Summary: Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela. Manifestazioa egin dute Anima Naturalis eta PETA erakundeetako kideek, eta zezenketen abolizioa aldarrikatu dute.

Anima Naturalis eta PETA erakundeetako 40 ekintzaile kalera atera dira zezenketen aurka, gaur, Iruñean. Manifestariak Udaletxe plazan elkartu dira, «tauromakia historiaurrea da» eta «krudelkeriarik gabeko sanferminak» aldarripean.

Jana Uritz Anima Naturaliseko bozeramaileak hedabideei adierazi die zezenketak eta horiekin lotutako ekintzak iraganean gelditu direla eta eboluzionatzeko garaia dela. Horrez gain, entzierroen aurka agertu da Uritz: «Entzierroak horrenbesterako ez direla esaten dutenek kontuan izan behar dute zezen horiek hil egingo dituztela. Guretzat, lotuta dago dena, eta gaizki dago dena».

Bozeramaileak azpimarratu du zezenketen inguruko eztabaida hedabide eta politikarien diskurtsoetatik harago entzuten den gai bat dela: «Kalean ere entzuten den zerbait da, eta jendea jada ez da zezenketak ikustera joaten». Anima Naturalisek Espainian eta Hego Euskal Herrian bildutako datuen arabera, 2018an %58,4 gutxitu ziren plazan egiten ziren ospakizunak 2007ko datuekin alderatuz; eta %2,1, berriz, aurreko urtetik hona.

Hala eta guztiz ere, erakundeak nabarmendu du aurten eta datozen urteetan milaka zezen alokatuko dituztela haiek erail eta «esplotatzeko».


Klima krisia, poloetako izotz artetik

Summary: Klima krisia, poloetako izotz artetik. Naima El bani Altunak eta Sergio Henrique Fariak Artikoan eta Antartikan bildutako laginak ikertzen dituzte. Klima azken ehunka mila urteetan nola garatu den argitu nahi dute, egungo aldaketak ulertzeko. Ohartarazi dute planetaren ipar eta hego muturrak espero baino azkarrago ari direla berotzen.

Izotz artean ibiltzera ohituta daude, planetaren eremu hotzenetan. Beti iraganari begira, etorkizuneko gertaera posibleak iragarri ahal izateko. Zientziaren patua. Naima El bani Altuna Artikoko uretan ibili da azken urteetan, itsas hondoko sedimentuak ikertzen. Sergio Henrique Faria, berriz, izotz polar ahalik eta zaharrenaren bila aritu da Antartikan eta Groenlandian. Biek dute helburu Lurraren klimak iraganean izan dituen aldaketak nolakoak izan ziren argitzea, eta egun bizi dugun klima larrialdiaz hitz egiteko elkartu ditu BERRIAk Leioan, EHUren Bizkaiko campusean dagoen BC3 Klima Aldaketarako Zentroan. Ez zuten elkar ezagutzen, baina segituan konturatu dira pasio bera dutela, Fariak El bani Altunari BC3ko IzotzaLab laborategiaren ateak ireki dizkionean. IzotzaLabeko zuzendaria da Faria. Â«Ez du parekorik munduan. Zero azpitik 30 gradurainoko tenperaturekin egiten dugu lanÂ», azaldu du, ordenagailuko pantailan Pirinioetako Monte Perdido menditik (Aragoi, Espainia) hartutako izotz lagin baten irudi mikroskopikoa erakusten dion bitartean.

Â

Zuen eguneroko jardunean oso presente dago izotza. Zer ikerketatan ari zarete lanean? NAIMA EL-BANI ALTUNA: Nik ez dut zehazki izotzarekin lan egiten, izotzaren azpian dauden laginekin baizik. Artikoko Ozeanoaren hondoko laginekin eta sedimentuekin: lokatzarekin, hondarrarekin... Lagin horietatik sortzen ditugu artxibo geologiko deitzen ditugunak, eta horien bidez irudika dezakegu iraganeko ozeanoa nolakoa zen, eta informazio hori lotu dezakegu iraganeko klimarekin. Tromsoko Unibertsitatean egiten dut lan hori, Norvegian. Iazko irailean bukatu nuen han doktoretza. Zu, Sergio, Antartikan hainbat egonaldi egindakoa zara, ezta? SERGIO HENRIQUE FARIA: Bai, beti joaten gara udan. Neguan ere joan daiteke hara, baina eromena da. Antartikara eta Groenlandiara joaten gara. Bi eremuetan egiten dugu lan. Guk izotza zulatzen dugu, zenbait kilometrotako luzeran, arrokarekin topo egin arte. Bost, zazpi edo hamar urteko proiektuak dira. Toki batean zundaketak egin eta beste batera mugitzen gara. Beti Antartikan eta Groenlandian. Antartikan hamar urteko proiektu bat egin genuen, eta orain Groenlandian ari gara lanean. Antartikan izan ginenean, 2003. eta 2006. urteen artean, hiru kilometroko sakoneran zulatu genuen izotza, arroka oinarrira iritsi arte. Antartikaren erdian hartu genuen lagina, izotza lodien den tokian, ahalik eta sakonerarik handieneko izotza lortzeko, ahalik eta izotzik zaharrena. Orain, Groenlandian ari gara, eta izotz geruzaren erdia baino pixka bat gehiago zulatu dugu orain arte. Beste bi urte beharko ditugu izotz azpiko arrokaraino iristeko.

Â

Zergatik dira horren baliotsuak biltzen dituzuen lagin horiek? Zer informazio biltzen duzue zehazki? EL-BANI: Guk gure lana Sergiorena bezalako ikerketetan oinarritzen dugu. Klima horrenbeste aldatu dela dakigu Sergio eta bere kideek izotzean aurkitzen duten gasari esker. FARIA: Gure lanak osagarriak dira. Naimak egiten duena denbora eskala izugarri batean kokatu behar da, eta klimaren historia deskribatzen du denbora tarte oso luzean. Izotzean gure eskala askoz ere laburragoa da. Tira, milioi bat urtekoa [bi elkarrizketatuen barreak]. Oso laburra da harentzat, ezer ere ez. Guretzat, hori izan da lortu dugun erregistro tarterik zabalena. Baina izotzak zehaztasun handiz deskribatzen du milioi bat urteko tarte hori. Handik atzerako zerbait jakin nahi dugunean, Naimak ikertzen dituen sedimentuetara jotzen dugu. Batean eta bestean lortzen dugun informazioa alderatu egiten dugu. Zuek ere hala egingo duzue, noski. EL-BANI: Bai. Gainera, nik sedimenturik berrienak ikertzen ditut, azken glaziaziokoak eta azken glaziazioartekoak [duela 100.000-140.000 urte ingurukoak]. Beraz, etengabe begiratzen ditut Groenlandiako emaitzak.

Nola bizi izan duzue Artikoan eta Antartikan lan egitea, gizakiak gutxien esku hartu duen inguru horietan? EL-BANI: Estereotipo bat da Artikoa gizakiak esku hartu gabeko toki bat denaren irudia. Ni bizi naizen tokian, behintzat. Beste kontu bat da Svalbard uhartedia, Norvegia iparraldean. Baina Artikoan jende asko bizi da. Norvegiarrak baino lehen Samiak bizi ziren, adibidez, eta milaka urtetan egon dira han. Beraz, ez da bidezkoa esatea han ez dela inor bizi. Nik banuen estereotipo hori. Artikoa zuria eta hutsa irudikatzen nuen, eta ez nuen pentsatuko autobusak eta aireportuak badirela. Egia da Svalbard beste kontu bat dela. Han kokaguneak daude. Lehen, meatzarienak; orain, unibertsitateenak. Han egotea ikaragarria da. Badakizu hartz polarrak bizi direla han, hori dela haien etxea, eta zu gonbidatu bat zarela. Egoera oso berezia da. Nik itsasoan egiten dut nire lanaren zatirik handiena. Orduan, izotzez erabat inguratuta zaudenean, ikaragarria da. Gainera, itsasoko izotza da, eta ontzian zaudenean, inguruan duzun izotz guztia lurra bezalakoa da. Haren gainean ibil zaitezke oinez, baina zure azpian 4.000 metro sakoneko urak dituzu. Sekulakoa da. FARIA: Poloak normalean irudikatzen dira izotzez estalitako eremu homogeneo bat bezala, baina aniztasun handia aurki daiteke, Antartikan bereziki. Gaur egun, garraio guztia egiten da hegazkinez. Gertuko aireportu batetik egiten dugu irteera, Lurmutur Hiritik [Hegoafrika], Australiatik edo Patagoniatik [Argentina eta Txile], Antartikako kostalderaino. Han kokaguneetako aireportuak daude, izotzaren gainean eraikiak, pixkanaka turismorako ere prestatzen hasiak direnak. Esaterako, SESB [Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna] desegin ondotik, militar errusiar batzuk negozio bihurtu zuten Antartikan eraiki zuen aireportu erraldoia. Hala ere, azpiegitura oso oinarrizkoa da oraindik Antartikan.

Kostatik, lan egin behar duzun guneraino garraiatzen zaituzte, barnealdera, hegazkinez. Inguru hori irudikatu daitekeen eremurik muturrenekoa da. Dena da laua, dena izotza, zuria, ez dago inolako informaziorik. Haizeak beti jotzen du norabide berean, beti gogor, baina ez dago inolako erreferentziarik, ezta biziaren inolako arrastorik ere. Beraz, sentsazioa oso arraroa da hasieran. Gero ohitu egiten zara, eta zure egoera psikologikoa egonkorragoa bihurtzen da, zure ohiko izatetik beste. Zer ikusi duzue bildu dituzuen lagin horietan? Klimak izan ditu gorabehera nabarmenak iraganean, ezta? EL-BANI: Nire tesian azken 60.000 urteak ikertu ditut. Azken glaziazioari eta interglaziazioari dagokio tarte horrek. Azken interglaziazioa da orain bizi duguna, Holozeno izenekoa. Epe horretan tenperatura aldaketa bortitzak izan dira, Groenlandiako izotzari esker dakigunez. Glaziazio garaian tarte oso hotzak izan dira, eta bat-batean, denbora geologikoari dagokion bat-batekotasunean, dozenaka edo ehunka urtetan, klima nabarmen berotu izan da, 16 graduko aldea izateraino, eta gero pixkanaka hoztu da berriz. Tesian saiatu naiz argitzen zer gertatzen zen ozeanoan tarte horietan; zehazki, iparraldeko itsasoetan. Ahalegina izan da itsas hondoko tenperaturak zehaztea, informazio horrekin itsas korronteak nolakoak ziren ondorioztatzeko. Ozeanoetako zirkulazioa zuzenean baitago lotuta klimarekin. Beraz, gaur egun, klima aldaketari buruz jakin behar dugun gauza garrantzitsuetako bat da zer gertatuko den ozeanoetan Lurraren berotzearekin. Badakigu tenperatura igotzen ari dela, baina nola eragingo dio horrek sistema klimatikoaren elementu bakoitzari? Horregatik da garrantzitsua iraganera begiratzea eta eredu alderagarriak aurkitzea. Zu, Sergio, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txosteneko egileetako bat zara. Txostenak frogatutzat jotzen du klima aldaketa gizakiak eragin duela. Zer alde dago klimak bizi izan dituen beste aldaketekin alderatuta? FARIA: Ebidentzia nagusia da Lurraren berotzearen abiadura, eta atmosferan berotegi gasak erritmo bizian pilatzen ari garela; batez ere karbono dioxidoa. Azken milioi urteari erreparatuz gero, sekula ez dugu gas karbonikoen halako kontzentrazio handi bat izan. Gaur egun, erabateko ziurtasuna dugu, ez dago zalantza izpirik bizi dugun prozesu klimatikoa gizakiok azken 150 urteetan eragina dela.

Beste ondorioetako bat da izotza espero zena baino azkarrago ari dela urtzen. FARIA: Berak [El banik] Artikoan lan egiten duenez, nik baino hobe nabarituko du. Baina egia da. Adibidez, duela zenbait aste ikusi dugu bero kolpeak izan direla Artikoan eta Antartikan aldi berean. Ezustekoak izan dira guztiz. Espero zen halako zerbait gertatzea, baina ez horren garaiz eta gertatu den intentsitatearekin. Gainera, bi poloetan izan da aldi berean. Oso kezkatuta gaude halako fenomenoek eta Artikoko izotzaren urtze azkarrago batek eragin dezaketen ezegonkortasunarengatik. Artikorako eta Antartikarako iragarrita zeuden agertokirik grisenak errealitate bihurtzen ari dira, eta bereziki berotze bortitza izaten ari da Artikokoa. Lurraren batez besteko berotzea baino bi edo hiru bider gehiago ari da berotzen, eremuaren arabera, eta planeta jada oso azkar ari da berotzen! Berotze horrek eta izotz kopuru handi bat urtzeak zer eragin izan dezake ozeanoetan? Ba al da ozeanoetako zirkulazioa kolapsatzeko arriskurik? EL-BANI: Oraindik ez dago argi zirkulazioa kolapsatuko den ala ez. Zirkulazio ozeanikoa uraren gazitasunak eta tenperaturak eragiten duen korronte sistema bat da, horregatik ezagutzen da modu informalean zirkulazio termohalinoa izenarekin. Horrek esan nahi duena da bi elementu horietako bat aldatuz gero, uraren tenperatura ala gatz kontzentrazioa, sistema bera aldatzen dela. Orain galdera da: zer gertatuko da Artikoko izotza urtzen bada?

Ikertzen ari naizen inguruan, itsaso nordikoetan, Atlantikoko urakâerlatiboki beroagoa eta gaziagoa denakâ iparraldera egiten du, eta Artikoko urak âerlatiboki hotzagoa eta gezagoa denakâ hegoaldera, Groenlandiako kostaldetik. Bi korronte horiek elkartzen direnean, dentsitate handiko ura sortzen dute. Ondorioz, ur horrek hondora jotzen du, eta hegoaldera mugitzen da. Korronte harreman hori gerriko baten modukoa da. Aireportuetan maletak garraiatzeko erabiltzen den zinta ekartzen dit gogora. Alde batetik tira eginez gero, beste aldetik azkarrago joango da zinta. Zer gertatuko litzateke zintari tira egiten ez bazaio, bi ur horiek ez direlako horren ondo nahasten? Bada, zirkulazio hori, iparraldera beroa eta hegoaldera hotza garraiatzen duena, moteldu egin daitekeela. Hori da ulertzen saiatzen ari garena. Ez dut uste behin betiko erantzuna aurkituko dugunik, baina iraganean eredu alderagarriak topatzen baditugu hobeto ulertuko dugu zer gerta daitekeen. Eta zer garrantzia du zirkulazio horrek Lurraren klimaren egonkortasunerako? FARIA: Hori da erantzun beharreko beste funtsezko galdera: Atlantikoko zirkulazio hori aldatzen bada, zer gertatuko zaio klimari? Gutako bakoitzak baditugu teorietan oinarritutako gure susmoak, baina sistema horren da konplexua, ezegonkortasun mota ugari egon daitezkeela, baita gaur kontuan hartu gabe izan ditzakegunak ere, oreka aldatzen duen elementuren bat agertzen denean beste elementu ezegonkor bat agertzen baita. Baina badirudi korronte termohalinoa aldatuz gero klima aldaketak oso handiak izango direla Atlantiko iparraldean, Europan eta Ipar Amerikan. Zer espero daitekeen aztertzerakoan, usteak askotarikoak dira.

Inoiz baino informazio gehiago daukagu gizakia kliman eragiten ari den aldaketari buruz, baina, hala ere, IPCCren azken txostenak ohartarazi duenez, geroz eta alde handiagoa dago Parisko Hitzarmenaren helburuak betetzeko hartu beharko liratekeen neurrien eta hartzen ari direnen artean. Ezagutza eta teknika ez dira nahikoa izaten ari. Pentsatzeko modua aldatu behar da? FARIA: Larrialdi egoera batean gaude, eta denbora gehiegi utzi dugu pasatzen. Orain arazoa gurekin daukagu. Egoera honetara iritsita, ezinbestekoa da ahalik eta gehien murriztea dagoeneko gertatzen ari diren kalteak, egunero mundu osoan gertatzen ari diren muturreko gertaerak. Ikusten ari gara geroz eta gehiago direla klimarekin lotutako migrazio mugimenduak, eta horrek ondorio ekonomiko eta sozial erraldoiak eragiten ditu. IPCCn nabarmendu nahi izan ditugun mezuetako bat da aldaketa klimatikoa ez dela berdin gertatzen ari planeta osoan. Eskualde bakoitzean bere berezitasunak ditu. Baina, edozein modutara, ondorioak kaltegarriak dira beti, egokitzeko behar larri bat eragiten dutelako. Eremu jakin bakoitzean bizi direnak eta tokiko ingurumena ez daude ohituta eta diseinatuta baldintza berri horietan bizitzeko. Horrez gain, argi utzi beharra dago aldaketak toki bakoitzean desberdinak izan arren, edozein eremutan gertatzen diren desorekek arazoak sortzen dizkigutela guri ere. Bizilagunari edo gugandik urrun bizi denari gertatzen zaionak eragin zuzena du gugan. Sentimendu hori da garatu behar duguna klima krisiari aurre egiteko. EL-BANI: Pastelaren zatirik txarrena nork jango duen argitzeko banaketa horretan betikoa gertatzen da: Berotegi gas gehien isuri dugunok izango ditugu kalterik onenak. Iruditzen zait sormen gehiago behar dugula egoerari aurre egiteko, ikusi delako orain daukagun sistema ez dela bateragarria ez planetarekin, ez klimarekin, ezta gizakion bizitzarekin ere, kasu askotan. Sormena behar dugu egokitzeko. Larrialdi honek ideia berriak behar ditu, eta ez dakit gaur egun ba ote dauzkagun. Pentsatu nahi dut egin dezakegula zerbait, pentsatu nahi dut urte asko gelditzen zaizkidala oraindik planeta honetan. Bestalde, iruditzen zait mezu negatiboa bakarrik emateak ezgaitu egiten gaituela. Â«Kito, ezin dugu ezer egin, denok hilko garaÂ». Kezka eragiten dit mezu bakarra hori izateak. Argi dago gauzak aldatu behar direla, IPCCk oso argi uzten du. Eta ez da egia ezin dugunik ezer ere egin, gauza asko egin ditzakegu, baina lan horri heldu behar diogu lehenbailehen. Ez soilik norbanakoen ekintzekin, baita maila kolektiboan ere.

Â

Â

Zenbatekoa da urgentzia? FARIA: Aldaketa gertatu egingo da, bai ala bai. Ez dago beste aukerarik. Kontua da zain geldituko ote garen egoerak aldatzera behartzen gaituen arte, guztiz zentzugabea izango den kostu batekin, ala aldaketa gure borondatez hasiko dugun, kostu askoz ere baxuago batekin. Ulertzeko zaila da zenbaitek duten ideia: aldaketa gerorako utziko dugu, aurretik nik baliabideak pilatu behar ditudalako, neure burua babesteko, eta ondoren, aldaketak kostu handiagoa izango badu ere, ni prestatuago egongo naiz lehia sozialerako. Hori ez da horrela izango. Zenbat eta denbora gehiago pasatzen utzi, kostua askoz ere gehiago haziko da tarte horretan pilatu daitekeen edozein aberastasun kopururen aldean. Inork ezin dio egoerari ihes egin.

Â

Beraz, aldaketak nahitaez egin beharko ditugu. Baina askoz hobea izango da berehala egitea, lasaitasun handiagoarekin. Egin beharrekoa atzeratu ahala, larritasun handiagoa izango dugu, krisi gehiago izango ditugu, eta horrek handitu egiten du okerreko erabakiak hartzeko arriskua. Elur bola bat da. Tontakeria gehiago egingo ditugu. EL-BANI: Eta gauzak ondo egin behar baditugu, goazen era justu batean egitera ere. Krisiek beti eskaintzen dituzte aukerak. Iruditzen zait sekulako aukera daukagula justizia klimatikoa eta justizia soziala errealitate bihurtzen hasteko. Gauzak aldatu behar baditugu, ez dakit demagogia den, baina egin dezagun mundu justuago bat ere. FARIA: Ez, ez zait iruditzen demagogia denik. Geroz eta gehiago, kontziente gara krisi klimatikoa krisi moral bat dela. Ez da krisi zientifiko bat, ez da soilik krisi natural bat: krisi moral bat da. Gu zibilizazio baten ondorengoak gara, eta zibilizazio horrek gauza asko lortu ditu bizirik irauteko duen instintuari esker. Baina beti etekin handiena ateratzeko instintu hori jasangaitza bihurtu da maila batetik gora. Hori da ulertu behar duguna. Kontuan hartu behar dugu arazoaren ikuspegi morala.

Â

Â


Naima El bani Altuna

Summary: Naima El bani Altuna.

Arrokak arroka hutsak ez zirela jakin zuen Naima El bani Altunak Norvegiako fiordoetara egin zuen bidaia batean. Planetaren historia gordetzen zutela ohartzean sartu zitzaion geologiaren harra. EHUn ikasi zuen gradua, eta Bordeleko Unibertsitatean (Okzitania) egin zuen Paleozeanografian masterra. Bizkaiko Golkoa aztertzea zen bere asmoa, baina Artikora eraman zuen ikerketa proiektu batek. Doktoretza egin zuen iaz, Norvegiako Artikoko Unibertsitatean.


Sergio H. Faria

Summary: Sergio H. Faria.

Txiki-txikitatik izan du Sergio Henrique Fariak zientziaren inguruko kuriositatea. Bost urterekin eskuratu zuen Carl Saganen Cosmos liburua. Izotzaren mundura hurbiltzea, berriz, «ustekabe bat» izan da. Kristal likidoak ikertzen hasi zen, eta doktoretza tesia eredu matematikoei eta sistema konplexuei buruzkoa egin zuen. 2011. urtean iritsi zen Euskal Herrira, BC3 Klima Aldaketarako Zentrora. Egun, zentro horren IzotzaLab laborategiko zuzendaria da.


Laugarrenean jarri dio ginga

Summary: Laugarrenean jarri dio ginga. Van Aertek irabazi du Frantziako Tourreko laugarren etapa, eta Jumbo-Vismak erakustaldia eman du

Hiru aldiz bigarren postuan sailkatu eta gero, laugarrenen ahaleginean lortu du Wout Van Aertek (Jumbo-Visma) aurtengo Frantziako Tourrean etapa irabaztea. Erakustaldia eman du Flandriako txirrindulariak Jumbo-Vismaren estrategia baliatu eta gero. Esprinterrek eta euren taldekideek ezin izan diete talde herbeheretarraren erasoari erantzun. Aurretik zeukan abantaila areagotu du Van Aertek sailkapen nagusian, eta maillot horiarekin jarraituko du.

Eguna ihesaldiarekin hasi da. Bertan izan da laugarrenez segidan Magnus Cort Nielsen (EF Education), eta harekin batera aurrera egin du Anthony Perezek (Cofidis) ere. Tropelak ihesaldia baimendu du, eta erritmo bizkorra ezarri ez duen arren, kontrolpean izan du lehen taldetxoa une oro. Gaurkoan ere haize aldaketa zegoen iragarrita, behin Audinghen (Frantzia) igaro eta kostalderako bidea hartu ostean. Hala ere, haizeak ez du arazorik eman, eta alde horretatik salbu izan da tropela. Berrogei kilometro falta zirenean Perez bakarrik gelditu da buruan, eta gogotik saiatu den arren, ezin izan du ezustekoa eman. Talde guztiak esprinterrentzat prestatzen ari zirenean, ordea, dena hankaz gora jarri du Jumbo-Visma taldeak.

Hamaika kilometro falta zirenean, azken muinoa baliatu du liderraren taldeak, eta estrategia erasokor batekin aztarrika sortu du tropelean. Taldekide bakoitza bestearen atzetik erreleboak emanez, Van Aert bakar-bakarrik iritsi da bederatziehun metroko distantzia zuen muinoaren tontorrera. Hark jo du aldapan behera, etapa garaipenaren bila. Erlojupekoan izarra, bere gaitasuna baliatu du helmugara bitarte tropelarekiko tartea areagotzeko eta Calaiseko helmugan besoak altxatzeko. Aurreko hiru etapetan bigarren izan eta gero, lortu du denboraldiko seigarren garaipena.

Bihar harbideen txanda izango da, eta txirrindulariek errespetua diote biharko etapari. Lillen (Frantzia) abiatuko da 157 kilometroko etapa, eta Arenbergen (Frantzia) amaituko da. Hogei kilometro egin beharko dituzte harbideetan, hamaika zatitan banatuta. Azkena helmugatik zazpi kilometrotara amaituko da, eta arazo txikiren bat daukan txirrindulariak garesti ordainduko du.


Summary: Emakume batek sexu eraso bat salatu du Zarautzen. Zarauzko Udalak erasoa arbuiatu du adierazpen instituzional baten bidez, eta laguntza eskaini dio biktimari.

Emakume batek salaketa jarri zuen joan den asteburuan, sexu eraso bat jasan zuelako. Zarauzko Udalak joan den asteburuan jazotako sexu erasoa salatzeko adierazpen instituzionala egin du, eta prest agertu da biktimari informazioa eta udal baliabideak emateko. Elkarretaratzea egingo dute bihar udaletxearen aurrean, 12:00etan.

Udalak erasoa arbuiatu du, eta «hurbiltasuna» adierazi die biktimari eta gertukoei. Emakumeen aurkako indarkeria «egiturazko arazo baten ondorio» dela dio udalak: «Arazo horren helburua emakumeen gaineko kontrola eta nagusitasuna betikotzea da, baita zuzenean eragiten dieten mendekotasun eta diskriminazio egoerak mantentzea ere». Sexu erasoak emakumeen aurkako indarkeriaren muturreko espresioa direla dio udalak, eta nabarmendu du horri aurre egiteko ezinbestekoa dela gizon eta emakumeen arteko berdintasun balioak sustatzea.


Summary: Johnsonen gobernua kolokan jarri dute bi ministroren dimisioek. Rishi Sunak Erresuma Batuko Finantza ministroak eta Sajid Javid Osasun ministroak gobernua utzi dute, eta mugimenduak egoera zailean utzi du Boris Johnson.

Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren agintaldia atakan dago. Erresuma Batuko Gobernua kolapsatzeko arriskuan utzi dute Sunak Finantza ministroak eta Javid Osasun ministroak ordu erdiko tartean aurkeztu dituzten dimisioek. Biek adierazi dute ezin dutela jarraitu Johnsonen gobernuan, kontzientzia arrazoiengatik.

Dimisioak aurkeztu dituztenean, Johnson barkamena eskatzen ari zen, ez delako lehenago ohartu jazarpen sexualagatik salaketak jaso zituen pertsona bat ez dela egoki gobernuaren parte izateko. Johnson Chris Pincher alderdikideari buruz ari zen, Johnson Atzerri ministro zela (2016-2018), ministerioko bigarren arduradun nagusi hautatzeagatik. Erresuma Batuko hainbat hedabidek gaur jakinarazi dute Johnsonek pertsonalki jaso zuela Pincherren kontrako salaketa sexualen berri. «Atzera begira, erabaki okerra izan zen, eta barkamena eskatzen diot horregatik kaltetua izan den orori», adierazi du lehen ministroak.

Azalpenak ez dira nahikoa izan urak baretzeko, eta Sunak eta Javidek gobernua uztea erabaki dute. Javidek azaldu du «konfidantza galdu» duela Johnsonengan. Haren esanetan, Erresuma Batuak «Alderdi Kontserbadore indartsu eta printzipioduna behar du», eta lehenetsi egin du alderdiari dion «leialtasuna».

Sunak publiko egin duen oharrean adierazi duenez, herritarrek jokabide «egokia, trebea eta zintzoa» espero dute gobernuarengandik, eta «merezi du balio horien alde borrokatzea». Dimisioaren arrazoiak ez ditu Pincherren auzira mugatu. Finantza ministroak ohartarazi du Erresuma Batuak «erronka izugarriak» dituela aurretik, eta «herritarrak egia hori entzuteko prest» daudela. Lehen ministroarekin ekonomiari buruzko diskurtsoa prestatzen ari zela, «ikuspuntu errotik oso desberdinak» dituztela ondorioztatu du. «Ezin dugu horrela jarraitu».

Rishi Sunak Erresuma Batuko Finantza ministroa (ezkerrean) eta Sajid Javid Osasun ministroa (eskuinean), artxiboko irudietan. EFE

Johnsoni presioa oposiziotik

Erreakzioak berehala heldu dira bata bestearen atzetik. Keir Starmer Alderdi Laboristako buruak gobernu osoaren dimisioa eskatu du, «Erresuma Batuak behar duen hasiera berria» lortzeko modu bakarra dela argudiatuta. «Argi dago gobernu hau erortzen ari dela».

Ed Davey liberal demokraten liderrak ere gobernua desegiteko galdegin dio Johnsoni. «Joan zaitez, eta joan orain». Twitter bidez zabaldu duen mezuan, Erresuma Batuaren izena «nahikoa denbora luzean» zikintzea egotzi dio lehen ministroari.

Ildo beretik mintzatu da Nichola Sturgeon Eskoziako lehen ministroa. «Talde ustel osoak joan behar du». Sturgeonek nabarmendu du dimisioan eman duten ministroek ere Johnson defendatu dutela «herritarrei gezurra esan dienean». Eskoziak Erresuma Batutik independizatzeko aukera izan behar duela gaineratu du.

Gobernu barrutik Johnsoni babesa adieraztera agertu denik ere bada. Nadine Dorries Kultura ministroak esan du «%100ean» dagoela lehen ministroarekin. Ziurtatu du Johnsonek «zuzen» hartzen dituela «erabaki handi guztiak».

Kontserbadoeak zatituta

Alderdi Kontserbadorearen barruan Johnsonek babes ahula duela agerian gelditu zen ekainaren hasieran, kontserbadoreek alderdi barruko zentsura mozio bat bozkatu zutenean. Pandemian Downing Streeten egindako festen eskandaluaren harira erantzukizunak argitzeko egin zuten bozketa, eta 211 diputatuk egin zuten tory-en liderraren alde, eta 148, berriz, kontra.


Kamioilari bat hil da Orion

Summary: Kamioilari bat hil da Orion. Kamioia irauli egin da, eta lehertu. Hildakoak 51 urte zituen.

Ertzaintzaren arabera, hormigoia garraiatzeko kamioi bat irauli egin da Orion A-8 autobidean sartzeko biribilgunean, 18:30ak aldera. Ibilgailuak su hartu du, eta lehertu egin da.

Suhiltzaileak agertu dira sua itzaltzeko, eta anbulantziak ere bai, baina ezin izan dute garraiolaria salbatu. 51 urte zituen, eta gizonezkoa zen. Suhiltzaileek uste dutenez, berehala hil da gidaria, leherketaren ondorioz.

Istripuak auto ilarak eragin ditu autobidean. Donostiako noranzkoan itxi egin behar izan dute bidea.

LABen zenbaketaren arabera, gaurko istripua zenbatu gabe, 42 lagun hil dira aurten lanean ari zirela.

Aurreko istripua iragan ostiralean gertatu zen, Aludium lantegian (Zornotza, Bizkaia). Pala bat gainera erorita hil zen langilea, haren mantentze lanak egiten ari zela. Verman enpresarentzat lan egiten zuen, zeina azpikontratatua baitzuen Aludiumek.


Summary: Iñaki Williamsek Ghanarekin jokatuko du Munduko Kopa. Ghanak Qatarko Munduko Kopa jokatuko du azaroan, eta ziurrenik han izango da Athleticeko jokalaria. Azaldu duenez, bere familia da erabakia hartzera bultzatu duen arrazoi nagusia.

Argitu du bere etorkizuna Iñaki Williamsek: Ghanako selekzioarekin jokatuko du aurrerantzean. Athleticeko aurrelariak atzo eman zuen erabakiaren berri, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez: «Niretzat eta nire familiarentzat esanahi handia du Ghanak. Eman digun guztiaren zati bat itzuli nahiko nioke». Ghanak Qatargo Munduko Kopa jokatuko du azaroan, eta ziurrenik han izango da Williams anaietan zaharrena.

Duela hilabete ingurutik zebilen zurrumurrua Williams anaiek Ghanarekin jokatuko zutela. Iñaki eta Nico Afrikako herrialde hartara joan ziren oporretara, eta, hango zenbait hedabideren arabera, Iñaki black star bat izateko tramiteak egiten jardun zen.

Williamsen arabera, bere familia da erabakia hartzera bultzatu duen arrazoi nagusia: «Erronka handi bat hasiko dut gaur. Ghanaren kamiseta defendatuko dut, nire balioak ikur gisa hartuta, eta dudan onena emango dut», azaldu zuen.

Aurrez, Espainiarekin neurketa bat jokatutakoa da Athleticeko aurrelaria, 2016an, Bosniaren aurka. Azken deialdietan, ordea, ez du Luis Enrique Martinez hautatzailearen deirik jaso. Ghanarekin, berriz, irailean egin dezake estreinaldia: Afrikako Kopara sailkatzeko bi neurketa jokatuko dituzte Angolaren aurka. Bi hilabete geroago helduko da Munduko Kopa; Ghanak Portugalekin, Uruguairekin eta Hego Korearekin batera osatuko du H multzoa.

Ez da lehen kasua

Williams ez da izango Espainia ez den herrialde batekin nazioartean jokatuko duen lehen Athleticeko jokalaria. Aurrez, Fernando Amorebietaren kasua izan zen sonatuena; Venezuelarekin jokatu zuen hark, besteak beste, 2015. urteko Amerikako Kopan, Txilen.

Eta ez da bakarra izan: Errumaniarekin jokatu zuen Cristian Ganeak, eta Bosniarekin Kenan Kodrok. Gaur egun, Athletic B-ko Ewan Urainek Eskoziako 21 urtez azpikoen selekzioarekin jokatzen du.


Summary: Mercedesen ekoizpena berriro geratu du grebak. ELAk, LABek eta ESK-k diote beren deialdiak %95eko erantzuna duela ekoizpenaren arloan. Iñigo Urkullu eta Arantxa Tapia Mercedeseko buruzagitzarekin bildu dira, Stuttgarten.

Langile batzordearen zatiketak ez du eragotzi Gasteizko Mercedesen deitutako grebak erantzun zabala izatea. Tailerretako langileen %95 ez direla lanera agertu ziurtatu dute deitzaileek —ELA, LAB eta ESK-k—, eta ekoizpena geratu dela. Grebalarien datu hori pixka bat apaldu dute beste sindikatuek, baina onartu dute ekoizpen arloko langile gehienek bat egin dutela protestarekin eta ekoizpena nahiko geratuta dagoela. Enpresak artean ez du baloraziorik egin.

Langile batzordeko presidenteak, Igor Gebarak (ELA), ziurtatu du grebarekin langileek erakutsi dutela zuzendaritzaren azken proposamena ez dela nahikoa. Mercedesek soldatak igotzea eskaini du, eta seigarren gau batean lan egiteko proposamenari eutsi dio, baina arau batzuk onartuta. «Argi eta garbi, ez da nahikoa: lau gauza mugitu ditu, eta ez dira garrantzizkoenak», adierazi du Gebarak.

Eta erantsi du bi puntu horien inguruan hitz egin ezean zaila izango dela akordioa egitea. «Zain nago enpresak benetako urratsa noiz egingo, langileek ere ikus dezaten akordio batera iritsi nahi duela benetan. Argi adierazi dugu ez dugula seigarren gaurik nahi eta soldatak KPIaren arabera egokitu behar direla; gai horiek jarri behar dira mahaiaren gainean».

Gaur ez ezik, bihar eta etzi ere ekoizpena geratzera deitu dute sindikatu abertzaleek. Eta datorren astean ere beste hiru greba egunera deituko dutela aurreratu dute langileekin batera egin duten batzar irekian. Izan ere, argi dute langileekin batera egin nahi dutela bidea. Atzoko bileran esandakoak azaldu dizkiete gaurko bileran, eta ostiralean egingo dute hurrengoa, biharko xehetasunen berri emateko; orduan erabakiko dute mobilizazioekin jarraitu edo ez, eta nola. Hiru sindikatuek %45eko ordezkaritza dute Gasteizko lantegian, baina gehiengoa ekoizpen ataletan.

CCOO, UGT, Ekintza eta PIM sindikatuek, berriz, «aurrerapausoak» ikusi dituzte zuzendaritzaren jarreran, eta ez dute babestuko gaurko lanuztea. %55eko ordezkaritza dute lau sindikatu horiek, eta gehiengoa bulegoetan. Hain zuzen ere, sindikatu horien babesa jaso ez arren grebak izan duen erantzun zabala azpimarratu du Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak: «Sindikatu horien afiliatuek argi adierazi dute ez dutela horrela negoziatu nahi; benetako negoziazio bat behar da, eta ez inposaketa bat. Gainera, bat datoz gure aldarriekin».

Azken egunotan, gatazka negoziazio bidez amaitzeko eskatu diete Jaurlaritzako ordezkariek eta Arabako Aldundikoek zuzendaritzari eta sindikatuei, eta nabarmendu dute garrantzi handia duela Mercedesek iragarritako inbertsioak.

Bilera Alemanian

Bihar bilduko dira berriro lan hitzarmena negoziatzeko eta enpresak iragarri duen 1.200 milioi euroko inbertsioaren baldintzei buruz hitz egiteko. Sindikatu abertzaleek ez dute ezer berririk espero, ordea. Izan ere, gaur Emilio Titos Gasteizko fabrikako zuzendaria Stuttgarten dago, Mercedes-Benzen egoitza nagusian (Alemania). Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere elkartu da autogilearen zuzendaritzarekin; Mathias Geisen furgoneten adarreko kontseilari ordezkaria izan da han. Goizeko bederatzietan elkartu dira.

Bilkuran, multinazionalak Gasteizko lantegian egin nahi duen 1.200 milioi euroko inbertsioaz eztabaidatu dute, auto elektrikoak ekoizteko bidea emango duena. Azken hori egiteko zentroa diseinatze eta garatze bidean dela adierazi du lehendakariak, bilera ostean egin duen agerraldian. Bestalde, Eusko Jaurlaritzak 13 milioi euroko aurrekontua du «inbertsio estrategiko» horretarako.

Mercedesek «egungo egoeraren eta aurre egin beharreko erronka nagusien» berri ere eman du bilkuran. Lehendakariak elkarrizketarako jarrera erakutsi dio Stuttgarteko zuzendaritzari, «herriarentzat positiboa den inbertsio hori sustatzeko».

Horiek horrela, gobernutik «bulkada» bat eman nahi izan diete industriari zein autogintzari, Urkulluren hitzetan, «euskal ekonomiarentzat oinarrizkoak direlako». Mercedes-Benzen aurkeztu duen ibilgailu elektrikoaren ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoa ere mamitze bidean da –BasqueCCAM eta Basquevolt euskal egitasmoak hartzen ditu–.


Summary: Osasungintzako langileei eta AEA dutenei eskaini die txupinazoa Unzuek. Hiru urteren ondoren, zuria eta gorria itzuli dira Iruñeko kaleetara. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSko bat ere.

Bi urtez ezin izan dira nahi bezala ospatu, baina azkenean hasi dira Euskal Herriko festarik entzutetsuenak. Hiru urte badira azken sanferminak amaitu zirela, eta gogoz sumatzen zen jendea aurtengorako. Euritan ere goraino bete dira Udaletxe plaza eta inguruak; txupinazoarekin batera lehertu da festa. "Iruindarrak!", esan du, ohi bezala, Juan Carlos Unzue futbolari ohiak, eta suziria piztu du. Osasungintzako langileei, pandemian zehar "lagundu gaituztenei" eta AEA alboko esklerosi amiotrofikoa daukatenei eskaini die txupinazoa.

Zapi gorriez gain, pankarta batzuk baziren plazan aurten ere, Poliziaren hesiak gaindituta. Ikurrinak eta Nafarroako ikurrak, euskal presoak etxeratzearen aldeko mezua eta "Sozialismoa eraiki" zioen GKSren pankarta bat ere ikusi ahal izan dira jendetzaren artean.

Goizean goizetik bete du jendetzak Iruñeko Alde Zaharra, eta Poliziaren kontrola ere nabaria izan da. Udalaren esanetan, 2.700 agente baino gehiago arituko dira festetan; droneak ere bazebiltzan zeruan gaur. Iruñetik kanpoko poliziak ere ekarri dituzte:

Txupinazoaren ondoren, Manuel Gainzak egindako biribilketa jo dute La Pamplonesak eta udal bandako gaiteroek. Azken urteetan ez bezala, plazan bertan jo dituzte festetako lehen abestiak, biribilketa eta Agur Jaunak. Udaltzainek ireki behar izan diete bidea, baina ez da aparteko eragozpenik izan.

Tradizioak agindutakoak beteta, festa etengabean murgilduko da Nafarroako hiriburua uztailaren 14ra bitartean; 204 orduz, jai giroa nagusituko da txoko guztietan. Kontzertuak, dantzaldiak, bazkari eta afariak... Denetarik izango da —horra gaurko eta biharko programatutako ekitaldi batzuk—.

Ikusi gehiago: Honela kontatu du BERRIAk txupinazoa

Ikusi gehiago: Ba al dakizu?

Ikusi gehiago: Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela


Summary: Gizon bat hil da Baztanen auto batek harrapatuta, eta gidariak ihes egin du. Arraiozen gertatu da ezbeharra. Autoaren gidariaren bila ari dira.

Atzo gertatu zen ezbeharra, 23:45ean, Arraiozko herrian (Nafarroa), N-121-B errepideko 45. kilometroan. Hildakoa ez da identifikatua izan. Polizia foralak adierazi duenez, autoko gidariak ihes egin zuen, eta aurkitzeko ahaleginak egiten ari dira.

Elizondoko (Nafarroa) polizia foralen patruilek eta Iruñeko polizia etxekoek errepideko zirkulazioa eta ezbeharra gertatu den lekua zaindu dute.


Summary: Tecnalia: «Krisiak ez die eragin enpresen berrikuntza inbertsioei». Ikerketa zentro sareak 120 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, eta hamahirugarren postuan dago Europako ikerketa zentroen zerrendan

Energia eta lehengaien krisiak ez dio Tecnaliari eragin, ez oraingoz behintzat. Ikerketa zentroen sareak «emaitza oso onak» izan zituen iaz, Jesus Valero zuzendari nagusiak nabarmendu duenez euskal enpresek ez dituztelako murriztu berrikuntzan eginiko inbertsioak. Ahalegin horren isla da Tecnaliak iaz fakturaturiko 120 milioi euroak, 2020n baino %5,63 gehiago.

«Datuek diote krisiak ez duela moteldu berrikuntza inbertsioa. Ez dugu beherakadarik sumatu», azaldu du Valerok. Tecnaliako buruaren iritziz, jada joera irmo bat da urtez urte berrikuntzan gehiago inbertitzea, eta espero dute 2023an 140 milioi euro fakturatzea. Hala ere, «kezka» beti hor dagoela onartu du Alex Belaustegi Tecnaliako presidenteak: «Baina gure zeregina da dibulgazioa egitea, eta berrikuntzak eragiten duen guztia ona dela azaltzea».

Gaur egun, 1.464 adituk dihardute Tecnalian, eta 1.200 enpresari ematen dioten zerbitzua. Horien %73 enpresa ertain edo txikiak dira. Ikerketa zentroaren datuen arabera, bezeroen fakturazioa batez beste %40 handitu zen iaz, eta langile kopurua %23. «Start-up txikiei laguntzaren aldeko apustua ondo irten da», laburbildu du Valerok. Izan ere, Tecnaliak eginiko barne ikerketa baten arabera, enpresa batek haien eskutik inbertitzen duen euro bakoitzeko 6,3 jasotzen ditu.

Tecnaliak proiektu propioak ere garatu eta eskaintzen ditu, eta horiek salduz 5 milioi euro lortu zituen iaz. Lantzen ari diren proiektuen artean, arduradunek bana nabarmendu dute. Belaustegik azaldu du aerotaxia dela beren egitasmo gailena, «oihartzunari» dagokionez behintzat. Valerok, berriz, ITEReko fusio erreaktorean eginiko lana aipatu du: «Plasma berotzeko sistema ikertzen ari gara AVS euskal enpresarekin batera». Horiei esker, besteak beste, hamahirugarren postuan dago Europako ikerketa zentroen zerrendan. 3.600 zentro dira guztira.


Summary: Krisi energetiko betean, nuklearra eta gasa bultzatuko ditu Europak. Parlamentuak onetsi du nuklearretako eta gas azpiegituretako inbertsioek etiketa berdea izatea. Herrialdeen menpekotasunek baldintzatu dute bozketa. EAJk babestu du neurria, EH Bilduk ez.

Europako Batzordeak arnasa hartu du. Instalazio nuklearretan eta gas zentral elektrikoetan egindako inbertsioak «berdetzat» hartzeko proposamenak aurrera egin du Europako Parlamentuan, eta, ezustekorik ezean, indarrean egongo da datorren urtetik aurrera. Asteazken honetan egindako bozketan, eurodiputatuek atzera bota zezaketen proposamena, baina ez da horretarako behar den gehiengo osoa osatu. 278 parlamentarik atzera egitearen alde bozkatu dute —353ren babesa behar zen—, 328k kontra egin dute, eta 33 abstenitu egin dira.

Ekainean parlamentuko batzordean aurkako emaitza izan zen. Dena den, gaurko eurodiputatu askok iragarri zuten beren herrialdeen interesen arabera bozkatuko zutela, talde diziplina hautsiz. Hala egin dute 30 bat eurodiputatu sozialdemokratak, Batzordearen proposamena babestuz; popular eta liberal batzuek, aldiz, aurkakoa egin dute. Euskal Herriko ordezkarien artean, adibidez, Izaskun Bilbaok (EAJ) proposamenaren alde egin du, eta Pernando Barrenak (EH Bildu) aurka. Kontseiluak proposamena atzera bota dezake oraindik, baina ez dirudi blokeorako gehiengorik egongo denik. Uztailaren 11ko gauerdia baino lehen 27 herrialdeetatik hogeik aurkeztu beharko lituzkete alegazioak.

Zenbait luzapenen ondoren, eta bere aholkularitza zientifikoari muzin eginez, Batzordeak urte hasieran proposatu zuen zentral nuklearrak eta gas azpiegiturak berdetzat jotzea, baldintza batzuekin. Haren ustez, bi jarduerak trantsiziorako baliagarritzat jo daitezke, klima aldaketa arintzen dutelako. Taxonomia berdea deiturikoa jarduera ekonomiko berdeen zerrenda bat da, nolabaiteko etiketa berdea aitortzen diena zenbait jarduerari, erreferentzia izateko finantza eragileentzat bonuak, kredituak eta bestelako produktuak jaulkitzeko orduan. Kasu honetan energiara mugatzen da, baina etorkizunean nekazaritza, garraioa edo industria bezalako sektoreetan egindako inbertsioak ere hartzea aurreikusten du Batzordeak.

Industria sektorearen oniritzia du neurriak, eta hainbat herrialderena: tartean, Frantziarena, Alemaniarena, Suediarena eta EBko ekialdeko gehienena. Danimarka, Austria eta Luxenburgo, aldiz, aurka azaldu dira, eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegira jotzeko mehatxua egin dute. Hala adierazi du Claude Turmes Luxenburgoko Energia eta Ingurumen ministroak Twitterren. Talde ekologista eta GKE batzuk ere jakinarazi dute Batzordeari berrikuspen formala eskatuko diotela eta, ezezkoa bada, Luxenburgoko auzitegian helegitea aurkeztuko dutela, neurriak Parisko Akordioan hitzartutako helburu klimatikoak betetzen ez dituela uste baitute.

Errusiara begira

Ukrainako gerra eta Errusiaren erregaiekiko menpekotasunak eragindako krisi energetikoak asko baldintzatu du bozketa. Batzordearen arabera, momentu honetan egin dezakeen proposamen «errealistena» da nuklearra eta gasa bultzatzea. Hala esan zuen Mairead McGuinness Finantza komisarioak atzoko eztabaidan, eta «pragmatikoak» izateko eskatu zien eurodiputatuei. «Errusiako erregai fosilak bertan behera uzteko premia dela eta, inbertsio horiek handitu behar ditugu zentzu berritu batekin». Gasa taxonomia berdean sartu izanak Errusiari mesede egin diola dioten kritikei McGuinnessek erantzun die hain justu aurkakoa lortzeko balioko duela; alegia, hornitzaile berriak aurkitzeko onuragarria izango dela.

Bozketa egin baino minutu batzuk lehenago, Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak esan du «erabat sinetsita» dagoela «errusiarren erregai fosiletatik azkar askatzeko» ezinbestekoak izango direla planta nuklearrak eta gas zentralak. Izaskun Bilbao EAJ eurodiputatua antzera mintzatu da Twitterren. «Ukrainaren inbasioaren ondoren, gasa eta nuklearra dira hornikuntza bermatzeko aukerarik errealistenak, berriztagarriek ez baitute %100 bermatzen. Ez dira helburu klimatikoak aldatu, horiek lortzeko modua baizik». EH Bilduko Pernando Barrenarentzat, berriz, atzerapausoa da erabakia: «Larrialdi klimatikoari aurre egiteko aukera bakarra dugu: eredua aldatzea. Europako Parlamentuan hartutako erabakia oso kezkagarria da».


Summary: Iruñeko txupinazoa zuzenean kontatu du BERRIAk. Hasi da festa Iruñean. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSren bat ere.

* Osasungintzako langileei eta AEA dutenei eskaini die txupinazoa Unzuek

* Egitaraua

* Ba al dakizu? Txupinazoa

* Jakingarriak

* Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela


Summary: Mari Puri Herrero, Nora Aurrekoetxea eta Consonni dira 2022ko Gure Artea sarien irabazleak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Herrero; sorkuntza lana aitortu diote Aurrekoetxeari; eta arte plastiko zein ikusizko arloan egindako lana hartu diote aintzat Consonni arte ekoizle eta editorialari.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak gaur goizean aurkeztu ditu Gure Artea sariko hiru irabazleak, Gasteizko Artium museoan. Mari Puri Herrerok ibilbide artistikoaren saria jasoko du; Nora Aurrekoetxeak, sorkuntza lanaren saria; eta Consonnik, arte plastikoen eta ikusizkoen arloari dagokiona. Sailburuak aurreratu du sariak banatzeko ekitaldi ofiziala udazkenean egingo dutela, Donostiako Tabakalera kultur zentroan.

Damaris Pan, Fernando Perez, Jesus Mari Lazkano, Maite Garbayo eta Mikel Lertxundi epaimahaikideek hartu dute erabakia. 18.000 eurona jasoko dute Aurrekoetxeak eta Consonnik. Herrerok, berriz, 20.000 euro jasoko ditu, aurreko aldietan baino 2.000 euro gehiago. Lazkano izan da aurtengo epaimahaiburua, eta hark azaldu ditu hautuaren arrazoiak.

Herrerok mende erdi baino gehiagoko ibilbidea egin du artean, eta jardunean dago oraindik ere. Lazkanoren iritziz, «koherentzia bat mantendu du» urte hauetan guztietan. Horregatik, beraz, zalantza izpirik gabe «erreferentzia» bat dela azpimarratu du epaimahaiburuak: «Jardunean jarraitzen duen sortzaile berezia da —margolaria, grabatzailea eta eskultorea—, eta haren obra irudimenezko hausnarketatik nahiz inpresionismoaren berehalakotasunetik sortua da. Haren obrak figurazio liriko, poetiko bat islatzen du, gainera, eta erreferentzia sinbolikoz betea dago».

Artistaren herentzia kulturalak XX. mendeko euskal artea ulertzeko «funtsezko figuretako bat» izatera eraman du. Lazkanok esan duenez, «klasikotasun modernoko» pintura garatzen du, eta hiriko eta landako bizimoduaren ikuspegi pertsonala eta intimoa erakusten ditu horietan. Hori bakarrik ez, eta epaimahaikideek Herrerok «artearen hainbat arlotan egindako lana eta ikerketa» saritu nahi izan dute saria erabakitzerako orduan.

Nora Aurrekoetxea «egungo euskal kulturaren ordezkari nagusietako bat» da, Lazkanoren arabera. Haren obrek publikoaren «barrenera» sartzeko gaitasuna daukatela zehaztu du. «Haren lanak eraginkortasunez lotzen ditu artista prestatu izan den diziplina ezberdinak —arte ederrak, psikologia, sexologia—. Giza harremanen alde emozionalean eta harreman horiek espazio intimoarekin duten interakzioan sakontzearren», gaineratu du epaimahaiburuak.

Azkenik, Consonni arte garaikideko ekoizlea eta Bilbon egoitza duen argitaletxe espezializatuak jasoko du aurtengo arte plastiko eta ikusizko arloan egindako lana aitortzeko saria. Izan ere, arte sorkuntzan ez ezik, hedapenean egindako esfortzua ere aitortzen dute Gure Artea sariek. Consonnik 25 urte daramatza euskal artean lanean. Epaimahaiburuak azpimarratu duenez, «kultura kritikoaren ekoizpena» da Consonniren esentzia: «Consonni bezalako proiektuak ezinbestekoak dira artea hedatzeko eta publikoak artisten lanez gozatzeko». Horregatik, beraz, «auzolana» egiten dutela zehaztu du Lazkanok.


Summary: Cebekek dio gizarteak ez dituela «arbuiatzen» arrazoitu gabeko gaixo baimenak. Bizkaiko patronalaren arabera, Hego Euskal Herriko langileek hamazazpi baja edo baimen egun baino gehiago hartzen dituzte urtean batez beste. Gurasotasun baimenak ere zenbatu ditu absentismoaren inguruko txostenean.

Cebek Bizkaiko enpresarien elkartea arduratuta dago langileen absentismoarengatik, eta, bere barne inkestaren arabera, enpresen lehen bost arduren artean dago langileek hartzen dituzten baja egunen kopurua. Are gehiago, arrazoien artean nabarmendu du gizarteak ez dituela «arbuiatzen» arrazoitu gabeko gaixo baimenak, eta eskubide bat diren ustea zabaldua dagoela, «erabaki mediko objektibo bat baino gehiago». Zabalduriko txostenaren arabera, Hego Euskal Herriko langileek iaz hamazazpi lanegun baino gehiago galdu zituzten batez beste, eta azken bost urteetan gora egin du kopuru horrek. Dena den, zehaztu beharra dago lanera ez joateko arrazoi guztiak zenbatzen direla txostenean, gurasotasun baimenak barne.

Bizkaiko patronalaren arabera, 2021ean Bizkaiko langileek 21,3 baja edo baimen egun hartu zituzten batez beste; Arabakoek, 18,8; Nafarroakoek, 17, eta Gipuzkoakoek, 16,9. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago; bai, ordea, Espainiakoak: 15,9 egun. Eta patronalak esan du alde handia dela. Halaber, nabarmendu du azken urteetan gora egin duela kopuruak, eta egia da: 2016an, EAEko langileek 13,5 egun hartu zituzten batez beste, eta Nafarroakoek, 13,1. Azken bi urteetan, dena den, jauzi kualitatibo handia egon da: 2018an, 17 egun izan ziren batez beste EAEn, eta 14,7 Nafarroan.

Ohiko arrazoiak eta arrazoi profesionalak batzen ditu txostenak, hau da, pertsonalak ere bai, gurasotasuna barne. Txostena kuantitatiboa da, eta ez da sartzen gaixo baimenaren arrazoietan. Azken gorakada hori azaltzeko, egoera azaldu behar da; batetik, pandemia dago, eta COVIDaren eraginez gaixo agiriaren eskaerak aldatu izana, eta, bestetik, gurasotasun baimenak aldatu izana. 2021az geroztik, Hego Euskal Herrian bi gurasoek eskubidea dute hamasei asteko baimena hartzeko.

Cebekek, hala ere, emaitzen azterketa plazaratu du, eta hor azaltzen du bere ustez arrazoitu gabeko gaixo baimenek ez dutela gizartearen arbuiorik. Beste arrazoi batzuk ere eman ditu: besteak beste, gaixo agiria ematen duen eta prestazioa ordaintzen duen erakundea ez dela bera —«euskal administrazioa eta estatukoa»—, hainbat langile hitzarmenetan soldata osorik ordaintzen dela gaixoaldiaren lehen egunetik, motibazio falta eta kontziliazio arazoak. Horren harira, Cebekek beharrezko ikusten du gaixo agirien inguruko «aldaketa kultural bat», jarrera batzuek enpresan eta lankideengan duten eraginaz jabetzeko.


Summary: Donostiarrak ez du araurik hautsi, epaileak bere gain hartu baitu akatsa. Eusko Label ligako bost klubek aurkeztutako helegiteak aztertu baino lehen, ofizioz sartu da auzian Donostiako klubak egindako eskari bati erantzunez, eta aitortu du Iker Imaz arraunlariaren izendapenean berak egin zuela akatsa. Etxeko bihurtu du orain, behin-behinean, azken epaia eman arte.

Traineruen Kluben Elkarteko lehiaketako epaileak eman du epaia behin-behinean, eta onartu du esan gabe, Donostiarrak ez duela araurik hautsi; akatsa berea izan zela, arraunlarien zerrendetan oker izendatu zuelako Iker Imaz: harrobikotzat hartu zuen, eta etxekoa da. Hemendik aurrera, etxeko izango da, non eta kluben batek edo batzuek ez duten helegiterik aurkezten eta epaileak horien alde egiten duen. Oraingoz, behintzat, Donostiarra lehen sailkatuak ez ditu galduko lehen bi egunetan batutako 23 puntuak, helegitea aurkeztu duten klubek eskatzen duten bezala.

Epai hau ez da bost klubek Donostiarraren aurka jarritako helegitearen ingurukoa. Ofizioz sartu da auzian, Donostiarrak berak beste klubek aurkeztutako helegitea baino lehen egin zion eskari baten harira. Donostiakoak jakinaren gainean zeuden helegitea aurkeztekotan zirela klub batzuk, eta epaileari jakinarazi zioten argitzeko Iker Imaz arraunlariaren izendapena zertan den. Astelehenean egin zuen galdera, 22:12ean. Helegitea 22:44ean iritsi zitzaion epaileari.

Bi eguneko epea eman die epaileak klubei helegiteak aurkeztu ditzaten. Beste hau ere badio: bost kluben helegiteak geroago aztertuko dituela. Gaur emandako epaiarekin, baina, ez du ematen bide luzea izango duenik helegite horrek.

Gertatzen dena gertatzen dela, estu hartu dute Eusko Label ligako bost klubek lehiaketaren buruan doan trainerua: Donostiarra. Lehen bi estropadetan araua haustea leporatzen diote, Bilbon eta Donostian, eta helegitea aurkeztu diote lehiaketako epaileari.

Imaz arraunlariaren egoera da auzia. Ligan, kirolari bakoitzak izendapen bat izaten du: etxekoa, kanpokoa edo harrobikoa. Imaz harrobiko gisa ageri da zerrenda ofizialetan, baina, helegitea aurkeztu duten kluben ustez, etxekoa da, eta hori berretsi du epaileak gaur. Eskifaia bakoitzak honela banatu behar ditu arraunlariak bakoitzaren izendapenaren arabera: zazpik etxeko izan behar dute, eta horietatik hiruk, harrobiko; edo, bestela, sei etxeko, eta horietatik hiru harrobiko, edo, beste kasu batean, bost etxeko eta bostak harrobiko. Bi estropada horietan, Donostiako taldeak aurreneko formula erabili zuen, Imaz barruan zela bi egunetan.

Epaileak Donostiakoen bi estropadak baliogabe jotzeko, ordea, araudiak dio 32. 4 artikuluan frogatu egin beharko litzatekeela «fede txarrez jokatu» zuela. Hala eginez gero, punturik gabe utziko luke. Oraingo 23 puntuak 0 bihurtuko lirateke. Donostiarrak garbi dauka ez duela zirkinik ere egin Imazen izendapenaren inguruan, epaileak onartu duen bezala. Aurreko sasoian zuen estreinakoa Eusko Label ligan, eta etxeko gisa izendatua izan zen. Aurten, ordea, arraunlarien zerrendak aztertzen dituztenek harrobikotzat jo dute, Donostiako klubak hala gertatzeko ezer egin gabe. Pertsona baten edo sistema informatikoaren huts bat izan dela esaten dute, eta epaileak aukera hori aipatzen du epaian.

Araudiak dio izendapen okerrarekin (harrobikoa da okerra kasu honetan) jokatutako estropadetan ez litzaiokeela zigorrik ipiniko. Oraingoz, bide hau zabaldu du epaileak behin-behineko epaiarekin.

Imazi dagokionez, klubean beti izan dituzte zalantzak izendapenaren inguruan. Klub berezia da Donostiarra, eta, adibidez, harrobikotzat hartzen dizkiote Ur Kirolak taldeko arraunlariak, baita Arraun Lagunak-eko batzuk ere. Gainera, egin izan ditu hitzarmenak inguruko beste klub batzuekin. Adibidez, Imazen jatorrizko klubarekin: Hernanirekin. Arraunlari horien izendapenaren inguruan beti egon da eztabaida, ezjakintasuna eta zalantza. Donostiarrara Hernanitik joan zen Imaz, hain zuzen. Gipuzkoako hiriburuko klubean lehendabiziko izendapena kanpotar izan zuen, KAE 2 ligan, eta, nola hiru urte jarraian egin zituen han bertan, laugarren urtean etxeko izendapena egokitu zitzaion.

Ligetan, arraunlarien zerrendak aurkezteko epeak daude, lehiaketako araudiaren 27. artikuluak zehazten duenez. Aurrenekoan, denboraldiaurreko zerrenda aurkeztu behar izaten diote Lehiaketako epaileari, otsailaren 20a baino lehen. Bigarrengoa, denboraldiko zerrenda deiturikoa, lehiaketa hasi baino hogei egun lehenago aurkeztu beharrekoa da. Aurtengo guztietan egon da Imaz harrobiko gisa, eta beste klubek ez dute inolako helegiterik jarri, horretarako aukera egon badagoenean. Justu liga nagusia hasi eta segituan jo dute bost klubek lehiaketako epailearengana: larunbateko estropadari lau klubek jarri diote helegitea, eta igandekoari, bat gehiagok.

Klub horiek garbi ikusten dute «fede txarrez jokatu» duela Donostiarrak, «bai baitzekien arraunlari hori ez dela harrobikoa, eta, jakin arren, izendapen horrekin lehiatzen jarri baitu».

Santurtzik ere helegitea, beste gai bategatik

Igandeko estropadaren harira, beste helegite bat ere egon da, Santurtzik jarria. Bizkaitarren ustez, helmugako azken denboretan ez zen zehatz ibili helmugako bideoaz arduratzen den gailua, eta uste dute kaltetuak izan zirela. Zierbenaren denbora bera emateko eskatu dute, eta puntu kopuru bera banatzeko biei. Zierbena bederatzigarren izan zen, eta Santurtzi hamargarren, lau hamarren eskasera. Santurtziarrek eskatu diote ligari emateko helmugako irudia, baina ezezkoa jaso dute. Igandean, gailu hori piztu eta itzali ibili zen, argia joan-etorrian zebilelako. Garbi utzi nahi dute ez daukatela ezer Zierbenaren aurka.

Ligako Estropada araudiaren 12.5 artikuluak dio nola jokatu behar den kasu hauetan. Horrelako gailuren bat ez badabil, epaileek eskumena dute eskuz hartutako denborak balekotzat jotzeko. Horixe da, hain zuzen, igandeko kasua. Traineru baten denbora bideoz neurtzeko gailu bat ez zebilen, eta epaileek eskuz hartu zituzten denborak.


Summary: Euskaraldiaren abestia aurkeztu dute: 'Esazu hitz bat'. Xabier Zabalak sortu du abestia, eta, Andoni Egañak letra. Aiora Renteriak, Pettik, Maddalen Arzallusek eta Ainhoa Larrañagak ere parte hartu dute abestian.

Udazkenean egingo dute Euskaraldia, hirugarrenez, eta dagoeneko badu doinua egitasmoak: Esazu hitz bat izeneko kanta gaur aurkeztu du Euskaltzaleen Topaguneak, bideokliparekin batera. Xabier Zabalak sortu du musika, eta Andoni Egañak hitzak. Ahotsa, Andoni Egañak ez ezik, Aiora Renteria Zea Mays taldeko abeslariak, Petti musikariak, Maddalen Arzallus bertsolariak eta Ainhoa Larrañaga musikari eta aktoreak jarri dute.

Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hirugarren Euskaraldia. Aurten, aurreko aldietan bezala, belarriprest edo ahobizi moduan parte hartu ahalko da. Hala ere, antolatzaileek ariguneetan jarri dute aurten arreta. Entitateek parte hartu ahal izango dute euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortuz, eta horiek areagotzea da helburua. Maiatzaren 18az geroztik zabalik dago entitateek ariketa sozialean izena emateko epea. Herritarrek, berriz, irailaren hondarrean izango dute horretarako aukera.


Summary: 2040ko Euskal Herriaz gogoetan Jakin jardunaldietan. Demografia, lurraldea, zaintza eta hizkuntza gai hartuta, etorkizun hurbilari buruz hausnartu eta eztabaidatzen ari dira, UEUk, Jakinek eta Usurbilgo Udalak antolatutako jardunaldietan. Gaur ere zuzenean emango ditu BERRIAk.

Mende erdi bete dituzte aurten UEUren Udako Ikastaroek, eta horien barnean, besteak beste, Jakin jardunaldiak antolatu ohi dituzte elkarlanean UEUk, Jakinek eta Usurbilgo Udalak. EH2040: demografia, lurraldea, zaintza, hizkuntza jarri diote izena aurtengoari, eta Usurbilgo (Gipuzkoa) Artzabal egoitzan ari dira hitzaldiak egiten. Etxetik ere bada aukera, ordea: zuzenean ikusi ahal izango dira jardunaldiak, BERRIAn.

Demografia prospektibaren argitan galdetu nahi izan dute etorkizun hurbileko Euskal Herriari buruz: «2040an nolakoa izango den aztertu nahi dugu, eta, horren aurrean, lurralde oreka, hizkuntzaren biziberritzea eta ongizate politiken eta zaintza ereduen demokratizazioa erdiesteko zer aukera dugun eta nola egin hausnartu». Galdera ugari jarriko dituzte mahai gainean: «Gizarte zahar batera al goaz? Ze eragin du horrek zaintza ereduan eta pentsioetan? Eta lurralde orekan? Eta euskaran? Eta hirien antolaketan?».

Aditu ugari mahaiaren bueltan

Ostegunez izan dira hitzaldi gehienak. Lehen harreraren ondoren, Imanol Esnaola Gaindegiako kidea, Marta Luxan EHUko Soziologia irakaslea eta Felix Arrieta Deustuko Unibertsitateko Soziologia irakaslea aritu ziren atzo goizean. Bazkalondoan, berriz, Jule Goikoetxea politologoa eta filosofoa eta EHUko irakaslea izan zen hizlari, eta Usurbilgo Zaintza Ekosistema egitasmoa aurkeztu zuten segidan Erkuden Aldazek eta Maider Azurmendik.

Ikusi gehiago: Atzoko kronika eta bideoa: 'Biharko lurraldeaz, gaurtik'

Gaur, berriz, Gari Goikoetxea kazetari eta Uemako teknikariak eta Itsaso Olaizola soziologoak jardungo dute hizkuntzaren erronken bueltan. Jardunaldiak amaitzeko, H2040 bertso trama futurista eskainiko dute Leire Vargas idazleak eta Aner Peritz eta Amaia Iturriotz bertsolariek.


Summary: 64 emakumek Hondarribiko alardean parte hartzea eskatu diete udalari eta Alarde fundazioari. Guztion Alardea taldeak jakinarazi duenez, astelehenean egin zuten eskaera: orain arte emakumeak soldadu gisa onartu ez dituzten konpainietan desfilatu nahi dute.

«Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure Alardean». Hondarribiko (Gipuzkoa) 64 emakumek alardean parte hartu nahi dutela adierazi diete udalari eta Alarde fundazioari. Guztion Alardea taldeak eman du urrats horren berri: 2019an sortu zuten herriko gazte batzuek, 1990eko hamarkadan piztutako gatazka bideratzeko eskatzeko; andreak soldadu gisa onartzen ez dituen desfilearen ingurukoak dira, baina emakumeek berdintasunez parte hartzea aldarrikatu dute hasieratik. Zehaztu dutenez, astelehenean egin zuten eskaera ofizialki, izen-abizenez sinatuta.

Kopurua «sinbolikoa» dela adierazi du Guztion Alardeak: «Badakigu, noski, askoz gehiago garela Alardean parte hartu nahi dugun emakumeak, eta are gehiago emakumearen parte hartzearen alde gaudenak». Hala, eskaerara batzera eta haiekin harremanetan jartzera deitu dituzte herriko andrazkoak. «Alardea bat eta bakarra da, hondarribiar guztion ondarea, eta edonork beharko luke bertan nahi duen moduan parte hartzeko aukera izan. Hori errealitate bat ez den bitartean, ez dago normaltasunik, ez bizikidetzarik, eta are gutxiago berdintasunik».

Pandemiaren ondorioz, azken bi urteetan ez da alarderik izan Hondarribian —Irunen joan den ostegunean egin zituzten bi desfileak—. Etenaren ondoren eman dute pausoa emakumeek, eta urrats garrantzitsua da: azken 25 urteetan, soldadu gisa desfilatu nahi izan duten andreak Jaizkibel konpainia parekidean baino ezin izan dira atera, baina 64 emakumeok adierazi dute gainerako konpainietan sartu nahi dutela, hau da, orain arte andrazkoen parte hartzea baztertu dutenetan.

Hori dela eta, bi eragileri egin diete eskaera: Alarde fundazioari, desfilearen antolatzailea den aldetik, eta Hondarribiko Udalari, «alardea aurrera eramateko baimena ematen» duen aldetik: «Hondarribiar guztion ordezkari den udalari gogorarazi nahi diogu herritar ororen eskubideak bermatzeko erantzukizuna eta konpromisoa duela». Hedabideei igorritako oharrean, emakumeen parte hartzearen aurka daudenei ere mintzatu zaizkie: «Bakoitzaren parte hartzeko eskubideak ez du zapaltzen parte hartu nahi ez duenaren eskubidea».

Mende laurdeneko gatazka

Euskal Herrian emakumeen eskubideekin eta berdintasunarekin lotutako gatazkarik esanguratsuenetako bat da Irungo eta Hondarribiko alardeen ingurukoa. 1996ko udan lehertu zen auzia, Irunen lehenik eta Hondarribian ondoren: ordura arte, emakumeek kantinera gisa baino ezin zuten desfileotan parte hartu, eta aurreko urteetan soldadu ere ateratzeko nahia adierazia zuten andre batzuek; antolatzaileen ukoaren aurrean, desfileen egunean bertan konpainietan sartzen saiatu ziren, baina kolpeka atera zituzten.

Mende laurdenean ez da gatazka bideratzerik lortu. Irunen bi alarde egiten dira ekainaren 30ean: bat, parekidea, eta bestea, baztertzailea. Hondarribian, berriz, alarde bakarra egiten da irailaren 8an, emakumezko soldadurik gabe, eta Jaizkibel konpainia parekideak bereiz desfilatzen du. Hain justu, aurten 25 urte beteko ditu Jaizkibelek.


Summary: Pablo Gonzalezen atxiloaldia eteteko eskaera atzera bota dute. Maiatzean, Gonzalez beste hiru hilabetez atxilo edukitzea erabaki zuen Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak. Denera, lau hilabete baino gehiago daramatza hala kazetariak.

Rzeszowko Dei Auzitegiak ez du onartu Pablo Gonzalez kazetariaren abokatuak haren atxiloaldiaren kontra ezarritako helegitea. Maiatzean, Gonzalezen espetxealdia luzatzeko eskatu zuten Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek, eta, eskaera egin ondotik, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin zuen fiskaltzaren eskaera; horren ondorioz, Gonzalezek beste hiru hilabetez atxilotuta egon beharko duela ebatzi zuen auzitegiak.

Erabaki horri helegitea jarri zion Gonzalezen defentsak, baina haren Poloniako abokatu Bartosz Rogalak Efe berri agentziari jakinarazi dio ukatu egin dutela, eta, beraz, atxilotuta segituko duela.

Lau hilabete igaro dira Gonzalez atzeman zutenetik, Przemyslen, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urterainoko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Atxilotu zutenetik ez du modurik izan familiarekin eta abokatuarekin telefonoz hitz egiteko, eta Oihana Goiriena haren bikotekideak eta Gonzalo Boye abokatuak joan den astean Eusko Legebiltzarrean azaldu zutenez, Gonzalezen bi gutun bakarrik jaso dituzte.

Goirienak azaldu zuenez, hasieran Espainiako kontsulak familiari esan bazion ere burokrazia kontuengatik ezin zirela Gonzalezekin harremanetan jarri, gerora jakin zutela ez dela hori arrazoia. Izan ere, Poloniak dio Goiriena ere inplikatuta egon daitekeela Gonzalezi egozten dizkioten kontuetan, eta eskatu diote idatziz azaltzeko herrialde horretako agintariei zergatik nahi duen harekin hitz egin.


Kolonbiako ezkerra, agintean

Summary: Kolonbiako ezkerra, agintean. Iragan ekainaren 19an, historian lehen aldiz, ezkerrak irabazi zituen bozak. Orain, Petro presidente eta Marquez presidenteorde hautatuek oposizio amorratu eta zatitu bati aurre egin beharko diote.

Ekainaren 19an, kolonbiarrek goitik behera aldatu zuten beren historiaren bidea: lehen aldiz, ezkerrak irabazi zuen hauteskundeetan. Espero zen baino aiseago irabazi ere, nahiz eta hiru punturen aldea besterik ez zen izan bi hautagaien artean: botoen %50,44 bildu zituen Gustavo Petrok, eta %47,34 Rodolfo Hernandezek. Gainera, mende honetako parte hartzerik handieneko hauteskundeetan iritsi da presidentetzara Itun Historikoa alderdiko hautagaia: bozkatzeko eskubidea zuten 39 milioi biztanleetatik, %58 joan ziren bozkalekuetara. Petrok eta Marquezek oposizio amorratu —baina zatitu— bati aurre egin beharko diote orain: beti-betidanik boterean egon den oposizio bat da, eta horren araberako egitura instituzional bat daukana. Kongresuan, aldeko asko ditu Petrok, baina gehiengoak ez ditu segurtatuak. 2016an Habanako Bake Akordioak sinatu izanak eta 2019an, 2020an eta 2021ean gazteek bizi baldintzak hobetzearen alde modu masiboan protesta egin izanak aldaketa eragin du, eta horri esker irabazi du orain gobernu nabarmen progresista batek. CEPALen arabera, Kolonbian dago eskualde hartako desberdinkeriarik handiena, eta pandemiak larritu baizik ez du egin hori. 50 milioi kolonbiarretatik, %39 pobreak dira, %11 lanik gabe daude, eta %45 legez arautu gabeko lanbideetan ari dira.

Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatua eta Francia Marquez presidenteordea, bozen bigarren itzulian lortutako garaipena ospatzen, Bogotan. Mauricio Dueñas Castañeda / EFE

Historian, bi aldiz izan du Kolonbiak ezkerrerantz jotzeko aukera. Batean, Eliecer Gaitanen bitartez: herriaren buruzagi esaten zioten, baina 1948an hil zuten, presidente izateko aukera zuela. Beste aukera, berriz, 1970eko apirilaren 19an izan zen: Herri Aliantza Nazionalak irabazi zituen presidentetzarako hauteskundeak, baina bozetan iruzurra izan zela salatu zuten batzuek. Hain justu hauteskunde iruzurrari erantzuteko sortu zen Apirilaren 19ko Mugimendua izeneko gerrilla, gerora Petro kide izan zuena. Petro gerrillari izan zen, bai, baina gauza gehiago ere bai: Kolonbiako armadak torturatu egin zuen; kartzelan izan zen; lehen bake akordioan parte hartu zuen; kongresukide egin zen; narkotrafikoak klase politikoarekin duen harremana eta funtzionario publikoen ustelkeria salatu zituen; Hugo Chavezen lagun egin zen; Uriberi aurre egin zion, hura bere ospe onaren gailurrean zegoela; Bogotako alkate izan zen; eta presidentetzarako bi hauteskunde galdu zituen, hirugarrenean garaile atera aurretik.

Marquez, berriz, kasu berezia da: beren pisu sinbolikoa dela-eta jende guztiaren begirada erakartzen duten presidenteorde horietako bat. Afrikarren ondorengoen komunitateen eta giza eskubideen defendatzailea da, ingurumen arloko ekintzailea, eta feminista; esaten du «jendeak zilborra ereinda» daukala bere lurraldean, komunitatean jaiotzen diren guztien zilbor hestea lurperatu egiten dutelako, sustraitu dadin. «Herri xeheko emakumeon ordezkari duina da Marquez, eta borroka sozialei estu lotua dago», esan du FARCeko gerrillari izandako senatari batek, Sandra Ramirezek. «Sortu zen lekuan sortu zela eta, are konpromiso handiagoa du ordezkari horixe izateko. Aldaketa prozesu honetan guztian, funtsezkoa da emakumeen eta gazteen eginkizuna». Marquez, Petro bezalaxe, oparo ibilia da lurraren aldeko borrokan. Gobernuak, ordea, desafio handiak izango ditu: besteak beste, narkotrafikoa eta hark berekin dakarren indarkeria, eta botere ikaragarriko sektore batzuen erresistentziari gaina hartu beharra. «Hala Itun Historikoa alderdikook nola Komunen Alderdikook —akordioak sinatu zituzten hamar kongresukideen ordezkari gara— aliantzak egin beharko ditugu, bai akordioa gauzatzeko eta bai hura betearazteko arau esparru bat ezartzeko». Estatua sendotzea Gobernu berriak, horrez gainera, asmoa du estatua sendotzeko, osasun eta pentsio sistema moldatzeko, Venezuelarekiko harremanei berriz ekiteko, eta ELNrekin hitz egiten hasteko —Kolonbiako azken gerrillatzat jotzen da ELN—. Eta hartu zituen konpromisoetako batzuk baino ez dira horiek. Gainerakoan, kanpainan Petro notario aurrean engaiatu zen ondasunik ez desjabetzera, eta ziurtatu zuen ez zuela konstituzioa moldatuko berriz hautatua izateko modua edukitzeko.

ELN gerrillari taldearen mezuak, Kolonbiako Villa del Rosario herrian, Venezuelako mugan. Endika Portillo, Foku

Ingurumenaren eta trantsizio energetikoaren auziari heltzea ere bada kanpainako promes nagusietako bat. Garaipena ospatzeko diskurtsoan, Petrok behin baino gehiagotan ekarri zuen mintzagai hori; hauek aipatu zituen: «Bakea, justizia soziala, ingurumen justizia, eta Latinoamerikako progresisten arteko elkarrizketaren buru izatea, inor baztertu gabe, erregai fosilak uzteko; bidea aldatzea, gizadia salbatzeko». Eta zera erantsi zuen: «Lehengo ekonomia estraktibista alde batera utzi [...] eta ingurumena zainduko duen ekonomia kolaboratibo batean hasi behar dugu». Petroren bideak eskualdeko progresismoen agendaren paradigma alda lezake, zeren besteek sekula ez baitute agenda argi eta espliziturik izan gai horien inguruan. Hauteskundeak irabazi ondorengo diskurtsoan, hau ere esan zuen Petrok: «Hona hemen proposamen bat Latinoamerikako progresismoarentzat: aurrerantzean petrolioa, ikatza eta gasa oinarritzat ez hartzea justizia soziala, aberastasunaren banaketa eta etorkizun jasangarri bat nola lortu pentsatzeko orduan».

Enrique Vialek eta Maristella Svampak dioten bezala: «Itun Historikoaren gobernuaren programako proposamenetako batean, trantsizio mailakatu eta bidezko bat egiteko proposamenean, jasoa dago babesa emango dietela gaur egun erregai fosilen erauzketaren menpe dauden ekonomia eta lan sektoreei —Kolonbiako esportazioen %35 dira—». Horrek berekin dakar, energiaren matrizea aldatzea ez ezik, aukera izatea ere Kolonbiako dibertsifikazioa eta deskontzentrazio ekonomikoa sustatzeko. Vialek eta Svampak orobat diote Petro ez dela bakarrik egongo bide horretan, Boric ere «bigarren belaunaldiko progresismo baterantz» doalako Txilen. Horrek argi eta garbi bereizten ditu Petro eta Boric «progresismo errefraktario» direlakoetatik, halakoei ez baitzaie interesatzen ingurumen eta gizarte agenda zabaltzea. «Gobernu honek abuztuaren 7an ekingo dio agintaldiari, eta aldatu egingo du Latinoamerikako estatuek elkarrekin erlazionatzeko duten modua», azaldu du Ramirezek. «Ez baitu proposatzen bakea eta justizia soziala soilik integratzea, baizik eta baita ingurumen justizia ere».

Jaime Zuluaga Nieto. Abokatua

Jaime Zuluaga Nieto. Abokatua

Jaime Zuluaga Nieto abokatua da, eta Zuzenbideko eta Politika Zientzietako doktorea; indarkeria, gerrilla, gatazka armatua eta bake prozesuak ditu ikerlan ildo nagusi. Zuluagaren arabera, eskuinak «ahal duen guztia» egingo du Kolonbiako Gobernu ezkertiarra «bideragarri izan ez dadin». Uste du Bidenek «tentu handiz jokatu beharko» duela «bloke progresista berriarekin». Zer erronka dituzte Gustavo Petrok eta haren gobernu taldeak? Lehenik, bere programa politikoaren berezitasunari eustea, eta bere proposamen horren inguruan ahalik eta sektorerik gehien biltzen ahalegintzea. Gizartean dagoen zatiketa handia konpontzea azkenean, eta bozetakoa baino babes handiagoa bereganatzea. Erronka handi horixe du. Zer toki beteko du Francia Marquezek jokaleku berri honetan? Mugimendu sozialen bereizgarria dakar, eta afrikarren ondorengoa izatea, baina eskuin ultrakontserbadorearen erresistentzia batzuk indartzen dituzten gauza batzuk ere badakartza; izan ere, ezinago klasista, arrazista eta patriarkala den herrialde batean, beldurgarria iruditzen zaie emakume bat —gizarteko herritar bat baino ez dena, etxeko lanetan aritutakoa eta afrikarren ondorengoa— herrialdeko ordezkari instituzionala izatea beste batzuekin batean. Zer garrantzi izan dute emakumeek eta gazteek aldaketa prozesu honetan guztian? Garaipen horrek argi erakusten du, besteak beste, demokratizazio prozesu sendo bat lantzen aritu direla behetik; eragile sozial berriak ernatzen ari direla, bereziki indartsuak hiri eta landa eremuetako gazteen artean, edozein baldintza sozialetakoak direla ere; eta nabarmena dela emakumeen parte hartzea, bai eta herritartasun berrien sorrera ere historikoki baztertuak izan diren eskualdeetan. Petrok zenbait aliantza egin beharko ditu Kongresuan, kanpainan hitzemandako aldaketa asko aurrera ateratzeko… Kolonbian krisian dago ordezkaritzako demokrazia, eta eskuin muturra, berriz, oso indartsua da eta ongi antolatuta dago. Gakoa zera da, aliantzetan noraino iritsi, proiektua bera urardotu gabe. Hori lortzeko zenbateraino diren gai, bada, horren arabera eramango dira aurrera gobernu progresista eta demokratizatzaile baten proposamenak. Batzuen eta besteen interesak uztartu beharko ditu, eta eskuinaren ekina neutralizatu, Kongresuan ahal duen guztia egingo baitu gobernu hau sendotzea bideragarri izan ez dadin.

Askok nabarmendu dutenez, indar armatuekin lotura sendo bat ezartzea izango da Petroren eginkizun bihurrienetako bat… Gai hori ezinago konplexua da. Bake prozesuak zatikatu egin zituen militarrak. [Juan Manuel] Santosek modua asmatu zuen goi kargudun horiek sostengatzeko, prozesu horretan konprometituak baitzeuden, baina prozesu hori brastakoan eten zuen [Ivan] Duquek; hark indar militarren buru ipinitako goi kargudunak, ostera, lehendik ere auzitan jarriak ziren giza eskubideak urratzeagatik, eta doktrina militarra berrikustearen kontra zeuden. Orain, Petrok harremanetan jarri beharko du goi kargudun horiekin, eta, azken bake ituna oso-osorik ezartzeko konpromisoa hartua duenez, halaxe egin beharko du. Akordioa oso-osorik ezartzeak esan nahi du oraindik ere sakon ukitu ez diren bi alderdi ukitu beharko dituela: bata, landa erreforma integrala, eta, bestea, legez kanpoko erabilera duten koka soroen etorkizuna. Zer iruditzen zaizu AEBen esku hartzea prozesu berri honetan? Oso ongi iruditzen zait [Joe] Bidenek Petrori deitu izana, hark garaipena lortu eta bi egunera. Seinale ona da, segurtasun politikei dagokienez ezinbestekoak baitira errekonozimendua eta ulermena; kezkagarria ere bada, ordea, Ameriketako Goi Bilera izan baino aste batzuk lehenago AEBetako Gobernuak kanpo aliatu gisa sartu baitzuen Kolonbia NATOn. Nola irudikatzen duzu gobernu progresistek eskualdean sortuko duten jokaleku berria? Lulak irabaziz gero, izugarri aldatuko da Latinoamerikako geografia politikoa. Kolonbiaren kontua ere oso sinbolikoa da, eta, geopolitika aldetik, oso esanguratsua. AEBetako presidente guztiek esan dute Kolonbia dela Latinoamerikako aliaturik leialena. Kolonbia izan da sistema interamerikarra sendotzeko eta mantentzeko, interbentzionismoa defendatzeko baliatu izan diren politika guztien eztena. Beharrezkoa al da beste bloke bat sortzea eskualdean, edo litekeena da lehendik daudenetakoren bat nahikoa izatea? Unasur indarberrituko dute, eta Celac sendotu. [Andres Manuel] Lopez Obrador zorrotza izan da, argi ikusten baitu alternatiba bat sortu behar zaiola Amerikako Estatuen Erakunde zaharkituari. Bidenek tentu handiz jokatu beharko du orain Latinoamerikako bloke progresista berriarekin.


Summary: Gero eta hesituago egon arren, Johnsonek adierazi du «aurrera» egingo duela. Erresuma Batuko lehen ministroarekin bat egiten ez dutenez, gobernuko 30 bat kidek dimititu dute azken bi egunetan. Tory kritikoek alderdi barruko beste zentsura mozio bat bultzatu nahi dute.

Boris Johnson gero eta hesituago dago. Izan pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik; izan duela hilabeteko barne zentsura mozioan ikusi zelako Alderdi Kontserbadorearen diputatuen erdiak, %41 hain zuzen, kontra dituela; izan hedabideek kaleratu dutelako eta Johnsonek onartu duelako Chris Pincher izan Komunen Ganberako toryen talde parlamentarioko bigarren arduradun aukeratu zuela, nahiz eta bazekien sexu jazarpenagatik maiz salatua izan dela; eta izan, azkenik, gobernuko kideak dimititu eta dimititu ari direla. Hori guztia kontuan hartuta ere, Erresuma Batuko lehen ministroak «aurrera» jarraitzeko asmoa du. «Agindu ikaragarri bat eman zaionean [2019ko hauteskundeetan toryek lortutako emaitzengatik], aurrera jarraitzea da lehen ministro baten egitekoa egoera zaila denean. Hori egingo dut».

Mezu bera errepikatu die Downing Streetera lehen ministroarekin biltzera joan diren ministroei. Batzuk babesa agertu diote agintean jarraitzeko, besteek kargua uzteko galdegin diote, zentzuzkoena delakoan. Baina Johnsonek ez du gobernua uzteko asmorik. Erresuma Batuko hedabideek argitaratu dutenez, ministroei esan die dimisioa emanez gero hauteskundeak deitzeko presioa handituko dela, eta behartutako boz batzuetan galtzaile irtengo dela Alderdi Kontserbadorea. Alderdi Laboristaren eta SNP Eskoziako alderdi independentistaren arteko balizko koalizio baten gaineko kezka ere agertu die, iturri horien arabera. Ikusteko dago jarrera horren aurrean ministro gehiagok dimisioa aurkeztuko duten ala gobernuan jarraitzea erabakiko duten.

Aurretik, kontrol saioan mintzatu da gaur Johnson, Komunen Ganberan, eta dimisioa eman dezala eskatu diote oposizioko kideek. Baina, batez ere, Sajid Savid atzo arte Osasun ministroa izandakoak egin du lehen ministroaren aurka. Dimisioa aurkeztu zuen atzo, eta, hori jakinarazteko gutunean bezala, gaur ere kargua uzteko eskatu dio Johnsoni. «Ondorioztatu dut arazoa goi-goian hasten dela», egotzi dio. «Balioak eta jarrerak» izan ditu hizpide, eta gobernuko kideak «kontzientziaz» jokatzera deitu ditu. «Norabide honi jarraitzen badiogu, ez dakit hurrengo belaunaldiek Alderdi Kontserbadorea nola ikusiko duten; oso kezkatuta nago horrekin».

Gobernuko kiderik nabarmenenetako bat zen Savid. Dimisioa eman zuen atzo, eta ia-ia aldi berean gauza bera egin zuen Rishi Sunak Ekonomia ministroak ere, «seriotasun» gabezia leporatuz Johnsoni. Azken 24 orduetan gobernuko beste 30 bat kidek dimititu dute, nahiz eta horiek maila apalagoko karguak zituzten. Gaur dozena bat inguruk hartu dute erabaki hori, eta horietako bostek gutun bateratu bat sinatu eta argitaratu dute. «Argitara atera diren arazo guztiak aintzat hartuta, gero eta argiago geratu da gobernuak ezin duela funtzionatzen segitu», nabarmendu dute, besteak beste.

«Egun handia»

Baina Johnsonek ez du kargua uzteko asmorik, nahiz eta zenbait hedabidek argitaratu duten beste ministro batzuek ere badutela berekin biltzeko eta dimititu dezala eskatzeko asmoa. Kontrol saioaren hasieran azpimarratu du Johnsonek «egun handia» dela gaurkoa, «azken hamarkadako zerga murrizketarik handiena» ezarri asmo duelako. Saioa amaituta, lehen ministroaren prentsa idazkariak adierazi du Johnson prest dagoela alderdi barruko beste konfiantza mozio bati aurreko egiteko, eta lehen ministroak berak pentsatzen duela irabazi egingo duela, gainera.

Bloomberg berri agentziak toryen iturriak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, Johnsonen dimisioa eskatzen duten Alderdi Kontserbadoreko diputatuek datorren astean egin nahiko lukete beste bozketa bat. 1922 Batzordeak deitu behar du horretara —gobernuan ez dauden diputatu toryak biltzen ditu batzorde horrek—, arautegiak zehazten duenez, diputatu toryen %15ek hala eskatuta. Arautegiak zehazten du, gainera, azkena egin zenetik urtebete igaro arte ezin dela beste zentsura mozio bat egin. Ekainaren 6an izan zen aurrekoa. Nolanahi ere, arautegi hori aldatu daiteke taldeko zuzendaritza aldatuz, esaterako, eta horrenbestez, beste bozketa batera deitu.

Lehen ministroa ahalegindu da azken asteetan brexit zalerik gogorrenen babesa biltzen, beste bozketa posible bat irabazteko eta aurrera jarraitzeko. Horretarako, esaterako, Ipar Irlandarako Protokoloa alde bakarrez erreformatzeko lege proiektu bat aurkeztu du Komunen Ganberan. Agindutako zerga murrizketaren bidez, gainera, diputatu tory liberalenen botoak arrantzatu nahi ditu. 2025eko urtarrila baino lehen egin beharko dituzte hurrengo hauteskunde orokorrak Erresuma Batuan.

Erreferendumari ezetz

Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak erantzun dio Nicola Sturgeon Eskoziakori ez dagoela ados 2023ko urriaren 19an independentzia erreferendum bat egitearekin. Sturgeonek argitaratutako gutun batean esan dio ez dela horretarako unea, 2014ko galdeketan argi geratu zela iritzia.


Summary: Kontxako bidegorria: aldrebeskeria ala zentzuzko neurria?. Harridura eragin du sarean Donostiako Kontxako pasealekuan egin duten bidegorriaren argazki batek. Kurbatuegia iruditu zaio hainbat erabiltzaileri, baina, errepidearen alboan dagoenez, autoen abiadura murrizteko neurri aproposa dela argudiatu dute beste askok.

Txisteetarako bidea eman du, behintzat, Donostiako Kontxan egin berri duten bidegorriak: alkoholemia kontrola egiteko balio duela, A-8 autobidea dirudiela... Erabiltzaile batek sarean jarritako argazkiak harridura eragin du, eta era askotara erreakzionatu dute batzuek eta besteek. Azken hilabeteetan lanean aritu dira La Perla eta Ondarretako tunelaren arteko errepidean, eta asteon amaitu dituzte egokitzapenak. Sarean zabaldu den argazkia ikusita, lehen irudipena da tarte laburrean kurba gehiegitxo dituela bideak, eta arkitektoren baten aldrebeskeria ote den galdetu dute hainbatek.

Zenbait erabiltzailek azaldu dute argazkiaren perspektibak irudipen hori areagotzen duela: parez pare begiratuta bidea berez dena baino laburragoa ikusten dela, eta kurbak are gehiago nabarmentzen direla. «Hain konplikatua zen hau zuzen egitea?», galdetu du argazkia egin duen @2LoversDjs erabiltzaileak. Ilusio optiko batekin jolastea egotzi diote beste batzuek.

Irudipenak irudipen, autoen abiadura murrizteko modu bat izan ohi da bide zuzen luzeetan halako kurba batzuk sartzea. «Ebidentea da abiadura murrizteko dela. Eskozian, adibidez, oso ohikoa da», erantzun dio batek, eta azaldu du arrisku handiko puntu beltzetan egin ohi direla halakoak.

Duela hogei urte egin zuten Kontxako bidegorria, eta kurbatuta jartzea ez da berrikuntza bakarra izan. Besteak beste, gorri kolorearen ordez ohiko asfaltoarena jarri diote orain. Udalak azaldu duenez, mugikortasun ohitura berrien ondorioz, ez da beharrezkoa dagoeneko txirrindularientzako bideak kolore deigarriak izatea. Errepidetik bereizteko hesi bat ere jarri diote, gainera.

Erabiltzaile bat baino gehiago pozik agertu da aldaketekin. Horra bidegorri sonatua, beste perspektiba batetik:


Summary: Bornek konpromisoa eta akordioak eskatu dizkie oposizioko alderdiei. Frantziako lehen ministroak EDF erabat publiko bilakatzeko asmoa jakinarazi du politika orokorreko saioan. Parisek eta Aiacciuk «datozen egunetan» ekingo diete berriz Korsikaren autonomiari buruzko elkarrizketei.

Frantziako oposizioa harrotuta dago. Indartuta sentitzen da. Ez da gutxiagorako, gobernuak ez baitu gehiengo osorik Asanblean —49 diputatu falta zaizkio horretarako—, eta kontra dituen alderdiekin izan dituen lehen negoziazioek ez baitute arrakastarik izan. Ezkerrak, eskuinak eta eskuin muturrak Elisabeth Borne lehen ministroari eta haren lantaldeari egunerokoa zailtzeko helburu argia dute, horien etorkizunak eta gobernabideak dena baitute kontra. Hasiera, behintzat, ez da erraza izan gobernuburuarentzat: politika orokorreko saioan, haren diskurtsoak aurrera egin ahala, geroz eta indartsuagoa izan da oposizioko diputatuen oihukaldia. Baita gobernuaren eta bere proiektuen kontrako mezuak ere.

Bornek hasi berria du agintaldia, baina hori ez da espero bezala abiatu. Asanblearako bozetan gehiengo osoa galdu izanak nabarmen ahuldu du lehen ministroa, baita haren autoritatea ere, eta gobernuaren osaketaren inguruko eztabaidek eta polemikek are gehiago okertu dute orain arteko egoera. Oposizioak, gainera, ez die erabat luzatu eskua hari eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, eta Bornek testuinguru negatibo horretan aurkeztu behar izan ditu agintaldirako asmoak.

Lehen ministroak etengabe defendatu du bere burua, aurrean izan duen errieta Asanblean aspaldian ikusitako handiena izan baita. Ia minutuero jaso du oposizioko diputatu baten oihu bat edo kritika bat; halere, lehen ministroak, ahal izan duen bakoitzean, konpromisorako eta akordioetarako beharrean jarri du arreta, argudiatuta herritarrek ez dutela desegonkortasunik nahi printzipioz bost urte iraungo duen legealdirako.

Eta Bornek baditu identifikatuak aliatu posibleak oposizioko indarren artean, banan-banan aipatu baititu hitzaldian: Olivier Marleix LR Errepublikanoen talde parlamentarioko burua; Julien Bayou ekologistena; Boris Vallaud sozialistena; eta Bertrand Pancher LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindia eta Lurraldea taldekoa —zenbait autonomista eta independentista daude horretan—. Laurek harrituta erreakzionatu dute norbere izen-abizenak entzun dituztenean.

Lehen ministroak eskua luzatu die berriz ere agintari horiei —eta ez LFI Frantzia Intsumisokoari, PCF Frantziako Alderdi Komunistakoari eta RN Batasun Nazionalekoari—, «desafioen aurrean desegonkortasuna eta ordenarik eza ez baita aukera bat», argudiatu duenez. Haren arabera, gehiengo osorik gabe, «proiektuen gehiengoen garaia» hasi da Frantziako politikan, eta, esaldi horrekin, agerian utzi du bihartik aurrera hasiko dela zailena harentzat.

Besteak beste, lehen ministroak jakinarazi du Frantziako Estatuak «asmoa» duela EDF Electricite de France argindar konpainia erabat publiko bilakatzeko, eta erretreten erreformaz orain artekoa berretsi du: «Progresiboki pixka bat gehiago egin beharko dugu lan». Hau da, erretiroaren adina atzeratu nahi dutela, pixkanaka.

Erakundeez ere aritu da, eta horiek «erreformatzeko» asmoaz: irailetik aurrera, martxan jarriko dute hori lantzeko batzorde bat, eta Bornek nahi du oposizioko alderdiek ere parte hartzea eztabaidan.

Eskua luzatuta, baina ia hutsik

Lehen ministroak behin eta berriz luzatu die eskua oposizioko indarrei konpromisoa eta itunak eskatuz, baina, zenbait iragarpenez gaiz, Bornek ez ditu erreforma eta neurri berri asko jakinarazi. Hori egin ez, eta arreta jarri du elkarrizketaren beharrean eta «hobeto hitz egiteko» helburuan; eta, batez ere, «elkarrekin eraikitzeko» asmoan.

«Denen proposamenak entzuteko prest gaude; baita eztabaidatzeko eta gure proiektuari zuzenketak aurkezteko ere», azaldu du lehen ministroak horretaz aritu denean.

Elkarrizketa horietako batzuk Korsikaren etorkizun instituzionalaz izango dira, eta, zehazki, balizko autonomia estatusaz. Bornek jakinarazi duenez, «datozen egunetan» ekingo diote berriz solasaldi horri, eta espero da Gilles Simeoni Korsikako gobernuburua Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroarekin batzartuko dela —France 3 Corse Via Stella telebista katearen arabera, ez da hilaren 14a baino lehen izango—. Gerora, Darmanin Mediterraneoko irlara joango da hilabete «amaieran», Barne ministroak berak atzo jakinarazi zuenez.

Kaledonia Berriaren geroari buruzko negoziatzaileetako bat ere izango da Darmanin. Frantziako Barne ministroak BFMTV telebista katean atzo azaldu zuen «behar duen denbora guztia» hartuko duela independentistekin eta loialistekin eztabaidatzeko, eta uhartediaren «etorkizun instituzionala eraikitzeko». Ozeaniako uhartedi horretara joango da hilaren 26an, Jean-François Carenco Itsasoz Haraindiko ministroaren ordezkariarekin.


Summary: Ertzaintzak jarritako trafiko isunak unean bertan ordaindu ahal izango dira kreditu txartelarekin. Helburua da herritarrek tramiteak errazago egitea, baita baliabide publikoak eraginkorrago bihurtzea ere

Ertzaintzak trafiko isuna jarriz gero unean bertan ordaintzeko modua izango da aurrerantzean, eta salaketa elektronikoak jartzeko modua ere jarri du Segurtasun Sailak. Zerbitzuen aurkezpenean izan dira Josu Erkoreka lehendakariorde eta Segurtasun sailburua, Sonia Diaz de Corcuera Trafikoko zuzendaria, Olatz Arabiourrutia Telekomunikazioak eta Sistema Informatikoak Kudeatzeko zuzendaria eta Josu Bujanda Ertzaintzaren burua.

Salaketa elektronikoak larriak ez diren delituetan jarri ahal izanen dira. Baldin eta deklaraziorik egin behar duen inor tartean ez badago, indarkeria fisiko edo sexualik izan ez bada eta gertaera Araba, Bizkai edo Gipuzkoan izan bada.

Trafiko isunak unean bertan ordaintzeko aukera eskuragarri dago jada. Isuna txartel-bidez ordainduko da, inoiz ez dirutan. 40 ordainketa gailu izanen dituzte trafikoko patruilek: hamar Araban, hamabost Bizkaian eta bertze hamabost Gipuzkoan.

Segurtasun Sailaren arabera, bi zerbitzu horiek aurrerapauso bat dira baliabide publikoen eraginkortasunerako, herritarrek tramiteak egiteko zailtasun gutxiago izanen dituztelako eta salaketak jartzeko prozesua arinagoa izanen delako.


Simon Clarke garaile harbideetan

Summary: Simon Clarke garaile harbideetan. Jumbo-Vismak egun beltza izan du. Vingegaardi gurpila zulatu zaio, eta Roglici sorbalda dislokatu zaio eroriko batean. Pogacarrek ez du barkatu, eta beste faboritoekiko aldea areagotu du.

Simon Clarkek (Israel) irabazi du Frantziako Tourreko bosgarren etapa, egun guztia taldean ihesean aritu eta gero. Eguna begiz jota zeukaten talde guztiek, eta askok amets gaiztoak ere izango dituzte etaparekin. Jumbo-Vismari dena atera zaio gaizki. Jonas Vingegaardek matxura izan du, eta Primoz Roglic erori egin da. Esloveniarrak sorbalda dislokatu du, eta bere lekuan jarri behar izan diote. Tadej Pogacarrek (UAE) hori baliatu du tropeletik ihes egin eta atzera begiratu gabe eraso egiteko. Lehenak hamahiru segundo besterik ez ditu galdu azkenean Pogacarrekiko, baina Roglic harengandik bi minutu pasatxora sartu da helmugan. Hala ere, Woud Van Aertek (Jumbo-Visma) jarraituko du lehen postuan.

Lilletik (Frantzia) irten da tropela. Eguneko ihesaldian sartzea garesti zegoen, eta, azkenerako, sei laguneko talde batek egin du aurrera. Tropelean, urduritasuna nabarmena izan da une oro, harbideetan ondo kokatuta sartzeko. Espero bezala, zorteak ere garrantzi handia izan du bertan.

Aurreko etapan talde estrategiarekin erakustaldia eman eta gero, Jumbo-Visma izan da kaltetuena harbideetan. Vingegaardi gurpila zulatu zaio, eta atzean gelditu da, hainbat taldekiderekin batera. Zenbait faborito ere Vingeegaarden taldetxoan gelditu dira moztuta. Hori gutxi ez, eta Roglic taldeko liderra erori egin da, eta sorbalda dislokatu du. Iaz gertatu bezala, denbora asko galdu du oraingoan ere. Gorabehera hori Bora taldeak baliatu du, tropelean erritmo bortitza ezartzeko, Aleksandr Vlasov liderraren mesedetan.

Pogacar ere tiraka aritu da Borako txirrindulariekin batera, eta gero Jasper Stuyvenekin (Trek Segafredo) ihes egitea lortu du, etapa garaipenaren bila. Indarrez hustu diren arren, ez dute lortu ihesean zegoen taldetxoarengana iristea, eta, atzean, Jumbo-Vismak lan bikaina egin du Vingegaardek ahalik eta denbora gutxien galdu zezan. Roglic, berriz, beste bi taldekiderekin batera gelditu da, atzerago, eta ezin izan dira tropelarengana heldu.

Etapa esprintean erabaki da, ihesean zeuden txirrindularien artean. Azkenerako, Clarkek irabazi du, helmugako argazkian. Urtarrilera arte kontraturik gabe zegoen Australiako txirrindularia, eta gaur zerua ukitzea lortu du, Arenbergen (Frantzia). Atzetik sartu da Pogacar, Stuyvenekin batera, eta harengandik hamabi segundora tropela, Vingegaardekin eta gainontzeko liderrekin. Roglic 2.08ra ailegatu da Pogacarrengandik, eta Ben O´Connor (Ag2r) 3.21era


Summary: Jadanik bederatzi dira Dolomitetako glaziarrean hildakoak. Erreskate zerbitzuek bi desagerturen gorpuak aurkitu dituzte Marmolada glaziarraren inguruetan.

Italiako Alpeetan, Dolomitetako Marmolada glaziarraren zati bat jausi izanaren ondorioz, bederatzi dira gutxienez hildakoak. Italiako agintariek zazpi pertsonaren heriotza baieztatu zuten hasieran –hiru italiar eta txekiar bat identifikatu dituzte oraingoz–, eta hamahiru desagerturen berri eman zuten –hamar italiar eta hiru txekiar–. Gaur, desagertu horietako biren gorpuak aurkitu dituzte.

Erreskate zerbitzuak helikopteroekin eta droneekin ari dira desagertutakoen bila. Adierazi dutenez, arriskutsuegia da ingurura bertara oinez joatea. Ez dute baztertzen Dolomitetako glaziarrik handienaren beste zati bat jaustea.

Gaur aurkitu dituzten gorpuak ez dituzte identifikatu oraindik, baina mendizale talde bereko bi kide direla uste dute erreskate taldekoek, Italiako zenbait hedabideren esanetan.

Punta Rocca tontorretik gertu izan zen ezbeharra, eta bete-betean harrapatu zuen tontorrera igotzeko erabiltzen den ohiko bidea; ondorioz, hainbat mendizale harrapatu zituen azpian. Lekukoen arabera, glaziarra bitan zatitu da, eta 300 metro zabal zen izotz geruza bat jausi da, bidean harrapatzen zuen guztia aurrean eramanez.


Summary: Idiak izan dira lehen entzierroko protagonistak. Bi minutu eta hogeita hamabost segundo iraun du Nuñez del Cuvilloko zezenen entzierroak. Bost zauritu egon dira: bostek kolpeak hartu dituzte.

Nuñez del Cuvillo ganadutegiko zezenekin itzuli dira entzierroak Iruñeko kaleetara. Ohi baino urduriago ibili dira korrikalariak, eta, hiru urte korritu gabe egon eta gero, ez dute erraza izan korrika egitea. Atzoko euriak izan du eragina gaur, zoruan lehor bazegoen ere; uztailaren 7a eta osteguna izateko, ohi baino korrikalari gutxiago egon da kalean. 2:35eko denbora eginez iritsi dira zezen plazako ukuiluetara, eta bidean arrisku egoera argiak egon dira, batez ere amaieran; horietako hainbatetan, idiak egon dira tartean.

San Domingoko aldapan, idiak joan dira taldearen buru, eta horiek eta zezenak elkarrekin joan dira. Udaletxe plazara iritsi direnean, eskuinetik hartu dute bihurgunea, eta korrikalariren bat baino gehiago estu ibili da, txoko horretan harrapatuta. Mercaderesen aurreratu egin da zezen bat, baina, Estafetara iristean, taldeak irrist egin du, eta Estafeta kalearen sarrerako horma jo.

Korrikaldi politak Estafetan

Ohi den bezala, Estafetan zabaldu egin da taldea, eta korrika egiteko aukera hor izan dute korrikalariek. Zezenek ez dute inor adarkatzeko keinurik egin alboetara. Idiak aurretik joan dira, eta moteldu egin dira; atzean pixkanaka lekua aurkitu ahal izan dute zezenen aurrean korrikalariek. Estafeta kalearen bigarren zatian eta zezen plazarako jaitsieran ere eskuinerantz egin dute idiek, eta hor ere buru batek itxitura alderantz egin du, eta korrikalari bat jo.

Arriskurik handiena, baina, zezen plazarako sarreran izan da. Kalexkan eskapada handia egin du korrikalari batek, idietako batek buruan jo duenean. Korrikalari batzuk erori egin dira, eta pilaketa bat izan da, biribilgunerako irteeran. Atzetik iritsi direnean, gainera erori dira zezen eta idi batzuk. Korrikalari bat zezen baten aurrean erori da, plaza erditik gertu, baina hura, jaramonik egin ez, eta ukuiluetarantz joan da.

Bost izan dira zaurituak, eta horietako bi zezen plazan artatu dituzte, eta ospitalera eraman. Beste zaurituetako bat adingabea da; Udaletxe plazan erori da, eta besoan hartu du min. Estafeta kalean hankan zapaldu duten gizon bat eta buruan kolpe bat hartu duen beste korrikalari bat artatu dituzte.


Boris Johnsonek dimisioa eman du

Summary: Boris Johnsonek dimisioa eman du. Nabarmendu du politikan inor ez dela «ezinbestekoa», eta jakinarazi Erresuma Batuko lehen ministroa izaten jarraituko duela Alderdi Kontserbadoreak beste lider bat aukeratu bitartean. Haren esanetan, datorren astean emango dute ordezkoa aukeratzeko prozesuaren egutegiaren berri.

Boris Johnsonek amore eman die alderdikideen presioei, eta dimisioa eman du. «Argi geratu da Parlamentuko Alderdi Kontserbadorearen nahia dela beste lider bat edukitzea, eta, hortaz, beste lehen ministro bat edukitzea», nabarmendu du, hasteko, erabakiaren berri emateko Downing Streeteko 10. zenbakiarekin atarian galderarik gabe egindako hiruzpalau minutuko agerraldian. Eta 2019ko uztailetik Erresuma Batuko gobernuburua izandakoak iragarri du bere ordezkoa aukeratzeko prozesuak hasi behar duela eta horretarako egutegiaren berri datorren astean emango dutela. Adierazi du politikan inor ez dela «ezinbestekoa», eta jakinarazi, bide batez, karguan egongo dela lider berri bat aukeratu bitartean. Ez du aipamen bat bera ere egin, ordea, dimisioa eragin duten eskandaluei buruz.

Nolanahi ere, esan du «zentzugabekeria bat» dela gobernua aldatzea horretarako hauteskundeak egitea «baztertuta», noiz eta «munduko zein Erresuma Batuko egoera ekonomikoa hain zaila denean». Gainera, «mingarria» iruditzen beste inor, hau da, bera ordezkatzeko beste hautagairik ez ikustea «proiektuen bidez».

Gobernuan zein alderdian leial izan zaizkionen txaloen artean mintzatu da lehen ministroaren egoitzaren aurrean, eta adierazi du azken hiru urteotan izan duena «munduko ofiziorik onena» dela. «Gure sistema darwinzale eta distiratsuak beste lider bat ekoitziko du», iragarri du. Lider berri hori aukeratu bitartean ikusteko dago Johnsonek zein rol jokatuko duen behin-behineko lehen ministro bezala.

'Brexit'-a gauzatzeko

Johnson brexit-a gauzatzeko aukeratu zuten toryen lider, 2019ko udan, eta, sei hilabete geroago, Komunen Ganberarako bozak irabazi zituen, diputatuen gehiengo osoa lortuta. Harrezkeroztik, baina, polemikak ugaritu egin zaizkio: batez ere, pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik.

Gehiago ere izan dira, eta, azkenean, egunotan haren gobernuan izandako dimisioek kargua uztera behartu dute. 50 politikari inguruk utzi dute beren postua presio egiteko; tartean, Rishi Sunak Ekonomia ministroa eta Sajid Javid Osasunekoa. Sunakek, esaterako, «seriotasunik» eza leporatu zion Johnsoni.

Oraindik ere Erresuma Batuko lehen ministro denak 1922 Batzordeko —gobernuan kargurik ez duten diputatuek osatzen dute— buruzagi Graham Bradyrekin hitz egin du goizean, eta elkarrizketa horren ondoren erabaki du lehen ministroaren kargua uztea.

Johnsonek zentsura mozio bat irabazi zuen iragan ekainaren 6an, baina diputatu kontserbadoreen %41 haren kontra agertu izanak agerian utzi zuen ez zuela etorkizun handirik izango alderdiko buruzagi gisa.

Erreakzioak

Keir Starmer Alderdi Laboristako buruzagiak berehala erreakzionatu du, eta esan du dimisioa emateko erabakia «askoz ere lehenago» hartu behar izan zuela: «Eskala industrialeko gezurren, eskandaluen eta iruzurraren erantzule izan da. Eta haren konplize izandako guztiek erabat lotsatuta egon beharko lukete».

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak ere pozez hartu du Johnsonen erabakia, eta esan du «lasaitasun sentsazio orokor bat» egongo dela, «egunotako kaosa amaituko» delako. Hori bai, Sturgeonek uste du ez dela «jasangarria» Erresuma Batuko gobernuburuaren karguan jarraitzea jardunean; ezta «ideala» ere.

Orain, ikusteko dago zer gertatuko den Alderdi Kontserbadorean. Hain justu, primarioetarako ez dago oraindik izen-abizenik, baina Sunak eta Javid dira faboritoetako batzuk, Liz Truss Atzerri ministroarekin eta Priti Patel Barne ministroarekin batera.


Summary: Laborari bat hil da Bankan, traktorearekin izandako istripu batean. Aurten traktore istripuz hil den laugarren laboraria da. 56 urte zituen.

Joan den astelehenean laborari bat zendu zen Bankan (Nafarroa Beherea), traktorea alde batera iraulita. 56 urte zituen, eta Aldudekoa zen. Lepederreko lepoan ari zen lanean, 17:00ak aldera, eta traktorea mendi malda batetik atzerantz erori zen. Hainbat itzuli egin zituen traktorearen barnean, eta ibilgailutik kanpora erori zen azkenean, suhiltzaileek zehaztu dutenez.

Aurten traktore istripuz hil den laugarren laboraria da. Apirilean, 70 urteko nekazari bat hil zen, lurra lantzen zebilela traktoreak harrapatuta. Ekainaren hasieran, 70 urteko beste laborari bat zendu zen Duzunaritze-Sarasketan (Nafarroa Behera), soroan lanean ari zela ibilgailutik erori eta azpian harrapatuta. Aste berean, 78 urteko laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi); traktorea erreka batera erori, eta azpian harrapatu zuen.

LABen arabera, aurten dagoeneko 44 dira lanean hil diren langileak.