Paretek pintura nahi dute

Summary: Paretek pintura nahi dute. Margoek hartu dute Uharte, berriz ere: CantamanÌÂÂanas arte urbanoko jaialdia egin dute, hemeretzigarrenez. Herri osoa bilakatu da grafiti eta mural egileen euskarri, jaialdia lehenengoz egin zutenetik. Artiston lanak 65 mural inguruko ibilbidea osatu du herrian.

Garabiak, hesiak eta pintura usaina. Uharteko karriketan sumatzen da Cantamañanas arte urbanoko jaialdia martxan dela. Herrian gutxi dira margoaren arrastorik gabeko paretak; Cantamañanas jaialdiak hemeretzigarren aldia izan du aurtengoa, eta ia hogei urtez egindako bidean anitz dira herritarrentzat utzitako obrak: 65 inguru, denera.

Jabi Landa mural egile uhartearra da Cantamañanas jaialdiaren oinarri. Grafitiaren esparruan egin zituen lehendabiziko marrazkiak, eta orain kaleko artea du lanbide. Ez du galdu, halere, lagunekin paretara joan eta margotzeko grina, eta gogo hori asetzeko asmoz hasi zen jaialdia antolatzen. «Doan aritzen gara denok; lagun arteko jaialdi bat da; neurri handi batean, elkarren ondoan pintatu nahi duten artistak etortzen direlako; filosofia horrek bilakatzen du gure jaialdia berezi». Euskal Herriko zaharrena da. «Munduko zaharrenetakoa», zehaztu du Landak.

Pandemiak ere ez zuen bertan behera uztea lortu.

Landak Uharten aurkitu du bere grina mural bilakatzeko behar zuen babesa. Izan ere, jaialdia egin duten aldi guztietan herriko udala izan dute laguntzaile, eta herritarrek ere kontent hartu dituzte euren karriketako paretak mihise handi bilakatu izana. «Uste dut Uharten Arte Garaikidearen Zentroa egoteak eta Patxi Buldainen gisako erreferente bat izateak lagundu duela aldeko giro hori sortzen», nabarmendu du Jabi Landak.

Buldainek 1980ko hamarkadan San Joan plazan egindako mural bat da, hain zuzen, oraingo Cantamañanas jaialdiaren nolabaiteko hazi. «Buldainek bere tailerrean ari ziren bertze herritar anitzekin egin zuen mural hori; nire aita ere aritu zen margotzen, eta nik neuk ezagutu nuen, desagertu zen arte». Murala zegoen eraikina eraitsi egin zuten, eta, ondorioz, obra galdu zen.

Arte garaikidearen zentroan

Patxi Buldainen murala suntsitu zen, baina indarrean segitzen du artista hori, Landa eta Arte Garaikidearen Zentroa lotzen dituen artearekiko zaletasunak. 2019an, adibidez, Buldain omendu zuten arte garaikidearen zentroan, eta Cantamañanas jaialdiko antolatzaileak aritu ziren mural bat margotzen, ekinaldiak iraun bitartean. Zentroarekin ere elkarlanean aritu dira Landa eta bertze zenbait artista urbano: inguruko paretetako muralak dira harreman horren emaitzarik ikusgarriena.

Aurtengo Cantamañanas jaialdia hilaren 8tik 11ra egin dute, eta igandetik, ondorioz, bertze zortzi mural daude Uharteko karriketan. «Herriko hegoaldean aritu gara aurten, 11 artista denera; guztiak nafarrak. Hemendik aurrera, aurretik egindako muralak berritzea da gure asmoa», azaldu du Landak.

Obra berrien artean, Saokak, Sergiok eta Imsak elkarrekin egindako murala dago. Hiru egileon lanak ederki islatzen du jaialdiaren filosofia, aurrenekoz egin baitute bat murala elkarrekin sortzeko. «Elkarren lanaren berri bagenuen, baina ez genuen elkar ezagutzen; Jabik [Landa] hiruren artean mural bat egiteko aukera proposatu zigunean berehala erran genuen baietz», kontatu du Saokak.

Saoka Ameriketako Estatu Batuetatik etorri da, Imsarekin batera, Cantamañanas jaialdian parte hartzera. Iruñekoa da Saoka, eta Antsoaingoak, berriz, Imsa eta Sergio. Hirurak dira grafiti egileak. Imsa lehengusu baten eskutik hasi zen. «Bartzelonatik ekartzen zituen poteak; baten bat kendu, eta margotzera joaten nintzen». Orain, muralak margotzea du lanbide, AEBetan. «Han harro dira grafitia sortu izanaz, eta balioa ematen diote karrikan egiten dugun lanari».

Saokak txikitatik maite izan du margotzea; etxean paper zurian egindako marrazkiak bazter utzi zituen pareta baliatzen zuten artista batzuen lana ezagutu zuenean. «Gure gizartean bada joera dena sailkatzeko; barruan duguna adierazteko moduek, baina, muga oro gainditzen dute anitzetan. Sormenari bide bat emateko modu bat da arte urbanoa», kontatu du Saokak.

Sergiorekin eta Imsarekin batera egindako lanari buruz, pareta margotzen hasi aurreko prozesua nabarmendu du artistak. Sergiok ere balio handia eman dio bide horri. Uharteko muralak garrantzi handia du beretzat: «Saokaren eta Imsaren lanari so hasi nintzen ni margotzen, bertzeak bertze».

Sergiok ere grafitia du oinarrizko lan tresna. Ez du lanbide, halere. «Ez nuke nahi; uste dut ematen didana galduko lukeela. Niri margotzea gustatzen zait lagunekin elkartzeko, aukera ematen didalako gauzak ikusteko nire modu bera duen jendea ezagutzeko».

Garabiak, hesiak eta pintura usaina. Herritarrak paretei so aritu dira Cantamañanas jaialdiko artistak hormak margotu bitartean. Uharten, halere, zaila da muralik gabeko paretak aurkitzea. Herri osoko karrikak bilakatu dira artisten euskarri, eta herri osoko karrikak dira, ondorioz, Cantamañanas jaialdiko aldi guztien maparik onena. Herrian ibili bertzerik ez dute egin behar arteaz gozatu nahi dutenek.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetan hiru greba egun egingo ditu ELAk urrian. Hilaren 4an, 5ean eta 6an izango dira lanuzteak. Lan itunaren negoziazioa «blokeatuta» edukitzea egotzi die sindikatuak patronalei, eta «langileen eta erabiltzaileen baldintzak bermatzeko» eskatu dio aldundiari.

«Blokeatuta» dago Bizkaiko zahar etxeetako lan gatazka. Beharginek bi urte daramatzate lan ituna berritu gabe, eta azken hilabeteetan sei greba egun egin dituzte, baina, ikasturtea abiatzearekin batera, «mobilizazioak areagotzea» erabaki du ELA sindikatuak: grebara deitu du urriaren 4rako, 5erako eta 6rako. Lan baldintzak hobetzeko eskatuko dute, baina eredua aldatzea ere bai: «Denok grebara, lan baldintza egokietan oinarritutako arretaren eta zaintzaren alde; langileen, familien eta egoiliarren ongizateari lehentasuna emango diena, eta ez enpresen etekinei».

Gaur Bilbon eginiko agerraldi batean, langileek gogora ekarri dute «lan zama onartezinak» dituztela «ratio eskasen eta langile faltaren ondorioz». Sindikatuak egindako kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak 2019an ratioei buruzko dekretua onartu zuenetik, 2.376 zerbitzu ordu galdu ditu, esaterako, ehun egoiliar inguruko zentro bizkaitar batek. «Langile gutxiagok lan gehiago egin behar dugunean denbora gutxiagoan, emaitza da arretaren kalitatea nabarmen murrizten dela», berretsi du Soraya Garciak.

Besteak beste, soldatak KPIaren arabera igotzea, lanaldi osoko behargin gehiago jartzea, ordezkapenak lehen egunetik egitea, eta osasunaren zein berdintasunaren alorretan hobekuntzak egitea galdegin du ELAk. «Benetako urratsak egin behar dira pribatizatu gabeko egoitzetako langileekin parekatzeko», adierazi du Alaine Fernandez Larrañagak. Izan ere, 150 zahar etxe baino gehiago daude Bizkaian, baina soilik hamabi dira guztiz publikoak, udalek edo diputazioak zuzenean kudeatuta.

Gainera, GESCA, LARES eta ELBE patronalekin bildu ezinik dabiltza langileen ordezkariak: iazko urrian izan zuten azken batzarra. «Blokeo egoera hori Bizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin gertatzen da: diputazioa horren jakitun da; zerbitzuaren finantzatzailea izanik, langileen eta erabiltzaileen baldintzak bermatu behar ditu».


Abian da XIII. Beldur Barik lehiaketa

Summary: Abian da XIII. Beldur Barik lehiaketa. Iragan aldietako helburu berari eutsiko dio aurtengoak: indarkeria matxistaren prebentzioa du asmo, gazteei zuzendurik. Izarok kontzertu bat emanen du lehiaketaren amaian, abenduaren 2an.

Hamahirugarrenez, martxan da Beldur Barik lehiaketa; ausart eta izurik gabe, beste behin. Gaur aurkeztu dute aurtengo aldia Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailek, Sestaon (Bizkaia); haiek antolatua da egitasmoa, Emakunderen bitartez, eta Eudel elkartearen eta foru aldundien laguntzarekin. Aurpegiera, doinu eta ahots berriak izanen dira aurtengo lehiaketan, asmo berarekin betiere: indarkeria matxistaren kontrako jarrerak sustatzea gazteen artean. Beldurrak uxatzeko hala.

Zehazki, eta, ohi denez, 12 eta 20 urte arteko gazteek parte hartzen ahalko dute lehiaketan. Nork bere erara, adierazpen artistiko bidez, indarkeria matxistari aurre egiteko eskatuko zaie gazteei. Hau da, sorkuntzek «parekidetasuna, askatasuna eta autonomia, elkarkidetza eta indarkeria matxista eta sexistaren bazterketa irmoa» erakutsi beharko dute, lehiaketaren antolatzaileek oroitarazi dutenez. Irailaren 19an hasi eta azaroaren 11n bukatuko da lanak aurkezteko epea.

Aurreko aldietan bezala, adinaren araberako hiru kategoria bereizi dituzte lehiaketan, eta, argitu dutenez, bi modutan izanen da parte hartzea: bakarka edo taldeka.

'Libre' eta aske izateko

Libe Beitia tiktokerrak eta Julen Portillo eduki sortzaileak aurkeztu dute gaur Sestaon eginiko ekitaldia. Ez dira bakarrik izan: Izaro abeslariaren doinuek lagundu diete aurkezleei, eta, hain zuzen, Mallabikoaren Libre kantua aukeratu dute XIII. lehiaketaren abesti gisa.

Abenduaren 2an bukatuko da aurtengo Beldur Barik lehiaketa, Sestaon. Hain justu, antolatzaileek jakinarazi dute Izaroren kontzertu batek goxatuko duela egun hori.


Summary: Menia ez errespetatzea eta eraso egitea egotzi dio Kirgizistanek Tajikistani. Duela bi egun, bi herrialdeetako indarrak borrokan hasi ziren berriro beren arteko mugan, eta gutxienez hiru pertsona hil dira, eta 55 zauritu.

Aste honetan gatazka piztu da berriro Kirgizistan eta Tajikistan arteko mugan, baina, bi egunez borrokan aritu eta gero, su etena adostu dute Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek eta Kazajistango Emomali Rakhmonek. Hori jakinarazi du Japaroven bulegoak. Han 16:00ak zirela sartu da indarrean —Euskal Herriko 12:00etan—. Baina ordu batzuk geroago menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi dio Kirgizistanek Tajikistani

Bi presidenteak Uzbekistanen daude, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran, eta han negoziatu dute. Bi herrialdeek elkarri egotzi diote erasoaldietan arma astunak erabiltzea. Azken bi egunetako borroketan gutxienez hiru pertsona hil dira, eta 27 zauritu, iturri ofizialen arabera.

Menia iragarri aurretik, Kirgizistango mugazainek ohar batean nabarmendu dute Tajikistango indarrak tankeak, ibilgailu blindatuak eta morteroak erabiltzen ari direla eraso egiteko, eta zehaztu dute Batken herriko aireportua bonbardatu dutela azken orduetan, eta gutxienez herrixka batera sartu direla. Jakinarazi dute eraso horiei erantzun dietela, «etsaia» erasoaldia alboratzera behartzeko eskura dituzten «teknika eta arma guztiak» erabiliz. Bide batez, azpimarratu dute Tajikistandik gertu dauden lekuetatik 136.000 pertsona ebakuatu dituztela.

Tajikistanen arabera, ordea, Dinauko (Kirgizistan) mugazainek bi herrialdeen arteko «akordioa» urratu dute han 04:50 zirenean, eta Duxanbe Tajikistango hiriburua eta zazpi herrixka bonbardatu dituzte, «arma astunak» erabiliz.

Nahiko ohikoak dira gatazkak Sobietar Batasuneko kide izandako bi errepublika horien arteko mugan, baina azkar baretu ohi dira. Moskuk eskualdea banatu zuen, baina guztiz aintzat hartu gabe non zeuden talde etnikoen kokalekuak.

Iazko apirilaren amaieran ere izan ziren borrokak, hiruzpalau egun iraun zuten, 55 pertsona hil ziren, eta 40.000 bat desplazatu eragin zituzten. Gatazka, hain zuzen, oraingo eremu berean piztu zen, Tajikistango Sughd eta Kirgizistango Batken probintzien artean, Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira. Bi herrialdeek su etena adostu zuten.

Reuters berri agentziak kontsultatuko aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «hirugarren aktore baten parte hartzea», desmilitarizatutako eremu bat ezar dezan mugan.

«Hirugarren aktore bat» Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «hirugarren aktore baten parte hartzea», desmilitarizatutako eremu bat ezar dezan gatazkagunean. Hori lagungarria izango litzateke, adituen horien beraien esanetan, gatazkak berria saihestu ahal izateko.

Errusiak baseak ditu bi herrialdeetan, eta borrokak eteteko eskatu du. Bi herrialdeak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeko kide ere badira, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Errusiarekin batera, eta aliantza militar horrek adierazi du harremanetan daudela bi aldeekin erlazioak onbideratze aldera.


Summary: Elkarretaratzea egin dute, 'Pantailak euskaraz, gure eskubidea' lelopean. Euskalgintzako eta kultur munduko lagun ugari elkartu dira protestan. Mugimenduak nabarmendu du Sail Ofizialean ez dela film bakar bat ere egongo euskaraz edo euskarazko azpidatziekin ikusgai.

Donostiako Zinemaldiaren hasiera ekitaldia ospatu baino ordubete lehenago, Pantailak Euskaraz mugimenduak deitutako elkarretaratzea egin dute Kursaalaren aurrean, Zurriolako zubiaren ertzean. Pantailak Euskaraz-eko ordezkariekin batera, euskalgintzako eta kultur munduko hainbat lagunek parte hartu dute protestan. Handik metro gutxira egingo dute hasiera ekitaldia, 20:30ean, Kursaaleko areto nagusian.

Pankarta nagusiaz gain, bestelako mezuak ikusi dira: ETBk ematen dituen filmen %50 euskaraz izan daitezela eskatu dute, esaterako.

«Zinemetan, zinema jaialdietan, telebistan zein plataformetan euskaldunok bizi dugun diskriminazioa amaitzea erakundeen ardura dela uste dugu», esan dute Pantailak Euskaraz-ekoek. «Horretarako, Euskal Herrian bertan irizpideak ezar daitezke zinemaldien hizkuntza betebeharrei dagokienez eta telebista publikoan euskara lehenesteari dagokionez». Zinema aretoetan hizkuntza kuotak ezartzea ere legez egin daitekeela uste du mugimenduak.

Aurten Donostiako Zinemaldiak izango dituen emanaldiak aztertu ditu Pantailak Euskaraz-ek. Emanaldien %10 inguru izango dira euskaraz, eleaniztunak edo euskarara azpidatzita. «Kontuan izan behar da Zinemaldiko araudiaren seigarren artikuluak emanaldi guztiak gazteleraz edo gaztelerazko azpidatziekin ikusi ahal izatea ezartzen duela, baina ez dio ezer euskaraz ikusteko aukera bermatzeari buruz». Sail Ofizialean 109 emanaldi egongo dira aurten, eta horietatik bakar bat ere ez da izango euskaraz edo euskarazko azpidatziekin.

«Nekez uler daiteke hainbeste diru publikorekin ospatzen den ekitaldi honetan, bi hizkuntza ofizial dauden lurralde batean, euskarak eta euskaldunok horrelako diskriminazioa jasatea», diote Pantailak Euskaraz-ekoek.

Hartaz, Pantailak Euskaraz prest agertu da Donostiako Zinemaldiarekin elkartu eta datorren urtera begira euskararen presentzia nola areagotu daitekeen aztertzeko, baita proposamenak egiteko ere.

Mugimenduak gogorarazi du Euskal Herriko zinema aretoetan urte osoan estreinatzen diren filmen %1 baino ez dela estreinatzen euskaraz.


Summary: «Europan pisu handiagoa daukate suhiltzaile boluntarioek». Hamarkadak daramatza Jon Ojangurenek herriko ezbeharretan laguntzen, taldearekin batera. Boluntarioen prestakuntzari garrantzi handiagoa emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari.

30 urte bete ditu aurten Bermeoko (Bizkaia) Herri Babesak, eta beste horrenbeste egin ditu Jon Ojangurenek (Mungia, Bizkaia, 1951) bertako koordinatzaile gisa. Ia egunero jasotzen ditu deiak eta ezezagunen mezuak: “Aupa, Jon, portuko zera hau apurtuta dago eta arriskutsua izan daiteke”. Denetarik egin du taldeak hamarkada hauetan, eta suteekin, uholdeekin eta COVID-19aren izurritearekin lagundu dute herrian, besteak beste.

1992an sortu zenuten Bermeoko Herri Babesa. Nondik etorri zen ideia?

Juan Karlos Goienetxea orduko alkateak esan zidan sortzeko, Bermeok hainbat beharrizan zeuzkala ikusita. Talde bat agertu ginen, eta teknikari batzuk sartu zituzten gurekin: udaltzainen burua, udal aparejadorea eta udal idazkaria. Horiek udalaren mandatik etorri ziren, eta alderdi bakoitzetik zinegotzi bat. Gainerakoak boluntarioak ginen, eta ni egin ninduten koordinatzaile.

Lehenagotik ikusten zenuten beharrizana?

Orain badago suhiltzaileen etxea Gernikan, eta hobeto daude prestatuta, baina lehen ez. Gainera, Bermeok arazo eta arrisku asko dauzka. Alde Zaharra dauka, portuan deposituak daude, gasa, izozkailuak, amoniakoa erabiltzen duen izotz fabrika bat, eta leku estu batzuetan ezin duzu kamioirik sartu… Ez bakarrik hori: asago dago; Gernikatik ordu erdira. Horregatik daroagu hainbeste denbora eskatzen suhiltzaileen erreten ofizial bat, baina Bizkaiko Foru Aldundiak beti esan digu ezetz. Zer egin behar dugu? Nire ustez, suhiltzaile boluntarioak ipini, Europan dituzten moduan. Nik ezer bere ez daukat suhiltzaileen aurka; guztiz kontrakoa, fenomenoak dira, eta profesionalak. Baina suhiltzaileen buruak, ez. Euskadin gertatzen dena da postu batzuetan ondo prestatutako jendea sartu beharrean, lagunak eta senideak sartzen direla.

Badauzkazue baliabideak suteei aurre egiteko?

Gure ustez, ezinbestekoa da Alde Zaharrean jarduteko kamioi eskaileradun bat edukitzea. Aldundia halakoak kentzen ari da hainbat suhiltzaile etxetatik, eta guri esaten digute ezin digutela eman.

Babes zibilera baliabide gehiago bideratu behar dira?

Bai. Europan, suhiltzaile boluntarioek pisu handiagoa daukate. Ederto batean konpontzen dira suhiltzaile profesionalak eta boluntarioak, eta boluntarioak laguntzeko daude.

Zuek zenbat zarete?

Gu hogei inguru gara, eta aktibo gaudenak, hamar edo. Ez bada su handi bat, nahikoa da kopuru horrekin. Eta zeozer handia bada, besteei deitzen diegu.

Eduki duzue eztabaidarik bakoitzaren eskumenei buruz?

Ez, ez. Guk badakigu nor garen. Profesionalak suhiltzaileak dira. Nik esaten dudana da suhiltzaile profesionalak ez duela beldurrik eduki behar suhiltzaile boluntarioek lana kenduko diegulakoan. Boluntarioa ez dago profesionalen postua kentzeko. Guztiz kontrakoa. Are gehiago: guk suhiltzaileen erreten bat eskatu dugu Bermeorentzat, herriak dauzkan arriskuengatik eta Gernika ordu erdira dagoelako. Aldundiaren ezetza ikusita, biena izango zen suhiltzaile etxe bat eskatu genuen: Gernikako hiru suhiltzaile Bermeon egotea. Berriz ere ezetz erantzun digute.

Proposatu dituzue beste aukera batzuk, orduan.

Bai, behintzat eman diezagutela materiala, kamioi eskaileradun bat, baina hori ere ez. Esaten digute arriskutsua dela. Lehengoan, iktus bat izan zuen herritar batek laugarren solairu batean, eta eskailera bat erabili izan behar genuen balkoi batetik bestera igo ahal izateko, banan-banan. Imajinatu horietako bat ugertuta egon balitz zer gerta zitekeen.

Baliabide kontua da bakarrik?

Ez, guk denbora asko daroagu boluntarioentzako prestakuntza eskatzen, baina ez digute ematen. Gainera, lehen, arnasa hartzeko ekipamendu eroangarriak ematen zizkiguten, eta, orain, suhiltzaileen buruetako bati bururatu zaio ezetz, ez zaizkigula eman behar. Sute bat dagoenean, zelan sartuko gara etxe batean norbait erreskatatzera ez baldin badaukagu arnasa hartzeko ekipamendu eramangarri bat? Hemengo sute handietan, guk geuk eroan behar izan ditugu, guk erositakoak.

Zelakoak izaten dira zuen esku hartzeak?

Sute bat badago, udaltzainek deitu egiten digute, eta ziztu bizian irteten gara, hamar minutu-edo behar ditugu. Nik telefonotik deitzen diet pare bati, eta besteei Whatsapp bidez idazten diet. Nik edo nirekin doanak kamioia hartu behar du, eta lekura joan. Eta bertan edozer aurkitu dezakezu. Eraikinera heltzean erabakitzen dugu su itzalgailuarekin edo mangerarekin sartu behar dugun. Bien bitartean, Gernikako suhiltzaileei abisatzen diegu kamera termikoekin etor daitezen, eta ikus dezaten su fokuren bat dagoen oraindik. Guk ezin dugunean suarekin, haiek datoz, eta ez da ezer gertatzen.

Denak zarete boluntarioak, ala soldatapean dago baten bat?

Soldatapean inor ere ez. Hemen inork ere ez du zentimo bat ere jasotzen. Horregatik egin ditzakegu kritikak.

Badaukazue beste eskaerarik?

Guk nahi dugu gure jendea prestatzea, eta ondo prestatzea. Lehen, suhiltzaileen ikastaroak 55 ordukoak ziren, eta gero praktikak egin behar ziren, arnasa hartzeko ekipamendu eramangarriekin, benetako suarekin eta abar. Hori da eskatzen diodana aldundiari. Orain, Eusko Jaurlaritzaren ikastaroak berrehun ordu baino gehiagokoak dira. Horiek ez dira boluntarioentzat, baina suhiltzaileak orain arte ematen egon direnak, ostera, bai. Nik horiek nahi ditut boluntarioentzat, prestakuntza nahikoa izan dezaten edozein lekutan eta presiorekin esku hartzen jakiteko. Gero suhiltzaile profesionalek etorri behar dutela? Etor daitezela, ezinbestekoak dira. Baina Bermeon, Otxandion, Urduñan eta Lanestosan, adibidez, behar dira suhiltzaile boluntarioak, suhiltzaileek ordu erdi edo gehiago behar dutelako hara heltzeko. Orain boluntarioentzako lau edo hamasei orduko ikastaroak eskaintzen dituzte, baina zera baino eskasagoak dira.

Orduan, lehen bai, egiten ziren ikastaro osatuagoak?

Bai, gutako bik suhiltzaile boluntarioen agiria daukate. Baina orain erabaki dute figura hori kentzea. Eusko Jaurlaritzak ezabatu egin du, eta babes zibilarekin ordezkatu. Oso ondo iruditzen zait suhiltzaile boluntarioak eta babes zibila bateratzea, baina ez dezatela kendu lehena.

Suak amatatzeaz gain, beste hainbat gauza egiten dituzue.

Denetarik egiten dugu: erortzen diren arbolekin laguntzen dugu, eraikinetatik jausi daitezkeen zatiekin, lur jausiekin, uholdeekin, gas ihesekin, desagertutako pertsonen bilaketarekin, eltxoekin, itsasoko denboraleekin… Hasi ginenetik ari gara txostenak egiten, halaxe eskatu zigulako alkateak. Fatxadak begiratu izan ditugu, errepideen egoera, lursailena, lur jausi posibleak… Txostena egin, eta, handik hamabost egunera, udal teknikariak erantzuna eman behar zigun, baina orain dela lau hiletik hona jada ez dugu txostenik bidaltzen.

Zergatik?

Ni teknikaria naiz, eta, orduan, lasai asko esaten nion udal arkitektoari: “Begira, obra honek upa lako arriskua dauka, eta udala ez da ari ezer egiten”. Erabaki asko politikagatik hartzen dituzte udalean, ez alde teknikoagatik, eta nitaz nekatu ziren, eta esan zidaten txosten gehiago ez egiteko. Orain esaten didate txostenetan ipintzeko sute bat egon dela eta parte hartu dugula, baina ez saiatzeko arrazoiak eta kausak zeintzuk diren zehazten. Baina nik txostenak egiten jarraitzen dut, eta SOS Deietara bidaltzen ditut.

Zeri buruz?

Denetarik. Egin izan dugu Bermeoko ur hargune guztien inbentarioa, eta idatzi ditugu txostenak gas usaina hartu dugunean nonbait, edo isuriak egon direnean portuan. 1994an, ikusi genuen Bermeoko portutik mila tona Goma-2 garraiatzen ari zirela; edozein ustekaberekin, herri osoak egin zezakeen eztanda. Hogei kamioi Gernikako erdigunetik pasatu ziren lehergailuz beteta. Eta hori El Mundo-k argitaratu behar izan zuen, jo nuen beste egunkari guztiek ez zutelako argitaratu nahi, eta ez zuten nahi Eusko Jaurlaritzaren menpe zeudelako. Gaur egun, egunkariak Jaurlaritzaren menpe daude zeharo, jasotzen dituzten diru laguntzengatik, eta 1994an El Mundo-ra jo behar izan nuen, [hemen] ia irakurtzen ez den egunkari batera.

Jaiak dira Bermeon. Lanean ibili zarete?

Bai. Lehengoan, adibidez, sukalkia egin zen, eta kartoi batzuek su hartu zuten. Guk prebentziorako kamioi bat edukitzen dugu ondoan, eta atoan amatatu genuen, baina hiru minutu gehiago utziz gero, kontainerrek ere hartuko zuten sua, eta ondoko autoek.

Eredu hau beste herri batzuetara esportatu daiteke?

Jakina. Suhiltzaileak ez baldin badira herri batera hogei minutu baino lehen heltzen, eredu hau ipini beharko lukete. Eta udal teknikariak eta hirigintzakoak derrigortu beharko lirateke uholdeak, lur jausiak eta fatxadetako zatien erorketak konpontzeko neurriak hartzera. Utzikeria handia dago, eta batzuk legeaz baliatzen dira beren lana defendatzeko. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak hobeto prestatu beharko luke babes zibileko jendea. Ez ikastarotxo bat eman eta traje handi bat, eta bidegurutze batean eduki kotxeei pasatzeko baimena ematen. Gaur egun egiten duten prestakuntza oso arina da, eta, agian, ez bazoaz ikastarora, ez da ezer gertatzen. Hor udalek egin behar dute indar.

Zelan ikusten duzu etorkizuna?

Uste dut aldundia nire erretiroaren zain dagoela, eta ez duela nahi ikastarorik egin jende berriarentzat. Hau desagertzea nahi dute.

Zein da horren atzeko arrazoia?

Beldur irrazionala da, sindikatu batzuena eta zuzendaritzarena. Ez dut inoiz ulertuko kamioi eskaileradun bat ez uztea, jakinda batzuk erretiratu dituztela eta Bermeoko Alde Zaharrean beharrezkoa dela. Batzuek uste dute lanpostua kenduko dietela, baina suhiltzaile profesionalek ondo dakite gu haien lana osatzeko bakarrik gaudela.


Summary: Txertoaren laugarren dosia jartzen hasiko dira 26tik aurrera Hego Euskal Herrian. 60 urtetik gorakoek, talde zaurgarriek eta osasun arloko profesionalek izanen dute txertoa hartzeko aukera

Hego Euskal Herriko agintariek adierazi dute hilaren bukaeran hasiko direla koronabirusaren aurkako laugarren dosia jartzen. Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eman du albistearen berri. Sagarduiren erranetan, Osakidetza, «beti bezala», prest dago txertaketa kanpainari aurre egiteko. «Garrantzitsuena da txertoak edukitzea, horiek banatu ahal izateko». Txertoak lortu bezain azkar, txertaketa prozeduren berri emanen du Osakidetzak, azaldu duenez.

Nafarroari dagokionez, zahar etxeetan dauden pertsonak izanen dira txertoa hartuko duten lehenak, 8.500 lagun inguru. 60 urtetik gorakoak, talde zaurgarriak eta osasun arloko profesionalak izanen dira hurrengoak. Hiru talde horiek urriaren 10etik aurrera izanen dute laugarren dosia hartzeko aukera. Talde horien parte ez direnak txertatzea, berriz, ez dago aurreikusita.

Carlos Artundok, Nafarroako Gobernuko osasun zuzendari nagusiak adierazi du «komeni» dela txertoa hartzea, batez ere pertsonarik ahulenek. «Pentsatu nahi dugu, eta badira aditu aunitz bukaeran gaudela diotenak, baina kasu, udazkenean edo neguan gorakada izaten ahal dugu eta».

Txerto berriak

Agintarien erranetan, laugarren dosirako erabiliko diren txertoek orain artekoek baino babes «zabalagoa» izanen dute. Izan ere, orain arteko txertoak eritasunetik babesteko «ezinbestekoak» izan badira ere, «kutsatzeen prebentzioan ez dute eraginkortasun handia izan». Txerto berria, ordea, gai izanen da aurre egiteko bai birusaren aldaera ohikoari, eta baita omikronari eta haren azpialdaerei ere.


Summary: Euskara alemanaren azpitik jartzen duen dekretuari ezezkoa eman dio Euskararen Nafar Kontseiluak. Merezimenduen dekretuaren inguruko irizpena eman du organo aholku-emaileak: 15 kontrako boto, sei abstentzio eta aldeko botorik ez.

Indarrean sartu aurretik, bide administratiboa egiten ari da Nafarroako merezimenduen dekretua. Gaur, Euskararen Nafar Kontseilura iritsi da araua, tramiteetako bat baita organo aholku-emaile horren irizpena jasotzea. Euskararen Nafar Kontseiluak, baina, ez dio oniritzia eman. Gaurko bozketan, 15 kontrako boto eta sei abstentzio jaso ditu Nafarroako Gobernuaren zirriborroak. Aldekorik ez.

Kontseiluaren kontrako jarrerak, ordea, ez ditu aldaraziko Maria Txibiteren gobernuaren asmoak. Izan ere, nahiz eta administrazioak aintzat hartu ohi dituen Euskararen Nafar Kontseiluaren aholkuak, organo horrek emaniko irizpenak ez dira lotesleak. Hortaz, litekeena da gobernuak hasierako asmoari eustea eta merezimenduen dekretuari bidea ematea.

Dekretuaren helburua da administrazioaren oposizio lehiaketetan eta beste lan deialdi batzuetan merezimendu gisa aintzat hartuko diren ezagutzak zehaztea. Euskara, besteak beste. Hori da, hain zuzen, dekretuaren berritasunetako bat. Izan ere, eremu ez-euskaldunean, euskara jakiteak ez du punturik emanen, eta eremu mistoan, berriz, jendaurreko lanpostu bakan batzuetan soilik hartuko da aintzat —euskara derrigorrezko baldintza ez den prozesuetan, betiere—. Frantsesa, ingelesa eta alemana menperatzea, aldiz, merezimendutzat hartuko da Nafarroa osoko lan deialdietan; hortaz, eremu ez-euskaldunean eta eremu mistoko zenbait deialditan, aleman hizkuntzako titulu bat izateak puntu gehigarriak emanen ditu, baina euskarazkoa izateak ez.

Iragan maiatzean, euskalgintzak kalean salatu zuen merezimenduen dekretu berria «atzerapauso onartezina» dela, 2017ko Euskararen Dekretuarekin alderatuta eskubide gutxiago aitortzen baitzaizkie euskaldunei.


Summary: «Gazteek ematen zidaten beldurrik handiena, oso tradizionalak baitira». Gizonezkoen traineruetan patroi lanetan aitzindari izan da, eta, orain, Elkanoren lehorreratzea antzezpeneko historiako lehendabiziko emakumezko eskifaia.

Getariako Elkanoren lehorreratzeari buruzko herri antzezpenak ehun urte bete ditu aurten, eta, urteurren borobil horretan, aurreneko aldiz emakume bat egon da tripulazioko gizonen larruan jartzen direnen artean. Emakume bera izan zen aurrenekoa gizonezkoen traineru batean patroi lehiatzen ere, San Juan taldearekin. Izaro Lestayo da bera (Getaria, 1998), eta lehorreratzearen biharamunean solastatu da arraunaz nahiz lehorreratzeaz. Izan da elkarrizketaren erdian urrunetik arrastoa utzi duela oihukatu dionik ere. Hain berea duen irribarre zabalarekin erantzun du Lestayok.

Egun gutxi dira Elkanoren lehorreratzean atera zinela. Zer moduzko esperientzia izan da?

Nik erronkatzat hartu nuen, lehenengo emakumea nintzelako tripulazioan parte hartuko zuena, eta, alde horretatik, urduri nengoen, ez bainekien herriari zer irudituko zitzaion. Dena den, ez da izan neronek proposatutako zerbait; hainbat bilera egin dira, eta herriak aukeratu zuen emakumeak txertatzea. Hasieran, kontinenteetarako eman nuen izena. Burutik ez zitzaidan pasatu ere egin tripulazioko parte izatea. Udaletik deitu zidaten, ordea, nire izena atera zela, eta ea animatuko nintzen galdezka. Bi aldiz pentsatu gabe, baietz esan nuen.

Prestaketa handia egin duzue?

Arropa berritu egin dute aurtengo antzezpenerako, eta, horregatik, tarteka horiek probatzera joan gara. Gainerakoan, egunean bertan 09:00etan gelditu ginen tripulazioko kide guztiok. Harrigarria da zenbat gauza egin behar diren; horrekin haluzinatu egin nuen. Lanak amaitu, eta denok elkarrekin bazkaldu genuen Iribarrenean —tradizioa da—, eta 14:00etan itsasora atera ginen. Itsasoan ibiltzera ohituta nago, baina hiru orduz geldirik egoteak beldurtzen ninduen; gainera, haizea altxatu zen, eta katxopak zeuden, itsaso txarra zegoen. Baina denbora guztian nabigatuz joan ginen, aurre-aurreraino, eta denbora azkar pasatu zitzaigun.

Esperientziarik handiena dutenak beren anekdotak kontatzen aritu zitzaizkidan tarte horretan; beraientzat zer zen hor egotea. Azken batean, lehen, aitak semeari pasatzen zion rola zen. Beraz, haientzat hor joatea ez zen Elkanoren lehorreratzea interpretatzea, baizik eta aitak utzitako tokia betetzea. Negar ere egin zuten; izugarria izan zen.

Hogeita sei minutu pasatu zenituzten moilatik elizara arteko bidea egiten. Nola lortzen da hain poliki ibiltzea ehunka begi begira-begira dituzunean, isil-isilik?

Inpakturik handiena itsasontziarekin moila barrura sartzen hasi gineneko uneak eragin zidan. Jendetza espero nuen, baina ez horrenbestekoa. Ikara ere sentitu nuen: «Izaro, orain nola egin behar duzu?», pentsatu nuen neure artean. Ez genuen entseatu, ez genekien nola ibili behar genuen; itsasontzitik moilarako saltoak ematen zidan beldurrik handiena, tripulaziokoen rolean sartuta, ezin zelako sekulako saltoa ere egin. Ondoren, bidea ez zitzaidan luzea egin. Atsedenean denek galdetzen zidaten ea zer moduz ibili nintzen, baina ni ez nintzen gogoratzen ezertaz.

Gero ikusi dituzu zure irudiak?

Bai. Etxera iritsi, eta aurreneko gauza horixe egin nuen. Jakin nahi nuen ondo ala gaizki interpretatu nuen. Jendeak esan zidan oso ondo egin nuela, baina…

Eta zeuri, zer iruditu?

Tira, ondo.

Antzezpenaren azken partea desberdina izan da aurten, kontinenteek zatikatuta zegoen munduaren piezak hartu eta bateratu egin zituztelako.

Neuri moilako momentua gustatu izan zait beti, eta ikusle moduan ere beti han jarri izan naiz. Itsasontzitik jaitsi orduko hasi zitzaidan jendea «aupa, neska» esanez, eta aldamenera begiratu eta kasu egiteko gogoa ematen zidan, baina ezin nuen egin. Bigarren zati horretan bai, jendea agurtzen aritu nintzen. Aldaketei dagokienez, aurten erregea kendu dute, eta zuk diozun amaiera horrekin eman nahi izan den mezua da denon artean mundu berri bat posible dela, askotariko jendea dagoela. Lehorreratzean hori islatu dugu: emakumezkoak sartu ditugu, gizonezkoak sartu ditugu, afrikarrak sartu ditugu… Oso polita izan da aurtengoa, berezia.

Emakume batek oraintxe bertan —elkarrizketaren erdian— esan dizu arrastoa utzi duzula, eta zorionak eman dizkizu. Halako mezu asko jaso al dituzu?

Bai. Bezperan jende pila batek bidali zidan mezu bat Whatsappez, esanez gozatzeko momentuaz, historia idatziko nuela, eta egunean bertan ere mezuak jaso nituen, eta ordutik ere bai. Kalean jaso ditudan iritzi guztiak oso positiboak izan dira.

Kontrakorik ez duzu jaso?

Ez. Beldurra banuen, baina beti esaten nuen kontra egiten bazidaten ere ez zela izan nik erabakitako zerbait, herriak aukeratu duen zerbait baizik. Esan zuten proba egingo zela, eta ikusiko zela. Aldaketa hauek eboluzio baten parte dira. Niri iritsitako mezu guztiak positiboak izan dira, baita gazteen partetik ere. Horrek ematen zidan beldurrik handiena, ea gazteek nola hartuko zuten.

Bai? Zergatik?

Egia esan, gazteak oso tradizionalak dira. Horiengandik gehiago entzuten dut ea zergatik sartu diren gizonezkoak kontinenteetan eta zergatik emakumezkoak tripulazioan. Baina haien partetik ere ongi etorria sentitu naiz, eta, beraz, pozik nago.

Lehorreratzea alde batera utzita, gizonezkoenak izan diren arlo edo eremuetan gauza gehiago ere egin izan duzu. Arraunean, esaterako, gizonezkoen traineruetan patroi ibili izan zara.

14 urterekin hasi nintzen arraun munduan. Nik arraunean egin nahi nuen, baina klubean agertu nintzenean esan zidaten txikia nintzela eta patroi joan behar nuela. Hasieran, disgustua hartu nuen, baina gero oso gustura aritu naiz. Aurrena Getaria-Zarautz emakumezkoen traineruan ibili nintzen, 2014tik 2016ra. Handik San Juanera joateko aukera izan nuen, eta han hasi nintzen, tarteka, mutilekin entrenatzen, patroia falta zutenean. Estropada jokatzeko aukera ere eman zidaten, orduan ere patroia falta zelako. Lekeition izan zen, denboraldiaurreko estropada batean. Gogoan dut sekulako itsaso txarra zegoela, eta galdetzen didatenean zein estropadetan pasatu dudan okerren, beti gogoratzen dut estropada hura, itsasoagatik. Ordutik, Lekeitioko itsasoak errespetu handia ematen dit.

Zeresana emango zuen emakume bat ikusteak gizonezkoen traineruan patroi…

Orduko hura normal-normal pasatu zen. 2018an amaitu nuen San Juanen, eta arrauna uztekotan egon nintzen. Baina, nire ezusterako, Getariako mutilen entrenatzaileak deitu zidan, Jon Larrañagak. Haren aurreneko urtea zen, eta galdetu zidan ea nahi nuen beraiekin hasi. Harritu egin ninduen, baina ez nuen bi aldiz pentsatu, eta hasi egin nintzen. Mutilek ezagutzen ninduten, batzuekin txikitatik ibilia nintzen traineruan, eta guretzat ez zen ezer arrotza. Aurreneko aldiz ligan Hendaian atera nintzen, eta horren ostean etorri zen harrabotsa; aurreneko emakumea nintzela patroi atera zena gizonezkoekin, eta abar.

Ligan bai, baina 2019ko Kontxako Banderan ezin izan zenuen parte hartu, ezta?

KAE1 eta KAE2 ligetan ez ziguten inolako arazorik jarri. Gero, Kontxa iritsi zen, eta han aurrez izena eman behar dute arraunlariek eta patroiek, eta nire izena ez zuten onartu. Esan zuten ezin nintzela gizonezkoekin atera. Hasieran, haserretu egin ginen, beste patroiari zerbait gertatuz gero ez geneukalako inor. Nik banekien ez nuela jokatuko, titularra oraingo patroia zelako, Unax [Eizagirre], baina zer pentsatua eman zigun. Eusko Label ligara igotzen baginen ere gauza bera gertatuko zela esan ziguten; azken batean, liga pribatua da Eusko Label, eta baita Kontxako Bandera ere. Beren arauak dituzte, eta errespetatu egin genituen.

Hain zuzen, aurten Eusko Label ligan dabil Getaria, eta, beraz, ezin izan duzu patroi lanik egin.

Hala da. Delegatu moduan aritu naiz.

Sekulako liga egiten ari zarete, eta, Kontxan ere, aurrena sailkatzea lortu zenuten, eta, gero, ohorezko txandan lehiatzeko aukera. Gertutik bizi izan dituzu bi lorpen horiek, baina lehorretik. Inbidiarik ez dizu eman?

Kontxako itsasoa ikustean, beti ematen dizu inbidia; ni ere aterako nintzateke, baina kanpotik bizi izan nuen beste arraunlari eta delegatuekin, eta, mutil horien ibilbidea zein izan den ezagututa, niretzat oso berezia izan da haien aldamenean segitzea. Kontxako sailkapenari dagokionez, oso-oso urduri geunden denok. Gure izena kiniela guztietan zegoen, baina bagenekien horretarako gauzak oso ondo egin behar zirela, eta akats txiki batekin kanpoan geldituko ginela. Mutilek egin behar zuten dena, eta gehiago eman dute Kontxako estropadetan. Gozatzeaz gain, asko borrokatu dira. Kontxa berezia da, hein handi batean, zaleak arrapalara bertara joaten direlako, eta arrapala hori marroiz beteta egotea eta denak marruka Esperantza kantatuz entzutea… Arraunlariak hunkituta zeuden; sekulakoa izan da.

Zeu Kontxak irabazitakoa zara. Lehiatzera itzultzeko asmorik?

Aurten indarberritu egin naizela uste dut, eta gogoa dut hurrengo urtean liga bati eusteko, bai. Emakumezkoen talderen batekin hitz egin dut, baina oraindik ez dut ez baiezkorik ez ezezkorik eman. Ikusiko dugu.


Saseta eta Monzon kantatzea

Summary: Saseta eta Monzon kantatzea. Irati Jimenez idazlea da emanaldiaren zuzendari artistikoa, eta musika, dantza eta literatura uztartuko ditu saioak. Bihar estreinatuko dute, Hondarribian, eta Bergaran ere izango dira, hilaren 27an.

«Kontatuko ditugun historiak ezagunak dira, baina komeni da tarteka horiek ere geure buruari kontatzea». Kandido Saseta 1936an Eusko Gudarosteko sortzaile izandakoa eta Telesforo Monzon lehen Eusko Jaurlaritzako Herri Zaintza sailburu, politikari eta idazlea omentzeko diziplinarteko ikuskizun bat sortu dute Olaso Dorrea fundazioak eta Kepa Ordoki Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak, eta bi figura historiko horien gaurkotasuna defendatu du Irati Jimenez idazleak. Hura da Saseta, Monzon eta Gudarien eginak izeneko emanaldiaren zuzendari artistikoa, eta hura izango da emanaldiko gidaria ere, baina Jimenez ez ezik, Kemen dantza taldea, txalapartariak, Josu Txapartegik gidatutako abesbatza eta Estitxu Pinatxo abeslaria ere bilduko ditu oholtzan ikuskizunak. Bihar egingo dute estreinaldia, Hondarribian (Gipuzkoa), Itsas Etxeko auditoriumean, 11:30ean. Eta ondoren, Bergaran ere (Gipuzkoa) emango dute, hilaren 27an.

«Iraganera begiratuko dugu, eta apur bat gora ere bai, izpirituak apur bat zabaltzeko», azaldu du Jimenezek. «Gauza tristeak kontatuko ditugu: galdu behar ez zen gerra bat kontatuko dugu, eta haren ostean heldu zen 40 urteko gau luze bat, eta Monzonek ere nola erbesteratu behar izan zuen. Baina egin beharreko borroka bat egin zuten, eta historia oso boteretsuak ere badaude hor kontatzeko. Irlandar kantuak bezala, erdi tristeak eta erdi pozgarriak direnak».

HandItuz joan den proiektua

Bi urteurrenek eman diete lanean hasteko aitzakia. 85 urte bete dira aurten Saseta hil zutenetik, eta 75 Telesforo Monzonek Gudarien eginak liburua argitaratu zuenetik, eta bi data horiek izan dira emanaldiaren abiapuntua. Hasieran, omenaldi xume bat egitea izan zen ideia, baina, Jimenezen hitzetan, «handituz» joan da proiektua pixkanaka.

Saseta eta Monzon ez dituzte apeta hutsez batu. «Historiak ematen digu Saseta eta Monzonen arteko lotura egiteko oinarria», azaldu du Jimenezek. «37an hil zen Saseta gudari batailoi baten buru zela, eta handik hamar urtera eman zuen argitara Monzonek, Gudarien eginak liburua, erbestean idatzia, 1947an, hain justu, Sasetaren moduko gizonei omenaldia egiteko».

Eta liburu hori izango da emanaldiaren muina.

Monzonen zubi lana

Euskal literaturaren historian Monzonek egindako zubi lana nabarmendu du Jimenezek. «Nazio liriko bat gara, eta ez da gure poeta bikainenetako bat, baina zubi lan garrantzitsua egiten du. Lauaxeta eta Lizardi buru zituen belaunaldi hori sortu zen gerra aurrean, eta, gero, desertu bat etorri zen. Eta hor agertzen da Monzon. Hari zor diogu, esaterako, Urrundik liburua, Mexikon argitaratu zena, eta gerraosteko euskarazko lehen liburua izan zena, eta, gero, urte batzuen buruan etorri zen Gudarien eginak». Kantatzeko idatzitako poemak dira denak, eta halaxe emango dituzte emanaldian ere.

Pisuzko izena da Sasetarena 36ko gerrari buruzko kontakizunetan. Abertzale sutsua izanik, hura izan zen Eusko Jaurlaritzaren alde aritu ziren ikasketadun militar bakarretako bat.

Gasteizko intendentzia kapitaina zela harrapatu zuen 1936ko altxamenduak Kandido Saseta. Gudarien indar boluntarioak eta Euzko Gudarostea antolatzen jardun zen Loiolako santutegian, eta hark diseinatutakoak dira gerrako babes lerro ez gutxi. 1937an Asturiasko frontera bidali zuten, eta han hil zen, otsailaren 24an. Han erori, eta, han egon ziren haren gorpuzkiak, harik eta 2008an haren gorpua topatu, eta, azkenik, Hondarribira eraman ahal izan zituzten arte.

Saseta eta Sasetaren hurrena

Monzonek eredugarritzat zeukan Saseta, eta, horregatik eskaini zion Saseta’ren ekiñaldiak izeneko poema Gudarien eginak bilduman. «Saseta da Gudarien Buru./ Txiki, bizkor, alai, argi, sutsu./ Apala da. Beldur ez ezagun./ Kementsuenak dira aren lagun./ Adiz otza, odolez bero,/ aurrera! arek esan ezkero,/ euskaldun mutil guziak nai,/ il edo bizi, berari yarrai!».

Baina ez hor bakarrik. Poliziak tiroz hildako Eustakio Mendizabal Benito Txikia ETAko kideari eskainitako Txikia abesti ezagunean ere, lehen estrofan bertan aipatu zuen Monzonek Sasetaren izena, eta ordu hartan frankismoaren aurka ari ziren ekintzaile haien arbasotzat aurkeztu. «Txikia zuen guda-izena/ bera gizon osoa izan arren,/ Mendizabal, Sasetaren hurrena,/ biak txiki, bizkor eta lerden./ Saseta hil zen gudarien aurrean,/ Mendizabal hil zaigu bakarrik,/ baina biok daukate Herri osoa/ atzo ta gaur euren atzetik/ Euskadi'rentzat hil dire-ta/ gorputzak arantzaz beterik».

Eta abesti hori ere entzungo da emanaldian.

Arbasoen gelan

Euskal Herri osoa izan dute buruan, Kepa Ordoki elkarte memorialistako kideek azaldu duenez. Peli Lekuona: «Orain arte, eskualdean jardun izan dugu, eta uste dugu, bai Monzonen bai Sasetaren figurengatik, honek zerbait nazionala izan behar duela».

Solemnea izango da emanaldiaren giroa, Jimenezek onartu duenez. Eta azaldu du horren zergatia: «Joxe Azurmendik erabiltzen duen esamolde bat erabiltzearren, esango nuke arbasoen gelan sartzen garenean oinutsik sartu behar genukeela, zarata gutxi egiteko, eta begiramenez, hor asko dagoelako ikasteko». Baina solemnea ez ezik «suspergarria» ere izango dela espero du. «Arimak apurtxu bat zabalago ateratzea izan da nire asmoa».


Summary: «Maila anitzeko gobernantza eredua» proposatu du Urkulluk Europako migrazio politikan. Urkulluk migrazioaren politika arloa zehaztuko duen «tresna juridiko» bat garatzeko ordua dela uste du.

Pertsona migranteen «segurtasuna» eta «ongizatea» bermatzeko, «maila anitzeko gobernantza eredua» proposatu du Iñigo Urkulluk, Europa mailan. Hain zuzen, Europako Elkartasun Kidegoak Bilbon antolatutako migrazio politiken inguruko jardunaldietan, «giza eskubideak zorrotz errespetatzeko» eta «familiarik gabeko haur eta nerabeak babesteko» beharra azpimarratu du lehendakariak.

Gobernantza eredu hori garatzeko, berriz, Europako Batasunaren, Espainiako Gobernuaren eta autonomia erkidegoen arteko elkarlana ezinbestekoa dela uste du Urkulluk. «Migrazioaren arloa zehaztuko duen tresna juridiko bat garatu nahi dugu». Horretarako, Europak «guztiz» aldatu behar duela azpimarratu du: «Politika bateratu bat onartu behar du, babes eta etorkizun berri baten bila datozen pertsonak behar bezala hartzeko». Euskal Herria bera «herrialde migratzailea» izan dela gogorarazi du lehendakariak, eta ezagutzen dituela zeintzuk diren «toki berrietan integratzeko zailtasunak».

Euskal Herriak errealitate berrietara egokitzen diren erabakiak «elkarrizketaren eta akordioen bitartez» hartu izan dituela ere nabarmendu du Urkulluk; hain zuzen, «instituzioen eta hirugarren sektore sozialaren arteko akordioen bitartez». COVID-19ak utzitako ondorioek eta Errusiaren eta Ukrainiaren arteko gerrak, baina, egoera aldatu dute eta, Urkulluren esanetan, eraso xenofoboak handitu egin dira. Gauzak horrela, migratzaileengan fokua jartzen duten harrera eredu «humanitario, proaktibo eta inklusiboak» hasi dira ezartzen.

Izan ere, eta Urkulluk eman dituen datuen arabera, atzerritik datozen pertsona gehienak Euskal Herrian geratzen dira bizitzen. «Euskal gizartea plurala da oso». Aniztasunean omen dago, lehendakariaren arabera, gakoa: «Aniztasuna hoberen kudeatu duten herrialdeak dira, egun, munduko herrialderik garatuenak».


Summary: Konpentsazio neurriaren etetea kendu du Paueko Administrazio Auzitegiak. Euskal Hirigune Elkargoak uztailean bozkatu zuen konpentsazio arau berria ontzat eman du, eta 2023ko martxoaren 23an jarriko da indarrean.

«Jarrai dezagun etxebizitzaren alde ekiten». Hitz horiekin jakinarazi du Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Paueko Administrazio Auzitegiaren erabakia: turismorako bizitegien hazkundea oztopatzea xede duen konpentsazio arauaren etetea altxatzea erabaki du. Ontzat eman du Euskal Elkargoan uztailean bozkatu zuten arau berria, eta, beste gorabeherarik ezean, 2023ko martxoaren 23an jarriko da indarrean. «Mobilizazio politiko eta herrikoiak irabazi du», Etxegarairen hitzetan. Gaur-gaurkoz, ez da jakina higiezinen eta turismoaren arloko hainbat eragilek jarritako helegiteen sakoneko azterketa noiz eginen duten.

Agiri batean, etetearen altxatzea txalotu du Alda mugimenduak, eta Euskal Elkargoari eskerrak eman dizkio afera honetan erakutsi duten «deliberamendu eta jarraikitasunagatik». Ipar Euskal Herriko hautetsiek «arduraz» jokatu dutela kontsideratu dute: «nehoiz baino gehiago, etxebizitzaren krisiaren eta espekulazioaren aitzinean, politika boluntaristak eta interes komuna gailendu behar dira merkatuaren lege indartsu eta suntsitzailearen gainetik».

Alda-ren hitzetan, konpentsazio neurriak finantza inbestitzaileak eta banku maileguak gibeleraziko ditu, helegiteen sakoneko azterketaren ondotik Paueko Administrazio Auzitegiak erabakiko duenaren beha geldituko baitira turismora bideratzeko etxebizitzak erosi aitzin.

11.000 bizitegi «libratuak»

Martxoaren 5ean bozkatu zuten lehen aldiz konpentsazio neurria. Printzipio sinple bat aplikatzea proposatzen du: kontsideratzen da bizitegi bat urte guzian turismora bideratua bada, bizitegi hori komertziora bideratua dela. Ondorioz, lokal komertzial bat bizitegi bilakatzeko eskatzen zaio jabeari. Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei dagokie neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko, bizitegia hiri berean eskaini beharko dute, eta gutxi gorabehera ezaugarri berdinak izan beharko ditu. Etxebizitzaren tentsio eremuan kokatzen diren Ipar Euskal Herriko 24 herrietan izango da indarrean neurria.

Ekainaren 3an, neurria behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen auzitegiak, proportzionaltasun falta argudiatuta: epailearen arabera, ez da errana jabe guziek neurria betetzeko aukera luketenik. Aferaren sakoneko azterketa egin bitartean neurria eten zuen. Epaitegiak azpimarratutako elementuei erantzuteko, arau berria bozkatu zuen elkargoak uztailaren 9an, moldaketa batzuk eginez. Arau berria Paueko Administrazio Auzitegiari aurkeztu zioten, eta hortik dator gaurko erabakia. Ikusteko dago haren kontrako helegite gehiago jartzen duten ala ez. Alda mugimenduaren arabera, 11.000 bizitegi «libratu» litezke araua aplikatuz.


Barrote arteko borrokaldia

Summary: Barrote arteko borrokaldia. Alberto Rodriguezen Modelo 77 filmaren lehiaz kanpoko emanaldiarekin hasi da Sail Ofiziala. 1970eko urteetan Copel presoen kolektiboak egindako borroka kontatzen du.

Franco hil ondoko lehen urteak. Espetxezainen jipoiak, janari ustela, arkakusoak, osasun arretarik eza, miseria... egunerokoa dira kartzeletan preso dituztenentzat, baita Bartzelonako Model espetxean ere. Arrazoi politikoengatik giltzapean daudenei amnistia iritsi zaie, baina gainerakoek hantxe jarraitu beharko dute. Eta barrote artean beren eskubideen alde borrokatzea erabakiko dute askok, Copel Borrokan ari diren Presoen Koordinakundean bilduta. Borrokaldi horren kronika ondu du Alberto Rodriguez zuzendari espainiarrak Modelo 77 filmean. Lan horrekin hasi da Sail Ofiziala —lehiaz kanpo eman dute—, eta Kursaaleko ikus-entzuleek gogotik txalotu dute filma goizeko emanaldian.

Lapurreta bat egitea leporatuta, Modelen daukate Manuel izeneko gaztea (Miguel Herran), epaiketaren zain. Pino (Javier Gutierrez) suertatu zaio ziegakide, zigor luzea betetzen ari den gizona. Kartzela inguruko kaleetan protestan ari direnen oihuak barrura heltzen zaizkie, eta haiek ere egoeraren aurka altxatzea erabakiko dute. Elkartasuna, bortizkeria, laguntasuna, traizioak, esperantza eta porrotak tartekatuko zaizkie bidean. Aurrez, besteak beste, La isla mínima (2014) eta El hombre de las mil caras (2016) aurkeztu ostean, benetako gertakarietan oinarritutako istorio batekin itzuli da Rodriguez Zinemaldira. Rol protagonistak antzeztu dituzten Herran eta Gutierrez ez ezik, Fernando Tejero eta Catalina Sopelana aktoreak, Rafael Cobos gidoilaria, eta Jose Antonio Felez nahiz Domingo Corral ekoizleak izan ditu zinemagileak alboan, saioaren osteko aurkezpenean.

Istorioaren berri izan zutenetik beretik presoen arteko elkartasunak arreta piztu ziela azaldu du zuzendariak. «Nolatan batu ziren egin zutena egiteko, 200 lagunek zainak mozteraino prentsa sar zedin gertatzen ari zena kontatzera; are, kartzela denean leku bat zeinak jendea elkarrengandik urruntzen eta identitatea ezabatzen duen. Giza istorio gisa, sekulakoa iruditu zitzaigun, eta mirestekoa ere bai, utopia moduko baten alde egiteko jendea elkartzea». Istorioa gertatzen den garaia ere garrantzitsutzat jo du: «Diktaduratik demokraziarako bidean ginen, eta uste dut inoizko askatasun sentsaziorik handiena izan den garaia izan zela».

Horregatik, esanguratsua iruditu zitzaion kontakizuna kartzelan zeudenen ikuspegitik lantzea. «Herrialde oso baten askatasun oihua kartzeletaraino iragazi zen. Alde horretatik, uste dut kartzela, modu batean edo bestean, beti dela herrialde baten edo gizarte baten ispilu, eta halaxe zen Model ere; horregatik grabatu nahi izan genuen bertan filma».

Prozesu «izugarri luzea»

Zuzendariak eta ekoizleek azaldu dute «izugarri luzea» izan dela filma sortzeko prozesua. 2005ean sortu zitzaien ideia, artean Model zabalik zegoela —espetxea 2017an itxi zuten—, baina luzaz ez zuten filmaketarako leku egokirik aurkitu. Hala, gaiaz bildua zuten dokumentazio andana gorde —hura bizi izan zutenei egin zizkieten elkarrizketak, garaiko prentsa eta argazkiak...—, eta beste lan batzuk ondu zituzten. Harik eta, duela bi urte inguru, Modelen bertan grabatzeko baimena lortu zuten arte.

Rolen lanketaz, Herranek azaldu du Copeleko kide izandako preso ohi bat ezagutu zuela. «Harrigarria eta oso aberasgarria egin zitzaidan harekin hitz egitea. Jende honek ez du hitz bakarra esan beharrik, begiradan ikusten zaie bizi izan duten guztia, urteetako borroka eta etsipena. Espainiako kartzela guztietatik pasatu den pertsona bat da, eta, egun, ia 80 urterekin, oraindik borrokan ari da presoen eskubideen alde». Espetxe sistema aldatu beharraz ere mintzatu da aktorea, «ez baitu erreformatzen, soilik zigortu».

Egungo gizartea indibidualistagoa dela iritzita, Gutierrezek ere aitortu du «zirrara» eragin ziola presoen arteko elkartasun horrek; «ikusteak nola preso talde bat, zuriak bainoago grisak izan zituen trantsizio garaian eta dena aurka izanik ere, lortu zuena lortzera iritsi zen». Aktoreak azaldu duenez, Bartzelonako bazterreko auzoetako jendea figurante aritu da filmean, Modelen izandako batzuk ere bai, eta horrek, filmari «errealitate plus bat» emateaz gain, bera antzezle bezala «beste leku batean» jarri zuen.

Ildo beretik, kartzelako ihesaldiei buruzko lanek ikuslea «ukitu» ohi dutela iruditzen zaio Rodriguezi. «Uste dut ez dagoela ezer okerragorik beste norbait zure denboraren jabe izatea baino. Horregatik, erraza da preso dagoenarekin enpatizatzea». Genero horretan, erreferenterik argiena, agian, Jacques Beckerren Le Trou izan duela adierazi du; keinu txiki bat ere egin dio bere filmean.

Narrazioaren umore printzez, berriz, zuzendariak esan du istorioan modu naturalean agertu zirela, eta pertsonaiak estereotipo ez bihurtzeko nahiari ere erantzun diola haren erabilerak.


Summary: 'Zorionak zuri' abestuta zabaldu dute 70. Zinemaldia. Fipresci Sari Handia Ryusuke Hamaguchiren 'Drive my car' filmak irabazi duela iragarri dute Zinemaldia hasteko ekitaldian, eta, besteak beste, aste honetan bertan hildako Jean-Luc Godard zuzendaria gogoratu dute.

Loreto Mauleon eta Paco Leon aktoreek aurkeztuko dute aurtengo 70. Zinemaldia zabaltzeko ekitaldia. Leonek euskaraz egin ditu hitz batzuk hasieran, eta entzuleen barreak eta txaloak eragin ditu.

Mauleonek poza adierazi du, entzuleak, aspaldiko partez, maskarik gabe ikusi dituelako.

Lehenengo Zinemaldiko irudiak berreskuratu dituzte, frankismoko NoDo albistegi batetik. Orduan, galdetu dute ikusleen artean ba ote dagoen orduko hartan parte hartu zuen inor. Eta, bai, bi emakume agertu dira. Agertokira atera dituzte orduan Mauleonek eta Leonek, eta txalo zaparrada jo diete ikusleek orduan adineko emakumeoi. Kontatu dute dantzari atera zirela Zinemaldian. «Ez ziguten ordaintzen», azaldu dute, baina, dantza egitearen truke film guztiak doan ikusteko aukera zutela argitu dute.

Halere, kontatu dutenez, film bat ez zieten ikusten utzi, «titi bat agertzen zelako, eta norbaitek titi hura ukitzen zuelako». Suediako film bat zela azaldu dute.

Ondoren, Edurne Ormazabal deitu dute agertokira, ekitaldiko aurkezlea izan zelako urte luzez. Euskaraz animatu ditu ikusleak «zinema imajinatzen jarraitzera». Donostiako Tabakalera gunea zuzentzen du gaur Ormazabalek, eta han Zinemaldiaren inguruan dagoen erakusketaren inguruko irudiak erakutsi dituzte orduan.

Cayetana Guillen-Cuervo aktorea Zinemaldian emango dituzten gaztelerazko filmen inguruan mintzatu da. «Zinema espainiar» gisa aurkeztu dute, besteak beste, Black is Beltza: Ainhoa euskarazko animazio filma.

Mikel Erentxun musikariak kanta bat abestu du, gitarraz eta harmonikaz lagunduta.

Horren ostean, Belen Cuestak Fipresci Saria aurkeztu du. Horren ordezkari Andoni Iturbek iragarri du zinema kazeten nazioarteko federazioaren aurtengo Sari Handia, Ryusuke Hamaguchiren Drive my car filmak irabazi duela. Zuzendariak ezin izan du Donostiara joan, baina bideo baten bidez eman ditu eskerrak. Adierazi duenez, «beldurra» zuen filma estreinatu aurretik, lanak hiru ordu irauten duelako. Baina, ostean, lasaitua hartu zuen ikusita ikusleek nola hartu zuten, mundu osoan.

Aste honetan bertan hildako Jean-Luc Godard zuzendaria gogoratu dute horren ostean.

Aurtengo epai-mahaia aurkeztu dute ekitaldian, eta epaileak banan bana agertu dira. Horien izenean hitz egin du Matias Moisterin ekoizle argentinarrak. Gogoratu du nazioartean dagoen indarkeria giroa, eta adierazi du zinemak intolerantziaren kontra egiteko duen ahalmena erabili behar dela. «Zinema ahots mordo hori da». Aniztasun hori ordezkatuko lukeen film aukeraketa bat erakutsi dute orduan.

Rocío Marquez flamenko-kantari andaluziarrak ere kantu bat jo du, Bronquio musikariak lagunduta.

Zinemaldia zabaltzeko aukeratu duten Modelo 77 filmeko taldea jendaurrera agertu da orduan. Izan ere, film hori eman behar zuten Zinemaldia zabaltzeko ekitaldiaren ostean. Ikusleak zinema aretoetara joatera animatu dituzte.

Ekitaldia amaitzeko, Zorionak zuri, abestu diote Zinemaldiari, 70. urte bete dituelako, eta horrekin hasi da ofizialki jaialdia.


Summary: Juan Karlos Izagirre aurkeztuko du EH Bilduko zuzendaritzak Donostiako alkatetzarako primarioetan. Donostiako alkate izan zen 2011tik 2015era. Medikuntzara itzultzeko utzi zuen politika, baina 2019an bueltatu zen: Gipuzkoako batzarkide da harrezkero.

Juan Karlos Izagirre Donostiako alkategai izateko hautagai izango da EH Bilduren primarioetan. Hala baieztatu dio koalizioak berak BERRIAri, gaur Gipuzkoako egunkari batek aurreratutako albistea. EH Bilduren zuzendaritzak proposatutako hautagaia izango da, eta Izagirrek berak goizean txio batean konfiantza eskertu du. «Donostiarren eguneroko behar eta nahiekin konektatuko duen proposamen politikoa aurkezteko unea da», gaineratu du.

Irailaren 26ean hasiko da EH Bildun alkatetzarako hautagaien izena emateko epea. Irailaren 9ra arte aurkeztu ahal izango dira, eta Izagirrez gain besteren bat egonez gero, ziurrenik urriaren erdialdean bozkatuko dute horien artean. Udal hauteskundeak 2023ko maiatzean egingo dira.

Izagirre Donostiako alkate izan zen 2011 eta 2015 urteen artean. Bigarren agintaldi baterako ere aurkeztu zen, baina Eneko Goiak irabazi zituen 2015eko hauteskundeak. Izagirrek orduan uko egin zion zinegotzi karguari, eta medikuntzara itzultzea erabaki zuen. Errenterian du kontsulta. Politika utzita «lasaiago» bizi zela aitortu zion BERRIAri 2016an, baina atsedenaldiak beste bi urte baino ez zion iraun. 2019an Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hauteskundeetara zerrendaburu aurkeztu zen EH Bildurekin. Batzarkide da harrezkero.

Euskal estatu itunak

EH Bilduk konferentzia politikoa egin du gaur, Bilboko Euskalduna Jauregian. Euskal Herria askatu eta beste mota bateko gizarte bat eraikitzeko xedea berretsi, eta horretarako urrats garrantzitsuak egin dituztela erran du Arnaldo Otegik: «Aliantza politika eta mobilizazio gaitasuna indartu ditugu, eta guretzat hori funtsezkoa da».

EH Bilduko idazkari nagusiak jakinarazi du euskal estatu itunak proposatuko dituztela aurten. «Euskal Herriak behar duen ibilbide nazionala» egiteko, eta «erronka guziei» aurre egiteko: energia, zaintza, aldaketa klimatikoa, eredu poliziala eta hezkuntza eredua aipatu zituen besteak beste. «Herri baten bizkahezurra osatzen duten gai guziak. Norekin? Nahi duten guziekin». Azaroaren 12an mobilizazioa eginen dute Bilbon «herri indarra» erakusteko.


Summary: Espainiako elastikoari uko eginda hartu du parte kirolari batek beteranoen Europako Duatloi Txapelketan. Gu Ere Bai plataformakoak izan ditu alboan azken metroetan, eta horiek Espainiaren elastikoari uko eginda lehiatu ahal izan duela azpimarratu dute horiek.

Gaur goizean jokatu da Bilbon beteranoen Europako Duatloi Txapelketa. Euskal Herriko kirolariak Espainiaren edo Frantziaren elastikoekin lehiatzera behartu nahi zituzten, baina batek uko egin dio. Juan Martin Elexpuruk Debagoienako Antxintxika triatloi taldeko elastikoarekin hartu du parte. Gainera, Nafarroako bandera batekin helmugaratu da. Han izan ditu zain Gu Ere Bai plataformako kideak, eta horiek babesa adierazi diote azken metroak bere ondoan eginez, ikurrina eskuan hartuta.

Ostegunean salatu zuen plataforma horrek kirolariek jasotako agindua. Gaur, Elexpuru helmugaratu ondoren, pankarta bat zabaldu dute Euskal Herriko selekzioen ofizialtasuna eskatuz. «Zorionak Juan Martin Elexpuru! Gure koloreak eta euskal nortasuna normaltasun osoz helmugaraino eraman dugu», argitaratu dute txio batean plataformakoek.


Summary: Aldarrikapena eta festa uztartu nahi ditu Sarek urriaren 8an Donostian. Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira Ilunben.

Sarek gaur aurkeztu du urriaren 8ko mobilizazioa. Etxera bidea gertu! lelopean egun osoko egitaraua antolatu du, aldarrikapena eta festa uztartuz. Inaxio Oiarzabalek eta Nahikari Itubek gaur goizean adierazi dutenez, bi mezu helarazi nahi baitituzte: batetik, euskal presoak gero eta gertuago daudela, eta bestetik, oraindik «salbuespenarekin guztiz amaitzeko bidea egiteke» dagoela. Eta horretarako «urrunketaren aurka urte luzeetan» aritu diren herritarrak batu nahi dituzte.

Urriaren 8an emango dio amaiera Sarek Izan Bidea dinamikari. 11:00etan azken kilometroak egingo dituzte Donostia inguruko herrietako kideekin azken kilometroak, Bulebarretik Pio XII.a etorbidera. Azken metroak handik Ilunbera manifestazio «koloretsu» bat egingo dituzte. Ilunben izango baita Sarek antolatu duen jaialdia, goizaldera arte.

Azaldu dutenez, Ilunben txosna gune bat, bazkaltzeko tokia, haurrentzako gunea eta hainbat kontzertu izango dira. Azken horiek Ilunbeko zezen-plazan egingo dituzte. Maddalen Lujanbiok, Amets Arzalluzek eta Eñaut Elorrietak emango diote hasiera, eta horien ondoren Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira.

Sarrerak eskuragarri daudela gogorarazi dute, eta joateko eta itzultzeko autobusak jarriko dituztela Araban (Aiaraldea, Errioxa, Gasteiz, Gorbeialdea), Bizkaian (Bilbo, Busturialdea, Durango, Ezkerraldea, Hego Uribe, Lea Artibai, Uribe Kosta), Gipuzkoan (Debagoiena, Debabarrena, Urola kosta, Tolosaldea, Goierri) eta Nafarroan (Agoitz, Baztan, Bortziriak, Malerreka, IrunÌerria, Tafalla, Lizarra, Sakana, Mendialdea).


Summary: Tolosaldeak pauso eta erdi eman du Euskotren ligan segitzeko. 16,84 segundo atera dizkio Deusturi Bermeoko erlojuaren aurkakoan. Bihar dute bigarren jardunaldia, Portugaleten, ibaian.

Ezusterik ez da izan Euskotren ligako kanporaketan. Tolosaldeak koska handia atera dio Deusturi. Ez dira alferrik bat liga nagusiko taldea, eta bestea ETE ligakoa. Hamazazpi segundo egon dira gipuzkoarren alde, eta bihar Portugaleten biribildu behar luke lana. Gaurkoaren aldean, oso baldintza ezberdinetan: ibaian, ur baretan.

Bermeon mugitua aurkitu dute itsasoa arraunlariek. Baga dabil itsasoan, metroko olatuan irudikatua. Gaitzerdi, hala ere, haizeak emanda zegoena baino indar gutxixeagorekin jotzen ari den, bestela arkume giroa desatsegina egongo zelako. Dena dela, arraunean egiteko traketsa da itsasoa, eta oso lan teknikoa osatu behar da emaitza ona lortzeko. Tolosaldearen emaitza ona izan da. Lanak ez du eman oso biribila izan denik.

Aurrena atera da erlojuaren aurkakoan, eta minutura Deustu. Hasieran pare samarrean joan dira biak, aurreneko txanpan. Hor ez du alderik markatu faboritoak. Kanporako luzean ere ez asko, ziabogan zazpi segundoko aldea izan duelako. Bada zerbait baino gehiago, baina handiagoa izatea ere aurreikusten zen. Edo Tolosakoek ez dute lana behar bezala egin, edo Deustuk bereak eta bi egin ditu; non eta, udan batere ondo moldatu ez den baldintzetan, itsasoan.

Bigarren luzean zabaldu dio tartea aurkariak. Gehienbat, azkeneko zatiaren aurretik. Segundoa segundoari gehituz, 16,84a joan da azkenean. Ez da izan Kontxako sailkatze estropadan egon zena (29 segundo pasa), baina nahikoa behar luke beste denboraldi batez Tolosaldeak Euskotren ligan segitzeko.

Sailkapena

1. Tolosaldea 11.27,24 2. Deustu 16,84ra


Summary: Realak irabazi egin du, eta Alavesek, galdu. Gipuzkoarrak nagusi izan dira, eta 2-0 hartu dute mendean Vila-real. Arabarrak ezinean aritu dira Madrilen kontra: 1-2

Denetarik izan du gaur Espainiako Lehen Mailako estreinakoak euskal taldeentzat. Onetik, Realak 2-0 irabazi baitio Vila-reali. Eta txarretik, Alavesek 1-2 galdu baitu Madrilen aurka.

Reala nagusi izan da, hasi eta buka. Hasi eta gutxira bideratu du garaipena, Synne Jensenek seigarren minutuan sartu baitu lehen gola. Gehiago izanagatik ere, kosta egin zaie txuri-urdinei partida erabakita uztea. 59. minutuan lortu dute bigarrena; Lara Matak sartu du bere atean. Garaipenak indarra emango die asteartean Anoetan jokatuko duten Txapeldunen Ligako partidari begira.

Alaves, ordea, ezinean aritu da. Mikel Crespo entrenatzaileak berak aitortu du Madril nagusi izan dela. Koska bat gorago daude espainiarrak, eta agerian geratu da. 33. minutuan sartu dute lehen gola bisitariek, Lucia Pardok, eta, 82.ean bigarrena, Florencia Bonsegundok. Carla Morerak sartu du etxekoen gola, 92.ean.

Athleticek bihar jokatuko du lehen partida, Lezaman, Sporting Huelvaren aurka (12:00, Dazn). Iraia Iturregik entrenatutako taldeak irabaziz ekin nahi dio lehiari, konfiantza hartzeko. Aurreko denboraldian zazpigarren izan zen talde zuri-gorria, eta, gutxienez, postu hori hobetu nahi du.

Osasunak eta Realak ere bihar jokatuko dute. Etxean ariko dira biak: gorritxoek Getafe hartuko dute Sadarren (14:00, Dazn), eta txuri-urdinek Espanyol Anoetan (18:30, Movistar La Liga).

Osasunak segida eman nahi dio egiten ari den hasiera bikainari: hamabi puntu lortu ditu aurreneko bost jardunaldietan, inoiz baino gehiago. Gaur, itxuraz, aukera ona du uzta gehiago biltzeko: batetik, oso sendo ari da etxean, jokatu dituen hiru partidak irabazi baititu. Bestetik, Getafe eskas ari da: lau puntu bakarrik lortu ditu. Halere, irabazi egin zion Realari azken jardunaldian; beraz, gorritxoak ezin dira deskuidatu.

Hain zuzen, Realak berriz irabazi nahi du ligan. Puntu bakarra lortu du azken bi jardunaldietan: berdinketa Atletico Madrilen aurka. Irabazi egin zuen duela hiru egun, Europa ligan, baina ez zuen ondo jokatu. Biak egin nahi ditu gaur: irabazi, eta itxura ona eman. Lehen garaipena luke ligan etxean. Gainditzeko moduko aurkaria da Espanyol: lau puntu soilik ditu.


Isuntzak kolpea eman du kanporaketan

Summary: Isuntzak kolpea eman du kanporaketan. Meirari 16,16 segundo sartu dizkio, Bueuri 18,80, San Pedrori 26,30, eta Pedreñari 27,20, lehen jardunaldian, Bermeon. Bihar erabakiko da, Portugaleten, zein bi talde ariko diren Eusko Label ligan datorren sasoian.

Isuntzak handia egin du Bermeon. Eusko Label ligako kanporaketaren lehen jardunaldian, porrua sartu die beste lau aurkariei. Meirak 16,16 segundo gehiago behar ditu, Bueuri 18,80 atera dizkio, San Pedrori 26,30, eta Pedreñari 27,20. Bost puntu batu ditu Lekeitiko taldeak, eta hori bezain baliagarria da aurkariei atera dien aldea erlojuaren aurkakoan. Bihar ere molde horretan ariko dira, Portugaleten, baina ibaian. Gaurko lana biribildu beharko du liga nagusian jarraitzeko.

Bigarren saria eskuratzeko lehia estuagoa aurreikusten da. Galiziako ligako lehen bi sailkatuen artean egon daitekeela ematen du. Meirak, hango txapeldunak, 2,64 segundo ditu bigarrenarekiko, Bueurekiko. Azkeneko luzean, eta helmuga gainean zela hartutako olatu eder batek ekarri du buelta gaur bien arteko lehian.

Atzerago daude San Pedro eta Pedreña, KAE 1 ligako txapelduna eta bigarrena. Hasierarik geratu dira atzean, eta ezin izan diote buelta eman horri. Biharko lan txarrak dituzte. Baina bi galiziarrak aparte ere ez dituzte: Buek San Pedrori 7,50 segundo atera dizkio gaur, eta Meirak 10,14. Pedreñaren atzerapena bi galiziarrekiko San Pedrok duena eta 0,90 ehunen gehiago da. Ez du ematen ibaian eta erlojuaren aurka iraultzeko aldeak izan daitezkeenik, baina jokatu gabe ez dira bukatzen estropadak.


Summary: Hondarribiak irabazi du Bermeon, eta Eusko Label liga estutu. Azkeneko luzearen bigarren erdian 11 segundo jan dizkio Urdaibairi. Bi puntura jarri da liderrarekiko, eta bihar, erlojuaren aurka jokatuko dute azkeneko estropada, Portugaleten.

Hondarribia Urdaibai liderraren etxean sartu da, eta bandera atera du bertatik. Bermeon nagusitu da Eusko Label ligako azken-aurreko jardunaldian, eta bi puntu baino ez ditu orain alde Urdaibaik gaurko irabazlearekiko. Horrek esan nahi du, araudiari jarraituz, bihar erlojuaren aurka jokatu beharko dute lehiaketako azkeneko estropada, Portugaleten. Horrela ari beharko dute zortzi taldeek.

Eroa izan da gaurko azkeneko txanda. Brankaz, Hondarribia hobeto moldatu da lehen kaletik, baina Urdaibai atzean utzi gabe. Poparean, bigarren luzean, etxeko taldeak irauli egin du txanda, bederatzigarren minututik balizara arteko tartea olatu baten gainean eginda. Hirugarren luzeari aurretik ekin dio, hortaz, etxeko taldeak, baina hutsa, gainean zuelako Hondarribia. Atzetik Donostiarrak nahi zuen aurreko biengana gerturatu, baina ezin. Atzerago zetorren Orio, hasiera-hasieratik.

Hirugarren ziabogara batera heldu dira bi indartsuenak (15.41). Baina azkarrago atera da Urdaibai, eta minutu eta erdian lau-bost-sei segundora ere handitu du Hondarribiarekiko tartea. Itsasoa nahasia zegoen, traineruak astintzen zituzten olatuak, eta ontziak ondo gobernatzen eta nibelatuta ekartzen lanak zituzten patroiek.

Azkeneko luzearen erdian are gehiago erotu da txanda. Hondarribiak bigarren kalera egin du lehendabizikotik edo zerotik. Urdaibai ere bigarrenera joan da, hirugarrenetik. Gero eta gertuago zeuden. Palak urruti ez batzuenak eta besteenak. Epailea presaka batean azaldu da, imintzioka, bere onetik aterata, haserre. Bi taldeei atera die bandera zuria. Baina orduan gertatu da gertatu behar ez duena inoiz: epailearen motordun ontzia abiadura bizian joan da aurrera, bi traineruen artera. Urdaibairen aldera gehiegi gerturatu da, eta abiadura jaistea eta olatuak bermeotarrei botatzea dena bat izan da. Ia jo ditu ontziarekin etxeko taldearen istriborreko arraunlarien arraunak. Urdaibaik orduan ababorrera egin du, zakar, eta hantxe egin dio ospa Hondarribiak. 19.minutuan, segundoa aurretik zen Hondarribia. Epaileak bandera urdina atera dio, baina ez dio arretatik kendu eskifaiari. Bi, hiru, lau eta azkenean bost segundora ere igo du aldea. 5,88 segundogatik irabazi du bandera Hondarribiak liderraren etxean. Alderantzizkoa gertatu zen gipuzkoarren estropadan.

Hirugarren Donostiarrak egin du txandan eta estropadan. Zierbena, lehen txandako garailea, laugarren izan da. Bosgarren Getariak egin du, lehen txandako bigarrenak. Seigarren Cabo izan da, txanda horretako hirugarrena. Zazpigarren lekua Oriorentzat izan da, azkena egin eta gero bigarren txandan. Zortzigarren Kaikuk egin du, lehen txandako azkenak.

Hondarribiak zortzigarren jardunaldia irabazi du gaur ligan, eta sei ditu Urdaibaik. Horretan, behintzat, ez dute berdinduta amaituko bihar, eta erabakigarria izango da ligako irabazlea zehazteko puntutan berdinduta amaituko balute: liga Hondarribiara joango litzateke.


Itsaso zailetan nabigatzen

Summary: Itsaso zailetan nabigatzen. Maskulinitate ereduez mintzo da Jaime Rosales Girasoles silvestres-en. Bazterreko auzoetan literatura irakasten du Diego Lermanen El suplente-ko protagonistak. Eta ‘Runner’ filmean, pertsonaien bakardadea ez ezik, paisaiena ere lehen planora eraman du Marian Mathias zinemagileak.

Bartzelonako bazterreko auzo batean bizi da Julia, bi haurren ama gaztea. Erizaina izan nahi du, baina garbiketa lanekin ateratzen dituen sosekin egiten du aurrera. Halako batean Oscar ezagutuko du, eta harekin hasiko da bizitzen, zoriontasuna bilatu nahian. Jaime Rosales zinemagile katalanak 2008an aurkeztu zuen Sail Ofizialean Tiro en la cabeza, eta hamalau urte geroago, maskulinitate eredu ezberdinak aletzen dituen drama batekin itzuli da lehiara: Girasoles silvestres.

Filmeko ardatza, hasieratik amaierara planoaren erdian edo alboan izango dena, Julia da (Anna Castillo). Haren inguruan, berriz, hiru gizonezko agertuko dira (Oscar, Marcos eta Alex), filma bera beste horrenbeste pasartetan egituratuta. Rosalesek berak azaldu duenez, hiru maskulinitate ereduren ordezkari izan litezke: «Bat makarra bat da, gizon primitibo eta bortitza [Oriol Pla]; bestea garatuagoa da, baina une batetik aurrera ez du jakin ardurak bere gain hartzen [Quim Avila]; eta azkena, berriz, gizon aurreratuagoa da, gaur egungo gizartearekin bat datorrena [Lluis Marques]».

Pla aurretik Rosalesekin lan egindakoa da (Petra, 2018), eta azaldu duenez, beste zinemagile batzuekin alderatuta, «ezberdin» egiten du lan: «Aktorea ez da pertsonaiara hurbiltzen; pertsonaia da aktorera hurbiltzen dena. Oso begi kritikoa du». Nolanahi ere, zuzendariak aitortu du filmaren prestaketa lanetan, entseguetan, Plarekin beldurtzera iritsi zirela, hain zegoen Oscarren rol bortitzean sartuta. «Erabat haserre zegoen, bere onetik kanpo». Eta azken puntua Marquesek: «Oso heavy-a izan zen. Baina eszena bukatu, eta besarkatu egin ninduen, eta ‘sentitzen dut’ esan zidan. Pertsonaian erabat sartuta zegoen».

Juliaren pertsonaia «oso gertukoa» egin zaio Castillori. «Nire auzoan filmatu genuen, [Bartzelonako] Nou Barrisen, eta han beti ikusi dut hori: lan egin, haurrak hazi eta ahal dutena egiten duten amak». Castilloren iritziz, «aldirietako» emakume gazte horiek «buruko zama handia» daramate gainean. «Beren beharrak eta nahiak baztertzen dituzten amak dira, bakarrik daudelako. Borrokalariak dira, inguruan maskulinitate oso toxikoak dituen sistema patriarkal batean bizi diren ama oso gazteak. Ahal duten moduan nabigatzen dute itsaso zail horietan».

Zertarako literatura?

Diego Lerman zinemagile argentinarrak, berriz, Buenos Airesko aldirietako auzo txiro bateko institutura ordezko gisa iritsi den literatura irakaslea jarri du protagonista El suplente-n, lehian erakutsi duen filmean. Luciok (Juan Minujin) ikasle nerabeei galdetuko die ea zertarako balio ote duen literaturak, eta ezer gutxirako balio duela erantzungo diote haiek. Izan ere, poemak sortzen saiatzea baino kezka handiagoak dituzte gehienek ikasgelatik kanpo. Auzokoen bizitzak hobetzeko lanean buru-belarri dabilen bere aitarekin batera (Alfredo Castro), narkotrafikatzaileek jazartzen duten ikasle bati laguntzen saiatuko da, irakasle jardunetik harago joanez.

Hain zuzen, zuzendariak azaldu duenez, filmaren gaia hautatu zutenean ikerketa bat egin zuten, eta bazterreko auzoetan lan egiten duten irakasleekin asko mintzatu ziren —auzo horietako ikasle eta irakasleek hartu dute parte lanean—. «Ikusi genuen bazegoela marra nahiko markatu bat gelatik kanpo ikasleen errealitatearekin inplikatzen ziren eta inplikatzen ez ziren hezitzaileen artean. Eta hori da Lucioren pertsonaiak zeharkatzen duen marra, inplikatzeko beharra sentitzen duelako». Haren aitak inguru horretan lan egiten duela, baina Lucio beste inguru batekoa dela ere zehaztu du Lermanek. «Badago aitarengandik jasotzen duen zerbait, badago agur bat, eta badago ordezko izatetik nolabait titular izatera igarotzearen ideia ere».

Hezkuntzaren eta auzo txiroetako bizitzaren auziek gai ugari ukitzen dituzte. Eta horiek «ertz asko» dituen protagonista baten ikuspegitik lantzea hautatu zuen zuzendariak. «Lucioren pertsonaiatik, eta bere bizitzako momentu horretako ertzetatik heldu genion gaiari; bere aitarekin, alabarekin, bikotekide ohiarekin eta ikastetxean sartzean ikasle zein irakasleekin dituen harremanen bitartez». Gidoiaren idazketan, ikasgelaren eta handik kanpoko istorioen artean «oreka bilatzen» saiatu zen.

Filma ontzea ez dela erraza izan aitortu du zuzendariak, baina irakasle horien lana ikusgarri egiteko nahiak, eta istorioan «fedea» izateak eraman zuen aurrera egitera; azkenean, haren hitzetan, lantalde osoa kutsatu zuen motibazio horrek, «istorio hau kontatzeak merezi zuela pentsatzeak».

Gidoia hasieratik oso gustukoa izan zutela adierazi dute bai Minujinek bai Castrok. Aktoreak zuzentzeko Lermanek duen modua eta ematen dien askatasuna nabarmendu dute biek, eta, Castrok gehitu du bereziki interesgarria zaiola zuzendariak bere lanetan dokumentala eta fikzioa uztartzeko erakutsi izan duen manera.

Paisaia bera protagonista

Marian Mathias estatubatuarrak, berriz, Runner bere lehen film luzea erakutsi du Urrezko Maskorrerako lehian. Aita hil berri zaion emakume gazte bat du protagonista, Haas (Hannah Schiller). Bakarrik dago paisaia huts baten erdian dagoen etxalde zaharrean, zorrak direla eta, banketxeak laster kenduko diona. Aitaren sorterrira joango da hura lurperatzera, eta bera bezain bakarrik dagoen gizon gazte bat ezagutuko du. Istorioa kontatzeko, elkarrizketa urriak, erritmo pausatua eta AEBetako Mendebalde Ertaineko paisaia zabalen protagonismoa hautatu ditu Mathiasek.

Hain zuzen, paisaiak «eginkizun handia» betetzen duela adierazi du zuzendariak. «Mendebalde Ertaineko landa eremua bezalako leku batean, ezin duzu paisaia alde batera utzi. Filmeko pertsonaia bat izatea nahi nuen, eta beste pertsonaiei adina arreta jarri nion». Planoen irudiak buruan zituela, eta horien diseinuan erreferentzia gisa margolanak eta argazkiak izan zituela ere esplikatu du zinemagileak —Jomo Fray izan da filmeko argazki zuzendaria—, baina baita poesia ere.


Hirugarren dira zuri-gorriak

Summary: Hirugarren dira zuri-gorriak. Athleticek irabazi egin dio Rayo Vallecanori San Mamesen, partida ikusgarrian. Bisitariek sartu dute lehen gola, baina etxekoek buelta eman diote emaitzari lehen zatia amaitu aurretik. 1993tik ez da horren ondo hasi talde zuri-gorria ligan.

San Mamesek beste gau eder bat bizi izan du gaur. Partida ikusgarria izan da, hasi eta buka. Espero zen halakorik, Ernesto Valverderi eta haren ikasle onenari, Andoni Iraolari, joko bizia eta erasokorra gustatzen baitzaie. Eta aurreikuspenek ez dute huts egin.

Etxekoen zorionerako, haientzat izan da garaipena. Horri esker, Athleticek hirugarren postura egin du jauzi sailkapenean. Bartzelona eta Real Madril bakarrik ditu aurretik. Hamahiru puntu dituzte zuri-gorriek. 1993tik ez ziren horren ondo hasi ligan. Jupp Heynckes zen entrenatzailea, eta Valverde zuen haren aginduetara. Valverde, beraz, bi bolada eder horietan izan da protagonista: batean, jokalari gisa, eta bestean, entrenatzaile moduan. Beste marka bat gehiago da.

Athletic nagusi izan da gaur, baina nekez espero zitekeen halakorik partida nola hasi den kontuan hartuta. Hasi eta berehala, bosgarren minutuan, Iñigo Martinezek kale egin du, eta Camellok baloia kendu dio. Trejori pasatu dio baloia, eta aurrelariak ez du huts egin. Neurketa hasi besterik ez zen egin, eta Athleticek jada kolpea jaso zuen. Baten bat etxean jokatutako azken partidan gertatutakoarekin gogoratu da —0-1 nagusitu zen Espanyol—.

Baina golak ez ditu etxekoak jota utzi. Aitzitik, suspertu egin ditu; nola, gainera. Hiru gol sartu dituzte hogei minutu eskasetan. Iñaki Williamsek sartu du lehena, Dani Garciaren pase ederra jaso, eta bikain amaituta. Sancetek sartu du bigarrena, Berenguerren erdiraketa errematatuta. Eta Nico Williamsek egin du hirugarrena. Anaiak sartutakoaren oso antzekoa izan da, baina hark Yerayren pase bikaina baliatu du. Pozarren besarkatu dira bi anaiak, lehen aldiz sartu baitute gola partida berean. 3-1ekoarekin amaitu da lehen zatia. Rayok aukera izan du golen bat sartzeko; adibidez, Isik zutoinera bota du baloia.

Bigarren zatian ere erritmo bizian jokatu dute bi taldeek. Camellok gola sartu du 63. minutuan, baina VAR-ak baliorik gabe utzi du, jokoz kanpo zegoela ebatzita. Hain zuzen, VAR-a jokaldia aztertzen ari zela zelairatu du Valverdek Ander Herrera. Lehen aldiz aritu da erdilaria zortzi urteren ostean Athleticera itzuli denetik. Ikusleek txalo zaparradarekin egin diote ongietorria.

Rayok estutu egin du azken minutuetan, eta Falcaok aldea murriztu du 81. minutuan, Iñigo Martinezen beste huts bat aprobetxatuta. Etxekoen zorionerako, Rayok ez die beste sustorik eman, eta 3-2koarekin amaitu da partida. San Mamesen geratu dira hiru puntuak. Egoera bikainean iritsiko da Athletic ligak izango duen etenaldira.


Summary: Lazkano eta Oiarbide, lehen postuetatik urrun munduko txapelketan. Erlojupekoan 29. amaitu du Lazkanok, eta 32. Oiarbidek. Gizonezkoetan Tobias Foss izan da irabazlea, eta emakumezkoetan, Ellen van Dijk.

Tobias Fossek eta Ellen van Dijkek eramango dute ortzadarraren elastikoa datorren urteko erlojupekoetan. Horiek izan dira onenak Wollongongen (Australia) jokatu den txirrindularitzako munduko txapelketan; ezustekoa eman du Fossek, eta hirugarrenez irabazi du Van Dijkek.

Bi euskal ordezkariak, Oier Lazkano eta Lourdes Oiarbide, lehen postuetatik urrun ibili dira; 29. eta 32. amaitu dute, hurrenez hurren. Lasterketa amaitzeko 43 minutu eta 11 segundo behar izan ditu Lazkanok, Fossek baino 3 minutu eta 9 segundo gehiago. Oiarbidek 50:51ko denbora egin du; Van Dijkengandik 6:22ra helmugaratu da.

Gizonezkoen proban ezustekoa izan da Fossen garaipena; hiru segundo atera dizkio Stefan Kungi, eta bederatzi Remco Evenepoeli. Emakumezkoetan, Grace Brownek jantzi du zilarrezko domina, eta Marlen Reusserren brontzezkoa. Van Dijk 2013an eta 2021ean ere munduko txapeldun izandakoa da.


Summary: Urdaibaik irabazi du Eusko Label liga ere. Azken estropada irabazi egin dute bermeotarrek, eta ez diote aukerarik eman Hondarribiari. Koroa altxatu duten zortzigarren aldia da. Lekittarra eta Samertolameu Eusko Label ligan izango dira datorren urtean. Tolosaldea, Euskotren ligan.

Joan den asteburuan Kontxako Bandera, eta oraingoan Caixabank koroa. Biak irabazi ditu Urdaibaik, denboraldi amaiera zoragarri bati esker. Kosta zitzaion martxa hartzea Iker Zabalaren taldeari, baina geldiezinak izan dira azken estropadetan: Bou Bizkaia da kantauri itsasoko trainerurik azkarrena.

Bermeotarrek, ordea, azken estropadara arte itxaron behar izan dute koroa altxatzeko. Bi punturen aldea soilik ateratzen zioten Hondarribiari, eta gaurko estropada, Portugaleten (Bizkaia), bien arteko buruz burukoa izan da.

Urdinek, ordea, txapeldunen gisara irabazi dute liga: azken bandera ere astinduz. Eurek ezarri dute denborarik onena: 19:22,64. Lanak amaitzeko 8 segundo gehiago behar izan ditu Hondarribiak, eta hamahiru gehiago Oriok, hirugarren sailkatuak.

Lehen ziabogan amesteko parada izan dute hondarribitarrek: denbora bera egin dute Urdaibaik, Hondarribiak, Oriok eta Kaikuk. Segundo bat gehiago behar izan du Getariak, eta bi Donostiarrak. Estu ziren, beraz, kontuak.

Bigarren luzean, ordea, liga erabakita utzi du Urdaibaik: bigarren ziabogarako bost segundoren aldea ateratzen zion Hondarribiarri, eta zortzirena Oriori. Hortik amaierara arte hortzak estutu dituzte arraunlariek, baina ondo kudeatu du abantaila Bou Bizkaia-k. Kontxan bezala, azken metroetan disfrutatzeko aukera izan dute.

Gauzak hala, Urdaibaik irabazi du liga, 218 puntu eskuratuta (7 bandera), eta Hondarribia izan da bigarren 215ekin (8 bandera). 200 lortu ditu Donostiarrak (3 bandera), taldearen hobekuntza baieztatuz, eta 184 Oriok (bandera 1). Lau horiek izan dira, ezbairik gabe, denboraldiko trainerurik indartsuenak; handia izan da haien eta gainontzekoen arteko tartea.

Bosgarren izan da denboraldiko ezusteko handia, Getaria; seigarren Kaiku, zazpigarren Zierbena, zortzigarren Cabo da Cruz, bederatzigarren Ondarroa (bandera 1) eta hamargarren Santurtzi.

Lekittarra, Samertolameu eta Tolosaldea

Bestetik, datorren urtean lehen mailan zein talde izango diren erabakitzeko kanporaketak ere jokatu dituzte gaur. Gizonezkoetan, Lekittarrak mailari eustea lortu du, eta igotzea Galiziako Samertolameuk. Saririk gabe geratu dira Bueu, Pedreña eta San Pedro.

Ondorioz, lehen mailan jarraituko du Isuntzak, eta bi talde galiziar izaten jarraituko du ligak; Samertolameuk hartuko du Aresek utzitako tokia.

Emakumezkoetan, berriz, Tolosaldeak eta Deustuk buruz buru jokatu dute datorren urtean zortzi traineruk osatuko duten Euskotren Ligan jokatzeko txartela. Gaur atzo erakutsitako nagusitasuna berretsi du Tolosaldeak, eta aise amaitu du Deusturen aurretik: 25 segundu atera dizkio.


Summary: Athleticek lehen zatian sartutako hiru goli esker irabazi dio Huelvari. Lehen gola 50 segunduan sartu du Jone Amezagak. Ligako lehen jardunaldia jokatu dute gaur zuri-gorriek.

Bikain ekin dio denboraldiari Athleticek. Lehen jardunaldia atzeratu egin zen epaileen greba dela medio, eta gaur eguerdian jokatu dute lehen neurketa zuri-gorriek, Lezaman, Sporting Huelvaren aurka. Aise nagusitu dira etxekoak; Jone Amezaga, Peke eta Ane Azkona izan dira golegileak.

Hasiera-hasieratik nagusitu da Athletic, eta lehen minutuan sartu du 1-0ekoa. Marianaren jaurtiketa bat urruntzen ez du asmatu Mersnik Huelvako atezainak, eta aldaratzea baliatu du Amezagak denboraldiko lehen gola sartzeko.

Bigarren gola 37. minutuan sartu du Pekek, Azkonaren erdiraketa bat baliatuta. Eta hirugarrena, berriz, Azkonak berak sartu du, jokaldi eder batean. Atsedenaldirako, beraz, neurketa erabakita utzi du Athleticek. Bigarren zatian erritmoa geldotu dute etxekoek, eta bi taldeetako batek ere ez du asmatu izandako gol aukera apurretan.

Athletic: Quiñones; Oihane, Valdezate, Bibiane, Nerea Nevado; Itxaso (Oguiza, 73′), Mariana (Unzue, 73′); Ortega, Peke (Nekane, 83′), Jone Amezaga (Arana, 62′); Azkona (Eunate, 62′).

Sporting Huelva: Mersnik; Ana Carol (Hagman, 83′), Kühn, Patri Ojeda, Laia Balleste (Paula Romero, desc.); Hmirova, Vanesa Santana, Sandra Castello, Balcerzak (Edgren, 62′); Carrasco (Barbara, 45'), Mariah Lee (ADT, 62′).

Ikusi gehiago: Denetarik egon da estreinan


Summary: Osasunak galdu egin du Getaferen aurka Sadarren. Denboraldi honetan etxean izan duen lehen porrota da. Juan Iglesias eta Gaston Alvarez izan dira golegileak, eta Chimy Avilak txartel gorria ikusi du 43. minutuan.

Amaitu da magia Sadarren. Orain arte, Osasunak jokoan izandako puntu guztiak poltsikoratuak zituen etxean, baina Getafek eten du bolada ona. Euskal taldeen borrero bilakatu da Madrilgo taldea; bi neurketa soilik irabazi ditu aurtengo ligan: joan den astean Realaren aurka, eta oraingoan Osasunaren aurka. Juan Iglesias eta Gaston Alvarez izan dira golegileak.

Almerian garaipena lortu zuen hamaikako bera zelairatu du Jagoba Arrasatek. Hasieratik nabaritu da Osasuna ez zegoela eroso, Getafe atzealdean erakusten ari zen sendotasuna tarteko. Hala, kontraerasoak baliatzen saiatu dira bisitariak.

Lehen minutuetan bi taldeek izan dituzte markagailuan aurretik jartzeko aukerak, Getafeko Mayoralek eta Unalek lehendabizi, eta Osasunako Ruben Garciak eta Brasanacek ondoren. Zutoinak eta David Soriak eragotzi dute Osasunaren gola.

Azkenean Getafek asmatu du. Nacho Vidalek ez du asmatu Mayoralen pase bat urruntzen, eta bikain baliatu du aukera Juan Iglesiasek gola sartzeko; Sergio Herreraren hanken artetik sareetara bidali du baloia. 30. minutua zen.

Hamar minutu geroago, berriz ere Iglesias protagonista. Sarrera oso zatarra egin dio Chimy Avilak Getafeko jokalariari, eta epaileak, jokaldia VAR-ean ikusi ostean, zuzenean kalera bidali du aurrelari argentinarra. Neurketa maldan gora zuela iritsi da Osasuna atsedenaldira.

Bigarren zatia zaila izan da Osasunarentzat; nabaritu da zelaian jokalari bat gutxiago zuela. Ez du inork kontrolatu jokoa, eta futbol gutxi ikusi da. Azkenean, geldikako jokaldi bat baliatu du Getafek neurketa erabakita uzteko: Arambarrik erdiratu du baloia, Duartek luzatu, eta Gaston Alvarezek errematatu. Neurketaren amaieran txartel gorria ikusi du Getafeko Luis Millak.

Sailkapen nagusian 12 puntu ditu Osasunak, eta behin-behinean bosgarren postuan dago.

Osasuna: Sergio Herrera; Nacho Vidal (Ruben Peña, 56'), Unai Garcia, David Garcia (Manu Sanchez, 76'), Juan Cruz; Torro, Brasanac (Moncayola, 67'), Ruben Garcia (Abde, 56'); Chimy Avila, Moi Gomez eta Budimir (Kike Garcia, 76').

Getafe: David Soria; Damian Suarez, Duarte, Mitrovic, Gaston Alvarez (Revuelta, 93'), Juan Iglesias; Arambarri, Aleña (Seoane, 93'), Maksimovic (Luis Milla, 62'); Mayoral (Munir, 62') eta Enes Unal (Mata, 81').


Summary: Bruselak eskatu du Hungariarentzako 7.500 milioi euroren funtsa blokeatzeko. Hungariak jaso beharko lituzkeen funtsen heren bat da hori. «Zuzenbide estatua arriskuan jartzea» egozten diote. Talde komunitarioak aurrenekoz aktibatu du urtarrilean indarrean sartu zen mekanismoa.

Mehatxua bete du Europako Batzordeak. Ursula von der Leyen presidenteak apirilean jakinarazi zion Hungariari zuzenbide estatua errespetatu ezean ezingo zuela talde komunitarioaren aurrekontutik dirurik jaso, eta gaur ofizialki eskatu du laguntza horien herenak izozteko.

Hortaz, Bruselak aurrenekoz aktibatu du 2020ko udazkenean Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak adostutako prozedura. Horren arabera, funtsak jaso ahal izateko, baldintza bat bete behar dute EB Europako Batasuneko estatu kideek: «blokearen balioak eta printzipioak» betetzea. EBk uste du Viktor Orbanen gobernuak laguntza horiek erabil ditzakeela «zuzenbide estatua arriskuan jartzen duten neurriak» indarrean jartzeko.

Neurria Johannes Hahn komisarioak iragarri du gaur; azaldu du aho batez hartu dutela erabakia, eta orain azken erabakia hartzeko eskumena Europako Batasuneko herrialde kideek dutela. Proposamena, beranduenez, irailaren 22an egingo du Europako Batzordeak, eta 27ek hilabete izango dute hari buruzko erabakia hartzeko. Salbuespenezko kasuetan beste bi hilabetez luza daiteke epe hori, eta, dirudienez, hori eskatuko du talde komunitarioak; Hungariako Gobernuari tarte gehiago utzi nahi dio erreformak egiteko.

Gaiztotuta

Bruselaren eta Hungariaren arteko harremanak aspalditik daude gaiztotuta. Orban, 2010az geroztik lehen ministro dena, ez da batere europazalea, eta EBko liderren artean Vladimir Putinekin ondoen konpontzen dena da. Bozetan garaipena lortu ondoren, EBko instituzioak «aurkariak» direla esan zuen Orbanek.

Aintzat hartu behar da Hungaria, baita Polonia ere, prozeduraren aurka agertu zirela, onarpena blokeatzeko ahalegina egin zutela, eta azkenean auzitara eraman zutela beren kexa. Baina EBko Justizia Auzitegiak ebatzi zuen, joan den otsailaren 16an, mekanismoa egokia zela. Hungariak salatu zuen auzitegiaren ebazpenak «botere abusua» islatzen zuela.

Berez, iazko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean prozedura, baina apirilera arte ez zuten aktibatu. Martxan jartzen dute zuzenbide estatuari eragiten dioten urraketak detektatutakoan: botere banaketari eragiten diotenak, independentzia judizialari... Beraz, klima aldaketari, digitalizazioari eta osasun sektoreari lotuta, 22.500 milioi inguru eskuratzeko moduan da Hungaria.


Sufrituta, Espanyoli irabazi dio Realak

Summary: Sufrituta, Espanyoli irabazi dio Realak. Sorloth eta Brais Mendez izan dira golegileak, lehen zatian. Amaieran sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. Zortzigarren dira sailkapen nagusian.

Sufrituta gaur ere, baina beste garaipen bat poltsikoratu du Realak. Txuri-urdinek kolpea jaso zuten ligako azken jardunaldian, Getafen, eta garrantzitsua zen selekzioen partidak direla-eta izango duten atsedenaldira garaipen batekin iristea. Esan eta egin: ez da txuri-urdinen neurketarik onena izan, baina Sorlothen eta Brais Mendezen golei esker 2-1 irabazi diote Espanyoli.

Bere hamaikakorik onena zelairatu du Imanol Alguacilek, edo orain arte emaitzarik onenak eman dizkiona bai behintzat. Eta hori nabaritu da zelaian: Getafen ez bezala, baloiaren jabetza erabatekoa izan du Realak, eta zelai erdiko jokalarien magiari esker egin dio min Espanyoli.

Lehen gola, ordea, ez da magiari esker iritsi, lanari esker baizik: Alvaro Fernandez atezainak luze samar kontrolatu du baloi bat, eta gogor estutzen ari zen Take Kubok lapurtu egin dio. Ate aurrean, Sorlothek baloia bultza besterik ez du egin behar izan.

17. minutuan gertatu da hori, eta 19.ean berdindu du Espanyolek. Korner batean jokaldi zoragarria egin dute kataluniarrek, eta Edu Expositok (Eibarreko jokalari ohiak) bakar-bakarrik jaso du baloia area ertzean. Haren erremate indartsuak hanketan jo du atzelari bat, eta sareetan amaitu du. Ezin izan du ezer egin Remirok.

Realak, ordea, bere lana egiten jarraitu du, eta beste lapurreta bati esker iritsi zaio saria. Kasu horretan, Merino izan da baloia berreskuratu eta gidatu duena, eta azken-azkenean Braisi pase bikaina eman diona. Galiziarrak ederki amaitu du jokaldia. 2-1, 29. minutuan. Bide beretik jarraitu du neurketak atsedenaldira arte.

Sufritzen

Bigarren zatia bestelakoa izan da. Espanyolek, defentsan, ez die baloia jasotzen utzi Realaren zelai erdiko jokalariei, eta horrek joko zuzenagoa egitera behartu ditu etxekoak. Dena den, lehen minutu horietan ez du aukera askorik sortu talde bisitariak.

Azken ordu laurdenean bai, ordea. Atzean sartu da Reala (bosgarren atzelari bat ere zelairatu du Imanolek, Zubeldia), eta izan du gola sartzeko aukerarik Espanyolek. Argiena, falta batean, buruz, 85. minutuan. Remirok salbatu du Reala, eta txuri-urdinek azkenera arte sufritu dute. Azkenean, ordea, 2-1, eta hiru puntuak poltsikora.

Horiei esker, 10 puntu ditu Realak, eta zortzigarrena da sailkapen nagusian.

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Brais Mendez (Zubeldia, 88. min), Silva (Cho, 81. min); Kubo (Turrientes, 81. min) eta Sorloth.

Espanyol: Alvaro Fernandez; Omar (Puado, 53. min), Calero, Sergi Gomez, Cabrera, Olivan; Vinicius Sousa (Lozano, 84. min), Darder, Edu Exposito (Dani Gomez, 74. min); Braithwaite eta Joselu.


Summary: Donostia saria jaso du Juliette Binochek Kursaalean. Aktore frantziarra izan da gaurko ekitaldiko protagonista. Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma ere eman dute galan.

Bart jaso du Donostia saria Juliette Binoche (Paris, 1964) aktore frantziarrak, Kursaalean. Hura izan da bart gaueko ekitaldiko protagonista nagusia, eta Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma ere eman duten galan. Binoche kartel ofizialeko protagonista ere bada. Isabel Coixeten eskuetatik jaso du saria, Eneko Sagardoik aurkezturiko ekitaldian.

Binochen «argia» azpimarratu du Coixetek. Dioenez, argi horrek aktoreak parte hartzen duen pelikula oro hartzen du. «Antzezten duen pertsonaia guztiek dute argi bitxi eta izugarri hori», adierazi du.

Poza aurpegieran disimulatu ezinik, malkoei ezin eutsita, esker oneko hitzez bete du Binochek oholtza gainean eginiko hizketaldia. Garaikurra jaso berritan, azaldu du «zoriontsu» dagoela Zinemaldian, eta «etxean bezala» sentitzen dela. Jaialdiko antolatzaileei, lankideei eta abarri eman dizkie eskerrak, baina baita beste bidaide bati ere. «Nire bidelagun fidelari nahi dizkiot eman eskerrak: isiltasunari».

«Harraldi bakoitzaren aurreko isiltasunetik, hortik, ate horretatik ateratzen ditut beharrezko ditudan emozio eta sentsazioak. Isiltasunik gabe, ez dago hitzik, ez dago izpiriturik, eta isiltasun hori konparti dezakezunean aktore batekin, zuzendari batekin, urrezko hari batek dena josten du, eta pelikula bat sortzen», azaldu du, biziki hunkituta.

Aurreko hitzak

Zinemaldiko antolatzaileek maiatzean iragarri zuten aktorea izango zela aurtengo Donostia sarietako bat jasoko zutenetako bat. Ekitaldiaren aurretik, atzo goizean, prentsaurreko bat eman zuen Binochek. Bere ibilbide luzeaz jardun zuen han, eta, adinaz galdetuta, esan zuen hori ez dela garrantzitsua «pertsona gardena bada».

«Rol bat antzezten dudanean ez dut epaitzen, maitatu egiten dut, gustuko dut kontraesankorra izatea; bizitzan zehar ere barne ibilbide bat egiten duzu», esan zuen aktoreak.

Hil berri den Jean-Luc Godard zuzendariari buruz ere hitz egin zuen. Hark paper bat eman zion 1985eko Je vous salue, Marie filmean. Azaldu zuen orduan ikasi zuela zuzendariak ez diola beti laguntzen aktoreari: «Sekulako kolpea izan zen hori. Harremana ez zen erraza izan, beldurra nuen, baina ikasi nuen ez nuela besteen babesaren zain egon behar, prest egon behar nuela».

Esan zuen ez duela sekula izan rol interesgarriak lortzeko arazorik, baina horretarako garrantzitsua dela aukeratzen jakitea. Azpimarratu zuen ezetz esan izan diela Hollywoodeko zuzendariei: «Gauza honetara iristen jakin behar dugu, ezezagunera salto egiten, eta zinema matxistatik aldentzen».

Hiru hamarkada

Azken hiru hamarkadetako aktore frantziarrik ospetsuenetako bat bilakatu da, eta, bere herrialdean ez ezik, handik kanpo ere lan ugari egin ditu. 1980ko hamarkadaren hasieran hasi zuen ibilbidea zinema munduan, eta, orduz geroztik, 70etik gora filmetan parte hartu du. Besteak beste, Les amants du Pont-Neuf (1991), Damage (1992), Trois couleurs: Bleu (1993), The English Patient (1996), Chocolat (2000), Cosmopolis (2012) eta Clouds of Sils Maria-n (2014).

Lehen urratsak antzerkian egin eta aktore gisa Frantziako Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalean trebatu ondoren, Binochek zineman debuta egin zuen Liberty Belle (Pascal Kane, 1983) filmarekin. Ondoren, zenbait rol jokatu zituen; besteak beste, Jean-Luc Godard (Je vous salue, Marie, 1985), Jacques Doillon (La vie de famille, 1985) eta Andre Techine (Rendez-vous, 1985) zinemagileen filmetan. Azken horrekin, bada, berriz aritu zen urte batzuk geroago Alice et Martin (1998) filmean. Mauvais sang (1986) ikonikoan, lehen aldiz kolaboratu zuen Leos Caraxekin. Haren agindupean aritu zen, halaber, Les amants du Pont-Neuf (1991) filmean.

Bere karreraren hasieratik, frantsesez filmatutako tituluak eta ingelesez egindako beste asko tartekatu ditu; besteak beste: The Unbearable Lightness of Being (Philip Kaufman, 1988), Wuthering Heights (Peter Kosminsky, 1992) eta Damage (Louis Malle, 1992).

Binochek doluz dagoen emakume baten rola jokatu zuen Krzysztof Kielowskiren Trois couleurs: Bleu (1994) trilogia ezaguna inauguratu zuen filmean. Lan horrengatik, aktorerik onenaren saria eskuratu zuen Veneziako zinema jaialdian, baita Cesar sari bat jaso ere –beste bederatzitan ere sari horietarako hautagai izan da, gainera–. George Sand nobelagilea ere izan zen Les enfants du siècle (Diane Kurys, 1999) filmean. Baina nazioarteko aitortza The English Patient (1996) filmean jokatu zuen erizainaren rolari esker etorri zitzaion. Taldeko emakumezko aktorerik onenaren Oscar saria eta Berlingo zinema jaialdiko aktorerik onenaren saria irabazi zituen lan horrekin.

Europako zinemagileen esanetara lan egin du; besteak beste, hauekin: Jean-Paul Rappeneau, Donostiako Zinemaldiaren Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo itxi zuena Le hussard sur le toit (1995) filmarekin, Chantal Akerman (Un divan à New York, 1996), Patrice Leconte (La veuve de Saint-Pierre, 2000), Lasse Hallstrom (Chocolat, 2000), John Boorman (Country of My Skull, 2004) eta Michael Haneke. Harekin funtsezko bi lan filmatu ditu: Code inconnu: Récit incomplet de divers voyages (2000) eta Caché (2005). 2002an, Décalage horaire (Danièle Thompson) filmaren protagonista izan zen, eta, harekin, Donostian izan zen lehen aldiz, Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo ixteko.

Haren filmografiako beste titulu nabarmen batzuk hauek dira: Mary (Abel Ferrara, Perlak, 2005), Le voyage du ballon rouge (Hou Hsiao-Hsien, 2007), Disengagement (Amos Gitai, 2007) eta Shirin (Abbas Kiarostami, 2008). Azken zuzendari horrekin berriro egin zuen lan Copie conforme (2010) filmean. Toscanan girotutako amodio istorio horrekin emakumezko aktorerik onenaren saria irabazi zuen Canneseko zinema jaialdian.

2018an, aktorea berriz itzuli zen Donostiara Sail Ofizialean lehiatu ziren bi film aurkeztera: Vision, Naomi Kawaseren ikuspegi mistiko bat, eta High Life, Claire Denisekin egin zuen beste kolaborazio bat. Zientzia fikzioko generokoa da, eta Fipresci saria lortu zuen.

Haren azken lanen artean daude, orobat, Hirokazu Koreedaren La vérité (2019) –harekin batera izan zen aktorea Donostian hirugarren aldiz– eta Ouistreham (Emmanuel Carrere, 2021). Film horrek, iaz, Perlak sailean parte hartu zuen, eta Europako Filmik Onenaren Donostia Hiria publikoaren saria jaso zuen.


Summary: Japonian hamar milioi herritar inguru ebakuatu dituzte 'Nanmadol' tifoiagatik. Agintariek ohartarazi dute ekaitza «inoiz ez bezalakoa» izanen dela. Jakinarazi dute lagun bat hil dela, eta 70 inguru zauritu.

Bortitz hartu du Nanmadol tifoiak Japonia. Iragarria zenez, ekaitza zakar sartu da herrialdean, hegoaldetik, eta iparralderantz ari da orain mugitzen. Arriskua handia da, eta neurriak hartu dituzte kalteak ahalik txikienak izan daitezen: 9,5 milioi herritar baino gehiago ebakuatu dituzte. Japoniako Gobernuaren esanetan, biztanleak babestea da orain lehentasuna. Datua ere eman dute, behin-behinekoa: lagun bat hil da, eta 70 inguru zauritu.

Herrialdeko hegoaldean den Miyakonojo hirian atzeman dute lehenbiziko hildakoa. Emandako datuen arabera, gizon bat da, eta auto baten barrenean aurkitu dute.

Hildakoez eta zaurituez gainera, bestelako kalterik ere eragin du tifoiak: 300.000 etxebizitza elektrizitaterik gabe daude, 700 hegaldi inguru bertan behera utzi dituzte, eta, ekaitza bortitzen den eremuetan, tren zerbitzua eten egin dute.

Nanmadol tifoia «inoiz ez bezalakoa» izanen dela ohartarazi du ohar batean Japoniako Meteorologia Agentziak. «Ezinen da konparatu hemen lehendik izandakoekin. Inoiz ez bezalako ekaitzak, olatuak eta euri jasak izanen dira».