Summary: Alvaro Bermejo: «Tolosakoa artisau produktua dela gogoratu behar dugu». Babarrunaren jatorrira joanda, ibilbide bat proposatu du Alvaro Bermejo kazetari eta idazleak ‘Tolosako babarruna’ liburuan. Duela 3.000-4.000 urte bezala landatzen jarraitzen dutela esan du, baina Tolosak urteotan egindako lana goratu du.

Tolosako babarruna liburua idatzi du Alvaro Bermejo Marcosek (Donostia, 1959), Joseba Urretabizkaia argazkilariaren irudiek lagunduta. Abenduaren 16an aurkeztu zuten, Tolosan bertan. Historian eta Antropologian lizentziaduna da Bermejo, kazetaria eta idazlea, eta hainbat literatura sari jaso ditu. Tolosan babarrunaren alde egindako lana goraipatu du liburuan.

Nola egiten da liburu bat babarrunari buruz?

Bere jatorrira, hazira, egindako bidaia bat da liburu hau. Gutxi aztertutako gaia da, ez dago libururik gai honi buruz. XVII. eta XVIII. mendeetako nekazaritza urtekarietatik atera behar izan dut dokumentazioa.

Hitzaren sustrairaino joan zarela diozu. Nondik dator izena?

Euskara da hitzaren sustraia errespetatzen duen hizkuntza bakarra. Baba eta urruna hitzekin osatuta dago babarruna, urrunetik iritsi zelako Euskal Herrira: Asiatik eta Ameriketatik, XVI. mendean. Kostatu zait jakitea, baina Hernaniko Gonzalo Perkaiztegik ekarri zuen. Urre zuria ekarri beharrean, urre beltza ekarri zuen. Maiek landatzen zuten bezala hasi ziren hemen ere landatzen, artoarekin batera, eta horrela jarraitzen dute oraindik, duela 3.000 edo 4.000 urte bezala. Balio handia dauka Erdialdeko Amerikako labore batek hemen, Europa hegoaldean, aurrera egiteak, eta Tolosako Babarrunaren Elkartea bezalako talde txiki batek, 30 hektarearekin, kalitate labela lortzeak ere garrantzi handia dauka. Azkenean, mundu osoarekin ari da lehian, mundu osoan baitaude babarrunak.

Globalizazioa esaten zaio orain.

Ez da orain hasi, Amerika aurkitu zutenean baizik, Asiako produktuak sartu zirenean. [Juan Sebastian] Elkano izan zen lehen globalizatzailea, planeta osoa jarri baitzuen konexioan.

Lau elementu aipatu dituzu Tolosako babarrunaren gorakadaren oinarrian: ekoizleen elkartea, kofradia, elkarte gastronomikoa eta sukaldaria.

Aurkikuntza izan da niretzat. Aipamen berezia merezi dute borondatezko esfortzu horiek; ondoren dator erakundeen babesa. Tolosan bertako heroi batzuei esker iritsi da babarruna dagoen tokiraino. Martin Mantxo eta beste teknikari batzuk haziak eta lur hoberenak aukeratzen hasi ziren laborategian, Roberto Ruiz sukaldean probak egiten hasi zen, Gure Kaiola elkartea lehiaketa antolatzen, Tolosako Babarrunaren Elkartea baserritarrak biltzen, eta kofradia izena zabaltzen. Babarrunak horien guztien lanari esker lortu zuen labela 1996an, eta orain iritsi da liburu hau. Babarruna, bestela, duela ehun urte baino gutxiago zegoen bezala egongo zen, inolako prestigiorik gabe.

Babarrun beltza Tolosan berandu sartu zela diozu liburuan.

Bai, Jose Mari Gorrotxategi kofradiako lehen Lekaundiak eman zuen horren berri. Babarrun asko zegoen orduan, baina gehiena kanpokoa zen, La Bañezakoa, esaterako, Leongoa [Espainia]. Babarrun zuri eta pinto asko zegoen. Bertako babarrunaren alde egin zuten orduan, eta babarrun beltza aukeratu zuten, bi ale aukeratuz: gaur egun Tolosa txikia eta Tolosa handia izenez ezagutzen direnak. Zoritxarrez, gaur egun, oraindik, egoera kritikoa dela dio ekoizleen elkarteak; ezin da lo hartu. Irudia asko saltzen da, baina laguntza behar da, eta ez erakundeena bakarrik, kontsumitzaileena ere bai. Merkatura joandakoan, bertako babarruna aukeratu behar dute kontsumitzaileek. Nahiz eta babarrun industriala baino garestiagoa izan, Tolosakoa artisau produktua dela gogoratu behar dugu, ongarri kimikorik eta pestizidarik gabea. Diru gutxiago ordaintzeagatik ez dugu erosi behar kalitate okerragoko babarruna. Jatetxeek ere ekoizleen elkartearen babarrunak erosten badituzte, haren lana ari dira baloratzen.

Garai batean baserritarrentzat eguneroko platera zena luxuzko plater bihurtu al da gaur egun?

Bai. Garai batean, astegunetan, egunero jaten zituzten babarrunak, eta igandeetan, garbantzuak edo kalabaza. Gerra ondorengoek lekale asko jaten zituzten, eta urte askoan bizi izan dira.

Liburuan aipatu duzu Paul Bocuse sukaldari frantziarrak Juan Mari Arzak, Luis Irizar eta Pedro Subijanari esandakoa: “Babarruna izanda, euskal sukaldaritza berria sortu nahi duzue?”.

Asko bidaiatzen dugu orain, eta hemen bezala inon ez dela jaten ikusten dugu, esperientziagatik, kalitateagatik eta prezioagatik. Ohitu egin gara, eta ez dugu baloratzen baserritarren eta arrantzaleen lana. Madrilgo jatetxe eta arrandegi gehienek produktua ez dute mimatzen hemen bezala.

Euskal Herriko eta Espainiako Estatuko toki askotan daude babarrunak, baina inon ez dute lortu Tolosakoaren izenik.

Leonen babarrun ona dute, baina industrializatuta dago; Asturiasen [Espainia], berdin. Ez dute egin hemengo ikerketa lan zientifiko eta gastronomikorik produktua hobetzeko. Gernika-Lumon [Bizkaia] eta Araban antzekoa gertatzen da. Tolosan lortu duguna ez dute inon lortu. Adibidez, babarrunak hutsik eta sakramentuak aparte hemen bakarrik prestatzen dira.

Ospe hori lortu arren, produkzioa jaitsi egin da. Duela berrogei urte, berrehun hektarea zeuden, eta, gaur egun, 30 edo gutxiago. Gipuzkoan, duela mende bat, 4.000 tona babarrun produzitzen zituzten, eta, gaur egun, 27, liburuan diozunez.

Lan sakrifikatua da, esfortzu handia eskatzen duena eta errentagarritasun txikia duena. Eguraldiak ere zerikusi handia dauka. Horregatik lagundu behar zaio Tolosako Babarrunaren Elkarteari, bere lanak erantzuna duela ikus dezan. Egun, Zizurkilgo bat izan ezik, Tolosaldetik kanpo daude ekoizlerik handienak: Zumaian, Zestoan, Oiartzunen, Lazkaon…

Tolosako jatetxeetan ere, batzuetan, zaila izaten da babarruna aurkitzea.

Hala da; ez dira produktuaz kezkatu. Baina ez da jatetxearen errua bakarrik, bezeroarena ere bai, bertako babarruna eskatu behar duelako. Dastamena hezi egin behar da, eta kontzientzia behar da.


Sarea ehuntzeko beharra Barakaldon

Summary: Sarea ehuntzeko beharra Barakaldon. Barakaldon euskararen ezagutza asko hazi da azken hamarkadetan; batik bat, eskolari esker. Hezkuntzatik kanpo, ordea, euskaldunek aukera gutxi dituzte hizkuntza erabiltzeko. Gaur elkartu egingo dira azpikontraten inguruko ebazpena gaitzesteko, eta hizkuntza eskubideak defendatzeko.

Ebazpena dute jopuntuan, baina hortik harago doa Barakaldoko euskalgintzaren kezka. EAEko Auzitegi Nagusiak galarazi egin du kultur etxeak kudeatzeko Barakaldoko Udalak azpikontratatutako enpresari gutxieneko euskara maila eskatzea, eta horri “injustizia” deritzo Ander Ezeiza Barakaldoko AEK-ko irakasle eta Sasiburu euskara elkarteko kideak. Alabaina, ez da arreta kontua soilik. Barakaldok 26.251 euskaldun ditu, biztanleen laurdena baino gehiago; haatik, erabilera ez dator bat ezagutza datuarekin. “Jende askok daki euskara, baina ez daude hizkuntza hori praktikan jartzeko nahikoa baliabide”. Hori horrela, ebazpena ez da soilik milaka hiztunen hizkuntza eskubideen “urraketa”; erakusten du, halaber, “hiztunok aktibatzeko pausoak kontrako noranzkoan” ematen ari direla, Ezeizaren irudiko. “Hizkuntzaren baliogabetzera bultzatzen ari dira”.

Arrazoi horietan oinarrituta, Barakaldoko euskalgintzako eta kultur arloko eragileek kontzentratzera deitu dute gaur, 19:00etan, Bide Onera plazan. Alde batetik, ebazpena salatzeko, eta indarrean dagoen legea betetzea eskatzeko, araudiak baitio instituzio publikoetan euskarazko arreta jasotzeko eskubidea dagoela; beste alde batetik, hizkuntza eskubideen aldeko aldarria egiteko asmoa dute, orokorrean. “Ez da euskaldunon kontu bat. Hizkuntza eskubideak edonorenak dira. Horregatik, bildu nahi ditugu ez bakarrik euskaldunak, baizik eta barakaldar oro. Hizkuntza eskubideak urratzen baldin badira, guztion eskubideak urratzen ari dira”.

Ikusi gehiago: Barakaldoko Udalak «kezka eta haserrea» azaldu du

Gorabeheratsua da euskarak Barakaldon duen presentzia, Ezeizak azaldu duenez. Hezkuntzan, gero eta handiagoa da, eta, A eta B ereduak oraindik “indartsu” dauden arren, D eredua gailendu berri zaie. Hain justu, bide horretatik euskaldundu dira barakaldar gehienak, udalak 2020-2024ko aldirako onartutako ESEP Euskara Sustatzeko Ekintza Planaren arabera. “Nondik gatozen ere kontuan hartu behar dugu. Barakaldo oso herri erdalduna izan da, eta fama hori izan du betidanik”, esan du Ezeizak. Azaldu duenez, erdaldun asko joan ziren XX. mendean meatzeetan eta enpresetan behar egitera, eta, azken hamarkadetan, hezkuntzak hauspoa eman dio hizkuntzari: 1981ean, 1.473 euskaldun baino ez zeuden; berrogei urte ondoren, 26.000ko langa gainditu da.

Erabiltzeko aukeren premia

Edozelan ere, datua ñabartu du Txerra Rodriguez soziolinguista eta Emun enpresako hizkuntza aholkulariak. “26.000 dira euren buruari hiztun direla aitortzen diotenak. Hortik egunerokoan ekintza komunikatibo guztiak euskaraz egin ahal izatera, oraindik zubitxo bat dago”. Haren esanetan, lagun horietako asko “euskaldun potentzialak” dira; hau da, egunerokoan gehiago erabiltzen dute gaztelania euskara baino. Gainera, euskara sustatzeko planean ageri denez, askok komunikazio gaitasun handiagoa dute gaztelaniaz. Horrenbestez, “potentzialtasun hori botere bihurtu beharra dago”, Rodriguezen iritzian.

Horretarako, eskola ez da “nahiko”, haren irudiko; eskolak, huts-hutsean, ezin baitu bermatu ez euskararen erabilera, ezta ezagutza bera ere. “Gutxi gorabehera, ume batek esna dagoen orduen %16 pasatzen ditu eskolan. Eskolarekin oinarri bat jar daiteke, baina bestelako ekarpen batzuk behar dira. Hori barik, aurrera ari gara, baina zailtasun handiekin”. Ikasgelan jasotakoa beste eremu batzuetan biribildu behar da, hala nola familian, edota kultur eta aisialdi ekintzetan. “Batez ere, erabilera horrekin ikasten da”.

Hala, hiztun kopurua garrantzitsua dela aitatu du Rodriguezek, baina Barakaldo eta antzeko egoera duten udalerrietan —Bilbo, Getxo, Gasteiz edota Iruñean—, alde kualitatiboak ere zeresana duela iruditzen zaio. “Horrelako hirietan, gehiago bilatu behar da euskaldunen arteko interakzioak sustatuko dituzten jarduerak, kualitatiboagoak izan daitezkeenak, eta betiere helburuak izan behar du euskaldunak elkarrekin erlazionatzeko aukera horiek sustatzea”. Euskaldunak elkar ezagut dezaten da gakoetako bat, soziolinguistaren ustez; hots, jakin dezaten norekin egin euskaraz. Eta, era berean, euskaldunek eroso egongo diren guneak behar dituzte. “Badakigu leku horietan euskaraz egin ahal izango dugula, pentsatu barik euskaraz egin behar dugun edo ez”.

Ikusi gehiago: Alfonso Rios, CCOOko Euskara arduraduna: «Eskaera errealaren gainean ezarri behar dira hizkuntza eskakizunak»

Eskolatik kanpo, ordea, euskararen presentzia urriagoa da, Ezeizak azaldu duenez, eta, hortaz, murritzagoa da gune eroso horiek aurkitzeko abagunea. “Eskolan, autoritate figurek —irakasleak eta arduradunak—euskara darabilte; baina, eskolaz kanpoko ekintzetan, umeek ikusten dute euskarak ez daukala presentziarik, kasu batzuetan”. Esaterako, kirolean. “Barakaldoko kiroldegietan, maiz zaila izaten da arreta euskaraz jasotzea, eta kurtsoetako monitoreen lehen hizkuntza gaztelera izaten da”. Kulturari eta aisialdiari dagokienez, Sasiburu elkarteko kideak dio udal eskaintzan gero eta ekintza gehiago direla euskaraz, baina, ehunekoari erreparatuta, gaztelania dela oraindik nagusi. “Instituzioetatik aparte, euskararen presentzia ia ikusezina da aisialdian”.

Aitzitik, instituzioek ere ez dute bermatzen erabilera, nahiz eta jokaera aldatu den, Ezeizaren irudiko. “Aldaketa nabarmena sumatu da. Lehen, nahiko kontu arrotza zen kultur etxe batera joatea eta euskaraz mintzatzea. Gaur egun, gehien-gehienekin euskaraz normal mintzatzeko aukera dago”. Ez guztiekin, zehaztu duenez: tarteka topo egin izan dute euskaraz totelka solastatzen den langile publiko batekin, edo ulertu bai baina hitz egiten ez dutenekin, edo gaztelaniaz hitz egiteko eskatzen dietenekin. “Gutxi izan arren, horrelako kasuei onartezina deritzegu”. Hori horrela, instituzio publikoei ere zuzenduko zaizkie gaurko protestan. “Eusko Jaurlaritzak herritarrei euskara ikasteko eskatzen die, Euskaraldia eta halakoak bultzatzen ditu, baina gero ez ditu euskararen inguruko legeak betearazten. Horrek euskarari kalte egiten dio”.

Rodriguezek ere instituzioen parteko “babesa” jo du gakotzat. “Eskubide batzuk baditugu euskaldunok. Baina eskubide horiek beti daude, nolabait esateko, latente. Hau da, aplikatzera jotzen ez dugun bitartean, eskubideak ditugu. Aplikatzera jotzen dugunean, batzuetan baditugu, eta beste batzuetan, ez. Horrek gatazka eta ezinegona sortzen du”.

Usteak, oztopo

Datu absolutuetan, Barakaldoko euskaldunen kopurua handia den arren, udalerri erdaldunaren irudia du oraindik. Faktore hori aipatzen du ESEP txostenak, eta ohartarazi kaltegarria izan litekeela euskararen sustapenerako. “Atzera eragiten duen kontu bat da”, Rodriguezen iritziz. Litekeena da hara doazen euskaldun askok, irudi hori aintzat hartuta, lehen berba gaztelaniaz ebakitzea; eta, are, harritzea barakaldar bat trebe aritzen bada euskaraz. “Estigma bikoitza” jasaten dutela begitantzen zaio, tankera horretako beste udalerri batzuetan bezala. “Kanpoko jendearentzat erdalduna zara, eta euskalkirik ez edukitzeak, erdarakadekin berba egiteak eta horrelako gauzek badute eragina autoestimuan”. Autoestimua apal izanik, gehiago kostatuko zaie euskaraz aritzea, dioenez.

Beste irudi bati erreparatu diote euskara sustatzeko planean: askok motibo instrumentalengatik ikasten dute euskara. Bide beretik, Ezeizak beste uste bat aitatu du: ez da euskararik behar Barakaldon bizitzeko, aski da gaztelaniarekin. Irudipen horrek isla izan dezake euskaldunaren profilean: ESEP txostenaren arabera, 40 urtetik beherako barakaldarrak dira euskaldunak, batik bat. “Barakaldon euskalgintza benetako aurrerapausoak ematen hasi zen orain dela hogei bat urte. Euskararen aldeko iritzi positiboa dago, baina, behar ez dutenez, ez dute ikasten. Ez dago euskararen aurkako gorrotorik, baina jendeak erosotasuna aukeratzen du, edo, zailtasuna aitzakia hartuta, uko egiten dio ikasteari”. Hala ere, nabarmendu du 40 urtetik gorako euskaldun asko daudela.


Summary: Identifikatu dute Guliako motorzalearen heriotzarekin lotutako gidaria. Foruzaingoaren ikerketaren hipotesietako batek dio furgoneta batek harrapatu zuela motor gidaria.

Gulian (Itza, Nafarroa) Irurtzungo (Nafarroa) 58 urteko motor gidari bat hil zen atzo goizean, N-240-A errepidean. Atzo arratsaldean Foruzaingoak herritarrei laguntza eskatu zien gertatutakoarekin lotura izan zezakeen furgoneta bat aurkitzen laguntzeko. Hala, adierazi berri dute identifikatu berri dutela furgonetako gidaria, eta ibilgailua polizia etxean dagoela, Polizia Zientifikoaren Dibisioak azter dezan.

Foruzaingoaren erranetan, motorretik erori zen, eta errepidearen erdian gelditu zen. Ikerketaren hipotesietako batek dio furgoneta batek harrapatu zuela, Iruñerrirantz zihoalarik. Atestatuen Brigada da ikerketaren buru, eta aztertzen dabil ea furgonetako gidaria zergatik ez zen adierazpenak egitera gelditu ezbeharraren lekuan.


Summary: Donostian 158 danborradetatik zortzitan aterako dira gizonak soilik danborra edo upela jotzen. 2020an, bederatzi ziren emakumeak baztertzen zituzten danborradak, orain baino bat gehiago. Ollagorra da aldatu dena.

Aurtengo San Sebastian eguna ere ez da guztiz parekidea izango. Izan ere, Donostiako kaleetatik desfilatuko duten helduen 158 danborradetatik, denak ez dira mistoak: bitan ez dago emakume bakar bat ere, eta seitan emakume gutxi batzuk daude, baina ez dira danborra edo upela jotzen aterako.

Aizepe (Parte Zaharra) eta Ondar Gain (Erdialdea) konpainiak dira emakumerik onartzen ez dutenak: Aizepeko 154 partaideak gizonak dira, eta Ondar Gaineko 97ak ere bai. Bestalde, beste sei danborrada hauetan ez da emakumerik aterako danbor edo upel jotzaile gisa, eta aterako direnak bestelako roletan aterako dira: banderadun gisa, kantinera gisa, eta abar: Catedral Centenario (8 emakume eta 160 gizon), Gizartea (4 emakume eta 189 gizon), Club Cantabrico (24 emakume eta 151 gizon), Amigos Antonio Bar (15 emakume eta 176 gizon), Amigos del Europa (8 emakume eta 150 gizon) eta Zubi Gain (12 emakume eta 196 gizon). Zubi Gain Parte Zaharrekoa da, eta gainontzekoak Erdialdekoak.

2020an, normal ospatutako azken San Sebastian egunean, bederatzi ziren emakumeak baztertzen zituzten danborradak, orain baino bat gehiago. Hain zuzen ere, Ollagorra da aldatu dena.

(jarraitu irakurtzen, Irutxuloko HItza-n)


Summary: Fukushimako ur kutsatua hilabete gutxi barru itsasora isuriko duela esan du Japoniak. Tokioren arabera, isurketak «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunean eta ingurumenean». Japoniako arrantza sektoreak, Hego Koreak eta Txinak kritikatu egin dute erabakia.

Tsunami batek Japoniako Fukushima Daiichi zentral nuklearrean istripua eragin zuenetik ia hamabi urte igaro diren honetan, Tokiok duela lau urte iragarri zuena berretsi du gaur, beste behin: Fukushimako biltegietan jasotako ur kutsatua itsasora jaurtiko du. Japoniako agintariek ez dute data zehatzik eman, baina esan dute datorren udaberritik udara bitarte Ozeano Barera isuriko dutela. Gobernuak horretarako plan bat onartu du gaur, eta arrantza industriarentzako konpentsazio neurri batzuk jaso ditu, besteak beste.

Gobernuaren arabera, isurketak «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunean eta ingurumenean». Arrantza sektoreak, ordea, gogor kritikatu du erabakia; Hego Koreak eta Txinak, berriz, «kezka sakona» azaldu dute.

Hondakin erradioaktiboz kutsatua dago zentraleko ura, erreaktoreak hozteko edota instalazio nuklearren barruan iragazteko erabili baita. Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta, 2011ko lurrikarak eta tsunamiak hondatutako instalazio atomiko batzuen barruan.

Hori dela eta, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundea gainbegiratzen ari da ur kutsatuaren isurketa plana, itsasora jaurti aurretik urak dituen elementu erradioaktibo gehienak kentzeko; 60 material mota, gutxi gorabehera. Horrekin lotuta, IAEAk misio bat bidaliko du Fukushimara datorren astean, laugarrenez, prestaketa bertatik bertara ikuskatzeko.

«Ura ez dugu isuriko IAEAk txosten orokorra egin arte, gainbegiratzeak sendotu arte, kaltetutako eremuko produktuen salmenta babesteko neurriak hartu arte eta zurrumurru ezkorren hedapenaren aurka lan egin arte», esan du gaur gobernuko bozeramaile Hirokazu Matsunok, bileraren osteko agerraldian. Haren arabera, espero dute «isurketarako lanak amaitu ondoren» jaurtiko dutela ur kutsatua Ozeano Barera, eta uste du datorren udaberritik udara bitarte egingo dutela.

Japoniako agintariek eta Tokyo Electric Power zentral nuklearreko instalazioko operadoreek, hasieran, ur kutsatua apirilean isurtzea aurreikusi zuten, baina atzeratu egin dute, itsaspeko tunel bat eraikitzeko lanak moteldu egin direlako. Tunel hori erabiliko dute, zehazki, Fukushimako ura itsas zabalera —lurretik kilometro batera— jaurtitzeko.

Japoniako Gobernuak eta zentraleko instalazio operadoreak, zientzialari talde batekin batera, konplexutasun tekniko handiko irtenbide posible batzuk aztertu ondoren —ura lurruntzea edota lurperatzea, besteak beste—, erabaki zuten ur likido guztia itsasora isurtzea, tratamendu sakon bat egin ondotik.

Hain justu, prozesatze sistema batekin tratatzen ari dira ura, eta horrek deuseztatu egiten ditu arriskutsutzat jotzen diren material erradioaktibo guztiak, tritioa izan ezik: hidrogenoaren isotopo bat da, eta ez da estrontzioa edo plutonioa bezain arriskutsua.

Tokiok emandako datuen arabera, itsasora isuriko duten uraren tritio maila Japoniako Gobernuak ur edangarriarentzat ezarritako legezko muga baino «berrogei aldiz txikiagoa» izango da, eta Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako gehieneko maila baino 0,14 aldiz txikiagoa. Beraz, «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunarentzat eta ingurumenarentzat».

Burua altxatu ezinik

Isurketa plana, ordea, ez da tokiko arrantza sektorearen gustukoa; izan ere, 2011ko hondamendi nuklearraren ondoren, ez dute ordura arte arrantzatutako arrain kopurua berreskuratu, eta, gainera, beldur dira uraren isurketak zenbateraino eragingo dien inguruko arrainari eta itsaskiei.

Horren jakitun, neurriak «sakon» azaldu nahi dizkie gobernuak arrantza komunitateari eta inplikatutako beste eragile batzuei, «haien kezkak entzuten» dituen bitartean, Matsunoren esanetan. Kyodo berri agentziaren arabera, ekinaldiak 357 milioi euro biltzen ditu, zentraletik gertu dauden kostaldeetako arrantza industriei laguntza emateko.

Halere, gaur-gaurkoz, 2011ko istripu nuklearraren ondorio handiak pairatzen ari dira inguruko eremuetan; besteak beste, dozenaka mila pertsona ez dira etxera itzuli oraindik, eta bertako arrantza, abeltzaintza eta nekazaritza sektoreak burua altxatu ezinik dabiltza.

Inguruko herrialdeen artean, Txinak eta Hego Koreak ere ez dute begi onez ikusi Fukushimako urra isurtzeko plana; kezka azaldu dute, baita Ozeano Bareko Uharteetako Foroak ere. Erakunde horretako idazkari nagusi Henry Punak esan du Japoniak atzeratu egin beharko lukeela gisa horretako edozein ekinaldi, harik eta ziur jakin arte asmo horrek zer ondorio ekarriko dizkien ingurumenari eta giza osasunari. Punak azaldu duenez, Ozeano Pazifikoko uharteetako herri gehienak itsasertzean daude.


Summary: Exxon Mobilek 1970eko hamarkadatik zituen klima berotzearen proiekzio fidagarriak. 'Science' aldizkariak argitaratutako artikulu baten arabera, AEBetako petrolio konpainiak oso datu zehatzak zituen, baina dena ukatzea erabaki zuen.

Exxon Mobilek 1970eko hamarkadan kontratatu zituen zientzialariek egin zituzten etorkizuneko klima aldaketaren proiekzioak, kontuan hartuta CO2 isurketen hazkunde eta gorabehera posibleak. Haiek AEBetako konpainiaren esku utzitako datuak oso argiak ziren, eta egun munduak duen klima aldaketaren iragarle ziren, zehaztasun handiarekin. Hala iragarri du Harvard unibertsitateko (AEB) hainbat ikertzailek konpainiaren dokumentazioa aztertuta argitaratu duten ikerketa batek.

Exxon Mobilentzat lan egin zuten ikertzaileek iragarri zutenez, erregai fosilak erretzen jarraituz gero, klima berotuz joango zen, eta baztertu egin zuten, beraz, aro glaziar batean sartzea. Hain zuzen ere, maiz, konpainiak argudio hori ematen zuen jendaurrean, eta klima berotzearen hipotesia baztertu. Hain justu ere, konpainiak kontratatutako zientzialariek hamarkada bakoitzeko 0,20 graduko berotzea iragarri zuten.

Harvardeko ikertzaileek egindako lanean aztertu dituzte Amerikako petrolio konpainiarentzat aritu ziren zientzialariek egindako txostenak. Tartean 104 dokumentu aztertu dituzte, 1977 eta 2007 artekoak. Etorkizuneko 16 proiekzio zituzten eginak Exxon Mobilek ikertzaileek, 2019ra bitartekoak. IPCCko ikertzaileek erabili izan duten metodo bera hartu zuten: bilan energetikoaren eredua, zeinean tenperaturaren gorabehera aurreikusteko aukera ematen duen atmosferan pilatutako CO2 kantitate ezberdinen arabera. Eredu zientifiko konplexu eta fidagarriak zituzten, beraz, petrolio konpainian, eta esku artean zituzten datuak, gainera, egiaztatu egin dira gero.

Science aldizkarian publikatu den ikerketaren egileetako bat da Naomi Oreskes Harvard Unibertsitateko irakasle eta Marchands of doubt (Zalantzaren merkatariak) liburuko egilea. Hain zuzen ere, liburu horretan Oreskesek duela urte batzuk aurreratu zuen teoria hori berretsi egin dute oraingo ikerketek: hots, petrolio konpainia handiak bazekitela euren jarduerak zer ondorio zeukan klima aldaketan, eta ukatzea erabaki zutela kontzienteki.


Summary: Irulegiko Eskua aurkitu zuen ikerketa taldeak jasoko du 2022ko Sabino Arana saria. Irakli Kobajidze, Mikel Sanchez, Gipuzkoako Aspace, Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Euskadi-Ukraina elkartea ere sarituko dituzte.

Sabino Arana fundazioak jakinarazi du nortzuek jasoko duten 2022ko Sabino Arana saria. Irulegiko Eskua aurkitu zuen ikerketa taldea, Irakli Kobajidze politikaria, Mikel Sanchez sendagilea, Gipuzkoako Aspace, Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Euskadi-Ukraina elkartea sarituko dituzte. Mireia Zarate fundazioko presidenteak eman du sarien berri, Bilbon. Sari banaketa urtarrilaren 29an egingo dute, Arriaga antzokian, 12:00etan.

«Arkeologia taldeak ederto barruratu ditu Jose Miguel Barandiaranen hitzak: nora goazen jakiteko, nondik gatozen jakin behar dugu», esan du Zaratek. Taldea eskertu nahi izan du, «denbora luzean egindako lanagatik». Izan ere, ziurtatu du aurkikuntza horrek ondorio garrantzitsuak ekarriko dituela euskal gizartearentzat, baita hizkuntzarentzat ere.

Georgiako parlamentuan gehiengoa duen alderdiaren buruari ere saria emango diote, Irakli Kovakicheri. «Georgiako politikako erreferente nagusietakoa da, eta Euskadi eta Georgiako harremanen bultzatzaile sendoa». Mikel Sanchez sendagilea kirurgia arloan egindako ekarpenengatik sarituko dute, «kirurgia tekniketan eta ehunen birsorkuntzan egindako aurrerapengatik».

Gipuzkoako Aspace elkartea duela berrogeita hamar urte baino gehiago sortu zuten: «Berrogeita hamar urte baino gehiago eman dituzte garun paralisia duten pertsonen eskubideak aldarrikatzen». Euren «kemena» nabarmendu nahi izan dute, garun paralisia duten pertsonek gizartean parte hartzeko eta ikusarazteko «beharrezko tresnak» aurkitzeagatik. Bilboko Orkestra Sinfonikoari ere egindako lana aitortu nahi izan diote, kasu honetan, kulturari egindako ekarpenarengatik. «Ehun urte bete dituzte 2022an, eta 4700 kontzertu baino gehiago eskaini dituzte». Seigarren saria Euskadi-Ukraina elkarteari emango diote, «justiziaren, elkartasunaren eta harreraren adibide izateagatik».

Ignacio Etxeberria Sabino Arana fundazioko idazkariak azaldu duenez, bi baldintza bete behar dituzte hautagaitzek saria jasotzeko: «Alde batetik, euskal gizarteari ekarpena egin behar diote, eta, beste alde batetik, pertsonalki jaso beharko dute saria Arriagan».


Summary: 51 urteko behargin bat hil da Zestoan, lan istripu ez-traumatiko batean. Industrias Artzubia enpresan jazo zen ezbeharra, atzo. Aurten lanean ari zela hil den hirugarren langilea da.

51 urteko industria behargin bat hil da lan istripu ez-traumatiko batean, Zestoako (Gipuzkoa) Industrias Artzubia enpresan, LAB sindikatuak jakinarazi duenez. Atzo gauean aurkitu zuten enpresako aldageletan, ondoezik. Segituan eraman zuten ospitalera artatu zezaten, eta handik gutxira hil zen.

Harekin, Euskal Herrian aurten jada hiru dira lanean ari zirela hil diren langileak, LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera. Iaz, 69 izan ziren hildakoak; horietatik herenak, lan istripu ez-traumatikoek eragindakoak (arazo kardiobaskularrak barne).

«Heriotza ez-traumatikoak ugaritzen ari dira, eta gero eta nabarmenagoa da lanpostu jakin batzuetan laneko arrisku faktoreek istripu hauetan duten eragina», adierazi du sindikatuak. Hala, «neurri eraginkorrak» hartzea galdegin dute, «gero eta intzidentzia handiagoa duen arazo horri aurre egiteko».

Garraiolari bat, larri

LAB sindikatuak beste istripu baten berri ere eman du: Ibarrara (Gipuzkoa) bidean zihoan garraiolari bat topatu zuten atzo bere kamioian, «antza bihotzekoak jota». Erietxera eraman zuten, larri. «Ezinbestekoa da lan istripu ez-traumatikoen harira neurriak hartzea, bereziki sektore jakin batzuetan, non laneko baldintzak eragile argiak diren», gehitu du LABek.


Summary: Irungo Berdintasun Plana errespetatzeko eskatu diote talde feministek Santanori. Alardearen auzia aipatzen ez duen beste testu bat igorri du alkateak Emakundera; planaren prozesuan parte hartu duten elkarteek gogoratu dute dokumentuak ez zuela aurkako botorik jaso Berdintasun Mahaian, eta «demokrazia parte-hartzailea eta gardentasuna» ez errespetatzea egotzi diote Santanori. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk eskatu dute Emakundeko zuzendariak azalpenak eman ditzala Eusko Legebiltzarrean.

Irungo (Gipuzkoa) V. Berdintasun Plana lantzeko prozesuan parte hartu duten talde feministek haren baliagarritasuna aldarrikatu dute, Jose Antonio Santano alkateak (PSE-EE) Emakundera igorri duen testua ikusita. Nabarmendu dute partaidetza prozesua «irekia eta transbertsala» izan dela, «ikuspegi teknikotik akatsik gabe bideratua», eta deitoratu egin dute alkatetza hori «murrizten» saiatu izana «edozein gizarte demokratikotan aitortutako eta babestutako oinarrizko eskubideei eragiten dieten funtsezko alderdietan, hala nola emakumeen eta gizonen arteko berdintasunerako eskubidean». Hartara, Santanori eskatu diote plana errespetatzeko, eta soilik hura bidaltzeko Emakundera, oniritzia eman diezaioten.

Ikusi gehiago: Donostian 158 danborradetatik zortzitan aterako dira gizonak soilik danborra edo upela jotzen

Izan ere, Irungo Elkarrekin Podemos-IUk abenduan salatu zuenez —Berdintasun Saila kudeatzen du udalean—, Irungo alardearen auzia berdintasun planetik «ezabatu» nahi izan du Santanok, Emakundera dokumentuaren beste bertsio bat bidaliz. Hala, planaren bi bertsio jaso dituzte Emakumearen Euskal Erakundean, eta alkateak sinatutakoan ez da alardearen gatazka ageri. Asteon, bakarra hautatzeko eskatu dio Emakundek alkateari, idatziz. Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek salatu duenez, alkatea eskutitza jaso izana «ezkutatzen» saiatu da, baina Emakunderen bidez jakin dute horren berri.

Orain, talde feministek ere defendatu dute jatorrizko dokumentua. Txingudiko Elkarte Feminista, Gaurko Andreak, Su Txikian, Emakumea eta Zinema, eta Norberaren Gela taldeek ohar batean gogora ekarri dute berdintasun planaren zirriborroa urrian onetsi zela, eta Irungo Udalean ordezkaritza duten alderdi politiko guztiek hartu zutela parte Berdintasun Mahaiaren bilera hartan: «Testua gehiengo zabalarekin onartu zen: 11 boto jaso zituen alde, eta hiru abstentzio; Elkarrekin Podemosek, EH Bilduk eta EAJk babestu zuten, eta PSE eta PP abstenitu egin ziren, baina ez zen aurkako botorik izan».

Hori dela eta, «penagarritzat» jo dute gerora Santanok planaren edukia moldatu izana «emakumeek alardean berdintasunez parte hartzeko duten eskubidearen inguruan bereziki», eta horretarako espazio bat «asmatu» izana. «Azken urtean Irungo gizon-emakume askok planean egin dugun lanarekiko errespetu falta bat da. Honek berresten du Alkatetzak ez dituela demokrazia parte-hartzailea eta gardentasuna errespetatzen». Erantsi dute Emakundek planari oniritzia emango dionean udaleko osoko bilkurara itzuliko dela agiria: «Orduan, alderdi politiko guztiek izango dute berriro hari buruzko iritzia emateko aukera».

Elgarrestaren azalpenak eskatu dituzte

Eusko Legebiltzarrera ere iritsiko da Irungo berdintasun planaren auzia. Izan ere, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariaren agerraldia eskatu dute, «azaldu dezan zein den haren iritzia berdintasun politikak jai giroan txertatzeaz, eta argitzeko zer-nolako gomendioak egiten dizkien udalei, jai giroan berdintasunaren kontrako egoerak gertatzen direnean». Egoera horien adibidetzat jarri dituzte alardeen inguruko gatazkak, eta bereziki Irunen azken asteotan gertatutakoa: «Bi alderdiek uste dute beharrezkoa dela legebiltzar honetan gehiengo osoz hartutako adostasunetara itzultzea, bai eta Emakunderi dagokion gomendio eta aholkularitza lana azpimarratzea ere».


Summary: «Muturreko kalteberatasun egoeran» daudenei laguntzak emango dizkie Jaurlaritzak. Elikagai eta higiene pertsonalerako produktuak erosteko 150 eta 300 euro arteko laguntzak emango ditu, urtean hiru aldiz. Gurutze Gorriaren bitartez kudeatuko dira laguntzak.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «muturreko kalteberatasun egoeran» dauden pertsona eta familien oinarrizko beharrak asetzeko programa berria aurkeztu du gaur Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Helburua da 2.500 bat familiari elikagaiak eta higiene pertsonalerako produktuak eskuratzeko aukera bermatzea, eta, hartarako, 150 eta 300 euro arteko laguntzak emango zaizkie, urtean hiru aldiz. Laguntza horiek txanpon txartelen eta sakelakorako aplikazio baten bidez bideratuko dira. Hitzartuz programaren baitan jasota dago neurria: Jaurlaritzak 2,5 milioi euroko aurrekontua bideratuko du, baina, beharren arabera, diru saila handituko du. Laguntza berria «osagarria» izango da Espainiako Gobernuak errenta apaleko langileei ematen dien 200 euroko txekearekin, sailburuak ziurtatu duenez.

Gurutze Gorria arduratuko da laguntza horien eskaerak kudeatzeaz. Diru sarrerarik ez dutenei edo diru sarrera oso apalak dituztenei zuzenduta daude laguntzak; hau da, bestelako prestazio sozialak jasotzeko baldintzak betetzen ez dituztenei bideratuta egongo dira–DSBE Diru Sarrerak Bermatzeko Errenta eta gizarte larrialdietarako laguntzak, esaterako–. Asmoa da 10.000 pertsonaren «oinarrizko premiei» erantzutea; egoera oso zaurgarrian egonda adingabeak dituzten familiak eta bakarrik bizi direnak lehenetsiko dituzte, jatorriaren araberako «inolako bazterketarik egin gabe». Laguntza horiek eskatzeko epea irekita dago jadanik. Familiek bi bide erabili ahal izango dituzte horiek jasotzeko. Alde batetik, txanpon txartel bat jasoko dute Eroski, Mercadona eta Carrefour supermerkatuetan eta hurbileko saltoki txikietan erabiltzeko. Bestetik, sakelakorako aplikazio baten bitartez (Encantado de comerte izenekoa) eskuratu ahal izango dituzte saltokiek egunean zehar saldu ez dituzten eta egoera onean dauden elikagaiak, eta %70erainoko beherapena egingo zaie jatorrizko prezioaren gainean. Txanpon txartelekin eta batik bat aplikazioarekin, zaurgarritasun egoeran daudenen «estigmatizazio arriskua» saihestu nahi dutela azaldu du Artolazabalek.

Diru sarrerarik ez duten familiek lehentasuna izango dute laguntzak jasotzeko orduan, eta arreta berezia jarriko dute adingabeengan, ezin kalteberagoak direnengan eta bakarrik daudenengan. Halaber, bazterkeria arrisku handian dauden emakumeak eta adinekoak ere lehenetsiko dituzte laguntza horiek banatzerakoan. Aitor Allende Gurutze Gorriko koordinatzaileak jakinarazi duenez, eskatzaileen eskaerak identifikatu, kasu bakoitzaren balorazioa egin, aurkeztutako dokumentazioa aztertu eta eskatzailearen neurrira egindako plan pertsonalizatua diseinatzeaz arduratuko dira Gurutze Gorriaren egoitzetan. Laguntzen helburua oinarrizko beharrei premiazko erantzuna ematea bada ere, programak «ikuspegi pedagogikoa» ere baduela azaldu du Artolazabalek. Hala, lan egingo dute kontsumo ohiturak hobetzeko, ura edo energia kontsumitzeak dakarren gizarte eta ingurumen inpaktuaren inguruan kontzientziatzeko, ingurumen ohiturak barneratzeko eta elikadura eta nutrizio hezkuntza hobetzen laguntzeko.


Summary: Osasungintza indartzeko eskatu dute Nafarroako 26 udalerrik. Nafarroako Osasun Plataformak bultzatutako mozioak aurrera atera dituzte udal horietan. Onartutako mozioek aldarrikatzen dute, besteak beste, bost urtean lehen arretak osasun aurrekontuaren %25 jasotzea, alor pribatuarekin itunak etetea eta osasun legea berritzea.

Osasun publikoaren kalitateak okerrera egin duelako kezkatuta, hura indartzeko eskatzen duten sei puntuko mozioak bultzatu ditu Nafarroako Osasun Plataformak 2.000 biztanletik gorako udalen artean. Zenbait udal txikik ere bat egin dute mozioarekin, eta, orotara, 26 udalerrik aurrera atera dute gehiengoz eskaera.

Mozioetako sei puntu horietan aldarrikatzen da lehen arreta indartu behar dela, bost urteren buruan Osasun Departamentuaren aurrekontuaren %25 izan arte; osasun pribatuarekin hitzarmenak egiteari utzi behar zaiola; langileria egonkortu behar dela; adineko pertsonen arreta eredu publiko baterantz bideratu behar dela; buru osasuneko sistema indartu eta prebentziora bideratu behar dela eta 1990eko egungo legea berritu behar dela, sistema parte-hartzaile baten bidez.

Ikusi gehiago: Txibitek lehen arreta indartu eta itxaron zerrendak murriztu nahi ditu

Plataforman bilduta daude askotariko erakunde, norbanako eta sindikatuak, eta Iruñeko geltoki zaharrean eskainitako prentsaurrekoan Gurutze Agirrek eta Lazaro Elizaldek azaldu duten mozioa babestu dute udalek, Nafarroako biztanleen %44 ordezkatzen dutela —296.000 biztanle, alegia—.

Tartean dira Altsasu, Arbizu, Arruazu, Baztan, Bera, Berriozar, Doneztebe, Ergoiena, Lizarra, Erro, Etxalar, Etxarri Aranatz, Irañeta, Irurtzun, Lakuntza, Olatzagutia, Lesaka, Erriberri, Iruñea, Gares, Uharte Arakil, Uharte, Urdiain, Atarrabia, Ziordia eta Zizur Nagusia. Hain zuzen ere, herri horietako biztanle bana izan zen agerraldian, bertako kartelari helduz.

«Plataformak bultzatutako aldarrikapenek ordezkaritza zabal bat lortu nahi dugu mozioen bidez, eta konpromiso bat lortu », azaldu du Lazaro Elizaldek. Izan ere, eskaera horien bitartez, Nafarroako Gobernuaren Osasun Departamentuaren politiketan eragin nahi dute, eta, halaber, oraintxe parlamentuan tramitean ari ziren Osasun legearen eztabaidan irizpideak finkatu.

Plataformak Santos Indurain Osasun kontseilariarekin bilera eskatu berri du, eta erantzunaren zain daude.

Oinarrian, kezka handi bat dago. «Arretaren kalitatea okertzen ari da, gobernuen ekintzen eta omisio politiken ondorioz. Baliabideak dituenari arlo pribatura joateko aukera ematen zaio». Plataformak uste du herritarrek osasun sistema publikoan eskubideak «blindatu eta indartu» behar direla, osasun beharren araberako arreta unibertsala bermatzeko, eta ez «ahalmen ekonomikoren arabera».

Mozioaren edukia

Alor publikoaren sendotzea lehen arretan oinarritu behar dela dio mozioko lehen puntuak, bost urteko plan bat egituratzeko eta bere aurrekontuaren %25era heltzeko eskatu Osasun Departamentuari. Bigarren puntuan, funtsezkotzat jotzen dute osasun pribatuarekin itunak egitea: «Gure ustez, lankidetza publiko pribatuak sistema publikoa deskapitalizatu eta negozio pribatuak indartzen ditu».

HIrugarrenik, osasungintzan aritzen den langileria egonkortu behar dela deritzote, Europako Batasunak ezartzen duen gehienezko %8ko behin-behinekotasunera heldu arte. Laugarrenik, uste dute adinekoentzako arreta eredu publiko baterantz «aurrerapauso egiaztagarriak» eman behar direla.

Bosgarrenik, mozioak dio buruko osasun sisteman eskaintza publikorik ez egotea ez dela onargarria, eta gogora ekarri dute gaitz arinagoek ez dutela arretarik. Ondorioz, hori aldatzeko sistema berregokitu, indartu eta prebentziora bideratu behar dela deritzote lan baldintzak hobetu behar direla deritzote. Azkenik, uste du «ezinbestekoa» dela osasun lege berri bat egitea, «osasun eta zaintza beharrak asetzeko».

Iruñeko kasua

Iruñeko Udalean, mozioko sei puntutatik bi ez ziren onartu, PSNk ez zuelako alde egin. Plataformak zehaztu zuenez, sozialistek egoki ikusten dute egungo hitzarmen bidezko lankidetza publiko-pribatuaren eredua, eta egun buruko osasuna indartzeko prozesu bat abian dagoela deritzote.


Summary: Bi ekintzaile ekologista gotortuta daude Alemaniako meatze batean, hura handitzearen aurkako protestan. Alemaniako Klimaren Babeserako ministroaren ustez, «ikur faltsu bat» hautatu dute Luetzerath herrixkan borrokan ari diren ekintzaile ekologistek.

Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Luetzerath herrixka hutsarazten ari da Polizia, Garzweiler meatzea handitu ahal izateko; militante ekologistak, ordea, erresistentzia baketsua egiten ari dira. Asteazkenean hasi zen ekologisten erresistentzia, eta, geroztik dozenaka lagun kanporatu dituzten arren, bi ekintzailek ikatz meatzean gotortuta segitzen dute. Zehazki, meatzeko tunel baten barruan daude, eta Poliziak babesa eskatu die suhiltzaileei gaur, biak handik kanporatzeko. «Oraindik ez dakigu noiz amaituko den operazioa», adierazi zuen atzo Alemaniako Poliziak, ohar baten bidez.

Alemania osoko poliziak asteazkenean hasi ziren Luetzerath hutsarazten. Etxe multzo bat besterik ez da, baina meatzeak herria suntsitzeko asmoa plazaratu zuenetik, dozenaka ekintzaile elkartu dira han, meatzea handitzea galarazten saiatzeko. Meatzean gotortu ziren, baina Poliziak gehienak kanporatuak ditu. Robert Habeck Alemaniako Ekonomia eta Klimaren Babeserako ministro eta Berdeen alderdiko kidea arduratu da ikatz meatzea handitzeko lanak kudeatzeaz. «Arrazoi on asko daude klima babestearen alde manifestatzeko, baita Berdeen aurka protesta egiteko ere. Luetzerah, baina, ikur faltsu bat da», adierazi du.

Ikusi gehiago: Ikatzaren aurkako borrokak ez du etenik Alemanian

Alemaniako Gobernuak erabakita dauka Ipar Renania-Westfalian 2030. urterako ez dela ikatzik erreko argindarra sortzeko —Alemania osoan, 2038rako—. Hala ere, Ukrainako gerraren ondorioz sortutako energia krisiak indartu egin du ikatzaren ekoizpena. Klima larrialdiaz kezkaturik dauden ekintzaileek ikatza berehala alboratzeko eskatzen dute, eta bihar manifestazio jendetsu bat egiteko asmoa dute Luetzerathen inguruan. Greta Thunberg klima larrialdiaren inguruko ekintzaile suediarrak parte hartuko du.

1940tik ikatz arrea ateratzen dute Garzweiler meatzetik. Geroztik, 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu dute. Denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu meatzeak.


Summary: Kataluniako Hezkuntza kontseilariak Tknika zentroa bisitatu du. Gonzalez-Cambrayk bere taldearekin bisitatu du «Euskadiko Lanbide Heziketaren Ikerketa Aplikatuko Zentroa», Errenterian. Zentroaren arlo estrategiko eta proiektu batzuk ezagutu dituzte.

Josep Gonzalez-Cambray Kataluniako Generalitateko Hezkuntza kontseilariak Tknika bisitatu du gaur goizean, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuarekin batera. «Euskadiko Lanbide Heziketaren Ikerketa Aplikatuko Zentroa» Errenterian (Gipuzkoa) dago, eta bertara joan dira Gonzalez-Cambray eta haren taldea.

Zentroaren arlo estrategietako batzuk eta horietako bakoitzean garatzen ari diren proiektuak ezagutu dituzte. Aurkeztu diete, besteak beste, eredu horrek zer harreman duen inguruko enpresekin, berrikuntza eta ikerketa aplikatuko zer proiektu garatzen ari diren, onarpen prozesua eta Lanbide Heziketa Dualaren eredua.

Tknikara egindako bisitaren ostean, bilera egin dute. Eta bertan hartu dute parte, sailburuez gain, beste hainbat politikarik, Eusko Jaurlaritzaren eta Kataluniako Generalitatearen izenean. Egunotan, Kataluniako hezkuntzaren arduradunak Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara biltzen ari dira, hainbat gai estrategikori buruz dituzten ikuspegiak eta analisiak trukatzeko asmoz Jaurlaritzako Hezkuntza sailarekin.

Tknika zentroa

Tknikak ikerketa eta berrikuntza aplikatua ditu ardatz. Eta gerora Lanbide Heziketako euskal ikastetxeetara eramango diren proiektu estrategikoak sortzen dituzte. Hala nola sistema adimendunak, nazioartekotzea eta jasangarritasuna lantzen dituzte. Zentroan, Zibersegurtasuneko gelak, espazio interaktibo digitalak eta Robotika Autonomoko tailerra dituzte.


Summary: 4.700 umek baino gehiagok parte hartuko dute Donostiako haur danborradan. Danborradan bi kide berrik parte hartuko dute: Union Artesana elkarteko UA150 haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak.

Bi urteko etenaldiaren ondoren, San Sebastian eguneko 12:00etan eginen da Donostiako haur danborrada. Udalak adierazi duenez, 4.700 umek baino gehiagok parte hartuko dute desfilean, 48 konpainia osatuz. Gaur aurkeztu dute ekitaldia Eneko Goia Donostiako alkateak, Jon Insausti hiriko kultura zinegotziak eta danborradako pertsonaiek.

Danborradan beste bi kidek parte hartuko dute: Union Artesana elkarteko UA150 haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak. Unnion Artesanarena bezperan irtenen da, 18:00 aldera. Amaratarra, berriz, 17:15ean hasiko du bere iblibidea Amarako kaleetan barrena, eta 18:25ean Armerien plazatik pasatuko da.

Ekitaldiko pertsonaia nagusiei dagokienez, Orixe Ikastolako Paul Martinez Pey izanen da Danbor Nagusia. Zurriola Ikastolako Irati Martinez eta Unai Barros, berriz, jenerala eta laguntzailea, hurrenez hurren. Danborradarekin batera ateratzen den karrozan XIX. mendeko pertsonaiak egonen dira, eta horiek Zurriola Ikastolako ikasleek interpretatuko dituzte.

Eguraldia

Urtarrilaren 20an eguraldi txarra eginez gero, desfilea hurrengo igandean eginen da: urtarrilaren 22an. Betiere, danborrada bertan behera geldituz gero, urtarrilaren 20an bertan jakinarazpen ofizial bat zabalduko da.


Summary: Ekainaren 3an egingo dute Ziburuko Liburu eta Disko Azoka. Antolatzaileek adierazi dute aurten musika gunea jarri nahi dutela, eta kultur programazioa ekitaldi gehiagorekin aberastuko dutela

Laugarren urtez antolatu dute Argia aldizkariak eta Baltsan elkarteak Euskal Liburu eta Disko Azoka, Ziburun (Lapurdi). Ekainaren 3an izango da, eta, antolatzaileek adierazi dutenez, azokak orain arte izan dituen ezaugarriak izango ditu aurten ere: euskara hutsezko ekoizpenen azoka izatea, herriko plazan kokatzea eta ekainaren hastapenean egitea, «udaberriko berritasunen eta udako oporren artean». Nolanahi ere, «hobekuntzak» ere ezarri nahi dituzte, hala nola musika gunea, argitaletxeentzako aparkalekua eta kultur programazio aberatsagoa.

Azkeneko azokako datuak ere eman dituzte antolatzaileek. 33 argitaletxe batu ziren azokara —2021ean 23—, eta 1.000 lagun inguru bildu ziren —700 2021ean—. 729 liburu saldu ziren orotara —400 bat 2021ean—, 118 disko, eta 64 kamiseta, zaku eta bestelako.


Summary: Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua hil du Los Angelesko Poliziak. Lurrean geldiarazirik eta lepoa zanpaturik eduki arren, 30 segundoz egin zioten tiro taser pistola batekin. Handik lau ordu eta erdira hil zen Keenan Anderson, ospitalean.

AEBetako Los Angeles hiria berriro dago polizia indarkeriaren epizentroan. Urtarrilaren 3an, Los Angelesko Poliziak Keenan Anderson 31 urteko gizon beltza hil zuen, taser pistola batekin. Hil zuen poliziaren kamerak grabatutako irudiak eman zituen Poliziak asteazkenean, eta gaur zabaldu dira mundu osora, sare sozialen bitartez. Horietan ikus daitekeenez, poliziek lurrean geldiarazita zuten Anderson, eta haietako batek behin baino gehiagotan egin zion tiro, taser pistola bat haren gorputzari itsatsita. Poliziaren arabera, tiro egin eta bost minutura iritsi zen anbulantzia. Atxilotua ospitalera eraman zuten, baina handik lau ordu eta erdira hil zen, Santa Monicako ospitalean, bihotzekoak jota.

Anderson Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua zen, Patrisse Cullorsena. «George Floyd bezala tratatzen ari zaizkit», errepikatu zuen Andersonek hil aurretik, bideoan ikusten denez. Floyd 2020ko maiatzean hil zuten, Minneapolisen, eta orduan ere bideo irudiak hilketaren lekuko izan ziren: ikusten zen nola jarri zion polizia batek belauna lepoan, lurrean zegoela, eta hiltzeraino ito.

Lepoa zanpaturik

Bideoaren hasieran, ikusten da polizia batek lepoa zanpatu ziola besoarekin Andersoni, eta, ondorioz, hark nekez hitz egin zezakeen. «Laguntza» eta «mesedez» ere oihukatu zuen Andersonek. Poliziek agindu zioten ez gogor egiteko eta ahuspez jartzeko, eta halako batean Andersonek erantzun zien ez zela gogor egiten ari. Hala ere, mehatxu egin zioten taser pistolarekin: «Elektrokutatu egingo zaitut», esaten dio poliziak. Azkenean, tiro egin zion hainbat alditan, guztira 30 segundo baino gehiago: hasieran, zentimetro batzuetara; gero, pistola gorputzaren kontra jarrita.

Floyden kasuan bezala, Anderson ere laguntza eskatzen ari zela nabarmendu du haren lehengusuak. «Nire lehengusua laguntza eskatzen ari zen, eta ez zuen jaso. Beldurra zuen. Bazekien zer zuen jokoan, eta babestu egin nahi zuen», esan du Cullorsek lehengusuaren heriotzaz.

Trafiko istripu batengatik

Michel Moore Los Angelesko poliziaburuak asteazkenean agerraldi batean azaldu zuenez, abisu bat jaso zuten 15:00etan: trafiko istripu batez ohartarazi zieten dei batean. Anderson ihes egin zuela esan zuen Moorek, eta delitu larria dela hori. Azaldu zuen hasieran lasai zegoela, baina «norbaitek hil egin nahi zuela zioen». Gero, ordea, polizia gehiago hurbildu ahala, «urduritu» egin zen eta ihes egiten saiatu zen, Mooreren arabera. Hori gertatu ondorengoak dira gaur sare sozialetan zabaldu diren irudiak. Moorek esan zuen normalean irudi horiek gertatu eta 45 egunera zabaltzen dituztela, baina oraingo honetan lehenago eman dituztela, «interes publikokoak direlako». Autopsia egitean Andersonen gorputzean kalamu eta kokaina arrastoak aurkitu dituztela esan zuen.

Ikusi gehiago: Koloreek baldintzatuta

Urtea hasi denetik Los Angelesko Poliziak hil duen hirugarren pertsona beltza da Anderson. Aurreko egunetan Takar Smith (45 urte) eta Oscar Sanchez (35) hil ditu, tiroz. Los Angelesko Poliziak esan du hiru heriotzak ikertzen ari dela, eta Karen Bass alkateak, «gertaera asaldagarriak» direla. Cullorsek Los Angelesko poliziaburuaren dimisioa eskatu du. Eskubide zibilen aldeko hainbat elkartek eskatu dute trafiko istripuetara armarik gabeko poliziak bidaltzeko.


Summary: 'TOTO' antzezlana estreinatuko du igandean Hika konpainiak. Mafalda Bellidoren ‘CHUCHO’ du oinarri, eta Kepa Errastik egin du gidoiaren itzulpena.

Ez da giro Mai eta Joxeluren arteko harremanean. Banandu berriak dira, eta oraintxe hasi dira, sagasti baten erdian, euren arteko trapu zaharrak eta barnean gordetakoak elkarri leporatzen. Luzaroan barnean gordetako horiek, ordea, pozoi bihurtu zaizkie ahots kordetan, eta hala egingo diete ihes ahotik. Badute, baina, batzen dituen zerbait: Toto, Joxeluk Mairi erregalatutako txakurra. Partekatua dute haren gaineko zaintza. Joxeluren zaintzapean zegoenean, ordea, galdu egin da Toto. «Une horretan bertan piztuko da bien arteko eztabaida, eta hori izango da antzezlan honen abiapuntua». Hala azaldu du Agurtzane Intxaurragak, TOTO antzezlanaren zuzendariak.

Igandean estreinatuko da, Hika konpainiaren eskutik, Lezoko Gezala auditoriumean (Gipuzkoa). Atzo, ordea, entsegu ireki bat egin zuten leku berean, eta zenbait BERRIAlagunek saioa ikusteko eta protagonistekin zein zuzendariarekin hitz egiteko aukera izan zuten.

Intxaurragaren hitzetan, berez txikiak diruditen «arazo modernoen» handitasuna erakusten du obrak. «Animaliak humanizatzeko joerari egingo dio keinu, baina baita gizakiok animalia izaera hartzeko joerari ere». Hain zuzen, kontraste hori islatzen du obrak, eta, zuzendariaren ustetan, jendeari zer pentsatua emango dion antzezlan bat da.

Oholtzan ez da egongo bi aktore besterik: Miren Gojenola (Mai) eta Asier Hernandez (Joxelu). Biek maite dute Toto, baina desberdina da harekiko sentitzen duten maitasuna. Seme edo alaba baten antzera maite du Maik. Hala azaldu du bere rola gorpuzten duen Gojenolak: «Inor baino gehiago maite du Maik Toto, bizia emango luke beregatik. Baina galdu denetik, hutsik sentitzen da». Hernandezen arabera, Joxeluk ere maite duen arren, ez du «hain modu intentsoan» bizi maitasun hori.

Intentsitate handikoa da, ordea, antzezlana bera. Izan ere, maskota galdu ostean, bikote banandu berriaren harremanaren azken hondarrak erakutsiko dizkio publikoari. Gojenolak egin du horren argazkia: «Udaran Port Aventurara joaten garenean, amaierara arte, gelditu gabe ibiltzen gara atrakzio guztietan, ezta? Bada, horixe da TOTO». Modu bertsuan definitu du Hernandezek antzezlana: «Mendi errusiar baten antzeko zerbait da». Izan ere, eztabaidaren eta adiskidetzearen arteko marra lausoa irudikatzen du obrak, eta edozein liskarretan elkarri esaten zaizkion astakeriak taularatzen ditu. «Obra honek eta protagonista hauek libreki erakutsiko digute maitasunak ez daukala mugarik», azaldu du Intxaurragak. Antzezlanak, beraz, badu errealitatetik edo egiatik, eta, umore zantzuekin, hausnarketarako bidea egingo dio publikoari. «Bizitza errealean tragedia bat direnak, antzerkiari esker, umoretik ere uler daitezke».

Mafalda Bellidoren CHUCHO antzezlanaren gidoia du oinarri, eta Kepa Errastik ekarri zuen hura euskarara. Gidoia ez da bera, ordea. Izan ere, publikoak bere burua istorioan islatuta ikus dezan, euskal kulturara gerturatu eta egokitu dute gidoia. Zuzendariak azaldu du olibondo batean girotutako istorio bat dela Bellidorena, eta gidoia esku artean hartu zuenean, «urrunegi» geratzen zitzaiola inguru hori. «Hargatik, sagasti batera ekarri nahi izan genuen TOTO».

«Momentuko obra bat» Lan berria «erronka handia» izan da Intxaurragarentzat. Izan ere, aspaldi zuzendu gabea zen «hain momentukoa den obra bat». Hala azaldu du berak: «Nola zuzentzen da hau? Horixe pentsatu nuen hasieran, batez ere zuzendu izan ditudan gidoietatik aldentzen zelako. Denboran saltoak egiten dituzten antzezlanak zuzendu izan ditut nik, eta TOTO, momentuan bertan gertatzen den eszena bakar bat da».

Azaldu du, halaber, estiloa fintzeak eman diola lan handiena: «Hala ere, gogoa nuen oholtza biluzi batean, bi aktorerekin istorio bat kontatzeko. Zoragarria izan da».


Summary: Kattalingune LGTBI zerbitzuak hiru langile galduko ditu. Lau langile izango ditu, bost egoitzatan aritzeko. LAB sindikatuak salatu du «prekarizatu» egingo dela, eta pertsona eta eragile asko artatzeari utzi beharko diotela.

«Zerbitzuaren jarraipena arriskuan» zegoela ohartarazi zuten abenduan, eta hala berretsi dute gaur: Kattalingunek, Nafarroako LGTBI komunitatearentzako arreta zerbitzuak, hiru langile gutxiago izango ditu aurrerantzean. Orain arte hitzarmen nominatibo baten bidez kudeatu dute zerbitzua, baina azaroan lehiaketa publikora atera zuen Nafarroako Berdintasun Institutuak, «zerbitzua egonkortzeko eta profesionalizatzeko». Praktikan, ordea, kontrako ondorioak izango dituela salatu dute beharginek: arreta ordutegi zabalagoa, aurrekontu txikiagoa proportzionalki, eta lau pertsonaren kontratazioa. Egun, ordea, zazpi langile ditu Kattalingunek; beraz, lantaldearen ia erdia galduko du. «Lau langilerekin zazpi profesionalen lana egingo dute?», galdetu dute gaur eguerdian, LAB sindikatuaren babesarekin egin duten agerraldian.

2016an sortu zen Kattalingune, LGTBI komunitateko kideei informazioa eta aholkularitza emateko xedez. Arretarako bost gune ditu Nafarroa osoan: Iruñean, Tuteran, Irurtzunen, Tafallan eta Lizarran. «Lau profesional, bost bulego artatzeko, zerbitzuaren etorkizuna zein izanen den jakin gabe», salatu du LABek.

Izan ere, zerbitzuaren lizitazioa hutsik geratu da: Kattalingorri elkarteak kudeatu izan du gunea orain arte, baina lehiaketara ez aurkeztea erabaki zuen, baldintzak eskasak zirelakoan. Ondorioz, Gizain fundazioak kudeatuko du, Javier Remirez Presidentetza eta Berdintasun kontseilariak atzoko osoko bilkuran berretsi zuenez. Erantsi zuen zerbitzuan etenik ez dela izango, eta «trantsizioa egin» beharko dutela, baina LABek salatu du langileek astebete baino ez dutela izan lan guztiak ixteko.

Abenduan LGTBI kolektiboek egin bezala, sindikatuak ere ohartarazi du aldaketa horrekin «urteetan egindako lana galdu» egingo dela, eta erabiltzaile batzuk «artatzeari utziko» diotela, «baita familiak, profesionalak, ikastetxeak eta udalak ere, bereziki landa eremuetakoak». Atzerapausotzat jo du: «Hau al da zerbitzu bat egonkortzea? Hau al da profesionalizatzea? Honek ekarriko duen bakarra zera da, zerbitzua prekarizatzea, bideraezin bihurtzea eta esku-hartzeen kalitatea negargarria izatea».


Summary: Itziar Moreno euskal presoa aske geratu da, behin-behinean. Ia hamabi urte egin ditu espetxean. Bi auzi zabalik ditu oraindik Espainiako Auzitegi Nazionalean.

Behin-behineko askatasuna eman diote Itziar Moreno Martinez euskal presoari, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Frantziako Estatuko espetxeetan egin du zigorraren zatirik handiena Morenok. Hala ere, Roazhongo espetxean (Rennes, Bretainia, 795 kilometro) Alcalako espetxera (Espainia, 445 kilometro) lekualdatu zuten iazko abuztuan, eta, urriaz geroztik, Zaballakoan (Araba) egon da. Denera, ia hamabi urte egin ditu espetxean Morenok. Behin-behinean aske utzi badute ere, oraindik ere auzipetuta dago bi auzitan, Espainiako Auzitegi Nazionalean.

2011n atxilotu zuten Moreno, Oier Gomezekin batera —2019an hil zen, gaitz larri baten ondorioz—, Jendarmeriaren kontrol batean ihes egitea lortu eta gero. Hamabost urteko zigorra ezarri zieten biei, gertakari hartan agente bat tiroz zauritu izana egotzita.

Alcalara lekualdatu aurretik, iazko uztailean, Morenoren lagun batek auto istripua izan zuen, hura bisitatzera zihoala. A-83 errepidean gertatu zen istripua, Sainte Hermine (Frantzia) herritik gertu.

Bestalde, Euskal Herriratu dituzte Leongo Mansilla espetxean (Espainia) zeuden lau euskal presoak: Jesus Mari Etxeberria Garaikoetxea errenteriarra, Fernando Garcia Jodra bilbotarra, Fernando Elejalde Tapis donostiarra eta Iñaki Krutxaga Elezkano galdakoztarra. Zaballako espetxean daude orain, Araban. Etxerat-ek adierazi duenez, Leongo espetxean jada ez dago euskal presorik.


Summary: Nafarroako hauteskundeak UPNk irabaziko ditu, PSNren inkesta baten arabera. UPNren ostean, PSNk lortuko ditu parlamentari gehien. Politikarien artean, Txibitek lortu du puntuaziorik handiena: 4,8.

Nafarroako foru hauteskundeak UPN alderdiak irabaziko ditu, PSNk egindako barne inkesta baten arabera. Datuek adierazi dute hamalau parlamentari izango dituela. Orain, Navarra Suma koalizioaren parte da, eta PP eta Ciudadanosekin batera, hogei parlamentari ditu. Bigarren alderdia PSN izango da, eta hamahiru eserleku lortuko ditu, legealdi honetan baino bi gehiago.

EH Bildu izango da hirugarren indarra, zortzi parlamentarirekin. Eta Geroa Bai baino eserleku bat gehiago izango du. Izan ere, inkestak dio Geroa Baik bi parlamentari galduko dituela. Zazpi izango ditu. Zurekin Nafarroa koalizioak, berriz, lau eserleku lortuko ditu, eta PPNk beste lau. Ciudadanosek eta Voxek ez dute ordezkaritzarik lortuko.

Politikariek balorazio pertsonala jaso dute. Zerotik hamarrerako puntuazioa ezarri diete, eta ez du inork gainditu. Maria Txibite Nafarroako presidenteak lortu ditu puntu gehien: 4,8. Geroa Baiko Uxue Barkosek 4,6 puntu lortu ditu, UPNko Javier Esparzak 3,8, EH Bilduko Laura Aznalek 3,7 eta Zurekin Nafarroako Begoña Alfarok 3,6.

Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak esan du «Nafarroako Gobernuaren buru» izango direla aurrerantzean ere, eta inkestak argi utzi duela «PSNren aldeko babesa areagotuz» doala.


Summary: Elkarretaratzea egin dute Barakaldon, hizkuntz eskubideen urratzeen kontra «justizia» eskatzeko. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Barakaldoko Udalak ezin diola gutxieneko euskara maila eskatu kultur etxeak kudeatzeko azpikontratatutako enpresari, eta herritarrak kalera atera dira

Dozenaka pertsonak elkaretaratzea egin zuten atzo Barakaldoko Bide Onera plazan (Bizkaia), Sasiburu euskara elkarteak deituta, Barakaldarron hizkuntza eskubideen alde. Justizia denontzat! lelopean. Duela gutxi, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Barakaldoko Udalak ezin diola gutxieneko euskara maila eskatu kultur etxeak kudeatzeko azpikontratatutako enpresari; ebazpen horrek haserrea sortu du Barakaldon, eta horren ondorio izan da mobilizazioa.

300 lagun inguru elkartu ziren plazan, mobilizazioaren leloak idatzita zituen pankarta baten atzetik. Han izan ziren, besteak beste Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabel, Paul Bilbao idazkari nagusi ohia, Amaia del Campo Barakaldoko alkatea, EH Bilduko legebiltzarkide Iker Casanova eta EAJren eta EH Bilduren Barakaldoko zenbait zinegotzi.

Elkarretaratzeak iraun bitartean, Hemen gaude euskararen alde, Euskarari erasorik ez, Eskubideak defendatu, Barakaldon ere euskaraz eta antzeko oihuak egin zituzten han bildutakoek. Bitartean, Sasiburu elkarteko zenbait kidek eskuorriak banatu dituzte plazara hurbiltzen ziren bizilagunen artean. Elkarretaratzean parte hartutakoei ere pinak banatu zizkieten, Zure euskara polita da leloarekin.

Elkarretaratzea amaitutakoan, Sasiburuko kideek agiri bat irakurri zuten. CCOOk jarritako helegitea eta EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena azaldu ondoren, horren balorazioa egin dute: «Barakaldoko 26.000 euskalduni hizkuntza eskubideak urratzen zaizkigu eta ebazpen horrek urraketa hau betikotzea dakar. Are gehiago, honelako injustiziak herri gehiagotan errepikatzen lagun dezake».

Langileen eskubideen alde Sasiburuk azaldu du «langileen lan eskubideen alde» dagoela, eta «euskara ikasteko baliabide egokiak eta behar dituzten erraztasunak izatea» eskatu du, «beraien jarduera bi hizkuntza ofizialetan egiteko aukera izan dezaten». Ez dute nahi «euskara langileen eskubideak murrizteko aitzakia bezala erabilia izaterik», baina, era berean, argi eskatu dute eskubide horien defentsak ez ditzala «euskara eta euskaldunen eskubideak gutxietsi edo baztertu».

Sasibururen aldarria «argia» da: «Zerbitzu publiko guztietan euskarazko arreta bermatuta izatea eskatzen dugu, legeak ezartzen duen bezala». Horretarako, «hainbeste erabiltzen den adostasuna hitza ekintzetara» eraman behar delakoan daude. Horregatik, «hausnarketa egiteko» eskatu diete eragile guztiei: «Gai honi merezi duen lehentasuna eman eta behar beste baliabide martxan jarri beharko lirateke».

«Gure herrian euskaraz bizi nahi dugunon eskubideak bermatu behar dira, ez bakarrik komunikatuetan, baizik eta egunerokotasunean», azaldu dute Sasiburuko kideek. «Gora Barakaldo euskalduna!» oihuarekin eta txalo artean amaitu da elkarretaratzea. Kontseiluaren izenean, Eskisabelek adierazi du «arduratuta» daudela «azken bolada honetako oldarraldi judiziala» dela eta: «Barakaldon gertatu dena ez da basu bakarra. Behin eta berriro ikusten ari gara horrelako epaiak datozela, eta horien bidez epaileek euren esku hartzen dutela hizkuntz politika egiteko ahalmen hori, herritarren gainetik eta herri borondatearen ordezkari diren erakundeen gainetik». Gainera, Eskisabelek esan du ebazpenak «herritar zehatzen eskubideak» urratzen dituela: «Horren inguruan askotan abstraktuan hitz egiten da, baina hemen 26.000 bizilagunen eskubideak daude jokoan».


Summary: Kai Nakaik Shakiraren kantaren euskarazko bertsioa egin du: 'Zu bezalakoekin'. Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Iratxe Aguilera gasteiztarra

Txiolari bati ez zaio gustatu Shakira abeslariak Gerard Pique futbolari eta senar ohiari eskainitako abestia. Bolo-bolo ibili da azken egunotan abeslari kolonbiarrak Bizarrap ekoizle argentinarrarekin eginiko kanta mendekatia. Txiolariak hau adierazi du kritika gisa: «Bizarrapen kanten %95 Kai Nakaik egin zitzakeen, eta ez da azken horrentzako losintxa».

Baina Iratxe Aguilerak, Kai Nakai izen artistikoa erabiltzen duen musikariak, azkar erakutsi du bera ere, Shakira bezala, ez dagoela dagoeneko halakoak jasateko prest, eta kantaren euskarazko bertsio bat plazaratu du Tiktoken. «Zuretzat gehiegi nintzen, eta orain zaude zu bezalako batekin».

Twitterren plazaraturiko bideoan, kantaren zati bat baino ez da agertzen. Zalantzan dago, beraz, Kai Nakaik kanta osoaren bertsioa egin ote duen.

Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Kai Nakai gasteiztarra. Musika estilo horrek duen ospe matxistari buelta emateko asmoz ekin zion sortzeari. «Beti esan da reggaetona oso matxista dela, eta guk erakutsi nahi izan dugu hau ere musika dela, eta musika berez ez dela matxista, eta gure hitzek kolektibo guztiak hartzen dituztela kontuan».

Durangoko Azokako Sormen Beka irabazi zuen 2019an, eta, horri esker, Baimenik Gabe diskoa plazaratu zuen 2020an, azokan bertan. Geroztik, ez da geratu. Maitia disko laburra plazaratu zuen 2021. urtean, eta Tira singlea iaz.


Summary: Roberto Olabe: "Ilusioz nago proiektuari ekarpena egiten jarraitzeko". Beste hiru urtez kontratua berritu ostean, Realeko kirol zuzendariak berretsi du gauzak dituztela egiteko oraindik. Goian jarri du begirada denboraldi honetan: "Gauzak dauden bezala, Txapeldunen Liga jokatzeko borrokan egon nahi dugu"

Esker hitzekin hasi du Jokin Aperribai Realaeko presidenteak Roberto Olabe Futbol zuzendariaren kontratu berritzearen inguruko prentsaurrekoa. "Eskerrik asko geratzeagatik, beste gauza batzuk ez entzuteagatik eta egiten ari zaren lanagatik". Ondoren etorri da Olaberen erantzuna. "Egindakoa sendotzen amaitu behar dugu. Urte politak ditugu aurretik".

Txuri-urdinen futbol zuzendariak argi esan du: "Proiektu honek hazteko tarte handia du oraindik, eta ni ilusioz nago laguntzen jarraitzeko. Hazten jarraitu behar du, nortzuk garen ahaztu gabe". Ikusmira goian jarri du. "Gauzak nola dauden ikusita, Txapeldunen Ligara sailkatzeko borrokan egon nahi dugu".

Olabek berretsi du gauzak daudela oraindik egiteko. "Kopa irabazi eta Europara hiru aldiz sailkatu ostean, etorri nintzenean baino ardura gehiago sentitzen dut". Eta pozik agertu da proiektua lortu duen "segida, egonkortasun eta heldutasunagatik". Argi du hori dela bidea. "Ezin dugu gure jendeaz ahaztu, beste gauza bat izateko". Eta ereduaz ondorengoa azaldu du: "Harrobian dauden jokalarien %80ak Gipuzkoakoak izan behar dute, eta lehen taldean %60a. Eredu hori indartu behar dugu, hori delako oinarria. Gure proiektuari traizio ez egiten ahaleginduko gara"

Futbol zuzendariak berretsi du ez dela fitxaketarik egongo neguko merkatuan. "Izatekotan, jokalarien bat utzita aterako da".


Summary: Bolsonaro ikertuko dute, estatu kolpe saiakera bultzatzea egotzita. Brasilgo Auzitegi Gorenak ikertuko du presidente ohia. Brasiliako segurtasunaren arduraduna atxilotu dute, estatu kolpe saiakeran izan zuen «omisioarengatik». Lulak «itxaropena» aldarrikatu du.

Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohiaren jarraitzaileek herrialdeko Kongresua, presidentetzaren egoitza eta Auzitegi Gorena hartu zituzten hilaren 8an, eta hasiak dira ja estatu kolpe saiakera ustez bultzatu eta egin zutenak ikertzen eta zigortzen. Izan ere, Bolsonaro ikertuko duela iragarri du gaur goizaldean Brasilgo Auzitegi Gorenak, Fiskaltzak eskatu ostean. Ministerio Publikoaren arabera, Bolsonarok publikoki bultzatu zuen «krimenaren praktika», eta estatu kolpe saiakeraren «egile intelektuala» izan zen.

Alexandre de Moraes Goreneko epaileak Fiskaltzaren argudio nagusia onartu du, hilaren 11n Bolsonarok Facebooken argitaratutako bideo batekin loturikoa. Bertan, aditzera ematen zuen Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak joan den urriko hauteskundeak irabazi zituela Hauteskunde Auzitegiaren eta Gorenaren laguntzaz. Ezabatu egin zuen bideo hura, eta Fiskaltzak Meta enpresari eskatu zion hura berreskura dezan.

Izan ere, Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo hiru botereen egoitzak lau orduz hartu zituzten ez zutelako, besteak beste, Lularen garaipena onartu.

Brasilgo presidente ohia, gainera, AEB Ameriketako Estatu Batuetan dago iragan abendu amaieratik. Horren ondorioz, ez zuen parte hartu Lularen inbestidura ekitaldian, eta ez zegoen Brasilen estatu kolpe saiakera gertatu zenean. «Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna da, eta hari lagundu dioten alderdiena», nabarmendu zuen Lulak estatu kolpe saiakera gaitzetsi zuenean. Bolsonarok ordea, argi utzi zuen lehen unetik berak ez zuela izan zerikusirik horrekin. «Uko» egin zien «frogarik gabeko» akusazio orori, eta esan ez dituela halako ekintzak babesten; «lotsagarria izan da guztiontzat».

De Moraesen arabera, Bolsonarok «erakundeen aurkako jarrera kriminal eta iraingarria» hartu zuen, «bereziki Auzitegi Gorenaren kontrakoa». Gaineratu du «ikerketa gai» diren jokabideak izan dituela «behin eta berriz». Urtarrilaren 1ean izendatu zuten Lula Brasilgo presidente, eta, ordutik, Bolsonarok ez du immunitaterik.

Torres, espetxera

Gainera, Brasilgo Poliziak Anderson Torres atxilotu du gaur, estatu kolpe saiakera egin zutenean izan zuen «ustezko omisioarengatik». Torres Bolsonaroren gobernuko Justizia ministroa izan zen, eta hilaren 1etik, Brasiliako Distritu Federaleko Segurtasunaren idazkaria da—Brasilgo hiriburuan Bolsonaroren alderdiak agintzen du—. Urtarrilaren 2an bihurtu zen Brasiliako segurtasunaren arduraduna, eta handik bost egunera oporretara joan zen, estatu kolpe saiakera Brasilian gertatu zen garaian. Horregatik leporatzen dio «ustezko omisioa» Brasilgo Auzitegi Gorenak.

Izan ere, Brasiliako Segurtasun Idazkaritzako inteligentzia zerbitzuek estatu kolpe saiakera baino bi egun lehenago bazuten arriskuaren berri, Folha de Sao Paulo egunkariak gaur argitaratu duenez. Zehazki, bazekiten Bolsonaroren jarraitzaileek «indarkeria erabiltzeko asmoa» zutela.

Estatu kolpe saiakeran nolabaiteko parte hartzea egotzita, 1.800 lagun atxilotu dituzte guztira Brasilen. Erasoaren biharamunean 1.200 atxilotu zituzten —gehienak, Brasilian—, eta ondorengo egunetan, gainerakoak. Flavio Dino Brasilgo Justizia eta Segurtasun Publikoko ministroak atzo jakinarazi zuen datozen egunetan atxiloketa gehiago egingo dituztela.

Urriaren 30ean egin zituzten presidentetzarako hauteskundeak Brasilen, eta Lulak irabazi zituen, botoen %50,9 eskuratuta bigarren itzulian —botoen %49,1 lortu zituen Bolsonarok—. «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio», esan zien Lulak herritarrei bere inbestiduran. Gaur, sare sozialen bidez, «itxaropena» aldarrikatu du, baita «berriro irribarre egiteko eskubidea» ere. «Herrialde honek funtzionatu dezake», esan du Lulak.


Summary: 'Sorionekuak' manifestua aurkeztu dute Iruñean, euskara ez dadin izan «museoan gordetzeko harribitxia». Mobilizazio «historikoa» iragarri dute ekainaren 10erako, hizkuntza eskubideen alde

Zorioneko izan nahi dute. Euskaraz bizi, aparteko ahaleginik egin behar izan gabe. Konturatu gabe, kasik. Erosketak egitean, hedabideak kontsumitzean, lagunartean edo administrazioaren aurrean «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dute euskaraz. Uste dute euskarak ez duela «misteriorik» behar, «etorkizunarekiko ikusmira» baizik. Ez baita museoko pieza bat, egunerokoan erabiltzeko hizkuntza baizik. Hori guztia aldarrikatzeko, Sorionekuak izeneko manifestua aurkeztu dute gaur Iruñeko Ziudadelan, eta manifestazioa iragarri dute ekainaren 10erako, hizkuntza eskubideen alde.

Kulturaren, hezkuntzaren, euskalgintzaren, kirolaren eta kazetaritzaren esparruko hogei bat pertsonak sinatu dute manifestua. «Euskaraz ikasi, jolastu, mintzatu, barre egin, fikzioa ikusi eta amets egin nahi dugun herritarrak gara», adierazi dute agiriaren aurkezpenean. Castillo Suarez idazleak irakurri du manifestua euskaraz, eta Tania Gonzalez Agirrek, Union Tutera taldeko jokalariak, gaztelaniaz. «Ager landetan ekimenak antolatzen ditugu, euskaraz idazten dugu, euskara irakasten dugu, kultura egiten dugu, kirola euskaraz sustatzen dugu, injustiziei hordagoa botatzen diegu... Finean, Nafarroa osoko hainbat eremutatik eta bidetatik datozen herritarrak gara, gaurtik hasita euskaraz bizi nahi dutenak».

Nafarroan euskaraz bizitzeko, baina, «hamaika traba» daudela salatu dute: «Euskara ikastea ez da guztion eskura dagoen zerbait; kulturaren ozeanoan tanta txiki bat da euskaraz ekoitzi eta zabaltzen dena; administrazioan zerbitzuak euskaraz jasotzea ez da erraza izaten, eta hiztun moduan eskubide desberdinak ditugu Nafarroan, gure posta-kodeak definitzen ditu geure hizkuntza eskubideak; atzerriko hizkuntzen azpitik puntuatzen da euskara ehunka lanpostutan; paisaia linguistiko elebiduna izateak, maiz, esfortzu, borroka eta lan handia eskatzen du».

Nafarroa hiru eremutan banatzen duen zonifikazioa eta administrazioak euskal hiztunei eskaintzen dien tratua ere hizpide ditu manifestuak. «Ardura politikoak exijitzeko garaia da, ez bazterketa betikotzeko garaia; ez dugu bigarren mailako herritar izan nahi», azpimarratu du Suarezek, aurkezpenean. Are: exijitu dute eskubide guztiak «herritar orori bermatuak» izan daitezela, «fikziozko mugarik gabe». Euskararentzat, berriz, dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu dute. «Izan ere, euskarak hiztunak behar ditu, eta hiztunok, eskubideak. Bereizkeria eta bazterketa ez dira aukera bat: pertsona guztiontzako eskubide guztiak nahi eta behar ditugu. Herritarrok egiten ari garen moduan, har dezala administrazioak erantzukizuna bere gain».

Euskara, «beldurrik eta kezkarik gabe»

Oztopo horiek guztiak onartuta ere, Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek azaldu dute ez dutela euskara kezkarekin edo ahaleginarekin soilik lotu nahi. «Telebista piztu, eta konturatu gabe geure burua euskaraz gozatzen harrapatu nahi dugu. Erosketak egitera joan eta kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe euskaraz mintzatu nahi dugu parekoarekin. Euskaraz blaituta bizi nahi dugu, akaso, euskarari buruz gehiegi hitz egin gabe. Zorioneko izan nahi dugu, 2023ko sorionekuak, etorkizunari segida eman nahi diogulako».

Hori lortzeko bidean, «pauso bat aurrera» eman nahi dute, eta Sorionekuak manifestuarekin bat egiteko deia egin diete eragile sozial eta politiko orori, «euskara ez baita museoetan gordetzeko harribitxia: euskara etorkizuneko hizkuntza da, Nafarroakoa, nafar guztiona, denona». Horrez gain, manifestazioa ere eginen dute ekainean, manifestuan jasotako printzipioak kalean aldarrikatzeko. Ekainaren 10ean izanen da, larunbata, Iruñean.

SINATZAILEAK

Oraingoz, hauek dira Sorionekuak manifestua sinatu duten eragileak:


Summary: Pirinio Atlantikoetako departamenduak ere trenbidearen berritzearen alde egin du. Bordele eta Irun arteko trenbidearen «modernizazio urgentearen» aldeko mozioa onartu dute aho batez. Ahalik eta epe laburrenean obren egingarritasuna aztertzeko ikerketa bat egiteko eskatu dute

Bordele eta Irun arteko trenbidearen berritzearen proiektuak babes gehiago bildu du. Annie Poveda eta Iker Elizalde EH Baiko hautetsiek proposatuta, Pirinio Atlantikoetako departamenduko kontseiluak mozio bat onartu zuen atzo arratsaldean, aho batez. Akize-Paue eta Akize-Baiona-Hendaia trenbideak berritzeko 16 milioi euroko engaiamendua hartua dutela oroitarazten dute testuan, eta ahalik eta epe laburrenean obren egingarritasuna aztertzeko ikerketa bat egiteko eskatu dute.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak, Jose Antonio Santano Irungoak (Gipuzkoa) eta Pierre Hurmic Bordelekoak (Okzitania) agiri bateratua egin zuten joan den astean trenbidearen berritzearen alde, euskal y-rekin lotura egiteko beharra azpimarratuta, eta dei egin zieten eragile politiko, sozial eta ekonomikoei proiektuaren aldeko babesak erakusteko. Haien hitzetan, AHT abiadura handiko trenaren proiektua «ez da sinesgarria», eta hori da gaur egun dagoen «alternatiba bakarra».

Argumentu berdintsuak agertzen ditu departamenduko kontseiluak onartutako mozioak ere. Aurki publiko egitekoa den COI Azpiegituren Frantziako Orientazio Kontseiluaren txosten bat aipatzen dute besteak beste. Irun eta Akize (Okzitania) arteko AHTaren trenbidea goizenik 2042rako egitea aurreikusten dute txosten horretan.


Summary: Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa urtarrilaren 27an hasiko da. Guztira 280 lagunek parte hartuko dute, eta horietatik 64 ariko dira bat-batekoan kantuan. Finala Laudion jokatuko da, martxoaren 25ean.

Bi aste barru, hilaren 27an abiatuko da Arabako Bertso Kuadrillen Artekoa. Zazpigarren urtez egingo dute aurten, eta txapelketa formatua izango du aurtengoak ere. Maeztun izango da lehenengo saioa, eta Laudion azkenekoa, martxoaren 25ean. Guztira, 280 parte hartzaile baino gehiago ariko dira, bertsolariak, gai jartzaileak, epaileak eta gainerako eginbeharrez arduratuko direnak kontuan hartuta.

2010ean antolatu zuten txapelketa lehen aldiz, eta orduz geroztik bi urtean behin antolatu dute. Mugarri bat ezarri zuen lehiak orduan Arabako bertsolaritzan, eta bide orri eutsi nahi dio aurtengoak ere: urteetan eraikitako mugimendua saretzea eta indartzea izango du helburu, hain zuzen ere. Hala adierazi dute Arabako Bertsozale Elkarteko eta taldeetako ordezkariek txapelketaren aurkezpenean.

Bi modalitate

Txapelketak bi modalitate izango ditu aurten ere: bat-bateko eta idatzizkoa. Aurrenekoan, hamabi talde ariko dira lehian, eta hamasei ariko dira bigarrengoan. Bedertzi-hamabi laguneko taldeak izango dira, eta horietatik hiru edo sei ariko dira kantuan; gainerakoak beste zeregin batzuetaz arduratuko dira. Izan ere, taldeak bertso saioak antolatzeaz ere arduratu beharko dira.

Guztira, beraz, bat-batekoan 64 lagun ariko dira kantuan, hamasei epaile lanetan, hamasei gai-jartzaile gisa, eta gainerakoak bestelako lanetan. Aiaraldeak, Arabako Errioxak, Mendialdeak, Lautadak (bi talde), Gorbeialdeak (lau talde) eta Gasteizek (hiru talde) izango dute ordezkaritza bat-batekoan.

Idatzizkoan, aldiz, hamasei taldek parte hartuko dute. Bertsoak prestatu, idatzi eta jende aurrean kantatuko dituzte. Ez da lehiarik izango, ordea. Arabako zortzi kuadrillek izango dute ordezkaritza modalitate honetan, eta bat-batekoen saioak egiten direnean kantatuko dute.

Martxoaren 25era bitarte, hamabost saio izango dira: hamabi kanporaketa eta hiru finalaurreko. Hauek dira datak:

Kanporaketak Urtarrilak 27: Gasteiz (bi saio) eta Oion Urtarrilak 29: Laudio Otsailak 3: Gasteiz Otsailak 4: Aramaio eta Agurain Otsailak 5: Narbaxa (Donemiliaga) Otsaila 10: Aramaio (bi saio) Otsailak 11: Murgia eta Korres (Arraia-Maeztu)

Finalaurrekoak 1. Finalaurrekoa. Otsailak 26, Aguraingo Zabalarten 2. Finalaurrekoa: Martxoak 4, Bastidako Kultur Etxean 3. Finalaurrekoa: Martxoak 12, Zuiako udaletxean

Finala Martxoak 25, larunbata, Laudio


Summary: Osakidetzako lehen arretako langileak berriz grebara deitzea aztertzen ari dira. 160 elkartu dira Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak eginiko bileran, eta gehiengoa lanuzte gehiagoren alde agertu da. Barne inkesta baten arabera, %97 «erreta» daude

Osakidetzako lehen arretako langileen %97 «erreta edo oso erreta» daude. Lehen Arreta Arnasberritzen (LAA) plataformak eginiko inkestaren emaitza da. 840 profesionalek erantzun dute Burn Out sindromearen inguruko galdeketa, eta erdiek oso erreta daudela esan dute. Alegia erretze hiru maila posibleetatik gorenean daudela. Administrazio langileen artean batez besteko hori %57 da.

LAAk Bilbon eginiko bileran eman du ikerketaren berri. 160 langile elkartu dira Otxarkoaga auzoko udaltegian. Bertan, besteak beste, plataforma elkarte ofizial bezala antolatzeko lehen pausoak ematea adostu dute. Bildutakoek inkestaren emaitzak aztertu dituzte, eta lan osasun agintaritzari bidaltzea erabaki dute. «Osalanek lehen arretan ikerketa bat hastea nahi dugu. Bideragarria den aztertu behar dugu», azaldu du Markel Brouard LAAren bozeramaile eta behin behineko kontratua den lehen arretako medikuak. Plataformako kideek ez dakite egun zenbat profesional egon daitezkeen bajan sindromeak eragindako osasun arazoengatik.

Osakidetza egoeraren jakitun dela azaldu dute, eta solaskidetza bideak irekita dauden arren, «hitz politak» erabaki bihurtzea nahi dutela. Hori lortzeko berriz ere mobilizazio dinamikarekin hasteko prest daude. Otxarkoagan bildutakoen bi herenek greba egiteko prest daudela onartu dute. «Greba mugagabea egiteko prest leudekeen ere galdetu dugu, eta kopuru berak eman du baiezkoa», nabarmendu zuen Brouardek. Momentuz aukera mahai gainean dago. LAAk otsailaren 1ean egingo du hurrengo bilera eta orduan aztertuko dute nolako mobilizazioak deitu.

200 plaza betetzeke LAAk aspaldi piztu zuen argi gorria lehen arretaren inguruan. Osakidetzan Familia Mediku eta Pediatria 200 plaza betetzeke daudela salatua dute, eta mediku gabezia hori dela pairatzen duten lan karga handiko arrazoietako bat. Era berean, badakite zaila dela arazoa epe motzean konpontzea, baina Osakidetza norabide horretan mugitzen hastea nahi dute. Zentzu horretan ezinbesteko ikusten dute lehen arretako medikuen egoera «egonkortzea». Brouard: «Langileek lanpostuak mantendu nahi dituzte, aldatzen ibili gabe. Fidelizazio nahia aipatu dute».

Medikuen lanaldia «blindatzea» ere eskatu dute. Diotenez, lan ordu askoz gehiago sartzen dituzte eta oso ohikoa da lanaldia luzatzea. Sartzean eta irtetean fitxatzea begi onez ikusiko lukete, gehiegizko ordu horien arrastoa neurtzeko. Era berean haien jardunarekin bat ez datozen hainbat lan ez egin behar izatea eskertuko lukete: beste medikuek eman ditzaketen senda agiriak kudeatzea, bulego lanak... Horretarako ESIen sistema berrikusi behar dela uste dute, eta, zentzu horretan, «autogestio» maila altuagoa lagungarri litzatekeela argi dute, «osasun zentroko lantaldearen inguruan erabaki ahal izateko».

Administrazioko langileei dagokienez, lehen arretan berezituriko administrariaren figura sortzea eskatuko du plataformak. Osasun zentroetako harreretarako nahi du. Figura horren berritasun nagusiak bi lirateke: lanpostura egokituriko formazio berezitua eta aitortza ekonomiko hobea.

LAA ez zen izan atzo lehen arreta hizpide izan duen bakarra. Gotzone Sagardui Jaurlaritzako osasun sailburuak nabarmendu du Osakidetzak lehen arretaren aldeko «apustua»mantendu duela, baina zerbitzuaren egiturazko arazoak epe motzean konpontzea zaila dela, «pairatzen ari den mediku gabeziaren erruz». Era berean ukatu egin du larrialdi zerbitzuetan «kolapso edo saturazio» egoerarik dagoenik.


Summary: Babis eta Pavel lehiatuko dira Txekiako bozetako bigarren itzulian. Txekiako presidentetzarako bozetan parte hartzea %68,2koa izan da. Pavelek NATOn ardurak izan ditu, eta Babis lehen ministro izan da.

Presidentetzarako hauteskundeak egin dituzte Txekiako Errepublikan atzo eta gaur, eta hautagai batek ere gehiengo osoa eskuratu ez zuenez, bigarren itzulia egingo dute bi aste barru. Andrej Babis lehen ministro ohia eta Petr Pavel NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko Batzorde Militarreko presidente izandakoa lehiatuko dira bigarren itzulian. Izan ere, bi hautagai horiek izan dira boto gehien eskuratu dituztenak. Pavelek botoen %35,25 eskuratu du, eta Babisek, berriz, %35,13. 8,4 milioi txekiarrek zuten bozkatzeko aukera, eta %68,2k hartu dute parte hauteskundeetan —duela bost urte parte hartzea %61ekoa izan zen—.

Bigarren itzuliaren garailea Txekiako estatuburua bihurtuko da bost urterako. Milos Zeman sozialdemokrata da egungo presidentea, baina ezin izan da bozetara berriro aurkeztu, bi agintaldi egin dituelako karguan.

Inkesta gehienen arabera, Pavel izan daiteke bigarren itzuliko garailea. Militar erretiratu bat da, eta Txekiako armadako burua izan zen, baita NATOko Batzorde Militarreko presidente ere. Kargu hori izan zuen Ekialdeko Europako lehen militarra izan zen. Ordena itzul diezaiogun Txekiari da bere kanpainaren leloa. Hautagai independentea den arren, Elkarrekin eskuineko aliantzaren babesa du —Elkarrekin alderdia da Txekiako Gobernuko kide nagusietako bat—.

Lehen ministro ohia, hautagai

Babis ANO alderdi populistaren —oposizioko handienaren— hautagaia da, eta lehen ministro izana da 2017. eta 2021. urteen artean. EBko funtsekin ustez iruzurra egin izanagatik ikertzen aritu da auzitegi bat, baina aurreko asteartean absolbitu egin zuten. Hala ere, beste ikerketa batzuk zabalik ditu, iruzurra egotzita. Presidente bilakatuko balitz, legezko immunitatea eskuratuko luke lehen ministro ohiak.


Zaleen orroak esnatu du Osasuna

Summary: Zaleen orroak esnatu du Osasuna. Talde gorritxoak etenaren osteko lehen garaipena lortu du ligan, Mallorcari Sadarren irabazita. Aimarrek egin du norgehiagoka erabaki duen gola

Sadarren beste bat da Osasuna. Bere bertsiorik onenetik urrun zebilen geldialditik bueltan, baina harmailen babesa sentitu, eta distira berreskuratu du gaur, Mallorcaren kontra. Irudia ona izan da, eta emaitza, aparta: hiru puntu mamitsu patrikaratu ditu, bigarren zatiaren hasieran Aimar Orozek egindako gol bati esker. Oreka izan da nagusi lehen 45 minutuetan, baina gorritxoek aurrerapauso nabarmena eman dute atsedenaren ostean. Gol bakarra sartu dute, baina gehiago izan zitezkeen. Baloiarekin eroso aritu dira, eta defentsan ez dute apenas sufritu. Hori horrela, seigarren garaipena lortu dute beren zaleen aurrean. Soilik etxeko emaitzak aintzat hartuz gero, bigarren leudeke sailkapenean.

Talentuz ondo hornitutako hamaikakoa zelairatu du Osasunak. San Mamesen sendotasuna lehenetsi zuen Jagoba Arrasatek, baina gaur jokalari tekniko eta erasokorren alde egin du apustu. Hala, batera jardun dute Aimar Orozek Moi Gomezek, Ez Abdek, Chimy Avilak eta Ante Budimirrek. Ezusteko nagusia, berriz, Aridanek hasieratik jokatzea izan da. Makal aritu zen Athleticen aurka, eta Unai Garcia jokatzeko moduan zegoen gaur; haatik, kanariarra titular izan da berriro. Halaber, Diego Morenok izan du eskuin hegaleko zuloa betetzeko ardura, azken jardunaldian bezalaxe.

Osasunak sormenaren eta joko biziaren bidez lortu nahi zuen garaipena. Alabaina, hezur gogorra izan du aurrean partidako lehen zatian. Mallorcak zerbait ona badu, modu ordenatuan lan egiteko gaitasuna da, eta gaur, amaraun trinkoa osatu du Javier Aguirrek zuzenduriko taldeak. Bere zelaian gotortuta izan da jokaldirik gehienetan, eta lerro artean ez du tarterik txikiena ere utzi. Hala, artista gorritxoek pintzelak askatu, eta pikotxa eta pala hartu behar izan dituzte, egonarriz aurkariak altxatutako harresia zulatzen saiatzeko. Lanak izan dituzte aukera garbiak sortzen: Avilaren erremate desbideratu bat eta Torroren burukada indarge bat izan dira nafarren abisurik ozenenak lehen ordu erdian.

Mallorca defentsako zereginetan aritu da buru-belarri, baina kobazulotik atera den aldi bakanetan, gola ehizatzen saiatu da, eta izerdiarazi egin du Osasunaren atzealdea. Pase gutxi batzuekin area ingurura iritsi da, eta gertu izan du 0-1ekoa 30. minutuan: Jaume Costa bakar-bakarrik iritsi da bigarren zutoinean, baina errematea gehiegi gurutzatu du. Lehen zatiko aukerarik garbiena izan da, Budimirrek luzapenean eduki duenarekin batera: area barruan erremate behartua egin du buruz, eta gutxigatik joan da kanpora.

Harkaitza zulatzen ibili ondoren, harribitxiek distira egiteko tenorea iritsi da. 47. minutua zen, eta goi-mailako jokaldia egin dute Moi Gomez, Abde eta Aimar Orozen artean. Moik lerro artean jokatu du Abderekin, honek pasea itzuli dio, eta Aimar izan da jokaldia bukatu duena. Baita ondo bukatu ere: Rajkovic ezkerkada indartsu batez gainditu du. 1-0. Zailena eginda zuen Osasunak.

Mallorca azkar ihardesten ahalegindu da. Babaren zartakoak kanpotik ukitu du zutoina. Nafarrak, ordea, ez dira lokartu. Zaleen oihu eta kantuek esna irauten lagundu diote. Jokalariek, bueltan, oso joko oneko minutuak eskaini dizkiete. Fin aritu dira, Moi Gomezen gidaritzapean. Haren erritmoan egin du dantza taldeak. Osasuna gustagarri ibili da, eta bigarrena egitea falta izan zaio bakarrik. Gertu izan du Kike Garciak. Gol gehiagoren beharrik ez da izan, ordea. Gorritxoak bete-betean daude sartuta Europako postuen lehian. Zaleen abaroan, amets egin nahi dute.


Summary: Bilboko plaza bat «desinfektatu» dute, Voxen ekitaldi baten ostean. Bilboko San Frantzisko auzoan egin zuen ekitaldi bat Vox Espainiako alderdi ultraeskuindarrak ostiralean, eta gizarte eragileek deituta, plaza bat garbitu dute, «faxismoak» auzoetan lekurik ez duela aldarrikatzeko.

Hainbat gizarte eragilek deituta, Bilboko Fleming plaza garbitu dute larunbat goizean Bilbon, atzo Voxek eta Javier Ortega Smith eskuin muturreko alderdi espainiar horretako ordezkariak bertan ekitaldi politiko bat egin zutelako. San Frantziskoko, Bilbo Zaharreko eta Zabalako herritarrek egin dute «desinfekzioa». Ecuador Etxeak jakinarazi duenez, ez da kasualitatea Voxek bertan hastea hauteskunde kanpaina, auzo horietan azpimarratzekoak baitira pobrezia, gizarte bazterketa, zerbitzu publikoen eskasia, etxebizitza arazoak, arrazakeria poliziala eta instituzionala.

«Baina horiez gain, auzo bizi eta antolatuak dira, egunero elkartasunezko harremanak eraikitzen dituztenak, erakundeen utzikeria salatzen dutenak eta, kasu honetan bezala, matxismoa, aporofobia, arrazakeria, homofobia edo transfobia bultzatzen duen edozein adierazpen faxistari aurre egiten diotenak. Voxek hori dena ordezkatzen du», adierazi du.

Atzo Voxek Bilbon egin zuen ekitaldian polizia ugari egon ziren, baina jarraitzaile gutxi bildu zituzten. Poliziek zainduta herritarrei esku orriak banatzen aritu ziren Ortega Smith Espainiako Voxeko presidenteordea eta Niko Gutierrez alderdiaren Bizkaiko presidenteak.


Puntuak eta jaia, etxekoentzat

Summary: Puntuak eta jaia, etxekoentzat. Realak irabazi du Athleticen aurkako derbia, nagusitasuna markagailuan islatuta. Zuri-gorriek jokalari bat gutxiagorekin amaitu dute, Yeray kaleratu baitu epaileak. Inoizko ikusle gehien izan da Anoetan: 38.342

Derbien ezaugarri nagusietako bat izango da, agian, trazarik hartu ezina. Hau da, lehiaren estutasunak argi gutxi ematea igarleari. Halakorik ez da jazo gaur Anoetan, Realak eta Athleticek jokatutako norgehiagokan. Etxekoen ekinaldiek gehiago balio izan dute, eta berandu baino lehen islatu da hori markagailuan. Jokoa eta emaitza izan dira horren testigu: txuri-urdinak 3-1 nagusitu dira. Inoiz baino zale gehiago bildu dira Anoetara (38.342), eta, bisitarien kalterako, sailkapenaren logikak agindu du: donostiarrak gailendu ziren.

Ez aise, haatik. Talde zuri-gorriak bere sor-markari men egin, eta gogor estutu du neurketaren hasieran. Jokaldi bakanetan izan bada ere, estu hartu du Alex Remiro Realaren atezaina. Halere, jokoaren gidaritza txuri-urdinena izan da lehen minutuetatik. Gol aukerei erreparatuz gero, batik bat. Imanol Alguacilen jokalariek argitasun gehiagorekin ailegatu dira Unai Simonen atera, eta saria jaso dute.

Alexander Sorlothek estreinatu du markagailua. Aurrelari norvegiarra sasoiko dago, eta agerian utzi du hori 25. minutuan. Athleticeko atzelarien artean zintzilik geratutako baloia indarrez astindu du, Reala aurreratzeko. Lehendabiziko minutuetako oreka hautsi duen jokaldia izan da.

Reala erosoago aritu da ordutik aurrera. Aldiz, Athletici gehiago kostatu zaio bere zelaian lekua egitea. Ernesto Valverdek azken jardunaldietako jokamoldea hobetsi du neurketaren hasieran, baina minutuek aurrera egin ahala, zirrikitu gehiago aurkitu dituzte etxekoek.

Donostiarrek halako jokaldi batean erdietsi dute bigarren gola. Take Kubok eta David Silvak bat-bikoa egin dute, eta japoniarrak jaso du baloia. Jokaldi bikaina egin du Kubok; Dani Vivianen hanka artetik pasatu du baloia, eta sarera errematatu du gero. Neurketak itxura bikaina hartu du Realarentzat, 36. minutuan.

Athleticek, berriz, ez du etsitzeko asmorik izan. Grina da zuri-gorrien ezaugarri nagusia, eta hori baliatu dute atsedenaldira artean. Valverderenek zirt edo zart egin beharra zuten, Realaren menpe baitzeuden. Baita egin ere; Oihan Sancetek bere kalitatearen printzak probestu ditu aldea murrizteko. Jokalari nafarrak pase bat jaso du eskuin hegaletik, 40. minutuan, eta zalantza gutxi egin du. Izterrarekin kontrola egin, eta jaurtiketa indartsua egin du. Atsedenaldiaren atarian, esperantza bizi-bizi mantendu du iruindarrak.

Hala iragan da lehen zatia: Realaren nagusitasunarekin, baina dena argitzeko. Atsedenalditik bueltan, ordea, bestelakoa izan da egoera. Hasi eta gutxira, min hartu du Sorlothek, eta Mikel Oiartzabalen aldeko hautua egin du Imanolek. Ordurako gaitasun handiagoa erakutsi du Realak, baina patxadarako tarterik ez dute izan etxekoek, ez baitzen Athleticen harrapakari senaz fio.

Txartel gorria

Harik eta 58. minutua ailegatu den arte. Donostiarren kontraeraso batean, Kubo lurrera jausi da arean, eta epaileak Realaren aldeko penaltia adierazi du. Ez hori bakarrik, Yeray Alvarez kanporatu du. Bisitarien kexa nabarmena izan da.

Oiartzabalek jaurti du penaltia, eta kapitainak ez du barkatu: 3-1, eta errenta Imanolen jokalarientzat. Hirugarren golak haizatu ditu etxekoak; hondoratu, aldiz, bisitariak.

Hurrengo minutuetan Reala aise aritu da jokoan, Athleticen kopuru txikiagoa probestuta. Dena den, etxekoen nagusitasuna ez da markagailuan islatu, eta Athleticen irmo eutsi dio atzeko aldean. Falta jaurtiketa batean aldeak murrizeko abagunea izan dute bilbotarrek, baina horrez gain, deus gutxi egin ahal izan dute. Halaxe amaitu da sasoiko hirugarren derbia.

Hortaz, Realeko zaleen jaia erabatekoa izan da atzoko aldian. Derbi baten ohiko gidoia segitu du Anoetako partidak: aurrea hartzeak balio handia izan du. Etorkizunerako lezioa izan da.


Summary: Oinezko bat hil da Asparrenean, kamioi batek harrapatuta. Gidariak ihes egin du istripua gertatu ostean. Ertzaintzak harrapatu duenean, positibo eman du alkoholemia proban.

Oinez zebilen gizonezko bat hil da gaur goizean A-1 errepidean, Asparrena (Araba) parean, kamioi batek harrapatuta. Hasiera batean ihes egin du ibilgailuaren gidariak, baina gutxi geroago atxilotu du Ertzaintzak. Jakinarazi dutenez, positibo eman du alkoholemia proban; Poliziaren arabera, «begi bistakoa zen mozkorra zegoela», eta «baimendu baino askoz ere alkohol gehiago» zuen odolean. Ondorioz, atxilotu egin dute zuhurtziagabekeriazko hilketagatik eta sorospen eginbeharra ez betetzeagatik.

Hildakoa errepide ertzean zebilen oinez; Ertzaintza ikertzen ari da zergatik. Ezbeharra 00:30 eta 01:00 artean gertatu da, eta errepidea itxi egin du Poliziak. Istripua gertatu den lekura iritsitakoan, biktima eta kamioiaren zati batzuk topatu dituzte.

Gidaria handik 30 kilometrora atxilotu dute. 54 urteko gizonezko bat da. Kamioiari foku bat falta zitzaiolako eta odol arrastoak zituelako geldiarazi dute.


Summary: Gizon bat hil dute Atarrabian arma zorrotz batekin. 07:00ak baino lehentxeago gertatu da hilketa, Landazabal poligonoan.

Gaur goizaldean gizon bat hil dute Atarrabian (Nafarroa), 07:00ak jotzear zirela. Foruzaingoak jakinarazi duenez, arma zuri batekin hil dute, Landazabal poligonoan.

Ikerketa hasi dute zer gertatu den argitzeko, eta sumarioa sekretupean dago.


Summary: Realak galdu egin du Valentziaren aurka, eta Athleticek ere bai Alhamaren kontra. Markagailuan aurrea hartu dute bi euskal taldeek, baina etxekoek markagailua irauli dute bi kasuetan (2-1 amaitu dira bi partidak). Sailkapen nagusian seigarren dago Reala, eta zortzigarren Athletic.

Asteburu txarra izan da Lehen Mailako euskal taldeentzat. Atzo Alavesek galdu zuen Levante Las Planasen aurka (1-0), eta gaur gauza bera egin dute Realak eta Athleticek. Etxetik kanpo jokatu dute bi taldeek —Realak Valentzian (2-1), eta Athleticek Alhaman (2-1)—, eta neurketako golen ordena ere berdina izan da: aurretik hasi dira euskal taldeak, baina bi kasuetan markagailua irauli dute etxekoek.

Sailkapen nagusian, Realaren aurkari zuzena da Valentzia. Partida nolakoa izan den ikusita, gainera, mingarria izan da porrota: Valentziako Berta Pujadak azken unean sartu baitu garaipenaren gola. Txuri-urdinen gola 22. minutuan sartu du Nerea Eizagirrek, Mirarin jokaldi on baten ostean. Handik gutxira iritsi da, ordea, Valentziaren lehenengoa, 27. minutuan. Berdindua izan da lehen zatia.

Bigarren zatian gol aukera gutxi izan dira, eta bi taldeak berdinketarekin konforme zirela zirudienean, hegaletik iritsi zaion baloi bat baliatu du Pujadak gola egiteko. 87. minutua zen.

Azken sailkatuaren etxean

Are kezkagarriagoa da Athleticen porrota: sailkapeneko azken sailkatuaren etxean galdu du gaur. Berdinduta hasi da norgehiagoka, eta 21. minutuan aurrea hartu dute zuri-gorriek. Nekanek bidali du sarera Eunateren eta Sara Ortegaren artean egin duten jokaldia. Atsedenaldia iristear zela heldu da Alhamaren gola; Kukik sartu du, buruz.

Bigarren zatian hobea izan da etxeko taldea, eta Raquel Pinelek 68. minutuan egin du garaipenaren gola, hori ere buruz. Azken minutuetan erasora jo du Athleticek, baina ezin izan du golik sartu.

Sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, 22 punturekin, eta zortzigarren Athletic, hamazazpirekin.


Summary: Gutxienez 68 lagun hil dira Nepalen izan den hegazkin istripu batean. Lau bidaiari desagertuta daude oraindik, baina adituek ez dute uste inor bizirik aterako denik. Pokharako aireportuan lur hartzera zihoala erori da abioia.

Yeti Airline konpainiaren hegazkin batek istripua izan du gaur goizean Pokharan, Nepalen, eta gutxienez 68 lagun hil dira. Denera 72 lagun zihoazen hegazkinean (68 bidaiari eta lau langile), eta desagertuta jarraitzen dute lauk; erreskate zerbitzuek bihar jarraituko dute haien bila, baina, esan dutenez, ez dute haiek bizirik topatzeko itxaropenik. Gainontzeko bidaiarien hilotz guztiak topatu dituzte.

Euskal Herrian 04:48ak zirela (Nepalen 10:33ak) abiatu da hegazkina Katmandu hiriburutik, eta Pokharako nazioarteko aireportuan lur hartzera zihoala erori da (Katmandutik 200 kilometro ingurura). Horren ondorioz, zatitu egin da hamabost urte zituen ATR72 hegazkina. Sakan batean erori da, gainera, eta horrek zaildu egin ditu erreskate lanak.

Oraindik ez dute argitu zerk eragin duen istripua, baina azaldu dute eguraldia ona zela, eta ustez arazorik gabe lurreratzen ari zirela.

72 bidaiarien artean sei adingabeak ziren, eta hainbat jatorritako pertsonak zeuden tartean: Nepalgoak ziren 53, baina tartean zeuden Indiakoak, Errusiakoak, Hego Koreakoak, Irlandakoak, Argentinakoak eta Frantziakoak. Nepalen azken hiru hamarkadetan izan den hegazkin istripurik larriena da.

Aurrez, Nepali nazioartean hainbat isun jarri izan dizkiote hegazkinak behar bezala ez kontrolatzeagatik. Besteak beste, Nepalgo hegazkin konpainiek debekatua dute AEBetan sartzea 2013tik. 2000. urtetik gutxienez 350 lagun hil dira han hegazkin istripuetan.


Summary: Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat Sadarreko harmailetatik kenarazi izana ikertuko du Osasunak. Klubak gertatutakoa gaitzetsi du, eta Espainiako Poliziaren koordinatzailea egin du erantzule. Hasieran zaleei ikurrak kendu zizkieten arren, minutu batzuk geroago berriz jarri ahal izan zituzten.

2023an lehen aldiz, Sadarrera itzuli zen atzo Osasuna, eta, taldeak Mallorcari irabazi zion arren (1-0), ez zen erabat arratsalde lasaia izan gorritxoen zaleentzat. Partida hasi aurretik, estadioko segurtasun indarrek ikurrin bat, Nafarroako bandera bat eta GKS Gazte Koordinakunde Sozialistaren pankarta bat kendu zizkieten zale batzuei, beste ikur batzuekin batera. Minutu batzuk geroago, berriz erakutsi ahal izan zituzten.

Segurtasun indarren arabera, zaleek ez zuten ikur horiek eskegitzeko baimenik. Txistuak eta protestak eragin zituen gertatutakoak, bai segurtasun indarren kontra, baita klubeko zuzendaritzaren aurka ere.

Gaur, ohar baten bidez, Osasunak gertatutakoa gaitzetsi du, eta jakinarazi du ikerketa bat zabalduko duela «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko».

Osasunako iturriek Noticias de Navarra egunkariari azaldu diotenez, Kirolaren Legeak harmailetan jarriko den edozein ikurren berri ematera behartzen du kluba, baina Osasunaren irizpideak «oso malguak» izan ohi dira. Ikurrinak, adibidez, sarritan egon ohi dira atzoko toki berean.

Klubeko arduradunen arabera, atzoko berritasuna GKSko kideek zabaldutako pankarta izan zen —urtarrilaren 28an Iruñean eta Bilbon egingo dituzten manifestazioetara deitzeko zen—; «ez zuten horren berri eman», Osasunako zuzendaritzak azaldu duenez. Pankarta hori ikusita, Espainiako Poliziako koordinatzaileak —hura da estadioko segurtasun indarren burua— agindua eman zuen baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko.

Horrek zaleen haserrea eragin zuen, eta tentsioa izan zen harmailetan. Azkenean, ordea, segurtasun indarrek amore eman zuten.

Izan ere, aipatutako ikurrak ez ziren izan zaleei kendu zizkieten bakarrak. Sareetan zabaldu da, adibidez, Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko pankarta bat zuen haur baten kasua. Hari ere kendu nahi zioten mezua segurtasun indarrek. Azkenean, jokalari serbiarrak elastikoa eman zion zaleari.


Summary: Altuna III.ak eta Tolosak irabazi egin diete Elordiri eta Zabaletari. Elordik eta Zabaletak aurtengo txapelketan galdu duten lehen partida da. Neurketa gogorra jokatu dute.

Elordi eta Zabaleta ez dira garaiezinak. Hori erakutsi zuten atzo Altuna III.ak eta Tolosak, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, lana gogor eginda (22-21). Neurketa oso lehiatua jokatu dute, oso ondo aritu dira lau pilotariak, eta bosgarren puntua poltsikoratu dute irabazleek. Gaur arte, zazpi partidatik zazpi irabazi dituzte eguneko galtzaileek.

Joan den astean ez bezala, Tolosak hasieratik erakutsi du sendotasuna atzean. Zabaletak eta Elordik nekarazi egin dute atzelaria, baina bikain erantzun du Anoetakoak.

Aurreko koadroetan, ordea, ez du beste partida batzuen distira izan gaurkoak. Lehen tantoetan egindako akats batzuk tarteko, Elordik ez du beste egun batzuetako konfiantzarik erakutsi, eta pilotak motel samarrak izateak ere ez du lagundu. 21-21 zihoazela, Altunak txokoan egindako dejada bikain batek erabaki du irabazlea. Amorruz ospatu du amezketarrak.

Gaurkoa zortzigarren jardunaldiko azken norgehiagoka zen. Aste honetako emaitzekin, estu dago oraindik ere bigarren posturako lehia. Lehen postuan indartsu jarraitzen dute Elordik eta Zabaletak, zazpi punturekin; bost dituzte Peio Etxeberriak eta Rezustak, Lasok eta Imazek, eta Altuna III.ak eta Tolosak.