Summary: Txillardegi-Hausnartu sarietan parte hartzeko deialdia zabalik dago. Euskararen soziolinguistika arloko ikerketak eta hausnarketak aurkeztu daitezke lehiaketara

«Euskal soziolinguistika teorikoaren eta metodologikoaren garapena eta berrikuntza». Hori da Txillardegi-Hausnartu sarien helburu nagusia. XV. aldia eginen dute aurten, eta zabalik dago jada parte hartzeko epea. Irailaren 15a izanen da lanak aurkezteko azkeneko eguna.

Euskararen soziolinguistika arloko ikerketak eta hausnarketak aurkeztu daitezke deialdira, betiere oinarri zientifikoa badute. Diziplina askotako lanak proposatu daitezke: soziologia, hizkuntzalaritza, psikologia edo komunikazioa, bertzeak bertze. Egilea pertsona bakar bat edo talde bat izan daiteke. Ezinbertzekoa izanen da lana inon ez egotea argitaratua, eta 30.000 eta 60.000 karaktere bitarte izatea –zuriuneak barne–.

Testuak emailez igorri beharko dira, editagarria den formatu batean. Dokumentu horretan ezin da egilearen edo egileen erreferentziarik egon, datu pertsonalak emailean bertan idatzi beharko baitira. Jasotako lanak baloratzeko, epaimahai bat osatuko dute, talde hauetako ordezkari banarekin: Euskal Herriko Unibertsitatea, Gipuzkoako Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza, Soziolinguistika Klusterrak hautatutako unibertsitate irakasle bat eta BAT Soziolinguistika aldizkariko zuzendaria.

Saritutako lanak EHUren, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Soziolinguistika Klusterraren esku geldituko dira, haiek hautatutako eremu jakin batzuetan zabaltzeko edota argitaratzeko. Horrez gain, irabazleak 2.000 euro eta Luis Zumetaren litografia bat jasoko ditu; bigarren postuan gelditzen denak, 1.300 euro; eta hirugarrenak, 1.000 euro.


Atzera ere EAJk gobernatuko du Guardian

Summary: Atzera ere EAJk gobernatuko du Guardian. Raul Garcia alkategai jeltzaleak ziurtatu du hautagaitza aurkeztuko duela, eta EH Bilduk babestu egingo du. PPk irabazi zuen herri horretan.

EAJk jarraituko du Guardiako alkatetzan (Araba). Raul Garcia Ezkerro alkate eta alkategai jeltzaleak jakinarazi du hautagaitza aurkeztuko duela atzera ere alkate izateko. Ekainaren 17an osatuko dituzte udalak eta aukeratuko alkateak, eta, Arabako Errioxako herri horretan, PP izan zen lehen indarra.

Garciak azaldu du EAJk eta EH Bilduk gehiengo «zabal» bat dutela herrian, eta, beraz, horixe dela gobernua osatzeko aukerarik «demokratikoena». PPk 345 boto eta lau zinegotzi eskuratu zituen maiatzaren 28an; EAJk, 332 boto eta hiru zinegotzi; eta EH Bilduk, 168 boto eta bi zinegotzi. PSE-EEk galdu egin zuen udalean zuen ordezkari bakarra.

Garciak EAJren, EH Bilduren eta PSE-EEren babesarekin gobernatu du lau urtez, eta ez du «zalantzarik» EAJko zuzendaritzak hautagaitza aurkezteko erabakia babesten duela. Gainera, gogorarazi du emaitza «historikoak» lortu dituztela: «Gehien hazi den alderdia da, lehen indarrarekin berdinketa teknikoa erdietsita».

Oraingoan ere EH Bilduren babesa bermatua dauka Garciak. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak azaldu zuen indar subiranistak bere botoak emango zituela PP ahalik eta erakunde gehienetatik kentzeko.

PP, haserre

Halere, ez dago argi Garciaren mugimenduak bere alderdiaren babesa izango duen. Izan ere, Iñaki Oiartzabal PPko Arabako buruzagi eta diputatugai nagusiak azaldu duenez, EAJkoek esan diote oraindik ez dutela erabaki Guardian alkategaia aurkeztuko duten. Oiartzabalek esan du PP «prest» dagoela udal eta foru gobernuetan sartzeko, baina hori gertatzen ez bada, EAJk eta PSE-EEk osatutako gobernuek «eskuak lotuta» edukiko dituztela: «Soilik EAJk eta PSE-EEk osatzen badute, gobernua desegonkorra eta ahula izango da».

Euskal erakundeetako aulki jokoari begira daude Madrildik ere; Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak EAJ eta PSE-EE kritikatu ditu udalak eta foru aldundiak PPren botoei esker «banatzeagatik» baina haiek «aintzat hartu gabe». Onda Ceron eginiko elkarrizketa batean, esan du bi alderdien jokabidea ez dela egokia: «Euskadin zerbait egin dugu; aberriaren aldekoa dena, nik uste; guk ez dugu Bilduren gobernurik ahalbidetuko».


Summary: CAFen hidrogeno trenak lehen probaldia egin du. Zaragoza-Canfranc linean egin du lehenengo proba. FCH2 Rail proiektuak 14 milioi euroko aurrekontua du.

Hidrogenoz bultzatutako tren bat garatzeko FCH2 Rail proiektuak lehen proba egin du, Zaragoza eta Canfranc arteko trenbidean, Aragoiko Pirinioetan. 14 milioi euroko aurrekontua du proiektuak.

Hainbat enpresak parte hartzen dute proiektu horretan, Beasaingo (Gipuzkoa) CAF buru, eta, tren fabrikatzaile horrek adierazi duenaren arabera, arrakastatsua izan da proba. Izan ere, linea berezia da Zaragoza eta Canfranc artekoa, maldan gora baita zati handi bat. Hala ere, arazorik gabe egin du ibilbidea.

Ibilbide guztia ez du hidrogeno pilekin egin. Elektrifikatutako zonetan, energia horrekin egin du aurrera, baina elektrifikatu gabeko zatietan, baterietatik eta hidrogeno piletatik lortutako energiarekin jarraitu du martxan.

Proba hori gaindituta, Aragoiko, Madrilgo eta Galiziako beste linea batzuetan hasiko dira probak egiten. Klima ezberdinetan egingo dituzte entseguak, trena nola moldatzen den ikusteko. Hidrogenoz bultzatutako trenak garatzearen helburu nagusia diesela erabiltzen duten trenak ordezkatzea da, baina CAFek adierazi du aztertu beharra dagoela bideragarria ote den.


Summary: Etxegarai Frantziako Senaturako bozetara aurkeztu edo ez pentsatzen ari da. «Eskari eta proposamen ugari» jaso dituela esan du. Senatari bihurtuko balitz, Baionako auzapez eta Elkargoko lehendakari izateari utzi beharko lioke.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapeza eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak adierazi du hausnartzen ari dela Frantziako Senaturako hauteskundeetara aurkeztu edo ez. Sud Ouest egunkariari esan dionez, «eskari eta proposamen ugari» jaso ditu bozetara aurkezteko: «Erabaki bat hartu behar dut, eta azkar hartuko dut». Izan ere, irailaren 24an egingo dituzte Frantziako goi ganberarako hauteskundeak.

Etxegaraik aurkeztea erabakiko balu, Baionako auzapez izateari utzi beharko lioke, baita Euskal Hirigune Elkargoko lehendakari izateari ere. Horregatik, Etxegaraik aitortu du «dilema moral bat» duela, «politikoa baino gehiago». Frantziako parlamentariek ezin dute kargurik izan tokiko erakundeetan, legeak hala behartuta.

Pirinio Atlantikoetako departamentuari hiru senatari dagozkio, eta horietako bat izan liteke Etxegarai, bozetara aurkeztuko balitz. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen Renaissance alderditik gertu dago Etxegarai, baina ez du zehaztu haren proposamenik jaso duen edo ez. «Ez nintzakete izango bere lurraldetik urrunen dagoen parlamentaria», esan dio Sud Ouest-i.

EH Bai, bestalde, Senaturako hauteskundeetarako ezkerreko aliantza bat osatzearen alde azaldu zen atzo. Hautetsi abertzale bat Senatura bidali, eta «proiektu politiko abertzale, ezkertiar, ekologista eta feminista» indartu nahi dute. Hortaz, «begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena, zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzeko.


Summary: Lulak plan bat aurkeztu du basogabetzea 2030erako amaitzeko. Araudi berrian, zigor gogorragoak aurreikusten dira legez kanpoko basogabetzearen aurka, eta jasoa dago 30.000 kilometro koadroko eremu babestu bat sortzea.

Ingurumenaren Nazioarteko Eguna baliatuta egin zuen iragarpena Brasilgo presidente Luiz Inacio da Silva Lula-k. Euskal Herrian goizaldea zela aurkeztutako proposamenaren helburua da legez kanpoko basogabetzea amaitzea 2030erako. Duela bi urte Glasgowko goi bileran hartutako konpromisoekin bat dator egitasmoa. Araudi berriak zigor gogorragoak aurreikusten ditu legez kanpoko basogabetzearen aurka, eta aukera ematen dio gobernuari basogabetutako lurren %50 bahitzeko. Horrez gain, babestutako eremu gehiago ere sortuko lirateke, 30.000 kilometro koadro denera —Belgikaren neurriko eremua—.

«Brasilek berreskuratu egin du klima larrialdiaren aurkako borrokaren lidergoa, lau urtez ingurumena gutxiengo bat aberasteko baliabide gisa baliatu duen gobernu baten agintaldiaren ostean», esan du Lulak, Twitter sare sozialean zabaldutako mezu batean. Herrialde aberatsei ere mezu argia helarazi die estatuburuak, ohartaraziz haiek ustiatu dutela basoetako aberastasuna.

Gobernuko hamabost ministeriok hartu dute parte egitasmoan. Besteak beste, proposamenak jasotzen du sateliteak gehiago erabiliko dituztela, hartara legez kanpoko zuhaitz mozketak, abeltzaintza eta meatzaritza atzemateko. Diru mugimenduei lotutako datu basea ere baliatuko dute Amazoniako oihanean egindako ustiaketen diru jarioei jarraitzeko. Aldi berean, sistema bat martxan jarriko dute egur eta nekazaritza produktuak nondik datozen jakiteko, ekosistema zaurgarrietatik ez datozela bermatzeko.

Zigorrekin lotuta ez dauden egitasmoak ere jasotzen ditu proposamenak: besteak beste, lurren jabetza tituluak eguneratzea eta «nekazaritza iraunkorra» sustatzea.

Agintera heltzearekin bat, Lulak irauli egin ditu Jair Bolsonarok presidente zela bultzatutako neurriak. Hala, basogabetzeak %61 egin zuen behera urteko lehen hilabetean, baina otsailean %62 egin zuen gora iazko garai berarekin alderatuta.

Nazioarteko elkarlana

Amazoniako herrialdeen goi bilera egitekoa dute datorren abuztuan, eta hura nazioarteko elkarlana bultzatzeko baliatzea da Lularen asmoa. «Egurrarekin, arrainekin, mearekin, drogekin eta pertsonekin trafikatzen duten sareak desegin behar dira. Ez dago inolako kontraesanik ekonomiaren garapenaren eta ingurumena babestearen artean. Brasilek 30 milioi hektarea hondatu dauzka, eta horiek leheneratu daitezke ekoizpenerako», esan du presidenteak.

Bide batez, Brasilgo estatuburuak gogorarazi du herrialde aberatsek 2009an konpromisoa hartu zutela garabidean direnei diruz laguntzeko, baina ez dutela bete: «Herrialde aberatsek, batzuetan, eman nahi ez dutena edo eman ezin dutena hitzematen dute; baina, aldi berean, milaka milioi dolar jartzen dituzte jendea hiltzen duten gatazketan. Horregatik, planeta zaintzea bada bakea sustatzea ere».

Hain zuzen ere, atzo bete zen urtea Dom Phillips kazetari britainiarra eta Bruno Pereira indigena hil zituztela, Amazonian lanean ari zirela. Pereira eta Philips iazko ekainaren 5ean desagertu ziren, Javari bailaratik Brasil, Kolonbia eta Peruko mugak bat egiten duten eremura zihoazela. Legez kanpoko arrantza ikertzen ari zirela desagertu ziren. Urtarrilean, Kolonbiako talde armatu bateko burua zigortu zuten hilketengatik.

Aurrez ere antzeko hilketa ugari gertatuak dira Amazonia inguruan; batez ere, legez kanpoko ustiaketa lanak egiten diren inguruetan. Iazko hilketak, ordea, nazioarteko arreta erakarri zuen eskualdera. Urteurrenean, horrela idatzi zuen Lulak sareetan: «Duela urtebete, [Pereira eta Philipsen] hilketak ezinegona eragin zuen nazioartean, eta Amazoniak legerik gabeko eremu baten irudia eman zuen. Orain, baina, itxaropena dugu etorkizunean».


Summary: Angeles Cruzi emanen diote Zinegoak jaialdiko ohorezko saria. Zuzendari, gidoilari eta aktore mexikarraren «konpromiso soziala» nabarmendu dute festibaleko ordezkariek. Cruzek komunitate indigenetako errealitateak irudikatu ditu sarri. 2022an, jalaldiko Lesbianismoaren eta Generoaren saria jaso zuen, Nudo Mixteco lanagatik.

Angeles Cruz zinemagile, gidoilari eta aktore mexikarraren lanari eginen dio aitortza aurtengo Zinegoak jaialdiaren ohorezko sariak. Zinemaldiak hogeigarren aldia izanen du 2023an, eta, hain zuzen ere, gaur jakinarazi dute nork jasoko duen zinema ibilbideak omentzeko saria. Mexikoko zinemagintzaren erreferente argia da Cruz, Oaxaka estatukoa batez ere. «Balio zinematografiko ukaezina dauka, diskurtso konprometituaren zerbitzukoa betiere», adierazi du jaialdiko zuzendari artistiko Alaitz Arenzanak. Sarituak ekainaren 26an jasoko du garaikurra.

Hala, zinemagile mexikarrak urteetan eginiko bideari eginen diote aitortza. Arenzanaren esanetan, Cruzen lanek erakutsi dute haren ahotsak «zilegitasuna» duela normalean ezkutuago egoten diren gaiez jarduteko. Zinemagileak sarri irudikatu ditu landa eremuko eta komunitate indigenetako errealitateak. Are, Arenzanaren iritziz, «ausardia handiz» egin du horren alde, eta horrek nabarmen balio izan du gai batzuen gaineko hausnarketa eta elkarrizketa franko bultzatzeko.

Emakumeen kontrako indarkeria, haurren abusua, matxismoa, bazterkeria, pobrezia eta sexu aniztasuna; Cruzek horiek eta beste jorratu ditu lanetan. Hain justu ere, Zinegoak festibalak hari eman zion iaz Lesbianismoaren eta Generoaren saria, Nudo Mixteco film luzeagatik. Bere komunitatean egin zuen lan hura, eta haurren abusuen eta komunitate indigenetako harreman lesbikoez jardun zuen, besteak beste.

Cruzek Oaxacako Miguel Cabrera heziketa zentroan ikasi zuen, eta, antzezpenerako prestatu zen gero, baita lizentziatu ere, Mexikoko Arte Ederren eta Literaturaren Institutu Nazionaleko Antzerki Artearen Eskolan. 1994an ekin zion aktore ibilbideari, eta 2011n hasi zen gidoigintzan eta zuzendaritzan. Hauek dira eginiko lanetako batzuk: La tiricia o cómo curar la tristeza (2012), La carta (2014) eta Arcángel (2018).

Sarituak ekainaren 26an jasoko du Zinegoak-en garaikurra. Bilbon izanen da egun horretan, festibalaren inaugurazio ekitaldian. Zehazki, jaialdia 26an hasiko da, eta uztailaren 3an bukatu. Gainera, ekainaren 25ean, Cruz solasaldi batean arituko da Bilborocken, Irantzu Varela kazetaria lagun.


Summary: Kutxabankek «ezinbestean» hazi beharra daukala iragarri du Arriolak. Bankuko presidenteak azaldu du azken urteetan «lotsatiak» izan direla, eta hazkunderako bi helburu lehenetsi ditu: enpresak eta Espainiako merkatua

«Kutxabank da gutxien hazten den bankua, eta joera hori aldatu beharra dago. Haztea, orain, ezinbestekoa da». Anton Arriola Kutxabankeko presidenteak anbizio handiko helburua jarri dio bere buruari bankuaren etorkizuneko erabakiak azaltzeko emaniko hitzaldian. Hazteko bide asko daudela zehaztu du, baina, «operazio handien» bidea baztertuz, bi lehenetsi ditu: enpresa maileguak eta Espainiako eremu geografikoa. Lehenaren inguruan oso grafikoki mintzatu da: azaldu du bankua «oso lotsatia» izan dela, «arazoetan ez sartzeko».

Arriolak Deusto Business Alumnik antolaturiko ekitaldi batean hartu du hitza, gaztelania hutsean. Bizkaiko enpresen munduko izen handi asko joan dira hura entzutera. Hasteko, bankuaren negozio eremuen argazki bat egin du, eta nabarmendu du «desoreka» agerikoa dagoela hipoteka maileguen eta enpresei emanikoen artean. Euskal Herriko eta Espainiako datuak bateratu ditu, eta, horien arabera, Kutxabanken mailegu negozioaren %66 hipotekak dira, eta %25 enpresei emaniko maileguak. Datu orokorrak hartuta, bere merkatu eremu osoko mailegu hipotekarioen %5,9 eman ditu Kutxabankek —Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ia %40koa da datu hori—, eta enpresa maileguen %1,8 — Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, %15 inguru—.

«Arrautza asko jarri ditugu hipoteken saskian; orain, indar handiagoa egin behar dugu beste negozio eremu batzuetan. Gure poltsa gehiegi kontzentratzeko arriskua dugu», onartu du. Azaldu du azken urteak gogorrak izan direla negozioarentzat, interes tasa oso txikiak izan baitira. Baina behin krisia pasatuta, Arriolak arrazoitu du arrisku handiagoko operazioak egin daitezkeela. Alde horretatik, nabarmendu du Kutxabank oso banku sendoa dela, eta kapital «koltxoi» oso handia duela: «Gure kapital ratioa %20koa da. Babes horrek eta dugun likideziak hazteko aukera ematen digu». Era berean, zehaztu du gaur egun enpresa maileguen errentagarritasuna hipoteka maileguen gainetik dagoela.

Saltzeko asmorik ez

Baina nola jo enpresetara orain? «Gertuago sumatu behar gaituzte», onartu du, modu autokritikoan. Era berean, azaldu du modu organikoan haztea dela asmoa, eta baztertu egin du modu inorganikoan hazteko «operazio handiak» egitea. Gai berean, alboratu egin du gaur egun partaide diren enpresetatik irtetea: «Bere garaian, parte hartze horien zati bat saldu behar izan genuen; biziraupen kontua zen, baina aro hori amaitua da». Kutxabank, besteak beste, Petronor, Iberdrola, CAF eta Ingeteamen barruan dago, eta aurreratu du haiek ekonomikoki babesten jarraituko dutela, helburu garbi batekin, gainera: «Erabaki esparruek lurraldean jarraitu dezatela nahi dugu».

Hazteko beste modu bat eremu geografikoa zabaltzea dela azaldu du. Onartu du zaila dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako mailegu hipotekarioen merkatuan haztea; ez, ordea, enpresetan. Espainian, aldiz, eremu guztietan haz daitezke, dioenez. Madrilen 70 bulego dituzte dagoeneko, baina Kataluniako eta Espainiako hainbat hiri handi aipatu ditu. «Plaza asko daude», laburbildu du. Iragarri du hazkunde horretan ehun langile kontratatuko dituztela, eta 30 milioi euroko inbertsioa egingo duela digitalizazioa hobetzeko. Gehitu du kontsumo kredituen negozioa ere interesgarria dela.

Tasak, gorantz

Kutxabankez ez ezik, bankuen merkatuaz ere mintzatu da, eta iragarri du Europako Bankuak gutxienez beste bi aldiz igoko dituela interes tasak, eta bietan %0,25eko igoerak izango direla. Haren ustez, horrekin aski izan beharko luke «inflazioa baretzeko», eta iragarri du hurrengo urtean tasa jaisten hasiko direla. Era berean, gehitu du berankortasuna gutxi handitu dela, eta familiak ondo eusten ari direlako dela hori horrela: «Enplegua sortzen ari da, ekonomia oro har ondo doa, espero baino hobeto, eta horri esker eusten diote».

Berankortasun txikia aipatzean, Europako banku sistemaren indarra goratu du, eta esan du ezinezkoa dela AEBetako banku batzuen porrotak kontinentez jauzi egitea. Azaldu du banku sistemak oso ezberdinak direla, eta AEBetan ez dagoela Europan adinako kontrol zorrotzik. Hori bai, hausnarketa interesgarria egin du izua barreiatzen eta, bide batez, deposituen irteera errazten duten bi aldagairen inguruan: «Batetik, digitalizazioa dago, transferentziak azkar egiteko modua; eta, bestetik, sare sozialen eragina. Albiste txarrak modu harrigarrian zabaltzen dira».


Summary: Gizon bat atxilotu dute Legorretan, indarkeria matxista egotzita. Mugimendu feministak deituta, gertatutakoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute gaur, 19:00etan. Sanjuandegiko festetan salatutako zenbait sexu erasoren berri eman du Azpeitiko Udalak. Bi lagun atxilotu ditu Gasteizko Udaltzaingoak: bat, emakume bati ukituak egiteagatik; bestea, bikotekideari eraso egiteagatik.

Genero-indarkeria delitu bat egoitza, gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Legorretan (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, akusatua eta haren bikotekidea eztabaidatzen ikusi zituzten larunbat goizaldean kalean; beste xehetasunik ez dute eman, baina orduan ikusitakoak bultzatu zituen gizona atxilotzera. Epailearen esku utzi bazuten ere, ez da aurkeztu ez salaketarik, ezta laguntza medikoaren parterik ere.

Gertatutakoa salatzeko, gaur elkarretaratzea eginen du mugimendu feministak, 19:00etan. Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Legorretako Udalak «irmoki» gaitzetsi dute erasoa, eta agerraldia babestu dute. Horrez gain, bi-biek komunikatu ofizialak egin dituzte.

Aldundiak elkartasuna adierazi die erasoaren biktimari eta haren gertukoei. Hala, erran du eraso matxista «gizartearen desberdintasunetik eta matxismotik sortzen den mendekotasun matxistaren adierazpenik gogorrenetakoa» dela, eta jarrera horiek «gaitzesteko konpromiso irmoa berresten» duela.

Udalak ere «babes osoa» eskaini dio biktimari, eta haren esku jarri ditu «arreta eta laguntza juridikoa, soziala eta psikologikoa». Hala, adierazi du indarkeria matxistaren «aurkako borroka aktiboan» jarraituko duela, indarkeria mota hori amaitzeko erantzukizuna «kolektiboa» delako. «Erakundeen ardura da herritarren eskubideak bermatzea, baina, era berean, indarkeria matxistarik gabeko herri baterantz aurrera egin nahi badugu, ezinbestekoa da herritar bakoitzaren jarrera aktiboa».

Erasoak Azpeitian eta Gasteizen ere

Hain zuzen, Sanjuandegiko festetan salatutako zenbait sexu erasoren berri eman du gaur Azpeitiko Udalak. «Ohikoa den gisan, jai giroan emakumeen aurkako indarkeria matxistako egoerak gertatu dira», adierazi du udalak ohar batean. Hori dela eta, «gaitzespenik irmoena» adierazi du erakundeak: «Azpeitiko Udalak jazarpenaren berri izan eta informazioa baloratu eta egiaztatu ostean, erasoak jasandakoei eman beharreko arreta eta laguntza eskaini die, horretarako dituen baliabideak aktibatuz. Udalak ozen adierazi nahi du herri honek ez duela inolako indarkeria matxistarik onartzen, eta azpimarratu nahi du espazio publikoa eta herriko jai guneak espazio seguru, gozagarri eta askeak izan behar direla».

Azpeitiko Udalak ez ezik, Urola Erdiko Itaia elkarteak eta Sanjuandegiko Festa Batzordeak ere erasoak salatu dituzte, elkarrekin sinatutako agiri baten bidez. Gertakariak salatzeaz eta erasoak jasan dituzten emakumeei elkartasuna eta babesa adierazteaz gainera, elkarretaratzera dei egin dute bihar arratsalderako. Indarkeria matxista orori aurre egin! Erasotzaileen inpunitaterik ez! lelopean, Jose Antonio Agirre plazan egingo dute protesta, 19:30ean hasita.

Gasteizen, bestalde, udaltzaingoak 88 urteko gizon bat atxilotu du gaur, Konstituzio plazan andre bati ukituak egiteagatik. Gasteizko Udalak adierazi duenez, atxilotua andre bati segika hasi zitzaion, «irain lizunak esanez» eta ukituak eginez. Orduan atxilotu zuten. Azkenik, 22 urteko gizon bat atxilotu dute udaltzainek Gasteizko Alde Zaharreko etxabe batean, bikotekideari kolpeka eraso egiteagatik. Lokal horretatik zetozen oihuak entzunda, larrialdietara deitu zuten zenbait lekukok. Erasotzaileak aurpegian jo zuela salatu zuen andreak.


Erreka eta Buruzgain finalerdietara

Summary: Erreka eta Buruzgain finalerdietara. Ezusteen asteburua izan da Berria Txapelketan. Izan ere, faborito zirenek huts egin dute.

Pilota profesionalean ez ezik, afizionatuen munduan ere izan dira ustekabeak asteburuan. Besteak beste, LAPKE egungo txapelduna lehiatik kanpo geratu da, Doneztebeko Errekaren aurka galduta. Ultzamako Buruzgain ere lau onenen artean izango da, arazorik gabe gainditu baitu Gasteizko Txukun Lakua. Horiek horrela, Erreka eta Buruzgain elkarren kontra ariko dira finalerdietan.

ANDOAINEN

Arrillaga-Mendizabal 16-22 Garai-Oses

Larunbat goizean iritsi zen asteburuko lehen ezustea, Andoaingo Arrate pilotalekuan. Hain zuzen, aurreko bi ekitaldiak irabazita, Mendizabal andoaindarra faborito gisa kantxaratu zen, Arrillaga lagun zuela. Bikote sendoa osatzen zuten, baina sendoagoa eta hobeagoa izan zen Garaik eta Osesek osatu zutena. Bi garaileek lan aparta egin zuten aurreko zein atzeko koadroetan, eta merezita nagusitu ziren: 22 eta 16. Partida hasieratik aurrea hartu, eta aldea bikain kudeatzen asmatu zuten. Atzean kargatu zuten batez ere jokoa, eta, aurrean, Garaik tanto ederrak eskaini zituen. Ondorioz, hilaren 24ko finalean izango dira Garai eta Oses.

HERNANIN

LAPKE 1-2 ERREKA

Iazko balentria egiterik izango ez duen pilota elkartea Lazkaoko LAPKE da. Maila izugarriko kanporaketa espero zen gipuzkoarren eta Doneztebeko Errekaren artean, Hernaniko pilotalekuan, eta pilotazaleek izan zuten zer ikusia eta gozatua. Lazkaoko pilotari baten lesioa izan zen albisterik txarrena, baina Erreka merezita sailkatu zen finalerdietarako. Jaialdiko lehen partidan, aldea nabarmena izan zen, eta LAPKEko Izagirrek eta Iturbek 22-3 irabazi zieten Errekako Eskudero eta Barbarini. Beste erritmo bat ezarri zuten kantxan garaileek, eta Izagirre izan zen laukotean onena.

Gazteen arteko partidan, maila horretako bi aurrelari onenak aritu ziren nor baino nor gehiago, Zubizarreta eta Apezetxea, eta gauza zinez interesgarriak egin zituzten. LAPKE ordezkatuz, Zubizarretak Goibururekin jokatu zuen, eta Errekaren izenean, Apezetxeak Agestarekin. Nafarrak derrigortuta zeuden puntua eskuratzera, eta indartsu kantxaratu ziren. Agesta nagusi zen piloteoan, eta, horri esker, alde polita izan zuten une oro: 8-4 eta 13-9. Bada, tanto horretan min hartu zuen Zubizarretak ezker sorbaldan, hormaren kontra kolpea hartuta. Tanto batzuez jarraitu zuen lanean, baina azkenean erretiratzea erabaki zuen, 16-10 zihoazela, eta nafarrentzat izan zen bigarren puntua. Horiek horrela, nagusien esku zegoen guztia, eta goi mailako lau pilotarik jokatu zuten lehia erabakigarria: LAPKEko Senar eta Garmendiak eta Errekako Arteagak eta Cuairanek. Berdintasuna eta gogortasuna izan zen nagusi neurketaren lehen zati luzean, eta hamaseina heldu ziren azken txanpara. Nabarmentzekoa izan zen nafarren joa eta gipuzkoarren sendotasuna. Bada, azken txanpan Arteagak atera zituen babak eltzetik, errematean azti ibili baitzen, eta, horri esker, Errekak 22-17 irabazi zuten partida.

HERNANIN

BURUZGAIN 2-1 TXUKUN LAKUA

Nafarroako beste pilota elkarte batek ere finalerdietarako sailkatzea lortu zuen igande arratsaldez, Hernaniko pilotalekuan. Izan ere, Ultzamako Buruzgainek ez zuen huts egin Gasteizko Txukun Lakuaren aurka. Lehiaketa zinez ona jokatu dute arabarrek, baina ezin izan ziren lau onenen artean sartu. Besteak beste, kadeteen arteko partidan erraz nagusitu ziren ultzamarrak. Aldaz eta Martikorenak 22-9 menderatu zituzten Ruiz eta Moto. Maila hobeko bikotea direla nabarmen erakutsi zuten nafarrek. Orekatu eta gogorragoa izan zen gazteen arteko norgehiagoka, baina, han ere, Buruzgainek gaina hartu zion Txukun Lakuari. Zehazki, Barberenak eta Garañok 22-16 menderatu zituzten Ruiz eta Palacios.

Horiek horrela, nagusien partidan soilik hiru tanto behar zituzten nafarrek aurrera egiteko, eta lortu zuten helburua. Kostata, hori bai. Faborito ziren Txukun Lakuako pilotariak, eta Iribarren eta Markaidak 22-9 menderatu zituzten Mikelarena eta Garaño. Asteburu honetan beste bi final-laurdenak jokatuko dira: Oberena-Azkoitia eta Ilunpe-Tolosa.


Summary: Astrud Gilberto abeslari brasildarra hil da. Bossa novaren ikur nagusietako bat izan zen, eta mundu osoan egin zen ezagun 1960ko hamarkadaren hasieran, 'Garota de Ipanema' kantuaren ingelesezko bertsioarekin.

Astrud Gilberto, bossa nova musika mundura zabaldu zuten ahotsetako bat, gaur hil da, 83 urterekin, haren biloba Sofiak jakinarazi duenez: «Astrud izan zen Ipanemako bossa nova mundura eraman zuen benetako neska. Aitzindaria eta onena izan zen. 22 urterekin Garota de Ipanema ren ingelesezko bertsioari ahotsa eman zion, eta nazioarteko ospea irabazi zuen», idatzi du Instagramen. Ez du heriotzaren arrazoien berri eman.

The Girl From Ipanema-k, Antonio Carlos Jobimek eta Vinicius de Moraesek idatzitako kantuak, aurretik ere izan zituen hainbat bertsio. Pery Ribeirorena izan zen lehenengoa grabatzen, 1963an, baina Joao Gilbertok eta Stan Getz saxofoi jotzaile estatubatuarrak elkarrekin egindako Getz/Gilberto (1963) azaldu zenean lortu zuen nazioarteko oihartzuna. Bossa nova eta jazza uztartuko zituen diskoa grabatzea zuten buruan bai Joao Gilbertok, bai Getzek, eta, aurretik musikan beste esperientziarik ez bazuen ere, Astrud azkeneko momentuan gonbidatu zuten diskoan kantatzera. Hain zuzen ere, senar-emazteek, biek, abestu zuten The Girl From Ipanema-n. Joaok portugesez, eta Astrudek ingelesez, eta kantuak arrakasta handia lortu zuen berehala.

Kantuak izandako oihartzunaren ondorioz, Astrud Gilbertok ibilbide arrakastatsuari ekin zion, eta, senarrarengandik bananduta, bere bidea hartu zuen. Bossa nova beti ardatzean izanda, baina jazzera eta estandarretara ere hurbilduta, 1960ko hamarkadan Verve jazz diskoetxeari lotutako hainbat disko grabatu zituen: The Astrud Gilberto Album (1965), The Shadow of Your Smile (1965), Beach Samba (1967), A Certain Smile, a Certain Sadness (1967) —Walter Wanderley pianistarekin—, I Haven't Got Anything Better to Do (1969) eta beste.

1970eko hamarkadan, berriz, bossa novaren loraldia itzaltzen ari zela, Astrud Gilberto bere kantuak idazten hasi zen, eta diskoak grabatzen segitu zuen.

Berehalako arrakasta

Stan Getzek hasieratik jakin zuen Astrudena berehalako arrakasta izango zela, eta ahaleginak eta bi egin zituen arrakasta horren irabazien jabe egiteko. Gene Lees DownBeat aldizkariko editorearen arabera, saxofoi jotzaile ospetsuak Astrud royality-en banaketan sartzea eragotzi zuen, eta, beraz, Artisten Sindikatuak ezarritako 120 dolarrak baino ez zituen kobratzen saio bakoitzeko. Hala esan zuen Getzek orduan prentsaren aurrean: «Etxekoandrea baino ez zen orduan Astrud, eta disko horretan parte hartu zezala nahi nuen The girl from Ipanema kantua ingelesez abestu behar zelako, eta Joãok ezin zuelako hori egin. Arrakasta handia lortu zuen Ipanema-k: zorte handia izan zuen horrekin».


Summary: Ostegunean ‘Kristalezko begi bat’ liburua irakurriko dute berrehun lagunek Bilbon. Miren Agur Meaberen lana aukeratu du aurten Bilbo Zaharra euskaltegiak Literatur Klasikoen XVI. Irakurraldirako. Bilboko Arriaga antzokian irakurriko dute, goizeko zortzietatik eguerdiko ordu biak bitarte.

Hamar urte bete dira aurten Miren Agur Meabek Kristalezko begi bat eleberria kaleratu zuela. Idazleak helduentzako idatzitako lehen nobela izan zen hori, eta berehala lortu zuen oihartzuna: 111 Akademiaren saria eta Zazpi Kale saria irabazi zituen, besteak beste. Efemeridea aprobetxatuz, beraz, liburu hori aukeratu du Bilbo Zaharra euskaltegiak Klasikoen Irakurraldi Jarraitua egiteko. Ez da efemeride bakarra izango, ordea: Bilbo Zaharra euskaltegiak ere 50 urte bete ditu aurten. Irakurketa jarraituaren hamaseigarren aldia izango da aurtengoa, eta berrehun bat lagun elkartuko dira Bilboko Arriaga antzokian, 08:00etatik 14:00etara.

Helburu jakin batekin hautatu dute liburua, Arantza Camarero Bilbo Zaharra euskaltegiko ordezkariak azaldu duenez: «Gaur egun lehen lerroan dauden emakumezko guztiak omentzea izan da asmoa, literaturako ahots eta begirada berriak jasotzea, eta klasikoetatik orainera zubiak eraikitzea».

Egileak berak irakurriko ditu lehen lerroak, eta, haren ondotik, beste berrehun bat pertsonak parte hartuko dute. Autofikzio gisa definitu du liburua Camarerok, baina zuzenketa egin du jarraian: «Idazlearentzat egokiagoa da autoimitazio kontzeptua». Meabe bera da protagonista, baina protagonistari gertatzen zaion dena ez zaio gertatu Meaberi. Zorigaiztoko bizipen pertsonal batetik abiatzen da nobela: «Begi bat galdu nuen, ezkerrekoa, hamahiru urte nituenean. Ama hil zitzaidan, hiru hilabete eta erdian, obarioetako minbiziaren kausaz, hogeita hamazortzi urte nituela».

Meaberen ibilbidean «mugarri» izan zen liburua: «Zoritxarretik sormenera egiten den bidea oso aberatsa izan daitekeela irakatsi zidan». Pozik agertu da aitortzarekin: «Duela hamar urte liburua aurkeztu nuenean, ez nuen pentsatu ere egingo gaur hemen izango nintzenik».

Irakurri gehiago: «Intimitatea baliotsuagoa da zerbait sortzeko lehengaia denean»

Axularren Gero-rekin hasi zuen ibilbidea Klasikoen Irakurketa Etenik Gabeak, eta euskal literaturako beste hainbat testu klasiko eta garaikide hautatu izan dituzte ondoren. Meabe izango da laugarren emakumezko idazlea. Aurrez, Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik panpox, Itxaro Bordaren %100 Basque eta Mariasun Landaren Krokodiloa ohe azpian irakurri zituzten.

Gaur eta bihar, hitzaldiak

Osteguneko irakurraldiaz gainera, hiru hitzaldi sorta ere antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak. Horietan guztietan, gainera, Meaberen obra izango dute hizpide. Joan den otsailean egin zuten lehenengoa, eta gaur eta bihar egingo dituzte hurrengo biak, 19:00etan, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan. Josune Muñoz eta Seroie taldea arituko dira gaur arratsaldean, Kristalezko sabaiak apurtuz hitzaldian. Bihar, berriz, Meaberen txanda izango da: Flash batzuk nire begi kutunari. «Ahaleginduko naiz liburuaren mini remake moduko bat egiten», aurreratu du idazleak.


Summary: ELAk uste du LABek «bake sindikala eskura» jarri diola Eusko Jaurlaritzari. Sindikatuaren ustez, LABek eta Hezkuntza Sailak sinatutako akordioak ez ditu konpontzen Hezkuntza Legearen gabeziak eta mugak

Joan den astean, LABek ontzat eman zuen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak hezkuntza publikoaren langileen lan baldintzen inguruan egindako proposamena, eta akordio horren edukiak plazaratu zituen. ELA, aldiz, kritiko agertu da eduki horiekin, uste baitu akordio horrek ez dituela konponduko Hezkuntza Legearen «gabeziak eta mugak» , eta iragarri du «borrokari» eutsiko diola: «Ez da antzezpenetarako garaia, grebetarakoa baizik».

ELAko Negoziazio Kolektiboko eta Euskara arduradun Pello Igeregiren ustez, EAJk eta EH Bilduk hezkuntza arloan duten «akordio estrategikoa» funtsezkoa da LABen jarrera ulertzeko. Esan duenez, EAJren eta EH Bilduren akordio horren helburua da oraingo hezkuntza sistemari eustea aldaketa txiki batzuk eginda, baina ez ditu konponduko sistema horrek dituen «aje nagusiak»: «Hezkuntza Legeak ez ditu gaindituko hizkuntza ereduak, ez du ahalbidetuko euskal curriculuma garatzea, eta enpresen beharretara egokitutako hezkuntza sustatuko du, herritarren beharretara egokitu ordez».

ELAren iritziz, akordio estrategiko horren bidez hezkuntzaren arloan «bake politikoa» lortu nahi du EAJk EH Bilduren partetik, eta orain LABek ere «bake sindikala» eskaini dio Jaurlaritzari lan baldintzen inguruko hitzarmena sinatuta: «LABen jarrera ezin da ulertu EAJren eta EH Bilduren arteko akordio estrategikoa aintzat hartu gabe», esan du Igeregik.

Neurri zehatzik gabe

ELAren Hezkuntza arduradun Miren Zubizarretak azaldu ditu LABen eta Hezkuntza Sailaren arteko akordioari egiten dizkioten kritikak. Lanpostu publikoei dagokienez, uste du lanpostu horiei eusteko «asmo hutsa» agertzen dela akordioan, baina ez dagoela neurri zehatzik hori bermatzeko. Are gehiago: salatu du Hezkuntza Saila lanpostuak gutxitzen ari dela akordioa sinatzeaz batera. Esandakoaren adibide gisa, aipamena egin die hezkuntza konplexutasun indizea «aldebakarrez» aldatu izanari eta Donostian hiru ikastetxeren fusioan langile batzuk kaleratu nahi izateari.

Behin-behinekotasunaren arloan, akordioan agertzen da ez dela langileen %5 baino handiagoa. ELAren aburuz, baina, «Hezkuntza Sailak egiturazkotzat jotzen dituen lanpostuak» baino ez dira aintzat hartzen neurri horretan, eta gainerako langileak kanpoan uzten dira. Egonkortasun prozesuak aipatu ditu Zubizarretak horren adierazgarri: 4.742 lanpostu finkatu nahi ditu sailak prozesu horren bidez, baina behin-behineko langileak 15.300 dira; beraz, 10.560 langile inguruk behin-behinekoak izaten jarraituko lukete.

Soldaten homologazioaren arloan, akordioan jaso dute itunpeko ikastetxeetako eta sare publikoko langileen soldatak parekatuko direla, baina ELAk uste du kontuan hartu behar dela KPI kontsumorako presioen indizea ere, langileek «erosahalmena galtzen» jarrai ez dezaten.

Azkenik, ELAk uste du akordioa «euskararen kalterako» dela. Jokin Bildarratz sailburuak berriki adierazi du ez dagoela hizkuntza ereduen sistema gainditzeko asmorik eta ikastetxeek euskara ez beste hizkuntzetan eman ahal izango dituztela eskola orduen %80. ELAren ustez, LABek, akordioa sinatuta, babesa eman dio horri: «Bereziki larria iruditzen zaigu LABek ontzat ematea euskarazko murgiltzea baztertu izana».

ELAk iragarri du ez duela onartuko Jaurlaritzaren eta LABen arteko akordioak «mugatzea» negoziazio mahai sektorialetan jorratu beharreko edukiak, eta orain arteko eskakizunei eutsiko diela. Mobilizazioak ere iragarri ditu: bihar agerraldia egingo du Eusko Legebiltzarrean, Hezkuntza Legearen kontrako jarrera azaltzeko, eta lehenago elkarretaratzea egingo dute legebiltzarraren aurrean. Bestalde, gainerako sindikatuekin hitz egingo du, udazkenean mobilizazio ziklo «ahalik eta sendoena» antolatzeko.


Summary: Braulio Vazquez: «Elkarrekin sufritu genuen duela bi urte, eta elkarrekin gozatu dugu orain». Osasunaren denboraldiaren balorazioa egin du eguerdian Braulio Vazquez kirol zuzendariak. Haren esanetan, sasoia, oro har, «klubaren historiako onena» izan da, Espainiako Kopako finalerako eta Konferentzia ligarako sailkatuta.

Osasunak egindako sasoia aztertzeko asmoz agertu da gaur prentsaurrekoan Braulio Vazquez, gorritxoen kirol zuzendaria. Galiziarrak esan duenez «zorioneko» daude, sasoia, oro har, «klubaren historiako onena» izan delako. Konferentzia ligan aritzeko aukera eta Kopako finalera iristea lorpen handia da, eta horrek datorren sasoian lau lehiaketetan parte hartzeko aukera emango die gorritxoei. Udara begira jarrita, argi utzi du talde handia beharko dutela hainbeste partidari aurre egiteko, eta onartu du fitxaketa batzuk «aurreratuta» daudela. Bestalde, printzipioz, Ez Abdek eta Manu Sanchezek ez dute datorren denboraldian Osasunan jokatuko, eta Aridaneri kontratua berritzeko eskaintza egingo diote.

Olatuaren aparretan azaldu da Braulio kazetarien aurrera, eta zoriontsu daudela onartu du. Bost urte dira Osasuna Lehen Mailara igo zela, eta urte guztiak paregabeak izan dira gorritxoentzat. Hala ere, bidean izandako garai txarrak ere aipatu nahi izan ditu: «Gogoratu nola geunden, eta ikusi nola gauden orain. Duela bi urte elkarrekin sufritu genuen, eta elkarrekin gozatu ditugu azken hilabeteetako lorpenak». Klubaren norabidea bikaina izan da azken urteetan, eta une gogoangarri batzuk aipatu ondoren, onartu du iragan igandekoa oso egun berezia izan zela: «San Mamesen lortu genuen Kopako finalerako sailkatzea, eta bulegoetan ospatu genuen igoera. Bazen garaia Osasunak Sadarreko zaleen aurrean zerbait garrantzitsua jokatzeko, eta bikain irten da». Hori esanda, aitortu du datorren denboraldia oso pozgarria izango dela klubarentzat, baina zuhurtzia ere eskatu nahi izan du. Zenbait lehiaketatan parte hartuko dute, baina ligaren garrantzia azpimarratu du: «Europara joateaz gozatzeak ezin gaitu zigortu ligan, hori baita klub honek behar duena. 42 puntuek erabateko lehentasuna dute».

Kirol zuzendariak adierazi du Europara sailkatzeak fitxaketen merkatua aldatuko duela; batetik, fitxaketen «kalitateari» dagokionez, eta, bestetik, taldean «jokalari gehiago» beharko dituztelako. Hainbeste lehiaketa jokatuta, talde handiago bat beharko duela behin eta berriro nabarmendu du kazetarien aurrean: «Astean hiru neurketa jokatzeak fisikoki dakarren nekea handia da, eta horri aurre egiteko eta orain arte bezala entrenamenduen kalitatea hain handia izateko beharrezkoa da talde handi bat izatea». Fitxaketek garrantzi handia izango dute datorren denboraldian, baina galiziarrak argi utzi du Osasunak ezin duela bururik galdu Europan jokatzeagatik bakarrik. Ligako sailkapenean postu bat gorago edo beherago egoteak milioiak balio ditu, telebistetako eskubideen dirua klub bakoitzak sailkapenean duen postuaren arabera banatzen baita. Osasunak 53 milioi inguru jasoko ditu zazpigarren postuan sailkatzeagatik, eta beste 750.000 euro Konferentzia ligako atariko kanporaketa jokatzeagatik. Gainera, ligaxkara sailkatuz gero, beste hiru milioi inguru jasoko ditu Iruñeko klubak. Hala ere, kirol zuzendari izendatu zutenetik ahalik eta diru gutxien gastatu du Brauliok fitxaketetan, eta jokabide berarekin jarraituko duela ohartarazi du: «Hamar edo hamabost milioiko jokalariak eskaini dizkigute. Uste dute Europan jokatzeagatik edozer ordaindu dezakegula, baina ez dakite zein talderekin ari diren» (barrez).

Izenen dantza hasi da

Abuztuaren 24an eta 31n jokatuko ditu Osasunak Konferentzia Ligako ligaxkara sailkatzeko atariko partidak. Ordurako taldea prest egotea da helburua, eta fitxaketa batzuk aurreratuta daudela aitortu du Brauliok. Bestalde, Manu Sanchezek eta Ez Abdek, «printzipioz», ez dute Osasunan jarraituko. Bi jokalariek eta Osasunak elkarri eman diotena nabarmendu du kirol zuzendariak, baina beste jokalari batzuengan jarri du arreta: «Abde jokalari berezia da, eta talde asko ditu atzetik. Manuk asko eman digu, baina gure bideak banatzeko garaia da». Hala ere, azken horren agurra ez omen da guztiz segurua. «Orain Atletico Madrilera itzuliko da [Madrildarrek utzita zegoen Osasunan], eta gero ikusiko da», adierazi du Brauliok. Aridane izan da prentsaurrekoko protagonista nagusietako bat. Bigarren itzuli on baten ondoren klubak kontratua berritzeko eskaintza egingo dio atzelariari, eta kirol zuzendariaren hitzetan, «jokalariak erabaki beharko du zer egin».


Summary: Caritasek ohartarazi du bazterkeria egoerak «gero eta konplexuagoak» direla. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Caritas elkarteek 2022ko memoriak aurkeztu dituzte. 34.000 lagun baino gehiago artatu dituzte, eta, horretarako, ia zazpi milioi euro erabili.

Pandemiaren ondorio sozial eta ekonomikoak gainditu eta ekonomia «susperraldian» sartu bada ere, gizartearen parte batek «pobrezia eta kalteberatasun kate batean» harrapatuta jarraitzen du. Arabako, ÂBizkaiko eta Gipuzkoako Caritas elkarteek 2022ko memoriak aurkeztu dituzte gaur, eta, ohartarazi dutenez, bazterkeria egoerak «gero eta konplexuagoak» dira, nahiz eta «ikusezin» bilakatu diren gizartearentzat. Pobrezia, eta bereziki pobrezia larria, «ikusezin» egiten ari dela salatu dute.

«Hobeto gaude, baina lehendik gaizki zegoena askoz okerrago dago orain», adierazi du Ramon Ibeasek, Arabako Caritaseko idazkari nagusiak. Azken urteetan hainbat familiak babesik gabeko egoera gainditu badute ere, bere horretan dirau «sistemak atzean utzi dituen familien egoera larriak», eta are «zailagoa» da haien errealitatea, Ibeasek azpimarratu duenez. Horra datua: iaz %42 egin zuen gora Caritasek artatutako pertsonei egindako elkarrizketa kopuruak. «Arazoak sakonagoak direnez, ez dira elkarrizketa bakar batean konpontzen. Etengabe esku hartu behar dugu».

2022an 34.288 lagunek jo zuten laguntza bila Caritasera, aurreko urtean baino bi mila gehiagok, eta, Ibeasen aburuz, igoera hori «oso albiste txarra» da. Hain zuzen ere, gero eta jende gehiago gerturatzen zaiela azaldu du, baina, bereziki, pobreziatik atera ezinik denbora daramatenak dira Caritaseko zerbitzuetara jotzen duten gehienak, eta zerbitzu horiek hilabeteetan erabiltzen dituztenak. Herrialdeka, Arabako Caritasek 5.133 pertsona artatu zituen 2022an; Bizkaikoak, 11.900 lagun; eta Gipuzkoakoak, 17.213. Hiru lurraldeak kontuan hartuta, guztira, 6,9 milioi eurotik gora banatu zituen Caritasek, pandemiaren aurreko kopurua halako bi.

Eman dituzten datuei so, ez da askorik aldatu Caritasera laguntza eske doazenen profila: bakarrik dauden emakumezko etorkinak dira gehienak. Iaz Caritasek artatutako hamar lagunetik ia sei emakumezkoak izan ziren. Lanean zein familian, zaintzaren esparruan aritzen diren andrazkoek jo zuten Caritasera.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Caritasek urteko memorian nabarmendu dutenez, gizarte arrakala handitu egin da azken urtean, eta jatorriak, adinak eta sexuak «pisu handia» dute pobreziaren kronifikazioan. «Pobreziak emakume immigrantearen aurpegia du», azaldu du Ibeasek. Horren erakusgarri da Arabako Caritasek emandako datu bat: joan den urtean artatutakoen %66 emakumeak ziren, eta %27k ez zuten bizitzeko eta lan egiteko baimenik.

Ibeasen aburuz, Espainiako Atzerritarren Legeak zuzen-zuzenean du eragina bazterketa egoera askotan, atzerritik datozenek batez beste hiru urtez itxaron behar izaten baitute lan egin ahal izateko. «Gizatasunik gabea da, eta erabateko segurtasunik eza eragiten die pertsona horiei beren bizitzari eta aukerei dagokienez». Caritaseko arduradunaren iritziz, beharrezkoa da lege hori «sakonki» aldatzea, pertsona horiek erregularizatzeko baldintzak «malgutu» eta gizarteratzeko aukerak zabaldu daitezen.

Enplegua eta etxea

Caritaseko arduradunen iritziz, enplegua eta etxea dira gizarte inklusiorako faktore nagusiak, baina oraindik ere horiek eskuratzeko zailtasunak dituzte artatzen dituzten pertsonek. Enpleguari dagokionez, nabarmendu dute nekeza dela oraindik «lan duina» eskuratzea, bai bertakoentzat, bai erregularizatutako migratzaileentzat, eta enplegua lortzeak ez dakarrela nahitaez bizi kalitatea hobetzea. Etxearen arazoari ere jarri dio arreta Caritasek memorietan, bereziki etxebizitzari eusteko ezintasunari, gizarte arrakalan sakontzen duen faktore bat delako: «Ordaintzeko aukera duenak etxea eskuratzen du, eta ezin duena bizi maila egokitik kanpo geratzen da». Ohartarazi dute, gainera, etxea ordaintzeko zailtasuna are handiagoa dela jatorria dela-eta bazterturik daudenentzat, besteak beste, erroldaturik egotea ezinbesteko bilakatu delako pertsona horiek «oinarrizko eskubide batzuk eskura ditzaten».


Summary: Bilboko Portuak aurten aterako du kai nagusia hedatzeko lizitazioa. Edukiontzien bigarren terminalerako lehiaketa hutsik geratu dela esan du Agintaritzak, eta gehitu du oraindik ez dutela Bilboko Olabarri jauregia saldu

Bilboko Portuaren azaleraren %85 baino gehiago erabilita dago. Horregatik, Bilboko Portuko Agintaritzak kai nagusia hedatu nahi du. Izan ere, 2024 Enpresa Planean sartu dute Kai Mutur Nagusiaren Bigarren Faseko tramiteen hasiera eta lizitazioa. «Kai berriak 30 hektareako azalera izango du, eta proiektuaren zenbatekoa 92 milioi eurokoa izango da», azaldu du gaur goizean Ricardo Barkala Bilboko Portu Agintaritzako presidenteak. Obrek hiru urteko iraupena izango dute. Eta, aurreikuspenen arabera, urte honen amaieran aterako dute lehiaketara.

«Lizitazioa ateratzeko, beharrezkoa da Ministroen Kontseiluaren behin betiko tramitazioa», azaldu du Barkalak. Egoera arrunt batean, onarpena hilabete batetik hiru hilabetera luzatu daiteke. Hala ere, hauteskundeek tarte hori baldintzatu dezakete: «Irteera puntuan gaude; proiektua atzeratzen bada, portuarekin zerikusirik ez duten arrazoiengatik atzeratuko da».

Bestalde, edukiontzien bigarren terminala sortzeko lehiaketa «hutsik» geratu dela ohartarazi du Barkalak. Maiatzaren 29an bukatu zen eskaintzak aurkezteko epea, baina ez da proposamenik aurkeztu. «Hainbat enpresak interesa erakutsi zuten, eta negoziatzen ibili gara». Ez dira akordio batera iritsi: «Terminal berriak gaur egungo terminalaren osagarria izan behar du, eta trafiko berriak batu behar ditu; baldintza zorrotzak ezarri ditugu, ez dugu-eta nahi terminal batetik bestera eskualdatzerik egotea». Alderdi interesdun batzuek baldintzak aldatzeko eskatu duten arren, erakundeak ez du onartu.

Zuzendaritzak nabarmendu duenez, oraindik hainbat proiektu dituzte «esk uartean». Egitasmo horiek aztertuko dituzte, eta, gaur egungo azalera kontuan hartuz, erabakiko dute zeintzuk diren interesgarrienak. Izan ere, ezin dituzte eskari guztiak erantzun, «lurrik ez dagoelako». Nahiz eta tokirik ez egon, Barkalak ziurtatu du ez dutela mendia ukituko: «Nire dirua jokatu beharko banu, esango nuke ez dugula Serantes mendira joko».

Kaiak elektrifikatzea da zuzendaritzaren beste asmoetako bat. Iaz idatzi zuten Trantsizio Energetikoko Plana; 2050erako karbonoaren neutraltasuna lortzeko aurreko urratsa. Ordutik, «hainbat urrats» egin dituzte: «Bideetako eta kaietako argi guztiak LED motatakoak dira orain». Ontzien emisioak murrizteko, A5 kaia elektrifikatzeko lizitazioa atera zuten atzo, 5,4 milioiko aurrekontuarekin. «Portura datozen ontziak lurrera elektrikoki konekta daitezen nahi dugu, emisioak, bibrazioak eta zarata murrizteko».

Trafikoak gora egin du

Proiektuen berri ez ezik, urteko lehenengo lauhilekoko trafikoaren datuen berri ere eman du Barkalak: «Iazko lauhileko berarekin alderatuta, metatuko hazkundea %3,9 areagotu da». Gainera, edukiontzien trafikoak ere gora egin du, aspaldian ez bezala: «Azken hilabeteetan behera egin dugu edukiontzien trafikoan, baina oraingoan, %9ko hazkundea izan dugu».

Urteko lehen bost hilabeteetan, portuko trafikoa 13,4 milioi tonakoa izan da. Salgai orokorren trafikoa izan ezik, gainerako produktuak ere gehiago saldu dira: salgai likidoak %3,7, salgai solidoak %15, eta edukiontzia %0,3. Bidaiarien trafikoak joera bera izan du: %2,5 handitu da. Urtarriletik maiatzera bitartean, Bilboko portuak 56.421 bidaiari izan ditu.

Tren bidezko trafikoa positiboa izan arren, Barkalak uste du oraindik badagoela lana egiteko. 1.700 tren ailegatu dira aurten portura; batez beste, astean 85. «Iaztik, gure eskumena da portuan trenbideak kudeatzea eta hori positiboa da». Hala ere, esan du bidaiarien trenekin partekatu behar dituztela bideak, eta mugak dituztela galiboei eta trenen luzerari dagokienez. «Hegoaldeko saihesbidearen proiektua lehenbailehen bultzatu behar da, eta Miranda de Ebrotik porturaino doan trenbide azpiegitura hobetu».

Beste proiektu batzuk

Martxoan adierazi zuen Agintaritzak enkante publikoa egingo zuela Bilboko Olabarri jauregia saltzeko. Ekainaren 2an amaitu zen eskaintzak egiteko epe hori. Hasierako prezioa hamar milioi euro baino gehiagokoa da. «Hilabete hauetan hamar kontsulta inguru jaso ditugu; eraikinera bisitak egin ditugu, galderak erantzun ditugu, eta planoak ere landu ditugu». Arlo desberdinetako interesdunek egin dute eskaera; baina enkantea «hutsik» geratu da, inork ez dituelako baldintzak bete. Uztailaren 13ko Administrazio Kontseiluan, prezioa %15 murriztea proposatuko dute. Hori baino lehen alderdi interesdunen batek hasierako prezioa eskaintzen badu, «automatikoki» salduko diote.

Gaur atera dute, gainera, Getxoko Arrigunaga hondartzan «txosna» jartzeko emakida eskaera; hogei eguneko epean jarriko dute informazio publikoan. Araudian aurreikusitako izapideak betetzen badituzte, emakida uztailean Administrazio Kontseiluan onartu ahal izango dute. Horren ostean, Getxoko Udalak jarduera lizentzia eman beharko du. Kontseiluak aukeratutako proiektuak 185 metro koadroko azalera okupatzea proposatzen du, eta aurreikusitako inbertsioa 146.000 eurokoa izango da. Getxoko Udalaren arabera, Kontseiluak onartu ostean, lizentzia eskatzeko «dokumentazio zuzena» aurkezten badute, ez du eragozpenik jarriko hura emateko. Hori «ahalik eta arinen egiten» saiatuko da.


Summary: Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektua eta euskara aztertu dituzte Martin Ugalde Foroan. Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza aritu dira eztabaidan.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak euskara eta euskal kultura al ditu ardatz? Galdera horri erantzuten saiatu dira gaur Martin Ugalde Foroan. Andoainen egin dute ekitaldia (Gipuzkoa), eta streaming bidez zabaldu dute BERRIAren webgunean, 19:00etan. Pil-pilean dago gaia, zeresan asko eman du azken hilabeteotan, eta, itxura guztien arabera, emango du geroan ere. Izan ere, Eusko Legebiltzarrean ari dira lantzen datozen hamarkadetarako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen hezkuntzaren norabidea zehaztuko duen Hezkuntza Lege proiektua.

Gaurko mahai ingurua datu batetik abiatu da: ikasgeletan atzeraka ari da euskara. Beraz, hizlariek ahalegina egingo dute argitzeko lege berriak balioko ote duen ikasleen euskara gaitasuna hobetzeko eta erabilera areagotzeko. Alegia: bermatuko al du legeak euskal kulturaren transmisioa ikastetxeetan? Horretan aritu dira Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia, Asier Etxenike Hezkuntza Plazara taldeko kidea, eta Iratxe Retolaza Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak gidatu du eztabaida.


Summary: Erkorekak gaitzetsi egin ditu Ertzainak Borrokan-en «jarrera anker eta desegokiak». Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak plataforma «asindikalari» leporatu dio Ertzaintzako sindikatuak negoziazio mahaitik altxatzera «behartu»« izana. Plataformak negoziazioetan parte hartu nahi du.

Giroa gaiztotuta dago Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren eta Ertzaintzako sindikatuen artean. Josu Erkorekak, Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, nabarmendu du Ertzainak Borrokan plataforma «asindikalak» hizkera eta jarrera «gogor, anker eta desegokiak» dituela, eta horiek gaitzetsi ditu. Gainera, lan baldintzak hobetzeko negoziazioak etenda daude, eta plataformari leporatu dio blokeoa: «Administrazioaren partetik negoziatzeko borondatea badago. Sindikatuak dira hortik alde egin dutenak. Gu ez gara negoziazio mahaitik altxatu; beraiek jakingo dute mahaian jarraitzeko borondatea duten edo ez». Erkorekak esan du Ertzaintzako Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuak «beldurtu» dituela Ertzainak Borrokan-ek, eta negoziazio mahaitik altxatzera «behartu» zituela.

Plataforma horrek antolatuta, protestak egin dituzte Euskal Herriko zenbait tokitan azken asteotan; esaterako, Gasteizko tranbia geldiarazi zuten ordubetez, lanean ari ziren agenteek ezer egin gabe. Hori ikertzen ari da Segurtasun Saila, eta Iñigo Urkulluk, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, «kezka» adierazi zuen «bizikidetza eta bizitza demokratikoaren garapena baldintzatzen saiatzen diren esku hartze antolatuen inguruan». EAJren Bizkai Buru Batzarreko lehendakari Itxaso Atutxak gaur adierazi du «Ertzaintzatik kanpoko norbait» dagoela plataforma horren atzean, «aurpegirik eta izenik gabekoa».

Busturian (Bizkaia) egin du gaur Eusko Jaurlaritzak gobernu bilera, eta hor ere protesta bat egin du Ertzainak Borrokan plataformak. Ohar baten bidez, sindikatuei eskatu die berriro ekiteko negoziazioei, baina baldintza batekin: plataformak Segurtasun Sailarekin egindako batzarretan parte hartzen uzteko eskatu die, eta edozein erabaki haiekin adostuta hartzeko. «Ez gara etorri zuek ordezkatzera, baizik eta batasuna sustatzera eta orain pairatzen ditugun arazoak konpontzera», adierazi du plataformak.

«Zenbait gezur»

Busturian egindako prentsaurrekoan, Erkorekak adierazi du protestan ari direnek «zenbait gezur» esan dituztela: «Erabat gezurra da 2012tik lan baldintzek aldaketarik izan ez dutenik. Hiru aldaketa izan du: 2012an, 2018an eta aurten. Hirurak sindikatuekin adostu ditugu». Esan du desberdina dela sindikatuek «publikoki eta pribatuan» esaten dietena: «Duela hamar egun lau sindikatuen ordezkaritzekin batzar bat egon zen, eta hiru ordu eta erdi iraun zuen. Negoziatzeko borondaterik ez daukan pertsona batek ez du horrenbeste irauten negoziazio mahai batean».

Segurtasun sailburuak nabarmendu du «duela hilabete eta erdi arte» 40 bilera baino gehiago egin dituela bere sailak sindikatuekin, eta alor bakarrean ez zirela ados egon: soldaten igoera linealari buruzkoan. Erkorekak esan duenez, hori negoziazio mahai orokorrean eztabaidatu behar da, ez sektorialean. 1.100 euroko soldata igoera bat eskatzen ari da Ertzainak Borrokan plataforma, besteak beste.

Ernek, Esanek, Euspelek eta Sipek adierazi dute lan balditzen inguruko negoziazioan ez dagoela ertzainen «borondate faltarik», baizik eta administrazioaren «enpatia eta konpromiso falta». Segurtasun Sailari «harrokeriaz» aritzea leporatu diote, eta polizien aurkako diskurtsoak hauspotzea. Gatazkari konponbide bat topatzen ez saiatzea leporatu dio, berriz, Ertzainak Borrokan-ek Urkulluri: «Segurtasunaren alde egin balute, ez lituzke milaka ertzain izango bere kontra».

Zibersegurtasuna

Bestalde, «Euskadiko Zibersegurtasun Agentzia» sortzeko lege aurreproiektua aurkeztu du Segurtasun sailburuak. Cyberzaintza deituko litzatekeen erakundeak «berezko nortasun juridikoa» izango luke, eta Internet eta teknologia berrien erabileraren ondoriozko mehatxuei «modu integralean eta zeharkakotasunez» aurre egiteko sortu nahi du Jaurlaritzak. Eusko Legebiltzarrak onartu behar du agentzia sortzeko legea; «premiaz» izapidetzeko eskatu dio Jaurlaritzak. Agentzia berria Segurtasun Sailari atxikita egongo litzateke. Erkorekak nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak zibersegurtasunaren arloko arriskuei aurre egiteko «beharrezkoak» diren tresnak eta baliabideak izango dituela.

«Urrats handia egingo dugu zibersegurtasunaren arloan, eta garapen digital seguruan», nabarmendu du. Hiru funtzio izango ditu agentziak, lege aurreproiektuaren arabera: ziberdelituei jazartzea —Ertzaintzarekin koordinatuta—, arlo publikoko azpiegitura digitalak babestea, eta enpresen datuak babestea. Horrela, Zibersegurtasunaren Euskal Zentroaren lekukoa hartuko luke agentzia berriak.


Ez da kasualitatea, kausalitatea baizik

Summary: Ez da kasualitatea, kausalitatea baizik.

Denbora luzez itxaron behar izan du Denver Nuggetsek jakiteko zeinen aurka jokatuko duen NBAko finalean. Atseden hartzeko denbora izan dute haren jokalariek, baina, antza, ez nahikoa. 3-0 aurreratu zen Miami Heat Boston Celticsen kontra, baina Boston gai izan zen hiru partida jarraian irabazi eta kanporaketa berdintzeko. Garaipen bakarrera zuen historia egitea: inork ez zituen, lehen hiru partidak galdu eta gero, hurrengo laurak irabazi. Dena zuen alde: batetik, etxean ariko zen; bestetik, Miamik ez zuen inoiz irabazi zazpigarren partida etxetik kanpo; eta hori gutxi ez, eta inork ez zituen Bostonek baino zazpigarren partida gehiago irabazi: 27.

Joerak

Miamik kanporaketen atarikoa jokatu behar izan zuen: lehen partida galdu zuen, eta bigarrenean, atzetik zen hiru minuturen faltan. Zortzigarren sailkatu bezala finalera heldu den bigarren taldea da: New York Knicks izan zen lehena, 1999an. Eta jada partida bat irabazi dio finalean Denverri, etxetik kanpo. Ikusgarria da zein lehiakor ari den Miami. Baina aspaldiko kontua da hori. Kasualitatea baino gehiago, kausalitatea da etxetik kanpo garaipenak eskuratzeko duen erraztasuna; are gehiago kontuan hartuta zein zaila den etxetik urrun irabaztea. Hori gutxi ez, eta NBAko sasoi erregularrean garaipen gehien eskuratu zituzten bi taldeak kanporatu ditu: Milwaukee Bucks eta Boston.

Mendebaldeko Konferentziako txapelduna izan da Denver: garaipenei erreparatuta, laugarren izan da ligako talde guztien artean; zazpi partida bakarrik galdu ditu etxean. Finaleko bigarrena izan da kanporaketetako lehenbizikoa. Ez da kasualitatea. Kantxa faktorea kanporaketa denetan aurka izanda, Miamik jakin izan du aurkariei nagusitzen. Horren errudun nagusietako bat Erik Spoelstra entrenatzailea da: kanporaketetako maisua da. Ikusgarria da egun gutxi batzuen buruan zenbat aldaketa taktiko egin ditzakeen. Esate baterako, aspaldiko joera da gero eta zonakako defentsa gehiago egiten direla NBAn. Miamiko entrenatzaileak 1-3-1 defentsa sistema erabili zuen bigarren partidan. Helburu oso argia zuen: Nikola Jokicek poste altutik baloia banatzeko duen gaitasuna ahalik eta gehien etetea. Serbiarrak zona horretan baloia hartzen zuen bakoitzean beti zuen bera baino defentsa txikiago bat, eroso egon ez zedin; aldi berean, defentsa handi bat zuen, haren paseak eragozteko asmoz. Orain, Michael Malonen txanda da.

Emaitza

Hain zuzen ere, badirudi zonakako defentsak modak bezala erabiltzen dituztela entrenatzaileek. Berez, gaur egungo saskibaloian defentsa mota arriskutsua da zonakakoa, hiruko marratik edozeinek jaurti dezakeelako, eta defentsak asko zabaltzen dituelako. Baina badirudi zenbait entrenatzailek euren lankideek erabiltzen dituztenen arabera egiten dutela baten edo bestearen alde. Adibidez, Sergio Scariolo Espainiako hautatzailea zonakako defentsa ohikotik haratago joan zen Europako Txapelketan. Hiru edo lau jokalari jartzen zituen zonakako defentsan, eta bat edo bi bakarkakoan; hau da, bi defentsak uztatu zituen. Euroligan ere horrelako defentsak erabili dira sasoi honetan: adibidez, Alba Berlinek erabili zuen, Mike Jamesi aurre egiteko.

Real Madrilek ere Euroligako kanporaketetan asko erabili duen estrategia izan da. Emaitza onak eman zizkion. Eta kausalitatea kasualitatea baino gehiago den beste adibide bat da ACB ligako kanporaketetan ere asko ari direla haren alde egiten, ohi baino gehiago. Baskoniak ere erabili zuen, azken aukera bezala, Joventuten aurka. Valentziak ere behin baino gehiagotan eta modu desberdinetan erabili zuen Bartzelonaren aurka. Emaitza, ordea, ez da, inondik inora bera izan.

Ibon Navarroren Unicajak Kopako emaitza bera lortuko al du? Hasteko, Txus Bidorretaren Tenerife kanporatu du; Kopako txapeldunordea. Orain, Bartzelonaren aurka ariko da finalerdietan. Gero, finalean, akaso, Real Madrilekin neurtuko ditu indarrak. Hirurak partida bakarrera kanporatu zituen Kopan, baina bost partidetara zailagoa izango du entrenatzaile gasteiztarrak. Beharbada, zonak erabili beharko ditu horrek ere emaitza bera izateko.


Summary: PSNk onartu du parlamentuko lehendakaria Geroa Baiko hautagaia izatea. Barkosen arabera, sozialistek ontzat jo dute mahaiko bost kideetatik bat EH Bildukoa izatea. Txibitek sozialistek «eskuzabal» jokatu dutela azpimarratu du, eta hori «alde bikoa» izatea espero du.

Iragan asteko lehen bilkuraren ostean, gaur 17:00etan aurrez aurre izan dira berriz PSNko eta Geroa Baiko ordezkariak.

«Lanean jarraitzen dugu, Nafarroako erakundeak eta gobernua osatzeko bidean aurrera eginez eta aurreko legealdiko lanari segida emateko asmoz». Ordubete pasako bilera egin ostean, Geroa Baiko Uxue Barkosek komunikabideei azaldu die sozialistak prest daudela Nafarroako Parlamentuko hurrengo lehendakaria berriro ere Geroa Baiko hautagaia izateko.

Barkosen arabera, PSNk ontzat jo du legebiltzarreko mahaiak «Nafarroako aniztasuna aintzat hartzea», eta, ondorioz, horrek esan nahi du mahaiko kideetako bat EH Bildukoa izango dela.

Maria Txibite lehendakarigaiak, berriz, behin eta berriz nabarmendu du bere alderdiaren «eskuzabaltasuna». Dena den, Geroa Baikoei gogorazi die eskuzabaltasun horrek «bi aldekoa» izan behar duela. «Gure Antolamendu idazkariak, Ramon Alzorrizek, helarazi die akordioetara heltzeko eskuzabalak izango garela, eta, ondorioz, parlamentuko presidentetzan amore eman dugu, aurrera egin asmoz».

Dena den, oraindik ez dago akordiorik parlamentuari dagokionez. Oraindik ere beste xehetasun batzuk lotzea falta da. Adibidez, nor izango den parlamentuak hautatu ohi duen senatari autonomikoa. Ekainaren 16ra arteko epea dute alderdiek guztia lotzeko.

Ez dute azkenerako utzi nahi

Barkosek azpimarratu du ordurako etxeko lanak eginda eduki beharko dituztela. Izan ere, mahaiko kideak hautatzeko prozesua adin mahaiak zuzenduko du, eta egun horretan behin-behineko presidentea Voxeko parlamentarietako bat izango da, zaharrena baita. Horregatik, 2019an gertatu zen bezala, Barkosek ez du azkenerako utzi nahi akordioa: «Oso garrantzitsua da hori, kontuan harturik nortzuk dauden adin mahaian, eta horrek arduraz jokatzera eraman behar gaitu». .

Udalak osatu bezperan, ekainaren 16an, hautatu beharko dituzte taldeek Parlamentuko Mahaiko bost ordezkariak: lehenik, lehendakaria; jarraian bi, presidenteordeak; eta, azkenik bi idazkariak. Bozketaren dinamika kontuan harturik, Geroa Baiko hautagaia izango da presidentea; presidenteorde lehena PSNkoa izango da, eta bestea, UPNkoa; azkenik, idazkari bat eskuineko alderdietakoa izango da, eta bestea, EH Bildukoa.

Ikusi gehiago: 2019an parlamentuko mahaia osatzeko prozesua

Geroa Baik ez du oraindik argitu nor izango den bere hautagaia, baina, iragan astean esan bezala, Barkosek adierazi du Unai Hualde jeltzalea «presidente aparta» izan dela amaitu berri den legealdian.

Bi alderdiek azaldu dutenez, euren asmoa da parlamentuko osaera ixtea, eta ondoren sartuko dira gobernuaren inguruko negoziazioetan: lehenik, hurrengo lau urteetako gidalerroak adostu nahi dituzte, eta ondoren gobernuaren osaera bera. Prozesu horri begira Txibitek zein Barkosek azaldu dute «ahalik eta azkarrena» itxi nahi dutela hitzarmena, baina hori baino garrantzitsuagoa dela akordio ona izatea.

EH Bildu, kanpoan

EH Bildu elkarrizketetatik at geratu da, 2019an bezala. Gobernua osatzeko prozesua burutzeko eta bere inbestidura aurrera ateratzeko, koalizio abertzalearen abstentzioa beharko luke Txibitek, bai edo bai; baina sozialistek argi utzi nahi izan dute prozesu horretan ez dutela EH Bilduk parte hartzerik nahi. Txibitek berretsi du ez duela arazorik alderdi guztiekin hitz egiteko, baina gaineratu du gobernuaren osaerari buruzko elkarrizketetatik at geratuko direla.

PSNk argudiatzen du legealdi osoan EH Bildurekin egindako akordioak «puntualak» baino ez direla izan, eta kanpainan mezu hori errepikatu dutela. Dena den, argi dago Espainiako Gorteetarako hauteskundeen gertutasunak zerikusi handia duela. Gainera, PSNk ez du erlazionatu nahi prozesu hori ekainaren 17an erabakiko diren udaletako alkateen kargu hartzeekin.

Alderdi guztiekin hitz egiteko arazorik ez duela irudikatzeko, Txibitek baieztatu du ostegunean, 09:00etan, UPNko Javier Esparzarekin biltzeko asmoa duela parlamentuan bertan.


Summary: «Sinfoniarik handienak» 400 musikari bilduko ditu Musika Hamabostaldian. Abuztuaren 3tik irailaren 1era egingo dute Donostiako 84. Musika Hamabostaldia. 70 ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte; tartean, ekoizpen propio bat: Stravinskiren Oedipus Rex, Per Poc txotxongilo konpainiak eszenaratua.

Donostiako 84. Musika Hamabostaldiaren egitarauak jaialdiaren izena gaindituko du aurten ere: Donostian ez ezik, Gipuzkoako, Arabako, Nafarroako eta Lapurdiko herri batzuetan ere egingo dituzte kontzertuak; eta ez hamabost egunean, ia hilabetez baizik, datorren abuztuaren 3tik irailaren 1era. 70 ekitaldi baino gehiago bildu dituzte, Entzun, a zer plana! lelopean.

Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo programazioa, jaialdia babesten duten erakundeen eta enpresen ordezkarien konpainian. Musika Hamabostaldiari bere zigilua ematen dioten hiru kontzeptu nabarmendu ditu Patrick Alfaya zuzendariak: mundu korala, ekoizpen propioak eta tokiko talentua. Abesbatzena lurraldearen ezaugarri baten ondorio dela uste du: «Euskadiko abesbatza sarea oso handia da, eta, gainera, amateurra; Europan ez dago horrelakorik».

Musika Hamabostaldiaren egitekotzat du, bestalde, obra propioak ekoiztea. Uste du inguruko jaialdiek gutxi ekoizten dutela, eta «harro» dago, aurten ere badutelako berritasun bat: Kataluniako Per Poc txotxongilo konpainiak sortu eta zuzendutako Oedipus Rex oratorio erdi eszenaratua. Stravinskik musika jarri zion Sofoklesen izen bereko tragediari, eta, konpositoreak hala eskatuta, Jean Cocteauk moldatu zuen testua. Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Easo abesbatzak interpretatuko dute, Erik Nielsenen zuzendaritzapean; Peter Marsh tenorra izango da Edipo, bakarlaria, eta Irene Jacob aktore eta abeslaria ariko da narratzaile. Abuztuaren 24an estreinatuko dute, Kursaaleko auditoriumean. Programatzaile ugari gonbidatu dituzte saiora, eta ikuskizunak nazioartean bere bidea egitea nahi luke Alfayak.

Orkestren eta abesbatzen sareak biltzen ditu inguruko hainbat musikari, baina jaialdiaren zuzendariak beste adibide bat ere jarri du tokiko talentuaren erakusgarri: Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoak Beethovenen 9. sinfonia, Korala, emango du Kursaalean abuztuaren 4an, eta harekin batera ariko da Carmen Artaza mezzo donostiarra, besteak beste.

Mitsuko Uchida Kursaalean

Bi kontzertu horiez gain, nabarmentzeko modukoa da Kursaaleko auditoriumean egingo duten beste bat: abuztuaren 18an, Mahlerren 8. sinfonia emango dute, «inoizko sinfonia koralik handiena», Alfayaren hitzetan. 400 artista inguru ariko dira agertokian: Euskadiko Orkestra eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoa; Donostiako Orfeoia, Iruñeko Orfeoia, Easo Eskolania eta Easo Gazte Abesbatza; eta Sarah Wegener, Mojca Erdmann eta Miren Urbieta Vega sopranoak, Justina Gringyte mezzosopranoa, Claudia Huckle kontraltoa, Aj Glueckert tenorra, Jose Antonio Lopez baritonoa eta Mikhail Petrenko baxua. Beste behin ere eman zuten sinfonia hori jaialdian, 2005. urtean.

Kursaaleko zikloa abiatzeko, Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoarekin joko du abuztuaren 3an. Nazioarteko orkestra gehiago ere izango dira: Europako Ganbera Orkestrak kutsu klasikoko saio bat egingo du. Bremengo Kamera Filarmoniko Alemaniarrak bitan parte hartuko du: saio batean, Hilary Hahn biolinista izango da bakarlari gonbidatua, eta Mozarten, Sadikovaren eta Schuberten obrak interpretatuko dituzte; bestean, Haydnen Nelson meza emango dute, «konpositorearen obra gailena», Andra Mari abesbatzarekin eta nazioarteko bakarlari talde batekin.

Gainontzean, Ballet Preljocaj konpainiak Beltxargen aintzira aurkeztuko du, Txaikovskiren lan ezaguna soinu efektu garaikideekin nahasiz; Grigori Sokolov pianistak saio bat egingo du Purcellen eta Mozarten lanekin; pianoaren beste izen handi bat, Mitsuko Uchida, Jonathan Bissekin lau eskutara ariko da, Schuberten programa monografiko bat jotzen; eta Anne-Sophie Mutter jaialdira itzuliko da, Mutter’s Virtuosi ganbera taldearekin.

Haurren opera ikuskizuna

Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egingo dute Haurren Hamabostaldiko ikuskizun nagusia: Landabaso abesbatzaren eta Kontariren Nora?. Bestalde, Enrike Solinisek zuzentzen duen Euskal Barrokensemble taldeak El amor brujo: esencias de la música de Manuel de Falla ikuskizuna eszenaratuko du.

Donostian ez ezik, Gipuzkoako beste sei herritan ere emango dituzte organo kontzertuak: Deban, Ataunen, Tolosan, Azpeitian, Azkoitian eta Usurbilen. Hamabost organista ariko dira horietan: Ana Belen Garcia, Thomas Trotter, Esteban Landart, Jesus Gonzalo, Felix Hell, Daniel Roth, Jean-Baptiste Robin, Jonathan Scott, Eric Lebrun, Alize Mendizabal, Mami Sakato, Joonho Park, David Cassan eta Monica Melcova.

Antzinako musikan oinarritutako bost kontzertu egingo dituzte Donostiako San Telmo museoan. Tercia Realidad biolin taldea, Brezza taldea, Raquel Andueza eta La Galania, Daniel Zapico eta Carlos Mena, eta Vivid Consort flauta hirukotea ariko dira han.

San Telmo museoan egingo dituzte Ganbera zikloko bost kontzertuak ere. Musikari hauek ariko dira: Cuarteto Trifolium hari laukotea; Francisco Fernandez tenorra, Andoni Mercero biolinista eta Susana Garcia pianista, Nacedo hari hirukotearekin; Cuarteto Breton laukotea; eta Judith Jauregi pianista, Soyoung Yoon biolin jotzailea eta Nadege Rochat biolontxelo jotzailea.

Lau dantza ikuskizun egingo dituzte Tabakaleran. Vera Tussingek The Palm of Your Hand lana aurkeztuko du; Poliana Limak, Las coasas en la distancia «dispositibo koreografikoa»; eta Dani Hernandezek, Cordoba Drone pieza ibiltaria. Zikloak, lehen aldiz, koreografo bat gonbidatu du sormen egonaldi bat egitera. Blanca Arrieta izango da han, Arte Ederren Bilboko Museoa - Tabakalera. That Time proiektua lantzen; emaitza hiru saiotan aurkeztuko du jendaurrean.

Emanaldi horiez gain, Interprete Gazteen Zikloa ere izango da, Haurren Hamabostaldian ikuskizun gehiago egingo dituzte, eta Musika Aitzaki zikloak hamasei kontzertu egingo ditu Donostiatik kanpo. Jaialdiak 2,25 milioi euroren aurrekontua izango du, Alfayak esan duenez.

Sarrerak datorren ostegunean jarriko dituzte salgai, 11:30ean, Musika Hamabostaldiaren webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan.


Summary: Erkorekaren arabera, «erakundeen arteko komunikazio hutsegite batzuek» eragin zuten Mazonen babes falta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak aitortu du erakundeak ez direla «gauza izan» Gasteizen hildako emakumearen bizia bermatzeko eta babesteko.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak hitza hartu du gaurko gobernu bileraren osteko agerraldian, eta xehetasunak eman ditu Ertzaintzak Gasteizko hilketaren aurretik izandako jokabideaz. «Ez da erraza bere burua arriskuan ikusten ez duen biktima bat babestea», esan zuen maiatzaren 28an eraildako Maialen Mazonen kasuari buruz. Gaur, ordea, aitortu du erakundeak ez direla «gauza izan» Mazonen bizitza bermatzeko eta babesteko. Gainera, zehaztu du «erakundeen arteko komunikazioan izandako huts batzuen ondorioz» sortu zela babesgabetasun hori.

Ikusi gehiago: Arartekoak neurriak eskatu ditu, andreekin diharduten ertzainak enpatiaz aritzeko

Horrez gain, adierazi du Ertzaintzak indarkeria matxista pairatu duten emakumeen arrisku maila neurtzeko erabiltzen duen sistema —EBA deritzona— «berrikusteko» lanetan dabiltzala, baina berrikusketa hori Mazonen hilketaren «aurretik» hasi zutela zehaztu du, ebaluazio protokolo hori berritzeko «beharra» ikusi zutelako. Azaldu du EHUrekin batera diseinatu zutela sistema, eta orain ere unibertsitatearekin batera ari direla berrikuspen lan hori egiten.

Gasteiztarra izanik ere, orain gutxi arte Valentzian (Herrialde Katalanak) bizi izan zen Mazon, eta han, indarkeria matxistaren aurka, «muturreko arriskuko» babesa ezarria zioten. Mazonengandik urruntzeko agindua zuen haren erasotzaileak ere. Ertzaintzak bazekien emakumea Gasteizen zegoenean gizonak agindu hori gutxienez bi aldiz urratu zuela, baina, Segurtasun sailburuaren arabera, biktimak poliziei esan zien ez zuela bere burua arriskuan ikusten, eta bikotekidearen aurkako salaketa kendu nahian zebilela. Beraz, indarkeria matxistaren kasuez arduratzen den epaitegira atestatu bat bidaltzea erabaki zuen Ertzaintzak.

Indarkeria matxistaren aurkako protokoloak, ordea, ezartzen du derrigorrezkoa dela gizona atxilotzea urruntze agindua urratzen badu, epaileak hala agintzen duenean behintzat. Maiatzaren 28an aurkitu zuten Maialen Mazonen gorpua, Gasteizko apartamentu hotel batean. Indarkeria matxistaren ondorioz aurten Euskal Herrian hildako bigarren emakumea da.


Summary: «Gizonen inplikazioa» lortu nahi du Nafarroako Gobernuak sexu erasoen aurkako kanpaina berriaren bidez. Aimar Oroz futbolaria, Kutxi Romero abeslaria eta Unai Laso pilotaria dira kanpainako protagonistak

Nafarroako Gobernuak sexu erasoen aurkako kanpaina aurkeztu du gaur, auzoetako eta herrietako jaien denboraldia hasi berritan. Hiru protagonista nagusi ditu Nafarroa jaia da. Erasotzaileak stop izenburuko kanpainak: Aimar Oroz futbol jokalaria, Kutxi Romero abeslaria eta Unai Laso pilotaria. «Emakumeen eta gizonen arteko errespetuzko eta berdintasunezko jai eredua» aldarrikatu dute hirurek kanpainako iragarkietan.

INAI Berdintasunaren Nafarroako Institutuak ondu du kanpaina. Hango zuzendari kudeatzaile Eva Isturizek «oso positibotzat» jo du kirolaren eta kulturaren hiru erreferente berdintasunaren alde publikoki agertu izana: «Garrantzi handia du kanpainan parte hartu izana, ospe handia baitute Nafarroako gizartean, kulturan eta kirolean, eta gazte askok jarraitzen eta miresten baitituzte». Isturizen ustez, Orozek, Romerok eta Lasok erakutsitako konpromisoa «eredu eta erreferente» izanen da gizon askorentzat, «eta kontzientziak mugitzen lagunduko du».

Berdintasun institutuko zuzendariak azaldu duenez, kanpaina «erasotzaileei zuzenduriko deia» da, «jakinarazteko jarrera matxistek ez dutela lekurik gure festetan». Izan ere, Isturizen irudiko, oso garrantzitsua da «gizonek pauso bat ematea aurrera, eta edozein konplizitate apurtzea emakumeei eraso egiten dietenekin». Horregatik, kanpainako gizonak ez dira inoren salbatzaile gisara agertzen, «gaitz horren inguruan kontzientzia hartu duten herritar gisara baizik». Indarkeria matxistaren aurkako borrokan, gizonezkoek «subjektu aktibo» izan behar dute, INAIko buruak adierazi duenez, «berdintasunean oinarritutako gizarte eredu bat lortzeko bidean».

Afixak, bideo bat eta sare sozialetan zabalduko dituzten materialak prestatu ditu Nafarroako Gobernuak kanpaina honetarako, euskaraz eta gaztelaniaz, eta udalen eta gainerako toki entitateen esku utzi ditu, udal bakoitzak mezuarekin bat egin eta zabal dezan.

Gizartean errotuta dagoen «bortxaketaren kultura» ere aipagai izan du Isturizek, sexu indarkeriaren justifikazioa eta normalizazioa azaltzeko. «Emakumeak parrandan ateratzen direnean jasaten duten sexu indarkeria ez da alkoholaren edo beste droga batzuen kontsumoaren ondorio, ez eta gaueko giro lotsagabearen edo gizon batzuen eromenaren ondorio ere. Sistema patriarkalean gizonek duten rolaren ondorio da». Isturizek gaineratu du emakumeek eskubidea dutela jaiez gozatzeko, «jarrera inbaditzaileak, beren gorputzari buruzko iruzkinak eta ukituak jasan behar izan gabe». Era berean, gogorarazi du ezen, kanpaina eraso sexisten prebentzioan oinarritzen bada ere, jaietan ere beharrezkoa dela «etxeko lanen eta zaintza lanen banaketa bidezkoa» eskatzea.


Summary: Kontseiluak dio «euskara ardatz duen sistema» zer den zehaztu behar duela Hezkuntza Legeak. Euskalgintzaren Kontseiluak agerraldia egin du Hezkuntza Batzordean, eta jakinarazi du 33 ekarpen aurkeztu dituztela, «hizkuntzaren korapiloa askatzeko». Eskatu dute zehazteko euskara izango dela ikasteko eta irakasteko hizkuntza orokorra.

Hezkuntza Lege proiektuaren inguruan eztabaidatzen eta ekarpenak jasotzen ari dira oraindik Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Gaur, besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluaren, UGTren eta CCOOren txanda izan da, eta agerraldiak egin dituzte eragile horietako ordezkariek. Euskalgintzaren Kontseiluaren izenean, idazkari nagusi Idurre Eskisabelek eta idazkari nagusi ohi Paul Bilbaok hartu dute parte. Ohartarazi dute lege proiektuak zehaztasunak falta dituela hizkuntzen arloan, eta, besteak beste, eskatu dute zehazteko zer esan nahi duen «euskara ardatz duen sistemak», proiektuak hori aipatzen baitu.

«Hizkuntzaren korapiloa askatzea». Horixe Euskalgintzaren Kontseiluak lege proiektuari aurkeztu dizkion 33 zuzenketen xedea. Azaldu dutenez, ekarpenak egiterako garaian iaz hezkuntza eragile nagusiekin eta gehiengo sindikalarekin batera adostutako lege proposamena izan dute oinarri. Eskaera nagusi bat dute: «euskara ardatz duen sistema» zer den definitzea nahi dute. Hain zuzen, eskaria da «ahalik eta zehaztasun handienarekin» jasota gera dadila euskara izango dela ikasteko eta irakasteko hizkuntza orokorra. Honela jaso dute zehazki: «Euskararen inguruan artikulatuta egoteak dakar berezko hizkuntza hezkuntza sisteman irakasteko eta ikasteko hizkuntza normalizatua izatea, bai eta jardueretan erabilera normal eta orokorreko hizkuntza izatea ere». Baina ez eskoletan bakarrik. Kontseiluaren irudiko, ikastetxeetan euskararen erabilera «lehenetsi» beharko litzateke barneko eta kanpoko harremanetan, profesionalen arteko harremanetan eta ikasleen eta irakasleen arteko harreman formaletan eta ez-formaletan.

Oraingo testuan, Eskisabelek faltan sumatu du, esaterako, ikasleek DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerako euskaraz lortu beharko duten B2 maila nola erdietsiko duten xehatzea: «Helburua lortzeko bidea ez dugu behar bezala marraztuta ikusten». Helburu horiek lortzeko tresnetako bat izango da hizkuntza proiektua. Eskisabelen esanetan, Kontseiluak hasieratik ikusi du begi onez hizkuntza proiektuen ideia. Ordea, «lausotasunak» kezkatzen ditu kasu horretan ere, eta uste du ezinbestekoa izango dela proiektuok erakunde publikoek gainbegiratzea, legeak jasotzen dituen helburuak betetzeko balekoak ote diren aztertzeko. Idazkari nagusiak erantsi du euskara gutxien dutenei euskara gehiago eman behar zaiela.

Euskararen presentzia bermatzeko eskatzearekin batera, uste dute ezinbestekoa dela ebaluazioari erreparatzea ere. Gaur-gaurkoz, dokumentuan jasota dago ikasleen hizkuntza maila irakasleek ebaluatuko dutela. Kontseiluak, alabaina, kanpo ebaluazioa hobetsi du, benetako emaitzen berri jakiteko baliagarriagoa delakoan: «Egindako ekarpenak ondorengo hau zehazten du: ikastetxeek ebaluazio prozesu zehatza planifikatu beharko dute, eta horietako zenbait kanpo ebaluazioak izango dira».

Eta irakasleei ere begiratu diete. Uste dute irakasleek euskaraz C2 maila lortzeko prestakuntza sustatu behar dela, baita euskal kulturaren «ezagutza» izatea ere, «legebiltzarrean onartutako itunaren espiritua mantenduz». Gainera, euskal curriculuma ere aldarrikatu dute, «euskal dimentsioa eta dimentsio unibertsala barnebiltzen dituen ikuspegia duen curriculuma». Erantsi dute irakasleek prestakuntza jaso beharko dutela curriculumaren ulerkera horretaz jabetzeko eta hura garatzeko. Horretaz gainera, iruditzen zaie ikasmaterialak eta ikasteko bestelako baliabideak garatu eta horien erabilera arautu beharko litzatekeela.

Baina hau guztia zertarako? Bilbaok uste du «justizia» dagoela jokoan, herritar guztiek baitute eskubidea bi hizkuntza ofizialak jakiteko: «Oso injustua iruditzen zait ikasle batzuei berezko hizkuntza ezagutzeko aukera ez ematea».

UGT eta CCOO, aurka

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzan ordezkaritza txikiena duten sindikatuak ere, UGT eta CCOO, mintzatu dira gaurkoan, biak ala biak lege proiektuaren aurka. CCOOko ordezkari Julen Llanosek, adibidez, argi hitz egin du: «Lege proiektua testu txar bat da». Besteak beste, nabarmendu du ez diela erantzuten hezkuntza publikoaren beharrei, ezta laikotasunari ere.

Bihar jarraituko dute agerraldiekin: Eusko Legebiltzarrean izango dira, besteak beste, Steilas, LAB, ELA eta Ikastolen Elkartea.


Summary: Zubietako erraustegiaren «irregulartasunak» ikertzeko kanpo auditoria bat egitea proposatu dute. Legebiltzarrean izan da Gorka Bueno Ekopol taldeko kidea, eta erraustegiaren inguruan dagoen gardentasun falta salatu du.

Hasieratik eman du zeresana Zubietako erraustegiak. Ugariak dira kritikak eta zalantzak, eta horiek indartu baino ez dute egin Ekopol taldeak egindako ikerketek. Besteak beste, otsailean argitaratutako txosten baten arabera, Zubietako erraustegiak bi mila adiz gainditu zuen legeak ezarritako substantzia toxikoen kutsadura maila 2020. urtean; apirilean argitara emandako txostenean jaso zutenez, berriz, erraustegiari ez diote eman energia balorizazio planta bat izatearen ziurtagirik. Horien inguruko azalpenak ematen aritu da Eusko Legebiltzarrean Gorka Bueno Ekopol taldeko kide eta EHUko irakaslea; gardentasun falta salatu du, eta azaldu zailtasunak izan dituela txostenerako datuak eta informazioa eskuratzeko. Hala, proposamen bat egin du: kanpo auditoria bat egitea ikertzen jarraitu eta analisi bat egiteko.

Babesa eman diote Isabel Gonzalez (Elkarrekin Podemos-IU) eta Mikel Otero (EH Bildu) legebiltzarkideek, erraustegiaren funtzionamenduaren inguruko «kontu ilun asko» daudela iritzita. Hain zuzen, talde parlamentario horiek eskatuta egin du Buenok agerraldia. «Argi ikusi dugu hainbat gauza ez dabiltzala ongi», esan du Oterok. Horietako batzuk zerrendatu ditu: gehiegizko isurketa kasuak, programatu gabeko geldialdiak, kontrol automatikoaren faltak...

Irregulartasunak salatu ditu Gonzalezek ere. Leixuri Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak, berriz, esan du GHK-k gezurtatu egin zuela lehen txostenean emandako informazioa, eta datuak gaizki ulertu zirela. Ezbaian jarri du ikerketen sinesgarritasuna, eta zalantzan GuraSOS elkartearekin lankidetzan egindako azken ikerketaren «berme zientifikoa».

Buenoren arabera, txosten horretan ondorioztatu dute Zubietako erraustegiak ez duela lortu balorizazio energetikoaren instalazio bat dela bermatzen duen R1 ziurtagiririk. Europako Batasunak ezarritako arauei jarraikiz, kanpoko agente batek neurtu beharko luke erraustegiak betetzen ote duen eraginkortasun energetikoaren gutxieneko balioa, baina, azaldu duenez, ez dute halakorik egin. Haren iritziz, D10 eliminazio operatzaile gisa izendatu beharko lukete erraustegia; horrek arazo bat sortuko lioke Zubietako erraustegiari, funtzionatzea baimentzen dion IBBa horrek baldintzatzen baitu.

Txostenen inguruko balorazioa egin du, eta ondorio hauek atera: datuen inguruko gardentasun falta –besteak beste, labeen tenperaturen gorabeheren eta geldialdien inguruko intzidentzien eta anomalien berri eman ez izana–, kontrol falta eta legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunak.


Summary: Legutioko bizilagun bat atxilotu dute, hainbat migratzaileri iruzur egiteagatik. Gizonezkoak 2.000 euro eskatzen zizkien etorkinei udalerrian erroldatzearen truke

Legutioko (Araba) 63 urteko gizonezko bat atxilotu du Espainiako Poliziak, 40 bat migratzaileri iruzur egiteagatik. Espainiako Gobernuko Ordezkaritzaren arabera, gizonak 2.000 euro eskatzen zizkien pertsona horiei errolda agirien truke. Zehazki, zenbait etxola eraiki zituen legez kanpo herriko lursail batean, eta alokairua kobratzen zien migratzaileei han bizitzeagatik. Horrez gain, notariotza botere baten bidez, 40 pertsona horiek erroldan sartu zituen, eta 2.000 euro kobratu zien, paper lana egitearen truke. Poliziak adierazi du «osasun eta higiene baldintza oso txarretan» bizi zirela migratzaileak etxola horietan.

Espainiako Gobernuak emandako informazioaren arabera, lursaila ez da atxilotuarena, 92 urteko andre batena baizik. Poliziak uste du hari ere iruzur egin ziola akusatuak, «diru kopuru handia» eskatu baitzion, etxolak eraikitzeko aitzakiarekin. Horrez gain, notario ahalordea sinarazi zion, migratzaileak bertan erroldatu ahal izateko.

EFE berri agentziak jakinarazi duenez, Legutioko Udalak bazuen etxola horien berri 2020ko abenduaren 31tik. Aurtengo martxoan, berriz, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak jakinarazi zuen eskolatu gabeko sei adingabe bizi zirela han.

Poliziak hainbat delitu egotzi dizkio atxilotuari: «legez kanpoko immigrazioa sustatzea, iruzurra, derrigortzea, bizilekua bortxatzea eta osotasun moralaren aurkako delitu bat».


Summary: Arartekoak neurriak eskatu ditu, andreekin diharduten ertzainak enpatiaz aritzeko. Gutxienez hiru ertzain zigortu ditu Segurtasun Sailak, emakumeei komisarian tratu desegokia emateagatik. «Praxi okerra» antzeman du Arartekoak ere

Emakumeari lekuz kanpoko iruzkinak egitea. Salaketa jasotzeari uko egitea. Biktima presiopean jartzea, deklarazioa alda dezan. Babes agindua tramitatu nahi ez izatea. Indarkeria matxista molderen bat salatzen duten emakumeek polizia-etxeetan jasaten duten tratu desegokia kezka iturri da aspalditik biktima taldeen eta eragile feministen artean. Bada, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ere jaso ditu ertzainen jarrera desegokien inguruko kexak, eta arau-hausteak izan direla onartu du barne prozesuetan. Are, ebazpenetako batek gogora ekarri du Ertzaintzaren araudietan nabarmentzen dela bortizkeria matxistarekin lotutako salaketetan «tentuz» artatu behar direla biktimak, «baita enpatiaz jokatu ere». EAEko Arartekoak ere kezka agertu du gaiarekin; gaur bertan argitaratutako ebazpen batean, biktimekin ari diren ertzainek «enpatiaz» jarduteko neurriak eskatu ditu.

Ikusi gehiago: Erkorekaren arabera, «erakundeen arteko komunikazio hutsegite batzuek» eragin zuten Mazonen babes falta

Bilboko bi ertzain-etxetan sexu eraso bat salatzera joandako emakume baten kexaren harira egin du eskaera Arartekoak. Iazko udan izan zen; biktimak jakinarazi du lehen komisarian ez zegoela emakumezko poliziarik, eta «pribatutasuna eskatu behar» izan zuela, itxaron gelan artatu zutelako, jendaurrean. Gainera, nabarmendu du ertzainetako bat «aurkakotasunez» mintzatu zitzaiola, «larderiaz», «jarrera penagarriarekin», eta harekiko harremanean «indarkeria pairatu» zuela, bai birbiktimizazioaren ondorioz, bai jatorriagatiko diskriminazioaren ondorioz.

«Praxi okertzat» jo du hori guztia Arartekoak. Gogora ekarri du halako egoeretan ertzainen «eginbeharra» dela «tratu egokia eta arretazkoa» ematea eta «enpatiaz jardutea», eta horrek dakarrela «ulerbera jokatzea, aktiboki entzutea, errurik edo epairik ez egitea eta formei arreta berezia eskaintzea», horrela «apalgarri, errespetugabe edo diskriminatzailetzat har daitezkeen iruzkinak eta jarrerak saihesteko». Biktimaren inguruan «segurtasun klima bat» eratzea ere ezinbesteko jo du, baita pribatutasuna zaintzea ere. Hala, «neurri espezifikoak» galdegin ditu, biktimak artatzen dituzten poliziak «sentsibilitatez eta enpatiaz» jardun daitezen: «Sentsibilizazio neurriak indartzea komeni da, haien funtzioak egoki kudea ditzaten eta duintasunezko traturako eskubidea errespeta dezaten».

Hala ere, salatutako gertaeren inguruko balorazio bat egin ezin izatea deitoratu du Arartekoak. Izan ere, Segurtasun Sailak ez dio bidali erakundeak eskatutako dokumentazio guztia; esaterako, ertzainen arduradunak biktimaren kexa aztertu zuen, eta ukatu egin zuen tratu desegokia izan zenik, baina ondorio horretara iristeko erabilitako informazioa ez zion igorri Arartekoari. «Erakunde honek bere funtzioak normaltasunez betetzea oztopatzen dute halako erantzunek, eta erakunde honetara jotzen duten pertsonen eskubideak nabarmen kaltetzen ditu», ondorioztatu du Manuel Lezertua buru duen bulegoak.

Diziplina txostenak

Hala ere, Segurtasun Sailak badu halako jokabideen berri. Azken hiru urteetan Ertzaintzako kideen aurka ebatzitako diziplina txostenei buruz EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean egindako informazio eskaeraren ondorioz jasotako agirietan ikus daiteke. Gutxienez hiru ertzain zigortu dituzte, baina kasu bakarrean aitortu dute arau-hauste larria, Basaurin (Bizkaia) 2022 hasieran izandako gertaera batzuen harira: emakume bat kalean jasandako jazarpena eta sexu erasoa salatzera joan zenean, ertzain batek esan zion ezin zuela salaketa jarri, horretarako erasoa gertatu eta berehala joan behar zelako polizia-etxera, eta erasotzailea identifikatu; are, biktimaren eta harekin joandako lagunaren datuak ere ez zituen hartu.

Gertaera hura sare sozialetan salatu zuen emakumeak, eta ondorioz, herriko talde feministak protestara deitu zuen, baina gainera, antzeko beste kasu bat ere izan zela jakin zuten. Udaltzainen laguntzaz andrazkoa identifikatu ostean, barkamena eskatu zioten Ertzaintzatik. Artatu ez zuen poliziari, berriz, hilabeteko funtziogabetzea ezarri zioten, batetik, «errendimendu falta batengatik», salatzailea ez identifikatzeagatik, gutxieneko ikerketa bat ez abiatzeagatik, eta hala, biktimari kaltea eragiteagatik; eta bestetik, Ertzaintzaren «profesionaltasun irudia» ere mintzeagatik.

Beste bi kasutan, arau-hauste arina ezarri zaie ertzainei. Lehen gertaera Durangoko (Bizkaia) ertzain etxean izan zen, 2020 hasieran. Emakume bat bikotekide ohiaren aurkako salaketa jartzera joan zen, genero indarkeriagatik, baita babes neurriak eskatzera ere. Artatu zuen ertzainak, ordea, uko egin zion babes neurrien eskaera tramitatzeari, «lesio fisikorik ez» zegoela argudiatuta. Emakumearekin joandako senideei ere «lekuz kanpoko» iruzkinak egin zizkien ertzainak, ebazpenak onartu duenez.

Azkenean, babes agindua eskatu gabe atera ziren ertzain-etxetik, baina egun berean bueltatu ziren, neurriok berriro eskatzeko. Ertzainak ezezkoa eman zien berriz, baina orduko hartan salatzailearen senideak galdegin zion idatziz adieraztea ez zuela eskaera bideratuko. Soilik orduan onartu zuen ertzainak tramitea egitea. Salatzailearen kexaren ondorioz, arau-hauste arin bat egotzi zioten poliziari, eta lau egunez eginkizunetatik kendu zuten.

«Iraungita»

Beste espedientea Irungo (Gipuzkoa) ertzain bati dagokio, 2022ko udaberrian jazotako gertakari batzuengatik, «egin beharreko funtzioak betetzean atzerapena eta zabarkeria» leporatuta. Orduko hartan ere, emakume bat komisariara joan zen bikotekidearen aurka genero indarkeriagatik salaketa jartzera; galdera batzuk egin ondoren, poliziak adierazi zion beste egiteko batzuk zituela, eta salaketa beste egun batean tramitatuko ziola, astebeteren buruan. Andreak Irungo Guardiako Epaitegira jo zuen, komisarian gertatutakoa salatzeko, eta epaileak ertzain-etxeari agindu zion atestatua 24 orduko epean tramitatzea; hala egin zuten komisarian biharamunean.

Salaketa jarri zuen emakumeak, bestalde, adierazi zuen «iruzkin desegokiak» egin zizkiola ertzainak berari ere; besteak beste, urteetako harremanaren ondoren «normala» zela «harremana hondatzea» edo ea senarra maite al zuen. Segurtasun Sailak ebatzi zuen bere funtzioak «atzerapenez eta zabarkeriz» bete zituela ertzainak, eta «enpatia falta» izan zuela emakumearekin. Hutsegite arin gisa hartu zuten jokabide hori, baina auzia hilabetera baino gehiagora ebatzi zutenez, ordurako iraungita zegoen hutsegitea, eta zigorrik gabe geratu zen polizia. Edonola ere, EAEko Poliziaren Legearen 25. artikulua aipatu zuen ebazpenak: Ertzaintzak herritarrekin «tratu ona» izateaz gain, «enpatiaz» jokatu behar du.

Arartekoaren eskaerak

Agiriotan ageri diren jarrerak gaitzesten dituen beste ebazpen bat ere osatu zuen Arartekoak otsailean. Ertzaintzari eskatu zion «indarrean den legedira egokitzea», eta «salaketa aurkezteko asmoa» duten herritarrak horretara bultzatzea, «bereziki sexu eraso delituen biktima direnean».

Arartekoaren bulegora iritsitako kexa batekin lotuta egin zituen eskaerok. 15 urteko neska baten gurasoek jarri zuten, 2021eko udan sexu eraso bat salatu zutenean jasandako tratuarekin lotuta. Kexaren arabera, adingabea, deklaratzean, «negarrez eta izututa» zegoen, baina ertzainek «tonu ez enpatikoa eta ahots altxatua» erabili zuten. Arartekoak dio «zalantzan» jarri zutela adingabearen kontakizunaren egiazkotasuna: «Ertzainek behin eta berriro jakinarazi zioten gazteari gezurra esatea delitua zela eta horrek izango zituen ondorioen berri eman zioten».

Arartekoak Segurtasun Sailari eskatu zion gertatutakoari buruzko informazioa, eta sailak adierazi zuen ertzainen jarduna «egokia eta errespetuzkoa» izan zela, eta «biktimaren adinarekin bat zetorren hizkera egokia» erabili zutela. Hala ere, neskaren gurasoei bestelako azalpena helarazi zion Ertzaintzako Barne Arazoetako Buruzagitzak: artatu zituzten poliziei «herritarrekiko zuzentasunik eza» leporatu zieten, baina, berriro, hutsegite «arina» jada «preskribatuta» zegoen; beraz, ertzainen «diziplina erantzukizuna iraungi» egin zen.


Summary: Isuna jarriko diete Sagarduiren etxe aurrean protesta eginiko bost pertsonari. Salatu dute manifestariek «kalteak» eragin zituztela Osasun sailburuaren etxeko ezkaratzean, eta «pegatinak eta eskuorriak» jarri zituztela

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak bost pertsona zigortzea proposatu du, Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren etxearen aurrean protesta egiteagatik. Ertzaintzak identifikatu zituen bost lagun horiek.

Segurtasun Sailaren arabera, bost pertsona horiek «kalteak» eragin zituzten sailburuaren etxebizitzaren kanpoaldean eta ezkaratzean. Zehazki, azaldu dute «lelo aldarrikatzaileak» oihukatu zituztela, «pegatinak itsatsi zituztela eta eskuorriak bota zituztela bai etxebizitzaren kanpoaldean, bai ezkaratz barruan.

Eusko Jaurlaritzak esan du Sagarduiren etxean gertatutakoa «onargaitza» dela, eta mobilizazioak eta protestak antolatzen dituzten kolektibo guztiei ohartarazi die «legea bete behar dutela».


Summary: Allozko urtegian desagertuta zegoen gaztearen gorpua topatu dute. Gour goizean bilatu dute 20 urteko gaztearen gorpua. Jaizkibel mendian galduta dagoenaren bila jarraitzen dute.

Hilda topatu dute Allozko urtegian (Nafarroa) desagertuta zegoen gaztea. Bi lagun desagertu dira egunotan Hego Euskal Herrian: 65 urteko gizon bat Jaizkibel mendian (Gipuzkoa), eta 20 urteko gazte bat Allozko urtegian. Bada, gaur goizean topatu dute Allozen desagertutakoaren gorpua. Jaizkibelen galdutakoaren bila segitzen dute.

Gazte talde bat urtegira joan zen; horietako bi aldi berean sartu ziren uretan, baina bat bakarrik atera zen. Hortaz, 17:00ak aldera larrialdi zerbitzuei deitu zieten, gaztea urtegian desagertu zela erranez.

Itsas salbamenduko taldeak buia batzuekin zehaztu zuen gaztea desagertutako eremua, eta bertan ari ziren bila. Atzo arratsaldean hasi ziren gaztearen bila, eta gaur goizean topatu dute gorpua. Zizurko bizilaguna zen.

Jaizkibelen galdutakoari dagokionez, atzo arratsaldean hasi ziren Gipuzkoan bilaketa lanak. Gizonaren familiak jakinarazi duenez, mendira joan zen, baina ez zen itzuli, eta ez zituen deiak hartzen. Bilatzeari ekin diote larrialdi zerbitzuek.


Summary: Espainiako Poliziak jaiegunak eskaini ditu Irunen atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Baliogabetu egin dute agindua. Agiriak jasotzen duenez, etorkin bat atxilo hartzearen truke hiru jaiegun lortuko zituzten; bi atxilo hartuta, lau egun; eta hamar hartuta, bost.

Harrabotsa sortu du Irungo komisarian agertu den agiri batek. Irungo Atzerritarren eta Mugen Brigadako buruak sinatutako ohar bat da, eta, bertan, jaiegunak eskaintzen dira atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Atzo, astelehena, egon zen agiria jendaurrean, eta agindua bertan behera utzi zuen ondoren Poliziaren EAEko buruzagitza nagusiak. Halaber, Poliziaren zuzendaritza nagusiak espediente bat ireki dio brigadako inspektoreburuari.

Oharrean jasotzen zenez, uztailaren 1etik aurrera Espainiako Poliziak «konpentsazio egunak» emango zizkien agenteei asteburuan atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Inor atxilotu ezean, bi jaiegun izango zituzten; bat atxilotuz gero, hiru egun; bi atxilotzetik gora, lau egun; eta hamar atxilotzetik gora, bost egun.

Migratzaileak atxilotzearen truke jaiegunak eskaintzen zaizkiela jasotzen duen agiria. Jupol

Irungo Harrera Sareak jazotakoa gaitzetsi du, eta jakinarazi «sinetsi ezinda eta arduraz» jaso dutela berria. «Migratzaileen oinarrizko eskubideak, atzerritartasun gaietan indarrean dagoen legedia eta Poliziaren lan eskubideak ez errespetatzea eta zapaltzea onartezina da, eta, esan bezala, harrigarria eta asaldatzekoa».

Hala, besteak beste, eskatu du neurri horiei aktiboki erantzun, erantzukizunak argitu, eta behar diren dimisio guztiak emateko. Polizia erakundeei ere galdegin die giza eskubideak errespetatzea eta agenteak arrazismoaren aurka borrokatzeko prestatzea. «Proposamen horren bidez, oraindik segurtasun indarretan gera daitekeen arrazismoa legitimatzen du Poliziak, eta indarrean dauden balio demokratikoak deslegitimatzen ditu».

Migratzaileek oinarrizko eskubideak dituztela gogorarazi du Harrera Sareak, eta azpimarratu horietako bat dela «bizitza hobetzeko edo salbatzeko bidaiatzea». Gainera, hala esan du: «Paperik ez izatea falta administratiboa da, ez delitu penala».

Gipuzkoako SOS Arrazakeriak ere salatu du arau hauste administratibo batengatik pertsonak atxilotzea oinarrizko eskubideak urratzea dela. Irunen jazotakoa arrazakeria instituzionalaren beste adibide bat dela uste du, eta halakoak gertatzen direla azaldu. «Arazoa da publiko egin dela. Horregatik ireki zaio espedientea brigadako buruari, eta hori aurpegia zuritzea baino ez da. Hori ikusten dugu egunero, adibidez, Ceuta eta Melillako hesietako polizia jardunean».

Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere hartu du hitza, eta adierazi garaiz eten den «zentzugabeko huts bat» izan dela. Haren arabera, agindua ez dator bat polizia etxearen ohiko funtzionamenduarekin. Hala ere, ñabardura bat egin du, eta esan agiriak ez duela zehazten atxilotuek migratzaileak izan behar dutenik.

Gertatutakoa analizatu behar dela adierazi du, erabakitzeko inspektoreburuari zigorra jarri behar ote dioten. Itxasok ziurtatu duenez, brigadako buruak «bere kabuz» hartu zuen erabakia. «Polizian aspaldi desagertu ziren jokabide horiek».

Agiria, Irungo Atzerritarren eta Mugen Brigadako buruak sinatuta. Jupol

Jupol Espainiako Poliziaren sindikatu nagusiak ere agindua salatu du sare sozialetan. Intzidentzien modalitateko zerbitzua behar bezala araututa dagoela esan du, eta Irunen jazotakoa kritikatu: «Badirudi bultzatzen ari direla jende gehiago atxilotzea atzerritar izateagatik». Sindikatuaren arabera, Irungo polizia etxeak «presio handia» du immigrazioagatik, eta brigadako buruak emandako agindua «ezkutuan egindako presioa» da agenteak behartzeko etorkin gehiago atxilo hartzera.

Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariordetzako iturriek baieztatu egin dute agindua eman egin zela, eta «ordu batzuk» aktibo egon zela; Poliziaren EAEko buruzagitza nagusiak haren berri izandakoan baliogabetu zuen.

Notiziak oihartzun handia izan du, eta sareetan hainbatek kritikatu dute jazotakoa.

Muga «arrazista» bat

Sarri ematen du zeresana Irun eta Hendaia arteko mugak. Mugimenduek hainbat aldiz salatu dute Poliziaren jokabidea, eta bide ez-seguruak hartzeko arriskuaz ohartarazi. Hain zuzen, Bidasoko mugan azken bi urteotan hil diren migratzaileak gogoratzeko ekitaldi-omenaldia egin zuten otsailean. Bi urtean gutxienez bederatzi etorkin hil dira.

Duela gutxi, berriz, Frantziak immigrazioa kontrolatzeko erabiltzen duen muga politika salatu zuten Anafe atzerritarrentzako mugetako laguntzarako Frantziako elkarteak eta CAFI Barne Mugetako Ekintza Koordinakundeak. Maiatz hasieran txosten bat argitaratu zuten 2019 eta 2022 artean egin dituzten behaketa lan, migratzaileen lekukotasun bilketa eta tokiko eragileekin bildutakoan atera emaitzekin: agerian utzi dute kontrol horiek «ilegalak» direla, eta ondorio latzak dituztela salatu dute.