Summary: Lehengo emakumezko artistak eta egungoak, elkarrekin lotuta. ‘Ikuspuntuak. Ellas’ izenburupean, Bilboko Arte Ederren Museoaren bildumako zortzi margolanen inguruan hausnartu dute zortzi emakumezko artistak. Ikus-entzunezko proposamen bat da emaitza, eta Tamara Garcia zinemagilea aritu da gidari. Bihartik aurrera egongo da ikusgai.

Joan den urteko arrakastaren ondoren, Ikuspuntuak egitasmoa antolatu du bigarrenez Bilboko Arte Ederren Museoko Hezkuntza eta Kultur Ekintza sailak. Museoko bildumako zortzi obra aztertu dituzte zortzi emakumezko artistak, eta horien inguruan hausnartu dute. Tamara Garcia zinemagilea aritu da zuzendari lanetan, eta bideo sorta bat da emaitza: Ikuspuntuak. Ellas. Bihartik aurrera egongo da ikusgai, museoaren eraikin zaharreko 17. aretoko ikus-entzunezko gunean; baita museoaren Youtubeko kanalean ere.

Orotara, estilo eta adin ugaritako zortzi artistak parte hartu dute proiektuan: Estibaliz Sadaba, Mabi Revuelta, Elena Goñi, Maider Aldasoro, Malus Arbide, Bego Anton, Amaya Suberbiola eta Lorea Alfaro. Horietako bakoitzak honako margolan bat aletu du: Emakumea eserita haurra besoetan duela (Mary Cassatt), Passage des miroirs (Maria Helena Vieira da Silva), Izenbururik gabea (Isabel Baquedano), Santa Katalinaren ezkon-hitz mistikoak (Sofonisba Anguissola), Costume pour Gaby (Sonia Delaunay), Sarrioa etzanda (Rosa Bonheur), Nukleo organiko plastikoa (Mari Paz Jimenez) eta Femme assise (Maria Blanchard).

Hamabi minutu inguruko zortzi bideo sortak osatu dute ikus-entzunezkoa. Atal horietako bakoitza, gainera, bi zatitan banatu dute: obraren inguruko dokumentu erregistratu bat eskaintzen dute hasieran, eta elkarrizketa bat ondoren. Kamera bakarrarekin filmatu dute, narraziorik gabe, eta gaztelaniaz ikusi ahal izango da. «Euskarazko eta ingelesezko azpitituluak ere izango ditu», aurreratu dute.

Finean, artistak obraren inguruan hausnartzera bideratu ditu Garciak, bakoitzaren testuinguru kulturalak zein sozialak abiapuntu gisa hartuta: «Behaketaren ohiko kodeak desegin eta museoko bilduma era aske eta subjektiboan interpretatzea izan da asmoa».

Artelan batzuk

Emakumea eserita haurra besoetan duela margolana aletu du Sadabak. «Harrituta geratu nintzen obra ikustean: nik egiten dudanarekin zerikusi handia du. Etxe barrualde bat erakusten da, eta emakumearen rola erakusten da: zaintza, etxeko lanak egin beharra…»

Aldasorok, kasurako, Sofonisba Anguissola artistaren Santa Katalinaren ezkon-hitz mistikoak obraren inguruan egin du gogoeta. 1588. urteko margolan bat da, eta bertan erakusten diren ehunei zein koreografiari erreparatu die: «Oso esperientzia aberasgarria izan da. Halako hausnarketa bat egiten dudan lehen aldia izan da, eta obra bera beste ikuspuntu batetik begiratzeko aukera eman dit. Nire lanaren eta berearen arteko nolabaiteko energia bat aurkitzeko balio izan dit».

Berez, joan den urtean aurkeztu zuen museoak lehenengoz ikus-entzunezko proposamen hori. Ikuspuntuak I. Gorputzak izenburupean, hamasei emakumek zortzi obraren inguruan hausnartu zuten.


Summary: Lan istripuen aurrean, gobernuen eta enpresarien «konplizitatea» salatu du ELAk. 71 lan istripu hilgarri gertatu dira iaz Hego Euskal Herrian. Sindikatua, hemendik aurrera, bakarrik mobilizatuko da.

«Lan istripuen eta lan gaixotasunen datuek okerrera egin dute». ELA sindikatuak 2022ko lan ezbeharren txostena aurkeztu du gaur, eta Leire Heredia lan osasuneko kideak argi utzi du datuen arrazoiak zeintzuk diren: «Lantokietako lan baldintza prekario eta kaskarrak daude datuen atzean». Sindikatuaren arabera, gutxienez 71 lan istripu hilgarri gertatu dira iaz Hego Euskal Herrian. Eta nazioarteko erakundeen arabera, lan gaixotasunen ondorioz, 2.500 langile hil dira. Ezbehar tasa «lotsagarria» dela salatu du Herediak.

ELAren datuen arabera, 71 istripu hilgarrietatik 19 Bizkaian gertatu dira, 21 Gipuzkoan, 11 Araban eta 20 Nafarroan. «Nabarmentzekoa da Gipuzkoan egon den gorakada, 2021ean baino bost hildako gehiago». Sindikatuaren datua ez dator bat iturri ofizialek emandako datuekin. Izan ere, 41 lan istripu hilgarriren aldea dago.

LAN ISTRIPUAK

Istripu hilgarrien %38 ez-traumatikoak izan dira. Eta industria sektorea izan da lan istripu hilgarri gehien izan duen sektorea, %33,8. «Nabarmentzekoa da biktimen %17 autonomoak zirela eta istripu hilgarri guztien %20 azpikontratatutako langileak zirela», adierazi du Herediak. Heriotzen %17 erorita gertatu dira, %17 in itinere, eta %24 harrapatzeek edo kolpeek eragin dituzte.

LAN GAIXOTASUNAK

Datu ofizialen arabera, lan gaixotasunen jakinarazpenak %4,8 ugaritu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3 Nafarroan. «Industria sektorekoak izan dira jakinarazpen gehienak gizonen artean; zaintza sektorean, ordea, emakumeek egin dute jakinarazpen gehien». Herediak gogoratu du gaur egun oraindik istripu eta lan gaixotasun asko ez direla estatistika ofizialetan erregistratzen. «Batzuetan, langile asko egoera prekarioetan bizi dira, eta nahiago dute ez salatu; beste batzuetan, berriz, enpresek ezkutatzen dituzte istripuak; askotan, mutuen laguntzarekin».

IKUSKARI FALTA

Gaur egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 41 ikuskari daude. Eta, Nafarroan, hamabost. Europako batezbestekoarekin alderatuta kopuru horiek txikiak direla salatu du Pello Igeregi ELAko Batzorde iraunkorreko arduradun eta lan osasuneko kideak: «Erkidegoan 120 beharko genituzke, eta Nafarroan, 50». Salatu duenez, bi gobernuek «ontzat» ematen dute egungo ikuskari kopurua, eta «muzin» egin diete sindikatuak planteatutako alternatiba guztiei.

«ERRUDUNAK ETA ERANTZULEAK»

Igeregik argi utzi du egungo egoerak «errudunak eta erantzuleak» dituela: «Lan istripuak ez dira zorte txar kontua; enpresari eta gobernuek lan prekaritatea eragiten dute». Zehatzago, Idoia Mendia eta Mikel Irujo sailburuak seinalatu ditu. «Haiek dira erantzule nagusiak».

Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren «konplizitatea» salatzeko, ELAk Hiltzera kondenatzen gaituzue leloa erabiliko du aurrerantzean. Izan ere, Herediak gogoratu duenez, urtero eskaera batzuk egiten dizkiete bi gobernuei, «lan istripuak murriztuko lituzketenak». Enpresak gehiago kontrolatzeko exijitu du, eta mutualitateak eta prebentzio zerbitzuak publifikatzea, euren lana «ondo» egin dezaten eta ez dezaten bakarrik «diruan» pentsatu. Are gehiago, Euskal Herriko enpresa guztietan arrisku psikosozialen ebaluazioak egiteko eskatu du, eta Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak lan osasunean inbertsio gehiago egin dezatela.

ELA BAKARRIK MOBILIZATUKO DA, LAB GABE

Iaz Baionan eginiko X. Biltzar Nagusian, LAB sindikatuak Osalanera eta Nafarroako Osasun Publikoaren Institutura bueltatuko zela adostu zuen; eta erabakia berretsi du. Hori ikusita, Igeregik esan du hemendik aurrera ELA bakarrik mobilizatuko dela.

ELAk eta LABek 2010ean erabaki zuten bi erakundeetatik alde egingo zutela. «Organoak elkarrekin uztea landutako zerbait izan zen. Bertan ezin da sakoneko aldaketarik egin, gobernuek eta patronalek beto eskubidea dutelako». Azaldu duenez, ikuskari kopuruen kontua hainbat alditan jarri zuten mahai gainean, baina eztabaida «blokeatuta» geratu zen. «Sindikatuon parte hartzea langileen heriotza dakarten egungo lan osasun politikak ontzat emateko da», salatu du. Bestalde, gogoratu du urtero 400.000 euro jasotzeari uko egin ziola sindikatuak, organoak utzi zituenean.

ELAk ez du begi onez ikusi LAB «normaltasunez» Osalanera eta Nafarroako Institutura bueltatzea: «Ez dugu ulertzen LABen posizioa; guretzat, organo instituzional horietan parte hartzea elkarrizketa sozialaren logika onartzea da, eta politika neoliberalak ontzat hartzen dituen logika onartzea». Hori dela eta, ELAk bakarrik egingo ditu mobilizazioak. «Orain dela hilabete batzuk baino okerrago gaude LABekin. Elementu hau galdu izanak asko zailduko du etorkizuneko elkarlana».

LABen erabakiak lan osasuneko protokoloa bertan behera gelditzea ekarriko du, Igeregiren arabera: «Ez da bateragarria kalean elkarrekin aldarrikapen batzuk egitea eta gero organoetan parte hartzea».

LABen erantzuna

LABek ohar bitartez adierazi du «harrigarria» dela ELAren argudioa, eta gogoratu du 2018ra arte Nafarroako Osasun Publikoaren Institutuan parte hartzen zuela, gainerako sindikatuekin duen akordioan inolako oztoporik sortu gabe. «2000. urteko hamarkadaren hasieratik dago abian laneko ezbeharren inguruko akordio intersindikala, LAB, Hiru, EHNE, ESK, Steilas, Nafarroako CGT eta ELA sindikatuen artekoa». LABek berretsi du akordio hori lan istripuei erantzuteko tresna «egokia» dela eta «indarrean» mantenduko dutela, eta ELAri aurpegiratu dio bere burua akordiotik kanpo kokatu izana.


Euriborra %3,534ra heldu da otsailean

Summary: Euriborra %3,534ra heldu da otsailean. 300 euroren bueltan garestituko zaie hileroko kuota 150.000 euroren hipoteka berri bat orain eguneratu behar dutenei.

Udan eta udazkenean baino motelago bada ere, goranzko bidean dago oraindik ere Euriborra. Tasa aldakorreko hipoteka gehienak kalkulatzeko erabiltzen den indizea %3,534ra iritsi da otsailean. Urtarrilarekin alderatuz gero, igoera ez da oso handia —0,197 puntu—, baina bai, ordea, iazko otsailarekiko aldea: 3,87 puntu dira, 24 urteko historian Euriborrak urte batean izan duen gorakadarik handiena.

Hipoteka gehienak urtero eguneratzen direnez, urte arteko aldea da garrantzitsuena, batez ere otsaileko datuarekin egin behar dutenentzat. Garestitze handia izango dute gehienek, eta batez ere hipoteka duela gutxi kontratatu zutenek. Horrela, 150.000 euroren mailegu bat, 25 urtean itzuli beharrekoa, Euribor gehi %0,5eko tasarekin, 506 euro ordaintzen aritu dira azken urtean; eguneratzen dutenean, berriz, 794 euro izango dira.

Kopuru hori txikituko da mailegua aspaldi eskatu zutenentzat. Izan ere, Hego Euskal Herrian gehien erabiltzen den sistema frantsesa da, eta, haren arabera, hipotekaren lehen urteetan interes gehiago ordaintzen dira, eta azkenekoetan batez ere maileguan hartutako kapitala kitatzen da.

Gorako bidean

Hurrengo asteetan Euriborra gehiago igotzea espero da, gora egin behar baitute Europako Banku Zentraleko interes tasek ere, eta horiei lotuta dagoelako Euriborraren bilakaera ere. Otsailaren hasierako bileran beste puntu erdi igo zituen, %3raino, eta orduan Christine Lagarde EBZko presidenteak oso garbi utzi zuen martxoaren 16ko bileran beste puntu erdi igotzeko asmoa zutela, %3,5eraino.

Oso litekeena da azken igoera ez izatea, eta gehiago izatea maiatzaren 4ko bileran. Orduan 0,25 edo 0,50 izango ote den ez dago hain garbi, ordurako inflazioak izaten duen bilakaeraren araberakoa izango baita: prezioek beheranzko bide sendoa hasiz gero, igoera apalagoa izango da, eta handiagoa EBZk erabakitzen badu orain arteko pilula ez dela nahiko indartsua izan.

Euroguneko inflazioaren lehen datua etzi aurreratuko du Eurostatek, eta urtarrileko %8,6tik behera pixka bat izatea espero da. Edonola ere, gaur Espainiako eta Frantziako estatistika erakundeek aurreratutako datuetan igoera txiki bat ikusi da, eta horrek atezuan jarri ditu EBZko burukideak.

Gauzak horrela, baliteke Euriborra %4era iristea edo handik oso hurbil geratzea udaberrian.


Summary: Osasunaren eta Athleticen arteko muxua irudikatu dute bi grafititan. Espainiako Kopako finalerdiaren bezperan, LKN artistak bi grafiti egin ditu Bilbon zein Iruñean. Chimy eta Muniain agertzen dira bertan, besarkatzen eta elkar musukatzear.

Bide desberdinetatik heldu dira Osasuna eta Athletic finalerdietara. Bihar jokatuko dute bi euskal taldeek Espainiako Kopako finalera heldu ahal izateko joaneko partida Sadarren —itzulerakoa, San Mamesen, apirilaren 4an—. Sevillan jokatutako aurrez aurrekoa irabazita iritsi da Osasuna bere etxera; Athleticek, berriz, Gironaren aukako partidaren porrota duela.

Bada, bederen, bi taldeak lotzen duenik: gaur goizean bi grafiti agertu dira Bilbon zein Iruñean. Bata, Poza kalean; bestea, autobus geltoki zaharrean. LKN grafitilariaren lana da. Ezequiel Avila Chimy Osasunako aurrelaria eta Iker Muniain Athleticeko erdilaria ageri dira grafitietan, besarkatzen eta muxu ematear direla. 9a eta 10a, hurrenez hurren: bi zenbakien eta bi taldeen arteko hurbiltasuna irudikatu du LKN artistak. Dena dela, hau dio Muniainen elastikoak: «Ezinezko maitasuna».

Berlingo Harresian den irudi batekin antzekotasun handia du artelanak —hartan, bi gizon dira elkar musukatzen ari direnak, Leonidas Brezhnev Sobietar Batasuneko burua zena eta Erich Honecker Alemaniako Errepublika Demokratikoko presidente ohia—.

Txibiteren eta Ruizen 'Muxua'

Ez da LKNk muxua irudikatzen duen lehen aldia. Duela bi urte baino gehiago, Nafarroako Parlamentuaren parean agertu zen futbol jokalarien antzeko irudia. Orduko protagonistak Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Bakartxo Ruiz EH Bilduko bozeramailea ziren. Aurrekontuak ari ziren negoziatzen parlamentuan. Muxua izendatu zuen grafitilariak artelana; «aurrera doala dirudien akordio bat» irudikatu zuen bertan.

Binilo paperean egindako lana eskegi, eta goiza amaitu aurretik apurtuta agertu zen. Foruzaingoko agente batek hautsi zuen, Nafarroako Gobernuaren arabera: «Inork ez zuen agindu halakorik egiteko». Ondorioz, Juan Carlos Zapico Foruzaingoko buruak obraren egileari deitu behar izan zion barkamena eskatzeko.

LKN grafitilariaren Muxua lana eskegi berri eta apurtuta. LKN (BERRIAk editatuta)


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak berriz ikertuko du ETAk 2000n egindako ekintza bat. Garcia Castellon epaileak tramiterako onartu du Inpunitatearen Kontrako Espainiako Elkartearen salaketa. Hamar euskal herritar ikertuko ditu.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek beste prozesu bat hasi du ustez ETAko buruzagitzako kide izandako hamar euskal herritarren kontra. Zehazki, ETAk 2000. urtean Sallent de Gallegon (Huesca, Espainia) Guardia Zibilaren auto baten kontra egindako ekintzaren inguruko auzia ireki du berriz —bi guardia zibil hil zituzten—, «genozidio bat» egiten saiatu zirelakoan.

Inpunitatearen Kontrako Espainiako Elkarteak jarri zuen salaketa, eta helburu du ETAren ekintzak «genozidio politika» baten partetzat hartzea. Hala, ustez ETAko zuzendaritzako kide ziren hamar lagunen aurka egin du elkarte horrek: Iñaki Gracia, Javier Garcia Gaztelu, Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Asier Oiartzabal, Juan Carlos Iglesias Chouzas, Mikel Albisu, Bizente Goikoetxea, Ramon Sagarzazu eta Marixol Iparragirre.

Auzitegi Nazionalak aurretik martxan zituen horietako zenbaiten aurkako ikerketak. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketei men eginda, besteak beste, Miguel Angel Blancoren eta Gregorio Ordoñezen hilketekin zerikusirik izan ote zuten ikertzen ari dira epaileak. Horretarako, Guardia Zibilak egindako txostenak dituzte oinarri.


Summary: Gazte bat atxilotu dute Bergaran, eta sexu eraso jarraitua leporatuta espetxeratu dute. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, otsaileko hiru egunetan izan ziren sexu erasoak, epe motzean, etxebizitza batean.

Ertzaintzak 18 urteko gazte bat atxilotu zuen atzo Bergaran (Gipuzkoa), eta, sexu eraso jarraitua leporatuta, espetxeratu egin du epaileak. Zehaztu dutenez, emakume batek otsailean hiru egunetan sexu erasoak jasan zituela salatu du, epe motzean. Guztiak Bergarako etxebizitza batean izan ziren.

Gaztea astelehenean atxilotu zuten, eta gaur agindu du epaileak espetxeratzeko.


Summary: Pablo Gonzalezen «neurriz kanpoko atxiloaldia» salatu du Eusko Legebiltzarrak. Adierazpen bat sinatu dute EAJ, EH Bildu, PSE eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek, eta galdegin dute buka daitezela kazetariaren aurkako eskubide urraketak

Pablo Gonzalez kazetaria Polonian atxilotu zutenetik urtebetera, haren aldeko adierazpena sinatu dute Eusko Legebiltzarreko talde gehienek. PP-C's eta Vox ez beste guztiek «kezka» adierazi dute kazetariaren egoerarekin, eta haren atxiloaldia luzatu izana salatu dute. Zehazki, kritikatu dute «behin-behineko atxiloaldiaren neurriz kanpoko erabilera» egin duela Poloniak, «Europako Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 47. artikulua urratuta».

Adierazpenean, bestalde, Gonzalezen ibilbide profesional joria nabarmendu dute EAJ, EH Bildu, PSE eta EP-IU taldeek: «Urteak daramatza hainbat hedabideentzat lanean, Europako eta munduko gatazkei eta errealitateei buruz informatzen».

Parlamentuko taldeek gogorarazi dute, halaber, Poloniako auzitegi batek Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetez luzatzea erabaki zuela atzo. Ondorioz, gutxienez maiatzaren 24ra arte jarraituko du preso euskal kazetariak. Erabaki hori txarretsi du legebiltzarrak, eta EAEko eta Espainiako erakundeei eskatu die «aldarrika dezatela, Poloniako agintarien aurrean, Gonzalezen eskubideak errespetatzeko, eta beharrezko urratsak egin ditzatela garantia juridiko osoa izango duen prozedura bat bermatzeko eta orain arteko eskubide urraketak bukatzeko». Are: euskal kazetariaren atxiloketa «prentsa eta informazio askatasunarentzako albiste txarra» dela gaineratu dute adierazpenaren sinatzaileek, «eta hori da, hain zuzen, gizarte libre eta demokratiko baten oinarrizko bermeetako bat».

EAJren eta EH Bilduren diputatuak, azalpen eske

EAJk eta EH Bilduk Espainiako Kongresuan dituzten ordezkariek ere Pablo Gonzalezen egoeraz hitz egin dute gaur. Kazetarien galderei erantzunez, EAJko bozeramaile Aitor Estebanek «harrigarritzat» jo du Gonzalezen egoera. «Ez ditut akusazioak xeheki ezagutzen, baina ez zait onargarri iruditzen epailearen aurrean deklaratu ez izana eta bere auziaz ebazpenik argitaratu ez izana».

Gogorrago hitz egin du EH Bilduko Jon Iñarrituk. Azaldu duenez, Gonzalezek hamabost hilabete eginen ditu espetxean epaitua izan gabe: «Zentzugabekeria hutsa da Europako Batasunak gisa honetako babesgabetasun egoera bat baimentzea». Iñarrituk esan du Gonzalez «baldintza ezin txarragoetan» dutela preso, «dagoeneko epaitua eta kondenatua izan den pertsona bati ezarriko lizkioketenak baino are okerragoak».

Azkenik, Alternatiba alderdiak ere Gonzalezen egoera txarretsi du. «Azken urteetan, Poloniako agintariek urratu egin dute botere judizialaren independentzia, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ere ebatzi du Poloniako goi organo judizialek ez dituztela betetzen bidezko epaiketei buruzko arauak». Alderdiak gogorarazi du Polonian gero eta murritzagoa dela adierazpen askatasuna, «gobernuaren errepresioaren ondorioz». Horren aurrean, Euskal Herriko erakundeen eta Espainiako Gobernuaren «geldotasuna» salatu dute.

RSF eta Amnesty Internationalen kezka

Atzo, Gonzalezen egoera salatu zuen RSF Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak, haren atxiloaldia «ahalik eta azkarren» amaitu behar dela adierazita. Urteurrena baliatuta, AI Amnesty International erakundeak ere kezka adierazi zuen Gonzalezen bakartze egoeragatik, eta hura askatzeko eskatu zuen. Poloniako fiskal nagusiari zuzendu zaio horretarako, baina ez du haren erantzunik jaso.

Ukraina eta Polonia arteko mugatik kilometro gutxira atzeman zuten Gonzalez, iazko otsailaren 27ko gauean. Ukrainako gerrak eragindako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen eremuan. Poliziak, baina, Errusiako zerbitzu sekretu militarrentzat lan egitea leporatuta atxilotu zuen. Orduan, hiru hilabeteko behin-behineko espetxealdia ezarri zioten, baina hura luzatuz joan da Rzeszowko Auzitegia. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.

Egun, Gonzalezek badu harremana bere abokatuarekin (Gonzalo Boye), eta Espainiako Estatuak Polonian duen kontsularen bisitak jaso ditu. Halere, Amnesty Internationalek salatu du irregulartasunak nabari direla prozesuan; besteak beste, atxiloaldiko lehen hamasei egunetan ez zuen ofiziozko abokatu baten bisitarik izan, eta bi hilabete igaro arte ezin izan zuen abokatu bat aukeratu.


Summary: Ezkerrak bat egiteaz hausnartu dute Oleagak editatutako azken liburuan. Gemma Zabaletari, Javier Madrazori eta beste lau laguni egindako elkarrizketek eta Arnaldo Otegiren epilogoak osatuko dute liburua, besteak beste.

Xabier Oleagak editatutako Confluir para transformar. Testimonios de encuentro desde la izquierda liburua argitaratuko dute aurki, gazteleraz (Bat egin eraldatzeko. Ezkerretik egindako elkartzearen testigantzak). Ezkerrak bat egiteaz hausnartuko dute zenbait pertsonak liburuan. Sei elkarrizketak osatzen dute. Jatorri desberdineko sei ezkertiarri egin die elkarrizketa Oleagak: Manuel Diaz de Rabago EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko magistratu ohiari, Gemma Zabaleta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohiari, Javier Madrazo sailburu ohiari, Pili Zabala legebiltzarkide ohiari, Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore zibil izandakoari eta Paul Nicholson EHNE Euskal Herriko Nekazarien Elkarteko kide izandakoari.

Hitzaurreak Xalbier Oleagak berak, Marisa Matias Bloco d’Esquerdako eurodiputatu portugaldarrak eta Alejandro Sanchez Pacha Uruguaiko Frente Amplioko senatariak ondu dituzte. Epilogoa, berriz, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak ondu du.

Pacha Euskal Herrian dago orain, eta horren ondorioz eman dute liburuaren berri, nahiz eta argitaratu gabe dagoen. Oleagak nabarmendu duenez, liburua egiten parte hartu duten pertsonek komunean dute borondate bat: ezkerrak bat egitea. Subiranotasunaren kontzeptuarekin «eroso» sentitzen dira seiak, eta gizartearen eraldaketa dute helburu. Liburua hauteskunde kanpainaren garaitik at egiteko gogoa adierazi du Oleagak.


Summary: 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako diru laguntzen gida. Gaurtik aurrera eska ditzakete 0-3 urte arteko haurrak dituztenek 200 euroko hileroko laguntzak.

Indarrean dira 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako 200 euroko laguntzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horiez gain, 3-7 urte bitarteko haurrentzako ere aurreikusi ditu Eusko Jaurlaritzak. Hona hemen eskaerak egiteko gida eta argibideak:

Nork eskatu ditzake laguntzak?

3 urte arteko haurrak dituzten familiek eskatu ditzakete. Seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango die Jaurlaritzak hilero. Jaiotzagatik, adopzioagatik, tutoretzagatik edo adopzio aurreko bizikidetzarako zaintzaren delegazioagatik egin daiteke eskaria.

Beste laguntza mota bat ere bada. Familia ugariek hilean 100 euro jaso ahalko dituzte, hirugarren seme-alaba edo ondorengo bakoitzagatik, 3 urte betetzen dituenetik 7 urte bete arte.

Desgaitasunen bat duten haurren kasuan

Haurrak gutxienez %33 desgaitasun edo mendekotasunen bat aitortuta badu, aurreikusitako laguntzak bikoiztu egingo dira. Hau da, 0-3 urte artean hilero 400 euro jasoko dituzte; eta familia ugarien kasuan, hilero 200 euro.

Noiz eta nola egin daiteke eskaera?

Gaur ireki da laguntzak eskatzeko epea, eta 2023ko urriaren 31ra arte egongo da zabalik. Atzerako eragina dute laguntzek, 2023ko urtarrilaren 1era artekoa. Eskaera epe hartatik kanpo aurkeztuz gero —azarotik aurrera—, laguntza eskaera egiten den hilabetetik aurrera kobratuko dute familiek.

Bi modutan aurkeztu daitezke eskaerak. Batetik, elektronikoki, helbide honen bidez. Bestetik, aurrez aurre: udaletan, Correosen posta bulegoetan, edo hiru hiriburuetako Zuzenean bulegoetan —azken horietarako hitzordua hemen eskatu daiteke, edo telefono bidez (945-01 90 00)—.

Bateragarria al da orain arteko laguntzekin?

Laguntza hori bateragarria izango da egungo kenkari fiskalekin eta baita diru sarrerak bermatzeko errentak seme-alabak izateagatik jada ematen dituen diru laguntzekin ere.

Erditze edo Espainiako adopzio anizkoitzekin, zer?

Erditze anizkoitza duten eta adopzio anizkoitza egiten duten familiek aparteko diru laguntza jasoko dute, hilerokoaz gain. Kontuan hartuko da, horretarako, familia errenta estandarizatua —hemen kalkulatu daiteke—.

Eragiketa bat egin beharko da laguntza kalkulatzeko, eta bertan erabili beharko haztapen faktorea baldintzatuko du errenta estandarizatuak. 20.000 euro azpiko errentetan, haztapen faktorea 2 izango da; 20.000 eta 30.000 bitartekoetan 1,5 izango da; eta 30.000 eurotik gorakoetan 1 izango da. Hau da formula:

2.000 x (erditzean edo adopzioan izandako seme-alaba kopurua − 1) x haztapen faktorea

Adibidez: hiru haur izan dituen familia batek 25.000 euroko errenta estandarizatua du. 2.000 x 2 x 2,5 = 10.000 euro jasoko ditu familiak.

Eta nazioarteko adopzioen kasuan?

Nazioarteko adopzioek, bakarrak zein anizkoitzak izan, aparteko diru laguntza bat ere jasoko dute. Hemen ere familia errenta estandarizatua eta haur kopurua hartu behar da kontuan:

2.000 euro (lehen semeari edo alabari dagozkionak) + 1.500 euro (gainerako seme edo alaba bakoitzeko) x familia errenta estandarizatuari dagokion haztapen faktorea.

Adibidez: atzerriko bi haur adoptatu dituen familia batek 30.000 euroko errenta estandarizatua du. (2.000 + 1.500) x 1 = 3.500 euro jasoko ditu familiak.

Non kontsulta daitezke zalantzak?

Hainbat bide jarri ditu Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila informazio gehiago lortzeko eta kontsultak egiteko.

Hileroko laguntzen webgunea Telefonoa: 945-06 20 40 Posta elektronikoa: umeak@euskadi.eus


Summary: Gutxienez 36 lagun hil eta 130 zauritu dira Grezian, bi trenek elkar jota. Ospitaleratuta daude 66 zauritu; haietatik sei, zainketa intentsiboetako unitatean. Merkantzia trena zen bata, eta bidaiariena bestea. Parez pare jo dute elkar, giza akats baten ondorioz.

Tren istripu larria gertatu da bart Grezian: errailez nahastu da bidaiarien tren bat, eta parez pare jo du merkantzien tren bat. Errailetik atera dira zenbait bagoi, eta su hartu dute haietatik hiruk. Suhiltzaileek helarazi duten azken eguneraketaren arabera, 36 lagun hil dira gutxienez, eta zaurituta daude 130. Ospitaleratuta daude 66, haietatik sei ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Lanean jarraitzen dute erreskate zerbitzuek, eta litekeena da hildakoen kopuruak gora egitea datozen orduetan.

Istripua izan duten trenak, gaur goizean. ACHILLEAS CHIRAS / EFE

Denera, bi trenen artean, 366 bidaiari zituzten (346 bidaiari eta hogei tripulatzaile), Hellenic Train enpresak jakinarazi duenez. Salonicatik Larisara zihoan bidaiarien trena, eta istripua Tempe izeneko herritik hurbil gertatu da, Atenas hiriburutik 300 kilometro iparraldera. 23:00ak aldera jo dute elkar bi trenek, eta berehala bertaratu dira hara larrialdi zerbitzuak: tartean, 40 anbulantzia eta 150 suhiltzaile. Polizia eta armada ere lanean dabiltza.

Lehen zantzuen arabera, giza akats batek eragin du istripua, baina xehetasunak ikertzen ari dira. Abiadura handian zihoazen bi trenak, eta istripuan bertan hil dira bien gidariak eta tripulatzaileak. Arduradunek adierazi dutenez, lehen hiru bagoiak 1.200 eta 1.500 gradu arteko tenperaturetara heldu dira.

Bestalde, Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak iragarri du hiru dolu egun dekretatu dituztela, gaurtik ostiralera arte. Bertan behera geratu dira ospakizun publiko guztiak.

Errailetik atera dira zenbait bagoi, eta su hartu dute horietatik hiruk. ACHILLEAS CHIRAS / EFE

Kostas Geridunias Greziako tren gidarien elkarteko presidenteak, berriz, ERT telebista katean salatu du «oso egoera txarrean» dagoela herrialdeko trenbide sarea: «Ezerk ez du funtzionatzen, dena eskuz egiten da. Semaforoak ere ez daude behar bezala. Funtzionatuko balute, gidariek ikusiko lituzkete gorri daudenean, eta garaiz geratuko lirateke», adierazi du.

Istripua gertatu eta ordu batzuetara, atxilotu egin dute Larisako tren geltokiko burua; fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egozten dio. Tokiko hedabideen arabera, atxilotuak adierazi du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin.


Summary: Mendiko ibiltarien jaia izango da martxoaren 12an Elgetan. Joan den urteko iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuituan parte hartu zuten mendizaleak elkartuko dira bertan. Goizean mendi ibilaldia eta ondoren bazkaria izango dute. Martxoaren 26an abiatuko da 2023ko zirkuitua.

Euskal Mendizale Federazioak antolatzen dituen iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuituan parte hartzen duten mendizaleek martxoaren 12an dute hitzordua Elgetan, Ibiltarien Jaian. 2022ko egutegia festa giroan itxi, iazko finalistei diplomak banatu eta 2023ko egutegiaren berri emango da jai horretan.

Goizean goiz, ohikoa denez, mendi ibilaldia egingo dute, goizeko 8:00etan abiatuta. Ibilbidea, hauxe: Elgeta, Asentzio ermita, Intxorta, Erdella, Egoarbitza, Azkonabitza, Elgeta. Ibilaldirako izena emateko epea zabalik izango da martxoaren 10era arte. Izen-ematea doan da, eta zirkuitu kanalaren bidez egin daiteke (www.zirkuitua.com). Ibilaldiaren ondoren, dutxak izango dira Elgetako kiroldegian. Eta bezperatik Elgetara bertaratu nahi dutenentzat, kiroldegia aurretiaz prestatuta egongo da lotarako. Norberaren esku geratuko da loâzakua eta koltxoiak eramatea.

Ibilaldiaren ondoren, iazko zirkuituko ibilaldietan parte hartu zuten finalistei aitortza egingo zaie diploma bana emanda, eta jarraian, bazkaria egingo da Elgetako kiroldegian bertan.

Urtez urte, iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuitua oso arrakastatsua izaten da. Batez beste, 10.000-12.000 lagun inguruk parte hartzen du, eta horien artean 7.000 izen emate berri izaten dira urtero. Aurten, martxoaren 26an abiatuko da zirkuitua, Villabona-Amasako Aizkardi mendi taldeak antolatzen duen ibilaldiarekin. 2023an, 20 ibilaldi izango dira guztira zirkuituan. Horien berri emango dugu aurrerago.

IBILTARIEN JAIA MENDI IRTEERA 08:00: Mendi ibilaldiaren hasiera Elgetako kiroldegitik Elgeta, Asentzio ermita, Intxorta, Erdella, Egoarbitza, Azkonabitza, Elgeta 13:15 – 14:15: Dutxak Elgetako kiroldegian 14:00: 2022-ko finalistei diploma banaketa Izenâematea: www.zirkuitua.com Martxoaren 10âera arte. Doan.

BAZKARIA 14:30: Elgetako kiroldegian Menua: Gula-entsalada eta odolki nahasia; txahal-erregosia edo bakailaoa labean; gazta-tarta edo etxeko intxaurrak. Prezioa: 30 € Izenâematea: Elgetako udalean Martxoaren 10âera arte / hasta el 10 de Marzo Antolatzaileak: Kantsatzeke M.T., Elgetako udala, Euskal Mendizale Federazioa Informazioa: www.zirkuitua.com Harremanetarako: 943.768.022 Eâmail: danonartian@elgeta.eu


Summary: Osasunbideko sindikatuek ez dute aldaketarik antzeman gobernuaren azken proposamenean. Remirez lehendakariordea negoziatzeko prest agertu izana eskertu dute LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, baina «zehaztasun handiagoa» galdegin diote

Adosteko prestasuna bai, baina urrats zehatzik ez. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatuek, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOOk, ez dute inongo aldaketarik antzeman Nafarroako Gobernuak Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean aurkeztutako proposamenean. Salatu dute aurreko bileretan aurkeztutako eskaintza bera dela, eta, atzoko mahai orokorrean, Afapna ez beste sindikatu guztiek kritika gogorra egin ziotela.

Hala ere, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoko kontseilari eta lehendakariordea «elkarrizketarako, lankidetzarako, akordioetarako eta egiteko dauden hobekuntzei eta aldarrikapenei aurre egiteko prest» azaldu zela nabarmendu du Osasunbideko intersindikalak ohar batean: «Prest agertu da lantalde ez-sanitarioaren lanbide karrera jasoko duen testu bat egiteko». Hala ere, eskaintza horrek badu baldintzarik ere: «Gatazkarik gabeko esparru bat» bermatzea. Hau da: Remirez sindikatuei eskatzen ari zaie bertan behera utz dezatela martxoaren 23rako greba deialdia.

Era berean, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek eginiko beste aldarrikapen batzuk ezartzeko prest azaldu zen Remirez atzoko bilkuran; «hala nola jaiegunen, txandakako lanaren eta gaueko lanaren homologazioa», eta esan du konpromisoa hartzen duela «hurrengo legealdian lehentasun osoz» heltzeko administrazio publikoko langileen estatutuaren erreformari. Gai hori ere «funtsezkotzat» jo du intersindikalak.

Hori dela eta, Osasunbideko sindikatuek «aurreranzko urrats» gisara ikusi dute Remirez lehendakariordearen jarrera irekiagoa, baina «proposamen zehatzagoa» galdegin diote, «martxoaren 23ko greba bertan behera uztea ekarriko lukeen egoera bat planteatu aurretik».

Osakidetzan, bilera bertan behera

Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila eta sindikatuak gaur ziren elkartzekoak. Hala ere, sindikatuak ez dira agertu mahai sektorialaren bilerara. SATSEk, ELAk, LABek, SMEk, CCOOk eta UGTk azaldu dutenez, zuzendaritzak ez du «borondaterik erakutsi» Osakidetzako lantaldeak pairatzen dituen «arazo larriei» konponbidea bilatzeko. Hori dela eta, planto egitea erabaki dute. Eta salatu dute bilerako gai zerrendan ez dituztela aintzat hartu sindikatuen bi eskakizun nagusiak, hala nola karrera profesionalaren dekretu berri baten tramitazioa geldiaraztea. Era berean, Osakidetzak sindikatuei aurpegiratu die ez dutela «interesik» negoziatzeko.


Summary: Vidralak 153 milioi eurotik gora irabazi ditu 2022an. Arabako beira konpainiak 3.000 milioi eurotik gorako balioa du burtsan.

Beirazko ontziak fabrikatzen dituen Arabako enpresak goranzko joera hartu du berriro. 2021eko ekitaldiko beherakadaren ostean, %5,8 hazi da iaz. Izan ere, 153,7 milioi euroren irabaziak izan ditu 2022an.

Salmentei dagokienez ere, emaitza onekin amaitu zuten iazko ekitaldia, hots: 1.345 milioi eurorenak izan ziren; 2021ekoarekin alderatuta, %24,1 gehiago. EBITDA erakuslea ere positiboa da, 270 milioi euroak gainditu baititu. Gaur-gaurkoz, 3 mila milioi eurotik gorako balioa du burtsan.

Enpresak Laudion du egoitza nagusia. Urtea makal hasi zuen, 2022ko lehen hiruhilekoan 800.000 euroren irabaziak izan baitzituen, 2021ean epe berean baino ia %98 gutxiago. Arabako taldeak, ordea, azpimarratu du «pixkanaka hobetzen» aritu direla urtean zehar, eta espero dutela aurten joera horixe bera mantentzea.

Besteak beste, pandemiaren amaierak eragina izan du salmenten gorakadan, ostalaritzaren jardueraren igoeraren ondorioz handitu egin baita beirazko ontzien eskaria.


Summary: Pablo Ibarren defentsak eskatu du bertan behera uzteko bizi guztiko kartzelaren kondena. Floridako tribunal baten aurrean egin berri dute auzi saioa bart, bideokonferentzia bidez. Candido Ibar aitak adierazi du berriz egin behar dela epaiketa.

Pablo Ibarren defentsak adierazi du ez dagoela «froga sendorik» Ibarrek bizi guztiko kartzela izateko, eta eskatu du kondena hori bertan behera utzi dezatela. Joe Nascimiento letraduaren arabera, ustez Ibar hilketarekin lotzen duen DNA frogan zaintza katea hautsi zen. Eta, gainera, akusazioaren lekuko nagusiarengan Poliziak «eragin» zuen.

Floridako West Palm Beach tribunalaren aurrean egin zen atzo auzi saioa, bideokonferentzia bidez. Han, Nascimientok hamabi arrazoi eman zituen Ibarren bizi guztiko kartzela zigorra bertan behera uzteko, eta bertze epaiketa bat egiteko «legezko berme guztiekin». Candido Ibar aitak auzi saioa ikusi ahal izan zuen, eta gaur Euskadi Irratian adierazi du epaiketa berriz egin beharko litzatekeela: «Horretarako nahiko froga badago. Baina noren esku dagoen erabakia, haren zain egon behar».

1994ko ekainean, hiru pertsona hiltzeaz erruduntzat jo zuen epaimahai batek Pablo Ibar. 2000. urtean izan zen lehenbiziko auzia, eta heriotza zigorra jarri zioten. 2016an, baina, lehenbiziko sententzia hura bertan behera utzi zuten, Ibarren aurka zeuden frogak ez zirelako sendoak. 2019an kondenatu zuten bizi guztiko kartzelara.

Duela lau urte egin zen bigarren epaiketa hartan, fiskaltzak DNA froga bat aurkeztu zuen. Nascimientok, ordea, froga hori zalantzan jarri berri du. Haren erranetan, ordura arte egin ziren azterketa guztietan emaitzak negatiboak izan ziren. Hau da, «ez zegoen aztarna biologikorik» frogatzen zuenik Ibar hilketak gertatu ziren lekuan egon zela. Gehitu du DNA zantzuak kamiseta batean aurkitu zituztela, «kantitate hutsaletan»: «Frogen zaintzan gertatutako nahi gabeko kutsatze baten ondorioa besterik ezin da izan».

Izan ere, zaintza katea «oso akastuna» izan zen: kamiseta zegoen poltsako babes zigilua erdi irekia iritsi zen laborategira. Nascimientok gogoratu zuen 2000. urtean egindako dokumental batean ikusten ahal dela kasuari buruzko frogak «banaka bildu gabeko» kutxetan gordetzen zirela, eta fiskalak eskularrurik gabe «manipulatzen» zituela.


Summary: EH Bildu: «Ate birakariak, mesedekeria, adiskidekeria... ez dira normalak». Koalizioak legez besteko proposamen bat aurkeztu du Etika Publikorako Batzordea desegiteko. Goi kargudun ohien «ate birakarien kasuek» erakusten dute, haren arabera, «ez duela balio praktika desegokiak detektatzeko, eta klientelismo sareak eta ate birakariak legitimatzen» dituela.

SPRIko zuzendari ohi Alex Arriolak eta Eusko Jaurlaritzako beste lau goi kargudunek enpresa pribatuetara egindako jauziak salatu ditu EH Bilduk, eta jakinarazi du koalizioak berak «mugitu» duelako ikusi duela «argia» informazio horrek guztiak. «Orain, Jaurlaritzak dio ikertuko duela gertatutakoa, baina ez du esan aurreko astean gure taldeak informazio guztia eskatu ziola; behartuta ikusi du bere burua», azaldu du Josu Estarrona legebiltzarkideak.

Horiek horrela, Estarronak iragarri du legez besteko proposamen bat aurkeztu duela gaur bertan Etika Publikorako Batzordea desegiteko. Gobernantza Sailari atxikitako organo horrek ematen ditu baimen bereziak bi urte itxaron gabe arlo pribatuan lanean has daitezen ardura publikoan aritu direnak. «Arriolaren eta besteen kasuek erakutsi dute batzorde horrek ez duela balio praktika desegokiak detektatzeko eta klientelismo sareak eta ate birakariak legitimatzeko» , esan du koalizio abertzaleko eledunak.

Asteon jakin da euren kargu publikoak utzi eta bi urte igaro aurretik hasi direla arlo pribatuan Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi, nahiz eta 2014ko bateraezintasunen legeak ez duen horretarako baimenik ematen. Lege horrek, ordea, aparteko baimen bat lortzeko aukera jasotzen du: interesatuak lanpostu berriaren informazio guztia helarazi behar dio administrazioari, eta Gobernantza Sailak erabaki behar du eskaera aintzat hartu ala ez, Etika Publikorako Batzordearen bidez. Bada, bost goi kargudun horien artean lauk aparteko baimena lortu zuten, baina bosgarrenak ez: SPRIko zuzendari ohi Alex Arriolak.

EH Bilduk uste du ez duela zentzurik bi urtez arlo pribatuan ez aritzeko debeku bat ezartzeak goi kargudun publikoei «eta gero Jaurlaritzak beti baimena ematea». Koalizio subiranistak nahigo luke legeak «zuzenean baimentzea ate birakariak, debekua baita salbuespena». Orain arte etika batzordeak izan duen «funtzio bakarra» izan da, haren arabera, «Jaurlaritzaren jarduera zuritzea», haren erabakiei «itxura etikoa emateko».

Ez du legea urratu

Estarrona legebiltzarkideak garbi adierazi du ez dela esaten ari «ilegala denik» bi urte itxaron gabe arlo pribatuan hasi diren goi kargudun publikoekin «gertatu dena», baina «desegokitzat eta itsusitzat» jotzen du: «Eta plano etikoan zalantzazkoa».

«Ate birakariak, mesedekeria, adiskidekeria… ez dira normalak», esan du koalizioko bozeramaileak. «Kezkatzen gaitu kasu hauek ez ote duten normaltasun sentsazio hori herritarren artean hedatuko». Hori dela eta, Etika Publikorako Batzordea desegiteko legez besteko proposamena egin du EH Bilduk, eta, horren ordez, eskatu du sortzeko «pertsona independentez osatutako organo berri bat, salatzailearen anonimotasuna bermatuko duten jardunbide desegokiak prebenitu, antzeman, jaso, aztertu, ikertu eta ebazteko».

Elkarrekin Podemosek ere goi kargudun ohien «ate birakariak» salatu ditu. Miren Gorrotxategi bozeramaileak auzitan jarri du Etika Publikorako Batzordearen jarduera; haren arabera, «ez dira berriak» horrelako kasuak.

Gasteizko Gobernua osatzen duten alderdi bien ordezkariek garbi esan dute azken orduetan «dena legezkoa» dela, eta PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak «fiskaltzara joateko» esan die legea urratu dela uste dutenei.


Summary: 57 urteko preso bat hil da Martuteneko espetxeko erizaindegian. Presoak 57 urte zituen, eta erizaindegiko ziegak irekitzean aurkitu dute hilda. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuak esan du ez duela indarkeria zantzurik. Atzo beste preso bat hil zen Zaballako kartzelan.

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, gaur goizean preso bat hilda aurkitu dute Martuteneko espetxean. Zehazki, erizaindegian zegoen preso, mina zuenez hango ziega batean artatzen ari zitzaizkiolako. Espetxeko zaintzaileak ziegak irekitzera joan direnean aurkitu dute hilik. 57 urte zituen, eta behin-behinean zegoen kartzelan.

Azken 24 orduetan Euskal Herrian hil den bigarren presoa da. Atzo Zaballako kartzelan hil zen beste preso bat. 22 urte zituen horrek. Hori ere 08:00ak aldean aurkitu zuten hilda, ziegak ireki zituztenean.

Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika sailburuak azaldu duenez, Martutenen hilda aurkitu duten presoak ez zuen indarkeria zantzurik. Justizia Sailak ikerketa bat hasi du heriotza zerk eragin duen argitzeko. Melgosak esan du ez dela batere ohikoa hain denbora laburrean bi preso hiltzea espetxean, baina espetxeko osasungintzako langileen aurreikuspenetan sartzen dela aukera hori.

Hirugarrena espetxe eskumena Jaurlaritzaren esku dagoenetik

Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena jaso zuenetik, hiru preso hil dira guztira haren esku dauden kartzeletan: Basaurin, Martutenen eta Zaballan –bakoitzean bat–. Aste honetan hil diren biez gain, iazko ekainean beste bat hil zen Basaurin. Hori ere behin-behinean zegoen preso, eta Eusko Jaurlaritzak esan zuen bere buruaz beste egin zuela. Azken 25 urteetan, guztira 25 preso hil dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetan. Gainera, otsailaren 4an beste preso bat hil zen, 43 urteko bizkaitar bat, Palentziako kartzelan (Espainia).

Espetxean suizidioak prebenitzeko ekimenen inguruan galdetuta, Melgosak gaur adierazi du protokolo horiek «etengabe» berritzen dituztela, «dena hobetu daitekeen arren» espetxeetan lan egiten duten profesionalak oso onak direla, eta «artatzen dituzten pertsonek dituzten profilengatik» egunero egiten dietela aurre egoera zailei.


Summary: EAEko Justizia Auzitegiak ebatzi du legez kanpokoa dela 34 langile publikori euskararen ezagutza eskatzea. Auzitegiak ebatzi du oinarrizko eskubideen aurka egiten duela 34 zaintzaileri euskaraz jakitea eskatzeak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioak desgaitasunen bat duten pertsonekin egiten du lan.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du legez kanpokoa dela euskararen ezagutza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen ezagutza —B2 titulua— baldintza zen 32 posturentzat, eta meritua beste birentzat. Betekizun hori, ordea, bertan behera utzi du auzitegiak. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», dio sententziak. Lanpostu publiko bat eskuratzeko baldintza euskararen ezagutza izateak enplegu publikorako eskubidea urratzen duela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak.

«Euskaldunok eskubide osoa dugu zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko», esan du Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasuneko zuzendari Garbiñe Mendizabalek. «Sumindura eta desadostasun irmoena» adierazi du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiaren harira, eta iragarri du aldundiak helegitea jarriko duela erabaki judizial horren aurka. Kasazio helegite bat dagokio hurrengo instantziari; kasu horretan, Espainiako Auzitegi Gorenean.

Gainera, Mendizabalek esan du aldundia konprometituta dagoela «muturreraino» eramateko Uliazpiko erabiltzaileek jasotzen duten zerbitzua «norbere hizkuntza aukera errespetatuz» egin dadin bermatzeko irizpidea. «Administrazioari dagokio gure zerbitzuetako familiei eta erabiltzaileei ahalik eta zerbitzu egokiena eskaintzea eta horrek eskatzen du erabiltzaileen hizkuntza aukerak bermatzea. Hizkuntza eskubideak herritarrenak direlako eta erakundeoi dagokigulako eskubide horiek errespetatu daitezen betearaztea», azaldu du Mendizabalek.

Euskara ezagutzeko «eskubidea»

Gernikako Estatutuaren arabera, Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako biztanleek euskara ezagutu eta erabiltzeko eskubidea dute. «Eskubide horretatik ez da eratortzen administrazioko postu guztiek hizkuntza eskakizun bat ziurtatu behar dutenik», sententziaren arabera. Bi langilek haien izenean aurkeztutako apelazio helegitea da EAEko Justizia Auzitegiak aztertu eta hobetsi duena. Haien abokatua Francisco Lopez Lera da. Hura izan zen Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna ezartzearen aurka 2021ean salaketa jarri zutenen abokatua.

Lehenik, Donostiako Probintzia Auzitegian aurkeztu zuten salaketa, eta hark atzera bota zuen iazko otsailean, iritzita herritarrek eskubidea dutela Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta haren menpeko organismoekin euskara erabiltzeko. Zehazki, sententziak dio hizkuntza eskakizun horiek bat egiten dutela Gipuzkoako Foru Aldundiak administrazio publikoan euskara normalizatzeko ezarritako indizearekin. Gainera, sententzia horretan auzitegiak arrazoitu zuen oposizioetan ez zegoela inolako diskriminaziorik, besteak beste eskainitako 34 lanpostuetako bik ez zutelako baldintza gisa ezartzen euskararen ezagutza, meritu gisa baizik.

Epai horri helegitea aurkeztu zioten EAEko Justizia Auzitegian, eta hark ebatzi du oposizio horiek Espainiako Konstituzioaren aurkakoak direla. Sententziak dioenez, konstituzioaren lau artikulu urratzen ditu Uliazpiko oposizioetako hautagaiei euskara eskatzeak. Lehenik, 3. artikulua: horren arabera, gaztelania da Espainiako Estatuko biztanleek ezagutzeko «betebeharra» duten hizkuntza bakarra —euskara ezagutzea «eskubidea» da—. Bigarrenik, 14. artikulua begiz jo dute: haren arabera, herritarrak «berdinak» dira legearen aurrean. Hirugarrena 23.a da, eta arautzen du herritarrek baldintza berak izan behar dituztela kargu publikoak eskuratzeko orduan. Eta laugarrenak dio —103. artikuluak— administrazio publikoak «interes orokorraren zerbitzura» egon behar dutela. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Luis Javier Murgoitio magistratuaren irizpidea da hori; Donostiako Probintzia Auzitegiarentzat Uliazpiko betebeharrek ez zuten urratzen artikulu horietako bat ere.

Uliazpi fundazioa Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da, eta denetariko zerbitzuak eskaintzen dizkie desgaitasunen bat dutenei eta haien senideei.

«Oso larria»

Euskalgintzaren Kontseiluak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak «oso larritzat» jo dute epaia, eta adierazi dute beste urrats bat dela «botere judizialaren oldarraldian». «Kezkagarria eta larria iruditzen zaigu, hankaz gora jartzen dituelako milaka herritarren hizkuntza eskubideak, instituzioen hizkuntza berdintasunarentzako lana eta, azken buruan, herri borondatearen isla den jardun normalizatzailea», adierazi du Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak.

Gainera, nabarmendu dute gizarteko sektorerik zaurgarrienetako baten eskubideak urratu dituela epaiak. «Denok dakigu zaintza behar bezala jasotzeko hizkuntza zeinen erabakigarria den», azaldu du Eskisabelek. Erantsi du epaia hizkuntza eskakizunen aurka doala eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hizkuntza politika egiteari ekin diola «beste behin».

Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariak gogorarazi du Uliazpi fundazioak hainbat eremutan hizkuntza kudeaketa hobetzeko beharra onartu zuela iazko plangintzan, «kalitatezko zerbitzua eskaini eta herritarrek eta langileek euskaraz artatuak izateko zein lan egiteko duten eskubidea bermatzeko». Gaubekak azaldu du oposizio horietan parte hartu zuten hautagai guztiek gai izan beharko luketela zerbitzuak eta arreta euskaraz eskaintzeko, «hori baita pertsona zaurgarrienak duintasunez eta beraien hizkuntza erabiliz zaintzeko baldintza eta bermea».

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatearen arabera, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaia «larria bezain atzerakoia» da. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak adierazi du epaiak ez dituela betetzen gaur egungo legeak: «Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hizkuntza politikari eta euskara lehenesteari buruzko lege berriak onartu dira azken urteotan, eta horien aurkakoa da epaia». Nabarmendu du «ezinbestekoa» dela Gipuzkoako Foru Aldundiak haren langileei euskararen ezagutza eskatzea, zerbitzu horiek jasoko dituzten herritarren eskubideak bermatzeko.


Summary: Gonzalezen abokatuak berretsi du oraindik ez dutela haren kontrako auzibiderik abiarazi. EITBk egindako elkarrizketa batean, esan du balitekeela zigor eskaera hiru-lau urtekoa izatea.

Bartosz Rogalak, Pablo Gonzalezen auzia hasieratik hartu duen abokatu poloniarrak, elkarrizketa bat eman dio EITBri, eta han berretsi du Poloniak oraindik ez duela abiarazi kazetariaren kontrako auzibiderik, eta, beraz, ez dagoela hura epaitzeko datarik. Esan duenez, haren auziaz arduratzen diren abokatuek badute Poloniak egiten dizkion akusazioen berri, baina ezin dute inolako informaziorik eman horretaz; hala eginez gero, abokatuak ere akusatuak izateko arriskuan leudeke.

Rogalaren arabera, Polonia saiatzen ari da Gonzalezen kontrako ustezko frogak herrialdetik kanpo kontrastatzen: «Hori izan daiteke atxiloaldia urtebete baino gehiago luzatu izanaren arrazoia», azaldu du. Esan duenez, Poloniak badu Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetean behin etengabe luzatzeko aukera: «Poloniako espetxeetan badaude espioitzaz akusatutako preso gehiago, eta haietako zenbaitek Pablok baino denbora gehiago eman dute kartzelan».

Rogalak uste du epaiketa iristen denean balitekeela zigor eskaera hiru-lau urtekoa izatea: «Hau iritzi pertsonala baino ez da», zehaztu du. Esan duenez, Gonzalezen egoera gogorra da, bakarturik dagoelako eta egunero ziegatik ordubetez baino ezin delako atera, baina, oro har, «ondo» dago: «Baldintza horietan bizitzea ez da erraza, baina berak onartu egiten du, eta bere osasun egoera, fisikoki zein mentalki, ona da».

Gonzalez iazko otsailaren 28an atxilotu zuten Polonian, Ukrainako gerratik ihesi zihoazen errefuxiatuen krisiaren inguruan kazetari lana egiten ari zelarik, eta, beraz, urtebete egin du espetxean. Berriki, haren espetxealdia beste hiru hilabetez luzatu du Poloniak.


Summary: Ukrainako muga indartzeko agindu du Putinek, zenbait drone Errusiako aire eremuan sartu ostean. Moskuren arabera, Ukrainatik jaurtitako drone bat hiriburutik ehun kilometrora lehertu zen atzo; Kievek, ordea, ez du bere gain hartu erasoa. Gaur, berriz, Kremlinek salatu du Ukrainak eraso «masibo bat» egin duela Krimearen aurka. Zelenskik onartu du Errusiaren aurkako guda «gogortu» egin dela Bakhmut hiri estrategikoan.

Errusiako presidente Vladimir Putinek agindu argia helarazi zion atzo Defentsa Ministerioari: Ukrainako muga indartzeko. Izan ere, Kremlinen arabera, Ukrainatik zenbait drone jaurti zituzten Errusiara, eta horietako bat Moskutik ehun kilometrora lehertu zen, Kolomna barrutian; beste bi eraitsi egin zituzten herrialdearen hegoaldean. Horiek horrela, agintariek itxi egin zuten San Petersburgo hiriaren aire eremua.

Moskuko gobernadore Andej Vorobiobek adierazi zuenez, Kolomna barrutian eroritako dronearen helburua zen «azpiegitura zibil bat eraistea, baina ez zuen lortu». Ziurtatu zuen, halaber, droneak ez zuela kalterik eragin. FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federala gertatutakoa ikertzen ari da. Agintariek ez zuten zehaztu droneak zer azpiegiturari eraso zion, baina Gazprom Errusiako Estatuaren energia konpainiak zenbait instalazio ditu Kolomna barrutiko Gubastovo herritik gertu.

Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, piloturik gabeko hegazkinaren irudiek erakusten dute Ukrainan ekoitzia dela. Zortziehun kilometroko irismena du, baina ez da gai «pisu handiko lehergailuak» garraiatzeko.

Kievek, berriz, ez zuen eraso bakar bat ere bere gain hartu. Ukrainako presidente Volodomir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliak ukatu egin du gaur Errusiaren aurka oldartu izana: «Ukrainak ez dio erasotzen Errusiako Federazioaren lurraldeari. Ukrainak defentsarako gerra egiten du, bere lurralde guztiak askatzeko», idatzi du gaur Twitterren. Halere, Kremlineko eledun Dmitry Peskovek azkar erantzun dio adierazpen horri: «Ukraina gezurretan ari da».

Bada, drone erasoekin lotuta, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi duenez, Ukrainako indarrek ahalegina egin dute piloturik gabeko hegazkinekin Krimeari «masiboki» erasotzeko, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Moskuren arabera, oldarraldi horretan ere ez inor hil. Ukrainak behin baino gehiagotan egin dio eraso Krimeari, Errusiak 2014an anexionatutako lurralde bati, droneekin edo beste bitarteko batzuekin. Tropa errusiarrak penintsula horretatik erabat erretiratzeko eskatzen du Kievek.

Borrokak, kalez kale

Gerra frontean, Zelenskik onartu du Errusiaren aurkako guda «gogortu» egin dela Donetskeko Bakhmut hiri estrategikoan. Kalez kale borrokatzen ari dira bi aldeak, eta, ondorioz, Kievek erabaki du soldadu gehiago bidaltzea hara. Presidenteak ukrainarrei bidalitako ohiko mezuan, Zelenskik esan du gerrako egoerarik «zailena» Bakhmutekoa dela oraindik, eta nabarmendu hiri horretako borroka irabaztea «oso garrantzitsua» dela Donetsk eskualdeko gainerako herrien defentsarako. Horrekin lotuta, Ukrainako armadako Estatu Nagusiak ziurtatu duenez, Bakhmutik tropak erretiratzeari buruzko erabakirik ez dute hartu «oraingoz».

Ikusi gehiago: Ukrainak ohartarazi du «gero eta zailagoa» dela Bakhmuteko egoera

Bestalde, Errusiako tropek hainbat erasoaldi egin dituzte gaur goizaldean, Ukrainako agintariek salatu dutenez. Kharkiv probintziako Txuhuiv herrian, esaterako, Errusiak jaurtitako bonbek etxebizitza eraikin bat jo dute, eta gutxienez bi lagun zauritu dira. Dnipropetrovsk probintzian, berriz, herrialdearen hego-ekialdean, erasoak izan dira gauean gutxienez lau herritan, eta energia azpiegiturak hondatu dituzte. Poltavako funtzionarioek esan dute Errusiaren bost drone eraitsi dituztela gutxienez.

Diplomazia arloan, Alexandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea Xi Jinping Txinakoarekin batzartu da gaur, Pekinen, eta, bileraren ondoren adierazi duenez, Minskek «erabat babesten» du Pekinek joan den astean Ukrainarako proposatutako bake plana. Lukaxenkok nabarmendu duenez, «erabaki politiko arduratsuak hartu behar dituzte». Joan den ostiralean, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuen urteurrenean, Pekinek hamabi puntuko dokumentu bat kaleratu zuen, eta eskatu zuen, besteak beste, su etena ezartzeko, Mendebaldeak Moskuri ezarritako zigorrak bertan behera uzteko, eta herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko. Dena den, Ameriketako Estatu Batuek, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak eta Europako Batasunak ez zuten aintzat hartu Txinaren plana.

NATO eta Finlandia

Finlandia NATOn sartzeko prozesua azkartzearen inguruan bozkatzekoak ziren gaur arratsaldean Eskandinaviako herrialde horretako parlamentuko diputatuak, eta arazorik gabe onartu dute; proposamenak legebiltzarreko berrehun kideetatik 184ren babesa jaso du; zazpik kontra egin dute, eta batek abstentziora jo du. Errusiak Ukraina inbaditu ondoren, Finlandiak —Errusiarekin duen mugarik luzeenetako bat du— eta Suediak utzi egin zioten hainbat hamarkadaz izandako neutraltasun estatusari, eta aliantza militarrera batzeko eskaera egin zuten iazko maiatzean. «Finlandiari eta Suediari ongietorria egiteko garaia iritsi da», adierazi zuen atzo NATOko idazkari nagusiak, Helsinkira egindako bisitan.

NATOn sartzeko, ordea, erakundeko kide diren 30 estaturen oniritzia behar dute. Zehazki, Helsinkik eta Stockholmek NATOko kide guztien babesa dute, Hungariarena eta Turkiarena izan ezik. Halere, Finlandiak Suediak baino oztopo diplomatiko gutxiagori aurre egin behar dio, eta, beraz, apirileko hauteskunde orokorrak baino lehen batu nahi du NATOra. Bide horretan, lege proiektu bat onartzeak bide emango dio Helsinkiri prozesua azkartzeko. Halere, Ankarak eta Budapestek berretsi egin behar dituzte Eskandinaviako bi estatu horien ekinaldiak. Bada, Hungariako presidente Katalin Novak parlamentuko ordezkariak deitu ditu Finlandiaren eta Suediaren eskaerak «ahalik eta lasterren» onartzera.


Summary: Pavement taldea kartelburua izango da BBK Live jaialdian. Roisin Murphy, Perfume Genius, Arca, Young Fathers, Desire, Neo Pistea eta Judeline ere batu dira Bilboko musika festibalaren programaziora. Uztailaren 6tik 8ra egingo dute jaialdia, ohi bezala, Kobetamendin.

Pavement, 1990eko hamarkadako rock independentearen ikur nagusietako bat, Bilboko BBK Live jaialdian izango da aurten, uztailaren 7an, zehazki. Antolatzaileek iragarri dutenez, AEBetako taldea kartelburua izango da egun horretan.

1989an sortu zuten Pavement Stocktonen (AEB), eta, hamar urteko ibilbidean, bost disko luze argitaratu zituen taldeak. Slanted and Enchanted (1992) eta Crooked Rain, Crooked Rain (1994) diskoekin pop eta rock independentearen ordezkari garrantzitsuenetakoa bilakatu zen, eta mundu osoko taldeetan izan zuen eragina. Noise-poparen eta lo-fi soinuaren aztarnak zituzten bandaren lehenengo kantuek, baina, poliki-poliki, molde klasikoagoa zuten abestiak ere konposatuz joan zen Stephen Malkmus kantariak gidatzen zuen taldea. Wowee Zowee (1995), Brighten the Corners (1997) eta Terror Twilight (1999) horren erakusle izan ziren.

Orduz geroztik, noizbehinka elkartu dira, eta aurten Bilbon izango dira.

Pavementez gain, programaziora batu diren beste artista batzuen izenak ere iragarri ditu BBK Livek: Roisin Murphy, Perfume Genius, Arca, Young Fathers, Desire, Neo Pistea eta Judeline.

Ostegunez hasiko da BBK Live, eta lehenengo egun horretan Florence + The Machine, The Chemical Brothers, Arca, Fever Ray, M83, Bengo eta Delaporte ariko dira, besteak beste.

Bigarren egunean, Pavementez gain, honako hauek igoko dira Kobetamendiko oholtzetara, beste batzuen artean: Phoenix, The Blaze, Jamie XX, The Murder Capital eta Rudiger.

Larunbatean, azkenik, Artctic Monkeys kartelburuarekin batera, Idles, Love of Lesbian, Perfume Genius, Eneritz Furyak, Merina Gris eta Young Fathers izango dira jaialdian, besteak beste.


Summary: Laboral Kutxak erraztasunak eskaini dizkie hipotekek itotako 60.000 familiari. Hileroko kuota apaltzeko eta muga bat jartzeko aukera izango dute urtean 60.000 eurotik beherako errenta duten bezeroek.

Laboral Kutxak erabaki du beste urrats bat egitea Euriborraren igoera handiaren ondorioz hipoteka ordaintzeko arazoak dituztenei erraztasunak emateko.

Urtero 60.000 euro baino gutxiagoko errenta duten familia unitateei bi aukera emango dizkie Euribor garestiagoak dakarren gastu gehigarriari aurre egiteko. Kalkulatu duenez, 60.000 familia unitatek baliatu ahal izango dituzte.

Batetik, interesik gabeko mailegu bat eskainiko die, hamabi hilabetekoa, eta horren bitartez hipotekaren kuota murriztu ahal izango dute, edo gehienezko muga bat jarri.

Bestetik, aukera emango die sei hilabetez maileguaren kapitala ez itzultzeko. Hau da, tarte horretan soilik interesak ordainduko dituzte, eta epe hori amaituta hasiko dira berriro mailegatutako dirua itzultzen. Halaber, Laboral Kutxako bezeroek aukera izango dute beren hileroko kuota murrizteko, betiere aldez aurretik maileguaren zati bat amortizatu badute edo epea laburtu. Entitateak gogorarazi dutenez, joan den urtarrilean 47 bezerok eskatu zuten gabealdia (interesak bakarrik ordaintzea), eta beste 55ek erabaki zuten kuota txikiagoa ordaintzea.

Orain arteko neurriak, motz

Badira bi hilabete indarrean jarri zirela Euriborraren garestitzeari aurre egiteko Espainiako Gobernuak bultzatutako babes neurriak: besteak beste, kuota izoztea urtebetez, hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea, eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak ordaintzea.

Finantza erakundeentzat borondatezkoa zen neurri horiekin bat egitea, baina guztiz gehienek egin zuten, Laboral Kutxa barne. Baina Mondragon taldeko kreditu kooperatibak onartu du eskaera gutxi jaso dituela, 32 baizik ez. Arrazoien artean egon liteke neurri horietaz baliatzeko baldintzak nahiko zorrotzak direla, besteak beste eskatzen duelako familia unitatearen errenta 29.400 eurotik behera egotea.

Hori bai, ez du baztertu hurrengo hilabeteotan bezero gehiagok laguntza eskatzea, Euriborraren garestitzea oraindik ez baita islatu hipoteka guztietan, eta prezioen garestitzeak ez baitu etenik. «Pentsatzekoa da datozen hilabeteetan handitu egin daitekeela familien gaineko presioa, eta, gainera, hipoteken eremutik kanpora ere zabaltzea».

Horregatik, beste zerbait eskaini die Laboral Kutxak beren txarteletan ordainketa finantzatuen eta erosketa geroratuen modalitateak dituzten 400.000 bezero ingururi. Etxeko gastu arrunten ordainketa hiru, sei, bederatzi eta hamabi hilabetetan zatitu edo geroratu ahal izango dute, inolako kosturik gabe. Ordainagiriak, zergak eta transferentzia nagusiak —energia gastuak, aseguruak...— atzeratu eta zatitu ahal izango dira horren bitartez.


Summary: Marteri buruzko ikerketen berri eman du EHUk. Meteorologia aztertzeko datu zehatzak bildu, eta Jezero kraterreko arrokak aztertu dituzte. Haiek hautatutako laginak 2030ean Lurrera ekartzea espero dute.

Hobekixeago ezagutzen du gizakiak Marte. Hobekixeago ezagutzen dira planeta gorriko atmosfera eta fenomeno meteorologikoak, baita Jezero kraterreko arrokak ere. Ikerketa horietan alea paratu dute Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia Planetarioen taldeak eta Ibea Ikerkuntza eta Berrikuntza Analitikoko taldeak, nazioarteko beste erakunde batzuekin batera. Urtebete martetar bat, hots, bi urte lurtar igaro dira Mars 2020 misioak Marten lur hartu zuenetik. Tarte horretan egindako lanen emaitzak azaldu ditu EHUk gaur.

Perseverance deitutako rover edo robota Marten da orduz geroztik, eta informazio anitz bildu dute planeta gorria hobeki ezagutzeko. Robot horretako pieza batzuk EHUko taldeek eginak dira, eta hortik bildutako datuak aztertzeaz ere arduratu dira. Orain 2028ra begira daude, orduan hasiko baita Marten bildutako zenbait lagin Lurrera ekartzeko misioa. 2030ean lagin horiek bertatik bertara aztertzeko aukera izanen dutela uste dute.

Aurkezpena Bilboko Bizkaia aretoan egin dute, goizean. Hitza hartu dute Agustin Sanchez-Lavega Planeta Zientzien Taldeko zuzendariak, Juan Manuel Madariaga Ibeako zuzendariak, Eva Ferreira EHUko errektoreak eta Iñigo Urkullu Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakariak. «Mars 2020 misioak sona eman dio espazioko misioetan dugun parte hartzeari», esan du Sanchezek. Izan ere, NASAk haiek aurkeztutako MEDA tresna onartu zuen, 67 proposamenen artean.

Martera bidalitako robotak zazpi tresna zientifiko konplexu ditu, eta horietako bat da MEDA. Askotariko sentsore meteorologikoen sistema bat da, tenperatura, presioa, hezetasuna, haizea eta abar neurtzeko gai dena. Horri esker jakin dute nolakoa den Marteko Jezero kraterra: «Leku idorra da, hautsez betea; han, haizeak zurrunbiloak sortzen ditu, eta, zenbaitetan, ufada biziz jotzen du, atmosferan hauts ugari sartuz», azaldu du Zientzia Planetarioen taldeko zuzendariak. Jasotako datuak aztertuta, planetaren atmosfera ezaugarritzen ari dira, eta esan du hango eguraldia eta klima iragartzeko ereduak hobetuko dituztela horri esker.

Roverraren beste tresna bat Super Cam da, gaur egun urrutiko analisiak egiteko eta laginetara modu multianalitikoan hurbiltzeko dagoen sistema espektroskopikorik konplexuena. Talde horrek datuak aztertzen ditu, eta robotari aginduak ematen dizkio haien operazio gelatik. Kamerak erabiliz, arroketan zentimetro bateko zuloak egiten dituzte; analizatu, eta lagin bezala egokia denetz erabakitzen dute. Madariagak esan du hamabost lagin bildu dituztela: arroken hamalau lagin eta atmosferaren lagin bat. Lagin horiek ekartzen dutenerako, laborategia prestatzen ari dira dagoeneko.

Ehunka milioi urtez urez beteta egon ondoren, ez dute arroka sedimentarioen hondakinik aurkitu Jezero kraterrean, baina bai arroka igneoak, gutxienez hiru gertaera bolkanikoetakoak. Arroka igneo horien barruan gatzak detektatu dituzte.

Erakundeen babesa

Ferreiro kontent agertu da EHUko taldeek Mars 2020 misioan izandako parte hartzeagatik. «Eredu zarete ikerketa hauen bikaintasunarengatik», esan du. Nazioarteko elkarlanari balioa eman dio errektoreak, eta EHU «oso urrutira eraman» dutela aitortu die Zientzia Planetarioen taldeari eta Ibeari. Urkullu lehendakariak ere esker ona adierazi die, eta zientzia gizarteratzearen garrantzia nabarmendu: «Zientzian eta berrikuntzan inbertitzen jarraitu behar dugu».


Summary: M-8ko mobilizazioek zaintza sistema izanen dute jomugan, «emakumeen aurkako indarkeriaren ardatzetako bat». Euskal Herriko Mugimendu Feministak manifestazioak antolatu ditu Euskal Herriko bost hiriburutan.

Zaintza eredua eraldatu, dena aldatzeko. Hori aldarrikatuko du Euskal Herriko Mugimendu Feministak heldu den Martxoaren 8ko mobilizazioetan. Ohi bezala, manifestazioak eginen dituzte Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan. Gaurko agerraldian, baina, hiriburuetako deialdien berri eman dute feministek: Baionako manifestazioa izanen da abiatzen lehena, 15:00etan aterako baita Merkatuaren plazatik; Bilbokoa 19:30ean abiatuko da Jesusen Bihotzetik; Gasteizkoa, 19:00etan San Anton plazatik; Donostiakoa, 18:30ean Antiguako tuneletik; eta Iruñekoa, 20:00etan Antoniutti parketik.

Iruñeko Gazteluko plazan egin du agerraldia Euskal Herriko mugimendu feministak, aurtengo adierazpena irakurri eta mobilizazioak iragartzeko. Amaia Santestebanek, Amanda Verronek eta Elene Lopetegik irakurri dute adierazpena. Azaldu dutenez, aurtengo aldarrikapenak «ez dira asko aldatu iaztik», urtebetean «ez baita asko aldatu bizi dugun zapalkuntza egoera», baina egoerak gainezka egin duela uste dute: «Kolapsoa ez da krisi bat; Mendebaldetik, Iparralde globaletik hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta ijitoen aurkakoen multzo oso baten jarraipen logikoa da», esan du Santestebanek. Egoera horretan, zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela uste du mugimendu feministak. Hori dela eta, aurtengo manifestazioetan zaintzaren alorrean jarriko dute azpimarra, duela hilabete iragarri zuten bezala, Denon bizitzak erdigunean leloa daraman dinamika handiago baten barruan.

«Egungo zaintza sistema eraldatzera» deitu dute mugimendu feministako kideek. Adierazi dute Hego Euskal Herrian EAJ, PSN, CEN Nafarroako Enpresarien Elkartea eta Confebask direla sistema horren arduradun nagusiak, eta «zaintzaren beharrak merkantilizatzea, pribatizatzea eta horiekin espekulatzea» egotzi diete. Salatu dute, gainera, sistema horren barruan emakumeen bizkar jartzen direla zaintza lanak. «Egungo zaintza sistema irauli behar dugu. Emakumeak gara familian zaintzen ardura gure gain hartzen dugunak, zahar etxeetan eta haur eskoletan lan egiten dugunak, emakume migranteak gara etxeak eta ospitaleak garbitzen ditugunak, zahartzaroan dauden pertsonak egunerokoan zaintzen eta garbitzen ditugunak», azaldu du Verronek. Eta, segituan, galdera egin du: «Nork zaintzen ditu emakume migranteak eta arrazializatuak? Nork zaintzen ditu zaintzaileak?».

Hori dela eta, M-8an ere «Espainiako Atzerritartasun Legea indargabetzea eta pertsona guztiak erregularizatzea» eskatuko du mugimendu feministak herri eta hiriburuetako kaleetan. Izan ere, beren planteamendua «mendekotasunaz harago» doala azpimarratu dute feministek, «beharrezkoak diren oinarrizko zaintzak bermatuak» izan daitezen: «Zaintzarako eskubide kolektiboaren aldeko apustua da gurea; askatasunez eta arduraz, gure bizitza osoan duintasunez zainduak izateko zein besteak zaintzeko» esan dute.

Izan ere, mugimendu feministak azpimarratu du «zaintzak iraultzea dela dena eraldatzea», eta baita «emakumeen aurkako indarkeria eta desberdintasun ardatz nagusietako bat astintzea» ere. Egungo zaintza eredu heteropatriarkalari aurre egiteko aterako dira kalera heldu den Martxoaren 8an.


Summary: Atxilotu egin dute Legorretako istripuko gidarietako bat. Zuhurtziagabekeriazko hiru giza hilketa delitu egozten dizkiote. Ertzaintzak ondorioztatu du kontrako noranzkoan gidatzen ari zela.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak atxilotu egin du asteburuan Legorreta (Gipuzkoan) parean jazotako auto istripuan inplikatutako gidarietako bat. 36 urteko gizonezko bat da, eta ustezko zuhurtziagabekeriazko hiru giza hilketa delitu egozten dizkiote; baita lesio delitu bat eta ausarkeriaz gidatzea ere. Atxilotua Donostian ospitaleratuta dago ezbeharra jazo zenetik.

Auto istripua N-1 errepidean gertatu zen, igande goizaldean. Hiru lagun hil ziren, eta beste bi ospitaleratu zituzten. Ertzaintzaren Trafiko Unitatea gertatutakoa ikertzen aritu da ordutik, eta ondorioztatu dute atxilotutako gizona kontrako noranzkoan gidatzen ari zela eta bere bidetik zihoan auto bat jo zuela, aurrez aurre.

Atxilotutako gidariarekin, beste bi lagun zihoazen autoan; horietako bat igandean hil zen, eta bestea atzo. Igandean hil zen beste autoan zihoan emakume bat ere.


Summary: Kaledonia Berriko independentistak elkartuta itzuliko dira negoziazioetara. Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa Ozeaniako uhartedi hartan izango da bihartik igandera arte, estatus berriari buruzko aldebiko elkarrizketekin jarraitzeko.

Kaledonia Berriko independentistak negoziazio mahaira itzuliko dira, eta badirudi inoiz baino indartsuago itzuliko direla. FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren iragan asteburuko kongresuak, behintzat, sentsazio hori helarazi du, Frantziatik ateratzearen aldekoek batasuna berreskuratzea erabaki baitzuten, uhartediaren estatus berriari buruz bihar berriz abiatuko dituzten aldebiko elkarrizketei begira. Aliantza hori osatzen duten alderdiak, horretatik kanpo daudenak, sindikatuak... Denek ondorioztatu zuten, aho batez, «oinarri komun bat» beharrezkoa zela Parisekin hitz egiteko. Esan eta egin: «burujabetza osoa» lortzea hitzartu zuten, historikoa den adostasun baten bitartez.

Gerald Darmanin Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa bigarrenez izango da Kaledonia Berrian, bihartik igandera arte. Bisita erabat politikoa da, batez ere negoziazioen muinean sartu nahi baitu independentistekin eta loialistekin; lehen bisita, iragan azaroaren amaierakoa, alderdi politikoak entzun eta metodo bat finkatzeko baliatu zuen, eta horren ondorio da egunotako bilera sorta, Frantziatik ateratzearen aldekoek argudiatu baitzuten elkarrizketek aldebikoak behar zutela.

Deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferendumak, 2021eko abenduaren 12an egindakoak, hautsak harrotu zituen, eta oraindik nabari dira horren ondorioak. Independentisten boikotarengatik —koronabirusaren pandemia aitzakia hartuta—, parte hartzea %43,87koa izan zen —aurreko bietan, %83 ingurukoa—, eta horrek eragin zuen ezezkoak berriz ere irabaztea, botoen %96,5 bilduta. Subiranistek kontsulta berriz egiteko eskatu zuten, baina, Parisen ezezkoa jaso zutenez —Frantziako Estatu Kontseiluaren babesarekin—, giroa nabarmen gaiztotu zen.

Orain, espero da negoziazioek beste era bateko tonua izatea, independentistek esan baitute «bideak eta baliabideak» bilatu nahi dituztela «ikusgaitasun instituzional hobe baterako beharrezkoa den elkarrizketa eraikitzaile eta politiko bat berritzeko». Eta, hain justu, horregatik erabaki dute batasunaren alde egitea.

«Garrantzitsuena independentisten, progresisten eta nazionalisten batasuna da. Hamar egitura baino gehiago zeuden antolatzeko. Guretzat, historikoki, garrantzitsua da, eta ikusten dugu badela nahi komun bat», UC Kaledonia Batasuneko lehen idazkari nagusi Pascal Sawak azaldu modura. Antolaketari erreferentzia eginez, FLNKSk azaldu zuen mugimenduko talde bakoitzak ordezkari bat izango duela batzorde estrategiko independentistan, zeinak ardura izango duen elkarrizketetarako metodoa eta helburuak ezartzeko.

Horietarako, oraingoz, jarrera maximalista bat zehaztu dute independentistek, UCren bitartez jakinarazi zutenez: Frantziako Gobernuarekin abiatu dituzten negoziazioek «herrialdearen emantzipazioa lantzen» badute «soilik» izango dutela balioa. Eta horrek esan nahi du, haien iritziz, autodeterminazio prozesua ez dela amaitu oraindik, deskolonizazio garaia eta hiru erreferendumak arautu dituen Noumeako Akordioaren ondorengo garaia finkatzeko trantsizio epean dauden arren.

Berez, datorren ekainera arte iraun behar zuen aldi horrek, baina Parisek atea ireki zion epea luzatzeari, eta, beraz, baita adosturiko estatus berri horri buruzko kontsulta beste egun batean egiteari ere. Dena den, ikusteko dago behin betiko egutegia zein izango den, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak konstituzioaren eta erakundeen erreforma abiatu nahi baitu aurtengo udazkenean; UCren presidente Daniel Goak, berriz, datorren irailaren 24rako nahi du Parisekin ados jarri, Kaledonia Berriaren kolonizazioak egun horretan beteko baititu 170 urte.

Loialistak ere adi

Frantzian jarraitzearen aldekoei dagokienez, Parisekin abiatu dituzten negoziazioetarako eskari nagusia egutegia errespetatzea da, eta konstituzioaren erreformaren aferan «toki bat» izatea. «Eztabaidak hasi behar dira 2023an akordio bat lortzeko, eta hori 2024ko [maiatzeko] probintziako bozen aurretik onarrarazteko», argudiatu zuen atzo Kaledonia Berriko Asanbleako Loialistak talde parlamentarioko diputatu Nicolas Metzdorfek.

Bide beretik jo zuen Etorkizuna Konfiantzaz talde parlamentarioaren buru Virginie Ruffenachek, NC La 1ere telebista kateari adierazi baitzion itxaropen handia duela konstituzioaren erreforman: «Espero dugu hori 2024 hasieran egitea, gero guk gure erakundeak berritzeko eta hauteskundeak egiteko».

Boz horiei begira, elkarrizketetako eztabaidetako bat izango da hautesle erroldarekin zer egin —denera, hiru errolda desberdin daude—. Egun, Asanbleako bozetarakoa mugatua da, 41.000 herritarrek ez baitituzte betetzen haren parte izateko baldintzak —besteak beste, 1998an, Noumeako Akordioa adostu zenean, 18 urte izatea eta Kaledonia Berrian gutxienez hamar urtez bizitzea—, eta beraz, ezin dute botorik eman Asanbleako hauteskundeetan.

Loialistek esan dute estatus berriaz negoziatzean erroldak eguneratu egin beharko direla; independentistek, berriz, uste dute ezetz, orain arte bezala mantendu behar direla. Akordiorik lortu ezean, baliteke hori gatazka iturri bilakatzea.


Summary: Izaskun Lesaka euskal presoa aske geratu da. Lesaka iazko ekainean atera zen Reauko kartzelatik, eta baldintzapean aske zegoen.

Izaskun Lesaka euskal presoa aske geratu dela jakinarazi du Etxerat elkarteak. Izatez, Lesaka iazko ekainean atera zen Reauko kartzelatik (890 kilometrora). Frantzian bizitzeko debekua ezarri zioten, eta, jarraian, Espainiaratu egin zuten. Ordutik, baldintzapean egon da aske, hamar urteko zigorra amaitu arte.

Lesakaren kasuan, Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak kontuan hartu zuen ETAk bere jarduera behin betiko eten eta urtebetera atzeman zutela. Hala, iazko martxoan onartu egin zuen hura baldintzapean aske uzteko eskaera, Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana aintzat hartuta.


Summary: ETB1ek euskaraz emango ditu Osasuna eta Athleticen arteko finalerdiak eta Kopako finala. EITB eta RTVE kate publikoak ados jarri dira bi kanaletan euskarazko eta gaztelaniazko kontakizunak eskaintzeko. Gaur dute Osasunak eta Athleticek lehen norgehiagoka, 21:00etan, Sadarren.

21:00etan ekingo diote Osasunak eta Athleticek Espainiako Kopako azken txanpari; gaur joaneko partida dute biek ala biek Sadarren. RTVErekin ados jarri ostean, ETB1ek euskaraz eskainiko ditu euskal taldeen finalerdietako bi partidak —itzulerakoa apirilaren 4an jokatuko dute, San Mamesen, 22:00etan—. Eta ez hori bakarrik: Osasuna ala Athletic izan, Kopako finala ere —Sevillan jokatuko da— euskaraz eskainiko du kate publikoak.

Gaurko aurrez aurrekoaren kontakizuna Jon Balenziagak egingo du, Naxari Altuna kazetariak eta Txema Añibarro eta Mikel Arruabarrena futbolari ohiek langunduta. Jarraian, Ana Ramosek gidatuta, finalerdiko joaneko partidaren analisia egingo dute saio berezi batean; bertan izango dira Janire Fragua kazetaria, Gorka Iraizoz atezain ohia eta Miguel Angel Lotina entrenatzailea.

Sailkatzen den euskal taldeak finalean aurkari izango du Real Madril edo Bartzelona. Bi taldeek bihar jokatuko dute elkarren arteko joaneko partida, Santiago Bernabeu futbol zelaian (21:00, La 1). Itzulikoa euskal taldeenaren biharamunean egingo dute, apirilaren 5ean, Camp Noun (22:00, La 1).


Summary: Aurora polarrak Europa erdialdean ikusi dira aste honetan. Ezohiko baldintza batzuei esker, normalean baino hegoalderago ikusi dituzte. Zenbait hegaldik bidea aldatu dute bidaiariek ikusi zitzaten.

Aurora polarrak ezohiko ikuskizuna dira bere horretan, hitzez egin daitekeen edozein azalpen gainditzen duen argi ikustaldi bat. «Poloetan gertatu ohi den luminiszentzia itxurako fenomeno bat da, eta Eguzkitik datorren partikula sorta bat (eguzki haizea) lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izaten da», dio euskarazko Wikipediak. Hori gertatzen denean argi koloretsu sorta batek janzten du zerua. Normalean ikuskizun hori poloetan daudenen eskura egoten da soilik; Europan, Suedian eta Finlandian batik bat. Baina aste honetan ipar polotik urrun dauden zenbait herrialdetan ahoa bete hortz geratu dira asko eta asko. Europa erdialdean izan baitira ikusgai aurora polarrak. Besteak beste, Belgikan, Frantzian, Alemanian, Erresuma Batuan eta Herbehereetan, batik bat igande eta astelehen gauean.

Zenbait pertsona aurora polarrez gozatzen, astelehenean, Ipar Zeelandan, Danimarkan. Mads Claus Rasmussen, EFE

Adituek jakinarazi dutenez, baldintza meteorologiko jakin batzuei esker ikusi ahal izan dira aurorak hegoalderago. Belgikan azken aldiz duela hamabost urte ikusi ahal izan zituzten. Stephane Nedeljkovitx eguraldian adituak RTBF irratian azaldu duenez, eguzki energia gehiago behar dute herrialde horretan ikusgai izateko.

Aurorak, hegazkin batetik

Izan da, baina, ikuskizunaz ezohiko beste toki batetik gozatu duenik ere aste honetan. Europa iparraldeko zenbait hegaldik euren ibilbideak aldatu dituzte bidaiariek aurorak ikusi ahal izan ditzaten. Hala egin zuen Reykjavik eta Manchester arteko EasyJet 1806 hegaldiko pilotuak. Gainera, zenbait bidaiarik sare sozialetan azaldu dutenez, 360º graduko itzuli bat egin zuen hegazkinak alde bietako bidaiariek ikusi ahal izan zezaten. Ross Stickak gaineratu du pilotuak argi guztiak itzaldu zituela hobeto ikusi ahal izateko. «Guztiak hunkituta ginen, batzuek sekula ikusi gabeak zituzten aurora polarrak. Bi aldiz ikusi ahal izan genituen eta esperientzia liluragarria da», adierazi zion CNN kateari. EasyJet konpainiak adierazi du maniobra hori kontrolpean egin zuela pilotuak uneoro, eta gustu handiz egin dutela.

Kuusamo (Finlandia) eta Helsinki lotu dituen Finnair AY488 hegaldiko bidaiariek ere gozatu zuten ikuskizunaz:


Summary: Etxebizitzaren arazoari aurre egiteko konpentsazioaz harago joan behar dela uste du EH Baik. Lau proposamen mahaigaineratu ditu. Karriketan eta instituzioetan eragiteko beharra azpimarratu du.

Turismora bideratuak diren etxebizitzak mugatzeko Euskal Hirigune Elkargoaren konpentsazio arauarekin milaka bizitegi ilbratuko direla espero du EH Baik. Araua indarrean eman izana txalotu du, eta hura lortzeko ezkerreko hautetsi abertzaleek eramandako lana goraipatu du. Hala ere, urrunago joan behar dela uste du EH Baik. Lau proposamen egin ditu, eta horiek lortzeko karrikan eta instituzioetan lan egiteko beharra nabarmendu du.

Etxebizitzaren tentsio eremua hedatzea da lehena. Gaur egun, Ipar Euskal Herriko 24 herri baizik ez dira eremu horretan, Lapurdi kostaldekoak gehienak. Ipar Euskal Herri guzira hedatu beharko litzatekeela uste dute ezkerreko abertzaleek. Hartuak diren zenbait neurritan eragiten du tentsio eremuaren perimetroak. Konpentsazio araua, adibidez, 24 herri horietan baizik ez da aplikatuko.

Halaber, fiskalitate arloko erreforma baten beharra ere azpimarratu du EH Baik. Batetik, turismorako bizitegiei ezartzen zaien zerga beherapena kentzeko eskatu du, eta, bestetik, gaur egun bigarren etxebizitzei ezartzen zaizkien zergak emendatzeko. «Frantziako legedian bigarren etxebizitzak juridikoki ez dira existitzen objektu gisa; fiskalitate arloan bakarrik eragin daiteke», esplikatu du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak. Uztailean ekintza egin zuten Bruno Lemaire Frantziako Ekonomia ministroak Senperen (Lapurdi) duen egoitzan, eta haren kabineteko ordezkariekin mintzatzeko aukera izan zuten. «Baina Frantziako Gobernuak 49.3 artikulua erabili zuen finantza legea dekretuz pasatzeko, eta eztabaida parlamentarioa eten zuen».

Egoiliar estatua izan liteke bigarren etxebizitzak mugatzeko beste tresna bat: Ipar Euskal Herrian bizitzeko proiektua dutenei mugatzea jabetza eskuratzeko eskubidea. «Azken asteetan, prefeta eta suprefeta berria izendatu dituzte. Arazoaz jabetu behar dute, eta behar diren neurriak hartu behar dituzte», adierazi du Blainek. Izan ere, Parisen esku dira EH Baik xede dituen neurri gehienak.

Alokairuen mugatzea

Alokairuen prezioa «zorrotz» mugatzeko eskatu du azkenik EH Baik. Frantziako Estatuan esperimentazio gisa proposatu duten aukera bat da, eta Euskal Hirigune Elkargoak neurria aplikatu ahal izateko hautagaitza ezarri zuen. Gaur egun dosierra aztertzen ari dira, eta 2024an hasi beharko lukete mugatzearekin. «2026 arte da esperimentazioaren epea. Lege bat beharko da hori luzarazteko», ebatzi du Blainek.


Summary: Gipuzkoako metalean protestak gogortzeko prest azaldu dira sindikatuak. Hitzarmena berritzeko bileretara «esku hutsik» joatea leporatu diote patronalari. Adegik asmoa agertu du soldatak 2026ko abenduaren 31ko KPIaren arabera eguneratzeko.

Aurrerapausorik gabe amaitu da Gipuzkoako metalgintzaren lan hitzarmenaren negoziazioaren hirugarren bilera. Sindikatuek Adegi patronalari leporatu diote planteamendu «zehaztugabeak, atzerakoiak eta errealitatetik kanpo daudenak» egitea, eta jarrera aldatu ezean protestak gogortuko dituztela iragarri dute; ez dute baztertzen bat egitea.

Gipuzkoako metalaren ituna 2022an iraungi zen, eta 30.000tik gora langile hartzen ditu. Sindikatuen artean ELAk du ordezkaritza handiena (%48); LAB da hurrengoa (%36), eta hurrenak CCOO (%12) eta UGT (%4) dira. Orain arteko bileretara bakoitza bere eskaera zerrenda propioarekin joan da, baina denek dute puntu komun bat: langileek erosahalmena ez galtzea.

Sindikatuen arabera, orain arteko bileretan patronalak ez du soldaten igoerarik zehaztu nahi izan hitzarmenak irautea nahi duen lau urteetarako. Hori bai, tauletako soldatak 2026ko abenduaren 31ko KPIaren arabera eguneratzeko asmoa agertu du, eta soldata errealetan %75eko bermea proposatu du, Araban eta Bizkaian bezala.

Bestalde, uko egin dio lanaldia murrizteari, beste bi lurraldeetan handiagoa dela argudiatuz; lan istripuetako eta gaixotasun profesionaletako bajak ere ez ditu osatu nahi; lizentzietan ez du hobekuntzarik planteatu, arlo horretan zenbait legetan hobekuntzak egiten ari direla argudiatuz; eta absentismoarekin kezkatuta agertu da. Ez du baztertzen, hala ere, malgutasun orduak egungo 65etatik 100 orduetara igotzea, Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan adostu zuten bezala.

Bat egiteko deiak

ELAren ustez, planteamendu horiek «errealitatetik kanpo daude». Azpimarratu du sektorea egoera «oso onean» dagoela duela urte batzuetatik, eta hori «langileen ahaleginari esker» dela. «Sortutako aberastasuna banatzea eta langileen bizi kalitatea hobetzea da hitzarmena lortzeko bidea». Sindikatua prest azaldu da «batasun sindikala» bultzatzeko, «eduki zehatzetan eta konpromisoetan oinarrituta». Baina ohartarazi du ez dituela onartuko CCOOk, LABek eta UGTk Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan patronalekin adostutako «eduki pobreak»: «Hain justu, Adegik inposatu nahi dituenak».

LABek, berriz, negoziazioari mugak jartzea leporatu dio patronalari. Haren ustez, erakusten ari den jarrera «erabat onartezina» da, eta mobilizatzeko beharra aldarrikatu du. Adegi «zuzenean interpelatu» behar dela uste du, «ez bakarrik negoziazio mahaian, baita kalean eta enpresetan ere». Iragarri du gainerako sindikatuekin bilduko dela bide hori «areagotzeko». «Uste dugu indarrak batzeko eta elkarrekin erantzuteko garaia dela». Asteazken honetan, LABeko kideak beren kabuz mobilizatu dira: elkarretaratzea egin dute Lan Harremanen Kontseiluaren egoitzan, Adegirekin bildu aurretik.

Antzera mintzatu da CCOO. Bileretara «esku hutsik» joatea leporatu dio patronalari, eta salatu du sindikatuek eginiko proposamenak Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan jasotakoekin alderatzera mugatzen ari dela. «Hori bai, interesatzen zaizkion gaietan; izan ere, Gipuzkoa okerrago dagoen puntuetan, hala nola osagarrietan, esaten du ez direla negoziazioan aztertuko». Sindikatuak jakinarazi du bere ordezkari eta afiliatuak deituko dituela datorren asterako, nola jokatu erabakitzeko.

UGTren ustez, lanaldian eta osagarrietan ezinbestekoak dira aurrerapenak. Zehazki, %100eko osagarria eskatu du lan istripuagatiko eta lanbide gaixotasunagatiko bajetarako.


Summary: Bilboko portuak %30 edukiontzi gehiago izan nahi ditu hiru urte barru. 200 milioi euroko inbertsioa egingo du epe horretan, baina ez du aurreikusten bigarren gas kargagailua egitea, ezta Serantes mendiko lanekin hastea ere.

Bilboko portuak hiru urterako etxeko lanak jarri dizkio bere buruari, eta mugitzen duen zama epe horretan zenbat handitu nahi duen kalkulatu du: edukiontzi kopurua %30 handitzea da helburua, bi milioi tona zama likido eta solido gehiago mugitzea eta ro-ro garraioa bikoiztea; alegia, ferryetan 80.000 kamioi garraiatzetik 160.000ra igarotzea. «Edukiontziena zaila izango da, baina beste guztia lor daiteke», zehaztu du Ricardo Barkala portuko agintaritzak presidenteak. Tarte horretan 200 milioi euroko inbertsioa egingo du azpiegituretan.

Portuak 2023-2026ko hirurtekorako plan estrategikoaren aurkezpenean egin ditu iragarpen horiek. Barkalak zehaztu du edukiontzi kopuruaren bilakaera iragartzean ez dutela kontuan hartu haiek garraiatzeko bigarren kaiaren esleipena, ez baitute uste 2026a baino lehenago lanean hasiko denik. Ro-ro kargari dagokionez, azken urteetan asko handitu zen negozio bat da, eta Britanny Ferries-ek Bilbora bideratuko duen bigarren kargaontziak hazkundea erraztuko du —Bilbo-Rosslare (Irlanda) bidea egingo du—. Karga likido eta solidoei dagokienez, egun mugitzen dituenak %6 handitzea litzateke.

Hazi bai, baina nola? «Merkatu berriak aurkitu behar ditugu. Hazteko gure bide naturala iparralderantz jotzea da, Ipar Atlantikorantz eta Europako iparralderantz bereziki». Bilboko Portuko Agintaritzaren datuen arabera, urtero Iberiar penintsulan jatorria duten milaka kamioik Frantzia gurutzatzen dute. 44 milioi tona mugitzen dituzte, eta hor egin behar du «arrantza». Era berean, zehaztu du gaur porturatuko dela lehenbizikoz Bilbo AEBekin astero lotuko duen kargaontzi berria, eta ikusi beharra dagoela bide horrek zer eman dezakeen. Zentzu berean, ez du uste epe motzean Afrikarako edo Asiarako bide berririk irekiko denik.

Edukiontziak, 2026rako

Hiru urtekoa gastu handiko garaia izango da. Inbertsio handiena erdiko kaian eraikiko den edukiontzientzako nasa berria da. Aurten esleituko dute, eta 2026rako amaituta egotea espero da, baina ez martxan. Barkalak zehaztu du lan horrek bakarrik 100 milioi eurotik gora beharko dituela. Munduko garraio konpainia handienek interesa erakutsi dute, tartean MSC erraldoiak. Egun tankera horretako nasa bat dago portuan, eta Cosco Txinako konpainiak kudeatzen du.

Inbertsioen beste zati handia kaien elektrifikazioak hartuko du, eta AZ1 kaiaren azken xehetasunek. Azpiegiturekin jarraituta, portuak ez du aurreikusten gas likidotua hartzeko bigarren kargaleku bat egitea. «Gai hori zintzilik dago», zehaztu du. EAJk espresuki eskatu zuen Espainiako Kongresuan, orain bakarra dagoelako portuan, eta, haien ustez, ez duelako beharra asetzen. Barkalak, baina, ez daki egingo den, eta portuak behintzat ez du bere asmoetan sartu: «Guk argi dugu gasa oraindik trantsizio energia dela, eta kargalekua mesedegarria litzatekeela. Baina partida hori Madrilen jokatzen da».

Ebaketak Serantesen

Portuaren lurrak dagoeneko «beteta» daudenez, haztekotan, gorantz egin beharko luke, leherketen bidez Serantes mendian ebaketak eginez. Agintaritzak txosten bat egina du, baina ez die lan horiei ekingo hiru urteko epean. Lan horrek dirutza balioko luke, eta zuzendaritzak onartu du arlo ekonomikoan «tentsio handiko» garaiak datozela, eta «gerrikoa estutu» beharko duela.

Portuak, baina, zor «errealik» ez duela azaldu du Barkalak. Pilaturiko zorra «txikia» da, haren ustez, ondasunen balioaren antzekoa. Etorkizunean, baina, egoera aldatu daiteke, Espainiako portuen agintaritzak hala aginduta tasen prezioa jaitsi beharko duelako. Jaitsiera horrek lehiakorragoak izaten lagunduko diela sinetsita dago, eta mugimendua handitzeari esker egingo diotela aurre prezioen jaitsierari.


Summary: Tiktokek egunean ordubetera mugatu nahi du 18 urtetik azpikoen erabilera. Ordubeteko mugara helduz gero, «erabaki aktiboa» egin beharko dute aplikazioan nahi adina denbora ibiltzeko. 13 urtez beherako erabiltzaileek, berriz, gurasoen baimena beharko dute horretarako.

Nahikoa dela esan du Tiktokek. «Ez dago adostasunik zenbatekoa den pantaila aurrean igarotako denbora 'egokia'», baina ezinbestekotzat jo dute gazteenei hori «mugatzea». Aurki, 18 urtetik beherakoen eguneko erabilera ordubetera mugatuko du Tiktokek. Ez da araua izango, gomendio bat besterik ez: 60 minutu horiek gainditzean, aplikazioak pasahitz bat eskatuko die, bideoak-eta ikusten jarraitu ahal izateko. «Denbora hori luzatzeko erabaki aktiboa har dezaten exijituko diegu», adierazi du Cormac Keenan Tiktokeko segurtasun buruak.

Gomendio hori zurrunagoa izango da 13 urtetik beherakoentzat: horientzat ere ordubetekoa izango da muga, eta, hortik aurrera, ordu erdian behin eskatuko diete guraso edo tutoreei pasahitza.

Astero aplikazioaren erabileraren inguruko txostena ere bidaliko die aplikazioak, nabigatzen igarotako denboraren eboluzioa erakustearren. Helburua, nola ez, gazteenek sakelakoaren aurrean igarotzen duten denbora kudeatzen jakitea izango da.

Ikusi gehiago: Tiktok: algoritmoaren kolore grisak

13 urtetik beherakoen kasuan, haien arduradunek orobat erabaki ahalko dute egunean zenbat denbora igaro dezaketen aplikazioan —egunaren arabera ere gehiago edo gutxiago izan daiteke—. Haiek ere ikusi ahalko dute egunean eguneko erabilera, goizekoa zein gauekoa; nerabeak Tiktokera zenbat aldiz sartu diren; eta jakinarazpenak ordu batetik aurrera mugatzeko aukera ere izango dute. Tiktoken arabera, 13-15 artekoek ez dute jakinarazpenik jasotzen 21:00etatik aurrera; 16-17 artekoek, berriz, 22:00etatik aurrera. Horrez gain, beste ezaugarri bat ere nahi dute ezarri: erabiltzaileei lotara joateko jakinarazpena, «errazago planifikatu dezaten noiz nahi duten egon offline gauean».

Erabiltzaile nerabeen artean, Tiktokek baditu beste ezarpen batzuk: 13-15 urte bitartekoen profilak pribatuak dira berez, zuzeneko mezuak bidaltzeko gutxienez 16 urte behar dira, eta adin txikikoek ezin dituzte egin zuzeneko bideoak.

Txinan, jada mugatuta

Bytdance enpresarena da Tiktok aplikazioa, baita Douyin Txinako bertsioa ere. Duela urte eta erditik, 14 urtez beherako erabiltzaileek 40 minutura dute mugatua eguneko erabilera. Goizeko seiak eta gaueko hamarrak bitartean baino ezin dira aplikaziora sartu. Era berean, Txinako adingabeek ere ezin dute astean hiru orduz baino gehiago igaro online jokoetan. Ordubetez jolastu ahal dira ostiraletan, larunbatetan eta igandetan. Gainerako egunetan debekatuta daukate.

Debekuak iristen ari dira

Badira herrialde batzuk Tiktoken erabilerari bestelako mugak ezartzen ari zaizkionak. Europako Batzordeak joan den astean iragarri zuen erakunde horretako langileen sakelako telefonoetan Tiktok erabiltzea debekatuko duela. Kanadak hartu du erabakia aste honetan: asteartetik, gobernuko langileen gailu eramangarrietan ezingo dute Tiktok izan, ezta deskargatu ere. Datuen segurtasunean aplikazioak eragiten dituen arriskuak daude muga horren atzean. AEBetako agentzia federaletan bide bera hartzekoak dira datozen asteetan.


Summary: Iruñerrian gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita. Itxuraz, gizonezkoak sumisio kimikoa erabili zuen. Aske utzi dute, baina urruntze agindua ezarrita.

Gizonezko bat atxilotu dute Iruñerrian emakume baten bortxaketarekin lotura izan dezakeelakoan. Emakumeak salatu duenez, otsailaren 17ko asteburuan buelta bat ematera atera zen beste lagun batzuekin, baina, garai batetik aurrera, zenbait momentu ez ditu gogoan, eta lauso gogoratzen du nahi ez zituen baina ekidin ezin zituen gauzak egiten ari zela.

Salaketa bat ipini zuen, eta sexu erasoen aurkako protokoloa martxan jarri zuten. Ikerketaren ostean, 30 urteko gizonezko bat atxilotu zuten. Astelehenean pasatu zen epailearen aurretik, eta aske utzi zuten. Dena den, 150 metroko urruntze agindua jarri diote, eta ezingo da biktimarekin komunikatu.


Summary: Osasuna aurreratu da Kopako finalerdietan. 1-0 irabazi dio Osasunak Athletici Sadarren. Ez Abdek egin du partidako gol bakarra, bigarren zatia hasi bezain pronto. Hala ere, San Mamesen erabakiko da kanporaketa.

Sevillan ilusionatu zen lehen aldiz Osasuna Espainiako Koparekin, Betisi final-zortzirenetan irabazita. Oraingoan, berriz, Sevillara itzultzeko lehen kolpea jo du, finala jokatzeko asmoz. 1-0 irabazi dio Osasunak Athletici Sadarren. Neurketa parekatuta joan da, baina Ez Abderen golari esker aurreratu dira etxekoak. Lehen partida irabazita gertuago du Osasunak finala, baina, San Mamesen, zuri-gorrien gotorlekuan, erabakiko da kanporaketa, apirilaren 4an.

Neurketari erritmo altua jartzen ahalegindu da Osasuna hasieratik. Zaleen aurrean aritzen den aldiro hala nahi izaten du Arrasateren taldeak, eta gustura aritzen da abiadura handiko neurketetan. Pase gutxi eman eta ahal bezain laster Julen Agirrezabalaren ate ingurura hurbiltzen ahalegindu dira gorritxoak, baina zuri-gorriek ez diete nahi zuten jokoa egiten utzi. Hasieratik ikusi da nor zen Athleticek gelditu beharra zuen jokalaria: Ez Abde. Hura izan da gorritxoen argi izpia, eta haren hegaletik eraman dute arriskua. Oscar de Marcosek ez du lan erreza izan, eta behin baino gehiagotan lagundu behar izan dio Alex Berenguerrek. Osasunaren lehen zatiko aukera garbiena Marokoko hegalekoak izan du, baina haren jaurtiketa kornerrera joan da, zutoinaren ondotik.

Athleticek, berriz, Iker Muniain izan du gidari. Jokaldi bakoitza hobetu egiten zen baloia haren oinetatik igarotakoan, eta hark izan ditu lehen zatiko aukera garbienak. Lehenengo saiakeran atzelari baten gorputzean jo du baloiak haren jaurtiketa batean, eta Sergio Herrerak hanka luzatu behar izan du baloia atepetik ateratzeko. Ordurako haren burua lurrera botata zuen gorritxoen atezainak. Bigarren saiakeran atzelari bati izkin egin dio area barruan, baina langaz harago jaurti du baloia.

Hasi bezain pronto, gola Bigarren zatia hasi eta berehala jo du lehen kolpea Osasunak. Athleticen atzelariak oso aurreratuta zeuden Osasunak baloia lapurtu duenean, eta Moi Gomezek pase bikaina egin dio Abderi atzelarien artetik. Marokoarraren kontrola ez da ona izan, baina ederki egin dio izkin Dani Viviani baloia aurrera botaz. Area barruan sartu, atera begiratu, eta ezkerrarekin egindako errematea sareetara bidali du zutoina jo ostean; 1-0 47. minutuan.

Handik gutxira aldaketak egin ditu Valverdek, eta zertxobait aldatu da neurketa. Athleticek ez du lortu jokaldiak ontzea, baina Raul Garciarekin eta Nico Williamsekin arriskua eraman du une bakan batzuetan. Azken minutuan izan du Athleticek aukera garbiena markagailuan berdinketa ezartzeko, baina Raul Garciaren errematea gorputzarekin gelditu du Herrerak. Sendo aritu da defentsan Osasuna, talde lanean, eta gol baten aldearekin joango da San Mamesera. Bertan erabakiko da kanporaketa, zuri-gorrien gotorlekuan.


Summary: Presoen suizidioaren prebentzioan langile guztiek hartu behar dute parte. Protokoloa 2014tik dago indarrean. Babesa emateko, beste preso batzuk trebatzen dituzte.

«Espetxe administrazioek presoen bizitza, integritatea eta osasuna zaindu behar dute». Hala dio Espetxeetako Espainiako Lege Organikoak. Azken bi egunetan, ordea, bi preso zendu dira euskal kartzeletan, eta bi kasuetan agertu da suizidioaren itzala; Eusko Jaurlaritzak ez du zehaztu nola hil diren, baina jakinarazi du presook ez zeudela suizidioari aurrea hartzeko programaren barruan. Jaurlaritzak 2014tik du indarrean halako egoeretarako protokoloa. Agiriaren arabera, espetxeetako langile guztiek modu «aktiboan» parte hartu behar dute prebentzioan.

Protokoloak dioenez, profesional guztien «inplikazioa» nahitaezkoa izan arren, espetxeko zuzendaria da programaren erantzule nagusia. Hark du eskumena presoak programan sartzeko eta ateratzeko. Mediku, tratamendu eta segurtasun zuzendariordeak dira arduradun exekutiboak: «Esku hartze zehatzei eta programaren jarraipenari buruzko erabakiak hartzen dituzte».

Langile batek hautematen badu espetxeratu batek bere buruaz beste egiteko arriskua duela, «berehala» jakinarazi behar du. Medikuak eta psikologoak presoaren egoera baloratuko dute, «ahal bezain laster». Ebaluazio bateratu bat egin ostean, zuzendariordeei proposatuko diete presoa programan sartzea edo ez, eta haiek helaraziko diote zuzendariari proposamena.

Hiru neurri mota

Suizidioaren prebentziorako programak hiru taldetan banatzen ditu aplikatu beharreko neurriak. Prebentziozko neurriek espetxearen funtzionamenduari eragiten diote; espazio, une eta prozedura jakin batzuetan fokua jarriz. Hala nola presoak ziega partekatuetan jarriko dituzte, bakarrik ez egoteko. Beste bi neurri motek presoei eragiten diete. Premiazko behin-behineko neurriak dira: besteak beste, erreferentziako ospitalera premiaz bideratzea, arriskutsuak izan daitezkeen materialak kentzea edota gatibua ziega berezian kokatzea. Programatutako neurrien barne daude, berriz, gaueko zaintza eta programatutako kontsulta psikologikoa edo medikoa.

Programan egon beharreko gutxieneko denbora bi astekoa da. Iraupen maximoa, ordea, preso bakoitzaren eboluzioaren araberakoa da. «Bereziki zuhur jokatu behar da portaeren itxurazko aldaketekin edota presoen hitzemate hutsarekin, neurriak goizegi ez kentzeko». Horrez gain, protokoloaren gomendioa da neurriok denak batera ez kentzea, «modu progresiboan baizik». Hiru zuzendariordeak dira jarraipenaren arduradunak, eta haiek erabaki behar dute zer profesionalek egingo dituzten behaketa eta esku-hartze lanak.

Langile horiek, astero, «txosten txiki» bat egin eta zuzendariordeei igorri behar diete. Haiek astero berrikusiko dituzte kasu guztiak zuzendariarekin, eta bajak proposatuko dizkiote. Zuzendariak hartuko du azken erabakia. Programatik ateratzen diren presoen kasuak ere berraztu behar dituzte.

Programan dauden presoei arreta eta babesa eskaintzeko, espetxe guztiek preso-laguntzaile talde bat hautatuko dute. Haien zereginak izango dira, besteak beste, «bereziki delikatuak» diren espazio eta uneetan presoekin egotea, edota haiekin ziega partekatzea. Behin-behinean kartzelatuta daudenak zein zigortuak izan daitezke taldearen parte, eta gutxienez hogei orduko formakuntza jaso behar dute. Babesa ematen duten presoek euren txosten pertsonalean berretsia izango dute egindako lana.

ELAk egindako azterketa

Halako programak martxan jartzeko baliabideen inguruko kezka agertu izan dute gizarte eragileek. «Kartzeletan ez dago langile nahikorik suizidioaren prebentziorako protokoloak osorik martxan jartzeko», adierazi zuen Salhaketak herenegun. Iaz, ELAk salatu zuen langileak gutxitu zirela, Jaurlaritzak espetxeak kudeatzeko eskumena jaso zuenetik urtebetera. Sindikatuak hainbat arazo azaleratu zituen, besteak beste, lantaldeari lotuta: salatu zuen txandak metatzen dituztela, eta atsedenik gabeko 48 orduko lanaldiak egiten dituztela.