Summary: Amonarriz: «Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da». Artetxea, Biltxoko, Mintza Lasai, Ote Lore eta Zabalik elkarteak Topaguneko bazkide egin dira. Euskara elkarteen saretzea eta erabilera bultzatzea azpimarratu dute helburu gisa.

Euskaltzaleen Topaguneak bere batzar orokorra Ipar Euskal Herrian egin zuen lehen aldikoz maiatzaren 6an. Zehazki, Hendaiako Ondarraitz kirolgunean. Eta lehen aldikoz Lapurdi eta Baxenabarreko bost euskal elkarte sartu dira Topagunean: Izturitzeko Artetxea, Baionako Biltxoko, Biarritzeko Mintza Lasai, Larresoroko Ote Lore eta Amikuzeko Zabalik. Horiekin batean, Iruñeko Laba eta Zumaiako Larraina elkarteak ere kidetu dira.

“Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da”, erran du Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari Kike Amonarrizek; “nolabait esateko, Topagunea Euskal Herri osoan finkatu delako, Iparraldeko beste bost elkarte bazkidetuta”. Hainbestetaraino non, apirilean, juridikoki ere egituratu baita Topagunea Ipar Euskal Herrian, administrazioari begira. Ez da horretan gelditzekoa: “Baditugu harremanak Iparraldeko beste bost bat elkarterekin, eta harreman horiek egonkortzeko interesatuak dira”, salatu du Amonarrizek.

Ez da ustekabean gertatu aldaketa. Irailean, Topagunea Ipar Euskal Herriko zortzi elkarterekin bildu zen, Arbonan. “Han sumatu genuen elkarte horiek saretzeko beharra ikusten zutela, eta ongi ikusi zuten Topaguneak dinamika hori azkartzea”.

Ezagutu eta saretu

Artetxea elkarteak euskal kultura sustatzen du Izturitzen. Antzerkiak, kontzertuak, bertso saioak, antzerki ikastaroak, kantu apairuak… denetarik antolatu du duela zortzi urte sortu zenetik. Horrez gain, izen bereko egoitza eskaintzen die jarduerak euskara hutsez proposatzen dituztenei. Topagunean izatea begi bistakoa zaio Artetxeko Jon Oihenarti: “Artetxeak naturalki erabaki du Topagunean sartzea, gure balio berak defenditzen dituen Euskal Herriko mugimendu azkar batean izateak elkar trukatze eta elkar laguntzearen mentura eskaintzen baitigu”.

Halatsu ikusten du, halaber, Biarritzeko Mintza Lasai elkarteak; hura ere Topaguneko bazkide egin da. Arbonako bilkurarat joanez, hastapenetik bazuen interesa euskara elkarteen saretzean parte hartzeko. Mintza Lasaiko Kepa Mouescak dio indar metaketa horretan dela interesa: “Topagunean sartuz Ipar eta Hego dinamika horretan sare alimaleko bat sortzea, denen artean azkarrago izateko”. Horrez gain, Mouescak aitortu du lehen bilkurak balio izan ziela Ipar Euskal Herriko beste elkarteen berri hartzeko ere.

Biltxoko elkarteak Baionako Agustindarren 9.ean du egoitza, eta berriki sortua da. Sukaldea eta ostatua izanki, bestak eta gastronomiak leku berezia dute Biltxokon, baina euskal kulturari ere bere lekua eman nahi dio Baionaren erdian. Eta gauza franko baditu antolaturik zenbait hilabete barne. Euskaraldiarekin gertatzen den bezala, euskararen erabilpenari akuilu ematea inportantea iruditzen zaio Biltxoko elkarteko Ibai Agirrebarrenari, eta, beraz, Topagunean izatea: “Garrantzia ematen diegulako erabilpenaren aldeko mobilizazioei, eta Topaguneak borondatea baduelako Ipar Euskal Herrian ere erabilpenaren inguruan lan egiteko”. Mugimendua egituratzeko aukera gisa ikusi du Agirrebarrenak. “Euskara elkarte berria izanki, nahi genuen harremanetan jarri beste elkarte batzuekin, ikusteko zer problematika zuten egunerokoan eta nola aurre egiten dieten”.

Topagunean, jadaneko elkarte mota orotarik bazen. Herrietako elkarte ttipiak eta gotorragoak ere bai. Amonarrizek dio elkar ezagutzea dela lehenbiziko munta handiko lana elkarrekin urrunago joateko: “Azkenean, elkarren berri izatea, egitasmo komunak bideratu ahal izatea, ezinbestekoa da”. Alde horretatik, elkarteen azoka baten antolatzeko ideia jalgi da bilkuretarik.

Elkarteen aniztasun horrek Euskal Herri osoko errealitateen izartzeko bidea ekartzen dio Topaguneari, Amonarrizek dioenez. “Hegoak ere behar du Iparra ikuspegi nazional hori osatzeko: guk ere gure eguneroko dinamiketan Euskal Herriko alde guzietako errealitateen berri jasotzea eta aintzat hartzea”. Ez “elkarte autonomo zentratuegiak” egiteko eta euskararen aldeko oinarrizko gogoeta lurralde batetik bestera egokitzeko. “Errealitate desberdinen ezaugarriak bilduko dituen diskurtso zentral bat eraiki behar dugu”.

“Aktibazio sozial” azkarra

Duela 60 urteko belaunaldiaren pentsamenduak euskararen inguruko ilusio indartsua piztu zuen. Jon Sarasua ikerlariak maiz esplikatu du kontakizun berri baten beharra badela euskaltzaletasunari hats berriaren emateko. Bada moldea, Amonarrizen ustez: “1960ko hamarkadan sortu zen kontakizun horrek ekarri gaitu honaino, baina hori berritu beharrean gaude; eta, zorionez, helduleku ugari badaude diskurtso hori berreraikitzeko”. Hori buruan, 2023ko udazkenean, Topaguneak kongresua eginen du. Azkena 2013an egin zuen.

Are gehiago, euskararen kontrako jazarpen haize bat badenean administrazioetarik. Baina, manifestazioetan, Korrikan, Herri Urratsen, herritarren erantzun sendoa sentitzen du Amonarrizek: “Hor badago aktibazio sozial indartsu bat, eta nahi genuke heldu den Euskaraldiak ere erabilera dinamika indartsuak piztea”, ondotik ere atxikitzeko gisan.


Summary: Proiektua eta kablea, biak doaz ezkutuan. Gatika eta Okzitaniako Cubnezais arteko itsaspeko goi tentsioko argindar kableak aurki jasoko ditu baimenak. Haren aurkako mugimendua sortu da Mungialdean, eragingo dituen kalteak eta ordezkatzen duen eredua salatzeko.

Red Electrica de España (REE) eta Reseau de Transport d’Electricite (RTE) elkartuta sortu zuten 2015ean Inelfe enpresa, Gatika eta Cubnezais (Okzitania) artean itsaso azpitik goi tentsioko argindar linea eraikitzeko, eta kezka dago Mungialdean. REEk aurki lortuko ditu Espainiako Gobernuak eman beharreko baimen administratiboak. “2022ko lehen seihilekorako espero dira”, zehaztu du Alvaro Campos EHUko irakasle eta ikertzaileak —Ingeniaritza Termikoko Doktorea da eta Energia Berriztagarrien graduan irakaslea—. Frantzian oraindik motelago doa proiektua, Capbreton inguruan itsas hondoaren egonkortasunarekin arazoak izan zirelako; ibilbidea aldatu behar izan dute. “Hori da salatzen dugun kontuetako bat: Europako Batasunak babesten dituen halako proiektuetan, parte hartzen duten estatuetan proiektua aldi berean garatu behar da, baina REE bere kasa ari da, aurrea hartuta”. Interes orokorreko egitasmo izendatua du Europako Batasunak.

Gatikan, Mungian, Jataben eta Lemoizen “sekulako” eragina izango duela esan du, baina proiektua “ezkutuan” mantendu da ia-ia. “Eskualdean, jendeak ez du honen berri, ezta kablea haien lurretatik igaroko zaien lur jabeetako askok ere”, ohartarazi du Gatikako Interkonexio Elektrikorik Ez plataformako Isusko Albonigak. Horregatik, mahai ingurua egin zuten bart Mungiako Torrebillela kultur etxean. Hizlarietako bat izan zen Campos. Azpiegiturak inguruan eragingo dituen kalteek kezkatzen dituzte, baina, aldi berean, ordezkatzen duen eredua ere txarresten dute.

Iberiar penintsularen eta kontinentearen arteko interkonexioa handitzea da helburua. Gaur egun dagoen konexioa bikoiztuko luke, REEren arabera. Camposen esanetan, haiek hasieratik izan duten susmoa berretsi da azken egunetan: “Proiektua ezagutu genuenean, salatu genuen honen helburua dela penintsulan sortzen den gehiegizko energia berriztagarria Europa iparraldera eramatea. Konspiranoikoak garela esan ziguten, argindarra bi norabideetan garraiatuko dela. Baina hara orain: Ukrainako gerraren testuinguruan, Pedro Sanchez [Espainiako Gobernuko presidentea] bera agertu da argi eta garbi esaten Espainia izango dela Europa energia berriztagarriz hornituko duena”.

Zertan datza proiektua?

Goi tentsioko itsaspeko kablea da, korronte zuzenekoa. 370 kilometro inguru izango da luze; gehienak, itsaspetik. Lehorrean, Gatikan eta Cubnezaisen eraikiko diren transformazio estazioetara luzatuko da. Gatikan, badago Lemoizko zentral nuklearrarentzat sortu zen azpiestazio elektriko bat. Haren ondoan, beste bat eraikiko dute, lauzpabost hektareakoa eta hogei metro garai izango dena. Handik Lemoizko zentralaren eremura joango da, han itsasoratzeko. Hamar kilometro egingo ditu lurpetik Gatika eta Lemoiz artean.

Lur jabe horiek badute proiektuaren berri?

Albonigaren esanetan, askok ez dute proiektuaren berri. Gatikan gertatutakoa kontatu du. “Ibilbiderik egokiena zein izango den erabakitzeko, lursailetan laginak hartzen hasi ziren. Horretarako badago prozedura bat, baina ez zuten bete. Legez kanpo ibili dira. Abisatu gabe sartu ziren lursailetara, edo ahoz abisatuta, kasu batzuetan hesietako kateak apurtuta”. Camposek gaineratu du kablearen inguruko lurrak —zazpi edo zortzi metro—ezingo direla beste ezertarako erabili.

Zenbateko kostua du, eta zelan ordainduko da?

Hasierako aurrekontua 1.750 milioi eurokoa zen; 578, Europako Batasunak emandako zuzeneko laguntzak izango dira. Gainontzekoak argindar fakturaren bidez ordainduko direla iragarri zen, Camposek dioenez. “Garai hartan esan zuten faktura %3 garestituko dela. Baina REEren azken agiri ofizialak dio 600 milioi horiek jada 934 direla, eta oraindik ez da hornitzaileekin hartu-emanik izan. Kontuan hartuta lehengaiak zenbat garestitu diren, handiagoa izango da kostua”.

Zer ondorio izango ditu proiektuak inguruan?

“Ez dakigu zer ondorio izango dituen, ezaugarri oso zehatzak dituen proiektua delako”, esan du Camposek. Azaldu du horrelako proiektuak zeharkakoak izaten direla, biderik laburrena hartuz. Baina, kasu honetan, Euskal Herriko ibai gehienek arroak zarratuko ditu. “Ez dakigu horrek zer ondorio izan dezakeen. Eremu magnetikoak sortuko dira, eta ez dakigu espezie migratzaileengan —izokina, aingira…— zer eragin izango duen”. Mungialdeko herritarrek osasunean nabaritu dezaketela ere uste dute. Izan ere, Gatikako lehengo azpiestazio elektrikoari, eraikiko den berria gehituko zaio. Eta baita hauetatik kilometro bira eraikiko diren beste bi ere. Azken horiek ez dute zer ikusirik proiektu honekin. Bi kilometro koadroko eremuan lau azpiestazio egongo direla ohartarazi du Camposek. “Ezagutza falta handia dago, baina OMEk baditu txostenak horrelako eremu elektromagnetikoek osasunean izan ditzaketen ondorioei buruz. Hori argi izan arte, ez litzateke ezer eraiki behar”.

Zer dira beste azpiestazio bi horiek?

Forestalia enpresa pribatuarenak dira beste azpiestazio biak. Horiek ere baimenak lortzeko fasean daude. Zaragoza (Aragoi, Espainia) iparraldean sortuko den energia berriztagarria askatzeko lineen parte dira, 400 kilovoltekoa bata eta 220koa bestea. Camposek ohartarazi du Frantzia-Gatika arteko interkonexio kablearen gisako proiektuek antzeko beste batzuk erakartzeko gaitasuna dutela. Hark erakarrita etorri da Forestaliaren hau; uste du eskualdera gehiago etorriko direla.

Zer beste proiektu daude inguruan?

Bizkaitik igarotzen da Gueñes eta Itsaso (Gipuzkoa) arteko autobide elektrikoa ere. Galiziatik Kataluniara joango den linea elektriko erraldoi baten parte da. Eraikitzen ari dira dagoeneko. Hurrengoa Itsasotik Muruartera (Nafarroa) arteko zatia izango da. Iazko urrian jendaurrean egon zen azken hau, alegazioak aurkezteko. “Galiziatik Kataluniarako linea hori gero Frantziarekin lotuko dute, Pirinioak zeharkatuz: Nafarroan eta Aragoin”. Camposen esanetan, plan estrategiko zabal baten barruan daude guztiak: helburua kontinentearekin interkonexioa handitzea da.

Zertarako interkonexioa?

Iberiar penintsula uharte energetikoa dela esan dute Espainiako eta Portugalgo gobernuek eta Europako Batasunak. “Ez da uhartea; kontinentetik Pirinioek banatzen duten penintsula da, eta horrek eragin du hemen kontsumi daiteken baino argindar gehiago ekoiztea. Orain gainprodukzio hori aitzakia modura erabiltzen dute, interkonexioak sustatzeko”. Camposek uste du zientziak eta teknologiak errealitateak jartzen dituzten muga fisikoak errespetatu behar dituztela.

Egokia da sustatu den interkonexio eredua?

Camposek argi du ez dela egokia sustatu den interkonexio eredua. Europa iparraldean energia berriztagarriak ekoiztea garestiagoa da, eta herrialde batzuetan trabak ere jartzen dizkiote. Ostera, hegoaldeko herrialdeetan merkeagoa da. Beraz, eredu honekin hegoaldean sortutakoa iparraldera eroatea da asmoa. Horrek argindarra garestituko luke hegoaldean. Izan ere, Camposen arabera, energia berriztagarriak ugaritzeak hasieran merkatzea dakar, baina, interkonexioen ondorioz, garestitu egingo da. Batetik, obra bera inguruan bizi direnek ordaintzen dutelako. Bestetik, Europa osoan argindar hori nahi duten kontsumitzaileak ugaritzean, merkatuaren legeak garestitu egingo duelako prezioa. Trantsizio ekologikoa ezinbestekoa dela esan du, baina ohartarazi du berriztagarrien alde ezin daitekeela edozelan egin: “Berme guztiekin egin behar da; bestela, sortuko ditugun arazoak saihestu nahi ditugunak baino handiagoak izan daitezke”.

Zein da alternatiba?

Camposen esanetan, tokian tokiko argindar ekoizpenaren alde egin behar da. Ereduaren oinarrian kontsumoak egon behar duela deritzo. Batetik, neurriz kontsumitu, eta, bestetik, premiak asetzeko azpiegiturak eraiki, eta ez alderantziz; hau da, gero kontsumoa sortuko duten azpiegiturak eraiki lehenengo. “Hirietatik hasi behar dugu ikusten zer ekoitz dezaketen beren beharrak betetzeko. Autokontsumoa sustatu behar da. Nahikoa ez bada, joango gara ingurura gehiago sortzera. Lurralde batzuek ekoizteko gaitasun handiagoa badute, aztertuko da nola egin interkonexioa, solidaritatea eta herritarren parte hartzea bermatuz”. Mungialdearen helburua bere herrietako beharrizanak asetzea izan behar dela deritzo.

Zer harrera izan du proiektuak?

Albonigaren esanetan, Gatikan haren aurkako mugimendu sendoa dago, eta ingurura hedatu nahi dute. Jataben, iaz egin zuten atzo Mungian egin zuten bileraren antzekoa, eta lortu zuten herritarrak mobilizatzea. Kexatu da hedabideek kasu txikia egiten dietelako: “Proiektu hau ez dago ez agendan ez arretagunean”. Mungiako bilerak herri mugimendua indartzea espero du. Hurrengo, Lemoizen egiten ahaleginduko dira. Eskualde mailako indar metaketari garrantzia ematen diote.

Zein da erakunde publikoen jarrera?

Gatikako Udalak proiektua gaitzesteko adierazpena onartzea lortu zuten aspaldi. Iaz, Jatabekoak beste horrenbeste egin zuen. Mungiakoak asteon eman du ezagutzera berea. Hala ere, Camposek uste du gehiago egin dezaketela. Berbarako, haren esanetan, HAPOak erabil ditzakete, trabak jartzeko. Albonigak salatu du Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak ez dutela jarrera irmorik agertu: “Energiaren eskumena Espainiako Gobernuarena dela esan, eta beste aldera begiratzen dute”. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak egindako adierazpen batzuk gaitzetsi ditu: “Esan zuen onuragarria dela ez dakit zein proiektutarako, baina biharamunean zuzendu egin behar izan zuen esandakoa”. Forestaliak Mungian egingo dituen azpiestazioei dagokienez, Eusko Jaurlaritza uzkur agertu da.


Summary: Errusiako soldadu bat epaitzen hasi dira Ukrainan, gerra krimenak egotzita. Kieveko fiskaltzak 62 urteko zibil bat hiltzea leporatu dio 21 urteko militar bati, eta bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko eskatu du. Kremlinek Ukrainari egotzi dio bere militarrak «difamatzea».

Errusiaren inbasioa hasi zenez geroztik 79 egun pasatu diren honetan, Ukrainako auzitegi bat Errusiako soldadu bat epaitzen hasi da gaur, gerra krimenak egotzita. Hain justu, Kieveko fiskaltzak 62 urteko zibil bat hiltzea leporatu dio militar bati. Ukrainako hedabideen arabera, Vadim Xiximarin da epaitzen ari diren soldadua, 21 urte ditu, eta Moskuko Kantemirovskaia dibisioko kidea da. «Gerrako legeak eta arauak» haustea egotzi diote, eta fiskaltzak eskatu du bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko, otsailaren 28an Sumi eskualdeko Txupakhivka herrian jazotako ustezko hilketagatik.

Fiskaltzak ohar batean azaldu duenez, Errusiako soldaduak ibilgailu pribatu bat lapurtu zuen, beste lau militarrekin ihes egiteko, Ukrainako armadak haiei eraso egin ostean. Ohar horren arabera, Errusiako militarrak Txupakhivka herrira heldu ziren, eta 62 urteko zibil bat ikusi zuten kale bazterrean, bizikletarekin eta telefonoz hitz egiten. «Armarik gabe zegoen», oharrean zehaztu duenez. Fiskaltzaren kontakizunaren arabera, zibila hiltzeko «agindu» zioten soldadu gazteari, eta errifle batekin «hainbat tiro» egin zituen autotik herritar horren aurka; «berehala» hil zen. Fiskaltzak ez du azaldu erakundeak nola hartu zuen atxilo soldadua, eta ez du xehetasun gehiagorik eman gerra krimenak leporatu dizkioten frogei buruz.

Kasuak garrantzi handia du Ukrainarentzat, batez ere sinbolikoa; lehen epaiketa baita Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren gobernuak Errusiari inbasioan zibilen aurka «sarraskiak» egitea leporatu ondoren. Kievek ziurtatu duenez, 10.000 «gerra krimen baino gehiago identifikatu ditu. Kremlinek, ordea, behin baino gehiagotan ukatu du zibilei eraso egin izana edota gerra krimenetan parte hartu izana. Kievi bere militarrak «difamatzea» leporatu dio.

OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatari Michelle Macheletek atzo salatu zuen Errusiaren inbasioan gerta zitezkeen «gerra krimenen adibide asko» zeudela, eta orain arte mila zibil baino gehiagoren gorpuak topatu dituztela Kiev eskualdean, Errusiako tropak martxo amaieran erretiratu ondotik. Nazioarteko Zigor Auzitegiak, bestalde, apirilaren 25ean esan zuen Ukrainako, Poloniako eta Lituaniako fiskalek osatutako talde batean parte hartuko zuela, Errusiako armadaren aurkako gerra krimenen akusazioak ikertzeko.

Suedia, NATOtik gertuago

Suediako Parlamentuak ondorioztatu du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin bat egiteak Europa iparraldeko gatazka arriskua «murriztuko» lukeela. Ann Linde lehen ministroak Suedia aliantza militarrean sartzea bultza dezakeen herrialdeko segurtasunari buruzko txostena aurkeztu du gaur, eta, adierazi duenez, Suedia NATOn sartzeak gatazka militarren aurkako «hesi bat» altxatuko luke, baita Europa iparraldeko gatazkei «aurrea hartzeko» eragin ere. Dokumentu horren arabera, Eskandinaviako herrialdea «ahulagoa» izango da aliantzatik kanpo geratzen bada, eta ez luke segurtasun bermerik izango. Txostenak, halaber, hipotesi gisa aipatzen du Errusiaren eraso bat Gotland uhartearen aurka, Itsaso Baltikoan.

Linderen hitzaldiaren ostean, Suediako Defentsa ministro Peter Hultqvistek oroitu du herrialdeak aliantzan sartzea galdegiten badu Errusiaren «erreakzio baten arriskua» egon daitekeela. Hain zuzen, Finlandiako presidentea eta lehen ministroa atzo NATOn sartzearen alde agertu zirenean, Moskuk ohartarazi zuen «mehatxu bat» izango zela bere segurtasunerako. Nolanahi ere, Hultqvistek uste du Suedia erakundera batzen bada Eskandinaviako herrialdeek defentsa arloan lankidetza garatu ahal izango dutela. Ondorio horiek kontuan hartuta, espero da datorren astean gauzatuko dutela atxikitzeko eskaera. Aurretik, ordea, gobernuaren agintean dagoen SAP Suediako Alderdi Sozialdemokratak NATOko kide izatearen aldekoa den erabakiko du etzi.


Summary: Oh-Seung Kwon zuzendariaren ‘Midnight’ filmak irabazi du Fant jaialdiko sari nagusia. Caper Kjeldsen daniarrak jaso du Film Laburrik Onenaren Saria, ‘In the Soil’ lanagatik, eta Borja Cresporen ‘Hikikomori’ hautatu dute euskal film laburrik onena. Gaur amaituko da jaialdia, eta bihar proiekzio berezi bat egingo dute sarituekin, Bilboko BBK aretoan.

Funtsean, pertsekuzio istorio bat da Midnight. Kyung Mi gorra da, eta zeinu hizkuntza aholkulari. Gau batez, Do Sik serieko hiltzailearekin egingo du topo Seulgo kaleetan, istripuz, eta hor hasiko da lehia. Bere lehen lan luzea du Oh-Seung Kwon zinemagile korearrak, eta Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoko Film Onenaren Saria jaso du hari esker. «Ikuslea harrapatzen duen giro kezkagarriagatik, protagonistaren gorreriarekin jolasean egiten duen soinu planoaren erabilera bikainagatik, norabide eta interpretazio bikainagatik, eta bizi dugun bakardade izugarria transmititzegatik». 3.500 euro jasoko ditu, oroigarriarekin batera.

Gaur egingo dute jaialdiaren itxiera ekitaldia, eta biharko proiekzio berezi bat antolatu dute saritutako lan guztiekin, Bilboko BBK aretoan. Bi emanalditan bilduko dituzte lan guztiak. 18:00etan hasiko da Ikuspegi Fantastikoa izeneko atalari dagokiona, eta 20:00etan Sail Ofizialean saritutakoena.

Ana Murugarren zuzendariak, Jimina Sabadu gidoilariak eta Borja Santaolalla zinemagileak osatu dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Eta, beraz, haiek erabaki dute, sari ofizialaz gainera, aipamen berezia egitea Phiil Gelatt eta Morgan Galen King zinemagileen The Spine of Night filmari. «Bere erretoskopiaren erabilera dotoreagatik, eta ezpata eta sorginkeria generoa ulertzeagatik, aldi berean, greenpunk kutsuko fantasia ere garatuz».

Caper Kjeldsen daniarraren In the Soil lanari eman diote Sail Ofizialeko Film Laburrik Onenaren Saria. «Elementu guztien elkarketa perfektuagatik, zeinak lehenesten baitu giro artegagarria eta eszenaratze delikatu eta intimoa». 3.000 euroko saria izango du.

Borja Crespok jaso du Euskal Film Laburrik Onenaren Saria, Hikikomori filmagatik. Koronabirusari erantzuteko ezarritako itxialdian girotuta dago kontakizuna, kasu honetan. Hain zuzen ere, konfinamenduari buruzko film labur bana sortzeko enkargua egin zien duela bi urte Eusko Jaurlaritzak, ETBk, Donostiako Zinemaldiak eta Zinebik. Itxitik deitu zioten deialdiari, eta laguntza horiekin sortutako lana da Cresporena. 2.000 euroko saria jasoko du orain Fant jaialdian.

Conor McMahon zuzendariaren Let the Wrong One In film luzeak jaso du Euskal Gidoigileen Elkarteak emandako Sail Ofizialeko Film Luzeen Gidoirik Onenaren Saria. «Banpirismoa metafora gisa erabiltzen duen modu fresko eta originalagatik».

Eta Junta Yamaguchi zuzenariaren Beyond the Infinite Two Minutes filmari eman dio FAS Zineklubak Sail Ofizialeko Zuzendari Berritzaileenari Saria. Denboran bidaiatzeari buruzko komedia bat da lana, eta hori lortzeko darabilen teknika narratiboa nabarmendu dute saria eman diotenek.

Publikoak bi sari banatu ditu. Patrick Ridremont zuzendariaren The Advent Calendar lanarentzat izan da ikusleek gehien bozkatu duten film luzea, eta Gabriel Campoy eta Guillem Lafozen Night Breakers lanarentzat izan da laburrik onenaren publikoaren saria. 3.000 euro jasoko ditu azken horrek.

Sail Ofizialetik kanpo ere hainbat sari ditu jaialdiak. Esaterako, Ikuspegi Fantastikoa sailean, Javier Camino Miguelez galiziarraren Jacinto filmari eman diote Film Luze Onenaren Saria, eta Miguel Alcalderen Un minuto film laburrak jaso du sail horretako Film Laburrik Onenaren Saria. Caminok 2.250 euroko saria jasoko du, eta Alcaldek, berriz, 1.500 eurokoa.


Volleringentzat lehendabizikoa

Summary: Volleringentzat lehendabizikoa. Herbehereetakoak irabazi du Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa, Bastidan. Sailkapen nagusian ere buruan jarri da. Ane Santesteban bosgarren izan da.

Demi Vollering herbeheretarrak irabazi du Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa, Bastidan. Hark bukatu ditu azkarren Gasteizen hasitako lanak (105,9 kilometro). Erakutsi du lasterketa irabazteko faborito izatea ez dela kontu hutsa. Erakustaldia eman du etaparen bigarren zatian, eta saria eskuratu du.

Bi zati izan ditu gaurko etapak. Lehendabizikoa eguneko ihesaldiarena izan da. Lau txirrindularik egin dute aurrera Zaldiaran mendatea (3. mailakoa) igo eta gero: Mireia Benito Pellicer (MAT), Anastasia Lebedeva (EIC) eta Prisca Savi (BPK) eta Cristina Tonettik (TOP). Kilometroak aurrera joan ahala, Lebedeva geratuz joan da, eta beste hirurekin batera igaro dute Rivasko begiralekua (2. mailako mendatea). Hiru minuturen aldea atera diote tropelari, baina, atzean lanean jarri direnean, azkar jan diete aldea. Herreran gora (3. mailakoa), Benito bakarrik geratu da, tropelak Savi eta Tonetti jaten zituen bitartean. Hala ere, gainera iritsi baino lehen harrapatu du tropelak Benito —Nafarroako Klasikoan laugarren egin zuen aste honetan—. Eta Herreran gora ikusi den zantzu batek forma hartu du, lasterketaren gaurko bigarren zatia estreinatzeko.

SD Worx taldeak zalaparta eragin du azkeneko mendatean gora, tropela astintzeko. 30 bat txirrindulari geratu dira. Herrera zapaldu eta berehala egin du aurrera Ashleigh Moolmanek (SD Worx). Azkar batu zaizkio Lucinda Brand (Trek), Demi Vollering (SD Worx) eta Elise Chabbey (Canyon). Laurak ere faboritoak Itzulia irabazteko. Minutu erdiren aldea ere izan dute, baina hogei kilometro falta zirenean harrapatu dituzte atzekoek. Lana fin egin dute Ane Santestebanen (BEX) taldeak eta DSMk.

Bat eginda joan da 29 ziklistako tropela gero, baina ihesaldi saiakera batzuk izan dira. Emankorrena hiru hauena izan da: Kristien Faulkner (BEX), Vollering eta Pauliena Rooijakkers (CSR). Azken hamar kilometroei ihesean ekin diete. 30 segundoren aldea lortu dute bederatzi kilometro falta zirenean. Volleringek erakutsi du oso indartsu dabilela, zerbaiten bila. Atzetik, DSM taldea jarri da berriz ere aurrekoak harrapatu nahian, baina aldeak gora egin du: 38 segundo sei kilometroren faltan.

Hirurak heldu dira Bastidako helmugara. Herri barruan alde zaharreko aldapan zegoen garaipenaren marra gozoa. Indartsuenak behar zuen besoak altxatuko zituena, eta Volleringek erakutsi du zerbaitegatik izan dela etapako bigarren zatian erakutsi duena —sasoiko bigarren garaipena du—. Rooijakkers izan da bigarren, eta Faulkner hirugarren. Gainontzeko txirrindulari indartsuen tropeltxoa 41 segundora iritsi da. Hor sartu da Ane Santesteban (BEX), eta etapan bosgarren izatea lortu du. Sailkapen nagusian ere Vollering dago lehen postuan.


Summary: Nafarroako estatusaren eztabaida prozesu «zabalari» ekiteko prest da LAB. Sindikatu abertzaleak adierazpen bat aurkeztu du gaur Iruñean, eta bertan «behar-beharrezko» deritzo indar korrelazioa eraldatzea, egungo «sasiautogobernu eredua patronalaren eta eliteen neurrira» egina dagoelako.

LABek bat egiten du Nafarroa XXI ekimenak Sarasate pasealekuan bihar 17:30erako antolatutako manifestazioarekin. Toki berean, Foruen monumentu aurrean, Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak eta Imanol Karrera Nafarroako koordinatzaileak azpimarratu dute estatusari buruzko «eztabaida prozesu luze eta zabalari» ekiteko garaia dela.

Biharko ekitaldiaren atarian, LABek adierazpen bat kaleratu du. Aurten, 40 urte bete ditu Foru Hobekuntzak, eta Karrerak gogora ekarri du lege organiko hura gizarteari bizkarra emanda eta gutxi batzuen artean osatu zela. «Eliteek bere eredu ekonomiko, politiko eta soziala erabakitzeko eztabaida eta ahalmena lapurtu zizkioten Nafarroako gizarteari».

Haren irudiko, esparru politiko guztiak «apustu ekonomikoak dira, eta Nafarroan ezarritakoa bertako patronalaren zutabe ekonomikoak sendotzen ditu, CCOO eta UGTren traizioarekin». 40 urtetan asko hitz eginda Foru Hobekuntzaz, baina Karrerak haren jatorria argi du: «Egiazki, Nafarroak ez zuen ezer erabaki. Nahi bezala aurkeztu ahal digute, baina esan behar da Espainiako Konstituzioaren menpeko autonomia estatutu bat dela».

Dena den, iraganera begira jarri bainoago egungo egoerari etorkizunari erreparatu nahi diola azpimarratu du Garbiñe Aranburuk. LABeko idazkari nagusiaren arabera, egungo autogobernua «ez da nahikoa, benetan burujabetza osorik ez badago». Sindikatuaren ustez, 40 urteotan kontrako posizioa hartu du Foru Hobekuntzak «muga handiak» dituelako, eta lan eta gizarte gaietan «eskumenik ez izateak esparru sozioekonomiko propioa eraikitzea edo lan harremanen marko propioa eraikitzea» galarazi duelako.

Aranbururen arabera, gai horiek «zentralak» dira herritarrei bizi baldintzak duintzeko. Aranbururen arabera, adierazpenaren helburua da etorkizunari begira jartzea. LABen ustez, «unea da Nafarroak burujabetza berreskura dezan», eta, horretarako, eztabaida sozialari ekiteko prest agertu da. Idazkari nagusiak aipatu du sindikatu subiranista batek ezin duela gai horretan beste aldera begiratu, eta LABek «ekarpen propioa» egingo du.

Adierazpenean sakonduz

LABeko bi ordezkarien hitzetan sakontzen du adierazpenak. Bertan, Foru Hobekuntzaren mugen balorazioa egiten da. Adibidez, zerga arloan eskumen handiak baditu ere, «ez du erabateko subiranotasunik zeharkako zergen eskumena estatuak duelako. Lan arloko legeria ere «estatuaren eskumenak dira», politika aktiboak izan ezik. Haatik, «azken horiek garrantzi mugatua dute». Pentsioekin edo langabeziaren diru sariekin gauza bera gertatzen dela ondorioztatu du LABek.

Egiturazko defizit horri, autogobernuaren aurkako beste hainbat ekintza eta saio gaineratu dizkio. «Transferentzien prozesua agortua dago, lan erreformak inposatzen dira, negoziazio kolektiboa estatalizatu da, Konstituzio Auzitegiak hainbat lege baliogabetu ditu, oinarrizko legedi bidez eskumenak urratzen dira, Espainiako 135. artikuluaren aldaketa...».

Horrez gain, gaitzetsi du Nafarroako Gobernuaren, CEN patronalaren eta CCOO eta UGT sindikatuen ekintza batasuna. LABen arabera, lauren arteko elkar ulertze horrek ez du lurraldeko beste ordezkaritza sindikala aintzat hartzen, nahiz eta CCOO eta UGTk egun %50etik beherako ordezkaritza izan. «Nafarroako sare ekonomikoaren eta langileen beharrei kasu egin gabe, bere interes politikoak lehenetsi dituzte oraingo estatu ereduari eta euren gizarte eta lan harremanen esparruari eusteko. Nahiz eta azken urteetan egitura hori «neurri batean» desmuntatu den, hainbat esparrutan zutik dagoela uste dute.

Horren inguruan, LABek uste du egungo indar korrelazioa aldatu behar dela, eta kontzientziak eraldatu. «Hauteskunde sindikalen emaitzek erakusten dute gero eta langile gehiago Hobekuntzaren eredu politiko eta sozioekonomikoa gainditzearen alde egiten dutela».

Sindikatuak proposatzen du eztabaida prozesu «zabal eta mugarik gabeari» ekitea Nafarroako eredu sozial, ekonomiko eta instituzionalari buruz eta «Espainiako Estatuaren eta euskal lurraldeekin» Nafarroak izan beharreko harremanei buruz.


Summary: Hilekoaren ondoriozko bajak iritzi kontrajarriak eragin ditu sindikatuen artean. CCOOren arabera, proposamena «aurrerapauso» bat da; UGTrentzat, ordea, emakumeak «estigmatizatu ditzakeen neurri desegokia».

Espainiako Gobernuaren abortuaren lege berriaren zirriborroa asteartean eramango dute Ministroen Kontseilura. Bertan proposatzen diren gaien artean, bada zeresana eman duen aldaketa bat; hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko bajarako eskubidea izatea, hain zuzen.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako CCOOren arabera, hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko gaixo baimena hartu ahal izatea «legegintza aurrerapen bat» da orain arte «erabat alde batera utzitako» osasun arazo bati erantzuteko. Estibaliz Montero sindikatuko emakumeen idazkariak adierazi duenez, neurriak langile klaseari eta «batez ere emakume langileei» egiten die mesede. Horrekin batera, nabarmendu du hileko «oso mingarriak eta ezgaitzaileak» dituzten emakume askoren beharrei erantzuten diela.

Monterok aldaketa «aurrerapausotzat eta emakume askok pairatzen duten gaixotasun baten aitorpentzat» hartzen duen arren, sindikatuak «adi» egon beharko duela adierazi du, «beste desberdinkeriarik sor ez dadin». Izan ere, idazkariaren arabera, enpresetan emakume izateagatik desberdinkeriak sortzen dira.

UGTrentzat, neurri «desegokia»

Raul Arza Araba, Bizkai eta Gipuzkoako UGTko idazkari nagusiak Radio Vitorian adierazi duenez, ordea, planteatzen den aldaketa «emakumeak estigmatizatu ditzakeen neurri desegokia» da. Horrekin batera, nabarmendu du gaitz bat bada «egoera berean dagoen edozein langilek bezala» baja hartu behar dela.

Lanera ez joateari dagokionez, Arzak adierazi du baja baten atzean «beti» dagoela mediku baten ziurtagiria, eta, patronalaren jarrerak ikusita, «errugabetasun presuntzioa» eskatu du baja eskatzen duten langileentzat.


Summary: BIG estudioak irabazi du Donostiako GOE eraikina diseinatzeko lehiaketa. Olatuen bidea izeneko proposamena ondu du Danimarkako BIG Bjarke Ingels Group etxeak BCC Basque Culinary Centerren bigarren eraikina egiteko, eta «gastronomiaren, talentuaren, zientziaren, berrikuntzaren, ekintzailetzaren eta hiriaren arteko lotura» irudikatu nahi du.

Olatuak bezala, sustraietatik abiatu, baina «gastronomiaren aurkikuntza globalerako leiho bat». Hori izan nahi du GOE Gastronomy Open Ecosystemen eraikinak, Basque Culinary Centerrek bultzatuta Donostian eraikiko duten etxea, Joao Albuquerque Danimarkako BIG arkitektura etxeko Bartzelonako kidearen arabera. Ikerketarako, berrikuntzarako, esperimentaziorako, ekintzailetzarako eta graduondoko prestakuntzarako jarduerak egiteko leku bat izango da GOE, eta «herritarrentzako topaleku» bihurtu nahi dute.

Nazioarteko bost arkitektura estudiok parte hartu dute GOEren eraikinaren proiektua diseinatzeko hautaketan, eta, horien artean, Danimarkako BIG arkitektura estudioa izan da irabazlea. Gaur goizean aurkeztu dute proiektu irabazlea BCCn, eta bertan izan dira Joxe Mari Aizega BCCko zuzendaria, Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Saileko burua, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia eta Eneko Goia Donostiako alkatea.

Proiektua Gros auzoan kokatuko dute, Okendo kultur etxearen alboan, eta 9.000 metro koadro izango ditu. Guztira, 26 milioi euroko aurrekontua izango du, eta, finantzaketa publikoaz gain, autofinantzaketa bidez bilduko dute dirua. Egindako aurreikuspenen arabera, 2023ko martxoan hasiko dituzte eraikitze lanak, eta 2024aren amaieran bukatuko dituzte.

Diseinua egiteko garaian, Eduardo Txillidaren eskultura nabarmenak, Donejakue bidea eta flysheko egitura arrokatsuak hartu dituzte erreferentzia gisa Danimarkako arkitektoek. Eraikin gardena izango da, kristalez betea, eta teilatuan parkeak izango ditu, herritarrak gastronomiara eta naturara gerturatu daitezen.

Joxe Mari Aizegak BCCko zuzendariak adierazi du BCCren etorkizuneko estrategiaren parte dela GOE eraikina: «Proiektu horrek, lankidetza publiko-pribatuari esker, indartu egingo du Donostiaren posizionamendua, gastronomiaren etorkizunerako sorkuntzaren eta berrikuntzaren lurralde gisa».


Berrikuntza, salmenta ona egiteko

Summary: Berrikuntza, salmenta ona egiteko. Bezeroa oso ongi ezagutzeak eta zer nahi duen eta zergatik jakiteak fidelizatzen eta gehiago bilatzen laguntzen du. Hala erakusten du Hazinnovaren Asebrock 2000 esperientziak; Hazinnova Eusko Jaurlaritzaren programa bat da, eta ETE eta mikroETE-ei aukera ematen die hiru hilabetean emaitzak ekarriko dituzten berrikuntzak ezartzeko

Baliteke Paretoren printzipioaz hitz egiten entzun ez izana, baina edozein ETEk edo mikroETEk egiten du topo, egunero, haren planteamendu funtsezkoenarekin: emaitzen % 80 ekintzen % 20tik datoz. Argi esateko, lan guztiak eta bezero guztiak ez dira neurri berean errentagarriak. Ematen digutenaren arabera sailkatzen (eta lehenesten) jakitea, beraz, funtsezkoa da. Batik bat, sektore oso helduan lan egiten duzunean eta ikaragarrizko multinazionalak dituzunean aurrez aurre.

Hori da Asebrock 2000ren kasua; Bilboko aseguru-artekaritza txiki bat da, eta aseguru-etxe handiekin lehian egon behar du. Horretarako, arduradunek argi ikusten zuten merkataritza-estrategia berria behar zutela, egon zitezkeen bezero berriei haiena bezalako enpresa batek eman ziezaiekeen arreta pertsonalizatua bereizgarri zuena. Hura zehazteko, Hazinnova programara jo zuten; egitasmoa 2019an jarri zuen abian Eusko Jaurlaritzak. Bost langile edo gehiago dituzten enpresei aukera ematen die berrikuntza-proiektu txikiak abian jartzeko 50 orduko doako aholkularitza izateko.

Hasteko, programak negozio txiki horietako askori bi gauza ulertzen laguntzen die. Batetik, berrikuntza haien edozein jardueratan aplika daitekeela, eta ez dituela beti inbertsio handiak eta puntako teknologia behar. Eta, bestetik, kanpoko bati enpresaren barrualdea erakusteko errezeloak gainditu behar direla. Hain zuzen ere, hori da analisi inpartziala egiteko modurik onena, inolako alborapenik gabe, eta dagoeneko leporaino betea dugun agenda aparteko lanez kargatu gabe.

Asebrock 2000ren kasuan, arduradunek hasieran eszeptiko zeudela aitortu badute ere, Hazinnovak esleitutako kontsulta-etxeak zerbitzuen portfolioa aztertzea proposatu zuen, bai eta haiek bezero-segmentu bakoitzari egiten zioten balioa eta, azkenik, sortzen zuten marjina ere. Azterlan hori osatzeko, ondoren, analisi bat egin zen, interes handieneko bezeroen profil estrategikoa identifikatu ahal izateko, kontuan hartuta hori oinarrizkoa dela ondoren erabiltzaile berriak bilatzeko.

Kontsulta-etxearen doako laguntza izateaz gainera, Hazinnovak enpresa parte-hartzaileei beren jardueraren sektorean eta merkatuan esperientzia duen agente baten ikuskapena eskaintzen die; Asebrock 2000ren kasuan, EAEko Lan Sozietateen Elkartearena izan zen. Bi horien laguntzaren bidez, programak proposatzen duenez, abian jarritako berrikuntzek emaitza nabarmenak izaten dituzte, hiru hilean baino ez.

Denbora horretan, aseguru-artekaritzak haren bezeroen segmentazioa egin du, sortzen duten fakturazio-bolumenetik, izan dezaketen marjinatik eta ematen duten balio estrategikotik abiatuta. Horrela jakin dute eredu-bezero bakoitzak zer baloratzen duen gehien; informazio horrek, gaitasunaren analisiarekin batera, bide eman die zehazteko zer merkataritza-ekintza diren eraginkorragoak segmentu bakoitzerako. Hala, fidelizazioa hobetzeaz gainera, EAEn, Nafarroan eta Kantabrian identifikatutako 5.000 biztanle potentziali baino gehiagori aurkezten ari zaizkien proposamenak are gehiago doitu ahal izan dituzte.

Hazinnova Spri taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute, eta deialdi berrian parte hartzeko epea abenduaren 1era arte du zabalik. Guztira, 437 enpresak parte hartu dute dagoeneko, fabrikazioko, logistikako, merkaturatzeko edo administrazio eta finantzetako arloetan hobekuntzak ezartzeko.


Summary: Ion Kepa Parot baldintzapean aske uztearen kontra agertu da berriz prokuradorea. Ion Kepa Parot baldintzapean askatzeko seigarren galdea aztertu du goizean Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegiak. Erantzuna ekainaren 15ean emanen dute.

Goizean aztertu du Terrorismoaren Kontrako Parisko auzitegiak Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatzearen galdea. Seigarren aldia da eskatzen duela. Prokuradorea kontra agertu da, «goizegi» dela argudiatuta. Nolanahi ere, ekainaren 15ean emanen dute erantzuna. Bake Bideak jarrera gaitzetsi du, eta «Euskal Herriko egoera politikoaren mespretxatzea» egotzi diote fiskaltzari. Elkarretaratzea eginen dute gaur 19:00etan, Baionan.

Ion Kepa Parotek 32 urte daramatza preso, eta egun Mureteko (Okzitania) kartzelan da. Hark bezala, Jakes Esnalek ere 32 urte preso daramatza; baldintzapean askatzeko haren bigarren eskaera aztertuko du Parisko Dei Ganberak maiatzaren 19an. Egun horretarako ere elkarretaratzea antolatu du Bake Bideak, Donibane Lohizunen (Lapurdi). Bestalde, heldu den ekainaren 11n manifestazioa eginen dute, «lurralde honen aniztasunaren adierazpen masiboa, bake prozesuaren aldeko engaiamendu zabala, eta aintzinatze beharra» aldarrikatzeko.


Summary: Abu Akleh kazetariaren hiletan hilkutxa zeramatenen kontra oldartu da Israelgo Polizia. Europako Batasunak gaitzetsi egin du poliziek jokabidea. NBEren segurtasun kontseiluak «hilketa» ikertzeko eskatu du ohar batean, baina Israel aipatu gabe. Joe Biden AEBko presidenteak ere ikerketa bat eskatu du.

Estatu hileta egiten diote Xireen Abu Akleh kazetari palestinarrari, Jerusalemen. Asteazkenean hil zuen Israelgo armadak, eta 10.000 lagun elkartu dira bi egun geroago hari azken agurra ematera. Hiletan, Israelgo Polizia hilkutxa zeramatenen aurka oldartu da, eta hilkutxa erortzear izan dute haiek. Gorpua Saint Joseph ospitaletik atera dutenean jazartu zaie polizia, elizara bidean zeramatzatela. Ilargi Gorriaren arabera, 33 pertsona artatu behar izan dituzte poliziaren erasoaren ondoren, eta horietatik sei ospitalera eraman behar izan dituzte. Poliziak esan du harriak bota zizkietela, baina bideoetan ez da horrelakorik ikusten. Al-Jazeera zuzenean ari zen ematen hileta.

Ez dira horiek istilu bakarrak izan. Poliziak sei pertsona atxilotu ditu hiletan; horietako bi, Israelek okupaturiko Jerusalemen zati horretan Palestinako bandera erakusteagatik. «Hil ondoren ere, hura isilarazi nahian da Israel», salatu du kazetariaren iloba Lina Abu Aklehk. «Hileta bat ere ez daukagu bakean egiterik. Zoritxarrez, hainbat kontrol zeuden ospitalera bidean, autoak ez zitezen horra iritsi, eta elizaren ondoan dagoen Jaffako atera ere iritsi ezinean dira autoak», adierazi dio Al-Jazeerari.

Antonio Guterres NBEk idazkari nagusiak polizien jokaera kritikatu du, eta adierazpen eta biltzeko askatasunak errespetatzeko eskatu du. Ez da bakarra izan; Europako Batasunak gaitzetsi egin du polizien jarrera, eta «gehiegizko indarra» erabili dutela salatu du. NBEk ostegunean eskatu zuen hilketa sakonki ikertzeko. Mahmud Abbas Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegira eramango dutela kasua. 1997an hasi zen Abu Akleh Al-Jazeerarentzat lanean, eta ikur bat zen Palestinan. Jenindik eraman zuten atzo hilotza Jerusalemera, Nabulus eta Ramallah igaro ondoren.


Summary: Naparrari buruzko dokumentuak desklasifikatzearen alde agertu da NBEko lantaldea. Eneko Etxeberria, 1980an desagerturiko Jose Miguel Etxeberria 'Naparra'-ren anaia, NBEren bortxazko desagertzeen lantaldearekin bildu zen atzo. Lantaldea jarraipena egiten ari zaio kasuari.

Familiak horretarako ekinbide judizialik abiatuko balu, NBEko bortxazko desagertzeen lantaldea Naparrari buruzko dokumentuak desklasifikatzearen alde agertuko litzateke, eta babesa emanen lioke sendiari horretarako. Hori adierazi zion atzo Luciano A. Hazan lantaldeko buruak Eneko Etxeberriari taldeak harekin egindako bileran.

Duela bi urte baino gehiago bildu ziren azkenekoz, 2020ko otsailaren 12an, Genevan; eta atzo elkartu ziren berriro Etxeberria eta NBEren bortxazko desagertzeen lantaldea, bideokonferentziaz. Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren anaia da Eneko Etxeberria, haren anaiaren desagertzea argitzearen alde ezagun egin den aurpegia. Izan ere, 42 urte geroago argitu gabe segitzen du Naparraren desagertzeak: 1980ko ekainaren 11n izan zuten azkenekoz haren berri.

NBEko bortxazko desagertzeen lantaldea Genevan bilduta dago egunotan, taldearen 126. bileran, eta horren karietara hartu zuen hitza atzo Eneko Etxeberriak. Lantalde horrek jarraipena egiten dio Naparraren kasuari —2014an NBEk bortxaz desagertutako pertsona izendatu zuen Jose Miguel Etxeberria—.

Lituaniako Henrikas Mickevicius, Italiako Gabriella Citroni, Thailandiako Angkhana Neelapaijit, Ginea Bissauko Aua Balde eta Argentinako Luciano A. Hazan bera dira lantaldeko kideak. Etxeberriak Naparra kasuari buruz dauden azken xehetasunen berri eman zien atzo lantaldeko kideei, eta haiek elkartasuna adierazi zieten senideei: berretsi zuten interesez segitzen dutela kasuaren bilakaera.


Summary: Muskek ziurtatu du Twitter erosteko konpromisoa duela. Erosketa eten duela iragarri du gaur goizean, baina handik gutxira esan du prozesuarekin jarraituko duela. Sare sozialak zenbat kontu faltsu nahi dituen jakin nahi du.

Ustekaberik gertatu ezean, bere enpresa izango duenarekin negozioa egiten hasi da Elon Musk. Gaur, Twitter sare sozialaren erosketa eten duela esan eta bi ordura argitu du «konprometituta» dagoela oraindik ere, eta horrek hainbat gorabehera eragin ditu enpresaren akzioek burtsan duten balorean.

Muskek erosketa etengo zuela iragarri du gaur goizean, AEBetako burtsak ireki aurretik, Twitter bidez. Argudioa: enpresak sare sozialean dauden kontu faltsu eta robotek kudeatutakoak zenbat diren argitu behar duela. Maiatz hasieran kaleratutako txosten baten arabera, %5 baino gutxiago ziren, baina Musk ez da fio.

Mezu hori bidali eta gutxira akzioek %20 egin dute behera. Handik bi ordura, baina, enpresaburuak beste txio labur bat idatzi du, «oraindik erosketarekin konprometituta» dagoela ziurtatuz, eta bederatzi puntu berreskuratu dute akzioek.

Muskek oraindik ez du erosi Twitter. Haren asmoa da osorik erostea, 41.000 milioi euroren truke, eta 52,3 euro eskaini ditu akzio bakoitzeko. Apiril amaieran, Twitterren administrazio kontseiluak ontzat eman zuen eskaintza.

Antzeko jokaldiak

Musk munduko pertsonarik aberatsena da, Bloombergen zerrendaren arabera. Eta ez da lehenengo aldia Twitter erabiltzen duena bere enpresetan dituen interes ekonomikoekin jokatzeko. Hala egin zuen Teslarekin, 2018an. Gainerako inbestitzaileekin adostu gabe, bere kabuz iragarri zuen enpresaren akzio guztiak erosteko asmoa, eta izugarri igo zen horien prezioa: isuna jarri zioten gezurra esateagatik. Duela aste batzuk kriptodiruaren inguruan zabaldutako bere mezuek eragin nabaria izan zuten dibisa horien balioan.

Muskek ez du erabat argitu nola eta zertarako erabiliko duen bere esku geratuko den sare soziala. Oso kritiko agertu da konpainiak hartu dituen erabakiekin eta erabiltzaile batzuen jokabidearekin, eta esan du beste norabide bat eman nahi diola horri, «egiazko adierazpen askatasunaren plaza» bihurtu nahi duela Twitter. Aurreratu du, besteak beste, robotek gidatutako kontuak ezabatuko dituela; eta kontu guztiak benetakoak direla ziurtatuko dela. Sare sozialetik kanporatutakoak itzuli ahalko direla ere iradoki du: Donald Trump AEBetako presidente izandakoa, esaterako.


Summary: Inkomunikazioa, «eskubideak edozein kontroletatik kanpo murrizteko eremu objektiboa». Jose Ricardo de Prada epailea, Juan Carlos Iglesias presoaren auzian idatzitako epaian, gogor mintzo da inkomunikazio erregimenaren aurka.

Espainiako Auzitegi Nazionalak absoluzio epaia eman dio Juan Carlos Iglesias presoari, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Xabier Atristainen auzian sortutako doktrina aplikatuta. Hiru epailek osatu dute epaimahaia: Jose Antonio Mora Alarconek, Jose Ricardo de Pradak eta Maria Teresa Garcia Quesadak. De Prada izan da txostena idatzi duena.

Absoluzio epaiaz eta Estrasburgoren doktrina bere egiteaz harago, Auzitegi Nazionala ezohiko gogortasunaz mintzatu da sententzian inkomunikazio aldiaren aurka. Besteak beste, jaso du atxilotua egoera «zaurgarrian» uzten duela eta «zalantzarik gabeko arriskua» dagoela atxilotuari tratu txarrak, mehatxuak eta torturak egiteko. Are, nazioarteko erakunde ugarik inkomunikazioari eginiko kritikak jasotzen ditu, erantsita erregimen horrek «atxilotuaren oinarrizko eskubideak edozein kontroletik kanpo murrizteko espazio objektiboa sortzen» duela.

Epaiak 24 orrialde dauzka, eta hauek dira, hitzez hitz, pasarteetako batzuk:

«Oinarrizko eskubideak bereziki murriztutako esparru batean eginiko deklarazioak dira (...). Subjektuak zaurgarritasun berezian geratu ziren, balizko presioen, mehatxuen, tratu txarren edo, muturreko egoeretan, torturen mende». «Kasu honetan ez du zertan horrela izan (...), baina zalantzarik gabeko arriskua zegoen [tratu txarrak] gertatzeko (...). Horrek eragin zuen benetako aukera bat egotea testigantzaren askatasuna eta sinesgarritasuna nabarmen baldintzatzeko». «Inkomunikazioa nazioarteko itunekin bateraezina deklaratu ez bada ere, hainbat ebazpen, txosten eta abar daude nazioarteko erakundeen konbentzio horiek larriki zalantzan jartzen dituztenak. Batez ere, atxilotuaren oinarrizko eskubideak edozein kontroletik kanpo murrizteko espazio objektiboa sortzen dutelako».


Summary: Bouwmanek ihesean irabazi du Giroko zazpigarren etapa. Herbeheretarra esprintean gailendu zaie Mollema eta Formolori. Faboritoak ez dira mugitu, eta Lopezek jarraitzen du lider

Diamante eta Potenza artean, indarra erakutsi eta harribitxiaren pareko saria lortu du gaur Koen Bowmanek (Jumbo Visma), Italiako Giroko zazpigarren etapan. Aurrenekoz irabazi du itzuli handi batean, eta gainera, mendiko maillotaren jabe bilakatu da. Ihes egin du tropeletik, beste sei txirrindularirekin batera, eta jaun eta jabe izan da bukaerako estutuan, Bauke Mollema (Trek) eta Davide Formoloren (UAE) aurretik. Laugarren Tom Dumoulin (Jumbo Visma) sartu da, azken txanpan Bouwmanentzat bideratzaile lana egin ondotik. Onenak elkarrekin helmugaratu dira, hiru minutu geroago. Juanpe Lopezek (Trek) ez du izan lidertzari eusteko arazorik.

Saio menditsua izan da, baina hautagaiek indarrak gordetzeko hautua egin dute, etzi Blockhausen amaituko den etapa gogorrari begira. Kontrara, sekulako lehia izan da ihesaldia osatzeko. Ehiztariak jo eta ke aritu dira ordu eta erdiz, harik eta zazpi lagunek aurrera egin duten arte Monte Sirinon, eguneko lehen mendatean. Wout Poels (Bahrain) ezinak jo du Monte Grande di Viggianon, etapako igoerarik gogorrenean, eta geroago, moztuta gelditu dira Diego Camargo (Education First) eta Davide Vilella (Cofidis).

Lau ziklistaren artean jokatu dute, beraz, garaipena, eta bi Jumbo Visma taldekoak ziren: Dumoulin eta Bouwman. Lehena La Sellatan, azken mendatean saiatu da ihesaldia apurtzen, eta sufriarazi egin du taldekidea. Haatik, Bouwmanek lortu du lasterketa burura itzultzea, eta azken kilometroetan, tinko eutsi die Mollemak eta Formolok egindako eraso ugariei. Dumoulinek esprinta bideratu dio, eta ez du hutsik egin errematean. Mendiko sailkapenean, berriz, aurrea hartu dio Lennard Kamnari (Bora). Hautagaien multzoan iritsi dira Mikel Landa eta Pello Bilbao (Baharain), 16. eta 19. postuan, hurrenez hurren.

Biharko etapa ere ihesaldian erabaki liteke. Napolin izango du irteera nahiz helmuga, eta tartean, muinoz jositako zirkuituan ariko dira txirrindulariak. Litekeena da onenek berriz ere onena ez ematea.


Summary: Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' saiakera argitaratu du. Pentsamenduari, literaturari, idazkuntzari, gizarte gaiei eta, batez ere, giza jokaerari buruzko testu laburrekin osatu du idazleak liburuko kontakizuna, eta pintzelkada txiki horiekin irudikatu du bere barne paisaia.

«Desertuaren erdian/ ate sendo bat maratila eta guzti./ Atearen goiko aldean,/ nire begien parean,/ behatxulo bat». Anjel Lertxundi idazleak (Orio, Gipuzkoa, 1948) zulo horretatik begiratu dio munduari, «modu familiar batean», eta ikusitakoa nahasi du bere baitako pentsamendu eta sentimendu askotarikoekin, idazleek habitatu ohi duten bakardadearen basamortuan. Horrela ondu du Desertuan behatxuloa, testu laburrak teselatzat hartuta osatutako mosaiko baten gisan, haren hitzetan. Alberdania etxeak argitaratu du.

Gaur, liburuaren aurkezpenean izan da Jorge Gimenez, Alberdaniako editorea, nahiz eta liburua idazteko prozesuan Lertxundik beste bidelagun bat izan duen oraingo honetan: Juan Kruz Igerabide idazlea. Edizio lana «barruak arakatzea» izan da harentzat. Gozatu egin du, eta idazlea eta biak gustura agertu dira egindako bidearekin, baita argitaratzailea ere. Gimenezek esan du hemendik aurrera lan molde hori erabiliko dutela aldian behin.

«Bertigo pixka bat ematen du Andurekin tren batera igotzeak», kontatu du Igerabidek. «Behin barrura sartuta, goxo-goxo hartua sentitu naiz. Hori bai, trena martxan doa. Edizio lanean zaudenean, etengabe hartuko dituzu sorpresak, eta ikusiko duzu nola idazlearen prozesuan aldatuz doazen testuak».

Gimenezek eta Igerabidek, biek nabarmendu dute Lertxundiren liburu berria «gertukoa» dela. «Lehendabiziko aldiz jarri da bera hain agerian liburu batean», esan du batak. «Etxera gonbidatzen gaitu, bere liburutegira, baita bere logelara ere», besteak. «Ez ditu bere ezinak batere ezkutatzen. Ezin horietatik liburuak eta bere bizitzako esperientziak lotzen ditu etengabe». Igerabidek uste du literaturak idazleari arnasa eman diola bizitzako une askotan, eta berak horixe egin duela orain liburuarekin: «Bihotzez irakurtzen bada, bati arnasa zabaltzen zaio».

Orri pasan, berehala ageri dira pentsamenduaren eta literaturaren klasikoak, idazkuntza, historia, erlijioa, politika, pandemia... «Gogoetaz beteta dago, baina ikusten da ez dela elukubrazioa. Pentsamendua benetakoa bihurtzen du, bizitzan zeharo txertatua dago», Igerabideren esanetan. Lertxundik eguneroko bizitzako ekintza xumeez ere idatzi du, eta une horiek iruditu zaizkio hunkigarrienak editoreari.

Egileak hiru atal nagusitan banatu du liburua: Desertuan behatxuloa, Ongi etorria eta agurra leiho beretik eta Axola zaigun guztia ez da guztia dute izena. Gainera, Post scriptum bat erantsi du amaieran, liburua entregatu zuen gariari buruzko gogoetekin, Errusiak Ukraina inbaditu berritan. «Pandemiak sentsazio desatsegin asko eragin zidan —tristura, isolamendua, zaurgarritasuna...—, baina angustiarik ez. Gerrak, aldiz, hasierako momentutik», idatzi du. Puskaka egindako liburu bat da, testu laburrez osatua, baina «osotasun egarria» antzematen dio Igerabidek, «arkitektura bat». Lertxundiren ardura nagusietako bat izan da, hain zuzen, liburuaren forma: «Idazteak adinako nekea eman dit testuak hari ikusezin batekin organizatzeak. Ahalegindu naiz kapitulu bakoitza behintzat osotasun batean irakur dadin».

Mundua idazlearen pare

Pandemia ageri da liburuan, hari bat bezala, Lertxundiren hitzetan, askotariko pentsamenduen artean katigatu baititu hari buruzko pasarteak. Pandemia aurretik dagoeneko hasia zen liburua idazten, baina azken bi urteetan bizitakoak bere isla izan du testuan. «Ni lehen askotan bildu eta konfinatu naiz idazteko garaian, eta eszena harrigarria da idazle batentzat ni hainbestetan egon naizen egoera berean egotea gizarte osoa», kontatu du. «Konfinatuta, eta, gainera, nire lana egiten: munduaz pentsatzen, bizitzaz pentsatzen, mundua ulertu nahian».

Pentsamendua munduko gertakariekin nahastuta, egoera askoren izaera ziklikoaz ohartu da idazlea: «Humanitatean badago konstante bat gorabehera batzuekin errepikatzen dena. Gizartearen portaerak berdintsuak dira orain dela sei mende eta gaur. Jendea oso solidarioa da, eta, era berean, modu erabat gizatasunik gabean aberasten eta baliatzen da».

Mundu gor bat ikusten du Lertxundik, besteari entzun nahi ez dion gizarte bat. «Politikan, egunero entzuten dugu elkarri entzun nahi ez diotenen jardun alferrikako bat. Ez dute nahi hain inportantea den hitzaren bidez enkontru batera edo puntu bateratu batera iristea, eta, gainera, hitza baliatzen dute justu hori gerta ez dadin».

Igerabidek esan du liburuak tonu gogorra duela, oro har, gizartearekiko, eta Lertxundik ere halaxe hitz egin du aurkezpenean, besteak beste, erlijioak gaur egun ere daukan botereari buruz aritzean. Arbuiatu du Elizak, eliztarrei ez ezik, gizarte osoari ere ezartzen dion zama, baita gizarte eta osasun gaietan egiten duen presioa ere; abortuaren eta eutanasiaren inguruan, besteak beste. «Francoren meriturik handiena izan zen milioika Franco txiki utzi zituela. Horiek ez dira desagertu. Isilik zeuden, baina bizirik».


Summary: Irizar E-mobilityn aurreakordioa egin dute. Grebari eutsiko diote, lan irun berria sinatu arte. Duela hemeretzi egun hasi zituzten lanuzteak.

Aurreakordioa egin dute Adunako (Gipuzkoa) Irizar E-mobilityko enpresa batzordeak (8 ordezkari LABek eta 1 ELAk eta zuzendaritzak. Hemeretzigarren greba egunean lortu dute lan gatazka desblokeatzea. Dena den, grebalariek erabaki dute lanuzteei eustea enpresa itun berria «erabat argitu eta sinatu arte». Batzordeak bilera egingo du bihar langileekin, eta han emango ditu aurreakordioari buruzko xehetasunak.

Hori hala, bihar arratsaldean Andoainen egitekoa zen manifestazioa bertan behera uztea erabaki dute eta, horren ordez, kontzentrazio informatibo bat egingo dute. Era berean, biharko antolatutako elkartasun jaialdiari eutsiko diote eta han biltzen duten dirua Irizar taldeko Alconza enpresako (Berango, Bizkaia) grebalarientzat izango da.

Irizar kooperatiba taldekoa da E-mobility. Adunako lantegian, baina, gehien-gehienak soldatapeko langileak dira: 300 inguru. Lan baldintzak duintzea eskatu dute, eta bost puntu hauetan laburbildu dituzte haien eskaerak: Irizar E-mobilityko kontratua duten langileei lan berdinagatik soldata bera ordaintzea; lan irteeretarako lan baldintzak duintzea eta berdintzea langile guztiei; egiten diren esfortzu gehigarriak konpentsatzea; lana eta bizitza uztartzeko neurriak jartzea, bizitza pertsonala eta kontziliazioa bermatzeko; eta Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena bere osotasunean betetzea. Greba bertan behera uzteko puntuak lan itun batean jasotzeko eskatu diote zuzendaritzari -hemen lan gatazkari buruz BERRIAk argitaratutako erreportajea-.

Duela bost urte sortu zen Irizar E-mobility, start-up gisa. Autobus elektrikoak egiten ditu. Greba hasi aurretik egunero autobus bat ekoizten zuen; datorren urterako egunean bi egitea aurreikusten du.


Summary: Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik. Emakumeen kirola gutxiesteagatik bere adierazpenek sortu duten zalapartaren ondoren, bere hitzak zuzendu behar izan ditu OCETAko zuzendari nagusiak.

Julian Eraso Euskal Herriko Itzuliko antolatzaileak barkamena eskatu du, irrati batean emakumezkoen kirola «moda bat» dela eta emakumezkoen Itzulia behartuta antolatu dutela esan ondoren: «berdintasunagatik, kontakatiluengatik... jende guztiak dio emakumezkoen kirolagatik gauzak egin behar direla...». Haserrea eragin zuten bere hitzek atzo, eta emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliaren lehen etaparen amaieran atsekabetuta agertu zen Eraso Euskal Telebistaren kameren aurrean, bere adierazpenek izan zuten oihartzunagatik: «Nik benetan sentitzen dut, eta jende guztiari barkamena eskatzen diot, jende arruntari eta erakundeei». Ondoren lasterketaren antolatzaileen ibilbidean emakumezkoen kirola «beti» bultzatu dutela esan du, bai Euskal Bizikleta bezala, Debabarrenan eta OCETA bezala. «Erabat alde egon gara beti».

Ikusi gehiago: Oihana Elduaien Uranga: 'Beste itzulia'

Atzo hasi zen Euskal Herriko Itzulia, Bastidan. Txirrindulariek ere haserre ziren atzo irteeran. Leire Olaberria Euskal Telebistan hala mintzatu zen: «Errealitate bat da txirrindularitzak hartu duen indarra eta dimentsioa. Talentu izugarria dute eta munduari erakutsi nahi diote. Ez dute behar inor inguruan euren gurpila zulatzeko». Atzotik igandera jokatuko da emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia. Demi Volleringek (SD Worx) irabazi zuen lehen etapa, Bastidan, eta sailkapen nagusiko buruan da. Lasterketa irabazteko hautagaietako bat dela erakutsi du.


Summary: Gardentasun falta salatzeko, martxa bat egin dute Lasartetik Zubietako erraustegira. Erraustegiaren jardunaren inguruan dagoen isiltasuna salatu dute hainbat lagunek: «Informazioa ezkutatzen ari dira».

Errausketaren Aurkako Mugimenduak deituta, hainbat lagunek martxa bat egin dute gaur goizean Zubietako erraustegira (Gipuzkoa). 11:00etan abiatu dira Lasarte-Oriatik, eta Donostiako Erraustegiaz…zer ez digute esaten? izan da martxaren leloa. «Informazioa ezkutatzen ari dira. Urte eta erdi da erraustegia martxan dela, eta ez dira hangoen berri ematen ari», adierazi dio Errausketaren Aurkako Mugimenduko kide batek Euskadi Irratiari. Azpimarratu du plantaren matxura eta geldialdien berri ez direla ematen ari. Hain zuzen, pasa den astean aitortu zuen GHK-k apirilaren 26an matxura bat izan zuela erraustegiak.

EAMko kideek –Donostia Bizirik, Eguzki, Greenpeace eta Ekologistak Martxan elkartea– gogor kritikatu zuten matxuraren berri izan ondoren erraustegiaren inguruan dagoen isiltasuna. Eta agintariei galdegin zieten geldi dezatela: «Ez dezatela gehiago hondakinik erre, ez Zubietan, ez Añorgan, ez Bergaran eta ez inon». Hondakinen politika ere kritikatu zuten. «Tamalez, erraustegiak ez du konpondu hondakinen arazoa, eta, aldiz, Zubietan eta inguruetan eguneroko ogia da hondakinen errekuntzak eragiten duen kutsadura». Halaber, salatu dute inguruko herrialdeetara eramaten ari direla erraustegiko zepak eta eskoriak.

Gogorarazi zuten Donostian hondakinen %42 baino ez dela gaika jasotzen, Europak ezarritako %50eko helburutik urrun.


Summary: Nafarroaren Eguneko sexu erasoa salatzeko protesta egin dute Baigorrin. 200 lagun bildu dira «erasorik ez erantzunik gabe» lelopean. Ekainaren 10ean hitzaldi bat antolatu du Basaizea elkarteak besta giroan gertatzen diren indarkeriez mintzatzeko.

Nafarroaren Eguna iragan apirilaren 30an egin zuten, Baigorrin. Emazte batek sexu eraso bat pairatu zuen egun hartan, eta Basaizea elkartearengana jo zuen handik zenbait egunetara. Bestatik urrundua zelarik egin zioten eraso. Eta Basaizea elkarteak berehalako erantzuna eman dio: goizean, 200 lagun bildu dira Baigorrin «erasorik ez erantzunik gabe» lelopean. Biktimari sostengu osoa helarazi diote, Nafarroaren egunean egindako ibilbide bera eginez: «Nafarroaren egunean musikari eta ziganteen gibeletik genbiltzanok haserrez egin dugu bide bera».

Amaia Kastorene Basaizea elkarteko kidea honela mintzatu da: «Badakigu edonon gertatzen direla erasoak. Ez dugu erasorik onartuko, are gutxiago konfiantzan sentitzen garen leku batean. Maleruski, badakigu ez garela utopia batean bizi, uste dugu leku horietan babestuak garela, baina erasotzaileak nonahi dira, gure artean ere bai».

Bide beretik mintzatu dira Gilen Zaldunbide eta Maider Luro Basaizeako kideak. «Gizarte patriarkal honek bestearen gaineko botere osoaren ilusioa ematen die batzuei, bizi esparru guzietan. Hain da sistema zapaltzailea gizartean sartua, non baliabideak eskas diren, eta trabak ugariak», gaitzetsi dute.

Hain zuzen, gai horien inguruan solasteko hitzaldi bat antolatu du Basaizea elkarteak, Baigorriko osasun etxearekin elkarlanean. Ekainaren 10ean eginen dute, Baigorrin, besta giroan gertatzen diren bortizkeriez gogoetatzeko.


Bigarrena ere Volleringek irabazi du

Summary: Bigarrena ere Volleringek irabazi du. Herbehereetako txirrindulariak garaipena eskuratu du Mallabian, Itzuliko bigarren etapan, eta sendotu egin du lehen postua sailkapen nagusian. Bihar, hirugarren eta azken etapa.

Atzo indartsuena zela batere lotsarik gabe onartu zuen Demi Volleringek (SDW), eta ez zebilen gaizki edo harrokeriaz egoera puzten. Gaur ere irabazi egin baitu. Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapa ere bereganatu egin du Herbehereetako txirrindulariak. Mallabian hasi eta bertan bukatu, 117 kilometro oinetan, eta azkeneko aldapan indartsuena bera dela erakutsi du. Sailkapen nagusian, sendotu egin du lehen postua: 22 segundora utzi du Pauliena Rooijakkers (Canyion) eta 42ra Kristen Faulkner (BEX). BIhar amaituko da lasterkera, Donostia-Donostia etaparekin.

Ikusi gehiago: Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik

Ibilbide gogorrari hortzak erakutsi dizkio Volleringek. Nongoa den garbi azalduz. Izan ere, defentsarik onena erasoa izaten da Herbehereetako ziklistentzat, eta horixe egin du liderrak. Karabietan gora astindu du mehe zetorren tropela, eta entresaka egin du onenen artean. Behin baino gehiagotan saiatu da ihesean, baina ez diote utzi bakarrik joaten. Jakin egin behar berak ere ahal duen guztia egin duen bakarrik joateko, edo indarrak neurtzen joan den. Erakusten ari baita beste guztiak baino kosta pare bat gorago dagoela.

Kontuak kontu, bost ziklistaren artean jokatu dute etapa: Vollering bera, Rooijakkers, Marta Cavalli (FDJ), Baril (VTS, Euskal Herrian bizi den Kanadakoa) eta Juliette Labous (DSM). Atzeko taldea 17 segundora sartu da. Hor izan ez dena Ane Santesteban. Ez baita atera etapan, osasun arazoekin. Atzo ez zuen ondo amaitu Bastidan, eta ez irtetea erabaki du. «Osasuna da lehendabizikoa, eta sendatzeko garaia da orain», jarri du sare sozialetan Errenteriakoak.

Volleringek ere hitz egin du, helmuga pasatu eta gero. «Egun zoragarria izan da, eta atzo baino hobea. Indartsu sentitu naiz etapa guztian, eta asko saiatu naiz ihesean. Konfiantzaz nabil. Amaiera asko gustatu zait». Ez da ezkutatu Itzulia irabazteko hautagai nagusia dela galdetu zaionean: «Dena daukat alde irabazteko, eta espero dut horrela izatea».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Ortuellan, sexu eraso bat egitea leporatuta. Herriko jaiak ospatzen ari dira egunotan Ortuellan, eta festagunean izan da erasoa. Bertan atzeman dute erasotzailea.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, gaur goizaldean gizonezko bat atxilotu dute Ortuellan (Bizkaia), emakume bati sexu erasoa egitea leporatuta. Herriko jaiak ospatzen ari dira egunotan Ortuellan, eta festagunean izan da erasoa.

112 SOS Deiak zerbitzuak 02:00ak aldera jaso du abisu bat, emakume batek festagunean sexu erasoa jasan duela salatuz. Bertara joan da Ertzaintza, eta erasotzailea bilatzeari ekin dio, Udaltzaingoarekin batera. Festagunean topatu dute gizonezkoa: identifikatu eta atxilotu egin dute, sexu erasoa egotzita. Ertzaintzaren komisaldegian dago gizonezkoa, eta datozen orduetan epailearen aurrera eramango dute.

Ortuellako Udalak erasoa salatu du ohar batean, eta elkarretaratze batera deitu du gaurko, 18:00etan, Otxartaga plazan.


Summary: Lan hitzarmenaren aldeko greba eguna izan dute Nafarroako egoitzetako langileek. Gasteizen, berriz, elkarretaratzea egin dute Babestu elkarteak deituta: zaintza eredua aldatzeko exijitu dute eta egoitzen pribatizazioa salatu.

Nafarroako zahar egoitzetako langileek greba eguna izan dute gaur. Lan hitzarmena aldarrikatzeko abiatutako protesten barruan egin dute lanuztea. ELAk, CCOOk, LABek eta UGTk deitu dute grebara. Egoitzetako langileek manifestazioa egin dute eguerdian Iruñean, eta salatu dute lan hitzarmena lortzeko negoziazioak geldirik daudela; patronalari eta Nafarroako Gobernuari egotzi diete borondate eskasa izatea akordioa lortzeko. Ostegunean berriro bilduko dira aldeak, eta gaur sindikatuetako ordezkariek ohartarazi dute egoitzetako 6.000 langileentzat onuragarria den akordiorik lortu ezean, greba deialdi gehiago deituko dituztela. Hitzarmenaren bitartez langileek eskatzen dute kudeaketa publikoa ezartzea, langileen ratioak egokitzea, kontziliazioa hobetzea, egonkortasuna bermatzea, soldatak igotzea, eta langileen osasuna bermatzea. Gaurko mobilizazioan «hitzetatik ekintzetara» igarotzeko eskatu diete patronalari eta Nafarroako Gobernuari. Egoitzen pribatizazioa aurka Bestalde, Babestu Arabako zahar etxeetako senideen elkarteak deituta, dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute eguerdian Gasteizen, Arabako Aldundiaren parean. Hain justu, salatu dute Diputazioak zahar etxeen pribatizazioa sustatzen duela eta horrek isla duela zaintza ereduan ere. «EAJk eta PSE-EEk zaintza ereduaren inguruan duten apustua oso argia da: pribatizazioa bilatzen dute». Salatu dute aldundia zahar etxeetako plaza publikoak murrizten ari dela, eta egoitzen kudeaketa enpresa pribatuen esku uzten ari dela. Zaintza eredua aldatzea lehentasuna dela aldarrikatu dute, gainera. «Zaintzak publikoa eta kalitatezkoa izan behar du. Erresidentzia pribatuen eta itunpekoen kontrola bermatu behar da». Ohartarazi dute, halaber, familien parte hartzea eskubide bat dela, baina egoitza pribatu gehienetan eta publiko batzuetan ez dela bermatzen.


Summary: «Burujabetza ekintza masiboa» egingo dute ekainaren 4an, Irungo Ficoban. Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak herritarrei dei egin die ekitaldira mozorrotuta joateko. Adierazi dute euskal errepublikara eraman dezakeen «burujabetza iraultzari» hasiera eman nahi diotela.

Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak egun osoko ekintza sorta prestatu du gaur Donostian, Burujabetza iraultzaz euskal errepublika lelopean. Goizean, David Fernandez ANCko lehendakariordea eta Unai Apaolaza Ehuneko kidearen arteko solasaldia egon da San Jeronimo kaleko kriptan, katalanez eta euskaraz. Eguerdian, berriz, ekitaldia egin dute Trinitate plazan, azken hilabeteetan burujabetza «praktikara eramateko» kanpainarekin bat egin duten hainbat lagunekin batera. Han iragarri dute ekainaren 4an «burujabetza ekintza masiboa» egingo dutela Irungo (Gipuzkoa) Ficoban. Ekintza horretan parte hartzeko deia egin diete euskal errepublikaren alde dauden herritar guztiei, eta mozorrotuta joateko eskatu diete. Gaurko ekitaldian, oroitu egin dituzte mugimenduaren inguruan biltzen den jendearen eguneroko arazoak zeintzuk diren: «Etxebizitzaren prezioak ezin ordainduta, auzotik edo herritik kanpora bizitzera joan behar izan garen herritarrak; inposatutako mugak direla eta, Bidasoa ibaia ezkutuan gurutzatu behar dugunak; lagunekin parrandan ibili eta gero, goizeko lauretan bidea pauso azkarrez eta beldurtuta egiten dugun emakumeak; euskaraz bizi nahi eta etengabe trabak besterik jasotzen ez ditugun herritarrak... Horiek guztiak eta askoz gehiago gara», laburbildu dute. Mugimenduko kideek adierazi dute arazo horiek guztiak konpontzeko «estatu propio batek ematen dituen baliabideak» beharrezkoak direla, eta «Frantziatik eta Espainiatik atera» eta euskal errepublika eraiki behar dela. Nolanahi ere, euren aldarrikapenak euskal errepublika eratzetik harago doazela gaineratu dute: «Euskal errepublikara doan bide bat ireki nahi dugu. Bide erreal bat ireki nahi dugu, bide sinesgarri bat». Hori hala, ekainaren 4an Ficobara joateko deia egin dute, «euskal errepublikara eraman gaitzakeen burujabetza iraultzari» hasiera emateko.


Summary: Orbaibar eta Goierri artean 431 elektrizitate dorre eraikitzeko proiektuaren aurkako ituna sinatu dute 192 elkartek. Autopista Elektrikorik Ez plataformak Etxarri Aranatzen (Nafarroa) eginiko batzarrean izenpetu dute Lurkide hitzarmena

80 metroko 431 elektrizitate dorre, paraleloan jarrita, Barasoain (Nafarroa) eta Gabiria (Gipuzkoa) herrien arteko 72 kilometroetan zehar. REE Espainiako Elektrizitate Sareak eta Forestaliak nork bere aldetik eraiki nahi dituzten goi tentsioko linea proiektuak Orbaibar eta Goierri bailaren arteko eremu horretan elkartuko dira, eta ekialdetik mendebaldera zeharkatuko dute Nafarroa, Gipuzkoaraino. Horren aurka, Lurkide izeneko hitzarmena sinatu dute inguruko herrietako 192 elkartek, eta manifestaziora deitu dute, gainera: maiatzaren 29an, elektrizitate dorreak eraiki nahi dituzten tokietara joanen dira, Barasoain eta Gabiria artean, protesta egitera.

Autopista Elektrikorik Ez plataformak azaldu duenez, bi proiektu elkartuko dira Nafarroa eta Gipuzkoa arteko lurretan: REErena, 92 kilometrokoa, eta Forestaliakoa, 244koa. Bien artean, 800 bat elektrizitate dorre eraikiko dituzte, eta horien erdiak baino gehiago, Barasoain eta Gabiria arteko eremuari dagozkie.

Lurkide hitzarmenaren sinatzaileek «asumitu ezinezko burugabekeriatzat» jo dute goi tentsioko lineak eraikitzeko proiektuak ugaritzea: «Hamar urteko borrokari esker, bi aldiz geldiarazi ahal izan dugu Itxaso-Castejon linea, baina orain, Forestalia enpresaren Kyoko eta UME izeneko proiektuak batu zaizkio horri». Elkarteen arabera, proiektu horiek ez diote erantzuten elektrizitate hornidurari lotutako beharrei; aitzitik, «funts putreen interes espekulatiboen mesedetan» diseinatutako egitasmoak direla nabarmendu dute: «Ez dute justifikaziorik».

Sinatzaileen arabera, goi tentsioko proiektuok «mehatxu larriak» dira ingurumenarentzat, paisaiarentzat, inguruan bizi diren animalia espezieentzat, baina, horrez gain, ziur dira kalte eginen diela «herrien eta eskualdeen ondareari eta etorkizuneko garapenari».

Azkenik, lan horietan esku hartzeko deia egin diete Nafarroako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari: «Proiektuen tramitazioa eta onespena Espainiako Erresumari dagokio, baina hori ezin da aitzakia izan herriak abandonatzeko, bertoko erakundeek ere mekanismoak baitituzte herritarren borondatea errespetatzeko bide demokratikoak zabaltzeko».


Summary: G7koek ez dituzte aitortuko Errusiaren inbasioaren ondorio diren mugak. Munduko herrialde industrializatuenek adostu dute «behar beste denboraz» ematea laguntza militarra Ukrainari. Putinen arabera, ez dago Finlandiaren segurtasuna kolokan jar dezakeen «mehatxurik»

G7koek mezu bat helarazi diote Errusiari. Munduko herrialde industrializatuenen taldeak ohar bat onartu du azpimarratuz inoiz ez dituela aitortuko Errusiak «eraso militarraren bidez» aldatu nahi dituen mugak. Hiru eguneko goi bilera egin dute Weissenhausen, Alemania iparraldean, eta ondoren Kanadak, Frantziak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak, AEBek eta Alemaniak adierazi dute jarraituko dutela, gainera, bai Kremlini zigor ekonomiko gehiago ezartzen, baita «behar beste denboraz» Ukrainari laguntza militarra ematen ere.

Oharrean ez diote aipamenik egin, baina azken egunotan Errusiaren eta Mendebaldearen arteko harremanak are gehiago gaiztotu ditu Suediak eta Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko erakutsitako erabakitasunak. Okerrik ezean, datozen asteetan erregistratuko dituzte eskaerak, eta aliantza militarrak beso zabalik hartuko ditu Eskandinaviako bi herrialdeak, nahiz eta Turkiak iradoki duen horien sarrerari betoa jartzeko prest dagoela. Ekainaren 29an eta 30ean egingo du NATOk hurrengo goi bilera, Madrilen (Espainia).

Hain zuzen, Sauli Niinisto Finlandiako presidenteak Vladimir Putin Errusiakoarekin telefonoz hitz egin du gaur, eta, Helsinkik ohar batean adierazi duenez, jakinarazi dio Mendebaldeko aliantza militarreko kide izateko eskatuko dutela, Errusiaren azken mugimenduek eta Ukrainaren inbasioak «Finlandiaren segurtasun ingurunea nahastu dutelako». Kremlinek bileraz kaleratutako oharraren arabera, Putinek erantzun dio erabakia «okerra» dela, «ez baitago Finlandiaren segurtasun kolokan jar dezakeen mehatxurik». Finlandiako lehen ministro Sanna Marin buru duen SDP Alderdi Sozialdemokratak iragarri du, gaur, NATOn sartzeko ideia babesten duela.

Horren guztiaren harira, Errusiako Atzerri ministrorde Aleksandr Gruxkok ohartarazi du, gaur, litekeena dela Suedian eta Finlandian armak nuklearrak hedatzea NATOk, baldin eta bi herrialdeak aliantzako kide bihurtzen badira. «Hori gertatuko balitz, prebentzio neurriak hartu beharko genituzke», jaso du RIA Errusiako albiste agentziak. Errusiak eta Finlandiak 1.300 kilometroko muga dute.

Kharkivetik alde egiten

Gerra frontean, Igor Terekhov Kharkiveko alkateak esan dio BBC hedabideari Errusiako tropak hiriaren aldirietatik alde egiten ari direla. Ukrainako bigarren hiririk handienak kokagune estrategikoa du, Errusiako mugatik 40 bat kilometrora dagoelako, eta ekialdeko frontetik, Donbasskotik, gertu.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bestalde, Mariupol sitiatutako hiriko Azovstal altzairutegian eusten dioten «defendatzaileez» mintzatu zen, Ukrainako hainbat hedabiderekin izandako solasaldi birtual batean. Batik bat, Azov batailoi paramilitarreko kideak daude han —eskuin muturreko talde armatu bat—. «Gure esku dagoen guztia egiten ari gara haiek ebakuatzeko, baina negoziazioak zailak izaten ari dira».


De Gendt, azeri zaharraren bigarrena

Summary: De Gendt, azeri zaharraren bigarrena. Flandriakoak irabazi du zortzigarren etapa. Giroan aurreneko garaipena lortu zuenetik hamar urtera. Hiru iheskideri hartu die aurre Napoliko esprintean

Italiako Giroak ez du distira handiko garaipenik behar urte luzeetan irabazitako ospea handitzeko. Baina gaurkoak badu berezitik. Irabazlearengatik. Thomas Gendt (Lotto) Flandriako txirrindulari beteranoak (35 urte) altxatu ditu besoak Napolin, zortzigarren etapan. Hiri Itzuli handietan dauzka garaipenak, eta Giroan bigarrena du atzokoa, Stelvio gain mitikoan 2012an lortu zuenari batu diolako oraingoa.

Klasiko mitikoen lurraldekoa da, baina han ingurukoak ez zaizkio gustatzen. Beste batzuk bai. Gaurkoak bazuen lasterketa molde horien kutsua, eta bikain moldatu da garailea Napoli-Napoli etapan (153 kilometro). 24 laguneko ihesaldia izan da giltzarria, lanean hasi orduko osatu dena, eta izen handiko beste ziklista batzuk ere baziren: Mathieu Van der Pool (Alpecine) eta Guillaume Martin (Cofidis), besteak beste.

Lana beltz egin du De Gendtek egun guztian zehar, eta ez zuen ematen hura izango zenik besoak altxatuko zituena. Baina ezustean —bakoitzak jar diezaiola neurria horri—, bera garaile. Aise bota ditu esprintean ihesaldi nagusitik geratutako laukotetik Davide Gabburo (Bardiani), Jorge Arcas (Movistar) eta Harm Vanhoucke taldekidea (Lotto).

Sailkapen nagusian, Juanpe Lopezek (Trek) segitzen du buruan. Jauzia Martinek eman du, laugarren jarri delako 1.06ra. Bihar mendia dute zai. Blockhaus gainean bukatuko da (1. maila) 191 kilometroko etapa. Beste lau aldapa ere izango dituzte.


Summary: Uemak udalerri euskaldunen garrantzia nabarmendu dute Seguran. Uemak antolatuta, Udalerri Euskaldunen Eguna egin dute, Seguran. Uemako lehendakari Iraitz Lazkanok udalerri euskaldun guztiak Uemaren parte izatera animatu ditu.

Euskara airean sumatzen zen gaur goizean Seguran (Gipuzkoa), eta ahoz aho zerabilten bertaratutakoek, euskara ari zuen. Segurarrek dioten gisa: Euskara aiden! Horixe izan da gaur, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak antolatuta, Seguran bertan egin duten Udalerri Euskaldunen Egunaren leloa ere. Dozenaka lagun elkartu ziren euskara aireratzeko eta udalerri euskaldunen egitekoari aitortza egiteko.

Egunari Uemaren batzar nagusiarekin ekin diote. Bertan izan dute hitzordua Uemako 94 herrietako udal ordezkariek. Tantaka-tantaka iristen joan dira 10:00etarako Baratze pilotalekura. Eta kartelak gora eta behera, bozkatu dituzte Uemaren jardueraren inguruko ohiko kontuak. Gainera, 2021ean egindako ikus-entzunezkoen kontsumoari buruzko ikerketaren emaitzak jakiteko aukera ere izan dute.

Bitartean, kultur etxean, hikaz eta hika aritu dira hitanoari buruzko jardunaldietan. Seguran, Usurbilen eta Oiartzunen (Gipuzkoa) hitanoaren erabilera sustatzeko martxan jarritako ekinbideak azaldu dituzte, eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaile Garbiñe Bereziartuaren ahotik, Euskararen normalizazioa eta hitanoa hitzaldia izan dute entzungai. Kokatzeko, datuak eman ditu, Azpeitian (Gipuzkoa) egindako neurketei erreferentzia eginez. Genero arrakala nabaria da; alegia, emakumeek gutxiago egiten dute, batez ere, adinean behera egin ahala: «Beti gizonak nagusi, bai egiten, bai jasotzen eta aditzen ere bai».

Eta zerk eragiten du batzuek hitanoa erabiltzea eta besteek ez? Gazteen kasua aztertu dute. Batez ere, hizkuntzarik «erosoena» euskara izateak, gurasoek eta senideek hika egiteak, baita ikaskideek eta ikastetxeko langileek toka edo noka erabiltzeak ere: «Goitik beherako transmisioak adinako pisua eduki dezake parez parekoak».

Erabilera –edo haren falta— ez ezik, hitanoaren dilemak ere hizpide izan ditu Bereziartuak. Batetik, bitartasuna: «genero banaketa bitarra egiten du. Gaur egun, banaketa bitar hori motz geratzen bezala ari dela ematen du. Horrekin zer egingo dugu? Nik ez daukat erantzunik». Jokaera bateraturik edo diskurtsorik ez dela eraiki uste du, «esperimentazio fase batean» daudela. Bestetik, komunikabideen egitekoaz ere mintzatu da. Hitanoak izan beharreko presentziak sortzen dituen zalantzak aitatu ditu. Idatzizkoetan, esaterako: «Esaten da prosa idatzi behar denean ez dakigula hartzailea zein izango den; orduan, hika ezin dugu. Elkarrizketetan berez bai, baina kazetariak kazetari lanetan ari denean ezin du islatu elkarrizketatzen ari den pertsonarekin zein harreman mota daukan». Orduan, hitanoak komunikabideetan ba al dauka tokirik? «Ez dakit erantzuten, landu beharko da, eta ikusi, baina hitanoa indartu nahi bada, oso garrantzitsua da ikusgarritasuna ematea, eta edozer gauzari ikusgarritasuna emateko, komunikabideak tresna ezin hobeak dira».

Herri euskaldunen balioa

Eguerdirako, Segurako plaza atondua dute ekitaldi nagusirako. Bertan elkartu dira euskalgintzako eragileak nahiz ordezkari politikoak. Besteren artean, Iraitz Lazkano Uemaren lehendakariak hartu du hitza. Esan duenez, Euskal Herriko 188 udalerri dira euskaldunak; alegia, herritarren %70 baino gehiago euskalduna dutenak. Horien garrantzia mahai gaineratu du: «Egundoko ekarpena egiten diete euskararen normalizazioari. Areago: herri honen arnasguneak direla esan ohi dugu, eta ez dira hitz hutsak».

Uemak guztiengana iritsi nahi du, sarea zabaldu: «Elkarrekin, egin dugun lanaren eta bidean bildu dugun esperientziaren harrotasunez, baina baita apaltasunez ere, eskua luzatzen diegu, eta eskaera zehatza egin Uemara batu daitezen». Horretarako beharra nabari dute: «Gaur euskara ari du. Euskara ari dek. Euskara ari den. Goazen indarrak batzera eta Uema askoz gehiago sendotzera, bihar ere, euskarak aiden segi dezan udalerri euskaldunetan».

Goizeko ekitaldien ostean, egitarauak ez du etenik eduki. Besteak beste, bazkaria, puzgarriak eta Bada giro! taldearen erromeria izan dituzte aukeran.


Summary: Unai Andak irabazi du Arabako azken final laurdena. Aramaion jokatu da Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken final laurdena, eta erabakita gelditu dira finalerdiak. Hendaian jokatu da, bestalde, II. Señora sariketa eta Aner Euzkitze eta Amaia Iturriotz izan dira lehen bi finalistak.

Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken final laurdena izan da gaur arratsaldean Aramaioko kultur etxean, eta, kantuan aritu diren sei bertsolarien artetik, Unai Andak lortu ditu puntu gehien: 241,5. Hala geratu da gainontzekoen sailkapena: Andere Arriolabengoa (234), Oihane Perea (232,5), Felipe Zelaieta (227), Manuel Bendala (213) eta Asier Rubio (203,5). Gai jartzaile lanetan, ostera, Aintzane Irazustak jardun du.

Aurretik jokatutako beste bi final laurdenetan, Asier Otamendi eta Manex Agirre nagusitu ziren, eta, gaurkoarekin bigarren fasea itxita, argituta geratu da jada finalerdietarako zeintzuk sailkatu diren. Hurrengo saioa, Araiako Andra Mari aretoan izango da, 17:30ean hasita.

Señora txapelketa Hendaian

Ordu bertsuan jokatu da, bestalde, II. Señora sariketa. Hendaiako (Lapurdi) Enbata gaztetxean egin dute lehen kanporaketa, eta Aner Euzkitze eta Amaia Iturriotzek eskuratu dute finalerako pasea. Emakume eta identitate ez hegemonikoen ikusgaitasuna helburu duen txapelketa da, eta Laudion (Araba) egingo dute bigarren kanporaketa datorren larunbatean, Aiaraldeko Faktorian. Finala, berriz, ekainaren 4an izango da, Leitzan (Nafarroa).


Laso buruz buruko finalera

Summary: Laso buruz buruko finalera. 22-17 hartu du mendean Jokin Altuna, 15-10 eta 17-13 atzetik egon ostean. Egungo txapeldunak bizpahiru opari egin, eta partida iraultzeko aprobetxatu du Bizkarreta-Gerendiaingoak. Azken bederatzi tantoak segidan egin ditu.

Iazko lau eta erdiko Sanfermin Txapelketako finala galdu eta gero Unai Lasok ondorengoa esan zion Jokin Altunari: «Egunen batean lortuko dut zu irabaztea» . Binakako Txapelketan lortu zuen Imazekin batera, baina ez zegoen ezer jokoan. Gaur, ordea, irabazi eta buruz buruko finalean da: 22-17. Inork gutxik espero ez zuenean lortu du, gainera, behetik gora eginda. Izan ere, 15-10 eta 17-13 egon da atzetik. Une askotan, urduritasunaren poderioz, presaka jokatu du, eta partidatik kanpo egon da. Altuna III.ak, ordea, normalean egiten ez duena egin du: kontrarioa mendean zuenean bizirik utzi, hiruzpalau opori eginda. Ederki ordaindu du. Buruz burukoak beste txapeldun bat izango du aurten.

Amaieran pozik kabitu ezinda zegoen Laso «Azkenean lortu dut Jokini irabaztea. Psikologiak zerikusi handia du. Galtzen joan arren, indartsu sentitu naiz, eta irabazi egin nezakeela sinetsi dut», esan du ETBri egindako adierazpenetan. Erik Jaka edo Joseba Ezkurdia izango da beste finalista. Bihar jokatuko dute elkarren aurka. «Egia esan, berdin zait bietako nor. Biak aurkari gogorrak izango dira». Porrotari ez dio aitzakiarik jarri Altuna III.ak. «Unai zoriontzea besterik ez dago. Zailtasun asko izan ditut, pilotaren bila joan naizenean askotan iritsi naiz berandu. Erritmo falta antzeman dut, eta lehen tantoetan bete egin naiz. Baina ez da aitzakia. Normalean egiten ez ditudan opariak egin ditut». Atseden gogoz dago. «Familiarekin eta lagunekin egon, eta balioa eman nahi diot lortu dudanari».

Laso 1-5 jarri da aurretik. Bost tanto horietatik bi egin ditu sakez. Bizi eta ausart ekin dio norgehiagokari. Altuna III.ari zalantzekin ikusi zaio, batez ere ezkerrarekin. Oso gutxitan jo du pilota esku horrekin. Ez zitzaion bete betean ikusi. Baina Amezketakoak lortu ditu hurrengo sei tantoak segidan, eta 7-5 aurreratu da. Sakearekin asmatu egin du egungo txapeldunak, eta tantoa egiten ez bazuen bere aldera eramaten zuen tantoa, pilotari ohikoa duen zehaztasunarekin eta abiadurarekin joz. Lasok, haatik, ez zuen asmatzen Altuna III.ari nola min egin. Lehen tantoetako ausardia eta argitasuna galtzen joan da Bizkarreta Gerendiaingoa. Presaka egin nahi zituen tantoak, baina kontrakoa komeni zitzaion: lantzea. Baina Altuna III.ak txapa behera jotako bi pilotakadari esker, tanto batera gerturatu da Laso: 8-7.

Min egiteko Bizkarreta Gerendiaingoak ezkerrera jokatu behar zion Altuna III.ari, eta frontisetik urrun eduki, tantoa luzatuz. Hala egiten zuenean, lortzen zuen tantoa menderatzea. Baina nahi baino gutxiago egin du partidaren lehen zati horretan. Jokoa aurrean nahasten zenean, ordea, Altuna III.a nagusi zen, angelu onak zabaltzea lortu baitu. Lan erdietara 12-10 iritsi da aurretik Aspekoa. Polita izan da haren hamabigarren tantoa. Dejadaz egin du.

Atsedenalditik bueltan hiru tanto egin ditu erreskadan Altuna III.ak, eta ordu arteko alde handiena lortu du beretzat: 15-10. Presaka eta urduri ari zen Laso. Baina bi tanto segidan lortu ditu. Eta hirugarrena gertu izan du. Baina aukerako pilota bat txapara bidali du. Halakoak ez ditu barkatzen Baikoko pilotariak, baina tentsioaren ondorio zen. Altuna III.a pratiko ari zen, komeni zitzaion moduan jokatzen, ezkerra ez behartuz eta ahal zuen bezain azkar tantoa erabakiz. 16-13koa Lasori pilota burutik gora pasatuz lortu du.

Baina 17-13koarekin pilota argi bat hutsi egin du Amezketakoak. Azken aukeretako bat zuen partidari buelta emateko Lasok. Jon botilleroak Mariezkurrenak argi esaten zion jotzeko pilotari. 17-15ekoa hala erdietsi du Eta hurrengo tantoa ere Altuna III.ak galdu du: 17-16. Abagune argia izanda, gainera. Txapa behera ihes egin dio pilotak. Neurketa airean zegoen. Are gehiago hurrengo tantoa Lasok egin ostean. Ederra izan da, ia lurrean bipareta ikusgarria egin baitu. Azken txanpan erabakigarria izan da Lasok hobeto sakatu duela.

Bost tanto segidan eginda, 15-10ekoarekin edo 17-13koarekin ia ezinezkoa zirudiena lortu du Baikokoak, bigarren atsedenaldi luzera aurretik ailegatzea: 17-18. Olatua aprobetxatu du Lasok. 17-19koa ederra izan da, zabalera eta pilota txaparen arrasotan utziz. Behetik gora zetorren Laso. Hain justu Altuna III.aren aurkako partidan gertatu izan zaion kontrakoa. Eten egin du partida hor Altuna III.ak Baina alferrik. Hogehigarrena sakez egin du Lasok. Eskura zuen partida, zazpi tanto segidan egin eta gero. Ezker gantxoz izan da 21., ausart jokatuz. Eta segidan lortu du azken tantoa.


Summary: Milaka lagunek abortatzeko eskubidea babestu dute AEBetan. Abortatzeko babes konstituzionala bertan behera uzteko mehatxua gaitzetsi dute AEBetako hiri nagusietan.

New Yorken, Los Angelesen, Washingtonen eta Amerikako Estatu Batuetako beste hainbat hiritan kaleak bete dituzte gaur ehunka mila herritarrek, eta garbi esan diete abortatzeko babes federala ezabatzeko asmoa duten Auzitegi Goreneko epaileei emakumeei beraiei dagokiela erabakitzea euren gorputzaren inguruan. Nire gorputza, nire erabakia lelopean batu dira martxa ezberdinetan. New Yorken, esate baterako, danborren erritmora, protesta Brooklyngo barrutiko Camden plazatik abiatu da eta Brooklyngo zubi enblematikoa zeharkatu du Foley Square plazan amaitzeko. Parte hartzaileen artean, agintariak eta politikari ezagunak joan dira. Chuck Schumer Senatuko gehiengo demokratak buruak, Jumaane Williams New Yorkeko herriaren defendatzaileak eta Letitia James fiskal nagusiak parte hartu dute, besteak beste.

Los Angelesn ere, milaka eta milaka lagun batu dira —gehienak emakumeak— abortatzeko eskubidearen defentsan. Women's March Foundation elkarteak antolatutako protestan, atzera pausorik ez emateko aldarria erakutsi dute kalean. Emakumeek kontzentrazioa egin dute hiriko udaletxearen aurrean. Washingtonen ere protesta egin dute milaka lagunek, eta gogoratu dute duela bi aste ezagutu zen Auzitegi Gorenaren ebazpen zirriborroak LGTBI kolektiboaren hainbat eskubide ere zalantzan jartzen dituela. Zenbaiten kalkuluen arabera, ebazpen horrekin emakumeen abortatzeko eskubidea zalantzan legoke 26 estatutan.


Moby Dick queer

Summary: Moby Dick queer.

Liburu infinitutzat daukat Moby Dick. Jatorrizko edizioan dituen 635 orrialdeengatik ez ezik irakurtzen dudan aldiro orrialdeotan agertzen zaizkidan ezustekoengatik ere. Halaxe gertatu zait liburuan izua nola agertzen den lehengoetan baino adiago begiratzearren nobelako kanibal zentralaren bila jo dudalarik. Esan litekeelako liburuan kanibalismoarekiko terrorea dagoela.

Bada, azken irakurraldian eta horren ondoren ikertu ditudan beste datu batzuk gerorako utzita, Herman Melvillek ondo ezagutu zuen liburu jakin bat aipatu gura nuke. In the Heart of the Sea / The tragedy of the Whaleship 'Essex' du titulua, eta Nathaniel Philbrick egilea. Liburuak 2000an AEBetako National Book saria eskuratu zuen, ez-fikzioaren arloan hain zuzen. Hartan oinarriturik 2015ean estreinatu zen filma ez daukat ikusita.

Itsasoaren bihotzean liburu horretan kontatzen dena, tituluaren bigarren partean iragartzen zaiguna da. Moby Dick liburuan Pequod baleontziaren zori berbera izan zuen Essex izenekoak; baleak zartakoa jo eta horra hondora ontzia, eta ontzikoak bateletara, eta bateletan azkenik ez janik ez urik, eta begiak lau eginda ere inondik lehorrik edo ontzirik ezin antzemanik, bizirik segitzen zuten banakek erabaki latza egin dute, zera, aldian behin euretariko bati heriotza eman eta haren gorputza jan. Zotz ala motz eginez erabaki beharko nori heriotza eman. Proposamena egin zuenari egokitu zitzaion lehena izatea. Isaac Cole, larru beltzekoa bera. Ez omen zen trikimailurik egon.

Kanibalismo zibilizatu horri esker zenbait gizon bizirik itzuli ziren Ingalaterra Berriko Nantucket irlara, ontziaren jatorrira alegia.

Gertaerok 1819an izan ziren, eta 1821ean argitaratu horien kontakizuna den liburua: Narrative of the Most Extraordinary and Distressing Shipwreck of the Whale-Ship Essex, of Nantucket: Which Was Attacked and Finally Destroyed by a Large Spemaceti-Whale in the Pacific Ocean, Owen Chase ontziko lehenak argitaratua. Herman Melvilleren liburu infinitua berriz 1851koa da. Idazleak tartetxoa ukan zuen kanibalismoarena jorratzeko, kanibalismo eszenarik sartu gabe. Pequod ontziko batzuk kanibalak direla dio behin eta berriro, eta kito.

Liburuko kanibal zentrala Zeelanda Berriko Queequeg maoria da, bada gero kasualitatea. Queer harremana bihurtuko baita Queequeg eta «Call me Ishmael», «Esadazue Ismael», esanez kontatzen hasten denaren artekoa.

Ene, nola ez nintzen aurreko irakurraldietan horretaz ohartu. Kanibalismoaren gaia ez zen beste ezertarako sorgorturik nengoelako hain segur. Beraz, geratzen zaidan tartetxoan queer horren nondik norakoa azalduko dut.

Ismaeli, portuko ostatuan egin beharko duen lehen gauaren atarian, izua sortu zaio. Ez dio ba ostatuko ugazabak logelak beterik direla guztiak eta ohe erdi bakarra duela hutsik, konpartitzeko prest baldin badago, hori bai, beste erdian lo egiten duena kanibala omen da.

Atsedenaren premiaren premiaz izua gainditurik, halako batean Ismael bere erdira doa, beste erdia artean hutsik delarik. Ez luzerako ostera. Halako batean horra Queequeg ilunetan gelara sarturik. Izu laborria? Ez hainbesterakoa. Jakingura, horixe da batik bat nagusitu zaiona. Manta artetik kirik egiten dio Queequeg miragarriari.

Ustezko kanibalaren gorpuzkera, haren maori larrua, halako moduan tatuatua non gaur egungo tatuatzaileak ez zaizkio ezta txorkatiletara ere iristen harenari, zorrotik aterata dituen errezo antzekoak egiten dizkion irudia, den-dena zaio ezusteko eta kitzikagarri marinel gazteari. «Ez eta anaia batekin ere, ez nuke nahi inorekin ohea erdibanatu», dio. Hala ere konturatzerako ohe barruan dira biak. Zeina bere erdian. Biharamunean ordea erdi biak bat egin direla ohartuko da. Lo dirauen Queequegen besoetako batek soina babesten dio.

Hori, bien arteko harreman txeratsu eta maitekorraren hasiera baino ez da eta, gay kutsuko pasarteekin ez luzatzearren, aipa dezadan Ismael eta Queequeg elkarrekin ezkontzen direneko pasartea. Amaitzeko, gizonezko bien arteko harremanaren ikurra liburuaren azken aldera dator. Pequod ontzia hondoraturik eta babes gabe uretan ezinean Ismael, itotzear, hara hor Queequeg gorpu datzan katabuta. Horrexeri besarkaturik salbatuko du bizia gazteak.

Balearen ehizarako itsasaldi luzeetan Essex egiazkoaren antzeko guztietan marinel proletarioek izaten zituzten bizi baldintza latzei eta gizonen arteko sentimendu eta bizipenei begiratzeko beste leiho bat zabaldu dit azken irakurkera honek. Leiho horretatik balea-ontzietan ez ezik lehenagoko zein geroagoetan ere izan direnei begiratzen ahal zaie.

Brokeback Mountain lehenengoz ikustearen parekoa izan da Moby Dick queer honena. Filmak western historiko askori beste modu batez begiratzeko era eman zidan, zera, protagonista gizon-bikoteak dituztenei hain zuzen. Bada, antzeko zerbait eman dit oraingoan Herman Melvilleren liburu infinituak.

Horren harira gizonaren biografia behar bezalakoren bat irakurtzeko gogoa egin zait. Berdin dio laburra ala infinitua izan. Izan bedi liburuaren azken irakurraldia bezain argigarria, horrekin nahikoa.


Summary: Hamar pertsona hil dituzte AEBetan, eraso arrazista batean. Erasotzailea New Yorkeko Buffalo hiriko auzo beltza batera joan da, eta supermerkatu batean sartu da tiroka. Supremazista zuri bat dela esan dute agintariek.

Eraso arrazisten moldea du gauean AEBetako New York estatuko Buffalo hirian gertaturikoak: 18 urteko gazte bat, jantzi militarrak soinean, armaturik sartu da jendez beteriko supermerkatu batean, eta tiroka hasi da. Erasoa zuzenean transmititu du, soinean zeraman kamera bati esker. Hamar pertsona hil ditu denera, gehienak beltzak.

Agintariak eraso arrazista gisa ari dira ikertzen gertaturikoa. Izan ere, erasotzaileak hainbat orduz gidatu zuen, hiri horretako auzo beltz batera joateko. Horrez gain, supremazista zuria zela azaldu dute.

Poliziak zabaldu duenez, «gorroto krimen» eta «arrazakeriak eragindako indarkeria ekintza» gisa ari dira ikertzen erasoa. Tiro egiten zuen bitartean, erasotzaileak irain arrazistak oihukatu zituela esan dute lekukoek. Beste bi pertsona zauriturik daude, baina haien biziak ez daude arriskuan.

Lekukoen arabera, 70 tiro baino gehiago egin zituen erasotzaileak. Denda beteta zegoen.

Sarraskia egin ondoren Poliziak inguratu zutenean, armak lurrean utzi zituen.

Joe Biden presidenteak agiri bat plazaratu du, eta ez du zalantzarik izan erasoa «arrazakeriak eragindako gorroto krimen» gisa kalifikatzeko. «Ahal dugun guztia egin behar dugu gorrotoak bultzaturiko etxeko terrorismoa gelditzeko».


Summary: Finlandiak NATOn sartzeko eskatuko duela ofizialki baieztatu dute presidenteak eta lehen ministroak. Legebiltzarrak datozen egunetan eztabaidatuko du gaia, eta baietz esatea espero duela adierazi du Sanna Marin lehen ministroak. Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari.

Beste urrats bat egin dute gaur Finlandian, NATO aliantza militarrean sartzeko prozesuan. Presidenteak eta Gobernuak baieztatu dute herrialdeak formalki eskatuko duela erakundean sartzeko, eta legebiltzarrak «datozen egunetan» eztabaidatuko duela gaia.

Sauli Niinisto presidentea eta Sanna Marin lehen ministroa elkarrekin agertu dira igande eguerdian prentsaren aurrean, erabakiaren berri emateko.

«Finlandian oraindik parlamentuko prozesua daukagu aurrean, baina espero dut parlamentuak baieztatu egingo duela erabaki historiko hau, sendotasunez eta arduraz», adierazi du Marinek.

Parlamentuak erabakia gehiengo sendo batez hartzea espero duela gaineratu du. Aliantzako kide diren herrialdeekin eta erakunde militarraren zuzendaritzarekin harreman estuetan ari direla esan dute bi agintariek.

Zortzi hamarkadaz lerrokatu gabeko herrialdeen multzoan egon ostean, Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen alde agertu ziren bi agintariak maiatzaren 12an. «Berandu baino lehen, Finlandiak NATOn sartzeko eskatu behar du», esan zuten biek batera atera zuten oharrean.

Errusiak Ukraina inbaditu izanak kezka eragin du inguruko beste herrialde batzuetan, eta Vladimir Putin Errusiako presidentearen zenbait adierazpenek areagotu egin dute kezka hori. «Errusiaren mehatxua sentitzen dugu, eta ez dut uste mehatxu hori erabat desagertu denik. Finlandiak ez du inoiz egin bere defentsa murrizteko urratsa; segurtasuna oso serio hartu dugu beti. Buru-belarri ari gara geure burua defendatzen. Baina, jakina, gure aliatuekin batera egin nahiko genuke», esan zuten orduan. Errusiak eta Finlandiak 1.340 kilometroko muga dute.

Suediako sozialdemokratek ere bai

Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari, hamarkada luzeko neutraltasuna baztertuta. Magdalena Andersson lehen ministroak adierazi du egun gutxiren buruan aurkeztuko dutela eskaera ofiziala.

Bi gobernuon mugimendua ikusita, herrialdeok aliantzan azkar sartuko direla esan du Alemaniako Atzerri ministro Annalena Baerbockek gaur Berlinen. Gaineratu duenez, ez da «epe gris» bat egongo, haien segurtasuna arriskuan ez jartzeko. «Ezin da egon fase bat zeinean ez dagoen argi zein den herrialdeon estatutua, eta horregatik dena prestatu dugu erabakia oso azkar berresteko».

Azken orduetan, ordea, Turkia agertu da oztopo nagusi gisa Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko prozesuan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ostiralean adierazi zuen ez dela herrialdeok NATOko kide izatearen aldekoa, politikari erbesteratu ugari hartzen dituztelako; besteak beste, Turkiak jazartzen dien PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. Turkia 1952tik dago aliantza militarrean, eta horrek esan nahi du Ankarak betoa jarri ahal diela erakundean sartzeko eskaerei.


Summary: «Atristain bidea» antzeko beste kasuetara zabaltzeko lan egiten ari dela esan du Etxerat-ek. Presoen senideen elkarteak batzar nazionala egin du Durangon.

Atristain auziak zabalduriko bideari erreparatzen ari dira Etxerat-eko abokatuak, «neurri bera antzeko egoeran dauden preso guztiei» ezartzeko esperantzan. Hala esan du euskal presoen senideen elkarteko eledun Patricia Velezek, gaur Etxerat-ek Durangon (Bizkaia) eginiko batzar nazionalean.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen urtarrilean Espainiak Xabier Atristainen eskubideak urratu zituela eta prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotela, eta presoa otsailaren 17an irten zen Donostiako Martuteneko espetxetik. Aste hasieran, auzitegiak baztertu egin zuen Espainiako Gobernuak jarritako helegitea, eta, beraz, Estrasburgoko auzitegiaren erabakia irmoa da.

Etxerat-ek goraipatu egin du erabakia gaurko batzarrean. «Espero dugu orain neurri hau ezartzea antzeko egoeran dauden preso guztiei», esan du Velezek. «Bide berri bat» zabaldu dela gaineratu du, eta horretan presoei «erreparazioa» ematea espero dutela gaineratu.

Edonola ere, batzarrean deitoratu dute Frantziak eta Espainiak jarraitzen dutela «salbuespeneko» espetxe politika egiten, eta berriro ere eskatu dute lege arruntak ezartzeko euren senideei.

Gogoratu dute oraindik «186 euskal preso politiko» daudela espetxeetan, horietako hemeretzik gaitz larriak dituztela, eta ia hogeik 65 urte baino gehiago dituztela. Salatu dute presoetako 85 oraindik urrutiko espetxeetan dituztela, eta gehienei ez dizkietela dagozkien espetxe onurak ematen, ateratzeko baimenak eta gradu aldaketak kasurako.

Batzarra «egin behar hutsa kezkagarria» dela adierazi dute. «Salbuespeneko politika mantentzeak alarma argia piztu beharko luke».