Summary: Euskal nazioaren egoera aztergai asteazkenean. Hamaika Gara egitasmoaren lehenengo solasaldian, besteak beste Naziometroaren emaitzak aztertuko dituzte Arkaitz Fullaondok, Xabier Barandiaranek, Roberto Uriartek, Floren Aoizek eta Zelai Nikolasek. 'Berria.eus'-en ikusi ahalko da, zuzenean, 18:30ean.

Naziometroa: termometro eta iparorratz solasaldia ikusi ahalko da asteazkenean, 18:30ean, Berria.eus atarian eta Hamaikagara.eus webgunean. Horrekin hasiko da Hamaika Gara egitasmoak burujabetza eta erabakitzeko eskubidearen inguruan antolaturiko solasaldi zikloa. Denera zazpi mahai inguru egingo dituzte.

Parte Hartuz ikerketa taldeak eta Telesforo Monzon eLaborategiak eginiko ikerketa da Naziometroa. 1.289 elkarrizketa egin zituzten udazkenean Euskal Herriko lurralde guztietan. Ondorioztatu dutenez, Hiru euskal herritarretik bik (%63k) uste dute beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea izan beharko luketela. Euskal Autonomia Erkidegoan, herritarren %64 dira erabakitzeko eskubidearen aldeko; Ipar Euskal Herrian, %58; eta Nafarroan, %63. Sei hilabetetik behin egingo dute galdeketa, horren bidez joerak aztertu ahal izateko.

Solasaldian, galdeketaren ondorioak eta emaitzak laburtuko ditu Arkaitz Fullaondo ikerketaren batzorde zientifikoko kideak. Azalpenak entzun ostean, solasaldia egingo dute Xabier Barandiaran EAJko Euzkadi Buru Batzarreko kideak, Roberto Uriarte Unidas Podemoseko diputatuak eta Floren Aoiz Iratzar fundazioko buruak. Zelai Nikolas Eusko Legebiltzarreko legelariak zuzenduko du eztabaida.

Ekainera arte egingo dituzte zikloko gainerako eztabaidak, hurrenkera honetan:

Martxoak 17: Hizkuntza eta politika. Normalizazioa helburu.

Apirilak 14: Hezkuntza sistema propio eta burujabe baterantz.

Maiatzak 12: Galeusca. Hiru herri erabakitzeko bidean.

Maiatzak 26: Ongizate krisia. Salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila.

Ekainak 16: Nork erabakitzen du (eta nork ez)? Gobernantza eredu berri baterantz.

Ekainak 30: Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak.

«Herri eztabaida» sustatzeko beharra aipatu zuten zikloaren bultzatzaileek aurkezpenean. Han izan ziren Amalur Alvarez (Gure Esku), Mikel Olaiz (OlatuKoop), Ainhoa Olaso (Bilgune Feminista), Koldo Tellitu (Ikastolen Elkartea) eta Martxelo Otamendi (BERRIA). «Burujabetza modu transbertsal batean» landu nahi dutela adierazi zuen Alvarezek.

Maiatzaren 12an, erabakitzeko eskubidearen inguruko mahai ingurua egingo dute: Galeusca: Hiru herri erabakitzeko bidean izenburupean. Marcel Mauri Kataluniako Omnium Culturaleko ordezkariak, Maria Xose Bravo Via Galega taldeko kideak eta Amalur Alvarez Gure Eskuko bozeramaileak hartuko dute parte horretan.


Summary: OMEk gomendatu du COVID-19aren lehen kutsatuaren aztarnak sakonago aztertzeko. OMEk birusaren jatorria aztertzera bidalitako aditu taldeak ondorioztatu du Wuhango lehen kutsatuarekin harreman zuzena izan zutenen aztarnei sakonago erreparatu behar ditetela. Huanango itsaski merkatua ere aztertzeko gomendatu du, birusaren jatorrian garrantzia izan zuelakoan.

OMEk koronabirusaren jatorria aztertzeko bidalitako aditu taldea Txinara heldu eta hilabetera, ikerketa argitzea asmo duten gomendioak eman dituzte. Munduan atzeman zuten lehen positiboarekin harremanetan egon zirenen inguruan egindako arakatze lanak «sakonagoak» izan daitezen eskatu dute. Horrez gain, Huanan hiriko itsaski merkatuko dozena bat saltzaileren hornikuntza sareei buruzko informazio gehiago ere eskatu dute, lehen kutsatuak merkatu horretan egondako jendearekin egon zela adierazi baitu.

2019ko abenduaren 8an jakinarazi zuen Txinak birusaren lehen kutsatua. OMEko aditu taldeak aurtengo otsailaren 9an baztertu du birusa laborategi batean sortua izan zela dioen teoria. Baina oraindik jatorriaren bila ari da, eta, horretarako, uste du ikerketaren oinarrizko bi gidalerro direla lehen kutsatuaren harremanak eta merkatuko elikagaien jatorria aztertzea. Izan ere, birusaz kutsatu zen lehen txinatarrak azaldu du ez zuela bidaia exotikorik egin, eta ez zuela izan harremanik aurretik kutsatutako inorekin. Hala ere, bere gurasoak Wuhango produktu freskoen merkatu baten izan zirela adierazi du. Bere gurasoek birusaren proban negatibo eman zutela baieztatu du Peter Daszak OMEko ikerlarietako batek, baina ez zituzten haien kontaktuak aztertu.

Txinaren kudeaketari kritikak

AEBetako CNN telebista katea izan da albistearen berri ematen lehena. Berak elkarrizketatu dituen beste zenbait ikerlari kritiko azaldu dira, Txinak ez duelako abiatu birusaren jatorriaren ikerketarik, eta gehitu dute «harrigarria eta sinesgaitza» dela ikerketarik ez egotea. AEBetako Gobernuak ere salatu du Txinako Gobernuak ez duela «behar besteko daturik» eman birusaren jatorriari eta hedapenari buruz.


Summary: Maskara garden batzuk merkatutik kentzeko eskatu du Kontsumobidek. Maskara horien ezaugarriak etiketan adierazitakoarekin bat ez datozela ondorioztatu dute. Zehazki, bakterioen iragazketak soilik %15eko eraginkortasuna duela egiaztatu dute, eta enpresak maskara horiek saltzeari utzi beharko dio.

Eusko Jaurlaritzako Kontsumo Sailak ohar batean jakinarazi duenez, Kontsumobidek maskara saredun edo gardenen eraginkortasuna aztertu du laborategi batean, gisa horietako maskarek sortutako «zalantzak» argitzeko. Laborategian maskara mota horien arnasgarritasun eta iragazpen baldintzak etiketan adierazitakoarekin bat ote datozen aztertu dute; hau da, BFE Iragazketa Bakterianoen Efikazia eta arnasgarritasunak etiketan adierazitako UNE-0065: 2020 egiaztagiriarekin bat ote datozen aztertu dute. Analisien arabera, aztertutako maskara gardenek o iragazteko duten gaitasuna %15,3 da. Haatik, UNE-0065 arauaren arabera, ezinbestekoa da eraginkortasuna %90 edo hortik gorakoa izatea. Kontsumobidek ondorioztatu du aztertutako maskara gardenek ez dutela araudia betetzen. Produktua fabrikatzen duen enpresarekin bildu da txostenaren emaitzen berri emateko, eta enpresak maskara horiek saltzeari utziko dio. BERRIAk joan den urtarrilean argitaratu zuen maskara gardenen inguruko erreportajean hainbat adituk ohartarazi zuten maskara horiek ez direla seguruak, eta ez dutela balio COVID-19tik babesteko.

Hilaren 12an Espainiako Kontsumo Ministerioak maskara higienikoak merkaturatzeko eta informazioa emateko baldintza berriak zehaztu zituen. Agindu horren arabera, enpresek 30 eguneko epea dute xedapen berrietara egokitzeko, eta epe hori amaituta, Kontsumobidek maskara gardenak aztertzeko kanpaina bat abiatuko du, eta zigorrak ezartzeko ahalmena izango du.


Summary: Espetxeetako komunikazioen «blokeoa» salatu dute Etxerat-ek eta Sarek. Hileko azken ostiraleko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute.

Espainiako Estatuko presondegietan dauden euskal presoek ia hilabete daramate komunikazioak eta lekualdatzeak etenda, eta «blokeo» hori salatu dute Patricia Velez eta Joseba Azkarraga Sare plataformako eta Etxerat presoen senide eta lagunen elkarteko bozeramaileek. Bien esanetan, «presoen eta haien ingurukoen eskubideen aurkako benetako erasoa» da hori, baina ohartarazi dute «eskubide urraketa» hori ez dela berria: «Orain dela urtebete alarma egoera ezarri zenetik urratzen dira presoen eskubideak; harrezkero, itxiera perimetralak egon dira, bertan behera utzi dira familiako komunikazioak eta bisitak mintzalekuan. Badira hilabete asko Frantzian eta Espainian preso dauden zuzeneko senideak ikusten ez dituzten adingabeak; etsi egin duten adineko senideak».

Velez eta Azkarragaren iritziz, estatuek «espetxe barruan beste espetxe bat eraikitzea» erabaki dute, espetxeak itxita: «Neurriz kanpokotzat jotzen dugu hori, kontuan hartuta barruko kutsadura maila eta krisiari aurre egiteko modu hau tentsio handia sortzen duela; egoera ahal den neurrian arintzeko neurriak duela denbora asko hartu behar zituztenean».

Gainera, azaldu dute presoak arrisku taldean daudela eta oraindik ere ez dituztela ezarri haien osasuna «ahalik eta gehien» babesteko neurriak, «hala nola, kalitatezko musukoak emanez; kopuru egokian, bai eta txertoa jartzeko orduan presoei ere lehentasuna emanez, funtzionarioei ematen zaien bezala».

Edonola ere, eta izurriaren egoera ere aintzat hartuta, gogorarazi dute egoera «asko hobetuko» litzatekeela «preso asko, osasunerako eta bizitzarako duten eskubideagatik, libre utziko balira». Horien artean aipatu dituzte gaixotasun sendaezinak dituzten hamazazpi presoak, 65 urtetik gora dituzten hemezortziak, hogei urte baino gehiago giltzapean daramatzaten 53 presoak eta zigorraren hiru laurdenak beteak dituzten 60ak.

Horregatik, «eskubideen urraketa desblokeatzeko, espetxeetan espetxe gehiago eraikitzeari utzi eta presoen askatasuna eskatzeko», datorren ostiralean herrietan egingo dituzten mobilizazioetan parte hartzera deitu dute.


Summary: Jaurlaritzak 500 milioi euroren finantzaketa eskainiko die ETE-ei eta autonomoei. Maileguak itzultzen hasteko epea urtebetetik bira luzatu du, eta lautik seira dena itzultzekoa.

Koronabirusak eragindako krisiak arrasto sakona utziko duela ikusita, Eusko Jaurlaritzak erabaki du aurten ere finantzaketa lerro berezi bat indarrean jartzea maileguen beharra duten enpresa txiki eta ertainei (ETE), eta langile autonomoei.

500 milioi euroren finantzaketarekin lagunduko du Gasteizko gobernuak, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu duenez. Horietatik lehen 250 milioi euroak martxoko bilera batean onartuko ditu, eta besteak, aurrerago.

Maileguek Elkargiren bermea izango dute, eta Jaurlaritzak bere gain hartuko ditu sortuko duten interesa eta mailegua egitearen kostua. Iazko finantzaketa lerroarekiko lehen aldaketa interesean gertatuko da: Euriborra gehi %0,5 izan zen 2020koa, eta Euriborra gehi %0,75 orain. Indize hori -%0,505ean dago gaur, eta, hortaz, mailegua ematen duen bankuak %0,25eko interes erreala jasoko du.

Beste aldaketak maileguak itzultzeko epeetan egin ditu Jaurlaritzak. Horrela, urte batetik bira luzatu du gabealdia, hau da, mailegua itzultzen hasteko epea. Amortizazio epea, berriz, lau urtetik sei urtera handitu duenez, enpresek eta autonomoek denbora gehiago izango dutela maileguan jasotako dirua itzultzeko.

Gainera, 2020ko apirilean eta maiatzean abian jarritako finantzaketa programan dirua jaso zutenek aukera izango dute beren mailegua berritzeko.

121,5 milioiren kostua

Programako maileguen interesak eta bermeek 64 milioi euroren kostua izan dute Jaurlaritzarentzat. Horri gehitu behar zaio maileguak finantzatu ahal izateko egin beharreko horniduren kostua: 57,5 milioi eurorena.

Langile autonomoek 5.000 eta 100.000 euro arteko maileguak eskatu ahal izango dituzte; ETE-ek, berriz, 5.000 eta milioi bat euro artekoak.

«Pandemian gehien kaltetutako kolektiboen likidezia eta zirkulatzailea finantzatzeko beharrei azkar eta premiaz erantzutea da helburua», adierazi du Azpiazuk.

Aurreko programari dagokionez, abenduaren 31 arte 725 milioi euroren maileguak eman zituzten, 8.313 eragiketatan. Zenbateko horren %35 industriara bideratu zen 2020an, eta ondoren etorri ziren merkataritza (%24), zerbitzuak (%15), eraikuntza (%10) eta ostalaritza (%8); gainerako %8 garraioetarako, kulturarako eta lehen sektorerako izan zen.


Summary: Positiboen ehunekoa %4,65 da Hego Euskal Herrian. Azken bi hilabeteetan erregistratutako kasu kopururik apalena izan da Hegoaldean: 360. Dena dela, ohi denez, astegunetan baino proba gutxiago egin dira igandean, eta antzeko mantendu da positiboen portzentajea.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko 7.737 test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta horien %4,65ek eman zuten positibo: 360k, zehazki. Hala, abenduaren 28az geroztik zenbatu den kopururik txikiena da Hegoaldeko osasun agintariek gaur jakinarazitakoa.

Azken datuen arabera, zehazki, Bizkaian 166 kasu zenbatu dira; Gipuzkoan, berriz, 85; Nafarroan, 57, eta Araban, 46.

Bestalde, Hegoaldeko ospitaleen egoerari buruzko informazioa eguneratu dute Nafarroako Osasun Departamentuak eta Jaurlaritzako Osasun Sailak. Herenegun 29 pertsona erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Halaber, oraintxe bertan 474 lagun daude ospitaleetako gela arruntetan gaitzarekin, eta 166 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: Dublingo Udalak oroigarria jarri nahi dio Mussolini tirokatu zuen emakumeari. Violet Gibson emazteak sudurrean jo zuen diktadore faxista eta Francoren aliatua. Eroetxe batean sartu zuten, hil arte. Irlandako emakumeen historian «dagokion lekua» eman nahi diote oroigarriarekin.

Joan zen astean eginiko proposamenari baiezkoa eman zion Dublingo Udalaren bilkurak, eta horrekin lehen urratsa egin du. Mannix Flynn zinegotziak eskatu zuen Violet Gibsoni oroigarri bat jartzeko hirian. Historian itzalpean ezkutaturiko emakumezko nabarmen horietako bat da Gibson, haren arabera.

1926ko apirilaren 7an, Benito Mussolini diktadore faxistak Erromako Campidoglio enparantza gurutzatu zuen, jarraitzaileen artean. Ordurako, baziren hiru urte agintean zegoela. Inork ez zuen susmatu jende artean zegoen 50 urteko emakume batek, arropan pistola bat zeukala ezkutatuta, eta harri bat, Mussoliniren autoaren kristala hausteko beharra edukiz gero ere. Gibsonek, tiranoari apuntatu, eta tiro egin zuen, baina hark burua mugitu zuen une horretan, eta balak gutxigatik ez zuen jo buruan: sudurrean jo zion. Bertsio baten arabera, emakumearen pistola trabatu egin zen orduan. Beste baten arabera, bi tiro egin ahal izan zituen.

Mussoliniren jarraitzaileek emakumea jipoitzen saiatu ziren, baina Poliziak erreskatatu egin zuen, eta atxilo eraman zuen.

Italiako agintari faxistek emakumea Ingalaterrara estraditatu zuten, ez zutelako epaiketa Italian egiterik nahi, eta emakumea heroi eta martiri bihurtu.

Northamptongo eroetxean —Ingalaterrako erdialdean— sartu zuten emakumea, eta han bizi izan zen 1956. urtean hil arte. Askotan eskatu zuten hura askatzeko, alferrik.

«Bada garaia Violet Gibson plazan aurkezteko, eta Irlandako emakumeen historian eta Irlandako nazioaren eta herritarren historian dagokion lekua emateko», adierazi zuen Flynn zinegotziak eskaeran. Gibson «antifaxista sutsu» gisa deskribatzen du testuak, eta gaineratzen du Erresuma Batuko Gobernuari eta emakumearen familiari komeni zitzaiela hura erotzat jotzea ekintzaile politikotzat jo beharrean. «Auskalo zergatik, Irlandako establishment-ak, eta, noski, Erresuma Batukoak, hura erabat ahaztea erabaki dute. Ausardiarengatik ikaragarri sufritu zuen emakumeak».

Iaz, Violet Gibson, The Irish Woman Who Shot Mussolini filma (Violet Gibson, Mussolini tirokatu zuen emakume irlandarra) estreinatu zuen Barrie Dowdall zuzendariak. «Hura gizonezko batek egin izan balu, estatuaren bat edo zeozer egongo zen jarrita. Baina emakume bat zenez, eroetxean giltzapetu zuten».

Oroigarria jartzeko eskaera Dublingo Udaleko batzorde batera bidali dute, eta han aztertuko dute martxoan. Onartzen badute, litekeena da Dublingo Merrion plazan jartzea oroigarria, Gibsonen txikitako etxean.


Summary: Lan erreforma indargabetzeke dagoela gogoratu dute ELA, CIG eta CSC sindikatuek. Kaleratze kolektiboak errazten dituzten arauak eta nazio bakoitzeko hitzarmenak ahultzen dituztenak salatu dituzte bereziki. Mobilizaziora deitu dute martxoaren 26rako.

Martxoaren 25a mobilizazio eguna izango da Euskal Herrian, Katalunian eta Galizian, edo hala nahi dute behintzat ELAk, CIG Galiziako sindikatuak eta CSC Kataluniakoak. Espainiako lan erreforma oraindik indargabetzeke dagoela salatu dute hirurek, eta egun horretan kalera irtengo direla lege aldaketa «martxan jartzeko» asmoz. «Ziurgabetasun ekonomikoan gaude, eta beharrezkoak diren neurriak hartu behar dira», aldarrikatu du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak.

Hiru sindikatu subiranistek agerraldi bateratua egin dute, eta, Lakuntzak azaldu duenez, lege erreforma osoa indargabetu ezean, bi puntu dira «kaltegarrienak», eta horietan jarri du arreta: «Kaleratze kolektiboak errazten dituzten neurriak», eta nazio bakoitzeko hitzarmen sektorialak ahultzen dituztenak: «Marra gorri bat da hori. Hitzarmen estatalek baldintzak okertzen dituzte, eta nazio bakoitzeko sindikatuak ez gara mahai horietan egoten».

PSOEri leporatu diote egoera «onartezina» izatea, eta pandemia ezin dela izan, hain zuzen, egin behar ez diren erreformak egiteko «zurigarri» bat. Alde horretatik, martxoaren 25eko mobilizazioez gain bilera sorta hasiko dute; batetik Yolanda Diaz Espainiako lan ministroari eskatuko diote, eta bestetik bere garaian indargabetzeko prest agertu ziren alderdiekin.


Summary: Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliak bertan behera utzi du bere lehen aldia. Donostiako Klasikoaren lekua hartu behar zuen lasterketa berriak, baina, Tourra egingo ez dela ikusita, Klasikoari eustea erabaki dute.

2021ak behar zuen emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliaren debutaren urtea, baina antolatzaileek jakinarazi dute ez dela halakorik egingo. Donostiako Klasikoaren lekua hartu nahi zuen itzuli berriak, Frantziako Tourrak bere lasterketa Klasikoaren egun beretan jarri eta gero: «Izugarrizko lana egin da itzulia egutegian mugitzeko eta egun kopurua luzatzeko, Itzulia Women sortuz. Hala ere, aurten ez denez Emakumeen Tourra jokatuko, Emakumeen Klasikoari eutsi egingo diogu». Hala jakinarazi du bi lasterketen antolatzaile den OCETA taldeko presidente Julian Erasok.

Gauzak hala, emakumezkoen Donostiako Klasikoa uztailaren 31n egingo dute, gizonezkoen egun berean. Antolakuntzak gauza bera egin zuen duela bi urte ere —iaz ez zen egin, koronabirusaren eraginez—. Lehen aldi hartan, Lucy Kennedyk eskuratu zuen garaipena. Aurtengo saioan ere, gizonezkoen eta emakumezkoen lasterketek ibilibidearen zati bat partekatuko dutela azaldu du Erasok, baina balitekeela aldaketak egitea, duela bi urteko lasterketarekin alderatuz gero. Donostiakoa «txirrindularitzaren festa» izatea espero dute antolatzaileek, eta «osasun arloko neurri guztiak» kontuan izanik prestatuko dutela.

Itzuliari dagokionez, berriz, antolakuntza baikor agertu da, eta esan du agian datorren urtean egiteko «esperantza» dutela. Halere, gakoa aurtengo bera izango da: ea Emakumeen Tourrak eta Klasikoak egutegian bat egiten duten edo ez. «Anbizio handiko» proiektutzat jo du Erasok, eta berretsi lanari ekingo diotela «lortu arte».


Summary: Italiaren Kongoko Errepublika Demokratikoko enbaxadorea hil dute. Luca Attanasio eta karabinero bat erail dituzte NBEren konboi baten aurkako eraso batean, Ipar Kivun, Italiako Atzerri Ministerioak jakinarazi duenez.

Italiaren Kongoko Errepublika Demokratikoko enbaxadore Luca Attanasio eta karabinero bat hil dituzte NBE Nazio Batuen Erakundearen konboi baten aurkako erasoan, Italiako Atzerri Ministerioak jakinarazi duenez. Bahiketa saiakera batean gertatu da, Ipar Kivuko Kanyamahoro herriaren inguruan.

Attanasio eta karabineroa Monusco Kongoko Errepublika Demokratikorako Nazio Batuen Misioaren konboi batean zihoazen erasotzaileak agertu direnean. «Eraso basati honen nondik norakoak oraindik ez ditugu ezagutzen. Gertaturikoa argitzeko, ahaleginik xahutu gabe arituko gara», adierazi du Luigi Di Maio Italiako Atzerri ministroak.

Virunga parke nazionalak, berriz, adierazi du beste pertsona bat ere hil dutela; ibilgailuaren gidaria litzateke. Oraingoz, inork ez du bere gain hartu erasoa, eta agintariek ez dute zantzurik eman ustezko egilearen inguruan. Attanasio 2017tik zen Monuscoren burua, eta 2019tik bere herrialdeko enbaxadorea.

Parke nazionala Ipar Kivuren ekialdean dago —7.200 kilometro koadrokoa da—, Ruandako eta Ugandako mugetatik gertu. Talde armatu asko daude eremu horretan, eta erasoak ohikoak dira; iragan hilabetean, esaterako, gorilen sei basozain hil zituzten.

Gainera, Kongoko Errepublika Demokratikoko armadak 2014an hasi zuen lehen erasoaldi handia Ugandako ADF-NALU Indar Demokratikoen Aliantza-Uganda Askatzeko Armada Nazionala miliziaren aurka, eta, ordutik, milaka herritar desplazatuta bizi dira.


Summary: Fiskaltzak ez du ez herri akusaziorik, ez akusazio partikularrik nahi ingurumenaren aurkako delituaren auzian.

Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) ingurumenaren aurka deliturik egin ote den ikertzeko kausan hainbat entitate herri akusazio gisa onartu zituen Durangoko Instrukzioko 1. Epaitegiak, urtarrilaren amaieran. Baina, BERRIAk jakin ahal izan duenez, fiskaltzak ez du ez herri akusaziorik, ez akusazio partikularrik nahi auzian, eta horren aurkako helegitea jarri du. Verter Recycling 2002 SM zabortegiaren jabeak ere prozedura judizialetik kanpo nahi ditu entitate guztiak, Joaquin Beltran luiziaren ondorioz oraindik desagertuta dagoen langilearen senideak izan ezik. Horiek dira akusazio partikularra.

Hain zuzen, GuraSOS; Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna; Zaldibarko, Ermuko (Bizkaia), Eibarko eta Elgetako (Gipuzkoa) udalak; Interbiak Bizkaia SA sozietatea eta ;Allianz Seguros ;dira herri akusazioak, eta, BERRIAri adierazi diotenez, fiskaltzak eta zabortegiaren jabeak hartutako erabakiaren kontra daude.

Zaldibar Argituk eta Eskubide Sozialen Gutunak joan den astean jakinarazi zutenez, dirua bilduko dute prozedura judizialaren gastuei aurre egiteko. Herritarrengana joko dute laguntza ekonomiko eske, aurrean duten «lan eskergarako» baliabideak lortu nahian. Talde juridikoa eratu dute jadanik, eta lanean hasi da «erantzukizunak» argitu eta «egia eta justizia» erdiesteko.

Bestalde, Sofia Sanchez Ortega instrukzioaren epaileari laguntzaile bat jarri diote. Iturri juridikoek orain aste batzuk BERRIAri esan ziotenez, epaileak aspalditik egina zuen baliabide gehiago edukitzeko eskaera.


Summary: Josu Urrutikoetxearen epaiketa bat irailaren 13-14ra gibelatu dute. 2005-2006ko prozesuagatik ziren gaur-biharretan epaitzekoak, Parisen.

Parisko Dei Auzitegia gaur-biharretan zen Josu Urrutikoetxea epaitzekoa 2005-2006ko bake elkarrizketekin lotuta, baina irailaren 13-14ra gibelatu dute epaiketa. Ez da lehen aldia, hasiera batean iazko urrian zirelako Urrutikoetxea epaitzekoak, baina otsailera atzeratu zuten, osasun egoerak lekukoen presentzia arriskuan jar zezakeelakoan.

2010ean sasian zela egin zioten epaiketa bategatik epaituko dute Urrutikoetxea, etakidetzat jo, eta, ofizialki 2006an hasi ziren elkarrizketak prestatzeko, 2002 eta 2005 bitartean ETArekin harremanak izatea leporatuta. Urrutikoetxeak epaiketa berriro egiteko eskatu zuen, 2019an atzemana izan ondoren.

Parisek beste epaiketa bat ere egingo dio: 2011-2013an Osloko elkarrizketa mahaian ETAren ordezkaritzako kidea izatearen akusaziogatik. Aurten dira egitekoak.

Madrilen eskariz, beste lau auzibide ditu zabalik Urrutikoetxeak. Joan den astean, Herriko tabernen eta Luis Herguetaren aferetan auzipetuko dutela jakinarazi zion Espainiako Auzitegi Nazionaleko Santiago Pedraz epaileak. Iazko azaroan berretsi zuen Frantziako Kasazio Auzitegiak Urrutikoetxearen Espainiaratzea herriko tabernen auziagatik. Herguetaren kasuan, haren kontrako estradizio eskaera ontzat jo zuen Dei Auzitegiak.


Summary: Lau pertsona Espainiako Poliziaren komisariara eraman dituzte deklaratzera Bilbon. Langile Autodefentsa Sareko kideak dira laurak, eta derrigortze delitua leporatu diete.

Espainiako Poliziak gaur goizean lau pertsona atxiki ditu Bilbon, eta Indautxun duen komisariara eraman ditu deklaratzera. Langile Autodefentsa Sareko kideak dira laurak, eta derrigortze delitua leporatzen diete, Limpiezas Arana garbiketa enpresaren aurka egiten ari diren protesta dela eta.

Enpresa horren lan baldintzak eta «gehiegikeriak» salatzeko hainbat bilkura egin ditu Langile Autodefentsa Sareak, eta larunbatean manifestazio bat egin zuten. Lan baldintzak salatzeaz gain, langile ohi bati dirua zor diola ere salatu dute, eta diru hori emateko eskatu diote protesta horien bidez. Langile ohi hori gaur deklaratzera eraman dituzten lau kideetako bat da.

Laurek uko egin diote Espainiako Poliziaren aurrean deklaratzeari, eta bik jaso dute ostegunean Bilboko epaitegietan deklaratzera joateko deia. Indautxuko komisariaren kanpoaldean 30 lagun inguru egon dira gaur goizean, lauren zain, eta Langile Autodefentsa Sareak bilkura egingo du epaitegiaren aurrean, Albiako lorategian, 11:00etan.

Autodefentsa Sareak BERRIAri adierazi dionez, Limpiezas Arana enpresan lanean ari diren 40 langileak «kontraturik gabe ari dira, lanordu oso aldakorrak dituzte, gaixo egonda lan egitera behartzen dituzte, eta, zerbait gaizki eginez gero, dirua kendu egiten diete».


Summary: Eratu da Hidrogenoaren Euskal Korridorea. 78 erakundek egin dute proiektuarekin bat, eta horietatik 58 dira enpresak.1.300 milioi euroko inbertsioarekin, sei urtean zuzenean 1.340 enplegu eta zeharka 6.700 inguru sortzea espero dute. Hidrogenoarentzako gasbidea egin nahi dute Bilboko Portutik Zorrotzaurreraino, ibaiaren azpitik.

BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridoreak mugarri izango duen pausoa eman du gaur Bilbon, Euskalduna jauregian egin den Elkarlanerako Memorandumaren sinadura ekitaldiarekin. 78 erakundek sinatu dute agiria, formalki erakutsiz zer parte hartzea duten proiektu handi honetan. Horietako sei erakundeak dira, hamabi zentro teknologiko eta garapen zentroak, eta gainerako 58ak enpresak dira, proiekturen batean edo batean baino gehiagotan parte hartzeko asmoa dutenak.

BH2C egitasmo handia da, 1.300 milioi euro inguruko inbertsioa egingo baitu 2020 eta 2026 bitartean. Zuzenean gutxienez 1.340 enplegu eta zeharka beste 6.700 sortu nahi ditu. Asmoa da urtean 20.000 tona hidrogeno ekoiztea, eta karbono dioxido isuriak urtero milioi eta erdi tona murriztea.

«Industriaren aldeko apustua da», esan du Emiliano Lopez Atxurrak, «elkarrekin egin beharrekoa». Petronorreko presidenteak azpimarratu du ez dela lan erraza hidrogenoaren inguruko ekonomia bat sendotzea, ahalegina eta bultzada publikoa eskatuko duela. «Ez da marketin distiraldi bat», esan du, «eta ez gara ekonomia finantzarioaz ari». Lopez Atxurraren arabera, «kontziente izan behar dugu kokapen geografiko pribilegiatua dugula. Atlantikoko euroerregio baten ardatz teknoindustriala gara».

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomikoko sailburuak ere azaldu du Euskal Hidrogenoaren Korridorea Europan gertatzen ari den mugimenduaren parte gisa ulertu behar dela. Europako funtsetarako hautagai sendoa da BH2C, «eta hortik dirua badator, ondo etorriko da aurrera bizkorrago egiteko, baina «egin egingo da, dirurik ez badator ere».

Hala ere, Europako funtsen inguruan baikortasunerako arrastoak eman ditu Raul Blanco Espainiako Industriako idazkari nagusiak, bideo bidez egin duen hitzaldian. Haren ustez, Euskal Korridorea «mugarri bat» da, eta «lehen lerroan» egongo da, «hurrengo urteetan eta hilabeteetan Errekuperazio, Eraldatze eta Erresilientziarako Planaren esparruan gertatuko den guztian.


Proiektuen zerrenda zabala

Summary: Proiektuen zerrenda zabala.

Oraindik itxi gabeko zerrenda da. Hidrogenoaren korridorearen egitasmora «aktiboki»78 erakunde batu dira dagoeneko, baina BH2Cren koordinatzaile Jose Ignacio Zudairek azaldu duenez, beste 50 bat enpresa «gogoeta fasean» daude oraindik, haien estrategietan hidrogenoa garrantzitsua izan daitekeen aztertzen.

Momentuz 34tik gora proiektu zehatz batzen ditu BH2Ck, eta hein handi batean guztiak daude elkarlotuta, baita enpresa eta erakundeen parte hartzeak ere.

Hidrogeno ekoizpena

Petronorren beraren hiru proiektu handiak daude korridorearen proiektuaren atal horretan: hidrogeno berriztagarriaren ekoizpena, bai elektrolisi bidez (hiru elektrolizagailurekin), bai hondakinen pirolisi bidez. Eta erregai sintetikoen ekoizpena frogatzeko lantegia. Elektrolizagailuak Muskizko findegian egongo dira, beste bi plantak, berriz Bilboko portuan.

Mugikortasuna eta banaketa

Ibilgailuentzako hidrogenoaren banaketarakoa abiaburua Abantoko parkean egongo litzateke, non hidrogeno kargaleku bat jarriko luketen, «gero beste lurraldeetan kokatuko liratekeen hiru kargaleku zerbitzatzeko asmoarekin». Aldundiek hidrogenozko autobusak erosiko dituzte.

Abantoko kargalekuaren proiektua, gainera, laborategi modukoa ere izango da, presio handiaren teknologiaren faseen entsegurako. Bilboko portuan egongo da mugikortasun eta banaketari lotutako korridorearen beste gune garrantzitsua, asmoa delako itsasontzien argindarra hornitzea, hidrogenozko erregai pilak eta hidrogenoa bera erabiliz. Aireportuan ere badago proiektua, hango makineriak erregai pilak erabiltzeko. Eta Loiun ere aukera aztertu nahi dute, aire lineek erregai sintetikoak erabiltzeko hasteko.

Industriaren eta berokuntzaren deskarbonizazioa

Petrolioa fintzeko prozesua deskarbonizatzen joan nahi du Petronorrek, hidrogeno berdearekin eta pirolisitik aterako emisio txikiko hidrogeno berriztagarriarekin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gas sarearen deskarbonizaziorako plan estrategiko bat ere egingo du Energiaren Euskal Erakundeak, hain zuzen, hidrogenoak horretarako ematen dituen aukerak aintzat hartuta. Elektrolisi bidez ekoitzitako hidrogenoaren konpresioa egin eta hura pieza sinterizatuen ekoizpen prozesuan erabiltzeko modua ere aztertuko du beste proiektu batek.

Azpiegiturak

Zudaireren hitzetan, hau da Korridorearen «parte fisikoa», beste beste, tutueria berriak aurreikusten direlako hidrogenoarentzat, kanalizazio bat lotzeko Petronorren findegia, Abantoko parke teknologikoa, Bilboko Portua eta Zorrotzaurre, non hidrogenoaren etxebizitzetarako erabilpenak aztertu nahi dituzten.

Hidrogenoak gas banaketarako sareetan izan dezakeen portaera aztertzeko proiektu bat ere badago, besteak beste, nola nahastu daitezkeen gasak eta hidrogenoa.

Garapen teknologikoa eta industriala

Zerrenda honetan dauden BH2Cko egitasmoen ia erdia, 17 egitasmo. Elektrolizagailuen fabrika handi bat; industria aplikazioetarako belaunaldi berriko elektrolizagailuen garapena eta eskalatzea; tokian hidrogenoa ekoizteko sistemak garatzea; bioerregaietarako erreformagailu bat, metanotik hidrogenoa sortzeko (adibidez itsasontzietan); hidrogenoa garraiatzeko proiektuak; ibilbide luzeetarako erregai piletan oinarritutako autobusak; trenak, ibaietarako itsasontziak; hidrogenoaren aplikazioak altzairugintzan, eta aplikazioak labe industrialetan...

Ekinbide eragileak

Hidrogenoaren Euskal Korridorea ekimenean erreferentzia dauden Abantoko Parke Teknologikoa, Energiaren Klusterreko Hidrogenoaren Sektore Foroa, Hidrogenoaren Zentro Teknologiko birtuala eta Hidrogenoari buruzko ikastegia ere. Korridorearentzako oso garrantzitsua izan daitekeen tresna bat, hori bai, azterketa fasean dago oraindik: Hidrogenoaren Haranaren Garapenerako Funtsa, zeina tresna finantzatzaile bat litzatekeen batez ere enpresa ertain eta txikiei euren proiektuekin laguntzeko


Erakundeak eta enpresak

Summary: Erakundeak eta enpresak.

ERAKUNDEAK

BILBOKO UDALA

ENARGI ARABA

EVE

GARBIKER

LURRALDEBUS

MUBIL

EUSKADIKO PARKE TEKNOLOGIKOAK

BILBOKO PORTU A

EZAGUTZA ETA TEKNOLOGIA ZENTROAK

CENTRO NACIONAL DE H2

CF SOMORROSTRO

CIC ENERGIGUNE

CIDETEC

ENERGIAREN EUSKAL KLUSTERRA

EUSKAL ITSAS FOROA

FUNDACIÓN HIDRÓGENO DE ARAGÓN

TEKNIKER FUNDAZIOA

IKERLAN

MONDRAGON UNIBERTITATEA

TECNALIA

EHU

ENPRESAK

AENA

AERNOVA

AJUSA

ALSA

AMPO

ARCELORMITTAL OLABERRIA-BERGARA.

ARIZAGA BASTARRICA Y CÍA, S.A

ASTILLEROS DE MURUETA, S.A.U.

AVANZA

BALEARIA

BEFESA ALUMINIO, S.L.

BILOGISTICS

CAF

CALDERYS

CALVERA

CELSA

COMPAÑÍA DE REMOLCADORES IBAIZABAL

DNV GL SERVICES SPAIN

EDAIR

ENAGAS

ERREKA

FIDEGAS

GHI

GIROA-VEOLIA

H2SITE

IDOM

INGETEAM, S.A

INTEGRALIA MOVILIDAD SLU

INTERNACIONAL HISPACOLD, S.A.

IRIZAR

IRIZAR EMOBILITY

JEMA ENERGY, SA

LECITRAILER

MFS

NAVIERA MURUETA S.A.

NIPPON GASES ESPAÑA, S.L.U.

NORTEGAS

OLIVER DESIGN

OPTIMUS 3D

ORKLI

PETRONOR

PINE INSTALACIONES Y MONTAJES, S.A.

REPSOL

REPSOL MOVILIDAD

REPSOL TECHNOLOGY LAB

SAUDI ARAMCO

SARRALLE

SENER

SIDENOR ACEROS ESPECIALES S.L.U.

SIEMENS

SKANDIAVERKEN, S.L.U.

SOLARIS-CAF

TALGO

TCR GROUP

TECNICAS REUNIDAS

TUBACEX, S.A

TUBOS REUNIDOS

WARTSILA


Summary: Epaileak espetxera bidali du Azagran bikotekideari eraso egin zion gizonezkoa. Epaileak hilketa delituak, etxeko indarkeria, bortizkeria matxista, lesioak eta tratu txarrak egotzio dizkio erasotzaileari. Emakumezkoa Nafarroako Ospitalean dago, «oso larri».

Joan den larunbatean, Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen Azagran (Nafarroa), bikotekideari «bortizki» eraso egitea leporatuta, eta Lizarrako Lehen Auzialdiko eta 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak behin-behineko espetxe zigorra ezarri dio. Epaileak hilketa delitua, etxeko indarkeria, bortizkeria matxista, lesioak eta tratu txarrak egotzi dizkio erasotzaileari. Hala ere, helegitea jartzeko aukera dago.

Emakumezkoa Nafarroako Ospitalera eraman zuten erasoaren ondorioz, helikopteroz, eta jakinarazi dute «oso larri» dagoela. Zehazki, gizonezkoak eman zuen erasoaren berri; Lizarrako polizia etxera joan zen, bikotekidea hil zuela uste baitzuen.


Summary: 'Aita Mari' ontziak erreskatatutakoak porturatu dituzte Italian. 102 migratzaileek berrogealdia egin beharko dute ferry batean, Augustako portuan

Aita Mari itsasontziak joan den ostiralean Mediterraneoko uretan erreskatatutako migratzaileak porturatzeko baimena eman dute Italiako agintariek, eta horiek porturatzen hasi dira, gaur eguerdian, Augustan, Siziliako kostaldean. 102 dira guztira. Itsas Salbamendu Humanitarioa GKE gobernuz kanpoko erakundearen arabera, etorkinak portuan dagoen ferry batera eramango dituzte, bertan berrogeialdia egin dezaten. Behin operazioa bukatuta, Italiako agintariek esandakoari jarraituko dio euskal GKEaren ontziaren eskifaiak.

Italiako agintariek larunbat gauean jakinarazi zioren Aita Mari-ri erreskatatutakoak Augustan porturatu zitzakeela, baina, gaur arte, ez dio horretarako baimenik eman. Atzo, nolanahi ere, bi migratzaile ebakuatu zituzten: itsasoko uraren eta erregaiaren arteko nahasketaren ondorioz, erredurak zituzten azalean.

Itsas Salbamendu Humanitarioaren ontziak egurrezko ontzi batetik erreskatatutako migratzaileen erdiak adingabeak dira, eta tartean daude zortzi hilabeteko haur bat eta haurdun dauden bi emakumezko. Somaliarrak dira gehienak. COVID-19aren aurkako neurriek ezarritako protokoloei jarraituz, antigeno testak egin dizkiete denei, eta hamahiruk eman dute positibo. Azken orduetan bakartuta eduki dituzte ontzian.

Aita Mari ontzia joan den otsailaren 12an abiatu zen Adratik (Almeria, Espainia). Ontzia hilaren hasieran zen handik Libiako kostaldera abiatzekoa, baina ezin izan zuen itsasoratu, «ikuskaritza zorrotzak» egin zizkiotelako.


Summary: Baionako prokuradoreak ikerketa hasi du su bidezko suntsiketagatik. 792 hektarea erre ditu Lapurdin asteburuan izandako suteak. Azkainen eta Biriatun bi borda eta etxebizitza bat kiskali dira.

Asteburuan Larhun mendiaren aldean izandako suteen jatorria aztertzeko ikerketa abiatu du Baionako Jerome Bourrier prokuradoreak, su bidezko suntsitzeagatik. Baionako Jendarmeriaren esku utzi dute afera. Bourrieren arabera, suteak jasan dituzten Lapurdiko herrietako auzapezek ez dute oraindik salaketarik jarri, baina Urruñako eta Azkaineko (Lapurdi) herriko etxeek salaketa ezartzeko asmoa dute; datozen egunetan erabakitzekoa dute zer prozedura eginen duten zehazki.

Baionako Philippe Le Moing-Surzur suprefetak baieztatu du guztira 792 hektarea erre zituela suteak. Lau sute berezi dituzte Lapurdin. Biriatu (Lapurdi) eta Urruña artekoa Nafarroatik etorritako txinpartek piztu zutela erran du: sute horrek borda bat kiskali zuen Biriatun, larunbatean. Beste hiru suteak Azkaine eta Ziburuko herrietan gertatu ziren, baina oraindik ez dakite nola piztu ziren. Horietako batengatik arditegi bat eta etxebizitza bat erre ziren, Azkainen. Larunbatean, orotara, 200 bat pertsona sokorritu zituzten suhiltzaileek: horietako 40 bat Ibardingo bentetatik, eta beste 150 bat ibiltari, Larhundik.

Le Moing-Surzurek adierazi du oraingoz Baionako Jendarmeriaren esku dagoela aztertzea ea laborantza suteak egiteko baimen eskaerarik pausatu zen astebururako. Izan ere, mendiko laborantza suteak egiteko, herriko etxearen eta suhiltzaileen baimena lortu behar da. Prefeturak ez du debekurik ezartzen, eguraldiak hala eskatzen ez badu. Halere, larunbatean izandako haize ufadengatik eta larunbat goizean piztutako suteengatik hartu zuen horiek debekatzeko erabakia, larunbat eguerdian. Suhiltzaile eta Urruñako axuanta den Nikolas Regeratek azaldu duenez, ordea, ez zen mendiko laborantza surik iragarririk iragan astebururako. Horrenbestez, «zantzu guztiek adierazten dute gizabanakoak nahitara eragindakoa» izan zela.

Regeratek azaldu du suhiltzaile profesional eta boluntarioak mobilizatu behar izan zituztela asteburuan. Ipar Euskal Herrikoez gain, Landetako eta Pirinio Garaietako langileak etorrarazi zituzten, suhiltzaile taldea suaren handitasunera egokitze aldera. Horiek horrela, suhiltzaileak larunbat goizetik igande gauera arte izan ziren lanean. Izan ere, Regeratek baieztatu du larunbat gauerako sutea ia itzalia zegoela, baina kontrolatzeko zailak ziren hainbat lekutan iraun egin zuela. Gauean haizeak egin zuen lanaren ondorioz, igandean bazen oraindik zer itzalia. Horretarako, laurogei suhiltzaile izan ziren igandean mendiak zaintzen, arratsaldeko zazpiak inguruan sutea itzalitzat eman zuten arte.

Euskal Hirigune Elkargoko hautetsiek egoeraren bilana egiteko prentsaurrekoa eginen dute bihar arratsaldean. Battitta Laborde mendien ardura duen elkargoko hautetsi eta Sarako (Lapurdi) auzapeza, Eneko Aldana Ziburuko auzapeza, Filipe Aramendi Urruñako auzapeza, Solange Demarcq-Egiguren Biriatukoa, eta Jean Louis Fournier Azkainekoa izanen dira bertan.


Summary: Jaurlaritzak diru laguntza gehiago iragarri ditu kulturgileentzat. Iaz 150.000 euro eman zizkien museoei, euskal artisten lanak erosteko. Horri esker, Gasteizko Artiumek, Donostiako Tabakalerak eta Bilboko Arte Ederren Museoak 24 artistaren 42 obra eskuratu dituzte.

Eusko Jaurlaritzak diru laguntza gehiago iragarri ditu kulturgileentzat. Iñigo Urkullu lehendakariak adierazi duenez, Gasteizko Gobernuak 13 milioi euro jarriko ditu sektorearen eskura pandemiak eragindako kalteei aurre egiteko. Zehaztu duenez, Kultura Sailak 23 deialdi aurkeztuko ditu aurki horri lotuta. 1.100.000 euro autonomoentzat, enpresentzat eta erakundeentzat izango dira.

Pasa den urtean 4,5 milioi euro jarri zituen Jaurlaritzak sortzaileei nahiz enpresa txiki eta autonomoei laguntzeko, eta beste 150.000 euro eman zizkien museoei, bizirik dauden euskal artisten lanak erosteko. Horri esker, hain zuzen, Gasteizko Artium museoak, Donostiako Tabakalera zentroak eta Bilboko Arte Ederren Museoak 24 sortzaileren 42 obra eskuratu dituzte. Gaur aurkeztu dute bilduma partekatu hori, Gasteizen, eta bertan izan dira Eusko Jaurlaritzako ordezkariak eta hiru museoetako arduradunak.

Hiru erakundeek elkarrekin kudeatu dute erosketa prozesua, eta iazko bigarren seihilekoan eskuratu zituzten lanak. Hautatutako piezen artean margolanak, eskulturak, bideoak, instalazioak, marrazkiak eta lan grafikoak daude: 34 artelanek eta edizio grafikoko 8 alek osatzen dute funtsa. Obrak Artium museoaren bildumaren parte izango dira aurrerantzean, eta bilduma partekatuak epigrafean katalogatuko dira. Museoan bertan gordeko dira. Lorea Alfaro, Gerardo Armesto, Txaro Arrazola, Gema Intxausti, Maider Lopez, Alex Mendizabal, Ediciones Lataller eta Lucia Onzain artisten obrak dira, besteak beste.

Artelanak aukeratzerakoan hainbat irizpide hartu dituzte kontutan, Jaurlaritzak adierazi duenez: hala nola artistek «interesa» izatea hiru museoen programetan; segmentu eta ibilbide desberdinei arreta ematea; adin guztietako sortzaileak izatea, eta genero aldetik parekoak izatea; lanak oraintsukoak nahiz zaharrak izatea; eta arte sistema osatzen duten galeria eta beste eragile batzuekin ere lan egitea. Modu horretan, museoei ez ezik, sortzaileei eta bestelako eragileei ere lagundu nahi izan diete.

Laguntzak, «lehenbailehen» Lehendakariaren hitzetan, «berritzailea eta ikusgarria» da ekinbidea. «Aurkezten dugun mezenasgo publikoko jarduera hau kulturaren eta artearen aldeko ahalegin kolektiboaren eta determinazioaren adibide bat da», adierazi du. Eta eskerrak eman dizkie hiru museoko arduradunei, krisi garaiotan pandemiaren ondorioak nozitzen ari diren esparruei «leiho bat» zabaltzeagatik.

Halere, koronabirusak eragindako krisiak kultur sektorean uzten ari den arrastoa ikusita, lehendakariak adierazi du Jaurlaritzak «lehenbailehen» zabaldu nahi duela laguntza lerro berria. Erantsi du eskatzaileei «erraztasun gehiago» eman nahi dizkietela laguntzak jaso ahal izateko; azaldu duenez, jaso beharreko kopuruaren hiru laurdenak laguntza esleitzerakoan ordainduko zaizkie.

Urkulluk azpimarratu du Jaurlaritzaren xedea «ahal den guztia» egitea dela, kultur ekoizpena suspertu eta aurrez aurreko jarduerari eutsi ahal izateko, eta antzokiek, museoek, liburutegiek eta artxiboek irekita jarrai dezaten. «Osasun krisiaren eta pandemiaren ondorio ekonomikoak eta sozialak gainditzeko ezinbesteko lanabesa da kulturgintza. Garapen ekonomikoaren eta sozialaren eredu orekatu eta iraunkor bat lortu nahi badugu, nahitaezko bidelagun izan behar ditugu kulturgintza, kultur ondarearen zaintza eta bere zabalkundea», adierazi du.


Summary: Boeingek gomendatu du 777 modeloko 128 hegazkin lurrean uztea. Hiru aire konpainiak utzi egin diote mota horretako airekoak erabiltzeari, larunbatean AEBetan motor batean su hartu zuen zuen hegazkinaren kasua argitu arte. Azken bi urteak beltzak izan dira enpresarentzat.

Ustekabe beldurgarria eduki zuten joan zen larunbatean Denverko aireportutik (AEBetan) aireratu ziren bidaiariek. Boeing 777 hegazkinaren motorretako batek su hartu zuen. Lurrean zeuden asko ere izutu egin zituen gertakariak, motorretako pieza batzuk hiriko hainbat auzotako etxeen artean erori baitziren. Zorionez, pilotuek beste motorra erabili ahal izan zuten hegazkina berriz aireportura eramateko, eta inork ez zuen minik hartu gertaeran. 231 bidaiari zeramatzan hegazkinak, eta horietako batek bideoan hartu zuen sutea.

Konpainiak berak gomendatu du mota horretako motorrak dituzten 777 hegazkin guztiak lurrean uzteko, ezbeharraren arrazoiak argitu arte. Konpainiaren arabera, 128 hegazkin dira denera. AEBetako United Airlines konpainiak eta Japoniako bi hegazkin konpainia nagusiek erabaki dute motor hori daukaten 56 hegazkin ez erabiltzea.

«Ikertzen ari diren bitartean, gomendatzen dugu ez erabiltzeko Pratt & Whitney 4000-112 motordun hegazkinak, lanean ari diren 69, eta gordeta dauden beste 59», adierazi du konpainiak.

Hegazkinaren turbinako pieza bat etxe batzuen ondoan erori zen larunbatean. Broomfield Police Department / H / EFE

Larunbatean bertan beste ezbehar bat eduki zuen Boeingen hegazkin batek, baina Herbehereetan. Masstricheko aireportutik aireratu zen Boeing 747-400 zama hegazkinaren zatiak askatu eta Meerssen herriaren gainera erori ziren. Kalteak sortu zituzten, eta emakume bat zauritu. New Yorkera joateko aireratu zen hegazkinak Pratt & Whitney motorrak zituen, AEBetan hondaturikoa baino modelo txikiago batekoak. Herbehereetako istripuan ere turbinaren palak izan ziren protagonistak. Metalezko puskek autoak eta etxeak kaltetu zituzten.

Boeingen urte beltzak

Hegazkinak eraikitzen dituen AEBetako konpainiarentzat beste kolpe bat da larunbatean gertaturikoa. Izan ere, 2018 eta 2019 urteen artean, bost hilabeteko tartean, bi istripu eduki zituzten enpresaren 737 Max 8 hegazkin modelo berriek. 2018ko urrian 189 pertsona hil ziren mota horretako hegazkin bat itsasora erori zenean, Indonesian. Hurrengo urtean beste bat amildu zen Etiopian, eta beste 157 pertsona hil ziren. Zenbait ikerketaren arabera, hegazkinaren MCAS sistema informatikoak eragin zituen istripuak. Teorian, pilotuei hegazkina gidatzen laguntzeko jarri zituzten sistema horiek. Ikertzaileek uste dutenez, konpainiak ez zituen ongi kalibratu.

Boeingek 2017an sortu zituen modelo berriok, eta horietako 358 hegazkin zebiltzan hegan munduan, aire konpainiek horiek erabiltzeari utzi arte.

Boeingek galera handiak eduki zituen Wall Streeten. Konpainiaren zuzendaritzak espero zuen modelo horiek diru sarreren %33 ekartzea hurrengo bost urteetan. Izan ere, 4.636 hegazkin egiteko eskaera zeukan.

Azkenean, 18 hilabete lurrean egin ondoren, hegazkinak erabiltzea onartu zuten, sistema informatikoak doitu ostean. Edonola ere, konpainiak salaketa askori egin behar izan die aurre auzitegietan.

Horri gehitu behar zaio hegazkingintzaren industria, oro har, krisi handia pairatzen ari dela, koronabirusaren pandemiak aire garraioa asko murriztu baitu azken urtean, mundu osoan.


Summary: LAB: «ELAk uko egin dio autodeterminazioa gauzatzeko, estatuarekin liskartzeari». Eremu pribatuan «patronalarekin ere liskartzeari uko egin dio ELAk», sindikatu abertzalearen arabera. Oso haserre azaldu da lan erreformaren aurkako borrokan, Euskal Herriak, Galiziak eta Kataluniak iaz egindako adierazpenetik «baztertu» duelako ELAk.

LABekin adostutako «beste elkarlan eremu bat» hautsi du ELAk, sindikatu abertzaleak salatu duenez, ohar batez bidez: «Lan erreforma baliogabetzeko ahaleginetik LAB baztertu egin du ELAk; Euskal Herria, Katalunia eta Galiziako lau sindikatu subiranistok joan den urtean eginiko adierazpenaren garapena zapuztu du». Gaur, lan erreforma indargabetzeko ekitaldi bat egin dute ELA, CIG eta CSC sindikatuek, eta mobilizazioetara deitu dute.

Garbiñe Aranburu idazkari nagusi duen sindikatuak azaldu du ez dela erabaki bat besterik gabe; «aitzitik, azken hilabeteotan LAB-ELA elkarlanaren kontrako hainbat erabaki hartu ditu. Bere eredua eta erabakiak inposatu nahi ditu, eta, hori egin ezin duenean, aldebakarreko erabakiak hartzen ditu, edo LAB ekimen batetik kanpo uzten du».

ELAren jokaera hori «ohiko» bilakatzen ari dela dio LABek. Izan ere, sindikatu abertzaleak uste du jokabide horrek euskal langileen interesei kalte egiten diela, elkarlana sendotzearen alde egin behar den honetan. LABen ustez, bi aldagai daude ELAren jarreraren atzean. «Lehena da eremu publikoan eta azpikontratatuan bai, baina eremu pribatuan patronalarekin liskartzeari uko egin dio ELAk». Sindikatu abertzaleak esplikatu du iazko urtarrilaren 30eko greba orokorraren harira, Confebaski eta CENi elkarrekin exijitu ziotela 1.200 euroko gutxieneko soldata, 35 orduko lan astea, emakumeen aurkako soldata arrakalaren ezabaketa eta subrogaziorako bermeak, besteak beste. «Beren ezezkoen aurrean mobilizazio berriak antolatu ordez, Adegirekin eta Confebaskekin elkarlan giroa sustatu du ELAk».

«Confebask eta ELAk harreman onak dituzte»

Elkarlan giro horren adibide batzuk aipatu ditu LABek: Aldi Baterako Erregulazio Espedienteen osagarriak eta Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena, «borrokarik gabe sinatua». Hala, LABek leporatu dio ELAri oso harreman onean dagoela patronalarekin: «Confebasken eta ELAren arteko harreman on hauek baieztatu dituzte erakunde bietako bozeramaileek». Kexu da sindikatu abertzalea, enplegu duinaren aldeko borroka indartzeko bere proposamenak bazter utzi dituelako gehiengo sindikalaren beste hankak. «Urtarrilean, enplegua defendatzeko harresi bat osatzea proposatu genion hala ELAri eta gainontzeko sindikatuei. Baina ELAk uko egin dio behin eta berriro borroka elkarrekin egiteari».

Bi sindikatuen arteko elkarlana baztertzeko, berriz, ELAk zein beste arrazoi izan lezakeen ere esplikatu du LABek: «ELAk uko egin dio Euskal Herriaren autodeterminazio prozesua gauzatzeko beharrezkoa den Estatuarekiko konfrontazio demokratikoa sustatzeari. 2017ko irailean, aldaketa soziala ahalbidetuko duen burujabetza prozesuaren alde egin genuen bi sindikatuok, baina adierazpena plazaratu eta gutxira utzi zuen bertan behera ELAk, koiuntura politikoa desegokia zela argudiatuta. Ordutik koiuntura politikoa aldatu den arren, ez da sumatzen ELAren aldetik adierazpen hartan hartutako konpromisoei heltzeko inolako interesik».

Jarrera hori aspaldikoa dela ere erantsi du LABek. «Zoritxarrez, horrela izan da azken hamarkada honetan: koiuntura politikoak aldatu dira, aldatu direnez, baina ELArentzat, ez da inoiz heldu une egokia autodeterminazio prozesuaren aldeko konpromisoak hartzeko. Are, euskal harremanetarako eta babes sozialerako esparruaren aldarrikapenak gero eta leku gutxiago dauka ELAren diskurtsoan». ELA Madrilera begira dagoela ere gaineratu du Garbiñe Aranburu idazkari nagusi suen sindikatuak, «langileen interesak bertatik defendatuko dituelakoan».

Horregatik, guztiagatik, LABek uste du «ELAk ez duela inolako asmorik egungo marko juridiko-politikoaren mugak gaindituko duen ekimenik sustatzeko». Sindikatu abertzaleak «beharrezkotzat» jo du euskal langileriak eta Euskal Herriak egoera zein den jakitea. «Hala ere, LABek ez du amore emango eta elkarlana garatzeko ahaleginean jarraituko du, posible den eremuetan, bai ELArekin baita bestelako euskal eragile sozial, sindikal eta politikoekin».


Summary: Irango Parlamentuak presidentea zigortzeko eskatu du, IAEArekin egindako akordio batengatik. Diputatuek diote gainbegiratze nuklearrei eusteko ituna «legez kanpokoa» dela. Gobernuak erantzun du adostasunak legedia errespetatzen duela, eta ez diela «kontzesiorik egin» AEBei.

Kontserbadoreen kontrolpean dagoen Irango Parlamentua haserre agertu da berriz ere herrialdeko gobernu erreformistarekin, oraingoan auzi nuklearraren inguruan IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziarekin egindako akordio batengatik. Bi aldeek asteburuan adosturikoaren arabera, erakundearen gainbegiratzeak mantenduko dituzte gehienez hiru hilabetez, baina epe horretan ez da «bisita sorpresarik» izango, itun nuklearreko Protokolo Gehigarriak ahalbidetzen duen bezala. Diputatuentzat, ordea, aldaketa hori ez da nahikoa izan; are, «legez kanpokotzat» jo dute, eta, horregatik, Hassan Rohani Irango presidentea zigortzeko eskatu dute.

Saeed Khatibzadeh Atzerri Ministerioko bozeramaileak azaldu du akordioa «alde bikoa, teknikoa eta behin-behinekoa» dela, eta ez dietela «kontzesiorik egin» AEB Ameriketako Estatu Batuei: «Ganberak onarturikoa errespetatzen du». Joe Bidenek presidentetza hartu aurretik, hari presio egiteko, Irango Parlamentuak programa nuklearra garatzeko lege proposamen bat onartu zuen, itun nuklearrak dioenari kontra eginez; hain justu, lau egun lehenago, Mohsen Fakhrizadeh Irango zientzialari nuklear nagusia hil zuten, ustez Israelek.

Diputatuek adosturikoaren arabera, aurretiaz abisatu gabeko IAEAren gainbegiratzeak bihar amaituko dira, eta nabarmen murriztuko dira, baina Rohaniren gobernuak horiek mantentzeko akordioa egin du erakundeko zuzendari orokor Rafael Grossirekin izandako bilkuran. «Lortu duguna akordio bideragarri bat da, baliagarria ditugun desadostasunak gainditzeko. Egoera salbatzen du, oraingoz», Grossiren ustetan.

Hori bai, Irango Gobernuak kamerek grabatzen dutena ezkutatu ahalko du bere azpiegituretako batzuetan, eta, hortaz, horrek zaildu egingo du IAEAren lana, nahiz eta ikuskatzaile kopuruan ez den aldaketarik egongo; izan ere, Teheranek ez du jakinarazi zein eraikinetan egingo duen hori. Finean, IAEAren zuzendari orokorrak azaldu duenez, «sarrera gutxiago» izango dute, baina, halere, «nahikoa eta beharrezkoa».

Mohammad Baqer Qalibaf parlamentuko presidentea da gobernuaren erabakiaren aurka gogorren hitz egin duten politikarietako bat. Asteburuko itunaren edukia edozein dela ere, Qalibafek berretsi du Protokolo Gehigarria ez dela indarrean egongo bihartik aurrera, eta, hortaz, IAEAko ikuskariak ezingo direla azpiegituretara lehen bezala sartu. Gobernuaren eta diputatuen arteko talka erabatekoa da, azken horiek akordioren azterketa juridikoa eskatu baitute: «Ez dugu onartuko lege urraketa hori», ohartarazi du parlamentuko presidenteak.

Bien bitartean, itun nuklearra kolokan dela, Iranek azpiegiturak eraikitzen jarraitzen du. Azkenaren berri iragan abenduan eman zuten hedabideek, satelite bidezko irudiei esker: berritasuna ipar-ekialdeko Fordow izeneko lur azpiko gunean izan zen, eraikitze lan berriak abiatu baitzituzten han; Teheranek ez zuen eman obra horien berri, eta horrek agerian utzi zuen gobernua akordio nuklearrean finkaturikoa ez errespetatzekotan dela oraindik ere.

Zigorrak kentzea

Islamiar errepublikak hainbatetan esan du AEBek zigor ekonomikoak kentzea dela itun horretara itzultzeko lehen pausoa. Hiru hilabeteko epean halakorik egiten badu, Iranek ezkutaturiko datuak partekatuko ditu IAEArekin, Kazem Gharibabadi Teheranen Nazio Batuen Erakundeko enbaxadoreak Twitter sare sozialean esan duenez: «Hori egiten ez badute, dena ezabatuko dugu».

Bide beretik jo du Khatibzadehk, adierazita akordiora itzultzeko bidea «argia» dela: «Lehenik, [AEBek] itun nuklearreko betebeharrak errespetatu behar dituzte, eta, bigarrenik, tranpak kendu behar dituzte, hau da, zigor ekonomikoak».

Iranek 2015ean sinatu zuen itun nuklearra AEBekin, Txinarekin, Errusiarekin, Erresuma Batuarekin, Frantziarekin, Alemaniarekin eta Europako Batasunarekin. Akordioan, bere plan nuklearra mugatzea onartu zuen Teheranek, nazioarteko zenbait estatuk eta erakundek haren aurkako zigor ekonomikoak bertan behera uztearen truke.

Ituna kolokan utzi zuen 2018ko maiatzean AEBek akordiotik irteteko hartu zuten erabakiak; Donald Trump zen presidente garai hartan. Segidan, Irango ekonomia estu hartu duten zigor ekonomikoak ezarri zizkion Washingtonek Teherani. Horren ondorioz, akordioko konpromisoak progresiboki ez betetzen hasi zen Iran, eta AEBen zigorrak konpentsatzeko, urratsak eskatu zizkien gainerako sinatzaileei.

Itunak beste kolpe latz bat hartu zuen iazko urtarrilean, AEBek Qassem Soleimani Guardia Iraultzaileko jenerala eraso batean hil zutenean.


Daft Punk taldea banatu egin da

Summary: Daft Punk taldea banatu egin da. Bikote paristarrak 'Epilogue' izeneko zortzi minutuko bideo batekin iragarri du albistea. 28 urteko ibilbidea egin dute.

Dance eta pop abesti arrakasatsu andana sortutako bikoteak amaiera eman dio ibilbideari. Epilogue izeneko zortzi minutuko bideo batean zabaldu dute albistea, 2006ko Daft Punk's Electroma filmetik ateratakoa. Kathryn Frazier taldearen publizistak Pitchfork agerkariari baieztatu dio erabakia, baina ez du arrazoirik eman, eta ez du zehaztu musikariek jarraituko ote duten bakoitzak bere aldetik konposatzen, edo ibilbidea burututzat eman duten.

Thomas Bangalter eta Guy-Manuel de Homem-Christo musikariek 1993an sortu zuten taldea, Parisen. Urte hartan, musika elektronikoko festa batean, Soma Quality Recordings diskoetxeko Stuart Macmillan ezagutu zuten, eta maketa bat eman zioten; 1994an, The New Wave izenburuarekin publikatu zuten, eta hori izan zen haien estreinako singlea. 1995eko maiatzean estudiora itzuli ziren, Da Funk kantua grabatzera, gerora lehen diskoan sartuko zutena, eta abestiak arrakasta handia izan zuen. Hiru urte geroago kaleratu zuten diskoa, Homework, dance musikaren «maisulantzat» hartua izan zena. Disko horretan zegoen Aroun The World arrakastatsua ere.

2001ean, Discovery diskoa eman zuten, One More Time edo Harder, Better, Faster, Stronger eta halako kantu arrakastatsuekin, eta robotez mozorroturik aurkeztu zuten; gerora, eszenaratze hori haien bereizgarri bihurtu zen. 2005ean, Human After All argitaratu zuten, baina ez zuten arrakasta handirik izan. Ordea, hurrengo diskoa –eta azkenekoa–, Random Access Memories (2013), oso txalotua izan zen. Lan hartan, Nile Rodgers eta Pharrell Williamsekin kolaboratu zuten, eta hainbat Grammy sari irabazi zituzten.

Harrezkero, ez dute diskorik argitaratu, baina lan eta kolaborazio nabarmenak egin dituzte. Esaterako, 2010ean Tron: legacy filmaren soinu banda grabatu zuten, eta 2013an Kanye Westen Yeezus estudioko seigarren albumaren ekoizpenean parte hartu zuten. 2015ean, Pharrell Williamsen abesti batean kolaboratu zuten, eta 2016an, The Weekenden bi abestitan.

Taldeak pop kulturan utzi duen arrastoa haren abestietatik harago doa; haren nortasunak, estetikak eta estiloak eragin nabarmena izan du beste artista askorengan.


Miren Larrionek dimisioa aurkeztu du

Summary: Miren Larrionek dimisioa aurkeztu du. EH Bilduk ohar baten bidez jakinarazi du koalizioaren kode etikoa urratu duela. Larrion EH Bilduren bozeramailea izan da Gasteizko Udalean.

Miren Larrion EH Bilduko Gasteizko Udalean duen bozeramaileak aurkeztutako dimisioa onartu duela jakinarazi du EH Bilduk ohar batean. Bere eremu pertsonalari lotuta dauden gertakari batzuengatik aurkeztu du dimisioa.

EH Bilduk zabaldu duenez, gertakari horiek ezkerreko subiranismoaren kargu publikoek eta organikoek sinatzen duten kode etikoa urratuko lukete.

Ingeniaritza Industrialeko eta Ingurumen Ingeniaritzako doktorea da Larrion, eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasten du. 2015ean EH Bilduren zerrendaburua izan zen Gasteizko Udalerako hauteskundeetan, eta botoen %19,6 eta sei eserleku lortu zituen. Emaitza bera lortu zuen 2020ko hauteskundeetan ere, boto are gehiago lortuta. 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan Arabako zerrendaburua izan zen.


Summary: Asteburuan izandako istiluen aurka egin dute alderdiek eta erakundeek. Urkulluk kale istiluak gaitzetsi ditu. EH Bilduk eta Podemos-ek istiluak arbuiatu dituzte eta adierazpen askatasunaren auziari heldu diote

Hainbat mobilizazio egin dituzte asteburuan Pablo Hasel kantaria bere abestien letrengatik espetxeratu dutela eta, espetxeratze hori salatzeko eta adierazpen askatasuna defendatzeko. Zenbait tokitan kale istiluak izan dira. Igandean, Bilbon, Moyua plazaren inguruan hainbat manifestarik edukiontziak gurutzatu zituzten eta botilak jaurti zizkieten ertzainei. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «irmo» gaitzetsi ditu istiluak: «Erantzun eraikitzaileak, berritzaileak eta kultura behar dugu bizi dugun krisi egoerari aurre egiteko. Atzo bizi izandako gertaerek islatzen dutenaren justu kontrakoa», Urkulluren arabera. «Giza duintasunaren zentzua iraintzen dute eta suntsitu baino ez dute egiten», bere iritziz. Ildo beretik egin du Juan Maria Aburto Bilboko alkateak ere. Istiluak gaitzestearekin batera, eraso egin zioten argazkilariari babesa igorri dio. Aburtoren ustez,«kontraesan handi bat da adierazpen askatasuna defendatzea eta gero bere lana egiten ari den hedabide bateko profesional bati eraso egitea». Bilboko EH Bilduk ere arbuiatu egin ditu istiluak, «lekuz kanpo daudela» uste du. Eta gaineratu du eztabaida bat dagoela egiteko Espainiako Estatuan: «Bere burua demokratikotzat daukan estatu batek indarrean dituen arauek adierazpen askatasuna mugatzen badute, egokitu egin behar ditu». Halaber Bildur ere babesa agertu dio argazkilariari.

Izan ere, Jose Mari Martinez Deia-ko argazkilaria kolpatu zuten igandean, manifestazioaren amaieran, Bilbon. Martinezen hitzetan, «baketsua eta ondo antolatutako manifestazio» bat egon zen, eta amaieran «lau astakirten edukiontziak erretzen hasi ziren eta irudiak hartzen hasi nintzenean, iraindu eta kolpatu ninduten». Onik dago argazkilaria. Euskal Kazetarien Elkartearen babesa ere jaso du. Adierazpen askatasunaren aurkakotzat jo du elkarteak argazkilariaren kontrako erasoa.

Podemos-Ahal Dugu-k ohar bidez arbuiatu ditu istiluak, eta adierazpen askatasunaren alde egin du. «Babesten ditugu adierazpen askatasunaren alde egiten ari diren mobilizazio guztiak. Hala ere, manifestari batzuek indarkeria erabili izana arbuiatzen dugu, adierazpen askatasuna aldarrikatzearen kontra doalako». Ahal Dugu-k gaineratu du istilu «deitoragarri» horiek erabiltzea Podemosen aurka egiteko: «Ezin da normaltasun demokratikorik egon musikari bat espetxeratzen denean bere abestietan monarkia kritikatzeagatik».

Iruñean larunbatean izan zen adierazpen askatasunaren aldeko manifestazioa, eta amaieran, zenbait manifestarik edukiontziak erre zituzten. Nafarroako Parlamentuak arbuiatu ditu istiluak, baina ez du lortu adostasunik adierazpen bateratu baterako. Navarra Sumak aurkeztu du. Istiluak gaitzestearekin batera, poliziaren lana txalotu eta babesten zuen koalizioaren proposamenak, eta PSNren babesa baino ez du lortu. Iruñeko Udaleko alderdiek ere istiluen kontra egin dute.


Hutsek kondenatu dute berriro

Summary: Hutsek kondenatu dute berriro. Talde gorritxoak galdu egin du Sadarren, Sevillaren aurka. Etxeko taldeak huts larriak egin ditu defentsan, eta eraginkortasunik gabe aritu da erasoan.

Sevillak eten egin du Osasunak zeraman bolada ona. Azken bi partidak irabazi eta gero, gorritxoek galdu egin dute gaur Sadarren: 0-2. Julen Lopetegik entrenatutako taldeak agerian utzi du zergatik dagoen hirugarren postuan Espainiako Ligan: sendo aritu da atzean, eta eraginkor aurrean. Oso bestelako lana egin du etxeko taldeak: huts larriak egin ditu defentsan, eta erasoan, antzu aritu da berriz ere. Ondorioa: Sevillak nagusitasunez irabazi dio.

Indartsu ekin dio Osasunak partidari. Moncayolak izan du lehen aukera hasi eta berehala, baina haren jaurtiketa kanpora joan da. Minutu eskas bat geroago, Oierrek gertu izan du gola, baina zutoinera bota du baloia, buruz. Bizi-bizi ari zen etxeko taldea, Bonoren ate ingurura arriskuz iristen. Baina Sevilla ez da urduri jarri. Baloia lasai mugitu nahi izan du, partidaren erritmoa moteltzeko. Eta helburua lortu du, eta pixkanaka-pixkanaka etxekoei nagusitzen hasi da. Eta izan duen lehen aukeran gola sartu du. Joan Jordanek kornerra jaurti du, eta Diego Carlosek aurrea hartu die David Garciari eta Aridaneri, eta buruz sartu du gola. Gola kolpe gogorra izan da, baina, hala ere, Osasunak ez du amore eman, eta gogoz saiatu da. Baina ez du asmatu ate aurrean.

Atsedenalditik bueltan utzi du erabakita neurketa Lopetegiren taldeak. Lucas Torrok baloia galdu du zelai erdian, Fernandok hartu du, eta haren pasea bikain baliatu du De Jongek 0-2koa sartzeko. 49. minutua zen, eta Sevillak oso bideratua zuen garaipena. Jagoba Arrasatek aldaketak egin ditu, baina alferrik. Bisitariek une oro izan dute kontrolpean neurketa, eta ez dute inongo momentutan arriskuan izan garaipena.

Galdu arren, Osasuna ez dago egoera kezkagarrian. Hamahirugarren postuan dago sailkapenean, jaitsiera postuetatik lau puntura. Baina nahi baino gehiagotan ari da garesti ordaintzen hutsak. Hori konpondu behar du lehenbailehen, berriz ere estu eta larri egon ez nahi badu.


Summary: Gomez Nieto, Lasa eta Zabalaz: «Bi tiro buruan, kaputxarik gabe». Mikel Zabalzaren torturen eta hilketaren kontura Alberto Perotek eta Pedro Gomez Nietok izandako elkarrizketaren bertsio zabalago bat zabaldu du Ahotsa.info-k.

Mikel Zabalzaren torturen eta hilketaren auzian, Alberto Perote CESIDeko koronelaren eta Pedro Gomez-Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketaren grabazioa argitaratu zuen atzo Público egunkariak. Dokumentua Non dago Mikel? Dokumentala egiteko ikerketa lanean zehar eskuratu zuten egileek —Amaia Merino zinemagileak eta Miguel Angel Llamas Pitu Ahotsa.info-ko kazetariak—, eta atzo bertan soka politikoa eragin zuen grabazioaren hedapenak; Geroa Baik eta EH Bilduk Espainiako Gobernuko Barne eta Defentsa ministroen agerraldia eskatu dute, eta ezkerreko subiranistek gaiaz galdetuko diote bihar Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari.

Atzo argitaratutakoa, ordea, elkarrizketa luzeago baten parte da. Horretan, Perotek eta Gomez Nietok hizpide dituzte Joxean Lasaren eta Joxi Zabalaren hilketak ere. Horrela dio elkarrizketak:

Perote: Uste duzu Intxaurrondon hil zitzaiela?

Gomez Nieto: Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Interesatzen zaizu? Gai horretarako hots egin didazu? Hain interesgarria eta hain inportantea al da «Etxearentzat»?

Perote: Izan ere, Zabala eta beste hura hil zituztenean… Zein zen?

Gomez Nieto: Lasa? Hori bi tiro izan ziren buruan.

Perote: Bi tiro?

Gomez Nieto: Bi tiro buruan, kaputxarik gabe.

Perote: Bi tiro eta… Ez kaputxarik ez ezer?

Gomez Nieto: Ez, ez, bi tiro izan ziren.

Perote: Alegia, hil egin zituztela; ez zitzaizkien hil.

Gomez Nieto: Lehenbizi, zuloak eginarazi zizkieten, zuloak eginarazi genizkien.

Perote: Joder!

Pluralaren lehen pertsonan mintzo da Gomez Nieto. Lasa – Zabala auzia zabaldu zenean, auzipetu egin zuten Gomez Nieto, baina, espetxean hiru hilabete igaro ondoren, 1996ko urrian auzipetzea kendu zioten, CESIDen paper sekretu batzuetan oinarrituta zegoelako.

Lasa eta Zabala 1983ko urriaren 15ean desagerrarazi zituzten Baionan. Horien arrastoak Busoten (Alacant, Herrialde Katalanak) 1985ean agertu ziren, baina hamar urte geroago identifikatu zituzten. Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985), berriz, 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Non dago Mikel? filmak kronologikoki kontatzen du Zabalza desagertu zenetik haren gorpua agertu zen arte igaro ziren hogei egunak, eta ostiraletik aurrera egongo da zinema aretoetan ikusgai.


Summary: Ertzaintzak gutxienez bi pertsona atxilotu ditu Tubacexeko langileen protestan. Enpresak 150 langile kaleratu nahi dituela salatzeko, bilkura egin dute beharginek lantegien aurrean, eta poliziak haien kontra jo du. Greba mugagabearen bigarren astean daude langileak.

Aiaraldeko Sortuk zabaldu duenez, gutxienez bi pertsona atxilotu ditu Ertzaintzak gaur goizean, eta beste hainbat identifikatu, Laudion (Araba), Tubacexeko langileen kaleratzeen aurka eginiko protestetan. Enpresak 150 langile kaleratu nahi ditu Amurrion eta Laudion dituen bi lantegietan, Araban; hau da, lantaldearen ia %20. Horrez gain, gainerako langileei aldi baterako erregulazioa ezarri nahi diete.

Greba mugagabea egiten ari dira langileak, eta dagoeneko horren bigarren astean daude. Atzo, enpresaren aurrean «pikete handia» egitera deitu zuten, eta gaur goizaldean jendetza elkartu da Laudion. Langileen buzo gorria bihurtu da gatazkaren ikur, eta horietako dozenaka ikusi dira protestan. Langileak lantegiaren aurreko errepidean eseri dira, ertzainen aurrean. Aiaraldeko Sortuk adierazi duenez, ertzainek esan dute «oldartzeko agindua» dutela. «Langileren bat mehatxatu eta bultzaka ibili dira».

Tirabira horietan gutxienez bi langile atxilotu dituztela adierazi dute.

Aiarako Udalak sostengua eman zien atzo Tubacexeko eta Valvospain enpresetako langileei. Elkarrekin Podemosek atzo adierazi zuen Tubacexeko enpresa batzordearekin elkartu zela, haiei sostengua adierazteko. «Gelditu egin behar ditugu enpresaburuen portaera mota hauek, lanpostuak suntsitzen dituztena, milioiak irabazi arren».

Tubacexek 800 langile baititu Aiaraldea eskualdeko bi fabriketan: TTIn eta Aceralavan. Kaleratzeak justifikatzeko, enpresak argudiatu du eskariak gutxitu zaizkiela, pandemiaren ondorioz. «Egiturazko arazoak» dituela esan du zuzendaritzak, azken sei urteetan gasaren eta petrolioaren sektorean jarduera %50 murriztu delako, eta ez duela espero epe motzean lehengoratuko denik.

Langileen ustez, ordea, krisia «behin-behinekoa» da, pandemiari lotutakoa, eta adierazi dute ez dutela kaleratze bakar bat ere onartuko. Grebaren bigarren astean sartu ziren atzo.


Summary: Larrionek onartu du «akats bat» egin duela. Ertzaintza Larrion ikertzen ari da ustez identitatea ordezteko delitu bat egiteagatik. Banketxe batean besteren nortasun agiri batekin kontu korronte bat irekitzea egozten diote.

El Correo egunkariak jakinarazi duenez, Ertzaintza Miren Larrion ikertzen ari da hark ustez identitatea ordezteko delitu bat egiteagatik. Kazetaren arabera, Larrion banku bateko kontu bat zabaltzen saiatu zen, hurbilekoa ez duen bertze pertsona baten nortasun agiria erabilita. Atzo goizean bertan egon zen deklaratzen EH Bilduko eledun ohia Ertzaintzaren komisarian, eta alderdiak arratsaldean eman zuen haren dimisioaren berri. Euskadi Irratiak baieztatu duenez, dagoeneko jasoa du Larrionek epailearen aurrean azaltzeko zitazioa.

Larrionek gaur azaldu du jazotakoa, Twitter bidez zabaldutako mezu batean. Esan du «akats bat» egin zuela. «Une pertsonal zail batean, hasieratik okerra zen irtenbide bat bilatu nuen: kontu korronte bat ireki dut kide baten txartelarekin, estualdi bat izanez gero, dirua sartzeko». Adierazi du bere alderdikideari arrazoiak azaltzeko asmoa zuela, hark ulertuko zuelakoan.

Larrionen arabera, berea zuen diru kopuru txiki bat sartu zuen «kontu pertsonal» baterako, eta zergatiak aurrerantzean garatuko den prozesu judizialean azalduko dituela esan du. Bestalde, adierazi du ez duela nahi bere hutsegiteak EH Bilduren proiektu politikoari eragitea, ezta Gasteiz herriari ere: «Nire gain hartzen dut ordezkari publiko gisa dudan erantzukizuna, inolako aitzakiarik gabe».

Alderdi subiranistak atzo arratsaldean jakinarazi zuen Miren Larrion Gasteizko Udaleko EH Bilduko bozeramailearen dimisioa. EH Bilduk zabaldutako oharrean zehaztu zuen Larrionek bere eremu pertsonalari lotuta dauden gertakari batzuengatik aurkeztu zuela dimisioa, eta alderdiak onartu egin ziola. EH Bilduk zabaldu zuenez, gertakari horiek ezkerreko subiranismoaren kargudun publikoek eta organikoek sinatzen duten kode etikoa urratuko lukete. BERRIA EH Bildurekin harremanetan jarri da, baina koalizioko iturriek ez dute argibide gehiagorik eman nahi izan, eta Segurtasun Sailak esandakora mugatu dira. EH Bilduk ez du azalpen gehiagorik emateko asmorik, eta gaurko ez du aurreikusi agerraldirik gaiari buruz hitz egiteko.

Radio Euskadik duela gutxi jakinarazi ditu gaiari buruzko xehetasun gehiago: irratiak zabaldu duenez, EH Bilduko beste kide batena da Larrionek ustez banku bateko kontu bat zabaltzeko erabilitako nortasun agiria. Iturri horien arabera, EH Bildun aholkularitza lanetan aritzen da kide hori, eta duela hilabete batzuk salatu zuen diru zorroa galdu zuela.

Ingeniaritza Industrialeko eta Ingurumen Ingeniaritzako doktorea da Larrion, eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasten du. 2015ean EH Bilduren zerrendaburua izan zen Gasteizko Udalerako hauteskundeetan, eta botoen %19,6 eta sei eserleku lortu zituen. Emaitza bera lortu zuen 2020ko hauteskundeetan ere, boto are gehiago lortuta. 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Arabako zerrendaburua izan zen.

EAJk azalpenak eskatu ditu

Andoni Ortuzar EAJren EBBren presidenteak EH Bilduri eskatu dio azal dezala zer gertatu den Miren Larrionekin. Ortuzarrek Radio Euskadin adierazi du «arraroa» dela Larrionekin gertatu dena: «Harritu egiten gaitu gertatutakoak, eta gaiari buruzko argibiderik eta azalpenik ezak. Ez dut espekulatu nahi. Guk Bilduren erasoak pairatu behar izaten ditugu gure afiliatuekin edo kargudun publikoekin zerbait gertatzen denean». Hala, EH Bilduri exijitu dio bete ditzala gutxienez EAJri eskatu ohi dizkion «irizpideen erdiak».

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, berriz, adierazi du abian jarritako ikerketak ondorioztatzen badu Larrionek delitu bat egin duela hark «justiziaren aurrean erantzun beharko duela». Errugabetasun presuntzioa errespetatzeko ere eskatu du. Gauza bera galdegin du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak ere, eta zehaztu ez dutela ikerketaren inguruko xehetasun gehiagorik.


Summary: Jean Grenet Baionako auzapez ohia hil da. Baionako auzapeza izan zen 1993tik 2014 arte, eta Frantziako Legebiltzarreko diputatua 2002tik 2012ra. Gaur goizean zendu da, 81 urterekin.

Jean Grenet Baionako auzapez ohia zendu da, 81 urterekin, eri luzaroan egon eta gero. Henri Grenet Baionako auzapez ohiaren semea, Ipar Euskal Herriko politikagintzako pertsona garrantzitsuetako bat izan da azken hamarkadetan. Baionako auzapeza izan zen 1993tik 2014 arte, eta Frantziako Legebiltzarreko diputatua 2002tik 2012ra. Mugimendu abertzalearen aurkari sutsua, kritika eta polemika andana eragin izan du urteetan zehar. Elkarrizketa egin zion BERRIAk 2018an: «Euskaldunak gaur zurekin izan behar dituzu, koipea eman, baina nik ez dut inoiz horrela funtzionatu»

Kirurgialaria zen ikasketaz, eta aitak sortutako Paulmy klinikan aritu zen lehenbizi. 1989an sartu zen politikan, Baionako herriko hautetsi gisa, Henri Grenet aitarengandik Lapurdiko hiriburuko alkatetza jaso arte, 1995ean. Ordurako 36 urte ziren grenetarrek Baionan agintzen zutela, eta Jeanek 20 hogei urtez eutsi zion aitak emandako aginteari. Guztira, 56 urtez izan da Grenet bat Baionako alkate. 2002. urtean Frantziako Asanbleako diputatu ere izan zen, Pirinio Atlantikoetako 5. barrutian. 2012an, Colette Capdevielle sozialistak kendu zion lekua, legebiltzarreko hauteskundeen bigarren itzulian gailenduta. Alderdi erradikaleko presidenteorde izan zen.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Greneten lehen auzapezordea izan zen hogei urtez. Haren heriotzak «galera handia» eragin duela aipatu du sare sozialetan. «Harro nago haren ondoan egon izanaz, ongizate komunaren bilatzean».

Mugimendu abertzalearekiko harremana

Antieuskalduna izatea egotzi zaio maiz Greneti, euskal aurrizkia zuen ororen kontrako borrokalari sutsua zelakoan boterean zegoelarik. Honela adierazi zion BERRIAri 2018an: «Kasu egin behar da beste lekuetan zer gertatzen den ikusirik; Kataluniari buruz pentsatzen dut, batez ere. Gaztelaniaz baino gehiago katalanez ikasten dutelako dira gaur egungo arazoak. Belaunaldi horiek hizkuntza propioa dute normaltasun osoz. Horrek identifikazio eta aitorpen behar bat sortzen du, independentzia saiakera dakarrena. Geroa ez da Europa federala, ez dut inondik ere sinesten. Kontserbadorea naiz, baina zinez sinesten dut Frantzia hexagonalarentzat frantsesa dela hizkuntza naturala».

Azken urteetan, Euskal Herriko gatazka armatuaren konponbidean urratsak egitearen alde agertu zen. Euskal presoen hurbiltzearen alde agertu zen 2012an, Frantziako Asanblean. «Urrats oso garrantzitsua da, argi uzteko orria itzultzen ari dela, eta erakusteko bi aldeetan dagoela bakea lortzeko nahikeria».

Kritikak eta polemikak

Kritika zein polemika ugari eragin izan ditu Jean Grenetek hogei urteko jardunean. Besteak beste, Baionako zezen plazan izandako zezenketen galera ekonomikoa diru publikoarekin tapatu izana leporatu zioten, baita bere hurbileko Peñak lokal publikoak lortzen lagundu izana ere. 2007an, Ebaki musika elkartea kanporatu zuen haren egoitzatik. Era berean, Baionako festen masifikazioaren erantzule nagusi gisa kontsideratzen da.

2005ean polemika handia sortu zuen Baionako bestetan gertatutako bortxaketen harira egindako adierazpenengatik. «Goizeko hiruretan gainekoa kenduta eta tangarekin dantza egitean errazago gertatzen dira bortxaketak», erran zuen. Mugimendu feministak barkamena eskatzeko eskatu zion. Honela azaldu zituen adierazpen haiek 2018an: «Uste dut edozein gizarte eredutan izan direla harrapariak, eta beti existituko direla. [...] Guraso banintz, eta alaba nerabe bat banu, janzkera batzuk ez nituzke aholkatuko».


Summary: 'Perseverance' nola marteratu zen, bideo ikusgarri batean. NASAk argitaratu egin du 'Perseverance' ibilgailua Marteren azalera eramateko azken minutuen bideoa, gailuaren kamerek harturiko irudiekin eginikoa. Lehen aldiz jaso da planeta gorrian eginiko lurreratze bat bideoan.

NASA AEBetako Espazio Agentziak inoiz ikusi gabeko bideo bat argitaratu du. Horretan, gertatu ahala eta kalitate handiz ikusten dira Perseverance ibilgailua Marteren azalera eramateko prozesuaren azken minutuak. Gailuaren kamerek harturiko irudiak dira.

Jaitsieraren urrats guztiak ikusten dira: jausgailua nola zabaltzen den, Marteren atmosferan abiada handiz sartzeak sortzen duen bero handitik ibilgailua babesteko pieza nola askatzen den, nabigazio sistema automatikoak zer mugimendu egiten dituen lurreratzeko leku egoki bat bilatzeko eta gailua hara eramateko... Eta, azkenean, motorrak nola pizten diren, gailua geldotzeko, eta ibilgailua kable sistema batekin zein leun jaisten den, Marteren azalean uzteko.

Otsailaren 18an heldu zen ibilgailua planeta gorrira. Hura zeraman espaziontzia orduko 19.500 kilometroko abiaduran iritsi zen Marteko atmosferara; atmosferan sartzean, 1.300 gradu inguruko tenperatura jasan behar izan zuen. Azkenean, orduko 2,7 kilometroko abiaduran lur hartu zuen.

Gailuak eginiko lehenengo argazkia heldu eta minutu gutxira ikusi ahal izan zen, baina bideoa bidaltzeko askoz denbora gehiago behar izan du, askoz datu gehiagorako transmititu behar direlako bideo bat osatzeko. Martetik bidaltzen duen informazio unitate bakoitzak 11 minutu eta 22 segundo behar ditu Lurrera iristeko.

Gailuak Marte ikertuko du datozen hilabeteetan; besteak beste, han inoiz bizia egon ote den.


Summary: Korrikaren galerari aurre egiteko, diru ekarpenak jasotzeko kanpaina bat abiatu du AEK-k. Martxoaren 28rako gutxienez 45 ekitaldi antolatuko ditu euskaltegien sareak.

2021. urteak Korrikarena izan behar zuen, baina iazko urrian aurreratu zuten urtebete atzeratuko zela euskararen aldeko ekitaldia. Baina Korrika ez da euskara sustatzeko ekinbidea soilik, AEKrentzako finantza iturri ere bada, eta aurten ekarpen hori gabe geratzea kolpe itzela izango zela esan zion Asier Amondo Korrikaren koordinatzaileak BERRIAri. Galera horri aurre egiteko, herritarren diru ekarpenak jasotzeko kanpaina bat abiatu du euskaltegien sareak: Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! leloa izango du kanpainak, eta dagoeneko ekarpenak egiteko aukera dago.

Horrez gain, AEK-k 45 herritan ekitaldi zenbait antolatu ditu martxoaren 28rako. Korrika egun horretan amaituko zen, pandemiak atzerapen horretan eragin izan ez balu. Oraindik ez dute argitu zein motatako ekitaldiak izango diren horiek, eta saio gehiago ere izan daitezkeela ere esan du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak. Martxo erdialdean zehaztuko dituzte ekitaldi horiek non egingo diren eta nolakoak izango diren. Hala ere, zehaztu du unean uneko osasun egoerara egokitutakoak izango direla. «Xumeak izango dira, eta ezingo dugu nahiko genukeen jende kopurua bildu». Baina Korrikaren hutsunea, nolabait estaliko dute ekitaldi horiek.

Azkenik, Euskal Herriko hiru administrazioei ere gutun bana bidaliko die AEK-k apirilean. Duela 55 urte Rikardo Arregik Euskaltzaindiari helarazi zion gutunaren oinarria gogoratu du Iribarrenek. Orduko hartan, helduen alfabetatzearen eta euskalduntzearen garrantziaz ohartarazi zion Arregik akademiari, eta arlo hori sustatzeko premia nabarmendu. Gutun hori ardatz hartuta, hiru erakundeei gogoraraziko die AEK-k euskalduntze prozesuaren normalizazioan urratsak egiteko garaia dela. Iribarrenek ez du aurreratu nahi izan zein izango den gutun horren edukia, baina oinarri hori izango duela esan du.

AEK-ren funtzionamendurako diru ekarpena

Pandemiak arlo guztietan izan du bere eragina, baita AEKn ere. Euskaltegien sareak, bere egunerokoan aurrera egin ahal izateko, banku finantzabide bat eskatu behar izan du. Hau da, ikasturteari aurre egiteko zorpetu egin behar izan dute. Korrikak eskaini ohi dien diru iturria izango ez dutenez, erabaki dute herritarrei ekarpenak eskatzea. «Jasotzen ditugun diru laguntzak ez dira nahikoak».


Summary: Arma industriak sortzen du munduko CO2 isurketen %6. Arma industriak eragindako isurketa horien %67 munduko 23 potentzia nagusiek eragindakoak dira. Klima aldaketak migrazioan duen eraginaz ohartarazi du Bakearen Aldeko Ikerketa Zentroak egindako ikerketa batek.

Munduko CO2 isurketen %6 arma industriak sortutakoak dira. Hala ondorioztatu du Bakearen Aldeko Ikerketa Zentroak arma sektorearen eta klima aldaketaren loturen inguruan egindako ikerketa batek. Arma industriak sortzen duen CO2aren %67, berriz, munduko 23 arma potentziarik garrantzitsuenek bakarrik sortzen dute.

Datu argigarri gehiago ere ekarri ditu ikerketak: 23 herrialde horiek munduko biztanleriaren % 35a bakarrik ordezkatzen dute, baina munduko gastu militarren %82 sortzen dute. Gainera, herrialde horiek dira munduko arma esportatzaile nagusiak: mundu osoko armen %97 igarotzen da haien eskuetatik.

Armak egiteak ez ezik, ordea, bertzelako mugimendu batzuek ere sortzen dute CO2aren zati handi bat: bertzeak bertze, armen energia gastuak, garraioen mobilizazioak, armek sortzen duten hondakin toxikoen kopuruak, eta gerrak suntsitutako azpiegiturak berregiteko egin beharreko lanek. Egun, CO2aren %6a dagokio arma industriari, sektorea garatu ahala, ordea, kopuru hori oraindik eta gehiago haziko dela aurreikusten du ikerketak. Izan ere, klima aldaketaren ondorioek herrialdeek gastu militarrean duten igoera justifikatzeko balio du, ikerketaren arabera.

Ipar hemisferioan daude munduko arma potentzia nagusiak. Eta hegoaldeko herrialdeetako gobernuei ez ezik, bertzelako miliziei ere saltzen dizkiete armak. Hain zuzen, munduko hegoaldean dauden herrialdeek pairatzen dituzte arma horien kalteak. Klima aldaketarekin ere badu lotura horrek; baliabide naturalen galerak, izan ere, horiek lortzeko borrokak eta gerrak eragiten ditu. Ez da kasualitatea klima aldaketa gehien pairatzeko arriskua duten hamaika herrialdeetan gatazka armatuak egotea: Somalian, Afrika Erdialdeko Errepublikan, Hego Sudanen, Afganistanen, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Txaden, Yemenen, Nigerren, Burundin, Kamerunen eta Burkina Fason.

Klima aldaketa eta migrazioa

Ingurumen arazoen militarizazioa klima aldaketarekin lotutako migrazio mugimenduen hazkundean ere antzeman daiteke. Egun, gero eta gehiago dira klima aldaketak eragindako kalteak direla medio beren herrialdeak uztea erabakitzen dutenak. 2050erako, horiek 200 milioitik gora izango direla aurreikusten du ikerketak. Argitalpenaren arabera, urteko gastu militarraren %10arekin – 0,18 bilioi dolar – klima aldaketarekiko hamaika herrialde ahulenek azpiegiturak garatu ditzakete klima aldaketak sortzen dituen muturreko baldintza meteorologikoen aitzinean babesteko.

Klimaren aldaketek eragindako urritasunak errefuxiatu berrien agerpena erraztu du, eta, herrialdeetatik irtetean, militarrek itxitako mugekin egiten dute topo. Txostenak, erraterako, zehazten du AEBen eta Mexikoren artean dagoen harresiak eragotzi egiten duela lehorteetan kaltetutako Erdialdeko Amerikako migratzaile askok iparralderako ibilbideak amaitzea.

Txostenak ondorio argia utzi du: pertsonen segurtasuna ezin izango da bermatu militarizazioak markatutako klima eraldaketaren testuinguruan. Ikertzaileen arabera, larrialdi egoera horren konponbideak «harrera eta zaintza politikak» dira, eta ez armen erabilera.


Summary: 485 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak astelehenean egindako testen %4,4k eman dute positibo. 154 pertsona daude Hegoaldeko ZIUetan; azken hilabeteko gutxien.

Birusaren transmisioari buruzko informazioa eguneratu dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak: jakinarazi dutenez, atzo 485 positibo atzeman ziren Hego Euskal Herrian egindako testetan. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 10.891 proba egin zituzten astelehenean; beraz, %4,4 da positiboen ehunekoa. Bezperan, berriz, 360 kasu atzeman ziren. Dena dela, nabarmen txikiagoa izan zen egunean egindako proba kopurua: 7.737.

Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian zenbatu dute positibo gehien, beste behin. Zehazki, 265 kasu izan dira herrialde horretan. Bestalde, Gipuzkoan 106 kasu izan dira; Araban, 57; eta Nafarroan, 57. Foru erkidegoan, azken asteko datuei so, egonkortzea nabaritu daiteke egun bakarrean detektatutako positiboen zenbatekoan; izan ere, azken bi asteetan eguneko positiboek ez dute inoiz gainditu 100 kasuren langa.

Gainera, ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo 48 pertsona ospitaleratu zituzten gaitzaren sintomak larriagotuta Hego Euskal Herrian. Halaber, oraintxe bertan 436 lagun daude erietxeetako gela arruntetan, bezperan baino 38 gutxiago. Gainera, azken datuen arabera, 154 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan; hain zuzen, urtarrilaren 25az geroztik erregistratu den daturik apalena da.


Summary: Subiranistek eskatu dute «guztiz» argitu dadila O-23an gertatutakoa. 1981eko estatu-kolpe saiakera gogoratzeko asmoz Espainiako Kongresuan egin duten ekitaldi instituzionala kritikatu dute EH Bilduk, ERCk, JxCk, CUPek, PDeCATek eta BNGk.

Indar independentistei iruditzen zaie 1981eko otsailaren 23ko estatu-kolpe saiakera «estatu operazio bat» izan zela, eta helburu zuela «78ko erregimena indartzea». Horregatik, besteak beste, O-23a gogoratzeko asmoz Espainiako Kongresuan gaur egindako ekitaldi instituzionala kritikatu dute. EH Bilduk, ERC Esquerra Republicanak, JxC Junts per Cartalunyak, CUPek, PDeCATek eta BNGk agerraldi bateratua egin dute Kongresuko prentsa aretoan, eta salatu 78ko erregimena «giltzarrapo bat» dela «aurrerapauso demokratikoak» emateko orduan. EAJk ez du parte hartu ekitaldi instituzionalean, eta ez du bat egin subiranisten adierazpenarekin.

Subiranistek eskatu dute «guztiz» argitu dadila zer gertatu zen duela 40 urte, «egia ofizialetik haratago». Iruditzen zaie orduan gertatutakoak sendotu egin zuela «gaizki 'trantsizio demokratiko' deiturikoa», eta Espainiako errege zena —Juan Carlos Borboikoa egungo errege emeritua, Espainiatik alde eginda dagoena— eta armada izan zirela kolpe saiakera hura «babestu» zutenak. Hain zuzen, Felipe VI.a Espainiako erregea mintzatu da gaur Kongresuko hemizikloan.

Independentistek uste dute «zutabe antidemokratikoak» jarrita jaiotzen direla «errepresioa, berdintasunik eza, injustizia, ustelkeria edo askatasunen murrizketak». Nabarmendu dute horiek indarrean jarraitzen dutela egun ere. Mertxe Aizpuruak (EH Bildu) euskaraz irakurri ditu manifestuaren pasarteetako batzuk, eta azpimarratu du «faltsukeria» dariola Kongresuak efemeridea «ospatzeko» aukeratutako moldeari. «Saldu nahi digute Espainiako Estatuaren demokraziaren garaipen baten gisara, baina ez da horrela izan». Koalizio independentistaren eledunaren esanetan, gaurko eguna egokia izango litzateke zenbait dokumentu «desklasifikatzeko» eta 1981eko otsailaren 23an zer gertatu zen jakiteko. «Herritarrei zor zaien zerbait da».

EH Bildukoaren hitzetan, independentistek eta subiranistek «askatasuna, berdintasuna eta demokrazia» aldarrikatzen dituzte, hau da, «balio errepublikazaleak», horien bidez «benetako demokratizazioa» lortzeko, eta «eskubideak eta askatasunak eta pluraltasun sozial eta nazionala errespetatzeko».

Baina dokumentua sinatu duten indarrek uste dute, Aizpuruaren arabera, «normaltasun demokratikorik» ez dela egongo, eta Espainiako Estatua ezingo dela «erabateko demokrazia» bat kontsideratu, «Espainiako Estatuak duela 40 urteko estamentu politiko, judizial, polizial eta monarkikoekin jarraitzen badu, autodeterminazio eskubidea aitortzen ez bada, eta jarraitzen badugu preso politikoez, erbesteratuez eta errepresioaz hitz egiten».

Manifestua sinatu duten talde parlamentarioetako bozeramaile guztiek hartu dute hitza, eta, esaterako, Jaume Alonso-Cuevillasek (JxC) esan du «inpunitatea» nagusi den estatu batean «harrigarria» ez dela «gardentasun gabezia» egotea.

EAJren iritzia

EAJk ez du parte hartu Espainiako Kongresuak antolatutako ekitaldi ofizialean, uste baitu ez zuela «edukirik» eta «artifiziala» dela. Hori adierazi du Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak, gaur, Radio Euskadin egin dioten elkarrizketa batean. Gogoratu du 40 urte pasatu direla estatu-kolpe saiakeratik eta «%100» ez dela argitu zer gertatu zen. «Abagunea kontuan hartuta, batzuen zein besteen irudia garbitzeko ekitaldi bat dirudi».

Aitor Esteban jeltzaleen Kongresuko bozeramaileak prentsa agerraldia egin du Madrilen, eta azaldu oraindik ez direla ezagutarazi O-23an gertatutakoaren «detaileak». «Ez da aldatu nahi Sekretu Ofizialen Legea, eta garai hartako dokumentazioaren gainean dagoen estalkia ez altxatu nahi». Esan zuen, bide batez, talde parlamentarioekin hitz egin gabe antolatu dutela Kongresuko ekitaldia.

Kazetariek galdetu diote Estebani ea EAJk zergatik ez duen bat egin alderdi subiranistek izenpetutako manifestuarekin. «Gu ez gara identifikatzen agirian erabiltzen den hizkerarekin, ezta egiten diren zenbait baieztapenekin ere», erantzun du.


Summary: Georgiako oposizioko burua atxilotu du hango Poliziak. Georgiako epaitegiek joan den astean eman zuten Nikanor Melia Mugimendu Nazional Batuaren burua atxilotzeko agindua, 2019ko ekaineko istilu batzuekin lotuta. Beste 21 lagun ere atxilotu dituzte, atxiloketa oztopatzen saiatzeagatik.

Atxilotu dute Nikanor Melia, Georgiako Mugimendu Nazional Batuaren burua. Epaitegiek joan den astean eman zuten hura atxilotzeko agindua, eta erabakiak eragin nabarmena izan du herrialdeko politikan: Melia atxilotuko zutela jakin zenean, Giorgi Gakharia Georgiako lehen ministroak dimisioa eman zuen. Gaur, Meliaz gain, Mugimendu Nazional Batuaren egoitzan beste 21 lagun atxilotu ditu Poliziak, haren atxiloketa oztopatzen saiatzeagatik. Alderdiko kideak eta ekintzaileak dira gehienak.

Melia 2019ko ekaineko istilu batzuengatik atxilotu dute. Errusiaren ordezkaritza batek Tiflisera egin zuen bisita batek protestak piztu zituen; 200 lagun baino gehiago zauritu zituzten, eta Irakli Kobajidze presidentearen dimisioa ekarri zuen krisi hark. Protesta horien auzian 10.000 euroko bermea eskatu zuten Meliarentzat, eta ordaindu ez duelako atxilotu dute. Bederatzi urteko kartzela zigorra eskatzen dute harentzat.

Gakhariaren dimisioaren ostean, epaitegiek emandako atxiloketa agindua bertan behera utzi zuen Georgiako Barne ministroak. Atzo, ordea, gobernu berria eratu duen Amets Georgiarra alderdiak berriz ere martxan jarri zuen atxilotzeko prozesua. Azkenean, gaur, alderdiaren egoitzan sartu da Georgiako Polizia. Agenteek negar gasak jaurti dituzte eraikinaren kanpoaldean.

Dimisioa eta gobernu berria

Dimisioa aurkeztu zuenean, Gakhariak argudiatu zuen bere gobernuan ez zuela lortu denek elkar ulertzea: «Espero dut pauso honek gure espazio politikoan zatiketa murrizten laguntzea, uste baitut zatiketa eta liskarra direla gure herriak eta garapen ekonomikoak dituzten arriskurik handienak». Gehitu zuen oposizioburuak ez zuela inoiz legea errespetatu eta protesta horietan parlamentuan sartzera deitu zituela herritarrak, baina gaineratu zuen atxiloketak arriskuak dituela eta krisi ekonomikoaren eta pandemiaren kudeaketa zailtzen duela.

Georgiako Parlamentuak atzo onartu zuen Amets Georgiarra alderdiaren gobernu berria, lehengoaren antzekoa. Irakli Garibashvili da lehen ministro berria, eta 11 ministeriotatik bederatzitan pertsona bera da oraindik ministro. Meliaren alderdiak boikota egin zuen, eta ez zuen bozketan parte hartu.

AEBetako enbaxadak gogor kritikatu du Georgiaren jokabidea, eta gaitzetsi egin du AEBek eta nazioarteko hainbat herrialdek egindako «elkarrizketarako deia» baztertu izana: «Georgiak, gaur, atzerapauso bat eman du demokrazia indartsu bat bilakatzeko bidean».


Summary: Jaurlaritzak 25 txertaketa eremu jarriko ditu 100 urtetik gorakoak txertatzeko. BIhar hasiko dira 100 urtetik gorakoak txertatzen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. 25 txertaketa eremuez gain, herrialde bakoitzean autotik atera gabe txertatu ahal izateko eremu bat jarriko dute.

Txertaketa planeko bosgarren taldea txertatzen hasiko da bihar Eusko Jaurlaritza. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 100 urtetik gorako biztanleriak asteazkenetik aurrera izango du txertatzeko txanda. Prozesua«era mailakatuan» egiteko asmoa duela azaldu du Jaurlaritzak, eta, horretarako, 25 txertaketa eremu prestatu dituzte hiru herrialdeetan. Horrez gain, lurralde bakoitzean autotik atera gabe txertatzeko eremu bat prestatuko dute. Dena den, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak adierazi duenez, beharrizanen arabera, eremu horiek gehitu egingo dira.

Txertaketa fase berriaren nondik norakoak izan ditu hizketagai Sagarduik. «Osakidetzak deituko die eta esango die non jarriko dieten txertoa», azaldu du. Azpimarratu du «hobe» dela txertaketarako prestatutako eremuan txertatzen badira, eta mugitzeko modurik ez badute, etxera joango zaizkie. Dena den, herrialde bakoitzean autotik atera gabe txertatu ahal izateko eremuak prestatuko dituzte, eta, hori «eraginkorra» bada, eremu gehiago jartzea aurreikusi dutela gehitu du. Donostiako ospitalea, Gasteizko Santiago ospitalea eta Mungiako (Bizkaia) osasun zentroa izango dira autoan txertatzeko hiru eremuak.

Adinekoen txertaketarekin batera, arlo soziosanitarioko eta Osakidetzako langileen bigarren dosiak banatzeko asmoa adierazi du Sagarduik. Haren esanetan, Osakidetzako lehen lerroko langileak jada txertatuta daude, eta profesionalen «herenak baino gehiagok» immunitatea lortu dute. Aurrera begira, osasungintza pribatuko lehen lerroko langileak eta ertzainak, suhiltzaileak eta bestelako oinarrizko langileak txertatzen jarraitzeko helburua dutela gehitu du.


Summary: Aurrez aurre zein 'online' ikusi ahal izango da aurten Zinegoak jaialdia. Besteak beste, genero identitatea, amatasun lesbikoa eta talde zaintza jorratuko dituzte Gay-Lesbo-Trans Zinemaren eta Arte Eszenikoen Bilboko 18. Jaialdi Nazioartekoan. Lekeitio ere egoitza ofiziala izango da lehen aldiz, eta, ondoren, 40 udalerritara hedatuko da festibala.

«Antolatu ahal izatea da aurten arrakasta». Jaialdi batek behar duen hilabeteetako lanaz gain, egoerak eragindako «ezjakintasunari» egin behar izan diote aurre aurten Zinegoak jaialdiko antolatzaileek, Pau Guillen zuzendariak azpimarratu duenez. Neurrien ezarpenak eta gogortu zitezkeelako mehatxuak izan dituzte bidelagun 18. jaialdia prestatzeko prozesuan, baina, azkenik, datorren astelehenean emango diote hasiera Bilboko gaylesbitrans nazioarteko zinema eta arte eszenikoen festibalari. Martxoaren 14ra bitarte hamazortzi film luze eta film laburreko sei ziklo emango dituzte, beste egitasmo batzuen artean, eta horiek guztien lehenengo emanaldia aurrez aurre ikusi ahal izango da. Ondoren, piezok online ikusteko tartea zabalduko dute Filmin plataformaren bidez. Martxoaren 5etik aurrera, hiru film sareratuko dituzte egunero, eta 72 orduz baino ez dira ikusgai egongo, «jaialdi bateko tentsioa Filminera ere eramateko», zuzendariak adierazi duenez.

Egoera gorabeheratsua izan arren, «argi» zuten aurrez aurrekotasunari eutsi beharra ziotela, Julen Nafarrate prentsa arduradunak nabarmendu duenez. «Urte hauetan guztietan lagundu gaituen publikoarengatik, batez ere», zehaztu du Guillenek, eta, kultur agente diren heinean, «aurrez aurre egingo den itxaropenarekiko erantzukizuna» ere baitutelako. Hala, ahalik eta agerikoen egin dute seta hori, leloan islatu baitute: Zalantza izpirik gabe. Baina, era berean, esaldiak Zinegoaken aurtengo zutabeetako bati ere egiten dio erreferentzia, zuzendariaren hitzetan: «Oraingo belaunaldiek erreferentzia eta tresna gehiago dituzte pertsona gisa eraikitzeko. Programazioaren zati handi batek horretaz dihardu: euren buruak beste tresna batzuekin eraikitzen ari diren gazteez». Prozesu berean murgilduta dauden LGTB+ pertsona helduagoez ere mintzo dira aurtengo filmetako hainbat. «Osorik sentitu ez diren bizitza baten ondoren, gizarteak ez dielako garatzen utzi», zehaztu du zuzendariak.

Genero identitatearen eraikuntzaz gain, badira programazioan pisu nabarmena hartu duten beste gai batzuk ere. Esaterako, amatasun lesbikoa jorratuko da «kopuru handiago batean», zuzendariak azaldu duenez. Honen adibide dira, besteak beste, Her Mothers edo Maes do Derick dokumentalak. Hungariako eta Brasilgo istorioak kontatzen dituzte, hurrenez hurren: batak ama bikote batez dihardu, eta besteak, berriz, talde zaintza egiten duten lau andre ditu protagonista. Batean zein bestean, «aurkako ingurune» bati aurre egin beharko diote emakumeek, Guillenek azpimarratu duenez.

DOK —dokumentalak— sail ofizialaren parte da Her Mothers. Beste bi sail ofizialek osatzen dute jaialdia: FIK —fikzioa— eta KRAK—narratiba berriak—. Hamazortzi ekoizpen daude banatuta hiru arlo horietan, eta horietako bederatzi lehenbiziko obrak dira. Zuzendariak nabarmendu duenez, «gehienak emakumeak zuzendurikoak dira». Bilboko Azkuna zentroko Golem zinema aretoetan ikusi ahal izango dira jaialdiaren lehenengo astean. Bestalde, Bilboko Bilborock-ek film laburrak hartuko ditu, doako sarrerarekin. Haurtzaroari eta nerabezaroari, emakumeek zuzendutako lanei eta euskal zuzendarien obrei eskainitako urteroko zikloez gain, adineko LGTB+ pertsonen bizitzen inguruko zikloa ere berreskuratuko dute, eta bi berri izango dituzte: Erresilientziak eta Drag Life. Guztira, 30 film labur emango dituzte.

Maes do Derick, aldiz, Brasil transbertsala ziklo berezian emango duten filmetako bat da. Bolsonaroren Brasilen bizi diren trans pertsonen egoeraz ari diren lanak biltzen ditu zikloak, eta Bilbo Arte izango du egoitza. Bertan emango da, halaber, Zinegoak 2021 Ohorezko saridun Sebastien Lifshitzen atzera begirakoa. Nahiz eta jaialdia ofizialki datorren astean hasi, ostiraletik igandera hainbat ikus-entzunezko ikusteko aukera egongo da Bilboko Guggenheim museoan.

Publiko zabal batentzat

Jaialdiaren egoitza ofiziala Bilbo den arren, lehen ediziotik egin izan dute handik harago eramateko saiakerak. Bilboko programazioa bukatuta, lau udalerritatik erakutsi zituzten Zinegoakeko edukiak lehen edizioan, eta, hamazortzigarrenean, 40 izango dira dagoeneko jomugak. Aurten, ordea, bigarren egoitza ofiziala izango du jaialdiak: Lekeitio (Bizkaia). Hiru egunez, Bilboko eduki berak emango dira han, eta, proiekzioak bukatutakoan, zuzendariei galderak egiteko aukera izango dute bertaratutakoek. Hedapenean «urrats bat gehiago» dela adierazi du Nafarratek: «Asmoa genuen Bilbotik kanpo egoitza izateko, ez soilik hedapena».

Urteen poderioz, Bilbotik kanpoko ikusleak egonkor bihurtu zaizkie, baina hazkundea ez da soilik geografikoa izan, zuzendariak azaldu duenez. Izan ere, jaialdiaren ardatza LGTB+ pertsonen bizipenak izan arren, dagoeneko «espazio komuna» sortzea lortu dutela dio Guillenek, «geroz eta publiko orokor gehiago» baitute. «Arrakasta» da hori, zuzendariaren iritziz. «Sexu aniztasunak gizarteko jende guztia zeharkatzen du, ez da soilik LGTB+ kolektiboaren kontua».