du Artolak.

Sorotan Bele gogoan ekinbideak joan den maiatzaren 23an eskaini zuen lehen emanaldia, Larrabetzun, eta Getxon (Bizkaia) aritu ziren astebete geroago, maiatzaren 30ean; Getxoko Musikalia musika bandarekin eman zituzten bi kontzertuak. “Oso harrera ona egin ziguten, oso polita”, aitortu du Artolak. “Egun argiz aritu ginen Larrabetzun, frontoian, eta, musukoekin bazeuden ere, oso ondo ikusten ziren jendearen aurpegiko espresioak. Hasieratik zutik jarrita denak, dantzan… Ez genuen espero halakorik, eta oso polita izan zen”.

Gipuzkoan, etzi eskainiko dute lehen emanaldia: Hondarribiko Kasino Zaharrean, 19:00etan, Hondarribiko musika banda ondoan dutela —dagoeneko agortuta daude sarrera guztiak—. “Eta urriaren 16rako ere lotu berri dugu emanaldi bat: Azkoitian. Aurretik, gainera, beste pare bat kontzertu ere izango ditugu ziurrenik, baina erabat lotu gabe dauzkagu horiek oraindik”.

Hiru musikari eta banda bat

Artolak argi utzi nahi izan du Sorotan Bele gogoan ez dela Sorotan Bele taldearen itzulera bat, “nahiz eta askok hala ulertu duten”. Lehen diskoko abestien moldaketak eskaintzen dituzte emanaldietan, eta Gorka Sarriegi, Xabier Zabala, Urbil Artola eta tokian tokiko musika banda igotzen dira oholtzara.

Artolaren hitzetan, “berriz ere gauza arruntak egiteko ilusioa” dauka jendeak. “Gauza askotan nabaritzen da hori, eta baita gure emanaldietan ere”. Baina sortzaileek argi daukate “epemuga bat” daukan proiektua dela eurena. “Ziurrenik, 2022ko udazkenera arte iraungo du egitasmo honek, eta ez ditugu eskainiko emanaldi asko; ez dakit dozena bat edo hamabost kantaldi izango diren guztira, baina ez dira izango askoz gehiago”.

Izan ere, Artola bera “beste hamaika proiektutan” ari da egun: Howdy Bluegrass taldearekin, Jon Gurrutxagarekin, Maider Zabalegirekin, Iker Lauroba eta Beste Urtaroak taldearekin, Txomin Artola aitarekin ere bai… “Nik ere ez dakit zenbat proiektutan sartuta nabilen!”.


Summary: «Argazkirik onena atera gabe daukat oraindik». Haurra zenetik erakarri izan du argazkigintzak Andoni Lubaki. Gatazka argazkilaria da, eta urrutiko lurraldeak ditu lantoki. Pandemiak etxean egotera behartu du, eta hutsetik hasi behar izan du lanean.

Gerran dauden munduko herrialde askotako lekuko isila da Andoni Lubaki (Urretxu, 1982). Kamera eskuan, urrutiko lurraldeetako errealitateak gerturatzea da bere lana. Informatikaria da ikasketaz, eta autodidakta da argazkigintzan. Ofizioa “nekez” utziko duela esan du. Moskuko MIFA argazki lehiaketa ospetsuan saritu berri dute Sirian Euskal Fondoarentzat egin zuen lana.

Oroitzen duzu argazki kamera bat eskuetan hartu zenuen lehenbiziko aldia?

Petri kamera bat zuen aitak, eta beti hartzen niola gogoratzen dut. Karreterik gabe ere irudiak enkoadratzen saiatzen nintzen. Albistegietan ikusten nituen irudiak alderatu egiten nituen, eta nire ustez onenak zirenak aukeratzen nituen. Argazkigintzarako grina banuela ikusita, jaunartze egunean Indiana Jonesen argazki kamera bat oparitu zidaten. Oraindik funtzionatzen du, eta tarteka karrete bat sartzen diot ea zer ateratzen den ikusteko.

Argazkilari sena haurra zinenetik datorkizu, beraz, baina modu profesionalagora pausoa ematean, zure ibilbidean zeresan handia izan du Gorka Salmeron argazkilari legazpiarrak, ezta?

Bai Salmeronek, baina baita Asier Larrazak eta Gotzon Aranburuk ere. Haiekin harremanetan jarrita joan nintzen pixkanaka argazkilari gisa hazten. Salmeronek hastapen guztia irakatsi zidan; Larrazarekin denboraldi bat eman nuen lanean, laguntzaile gisa, eta sekula ordaindu ezingo dudan eskola bat izan zen niretzako; Aranburuk, berriz, kontaktuak pasatzen zizkidan kanpora joaten nintzenean argazkiak saltzeko. Hark lagundu zidan fotokazetaritzaren munduan lehenbiziko urratsak egiten.

Salto handia al dago argazkigintza gustatzetik gatazka argazkilari izatera?

Bizi izandako esperientziek eraman ninduten honetara. Asko bidaiatutakoa naiz lehenagotik, eta une batean bat egin zuten argazkigintzak eta bidaiek. Dena den, neure burua ez nuen gatazka argazkilari modura ikusi 2010era arte edo. Hasieran, nire kuriositatea asetzeko bidaiatzen nuen, eta argazkiak ateratzen nituen diru pixka bat lortzeko. Konturatu nintzenerako, fakturatzen hasita nengoen, eta, horretan nenbilela, Udaberri Arabiarra etorri zen; horren harira, Libiara joateko aukera izan nuen.

Munduko herrialde asko ezagutzeko aukera izan duzu, baina Karengo lurraldera [Thailandia eta Birmania artean dago] egindako bidaiak eragin nabarmena izan zuen zugan, ezta?

Gatazka batera egin nuen lehenengo bidaia izan zen hura, baina nigan, agian, eragin handiagoa izan du Libiak, benetako gatazka bat ezagutzeko aukera izan nuelako han. Lagun handiak egin nituen bertan, eta ofizio honetan ez da oso ohikoa lagunak egitea.

Irak, Aljeria, Maroko, Sahara, Egipto eta Turkia iritsi ziren gero. Zergatik herrialde horiek?

Afrika Erdiko Errepublikan edo Mozambiken ere izan naiz. Interesagatik lan egiten dut nik; momentu jakin batean toki bat interesatu izan zait, eta horrek bultzatuta joan izan naiz hara. Ohartzerako, hamar urte daramatzat honetan, eta lurralde horietan ditut kontakturik gehienak. Hego Ameriketara joan beharko banu, hutsetik hasi beharko nuke, han ez daukadalako kontakturik, ez dakidalako han nola mugitu behar dudan… Gaur egun, gehiago balio du nire agendak nire ordenagailuak baino.

Zer iritzi daukazu Espainiaren eta Marokoren artean sortu berri den krisiaren inguruan?

Espero zen. Marokoren nazioarteko politika xantaian oinarritutakoa izan da beti. Martxa Berdea bera xantaia bat izan zen. Marokon boterea dutenei ez zaie batere axola beren gizartea. Azken krisi honetan ere herritarrak Europara bidali ditu, xantaia moduan, eta txertoen kontuarekin ere argi gelditu da hori: milioika txerto erosi zituzten, baina herritarren artean banatu beharrean, Dubairi saldu dizkiote, munduko oligarkak han txerta ditzaten; erregeak dirutza handia irabazi du horri esker, bere herritarrek txertorik gabe jarraitzen duten bitartean.

Nola prestatzen zara bidaia bat egin aurretik?

Bidaia bat egin aurretik beharrezkoa da kontaktuak egitea. Toki askotan ez da hotelik ere egoten, eta nonbait lo egin beharra dago. Herrialde batetik bestera ere askotan legez kanpo pasatzen gara, eta horretarako ezinbestekoa da sare bat izatea. Behin, Siriara sartzera nindoala, muga itxita zegoen. Banuen muga gauez errekan barrena baltsan pasatzen zuen gizonezko baten telefonoa, eta deitu egin nion. Hilda zegoen jada, baina haren semeak pasatu ninduen Siriara. Kontaktuek argazki kamerak baino gehiago balio dute egun.

Askotan esan izan duzu lana arriskutsua dela eta gaizki ordainduta dagoela, baina zerbait izango du horrenbeste urtean jarraitzeko…

Bokaziozko lana da, azken finean. Lan honetan bost urte iraun duenak nekez utziko du, harrapatu egiten baitu. Gustatzen zait lan hau, eta honetan ari naiz azken hamar urteotan. Ofizio hau nekez utziko dudala uste dut. Frontera joateari-edo utzi beharko diot, agian, gero eta arriskutsuagoa delako, eta baita gero eta garestiagoa ere. Orokorrean, gainera, gero eta gauza gutxiago jakin nahi dugu gerrari buruz. Baina beste gauza batzuk egingo ditut.

Noizbait burutik pasatu izan zaizu dena bertan behera uztea?

Fotokazetaritza uztea, bai; argazkilaritza uztea, ez.

Lan bat egin eta gero, motxila beteta itzultzen zarete etxera?

Bai; han bizi izandakoa betiko geratzen da barruan. Bidaietan ezagutzen dudan jendeak gehiago markatzen nau paisaiek baino. Azken batean, lanbide bat da hau, baina bizi esperientzia bat ere bai. Banandu ezinak dira biak. Lanbide honetan jardun nahi duenak argi izan behar du bizitza pertsonala eta lana eskutik doazela.

Nola eragin izan dizute David Beriain eta Roberto Fraile kazetarien gisako hilketek?

Logikoki, min ematen dute halakoek. Pena handia eman zidan; oso kazetari onak ziren, nire ustez.

Arriskua beti egoten da presente zuen egunerokoan?

Gure lanean, tentsioa etengabekoa da. Gu diru poltsa bat gara askorentzat. Norbaitek non nabilen jakingo balu, edozein unetan ager liteke zerbait egitera. Beti hor egoten da tentsio hori.

Munduko egunkaririk garrantzitsuenetan argitaratu izan dituzte zure argazkiak: The New York Times-en, The Guardian-en, Washington Post-en…. Nazioarteko hainbat sari jasotakoa zara.

Egia esan, horri ez diot garrantzi handirik ematen. Zortea daukat gustatzen zaidan horretatik bizitzeko aukera daukadalako. Ez da erraza, sakrifizio asko egin beharra baitago. Sariek, berriz, nire ingurukoen aurrean legitimatzeko balio izan didate. Erotzat hartzen ninduten hasieran, baina nazioarteko sariak jasotzean gauzak ondo egiten ari naizela ikusten dute.

Dena den, hankak lurrean izan behar dira zuen lanbidean, ezta?

Bai, beste inon baino gehiago. Hori eskatzen du gure ofizioak: hankak lurrean jarri, eta lur horretan ibiltzea. Kanpotik eman lezake zoratuta gaudela, baina nahikoa neurtuta izaten dugu guztia, nahiz eta inprobisatzen ere jakin beharra dagoen.

Ronak Press elkartea sortu zenuen Karlos Zurutuza kazetariarekin batera. Zer da elkarte hori?

Eskolak ematen dizkiegu joaten garen lurraldeetako kazetariei. Kazetari horiek oso ondo dakite bertan mugitzen, baina gabeziak dituzte bideoak editatzean edo agentziekin harremanak egitean. Zurutuzak eta biok sortu genuen elkartea, baina gaur egun jende gehiago dabil bertan: Jewan Abdi BBCko kameraria, Gilaad Sade kurdua eta judua baina Palestinaren aldeko ideiak dituena, eta Corina Tulgure kazetari errumaniarra, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea. Bost urte pasatxo daramatzagu jada. Saharan, Sirian, Iraken, Kurdistanen eta Aljerian izan gara orain arte, eta Armeniara joango gara laster.

Urretxuko Udalak emandako beka bati esker, Eustaquio Berriotxoari buruzko ikerketa lan bat ere egiten ari zara. Nor zen Eustaquio Berriotxoa?

Nire birraitonaren anaia zen Eustaquio. Urretxun jaioa zen, baina Madrilen bizi izan zen. Nik ez nekien ezer hari buruz, baina orain bost urte argazki batzuk agertu ziren herrian; Rifeko [Maroko] gerrako argazkiak ziren. Ikertzen hasi, eta ohartu ginen argazki horien atzean istorio handi bat zegoela. Dirudienez, Euskal Herrian material modernoarekin lan egin zuen lehenbiziko gerra argazkilaria izan zen Eustaquio. Ingeniaria ere bazen, eta Espainiako Ingeniaritza Sari Nazionala irabazi zuen. Valentziak [Herrialde Katalanak], adibidez, Berriotxoari zor dio gaur egun duen itxura, Turia ibaiaren desbideratzeari esker.

Beste proiekturik ba al daukazu?

Aranzadi zientzia elkartearen enkargu bat daukat, eta iheslariei buruzko erakusketa bat ere ireki berri dut Zarauzko Photomuseumen. Saharara joatea gustatuko litzaidake, baina, Aljeriak muga irekitzeko baimenik eman ezean, ezinezkoa da han sartzea.

Nola eragin dizu COVID-19aren pandemiak zure lanean?

Pandemia hasi zenean, hiru bidaia nituen aurreikusita, eta bertan behera gelditu zen dena; hutsetik hasi behar izan nuen hemen. Pandemia garaiko argazkiak ateratzen ibili naiz, enkarguz, eta ikerketan sakontzeko ere aprobetxatu dut denbora. Bidaiak beste modu batera antolatu beharko ditugu hemendik aurrera. Gaur-gaurkoz, herrialde askok berrogeialdiak egitera derrigortzen dituzte bidaiariak; Tunisiak, adibidez. Berrogeialdi horiek guk kudeatu eta finantzatu behar izaten ditugu, eta ikusi egin beharko da zer egin dezakegun.

Atera ez duzun zer argazki gustatuko litzaizuke ateratzea?

Bihartik aurrera atera dezakedan edozein. Argazkirik onena atera gabe daukat oraindik. Pertsonak agertzen diren argazkiak gustatzen zaizkit niri. Nire ustez, pertsonek ematen diote perspektiba argazki bati.


Mende laurden baten isla

Summary: Mende laurden baten isla. Argitan Barakaldoko emakumeentzako aholku etxeak 25 urte bete ditu. Ibilbide horretan egindako lana islatzen duten 25 kartelekin, erakusketa jarriko dute gaur herrian, Anaien parkean.

Urtebeterako sortu zuten, baina 25 urteko ibilbidea bete du aurten Argitan Barakaldoko emakumeentzako aholkularitza etxeak. Udalak ordurako bertan behera utzia zuen berak kudeatzen zuen emakumeentzako aholkularitza zentroa. Hala ekarri du gogora Mireia Saiz Argitan etxeko kideak. “Argitan sortu zen udalaren aholkularitza zentro hori Barakaldoko emakumeentzat beharrezkoa zela aldarrikatzeko. Urtebeteko kontua izango zela pentsatu genuen, udalak berea ireki zezan lortu arte. Urtebeterako izan behar zuenak 25 urte bete ditu”. Ibilbide horretan Argitan taldekoek “feminismoaren alde eta feminismoarentzako” egindako lan guztia islatzen duten kartel batzuekin, erakusketa jarriko dute gaur, Anaien parkean.

Herrian ikusgai izan dute erakusketa lehenago ere. Martxoan, Gurutzetako Kultur Etxean jarri zuten; ekainean, berriz, Barakaldoko O’Connor tabernan izan zuten. Orain, kalera aterako dute. Gaur bertan muntatuko dute, 12:00etatik 20:00etara.

Kaleko presentzia

Saizek azaldu du Argitan elkartearentzat garrantzitsua dela kaleko lan eta presentzia hori, “kolektibo feminista gisa sarea sortu ahal izateko”, haien “lanaren oinarria aktibismo soziala eta feminista baita”. Esan duenez, erabiltzaile hustzat beharrean, emakumeak erabakiak hartzeko nahikoa gaitasun eta botere duten subjektutzat hartzen dituzte, eta ahalduntze prozesuetan laguntzen diete.

Mende laurdeneko ibilbidean, Argitan kolektiboak ehunka kartelez jantzi ditu herriko hormak: ikastaroak, aldarrikapenak, salaketak… Erakusketa kartel horien artean 25 aukeratuta osatu dute. “25 urteotan egin ditugun jarduera adierazgarrienak islatzen dituzte”. Hainbat gai eta jarduera ageri dira: Martxoaren 8ko kanpainak, Azaroaren 25ekoak, urteetan zehar egin dituzten autoestimu eta autodefentsa tailerrak, festetarako kartelak, erasoen kontrako protokoloenak, baita elkarteak Korrikan parte hartu duen urteetakoak ere.

Etxea sortuz geroztik taldeak jarraitu dituen lan ildoen berri eman du Saizek: “25 urtez lan handia egin dugu berdintasunaren alde eta emakumeen prekaritatearen eta pobreziaren kontra”. Oso garrantzitsua deritzo duten lan egiteko moduari. “Argitan etxean lan egiten dugun emakume guztiok militante eta aktibista moduan egiten dugu”. Autogestioaren bidez kudeatzen dute zentroa.

Aholkularitza etxean lan egin duten emakumeen militantziari eta konpromisoari esker, “erreferente” bilakatu dira Barakaldoko mugimendu feministaren barruan. Hala uste du Saizek. “Eta hori kalera ere heldu da”.

Lanean jarraitzen dutela esan du. “Gure lan ildo nagusiak prekaritatearen eta pobreziaren aurkakoak dira, eta salaketa publikoa eta aldarrikapena. Indarkeria matxistaren aurka borrokan jarraitzen dugu administrazio eta erakunde publikoei baliabideak eta neurriak eskatuz”. Hain zuzen, baliabide falta salatu du: “Ez dago neurri nahikorik indarkeria matxista pairatzen duten emakumeak artatzeko eta egiturazko diskriminazioa eta pobrezia bizi dugun emakumeen beharrei erantzuteko. Eta Ezkerraldean ere bizi ditugu horrelakoak”.

Argi dute Argitan aholkularitza etxea beharrezkoa dela oraindik, emakumeentzako baliabideak eskatzen jarraitzeko. Gainera, uste du azkenaldian Barakaldon sexu eraso salaketak ugaritu izanak erakusten duela gizartea zerbait gaizki egiten ari dela. “Ez dugu beste aukerarik: kalera irteten jarraitu behar dugu indarkeria matxista zer den ikusaraztera, gizarte osoa konturatu dadin hau egiturazko arazo bat dela, eta gizarte moduan eragiten digula”.


Summary: Industriak bultzatuta, esportazioak %25,8 igo dira urteko lehen bost hilabeteetan. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoako 2.400 milioi eurotik gorako superabitata erakusten dute modu bateratuan. Nafarroan %58,6 egin dute gora esportazioek.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ondasunen esportazioek %39,2ko igoera izan dute maiatzean, aurreko urteko hil berarekin alderatuz gero; 2.171,6 milioi euroko marka bakarrik 2019ko abenduarena baino apalagoa da, Eustaten arabera, eta, beraz, inoizko handienetakoa. Esportazio ez-energetikoek %41,9 egin dute gora, eta energetikoek, %3,5 behera. Alegia, industriak motorrak berotu ditu, eta eskaeren jarioa nabarmen azkartu da munduko merkatu sendoenetan. Nafarroan, berriz, Volkswagenek indarrez bultzatu ditu gora esportazioak, eta lurraldeko igoera%58,6 iritsi da iazko maiatzarekin alderatuta. 837,7 milioi euroko balioa izan du esportazioek, Nafarroan.

Bestalde, inportazioek, EAEko hiru lurraldeetan, %62,2 egin dute gora maiatzean (guztira 1.733,8 milioi); igoera hori produktu energetikoek eragin dute batik bat (%169,9), nahzi eta ez-energetikoetan ere eskaera handiagoa izan dute EAEko lurraldeek (% 45,2). 2021eko maiatzean, saldo komertziala –esportazioak ken inportazioak– positiboa izan da, eta 437,8 milioi eurokoa izan da; hala, estaldura-tasa %125,2koa izan da. Nafarroan, inportazioek igoera nabarmena izan dute, %78,2koa, betiere urte arteko tasan, eta 482,6 milioi euroko balioa izan dute. Baina pandemiaren aurreko egoerarekin alderatuz gero, iesportazioek %12,2 apalgoak dira oraindik eta inportazioak maila berean daude jadanik. Balantza komertziala 355,1 milioi euroko emitza positiboa dauka, hala ere, eta ia %38ko igoera izan du iazko maiatzarekin alderatuta.

Edonola ere, laugarren hilabetez jarraian balio negatiboak izateari utzi diote Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta igoera hauek izan dituzte: Gipuzkoan, %29,7koa; Araban, %35,7koa; eta Bizkaian, %50,6koa. Bizkaiaren kasuan, esportazio energetikoek izan duten %4,5eko beherakada nabarmendu behar da.

Garraioaren materialaren esparruan metatuta da igoera Araban dira, eta esportazio guztien %55,2 dira esparru horretakoak; izan ere, %20,5 egin dute gora. Modu berean, Plastikoak, kautxua eta haien manufakturak multzoaren esportazioak %83,7 igo da. Metalak eta haien manufakturak (%48,1) eta Materiala, makinak eta aparatu elektrikoak (%45,3) gora egin diute ere.

Gipuzkoan, berriz, gora egin dute Metalen eta haien manufakturen salmentek (%45,7), Material, makina eta aparatu elektrikoenek (%29,4) eta Garraio-materialaren salmentek ere (%13,2). Gainerako sekzioetan –bitan izan ezik– atzerrirako salmentak ere handitu dira. Bistan denez, makina erremintaren sektorea berotzen joan da urteak aurrera egin ahala, baita CAF eta Irizar gisako enpresa traktoreak ere, eta dagoeneko erritmo bizian ari dira esportatzen.

Bizkaiko esportazioek ere beste lurraldeetako joera berari eutsi diote, baina igoera are nabarmenagoarekin: %50,6. Garraio-materialen (%242,3), Material, makina eta tresna elektrikoen (%65,2), Plastiko, kautxu eta haien manufakturen (% 77,1) eta Metalen eta haien manufakturen (%20,3) esportazioaren gorakadaren ondorioz lortu du datu deigarria. Soilik lau arantzel-sekziok dituzte hazkunde-tasa negatiboak, eta haien artean nabarmentzekoa da Produktu eta mineral energetikoena (–% 2,4).

Esportazioan jomugak

Bost herrialde izan dira euskal esportazioen bezero nagusiak, maiatzean: Alemania, Frantzia, Estatu Batuak, Erresuma Batua eta Norvegia. Esportazio guztien ia erdia (%48,8) haiena bidali dute enpresek, 1.060,2 milioi euroko balioarekin. Bi herrialdek esportazio guztien %59,3 jaso dituzte, Alemania eta Frantzia. Ehuneko hori %65,2koa izango litzakete Erresuma Batua gehituz gero. Brexitak ez ditu askorik galgatu momentuz euskal esportazioak.

Zazpi helmuga nagusietara bideratzen diren salmentak esportazioen %53,9 hartu dituzte aurtengo maiatzean. Belgikara zuzendutako salmentak %63,8 hazi dira, eta beste herrialde batzuetako hazkundeak honako hauek dira: Frantzia %36, Erresuma Batua %35, Italia %25, Alemania %23, Belgika % 22 eta Herbehereak % 17. Europako Batasunetik kanpo, hiru herrialde nabarmendu behar dira: AEBetara bidalitako esportazioek %57ko igoera izan dute; Norvegiakoek, berriz, %703koa; eta Txinako esportazioek %39koa.

Bestalde, inportazioen erdia baino gehiago Europako Batasunetik etorri da (%54,4), eta Erresuma Batua gehituz gero, % 57,1era iristen da portzentaje hori. Maiatzean betiere, Alemaniak euskal inportazioen % 28 pilatzen du, guztira 264,9 milioi euro, eta %34,7ko igoera izan du; ondoren daude Frantzia (158,7 milioi euro eta %66ko igoera) eta Italia (100,1 milioi eta %66,4ko igoera). EB27tik kanpora, baina Europako eremuan, Erresuma Batua nabarmendu behar da berriro: %68,6ko igoera eta 47,9 milioi.

Munduko gainerako herrialdeei dagokienez, honako hauek dira inportazio-bolumen handiena izan duten herrialdeak: Mexiko, 109,3 milioi euro (%660ko igoera); Txina (108,1 milioi), Errusia, (91,3 milioi) eta, alde nabarmenarekin, AEBak (26,9 milioi) eta Brasil (26,3 milioi).


Summary: Gizon bat espetxeratu dute Bilbon bere arreba bahitzeagatik. Esku eta hankak lotu, eta auto batean sartzera behartu zuen emakumea, baina azken horrek ihes egitea lortu zuen.

49 urteko gizon bat atxilotu dute Bilbon, bere arreba lotu eta auto batean sartzeagatik. Asteazkenean jazo zen gertakaria. Indautxu auzoko aparkaleku batean zegoen emakumea, gizona agertu eta lotu zuenean. Emakumearen beraren autoan sarrarazi zuen, eta erasotzaileak hartu zuen autoaren gidaritza. Perez Galdos kalera iristean, emakumeak esku eta hankak lotzen zizkion zinta isolatzailea haustea lortu zuen, eta autotik salto egin zuen, ibilgailua martxan zegoela. Atxilotua atzera egiten saiatu zen arren, mutiloi batekin talka egin zuen, eta ihesari eman zion azkenean.

Areilza Doktorearen kalean utzi zuen ibilgailua, eta atzo goizean atxilotu zuten. Bart sartu zen Basauriko espetxean. Emakumeak zauri arinak dauzka ibilgailutik salto egitean jasandako kolpearen ondorioz.