Summary: Victor Jararen hilobia apurtu dute, haren jaiotzaren urteurrenean. Victor Jara fundazioak eraso faxista bat izan dela salatu du. Kantariaren izena jarri zioten atzo Santiago erdialdeko etorbide bati.

Ezezagun batzuek Victor Jara kantari txiletarraren hilobia apurtu dute bart, Santiagon. 89 urte bete ziren atzo, hain zuzen, Jara jaio zela. Kantariaren izena daraman fundazioak sare sozialetan eman du erasoaren berri. Hilobi gaineko harlauzan zulo bat ikus daiteke. «Ez da kasualitatea horrelako eraso bat artistaren jaiotza ospatzen dugun egunean eta etorbide bati haren izena jarri diogun egunean gertatzea», azaldu du fundazioak ohar batean.

Azken bi urteetan Jararen hilobiaren aurka izan den hirugarren erasoa da. Daniel Jadue Txileko Alderdi Komunistaren presidentetzarako hautagai zenak Twitterren adierazi du horrelako gorroto ekintzak soilik «atzo eta gaur» giza eskubideen urraketak ukatzen dituztenak egin ditzaketela.

Victor Jara 1932. urteko irailaren 28an jaio zen, laborari familia batean, eta, kutsu soziala duten abestiekin, Txileko kantagintza berriaren ikur nagusietako bat izan zen, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan. Salvador Allenderen Herri Batasunaren Gobernuarekin engaiatu zen. Te recuerdo Amanda, El Arado eta El Derecho a vivir en paz abestiak belaunaldi bat baino gehiagoren ereserki izan dira.

1973an Augusto Pinochet eta Txileko beste militar batzuek Allenderen aurka estatu kolpea eman zutenean, Jara ere atxilotu zuten. Hainbat egunez torturatu zuten Txile estadioan, eta, eskuak moztu ondoren, hil egin zuten. Estadio horrek haren izena darama gaur egun.

«Erasoa urteurrenaren kontrako erantzun burubero bat da, herriak Victor Jarari eta askatasunari dion maitasuna erakusten duen edozer suntsitzeko faxisten jazarpen bat», zehaztu du Victor Jara fundazioak. Kezka agertu du, gainera, eraso «onartezin, bortitz eta xenofoboak inpunitate osoz» izaten ari direla adierazita.


Summary: Juntsek «konfrontazioa» eskatu dio Aragonesi; CUPek, beste erreferendum bat. ERCk negoziazio mahaiaren aldeko apustuari eustea kritikatu dute bi alderdiek. Haien esanetan, Madrilek erakutsi du ez duela borondaterik gatazka politikoa gainditzeko.

«Jarri data bat erreferendumari, presidente», mintzatu zaio gaur Carles Riera CUPeko diputatua Pere Aragones Kataluniako presidenteari, herrialdearen politika orokorreko eztabaidan. Antikapitalistek ziurtzat dute Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko negoziazio mahaiak ez duela uztarik emango, eta bigarren erreferendum bat eskatu dute legealdi honen amaierarako, galdeketak Espainia eta nazioartea mugiarazteko balio dezakeelakoan. Juntsek ere ez du ezer espero mahai horretatik, eta negoziaziorako baldintzarik ez dagoela uste du, Espainiako Gobernuak independentismoaren aurka «konspiratzen» jarraitzen duelako. Hark ere estrategia aldaketa eskatu du, eta Espainiarekiko «konfrontazioa» areagotzea.

Aragonesek ERCren apustua berretsi zuen atzo parlamentuan, politika orokorreko eztabaidaren lehen saioan: autodeterminazioa eta amnistia lortzeko ahalegina egitea negoziazio mahaian. Hura da, haren esanetan, «estrategia irabazle bakarra». Juntsen eta CUPen iritziz, ordea, Madrilek ez du negoziazioan konprometitzeko asmorik.

Bi indar horiek ohartarazi dute Espainiako Gobernuaren borondate falta are nabarmenagoa dela joan den ostiralean Italiako Poliziak Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohia atxilotu zuenetik. Sardiniako Alghero hiriko aireportuan atxiki zuten, Espainiako Auzitegi Gorenak igorritako euroagindu baten ondorioz, eta hurrengo egunean utzi zuten aske. «Esku batekin azpijokotan ari dira, eta atxiloketa txalotzen dute; bestearekin, elkarrizketaren aldeko apustua egiten dutela ikusarazten dute», salatu du Albert Batet Juntsen parlamentari taldeko buruak.

Puigdemonten atxiloketan zuzeneko ardura izatea egotzi dio Batetek Espainiako Gobernuari. «Hainbat hedabideren bitartez jakin dugu [Espainiako] Barne Ministerioak, edo baliteke presidenteak, Puigdemont atxilotzeko operazioa gainbegiratu zuela». Baldintza horietan negoziatzea ezinezkoa dela salatu du.

Juntsek ez bezala, atxiloketaren ardura Pedro Sanchezen gobernuaren bizkar jartzea baztertu zuen Aragonesek atzoko hitzaldian. Aldiz, «errepresioa» amaitzeko neurriak hartzera deitu zuen, bestela «askoz ere zailagoa» izango delako hitz egiten jarraitzea.

Alderdi independentistei, berriz, «batasuna» eskatu zien Aragonesek, Espainiako Gobernuaren aurrean ahalik indartsuen agertzeko. Batetek erantzun dio ERCren eta Juntsen arteko gobernua «koalizio gobernu bat»dela, eta ez «mendekotasunezkoa». Presidenteari ohartarazi dio negoziazio mahaian ari dela jartzen indar guztia, baina gobernu akordioak Espainiarekiko «konfrontazio zibiko eta baketsuaren beharra» ere jasotzen duela. Aragonesek ildo horri ez ziola aipamenik egin salatu zuen atzo Juntsek.

Aragonesek erreplikaren txandan «eskuzabaltasuna» eskatu dio Juntsi, eta «sinetsita» agertu da negoziazio mahaiaren apustuaren balioan. «Indartsuago egiten gaitu Katalunia barruan eta kanpoan. Horrek ez ditu baztertzen beste estrategia batzuk beste arlo batzuetan». Bateten «konfrontazio» galdeari dagokionez, Aragonesek adierazi du mahaia proposamenen «konfrontaziorako eremu bat» dela bere horretan.

«Eskoziako trena»

Espainiako Gobernuarekin «egiazko negoziazio eraginkorra» behartzeko, CUPek ezinbestekotzat jo du bigarren autodeterminazio erreferendumera deitzea. «Nazioarteko eragileak eta Espainia mugiarazteko baldintzak sortu behar ditugu. Erreferenduma da esparru politiko mobilizatzaile eta demokratikoa, estatua gehien tenkatzen duen elementua delako, urriaren 1ak frogatu duen moduan», nabarmendu du Carles Riera CUPeko diputatuak.

Erreferendum hori Eskoziaren bigarren erreferendumarekin batera antolatzera deitu du presidentea. «Ezin dugu aukera hau galdu. Ez galdu Eskoziako trena, eta jar ezazu data 2025a baino lehen».

Parlamentuak CUPen proposamena bozkatuko du bihar, taldeek aurkeztuko dituzten beste hainbat ebazpenen artean.

Aragonesek ezezkoa eman dio jada CUPen proposamenari. Presidenteak gogorarazi duenez, ERCren eta CUPen arteko inbestidura akordioak jasotzen du negoziazio mahaiari bi urteko epe bat ematea, eta haren bidez gatazkari irtenbidea ematea lortuko ez balitz, «oldarraldi demokratiko bat» prestatzeko baldintzak sortzea, datarik zehaztu gabe. «Akordioak dioena beteko dugu», ziurtatu du presidenteak.

Elkarrizketa Katalunian

Salvador Illa PSC oposizioko alderdi nagusiaren buruak Katalunian ere elkarrizketa sustatzeko eskatu dio Generalitateko presidenteari. Amnistiaren eta autodeterminazioaren «helburu irrealak» baztertu eta gatazka politikoa bideratuko duen adostasun bat bilatzera deitu du Kataluniako indarren artean.

Horretarako, alderdien mahaia biltzeko galdegin dio. Illak salatu du behin bakarrik bildu dela elkarrizketa gune hori, Quim Torra presidentearen agintaldian.

En Comu-Podem alderdiaren parlamentari taldeko presidente Jessica Albiachek uste du beharrezkoa dela Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko negoziazio mahaia «blindatzea». Puigdemonten atxiloketak are larriagoa bihurtu du behar hori, haren esanetan.

Ildo horretan, Espainian sedizio delitua erreformatzearen garrantzia nabarmendu du Albiachek. PSOEk baztertu egin du neurria oraingoz, baina En Comu-Podemek nahi du proposamena gobernuen arteko negoziazio mahaiak aztertzea.

Kataluniako gatazka politikoa gainditzeko haien proposamenaren oinarriak aletu ditu Albiachek bere hitzaldian: politikaren judizializazioa amaitzea, Kataluniaren nazio izaera aitortzea, finantza eredu berri bat adostea eta eskumen esparrua zabaltzea. «Lorpen horiek ez gaituzte ortzi mugatik urruntzen. Erreferendum adostu baten eta Espainiako Errepublika plurinazionalaren ortzi mugara gerturatzen gaituzte».

Urriaren 1aren urteurrena

Kataluniako Gobernuak 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren garrantzi politikoa aldarrikatuko du bihar, ekitaldi instituzional batekin. Bartzelonako Industria Eskolan egingo du, erreferendumaren egunean Kataluniako hauteslekurik handiena izan zenean. ANC Kataluniako Biltzar Nazionalak, berriz, hainbat mobilizazio prestatu ditu datozen hiru egunetarako. Igandean, manifestazio bat egingo dute Bartzelonan.

Hurrengo egunean, berriz, Puigdemontek Sardinian deklaratuko du, Sassariko Helegite Auzitegiaren aurrean, Espainiako Auzitegi Gorenak haren kontra igorria duen euroagindua dela eta.


Summary: Hego Euskal Herrian 35 lagun hil dira koronabirusarekin astebetean. 9.231 probetatik 112k eman dute positibo Hegoaldean; hala, positibo tasa %1,2koa da.

Egoera epidemiologikoa egonkortzen ari da, datuek erakusten dutenez. Atzo, 112 kasu positibo detektatu zituzten Hego Euskal Herrian, egindako 9.231 probetatik. Hala, positibo tasa %1,2koa da. Lurraldez lurraldeko egoerari begiratuz gero, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien, 43 izan baitira. Gipuzkoan 32 atzeman dituzte; Nafarroan, 23; eta Araban, hamahiru.

Bestalde, 26 herritar sartu ziren Osasunbideko eta Osakidetzako osasun egoitzetan atzo gaitzak jota. Orain, guztira, 168 lagun daude ospitaleratuta, horietako 49 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Heriotzei dagokienez, koronabirusarekin 35 lagun hil dira Hego Euskal Herrian irailaren 20tik 26rako epean, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako informazioen arabera. Iragan astean 37 izan ziren hildakoak.


Summary: ETBko zuzendaritzak ez zekien kazetari bat Guardia Zibilaren txalekoarekin agertuko zela albistegian. Uztailean sare bat itsas hondotik jasotzeko operazioa egin zuten hainbat erakundek Pasaian, eta ETBko kazetariek Guardia Zibilaren ontzi batetik eman zuten horren berri.

ETBk ez du Guardia Zibilarekin «lankidetza orokorrik», eta zuzendaritzak ez zuen jakin kazetari bat erakunde horren ontzi batera igoko zenik pantailan ikusi arte. Horrela erantzun dio gaur Andoni Aldekoa EITBko zuzendari orokorrak Eusko Legebiltzarretik eginiko galderari.

Gertaera uztailaren 27an jazo zen. Pasaiako itsasaldean arrantza sare zahar arriskutsu bat atera zuten itsas azpitik. Operazioan, besteak beste, Eguzki talde ekologistak, BuceoDonosti urpekari taldeak, AZTI itsas ikerketa institutuak eta Gurutze Gorriak hartu zuten parte, hainbat ontzirekin. Guardia Zibilak dauka merkataritza portuen eta kosten zaintzaren inguruko eskuduntza, eta patruila ontzi bat bidali zuen ekinean jardutera. ETBko kazetari taldea Guardia Zibilaren ontzira igo zen operazioaren berri emateko, eta kameren aurrean aritu zen esataria Guardia Zibilaren txaleko bat jantzita agertu zen albistegian.

Irudiak zeresana eragin zuen sare sozialetan, eta EH BIlduko Gasteizko legebiltzarkide Josu Estarrona Elizondok iragarri zuen galdera egingo ziotela EITBren zuzendaritzari gertaeraren inguruan. «Pasaian ez da egongo, ez, beste itsasontzi edo txaluparik gai honen inguruan informazioa emateko».

Kazetariak zergatik igo ziren Guardia Zibilaren ontzira, eta beste aukerarik ez ote zuten galdetu zion Estarronak EITBren zuzendaritzari. Horrez gain, informazio zerbitzuetako buruek ba ote zekiten kazetariak haien ontzitik arituko zirela, eta telebista publikoko zuzendaritzak irudiak zabaldu aurretik ikusi ote zituen galdetu zion. «Egokia iruditzen al zaio zuzendari nagusiari ETB Komunikazio Taldearen elkarlana Guardia Zibilarekin?».

Gaur jaso du legebiltzarkideak Aldekoaren erantzuna. Horren arabera, ekinbidearen berri Eguzkiren berri eduki zuen ETBk. «Albistea emateko, eta deialdiari erantzuteko, talde ekologistako kideekin batera, EITBko profesionalak itsasontzira igo ziren», idatzi du erantzunean. Halako egoerak «mota guztietako erakunde eta kolektiboekin» gertatzen direla azaldu du Aldekoak, «baina horrek ez du esan nahi lankidetza orokorrik dagoenik».

EITB ez zen Guardia Zibilarekin harremanetan jarri, azaldu duenez. «Kazetaria pantailan ikusi arte, informazio-zerbitzuek ez zekiten kazetaria, kamera eta audio operadorea zein ontzitara igo ziren», gaineratu du. «Albistearen berri ematera joan zen taldeko inork ez zion editoreari deitu, ezta arloko bururik eta ETBko zuzendaritzako kiderik ere».


Summary: Sortuk 'Herrigaia' txostena aurkeztu die militanteei. «Ariketa kolektibo erraldoi baten emaitza» da Nazio Kontseiluak kongresu prozesurako aurkezturiko txostena, Sorturen hitzetan. 7.900 lagunek baino gehiagok eman dute izena eztabaidarako,eta datozen asteetan 140tik gora auzo eta herritan eginen dituzten batzarretan arituko dira.

«Ariketa kolektibo erraldoi baten emaitza» den txostena aurkeztu dio gaur Sorturen Nazio Kontseiluak militantziari: Herrigaia. Eta, horrekin, hasiera ofiziala eman diote hainbat hilabete iraun duen kongresu prozesuari. Abian eta Zohardia txostenen ondotik ailegatu da Herrigaia, baina ez da oraindik behin betiko dokumentua: datozen asteetan 140tik gora auzo eta herritan eginen dituzten batzarretan eztabaidatuko dute, eta osoko zein atalkako zuzenketak egiten ahalko dizkiete kongresu prozesurako izena eman duten militanteek: 7.900 lagunek baino gehiagok.

2017ko urtarrilean egin zuen Sortuk azken kongresua, eta oraingoa aurtengo urtarrilean egitekoa zen berez: pandemiaren ondorioz, ordea, urtebetez gibelatu zuten. 2022ko urtarrilaren 22an emanen diote akabera, eta zuzendaritza berria ere orduan aurkeztuko dute.

Nazio Kontseiluak azaldu duenez, Herrigaia txostena idazteko «500 militante erreferentzialengana» jo zuten lehenbizi, eta «buruz buruko elkarrizketa sakonak» izan zituzten haiekin: «Banan-banan bildu eta iritziak eta kezkak jaso genituen». Ekainaren 19an Atarrabian (Nafarroa) egindako nazio batzarrean onartu zuten iritzi horien araberako balantzea, %76,3ko babesarekin. Azaldu dutenez, orduan onartu zituzten kongresu prozesuaren araudia eta berme batzordea ere, %77,9ko eta %80,8ko babesarekin, hurrenez hurren. Ondotik, bertze bi «saio erabakigarri» egin zituzten militanteekin, udan: 470 militantek parte hartu zuten horietan, eta, Nazio Kontseiluaren hitzetan, han izandako eztabaidak «funtsezkoak» izan ziren Herrigaia txostenaren «oinarriak» finkatzeko.

Atarrabian onarturiko balantzeak biltzen duenez, «estrategia aldaketatik» hona «mugimendu gisa» egiten ari diren «trantsizio luze eta korapilatsuan» urrats «garrantzitsuak» egin dituzte azken lauzpabortz urteotan, eta independentistmoa «eragile garrantzitsua» da «agertoki politikoan». Ordea, «nazio taupadaren ahultzea» sumatzen dutela ere jaso dute, baita «mugimendu eraldatzaileen artikulazioan indarren sakabanaketa handia» ere. Hori ikusirik, «jauzi» bat eman beharra nabari du Sortuk, «Euskal Herriak behar duen susperraldia bultzatu eta burujabetzarako bidea azkartzeko», horretarako «ezker abertzalearen komunitate historikoa» aktibatuta. «Konpromiso feministan» ere sakondu nahiko lukete kongresuaren bidez.

Epeak eta zuzenketak

Irailaren 15ean bukatu zen kongresu prozesuan izena emateko epea, eta, behin Herrigaia txostena aurkeztuta, hari osoko zuzenketak egiteko aukera zabalduko dute gaurtik urriaren 24ra arte. Espero izatekoa da ezker abertzaleko hainbat kidek txosten alternatibo bat aurkeztea: Lurrari lotuz. «Herrigintzaren ildoa indartzeari» emanen dio lehentasuna ildo horrek, Joseba Alvarezek irail hasieran BERRIAn argitaraturiko iritzi artikuluan azaldu zuenez.

Urrian eginen dituzte herri batzarrak, eta azaroaren 19tik 21era bozkatuko dituzte osoko zuzenketak. Zuzenketa partzialak, berriz, abenduaren 17tik 19ra bozkatuko dituzte. Nazio Kontseiluaren hautagaitza abendu akaberan aurkeztuko dute, eta urtarrilaren 5era arte emanen dute bertzelako hautagaitzak aurkezteko aukera. Urtarrilaren 19tik 21era bozkatuko dute nor izanen den Nazio Kontseiluaren parte, eta ekitaldi batekin emanen diote akabera kongresuari, ilbeltzaren 22an.


Summary: Abiatu da euskal presoen eskubideen aldeko Nafarroako martxa. Lesakan eman diote hasiera, eta urriaren 2an bukatuko dute, Berriozarren. 352 kilometro, 74 errelebo eta 72 ordu eginen dituzte oinez, gauez eta egunez, euskal presoak «etxean izateraino».

Abiatu da lau egunez Nafarroa zeharkatuko duen euskal presoen eskubideen aldeko martxa. Lesakan eman diote abiapuntua, ekitaldi batekin, eta, Nafarroa osoa zeharkatu ondoren, Berriozarren emanen diote akabera, larunbatean.

Guztira 352 kilometro, 74 errelebo eta 72 ordu eginen dituzte oinez, gauez eta egunez, eta Nafarroako eskualde anitzetatik igaroko da martxa: bertzeak bertze, Malerrekatik, Sakanatik, Lizarraldetik, Tafallaldetik, Pirinioetatik eta Iruñerritik. Euskal presoen etxeratzea irudikatzen duen gezi bat eramanen dute martxaren hasieran, «lekuko» gisa.


Summary: Iberdrolak bezero handiei argindarra garestituko die, Madrilen neurriengatik. Kontratuak berriz negoziatu edo bertan behera utzi, aukera hori eman die epe luzeko kontratuak dituzten bezeroei. Horrez gain, Iberdrolak gelditu egin ditu abian zituen berriztagarrien lizitazioak.

Argindarraren handizkako prezioak errekorretan, elektrizitate merkaturatzaile nagusiek erabaki dute ez dietela eutsiko bezero handiekin zituzten epe luzeko kontratuei. Kontratuok berriz negoziatu edo bertan behera utzi, bere bezero handiei ez die beste aukerarik eman, esaterako, Iberdrolak. Haien artean, milaka lantegi eta enpresa txiki ere badaude, bere garaian argindar merkaturatzailearekin epe luzeko argindar prezio finkoak hobetsi zituztenak, edota zuzenean Iberdrolaren adar sortzailearekin argindar berriztagarriko epe luzerako PPA kontratuak dituztenak.

Egungoetatik oso azpira dauden argindar prezioekin, kontratu horietan dagoen «ageriko desoreka» aipatu du Iberdrolak bezeroei bidalitako gutunetan. «Ezohiko, ustekabeko, gaineratutako zirkunstantziek», konpainiaren arabera, «ezin eutsizko bihurtzen dituzte ezarritako baldintza ekonomikoak».

Ez Iberdrolak ez Endesak ez dute ezkutatu mugimendu honen arrazoia: ez daudela konforme Espainiako Gobernuaren azken neurriekin. Ez da berria, Espainiako Gobernua auzitara ere eraman dute arrazoi horrengatik.

Ezohiko etekinak

Pedro Sanchezen gobernuak «larrialdiko behin-behineko neurriak» hartu ditu orain gutxi, kontsumitzaileek euren fakturetan ahalik eta gutxiena igartzeko argindarraren eta gasaren izugarrizko prezioei. Eta neurri horien artean dago «ezohiko etekinak» izaten ari ziren konpainiei mozkinen zati bat kentzea, Iberdrola, Endesa, Naturgy eta halakoen haserrerako. «Ezohiko etekin» horiek pool sistemarekin sortu dira: handizkako merkatuan ordu edo egun hori itxi duen sorkuntza garestiena, haren prezioa da pool horretan sartu diren sorkuntza guztiek jasotzen duten prezioa. Horrela, orain arte, gas oso garestia eta karbono eskubide oso garestiak ordaindu behar dituen ziklo konbinatuko zentraletako argindarraren prezio —garesti— berean saldu da gasik behar ez eta karbono dioxidorik isuri —eta ordaindu— gabe lan egiten duten zentral hidrauliko eta nuklearretako eta berriztagarrietako argindarra.

Espainiako Gobernuaren kalkuluen arabera, 2.600 milioi euro bilduko dira etekin horietatik, eta dirutza hori argindar eta gas fakturak arintzeko neurrietan erabiliko da.

Iberdrolak eta Endesak argudiatzen dute Gobernuaren neurri berrien aurretik hitzartutako epe luzerako kontratuetan jasotzen diren prezioak azken asteetako handizkako merkatukoak baino txikiagoak direla. Hori horrela, gobernuari bezeroak ordaindutakoa baino kopuru handiagoa itzuli beharko dutela diote.

Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa «kezkatuta» agertu da bezero handien tarifak aldatzeko Iberdrolaren mugimenduarekin, haren ustez «ez dagoelako justifikatuta». Riberak susmoa du argindar konpainiek aurretik egin nahi zutela kontratuen moldaketa, Gobernuaren neurrien aurretik. Egia da, halaber, merkaturatzaile asko larri dabiltzala, kontratuak berritzeko unea iritsi artean kontsumitzaileei hitzartutako prezioan saldu behar dietelako argindarra, inoiz baino garestiago erosi behar dutenean.

Orain arte, kontsumitzaile arrunten artean, merkatu arautuan daudenek igarri diote argindar garestiari. Baina kontsumitzaile elkarteak jada antzematen hasi dira merkatu libreko kontratuak berritzeko ordua iritsi zaien kontratu askotan jada prezio igoera handiak izan direla.

Berriztagarrien proiektuak

Baina bezero handien kontratuak moldatzeko mugimenduarekin zalantzarik balego Espainiako Gobernuari presio egiteko Iberdrolaren eta besteen asmoak direla-eta, dudarako tarte txikia uzten du beste erabaki batek: gelditu egin ditu berriztagarrietako proiektu berrietarako irekiak zituen lizitazioak, Gobernuaren neurrien ostean proiektuak ekonomikoki bideragarriak diren aztertzeko.


Summary: Australiak Daintreeko oihana itzuli die aborigenei. Akordioaren arabera, aborigenek Queenslandeko agintariekin batera gobernatuko dute 160.108 hektareako natur parkea, baina jatorrizko biztanleek esan dute euren azken helburua dela eurek bakarrik kudeatzea.

Gaur Bloomfielden eginiko zeremonia batean, Australiako agintariek Ekialdeko Kuku Yalanji herriari itzuli diote Daintree oihan tropikala. 160.108 hektareako natur parkeko zaindari ofizial bihurtu dira aborigenok, eta Queensland estatuko gobernuarekin batera kudeatuko dute gunea.

Unescok Munduaren Ondasun izendatuta du oihana, eta aborigenen bizileku izan da mendeetan, lehen europarrak uhartera heldu baino asko lehenagotik. Basoz, mendiz, ur jauziz eta hondartzaz beterik dago Daintree, eta Australiako ipar-ekialdeko kostako Koral Hesi Handiarekin egiten du muga.

Daintreez gain, aborigenek Ngalba Bulal deitzen duten Cedar Bay, Kalkajaka edo Black Mountain, eta Hope uharteak ere sartu dira aborigenen eta Australiako Gobernuaren arteko itunean.

Jabetza itzulita, Australiako Estatuak adierazi du aborigenak «munduko kultura bizirik zaharrenetako bat» direla, eta onartu die euren herrialdearen jabe izateko eskubidea, «hura kudeatzeko, euren kultura babesteko, eta hura bisitariekin partekatzeko, turismoaren industrian lider bihurtu ahala», Meaghan Scanlon Ingurumen ministroak adierazi duenez.

1988. urtean izendatu zuen Unescok Munduko Osasun Daintree eskualdea. Erakundeak nabarmendu zuen ingurunearen bioaniztasunaren aberastasuna eta originaltasuna. 3.000 landare espezie baino gehiago bizi dira han, eta 588 animalia espezie.

Ekialdeko Kuku Yalanji herriaren ordezkariek adierazi dute euren helburua gunea eurek bakarrik kudeatzea izango dela.


Realak geraezin segitzen du

Summary: Realak geraezin segitzen du. Talde txuri-urdinak 0-1 irabazi du Real Madrilen zelaian. Athletic ere nagusi izan da Valentziaren aurka (1-3). Punturik gabe itzuli dira etxera, berriz, Alaves eta Eibar. Atletico Madrilen (2-3) eta Levanteren aurka (5-0), galdu dute hurrenez hurren.

Realak une gozoan segitzen du. Natalia Arroyoren taldeak geraezin hasi du denboraldia, eta 0-1 irabazi du Real Madrilen zelaian. Nerea Eizagirrek sartu du penaltiz txuri-urdinen gola 38. minutuan. Lehen zatian nagusi izan da Reala, eta bigarrenean ondo eutsi die etxekoen erasoei. Jokatutako lau lehiak irabazi ditu Arroyoren taldeak. Txuri-urdinez gain, Bartzelonak eta Atletico Madrilek baino ez dute lortu hori.

Goiko postuetan kokatu da baita ere Athletic, etxetik kanpo lortutako azken bi garaipenei esker. Laugarren dago Iraia Iturregiren taldea. 1-3 azpiratu du Valentzia. Etxekoak jarri dira aurretik 25. minutuan. Baina zuri-gorriak gai izan dira partidaren azken txanpan neurketa iraultzeko. Yulemak bi gol egin ditu (38. eta 75. min.). Une onean dago aurrelaria, azken bi partidetan hiru gol sartu baititu. Beste gola Ane Azkonak lortu du 93.ean.

Partidarik galdu gabe zen Alaves. Igo berria izateko denboraldi hasiera bikaina arabarrentzat. Atletico Madrilek eten du, ordea, bolada on hori. Dena den, burua tente itzul daitezke etxera. Izan ere, madrildarren zelaian puntu bat urratzetik gertu egon dira. Izan ere, atzetik joan arren, Mikel Cresporenek bi aldiz berdindu dute norgehiagoka. Baina 75. minutuan Stefania Baniniren gol batek erabaki du lehia. Alavesen golak Marta San Adrianek (21. min.) eta Sara Carrillok (49. min.) sartu dituzte.

Belarrondokoa jaso duena Eibar izan da, 5-0 galdu baitu Levanteren kontra. Ana Junyenten jokalariek lehen zati ona egin dute, partida ondo irakurriz. Aukeraren bat ere izan dute gola egiteko. Baina ez da hala izan. 0-0 joan dira aldageletara. Bigarrenean, ordea, Levantek bi gol sartu ditu ia segidan, eta hor erabaki da partida. Etxekoek beste bi egin dituzte gero.


Summary: Gutxienez 116 pertsona hil dituzte Ekuadorko espetxe bateko borrokan. Droga trafikoan dabiltzan taldeen aurkako borroka batek eragin du sarraskia. Gutxienez bost presori burua moztu diete. Pistolak eta granadak ere erabili dituzte presoek.

Egoera «ikaragarria» dela esan du Ekuadorko Espetxe Zerbitzuko zuzendari Bolivar Garzonek. Izan ere, herrialdeko espetxeetan inoiz gertaturiko borrokarik odoltsuena gertatu da Guayaquil hiriko Litoral presondegian. Agintarien arabera, gutxienez 116 preso hil dira eta beste 80 zauritu gaizkile taldeen arteko borroka batean. Gutxienez bosti burua moztu diete, eta beste batzuk tiroz hil dituzte. Borrokan granadak ere erabili dituztela adierazi du Poliziak.

Azkenean, espetxearen kontrola hartu dute poliziek, baina 400 agente behar izan dituzte horretarako. Herrialdean 14:00ak zirela sartu dira espetxean, eta gorpuak zenbatzen hasi dira.

Gatazka giroa dute Ekuadorko espetxeetan. Joan zen otsailean, 79 preso hil zituzten aldi berean pizturiko borroketan.

Poliziaren arabera, espetxeko eraikin bateko presoak beste batera joan ziren tunel batetik, eta han eraso zieten beste taldeko presoei.

Herrialdeko presidente Guillermo Lassok larrialdi egoera deklaratu du espetxe sisteman 60 egunez. Adierazi duenez, biktima guztiak presoak dira.

Mexikoko kartelen eskua

Ekuadorko hedabideen arabera, Mexikoko droga kartelek agindu dute matxinada. Izan ere, Litoral espetxean Los Choneros taldeko presoak daude, eta, uste denez, horrek lotura du Mexikoko Sinaloako kartelarekin.

Droga merkatua kontrolatzeko lehian ari da harekin Jaliskoko Belaunaldi Berria kartela.

«Penagarria da kartzelak gaizkile taldeen arteko lehia eremu bihurtu nahi izatea», adierazi du Lasso presidenteak.


Summary: Kamioi batek zazpi txirrindulari harrapatu ditu Eibarren, eta bat larri dago. Gutxienez zazpi txirrindulari zauritu dira ezbeharrean.

09:30 aldera, kamioi batek txirrindulari talde bat jo du, Zaldibar (Bizkaia) eta Eibarren (Gipuzkoa) arteko saihesbidean, N-634 errepidean, Donostiarako noranzkoan. Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, zazpi txirrindulari zauritu dira ezbeharrean, eta horietako bat, gutxienez, larri dago. Zabaldu dutenez, txirrindulariak ermuarrak dira, eta larri dagoenak 70 urte ditu. Helikopteroan eraman dute erietxera.


Summary: Sarkozy errudun jo dute 2012ko bozetako kanpainaren legez kanpoko finantzaketagatik. Epaileak urtebeteko espetxealdira zigortu du Frantziako presidente ohia; helegitea aurkeztuko duenez, kartzelaldia etengo diote horretaz erabaki arte. Eliseoa utzi zuenetik bigarrenez kondenatu dute.

Eliseoa utzi zuenetik bigarrenez, Frantziako justiziak herrialdeko estatuburu ohi Nicolas Sarkozy (2007-2012) zigortu du, oraingoan 2012ko presidentetzarako bozetako kanpainaren legez kanpoko finantzaketagatik. Hala, Caroline Viguie epaileak urtebeteko espetxealdia ezarri dio, baina ez du kartzelan sartu beharko, eskumutur elektronikoaren bitartez bete ahalko baitu kondena.

Sententziaren arabera, UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunak eta Bygmalion komunikazio enpresak faktura faltsuak sortu zituzten hauteskunde kanpaina horretan 20,5 milioi euroko gainkostua ezkutatzeko; izan ere, alderdiek gehienez 22,5 milioi euro gasta ditzakete.

Iragan ekaineko saioan, Sarkozyk argudiatu zuen «politikoki eta administratiboki» gainkostu horien erantzule zela, baina ez justiziaren ikuspuntutik. Viguie, ordea, ez da iritzi berekoa, argudiatu baitu «ezinezkoa» zela Frantziako presidente ohiak gastu gehigarri horien berri ez izatea; boz haietan, politikari eskuindarrak Alderdi Sozialistako François Hollanderen aurka galdu zuen bigarren itzulian.

Sententziaren berri izan eta berehala, Sarkozyren abokatuak jakinarazi du helegitea aurkeztuko diotela epailearen erabakiari; hortaz, pausoa ematean, kartzelaldia etengo diote horretaz erabaki arte. Frantziako presidente ohia ez da auzitegian izan gaur, epaia irakurri dutenean.

Sarkozyrekin batera, beste hamahiru lagun epaitu dituzte, eta horiek ere erruduntzat jo dituzte. Hala, Bygmalion enpresako agintari ohiek 81.237 euro eman beharko diote Errepublikanoak alderdiari, horrek 16 milioi euro eskatu baitzituen «kalteengatik eta interesengatik».

Zigorrik gogorrenak Bygmalionen fundatzaile eta buruzagi Bastien Milloti eta Sarkozyren kanpainako zuzendari izandako Guillaume Lamberti jarri dizkiete, hiru urteko espetxealdia ezarri baitiete legez kanpoko finantzaketan konplize izateagatik; Malloti, urte eta erdiko gibelamenduarekin, eta Lamberti, bi urtekoarekin. Hori bai, haiek ere aukera izango dute kondena eskumuturreko elektroniko batekin betetzeko.

Gaurkoa ez da Sarkozyk aurten izan duen zigor bakarra. Iragan martxoan, Frantziako presidente ohiari hiru urteko espetxealdia ezarri zioten, ustelkeriagatik eta trafiko influentziagatik. Halere, zigorraren bi urte gibelamenduarekin dira, eta, hortaz, soilik urtebeteko kartzelaldiari egin beharko dio aurre; printzipioz, etxeko atxiloaldi modura bete beharko luke.

Haren abokatu Thierry Herzogi eta Kasazio Auzitegiko epaile izandako Gilbert Aziberti ere zigor berberak jarri zizkieten joan den martxoan. Epaileek frogatutzat jo zuten Frantziako presidente ohiak zin egin ziola Aziberti ahal zuena egingo zuela Monakoko postu garrantzitsu bat lor zezan, trukean berari buruz sekretupean zegoen informazio bat helarazten bazion; Christine Mee epailearen arabera, «ustelkeria itun bat» egin zutela dioten froga argiak egon dira.

Zehazki, Sarkozyk jakin nahi zuen zer egoeratan zen 2007. urteko presidentetzako hauteskundeetako kanpainaren finantzaketa irregularrari buruzko beraren kontrako ikerketa. Ustez, garai hartan eskuindarren hautagai izan zenak dirua jaso zuen Muammar Gaddafi Libiako agintaria zenarengandik.

Sarkozy ustelkeriagatik zigortu duten V. Errepublikako lehen estatuburua da.


Summary: Sindikatuek uste dute Jaurlaritzak «mespretxatu» eta «diskriminatu» egiten duela Ertzaintza. Legebiltzarraren aurrean elkartuko dira, Ertzaintzan dagoen «kaosa» salatzeko.

Erne eta Euspel Ertzaintzaren sindikatuek elkarretaratzea egingo dut bihar Eusko Legebiltzarraren aurrean, han kontrol saioa egingo dutela baliatuz, haien ustez Ertzaintzan dagoen «kaosa» salatu eta «begirunea» eskatzeko. «Ezin dugu onartu Ertzaintza mespretxatzen, diskriminatzen eta umiliatzen jarrai dezatela», adierazi dute.

Ertzaintzak begirunea merezi du izango da elkarretaratzearen leloa, eta, horrekin, Ertzaintza «kaosean murgilduta» dagoela salatuko dute. Sindikatuen arabera, azken bolada honetan arazo ugariri aurre egin behar izan diote: material eta bitarteko falta, ertzainen eskasia, agenteen prestakuntzarik eza, indarrean dagoen lan hitzarmena iraungita egotea, gainerako funtzionarioekin alderatuta «lanaren eta soldataren aldetiko diskriminazioa», eta Segurtasun Sailarekin mintzatzeko aukerarik ez izatea.

«Horrek guztiak, euskal Poliziarekin darabilten harrokeriarekin batera, lan gatazka baino ez dakar», adierazi dute Erne eta Euspel sindikatuek. Horregatik, mobilizazioak areagotuko dituztela iragarri dute.

Bihar Legebiltzarraren aurrean egingo duten elkarretaratzea ordubetekoa izango da, 08:30ean hasi eta 09:30 arte. Ez da protesta bakarra izango: urriaren 6an Iñigo Urkullu lehendakaria eta Espainiako errege Felipe Borboikoa Bilboko Euskalduna jauregian egongo dira, eta han ere elkarretaratzea egingo dute ertzainek.


Summary: Arbonako ondasunen jabearen erosketa proposamena errefusatu du SAFERak. Lehentasunezko erosketa partziala errefusatu zuen jabeak, eta 3,15 milioi euro galdegiten zizkion SAFERari ondasun guztiak erosteko.

ELBk eta Lurzaindiak jakinarazi dute lehentasunezko erosketa galdearen prozesua bukatu dela. Arbonako (Lapurdi) laborantza lurrak erosteko proposamena egin zion SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturak jabeari, baina jabeak ez zuen onartu lurrak SAFERak estimatutako prezioan saltzea. Hala, jabeak ondasun guztiak saldu nahi izan dizkio SAFERari —hiru bastiza eta lurrak— 3,15 milioi euroan: egiturak ez du onartu.

Bestalde, ELBk eta Lurzaindiak atzo egin zuten bilera SAFER egiturarekin. Bertan adostu zuten SAFER egitura jabearekin jarriko dela harremanetan, EPFL Lurraren Erakunde Publikoaren partaidetzarekin, ondasun guztien estimazio bat egin, eta erosketa prezio bat negoziatzeko.

ELBk eta Lurzaindiak, halere, gogorarazi dute okupazioari eta sortu den BOST sostengu taldeari esker, salmenta oztopatzea lortu dutela. Izan ere, larunbatean, 100 egun beteko dira Arbonako okupazioa hasi zutenetik. Hala, mobilizazio eguna izanen dela iragarri dute: goizean, Euskal Hirigune Elkargoaren batzarrera hurbilduko dira, protesta egiteko eta elkargoari laborantza lurrak babesteko neurriak har ditzala eskatzeko. Arratsaldean, zuhaitzak landatuko dituzte Arbonako lurretan. Urriaren 24ra arte atxikitzeko asmoa dute, Lurrama azokarekin bururatzeko.


Summary: Legebiltzarrak bide eman dio presoen gizarteratzea eta laneratzea kudeatzeko Aukerak elkargoari. Espetxeen transferentziaren bezperan, presoen gizarteratzerako erakunde publikoa sortzeko legea onartu dute osoko bilkuran, irakurraldi bakarreko prozedura bitartez eta Jaurlaritza osatzen duten alderdien, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen bozekin.

2022ko urtarrilaren 1etik aurrera, Aukerak izeneko Gizarteratzearen Euskal Elkargoa izango da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako presoen gizarteratzea eta laneratzea kudeatzeaz arduratuko den erakundea. Eusko Legebiltzarrak goizeko osoko bilkuran eman dio onespena elkargoaren sorrerari bide emago dion legeari, espetxeen eskumenaren transferentziaren bezperan, irakurraldi bakarreko prozedura bitartez eta Jaurlaritza osatzen duten alderdien, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen bozekin. PP+Cs-ek eta Voxek, berriz, aurka bozkatu dute.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak bere agerraldian azaldu duenez, agentzia publikoaren helburua izango da presoak «lan munduarekin zerikusia duten alderdi guztiak landuz» gizarteratzea, «prestakuntzatik hasita lan munduan eta gizartean txertatu arte». Hala, zehaztu du Aukerak-en programa ez dela zigorra betetzen den bitartean «okupazio hutsean» oinarrituko: «Gizarteratzeko eta laneratzeko ibilbideak ere definituko ditu, trebetasunak edo inklusioa kontuan hartuta».

Horiek horrela, Espainiako Espetxe Lana eta Enplegurako Prestakuntza erakundeak orain arte betetako funtzioa bere gain hartuko du Aukerak-ek, baina entitate batetik besterako trantsizioa ez da berehala gertatuko. Izan ere, Espainiako erakundeak urte amaierara arte jarraituko du Basauriko, Martuteneko eta Zaballako espetxeetan duen jardunarekin, euskal elkargoaren sorrera osatu bitarte kartzeletako ekoizpen lantegiei jarraipena eman ahal izateko. Halaber, hango langileek postu beretan jarraituko dute urtarrilaren 1etik aurrera, Aukerak-en lantaldean inskribatuta.

«Bigarren aukerak erraztuko ditu»

Sailburuak emandako datuen arabera, egun 350 bat preso langile daude erregistratuta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetan. Horietatik, 240 preso kartzeletako ekoizpen lantegietako langileak dira, eta beste 114k kanpoko enpresekin elkarlanean kudeatutako lantegietan dihardute.

«Presoei beren gaitasun profesionalak, prestakuntza eta lan esperientzia garatzeko aukera emateak gizarteratze prozesuak errazten ditu, autoestimua hobetzen du, eta, behin aske daudela, lan ordaindua aurkitzeko aukerak areagotzen ditu; eta egiaztatuta dago aukera horiek gutxitu egiten dutela delituetan berrerortzea», adierazi du Artolazabalek, Aukerak-ek espetxeetan dauden pertsonentzako «bigarren aukerak» erraztuko dituela azpimarratuz.

Hala, helburu horren lorpenerako, euskal elkargoak kartzelako lan produktiboa eta haren ordainsaria kudeatuko ditu, lantegiak, nekazaritzako ustiategiak eta bestelako zerbitzuak kudeatuz, eta zigorraren azken fasean edo erdiaskatasuneko erregimenean dauden presoen artean lanbide heziketa eta enplegurako orientazioak sustatuko ditu.

Ezohiko prozedura

Eusko Jaurlaritzaren Kontseiluak abuztuan onartu zuen Aukerak sortzeko Gizarteratzeko Euskal Agentziaren lege proiektua, eta, gaur, legebiltzarrak irakurketa bakarreko prozeduraren bidez onartu du. Lege tresna horrek eragotzi egiten du, ordea, legebiltzar taldeek zuzenketen bidez euren ekarpenak egitea, baina Jaurlaritza osatzen duten alderdiek haren beharra azpimarratu dute, espetxeen transferentziaren atarian izanik elkargoaren presazko sorrera ezinbestekoa dela argudiatuta.

Azalpen hori onartu gabe, PP+Cs taldearen sei legebiltzarkideek lege proiektuaren aurka bozkatu dute, Luis Gordillo bozeramailearen arabera «gehiegizko presaz» garaturiko prozedura horrek ganberari eztabaidarako aukera eta informazioa «lapurtu» dizkiolako.


Summary: Bildarratz eta Kilometroak jaiaren antolatzaileak bildu dira gaur. Urriaren 3an izango da Gipuzkoako ikastolen festa, eta Hezkuntza sailburuak parte hartuko du.

Igandean ospatuko dituzte 45. Kilometroak Beasainen, Lazkaon eta Ordizian (Gipuzkoa). Gipuzkoako ikastolen jaiaren harira, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua festaren antolatzaileekin bildu da gaur, besteak beste, Nekane Artola Kilometroak Elkarteko lehendakariarekin eta Ordizia, Beasain eta Lazkakoko ikastoletako zuzendariekin. Antolatzaileek jaiaren ezaugarrien berri eman diote Hezkuntza sailburuari, eta Bildarratzek jakinarazi die igandeko festan parte hartuko duela.

Andramendi, San Benito eta Jakintza ikastolek antolatu dute jaia aurten, Batera, bagara, bat gara lelopean. Kilometroak egungo egoerara moldatuta antolatu dute, prebentzio neurriak kontuan hartuta. Horregatik, ekintzetan parte hartu nahi dutenek izena eman beharko dute, Internet bidez. Hala ere, jaia ez da egun bakarrera mugatuko, eta larunbatean ere antolatu dituzte zenbait ekintza hiru herrietan.


Summary: Gipuzkoako zahar etxeetan egoera «inhumanoa eta lotsagarria» dela salatu dute langileek. Esan dute Gipuzkoako Foru Aldundiak Txara I egoitzan onartutako hainbat oker ez direla salbuespena: «Egoitza gehienetara zabal daitezke». ELA sindikatuak antolatutako agerraldi batean mintzatu dira.

Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatu Maite Peñak atzo onartu zuen, zahar etxe baten ikuskaritzan atzemandako arazo baten harira, egoitza horretako egoiliarrek, egoera jakin batean, hamalau ordutik gora egin zituztela oheratuta. Udan oporretako ordezkapenak egiteko zailtasunekin lotu zuen arazoa, eta saihesten zail izan zen salbuespen egoera baten gisara aurkeztu zuen. Gaur, egoitzetako langileek hartu nahi izan dute hitza, ELA sindikatuak antolatutako agerraldi batean, eta adierazi dute ikuskaritza horretan atzemandakoa «egunerokoan» zahar etxeetan gertatzen denaren «adibide txiki bat» besterik ez dela. «Harrigarria dena da hau orain argitaratu izana; egoera, egiturazkoa izateaz gain, aspaldikoa da», salatu du ELA sindikatuak. Maite Peñak ere, duen ardurarengatik, zahar etxeetako martxa ondo ezagutu beharko lukeela esan dute, kritiko: «Izan ere, Maite Peñak esan zuena ez da egia».

Hainbat langile solastatu dira agerraldian, ikuskaritza horretan arazoak atzemandako Txara I egoitzakoak baziren tartean, baina beste askotakoak ere bai, eta esan dute tankera horretako arazoak ohikoak direla: «Egoitza gehienetan ematen dituzte egoiliarrek hamalau orduren bueltan oheratuta, eta ezer jan gabe». Hain zuzen ere, egun dauden ratioekin arazo hori «estrukturala» dela nabarmendu nahi izan dute. Gaueko lantaldea oso urria denez, eta aski langile ez daudenez, 19:30ak alderako adinekoak oheratzen hasten dira, eta gehienek adierazi dute hamarrak aldera arte ez dietela gosaririk ematen. Oheratuta, baraurik, ordu asko egiten dituzte, beraz, egoiliarrek.

Esplikatu dute ordutegi horiekin, otorduak hain tarte txikian eginda, egoiliarrei botikak hartzeko orduak pilatu egiten zaizkiela, eta botikak hartzeko emandako preskripzio «pautak» ezin izaten dituztela bete. Bestelako arazoak ere utzi dituzte agerian. Esaterako, «astean behin» dutxatzen dituzte egoiliarrak; mendekotasun handiak dituzten pertsonekin, behintzat, gehiagorako erarik ez dute izaten. Gainerako egunetan «toalla heze» antzeko batzuekin garbitzen dituzte. Egun dituzten lantaldeekin egoiliar bakoitzari hori baino arta hobea ematea ezinezkoa dela nabarmendu dute. Erizain zerbitzurik gabeko aldi luzeak ere salatu dituzte langileek. Hortik salaketa: egoitzetan ematen den tratua «inhumanoa eta lotsagarria» dela esan dute.

ELA sindikatuak egoera hau guztiz lotu du langileek lan itun baten eske orain hiru urte hasitako borrokarekin. 252 greba egun egin dituzte ordutik, eta aldarrien artean beti egon da lantaldeak indartzea. ELA sindikatuko ordezkari Txomin Lasak azaldu du arta egokia emateko «bikoiztu» ere egin beharko liratekeela egungo lantaldeak. «Ekuazioa oso sinplea da: zenbat eta hobeak izan langileen lan baldintzak, orduan eta duinagoa izango da egoiliarrei eman diezaieketen zaintza», ekarri dute gogora sindikatuko ordezkariek. Horiek horrela, beste askotan egin duten eran, bilera baterako deia egin diete Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanori eta Maite Peña diputatuari. Gai honetan «propaganda» egiteari uzteko eskatu diete, eta lan gatazka bideratzeko aterabide bat bilatzen laguntzeko. Arazoaren muinean zaintza lanen «merkantlizazioa» dagoela deitoratu dute.


Summary: Auzitegi Nazionalak David Beriain eta Roberto Fraile kazetarien hilketa ikertuko du. Auzia irekitzeak modua emango du haien senideek "terrorismoaren biktimen" laguntza jaso ahal izateko eta kausari buruzko informazioa izateko.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko Ismael Moreno epaileak instrukzioa irekiko du David Beriain eta Roberto Fraileren hilketak ikertzeko. Fiskaltzak egindako eskaera onartu du epaileak, peskizak aztertu ostean. Auzibidea irekita, senideek “terrorismoaren biktimei” ematen zaizkien laguntzak jaso ahal izango dituzte, eta instrukzioan informazioa izateaz gain, kausan parte hartu ahal izango dute.

David Beriain eta Roberto Fraile kazetariak dokumental bat egiten ari ziren, Burkina Fasoko parke naturaletako isileko ehizari buruz, eta iragan apirilaren 28an hil egin zituzten. 40 bat laguneko talde batean zihoazen Burkina Fasoren eta Beninen arteko parke natural batean, Afrikan. Guardia Zibilak eta Espainiako Poliziak Al Qaedak Sahelen duen azpitalde bati egotzi diote hilketa: Islama eta Musulmanak Babesteko Taldeari.


Summary: FLNC indarkeriara itzuli da: bere gain hartu du atentatu saiakera bat. Talde armatuak hilabete hasieran Frantziako Estatuari egindako mehatxua bete du.

FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea Mediterraneoko irlako eguneroko politikora itzuli da, eta bete egin du hilabete hasieran Frantziako Estatuari egindako mehatxua: indarkeriara itzultzearena. Hala, talde armatuak bere gain hartu du Korsika hego-mendebaldeko Capo di Fenoko atentatu saiakera, lau bungalowren kontrakoa; duela hiru bat aste egin zuten, eta poliziek lehergailuak indargabetu zituzten.

Irailaren 2an, FLNCk Korsikako bozen balorazioa egin zuen, eta mezu argia helarazi: bakearen bideak «huts egin» duela, eta mugimendu nazionalista boterean egoteak ez duela «ezer aldatuko». Iragan ekaineko hauteskundeetan, zerrenda autonomistek eta independentistek botoen %68 bildu zituzten denera, eta Gilles Simeoni berriz aukeratu zuten irlako gobernuburu.

Prentsaurreko horretan, FLNCko bi adarrek —Borrokalarien Batasuna eta Urriak 22— komunikatu bateratua aurkeztu zuten, eta Simeonirentzako kritikak ere izan zituzten: klan politiko berri bat sortzea egozten diote, eta «Nazio Askapenerako Borrokaren anbizioak sakrifikatzea» bozetako garaipenaren truke.

Hain justu, talde armatuak bere gain hartu duen eraso saiakera agerraldi horren aurretik egin zuten, eta ez dago argi zergatik ez zuten horren berri eman adierazpenean; ezta atentatu bakarra izango den ere, ala gehiago egingo dituzten datozen hilabeteetan.

Aldarrikapen horren berri emateko komunikatuan, FLNCk «espekulazioaren» kontrako mezu argia helarazi du, eta kritikatu egin du Korsikako gazteek ezin dutela «bizitzeko eta ustiatzeko» lurrik aurkitu.

2014an Simeoni Bastiako auzapez hautatu zutenetik, gora baizik ez du egin Korsikako mugimendu nazionalistak, eta arrakasta besterik ez du ezagutu hauteskunde bakoitzean, nahiz eta bidean desadostasunak gero eta agerikoagoak bilakatu diren. Halere, nazionalismoko sektore guztiek argi dute orain arteko garaipenak oso garrantzitsuak izan direla, eta FLNCk ahalbidetu zuela joera hori, 2014an armak uztea erabaki zuenean.

Hala, 2015eko Korsikako hauteskundeetan irauli zuten paisaia politikoa lehenengoz nazionalistek: urte hartako abenduaren 13an, eta XVIII. mendeaz geroztik aurrenekoz, nazionalistaz osaturiko gobernu bat jarri zen boterean Mediterraneoko uharte horretan, bozen bigarren itzulian autonomistek eta independentistek aliantza bat eginda. Simeoni hautatu zuten presidente, eta Jean-Guy Talamoni legebiltzarreko presidente.

Nazionalisten onarpena hasi besterik ez zen egin 2015eko abenduan. 2017ko ekainean, lautik hiru diputatu lortu zituen nazionalisten koalizioak, Pe a Corsicak, Frantziako Asanblea Nazionaleko hauteskundeetan, eta, horrekin batera, Parisi mezu argi bat bidali zioten: mugimendua zabaltzen ari dela Korsikan, eta emaitzak kontuan hartzeko modukoak direla. Eliseoan, ordea, ia jaramonik ez korsikarren aldarrikapenei, azken lau urte eta erdian bezala.

Sei hilabete geroago, herritarrak berriz deitu zituzten bozkatzera, 2017ko abenduan, lurralde kolektibitate berriko legebiltzarra hautatzeko. Pe a Corsicaren helburua, argia: orain arteko joerari eustea, eta ahalik eta indar gehien lortzea. Emaitza sekulakoa izan zen: gehiengo osoa lortu zuten, eta inoizko boto eta eserleku gehien.

Horren ostean, eta lehenengoz, ordezkari bat bidali zuten Frantziako Senatura, iaz; eta, aurten, botoen %68 biltzearekin batera, Simeoniren alderdiak aulkien gehiengo osoa eskuratu zuen.

Korsikako gobernuburuak hainbatetan errepikatu du FLNC indarkeriara itzultzeko aukera egiazkoa zela, Frantziako Gobernuak ezezkoa ematen dielako mugimendu nazionalistaren aldarrikapenei: autonomia estatusa; korsikera koofiziala izatea; «preso politikoen» amnistia; eta egoiliar estatusa finkatzea.


Summary: Hiru urtean 140 milioiko fakturazioa lortzeko plan estrategikoa du Tecnaliak. 2021. utetik 2024. urtera doan bide orriak jaso du hiru urte barru 1.525 kideko lantaldea egongo dela ikerketa zentroan, orain baino 80 gehiago. Esku artean dituen proiektu deigarrien artean, aurrera doa aerotaxiarena.

Tecnaliak taxi hegalaria garatzen ari zela jakinarazi zuen duela bi urte, eta orduko prototipoa garatzen jarraitzen du ikerketa zentroak, inbertsio funts baten babesarekin. Dagoeneko bost milioi eurotik gora baliatu dituzte aerotaxia aurrera ateratzeko. Hori da Tecnaliaren proiektuen artean arreta ematen dutenetako bat, eta datozen urteetan ikerkerta zentroak fruituak ematea espero duena.

Tecnaliako presidente Alex Belaustegik eta zuzendari nagusi Jesus Valerok zentroaren plan estrategikoa aurkeztu dute 2021-2024 urte arterako. Hiru urte barru fakturazioa nabarmen igotzeko plana dauka Tecnaliak, 113 milioi eurotik 140 milioira. Lantaldea ere handituko duela uste dute: 1.440tik 1.525era. Gainera, urtero bost start-up enpresa bihurrarazteko gaitasuna edukitzeko oinarriak jarri dituzte. Gaur egun, urtero 1,2 bilakarazten dituzte.

Tecnaliak 750 euskal enpresarekin kolaboratzen du, teknologia berriak garatu eta industrian aplikatzeko. Ziklo berrian, teknologia oso berritzaileetan jarri nahi du indarra eta ahalegina. Lehenik eta behin, hidrogenoan; "iraultza izango da", esan du Valerok; "haren ekoizpen teknologia hidrogeno berde gisa garatu behar da, eta biltegiratzea ere bai". Duela bi urte start-up bat sortu zuen Tecnaliak alor horretan, eta, energiaren sektorean, berritzaileenetakotzat jotzen da gaur egun. Nazioarteko funts bat sartu da berriki enpresa horretan.

Adimen artifiziala eta komunikazio kuantikoa dira beste bi esparru Tecnaliaren interesekoak: "Epe motzera ez dugu etxean izango ordenagilu kuantikorik, baina teknologia hori giltzarri izango da zenbait sektoretan", azaldu du Valerok. "Enpresen aurretik joan behar dugu guk, bost urte aurretik. Gaur ez dute ordenagailu kuantikorik eskatzen, baina bost urte barru eskatuko dute. Horregatik behar ditugu orain ikerlari adituak esparruan".

Aerotaxia

Tecnaliaren proiekturik deigarriena, ordea, gaur-gaurkoz aerotaxia da. Hegaldii probak egiteko prototipo bat badu, "eta badabil". "Ez dut zalantzarik: prototipo hori entregatzeko gai izango gara, eta funtsak dozenaka milioi euro inbertituko ditu", esan du Valerok.

Belaustegi presidenteak esplikatu du seguruenera Europatik kanpo hasiko duela bere jarduera taxi hegalariak, arautegien kontuengatik. "Europako hiriak ez daude egokiturik aerotaxiak hartzeko, baina munduko beste hiri batzuetan ikusiko ditugu hegan egiten". Belaustegik uste du, dena den, Bilbon eta beste hiri batzuetan urte gutxi barru ikusiko direla horrelako taxiak. "Teknologia ez da arazoa, araudia baizik".


Summary: Kosovok eta Serbiak matrikulen auzia konpontzeko akordio bat lortu dute, Bruselan. Bi aldeek adostu dute, behin-behineko neurri gisa, bi herrialdeen arteko mugan dituzten polizia indarrak erretiratzea hurrengo larunbateko 16:00etarako. KFORek hartuko du kontrola. Itunaren arabera, urte erdiko epean zirkulazioaren auziari behin betiko irtenbide bat ematea dute helburu Belgradek eta Pristinak

Serbiaren eta Kosovoren arteko mugan azken hamar egunotan ibilgailuen matrikula dela-eta sortutako tentsioa baretzeko ahaleginean, behin-behineko akordio bat lortu dute bi herrialdeek, Bruselan. Kosovoren eta Serbiaren arteko harremanak normaltzeko EB Europako Batasunak 2011n sortutako elkarrizketa mahaiaren Bruselako ordezkari Miroslav Lajcakek kaleratutako dokumentuaren arabera, bi aldeek adostu dute bi herrialdeen arteko mugan dituzten polizia indarrak erretiratzea hurrengo larunbateko 16:00etarako. Hurrengo hamabost egunetan NATOK Kosovon dituen KFOR tropek hartuko dute Jarinjeko eta Brnjakeko pasabideen kontrola, «giro seguru bat mantendu eta mugimendu askatasuna bermatze aldera»

EBk akuilatuta, atzo eta gaur bildu dira alde bakoitzaren negoziazio taldeetako arduradunak Bruselan. Eta matrikulen beraien auzia konponbidean jartzeko modua ere lortu dute, behin-behinean. Bi herrialdeen arteko harremanak inoiz ez dira onak izan, eta tentsioa gorenera iristen da batzuetan. Hori gertatu da azkeneko hamar egunotan. Izan ere, joan den irailaren 21ean, Kosovo Serbiako matrikula duten ibilgailuei herrialdera sartzea debekatzen hasi zen bi herrialdeen arteko mugako kontroletan, Serbiak aspalditik ezarria duen politika bat bere eginez. Horrek tentsio militarra areagotu du mugan. Baina lortutako akordioaren ondorioz, mekanismo bat ahalbidetu dute herrialde bateko zein besteko matrikula duten ibilgailuei herrialde batera zein bestera sartzeko modua erraztuko diena, behin-behineko matrikulen bidez.

Bi aldeek adostu dute, gainera, Bruselak hauspotutako elkarrizketa esparruaren barruan elkartzen jarraitzea, eta urriaren 21ean egingo dute hurrengo bilera. Urte erdiko epean zirkulazioaren auziari behin betiko irtenbide bat ematea dute helburu.

Akordioa iritsi da, hain zuzen, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak Balkanetara bisita ofizial bat egin eta gero. Von der Leyen aurrez aurre elkarrizketatu da bai Aleksandar Vucic Serbiako presidentearekin, bai Albin Kurti Kosovoko lehen ministroarekin, eta biei harremanak normalizatzeko eskatu die. «Ez da bakarrik matrikulen auzia. Kontua da ea eskualdeak aurrera egingo duen, eta ea gai izango ote garen elkarrekin ibiltzeko integrazioaren eta balio europarren bidean», adierazi zuen Von der Leyenek, atzo, Kurtirekin bildu ondorengo agerraldian.


Summary: Asensio Ingurumen diputatuak bere burua aurkeztu du Gipuzkoako PSEren idazkaritzarako. Adierazi du EH Bildurekin hitzarmenak egiteko koalizio abertzaleak «gutxieneko etiko batzuk» bete beharko dituela

Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Aldundiko Ingurumen eta Obra Hidraulikoen diputatuak goizean egin du aurkezpena alderdiak Donostian duen egoitzan. Adierazi du «umiltasun eta ilusio osoz» eman duela izena, eta «elkarrizketarako» eta «itun handietarako» prest agertu da gizarte politikei bultzada emateko, ez kontu «identitarioetan» aritzeko. Esan du «atea zabalik» daukala gainerako alderdiekin hitzarmenak egiteko, baina «helburu etiko batzuk oso argi egon behar direla». Era horretan, EH Bilduri zuzendu zaio, eta argi utzi du koalizio abertzaleak oraindik «bide bat» daukala egiteko eta «gutxieneko etiko batzuk» betetzeko.

ETAren eta COVID-19aren biktimak oroitu ditu aurkezpenean, eta esan du «askatasuna, demokraziaren defentsa, berdintasunaren borroka eta justizia soziala» defendatuko dituela. Gainera, Gipuzkoa «bidezkoago eta jasangarriago» baten alde egin du, ekonomia «berde eta zirkularra» izango duena. PSE-EEk euskal gizartearen «benetako arazoak» lehenesten dituela esan, eta berriro errepikatu du alderdia kontu «identitarioetatik» aldentzen dela: «[PSE-EEk] Batzen gaituen horretan jartzen du arreta, ez gizartean tentsioa sortzen duten planteamendu identitarioetan». Halaber, azpimarratu du alderdiak pluraltasuna errespetatzen duela, eta LGTBI kolektiboaren aurkako eraso «zentzugabeak» eta genero indarkeria gaitzesten dituela.

Urriaren 3ra arte egongo da zabalik hautagaitzak aurkezteko epea, baina, inor gehiago aurkeztu ezean, Asensio izango da Gipuzkoako PSE-EEren idazkari nagusia. Hala bada, egun Eneko Anduezarena den postua eskuratuko du.

Bizkaian, Torres

Bizkaian, Mikel Torres Portugaleteko alkateak bakarrik aurkeztu du hautagaitza oraingoz. Torres egungo idazkari nagusia da, eta, inor aurkezten ez bada edo hauteskundeak irabazten baditu, hirugarren agintaldia izango du Bizkaiko PSE-EEren buru.


Summary: Gipuzkoak aurreikusten du orain halako hiru bilduko duela kamioien bidesariekin. Araudi berria aurkeztu du, eta 2023an sartu nahi du indarrean. N-1 eta A-15 autobideetako edozein zati erabiltzeagatik pagatu beharko dute garraiolariek. 25 milioiko kostua izango du azpiegitura berriak.

Karga astunak dituzten garraiolari guztiek ordaindu beharko dute N-1 eta A-15 autobideetako edozein zati erabiltzeagatik, diputazioak ostegun honetan onartu duen foru aurreproiektua indarrean sartu eta azpiegitura guztiak prest egotean, 2022aren amaierarako edo 2023aren hasierarako. Aldundiaren aurreikuspenen arabera, sistema berriarekin 31 milioi euro bilduko lituzke, gaur egun halako hiru.

Duela lau urte ezarri zituzten kamioientzako bidesariak Gipuzkoan, eta, ordutik, bi errepide horiek erabilita lurraldea zeharkatzen dutenek soilik pagatzen dute, 19 kilometroko tarte bat erabiltzeagatik: Etzegaratetik edota Andoaindik Nafarroarako joan-etorriak egiten dituztenek, eta Astigarragatik Lapurdirakoek. Hiru puntu horietan daude ordainketa arkuak gaur egun. Araudi berria indarrean sartzean, beste lau arku eta 109 detektagailu jarriko dituzte, ordainpekoak izango diren 76 kilometroetako sartu-irtenak kontrolatzeko.

Aldundiak erabaki hori hartu du justiziak atzera bota ondoren orain arteko sistema arautu duten bi foru arauak. EAEko Auzitegi Nagusiak bietan ebatzi du diskriminatzaileak direla, bidesarien sistema horrek soilik lurraldea zeharkatzen duten kamioilariei eragiten dielako, Gipuzkoan bakarrik aritzen direnen mesedetan. Aurreko astean amaitu zen auzibidea, Espainiako Auzitegi Gorenak argitzeko zegoen aldundiaren azken helegitea atzera bota ostean.

Doakoak, tarte batez

Ondorioz, bi errepide horiek ordainpekoak izateari utziko diote denbora batez, araudi berria ezarri arte, BERRIAk aurreko astean aurreratu zuen moduan: aldundiaren aurreikuspenen arabera, 2023aren hasierara arte izango da hori. Baina noiztik izango dira doakoak? Oraingoz, kamioilariek pagatzen jarraitzen dute, eta hala izango da EAEko Auzitegi Nagusiak bidesariak bertan behera uzteko agindu judiziala edo ediktua kaleratu arte. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak berretsi du hori jasotzean «berehala» etengo dituztela ordainsariak.

Oiarbidek ziurtatu duenez, epaitegiaren agindu hori gabe foru arauak indarrean jarraitzen du, eta, kobratzeari utziko baliote, arau haustea egingo luke aldundiak. Gogorarazi du EAEko Auzitegi Nagusiak maiatzean kaleratu zuela ebazpena, eta ordutik agindu zezakeela hori egitea. «Gu zain gaude. Ez dakigu zergatik ez duen egin. Baliteke Gorenaren zain egotea horretarako, baina ez dakigu».

Garraiolariak ez daude ados horrekin: uste dute aldundiak bere kabuz maiatzetik har zezakeela erabakia. Hala, azpiegituretako diputatuaren eta Bidegi enpresa publikoaren aurkako salaketa bat eta kereila kriminal bat aurkeztu dituzte, eta jakinarazi dute biak tramiterako onartu dituztela. Kereila kriminalari buruz, Oiarbidek adierazi du ez duela jakinarazpenik jaso epaitegietatik.

Horrez gain, urte hauetan ordaindutako dirua itzultzeko exijitu dute garraiolariek, baina, Oiarbidek azaldu duenez, ez dago horretarako agindu judizialik. «Sententzia bakar batek ez du esaten legez kanpo kobratu dugunik eta diru hori bueltatu behar dugunik». Berretsi du aldundiak ez duela halakorik egingo «ofizioz», eta adierazi du garraiolariren batek dirua itzuli behar zaiola uste badu aurrena Bidegin erreklamazioa jarri behar duela; azpimarratu du talde baten izenean ezin dela halakorik egin. Fedanismer elkarteak kalkulatu duenez, aldundiak hamabost milioi euro itzuli beharko lizkieke kamioilariei.

Araudi berriari buruz, berriz, Oiarbidek nabarmendu du auzitegiek esandakoa «zorrotz» bete dutela, diskriminaziorik egon ez dadin. Eta gogorarazi du Europatik datorren agindua betetzen ari direla, gaitasun handiko errepideetan kamioientzako ordainsariak jarrita. Azpimarratu du gainerako euskal lurraldeak ere horretan ari direla, eta Europako herrialde gehienetan jada jarri dituztela. «Baina garraiolariek han ordaintzen dute hemen eztabaidatzen dutena».

Jakinarazi du araua egiteko orduan sektoreko elkarteekin ez direla bildu haien iritziak edo proposamenak jasotzeko. Aurretik izan diren guztietan bidesaririk ez jartzea eta auzitara jotzea beste proposamenik ez dutela egin nabarmendu du. «Aurkakotasuna beti izan da erabatekoa; orain gehiago ordaindu beharko dute».

25 milioiko azpiegitura

Araudi berriarekin, beste lau arku eta 109 detektagailu jarriko dituzte, eta bi autobide horien Gipuzkoako zati osoa izango da ordainpekoa. Beraz, lurraldean soilik aritzen direnek ere pagatu beharko dute. Lau arku berrietatik hiru N-1 errepidean jarriko dituzte: Itsasondon, Tolosan eta Lasarte-Orian, eta laugarrena A-15ean egongo da, Oindolar tunelaren inguruan. N-1 errepidean 89 kontrol kamera jarriko dituzte, eta A-15ean, hogei. Azpiegitura horrek guztiak 25,3 milioi euroko kostua izango duela aurreikusi du aldundiak.

Kamioilariek ordaindu beharko dituzten tarifen inguruan «egungo berberak» mantenduko dituztela azaldu du Oiarbidek: 1 taldeko ibilgailu astunek (3,5 eta 12 tona arteko kargak garraiatzen dituztenek) 0,22 euro kilometroko, eta 2 taldekoek (12 tona baino gehiagokoek), 0,28 euro. Baina ordainpeko kilometro kopurua nabarmen handituko denez, eta, halaber, kamioi gehiagori eragingo dienez, diru gehiago bilduko du aldundiak. 2019an bederatzi milioi euro jaso zituen; sistema berriarekin, urtean 31 milioi euro biltzea aurreikusten du. Oiarbidek nabarmendu du bildutako dirua bi errepide horien mantentze eta hobetze lanetan erabiliko dela.


Summary: Uztailetik izan den eri kopururik apalena dago Hegoaldeko ZIUetan: 47. Atzo beste 114 kasu atzeman zituzten, eta positibo tasa %1,3 da.

Hilabete ilunen ondotik, argia ikusten da birusari kontra egiteko bidean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuei so, COVID-19aren eragina apaldu dela gero eta agerikoagoa da Hego Euskal Herrian. Gaur egun, guztira 163 paziente dira gaitzak jota ospitaleraturik; orain hilabete, 379 pertsona ziren. Zehazki, erietxeetan diren pazienteetatik 116 gela arruntetan daude; 47, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri, gaitzak jota. Unitate horietan ere oso bistakoa da paziente kopuruan izandako beherakada: uztailaren 18tik erregistratu den daturik apalena da.

Bestalde, birusaren transmisioari so, Osakidetzak eta Osasunbideak 8.193 diagnostiko proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %1,3k eman zuten positibo: 114 kutsatu detektatu zituzten, alegia. Bizkaian atzeman dute positibo gehien, 49; Gipuzkoan 29 detektatu dituzte; Nafarroan, 19; eta Araban, 16.


Summary: Herritarren laurdenek baino gutxiagok nabigatzen dute sarean euskaraz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustat Euskal Estatistika Erakundeak Informazioaren gizartearen inkesta. Familia izeneko galdeketaren emaitzak plazaratu ditu.

Gero eta herritar gehiagok erabiltzen dute Internet. Izan gainerakoekin komunikatzeko, informazioa bilatzeko edo bestelako edukiak kontsumitzeko. Azken urteotako joerak egonkortzen ari direla erakusten du Eustat Euskal Estatistika Erakundeak berriki argitara ateratako txostenak: Informazioaren gizartearen inkesta. Familia inkesta egin du erakundeak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hainbat ondorio atera dituzte: interneten erabilera 65 urtetik gorakoetan hazi da gehien 2021ean, eta euskarak zokoratua segitzen du sarean.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek gaztelania erabiltzen dute gehien Interneten bilaketak egiteko garaian; gainera, gaztelania alde handiz da hizkuntzarik erabiliena. Galdeketan parte hartu dutenen %98k nabigatzen dute gaztelaniaz. Aldiz, herritarren %23k baizik ez dute erantzun euskaraz aritzen direla. Gainera, inkestan parte hartu dutenen %17k esan dute ingelesez ere ibiltzen direla Interneten.

Zernahi hizkuntzatan eginik ere, Interneten erabilerak goranzko bidean segitzen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustatek emandako datuen arabera, 15 urtetik gorako 1.602.600 biztanlek erabiltzen dute Internet, azken hiru hilabeteetako informazioa oinarri. Uneren batean sarera konektatu diren pertsona kopurua dago bildua zenbateko horretan. Joan diren urteen aldean, kopurua handitu egin da: herritarren %84,9 dira. Aurreko urtean, berriz, hilabete berberak aztergai izanik, %82,6 izan ziren. Adinari dagokionez ere, bada datu aipagarririk: adin tarteen artean, 65 urte edo gehiagokoen herritar taldean handitu da gehien Interneten erabilera. 65 urtetik gorakoen ia erdiak ibiltzen dira sarean (%49,3); iaz, %42 inguru ziren.


Summary: Goi Paleolitoko ezohiko labar artea topatu dute Urdazubin. Duela 28.000 urte inguru marraztutako hamabi animalia irudiko multzo bat da aurkitutakoa, eta egilearen trebetasun faltak egiten du berezi, adituen hitzetan.

Historiaurreko ezohiko irudi sorta topatu dute Urdazubin (Nafarroa). Zaldi, bisonte eta uroez gain lau bulba eta hainbat marra gorri bikoitz aurkitu dituzte Alkerdi 2 izeneko kobako barnealdean, sarbide zaileko galeria batzuetan, sarrera nagusi baino bi solairu sakonago. Hamabi irudi dira, eta duela 28.000 eta 20.000 urte egindakoa, adituen ustez; Gravette aldian. Baina ez da ez irudikatzen dutena, ez eta euren adina, irudiok ezohiko bihurtzen dituena, baizik euren marrazteko era.

Diego Garate Kantabriako Unibertsitateko arkeologo eta labar arte aditua aritu da ikerketa lanak koordinatzen, eta larunbatean aurkeztuko ditu ondorioak Urdazubin bertan egingo diren Europako Ondarearen Jardunaldietan.

Trebetasun faltak eragindako harridura

Oraindik erabat amaitu gabe dago ikerketa, baina Olivia Rivero ikerketa taldeko kide eta Salamancako Unibertsitateko ikerlariak eman ditu lehen azalpenak. «Marken ikerketa teknologikoak erakusten du irudiak egin zituen pertsonak ez zuela artistek izan ohi zuten trebetasunik, eta, horregatik, badirudi ikasten zebilen norbait zela edota oraindik trebatu gabeko norbait, zeren eta ez baita gai arrasto jarraitu eta ziurrak egiteko»

Eta hori da ezohiko dena. Orain arte ikusitakoaren arabera, labarretako hormak jadanik marrazten zekitenenentzat gordetzen zituztela uste baitzuten adituek. «Hormetara heltzeko sarbidea mugatuta egon balitz bezala zen, eta galeria berri honek erabat harritu gaitu», azaldu du Garatek.

2014an jarri zituen abian ikerketak lezeotan Nafarroako Gobernuak. Arantzadi zientzia elkarteari eskatu zitzaion ikerketa proiektua, eta, aurrez, 2016an ere, hainbat pintura gorri eta beltz eta grabatu batzuk topatu zituzten Alkerdin.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak bi aldiz bota du gibelera 'Argala'-ren ekitaldiagatik jarritako salaketa. Covite biktimen elkarteak jarria zuen, 2018an Arrigorriagan Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ri egindako «oroimen ekitaldiagatik». Sortuk eskatu du utz diezaiotela «kontakizun bakarra inposatzen saiatzeari»

Sortuk jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak bi aldiz bota du gibelera Covite biktimen elkarteak 2018an Arrigorriagan (Bizkaia) Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ri egindako ekitaldiagatik jarritako salaketa. Izan ere, auzitegiak ebatzi du ekitaldian ez zitzaiola «terrorismoari gorazarre» egin, ezta «biktimarik umiliatu» ere.

Ezker abertzaleko alderdiak salatu du ohikoak direla halako «kriminalizazio saiakerak estatuaren biolentzia, torturak eta polizia gehiegikeriak» gaitzesten direnean: «Hala gertatu zen Arrigorriagako ekitaldi harekin. Argala-ren hilketak argitu gabe jarraitzen duela salatu zen. Argala militante politiko bat izan zen, estatu terrorismoaren biktima izan zena, soldatapeko mertzenarioek hil zutena konstituzio espainiarra bozkatu eta bi astera». BVE Batallon Vasco Españolek hartu zuen hilketa bere gain, 1978an Angelun (Lapurdi) hil zutenean. Hilketaren 40.urteurrenean egin zuten Arrigorriagako ekitaldia.

«Sufrimendu guzti-guztien oroimena» galdegin du Sortuk, «inor bazterrean» utzi gabe, «soilik memoria partekatu baten bidez eraiki ahal izango baita elkarbizitza demokratikoa». Alderdiaren ustez, horrek erran nahi du ezin dela «ukatu existitu den biolentzietako bat».

«Bizikidetza demokratikoari oztopoak jartzen ari diren guztiei» exijitu die utz diezaiotela «kontakizun bakarra inposatzen saiatzeari»: «Sinetsarazi nahi digute hemen ez dela gatazka politikorik izan, biolentzia bakarra eta biktima bakarrak ETArenak izan direla. Sinetsarazi nahi digute gerra zikina, legeen bihurritzea, tortura, komunikabideen itxiera eta abar luze bat gure irudimenaren fruitu baino ez direla». Horren «aurrean», «adierazpen askatasuna» eta haien kontakizuna egiteko «eskubidea» galdegin ditu Sortuk: «Inork ez digu inposatuko esan behar duguna, ez pentsatu behar duguna, ezta sentitu behar duguna ere».


Summary: Eusko Legebiltzarrak azken asteotako kale istiluak gaitzetsi ditu. PP-Ciudadanos koalizioak gaiaren harira aurkeztutako adierazpen batek EAJ, PSE-EE eta VOXen babesa jaso du. Jose Maria Aburto Bilboko alkateak «gupidarik gabeko zigorrak» agindu ditu.

Eusko Legebiltzarrak zenbait herritan poliziekin izan diren liskarrak gaitzetsi ditu adierazpen batean. Horren arabera, gertakari horiek «jarrera insolidario eta gizabidearen kontrakoak» erakusten dituzte, eta «bizikidetza» eragozten dute. Osasun neurriak betearazteko poliziek «egindako lanari» ere babesa agertu diote.

PP-Ciudadanos koalizioak eraman du proposamena Legebiltzarrera, eta EAJ eta PSE-EE taldeekin adostu du behin etiko testua. EH Bildu kontra azaldu da, eta Elkarrekin-Podemos-IU abstenitu egin da.

Ustez kale edanaren bueltan izandako istiluen harira, atzo Jose Maria Aburto Bilboko alkateak agindu zuen Udaltzaingoa indartuko duela, eta «gupida gabeko» zigorrak ezarriko dituela. Adierazpen horiek eztabaida eragin dute legebiltzarrean.

Aurkeztutako testua babesteko, PP-C'seko Carmelo Barriok esan du istripu horiek aldez aurretik antolatutakoak izan zirela, eta Ezker Abertzaleari egotzi dio horien atzean egotea.

EH Bilduko Julen Arzuaga istilu horien aurka agertu da, eta esan du ez dutela «ez arrazoirik ez justifikaziorik». Barriori leporatu dio istiluen erabilpen politikoa egitea, «iraganeko eskemetatik» abiatuta. EP-IUko Iñigo Martinezek ere ukatu du istiluen atzean zio politikorik egon izana, eta gobernuari eskatu dio antzea izateko gaia kudeatzerakoan. Aburtoren iragarpena «populistatzat» jo du.

EAJko Jon Andoni Atutxa Bilboko alkatearen hitzak babestu ditu, eta argudiatu du haren alderdia jakitun dagoela polizia jardunetik baino haragokoa dela irtenbidea. Azkenik, Txarli Prietok (PSE-EE) «antolatutako bortizkeriaren» zantzuak ikusi ditu istiluetan, eta erantsi du «ganberroekin» batera «probokatzaile profesionalak» ere egon direla.


Summary: Trafiko lege berriak arauak zorroztu eta isun gehiago jaso ditu. Espainiako Kongresuak onartu berri du erreforma. Aldaketak izango dira errepide arruntetako aurreratzeetan eta telefonoen zein radar detektagailuen erabileran.

Espainiako Diputatuen Kongresuak zirkulazio arauen erreforma onartu berri du: azken oniritzia eman dio Trafikoaren, Zirkulazioaren eta Bide Segurtasunaren Legeari. Erreformaren xede nagusia da puntuak kentzen dituzten arau hausteak berrikustea, legea gaur egungo gidatze eta zirkulazio eredura moldatzea, eta zigorrak bete ondoren puntuen hasierako saldoa berreskuratzeko igaro behar den epea bi urtean ezartzea. Oro har, arauak zorroztu ditu, eta isun gehiago jartzea aurreikusi du erreformak, batez ere sakelako telefonoen, radar detektagailuen edo patineteen erabilerari dagokionez.

Aldaketa deigarrienetako bat da errepide arruntetan gertatuko da: autoek eta motozikletek, beste ibilgailu bat aurreratzean, ezin izango dute berezko abiadura orduko hogei kilometro baino gehiago handitu. Hala, lege berriak bat egingo du Europako Batasunean errepide arruntetan dauden abiadura mugen araudiarekin.

Telefonoaren erabilerekin zerikusia daukan artikuluan ere egin dituzte aldaketak. Sakelakoa eskuan izanez gero, orain arte bezala gidabaimeneko hiru puntu kendu beharrean, sei puntu kenduko dituzte legea indarrean jartzen denean. Bestalde, gidaria telefonoa erabiltzen ari bada baina eskuetan ez badauka, 200 euroko isuna jarri eta hiru puntu kenduko dizkiote.

Orain arte zigortuta zegoen radarren detektagailuak erabiltzea, baita ibilgailuan inhibizio sistemak erabiltzea eta edukitzea ere, radarren funtzionamendua oztopatzen dutelako. Gailu horiek erabiltzen dituzten gidariek 500 euroko isuna ordaindu beharko dute, eta gidabaimenean hiru puntu galduko dituzte; eta erreforma indarrean jartzean, ibilgailuaren barruan radar mugikorreko detektagailu bat eramatea bera ere zigortu ahal izango da, nahiz eta itzalita eduki.

Indarrean sartuko den beste arau batek zerikusia du patinete elektrikoekin eta antzeko ibilgailuekin: nahitaez kaskoa erabili beharko da, salbuespenik gabe. Gainera, ibilgailu horietako bat erabiltzen den bitartean ezin izango da entzungailurik eraman, ezta telefonoa erabili ere. Erabiltzaileek 200 eurorainoko isunei aurre egin beharko diete arau hori betetzen ez badute.

Puntuak berreskuratzea

Orain arte, galdutako puntuak berreskuratzeko, gidariek bi urte behar izaten zituzten arau haustea larria bazen, eta hiru urtekoa arau hauste oso larria bazen. Erreformarekin, bi urtekoa izango da beti.

Lege berria BOEn argitaratu eta hiru hilabetera jarriko da indarrean.


Summary: Salaberenborda eta Arburua Manaslura igo dira oxigenorik gabe. Haien espediziokide Maialen Berterretxe ere ahalegindu da tontorrera igotzen, baina buelta eman du 7.600 metroan zegoela. Munduko mendirik garaienetan zortzigarrena da Manaslu.

Ikurrina zortzi mila metrotik gora igo dute gaur Jakes Salaberenbordak eta Frederic Arburuak. Euskal Herriko bi alpinista horiek hamalau zortzimiletako baten tontorrera igo dira gaur goizean: Manaslura, hain zuzen ere (8.163 metro). Munduko mendirik altuenetan zortzigarrena da.

Salaberenborda eta Arburua Manaslu 2021 espedizioko kideak dira. Baita Maialen Berterretxe ere. Azken hori, ordea, bidean geratu da. 7.600 metrora iritsi da, baina buelta eman du. Beraz, Salaberenborda eta Arburua bakarrik iritsi dira gailurrera.

Sekulako meritua du egindakoak. Izan ere, oxigenoaren laguntzarik gabe igo dira tontorrera. Jerzy Kukuczka eta Artur Hajzer poloniarrak izan ziren hori egin zuten lehenak, 1986ko udazkenean.

Hain zuzen, Euskal Herriko beste alpinista bat, Alex Txikon, aurten saiatu da Manaslura neguan eta oxigenorik gabe igotzen, baina elurteek eta haize bortitzak haren asmoak zapuztu zituen. Arantza geratu zitzaion, eta, horregatik, aurki egingo du beste ahalegin bat.


Tubacexen akordioa lortu dute

Summary: Tubacexen akordioa lortu dute. Langileek batzarretan ontzat hartuz gero, amaitu egingo da otsailean hasitako greba. Enpresak ez du inor kaleratuko gutxienez 2024 arte, eta, trukean, lortu du soldatak izoztea eta lanaldia 40 ordu luzatzea.

Tubacexeko zuzendaritzak eta langileen ordezkariek akordio baten aurrekoa lortu dute Arabako hodigilearen lan gatazka amaitzeko.

Bilera Lakuan egin dute, Lan eta Enplegu Sailaren bulegoetan, azken asteetan hura artekari lanetan aritu baita pozoitutako gatazka hori konpondu nahian. Elkarrizketetan zuzenean hartu du parte Elena Perez Barredo Lan eta Gizarte Segurantza sailburuordeak, eta pozik agertu da emaitzarekin: «Orain arte adostutako baldintzak eta enplegua mantentzea bermatzen du, eta irtenbiderik onena bi aldeek adostutakoa da».

Akordioaren aurrekoaren arabera, Tubacexek ez du langilerik kaleratuko, baina behargin batzuek beren borondatez utziko dute enpresa, eta beste batzuek erretiro aurreratua hartuko dute. Enpresak indargabetu egin du 129 langile kaleratzeko saioa, eta agindu du ez duela kaleratzerik egingo gutxienez 2024 arte. Trukean, indarrean jarriko den 2022-2024rako lan hitzarmen berriak berekin ekarriko du hiru urtez soldatak ez igotzea —2021ean bai igoko dira, %3—, BGAE pentsio osagarriaren ekarpena soldataren %4 izatetik %1era jaistea eta lanaldia 40 ordu luzatzea. Neurri horiek behin-behinekoak dira, 2024 artekoak.

Perez Barredok ez du akordioan erabakitakoari buruz iritzia eman nahi izan, eta nabarmendu du bere lana izan dela bi aldeak gerturatzea.

Perez Barredok gogorarazi duenez, «Eusko Jaurlaritza ezin da negoziazio kolektiboan sartu, ezta alde bakoitzak defendatzen dituen jarreretan ere. Defendatzen dugu hori dela biderik onena langileak eta haien lan- eta soldata-eskubideak babesteko eta enpresa-proiektuen bideragarritasuna bermatzeko. Zuzentzen eta lan egiten dutenek bezala, inork ez du enpresa bakoitzaren errealitatea ezagutzen, haiek bezala inork ez du aurrera egiten».

ELA: «Grebaren indarra»

Tubacexeko enpresa batzordean ordezkari gehien dituen sindikatuak, ELAk, nabarmendu du hitzartutakoarekin langilerik ez dela kalera joango bere borondatearen aurka, eta enpresa utziko duten guztiak boluntarioak izango direla edo aldez aurretik erretiratutakoak. Emaitza grebaren ondorio dela ere esan du: «Proposamenak sindikatuon eskaerak jaso ditu Tubacexeko langileek otsailaren 11tik greba mugagabea egin dutelako. Horrek eman digun oihartzun eta indarra gakoa izan dira. Baita ELAk epaitegietan egindako ibilbideak ere}.

Hori bai, ziurtatu du enpresaren planteamenduetan badagoela kontraesan bat, aldi baterako enplegu erregulazioak eskatu arren, aldi berean lanaldia 40 ordu igoko delako.

Gaur 233. greba eguna bete dute Tubacexeko langileek, eta gutxi batzuk gehiago egingo dituzte, akordioaren aurrekoa dena sindikatu bakoitzeko afiliatuen batzarrean baiezkoa jaso eta behin-betiko akordioa sinatu arte.

LABen kritikak

Langile batzordean ordezkaritza duten lau sindikatuetatik bakar batek ez du akordioaren aurrekoa sinatu. LABek bihar jakinaraziko du sinatuko duen ala ez, sindikatuko afiliatuen batzarraren iritzia entzun ondoren.

Sindikatu abertzaleak ontzat jo du akordioak ez duela nahitaezko kaleratzerik aurreikusten. «Garaipen hori Tubacexen plantillaren eta Enpresa Batzordearen batasunaren eta Aiaraldeko eskualdearen eta gurekin batera egon den Euskal Herriko langileen arteko borrokaren eta konpromisoaren emaitza da. Zazpì hilabeteko borrokaren ostean, enpresak amore eman behar izan du eta kaleratzeak egiteari uko egin behar izan dio. Tubacexeko zuzendaritzak unearen araberako egoera bat erabili nahi izan du langileak kaleratzeko, eta, borrokari esker, langile horiek beren lanpostuetara itzuli ahal izan dira».

Baina LAB hitz gogorrak izan ditu Eusko Jaurlaritzarentzat. Batetik, langileak kaleratzeko erabakia haren babesa izan zuela ziurtatu du: «Gatazka honetan, langileek Euskal Herriko eskualde oso bat eta langileria izan dituzte bidelagun, eta Tubacexeko zuzendaritzarekin, berriz, Eusko Jaurlaritza egon da. Eusko Jaurlaritzak ez dagokion domina bat zintzilikatu nahi du, eta LABek ez du onartuko». Gainera, «lotsagarritzat» jo du azken bi asteetako negoziazioetan Lan Sailak bi aldeen arteko bileretan egindakoa: «Zuzendaritzarekin lerrokatuta egon da. Horren erakusgarri da, behin betikotzat jo zuen proposamen bat helarazi ondoren, zuzendaritzak proposamena aldatzea onartu zuela, nahitaezko kaleratze batzuk onartuz eta murrizketa berriak gehituz, urte honetako abenduaren 31 arte indarrean zegoen hitzarmena ez aplikatzeagatik.

CCOO, gustura

Irakurketa positiboagoa egin du, berriz, CCOOk, haren ustez, akordioaren aurrekoak bermatu egiten duelako ez soilik enpresaren bideragarritasuna, baina baita Aiaralde osoarena ere. «Eta neurri traumatikorik gabe».

CCOOk bere lana goraipatu du, uste baitu langileen borroka ez ezik bere atal sindikalak erakutsitako negoziatzeko jarrera ere oso baliagarria izan dela akordioa lortzeko. «Negoziazioa eta mobilizazioa dira CCOOren nortasun ikurrak, langile klasearentzat eskubideak lortu eta horiek babesteko formula zalantzaezina, beste estrategia batzuen aldean».


Summary: Amazoniak eremuaren %15 galdu du 1985etik. Galera %20 edo %25era iristen denean baliteke atzera-bueltarik gabeko egoera batean sartzea munduko birikaren «zerbitzu ekosistemikoak», adituek ohartarazi dutenez.

Jakina da urtetik urtera basoa galtzen ari dela Amazonia. Gaur zenbakiak jarri dizkiote galera horri: 74,6 milioi hektarea oihan desagertu dira 1985etik 2020ra, hau da, eremuaren %15 inguru. Adibide bat ere jarri dute MapBiomas Amazoniako adituek: Txileren pareko lur eremu bat galdu du oihanak munduko birikan azken 35 urteotan.

MapBiomasek satelite irudien bidez egin die jarraipena Amazoniaren ekosistemei, eta, oihan galeraz gain, beste aldaketa batzuk ere neurtu ahal izan ditu. Besteak beste, azpimarratu du haren eremuko glaziar andetarren erdiak galdu egin direla hamarkada horietan. Meategien eremua %656 handitu da. Nekazari ustiategiak %151 gehiago dira; hiriguneak, %130 gehiago. MapBiomasen parte hartzen dute Boliviako, Brasilgo, Kolonbiako, Ekuadorko, Guyanako, Guyana Frantseseko, Surinamgo, Peruko eta Venezuelako adituek. Gizarte eta Ingurumen Informazio Georreferentziatuaren Amazoniako Sareak (RAISG) kudeatzen du ekinbide hori, eta hainbat gobernuz kanpoko erakundek, unibertsitatek eta teknologia enpresak esku hartzen dute.

Ikerketaren arabera, gizakiak okupatutako guneak %6 ziren 1985ean Amazonian, eta %15era iritsi zen iaz. Eraldaketa hori handiagoa izan da, baina, herrialde batzuetan besteetan baino. Zalantzarik gabe, egoerarik larriena Brasilen da: oihanaren %19 inguru desagertu da helburu antropogenikoetarako. Surinamen, Guyanan eta Guyana Frantsesean, oihanaren %1 bakarrik galdu da gizakiaren eraldaketaren ondorioz. Adituek ohartarazi dute nola arriskua dakarren oraingo joerari eusteak. Izan ere, bioma berezi horren zerbitzu ekosistemikoek «inflexio puntu» bat izan dezakete oihanaren %20 edo %25 suntsitzen denean. Aldaketa hori hamarkada honetan bertan irits daiteke, joerak aldatzen ez badira.


Summary: Llarenak Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio Puigdemonten euroaginduaren inguruko nahasmena. Espainiako Auzitegi Goreneko magistratuak berretsi du indarrean dela Kataluniako presidente ohia Espainiaratzeko eskaria.

Carles Puigdemont Espainian epaitzeko ahaleginean tinko, haren kontrako euroaginduari buruzko idatzi bat helarazi dio gaur Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak Italiako justiziari, eta, idatzi horretan, ziurtatu du indarrean jarraitzen duela Kataluniako presidente ohiaren kontrako euroaginduak. Atxilotze eskariaren inguruan dauden baieztapen bateraezinen ardura Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio.

Espainiaratzeko eskari horri men egin ala ez erabaki beharko du Sardiniako Sassari hiriko Helegite Auzitegiak datozen asteetan. Horretarako, ezinbestekoa izango zaio Espainiako Auzitegi Nagusiaren eta Europako Justizia Auzitegiaren kontraesanezko bertsioak aztertzea, Luxenburgoko auzitegiak etentzat jo baitu Llarenak igorritako euroagindua.

Llarenaren idatziak jasotzen duenez, Europako Justizia Auzitegia «okertu» egin zen Puigdemonten kontrako euroagindua indargabetuta zegoela baieztatzean, eta Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio horren ardura. Epailearen arabera, Luxenburgoko auzitegiaren uztailaren 30eko autoak etentzat jo zuen euroagindua Espainiako Estatu Abokatutzak hala zegoela adierazi ziolako, baina nabarmendu du euroagindu hori indargabetzeko eskumena berea dela eta ez duela halako erabakirik hartu. «Inoiz ez zaio Estatu Abokatutzari euroagindua eteteko erabakia jakinarazi, eta Estatu Abokatutzak ere ez du erabaki hori gauzatzea bultzatu». Horrenbestez, Espainiako Gobernuaren menpeko erakunde horri leporatu dio kontraesanezko bertsioen erantzukizuna.

Puigdemont atxilotu egin zuen Italiako Poliziak joan den ostiralean, Llarenak igorritako euroaginduan oinarrituta. Sardiniako Alghero hiriko aireportuan atxiki zuten, eta aske gelditu zen hurrengo egunean, Sassariko Helegite Auzitegiaren aurrean deklaratu ostean. Kataluniako presidente ohiak datorren astelehenean deklaratu beharko du berriz epaile beraren aurrean, eta auzitegi horrek erabaki bat hartu beharko du Puigdemonten kontrako euroaginduari buruz.


Summary: Gizon bat hil dute Bilboko Abandoko geltokian, sastatuta. Erasoa arratsaldean izan da, eta 20:30ak aldera 18 urteko gizonezko bat atxilotu du Ertzaintzak, erasoan parte hartzea leporatuta.

Gizon bat labankadaz hi dute gaur arratsaldean Bilboko Abandoko geltokian, borrokaldi batean antza, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez. Erasoa arratsaldeko bostak aldera gertatu da. Ertzaintzak berehala hesitu du ingurua, osasun langileek zauritua artatzen zuten bitartean. Gizonezkoa larri eraman dute Basurtuko ospitalera, eta bertan hil da. Hainbat hedabidek zabaldu zutenez, erasoan hildako gizonak 20 urte inguru zituen.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ohar bidez jakinarazi duenez, erasoa gertatu eta berehala, Ertzaintzak polizia operazioa abiatu du erasotzaileak atzemateko, eta 20:30ak aldera 18 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, ustez erasoan parte hartzeagatik. Gertatutakoa argitzeko ikerketa abiatu du Ertzaintzak.


Summary: Realak beste puntu bat batu du Europa ligan, Monakoren aurka. Txuri-urdinak setaz saiatu dira etxeko lehen partida irabazten, baina oso aurkari sendoa izan dute aurrean. Galtzen hasi ostean, banakoa egin dute bigarren zatian, eta Monakok baino anbizio handiagoa erakutsi.

Puntuak banaka ari da biltzen Reala Europa ligan. Gaur, bana berdindu du etxean Monakoren kontra. Gogotik ahalegindu da garaipena lortzen, baina oso hezur gogorra topatu du aurrean. Txuri-urdinen talentua eta esfortzua ez da aski izan Monakoren ahalmen fisikoari eta ordena defentsiboari gailentzeko. Exijentzia handiko beste partida bat izan da, PSVren aurka jokatu zutena bezalaxe. Ezin izan dizkiete hiru puntuak eskaini aspaldiko partez Europako futbolaz gozatu duten zaleei. Akaso, hori zen merezi zuten saria, aurkariak baino gose handiagoa erakutsi baitute garaipena lortzeko. Puntua ez da txarra, dena den. Betiere, Sturm Grazi, multzoko aurkari apalenari, hurrengo bi partidak irabazten badizkiete.

Hasieratik, berea egin nahi izan du Realak, ohiko estiloari leial. Berehala bereganatu du baloia, zaintza estuen bitartez, eta jabetza luzeak izaten ahalegindu da. Apurka, aukerak ere hasi da sortzen: Oiartzabalek gora jaurti du falta bat areatik gertu, eta erasoko trantsizio azkar batean, Januzajek indarrez jaurti du ezker oinarekin. Langatik gertu igaro da baloia. Bada, txuri-urdinen hasiera ona ezerezean utzi du Disasik, korner batean 0-1ekoa eginda. Atzelariak zutoinera jaurti du buruz, ahaltsu, eta Remirok ukitu ostean sartu da baloia ate barruan.

Kanpokoen nagusitasun fisikoaren adierazgarri izan da gola. Eta gerora ere, bertute horren berri eman du Nico Kovacen taldeak. Eta ez hori bakarrik: kokapen ona eta kontraerasoak bizkor antolatzeko gaitasuna ere erakutsi du. Realak, anartean, arazo handiak izan ditu jokoari sakontasuna emateko. Erraz ukitzen zuen bere zelaian, baina aurkariarenean ez zuen zirrikiturik aurkitzen. Merinoren lerro arteko paseak eta Portuk, aurrelari lanetan, sakonera egindako korrikaldiak ez dira aski izan Monako desegituratzeko. Oiartzabalek aukera izan du Zalduak baloia goian lapurtu ostean, eta Elustondo falta batean ahalegindu da. Alferrik izan da, ordea: Monakok eroso eutsi dio errentari atsedenera iritsi artean.

Alabaina, Realak beste martxa bat sartu du bigarren zatian. Erritmo biziagoan jokatu da partida, Imanol Alguacilenei komeni zitzaien bezala. 52. minutuan banakoa egitear izan da Portu, erremate akrobatiko batekin, eta ondorengo kornerrean, berdinketa berrezarri du Merinok. Aparta izan da Januzajen erdiraketa, eta are hobea erdilari nafarrak lehen zutoinean buruz egin duen erremate gurutzatua. Hortaz, odolkiak ordainetan Monakorentzat. Gutxirekin jarri da aurretik lehen zatian Kovacen taldea, eta erasoan are gutxiago agertu da Realak lehia orekatu ostean. Reala, ordea, gero eta usuago hasi da Nubelen ate ingurura hurbiltzen, Januzaj distiratsu batek gidatuta. Haren oinetatik igaro dira Realaren jokaldirik esanguratsuenak. Eta aukera onenak ere bai.

Belgikarrari ate aurrean asmatzea falta izan zaio bakarrik. Errematatzaile baten premia sumatu du Realak, bigarren zatian izan duen nagusitasuna markagailuan adierazteko. Azken minutuetan eten egin da partida, aldaketak eta Vollanden sarrera itsusi bat tarteko. Xextra izan da bi taldeetako jokalari eta teknikarien artean. Azkenean, puntu banaketa Anoetan. Reala multzoko hirugarren dago orain, bi punturekin; lau dituzte Monakok eta PSVk.


Summary: Kaiku, Euskal Herriko baserritar familien esnea. Kaiku proiektua abeltzaintza familiek osatzen dute, eta duela 60 urtetik baino lehenagotik konpromiso sendoa du sektorearekin.

Gaur egun, Kaikun 640 familia inguruk jarduten dute abeltzaintzan, Euskal Herri osoan. Familiek kudeatutako ganadutegiak eboluzionatuz joan dira urteetan, eta belaunaldiz belaunaldi transmititu dute tradiziozko trebetasuna eta aurrerapen teknologikoak konbinatuta. Kaikuk sektorearen iraupenarekin eta jasangarritasunarekin duen konpromisoan, abeltzain guztiak berdin tratatuak dira, handiak zein txikiak. Horri esker, abeltzain txikikiek beren jarduera garatzen jarrai dezakete, bai baitakite beren ekoizpena osoa jaso egingo dela baserriaren kokapen geografikoa eta ekoizten duten litro kopurua edozein delarik ere.

Izan ere, lehen sektorearen jasangarritasuna denon ahotan dabil. Sektore hori maiz ahaztua izan da, baina funtsezkoa da gure gizartearentzat eta hurbileneko inguruarentzat. Landa inguruneko lanak lanpostuen sorrera eta ekonomia zirkularra sustatzen ditu, eta gazteak hirietara lan bila joatea neurri batean ekiditen du, eta herriak bizirik mantentzen.

Kaikuko abeltzain familia horietako bat Edurnerena da. Aintzane eta Zaloa ahizpekin batera Abanto Zierbena gainean duen baserrian lan egiten du. Aitari txanda hartu ondoren, haiek dira Goialde familia ustiategiaren buru.

Emakumeek sektorean duten funtsezko paperaren adibide dira; izan ere, orain arte beti itzalean egon badira ere, abeltzaintzan oso parte aktiboa izan dute. Haiek zuzentzen dute ustiategia, lehengaien erosketarekin eta behien zaintzarekin lotutako guztia kudeatzen dute eta esnearen ekoizpena kontrolatzen dute.

Hiritik oso gertu bizi diren arren, baserria dagoen inguruari esker, behiek aske bazkatu dezakete. Gainera, inguruko eremua produktu kimikorik gabe lantzen dute: ongarri naturalak erabili eta bioaniztasuna errespetatzen dute. Larreak zaintzeak ingurunea babesten du, ezagutzen dugun moduan, sastrakarik gabe mantentzen da, eta sute arriskua murriztu egiten da. Belar horrekin eta zerealekin modu erabat naturalean elikatzen dituzte behiak.

Estilo tradizional garbiari eutsiz eta, beren eguneroko lana garatzeko sektoreak egindako aurrerapenak txertatuz joan diren heinean, hiru ahizpa horiek apustu garbia egin dute ingurumena errespetatzen duen negozio eredu jasangarri baten alde.

Santi eta Iñaki Arakistain, Kaikuko aita-seme abeltzainak Itziarren.IÑIGO SIERRA

Beste familietako bat Itziarko Santik eta haren seme Iñakik osatua da. Beraiek teknologiaren aldeko apustua egin dute, jarduera profesionalizatu eta animalien ongizatea hobetze aldera. Behiak jezteko sistema automatizatua ezarri dute baserrian, behiak eskariaren arabera jezteko. Izan ere, hori da animaliak tratatzeko modurik naturalena. Gainera, horrek behien osasuna momentu oro kontrolatzea ahalbidetzen du:

«Etorkizunera begira, teknologia eta aurrerakuntzen bidea jarraitzea erabaki dugu. Semeak erreleboa egiteko ere, honek eguneroko lana erakargarriagoa egiten du», dio Santik.

Baserrietan teknologia ezarriz, ingurugiroarekin jasangarriago izatea ere lortzen da. Esaterako, plaka fotovoltaikoak ezarriz eta eguzkiaren energia aprobetxatuz baserria martxan jartzeko.

Kaikuko familia abeltzainen lanari eta ahaleginari esker, besteak beste Edurneren eta Santi eta Iñakiren familiei esker, hurbileko produktua lortzen dugu, Bizkaian, Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan bizi diren abeltzain familiek ekoitzitakoa, uste baino askoz hurbilagokoa, kalitate eta zapore handikoa. Familia horiek, gainera, beren behiak modu natural eta arduratsuan zaindu eta elikatzen dituzte gure larreetako belarrez. QR kode hau eskaneatuz gero, zure inguruan zenbat ganadutegi dauden ikusi ahalko duzu, eta Kaiku Km0 ekoizpen arduratsuko brik-esne bakoitzaren atzean dauden familiak ezagutu.


Summary: Gasaren tarifa garestiagoak sartu dira indarrean. %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru hornidura motak. Espainiako Gobernuak esku hartu ondoren apaldu da igoera, garestitze askoz handiagoa izan baita berez handizkako merkatuan.

Nazioarteko merkatuetan gasak izan duen garestitze handiaren ondorioak apaltzeko neurriak hartu ditu Madrilgo gobernuak, eta ostiraletik %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru hornidura motak. Esku hartu izan ez balu, hiru hornidura mota horietan (TUR1, TUR2 eta TUR3) prezioak askoz gehiago igoko ziren, %25,8, %36,1 eta %47,6 hain zuzen. Lehen tarifa da janaria prestatzeko eta ura berotzeko erabiltzen dena; bigarrenarekin, berogailuak ere gasaren bidez berotzen dira; eta hirugarrena enpresentzat da, ekoizpenean gas kantitate handia erabiltzen den industrian.

Dena den, garestitze handia apaltzea ahalbidetu duen neurria behin-behinekoa da, 2021eko azken hiruhilekorako eta 2022ko lehenerako. Ostera, garestitze osoa pairatu beharko dute kontsumitzaileek, baina gasaren prezioa merkeagoa denean handizkako merkatuan. Atzo, 82,8 euroan zegoen megawatt-ordua, duela urtebete baino zortzi aldiz garestiago.

Horrez gain, gaur bertan sartu da indarrean gasaren horniduraren araberako sailkatze berria. Hiru mota ez, lau izango dira aurrerantzean kontsumitzaileak egiten duen gas eskaeraren araberako hornidurak. CNMC arautzaileak erabaki duenez, 5.000 kilowatt-ordu baino kontsumo apalagoentzat izango da lehena, TUR.RL1 gisa sailkatu dutena. 5.000 eta 15.000 kilowatt arteko kontsumoa TUR.RL2 motakoa izango da; 15.000 eta 50.000 artekoa, TUR.RL3 tarifa izango da; eta laugarren tarifak 50.000 eta 300.000 kilowattt arteko kontsumoa arautuko du. Gas fakturaren zati finkoa igo egingo du sistema berriak, baina %25 arteko aurreztea ahalbidetuko die kontsumitzaile txikiei, CNMCren arabera.


Summary: Urkulluk espero du asteartean larrialdi egoera amaitutzat ematea. Pandemiaren bilakaera «positiboa bada», datorren astearteko Labiren bileran Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako larrialdi egoera desaktibatuko dela aurreratu du.

Pandemia ez da bukatu, baina iragan astean iragarri zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, «helmuga gertu» eta transmisioa apalduta, «beste garai batean» sartuko dela. Orain, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak bide beretik jarraitzeko asmoa aurreratu du. Datorren asteartean da biltzekoa Labi, eta bilakaera epidemiologikoa «positiboa bada», larrialdi egoera amaitutzat ematea espero du.

Lehendakariaren esanetan, larrialdi egoera bukatutzat emanez gero indargabetu eginen lirateke COVID-19ari kontra egiteko ezarriak diren neurri gehienak; hala nola edukieren, ordutegien eta pertsonen arteko bilkuren gaineko mugak.

Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, EAJko legebiltzarkide Luis Javier Telleriak azken asteetan COVID-19ak izandako bilakaeraz galdetzean eman du erantzun hori. Urkulluk zehaztu du atzo bertan bildu zela Labiren batzorde zientifiko teknikoa, eta astelehenean bertan bilduko dela berriz. Bertan, haren hitzetan, batzordeak «adierazi zuen gizarte jarduera ahalik eta arruntena berreskuratzeko trantsizio etapa betetzen ari dela».

Urkulluren arabera, astelehenean eta asteartean zehaztuko da ea egoera finkatzeko «beste urratsen bat» egin ahal den, baina asmoa zein den aurreratu du jada: «Ezarri genituen helburuak betetzen ari gara. Pandemiaren bilakaera egunero aztertzen jarraituko dugu, eta nahia da osasun larrialdiaren amaiera ezartzen duen dekretua aurkeztu ahal izatea egunotan, bilakaerak horrela jarraitu ezkero».

«Beheranzko joera egonkorra»

Neurriak gaixotasunaren bilakaeran eta horrek osasun sisteman dituen ondorioetan oinarrituta hartzen dira, eta, Urkulluren arabera, azken bi hilabeteetan hamar aldiz jaitsi da intzidentzia: uztailean 100.000 biztanleko 873 positibo izatetik, 80 izatera pasatu da. «Datu horiekin, Euskadi, egoera pandemiko batetik, endemikotzat jo daitekeen beste batera pasatzen ari da». Ospitaleen gaineko presioa ere arindu egin da: abuztuaren 22an, ZIUetan 82 gaixo zeuden eri; orain, berriz, erdia. Txertaketari dagokionez, berriz, 12 urte gorakoen artean %90ek dute txertoa jarrita. Europarekin bat eginez, «beheranzko joera egonkorra eta jarraitua» dela nabarmendu du.

Baina ikusteko dago asteartean Labik zer neurri indargabetzen dituen. Adibidez, asteazkenean Osasun Sistemako Lurralde Kontseiluak kirol zelaietan kanpoaldean zaleen %100 itzultzea eta barrualdeetan %80 sartu ahal izatea proposatu zuen, baina Jaurlaritza abstenitu egin zen, horri buruz erabakitzeko eskumena zutela argudiatuta, eta astearteko Labiren esku utzita erabakia.


Summary: Murrizketarik gabeko bideari lotu zaio Nafarroa. Gaurtik, herrialdean bertan behera dira izurriari kontra egiteko indarrean ziren neurriak, hala nola ordutegiekin eta talde bilkurekin lotutako mugak.

Urriarekin batera ailegatu da aro berria Nafarroara. Izan ere, hilabeteari ateak zabaldu ez ezik, COVID-19aren kontrako murrizketarik gabeko garaia hasi du herrialdeak gaur. Nafarroako Gobernuak indargabetu egin du ordutegiak eta jende bilkurak mugatzen zituen arau oro. Maskararen erabilerari loturiko neurriak indarrean segitzen du, halere, toki itxietarako.

Mugen arindua gizarteko esparru guztietan sumatu daiteke jadanik. Edonola ere, tabernariek eta ostalaritzako langileek nabarituko dute leuntzea indar handienarekin, besteak beste. Hilabeteak eman dituzte lokalen barrenean sar litekeen jendea kontrolatzeko ahaleginetan, eta ohi baino lehenago hetsi dituzte ateak. Orain, arau horiek ez dira traba izanen.

«Urte gogorra izan da, hilabete bereziki latzak izan dira ostalariontzat. Pozik hartu dugu albistea», azaldu du Iruñeko Txantrea auzoko Avenida tabernako Asier Olmedok. Gainera, nabarmendu duenez, arinduaren eragin positiboa ez da mugatzen irabazi ekonomikoetara soilik: «lasaiago» lan egiteko ere balioko die aldaketak. «Etengabe ibili behar izan dugu jendea zenbatzen, mahai bakoitzean eserita zen jende kopurua kontatzen, bezeroei ahalegina egin zezatela eskatzen. Gehienek ongi jokatu dute, baina nekagarria izan da», adierazi du.

Gaurtik, dantzalekuek ere pandemian ezarritzako ordutegi mugarik gabe irekiko dituzte lokalak. Ainhoa Saenz Indara diskotekako zerbitzaria da, eta, kontatu duenez, buru-belarri dira lanean berriz hasteko. «Oso gogotsu gaude. Aspaldi ikusi gabekoa izanen dugu asteburuan: dantzalekua irekita izanen da 06:00ak arte, azkenik».

Neurriak indargabetuko zirela jakin zenetik, batik bat poza eta euforia izan da nagusi herritarren artean. Aldarte onean esnatu dira gaur, aro berri posiblearen atarian. Edonola ere, kezka ez da guztiz desagertu. Berako (Nafarroa) Miren Mitxelena ez da guztiz lasai; gaur-gaurkoz, beldur da ez ote den goizegi halako arintze handirik egiteko. «Ulertzen dut albisteak emaniko zirrara. Mugatuegi izan gara orain arte, baina dena bat-batean? Ez dakit, bada». Dena dela, nabarmendu du maskara oraindik erabili beharrak aski lasaitzen duela. «Ikusteko dago neurria beteko den edo ez, baina ongi da arauari eutsi izana. Barnealderako, bai», adierazi du Mitxelenak.