Summary: Foro Sozialak presoen «aurrerapauso garrantzitsuak» nabarmendu ditu bere bigarren txostenean. «Kudeaketa ausartago bat» eskatu dute «espetxe salbuespenaren fasea amaitutzat» eman ahal izateko.

Duela sei hilabete, Foro Sozial Iraunkorrak Behatokia aurkeztu zuen: motibazio politikoko euskal presoen egoeraz informazioa emateko eta horri buruzko eztabaida sustatzeko prestaturiko agerkaria. Orduan iragarri zuten txosten hori sei hilabetean behin aurkeztuko zutela, eta orain iritsi da bigarrena. Azken hilabeteetan espetxeetan izandako aldaketen berri ematen dute han, eta nabarmentzen dute EPPK-ko presoek «aurrerapauso garrantzitsuak» egin dituztela eragindako kaltea aitortzeko.

Txostenean agertutako datuen arabera, egun EPPK-ko 218 preso daude, 31 emakumezkoak eta 187 gizonezkoak. Horietatik 165 Espainiako kartzeletan daude; 28 Frantziakoetan, eta 25 baino ez Euskal Herrian. 78 preso lehenengo graduan daude oraindik ere.

Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak esan duenez, Espainiako espetxeetan dauden preso gehien-gehienek, zein gradutan dauden alde batera utzita, «idatzi propioak» egin dituzte, «norberaren bizi ibilbidetik eta bizipen pertsonaletatik abiatuta». Idazki horietan «egindako kaltea espresuki aitortu, biktimen mina onartu» eta kasu askotan «biktimen sufrimenduarekiko enpatia» ere erakusten dute. Foro Sozialak uste du «bizikidetza demokratikorako ekarpen garrantzitsua» dela presoen pauso hori.

«Ausartago» jokatu beharra

Espetxe politikari dagokionez, txostenean aintzat hartzen dira «norabide onean ematen ari diren aurrerapausoak», baina presoak Euskal Herrira hurbiltzearen eta graduen bilakaeraren arloan «kudeaketa ausartagoa» eskatu dute, «espetxe salbuespenaren fasea amaitutzat» eman ahal izateko.

«Lekualdaketak gauzatzen ari dira», esan du Foroko kide Teresa Todak, «eta horren senideen zama aritzen du, baina EAEko eta Nafarroako espetxeetarako hurbilketa gutxi dago oraindik, eta berriro azpimarratu nahi dugu bertako espetxeak direla gizarteratzeko bideak egiteko egokienak».

Bizkaiko Abokatuen Elkargoko dekanotzako kide den Aitzol Ansak kritikatu du zenbait kartzeletan espetxe arautegiaren 100.2 artikulua «sistematikoki» aplikatzen ari dela, eta hori «tranpa» bat dela graduetan aurrera egin nahi duten presoentzat. Lehenengo graduko presoei «baldintza malguagoak» ezartzen dizkie aipatutako artikuluak, baina, aldi berean, presoa gradu horretan mantentzen du. Printzipioz, uste da behin-behinekoa dela 100.2 artikuluaren aplikazioa, eta presoarentzat «probaldia» dela, baina Ansak salatu duenez, 2019k otsailean lehen aldiz aplikatu zenetik, 60 preso baino gehiagori ezarri diete, eta «iraunkor» bilakatu da, presoak lehen graduan betikotuz eta graduz aldatzea oztopatuz: «beste salbuespen bat finkatu da presoen tratamenduan».


Summary: Aitzina doa EAJk 'mozal legea' aldatzeko egindako proposamenaren eztabaida. PPk osoko zuzenketa aurkeztu dio erreformari, baina gainontzeko alderdien babesari esker eginen du eztabaidak aitzinera. 2015eko legeak biltzen dituen arau hauste batzuk kentzea proposatu du EAJk: tartean, Poliziaren irudiak erabiltzeari buruzkoa.

EAJk mozal legea aldatzeko proposamena aurkeztu zuen urtarrilaren 20an Espainiako Kongresuan, eta haren eztabaidak aitzinera egin du gaur, PP ez gainontzeko diputatuen babesarekin. Alderdi Popularrak osoko zuzenketa aurkeztu dio legeari, aldatu ez dadin: Teresa Jimenez Becerril PPko diputatuak defendatu du beharrezkoa dela legea, eta Espainiako Gobernua «hipokrita» dela salatu du, legea aldatu nahi duelako, nahiz eta gaur egun lege hori bera betearazten ari den. PPk baino ez du babestu osoko zuzenketa, ordea. Mikel Legarda EAJko diputatuak salatu du Alderdi Popularraren zuzenketa gaur egungo legearen kopia bat dela, eta hala salatu dute bertze taldeek ere. Batzordera joanen da orain EAJren erreforma proposamena, beraz, eta taldeek zuzenketa partzialak egiteko aukera izanen dute hemendik aitzinera. EH Bilduko Jon Iñarrituk, adibidez, erran du zuzenketak aurkeztuko dizkiotela erreformari. Zehaztu du EH Bilduren helburua dela lege hori bertan behera gelditzea, «askatasunen aurkakoa» baita.

EAJk proposatzen duen testuak «funtsezko aldaketak» egiten ditu mozal legearen 44 arautan, eta hiru xedapen gehigarri ere aurkezten ditu, bertzeak bertze, elkartzeko eskubidea arautzen duen 9/1983 legea aldatzeko eta Espainiako Estatuan dauden «atzerritarren mugako itzulketak» nazioarteko giza eskubideen arauetara egokitzeko.

2015ean legea onartu zutenean eztabaida sortu zuten hainbat arau hauste kentzea ere proposatzen du erreformak. Adibidez, Poliziaren irudiak eta datu pertsonal eta profesionalak erabiltzea «arau hauste larri» gisa hartzen duena. Sonatua eta gaitzetsia izan da arau hauste hori Euskal Herrian, bertzeak bertze Axier Lopez Argia astekariko kazetariari 2016an jarritako isunagatik. EAJren arabera, informaziorako eskubidea urratzen du arau hauste horrek, eta ez ditu «errespetatzen proportzionaltasun eta neurritasun printzipioak».

Bertzelako arau hauste batzuk kentzeko ere eskatu du EAJk: gaur egun arau hauste «oso larri» gisa hartua den komunikatu gabeko bilkurak antolatzearen debekuari buruzkoa; Espainiako Kongresuaren eta Senatuaren aitzinean egindako manifestazioak eta uniforme, intsignia edo kondekorazio ofizialak behar bezala ez erabiltzea zigortzen dituztenak —arau hauste «larriak»—; eta eraikinak eskalatzea, baimenik gabeko kale salmentarako kalea okupatzea eta eraikinak zikintzea debekatzen dituztenak —arau hauste «arinak»—.

Oro har, halaber, erreformak proposatzen du arau hausteak punitzeko zigor zuzenbidea hobestea, horretarako isunak erabili beharrean. EAJk eskatu du, hain justu, «harreman orekatua» egon dadila ekintzaren «larritasunaren» eta zigorraren artean. Horretarako, zigor zuzenbideari eman nahi diote lehenik zigortzeko eskumena, eta ondoren arau hausteei, «ondasun juridiko horiek eraginkortasunez babesteko beste biderik ez dagoenean». Horrekin lotuta, EAJk proposatzen du mozal legearen arabera jarritako isunak ez daitezela izan zigor zuzenbidetik jar daitezkeenak baino handiagoak. Erreforma proposamenak eskatzen du, halaber, araua hausten duenaren «ahalmen ekonomikoak» kontuan har daitezela isuna jartzerako garaian: zigorraren zatiketa edo etena bilduko lituzke erreformak, horretarako.

«Segurtasuna», askatasunaren «zerbitzuan»

EAJren ustez, «eskubideak eta askatasunak bermatzearen zerbitzuan egon behar duen tresna bat da segurtasuna, eta ez helburu bat bere hartan». Hori dela eta, jeltzaleek uste dute «herritarren segurtasunak» ezin dituela mugatu eskubide konstituzionalak: «Askatasunen eta funtsezko eskubideen aldeko interpretazioak gailendu behar dira, batez ere elkartzeko eta manifestaziorako eskubidearen, adierazpen askatasunaren eta informaziorako eskubidearen, eta askatasun sindikalen eta grebarako eskubidearen alorretan».


Summary: Ekonomistak elkargoak dio 2022ra itxaron beharko dela krisi ekonomikoa gainditzeko. Ekonometroa inkestak islatu du ekonomista gehienek uste dutela osasunak eta ekonomiak erantzun bateratu eta paraleloa behar dutela.

Gutxienez 2022ra arte itxaron beharko da egoera ekonomiko honek koronabirusak eragindako krisi ekonomikoa gainditzeko. Horrela uste dute Ekonometroa-ren hamahirugarren Inkestan parte hartu duten ekonomistek. Ekonomisten Euskal Elkargoak sei hilean behin egiten du azterketa hori, elkargokideen artean. Krisi ekonomikoa gainditzeko prozesua mantsoa izango da, abenduko txostenaren arabera. Erantzunen %49,2ren arabera, 2022an suspertuko gara, eta %28,8k uste dute 2023ra itxaron beharko dela. Erantzunen laurdenen arabera, krisia 2021ean konponduko da. Soilik %2,6k uste dute susperraldia 2021eko lehen seihilekoan izango dela, eta %19,4k uste dute 2021eko bigarrenean izango dela. Datorren seihilekorako, %43,1ek uste dute bilakaera ekonomikoa negatiboa izango dela artean ere; aldiz, %41,2k uste dute egoera ekonomikoa hobetu egingo dela. Ezkorragoa da enpleguaren bilakaerari buruzko aurreikuspena; izan ere, %67,4k uste dute langabezia igo egingo dela datozen sei hiletan. Gazteenak dira ezkorrenak, eta talde horren barruan inork ez du espero 2021ean susperraldirik izaterik. Halaber, %42,7k uste dute susperraldia 2023an izango dela.

Bestalde, inkesta egin duten pertsonen %75,6k osasunaren eta ekonomiaren arreta bateratu eta paralelo baten alde egin dute. Aldiz, %20,7k uste dute osasunak izan beharko lukeela lehentasuna, eta soilik %3,7k uste dute ekonomia lehenetsi behar dela. Portzentajeak aldakorrak dira kolektibo batzuetan: 30 urtetik beherakoen %15ek eta langabeen %10ek uste dute ekonomia lehenetsi behar dela. Aldiz, erretiratuen artean, inork ez du lehenetsi ekonomia osasunaren aurretik. Inkestan parte hartu dutenen %60k uste dute langabezia dela ekonomiaren arazorik larriena; aldiz, %24,2k uste dute larriena gelditze ekonomikoa dela. Kezkagarriena gastu publikoa dela uste dutenak %12,6 dira; gainera, %4,4 bereziki kezkatuta daude bizitzaren kostuarekin, zergekin edota inflazioarekin.

Langabeziaren bilakaerari dagokionez, inkestan parte hartu duten ekonomisten %67,4k uste dute langabeziak gora egingo duela datozen sei hilabeteetan. %38,4k uste dute hazkunde txiki bat izango dela, eta %29k uste dute hazkunde hori handia izango dela. Aldiz, %19,4k uste dute langabezia apur bat murriztuko dela, eta %2,6k uste dute langabeziaren murrizketa handia izango dela. 2020ko ekaineko Ekonometroa-rekin alderatuta, datuak ez dira hain ezkorrak, langabeziaren bilakaerari dagokionez.

Europako funtsen bidez bideratu beharreko egiturazko erreformei buruz ere galdetu dute. %72,9k uste dute osasun sistemaren erreformak duela lehentasuna; %60,3k uste dute hezkuntza sistemak duela lehentasuna, eta %57,5ek uste dute Lan Merkatua dela garrantzitsuena. Ekonomisten iritziz, Europako funtsak osasun publikoa sendotzera bideratu beharko lirateke, zuzenean, eta lehentasun moduan. %31k uste dute horrek izan behar duela lehen aukera, eta %28k uste dute industria sarearen modernizazio eta digitalizazioa lehenetsi behar dela. Beste %14k uste dute zientzia eta berrikuntzara bideratu beharko liratekeela funtsak.


Summary: Justiziak atzera bota du txerto guztiak lehen lerroko osasun langileetara bideratzeko eskea. ESK sindikatuak Osakidetzan txertaketa prozesuan atzemandako «irregulartasunen» harira abiatutako eskakizunak ez du aurrera egin EAEko Auzitegi Nagusian

Osakidetzako langileek txertatzeko prozesuaren inguruan izan dituzten «irregulartasunen» harira, ESK sindikatuak eskatu zuen EAEko Justizia Auzitegi Nagusian «kautelazko» neurri gisara lehen lerroko osasun langileen txertaketa lehenesteko, eta osasun sistemak eskura zituen txerto guztiak behargin horien txertaketara bideratzeko. Justiziak, ordea, ezezko erantzuna eman du: ez du aintzakotzat hartu eskakizun hori.

ESK-ren aburuz, Osakidetzak ez ditu bete laneko arriskuen prebentziorako araubideak; horregatik jo zuen auzitara. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak eman duen ebazpenaren arabera, ordea, ez dago arrazoibiderik esateko langileen esku ipini diren baliabideak ez direla «egokienak». Gainera, erantsi du sindikatuak ez dituela babesik gabe dauden langileen egoerak behar bezala «zehaztu», eta ez daudela, beraz, behar adina motibo eskakizuna aintzat hartzeko.


Summary: Uztaritzeko bikote batek bi milioi euroko kalte-ordaina eskatu dio 'El Mundo'-ri. 1974an atentatu batean parte hartu zutela argitaratu zuen egunkariak 2018ko artikulu batean. Atzo aztertu zuten auzia, Baionako auzitegian.

Baionako auzitegiaren erabakiaren beha gelditu da Uztaritzeko (Lapurdi) bikote batek Espainiako El Mundo egunkariaren kontra jarritako salaketa. Bi milioi euroko kalte-ordaina eskatu diote, kalumniagatik eta bizitza pribatua urratzeagatik. 2018ko azaroan papereko edizioan eta Interneten argitaratutako artikulu batean, bikoteak 1974ko atentatu batean parte hartu zuela baieztatu zuen egunkariak. «Madrilen hamairu pertsona hil zituen bonba ezarri zuen emaztea aurkitu dugu» izenburua zekarren.

Collette Capdevielle abokatuaren hitzetan, «ez da dudarik». akusazio horiek guziak «gezurra» direla. «Nire bezeroak atentatuaren egileak direla baieztatzen dute, behin baino gehiagotan atxilotuak egon zirela, epaitegi militar batek epaitu zituela. Horiek denak gezurrak dira. Ez dago hitzik horrelako edukia kalifikatzeko», salatu zuen Baionako auzitegi aitzinean, Sud Ouest egunkariaren arabera.

Atentatuen egiletza egozteaz gain, El Mundo-ko kazetaria Oiartzabal senar-emazteen etxera joan zen haiek elkarrizketatzeko asmoz, eta argazkiak ere hartu zituen haien baimenik gabe. Erretretatu bikotearen bizitza pribatua ere kontatu zuen, bakoitzaren ibilbide profesionala eta batak eta besteak dituzten eritasunak aipatuz. Arrazoi horiengatik guziengatik, bakoitzarentzat milioi bat euroko kalte-ordaina eskatu du Capdeviellek. Prokuradoreak ez du zigor eskaerarik egin, eta epailearen esku utzi du erabakia.


Summary: Egun erabakigarrietan da Alex Txikonen espedizioa. 6.650 metroa iritsi dira, eta eguraldiak hala jarraitzen badu eta ez badute azken orduko ezustekorik, litekeena da datorren aste hasieran egitea Manasluko gainerako ahalegina.

Aurrera doa Manaslu (8.156 metro) neguan igotzeko Alex Txikonen espedizioa. Espedizioa 6.650 metrora iritsi da, eta eguraldiaren iragarpenak bere horretan jarraitzen badu eta ezustekorik gertatu ezean, datorren aste hasieran gailurrerako ahalegina egingo dute. Orain arte ez dute lan erraza eduki. Izan ere, artean inoiz erabili gabeko igotzeko bide berri eta alpino batetik lortu dute bigarren kanpalekua hornitzea. Errimaia sakon bat agertu baitzen, eta aurreikusita zuten plana aldatu behar izan zuten.

Txikon "baikor samar": Erritmo berean jarraitu behar dugu lanean, eta ez dugu ezustekorik izan behar. Mendian inoiz ez dago jakiterik, baina gauzek hala jarraitzen badute, datorren astearen hasieran saia gaitezke”. Aurreko egunetan izandako gorabeherak azaldu ditu, batez ere errimaiarena. "Eskailerekin gaindi genezakeela uste genuen, baina ezinezkoa izan zitzaigun”, azaldu du Txikonek. Oinarrizko kanpamentura itzuli, eta hutsetik hasi behar izan zuten. Hainbat aukera aztertu ondoren, taldeak “eskumarago dagoen bide batetik” igotzea erabaki zuen, baina horrek metro asko hornitzea eskatzen zuen. “Cheppal, Kalden, Namja eta laurok sekulako jipoia hartu genuen pixkanaka bigarren kanpalekura igotzeko ahaleginean. 400 metro soka hornitzea lortu genuen, eta oinarrizko kanpamentura jaitsi ginen atseden hartzera”.

Simone Morok eta haren taldeak hartu zien erreleboa: "Guk utzitako lekutik beste 250 metro igo zituzten. Iñaki Alvarezek, Gelum xerpak lagunduta, material gehiago eraman zuen gora. Simonek eta besteek altuera irabazten zuten bitartean, guk 1.000 metro soka baino gehiago, hesolak, eskailerak. Barruan geneukan guztia eman genuen. Gaua lehen kanpalekuan igaro genuen”.

Azkenean, atzo hornitze lana amaitzea lortu zuten: "Material guztia igo ostean, bigarren kanpalekua hornitzea eta gainditzea lortu genuen, 6.650 metroko altuerara iristea eta hirugarren kanpalekura baino apur bat beherago geratzea. Erabiltzen ari garen bide berria oso ederra da. Zalantza barik, oso ibilbide alpinoa da, eta pioletak eta kranpoiak behin eta berriro erabili behar izan ditugu". Bigarren kanpalekutik jaitsi ostean, gaurko gaua oinarrizko kanpalekuan igaroko dute. Egun batzuk igaroko dituzte han atseden hartzen, tontorrerako ahalegina egin aurretik.


Summary: Hilaren 12rako grebara deitu dute Iruñeko Udalak haur eskoletan ezarri nahi duen eredu linguistikoaren kontra. Ingelesezko jarduerak txertatu nahi dituzte D ereduko haur eskoletan. LAB, CCOO eta AFAPNA sindikatuen arabera, arazo ugari sortuko lituzke eredu aldaketak, batez ere proiektu pedagogikoari dagokionez.

Iruñeko Udalak ingelesezko jarduerak txertatu nahi ditu D ereduko haur eskoletan, eta harrabotsa eragin du neurriak. Navarra Sumak eta PSNk babestu dute proposamena, eta LAB, CCOO eta AFAPNA sindikatuek kontra jo dute: greba egunera deitu dute otsailaren 12rako. Iruñeko Udalak haur eskoletan bultzatu nahi duen eredu aldaketa gaitzetsi dute. Haien arabera, arazo ugari sortuko lituzke, batez ere proiektu pedagogikoari dagokionez; antolamenduan ere eragingo lukeela salatu dute. Hala, Nafarroako Gobernuari eskatuko diote ez dezala onartu berregituratze hori.

Aldebakartasunez aritzea ere egotzi diote udalari: “Proposamen berri horren lanketan ez dute parte hartzerik izan ez zuzendariek, ez hezkuntza taldeek, ezta langile batzordeek ere; ez da kontuan hartu proposamenari balio pedagogikoa emanen dion hizkuntza proiekturik edo azterketarik”. Galdera batzuk bota dituzte: “Bideragarria al da eredu linguistiko misto bat garatzea espazio eta egiturazko aldaketarik egin gabe? Denbora nahikoa al dugu egokitzapen espazial horiek ikasturte berriaren hasieran prest egoteko?”. Salatu dute ez direla "jabetzen” lan arloan eragin ditzaketen “ondorioez eta zailtasunez”.

Alde horretatik, uste dute planteamendua diseinatzeko orduan ez dela behar bezain zorrotz jokatu, eta euskarazko ereduan ingelesa sartzeak sortzen dien kezka azaleratu dute: “Zalantza handiak ditugu egokia ote den atzerriko hizkuntza bat hain adin txikietan kokatzea euskarazko eskoletan; izan ere, euskara eskolako testuinguruan normalizazio prozesuan dagoen hizkuntza bat izanik, oraindik ere murgiltze eredua behar du kalitatezko ikaskuntza bermatzeko”.

Arrazoi horiek direla-eta deitu dute grebara datorren ostiralerako. Nafarroako Gobernuari proposamena geldiarazteko eskatuko diote; baita 0-3 zikloko kudeaketa Hezkuntza Departamentuan integratzeko eta inplikatutako eragile guztien artean gogoeta bat ireki eta plan bat sortzeko ere.

Steilasek ere bat egin du greba deialdiarekin, eta mobilizazioan parte hartzera deitu ditu hezkuntza komunitatea osatzen duten guztiak. “Urteak daramatzagu kezka eta haserrea erakusten Iruñeko Udalari eta Nafarroako Parlamentuko ordezkariei, adierazten Nafarroako berezko bi hizkuntzetan ikasteko eskubidea urratzen dela, alegia”. ELAk ere babesa eman dio grebari.


Summary: Erronka bota eta lau egunera, gero eta Zakilixut gehiago. Joseba Larratxe Josevisky marrazkilariak erronka bota eta lau egunera, oraindik ere Zakilixuten marrazkiak egin eta egin dabil jende anitz.

Astelehenean bota zuen erronka Joseba Larratxe Josevisky marrazkilariak: Antton Olariagaren Zakilixut pertsonaiaren irudia hartu eta norberak bere estiloan marraztera animatu zituen inguruko marrazkilariak. Bada, erronka proposatu eta lau egunera, gero eta Zakilixut gehiago ikus daitezke sarean: ogibidez marrazkilariak edo ilustratzaileak direnen proposamen ugariak, baina baita erronkara batu diren bestelako norbanako, ikasle eta gaztetxoek eginikoak.

Larratxe bera ere ezustean harrapatu zuen Zakilixut askotarikoen marrazki uholdeak. Ez zuen espero halako erantzunik: «Euskal komikiari gorazarre egiteko saioa Antton Olariagaren aldeko omenaldi bat bihurtu da azkenean». Antton Olariaga Zakilixuten egileak ere ezustean hartu zuen horren berri: «Niretzat ezustekoa izan da», adierazi zuen. Halaber, pozgarri gisa izendatu zuen Larretxe marrazkilariak botatako proposamena: «Poza ematen dizu pertsonaia bat beste belaunaldi batean ezagutzen dutela ikusteak».

Lan horietako asko #zureestiloanmarraztu traolean sartuta ikus daitezke, eta BERRIAk ere argazki bilduma bat egin du egunotan sarean zabaldu diren askotariko ilustrazioekin.


Summary: Ankerkeriari Stop plataformak «bidegabekeria» salatu du, eta borrokan jarraitzeko deia egin du. Ankerkeriari Stop plataformako kideek ohartarazi dutenez, «prozesua ez da hemen amaitzen», eta «eskura dituzten baliabide guztiak agortu arte» jarraituko dute borrokan, «bidegabekeria onartezina» dela azpimarratuta.

Espainiako Auzitegi Nazionalak lau urteko espetxe zigorra ezarri die Galder Barbado eta Aitor Zelaia gazteei, lehergailuak egiteko materiala edukitzea leporatuta. Hain zuzen, asteartean jakinarazi zuten epaia, eta Ankerkeriari Stop plataformak agerraldia egin du gaur arratsaldean sententziaren balorazioa egiteko eta datozen mobilizazioen berri emateko, Gasteizen. Plataformako kideek ohartarazi dutenez, «prozesua ez da hemen amaitzen», eta «eskura dituzten baliabide guztiak agortu arte» jarraituko dute borrokan, «bidegabekeria onartezina» dela azpimarratuta. Gogorarazi dute, ordea, Barbadoren eta Zelaiaren «eguneroko bizitzek baldintzatuta» jarraituko dutela: «Auziak ekar dezakeenaren esperoan; ankerkeria amaigabe batean murgildurik, finean».

Zehazki, 2018an Ertzaintzak Duranako (Araba) industrialde batean aurkitutako bidoi bat dago zigorraren erdigunean, eta, sententziaren arabera, epaileak frogatutzat eman du bi gazteek «esku hartu» zutela 2014an bidoi hori «ezkutatzen». Horrez gain, dokumentuak jasotzen du «lehergailuak egiteko hainbat objektu» zeudela bidoiaren barnean. 2019an atxilotu zituzten, eta udaran gelditu ziren baldintzapean aske, 6.000 euroko bermea ordaindu ostean. Urtarrilaren 21ean eta 22an epaitu zituzten, Madrilen, eta Fiskaltzak zortzi urteko espetxe zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen haietako bakoitzarentzat. Azkenean, baztertu egin dute «helburu terroristarekin» aritu izana, eta, espetxe zigorraz gain, urtebeteko zaintzapeko askatasuna eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri diete.

Plataformak epaitegiaren izaera izan du oinarri: «Justizia deitzen diote, mendekua denean; auzi honek agerian uzten du, beste behin, zein den espainiar ‘justiziaren’ izaera eta hau indarrean mantentzeko erabiltzen dituen mekanismoak». Haren arabera, epaitegiak nahikoa du «egiazkotasun presuntzioa duten morroien deklarazio huts baten» ikerketa lerro bati jarraitzea epai bat emateko orduan. Gainera, uste dute sententziak azken asteetan salatu dutena berresten duela: «Konpromiso eta jardun politikoa izan da, hain justu, salbuespenezko auzitegian epaitu dutena. Ez da bi gazte arabarren aurkako eraso huts bat, baizik eta herri oso baten nahiak, desirak eta ametsak zapuztu nahi dituen eraso planifikatu bat». Beraz, orain arteko bide berberean aurrera egiteko erabakia hartu dute, «elkartasuna eta elkarrekiko babesa» oinarri izango dituena.

Plataformako kideek ez dute geldirik egoteko asmorik, eta «indarrak batu eta bide berri bat irekitzeko» deia egin dute. Gasteizen eta Amurrion (Araba) mobilizazioak egingo dituzte larunbatean, 18:00etan, bi gazteen «askatasunaren aldeko» aldarria entzuna izan dadin. Euskal Herriko gainerako lekuetan ere «elkartasun keinuak» antolatzeko eskaria egin dute, larunbatean bertan, 12:00etan. «Orain inoiz baino gehiago, zuekin gaude», aldarrikatu dute.

«Atzera garamatzan sententzia»

Sare Herritarrak bi gazteei ezarritako zigorra salatu du. Haren arabera, «atzera garamatzan sententzia bat» da, eta, garaiotan, «guztiz zentzugabea». «ETA deseginda ere, Espainiako justiziak oraindik lekuz kanpo dauden zigorrak ezartzen jarraitzen du ‘terrorismoaren’ aitzakiapean». Hain zuzen, adierazi du bi gazteek «indarkeriarik gabeko estrategiarekin bat egiten dutela argi» azaldu zutela epaiketan, baina epaitegiaren jarrera aurkakoa dela: «Indarkeriaren mamua betikotzeko jarrera nabaria da, eta, beraz, elkarbizitzaren aurkakoa». Erantsi dute batzuek «iraganean ainguratuta» jarraitu nahi dutela, baina bidean aurrera egitea beharrezkoa dela.


Summary: Pandemiak egoera okertu diela salatu dute Bizkaiko etxeko langileek. Ugaritu egin dira paperik gabe aritzen direnak, eta kutsatutakoan kalera bota dituzte batzuk. Babes handiagoa eskatu diete administrazioei.

Lan baldintza gogorrak eta zailak izan ohi dituzte etxeko langileetako askok, eta koronabirusaren pandemiak ez du askorik egin haien egoera hobetzeko. Kontrara, egoiliarren baldintzak asko okertu direla ohartarazi du Bizkaiko Etxeko Langileen Elkarteak. Gehitu egin dira kontraturik gabe lan egin dutenak; langile askok segurtasun neurri egokirik gabe lan egin behar izan dute, eta kaleratzeak ugaritu dira.

«Administrazioen aldetik erabat alboratuta sentitu gara». Etxeko langileen babesgabetasunaren berri eman du gaur Isabel Otxoa ELEko ordezkariak. Urtero bezala, etxeko langileen erradiografia bat egin du elkarteak, bere aholkularitza zerbitzua erabili duten beharginen testigantzetatik abiatuta.

Guztira, 468 langile artatu zituen ELEko aholkularitzak, eta haietatik %98 ziren emakumeak, eta %43 egoiliarrak. Azken horietako ia guztiak atzerrian jaiotakoak ziren, %28k Espainiako herritartasuna ere bazuten arren. Egoiliarren artean, %31k ez zuten lan egiteko baimenik: kopuru hori bikoiztu egin zen 2017tik 2019ra, eta beste 0,4 puntu igo zen iaz. EBtik kanpoko herrialdeetako etxeko langileen artean, %46k ez dute paperik (hiru puntu gehiago); haien artean, Paraguaikoak, Nikaraguakoak eta Honduraskoak nabarmentzen dira.

Otxoak azaldu duenez, etxeko langileen prekaritatea «bere gordintasunean» utzi du agerian pandemiak. Horrela, administrazioek ez diete enplegatzaileei «kasu bakar batean ere» jakinarazi etxeko langileak segurtasunez lan egiteko jantziez eta materialaz hornitu behar zituztela. Gainera, «kasu askotan» COVID-19a zutenak zaintzen geratu dira langileak, «beste aukera kalean geratzea zelako». Kontrakoa gertatu eta kutsatua langilea izan denean, haietako asko berehala bota dituzte kalera. Halaber, lana galdu zuten haurrak zaintzen zituzten langile asko, ikastetxeak itxi eta berehala.

Saria, gutxirentzat eta berandu

Lehen aldiz, Espainiako Gobernuak sari berezi bat sortu du lana galdu duten etxeko langileentzat, baina Otxoa kexu da gutxik jaso dutela, eta berandu, gainera. Horrela, sari hori Gizarte Segurantzan kotizatzen dutenek soilik eskatu ahal izan dute. Maiatzera arte ez zuten eskatu ahal izan, eta lehen sariak uztailean iritsi ziren, «baina batzuek oraindik ez dute eskuratu». Sektorean lege hausteak ohikoak direla nabarmendu du ELEk, eta, horregatik, «arau hobeak, eta betearazten direnak» eskatu dizkiete Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari.

Bi datu esanguratsu eman ditu ELEk. Batetik, Bizkaiko etxeko langileen %96k ez dute beren lanaldiari dagokien gutxieneko soldata eskuratzen. Bestetik, legeak dio astean gehienez 60 orduz lan egin behar dutela etxeko langileek, baina %74k gehiago egiten dute.


Summary: Olinpiar Jokoetako zuzendariak barkamena eskatu du iruzkin matxistak egiteagatik. Yoshiro Mori Japoniako Batzorde Olinpikoko presidentearen ustez, aurrerantzean batzordearen bilerak luzeagoak izango dira, «emakume batek hitz egiten duenean, beste guztiek ere hala egin nahi izaten dutelako». Haren dimisioa eskatu dute.

Japoniako Olinpiar Batzordearen bilera batean izan zen, atzo. Gaur egun, batzorde horretako kideen %20 dira emakumezkoak, eta, kopuru hori %40ra igotzeko helburuaz ari zirenean, Yoshiro Mori presidenteak hitza hartu zuen. Lehenik, kritikatu egin zuen Japoniako Hezkuntza Ministerioak neurri hori ezartzeko izan duen «kasketaldia», eta, ondoren, iruzkin matxistak egin zituen: «Zenbat eta emakume gehiago egon, orduan eta luzeagoak izaten dira bilerak».

Izan ere, Moriren arabera, «emakume guztiek lehiaren sen handia» dute: «Batek hitz egiten badu, beste guztiek ere hala egin nahi izaten dute. Azkenean, emakume guztiek hartu nahi izaten dute parte», amaitu zuen. Asahi egunkariak argitaratu zuenez, batzordeko hainbat kidek barre artean hartu zituzten Moriren iruzkinak.

Morik, ordea, kritika gogorrak jaso ditu esan zituen hitzak argitaratu osteko orduetan. Japoniako sare sozialetan bolo-bolo dabiltza haren dimisioa eskatzen duten etiketak, eta eskari bera egin dute Japoniako oposizioko alderdiek ere.

Gaur, azkenean, barkamena eskatu du batzordeko presidenteak: «Ez nuen emakumeak gutxiesteko inongo asmorik». Ez hori bakarrik: ez du baztertu Japoniako Olinpiar Batzordeko presidente kargua uzteko aukera.


Summary: Alstomek erretiratu egin du Bombardierrek CAFekin Parisen egindako eskaintza garailea. CAFek eta Bombardierrek 146 aldiriko egiteko 2.560 milioi euroko kontratua irabazi zuten urtarrilaren 14an. Urtarrilaren 29az geroztik ofizialki Alstomena da Bombardierren garraio atala. Kontratua esleitu duten bezeroak, RATP eta SNCF, prest daude Alstom auzibidera eramateko.

Hautsak harrotuko dituen erabaki baten berri eman du gaur arratsaldean Alstom konpainia frantziarrak: Bombardier kanadarrak CAFekin egindako eskaintza bat bertan behera utzi du, Parisen 2.560 milioi euroko kontratua irabazi zuen eskaintza. Dirudienez, badauka hori egiteko gaitasuna, izan ere, oraintsu arte lehiakide zuen Bombardier konpainiaren garraio atala orain, joan den asteaz geroztik, Alstomena da.

CAF euskal konpainiak eta Bombardierrek urtarrilaren 14ean irabazi zuten elkarrekin RATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzaileak) eta SNCFk deitutako lehiaketa, 146 aldiriko tren egiteko, Frantziako hiriburuko iparraldea eta hegoaldea eta haren aireportuak lotzen dituen RER B linearako. Zurrumurruen arabera, Alstomen eskaintza galtzailea 500-600 milioi euro garestiagoa zen.

Lehiaketaren emaitza erabakita, 11 eguneko epea zabaltzen zen kontratuaren sinadurarako, baina ez da sinadurarik izan, Alstom galtzaileak helegiteak aurkeztu zituelako Parisko Administrazio Auzitegian, RATPren eta SNCFren haserrerako. Eta bitartean Alstomek Bombardierren garraio atala eskuratu du ofizialki (5.500 milioi euroko operazio baten ostean). Eta orain, konpainia frantziarrak erretiratu egin du eskaintza irabazlea, auzitegiek helegiteari buruzko lehen ebazpena eman behar zuten egunaren bezperan.

Alstomek esan du ez duela beste aukerarik. «Bombardier-CAF partzuergoak eskaintzako baldintza tekniko-finantzarioak ez datoz merkatuko prezioarekin bat, eta ez dute kontratua betetzen uzten arrisku garrantzitsurik izan gabe finantzatzailearentzat, ustiatzailearentzat, bidaiarientzat eta gure enpresarentzat».

Alstomek azaldu du esleipen horren gainean kanpotik eta barnetik egindako auditorietan desadostasunak antzeman dituztela, zeintzuek eraman beharko zuten RATP uko egitera Bombardier-CAFen eskaintzari.

Bezeroak, haserre

CAFen eta Bombardierren kontratua esleitu zuten RATP eta SNCF ez daude batere pozik Alstomen jokaldiarekin. Konpainia frantziarrak eskaintza erretiratzen zuela jakinarazi eta gutxira, 2.650 milioi euroko kontratuaren bezeroek agiri batean «gogor salatu» dute Alstomen erabakia, eta adierazi dute Alstom-Bombardierren kontra «auzibidera jotzeko prest» daudela, Bombardierrek eta CAFek «eskaintza aurkezterakoan» konpromisoa hartu zutelako.

Egunak zeramatzan Alstomek eskaintza eta kontratua auzitan jartzen. Atzo, asteazkenez, Henri Poupart-Lafarge Alstomeko kontseilari ordezkariak adierazi zuen beldur zirela, «diru asko» gal zezaketela «gaizki landutako» kontratuarekin. Eta gaur ostegunez Le Figaro egunkariari emandako elkarrizketan «egiazkoa izateko onegia» dela esan du, Bombardierrek eta CAFek egindako eskaintzaz. «Arrazoizkoa ez duen erasokortasuna dauka kostuetan».

«Baldintza hauek onartuz gero, seguru oso bezero zorrotza den RATPek dena berriz egiteko eskatuko ligukeela, eta atzerapenengatik zigortu». Alstomeko buruzagiaren arabera, oraindik aukera dago kontratuaren finantza baldintzak berriz negoziatzeko, hots, prezio garestiagoa ezartzeko trenengatik.

Bezeroak, hori bai, ez daude oso konforme Alstomen jarrerarekin. Oraingoz ez dute ezer esan eskaintza bertan behera uzteko erabakiaz, baina behin baino gehiagotan salatu dute Alstomen jarrera «obstrukzionista». Ile-de-Franceko presidente Valerie Pecressek goizean bertan eskatu dio Alstomi «uzteko bere eskandaluzko jarrera obstrukzionista» eta «betetzeko emandako hitza».


Summary: Kopako finalerdietarako sailkatu da Athletic. Penalti jaurtiketetan irabazi dio Betisi, haren zelaian. Partida amaitzeko bost minutu falta zirela, Juanmik aurreratu ditu etxekoak, eta Raul Garciak berdindu du 92.ean. Bigarren denboraldiz segidan, finalaurrekoan daude zuri-gorriak.

Athleticek beste balentria bat egin du: Espainiako Kopako finalerdietarako sailkatu da bigarren denboraldiz segidan. Horretarako, Betisi irabazi dio final-laurdenetan, haren zelaian, penalti jaurtiketetan (1-4). Bana bukatu dute partida, eta estu ibili dira zuri-gorriak horraino heltzeko. Izan ere, 85. minutuan sartu dio gola Betisek, baina 92.ean berdindu du Raul Garciak.

Athleticen hamaikakoan, Muniain falta zen, eskuin hankako giharretako lesio baten eraginez. Williams aulkian utzi du Marcelinok, baita Capa ere. Berenguer, Villalibre eta Lekue aukeratu ditu entrenatzaileak beste hiruren ordez. Betisen, ez da ezusterik izan, eta onenen aldeko hautua egin du Manuel Pellegrinik. Partida handia espero zen, Kopako final-laurdena izateak atarikoari ematen zion oihartzunagatik neurri batean, baina lehen zatia eskasa izan da. Gogo handirik ere ez zuten azaldu bi taldeek bestearen bila erasoan joateko. Galtzeko beldurra.

Athleticek hobeto ekin dio partidari. Lortu du Betis deseroso egotea jokoaren sorreran, goian estutuz edo pixka bat atzerago jarriz. Zuri-gorriek, ordea, ez dute gauzatu nagusitasun txiki hori. Soilik eraso bizkor pare batean sortu dute arriskua. Laugarren minutuan, eskuin hegaletik De Marcosek lehen zutoinera egindako erdiraketara ez dira iritsi Villalibre eta Berengue . Bestelakoan, geldikako jokaldiak izan ditu baliabide eragingor, nahiz eta sakatzailea falta: Muniain.

Betis ordu erdira hasi da suspertzen. Aurkaria huts egitera behartu duenean, Athleticen jokoaren sorreran gorago estutuz eta benetan baloia lapurtzeko gogoarekin. Etxekoenak izan dira lehen zatiko azken hamabost minutuak. Eskuin hegaletik sartzen hasi da Aitor Ruibal, beste aldetik egindako joko aldaketengatik neurri handi batean. Canalesek kanpora egin du jaurtiketa 29. minutuan; 33.ean, Mirandak kanpora errematatu du ate aurrean, bigarren zutoinean; eta minutu bat geroago, Fekirren jaurtiketa kanpora joan da. Athleticen aukera bakarra bukaera horretan Villalibreren burukada izan da, kanpora.

Bigarren zatiaren aurreneko ordu erdiak lepo beretik izan du burua. Bi taldeek elkarri zioten errespetua beste zerbait ere badela geratu da agerian: akats tekniko ugari egin dituzte okalariek, eta horrela ia ezinezkoa da erasoan jokaldi eraginkorrak egitea. Faltak ere bata bestearen atzetik adierazten segitu du Hernandez Hernandez epaileak, eta erritmoari pixka bat bizkortzen ere ez zion uzten jarrera horrek. 71. minutura arte ez da ezer gertatu area batean. Ordurako, lau minutu zeramatzan zelaian Williamsek, eta hura sartzeak bakarrik txinpartaren bat piztu izan balu bezala, Athletic Betisen arean azaltzen hasi da, aurretik Yuriren jaurtiketa Joelek oinarekin urrundu badu ere. Ezker hegaletik ondo landu du jokaldia taldeak 71. minutu horretan, eta Yuriren erdiraketa De Marcosek jo du buruz bigarren zutoinetik beste aldera, gora.

Marcelinok, aurreikusita zeukalako edota aurkariari min handiagoa emateko aukera ikusi duelako, Vencedor eta Capa atera ditu, Dani Garciaren eta Lekueren ordez. Hamabi minutu geratzen ziren amaierarako. Entrenatzaile espainiarra aulkian denetik hasierako hamaikakoa izan denaren antza ia erabatekoa zuen orduan taldeak, Muniain alde batera lagata. Asko lagatzea izan, ordea. Ondorengo minutuetan, hausten bezala hasi da partida. Bizitu egin da, zerbait gertatuko zela iragarpen moduan edo. Gertatu da, bai. Betisen gola iritsi baita 90. minuturako bost falta zirenean. Ezker hegaletik azkar mugitu dute baloia etxekoek, jokalarien mugimenduei esker, eta aurrera egin. Area barruan bukatu du baloiak, erdialdean, eta zelairatu berria zen Juanmik gola sartu du, Unai Simonek baloia ukitu badu ere. Kalean zen Athletic, baina taldeak ez du akabera arte amore ematen. Gaur ere ez, eta saria izan du. Zelai-erdi inguruan, Iñigo Martinez benetan joan da baloi baten bila; ez, ordea, Canales. Ondarroarrak baloia eraman ezker aldera, erdiraketa egin, eta han azaldu da Raul Garcia, zein bestela. Betisek erdiko hiru atzelari jarriak bazeuzkan ere emaitzari eusteko, lasai asko egin du burukada nafarrak zutoin albora. 92. minutua zen. Berdinketa eta luzapena.

Partidaren gehigarri horren hasieran, Morcilloren jaurtiketa Joelek urrundu du. Betisek hamaikako zelebrea zuen, Pellegrinik emaitzari heltzeko egindako aldaketengatik, eta, horrela, Sidnei erdiko atzelaria euskarri jarri behar izan du. Marcelinok Morcillo eta Unai Lopez zelairatuak zituen lehenago. Aurkariaren inprobisazio moduko hori aldeko zuen Athleticek, baina ez du baliatu ahal izan lehen zatian. Berriz ere geratu bezala egin da partida. Etxekoak baloia gehiago erabiltzen hasi dira, eta Athletic zain zegoen bizi ateratzeko, Williams eta Raul Garcia bikote arriskutsua aurrean zuela. Bigarrenean, bi taldeak saiatu dira gora egiten, baina eraginkortasun handirik gabe, aukerarik sortu ezinda.

Penaltietan, Athleticek egin du aurrera, 1-4 irabazi diolako Betisi. Unai Simonek Canalesi eta Juanmiri geratu dizkie jaurtiketak, eta taldekideek botatako laurak sartu dituzte.


Summary: Jon Alonsori eman diote prentsa idatziko Argia saria. Naparra. Kasu irekia ikerketa liburua idazteagatik saritu dute.

Jon Alonsori eman diote prentsa idatziko aurtengo Argia saria, Naparra. Kasu irekia ikerketa liburuagatik. 2020an 40 urte bete ziren Joxe Migel Etxeberria Naparra desagerrarazi zutela, eta oraindik ere haren arrastorik ez dute topatu senideek.

Argia sarien arduradunek nabarmendu dutenez, asko idatzi da prentsan Naparrari buruz, baina ez behar beste. “Lau hamarkadatan denetariko uneak izan dira Naparra auzian, batzuetan asko hitz egin da, gehienetan gutxi. Hedabide batzuek maiz jarraitu dute; gehienek eta handienek, nekez”. Desagerketak utzitako lorratza azpimarratu dute, eta gogorarazi auziaren muinak argitzeke jarraitzen duela. “Naparraren gorpuzkiak ez dira oraindik agertu, eta haren familiak sufritzen jarraitzen du”. Hala dio Alonsok, liburuaren idazleak: “Naparra kasua, bahitu eta hil zuten militante baten kasua ez ezik, gupidagabe torturatu, jipoitu, hankapetu eta zigortu duten haren familiaren kasua ere badelako”.

Argia-koen arabera, Alonsok ondutako liburuak auziaz ezagutzen den guztia bildu du, eta, aurrerantzean, kasuaz jakin edo ikertu nahi duenarentzat “ezinbesteko erreferentzia” izango da. “Naparra auziaz gain, kasua erditu zuen garaiaren hamaika zertzelada ere biltzen ditu, 1980ko hamarkada hobeto ulertzen lagunduz. Halaber, ez dio ihes egin auziak izandako etengabeko ika-mikari”. Nahiz eta auzia argitu ez, garrantzitsuenetakoa egin duela nabarmendu dute arduradunek: “Ahanzturaren zingiran usteltzen ez utzi, irakurlea auzi korapilatsuaren harian ongi eta argi eramanez”. Horiek izan dira, hain justu, Alonsoren lana saritzeko arrazoiak.

Irabazleak eskerrak eman dizkio aldizkariari, eta adierazi harentzat sari hori jasotzea “harro” egoteko motibo bat dela.


Lucarinitarrak Euskal Herrian

Summary: Lucarinitarrak Euskal Herrian. Italiatik etorritako eskultore familia oparoa da lucarinitarrena, eta haienak dira, askok jakin ez arren, inguruko eraikin, parke, eliza eta hilerrietako obra asko. Anarkistak ziren, eta kartzela ezagututakoak 1936ko gerraren ostean. Haien ibiliaren berri emango du bihar Bizigiro</em> sailak erreportaje batean.

Italiako Pietrasanta herrian dute jatorria lucarinitarrek. Luca probintzian dago herria, Carrarako harrobietatik gertu. Handik etorri ziren Euskal Herrira, eta handik ekarri zituzten, marmola zizelkatzeko abilezia ez ezik, esperantoa, naturismoa eta anarkismoa ere, besteak beste.

Hiru anaia izan ziren iristen lehenak, XIX. mendearen hasieran: Alfredo, Serafin eta Angel Lucarini Puliti. Eskultoreak ziren hirurak, baina azken horren jarduna izan zen garai hartan nabarmendu zena, Gasteizko katedral berrian, esaterako.

Eta Gasteizen du abiapuntua, hain zuzen, Angel Lucarinik lucarinitarren zuhaitz genealogiko oparoan sortutako adarrak. Lantarongo (Araba) Fontetxa kontzejuko hargin familia bateko alaba batekin ezkondu zen: Casilda Makazagarekin. Sei seme-alaba izan zituzten: Teresa, Joaquin, Amador, Liberto, Alberto eta Florencio. Zaharrena eta gazteena ez beste guztiak eskultore lanetan aritu ziren, eta Joaquin nabarmendu zen gehien. Harenak dira Bilboko eta inguruetako hainbat eraikinetan eta parketan dauden eskulturak. Esaterako: Deustuko tigrea, Bilbon (1943); Fleming doktorearen bustoa, Bilbon (1962); Begoñako Ama, Gaztelugatxeko Donieneko golkoan urperatu zutena (1963); Sardinera monumentua, Santurtzin (1964); eta beste hainbat.

Amador Lucariniren biloba Luis Marik eta Alberto Lucariniren seme Angelek eman dituzte beren familiari buruzko xehetasunak.

Lucarinitarren istorioez gain, Lazkaoko (Gipuzkoa) Maizpide barnetegian euskara ikasten ari diren irakasleen berri ere emango du Bizigiro sailak bihar. Izan ere, euskal diasporako 11 lagun daude Maizpiden, bi hilabeteko egonaldia egiten —urtarrila eta otsaila—, bertako taldeetan sartuta, bere euskara hobetzeko. Argentinakoak, Uruguaikoak eta Txilekoak dira. Ikasle horietako batzuk irakasle ere badira beren herrialdeetako euskal etxeetan. Etxepare Euskal Institutuaren Euskara Munduan programari esker iritsi dira Euskal Herrira. Internet bidez ikasten dute euskara, HABEren Ikasten online plataformaren bidez. Bizigiro-k Marcela Inda eta Sebastian Amaya ikasleekin hitz egin du, eta baita Laida Begiristainekin ere, Maizpide barnetegi-euskaltegiko zuzendariarekin.

Mikel Iarzak urte hasierako nobedade interesgarrienetako bati buruzkoak azalduko ditu telesailen atalean: Losing Alice. Apple TV+ plataformak estreinatu du, eta Sigal Avin AEBetan jaiotako sortzaile israeldarrak ondutako lana da. Avinek bi hamarkada egin ditu zuzendari eta gidoigile lanetan, eta hau du irismen handiko streaming bidezko plataforma baterako lehen lana. Obsesiozko erakarpen istorio bat da.

Zinema estreinaldiei dagokienez, Beacky filma hizpide. Mendeku gosez jantzitako thriller bat da. Datorren ostiralean estreinatuko dute Movistar+ atarian, Beacky eta Jeff aita-alabei gertaturiko jazoera lazgarri bat du oinarrian. Bi zinemagileren artean ekoitzi dute filma: Cary Murnionen eta Jonathan Miloten artean.

Azkenik, gastronomia atalean, Ormaiztegiko (Gipuzkoa) Kuko jatetxeko Iker Markinez sukaldariak aza gorria prestatuko du papillote erara, mozzarela freskoarekin.


Urkulluk irmo defendatu du Sagardui

Summary: Urkulluk irmo defendatu du Sagardui. Txertaketen auzian Osasun sailburuak «egia osoa» esan duela nabarmendu du lehendakariak Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUk egindako galderei erantzunez

Iñigo Urkulluren hitzetan, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak «azkar, sendo eta gardentasunez» jokatu du Basurtu eta Santa Marina ospitaleetan (Bizkaia) egindako txertaketen auzia kudeatzeko orduan. Lehendakariari iruditzen zaio Sagarduik «egia osoa» esan duela azalpenak eman dituen bakoitzean, eta, horrenbestez, ez dagoela hura kargutik kentzeko motiborik. Irmo defendatu du Osasun sailburuaren jokabidea Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduren eta EP Elkarrekin Podemos-IUren galderei erantzunez, urteko lehen kontrol saioan.

Rebeka Uberaren (EH Bildu), esanetan, Osakidetzaren izena «zikinduta» dago oposizioen auzia azaleratu zenetik, eta uste du ezin dela EAEko osasun zerbitzua «lurperatzen» jarraitu «egia erdiekin edo gezurrekin». Adierazi du Basurtuko eta Santa Marinako txertaketak baimendu zituztenek «erantzukizunak» onartu behar dituztela. Pentsatzen du Sagarduik «inhabilitatua» egon beharko zukeela legebiltzarrean «gezurra» esan zuen momentutik. «Gauza guztiekin egiten duzuen bezala, ezin dira txertoak kudeatu zuenak izango balira bezala», leporatu dio legebiltzarkide independentistak lehendakariari.

Urkulluk, ordea, Sagarduik auziaz hitz egiteko egindako bi agerraldiak gogoratu ditu —urtarrilaren 20an eta 27an—, eta nabarmendu «arazoen berri» eduki eta «berehala» hartu zituela «erabakiak». Defendatu du erreakzioa «berehalakoa, irmoa eta eredugarria» izan zela. Bai horregatik, bai «egia» esan zuelako, Urkulluk Sagardui defendatu du. Gainera, oposizioaren «akusazio faltsuak» arbuiatu ditu.

Miren Gorrotxategirentzat (EP-IU), txertaketa protokoloa «larriki» hautsi da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta «erantzukizun politikorik» hartu nahi ez izatea egotzi dio lehendakariari. Aurpegiratu dio, gainera, txertaketen auzian gertatutakoa «kale istiluak» lehen lerrora ekarriz estali nahi izatea. «Ke lainoak dira. Ez denez hitz egin nahi eragiten diguten gauzez...». EAJko kideak «legez kanpo» txertatzea —EAJko kide ezagunak dira Eduardo Maiz Basurtuko zuzendaria eta Jose Luis Sabas Santa Marinakoa— «klientelismoa» da EP-IUren bozeramailearentzat, eta «zalantza» du ea Eusko Jaurlaritzako kideren bati ere txertoa jarri ote dioten.

Lehendakariak erantzun dio EAJko «bi» kidek hartu dutela txertoa, eta badakitela berriro gerta litezkeela irregulartasunak txertaketa prozesuan. «Ezin dugu bermatu halakorik ez gertatzea. Baina bermatu dezakegu huts egiteak badaude erreakzioa berehalakoa, irmoa eta gardena izango dela, eta erantzukizunak argituko direla».

Tasa 60 kasura jaistea helburu

EAJko parlamentari Luis Javier Telleriak galdetu dio Urkulluri ea zer ikuspegi helaraz diezaiokeen euskal gizarteari pandemiaz, eta lehendakariak erantzun du Jaurlaritzaren helburuak direla txertaketa estrategiarekin jarraitzea, eta kutsatze tasa 100.000 biztanleko 60 kasura jaistea. Dena den, lehen helburua da tasa hori 500 kasutik behera apaltzea. Une honetan 654 kasukoa da.

Haren arabera, Jaurlaritzaren kudeaketarengatik saihestu ahal izan da etxeko beste itxialdi bat, osasun sistemaren «kolapsoa», hezkuntza zentroen itxiera eta «koma ekonomikoa», eta azpimarratu du datozen hilabeteetako garapena bi aldagaik baldintzatuko dutela: batetik, birusaren Erresuma Batuko aldaerak; eta, bestetik, txertaketa prozesuak. Adierazi du azken horren ekoizpen eta banaketa prozesuak «zalantza asko» eragiten dituela. «Txertaketa da oinarria pandemiaren aurkako borrokan. Hala da, eta izango da», adierazi du, nolanahi ere. Eta ziurtatu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bete egingo direla «txertaketa helburuak».

(albistea osatzen ari gara)


Kalean da Antton Troitiño, azkenean

Summary: Kalean da Antton Troitiño, azkenean. Ia hilabete bat igaro da aske utziko zutela lehen aldiz iragarri zutenetik. «Eritasun larri eta sendaezin» bat duelako utzi dute aske, baldintzapean. Etxerat-ek luzamendua salatu du, eta «besarkada estuena» helarazi nahi izan die senideei: «Espero dezagun haren gaitza duintasunez eta bermez tratatuko dutela hemendik aurrera, bere senideengandik hurbil dagoelarik».

Urtarrilaren 11n sinatu zuen Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Jose Luis Castro epaileak Antton Troitiñori hirugarren gradua emateko autoa, eta urtarrilaren 22an irmo egin zuten ebazpena. Ondoren baldintzapean aske uzteko eskatu zuten Espainiako Espetxe Erakundeek, ordea: Espainiako Auzitegi Nazionalak urtarrilaren 26an onartu zuen baldintzapean aske uztea, eta fiskalak helegitea jartzeko aukera izan duen azken egunera arte itxaron dute ebazpen hori ere irmo egiteko. «Labirinto burokratikoa» salatu du Etxerat-ek, aldaketek luzatu baino ez dutelako egin larriki eri den euskal presoa askatzeko eguna: Troitiño gaur atera da Estremerako espetxetik (Espainia), azkenean.

Etxean ere ez du bide erraza aitzinean, dena den. Izan ere, «eritasun larri eta sendaezina» du, Etxerat-ek eta Espainiako Auzitegi Nazionalak berak jakinarazi dutenez, eta horri hobeki aurre egiteko utzi dute aske. Joan den astean, gainera, euskal presoak uko egin zion haren eritasunarentzat «aringarria» den kimioterapia hartzeari. Etxerat-ek salatu zuenez, izan ere, hartu behar duen tratamendua ez da «bideragarria» espetxeko baldintzekin: «Baldintza desegoki eta gogorretan dago presoa: ordu eta erdiko ibilbidea egin behar du ospitalera joateko eta beste horrenbeste bueltatzeko, ez du dieta egokirik hartzen, eta medikazio falta du», salatu zuen joan den astean elkarteak. «Besarkadarik estuena» eta «babes osoa» helarazi die gaur Etxerat-ek senide eta hurbilekoei: «Espero dezagun haren gaitza duintasunez eta bermez tratatuko dutela hemendik aurrera, bere senideengandik hurbil dagoelarik».

2020ko apirilean sumatu zituen Troitiñok eritasunaren lehen sintomak, eta euskal presoen senideen elkarteak salatu zuen orduan ere ez zutela ongi artatu. Elkartearen arabera, Estremerako espetxean ez dago mediku nahikorik, eta bakartze moduluetatik ez dira astero pasatzen, «legeak hala dioen arren». Etxerat-ek salatu zuen Troitiñok irailera arte ez zuela «behar bezala zuzendutako asistentziarik» jaso: hau da, lehen sintomak sumatu eta bortz hilabete pasatu arte. Abokatuak urriaren 27an eskatu zuen aske uzteko.

Ia bizialdi osoa kartzelan

Troitiño ez dago gaixotasun larriak dituzten hamazazpi euskal presoen zerrendan, baina Etxerat-ek hainbatetan salatu izan du euskal presoen eritasunen «jatorria» espetxean jasandako «muturreko baldintzak» eta euskal presoek jasaten dituzten zigor luzeak direla. Troitiñoren kasua horixe da, ia bizialdi osoa pasatu baitu preso.

1987an atxilotu zuten, eta 24 urte baino gehiago egin zituen kartzelan. 2011n atera zen, zigor osoa beteta, baina handik egun gutxira atxilotu nahi izan zuten berriro, Parot doktrina aplikatuta. Izan ere, Espainiako Auzitegi Nazionalaren kontaketa berriaren arabera, 2017ra arte behar zuen preso. 2012an Londresen atzeman zuten —egunkariak banatzen lan egiten zuen han—, eta «oker burokratiko batengatik» behar baino lehenago kaleratu zutela iritzita, fiskaltzak haren atxilotzea eta estradizioa galdegin zituen. Hamabost hilabete geroago, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak indargabetu egin zuen Parot doktrina, eta estradizio eskaera atzera bota zuen Westminsterko Auzitegiak. Ondoren, ordea, akusazioko argudioak aldatu, eta ETAn berriro sartzea leporatu zion Espainiak Troitiñori. 2016ko abenduan atxilotu zuten berriro ere Londresen, eta paperik gabekoentzako atxilotze zentro batean egon zen, auzibide gorabeheratsu baten ondotik, harik eta 2017ko maiatzean Espainiaratu zuten arte. Sei urteko zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak, 2018an.


Summary: Zazpiehun turismo enpresak baino gehiagok eskatu dituzte Jaurlaritzaren laguntzak jadanik. Ostalarien laguntzak eskatu dituzten erdiei ordaindu zaiela jakinarazi du Javier Hurtado sailburuak.

Hiru egunean turismo alorreko zazpiehun enpresa baino gehiagok eskatu dituzte Eusko Jaurlaritzaren diru laguntzak. Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburuak Eusko Legebiltzarreko kontrolerako saioan jakinarazi du datua.

Aurreko astean aurkeztu zituen Jaurlaritzak turismoaren sektoreko enpresentzako laguntzak. Guztira, 21 milioi euroko poltsa bat da: 6.000 eta 14.000 euro artean jaso lezake enpresa bakoitzak, langile kopuruaren arabera, eta 20.000 euro bidaia agentzia batek. Asteazkenean ireki zen laguntzak eskatzeko epea, eta otsailaren 23an itxiko da.

Bestalde, ostalarien laguntzei dagokionez, 9.850 eskaera jaso ditu Eusko Jaurlaritzak; abenduaren 10ean amaitu zen laguntzak eskatzeko epea. Sailburuak adierazi du atzo eskaera horien %60 onartuta zeudela, eta 5.000 baino gehiagori ordaindu zaiela jadanik.

Eusko Jaurlaritzak 70 milioi bideratu ditu turismoari, ostalaritzari eta merkataritzari aurre egiteko planera, eta horietatik ia 45 ostalarientzat dira.


Summary: Hauteskunde mahairako aukeratutako lau lagunetik batek salbuetsia izatea eskatu du. Hauteskunde egunean bertan mahaiak osatzen ez diren udalerrietan, atzeratu egingo lukete bozketa. Gaur amaituko da posta bidez bozkatzeko eskaera aurkezteko epea.

Orotara 20.579 helegite aurkeztu dituzte otsailaren 14ko bozetan mahaietako kide izateko hautatutako herritarrek, ardura horretaz salbuetsi ditzaten. Aukeratutakoen laurdenek egin diote uko erabakiari. Udalerri bakoitzaren ardura litzateke hutsune horiek osatzea ordezkoekin edota bozkatzera lehenengo joaten diren herritarrekin. Zenbait udaletan, ordea, kezka da nagusi, Generalitateak eskatu baitu 09:00etatik 12:00etarako tartean adinekoei eta ahulenei emateko bozkatzeko lehentasuna, eta horiek ezingo lirateke mahaian geratu. Hala, ohartarazi dute gerta litekeela hainbat tokitan mahaiak osatu ezin izatea, eta kasu horietan bozketa hurrengo asteartera atzeratuko litzateke.

Bestalde, gaur amaitzen da posta bidez bozkatzeko eskaria aurkezteko epea. Aurreko aldiekin alderatuta, %307 handitu da modu honetan bozkatzea erabaki dutenen kopurua. Hauteskunde Batzorde Zentralaren esanetan, ordea, ez da atzerapenik aurreikusten horiek banatzeko orduan. Batzordeak aurreratu du, halaber, COVID-19an positibo eman dutenek aurrez aurre bozkatu ahal izango dutela. Koronabirusagatik berrogeialdian daudenak arratsaldeko 19:00etatik 20:00etara joan ahal izango dira botoa ematera. «Administrazioek eta osasun arduradunek segurtasun neurri nahikoak hartu dituzte aurrez aurreko botoa segurua izan dadin», nabarmendu du Batzordeak.

Bitartean, kanpaina betean dira hautagai guztiak. CIS Espainiako Ikerketa Soziologikoen Zentroak Kataluniako atzo argitaratutako inkestaren arabera, PSCk irabaziko ditu bozak, botoen %23,7 lortuta. Aldiz, DYM etxearen galdeketa berri batek Junts Per Catalunyari eman dio garaipena, botoen %22,2 eta 35-38 eserleku lortuko dituela esanda. Haren arabera, bigarren tokian geratuko dira sozialistak, 29 eta 32 eserleku bitartean eskuratuta, eta botoen %22,7.


Summary: Hamar enpresatik soilik batek ez dio eutsiko enpleguari, Adegiren arabera. Salmentak eta eskaerak hazten ari direla jakinarazi du patronalak, eta, "tsunamiaren ondoren", 2.000-3.000 enplegu sortuko dituztela Gipuzkoan. BPGaren hazkundea, berriz, %4,5 eta %6,5 artean kokatu du

Koronabirusak eragindako krisi ekonomikoa, "tsunamia" Adegi Gipuzkoako patronalaren esanetan, atzean geratzen hasteko prozesua abiatu da. Salmentak eta eskaerak hazten ari dira Adegiko kide diren enpresen artean, baina susperraldia sektoreka gertatzen ari da, eta sektoreen artean ere badira aldeak enpresen artean. 2021. urtearen ezaugarri nagusietako bat izango da aniztasun hori susperraldiarekiko. Alegia, hazkunde maila bera ez dela izango denentzat, ezta neurri berekoa ere, sektore batzuek besteek baino kalte handiagoak izan dituztelako, eta atzean geratuko direlako. Horiek horrela, Gipuzkoako BPG barne produktu gordinak izango duen errebotea %4,5 eta %6,5 artekoa izango da.

Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendariarentzat, "albiste onak dira" enpresen konfiantza duela urtebetekoaren antzekoa izatea, "kontuan hartuta inork ez zuela espero azken urtean gertatu dena". Fakturazioa %1,2 igo da, eta eskaerak %1,7, eta enpresa gehienek ez dute langileak kaleratzeko planik: %87k esan dute lantaldeari eutsiko diotela edo handitu egingo dutela. Bakarrik %13k uste dute lantaldea murriztu beharko dutela. Beraz, 2021. urtean 2.000-3.000 enplegu sortuko dituztela aurreikusi du Gipuzkoako patronalak.

Beraz, enpresa gehienek konfiantza berreskuratu dute, eta %75ek espero dute urtebete baino lehen lortzea erabateko susperraldia. Mugikortasunarekin lotutako sektoreetako enpresak dira salbuespena: hotelak, ostalaritza, merkataritza, hegazkigintza, aisialdia, kultura... Horientzat "laguntza zuzenak" eskatu ditu Adegik, aurreikusten baitu haien biziberritzea atzeratu egingo dela. "Ahalegin guztiak egin behar dira inor ez atzean uzteko, ez pertsonarik, ez enpresarik", esan du Aierzak.

Industriaren indarra

Industria jotzen dute ekonomia bere onera ekartzeko sektore protagonistatzat. "Ia erabat osatu dela esan daiteke", esan dute. Eraikuntza eta enpresetako zerbitzuak ere suspertzen ari dira, patronalaren arabera, "eta, neurri handi batean, leheneratu zaie jarduera maila", iazko bigarren hiruhilekoan izandako eroriko itzelaren ondoren. Baikortasunerako beste arrazoi bat ere badu Adegik: "Munduan eta Europan jokaleku ekonomiko berriak marrazten ari dira, eta Gipuzkoako ekonomia atzerriko merkatuetara oso irekita dago". Hau da, 2008ko Atzeraldi Handian gertatu zen moduan, orain ere espero duela enpresa esportatzaileek rol garrantzitsua jokatzea susperraldia indartzeko.

Dena den, Adegik argitu du ez dituela aurreikuspen oso positiboak egin, gogoratu behar delako 2020ak ia %10eko zuloa egin duela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGan. Jadanik argi dago 2022ra arte ez dela lortuko pandemiaren aurreko egoerara itzultzea, betiere indize makroak aintzat hartuta. Eusko Jaurlaritzak ere laster doitu beharko du 2021erako iazko amaieran egindako hazkunde aurreikuspena (%8,6), aurtengo bigarren zatirako espero baitute erakunde gehienek jarduerek abiadura egoki bat hartzea. Urte hasierako hirugarren olatu oldarkorrak zapuztu egin du errebote handi baten teoria.

Ondorioak

Horiek horrela, Adegik industrian jarriak dauzka itxaropenak. "Urriaz geroztik, munduko merkataritza osatu egin da, COVIDaren eraginak atzean utzita. Europarako esportazioek iazko urtarrileko datuak gainditu dituzte aurten". Martxo-apiriletan %29 gutxitu ziren esportazioak. "Europako Batasuneko industria ekoizpenari, berriz, bakarrik hiru puntu falta zaizkio aurreko mailara bueltatzeko". Patronalaren arabera, eskaerak gora egin du nabarmen Alemanian eta Europako Batasuneko merkatu gehienetan. "Iazko amaieran asko handitu dira".

Hori guztia kontuan hartuta, Adegik dio kutsatzeak kontrolpean hartzea dela lehentasuna, "eta txertaketak bizkortzea". Aldagai horiek gabe "ezin da bermatu ekonomiaren eta enpleguaren susperraldia". 2021. urtea "hazkunde handikoa" izango dela ere erantsi du Adegik, baina esplikatuta iazko eroriko historikoekin alderatuko direla datuak. Eta, betiere, susperraldi hori sektoreka gertatuko dela gogoratu du; alegia, ez dela enpresa guztientzat izango. Adegiko zuzendari nagusiak ez ditu ahantzi Europako funtsak enpresek jaso behar duten bultzada azaltzean. "Aukera bat da guztientzat, eta ez dira ahaztu behar enpresa txiki eta ertainak. Digitalizazio eta jasangarritasun handiagoak lortzeko erabili beharko genituzke, lehiakortasuna handitu dadin".


Summary: Athleticek Levante izango du aurkari finalerdietan. Bi partidara jokatuko dira finalerdiak, otsailaren 10ean eta martxoaren 3an. Joanekoa San Mamesen jokatuko dute, eta itzulikoa, Ciutat de Valencia futbol zelaian.

Athleticek Levante izango du aurkari Espainiako Kopako finalerdietan. Gaur egin dute zozketa, Madrilen, eta Aritz Aduriz aurrelari zuri-gorri ohiak atera ditu saskitik kanporaketak jokatuko dituzten lau taldeen izenak: Levante egokitu zaio Athletici. Orain arteko kanporaketak ez bezala, finalerdiak bi partidara jokatuko dira. Joanekoa asteazkenean jokatuko du Athleticek, Bilbon, eta itzulikoa, hiru aste geroago, martxoaren 3an, Valentzian, Ciutat de Valencia futbol zelaian. Sailkatuz gero, finala apirilaren 17an jokatuko luke, baina aurretik iazko Kopako finala jokatu beharko du, Realaren aurka, apirilaren 3an. Bi finalak, iazkoa eta aurtengoa, Sevillan dira jokatzekoak, Cartuja futbol zelaian.

Sevillak eta Bartzelonak jokatuko dute beste finalerdia. Bada, ordea, beste aldagai bat txapelketa erabaki dezakeena. Espainiako Futbol Federazioak aintzat hartu du COVID-19aren eragina aurtengo txapelketaren oinarriak idazterakoan. Talderen batek ezingo balitu finalerdiak jokatu koronabirusaren eraginez, eta beste kanporaketa jokatuko balitz, koronabirusaren eraginpean dagoen taldea kalean geratuko litzateke, eta haren aurkariak jokatuko luke finala, beste kanporaketako irabazlearen aurka.

Bi kanporaketak geratzen badira bertan behera, eta ezin badira jokatu ekainaren 30a baino lehen, txapelketa bertan behera geratuko da. Ez, ordea, finala bada bertan behera geratzen dena. Hori gertatuz gero, datorren denboraldian jokatuko litzateke, hurrengo finalaren aurretik betiere.

Athleticek eta Levantek, ozta-ozta

Athleticek ozta-ozta lortu zuen atzo finalerdietarako sailkatzea. Betisen aurka jokatu zuen, eta espainiarrak 84. minutuan aurreratu ziren. Raul Garciak, ordea, luzapenean berdindu zuen kanporaketa, eta, azkenean, penaltietan erabaki zen. Unai Simonek bi geratu zituen, eta finalerdietan sartu zuen Athletic.

Levantek ere azken unean lortu zuen asteazkenean finalerdietarako sailkatzea. Vila-realen aurka jokatu zuen final-laurdenekoa, eta luzapenaren azken minutuan sartu finalerdietara iristeko zion gola: Roger Martik sartu zuen, 121. minutuan, eta 1-0ekoarekin sailkatu da. Azkenekoz 1935ean izan zen Levante Espainiako Kopako finalerdietan; orduan, Errepublikako Presidentearen Kopa zuen izena.

Kanporaketa horretako irabazleak Sevilla edo Bartzelona izango du aurkari finalean. Joaneko partida Sevillan jokatuko dute bi horiek, eta itzulikoa, Bartzelonan. Bartzelonak Granada hartu du mendean aste honetan final-laurdenetan, 3-5, eta Sevilla 0-1 gailendu zaio Almeriari. Bartzelonak 30 aldiz irabazi du Espainiako Kopa; Athleticek, 23 aldiz; eta Sevillak, bost aldiz.


Summary: 19 urteko gizon bat atxilotu dute Iruñean, emakume bat arma zuri batekin zauritzea egotzita. Emakumea zainketa intentsiboetako unitatean dago. Gizonari "familia eremuko tratu txar delitua" leporatzen diote.

Iruñeko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, 19 urteko gizon bat atxilotu dute, haren bikotekidea, 32 urteko emakume bat, arma zuri batekin zauritzea leporatuta. Asteazken goizaldean jazo zen erasoa. Emakumea zainketa intentsiboetako unitatean dago.

Udaltzaingoen arabera, 1:30ak aldera emakume baten deia jaso zuten, Arrosadiako etxe batean bikote baten artean izandako borroka zela eta. Hainbat patruila bertaratu ziren, eta etxebizitzako zoruan emakume bat aurkitu zuten, “bularraldean zauri ireki bat zuela”; adierazi dute gizonak ere bizkarrean zauri bat zuela eta hankan beste bat.

Premiazko osasun laguntza eskatu ondoren, emakumea ospitalera eraman eta ebakuntza egin zioten, eta zainketa intentsiboetako unitatean ospitaleratu zuten ondoren. Gizona ere ospitalera eraman zuten, zituen “zauri arinak” sendatzeko. Gero, polizia etxe batera eraman zuten gizona, atxilotuta, “familia eremuko tratu txar delitua” egotzita.

Erasotzailea epailearen esku geratu zen atzo, eta hura espetxeratzeko agindua eman zuen. Iruñeko Udaltzaingoaren esanetan, 2020an 152 pertsona atxilotu zituzten antzeko gertaerengatik.


Summary: Urkulluk esan du Zaldibarko hondamendiaren erantzukizun guztiak eskatuko dituela. Oterok (EH Bildu) Jaurlaritzari egotzi dio hondamendiaren erantzukizun guztia enpresari leporatu izana soilik, haren ustean agerikoa baita kontrolek «huts egin» zutela.

Zaldibarko (Bizkaia) hondamendiaren lehen urteurrenaren bezperan, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak horren kudeaketari buruzko galdera bat egin dio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari parlamentuko kontrol saioan. Lehendakariak erantzun dio gobernuak epaileen esku utzi dutela luiziaren inguruko informazio guztia, eta adierazi dio «erantzukizun zehatzak, zorrotzak eta osoak» eskatuko dituela.

Luiziak Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak harrapatu zituen azpian. Abuztuan aurkitu zuten Sololuzeren gorpua, eta Beltranen bila ari dira oraindik. Haren senideek eskatuta, Zallako Udalak adierazpen instituzional bat onartu du aho batez —EAJ, Zalla Bai, EH Bildu eta PSE-EE alderdiek babestuta—, eskatuz ez dezatela Zaldibarko zabortegia zigilatu oraindik desagertuta dagoen behargina topatu arte. Lehendakariak adierazi du «atsedenik gabe» ari direla lanean.

«Kudeaketa hobetu nahi dugu horrelakorik berriro gertatu ez dadin», esan du Urkulluk. Azaldu du Jaurlaritzak aitortu zituela bere «akatsak», eta eskatu zuela barkamena. Errepikatu du «egia» eta «erantzukizuna» epaitegietan argituko direla.

Oterok, berriz, nabarmendu du agerikoa dela zabortegiaren gaineko kontrolek «huts egin» zutela, eta, Jaurlaritzak ondorengo lanetarako baliabide asko jarri dituen arren, Urkulluri egotzi dio ardura guztia Verter Recycling enpresari leporatu izana. Zabortegi bat eror dadin, «kontrol sistema publikoek» huts egin behar dute, haren esanetan, eta, beraz, gobernuak ardura bere gain ere hartu behar du.

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU taldearen bozeramaileak ere egin du galdera bat gaiari buruz. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuari hitz egin dio: «Verterri errua botatzeaz gain, Eusko Jaurlaritzak aitortzen du erantzukizunen bat duela luiziaren aurreko eta osteko kontrolaren gainean?».

Gorrotxategiren ustez, erantzun gabeko galdera asko daude oraindik: «Zergatik ez zioten lan egiteari utzi zartaduren berri eman zutenean? Zergatik ez zieten jakinarazi erreskate taldeei zabortegian 16.000 tona amianto zeudenik? Nola bete liteke zabortegi bat bederatzi urtean 35 urtean betetzeko asmoa baldin badago?», bota ditu legebiltzarkideak.

Tapiak 2007az geroztik egindako zortzi ikuskatzeren berri eman du, eta adierazi du hori Europak ezarritako prozedurarekin bat datorrela. Instalazioek baimenak zituzten, eta isun batzuk jarri zizkioten 2020an, 2019an egindako ikuskatze baten ondorioz, sailburuaren hitzetan. Azaldu du ingurumenari egindako kalteak konpontzeko proiektu bat eskatu diotela Verter Recyclingi.


Summary: Parisko kontratua betetzeko asmoari eusten dio CAFek. Bombardierren jabe berriak, Alstomek, bertan behera utzi du CAFek Bombardierrekin batera egindako eskaintza. Parisko aldirietarako 146 tren egiteko 2.560 milioi euroko kontratua irabazi berri du eskaintza horrek.

Beasaingo CAF tren konpainia aztertzen ari da beretzat zer ondorio izan ditzakeen atzo Alstom tren egile frantziarrak hartutako erabakiak, eta oraingoz ez du iritzirik eman nahi izan Alstomek atzo erakutsitako jarreraz.

Alstomek, behin Bombardier eskuratu duenean, bere kabuz erabaki du bertan behera uztea orain gutxi CAFek Bombardierrekin batera Parisen irabazitako kontratu bat. 2.560 milioi euroko kontratu hori urtarrilaren 14an irabazi zuten elkarrekin CAFek eta Bombardierrek. Parisko RER B linearako 146 aldiriko tren egiteko lana da, RATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzailea) eta SNCF esleitua.

Kontratu hori betetzeko asmoari eusten diola adierazi dio gaur CAFek Efe albiste agentziari: aurrera jarraitu nahi duela, Frantziako agintariek auzia argitzen duten bitartean. Izan ere, RATPk eta SNCFk iragarri dute auzitara eramango dutela Alstom.

Alstomek atzo esan zuen ez duela izan eskaintza erretiratu beste aukerarik. «Bombardier-CAF partzuergoaren eskaintzako baldintza tekniko-finantzarioak ez datoz bat merkatuko prezioarekin, eta ez dute kontratua betetzen uzten arrisku garrantzitsurik izan gabe finantzatzailearentzat, ustiatzailearentzat, bidaiarientzat eta gure enpresarentzat».


Summary: ITP Castingseko langileek greba utziko dute astelehenean, «borroka fase berri batean sartzeko». Lan Ikuskaritzaren txostena «kaleratzeen aurka» agertu dela esan dute langileek, eta «ez direla beharrezkoak» dioela

ITP Castingseko langileek —lehen PCB zen— astelehenean utziko dute greba mugagabea. 70 egun dira lanuzteekin hasi zirela, enpresako zuzendaritzak erregulazio espedientea egiteko asmoen berri eman zuenetik. Gerora etorri ziren 83 kaleratzeak, eta langileek greban jarraitu zuten. Orain, baina, «borroka fase berri batean sartzeko» asmoa plazaratu du langile batzordeak. Azken asteetan Ezkerraldean, eta handik haratago sortu diren «aliantzak» indartu nahi dituzte kaleratzeak eragozteko. Azken egunetan, sindikatuez gain, hainbat udal agertu dira ITPren erabakiaren zain, baita Bizkaiko Batzar Nagusiak ere.

Langileen jarrera aldaketak beste oinarri bat du: Lan Ikuskaritzak kasuaren inguruan eginiko txostena. Batzordearen arabera, ikuskaritza «erregulazio espedientaren aurka» agertu da. Txostenean esan du kaleratzeak ez direla beharrezkoak, eta «beste bide batzuk badaudela». Ondorio horietan oinarrituta, batzordeak bi bilera egin ditu enpresarekin, eta bietan, betiere batzordearen arabera, enpresak «kaleratzeei buruz» baino ez du eztabaidatu nahi izan. Hori dela eta, negoziatzeko borondaterik ez izatea egotzi diote. Erregulazioa auzitara eramana dute sindikatuek, eta «itxaropentsu» daudela esan dute.

Langile batzordeko kideek, grebak iraun duen bitartean, eserialdiak egin dituzte lantegiaren sarreran, greban ez zeuden langileei sartzea oztopatuz. Aste hasieran, baina, protestaldien tentsioa handitu egin zen; langileen aburuz, Ertzaintzak oldarkorrago jokatu zuelako. «Ertzainek egunero jipoitu dituzten horien beraien lanpostuak defendatzen» ari ziren langileak zirela azaldu dute. Hainbat zauritu txosten dituzte, tartean sudurra hautsi zioten CCOOko Industria Federazioko idazkariarena.

Ironiaz egin diote kritika Jaurlaritzari. Langileek nabarmendu dute Segurtasun Sailaren «eraginkorra» izan dela baina ezin dutela gauza bera esan Industria Sailaz. Salatu dute Industria Sailak bi aldiz uko egin ziola beraiekin biltzeari, «inolako oinarririk gabeko aitzakiak jarrita». Jakina da bietako batean behintzat grebalariak protestetan indarkeria erabiltzen ari zirelako egin ziola uko Industria Sailak bilerari.

Batzordeak, halaber, gogoratu du Eusko Jaurlaritzak ITP eta beste enpresa batzuk diruz lagundu zituela, «trukean ezer eskatu gabe». ITP taldeak 983 milioi euroren sarrerak izan zituen 2019an, eta 105 milioi euroko EBITDA. Irabazi garbia, berriz, 95 milioi izan zen. Datu horiekin enpresa aldi baterako espediente bat bere gain hartzeko moduan dagoela uste dute.


Summary: Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bi hurbilduko. Iñaki Arakama Mendia, Iñaki Armendariz Izagirre eta Roberto Lebrero Panizo dira Euskal Herrira ekarriko dituztenak: Zaballako espetxera ekarriko dituzte (Araba). Beñat Aginagalde Dueñasera hurbilduko dute, eta Jose Maria Novoa Arroniz, Mansillara.

Azken hilabeteotako ortziraleroko albistea iritsi da gaur ere euskal presoen alorrean: bertze bortz preso mugituko dituzte; horietako hiru Euskal Herrira, eta bertze bi Euskal Herri inguruko espetxeetara. Iñaki Arakama Mendia, Iñaki Armendariz Izagirre eta Roberto Lebrero Panizo dira Euskal Herriratuko dituztenak: Zaballako espetxera ekarriko dituzte (Araba). Arakama Sevilla II espetxean zegoen (990 kilometro), eta Armendariz eta Lebrero, Burgosen (215 kilometro).

Hurbilduko dituzten presoak, berriz, Beñat Aginagalde Ugartemendia eta Jose Maria Novoa Arroniz dira. Aginagalde Dueñasera mugituko dute (310 kilometro), Jaengo espetxetik (775 kilometro). Novoa, berriz, Murtzia Ietik (810 kilometro) Mansillara lekualdatuko dute (370 kilometro). Azken bi lekualdaketa horiek eta aitzinetik iragarritako batzuk gauzatuta, hutsik geldituko dira Jaengo espetxea eta Murtzia I kartzela.

Arakama eta Aginagalde, bertzalde, lehen gradutik bigarren gradura pasatuko dituzte.

Gaurko iragarpenekin, dagoeneko 151 dira Espainiako Espetxe Erakundeek 2018ko ekainetik iragarritako mugimenduak. Pilatzen ari dira iragarri bai baina oraindik mugitu ez dituztenak, ordea: gaur-gaurkoz, 31 euskal preso daude iragarritako lekualdaketak egin zain. Koronabirusaren egoerak moteldu egin ditu lekualdaketak, hain zuzen. Aste honetan, erraterako, euskal preso bakarra eraman dute iragarritako lekura: Olga Comes euskal presoa.


Summary: Beiruteko portua, leherketa gertatu eta sei hilabetera. Sei hilabete pasatu dira Libanoko hiriburuko lehergailu biltegi batean leherketa izugarri bat gertatu zenetik. Gaur egun portua nola dagoen erakusten duten irudiak grabatu dituzte, eta agintariak ere plan ugari zehazten hasi dira esparru hori berreraikitzeko.

Sei hilabete dira Beiruteko portuan leherketa ikusgarri bat gertatu zela. Libanoko hiriburuko portuko lehergailu biltegi batean izan zen leherketa, eta jazoera hark dardarka jarri zuen Beirut. Inguruko eraikin, kale eta txoko ugari suntsitu zituen, eta, leherketa bizi izan zuten hainbat lekukoren arabera, portutik hainbat kilometrora ere sumatu zen eztanda. Sei hilabeteren ondoren, gaur egun portua nola dagoen erakusten duten irudiak grabatu dituzte, eta agintariak ere plan ugari zehazten hasi dira esparru hori berreraikitzeko. Guztira, 200 hildako eta 6.500 zauritu inguru eragin zituen leherketa hark, eta bi asteko larrialdi egoera ezarri zuten. Egitasmo batzuen arabera, memoria kolektiborako parke bihurtu nahi dute.

Munduko Bankuaren kalkuluen arabera, 425 eta 520 milioi dolar bitartean kostatuko da, gutxi gorabehera, berreraikitze plan hori; izan ere, oraindik ere zulo handi bat ikus daiteke abuztuaren 4ko leherketaren lekuan. Bassem Kaissi portuko zuendariak EFE agentziari esan dionez, desegin aurretik ere bazegoen instalazioak modernizatzeko plan bat, eta, eztandaren ondorioz, agintariek "birdiseinatu eta berregituratu" egin behar dute orain. Hondamendi hura gertatu ondoren izendatu zuten Kaissi portuko zuzendari, postu horretan zegoena atxilotu egin baitzuten tragediaren erantzule izan zela leporatuta. Etxeko atxiloaldia ezarri zieten Beiruteko Portuko Agintaritzako kideei, hango biltegi batean sei urtez gordetako 2.750 tona amonio nitrato baitaude leherketaren atzean. Halaber, Hasan Diab Libanoko lehen ministroak dimisio gutuna aurkeztu zuen gertatutako ezbeharraren ondorioz.

Zer gertatu zen ahantz ez dadin

Memoria kolektiborako parke bihurtzeko proiektuaren harira "plan maisuaren" proiektu bakoitza diseinatzeko lizitazioak egingo dituztela adierazi du Kaissik, eta dagoeneko badagoela "aldi baterako monumentu" bat eraikitzeko arkitekto baten plan bat. Proiektu horietako proposamen sendoenetako bat Carlos Mubarak arkitekto libanoarrarena da: herritarren artean iritziak bildu, eta bere proiektu hori herritarrekin, biktimekin eta haien senideekin elkarlanean egin nahi du, haien iritziak ere kontuan hartuta. "Garai historiko bat da, gertaera historiko bat, inoiz izan diren leherketarik handienen artean historikoa, eta hori bakarra da historian; beraz, bere handitasunarekin bat datorren zerbait egin behar da", azaldu du arkitektoak.


Summary: Gasteizko Udalak zortzi egun eman dizkie Olarizuko bizilagunei beren etxeak uzteko. Bizilagunek adierazi dute helegitea aurkeztuko dutela legez agintzen den hilabeteko epean, baina litekeena da kaleratzeak lehenago gertatzea. Hori dela eta, herritarren defendatzailearengana jotzeko asmoa agertu dute.

Gasteizko Olarizu hiribideko udal etxebizitzak 21 Zabalgunea udal sozietatearenak ziren, baina 2020ko uztailean Gasteizko Udalak erosi zituen bi eraikinak. 21 Zabalguneak, bide penaletik baino ezin zuen jo eraikina okupatuta zeukaten bizilagunak kaleratzeko, eta, behin bide hori agortuta, 2020ko urrian Gasteizko Udala adostasun batera heldu zen, PPrekin batera: udalak etxebizitza horiek erosiko zituen, azpiegiturak eraitsi, eta toki horretan beste hirigintza proiektu bat egiteko. Horrek etxegabetzea azkartzea dakar. Izan ere, etxebizitzak organo publiko baten eskuetan egoteak, auzia bide administratibotik bideratzen du, eta, beraz, prozedurak asko azkartzen dira. Horrela, urriaren 29an Olarizuko bizilagunek 35 alegazio aurkeztu zituzten, eta iragan astean iritsi zitzaien udalaren erantzuna: guztiak atzera bota dituzte, eta zortzi eguneko epea eman diete etxetik irteteko.

Gaur goizean Okupatu Zure Bizitza eta Etxebizitza Eskubidearen Aldeko eta Gizarte Bazterkeriaren Kontrako Ekimena plataformek eman duten prentsaurrekoan adierazi dutenez, bizilagunek helegitea aurkeztuko dute: «Udalak egin nahi duen prozedura ez dator bat legearekin. Horregatik, berraztertzeko errekurtsoak jarriko ditugu». Bizilagunek hilabeteko epea daukate helegitea aurkezteko. Hala ere, epe hori bete aurretik utzi beharko dituzte euren etxeak, zortzi egunen buruan. «Guztiz inkoherentea da zortzi eguneko epea ezartzea gure etxebizitzak uzteko, errekurtsoa aurkezteko epe barruan gaudenean. Horregatik, Sindikoaren esku hartzea eskatuko dugu, kaleratzea geldiarazteko, harik eta administrazio bidea eta bide judiziala ebatzi arte».

Udala titulartasun aldaketa «aprobetxatzen saiatzen» ari dela ere salatu dute. Izan ere, legearen arabera, okupatutako tokiaren jabea den organo publikoak aukera dauka gunea berreskuratzeko, okupaziotik urte bat edo gutxiago igaro bada. Horrela, udalak etxebizitzak bereganatu dituenetik urte bat baino gutxiago igaro denez, aukera izango luke etxegabetzeak gauzatzeko. «Udalak uste du etxebizitza hauek bere ondarean integratzen dituen unetik aurrera sortzen dela horiek defendatzeko legez emandako ahalmena», azaldu dute prentsaurrekoan. Thais Madrid Okupatu Zure Bizitza plataformako kideak azaldu duenez, ordea, bizilagun batzuek urtebete baino dezente gehiago daramate Olarizun bizitzen: «Batzuek zazpi urte daramatzate, eta udalak ondo daki hori. Baina titulartasun aldaketa baliatzen ari da, legez kontuan hartu ez dadin zenbat denbora daramagun bertan».

Udalak azken asteetan iragarri du Olarizuko hogeita bat familiak jaso dutela gizarte zerbitzuen laguntza. Hala ere, plataformak salatu du behin-behineko konponbideak baino ez dizkiela eskaini: «Gizarte zerbitzuek eskaini dizkiguten irtenbideak guztiz desegokiak dira, eta oso behin-behinekoak. Olarizun bizi garen berrogei familiei eskaintzen zaigun bizitoki aukera bakarra udal aterpetxea da». Gainera, prentsaurrekoan gogorarazi dute prest daudela alokairu sozial bat ordaintzeko: «Inoiz ez diogu uko egin gure baldintza ekonomikoetara egokitzen den alokairu bat ordaintzeari». Baina salatu dute udalak beste bide bat hartu duela: «Gasteizen alokairu sozialerako etxebizitzak birgaitzeko dirua erabiliko dute gure etxebizitzak eraisteko». Madriden hitzetan, haurrak eta adineko pertsonak ere bizi dira okupatutako etxebizitzetan, eta gehienek ez daukate beste alternatibarik.

Konfinamendua, baliabiderik gabe

Pandemia garaian erabat «abandonatuak» izan direla ere salatu du plataformak. Ur zerbitzua eta argindarra eten zieten udalak 2019ko udan, eta, geroztik, kanpora irten behar izaten dira ur bila. «Konfinamenduan, udaltzainek eta ertzainek zigortu egin gaituzte ur bila irteten ginenean», salatu dute bizilagunek. Gainera, ohartarazi dute oraintxe bertan etxebizitzak egoera kaskarrean daudela: «Orain, gure etxeak klimaren ondorioak pairatzen ari dira: hezetasunak, muturreko hotza eta zimenduaren ahultzeak eragindako pitzadurak daude. Horren ondorioz, blokeak edozein unetan eror daitezke».


Summary: Heraldabide, adimen artifiziala euskal hedabideen zerbitzuan jarriko duen proiektua. Berrikuntza proiektu bat jarri dute martxan BERRIAk, Kanaldudek, Hamaikak eta Antxeta irratiak, Elhuyarren laguntza teknologikoarekin. Egitasmoak Akitania Berria-Nafarroa-Euskadi euroeskualdearen babesa du.

Adimen artifizialaren onurak euskarazko komunikabideen mesedetan erabiliko dituzte Heraldabide egitasmoan. Teknologia kazetarien, kudeatzaileen eta erabiltzaileen zerbitzuan jarriko dute, eta, horretarako, zenbait eragile elkartu dira. Heraldabide proiektuan euskarazko lau komunikabidek parte hartuko dute: BERRIAk, Kanaldudek, Hamaikak eta Antxeta irratiak; Elhuyar fundazioak emango die laguntza teknologikoa. Egitasmoaren xedea izango da euskarazko hedabideetara iristea adimen artifizialaren olatuaren onurak, digitalizazioaren eta negozio eredu berrien erronkei hobeto heltzeko, baita erabiltzaileen esperientzia eta beharrei erantzuteko ere.

Josu Aztiriak, Elhuyarreko Adimen Artifiziala Hizkuntzan unitateko koordinatzaileak, azaldu du proiektuari lotuko zaizkion hiru eragin eremu daudela: «Batetik, irisgarritasuna, hau da, euskarazko edukiak ahalik eta jende gehienarengana iristea. Horretarako, oso beharrezkoak dira transkripzio teknologiak eta hizketa testu bihurtzen duten teknologiak». Kasu praktiko bat martxan da jada: Antxeta irratiko webgunean (antxetamedia.eus) sartzen den erabiltzaileak audioa duen albiste batean klik egiten badu, ikus dezake nola entzuten duen audioa testu moduan agertzen zaion pantailan.

Teknologiaren bidez, azpidatziak automatikoki sortu daitezke. «Horrekin, arazoak dituzten pertsonek ahozko edukiak ulertzeko aukera izango dute. Edo euskaraz ulertzeko mugak dituzten pertsonek ere ikus-entzunezkoak ulertu eta barneratzeko aukera errazagoa izango dute. Jende gehiagorengana iristeko modua izango dute hedabideek», gaineratu du Aztiriak. Ohartarazi du, hala ere, erronkak ez direla gutxi: euskalkien erabilera, bat-bateko hizkera eta elkarrizketak ondo transkribatzea. «Zuzeneko emankizunen azpidazketa ere hor dago. Badaude erronka teknologiko batzuk aurrera eraman beharko ditugunak».

Bestalde, kudeakertarekin lotutako erronkak aipatu ditu Elhuyarreko ordezkariak: «Testuen meatzaritzak aukera ematen du orain arte tratatu ezin genituen testuak sailkatu, hitz gakoak atera, katalogatu eta bilaketa errazagoak egiteko. Uste dugu horrek hedabideen kudeaketa eraginkorragoa egiteko aukera emango duela». Kazetarien eta kudeatzaileen lana erraztu dezake teknologia horrek. «Edukietara iristea errazagoa izango dute, eta edukiak hobeto kudeatu ahalko dira».

Eta hirugarren eremuan kontsumo eredua kokatu du Aztiriak: «Erabiltzaileek gero eta eduki pertsonalizatuagoak behar dituzte. Eduki horiek ondo sailkatuta baldin badituzte, hitz gakoak aterata baldin badaude, eta baldin badakigu erabiltzaile horiek zer duten gustuko eta zergatik sartu diren eduki horretan, pista asko emango dizkio komunikabideari. Bai proiektu berriak diseinatzeko, bai gehien kontsultatzen diren edukiak zein diren jakiteko. Hori guztia datuen analitikarekin ondo uztartuta, potentzialtasun handia eman diezaioke teknologiak hedabideei».

Hiru urterako proiektua da Heraldabide, eta Akitania Berria-Nafarroa-Euskadi euroeskualdearen babesa izango du. Iragarri dutenez, uztailean eman ahalko dituzte aurreneko emaitzak.

Plataformak funtzio hauek izango ditu: etiketa semantikoen erauzketa neuronala testuetatik eta audioetatik euskarara, frantsesera eta gaztelaniara; etiketa semantikoen erauzketa aberatsa, gai orokorrak, gai zehatzak, eta izendun entitateak (pertsonak, erakundeak eta tokiak) bereiziko dituena; edukiak Wikidata ezagutza data base estandarreko kontzeptuekin lotzea; eta audioen azpidazketa automatiko sendoa, aintzat izango dituena hizkera espontaneoa, euskalkiak eta inguruko zarata. Iparraldeko aldakerak eta bizkaiera hartuko dira aintzat.

Martxelo Otamendi: «Landaretxoak basoan» Proiektuan parte hartuko duten lau hedabideetako ordezkariak elkartu dira gaur Heraldabideren aurkezpenean, Donostian. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak nabarmendu du garrantzitsua dela Euskal Herri osoko komunikabideak elkartzea eta egitasmoa nazionala izatea. Proiektua «polita» dela uste du: «Hainbat eduki antolatzeko baliagarria izango da. Interesgarria izango da datuen azterketaren ondorioz hobeto ezagutzea eta identifikatzea kontsumo joerak zein diren: jauzi bat emango digu tresna horrek». Onura gehiago ere izango ditu. «BERRIAko edukien bilaketa bizkorrago egin ahalko da, askoz ñabardura eta zehaztasun gehiagorekin. Erabiltzaileentzat ona izango da, egun dagoen baso handi horretan bilatu nahi den landaretxo hori topatzeko. Baita guretzat ere, BERRIArentzat, jakiteko jendeak zer landaretxo nahi dituen baso handi horretan. Halaber, guk eskaini ahal izateko jendeak nahi dituen landaretxo mota horiek».

Hamaika telebistako zuzendari Iñaki Uriari «sekulako poza» eman dio proiektua aurkezteak. «Euskara eta teknologia lotzen dituen proiektu bat da, inteligentzia artifiziala aprobetxatuz. Ondo etorriko zaigu hedabideoi zenbait erabilgarritasunetan».


Summary: Positiboak milatik gora dira oraindik ere Hego Euskal Herrian. 1.146 kasu atzeman dituzte, eta positiboen ehunekoa %6,12koa da. Kutsatzeen eta ospitaleratuen kopuruak handiak dira oraindik.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman dituzten datuen arabera, beste 1.146 positibo atzeman dituzte azken orduetan Hego Euskal Herrian eginiko diagnostiko probetan. Egindako proba guztien %6,12k eman dute positibo. COVID-19aren transmisio datuak aztertuta, esan daiteke kutsatzeen kopuruak handiak direla oraindik ere: urtarrilaren 19tik mila kasuren langatik ez dira jaitsi positiboak Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, herrialdeen artean Bizkaian detektatu dute positibo gehien: 479. Gipuzkoan, 281 zenbatu dituzte; Nafarroan, 225 eta Araban, 151.

Kutsatzeez gain, ospitaleratuen datuak ere kezkatzekoak dira. Beste 106 lagun ospitaleratu dituzte gaitzarekin Hegoaldeko erietxeetan, eta orain 914 paziente daude koronabirusarekin, horietatik 193 larri ZIUetan. Gainera, Nafarroako Gobernuak COVID-19arekin lotutako hiru heriotzaren berri eman du: atzo hildako 77 urteko gizonezko bat, eta aurreko egunetan zendutako 86 eta 92 urteko bi emakumezko.


Summary: Borrellek Navalni askatzeko eskatu du, eta Errusiak Kataluniako espetxeratuen auzia gogorarazi dio. Moskun bildu dira Europako Batasuneko diplomaziaburua eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa. Lavrovek Espainiak jaso duen tratu bera nahi dutela esan du: «Madrilek bere justizia sistema errespetatzeko eskatu du, eta bere erabakiak zalantzan ez jartzeko».

Eskaera argia egin dio gaur Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroari: Alexei Navalni Errusiako oposizioko kide ezaguna aske uzteko esan dio, baita azken asteetan atxilotutako haren jarraitzaileak ere. Lavrov, ordea, ez da kikildu, eta «arrazoi politikoak dituzten erabaki judizialak» egotzi dizkio Borrelli; tartean, «azkenaldian Europako Batasunean eta Ameriketako Estatu Batuetan bizitako gehiegikeria polizialak», eta preso dauden Kataluniako buruzagi subiranisten kasua.

Borrell kargua hartu zuenetik lehen aldiz joan da Moskura. Han bildu da Lavrovekin, eta, jarraian, hedabideei esan die espero duela Errusiak «ikerketa independente eta oso bat» egingo duela Navalniren pozoiketaren inguruan. Navalniren esanetan, Errusiako presidente Vladimir Putinen aginduz pozoitu zuten, joan den udan, baina Moskuk ukatu egin du zerikusia duela. Putinen kritikoa asteartean kondenatu zuten hiru urte eta erdiko kartzela zigorra betetzera, iruzur egitea leporatuta.

Borrellek eta Lavrovek Navalniren kasuari buruz htz egin dute gaurko bileran. Borrellek azpimarratu du EBk errespetatzen duela Errusiaren subiranotasuna eta nazioarteko betebeharrekin duen konpromisoa, baina gehitu du askatasun politikoekin eta giza eskubideekin lotutako gaiak garrantzitsuak direla EB eta Errusiaren arteko harremanak hobetzeko.

Lavrovek, berriz, Kataluniako buruzagi subiranisten kasuaz jardun du: «Erreferendum bat antolatzeagatik daude kartzelan. Belgikako eta Alemaniako epaitegiek erabaki horren aurka egin dute, baina, hala ere, ez du atzera egin Espainiak». Errusiak Espainiak jaso duen tratu bera nahi duela esateko gogoratu du kasu hori Atzerri ministroak. «Madrilek bere justizia sistema errespetatzeko eskatu du, eta haren erabakiak zalantzan ez jartzeko. Hori nahi dugu guk ere, berdintasuna», amaitu du Lavrovek.

Navalniri dagokionez, beste behin ere zalantzan jarri du haren pozoiketa: esan du Moskuk ez zuela zerikusirik izan, eta kritikatu egin du «Mendebaldeko hedabideek» halako kasuak zabaltzerakoan duten «estandar mediatiko bikoitza».

Ez da hor bukatu ika-mika. Borrellek onartu du EBn eta AEBetan ere badaudela Poliziaren indarkeria kasuak, baina azaldu du haietan «gauzak behar den tokian jarri eta ardurak eskatzeko» baliabideak dituztela: «Zuzenbide estatu indartsu bat izatearen abantailak dira».

«Mendebaldearen histeria»

Alemaniatik Errusiara itzultzean, atxilotu eta behin-behinean espetxeratu zuten Navalni, urtarrilaren 17an. Izan ere, Alemanian zen bitartean baldintzapeko askapena urratzeaz akusatu zuen fiskalak, eta, azkenan, hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten joan den asteartean. Navalni itzuli zenetik, protestak eta liskarrak izan dira herrialdean, eta milaka lagun atxilotu dituzte; tartean, Navalniren emazte Yulia Navanaya.

EBko eta AEBetako buruzagi politiko gehienek hitz egin dute azken astean, Navalni aske utz dezatela eskatzeko. Moskuk, ordea, gaitzetsi egin du «Mendebaldearen histeria».


Summary: Libian trantsizio gobernua eratu dute, abenduaren 24ko bozak antolatzeko. Libiako Elkarrizketa Politikorako Foroak bigarren itzulian hautatu ditu Presidentetza Kontseilua osatuko duten hiru kideak eta herrialdeko lehen ministroa. Abenduaren 24an egingo dituzte bozak.

Urteetako gatazka armatua amaitzeko beste urrats bat egin dute gaur Libian. 2014tik gerran diren aldeek trantsizio gobernu bat izendatu dute. Herrialdean hauteskundeak antolatzea izango da gobernu horren egiteko nagusia, ondoren Libiako lurralde osoan erakunde bateratuak eratzeko.

NBE Nazio Batuen Erakundearen babesean sortu den Libiako Elkarrizketa Politikorako Foroak hautatuak ditu trantsizio gobernua osatuko duten kideak: Presidentetza Kontseiluko hiru kideak eta Libiako lehen ministroa. Mohammad Yunes Menfi izango da kontseiluko presidentea, eta Mossa al-Koni eta Abdullah Hussein al-Lafi presidenteordeak. Lehen ministroaren kargurako, berriz, Abdul Hamid Mohammed Dbeibah aukeratu dute.

Lau zerrenda aurkeztu dituzte gobernurako hautagai, Genevan (Suitza) egin den bozketan. Bigarren itzulian hautatu dute irabazlea, lehenengoan batek ere ez baitu lortu %60ko babesa. Bigarren bozketan, Yunes Menfik gidatutako zerrenda gailendu zaio askoren iritziz faboritoa zenari: Aqila Saleh buru zuen zerrendari. Saleh Tobrukeko Parlamentuko burua da. Hau da, Tripolin egoitza duen eta NBEren aitortza izan duen GNA Batasun Nazionaleko Gobernuarekin etsaituta egon den aldekoa.

Zerrendak osatzeko garaian, ezinbesteko baldintza izan da hautagai multzo bakoitzak elkarrizketa foroko 17 kideren babesa jasotzea —75 dira guztira—, eta horiek Libiako hiru eskualdeetako ordezkarienak izatea: mendebaldeko zortzi boto, ekialdeko sei eta hegoaldeko hiru.

Ezegonkortasun hamarkada bat

Munduko petrolio ekoizle handienetakoa den herrialdea indarkeria zurrunbilo batean murgilduta egon da 2011az geroztik. Urte horretan, Muammar Gaddafi boteretik kendu eta hil zuen altxamendu batek. Matxinadak NATOren babesa izan zuen, haren esku hartze zuzenarekin. Gaddafiren ostean ez da izan herrialdean botere politiko zentralizatu eta iraunkorrik, eta talde armatuen arteko gatazkek egoera nahasian izan dute herrialdea.

Libiako lurraldea bitan zatituta gelditu zen 2014an: mendebaldea Tripoliko GNAren menpe, eta ekialdea Trobukeko aginteari lotutako LNA Libiako Armada Nazionalaren esku, Khalifa Haftar militarra buru.

Atzerriko eragileek ere esku hartu dute gatazkan, aldeak armekin hornituta ala mertzenarioak frontera bidalita. GNAk Turkia izan du aliatu, eta ekialdearen aldeko jarrera hartu dute Errusiak, Egiptok eta Arabiar Emirerri Batuek.

Irtenbide negoziatu baterako aukerarentzako bidea egingarriagoa bihurtu zuen su-eten iragarpenak, iazko urrian. Hurrengo hilabetean, lehen elkarrizketa sorta egin zuen Elkarrizketa Politikorako Libiako Foroak Tunisen, eta Libian «hauteskunde aske, garbi, barneratzaile eta sinesgarriak» antolatzeko akordioa lortu zuten. Bozak abenduaren 24an dira egitekoak. Parlamentua eta presidentea hautatuko dituzte. Hauteskundeen helburua da horien bidez Libia osorako estatu erakunde bateratzaileak sortzea, eta lurraldea aginte bakarraren pean batzea.

Hauteskundeak antolatzeaz gain, trantsizio gobernuak izango du bestelako erronkarik, ordea. Geroz eta hondatuago dauden zerbitzu publikoak hobetzea eta ustelkeriaren kontrako neurriak hartzea gizartean oso zabalduta dauden bi eskari dira, bai ekialdean nahiz mendebaldean. Hain justu, arrazoi horiengatik piztu zen azken protesta oldea Libian, iazko udan. Gainera, hilaren 17an hamar urte beteko dira Gaddafiren kontrako matxinada piztu zela, Tunisian lehertu zen Udaberri Arabiarraren beroan, erreforma ekonomikoak eta sozialak eskatzeko manifestazio jendetsuekin.


Summary: Kutxabankek 27 milioi euro banatuko ditu dibidendutan 2020ko emaitzen kontura. EBZtik dibidenduak banatzeko baimena jaso du Kutxabankek, baina gehienera soilik irabazien %15 bana ditzake. Horrek eragin zuzena izango du banku fundazioen sarreretan. 27 milioi euroen %57 joango dira BBKra, %32 Kutxara, eta %11 Vitalera.

2020ko ekitaldiko mozkinen konturako dibidendutan BBKren, Kutxaren eta Vitalen artean 27 milioi euro banatzea erabaki du gaur Kutxabanken Akziodunen Batzorde Nagusiak. Euroguneko banku guztiek bezala, Kutxabankek hainbat hilabetez galarazia izan du dibidenduak banatzea; orain lortu du kopuru mugatu bat partitzeko Europako Banku Zentralaren oniritzia, eta iazko irabazietatik zenbat banatuko duen zehaztu du.

EBZk gehienera irabazien %15 banatzea baimentzen die kapital sendotasuneko baldintzak betetzen dituzten euroguneko bankuei, zeintzuek banaka jaso duten baimena. Oniritzirik jaso ez edota eskatu ez duten bankuek debekatuta dute dibidendurik banatzea edota akziorik berrerostea.

Printzipioz urrian erabakiko du EBZk %15eko muga kenduko duen. Hala bada, eta dibidenduak partitzeko debekua erabat indargabetzen bada, orduan banatu ahal izango ditu Kutxabankek 2019ko dibidenduetatik banatu gabe gelditutako 42,5 milioi euroak. Eta baita gaurko 27 milioi euroez gain akziodunen artean 2020ko emaitzetatik banatzea hobesten duen kopurua ere.

Zergatik galarazi zituen dibidenduak EBZk?

Koronabirusak zekarrena ikusita, EBZk nahi zuen euroguneko bankuak gai izatea galerei aurre egiteko eta ekonomiari sostengua emateko. Bankuek zuhur jokatzea nahi zuen, beren kapital ratioak sendotu zitzatela, ordaindu ezineko kredituen olatu bat iristeko arriskua handia zelako.

Horretarako, banku zentralak gomendioa egin zuen 2020ko martxoren 27an, bankuei praktikoki galaraziz dibidenduak banatzea eta akzioak berrerostea. Bankuen atsekaberako, urrira artekoa zen «gomendioa» 2020. urtearen bukaerara arte luzatu zuen EBZk uztailean.

Nori eragin dio?

Banku bakoitzari desberdin eragin dio neurriak. Entitateetako batzuek 2019ko dibidendu guztiak banatuak zituzten 2020ko martxoaren aurretik; batzuen dibidenduen zati bat banatu gabe geratu zen; eta beste batzuek ez zuten tarterik izan aurretik dibidendurik banatzeko, eta, ondorioz, iazko urte osoan ez dute aukerarik izan diru horiek banatzeko edo eta akzioak berrerosteko.

Bankuak, hori bai, oro har ez zeuden batere gustura EBZren debekuarekin: haiek dibidendurik ezin banatu zeudela, beste sektoreetako konpainiek partitu zitzaketen, eta azken horiek teorian erakargarriago bihurtu ziren inbertsiogileentzat. Gainera, AEBetako bankuek ez zuten dibidenduak pagatzeko mugarik.

Bankuen presioa areagotuz joan zen Frankfurtera begira. Besteak beste, Erresuma Batuko banku zentralak jada kendua zuelako banku britainiarren gaineko debekua ere.

Zer erabaki da orain?

Abenduan, presioei men egin eta EBZk erabaki zuen soka pixka bat lasaitzea, arnas pixka bat ematea. Debekua altxa zuen baina soilik banku sendo eta prestatuei, «kapital ibilbide sendoko banku errentagarriei», eta modu mugatuan. Horrela, banku bakoitzak bere planak aurkeztu behar izan zituen Frankfurten, eta bana-banako azterketa baten ondoren, orain EBZk entitate batzuei 2019ko eta 2020ko mozkinen gehienez %15 banatzeko baimena eman die. Horien artean daude, Kutxabankez gain, BBVA, Caixabank eta Santander eta Europako beste hainbat banku handi.

Salbuespen horiek kenduta, 2021eko irailera arte behintzat, indarrean egongo da dibidenduak banatzeko eta akzioak berrerosteko debekua. Beraz, baimenik lortu ez duten bankuek eta baimenik eskatu ez dutenek galarazia dute dibidendua banatzea.

Zenbat da %15?

Kontuan izan behar da entitateek normalean irabazien %40-50 banatzen dituztela akziodunen artean; %15 gutxi da. Are gutxiago koronabirusaren eraginez eta batez ere hornidura handiagoek uzkurtutako 2020ko emaitzen %15a bada.

2019. urteko ekitaldiko emaitzen kargura, Kutxabankek 133,5 milioi euro banatu zituen (konturako) dibidendutan 2019aren bukaeran bertan. Banatzeko beste 42,5 milioi gelditzen zitzaizkiola iritsi zen EBZren erabakia, eta ordainketa etenda geratu zen. Kopuru hori akziodunen artean banatzeko, orain, printzipioz, aurtengo urrira arte itxaron beharko du Kutxabankek, orduan amaituko delako, teorian, EBZren debekua.

Teorian, orduan banatu ahalko du, gaurko 27 milioiez gain, 2020ko emaitzetatik banatzea erabakitzen duen gainerako kopurua ere.

Zergatik da garrantzitsua dibidendua?

Kutxabanken akziodunak hiru banku fundazioak dira: BBK, Kutxa eta Vital Kutxa. Haien gizarte ekintzarako diru iturri nagusia, hain zuzen, Kutxabanken dibidenduak izanda, argi dago sarrera txikiagoek eragina izango dutela hiru fundazioen ekintzetan.

Baina dibidenduak garrantzi handiagoa du BBKrentzat. Bizkaiko banku fundazio hori Kutxabanken %57ren jabea da, eta behartuta dago 2024. urterako 235 milioi euroko erreserba funts bat osatzera. Espainiako Bankuak ezarritakoa da baldintza, Kutxabank burtsara ez ateratzearen truke. Erreserba funtsa, erabiltzekotan, Kutxabanken kapitala sendotzeko erabili behar du. Eta horrek ondorioa orain arte izanda, BBK-k urtero 25 milioi euro jarri dituela erreserba funtsean.

Dena den, badirudi aurten ere erreserba funtsa elikatzeko moduan izango dela BBK, beste diru iturri eta gordekinetatik aterarako diruarekin.


Summary: Gasteizko 44. Jazzaldia uztailaren 15etik 18ra egingo dute. «Unean uneko osasun baldintzetara» egokituko dute jaialdia. Igandean ezagutaraziko dute nork jasoko duen Letter One Rising Stars saria, eta irabazlea Gasteizen izango da.

Gasteizko Jazzaldiak badu data: uztailaren 15etik 18ra izango da jaialdiaren 44. aldia. Iaz osasun egoerearen ondorioz atzeratu behar izan zuten, eta, ondorioz, antolatzaileek ohar bidez adierazi dute «ilusioz» daudela aurten Gasteizen «jazzik onenaren lagin bat» eskaintzeko aukera izateagatik.

Festibalaren formatua, halere, «unean uneko osasun baldintzetara» egokituko dutela azaldu dute: «Pandemiaren bilakaeraren eta osasun agintarien jarraibideen zain gaude». Jaialdiaren egunetatik harago, ez dute ia besterik ezagutarazi.

Ez dute zehaztu zer kontzertu izango diren, baina bai Letter One Rising Stars saria irabazten duen musikariak Jazzaldian parte hartuko duela. Sari horrek, hain zuzen, nabarmentzen ari den musikari bati aukera ematen dio nazioarteko hainbat agertoki entzutetsutan jotzeko, jazzaldietan; besteak beste, Gasteizkoan. Igande honetan jakinaraziko dute nor den aurtengo saritua, eta, hark ez ezik, iazko irabazleak ere joko du Gasteizen, Kathrine Windfeld piano jotzaile eta konpositore daniarrak, iaz bertan behera gelditu baitzen haren emanaldia.

Iazkoa, formatu txikian

Iaz, «azkeneraino» saiatu ondoren, jaialdia ez egitea erabaki zuten antolatzaileek. Uztailaren 13tik 18ra bitarte zen egitekoa, baina bertan behera utzi zuten azkenean, osasun larrialdiak baldintzatuta. Emanaldi batzuk iragarriak zituzten ordurako: besteak beste, Branford Marsalis, The Charlie Parker Legacy Band, Anne Paceo eta Antonio Sanchez ziren Gasteizen aritzekoak. Horren ordez, zortzi kontzertuko ziklo bat egin zuten, uztail erdialdean, The Garage Club aretoan.