Summary: Denis Itxasok esan du Osakidetzaren esku daudela kartzeletako osasun zerbitzuak. Zaballan hildako presoen harira, heriotzak «gehiegizkoak» direla adierazi du Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak, eta uste du sistema «berriz planteatu» beharko litzatekeela.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzeletako presoen osasun zerbitzuak Osakidetzaren esku daudela azaldu du Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak. Gehitu du erakundea «berebiziko lana» egiten ari dela presoen osasun egoera bermerik handienekin babesteko. Zaballako kartzelako (Araba) heriotzen kasuan, adierazi du «bakarra balitz ere gehiegizkoa» litzatekeela eta, espetxearen helburuak betetzen ez direnez, sistema «berriz planteatu» beharko litzatekeela.

Euskadi Irratiko Faktoria saioan egin ditu adierazpenok Itxasok. Espainiako Estatuko datuak Europako gainontzeko Estatutakoen antzekoak direla azpimarratu du Itxasok. Dena den, adierazi du espetxeek presoen gizarteratzea dutela helburu eta, horrelako kasuetan, «hildako bakarrarekin ere» berriz planteatu beharko litzatekeela sistema.

Ukatu egin du Espainiako Gobernuak presoen osasunean erantzukizuna duela, 2011. urtetik Osakidetza baita EAEko kartzeletako presoen osasunaren erantzule. Osakidetzaren lana goraipatu du, eta Zaballako zuzendariarekin duen lankidetza azpimarratu du; hain zuzen ere, azken heriotzen harira, azaldu du neurriak hartzeko batzartu behar direla. Hala ere, adierazi du egokiak izan direla Espainiako Gobernuak COVID-19aren ondorioz espetxeetan hartu dituen neurriak, eta azaldu du espetxe barruan ez dela izan espetxeetatik kanpo gertatu den kutsatze kopururik.

«Kasuz kasuko azterketa»

Azken bi asteburuetan zenbait euskal preso lekualdatu eta gerturatu izana ere izan du hizketagai. Itxasok ezeztatu egin du «adostutako zerbait» izaten ari denik; erabakiak kasuz kasu hartzen direla adierazi du. Gehitu du, halaber, presoak «benetako borondatea eta egindako guztiagatiko damua agertzen badu, eragindako mina onartzen badu eta benetan gizarteratzeko asmo bat agertzen badu», graduz aldatzeko eta gertuago dagoen kartzela batera lekualdatzeko aukera izan dezakeela.


Summary: Gipuzkoako Ikastolek hartuko dute 2021eko Kilometroen lekukoa. Atzo egin zuten aurtengo Kilometroen ekitaldi nagusia, Zizurkilgo Joxe Arregi plazan. Azaroaren 13an Ikastolatik Herrira ekitaldia egingo dute Donostiako Kursaalean.

Kilometroak festaren aro berriko lehen ekitaldia izan behar zuen aurtengoak. Ezberdina izan behar zuen ekitaldiak, eta egoerak ezberdin izatea ere ahalbidetu du. Joan den aste osorako egitaraua prestatu zuten, eta atzo amaitu zuten aurtengo Kilometroak, Zizurkilgo (Gipuzkoa) Joxe Arregi plazan. Ekialdi xumea egin zuten, eta bertan jakinarazi zuten 2021. urteko Kilometroak antolatzea noren esku geratu den: Gipuzkoak Ikastolak. Zubimusu ikastolako arduradunek Nekane Artola Gipuzkoak Ikastolen Elkarteko lehendakariari eman zion hurrengo urteko Kilometroak antolatzeko lekukoa. Azaroaren 13an, Ikastolatik Herrira ekitaldia egingo dute Donostiako Kursaalean.

Artolak atzo esan zuen jai eredu berria iragarri zenean bazekitela aurtengo urtea «berezia» izango zela. «Ezin izan dugu behar bezala garatu gure asmoa, baina garbi dugu Gipuzkoako Ikastolok egindako hausnarketatik ateratako ondorioak inoiz baino ageriago gelditu direla azken hilabeteotan». Gaixotasunaren sintomak sumatzen hasia zen Ikastolen Elkartea, eta eredu berria sintoma horiek arintzeko formula zela aurreikusten zuen. «Baina pandemiaren bilakaerak eta, ondorioz, ezarritako protokolo, neurri eta araudiek sintomak eritasun bilakatu dituzte. Euskararen hainbat arnasgune erori eta desagertzen ari dira, kultur egitasmoetarako plazak eta kaleak hutsik daude, baita sortzaileentzako aurrekontuak ere, ikus-entzunezkoetan basamortua, gazteentzat erreferente falta eta jairik ez».

Hezkuntza sistema krisian

Horregatik, elkarlanerako deia egin zuen Artolak, elementu horiek denak beharrezko direlako hezkuntza sistemari zentzua eman eta bizirik iraun dezan. «Beraz, formula berriak, botikak eta sendabelarrak ere beharko ditugu egoerari aurre egiteko, herri ekimen eta proiektu, akordio eta lege berriak uztartuz».

Hezkuntza sisteman aldaketarako beharra dagoela ere aldarrikatu zuen Gipuzkoako Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Egoera berriak «hezkuntza sistema zalantzan jartzeko ere balio» behar duela esan zuen Artolak: «Bere osotasunean, egin diren lanak, metodologiak, ikasle-irakasle-familien protagonismoa, egituraketa juridiko zein laborala…».

Baina lanketa hori ezin dute ikastolek bakarrik egin. «Hezkuntza eragile guztiak leku berera iritsi gara: aldaketarik gabe, gure sistema porrotera doa». Horretarako baliabideak eskatu ditu Artolak: «Jakin badakigu erkidegoko hezkuntza sailarekin batera badagoela lanerako esparru bat irekita, baina baliabide horiek zenbatekoak izango diren eta noiz izango ditugun jakiteak urgentzia du».

Krisi egoera hau «Ikastolen arteko sareak indartzeko, gure komunitateari parte hartze eremu berriak zabaltzeko, eragileekin harremanak sendotzeko eta herritarrekin batera gure hezkuntza sistema goitik behera eraldatzeko» aprobetxatu behar dela adierazi du Gipuzkoako Ikastolen lehendakariak. «Denon beharra dugu, euskalgintza, kulturgintza, herrigintza, hezkuntza eta administrazioa. Elkarren beharra dugu, elkar zaindu behar dugu baldin eta Euskal Herri bizia nahi badugu».


Summary: Sanferminetako talde bortxaketaren biktima zelatatu izana ez da delitu, epailearen arabera. Defentsak kontratatutako detektibeen kontrako salaketa artxibatu du Madrilgo 40. Instrukzio Epaitegiak

Auzia artxibatu dute. 2016ko sanferminetako talde bortxaketaren biktima zelatatzeagatik jarritako salaketa bertan behera uztea erabaki du Madrilgo 40. Instrukzio Epaitegiak, behin-behinean. Enrique de la Hoz epailearen aburuz, detektibe agentziak ez zuen «emakumearen intimitatea urratu», ezta «sekreturik argitara eman» ere. Ez dute, beraz, deliturik antzeman. El Periódico berripaperak eman du erabakiaren berri.

Talde bortxaketagatik zigortutako gizonetako batek –Alfonso Cabezuelo militarrak— kontratatu zuen Cassol detektibe agentzia 2016ko udan, ustez, erasoa jasandako emakumeak «bizimodu normala» zeramala frogatzeko. Argazkiak egin zizkioten andreari, lagunekin eta senideekin zegoela, eta horiekin, txosten bat aurkeztu zuten auzitegian. Detektibeen txostenean nabarmentzen zen, besteak beste, emakumeak «erretzen zuela, parrandan ateratzen zela eta lagunekin kafea hartzen zuela».

Biktimaren defentsak helegitea aurkeztu diezaioke epaiari.


Summary: Egun bakarrean 574 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Berriro ere, Nafarroan atzeman dituzte Hego Euskal Herrian erregistratutako kasuen erdiak baino gehiago. Bi lagun zendu dira gaitzarengatik, eta 84 gaixo daude ZIUetan erietxeratuta.

Osakidetzak eta Osasunbideak argitaratutako datuen arabera, aurreko egunean baino positibo gutxiago erregistratu dituzte Hegoaldean: 574 izan dira, bezperan baino 21 gutxiago. Halaber, koronabirusarekin eri ziren bi lagun hil dira azken egunean Hego Euskal Herrian. Nafarroan erregistratu dituzte bi heriotzak. Gobernuak jakinarazi duenez, 91 eta 93 urteko bi emakume dira hildakoak.

Lurraldez lurralde, Nafarroan detektatu dute kasu gehien. Bigarren egunez, handitu egin da egun bakarrean atzemandako kasuen kopurua: 302 izan dira azken egunean. Bezperan, berriz, 276 zenbatu zituzten foru erkidegoan. Hala eta guztiz ere, Santos Indurain Osasun kontseilariak adierazi du Nafarroako egoera «egonkortzen» ari dela. Dena dela, nabarmendu du kutsatuen kurba apaltzen ari den edo ez ikusteko ezinbestekoa dela «kopuruei urrunagotik begiratzea», eta onartu du datuak «handiak» direla oraindik ere. Hain zuzen ere, proben gaineko positibotasun tasak gora egin du azken egunean: 2.614 test egin zituzten atzo, eta horien %11,5ek eman dute positibo.

Halaber, Gipuzkoan ere ugaritu egin dira testetan detektatutako positiboak. Zehazki, 123 zenbatu dituzte, aurreko egunean baino hamabost gehiago. Bizkaian eta Araban, berriz, behera egin du 24 orduan detektatutako kasuen kopuruak. Bizkaian 114 izan dira, bezperan baino 49 gutxiago. Araban 31 detektatu dituzte, aurreko egunean baino 9 gutxiago, alegia. Dena dela, aintzat hartu behar da Osakidetzak hiru mila PCR proba gutxiago egin dituela azken egunean. Hala, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan guztira detektatutako kasuen kopuruak behera egin badu ere, gora egin du testen gaineko positibotasun tasak: berriz ere, %5en langa gainditu du.

Bestalde, Hegoaldeko ospitaleen egoera aztertuta, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute azken egunean 34 lagun erietxeratu dituztela koronabirusarengatik. Hala, oraintxe bertan 484 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetan, eta horietatik 84 ZIUetan daude.


Summary: Atzeratu egingo dute Nafarroako Bertsolari Txapelketa. 2021eko urtarriletik martxora bitarte zuten egitekoa Nafarroako 45. Bertsolari Txapelketa, baina koronabirusaren eraginez, egunik jarri gabe atzeratzea erabaki dute.

Nafarroako Bertsozale Elkarteak ez du modurik ikusten, pandemia betean, lehiatzekoak diren bertsolarien «aukera berdintasuna» bermatzeko, eta horregatik hartu du datorren urteko txapelketa atzeratzeko erabakia. Berez, urtarriletik martxora zen egitekoa, baina, kideen artean kontsulta egin, eta ez dute horretarako modurik ikusi. Ez dute txapelketa bertan behera utzi, baina, oraingoz, ez dute data berririk zehaztu ere. Iragarri dutenez, pandemiaren bilakaeraren arabera erabakiko dute noiz egingo den.

Txapelketak berezkoak dituen ezaugarriek zailtzen dute egoera, elkartearen hitzetan, eta haren bilakaera goitik behera eralda dezaketen hainbat faktore zerrendatu ditu, hedabideetara bidalitako prentsa oharrean. Ondorengoak hirurak aipatu dituzte adibidetzat. Bat: bertsolariren batek konfinatu behar izatea, eta txapelketan parte hartzeko aukera galtzea. Bi: saiotik saiora epaimahai bera bermatzeko zailtasunak izatea. Eta hiru: saio batetik besterako emanaldiak izan ditzakeen eserleku kopuruari eta nolakotasunarii buruzko aldaketak egin behar izatea. Eta aldaketa horiek eragozten dute, Nafarroako Bertsozale Elkartearen hitzetan, bertsolarien aukera berdintasuna.

Bestelako saioak

Txapelketarik egin ez arren, saioak antolatzeko borondatea azaldu du, halere, eta kultura segurua dela azpimarratu nahi izan du Nafarroako Bertsozale Elkarteak. «Txapelketaren hutsunea» bestelako saio batzuekin osatu nahi luketela ere iragarri dute. Horiek aurrerago azalduko dituztela esan dute, eta jadanik abian dituzten asmoen berri eman dute. Zehaztu dutenez, aste honetan bertan hasiko dira martxan bertso eskolak, adibidez, eta jarraitzen dute Nafarroako 60 ikastetxetan bertsolaritza irakasteko programekin ere.


Summary: Defizitari buruzko akordioa bertan behera uzteko eskatu dio ELAk Jaurlaritzari. Gastu sozialak handitzeko zor muga kendu behar dela uste du sindikatuak, eta bide horretatik ez jotzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuari.

«Harrigarria», «lotsagarria», «oso larria». Mikel Lakuntza ELA sindikatuko idazkari nagusiak adjektibo zerrenda deigarria erabili du Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin defizita mugatzeko adosturiko akordioa deskribatzeko. «Hasieran, uste genuen azken minutuan sarturiko gol bat zela, baina gero ikusi genuen nahita egin zutela. Austeritate politikak mantentzeko eta fiskalitatea ez ukitzeko onarturiko mugak dira». Are gehiago, autogobernua «neurri antisozialak» babesteko erabili izana egotzi dio.

Mikel Noval sindikatuko ikerketa taldeko kideak azaldu du euren kritika oinarritzen duen testuingurua. Haren hitzetan, Espainiako Gobernuak irailaren 30ean iragarri zuen 2020ko eta 2021ek ekitaldietarako kenduko zirela defizit eta zor mugak, baita gastu araua ere, lurralde eta administrazio guztietarako. Pandemiaren kalte ekonomikoei aurre egiteko harturiko ezohiko erabakia da, Europako Batasunaren oniritzia zuena. Egun hartan bertan, baina, sindikatuaren arabera, Jaurlaritzak eta Espainia Gobernuak akordio bat itxi zuten defizita barne produktu gordinaren %3,5era mugatuko duena. Hori, 2020rako; eta 2021erako, berriz, %3 —%2,6 Jaurlaritzari eta %0,9 aldundiei—. «Eta lorpen moduan saldu zuten inork ez dituen mugak onartzea. Ia-ia xanpaina edaten atera ziren», deskribatu du Novalek.

Lakuntzaren iritziko, horrelako keinu batetik bi ondorio atera daitezke. Batetik, «autogobernuari uko egiten zaio», edota tratu ezberdina «okerrera egiteko» erabiltzen da. Bestetik, akordio horrek agerian uzten du ez dagoela borondaterik «behar sozialak» konpontzeko: «Cristobal Montoro Espainiako Ekonomia ministro ohiak berak esan du egoera honetan defizit mugek ez duela zentzurik. Bada, pentsa: Jaurlaritza are eskuinago kokatu da, eta ez dago toki askorik».

Hori ikusirik, sindikatuak hiru eskaera egin dizkio Jaurlaritzari, eta aurrenekoa oso zehatza da: «Bertan behera utzi behar du akordio hori», eta, bide horretan, Nafarroko Gobernuari mintzatu zaio: «Eskatzen diogu ez diezaiola bide berari jarraitu». Era berean, muga hori desagertuta gastu soziala handitzea nahi du, eta aldaketa fiskala egin dadila: «Irabaziak dituzten enpresek gehiago ordain dezatela, errenta handiena dutenek, ondasunen zerga igotzea... Badirudi Jaurlaritzak igaro nahi ez duen marra gorri bat dela».

Azkenik, Lakuntzak dei egin dio ezker politiko eta instituzionalari: «Hau erdigunean jartzeko garaia da, dena hemendik jaiotzen da. Oso larria da gertatu dena, eta ahotsa altxatu behar dute». EH Bildu eta Elkarrekin Podemos alderdiei buruz ari zela zehaztu du, eta ez daukatela bilerarik hitzartuta, telefono bidezko komunikazioa joria delako.


Summary: Medikuntzako Nobel saria, C hepatitisaren birusa aurkitu zuten birologoei. Epaimahaiaren arabera, «milioika bizitza» salbatzen lagundu dute.

C hepatitisaren birusa aurkitzeko lanean aritu diren hiru birologok jasoko dute aurten Medikuntzako Nobel saria: Harvey J. Alter eta Charles M. Rice estatubatuarrek, eta Michael Houghton britainiarrak. Karolinska Institutuak banatzen ditu sariak, eta, epaimahaiak Stockholmen (Suedia) gaur egindako agerraldi batean azaldu duenez, «milioika bizitza» salbatzen lagundu dute azkeneko hamarkadetan hiru zientzialariek. Abenduaren 10ean da egitekoa sari banaketa, Suediako hiriburuan.

Epaimahaiak nabarmendu du birologo horien aurkikuntzak berekin ekarri dituela birusa detektatzeko odol analisi «zehaztasun handikoak», eta horiei esker «munduko leku askotan» ia guztiz eragotzi dela hepatitisa odol isuraldatzeen bidez transmititzea. «Hartara, osasun globalak nabarmen egin du hobera».

Epaimahaiak adierazi duenez, hiru birologo horiek emandako aurrerapausoen aurretik, A eta B hepatitisak ezagunak ziren, baina odolaren bidez transmititutako hepatitis kasu gehienak azalpenik gabe zeuden. «C hepatitisaren aurkikuntzak beste hepatitis kasu kronikoen arrazoiak agerrarazi zituen. Horrek modua eman zuen odola aztertu ahal izateko eta milioika bizitza salbatu dituzten sendagai berriak garatzeko». Hepatitisak gibela handitzen du (zirrosia eta minbizia eragin ditzake, besteak beste), eta ondorioztatu dute batez ere birusek eragiten dutela gaixotasun hori.

Alter birologoa (1935) konturatu zen, 1960ko hamarkadaren bukaeran, odol analisiek gezurtatzen zutela pazienteak A eta B hepatitisarekin kutsatuta egotea, baina paziente horien gibelek handituta jarraitzen zutela nahiz eta odola isuraldatu. Haren esperimentuak aitzindariak izan ziren, eta erakutsi zuten hepatitis kronikoa zuten pazienteen odolak gaixotasun hori transmititzen ziela txinpantzeei.

Hurrengo hamarkadan ez zen aurrerapauso nabarmenik eman. Baina Houghtonek lortu zuen, 1980ko hamarkadan, kutsatutako txinpantze baten odola hartu eta birusaren sekuentzia genetikoa bakartzea. Frogatu zuten dengearen eta, besteak beste, zikaren familiakoa zela birusa. Rice birologoak (1952) osatu zuen ikerketa: txinpantzeekin esperimentu gehiago egin zituen, eta topatu zuen birusak hepatitisa eragiten zuela adierazten zuen behin betiko proba.

1976ko saria

Baruch Blumberg estatubatuarrari eman zioten Medikuntzako Nobel saria 1976an, 11 urte lehenago B hepatitisaren birusa aurkitu zuelako, hain zuzen. Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 960.000 bat euro. Saritutako birologoek hiruren artean banatu beharko dute kopuru hori.


Summary: JxCk «konfrontazio demokratikoan» oinarritutako txostena onartu du. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren iritziz, independentismoarentzat ezinbestekoa da botoen %50 baino gehiago lortzea, «jauzi handiak» egin ahal izateko.

JxC alderdiak bere txosten politikoa onartu zuen, joan den larunbatean, bide telematikoen bidez egin duen kongresu politikoaren azken saioan. Puigdemonten hitzaldi batek itxi zuen JxCk uztailean hasi zuen eratze prozesua. Kataluniako presidente ohi eta europarlamentariak nabarmendu zuenez, JxC izango da Kataluniako Gobernuan «gehiengo argiki independentista» bat izango denaren bermea. «Esparru politiko indartsu baten aldeko apustua egiten duen jendeak, gobernatuko duen eta urriaren 1a sutsuki defendatuko duen indar bat nahi duenak, badu Junts per Catalunya izeneko eragile bat».

JxCko buruak uste du otsailaren 14an egingo diren Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan independentismoak botoen erdia baino gehiago eskuratu behar dituela, prozesu independentista azkartzeko. «Ezin dugu salto handirik egin langa hori gainditzen ez badugu».

Puigdemontek sortu berri duen alderdiak bere lehenengo txosten politikoa onartu zuen larunbatean, %96ko babesarekin eta oinarrien %27ko parte hartzearekin. Batzorde txostengileak idatziz jaso du JxCk Kataluniaren independentzia lortzeko proposatzen duen estrategia. «Konfrontazio demokratikoa» du ardatz.

Idatziak jasotzen duenez, 2017ko urriaren 1eko erreferendumak agerian utzi du Espainiako Estatuak ez duela «egiazko negoziazio» bat hasiko Kataluniako Gobernuarekin, independentismoak «ekintza politiko koherente eta indartsua» garatzen ez badu, «independentziaren aldeko gehiengoa edozein dela ere (%48 edo %75)».

Horregatik, independentismoaren oinarri soziala handitzea «egoki» iruditzen zaion arren, JxCk ohartarazi du ez dela «nahikoa» izango Espainia negoziazio batera behartzeko. «Estatuak egiaz negoziatzera behartuta ikusiko du bere burua, soilik, indar korrelazioa bere interesen kaltetan garatzen ari dela ikusten baldin badu». Beraz, JxCk adierazi du konfrontazioak «bateragarri» izan behar duela elkarrizketa eta negoziazioa behartzeko estrategiarekin, eta, halakorik ezean, aldebakarreko bide bat urratzearekin. JxCren iritziz, independentismoaren erronka ez da «zilegitasunari lotutakoa», baizik eta prozesua «osotasunean gauzatzea».

Ganorazko elkarrizketa batek bete beharko lituzkeen baldintzak zehaztu ditu. Batetik, «kanpoko berme bat» izan beharko luke, «bitartekari bat»; bestetik, «elkarrizketarako agenda eta metodo bat», eta, azkenik, «lan isil asko» eta «propagandarako erakustaldi gutxi».

Konfrontaziorako hiru alor

Estatuarekin konfrontazioa bultzatzeko, gizarte zibilaren mobilizazioa eta desobedientzia zibila proposatzen ditu JxCk. Txostenak dio horiek direla «prozesua burutzeko independentismoak gaur egun dituen baliabide nagusiak». Baina, JxCk ohartarazi duenez, gizarteak ezin du bidea amaieraraino egin bere kabuz, eta ezinbestekotzat jo du erakundeen egitekoa, «aldebakarreko bidean nahiz negoziazioan».

Erakundeen artean, Kataluniako Parlamentuak eta Generalitateak errepresioaren aurrean agertu duten «ahulezia» nabarmendu du batzordeak, eta horiek «boteretzeko estrategia» bat bat behar dela adierazi du.

Esparru autonomikotik harago, erakundetze «osagarri bat» abian da, JxCren esanetan, Errepublikaren Alderko Kontseiluaren eta Kargu Hautetsien Asanbladaren bitartez. Horiek gatazkaren nazioartekotzean ekarpen erabakigarria egin dezaketela uste du JxCk.

Hain zuzen, nazioartean, independentismoak orain arte lortu dituen «garaipen hoberenak eta irmoenak» arlo judizialean izan dira, txostenaren arabera. JxCk konpromisoa hartu du bide hori indartzen jarraitzeko.

Militantzia bikoitza, bozak arte

Txosten politikoa eta antolaketa proposamena onartuta, JxCk beste urrats bat egin du otsailaren 14an Kataluniako Parlamenturako egingo diren hauteskundeetan parte hartzeko. Alderdiak 4.600 afiliatu ditu egun. Hainbat, hautetsi independenteak izandakoak, beste ugari Puigdemontek sortu zuen Crida Nacional alderdikoak —gerora JxCren fundazio bihurtu dena—, eta asko PDeCAT alderditik joandakoak. Badira, ordea, PDeCAT utzi gabe JxCrekin bat egin duten hainbat kide, JxCk mitantzia bikoitza onartu baitu alderdi bezala eratzeko fasean. Kongresuaren amaieran, ordea, epe muga jarri dio trantsizio egoera horri. Militantzia bikoitza ez da onartuko PDeCAT hauteskundeetara aurkezten bada.

Horrek atea irekita uzten dio JxCren eta PDeCATen arteko azken orduko akordio bati. Albert Batet JxCk Kataluniako Parlamentuan duen taldeko bozeramailearen esanetan, «tartea dago» oraindik. Zaila dirudi, baina. JxCren eta PDeCATen jarrerak urrun daude, eta, Kataluniako hainbat hedabideren arabera, Convergenciaren ondorengo alderdiak ezohiko kontseilu nazionala bilduko du gaur, bozetara aurkeztuko dela ofizialki iragartzeko.


Summary: Kutxabankek esan du ez dela ari fusio bat negoziatzen. Sabadell aukeren bila dabil, Bankia irensteko aukera galdu ondoren.

Caixabaken eta Bankiaren arteko bat egiteak berriro hasi du fusioen dantza. Ezkontiderik gabe geratu den banku bat, Sabadell, hautagai bila dabil, eta BBVAren eta Kutxabanken atea jo duela kaleratu du El Confidencial egunkari digitalak.

«Une hauetan ez gara ari operazio korporatiborik negoziatzen». erantzun dute Kutxabankeko iturriek. Edonola ere, aurreko urteetan bezala, Euskal Herriko bankuak onartu du ez duela operazio bat baztertuko «interesgarria» dela uste badu. Kutxabankeko iturriek azaldu dute beste finantza erakundeekin eta inbertsio bankuekin «etengabe» hitz egiten dutela sektorearen egoerari buruz.

Sabadellen bilaketa

Hain zuzen ere, Sabadellek Goldman Sachs inbertsio bankua kontratatu du zer aukera duen aztertzeko. Espainiako banku sisteman egoerarik zaurgarrienean dagoen bankua da Sabadell, lehiakideek baino kapital gutxiago duelako eta zailtasunak izan ditzakeelako banku negozio hutsak oso errentagarritasun txikia duen garai batean. Hasiera batean, Bankia zen bat egiteko hautagai nagusia, baina banku horrek nahiago izan du Caixabanken altzoan sartzea.

Kutxabank nabarmen txikiagoa da Sabadellekin alderatuz gero, baina ongi kapitalizatuta dago —lehiakideen artean hark du kapital gehien—. Gregorio Billalabeitia presidenteak esan izan du Kutxabanken asmoa dela bakarrik jarraitzea, baina ez du errotik baztertu fusio operazio batean esku hartzea.

Bat egitea negoziatzen ari direla aitortu dute gaur Kutxabanken neurriko bi bankuk, Andaluziako Unicajak eta Asturiasko Liberbankek. Iaz ere egin zuten saio bat, baina ez zuen aurrera egin.


Summary: Pentsioen erreforman esku hartzeko eskatu diete euskal erakundeei. Pentsiodunek salatu dute ez dutela informazio argirik Espainian negoziatzen ari diren erreformari buruz. Azpimarratu dute baliabide nahikoak daudela sistema «publiko eta duin» bat bermatzeko.

Espainiako Gobernua hango eragile sozial eta ekonomikoekin (Toledoko Mahaia) ari da negoziatzen pentsioen sistemaren erreforma, eta elkarrizketa horietan esku hartzeko eskatu diete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eta Hegoaldeko alderdiei oro har. «Ezin da pentsio sistema publiko eta duin bat bermatzeko aukera hau galdu».

Astelehenero legez, eta urriaren 5a Adinekoen Nazioarteko Eguna dela-eta, pentsiodunen kolektiboek mobilizazioak egin dituzte hiriburuetan eta hainbat herritan. Bilbokoa izan da jendetsuena: elkarretaratze bat egin dute han, udaletxearen aurrean, eta gero mila pertsona inguruk manifestazioa egin dute Justizia jauregiraino, hiru ilaratan, COVID-19a dela-eta ezarritako segurtasun tarteak errespetatuz.

Andrea Uña Bizkaiko pentsiodunen bozeramaileak azaldu duenez, informazio argirik ez dute negoziazio mahaian hitz egiten ari direnari buruz, eta ezagutarazi diren zenbait datu haien eskaeren kontrakoak direla salatu du: «Ez da baliabide faltaren arazoa, pentsioen sistema publikoa bideragarria baita», azpimarratu du.

Martxak aldarrikapen nagusi bat izan du —1.080 euroko gutxieneko pentsioa— , eta bidean zehar euren lelo klasikoak oihukatu dituzte. Horrekin batera, 2011ko eta 2013ko pentsio erreformen alderdi «atzerakoiak» indargabetzeko eskatu dute —erretiro adina 67 urte izatea, adibidez—, eta 1.200 euroko lanbide arteko gutxieneko soldata ezartzeko. Langileen soldatetan zein pentsioetan dagoen genero arrakala ezabatzeko eskatu dute, eta, pentsioen kasuan, balioa KPIaren arabera handitzeko. «Ezagutzen ditugu gomendioen titular nagusiak kontuan hartuta, esan dezakegun pozik gaudela pentsioen errebalorizazio indizea (% 0,25) KPIk ordezkatuko duelako, baina akordioen letra txikiak hori baieztatzea espero dugu»», azpimarratu du Uñak.

Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko bozeramaileak iragarri du urriaren 12an ere mobilizatuko direla, jai eguna den arren.


Giroa gori-gori jarri da Etnan

Summary: Giroa gori-gori jarri da Etnan. Etapa Caicedok irabazi du; Almeida arrosaz jantzi da, eta amildu egin dira Yates eta Thomas. Castroviejo onenekin sartu da, eta Bilbao hirugarren posturaino igo da sailkapen nagusian

Leherketa eguna izan da gaurkoa Italiako Giroan. Hirugarren etapa zen oraindik, baina garaipenaren lehiatik kanpo gelditu dira askok faborito nagusitzat zituzten bi txirrindulariak: Geraint Thomas (Ineos) eta Simon Yates (Mitchelton). Bata Etnara iritsi aurretik gelditu da jota, irteera neutralizatuan izandako erorikoak erasanda. Eta besteak sumendiko igoera luze eta gogorrean esan dio agur Giroa irabazteko ametsari. Etapa Jonathan Caicedok (Education First) irabazi du, ihesaldia helmugaraino eramanda, eta Joao Almeidak (Deceuninck) maglia arrosa kendu dio Filippo Gannari (Ineos).

Zortzi txirrindulari sartu dira ihesaldian: Josip Rumac (Androni), Francesco Romano (Bardiani), Caicedo eta Lawson Craddock (Education First), Matthew Holmes (Lotto Soudal), Victor Campenaerts (NTT), Mikkel Bjerg (UAE) eta Giovanni Visconti (Vini Zabu). Oso maila oneko multzoa zen. Ganna bera ere saiatu da bertan sartzen, baina ez du lortu. Maillot arrosa defendatzeko modu bakarra zuen hori. Haren taldekide Thomasek har ziezaiokeen lekukoa, baina galestarra irteera neutralizatuan kolpe txarra hartua zen.

Hori horrela, ez du Ineosek gidatu tropela, Yatesen Mitcheltonek baizik. Ingelesak asmo ona zuen, baina indarrik apenas, gero Etnan ikusi denez. Hura zen ibilbideko mendate puntuagarri bakarra, baina baziren aintzat hartzeko moduko beste bost igoera. Gora eta behera, iheslariek bost minututik gorako tartea zabaldu dute sumendira bidean. Eta tinko eutsi diote, harik eta Etnara iritsi aurreko kilometroetan Trekek agintea hartu duen arte. Aldea ia hiru minutura jaitsi da berehala.

Baina albistea beste bat zen: Thomas erritmoari jarraitu ezinik gelditu da koska batean. Ez du lortu tropelera itzultzerik, eta hamaika minututik gora utzi ditu helmugan. Kito, bat gutxiago. Behin Etnan, estutu gogorra egin du Rafal Majkaren Borak, eta aletu egin da onenen multzoa. Eta harrigarriki, Yates izan da galbahea gainditu ez dutenetako bat. Oraindik zortzi kilometro falta zirela izan du txakalaldia. Beste faborito bat jokoz kanpo. Hiru minutu eta erdi galdu ditu hark.

Kontrolik ezean, erasoak

Hainbeste leherketarekin, harri eginda gelditu dira oilarrak. Kontrolik ez zegoenez, erasora jo dute hainbat txirrindularik; esate baterako, Jonathan Castroviejok (Ineos). Helmugatik zazpi kilometrora egin du ahalegina. Geroago, erabakimen handirik gabeko bi erritmo aldaketa egin ditu Jakob Fuglsangek (Astana). Kementsuago jokatu du Wilco Keldermanek (Sunweb), eta bidea egin. Saiakera gehiago izan da Vincenzo Nibali (Trek), Domenico Pozzovivo eta Fuglsang beraren aldetik, baina indarrak orekatuta zeuden hiruen artean.

Eta, lasterketa buruan, Caicedo izan da indartsuna. Visconti saiatu da gehien ekuadortarrari eusten, baina ezinean gelditu da bost kilometroren faltan. Bikain eutsi dio Caicedok onenen mehatxuari, eta garaipen handia lortu du. Lidergoa ere lor zezakeen, baina segundo ehunen batzuengatik egin dio ihes, Almeidaren mesedetan. Visconti 21 segundora iritsi da, 30era Harm Vanhoucke (Lotto Soudal), 39ra Kelderman, eta 51ra Fuglsang, Majka, Nibali eta Pozzovivoren taldea. Haiekin iraun du Castroviejok, Ineos taldeko ziklistarik onenak. Pello Bilbao (Bahrain) ere gertu ibili da: 1.03ra sartu da, Almeidarekin batera. Hirugarren da orain sailkapen nagusian, Almeida eta Caicedorengandik 37 segundora.

Bihar jokatuko da azken etapa Sizilian, eta ez dirudi gaur adinako zalapartarik izango denik. Izan ere, hirugarren mailako mendate bat baino ez da izango 140 kilometroko ibilbidean. Erdibidean igoko dute, eta azken kilometroak erabat lauak izango dira. Garaipena, beraz, esprintean erabakiko da ziurrenik.


Summary: Jaurlaritzak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri ditu gaurko Gipuzkoako adinekoen egoitzetan. Gaur dute greba, eta ELAk eta LABek salatu dute Jaurlaritzak grebarako eskubidea urratu duela.

Gipuzkoako adinekoen zentroetan greba deialdia dute gaur, baina, LAB eta ELA sindikatuek salatu dutenez, Eusko Jaurlaritzak urratu egin du greba eskubide hori, %100eko gutxieneko zerbitzuak jarri dituelako.

«Ekandalu hutsa» iruditu zaio ELAri: «Beste behin Eusko Jaurlaritza patronalaren interesen menpe dagoela erakusten da. Gaur ez erizaintzako laguntzaileek, ez garbitzaileek, ez erizainek, ez medikuek ezingo dute grebarik egin egoitzetan».

Sindikatuak erantsi du «balio demokratikoen gabezia» erakutsi duela, eta iragarri du auzitara jotzeko aukera aztertuko duela: «Nola azaldu dezake Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako egoitzak greban egonda Bizkaiko edo Arabako egoitzetan baino jende gehiago aritzea lanean?».

Gogor mintzatu da LAB ere: «Eusko Jaurlaritzak, Idoia Mendia karguan estreinatu berri denaren eskutik, eta Gipuzkoako adinekoen egoitzetako 5.000 langilek baino gehiagok greba egiteko duten eskubidea urratu du, %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri baititu, greba egiteak gainerako eskubideekin talka egiten duela iritzita».

Sindikatuak salatu du «gaur egungo pribatutasun eredua» dela «herritarren gainerako funtsezko eskubideekin talka egiten duen bakarra. Zehazki, mendekotasun egoeran dauden pertsonek eta hirugarren adinekoen egoitzetako erabiltzaileek kalitatezko zerbitzua jasotzeko duten eskubidearekin eta langileek beren osasunerako arriskurik gabeko eta baldintza duinetako zerbitzua emateko duten eskubidearekin talka egiten duen bakarra».

Era berean, LABek salatu du ez dagoela herrialdeko hitzarmen kolektiborik 2012az geroztik, bi urte baino gehiago daramatzatela negoziatzen eta ez dela langileen lan osasuna bermatzen, «langile gutxiegi daudelako eta lan karga jasanezina delako». «Egungo arreta ratioa handitu da, baina ez du arreta egokia bermatzen eta langileei kalte handiak eragiten dizkieten lan erritmoak ezartzen ditu», erantsi du LABek.

Hori horrela, adinekoen zentroetako langileei eta herritarrei dei egin diete mobilizazioetan parte hartzera, «lan baldintza duinen eta kalitatezko zerbitzuaren alde».


Summary: Tasmaniako deabruak sartu dituzte berriz Australia kontinentean, milaka urteren ostean. Denera 30 bat piztia askatu dituzte, eta beste 40 utziko dituzte libre datozen bi urteetan. Azeri eta basakatuen izurriari aurre egin nahi diote horrekin, eta «ekosistema orekatu».

Ez dakite noiz galdu ziren Tasmaniako deabruak Australia uharte-kontinentean, baina zientzialariek proposaturiko datek duela 500 eta 5.000 urte artean egiten dute dantza. Orain, ehunka edo milaka urte geroago, espezie horretako 30 bat animalia libre dabiltza Sydneytik iparraldera dagoen Barrington Tops natur parkean. Biologo talde bat hiru hamarkadaz aritu da lanean deabrua kontinentean berriz sartzeko.

Ospe txarra du Tasmaniako deabruak. Marrazki bizidunetan, piztia bortitz eta suntsitzaile gisa agertu dute. Australiako Tasmania uhartera helduriko lehen europarrek jarri zioten deabru izena, animaliak amorru biziz eta orro ikaragarriak eginez egiten zielako aurre, hortz handi zorrotzak erakutsita.

Chris Hemsworth eta Elsa Pataky aktoreek lagundu diote WildArk erakundeari Tasmaniako deabruak askatzen. WildArk

Zakur txiki baten tamainakoa da Tasmaniako deabrua, baina bera baino askoz handiagoak diren animaliak hil ditzake, animalien artean dagoen matrailik indartsuenetako bat duelako. Gehienetan sarraskijalea da, eta, lekukoen arabera, animalia baten gorpua di-da batean txiki dezake.

Zertarako sartu berriz kontinentean halako piztia? Galdera hori bolo-bolo ibili da azken urteotan Australian, baita ekologoen artean ere. Izan ere, han eskarmentu txarra eduki dute historian kanpotik sarturiko espezieekin. Oso oreka ekologiko hauskorra du Australiak, eta Europatik sarturiko hainbat espezie —untxiak, kasurako— izurri bihurtu dira historian zehar.

Deabruen aurpegiko minbizia

Bi helburu dituzte zientzialariek. Alde batetik, kontinentearen hainbat gunetako ekosistemaren oreka berreskuratu nahi dute. Izan ere, uste dute Tasmaniako deabruek lagun dezaketela gizakiek sarturiko katu eta azerien populazioak kontrolatzen. Halere, oraindik ez dakite deabruek azeriak ehizatuko ote dituzten. Edozein moduz, badakite deabruek asko mugatuko dituztela katuen eta azerien mugimenduak, eta horrek babestu egingo ditu Australian arriskuan dauden hainbat espezie.

Bestetik, Tasmaniako deabruaren beraren etorkizuna ziurtatu nahi dute: 1990eko hamarkadatik aurpegiko minbizi kutsagarri bat zabaltzen ari da Tasmania uharteko deabruen artean. Horren eraginez, populazioa asko jaitsi da, eta, uste dutenez, bakarrik 25.000 animalia geratzen dira uhartean. Horregatik, duela hamar urte minbizirik gabeko deabruak hazten hasi ziren Barrington Topsen gune hesituetan, erreserba bat edukitzeko. Horietako 30 askatu dituzte inguruetan.

Tasmaniako deabrua, marrazki bizidunetako pertsonaia gisa. Pixy.org

Ez dakite zergatik galdu zen espeziea kontinentean, baina, teoria zabalduenen artean, ehiztariek eta haiek sarturiko dingo txakurrek lehia egin zieten deabruei, eta janaririk gabe utzi zituzten.

Sarcophilus harrisii da Tasmaniako deabruaren izen zientifikoa. Martsupial haragijalerik handiena da, eta, naturan aske, bost bat urteko bizi itxaropena dauka. Galtzeko arriskuan dauden animalien zerrendan dute nazioarteko erakundeek. Datozen hilabeteetan, estu kontrolatuko dituzte aske utzitako piztiak. Irrati bidez kontrolatzen lepokoak eta kamerak erabiliko dituzte, nola moldatzen diren jakiteko.

WildArk erakundeak zuzendu du egitasmoa. Deabruak askatu izana hasiera baino ez dela ohartarazi dute: «Oinarria bota dugu Australia berriz bere onera itzultzeko, eta geure piztiatxoei euren nitxoa berriz topatzen laguntzeko», esan du Mark Hutchinsonek. WildArk erakundearen sortzaileetako bat da.

Izan ere, denera beste bi saio egingo dituzte deabruak askatzeko. Datozen bi urteetan beste 40 animalia askatuko dituzte.

Australiak behar zuen albiste on bat ekologiaren ikuspegitik. Izan ere, azken hilabeteak oso gogorrak izan dira han, sua dela eta. Suteek gutxienez zortzi milioi hektarea kiskali zituzten urte hasierarako —Irlandaren pareko eremua—, eta 26 pertsona hil ziren horien eraginez. Agintariek kalkulatu zutenez, gutxienez mila milioi animalia hil ziren.


Summary: Trump Etxe Zurira itzuli da, gaitza oraindik kutsa badezake ere. Berrogeialdia bete gabe utzi du erietxea AEBetako presidenteak, eta «beharbada immunea» dela adierazi du.

Itzulera ikuskizun bihurtu du telebistako pertsonaiak. Donald Trump AEBetako presidentea Etxe Zurira itzuli da, egun batzuk erietxe militar batean igaro ondoren, koronabirusean positibo eman zuela eta. Itzulera goiztiarrak areagotu egin ditu presidentearen gaitzaren inguruko zalantza eta eztabaida.

Helikoptero batean heldu da Trump Etxe Zurira, eta berehala kendu du maskara, gaitza oraindik kutsa badezake ere, hedabideek bere irudiak har ditzaten Etxe Zuriaren balkoian. Haren sendagileak esan du ez dagoela «oraindik erabat sendatuta», eta tratamenduan jarraituko duela Etxe Zurian.

Bere gaitzaren eboluzioa Twitterren bidez zuzenean kontatu du Trumpek egunotan. Erietxetik joan aurretik, AEBetako herritarrei esan die beldurrik ez izateko birusari: «Ez utzi zeure bizitza menperatzen». Horrez gain, esan du «duela 20 urte baino hobeto» sentitzen dela.

Horrez gain, bideo bat grabatu eta zabaldu du. «Lehen lerroan egongo gara. Zuen buruzagi gisa egin behar nuen hori. Aurrean jarri naiz, eta gidatzen hasi naiz». Gaineratu du hobeto sentitzen dela eta «beharbada immunea» dela.

Ostegun gauean hasi zen Trump gaixo sentitzen, Etxe Zuriak zabaldu zuenez. Positibo eman zuen, eta, AEBetako osasun agintariek emaniko jarraibideen arabera, gutxienez hamar egun bakarturik egin behar ditu kutsaturiko batek, beste inor kutsatuko ez duela ziurtatzeko. Trumpek lau egun baino ez ditu pasatu erietxean.

Hilabete bat baino gutxiago falta da AEBetan presidentea aukeratzeko hauteskundeetarako. Trumpek beste lau urte jarraitu nahi du agintean. Haren lehiakide Joe Biden demokratak gogor jo du Trumpen aurka. Gogoratu zuen presidenteak esan zuela maskarek eta jendearengandik urruntzeak ez dutela balio; «birusa horrela hartzen duen batek berari gertatzen zaionaren erantzukizuna dauka».

Azken egunotan, Trumpen inguruko hamabi pertsonari atzeman diete birusa, tartean haren emazte Melania Trump.


Summary: Arrateko eta Urduñako igoerak ikuslerik gabe egingo dira Vueltan. Lehen etapa Arraten amaituko da, eta Urduña bi aldiz igoko dute txirrindulariek zazpigarren etapan.

Espainiako Vueltak eta Eusko Jaurlaritzak akordio bat erdietsi dute, eta Arrateko (Gipuzkoa) eta Urduñako (Bizkaia) igoeretan ez da ikuslerik egongo. Vueltak ohar baten bidez adierazi duenez, Jaurlaritzak azaldu die egungo egoera epidemiologikoak ez duela «baimentzen» halako ekitaldi jendetsurik egitea leku horietan: «Bi mendateen ezaugarri orografikoek izugarrizko zailtasuna sortzen dute pertsonen arteko gutxiengo segurtasun tartea kontrolatzeko orduan». Neurri horrek ez die eragingo gainerako ibilbide zatiei.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak adostutako neurrien arabera, txirrindularitza lasterketa bat egin ahal izateko beharrezkoa da lehenik eguneko ibilbidea zati zehatzetan banatzea. Espazio horietako bakoitzak gehienez mila laguneko edukiera izan behar du. Arazo nagusia, ordea, pertsona arteko metro eta erdiko segurtasun tartea bermatzeak dakar. Izan ere, neurriaren arabera, beharrezkoa da ikuslearen eta txirrindularien artean ere distantzia hori bermatzea. Jaurlaritzaren esanetan, hori ezinezkoa da bi puntu horietan.

Aurtengo Vuelta ohi baino laburragoa izango da, eta hemezortzi etapatik lau etapa igaroko dira Euskal Herritik. Irun (Gipuzkoa) eta Arrateko gaina elkartuko ditu lehen etapak, urriaren 20an, 173 kilometroko ibilbidearekin. Azken mendate horretan, ordea, ez dira errepikatuko Euskal Herriko Itzulian ohikoak diren irudiak. Bigarren etapak Iruñea eta Lekunberri (Nafarroa) lotuko ditu, Urbasa eta Aralar igaroko dituen 151 kilometroko ibilbidearekin. Hirugarrena ere Nafarroatik hasiko da, Lodosatik, baina Laguna Negran (Gaztela eta Leon) amaituko da, 161 kilometroko bidea eginda. Bi etapa horietako ibilbideekin zer gertatuko den ez du azaldu Vueltako antolakuntzak, baina adierazi du lasterketa igarotzen den erkidego bakoitzeko gobernuekin hizketan ari direla. Tartean dago Nafarroakoa ere.

Lehen atseden egunaren ostean, zazpigarren etapan itzuliko da Vuelta Euskal Herrira. Etapa horrek Gasteiz eta Uribarri Gaubea (Araba) elkartuko ditu. 159 kilometro izango ditu, eta bi aldiz igoko dute Urduña mendatea. Hori izango da eguneko gain bakarra, eta ez du ikuslerik izango.


Summary: Koronabirusaren gakoak: Talde-immunitatearen faktoreak.

Txertatutako populazioaren % 70i buruz hitz egiten denean, sarritan ez dira kontuan hartzen 18 urtetik beherakoak. Kontuan hartu behar da, gainera, birusaren aldaera batzuek, dirudienez, txertoetatik ihes egiten dutela, eta ez dakigu immunitateak zenbat irauten duen. Gure mundu globalizatu honetan, txerto estalduran dauden desberdintasun handiak konpontzen ez diren bitartean, beti egongo da berragerraldiak gertatzeko arrisku larria.

BERRIAk asteartero jasotzen du Elhuyarrek Euskal Telebistaren Teknopolis saioan egiten duen bideoa. Aurreko bideoetan, gai hauek landu ditu:

Asintomatikoak

Berlinen 25.000 parte hartzaile baino gehiagorekin egindako ikerketa batek baieztatu du sintomarik gabeko pertsona bat ospitaleratutako gaixo bat bezain kutsagarria izan daitekeela. Azterketaren arabera, birus karga handia duten parte hartzaileen herenak baino gehiago asintomatikoak dira edo sintoma arinak besterik ez dituzte. Gainera, pertsona horien batez besteko adina 37 urtekoa da, adin talde oso aktiboa eta harreman pertsonal ugarikoa.

Animaliak

Uste da SARS-CoV-2-aren jatorria saguzarrak direla, eta horietatik gizakiengana igaro zela, ezagutzen ez den tarteko beste animalia espezie baten bidez. Tarteko animalia ez ezagutzeak ez du esan nahi animaliei ez zaienik transmititzen; izan ere, ikusi dugu bisoi granjetan agerraldiak izan zirela. Azaldu dira kutsatutako animaliak zoo batzuetan ere, tigreak, lehoiak eta beste felido batzuk, baita etxeko maskotak ere, batez ere katuak.

Dosi bakarreko txertoak

Dosi bakarreko Janssen txertoa ematen hasi dira. Saiakuntza klinikoek frogatu dute dosi bakarra nahikoa dela infekzioen %67ren aurka babesteko. Astrazeneca eta Sputnik txertoak bezala, txertoa adenobirikoa da, hau da, koronabirusaren S proteina sortzeko behar den informazioa garraiatzen du.

Besarkadak

Gauza gutxik ematen dute besarkada zintzo batek edo sentitutako laztan batek baino kontsolamendu handiagorik. Alabaina, laguntza fisiko eta emozionalaren beharrean gauden egoera honetan, saihestu beharrean gaude, gehien maite ditugunei birusa ez transmititzeko.

Koronabirusaren gakoak: ariketa fisikoa

Azterketa batek frogatu du ariketa fisikoa egiteak COVID-19ren ondoriorik larrienen aurkako babes eraginkorra ematen duela.

Antigeno testak

Herrialde batzuetan antigeno testen erabilera bultzatzen ari dira autodiagnostikoak egiteko. Proba bizkorragoak eta merkeagoak dira, eta, aditu askoren iritziz, oso lagungarriak izango lirateke pandemiaren kateak ahalik eta azkarrena mozteko.

Hazkunde esponentziala

Izurriaren bilakaera ulertzeko funtsezko kontzeptua da hazkunde esponentziala, horrela hedatzen baita birusa. Hobeto ulertzeko, alderantzizko piramide batekin alderatzen dugu; piramide horretan, maila batetik bestera igotzean azalera bikoizten da. Beraz, jaitsi eta aurreko puntura iristeko, haren hedadura ere murriztu behar da.

COVAX

COVAX txertoak berdintasunez eskuratzeko helburua duen egitasmo bat da, Osasunaren Mundu Erakundeak bultzatutakoa. Txertoak jaso dituen lehen herrialdea Ghana izan da. Helburua da 2021ean 2.000 milioi dosi banatzea ekonomikoki pobreenak diren 92 herrialdeetan.

Haurrak

Koronabirusak eragindako infekzioaren ondorioak ez dira horren larriak haur eta gazteetan. Oraindik argi ez dagoena da transmisioan jokatzen duten papera. Dirudienez, adinaren araberakoa da, txikienek ez dute birusa adinekoek bezain erraz transmititzen. Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak azaldu du aste honetako bideoan.

AstraZeneca

Europako Medikamentu Agentziak ondorioztatu duenez, ez dago txertoak gertaera tronbotikoak eragiten dituen ebidentziarik. Urtean, berez, 1000 pertsonatik batek gertaera tronbotiko bat izaten du. 5 milioi dosi eman ziren unean, 30 kasu eman ziren, estatistikoki zegokiona baino gutxiago.

Txertoen ondoren

Ikusten ari gara lehen dositik txertoek gaixotasunaren alderdi larrienetatik babesten dutela eta transmisioa prebenitzen dutela, hau da, hein batean behintzat, esterilizatzaileak direla. Baieztatuz gero, errazagoa izango litzateke talde immunitatea lortzea. Horretarako, beharrezkoa da pertsonen %70 txertatuta egotea.

Gainazalak

Duela urtebete uste zen gaitza gainazalen eta objektuen bidez zabaltzen zela. Gaur egun, ordea, badakigu zabalkunderako bitarteko nagusia airea dela.

1918ko gripearekin alderatuz

Gaur egungo egoerak askori ekartzen die gogora 1918ko gripea, baina benetan ba al du zerikusirik gaur egun gertatzen hari denak garai hartan jazo zenarekin? Horren harira, hainbat berdintasun eta desberdintasun aipatu ditu Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak.

Gaztaren eredua

Koronabirusaren aurkako neurriak modu bisualean aurkezten dituen eredu bat da Suitzako gaztaren eredua. Zer zerikusi ote dute gaztak eta koronabirusak?

Adenobirus txertoak

Europak onartu zituen lehenengo txertoak RNA mezularian oinarritutakoak izan ziren. Orain, adenobirusetan oinarritutakoak ere baimendu dituzte. Nola funtzionatzen dute?

Genero ikuspegia

COVID-19ak sortutako krisiaren eraginak desberdinak dira gizonengan eta emakumeengan.

Non da gripea?

Zergatik aurten ez dago griperik? Nola liteke COVID-19ari aurre egiteko hartu diren prebentzio neurriak egokiak izatea gripe kasurik ia ez egoteko aurten, eta, aldiz, ez izatea gai COVID-19a gerarazteko? Ikertzaileek arrazoi batzuk eman dituzte paradoxa hori ulertu ahal izateko.

RNA bidezko txertoak

Sendagaien Europako Agentziak onartu dituen lehenengo txertoak RNA bidezkoak dira. Zer esan nahi du horrek? Nola funtzionatzen dute? Eta zeintzuk dira beste txerto moten aldean dituzten abantailak eta desabantailak?

Mutazioak

Koronabirusaren azken aldaerek kezka eragin dute gizartean. Mutazio hitzak beldurra ere eragiten dio askori. Baina zer dira mutazioak? Eta, zehazki, zer dakigu koronabirusaren mutazioei buruz?

Botiken efikazia, efektibitatea eta efizientzia

Botiken onura neurtzeko modu asko daude, eta bakoitzak bere terminoa dauka. Efikazia, efektibitatea eta efizientzia hitzak erabiltzen dira horretarako. Antzeko hitzak hirurak, baina bakoitzaren esanahia ez da bera.

Anosmia

COVID-19ak kutsatutakoen erdiek baino gehiagok galtzen du usaimena eta dastamena. Zer dela-eta gertatzen da koronabirusak eragindako anosmia? Zenbat irauten du?

Erruduntasuna

Osasun eta gizarte krisietan arrisku handia dago erruduntasun eta estigmatizazio fenomenoak sortzeko. Nola eragiten du horrek gaixotasunaren garapenean? COVID-19ak eragin al ditu sentimendu horiek? Zer pertsonaren artean? Komunikabide eta sare sozialek zer eragin dute?

Neurrien eraginkortasuna

79 herrialdetan egindako ikerketa batek pandemiaren lehenengo olatuan ezarritako neurri ez -farmakologikoen eraginkortasuna neurtu du. Zeintzuk izan dira emaitzarik onenak ekarri dituzten neurriak?

Berrinfekzioak

COVID-19a pasatu duen pertsona bat berriz infektatu al daiteke? Zenbat denbora irauten dute antigorputzek gure organismoan? Ez berrinfektatzeko adina defentsa sortzen al dituzte?

Txertoarekin errezeloa?

Txertoei buruzko albiste uholdea ikusirik, kaleratzen den lehena zein izango den jakitea baino gehiago, hura eraginkorra den baieztatzea lortu nahi da. Abiada bizian sortzen ari direnez, ordea, errezeloa sortu du haien segurtasunaren inguruan.

Gizarte baldintzatzaileak

Pertsona bat nola hazi edo bizi den baldintzatzen duten ezaugarri sozialek eragin zuzena dute norbanakoen osasunean. Horri aurre egiteko, neurriak ezartzeko errealitate ezberdinak kontuan hartzea beharrezkoa da, horietako bakoitzak ez baitie guztiei berdin eragiten.

Talde immunitatea

COVID-19ari aurre egiteko estrategien artean «zalapartarik handiena» sortu duena da talde immunitatea modu naturalean lortzea. Baina posible da hori aurrera eramatea? Galarragak gaiaren ingurukoak azaldu ditu.

Bakartzea

Koronabirusak kutsaturikoari bere burua bakartzeko eskatzen diote. Bakartzea zer den, nola eragiten duen eta noiz erabili behar den azaldu du Ana Galarraga dibulgatzaileak. Gainera, bakarraldia ondo egiteko gomendio batzuk eman ditu atal honetan.

Aerosolak

Izurriaren hasieratik, zientzialariek ikusi dute COVID-19 gaitza eragiten duen birusa tanta txikien bidez transmititzen dela. Kutsaturiko norbaiten ahotik edo sudurretik, ur tanta txikietan kanporatzen da, eta airean bidaiatzen du, beharbada beste norbait kutsatzeraino. Aerosolak esaten diete tanta txiki horiei, eta Ana Galarragak azaldu du nola sortzen diren, nola mugitzen diren, eta zer egin daitekeen horiez ez kutsatzeko.

Test berriak

Koronabirusa detektatzeko probak oinarrizkoak dira izurria kontrolatzeko eta prebentziorako. Zer proba dauden eta nolakoak diren azaldu du Galarragak. PCRak dira gehien hedatuak eta fidagarrienak, baina garestiak ere badira. Antigorputz testak ere badaude, eta antigenoenak zabaltzen ari dira.

Sindemia

The Lancet aldizkari mediko ospetsuaren arabera, dugun egoera hau ez da pandemia bat, sindemia bat baizik. Alegia, krisi ezberdinen batura. Izan ere, COVID-19ak ez du osasun krisi bat bakarrik ekarri, agerian utzi ditu aurretik genituen beste hainbat krisi; esaterako, ingurumen edo eta gizarte krisiak. Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak eman dizkigu azalpenak.

Txertoaren itxaropena

COVID-19aren aurkako txertoari buruz galdera asko dago. Izango al da benetan txertorik? Eta zer garapen puntutan dago etorriko den hori? Nolakoa izango da? Zer mugarri edo fase gainditu behar ditu? Galdera horiei erantzun die Galarragak.

COVID-19 iraunkorra

«COVID-19a gaixotasun berria denez, alderdi asko oraindik ezezagunak dira edo denborarekin doaz ikusten eta ikasten», dio Galarragak. Horretan, birusaren iraunkortasuna izan du hizpide, zenbait gaixok denbora luzea igarota ere sintomak baitituzte. Herbehereetako ikerketa bateko datuen bidez funtsatu du birusaren iraunkortasunaren azalpena Galarragak. «Hori dela eta, gero eta ikerketa talde gehiago daude munduan gai hori aztertzen».

COVID-19aren izurria argitzen

Oraingo hau ez da BERRIAk Elhuyarrekin egiten duen halako lehen elkarlana. Apirileko lehen egunetan, osasun krisi betean, koronabirusaz gehiago jakiteko, Elhuyarren bederatzi bideo argitaratu zituen BERRIAk sarean. Orduko horietan ere Galarraga izan zen aurkezlea. Elhuyarrek azaldu zuenez, «euskarazko informazio irizpidedun eta kalitatezkoa ematea ezinbestekoa» da.

Irailaren 26an hasi zen ETBren zientzia saioaren denboraldi berria. 23. denboraldia du Teknopolis-ek, eta larunbatetan 13:30ean ikusi ahal izango da ETB1en.


Summary: Industria burua altxatu ezinda dago oraindik ere. Udako hilabetean hazkunde oso txikia izan du, eta %16,2 da urte hasieratik pilatutako galera.

Industria sektorearen jarduera murriztu egin da (-%0,8) uztailetik abuztura Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta iazko mailatik oso behera dago: %14,5. 2020ko hasieratik abuztura pilatutako galera, berriz, %16,2 izan da.

Eustatek ezagutarazitako datuen arabera, oraindik ere sektore guztiak daude zenbaki gorrietan. Abuztua opor aldia izan ohi da industria askotan, baina, 2019ko abuztuko datuekin alderatuta, aldea nabarmena da. Ekipamendu ondasunen sektoreak ibilgailu motordunen, tren makinen eta materialen, aireontzien eta itsasontzien fabrikazioa biltzen ditu, eta alor horretako produkzio indizea %4,4 txikiagoa da. Ekainetik uztailera, %3,3 hazi zen, baina berriz egin du behera, eta urteko bilakaera pilatua -%6,4 da.

Iazko abuztuan baino %12,1 murritzagoa izan da jarduera bitarteko ondasunetan —metalurgia, industria kimikoa, kautxuzko eta plastikozko produktuak—. Uztailetik abuztura, hori bai, %0,1 hazi zen. Energia sektorea ere 2019ko abuztutik oso azpitik ibili da (-%21,8), baina hilabetean %0,8 hazi da.

Bizkaian okerren

Atzerakada lurralde guztietan gertatu da, baina nabarmen txikiagoa izan da Gipuzkoan: -%4,9 jaitsiera (aurreko hilean -%10,4 izan zen). Bizkaiko lantegietan jo du gogorren pandemiak, eta abuztuan han nabaritu da gehien: beherakada % 21,4 izan da, hilabete lehenago %14,7 izan zen. Araban, hileko atzerakada hobea izan da (-% 13,3), baina uztaileko datuekin alderatuta ere okerrera egin du (-%9,5).


Summary: Kirgizistango bozen emaitzak baliogabetu dituzte, protesten ostean. Manifestariek parlamentua hartu dute gauean, hauteskundeak berriz egin daitezela exijitzeko. Poliziarekiko borroketan gutxienez pertsona bat hil da eta ehunka zauritu.

Urriaren 4an egin zituzten legebiltzarrerako hauteskundeak Kirgizistanen, eta Sooronbai Zheenbekov presidentearen aldeko alderdi errusiazaleek eskuratu zituzten botoen erdiak. Oposizioak, baina, salaketa jarri du Hauteskunde Batzordean eta emaitzak bertan behera uzteko eskatu du. Batzordeak baliogabetu egin ditu, azkenean.

Zheenbekov presidenteak bideo bidez jakinarazi du ea iruzurrik izan den ikertzeko eskatu diola berak ere Hauteskunde Batzordeari, eta beharrezkoa balitz emaitzak baliogabetzeko galdegin diola.

Oposizioko «zenbait indarri», berriz, hauteskundeen emaitzak «ordena publikoa urratzeko» baliatzea leporatu die. «Ez diete segurtasun indarrei men egin, osasun langileak jipoitu dituzte, eta eraikinak hondatu». Jarraitzaileak «lasaitzeko» eta «pilaketetatik aldentzeko» eskatu die indar horiei.

Emaitzek protestak lehertu dituzte Bixkek hiriburuan, eta bart hainbat lagun parlamentura sartu dira, eta hainbat bulegori eraso diote. Horrez gain, ustelkeriagatik preso zeuden Sapar Isakov eta Zhantoro Satibaldiev lehen ministro ohiak, eta Almazbek Atambaiev presidente ohia askatu dituzte. Poliziarekiko borroketan gutxienez manifestari bat hil eta 500dik gora zauritu dituzte.

Atambaiev 11 urteko espetxe zigorra betetzen ari zen, ustelkeriagatik eta «talde kriminal bateko burua» aske uzteagatik. Zheenbekoveren gertukoa zen Atambaiev, lehenenegoak 2017ko presidentetzarako bozak irabazi zituen arte; geroztik urrundu egin dira bien jarrerak.

Zheenbekovek «agintea lapurtu» nahi izatea egotzi die oposizioko alderdiei, eta iragarri du ez tiro egiteko agindu diela segurtasun indarrei, baita bozak berriz egiteko aukera aztertzen ari dela ere: «Neurriak hartu ditugu egoerak okerrera egin ez dezan. Bakea eta segurtasun parlamentuaren agintea baino garrantzitsuagoak dira».

Oposizioak ez ezik, ESLA Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundeko bitartekariek ere susmoak agertu dituzte. Thomas Boserup bozeramailearen esanetan, kanpaina modu egokian kudeatu bazuten ere, nabarmena izan zen gobernuko alderdien presentzia komunikabide nagusietan eta kezka agertu du oposizioko kideen aurkako mehatxu eta oztopoen inguruan, baita alderdiek jasotako diruaren inguruko argibiderik ezean. Hala ere, Boserupen arabera, «botoak eraso izanaren susmoak» dira okerrenak: «Ez dira funtsik gabeko salaketak».


Summary: Gay komunitateak buelta eman dio '#ProudBoys' traolari. Trumpen aldeko eskuin muturreko miliziaren izena erabiltzen ari dira sare sozialetan, mutilen arteko harremanekin ilustratzeko.

George Takei aktoreak (Star Trek sagan aritu da, besteak beste) erronka bat bota zien joan zen ostegunean Koreako popzaleei eta Tiktok sare sozialeko erabiltzaileei: «Eta mutil gayek euren argazki bat hartuko balute elkar musukatzen edo beste gauza oso gayak egiten, eta horiek #ProudBoys traolarekin argitaratuko balituzte? Esango nuke horrek sutan jarriko dituela».

Ideia sinple eta eraginkorra. Ordu gutxitan milaka mezu agertu dira sare sozialetan gorrotoarekin loturiko #ProudBoys mezuari buelta ematen. Kanadan eta AEBetan zabalduriko talde faxista eta misoginoa da Proud Boys. Vice Media hedabidearen sortzaile eta kide ohi Gavin McInnesek sortu zuen, «Mendebaldeko zibilizazioaren chauvinismoa» bultzatzeko. Bakarrik gizonezkoek osaturiko taldea da, eta emakumeen kontrako indarkeria bultzatzen dute, besteak beste. Antifaxisten aurkako indarkeria ekintza bat egitea ezinbestekoa da taldean gora egiteko, eta istiluetan zuzenean parte hartu dute taldeko kideek, besteak beste Charlottesvillen (AEB) 2017an, non eskuin muturreko ekintzaile batek arrazakeriaren aurkako manifestarien kontra jo zuen autoarekin. Emakume bat hil zuen.

Trumpen jarraitzaileak dira Proud Boys delakoak (Mutil Harroak), eta AEBetako presidenteak ere sinpatiaz ikusten ditu. Azaroan presidentea aukeratzeko bozak egingo dituzte AEBetan, eta, horri begira joan zen astean Joe Bidenekin telebistan edukitako eztabaida gordinean, Proud Boys taldea gaitzesten ote zuen galdetu zion hautagai demokratak Trumpi. Hark ez zituen gaitzetsi, eta «Proud Boys, egin atzera, eta adi eta zain geratu» esan zien. Izan ere, Trumpek askotan adierazi du ez duela Etxe Zuria gogo onez utziko bozetan galtzen badu. Uste da Proud Boys eta eskuin muturreko bestelako miliziak erabili nahi dituela botereari eusteko, demokratei bozetan iruzur egin izana leporatuta. Proud Boysek pozarren hartu zituzten Trumpen hitzak, presidenteak sostengua eman ziela iritzita, eta «adi eta zain» mezua duten elastikoak ere jarri zituzten salgai.

Joan zen ostegunean, ordea, bere mezua gaizki ulertu zela adierazi zuen Trumpek, Fox News katean eginiko elkarrizketa batean. «Supremazista guztiak gaitzesten ditut, Proud Boysak gaitzesten ditut. Ez dakit asko horien inguruan, baina gaitzetsi egiten ditut».

Takei aktorearen egitasmoak arrakasta handia izan du sareetan. Bere senarrarekin eginiko argazki bat argitaratu du: «Brad eta biok #ProudBoys gara, duela 12 urte legez ezkonduak. Eta harro gaude geure harrotasuna aldarrikatzeko kanpaina honekin bat egin duten gay guztiekin. Geure komunitateak eta lagunek gorrotoari maitasunarekin erantzun diote, eta zer hori baino hoberik?».

Pertsonaia publiko askok erantzun diote Takeiren erronkari. Tartean dira AEBetako kongresukide Carlos G Smith, eta Barack Obamaren kanpaina buru ohi Jon Cooper.

Baina Kanadako Armadak ere parte hartu du egitasmoan, «Maitasuna maitasuna da. Ulertzen duzu?» mezuarekin.

Prous Boys taldeko kideak sutan jarri dira euren izena bahituta ikusi dutenean. Parler sare sozialean argitaratu dituzte erantzunak (Twitterrek kanporatu egin zituen, gorroto mezuak zabaltzeagatik). Proud Boys esamoldea «irain» bihurtu dutela adierazi du Enrique Tarrio taldearen buruak, eta euren jarraitzaileen «ahotsa itotzen» saiatzen ari direla.

«Maritxuak» , idatzi du beste jarraitzaile batek. «Ezin ditut gayak jasan... legez kanpo beharko lukete» .

Koreako popzaleak, arrazakeriaren aurka

Proud Boysen mezuari buelta emateko saioen antzekoak lehen ere gertatu dira Interneten.

Ekainean, protesta ugari egon ziren AEBetan, Poliziak George Floyd gizonezko beltza hil arte ito ondoren. Black Lives Matter mugimenduak milaka pertsona jarri zituen kalean, eta sarean ere isla izan zuen.

Baina eskuin arrazistak ere erreakzionatu zuen. Poliziaren eta Trumpen aldeko mezuak zabaltzen hasi ziren hainbat traol erabilita, #BlueLivesMatter (polizien biziek axola dute) eta #MAGA (egin Amerika handia berriz) tartean.

Koreako pop musikazaleek, ordea, traol horiek sabotatzeari ekin zioten. Euren talde eta artista gogokoenen bideo, meme eta GIF irudi animatuekin betetzen hasi ziren traol horiek. Dallaseko Poliziak protestetan parte hartzen ari zirenak salatzeko bideoak jasotzeko aplikazio bat eratu zuen, eta hori ere K-pop mezuekin bete zuten zaleek. Poliziari eskatzen zioten abeslariak atxilotzeko, «bihotza lapurtzeagatik». Aplikazioa itxi behar izan zuen Poliziak.


Josu Urrutikoetxea etxera itzuli da

Summary: Josu Urrutikoetxea etxera itzuli da. Goizean atxilotu du Frantziako Poliziak, Fijait fitxategian sartu dutela notifikatzeko. Hiru hilabetean behin aurkeztu beharko du hemendik aitzina

Frantziako Polizia Judizialeko agenteak Josu Urrutikoetxearen etxera agertu dira goiz honetan, eta atxilotua eraman dute, fiskaltzaren aginduz. Parisko Clichy auzoko komisariara eraman dute, eta bertan, Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartu dutela jakinarazi diote. Hiru hilabetean behin aurkeztu beharko du hemendik aitzina, haren sendiak BERRIAri jakinarazi dionez. Arratsalde hasieran libre utzi dute, eta Parisen duen etxera itzuli da.

Egoitz Urrutikoetxea Josuren semeak Frantziako fiskaltzaren jarrera salatu du. «Itxaron zezaketen epaiketa, itxaron zezaketen zigortua izatea, Fijait fitxategian sartzen zutela notifikatzeko», adierazi du. «Intimidazio saiakera» bat ikusten du gertatutakoan. Heldu den urriaren 19an eta 20an epaituko dute Josu Urrutikoetxea Parisko Dei Auzitegian, eta urriaren 21ean Parisko Auzitegi Korrekzionalean, Frantzian bere kontra irekiak dituzten bi prozeduren harira.

Fijait fitxategia

2015eko urtarrilean Charlie Hebdo aldizkariaren kontra izandako atentatuen ondotik aipatu zuen Frantziako Gobernuak «terrorismoarekin» lotura duten herritarrak zaintzeko tresna baten beharra. 2015eko uztailean egin zuten zerbitzu sekretuen legean onartu zuten Fijaiten sorrera, eta 2016ko uztailean jarri zen neurria martxan. Euskal presoak eta preso ohiak urte hartako abuztutik aitzina hasi ziren jasotzen fitxategian sartzen zituztela ohartarazteko jakinarazpenak.

2018ko irailean, Peio Hirigoien euskal preso ohia epaitu zuten Baionako auzitegian, Fijait fitxategian izendatu ondotik ezarri zizkioten neurriak ez betetzeagatik. 2020ko martxoan, Paueko (Okzitania) Dei Auzitegiak 500 euroko isuna ordaintzera zigortu zuen.


Summary: Iruñeko epaitegiak artxibatu egin du 1978ko sanferminengatik jarritako kereila. Epaileak argudiatu du auzia epaitua dagoela. 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak esan du apelazio helegitea jarriko duela epaileak emandako ebazpenaren kontra. Kasua ikertzen segi dezaten galdegin dute.

Iruñeko 5. epaitegiak hartu du erabakia: 1978ko sanferminetako gertaeren aurka jarritako kereila largetsi eta artxibatu egin du. Hala, bertan behera gelditu da kasuaren ikerketa, nahikoa frogarik ez dagoela iritzita. Duela bi urte jarri zuten kereila 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak, German Rodriguezen senideek, gertaera horietan zauritutako pertsona batzuek, Iruñeko Peñen Federazioak eta Iruñeko Udalak, eta Nafarroako Parlamentuaren beraren babesa ere izan zuten hartan. Orain, gelditu egin da prozesua. Epailearen ustez, afera epaitua dago jadanik, «salaketaren xede diren gertaerak aldez aurretik beste prozedura batzuen xede izan zirelako». 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak «erabateko desadostasuna» adierazi du ebazpena dela eta: «Justiziak zartako bat eman die herritar nafarrei, berriz ere».

Ikertzen jarraitzeko aski frogarik ez dagoela azaldu du Iruñeko 5. Epaitegiak ebazpenean. Argudio horri kontra eginez, 78ko Sanferminak elkarteko kideek ukatu egin dute hori hala denik; are, esan dute badaudela «froga berriak». «Ezerk ez dio galarazten auzitegi bati gertaerak ikertzea». Gaineratu dute, bestalde, gizateriaren aurkako krimenei Nazioarteko Zuzenbidea aplikatzea dagokiela, «Espainiako legerian tipifikazioa izan edo ez». Hala, epaitegiak hartu berri duen erabakiari kontra egiteko, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak apelazio helegitea jarriko du ebazpenaren aurka.

Elkarteak bidalitako ohar batean kideek berretsi dutenez, 1978ko sanferminetan gertatutakoa «ez zen ustekabea izan, aldez aurretik pentsatua baizik». Halaber, esan dute Martin Villa ministro ohi frankista eta orduko UCDren gobernua direla gertaera horien erantzule politikoak. Salatu dute, beste behin, Justiziak «muzin» egin diela gertaera horien biktimek, beste erakunde batzuekin batera, egindako eskaerei, «egia, justizia eta ordaina» eskakizunei. «Justiziak, ordukoak eta gaurkoak, begiak itxi eta ateak ixten ditu oraindik ere», adierazi dute elkartekoek.


Summary: Gipuzkoako zaharren egoitzetako langileak: «Horrela ezin da». Greba eguna dutela eta, protesta jendetsua egin dute Donostiako kaleetan; aldarrietan bat egin dute ELAk, LABek, zahar etxeetako egoiliarren senitartekoek, eta Irauli Zaintzak eta Duintasuna plataformek

Donostian manifestazio jendetsua egin dute gaur goizean Gipuzkoako zahar etxeetako langileek. LAB eta ELA sindikatuek deituta, «lan baldintza duinen eta kalitatezko zerbitzuaren» aldeko greba eguna dute, eta, pandemia betean, COVID-19ak zahar etxeetan ondorio aski larriak utzi dituela gogora ekarrita, xede «merkantilistetan» ardaztutako eredua baztertzeko deia egin dute. Gipuzkoako Foru Aldundiaren parean hasi eta amaitu dute protesta, eta gogora ekarri dute auzi honetan erakundeak duen ardura; itunpekoak dira zahar etxeetako leku asko, eta diputazioari dagokio zentro horien gaineko kontrola. ELA sindikatuaren izenean Txomin Lasak hartu du hitza: «Oso haserre gaude». LABenean, Leire Ormazabalek: «Horrela ezin da jarraitu». Egoiliarren senideen elkarte Gipuzkoako Senideak-ek, Irauli Zaintzak eta Duintasuna plataformek bat egin dute mobilizazioarekin.

Gatazka berpiztu egin dela esan daiteke. Iragan martxoa bitartean 243 greba egun eginda zituzten langileek, lan itunaren aldeko borrokan, eta grebak eten zituzten izurriarengatik. Berriz mobilizazioen bideari ekitea beste hauturik ez dutela izan azaldu dute, ordea. «Sei hilabete geroago, egoera oraindik ere kaskarragoa da. Pandemia hasi zenean baino txarragoa; denek jakin behar dute hori», deitoratu du Lasak. «Langileen lan zama ikaragarria da; emozionalki eta psikologikoki ere egoera gogorrak pairatu behar izan dituzte: hil egin dira egoiliar asko, bakartuta jarraitzen dute beste askok», azaldu du. «Pandemia baten aurrean, gertatutako guztiaren ondorioz, bai diputazioak bai enpresek beste borondate bat eduki zezaketela uste genuen; hain justu, guk horregatik utzi genuen greba. Ordutik, baina, kontrakoa ikusi dugu. Markel Olano diputatu nagusia ikusi dugu egoitzen eredu honen defentsa sutsua egiten; ulertzen dugu zergatik egiten duen; enpresak dituzte haren adiskide askok sektorean, eta hortik jaten dute».

Egoera larria deskribatu dute Ormazabalen hitzek ere: «Benetan kezkagarria da. Langilek doaz lanera beren osasuna jokoan jarrita, eta gure egoiliarrek ez dute, beren bizitzako azken urteetan, behar duten zaintza». Egoitzetan gabeziak areagotu egin direla esan du. «Terapiak, adibidez, ez dira ematen; haientzat hain beharrezkoak diren hainbat gauza». Muineko aldaketa behar dela esan du: «Eredu hau bukatuta dago, ezin da zerbitzu publiko bat enpresa pribatuen esku utzi, haiek etekinak egiteko, eta bitartean, zer, eta langileak hitzarmenik gabe, eta egoiliarrak behar duten zaintzarik gabe». Hortik aldarriaren zerumuga non duten: «Benetako sistema publiko, unibertsal, doako eta kalitatezkoan».

Izurriak gogorren erasandako lekuetako bat dira zahar etxeak. Birusa oldarkorra da adineko pertsonekin eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoitzetako egoiliarrak bisitarik eta irtenaldirik gabe igaro dituzte azken hilabeteak, eta, halere, haietako 716 hil dira pandemian.

Borrokan jarraituko dutela iragarri dute langileek, eta egoiliarren senideek «duintasuna» eskatu dute. Horrez gain, zahar etxeetako langileek gogor salatu dute Eusko Jaurlaritzak greba egiteko aukera ukatu izana: %100eko gutxieneko zerbitzuak jarri ditu gaurko. «Eskandalu bat da», salatu du Lasak. «Gaur egun ez da existitzen greba eskubidea Gipuzkoako zahar etxeetan. Eta kontua ez da benetan zerbitzu minimo horiek ezarri direnik adinekoen zaintza ona bermatzeko. Bilatzen duten gauza bakarra da greba eskubidea ukatzea. Gaur Gipuzkoako egoitzetan lanean daude pertsona gehiago, ehuneko ehuneko zerbitzuokin, beste edozein egunetan baino, atzo edo bihar baino. Beste edozein egunetan, adibidez, enpresek ez dituzte opor guztiak ordezkatzen. Zergatik? Dirua aurrezteko». Arabako eta Bizkaiko egoitzetan ere, gaur bertan, Gipuzkoakoetan baino langile gutxiago daudela esan du, eta paradoxa horren atzean dagoela Eusko Jaurlaritzak langileen gaineko gutxienekoak-eta ezartzeko eginda duen dekretua bermatzeko bermerik ez dagoela. LABek adierazi du «juridikoki» salatuko dituela gaurkorako ezarritako gutxieneko zerbitzuak. Bide hori aztertzekoa dela adierazi du ELAk ere: «Nola azaldu dezake Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako egoitzak greban egonda Bizkaiko edo Arabako egoitzetan baino jende gehiago aritzea lanean?».


Summary: Etxerat-ek salatu du senide batzuek "alferrik" egin zituztela 2.400 kilometro aurreko asteburuan. Baimenak izan arren, ezin izan zituzten beren senide presoak bisitatu, COVID-19arekin kutsatutakoak atzeman zirela-eta bisitak bertan behar utzi baitzituzten Villena eta Soto del Real espetxeek.

Etxerat-en iritziz, egoera «jasanezina» da Euskal Herritik urrun dauden presoentzat eta haien senideentzat. Horren erakusle, joan den asteburuan bi familiari gertatutakoa. Euskal presoen senideen elkarteak ohar baten bidez jakinarazi duenez, bi familia «baimenekin» joan ziren Villenako kartzelara (Alacant, Herrialde Katalanak) eta Soto del Realekora (Madril, Espainia). Baina, horietara iritsita, adierazi zieten, Etxerat-en arabera, bisitak bertan behera geratu zirela atzemandako COVID-19 kasuengatik. «Alferrik egindako 1.400 eta 1.000 kilometroko bi ibilbide», salatu du euskal presoen senideen elkarteak.

Jakinarazi du, gainera, aurreko asteburuan Soto del Realeko mintzategiak itxi zituztela. «Horrek bertan preso dauden hiru euskal presoekin edozein komunikazio izatea eragotzi du».

Presoen senideen elkartearentzat, «konfinamenduen ondorioek eta COVID-19an positibo emandakoek» eragin dute Espainiako kartzeletan komunikazioak murriztea edo bertan behera uztea. «Egoera onartezina sortu dute etxetik urrun dauden euskal preso politikoentzat eta haien familientzat».

Eta, azken hilabeteetan izandako «lekualdatzeak» gorabehera, zenbakiak plazaratu ditu Etxerat-ek. «Espainiako Estatuan kartzelatutako EPPK-ko 189 presoetatik 180k urruntze egoeran jarraitzen dute, eta egoera horren ondorioak beraiek eta haien familiek jasaten dituzte».


Summary: Emakume baten gorpua aurkitu dute Bilboko itsasadarrean. San Anton zubi inguruan aurkitu dute ustez adineko emakumearen gorpua. Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi du.

Bilboko (Bizkaia) itsasadarrean emakume baten gorpua atera dute Bizkaiko suhiltzaileek. Bizilagun batek eman du abisua, eta Ertzaintza eta suhiltzaileak bertaratu dira. Gorpua adineko emakume batena dela uste dute. Ertzaintzak ikerketa abiatu duela jakinarazi du, hildakoa nor den eta heriotzaren nondik norakoak jakiteko.


Summary: Donostiako metroaren obrak behin betiko gelditzeko manifestazio batera deitu dute azaroaren 14rako. Mirakontxa eta Easo arteko lanak gelditzeak %80tik gorako gainkostuak eragingo dituela salatu du Satorralaia bizilagunen mugimenduak. «Urteetan defenditu ditugun arrazoiak egiaztatu baizik ez dira egin».

Mirakontxa eta Easo arteko lanetan hondarra eta ura agertu izanak Donostiako metroko lanak geldiarazi zituen joan den irailaren 25ean, eta eraikuntza kontratua etetea aztertzen ari zirela jakinarazi zuen ETS Euskal Trenbide Sareak —haiek ari dira lanak kudeatzen—. Satorralaia bizilagunen mugimenduak gogor salatu du gertaera hori, eta ohartarazi lanak gelditzeko arrazoia bestelakoa dela: %80tik gorako gainkostuak izatea. Areago, mugimenduaren arabera, azken urteetan azpiegitura lan honen kontra egiteko erabilitako arrazoiak berretsi egin dituela azaldu dute ohar bidez, eta mobilizatzeko deia egin die herritarrei: azaroaren 14an, Donostiako metroaren lanak behin betiko gelditzeko manifestazioa egingo dute hiriburuan.

Eusko Jaurlaritzari eskaera zuzena ere egin diote: metroaren lanak geldiaraztea behartu duten arrazoien inguruko informazioa «jendaurrean eta gardentasun osoarekin» argitara emateko. Ez baita lehen aldia Donostiako metroaren lanek zeresana ematen dutela. Joan den ekainaren 5ean, eraikin bateko sotoan zulo bat sorrarazi zuten lanek, eta Jon Txabarri Donostiako Udaleko Hirigintza zuzendariak «istripu tekniko bat» izan zela esan zuen. ETSko iturriek esan zuten, ordea, «arazo puntual bat» izan zela, eta tunelaren gainerako zatia «bikain» zihoala.

Satorralaiak salatu duenez, «egoera kaotiko honek» egiaztatzen du proiektu hau«“lurpeko ezaugarri fisiko baldintzatzaileak aintzat hartu gabe eta ezjakintasun handiarekin diseinatu dela». Jaurlaritzari azalpenak eskatu dizkiote, baina Eneko Goia alkateari isilik egotea leporatu diote: «Metroaren obrak egitearen aldeko txostenak onartu zituen bere egunean, baina ez dira txintik ere esateko gauza, ETSren prepotentziaren eta kudeaketa okertezinagoaren aurrean, ez eta Amarako, Erdialdeko eta Antigua auzoko bizilagunei eragiten ari zaizkien kalte eta galerengatik ere».


Summary: ‘El Hoyo’ eta ‘La trinchera infinita’, Oscarretarako bidean. Ingelesez besteko filmen atalean Espainia ordezkatzeko hiru hautagaien artean daude bi euskal ekoizpenak.

Oliver Laxeren O que arde filmarekin batera lehiatuko dira El Hoyo eta La trinchera infinita, Oscar sarietan ingelesez besteko filmen atalean Espainia ordezkatzeko. Hala jakinarazi du Espainiako Zinema Akademiak gaur, Madrilen. Orotara, iazko urriaren 1etik aurtengo abenduaren 31ra estreinatu diren edo estreinatzeko bidean diren 58 filmen artean hautatu dituzte: hau da, iaz baino 22 lan gehiago aurkeztu dira lehen aukeraketara aurten. Izan ere, pandemiak atzeratu egin du Oscarretarako bidea, eta, beraz, jakinarazpena atzeratzeaz gain –abuztuan beharko luke–, filmen estreinaldi epea ere luzatzea ekarri du horrek.

Aurrez ere sari ugari jasoak dira bi euskal ekoizpenak. Galder Gaztelu-Urrutiaren opera prima-k, esaterako, efektu berezirik onenen Goya saria lortu zuen. Sitgsko Zinemaldian (Katalunia) filmik onenaren saria ere jaso zuen, eta baita Torontoko Zinemaldiko Midnight Madness saileko publikoaren saria ere.

Filmak arrakasta handia izan zuen Netflix plataforman ere: ikusle gehien dituzten filmen zerrendako lehen postura iritsi zen munduko herrialde gehienetan, tartean AEBak. Pelikula distopikoa da, zientzia fikziozkoa, eta gizartearen parabola bat du oinarrian. Aktoreen artean, Zorion Egileor, Ivan Massague eta Antonia San Juan daude.

Aitor Arregiren, Jon Garañoren eta Jose Mari Goenagaren La trinchera infinita-k berriz, bi Goya sari eskuratu zituen: soinu onenarena eta emakumezko aktore onenarena. Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten Moriartikoek pelikula, eta, gidoi onenaren saria eta zuzendari onenarena ez ezik, Irizar eta Feroz sariak eta Fipresci saria ere jaso zituen filmak. Aurtengo zinemaldian, bestalde, EZAE Euskadiko Zinema Aretoen Elkartearen VI. saria eman zioten.

36ko gerrako istorio bat kontatzen du filmak, egiazko hainbat kasutan oinarrituta: faxisten kolpearen biharamunean errepresalien beldur etxean ezkutatu eta 33 urtetik gorako itxialdia bizi izan zuen bikote baten istorioa. Belen Cuesta eta Antonio de la Torre aktoreak dira protagonistak

Ez da lehen aldia zuzendari hirukoaren film bat Oscarretarako bidean dela: 2015ean, euskal zinemagintzari ateak ireki zizkion Loreak filmak, eta 2018an Espainia ordezkatzeko hiru hautagaien artean izan zen Handia filma. Lehiatik kanpo geratu ziren biak ala biak, ordea.

Azaroaren 3an jakinaraziko dute zer lanek ordezkatuko duen Espainia. Horren ondoren, halere, AEBetako zinema akademiaren galbahea pasatu beharko du filmak saria eskuratzeko hautagaien artean egoteko. Oscar sariak otsailaren 28an ziren banatzekoak Los Angelesen, baina, pandemiaren eraginez, apirilaren 25era atzeratzea erabaki zuten.


Summary: Sei pertsona hil dira Nafarroan COVID-19aren ondorioz. Beste 608 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Bizkaian eta Araban, gora egin du egun bakarrean detektatutako kasuen kopuruak. Gipuzkoan eta Nafarroan, berriz, bezperan baino gutxiago zenbatu dituzte. Nafarroan egindako testen %13k eman dute positibo.

Hiru egunez beheranzko joera izan ondotik, kutsatuen kurbak gora egin du berriz ere Hego Euskal Herrian. Izurria kontrolatzeko 9.513 PCR proba egin dituzte astelehenean, eta 608 positibo erregistratu dituzte guztira. Nafarroako egoera da kezkagarriena, beste behin. Han egindako proben %13k eman dute positibo azken egunean, eta koronabirusarekin lotutako sei heriotza erregistratu dituzte egun bakarrean. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 51, 81, 89 eta 94 urteko lau emakumezko eta 86 eta 87 urteko bi gizonezko dira hildakoak.

Kutsatuen datuei erreparatuta, Nafarroan zenbatu dute kasu gehien: 272 izan dira, aurreko egunean baino 32 gutxiago. Hala eta guztiz ere, aintzat hartu behar da nabarmen apaldu dela egindako test kopurua lurralde horretan. Hegoaldeko gainerako herrialdeei so, azken datuen arabera, kasuak ugaritu egin dira Bizkaian eta Araban, eta Gipuzkoan, berriz, positibo gutxiago zenbatu dituzte aurreko eguneko datuekin konparatuta. Zehazki, Bizkaian 168 positibo detektatu dituzte, bezperan baino 54 gehiago. Araban 52 erregistratu dituzte, aurreko egunean baino 21 gehiago. Gipuzkoan, berriz, 112 zenbatu dituzte atzo egindako probetan; hau da, igandean baino hamaika gutxiago.

Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, 50 pertsona ospitaleratu dituzte koronabirusaren sintomak zituztela. Aurreko egunean, berriz, 34 izan ziren. Aipatzekoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kopuruak izandako hazkundea: atzo, 33 erietxeratu zituzten Osakidetzaren ardurapeko ospitaleetan; bezperan, aldiz, erdia baino gutxiago: 14.

Bestalde, Hego Euskal Herrian guztira 80 lagun daude zaintza intentsiboetako unitateetan COVID-19agatik erietxeratuta; aurreko egunean baino lau gutxiago, alegia.

Koronabirusak Euskal Herrian utzitako datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan jasota daude COVID-19ak Euskal Herrian zer eragin duen azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Mintzapraktika egitasmoan parte hartzeko izen ematea zabaldu dute. Urrian zein urtarrilean zabalduko dira izena emateko epeak. Euskaltzaleen Topaguneak jarri du martxan kanpaina, eta 7.000 erabiltzaile inguruk parte hartuko dute.

Mintzalaguna elkarrekin! Euskara bizi, erabili leloa darabil mintzapraktika egitasmoan izena emateko kanpainak. Euskaraz aritzeko erraztasuna lortu nahi duten hiztunen erabilera trebatzeko saioak antolatzen dituzte euskaraz normal-normal aritzen direnekin, eta, horretarako, bospasei pertsonako taldeak elkartzen dira, elkarrekin mintzatuz praktikatzeko. Euskaltzaleen Topaguneak antolatu du kanpaina, eta, eman dituzten datuen arabera, mintzapraktika komunitatea 7.000 lagunek baino gehiagok osatzen dute. Izena emateko lehen deialdia urrian abiatu da, eta, denetara, 21 herrik eta eskualdek hartu dute parte kanpainan. Urtarrilean egingo dute hurrengo kanpaina, bigarrena.

Itxialdiak iraun duen bitartean, mintzalagunen sareari esker, komunitateko kideek Interneten bidez jarraitu dute harremanetan. Uda ondoren, ordea, elkarrekin batzen hasiko dira bidelariak eta bidelagunak. Hau da, euskara ikasten ari diren eta euskaraz hitz egiten laguntzen dieten pertsonak. «Berriz ere mintzapraktika egiteko bilduko dira, elkar zainduz eta erantzukizunez», azaldu du Topaguneak, ohar bidez. Asmoa da Euskal Herri osora zabaltzea ekinbidea.


Summary: Fisikako Nobel saria, zulo beltzei buruzko aurkikuntzak egin dituzten hiru ikerlariri. Roger Penrose, Reinhard Genzel eta Andrea Ghez dira sarituak.

Roger Penrose britainiarrak (1931) Reinhard Genzel alemaniarrak (1952) eta Andrea Ghez estatubatuarrak (1965) jasoko dute aurtengo Fisikako Nobel saria. Sariaren antolatzaile Suediako Zientzien Errege Akademiak jakinarazi duenez, Penrosek jasoko du sariaren erdia, zulo beltzen eraketa erlatibitatearen teoria orokorraren «iragarpen sendoa» dela aurkitzeagatik. Beste bi ikerlariek sariaren beste erdia konpartituko dute, «gure galaxiaren erdian» objektu trinko «ezin masiboago bat», zulo beltz bat, aurkitzeagatik.

Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 960.000 bat euro. Hau da, kopuru horren erdia jasoko du Penrosek, eta beste erdia Genzelen eta Ghezen artean banatuko dute. Sari banaketa abenduaren 10ean da egitekoa, Stockholmen (Suedia).

Suediako hiriburuan gaur egindako ekitaldian akademiaren idazkariak nabarmendu duenez, 2020ko Fisikako Nobel sariak zerikusia du «unibertsoaren sekretu ilunenekin». Haren arabera, Penrosek «metodo zientifiko burutsuak» asmatu zituen, Albert Einsteinek duela ehun urte baino gehiago formulatutako erlatibitatearen teoria orokorrean «sakontzeko». Eta akademiaren ustez, sarituak frogatu du teoria horrek zulo beltzen eraketa bultzatzen duela: «Espazio-denborako munstro horiek, haietan sartzen den guztia harrapatzen dutenak».

Eta, hain zuzen, zulo beltzen ezagutzaren garrantzia nabarmendu du Ghez zientzialariak, telematikoki egindako agerraldian. «Unibertsoko eraikuntza bloke ezinbestekoak dira». Kazetarien galderei erantzunez esan du oraindik ez dakitela zer dagoen horien barruan. «Intriga horrek berak bultzatzen gaitu fisikaren mundua ulertzeko ahaleginean».

Laugarren emakumezkoa

1901ean hasi ziren Fisikako Nobel saria ematen, eta Ghez da hori irabazten duen laugarren emakumezkoa, Marie Curieren (1903), Maria Goeppert-Mayerren (1963) eta Donna Stricklanden (2018) ondoren. «Espero dut hau beste emakumezko batzuentzat inspiragarria izatea, eremu honetan sar daitezen», adierazi du.


Summary: Torrak inhabilitatuta jarraituko du Konstituzionalak helegitea aztertu artean. Auzitegiak tramiterako onartu du Kataluniako presidente ohiaren helegitea, baina baztertu egin du, kautela neurri gisa, inhabilitazioa behin-behinean etetea.

Quim Torra Kataluniako presidente ohiak inhabilitatuta jarraituko du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak haren kontrako auziaren gainean azken erabakia hartzen duen arte. Konstituzionalak baztertu egin du defentsaren babes helegitea, eta ez du zigorra behin-behinean etengo, kautela neurri gisa. Beraz, indarrean jarraituko du Kataluniako Auzitegi Nagusiak ezarri eta Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi zuen inhabilitazio zigorrak.

Konstituzionalak tramiterako onartu du, ordea, Torrak Gorenaren epaiaren kontra aurkeztu duen helegitea. Konstituzionalak erabaki beharko du Gorenaren ebazpena ontzat jotzen duen ala ez, eta hori izango da Espainiako justizian auzibidea agortuko duen urratsa. Hortik aurrera, defentsak aukera izango du auzia Giza Eskubideen Europako Auzitegira eramateko. Konstituzionalak arrazoia eman ezean, hala egingo dutela aurreratu du Gonzalo Boye Torraren defentsa abokatuak.

Boyek nabarmendu duenez, Konstituzionalak kasu guztietan eten du inhabilitazio zigorra auziari buruzko azken erabakia hartu arte, auzipetua karguan zegoen hautetsi bat izan denetan. «Kasu honetan beste era batera egiten bada, azalpena oso argia da», azaldu dio BERRIAri, Konstituzionalak har zezakeen erabakiari buruz galdetuta.

Boyek salatu du Espainiako justiziak zuzenbidea «beste era batera» ezartzen duela «gutxiengo nazional batek bere eskubideak exijitzen dituen bakoitzean». Abokatuak konfiantza agertu du Europako justizian, eta ziurtatu du auzia hara bideratutakoan Torrari arrazoia emango diotela. «Besteak beste, Europako araudia oso nabarmen urratzen ari dela uste dut, edo, sinpleki, araudi horiek ez direla ezartzen ari. Baina, gainera, bada gauza oso argi bat: politikoki izendatuak diren epaileak daudenean, epaile horiek inpartzialak izan daitezke kontrako alderdi politiko bat epaitzeko garaian? Galdera oso logikoak dira».

Torrari urte eta erdiko inhabilitazioa eta 30.000 euroko isuna ezarri zizkion Kataluniako Auzitegi Nagusiak, iazko abenduan, desobedientziagatik. Espainiako Hauteskunde Batzordeak agindu zion Generalitateko jauregitik kentzeko espetxean eta erbestean diren buruzagi independentista katalanen aldeko pankarta bat eta hainbat xingola hori. Agindua garaiz ez betetzeagatik zigortu zuen auzitegiak. Epai hori berretsi egin zuen Espainiako Auzitegi Gorenak joan den irailaren 28an. Erabakiaren ondorioz, Torra Generalitateko presidente kargutik kendu zuen Gorenak, eta hauteskundeetara automatikoki deitzeko prozesua jarri zen abian.

Tamara Carrasco, absolbituta

Bi urte baino gehiagoko auzibidearen ostean, Bartzelonako zigor epaitegi batek absolbitu egin du Tamara Carrasco CDR Errepublikaren Defentsarako Komiteetako kidea. «Terrorismoa» eta matxinada leporatu zizkion Espainiako Fiskaltzak Carrascori, 2018ko apirilean, CDRen kontrako lehenengo polizia operazioan atxilotua izan ostean. Handik egun gutxira, aske utzi zuen, ordea, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Diego de Egea epaileak, «terrorismo» eta matxinada delituak baztertuta. Eutsi egin zion desordena publikoen akusazioari. Operazio hartatik, erbestean da Adria Carrasco CDRetako kidea ere.

Urtebetean baino gehiagoan eutsi zien karguei Fiskaltzak, eta Viladecans (Bartzelona, Herrialde Katalanak) jaioterritik irteteko debekua izan zuen Tamara Carrascok hainbat hilabetez. 2018ko azaroan, baina, Carrasco ikertzeari utzi zion auzitegiak Fiskaltzaren eskariz, matxinada eta «terrorismo» delituen akusazioetarako oinarririk ez zegoela aitortuta, eta auzia Bartzelonako zigor epaitegi batera bideratu zuten, desordena publikoengatik. Orain akusazio hori ere baztertu egin du epaileak, eta Carrasco aske utzi du inolako kargurik gabe.

Carrascok «jazarpen ideologikoa» salatu zuen joan den irailaren 28an, auzia epairako prest gelditu zenean.


Summary: Eusko Jaurlaritzak eskolaz kanpoko jarduerak baimendu ditu. Distantzia mantendu beharko dute, baita maskara jantzita eduki eta higiene neurriak bete ere. Ezingo dute antolatu Haur Hezkuntzako umeentzako ekintzarik.

Eusko Jaurlaritzak erabaki du eskolaz kanpoko jarduerak baimentzea, Haur Hezkuntzako ikasleentzakoak izan ezik. Ikasturtea hasi zenetik hilabete igarotzear den honetan, neurria arintzea erabaki du.

Beraz, aurrerantzean, Haur Hezkuntzatik aurrerako umeek eskolaz kanpoko jarduerak izango dituzte, baina segurtasun neurriak bete beharko dituzte. Eusko Jaurlaritzaren protokoloan ageri denez, ikastetxeek eta ekintzak antolatzen dituzten erakundeek ezarritako protokoloak eta kontingentzia planak bete beharko dituzte, baita prebentziorako neurriak errespetatu ere; hau da, distantzia mantendu beharko dute, maskara erabili, eta higiene neurriak errespetatu.


Summary: Udaltzaingoa Gasteizko Gaztetxean sartu da, «gazteen lonja bat» zela argudiatuta. Gaztetxean zeuden 30 gazte inguru identifikatu ditu, eta isunak jarri dizkie. Gasteizko Asanbladak esan du «segurtasun neurri» guztiak betetzen ari zirela, eta salatu du antolakuntza politikoaren aurkako «jazarpena» izan dela.

Atzo gauean, 21:00ak aldera, udaltzainak Gasteizko Gaztetxean sartu ziren bertan zeuden gazteak identifikatzera, eta espedientea ireki zien eraikinean bilduta egoteagatik. Udaltzainek 30 lagun inguru identifikatu zituzten, argudiatuta «gazteen lonja» bat zela eta ez zutela lizentziarik irekita egoteko. Koronabirusagatik debekatuta dago gazteen lonjetan biltzea, eta horregatik jarri zieten isuna, Udaltzaingoak jakinarazi duenez. Isunen behin betiko zenbatekoa Eusko Jaurlaritzak erabaki beharko du, baina, oraingoz, 600 eurorainoko isunak izan daitezke.

Gaztetxeko Asanbladak prentsaurrekoa eskaini du gaur eguerdian, gertatutakoari buruzko bere bertsioa azaltzeko. Asanbladako gazteek adierazi dute hasiera-hasieratik osasun neurriak errespetatu dituztela, baita bertan biltzen diren kolektibo guztiei neurrien berri eman ere. «Udatik hona, higiene pertsonal eta logistikorako neurriak hartu ditugu, eta kutsatze posibleen aurkako protokolo bat diseinatu». Atzo, zehazki, Gaztetxean zeuden 30 pertsonak gela ezberdinetan batuta zeudela azpimarratu dute, eta protokoloaren arabera segurtasun neurriak mantendu zituztela.

Gaztetxeko kideek salatu dute poliziaren jokaera «guztiz politikoa» izan dela: «Pandemia egoera eta osasun neurrien bermatzea aitzakia harturik, antolakuntza politiko ororen errepresio eta jazarpen zuzena pairatzen ari gara». Horrez gain, gaitzetsi dute jazarpenaren bitartez gazteen antolakuntza forma ororen «infantilizazioa eta kriminalizazioa» bilatzen dela, eta gazteria lan produktibora eta jai eredura lerratuta egotea nahi dutela. «Argi daukagu estatuaren boterea zalantzan jartzen duen oldarraldi eta antolakuntza politiko oro kondenatua eta jazarria izango dela. Honen adibide argia da atzo Gasteizko Gaztetxean pairatu genuen erasoa, baina baita Euskal Herriko txoko ezberdinetan izan den eta izaten jarraituko den jazarpen sistematikoa ere».


Summary: Valdesen bildumaren misterioa argitu du Bilboko Arte Ederren Museoak. Felix Fernandez Valdes enpresari bilbotarraren arte bilduma berregin du erakundeak, eta haren parte ziren 79 artelan bildu dituzte, XIV. mendetik XX. menderainokoak. Zuloaga, Ribera, Van Dyck, Goya, Modigliani eta Delaunayren lanak daude tartean.

Orain arte kondaira moduko bat izan da arte historialarientzat Felix Fernandez Valdes enpresari bilbotarraren arte bilduma. Bazuten haren existentziaren berri, ezaguna zen haren kalitatea, jakina zen Francisco Goyaren Santa Cruzko markesa haren parte zela, baina bilduma osoaren arrasto gutxi batzuk baino ez zituzten zehatz ezagutzen. Familiaren argazki album batetik abiatuta, eta bi urte erdiko ikerketaren ondoren, enpresariaren 400 artelan inguruko bilduma osoa berregin ahal izan du orain Bilboko Arte Ederren Museoak, eta haren parte izandako 79 artelan jarri ditu ikusgai orain Valdés bildumako maisulanak erakusketan. 1976an hil zen bildumagilea, eta, urteekin, sakabanatuz joan ziren harenak izandako lanak. Eta haien atzetik aritu behar izan dute Maria Pilar Silva-Maroto eta Javier Novo komisarioek. Aurrez sekula erakutsi gabeak ziren orain ikusgai dauden lanetako asko. Otsailaren lehenera arte egongo da zabalik erakusketa museoko bigarren solairuan. «Haren ikuspegiaren zabaltasuna ikus daiteke».

Enpresariaren erretratu batekin abiatzen da ibilbidea, eta Bilboko Kale Nagusiko 15. zenbakiko bigarren solairu osoa hartzen zuen etxearen argazki bat ere ikusi ahalko du bisitariak azalpenen ondoan. Lehen-lehen mailako artelanez beteta daude hormak. Anton van Dyck bat han, Jose de Ribera bat hemen, Francisco de Zurbaran bat harago, Grekoa... 400 metro koadro inguru bete arte. XIV. mendeko margolanetatik hasi eta XX. mende erdialderainokoak. Egongelan. Logelan. Etxeko kaperan. Kuttunenak baino ez zituen han, ordea, zeren eta, familiak esandakoaren arabera, zazpi seme-alaben etxeetara eramaten baitzituen etxeko hormetan sartzen ez zitzaizkionak. Antzinako artetzat jotakoak hartzen zuen bilduma erdia, eta arte moderno izendatutakoak beste erdia. Eta, gutxi gorabehera, proportzio horiek mantendu dituzte Bilboko erakusketa antolatzeko ere. Erdi eta erdi, eta ordena kronologikoan.

Hitlerrentzako oparia

Eta erakusketaren erdialdean, Goyaren margolana da bi isurialde historikoak bereizten dituen tontorra. Joaquina Tellez-Giron y Pimentel ikus daiteke bertan, zetazko ohantze baten gainean alboz etzanda, musikaren musaren irudikapenekin lotu ohi den lirarekin eskuan; eta lauburu txiki baten irudiak apaintzen du musika tresna. Hori da erakusketako lanik garrantzitsuena, komisarioen hitzetan, eta baita mugarri lanak egiten dituena ere. Antzinako artea haren aurretik, arte modernoa haren ondoren.

Francisco Franco diktadoreari berari erosi zion margolana Fernandez Valdesek 1947an, haren lehengusu Francisco Franco Salgado-Araujoren bitartez, milioi eta erdi pezetaren truke, baina, lehenago, Adolf Hitler diktadorearentzako oparitarako erreserbatuta eman zituen hainbat urte. Lauburuagatik. Svastika naziaren oihartzuna ikusten zuten irudi hartan sasoiko agintariek, eta horregatik aukeratu zuten. Francok mugimendua argi ikusi ez, ordea, eta itxarotea erabaki zuen, harik eta, azkenean, Hitlerren gainbehera ikusirik, oparia egiteak zentzua galdua zuen arte, eta ezerezean geratu zen diplomazia eta espioitza lan guztia.

Zurrumurru faltsuak

Sekretuz eta zurrumurruz beteta dago margolanaren historia, ordea, Silva-Maroto komisarioaren hitzetan. Besteak beste, inon ez dago lanak Francoren eskuetan nola bukatu zuen zehazten duen dokumenturik, ez eta erosketaren edo ordainketaren arrastorik ere, baldin eta erosita eskuratu bazuen. Eta justu-justukoa da Francoren aipamena ere Fernandez Valdesen erosketa agirietan. Enpresariak behin eta berriz egin zituen eroslea zein zen zehazteko eskariak, baina isiltasuna besterik ez zuen jasotzen erantzun modura. Eta bankuaren ordainketaren bazter batean soilik ageri da diktadorearen aipamena, lehengusuaren sinadurapean, eta, betiere, zeharka.

Kondairarako lehengai ona da sekretua, eta, 1940an, Francok koadro hura Hitlerrekin Hendaian izandako enkontrura eraman zuela ere kontatu izan dela gogoratu du Silva-Maroto komisarioak, azkenean ez ematea erabaki bazuen ere. Haren hitzetan, inolako oinarririk gabekoa da uste hori, ordea. «Ez da egia». Edonola ere Fernandez Valdesen bilduma koadro bakar hori baino askoz ere gehiago dela nabarmendu du historialariak.

Erlijiotasuna eta begirada

Erlijiotasuna zuen bildumaren leitmotiva, Silva-Marotoren hitzetan. Eta Zurbaran zuen artista kuttunetako bat, antzinakoen artean. Baina bildumagilearen zaletasunen zabaltasuna nabarmendu du Novok. Badira gotiko berantiarreko triptikoak, eskultura barrokoak, Mariano Fortunyren lanak, Eduardo Rosalesenak, Dario de Rogoyosenak, Robert Dellaunayrenak. Erromatik Parisera heldu berri zen Amedeo Modiglianiren akuarela bat.

Joaquin Sorollaren bilduma nabarmena ere izan zuen, esaterako. Bainuaren ondoren izeneko koadroa nabarmendu du komisarioak haien artean. Eta, hain zuzen ere, margolan hori dagoen aretoan ikus daiteke argien bildumazalearen gustu aberatsa, ia-ia horma berean egiten dutelako bat Sorollaren eguerdiko argi puruko koadro alaiek eta sasoi hartako pobreziaren, miseriaren eta iluntasuna erakusten duten Ignacio Zuloagaren, Jose Gutierrez Solanaren zein Isidre Nonellen koadroek.

Familiatik jaso zuen enpresa Fernandez Valdesek. Tomas Urkixo ontziola jabe eta bildumagilea zuen osaba, eta haren eskutik jaso zuen bere bildumaren abiapuntutzat hartzen den Grecoren Kristo gurutziltzatua ere. «Hori da bildumako zero pieza», zehaztu du Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren museoko zuzendariak.

Ibarrola amaitzeko

Zura, palma olioa eta kakaoa inportatzen aritzen zen Fernandez Valdes, Ginea oraindik Espainiaren menpeko kolonia zen sasoian, eta han egindako diruarekin erosten zituen bildumarako artelanak. Komisarioen hitzetan, frankismoak emandako inportaziorako baimenari esker egin zuen negozioa Fernandez Valdesek, baina ez dute diktadorearen erregimenarekin bestelako harremanik zeukala adierazten duen bestelako daturik topatu. «Ez zen Francoren zaleegia», zehaztu du Silva-Marotok, «gehiago zen monarkikoa». Eta, zehaztu dutenez, bada 1936ko Gerran Eusko Jaurlaritzaren artelanak babesteko programarekin bat egin zuela zehazten duen dokumentu bat ere.

Azkeneraino jarraitu zuen artelanak bildumatzen, eta horren erakusle izan nahi du erakusketa ixten duen margolanak, Agustin Ibarrolaren hastapenetako Barrualdea. XX. mende erdialdetik aurrera ere lanean ari ziren hainbat euskal artistaren lanak erosi zituela zehaztu dute historialariek. Novo: «Bildumak hartzen duen tarte kronologiko osoaren irudia eskaintzeko balio du Ibarrolak, guztira, bost mende hartzen baititu, beti kalitateari eutsiz».


Summary: Gizon baten gorpua topatu dute Gasteizko parke batean. Atzo aurkitu zuten gorpua, Ariznabarra auzoko Etxezarra parkean, sasi batzuen artean eta trenbidetik gertu. Duela urtebete desagertutako gasteiztar bat ote den ikertzen ari da Ertzaintza.

Atzo eguerdian topatu zuten gizonaren gorpua, sastrakak kentzeko lanetan ari ziren langile batzuek. Deskonposizio egoera aurreratuan zegoen gorpua. Hainbat komunikabidek zabaldu dutenez, 2019ko urrian desagertutako S.G. izan liteke. 43 urteko gasteiztarra duela urtebete desagertu zen, kafea hartzera etxetik irten eta itzuli ez zenean. Haren familia hura aurkitzen saiatu da ordutik, eta sare sozialen bitartez herritarren laguntza eskatu izan du maiz. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu egin du gorpu bat aurkitu duela, baina ez desagertutako gizonezkoa denik.

Gorpua Auzitegiko Patologia Zerbitzura eraman dute, autopsia egiteko eta heriotzaren arrazoiak argitzeko. DNAren azterketa ere egingo diote hildakoari, nor den egiaztatu ahal izateko.


Summary: Eguzkiaren koroa zergatik den horren beroa azaldu dute. Izarraren atmosferan milioika graduko tenperaturak sortzen dira, baina orain arte ez zekiten nola. Zientzialariek lehen aldiz behatu dituzte bero horren atzean leudekeen «nanozurrusta» deituriko fenomenoak.

Eguzkiaren azala beroa da, noski: 5.800 kelvin inguru ditu. Baina, izarraren atmosferaren kanpoaldea —koroa deiturikoa— askoz beroagoa da: milioika kelvin baino gehiago ditu. Nola liteke Eguzkiaren nukleotik, hau da, nolabait esateko, haren labetik, urrunago dagoen partea azala baino ehunka aldiz beroagoa izatea? Astrofisikariek gogoan ibili dute galdera hamarkada luzez. Orain, badirudi erantzuna aurkitu dutela: nazioarteko zientzialari talde batek adierazi du bero horren eragilea den mekanismoa behatu duela: Eguzkiaren koroako nanozurrusta ekaitzak.

Aspaldi proposatu zuten hipotesia: halako beroa milaka energia isuri magnetiko txikien ondorioa izango da. Nanozurrusta deitzen diete astrofisikariek isuri horietako bakoitzari. Baina hipotesiak bazuen arazo bat: inork ez zuen halako nanozurrustarik behatu. Ingalaterrako Northumbria eta Eskoziako St Andrews unibertsitateko ikertzaileak NASArekin elkarlanean aritu dira, bereizmen handiko irudiak aztertzen, eta, lehen aldiz, halako nanozurrusta «ezinago azkar eta bortitzak» aurkitu dituztela adierazi dute, Natur aldizkarian argitaraturiko artikulu batean.

Behatzeaz gain, zurrusta horiek nola sortzen diren azaldu dute, eredu matematikoen bitartez.

Eguzkiaren azaletik eremu magnetikoak sortzen dira etengabe. Batzuetan eremu horien lerroak elkarrekin lotzen dira, eta berriz askatzen. Apurtu eta berriz lotzen direnean sortzen dira nanozurrustak, eta horien energiak berotzen du horrenbeste Eguzkiaren koroa.

Astrofisikarako Harvard-Smithsonian Centerreko (AEB) eta Palermoko (Italia) Behatoki Astronomiko eta Unibertsitateko ikertzaileek ere hartu dute parte ikerketan. Taldeak behaturiko nanozurrusta ekaitzak hamabost bat minutu iraun zuen. Tarte horretan, koroaren inguru hori milioika gradura berotu zela ikusi zuten.

St Andrewseko ikertzaile Paolo Paganok nabarmendu du Eguzkiaren koroa «oso gune dinamikoa» dela, eta eremu magnetikoak etengabe sortzen eta apurtzen ari direla han, eta horien bidez askatzen da milioika graduko tenperaturak mantentzeko adina energia.

Azken hilabeteotan ikerketa garrantzitsuak ari dira argitaratzen, Eguzkiaren izaera eta dinamika ulertzen laguntzeko. Uztailean, Europako Espazio Agentziako Solar Orbiter zunda duela hilabete bat heldu zen lehen aldiz Eguzkiaren periheliora, hau da, izarraren inguruko orbitan punturik hurbilenera. Hurbildu ahala, izarrari argazkiak ateratzen aritu zaio, inoizko hurbilenenak. Horiek aztertzean, ordura arte ikusi gabeko fenomeno bat behatu zuten astrofisikariek: Eguzkia suzko bola erraldoi bat baldin bada, hura su txikiz osaturik dagoela ikusi zuten.