Summary: Kolaboratzaile berriekin ekin diote denboraldiari EITBko irratiek. Euskadi Irratiko Faktoria eta Baipasa saioetan umorezko tarteak sortu dituzte: Auto-hizketak eta Ezbaian. Asteazken goizean saio berezia egingo dute Zaballako espetxetik.

Iñaki Guridik gidatuta, gaur hasi du irrati denboraldia Euskadi Irratiko Faktoria-k. Hartaz, aro berri bat hasi dute herritarrekin: ama izan berri dena, kontratu finkoa lortu berri duen Mauritaniako errefuxiatua, unibertsitateko ikasketak hasiko dituen kirolari profesional ohi bat, denda bat ireki berri duen ekintzailea… Euskal herritarren bidelagun izan nahi du denboraldi honetan Faktoria-k. EITBko irrati guztiek ekin diote gaur denboraldi berriari. Datozen egun eta asteetan, kolaboratzaile berrien ahotsak entzun ahalko dira.

Emankizun berezi bat egingo du etzi Euskadi Irratiak, bestetik: Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena eskuratu atarian, Zaballako (Araba) espetxe barrutik egingo dute saio berezia asteazkenean. Jaime Tapia (espetxe arloko aholkularia), kartzelako presoak, psikologo bat... Gonbidatu zerrenda luzea, gaiaren ertz guztiak lantzeko.

Klima aldaketa izango da Faktoria-ren lan ildoetako bat irrati urte berrian, eta Euskal Herrian gaur egun duen eragina aztertuko dute adituen eskutik, eta eragin hori nabaritzen duten lekuetatik bertatik egingo dute. Atal berriak ere izango dituzte: horietako bat, astelehenetan, Auto-hizketak, autoan lanera bidean doan fikziozko entzule baten hausnarketak, umorezko ukituarekin. Jon Celestinok musika eta aktualitatea lotuko ditu hamabostean behin. Ainhoa Etxaide, Elena Laka, Eneko Zarraoa eta Estitxu Garai dira analisia egiten lagunduko duten izen berrietako batzuk. Eta kolaboratzaileen taldera Oier Arantzabal, Alaia Martin eta Maddalen Arzallus batuko dira, besteak beste.

Faktoria-ren bigarren zatian, magazinean, Manu Etxezortuk eta haren lantaldeak bizitza kontatzen jarraituko dute. Gertuko istorioak eta momentukoa, kaletik. Horrez gain, berrasmatzen jakin duten pertsonak ezagutuko dituzte entzuleek Ane Undurragaren eskutik. Norbera hobeto bizitzeko aholkuak emango ditu Aitor Aritzeta psikologoak, eta poltsikoa zaintzen ikasiko dute entzuleek Sara Urionabarrenetxea ekonomialariarekin.

Arratsaldean, Olaia Urtiagak munduko leihoa zabalduko du Baipasa-n. EITBren nazioarteko sareaz gain, aurten, Ekialdera eramango dituzte entzuleak Mari Jose Lasak eta Andoni Lubakik. Pantailetan ez galtzeko ikus-entzunezkoen mapa egingo dute Gaizka Izagirrek, Marga Berrak eta Ibai Zabalak. Eta irribarrez amaituko dute astea Ezbaian umorezko tartean, Antton Telleria eta Iker Laurobarekin eta Iñaki Cid eta Eneritz Sanchezekin.

Asteburuan, munduari patxadaz begiratuko diote Amarauna saioan, Nagore Telleriak gidatuta. Iñaki Segurolak eta Andoni Egañak zer pentsa jarriko dituzte entzuleak, mundu digitalari erne segituko dute, eta trantsizio energetikoa egiten lagunduko du Aitor Urrestik, energia berriztagarrietan adituak. Igotz Alkorta eta haren lantalde guztia arduratuko da, bestalde, asteburuetako albisteak xahutzeaz.

Estibaliz Ruiz de Azua Radio Euskadin

EITBren irratietako gaztelaniazko eskaintzan, berrikuntza nagusia Radio Euskadik eta Radio Vitoriak estreinatuko duten arratsaldeko magazina izango da. Estibaliz Ruiz de Azuak Distrito Euskadi irratsaioa gidatuko du, eta adi begiratuko dio inguruan gertatzen den guztiari. Euskal Herriko kale eta plazetan barrena ibiliko dira saioko kazetariak herritarrekin kontu kontari. Entzuleak eta haien istorioak izango dira protagonista, astelehenetik ostiralera, 16:00etatik aurrera.

Xabier Garcia Ramsdenek gidatzen duen Boulevard saioa 12:00ak arte luzatuko dute, eta solaskide berriak izango ditu: Isabel Zelaa Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa, Iñaki Garcinuño Cebekeko presidente ohia, Joseba Permach Iratzar Fundazioko kide eta EHUko irakaslea, Mohamed Akbache enpresa aholkularia, Jonathan Martinez kazetaria, Manuela Carmena Madrilgo alkate ohi eta epailea, Arantza Sinobas kazetaria eta Humberto Gutiérrez umoregilea.

12:00etan, La terraza irratsaio berria entzun ahalko da Radio Euskadin. Herritar ezagunekin hizketaldiak eskaintzeaz gain, tarte berri bat izango dute: ETB2ko Atrápame si puedes lehiaketaren irratiko bertsioa egingo dute. Irabazleak telebistako saioan parte hartzeko txartela eskuratuko du. Iñigo Lejarzak gidatuko du saio berri hori.

Gaztearen eskaintza

Gaztean Dida saioak jarraituko du goizetako iratzargailua izaten, baina 14:00ak arte luzatuta. Horrenbestez, 07:00etatik 11:00etara, Julen Telleriaren gidaritzapean, Jon Gotzon, Antton Telleria eta Andrea Aranburu arituko dira zuzenean. Ohiko kolaboratzaileak ez ezik, Andoni Ollokiegi musikaria, Azpiazu fitness Instagrameko fenomeno berria eta Gaztea Cover irabazi zuen Ainhoa Arroitajauregi izango dituzte lagun aurten, besteak beste. 11:00etatik 14:00etara, ordea, Ainhoa Vitoriak eta Xabin Fernandezek hartuko dute lekukoa.

Gu saioak arratsaldeak girotzen jarraituko du, Ibon Fernandez, Maite Garmendia eta Alain Perez esatariekin. Gauak, berriz, Julen Idigorasenak izango dira: diskoari buelta eman eta B Aldea-n murgiltzeko, 20:00etatik 22:00etara. Jarraian, nazioarteko musika zerrenden errepasoa ekarriko digu Maider Gorostegik, astelehenetik ostegunera, 22:00etatik 23:00etara.

Bestalde, klasikoei leiho bat irekiko diete asteburuetan, Joseba Sacristanen eskutik: larunbatean 19:00etatik 21:00etara, eta igandean 13:00etatik 15:00etara. Flaca DJk, bestalde, ostiral gauak girotzen jarraituko du aurten ere, 22:00etatik 23:00etara. Larunbat goizetan, Top Gaztea zerrendaren errepasoa egingo dute Oizeder Mayok eta Oihan Vegak, 11:00etatik 13:00etara. Igande arratsaldeak Txurruk gidatuko ditu, 17:00etatik 20:00etara, 2 positive saioan. Eta, astea behar den moduan amaitzeko, Makalak Boom shaka laka-ren txokoa zabalduko du, 22:00etan hasita.

Egitasmo bereziei dagokienez, maketa lehiaketa ohi baino beranduago egingo dute aurten. Pandemia dela eta, denboraldi hasierarekin batera jarriko da martxan 30. aldia. Grabazioak jasotzeko epea irailaren 6an hasiko da, eta, urteurrenari keinu berezia egin asmoz, Nøgen taldeak EH Sukarraren —eibartarrek irabazi zuten lehen Maketa Lehiaketa, duela 30 urte— izen bereko kantua moldatu du, eta Gazteako esatariek bideoan parte hartu dute. Maketa Lehiaketaren 30. aldiaren finala azaroaren 25ean egingo dute.


Summary: Tuteran gizon bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita. Atxiloketa atzo goizaldean gertatu zen, herriko geltoki intermodaletik hurbil. Erasoaren lekuko izan ziren SOS Nafarroako kide batzuek eman zioten abisu Poliziari.

Tuterako (Nafarroa) Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen atzo herriko geltoki intermodalaren ingurumarietan, indarkeria matxistarekin loturiko delituak leporatuta. SOS Nafarroako kide batzuek Poliziari deitu zioten, eta bertara joateko eskatu. Gizonezkoa modu oldarkorrean ari zen eztabaidan bikotekidearekin, emakume batekin. Udaltzaingoak emandako informazioaren arabera, gizonezkoak jarrera «bortitzez» erantzun zien agenteei, eta uko egin zion bere burua identifikatzeari. Horregatik, gizonezkoa zigortzea erabaki zuten poliziek.

Handik ordubetera, emakumezkoak Poliziari deitu zion, laguntza eske. Salatu zuenez, gizonezkoa asaldatua zen aurretik poliziekin izandako topaketarengatik, eta etxeko atariko kristala hautsi zuen ukabilkada batez. Azkenik, udaltzainek atxilo eraman zuten gizonezkoa. Azaldu zutenez, gizona indarkeria matxistagatik salatua izana zen aurretik ere, baina, orduko hartan, agenteek ezin izan zuten atxilotu.


Summary: Europako banku handiak paradisu fiskalez baliatzen dira oraindik ere. Urtero 20.000 milioi euro izaten dituzte zerga erregimen bereziki mesedegarriak dituzten 17 herrialdetan.

Berdin die eskandalu gero eta gehiago ateratzea argitara; Europako banku handienek berean jarraitzen dute, zerga paradisuez baliatzen, etekin ahalik eta handienak ateratzeko. EU Tax Observatory ikerketa erakundearen arabera, jokaera horrek ez du aldaketa esanguratsurik izan 2014. urtetik 2020ra bitartean, eta Europako 36 banku handik urtero 20.000 milioi euro erregistratzen dituzte zerga txikiko herrialdeetan; hots, euren mozkinen %14.

Gabriel Zucman ekonomistak zuzendutako ikerketak HSBC, Deutsche Bank, eta Societe General ikertu ditu. Zucmanen arabera, beste bankuak paradisu fiskal askotaz baliatzen dira, baina HSBCrena kasu berezia da, soilik Hong Kongeko zerga paradisua erabiltzen baitu, nahiz eta egoitza Londresen (Erresuma Batua) izan. Eta beste inork baino gehiago erabiltzen du, gainera. HSBCk, 2018-2020 tartean, bere zerga aurreko mozkinen %62 zituen paradisu fiskal horretan.

Zer irabazten dute bankuek haien mozkinen zati bat paradisu fiskaletan jartzen? EU Tax Observatoryk ariketa interesgarria egin du bankuetako langileen produktibitateari begiratuz. Deigarria da: zerga paradisuetan langileko batez besteko produktibitatea 238.000 eurokoa da, eta herrialde normaletan, 65.000 eurokoa da.

Zerrendan bigarrena Monte dei Paschi Italiako bankua da, zeinak etekinen %49,8 zituen zerga paradisuetan. Monte dei Paschi 2017. urtean erreskatatu zuen Italiako Gobernuak, eta entitatea aurten desagertuko da: berriz ere bankua erreskatatu beharrean, gobernuak hobetsi du hura Unicreditek erostea, estatuak diruz lagundutako operazio batean. Zenbait azterketaren arabera, 2008. urteaz geroztik, Europako zergadunen 1,5 bilioi euro joan dira larri zebiltzan bankuak erreskatatzera.

Standard Chartered, Deutsche Bank eta NordLB dira hurrengoak zerga paradisuak gehien erabiltzen dituztenen zerrenda horretan. Eta, besteak beste, mozkinak erregistratzen dituzte Bahametan, Birjina Uharte Britainiarretan, Kaiman uharteetan, Jerseyn, Guerneseyn, Gibraltarren, Hong Kongen, Macaon, Panaman, eta Europako Batasuneko kide diren Maltan eta Luxenburgon.

2014tik 2020ra bitartean bankuetako batzuek txikitu egin dute zerga paradisuetan erregistratzen zuten mozkinen pisua, baina izan dira handitu egin dutenak, tartean, egoitza Bilbon duen BBVA. 2014-2016 tartean, zerga aurreko mozkinen %0,9 zituen paradisu fiskaletan erregistratuta. 2018-2020 tartean, zerga aurreko etekinen %1,9 zituen horrela.

Eta gauzak horrela, zerga txikiko jurisdikzioak baliatzen dituzten konpainiei %15eko gutxieneko sozietate zerga global bat ezartzeko akordioa oraindik nori ezarri oraindik zehazteko eta arautzeko dago. Baina, itxura guztien arabera, eta, besteak beste, lobbygintzari esker, bankuak kanpo geldituko dira G20an hartutako erabaki horretatik.

EU Tax Observatoryren kalkuluen arabera, paradisu fiskaletako tasen beharrean bankuek gutxieneko %25eko tasa efektibo bat ordaindu beharko balute, urtero 10.000-13.000 milioi euro gehiago bilduko lituzkete Europako ogasunek.


Summary: Beste 240 kutsatu zenbatu dituzte Hegoaldean: kopururik apalena ekain amaieratik. Atzo beste 37 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Orain 95 gaixo daude ZIUetan.

Birusaren transmisioari buruzko datuek erakusten dute kutsatuen kurbak behera jarraitzen duela. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, atzo 4.369 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta 240 positibo zenbatu zituzten: kopururik apalena ekainaren 29tik. Hala, positiboen ehunekoa %5,4 izan zen Hego Euskal Herrian, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako kopurutik hurbil —%5 baino txikiagoa izatea gomendatzen du—. Lurraldeka, Bizkaian 116 zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 57; Araban, 32; eta Nafarroan, 31.

Ordea, Hego Euskal Herriko presio asistentzialak ez du, oraingoz, arintzeko trazarik. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 37 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta orain 95 gaixo daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, azken egunetako kopuru antzekoa.

Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du birusarekin eri zen herritar bat zendu dela herrialdean. Foru gobernuak ez bezala, Eusko Jaurlaritzak astean behin baizik ez du ematen heriotzen gaineko informazioa: asteazkenean eguneratuko ditu datuak.


Summary: Durangoko Azokak bisitariak izango ditu berriz. Azoka hibridoa antolatuko du Gerediaga elkarteak, abenduaren 3tik 8ra, saltoki digitalari eutsiz baina jende talde mugatu bati azokara joateko aukera emanez. Izena emateko epea irailaren 19ra arte egongo da zabalik.

Bisitari kopuru mugatuarekin eta osasun baldintzetara egokituta, baina edizio fisikoa izango du Durangoko 56. Azokak. Abenduaren 3tik 8ra azokak berriz ere bisitariak jasoko dituela iragarri du Gerediaga elkarteak ohar bidez, eta gaur zabaldu du Landako gunean egon nahi duten saltzaileentzako izena emateko epea. Parte hartu nahi duten argitaletxe, diskoetxe, ekoiztetxe, elkarte, erakunde, banatzaile eta autoekoizleek irailaren 19ra arte izango dute horretarako aukera, durangokoazoka.eus webgunearen bitartez.

Gerediaga elkarteak aurrez aurrekoaren aldeko «apustua» egitea erabaki du, beraz, «Landakon mahaiak jarriz, bisitariak gonbidatuz eta urteroko sortzaile eta kulturzaleen arteko harremanak berreskuratuz»; eta aitortu du aurtengo azoka «erronkaz beteta» egongo dela.

Hibridoa izango da azoka, halere: erdiz presentziala eta erdiz digitala. Bisitari kopuru mugatu batek salmahaiak bertatik bertara ikusi ahal izango ditu, «momentuko osasun neurrietara egokituz eta segurtasuna bermatuz»; ordea, Durangora joaterik ez dutenek webgunearen bidez ere egin ahalko dituzte erosketak, iaz bezala. Beraz, aurten erakusmahaia alokatzen duten guztiek modu presentzial eta digitalean hartuko dute parte Durangoko Azokan.

Sormen Bekaren deialdia ere zabalik dagoela jakinarazi du Gerediaga elkarteak. Aurten laugarren aldia izango du, eta edozein generotako kultur sorkuntza digitalean oinarrituko da. Sortzaile berriei zuzenduta dago, eta parte hartzaileek praktika edota espresio artistiko batean oinarritutako lan digital bat sortu beharko dute, alde fisikoarekin uztartu ahal izango dena. Hitzak barne dituen sormen lana bada, euskara hutsezkoa izan beharko du, egitasmoaren helburu nagusia euskarazko sorkuntza sustatzea baita.

Irabazleak 15.000 euroko diru saria jasoko du, bai eta sorkuntza prozesurako eta plazaratzeko laguntza ere. Izena emateko epea irailaren 21era arte egongo da zabalik. Proiektuak aurkezteko informazio zehatzagoa aurki daiteke durangokoazoka.eus webgunean.

Iazko esperientzia

Iaz, azoka bisitaririk gabe egitea erabaki zuen Gerediaga elkarteak, pandemiak ezarritako murrizketen eraginez. Saltoki digital bat antolatu zuten ohiko azokaren ordez. Azokaren webgunera bideratu zituzten salmenta guztiak bost egunez, eta biltoki bilakatu zuten Landako gunea. Han jasotzen zituzten eskariak Gerediaga elkarteko kideek, han egiten zituzten paketeak, eta handik egiten zituzten bidalketak.

Arrakastatsutzat jo zuten esperientzia hura antolatzaileek, eta «hunkituta» ere azaldu ziren herritarrek azaldutako babesarekin. Guztira 28.000 produktu saldu zituzten saltoki digital horren bidez, eta, elkarteak emandako datuak gurutzatuz, 413.000 euro inguru mugitu zirela ondoriozta daiteke. Azokaren balorazioan bertan adierazi zuen Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak alde presentziala berreskuratzeko asmoa, eta gaur bidalitako oharrarekin baieztatu dute asmo hori.

Kolpeko etena

Zuzeneko emanaldietarako ere murrizketa handiak izan zituzten antolatzaileek. Azokaren parte diren guneek aurkezpen, kontzertu eta emisio programa antolatu zuten azoka egunetarako, eta webgunearen bidez zabaldu zituzten guztiak. Une hartan indarrean ziren neurri murriztaileen ondorioz, ordea, ikusle kopuru txiki bat baino ezin izan zuten izan aurrez aurre sortzaileek zuzeneko emanaldietan, eta Durangoko zein mugakide ziren herritako biztanleek soilik izan zuten emanaldietara bertaratzeko aukera.

Kolpean eten du azokaren hazkundea koronabirusaren krisiak. 120.000 bisitari jaso zituen duela bi urte, esaterako, pandemia lehertu aurreko azken aldian. Eta kopuru horretatik urrun geratuko da aurten gehienez ere jaso ahalko duen jende kopurua. Horrekin batera, sorpresa handirik ezean, osasun larrialdiaren aurreko kopuruetatik urrun geratuko da aurtengo aldiaren eragin ekonomikoa ere, Siadeco ikerketa enpresak egindako azterketaren arabera, sei milioi euro mugitzen baitzituen azokak pandemia aurretik.


Summary: Petronorren erregulazioa «justifikaziorik gabekoa» dela esan du epaile batek. Enpresak helegitea jarriko dio ebazpenari, enplegu erregulazioaren beharra hobeto azaltzeko. Bestalde, hidrogenoari, erregai sintetikoei eta eguzki energiari lotutako proiektuak Alba filialean batuko ditu Petronorrek.

Bilboko auzitegiak «justifikazio gabekotzat» jo du Petronorrek maiatzean indarrean jarritako ABEE aldi baterako enplegu erregulazioa. CCOOk eman du epaiaren berri eta ziurtatu du enpresak kontratuak berregin beharko dituela eta aldi baterako langabezian geratutako langileen soldatak ordaindu beharko dituela.

Maiatzean abiatu zen Petronorren aldi baterako erregulazioa. Beste malgutasun neurriak agortuta, 965 langileetatik 364 erregulazioan jarri zituen findegiak, erregaien kontsumo jaitsierak haientzako nahiko lan bermatzerik ez zuela argudiatuta. Urrian zen amaitzekoa. Sindikatuek kontra egin zioten enpresari, besteak beste, langile askoren faltak enpresan segurtasun arazoak sortuko zituela ziurtatu baitzuten, eta auzitegietara jo zuten.

CCOOk langileen borroka «ausarta, kementsua eta bateratua» goraipatu du eta zorionak eman dizkie langileei. Enpresari, berriz, eskatu dio epaia berehala betetzeko. Petronerrek helegitea jarriko dio, ordea, ebazpenari, ABEEaren arrazoiak hobeto azaltzeko. Konpainiak esan du epaitegiak baztertu egin duela lan batzordeak eskatutakoa: erregulazioa baliogabetzea. Baina espediente hori ontzat emateko argumentazio gahiago behar duela esan du epaileak, Petronerren arabera, eta helegitean arrazoi horiek hobeto azalduko dituela iragarri du.

Alba filialaren sorrera

Petronorrek enpresa bat sortu du deskarbonizazioarekin eta trantsizio energetikoarekin lotutako jarduera guztiak biltzeko. Alba Emission Free Energy S.A. izena izango du enpresak, Petronorren filiala izango da %100ean, eta Bizkaian izango du egoitza.

Hidrokarburo enpresa gehienak bezala, Petronor ere bere burua prestatzen ari da erregai fosilek orain baino askoz leku gutxiago izango duten unerako. Eguzki energiaren arloan hasi da, hidrogenoaren inguruan hainbat proiektu ditu abian, eta erregai sintetikoak garatzen ari da. Arlo horiek guztiak Alba adarrean bildu ditu Muskizko findegiak.

«Energia jasangarriaren sorkuntzaren eta energia garbi berria ekoiztearen aldeko apustua modu argi eta irmoan bultzatzea da Albaren helburua, Repsolek eta Petronorrek ezarritako ibilbide orriaren arabera. Bide horretan, berrikuntza eta teknologia giltzarrizkoak izango dira trantsizio energetikorako».

Alba filialak lau arlo jorratuko ditu, oraingoz. Horietako bat da erregai sintetikoena. Erregai sintetikoak egungo erregaiak (gasolinak, gasolioak eta kerosenoak) ezdeusaren pareko karbono aztarnarekin ordezkatzeko gai diren erregai likidoak dira, eta bateragarriak dira egungo ibilgailuen motorrekin. Erregai sintetikoen proiektuak 58 milioi euro inguruko inbertsioa ekarriko du lehenengo fasean, eta egundoko aurrerapausoa izango da nekez elektrifika daitezkeen sektoreak deskarbonizatzeko: distantzia luzeko garraioa, itsasokoa eta airekoa).

Bioerregaiei dagokienez, Bilboko portuan instalatuko den bioerregaien lehen proiektuan, 29,2 milioi euroko inbertsioa egingo du Petronorrek lehen fasean, eta gasa sortuko da hiri hondakinetatik abiatuta.

Hidrogenoaren saskian arrautza asko jarri ditu Petronorrek. Horrela, hidrogeno berriztagarria elektrolisi bidez hiru fasetan ekoizteko instalazio bat martxan jarriko du, 112 megawatteko potentziarekin. Horrez gain, hidrogenoa hondakinetatik eta biomasatik abiatuta ekoizteko ere lan egingo du. BH2C Hidrogenoaren Euskal korridorea ere bultzatzen ari da enpresa, eta haren helburua da hidrogeno berriztagarriaren erabilerak sortzea, industria deskarbonizatzeko, mugikortasunaren arloko erabileretarako, eta erregai sintetikoak eta bioerregaiak ekoizteko.


Summary: Moto gidari bat hil da Azkoienen, auto baten kontra jo ondotik. Goizean gertatu da ezbeharra. Hildakoak 37 urte zituen, eta Calahorrakoa zen (Espainia).

Guardia Zibilak jakinarazi duenez, 37 urteko gizonezko bat zendu da Azkoienen (Nafarroa) izandako auto istripu batean. Gizona motoan zihoan, goizeko zortziak aldera, NA-115 errepidean, Tafallarantz (Nafarroa), eta errepide berera sartu den auto baten kontra jo du. Moto gidaria hil egin da, talkaren ondorioz.

Poliziak emandako datuen arabera, autoaren gidaria ez da zauritu.


Summary: Kolesnikovari 11 urteko espetxe zigorra ezarri dio Bielorrusiako auzitegi batek. Maxim Znak abokatua ere kondenatu dute. «Boterea bereganatzeko muturreko erakunde bat» eratu izana leporatu diete.

Minskeko auzitegi batek 11 urteko espetxe zigorra ezarri dio oposizioko buru Maria Kolesnikovari. Harekin batera, Maxim Znak abokatua ere kondenatu dute, hamar urteko kartzela zigorrera. Auzitegiak «boterea bereganatzeko muturreko erakunde bat» zuzentzea leporatu die. Duela urtebete inguru atxilotu zituzten biak, Bielorrusiako presidente Alexandr Lukaxenkoren azken hauteskunde garaipenaren osteko protesten harira. Kondenatuek helegitea aurkezteko aukera izango dute datozen egunetan.

Vesna erakundearen arabera, segurtasun nazionalaren aurkako ekintzak egitea, muturreko erakunde bat zuzentzea eta boterea konstituzioa errespetatu gabe hartzeko lan egitea leporatu diete. Izan ere, fiskaltzaren arabera, Kolesnikovak eta Znakek, oposizioko beste hainbat kiderekin batera, Bielorrusiako agintea hartzeko «konspirazio sekretu bat» hasi zuten iazko uztailaren 16an.

Biek lotura estua dute Viktor Babariko bankari eta presidentetzarako hautagai ohiarekin. Znak haren abokatua izan zen; Kolesnikova, berriz, politikariaren hauteskunde kanpainaren arduraduna. Babariko, ordea, iazko ekainean atxilotu eta espetxeratu zuten —hamalau urteko kartzela zigorra ezarri diote; besteak beste, eroskeria eta dirua zuritzea leporatuta—. Horren ostean, Kolesnikova eta Znak oposizioak eratutako Koordinazio Kontseiluko kide bihurtu ziren.

Erakunde haren helburua herrialdeko boterea «modu baketsuan» eskualdatzea da, eta abuztuaren 9ko hauteskundeen osteko protesten bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Bozetan, Lukaxenkok botoen %80 bereganatu zituen, baina oposizioak eta EB Europako Batasunak ez zuten emaitza onartu, argudiatuta iruzurra egon zela. Are gehiago, Europako Parlamentuak Sakharov saria eman zien oposizioko kideei, «eskubide politiko eta zibilen alde» egiteagatik.

Oposizioko kide nagusietako bat da Kolesnikova, Svetlana Tijanovskaia presidentetzarako hautagaiarekin eta Veronika Tsepkalorekin batera. Haiek ez bezala, Kolesnikovak Bielorrusian geratzearen alde egin zuen. Adierazi zuenez, pasaportea hautsi zuen autoritateek Ukrainarekiko mugara eraman zutenean.

Tijanovskaiak Lituaniatik adierazi du «erregimenak» Kolesnikova eta Znak «indargabetu» nahi dituela, eta «ez beldurtzeko» eskatu die herritarrei: «Gure heroiak indartsu ikusten ditugu. Euren zigorrak amaitu baino askoz lehenago aterako dira». Hala, exijitu dio Lukaxenkoren gobernuari bi kideak «berehala» askatzeko.


Summary: Hogei urte Unai Romano torturaren aurpegi bihurtu zutela. 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak gasteiztarra, eta haren esku egon zen bost egunez, inkomunikatuta. Ikoniko bilakatu da haren kasua, gehienetan ez bezala, atxilotua izan osteko egoeraren argazkia zabaldu zelako.

Unai Romano 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak, Gasteizen, ETAri laguntzea leporatuta (errugabetu egin zuten gero). 30 orduz inkomunikaturik eduki zuten, Madrilen, erietxera eraman behar izan zuten arte. Han, argazkia egin zieten 25 urteko gaztearen aurpegi-buru handitu eta ubelduraz josiei. Gutxitan lortu da torturak salatu berri dituen atxilotu baten egoera fisikoaren argazkirik. Horregatik, ikoniko bihurtu da Romanoren kasua, hitzez hitz zein figuratiboki. Gaur ere, tarteka zabaltzen da haren irudia sareetan, baita gezurra esateko ere, baina, beti, torturaren izugarrikeriaren ilustrazio ezin hobe gisa.

Atxilotu zuten egunean bertan hasi ziren funtzionarioak Romano jipoitzen, berak Gaztezulo aldizkariari sei urte geroago kontatu zionez. Salatu zuenez, etengabe jo zuten buruan, hainbat jipoi saiotan, eta, besteak beste, elektrodoak jarri zizkioten barrabiletan eta belarrietan.

Bere burua auzi mediku gisa aurkeztu zuen baten bisita eduki zuen lehenengo egunean. Ordurako, burua minduta eta gorrituta zeukan kolpeen ondorioz, baina emakumeak esan zion berak ez zuela ezer ikusten eta dena ondo zegoela. Bigarren aldian, ordea, izutu egingo zen, gaztea erietxera eramateko esan baitzuen. Hanturak itsuturik heldu zen Romano erietxera, eta han hainbat proba egin zizkioten, garunean kalterik ote zuen ikusteko, besteak beste. Han atera zioten gero ospetsu bihurturiko argazkia.

Ez zen hor amaitu gaztearen amesgaiztoa; ondorengo orduetan psikologikoki torturatzeari ekin ziotela salatu zuen. Besteak beste, haren ama atxilotu zutela eta tortura saioan hil zitzaiela sinetsarazi zioten.

Torturatu egin zutela kontatu zion Romanok Guillermo Ruiz Polanco epaileari, eta hark adierazi zuen ez zuela salaketa sinesten, nahiz eta gaztearen egoera begi bistakoa izan. Gaur Espainiako Barne Ministro den Fernando Grande-Marlaska Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea zen orduan, eta hark ere ez zuen onartu gazteak gero aurkeztu zuen salaketa, argazkiak aurkeztu zizkioten arren.

Romanok Estrasburgoko auzitegira jo zuen 2007an, argudiatuta Espainiako epaitegietan ez zutela behar bezala ikertu bere salaketa. Oraindik ez da heldu Estrasburgoko Giza Eskubideen Epaitegiaren erabakia, baina auzitegi horrek dagoeneko zortzi aldiz zigortu du Espainia, salaturiko torturak behar bezala ez ikertzeagatik. Azken ebazpena aurtengo urtarrilean plazaratu zuen, Iñigo Gonzalezek jarritako salaketari erantzunez.

Eusko Jaurlaritzak eta Kriminologiaren Euskal Institutuak 2017an eginiko ikerketan, 4.100 tortura salaketa jaso zituzten, 1960. eta 2014. urteen artean eginikoak. Horietako %70 Franco hil ondoren eginikoak lirateke. Guardia Zibilaren ingurukoak dira salaketetatik 1.985, Espainiako Poliziari buruzkoak 1.792, eta Ertzaintzari leporaturikoak 336. Torturak salatu zituztenen %43 askatu egin zituzten, horietako asko kargurik gabe.

Txostenean jaso zutenez, bakarrik hogei epai eman zituen Espainiako Auzitegi Nagusiak ordura arte tortura salaketon inguruan, eta 49 funtzionario zigortu zituzten.

Bi hamarkada geroago, Romanoren argazkiak berriz zabaltzen jarraitzen dute sare sozialetan. Carles Puigdemont Kataluniako gobernuburu erbesteratuak iazko otsailean argitaratu zuen Twitterreko bere kontuan.

Eta Gabriel Rufian Kataluniako ERC alderdiko diputatuak Espainiako Kongresuan irakurri zituen Romanoren deklarazioaren zati batzuk 2018an, eta argazkia erakutsi zuen.

Irudia, edonola ere, ez da beti egiaren lekuko gisa agertu. Azkenekoz, uztailean atera zen plazara, Kuban gertaturiko istiluen harira. Orduan, albiste faltsuak sortzeko erabili zuten, Kubako Poliziak eginiko torturaren ondorioa zela esanda. Berehala gezurtatu zuten Romanoren kasua ezagutzen zuten sareen erabiltzaileek.


Summary: Nafarroako ikastetxeek eskolaz kanpoko jarduerak eskaini beharko dituzte goizeko eskolen ondoren. Egoera epidemiologikoaren joeragatik eta txertaketagatik erabaki dute ordutegia aldatzea, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak azaldu duenez. Ikastetxeek derrigorrez eskaini beharko dituzte eskolaz kanpoko jarduerak, baina familiek aukeratuko dute parte hartu ala ez.

Ordutegia izan da Nafarroako ikasturte berrirako neurrien artean zalantza gehien eragin dituena. Azkenean, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok gaur argitu du zein ordutegi izango duten Nafarroako Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan: ordutegi jarraitua izango dute, baina ikastetxeek astean lau egunetan eskolaz kanpoko jarduerak eskaini beharko dituzte eskolen ondoren. Jarduera horien hainbat xehetasun ere eman ditu Gimenok: irakasleek emango dituzte; 90 minutu iraungo dute —45 minutuko bi saio—; gehienez 17:00etan amaituko dituzte; eta, eskolek derrigorrez eskaini beharko badituzte ere, familiek aukeratuko dute parte hartuko duten ala ez.

Maiatzean aurkeztu zuten 2021-2022ko ikasturteko protokoloa Nafarroan. Bertan jaso zutenez, eskolak goizez soilik emango zituzten ikasturte hasieran, nahiz eta aukera zabaldu zuten urrian edo Gabonen ostean ordutegia aldatzeko. Azkenean, hala egingo dute: urriaren 4tik aurrera, goizeko saioen ostean eskolaz kanpoko jarduerak izango dituzte aukeran Nafarroako ikasleek.

Erabaki «zuhurra» da, Gimenoren irudiko. Nabarmendu duenez, «osasun agintarien» baimenarekin erabaki dute eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzea, eta esan du erabaki hori hartzeko «gakoak» egoera epidemiologikoa eta txertaketa izan direla.

Jangeletan, segurtasun neurri berak

Eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzearen ondorioz, Gimenok uste du jangela zerbitzua ikasle gehiagok erabiliko dutela. Gogorarazi du 2020-2021eko ikasturteko neurriak mantenduko dituztela, eta leku falta dagoenean aukera egongo dela ohiko jangela ez ezik beste espazio batzuk edo ikasgelak ere erabiltzeko.


Summary: Langile bat hil da Zanbranan, baso lanetan ari zela. Eguerdian gertatu da ezbeharra, eta 38 urteko gizonezkoa da hildakoa. Baso lanak egiten dituen enpresa batentzat ari zen lanean. Gaurkoarekin dagoeneko sei dira aurten Hego Euskal Herrian hildakoak zuhaitzak mozten edota baso garbiketan ari zirela.

Urtea bereziki gogorra izaten ari da baso lanetan ari diren langileentzat. Haietako sei hil dira istripuz urtea hasi zenetik, LABen zenbaketaren arabera. Azkena, gaur eguerdian bertan, Zanbranan (Araba).

Herri horretan, Ebro eta Zadorra ibaiak elkartzen diren lekutik hurbil dagoen makalen baso batean ari zen lanean, eta, ELAren arabera, zuhaitz bat gainera erori zitzaion, hari eusten zion soka hautsi ondoren. Osasun langileak iritsi zirenerako hilik zegoen langilea: 38 urte zituen, eta Hego Amerikan jaioa zen. Zanbranako herri lurretan ari zen lanean, udalak eta Arabako Aldundiak kontratutako Castelloko Contrachapados Archena enpresarentzat.

LAB sindikatuak Arabako Aldundia bera egin du istripuaren arduradun politiko, eta, horregatik, haren egoitzaren aurrean salatuko dute ezbeharra, bihar eguerdian. LABen zerrendaren arabera, atzokoa aurten jazotako 44. lan heriotza litzateke Hego Euskal Herrian, ezbehar traumatiko eta ez-traumatikoak kontuan izanik. Baso mutilak izan dira horietako sei. Ezkio-Itsason (Gipuzkoa) hil zen bat urtarrilean, eta lau Bizkaian: Ugaon (otsailean), Muxikan (uztailean), Karrantzan eta Markinan (abuztuan).

Agiri banatan, LABek eta ELAk onartu dute «arrisku handiko sektorea» dela basogintza, baina nabarmendu dute lan erritmo biziek eta prebentzio neurriak ez betetzeak istripuak izateko aukerak handitzen dituztela. Gainera, erakunde publikoei leporatu diete segurtasun arauak betearazteko kontrolik ez egitea.


Summary: Gure Zirkua Iruñerrian izango da lehen aldiz, irailaren 24an. Antsoainen ipiniko dute karpa, eta hamabost emanaldi egingo dituzte.

Lau urte daramatza Gure Zirkuak Euskal Herriko hainbat tokitan haurrei eta helduei irri eginarazten, baina Iruñerrian egoteko aukerarik ez du izan. Orain arte. Irailaren 24an Antsoainen (Nafarroa) jarriko dute Gure Zirkuaren karpa, eta hamabost emanaldi emango dituzte. Sarrerak webgunean eros daitezke.

2019ko urrian izan zen Gure Zirkua azken aldiz Nafarroan. «Eta Nafarroara itzuliz gero, zer hobe egonaldia lurraldearen bihotzean egitea baino, Iruñerrian. Hainbat izan dira azken hilabeteotan Iruñerritik eta Nafarroako beste zenbait eskualdetatik beren burua eskaini duten udalerriak Gure Zirkuari lekua egiteko. Eskaintza horri erantzun beharra zegoen, eta iritsi da unea», nabarmendu dute antolatzaileek.

Apirilean hasi zuen aurtengo bira Gure Zirkuak, Errenterian (Gipuzkoa). Laugarren urtea dute aurten. Bizkaian izan zen ondoren, eta azken emanaldiak Orion (Gipuzkoa) egin dituzte. Jendearen erantzun bikaina ikusita, taldeak aurrera jarraitzea erabaki du.

Hala, hamabost emanaldi antolatu ditu Iruñerrian: irailaren 24an (19:00etan), 25ean (16:30ean eta 19:00etan) eta 26an (12:00etan eta 18:00etan), eta urriaren 1ean (19:00etan), 2an (16:30ean eta 19:00etan), 3an (12:00etan eta 18:00etan), 8an (19:00etan), 9an (16:30ean eta 19:00etan) eta 10ean (12:00etan eta 18:00etan).


Summary: Nafarroako txertaketa gune handien itxiera iragarri du Osasunbideak. Gobernuak datorren aste bukaerarako itxi nahi ditu NUPen, Maristen egoitzan eta Tuterako Jesuiten kiroldegian kokaturiko guneak. Foremekoak baizik ez du martxan segituko.

COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainak aitzina segitzen du Nafarroan, eta, hain zuzen, emandako pausoen seinale dira gobernuko Osasun Departamentuak prozesuaren kudeaketarekin loturiko aldaketak: herrialdeko txertaketa azpiegitura handiak ixten hasiko dira. Zehazki, Osasunbideak datorren astearen hondarrean itxiko ditu Nafarroako Unibertsitate Publikoko kiroldegian eta Maristen egoitzan jarritako txertaketa guneak; irailaren 16an eta 17a izanen dituzte azken egunak, hurrenez hurren. Kontrara, Foremekoak martxan jarraituko du, bai ordua hartuta zizta hartu behar dutenentzat, baita aldez aurretik ordua eskatu gabe txertatu nahi dutenentzat ere.

Halaber, Tuterako Jesuiten kiroldegiko txertaketa gunean irailaren 20an emanen dituzte COVID-19aren kontrako azken ziztak. Sofia Erregina ospitalean segituko dute kanpainarekin.


Summary: Iazko udan jasotako kexa kopurua mantendu da aurten. Udako oporraldian gertatu diren hizkuntza eskubideen urraketak jaso ditu Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, eta aisian eta ostalaritzan izan da kexa gehien.

Hizkuntza eskubideak ez daude oporretan kanpaina egin du bigarren urtez Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, Euskal Herrian udako oporraldian gertatzen diren hizkuntza eskubideen urraketak ikusarazteko helburuarekin. Erakundeak adierazi duenez, «kanpainak agerian utzi du, beste behin, euskal hiztunen hizkuntza eskubideak errespetatu eta bermatze aldera urratsak egin behar direla». Behatokiak jakinarazi du iaz jasotako kexa kopurua mantendu dela aurten, eta aisian eta ostalaritzan izan direla kexa gehien.

Aisialdiari dagokionez, hainbat herritarrek salatu dute gida edo informazio gune batzuetan ez dela zerbitzua euskaraz eskaintzen. Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariaren arabera, «deigarriak» dira hainbat urraketa, batetik, «euskara bertako hizkuntza izan arren, ez delako bisita egiteko hautatu litezkeen hizkuntzen artean kokatzen», eta, bestetik, ez delako «gune horren inguruko informaziorik euskaraz eskaintzen», ez sarean eta ezta fisikoki ere. Kasu batzuetan, gainera, «euskarazko gidek gainkostua izan ohi dute gaztelania, frantses edo ingelesezko hautuen aurrean». Behatokiak jakinarazi duenez, «bereziki adierazgarriak» dira gazteentzako aisialdi programa eta egitasmoak, «asko erdara hutsean» eskaintzen baitira.

Aisiaren barruan, kulturaren eta kirolaren sektoreak nabarmendu ditu Behatokiak, eta Gaubekak adierazi du «euskarari leku txikia» eskaintzen zaiola. Izan ere, erakundearen arabera, «ohikoa bilakatu» da «ekitaldietako ohar eta informazioak erdara hutsean aurkitzea», eta «zinema, antzerki eta antzeko kultur emanaldietan gaztelaniazko eta frantsesezko eskaintzak nagusitzen dira».

Ostalaritzari dagokionez, Behatokiko zuzendariaren ustez, «beharrezkoak» dira euskararen presentzia eta hizkuntza eskubideak bermatzeko martxan jarri diren kanpainak: «Hizkuntza paisaia uste baino garrantzitsuagoa da euskaraz komunikatzeko hautua egiteko, baita herritarra euskara erabiltzeko eroso sentitu daitekeela adierazteko ere». Hala ere, Behatokiak adierazi du «iragarki, webgune eta sare sozialetan gaztelania, frantsesa zein ingelesa erabiltzen dituztela negozio gehienek», eta ostatu «askotako» kartak euskaraz adierazi gabe eskaintzen dituztela.

Gaubekaren arabera, «kanpoko bezeroei begira» hartzen dituzte hizkuntzarekiko erabaki horiek: «Azken bi urteetan barne turismoa asko hazi den arren, zerbitzu asko kanpoko bezeroei begira jarri dira turismoari eman zaion bultzadaren ondoren, eta horrek bertako herritarren hizkuntza eskubideak ez errespetatzea dakar albo-kalte gisa». Horrez gain, Behatokiak adierazi du «zerbitzarien kontratazioetan euskara hizkuntza eskakizun gisa ez ezartzeak» badituela ondorioak: «Hainbat herritarrek adierazi bezala, zerbitzari asko ez dira gai euskaraz ulertzeko, eta, ondorioz, bezeroak euskaraz artatzeko».

Gaubekak azaldu duenez, oraindik «bide luzea» dago egiteko, eta «ezinbestekoak» dira «unean uneko kontzientziazio kanpainez gain, euskaldunon hizkuntza eskubideak bermatzeko neurri eta laguntzak».

Behatokiak ikasturte berrian izango dituen erronkak ere jakinarazi ditu: eragile ezberdinekin harremanak sendotzea, hizkuntza eskubideen bermerako kontzientziazio lanak zabaltzen joatea, egungo araudi eta prozedurek dituzten mugak gainditzeko proposamenak egitea eta euskaraz bizitzeko dauden arazo, muga eta oztopoak gizarteko sektore gazteenekin lantzea, besteak beste.


Summary: Klima krisiari aurre egiteko berehalako neurriak eskatu dituzte 220 zientzia agerkarik. Klima larrialdiari aurre egiteko neurriek ezin dute itxaron pandemiarengatik, ohartarazi dute gaur batera argitaratutako editorial batean.

Zientzia eta mediku aldizkariek bat egin dute gaur klima larrialdiaren aurka. Batera argitaratutako editorial batean, nazioarteko agintariei dei egin diete klima krisiari aurre egiteko neurriak har ditzaten. Irailaren 21ean izango den Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusian eta Glasgowko COP-26an euren mezuak oihartzuna izango duelako itxaropenez ekin diote agerkariek. Hain zuzen ere, eta, mundua COVID-19aren pandemiari aurre egiteko borrokan dela aitortu arren, ohartarazi dute osasun publikoarentzako «mehatxu nagusia» dela Parisko Hitzarmena ez betetzea. 2015ean 197 herrialdek sinatu zuten akordio horrek munduko berotzea 1,5 gradutik beherakoa izatea erdietsi nahi du.

Editorialaren arabera, aurrerapen batzuk egin dira berotegi gasak murriztuz joateko, baina ez dira nahikoak izan. «Klima eta ingurumen krisiari aurre egiteko ekinbidea ezin da egon zain pandemiarengatik», jakinarazi du Erresuma Batuko Klima Aldaketarako Osasun Aliantzak (UKHACC) ohar baten bidez. Aliantza horrek koordinatu du editoriala egiteko eta argitaratzeko prozesua.

OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek adierazi duenez, klima larrialdiak dakarren arriskuak «txiki» utz dezake edozein gaixotasunek dakarrena. «COVID-19aren pandemia bukatu egingo da, baina ez dago txertorik klima aldaketari aurre egiteko. IPCCko (Klima Aldaketari aurre egiteko Gobernuarteko Aditu Taldea) adituen txostenak frogatzen du tenperaturaren igoera txikienak ere gure osasuna eta etorkizunak arriskuan jartzen dituela. Halaber, isurketak mugatzen eta berotzea gutxitzen duen edozein neurrik etorkizun seguru eta osasuntsuago batera hurbiltzen gaitu», adierazi du.

Editorialak nabarmendu du elkarlan globala posible izango dela bakarrik herrialderik aberatsenek ahalegin gehiago egiten badituzte, euren kontsumoa gutxitu, eta munduko gainerako herrialdeei lagundu. Horrekin batera, herrialde pobretuei 100.000 milioi dolarreko laguntza emateko konpromisoa gogorarazi diete. Parisko Hitzarmenak eskatu arren, oraindik bete gabe baitago diru ekarpen hori.

British Medical Journal-eko editore nagusi Fiona Godleek azaldu du 2021 izan behar dela munduak norabidea zuzenduko duen urtea. «Larrialdi hau aukera handi bat da mundu osoko herritarren ongizatea bermatzeko ere», azaldu du The Lancet aldizkariko editore nagusi Richard Hontonek. «Osasun komunitateak gehiago egin behar du bere ahots kritikoa goratu eta buruzagi politikoei daukaten ardura oroitarazteko», gaineratu du.


Summary: Jean Paul Belmondo aktorea hil da, 88 urte zituela. Bere ibilbide artistikoan 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen, eta Jean Luc Godard edo Truffaut zinemagileekin lan egin zuen.

Frantziako aktorerik ezagunetako bat zen Jean-Paul Belmondo. Nouvelle Vague (olatu berria) mugimendu zinematografikoaren ikurretako bat izan zen, eta Jean-Luc Godard edota François Truffautrekin lan egin zuen, besteak beste. Mende erdiko ibilbidean 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen. Gaur hil da, 88 urte zituela, Michel Godest haren lagun abokatuak berri agentziei jakinarazi dienez: «Lasaitasun handiarekin itzali da».

Artista familia bateko semea, 1933an jaio zen, Parisko Neully-Sur-Seine auzoan: aita italiar jatorriko eskulturgile bat zen; ama, aldiz, margolaria. Lizeoko liburuek erakarri ez, eta kirolari lotuta eman zituen gazte garaiak: txirrindularitza, futbola, eta, batez ere, boxeoan aritu zen, harik eta 16 urterekin tuberkulosi gaitz baten ondorioz izandako krisi existentzial baten ondotik, aktore izatea erabaki zuen arte.

Antzerkian hasi zuen bere ibilbide artistikoa, eta Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalean ikasi zuen. Hastapenak ez ziren errazak izan, halere; asmo guztiak alboratzekotan izan baitzen kontserbarioan egin zuen hautaproba baten ezezkoa jaso zuenean. Kontatzen dutenez, epaimahaiari iseka egin zien.

1957an eman zuen zinemarako jauzia, Maurice Delbez zinemagilearen À pied, à cheval et en voiture filmarekin, baina haren sekuentzia gehienak muntaketa lanetan ezabatu zituzten. Aktore lanetan jarraitu zuen, halere, eta hainbat filmetan parte hartu zuen ondorengo urteetan. Horietako batean bereganatu zuen, hain zuzen ere, Jean Luc Godard zinemagilearen arreta. Film labur bat egitea proposatu zion hark. Zalantzak izan zituen hasiera batean, onartu edo ez, baina tematuta zegoela ikusita baietz esatea erabaki zuen: Charlotte et son Jules film laburra egin zuten elkarrekin.

Hura izan zen ibilbide eta elkarlan arrakastatsu baten lehen harria, hari esker egingo baitzen ezagun mundu osoan. 1960an izan zen, dagoeneko zinemaren historiara igaro den lan bati esker: À bout de soufflé. Klasiko bat, ikur bat bilakatu zen filma Frantzian, eta Belmondo bera, izar bat.

Nouvelle Vague mugimenduko zinemagile handiekin egin zuen lan gero: hala nola François Truffaut, Alain Resnais, Jean-Pierre Melville edo Claude Chabrolekin. Urteek aurrera egin ahala, seduktore eta abenturazale lotsagabe rolak egin zituen batik bat, eta ezagun egin zen akzio eszenak berak egiten zituelako. La Sirene du Mississipi, Une femme est une femme edo Le voleur dira, besteak beste, garai hartako filmik esanguratsuenak.

2001ean iktus bat izan zuen, eta harrezkero, gutxi izan dira jendaurrean egin dituen agerraldiak. 2011n, esaterako, Cannesko zinema jaialdiaren omenaldia jaso zuen, «inoizko aktore frantziarrik handienetakoa» delakoan. Eta, 2016an, berriz, Veneziako zinemaldiko Urrezko Lehoia jaso zuen ibilbide profesionalaren aitortza gisara. «Nire bizitzan zehar dena izan dut. Ez dut damurik. Egin nahi nuen guztia egin dut», esan zuen orduko hartan.


Summary: Gutxieneko soldataren igoerak pixka bat itxaron beharko du oraindik. Akordiorik gabe amaitu da eragile sozialen bilera, Madrilen, baina gobernua prest da hogei euro inguruko igoera iraila amaitu aurretik onartzeko

Espainiako Lan ministro Yolanda Diazek ez du presarik erakutsi gaurko Elkarrizketa Sozialerako Mahaian, bere banderetako bat den edukia lotzeko, nahiz eta aurreko asteko mahai sozialaren bezperan, esan zuen «beharbada» bigarren saioan (gaur) itxiko zela. Batera edo bestera, Diazek hamabi eta hemeretzi euro arteko tarteari eutsi dio 2021. urtea amaitu arteko igoera zehazteko. UGT eta CCOO sindikatuentzat ez da nahikoa, eta 25 euro inguruko igoera eskatzen dute; patronalak ez du bere jarrera aldatu: «Ez da une egokia gutxieneko soldata igotzeko».

Gauzak horrela, Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak eman du berea, eta aurrerantzean kontsulta epea zabaldu du gobernuak negoziazioari fokurik gabeko bideak emateko. Horregatik da erraza aurreikustea gutxieneko soldataren igoera irailean bertan adostu dezaketela exekutiboak eta sindikatuek, eta berau ez dela hogei eurotik urrun ibiliko; oso zaila ematen du Diazek patronalaren oniritzia lortzea oraingoan. Aurreko igoeren eta ABEEen akordioetan CEOEk gobernuari emandako baietzak nahikoak direla ematen du, are gehiago Antonio Garamendi presidentea estu baino estugo hartu ondoren eskuinak eta eskuin muturrak.

Orain arte, gutxienekoaz plazaratu diren kopuruak honako hauek dira: hamabi eta hemeretzi aureko arteko igoera 2021. urtea amaitu arte, eta 1.027 euroko gutxieneko soldata 2023. urterako, datozen bi urteetan beste 46 euro igota. 2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Akordio berriak 970 euro inguruan utziko du gutxienekoa, eta Madrilen bere bide-orria betez gero, 1.027koa izango da 2023rako. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan, eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—.


Summary: Gernikako urriko astelehenetako azokak bertan behera geratuko dira. Osasun egoera dela eta, Gernikako Udalak adierazi du aurten ere ez dela urriko azokarik egongo. Herritarrei «erantzukizuna» eskatu die.

Aurten ere, Gernikan ez da urriko lehenengo asteleheneko azokarik izango, ezta azken astelehenean ere. Pandemiaren egoera dela eta, udalak gaur jakinarazi du bertan behera geratuko direla gernikarrentzat garrantzitsuak izan ohi diren azokak.

Erabakia «osasun irizpideetan» oinarrituta dagoela argudiatu du udalak, eta azaldu du ez dagoela baldintzarik jende askoko ospakizunak antolatzeko. Herritarrei eskatu die jai «alternatiborik» ez egiteko, eta «erantzukizunez» jokatzeko.

Duela 650 urte hasi ziren Gernikan urriko lehenengo eta azkeneko astelehenetan azoka bereziok ospatzen, eta, koronabirusa iritsi arte, 36ko gerran bakarrik utzi ziren bertan behera.


Summary: Ikastolei buruzko Bernabe txostenik ba ote den galdetu du Seaskak. Frantziako Hezkuntza ministerioko ikuskaritzak 2019an egindako txostenak agerian utzi du murgiltze eredua elebidun bihurtzeko asmoa

Ikastolei buruzko txosten sekreturik ba ote da Frantziako Hezkuntza ministerioko apaletan? Galdera hori egin du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak, Bretainiako Diwan eskolei buruz Yves Bernabe ikuskariak egin zuen txostena argitara atera ondotik. Aurtengo ikasturteari hasiera emateko Seaskak egin duen prentsaurrekoan egin du galdera, Bardozen (Lapurdi) ireki duten ikastola berrian. Ikasturtea «mehatxupean» hasi badute ere, 4.100 ikasletik gora izanen dira aurten ikastoletan, urteroko emendatzeari eutsiz. Pozik agertu da Jorajuria, gero eta guraso gehiagok egiten dutelako ikastolen hautua: «Gure xedea ez da haurrek euskara ikas dezaten, baizik eta haurrek euskaraz ikas dezaten».

2019an Bretainian eta Euskal Herrian ibili zen Bernabe ikuskaria murgiltze ereduan diharduten eskolen errealitatea ezagutzen, baina, geroztik, ez zuten haren berririk ukan. Anonimo baten eskuetatik jaso dute Diwan sareko arduradunek ikuskariak garaian egin zuen lanaren emaitza: hamahiru orriko txostenean murgiltze ereduaren arrakasta azpimarratzen du, Diwanek dituzten biziki emaitza onak argitara emanez. Baina segidan dator alde iluna. Txostenak dio murgiltzea Frantziako konstituzioaren aurkakoa dela eta ezin dela onartu eskola batek bretoiera hutsez funtziona dezan. Hala, murgiltzean diharduten Diwan eskolak elebidun bilakatzeko beharra azpimarratzen du, bretoieraz astean gehienez ere hamabi orenez aritu beharko liratekeela erranez.

Txostenean agertzen den «tonu agresiboa» azpimarratu du Yann Uguen Diwanetako lehendakariak. «Bernabe ikuskariak murgiltze sistema suntsitzeko eta Diwan plegarazteko estrategia proposatzen ditu txosten horretan», Jorajuriaren hitzetan. Bera «segur» da, Diwanentzat bezala Seaskaren inguruan ere horrelako txosten bat bada, eta Hezkuntza ministerioari eskatu dio horren berri eman dezala, «euskal jendarteak jakin dezan zein diren Parisen benetako asmoak ikastolen geroari buruz, eta desagerrarazi nahi duten gure hizkuntzari buruz». Hala, baieztatu du Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen kontra hartutako erabakia ez dela momentukoa, Hezkuntza ministerioan diseinatutako plangintza baten jarraipena baizik.

Murgiltzearen orokortzea

Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrako dela ebatzi zuten ekainean, alta, aurtengo ikasturtean hiru eskola elebidunetan euskara hutsezko esperimentazioak hastea onartu du Frantziako Gobernuak. Jorajuriaren ustez, horrela segituko dute oraingoz. «Borroka kolektibo» baten garaipena izan dela adierazi du. «Eskoletako guraso eta irakasleek, auzapezek, hautetsiek, elkarteek eta herritarrek lortu dugu Parisen erasoak gelditzea».

Hala ere, onartu du «arrisku« anitz hartu dituztela. «Gure praktika eskola publikoetara hedatzeko nahiak frantziar jakobinismoaren alderik ilunena iratzarri du». Jorajuriaren iritziz, irakaskuntza sare guzietan garatu beharko litzateke murgiltzea, lehen mailan, kolegioan eta lizeoan. «Murgiltze osoa baita bide bakarra haurrak egiazko elebidun izan daitezen, hain baita egoera diglosikoa eta frantsesaren presentzia gizartean hain da itogarria euskararentzat».

Gainerakoan, ez du uste Frantziako Konstituzioaren aldaketa proiekturik abiatuko denik aurten, Frantziako Gobernuak bere gain hartzen ez badu «ezinezkoa» delako. Hala ere, gainerako eragileekin batera heldu den urteko udaberria iraganen diren presidentzarako hauteskundeen agendan gaia integratzen entseatuko direla erran du. Kerlogot eta Euzet diputatuen txostenaren ondotik Jean Castex Frantziako lehen ministroarekin biltzekoak baziren ere, honek bilkuraren data etengabe gibelatu duela, eta oraingoz bere berririk ez dutela deitoratu du. «Murgiltze ereduaren babesa, eraikuntza publikoak izateko eskubidea, eta azterketak euskaraz izateko eskubidea dira Parisera eramanen ditugun aldarrikapenak».


Summary: Igandean Donostian eginen den manifestaziora joateko deia egin dute '13/13 auziko' auzipetuek. '13/13 auziko' epaiketan lekuko gisa deklaratu duten ETAko kide ohi guztiek ukatu egin dute Zuluetak eta Enparantzak harremanik izan dutenik "iraultza zergarekin" edo agindurik eman ziotenik ETAri. Bihar jarraituko du, defentsaren lekuko gehiagoren deklarazioekin.

Gaur 10:30ean hasi dira Madrilen, Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 auziko saioko lekuoak deklaratzen. Uztailaren 12an hasi zen epaiketa. Zazpi euskal herritar epaitzen ari dira Madrilen, euskal presoekin bitartekaritza lana egiteagatik ETAko kide izateaz akusatuta, eta orotara 77 urteko espetxe zigorra eskatua du fiskalak haientzat.

Defentsaren lekukoak hasi dira gaur deklaratzen: ETAko kide ohiek ukatu egin dute Zuluetari eta Enparantzari leporatzen zaiena. Saioaren amaieran, auzipetuek igandean Donostian eginen den manifestaziora joateko deia egin dute: 13:30ean hasiko da, Bulebarretik. "Gure herriaren aitortzan urratsak egiten jarraitzeko unea delako", adierazi dute Auzitegi Nazionalaren kanpoaldean.

Tweets by mtxoperena

Zortzi ziren hasieran auzipetuak, baina horietako bat, Juan Mari Jauregi, ostiralean zendu zen. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalera joateaz salbuetsi zuten, hain justu, haren osasun egoeragatik. Epaiketaren hasieran, auzipetuek ez zuten akusazioekin akordiorik erdietsi, eta auziaren uztaileko saioetan akusatuek eurek eta haien atxiloketa eta miaketetan arituriko guardia zibilek hartu zuten hitza.

AUZIPETUAK

13/13 auziak 2010eko apirilaren 14an egindako polizia operazio bat du abiapuntu. Hamar lagun atxilotu zituzten orduan, eta zazpik joan beharko dute heldu den astean Madrilera: Arantza Zuluetak, Iker Sarriegik, Jon Enparantzak, Julen Zelarainek, Naia Zuriarrainek, Saioa Agirrek eta Nerea Redondok.

Euskal presoen abokatuak edota euskal presoen aldeko mugimenduan arituriko kideak dira auzipetuak, eta horixe da haiek epaitzeko arrazoia, hain justu. Izan ere, lan horren bidez Halbokako, Koordinazio Taldeko (KT) eta, finean, ETAko kide izatea leporatu nahi diete.

Auzipetuen abokatu lanetan, berriz, bertze bortz abokatu arituko dira: Alfontso Zenonek izanen du Zulueta eta Enparantza defenditzearen ardura, Aiert Larrartek Sarriegi eta Zelarainena, Jone Goirizelaiak Zuriarrainena, Jose Mari Elosuak Redondorena, eta Ibon Altunak Agirrerena.

Fiskal eta epaile lanetan ere izen ezagunak ariko dira: Jose Perals da fiskala, Altsasuko auzian aritu zena; eta epaimahaiburua, berriz, Angela Murillo magistratua, bertzeak bertze Bateragune auziko epaile izandakoa. Espainiako Auzitegi Nazionaleko laugarren zigor salan iraganen dira auzi saioak, San Fernando de Henaresko epaitegian.

DATAK ETA SAIOAK

Akusatuek eta guardia zibilek deklaratu zuten uztailaren 12tik 28ra egin ziren auzi saioetan, eta oraingo honetan defentsaren lekukoek eta perituek hartuko dute hitza. Defentsaren testiguena izanen da lehendabiziko txanda: gaur, bihar eta etzi deklaratuko dute, eta espero da euskal presoekin eta euskal gatazkarekin loturiko hainbat euskal herritarrek deklaratzea.

Bi aste geroago egokituko zaie perituei hitz egitea, hilaren 21etik 23ra; eta, azkenik, hilaren 27an eta 28an nork bere ondorioak, argudioak eta zigor edota absoluzio eskaerak egin beharko ditu. Ia irailaren akaberara arte segituko du auziak Espainiako Auzitegi Nazionalean, beraz.

BABESGABETASUNA

Auzipetuen abokatuek uztaileko lehen auzi saioko aurretiazko gaietan nabarmendu zutenez, babesgabe ekin diete akusatuek auziari. Izan ere, defentsaren abokatuen hitzetan, zenbait eskubide urratu egin dizkiete epaitzen ari direnei: non bis in indem edo delitu beragatik bi aldiz epaituak ez izateko eskubidea da bat —batzuk epaituak eta zigortuak dituzte jada ETAko kide izateagatik—, bidezko epaiketa bat izateko eskubidea bertzea, eta errugabetasun presuntzioarena azkena.

Alfontso Zenon abokatuak lehen saioan azpimarratu zuenez, erraterako, Zuluetaren eta Enparantzaren aurkako akusazioak Guardia Zibilaren «gezur» batean oinarriturik daude. Izan ere, Poliziak David Pla etakide ohiarekin lotu zituen Enparantza eta Zulueta, ustez Pla Mimizanen (Landak, Frantzia) identifikatu zutelako ETAko kide batzuekin bilduta egon ondotik. Poliziek pentsatu zuten bilera hartan aipaturiko bi ezizen Zuluetari eta Enparantzari zegozkiela, baina egun hartan Pla kartzela batean zegoen, Mimizandik urrun; beraz, bilera hartan zegoena ez zen bera. Defentsaren arabera, Zuluetari eta Enparantzari egotzitako ezizenak ere ez ziren haienak.

Guardia zibil batek epaiketaren hirugarren saioan deklaratu zuenaren arabera, gainera, Poliziak «zantzu» gisa egin zituen ezizenen eta izenen arteko lotura horiek, «ikerketa abiatu» ahal izateko. Zantzuen ondoren iritsi ziren atxiloketak, galdeketak eta inkulpazioak, auzian akusazioari sostengua ematen diotenak.

CNI Espainiako zerbitzu sekretuek auzipetuei egindako entzuketak ere jarri zituzten jopuntuan abokatuek, «lege babesik gabe» egin baitziren; eta guardia zibil batek onartu egin zuen CNIk ikerketan parte hartu zuela. Epaileak sententzian ebatziko du gai horiei guziei buruz.

TORTURAK

Auzipetuetako batzuek jasandako tortura testigantzak izan dira orain arteko auzi saioetan nabarmendu diren bertze elementuetako bat. Saioa Agirrek eta Naia Zuriarrainek epailearen aitzinean salatu zituzten jasandako tratu txar eta eraso sexualak: indarrez biluztu, ukitu, iraindu eta jo zituztela, bertzeak bertze.

KONPONBIDERAKO GILTZA

Akusatuen arabera, abokatuek lan garrantzitsua egin zuten EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak espetxe legeria baliatzeari buruzko eztabaida ahalbidetzeko eta, funtsean, gatazkaren konponbide prozesuan pausoak eman ahal izateko. Halaxe erran zion Enparantzak epaileari: «Abokatuek jokatu genuen rola oso garrantzitsua izan zen». Lekukoen hitzak baliagarri izan daitezke tesi horien argipenean.


Summary: ECN Cable Group zigortu dute langile baten heriotzaren arduradun gisa. 165.525 euro ordaindu beharko dizkio beharginaren familiari, urte askoan amiantoaren inguruko prebentzio neurriak urratu zituelako

Gasteizeko Gizarte arloko 2. epaitegiak amiantoarekin lotutako beste ebazpen bat eman du behargin baten alde. ECN Cable Group enpresa zigortu du ez zituelako amiantoaren inguruko prenbentzio arauak bete, eta, ondorioz, Echevarría Cablerías del Norterentzat mantentze lanetan aritzen zen behargin batek gaixotasun larria garatu zuen.

Haren familiari 165.525 euro ordaindu beharko dio Gasteizeko enpresak, Asviamie amiantoaren biktimen elkarteak jakinarazi duenez. Echevarría Cablerías del Nortek Cablenorrekin bat egin zuen 1966an, eta 1997rako ECN sortu zen, beste bat egite batzuen ondoren. Hark dauka orain gertatutakoaren ardura juridikoa.

Behargina labearen adreiluekin eta teilatuko plakekin aritu zen lanean luzaroan, eta pieza horietan amiantoa zegoen, baina enpresak ez zion ohartarazi, eta ez zion arnasa hartzeko ekipamendu berezirik eman. Pleurako minbizia garatu zuen 2017an, eta 2019an zendu zen.


Auto elektrikoa, Landabendik gertuago

Summary: Auto elektrikoa, Landabendik gertuago. Volkswagenek baieztatu du «oso litekeena» dela ID.Life modelo elektriko berria Iruñean edo Martorellen (Katalunia) egitea.

Azken kilometroak baizik ez zaizkio falta auto elektrikoari Euskal Herriko lantegi batera iristeko. Gertu dagoela onartu du Volkswagenek, baina azken bihurguneak gaindituko ote dituen ziurtatzerik ez duela.

Badira, ordea, autogilearen beraren iturriak aipatuz, iritsiko dela ziurtzat ematen dutenak: gaur bertan, Expansion egunkariak kaleratu zuen Alemaniako taldeak dagoeneko erabaki duela bere auto elektriko txikia, ID.Life izenekoa, Landabengo fabrikan egingo duela, Iruñean. Beste aukera bat da Katalunian egitea, Martorellen, baina hara Skoda eta Cupra marken modelo elektrikoak joan daitezkeela ziurtatu du Madrilgo egunkari ekonomikoak. Haren lehiakide nagusiak, Cinco Dias-ek, ordea, kaleratu du VW elektrikoa Martorellen egiteko erabakia «nahiko bideratuta» dagoela, nahiz eta ez duen Nafarroako fabrika erabat baztertu nahi. Hori bai, «Espainian egingo da», kaleratu du.

Batzordearen eskaera

Azken erabakia urrirako edo azarorako espero dute Landabenen, hilabete horietan hartzen baititu halako erabakiak Alemaniako enpresak. Gerta liteke aurretik ere zabaltzea, aste honetan bilerak baititu multinazionalak bere fabriketako ordezkari sindikalekin. Wolfsburgen izango da Alfredo Morales, VW Nafarroako enpresa batzordeko presidentea, eta gaiaz zuzenean galdetuko duela baieztatu du. «Erantzun zehatza espero dut», azaldu du.

Edonola ere, hautua Euskal Herriaren eta Kataluniaren artekoa dela baieztatu dio enpresako bozeramaile batek Efe agentziari: «Oso litekeena da Cupra, Skoda eta Volskwagen marken elektriko txikiak Espainian egitea, baina artean ez dago erabakita». Astelehenean, ID.Life modeloaren prototipoaren aurkezpenean, Municheko auto azokan (Bavaria,Alemania). Landabenen eta Martorellen izenak lehenetsi zituen VW markako kontseilari ordezkariak, Ralf Brandstatterrek, eta gaineratu zuen bateriak egiteko fabrika bat «Espainian» jarriko zutela, gehiago zehaztu gabe. «Herrialde horretan egiten ditugu taldeko auto txikiak, eta sinergia asko ditugu. Gainera, bi fabrika handi ditugu [auto elektrikoak] ekoizteko, Landaben eta Martorell».

Eraikuntza, edonola ere, ez litzateke berehalakoan hasiko. Multinazionalaren asmoa da ID.Life modeloa 2025an merkaturatzea, 20.000 eta 25.000 euro arteko prezioan. Auto txikia izango da, 4,09 metrokoa —gaur egungo Polo modeloaren antzekoa—, eta Small MEB plataforma erabiliko luke. Iragarri dutenez, 234 zaldiko motorra izango du, eta 400 kilometro inguruko autonomia.

Taigo, irailaren bukaeran

Azken urteetan Polo eta T-Cross modeloak egin dituzte Landabenen, baina beste modelo batekin ere hastekoak dira iraileko azken astean. Taigo izena izango du auto berri horrek, eta aurten haietako 11.000 egitekoak dira, hau da, Landaben aurten egingo direnen %4. T-Cross autoak izango dira %64, eta Poloak, berriz, gainontzeko %32.

Hori bai, kopuru horiek aldatu ahal dira, txip edo semieroaleen eskasiaren ondorioz. Izan ere, zirkuitu elektronikoetan beharrezkoak diren material horiek behar baino motelago iristen ari dira mundu osoko auto fabriketara, eta traba handiak eragiten ari dira ekoizpenean. Landaben bera sei egunez itxita egon da material horien falta zegoelako, eta 8.000 auto gutxiago egitea eragin du. Enpresak aldi baterako enplegu erregulazio bat ere egin du txipen arazoengatik, eta krisia luzatzen bada, beste bat egin dez


Summary: Hirugarren dosiaz erabakiko dute gaur Espainiako Osasun Publikoko Batzordean. Joan den astean EMAk esan zuen ez dela premiazkoa hirugarren dosia hartzea, baina ontzat jo zuen immunoeskasia dutenei ematea. Espero da gaurko bileran bide beretik hartzea erabakia.

COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia ematearen egokitasuna aztertuko dute gaur arratsaldean autonomia arteko Osasun Publikoko Batzordean. Joan den astean, EMA Sendagaien Europako Agentziak jakinarazi zuen, gaur egun dauden ebidentzia zientifikoak kontuan harturik, ez dela beharrezkoa txertoaren hirugarren dosia hartzea, baina ontzat jo zuen immunoeskasia dutenei beste dosi bat jartzea. EMAk esandakoaren bidetik, aholku bat eman zuen orduan Espainiako Osasun Ministerioak, eta hirugarren dosia soilik sistema immunea ahul dutenei ematearen alde agertu zen. Gaur hartuko dute horri buruzko behin betiko erabakia Osasun Publikoko Batzordean.

Bestetik, gaurko bileran, Espainiako Osasun Ministerioak erkidegoei proposatuko die positibo baten kontaktuak izanda ere txertoa hartutako ikasleek itxialdirik ez egitea. Neurri hori indarrean da jada Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak hala iragarri zuen abuztu amaieran, ikastetxeetako protokoloaren aldaketen berri eman zuenean.


Summary: Jatetxe baten jabea kondenatu dute esplotazioa eta abusuak egitegatik. Legez kanpo langileak ekarri eta ia egun osoko lanera behartzen zituen, kontraturik gabe, baldintza kaskarretan

Orotara hamabi urte eta bederatzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Irungo jatetxe baten jabeari (Gipuzkoa), langileak esplotatzea eta bi langile emakumezkori abusuak egitea leporatuta. Epaiaren arabera, Mexikotik hiru langile ekarri zituen jatetxera, legez kanpo, eta gero esplotatu egin zituen; asteartetik igandera jardun behar izaten zuten, inolako kontraturik gabe, 10:00etatik 17:00etara eta 20:00etatik 00:30era, ordain ekonomiko oso apal batekin. Epaitu eta zigortu egin dute, horrez gain, bi langile andrazkori abusuak egitegatik eta bati jazartzeagatik. Akordio bat hitzartu du akusatuak fiskaltzarekin eta salaketa partikularrarekin, eta honako delituak egin izana onartu du: pertsona baten legez kanpoko trafikoa, hiru pertsonari atzerritik heltzeko laguntza ematea, hiru langile esplotatzea, bi andrazkori abusuak egitea, eta bati sexu jazarpena egitea. Zigorretako bat ere ez da bi kartzela urte baino handiagoa, eta espetxera joan beharrik ez du izango horregatik. Biktimei kalte ordainak eman beharko dizkie: 5.620 euro denera. Hainbat isun pagatu beharra ere ezarri diote sententzian, eta lan komunitarioak egitera behartuko dute. Epaiaren arabera, 2016an jatetxearen jabeak egin zuen ikastaro batean dago esplotazioarekin lotutako delituen iturburua. Mexikoko herritar bat ezagutu zuen han, eta aurrerago hari eta haren bikotekideari Euskal Herrira lanera etortzeko proposamena egin zien, «onargarriak» ziruditen lan baldintza batzuk eskainita. «Ikasle bisa» batekin etortzeko proposamena egin zien, langileak ekartzeko ezarrita dauden jarraibideak bazter utzita, eta aurki ziren akusatuaren jatetxean lanean, antzeko bideetatik ekarria zuen atzerriko beste langile batekin batera. Epaiaren arabera, jatetxearen jabeak pertsona horien egoera zaurgarria baliatu zuen haiek esplotatzeko: etekina atera nahi izan zion haiek zuten «mendekotasun ekonomiko eta pertsonalari». Abusuei dagokienez, sententziaren arabera, andrazko langileei «ukituak» egin zizkien.

Maiatzean antzeko epai baten berri izan zen; Iruñean, Castillo de Javier ostatuko jabeari bederatzi hilabeteko zigorra jarri zioten, esplotazioa leporatuta.


Xilaba irailaren 18an hasiko da

Summary: Xilaba irailaren 18an hasiko da. Iaz, pandemia zela-eta etorri neurriengatik, gelditu behar izan zuten Xilaba Zuberoako, Nafarroa Behereko eta Lapurdiko bertsolari txapelketa. Hastetik antolatu behar izan du berriz Bertsularien Lagunak elkarteak.

Astearte goiz honetan aurkeztu du Bertsularien Lagunak elkarteak 2021eko Xilaba. 2020. urtea marraturik agertu dute komunikazio euskarrien azalean, nahi gabe eta atsekabez gelditu behar izan baitzuten txapelketa iaz. 28 bertsolarik hasi bazuten Xilaba joan den urtean, aurten 24k eman dute izena. Lau kanporaketa eginen dituzte, irailaren 18tik hasiz, Makean (Lapurdi); hiru finalerdi eta finala, azaroaren 13an, Donibane Lohizunen. Zortzi saio izanen dira denetara.

Ikus-entzuleak errezibitzen dituzten gertakariei legeak behartu neurriak jarraituz eginen da Ipar Euskal Herriko txapelketa hau; osasun ziurtagiria eskatuz, hots.

Nafarroako eta Bizkaiko txapelketekin batera gertatzen da Xilaba, pandemiak eragin aldaketak direla kausa. Bertsozale elkartean lurraldeen artean koordinatuz antolatu dituzte saioak, eta, bereziki, finalak, ez daitezen batean gerta. Ipar Euskal Herritik, jada sailkatuak diren Amets Arzallus eta Sustrai Colina bertsolariez gain, beste 3 sailkatuko dira Xilaba honetatik heldu den urtean egitekoa den Euskal Herriko bertsolari txapelketa nagusirako.


Summary: Talibanen gobernua «behin-behinekoa» izango da, eta emakumerik gabea. Integristek Afganistan gidatuko duen lantaldearen berri eman dute: Mohammad Hasan Akhund mulla izango da gobernuburua, eta Abdul Ghani Baradar gobernuburuordea. Manifestariek Pakistanen esku hartzea salatu dute Kabulen.

Oraingoz bada ere, hainbestetan hitzemandako «inklusibotik» gutxi izango du talibanek osatu duten gobernuak. Zenbait atzerapenen ostean, integristek Afganistan gidatuko duen lantaldearen berri eman dute gaur, eta hori egiteko agerraldian jakinarazi dute Mohammad Hasan Akhund izango dela herrialdeko gobernuburua; Abdul Ghani Baradarrek, mugimendu sunitako buruzagi politikoak, azkenean gobernuburuorde kargua eskuratuko du. Talibanen bozeramaile Zabihullah Mujahidek azaldu duenez, gobernua «behin-behinekoa» izango da; hori bai, ez du zehaztu noiz arte.

Nazioarteak hala eskatu zuen arren, badirudi Afganistango gobernu berrian ez dela gainerako indar politikorik izango —ezta emakumerik ere—, jakinarazitako ministro guztiak integristen parte baitira aspaldidanik. Esaterako, Mohammed Omar talibanen sortzailearen seme Mohammad Yaqoobek izango du Defentsa ministroaren kargua, eta Sirajuddin Haqqanik Barnekoa; Haqqani ere ezaguna da atzerrian, FBIren pertsona bilatuenen zerrendan baitago. AEBetako Gobernuak 4,22 milioi euroko saria eskaintzen dio hura atxilotzen laguntzeko informazioa emango liokeen edonori.

Organigramaren inguruan hedabideek iragan asteetan zabalduriko informazioaren arabera, gobernua 25 ministerioz osatuta egongo litzateke, eta ministro kontseiluak hamabi lagunez osatutako shura batekin kontrastatuko lituzke erabakiak —islamismo sunitaren barruko erabakigune bat da shura, komunitateko ordezkariek osatua—.

Horrez gain, batzorde handiago bat osatzea ere aurreikusten dute, Afganistango herritarren ordezkari gisa arituko dena, eta konstituzioaz eta gobernuaz erabakiak hartu beharko dituena.

Abuztuaren 15ean Kabul hiriburua hartu zuten talibanek, bi asteko epean herrialdeko 33 eskualde menpean hartzea lortu ostean —atzo azkena, erresistentziak kontrakoa dioen arren—. Harrez geroztik aritu dira gobernua negoziatzen, baina azkenean badirudi soilik haiek osaturikoa izango dela.

Lantalde horren jakinarazpena Kabulen protestak abiatu ostean egin dute talibanek. Ehunka lagunek hiriburuko kaleak hartu dituzte talibanen aurkako erresistentziari babesa emateko eta Pakistanek Afganistango gatazkan izan duen rola kritikatzeko. Manifestariek salatu dutenez, Islamabadek babesa eman die talibanei Panjxir eskualdeko borroketan. Han gotortu da fundamentalisten aurkako erresistentzia, eta, talibanek eskualdea bereganatu dutela azaldu arren, NRF Erresistentzia Nazionala Fronteak ukatu egin du kontrola galdu izana.

Borrokarako deia helarazi du NRFk

NRFko buru Ahmad Massudek talibanen aurka altxatzeko deia egin zien atzo herritarrei, Panjxirren borrokak ez direla eten adieraztearekin batera: «Aberrikideok, zaudeten lekuan zaudetela, barruan edo kanpoan, gure herriaren askatasunaren eta duintasunaren aldeko altxamendu nazional bat hasteko eskatzen dizuet». Hala, protestak izan dira Afganistango hainbat hiritan; hala nola Blakh eta Daikundi eskualdeetan. Kabulen, berriz, Pakistan, utzi Afganistan eta bestelako mezuak erakusten dituzten kartelekin atera dira herritarrak kalera.

Tolonews agentziaren arabera, horiei airera tiro eginez erantzun diete talibanek, Pakistanen enbaxadatik gertu. Agentzia bereko kameralari bat ere atxilotu dute, gertatutakoa grabatzeagatik. Talibanen bozeramaile Bilal Karimik Efe agentziari adierazi dionez, ordea, fundamentalisten buruzagitzak ez du tiroketen berririk: «Ez dugu manifestarien aurka tiro egin izanaren inguruko txostenik. Gaiaren inguruko informazioa biltzen ari gara».

Panjxirko borrokak Kabul talibanen esku erori ostean areagotu ziren. Ordutik, eskualde hura izan da fundamentalisten esku egin ez den Afganistango eremu bakarra. Atzo, ordea, talibanek jakinarazi zuten eskualdea, eta hura zeharkatzen duen bailara bereganatu zituztela. «Panjxirko gobernadorearen eraikina da hau. Emirerri Islamikoaren indarrak honaino iritsi dira», azaldu zuten euren bandera masta batean jarri bitartean. Hala, Mujahidek amaitutzat eman zuen gerra: «Etsaiak harrapatuak izan dira». Massudek, ordea, ukatu egin du eskualdea galdu izana, eta Panjxirren eta Andarab barrutian —Baghlan eskualdean dago— borrokan jarraitzen dutela azaldu du.

NFRk baieztatu duenez, Panjxirko herritarrak eta erresistentziako milizianoak sendagaiz eta elikagaiz hornitzeko bideak blokeatu dituzte talibanek. Gatazkan Islamabadek izaniko rola ere gaitzetsi dute, eta talibanei laguntza militarra ematea leporatu diote Pakistango Gobernuari.

Pakistenek ukatu egin du talibanei inolako babes militarrik eman izana. «Informazio faltsuak dira», adierazi du Atzerri Ministerioko bozeramaile Asim Iftikharrek. Talibanen eta Islamabaden arteko harremanak, baina, onak izan dira azken urteetan, Pakistango lehen ministro Imran Khanek onartu izan duenez. Esaterako, Pakistango inteligentzia zerbitzuen burua Kabulen izan zen asteburuan. Horrez gain, herrialde hartako eskola erlijiosoetan hezitakoak dira taliban ugari, eta euren buruzagien gotorleku nagusia izan dela uste da.

Gauzak hala, Teheran gertutik erreparatzen ari zaio Panjxirko egoerari. Irango Atzerri Ministerioko eledun Saeed Khatibzadehk elkarrizketaren beharra azpimarratu du, eta talibanek azken egunetan eginiko erasoak gaitzetsi. Horrez gain, «atzerriko indarrak» gatazkan parte hartzen ari ote diren ikertzen hasi da.


Summary: Presoak gizarteratzeko «blokeoen» berri eman dio Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuari. Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaritza bat Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin batzartu da.

Juanje Soria eta Teresa Toda Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariak Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin bildu dira gaur, Espainiako Auzitegi Nazionala presoak gizarteratzeko ibilbideetan jartzen ari den oztopoei buruzko txosten monografiko bat emateko, bereziki fiskaltzan izaten dituzten traben ingurukoa. Bileran, Nafarroako presoen gizarteratze prozesuak blokea ditzaketen oztopoen berri eman dio Foro Sozialak Hualderi. Parlamentuko Herritarrekiko Harremanetarako Batzordean ere eskatu du agerraldia foroak, eta Nafarroako Arartekoarekin bilera bat eskatzea aurreikusi du.

Soriak adierazi duenez, Nafarroan 30 pertsona daude preso motibazio politikoko delituengatik: «Horietako 25 bigarren graduan sailkatuta daude, bi 100.2 artikuluarekin, eta bat hirugarren graduan». Zortzik, gainera, zigorraren hiru laurdenak bete dituzte dagoeneko. Soriaren arabera, «presoak berriz integratzeko ibilbide bat zehazteko auzia, dagozkien gradu eta baimenen bilakaerarekin, espetxe politikaren aldaketan sakontzeko funtsezko gai bihurtu da».

Teresa Toda Foro Sozial Iraunkorreko Behatokiko kideak adierazi duenez, espetxe zaintzako Epaitegi Zentralean, Zigor Arloko Salako Lehen Atalean eta Fiskaltzan izan dituzte oztopoak: «Espetxe legeria arruntaren arabera, dagoeneko eska ditzakete eta izan ditzakete baimenak, hirugarren gradurainoko aurrerapenak, baldintzapeko askatasunak eta abar, baina beren ibilbideetan ustekabeko oztopoekin egiten dute topo, bai Tratamendu Batzarretan, bai espetxe arloan erabakigarriak diren Auzitegi Nazionaleko esparruetan».

Txostena osatzen duten autoetan «jarrera inboluzionistak» agertzen direla azaldu du Todak, eta gaineratu du kasu batzuetan «agerikoa» dela «zuzenbidearen aurkakoak diren arau juridikoen interpretazio jakin batzuetan oinarritzen direla».


Summary: Positibo tasa %4,2ra jaitsi da Hegoaldean, 316 kasu atzemanda. 20 eta 35 urte artekoei txertatzeko deia egin die Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, %80k baino gutxiagok hartu dutelako txertoaren lehen dosia.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko osasun sistemek 7.475 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 316 kutsatu zenbatu dituzten horietan. Ondorioz, positiboak %4,2 izan dira. Datuek agerian uzten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurbak maldan behera segitzen du. Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dituzte kasu positibo gehien, berriz ere: 125 detektatu dituzte. Gipuzkoan 83 kasu izan dira; Nafarroan, 70, eta Araban, 29. Ospitaleei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek beste 40 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota, eta ZIUetan 84 lagun dira birusarekin eri.

Egoera epidemiologikoaren bilakaerarekin «zuhur» baina «baikor» mintzatu da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Azaldu du transmisioari buruzko datuak bide onean doazela, eta egoera asistentziala, motel bada ere, hobetuz doala. Datozen asteak «erabakigarriak» izango dira pandemiaren bilakaerarako, eta neurriak malgutu ala ez erabakitzeko, Sagarduiren esanetan.

Gaineratu du txertaketari buruzko datuak itxaropentsuak direla, eta bereziki azpimarratu du 12 eta 19 urte arteko gazteek txertatzeko deiari emandako erantzun «positiboa». Azaldu du erritmo onean doala txertaketa prozesua, 20- 35 adin tartekoetan salbu. Txertoaren lehen dosia %80k baino gutxiagok hartu dute adin tarte horretan, eta «atzeratuta» geratu dira gainerako adin tarteekin alderatuta. Horregatik, Osakidetzak SMS mezu bat bidali die berriro txertoa hartua ez duten 20 eta 35 urte artekoei, txanda har dezaten.


Summary: Iruñeko Udaleko kultur teknikari izendatu dute Jose Luis Diez Garde, modaren eta luxuaren "aditu". Albistearen berri eman, eta zalaparta sortu da sareetan; izan ere, "luxuaren aditu" eta "modari buruzko erakusketen komisario" gisa aurkezten da Diez.

Jose Luis Diez Garde izango da hemendik aurrera Iruñeko Udaleko kultur teknikari. Atzo eman zuten izendapenaren berri, eta albistearen berri eman eta berehala sortu zen zalaparta sareetan; izan ere, "luxuaren aditu" eta "modari buruzko erakusketen komisario" gisa aurkezten da Diez. Haren aita ere politikaren arloan aritu izan da hainbat urtez UPNko zinegotzi gisa.

Bere Linkedin profilean agertzen denez, modari buruzko GQ eta Hola Fasion aldizkarietan lan egin du, eta gaur egun Vanitatis eta La Razon hedabideetan ere kolaboratzen du. Modari buruz idazten du bietan, eta gero sareetan zabaltzen ditu landu dituen erreportaje eta artikuluak; horien artean, Pedro Sanchez Espainiako presidentearen alpargata "berezi" batzuei buruzko artikulu bat, baita Espainiako errege-erreginen bitxien subasta "ikusgarri" batzuei buruzko erreportaje bat ere.

Atzotik, Iruñeko Udaleko kultur teknikari ere bada –Arantza Santesteban ordezkatuko du–, eta sanferminen gaia landuko du bereziki. Hala ere, eta atzo bertan sareetan nabarmendu zuenez, ez ditu alde batera utziko modari lotutako kontuak: "Ez du esan nahi beste dena alde batera utziko dudanik, baina oso pozik nago erronka berri honekin".


Summary: Izurdeen bisita berriz Donostiako badian. Miresmenez hartu dute herritarrek itsasoko ugaztunon agerraldia.

Izurde talde bat agertu zen atzo arratsaldean Donostiako uretan. Ondarreta hondartzan zeuden herritarren artean ikusmin handia piztu zuen. Abuztu amaieran ere izurdeak agertu ziren badian.


Summary: Gaueko aisialdiak 35.000 eurorainoko laguntzak eskatu ahal izango ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak hamabi milioi euroko funts bat bideratu du sektorearentzat, COVIDak eragin dien kaltea arintzeko

Lokalen neurriaren eta baliatzen duten langile kopuruaren arabera, 12.000 eta 35.000 eurorainoko laguntzak eskatu ahal izango dituzte gaueko aisialdiko sektoreko enpresariek. Eusko Jaurlaritzak hamabi milioi euroko funtsa jarri du martxan diru laguntza horiek sektorean banatzeko; laguntza horiek ez dira maileguak, eta ez dira itzuli beharko, Javier Hurtado Merkataritza eta Turismo sailburuak azaldu duenez. Hurtadok gogorarazi du aurretik 30 milioi euroko funts bat banatu zela ostalaritza laguntzeko, eta hamazazpi milioikoa turismoarekin lotua.

Gaueko aisialdiko alorrak ostalaritzaren %13 ordezkatzen du, eta hura da murrizketa handienak jasan behar izan izan dituena, birusari aurre egiteko Jaurlaritzak hartutako erabakiak direla eta. Gaueko jarduera hori, izan ere, ia geldirik dago oraindik, negozio askok ezin izan dutelako egokitu beste ordutegi batzuetan lan egiteko, beste jarduera batzuk eginez, betiere ostalaritzaren barruan.

Pubak eta diskotekek eskatu ahal izango dute laguntza berri hau. Lehenek 10.000 euroko laguntzak eskatu ahal izango dituzte behintzat hamar langile badituzte; 15.000 eurorainokoak izango dira laguntzak hamar langiletik gora badituzte. Lokal horiek dira 02:30ean ixten direnak. Diskoteketako jabeek 15.000 euroko laguntzak jasotzeko modua izango dute hamar langile arteko lantaldea badute, eta 35.000 eurorainokoa lantalde handiagoa badute. 04:30ak arte egon zitezkeen lokal horiek zabalik, pandemia hasi aurretik.

Laguntzak jaso eta lau hilabetera, jarduera martxan izan beharko dute negozio horiek, eta lantaldeari eutsi. Hurtado sailburuak esan du 1.200 negoziok eskatu ahal izango dutela laguntza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Oier Oa datorren otsailean epaituko dute, Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzeagatik. Gaur egitekoa zuten auzia, Baionan, baina epaileak gibelatzea onartu du. Anartean, azaroaren 8an Parisko Auzitegiak Oaren debekua kentzeko helegitea aztertuko du.

Larresoron (Lapurdi) bizi zen Oier Oa azken urteetan. Iragan azaroan atxilotu zuen Frantziako Poliziak, bideko kontrol batean, eta Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzeagatik auzipetu zuten. Iragan martxoan, Baionako prokuradoreak zigor proposamen bat egin zion: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Baina Oak ez zuen onartu zigorra, eta debekua urratzeagatik gaur epaitu beharra zuten. Amaia Rekarte haren abokatuak, berriz, auzi saioa gibelatzeko eskatu dio epaileari, datorren azaroaren 8an Frantziako Estatuan egoteko debekuaren helegitea aztertuko baitute Parisko Auzitegian. Auzia «integrala» izateko, Parisko Auzitegiaren erabakia itxarotea ezinbestekotzat jo du Rekartek. Hala, otsailaren 15ean epaituko dute debekua urratzeagatik, Baionan, Parisko Auzitegiaren erantzuna jaso ostean.

Frantziako justiziak bizi guziko lurralde debekua ezarri zion 2015ean, eta harrezkero ez du eskubiderik Iparraldean egoteko. Baionan egiten zuen lan, Bernat Etxepare lizeoan. Haren sostenguz, ikasleek elkarretaratzea egin dute eguerdian, lizeoan.


Summary: 'Unai Romano Zilbetiko pagadian' erreportajea emango du Hamaikak gaur, 22:00etan. Hogei urte bete dira Romano Guardia Zibilak atxilotu zuenetik eta bost egunez torturapean izan zuenetik.

2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak Unai Romano gasteiztarra, eta haren esku egon zen bost egunez, inkomunikatuta. Ikoniko bilakatu da haren kasua, gehienetan ez bezala atxilotua izan osteko egoeraren argazkia zabaldu zelako. 30 orduz inkomunikaturik eduki zuten, Madrilen, erietxera eraman behar izan zuten arte. Han, argazkia egin zieten 25 urteko gaztearen aurpegi-buru handitu eta ubelduraz josiei.

Hamaika telebistak iaz Unai Romano Zilbetiko pagadian erreportaje berezia egin zuen. Haren lekukotza gordina jaso zuen Hamaikako lantalde batek. Gaur 22:00etan emango du Hamaikak lan hori —Internet bidez ere ikusi ahalko da, katearen webgunean—. Gainera, Hamaikaren Youtubeko kanalean erreportajea zabalduko dute, Euskal Herritik kanpo zabalkuntza handiagoa izateko asmoz; izan ere, euskarazko emankizuna ingelesezko, katalanezko eta gaztelaniazko azpidatziekin ikusi ahalko da. Romanok berak kameren aurrean kontatzen du nola atxilotu zuten eta nola bortizki torturatu zuten. "Oso ondo gogoratzen dut egun haietan gertatutako guztia", dio Romanok, erreportajean.


Summary: Hamaika kantu 'Azken Uda Dantza' ilustratzeko. Eskualdun makila, Lepoan hartu ta segi aurrera, Brodatzen ari nintzen, Lau teilatu eta beste hamaika kantu bildu ditu BERRIAk Azken Uda Dantza bilduman. Testuinguru eta istorio askoren lekuko dira abesti guztiak.

Estibalitz Robles-Arangiz Estitxu abeslariaren Eskualdun makila kantuak eman zion hasiera ekainean BERRIAren Azken Uda Dantza kantu bildumari. Bildumako lehena izan zen, eta haren atzetik etorri dira beste hamaika hitz eta doinu, horietako bakoitza une baten, talde baten eta testuinguru baten lekuko.

1960ko hamarkadaren amaieran kokatzen da lehena, Estitxu gisa ezagun egingo zen abeslari baten ibilbidearen hastapenetan. AEBetako herri kantuak euskaraz abestu zituen hasierako urteetan, eta euskal kantagintzaren sinbolo bilakatu zen urteen poderioz. Horietako bat bilakatu zen Eskualdun makila.

Pantxoak eta Peiok 1970. urtean grabatu zuten Lepoan hartu ta segi aurrera pieza da bildumari segida ematen dion bigarrena. Telesforo Monzon idazleak idatzi zuen, eta music hall bateko It's a Long Way to Tipperary abesti irlandarra izan zuen oinarri doinuak eta melodiak sortzerako garaian.

Haizea taldearen Brodatzen ari nintzen da hirugarrena. Balada hain herrikoia erabat ezezaguna zen Txomin Artolak Gure Herria aldizkarian atzeman eta kantatzen hasi zen arte. Euskaraz kantatu zuen lehen abestia izan zen, eta Amaia Zubiriarekin batera emateak sekulako arrakasta ekarri zion.

Eta Itoiz taldeak bere lehenengo diskoan sartu izan ez balu Lau teilatu kantua? Galdera horren erantzuna da bildumako laugarrena. Rock progresiboz osatutako disko batean anomalia bat izan zen Lau teilatu molde akustikoko baladaz dihardu, eta denborarekin euskal musikaren ereserki bihurtu zela kontatzen du.

Hertzainak taldearen abestien artean gehien entzun eta dantzatu den Ta zer ez da berdin pieza da zerrendako bosgarrena. Lehen diskoko kantu askotxo ez bezala, «intimotzat» du Josu Zabala taldekideak, arrakasta lortu aurreko detonatzaile gisa gogoratzen baitu.

Seigarrena da Baserriko Neskatilak pieza. 1980ko hamarkadaren erdialdean, euskal rock taldeetan emakumeak oso urriak ziren garai batean, aitzindari izan zen O.K. Korral taldearena da, eta rock-and-roll eta country doinuz jantzi zituen baserri eta ukuilu giroan kokatutako kantuak.

Ruper Ordorikaren Ez da posible kantu ezaguna da zazpigarrena. 1990. urtean plazaratu zuen izen bereko diskoan, eta Josu Muguruzari eskaini zion. Harekin topo egin ondoren sortu zuen: «Josu nire unibertsitateko laguna zen, eta harekin topo eginda sortu nuen kantu hau».

Latzen taldearen heavy metal doinuek berehalako oihartzuna izan zuten 1990eko hamarkadan. Irratiak ireki zien ospearen bidea, eta, bereziki, behin eta berriz errepikatu zuten balada entzutetsuak, Azken Uda Dantza bildumako zortzigarrena: Laztana.

Pop eta rock estiloak nahastuz, Gozategi taldeak aire berriak ekarri zizkion trikitiari 1990eko hamarkadan. Nor-nori-nork abestiak eman zion sona, eta, haren segidan, Nirekin etorri zen, bederatzigarrena. Haren hitz eta doinu goxoek dantzan jarri zuten Euskal Herria.

Haren atzetik iritsi zen Ilargia, Ken Zazpiren abestirik arrakastatsuena eta bildumako hamargarrena. Hala ere, taldekideek hasieran ez zuten gustuko izan batez ere maitasunezko abesti batekin identifikatuak izatea, eta errepertoriotik kentzea erabaki zuten. Urteekin, «adiskidetu» egin dira kantarekin.

Hesian talde nafarraren Zerotik da bildumako azkena, «bizitzako esparru guztietan aske» izatea aldarrikatzen zuen abesti bat. Azken-aurreko diskoan eman zuten. Aurten esan dute agur, hamabost urte eta zortzi diskoren ondoren, «egindakoarekin pozik».


Summary: Azken mendeko udarik beroena izan da hau Europan. Copernicus zerbitzuak kaleratutako behin-behineko txostenaren arabera, alde handiak izan dira Europako eskualde batzuetatik besteetara.

Copernicus zerbitzuak bildutako datuen arabera, azken mende osoko hiruhilekorik beroena izan da pasatu berri den hau Europako kontinentean. Hain zuzen ere, gradu bat beroagoa izan da, batez beste, 1991-2020ko aldiko udak baino.

Ekain, uztail eta abuztuko tenperaturak jaso ditu Europako Batasuneko klima aldaketarako datuak biltzen dituen Copernicus (C3S) zientzia zerbitzuak. O,1 gradu beroagoa izan da aurtengoa 2010ekoa eta 2018koak baino. Copernicusek azken hamarkadako datuak jaso ditu, baina ehunka estazio meteorologikotan bildutako 100 urteko datu fidagarriak dauzka eskura.

C3Sk emandako datuen arabera, mundu mailan, aurtengo abuztua beroenetan hirugarrena izan da, 2017koarekin batera. 1991-2020 aldikoak baino 0,3 gradu beroagoa, hain justu ere. Europari dagokionez ere, batezbestekoaren paretsu ibili da aurtengoa. Hala ere, alde handiak izan dira eskualdetik eskualdera. Ekialdean eta Mediterraneoan beroa izan da, eta kontinente iparraldean, batezbestekoa baino hotzagoa, oro har.

Errekor batzuk ere eman ditu. Esaterako, abuztuaren 12an neurtu zuten Sizilian (Italia), Siracusa hirian, kontinentean inoiz jasotako tenperaturarik beroena: 48,8 gradu. Aurreko errekorra 1977an izan zuten, Atenasen: 48 gradu.

Uztaila, ordea, inoizko beroenetan bigarrena izan zen Europan, 1,4 gradu epelagoa aurreko hiru hamarkadetakoen batezbestekoa baino. Mundu mailan, beroenetan hirugarrena izan zen uztaila.

Tenperaturen gorabeherei ez ezik, izotzen garapenari ere erreparatzen dio C3Sk. Aurten, esate baterako, izotz hedadura ere txikia da Artikoan, baina txikiena izan duten urteetan baino handiagoa. Izan ere, 2012an, 2019an eta 2020an baino handiagoa zen izotz geruza abuztu amaieran Artikoan.


Summary: Esan dute bederatzi hilabetean era egongo dela «kontinente guztietako heldu guztiak» txertatzeko. Egun hilean 1.500 milioi dosi ekoizten direla esan dute botika konpainiek, eta onbidean txertoa behar den toki guztietara helduko dela hilabete batzuen bueltan

COVID-19aren aurkako txertoen ekoizpena asko bizkortu da hilabeteotan. Egun hilean 1.500 dosi ekoizten dituztela esan dute botika konpainiek, eta, onbidean, bederatzi hilabetean behar adina dosi egongo direla munduko populazio heldu guztiari txertoa jartzeko. Areago ere egin dute, heldu den urtearen hasieran «kontinente guztietako heldu guztiak» txertatzeko dosiak egingo direla esan dute, baina denbora beharko dela gero banatzeko. Egin dituzten kalkuluen arabera, bost bat hilabete beharko dira. IFPMA nazioarteko erakundean elkartuta daude txerto konpainia garrantzitsuak, eta horren abaroan egin dituzte iragarpenak.

Ekoizpenean aparteko arazorik ez bada, iragarpen horiek ondo bidean konplituko direla adierazi dute. Hilabeteotan ekoizpen prozesuak asko hobetu direla nabarmendu dute, eta hornigaien katean egin diren hobekuntzak eta teknologia transferitzeko akordioak, zentzu horretan, erabakigarriak izan direla. Mundu osoan txertoak zabaltzeko ekitatean urratsak egin beharko direla onartu dute, eta azaldu dute prest daudela enpresak ere hor lankidetzan jarduteko.

Aditzera eman dutenez, herrialde aberatsenak ere txertoaren hirugarren dosi bat jartzen hasten badira, ez da izango dosi eskasiarik herrialde zaurgarriagoetan dauden herrialdeetara ere txertoak bidaltzen joateko. OME Osasunaren Mundu Erakundea esaten ari da, hala ere, oso motel ari dela herrialde behartsuetan txertaketa prozesua. Hilabete honetarako jarrita dagoen helburua da herrialde horietan ere gutxienez populazioaren %10 txertatzea COVID-19aren aurka.


Summary: Espetxe eskumenarekin «aurreikuspen faltaz» jokatzea egotzi dio UGTk Jaurlaritzari. Elkarretaratzera deitu du ELAk biharko, espetxe sistema «demokratiko eta gizatiarrago» baten alde.

Eusko Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera eskuratuko du espetxe eskumena, eta neurri berriek 700 bat langileri eragingo diete. Horren aurrean, espetxeetako langileen artean nagusi den Acaip-UGT sindikatuak bere ikuspegia azaltzeko prentsaurreko bat eman du gaur. Jose Ramon Lopez Acaip-UGT sindikatuko presidentearen arabera, neurrietan «aurreikuspen falta handia» egoteaz gain, espetxeetako beharren inguruan «ezjakintasun handia» dago. Horregatik, «hutsetik hasi eta egitura berri bat sortu» behar dela uste du.

Transferentziaren alde agertu da Lopez, baina nabarmendu du sindikatuen akordiorik gabe egitea «akats larria» izango litzatekeela, eta gaineratu du transferentzia langileentzako «baldintza onenetan» egin behar dela. Lopezen arabera, Eusko Jaurlaritzak proposatzen dituen lan baldintzek «ez dituzte betetzen» langile publikoen zenbait eskubide, besteak beste, ordainsariekin, osagarriekin, ordutegiekin edota baimenekin zerikusia dutenak.

Lopezek azaldu duenez, irtenbidea «egitura eta lanpostu zerrenda berri bat sortzea» da, baina «oso prozesu luzea» da hori, eta ordura arte Eusko Jaurlaritzak lan poltsa bat sortzearen alde agertu da.

ELAren arabera, ordea, Euskal Herriko espetxe ereduak «publikoa, modernoagoa eta gizatiarragoa» izateaz gain, «presoen eskubide guztiak errespetetatu» eta «langileen lan baldintza duinak bermatu» beharko ditu. Baina sindikatuaren arabera, eskumenaren transferentzia negoziazioak «ez doaz norabide horretan»: «Orain arteko ildoari eutsi nahi diote mahaiko kideek, eta kudeaketa ardurak esku aldatze soil gisa irudikatu». ELAk gaineratu du ez dagoela prest hori onartzeko.

Horregatik, elkarretaratzera deitu du ELAk biharko, Espetxe sistema demokratiko eta gizatiarragoaren alde. Lan baldintza duinak lelopean. 11:00etatik 12:00etara izango da, Jaurlaritzaren egoitza nagusiaren aurrean, Gasteizen. ELAko ordezkariek adirazpenak egingo dituzte 11:15ean, sindikatuaren ikuspegia azaltzeko.


Tubacex: korapiloa are estuago

Summary: Tubacex: korapiloa are estuago. Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazio antzuek agerian utzi dute zuzendaritzaren eta langile batzordearen jarrerak oso urrun daudela. Amurrio eta Laudioko plantetako langileek 209 egun daramatzate greban

Tubacexeko lan gatazka konpontzetik oso urrun dagoela dirudi. Amurrioko eta Laudioko (Araba) plantetako langileek 209 egun daramatzate greban eta luzaroan eusteko prestatu beharko dute. Azken astean langile batzordeak eta enpresako zuzendaritzak lau bilera agin dituzte indarrean zegoen aldi baterako enplegu erregulazioa nola luzatu negoziatzeko, eta argi ikusi da bien jarrerak oso urrun daudela. Langileek enpresari eskatu diote 129 kaleratzeak indargabetu zituen ebazpenari Espainiako Auzitegi Gorenean jarrita dion helegitea kentzeko; enpresak, aldiz, baldintza hori «xantaia» dela uste du.

Tubacexek bere garaian indarrean jarri zuen aldi baterako erregulazioa ostiralean bukatuko da, eta hura berritzeko eginiko bilerak gatazkaren tenperatura neurtzeko aukera bikaina ziren. Eta oso bero jarraitzen du, edo hotz, nondik begiratzen zaionaren arabera. Asteartean izan da azken bilera, eta batzordearen iritziz zuzendaritzak ez du gatazka konpondu nahi: «Gure lehentasuna gatazka konpontzea da, aldi baterako erregulazioa eta neurri estruktural ez traumatikoekin». Batzordea indartsu sentitzen da, sei epaileek arrazoia eman ziotelako, eta konponbidearen bila jarraituko du, greban egotea «atsegina» ez dela jakinda. Gaur goizean autokarabana egingo dute Laudio piketetik Deriora (Bizkaia). Enpresak han du egoitza nagusia.

Altzairuzko hodi enpresaren diskurtsoa erabat ezberdina da, eta 129 kaleratzeak ezinbestekoak direla dio, edo haren ordez diru kopuru bera aurreztuaraziko dion aldaketa bat lan baldintzetan. Herenegun eman zuen bere jarreraren berri tonu gogorrean idatzitako ohar batean. Eginiko eskaintza guztiei muzin egitea egotzi zion batzordeari, eta bere eskubideen defentsari uko egiteko eskatu diola enpresari. Bien bitartean, Tubacexek alde bakartasunez erabakiko du nola luzatuko aldi baterako erregulazioa. Azken eskaintzan %70eko lanaldi murrizketa proposatu zuen langile guztientzat, kaleratu asmo zituen eta EAEko Auzitegi Nagusiak behartuta onartu zituen 129ak barne. Momentuz eragin txikiko neurria da, langile guztiak greban baitaude.

Urtebete greban? Korapiloa estutuz doa eta, auziko abokatuen arabera, Gorenak zortzi-hamar hilabete behar izaten ditu helegitearen inguruan ebazteko. EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena uztailaren 6an izan zen, horrek, goiz jota, otsail martxo aldera kokatuko luke. Alegia, langileek urte oso bat egin dezaketela greban —otsailaren 15ean hasi ziren—. Erreferentzia bezala, aurretik Aernnova eta ITP-PCBko ebazpenen helegiteak aztertu behar ditu Gorenak. Azken hori Tubacexekoa baino bi hilabete lehenago egin zuen enpresak.

Bitartean, Tubacexek onartu die langileei urte bukaerarako espero duela hidrokarburoen merkatua pandemia aurreko mailetara iristea, eta Araban egin beharreko lan batzuk Austriako planta batera bideratu dituela dagoeneko. Han ezin du prozesu osoa egin, baina bai zati bat. Batzordearen ustez, erabaki horrekin greba eskubidea urratzen ari da. Enpresak emaniko beste xehetasun bat grebaren eraginez soldatetan aurreztu duen dirua da: lan erregulazioarekin batera proposatu zituen kontrol neurriei zazpi urtetan eusteko adina.

Gauzak hala, negoziazioen inguruko iturriek konponbide aukera gutxi ikusten dituzte. Ez litzateke harritzekoa Gorenaren ebazpenera arte luzatzea eta hark askatzea korapiloa. Beste aukera bat da artekari bat sartzea. Uda hasieran Jaurlaritza saiatu zen —Tubacexeko laugarren akziodun nagusia du, akzioen %3,2 baititu Itzarri funtsaren bitartez— eta berriz ere begi guztiak gainean ditu. Langileek muga bakarra jarri dute, epaileen ebazpena bere osotasunean onartzea; hortik aurrera edozer gauza negoziatzeko prest daude. Hori bai, langileen eta zuzendaritzaren arteko hurrengo bilerak ez du datarik


Summary: Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki du hirugarren dosia jartzea immunoeskasia dutenei. Hirugarren dosia hartzeko aukera izango dute transplanteren bat izan duten pertsonek. Erabaki dute ez dutela berrogeialdirik egin beharko txertatuta dauden edo gaitza azken 180 egunetan igaro duten ikasleek eta irakasleek.

Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki du COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jarriko dietela immunoeskasi «larria» duten pertsonei. Zehazki, honakoek jasoko dute: organo solidoren bat transplantatu dietenek; guraso hematopoietikoengandik transplantea hartutakoek; eta CD20aren kontrako sendagaiak hartzen dituztenek.

Azaldu dutenez, Pfizer edo Moderna botika etxeen txertoen dosiak jarriko zaizkie, eta aurrez hartutako txerto berdina ipintzea lehenetsi dute. Autonomia erkidegoetako iturriek Efe berri agentziari esan diotenez, adinekoen egoitzetako egoiliarrei hirugarren txertoa jarri ala ez eztabaidatu dute, eta aztertzekotan geratu dira. Gauza bera egingo dute, besteak beste, kimioterapian daudenekin ere. Esan dutenez, biharko Lurralde Arteko Osasun Batzordean azter ditzakete kasu horiek.

Hastear den ikasturte berrirako erabaki bat ere hartu dute: ez dute berrogeialdirik egin beharko txertatuta dauden edo gaitza 180 egun lehenago igaro duten irakasleek, ikasleek eta bestelako langileek, positibo eman duen norbaiten kontaktu estuak izanda ere.


Summary: Nafarroako Gobernuak abenduaren 1ean jasoko du trafiko eskumena. Espainiako eta Nafarroako gobernuak egun horretan batzartuko dira transferentzia sinatzeko

Mende erdiaren ondoren, trafiko eskumena berreskuratzeko gutxi falta du Nafarroak. Abenduaren 1ean, Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak osatutako Transferentzien Batzordea elkartuko da, eskumen horren transferentzia gauzatzeko. Atzo iluntzean eman zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak akordioaren berri. Txibite Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin batzartu da gaur, Madrilen. Bi gobernuak ados jarri dira Nafarroaren esku uzteko trafikoko eta bide segurtasuneko eskumenak. Txibitek nabarmendu du bi gobernuen arteko «lankidetza giroa erabatekoa» dela eta «aurreikusitako egutegia» betetzen ari direla eskumenen transferentzian: «Biok gorde dugu abenduaren 1eko data. Lan teknikoek jarraitzen dute, eta datorren astean Nafarroak erantzungo dio estatuak bidalitako dokumentazio teknikoari».

Aspaldiko eskaria da eskumena: 1959ra arte diputazioak arautzen zituen Nafarroako errepideak, Araban bezala. Urte hartan, frankismoak ahalmen hori indargabetu zien bi lurraldeei, eta gobernadore zibilen eskuetan utzi zuen ardura.

«Pasabide» bat

Akordioaren ondorioetako bat izango da Foruzaingoak hartuko duela Nafarroako errepideen ardura. Txibitek zehaztu du Nafarroako Gobernuak «pasabide» bat aktibatuko duela egun Guardia Zibilaren trafikoko sailean ari diren poliziak Foruzaingoan aritzeko —aukera hori jasotzen du Polizien Nafarroako Legeak—. «Gure asmoa da, ezein momentutan, Nafarroan jarraitu nahi duen ezein guardia zibilek gure erkidegotik alde egitea», gaineratu du Txibitek.

´Hogei urtez konpetentziarik eskuratu gabe egon eta gero, aurten Nafarroak jasoko duen bigarren eskumena izango da. Izan ere, espetxeetako osasungintzari buruzkoa bereganatu zuen Nafarroak apirilean.


Summary: Irailaren 11ko atentatuetan hil zituzten bi lagunen gorpuzkiak identifikatu dituzte hogei urte geroago. Aseguru etxe bateko langile batenak eta anonimotasuna gorde nahi izan duten gizon batenak dira.

Larunbatean hogei urte beteko dira AEBetako irailaren 11ko atentatuak izan zirenetik. 2.753 hildako utzi zituzten Dorre Bikien kontrako erasoek, eta hogei urte geroago gorpuzkiak identifikatzen jarraitzen dute. New Yorkeko agintariek jakinarazi dutenez, duela gutxi beste bi gorpuzki identifikatu dituzte: 1.646 eta 1.647 zenbakia zutenak.

"Duela hogei urte zin egin genien World Trade Centerreko biktimen familiei egin beharreko guztia egingo genuela, horretarako behar den denbora hartuz, euren hurkoak identifikatzeko. Sakratua den eginbehar hori betez jarraitzen dugu bi identifikatze horiekin", esan du Barbara A. Sampson auzitegi medikuak ohar batean.

Identifikatu dituzten gorpuzkietako batzuk Dorothy Morganenak dira, aseguru etxe bateko 47 urteko langile batenak. Besteak gizon batenak dira, eta senideek ez dute haren izena eman nahi izan. Morganen gorpuzkiak 2001ean aurkitu zituzten. Gizonarenak, 2001ean, 2002an eta 2006an.

DNA laginekin lortu dituzte gorpuzkiak identifikatzea. 2019ko urrian lortu zuten azkenekoz I-11n hildako beste gorpuzki batzuk identifikatzea. "Ez du axola zenbat denbora pasatzen den. Ez dugu inoiz ahaztuko, eta desagertu ziren guztiak euren familiekin elkartzea lortzeko eskura dauzkagun baliabide guztiak erabiltzeko konpromisoa daukagu", gaineratu du Sampsonek.