Summary: Langabezia sariaz negoziazio kamustua hasi dute Frantzian. 2024tik aurrerako arauak finkatu behar dituzte sindikatuek eta patronalak, baina 2019ko erreforma ez ukitzeko agindu die gobernuak

Urte politikoaren hasierarekin batera itzuli dira Frantziako gizarte eragileen arteko negoziazioak ere. Langabezia sariaren erreforma dute mahai gainean, baina mahai oso txikia jarri die Emmanuel Macronen gobernuak, berak dekretuz onartutako erreforma ez ukitzeko baldintza jarri baitie.

Sindikatuek eta patronalak kudeatzen dute Frantziako langabezia sariaren kutxa (Unedic), eta haiei dagokie kutxa horren diruak banatzeko arauak ezartzea. Baina 2019ko negoziazioan ez ziren ados jarri, kontratu laburrak mugatu nahi zituztelako langileen ordezkariek, eta ez, ordea, ugazabek.

Negoziazioen porrota berak esku hartzeko baliatu zuen Parisko gobernuak. Langabezia sarian egindako gastua murriztea izan zuen xede, eta ildo horretan zenbait neurri hartu zituen: langabezia saria eskuratzeko lan egin beharreko aldia luzatu zuen —azken 24 hilabeteetatik gutxienez sei hilabete lan egin behar izatea, eta ez 28tik lau—; kontratu laburrak kateatu dituztenei saria gutxitu zien; 4.700 euroren soldatak izandakoei saria murriztea zazpigarren hilabetetik aurrera; eta ordaina murriztu zuten langabezia tasa %9tik behera jaitsiz gero.

Neurri horiek gastua murrizteko helburua betetzen ari direla dio Unedicen ikerketa batek: gutxitu egin da saria eskuratzeko eskubidea lortzen dutenen kopurua, batez ere gazteen artean, eta jaitsi egin da saria jasotzen duten langabeen batez bestekoa.

Dirua enplegurako

Frantziako Gobernuaren dekretuak aurtengo abenduan iraungiko dira, eta sindikatuek gustura aldatuko lituzkete, haien aurka azaldu baitziren bere garaian. Baina abuztuan gizarte eragileei igorritako gutunean, gobernuak ohartarazi zien ez zirela ukitu behar.

Eskaera bat ere egin die exekutiboak: sosak bilatu behar dituzte enpleguaren eta formakuntzaren aldeko politikak finantzatzeko. Horretarako, 2022az geroztik Unedicek izan duen superabita eta datozen urteetarako espero dituenak erabili nahi ditu gobernuak. Zehazki, 2023-2026ko aldian 12.000 milioi izango lirateke. Soberakin hori aurreko hamahiru urteetan Unedicek pilatutako 60.000 milioi euroko zorra murrizteko erabili nahiko luke Medef patronalak.

Negoziaziorako eremu estuak zaildu egiten du gizarte eragileen lana, eta ezkortasuna zabaldu du haien artean. Akordiorako aukerak %10 baizik ez direla esan du Jean François Foucard CFE-CGC sindikatuko buruak. «Badirudi estatuak erregimenari buruzko erabakimenari eutsi nahi diola», azaldu du Eric Courpotin CFTCko idazkariak. Negoziazioetan jarraituko ote duen zalantzan jarri du, berriz, CGTk.

Gauzak horrela, hizketagai nahiko murritzak geratu zaizkie sindikatuei eta patronalari: sasoikako langileen egoera, erretretaren atarian dauden adineko langileena, eta Pole Emploi enplegu zerbitzuari Unedicek egiten dion ekarpena.


Summary: Vingegaardek irabazi du Vueltan, eta Kussi gerturatu zaio. Danimarkarrak Espainiako Vueltako hamaseigarren etapa irabazi du, azken mendatean indartsuena izanda. Bigarren garaipena du ekitaldi honetan. 1.15 kendu dio Sepp Kuss lider eta taldekideari, eta orain, bigarren da sailkapen nagusian, 29 segundora besterik ez

Nahieran dabil Jumbo Visma Espainiako Vueltan. Gaur, beste erakustaldi bat eman du hamaseigarren etapan. Lau egun lehenago Tourmaleten egin bezala, Jonas Vingegaardek nagusitasun osoz irabazi du. Bejesen, bost kilometro eskaseko mendate labur bezain gogorrean amaitu da etapa, eta danimarkarra berriro izan da indartsuena aldapan gora.

Helmugarako lau kilometroren faltan jo du erasoa, eta inor ez da gai izan haren gurpilari eusteko. Bakar-bakarrik geratu da aurrean, eta halaxe iritsi da baita helmugara ere. Minutuko aldea atera die faborito gehienei. Elkarrekin ailegatu dira Juan Ayuso (UAE), Enric Mas (Movistar), Aleksandr Vlasov (Bora) eta Primoz Roglic (Jumbo Visma). Sepp Kuss liderra (Jumbo), berriz, 1.05era iritsi da, Mikel Landarekin batera (Bahrain). Helmugako aldeari esker, Vingegaardek aurrea hartu dio sailkapen nagusian Roglici, eta gertu du orain Kuss, 29 segundora. Hori kontuan hartuta, nor da taldeburua orain? Kuss, Vingegaard ala Roglic? Itxura du taldeak baino gehiago, errepideak zehaztuko duela hori.

Jumbo gozatzen ari da Vueltan, baina gaur kolpe oso gogorra jaso du. Nathan van Hooydonck taldeko ziklista belgikarra oso larri dago, autoan zihoala bihotzekoa izan, eta istripua izan eta gero. 27 urte ditu. Haren emaztea arin zauritu da. Taldekideari eskaini dio garaipena Vingegaardek.

Bihar, Angliru

Biharko etapak beste estutu bat emango dio Vueltari. Etapa motza da hamazazpigarrena, 125 kilometro eskasekoa, baina izugarri gogorra. Txirrindulariek hiru mendate igoko dituzte azken 60 kilometroetan: Lehen Mailako Colladiella —7,8 kilometroko luzera, eta 7,1eko batez besteko pendiza— eta Cordal -5,4 kilometroko luzera, eta %9,2ko pendiza—, eta Mailaz Kanpoko Angliru —12,4 kilometroko luzera, eta %9,8ko pendiza—. Azken horren gailurrean amaituko da etapa.


Summary: Mundakatik Lapurdiko Getariaraino igerian: Txomin Datxariren azken erronka. Igerilari getariarrak 87 kilometroko igerialdia hasiko du bihar 14:00etan, 30 ordu geroago jaioterrira heltzeko asmoz.

Txomin Datxari suhiltzaile boluntarioa da, eta muturreko igerilaria. Bere burua ataka latzean jartzeko ohitura du, eta gaur bertan hasiko du hurrengo erronka: Mundakatik (Bizkaia) Getariara (Lapurdi) igerian egiteko asmoa du. 87 kilometroko igerialdia 30 orduan osatzea espero du.

Sare sozialetan eman du erronkaren berri. Maiatzean min hartu zuen, eta horrek sasoiaren zati handi bat zapuztu diola azaldu du, baina helburu argia duela orain buruan: «Historia txikia idaztea Getariako bidean».

Iragarri duenez, bihar, asteazkenean, atera nahi du Mundakatik, 14:00etan. Ostegunean da iristekoa, 20:00 aldera.

Getariakoa da Datxari, eta, azaldu duenez, «surfaren ikur» diren bi leku lotu nahi izan ditu erronkarekin.

Mundakako itsasbazterrari jarraituko dio hasieran, eta gero lerro zuzen bati jarraitzen saiatuko da, lehorretik 12 kilometroko tartean.

Segurtasun neurriak edukiko ditu, halere. Talde batek lagunduko du erronkan, eta laguntzaileok eramango dizkiote edatekoak eta jatekoak. Haien ontziaren atzeari loturiko ohol batek zabalduko dio bidea igerilariari, eta horretan argi bat jarriko diote, gauean ikus dezan, eta loak har ez dezan.

120 km, Suitzan

Suhiltzaile profesional bihurtzeko azterketak prestatzen dituen bitartean, lehen ere egin ditu halako balentriak. 2020ko irailaren 10ean, Donostiatik Capbretonerako (Okzitania) tartea egin zuen: 65 kilometro, 20 ordu eta 27 minutuan.

<br />

Handiagoa egin zuen 2021eko ekainaren 9an eta 10ean: Suitzako Leman lakuan 120 kilometro egin zituen igeri, 38 orduz.


Summary: Bidenen aurkako ‘impeachment’-a agindu du AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente errepublikanoak. Kevin McCarthyk eskatu du abiatu dezatela AEBetako presidentearen kontrako ikerketa politikoa, ustez haren seme Hunter Bidenen negozioak babesteagatik; atzerriko enpresekin merkataritza akordioen bitartez dirutza egin izana leporatzen diote.

AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenen kontrako impeachment-a edo kargutik kentzeko ikerketa prozesua abiatzeko agindu du gaur Ordezkarien Ganberako presidente eta Alderdi Errepublikanoko buru Kevin McCarthyk, Etxe Zuriko maizterrak ustez haren seme Hunter Bidenen negozioak babesteagatik; atzerriko enpresekin merkataritza akordioen bidez dirutza egin izana leporatzen diote.

Aurrez eskatu bezala, gauza bera esan du McCarthyk Kapitolioan, urte politiko berriaren lehen egunean, Bideni aipamena eginez. «Presidenteari eta haren taldeari dei egiten diet ikerketa gardenaren alde erabat lankidetzan aritzera. Estatubatuarrei erantzuna emateko konpromisoa dugu. Frogek eramaten gaituzten lekura joango gara», esan du Ordezkarien Ganberako presidenteak, eta oroitu du ez duela erabaki hori «arinkeriaz» hartu.

Altxorraren Sailaren arabera, Bidenen familia eta beste negoziazio bazkide batzuk 150 transakziotan baino gehiagotan daude inplikatuta. McCarthyk ziurtatu duenez, Biden Etxe Zurian dagoenetik haren sendiak hogei milioi dolar irabazi ditu merkataritza akordioei esker. «Salaketa serioak egin arren, badirudi Bidenen familiak tratu berezia jaso duela gobernuaren aldetik».

Buruzagi errepublikanoaren adierazpenen ostean, Etxe Zuriko eledun Ian Samsek X sare sozialean gogorarazi duenez, behe ganberak «bederatzi hilabetez ikertu du estatuburua, eta ez du irregulartasunean ebidentziarik aurkitu».

Bidenen kontrako impeachment-a abiatzeko Ordezkarien Ganberak onartu behar du lehendabizi. Halere, oraindik ez dago argi McCarthyk errepublikano moderatuen babesa izango duenik. Aurrera eginez gero, Senatura iritsiko litzateke, baina are zailagoa dauka onartzea, demokratek baitute gehiengoa; senatarien bi herenek baino gehiagok baiezkoa eman beharko lukete.


Summary: Gizon bat hil da Bidaxunen auto istripuz. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra, D11 bidean. Ikerketa bat abiatu du fiskaltzak, nola gertatu den argitzeko.

Atzo arratsaldean gertatu zen istripua, Bidaxunen (Nafarroa Beherea), Donapaleura (Nafarroa Beherea) doan D11 bidean. Auto batek bortizki jo zuen zuhaitz baten kontra, eta gidaria hilik atzeman zuten suhiltzaileek. 15:30 inguru atzeman zuten gizona, eta, lehen zantzuen arabera, auto bakarrak du zerikusia istripuarekin.

Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu du ezbeharraren nondik norakoak argitzeko. Jendarmeek eginen dute ikerketa.


Summary: Urriaren 1ean abiatuko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren fasea, Mungian. Abenduaren 16an jokatuko da finala, Bilbo Arenan. 43 bertsolarik parte hartuko dute denera. Saio guztietarako sarrerak salgai daude dagoeneko.

Maiatzean abiatu zen Bizkaiko Bertsolari Txapelketako lehendabiziko fasea, eta, uda igarota, udagoienean helduko diote berriro ere txapelketari. Guztira, sei kanporaketa, hiru finalaurreko eta finala jokatuko dira. Hala azaldu dute gaur goizean Leixuri Arrizabalaga Bizkaiko Foru Aldundiko bozeramaileak, Igor Elortza Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lehendakaritza taldeko kideak eta Ione Narbaiza Bizkaiko Bertsozale Elkarteko koordinatzaileak eta txapelketaren arduradunak Bilboko Rekalde aretoan egindako aurkezpenean. Urriaren 1ean izango da lehenengo kanporaketa, Mungian (Bizkaia).

Kanporaketetan 30 bertsolarik parte hartuko dute. Horietatik 11 sailkatuko dira finalaurrekoetara, eta 2021eko finalistak batuko zaizkie orduan; hemezortzi bertsolari arituko dira denera. Bilbo Arenan jokatuko da finala, eta zortzi bertsolarik kantatuko dute.

17:00etan abiatuko dira saio guztiak, eta horietarako guztietarako sarrerak salgai daude dagoeneko. Jarraian, udagoieneko faseko saioen zerrenda:

KANPORAKETAK

Urriak 1, Mungia.

- Araitz Katarain Mugarza (Mallabia) - Izaro Bilbao Arostegi (Mungia) - Koldo Muñiz Aldamizetxebarria (Ibarrangelu) - Mikel Goiriena Larrazabal (Mungia) - Peru Vidal Gurrutxaga (Leioa) - Txaber Altube Sarrionandia (Abadiño)

Urriak 8, Gernika-Lumo.

- Arkaitz Zipitria Mendizabal (Arrigorriaga) - Bittor Altube Sarrionandia (Abadiño) - Ibai Amillategi Omaetxebarria (Gernika-Lumo) - Iker Garitagoitia Astigarraga (Arrigorriaga) - Julen Ibarguengoitia Ordorika (Gernika-Lumo) - Mikel Retolaza Etxebarria (Busturia)

Urriak 15, Arrigorriaga.

- Garikoitz Sarriugarte Onaindia (Zaldibar) - Iker Uriarte Urrutia (Bermeo) - Inazio Vidal Gurrutxaga (Erandio) - Iruri Altzerreka Martinez (Garai) - Josune Aramendi Perez (Markina-Xemein) - Lurdes Ondaro Mallea (Munitibar)

Urriak 22, Erandio.

- Ander Sarriugarte Garcia (Durango) - Garazi Navarro Ugarteburu (Amoroto) - Igor Galarza Intxausti (Abadiño) - Imanol Uria Albizuri (Algorta) - Paule Ixiar Loizaga Legarra (Sopela) - Unai Mendiburu Valor (Algorta)

Urriak 29, Igorre.

- Aissa Intxausti Aburruza (Lekeitio) - Asier Galarza Garai (Muxika) - Eneko Aldana Carrasco (Forua) - Janire Arrizabalaga Munduate (Gernika-Lumo) - Jone Larrinaga Dañobeitia (Mungia) - Oihana Bartra Arenas (Bilbo)

Azaroak 1, Lekeitio.

- Aitor Arrutia Azkueta (Orozko) - Beñat Bilbao Landa (Gernika-Lumo) - Eneko Abasolo Txabarri Abarkas (Iurreta) - Koldo Gezuraga Seijido (Gernika-Lumo) - Maite Sarasola Isazelaia (Deustu) - Peru Irastortza Santxo (Algorta)

FINALAURREKOAK

Azaroak 11, Berriz.

- Aitor Etxebarriazarraga Gabiola (Gernika-Lumo) - Gorka Pagonabarraga Agorria (Durango) - Xabat Galletebeitia Abaroa (Lekeitio) - Arrigorriagako irabazlea - Lekeitioko irabazlea - Puntuazioz hirugarrena

Azaroak 18, Santurtzi.

- Aitor Bizkarra Ruiz (Abadiño) - Jone Uria Albizuri (Algorta) - Mungiako irabazlea - Erandioko irabazlea - Puntuazioz lehenengoa - Puntuazioz laugarrena

Azaroak 25, Lemoa.

- Nerea Ibarzabal Salegi (Markina-Xemein) - Onintza Enbeita Maguregi (Muxika) - Gernika-Lumoko irabazlea - Igorreko irabazlea - Puntuazioz bigarrena - Puntuazioz bosgarrena

FINALA

Abenduak 16, Bilbo.

- Berrizko irabazlea - Santurtziko irabazlea - Lemoako irabazlea - Puntuazioz, lehenengo bostak


Summary: Kimek esan du Putin babestuko duela «inperialismoaren kontrako» borrokan. Bi agintariek bilera bat egin dute. Ipar Koreako lider gorenak adierazi du Kremlinekiko harremanak duela «lehentasuna», eta «ziur» dagoela Errusiako armadak irabaziko duela Ukrainako gerra.

Ipar Koreako lider Kim Jong-un limusina batean iritsi da Vostotxni kosmodromora (Errusia). «Pozten naiz zu ikusteaz. Hau gure kosmodromo berria da», esan dio Errusiako presidente Vladimir Putinek, irribarre handi batekin, eskua ematen ari zitzaiola. Ongietorriak eta adierazpenek berehala utzi dute agerian bi agintarien arteko harremana zer-nolakoa den, eta, batez ere, erlazio horrek duen garrantzia geopolitikaren testuinguruan. Kimek esan baitu, besteak beste, Moskurekiko harremanak duela «lehentasuna». Eta, hori nabarmentzearekin batera, bi agintariek argi utzi dute «indar hegemonikoen» kontra arituko direla; are, Kimek esan du Putin babestuko duela «inperialismoaren kontrako» borrokan. Sintonia eta adostasuna sumatu da bien artean.

Gaurko bilkura garrantzitsua zen bi buruzagientzat. Batetik, Errusiak arma gehiago behar dituelako Ukrainako gerrarako, eta, Mendebaldearen zigor ekonomikoen ondorioz, zail duelako horiek lortzea; bestetik, Ipar Korearen kasuan, lehengaiak eta teknologia berria nahi dituelako, eta hark ere zigorrei egin behar dielako aurre. Piongiangen beharren erakusle, bi agintarien arteko bilkura kosmodromo batean egin izana, Putinek azaldu modura, Kimek «interes handia» duelako «suzirietan»; hain justu, Errusiako presidenteak laguntza eskaini dio satelite programa garatzeko, ustez espioitzarako erabiliko luketena.

Estrategien ikuspuntutik, bilkurak balio izan du, besteak beste, Mendebaldearen kontrako aliantzetako bat sendotzen saiatzeko, Ipar Koreako lider gorenak aitortu modura; haren arabera, bi herrialdeen arteko harremanak «garrantzi estrategikoa» baitu. Eta, bide batez, norbere beharrez mintzatzeko. Bilkuraren aurretik, Putinek adierazi du «gai guztiez» arituko zirela, baina hitzordua amaitzean bi aldeek ez dute ezer esan horiez, ezta akordiorik egin duten ere; armei buruzko ituna espero zen, eta ikusteko dago datozen egunetan zer edo zer esango duten afera horretaz. Gaurko bileran Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroa ere izan da —iragan uztailean Ipar Korean izan zen—.

Edonola ere, badirudi bi herrialde horien arteko harremana geroz eta estuagoa bilakatzen ari dela. Bi agintariak 2019an batzartu ziren estreinakoz, eta gaurkoa harrezkeroztik egindako lehen bilkura izan da —tartean Ukrainaren inbasioa hasi zuen Errusiak, eta Piongiangen babesa jaso du—; gainera, esanguratsua da Ipar Koreako lider gorenak Putinekin izan duen bilkura dela koronabirusaren pandemiaren ostean atzerriko buruzagi batekin egin duen lehena.

«Errusia borroka sakratu bat egiten ari da bere subiranotasuna, segurtasun interesak eta justizia defendatzeko hegemonikoen aurrean. Beti helarazi diegu gure baldintzarik gabeko babes osoa Errusiako Gobernuaren erabaki guztiei», azaldu du Kimek prentsaren aurrean, aurrez aurrekoa abiatu aitzin. Eta sostengu horren adibide gisara, Ipar Koreako lider gorenak esan du «ziur» dagoela Errusiako armadak irabaziko duela Ukrainako gerra. Putinek zera esanda erantzun dio: «Lagun zahar bat hobeagoa da bi berri baino. Gure laguntasuna sendotzen jarraituko dugu eskualdeko bakea, egonkortasuna eta ongizatea lortzeko».

Bilkura gehiago

Ukrainako gerrarekin lotuta, Errusiak beste bilkura bat izango du afera horretaz datorren astelehenean, Sergei Lavrov Atzerri ministroa Wang Yi Txinako bere homologoarekin batzartuko baita. «Iritzi elkartruke bat egongo da», Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaileak gaurko agerraldi batean azaldu duenez.

Eta gerra hori amaitzeari buruzko bitartekaritza lanei dagokionez, Frantzisko I.a aita santuak ordezkari bat bidaliko du Txinara. Matteo Zuppi kardinala da, eta aste amaieran joango da herrialde horretara.

Gerra frontean, Errusiako Defentsa Ministerioak esan du Ukrainak eraso egin diola Itsaso Beltzeko bere ontzidiaren egoitzari, Sebastopolen, Krimean, ordu txikietan. Defentsa sistemek misil gehienak suntsitu dituzte, eta, erasoaren ondorioz, 24 lagun zauritu dituzte; Ukrainaren arabera, berriz, urpeko bat eta itsasontzi bat hondatu dituzte.


Summary: Diputatuek euskaraz egin ahal izango dute datorren asteartetik aurrera Kongresuan. Ebazpena izenpetu du Francina Armengol Kongresuko presidenteak, eta premiaz tramitatzeko eskatu du.

Espainiako Estatuko hizkuntza gutxituak erabili ahal izango dira hurrengo asteartetik aurrera Kongresuan. Francina Armengol Kongresuko presidenteak sinatu duen ebazpenaren arabera, behin-behinean antolatuko dute itzultzaileen sistema. Senatuan erabiltzen dituztenen pareko sistema jarriko dute indarrean.

Kongresuko Mahaiak ireki du horretarako bidea, PSOE, Sumar, ERC, EAJ, EH Bildu eta BNGren babesarekin. JxCk ez du ebazpena izenpetu, baina gehiengo osoa beharko du Kongresuan aurrera ateratzeko, eta gehiengo osora iristeko JxCk ere babestuko duela aurreikusten da. Premiaz tramitatzeko eskatu dute.

Aurreikuspena da sei hilabeteko epean baliabideak jartzea edozein idatzi ere hizkuntza gutxituetan aurkeztu ahal izateko.

Bihar elkartuko da bozeramaileen batzordea, eta zehaztapen teknikoak ordurako espero dira.

Eskubide honen lorpena ERCk eta JxCek bultzatu zuten. PSOEk Francina Armengol proposatu zuen Kongresuko mahaiko presidente izateko hautagai gisa. Alderdi subiranista katalanek babesteko baldintza gisa jarri zuten euskaraz, katalanez eta galizieraz egin ahal izatea Kongresuan. Senatuan badago aukera hizkuntza gutxituak erabiltzeko, modu mugatuan. Europako Parlamentuan ere hizkuntza gutxituak hizkuntza ofizial gisa hartzeko eskatu zuten, eta bide hura ere urratu da. Baldintza hura onartuta hautatu zuten Armengol Kongresuko presidente, alderdi subiranisten babesarekin.


Summary: Udalerri euskaldunetako gazteentzako Arnasetik bideo eta sormen lehiaketa antolatu dute. Arnasa Gara egitasmoak bigarrenez antolatu du lehiaketa. Hizkuntza ohituren inguruan gogoeta egitea du xede.

UEMAren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren Arnasa Gara egitasmoak Arnasetik bideo eta sormen lehiaketa martxan jarri du. 10 eta 16 urte bitarteko euskararen arnasguneetako gazteek parte har dezakete, eta, sormena garatzea ez ezik, arnasguneetako gazteen hizkuntza ohituren inguruan gogoeta egitea ere badu helburu. Urriaren 24ra arte izango dute lanak aurkezteko epea.

Antolatzaileek lehiaketaren inguruko xehetasunak ohar bidez azaldu dituzte. Arnasetik euskararen arnasguneetako ikastetxeetako ikasleei zein arnasguneetako ikasleak jasotzen dituzten ikastetxeei bideratuta dago. Lehiaketan parte hartu nahi dutenek lanak banaka edo taldeka aurkeztu ditzakete, lagunekin edo ikaskideekin.

Hiru kategoria egongo dira. Batetik, Lehen Hezkuntzako bosgarren eta seigarren mailetako ikasleek beraien herriak nolakoak diren azaldu beharko dute, bertan zer egin daitekeen eta euskara maila hobetzeko zergatik egokiak diren azalduz. Hori «promozio bideo baten bidez» edo formatu librean —marrazkiak, olerkiak, bertsoak— egin ahal izango dute.

Bestetik, DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehenengo eta bigarren mailetako gazteei dagokienez, beraien herrietako esamolde berezienak eta beraien esanahia azaldu beharko dute umorezko bideo batean. Hauxe helburua: «Arnasguneetan entzun daitezkeen euskalkiak balioan jartzeko ariketa da hau».

Azkenik, DBH3koek eta DBH4koek bideo bat egin beharko dute «modu sortzailean», euskal kulturari, musikari eta ekimenei balioa emanez. Gazteek urriaren 24ra arte aurkeztu ahal izango dituzte lanak, eta sari banaketa azaroaren 22an egingo dute, Zarauzko Modelo aretoan (Gipuzkoa).


Summary: 20 eta 25 metro bitarteko haitz handi bat erori da Aizkorriko Naparraitz tontorretik. Joan den ostiraletik larunbatera erori zen. Litekeena da inguru horretan izan zen ekaitzaren tximista batek jota erori izana. Naparraitz eskalatzeko zeuden hiru bideei eragin die

Goierriko Hitza-k atzo jakinarazi zuenez, haitz handi bat erori da Aratz-Aizkorriko parke naturaleko Garagartza gunean (Gipuzkoa). Bi tontor handi daude leku horretan: Bikunaitz eta Naparraitz. Bigarren horretan erori da haitza, hego-mendebaldean, Olazti aldera (Nafarroa). 20 eta 25 metro bitarteko altuera zuen, eta, Iker Zubeldia Zegamako (Gipuzkoa) alkateak BERRIAri adierazi dionez, txiki-txiki geratu da: «Hautsa da». Horregatik uste du ez zela besterik gabe erori, eta ostiralean inguru horretan izan zen ekaitzaren tximista batek jo eta bota zuela.

«Eranskin itxura zuen haitz puska da erori dena», gaineratu du Zubeldiak. Ostiralean pasatu zen bera inguru horretatik, eta erori gabe zegoen hartara. Biharamunean, baina, larunbatean, eroritako haitzaren argazkia jaso zuen. Zegamako alkateak dio bere horretan geratuko dela paraje hori orain.

Naparraitz, lehen. EITB

Bikunaitz eta Naparraitz kare haitzak dira, eta eskalatzeko zenbait bide daude. Naparraitzen hiru zeuden, eta hiruei eragin die haitza erortzeak. Igor Lasa Gipuzkoako Mendi Federazioko koordinatzaile teknikoak astelehen gauean izan zuen erorketaren berri. BERRIAri azaldu dio Naparraitzen zeuden hiru bideetatik bi erabat erori direla haitzarekin. Horman ezkerrekoa, Superdiedro izena duena eta Mikel Saez de Urabain eskalatzaileak ireki zuena, erdizka geratu da, Lasak azaldu duenez. «Naparraitzen zegoen gehigarri itxurako haitz horren eskuinaldea erori da».

Garagartza inguruak kolore horia du eskaladarako. Alegia, hegaztiak babesteko, urtarrilaren 1etik uztailaren 31ra debekatuta dago hor eskalatzea. Garai honetan eskalatu daiteke, ordea. Hala ere, Lasak nabarmendu du horrelako gertaerak eguraldia muturrekoa denean gertatzen direla, ekaitzak eta uholdeak daudenean, eta normalean ez dela jenderik egoten une horietan. Gainera, esan duenez, hor jende gutxi aritzen zen eskaladan, Naparraitzeko bideen zailtasunaren ondorioz. «Guk ez ditugu kudeatzen bide horiek, eta han dagoen ekipamendua oso berezia da. Zailtasun dexente zuten». Zubeldiak ere gaineratu du kasu bakanak direla horrelakoak, eta eguraldiak eragindakoak.

Naparraitzen zeuden eskalada bideakGipuzkoako Mendizale Federazioa


Summary: Xabi Zurutuza Munduko Txapelketan ariko da datorren urtean. Pilotu legazpiarra Red Bull KTM Ajo taldean ariko da, Moto3 mailan. Duela zazpi urte aritu zen azkenekoz euskal pilotu bat Munduko Txapelketan; Efren Vazquez bilbotarra izan zen.

Euskal Herriko motoziklismoak ordezkari bat izango du Munduko Txapelketan, zortzi urteren ostean. Xabi Zurutuza pilotu legazpiarrak Munduko Txapelketan hartuko du parte datorren urtean. Moto3 mailan ariko da, Red Bull KTM Ajo taldearekin. «Oso pozik nago, eta izugarri eskertuta nigan jarri duten konfiantzagatik. Urte ikusgarria izango da», esan du taldearekin kontratua sinatu berritan.

17 urteko pilotuak lekukoa hartuko dio Efren Vazquezi. Gidari bilbotarra izan zen txapelketa nagusian lehiatu zen azken euskal herritarra. Hamar urtez aritu zen, eta bi garaipen lortu zituen, biak 2014an, Moto3 mailan; Zurutuza lehiatuko den kategorian, hain zuzen.

Zurutuzak denbora zeraman atea jo eta jo. Bikain ari da gazte mailako Munduko Txapelketan KTM taldearekin. Bederatzi probatan aritu da, eta bi irabazi ditu: uztailaren 2an, Portimaon (Portugal), eta uztailaren 17an, Bartzelonan. Txapelketa bukatzeko hiru proba falta direla, legazpiarra seigarren postuan dago sailkapenean.


Summary: Europako Batasuna handitzeko deia egin du Von der Leyenek. Agintaldiko batasunaren egoerari buruzko azken hitzaldian, batzordeko presidenteak esan du Ukraina, Serbia eta Moldavia Europako Batasunean sartzeko garaia dela. Haren arabera, «inoiz baino gertuago» dago migraziorako ituna.

«Hazteko eta etorkizun propioa eraikitzeko garaia» da Europan, Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidentearen arabera. Agintaldiko batasunaren egoerari buruzko azken hitzaldian, EB Europako Batasuneko estatu kideen zerrenda zabaltzeko deia egin du. Zehazki, Ukraina, Moldavia eta Serbia EBn sartzeko garaia dela esan du. «Ukrainaren, Moldaviaren eta Balkanen etorkizunak gure Batasunean datza».

Presidentearen esanetan, «meritokrazian oinarritutako lorpen bat da» Bruselan eserleku bat lortzea. Bide hori errazte aldera, iragarri du batzordeak zenbait erreforma proposatuko dituela 2024 hasieran. Xehetasun handirik eman gabe, prest agertu da EBren oinarrizko ituna erreformatzeko. Halere, esan du ez dutela zertan ituna erreformatu arte itxaron, eta berretsi du posible dela Europako kluba «modu azkarragoan» handitzea.

Batzordearen asmoek, baina, talka egiten dute Europako Parlamentuak dituenekin. Horren presidente Roberta Metsolak eman dio hitzartzea Von der Leyeni. Lehenbizi, hitz goxoak eskaini dizkio: «Lan ezin hobea egin du lau urteotan». Gero, zera esan du: «Gaur egun 27 herrialderekin funtzionatzen duen Europako Batasunak ez du funtzionatuko 32rekin, 33rekin edo 35ekin».

Von der Leyenen ustez, ordea, klubaren parte izan nahi duten herrialdeek aurrerapauso handiak eman dituzte horretarako, eta «esfortzu horiei erantzuteko txanda» da orain. Horien artean aipatu ditu Bulgaria eta Errumania, zeinak urtea amaitu baino lehen Schengen eremuan sartzekoak diren. «Migrazioaren auzian izandako praktika onengatik» zoriondu ditu, eta estatu kideei eskatu die «ahalik eta lasterren» onartu ditzatela Schengen eremuan.

Gaurkoa izan da Von der Leyenen agintaldiko azken batasunaren egoerari buruzko hitzaldia. Karguari eusteko asmorik ez badu, behintzat. Izan ere, bederatzi hilabete barru hautatuko dute hurrengo agintaldiko presidentea. Espero zen gaur argitzea berriro aurkeztuko den, baina Von der Leyenek ez du ezer iragarri.

Are, 2019an batzordeko presidente izendatu zutenetik egindako ibilbidea laburtzeko probestu du gaurko agerraldia. Haren arabera, EBk inoizko asmo handienak izan eta bete ditu lau urte hauetan. Nahiz eta «mugimendu handiko» urteak izan diren. Arrazoien artean aipatu ditu COVID-19aren pandemia, Ukrainako gerra, klima aldaketa eta «trantsizio berdea». Orain, asmo horiek guztiak amaitzea baino ez da falta. «2019an aurkeztu genituen neurri guztien %90 bete ditugu. Hasitako lana amaitu behar dugu datozen hirurehun egunetan».

EBren magalean

Amaitu gabekoen zerrenda horren parte da, adibidez, Ukrainari babesa ematea. EBk gerra hasi zenetik lagundu du Ukraina, eta horretan jarraitzeko konpromisoa berretsi du gaur. Batzordeak 2024ko martxora arte luzatu zuen iaz iheslari ukrainarrak babesteko direktiba. Bada, neurri hori «beharrezkoa den arte» luzatuko dutela iragarri du gaur Von der Leyenek. Egun, 4 milioi ukrainar inguru daude prozedura horren aterkipean. Asiloa emateaz gain, ekonomikoki ere lagunduko du batzordeak. Aurreikusten dute datozen lau urteetan zehar Ukrainari 50 mila milioi euro ematea, besteak beste, herrialdea berreraiki dezaten.

Edonola ere, azken urte eta erdian Ukrainari adierazitako elkartasun horixe bera «krisian» dauden beste eremu batzuetara zabaldu behar luketela esan du presidenteak. Zehazki, Afrikara. Ostiralean Marokon izan zen lurrikarak eta herenegun Libian izandako uholdeek eragindako hondamendiak aipatu zituen batetik; eta, azken bi hilabeteotan Nigerren eta Gabonen izandako estatu kolpeak, bestetik. Gertakari horiek kontinentea «are gehiago ezegonkortu» dezaketela ohartarazi du, eta, beraz, «ezinbestekoa» dela EBren eta AB Afrikako Batasunaren arteko harremanak estutzea.

Tokian tokiko krisietatik migrazioaren aferara egin du salto ondoren. Haren arabera, migraziorako akordio batera iristeko «inoiz baino gertuago» dago Europako Batzordea. Iaz nabarmendu zuen horrelako itun baten beharra; besteak beste, EBren asilo politika erreformatzea da hitzarmen horren helburuetako bat. «Pazientziarekin eta elkarlanarekin kudeatu behar da migrazioa», esan du, eta adibidetzat jarri du migrazioaren kontrola indartzeko Tunisiarekin uztailean adostutako ituna. Gaur iragarri duenez, gisa horretako itun gehiago adostu nahi dituzte beste herrialde batzuekin.

Txina, fokupean

Dena den, beste herrialde batzuekin ez da hain samur agertu. Horien artean, Txinarekin, bere aurkako ikerketa bat jarriko baitu abian batzordeak. Von der Leyenek jakinarazi diote, Asiako erraldoiari egozten diote ekoizpen «legez kanpoko laguntzak» ematea ibilgailu elektrikoen ekoizpenean aritzen diren konpainiei.

Txinako Gobernuak onartutako programa batek zerga salbuespenak aitortzen dizkie 2027a baino lehen ibilgailu elektrikoak erosten dituztenei. Batzordearen arabera, «praktika desleiala» da hori, eta erabat aldrebesten du EBren auto elektrikoen merkatua. «Europak onartzen du lehiakortasuna» esan du batzordeko presidenteak; betiere, lehiakortasun hori leiala bada.

Edonola ere, Txinarekin hitz egiteko eta eztabaidatzeko prest daudela adierazi du. «Zenbait aferetan posible da, edo beharrezkoa da, bi agenteek elkarrekin lan egitea».


Summary: EH Bilduk 'Bidegi auzia' artxibatu izana errekurrituko du. Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusiak joan den astean izandako jarrera salatu du.

Azpeitiko (Gipuzkoa) instrukzioko bigarren epaitegiak Bidegi auziko bigarren kereila behin-behinean artxibatu zuen joan den astean. Gaur, EH Bilduk jakinarazi du erabaki hori errekurrituko duela, Gipuzkoako Probintzia Auzitegian. Oskar Bordes EH Bilduko batzarkideak eman du erabakiaren berri, Gipuzkoako Batzar Nagusietan. «Uste dugu epaileak uko egin diola hainbat diligentzia praktikatzeari, hirugarren txosten bat egiteari», adierazi du.

Izan ere, epaileak bi txosten kontrajarri aztertu ditu bere erabakia hartzeko. Gipuzkoako Foru Aldundiak egin zituen biak: lehenbizikoa Bilduren gobernuak eskatuta egin zuen enpresa batek, eta bigarrena EAJ eta PSE-EE diputazioan zirenean aurkeztu zuten. Biak irakurri ostean, bigarrenak sendotasun handiagoa duela ondorioztatu zuen epaileak: «Lekukotzekin eta peritu deklarazioekin egindako dokumentuak agerian utzi du jarduera hauen jatorrizko kereilarekin batera aurkeztutako txostenak inkongruentzia ugari zituela», dio autoak.

Egoera ikusita, Bordesek gogoratu du fiskaltzak 2021eko uztailean eskatu zuela hirugarren txosten inpartzial bat egiteko, «gertakarien muturreko konplexutasuna eta teknikotasuna» kontuan hartuta. Betiere helburua izanda «ordainketa irregularra egin ote zen» argitzea. Hala ere, epaileak erabaki zuen ez egitea, txostenak izanen lukeen «gehiegizko kostua» kontuan hartuta. «Herritarrek eskubide osoa dute diru publikoa nola erabili zen ezagutzeko», dio Bordesek. Hortaz, helegitean bertan hirugarren txostena egiteko eskatuko du EH Bilduk.

Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusiak agerraldia egin zuen joan den astean, epaileak bere erabakiaren berri eman bezain laster. Agerraldi hartan EH Bildurekiko izan zuen jarrera salatu du Bordesek: «Irmoa ez den epai baten aurrean gaude eta inpartzialtasuna izan beharko genuke ardatz». Adierazi du «egia ezagutzaren aldekoa» dela EH Bildu, eta nahi dutena dela herritarrek jakitea zer egin zen diru publikoarekin.

EAJk adierazi du EH Bilduk aurkeztutako helegitea «lehiakide politikoa suntsitzeko bere estrategiaren» parte dela: «Ez dabiltza egiaren bila; haien kontaketa inposatzen baizik».

Bi kereila

Bidegi auziko bigarren kereilan –joan den astean behin-behinean artxibatu zutena– bost lagun salatu zituen aldundiak, Eskoriatza eta Arlaban arteko zatian egindako lanengatik: Bidegiko hiru arduradun —tartean erakundeko zuzendari tekniko ohi Agustin Zugasti— eta Eurostudios ingeniaritza enpresako buru bat, eta OHL eta Ferrovial enpresa eraikitzaileek lanotarako eratu zuten taldeko beste bat. Aldundiak adierazi zuenez, diru publikoko 17,1 milioi euro oker erabiltzeagatik eta tuneletako lanen ordainketetan dokumentuak faltsutzeagatik izan zen salaketa.

Lehenbiziko kereila, berriz, ebazteko dago oraindik. Hiru lagun salatu zituzten: Agustin Zugasti orduan ere, Eptisa-Cinsa ingeniaritzako langile bat, eta Laurena aldi baterako enpresa elkarteko bertze bat. Arrasate-Eskoriatza zatian egin zituzten lanak. Aldundiak salatu zuen agiriek erakusten zutela Basagoitiko lur biltegia beteta zegoela, baina ez zela hala. Horrez gain, lur mugimenduei buruzko agiriak ere okerrak zirela salatu zuten. 3,4 milioi eurokoa da ustezko iruzurra. Zati horretako tuneletako lanak egin gabe 10,3 milioi ordaindu zituztela salatu zuten.


Summary: Europako Batasunean autodeterminazio eskubidea arautzeko proposamena aurkeztu dute. Self-Determination caucus-ak egin du, Europa mailan eztabaida sustatzeko asmoz. Prozesu «negoziatuak» nola egin arautzea du xede.

Autodeterminazio eskubidea EB Europako Batasunean gauzatzeko modua ematea, eta halako kasuetan herritarren «eskubide eta askatasunak» errespetatzea. Xede horrekin aurkeztu du Self-Determination caucus-ak Europako Parlamentuari eta Europar Kontseiluari aurkeztuko dion proposamena. Elisenda Casanas Edinburgoko Unibertsitateko irakasleak koordinatu du haren idazketa, eta zenbait euskal herritarrek prozesuan parte hartu dute. Horietako bat da Zelai Nikolas legelaria: «Helburua da eztabaida bat zabaltzea; orain, ukatu egiten da».

Nikolasek azaldu du euren erronka izan dela autodeterminazio prozesuak EB mailan arautzeko proposamena egitea, martxan diren itunak moldatzeko beharrik izan gabe. Horretarako bidea topatu dute EBko ituneko bigarren artikuluan. Batasunaren «balio eta printzipioei» egiten die erreferentzia; besteak beste, «gutxiengoen eskubideei» eta «diskriminazio ezari». Izan ere, Nikolasek azaldu duenez, halako prozesu batean ere bermatu behar dira herritarren eskubide eta askatasunak. Hau da, proposamenaren egileen arabera, EB da autodeterminazio prozesu batek batasuneko legediarekin zein haren balio eta printzipioekin bat egiten duela bermatzeko ardura duena.

Aurkeztutako proposamenak autodeterminazio prozesu «negoziatu eta adostuen» kudeaketa demokratikorako arauak ezartzeko bidea erakusten du; hori baita gakoetako bat, prozesua «elkarrizketa eta negoziazioen bidez» garatzea. Beraz, azaltzen du estatuko erakundeen eta «estatu barruko komunitateko» ordezkari diren erakundeen artean adostu beharko liratekeela autodeterminazio ariketaren baldintzak, eta horiek «argiak eta ezagunak» izan beharko liratekeela.

Testuak, baina, haratago jotzen du, eta prozesuaren fase ezberdinei erreparatzen die. Batetik, azaltzen du autodeterminazio eskaeraren «legitimotasun demokratikoa» neurtzeko zenbait irizpide egon daitezkeela; hala nola, hautu horren aldekoek botoen eta ordezkaritza politiko instituzionalaren ehuneko esanguratsu bat izatea —nahiz eta gehiengoa ez izan— edota galdeketa bidez herritarrek nahi hori adieraztea. Era berean, azaltzen du estatuak ez badu borondate hori ebaluatzeko tresnarik martxan jarri nahi, EBko erakundeei dagokiela «tresna demokratiko alternatiboak» haien eskura jartzea.

Prozesua martxan jartzeko baldintzak ezartzea, berriz, estatuaren eskumena litzateke. Baina, berriz ere, zenbait irizpide ezartzen dira prozesua «gardena» izan dadin: erabakia komunitate hartako herritarrek zuzenean eta gehiengoz hartzea, alde guztien parte hartzean berdintasuna bermatzea, galdera «argi eta ulergarri» bat ezartzea, hauteskunde erakunde independente baten begiradapean egitea...

Azken urratsa litzateke sezesioaren inplementazioa. Horretarako, estatu kideak zein hartatik banandu den estatu berriak herritarren erabakia onartu behar dute, eta «kooperazio harremanak» mantendu prozesua ahalbidetzeko. Hala egin ezean, araudi proposamenak jasotzen du Europako Batasunak esku hartu ahal izango lukeela: «Testuinguru horretan, Batasuneko erakundeek kontuan hartu ahal izango dituzte aldebakarreko independentzia adierazpenak, behin legitimotasun demokratikoa egiaztatuta».

Hau da, adierazten den arren autodeterminazio prozesu baten kudeaketa estatu kideari dagokiola, azaltzen da Europako Batasuneko erakundeek «begirale neutral» rola hartu behar dutela, eta bestelako rolak ere hartu ahal dituztela egoerak hala eskatuz gero; hau da, «gatazka bat» sortuko balitz. Kasu horietan, bitartekaritza lan bat egin dezake batasunak, edo esku hartze zuzen bat, betiere «EBko balioen urraketa larri bat» emateko arriskua badago.

Halere, Nikolasek ez du gatazketan zentratu nahi izan, esanez proposamenaren asmoa dela prozesu adostuak garatzeko markoa ezartzea, Europa mailan halako gaiak «normaltasun demokratiko batekin» jorratzeko: «Besterik gabe, ikusten bada gatazka bat sortzen dela, irizpide batzuk ematen dizkio horiek bide negoziatu eta adostuen bidez bideratzeko».

Eta gero zer?

Halako prozesu batean, Europako Batasunak eta estatu kideek bestelako betebeharrak ere izango lituzkete; besteak beste, prozesua egikaritzeko EBko legedia egokitzea. Izan ere, proposamenean zehaztu dute autodeterminazio prozesuaren emaitza Bruselari jakinarazi ostean, EBko erakundeek eta estatu kideek behin-behineko epe bat ezarri beharko dutela independentzia gauzatu eta estatu berria EBko kide izan daitekeen ebatzi artean, horretarako beharrezko «erabaki legal eta instituzionalak» hartuta.

Horretarako gakoa da proposamenean txertatutako markoa: estatu berri bat sortzearen aldeko komunitateak EB barruan jarraitzeko asmoa adieraztea. «Gure kezka zen EBn geratzearena arautzen ez bagenuen, Europak esan zezakeela ez dela bere kontua», zehaztu du Nikolasek.

Hala, trantsizio epe horretan, beharrezko neurriak hartu beharko lituzke EBk «nazionalitate arrazoiengatiko diskriminazio eza» bermatzeko; hala nola, estatu berriko herritarrei europar herritartasuna mantentzea, eta lurralde hartan bizi diren beste estatu kide batzuetako herritarren eskubideak bermatzea; bai, behintzat, balizko estatu berri horren etorkizuna ebatzi bitartean. Izan ere, legelariak adierazi du egun «hutsune bat» dagoela hor: «Europako Batasunak ezin du esan ez duela arautuko, europar herritarrentzat ondorioak baititu».


Summary: IEAk ohartarazi du urtea amaitu arte petrolio eskasia egon daitekeela. Saudi Arabiak eta Errusiak merkatutik kendutakoa ez dute guztiz bete AEBek, Brasilek eta Iranek.

Berri txarrak iritsi dira astea joan eta astea etorri beren ibilgailuak erregaiez hornitzeagatik gehiago ordaindu behar duten gidariei. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera, petrolio eskasia izango da gutxienez urtea bukatu bitartean, eta horrek prezio garestiagoak ekarriko ditu.

Euskal Herrian, batez beste hamahiru zentimo garestitu zen gasolioa uztailetik abuztura, eta ia beste lau zentimo iraileko lehen egunetan. Gasolina, berriz, hamabi zentimo garestitu da azken hilabete eta erdian.

IEAk lerroburuak lortu ditu aste honetan, iragarri duelako erregai fosilen erabilerak uste baino lehenago joko duela goia, hamarkada honen amaiera baino lehen, alegia. Baina une historiko hori oraindik ez da iritsi, eta IEAk kalkulatu du hurrengo hilabeteetan 2,2 milioi upel gehiago beharko direla egunean, 101,8 milioiraino. Hazkunde horren hiru laurden (1,6 milioi) Txinatik iritsiko da, nahiz eta herrialde horren suspertze ekonomikoa uste baino motelagoa den.

Eskari handiagoak bat egin du eskaintzaren txikitze batekin. Izan ere, munduko bi petrolio ekoizle handienetako bik, Saudi Arabiak eta Errusiak, iragarri berri dute urte bukaera arte luzatu dutela beren ekoizpena 1,5 milioi upel gutxitzeko erabakia. Haiek eta LPEE+ taldeko beste bazkideak bi milioi upel gutxiago ekoizten ari dira.

Zulo hori are handiagoa zatekeen baldin eta Iranek ez balu bere ekoizpena 600.000 upel handitu. LPEE karteleko kide da Iran, baina AEBek jarritako zigorrei aurre egiteko, ez du ekoizpen kuotarik.

LPEEren eta haren aliatuek ekoizteari utzi diotenaren zatirik handiena —1,9 milioi upel— karteletik kanpo daudenek merkaturatu dute, batez ere AEBen eta Brasilen eskutik.

Superabita eta erreserbak

IEAren arabera, petrolio kontsumoak gora egiten jarraituko du datorren urtean, baina erritmo motelagoan. 990.000 upel gehiago beharko dira egunean —haietako bi heren, Txinan—, 102,8 milioiraino. Eskaera hori bete ahal da baldin eta Saudi Arabiak eta Errusiak bere murrizketak amaitzen badituzte.

Horrek superabita ekar dezakeela onartu du IEAk, baina ohartarazi du agian ez duela merkatzerik ekarriko, herrialde batzuek aurten hustutako erreserbak betetzeko balia dezaketelako.


Imanol Arregi 'Iturbide' hil da

Summary: Imanol Arregi 'Iturbide' hil da. 1970eko hamarkadan pandero jotzaile nabarmenetako bat izan zen. Bizipoza, festa giroa eta dantzarako gogoa zabaltzen saiatu zen beti.

Azpeitian sortu zen Imanol Arregi Iturbide, 1935ean, hain zuen, Loiola auzoko Iturbide baserrian. Hamar senideren artean zaharrena zen.

Gerraondotik zetorren belaunaldia ongi ezagutzeko aukera izan zuen, eta, soinu jole haiekin ez ezik, askoz geroago plazaratutakoekin ere aritu zen. Besteak beste, Pikua, Errota, Epelde eta Laja izan zituen bikotekide.

Makina bat erromeria alaitutakoa zen, eta plaza gutxi utzi zituen egin gabe. Bizipoza, festa giroa eta dantzarako gogoa zabaltzen saiatu zen beti.

15 urte zituela jo zuen estreinakoz jendaurrean. Urrestillako taberna batean izan zen. Hara ekarritako soinujoleak, Antonio Buenetxea Txankarta-k laguntzailea behar zukeela eta, pandero bat jarri zioten eskuetan, eta esan: «Iturbidetarra haiz eta asmatuko duk». Izan ere, pandero jole bat baino gehiago zituen familian, tartean osaba ezaguna, Sakabirekin eta Auntxarekin ibilitakoa. Nori begiratua beharbada bai, baina artean panderorik ez etxean eta igitaia joz zaildu zen.

Urrestillako saio harez geroztik askotan eskatu zioten jotzea. «Lotsa ematen», ordea. Euskal Herriko Trikitixa Elkartearen ekimenez, Iturbide, igitai jolea biografia-liburua idatzi zuen Amagoia Gurrutxagak. Bertako narrazioan agerikoa denez, lanak izan zituen bere jarduna eta trebezia asumitzen. Pandero jotzaile «behartua» zela esaten zuen. «Panderista jaio egin behar da. Panderista da berez bokazioa daukana, eta nik ez neukan. Nik erraztasuna eta festaren bokazioa nituen».

Soldaduskan zela heldu zion serioago. Asteburuetan libratzeko aukera ematen zionez, pandero bat eros ziezaioten eskatu, eta gogotik entrenatu zen.

Gerora, beste hainbat lanetan baino hobeki kobratzen zuelako, «horretara dedikatzea» erabaki zuen. 36 urte bazituen ordurako. Trikitilarien lanari balioa ematen eragin handia izan zuen Iturbidek. Trikitilariak ere artistak zirela eta behar bezalako ordaina zor zitzaiela aldarrikatu zuen, sarri, baserritar arlote jotzen zituzten lekuetan egin ere.

Tradizioaren alde

Plaza, erromeria, festa eta ezkontzetan ez ezik, Trikitixa Txapelketetan ere parte hartu zuen. Lau txapel jantzi zituen, lehen hirurak Lajarekin, 1974an, 1975ean eta 1977an, eta azkena, berriz, 1985ean, Miren Etxanizekin. Trikitilari Txapelketen karietara belaunaldien arteko talka lehertu zenean, tradizioaren aldarri ozena egin zuen.

Hainbat diskotan ageri da haren artea. Bere lehen grabaketa Enrike Zelaia soinu jolearekin egin zuen 1972an, Euskalerriko Erromeria izenburupean. Trikitilariak diskoan ere parte hartu zuen Lajarekin, eta Urrestillako Trikitixa izeneko diskoa Antonio Aranaga Auntxa soinu jolearekin.


Summary: EHUk gizartea eta lurraldea «egituratzen» dituela esan du Eva Ferreirak. EHUren ikasturte hasiera ekitaldian, Urkulluk adierazi du %30 handitu dutela unibertsitate publikoaren finantzaketa azken bederatzi urteetan. LAB, Steilas, CCOO eta ELA sindikatuek deituta, elkarretaratzea egin dute EHUko «prekaritate egoerak» salatzeko.

EHUk hasiera eman dio gaur ikasturte berriari Gasteizko Letren Fakultatean, ekitaldi solemne batean. Han izan dira, besteren artean, Eva Ferreira EHUko errektorea, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua. Hitzaldian, Ferreirak hizpide izan ditu EHUk ikasturte honetarako ezarri dituen helburu nagusiak. Erronken artean daude, besteak beste, lankidetza areagotzea gizartearekin eta enpresekin, fakultate eta eskola guztiek diziplina anitzeko prestakuntza proiektuetan parte hartzea, EHU-2030 agenda unibertsitate jarduera osoan txertatzea eta nazioarteko presentzia indartzea. Baina egungo errealitateari ere lotua dago unibertsitatea eta badauka zeregin bat gizartean, Ferreirak nabarmendu duenez: «EHU gure herriaren gizartea eta lurraldea egituratzen duen eragile bat da». Alde horretatik, azpimarratu du dibulgazioa, prestakuntza eta eztabaida jarduerak garatzen dituztela «lurralde osoan», eta ikasturte honetan unibertsitatearen presentzia «indartu» egingo dutela gizarte bazterkeria duten eremuetan. Ferreiraren esanetan, pertsona guztien ongizatearekin eta aurrerabidearekin engaiatuta dago unibertsitatea, eta bere egiteko bat da «aliantzak» egitea eta «zubiak» eraikitzea zientzia, teknologia eta berrikuntzarekin. Hala ere, bada «hobetzeko» tarterik, EHUko errektorearen hitzetan: «Herri osoaren helburua da unibertsitate publikoa hobetzea». Uste du bikaintasuna lortzeko, zientzia eta teknologia sare «sendo» bat beharrezkoa dela eta hori lortzeko «aliantzak» ezinbestekoak direla. Bikaintasun horrek «gizarte hobekuntzetan» isla izan behar duela erantsi du. Nazioarteari begira, ENLIGHT aliantza eta Bordeleko unibertsitatearekin sortutako mugaz gaindiko campusa jarri ditu adibide gisara, eta Shanghaiko rankingean EHUk duen posizioa horrekin lotu du. Bide horretan urrats gehiago ematearen alde egin du Ferreirak, besteak beste, garapen jasangarrirako helburuei lotutako egitasmoak, prestakuntza, ikerketa eta transferentzia bultzatuta. Urkulluk, bere aldetik, EHUk euskal gizarteari eta Europari egindako ekarpena goraipatu du, eta gogoratu du aurten ere Shanghaiko rankingean munduko 500 onenen artean dagoela. EHUren eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetza eta akordioaren emaitzak «eraginkorrak» izan direla esan du, eta datu bat eman: Eusko Jaurlaritzak azken bederatzi urteetan EHUren oinarrizko finantzaketa %30 handitu duela. 1.570 milioi euroren inbertsioa aurreikusten du 2023-2025 aldirako Unibertsitate Planak, gogora ekarri duenez. Lankidetza horren isla diren bestelako proiektuen artean, aipatu du datozen lau urtean unibertsitatearen ikerketa euskal hezkuntza sistema osora zabaldu nahi dutela, «zientzian eta bikaintasunezko ikerketan oinarritutako berrikuntzak landuz eta proposatuz»,

«Prekaritatearen» aurkako protesta EHUren ikasturte hasiera hasi baino ordu erdi lehenago, protesta jendetsua egin dute hainbat irakaslek unibertsitatearen «prekaritatea» salatzeko. LAB, ELA, Steilas eta CCOO sindikatuek deituta egin dute elkarretaratzea. Salatu dutenez, EHUko zuzendaritza ordezko kontratuen egoera «larritzen» ari da irakasle ikertzaileen kasuan. Unibertsitate sistemaren Lege Organikoa ezartzeak EHUko irakasle eta ikertzaileen lan baldintzak «okertu» dituela salatu dute. Jakinarazi dutenez, ardura osoko irakasle-ikertzaileen ordezkoak lanaldi partzialekoak izatea erabaki du EHUk, lan hitzarmenak eta 41/2008 dekretuak jardun osokoak izatea ahalbidetzen duten arren. EHUren erabakiaren ondorioz, ardura osoko ikertzaileen ordezko berriei, askoz jota, soldata osoaren %34 ordainduko zaie, eta, beraz, ordezkoen urteko soldata gordina 7.584 eta 11.360 euro artekoa izango da. «Orain arte egoera partzialean zeuden pertsonek larriki jasan dute prekaritatea, baina gaur egun handitzen ari da» salatu du Ortzi Akizu LAB sindikatuko kidea. Steilas sindikatuko Patxi Azpillagak, berriz, ohartarazi du prekaritatea ez doala lan baldintzen kaltetan, «baizik eta unibertsitate osoaren kaltetan». Kontatu duenez, egoera horrek dakar beste irakasle batzuk «aparteko lana» egin behar izatea, eta horrek antolakuntzan «desorekak» eragiten dituela. ELAko Ane Bilbaok, bestalde, EHUren finantzaketa falta salatu du: «Gobernuak eta errektoretza taldeak unibertsitate publikorako finantzaketa zabalagoa dela dioen propaganda egiten dute, baina ez da horrela, Barne Produktu Gordinaren %0,4a da egun, eta legeak dio %1eko finantzaketa jaso beharko lukeela».


Summary: Futbola eta indarkeria izan dituzte mintzagai EHUko Udako Ikastaroetan. Komunikabideek daukaten garrantziaz mintzatu dira Jone Bastida, Ane Urkiri eta Alvaro Vicente; BERRIAko, Gara-ko, eta El Diario Vasco-ko kazetariak, hurrenez hurren.

Luze eta zabal aritu dira EHUko Udako Ikastaroetan futbolaren eta indarkeriaren inguruan hizketan. Hainbat hizlarik hartu dute parte egun osoan zehar egindako hainbat aurkezpenetan. Horietako batean kazetariak izan dira protagonista. Komunikabideen papera, babesle edo arrisku sortzaile izan dute gaitzat, eta hiru kazetarik hartu dute parte Koldo Aldalur kazetari ohiak gidatutako mahai inguruan: Jone Bastida BERRIAko kazetariak, Ane Urkiri Gara-ko kazetariak eta Alvaro Vicente El Diario Vasco-ko kiroletako arduradunak. Puri-purian dauden hainbat auzi ekarri dituzte hizpidera; besteak beste, arrazismoa, indarkeria motak, matxismoa, gazte mailetako futbola edo Luis Rubialesen auzia.

Indarkeria futbolean: arrazoiak, diagnostikoa eta aurre egiteko aukerak. Hori zen egun osorako gaia. Eta izenburuari berari buruz hausnartu dute lehendabizi hiru kazetariek. «Zergatik futbola eta ez kirola» izan da aurreneko galdera. Argi eta garbi aipatu dute hirurek «batez ere futbolean» ikusten diren jarrerak direla, eta hori probestu dute hizlariek futboleko joera txarrak beste kiroletara pasatzearen arriskuak nabarmentzeko.

Emakumeen eta gizonen futbol partidetan desberdintasunik ote dagoen galdetuta, Bastidak aipatu du «bietan» existitzen dela indarkeria, baina «oso errealitate desberdinak» direla azpimarratu du. «Futbolaz ari garenean, orokorrean, gizonezkoenaz ari gara. Emakumeena denean azpimarratu egiten dugu emakumeena dela». Gainera, beste ikuspegi bat ematen ahalegindu da kazetaria. Klub askotan bizi den errealitatea ondo ezagutzen du Bastidak, urte asko eman baititu futbol munduan. «Gazte mailetan gertutik ikusi dut desberdinak izan daitezkeela klub berak gizonen edo emakumeen taldearentzat dauzkan baliabideak, edota taldeari ematen dion garrantzia».

Vicentek, bestalde, futbolari profesionalek horrelako mahai inguruetan parte hartzearen garrantzia azpimarratu du. Profesionalen falta sumatu zuen: «Futbolariak dira futbolean protagonistak. Haiek dira eredugarriak izan behar direnak, eta futbol zelaietan ikusten den edozein jarrera itsusi amaitzeko lagundu behar dutenak. Haiek ez badituzte jarrera horiek ahazten, nola eskatuko diegu haurrei horrelakoak ez egiteko?» Bastidak, berriz, beste talaia batetik begiratu beharreko zerbait dela nabarmendu nahi izan du. «Bakoitzak bere ardurak ditu, baina ezin da futbolariengan zentratu. Futbolean ikusten den indarkeriak beste dimentsio bat hartzen du, eta ikuspegi orokor batetik begiratu beharra dago. Arazoa egiturazkoa da».

Egoera jakinak ere jarri dituzte mahai gainean. Vinicius Juniorrekin izandako tirabirak, Luis Rubialesen auzia edo Realaren zale batzuek Erromako beste batzuekin izandako liskarrak. Urkirik kazetariek erabiltzen dituzten hitzen garrantzia gogorarazi zuen: «Kazetariok erabiltzen ditugun hitzak oso garrantzitsuak dira. Erantzukizun bat daukagu gazteenak hezteko. Desberdina da emakumeen futbol partida batean edo gizonezkoen partida batean erabiltzen den lexikoa. Mutilekin, tradizionalki, gerrako lexikoa erabiltzen da, eta, ikerketa batzuen arabera, horrek eragina izan dezake zaleen jarreran. Horregatik daukagu kazetariok erruaren zati bat». Gaia Euskal Herrira ekartzeko asmoarekin, probintzialismoaz ere mintzatu zen Urkiri. «Probintzialismoan erantzukizun handia daukagu kazetariok, askotan elikatu egiten baitugu. Athletic eta Realaren arteko lehiak, adibidez, haurrengan eragin handia izan dezake, baita eskolan edo lagun artean harremanak egiterako orduan ere. Gai serioa da, eta arriskutsua beste kiroletara ere eramaten bada».

Kazetariaren hausnarketa kontzientea

Espainiako hedabideetan kirolari ematen zaion trataera ere ez dute ahaztu nahi izan. «Espainiako irratsaioetan erabiltzen duten hizkerak batzuetan beldurra ematen du. Zaleak justifikazio bat ikusten du hor, eta hortik aurrera zilegi da zaleak esan dezakeena», ohartarazi du Urkirik. Vicentek ere ildo beretik jarraitu du, eta, haren iritziz, askotan gaiaren arabera erraza da jakiten kazetariak esango duena: «Irratia jarri edo telebista jarri, badakit Viniciusen kasuan zer esango duten. Taldearen bandera besterik ez zaie falta. Batzuek ez dute disimulatu ere egiten, eta kamiseta janzten dute. Horrela galtzen da kazetariaren sinesgarritasuna. Erantzukizuna bakoitzarengan dago, kazetariengan eta pertsona ororengan».

Bastidak, berriz, kazetariak idatzi aurretik egin beharreko hausnarketaren garrantzia aipatu du: «Kazetariak kontzienteki hausnartu behar du albiste bat tratatzeko orduan zein influentzia izan dezakeen irakurlearengan. Arduraz jokatu behar dugu hedabideetan, pedagogia egin eta indarkeria oro salatu. Adibidez, ez du balio emakumeei ahotsa ematea Martxoaren 8a iristen denean eta gero hori ez izatea egunerokoaren parte».

Hiru hizlariak behin eta berriz errepikatu dute ez dela une batetik bestera konpondu daitekeen zerbait, eta «denbora asko» beharko dela. Baina kazetaritzatik ere pixkanaka-pixkanaka urrats txikiak egin daitezkeela aitortu dute, gizartean hobekuntzak ikus daitezen.


Summary: Nafarroako Gobernuak helegitea jarriko dio sanferminetako erasotzailearen zigor murrizketari. Hamabost urtetik hamalaura jaitsi dio kartzela zigorra Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Biktimak ere erabakiaren aurka egingo du; «penatuta eta urduri» agertu da.

Nafarroako Gobernuak iragarri du helegitea jarriko duela atzo Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazitako erabakiari: 2016ko sanferminetako lehen gauean emakume gazte bat bortxatu zuten bost gizonetako bati zigorra murriztu dio, hamabost urtetik hamalaura, soilik baietz da baietz legea aplikatuta. Felix Taberna lehendakariorde eta Berdintasun kontseilariak adierazi du Nafarroako Berdintasun Institutua arduratuko dela helegitea aurkezteaz, eta lehen instantzian aurrera ateratzen ez bada Espainiako Auzitegi Gorenera jotzea ere aztertuko dutela.

Bortxaketaren biktimak ere helegitea jarriko dio ebazpenari. Emakumea atsekabetuta dago zigor murrizketarekin, haren abokatuak jakinarazi duenez: «Penatuta, urduri eta nahigabetuta dago egoera honetara iritsi garelako soilik baietz da baietz legearen aplikazioarekin; bere garaian biktimen eskubideak indartu nahi izan ziren, eta uste du orain erasotzailearen eskubidea indartzen dela». Era berean, gogora ekarri du zigor murrizketaren aurkako boto partikularra eman zuen epaileak argudiatu zuela kondena ezin dela zehaztu «proportzionaltasun aritmetikoko irizpide soilei jarraiki», eta biktimaren abokatua bat etorri da: «Oso argi dugu hori».

Zuzendari berria Berdintasun Institutuan

Nafarroako Berdintasunerako Institutuak zuzendari berria izango duela iragarri du gobernuak: Patricia Abad izango da. Farmazia lizentziaduna da, eta berdintasunaren eta irakasleen trebakuntzaren arloetan ere badu formakuntza; izatez, Osasunbideko sexu eta ugalketa osasunerako zentroetan hezitzaile lan egindakoa da. Antsoaingo zinegotzi ere izan da 2015etik, Ezkerrarekin.


Summary: Elur Arteaga hirugarren Espainiako Kopako lehen proban. Tolosarra 18 urtez azpikoetan igo da podiumera. Maila nagusian, Ainhize Belar bosgarren izan da, eta Haizea Oses seigarren. Maria Benach kataluniarra eta Javier Cano extremadurarra nagusitu dira Kopako lehen proban.

Kirol eskaladako Espainiako Kopako lehen proba jokatu zen joan den larunbatean eta igandean Getafen (Madril), zailtasuneko modalitatean, eta hainbat euskal eskalatzaile lehiatu ziren bertan. Proba Indoorwall rokodromoan jokatu zen, Espainiako Federazioak (FEDME), B3Sportainment enpresak eta Indoorwall rokodromoak berak antolatuta. Guztira, 218 partaide izan ziren Getafen, 172 gazteen mailan (14, 16 eta 18 urtez azpikoetan) eta 46 maila absolutuan (17 neska eta 29 mutil).

Euskal ordezkariak ere ugari izan ziren Getafen, eta haietako hainbat finaletan sartu ziren, baina emaitzak, oro har, apalak izan ziren. Nabarmentzekoa Elur Arteagak 18 urtez azpikoetan lortutako hirugarren postua. Tolosarra nabarmen ari da gora egiten, eta lehiaketan ere erakusten ari da maila hori. 18 urtez azpikoen maila berean, laugarren izan zen Garazi Uriarte.

Maila nagusian, Ainhize Belar bosgarren izan zen, eta Haizea Oses seigarren. Belarrek sailkapeneko fase bikaina osatu zuen larunbatean, hirugarren onena izan zen atarikoan, baina finalean 2 puntura geratu zen. Maila nagusi horretan, Maria Benach kataluniarrak irabazi zuen proba. Mutilen maila absolutuan, Iñaki Arantzamendi zortzigarren izan zen, Javier Cano extremadurarrak irabazitako proban.

Gazteen artean, 14 urtez azpikoetan, Eñaut Uson seigarren izan zen. 16 urtez azpikoetan, Maddi Agirre laugarren, eta Ines Allende eta Udane Mujika seigarren eta zazpigarren, hurrenez hurren. Eta 18 urtez azpikoetan, mutiletan, Manex Iñurrategi bosgarren izan zen.

Getafeko emaitza guztiak, Espainiako Federazioaren esteka honetan.


Summary: Roglicek Anglirun irabazi du, eta Kussek ozta-ozta eutsi dio lidergoari. Roglicek eta Vingegaardek erasora jo dute, eta atzean utzi dute Kuss taldekidea eta lasterketako liderra. Landa onenen pare aritu da, eta bosgarren jarri nagusian

Sepp Kussek (Jumbo Visma) 29 urte bete ditu gaur, eta gogotik egin behar izan du putz. Ez kandelak itzaltzeko, Primoz Roglic eta Jonas Vingegaard taldekideei Angliruko malda tenteetan jarraitzeko baizik. Kussek darama soinean Vueltako liderraren elastikoa, baina Roglicek eta Vingegaardek ere jantzi nahi dute, eta gaur, beste behin ere, estu hartu dute estatubatuarra. Hainbeste, ezen zortzi segundo eskasengatik eutsi baitio hark sailkapeneko lehen postuari. Ustekabeko aliatua izan du Kussek: Mikel Landa (Bahrain). Arabarrak zeukan guztia eman du etapa irabazi nahian, eta garaipenak ihes egin dion arren, Jumbokoekin parez pare lehiatzen bakarra izan da. Merezi izan dio ahaleginak, bosgarren postura igo baita sailkapenean.

Ezohikoa eta, hein batean, harrigarria da bi txirrindulari lidergoan den taldekide bati eraso egiten ikustea. Txundigarria den bezala goi-mailako lasterketa bat talde bereko hiru txirrindulariren artean jokatzea; are gehiago, lasterketa hori itzuli handi bat bada. Kuss, Vingegaard eta Roglic aurkari guztien gainetik dabiltza, eta Anglirun, Tourmaleten gertatu zen moduan, etapako lehen hiru postuak bereganatu dituzte. Gaur, Roglicentzat izan da garaipena. Ez da erabat gustura geratu, ezin izan duelako Vingegaard atzean utzi. Kussek, ordea, hemeretzi segundo galdu ditu, laugarren izan den Landak bezala. Liderrak zortzi segundora du orain Vingegaard, 1.08ra Roglic, 4.00ra Juan Ayuso (UAE), eta 4.16ra Landa.

Borroka horretatik kanpo dago Remco Evenepoel (Soudal), Aubisquen gora hondoratu zenez geroztik. Etapa garaipenak eta mendiko sailkapena ditu orain begiz jota, eta gaur ere ihesari eman dio etapa hasi orduko. Dagoeneko ez du Jumbo Visma taldea mehatxatzen, baina badaezpada ere, kate motzean lotu dute flandriarra. Ekin eta ekin aritu da hura, eta azkenean, Mattia Cattaneo taldekidearekin eta Lorenzo Germanirekin (Groupama) batera egin du alde.

Coladiella zen eguneko hiru mendateetan lehena, eta hara bidean, aurreko hirukoteak garondoan sentitu du multzo nagusiaren arnasa. Maldan gora hasita, ezinean gelditu da Germani, eta erritmoa baretu egin dute tropelekoek. Hori horrela, Evenepoel 2.40ko errentarekin iritsi da tontorrera, Cattaneoren babespean. Atzetik Marc Soler (UAE) zuten jarraika, tropelean eraso egin ondoren. Kataluniarra minutu batera hurbildu zaio Soudal taldeko bikoteari, baina esfortzua alferrekoa suertatu zaio azkenerako.

Cattaneori egindako lan eskerga eskertu, eta suziria bezala abiatu da Evenepoel Cordaleko lehen aldapetan. Helmuga 26 kilometrora zeukan, eta tropela, oraindik ere hiru minutu ingurura. Bahrainek, baina, lasterketa gogortzeari ekin dio mendate horretan. Flandriarrak, hasiera batean, sendo eutsi dio atzekoen oldarrari; ordea, tentu handiz ibili da Cordaleko jaitsieran, eta 1.20ra hurbildu zaio tropela Angliru igotzen hasi baino lehen.

Lehia bizia lainopean

Helmugatik 5,6 kilometrora harrapatu dute Evenepoel. Bahrain taldeak jarraitzen zuen tira egiten, eta Wout Poelesen erreleboak askoren ahulezia bistaratu du. Herbeheretarrak distira egin du berriro Anglirun. Ayuso, berriz, sufritzen hasi da, eta ondoren, Enric Mas (Movistar) gelditu da ezinean.

Onenen arteko borroka azken hiru kilometroen barruan eta laino artean piztu da. Erritmoz aldatu du Roglicek, eta Landak zuloa ixteko ahalegin antzua egin ondoren, esloveniarrarekin bat egin dute Kussek eta Vingegaardek. Roglicek estutu egin du berriro, eta jarraitu egin dio Vingegaardek; ez, ordea, Kussek. Indartsuenak irabaz beza. Landak Kuss harrapatu du, eta aurretik zirenekin bat egiten saiatu da. Ahalegin hori lidergoari eusteko baliatu du Kussek. Beste defentsa saio gogor bat izango du bihar, La Cruz de Linareseko igoeran bukatuko den etapa menditsuan.


Summary: Irati Irizar Alvarezek irabazi du Igartza saria. Nobela proiektuak ‘Ilargi-kutsadura’ du izena, eta Bardean girotuta dago. Birraitonaren hezurren bila dabilen astronomo ospetsu bat eta porrot egin duen zinemagile bat ditu protagonista.

Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAFek sustaturiko 26. Igartza bekak hamabi hautagai batu ditu, zortzi gipuzkoar, hiru bizkaitar eta argentinar bat, eta, guztien artetik, Irati Irizar Alvarezen (Lazkao, Gipuzkoa, 1990) Ilargi-kutsadura nobela-proiektua nagusitu da.

Irizarren lehen literatura obra izango denak —gauzak ondo bidean 2024ko udaberrian— Patricio Guzman zinemagile txiletarraren Nostalgia de la luz dokumentala izan zuen hazia. Atacamako basamortuan kokatua, izarrak behatu nahi dituzten astronomoak eta diktaduran desagerrarazitakoen hezur bilatzaileak, batik bat emakumeak, batzen dira han. Itxuraz arras bestelako bi jende multzo iruditu arren, Irizarri saihetsezina egin zitzaion antzekotasuna: «Batzuek gorantz zuzentzen dituzte begiak, aspaldi igorritako argiaren aztarnari jarraiki, hainbat erantzun aurkitu nahian; eta besteak, berriz, beherantz begira, zauriak sendatzeko elementuen bila, baina iraganari begira ari dira denak. Denek iragana jopuntu».

Guzmanen dokumentalak zer pentsa eman zion Irizarri, baina, batez ere, Euskal Herria ekarri zion gogora: «Haiek Atacama bezala, Errege Bardea baitaukagu guk, basamortua hori ere, izarrak behatzeko paraje zoragarria, baina, era berean, faxisten sarraski toki ezaguna, 36ko gerran».

Gero, handik gertu bizi izandako sekta baten berri izan zuen, «1980ko hamarkadan edo, estralurtarren kontaktua errazago bilatzeko helburuz, kokaleku hura hobetsi zuena». Basamortuko eszenatoki horretan, «istorio mordoa» nahastu zitzaion Irizarri, bat-batean. Harrezkero, garbi eduki zuen bere nobela-proiektuak inguru huts hura behar zuela kokalekutzat.

Bardeak agertoki Nobela Bardean girotua da, beraz, baina ez du toki zehatz batera jo, nahiago izan du «herri bat asmatu, fikzioak ematen duen askatasuna aprobetxatzearren».

Bi pertsonaia nagusi izango ditu Ilargi-kutsadura nobelak. Bata, sona handiko zientzialaria, emakumezkoa. «Ofizialki, astronomia proiektu bat martxan jartzera helduko da Bardeara», baina badu beste helbururik ere, ezkutuan: «Bere birraitona baten hezurren bila dabil. Han hil zuten 36ko gerran». Beste pertsonaia nagusia, «zinemagile frustratu bat da. Langintza horretan porrot egin ostean, herrira itzuliko da eta estralurtarren kontaktua bilatzen duen sektaren berri jakingo du. Haien peskizan hasiko da berehala». Astronomoaren eta zinemagilearen bilaketak kiribildu egingo dira narrazioan barrena, nobelaren mami nagusia osatu arte.

Irizarrek hitz gako bat erabili du buruan darabilen proiektua hobeki azaldu ahal izateko: «Western moderno bat litzateke». Izan ere, «basamortua ez ezik, altxor bilaketa, gaizkileak eta justiziaren morroiak ere» batzen ditu. Horrez gainera, «baita zientzia fikzio apur bat ere». Azken hori literatura generorik gustukoenetakoa duela aitortu du.

Izenburua dela-eta, hitz jokoa egin nahi izan du Irizarrek: «Izarrei begiratzeko, argi-kutsadura ekidin beharra dago». Bestalde, ilargiaren alderdi mistikoari ere erreparatu dio, «ilargia, hildakoen argia ere badelako guretzat. Hortaz, ezin aproposago».

Puzzle ongi antolatua Irizarren azalpenak entzun ostean, CAFen ordezkari Bianditz Iraolak hartu du hitza gaur Donostian egindako agerraldian. Irizarri entzuteak «ilusioa pizten» duela adierazi du: «Ematen du puzzle kaxa bat ireki duela egileak, baina berak ongi dakiela piezak nola lotu». Planteamenduaren originaltasuna txalotu dio.

Iraolak bezala, Beasaingo alkate Leire Artolak ere azpimarratu du halako proiektuak laguntzea eta aurkezpenean idazlearen alboan egotea «plazer handia» dela. Bide batez, 1994. urtean Igartza beka sortu eta martxan jarri zutenak eta «urte luzetan hor izan direnak» —Xabier Mendiguren Elkarreko editoreari begira— zoriondu eta omendu nahi izan ditu, «idazle gazteei laguntza emateaz gain, euskal kultura sustatzea izan dutelako beti gogoan».

Irati Irizar Alvarez ingeniaria da ikasketaz, eta irakasle eta aholkulari lanetan ere jardun du.


Summary: Bera barnean zela denda amilduta hil zen Golovtxenko gau betean. Sergey Nilov sokakideak istripuaren eta bere jaitsiera epikoaren xehetasunak eman ditu, Mountain.ru atariari eskainitako elkarrizketan.

«Sergey, erortzen ari naiz», horiexek izan ziren Dmitry Golovtxenko alpinista errusiarraren azken hitzak Gasherbrum IV mendian (7.925 m). Abuztuaren azken eguna zen. Hego-ekialdeko ertz eskalatu gabean, 7.684 metrora heldu ziren egun hartan Dmitry Golovtxenko eta Sergey Nilov. Gaua igarotzeko prestatzen ari zirela gertatu zen ezbeharra. Anna Piunnova Errusiako Mountain.ru mendiko atariaren zuzendariari emandako elkarrizketan azaldu du Nilovek gertatutakoa.

Nilov eta Golovtxenko abuztuaren 21ean abiatu ziren kanpaleku nagusitik gailurrerako saioa egiteko asmoarekin. Eguraldi baldintza nahiko makurrak izan zituzten hasieratik, haize zakarra, elurteak..., eta erlaitz txikietan eserita, elkarrengana arrimatuta, igaro zituzten zenbait gau, eskalatzeko asmoa zuten ertzak aukera gutxi eskaintzen baitzuen denda jartzeko. Egunean doi-doi luze pare bat egiten zituzten hego-ekialdeko ertz horretan, eta halabeharrez janaria eta gasa murriztu behar izan zituzten, hurrengo egunetan iraun ahal izateko.

Abuztuaren 27an, eguraldiak zertxobait hobera egin eta azkartu egin zuten erritmoa. Abuztuaren 31n, 7.684 metrora heldu ziren. Gertu sumatzen zuten gailurra. Lepoxka txiki batean muntatu zuten denda, gaua igarotzeko. Elurrez eta harriz sendotu zuten nolabait denda, segurtasuneko soka bat jarri zuten harri batean eta beraiek sokara lotu ziren. Dendaren barnean tea hartzen eta lotarako prestatzen ari zirela, jabetu ziren denda ez zegoela ondo finkatuta.

Denda, 7.684 metrotan kokatua. Korridore horretan behera irrist egin eta amildu zen, Golovtxenko barnean zela. Sergey Nilov / Mountain.ru

Sergey Nilov segurtasuneko sokaren mutur bati lotuta, kanpora atera zen, plataforma zabaltzen eta denda orekatzen saiatzeko. Korapiloa egin eta Golovtxenkori bota zion soka, hau ere lotu zedin. Golovtxenkok desorekatutako dendaren barnean jarraitzen zuen, barneko materialari nola edo hala eutsi nahian, gal ez zedin. Ez zuen denborarik izan sokara lotzeko. Bat-batean, denda irrist egiten hasi zen. «Sergey, erortzen ari naiz», esan zuen orduan Golovtxenkok, eta denda mendian behera amildu zen, alpinista errusiar handia barnean zela.

Nilovek egunsentira arte itxaron behar izan zuen jaitsierari ekiteko. Lehen geruza baino ez zeraman soinean. Gainerakoa, dendarekin batera galdu zuen. Laguna erori zen lerroan behera rappelatzea erabaki zuen. Beheranzkoan, material arrastoak aurkitu zituen, eta haiei esker salbatu zuen bizia. Hamabost rappel egin zituen, ainguraleku seguruak finkatzeko gorriak eta bi pasata. Lo-zaku bat ere aurkitu zuen, eta hari eskerrak igaro zituen hurrengo gauak, elurretan kobazuloak eginda.

Glaziarrean, lagunaren gorpua ere aurkitu zuen. Dendaren oihalarekin bildu, azken agurra eman, eta kanpaleku nagusirantz jarraitu zuen. Bost egunen buruan, ezer jan eta edan gabe (su txikia aurkitu zuen, baina puskatuta) heldu zen azkenik kanpalekura. Izozteekin, erabat ahituta, muga-mugan, baina bizirik.

Anna Piunnovak, Mountain.ru atariko zuzendariak, Golovtxenkoren familiaren gertukoa izanik, haren izenean eskatu du gertatutakoarekin ez espekulaziorik eta epairik egiteko, eta gertatutakoak gertatu diren bezala onartzeko. Golovtxenkok bi alaba zituen.

Dmitri Golovtxenkok eta Sergei Nilovek munduko sokaldirik indartsuenetako bat osatzen zuten. Urrezko bi piolet zituzten (mendian ematen duten garaikur nagusia da urrezko pioleta): bata, Thalay Sagar mendian 2016an zabaldutako bideagatik (Dmitri Grigoriev izan zuten sokakide); eta, bestea, 2012an, Muztagh Tower mendiaren ipar-ekialdeko ertzaren lehen igoeragatik (Alexander Lange lagun zutela). 2019an, berriz, berealdiko ahalegina egin zuten Jannu mendiaren ipar-ekialdeko aurpegian. Jaitsiera hil edo bizikoa, epikoa, izan zen. Espedizio hartatik film bikaina sortu zen: The Wall of Shadows (Itzalen horma). Hemen ikus dezakezue trailerra..


Summary: Arraunlariaren polemika «'Ayusismo' politikoa» dela salatu du Otegik. EH Bilduk hauteskundeetan lor ditzakeen emaitzekin lotu du koalizioko koordinatzaile nagusiak Urdaibaiko arraunlari batek euskal presoak etxeratzeko helarazitako nahiaren harirako auzia: «'Txapotek bozka zaitzala' da, baina eusko labelarekin».

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi igandean abiarazi zuten Urdaibaiko arraunlariari lotutako polemikari buruz aritu da SER katean. Otegik salatu du «eztabaida artifiziala» dela, eta «beti» sortzen dituela modu horretakoak «talde editorial berak». Ukatu egin du biktimak iraintzeko izan zirela Urdaibaiko Iñaki Goikoetxea arraunlariak euskal presoen alde eman zuen mezuaren ostean igorri zizkion eskerrak, «zenbait ordezkari politikok iradoki duten moduan». Gogoratu du, iaz ere, «antzeko mezua» bidali ziola Urdaibaiko arraunlariari, hark Kontxako Bandera irabazi berritan euskal presoekin gogoratu zenean. «Orduan ez zen ezer gertatu».

Ikusi gehiago: Analisia. Xabier Martin: 'Arraunlaria, presoak eta bozak'

Zein da bi urteen arteko desberdintasuna, Otegirentzat? «Ika-mika honek hauteskunde kanpainarekin du lotura, ez etikarekin», esan du. Iaz, biktimen elkarte batzuek bere eskerrak salatu zituztela azaldu du, baina biktimekin ez dela eztabaidan sartzen argitu du. «Ez zen egon eztabaida artifizialik, orain bezala».

«Denak ez du balio»

Gertatu den ika-mika politikoa azaltzeko 2024an egongo diren Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeei erreparatu behar zaie, EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ustez: «Saiatzen ari dira EH Bildu hazi ez dadin, inkestek aurreikusten duten moduan. Hazkunde hori oztopatu nahi dute, baina oso bidegabea da iradokitzea txio hori idatzi nuela biktimak mintzeko».

Kritika politikoa «zilegi» dela uste du Otegik, baina, aldi berean, helarazi du «denak ez» duela balio politikan: «Hau ez da onargarria». Eta gogoratu ondoren aurtengo hauteskunde deialdien itzalean koalizioaren aurkako antzeko polemikak egon direla, oharra eman dio PSOEri; uste du «EH Bilduri egiten ari zaiena, Espainian PSOEri egiten diotenaren parekoa» dela: «Ayusismo politikoa da, trumpismoa. 'Txapotek bozka zaitzala' da, baina eusko labelarekin».


Summary: Futbolariek bertan behera utzi dute greba, akordioa lortuta. Hurrengo hiru denboraldietarako gutxieneko soldatak adostu dituzte Lehen Mailako futbolariek eta patronalak: 21.000 euro denboraldi honetan, eta, diru sarrera komertzialen arabera, 23.000ra iristeko aukerarekin; 22.500 euro 2024-2025eko denboraldian, 25.000ra iristeko aukerarekin; eta 23.500 euro 2025-2026ko denboraldian, 28.000ra iristeko aukerarekin. Bihar hasiko da liga.

Hamaika tirabiraren ostean, ados jarri dira Espainiako Lehen Mailako futbol ligako patronala eta sindikatuak. Horren ondorioz, bertan behera geratu da aurreneko bi jardunaldietarako deituta zegoen greba. Lanuztea dela eta, ez zen jokatu lehen jardunaldia aurreko asteburuan. Baina, akordioari esker, bihar bertan hasiko da liga.

Bigarren jardunaldia jokatuko dute. Maila nagusian ari diren hiru euskal taldeek asteburuan ekingo diote lehiari. Athleticek Atletico Madrilen zelaian jokatuko du larunbatean, 12:00etan, eta, ordu berean, Eibarrek Levante Las Planas jasoko du Unben. Realak, berriz, igandean jokatuko du estreinako partida, Granadan (Espainia), 19:00etan.

Gauerdian lortu dute akordioa patronalak eta sindikatuek. Espainiako Arbitraje eta Bitartekaritza Zerbitzuaren egoitzan bildu dira berriro, Madrilen. Oraingoan, ordea, ados jarri dira: Lehen Mailako futbolariek 21.000 euroko gutxieneko soldata izango dute denboraldi honetan, 23.000ra iristeko aukerarekin; 22.500 eurokoa 2024-2025eko denboraldian, 25.000ra iristeko aukerarekin; eta 23.500 eurokoa 2025-2026ko denboraldian, 28.000ra iristeko aukerarekin.

Urtebeteko negoziazioak

Duela urtebete hasi ziren sindikatuak eta patronala hitzarmen berria negoziatzen. Gutxieneko soldataren inguruan maiatzean hitz egin zuten sindikatuek jokalariekin. Bozketa bat ere egin zuten. Egun, 16.000 euroan dago soldata hori, eta sindikatuek hurrengo proposamena egin zuten, hasieran hiru denboraldirako: 20.000 euro aurrenekoan, 25.000 bigarrenean, eta 30.000 azkenekoan. Patronalaren eskaintza, berriz, hau izan zen: 16.500, 17.500 eta 19.000. Guztiak %100eko partzialtasunarekin. Proposamena erretiratu egin zuen gero.

Aurreko astean gerturatze bat egon zen arlo horretan. Lehen bileran, sindikatuei presioa egin nahian, patronalak, F ligak, eman zuen horren berri. Haren proposamen berria jakinarazi zuen. Horren arabera, kontratuetan partzialtasuna kenduko litzateke. Gutxieneko soldata 18.000 eurora igoko litzateke, eta hiru denboralditan 25.000 eurora igoko litzateke. Diru kopurua zertxobait igo arren, ez zen egon adostasunik.

Bigarren bilera ere ez zen balekoa izan. Denboraldi honetarako gutxieneko soldata 23.000 eurokoa izateko eskatu zuten sindikatuek, baina patronalak 20.000 eurokoari eutsi zion. Hori ikusita, sindikatuek grebara deitu zuten. Horren ondorioz, ez zen jokatu lehen jardunaldia.

Astebete pasatuta, eta hamaika negoziazioren ostean, ados jarri dira patronala eta sindikatuak. Hala ere, igoera egon arren, oso urrun dago oraindik gizonezkoen Lehen eta Bigarren Mailako futbolarien gutxieneko soldatatik: 182.000 eurokoa da Lehen Mailakoena, eta 91.000 eurokoa Bigarren Mailakoena.

Futbolarien bigarren greba

Emakume futbolariek egindako bigarren greba izan da. Kontuan izan behar da 2019ko otsailean sinatu zutela lehen lan hitzarmena Espainiako Ligako emakume futbolariek. Borroka luzea izan zen emakume futbolariena. Izan ere, 2018ko azaroan hasi zituzten negoziazioak. Orduan, traba nagusia kontratuen partzialtasuna izan zen. Jokalariek gutxienez %75ekoa izatea nahi zuten, eta patronalak %50ean jarri zuen marra gorria. Negoziazioak aurrera ez zihoazela ikusita, greba egin zuten jardunaldi batean futbolariek.

Azkenean, Mediapro ekoiztetxeak 100.000 euro eman zizkien klubei telebista eskubideak eta zelaietan dauden publizitate estatikoak kudeatzegatik, eta horrek eman du modua egoera bideratzeko. Hitzarmenaren arabera, jardun osoko kontratua zuten futbolariek 16.000 euroko gutxieneko soldata izango zuten urtean; %75ekoa zutenek, berriz, 12.000 eurokoa. Beste hainbat puntu garrantzitsu ere jasotzen zituen lan hitzarmenak. Horien artean zegoen, esaterako, lan jazarpeneko eta haurdunaldi kasuetarako protokoloa. Izan ere, jokalariek, haurdun geratuz gero, ez zuten babesik, klubak kanporatzea erabakiz gero. Gainera, amatasunerako 600 euroren laguntzak aurreikusi ziren akordioan. Oporrak ere arautuko zituzten estreinakoz lan hitzarmenari esker. Hala, jokalariek 30 eguneko oporraldia izango zuten. Aste horiek jarraian eta udan izan behar zuten.

Aurreko denboraldian ere, lehen jardunaldian grebarekin hasi zen liga. Orduko hartan, epaileena izan zen. Azkenean, Espainiako Kirol Kontseilu Nagusiak esku hartu behar izan zuen Espainiako Federazioaren eta F ligaren artean. Azkenean, adostasun batera iritsi ziren, sektorea profesionalizatu eta epaileei gutxieneko soldata bat ezartzeko.


Summary: Glovoko 207 banatzaile soldatapeko langile direla berretsi du Iruñeko epaitegi batek. Enpresaren helegitea atzera bota du. Hamar egun ditu Glovok Espainiako Auzitegi Gorenean epaiari errekurtsoa aurkezteko.

Epaitegi batek, beste behin, arrazoia eman die Glovoko banatzaileei eta sindikatuei, eta langileen eta enpresaren artean lan harremana dagoela ebatzi du; hau da, soldatapeko langileak direla. Hori bera ebatzi zuen 2022ko azaroan Iruñeko gizarte arloko lehen aretoak, eta, Glovoren helegitea atzera bota ostean, irmoki epaitu du soldatapeko langileak direla.

Kasua, beraz, jada ez dago Nafarroako Auzitegi Nagusiaren esku, eta Glovok hamar egun ditu Espainiako Auzitegi Gorenean epaiari errekurtsoa jartzeko. 2020an antzeko epai bat iritsi zen Auzitegi Goreneko epaileen eskuetara, eta Iruñeko epaitegiak ebatzitako bera esan zuen: soldatapeko langileak zirela banatzaileak.

Epaitegiaren arabera, 2018ko urriaren eta 2019ko abuztuaren bitartean 207 banatzaileren eta Glovoren arteko harremana laborala zen: «Glovo ez da bezeroen eta banatzaileen arteko bitartekari soil bat».

CCOOk plazaratu zuen atzo epaia, eta pozik agertu zen emaitzarekin, eta adierazi zuen halako epaiek gero eta argiago uzten dutela Glovoko eta antzeko enpresetako banatzaileak autonomo faltsuak direla.

Hala, azken epai hori Auzitegi Gorenak eta Espainiako hainbat autonomia erkidegoetako Justizia Auzitegi Nagusiek ebatzitako epaiei batuko zaie, eta jurisprudentzia handituko.


Summary: EBZk %4,5era igo ditu tasak, baina iradoki du ez duela hortik gora egingo. Lagardek ukatu egin du atzeraldi bat eragin nahian dabiltzala, baina azaldu du ez dutela etsiko inflazioa apaldu arte. Hazkunde iragarpenak bi hamarren jaitsi ditu

Igoeraren eta etenaren artean aukeratu behar zuen Europako Banku Zentralak, eta igoera aukeratu du. Interes tasak beste puntu laurden bat emendatuz, %4,5eraino, inflazioaren aurkako borroka lehenetsi du EBZk, eta bigarren mailan utzi du interes tasa handiek jarduera ekonomikoari egiten dioten kaltea. Hori bai, banku zentralak iradoki du herritarren eta enpresen patrikari beste estualdi bat emateko asmorik ez duela, eta aldi baterako mugimendurik ez duela egingo.

Gaur iragarritako igoera hamargarrena da iazko uztailean zero tasen politika alde batera utzi eta diruaren prezioa igotzeari ekin zionetik. Aurreko bileretan ez bezala, oraingoan zalantza handiak zeuden EBZren erabakiari buruz, bata zein bestea hautatzeko nahiko argudio baitzeuden. Baina, berriro ere, belatzak atera dira garaile, «gehiengo solido batekin», Christine Lagarde EBZko presidenteak azaldu duenez.

Haren arabera, egoeraren analisian bat etorri dira EBZko kontseiluko kide guztiak, baina ez, ordea, hari eman beharreko erantzunean.

Analisi horrek dio interes tasen igoera bortitza bere helburua betetzen ari dela; gero eta modu garbiago batean, gainera. Interes tasa handien ondorioz, maileguen hazkundea moteldu egin da, eta, horri inflazioak kontsumoari egiten dion kaltea gehituta, jarduera ekonomikoa moteltzen ari da, eta, harekin batera, prezioen igoera indarra galtzen ari da.

Iazko urrian jo zuen goia inflazioak eurogunean, %10,6ra iritsi zenean. Orduz gero, erdira murriztu da tasa, %5,3raino, baina abuztuan ez zen mugimendurik izan, erregaien garestitzearen ondorioz. Panorama ekonomikoa aldatu ezean, irailean, urrian eta azaroan jaitsiera nahiko handiak espero ditu banku zentralak, konparazioa iazko udazkeneko datuekin egingo delako.

Iragarpenak okertu ditu

Baina orain gertatzekoa den jaitsierak ez du eragotzi EBZk aitortu behar izatea bere inflazio aurreikuspenetan motz geratu zela. Berriro ere zuzendu ditu: gorantz 2023an eta 2024an —%5,6 eta %3,2—, eta beherantz 2025ean —%2,1—.

Hazkunde iragarpenetan, berriz, beherantz egin dute banku zentraleko ikertzaileek: aurten, %0,9tik %0,7ra igaro da; datorren urtean, berriz, %1,5etik %1era. Horrek esan nahi du aurtengo bigarren erdian euroguneko ekonomiak izan behar zuen susperraldia nahiko apala izango dela. «Hazkunde moteleko garai batean gaude, argi eta garbi. Garai zailak datoz», onartu du Lagardek. Atzeraldi bat eragiten ari dela dioten ahotsei, banku zentralaren lehentasunak gogoratu zizkien: «[Interes tasen igoera] Ez dugu egiten atzeraldi bat eragin nahi dugulako, baizik eta prezio egonkorrak nahi ditugulako».

Europako Batzordeak ere bere iragarpenak berritu zituen astelehenean, eta hiru hamarren kendu zizkion aurtengo hazkundeari, %0,8raino. «Industria ahul dago, eta zerbitzuak, motel», esan zuen Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak.

«Ekarpen nabarmena»

Ekonomia ahul horri interes tasa are handiagoekin kalte gehiago ez egiteko asmoa erakusten du EBZren agiriak: «Gobernu kontseiluak uste duenez, EBZren interes tasak hartu duten mailak, aldi nahiko luze batean hala utziz gero, ekarpen nabarmena egingo du inflazioa bere helburura itzul dadin».

Esaldi horren bitartez uler daiteke interes tasak %4,5ean egon daitezkeela aldi nahiko luze batean, baina Lagardek zehaztu nahi izan du ateak irekita daudela, gehiago igotzeko, baina ez tasak jaisteko. «Orain, eztabaida iraupenari buruzkoa da, baina horrek ez du esan nahi, ezin dugulako esan, tasek goia jo dutela».


Summary: Presen Zubillaga militante feminista hil da. Zabaldi elkartasun etxeko eta 78ko Sanferminak plataformako bultzatzaileetako bat izan zen.

Presen Zubillaga militante feminista hil da 72 urte zituela, Iruñean. 1970eko hamarkadan hasi zen militantzian, LKI Liga Komunista Iraultzailean. Iruñeko Udal Ikastolako irakaslea ere izan zen, eta Zabaldi elkartasun etxeko eta Emakume Internazionalistetako sortzaileetako bat ere bai.

78ko Sanferminak plataformako bultzatzaileetako bat izan zen. Azken urteotan, gainera, memoria historikoa berreskuratzeko hainbat ekitalditan parte hartu izan du. Horri lotuta, bere azkeneko aldarrietako bat izan zen Martin Villa prozesatzeko eskaria, Zubillagarentzat Espainiako trantsizioa ez zelako eredugarria izan: «Prozesamenduak indartuko luke diktaduraren itxiera faltsua eta trantsizioa zalantzan jartzea, gutxienez testu liburuetan utzi nahi duten bezala».

Iruñeko mugimendu feministan ere ezaguna zen Zubillaga, egitura sozial guztia jartzen zuelako auzitan. Haren iritziz, sistema osatzen duen patriarkatua zalantzan jartzeaz gain, kapitalismoa eta politika arrazistak ere auzitan jarri behar dira: «Feminismoa ez doa gizonen aurka; kontua ez da haiek beren rola txikitzea, emakumeak zapaltzeari uztea baizik».


Martxan da Primeran plataforma

Summary: Martxan da Primeran plataforma. Zerbitzua 'www.primeran.eus' webgunean, telebista konektatuetan eta gailu eramangarrien aplikazioan erabili ahal da. Doakoa da, baina erregistratu egin behar da.

Euskal edukiak denentzat eskuragarri jarriko dituen plataforma digital berria. Hala definitu du EITBk Primeran plataforma. Azkeneko bi urteetan horretan aritu dira lanean, eta martxan dago plataforma. «Euskara eta euskal edukiak zabaltzeko filosofiarekin jaio da, mundura zabalik dagoen euskal leiho berria izateko», azaldu du EITBk. www.primeran.eus webgunean erabili ahal da, eta plataformaren aplikazioa deskargatu daiteke telebista konektatu gehienetan eta telefonoetan —Google Play eta iOS gailuetako dendetan deskarga daiteke, doan—. Hain zuzen ere, doakoa da Primeran plataforma. Edukiak ikusteko, dena den, erregistratu beharra dago.

Plataformaren katalogoan 3.000 atal edo film baino gehiago daude ikusgai. Horietako gehienak euskaraz ikus daitezke, euskarazko audioarekin edo euskarazko azpidatziekin. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak ekainean BERRIAri azaldu zionez, edukiaren %99 egongo da euskaraz ikusgai.

Plataforma mundu osoan erabil daiteke. Hau da, munduko herrialde guztietako euskaldunek ikusi ahalko dituzte bertako edukiak. Besteak beste, Euskal Herriko filmak, nazioarteko telesailak, askotariko dokumentalak, sukaldaritzarekin lotutako lanak, musika eta haurrentzako edukiak eskainiko dituzte Primeran plataforman. Gainera, plataformarentzat propio sortutako eduki esklusiboak ere iritsiko dira datozen hilabeteetan.

EITB hasi da Primeran plataformaren inguruko informazioa zabaltzen. Komunikazio kanpaina bat ere abiarazi dute, eta atzo globo bat jaurti zuten Gasteizko Plaza Berritik. Plataforma berriaren aurkezpen kanpaina lantzeko irudiak grabatuko ditu globo horrek, eta sinbolizatuko du Primeran plataformak euskarazko edukiak mundura zabalduko dituela.

Primeran aurkezteko ekitaldi ofizial egingo dute, bestetik, hilaren 21ean, Donostian.

Sustatzaileen xedea da Primeran ez izatea soilik EITBren plataforma, eta Euskal Herriko beste eragile batzuei zabalik egotea. Izan ere, Tokikom elkartearen hainbat edukirekin abiatuko du ibilbidea plataformak. Euskal eduki, kultura eta ekoizleei proiektua izan nahi du Primeran plataformak, eta datozen hilabeteetan musika, antzerki eta beste kultur adierazpenetako edukiak egongo dira katalogoan. Euskadiko Filmategia ere laguntzaileen artean egongo da. Era berean, Donostiako Zinemaldian azkeneko urteetan sarituak izan diren hainbat film jarriko dituzte plataforma digitalaren katalogoan.

Viaplay Eskandinaviako plataformaren hainbat telesail eta film Primeran plataforman ere jarri dituzte; jatorrizko bertsioan ikus daitezke, euskarazko azpidatziekin.

‘Itxaso’ telesaila, 28an

Primeran plataforman Euskal Herriko askotariko ekoizpenak ikusi ahalko dira. Horien artean, atzo bertan estreinatu zuten Porno belaunaldia dokumental saioa, euskaraz —ETB2k gaztelaniaz emango du, hilaren 18tik aurrera—.

Bestalde, iaz ETBrentzat grabatutako Itxaso telesaila Primeran plataformak estreinatuko du hilaren 28an; lehen atalaren aurrestreinaldia Donostiako Zinemaldian egingo dute, 27an. Antonio Diaz Huerta da telesaileko zuzendaria, eta aktore protagonistak Jon Plazaola, Nerea Mazo, Itziar Atienza eta Jon Mendia dira.

Jon Plazaola, Nerea Mazo eta Itziar Atienza Itxaso telesaileko aktoreak. /EITB

Bestelako lan berriak ere iritsiko dira Primeran plataformara: Izaro: Limoiari eztia eta Iribar, atezaina dokumentalak, Ura Bere Bidean musika ikuskizuna eta beste hainbeste. Laster jarriko dituzte Baserritik basamortura dokumentala eta Vaya semanita: 20 urte lana ere.

Primeran plataformako arduraduna Alex Gibelalde da —Google eta Twitter konpainietan egin du lan, besteak beste—. Duela hilabete batzuk iritsi da EITBra, plataformen arduradun gisa.


Greba egin dute EITBko irratietan

Summary: Greba egin dute EITBko irratietan. Saiorik ez zen izan atzo, eta soilik musika eta albistegiak eman zituzten —gutxieneko zerbitzuak—. 11:00etan, Eusko Legebiltzarraren atarian elkartu ziren langileak, politika orokorreko saioa egiten bitartean. ELAk ontzat jo du irratietako greba.

Greba eguna izan zuten atzo EITBko irratietan. Langile gehienen babesarekin, langile batzordeak hiru greba egunera deitu du, eta horietako lehena zen atzokoa. Beste bi greba egunak hilaren 26a eta urriaren 19a izango dira. Atzo, EITB taldearen irratietan musika eta albistegiak soilik entzun ziren; Eusko Legebiltzarrean politika orokorreko saioa egin zuten, eta programazio berezia zuten prest irratiek, baina bertan behera geratu ziren saio horiek. 11:00etan bilkura bat egin zuten parlamentuaren atarian.

ELAk nabarmendu zuen Eusko Jaurlaritzak ezarritako gutxieneko zerbitzuetara mugatu zela programazioa. «Garrantzitsua izan da Eusko Legebiltzarraren aurrean egindako kontzentrazioa». Hau gaineratu zuen sindikatuak: «Argi dago langileen ezinegona irrati publikoan egun dauden lan baldintzengatik, egiten diren lanak aintzat hartzen ez dituen hitzarmen batekin eta eguneroko egoeretan (bajak, oporrak eta baimenak) langilerik ez dagoela erakusten duten lan karga batzuekin».

«Inposizioez nazkatuta gaudela jakinarazi nahi dugu, eta aldarrikatu nahi dugu negoziazio markoa errespetatzeko, eta gure lan baldintzak hobetzeko. Egiten dugun lana aitortzea ere nahiko genuke», adierazi zuen EITB Media Irratiko Zentro Arteko Batzordeak —ELA, LAB eta ESK sindikatuetako ordezkariak daude bertan— ohar batean.

Hamahiru urte lan hitzarmena berritu gabe

Bat baino gehiago dira langileen ezinegonaren arrazoiak, baina gailentzen direnetako bat da hamahiru urte daramatzatela lan hitzarmena berritu gabe. EITB Media Irratiko Lan Batzordeak, duela hiru hilabete, hautsitzat jo zituen hitzarmenaren gaineko negoziazioak. «Zuzendaritzak, aldebakarrez, bere plataformako puntuetako bat inposatu du, eta berdin izan dio erabaki horrekin lan poltsaren kontratazio baldintzak bertan behera utzi izana», diote langileen ordezkariek.

Badira langileen artean kezka sortu duten beste erabaki batzuk; esate baterako, Radio Euskadiko Boulevard irratsaioa ETB2 katean hasi dira zuzenean ematen, 07:00etatik 09:00etara. «Hori egin ahal izateko, langileen irudi eskubideak aitortu gabe utzi dituzte», dio zentro arteko batzordeak. «Erabaki horren kontrako jarrera irmoa erakutsi dugu behin eta berriro, eta zuzendaritza jakinaren gainean zegoen lehendik ere». Adibidetzat jo dute Gaztea irratiko langileek, negoziaziorik ezean, uko egin ziotela irudi bidezko irratiaren proiektuari.

Lan kargak eta beste

Langileen ordezkariek EITBko zuzendaritzaren «inposaketa» adibide gehiago eman dituzte, eta lan arloko beste salaketa batzuk egin. «Azkeneko gertaerek urte askoko lana pikutara bidaltzen dute: hain zuzen, irrati publikoaren kalitatea bermatzeko langileek egindako lan nekaezina».

Beste puntu hauek aipatu dituzte, egoeraren erakusgarri: «Kontuan izan behar da txanden aldaketa, zereginen areagotzea, baita lan kargari dagozkion erabakiak enpresaren beharren arabera moldatu direla ere». Salatu dutenez, enpresaren beharrak aintzat hartu dira, baina langileen egoera ez. «Negoziatu gabe egin dute hori guztia, eta langileek ordainetan ezer jaso gabe».

Greba deialdiak egun esanguratsuetarako egin dituzte: gaur politika orokorrari buruzko eztabaida egingo da Eusko Legebiltzarrean; eta hilaren 26an, Alberto Nuñez Feijooren inbestiduraren gaineko eztabaida egingo dute Espainiako Kongresuan.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak berriz baztertu ditu indultuen kontrako helegiteak. Kataluniako buruzagi independentisten amnistiari buruzko eztabaida bete-betean, epaileek argudiatu dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek ez dutela indultuei errekurtsoa aurkezteko zilegitasunik. Cuixarten eta Sanchezen kasuak aztertu ditu.

Urte eta erdian bigarrenez, Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin ditu Kataluniako buruzagi independentisten indultuen aurka aurkezturiko helegiteak. Eta iazko urtarrileko argudio berbera erabili du horretarako: ez PP Alderdi Popularrak, ez Ciudadanosek, ez Voxek ez dutela erabaki horren kontra errekurtsorik aurkezteko zilegitasunik.

Goreneko administrazioarekiko auzien auzitegiak eman du gaur deliberoaren berri. Kasu horretan, Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidente ohiaren (2015-2022) eta Jordi Sanchez ANC Kataluniako Biltzar Nagusiko presidente ohi (2015-2017) eta JxC Junts Per Catalunyaren idazkari nagusi izandakoaren (2020-2022) kasuak aztertu ditu, eta horretan ere argudio berbera erabili du; hau da, forma arrazoiengatik baztertu dituela.

Auzitegiak 2022ko urtarrilean jada iritzia eman zuen, baina urte hartako maiatzean epaile aldaketa batzuk izan ziren, eta horrek berekin ekarri zuen Gorenean irizpide aldaketa bat izatea; eta, hortaz, indultuak berriz aztertu behar izatea —bost epailetik hiruk eman zuten horren aldeko botoa—. Cuixartenak eta Sanchezenak, ordea, ez dira kasu bakarrak, datozen asteetan gehiagoren inguruan iritzia eman beharko duelako.

Edonola ere, gaurko erabakiaren ondorioz, iazko kasuan bezala, auzitegiak ez du aztertu indultuak egokiak izan ote ziren: hau da, PSOEk eta Unidas Podemosek osatu zuten koalizio gobernuak (2019-2023) legezko baldintzak bete ote zituen 2021eko ekainaren 22an bederatzi buruzagi independentista katalanei indultua ematea erabaki zutenean. Eta, hain justu, Gorenaren gaurko erabakia amnistiari buruzko eztabaida bete-betean dagoen honetan heldu da.

Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidentea haren inbestidurarako babesak negoziatzen ari da, eta, ezustekorik ezean, ezinbestekoa izango du ERC Esquerra Republicana eta JxC alderdi independentisten aldeko botoa eskuratzea. Kataluniako bi indar horiek iragarri dute inbestidurarako ezinbesteko baldintza izango dela amnistia lege bat onartzea.

Lau urteko zigorra Barne kontseilari ohiari

Miquel Buch Kataluniako Barne kontseilari ohiari (2018-2020) lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Bartzelonako Auzitegiak, Carles Puigdemont Kataluniako presidenteari bizkartzain bat jartzeagatik. Epaileen iritziz, Buchek modu irregularrean kontratatu zuen Puigdemontek erbestean izan duen bizkartzaina, plaza bereizi bat sortu zuelako betekin horrekin, diru publikoarekin ordaindu zedin. Prebarikazioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea egotzi diote.

Kartzela zigorraz gain, auzitegiak bederatzi hilabeteko inhabilitazioa ezarri dio Buchi kargu publikoetarako. Puigdemonten bizkartzain lanetan aritu den Mossos d'Esquadrako sarjentu Lluis Escola ere zigortu dute epaileek. Lau urteko espetxealdira kondenatu dute.

Epaiketan egin dituen adierazpenetan, Buchek ukatu egin du Escola Puigdemonten bizkartzain izateko kontratatu zuenik. Haren esanetan, sarjentuaren ardura aholkulari lanetan aritzea zen. Azaldu duenez, kontratazio horrek ez zion Generalitateari gastu publiko gehigarririk eragin. Escolak ere ukatu egin du Puigdemonten bizkartzain izan denik, eta argudiatu du ezin izango lukeela lan hori bete, daukan ezgaitasunagatik. Ildo beretik, presidente ohiak esan du Escola ez zela inoiz bere segurtasunaz arduratu erbestean. Epaileek, ordea, ontzat jo dute Pedro Ariche fiskalaren ikuspuntua.

Buchen kontrako zigorra ere iritsi da amnistia lege bat onartzeko aukera Espainiako eztabaida politikoaren erdigunean dagoenean.


Summary: Bahraingo presoek behin-behinean gelditu dute gose greba. Ekinaldian zortziehun lagun inguru ari ziren parte hartzen; batzuen osasun egoerek okerrera egin dutelako hartu dute erabakia. Baldintzak hobetzeko beste proposamen bat bidali du gobernuak.

Gose greba bat hasi zuten zortziehun presok baino gehiagok joan den abuztuaren 7an, Bahrain hego-ekialdeko Jau presondegian. Beren eskubideak eta espetxeko egoera hobetzea nahi dute, eta 2011. urtean herrialdeko agintarien politiken eta monarkiaren aurka altxatutako aktibistak dira pauso hori eman zutenak. Herrialde arabiar horren historiako gose grebarik jendetsuena bilakatu da, baina behin-behinean eten dute —hilaren 30era arte—, protestari batzuen osasun egoerak okerrera egin duelako.

BIRD Bahraingo Eskubide eta Demokraziaren Institutuak atzo jakinarazi zuenez, 36 egun egin dituzte greban. Preso batzuk soilik ura edaten ari ziren, eta beste batzuek bitaminak hartzen dituzte edota zain bidezko seruma jasotzen dute aurrera jarraitzeko. Mediku laguntza jasotzeko aukera zuten protestariek, baina horri uko egin zioten. BIRDen arabera, hainbat preso, medikuen laguntza eskatu ondoren, bakartze modulura eraman zituzten; hain justu, bakardade hori saihesteko, espetxeratuek erabaki zuten mediku laguntzarik ez jasotzea.

2016. urtean inhabilitatutako oposizioko Al-Wefaq alderdiaren arabera, gose grebarekin hainbat hobekuntza lortu nahi dituzte presoek. Adibidez, 3. eraikinekoen kasuan, beren burua «preso politikotzat» daukatenen kasuan, maiztasunez bakartzen dituzte, eta hori amaitzea nahi dute; horrez gain, espetxeratuak soilik ordu bat ateratzen dira ziegetatik, eta denbora hori handitzeko eskatzen dute. Grebalarien beste eskaeretako bat da aukera izatea meskitan kongregazioan otoitz egitea; eta, bisiten kasuan, irekiak eta maizagoak nahi dituzte.

Abuztu amaieran, giza eskubideen defentsan lan egiten duten eragileen eta Bahraingo Gobernuaren arteko negoziazioek abiapuntu bat izan zuten. Bilera horretan, presoen eskaerak hizpidera ekarri ziren, eta gobernuak hainbat eskaera onartu zituen; bisiten maiztasunak handiagotuko dituztela esan zuen, eta eguneroko ordu askeak gehiago izango direla. Horrez gain, bisiten zerrendak moldatzeko konpromisoa hartu zuen, eta telefono deien kostuak jaitsi. BIRDek esan zuen lehen onespen horiek «beranduegi» iritsi zirela, eta, azkenean, iragan abuztuaren 30ean, presoek uko egin zioten gobernuaren proposamen sortari. Gose greban jarraitzea erabaki zuten.

Asteotan, ordea, egoera aldatu egin da. BIRDek jakinarazi duenez, presoetako batzuk Barne Ministerioko ordezkari batzuekin eta espetxeko zuzendaritzarekin bildu ziren, eta bilera horretan haien baldintzak bi astean hobetzeko konpromisoa helarazi zieten. Besteak beste, proposamenak zera jasotzen du: presoek «familiaren bisita berezi bat» jasotzea, ehun egunean behin; bakardade egoeran jarri dituzten presoak handik ateratzea; eta denbora gehiago pasatzea ziegatik kanpo. Horiei buruz ohartarazpena egin dute presoek: esperotako epean betetzen ez badira, berriz ekingo diote gose grebari.

Amnistia helburu

Protesta ugari eragin ditu gose grebak herrialde osoan. Abuztuaren 18an hasi ziren manifestaldiak Manaman. Presoen familiek eta Bahraingo giza eskubideen aldeko eragileen defentsan aritzen diren taldeek antolatutako protestaldiak izan ziren. Bertan, presoentzako amnistia eskatu zuten: «preso politikoen» askatasuna eta haien karguak atzean uztea aldarrikatu zuten familiek.

Presoen familia batzuk ere elkartasuneko gose grebara batu ziren abuztuan. Zainab al-Kawhaja, Al-Kawhaja presoaren alaba, gose greba egiten hasi zen, bere aitari elkartasuna erakusteko. Al-Kawhaja alaba Bahraingo giza eskubideen aldeko defentsan ikur esanguratsua bilakatu da azken urteetan. X sare sozialean bere aitaren egoera argitaratzen du, baita bere gose grebaren eguneraketak ere. Haren esanetan, aitaren egoera «oso larria» da, eta mediku laguntza egokia jasotzeko beharra dauka.

Eta negoziazioen beste aldean, pixkanaka jarrera malguagoa izaten ari den arren, gobernuak zera defendatu du gose greba egiten ari diren presoez: «Bahraingo Gobernuak presoekiko giza eskubideak errespetatu eta nazioarteko arau guztiak betetzera hitzematen da. Horrez gain, Bahraingo Gobernuak aldarrikatzen du ez dagoela preso politikorik gure herrialdeko kartzelatan».