Summary: CAFek 250 milioi euroko kontratu bat lortu du Arabiar Emirerri Batuetan. Etihad Rail estatuko tren kudeatzailearekin sinatu du tratua, trenak fabrikatzeko, hornitzeko eta horien mantentze lanak egiteko

CAF tren konpainiak bolumen handiko eskaera bat lortu du Arabiar Emirerri Batuetan. Etihad Rail estatuko tren kudeatzailearekin sinatu du tratua, herrialdeko trenbide sarerako trenak diseinatzeko, fabrikatzeko, hornitzeko eta mantentze lanak egiteko. Kontratuaren bolumena 250 milioi euro baino gehiagokoa da.

Azken kontratu horrekin, ez da txikia geratu Beasaingo konpainiaren eskaera zorroa. Ekialde Hurbilean martxoan beste bi akordio sinatu zituen: Tel Aviven eta Saudi Arabian, 525 milioi eta 200 milioi eurokoak, hurrenez hurren. Aste honetan ere 200 milioiko kontratua sinatu du konpainiak Montpellier (Okzitania) inguruko tranbia sarea hornitzeko.

CAFen tren bakoitzak 400 bidaiari pasatxorentzako lekua izango du –ez du zehaztu zenbat tren fabrikatuko dituen guztira–. Diesel trenek har dezaketen abiadurarik handienean ibiliko dira: 200 km/h. Horrela, bidaien denbora %30-40 inguru murriztea lortuko da.

Arabiar Emirerri Batuko trenbide saren nazionala hobetzeko planaren pean kokatzen da 250 milioi euroko kontratu berri hori. 2030erako tren sareak hamaika hiri lotzea aurreikusi dute, urtean 36,5 milioi bidaiari izateraino.


Summary: Mauleko Argia kolegioa okupatu dute gurasoek. Adierazi dutenez, Hezkuntza Akademiak ez du onartu nahi beste gela bat zabaltzea.

Euskal Irratiek zabaldu dutenez, Mauleko Argia kolegioa okupatu dute gurasoek goizean.

Gurasoek adierazi dutenez, ikastetxe publikoan seigarren mailan 92 ikasle badaude ere, hizkuntza akademiak ez du onartu nahi beste gela bat zabaltzea.


Summary: Greban dira gaur Bizkaiko eta Gipuzkoako ehungintza sektoreko langileak. ELAk merkataritza sektorearen egoera «jasanezina» salatu du. Biharko ere grebara deitu dute Bizkaiko langileek.

Merkealdien lehen egunean, itxirik dira kate handien hainbat denda. Beste batzuek irekirik jarraitzen dute, langile gutxi badira ere. Izan ere, Bizkaiko eta Gipuzkoako ehungintzako, larrugintzako eta oinetakoen sektoreko hainbat langilek planto egin dute.

Zazpigarren greba eguna dute gaurkoa Bizkaiko langileek; goizetik dihardute protestan Bilboko Kale Nagusian. 8.500 langileri eragiten die grebak. ELA sindikatuak «positibotzat» jo du gaurko lanuztea. Cecobi eta Bizkaidendak patronalei exijitu die negoziazioa blokeatzeari uzteko, eta «seriotasuna eta erantzukizuna» erakusteko. Atzo bertan elkartu zen negoziazio mahaia, baina, ELAk adierazi duenez, «ez zen nahikoa aurrerapausorik eman».

Proposamen «erregresiboak»

Egoera «jasanezina» dela salatu du sindikatuak, eta Cecobik eta Bizkaidendakek negoziazioan «elementu atzerakoiak» proposatzen dituztela gogoratu: antzinatasun plusa kentzea, gaixo agiriko %100eko osagarria kentzea, udako larunbat arratsaldeetako librantza kentzea, eta soldata KPIaren azpitik igotzea. Merkataritza sektorea «erabat» feminizatuta dagoela azpimarratu dute langileek; horien ia %98 dira emakumeak. «Beste behin ere, sektore feminizatuen lan egoeraren isla da», deitoratu dute.

12:30etik aurrera, grebalariak Bizkaiko Foru Aldundiaren parean bilduko dira. San Joan bezpera izanik, autara botako dituzte patronalen proposamen «erregresiboak». Langileek beren aldarrikapenak ere erreko dituzte.

Bihar ere beste greba egun bat antolatu dute, Bilboko Arriaga plazatik abiatuko dena, 12:00etan. Kale Nagusian amaituko dute mobilizazioa, patronalaren egoitzaren aurrean.

Gipuzkoan ere bai

ELAk eta LABek greba egun batera deitu dute gaur Gipuzkoako ehungintza sektorean. «Pikete informatiboak» egin dituzte goiz-eguerdi aldera Donostiako kaleetan, baita Urbil, Txingudi eta Mendibil zentro komertzialetan ere.

Adegi eta Gipuzkoako Merkatariak patronalei eskatu diete Gipuzkoako sektorearen «errealitatea» jasoko duen hitzarmena onartzeko. Izan ere, egoerak okerrera «nabarmen» egin duela salatu dute. 2.262 langilek dihardute Gipuzkoan ehungintzan, eta lan hitzarmen desberdinetan biltzen dira haien baldintzak: batzuenak, 2006-2009 artekoan (soldatak izoztuak dituzte); besteenak, 2010-2018 artekoan. Dena dela, egungo egoera larria hobetuko duen hitzarmen kolektibo bat eskatu dute gaur langileek.


Summary: Epaiketa amaituta, Bilbon atxilotutako zazpi gazteen aurkako zigor eskaera mantendu du fiskaltzak. Gaur amaitu da 2021eko maiatzean Ernairen Bilboko manifestazio batean atxilotu zituzten zazpi gazteen aurkako epaiketa, eta bi edo hiru aste barru emango dute epaia.

Joan den urteko maiatzean Ernaik gazteen «larrialdi» egoera salatzeko, eta burujabetza eta eraldaketa soziala aldarrikatzeko mobilizazioa egin zuen Bilboko eta Gasteizko kaleetan, eta Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen, zazpi Bilbon eta bat Gasteizen. Bestalde, antolatzaileen arabera, hirurogei pertsonatik gora zauritu zituzten poliziek kargetan, eta horietako bi ospitalean artatu behar izan zituzten.

Joan den asteazkenean hasi zen Bilbon atxilotutako zazpi gazteen aurkako epaiketa, eta atzo egin zen azken saioa. Fiskaltzak urtebete eta urte eta erdi arteko kartzela zigorrak eskatu ditu gazteentzat, eta 20.000 euroko ordainketa isunetan eta kalte ordainetan. Fiskaltzak akordio batera iristea eskatu zion gazteen defentsari, baina ezezkoa eman zioten eskaera horri, akusazioei «zilegitasunik ez emateko».

Epaiketa amaituta, fiskaltzak ez du aldatu zazpi gazteen aurka eskatzen dituen zigorrak, eta epaia eman arte itxaron beharko dute behin betiko zigorra jakiteko. Bi edo hiru aste barru emango dute epaiaren berri.


Summary: Gizonezko bat hil da Azkaraten, auto batek harrapatuta. 90 urteko oinezkoa zebrabide batean jo du autoak, zabaldu dutenez, Baigorrirako errepidean

90 urteko gizonezko bat harrapatu du auto batek Azkaraten (Nafarroa Beherea), herria eta Baigorri lortzen dituen errepidean. Lekukoen arabera, gizona bi makilaren laguntzaz zebilen, oinez, eta zebrabide batean harrapatu du autoak.

Larrialdi zerbitzuen helikoptero bat inguratu da, baina ezin izan dute gizonezkoa salbatu.

Autoa gidatzen zuen emakumeak ez du minik hartu istripuan, baina shock egoeran zegoen, azaldu dutenez.


Summary: Nafarroako bandera erraldoi bat jarri dute Iruñean, Foruen plazan. Ohore guztiz jantzi nahi izan dute ekitaldia, Iruñeko alkate Enrique Maia eta Nafarroako presidenteorde Javier Remirez han zirela.

Ikusgarria da gaur Iruñeko Foruen plazan jarri duten Nafarroako bandera; zortzi metro luze, hamabi metro zabal. 30 metro luze da masta. Ohore handiz jarri dute, La Pamplonesa bandaren musikarekin, eta Iruñeko alkate Enrique Maia eta Nafarroako presidenteorde Javier Remirez han zirela. Txalo artean eta Nafarroaren aldeko oihuekin amaitu da ekitaldia. Nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere badu banderak, eta ikurra egiten eta jartzen 100.000 euro gastatu dituzte. Hain zuzen ere, mastari eta banderari lotutako fabrikazio, garraio eta instalazio gastuak 75.000 euro inguru izan dira, eta zimendatze lanen gastuak gehitu behar zaizkie gero. Maiatzerako hasiak ziren lan horiek, eta gaurtik ikusteko eran dago bandera handia.

Kritikak jaso ditu egitasmoak, eta, gaur, esaterako, haur eskoletako langileak han inguruan protestan ari ziren, eta ikurraren aurkako mezuak adierazi dituzte.


Summary: Zelenski ziur da Europar Kontseiluak EBn sartzeko hautagai estatusa emango diola Ukrainari. Europar Kontseiluak gaur erabakiko du Ukrainari eta Moldaviari EBn sartzeko hautagai estatusa eman ala ez. Michelek egun «historikotzat» jo du.

Europar Kontseiluak —EBko kide diren 27 estatuetako agintarien biltzarrak— gaur erabakiko du Ukrainari eta Moldaviari EB Europako Batasunera atxikitzeko hautagai estatusa eman ala ez, Bruselan egitekoa duen batzarrean, Europako Batzordeak joan den ostiralean Kieven eta Chisinauren aldeko jarrera erakutsi ostean. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek egun «historikotzat» jo du. Hori bai, Ukraina eta Moldavia EBra hautagai gisa onartzeko erabakiak klub komunitarioko kide diren 27 estatuen adostasuna behar du.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gaur esan duenez, atzo EBko 11 agintariekin hitz egin zuen Ukrainaren hautagaitzari buruz, eta uste du talde komunitarioko kide diren 27 herrialdeek Kievi hautagai estatusa ematea babestuko dutela.

«Merezi dugu. Garai oso erabakigarria da guretzat, eta horrek motibazio handia ematen dio Ukrainari, batasunerako eta garaipenerako», adierazi du Zelenskik.

Ukrainako presidenteak herrialdea EBn sartzeko eskaera otsail amaieran aurkeztu zuen; zehazki, Errusiak otsailaren 24an Ukrainaren inbasioa hasi eta bost egunera. Kievi bonbaz eraso egin zioten egunean, Ukraina talde komunitariora «berehala atxikitzeko» eskatu zuen, «prozedura berezi baten bidez».

EBko hamar bat estaturen hasierako erantzuna ezezkoa izan bazen ere, aurkako jarrerak zertxobait leundu dira, nahiz eta atxikimendu prozesuak luze joko duen. Izan ere, Bruselak «zenbait baldintza demokratiko» ezarri dizkio Zelenski buru duen gobernuari.

Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta, are gehiago, 2013 eta 2014ko Euromaidaneko protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartze akordioa sinatzeari uko egin ondoren.

Kievek Bruselan duen enbaxadoreak esan duenez, erabaki «historikoa» izango litzateke Ukrainari hautagai estatusa ematea. Horrez gain, adierazi du Errusiaren erasoaldiaren ondorioz Kievek EBrekin «are gehiago» egin duela bat.

Europar Kontseiluko Kanpo Harremanetarako think tank batek aste honetan argitaratu duen inkesta baten arabera, EBko herritarren %57 Ukrainari hautagaitza estatusa ematearen alde daude.

Mendebaldeko Balkanak

Albania, Ipar Mazedonia, Montenegro eta Serbia EBn sartzeko hautagaiak dira aspalditik; kasu batzuetan, hamarkada bat baino gehiago daramate talde komunitarioan sartzeko zain. Bosnia eta Herzegovinak 2016an eskatu zuen hautagaitza, baina oraindik ez du lortu, ezta Kosovok ere.

Arratsaldeko goi bileraren aurretik, Europar Kontseiluko presidentea Mendebaldeko Balkanetako agintariekin bilduko da, euren arteko harremanak hobetzeko asmoz. EBko kide diren estatu batzuk Bosnia eta Herzegovinari hautagai estatusa emateko presioa egiten ari dira, baina ez da horrelakorik espero.

Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren kasuan, berriz, Bulgariak oztopatzen die EBko sarrera, lotura historiko eta linguistikoak gorabehera. Albaniako lehen ministro Eda Ramak «zoritxartzat» jo du Bulgariak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak, aliantza militarreko beste bi kideren ikuspegi komunitarioa «zokoratzea», EBko gainerako kideen «ezintasunaren» aurrean.


Summary: Ibai Aginagari Berangon egin zioten ongietorria ikertuko du Auzitegi Nazionalak. Hiru pertsona inputatu ditu Ismael Moreno magistratuak, ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana leporatuta.

Espainiako Auzitegi Nazionalak ikerketa bat abiatu du martxoaren 13an Berangon (Bizkaia) Ibai Aginaga euskal presoari kartzelatik atera ostean egin zioten ongietorriaren inguruan. Basauriko (Bizkaia) kartzelatik atera zen, ia bi hamarkada preso egin ostean, eta ongietorria egin zioten herriko frontoian. Vox talde politikoak eta Villacisneros fundazioak ekitaldiaren harira aurkeztutako salaketei erantzunez abiatu dute ikerketa. Hiru lagun inputatu dituzte; Ismael Moreno magistratuak egotzi die ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana. El Correo egunkariak hedatu du berria. EPPK presoen kolektiboak jakinarazia zuen halako ekitaldiak era pribatu batean egingo zituztela Berangoko ongietorria egin zenerako. Sortuk ez zuen bat egin ekitaldiarekin. Ongietorriaren antolaketarekin lotuta hiru pertsona inputatzeaz gain, Kandaru kultur elkartea ere aipatu dute ikerketan. Auzitegiak Berangoko Udalaren atea jo du: eskatu dio ekitaldiarekin lotutako informazioa eman dezala. Ertzainei eta Espainiako Gobernuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzari ere eskatu dizkie argibideak.


Summary: Sanchez Galanen aurkako ikerketa artxibatu egin dute. Iberdrolako presidenteari egotzi zioten Villarejo komisarioa kontratatu izana aurkariak espiatzeko. Hamar urtetik gora igaro dira ordutik, eta epaileak ebatzi du gertakariek preskribatu dutela.

Villarejo auzitik onik irtetekotan da Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentea. Eta ez da izango frogatu delako ez zituela bere aurkakoak espiatu, baizik eta leporatzen zaizkion delituak ikertzeko epea jada igaro delako. Hala ebatzi du Manuel Garcia Castellon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak Sanchez Galanen aurkako auzibidea artxibatu duen epaian. Edonola ere, badago aukera ebazpenari helegitea aurkezteko.

Iberdrolako presidente Ignacio Sanchez Galanek joan den urtarrilean deklaratu zuen Villarejo auziaren harira. Villarejo komisarioarekin lotura zuen Cenyt enpresari ustezko enkargu ilegal batzuk egitea leporatu zioten; Iberdrolak, ordea, Galan «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima zela ziurtatu zuen, eta gertakariek jada preskribatu zutela.

Epaileak auto judizialean adierazi du «ez dagoela jarduteko tarterik». 2009ra arte egin zituen enkargu horiek Galan presidenteak, eta iaz inputatu zuten. Hortaz, hamar urte baino gehiago igaro dira, eta preskribaturik daude. Horixe bera argudiatu zuen Iberdrolako presidentearen defentsak.

Ustelkeriaren aurkako fiskaltzak hiru delitu leporatzen zizkion: eroskeria, intimitatearen aurkako delitua eta agiriak faltsutzea.

Florentino eta ekologistak

Arcos de la Fronterako (Andaluzia, Espainia) ziklo konbinatuko lantegi bati buruzkoa da garai hartan komisario ohiari agindutako lanen artean ezagunena: udalaren eta ekologisten oposizioa ezabatzea omen zen helburua, haien bizitza pribatuan arakatuz eta auzian zerikusia izan zezaketen epaileekin harremanetan jarriz.

Beste lan bat Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrilgo presidenteari lotutakoa izango litzateke. Perezek Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko kontratatu omen zuten Villarejo Sanchez Galanek edo haren gertukoek.

Sanchez Galanen ospeari ez ezik, Iberdrolaren negozioari ere eragin dio ikerketak. Izan ere, iazko abenduan Mexiko Berriko (AEB) merkatuen arautzaileak eragotzi egin zuen Bilboko konpainiak PNM Resources konpainia erostea, eta Sanchez Galanen aurkako ikerketa aipatu zuen arrazoien artean.

Oso handia da Villarejo komisario ohiaren itzala Espainiako mundu politiko eta ekonomikoan. Espainiako enpresa boteretsu gehienetara iristen dira komisario ustelaren atzaparrak: hala nola irregulartasunekin nahastu dituzte Francisco Gonzalez BBVAko presidente ohia, Isidre Faine Caixabankekoa eta Antonio Brufau Repsoleko burua.


Summary: Bizkaiko metaleko hitzarmena lortzeko jarrerak «oso urrun» daudela adierazi dute sindikatuek. Bizkaiko metaleko langileek lehen greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Beste bi greba egun dauzkate deituta ekainaren 30erako eta uztailaren 1erako.

«Joan den astean bildu ginen patronalarekin, eta esku hutsik etorri ziren mahaira. Benetako eskaintza bat daukatenean egingo dugu berba». ELA sindikatuko Mikel Etxeberriak azaldu zuen atzo nola Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioan langileen eta patronalaren jarrerak «oso urrun dauden» elkarrengandik.

Bizkaiko metaleko sindikatu guztiek deituta, manifestazioa egin zen atzo Bilbon, Hitzarmen duin baten alde, Bizkaiko metala greban leloarekin. FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioaren egoitzatik abiatu zuten protesta, eta patronalari eskatu zioten negoziazioak desblokeatzeko.

«Urrun baino urrunago»

Bizkaiko metalaren produkzioa «eten» egin du protestak Etxebarriaren hitzetan, eta zorionak eman dizkie langileei horregatik. CCOOko Unai Orbegozok azaldu duenez, greben erantzuna %80-85 ingurukoa izan da. Hark ere zoriondu ditu langileak, «eskainitako arduragatik» eta «erakutsitako klase duintasunagatik».

Sindikatuek hamazazpi puntuko eskaera aurkeztu zioten patronalari maiatzean, eta, ELAko Etxebarriaren arabera, bakarrik soldata igoeraren eskaerari erantzun dio patronalak. «Patronalak %2,5eko soldata igoera eskaini digu aurten, eta iazko KPIa %6,5ekoa izan zen. Datorren urterako %2,5eko igoera eskaini digu, eta gaur egun KPIa %8tik gora dago. Urrun baino urrunago gaude».

Hainbat dira sindikatuen eskaerak langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain: antzinatasuna desizoztea —sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira—; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioa ahalbidetzea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea. Gainera, telelana arautzeko eta berdintasunaren aldeko neurri zehatzak jartzeko eskatu diote patronalari. Bide beretik, kontziliaziorako eta zaintzarako neurriak ere galdegin dituzte.

Enpresa handietan ere bai

Patronalak negoziazioei ekin ezean, greban jarraituko dutela adierazi dute sindikatuek. LABeko Iratxe Azkuek FVEMi egin dio galdera: «Noiz arte luzatu nahi du gatazka FVEMek?». Azkuek adierazi du «enpresak hustu» eta «kaleak bete» dituztela. Grebaren erantzuna «oso zabala» izaten ari dela gaineratu du, baita zenbait enpresa handitan ere. «Arcelor Sestao geldi dago, eta Nervacero, Tecuni, Arteche Hermanos, Gestamp Bizkaia, CIE Automotive eta beste hainbat enpresatako langileak kalera irten dira». Aipamen «berezia» egin die goizeko 4:30etatik piketeetan egon diren langileei. «Ertzaintzaren oztopo guztien gainetik hemen gaude. Horrek esan nahi du metalgintzako langileak prest gaudela lan baldintzen alde borrokatzeko».

Manifestazioaren bidean beste protesta batzuekin gurutzatu dira metaleko langileak, hala nola Madres Mercedariasekoekin, nagusien egoitzetakoekin, pastelgintzakoekin eta Zarakoekin, eta elkarri txalo egin diote langileek. «Gora, gora, gora, langileon borroka» oihukatu dute orduantxe. Arriaga Plazaren parean amaitu dute manifestazioa, eta bukaeran Zutik, emakumea; Internazionala eta Eusko Gudariak abestu dituzte beharginek, ukabilak altxatuz.

Bizkaiko metalgintzako sektorea Euskal Herriko handiena da. 52.000 langile inguru ari dira bertan lanean, sindikatuen datuen arabera, eta hainbat enpresak erabiltzen dute sektore horretako lan hitzarmena oinarri moduan. ELAk dauka ordezkaritzarik handiena negoziazio mahaian, %40,05ekoa. CCOOk % 25,18koa du; LABek, %21,57koa, eta UGTk, %13,20koa.


Summary: Osakidetzako egoiliarrentzat «ahalik eta kontratu egonkorrenak» galdegin ditu Eusko Legebiltzarrak. Osakidetzan belaunaldi erreleboa bermatzeko «beharrezkoak diren postuak» eskatu dituzte EAJk, PSEk, PP+C’s-k eta Voxek. Elkarrekin Podemos-IU abstenitu egin da, eta EH Bilduk aurka bozkatu du.

Osakidetzako egoiliarren lan baldintzen egoera hobetzeko eskatu du gaur Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk eta PP+C’s-ek adostu dute testua, eta Voxek aldeko botoa eman du. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ez dute akordioaren alde egin, uste dutelako ez diela Osakidetzaren sakoneko arazoei erantzuten eta ez dela nahikoa egoera konpontzeko. Bi talde horiek akordioarekin bat egiteko «borondaterik» ez izatea kritikatu dute gainerako alderdiek.

Hiru puntu ditu gaur onartutako proposamenak. Batetik, legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eskatu dio hurrengo urteetan «beharrezkoak diren postuak» eskaintzeko Osakidetzako profesionalen artean belaunaldi erreleboa bermatzeko. Halaber, egoiliarrei, prestakuntza amaitzerakoan, «ahalik eta egonkortasun handiena» bermatzen duen lan kontratua eskaintzeko galdegin dio. Azkenik, lehen mailako arretako egoiliarrei «arreta berezia» eskaintzeko eskatu dio gobernuari, «kalitatezko kontratu erakargarriekin».

Jatorrizko ekinbidea EH Bilduk eraman du osoko bilkurara. Lehen arretako egoiliarren kontratazio eredua aldatzeko eskatu du Rebeka Ubera legebiltzarkideak, eta erdibideko testu bat adostu du Elkarrekin Podemos-IUrekin. Bi taldeek baliabide gehiago eskatu dizkiote Osasun Sailari lehen arreta «hobetzeko». Halaber, lehen arreta osasun profesionalentzat erakargarriagoa izan dadin, bi taldeek adierazi dute haren garrantziaz «sentsibilizatzea» ezinbestekoa dela, batez ere hezkuntzan eta osasun publikoan. Osakidetzan lanean ari diren egoiliarrei, euren formakuntza ibilbidea amaitzear daudenean, bertan geratzeko kontratu «egonkorra» eskaintzeko eskatu dute EH Bilduk eta EP-IUk erdibideko zuzenketan. Zehazki, galdegin dute egoiliarrei atsedenerako gainerako profesionalen opor egunak eta bi urtetan soldata pizgarriak bermatzeko. Halaber, garapen profesionalean sakontzeko aukera izan dezaten, Osasun Sailari eskatu diote egoiliarrei aukera emateko ikerketetan eta Osakidetzaren proiektuetan parte hartzeko. Bereziki lehen arretan dauden egoiliarrengan arreta jartzea ezinbestekoa dela uste dute bi taldeek, bi norabidetan: batetik, formakuntzaren amaieran eskainiko zaizkien kontratuak kupo bakarrekoak izan daitezen, eta, bestetik, aukera izan dezaten beren ibilbide profesionala lehen arretan garatzeko. Etorkizunari so, bestalde, EH Bilduk eta EP-IUk iritzi diote funtsezkoa dela hurrengo lan deialdietan prestakuntza eskaintza handitzea, Osakidetzako profesionalen artean belaunaldi erreleboa bermatua egoteko.

Osakidetzari «prestigioa ematea»

Osakidetzari «prestigioa emateko» beharraz aritu da Ubera, batez ere belaunaldi berriei begira, eta horretarako politikak aldatu behar direla esan du. Osakidetzan egoiliarrak «ahaztu handienetakoak» direla eta lan baldintza kaskarrak dituztela esan du: «Formakuntza ibilbidea bukatzen dutenean, ez zaizkie kalitatezko lan kontratu erakargarriak eskaintzen, lan kontratu prekarioak baizik, eta azken urteotan EAEko osasun sistema publikotik kanpo eskaintzen zaizkien aukerak lehenesten ari dira». Uberak ohartarazi duenez, oso ohikoa izaten ari da egoiliarrei eskaintzen zaizkien lan kontratuetan «gehiegikeriak» ikustea: «Kontratu laburrak; kupo desberdinetan, lan eremu desberdinetan aritu behar izatea, agenda desberdinak aurrera eramanez; ordezkatuak ez diren profesionalen agendak aurrera atera behar izatea; opor sasoietan beti eurek aritu behar izatea; garapen profesionalerako aukera gabezia...». Horren ondorioz, belaunaldi berriak Osakidetza ez den beste hautu batzuk lehenesten ari direla azaldu du, eta, beraz, belaunaldi aldaketari begira «talentuari eusteko arazoak» daudela. Egoiliarrengan arreta berezia jartzeko eta kalitatezko kontratazio eredu bat garatzeko garaia dela azpimarratu du Uberak. EP-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek adierazi du gobernuak osasun publikoko politikak aldatu behar dituela, eta behingoz aintzat hartu Osakidetzako langileen eskariak. Hernandezen ustez, Osakidetzako langileen lan baldintzak hobetzea ezinbestekoa da, bereziki lehen arretakoak eta egoiliarrenak.

EAJk eta PSE-EEk bat egin dute espezialitate batzuetan medikuak falta direla, baina hori ez dela Osakidetzaren arazoa, «autonomia erkidego guztiei eragiten dien arazoa» baizik. Azpimarratu dute Osakidetzako profesionalek, oro har, «kontratu erakargarriak» dituztela. «3.000 euroko oinarrizko soldataz ari gara: estatuko handienak dira», adierazi du Estibaliz Larraurik. PSEko Ekain Ricok gaineratu du Eusko Jaurlaritzak espezializazioak sustatu beharko dituela eta egoiliarrei «kalitatezko enplegu egonkorra» eskaini behar diela lan eskaintza publikoen bidez.


Summary: Nafarroan izan ezik, San Joan suak argituko du gaur gaua. Usadioari jarraituz, San Joan bezperako ohiturak izango dira hiri, herri eta auzoetan. Nafarroan surik ezin da piztu, baina ohiko beste jarduera batzuk egingo dituzte.

San Joan sua pizteko eguna da gaurkoa. Euskal Herriko plaza, auzo eta etxe atari askotan piztuko dute gaur San Joan bezperako sua. Ez, ordea, Nafarroan: azken egunetako beroaldian izan diren suteen ondoren, sua piztea debekatu du Nafarroako Gobernuak. Hala ere, gaurko beste ohitura batzuk ospatuko dira. Adibidez, Duguna dantza taldeak San Joan bezperako sokadantza egin du, aurten Iruñeko Santa Ana plazan, 19:30ean.

Donostian, 20:00etan hasi dute ekitaldi nagusia, Konstituzio Plazan. Udal agintariek, zuzi bat eskuan, soka osatu dute lizar baten inguruan, eta su eman diote. Ondoren, dantza egin dute. Amaieran, lizarraren azala banatu dute han bildu direnen artean, eta erromeria bat izango da. Ez da, ordea, hori izango gaurko su bakarra Gipuzkoako hiriburuan.

Bilboko konpartsek 22:30ean piztuko dute sua, baina 19:30ean hasi dute festa: lurraren errituala egin eta txosna zabaldu dute. Trikitilariak izan dira, eta gaztetxoentzat jolas kooperatiboak ere bai, txokolate edanaz gain. Helduentzat queimada eskainiko dute. Konpartsek gogorarazi dute auzoetako jai batzorde ugarik ere piztuko duela sua gaur, eta horietan ere hainbat ekitaldi egongo direla. Gasteizen ere auzoz auzo piztuko dute sua.

Udako solstizioarekin lotuta dago sua pizteko ohitura. Izan ere, ekainaren 21ean, urteko egunik luzeena eta gaurik motzena izaten da. Jaia paganoa zen lehen, baina erlijio katolikoak, festa bereganatu, eta ekainaren 23ra atzeratu zuen, San Joan Bataiatzailea jaio omen zen egunera, hain zuzen. Esaten dutenez, jatorri zelta du ohiturak, eta eguzkia omentzeko ospatzen zen. Koldo Alijostes mitologiako adituaren arabera, «historiaurrean konturatu zen gizakia egun horretan ziklo aldaketa zegoela». Euskal mitologian ere, eguzkiak garrantzi handia izan du, urteko uztarekin duen loturagatik: «Naturatik bizi izan da gizakia beti; beraz, eguzkiaren gorabeherak garrantzitsuak izan dira».

«Sua, birsortzearen eta garbitzearen sinbolo»

Sua eguzkiaren irudikapen gisa hartu izan da. Horregatik, herri askotan sua pizten da San Joan bezperako gauean, eta hainbat dantza egiten dira haren inguruan, hura omentzeko eta hari indarra emateko. «Sua birsortzearen eta garbitzearen sinboloa ere izan da», Alijostesen hitzetan. Horregatik, espiritu txarrak kanporatu eta onak ekartzeko, suaren gainetik hiru aldiz salto egin ohi zuen jendeak, «garbitzeko». Beste ohitura bat traste zaharrak erretzean datza, ziklo berri bati hasiera emateko.

Ekainaren 23an bildutako lore sortak bedeinkatu egiten ziren, eta etxeko atean jartzen ziren, elorri zuriaren adarrekin batera, etxea eta etxekoak babesteko. Ohitura askori eutsi ez zaien arren, horiek oroitzea ondo dagoela uste du Alijostesek: «Zientifikoki funtsik izan ez arren, gure historia delako». Zuian (Araba), uste zuten gorputza San Joan goizeko ihintzarekin igurztea onuragarria zela larruazaleko gaixotasunak eta buruko minak saihesteko. Animaliak ere mendira eramaten zituzten, gaua pasatzera, ihintza hartzeko.

Zugarramurdin (Nafarroa), herritarrek antzerki bat ere egin ohi dute, akelarre bat irudikatuz. Dena den, akelarreak elizaren «eraikuntza bat» direla gogorarazi du Alijostesek: «Herriko ospakizunak izango ziren, baina erlijio katolikoak esan zuen emaginak sorginak zirela, eta, deabruarekin lotu zituenez, irudi horrekin geratu da». Hainbat herritan, zuhaitz baten enborra ere jartzen da herriko plazan: maiatza. Alijostesek azaldu du jatorria: «Zuhaitza naturaren irudikapena da; beraz, uzta guztiaren ordezkari gisa jartzen da: uzta ona edukitzeko sinbolo bat da».

Donostiako Intxaurrondo auzoan, intxaurrekin lotutako ohitura bat zeukaten. Herritarrek San Joan bezperako gauean intxaur bat eramaten zuten sura, eta, hura jan ondoren, oskolaren erdia hartu, kezkak hari xuxurlatu, eta sutara botatzen zuten. Hala, kezka horiek desagertuko zirela sinesten zuten. Orain, ohitura hori berreskuratu nahian ari da auzoko Zulo Zahar elkartea, eta San Joan, San Joan, intxaur bi kolkoan ipuina argitaratu dute, haurrei ohitura zaharraren berri emateko.

Ospakizuna beste herrialde batzuetan

Euskal Herrian bezala, Europako herrialde askotan ospatzen da udako solstizioaren gaua. Besteak beste, Portugalen, Finlandian, Estonian, Danimarkan, Herrialde Katalanetan, Galesen, Espainian, Eskozian, Irlandan eta Ingalaterran ospatzen da. Tokian tokiko ohiturak daude. Suedian, udako solstizioarekin batera hasten ditu jende gehienak bost asteko oporrak. Landa eremuan ospatu ohi dute Midsommar deitzen dioten ospakizuna. Jendea herri eta hirietatik landa eremuetara joaten da, eta maypole edo maiatzeko zuhaitza zutik jartzen dute, haren inguruan dantza egiteko.

Paraguain, Judas Kai izeneko panpinak saltzen dituzte dendetan, sutara botatzeko. Panpina horiek urte osoan jendearen gustukoak izan ez diren pertsonaiak irudikatzen dituzte: politikariak, kirolariak, kazetariak... Erlijio katolikoaren arabera, Judasek traizio egin zion Jesusi, eta horregatik dira Judas Kai izeneko panpinak gorrotoarekin lotutako pertsonaiak.

Ivana Kupala izena du solstizioaren Bielorrusiako festak. Suaz gain, etxeak eta zelaiak babesteko eta uzta oparoa izateko erritualak egiten zituzten, eta belarrak eta loreak biltzen zituzten, egun horretan bilduta sendagarriagoak izango zirelakoan. Gaur egun, besteak beste, belar eta lorez betetako koroak janzten dituzte.


Urdaibaiko biosfera erreserban

Summary: Urdaibaiko biosfera erreserban. Urdaibaiko padurak Euskal Herri atlantikoko hezegunerik garrantzitsuenak dira. Unesco erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen inguru hori 1984. urtean.

Urdaibaiko biosfera erreserba, Euskal Autonomia Erkidegoko biosferaren erreserba bakarra izateaz gain, euskal itsasbazterreko espazio babesturik baliotsuena da. Lurraldea Oka errekaren arro hidrografikoari dagokio, eta 220 kilometro koadroko zabalera dauka. Bertan, ekosistema eta paisaia mota ugari daude, eta, besteak beste, artadi kantauriarrak, landazabal atlantikoa, kostaldeko itsasbazterra eta padurak nabarmentzen dira. Padurak Euskal Herri Atlantikoko hezegunerik garrantzitsuenak dira, bai duten hedaduragatik, bai bertako habitaten kontserbazio mailagatik. Oso leku garrantzitsua da bai hegaztien atsedengune gisa, bai migrazio aldietan, baita negualdian ere. Beraz, Urdaibaik garrantzi ekologiko eta ornitologiko handia dauka. Aldi berean, oreka interesgarria dauka gizakiak sortutako jarduera ekonomikoen eta natura oparoaren artean, eta, oreka horri esker, Unesco erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen 1984. urtean. Biosfera erreserbaren garrantzi ornitologikoaren aintzatespen gisa, bertako hezeguneak HBBG gune izendatu ziren 1994an (hegaztien babes berezirako gunea), eta, ondoren, Natura 2000 sarean sartu zen lurralde hori. Era berean, nazioartean garrantzia duten hezeguneen Ramsar Hitzarmenean sartu zuten 1992an. Urdaibaiko biosfera erreserbaren aberastasun ornitologikoaren ispilu, inguru horretan hainbat ikerketa egin dira eta egiten dira. Horrela, urte osoan, 250 hegazti espezietik gora ikus daitezke erreserban. Urdaibai Bird Center Hegazti espezie horiek behatzeko toki ezin hobea da Urdaibai Bird Center. Urdaibaiko biosfera rrreserbaren bihotzean dago, Gautegiz Arteagan. Museo bizia da, eta hegaztiez eta horien migrazioez gozatzeko hainbat jarduera prestatzen ditu. Bertan, ikerketa eta dibulgazio taldeak bildu eta koordinatzen dira, eta, horrela, bisitariak hegaztiei buruz aurrera eramaten diren proiektuen berri jakiteko aukera izaten du.


Hondartzan, Hondarribian

Summary: Hondartzan, Hondarribian. Itsasoa, hondartza, mendia… Hondarribian paseo politak egin daitezke, eta aisialdiaz eta gastronomiaz modu ezin hobean gozatu.

Natura ingurune paregabean dago Hondarribia. Jaizkibel mendiak babesten du, itsasoak bustitzen, eta Bidasoa ibaiaren bokalean dago. Ibilaldi interesgarri ugari egin daitezke kaleetan zehar edo mendian; bestela, aukera dago lasai egon eta hondartzan bainua hartzeko ere. Urre koloreko hondar fina dago hondartzan. Luzea da, eta urak lasaiak dira. Hondartzak zerbitzu ugari ditu, eta aproposa da familiarekin, lagunekin edo bakarrik ederki pasatzeko: eguzkia hartzeko, uretan igeri egin edo jolasean ibiltzeko... Itsas pasealeku eta kirol portu ederrak daude herrian, eta Jaizubiko padura, mahatsondoen zelaiak, itsasargia eta beste zenbait eraikin eta monumentu interesgarri ezagutzeko txangoak egin daitezke. Gainera, kosta atlantiko guztia zeharkatzen duen iparraldeko Donejakue bidean, Hondarribia da abiapuntua. Hirigune historikoa Hondarribiko hirigune historikoa bisitatzea ezinbestekoa da. Hango kaleen trazadura laukitua harrigarria da: hain zuzen, Erdi Aroan sortutako herrien bereizgarria da. Halaber, nabarmenak dira kale estuak: galtzada harrizko zola dute, gainera. Hala, hoberena zera da, ibilaldi labur bat egitea Santa Maria atetik hasita, herrira iristeko bi sarrera nagusietako bat baita. Modu horretan, Kale Nagusira, hau da, galtzada harriz osatutako arteria nagusira hel daiteke. Gaztelako eta Frantziako erreinuen artean zegoenez, herria leku estrategikoa zen, eta mendeetan gerra jarduketa nabarmena izan zuen. Hiribildua badiari begiratzen zion muino txikiaren gainean eraiki zen, toki estrategiko batean, defendatzeko oso posizio sendoan. Hirigunean oraindik iragan horren aztarna ugari daude, eta gune gotortua ongi kontserbaturik dago. Gastronomia bikaina Gastronomia Hondarribiko txoko guztietan ageri da. Pintxoak eta anoak dastatzeko, bazkariak eta afariak egiteko, jatetxe eta taberna ugari dago. Gastronomia bikainaz goza daiteke. Egonaldi eder bat egiteko ere, ostatu hartzeko toki aproposak daude. Hondarribiari buruzko informazio guztia Hondarribiaturismo.com webgunearen bidez eskuratu daiteke.


Summary: Sizilian porturatu da 'Aita Mari', «azkar». Erreskate ontziak Mediterraneoan jasotako 112 migratzaileak lehorreratuak dira jadanik. Mediku azterketak egin dizkiete, eta onik dira guztiak.

Aita Mari ontzia lur hartua da jadanik. Siziliako Augusta portuan lehorreratzeko baimena jaso zuen atzo ontziak. Gaurko aurreikusi zuten pausoa ematea, eta goizeko 9:00 aldera erdietsi dute azkenik. Emandako informazioaren arabera, porturatzea prozesu «azkarra» izan da, «uste baino azkarragoa»; hala azaldu du erreskate ontziko boluntario Izaskun Arriaranek zabaldutako audio batean aditu daitekeenez.

Halaber, Arriaranek azaldu du ontzian izan diren migratzaile guztiak onik direla. Zehaztu duenez, mediku azterketa lasterrak egin dizkiete portura iritsi berritan. Proba horietan, migranteetako hamabostek sukar pixka bat zutela ikusi dute, eta COVID-19 detektatzeko testak egin dizkiete, hortaz. Bakar batek ere ez du positibo eman, eta trabarik gabe lehorreratu ahal izan dira haiek ere.

«Lasaitasuna da nagusi, eta izugarrizko poza dute denek», adierazi du ontziko boluntarioak. Bidea eta iritsiera «hunkigarriak» izan direla esan du, baina baita «tentsioz betea» ere. Izan ere, nabarmendu du azken egunotako erreskate lanak zailak izan direla. Kontatu duenez, «batere errazak izan ez diren» egoera askori egin behar izan diete aurre. Orain, tripulazioa berriz osatzeko ahaleginetan dira ontzikoak, Siziliako portutik atera ahal izateko.


Zehaztasunaren xerka, kuraiaz

Summary: Zehaztasunaren xerka, kuraiaz. Bernardo Atxaga idazleak esan du Mariano Ferrer xehetasunak maite zituen pertsona zela, EHUko udako ikastaroetan. «Lengoaiatik abiatu behar da zernahi kritika», gaineratu du.

Goiztiarra zen Mariano Ferrer: 05:30ean ateratzen zen etxetik, Rosiren kioskoan hamar egunkari eta aldizkari batzuk erosi, eta Herri Irratiko saioa egitera joaten zen. «Inprobisatzaile landua zen», azaldu du Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, EHUren udako ikastaroetan, Donostian. Esther Ferrer kazetariaren alabak ñabardura egin du, Otamendik amaitutakoan: «Aitak egunkari eta aldizkarien artikulu kutunenak fotokopiatu egiten zituen, etxean dauzkagu milaka, eta haietan esaldiak eta hitz solteak daude azpimarratuta. Hitz solte batzuk hartuta, kapaz zen analisia egiteko, baina ondo landua zegoen hura guztia».

Ñabardurak. Detaileak. Bernardo Atxaga idazlearen arabera, xehetasunak maite zituen pertsona zen Mariano Ferrer. «Bere diskurtsoan dena da xehetasun. Zehaztasunaren xerka ibiltzen zen». Era berean, kazetari batek bere hiriko eta probintziakoen inguruan azterketa kritikoa xehetasunez egiten duenean, horretarako «kuraia» behar dela uste du Atxagak. Eta Ferrerrek bazuen.

Atxagak bere hitzaldian berebiziko garrantzia eman die pertsonaren ahotsari —ahots fisikoari— eta lengoaiari. «Ferrerrek egunkarien irakurketa egiten zuen, lengoaiaren erabileratik bertatik. Uste dut lengoaiatik abiatu behar dela zernahi kritika eragingarri egiteko».

Atxagak ahotsaren bidez ezagutu zuen lehenbizi Ferrer, eta gogoeta egin du ahotsaz: «Ez da begien kolorea edo sudurraren tamaina bezalako ezaugarri bat. Geruza bat da ahotsa, mintzoa, non ezartzen diren pertsonaren hainbat xehetasun. Norbait entzuten dugunean badakigu estu edo larri dagoen, pozik dagoen, badakigu une horretan ikaratuta dagoen, seguru dagoen, eta badakigu zer lotura duen esaten den horrekin: sinesten ote duen esaten duen horretan, zintzoa ote den edo jendearen onespena bilatzen ari den». Idazlearen arabera, Ferrer bere ahotsarekin «erreferentea» izan zen Gipuzkoako herritar askorentzat. «Bere xehetasunekin azaltzen zen irratian, eta egun horretan nola zegoen». Bestetik, Atxagak XX. mendearen hasieran prentsaren irakurketa satirikoa egiten zuen idazle eta kazetari baten izena nabarmendu du: Karl Kraus. Die Fackel egunkaria sortu zuen Krausek Vienan, 1899an, eta han astean bitan idazten zuen komunikabideen kritika. Beste erreferentzia ugari ematearekin batera, Asteasun (Gipuzkoa) jaiotako idazleak salatu du gaur egun lengoaiaren pozoitzea «neurrigabea» dela. «Horregatik, Mariano Ferrerren tankerako edo ereduko kazetariak gero eta beharrezkoagoak dira». Atxagak modu honetan bukatu du hitzaldia: «Denok dugu ispilu batzuen beharra. Jarrera kritikoa duenak ez du bidezidor errazik. Behar da eredu bat: ‘Norbaitek egin zuen, eta agian nik ere egin dezaket’. Ez dadila Marianoren ereserkia galdu».

Kazetarientzat ez ezik, Donostialdeko gizarte mugimendu askorentzat izan zen erreferente eta ispilu Ferrer. Carlos Ordoñez SOS Arrazakeriako kideak nabarmendu du Herri Irratiko esataria «sen onaren» militante bat izan zela. «Ahots argia eta kritikoa izan zen, boterearentzat deserosoa zena». Ordoñezek gogorarazi du Ferrerrek SOS Arrazakeria-ren egitasmo batzuetan parte hartu nahi izan zuela. «Inplikatu egiten zen. Migrazioen komunikazioa ere aztertu zuen, eta aldarrikatzen zuen etorkinek zuzeneko lehen informazio iturri izan behar zutela».

Dokumentazioa, Lazkaora Ferrerrek «aurrea hartu zion bere garaiari». Hala uste du Ordoñezek, baita udako ikastaroan parte hartu duten beste hizlari batzuek ere. Atxagak gogorarazi du, esaterako, Ferrer kale kantoi jakin batean jartzen zela, manifestazioan zenbat jende zegoen zenbatzeko. Martxelo Otamendik, berriz, bere hitzaldia hasi aurretik ETB2ko 1989ko Sin permiso saioaren zati bat jarri du. Alderdi politiko guztiak zeuden gonbidatuta, baina Ajuriaeneko ituneko taldeek erabaki zuten ez joatea, HBko ordezkari bat joatekoa zelako. Ferrerrek aurrera egin zuen saioarekin, eta HBko, EAko eta IUko ordezkari bana eseri ziren platoan. «Ajuriaenearen garaian, dena zuria edo beltza zenean, itsasargi bakarra zen Mariano», esan du Otamendik. «Sinesgarritasuna izan zen bere dohain nagusia. Eta sinesgarritasuna izaera bat da, jarrera bat bizitzan, ez da ikastaro batean erakusten den zerbait».

Elixabete Garmendiak gidatutako eztabaida batekin amaitu da ikastaroa. Ezusteko albiste bat ere iritsi da: Carmen Rizo Ferrerren alargunak iragarri du kazetariaren dokumentazio guztia digitalizatu egingo dutela Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz. Egitasmoa martxan jarriko dute, eta gero Lazkaoko (Gipuzkoa) komentura eramango dute material guztia.


Summary: Elhuyarrek, Sasoi eraikuntzak eta Euskarabenturak jaso dute Bai Euskarari saria. «Arlo sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko» egindako lana saritu du Bai Euskarari elkarteak.

Sasoi eraikuntzak, Elhuyarrek eta Euskarabenturak «arlo sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko» egiten duten lana saritu du Bai Euskarari elkarteak, Donostian egindako sari banaketan.

Sasoi eraikuntzak zerbitzua euskaraz emateko arreta eskaintzeko bidean egindako urratsak txalotu ditu elkarteak: «Langileen arteko harremanak eta bezeroekin dituztenak gero eta euskaldunagoak dira». Elhuyarri dagokionez, zientzia arloan eta beste zenbait esparrutan lortutako «erreferentzialtasuna» nabarmendu du. «Ezagutzaren bidean, gizarteari ekarpena egiten ari da», gehitu du, «erabateko eraldaketa garai honetan» euskarak dituen erronkei erreparatuta.

«Gazteen artean euskararen erabilera areagotzeko» egin duen lanagatik saritu dute, berriz, Euskarabentura. Bai Euskarari elkarteak adierazi du ezinbestekoa dela haien aisialdian eragitea, eta egitasmo horrek «zuzen-zuzenean» eragin duela nabarmendu du.

Bai Euskarari elkarteak duela 22 urte abiatu zuen Bai Euskarari ziurtagiriaren proiektua, eta egun 1.318 entitatek dute hura. Haiek egindako urratsen eta lorpenen balioa nabarmendu du elkarteko zuzendari Rober Gutierrezek. Azken urteetako lanari ere egin dio erreferentzia: «Alor sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko eta eragiteko xedez aritu gara urte hauetan, komunitatea sustatuz eta tresna, baliabide zein proiektu berritzaileak eraikiz eta partekatuz». Haren hitzetan, elkartea «ziurtagiri bat baino askoz gehiago» da egun, eta etorkizunean ere eremu berrietan eragiteko asmoa du.


Summary: Alemaniak gasa errazionatzeko beste urrats bat egin du. Errusiak %60 gutxitu du gas isuria Nord Stream 1 gasbidean, eta uztailean dena etengo duen beldur da. Bigarren mailako alerta izendatu du, eta hirugarrenarekin iritsiko dira errazionamenduak.

Gasa faltako zaion egunerako prestatzen jarraitzen du Alemaniak. Martxoaz geroztik lehen mailako alertan egon ondoren, gaur bigarren mailara igo du alerta hori, Errusiatik iristen zaion gasaren fluxua gutxitzen ari zaiolako. Hirugarren eta azkenarekin, Berlingo gobernuak eskubidea izango du gasa errazionatzeko: herritarrek eta ospitaleek, esaterako, jasoko lukete, baina industriak mozketak izango lituzke. Halako erabaki batek atzeraldia ekarriko lukeela uste dute ekonomista gehienek.

Gasa erruz erabiltzen du Alemaniak: bere argindar ekoizpenaren %15 lortu izan du ziklo konbinatuko zentralen bidez, etxebizitzak berotzeko energia iturri nagusietako bat da, eta industrian asko baliatzen dute produktu kimikoak, botikak eta metalak egiteko batik bat.

«Badakit ez dirudiela, baina gasaren krisialdian gaude», ziurtatu du Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministro berdeak. «Aurrerantzean, gasez eskas ibiliko gara. Prezioak oso handiak dira, eta gehiago handitzeko prest egon behar dugu», esan du. Esan eta egin: Habecken iragarpenaren ondotik, gasaren prezioak beste jauzi bat egin du Herbehereetako TTF gas merkatuan: 126 euroan zegoen gas tona, merkatua zabaltzean, eta 135 euroan, berriz, arratsaldearen hasieran.

Hirugarrena, gertu

Hirugarren maila hori gertu egon daitekeela uste du Alemaniak, kezka handiz ikusten baititu Nord Stream 1 gasbidearen mantentze lanak. Uztailaren 11n hamar eguneko geldialdi tekniko bat egitekoa da Gazprom gasbide horretan, eta Berlinen beldur dira haren ostean itxita iraungo ote duen.

Izan ere, bigarren mailako alarma Nord Stream 1en hornidura arazoek eragin dute. Baltikoaren azpian gasa garraiatzen duen gasbide horren trafikoa %60 murriztu du azken astean Errusiak, Kanadara konpontzera bidali duen konpresore matxuratu bat bueltan jaso ez duelako, bere aurkako zigor ekonomikoen ondorioz.

Erabakia «politikoa» dela ziurtatu du Alemaniako Gobernuak, besteak beste, Errusiak bazuelako Nord Stream 1etik igortzen ez duen gasa beste bide batzuetatik igorri, hala nola Polonia zeharkatzen duen Jamal gasbidetik edo Ukraina zeharkatzen duten Soiuz gasbideetatik. Azken horietan, baina, ez da handitu gas fluxua.

Alemania hornitu ahal izateko, bada beste gasbide bat ere (laugarrena), Nord Stream 2, baina hura balioztatzeko prozesua eten zuen Berlingo gobernuak Errusiak Ukraina inbaditu bezain laster.

Oraintxe bertan, uda hasiera izanik, ez dago gas hornidura arazorik Alemanian, haren kontsumoa asko apaltzen ari delako eta Errusiaz besteko bideetatik iritsitakoa nahikoa delako. Baina arazoa udazkenean edo neguan etorriko da, kontsumoa oraingoaren halako lau denean.

Hilabete epelak eta beroak erreserbak betetzeko erabiltzen dira, eta horretan ari da Alemania ere, %58 beteak baititu biltegiak. Baina helburua da irailaren 30erako %80ean egotea, eta Nord Stream 1etik ezer iristen ez bazaio, kostatuko zaio hori egitea.

Ikatza bueltan

Hori dela eta, igandean Habeckek berak iragarri zuen zentral termikoei baimena emango dietela ikatz gehiago erretzeko, eta horrekin konpentsatzeko, hain zuzen, erreko ez duten gasa eta abenduarekin desagertuko den energia nuklearraren ekarpena.


Summary: Bi greba egunetan elkarrekin joatea proposatu diote ELAk, LABek eta ESK-k Mercedeseko langile batzordeari. Lanuzteak ekainaren 29an eta 30ean egitea aztertzen ari dira, Mercedesen mobilizazioetan «ahalik eta batasun handiena» izateko. Oraingoz, ekainaren 27tik uztailaren 1era bitartean deitu dute grebaldia hiru sindikatuek.

Atzo hasi zituzten sindikatuek Mercedeseko lanuzteak. Sindikatuen arabera, lehen greba egunak ia erabateko babesa izan zuen, baina agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa. Gaur, ordea, ELAk, LABek eta ESK-k proposamena bota diete batzordeko beste sindikatuei: ekainaren 29an eta 30ean besterik ez egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean.

Hori ez zen hiru sindikatuen hasierako asmoa: geldialdiak deituta zeuzkaten ekainaren 27rako, 28rako, 29rako, 30erako eta uztailaren 1erako. Datorren asteko astelehenetik ostiralera, hain zuzen. Banatuta ekin zien langile batzordeak mobilizazioei, baina iritzia aldatu du alde batek. Orain, ELA, LAB eta ESK prest agertu dira bertan behera uzteko hilaren 27rako eta 28rako eta uztailaren 1erako geldialdiak.

Baldintza batzuen pean egingo dute hori: langile batzordearen beste aldeak –UGT, CCOO, Ekintza eta PIM– «konpromiso argi» bat erakustea gaueko seigarren txandaren aurka, eta hilaren 29rako asanblea orokorra antolatzea. Helburua Mercedesen mobilizazioetan «ahalik eta batasun handiena» izatea da.

Sindikatuak jada lerratu dira bi greba egunak direla eta: Ekintzak onartu egin du; CCOO prest legoke, «betiere batzorde dena bat baletor»; UGTk eta PIMek «buelta bat» eman nahi diote kontuari ezer erantzun aurretik.


Summary: Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Abuztuaren 14an jokatuko dute lehen jardunaldia, eta euskal taldeek partida hauek izango dituzte: Athletic-Mallorca, Osasuna-Sevilla eta Cadiz-Reala

Espainiako Lehen Mailako euskal taldeek badakite zein izango den ligako egutegia. Abuztuaren 14an jokatuko dute lehen jardunaldia, eta partida hauek izango dituzte: Athletic-Mallorca, Osasuna-Sevilla eta Cadiz-Reala. Azken jardunaldia, berriz, ekainaren 4an jokatuko dute, eta partida hauek izango dituzte: Reala-Sevilla, Real Madril-Athletic eta Osasuna-Girona.

Hamabi derbi jokatuko dituzte, eta jarraian izango dira lehen itzulikoak, 15., 16. eta 17. jardunaldietan, urteko azkenekoan (abenduak 31) eta 2023ko aurreneko bietan (urtarrilak 8 eta 14): Reala-Osasuna, Athletic-Osasuna eta Reala-Athletic izango dira derbiak.

Bigarren Mailan, berriz, Eibar-Tenerife eta Leganes-Alaves izango dira lehen partidak, eta Huesca-Eibar eta Las Palmas-Alaves azkenekoak. Azaroaren 20an jokatuko da lehen derbia, Ipuruan, eta otsailaren 5ean bigarrena, Mendizorrotzan.

Ez da partidarik jokatuko azaroaren 9tik abenduaren 31ra, Munduko Kopa jokatuko baitute Qatarren azaroaren 21etik abenduaren 18ra.


Summary: Bakegileek Ipar Euskal Herria geldituko dute, Paris mugiarazteko. Uztailaren 23an eginen dute ekintza. Ehunka lagunen mobilizazioa iragarri dute.

«Tentsioa sortuko dugu, arreta erakartzeko». Horrela azaldu du Anaiz Funosas Bake Bideko presidenteak uztailaren 23rako aurreikusi duten ekintza. Ipar Euskal Herria blokeatuko dutela iragarri dute Bakegileek, euskal presoen gaian aitzinamenduak lortzeko. «Prozesuaren blokeo judizial eta politikoari blokeo geografiko batekin erantzunen diogu». Egun osoan eta lurralde osoan iraunen duen ekintza hori «erabakigarria» izanen da, Funosasen hitzetan. Bide nagusiak «geldirik» egonen direla erran du. «Ehunka pertsona mobilizatuak dira jadanik, blokeo hori antolatzeko».

Luhusoko plazan (Lapurdi) elkartu dira Bakegileak, hilabete baten buruan egin gogo duten ekintza aurkezteko. Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek parte hartu dute, eta blokeorako erabiliko duten materiala ere erakutsi dute: traktoreak, adreiluzko paretak, bidoiak...

Ion Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaerei emandako erantzunek eraman dituzte uztailaren 23ko ekintza erabakitzera. Behin eta berriz ezeztatu edo atzeratu dituzte, besteak beste, terrorismoaren kontrako fiskaltzak ezarritako helegiteengatik. Uztailaren 21ean aztertzekoak dituzte, beste behin, bi euskal presoen eskaerak. «Epe laburrera askatzeko aukera guziak baztertzeko borondate horrek justiziatik biziki urrun diren motibazioak erakusten ditu, [Frantziako] Estatuaren mendekuarenak», adierazi du Funosasek. «Frantziako estatuburuaren isiltasunak gatazkaren konponbide integrala ekarri behar duen Aieteko Konferentzian markaturiko ibilbide orria bukatzeko aukera guztiak ixten ditu». Eman beharreko pausuak zerrendatu ditu: preso eta erbesteratu guziak askatu eta etxeratzea, justizia trantsizionala ezartzea, biktima guziak onartzea «beren eskubideak bermatuko dituzten mekanismoak sortuz, inplikaturiko alderdi guzien arteko elkarrizketa plantan ezarriz eta gatazkaren iturriak identifikatuz».

Uztailaren 23rako hamar hitzordu ezarriko dituzte Bakegileen ekintzan parte hartuko dutenentzat. Aitzitik, herritar guziei informazioa bidaliko dietela iragarri dute, «aitzinetik antola daitezen eta egun horretan bideetan ibiltzea saihets dezaten», adierazi du Funosasek.


Summary: Errenta apalekoei diru laguntza zuzen bat emango die Espainiako Gobernuak. Larunbateko ministroen kontseilu berezian, luzatu egingo du erregaiaren deskontua, eta garraio publikoa merkatzeko neurriak ere mahai gainean daude. Argindar konpainien irabazi handiak zergapetuz finantzatu nahi dituzte neurriak.

Andaluziako hauteskundeetan izandako porrotak ausartago jokatzera bultzatu ditu Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdiak. Orain arteko balantzea defendatzearekin botoak bermatzeko nahikoa ez dela ikusita, urrunago joatea erabaki dute, eta herritarrak orain ziur aski gehien kezkatzen dituen arazoa —inflazioa— arintzeko neurri sorta bat onartuko du larunbat honetan.

Horien artean lehena jada ezaguna da —BEZa %10etik %5era jaitsiko du—, baina beste batzuk ere ziurtzat jo daitezke, xehetasunen faltan. Horien artean daude errenta apaleko herritarrei diru laguntza zuzen bat ematea, garraio publikoa merkatzea, eta erregaien deskontua luzatzea. Neurri horiek finantzatzeko bideetako bat izango da argindar konpainiek azkenaldian pilatutako irabazi handiak zergapetzea.

Ikusi gehiago: Alemaniak gasa errazionatzeko beste urrats bat egin du

Energiaren, elikagaien eta beste produktu eta zerbitzuren garestitzea konpentsatzeko txeke bat ematea dagoeneko erabakita dagoela aurreratu du El País egunkariak, gobernuko iturriak aipatuz. Ez da, ordea, denentzat izango; soilik errenta txikiak dituztenek jasoko dute, baina egunotan egiten ari diren gobernu barruko negoziazioetan erabaki behar dute zenbatekoa izango den eta zein izango den laguntza hori jasotzeko izan beharreko gehieneko errenta.

Aste honen hasieran, 300 euroko laguntza aipatu zuen Yolanda Diaz Lan ministroak (Unidas Podemos), eta El País-en iturriek ez dute baztertzen azkenean hori izatea kopurua.

Frantziako Gobernuak, esaterako, 200 euro banatu zituen abenduan: ehun euro energiaren prezioen emendatzearentzat, eta beste ehun euro inflazio orokorrarentzat. 2.000 euro baino lansari apalagoa zuten herritarrek jaso zuten laguntza, baina oso litekeena da muga hori askoz beherago jartzea Espainian.

Deskontuak luzatuko dituzte

Ziurtzat jotzen da erregaiaren prezioaren deskontu publikoak indarrean jarraituko duela, gutxienez beste hiru hilabetez. Apirilaren 1etik dago indarrean, eta orduz gero erregaiak are gehiago garestitu dira, hogei zentimoko deskontua guztiz jateraino. Neurria indarrean jarri zen astean, gasolinak batez beste 1,834 euroko prezioa zuen Hego Euskal Herrian, eta aste honetan 2,164 euroan dago; hots, 33 zentimo garestiago. Gasolioa, berriz, 24 zentimo garestitu da: 1,872tik 2,114raino.

UPk proposatu izan du errentaren araberako deskontua izatea eta soilik errenta ertainak edo apalak dituztenek jasotzea. Aukera hori, ordea, erabat baztertu du gobernuko alde sozialistak, teknikoki oso konplikatua dela argudiatuta. Ados daude, ordea, garraiolariei eta lehen sektorekoei laguntza handiagoa eman behar zaiela.

Garraio publikoa merkatzeko formulen bila ari dira, baina gai horrek baditu zailtasunak, udalen, mankomunitateen eta diputazioen eskumena delako.

Enpresa elektrikoek ordain dezatela

Neurri horiek guztiek kostu bat dute kutxa publikoentzat, eta ez diete, berez, inflazioaren erroei erantzuten. Horregatik, hainbat kritika jaso dituzte, baita gobernuaren barruan ere. Atzo bertan, Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak esan zuen neurriak onartzearen alde zegoela, baina ziurtatu zuen ez direla erabateko konponbidea: «Zergak soilik auzitan jartzea, edo pentsatzea aurrekontuetako baliabideak herritarrei transferitzeak ez duela mugarik, errealitatea modu desitxuratuan ikustea da».

BEZa %5era jaisteak hiruhileko bakoitzean 600 milioi euroko kostua du, eta hori ordaintzeko bidea argindar konpainiei zerga berezi bat jartzea ote den aztertzen ari da Espainiako Gobernua. Berehala nahi du UPk, eta sozietate zerga hamar puntu igotzeko proposatu du; PSOEk, zuhurrago, 2023ra arte atzeratu nahi du, Bruselaren baimena jaso arte, eta «ezohiko irabaziak» soilik zergapetu.


Summary: Ukrainak eta Moldaviak EBn sartzeko hautagai estatusa jaso dute. Zelenskik esan du erabakia «historikoa» dela: «Ukrainaren etorkizuna EBn dago». 27 estatuburu eta gobernuburuek ez dute aurrera egin Mendebaldeko Balkanetako estatuen aferan.

EB Europako Batasuneko estatu kideetako agintariek pausoa eman dute, Errusiak inbasioa hasi eta lau hilabete ingurura: Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa eman diote, baita Moldaviari ere. «Akordioa. Europar Kontseiluak oraintxe erabaki du Ukrainari eta Moldaviari hautagai estatusa ematea. Une historiko bat da. Gure etorkizuna elkartuta dago», idatzi du Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak Twitter sare sozialean.

Talde komunitarioaren erabakiak poza eragin du Ukrainan, eta hori adierazi du Volodimir Zelenski herrialdeko horretako presidenteak: «Erabakia historikoa da. Ukrainaren etorkizuna EBn dago». Hautagai estatusa jasotzeko prozesua luzea izaten da, baina EBko estatu kideetako agintariek azkartzea erabaki dute, eta horren ondorio da gaurko erabakia.

Erabakiaren berri emateko agerraldian, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea ere pozik agertu da, baina Ukrainari oroitarazi dio «etxeko lan asko» dituela egiteko estatu kide bilakatu aurretik. «Ezin da itxaropen keinu hobeagorik izan Ukrainako, Moldaviako eta Georgiako herritarrentzat garai zail hauetan», adierazi du Von der Leyenek —Georgiak, oraingoz, ez du hautagai estatusa jaso—.

Ukrainako Gobernuak otsailaren 29an aurkeztu zuen talde komunitarioan sartzeko eskaria; zehazki, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi eta bost egunera. Kievi bonbaz eraso egin ziotenean, Ukraina talde komunitariora «berehala atxikitzeko» eskatu zuen Volodimir Zelenski presidenteak, «prozedura berezi baten bidez».

EBko hamar bat estaturen hasierako erantzuna ezezkoa izan bazen ere, aurkako jarrerak zertxobait leundu dira asteotan, nahiz eta Ukrainaren atxikimendu prozesuak luze joko duen. Izan ere, Bruselak «zenbait baldintza demokratiko» ezarri dizkio Zelenski buru duen gobernuari; hala nola justizia kontseilariak izendatzea, ustelkeriaren aurkako agentzia operatibo bat izatea, eta oligarken aurkako legea edukitzea.

Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta are gehiago 2013ko eta 2014ko Euromaidango protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartze akordioa sinatzeari uko egin ondoren.

Kiev eta Chisinau EBko hautagaitza zerrendan sartu diren arren, Georgia hautagai estatusa jasotzeko «egiturazko erreformak» egiteko zain dago, «baldintza batzuk bete behar baititu», Von der Leyenen arabera.

Ukrainari eta Moldaviari buruzko erabakia alde batera utzita, Mendebaldeko Balkanetako sei herrialdeetako —Albania, Bosnia eta Herzegovina, Ipar Mazedonia, Kosovo, Montenegro eta Serbia— agintariek etsipena azaldu dute gaur, Europar Kontseiluarekin batzartu ostean.

Seiek EBn sartzeko hautagaitza prozesuan urratsak egiteko eskatu zioten, «Europaren bihotza» direla iritzita. Negoziazioak, baina, geldirik daude, ez aurrera ez atzera. «Kolpe gogorra izan da EBren sinesgarritasunarentzat», Ipar Mazedoniako lehen ministro Dimitar Kovacevskiren esanetan.

Hain zuzen, Bulgariak oztopatzen die Ipar Mazedoniari eta Albaniari EBko sarrera, lotura historiko eta linguistikoak gorabehera. Albaniako lehen ministro Eda Ramak «lotsagarritzat» jo du Sofiak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak, aliantza militarreko beste bi kideren —Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren— ikuspegi komunitarioa «zokoratzea», EBko gainerako kideen «ezintasunaren» aurrean.

Europar Kontseiluko presidenteak, berriz, adierazi du talde komunitarioak «borondate politikoa» duela prozesua «biziberritzeko». Bulgariak ezarria duen betoari dagokionez, espero du Ipar Mazedoniako, Albaniako eta Bulgariako agintariek «berehala» ekingo diotela solasari. Ostera, Bulgariako presidente Kiril Petkovek gogorarazi zuen erabakia ez duela gobernuak hartuko, parlamentuak baizik.


Summary: Emakume bat larri zauritu dute, eta bikotekide ohia atxilotu. Labanaz eraso diote andreari, eta larri dago erietxean.

Ertzaintzak 40 urteko gizonezko bat atxilotu du bart goizaldean Barakaldon (Bizkaia), emakumezko bat hiltzen saiatzea egotzita. Andrea eta atxilotutako gizona bikotekide ohiak ziren, eta emakumeari labanaz egin diote eraso. Gurutzetako erietxera eraman dute, zauri ugari zituela eta, larri.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 04:00 baino lehentxeago gertatu da erasoa; ordu horretan, Ertzaintzak abisu bat jaso du, etxebizitza batean gertatutako eraso baten berri emateko. Behin poliziak hara joanda, etxebizitzako eskaileretan topatu dute emakumezko bat, labanaz eginiko zauri ugari zituena eta odol jario handia zuena. Larrialdi zerbitzuek bertan artatu dute, eta Gurutzetako ospitalera eraman dute gero.

Erasotzaileak ihes egin du handik. Ertzaintzak Barakaldon bertan atxilotu du andrearen bikotekide ohia, eta hura hiltzen saiatzea egotzi dio. Datozen orduetan utziko dute Barakaldoko Guardiako Epaitegiaren esku.


Summary: Euskal Herria eta Kataluniaren arteko Â«ekimen bateratu gehiagoÂ» iragarri dituzte. Pirinioetako hirurehun gailur baino gehiago argiztatuko dituzte gaur, Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren alde.

Gure Esku-k, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak, Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, hirurehun tontor baino gehiago argiztatuko dituzte gaur iluntzean, Pirinioetako Bidea izeneko egitasmoan. Helburuak, horra: «herri gogoa» berpiztea, burujabetzaren alde mobilizatzea, gai horretan euskal herritarren eta katalanen arteko elkarlana sustatzea eta aldarrikapen horren mezua nazioarteratzea.

Euskal herritarrek 154 gailur argiztatuko dituzte, hasieran aurreikusitakoa baino 39 gehiago: 97 Euskal Herrian eta 57 Erdialdeko Pirinioetan. Denetara, katalanekin batera, hirurehun gailurretik gora. 91 gailur 'gorri' eta 63 'berde', ÂĂ‚Â”horrela sailkatu dituzte tontorrak: gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak, eta berdeak, errazenak eta irisgarrienakÂĂ‚Â”. Asmoa da argi lerro bat osatzea Higer lurmuturretik Creusera. Oraindik ere badago tokia batzuetan, batez ere Izaban, San Martingo Harrian eta Portalet inguruan.


Summary: Hilda aurkitu dute atzo Anboton galdu zen mendizalea. 20:30ak aldera larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, baina ezin izan dute aurkitu hil baino lehen.

Mendizale bat hil da Anboto mendian (Bizkaia), Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. 25 urte zituen, gizonezkoa zen, eta atzo iluntzean 20:30ak aldera larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, galdu egin zela jakinaraziz. Deia, ordea, ez zen ona izan, eta ezin izan zuten jakin non zegoen.

Deiaz geroztik, Ertzaintzaren erreskate taldea, Bizkaiko suhiltzaileak, DYA, Gurutze Gorria eta Euskadiko Salbamendu Taldea aritu dira mendizalearen bila gau osoan. Azkenean, helikoptero batetik ikusi dute haren gorpua, Infernu Zubi kanalean, Alluitz tontorretik gertu. Segurtasun Sailak gaineratu du Bilbora eramango dutela goizean mendizalearen gorpua, heriotzaren arrazoia zein izan den argitzeko.


Summary: David Cronenbergek jasoko du bigarren Donostia saria. Donostiako Zinemaldiak zuzendari eta gidoilari kanadarraren ibilbidea aitortuko du ohorezko sariarekin. 'Crimes of the Future' haren film berria ere erakutsiko du jaialdiak.

Iragarrita zegoen Juliette Binoche aktore frantziarrak jasoko duela aurten Donostiako 70. Zinemaldiaren ohorezko sari nagusietako bat —hura izango da, halaber, aurtengo kartel ofizialaren irudia—, baina ez da protagonista bakarra izango, bigarren Donostia sariaren berri eman baitu gaur jaialdiak: David Cronenberg (Toronto, Kanada, 1943) zuzendari eta gidoilari kanadarrarentzat izango da. Azken mende erdiko zinemagile «berezinetako bat» dela goratu dute antolatzaileek: «Izugarrikeria biologikoaren, atmosfera aztoratzaileen eta unibertso pertsonal bezain transferiezinaren maisua». Irailaren 16tik 24ra egingo da aurten jaialdia, eta hilaren 21ean jasoko du saria Cronenbergek, Viktoria Eugenia antzokian. Haren film berriaren proiekzioarekin borobilduko dute ekitaldia: Crimes of the Future, zinemagilearen aspaldiko obsesioak dakartzan filma, Viggo Mortensen, Lea Seydoux eta Kristen Stewart protagonista dituena.

Hogei film luzetik gora zuzendu ditu Cronenbergek, eta hainbat generotan kultuzko izen handia da gaur egun harena, hala nola zientzia fikzioan, thrillerrean eta drama psikologikoan. Guztietan klasikotzat hartzen diren aleak utzi ditu. Donostiako Zinemaldira Eastern Promises filmarekin heldu zen aurrenekoz (2007), eta, jaialdian orduan soilik egon bazen ere, Crash (1996) atzera begirakoen atalean erakutsi zuten, 2004an.

Pianista baten eta idazle baten semea da Cronenberg, eta liburu eta komikietatik jasotako istorioz inguratuta hazi zen. Modu autodidaktan filmatu zituen lehen lan lanak —Transfer (1966) eta From the Drain (1967) laburrak eta Stereo (1969) eta Crimes of the Future (1970) luzeak, esaterako—. Eta jada orduan agerian utzi zuen bere obra ezaugarritu duten hainbat gaitarako joera: indarkeria, sexua, gorputza, esperimentazio zientifikoa eta beste. Haren lehen lanetan da nabarmena, hain justu, esperimentazio zientifikoaren ardatz hori; Shivers (1975), Rabid (1977) eta The Brood (1979) filmetan, esaterako.

Zinemaldiko antolatzaileen arabera, ordea, badira nabarmentzeko bi lan mugarri Cronenbergen ibilbidean, «genero zinema erradikalaren» alorrean ospe iraunkorra ekarri ziotenak: Scanners bata (1981), botere mental hilgarriak dituzten pertsonen talde bati buruzkoa; eta Videodrome bestea (1983), new flesh (haragi berria) estetikaren gailurretako bat.

The Fly lanean (1986) intsektu bihurtzen den zientzialari baten istorio itogarria kontatu ondoren, Jeremy Irons aktorea jarri zuen protagonista lanetan hurrengo bi filmetan: Dead Ringers (1988), non aktoreak bi rol bete zituen —bi anaia ginekologorenak—; eta M. Butterfly (1993), operako abeslari misteriotsu baten eta 1960ko hamarkadan Txinan bizi den diplomatiko frantses baten arteko «erromantze anbiguoa» kontatzen duena.

Literaturaren hurbileko

Zenbait idazleren eleberrien zinema moldaketak ere egin izan ditu Cronenbergek. Horien artean daude, besteak beste, Stepehn Kingen The Dead Zone (1983) eta William Burroughsen The Naked Lunch (1991) —«agian haren kultuzko lanik handiena»—. Moldaketa da 1996ko Crash ere, J. G. Ballarden izen bereko eleberria hartu baitzuen zinemagileak oinarritzat auto istripuak izan ostean sexu grina duten pertsonaiak arakatzeko —Epaimahaiaren Sari Berezia irabazi zuen film harekin Cannesko jaialdian—. Eta moldaketak soilik ez, eleberri bat ere badu idatzita Cronenbergek: Consumed: A Novel (2014).

Luzea da Cronenbergekin lan egin duten aktoreen zerrenda ere —Gabriel Byrne, Willem Dafoe, Ed Harris, Naomi Watts, Robert Pattinson, Juliette Binoche…—, eta azkenaldian haren gertuko bihurtu direnen artean dago Viggo Mortensen, hain justu duela bi urteko Zinemaldian Donostia saria jaso zuena. A History of Violence thrillerrean (2005) egin zuten aurrenezko lan elkarrekin Cronenbergek eta Mortensenek, ondoren Eastern Promises eta A Dangerous Method filmetan era bai (2011), eta berriki itzuli dira elkarrekin aritzera, zuzendariaren Crimes of the Future lanean.

Hura erakustearekin bat, Donostia saria jaso duten zuzendarien zerrendan sartuko da, bada, kanadarra aurten; bertan daude, besteak beste, Francis Ford Coppola, Woody Allen, Oliver Stone, Agnes Varda, Hirokazu Koreeda, Costa-Gavras eta beste zinemagile aupatu batzuk.


Lezaman dute erronka

Summary: Lezaman dute erronka. Athleticeko bazkideek gaur hautatuko dute datozen lau urteetan kluba gidatuko duen taldea. Besteak beste, harrobiaren azpiegitura indartzea eta hura erakargarri egitea eskatzen diote zaleek presidente berriari.

Aspaldiko interesik handiena sortu dute Athleticeko hauteskundeek; bai, behintzat hedabideetan, seguruenik ezustean hiru hautagaitza aurkeztu direlako. Ia 40.000 bazkide daude gaurko deituta datozen lau urteetan klub zuri-gorriaren buru izango den gizona hautatzera. Normalean, erdiak inguru joaten dira botoa ematera. Ikusteko dago gaur zenbat erakarriko dituzten. Lehen aldiz, San Mamesen egongo dira hautetsontziak. Bizkaiko Hitza-k Athleticeko peñaren bateko kide diren lau lagunekin hitz egin du, eta, oro har, bat datoz presidente berriak harrobian izango duela erronka nagusia.

Horretarako proiektu egonkor bat behar dela uste dute; ezin daitezkeela Lezamako kirol arduradunak presidente bakoitzarekin aldatu. “Harrobia landu gura baduzu, gutxienez, hamar urte behar dituzu. Zuzendaritza bakoitzak talde berria proposatzen badu harrobiaz arduratzeko, ezingo da ezer ganoraz egin”, ohartarazi du Elorrioko Elorrixo peñako Juan Mari Zenitagoiak. Iritzi berekoa da Bermeoko Bizkai Buru peñako Juan Ramon Rey ere: “Talde teknikoak eta entrenatzaileak ondo egiten badute beren lana, jarraitu egin behar dute; emaitzak lortzeko denbora behar da”. Are gehiago: Reyk uste du ardura horietan ezin direla “lagunak” ipini: “Kanpokoak badira, hobeto”.

Oro har, harrobian egiten den lana ontzat jo dute. Baina jokalariak gazteagotan ekarri behar direla esan du Sestaoko Garras peñako Alfredo de Lucasek: “Ezin da itxaron beste talderen bateko B taldean nabarmentzen hasi arte. Lehenago ekarri behar dira, apustua egin, arriskatu; bestela, ihes egingo dute”. Nabarmendu du Espainiako selekzioko beheko maila guztietan daudela Athleticeko jokalariak, eta horrek erausten duela harrobiak ondo funtzionatzen duela. “Athletic da andreen ligako gorengo hiru mailetan taldea duen klub bakarra. Hori ez du ezta Bartzelonak ere”.

Zenitagoiak eta Reyk uste dute Athleticek zailtasunak dituela gazteak harrobira erakartzeko, “erakargarritasuna galdu” duela. Bilboko Zazpiak Bat Peñako Garazi Soldevilla ez dago ados: “Uste dut Euskal Herriko edozein gaztetxori esaten badiozu Athleticen jokatuko duela, oso harro etorriko dela”. Haren ustez, “Athleticen nortasun berezia” erakargarria da oraindik.

Zenitagoiak Realaren harrobian ipini du arreta: “Ondo datozenak konbentzitu behar ditugu han ez dutela denentzat lekurik izango, Realak taldearen erdia kanpotik ekartzen duelako. Esan behar diegu gurean lekua izango dutela”. Iruditzen zaio gazte askorentzat orain Reala dela “erakargarriagoa”.

Emakumeen taldean ere ikusi du hori. “Harrobi lan ona dago, jokalari onak lortu dira, baina gero joan egiten dira”. De Lucasen esanetan, andreen taldeak Europako lehian sartzeak lagunduko luke jokalariei eusten, baina ez du “erraz” ikusten, Espainiako Ligak soilik hiru talde bidal ditzakeelako. Oraindik ere haien lana ikusgarri egiteko premia dagoela iruditzen zaio Soldevillari: “Zerbait egin behar da Lezama asteburuero betetzeko”. Eta inbertsio gehiago eskatu du. De Lucas ere ados dago, baina ez du uste behin betiko konponbidea izan daitekeenik: “Athletic ezin da soldatekin lehiatu; klub handiak daude, guk baino asko gehiago ordain dezaketenak”. Eta fitxatzeko aukerak ere ez dira besteek dituzten bestekoak, klub zuri-gorriaren filosofia dela eta.

Golegilea faltan

Gauza bera gertatzen da gizonezkoen taldean ere. Ados daude golak sartuko dituen erdiko aurrelari bat falta dela. “[Aritz] Aduriz bat falta da, eta ez dut ikusten atzetik halakorik datorrenik; juniorretan igual egongo da, baina, oraingoz, lehen talderako inor ez”, esan du Zenitagoiak. Soldevillaren ustez, golegilea falta delako ez du gizonezkoen Athleticek Europako lehian sartzea lortu azken urteetan. Eta Europak arazo ekonomikoak ere konponduko lituzke, hein handi batean. Edonola ere, gaur-gaurkoz klubaren balantze ekonomikoak ez ditu kezkatzen. “Finantza egoera onenetakoa duen kluba gara; guk ez dugu zorrik”, nabarmendu du De Lucasek. Hala ere, badakite gero eta gastu handiagoa egongo dela soldatetan. Diru sarrerak lortzeko hautagaiek proposatu dituzten bide batzuek kezkatzen dute Garras peñako kidea: “Futbola negozio bilakatu da. Gure filosofia, Lezama, San Mames, kamiseta… horiek ez ditzatela ukitu dirua lortzeagatik”.

De Lucas gogorra izan da egungo gizonen taldearekin: “gogo falta” egotzi die, besteak beste. Horregatik, entrenatzaile berriari “gogorragoa” izateko eskatu dio.

Laurek Aitor Elizegiren balorazio ona egin dute. “Garai zailak izan dira, pandemia bat izan da tartean. Hala ere, uste dut ez duela txarto egin: [Espainiako] Superkopa bat irabazi dugu, Kopako bi finaletara heldu gara, estatutu berriak ateratzea lortu du, eta, San Mamesen Orroa dinamikaren laguntzaz, herri harmailarekin zegoen arazoa konpontzea lortu du”. Herri harmailarenari oso garrantzitsu iritzi dio Zenitagoiak: uste du Elizegi barik ez litzatekeela egingo. Hala ere, Elorrioko peñako kideak esan du huts egin zela Rafa Alkorta Lezamako arduradun izendatzean: “Ez du lan ona egin Athletic B-n”.

De Lucasen iritziz, Elizegik peñekin izan duen tratua ere txalotzekoa da. “Klubaren parte dira, eta ondo zaindu behar dira. Bizkaitik kanpo peña bat mantentzea ez da erraza. Hona etortzen direnean, zaindu egin behar dira, diru asko gastatzen dute eta”. Espero du hiru hautagaiek hori kontuan hartuko dutela. Athletic fundazioak egiten duen gizarte lanari eusteko ere eskatu die hiru hautagaiei. “Adingabeekin, ezinduekin, arazo ekonomikoak dituztenekin… sekulako lana egiten dute, baina ez da ezagutzen. Seguruenik ezagunena Genuine taldea izango da, elbarriena: aukera paregabea eskaini zaie futbolean parte hartzeko”.

Soldevillak Athleticen eta zaleen interesak lehenesteko eskatu die. Zenitagoia kezkatu egin du hautagaitzen inguruan “interes politikoak” ikusi izanak. Hautagaien artean euskaldun bakarra egoteak ere arduratu du Soldevilla: “Euskararen falta nabaria da”.


Summary: «Euskarari lotuta egon naiz beti; hori izan da nire kezkarik handienetako bat». Ikastolek egiten duten ekarpen publikoa defendatzen du Kristina Mardarasek, sare publikoaren eta pribatuaren dikotomiatik harago. Iurretako Goiuria ikastolari buruzko liburu bat atera berri du.

«Zortea izan dut. Berriro jaioko banintz, irakaslea izatea gustatuko litzaidake». Irakaskuntzan ibilitako urteez oroitzapen goxoa du Kristina Mardarasek (Iurreta, 1948). Ikastolak bultzatu zituen, irakasle aritu zen hainbatetan, eta zarratuta dauden horien ekarpenak helarazten dihardu orain: liburu bat ondu du Iurretako Goiuria ikastolari buruz, Justo Alberdi, Jon Irazabal, Markel Onaindia eta Eñaut Aiartzaguenarekin batera.

Zaila egin zitzaizun txikitan euskaraz bizitzea?

Ni baserriko alaba naiz, eta baserrian euskaraz egin dugu beti. Arazoa zen ikasketa guztiak gazteleraz egin genituela, eta hori ez da normala: nola ikasiko du euskaldun batek gazteleraz? 6 urterekin ez nekien gaztelaniaz, ez nuen ulertzen. Arazoa izan zen, ez duzulako ondo ikasten. Baina hizkuntzetarako nahiko erraztasuna eduki dut, eta ez dut gogorapen txarrik. Guk ez genituen jaso beste batzuek kontatzen dituzten zigorrak.

Irakaskuntzan euskara gutxi, orduan.

10 urte genituenetik aurrera, abade berri bat etorri zitzaigun auzora [Oromiño], oso euskaltzalea zena, eta horrekin ohartu ginen hizkuntzaren balioaz. Guri eskolan eman ziguten mezua izan zen euskarak ez zuela balio gauza askotarako: karrerak ikasteko, lanerako… Gaztelania ikasi behar genuen, oso garrantzitsua zelako. Harrotasunezko jarrera bat izan zen: kontziente zara euskara maite duzula, egin behar duzula, eta hasten zara horretaz hausnartzen. Abadeak elikatu egin zuen hizkuntzaren erabilera.

Nola?

Harekin antzerkia egin genuen; emakumezkoen koru bat sortu, eta herriz herri kantuan eta antzerkia egiten joaten ginen. Nesken eta mutilen dantza talde bat egin zuen. Eta haren eskutik ezagutu nuen Kili-Kili aldizkaria. Bilbon egiten zen. Gure adineko ume batzuk sartu gintuen, eta gauzatxoak idazten hasi nintzen hor. Kili-Kili egunak antolatzen ziren Gernikan, Mungian… Nolabait, gizarteratu egin gintuen auzoko umeak; guretzat izan zen Bizkaia deskubritzea bezala. Oroitzapen onak ditut hizkuntzari lotuak.

Izpiritu horrek bultzatuta sartu zinen ikastolen mugimenduan?

Bai, nik uste baietz. Abadeak bost urte egin zituen, 1959tik 1964ra. Eta zortea izan genuen, haren ordez Julen Kaltzada etorri zelako. Kaltzadak euskal mundura ekarri zuen JARC Juntas de Accion Rural Catolicaren filosofia. Gazte jende pilo bat elkartzen ginen hausnartzeko zer motatako herria nahi genuen: hizkuntzaz, politikaz…. Argi geneukan euskaldunak izan nahi genuela. Eta hortik etorri zen ikastolaren mugimendua gure herrian, baita Gipuzkoatik ere. Durangon, 1966an sortu ziren ikastolak; 1967an, Zornotzan; eta 1968an, Iurretan, Berrizen, Otxandion, Elorrion…

Ikastolen bultzatzaile ez ezik, irakasle ere izan zara.

18 urte baino lehenagotik, administrari moduan nenbilen lanean enpresa handi batean, eta bila etorri zitzaizkidan, Otxandioko ikastolara andereño joateko. Ez neukan irakaskuntzarako titulaziorik, baina orduan normala zen: euskaldun irakasle oso gutxi zeuden, eta ezinbestekoa zen titulu gabeko euskaldunengana jotzea.

Nolakoak izan ziren hastapenak?

Beti izan dut gustuko ikastea. Otxandiora joan nintzenean, ez zitzaidan oso zaila egin umeekin lan egitea. Kurtso bat bakarrik egon nintzen.

Itxi egin zuten, ezta?

Nigatik itxi zuten. Euskal Herrian, konpromiso politikoa martxan zegoen. 1967an Txabi Etxebarrieta hil zuen Guardia Zibilak, eta, hari egindako mezetako batean kantu paperak banatzen ibili nintzelako, Guardia Zibilak lokalizatu, eta niri jarraitzen hasi ziren. Inspektoreak agindu zuen bere eremuan ez nintzela klaseak ematen ibiliko; ospa egiteko esan zidan, bere jurisdikziotik berrogei kilometrora. Alde egin behar izan nuen. Ez neukan irakaskuntzako titulurik, baina andereño batek berea utzi zidan; ikastoletan hori asko egin da. Francori tranpak egin behar zitzaizkion. Administrazioaren aurrean ez nintzen Kristina, baizik eta Nieves.

Guardia Zibilaren aginduak arazoak ekarri zizkizun aurrerago?

Basauriko ikastolara joan nintzen, eta bi urtez egon nintzen. Hara ere joan ziren guardia zibilak, baina ez zieten sartzen utzi.

Eta 1968an sortu zenuten Iurretako Goiuria ikastola.

1965ean sortu zen Gerediaga elkartea. Kirikiño batzordea zegoen, eta euskal kulturaren gaiak lantzen ziren. Orain nire senarra dena [Justo Alberdi] idazkari moduan zegoen, eta Durangaldeko ikastolen koordinazioa antolatu zuten. Bilerak egiten ziren. Elkarri komentatzen genizkion arazoak eta beharrizanak, eta denen artean erantzuten genuen. Gerediaga oso inportantea izan zen, oinarri legal bat eman zigulako, eta egitura bat: bilerak egiteko lekuak, ordezkariak…

Zer esku hartze izan zenuen Goiurin?

Basauritik etorritakoan, erabaki nuen hamar bat urte dedikatuko nizkiola familiari. Eskolarekin ez zen nahikoa euskara berreskuratzeko, eta koloniak antolatzen genituen. Nik lagundu egiten nuen. Kooperatiba 1972an legeztatu zen, gure umeak sartu ziren, eta harreman handiagoa izan nuen. Istripu bat egon zen ikastolako patioan: ume bat hil zen, eta andereñoak baja hartu zuen, eta niri eskatu zidaten ordezkatzeko hiru bat hilabetez. Iurreta oso erdalduna zen, nahiz eta askok euskaraz jakin. Euskarari lotuta egon naiz beti; hori izan da nire kezkarik handienetako bat. Orain askoz konprometituago dago jendea, baita administrazioa ere.

1981ean itxi zen. Zergatik?

Eskolaurrea bakarrik izan zuen, eta Lehen Hezkuntza Durangoko ikastolan egiten zen. Bageneukan gogoa herrian bertan gelditu zitezen umeak, herria indartzeko. Leku gehiago behar genuen ikastolan, geneukan lonjarekin ez zen nahikoa. Justu Eusko Jaurlaritzak ikastola txikiei eskaini zien sare publikoarekin fusionatzea. Ikastolarik txikienek ez zuten beste irteerarik izan.

Zer baldintzatan fusionatu zen?

Ikastolaren lerro pedagogikoak bete behar zituen. Hamar urterako konpromisoa hartu zen, eta jarraipen batzorde bat sortu. A ereduko eskola batekin elkartuko ginen. Jaurlaritzaren konpromisoa izan zen urtean A ereduko maila bat irtengo zela, eta euskarazko bat sartu. Beraz, pixkanaka-pixkanaka euskal eskola bat izango zen bakarrik, publifikatuta. Ondo joan zen.

Ikastolari buruzko liburua argitaratu duzue orain.

Ikastolaren izena ahaztuta egon da, ez da ezagutzen garai hori. Pena apur bat ere badaukat transmisio hori ez dagoelako. Euskararekiko konpromisoa eta euskal eskolarekikoa hor daude, baina ikastolarekiko konpromisoa galtzen joan da. Pentsatu genuen transmisio hori egiteko informazioa eman behar zela. Senarrak eta biok gogo hori geneukan 2017tik. Baina ez genuen ikusten nola egin. Gerediagara jo genuen, baita Anboto-ra ere.

Ikastolekiko konpromisoa galduz joan da, oro har? Nola ikusten duzu egoera?

Uste dut gizartea asko aldatu dela. Ikastolistak izan direnek ere ideologia politiko baten arabera juzgatzen dute ja, ez hizkuntzaren orduko egoeraren arabera. Orain, eztabaida da publikoaren eta pribatuaren artekoa, baina kontua ez da hori. Iurretan guztiak ez zeuden oso konbentzituta ikastola publifikatzearekin, instituzioekin ez ginelako fidatzen. Oraingoekin fida daiteke? Beldurra beti dago instituzioen eskuetan uzten denean. Egia esan, alde batera utzita daukat gaia, ez dut juizio argi bat.

Ikastolak ez dira sartzen publikoaren eta pribatuaren logika horretan, beraz?

Ikastolak pribatuak izan dira, orain itunpekoak, baina herrigintzari lotuak; nik ez dut herrigintzari lotua ikusten, adibidez, Deustuko Unibertsitatea. Beste kontzeptu bat da. Aurten, Abusu ikastolan egin da Ibilaldia, eta dirua eskatu zuten ez dakit zer egiteko; ba nik ikastolen mugimenduko jendeari entzun diot esaten bere garaian publifikatzea zutela. Min handia eman dit horrela justifikatzeak. Durango ikastola itunpekoa da, ados, baina herriari eman dion zerbitzua ez dio ikastetxe pribatu batek ere eman: eraikinari dagokionez, gizarte mailan ere bai, euskalduntzearen munduan eta kulturan. Erabilera oso publikoa dauka; nik horren defentsa egiten dut. Horregatik esaten dut niretzat ez dela pribatua Durangoko ikastola.

Hezkuntza Lege berriarekin polemika izaten ari da, ikastolei emango dien lekuagatik.

Dirua ematen duenak ezartzen ditu baldintzak. Publikoek egiten dituzten erreibindikazioak dira: dirua partekatzen bada, arazoak ere bai. Eta logikoa da. Publikoak karga handia daukalako migratzaileei dagokienez, adibidez. Ikastolek aukera daukate hartzeko edo ez, ordaindu egin behar delako, eta migratzaile batzuek ez dute dirurik ezta jantokiko bazkaria pagatzeko ere. Nora doa migratzailea? Publikora. Baina negoziatu beharko lirateke kuotak.

Egoera hori nola bizi izan zenuen irakasle garaian?

Seigarren mailakoak nituen ikasturte batean; martxoan, gelara ekarri zuten Cadiztik [Espainia] zetorren bat, eta nik protestatu egin nuen. Seigarren maila batean, euskaraz ez dakiena sartzea… Esango didazu nori egiten dion mesede: ez hari, ez beste guztiei. Hasieran, inspektoreak esan zidan derrigortuta nengoela. Non dago hor balorazio pedagogikoa? Kostatu egiten da halako jendearen boterean uztea proiektu sendo bat, kostatu zaizuna. Noski, arau horiek Madrilek ipinita datoz. Ematen du Jaurlaritzak agintzen duela hezkuntzan: gezurra eta galanta, gainera. Hemen ezertan ez du agintzen Jaurlaritzak Madrilek ez badu baimena ematen aurretik. Hezkuntza Legearen filosofiak oso polita dirudi: eskolak berak egingo du bere curriculuma. Hori esanda, ematen du askatasun guztia daukazula. Gezurra da.

Nola kudeatu eleaniztasuna?

Gure eskolan, ingelesez ematen genuen Sukaldaritza, edo gazteleraz Historia. Ez da nobedadea. Baina herri bat hizkuntza errekuperatzen ahalegintzen ari denean, nola eska daiteke ordu berak banatzea hizkuntza bakoitzari? Nire identitatea euskaraz eraiki nahi dut, beste guztiak ongi etorriak baino ez dira. Ez da proportzio horretan erabiltzen telebistan, prentsan, Interneten…


Summary: Europako funtsetatik 1.090 milioi euro jaso dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak. Eusko Jaurlaritza kexu da funtsen banaketa oso motel doalako, eta etsita dago Espainiako Gobernuaren banaketa zentralistarekin.

Iristen ari dira, baina behar baino motelago eta eskasago. Hori da, laburbilduz, Eusko Jaurlaritzak Europako Batasuneko Next Generation funtsei buruz egin duen balorazioa. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak egin du, Eusko Legebiltzarraren funts horien egoeraz egindako agerraldian.

Diru horiei buruz mintzatzen den aldiro egiten duen bezala, funtsen kudeaketari buruz Espainiako Gobernuak ezarritako irizpideak kritikatuz hasi du agerraldia Azpiazuk. Jaurlaritza kexu da Madrilek diruaren banaketa zentralizatu duela, eta kontrakoa egin beharko lukeela uste du, deszentralizatu: «Autonomien estatutuaren funtsa errespetatzeaz gain, kudeaketa arinagoa izango zukeen».

Baina gauza bera hainbeste aldiz alferrik eskatu ondoren, etsipen puntu batekin mintzatu da sailburua. «Formula dagoena da, eta oraintxe oso pragmatikoak izan behar dugu, eta ahalik eta Europako funts gehien erakartzen saiatu».

Eginahal horren emaitza 1.090 milioi euro dira, Espainiako Gobernuak banatutako diruen %4,79. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak Espainiako Erresumaren ekonomian duen pisutik behera (%5,9), baina biztanle kopurutik gora (%4,6).

Jaurlaritzak, 856 milioi

Diru horren zatirik handiena Jaurlaritzak jaso du, 856 milioi euro, baina Azpiazuk azaldu du horien banaketari buruz ezer gutxi erabaki dezakeela Gasteizko gobernuak, helburu finalista duelako. Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 143 milioi euro gastatuko ditu zuzenean, eta tokiko erakundeek 90 milioi eskuratu dituzte.

Jaurlaritzak jasotako dirutik, 266 milioi banatuak ditu, diru laguntzen deialdien eta kontratuen bidez nagusiki. Urtearen bigarren erdian beste 289 milioi euro banatzeko deialdiak izango direla aipatu du Azpiazuk.

Oro har, ordea, Europako funtsen exekuzioa oso motel doala ziurtatu du sailburuak. Europako Batzordearen kontabilitatearen arabera, iaz 2.400 milioi euro baizik ez zituen exekutatu Espainiak. MRR funtsetatik 2021. eta 2022. urteetan Espainiak jaso beharreko 52.000 milioietatik 23.000 milioik (%44) dagoeneko badute helburu bat, «baina horrek ez du esan nahi exekutatuta daudenik».

Datuak «oso kezkagarriak» iruditu zaizkio Azpiazuri. Horregatik, Madrili eskatzen ari da abian dauden prozesuak bizkortzeko, «funtsak garaiz eta modu onean iristeko Euskadiren sare sozial eta ekonomikora, hori baita garrantzitsuena».

ESEPEen diruaren zain

Erakunde publikoek jasoko duten diruaz gain, enpresetara, ikerketa zentroetara eta beste erakunde pribatuetara joango diren diruak daude, ESEPE izeneko programa estrategikoetan bilduta. Azpiazuk azaldu du dagoeneko 11 ESEPE onartu dituela Madrilek, «baina haien garapena hasieran dago, eta, batetik bestera desberdintasun handiak daudenez, ekoizpen sarean ezinegona hedatzen ari da». Jaurlaritzak ez ezik, Espainiako Bankuak eta Airef kontu publikoen ikuskatzaileak ere ohartarazi dute atzerapen horrek kalte egiten diola funtsek izango duten eragin ekonomikoari.

Espainiako Gobernuak onartutako ESEPEen artean, bi daude aurreratuen, eta «garrantzi handikoak dira euskal ekonomiarentzat»: ibilgailu elektrikoarena eta abangoardiako osasunarena. Hiru lurraldeetako 80 enpresak eta ikerketa zentrok eskatu dute dirua beren proiektuetarako.

Ibilgailu elektrikoaren programan, ibilgailuen fabrikazioaren balio kate osoa ordezkatzen duten enpresak aurkeztu dira, eta bi aipatu ditu Azpiazuk: Irizar, Capital egitasmoarekin, eta Mercedes, Basquevoltekin. Deialdia ebazteko zain daude.

Abangoardiako osasunaren ESEPEan, berriz, Biodonostiak, Biocrucesek, Bioarabak, CIC Biogunek, Kronikotasunari Buruzko Ikerketaren Nazioarteko Bikaintasun Zentroak eta EHUk lortu dute finantzaketa.

Eskualdeko ESEPEak

Azpiazuk agerraldia baliatu du bere aspaldiko eskaera bat berriro egiteko: eskualdetako ESEPEak egin ahal izatea. Hau da, autonomia erkidegoek beren programa estrategikoak aurrera ateratzeko programa bereziak egin ahal izatea. Izan ere, sailburuak ziurtatu du beretzat estrategikoak diren arlo batzuk ez daudela behar bezala jasota Espainiako Gobernuak erabakitako ESEPEetan, hala nola espezializazio adimenduneko RIS3 estrategian.

Eskualdeko ESEPE horiek egin ahal izateko bidea Next Generation planeko maileguak izan daitezkeela adierazi du Azpiazuk. Transferentzietan banatutako diruaz gain, EBk 70.000 milioi euroren maileguak jarriko ditu Espainiako Gobernuaren eskura bigarren epe batean. Diru horren banaketari buruzko asmoak «erabateko hermetismoz» ari da lantzen Madril, Jaurlaritzaren ustez.


Summary: Guraso bakarrek «eskubide berberak» nahi dituzte beren umeentzat. Guraso bakarrek ez dute modurik beste gurasoaren hamasei asteko baimena hartzeko. Diskriminazioa igartzen dute ustez neutroak diren arauetan ere.

Guraso berrientzako aldaketa handia sartu zen indarrean 2019ko azaroan: hamasei astera luzatu zuten erditu ez zen gurasoari zegokion baimen ordaindua —ordura arte, zortzi astekoa zen—. Hau da, parekatu egin ziren amaren baimena eta bigarren gurasoarena. Guraso bakarreko familiek, ordea, hamasei asteko baimena dute oraindik ere: ezin dute berek hartu beste gurasoari dagokion zatia. Ondorioz, uste dute beren haurrek ez dituztela gainerakoen eskubide berberak, denbora gutxiago egon daitezkeelako gurasoarekin. Espainiako Auzitegi Gorenera iritsi da gaia, eta hark emango duen ebazpena funtsezkoa izango da.

Auzitegietako bidea hartu duten horietako bi dira Alazne Zumeta donostiarra eta Jaione Yera Hernanin bizi den bergararra. Bikotekiderik gabe izan dira ama: sei hilabeteko bikiak ditu Zumetak, eta hiru hilabeteko umetxoa Yerak. Amaituta edo amaitzear daukate amatasun baimena, baina oraindik ez dakite beste hamasei asteak izateko aukerarik izango duten edo ez. Legearen arabera, baimen horiek umeak urtebete egin baino lehen erabil daitezke, eta oso litekeena da beren umeek adin hori gainditua izatea erabakia jakiten dutenerako.

Madres Solteras por Eleccion elkarteko (AMSPE) kideak dira biak, eta elkarte horren kolaboratzailea da emakumeen eta haurren eskubideetan espezializatutako Eme Abokatuak taldea. Hango abokatuek azaldu dutenez, Gipuzkoako guraso bakarrek Donostia edo Eibarko epaitegira jo behar izaten dute aurrena hamasei asteak eskatzeko. “Epaitegi bakoitzak bere irizpideak ditu, eta alde edo kontra ebatz dezakete”.

Horren gainetik dago EAEko Auzitegi Nagusia, eta guraso bakarren aldeko epaiak eman ditu orain arte hark; Espainiako Estatuko auzitegi nagusi batzuek, berriz, kontrakoa egin dute; gutxi gorabehera, erdi eta erdi izan dira orain arteko epaiak. Beste urrats bat gora egin, eta Espainiako Auzitegi Gorenera jo du Gizarte Segurantzak; gainera, euskal herritar baten kasuari lotuta. “Auzitegi horrek ebazten duenak sortuko du jurisprudentzia”, esan dute Eme Abokatuak taldekoek.

Luze jotzen du epaitegiko bideak; badaude 2023rako aurreikusitako epaiketak ere. Abenduan izango du berea Zumetak. Amatasun baimena, ordea, apirilaren 30ean amaitu zitzaion. Haren esanetan, beste gurasoari ematen zaizkion hamasei asteak eskatuta, denbora aldetik eta ekonomikoki abantailak nahi izatea leporatzen diete maiz guraso bakarrei. “Baina ez gara geure buruari buruz ari; guk nahi dugun bakarra da gure umeek beste haurren aukera berbera izatea gurasoekin egoteko”.

Amatasun baimena datorren astean bukatuko zaio Yerari. Epaiketa datarik ez du oraindik. “Nik aurkeztutako demandan jasotzen da orain behar dudala umearekin egoteko denbora, ez hazten denean, baina motel joaten dira kontuak”. Hain zuzen ere, zenbait ikerketak erakusten dute umearentzat oso garrantzitsuak izaten direla lehen hilabeteak, gurasoekin atxikimendua egiteko eta abar. Edoskitzearen onurak ere erakunde eta ikerketa ugarik nabarmentzen dituzte; demandetan, argudio horiek sartzen dituzte abokatuek, gauzak azkartzen saiatzeko.

Jaione Yera.

Amatasun baimena hartuta zegoela, langabezian geratu zen Zumeta, eta ez da lanera itzuli. “Azkenean, gaitz erdi: behintzat, umeekin egon naiteke; bestela, eszedentzia bat hartu beharko nuen”. Hala egingo du Yerak. Kooperatiba batean lan egiten du, eta lau hilabeteko eszedentzia hartuko du; tarte horretan, beraz, ez du diru sarrerarik izango. “Nik aukera izango dut, baina ziurrenik denek ezingo dute gauza bera egin; enpresak ere ez dit eragozpenik jarri, baina, legeak lege, toki batzuetan eszedentziak ez daude batere ondo ikusita”.

Batzar nagusien eskaera

Bi amek azaldu dute hainbat uste oker daudela gizartean; esate baterako, guraso bakarrek diru laguntzak izaten dituztela. Ez dagoela halakorik diote; are gehiago, ustez neutroak diren laguntza orokorretan guraso bakarrak diskriminatzen direla.

Horri lotuta, Gipuzkoako Batzar Nagusiek hilabete honetan eman diote oniritzia guraso bakarreko familiaren titulua erregulatuko duen arau esparrua ezartzeko eskaerari. Era berean, batzar nagusiek beharrezkotzat jo dute guraso bakarreko familiaren, guraso bakarreko bizikidetza unitatearen eta guraso bakartasun egoeraren kontzeptuak argi eta garbi definitzea, “hartara euskal erkidegoarentzat jarduera irizpide homogeneoa bermatzeko”.

Eme Abokatuak taldeko kideentzat badu garrantzia eskaera horrek. Definitu gabe egotearen eraginez, arauak sortzen direnean —arau ekonomikoak…—, familia tradizionala hartzen dela eredutzat azaldu dute, eta baztertu egiten direla gainerakoak. Eta gogoratu dute berdintasuna eta diskriminaziorik eza funtsezko eskubideak direla. “Ezin da inor baztertu edozein motatako familiako kide izateagatik. Eta kasu honetan sexu diskriminazioa ere egoten da, guraso bakar gehien-gehienak emakumeak izaten direlako”.

Abokatuen arabera, 1/2022 Legeak, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legearen bigarren aldaketa egiten duenak, hainbat kontu aipatzen ditu guraso bakarreko familiei lotuta: kontziliaziorako zailtasun erantsia dutela, aisialdi eta atseden programetan kontuan hartu behar direla… “Baina asmo on horiek guztiak garatzeko arauak behar dira, eta, momentuz, ez dago halakorik”.

Adibidez, bi ume dituenez, Zumeta familia ugaritzat hartuko lukete alarguna balitz; ama bakarra izanda, ez. Aspaldi esan zuten agintariek bi seme-alabako guraso bakarrak familia ugaritzat hartuko zituztela, baina oraindik ez dago indarrean neurria. AMSPE elkarteak eskatuta, beken baldintzei buruzko azterketa juridiko bat ere egin zuten Emeko Abokatuak taldekoek, eta ikusi zuten guraso bakarrak diskriminatzen zituztela. Bestelako diru laguntza batzuetan ere bizikidetza unitateak hartzen dituzte kontuan, eta horrek desabantailan uzten ditu guraso bakarrak.

“Bi guraso ume batekin hiru pertsona dira, eta ama bat bi umerekin hiru pertsona dira, baina egoera ekonomikoak ez du zerikusirik horrelakoetan”, esan du Zumetak. Iritzi bera du Yerak ere: “Ez dago laguntza berezirik guraso bakarreko familientzat, eta laguntza orokorretan, baremoetan, guraso bat izan edo bi izan ez dago alderik, nahiz eta etxe batean diru sarrera bat egotea edo bi egotea alde handia izan”.

Arlo ekonomikoa izaten da guraso bakarren kezka nagusietako bat. “Zu lanik gabe geratuz gero, etxean ez dago dirurik. Edo murrizketa bat edo eszedentzia bat hartuz gero, eragin ekonomikoa dauka; baina, aldi berean, lanean bazaude, ezin zara umearekin egon…”, esan du Yerak. Gainerako familiekin alderatuta, kontziliazio gastuek soldataren proportzio handia hartu ohi dute guraso bakarreko familietan.

Nola azaldu umeari

Diru laguntzak kobratzen dituztelako ideia faltsua ez ezik, beren familia ereduaren inguruko bestelako uste oker batzuk ere badaudela esan dute bi amek. “Batzuek uste dute umearen begi kolorea eta abar aukeratu ahal ditugula…”, kontatu du Yerak. “Ausarta” dela ere behin baino gehiagotan esan diote. “Ez dakit zergatik esaten didaten hori. Bakarrik edukitzeak beste zailtasun batzuk ditu, baina ume bat izateko erabakia gehienek ondo hausnartuta hartzen dutela esango nuke”. Aitona-amonen erreakzioak eragiten zion zalantza txiki bat, adinagatik; ez zekien nola hartuko zuten. “Nire harridurarako, amonak esan zidan oso ondo egin nuela, horrela umea nirea izango dela”.

Aitari buruzko galderak ohikoak izaten direla esan du, berriz, Zumetak. “‘Aitaren antza izango du, zer zure antzik ez du’ eta halakoak esaten dizkidate”. Edo pluralean hitz egiten diote: ‘Pozik egongo zarete’, eta halakoak esanez. “Beti ez dut jakiten zer egin: edo azaldu ama bakarra naizela, edo ezer ez esan”. Hala ere, nabarmendu dute oro har ez dutela sorpresa handirik hartu guraso bakar izateari lotuta.

Aurrera begira, ordea, badute kezka bat batak zein besteak. “Buelta asko eman dizkiot umeak nola hartuko duen nik hartutako erabakia; zorionez, gero eta gehiago gara, eta gero eta normalizatuago dago”, adierazi du Yerak. Gauzak txikitatik azaltzeko asmoa du. Zumetak ere esan du “kezkatuta baina lasai” dagoela. “Elkarteak asko laguntzen du: tailerrak, hitzaldiak, gure familia ereduko beste ume batzuekin elkartzeko aukera eta abar ematen ditu. Kezka puntu bat badut, baina badakit baliabideak izango ditudala”.


Summary: Torturaren biktimak aitortzeko eskatuko dute bihar Iruñean. Nafarroako Torturatuen Sareak deituta, manifestazioa egingo dute. Kultur arloko berrehun norbanako baino gehiagoren eta dozenaka eragileren babesa jaso du mobilizazioak.

Nafarroako Torturatuen Sareak deituta, manifestazioa egingo dute bihar Iruñean. Torturaren Biktimak Babesteko Nazioarteko Egunaren bezpera baliatuko dute protestarako, eta lurraldeko tortura kasuen gaineko ikerketetan urrats gehiago egin daitezela eskatzeko. Deialdiak eragile ugariren babesa jaso du, baita kultura arloko berrehun norbanakok baino gehiagok ere. Manifestazioa autobus geltokitik abiatuko da, 18:00etan.

Sarea otsailean jarri zen martxan, «torturatuen sarea ehuntzen hasteko», eta erakunde publikoei eskatzeko biktimak «ofizialki aitortzeko urrats sendoak» egin ditzatela: 1960tik 1978ra arteko torturekin egin bezala, ikertu ditzatela ordutik gaur egun arte egindakoak ere, «hainbeste hamarkadatako inpunitatea amaitzeko». Nafarroako Gobernuaren Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzak hilabete hasieran adjudikatu zuen lan hori, eta EHUko Euskal Kriminologia Institutuak egingo du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean.

Torturak jasandako nafarren errolda bat egiten ere hasi da sarea, eta maiatzean aurkeztu zituen lehen datuak, Nafarroako Parlamentuan. 1960tik 2014ra bitarte torturak jasandako 822 lagunen testigantzak bildu zituzten ordurako, eta 990 tortura kasu egiaztatu. Kopuruak gora egingo duela abisatu zuten, ordea: «Zoritxarrez, datu hori handituz joango da datozen asteetan».

Aurkezpenean, gogora ekarri zituzten Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiaren aurka ezarritako zigorrak. Batetik, Mattin Sarasola eta Igor Portu torturatzeagatik; bestetik, Oihan Ataun, Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi eta Iñigo Gonzalezen kasuak ez ikertzeagatik. Era berean, torturen eraginez bi lagun hil direla ere nabarmendu dute: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi Igoa.

Nafarroako Torturatuen Sareak deitutako manifestazioan parte hartzera deituz, Tortura, demagun epe hori amaitu dela manifestua sinatu dute, beteak beste, Sarai Robles, Montxo Armendariz, Aitor eta Amaia Merino, Garazi Arrula, Abel Azcona Dora Salazar eta Kutxi Romero artistek. Nazioarteko zenbait sortzailek ere babestu dute mobilizazioa; tartean, Noam Chomsky eta Slavoj Zizek pentsalariek. Mobilizazioari atxikimendua eman dietenen artean daude arlo ugaritako dozenaka eragile ere. Tartean, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu, Ezker Batua eta Batzarre indar politikoak eta gehiengo sindikala daude.