Summary: EH Bilduk Donostiako Udaltzaingoa euskalduntzeko «atzera pausoak» salatu ditu. Udal taldeak gogoratu du Udalak ez duela udan udaltzainak kontratatzeko lan poltsarik antolatu, horretarako bi urte izan dituen arren

Donostiako Udalak «udako beharrei aurre egiteko» 70 udaltzain berri kontratatuko ditu bitarteko funtzionario moduan. Udaltzaingoaren zuzendariaren hitzetan, ordea, ezin izango da ziurtatu bitarteko funtzionario guztiek hizkuntza baldintzak betetzea. Bigarren hizkuntzaren eskakizuna, alegia. Ofizialordeak eta lehen mailako agenteek bakarrik betetzen omen dituzte eskatutako irizpideak. Udaltzaingoa euskalduntzeko saiakeran «atzera pausoak» ematen ari direla adierazi du Donostiako EH Bilduk, Zigor Etxeburua zinegotziak emandako prentsaurreko batean.

Gainera, Udaltzaingoko sindikatuek jakinarazi dutenez, udaltzainen zuzendariak kendu egin omen die udaltzainei lanorduetan euskara ikasteko aukera, baita lanorduetatik kanpora egindako ikastorduak konpentsatzeko aukera ere. «Eskubide horiek zehaztuta daude, eta hori horrela bada, langileen eskubideen aurkakoa da zuzendariak hartutako erabaki hori», adierazi du EH Bilduk.

Horregatik, EH Bilduk Mikel Gotzon Santamaria Udaltzaingoaren zuzendariaren agerraldia eskatu du bi erabaki horiek azaltzeko. Bestalde, Euskara zinegotziari ere galdetuko dio «ea zergatik ez dituen bete» lan poltsetarako ezarri beharreko hizkuntza irizpideak.

«Zerbitzu publikoak euskaraz jasotzeko herritarrok dugun eskubidea urratzeaz batera, Udalean euskaraz lan egiteko aukera murriztuko zaie langileei» gehitu du EH Bilduk.


Summary: Europako Batzordeak Hungariaren aurkako neurriak hartuko ditu, lege homofoboa atzera bota ezean. LGTBIQ komunitatearen aurkako legea indarrean sartzen bada suspertze funtsak kenduko dizkiotela iradoki du Ursula von der Leyenek.

Europako Parlamentua gaur bildu da Hungariak onartutako lege homofoboaren inguruan eztabaidatzeko. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak hitz egin du hitzordu horretan, eta esan du Hungariak onartutako legea «Europako Batasuneko funtsezko balioen kontra» doala, eta hori bertan behera uzteko erakundearen esku dauden «tresna guztiak» erabiliko dituela. Bihar egingo dute legearen aurkako bozketa europarlamentuan, eta gehiengoaren babesa lortuz gero, martxan jarriko dituzte Hungariaren aurkako neurriak.

Joan den ekainaren 15ean Hungariako Parlamentuan onartutako «pedofilo homosexualen aurkako legeak» hautsak harrotu zituen nazioartean. Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren gobernuak proposatutako legediak debekatu egiten ditu 18 urtetik beherakoek sarbidea duten espazioetan homosexualitatea eta sexu-aldaketa sustatzen duten edukiak zabaltzea, LGTBIQ mugimenduaren inguruko propaganda egitea, edota hedabideetan homosexualitatea eta transexualitatea aipatzen dituzten iragarkiak argitaratzea, besteak beste.

Bihar sartuko da indarrean LGTBIQ komunitateko kideei eragiten dien neurri sorta, baina Europako Batzordeak gaur europarlamentuan iradoki duenaren arabera, neurri zorrotzak hartuko ditu Hungariako Gobernuak legedia atzera botatzen ez badu.

Hain zuzen, ez da inondik inora ere legearen aurkako iritziak entzuten diren lehen aldia, azken hilabeteetan Europako hainbat goi-karguren kritikak jaso baititu legediak, eta gaurko hitzorduan ere parlamentari askok beren desadostasuna adierazi baitute. Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak, adibidez, LGTBIQ komunitateko eskubideak ez direla «gai marjinalak» defendatu du. Von der Leyenek, berriz, mezu irmoa idatzi du Twitterreko kontu ofizialean europarlamentuko bileraren ostean: «Europak ez du onartuko gure gizarteko zati bat seinalatua izatea».

Gaurko bilkuran, baina, Hungariako Gobernuaren kudeaketa ekonomikora bideratu dute orain arte kontu-politikoetan jarritako arreta. Hungariak maiatzaren 12an aurkeztu zuen pandemia osteko suspertze funtsen plana, eta hurrengo astelehenean amaituko da planari argi berdea emateko epea.

Hungariako Parlamentuan onartutako legearen harira, ordea, Europako Batzordeak plana baldintzapean jartzea erabaki du gaur; hots, diru laguntza jasotzeko derrigorrezkoa izango da zuzenbide estatua betetzea. Horrek zalantzan jartzen du Hungariako Gobernuak pandemiaren osteko berreskurapen planetik dagokion kopurua jasoko duen, 7.000 milioi eurokoa.

Europako Parlamentuan bildu diren politikariek Batzordearen erabakia txalotu dute, izan ere, Hungariako Gobernuak funts horiek «oinarrizko eskubideak urratzera» bideratuko dituen beldur dira. Erabakia oraindik behin betikoa ez den arren, Bruselatik argi utzi dute suspertze plan nazionalek argi berdea lortzeko Kontseiluaren gomendio «guztiak edo gehienak» jarraitu behar dituztela estatuek.

Hungariari egindako gomendioen artean daude zuzenbide estatua errespetatzea, korrupzioaren aurka borrokatzea, independentzia juridikoa lortzea, informazio publikora sarbidea izatea eta kontratazio publikoak gertutik jarraitzea. Orbanek ez ditu Europako Batasuneko estatu kideen kritikak begi onez ikusi, eta legearen aurkako erasoak «antidemokratikoak» direla salatu du.


Summary: Asun Casasola, Nagore Laffageren ama: «Urteekin honek ez du hobera egiten». Nagore Laffage irundarra oroitu dute San Ferminetako bere hilketa matxistaren 13. urteurrenean.

Astelehen Lilak elkarteak deituta, dozenaka herritarrek Nagore Laffage oroitzeko elkarretaratzea egin dute goizean Iruñeko Vinculo plazan, bere hilketaren 13. urteurrenaren harira. Nagore, zure oroimenez eta Ez zaitugu ahazten leloak zituzten pankartekin, 2008ko San Ferminetako hilketa matxista ekarri dute gogora, Murchanteko erailketaren goiz berean. Asun Casasola, Laffagen ama, elkarretaratzean izan da, eta hedabideei eginiko adierazpenetan penatuta agertu da gizartean hamahiru urte geroago existitzen jarraitzen duen indarkeria matxistarekin: «Urteekin honek ez du hobera egiten».

Laffage 2008ko uztailaren 7an hil zuen Diego Yllanesek, jai giroan gizonaren etxera joan eta harekin sexu harremanak izateari uko egin ziolako. Hilketak atsekabe handia sortu zuen gizartean, eta Yllanesen aurkako epaiketak ere zeresan handia eman zuen ostera. Izan ere, herri epaimahai batek ebatzi zuen gizonak premeditaziorik gabe jokatu zuela eta, homizidioa leporatuta, hamabi urte eta erdiko zigorra ezarri zion. Laffageren familiak, ordea, delitua erailketa gisa har zezatela eskatu zuen, baina Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuen bere helegitea aintzat hartu. Hala, Yllanes baldintzapean aske geratu zen 2018an.

«Hilketa bat izan zen»

Goizeko ekitaldian, Tere Saez Astelehen Lilak elkarteko kideak adierazi du «Iruñeko herritar gehienek» uste dutela Nagore eraila izan zela, eta justizia «konpontzaile eta ez patriarkala» aldarrikatu du: «Hilketa bat izan zen, alkoholak ez dituelako portaera matxistak salbuesten, eta aberatsa izateak ez luke inoiz aringarria izan behar». Halaber, Espainiako Ministro Kontseiluak asteartean onartutako sexu askatasunen babeserako eta sexu indarkerien kontrako legeari buruz ere mintzatu da Saez, eta emakumeen «ezetz esan ahal izateko» eta «eremu eta bizitzaren esparru guztiez berdintasunean gozatzeko» eskubidea aldarrikatu du.

Legeari buruz galdetuta, Casasolak matxismoaren aurkako «urrats» gisara definitu du, bere lorpenerako talde feministek egin duten lana azpimarratuz. Baina, urteotan genero indarkeriaren aurka gizarteak «indarra» agertu duela uste badu ere, oraindik borrokan jarraitu beharra dagoela gogoratu du Nagore Laffagen amak: «Eskatzen jarraitzen dut, hilketa bat edo arazo bat gertatu aldiro, kalera atera gaitezela, protesta egin dezagula, familiak babestu ditzagula, nik orain daukadan indarra Nafarroa beti nirekin egon delako baitaukat».


Herriak hitz egin du

Summary: Herriak hitz egin du. Ekonomia kolapsatuta, gerra zibil batean, egoerak gainezka egin zuen 2016an, eta Salva Kiir presidenteak elkarrizketa nazionala hasi zuen. Herritarrak beldurrak astindu zituen, eta porrot egiten ari zen estatu baten erradiografia gordina egin zuten, agintariak seinalatuta.

Hegosudandarren irrika eta ahotsak isilarazita zeuden, eta fakzioen arteko paperezko akordioak aise apurtzen ziren gerra zibilaren garaian. 2015eko hauteskundeak ez ziren egin; horien ordez, Salva Kiir presidenteak eta Riek Machar presidenteordeak bake akordio berri bat sinatu zuten, baina, handik gutxira, Kiirrek Machar berriz bota zuen presidenteordetzatik, eta bat-bateko borrokek gerra Jubara eraman zuten, eta, berehala, Ekuatoriara hedatzeko arriskua sumatu zen; bakearen bigarren porrotaren ondoren, Ekuatoriako eliteek ere helburu politikoak lortzeko gerra erabiltzeari ekin zioten, eta 2016an inoiz baino errefuxiatu gehiago zenbatu ziren Ugandako iparraldean. NBE Nazio Batuen Erakundeko agentziek Kongoko ipar-ekialdean hartu zituzten ihesian zebiltzan matxino taldeak. Riek Machar bera ere, ustez zaurituta, Kisanganiko ospitale batera iritsi zen, orduan zabalduriko zurrumurruak egiazkoak baziren.

Bortxakeria sua bezala hedatu zen, geldialdi politikoa, beldurra, segurtasunik eza eta gorrotoa nagusitu ziren heinean. Hego Sudan desintegrazio arriskuan zegoen liderren arteko gatazkaren ondorioz, eta hitz horiekin berberekin aitortu zuen hala zela Salva Kiirrek, 2016ko abenduan, Hego Sudango Elkarrizketa Nazionala ireki zuenean estatu porrotaren sakoneko sustraiak aztertzeko eta zerrapo politikoa apurtzeko. Hitza herritarrei eman nahi zien, ordura arte isilarazitako ahotsek hil ala biziko aldaketarako bidea erakutsi zezaten.

Elkarrizketa Nazionala garatzeko, presidenteak talde zuzendari bat izendatu zuen, eta hamaika helburu zehaztu. Besteak beste, hauek: biolentzia politikoa eta leinuen artekoa amaitzea, armada eraldatzea, batasun nazional indartsuago bat eratzea, estatua berregituratzea, herritarren eta gobernuaren arteko kontratua berritzea, eta aniztasuna kontuan hartuko zuen egitura nahiz baliabideak esleitzeko eta konpartitzeko araudiak garatzen laguntzea.

Elkarrizketaren katarsia

Hego Sudango 77 konderritan egin zituzten kontsultak, 2017tik aurrera, elkarrizketa nazionala bideratzeko. Parte hartzaileei bi galdera sakon egin zizkieten: arazoa zein zen, eta egoera zuzentzeko zer egin ote zitekeen. Orduan jasotako erantzunak irakurtzean nabaria da beldurra gaindituta hitz egin zutela herritarrek, katarsi betean baleude bezala, eta estreinako aldiz adierazpen askatasunerako espazio bat ireki.

Lehenik eta behin, liderren porrota salatu zuten herritarrek, gerra SPLM Sudango Herria Askatzeko Mugimenduaren kulpagatik zela esanez, promesak ez zituela bete, oinarrizko irudipen estrategikoaren falta nabarmena zutela agintariek. Salva Kiirri eta Riek Macharri karguak uzteko eskatzen zieten behin eta berriro.

Hego Sudango askapen mugimenduaren sakoneko helburua herritarren bizitza hobetzea izan zen, petrolioaren onurekin nekazaritza garatzea, hezkuntza eta osasuna zabaltzea... baina, independentziaz geroztik, aurrerabiderik ez zen ikusten. Gizabanakoak galduta zeuden, batasun helbururik gabe, eta ondare moral, politiko, ekonomiko eta kulturala galtzeko zorian. Halaxe erakusten zuen kontsultetan jasotako erantzunen bildumak.

Bi gizonen arteko gatazka

Herritarren ahotsak erantsi zuten, SPLMn tradizio despotikoak nagusitu zirelarik, autoritarismoa garatu zela azken bi hamarkadetan lehia demokratikoa saihesteko, eta konponbidea bi pertsonen arteko gatazka gaindiezinean trabatuta zegoela. Eta, ondorioz, estatua ez zela gai barne kohesioa bermatzeko, ezta lurralde osotasuna eta botere hertsatzailearen monopolioa ziurtatzeko ere.

Administrazio publikoaren maila guztietako hutsegitea ere salatu zuten. Zerbitzu sozialen falta. Ekonomia garatzeko proiekturik ere ez zela; hondatuta zegoela ekonomia. Lanik ez zen sortzen. 2005etik aurrera errepide azpiegiturarik ez zuten eraiki. Estatuaren aurrekontuaren %90 Juba hiriburuan gastatzen zen, eta ur garbi falta ikaragarria zegoen Juban bertan, Bake Akordio Orokorra sinatu zenetik, sei urtean, petrolioaren iturritik gobernuak 20.000 miloi dolar jaso bazituen ere. Funtzionarioek ere ez zituzten soldatak jasotzen. Zuzenbiderik ez, segurtasunik ez. «Hego Sudango estatua kolapsatuta dagoela edo izenez bakarrik existitzen dela esatea ez litzateke exajerazioa», dio orduko irizpenak.

«Arazoa zein den» galderari erantzunez, herritarrek gatazkaren sakoneko kausak mahaigaineratu zituzten. Horien artean, izugarrizko ustelkeria. Agintariek diru publikoa nahi bezala desbideratzen zutela, inbertsio publikoen zantzurik utzi gabe. Gainera, euren legitimitatea onartua izateko, bereizkeria etnikoa erabiliz bilatu zutela herrien babesa. Beste arazo askoren artean, inpunitatea ere aipatzen da orduko irizpenetan: «Krimen izugarriak burutu dituzten asko gobernuko ospetsuak dira orain».

Herriak hitz egin du izena eman zioten txostenari.

Kolapsatutako ekonomia

Herria pobrezia gorrian dago; Munduko Bankuaren esanetan, Hego Sudango biztanleen %82,3 pobreziaren mugaren azpitik bizi dira. Ekonomia kolapsatuta dago eta, aldi berean, laguntza humanitarioenganako dependentzia handia du 1983az geroztik. Eta elikadura segurtasunik ez da, Hego Sudanek goldatu gabeko lur emankor asko baditu ere. Zera dio garai hartako dokumentuak: «Eguneroko janaria mundu zabaleko zerga ordaintzaileengandik jasotako dohaintzei esker jasotzen dugularik, gure balio kolektiboaren sena eta harrotasuna ere irainduak dira. Eta dependentziarekin apurtzeko gaitasun eza eta agintaritzaren eta estatuaren porrota dakartza».

Elkarrizketa Nazionala garatzen zen bitartean, Riek Macharrek erbestean zen 2017tik behintzat, Hegoafrikan— eta Salva Kiirrek akordio berriak sinatu zituzten, Khartumen, 2018ko abuztuan eta irailean, gerra berriz bukatu eta gobernu berri bat sortzeko: Indarberritutako Batasun Nazionalaren Trantsizio Gobernua. Hala ere, bakea iraunkorra izango bazen, hegosudandarren arteko Elkarrizketa Nazionala eliteen arteko negoziazioa bezain garrantzitsua zen, eta eskualdeko konferentzietan elkarretaratu ziren gizarte eragileak, zentzu hertsiko elkarrizketa hasiz.

Konferentzia horietako lehena Bahr el-Ghazaleko Wauen egin zuten, 2019ko otsailean. Herri txikiek, baztertuak ez izatearren, autogobernua eskatzen zuten, eta sistema federala eratzeko proposamenak nabarmendu ziren hastapenetik. Bestetik, integrazio soziala eta garapen ekonomikoa suspertzeko azpiegiturak eraikitzearen beharra nabarmendu zuten. Bigarren konferentzia, Goi Nilokoa, Malakalen egin behar zen, baina hiria suntsituta zegoenez ordezkariei ostatu emateko tokirik ez zegoen eta osasun zerbitzurik ere ez zuenez, Juban bertan egin zuten azkenean, 2019ko maiatzean. Hirugarren konferentzia ere, Ekuatoriakoa, bertan egin zuten.

Iparrorratz berri bat

Azkenik, 2020ko azaroan egin zuten Konferentzia Nazionala. 80 konderritako 520 delegatuk hartu zuten parte. Federalismoaren hautua erabatekoa zen, hauteskunde libre eta zuzenen eskaria bezala. Batasun nazionala gizarte egonkorraren ezinbesteko baldintza dela nabarmentzeaz gainera, delegatuek euren arteko batasun eredugarria erakutsi zuten, adostasunaren bila beti. Gobernantza, segurtasuna, ekonomia eta kohesio soziala idazpuru bezala hartuta, egiazko aldaketa lortzeko iparrorratzak markatu zituzten.

Indarberritutako bake akordio horrek zehaztutako engaiamenduak berretsi eta sakondu zituzten konferentzietan: armadaren bat egitea eta profesionalizatzea, konstituzio berria egitea, lekuz aldatutako milioika desplazatuen itzulera, milizia artzainen desarmatzea, zerga sistema, berradiskidetzea...eta trantsizioa nola burutu eta itxi behar den ere zehaztu zuten orduan.

Erabaki horien guztien gordailua Jubako unibertsitatea da, han gordetzen baitira Elkarrizketa Nazionaleko dokumentu guztiak. Garapena eta bakea lortzeko, bai Salva Kiirrek eta bai Riek Macharrek trantsizioa bukatu orduko agintea utzi behar dutela ezartzen du adostutako testuak. Ezingo dute hauteskundeetara aurkeztu, bata bestearen kontra lehiatzen badira behintzat. Hala ere, ezin da jakin Elkarrizketa Nazionalaren ebazpenak noiz sartuko diren indarrean, orain arteko engaiamendu idatziak maiz promesa hutsak izan direlako munduko estaturik berrienean. Bitartean, presidente jarraitzen du Kiirrek, eta presidenteorde Macharrek.

Riek Machar eta Salva Kiir, 2019ko urrian, batasun gobernua eratzeko bileretan. EPA

Joan-etorriko iraultzan

Nuer familia batean jaio bazen ere, dinken odola ere baduela esan ohi du Riek Macharrek. 1953an sortu zen, eta Khartumgo Unibertsitatean ikasteko eta Bradfordeko Unibertsitatean (Ingalaterra) doktoratua egiteko aukera izan zuen, 1984an. Handik zuzenean itzuli zen Hego Sudanera, John Garangek sortu berria zuen SPLM/A barruan sartzeko. Esizisioen, bat egiteen eta joan-etorrien bizimodua izan du harrezkero. 1991n SPLA utzi, eta, hainbat zatiketa eta bat egiteren ostean, SSDF Hego Sudango Defentsa Indarren buru bilakatu zen 1997an. Akordioa egin zuen Garangekin, eta Hego Sudango presidenteorde bilakatu zen 2005ean. 2013an, diktadura bat sortu nahi izatea leporatu zion Kiirri; gerra zibilaren hasiera izan zen. Bakeak eginda, 2020an presidenteorde izendatu zuten ostera. Kargua utzi beharko luke trantsizioaren ondoren.

Kapela baten itzalpean

Dinka etniako artzain eta nekazari familia kristau batean sortu zen Salva Kiir, 1951n, bederatzi senidetan zortzigarrena. 1969an Anyanya altxamenduarekin bat egin zuen, eta miilitar gisa eginbidea; 1972ko bake akordioa izenpetu zutenean han zen, eta John Garangek SPLM Sudango Herria Askatzeko Mugimendua eta haren adar armatua (SPLA) sortu zituenean, 1983an, han zen. Garangen morroi leiala izan zen hura zendu arte —2005eko bake akordioa izenpetu ostean hil zen Garang, aireko istripu batean—. Haren lekua hartu zuen Kiirrek, eta ez du agintea utzi geroztik. 2011ko uztailetik Hego Sudango Gobernuko presidentea da, eta Riek Macharrekin borroka batean ibili da harrezkero. 2020an, Elkarrizketa Nazionalak batasun gobernua osatzera behartu zituen bi agintariak, eta presidente kargua utzi beharko luke trantsizio epea bukatzean.


Summary: Suezko kanala blokeatu zuen itsasontzia abiatu da. Joan den martxoaren amaieran sei egunez kanaleko nabigazioa guztiz blokeatu zuen Ever Given kargaontziak. Egiptoko agintariek eta ontziaren jabeak akordio bat lortu ondoren, Mediterraneo itsasorako bidea hartu du.

Munduko merkataritzarako puntu giltzarrietako bat da Suezko kanal berria (Egipton), eta joan den martxoaren 23an hura blokeatu zuen itsasontzi erraldoi batek, hondoa jo baitzuen. Sei egunez kanaleko nabigazioa guztiz blokeatu zuen Ever Given-ek, munduko kargaontzi handienetako batek —400 metro luze eta 59 metroko zabal da, eta 224.000 tonako edukiera du—. Martxoaren 29an libratu zuten kanala, baina itsasontzia Egipton atxikita eduki dute hango agintariek. Hiru hilabete pasa geroago, ordea, Panamako bandera duen ontziaren jabe japoniarrak eta Egiptoko agintariek akordio bat lortu dute, eta Ever Given-ek gaur hartu du Mediterraneo itsasorako bidea.

Suezko kanaletik igarotzen da munduko merkataritzaren %12, eta, horrenbestez, Euler Hermes aseguru etxeak kalkulatu zuen blokeok 6.000 eta 10.000 milioi dolarreko kostua eragin ziola, eguneko, munduko merkataritzari. Bi aldeen arteko negoziazio batzordeko kide batek kazetariei adierazi dienez, ontziaren jabeak «diru kantitate bat eta atoiontzi bat» eman dizkio Suezko Kanaleko Agintaritzari, konpentsazio gisa.

Agintaritzaren arabera, kanala blokeatuta egon zen egunetan 72 eta 90 milioi dolar artean galdu zituen agintaritzak, eta hasieran 916 milioi dolarreko konpentsazioa eskatu zuen, baina negoziazioetako iturriak aipatuz nazioarteko hedabideek kaleratu dutenaren arabera, kalte-galerengatik eskatutako diru kopurua 550 milioi dolarrera murriztea onartu zuen.

Mediterraneo itsasorako bidea hartu du ontziak, eta ontziak daraman merkantzia kudeatzen duen enpresaren bozeramaileak adierazi du lehen geldialdia, ikuskaritza bat egiteko, Port Saiden egingo duela (Egipto), kanalaren iparraldeko sarreran —kanalaren hegoaldeko muturrean gelditu zen gurutzatuta—, eta ondoren zehaztu gabeko portu batera joko duela. Txinatik atera zen, eta, hasietan batean, Rotterdamera (Herbehereak) zihoan.


Summary: Tubacexeko langileek ez dute greba utziko enpresak epaia betetzen duen ikusi arte. Zuzendaritzari bilera eskatu diote ebazpenaren inguruko haren asmoen berri izateko. Lanuztearen 148. eguna dute.

Tubacexeko langileek, momentuz, ez dute greba bertan behera uzteko asmorik. Gaurkoa 148. eguna dute, eta lanuzteari eutsiko diote enpresak lan erregulazio asmoa baliogabetu zuen ebazpenaren agindua bere osotasunean betetzen duen ala ez ikusi arte. Zuzendaritzak beste lau eguneko epea du kaleratu asmo zituen 129 langileen izena Gizarte Segurantzan eman, eta haiek berriz ere lan txandetan sartzeko. Haren pausoek argituko dute etorkizuna.

«Pilota enpresaren teilatuan dago orain», nabarmendu du Eduardo Ibernia hodigintza enpresak Amurrio eta Laudion (Araba) dituen plantetako langile batzorde bateratuko presidenteak. ELA sindikatuak ebazpenaren balorazioa egiteko antolaturiko agerraldian eman du bere iritzia: «Ebazpena argia da. Zuzendaritzari esaten dio langile guztiak onartu behar dituela kaleratu zituen ardura eta baldintza berdinekin». Egia da hori, enpresak Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko asmoa duen arren, horrek ez du epaia betetzetik salbuesten. Dena den, bada aurrekari gatazkatsu bat, ITP-PCBren kasuan kaleratu nahi zituzten langileak oraindik ez dira itzuli lantegira.

Batzordeko sindikatuek --ELAk eta STATek launa ordezkari dituzte, CCOOk hiru eta LABek eta Independenteak sindikatuak bana-- bilera egin dute arratsaldean, eta bilera eskaera egin diote zuzendaritzari ebazpena bete arte gerta daitezken egoerak azaltzeko. Era berean erakunde publikoen inplikazioa eskatu dute ebazpena bete dadin. Iberniaren ustez ebazpen hau «oso baliotsua» da langileentzat, arrazoia eman diete, eta ez dute zertan presaka ibili.

Iberniak gogor kritikatu du enpresak hilabete hauetan izandako jarrera, haren ustez ebazpenak argi utzi duelako ez zuela erregulazioa egiteko arrazoirik. Era berean, grebaren garrantzia goratu du, eta hark epaiketan eragina izan duela nabarmendu. Azkenik alderdi politikoei mezua bidali die: «Zorion mezuak bidali dizkigute, baina. orain haiei dagokie lan erreforma indargabetzea. Kasu hau epaitegira iritsi bada, erreforma horrengatik izan da. Hura onartu izan ez balute, ez zukeen lan ikuskaritzaren filtroa pasako».

Politikariei zuzendu zaie, besteak beste, Yolanda Diaz Espainiako lan ministroak ebazpenaren inguruko iritzia eman duelako, hura «albiste oso ontzat» joz. Iñaki San Andres ELAren lan erregulazioen kudeaketa taldeko kideak hitz horien garrantzia xehetu du: «Legegileak berak dio albiste ona dela. Hark hori badio, epaileek legea ondo aplikatu dutenaren seinale. Hori bai, hobe zuen argigarriagoa izan balitz, eta horrela ez lirateke interpretazio ezberdinak egongo». Hari horri tiraka, Alberto Abasolo abokatuak azaldu du EAEko Auzitegi Nagusia dagoeneko ez dela koronabirusak eragindako kaleratzeak indargabetu dituen bakarra, eta Asturiaskoak (Espainia) ere bi aurrekari ezarri dituela.

Ebazpen «oro argia»

Tubacexeko epaiketetan Abasolok gidatu zuen langileen defentsa, eta ebazpena «oso argia» dela nabarmendu du, eta hori ona dela Madrileko epaiketara begira. Aletu du erregulazioa baliogabetzean COVID-19aren eraginez kaleratzeak egitearen debekuan oinarritu direla, baina epaileek esan dutela ez zegoela horrelako erabakirik hartzeko arrazoi ekonomikorik, ezta egiturazkorik ere, eta «are gutxiago» produktiborik: «Tubacexek galerak puztu zituela diote, eta hori oso larria da. Zentzu horretan 2020ko eta 2021eko galerak aipatzen ditu enpresak. Nola ez ditu galerak izango 2020an langile guztiak etxean bazeuden? [aldi baterako bi erregulazio onartu zituen iaz] Eta 2021koen berri ematean enpresak ez zuen esan langileak greban zeudela otsailaren 5etik».

Azalpen luzea eman du, eta, besteak beste, esan du erregulazioaren negoziazio epean enpresak petrolioaren prezioa baxua erabili zuela argudio bezala: «Epaileek zera leporatzen diote: negoziazio epean petrolioa merkatzea txarra bazen, gero garestitzen bada ezin dela berriz ere txarra izan». Era berean, gehitu zuen epaileek nabarmendu dutela Tubacexek oraindik ez duela sosik inbertitu balizko «eraldaketa jasangarri» batean, eta hori gabe ezin dela arrazoi bezala erabili teknologia berrien aitzakian lantaldea murrizteko.


Summary: Van Aerten garaipena eta Pogacarren ahulezia. Flandriarrak irabazi du Tourreko 11. etapa, Mont Ventouxen bere legea ezarrita. Vingegaarden eraso batek sufriarazi egin du Pogacar, baina helmugan ez du denborarik galdu.

Sailkaezina da Wout van Aert (Jumbo). Ezin zaio etiketarik jarri, edozein tokitan moldatzen baita ongi: ziklo-krosean, klasikoetan, erlojupekoetan, esprintetan... Gaur, berriz, igotzaile bihurtu da, Mont Ventoux haizea baino arinago igo, eta Tourreko etaparik menditsuenetako bat irabazteko. Erakustaldi harrigarria egin du maldan gora, atzoko esprintean bigarren izan eta gero. Txirrindulari astuna da flandriarra, baina sekulakoa du indarra, eta grabitateari desafio eginda nagusitu da eguneko ihesaldian.

Hautagaien artean, berriz, haize berriak agertu dira Mont Ventouxen. Txirrindulariek birritan igo dute Proventzako kolosoa, eta bigarren igoeran, hezur-haragizkoa dela erakutsi du Tadej Pogacarrek (UAE). Izan ere, erre egin da Jonas Vingegaardek (Jumbo Visma) piztutako sua itzali nahian. Liderraren lehen ahulezia zantzua izan da, eta aurkariek erasokorrago jarduteko behar zuten akuilua. Ineosek ia egun osoa eman du tropelaren buruan, baina erasorik ez du egin Richard Carapazek. Vingegaard izan da ahalguztidun itxura zuen Pogacarri erasotzeko adorea izan duen bakarra. Eta ez zen damutuko, jaitsieran harrapatu badute ere.

Ahalegin ugari izan dira ihesaldia osatzeko, eta azkenean, hamasei txirrindulariko multzo jendetsua osatu da lasterketa buruan. Erdibitu egin da Mont Ventouxera alderik samurrenetik eginiko lehen igoeran; besteak beste, aurrean sartu dira Van Aert, Julian Alaphilippe (Deceuninck) eta Bauke Mollema eta Kenny Elissonde(Trek). Hurrena igoera klasikoa egin behar zuten mendate ikonikora, eta azpi-azpitik abiatu da Van Aert. Onenekiko bost minutuko aldea zuen; bada, minutu erdia besterik ez zuen galdua Chalet Reynarden, ilargi-itxurako gailurrera iristeko sei kilometroren faltan.

Aldeak behera egin du oilarrak mokoka hasi ostean, baina ez flandriarraren garaipena kolokan jartzeko adina. Haren ostean Elissonde eta Mollema helmugaratu dira, 1.14ra. 1.38ra iritsi da, aldiz, Pogacarrek, Carapazek, Vingegaardek eta Rigoberto Uranek (Education) osatutako laukotea. Pello Bilbao (Bahrain) 11. izan da, eta postu bat igo du nagusian: 10. dago orain, 10.28ra. Bestalde, kale egin du Ben O´Connorrek (Ag2r), eta podiumeko postuetatik atera da.

Bihar 159 kilometroko etapa laua jokatuko da. Tour honetan laugarrenez irabazi nahi du Mark Cavendishek (Deceuninck), hala Eddy Merckxen 34 garaipeneko marka berdintzeko.


Summary: Pertsona bat hil da Aurizperrin, errepide istripu batean. Auto baten eta motor baten arteko talka gertatu da. Beste pertsona bat larri zaurituta dago.

Asteazken arratsaldeko zortziak aldera, errepide istripu bat gertatu da Aurizperrin (Nafarroa). Auto bat eta motor baten arteko talka izan da, NA-1720 errepideko 28 kilometroan. Motor gidaria momentuan hil da, eta harekin zihoan laguna larri zauritu da.

Nafarroako Gobernuak eta Guardia Zibilak jakinarazi dutenez, motorra desnibel batetik behera erori da, eta erreskate taldeek esku hartu behar izan dute. Gidaria 65 urteko Frantziako gizon bat zen, eta harekin zihoana 65 urteko Frantziako emakume bat. Zauritua Aurizko suhiltzaileek erreskatatu dute, eta helikopteroz eraman dute Nafarroako Ospitalera, politraumatismo larriekin.

Guardia Zibilak errepidearen zati bat itxi du, eta trafikoa beste bide batetik bideratu dute.

Aste honetan, gainera, beste istripu larri bat gertatu da Almerian (Espainia), kamioi batek eta auto batek elkar jotzean. Ezbeharrean Nafarroako senar-emazte batzuk hil ziren, eta haien bi haur adingabeak larri zauritu. Kamioi gidaria kartzelatu dute, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta.


Summary: Ingalaterra finalera, Eurokoparen historian lehen aldiz. Emaitza historikoa lortu du Ingalaterrak etxean, Wembley estadioan, Eurokopako finalera sailkatu baita lehen aldiz. Luzapenean menderatu du Danimarka, 0-1ekoa iraulita (1-1 bukatu dituzte 90 minutuak). Bigarren gola zalantzazko penalti batek ekarri du.

Ingalaterra selekzioen txapelketen tronutik gertu da berriz ere. Aspaldiko partez. Azkenekoz, 1966an izan zelako, oraingoz bakarra duen final handi batean. Munduko Txapelketan izan zen hori, etxean, Wembleyn, eta txapeldun izan zen, Mendebaldeko Alemaniari irabaziz gol eztabaidagarri batekin. 55 urte geroago beste final batean da, oraingoa Eurokopan, baina orduan bezala, Londresko zelai mitikoan, eta epailearen lana tarteko. Aurreneko aldiz jokatuko du igandean Eurokopako finala, Italiaren aurka, eta etxean berriz ere. Danimarka bota du kalera, luzapenean, eta kontrako emaitza irauliz (0-1 hasi da galtzen, eta 1-1 bukatu dituzte 90 minutuak).

Partida guztietan jokatzen da futbolean, eta jokoa bat eta bera da, jokatzeko moduak aldatzen direla alde batera lagata. Baina txapelketa handienetako bateko finalerdia jokatzeak ezin du izan edozein ligetako hamazazpigarren jardunaldia jokatzearen parekoa. Kezka, ardura, urduritasuna, galtzeko beldurra eta antzeko keria guztiek indarra hartzen dute jokalarien buruetan. Eta baliteke selekzioekin jokatzean, aldarte horiek guztien kontrako haizea bizitzea.

Adibide ona izan da bigarren finalerdia- Ingalaterrak eta Danimarkak badituzte indargune zehatzak, eta horiei esker iritsi dira finalerdietara txapelketan. Ba eman izan du ez direla ausartu-edo hori egitera, aurkariaren beldur. Bi adibide garbi, lehen zatikoak biak: Ingalaterra zitala da aurkariaren akatsa behartzen presioa goi samarrean eginez, gero bizi harrapatzeko bestearen atea. Lerroak atzeratuta ibili da, ordea, Danimarkari baloi jabetza emanez; batez ere, 20.minututik aurrera. Orduan ikusi da adibide honen bigarren zatia: Danimarkak maisutasuna erakutsi du zelai-erditik aurrera baloia dotore erabiltzeko. Baina gutxi baliatu aukera on hori. Azkenean, adibide hauek aditzera ematen dute galtzeko beldurrez jokatu dutela.

Ingalaterrak ekin dio baloiaren jabe izaten. Eraso ia guztiak ezkerretik landu ditu, han zuelako Sterling bizia eta abila. Baina sakontasunak ez dio lagundu zelaia eta jokoa zabaltzeko aukerari. Baina deseroso zegoen Danimarka: ez zeukan baloirik, hain preziatua duen hori. 20. minutua iritsi den arte. Aurreneko aldiz osatu du jabetza oso luzea, euskarrien eta atzelarien artean izan bada ere. Pixkanaka, beldurren nagiak kentzeko balio izan dio, hala ere, eta defentsako lanean presioa goian egiten hasi da. Orduan Ingalaterra zen baloia aurrera eraman ezin zuena, hasieran ez bezala.

Gol aukeren berririk ez zen Wembleyn. Bi ateak kenduta ere, igualtsu izango zen. Harik eta 30.minutuan, Damsgaardek falta batean, area kanpotik, zartako doitua Pickforden sarera bota duen arte. 0-1, eta ezustean eman dio kolpea Ingalaterrari, bikingoek laino arte trinkoetatik bere garaian egiten zuten bezala. Golak aldatu egin du jokoa: etxekoak baloiaren jabe egin dira berriz ere, eta eskuinetik bi eraso kateatu dituzte. Lehendabizikoan, Sterlingek egin du errematea ateko zuloan, baina Kasper Schmeicheli jo dio gerri parean. 38. minutua zen. Bat geroago etorri da berdinketa. Kane aurrelaria euskarrien aurrera jaitsi da areatik, eta bakarrik utzi dute. Burua altxatu, eta Sakaren lasterkaldia ikusi du danimarkarren azkeneko lerroaren bizkarrera. Pase doitua eman dio, erdiratu egin du hark, eta Sterlingen errematea galarazi nahian, Kjaerrek bere atean sartu du, area txikitik.

Ez da asko aldatu partida bigarren zatiaren lehen erdian. Ñabardurak ñabardura aurreko bide berean ibili dira bi taldeak. Aukeretan ere antzeko: biek bana. Hjolbergen urruneko jaurtiketa Pickfordek geratu du 52.minutuan, eta hiru geroago, Maguireren burukada geldikako jokaldi batean, Schmeichelek urrundu du hatz puntekin. Partidaren garrantziak zama izaten segitzen zuen bi taldeetako jokalarientzat. Bizitasunaren konplize bakarra nekea izan zitekeen: minutuak aurrera joan ahala, akaso... Eta gertatu da, horregatik edo beste zerbaitegatik izan bada ere —aldaketekin freskotasuna ere heldu zaio Danimarkari—. Kontua da azkartu egin dela erritmoa, eta zuloak azaltzen hasi direla soropilean. Ematen zuen joera hori Ingalaterraren aldekoa izan zitekeela. Azkenean, ez ditu alferrik jokalari hobeak aurrealdean, eta zuloak azalduz gero, haien fabore haizea.

Etxekoak zain zeuden Danimarka nola harrapatuko aurrera egiten zuenean. Kanpotarrak zirenak, aldiz, baloiarekin beldurrik gabe ari ziren erasoan, aurreko partidetan bezala ez, baina antzera. Horrela iritsi dira azkeneko hamar minutuetara bi taldeak, eta hor etxekoek gehiago eta gorago estutzeari ekin diote, hain berea dutena eginez. Baloia nahi zuten, eta lortu dute jabe egitea. Epaileak 97.minutuan bukatu du partida, eta azkeneko zati horretan baloiak jabe bakarra izan du: Ingalaterra. Partida osoan bezala, hegalak ondo aurkitu ditu, izkinetan jokalariak jarriz. Baina aterako bidea lanbro bilakatu zaio Danimarkak. Aukera bakarra egin du, eta geldikako jokaldi batean izan da, Maguireren burukada batekin. Schmeichelek ondo bota du bere gorputza.

Berdinketak luzapenari egin dio lekua, eta Ingalaterrak beste martxa baten beharra zuela ikusi du Gareth Southgatek entrenatzaileak. Hala ere, aukera zelalan lehendik zegoen Kanek sortu du luzapeneko laugarren minutuan, baina Schmeichelek ederki urrundu dio. Baloia giltzapean gordeta izaten segitzen zuen Ingalaterrak, eta Danimarkak nahikoa lan bazuen zulo guztiak estaltzen, baloiari aurkariek abiadura ematen ziotenean. Etxekoek etxea erasotzen ari ziren kanpotarrak uxatzeko ordua zela erabaki du. Bere zelaian erabat sartu du Danimarka, baloia hartzea lortzen zuen apurretan presioa egiten ziolako. Hori egiten ere badaki, eta ondo egin du. Danimarka aldiz, ez da eroso egoten talde osoa baloiaren atzetik duenean, eta are okerrago bizi ohi da baloirik gabe.

Iritsi behar zuen jokaldiren bat berdinketa haustekoa, eta penalti bat izan da hori. Edo penalti itxurako zerbait. Sterlingi Maehlek emandako ukitua penalti dela erabaki du Makkelie epaileak,102.minutuan, baita VAR-ak ere, eta Kanek bota du. Parean zeukanak, baina, urrundu egin dio. Alferrik Schmeichelen ahalegina, baloia han gertu utzi duelako, eta Kanek ez du berriz kale egin. Aurretik zen Ingalaterra, Eurokopa honetan atzo kenduta beti egon izan den bezala. Luzapeneko bigarren zatian lokartu egin du partida etxeko taldeak: lerroak atzeratuz, eta baloiaren jabe egindakoan ez arriskatuz eta gordez. Hala ere, sustoren bat eman dio Danimarkak, Brathwhiteren jaurtiketa Pickfordek bidali duelako kornerrera 114.minutuan. Hortik aurrera, Kjaer erdiko atzelaria aurrelari ibili da, eta baloia hegaletara eramanez, erdiraketak ateratzeari ekin dio Danimarkak. Etekina, batere ez. Gainera, aldaratzea etxekoek hartzen zutenean, bere zelaira lasterka egin behar danimarkarrek. Jokalari batzuk goian utzi behar gainera, lapurtuz gero haiekin jokatzeko. Ondorioa: defendatzeko jende gutxiago, eta hori etxekoen mesede, baloiarekin ohera sartu eta lo egiteko. Amets gozoan dira orain, igandeko finalaren esperoan.


Summary: Lau pertsona hil ditu Haitiko Poliziak, presidentearen hilketaren harira. Gobernuaren arabera, beste bi susmagarri atxilotuta daude. Jovenel Moiseren emaztea hil ala biziko egoeran jarraitzen du, baina egonkor.

Talde armatu batek Haitiko presidente Jovenel Moise hil, eta haren emazte Martine Moise zauritu zuen atzo goizaldean, haiek bizi ziren etxera sartu eta tiro eginda. Haitiko segurtasun indarrek lau pertsona hil dituzte, eta hilketarekin lotu dituzte. Beste bi atxilotuta daudela zabaldu dute, eta taldeko gainerako kideen bila jarraitzen dutela.

«Lau mertzenario hil ditugu eta beste bi kontrolpean ditugu», esan du Leon Charles poliziaburuak, telebistan eginiko agerraldi batean. Gaineratu duenez, ustezko hiltzaileek hiru polizia bahitu zituzten, eta horieak askatzea lortu dute. Gainerako susmagarriak «hil edo harrapatuko» ditugu.

Claude Joseph behin-behineko lehen ministroak, lasaitasunerako deia egin zuen atzo, eta herritarrei ziurtatu zien herrialdeko segurtasuna «kontrolpean» dagoela. «Beharrezko neurri guztiak» hartzeko prest agertu zen, «nazioa babesteko». Halaber, egungo botere faltaren aurrean, behin-behineko gobernuburuak jakinarazi zuen bera dagoela orain agintean. Handik gutxira, beste agerraldi bat egin zuen: «Ezohiko ministro kontseilua egin ostean, erabaki dugu herrialde osoan setio egoera ezartzea», iragarri zuen.

Port-au-Princeko aireportua itxi zuten atzo. Dominikar Errepublikako presidente Luis Abinaderrek Haitirekiko muga ixteko agindu zuen.

Lehen kolpean, hedabideek herrialdea jasaten ari den indarkeria olatuaren barruan kokatu zuten atzoko hilketa, baina erasotzaileak presidentearen etxe barruraino sartzeko gai izateak indarra eman dio Moisek berak joan den astean haizatutako aukerari: oposizioko kideek eta enpresariek haren kontrako estatu kolpe bat prestatu dutela.


Summary: Erreskate operazioa gelditu dute Floridan, inor bizirik topatzeko itxaropenik ez dutelako. Hamabi solairuko eraikin bat amildu zeneko bi aste bete direnean, gorpuak berreskuratzea da orain daukaten helburu bakarra. 54 gorpu atera dituzte dagoeneko, eta 86 pertsona daude galduta oraindik.

Amaitu da erreskate operazioa. Aurrerantzean, gorpuak berreskuratzeko lana besterik ez da izango, eta kopurua handia izan daiteke, 86 pertsona oraindik galduta daudelako. Ekainaren 24an erori zen eraikina Miamiko Surfside auzoan.

«Jo eta ke egin dugu lan, gau eta egun, bi astez, biziak salbatzeko. Gaurko iragarpena heldu da, kontsentsua dagoelako erreskatearen arduradunen artean: oraindik norbait bizirik topatzeko itxaropena hutsaren hurrengoa da», esan du Miami-Dade konderriko Suhiltzaile buruorde Raide Jadallak.

Dagoeneko 54 gorpu atera dituzte hondakinetatik. Hasieratik zekiten zaila izango zela jendea bizirik ateratzea, eraikinaren solairuak taloen moduan erori zirelako elkarren gainera, eta, ondorioz, oso tarte txikiak geratu ziren. Izan ere, operazioa hasi zutenetik ez dute inor bizirik atera. Erreskate taldekoek esan dutenez, biktimetako asko ohean topatu dituzte, hilik.

Miamiko Surfside auzoko alkate Charles Burkettek esan du oraindik «mirariren bat» gerta zitekeela.

Champlain Towers South eraikinak 136 apartamentu zituen. Horietako 55 erori ziren. Txosten baten arabera, eraikinak «akats larri bat» zeukan diseinuan, eta, horren eraginez, oinarriak ez zuen ura behar bezala kanporatzen. Eraikinak arrakala asko zituela gaineratzen zuen txostenak. Floridako unibertsitate bateko ikertzaileek iaz ondorioztatu zutenez, eraikina bi milimetro hondoratu da urtean, 1990eko hamarkadatik. Izan ere, padura batean eraiki zuten.


Summary: Louis Mapou, Kaledonia Berriko lehen presidente independentista. Bost hilabeteren ostean, UC eta UNI ados jarri dira, eta agintari ezkertiarra aukeratu dute Ozeaniako uhartediaren gobernuburu. «Ohore bat eta ardura pisutsu bat da», adierazi du hark bere kargu berriaz.

Deskolonizazio prozesuko azken erreferendumerako bost hilabete falta direla, Kaledonia Berriak beste mugarri bat jarri du, lehen presidente independentista aukeratu baitu. UNI Independentziarako Batasun Nazionaleko Louis Mapouk hartu du kargua, otsailetik honako haren koalizioaren eta UC Kaledoniar Batasuna alderdiaren arteko negoziazioek arrakasta izan ostean.

Mapou ibilbide luzeko militante eta politikari ezkertiarra da, eta, egun, Palika alderdiaren eta independentistak biltzen dituen FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanaka koalizioaren bulego politikoko kidea ere bada; beti defendatu izan du Frantziatik ateratzearen aldekoen arteko batasuna eta adostasunetara heltzeko beharra eta, hortaz, espero da ideia horietan oinarrituko dela haren agintaldiak iraun bitartean.

Kaledonia Berriko gobernuburua aukeratzeko bozketaren ostean, Ozeaniako uhartediko presidentea pozik agertu da bere kargu berriaz aritzean, eta adierazi du «ohore bat eta ardura pisutsu bat» izan dela postu hori jasotzea: «Azken 30 urteetako unerik zailenera iristear gara. Nire gobernua gertutasunaren gobernua izango da».

Praktikan, Mapou ez da izango lehen gobernuburu kanak eta independentista: Jean-Marie Tjibaou buruzagi historikoa Kaledonia Berriko presidenteorde izan zen 1982tik 1984ra, baina gobernuburu lana egin zuen, garai hartan Frantziako Gobernuaren ordezkariak baitzuen presidente kargua. Hortaz, gaurko berritasuna izan da independentistek kargurik garrantzitsuena, presidente postua, lehen aldiz izango dutela.

Kargu hartze historiko horrez gain, 1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat ere izango dute Kaledonia Berrian, koalizioko 11 kideetatik sei baitira Frantziatik banantzearen aldekoak: UCko eta UNIko hiruna ministro.

Iragan otsailean egindako bozketan, ezustekoa azken horrek izan zuen, espero baino bi boto gehiago jaso baitzituen, eta, beraz, beste ordezkari bat lortu baitzuen gobernuan, EO Ozeaniako Esnaldiaren kalterako; Wallis eta Futunako komunitatea ordezkatzen duen alderdiak zerrenda bateratua aurkeztu zuen UCrekin, baina jokaldia gaizki atera zitzaion, eta ez du alderdikiderik izango gobernu berrian.

Berez, UCk eta EOk aurkezturiko zerrendaburu Samuel Hnepeune zen Kaledonia Berriko presidente bilakatzeko faboritoa, baina bozketan izandako ezusteko horrek planak aldatu, eta hilabeteotako alderdi independentisten arteko desadostasunak eragin zituen.

Hnepeune lehen aldiz sartu da politikan, baina haren ibilbideak gutxi iraungo du, jakinarazi baitu datozen egunetan dimisioa emango duela, eta enpresa mundura itzuliko dela. UNIkoentzat, haren profila izan da negoziazioetako arazoa, Palika alderdiko eledun Charles Washetinek iragan martxoan azaldu zuenez: «Hnepeunerekin, alfonbra gorria jartzen diogu patronalari. [...] Ikuspegi historiko eta ideologiko batetik begiratuta, guretzat ezinezkoa da [haren alde bozkatzea]».

Gaurko bozketaren aurretik, eta Mapouk arrakasta izango zuela jakitun zegoela, EOk erabaki zuen UCrekin osatzen duen Kongresuko talde parlamentario bateratutik ateratzea, «indar orekak errespetatze» aldera. Hortaz, horrek iradokitzen du uhartediko parlamentuko presidentea aukeratzeko bozketan hautagai loialistaren alde egin dezakeela, orain arteko joerari eutsita: egoeraren arabera, alde bat edo bestea babestea.

Egun, Kaledonia Berriko Kongresuko presidentea Roch Wamytan independentista da, eta jada adierazia du berriz aurkeztuko dela kargu horretarako. Hori bai, Wallis eta Futunako komunitatea ordezkatzen duen alderdiak hil honetan azaldu du prest legokeela independentista baten alde egiteko, betiere hautagaia adostua baldin bada. Bozketa hilabete amaieran izango den arren, oraindik zehazteke dago eguna.

Azken erreferenduma, abenduaren 12an

Kaledonia Berriko independentistak agintean daudela egingo dute deskolonizazio prozesuko azken eta hirugarren erreferenduma, abenduaren 12an. Aurreko bietan ezezkoak irabazi zuen, iaz eta 2018an egindakoetan.

Ozeaniako uharte multzoko independentistez eta loialistez osaturiko ordezkaritza bat Parisen izan zen iragan hilabetean, Frantziako Gobernuarekin hirugarren erreferendumaz negoziatzeko; besteak beste, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindiko ministroarekin, Jean Castex lehen ministroarekin eta Emmanuel Macron presidentearekin batzartu ziren, baiezkoaren garaipenaren eta ezezkoarenaren ondorioak argitze aldera.

Bilkura sorta horretan ere argitu behar zuten hirugarren galdeketaren data, eta, adostasunik egon ez zen arren, Parisek alde bakarrez erabaki zuen abenduaren 12ko data finkatzea. Horrez gain, jakinarazi zuen egun horren ostean Kaledonia Berria bi urteko trantsizio epean sartuko dela, 2023ko ekainaren 30era arte; galdeketaren emaitza edozein dela ere, bere estatus berria argitzeko.

Erreferendumaren data, zalantzarik gabe, datorren urteko apirilean egitekoak diren Frantziako presidentetzarako bozen arabera aukeratu dute; izan ere, independentistek ahalik eta beranduenerako nahi zuten, hau da, datorren urteko urrirako, eta loialistek eta Frantziako Estatuak, ordea, aurten egin nahi zuten.


Summary: ETSren esleipen bateko ustezko irregulartasunak salatu ditu EH Bilduk. Euskal Trenbide Sareak 1,2 miloi euroko kontratua esleitu zion Sener enpresari Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko. Lizitazio horren baldintza teknikoen pleguaren dokumentuak enpresaren izena zeramala jakinarazi du EH Bilduk. ETSk dio «akats» bat izan zela, plegua egiteko «dokumentu zahar bat» erabili zutelako.

Josu Estarrona eta Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideek agerraldi bat egin dute ETS Euskal Trenbide Sarearen lizitazio publiko batean ustez emandako iruzur bat salatzeko. Azaldu dutenez, ETSk maiatzean Sener enpresari Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko esleitu zion kontratua enpresarako berariaz diseinatua egon zitekeen.

Otsailaren 2an, Jaurlaritzaren erakunde publikoak lizitazio publikora atera zuen EAEko Trenbide Sarearen Azterlana idazteko laguntza zerbitzuaren kontratazioa, 1,5 milioi euroko aurrekontuarekin, BEZ barne. Bada, EH Bilduko legebiltzarkideek jakinarazi dute lizitazio horren baldintza teknikoen pleguaren izenburua «Contrato Sener» (Sener kontratua) zela, baita dokumentuaren metadatuetan egile gisa agertzen zen pertsonaren inizialak enpresa horretako langile baten izenarekin bat zetozela ere. «Zantzu guztien arabera, lizitazioaren baldintza teknikoen plegua ez du Euskal Trenbide Sareak egiten, Sener enpresak baizik», adierazi du Fernandez de Betoñok.

EH Bilduko kideek azaldu dute dokumentuaren izenburua eta egiletza horiek notariotza batean akreditatu zituztela, eta ETSk lizitazioa Sener enpresa kontratatzeko berariaz diseinatu izan zezakeela ohartarazi dute. Hori horrela izanez gero, erakunde publikoarena esleipen irregular bat izango litzateke, eta lehiaketa publiko guztietan bermatu behar diren berdintasun, gardentasun eta lehia askearen printzipioak urratuko lituzke.

Fernandez de Betoñoren arabera, «baldintza teknikoen pleguaren PDFaren metadatuen arabera, kontratua Senerrekin aldez aurretik hitzartuta zegoelako susmoa argia da», eta horrek kontratazio prozesuan «lehia oztopatzeko, murrizteko edota faltsutzeko» helburua izango lukeela gaineratu du.

Sei enpresa aurkeztu ziren, eta Senerrek irabazi zuen

Behin lizitazioa irekita, martxoaren 4an eskaintzak aurkezteko epea amaitu zen, eta sei enpresa aurkeztu ziren lehiaketa publikora, besteak beste, Sener. Eskaintzak aztertu zirenean, irizpide objektiboak kontuan hartuta, lau enpresak Senerrek baino puntuazio hobea lortu zutela jakinarazi du Fernandez de Betoñok, baina irizpide subjektiboak aplikatuta, ETSk 1,2 milioi eurotan Sener kontratatzea erabaki zuela azaldu du. Hala, bi aldeek ekainaren 18an formalizatu zuten kontratua.

Estarrona legebiltzarkideak adierazi du kasua «oso larria» dela, bere ustez, «frogatuko lukeelako enpresa batzuek harreman pribilegiatuak dituztela, kasu honetan Jaurlaritzarekin, eta honek horren arabera kontratatzen dituela enpresa batzuk ala besteak». Zentzu horretan, lehiaketa publikoak «formalismo eta itxurakeria hutsa» izango liratekeela nabarmendu du.

Horregatik, Iñaki Arriola Garraio sailburuak «derrigorrez» azalpenak eman behar dituela esan du Estarronak: «Azaldu behar du nola den posible lehiaketa publiko batean baldintzen plegua, antza denez, enpresa batek, Senerrek, egitea; zer nolako harremanak dituen enpresa horrekin; ea harreman horiek pribilegiozko harremanak diren; ea enpresa batzuek entxufea duten bere departamentuan edo praktika kolusorioak ezagutzen dituen bere departamentuan, kontuan hartuta sail horrek lizitazio asko egiten dituela».

Ildo beretik, EH Bilduk Arriolaren agerraldia eskatu du, eta galdera sorta aurkeztu du dagoeneko sailburuak «dagozkion argibideak eman ditzan». Gerora, jasotako azalpenen arabera, urrats gehiago egitea beharrezkoa den erabakiko duela azaldu du alderdiak. ETSk dio «dokumentu zahar bat» erabili zela EH Bilduk azaleratutako informazioari erantzunez, ETSk adierazi du gertatutakoa «barruko akats propioa» izan dela, baldintza teknikoen agiria idazteko orduan «dokumentu zahar bat» erabili zela argudiatuz. Halaber, gaineratu du dokumentuaren egilearen lekuan ageri diren inizialak ETSko langile batenak direla, eta ez Senerren lan egiten duen norbaitenak.

Hala, iruzurraren susmoak «ondorio interesatuak ateratzeko» erabili izana leporatu dio erakunde publikoak EH Bilduri, eta jakinarazi du ETSko Sistemen Zuzendaritza gertatutakoa argituko duen azalpen tekniko bat prestatzen ari dela.


Summary: VWek eta BMWek 875 milioiren isunak ordaindu beharko dituzte. Europako Batzordeak zigortu ditu, bost urtez ados jarri zirelako NOx isuriak gutxitzeko teknologietan ez lehiatzeko.

Alemaniako autogile nagusiak gogor zigortu ditu Europako Batzordeak. 502 milioi euroko isuna jarri dio Volkswagen taldeari eta beste 372 milioikoa BMWri, ez ziotelako elkarri lehia egin beren motorren nitrogeno oxido (NOx) isurketak gutxitzeko teknologian. Kartel horren hirugarren partaidea, Daimler (Mercedes), ez dute zigortu, hark egindako salaketak abiatu duelako Bruselaren ikerketa.

Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehia komisarioak eman du isunaren berri, gaur goizean. «Ekoizleek bazuten teknologia isurketa kaltegarriak gutxitzeko EBren estandarrek eskatzen zuten gutxienekoaren gainetik. Baina uko egin zioten lehiatzeari, legeak eskatzen duen baino gehiago garbitzeari», ziurtatu du Vestagerrek. Zehaztu duenez, 2009ko ekainetik eta 2014ko urrira arte, partekatu egin zuten nitrogeno oxidoaren isuriak gutxitzeko beren teknologiari buruzko informazioa, «eta horrek berekin ekarri zuen teknologia hori teknikoki ez garatzea».

Lehen kartel teknologikoa

Lehen aldia da Europako Batzordeak kartel bat zigortzen duela garapen teknologikoa eteteagatik, eta ez prezioetan ados jartzeagatik. Vestagerrek azaldu du «modu txarrean» erabili zutela enpresetan arteko «lankidetza tekniko zilegia».

Enpresek onartu egin dute kartel bat osatu zutela, eta, horregatik, %10 txikitu diote isuna BMWri, eta %45, berriz, VWeri. Azken horren isuna handiagoa da taldeko hiru autogilek —VWek, Audik eta Porschek— hartu zutelako parte legez kontrako elkarrizketetan. Daimlerrek 727 milioi euroko isuna jaso ahal zuen, baina auzia salatu izanak libratu egin du.


Summary: Ansa II-Larrañaga izango dira Urriza-Aizpuru III.aren aurkariak San Ferminetako finalean. Ansa II eta Larrañagak 26-30 kanporatu dituzte, Galarretan, finalerdi bizi batean Juanenea eta Barrenetxea IV.a

Ansa II-Larrañagak 26-30 irabazi zioten Juanenea-Barrenetxea IV.ari San Fermin Torneoko finalerdian eta Urriza eta Aizpuru III.aren aurkariak izango dira datorren asteazkenean, uztailak 14, Galarretan jokatuko den finalean.

Finalerdiak ez zuen huts egin. Oso partida polita izan zen eta lau erremontistek abiadura handian jokatu zuten. Bi aurrelariek nahiago izan zuten beren bertute nagusia zukutu, hau da, pilota indarrez jotzea abiadura emanez.

Juaneneak eta Barrenetxeak agindu zuten markagailuan, baina ez zuten partida ixten jakin. 25-24koaren ondoren, 1-6ko partzialak urdinen aldera eraman zuen partida Larrañagaren lau tantorekin. Partida hasiera ona izan zen gorrientzat eta lau tantoko aldeak eraman zituzten. Ansak eta Larrañagak 18na eta 22na berdindu zuten eta aurkariek baino indartsuago bukatu zuten.

Ansa III.ak 17 tanto eta bi akats egin zituen, bikotearen pisua eraman zuena izan zen, eta Barrenetxea gorrietan oso ondo aritu zen hiru tanto sakez eta hamar piloteoan eginda. Hori bai, Larrañagak bi tanto egin zituen sakean eta bost piloteoan, eta bi sake eta bi tanto kateatu zituen amaieran. Juaneneak hamar tanto eta hiru akats egin zituen.

Finalean, irabazleek Urriza eta Aizpururekin egingo dute topo, ligaxkan hauek irabazi zuten, baina Juanenea eta Barrenetxearen aurka ere galdu zuten eta finalerdian egoerari buelta eman diote.

Loitegi eta Zubiri, finalistak

B multzoko San Fermin Torneoan, Loitegik eta Zubirik 30-26 irabazi zieten Zaldua II.ari eta Labakari finalerdian eta finala Urrutia II-Martirenaren aurka jokatuko dute. Partidak amaiera berdindua izan zuen, Loitegik eta Zubirik argi eta garbi menderatu ondoren. Hasiera parekatuaren ostean, gorriek 17-10, 22-15 eta 27-19 ihes egin zuten, baina Zaldua II.ak eta Labakak, lana oinarri hartuta, desabantaila murriztu zuten eta bi tantora hurbildu ziren, 27-25. Amaieran, baina Loitegi eta Zubiri ez ziren kikildu eta finalera sailkatzeko gai izan ziren. Atzelariak nabarmendu ziren. Labakak 12 tanto eta akats bat egin zituen, eta Zubiri izan zen partidako onena 15 tanto eta bi akatsekin.

Finalerako sarrerak

San Fermin Torneoko bi finalak uztailaren 14an jokatuko dira Galarretan eta Oriamendik sarrerak salgai jarri ditu hurrengo estekan: https://tickets.kutxabank.es/#/es/detalle/JAIALDIA210714 @Janto_KB/GALARRET


Summary: Hego Euskal Herrian 905 kasu izan dira egun bakarrean. Atzoko diagnostiko testen %8,1ek eman dute positibo. Nafarroako egoera apurka ari da hobetzen.

Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek erakusten dute birusaren transmisioak harrotuta jarraitzen duela. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua kezkatzekoa da: Osakidetzak eta Osasunbideak 905 positibo detektatu zituzten atzo. Zehazki, 11.071 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %8,1 izan zen positiboen ehunekoa.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 294 izan dira. Gainera, Gipuzkoan 260 kutsatu zenbatu dituzte; Nafarroan, 256, eta Araban, berriz, 62. Edonola ere, bereziki aipatzekoa da Nafarroako egoera, egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopuruak beheranzko joeran jarraitzen duelako. Joan den uztailaren 4an detektatu ziren kutsatze gehien, 507, eta, ordutik hona, jaitsi egin dira kutsatzeak egunez egun. Nolanahi ere, kutsatu kopurua eta positiboen ehunekoa altua da oraindik ere. Hala, Osasunbideak 1.811 diagnostiko proba egin zituen atzo, eta, horiek oinarri, %14,1 izan zen positiboen portzentajea Nafarroan.

Bestalde, ospitaleei dagokienez, herenegun hogei lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, 34 lagun dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan gaitzak jota.


Summary: Murchanteko ustezko hiltzailea atxilotu dute, Donostian. Gizonezkoaren bila ari ziren atzotik poliziak, eta autoa Legazpin agertu da goizean; baina Zumarragan haren bila izan den operazioak ez du emaitzarik eman. Donostian jardun dute haren bila ondoren, eta han atzeman dute.

Donostiako Gros auzoko Pasaia kalean atzeman dute gizona, Pedro Maria R. J., 41 urtekoa, 30 orduko bilaketaren ostean. Euskadi Irratiaren arabera, ile-apaindegi batean atzeman dute, eta itxura aldatzeko asmotan ibil zitekeen atxilotu dutenean.

Atzo Murchanten (Nafarroa) ustez emakume bat labanaz hil zuen gizonezkoa bilatzeko operazioa egin zuen Ertzaintzak Zumarragan, Foruzaingoarekin elkarlanean, susmagarriak senideak dituelako Gipuzkoako herrian. Atzo arratsalderako bertan behera utzi zuten operazioa, ez zutelako gizonezkoa topatu.

Zumarragako alkate Mikel Serranok esan du susmagarria ez dagoela herrian erroldatuta, eta ez dela inoiz egon. Eitza auzoan egin zuten bilaketa atzo. Alkateak azaldu duenez, protokoloak agintzen zuen susmagarriaren senideekin zuzenean hitz egitea, eta horregatik egin zuen operazioa Ertzaintzak.

Hainbat hedabideren arabera, susmagarriaren autoa Legazpin agertu da gaur goizean, eta gero Donostian jarraitu dute haren bila. Informazio horien arabera, taxi gidari batek adierazi du susmagarriaren deskripzioarekin bat datorren gizonezko bat garraiatu duela gaur goizean Gipuzkoako hiriburuan. Gaineratu duenez, oso urduri zegoen gizonezkoa. Beste lekuko batzuek esan dutenez, gizona bigarren eskuko auto bat erosteko asmotan zebilen. Azkenean, Ertzaintzaren auto kamuflatu bat lapurtu du: errotulatu gabeko Seat Leon urdin bat. Ertzaintza goizetik ibili da Donostiatik ateratzen ziren ibilgailuak banan-banan aztertzen.

Atzo goizean gertatu zen hilketa, NA-6840 errepidean, Murchanteko futbol zelaiaren parean (Nafarroa). 10:24an, gizon batek autoarekin jo zuen emakume baten ibilgailua, eta errepidetik aterarazi zuen, arroilan erortzeraino. Gizona labana batekin joan zitzaion, eta autoan bertan hil zuen. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil zuen gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan Murchanten bizitzen.

Hiltzaileak ihesari eman zion, eta haren bila aritu dira Foruzaingoa eta Ertzaintza, elkarlanean. Gizonak «aurrekari ugari» ditu: 1998. urtean Donostian epaitu zuten, beste bi akusaturekin batera, Legorretako gasolindegi batean lan egiten zuen emakume bat tiroz hiltzea egotzita, baina absolbitu egin zuten. Gainera, zenbait salaketa izan ditu, baimenik gabe armak edukitzeagatik eta labanaz eginiko beste eraso batzuengatik.


Summary: ELAk ziurtatu du erreformak pentsioak murriztuko dituela. Sindikatuak dio «belaunaldien arteko ekitate tresnak txeke zuria» emango diola Espainiako Gobernuari etorkizuneko pentsioak txikitzeko.

Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek, eta CEOE eta Cepyme patronalak hitzartutako pentsioen erreformaren lehen zatiak «ondorio larriak» izango dituela ohartarazi du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak.

Erreformaren inguruan «sortutako desinformazioari eta propagandari» aurre egin nahi diola aldarrikatu du, eta puntu batean jarri du indar gehien: «belaunaldi arteko ekitate tresna«. «Gobernuak pentsioetan murrizketak egiteko txeke zuria dela, erretiro adina edo pentsio berrien kalkuluaren gisakoetan neurri berriak hartzeko aukera eskaintzen diolako».

Berez, «belaunaldi arteko ekitate tresna» ez dago indarrean, oraindik ez baitute zehazki zer den definitu. Azaroaren 15era arteko epea eman diote beren buruari Espainiako Gobernuak eta gizarte eragileek tresna negoziatzeko. Aurreko erreformetako Iraunkortasun Faktorea ordezkatu behar du, eta haren helburua da pentsioetan egiten den gastua kontrolpean izatea; edo beste modu batera esanda, asko ez handitzea. Jasangarritasun faktorea bizi itxaropenari lotuta zegoen, eta aurreikusten zuen bizi itxaropena handitu ahala, txikitzea langile baten hasierako pentsioa. Ez da inoiz ezarri.

«Belaunaldi arteko ekitate tresna», berriz, espresuki baby boom-aren belaunaldiari begirako tresna bat izango dela iradoki du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak, hau da, 1958tik 1975-77ra arte jaio zirenentzat. Belaunaldirik jendetsuena da hori, aurki hasiko da erretiroa hartzen, eta horrek ekarriko du pentsioetan egiten den gastua gehiago bizkortzea. Horregatik, Escrivak azaldu du ideia dela belaunaldi horrek besteek baino pentsio txikiagoa izatea, edo gehiago lan egin behar izatea pentsio osoa kobratzeko. Adierazpen horiek iskanbila sortu zutela ikusita, «egun txarra izan eta gaizki esplikatu» zela esan zuen ondoren ministroak, eta atzo aipatu zuen agian ez dela beharrezkoa izango.

ELAk ez dio sinesgarritasun handirik eman Escrivaren zuzenketari, eta, funtsean, «belaunaldien arteko elkartasun tresnak» Iraunkortasun Faktoreak egin behar zuena egingo duela ziurtatu du Mikel Noval sindikatuko azterketa taldeko buruak. «Iraunkortasun Faktorea pentsioak doitzeko mekanismo automatiko gisa formulatu zen; gobernuak etorkizuneko pentsioak murriztu zitzan, bizi itxaropena handitzen bazuen. Hau da, urte gehiago bizitzea bada aurreikuspena, urteko diru sarrerak murrizten dira. Eta horixe espero dugu aurtengo erreformarekin».

KPIaren araberako eguneratzea

Bestetik, Janire Landaluzek gogorarazi du erreformak, gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan finkatzeko eskaerari muzin egiteaz gain, gehienezko pentsioei ere eragiten diela, erretiro aurreratuak eragozteko. Gainera, garrantzia kendu dio Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek azken erreforman gehien nabarmendu duten kontua, hots, aurreratzean pentsioak KPIaren arabera eguneratuko direla. «Praktikan, 2018tik aurrera aplikatzen ari dira hori, aurrekontuen bidez», esan du Janire Landaluzek. Gainera, «bost urterako soilik ezarriko da, hala adierazita dagoelako akordioan».

ELAk nabarmendu du erreforma Espainiako gizarte elkarrizketaren emaitza dela, «gizarte bakea» bilatzen duen organo batena. Haren filosofia eta Toledoko Itunarena gaitzetsi ditu: «Horretarako balio dute mahai horiek, murrizketak bideratzeko eta desmobilizatzeko».

Eskaria alderdiei

Horregatik guztiagatik, idazkari nagusiaren hitzetan, ELAk ordezkaritza duten alderdiei eskatuko die «erretiro aurreratuan planteatutako murrizketak argi eta garbi errefusatzeko, bai eta Iraunkortasun Faktorea indargabetzea exijitzeko ere, beste mekanismo batez ordezkatzeko aukerarik gabe. Era berean, pentsiodunen mugimenduaren eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deitutako urtarrilaren 30eko greba orokorraren aldarrikapenak ere sartu behar dira«.

EAJren eta EH Bilduren botoek pisu handia izan dezakete pentsioen erreformaren tramitazioan, baldin eta, dirudien bezala, PPk ez badu babesten.


Summary: Naia Zuriarrain: «Eztanda egin nuen, eta nahi zuten dena esango niela esan nien». Uztailaren 12an epaituko dute Naia Zuriarrain, 13/13 sumarioan. 2010ean egindako sarekada bat du oinarri auziak, eta garai hartan Guardia Zibilaren eskutik jasandako torturei buruz hitz egin du bideo batean.

Uztailaren 12an epaituko dituzte Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre, Nerea Redondo eta Juan Mari Jauregi Espainiako Auzitegi Nazionalean, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egin zuten lana «ETAren mende» egin zutela iritzita. Euskal presoen abokatuak edo presoen aldeko mugimenduan ibilitakoak dira guztiak, eta, hamar urte pasatxo eta testuinguru aldaketa nabarmen baten ondoren, astelehenean epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean.

13/13 auziak 2010ean egin zen sarekada bat du oinarri. Fernando Grande-Marlaska gaur egungo Espainiako Barne ministroak agindutako operazio hartan, hamar lagun atxilotu zituzten, baina azkenean hamahiru auzipetu zituzten. Horietako zenbait auzipetuk salatu zuten torturatuak izan zirela, eta gaineratu zuten emakumeen kasuan are urrunago joan zela tortura eta tratu iraingarri hori. Epaiketa hastear den honetan, jasan zituen tortura eta tratu laidogarri horien guztien kontakizuna egin du Naia Zuriarrain auzipetuak. Bideo baten bitartez adierazi ditu atxilotuta egon zen bost egunetan bizi behar izan zuenaren nondik norakoak.

«Nire bila etorri ziren ziegara, eta zarata handiz eta bortizkeriaz eraman ninduten gela batera, karatula bat jarrita. Gelan sartu bezain pronto konturatu nintzen zapaltzen nuen lurra biguna zela, goma-aparrez egina balego bezala». Hala gogoratu ditu atxilotu ondorengo lehen momentuak, eta nabarmendu du hasieratik bortizkeriaz tratatu zutela. Gelara sartzean, argitasuna sentitu zuela azaldu du, eta Espainiako Guardia Zibilaren agente bat bere eskuinaldean jarri zela sumatu zuela: «Belarri ondo-ondoan jarri, eta ‘hitz egingo duzu’ oihukatu zuen bere indar guztiarekin. Oihu bakoitzaren ostean txistu gisako bat sumatzen nuen belarrietan. Bitartean, beste guztiak, mutu».

Jarraian, «gaizki» pasatuko zuela esan zioten, eta haien «etsai» kontsideratzen zutela. Horren ondoren, gelditu ere egin gabe etorri ziren irain eta eraso askotarikoak. Bera biluzten saiatu ziren lehenik, eta, nahi zutena egin ez zuenez, hiru-lau agenteren artean hasi ziren bera biluzten: «Gogor eusten saiatzen nintzen, aurka egiten, baina indarrez kentzen zizkidaten jantziak. ‘Bero jartzen gaitu aurka egiteak’, esaten zidaten». Bideoan gogoratzen duenez, azkenean kuleroetan utzi zuten, eta bi besoak goma-aparrez inguratu zizkioten, era horretan, tratu txarren arrasto posible guztiak deuseztatzeko: «Guztiz estalita nituen besoak eta eskuak, besapera arte heltzen zitzaidan goma-aparra».

Guztiz biluzita, bere gorputzari buruzko iruzkin kalifikatzaileak egiten hasi zirela azaldu du auzipetuak, eta bitartean ukituak ere egiten zizkiotela: «Komentarioak egiten zituzten nire gorputzaren inguruan, nazka ematen niela eta abar. Titiak, gorputza… ukitzen zizkidaten, eta bitartean botila batetik ur hotza botatzen zidaten burutik behera, lepotik behera…». Ur hotza botatzen zioten bakoitzean, «abisatu dizugu gaizki pasatuko zenuela» eta horrelako esaldiak esaten zizkioten, atxilotuak berari egiten ari zirena saihestu ahalko balu bezala. Gero, poltsarekin jarraitu zuten: «Arnasa hartzen hasi eta poltsa ahora sartzen zitzaidan; ito egiten nintzen». Hori ikusita, poltsa hortzekin hausten ahalegintzen zen Zuriarrain, baina hautsi eta berehala beste bat jartzen ziotela azaldu du: «Halako batean arnasa ez hartzen saiatu nintzen zorabiatzeko, ea horrela gelditzen ziren, baina ez nuen asko iraun».

Azkenean, zorabiatu eta lurrera erori zela kontatu du, baina oraindik egoeraz kontziente izaten jarraitzen zuela: «Lurrean nengoela nire gainera bota ziren. Alde egiten saiatzen nintzen, baina ezin nuen». Hala, bere buruari min egin nahi izan ziola aitortu du, dena bukatu zedin: «Hormaren kontra jo nahi nuen, dena bukatu zedin nahi nuen, baina ezin nuen mugitu». Eta, une etsigarri horretan, are gogorrago torturatu zuten: «Buruz gora jarri ninduten, eta ur pila bat bota zidaten aurpegira. Ura sartu zitzaidan sudurretik, ezin nuen arnasa hartu». Tratu hori muturreraino eraman, eta azkenean eztanda egin zuen: «Eztanda egin nuen, eta nahi zuten dena esango niela esan nien».

Ez da bakarra izan

Hala, torturapean oinarritutako adierazpen batzuetan oinarrituta epaituko dute Naia Zuriarrain Espainiako Auzitegi Nazionalean, astelehenean. Zuriarrainen antzera, beste zenbait auzipetuk ere tortura jasan izana salatu zuten, eta horietako batzuk testigantza ere eman dute atxilotu zituztenean egin zietenaren inguruan; Saioa Agirre auzipetuak, kasurako. Bere kasuan ere bideo baten bitartez eman zuen testigantza, eta Zornotzako Mugimendu Feministarekin elkarlanean egin zuen, Gu ere Saioarekin lelopean. Bertan, atxilotu zutenetik egunez egun pasatu behar izan zuena xehatzen du.

«Madrilera iristean hasi ziren oihuak eta mehatxu etengabeak; gorriak ikusiko nituela esaten zidaten», dio bideoan. Ziegatik atera, eta beste ziega hotz eta zikin batera eraman zutela azaltzen du, eta bertan torturatu zutela: «Buruan kolpatzen zidaten, jo egiten ninduten». Kolpeekin batera, mehatxuak ere egiten zizkiotela kontatu du, eta berarekin «akabatu» nahi zutela errepikatzen zutela behin eta berriro. Horrekin batera, sexu abusuak ere egin zizkioten: «Ni biluzten hasten ziren, baina ez nienez uzten, sekulako zaplaztekoak ematen zizkidaten aurpegian. Biluzi nindutenean, iruzkin nazkagarri artean, gorputz osoan ukituak egin zizkidaten».

Larunbatean, manifestazioak

Astelehenean hasiko da epaiketa, Madrilen, eta, hasi baino lehen, azken mobilizazio eta manifestazioak egingo dituzte asteburu honetan. Donostian eta Bilbon egingo dituzte, larunbatean, eta eguerdian izango dira biak, 12:00etan: Saguesetik irtengo da lehena, eta Jesusen Bihotza plazatik bigarrena. Orain arte, ekitaldi, solasaldi eta bestelako ekitaldi asko antolatu dituzte Euskal Herri osoan auzipetuei elkartasuna eta babesa adierazteko, bai auzipetuen sorterri eta bizitokietan, bai beste hainbat herri eta hirietan, eta epaiketa hasi aurretiko azken asteburuan ere gauza berbera egingo dute.


Summary: Esako urtegiaren ondoan 1.700 hektareako potasa meatzea eraikitzeko baimena eman du Espainiako Gobernuak. Erabakia txarretsi du Ekologistak Martxan elkarteak: «Muga proiektuak ondorio larriak izan ditzake ingurumenean eta segurtasunean»

Urteetako gatazka itxi nahi izan du Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikorako Ministerioak, Muga meatze proiektuari oniritzia emanda. Lur azpitik potasa minerala ateratzeko proiektua da, eta Zangozatik (Nafarroa) gertu eraiki nahi dute, Esako urtegitik kilometro gutxira. Geoalcali enpresak aurkeztu zuen proiektua.

Azpiegiturak 1.700 hektareako luze-zabalera izanen du, eta 600 metroko sakonera duten tunelak eraikiko dituzte Nafarroa eta Aragoi (Espainia) arteko lurren azpian. Hori egiteak, baina, «arrisku handia» duela salatu dute hainbat adituk eta talde ekologistak. Azken urteetan, hamaika alegazio aurkeztu dizkiote proiektuari, Espainiako Gobernuak atzera bota zezan.

2015ean, esate baterako, Nafarroako Gobernuak hamar alegazio aurkeztu zizkion proiektuari: meatzea egiteko lanetan akuiferoetara egin litezkeen isuri toxikoak, hondakinak, elektrizitate sareak inguruko faunari eragin diezaiokeen kaltea, lurraren higatzea, airearen kutsadura eta paisaiaren gaineko eragina aipatu zituen Isabel Elizaldek, garai hartan Ingurumen kontseilari zenak, parlamentuan eginiko agerraldian: «Isurien inguruan, adibidez, enpresak dio ez dela halakorik gertatuko, baina teoria hutsean oinarritzen dira; guk proba gehiago egiteko eskatu diegu».

CHE Ebroko Konfederazio Hidrografikoak berak ere alegazioak aurkeztu zituen proiektuaren hasieran, Esako urtegi inguruan lurrikarak eragiteko arriskua zegoelakoan.

Ekologistak Martxan taldearen ustez, baina, prozesua «oker» egin da hasieratik beretik: «Bost urte luze hauetan, harrigarriki, enpresari aukera eman zaio hasierako proiektua aldatzeko eta zuzentzeko, behin baino gehiagotan. Eta deigarria da, halako proiektu bat atzera bota behar zelako hasieratik beretik, dauzkan gabezia tekniko izugarriengatik». Hondoratze arriskua eta eragindako sismikotasuna aipatu dituzte, besteren artean. Ekologisten ustez, gabezia horiek konpontzeke daude oraindik.

2019an, beste traba bat gainditu zuen Geoalcali enpresak: ingurumen eraginaren txostena lortu zuen, eta bidea erraztu zion horrek, orain Espainiako Gobernuaren lizentzia lortzeko. «Bere burua zuritu du Geoalcalik urte hauetan guztietan, hainbat udalen eta Nafarroako Gobernuaren babesa lortuta». Hain zuzen, Nafarroako Gobernuaren jokabidea kritikatu du Ekologistak Martxanek: «Proiektu jasangaitz eta kutsakorrez bete nahi dute Zangozako eskualdea: Esako urtegiaren handitzea, Smurfit Kappa papertegia, Viscofanen lantegia...».

Muga meatze proiektuak eraginen dituen albo-kalteei buruz, honakoak aipatu dituzte ekologistek: «Ur kontsumo neurrigabea, lur azpiko galeriak hondakinez betetzea, errepide bidezko garraioa handitzea eta Loitiko failan eta Esako urtegiaren inguruan lurrikarak eragitea».

Geoalcali enpresaren esanetan, 800 lanpostu sortuko lituzke Muga meatze proiektuak. Talde ekologistek eta adituek, berriz, zalantzan jarri dute kopuru hori. «Puztuta» dagoela uste dute, eta sortuko diren postuak ez direla «iraunkorrak» izanen. «Nafarroako, Aragoiko eta Espainiako gobernuek proiektu desarrollisten aldeko apustu garbia egin dute, eta horrek enpresa handiei bakarrik egiten die mesede, baina kalte izugarria ekarriko diete inguruan bizi diren pertsonei eta ingurumenari», salatu du Ekologistak Martxan-ek.


Summary: Lehen Mailako euskal talde guztiak entrenatzen hasi dira. Gaur hasi dira Reala eta Osasuna, eta aurreko egunetan egin dute Alavesek eta Athleticek. Nobedade handirik gabe ekin diote denboraldi-aurreari laurek ere.

Espainiako Ligan lehiatzen diren gizonezkoen euskal talde guztiak hasi dira 2021-2022 denboraldia prestatzen. Alaves izan zen lanera itzuli zen aurrenekoa, herenegun, Athleticen txanda izan zen atzo, eta Realak eta Osasunak gaur ekin diote. Hilabete pasa inguru dute liga hasierara puntuan iristeko. Lehen jardunaldia abuztuaren erdialdeko asteburuan jokatu da. Hauek dira euskal taldeen partidak: Osasuna-Espanyol (08/14, 17:00etan); Alaves-Real Madril (08/14, 22:00etan); Bartzelona-Reala (08/15, 20:00etan), eta Elx-Athletic (08/16, 22:00etan).

Alaves

Joan den denboraldian azken unean lortu zuen mailari eustea. Javier Callejak Abelardo Fernandez ordezkatu zuen aulkian liga amaitzeko bederatzi jardunaldiren faltan, eta taldea suspertzea lortu zuen. Sasoi honetan ere mantentzea izango du helburu Alavesek. Neurri handi batean, talde bera edukiko dute arabarrek, baina egia da aurreko sasoian garrantzitsuak izandako pare bat jokalari galdu dituela: kasurako, Lejeune erdiko atzelaria eta Battaglia euskarria. Utzita aritu ziren, eta haien taldeetara bueltatu dira; Lejeune Newcastlera eta Battaglia Sporting Lisboara. Manu Garcia kapitainak, Deyversonek eta Burguik eta ere ez dute jarraituko. Pellistri erasoko erdilaria Manchester Unitedek utzita zegoen, baina Alavesek uruguaitarrak Gasteizen jarraitzea nahi du, eta hori jakinarazi dio Ingalaterrako taldeari. Jokalaria konforme dago.

Bi fitxaketa egin ditu Alavesek. Toni Moya Atletico Madrilen harrobian hazi da, eta lehen taldean partida bakanen bat jokatu duen arren, ez du lortu tokirik egitea Diego Simeoneren taldean. 23 urte dauzka, eta jokatu dezake bai erdiko atzelari gisa, baita euskarri moduan ere. Taichi Hara japoniarra, bestalde, 1,90 metro luze den 22 urteko aurrelaria da. Alavesen menpeko Istra 1961 (Kroazia) taldetik dator. Azken denboraldian bi gol sartu zituen hamalau partidatan.

Denboraldi-aurreko lehen lagunartekoa uztailaren 14an jokatuko du Alavesek. Ibaian, taldearen entrenamendu gunean, izango da, Logroñesen aurka (19:00). Uztailaren 30etik abuztuaren 6ra egonaldia egingo du La Manga del Mar Menorren (Espainia).

Athletic

Marcelino Garcia Toral Athleticen entrenatzaileak prentsa agerraldia egin zuen, atzo, Lezaman, denboraldi-aurreko lehen lan saioa bukatuta: «Epe laburreko helburuak ezartzen ditut. Halere, Europara sailkatzeko borrokan egoteko ilusioa eta grina eduki behar ditugu». Ernesto Valverderen aginduetara, 2013 eta 2017 artean, denboraldiro lortu zuen Europako lehiaketetara sailkatzea, baina jada lau denboraldi daramatza txartelik lortu gabe. Espainiako Kopako finala irabazita eduki zuen horretarako aukera aurreko sasoian, baina Bartzelonak 4-0 irabazi zion.

Eta sasoi berriari aurre egiteko, Alex Petxarroman da fitxaketa bakarra. Realeko harrobian hazi da, eta jokatu dezake bai eskuin hegaleko atzelari gisa, edo euskarrian. Nolanahi ere, ez dago argi lehen taldean geldituko den edo utzita aterako den. «Neurri handi batean, oraingoekin ariko garela esan dezaket. Merkatuan aukeraren bat egon daiteke, baina...«, aitortu zuen Marcelinok, atzo. Merkatua, baina, geldi antzean dago.

Bigarren taldeko Nico Williamsek —lehen taldearekin minutu batzuk jokatutakoa da—, Serranok, Agirrezabalak, Artolak eta Pradosek lehen taldearekin egingo dute denboraldi-aurrea, eta ikusteke dago Marcelinoren aginduetara jarraituko duten ala ez. Unai Lopezek, Ibai Gómezek, Iñigo Vicentek, Nolaskoainek, Cordoba eta Kenan Kodrok kontratua dute, baina ez dira entrenatzailearen gustukoak.

Hasi dira entrenamenduak, baina hainbat arazo fisiko tarteko, Yuri, Iñaki Williams, Yeray, Capa, Zarraga, Kodro, Peru eta Cordoba ez ziren taldekideekin batera entrenatu. Zuri-gorriek bederatzi eguneko egonaldia egingo dute St. Gallenen (Suitza), eta lehen lagunartekoa St. Gallenen beraren kontra jokatuko du uztailaren 17an (16:00).

Reala

No news, good news Realean; hau da, berririk ez bada, hobeto. 2019-2020an bezala, aurreko denboraldian ere Europako Ligarako sailkatu zen Reala, eta, gainera, Espainiako Kopa irabazi zuen, berriro, 34 urte geroago. Taldeari eutsi dio, horrenbestez, baikorrak izateko motiboak baditu Imanol Alguacil entrenatzaileak.

23k jokalarik parte hartu dute, gaur, Zubietan, aurreneko lan saion. Han izan dira William Jose, Aihen eta Kevin, nahiz eta klubak taldetik kanpo nahi dituen. Silvak ez du entrenamenduan parte hartu, arrazoi pertsonalengatik. Eta nobedadeen artean, bigarren taldeko Jon Pacheco atzelaria, eta Robert Navarro erasoko erdilaria. Ikusteko dago lehen taldean geldituko diren ala ez.

Realak egin nahi ditu pare bat fitxaketa; batez ere, atezain bat eta ezker hegaleko atzelari bat. Aterako hautagaiak dira Ionut Radu errumaniarra (Inter) eta Mathew Ryan (Arsenal) australiarra; eta ezker hegalerako Carlos Clerc (Levante) kataluniarra. Fitxaketarik ez du egin Realak, baina Alexander Isak erdiko aurrelariaren —uztailaren 26an itzuliko da, Suediarekin Eurokopan aritu eta gero— eta Jon Guridiren kontratuak berritu ditu, 2026 eta 2024ra arte.

Alguacilek muturra okertuko zuen ziurrenik, jakinarazi ziotenean Mikel Oiarzabal, Martin Zubimendi eta Mikel Merino deitu dituela Espainiako selekzioak Olinpiar Jokoak jokatzeko. Horiek ezin izango dute denboraldi-aurrea osatu liga hasi aurretik. Sagnan ere deitu dute Frantziako selekzioarekin aritzeko, baina apenas jokatu zuen aurreko sasoian, eta klubak saldu egin nahi du. 2024ra arteko kontratua du.

Uztailaren 24an jokatuko du aurreneko lagunartekoa: Zubietan, Alavesen aurka (19:00). Ez du egonaldirik egingo Donostiatik kanpo.

Osasuna

Osasunako jokalariek ere gaur entrenatu dute aurrenekoz sasoi honetan. Bi taldetan banatuta ekin diote, Taxoaren. Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak mailari eustea du xede, nahiz eta azkeneko bi denboraldietan aise antzean edo, behintzat, azken partidetan sufritu gabe lortu zuen mailari eustea. Taldearen bizkarrezurra ez du aldatuko taldeak, ez baitu jokalari nabarmenik galdu. Jon Moncayola harrobiko euskarriaren jardunak atentzioa eman zuen azken denboraldian, baina gorritxoen zuzendaritza azkar ibili zen, eta 2031ra arteko kontratua sinatu du erdilari nafarrak.

Batik bat erasoa indartu du Osasunak. Ante Budimir izan zen taldearen goleatzaile nagusia (11 gol). Mallorcak utzita aritu zen, eta gorritxoen zuzendaritzak erabaki zuen jokalaria erostea. Kike Garcia azken bost urteotan Eibarren aritutako aurrelaria ere fitxatu du, behin talde armagina Bigarren Mailara jaitsita. Jose Angel Valdes Cote azkeneko lau sasoietan Eibarren aritutako ezker hegaleko atzelariak ere Osasunan jokatuko du. Ez du jarraituko, ordea, Jonathan Calleri argentinarrak, nahi eta errendimendu ona eman duen aurrealdean. Utzita zegoen.

Braulio Vazquez Osasunako kirol zuzendaria hedabideen aurrean mintzatu zen atzo, Cote-ren aurkezpenean, eta adierazi zuen %99 batean itxita dagoela taldea, eta «pozik» dagoela hori lortu duelako denboraldi-aurrea hasi berritan. Lehen lagunartekoa hilaren 17an jokatuko du, Taxoaren bertan, bigarren taldearen kontra. Osasunak ez du egonaldirik egingo.


Summary: Bilboko Irria izeneko kultur astea egingo dute Konpartsek. Abuztuaren 26tik 29ra izango da. «Ez-jaiak» izan beharrean, aste kulturala izango dela jakinarazi dute.

Gaur goizean aurkeztu dute Bilboko konpartsek Arriaga plazan abuztuaren 26tik 29ra antolatuko duten Bilboko Irria kultur astea. Ekinbidearen ikurra izango dena ere erakutsi dute: Marijaiaren ahoa irudikatzen du. Nerea Matute Garcia de Jalon eta Arkaitz Peña Iturain Bilboko Konpartsen bozeramaileek adierazi dute aurten ere jairik ez dela egongo, eta haien proposamena ez dela «ez-jaiak sortzea». Haien kultur programazioaren helburu nagusia Bilbori «irria berreskuratzen laguntzea» izango da, «COVID-19aren oinazearen eta konfinamenduetako nekearen ostean».

Matutek eta Peñak esan dutenez, kultura eredu parte hartzaile, feminista, herrikoi eta euskaldunaren arabera ere egin daiteke. Horretarako, herritarrei eskainiko dizkiete «bizitza, kirola, kultura, identitate kolektiboa eta Bilborekiko zein komunitatearekiko konpromisoa»; osasun neurri guztiak beteta, ohartarazi dutenez.

Bilboko Udalarekin harremanetan daudela aipatu dute, eta «elkarrekin lan egiteko borondatea» egon badagoela ere erantsi dute. Aurretik egon diren ekitaldietan arazorik egon ez dela jakinarazi dute, eta segurtasun neurriekin «oso zorrotz» jokatuko dutela gogorarazi dute. Gainera, gehitu dutenez, ez da gaueko emanaldirik egongo: «Bilboko Irria goizean, eguerdian eta arratsaldean izango denez, publikoak jesarrita eta distantziak mantenduta egon beharko du. Era berean, emanaldi guztiak aire zabalean izango dira». Datozen asteetan iragarriko dute zein izango den agenda, baita izena emateko bideak zeintzuk izango diren ere. Osasun neurrien inguruko zehaztapenak ere zabalduko dituzte.

Konpartsakide Eguna Areatzan

Uztailaren 17an, Konpartsakide Eguna izango da Areatzan. «Bilboko Irriaren aurreko topagune eta beroketa saioa» izango dena. Hurrengo astean jakinaraziko dute egitarau osoa. Aurreratu dutenez, 12:30ean hasiko den «kultura eta bizitzaren aldeko» kalejira izango da eguneko ekitaldi nagusia, eta bertaratzeko deia egin diete Bilboko herritarrei.


Summary: Elkarrekin Podemos IU-k dio Jaurlaritzaren ingurumen lege egitasmoek industriari mesede egiten diotela. Koalizioak 101 zuzenketa aurkeztu dizkie Jaurlaritzaren Ingurumen eta Ondare Naturalaren Kontserbaziorako lege proposamenei, baina negoziatzeko prest agertu da.

Elkarrekin Podemos IU-k 101 zuzenketa aurkeztu dizkie Eusko Jaurlaritzak Ingurumen arloaren eta Ondare Naturalaren Kontserbaziorako lege proposamenei. Ingurumen arloan 34 zuzenketa proposatu dituzte, ondare naturalak babesten dituen legean, berriz, 69. Bereziki, ingurumen arloan erronka «inportanteak» daudela azpimarratu du Miren Gorrotxategi bozeramaileak, egitasmoan jasotakoak ez direlako nahikoak. Gainera, OME Osasunaren Munduko Erakundearen estandarrak «errespetatzea» eskatu du.

Eusko Jaurlaritzak ingurumen arloan aurkeztutako lege proposamenak industriaren jarduera lehenesten duela salatu du: «Aurkeztu dizkiguten lege egitasmoek ez dute behar bezala babesten ez ingurumena, ezta pertsonen osasuna ere. Enpresen jarduera errazteko egin dituzte». Enpresen hondakinen eta poluzioaren kontrola «berehalakoa» izan behar dela uste du koalizioak, Zaldibarko zabortegiko «arduragabekeria» berriz ez gertatzeko.

Ondare Naturalaren Kontserbazio lege egitasmoak jasotzen dituen proposamenen inguruan ere mintzatu da Gorrotxategi. Naturagune babestuetan obrak eta instalazioak debekatu behar direla azpimarratu du, eta Araban eraiki nahi dituzten zentral eolikoen aurka agertu da. Zuzenketetan hainbat proposamen egin dituzte; besteak beste, Biodibertsitatearen Euskal Agentzia sortzea proposatzen dute.

Negoziatzeko prest Proposamenak gobernuari aurkeztu dizkiote, eta «jarrera negoziatzailea» daukatela baieztatu du Gorrotxategik: «Beti gaude negoziatzeko eta legeak hobetzeko prest». Oraindik ez dute Jaurlaritzaren partetik erantzunik jaso. Koalizioak espero du onartzen diren legeak aurkeztutako egitasmoak baino hobeak izatea.


Gerra eta miseria nola utzi iraganean

Summary: Gerra eta miseria nola utzi iraganean. 2018ko bake itunak trantsizio aldi bat abiarazi zuen Hego Sudanen. Azken urteetan urrats batzuk egin diren arren, bakea ez da egonkortu. Prozesua motel doa, etnien arteko indarkeria ez da eten, eta muturreko pobrezia gizartean hedatua dago oraindik ere.

Gerra berriz lehertzeko mehatxua uxatu gabe bete ditu hamar urte Hego Sudanek, gaur. 2011ko uztailaren 9an estatu independente bihurtu zen Sudandik bananduta, eta ordutik bost urte baino gehiago eman ditu barne gatazka armatuan. Dinka eta nuer etnien arteko borrokek herrialde osoa hartu zuten. 2013tik 2018ra iraun zuen. Urte horretan, bake prozesu bat abiatu zuten herrialdean, egonkortasun politikoa lortze aldera. Azken hilabeteetan zenbait urrats egin ditu gobernuak bide orrian aurrera egiteko, baina oraindik ahulak dira prozesuaren oinarriak, eta ugari hura oztopa dezaketen arriskuak. Azken bake itunetik hiru urtera, herrialdea katramilatuta dago etnia eta komunitateen arteko borroketan. Bake prozesua garatzearekin batera, munduko estaturik gazteenak muturreko pobreziari aurre egitea, ekonomia garatzeko oinarrizko azpiegiturak eratzea eta ustelkeriaren kontrako borroka ditu erronka nagusi. Ez da urteurrenari lotutako ospakizun ekitaldirik izango gaur. Salva Kiir presidenteak guztiak utzi ditu bertan behera, «jendea gose delako».

Hego Sudango Gobernuak joan den maiatzean aitortu zuen «oso konplexua eta gauzatzeko zaila» dela 2018ko bake ituna, eta bidean «eguneroko arazo asko» konpontzea eskatzen duela. Trantsizioa babesten duten eragileei ziurtatu zien prozesuaren erritmo motela ez dela neurriak ezartzeko borondate politiko faltaren ondorio, eta gobernuaren konpromisoa berretsi zuen hasitako bidearekiko. Juba jakitun da nazioartean indartzen ari dela prozesuari buruzko kezka, hura trabatzeko arriskua ere handitzen ari dela iritzita.

Kiir presidenteak eta Riek Machar presidenteordeak —gerran nuer matxinoen buru izandakoak— batasun gobernu bat adostu zuten 2020ko otsailean. Prozesua herrialderako konstituzio baten onarpenarekin eta hauteskundeekin amaitzea aurreikusten du bide orriak. 2023an egingo lirateke aro politiko berri baterako lehen bozak.

Orain arte, bake itunaren lehen kapituluan jarri ditu indarrak gobernuak. Hau da, estatu erakundeak eratzeko eta botere banaketarako neurrietan, eta zenbait pauso eman ditu. Esaterako, joan den maiatzean hasi zuen konstituzio zirriborro bat osatzeko prozesua.

Hego Sudango independentziaren hamargarren urteurrena baliatuta, beste urrats bat irudikatuko du gobernuak gaur: karguari zin egingo diote herrialdeko parlamentari izango direnek; bai Estatuen Kontseiluko ehun kideek —parlamentuko goi ganbera—, baita Batzorde Legegile Nazionaleko 550 kideek ere —parlamentuko behe ganbera—.

Gobernua atzerapen handiagoarekin ari da, ordea, bake itunaren beste kapitulu batzuetan. Nazioarteko hainbat eragilek segurtasunari eta justiziari lotutako erreformak jo dituzte presazko, bakea sendotzeko. Neurri horiek ahal bezainbat azkartzeko eskatu diote Jubari. Hego Sudanen independentzia lagundu zuen troikak —AEBek, Erresuma Batuak eta Norvegiak—, Europako Batasunak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak berritu diote eskaria azken asteotan, eta prozesua babesteko prest daudela berretsi dute.

Armada eta auzitegiak

Orain arteko aurrerapausoak txalotu zituen NBEren Hego Sudanerako misioak (UNMISS), atzo, independentziaren urteurrenaren harira kaleratu zuen oharrean. Duela hamar urte herrialdean zabaldu ziren «itxaropena eta ametsak» egi bihurtzeko «aukera» aprobetxatzera deitu zituen agintariak, eta oraindik «asko dagoela egiteko», herritarrek beren «eskubide demokratikoa» gauzatu ahal izateko. «Indarkeria orokortuak —bereziki komunitateen artekoak— bake iraunkor eta jasangarri bat lortzeko helburua oztopatzen du oraindik ere», adierazi zuen Nicolas Haysom UNMISSeko buruak, ekainean.

Eraso horien atzean daude lurralde eta botere lehiak, urre meatzeen eta bestelako natur baliabideen kontrola eta estortsio bidezko irabaziak. Biztanleria zibilaren kontrako erasoak ugaritu egin ziren iaz, eta aurten ere maila handian gertatzen ari dira, bereziki, herrialdearen ekialdeko Pibor eskualdean, baina baita lurraldearen hegoaldeko Ekuatorian eta erdialdeko Warrap eta Jonglei eskualdeetan ere. Hilketak, emakumeen kontrako sexu erasoak, eta emakumeen eta haurren bahiketak salatu dituzte.

Erasotzaileek askotan estatu indarren edo oposizioko talde armatuen babesa izaten dutela ziurtatu du NBEren misioak. Herritarrek ere elite politikoa jarri dute jomugan: boterea eta zilegitasuna lortzeko, leinuen arteko zatiketa sustatzea leporatu diete. Hala jaso zuen bakearen aldeko elkarrizketa nazionalak herritarren arteko eztabaida prozesu parte hartzailearen ondorioetan.

Hego Sudango presidenteorde Riek Macharren aldeko indarrak, nuer etniakoak, Juba hiriburuan. Phillip Dhil / EFE

Komunitateen arteko indarkeriarekin amaitzeko, funtsezko bi neurriren beharra nabarmendu du NBEk. Batetik, gatazkarekin lotutako eskubide urraketak epaituko dituen Auzitegi Hibridoa eratzeko lanak azkartzea, zibilen kontrako erasoak zigorgabe geldi ez daitezen.

Urtarrilaren amaieran hasi zuen Hego Sudango Gobernuak Auzitegi Hibridoa eta justizia trantsizionalerako gainerako mekanismoak eratzeko prozesua, baita Egiaren Batzordea osatzekoa ere, baina auzitegia arautuko duen estatutua onartu gabe dago oraindik. «Bidegabekerien gaineko erantzukizun falta eta legerik gabeko egoera orokortua giza eskubideen urratze larrien zigorgabetasuna hauspotzen ari da Hego Sudanen», adierazi zuen UNMISSek otsailean.

Bestetik, dinka eta nuer etnietako soldaduak armada bakarrean integratzeko urratsak bizkortzeko eskatu dio Jubari, estatuko indarrek lurralde osoan segurtasuna eraginkortasunez berma dezaten.

Zibilak armagabetzeko kanpaina bat egiten ari da Hego Sudango armada, baina zailtasun handiak ditu helburuak betetzeko. Kasu batzuetan, zibilen eta soldaduen arteko borrokak piztu dira, militarrek herritarrei armak entregatzeko exijitu dietenean.

Kanpainak kritikak jaso ditu, askok uste baitute zibilak desarmatzea ez dela neurri eraginkorra izango estatuko indarrek zibilen segurtasuna bermatzen ez duten artean. Izan ere, zibilek beren buruak defendatzeko erosten dituzte armak, eta soldaduek armak kenduta ere azkar lortzen dituzte berriak.

Komunitateetako agintari tradizionalek leinuen arteko elkarrizketa prozesu bat sustatzeko eskatu diote gobernuari, 1999an dinka eta nuer etnien artean izan zen bake konferentzia eredutzat hartuta.

Gobernuak etnia aniztasunaren aldeko mezuak zabaldu ditu —60 etnia baino gehiago hartzen ditu estatuak—, Hego Sudango herri guztiek estatuari ekarpena egiten diotela nabarmendu du, eta adiskidetzearen beharraz mintzatu da. Ez da aski izaten ari indarkeria apaltzeko.

Elikagai behar larria

Etnien arteko indarkeriak eragin duen segurtasun faltaren ondorioz, nekazariek askoz ere lur azalera murritzagoa landu dute, eta horrek elikagai eskasia hedatu du herrialde osoan. Era berean, janari behar larria leinuen arteko gatazken iturri ere bada, goseak areagotu egiten dituelako ganadu lapurretak, eta, beraz, komunitateen arteko ezinikusiak eta mendeku nahiak.

Klima larrialdia ere kalte handia egiten ari zaio Hego Sudani. Uholde handiekin batera, desertifikazioak lur emankorren eremua txikitu du, eta horrek eragina du baita ere erasoen gorakadan, ugaritu egin dituelako lurren gaineko borrokak, herri nekazarien eta artzainen artean.

Gaur egun, Hego Sudango herritarren %75 inguru —8,3 milioi pertsona— bizi da elikadura ziurgabetasun egoeran, Unicef NBEren Haurren Laguntzarako Funtsaren arabera. Ohartarazi duenez, horietatik 4,5 milioi haurrak dira, eta horietatik 300.000 desnutrizio mailarik okerrena pairatzen ari dira, gosez hiltzeko arriskuarekin. «Inoizko daturik altuena», azaldu du erakundeak aste honetan argitaratu duen txostenean.

Egoera gerra garaian baino okerragoa da. Orduan, 7,5 milioi lagunekoa izatera iritsi zen elikagai beharrean zeuden herritarren kopurua. Unicefek adierazi du trantsizio gobernuak ez duela lortu elikagai gabeziaren arazoari aurre egitea.

Gerrak 400.000 hildako eragin zituen, eta lau milioi lagun baino gehiago behartu zituen beren etxeetatik ihes egitera. Egun, 4,3 milioi herritar daude oraindik desplazatuta, Iheslarientzako NBEren Agentziaren datuen arabera. Herritarrak beren etxeetara itzuli ahal izateko baldintzak sortzea da Hego Sudango agintarien beste erronka handietako bat. Munduko errefuxiatu krisirik handiena da herrialdekoa, Siriako eta Afganistango gerrek eragindakoen atzetik. Iheslari gehienak errefuxiatuak edo asilo eskatzaileak dira inguruko herrialdeetan: Ugandan, Sudanen, Etiopian, Kenyan eta Kongoko Errepublika Demokratikoan. Iheslarien %63 haurrak dira.

Herritarren ehuneko handi batek behar du laguntza humanitarioa bizirik irauteko, Hego Sudanek baliabide ekonomiko aberatsak izanagatik. Afrikako petrolio erreserbarik oparoenetakoa du. Saharaz hegoaldeko herrialdeetan, hirugarren handiena. Estatuak ez ditu, ordea, herrialdeko baliabideei etekina ateratzeko oinarrizko azpiegiturak. Gobernuaren esanetan, petrolio eta gas erreserben %90 esploratu gabe daude oraindik.

Hori dela eta, atzerriko inbertsioa erakartzeko kanpaina bat abiarazi du Jubak, bereziki, petrolioaren sektoreari begira. Ekainean egin zuen ustiatze eremuen lehen enkantea; orotara, 20.000 kilometro koadro ingurukoa. Egun, Txinako eta Malaysiako petrolio konpainiak dira inbertsiogilerik handienak.

Herritarrentzat onurarik ez

Inbertsioek ez dute dena konponduko. Dirua iristen denean ere, herritarrek onurarik ez dutela sumatzen salatu dute tokiko hainbat elkartek. «Estatu ekoizleetan ez da herritarrentzako zerbitzurik ezarri, eta ingurumena kutsatzen ari dira», adierazi zuen Natur Baliabideen Gizarte Zibileko Koalizioak hilaren hasieran, Juban, petrolioari eta energiari buruzko konferentzia batean. Koalizioak Gobernuari eskatu dio atzerriko konpainien inbertsioak osasun eta hezkuntza zerbitzuen garapenerako ere bideratzeko.

Hego Sudanek petrolioa ezkutuan kudeatu duela salatu izan du Munduko Bankuak. Petrolioaren irabazien gaineko datuak «sekretupean gorde» direla nabarmendu du. Herritarrek ere gardentasun gehiago aldarrikatu dute, eta ezinbestekotzat dute ustelkeriaren kontrako borroka ekonomiaren garatzeko eta bakea lortzeko bidean.

Hego Sudanek azken-aurreko tokia betetzen du Transparency Internationalek urtero ustelkeria pertzepzioari buruz egiten duen zerrendan; 179. postuan dago, Somaliaren aurretik.


Summary: BDCC plataforma sortu dute, kultura industriak duen balioa sustatzeko asmoz. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kultura eta sormen industrien kudeaketa profesionalizatzea eta lehiakortasuna hobetzen laguntzea izango du ardatz proiektuak

«Ekonomia eta finantza irizpideak ezartzea sustatuko duen eremu bat izango da barrutia; betiere, talentuan, esperimentazioan eta originaltasunean oinarritutako sektorearen berezitasunak errespetatuz». Hala aurkeztu du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eta Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak BDCC Basque District of Culture and Creativity Euskadiko Kultura eta Sormen Barrutia. Zupiriaz gainera, aurkezpenean izan dira Leire Bilbao Berrikuntzaren Euskal Agentziaren zuzendaria eta Leyre Madariaga Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen saileko Eraldaketa Digitalaren eta Ekintzailetzaren zuzendaria. Plataformaren bitartez, kultura eta sormen industriei lotutako enpresen kudeaketa profesionalizatzea eta lehiakortasuna hobetzen laguntzea lortu nahi dute.

Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailak, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailak, SPRI taldeak eta Innobasquek lankidetzan sortutako proiektu bat da, eta BDCC Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzako Plana 2030ean kokatu dute. Gaur goizean izan da aurkezpena Bilboko Zorrotzaurreko La Terminal kultura eta sormen industriako fabrikan, garai bateko estanpazio eta galdaragintzako lantegi zaharrean, eta, hura garatzeko, Flandes BDCC izeneko plataformaren eredua hartu dute oinarri gisa.

Plataformaren bitartez, kultura eta sormen industriei lotutako enpresetan identifikatutako erronkei erantzuna ematea lortu nahi dute. Zupiriaren hitzetan, «herri proiektu bat» da, eta, besteak beste, honako eginkizun heuk betetzeko helburua du: «Ekintzailetza sustatzeko beharra, negozio planak hobetzea eta haien enpresa dimentsioa egokitzea, jabetza intelektualaren babesa erraztea, nazioartekotzen eta merkatu berrietara sartzen laguntzea, trantsizio digitala arintzea, talentua erakartzea, atxikitzea eta hari prestakuntza ematea, edo jarduera babesteko laguntza eta zerbitzuei buruzko informazioa areagotzea». Hori lortzeko, Interneteko programak eta tresnak bildu ditu BDCC plataformak. Hartara, modu didaktikoan eta praktikoan, negozioetako «askotariko alderdien» inguruan gogoeta egiteko aukera izango dute industria horietako enpresek eta profesionalek.

Laburbilduz, beraz, honako hau eskainiko du BDCC plataformak: informazio eta orientaziorako zerbitzuak, era autonomoan erabili ahal izango diren tresnak, administrazio publikoen laguntza programen bideraketa, eragile adituen eta sektoreko erakunde espezifikoen zerbitzu eskaintza, informazio eguneratua eta newsletter-ak, eta azkenik, etengabeko prestakuntza irekia kultura eta sormen industriak dituen zeharkako erronkei erantzuna emateko. Era berean, aurrera begira, «Euskadik nazioartean, kultura eta sormen industriei dagokienez, erreferentziazko posizionamendua» izatera iritsi nahi dute, Zupiriaren hitzetan.

Hobekuntza horretan, ezinbestekoa izango da berrikuntza, bai teknologikoa, baita ez-teknologikoa ere. Bide horretan, teknologia eta berrikuntzaren Euskadiko sarean kultura eta sormen industrien presentzia sendotzea izango da BDCC plataformaren eginkizunetako bat. «Plataforma honek Euskadiko sektorea egituratzen eta kohesionatzen lagunduko du, berritzailea dena are berritzaileagoa eginez», esan du Leire Bilbaok. Leyre Madariagak, berriz, honako hau gehitu du: «Kulturaren eta sormenaren sektorea biziberritzeko, eta ekonomiaren bultza indar gisa duen ahalmen guztiari etekina ateratzeko balioko du».

Zupiriak adierazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %9,9 dira kultura eta sormen Industrian lan egiten duten enpresa eta langile independenteak. Zehazki, 45.365 pertsona inguru, eta horiek enpleguaren %5,31 sortzen dute.

Bi industriek, denera, hamabost azpisektore hartzen dituzte, Jaurlaritzaren arabera: sei azpisektore kultural –arte eszenikoak, ikusizko arteak, ikus-entzunezkoak, edizioa eta inprimaketa bitartekoak, musika eta kultura ondarea– eta sormenaren arloko beste bederatzi –arkitektura, artisautza, eduki digitalak, diseinua, gastronomia, hizkuntzaren industriak, moda, publizitatea zein marketina eta bideo jokoak–.

Datozen urteetan, Gaia, Euskadiko Teknologia Elektronikoen eta Informazioaren Industrien elkartea arduratuko da BDCC barrutiaren zerbitzu guztiak eskaintzeaz eta plataforma garatzeaz. Hala ere, sare horretan, bestelako erakunde batzuek ere parte hartuko dute. Tartean, unibertsitateek, administrazioek, gizarte eragileek, eta, batez ere, ekonomia jardueraren beste alor batzuetako enpresek.


Summary: Jaurlaritzak adierazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «seguruak» direla turistentzat. Javier Hurtado Turismo sailburuak hitza hartu du Frantziak Espainiara ez bidaiatzeko egindako gomendioaren ostean

Azken egunetan pandemiaren goraldia nabarmena izan da Europa osoan, eta hainbat herrialdetako agintariek gomendio berriak eman dizkiete herritarrei. Horixe egin du Clement Beaune Europako Gaietarako Frantziako Estatu idazkariak, eta Espainiara eta Portugalera ez bidaiatzea gomendatu du, herrialde «seguruagoak» badaudela argudiatuz. Horri erantzunez, Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburu Javier Hurtadok adierazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa helmuga turistiko «seguruak» direla, «sektore turistikoari aplikatu zaizkion segurtasun neurriengatik».

Hurtado Sailburuak azpimarratu du Frantziak ez duela debekatu Espainiara bidaiatzea: «Gomendio soil bat da, eta joan-etorriak baimendua daude» adierazi du sailburuak.

Sailburuaren iritziz, gomendio horrek ez du eraginik izango bisitariak Euskal Herrira iristeko orduan, Eusko Jaurlaritzak egindako kanpaina turistikoa «turista nazionalari» bideratua izan baita. Hala ere, ateak ireki nahi izan dizkio bertako segurtasun neurriak bete eta jende pilaketak saihestuko dituen edonori.

Bitartean, Osakidetzak eta Osasunbideak gaur jakinarazitako datuen arabera, 905 kutsatu gehiago antzeman zituzten atzo Hego Euskal Herrian.