Summary: Opera eta nazioarteko orkestrak, Musika Hamabostaldira bueltan. Musika sinfonikoa eta korala izango da nagusi Kursaaleko emanaldietan. Abuztuaren 2an hasiko da jaialdia, Monteverdi abesbatzaren eta English Baroque Soloists orkestraren kontzertu batekin, eta hilaren 27an amaituko da, 70 emanaldi baino gehiago egin eta gero.

Itzuli dira nazioarteko orkestrak, operak, ekoizpen propioak eta abesbatzak Donostiako Musika Hamabostaldira. Azken bi urteetan aurrekontua eta programazioa murriztu behar izan dituzten arren, 83. jaialdia 2019ko zenbakietan da berriz, Patrick Alfaya zuzendariak esan duenez. Bi milioi euro baino gehiago izanik, nazioarteko orkestra gehiago ekartzeko aukera izan dute; Txekiar Orkestra Filarmonikoa eta Frankfurteko Irrati Orkestra, besteak beste. Abuztuaren 2tik 27ra egingo dute jaialdia, eta gaur goizean aurkeztu dute, Tabakaleran.

«Festibal batek beti eduki behar du bereizgarriren bat, eta gurea mundu korala da, Gipuzkoan hain aberatsa den hori», azaldu du Alfayak. Horregatik, Kursaaleko auditoriumean egingo dituzten hamar kontzertuetatik bederatzitan abesbatzak ariko dira kantuan, askotariko orkestrekin batera: Monteverdi, Donostiako Orfeoia, Easo, Andra Mari, Collegium Vocale 1704, eta jaialdian aurrenekoz ariko diren bi talde: Landarbaso eta Vocalia.

Lan berriak ekoiztea ere jaialdiaren helburuetako bat da: «Gure errepertorioa orain dela mende askotakoa izaten da maiz, eta bilatu behar dugu hori ere». Aurten, opera bat ekoitzi dute, nahiz eta prestatzen hasi zirenean ez zekiten proiektuak zer bide hartuko zuen, Alfayaren hitzetan: «Hasieran kontzertu bat zen, ez genekielako zer egiteko aukera izango genuen, eta eboluzionatu egin du: lehen, opera erdi eszenifikatu bat zen, eta orain orkestra du zuloan, eszenografia, mugimendu eszenikoa... Opera batek izan behar duen guztia».

Gaetano Donizetti konpositorearen La fille du régiment (Erregimentuko alaba) izango da opera hori; hilaren 12an eta 14an emango dute. Orain bi mende Parisen egin zuten arren, Alfayak «zero kilometroko opera» deitu dio: Donostian ekoitzi dutelako, eta bi rol nagusiak abeslari donostiarrek egingo dituztelako: Xabier Anduaga tenorrak eta Elena Sancho-Pereg sopranoak. Bestalde, Euskadiko Orkestra eta Easo abesbatza ariko dira, Lucas Maciasen zuzendaritzapean. Opera komiko bat da, bi ordu ingurukoa, eta jatorrizko frantsesezko hitzak euskarara eta gaztelaniara itzulita abestuko dituzte.

Pablo Sorozabal konpositorearen jaiotzaren 125. urteurrenari lotuta egingo dute beste emanaldi liriko bat. La tabernera del puerto (Portuko tabernako neska) zarzuela kontzertu bertsioan emango dute: Miren Urbieta-Vega sopranoa eta Andeka Gorrotxategi tenorra izango dira buruak, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak joko du.

Anduagaren, Sancho-Peregen, Urbieta-Vegaren eta Gorrotxategiren lana goraipatu du Alfayak, baita Carmen Artaza mezzosopranoarena ere; Artazak Gustav Mahlerren 3. sinfonia abestuko du, Euskal Herriko Gazte Orkestrak eta Donostiako Orfeoiak lagunduta. «Gurean, karrera garrantzitsuena eta nazioartekoena egiten ari diren bost abeslariak dira, lehen mailakoak».

Musika Hamabostaldiak ziklo berri bat izango du aurten: Tabakalera Dantzan. Jone San Martinek Aditu bere azken koreografia estreinatuko du han, eta Lasala konpainiak Dead ikuskizuna emango du. Saio esperimental batekin itxiko dute zikloa: Lokke konpainiak Doppelgänger pieza ibiltaria egingo du Tabakaleran.

Klasikoa, zabal

Organo Zikloan, hamabost kontzertu egingo dituzte, Gipuzkoako hainbat elizatan. Aurten, Ana Belen Garciak ordezkatuko du urteetan zikloa gidatu duen Esteban Elizondo. Musika Garaikideko Zikloak Gabriel Erkoreka konpositore bilbotarra izango du ardatz: besteak beste, Bilbao Sinfoniettak Erkorekaren Ametsak 8 lana estreinatuko du. Antzinako Musika Zikloan Mancini, Couperin, Lully eta Charpentier konpositoreen lanak joko dituzte, besteak beste.

Ganberako Musika Zikloak XVII. mendetik gaur egunera arteko bidea egingo du, konpositore hauen bidez, besteak beste: Soler eta Piazzola; Turina, Ravel eta Murphy; eta Schumann, Brahms, Enescu eta Hindemith.

«Ohiko zikloei izenburu bat jartzekotan, izan liteke Xabier Euzkitzetik Miren Urbietara edo John Eliot Gardinerretik Eñaut Elorrietara», Alfayaren hitzetan. Euzkitzek Landarbaso abesbatzaren kontzertu batean abestuko du, eta Elorrietak kontzertu bat emango du Jagoba Astiazaran eta Iñar Sastrerekin. «Hamabostaldia saiatzen da musika klasikoaren panorama kontuan hartzen, haren barruko formatuetara zabaltzen, espiritua galdu gabe».

Viktoria Eugenian, Ballet Flamenco de Andaluciak El maleficio de la mariposa (Tximeletaren sorginkeria) obra emango du, Vikingur Olafsson pianista islandiarrak Mozarti buruzko saio bat egingo du, eta Easo gazte abesbatzak eta Escolania Aila de Laredok ikuskizun bat egingo dute.


Summary: Independentistak, fronteak eta elkarlan gorabeheratsua.

LABek ezker independentistaren erreferentzia sindikala izan nahi duenez, gonbidatuen artean ez da falta izan ezker independentistaren indar nagusiaren ordezkaria, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea. «Akatsak egin arren», bere taldeak azken urteetan eramandako estrategia defendatu du LABeko biltzarkideen artean, eta arrazoi orokor bat eman du: Euskal Herria eta mundu osoa «ezohiko egoera batean» dagoela, krisi ekonomikoek, energetikoek eta klima aldaketak eragindako «olatu erreakzionario» baten aurrean. «Horren aurrean broma gutxi», esan du.

Uneotan Euskal Herriak bere buruari bi galdera egin behar dizkiola esan du Otegik. Nola egin behar dio aurre errekonozimendu nazional eta subiranotasun ezari? Nola egingo dio aurre munduko erronkei —aldaketa klimatikoari, zaintzen krisiari, aberastasunaren banaketari eta totalitarismoaren gorakadari...—? Errezeta berak eman du: «Fronte zabalak eta gutxienezko programak». Fronte horretan LAB eta «gehiengo sindikala» sartu ditu Otegik, eta ziurtatu du EH Bildu saiatzen dela haren aldarrikapenak erakundeetan entzunarazten.

Mugimendu sozialistari zuzenduta dirudien mezu batekin amaitu du Otegik: «Euskal Herria aske izango da, baina boterea lehiatu behar da, espazio guztietan lehiatu behar da. Ez ginen erresistitzeko jaio, irabazteko jaio ginen».

Lakuntza: «Tamalez, sektoreka doa borroka»

Txaloekin hartu dute LABeko biltzarkideek Otegiren mezua, eta txalo adeitsuekin jaso dute Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia ere. Hori bai, 30en bat biltzarkide aretotik atera dira hura hizketan hasi bezain pronto, eta haren hitzaldia amaitutakoan sartu dra atzera Iratiko gela nagusian. ELAren eta LABen arteko harremanak gertukoak bezain tirabiratsuak diren seinale.

Lakuntzak ere gehiengo sindikalaz hitz egin du, eta ziurtatu du LAB eta ELA «kezka eta nahi berak» dituztela. Horren adibide gisa jarri du prekaritatearen aurka eta sektore feminizatuen eskubideen aldeko borroketan bat egiten dutela, zahar etxeetako langileen eta garbitzaileen kasuan, esaterako. Halaber gogorarazi du ELAk ere bere burua sindikatu independentistatzat jo zuela azaroko kongresuan. «Sindikatu independentista bat gara, errepublika batean jarri dugu orratza. Hemen gaudenon artean egin behar dugu».

Baina, aldi berean, onartu du ELAk eta LABek ez dutela gaur egun aliantza estrategiko bat. «Egun, tamalez, sektoreka doa borroka, auzoka, eta hala bada ere, ez genuke ahaztu behar bi sindikatu hauen indarra zein den lerrokatzen garenean».

Nikolas Blain EH Baiko ordezkariak zabaldu zuen gonbidatuen atala, eta eguneko lehen txaloak jaso zituen Seaskako irakasle, guraso eta ikasleei babesa eskaintzean eta «Parisen bortizkeria» salatzean.


Iragan gaurkotu bat

Summary: Iragan gaurkotu bat. 80ko eta 90eko doinuak nagusitu dira Azkena Rock jaialdiaren bigarren egunean. Emanaldi gogoangarriak eskaini dituzte Jerry Cantrellek eta Soziedad Alkoholikak, bereziki.

80ko eta 90eko doinuak nagusitu dira Azkena Rock jaialdiaren bigarren egunean. Emanaldi gogoangarriak eskaini dituzte Jerry Cantrellek eta Soziedad Alkoholikak, bereziki. Lehen eguna itzulera baten kronika izan bazen, Azkena Rock jaialdiaren bigarren jardunaldia ere ez zen oso desberdina izan. Kasu honetan, ordea, iraganera eginda itzulera bidaia bat izan zen, zehazki, 1980ko eta 1990eko hamarraldietako doinuetara. Punk rocka eta rock alternatiboa izan baitziren aurrez aurre. Belaunaldi, talde eta rockaren ahaire ezberdinek bat egin zuten Mendizabalan, maila -eta bero- handiko beste egun batean.

Gauerditik ordu erdia pasata igo ziren God agertoki nagusira Social Distortioneko kideak. Mike Ness buru, hitz erdirik ere esan gabe ekin zioten kantuak bata bestearen atzetik jotzeari: Road Zombie, Bad Luck, Bye Bye Baby... Erritmo motel antzean hasi zen kontzertua, abesti baten eta bestearen arteko eten amaigabeekin. Baina aurrera egin ahala egin zuen gora ikuskizunak ere, eta zeresan handia izan zuen publikoak horretan. Lehen unetik erakutsi baitzuten dena emateko prest zegoela.

Iraganeko nostalgia erabiltzen du Social Distortionek amu gisara; ez du besterik eskaintzekorik, baina balio dio. Punk rockaren ikurretako bat taldea, eta urteak dira diskorik argitaratu ez duela. Bada, beti galdera berari erantzuten nekatuta, Nessek zaleei zin egin zien aurki kaleratuko dutela lan berria. Bilduma horretan egongo den kantu bat ere aurreratu zuen. Gustura zen Azkenako zaleekin abeslaria, eta haiekin argazki erraldoi bat atera ostean, taldearen ereserki den Story of my life ahoz gora kantatzeko eskatu zien, Mendizabala karaoke erraldoi bilakatzeko.

90eko hamarkadako rockari helduta dator Afghan Whigs ere. Bueltan dira berriz, eta nola gainera. Greg Dulli buru, taldeak argi erakutsi zuen beraien musikari etiketak jartzen zail izanagatik ere ongi dakitela zer egiten duten. Ez zuten mugimendu askorik behar izan, ez eta entzuleekin hartu-emanik eduki ere: agertokira igo eta gitarrak astindu baino ez zuten egin, marka propioa utzita, hori bai. Taldeak How Do You Burn? irailean kaleratuko duen diskoko abestiak aurreratu zituen, baina pieza ezagunagoak ere jo zituen. Eta une oro izan zen Mark Laneganen presentzia, nola taldekideengan, hala entzunleengan. Ordubeteko saio laburra eman zuten, eta beharbada horregatik geratu ziren zale asko gehiagoren zain. Txistuka amaitu zuten azkenean, agertokira itzultzen ez zirela ikustean.

Bueltan da, halaber, Delirium Tremens ere. Hiru hamarkadako etenaren ostean itzuli da taldea. Barakaldoko (Bizkaia) BEC-en eman zuten itzulerako kontzertu handia, eta Azkenan eman dute bigarrena, tartean zuzeneko txiki batzuk egin badituzte ere. Hirugarren agertokian jo zuten, eta entzuleek aukeratu egin behar izan zuten Afghan Whigsen eta haien artean. Jarraitzaile ugari bildu zuten, nolanahi ere.

Andoni Basterretxeak agurra egin eta Ihes kantuaren lehen akordeak nahikoa izan ziren bertaratu zirenak saltoka jartzeko. Nostalgiak erabat harrapatu zituen horietako asko. Gutxinaka klasikoak agertzen hasi ziren, ordea, eta une bereziki hunkigarria izan zen Ikusi abestiarena; izan ere, zale askok mugikorrarekingrabatu nahi izan zuten momentu hura: euskal rockaren historiako kantu bat berriz zuzenean jotzen ari zirenekoa, alegia.

Agertokiaren jabe egitea

Iragana ez da rockaren aberri bakarra. Hori ongi dakite Drive By Truckers taldeko kideek; etengabe sortzen ari den taldea baita -hiru disko argitaratu ditu azken bi urteetan-. Welcome 2 Club XIII da eman berri duten azkena, eta hura aukeztu zuten Gasteizen. Ohi duten moduan, AEB hegoaldeko doinuetara lerratzen den country rock doinuak eskaini zituzten. Gitarra erakustaldia eman zuten, eta jendeak eskertu zuen ahalegina, nahiz eta soinuarekin arazo txiki bat ere izan zuten. Eguzki izpiek gogor jotzen zuten artean, eta rockak, izatez, nahiago du gaua. Baina aho zapore ona utzi zuten, eta zaleek ere saltoka eta txaloka amaitu zuten kontzertua.

Jerry Cantrell ere disko berria aurkezten izan zen Gasteizen. Alice in Chains taldeko abeslari eta gitarristak, 20 urte zeramatzan bakarkako lanik argitaratu gabe. Brighten eman zuen iazko urrian, bere hirugarren lana. Hain zuzen, izen bereko kantuarekin eman zion hasiera kontzertuari. Gitarra riff astun distortsionatuekin nahiz ahots harmoniekin bete zuen agertokia. Bereak nahiz taldearenak jo zituen Cantrellek, Man in a box edo No excuses kasurako, eta horiek ahozgoran kantatu zituzten ikus-entzuleek. Ikuskizun borobila eskaini zuen azkenerako grunge doinuen aintzindarietako bat denak.

Eguneko emanaldirik gogoangarriena, ordea, Soziedad Alkoholikarena izan zen. 1988an eratu zenetik hamaika bide ibili ditu Gasteizko trash metal taldeak, baina atzo arte Azkenen aritu gabea zen. Hala gogorarazi zuen Juan Aceña abeslariak oholtzara igo bezain pronto: «Oraindik inoiz Azkenara etorri gabeak ginen zarata egitera. Gaur da eguna, beraz». Ikusmina bazegoen, eta jendetza erakarri zuten.

Bigarren agertokia txiki utzi zuten, hala ere. Aurreikuspen guztiak birrindu zituzten; emanaldi indartsua eskaini zuten, frenetikoa, historikoa. Eta denak lagundu zuen horretarako: argiztapenak, su eta ke zutabeak, eta jarraitzaileen parte hartzeak. «Inoiz ez gara gaur bezain gazteak izango, beraz, goza dezagun. Mundua okerrera doa eta ez dirudi aldatzeko joerarik duenik», esan zuen abeslariak amaieran. Zertarako etorkizunari begiratu, iraganari begiratu ahal bazaio?


Summary: 25 urteko migratzaile bat zendu da Bidasoa ibaian. Behobiako zubi inguruan aurkitu dute hilotza; ez du indarkeria zantzurik: itota hil dela uste dute. Gipuzkoako SOS Arrazakeria elkarteak manifestaziora deitu du biharko, Donostian.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Guardia Zibilak gorpu bat topatu du gaur goizean Bidasoa ibaian, Irun aldean (Gipuzkoa); Behobiako zubiaren inguruan, zehazki. Hilotza migratzaile gazte batena da: Abderrman Bas izeneko gizonezko ginear bat da, 25 urtekoa. Gazteak ez zeraman dokumentaziorik soinean, baina hatz marken bidez identifikatu dute; Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzak jakinarazi duenez, Lanzarotera (Kanaria uharteak) iritsi zen maiatzean.

Jaurlaritzaren arabera, gaztea «berriki» zendu da. Astelehenean egingo diote autopsia, baina argitu dute gorpuak ez duela indarkeria zantzurik: itota hil den susmoa dute.

Aurten Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan zendutako bigarren migratzailea da Abderrman Bas. Martxoaren 12an Bidasoa gurutzatzen ari zela desagerturiko pertsona baten bila ari zirela jakinarazi zuten. Hainbat egunetan bila ibili ondotik, martxoaren 30ean atzeman zuten harena izan zitekeen hilotza.Ondoren, apirilaren amaieran ere beste baten bila ibili ziren, Endarlatsa inguruan. Zehar-Errefuxiatuekin erakundeak asteon bertan gogoratu du azken hilabeteetan lau pertsona hil direla Bidasoan itota, beste batek bere buruaz beste egin duela Irunen, eta hiru lagun hil direla Ziburun trenak harrapatuta.

Irungo alkate Jose Antonio Santanok (PSE-EE) atsekabea adierazi du, ohar baten bidez: «Ezin gara drama honetara ohitu». Mugako kontrolak «birplanteatzera» deitu du: «Ezin ditugu hainbeste gazte galdu ibaian, tantaka. Uretara salto egiten dute mugako kontrol zorrotzetatik ihesi; hori bada arazoa, konpondu egin behar dugu». Frantziako Gobernuari mintzatu zaio: «Europan migrazio politika komunak ezarri behar dira, halako egoerak saihesteko».

Ildo berean mintzatu da Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendaria, Xabier Legarreta. Frantziako Poliziak mugan egiten dituen «kontrol selektibo eta arrazistak» salatu ditu, eta migratzaileentzako «bide seguruak» galdegin ditu.

Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari Denis Itxasok ere adierazpenak egin ditu sare sozialen bitartez, albistea plazaratu berritan. Twitterren, esan du «beste ezbehar humano bat» gertatu dela Bidasoan. «Etxe bila joan, bizitzan aurrera egiteko toki baten bila aritu, eta heriotzarekin egiten dute topo mugan, Europan».

Gaitzespen irmoa

Albistea plazaratu eta segituan hasi dira, errenkadan, heriotzaren gaineko mezuak zabaltzen. Suminez, gaurkoa bezalako heriotzen erantzuleak migrazio politikak direla nabarmendu dute zenbait eragilek. Besteak beste, oharra kaleratu du Gipuzkoako SOS Arrazakeriak. «Hendaiako muga: axola ez duten bizitzak», idatzi dute titulu.

Elkarteak gogor salatu ditu mugako kontrolak, eta, halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio aurki osatuko den Frantziako Gobernuari exiji diezaiola bertan behera utz daitezela kontrol horiek.

Gaitzespena ozentzeko, elkarteak protestara deitu ditu herritarrak. Mobilizazioa eginen dute bihar eguerdian, 12:00etatik, Donostiako Aquariumetik abiatuta. Astelehenean errefuxiatuen nazioarteko eguna izango da, eta horren harira, manifestazioak eginen dituzte Bilbon eta Gasteizen ere, 19:00etan, Arriagatik eta Andre Mari Zuriaren plazatik abiatuta, hurrenez hurren; Iruñean, berriz, 18:00etan aterako dira protestan Sarasate pasealekura.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Bizkaian, langile bati sexu erasoa egitea eta diru truke haurdun geldi zedila eskatzea leporatuta. Jaurlaritzak zabaldu duenez, atxilotuak 5.000 euro eskaini zizkion biktimari, salaketa ez jartzearen truke. Gizonezkoaren bikotekidea ere atzeman du Poliziak, enplegatuen eskubideak urratzeagatik.

Poliziak bi enpresari atxilotu ditu Bizkaian, langileen eskubideak urratzea leporatuta. Bi enpresari horiek bikote dira, gizonezko bat eta emakumezko bat, eta Durangon eta Portugaleten (Bizkaia) dituzte negozioak. Lan baldintzei dagozkien arau hausteak ez ezik, beste delitu batzuk ere egotzi dizkiote gizonezkoari: langileetako bati sexu erasoa egitea leporatu diote, ukituak egitea besteak beste. Halaber, biktimak salatu du harekin haur bat edukitzeko eskatu ziola gizonak, diru truke.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, biktimak ekainaren hasieran jarri zuen salaketa. Kontatu zuen bi urtez izan dela enpresarientzat lanean, eta, besteak beste, salatu zuen sekula ez zuela izan kontraturik. Biktima emakumezko migrantea da, eta ertzainei adierazi zien bera ez zela egoera horretan zen langile bakarra. Emakumeak orduan salatu zituen jasandako sexu erasoak ere. Adierazi zuenez, enpresaren jabearen etxean egiten zuen gaua maiz, eta gau horietako zenbaitetan gizonak eraso egin zion; «ukituak», biktimaren hitzetan.

Gainera, biktimak salatu du gizonak 20.000 euro eskaini dizkiola harekin haur bat eduki dezan. Biktimak salatuko zuen beldurrez, gizonak dirua eskaini zion deus kontatu ez zezan: 5.000 euro.


Summary: Bilboko gizon bat hil da itota, Kantabriako hondartza batean. Konortea galduta atera dute uretatik, eta ezin izan dute deus egin bere onera ekartzeko

Kantabriako hondartza batean Bilboko gizonezko bat hil da, itota, 61 urtekoa. Bainua hartzen ari zen Sonabiako hondartzan, Liendon, beste pertsona batekin, eta arazoak izan dituzte. 10:30 aldera gertatu da. Surflari batzuk atera dituzte uretatik. Larrialdi zerbitzuak berehala hurbildu dira, baina lehorrera eraman dutenerako konortea galduta zegoen hil den gizona, eta hondartzan hura bere onera ekartzeko egin dituzten ahaleginak antzuak izan dira.

Larrialdi zerbitzuek helikoptero bat, suhiltzaileak eta Guardia Zibila bidali dituzte hondartzara.


Summary: Petro, Kolonbiako eragileekin azken saioan.

Kolonbiako 70 gizarte eragileekin egindako bilkurarekin bukatu zuen atzo Gustavo Petro hautagai ezkertiarrak hauteskunde kanpaina.

Hilabeteak daramatza Petrok esanez Kolonbiak gaurko egoera txarretik ateratzen lagunduko duen Akordio Nazionalaren ideia bultzatzen. Ideologia guztiak bilduko dituen akordioa izatea nahi du, Kolonbiako potentzialitatea sustatu duena eta oinarrizkoak eta denboran asko irauten ari diren era guztietako arazoei irtenbidea emateko bidea erakutsiko duena.

Igandeko presidentetzarako kanpainari bukaera kualitatiboa eman nahi izan zion Petrok, Akordio Nazionalaren ideiaren bat egin duten 70 eragile bildu zituen mahaiaren bueltan, Marriott hotelean, Bogotako hotelik garestienetako batean.

Alejandro Gaviria liberalak egin zuen zeremoniaburu papera, erakutsi nahian ezkerrekoak ez direnek ere bat egiten dutela Akordio Nazionala lantzen hasteko beharrarekin. Akordio Nazionalaren babes taldearen aurkezpena eta lehen bilera Petroren hauteskunde ekitaldi bat izan zen, azkena kanpaina honetan; hitza hartu zuten guztiek “Kolonbiako hurrengo lehendakari” deitzen baitzioten hitza hartu orduko.

Talde heterogeneoa bildu zuen Petrok. Azken hamarkadotan aurkari politiko izan dituen liberalak eta kontserbadoreak, eta horiekin batera jeneral erretiratu bat, Auzitegi Konstituzionaleko lau lehendakari ohi, Auzitegi Goreneko lehendakari ohi bat, Estatu Kontseiluko lehendakari ohi bat, feministak, komunitate afrokolonbiarren ordezkariak, intelektualak, kirolariak, sindikalistak, enpresariak… Talde zabala kanpaina bukaeran Petrori babesa emateko.


Summary: Suteen ondorioz, Nafarroan egoera «larria» da. Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Ubani eta Valtierra herriak eta Sendaviva parkea hustu dituzte, baita Garesko hainbat auzo ere. Alaitz mendilerroan eta Arroitzen ere suteak daude. Gipuzkoan, halaber, Arastortz mendian piztu da sua.

Suteek hartu dute Nafarroa erdialdea. Erreniega hegoaldetik Valtierraraino, hainbat sute piztu dira arratsaldeko lehen ordutik, eta ondorioz Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako eta babes zibiletako planen 2. maila aktibatu du. «Egoera larria da», onartu du Javier Remirez presidenteordeak. Iluntzean haizeak norabidea aldatzea espero da, eta kasu batzuetan lagungarri izango bada ere, kezkagarria izan daiteke beste zonalde batzuetan. Horregatik Amparo Lopez Barne zuzendariak ohartarazi du «gau benetan zaila» espero dutela.

Egoeraren argazki orokorra azaltzeko eta herritarrei «lasaitasunerako eta erantzukizunerako» mezua helarazteko agerraldia egin dute Remirezek eta Lopezek, Iruñeko larrialdi zerbitzuen egoitzan. Suteen ondorioz, itzaltze lanetan ziharduten bi langile ospitaleratu dituzte kea irentsi dutelako, baina gainerakoan ez dago zauriturik. Kaltetutako inguruetako herritarrei etxeetan geratzeko gomendatu diete, agintariek kontrakoa esaten ez duten bitartean. Irizpidea da sua herrietara gerturatzen denean, etxeak hustea.

Suhiltzaileak gogotik ari dira lanean Nafarroan, azken orduetan piztutako suteak kontrolpean hartu nahian. Legardan piztu da sute handienetako bat, autobidearen eta gasolindegi baten inguruan, eta hainbat herritar ebakuatu behar izan dituzte. Nafarroako larrialdi zerbitzuak jakinarazi du Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Bidaurreta, Etxarri, Ziritza eta Ubani herriak hustu dituztela. Garesko Udalak tokia egokitu du herri horietako herritarrei aterpea emateko: Legarda eta Muruzabaletik ebakuatutako herritarrak Garesko frontoira eraman dituzte aurrena, baina Euskadi Irratiak jakinarazi duenez, bertan babes hartu duten bizilagunei handik ateratzeko esan diete gero, sugarrak herrira gerturatzen ari zirelako. Hain zuzen, udalerriko hiru auzo ere jendez husten ari dira. Iluntzean, ordea, Obanos eta Muruzabaleko bizilagunek etxera itzuli ahal izan dute.

Halaber, Erriberan, Arguedasen beste sute bat piztu da, Bardean, eta Sendaviva parkea hustu behar izan dute—2.500 lagun inguru zeuden parkean hustu dutenean—. Suteak aurrera egin du arratsaldean, eta ondorioz, Valtierrako etxe batzuk ere hustu dituzte. Sendavivako arduradunek ohar bidez azaldu dute bertako animaliak «salbu» daudela, «haietako batzuk tokiz mugitu ostean».

Beste bi sute ere piztu dira azken orduotan: Alaitz mendilerroaren hegoaldeko aldean bata, Unzue mendiaren iparraldean; eta Arroitz inguruan, Los Arcosetik gertu, bestea.

Nafarroako Gobernuak inguruetako bizilagunei eskatu die lasai egoteko eta etxetik ez ateratzeko, baldin eta beren herriak uzteko abisurik jaso ez badute. Iruñetik Garesko norabidean, Astraingo irteeratik A-12 errepidea moztuta dago, bi norabideetan (autobideko 9. kilometro eta 24. kilometro parean. Arronizko sutearen ondorioz, hegoalderago ere, 51, kilometroan, autobidea itxita dago.

Baliabide guztiekin

Horrez gain, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute beren baliabide guztiak erabiltzen ari dela, eta, gainera, laguntza eskatu diotela Espainiako Gobernuari, airez suak itzaltzen lagun diezaien. Halaber, Espainiako armadaren esku hartzea ere galdegin dute. Allozko urtegia hustu dutela ere zehaztu dute, handik ura hartzeko. Hain zuzen, ur-hegazkin bat bertaratu da, eta Obanosko etxeen gainean ura botatzen aritu da.

Remirezek onartu du sute asko izateak baliabide aldetik «estres egoera» ekarri duela. Espainiako Gobernuak bere baliabideak eman arren, inguruko lurraldeetan (Errioxan eta Aragoin, kasurako) egoera antzekoa da, eta hango baliabideak ere %100ean ari dira erabiltzen itzaltze lanetan.

Horregatik. Nafarroako Gobernuak larrialdi kabinetea bildu du suteen bilakaera jarraitzeko. Helikopteroetako batek Nafarroa erdialdea zeharkatu du airetik suteen argazki orokorra izateko. Agintarien arabera, egoera «larria» da. Larrialdiko 2. plana aktibatuta, debekatu egin diete nekazariei makinekin egin beharreko uzta biltzeko lanak egitea. Aurreko egunetan, gomendio hori bera egin dute. Remirezek ez du baieztatu nahi izan, baina Arguedasko sutearen kasuan gobernuko iturriek azaldu dute uzta biltzeko makina batek eragindako txinparta batek eragin duela sutea.

Remirezek zuhur jokatu nahi izan du. Larrialdi zerbitzuek adierazi dute nekazariak lanean ari direla kaltetutako eremuetan suebakiak egiten. Amparo Lopezen arabera, suebakiak «eraginkorrak» izaten ari dira.

Halaber, Nafarroako Gobernuko basozainek bi zaintza postu ezarri dituzte Erreniegan eta Yugon, bai Legardako eta bai Arguedasko suteen bilakaera zaintzeko.

Olletan eta Tafallan ere sute bana piztuta dago. Azken herri horretan, erein gabeko soro bat hartu du suak, eta itxi egin behar izan dute Artaxoa eta Tafalla arteko errepidea.

Gipuzkoan ere sua

Gipuzkoan ere izan da sute bat: Arastortz mendian (Gipuzkoa), Ataun eta Zaldibia artean. Herritarrek eman dute abisua, 11:00 aldera, eta suhiltzaileak eta basozainak bertaratu dira, itzaltzera. Horretan ari dira orduz geroztik. Iristeko zaila den eremu malkartsu batean piztu da sua, eta itzaltze lanak zailtzen ari da hori. Hala ere, momentuz, ez da iritsi Aralarko parke naturaleko lurretara, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, kontrolpean dute sutea. Ez dakite sua nola sortu den.


Summary: Euskal Elkargoak bermatuko du brebetako azterketen zuzenketa. Uztailaren 12an zeremonia ofiziala eginen dute elkargoaren egoitzan, zientzietako azterketa euskaraz gainditu duten ikasleei dagokien nota egiaztatzen duen agiria emateko. Parisen erantzunik jaso gabe, okupazioa bertan behera uztea erabaki du Seaskak.

«Parisen ezezkoarekin, baina gure herriaren babesarekin». Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzaren Baionako egoitzaren okupazioa bertan behera utziko duela iragarri du Seaskak, agerraldi jendetsu batean. Asteazkenean abiatu zuten ekintza, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko, eta iragarria zuten ez zirela mugituko harik eta Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin bilkura bat lortu arte. Lau egunen buruan, isilik segitzen du Frantziako Gobernuak, baina Euskal Hirigune Elkargoaren babesa jaso dute larunbetan: brebetako zientzietako proba euskaraz erantzunen duten ikasleen zuzenketa bermatuko du Ipar Euskal Herriko erakundeak.

Ekainaren 30 eta uztailaren 1ean iragatekoak dira brebetako azterketak Ipar Euskal Herrian. Seaskako 250 ikaslek euskaraz eginen dituzte zientzietako azterketak, eta, uztailaren 5ean, Euskal Elkargoak egoitza publiko bat ezarriko du Seaskaren esku, euskarazko azterketak Seaskakoak ez diren irakasle aditu eta euskaldunek zuzendu ditzaten. Frantziako Hezkuntza Ministerioak zuzenketa ofizialak egiten dituen baldintza beretan iraganen da. Uztailaren 12an zeremonia ofiziala eginen dute bakoitzari dagokion nota emateko.

Berez, Frantziako Hezkuntza Ministerioak ematen ditu diplomak; Euskal Hirigune Elkargoarena ez da funtsezko aterabide bat, baina indar handiko keinua da. «Ez du brebetaren balio bera izanen, baina erakunde ofizial batek babestutako agiri bat izanen da. Ez da frantses diploma nazional bat izanen, baina agiri ofiziala izanen da, eta hori urrats handia da», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.

Aspaldikoa da azterketak euskaraz egin ahal izateko eskakizuna, bai baxoan eta baita brebetan ere. Brebetari dagokionez, 1995etik Historia eta Geografiako proba euskaraz erantzuteko baimena zuten ikasleek, eta Matematikan tolerantzia bazen; haatik, gaiak frantsesez ematen zitzaizkien ikasleei. 2016ko erreformarekin etorri zen aldaketa: lehenago ziren hiru probei beste bat gehitu zitzaien, zientzietakoa. 2017an aplikatu zen lehen aldiz, eta, gainerako probetan bezala, euskaraz erantzun zuten ikasleek. Baina, 2018an, jarrera aldatu zuen Frantziako hezkuntza administrazioak: euskaraz egindako zientzietako azterketak bahitu zituzten zuzenketa zentroetatik, eta zuzentzaile erdaldunei zuzenarazi zizkieten. Hala, behar baino askoz ere emaitza apalagoak lortu dituzte ikasleek.

Ekintza gehiago

Brebetaz gain, heldu den astelehenetik goiti hasiko dira baxoko ahozkoak ere. Bordeleko Errektoretzak epaimahai euskaldunak ez izendatzea erabaki duela iragarri du Jorajuriak, Euskararen Erakunde Publikoarekin izenpetu zuten hitzarmena haustea leporatuta. «Baxoko azken proba den Ahozko handia aurkeztuko duten ehun ikasletik 90ek frantses hutsean egin beharko dute. Mundu mailan giza eskubideei buruzko lezioak ematen dituen Frantziako Estatuak gure haurren hizkuntza eskubideak lotsagabeki zapalduko ditu berriz ere», deitoratu du Jorajuriak.

Dozenaka jende bildu dira Akademia Ikuskaritzaren egoitzan Seaskaren ekintza bukatzeko. Ikasleak, gurasoak, irakasleak, baina baita ikastolen elkarteari babesa erakustera etorritako herritarrak ere. Azterketak euskaraz! oihuen artean, txaloka eman diote amaiera lau egun iraun duen protestari. Okupazioak iraun duen lau egunetan lortutakoa azpimarratu du Jorajuriak. «Lau egun hauetan bisita andana jaso dugu: etorri dira hautetsiak, baina etorri dira Frantziako Asanblearako hautagaiak ere. Horietako batzuk diputatuak izanen dira bihar, eta engaiamendua hartu dute denek Hezkuntza ministroari lehenbailehen bilkura bat eskatzeko. Hemengo hautetsiek ere gure borroka sostengatuko dute, eta mezua pasaraziko dute Parisera. Ez dira elkor egoten ahalko herri oso baten eskaera bat badelarik parean». Ondoko asteetarako ekintza gehiago pentsatuak dituztela ere iragarri du.

Frantziako Poliziaren bortizkeriarekin abiatu zen Seaskaren ekintza, joan den asteazkenean. Bordeleko errektorearen agindua izan zela salatu du gaur Jorajuriak. «Bisagni-Faure anderea ministerioz tronpatu da; Hezkuntza Ministerioan baino, Barne Ministerioan etorkizun handiagoa ikusten diogu». Azken egunetan jaso duten babesak Ipar Euskal Herrian euskarazko irakaskuntzari begira dagoen atxikimendua erakusten duela azpimarratu du. «Ez gara bizpahiru guraso; milaka gara. Seaska ez da soilik guraso batzuen proiektua: lurralde oso baten proiektua da».


Summary: Sarek salatu du euskal presoen %36 urruntze politiken menpe daudela. Azken lau urteetan hartu diren erabakien balorazioa egin du, etsipena ezkutatu ezinik: «moteltasun ulertezin» bat ikusten dute erabakietan

«Gaur lau urte bete dira Sanchez presidenteak publikoki esan zuenetik Espainiako Gobernuak hiru hamarkada luzez aplikatutako salbuespeneko espetxe politika kentzeko eta espetxe politika arrunta ezartzeko prozesu bati ekingo ziola», azaldu du gaur arratsaldean Nafarroako Sareko ordezkari Mikel Mundiñano Larrazak erakundeak Iruñean egin zuen mobilizazioaren amaieran. Eta balantzea egiteko unea dela argudiatuta, datu bat eman du prozesua nahi luketena baino motelago doala esateko: «Urruntze politikarekin amaitzeko lehen urratsak eman dira azken urte hauetan, baita graduen progresioa ere. Baina, lau urteren ostean, oraindik ere euskal presoen % 36 urruntze-politika horren menpe dago». Ez dute hor bakarrik ikusten hobetu beharra. «Lehen graduarekin amaitu den arren, bigarren gradutik hirugarrenera pasatzeko urratsa edota baimenak eskuratzeko urratsa 21 presori soilik onartu zaie», salatu du. «Datuek moteltasun ulertezin bat islatzen dute, are gehiago azken asteetan. Izan ere, ia bi hilabete igaro dira azken Euskal Herriratzea eman zenetik. Zertara dator moteltasun hau? Are gehiago, zertara dator geldialdi hau?». Hori salatzeko izan da gaurko protesta; manifestazio bat izan da. Lanean jarraitzeko deia egin dute: «Bereziki, hasitako bideari bultzada ematen jarraitzeko. Argi baitugu jendarte zibilaren aktibazioari esker iritsi garela honaino eta urratsak ematen jarraituz. Salbuespeneko espetxe politikarekin behin betiko amaitzeko aukera dugu eskuartean eta lortu artean ez gara pausatuko».


Summary: Herritarrak lehenetsiko dituen hiri eredua eskatu dute Donostian. 2.000 lagun mobilizatu dira Donostiako udal gobernua sustatzen ari den ereduaren kontra, antolatzaileen arabera. Hiriaren turistifikazioa, etxebizitza larrialdia, eta hirigintza politika «erasokorrak» salatu dituzte, besteak beste. 46 eragilek egin dute bat deialdiarekin, eta elkarlan horrek «segida» izango duela aurreratu dute.

Egungoaren oso bestelako Donostia bat, herritarren beharrek gidatua, kapitalaren interesek bainoago. Horixe aldarrikatu dute 2.000 lagunek baino gehiagok Gipuzkoako hiriburuan, antolatzaileen arabera, hiriko 46 eragilek deitua zuten manifestazioarekin bat eginda. Hirian bogan dagoen ereduak kezkatuta elkartu dira mugimendu horiek, iritzita udal gobernua sustatzen ari den ereduak ondorio «gero eta kaltegarriagoak» eragiten dituela herritarren bizi baldintzetan. «Etxebizitza larrialdia», «ekonomia eredu prekarizatzailea», kalearen merkantilizazioa», «hiriaren elitizazioa», «hirigintza politika erasokorrak» eta «ondare arkitektonikoaren suntsiketa» zerrendatu dituzte horien artean.

Hain justu, azken horren erakusle agerikoenetakoa den eraikinetako baten lekuko izan dira mobilizazioaren lehen metroetan: Arte Ederren eraikinarena. Eusko Jaurlaritzak kultur ondare izendatutakoa luxuzko hotel bat eraikiko dutela jakin da berriki.

Lelo oihukatuenak, ez alferrik, hiriaren turistifikazioaren eta espekulazioaren kontrakoak izan dira. Hala iritsi da manifestazioa Parte Zaharrera, arazo horren ispilu nagusia den eremura, «Hotel gehiago ez» eta «etxeak bizitzeko, ez espekulatzeko» oihu artean. Larunbat arratsaldea izaki, salatzen ari ziren ereduaren erakusle izan da hiriaren erdigunea: turista ugari harriduraz mobilizazioari so, ezohikoa hori bailitzan.

Olatuak «itsasoan»

Zerbitzuei eta turismoari emandako hiri eredua eta horren ondorioak ez ezik, hirigintza proiektuak ere salatu dituzte. Olatuak «itsasoan» nahi dituztela aldarrikatu dute, Martutene auzoko Antondegi parkean ezarri asmo duten olatu artifizialezko surf parkearen harira, eta metroaren kontrako aldarriak ere izan du presentzia. Donostiako Udala sustatzen ari den «hirigintza politika erasokorraren» adibide dira horiek, antolatzaileek manifestazioaren azpimarratu zutenez. Baina ez horiek bakarrik: zaku hortan sartu dituzte «auzo guztietan egitasmo urbanistiko polemikoen ugaritzea, hotel eta alojamendu turistikoak mugagabe hedatzea, merkatalgune handi gehiago zabaltzea eta udalerrian gero eta urriagoak diren ingurune naturalen nahiz baserri-lurren txikizioa dakarten proiektuak».

Josune Dorronsoro metroaren kontrako Satorralaia mugimenduko kideak eta Andoni Lamarka Ondare-SS Donostiako hirigintza ereduaren aurkako eragilekoak hartu dute hitza mobilizazioaren amaieran, Alderdi Ederren, eta 46 eragileen artean egindako idatzia irakurri. «Epe motzeko etekinek soilik gidatutako» ereduaren aurrean, «herritarren eta auzoen beharrei begira» jartzeko deia zabaldu dute, eta, horretarako, antolaketaren beharra nabarmendu. Gaurkoan «kezka berdintsuak partekatzen dituzten» eragileek bat egin moduan, aurrerantzean ere elkarlan horrek «segida» izango duela iragarri dute, eta horretan parte hartzera animatu zituzten bertaratutakoak.

Aldi berean, horren premia ere mahaigaineratu dute. Izan ere, Hiri Antolamendurako Plan Orokorra berritzeko prozesua abiatu du Donostiako Udalak, eta, orain arteko moduan jarraituz gero, etorkizuna «gehiago baldintzatzeko eta serioski kaltetzeko arriskua» dagoela ohartarazi dute. Zentzu horretan, udalak «indar ekonomiko nagusiekin bat ez datozen» iritziei «entzungor» egiten diela salatu dute.


Summary: Galipentzu eta Erreniegako suteak dira kezka iturri nagusiak. Hamahiru herri hustu dituzte, 800-900 pertsona denera.

Suak ikusmira beldurgarria utzi du Nafarroan igandean ere. Larunbatean bezala, aspaldian ez bezalako suteak izan ziren atzo, Ezkaba menditik Valtierraraino, eta izua eta tristura elkarren eskutik ibili ziren hara eta hona, sugarren aurretik eta ondoren. Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako eta babes zibiletako planen 2. maila aktibatu zuen larunbatean, eta lasaitasuna eskatu du asteburuan ere. Bi egunez suaren kontra lanean aritu ondoren, ordea, emaitza hau da: hainbat sute kontrolatu gabe daude oraindik, hamahiru herri hustu dituzte, eta zortziehun pertsona inguruk etxetik kanpo pasatu behar izan dute gaua. Javier Remirez Nafarroako lehendakariordeak iragarri du oraingoz mantendu egingo dutela babes zibiletako planen 2. maila, datozen orduak ere oso biziak izango direlakoan. Pozik agertu da, ordea, ez delako inor larri zauritu, eta «kalte pertsonalak» urriak izan direlako. Sua hasi zenetik, etenik gabe aritu dira suhiltzaileak, basozainak, poliziak eta larrialdi zerbitzuetako kideak sua itzaltzeko lanetan, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako suhiltzaileak ere aritu dira.

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Remirezek beharrezkorik ez den bidaiarik ez egiteko eskatu die herritarrei. Gobernuaren lehentasuna inor ez zauritzea dela esan du. Nekazariei agindu diete bertan behera uzteko makinekin egitekoak dituzten lanak, eta Los Arcosen laborari bat atxilotu dute arau hori hausteagatik eta poliziei aurre egiteagatik. Hainbat iturriren arabera, baliteke uzta biltzeko lanetan piztu izana suak; uzta jasotzeko sasoia da hau, eta, azken asteetako lehortearen ondorioz, edozein gar nahikoa da sute handi bat eragiteko.

Amparo Lopez Barne zuzendariak esan du eskura izan ditzaketen baliabide guztiak dituztela. «Egoera zaila da», esan du, baina. Los Arcosko sutea kontrolatzeko bidean zirela adierazi zuen atzo, eta kezka handiena Olletako suak eragiten ziela ere aitortu zuen. Gesalatz ibarrean, Olletako sua berriro piztu zen larunbat gauean, eta Etxarren, Arguiñariz eta Girgillao hustu zituzten. Gero, San Martin Unx hustu zuten, eta azkenik, Uxue. Igande arratsaldean, Makirriain, Santsoain, Amatriain, Olleta, Biguria eta Lerga hustu zituzten. Bart gauean, Galipentzu ere hustu dute. Ezkaban ere sua piztu da asteburuan, eta Erriberan Arguedas inguruan piztu zena egonkor dagoela jakinarazi zuten atzo.

Igandean, zazpi sute egon dira piztuta, eta horietatik bost kontrolatu gabe izan dituzte hainbat unetan. Goizean goiz, egoerarik txarrena Orbaibarkoa izan zen: sua piztu zen Uxuen, eta San Martin Unxera iritsi zen. Bigarren herri hori hustu egin zuten goizean, eta, Euskadi Irratiak jakinarazi zuenez, herriko eraikinak salbatzeko lanetan aritu ziren. Azkenean, inguruak erre diren arren, herria salbu dago. Gero, ordea, suak Uxuerantz egin zuen, eta arratsaldeko lehen orduan herri hori hustu behar izan zuten, sua hurbil zegoela eta. Gari soroak daude inguru horretan, eta, orduko 30 kilometroko haize boladekin, azkar zabaldu zen. Tafallako belodromoa egokitu dute sanmartindarrak hartzeko. Une honetan, Galipentzu, Olleta eta Erreniegako suteak dira kezka iturri nagusiak.

Gaur, 35 graduraino

Atzo tenperatura apur bat jaitsi bazen ere, bero handia egiten jarraituko du datozen orduotan, eta Nafarroa erdialdean 35 gradu ingurura iritsiko da termometroa. Euririk ez du egingo. «Egoera kritikoa da», aitortu zuen atzo berriro Javier Remirez presidenteordeak. Larunbat iluntzean haizeak norabidez aldatuko zuela espero zen, eta, leku batzuetan lagungarri izan bazitekeen ere, beste batzuetan ez du batere lagundu. Larunbatean hamabost herri inguru hustu zituzten sua hurbil zegoelako, eta horiei beste lau gehitu zitzaizkien gauean, Legardako sutearen hurbiltasunagatik: Muzki, Biguria eta Arzotz Gesalatz ibarrean, eta Artazu, Mañeruibarren. Done Jakue bidea egiten ari direnei ez ateratzeko eskatu diete, eta aterpetxeetan geratzeko.

Valtierrako eta Arguedasko bizilagunak etxera itzuli ahal izan ziren atzo. NA-121 errepidea, ordea, itxita egon zen Valtierran, Los Abetos hotelaren parean. Gogoratu behar da duela sei hilabete aspaldian ez bezalako uholdeak izan zirela Nafarroan, eta orduko horretan errepide hori leku horretan ere itxi egin behar izan zutela, Ebro ibaiak gainezka egin ostean. Beroak eta lehorteak gutxienez asteazkenera arte iraungo dutela iragarri dute.

Suteak zerk piztu dituen galdetuta, Remirezek esan du ikertzen ari direla, baina lehen susmoen arabera, denek ez dutela jatorri bera. Batean, gutxienez, esan du gizakien jardunak ez duela zerikusirik izan, baina beste batean bai: nekazaritza lanen ondorioz piztu da sua. Dena den, «okerrak izan daitezkeen bakarkako jokabideez haratago», nekazariei eskerrak eman dizkie dituzten baliabideak larrialdi zerbitzuen esku uzteagatik: «Asko erraztu digute lana».

Lasai egoteko deia

Egoeraren argazki orokorra azaltzeko eta herritarrei «lasaitasunerako eta erantzukizunerako» mezua helarazteko agerraldi bat egin zuten atzo ere Remirezek eta Lopezek, Iruñeko larrialdi zerbitzuen egoitzan. Suteen ondorioz, itzaltze lanetan ziharduten bi langile ospitaleratu dituzte kea irentsi dutelako, baina gainerakoan ez dago zauriturik. Kaltetutako inguruetako herritarrei etxean geratzeko gomendatu diete, agintariek kontrakoa esaten ez duten bitartean. Irizpidea da sua herrietara gerturatzen denean etxeak hustea.

Remirezek onartu du sute asko izateak baliabide aldetik «estres egoera bat» ekarri duela. Larrialdi zerbitzuak beren baliabide guztiak erabiltzen ari dira. Gainera, laguntza eskatu diote Espainiako Gobernuari, airez suak itzaltzen lagun diezaien. Espainiako Gobernuak bere baliabideak eman arren, inguruko lurraldeetan (Errioxan eta Aragoin, kasurako) antzekoa da egoera, eta han ere dituzten baliabide guztiak ari dira erabiltzen itzaltze lanetan. Espainiako armadaren larrialdietarako unitateak esku hartzea ere galdegin du gobernuak. Ur hegazkin bat Allozko urtegitik ari da ura hartzen sua itzaltzeko.

Helikopteroetako batek Nafarroa erdialdea zeharkatu du airetik suteen argazki orokorra izateko. Suterik larriena Legardakoa izan zen atzo. Autobidearen eta gasolindegi baten inguruan piztu zen, eta hainbat herritar ebakuatu behar izan zituzten. Nafarroako larrialdi zerbitzuak jakinarazi zuenez, lehen aipatutakoez gain, sute horrengatik Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Bidaurreta, Etxauri, Ziritza eta Ubani herriak hustu zituzten, eta Garesko hiru auzo.

Halaber, Erriberan, Arguedasen, beste sute bat piztu zen, Bardean, eta Sendaviva parkea hustu behar izan zuten —2.500 lagun inguru zeuden parkean—. Suteak aurrera egin zuen arratsaldean, eta, ondorioz, Valtierrako etxe batzuk ere hustu zituzten. Sendavivako arduradunek ohar bidez azaldu zuten han dauden animaliak «salbu» daudela, «haietako batzuk tokiz mugitu ostean». Olletan, Tafallan, Alaitz mendilerroaren hegoaldean (Unzue mendiaren iparraldean) eta Arroitz inguruan, Los Arcosetik gertu, beste sute bana piztu ziren.


Summary: Gelak ituntzeko irizpidea aldatzea leporatu dio Tellituk Jaurlaritzari. Datozen sei urteetarako planifikazioan aldaketa «bat-batean» egin izana salatu du Ikastolen Elkarteko zuzendariak Araba Euskaraz-en hasiera ekitaldian, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua aurrean zela. Horrek erantzun dio ez dela horretarako eguna, ezta gonbidatu bat hartzeko modua ere.

Gaur goizeko hamarretan abiatu da Araba Euskarazen 42. aldia, Olarizun, Argantzon ikastolaren alde. Beroa zen eguneko protagonista nagusia izatekoa, baina hasiera ekitaldian Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak izan duten xextra izan da goizeko hizpide nagusietako bat.

Hasiera ekitaldian Liher Larrea Arabako ikastolen ordezkariak esan du «ezberdintasunak alde batera utzi eta elkarrekin dantzatzen ikasi» behar dela. Ondoren, ordea, honela mintzatu da Tellitu: «Ospakizun eguna izanik ere, badira ikastoloi egunaz guztiz gozatzea eragozten dizkigun laino batzuk ere». Ondoren, azaldu du hezkuntza itunean jasotako Euskal Hezkuntzaren Zerbitzu Publikoaren ideia ez dagoela gehiegi barneratuta hezkuntza komunitatean eta sindikatuetan, ezta alderdi politikoen artean ere.

«Guk euskal hezkuntza zerbitzu publikoa kontzeptua erabiltzea nahiko genuke, eta geure buruari galdetzen hasi gara ea akordioa sinatu duten alderdiek benetan horretan sinesten duten. Legea mahai gainean egoteko gutxi falta da, eta egoera horrek kezkatzen gaitu. Geure buruari galdetzen diogu benetan berdinak izango garen, eskubide eta betebeharrei dagokienez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan sartuko garen ikastetxeak. Eta, zehatzago esanda, eta akordioaren sinatzaileei zuzenduta, argi duzue ikastolek hezkuntza sistemaren etorkizunean izango duten zeresana eta zeregina zein den?», galdetu du Tellituk.

Eta gero zuzenean zuzendu zaio Hezkuntza Sailari, sailburuaren aurrean. Tellituk salatu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako planifikazioa egiteko orduan «bat-batean» gelak ituntzeko irizpidea aldatu egin dela, eta arriskuan jartzen ari direla ikastola txikiek bizirik irautea, lerro bakarrekoentzat: «Proposatutako planifikazio ereduak gelak ixtea ekar bailezake, eta, sei urterako denez, hemendik sei urtera oso egoera larrian gera bailitezke». Ez du alferrik esan Olarizun, Argantzon ikastola baita Arabako txikiena. 2003ko urriaren 27an ireki zuten, eta egun 68 ikasle ditu. 2021-2022ko ikasturtean, Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza ikastola horretan osorik egin duen lehen promozioa irtengo da bertatik.

Tellituk esan du arazo hori konpondu beharrekoa dela, eta euren ustez ez duela konponbide zaila. «Itxoin daiteke legea adostu arte ere, baina, bitartean, akordioak behar ditugu. Hezkuntza Sailaren eskuetan dago hori bideratzea. Egun dagoen planifikazioa ez dugu onartzen, baina egingarria ikusten dugu akordioa, duela hiru asteko planteamendura itzulita. Gu prest gaude, baina garbi utzi nahi dugu ere ez dugula ikastola bakar bat ere itxiko».

Hitza hartu duenean, Bildarratzek esan du gaurkoa festa eguna dela, eta ez dela horretaz hitz egiteko eguna. Gainera, erantzun dio ez dela hori gonbidatu bat hartzeko modua ere.

Beroa eta omenaldiak

Euskaltzaleak goizean goizetik bildu dira Olarizun, egun hauetako beroari aurre eginez. Goizean fresko bazegoen ere, lehen orduak pasatu ahala tenperaturak gora egin du, eta itzala eta eguzkitako krema dira eskura izan beharrekoak, besteak beste. Ibilbidea motza da, baina Haritza, Pagoa eta Ametza guneetan aukera ugari dago heldu eta haurrentzat. 19:00etan amaituko da jaia.

8. alaba lelopean egiten ari dira jaia, Arabako zortzi ikastolek antolatua, Argantzongo ikastolarentzat eraikin berri bat egin ahal izateko dirua biltzeko helburuz. Zortzi ikastoletako bakoitzean komunitatearentzat lan aipagarria egin duen pertsona bana omendu dute; horiekin batera, Anjel Olalde ere omendu dute, hainbat urtetan Araba Euskaraz antolatzeko koordinazio lanetan egindako lanagatik.

Gainera, Arabako Alea aldizkariari ere omenaldia egin diote ekitaldian, «Araban euskararen alde auzolanean dabilen eta Araba Euskaraz-ekin ere askotan eskuz esku ibiltzeagatik».


Summary: Parte hartzea %38,11 izan da 17:00etan, Frantzian. Frantziako hedabideen arabera, Frantziako Asanblearako bozetako abstentzioa %54 izanen da, joan den igandean baino %1,1 gehiago.

Lehen datuen arabera, Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzulian apur bat apalduko da parte hartzea Frantzian, lehen itzuliarekin alderatuta. 17:00etarako herritarren %38,11k zuen botoa emana, gaur zortzi baino %1,31 gutxiagok. Hauteskundeen lehen itzulian %39,42k eman zuen botoa arratsalderako. Frantziako hedabideek egindako estimazioen arabera, parte hartze orokorra lehen itzulian baino pixka bat apalagoa izanen da ororen buru: %46ko emaitza aipatu dute.

2017ko hauteskundeekin alderatuta ere igo egin da parte hartzea. Orduko horretan %35,33ak bozkatu zuen arratsaldean. Apirileko presidentetzarako hauteskundeekin alderatuta, baina, nabarmen jaitsi egin da, espero zitekeekin bezala. Apirilaren 24ean, bigarren itzuilan, %63,23 izan ziren arratsaldean botoa ematera hurbildu zirenak.

Ipar Euskal Herriko datuak ezezagunak dira oraingoz. Pirinio Atlantikoeta departamenduan herritarren %45,77 hurbildu da hauteslekuetara arratsaldeko 17:00etarako. Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan NUPES eta Esemble koalizioen arteko lehia izanen da. Lehen itzulian, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aldeko hautagaiak gailendu ziren.

Jarraipena Berrian eta Euskal Irratietan

Gaur arratsaldean itxiko dituzte bozkalekuak, eta BERRIAk emaitzen kontaketaren berri emango du, hiru arreta gune nagusirekin: Ipar Euskal Herria, Frantzia eta Korsika. Webgunean Euskal Herriko hiru barrutietako emaitzak emango ditu, grafikoen bitartez. Gainera, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako herri guztietako datuen mapa bat kontsultatu ahalko da. Iparralde osoko emaitzak batuta, boz gehien bildu duen hautagaitza zein den ere jakinaraziko du BERRIAk.

Euskal Irratiek emankizun berezi bat egingo dute, 18:00etan. Euskarazko lau irratietan FM bidez eta Internet bidez entzuteko aukera izateaz gain, BERRIAren webgunean ere jarraitu ahalko da.


Summary: Paul Haggis zinemagilea atxilotu dute Italian, neska bat hainbat aldiz bortxatzea leporatuta. Brindisiko Fiskaltzaren arabera, aireportuan utzi du ondoren. Sexu-indarkeria delitu lerria leporatu diote

Italiako Poliziak Paul Haggis zinemagile kanadarra atxilotu du. Crash filmagatik 2006an film onenaren Oscar saria jaso zuen zuzendariari sexu-indarkeria delitu larria eta lesioak leporatzen dizkiote, Ostunin gazte atzerritar bat hainbat aldiz bortxatu duelakoan. Italiako herri horretan da behin-behinean Haggis, hilaren 21etik 26ra egitekoa den Allora Fest jaialdian parte hartzeko.

Brindisi probintziako fiskaltzak jakinarazi duenez, eta Italiako prentsak jaso duenez, hainbat alditan behartu du Haggisek gaztea bere borondatearen kontra sexu harremanak izatera. Horien ostean, Brindisiko aireportura eraman du, eta han utzi du agerikoa izan arren ez zegoela egoera fisiko eta psikologiko onean.

Aireportuan, gertatutakoaren berri eman du neskak, eta Brindisiko ospitale batera eraman dute. Sexu erasoen kontrako protokoloa aktibatu dute orduan. Emakumea hasieran oso nahasita zegoela jakinarazi dute, baina bere onera etorri denean salaketa jarri du. Orduan atxilotu dute Haggis.

Allora Fest jaialdian hitzaldi bat ematekoa zen Haggis, Edward Norton eta Michael Nozikekin batera.


Moto gidari bat hil da istripuz, Beran

Summary: Moto gidari bat hil da istripuz, Beran. Frantziako herritartasuna duela zabaldu dute, baina ez da zehazterik izango oraingoz euskal herritarra ote den. Beste bi pertsona zauritu dira.

Igande eguerdian trafiko istripu larri bat izan da Beran (Nafarroa), eta, Foruzaingoak jakinarazi duenez, 50 urteko moto gidari bat hil da. Beste pertsona bat larri zauritu da ezbeharrean, eta beste bat, arin. 13:25ean izan da istripua, NA-4410 errepediko 4. kilometroan. Hiru motok jo dute elkar.

Albiste agentzien arabera, Frantziako herritartasuna du hildakoak, eta BERRIAk oraingoz ezin izan du baieztatu euskal herritarra den. Istripuaren ostean, gertatutakoa ikertzen hasi dira Elizondoko eta Iruñeko foruzainak.


Summary: Macronen aliantza gehiengo osotik urrun geratu da. Ensemblek 246 diputatu bildu ditu Frantziako Asanblean, eta NUPES ezkertiarrak, 142. Abstentzioa %54koa izan da.

Frantziako Asanblearako bozek galdera gehiago mahaigaineratu dituzte erantzunak eman baino. Emmanuel Macron presidenteak porrot itxurako garaipen bat lortu du, eta behe ganberan gehiengo osoa galdu izanak erabat irauli dio bigarren agintaldiaren hasiera; iragan legealdian oposiziorik gabe aritu zen, baina datorrenean oposizioari aurre egin beharko dio, eguneroko politikoa parlamentarizatzea eta estatuburua zigortzea erabaki baitute boto emaileek. Adostasunerako beharraren garaian sartu da Frantziako politika; edo, Elisabeth Borne lehen ministroak argudiatu duenez, «inoiz ikusi gabeko» testuinguru batean, «arrisku bat sortuko» duen egoeran batean. Kezka da nagusi gobernuan datozen hilabeteetan gerta daitekeenaz.

Macronek berak ez zuen espero gehiengo osoa berreskuratuko ez zuenik, eta kanpainan une oro geratu da agerian uste hori. Azken 25 urteetan estatuburuari gehiengo osoa ematea ohitura moduko bat izan da Frantzian, eta egungo presidentea joera hori bere horretan mantenduko zelakoan zegoen; ez da hala izan, eta Macron ohitu egin beharko da konpromisoa oinarri duen agintaldi batean gobernatzera. Frantziako presidentearen Ensemble aliantzak 246 diputatu izango ditu Asanblean —gehiengo osoa 289koa da—, duela bost urte baino ehun bat gutxiago; besteak beste, horietako 172 Renaissance Macronen alderdiarentzat dira, 43 Modem Mugimendu Demokratikoarentzat eta 30 Edouard Philippe lehen ministro ohiaren Horizonsentzat.

Estatuburu aukeratu eta bi hilabetera lortu ditu emaitzok Macronek. Abstentzio handia da arrazoietako bat (%54koa), eta bestea ezkerraren estrategia izan da, NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berrian elkartuta aurkeztu baitira hamar bat alderdi —tartean, LFI Frantzia Intsumisoa, PS Alderdi Sozialista, EELV Europa Ekologia-Berdeak eta PCF Frantziako Alderdi Komunista—. Horri esker, ezkerra indartsu itzuliko da Asanbleara: 142 aulki lortu ditu aliantza horrek. Zehazki, LFIk 73 eserleku izango ditu; PSk, 26; EELVk, 21; eta PCFk, hamabost.

Hortaz, behe ganberan pisu eta eragin askoz ere handiagoa izango duen arren, NUPESek ez du lortu bere helburu nagusia betetzea: kohabitazio behartu, eta Jean-Luc Melenchon LFIko buruzagia lehen ministro aukeratzea. Halere, Melenchon pozarren agertu da jarraitzaileen eta hedabideen aurrean, eta esan du lortu dutela Frantziako presidentea ahultzea, eta hark gehiengo osorik ez izatea. «Egoera erabat espero gabea eta ikaragarria da. Alderdi presidentzialaren hondamendia erabatekoa da, denoi lezioak ematen zizkigunarena», adierazi du LFIko buruzagiak.

Orain, ikusteko dago ezkerreko aliantza osatu duten alderdiek zer estrategia izango duten Asanblean. Printzipioz, indar bakoitzak bere talde parlamentarioa osatuko du —gutxienez hamabost diputatu behar dituzte hori egiteko—, eta, kasu horretan, Melenchonen alderdia ez da izango oposizioko lehen alderdia.

Hain justu, NUPESen arrakastaren ondorioz, LR Errepublikanoek oposizioko lehen indarra izateari utzi diote, ordezkaritza txikitu baitzaie 64 diputatu arteraino, UDI Demokraten eta Independenteen Batasunarekin osatu duten aliantzan aurkeztuta; halere, proportzioan, emaitza baikortzat har lezakete, bigarren itzulian 90 hautesbarrutitan lehiatu baitira.

Hortaz, LRkoek erabaki bat hartu beharko dute datozen bost urteetarako: Ensemblek gehiengo osoa lortu ez duenez, legealdian izango duten pisua eta eragina erabili Macronen aliantzarekin negoziatzeko, edo une oro oposizioko lana egin. Christian Jacob alderdiko buruak esandakoaren arabera, bigarren aukeraren alde egingo dute, «oposizioan gaude, oposizioan geratuko gara» adierazi baitu inkesta etxeen estimazioak jakin eta berehala.

Halere, eta Macronek erabakiko duenaren zain, badirudi Borne alderdi eskuindarrari begira jarriko dela neurriak onarrarazten laguntzeko, betiere karguan jarraitzen badu. Lehen ministroa ahulduta geratu da, eta espero da Frantziako presidenteak lantaldea aldatzeko erabakia hartuko duela datozen egunetan, ministroetako batzuek ez baitute lortu norbere hautesbarrutian irabaztea.

Besteak beste, gaurko egoeraren erakusle da Macronen Asanbleako aliatu garrantzitsuetako bik ez dutela lortu diputatu kargua: batetik, Richard Ferrandek, iragan agintaldian Asanbleako presidente izandakoak; eta, bestetik, Christophe Castanerrek, joan den legealdian LREM Errepublika Martxan alderdiaren talde parlamentarioaren buru izan zenak.

Gobernuaren kasuan, Bornek eta Gerald Darmanin Barne ministro eta Korsikaren autonomiari buruzko Parisen negoziatzaileak norbere hautesbarrutietan irabazi dute, baita Damien Abad Elkartasunenen ministroa ere, zeina bi emakumek salatu duten bortxaketagatik, besteak beste. Brigitte Bourguignon Osasun ministroak, aldiz, ez du irabazi, beste ministro batzuei gertatu bezala.

Eskuin muturra, inoizko indartsuen

Eskuinerago, LRk ez bezala, Marine Le Penen RN Batasun Nazionalak gora egin du, nabarmen gainera, eta inoizko ordezkaritzarik handiena lortu du, eskuin tradizionala gainditzeraino; hala, talde parlamentario bat osatuko du, 89 diputatukoa, eta oposizioko lehen alderdia izango da. Eskuin muturraren kontrako fronte errepublikanoa, hortaz, geroz eta desitxuratuagoa dago.

Inkesta etxeen aurreikuspenak jakin eta berehala, Le Pen pozik agertu da haren alderdiak «talde indartsu, nazional eta errepublikano bat» bidaliko duelako Asanbleara, eta esan du «oposizio indartsu bat» izango direla printzipioz 2027ra arte iraungo duen legealdian, «erakundeak errespetatuta».

Abstentzioari dagokionez, Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzulian ere handia izan da, %54koa; iragan igandean egindako lehen itzulian %52,49koa izan zen, eta gehien bat gazteek hartu dute botoa ez emateko erabakia. Horrek batez ere NUPESi egin dio kalte, horien artean baitu babesik handiena, asteotako inkesten arabera.

Gaurko emaitzek agerian utzi dute Frantziako politika parlamentarizaziora bidean dela, eta Asanbleak iragan agintaldian baino pisu askoz ere handiagoa izango duela datozen bost urteetan. Eta iragan apirileko presidentetzarako hauteskundeek ekarritako hiru poloko paisaia bere horretan mantendu dela.


Summary: Iñaki Etxanizek irabazi du laugarren hautesbarrutian. Florence Lasserre gailendu da bosgarren hautesbarrutian, eta Vincent Bru seigarrenean

Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzuliak espero gabeko emaitza eman du Pirinio Atlantikoetako laugarren hautesbarrutian. Iñaki Etxaniz (%24,67) NUPESeko hautagaia gailendu zaio Annick Trounday (%24,56) Ensembleko hautagaiari. 89 botoren diferentzia izan da bien artean. Emmanuel Macronen aldeko hautagaia nagusitu da Ipar Euskal Herriko zatian, eta Frantziako ezkerraren aldekoa Biarnoan.

Euskal Irratiei egindako adierazpenetan, «goresmenak» helarazi dizkio Troundayk Etxanizi. «Ipar Euskal Herrian aitzinean nintzen, untsa aitzinean. Biarnoan ez. Oloroeko bozek egin dute diferentzia. Jendeak hautatu du, eta errespetatzen dut. Demokrazia horrelakoa da. Hemendik aitzina Pirinio Atlanikoetako kontseiluan «lanean» segituko duela adierazi du.

Etxaniz «biziki pozik» agertu da. «Kanpaina osoan borrokatu gara gure ideiak aitzinarazteko. Aldaketaren beharra bazen, borrokatuko den diputatu bat izango nintzela errana nuen, eta hori hautatu dute hautesleek», adierazi du Euskal Irratietan. «Gure herritarrak omendu nahi ditut gaur arratsean, haiei esker irabazi baitugu. Bihartik aitzina, lanean izanen gara: ospitale publikoaren alde, baina, baira gatazkaren konponbide prozesua aitzinatzeko ere». Azken asteetan Frantziako Justiziak Jakes Esnal eta Ion Paroten baldintzapeko askatasun eskaerei buruz emandako erabakiak aipatu ditu. Euskal Irratietako kazetariaren galderari erantzunez, ondoko bost urteetan euskara ikasteko engaiamendua hartu du: «Espero dut bost urteren buruan elkarrizketa hau euskaraz eginen dugula».

Seigarren hautesbarrutian, Vincent Bru

Seigarren hautesbarrutian aise gailendu da Vincent Bru Ensembleko hautagaia, bozen %60,21 eskuratuta, eta bere eserlekua atxikiko du ondoko bost urteetarako. «Satisfazio handia da niretzat; ardura handia ere bai. Ez dugu gehiengo osoa izanen Frantziako Asanblean; agintaldi hau aitzinekoa baino zailagoa izanen da», adierazi du. Lehen neurria Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarengana jotzea izanen dela erran du, joan den ostiralean hitzeman bezala. Lurraren eta etxebizitzaren gaiari ere helduko diola erran du. Horrez gain, hautesleek eskatu gisara, hautesbarrutian Parisen baino denbora gehiago pasatzeko engaiamendua hartu du.

Tom Dubois NUPESeko hautagaiak lehen itzulian izandako emaitzak eskas izan ditu. «Ezkerreko bozak eskas izan zaizkigu. Lehen itzulian mobilizatu diren hautesle batzuk ez dira mugitu gaur. Baikor ginen, baina hori da jokoa», adierazi du Euskal Irratietan. «Macronek gehiengo absulutua galduko du, eta hori gauza ona da, baina Batasuna Nazionala anitz emendatu da».

Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre

Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre Ensembleko hautagaia nagusitu da, bozen %54,4 eskuratuta; Sandra Pereirak %45,60 eskuratu ditu. «Biziki pozik» agertu da Lasserre Euskal Irratiretan, baina emaitzak «umiltasun handiz» hartzen dituela erran du: «Biziki kezkatua Frantziako emaitzekin. Ez dugu gehiengo osorik. Hori da arrats honetako errealitate tristea». Iragan diren bost urteak «biziki zailak» izan direla erran du, «eta ondoko bost urteak are zailagoak izanen dira. Frantziarrek erran digutena da aldatu behar garela».


Summary: Korsikako nazionalistek hiru eserlekuei eutsi diete. Acquaviva (%50,23), Castellani (%63,01) eta Colombani (%57,61) autonomistek berriz irabazi dute nork bere hautesbarrutian. Aiacciuko auzapez Marcangeli gailendu da azken lehian (%51,76).

Korsikako mugimendu nazionalistak duela bost urteko arrakasta bera izan du Frantziako Asanblearako bozetan. 2017an uharteko lau hautesbarrutietatik hirutan irabazi zuen, eta aurten garaipen sorta hori mantentzea lortu du, nahiz eta autonomistak eta independentistak zatituta aurkeztu diren.

Korsika Garaiko lehen hautesbarrutian irabazi du Femu a Corsicako Michel Castellanik (botoen %63,01), baina duela bost urte baino 3.000 bat boto gutxiago jasota; halere, Castellanik gogorarazi du «ia udalerri guztietan aurretik» dagoela, eta orain «Korsika ahalik eta hoberen» ordezkatu nahi duela. «Gaurko emaitzak egiazko sinesgarritasun bat ematen dit. Kanpaina amaitu da: denen diputatua bilakatzen naiz. Lan asko egin beharko da lan, eta lan asko egingo dugu», esan dio politikari autonomistak France 3 Corse ViaStella telebista kateari.

Jean-Felix Acquavivak ere irabazi du berriz (%50,23), baina, haren kasuan, lehia askoz ere estuagoa izan da, 150 bat botoren aldeaz irabazi baitio aurkariari; gainera, duela bost urteko emaitzekin konparatuz gero, Acquavivak 5.000 bat boto galdu ditu. «Borroka politiko gogor baten amaiera da. Gure aurrean genituen Jean-Felix Acquaviva eta Gilles Simeoni erorarazi besterik nahi ez zuten indar politikoak», esan du Korsika Garaiko bigarren hautesbarrutiko diputatuak.

Hego Korsikan, PNC Korsikako Nazioaren Alderdiko Paul-Andre Colombanik irabazi du bigarren hautesbarrutian (%57,61), nahiz eta 2.000 boto galdu dituen duela bost urteko emaitzekin alderatuta. Horren aurrean, Colombanik adierazi du «hortzez eta haginez» egingo duela lan Korsikaren interesak defendatzeko: «Gaur, berriz banoa [Frantziako Asanbleara] nire lagun Jean-Felix Acquaviva eta Michel Castellanirekin. Pozik nago berriz ikusiko ditudalako Parisen bost urterako».

Azkenik, mugimendu nazionalistak ez du lortu garaipena lehen hautesbarrutian, baina espero baino emaitza hobea lortu du Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aliantzaren babesa zuen hautagaiaren aurka: Laurent Marcangeli Aiacciuko auzapezak botoen %51,76 jasota irabazi du, Femu a Corsicako Romain Colonnaren kontra lehiatuta. Colonnak porrota aitortu du, baina esan du bere aldeko babesa «garaipen politiko bat» dela.

Hortaz, hiru diputatu autonomistak Frantziako Asanbleara itzuliko dira, eta, oro har, Korsikako mugimendu nazionalistak 2017an baino babes handiagoa lortu du behe ganberarako hauteskundeetan (2.200 boto gehiago), nahiz eta abstentzioa bost puntu inguru igo den, %54,49ra.

Gainera, garaipen horiek argudiotzat erabiliko ditu Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuak hilaren amaieran Frantziako Gobernuarekin uhartearen autonomia estatusaren inguruan hastekoak dituen negoziazioetan.

Aurtengo bozak desberdinak izan dira mugimendu nazionalistarentzat, 2017an ez bezala zatituta aurkeztu baita. Bi itzulien artean ere ez da berriz elkartu, baina mugimendua osatzen duten indar batzuek asteon pausoa eman dute lau hautesbarrutietan garaipena lortzen laguntzeko.

Femu a Corsica autonomistak, esaterako, bere hiru hautagaien eta PNC Korsikako Nazioaren Alderdiarenaren alde bozkatzera deitu zuen, baita hauteskundeetan parte hartu ez duen Core in Fronte independentistak eta Simeonik ere.

Corsica Libera independentistak, aldiz, esan zuen ez zituela Femu a Corsicaren hiru diputatugaiak babestuko, alderdi horrek batasuna hautsi zuela argudiatuta; PNCk, berriz, denen alde egitera deitu zuen.

Itsasoz haraindiko emaitzak

Kaledonia Berrian ez da sorpresarik izan, hautagai loialistek irabazi baitute independentisten aurka. Lehen hautesbarrutian, Ensembleko Philippe Dunoyer aise gailendu zaio FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakako Walisaune Wahetrari, botoen %66,4 jasota; eta beste lehian ere Macronen aliantzaren diputatugaiak irabazi du, baina tarte txikiagoarekin, Nicolas Metzdorfek babesen %54,23 bildu baititu FLNKSko Gerard Reignierren kontrako lehian.

Ezustekoa Polinesia Frantsesean izan dute, independentistek lehen aldiz lortu baitute hiru hautesbarrutietan garaile izatea: Tavini Huira’atira alderdiko Tematai Le Gayicek (%50,88), Steve Chaillouxek (%58,89) eta Moetai Brothersonek (%61,32) irabazi dute nork bere barrutian. Hirurek NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria aliantza ezkertiarraren babesa izan dute kanpainan, eta, printzipioz, horren talde parlamentarioaren parte izango dira Frantziako Asanblean.

Martinikan ere arrakasta izan dute NUPESek babestu dituen lau hautagaiek. Nork bere hautesbarrutian irabazi dute honako hauek: Jiovanny Williamek, zeina etiketarik gabe aurkeztu den (%62,9); Peyi-A alderdi independentistako Marcellin Nadeauk (%63,5) eta Jean-Philippe Nilorrek (%71,4); eta PPM Alderdi Progresista Martinikarra autonomistako Johnny Hajjarrek (%58,7).

Antzekoa gertatu da Guadalupen, han NUPESek babestu dituen lau hautagaietatik hiruk lortu baitute diputatu kargua Frantziako Asanblean: Elie Califerrek (%100) —beste diputatugaia ez da aurkeztu— eta Olivier Servak (%74,04) arazorik gabe irabazi dute nork bere hautesbarrutian, eta Christian Baptiste (%58,65) aise gailendu zaio bere aurkariari. Azken barrutian, berriz, Max Mathiasinek, zeinak Ensembleren babesa baitzuen, gutxigatik irabazi dio (%52,12) eskuin muturrari.

Guyana Frantsesean, berriz, MDES Deskolonizazio eta Emantzipazio Sozial Mugimenduko Jean-Victor Castorrek irabazi du lehen hautesbarrutian (%56,5), eta NUPESek babestu duen Davy Rimanek bigarrenean (%54,1).

San Martin eta San Bartolome uharteek osatzen duten hautesbarrutian, berriz, Ensembleren hautagai Frantz Gumbsek irabazi du, botoen %67,2 jasota; eta Saint-Pierre eta Mikelunen Stephane Lenormandek gutxigatik irabazi du, babesen %50,4 bilduta —Archipel Demain alderdi eskuindarrekoa da—.

Azkenik, Ensembleren sostengua jaso duen Mikaele Seok irabazi du Wallis eta Futunan, botoen %50,1 jasota.


Summary: Ertzaintzak Mikel Karrerari leporatu dizkio ETAk Beasainen hil zituen bi ertzainen hilketak. Baimen judizialarekin, euskal presoei lagin genetikoak hartu dizkietela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, eta horri esker lotu dutela Karrera atentatuarekin. Ikerketaren emaitza Espainiako Auzitegi Nazionalaren eskuetan utzi du Ertzaintzak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak Mikel Karrera euskal presoari leporatu dio ETAk 2001ean Beasainen (Gipuzkoa) hil zituen bi ertzainen hilketak: Francisco Javier Mijangos eta Ana Isabel Arostegirenak. Jaurlaritzak azaldu du duela 21 urte bildutako frogak berriro ikertu dituztela, eta ondo gorde izanari esker ondorioztatu dutela Karrerak atentatu horretan parte hartu zuela. Ikerketak irekita jarraitzen du, pertsona gehiagok ere parte hartu zutelakoan, baina lehen ondorio hori Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku utzi du Ertzaintzak, Segurtasun Sailaren arabera.

Argitu gabeko ETAren atentatu guztiak tarteka berriro ikertzen dituztela azaldu du Seguratasun Sailak, egileak epaitu ditzaten. Mijangos eta Arostegi 2001eko azaroaren 25ean hil zituzten tiroz, trafikoa bideratzen ari zirela. Segurtasun Sailak ohar batean gaineratu du atentatuaren ostean Karrerak atentatua egiteko erabili zuen autoa aurkitu zutela, Beasainen bertan, hura eztandarazteko lehergailua baliogabetu ostean. Horri esker, Ertzaintzak auto horretan hainbat ebidentzia genetiko atzeman zituen, oharraren arabera.

Halaber, Segurtasun Sailak jakinarazi du atentatua egin zen garaian «ETAn modu aktiboan zeuden» euskal presoei kartzelan lagin genetikoak hartu dizkietela baimen judizialarekin, eta «genetika forentsean izan diren aurrerapenei esker» Karrerari hartutako laginak positibo eman zuela ekainaren 9an. Zehazki, autoan aurkitutako goxoki baten azalean zegoen laginarekin alderatu dute Karrerari hartutakoa. Horrez gain, Seguratasun Sailak dio atentatua egin zen lekuan aurkitu zituzten bala zorroak ETAri Frantzian polizia operazio batean atzemandakoko arma bati dagozkiola.

Mikel Karrera Lannemezango kartzelan dago (Okzitania). Karrera 2010ean atxilotu zuten, Baionan, eta bizi osorako espetxe zigorra ezarri diote birritan; 2013an lehen aldiz, eta 2015ean ondoren. Azken epaiketa horretan, Jean-Serge Nerin polizia frantsesa hiltzea leporatu zioten. 2017an, Nerinen hilketaren epaiketan, Izaskun Lesaka euskal presoak idatzi bat irakurri zuen, poliziaren hilketan eragindako «min politiko eta humanoa» aipatuz. Espainiako Auzitegi Nazionala aztertzen ari zen apirilean Karrera Espainiaratzeko eskaera, ETAk 2004tik egindako atentatuengatik «gizateriaren aurkako krimena» leporatuta.


Gerrillaria, lehendakari

Summary: Gerrillaria, lehendakari.

Hirugarrengoan, eta oso justu, lortu du Gustavo Petrok Kolonbiako hauteskundeak irabaztea. Petroren azken aukera zen, presidente izateko bere hirugarren saiakera zelako –aurrekoak 2010ean eta 2018an egin zituen-, baina Petrorentzat bezainbeste zen azken aukera ezkerrarentzat urte askotarako, atzo irabazi ez balu. Batasun lanketa handia eginda eta garai bateko ezinikusiak albo batera utzita, gazte belaunaldiak proiektura bilduta, eta bazterrean zeuden komunitate etnikoak mezuaren erdian jarrita, ezkerreko mezua leunduta, hori guztia eginda, botoen %51ra iritsi gabe irabazi ditu hauteskundeak M-19 taldeko gerrillari ohiak.

Bizitza politiko luzean landutako garaipena izan da, ia bere bizitza osoa eman baitu politikan. M-19 gerrillan gazteetan, eta erakundeetako politikan, 1990ean talde armatuak Virgilio Barco presidentearekin lortu zuen akordioaz geroztik. Aurrean, Rodolfo Hernandez eduki du, oraintsu arte herritarrentzat ezezaguna zen enpresaria, eta ezohiko hautagaia. Hain da ezohikoa Hernandez, ez zeukala kontaketa segitzeko ekitaldirik antolatuta. Petrok, kontzertu handiak egiten diren aretoan egin zuen kontaketa festa atzo, milaka jarraitzaile sutsu bilduta. Milaka herritar atera ziren kalera herrialde osoan Petroren garaipena ospatzera.

Petro aurretik jarri zen boto kontaketan botoen %10 zenbatzera iritsi zirenetik. Pixkana joan zen aldea egiten, garaipen historikoa lortu arte. Bi marka gainditu ditu atzoko bozketak, inoiz irabazleak lortu duen boto kopururik handiena (11,2 milioi), eta irabazlearen eta galtzailearen arteko tarterik txikienarena (%0,5). 2,5 milioi boto irabazi ditu Petrok lehen itzulitik.

Polemika handia izan da kanpainan zehar boto kontaketaren garbitasunaz, bi hautagaien aldetik gainera. Atzo bertan, berriro azaldu zuen kezka hori Petrok botoa eman ondoren egindako lehen adierazpenean. Ez zen kexurik izan, eta ordubeteko epean zenbatuta zeuzkaten botoen %80. Hernandezek arazorik gabe onartu zuen galdu egin zuela, bete etxean grabatutako minutu bateko bideoan.

Hamasei departamenduetan irabazi du Petrok. Kostaldekoetan eta hegoaldekoetan, hala nola Bogota hiriburu jendetsuan. Hernandezek ere 16 departamendutan irabazi du, eta atzerrian egindako bozketetan. Erdiko departamenduetan irabazi du, nekazaritzak garrantzia handia daukanetan.

Abuztuaren 7an hartuko du kargua Petrok, eta atzo bertan jaso zituen oraingo presidente Ivan Duqueren zorion mezua eta trantsizioa lasaia egiteko konpromisoa.

Petroren alderdiak, Pacto Historikoak, irabazi zituen martxoan Kongresurako egindako hauteskundeak, baina ez dauka gehiengoa. Orain, kongresistek, kongresuko arautegiak behartuta, publikoki adierazi beharko dute Petroren aldekoak diren, aurkakoak, edo ez bata eta ez beste diren. Aurreko lehendakariak, Ivan Duquek, gehiengo erosoa eduki du Kongresuan. Definizio hori jakindakoan ondorioztatu ahal izango da Petrok legegintzaldi lasaia edukiko duen edo ez.

Iragarpen handiak eta oso berritzaileak egin ditu Petrok kanpainan, XXI. mendeko gai nagusiak izan direnak: ustelkeria, pobrezia, generoa, ingurumena…

Talde askoren lanaren ondorio izan da Petroren garaipena. Ezaguna da ezkerrak jarrera kainitak praktikatzeko daukan joera sendaezina. Bere aurreneko lana, babesa eman diotenen esparruan arrakalarik ez egotea da, kainismotik blindatzea ezkerra. Ezker esku fina beharko du, oratoria erabiltzen duen trebetasun berarekin erabiliko beharko duena. Gobernuaren osaketak sor lezake lehen krisia, ezaguna delako ideologia desberdinetako kideekin osatuko duela gobernua, eta ez oso ezkerrekoak ministerio boteretsuetan: ekonomia, ogasuna, armada…

Bigarren krisia etorriko da presidente berriak kanpainan agindutakoak betetzeko arazoak dauzkanean, azken mendean benetako boterea eduki dutenek boikot handia egingo diotelako. Ez diote graziako eperik txikiena ere emango. Salvador Allende txiletarra gogoan. Petro gerrillari ohia izanda, behartuta dago ELN gerrilla taldearekin hizketa prozesua zabaltzera. Zailago edukiko du narkoekin, paramilitarrekin, FARCeko disidenteekin… Arreta berezia jarri beharko du buruzagi sozial gehiago hil ez ditzaten.

Rodolfo Hernandezek atzo adierazi zuen hartuko duela irabazten ez duenari legeak Senatuan eskaintzen dizkion aulkia eta oposizioburu ardura. Hala ere, hiru auzi dauzka zabalik epaitegietan.

Atzo bi hautagaien artean izandako tarte txikiak garrantzia berezia emango dio botoen zenbaketa ofizialari. Zenbaketa ofizial hori, atzokoa mahaietako arduradunek egin zuten, epaileek eta justizia saileko funtzionarioek egingo dute hurrengo asteetan. Ea ustekaberik ez dagoen.


Summary: Gustavo Petro ezkerreko hautagaia aukeratu dute presidente. Garaipen historikoa lortu du Petrok, parte hartze handiarekin, eta gardentasunez eginiko bozetan. Berrehun urtean lehenengo aldiz, ezkerrak aginduko du herrialdean.

Gustavo Petro izango da Kolonbiako hurrengo presidentea, botoen %50,44 eskuratuta. Haren lehiakide Rodolfo Hernandez eskuindarra hiru puntura geratu da, botoen %47,3 lortuta. Berrehun urtez, eskuineko gobernuak eduki dituzte Kolonbian, eta, lehen aldiz, ezkerrak aginduko du herrialdean.

Ikusi gehiago: 'Gerrillaria, lehendakari', Martxelo Otamendiren analisia

Lehia gogorra izango zela aurreikusten zuten galdeketek, baina, azkenean, aiseago gailendu da Petro, 11.281.013 boto lortuta. Hernandezek ia milioi bat boto gutxiago jaso ditu: 10.580.412. Tarte txikiagoa espero zutenez, kezka zegoen galtzaileek iruzurra salatuko ote zuten eta emaitzak ontzat hartuko ez ote zituzten. Baina, azkenean, parte hartzea inoizko handienetakoa izan da —%58,09koa, eta abstentzioa, %41,91koa—, eta emaitzak oso azkar jakinarazi dituzte, zenbaketa gardentasun handiz egin ostean.

«Badator benetako aldaketa», esan du Petrok, Bogotan bildu dituen milaka jarraitzaileen aurrean. «Ez diegu traiziorik egingo herrialdeari eta historiari gaur Kolonbia bestelakoa dela ozen esan dioten hautesleei». Presidenteorde izango den Francia Marquezekin agertu da Petro. «Politika berri bat sortuko dugu», esan zion Marquezek BERRIAri joan zen astean.

Petrok «itun nazional handia» eskatu du, eta iragarri du beste alderdien laguntza eskatuko duela, gobernatzeko.

Hernandezek porrota onartu du. Ustekabean pasatu zen hautagaia bigarren itzulira, ustelkeriaren kontrako mezu populista batekin, eskuineko beste hautagai klasikoei aurrea hartuta.

Alvaro Uribe presidente ohiak (2002-2010) ere ontzat eman du Petroren garaipena. «Petro da presidentea. Sentipen batek gida gaitzala: lehenbizi, Kolonbia».

Ivan Duque orain arteko presidenteak zorionak eman dizkio Petrori, telefonoz, eta, adierazi duenez, datozen egunetan biltzea adostu du harekin, trantsizio «garden» bat hasteko.


Summary: PPk gehiengo osoa lortu du Andaluziako bozetan. PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak lortu ditu, ezkerreko alderdiek banaketa ordaindu dute, ultraeskuinak ez du lortu gobernurako ezinbestekoa izatea, eta Ciudadanos parlamenturik at geratu da.

Erabateko garaipena, eta gobernatzeko gehiengo osoa. Horra PPk Andaluziako hauteskundeetan lortu duena. 58 eserleku lortu ditu Juan Manuel Moreno presidentearen alderdiak, PSOEk baino 28 gehiago.

Paisaia hau utzi dute bozek: eskualdean historikoki nagusi izan den PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak lortu ditu. PPk ia 670.000 boto gehiago eskuratu ditu, eta sozialistek hiru eserleku galdu dituzte, eta 30 diputaturekin geratu dira.

Ikusmin handia zegoen eskuin muturreko VOX alderdiaren inguruan, espero zelako emaitzak asko hobetzea eta ezinbestekoak izatea PPrentzat gobernatzeko. Azkenean, ez da halakorik gertatu. PPren emaitza onek eraginda, bi eserleku baino ez dituzte irabazi, eta hamalau diputatu izango dituzte.

Ezkerreko alderdiak elkarrekin aurkeztu ziren 2018ko bozetara, baina banatu egin dira oraingoan, eta garesti ordaindu dute: orduan hamazazpi eserleku lortu bazituzten ere, horietako hamar galdu dituzte atzoko bozetan. Por Andalucia koalizioak (IU, Podemos, Mas Pais...) bost eserleku lortu ditu, eta parlamentuko talde propioa, beraz. Adelante Andaluciak, berriz bi eserleku eskuratu ditu.

Eguneko beste albistea Ciudadanosek eman du, ez duelako lortu parlamentuan sartzeko behar adina botorik. Ondorioz, azken legegintzaldian Andaluziako presidenteorde izan den Juan Marinek dimisioa aurkeztu du.

PPk herrialde guztietan irabazi du, tartean PSOEren ohiko gotorlekuetan, eta 100.000 biztanletik gorako hiri orotan.


Summary: Aralarko parke naturaleko suteak 25 hektarea erre ditu. Aralar Bizirik plataforma ekologistak salatu du hegaztientzako babes handiko eremu bat erre duela suak, eta adituen arabera nahita piztu dutela.

Gipuzkoako Arastortz mendian, Aralako parke naturalean, larunbatean piztu zen suteak pizturik jarraitzen zuen atzo arratsaldean, Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi duenez, baina 19:00etan kontrolpean zutela jakinarazi zuen. Hala ere, egoera ezegonkorra izanik, erne jarraituko zutela gaineratu zuen. Ataun, Lazkao eta Zaldibia artean piztu zen, eta 25 hektarea erre zituen, parke naturalean eta inguruetan.

Hasieran uste bazuten ere larunbat gauean kontrolpean hartu zutela, atzo goizean ikusi zuten zenbait lekutan sua dagoela oraindik. Aldundiak esan zuen ez direla batere leku errazak iristeko, baina urarekin iristen lortzen ari direla. Basozainak eta Gipuzkoako suhiltzaileak aritu dira lanean.

«Erretako eremuari dagokionez, lehen ikuskapenen arabera, inguru horretako harkaiztiak, otadiak, eta landaketa eta hostozabalen zenbait baso –batez ere azpiko landaretza– hondatu ditu suak, Aralarko parke naturalean eta mugetan. Esan bezala, 25 hektareatik gora», adierazi du Gipuzkoako Aldundiak.

Aralar Bizirik elkarteak salatu du hegaztientzako babes handiko eremu bat erre duela suak, eta jakinarazi du adituen arabera nahita piztu zela sua. «Eta guk galdetzen dugu, natur parkean izan bada, atzotik genioena eta komunikabide gehienek ukatu dutena, non dago Foru Aldundiko Natur Parkeetako arduraduna, ezer esan gabe, bere ardura natur parkeen kudeaketa bada?». Sua itzaltzeko lanetan suhiltzaile bat zauritu da.


Paisaia etsigarria utzi dute garrek

Summary: Paisaia etsigarria utzi dute garrek. BERRIA Nafarroa erdialdean da suak atzean utzi duten arrastoaren berri emateko.

Erreniegako tunela igarota, paisaia etsigarria da. Mendiko hego hegala, kiskalita, ke adar batzuk airean oraindik. Autobidearen bi aldeetan, lurra belztuta. Kilometroak aurrera, eta berdin. BERRIA Nafarroa erdialdean da suak atzean utzi duen arrastoaren berri emateko. Nafarroa erdialdea sutan da ostiralaz geroztik, eta paisaia etsigarria utzi dute garrek.

«Garia erregai moduko bat izan da», adierazi du nekazari batek. Nafarroako Gobernuak uzta biltzeko makinekin egin beharreko lanak bertan behera uzteko agindu du asteazkenera arte. Hainbat iturriren arabera, baliteke uzta biltzeko lanetan piztu izana suak; uzta jasotzeko sasoia da hau, eta, azken asteetako lehortearen ondorioz, edozein gar nahikoa da sute handi bat eragiteko.

«Pago de Obanos upategian oso gaizki pasatu zuten larunbatean, etorri ezinik, jakin gabe zer gertatu den. Zortea izan dugu; txarrean pozik gaude». Ingurua erreta baina errepide eta bideek inguratua, upategia onik da. Igande goizera arte ezin izan ziren etorri ikustera. Legardara doan errepidea itxita dago, sutea oraindik piztua den seinale. Erre usaina oro har.

Obanosen, txalet bat erre zen, eta kooperatibako teilatua. Herria «urduri eta triste» dago Arantxa Gonzalez alkatearen arabera. Arrapaladan etorri zen sua larunbatean, 14:40 aldera. «Kaos bat izan zen». Bizilagunek egin zuten suebakia erabakigarria izan zen suaren bidea eteteko. Nafarroako Gobernuak eskerrak eman dizkie atzo lan horretan lagundu zuten nekazariei eta boluntarioei.


Summary: CAFek 200 milioi euroko kontratu bat lortu du Frantzian. Montpellier hiriburu duen metropoliko ibilgailuak egingo ditu: gutxienez hirurogei tranbia

CAFek kontratu bat sinatu du Frantziako Montpellier hiria eta haren inguruak tranbiaz hornitzeko. Gutxienez hirurogei tranbia biltzen ditu kontratuak –beste hamazazpi ere aurreikusi dituzte–. Guztizko zenbatekoa 200 milioi euro baino gehiagokoa da. Urbos plataformako zazpi moduluko tranbiak fabrikatuko dituzte.

CAF taldeak Transports de l'Agglomeration garraio publikoko enpresarekin sinatu du kontratua, mugikortasun plan berri batean. Helburua da garraio publikoa «pixkanaka doako» bihurtzea eta jasangarriagoa eginez Montpellierreko metropoliko bizi kalitatea «nabarmen hobetzea». Trenbiei dagokienez, CAFek aurten Frantzian sinatu duen kontraturik handiena izan da. Montpellier hiriburu duen metropoliak 31 udalerri ditu, eta milioi erdi inguruko biztanleria du.

Azken urteotan ere kontratu ugari lortu du han: Pariseko RER B aldiriko linearako 146 trenen hornidura; 28 treneko kontratua SNCF enpresarentzat –beste 75 egiteko aukera biltzen du–; Naoned, Besançon eta Sain Etienne hiriak tranbiaz hornitzeko proiektuak; eta Lyoneko metroko linea bateko ibilgailuak zaharberritzekoa.


Summary: Sua bizitzen ari da Galipentzu inguruan: herritik bi kilometrora dago. Foku nagusia Galipentzun eta Erreniegan dagoela baieztatu du Nafarroako Gobernuak, eta erasan dieten sute horietako bakoitzak bi fronte dituela. Egoera «delikatua» dela aitortu du. Kaltetutako ingurua larrialdi eremu izendatzeko tramiteak hasi ditu gobernuak.

Egoera nabarmen larriagotzen ari da Galipentzu inguruan. Sua abiada bizian ari da aurrera egiten, eta, larrialdi zerbitzuek zabaldutako informazioren arabera, garrak herritik bi kilometrora daude dagoeneko. Arriskua handia denez gero, Galipentzu Berriko bizilagunak ere aterarazi dituzte etxetik. Haize bolada bortitzak franko ari dira suhiltzaileen jarduna zailtzen, eta sutea kontrolpetik kanpo da oraintxe bertan.

Galipentzun ez ezik, Erreniega inguruko egoerak ere alarma piztu du. Izan ere, bi eremu horiek «bereziki aktibo» daudela jakinarazi du Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak. Horregatik, aitortu du egoera oraindik «delikatua» dela. Nafarroako Gobernuak zehaztu du lehenengoa, Olleta inguruan hasi arren, Lerga, Eslaba eta Galipentzu ingurura hedatu dela, eta sute horren beste fronte bat ere aktibo dagoela; San Martin Unxi eta Uxueri erasan diena, hain zuzen. Obanosen hasitako suteak ere bi fronte dituela gaineratu du gobernuak: iparraldera, Erreniega aldera egin duena, batetik, eta Gares, Artazu, Girgillao eta Argiñaritz aldera hedatutakoa, bestetik.

Halaber, arratsaldean sutea piztu da Leireko monasterioaren eta Esako urtegiaren artean ere. Aragoiko Gobernuak jakinarazi du suteak Zaragozako (Espainia) lurrei ere eragiten diela. Edonola ere, haizearen noranzkoa zein den aintzat harturik, suak Leirerako bidea hartzeko arriskua dagoela iragarri dute larrialdi zerbitzuek. Zenbait helikoptero ari dira sua itzaltzeko lanetan. Erantsi dutenez, espero dute laster erdiestea sutea itzaltzea, urtegiko ura baliatzen ari baitira zeregin horretarako.

Zabaldutako informazioaren arabera, sugarrek urtegiaren eskuineko aldeari eragin diote. Gainera, egun gutxian Leireko mendikatean izandako bigarren sutea da gaurkoa. Sute larriak izan ziren joan den astean; tximista batek piztu zuen orduko hartan, eta 500 bat hektarea erre ziren.

Lodosa eta Carcar arteko eremu batek ere su hartu du berriki, baina suhiltzaileek dagoeneko lortu dute sutea hesitzea. Pinudi batzuk erre dira.

Horrez gain, Nafarroako larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute arratsaldean moztu egin dutela Pirinioetako autobidea —A-21a—, Nafarroa eta Aragoi arteko mugan beste sute bat piztu dela eta. Kontrolpean dituzte, bestalde, Arroitzen, Arguedasen eta Ezkaban izandako suteak, batez ere igandean hedatu zirenak.

Remirezek positibotzat jo du suteek oraingoz kalte pertsonalik eragin ez izana, eta erantsi du hori dela «lehentasuna» esku hartzeetan. Baieztatu du hamahiru herri hustu dituztela, eta bederatziehun lagun inguru mugitu. Oraingoz ez dute herri gehiago husteko asmorik, baina ohartarazi du litekeena dela aurreikuspenak aldatzea, suaren bilakaeraren arabera. Halaber, hustutako herrietara herritarrak bueltan eramateko aukera ere aipatu du.

Gobernua eskura dituen baliabide guztiak erabiltzen ari dela esan du Remirezek. 650 suhiltzaile eta basozain inguru ari dira sua itzaltzen, eta, horrez gain, Guardia Zibila, Foruzaingoa eta tokian tokiko udaltzainak ere mobilizatu dituzte. Gainera, Espainiako UME Larrialdietako Unitate Militarreko kideak ere bertaratu dira. Espainiako Gobernuak, orobat, lau hidrohegazkin eta hamar helikoptero bidali ditu, eta airez ura botatzen ari dira.

«Hainbat arrazoi»

Suteen arrazoiez ere aritu da, labur, kazetarien galderei erantzunez. Azpimarratu du ikertu egin beharko dela, baina ziurtatu du «hainbat arrazoi» daudela. Laborantzarako makineriaren erabilera okerra izan daiteke horietako bat, Remirezen esanetan. Alde horretatik, Itziar Gomez Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak goizean Radio Euskadin azaldu du bere departamentua lanean ari dela foru agindu bat argitaratzeko, muturreko baldintza meteorologikoetan halako makineria erabiltzea galarazteko.

Larunbatetik ezarria dago debeku hori, alerta maila igo izanaren ondorioz. Azaldu du uztailaren lehen asterako prest izan nahi zutela foru agindua, baina uzta garaia aurreratu egin dela, eta ezin izan dutela aurreratu foru agindua tramitatzeko fasea.

Arratsaldean, Nafarroako talde parlamentario guztietako bozeramaileekin bilduko da gobernua. «Krisi egoeraren kudeaketaz» eta «epe motzerako perspektibaz» azalpenak emango dizkiete, Remirezek aurreratu duenez. Horrez gain, adierazi du behin «larrialdi egoera gainditutakoan» legebiltzarrean agerraldia egingo dutela, «gardentasun osoz» alderdiei eta herritarrei gertatutakoaren berri emateko.

Bestalde, Maria Txibite Nafarroako presidenteak prozedura hasi du suak erasandako inguruak larrialdi eremu izendatzeko. Hala izan dadin, Espainiako Ministroen Kontseiluak onespena eman behar dio izendapenari. Nafarroako Gobernuaren arabera, izendapenaren helburua da «larrialdi egoeretatik eta hondamendietatik herritarrak babesteko sistema nazionalaren funtzionamendua indartzeko eta hobetzeko mekanismoak indartzea».

Gaur goizean egindako bilera batean hartu du erabakia gobernuak, ohar bidez zabaldu duenez, kontseilariei suteei buruzko informazioa ematearekin batera.

Halaber, gobernuak jakinarazi du larrialdi egoera egonkortu bezain laster beste bilkura bat egingo dutela, «premiazko beharrak» aztertzeko. Atxilotu bat

Aragoiko hedabideek iluntzean zabaldu dute Guardia Zibilak pertsona bat atxilotu duela Esa inguruan zabaldu den sutearekin lotura izan dezakeelakoan.


Summary: Etxerat-ek salatu du «urruntzearen zikloa» ez dela bukatu. Ohartarazi dute lekualdatzeen erritmoa moteldu egin dela, eta apirilaren amaieratik ez dela mugimendurik izan.

Etxerat elkarteak salatu du EPPK Euskal Preso Politikoek Kolektiboa osatzen duten 183 presoetatik 82 Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela, 65 Espainian eta 17 Frantzian, eta, beraz, «sakabanaketaren eta urruntzearen zikloa» ez dela oraindik amaitu. Gainera, presoen senitartekoek ohartarazi dute lekualdatzeen erritmoa asko moteldu dela, eta apirilaren amaieratik ez dela mugimendurik izan: «Denbora luzatzen jarraitzen dute».

Elkartearen izenean, Txusa Etxeandiak eta Jose Moralesek adierazi dute egoerak hobera egin duela azken bi urteotan, 2020ko uztailean lehen presoak Euskal Herriko kartzeletara lekualdatzen hasi zirenetik: gaur egun, 101 preso daude Euskal Herriko espetxeetan, ez dago euskal presorik lehenengo graduan, hogei preso hirugarren graduan daude, eta dozena erdi batek baino gehiagok baimena dutela espetxetik ateratzeko, «nahiz eta, lege arrunta aplikatuz gero, euskal preso gehienek atera beharko luketen modu batera edo bestera».

Edonola ere, oraindik multzo handi bati eta haien senitartekoei ez zaie onartzen «ingurukoengandik hurbil egotea, familia eta afektu loturari eusteko eskubidea», eta horri gehitu behar zaio pandemiaren «eragin erantsia».

Presoen senitartekoek kezkaz ikusi dute lekualdatzeen erritmoa moteldu izana. Hasieran, lekualdatzeak astero egiten zituzten; gero, hilero, eta orain «askoz gehiago atzeratzen dira». Datuak eman dituzte esandakoa frogatzeko: 2020ko uztailetik 2021eko uztailera, 234 hurbilketa, lekualdatze edo gradu aldaketa iragarri ziren; 2021eko abuztutik orain arte, 53 baino ez dira izan; eta aurtengo apirilaren amaieratik gaur arte ez da inolako mugimendurik egon. Zenbait presori ukatu egin diete gertuago dauden espetxeetara lekualdatzea, batzuei baita hiru eta lau aldiz ukatu ere.

«Premiazkoa eta beharrezkoa da urruntzea eta sakabanatzea behin betiko amaitzea», esan dute Etxerat-eko ordezkariek. «35 urte baino gehiago dira senide eta lagunok egoera bidegabe eta ezohiko hori pairatzen ari garela». Presoen senitartekoek berriro azpimarratu dute, «errepikatzen diren gezurren aurrean», ez direla «onurez» ari, «legean jasota dauden eskubideez» baizik.


Aretxabaletak Bielsa baieztatu du

Summary: Aretxabaletak Bielsa baieztatu du. Argentinako entrenatzailea izango da zuri-gorrien aulkian Iñaki Aretxabaletak irabazten baditu hauteskundeak. Bi denboraldirako kontratua izango luke.

Marcelo Bielsa Athleticera itzuliko da Iñaki Aretxabaletak ostiral honetako hauteskundeak irabazten baditu. Hautagaiak baieztatu egin du entrenatzaile argentinarra eseriko dela zuri-gorrien aulkian. «Ez da hautu mediatikoa, profesionala baizik», esan du. Kirol azterketa «sakon» baten ondorio da hautua. Martxoan hitz egin zuen lehen aldiz Bielsarekin, eta hark erantzun zion emateko denbora Athletic nola dagoen aztertzeko, eta hitz egingo zutela. Baiezkoa eman dio azkenean Aretxabaletari. «Etorkizunera begira ari den Marcelo bat ikusi dugu», gehitu du. Baina baiezkoa eman aurretik, Marcelinok ez segitzeko hartu zuen erabakia dago. Honela kontatu du argentinarrak: «Aretxabaletari esan nion entrenatzaile bezala Marcelinorekin segitzeko. Oso lan ona ari zen egiten, eta amaitu gabeko lana da. Taldeak oso ondo jokatzen zuen».

Ordu eta hamar minutuko bideo agerraldia egin du Bielsak, eta ez dio aipamenik egin Athleticen bizi izan zuen lehen aro eta bakarrari oraingoz. Aretxabelatak berretsi egin du aurrera begira ari dela entrenatzailea: «Etorkizunera begira ari den Marcelo bat ikusi dugu», gehitu du. Bielsak berak azaldu du hainbat gauza aldatu dituela metodologian; besteak beste, entrenamendu laburren aldekoa da orain, ordubete pasatxokoak.

Luzeak eta zabalak izan dira argentinarraren azalpenak, aldagai guztiak azalduz. Lehenik eta behin, esan du «konpromiso handia» dela Athleticen moduko talde bat zuzentzea. Etxeko lanak ondo eta zehatz eginda dauzkala erakutsi du. Athleticen denboraldi honetako partida guztiak ikusi dituzte hark eta haren laguntzaileek, harrobiko lehen bi taldeenak barne; baita Lehen Mailako partida guztiak. Esan du 22 jokalari nahiko lituzkeela taldean, postuko bi, eta beste hiru gehiagorekin osatuko lukeela 25eko multzoa. Hiru jokalari horiek gazteak izan behar dutela azaldu du. Bilbao Athleticen kontratua duten jokalariek lehen taldean egon beharko luketela ere esan du. Utzita egon diren bostei batuta, jokalari gehiegi izango lituzke, eta erabakiak hartu beharko liratekeela esan du. Ez du baztertu fitxaketak egitea. Oinarri sendo honen gainean eman dio balioa egun Athleticek duen jokalari multzoari: «Hobetzeko eta bilakaeraren bidea egiteko taldea da».

Aretxabaletaren nahia baieztatuko balitz, bigarren aroa beteko luke Bielsak Athleticek. Lehendabizikoan bi sasoi osatu zituen: 2011tik 2013ra. Europa ligako eta Espainiako Kopako finalak jokatu zituen taldeak lehen denboraldian. Hautagaiak honela definitu du urte hura: «Mende honetako denboraldi onena oparitu zigun».


Summary: Gose greba hasi dute 'Aita Mari'-k erreskatatutako hainbatek. Helburua da portu seguru batean lehorreratzeko baimena lortzea. Itsasontzian 112 lagun daude, eta batzuek jada zazpi egun daramatzate bertan.

Zazpi egun igaro dira jada Aita Mari erreskate ontziak Mediterraneo itsasoan lehen 11 lagunak salbatu zituenetik, baina oraindik portu seguru batean lehorreratzeko baimenik gabe jarraitzen du. Ostiralean salbatu zituzten azken 45ak, eta denera 112 dira erreskatatuak. Migratzaile batzuek jada sei egun daramatzate ontzian, eta, presio egiteko asmoz, gose greba bat hastea erabaki dute. Ontziko kapitainak egin ditu portu seguru bat lortzeko tramiteak, baina ez du agintarien erantzunik jaso.

Aita Mari-k sare sozialetan azaldu du hainbat migratzaile lurrean lo egiten ari direla —ontziak, berez, ehun lagun inguru erreskatatzeko lekua du—, eta «arreta duina eta erantzun azkarra» merezi dutela. Ontzia Siziliako kostatik hogei kilometro ingurura dago, eta, printzipioz, ez du inor gehiago erreskatatzeko asmorik.

Borrokak eta istiluak

Erreskatatuen artean hainbat herrialdetako pertsonak daude (Marokokoak, Libiakoak, Eritreakoak, Etiopiakoak...), eta, Izaskun Arriaran Aita Mari-ko erizainak azaldu duenez, nabaria da haien arteko tentsioa. Atzo eguerditik hainbat borroka eta istilu izan dituzte ontzian: «Lau erreskate izan dira, eta kultura ezberdinetako jendea nahastu da misio honetan; benetan egoera gogorra bizitzen ari gara». Presio handia dutela nabarmendu du, eta erakundeei laguntza eskatu die beste behin.

Gose grebari dagokionez, gaur goizeko gosariari uko egin diote gehienek, eta bazkariarekin gauza bera egiteko asmoa dutela adierazi: «Migratzaileek diote ez dutela janaririk behar, portu seguru bat baizik», azaldu du Arriaranek.

Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten baitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan.


Summary: Steilas: «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago». Hezkuntza sindikatuak ohartarazi du eskola publikoaren «desegitea» dagoela jokoan. Salatu dute ikastetxe pribatuei gelak itundu ahal izateko gutxieneko ratioa hamazazpitik hamahirura jaitsi dietela.

Gogor kritikatu du Steilas sindikatuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege berriaren norabidea. Goizean, Bilbon egindako prentsaurreko batean, Ainhoa Astigarraga kideak adierazi du Hezkuntza Sailak «nabarmen» erakutsi duela «zer gutxi estimatzen duen sare publikoa»: «Sare pribatua hezkuntza sistemaren ardatzean ipini nahi du, eta publikoa haren osagarri bihurtu».

Ikasleentzako postuen eskaintzan ipini du arreta sindikatuak. «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago», esan du Astigarragak, eta Oñatiko egoera aipatu du. Han, Haur Hezkuntzako 3. urtean ikastetxe pribatuek 125 postu eskaintzen dituztela salatu du Steilasek, eta bakarrik 55 ume daudela maila horretan matrikulatuta.

Eman dituzten datuen arabera, Andoainen sare publikoaren eskaintza herriko eskaintza osoaren %13koa da, eta herri eta hiri gehienetan —Tolosan, Arrasaten, Zarautzen, Bermeon, Gernikan, Donostian...— sare publikoaren eskaintza ez da iristen %40ra. «Itunpeko ikastetxeek planifikatuta duten eskaintza hain da handia,non inguru horretako balizko ikasleen %90 jasotzeko adinakoa den», deitoratu du Astigarragak.

Eskola publikoa, arriskuan

Sindikatukoek azaldu dute eskola publikoak, ordea, ez daukala «gaineskaintzarik» urtero neurtzen delako. Zehaztu dutenez, dekretuak sare publikoko ikastetxeen betekizunak «zorroztuko» ditu, eta lerro bakarreko ikastetxeak ixteko edo fusionatzeko arriskuan ipiniko dituzte, «baliabideak optimizatzeko».

«Orain daukaguna betikotzen bada, oso erraz aurreikusten dugu eskola publikoaren desegite progresiboa biziko dugula», ebatzi du Astigarragak. Gainera, jaiotza tasaren beherakadarekin «joko zelaia» eta «lehiatzeko aukerak» erraztu zaizkiela gehitu du. «Gutxieneko ratioetan oso nabarmena da: lehen, hamazazpi behar zituzten gela bat ituntzeko, eta, orain, hamahirurekin ahalko dute egin».

Legebiltzarreko alderdiei planifikaziorako dekretu proiektua ez onartzeko eskatu die Steilasek, eta «denona eta denontzat den» eskola publikoari «erdiguneko tokia» ematea exijitu. Baldintza horiek bete ezean kalera aterako direla iragarri dute, baita edozein eskola publiko ixten badute ere.


Summary: BEZ iruzurra 2020koa halako bi izan zen iaz Araban. Aldundiak 95,3 milioi euroko iruzurra detektatu du.

BEZ iruzurra 31,3 milioi euroraino igo zen iaz, Arabako Foru Aldundiko Ogasun Sailak jakinarazi duenez. 2020an, 14,6 milioi eurokoa izan zen BEZ iruzurra; 2021ekoa, beraz, aurreko urtekoa halako bi da. Sailak detektatu duen guztizko zerga iruzurrak ere gora egin du 2020tik 2021era bitartean: 95,3 milioi euro, aurreko urtean baino 3,3 milioi gehiago.

Zergak ikuskatzeko zerbitzuek 75,1 milioi euro berreskuratzea lortu dute. Horretarako, 3.816 jardunaldi egin behar izan dituzte –1.801 pertsona fisikoak izan ziren; 2.015, juridikoak–. Lortutako zenbatekoaren zatirik handiena BEZ iruzurretik (31,3 milioi euro), sozietateen gaineko zergatik (24,1 milioi) eta laneko atxikitzeetatik (16,5 milioi) dator.

BEZari dagokionez, Ogasun, Finantza eta Aurrekontuetako diputatu Itziar Gonzalok adierazi du areagotu egin direla datuetan-eta «inkoherentzia nabarmenak» dituzten ordaintzaileen inguruko ikerketak; 6,9 milioi euro berreskuratu dituzte hala. Era berean, 2.080 kasutan, mozkin negatiboa edo irabazi proportzio apala duten sozietateak eta autonomoak ere ikertu dituzte sailekoek, «fikziozko gastuengatik edo neurriz kanpokoengatik». 41,7 milioi euroko iruzurra detektatu dute.