EGUNEROKOA ESKUEKIN EDERTZEA

Summary: EGUNEROKOA ESKUEKIN EDERTZEA. Txinparta baino gehiago, lana. Ane Garciak eta Jabier Muguruzak «artisautzat» dituzte beren buruak, eta ez «sortzailetzat». Muguruzak bizitza osoa eman du zoru labainkor horretan lanean, eta Garcia ere orekaren atzetik dabil duela urte batzuetatik. «Jendeari banan-banan» hitz egin nahi diote beren jardunean.

Elkarrekin igo dira agertokira Ane Garcia eta Jabier Muguruza, ez aurreneko aldiz. Elkarren ondotik abestu zuten, orain 11 urte, Lurra taldeak eta Muguruzak Elgetan (Gipuzkoa) emandako kontzertu batean —esan liteke egun hartan ezagutu zutela elkar benetan—; baita orain ia lau urte ere, Bilbon, Iñigo Muguruza hil berriaren omenaldian. Jabier Muguruzak gogoan du anaiak Garciarekin Lurra sortu zueneko garaia: «Komentatzen zen: 'Iñigok orain jarri du kantari neska oso gazte bat'. Iñigoren gauzak. Ez dut esaten ongi egiten ez zenuenik, ondo egiten zenuen, baina bitxia zen». Garciak 17 urte zituen. «Gerora hartu dut horren kontzientzia: zer gaztea nintzen hor egoteko».

Irungo (Gipuzkoa) Amaia antzokiko agertokira igo dira, ez aurreneko aldiz. Han egin zuen jendaurreko lehen emanaldia Garciak, dantza ikasle zela; eta orain arteko azken-aurreko kontzertua Muguruzak, duela hiru urte. Noiz gogoratzen duzue Iñigo Muguruza? ANE GARCIA: Bera izan da nire bizitza gehien aldatu duen pertsonetako bat, hartu ninduelako oso gazte, eta erakutsi zidalako bide posible bat izan zitekeela musika egitea. Lehenago ez nuen pentsatu hori aukera bat zenik, ezta nik zer esan banuenik ere. Orduan, musika egiten dudanean, eta bereziki gitarra jotzen ari banaiz, berekin gogoratzen naiz. Eta, noski, bere kantak entzuten ditudanean ere bai.

JABIER MUGURUZA: Nik ere askotan gogoratzen dut. Hemen gure azken aurreko kontzertua egin genuenean, Geltokiak izarretara aurkezten, bera ja ez zegoen, hilabete batzuk lehenago joan zen. Baina aurrekoan, Hondarribian [Gipuzkoa], bai. Uneren batean, urarekin ez dakit zer komentario egin nuen, eta: «Ura behar duzu?». Kontzertu erdian, altxatu, eta ur bila joan zen ondoko tabernara. Uste dut pixka bat erretratatzen duela horrek ere. Ez zegoen batere jainkotua; kontrakoa. GARCIA: Horregatik izango da errazagoa gogoratzea momentu arruntetan. MUGURUZA: Hemengo kontzertuan, aipatu nuen. Ari nintzen aurkezten nire anaien kantaren bertsioa, eta esan nuen: «Zer gauzak dituen bizitzak. Hemen izango bazina kanta aukeratu, eta, handik gutxira, kanta entzun gabe joan zen». Oso hunkigarria izan zen. Karmele Jaiok hari eskaini zion Aitaren etxea: «Iñigo Muguruzari. Gizon berri guztiei». Nola irudikatzen dituzue gizon berriak? GARCIA: Uste dut Iñigok bazituela gizon berri baten ezaugarritzat uler daitezkeen ezaugarri batzuk —eta hau nire interpretazioa da, beti ulertu behar dugu norberak daukala pertsona baten irudi konkretu bat—. Zuk esan duzu: neska oso gazte bat jarri zuen abesten bere talde berrian. Hori modu askotan egin daiteke.

Ane Garcia. Jagoba Manterola, FOKU

MUGURUZA: Arrazoi duzu.

GARCIA: Ni ez nintzen inoiz sentitu paternalizatuta, adibidez. Nahiz eta dena neukan ikasteko. Iruditzen zait keinu eskuzabal bat izan zela. Grazia egiten dit, zeren Iñigo jende askok idolatratzen du Kortaturen eta Negu Gorriak-en garaietatik, eta garai haiek eta musika hori lotzen ditut maskulinitate eredu jakin batekin, gaur egun oraindik ere erreproduzitzen dena, baina nik bere azken hamar urteetan ezagutu nuen, eta nire irudiak ez du zerikusirik horrekin. Musikalki ere beste zerbait egiten zuen. Esaten dut ni naizela Iñigo Muguruzaren talderik ezezaguneneko abeslaria. MUGURUZA: Martirio kantariak askotan komentatzen du: «Jabier, hace falta que el músico tenga el ego domesticao [Jabier, musikariak egoa otzandua izan behar du]». Uste dut Iñigok oso otzandua zeukala. Iñaki Segurola zenak esaten zuen: «Hemengo ezkerra: ideologia, ideologia eta ideologia. Niri interesatzen zait ideologia kendu, eta azpian zer dagoen». Eta ni ere hor nabil gero eta gehiago; inkontzientearen mundua, hori da nire obsesioa. Pena handiz esan behar dut XX. mendean zer indar zuen inkontzientearen zerak, atzeraka egin dugu alde horretatik; orain gaizki ikusita eta guzti dago. Ideologia, tonaka. Hala eta guztiz ere, ados nago, hor ekarpen interesgarri bat egon daiteke. Ez nabil erreibindikatzen gizon eredu... GARCIA: Matxiruloak. MUGURUZA: Hitza ere ez. Badakit orain matxirulo esan behar dela, baina ez da nire gustuko hitza ere. Mania bat da, nire belarria. GARCIA: Niri gustatzen zait gauza batzuk izendatzea, zerbaiterako. Horrelako gai potolo eta aldi berean intimoekin, arrisku bat dago: diskurtso bat ikas dezakezu, baina barneratzea beste gauza bat da. Uste dut hasi behar garela goresten ideologia hori esplizitatu gabe praktikan gauzak txikitik aldatzen dituen jendea. Ane, aspaldi honetan ez zara aritu musikan, ezta? GARCIA: Bueno, zer den aritzea. Jendaurrean, ez. Azkenekoz Iñigoren omenaldian igo nintzen taula gainera musika egitera. Geroztik, musika egiten jarraitzen dut, etxean. Hor ere badut nire gatazka: zertarako plazaratu, zertarako komunikatu... Gainera, kanta oso intimistak ateratzen zaizkit, eta horrek amorru pixka bat ematen dit [barrez]. MUGURUZA: Zer ba? GARCIA: Ez dakit... Ari naiz horrekin bakeak egiten. MUGURUZA: A, bueno. GARCIA: Azkenean, gaur egungo musika mundua baldintzatuta dago. Zerbait egitekotan, segur aski egingo dut gauza txiki bat, gustuko musikariekin. MUGURUZA: Baldintzatuta, autopromoagatik-eta? GARCIA: Bai. Atera dezakezu EP bat eta lagunei erakutsi, baina iruditzen zait zerbait eginez gero prest egon behar zarela defendatzeko, estetika bat lantzeko, eta ez nago horretarako prest. MUGURUZA: Nartzisismo kolektibo orokor honetan bizi gara, eta musikara ere ailegatu da, indar handiz. Galdetzen didate: «Zergatik zuzenean ez?». Orain nire gauzatxoak egiten nabil, umeentzat, baina, gaur egun, zuzenean aritzea, etengabeko autopromo horretan, ninini eta ninini... Beti egon da, baina orain basatia da. GARCIA: Egia da musikari asko ez direla horrela bizi. Nik kontsideratzen ditut musikaren artisauak. Azken urteetan eduki dut aukera haietako batzuekin kolaboratzeko, eta gozamena izan da. Baina beste leku bat da, ez du halako proiekzioa edukitzeko asmorik.

MUGURUZA: Artisau hitza asko gustatzen zait, eta erreibindikatzen dut. Zeren, orain, sortu, sormen, sortzaile... Ez dago besterik. GARCIA: Nik ere gatazka bera daukat sortzaile hitzarekin. Testuinguruaren arabera, batzuetan sentitzen dut ez dagoela beste aukerarik, baina amorrua ematen dit, hasteko, ez dudalako uste mundu guztia izan daitekeenik... artearen artisau. MUGURUZA: Eta ni guztiz ados nago horrekin. Orain dela gutxi gertatu zait, eskola batean. «Jabier sortzailea da», nola ez. «Sortzailea da, zuek denak zareten bezala». Isilik geratu nintzen, baina horixe pentsatu nuen —eta uste dut ez zirela zeloak: 3, 4, 5 urteko umeak ziren—. «Ez, ez; hemen batzuk izango dira, segur aski —izena ez da inportanteena—, eta beste batzuk ez. Eta horregatik ez dira gutxiago izango». Zeren bueltatzen gara gai delikatu horretara: egoa, nartzisismoa... Sortzailea baldin banaiz, hemen nago. Artisaua... lanean ari da. Gero egia da egun batean etortzen zaizula zerbait, eta esaten duzula: «Hau nola demontre izan da?». GARCIA: Mundu guztiak dauka kreatibitate deitzen den hori, baina esatea mundu guztia artearen artisaua dela... Inor ez da ofenditzen esateagatik denak ez direla izango ingeniariak edo arkitektoak. Ematen du hartzen duzula posizio moral goragoko bat. Ni momentu honetan ez naiz horretan ibiltzen, baina sentitzen dut banaizela hitzaren artisaua, itzulpenekin eta idazketarekin. Ez da bakarrik txinparta bat, lana da. Zer du, bada, sortzeak? MUGURUZA: Sortu, hutsetik sortzen da. Eta orain dena hasi daiteke hutsetik. Transmisioa eten egiten da —hau, nola ez, AEBetatik datorkigu, woke mugimendutik, zeina modu batean hasi baitzen, baina beste modu batean eraldatu den—. Lehengoan, batek esan zidan, profesional batek, nerabe askok ez dakitela zertan lan egiten duten gurasoek. Sinesgaitza da, baina horrela omen da. Dena da hutsetik: zuk zeuk egingo duzu zure bidea. Justu beste muturrean dago Josep Pla: «Zein da artista baten helburua? Beste ttantta bat jartzea komunitate baten ondare horretan». Zeinek sortzen du? Sortzaileak. Jainkoak. GARCIA: Artisauak behar du tradizioa, nahiz eta izan kontra egiteko. Verde Pratok atera zuen EP bat, Euskal Pop Erradikala, eta hor dago Zu atrapatu arte-ren bertsio marabilloso bat, ziur asko ez lukeena hain ondo funtzionatuko gure imajinario kolektiboan ez balego Kortaturen zera hori guztia. Sektore bat saiatzen ari da tradizioa berrinterpretatzen. MUGURUZA: Bertsio batek zentzua du, zeure egiten baduzu. Gauza bera errepikatzeko... GARCIA: Txarangen bertsioetan kanta iguala behin eta berriro entzutean ez, baina berrinterpretazio batean ekarpen bat dago. Begira, igual bertsioekin zerbait egingo nuke, zeren uste dut gutxietsiak daudela. Bertsioak ondo egitea —kanta zeureganatzea; esaterako, Silvia Perez Cruzek bertsio pila bat egiten ditu— ez da kantak ezerezetik sortzea baino okerragoa, baina horri beti ematen zaio balio handiagoa, nahiz eta ez egin ekarpen handirik. Jabier, inkontzienteaz aritu zara lehen... MUGURUZA: Orain horretara dedikatzen naiz: musika, literatura eta inkontzientea.

Azken diskoak aurkeztu dituzunean, haurrentzako musikan ez ezik, haurren munduan ere murgilduta agertu zara. Haurtzaroan konfiguratzen al da funtsezko zerbait, artista izateko bidean? MUGURUZA: Lagun batek esaten du: «Somos la infancia y poco más [Haur hutsak gara, ez besterik]». Eta ni ados nago. Haurtzaroa gara, eta beste zeozer: pintzelkada batzuk, ideologia pixka bat, makillajea, pertsonaia bat, argazkietan natural plantak egiten ditugu... baina haurtzaroa gara, nagusiki. Garai hartan ez nintzen kontziente, baina Ja ja izan zen nire lehenengo diskoa [1989], eta Sei lagun, sei sekretu lehenengo liburua [1994]. Hor bazegoen zerbait beti haurtzaroari lotuta. Denbora gutxian gertatu zaizkit gauza batzuk. Galdu ditut pertsona oso inportanteak, eta batzuk nahiko modu traumatikoan, gainera; eta bilobak izan ditut. Berriz ere haurtzaroa. Mundu zoragarri bat dago hor. Eta kezka handiz ikusten ditut haurtzaroari buruz esaten diren gauza batzuk. Nola bizi duzue zuen ogibidea? GARCIA: Nik momentu batean erabaki nuen ez nintzela izango dena delakoaren artisaua. Ez nintzela izango hori bakarrik. Zeren ez nuen nahi horren baitan egotea nik jan behar dudana, iruditzen zitzaidalako sufritu egingo nuela. Erabaki nuen lanbidez izango nintzela itzultzailea, edo hitzarekin behar dena egingo duen artisaua, eta gero egongo zela esfera artistikoa. Oraingoz, ondo nago horrela. MUGURUZA: Nik beti egin dut zeozer, baina egia da ia bizibide izan dela musika. Hau erdi brometan kontatzen dut, nire eboluzioa esplikatzeko. Hasi nintzen Resistencian, Madrilgo diskoetxe batean, inozentea ni, pentsatuta: «Hemendik kanpo aritzea lortzen ari naiz, orain Resistenciak hartu nau, nazioarteko banaketa...». Eta ez zen hain erraza izan. Lehenengo urtean, sekulako lokala zuten, Madrilgo erdialdean; handik denbora batera, bigarrena, urrunago; eta hirugarren lokala —itxi aurretik, zeren azken kapitulua izan zen pertsiana jaistea— kanpoaldean zegoen, pabiloi kutre batzuetan. Nik hori ezagutu dut. Orain nire diskoak nik ateratzen ditut, besteak beste, ez dagoelako diskoetxe bat interesatua nire diskoak ateratzen. Bueno, ez dago diskoetxerik apenas.

Nire bizitza banatuko banu 20 urtetik 40ra eta 40tik 60ra, aldaketa askoz ere handiagoa izan da bigarren etapa horretan, nahiz eta beti aldaketan bizi. GARCIA: Interesgarria da ikustea aldaketa teknologikoek nola aldatzen dituzten kontsumoa, ohiturak eta artea bera. Streaming plataformek aldatu dute musika egiteko modua, eta horretaz bizi nahi dutenek badakite zer egin behar duten. Gaur egun euskal talde batzuek oso ondo identifikatu dute hori, eta funtzionatzen die. Niri interesatzen zait komunikazio ekintza bat izatea. Mejillon Tigren, gure hautua argia izan da: zuzenekoak egiten ditugu, spoken word egiten dugu, eta ez dugu su artifizialik erabiliko. Gu biok goaz, eta kito. Agian batzuengana ez gara iritsiko, baina hautua hori da. Ez dugu hortik ateratzen ogia, baina... MUGURUZA: Nik entzuten dudanez, entzuten dizuedanez, orain beste mentalitate bat dago. Guretzat ametsa zen musikaz bizitzea; gure obsesioa zen, nahiz eta gero lagundu beste zerbaitekin, soldata osatzeko. Orain entzuten dut segitzen duzuela martxan, baina garbantzuak beste nonbaitetik ateratzen. GARCIA: Oreka hori aurkitzea zaila da. Iaz, adibidez, hartu nuen hilabete, eta idaztera joan nintzen. Desastre bat izan zen, pila bat agobiatu nintzen. Pentsatu nuen amesten dudan bizitza bohemio hori agian egunerokoan gertatu behar dela, nire kasuan. Igual pixka bat sortzaile jarri nintzen... Hala ere, uste dut badagoela kontzientzia bat, eta badago sektore bat amets hori daukana, eta egiten ari dena, merkatuaren logikari pixka bat men eginda —ez dut txarrera esaten—. Eta lortzen dute. Mejillon Tigreren emanaldietan, gainera, presente dago hori guztia: garaiaren prekaritatea, klase ertainaren dekadentzia... Egunerokoan aurkitzen duzue sortzeko materiala? GARCIA: Eiderrekin [Perez], Mejillon Tigreko kidearekin, askotan hitz egin dut nola gazteagoak ginenean saiatzen ginen idazten gauza handiei buruz, iristen gauzen muinaren muinera. Baina hori ez duzu egiten besteekin komunikatzeko, baizik eta egoarentzat. MUGURUZA: Bueltatzen gara... GARCIA: Azkenaldian, behin eta berriz datorkit gogora idazten dudanean edozein artelan komunikazio ekintza bat dela. Eguneroko gauzek parean duzun publikoari helduleku bat ematen diote, eta gero horren irakurketak egin ditzakezu, umorez, kritiko... Diziplina bakoitzak ematen dizu egiteko modu bat. Adibidez, uste dut Mejillon Tigrerekin egiten duguna musikan ezingo nukeela egin. Nire kanten hitzak beti oso tristeak dira; poemak barregarriagoak ateratzen zaizkit.

Jabier Muguruza. Jagoba Manterola, FOKU

MUGURUZA: Egunerokoa oso aberatsa da, joder. Fama txarra du, aspergarria omen da, sinplea, errutinazkoa... Ez dakit, ni ez naiz aspertzen. Eta aspertzen naizenean, gogoratzen naiz Xabier Letez, nola esaten zigun musikariei: «Zer gustura ari naizen aspertzen!». Gizakiak aspertu beharra dauka, eta isilik egon beharra. Beti inguratu naiz ildo horretako jendeaz, hori ere ez da kasualitatea. Ez dut izan inguruan poeta epikorik. Behar dugu hartu jendea banan-banan, eta horiei abestu, ez multzo handi bati. GARCIA: Gainera, zerbait kaleratzen duzunean, ez dakizu nora iritsiko den. Gertatu zait Lurraren diskoa atera eta zortzi urtera norbait etortzea esanez kanta bat entzun zuela ez dakit zenbat aldiz. Ederra da pentsatzea hor egon ahal izan zarela bere intimitatean. Epiko jarrita, masarentzat ari zara, eta iritsiko zara jende askorengana, baina ez zait asko gustatzen. MUGURUZA: Nik behin kantatu nuen 60.000 lagunen aurrean, Bartzelonan. Jendea, jakina, ez zen joan Jabier Muguruza ikustera; ginen Jabier Muguruza, Morente eta Manu Chao, eta jendea joan zen Manu Chao ikustera. Sentsazioa izan zen... Ez zegoen inor. Ez dakit esplikatzen. Euskal kulturgintzaren gaitzen artean, ikusgarritasun falta seinalatzen da maiz, horrek berarekin dakarrelako ez ezagutzea, ez zabaltzea, eta gurpil zoroa martxan jartzea. Baduzue kezka berezirik horrekin? MUGURUZA: Batzuetan, estatua aipatzen da, gure beste totem bat: «Estatu bat edukita, konponduta». Orain dela gutxi entzun nion kantari bati azken aldiz. Zur eta lur gelditzen naiz —eta ez du zerikusirik estatu bat behar ote dugun debatearekin—: ez duzu inguruko herrialdeetan lagunik, lankiderik? Ez dakizu nola dabiltzan?

GARCIA: Iruditzen zait diskurtso horretan badagoela autokonplazentzia puntu bat ere, horri egotz diezaiokezulako ez iristea. Ezin dugu baliatu hori, egiten dugunarekin zorrotzak ez izateko. Adibidez, urtero argitaratzen den liburu kopurua ezin du asumitu euskal hiztunen komunitateak. Ikuspegi ekologiko bat izan behar dugu. Uste dut plazaratzen dena hobeto landu behar dela. Hala ere, egia da, euskaraz egiten dena gizartearen sektore batek ez du aintzakotzat hartzen. Baina konplexu bat ikusten dut, eta niri ez zait gustatzen konplexutik sortzea. MUGURUZA: Biktimismoa ere dezente gustatzen zaigu. Ados nago Anerekin. Kezka hor dago, logikoa da, eta denok dugu, baita ukatzen dutenek ere. Baina saiatu behar da norbera bere lanean zentratzen eta gauzak txukun egiten. Iaz ez zenuen erakusmahairik ipini Durangoko Azokan. MUGURUZA: Bueltatuko naiz, segur aski. Segitzen baldin badut umeentzako gauzak ateratzen ilusioarekin, inportantea da. Han gero salduko dituzu 100-150 ale. Ni ez naiz sekula izan saltzaile handi bat, beti izan naiz minoritarioa, baina leku desberdinetan: hori izan da nire karta. Batzuetan iruditzen zait disimuluan gabiltzala; besteetan, batzuk inozente hutsak direla. Zertarako gogoa duzue? MUGURUZA: Gogoa izaten jarraitzeko gogoa. Lagunekin, topa egitean, esaten dute: «Osasuna!». Eta nik: «Eta gogoa!». Iruditzen zait gogoa funtsezkoa dela. Eta gogo galera orokor samar bat dago; deitu depresioa, nahi baduzu, orain erabiltzen den hitza erabiltzeagatik, azken finean, oso lotuta daude eta. Gainera, lotuta dago aipatu ditugun kontu askorekin. Ni oso antiyankia naiz: beti gabiltza Espainia gora eta Espainia behera, baina gure erreferente kultural nagusia ez da Espainia, AEBak dira. Oraintxe ez dut pretentsiorik. Izan ditut, e: azaldu dut Resistenciarena. Orain ez daukat hori. Gehiago esango dizut: nire hurrengo proiektua helduentzako proiektu bat izango da, eta izango ditu diskoa eta bi kontzertu. Apalagorik ezin da planteatu. Iñaki Irazu da nik gehien musikatu dudan poeta, 32 kantu ditut haren hitzekin. Aukeraketa bat grabatuko dut, bertsioak, autobertsioak, Geltokiak izarretara grabatu zuen superbanda horrekin, eta bi kontzertu eman: Bilbon eta Donostian. Baten batek esango du konformismoa dela. Bueno. Baina badut gogoa. Literatura, musika eta inkontzientea. Eta klima aldaketaren kontra zerbait egin behar dut. GARCIA: [Barre algaraka]. MUGURUZA: Bai, bai. Benetan iruditzen zait ez dugula aintzat hartzen datorkiguna. GARCIA: Bai, gutxi hitz egiten dugu horretaz. Pretentsioez aritu zarenez... ni 23 urterekin erretiratu nintzen kantugintzatik. MUGURUZA: Hori ona da [barrez]. GARCIA: Eta azken urteetan pretentsioek eta asmoek blokeatu naute asko. Nahiko nuke hori askatu. Ideiak badauzkat, eta batzuetan igual gehiegi zatitzen da neure burua diziplinen artean. Gogoa daukat lasai sortzeko. Sortu esan dut, baina... bai, lasai sortzeko. Egunen batean kontzerturen bat emateko ere bai. MUGURUZA: Orduan, pretentsio handiak izan daitezke oztopo. GARCIA: Bai, bai. Esan dut kanta intimistak ateratzen zaizkidala. Ba, askotan blokeatu izan nau horrek: «Ezin dut kanta intimistarik egin, nire asmoa beste nonbaitetik doalako». Hori askatzen ari naiz pixkanaka. MUGURUZA: Intimismoak badu bere publikoa, e. GARCIA: EPren bat grabatzen badut, bidaliko dizut. MUGURUZA: Fenomeno.


Summary: «Oso globalizaturik gaude; antzera janzten gara mundu osoan zehar». Bilbon pintxo bat jaten ari zela modelo agente batek pare bat argazki atera zizkionetik, modaren munduan murgildu da Jon Arribalzaga. Italian, Parisen eta Madrilen ibili da lanean.

Metro bat eta 86 zentimetro. Saskibaloian jokatzeko ez bada, Jon Arribalzaga (Gernika-Lumo, 1995) altua dela esan daiteke. Baina zentimetro bakar bati esker jarrai dezake bere ogibidean. Izan ere, ilea hori eta begiak urdin dituen gernikarra modeloa da. Bizkaiko Hitza-n agertzeko argazkiak egin bitartean, nabaritzen zaio modelo jarrerak guztiz barneratuak dituela. Oraingoan bere herrian izan dira, baina, normalean, askoz kilometro gehiagotara entzuten du kameraren katua; Norvegian, Italian edo Frantzian, esaterako.

Nola hasi zinen modaren munduan?

Istorioa kuriosoa da oso. Unibertsitatean nengoen gradu amaierako lana egiten, Bilbon. Deskantsuan, pintxo bat jaten ari nintzen. Emakume bat etorri zitzaidan nire izena galdetuta, eta pare bat argazkiren eske. San Frantzisko 40 modelo agentzian egiten zuen lan, eta nire argazkiak hainbat agentziaren artean zabaldu zituen. Pelikula batean bezala! Gauzak horrela, Bartzelonako agentzia bat nirekin jarri zen harremanetan, eta hona etorri ziren bilera bat izateko. Haiek entzun ostean, erabaki nuen Bartzelonara joatea hurrengo ikasturtean , modelo gisa lan egin eta masterra egiteko.

Nolakoa zen zure Bartzelonako bizitza?

2019an joan nintzen hara, eta ia urtebetez egon nintzen, COVID-19a heldu zen arte. Gustura hasi nintzen, baina, modeloen munduan hasten zarenean, tarifak ere zurekin hasten dira, behe-behean. Lan batzuk irten zitzaizkidan, baina diru gehiago behar nuen alokairua-eta ordaintzeko. Horregatik, nire gauzak bildu, eta Madrilera joatea erabaki nuen, bertan aukera gehiago egongo zirelakoan. Hala ere, Bartzelonan nengoela nazioarteko lan batzuekin hasi nintzen: Milanera [Italia] joan nintzen.

Bueltaka ibili zara. Zergatik?

Europan hiru ardatz nagusi daude modan: Milan, Paris eta Madril. Horiek dira merkaturik handienak, eta bertara bidaiatu behar duzu maiz. Milanen jada hiruzpalau aldiz egon naiz, eta Parisen, beste hainbestetan.

Orain arte egindako zer lan azpimarratuko zenituzke?

Bidaiatzea da lan honek duen onena. Santorinin [Grezia] egon nintzen behin Dunorekin kanpaina bat egiten. Italiarrak dira, baina duela gutxi denda bat zabaldu dute Bilbon. Polo Clubekin Mallorcan [Herrialde Katalanak] egon nintzen. Esperientzia itzela izan zen: itsasontzi batean egon ginen argazkiak egiten, eta itsasontziko lema hartzeko kapaz izan nintzen.

Norvegian eta Suedian ere ibili naiz. Hanburgon [Alemania] Zalandorentzat egindako kanpaina ere oso gustura egin nuen. Agian, egon naizen lekuetatik ezberdinena da Hanburgo: Euskal Herrian janzten garen modutik gertuago daude.

Oso ezberdina al da janzkera eta moda ulertzeko era Euskal Herrian eta munduko beste gune batzuetan?

Ez nuke esango ezberdintasun handiak daudenik orokorrean; baina egia da Milan edo Paris bezalako hiri batera joanez gero ezberdintasunak nabaritzen dituzula. Bi hiri horietan, bakoitzak bere estiloa du, eta kalean paseatzen zoazela nabaritzen duzu jendeak garrantzi handia ematen diola janzkerari. Bestela, oso globalizaturik gaude; antzera janzten gara mundu osoan zehar.

Norbere irudiak geroz eta garrantzi handiagoa duela dirudi. Zeure irudiari esker bizi zara. Uste duzu Instagram eta antzekoekiko obsesioa dagoela? Norbere irudiari garrantzi handiegia ematen zaio?

Baietz esango nuke. Gustatuko litzaidake Instagram ez egotea. Beste batzuen bizitzekin eta gorputzekin konparatzen dugu geure burua. Beste batzuen bizitzez arduraturik gaude, eta gureak bakarrik izan beharko luke garrantzitsua. Ezagutzen ez dugun beste pertsona baten fanak gara. Uste dut gazteek geroz eta okerrago kudeatzen dutela; oso lotuta bizi dira. Une oro daude Tiktoken sartuta. Altxor hobea da liburu bat irakurtzea, jendeak zure oporretako argazkiak ikustea baino. Nire ustez, nolabaiteko muga bat ezarri beharko litzateke: egunean Instagram ordubetez erabili ahal izatea gehienez, esaterako.

Sare sozialek zer eragin dute zuen lanean?

Instagram oso garrantzitsua da. Gure curriculuma da. Argazki bakoitzak lan egiteko era bat adierazi behar du: estilo asko aurrera atera ditzakezula. Jarraitzaile kopuruari ere erreparatzen diote: zenbat diren zure lagunak eta zenbat diren jarraitzaileak. Zure inpaktua ezagutzeko egiten da hori. Jarraitzaileen eta jarraitzen diezunen kopuruen arteko kenketa egiten dute. Hortaz, noizbait esan behar izan diet lagunei ezin diedala jarraitu, baina ez dute txarto hartzen.

Zaila da imajinatzea nolakoa den modelo baten lana.

Pazientzia handia izan behar dugu. Kanpaina batean beste hainbat modelorekin batera egon gaitezke lanean; hortaz, litekeena da argazki batzuetatik beste batzuetara oso luze itxaron behar izatea. Onena libururen bat eramatea da. Beste pertsonekin harremanetan egonda egin beharreko lana da: estilistak, diseinatzaileak, argazkilariak, modeloak, eta abar. Denak batu behar dira emaitza ona izan dadin. Hortaz, garrantzitsua da enpatikoa izatea.

Begiradak ere garrantzitsuak dira, ezta?

Ez nuke jakingo azaltzen zehazki nola egiten dudan. Argazkiak ateratzen dizkidatenean eta posatzen hasten naizenean, ez dut ezertan pentsatzen, eta aurrera egiten dut. Automatizatuak ditut gauzak dagoeneko.

Zaila da modelo izatetik bizitzea?

Nik lortu dut, baina egia da zaila dela oso. Mundu honetan sartu aurretik, garrantzitsua da haien ordainketa politikak ezagutzea, markek hiru hilean behin ordaintzen baitute. Apirilean egiten duzu lan, baina ekainera edo uztailera arte ez duzu kobratzen. Hori dela eta, zailena da nolabaiteko egonkortasun ekonomikoa lortzea bi hilabete horietan arazorik ez izateko.

Hasieran, beste lanen batekin osatu beharra dago. Zortea izanez gero, lan handi bat heltzen zaizu, eta lasaiago bizitzeko aukera agertzen da. Beste lan hori uzteko aukera agertzen da.

Argazkiak, publizitate kanpainak, iragarkiak eta moda pasarelak: denetarik egin duzu.

Azken horiek ez ditut hain gustuko. Madrilgo Fashion Week delakoan hiru aldiz egon naiz; eta, irailaren 16an, laugarrenez egongo naiz. Milango modaren asteko castingetara ere aurkeztu nintzen, baina ez nuen batere gustuko izan. Zoratzekoa da zenbat modelo aurkezten diren. Denak ziren ni baino altuagoak. Ez nuen arrakastarik izan horretan. Oso arraroa zen. Hiru pertsonaren aurrean ibili behar zenuen soilik, baina oso urduri nengoen. Milanen eta Parisen gizon altuak bilatzen dituzte: Parisen, argalagoak, eta Milanen, gihartsuagoak.

Zer sentitzen duzu pasarela gainean zaudela?

Lehen aldia oso gogorra izan zen; oso urduri nengoen. Orain hobeto daramadan arren, urduritasuna ez da guztiz joaten, bihotzetik gorputz guztira zabaltzen den indarra sumatzen duzu. Erdi paralizaturik gelditzen zara. Arnasa fuerte hartu, eta aurrera egiten duzu. Ez duzu ezer ikusten; fokuek itsutzen zaituzte.

Kontatu izan duzunez, zuk ez duzu dietarik egiten. Hala ere, beti pentsatzen da modaren munduko jendeak ez duela harreman oso osasungarririk janariarekin. Hainbesterako da?

Orain glutenik gabe jan behar dut, baina medikuak gomendatuta. Denetarik ikusi dut, baina egia da modeloek, oro har, asko zaintzen dutela beren burua. Harrigarri egin zaidana zera da, asko begetarianoak direla; neskak, batez ere. Nesken eta mutilen artean ezberdintasunak nabari izan ditut janariari dagokionez; neskekin zorrotzago jokatzen dutela esango nuke.

Behin bakarrik entzun dut janariarekin eta pisuarekin lotutako komentario itsusi bat. Bartzelonan izan zen. Agenteak neska bati “ipurdi hori gizendu egin da” esan zion. Hala ere, bestelakoak ere ikusi izan ditut. Modelo batek poltsan harriak sartu behar izan zituen pisura iristeko, gutxieneko bat eskatzen baita.

Elikadura zaintzeaz gain, kirola egin behar duzue, ezta?

Frisbeean jokatzea gustatzen zait. Disc golfean hasi nahi nuke, Bilbon taldea baitago. Golfa bezalakoa da, baina frisbeearekin. Futbolean hasiko naiz berriz aurten. Pesak ere egiten ditut, baina ezin dut askorik egin, bakoitzak bere fisikoa baitu, eta ni argala naiz; beraz, ezin naiz gihartsu jarri.

Txikitatik gustatu zaizu moda?

Niri arropa erosoa gustatu zait betidanik; txandala janzten dut normalean. Surf estiloa ere gustuko dut, baina Gucci eta halakoak gehiegi dira niretzat. Halere, txikitatik gustatu zaizkit arropak. Beti amestu dut lanetik ondo jantzita irtetea, egunkaria irakurriz eta kafe bat hartzen. Elegantzia aldetik bai, baina pasarelen edo diseinatzaileen inguruan ez dut inoiz interes berezirik izan.

Ni ekintzailea naiz, eta bi proiektu ditut aurrera begira garatzeko asmoz. Modan sartu nintzen dirua lortu eta bi proiektu horietan inbertitu ahal izateko. Gainera, oso merkatu ona da kontaktuak egiteko, modan diru asko baitago.

Modarekin zerikusirik dute bi proiektuek?

Ez. Nik beti gustuko izan dut ostalaritzaren mundua, eta adimen artifiziala eta halako teknologia berriak eta ostalaritza klasikoa uztartu nahiko nituzke.

Nola egiten dute lan diseinatzaileek?

Bakoitzak bere estiloa du. Behin, Off-White markarekin maniki lanak egin nituen pare bat astez. Diseinatzaileek nire gainean egiten zuten arropa unean bertan, eta orratzen puntadak ere bai. Argi ikusi nuen nolakoa den haien lana; gutxienez, marka horretan. Hiru diseinatzaile dituzte, eta hirurak ados egon arte ez dute aurrera egiten. Politikan bezala: adostasun batera heldu arte, burua apurtzen dute, ideia berriak eman eta besteekin negoziatzen.


Ekaitza etorri da olatuen bidetik

Summary: Ekaitza etorri da olatuen bidetik. Basque Culinary Centerren proiektu berria hartuko duen eraikina Groseko auzoan eraikiko dute. Herritarren haserrea piztu du egitasmoak; auzoko eremu berde bakarrean eraikitzekoak direlako, besteak beste.

Gastronomiarekiko grina eta talentua, ikerketa, berrikuntza eta ekimena batzen dituen proiektua. Nazioartean talentua berritzeko eta erakartzeko ekosistema bat; eragile global nagusiek esku hartzeko aukera izango duten diziplina anitzeko proposamena”. Horrela aurkezten du Basque Culinary Centerrek bere webgunean Donostiako Gros auzoan egin asmo duen Gastronomy Open Ecosystem proiektu berria. Zehazki, proiektuaren espazio nagusia izango den Olatuen Bidea eraikina Groseko Okendo kultur etxearen eta Zubiri Manteo ikastetxearen arteko lursailean egitea aurreikusi dute. Auzokoek, ordea, kezkaz begiratzen diote egitasmoari.

“Eraikina egiteak eremu berde hori galtzea ekarriko du. Grosek eta Uliak eremu berde hori baino ez daukate. Uliako Mintegietako parkeak eta Manteoko berdegunearekin, justu-justu betetzen dute legeak ezartzen duen gutxieneko eremu berdeen kopurua. Beraz, hori ere desagerrarazten badute, ez dira gutxieneko horiek beteko”. Felix Soto Uliako Auzo Elkarteko lehendakariaren hitzak dira. Proiektua aurkeztu zutenetik, protesta ugari antolatu ditu auzo elkarteak, eta hura atzera botatzeko sinadura bilketak ere jarri ditu martxan. “8.000 pertsonak sinatu dute guztira proiektuaren aurka, baina ez digute kasurik egiten”, azaldu du Sotok. Horrez gain, udala “arbolizidio bat” egiten dabilela salatu du: “6.000 arbola kendu dituzte Marrutxipin, eta orain, proiektu honekin, beste berrehun inguru kenduko dituzte”. Hala ere, BCCk webgunean ziurtatu du zuhaitz horiek “birkokatu” egingo dituztela, “ahalik eta inpaktu txikiena” eragiteko.

Jonander Agirre arkitektoa ere bat dator Sotorekin: “Agerikoa da auzoak eremu berde bat galduko duela, auzo osoak duen bakarrenetarikoa. Beste bi espazio publiko esanguratsuak Txofre eta Katalunia plazako parkingen gaineko espazioak dira, eta zuhaitz eta landare gutxi dute”. Gros auzoan dauka bulegoa Agirrek, eta ondo ezagutzen du auzoa nola dagoen.

Hala ere, BCCk bere webgunean emandako azalpenetan ukatu egiten du eraikina eraikitzeak eremu berde bat galtzea ekarriko duela, eta adierazi du proiektua “jasangarria” dela, proiektuaren aztarna ekologikoa “praktikan, orain dagoen berbera” izango dela ziurtatzearekin batera.

9.200 metroko lursail bat hartuko du eraikinak, eta bederatzi solairu izango ditu, horietatik lau lur azpian. Aurreikusia zeukaten eraikitze lanak aurtengo martxoan hasiko zituztela eta 2024. urtearen amaieran bukatu. Atzerapenarekin hasiko dira, ordea. Basque Culinary Centerrek proiektuaren diseinua adjudikatzeko lehiaketa egin ondoren, Danimarkako Bjarke Ingels Group arkitektura estudioari egokitu zaio proiektuaren gidaritza hartzea.

Aurrekontua 26 milioi euro ingurukoa izango da. Horietatik, Eusko Jaurlaritzak 18 milioi euro jarriko ditu. Gipuzkoako Foru Aldundiak 6 milioi euro eta BCC erakundeak 2 milioi euro. Donostiako Udalak adierazi du ez duela dirurik jarriko, eta, horren ordez, lursaila doan emango diola BCCri. “Udalak dio lursaila bakarrik eman duela, eta ez duela dirurik jarri. Baina gure kalkuluen arabera, partzela horrek 60 milioi euro balio du —batez ere, kokapenagatik—, proiektuak berak baino gehiago”, adierazi du Sotok.

Lursaila, polemika iturri

Lursaila Ongintz Uri Batzarrak erosi zuen joan den mendearen lehen erdian, Sotoren esanetan, “baina erakunde horrek ezin duenez jabetza hori bere izenean erregistratu, udalaren jabetza balitz bezala ageri da”.

Lursail horretan Gipuzkoako Probintzia Ospitalea egin zuten gero, eta han izan zen 1950eko hamarkadan Zorroagara aldatu zuten arte. Donostiako Udaleko zinegotzi eta Hirigintza Sailaren arduradun izan zen 1980ko hamarkadan Soto, eta azaldu du garai hartan parkea egiten hasi zirela, baina gaur egun ere ez dutela lortu hura guztiz osatzea: “Ezin izan genuen bukatu. Ordutik, beti aritu izan gara borrokan, udalak ez duelako zuhaitz berririk jarri nahi edo parke moduan bukatu nahi. Eta, orain, BCCren proiektua aurkeztu dute”.

Agirreren iritziz, eraikina egiteko espazioa antolatzeko orduan ez dira aintzat hartu “irizpide arkitektonikoak edo hirigintzakoak”: “Ez dut uste eraikin hori egiteko lekurik egokiena denik, auzoaren interesa kontuan hartzen bada, behintzat, edo hiriaren interesa. Erabakia beste pauso bat da hiriaren espektakularizazio eta gentrifikazio prozesuan. Horrela uler daiteke arkitekto horiek aukeratu izana, eztabaida falta eta prozesu guztiari eman dioten abiadura”.

“Negozio” salaketa

“Hor dagoen negozioa zera da: hondartzatik 150 metrora dagoela”, gehitu du Sotok. Agirre bat dator: “Hiria errentak jasotzeko soro baten gisa ulertzen duen ereduari erantzuten dio proiektu honek. BCC soro horrentzako ongarria baino ez da. Hirigintza zein arkitektura aldetik, 2008ko krisiaren aurretiko eredura bueltatu gara”.

Okendo Alden udalak sustatu duen hirigintza plan bereziaren barruan sartzen da BCCren proiektua ere. Sotoren arabera, plan berezi hori onartu du udalak lursaila BCCri lagatzeko, eta plana ez dute udalbatzarrera eraman: “Tokiko Gobernu Batzarretik pasatu da, udalbatzarretik pasatu gabe. Batzar horretan alkatea eta zazpi zinegotzi soilik daudenez, oposiziorik gabe, errazagoa izan da hura onartzea, eta, legezkoa denez, hori baliatu dute”. Agirrek, berriz, kritika egin dio Donostiako hirigintza plan orokorrari ere. Izan ere, uste du “gutxi” hitz egin dela hauteskunde kanpainan hura idazteko prozesuaren inguruan, eta, besteak beste, baimendu egin du BCCn lurrazpiko lau sotoak eraikitzea: “Planteatu beharko genuke nola den zilegi horrelako proiektuak onartzea klima krisia agerian dagoen garai honetan”.

“Eraikina eraikitzen badute, jende asko haren aurka egongo da”, gehitu du Sotok. Hain zuzen, Uliako Auzo Elkarteak helegitea aurkeztu du EAEko Auzitegi Nagusian: “Tramitazio prozesuan dago, eta auzitegiak udalari espedientea eskatu zion. Orain onartu dute espediente hori bidaltzea, azkenean”. Udaleko oposizioko taldeak ere proiektuaren aurka agertu dira; besteak beste, Elkarrekin Donostiaren udal bozeramaile Victor Lasak Basque Culinary Centerren proiektu berria Manteon kokatzeko erreferenduma egitea proposatu zuen uztailean. Eneko Goia alkateak baztertu egin zuen kontsulta bat egitea, eta argudiatu zuen orain arte ez dela erreferendumik egin antzeko kasuetan; Miramongo BCCren eraikina eraikitzerakoan, esaterako. EH Bilduk ere hainbat aldiz eskatu dio udalari elkarteak aurkeztutako helegitea kontuan hartzeko.

Alternatibei begira

Sotok azaldu duenez, Goia alkatearekin ere bildu ziren auzo elkarteko kideak. Goiak azaldu zien “isiltasun administratiboa” izango dela udalaren erantzuna. Arartekoak ere hainbat aldiz ohartarazi du udala, auzokideen kexei ez diela erantzun egotzita. “Helegiteari, adibidez, ez diote erantzun. Berez, bi hilabeteko epean erantzun behar dute, eta Arartekoak, azken urtebetean, hiru aldiz eskatu dio erantzun bat emateko, eta hari ere ez dio kasurik egin”, esan du Sotok.

Proiektu berria hauspotzea erabaki ordez, udalak bestelako behar batzuk bete beharko lituzkeela uste du Agirrek: “Harrigarria da horrelako proiektu batean jartzen den enfasia; batez ere, ikusita Groseko kiroldegia, anbulatorioa, eskolak eta beste ekipamendu asko egoera tamalgarrian daudela. Auzoak momentu honetan auzokoentzat diren zerbitzuak hobetzea behar du”.

Hain zuzen, udalak Gastronomy Open Ecosystem eraiki nahi duen lekuan “proiektu ederrak” egin daitezkeela iritzi dio Agirrek: “Berdegune bat egitea sustatu daiteke, Uliara iristeko atari moduko bat, Nafarroako Etorbidea lasaituko duena; eta eremu berde hori ia Txofreraino ekarri”. Sotok ere esan du Uliako Auzo Elkarteak bestelako alternatibak eskaini dizkiola udalari: “Gazteentzako zein nagusientzako ekipamenduak jartzea orain aparkalekuak dauden tokian, eta eremu berdeak bere horretan uztea, edo gehiago handitzea”.


Ane Garcia Lopez

Summary: Ane Garcia Lopez.

Itzultzailea, idazlea eta musikaria da. Bi liburu euskaratu ditu: Raewyn Connellen Maskulinitateak (Jakin, Elkar, 2022) eta June Jordanen antologia Munduko Poesia Kaierak bilduman (Susa, 2020). Spoken word egiten du Eider Perezekin, Mejillon Tigren. Bere testuak idatzi ditu Lekore aldizkarian eta Liberoamerikaren antologietan —literatur lanak amonen abizenekin sinatzen ditu: Zubeldia Magriña—. Lurra taldean aritu zen; hiru disko atera zituzten.


Jabier Muguruza Ugarte

Summary: Jabier Muguruza Ugarte.

Musikaria eta idazlea da. Akordeoilari aritu zen umetatik, eta abeslari askorekin jo zuen. Les Mecaniciens eta Joxe Ripiau taldeetako kidea izan zen, 1990eko urteetan. Ordutik, kantautore ibilbide emankorra egin du: hogeitik gora disko argitaratu ditu. Bere musikak harrera beroa izan du bereziki Katalunian. Azken urteetan, haurrentzako musikan dabil buru-belarri. Helduentzako hiru narrazio liburu idatzi ditu, baita haur literaturako lan batzuk ere.


Summary: Elduaien, hizkuntzen bidez bizitako abentura. Elduaien Hizkuntza Eskola bost hamarkada baino gehiagoz ari da ikasleak trebatzeko lanean. Bide horretan, berariaz prestatutako materialaz gain, bestelako zerbitzuak ere eskaintzen ditu.

Bizi dezagun batera ikaskuntzaren abentura. Hitz horiek osatzen dute Elduaien Hizkuntza Eskolaren leloa, eta hortik eratorritako jarreran oinarritzen da ikasketa erakundearen jarduna. Elduaien munduratzeko ate bat da, eta hizkuntzak dira horretarako tresna. Orain baino lehen egin zuten horretarako urratsa; Elduaien Hizkuntza Eskola 1973an sortu zuten Tolosan (Gipuzkoa), eta orduz geroztik, hainbat egoitza zabaldu dituzte Gipuzkoa osoan zehar, hizkuntzen ezagutzarako erreferente bat bilakatuz.

Hizkuntzek egungo gizartean duten garrantziaren jakitun dira Elduaienen, eta horren sakontzea izan da sorreratik orain arterako xedea: «Guretzat garrantzitsua da jendea prestatzea, eta horregatik uste dugu hizkuntzak ere hala direla. Bai lanerako, bai ikasteko edo baita bidaietan komunikatzeko ere. Azken finean, hori da hizkuntza baten xedea, pertsonekin komunikatzea», adierazi dute Elduaiengo arduradunek.

Bide horretan lan egiteko, Elduaien hizkuntza eskolak 11 akademia ditu Gipuzkoan zehar banatuta —hiruna Donostian eta Tolosan, eta bana Villabonan, Lasarten, Irunen, Beasainen eta Andoainen— eta zerbitzu ezberdinak eskaintzen ditu. Joan zen irailaren 1ean hasi zuten kurtso berria, ohiko eskaintzarekin: «Hizkuntza asko ditugu; euskara, italiera, frantsesa, alemaniera… Jendea Asiara joaten ari da, eta txinera, korearra edo japoniera ere eskaintzen dugu». Arduradunen esanetan, ordea, ingelesa da egun ere «eskaera handiena duen hizkuntza».

Hain justu ere, ingelesaren aldeko hautu horrek bide berriak jorratzera eraman du Elduaien Hizkuntza Eskola. Esaterako, Cambridge Partnership egitasmoa abiatu du Cambridge University Press &Assessment erakundearen abaroan. Hura da ingelesezko ziurtagiri nagusiak ematen dituen erakunde bat: «Guk Cambridgeko azterketa ofizialak egiten ditugu maila guztietan, eta jendea prestatzen dugu haietarako. Beste azterketa ofizial batzuk ere baditugu, baina Cambridgekoak dira ezagunenak, jendeak gehien eskatzen dituenak».

Hori dela eta, Elduaien Hizkuntza Eskolak Cambridge Partnership proiektuari lotuta dago, eta horrek zenbait onura eragiten ditu eragile guztien artean: «Irakasleak hobeto trebatzea eragin du, esaterako. Lehendik dugun zerbitzua osoago izatea ahalbidetzen du. Gainera, partnership-ari esker ikasleak ere hobeto prestatuko ditugu; metodologia pixka bat aldatuko da, nahiz eta lehendik ere ona izan».

Cambridge Partnership egitasmoa da ikasketa prozesua guztia barnebiltzen duen zehar-lerroa. Elduaien Hizkuntza Eskolaren eta Cambridge English erakundearen arteko elkarlanak ahalbidetutako proiektu integralak ardazten du, eta besteren artean, ingelesezko hizkuntza gaitasunez jabetzea bermatzen dio erabiltzeari, hizkuntza horretako ziurtagiri ofizialetarako bidea zabalduz. Halaber, irakasleei formakuntza linguistiko nahiz metodologikorako ate bat zabaltzen die, gero ikasleen artean baliatuko dituen materialarekin bat. Horiek horrela, «denak irabazle» izaten dira gisa horretako proiektuekin, Elduaiengo iturriek azaldu dutenez: «Azterketa bat gainditu nahi duenak, azterketa hori gainditzeko lanabesak izango ditu Elduaienen».

Izan ere, hizkuntza azterketa ofizial bat gainditzeko ez da nahikoa mintzaira jakitea. Elduaiengo ordezkarien arabera, «azterketa bakoitzak bere metodologia eta eredua ditu. Hizkuntza jakin arren, ez bada ondo prestatzen, ez duzu ondo egingo. Ingelesekoetan, adibidez, bost atal izaten dituzte: hitz egitea, irakurtzea, idaztea, entzutea eta gramatika. Bost atal horiek daude azterketa batean, eta txikitatik saiatzen gara metodologian sakontzen».

Era guztietako jarduerak

Mende erdi baino gehiagoko bilakaerak Gipuzkoan erreferente izatera eraman du Elduaien Hizkuntza Eskola, eta horren erakusgarri da lurraldearen luze-zabalean kokatuta dituen 11 akademiak. Arduradunen esanetan, Tolosan eta Donostian dituzte gehien, eta «handienak» ere han daude kokatuta: «Azken batean, Gipuzkoa osoan ondo kokatuta gaude. Behar duenak gertu dauka Elduaienen zentro bat. Horrez gain, telefonoz nahiz sareen bitartez ere gertu egoten saiatzen gara».

Lehen begiratuan, hizkuntza eskola bat jardun akademikoarekin lotzen bada ere, Elduaienen kasuan harago doa bere egitekoa. Mota ezberdinetako zerbitzuak eskaintzen dituen erakundea da, zenbait moldetan ari dena: «Ez gara ingelesezko klaseetara mugatzen. Beste hizkuntza batzuk ere baditugu, eta horrez gain, eskola batzuekin hitzarmenak ditugu, han eskolak emateko, eta baita zenbait enpresatan ere. Haiek prestatzea ere bada gure egitekoa. Itzulpen zerbitzu batzuk ere egiten ditugu. Denborarekin, hori guztia egiten jarraituko dugu». Enpresen kasuan merkatu berriak zabaltzeko gako izan daiteke hizkuntza, eta xede horretan laguntzea izan ohi da Elduaiengo irakasleen egitekoa.


Uztaren esperoan, indarrez da txakolina

Summary: Uztaren esperoan, indarrez da txakolina. Mahats bilketa hastear dute Getariako Txakolina sor-markako upategi gehienek. Akarregi Txiki txakolindegian uzta ondo joatea espero dute.

Hainbat hilabetetako heltze prozesuaren ostean, mahatsa jasotzeko garaia gerturatzen ari zaie txakolindegi askori. Irailaren erdialdean hasi ohi dira uzta biltzen, eta aurten ez da oso ezberdin izango. Getariako Akarregi Txiki upategian datorren astean hasiko dira mahatsa biltzen, beltza lehenengo eta zuria gero. Aurtengo sasoian arazoak izan badituzte ere, uzta ona datorrela uste du Iker Eizmendi upategiko bazkideetako batek.

«Konplikatua izan da aurtengo uzta, baina azken asteetan hobera egin du, eta gustura gaude. Uste dut lehengo urtean adina mahats ez dugula izango, baina kantitate dezentea izango da», dio Eizmendik.

Hondarrabi beltza biltzen hasiko dira lehenbizi, irailaren 18an edo 20an, eta, hori amaitzean, astebeteren buruan-edo, Eizmendiren aurreikuspenen arabera, hondarrabi zuria biltzeari ekingo diote, dena biltzen amaitu arte.

Uztarako baldintzak

Uzta on batek sekretu gutxi dituela iritzi du Lander Garrastazuk, upategiko beste bazkideetako batek, baina gertatzea zaila dela ere badaki: «Eguzkia eta euria behar dira, baina bietatik gehiegi ere ez da ona. Hezetasun handiarekin, adibidez, neguan, sufrea oraindik bota ez duzunean, gaitz asko hartzen dituzte mahastiek, Getarian mildiua batez ere. Eta oraingoa bezalako giro bero heze honekin, non aleek azukre asko duten eta nahiko helduta dauden, usteltzeko joera izaten du mahatsak». Beraz, Garrastazurentzat, egoerarik «onena» egunez lehorra egotea eta gauez «euri pixka bat» egitea da.

Aurreko urteko mahats bilketa izan zen horren adibide, eta zaila ikusten dute maila hori gainditzea, nahiz eta aurtengoa gertu ibiliko dela aurreikusi duten. Iazko urtea «oso lehor» joan zen, Garrastazuren hitzetan, baina bildu baino hilabete lehenago euria egin zuen, eta mahats-mordoak gizendu: «Kristoren mahats urtea izan zen».

Nekazaritzan ia ezinezkoa da, batetik, arazorik gabeko urtea izatea, eta, bestetik, zer egon daitezkeen arazoak aurreikustea; eta hori garbi du Garrastazuk. Aurtengo denboraldia hasieratik «oso konplikatua» izan da: «Goizez eguzkia egiten zuen, eta arratsaldean lainobera sartzen zen. Getariako behe aldean nahiko ondo joan da, baina, zenbat eta gorago joan, orduan eta okerrago izan da».

Gaitzak ere eragin die, mildiua izan baitute mahastiek, eta, Eizmendiren hitzetan, «ohi baino goizago» sartu da aurten, fumigatu aurretik. Hala ere, hobera egin du egoerak udaberrian eta udan, eta arazorik gabeko uzta izango dela uste dute.

Aurten izaten ari diren beste arazoetako bat langile falta da. Normalean, 45 edo 50 sasoikako langile inguru hartzen dituzte irailean, mahats bilketarako, baina azken urteetan lanerako jendea topatzeko arazoak dituztela adierazi du, etsipenez, Garrastazuk: «Oso zaila da jendea topatzea. Oraingo jendeak ez du lanik egin nahi, edo ez dakit... segituan trabak jartzen dituzte».

Txakolinak badu merkatua

Getariako Txakolinaren salmentak goraka doaz. Hala laburtu dute merkatuaren bilakaera Eizmendik eta Garrastazuk. Pandemia izan zen inflexio puntua: «Garai zaila izan zen, baina kanpoko salmentak salbatu zuen. Hemen, tabernak eta bestelakoak itxita zeudenez, ez zen asko saldu, baina kanpoan, bai. Horrek salbatu zuen gehienbat», azaldu du Garrastazuk.

Ordutik, esportazioen joera mantendu, eta, are gehiago, «handitu» egin da, Garrastazuren hitzetan. «Uste dut jendeak oraindik baduela txakolina edateko joera. Bodega gero eta gehiago gaude, eta litroak ere gehiago egiten dira, eta egindako horiek saltzen dira», azaldu du Eizmendik.

Nahiz eta joera hori goranzkoa izan, Akarregi Txikin goia jo dutela adierazi du Garrastazuk: «Goia jo dugu, eta, oraingoz, ez dugu gehiago landatzeko asmorik. Guk hamazazpi hektarea hauek ondo mantendu nahi ditugu: mahatsaren kalitatea ondo begiratu, ondo saldu eta gure bezeroak zaindu».


Summary: Lehenbiziko aldiz dantzatu dira emakumeak Muskildako Andre Mariaren baselizan. Otsagabiko jai nagusia ospatu dute gaur. Ospakizuneko zortzi dantzarietatik bi emakumeak izan dira.

Otsagabiko (Nafarroa) jai nagusia ospatu dute gaur, Muskildako Ama Birjinaren ohorez. Aurten, bereziki, otsagabiarrek bazuten zer ospatu, lehenbiziko aldiz dantzatu baitira emakumeak Muskildako Andre Mariaren baselizan. Zortzi dantzarietatik bi emakumeak izan dira.

Prozesio eta erlijio jatorria duen dantza sorta da gaur Otsagabian dantzatu dutena. Dantza multzoa osatzen dute lau makil dantzak, zapi dantza batek eta orripekoak. Joan-etorrietarako, berriz, biribilketa dantzatzen dute. Euskal Herriko dantzarik zaharrenetariko bat da, horko zortzi dantzarien agerraldiari erreferentzia egiten dion lehenbiziko dokumentu idatzia 1695. urtekoa baita.


Summary: Auto elektrikoentzako Moves programak 29 milioi eman ditu. 8.126 eskaera jaso ditu EEE Energiaren Euskal Erakundeak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Laguntzak eskatzeko epea zabalik da aurtengo abendura arte

2021. urteko irailean zabaldu zen Moves III programa, motor elektrikoko ibilgailuen erosketa laguntzeko eta bultzatzeko, eta aurtengo abendura arte dago zabalik. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan EEE Energiaren Euskal Erakundeak kudeatzen ditu eskaerak, eta dagoeneko 8.126 eskaera jaso ditu eta horien %93 ebatzi dira.

Ibilgailuetan, entxufa daitezkeen auto elektrikoen erosketa eta erregai pilakoena laguntzen ditu Moves IIIak. Orain artean, EEEk ibilgailuetarako 4.566 laguntza eskaera jaso ditu, eta guztira 16,3 milioi euroren kopuruak eman. Kargatze puntuen ezarpenera joan dira beste diruak, 3.560 eskaera izan dira, eta 12,6 milioi banatu.

Eskatzaileak jaso dezakeen laguntza aldatu egiten da partikularren edo enpresen kasuan, eta txatar bihurtzea nahitaezkoa ez den arren, laguntza handiagoa jasotzen du. Adibidez, partikular edo autonomo batek 4.500 euroko ko laguntza jaso ahal izango du ibilgailu elektriko bat erosteagatik, eta 7.000 €-raino handituko da ibilgailu zaharra txatarrerako erabiltzen badu. Enpresek laguntza desberdinak dituzte tamainaren arabera, eta txatar bihurtuz gero ere handituko da. Gainera, 5.000 biztanletik beherako udalerrietan bizi diren edo mugikortasun murriztua duten pertsonentzat ezarritako zenbatekoen %10 gehitzea (hau da, 7.700 euroraino) aurreikusten du MOVES III-k.

Laguntza jaso dezaketen ibilgailuak ibilgailu elektriko entxufagarrien eta erregai-pilen kategorietakoak dira. Horien artean, autoak (M1), furgoneta arinak (N1), kuadriziklo arinak (L6e) eta ibilgailu astunak (L7e), eta 3 kW-eko edo hortik gorako potentzia duten motor elektrikoak. Bederatzi hilabete arteko antzinatasuna duten frogatzeko ibilgailu elektrikoak ere diruz laguntzen dira.


Summary: Nafarroako Gobernua osatzeko akordioa gaitzesi du ELAk. Botere ekonomikoen pribilegioei eusten diela eta euskararen arloan atzerapausoa dakarrela adierazi du sindikatuak.

Nafarroako Gobernua osatzeko akordio programatikoak «botere ekonomikoen pribilegioei eusten» diela eta euskararen alorrean «atzerapausoa» dakarrela salatu du ELA sindikatuak. PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak sinatu zuten akordioa joan den uztailean eta, jada, osatu dute gobernua. ELAk uste du akordio berriak, orokorrean, «jarraipena» ematen diela orain arteko politikei; eta euskarari dagokionez egindako aldaketa «atzerapausoa» dela.

Akordioaren edukia «zehaztasunik gabea» dela adierazi dute. Bertan jasotzen diren konpromisoetako batzuk «azterlanak, planak edo analisiak egitera» mugatzen dira. Horregatik, ELAren arabera, ez dute «inolako hobekuntzarik» eragingo. Horregatik, sindikatuak dio parte hartu duten alderdi politikoen lehentasuna kontseilaritzen banaketa izan dela eta akordioaren beraren edukia «bigarren mailan» geratu dela.

Euskarari dagokionez, 2019ko akordioak hamaika puntu jasotzen zituela jakinarazi dute; aurtengoak, aldiz, zortzi. Gainera, «desagertu» den puntuetako bat Euskararen II.Plan Estrategikoa egiteko konpromisoa izan da. Eta hori «ulertezina» da ELAren ustez. Gainera, akordioak 1986ko Euskararen Legea babesten duela ere gaitzetsi du sindikatuak, horrek «zonifikazioarekin ez dela amaituko suposatzen» baitu.

Ingurumen arloko konpromisoak «zehaztasunik gabeak» direla aipatu dute eta gehitu dute «ez dela koherentea» klima aldaketaren aurkako ekintzez hitz egiten duten bitartean, «AHTa edo Erdizko meategia bezalako proiektuen aldeko apustua egitea». Genero ikuspegitik ere konpromiso zehatzik ez duela biltzen adierazi dute: «ez du zalantzan jartzen egungo zaintza sistema» eta «ez du jasotzen Nafarroako egoitzen lehen hitzarmena».

Akordioak dio zenbait alorretan, besteak beste, etxebizitzan edo hezkuntzan aurrekontua handitu behar dela. ELAren arabera, konpromiso horiek «ez dira sinesgarriak». Aurreko akordioan ere antzeko konpromisoak ageri zirela azaldu dute, eta sindikatuaren hitzetan, «ez dira bete». Gizarte politiketara diru gehiago bideratu behar dela dio sindikatuak, baina uste dute adierazpen horiek «propagandatik gehiago dutela konpromiso erreal batetik baino». Bestalde, akordioak autogobernua gauzatzeari «uko» egiten diola aipatu dute.

«Interes ekonomikoak lehenetsita»

Autogobernuari erreferentzia egiten dion puntu «bakanetako» bat fiskalitatearen atala dela adierazi dute; «enpresen pribilegio fiskalak zabaltzeko helburuarekin». Izan ere, ELArentzat, akordioaren abiapuntua da «botere ekonomikoen eta patronalen interesak zalantzan ez jartzea». Horrez gain, inflazioak eta interes tasen garestitzeak gizarteari eragindako «pobretze orokorrari» aurre egiteko premiak «alde batera utzi» dituztela dio sindikatuak.

Gainera, kritikatu dute Nafarroako Elkarrizketa Sozialerako Kontseilua sustatzen jarraituko duela gobernuak: «Porrot egin duen eredu bat sustatzen jarraitzea da». Errealitatean, langileen lan baldintzak ez direla horrelako mahaietan konpontzen uste du ELAk. Gainera, gaitzetsi dute akordioan ez dela aipamenik egiten «Nafarroako Lan Auzitegiaren birfundazioari buruz, ezta zor publikoaren auditoretzaren edota banku publiko baten sorreraren inguruan ere.


Summary: Vingegaardek irabazi du Tourmaleten, eta Jumbok erakustaldia eman du. Danimarkarrak irabazi du Espainiako Vueltako hamahirugarren etapa. Bi taldekide izan ditu atzetik: Kuss eta Roglic. Kussek lidergoari eusten dio, Roglicen eta Vingegaarden aurretik. Landa zazpigarren da. Evenepoelek, aldiz, 27 minutu baino gehiago galdu ditu gaur, eta lehiatik kanpo geratu da.

Jumbo taldeko txirrindularien nagusitasuna oso nabarmena izaten ari da Espainiako Vuelta honetan, eta gaur argi geratu da hori etapa nagusian. Hankapean erabili dituzte gainontzekoak, eta etapan ez ezik, sailkapen nagusian ere lehen hiru postuetan daude Sepp Kus, Jonas Vingegaard eta Primoz Roglic. Ez dute aurkaririk

Etapa motza izanik, argi zegoen ihesaldia sortzea zaila izango zela. Aubisquen gora ihesaldi saiakerek ez dute etenik izan, eta horrek oso bizi igotzea ekarri du. Jumboko liztorrek eztena atera, eta erritmo itogarria ezarri dute. Bi ziztada eman dituzte: bat Joao Almeidari (UAE) eta bestea, handiena, Remco Evenepoeli (Soudali). Biak atzean gelditu dira helmugarako 90 kilometroren faltan. Flandriarrak bere aurkariak baino minutu eta hogei segundo gehiago behar izan ditu mailaz kanpoko mendatea igotzeko.

Aubisque jaisten, Mikel Landak eta Damiano Carusok (Bahrain) metro batzuk hartu dituzte Vingegaard eta Kuss liderrarekin batera. UAEk, baina, ez die alde egiten utzi, eta Spandelles igotzen hasi bezain pronto harrapatu ditu. Une horretan hartu du berriro Jumbok aginte-makila, eta Robert Gesinkek onenen multzoa Tourmaleten magaleraino eraman zu.

Tourmaletek bakoitza bere tokian jartzen du. Nekeak aurrean zihoazen ziklista guztiei erasan die, eta pixkana-pixkana, atzean gelditzen joan dira. Vingegaardek zortzi kilometroren faltan bi eraso jo ditu segidan, eta bakarrik geratu da. Atzean, Kuss bikain aritu da zaintza lanetan. Jumbok dena kontrolpean zuen.

Azkenean, Vingegaard nagusitu da. Bigarren Kuss izan da, eta Roglic hirugarren.E statubatuarrak jarraitzen du lider, eta bi taldekide ditu justu atzetik: Roglic eta Vingegaard. Landak egun ona izan du, eta zazpigarren izan da; postu berean dago nagusian. Evenepoelek, aldiz, 27 minutu baino gehiago galdu ditu, eta lehiatik kanpo gelditu da.

Asteburuan, Euskal Herrian

Vuelta Euskal Herritik igaroko da gaur eta bihar. Gaur, Salbaterra Bearnotik aterako dira txirrindulariak. Euskal Herrian sartuko dira Zuberoatik, eta Nafarroan amaituko dute jarduna, Larra Belaguan.Igotzaileentzat etapa aproposa da, hiru mendate gogor igo beharko baitituzte: maila bereziko Hourcere eta Larraine, Hirugarren Mailako Laza, eta amaitzeko, Lehen Mailako Belagua.


Summary: Marokoar askok kalean egin dute lo, lurrikara batek 2.000 pertsona inguru hil ondoren. Ostiral gauean izan zen lurrikara, 23:11n, Marrakextik 70 kilometro hegoaldera.

Richter eskalako 6,9 graduko lurrikara bat izan zen Marokon ostiral gauean, eta gutxienez 2.000 pertsona hil eta bete horrenbeste zauritu ditu. Marokoko Barne Ministerioak eman du datu horien berri, baina litekeena da datozen orduetan gehiago izatea, erreskate taldeak lanean ari baitira oraindik, eta asko dira etxe birrinduen azpian ezin atera dauden herritarrak. Jendez lepo daude ospitaleak; izan ere, «oso larri» daude zauritu gehienak, 1.400 baino gehiago. Oraindik tentsioa nabari da kalean; lurrikararen ondoren, milaka herritarrek kalean pasatu zuten gaua, gehiago egon zitezkeelakoan.

Lurrikara Marrakextik 70 kilometro hegoaldera izan zen, 23:11n, Al-Hauz probintzian. Hain justu, hor izan da hildako gehien, gutxienez 542; Tarudanten, 321; Txitxauan, 103; Uarzazaten, 38; Marrakexen, 13; Azilalen, 11; Agadirren, 5; Casablancan, 3, eta Al-Yussufian, bat, atzo emaniko datuen arabera. Epizentroa Ighil udalerrian izan zen. Minutu batetik bestera, hainbat etxe eta horma behera erori ziren, eta kalteak larriak dira. Ezbeharra gertatu zenean, Marrakexen zegoen Lur Uribarren mendi gidaria. Euskadi Irratian esan duenez, hiriko plazan pasatu zuten gaua, milaka pertsonarekin batera. «Kaosa handia zen. Gau osoan aritu dira anbulantziak alde batera eta bestera, eta poliziak horiei bidea emateko zeuden».

Ezbeharraren harira, gobernuak agindu du larrialdietako eta babes zibileko zerbitzu guztiak lanean has daitezela, «berehala». Nazioarteko zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunde ere erreskate lanetan laguntzen ari dira: besteak beste, Mugarik Gabeko Suhiltzaileak. Halaber, Azpiegituren eta Uraren Ministerioak lurrikarak hautsitako errepideak itxi ditu.

Zaurituei laguntzeko, berriz, gobernuak eskatu die herritarrei joan daitezela odola emateko zentroetara. Hemezortzi urtetik gorako herritarrek dute odola emateko aukera. Edonola ere, kalte handiak eragin ditu lurrikarak, eta kostako da zauria ixtea. Gaur bertan, hiru eguneko dolua iragarri du Marokoko Errege Mohamed VI.ak.

Azken hamarkadetakolatzena

Gertatu baino minutu gutxi lehenago iragarri zuen lurrikara Marokoko Geofisika Institutuak. Baina, ordu horretan, etxean edo jatetxeetan afaltzen zeuden herritar andana. Atzo jakinarazi zuenez, lurrikara gertatu ondoren ehunka erreplika izan ziren, baina ez ziren izan lehendabizikoa bezain handiak. Espainiako Institutuak, berriz, Marokon izan zen 4,8 graduko lurrikara baten berri eman zuen. Horrek Berrechid izan zuen erdigune, eta Espainia hegoaldean ere sumatu zen.

Afrikako inguru horretan bi plaka tektonikok jotzen dute elkar, Afrikakoak eta Eurasiakoak, eta ohikoak izaten dira mugimenduak. Hildakoen eta zauritutakoen kontaketa oraindik amaitu ez bada ere, jada jakina da azken hamarkadetan Marokon izan den lurrikara latzena izan dela. Duela 60 urte pasatxo, 1960ko otsailaren 29an 5,7 graduko lurrikara batek Agadir hiria suntsitu zuen, eta 15.000 pertsona hil zituen. 2004ko otsailaren 24an, berriz, Al-Hoceiman 6,4ko lurrikara batean 628 hildako izan ziren.

Mugatik gertu ere, Aljerian, izan zen ostiralekoaren antzeko ezbehar bat: 2003ko maiatzaren 21ean, 7,3 graduko lurrikara bat izan zen, eta 2.500 pertsona hil eta 300.000 zauritu zituen. Egoera bertsua dute orain Marokon, eta, agian horrexegatik, Marokoko herritarrei eskua luzatu die Aljeriako Gobernuak. Aireko espazioa berriro irekiko dutela iragarri du, Marokora giza laguntza «eta bestelakoak» bidaltzeko eta zaurituak lekualdatzeko.

Edonola ere, inor gutxik esperotako keinua izan da Aljeriarena. Izan ere, azken urteotan bi herrialdeen arteko harremana ez da bereziki ona izan. Aljeriak eta Marokok harreman diplomatikoak eten zituzten duela bi urte, 2021ean. Ordutik, Aljeriak itxita mantendu du bere aireko espazioa: zibilentzat, militarentzat, eta Marokon matrikulatutako hegazkin guztientzat.


Summary: EITBri eskatu diote euskarazko ikus-entzunezkoen eskaintza «duina» egiteko. Aldatu Gidoia Euskararen alde kanpaina abiatuko dute dozenaka eragilek. Euskara ardatz izango duen EITBren aldeko manifestazio batera deitu dute maiatzaren 18rako, Gasteizen.

Euskal Herriko hainbat eragilek «kezka» agertu dute Eusko Jaurlaritzak euskarazko kulturaren eta euskarazko ikus-entzunezkoen inguruan duen jarrerarekin. Uste dute EITBren telebista kate eta irratietan gaztelerazko edukiei lehentasuna ematen zaiela, eta, euskara, aldiz, «zokoratuta» dagoela. Hori dela eta, EITBri galdegin diote euskararen eta euskaldunen hizkuntza eskubideen alde «gidoia aldatzeko», eta euskarazko ikus-entzunezkoen eskaintza «zabal, duin, eguneratua eta erakargarria» osatzera premiatu dute. Euskal Herri osoko 31 eragilek bat egin dute eskaerarekin. Gaur eguerdian agerraldi jendetsua egin dute Gasteizen, eta iragarri dute kanpaina bat abiatuko dutela Eusko Jaurlaritzari eskatzeko kultura eta ikus-entzunezkoen politikak «errotik» aldatzeko. Aldatu Gidoia Euskararen alde leloa izango du kanpainak. «Masa kritiko sendo bat artikulatu nahi dugu euskara eta euskarazko kultura erdigunean jarriko dituzten politen alde», adierazi dute. Horretarako, Euskal Herri osoko gizarte eragile eta norbanakoekin bilduko dira, eta sinadura bilketa abiatuko dute Change.org plataforman atxikimendu gehiago batzeko. Era berean, iragarri dute Eusko Jaurlaritzarengana eta alderdi politikoengana joko dutela datorren urteko kultura politiketan eta aurrekontuetan euren eskariak aintzat har ditzaten eskatzeko. Kanpaina borobiltzeko, manifestazio batera deitu dute datorren urteko maiatzaren 18rako. Eusko Jaurlaritzaren Lakuako egoitzatik irtengo da, 17:30etik aurrera. Aldarri argia izango du: euskara eta euskarazko kultura oinarri izango dituen EITBren alde egitea. EITBk azken urteetan hartu duen norabidearekin arrangura eragin die kanpaina sustatu duten eragileei. Iritzi diote sorrerako helburuak «baztertu» dituela, eta «Espainiako markoa» gailendu dela guztiz: «Gaztelerak eta gaztelerazko telebista eta irratiek hartu dute erreferentzialtasuna eta prestigioa euskaldunon artean eta gizartean, euskara eta euskarazko telebista eta irratiak bigarren mailan edo bazterrean geratu direlarik». Halaber, kritikatu dute «hanka sartze larria» dela Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailetik euskarazko ikus-entzunezkoetara baliabide gutxi bideratzea. Azpimarratu dute EITBri dagokiola herritar guztiei euskarara sarbide unibertsala bermatzea, eta hartarako, «sendo» behar duela egon, euskara lehen hizkuntza hartuta, euskal kulturan ardaztuta, herritarrentzat «erreferentzia» bilakatuta eta euskarazko programazio «oso, kalitatezko eta orekatua» eskainita. Egun, baina, gaztelerazko eskaintza euskarazkoa baino askoz gehiago zaintzen dela salatu dute:«El Conquis, En Jake, Akelarre eta bestelako erdarazko saioak dira EITBren kutunak». Eta zineman eta streaming plataformetan ere lehengo lepotik burua, eragileen ustez. «Euskarak fikzioa behar du berandu baino lehen», ohartarazi dute. Erakundeei eskatu diete lan egiteko euskarazko edukiek euskarri guztietan tokia izan dezan: «Estrategikoa deritzogu euskarazko eskaintza duina jendea dagoen tokietara eramateari: telebistara, zinema estreinaldietara eta, bereziki, streaming plataformetara». Aurrekontuaren %5 Horiek hala, hainbat eskaera egin dizkiote Eusko Jaurlaritzari. Batetik, galdegin diote Kultura eta Hizkuntza Politika Sailaren urteko aurrekontuaren %5 euskarazko ikus-entzunezkoetara bideratzeko, euskaraz ekoitzitako lanak finantzatzeko eta zinema eta plataformetako edukiak euskarara bikoizteko diru laguntza lerro propioak sortzeko. Halaber, ondorengo eskaerak egin dituzte: EITBk urtean edukietara bideratutako diru partidaren %75 euskarazko programetara zuzentzea; helduentzako film eta telesailen emanaldien erdia gutxienez euskaraz eskaintzea; Primeran plataforman, ikus-entzunezko eduki guztiak euskarara bikoiztuta eta azpidatzita eskaintzea; bi urtean, haur eta gaztetxoei zuzendutako edukietara bideratutako aurrekontua progresiboki handitzea; euskarazko bikoizketa urtean 1.500 orduko produkzio mailara itzultzea eta ikus-entzunezko lanak finantzatzeko diru partiden %75 euskarazko ekoizpenak laguntzera bideratzea. Inklusioaren eta hizkuntza normalizazioaren ikuspegitik, berriz, azpidatzien erabilera politikak diseinatzea eta horiek orokortzea eskatu dute. Zineman eta plataformetako euskarazko estreinaldiak «iraunkorki promozionatzea» funtsezkoa dela uste dute, eta baita euskaraz sortu, bikoiztu eta azpidatzitako lanen ondare publikoa «babestea, zaintzea eta hedatzea» ere. Horrekin batera, euskarazko kulturarentzat eta sortzaileentzat «lehentasunezko tokia» izan beharko luke EITBk, haientzako «gutxieneko kuotak» ezarrita, eragileen ustez. Sarean dauden plataformetan, berriz, euskarazko sortzaileak eta lanak ikusgarri egiteko politikak egon beharko liratekeela iritzi diote. Orobat, euskarazko bideo-jokoen alde egiteko eskatu diote EITBri. Besteak beste, bideo-jokoen industriako ehun asoziatiboarekin eta enpresarialarekin harremanak sortzea eta lan egitea proposatu dute, euskararen presentzia bermatu aldera. Eta garrantzitsutzat jo dute lan egitea sektoreko puntako enpresen bideo-joko kontsolek nahiz gailuek euskara interfaze grafikoan txertatu daitezen, eta dendetan euskara etiketa berezituarekin ager daitezen.

Atxikimenduak Hurrengo eragileek babestu dute Aldatu Gidoia Euskararen alde kanpaina: ELA LAB Steilas Iratzar Fundazioa Euskalgintzaren Kontseilua UEMA Euskal Herrian Euskaraz AEK Ikastolen Elkartea Gazte Euskaltzaleon Sarea IKA euskaltegiak BIEUSE bikoiztaile euskaldunen elkartea EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea Sortzen Pantailak Euskaraz Naziogintza Netflix Euskaraz (H)Itzartu EITB Zer non ikusi Euskal Encondings Zinemak Euskaraz Game Erauntsia Arnas Dezagun Administrazioan Euskaraz taldea Zappingzalea Mangaberri Alkartasuna Fundazioa Hau Pitti Hau Bilboko konpartsa Euskal Eskola Publikoaren Aldeko plataforma Lanartea Euskal Aktoreen Batasuna


Summary: Xabier Lasak eta Jon Gerediagak irabazi dute Irun Hiria saria. 'Ura ez baita beti gardena' izena du Lasaren nobela sarituak, eta 'Zeru-lurren liburua', berriz, Gerediagaren poesia lanak. Joxean Agirreren 'Gizon barregarriak' eleberriari ere aipamen berezia egin dio epaimahaiak.

Orain arte literaturaren eremuan agertu gabeko izen bat, Xabier Lasarena, eta poesian kritikak txalotu izan duen egile bat, Jon Gerediaga, izan dira saridun 45. Irun Hiriko Kutxa Literatura sariketan. Hari esker argitaratuko du, bada, bere estreinako literatur lana Lasak (Berriozar, Nafarroa, 1967), Ura ez baita beti gardena izenburua daramana. Gerediagarena (Bilbo, 1975), berriz, izen ezaguna da poesia irakurleen artean, eta zazpigarren poema bilduma izango da sariaren bitartez plazaratuko duena: Zeru-lurren liburua.

«Ustekabea». Saria, batez ere, harridura aldarte horrekin jaso izana aitortu dio Lasak BERRIAri. «Hau da idatzi dudan nire lehen eleberri serioa. Ez naiz gaztea batere, baina orain arte ez dut ezer argitaratu nobelagintzan. Beraz, bai, ustekabea eta poz handia».

Hitz batean, «thrillertzat» deskribatu du Ura ez baita beti gardena; bi hitzetan, «thriller foraltzat». Lasa: «Abiapuntuan Erriberako herri batean uraren inguruan gertatzen diren kontu batzuk daude. Baina hori dena politikarekin nahasten da, eta gaur egun nahiko aktualitatean dauden gai batzuk jorratzen dira, bai uraren tratamenduan, bai negozio munduan eta bai politikagintzan. Dena nahastu dut ikuspegi nafar batetik, oso Erriberakoa den ikuspuntu batetik».

Egun Antsoaingo (Nafarroa) euskara teknikari postuan ari da lanean Lasa, baina kontakizunean leku egin dion politika mundua gertutik ezagututakoa da aurrez. Berriozarko alkatea izan zen 2007tik 2015era bitartean (NaBai), baita Nafarroako Gobernuko Toki Administrazioko zuzendaria ere. Literaturarekiko lotura, berriz, aspalditik datorkiola aipatu du, eta, batez ere, «irakurzale sutsutzat» jo du bere burua. «Idatzi ere idatzi izan ditut gauzak, baina hau idatzi arte ez naiz ausartu izan ezer bidaltzera».

Motibazio «prosaikoak»

Saridunek ere gaur bertan jaso dute albistea, eta deiaren osteko «poza» bistan utzi du Gerediagak: «Oso momentu egokian heldu da, eta pozik hartu dut, oso».

Natura berriak (2020, Pamiela) du orain arteko azken lana, eta, ordutik hona ostutako poema bilduma berria sariketara bidaltzeko motibazioen artean «arrazoi prosaikoak» nabarmendu ditu: «Pasa den urtean eszedentzia eskatu nuen, aurten ere bai, eta azken hiru-lau hilabeteetan ez dut diru-sarrerarik eduki. Nahiz eta testu laburrak izan, poema bat portu onera iristeko tentsio intelektual, espiritual eta ekonomiko asko pasatu behar dira. Hiru-lau urte ematen dituzu poema liburu bat idazten, eta argitaratzen denean ez duzu sosik ikusten, edo oso gutxi».

Sariketara ziurgabetasun eta prekarietate horrek bultzatuta aurkeztu zela aitortu du, eta, dagoeneko lan mordoxka bat publikatu badu ere, hasiberritzat jarri du bere burua. «Poema bat idazten bukatzen duzunean ez dakizu hurrengoa aterako den edo ez. Pentsatzen dut poesia idazten dugunok beti garela apur bat hasiberriak, ez dakizu hurrengo aldarte poetikoa noiz helduko den, eta emaitzarik emango ote duen. Beti izango gara hasiberriak».

Zeru-lurren liburua-ren inguruan esan du, bestalde, duela bospasei hilabete sariketara bidali zuenetik ez duela berriro irakurri, eta, beraz, «buruan fresko» ez badu ere, azken bolada luzean heldutako bideei segitzen dien lana dela. «Azken hamar urteetako ardatz nagusiak daude hemen ere: natura, gizakia, eta gizakia eta naturaren arteko harremana. Kasu honetan, esango nuke lehenengo pertsonan agertzen dela gizakiaren errepresentazioa, poetaren begietatik». Eta askoz gehiago ere ezin esan, poesiarekin «azalpenek eta sailkapenek» ez baitute askorako balio, egilearen ustetan. «Poema irakurri eta zer edo zer esaten badizu, ongi; bestela hartu beste liburu bat, eta listo. Zaila da poema bat azaltzea, oso zaila».

Guztira, 38 euskarazko lan

Gaur egin dute aurtengo saridunak iragartzeko ekitaldia, Irunen (Gipuzkoa), eta hantxe egingo dute sari banaketa ere, azaroaren 24an. Liburuen argitalpenaz aparte, Lasak 20.000 euro eta garaikurra jasoko ditu; eta Gerediagak, 15.000 euro eta garaikurra. Lehenaren kasuan, Jon Martin Etxebeste, Joxe Mari Iturralde eta Arantza Urretabizkaia aritu dira epaimahai lanetan, eta Joxean Agirreren Gizon barregarriak lanari aipamen berezia ere egin diote. Poesian, bestalde, Lourdes Otaegik, Ibon Egañak eta Felipe Juaristik osatu dute epaimahaia.

Bi urtean behin banatzen dira Irun Hiriko Kutxa Literatura sariak, eta aurten, guztira, 331 lan jaso dituzte, horietatik 38 euskaraz. Zehatzago, jasotako lanen artetik, 182 gaztelaniazko eleberriak izan dira, 111 gaztelaniazko poesia lanak, 21 euskarazko eleberriak eta 17 euskarazko poema bildumak.

Gaztelaniazko aurtengo saridunak Martha Asuncion Alonso (Cartas a Nensi) eta Andres Garcia Cerdan izan dira (Equipos de respiración subacuática), eleberrian eta poesian, hurrenez hurren.


Summary: Euskal Herriaren aitortza politikoaren eta erabakitzeko eskubidearen alde lan eginen dute EH Baik eta EH Bilduk. Bi zuzendaritzek bilkura egin dute ikasturte politikoa abiatzeko, eta «jauzi politiko» baten beharra azpimarratu dute. Aurki ekimen bateratuak jartzeko xedea dute.

Euskal Herri mailako nazio bilkura egin dute gaur goizean EH Bai eta EH Bilduko zuzendaritzek Hiriburuko (Lapurdi) La Perle aretoan. Euskal Herriak «herri gisa dituen aukera eta arriskuak» aipatu, eta dituen erronken aurrean «baterajotze nazionalen norabidean ekimen berriak mahaigaineratzeko» hausnarketa abiatu dutela adierazi dute. Orain arte egin izan dituzte agerraldi bateratuak, baina argazki berria eskaini nahi izan dute gaurkoan: «euskal ezker independentismoaren» zuzendaritzen batasunarena. Euskal Herriaren aitortza politikoa eta erabakitzeko eskubidea lehenetsi dituzte.

Euskal Herriaren aitortza eta erabakitzeko eskubidea izanen dira bi mugimenduen elkarlanaren ardatzak. «Gure aburuz, euskal herritarren ongizatea Euskal Herriaren subirautzari hertsiki loturik doa», adierazi dute. «Herri gisa bizirik irauteko konbikzioa eta proiektu sendoa dugu». Beraien hitzetan, gainera, gero eta jende gehiagoren babesa dute; mugaz bi aldeetako azken hauteskundeetan jasotako emaitzek hala erakusten dutela azpimarratuta. «Geroz eta euskal herritar gehiago daude ezker subiranismoarengan konfiantza ematen dutenak, eta guzti honek garbi adierazten du Euskal Herria ziklo politiko berri batean murgildua dela».

EH Bai eta EH Bilduren ustez, Euskal Herriak «erronka handiak» ditu parez pare. «Aldaketa globalek eragindako krisi anizkoitzek bete-betean jotzen dute gure herria», ohartarazi dute. «Berdintasun, ongizate eta garapen-adierazle nagusien arabera, gure metabolismo komunitarioa arriskuan dago eta horrek bidegurutze historiko batean kokatzen gaitu. Gure herriak aurrera egin behar du, garaiko erronkek eskatzen duten neurrian».

Herri akordioen beharra

«Jauzi politiko» baten beharra dagoela defendatu dute EH Baik eta EH Bilduk. «Arnasberritze nazional baten beharra dugu, bulkada nazional berri batena. Jauzi bat Euskal Herriaren askapen prozesuan: jauzi bat naziogintzari lotutako hainbat arlotan, lurralde-artikulazioan eta Euskal Herritik Euskal Herrira pentsatu eta garatutako politika publikoetan». Bi indar politikoen iritziz, garaiko erronka sozial eta ekologikoei «gure gaitasun komunitario eta territorialen arabera» erantzuteko aukera baliatu behar da. Gatazka politikoaren oinarrian dagoen burujabetzaren auzia indar berriz mahaigaineratzeko unea dela erran dute: «nazio aitortza eta herri gisa dagokigun erabakitzeko eskubidearen errespetua».

Asteartean beteko dira 25 urte Lizarra-Garaziko hitzarmena izenpetu zenetik, eta hura nostalgiaz errepikatu gabe orduko izpiritua berreskuratzera deitu dute. Hainbat irakasgai utzi zituela iritzi dio Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. «Euskal Herria zazpi lurraldeko nazio bat da. Askotan bada dena zatitik ikusteko joera, eta guk uste dugu denetik zatiak ikusi behar direla, eta ikuspegi nazional hori mantendu behar dela. Lizarra-Garazik hori eman zion herri honi: maparen osaketa hori mahai gainean jartzea». Orduan ezarri zen eskema ere nabarmendu du: «Ahalik eta gehienen artean akordioak sustatzea».

EHBaik eta EHBilduk adierazi dute bi mugimenduen arteko harreman politikoak sakontzeko lanean segituko dutela, eta, «luze gabe», ekimen politiko bateratuak martxan jartzeko xedea dutela baieztatu dute. «Euskal Herriaren nazio izaera indartzeko, eta Euskal Herriak ziklo politiko berriari begira bere etorkizuna erabakitze bidean, aukera eta ate guztiak parez-pare irekiak izan ditzan. Egin dezagun guztiok bultza».


Summary: Deklarazio komuna aurkeztu dute G20ko liderrek. Ukrainari buruzko desadostasunak alde batera utzita, erdibideko adostasunera iritsi dira munduko potentzia ekonomiko handienak. AB Afrikako Batasuna taldearen kide izango da gaurtik aurrera.

New Delhi topaleku duen G20ko bileraren atarian, atzo, munduko potentzia ekonomiko handienetako buruzagiek «ia prest» zuten deklarazioaren zirriborroa. Liderrek Ukrainako gerraz dituzten desadostasunek kolokan jarri zuten hori onartzea, baina, gaur, azkenean, argitu da paisaia: Indiako lehen ministro Narendra Modik jakinarazi du ados jarri direla G20ko liderrak, eta guztiek onartu dutela deklarazioa.

Denera, 83 paragrafo ditu dokumentuak. Amitabh Kant G20rako Indiako ordezkariak esan duenez, «herrialde guztiak erabat ados» agertu dira horrekin. Horraino iristeko negoziazioak, ordea, luzeak izan dira. Eztabaidatutako gaien artean izan dira klima larrialdia eta estatuen zorrak, baina Ukrainako gerrak eragin ditu estatu guztiak ados jartzeko zailtasun handienak.

Bai Europako herrialdeek, bai AEB Ameriketako Estatu Batuek gaitzetsi egin dute Errusiaren inbasioa gerra hasi zenetik. Hain justu, auzia ildo horretatik jorratu nahi zuten G20ko deklarazioan. Bestelako iritzia adierazi dute, ordea, Errusiak eta Txinak —nahiz eta ez Xi Jinping Txinako presidentea eta Vladimir Putin Errusiakoa ez diren goi bileran izan—. Azkenean, bi iritzien arteko erdibideko zerbait idatzi dute deklarazioan. Xehetasun handirik eman, eta izenik aipatu gabe, zera berretsi dute: «Estatu guztiek uko egin behar diote, lurralde baten subiranotasunaren eta independentzia politikoaren aurka, lurralde hori indarraren bidez mendean hartzeari». Are, zehaztu dute «onartezina» dela arma nuklearren erabilera.

Zerealen ituna ere aipatu dute dokumentuan: «Eskerrak ematen dizkiegu Turkiari eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bitartekaritzari, Istanbulen sinatutako akordioengatik, eta itun horiek errespetatzeko eta indarrean jartzeko eskatzen dugu, posible izan dadin Errusiako eta Ukrainako zerealak, elikagaiak eta ongarriak berehala esportatzea». Ikusteko dago, ordea, Errusiak hori betetzen duen edo ez, zerealen ituna bertan behera utzi baitzuen uztailean.

Horiez gain, aipatzekoa da klima larrialdiari aurre egiteko adostutako «garapen berdearen ituna». G20koek konpromisoa hartu dute 2030erako munduko energia berriztagarrien ahalmena hirukoizteko. «Klima larrialdiari aurre egiteko dokumentu eraginkorrena da hau», esan du Kantek.

Afrikako Batasuna taldera gehitu da

Gaurtik aurrera, eserleku bat gehiago izango da G20koen goi bileretan. Taldeko kideek hala erabakita, AB Afrikako Batasuna G20ko kide izango da, behin betiko. Ongietorria emateko, New Delhin izan da ABko presidente Azali Assoumani, eta erabakia «historikotzat» jo du.

Horrek nabarmen hauspotu dezake Indiak iragarritako helburu nagusietako bat: munduko hegoaldearen posizioa indartzea eta G20 talde «inklusiboagoa» izatea. Afrikako 55 herrialdek osatzen dute AB, eta 2016tik eskatu dute G20ren parte izateko.


Vueltan, bizikleta adina ikurrin

Summary: Vueltan, bizikleta adina ikurrin. «Ez dugu gure artean mugarik nahi», aldarrikatu du Gure Esku-k, Vuelta Euskal Herritik pasatzean.

Vueltaren hamalaugarren etapa Euskal Herritik igaro da gaur; besteak beste, Larrainetik eta Urdatxetik (Zuberoa). Uztarrozen (Nafarroa) bukatu da etapa, Belaguako portuan. Gure Esku-k eta Nafarroa Berriz Altxa elkarteak bultzatuta, herritar ugarik ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte errepide ertzetara, txirrindulariei animoak helarazteaz gain, Euskal Herritik igarotzen ari zirela ere argi adierazteko. «Espainiako Vuelta Xiberua eta Nafarroatik igaroko da eta euskaldunok errepideetara aterako gara geure ikur eta aldarriekin. Berriro ere argi esango dugu: zazpi lurraldez osatutako herria gara, ez dugu gure artean mugarik nahi eta geure etorkizun politikoa libre eta demokratikoki erabaki nahi dugu», nabarmendu du Gure Esku-ko bozeramaile Josu Etxaburuk, Larrainen.

Gainera, Vuelta Zuberoako herri horretatik igaro izanari garrantzia eman dio Etxaburuk: «Paso hau egunerokoan itxita daukate eta gaurko bakarrik egongo da zabalik, lasterketa igaro dadin. Batzuentzat muga dena guretzat ez, eta egunerokoan zabalik eduki nahi dugu, geure herritik libre mugitzeko, geure artean ez baitugu mugarik nahi. Guk erabaki nahi ditugu bai geure artean bai bi estatuekiko harremanak eta horregatik, oraingoan ere harro esaten dugu: Euskal Herriak erabaki!».

Jando Iriartek, Larraineko auzapezak, ere hartu du hitza bere herrian egindako agerraldian: «Ez da sekula izan mugarik geure artean. Muga zerratua da ofizilaki, baina guk ez dugu ezagutu hau zerratua, eta gure anai-arreba nafartarrekin beti harremana izan dugu. Horrek segi behar du. Gure iritzia gabe ezin dira herri honetan gauzak erabaki, eta bistan dena: guk ez ditugu onartzen bi estatuek [Frantziak eta Espainiak] hartu dituzten horrelako erabakiak, gure bizia baita hemen pasatzen dena».

Bihar ere Vuelta Euskal Herritik pasatuko da; Nafarroatik, hain zuzen. Iruñean hasiko da, eta Lekunberriraino joango dira, Lizarratik eta Etxarri-Aranatzetik barrena, besteak beste. Gure Esku-k Nafarroa Berriz Altxa-k biharko ere dei egin die euskal herritarrei Vuelta ikurrinez betetzeko.

Bihar 17:30ean dago aurreikusita Vueltaren hamabosgarren etapa amaitzea, eta hori baino lehen egitarau bat osatu dute Lekunberrin, kalejirarekin eta herri bazkariarekin. Ondoren ikurrinak eta bestelako ikurrak banatuko dituzte, Vueltan astintzeko.


Summary: Evenepoelek arantza atera du Belaguan irabazita. Atzoko etapan 27 minutu galdu eta gero, hasieratik ibili da ihesaldia osatu nahian. Sailkapen nagusiko goialdean ez da aldaketarik izan.

Kirolak zerbait badu, zera da: egun batean beltza dena, hurrengoan zuria dela. Herenegun txirrindularitza zale guztien ahotan zegoen Remco Evenepoelek (Quick Steep) izandako deskalabrua. 27 minutu galdu zituen Tourmaleteko gainean, eta agur esan zion Espainiako Vuelta irabazteko aukerari. «Barkamena eskatu nahi diet taldekideei eta zaleei, baina gaur hustuta nengoen», esan zuen. Iluntzean, ordea, ondorengo mezua idatzi zuen bere sare sozialetan: «Otsoek ez dute sekula amore ematen».

Eta flandriarra otsoen pare aritu da gaur, Vuelta Euskal Herrira iritsi den egunean, Zuberoan sartu eta etapa Nafarroan amaituta, Larra Belaguan. Txapeldun handia dela berretsi du, eta garaipena lortu du. Hasieratik aritu da ihesaldiaren bila. 40. kilometroan lortu du helburua. Ondoren, eguneko lehen mendatean ihes egin du Romain Bardetekin (DSM). Ihesaldiaren erritmoa ezarri du Erritmo horrek, indarrez hustu du Bardet. Frantziarrak etapa bikaina egin du. Baina, 3,7 kilometro falta zirenean, amore eman behar izan du. Evenepoelentzat garaipena Belaguan, eta neurri batean herenegungo etapak utzitako zauria goxatu zuen.

Thomas de Gendten (Lotto) urrutiko eraso ahaleginaren ostean, helmugarako 144 kilometro falta zirela, Nelson Oliveirarekin (Movistar) alde egiten ahalegindu da Evenepoel. Baina bederatzi kilometro aurrerago harrapatu egin dite. Baina Evenepoel ez zegoen amore emateko prest, eta ekinean jarraitu du, azkenean ihesaldia osatu arte. Etapako 40. kilometroan izan zen. 24 txirrindulari zeuden bertan. Harekin batera ziren, besteak beste, Romain Bardet (DSM), Damiano Caruso (Bahrain) eta Lennard Kämna (Bora); baita, Jonathan Castroviejo ere (Ineos).

Eguneko lehen mendatea zuten aurretik, Hourcere (11,1 km eta %8,7ko pendiza). Igoera aurrera joan ahala, iheslarien multzoak txirrindulariak galdu ditu. Aurrekoen eta tropel nagusiaren arteko abantaila 4.30 bueltan egonkortu da. Hura kontrolatzen Jumbo-Visma, sailkapen nagusiko lehen hiru txirrindulariaren taldea: Sepp Kussena, Primoz Roglicena eta Jonas Vingegaardena. Baina ikusi da ez zutela asmorik ihesaldia bertan behera uzteko. Evenepoelek esana zuen etapa aurretik, sailkapen nagusiarenean ez bazen ere, datorren igandean Madrilgo podiumean egon nahi zuela. Mendiko elastikoa du begiz jota orain. Horren seinale, Hourcere gainetik lehen postuan igaro da, eta hamabost puntu eskuratu ditu. Beheraka, ihes egin zuten Evenepoelek eta Bardetek, eta lehen tartea ireki dute: 35 segundokoa.

Bi txirrindulariek ibilbide gogorra zuten aurretik. Eguneko hurrengo zailtasuna Larraine zen (14,9 eta %8ko pendiza), Euskal Herrian. Hara iristerako 35 segundoko alde hori 1.05ra igo da, eta tropelarekikoa 4.23ra Igoera polita egin dute, eta Evenepoel mendiko sailkapeneko lehen tokian jarri da. Faboritoen tropelean Juan Ayuso (UAE) izan da soka tenkatzen saiatu dena. Baina ez zuen lortu. Evenepoelek eta Bardetek aldea handitzen jarraitu dute. Gainean 5.45ekoa zen. Tartean zen Michael Storer (FDJ) 2.05era.

Aurpegiak eta pedalkada erritmoa ikusita, Evenepoel hobeto zegoen. Ez du eraso gogorrik jo, askotan egin izan duen moduan. Kasu honetan, erritmoa apur bat areagotu du, eta Bardetek sufritu egin zuen flandriarraren gurpilari eusteko. Uneoro haren atzetik zihoan, eta hortzak ondo estutuz. 6.26ko errentarekin, eta 20 kilometro zirela, gutxik egiten zuten zalantza etapa garailea bien artean erabakiko zela. Jendea zain zegoen noiz utziko zuen atzean Evenepoelek Bardet. 3,7 kilometro falta zirenean izan da. Estutu txiki bat nahikoa izan du. Bardet indarrez hustuta zegoen, eta Quick Stepekoak bere legea ezarri du. Lehena izan zen helmugan. 3,7 kilometrotan 1.12ko errenta atera zion Bardeti. Faboritoen artean ez zen alderik izan. 8.22ra iritsi ziren.


Summary: Lanthimosen ‘Poor Things’ filmak irabazi du Urrezko Lehoia. Veneziako 80. Zinemaldiko epaimahaiaren sari nagusia Ryusuke Hamaguchik eraman du, eta zuzendari onenarena, aldiz, Matteo Garronek.

Hamar zinema egun beteren ostean, gaur iluntzean banatu dituzte Veneziako 80. Zinemaldiko sariak. Argitzen azkena izan da Urrezko Lehoia, eta faboritoen artean zegoen Yorgos Lanthimosen Poor Things lanak eraman du azkenean. XIX. mendean dago girotuta filma, eta, garaiko eskema sozialetatik libre, plazer, jakintza eta askatasun egarri den emakume baten (Emma Stone) ibilerak ditu kontagai.

Erritmo pausatuagoa duen film batek eraman du, bestalde, gaueko bigarren sari entzutetsuena, epaimahaiaren sari nagusia-Zilarrezko Lehoia: Ryusuke Hamaguchiren Aku Wa Sonzai Shinai Nai/Evil Does Not Exist lanak —landa eremuko komunitate batek glamping-aren fenomenoari aurre nola egiten duen kontatzen du—. Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia, berriz, Matteo Garronek jaso du, Io Capitano filmarengatik. Afrika atzean utzi, eta Europarantz jotzen duten gazteen errealitateaz dihardu, eta filmeko aktore protagonistarentzat, Seydou Sarrirentzat, izan da, hain justu, aktore hasiberri onenaren saria. Txalo zaparrada luzea jaso du. Eta berdin Agnieszka Holandek ere, epaimahaiaren sari berezia jaso duenean Green Border lanarengatik —Bielorrusia eta Polonia artean harrapatuta dauden errefuxiatuez dihardu—.

Pablo Larrainek El conde estreinatu du egunotan Veneziako sail ofizialean, Pinochet diktadorea banpiro eran ageri duen filma, eta gidoi onenaren saria eraman dute Guillermo Calderon eta biek harekin. Interpretazioaren alorrean, berriz, Cailee Spaenyrentzat izan da emakumezko aktorerik onenaren saria, Priscilla-n egindako lanagatik —Elvis Presleyren emazte Priscilla Beaulieuri buruzko filma da, Sofia Coppolak zuzendua—; eta gizonezko aktorerik onenarena, Peter Sarsgaardentzat, Michael Francoren Memory-rengatik—hori zen, besteren artean, Urrezko Hartza lortzeko gehien aipatu den filmetako bat—.

Gaueko beste sari mordoxka bat Orizzonti sailean banatu dituzte, zinema lengoaia berriei eskainitakoan. Film onenaren saria Gabor Reiszenek eraman du atal horretan.


Summary: Kazkabar ekaitz handia izan da bart Fiteron, Cintruenigon eta Corellan. Meteorologia agentziek ohartarazi dute litekeena dela gaur ere ekaitza egitea, eta alerta hori ezarri dute. Bihar isurialde atlantikoan egingo duela iragarri dute.

Irudi ikusgarriak utzi ditu bart Nafarroako Erriberan eginiko kazkabar ekaitzak. Fiteroko kaleak izotz ibai bihurtuta ikusten dira sare sozialetan zabaldu dituzten bideoetan, eta txingorra kentzeko indusmakinak erabili behar izan dituztela.

Cintruenigon eta Corellan ere gogor jo du kazkabar ekaitzak, eta Erriberatik kanpo, Artaxoan ere bai. Fiteron, Cintruenigon eta Artaxoan, gainera, jaiak ospatzen ari dira egunotan.

Lizarraldean eta Sakanan ere asko egin du, baina, batez ere, euria. Lizarrako meteorologia estazioan metro koadroko 60,5 litro neurtu dituzte azken 24 orduotan, eta Aralarkoan, 28,8.

Gaurko ere, alerta horia ezarri dute AEMET meteorologia agentziak Nafarroako Erriberarako, eta esan dute litekeena dela ordu batean 15 litro egitea metro koadroko. Ohartarazi dutenez, bihar Atlantikoko isurialdean egingo du euria.


Summary: Arraun Lagunak-ek nagusitasunez irabazi du Kontxan. Donostiarrak nagusi izan dira hasi eta buka, eta ligan askotan erakutsi duten nagusitasuna erakutsi dute egun handian. 2021ean bezala, Euskotren liga eta Kontxako bandera irabazi dituzte.

Estropada ikaragarria egin du Arraun Lagunak-ek, eta aise irabazi du Kontxako Bandera. Sasoia biribildu du Juan Mari Etxaberen taldeak, eta, 2021ean bezala, Euskotren Liga eta Kontxako Bandera irabazi ditu. Hasiera parekatua izan da, baina ziabogara iritsi aurretik hautsi du estropada Donostiako taldeak, eta espero ez ziren aldeak ikusi dira. Ziabogaren ostean, harengandik segundo batera gerturatu da Donostiarra, baina amaieran zazpi segundora joan da aldea. Orio ondo hasi da, baina, ziabogara iritsi aurretik, donostiarrei jarraitu ezinda gelditu da. Tolosaldea hasieratik gelditu da atzean, eta ezin izan da lehiatu bandera lortzeko.

Arraun Lagunak eta Orio jarri dira estropadaren buruan semaforoa berde jarri eta berehala. Donostiarrak eutsi egin dio ligako lehen bi sailkatuen hasiera gogorrari, baina Tolosaldeak, iragan igandeko irabazleak, lau segundo galdu ditu hasi eta berehala. Elkarren ondoan egin dute estropadaren hasiera Arraun Lagunak-ek eta Oriok, lehenengo kalean donostiarrek eta bigarrenean oriotarrek. Ziabogara iritsi aurretik hasi da estropada puskatzen Etxaberen taldea. Oriok sufritu egin du hasiera gogorraren ostean, eta Donostiarrak aurrea hartu dio ziabogara iritsi aurretik. Ziabogan, aldeak espero baino handiagoak izan dira: ez da lehenengo igandeko berdintasunik ikusi. Bost segundora iritsi da Donostiarra, eta zazpira Orio.

Itzulerakoan, gehiago sufritu du Arraun Lagunak-ek. Bost segundoren aldearekin iritsi da ziabogara, baina berehala jan dizkio lau Donostiarrak. Sufritu egin dute metro horietan, baina sufritzen jakin behar izaten da, eta horixe egin dute donostiarrek. Ziztu bizian egin dute irlatik hondartzarako bidea, eta aldeak gora eta gora baizik ez du egin. Azkenean, zortzi segundora iritsi da Donostiarra. Oriok eta Tolosaldeak asko sufritu dute poparean eta beste bi aurkariak aurretik ikusita; gogorregia egin zaie estropadaren amaiera. Hamahiru segundo galdu ditu Oriok, eta hogei Tolosaldeak.

Lehenengo txandan, parean egin dituzte irlara bitarteko metroak lau ontziek. Pixkanaka, Kaiku eta Hondarribia jarri dira estropadaren buru, eta aurretik iritsi dira ziabogara. Elkarren ondoan iritsi dira Bizkaitarra eta Ama Guadalupekoa, eta bi eta hiru segundo galduta iritsi dira Hibaika eta Zumaia, hurrenez hurren. Itzuleran, atzetik aurrerakoa egin du Hibaikak, eta bosgarren postua defendatzera joan dira errenteriarrak. Kaikuk Hibaikaren kalean sartuta egin ditu itzulerako lehen metroak, eta palak jotzear izan dira bi taldeak. Epaileak bere kalera joateko agindu dio bizkaitarren patroiari, eta arazorik gabe egin dute aurrera.

Hondarribiari kosta egin zaio irla pasatu arteko bidea. Lehen postuan zegoen oraindik, baina aldea handitu ezinda. Segundo bat eskasera hurbildu zaio Hibaika, baina, irlatik aurrera, hobeak izan dira berdeak. Elkarrengandik oso gertu egin dituzte lau taldeek azken metroak, eta bosgarren postua zegoen jokoan. Bi segundoren aldea lortu zuen Hibaikak iragan igandean, eta, azkenean, Hondarribiak kendu dio bosgarren postu hori, hiru segundoren aldearekin irabazi baitu estropada. Lau segundora sartu da Kaiku, eta zazpira Zumaia. Ikusitakoak ikusita, lehia estua espero da Kaikuren eta Hibaikaren artean kanporaketetan.


Summary: Estropada eta Kontxako Bandera, Urdaibairentzat. Une batez, Zierbena zazpi segundo aurretik izan du Bou Bizkaia-k, baina poparean erakustaldia eman dute Iker Zabalaren arraunlariek

Sufrituta, baina Kontxako Bandera Bermeora joan da bigarren urtez jarraian. Urdaibaik irabazi du Kontxako Bandera. Bi txanden artean haizea mugitu egin da, eta lehen txandako Zierbena izan dute aurkari nagusia bermeotarrek. Une batean zazpi segundo aurretik ere izan da Zierbena, baina Urdaibaik ez die tokirik utzi ezustekoei, eta irabazi egin du Kontxan poparean erakustaldia emanda. Zierbenak baino lau segundo gutxiago behar izan ditu Bou Bizkaia-k. Amaieran Zierbena izan da bigarren, eta Hondarribia hirugarren. Ondarroa kanporatu egin dute epaileek, arraunlarien zerrenda berandu aurkezteagatik.

Lehenego txandan espero zena ikusi da. Zierbenak bakarkako lana egin du, iragan igandean Urdaibaik egin zuen bezala, eta aurrean egin dute estropada guztia, bakar-bakarrik. Zazpi segundo galduta zegoen Zierbena iragan igandean, eta kontsolazio txandan aritzea egokitu zaie, bosgarren izan baitziren. Gutxi zeukan kontsolaziotik, baina. Denen ahotan egon dira Galipoak haste honetan, edozein eguraldi aldaketak baderarekin amets egiteko aukera ematen baitzion. Dani Perezenak sinetsita atera dira Kontxako badiara, eta goran jarri dute langa.

Hasi eta berehala lortu ditu Zierbenak lehenengo aldeak, eta arerioak ohorezko txandan zeudela jakitun, arraunlariei eskatu eta eskatu aritu da Borja Gomez patroia. Lehen luzea ikaragarria izan da. Argi ikusi da Perezen erabakia. Brankaz apurtu nahi zuen estropada, eta itzuleran nahi zuten bidetik itzuli. Indar erakustaldia egin dute bizkaitarrek, eta aldeak oso handian izan dira ziabogan. Hamazazpi segundo atera dizkio Cabori. Poparean gehiago sufritu dute bizkaitarrek. Emandako guztiaren ostean indar askorik gabe iritsi dira itzulerako bigarren erdira. Hala ere, lanean jarraitu dute, eta 32 segundoko aldearekin irabazi dute txanda. Cabo bigarren izan da, eta Getaria hirugarren. Ondarroa azkena izan da, baina estropada hasi aurretik deskalifikatu dute Itsasoko Ama, arraunlarien zerrenda berandu aurkezteagatik. Hortaz, postuarengatik lortu beharko luketen ordainsaririk gabe gelditu dira, besteak beste.

Bigarren txandan Urdaibaik abiadura bizian egin du hasiera. Txandakideak baino askoz hobeto aritu da Iker Zabalaren taldea, eta sei minutuko lanean bost segundo inguru atera dizkie txandako hiru aurkariei. Baina iristen zitzaien informazioa oso txarra zen. Haizeak gora egin du, eta Zierbena sei segundo aurretik zegoen denbora tarte horretan. Bitartean, Oriok, Donostiarrak eta Hondarribiak bi segundoko aldearekin egin dute estropadaren lehen erdia, baina Urdaibairengandik zazpi segundora.

Atzetik aurrera, iragan igandean bezala

Ziabogan lehen txandako Zierbenarena zen denbora onena. Bost segundo gehiago behar izan ditu ohorezko txandako lehenengo ontziak, Urdaibaik. Bermeotarrengandik zortzi segundora iritsi da Donostiarra, eta urrutiago beste biak. Hamaikara Donostiarra,eta hamahirura Hondarribia. Argi zegoen. Bandera Bizkaitar batentzat zen, baina ikusi behar zen, Urdaibaira edo Zierbenara. Poparean, lehenengo erdiak garrantzia handia zeukan bermeotarrentzat, eta hor jo dute urdinek, Gorka Aranberriren ohiuen artean. Itzuleran haizea alde izan du Urdaibaik, eta pixkanaka-pixkanaka jan dio denbora Zierbenari. Hori bakarrik ez, azkenean estropada ere irabazi du Urdaibaik. Sufrituta bai, baina iragan igandean bezala, erakustadia eman du poparean. Zierbenak baino lau segundo gutxiago behar izan ditu. Minutu erdira iritsi dira txandakideak.

Urdaibairen atzetik, bata bestearen atzetik gelditu dira sailkapen nagusian Zierbena, Hondarribia, Donostiarra, Orio, Cabo da Cruz, Getaria eta Ondarroa.


Summary: Rui Costa gailendu da Lekunberriko helmugan. Sepp Kussek (Jumbo Visma) elastiko gorriari eutsi dio.

Iruñea eta Lekunberri (Nafarroa) artean jokatu da gaur Vueltako 15. etapa, eta azken metroetan erabaki da, hiru txirrindularik jokaturiko esprintean. Rui Costa (Intermarche) portugaldarra izan da lehena, Lennard Kamna (Bora) alemaniarraren eta Santiago Buitrago (Bahrain) kolonbiarraren aurretik. Haiengandik 2.52 minutura heldu da Vuelta irabazteko lehian aukera gehien dutenen pelotoia.

Remco Evenepoelek laugarren gurutzatu du helmuga. Hura izan da lasterketaren protagonista; izan ere, helmugarako 96 kilometro falta zirela, ihesaldi baten buru jarri da, Lizarragako maldez baliatuta. Talde horretan izan dira, Evenepoelez gain, Jan Hirt, Buitrago, Rudy Molard (Groupama-FDJ) eta Lennard Kamna (BORA-hansgrohe), besteak beste.

Beraz, sailkapenean ez da aldaketarik: Sepp Kusse (Jumbo Visma) da buru oraindik, eta haren taldeko Primoz Roglic eta Jonas Vingegaard dira hurrengoak, 1.37 eta 1.44 minutura, hurrenez hurren.

Bihar ez da etaparik egongo, atseden eguna dutelako txirrindulariek. Lasterketa Euskal Herriko errepideak utziko ditu, eta asteartean Liencresen (Espainia) abiatuko da.


Summary: Bi gazte ikertzen ari dira «terrorismoa goratzea» egotzita. Hondarribian atzeman ditu Ertzaintzak, «Gora ETA militarra» mezua zuen ikurrin bat zutela, Segurtasun Sailak adierazi duenez.

Bart gauean 17 eta 19 urteko bi gazte identifikatu ditu Ertzaintzak Hondarribian (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, ikurrin bat zeukaten, zeinean «Gora ETA militarra» eskuz idatzirik zegoen. Sailaren arabera, Hondarribiako Udaltzaingoak ohartarazi dio Ertzaintzari mezuaz.

Ertzaintzaren autoak joan dira gazteak identifikatzera, eta ikurrina kendu diete. Polizien arabera, 19 urtekoak muzin egin die identifikatzeko aginduei. Atxilotu egin dute, «agintearen agenteei eraso egitea» egotzita.

Biei ikerketa zabaldu diete, «terrorismoa goratu» dutelakoan.


Rubialesek dimisioa eman du

Summary: Rubialesek dimisioa eman du. Espainiako Futbol Federazioko presidente eta UEFAko presidente karguak utzi ditu. «Zain geratzeak eta hari eusteak ez du ezer onik ekarriko», adierazi du ohar bidez.

Hiru asteren ostean, dimisioa aurkeztu du Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak eta UEFAko presidenteordeak. Bart gauean hartu du erabakia. Erabaki bat baino gehiago hartu dira Rubialesen aurka: FIFAk 90 egunez kargugabetu zuen; TADek «larritzat» jo zuen Jennifer Hermoso Espainiako selekzioko futbolariari haren borondatearen aurka ezpainetan musu eman izana; eta Fiskaltzak kereila jarri zion joan den ostiralean, sexu erasoagatik. Prozedura horiengatik guztiengatik «argi dago ezingo naizela nire kargura itzuli»; hala adierazi du Rubialesek ohar bidez. Argudiatu duenez, «zain geratzeak eta hari eusteak ez du ezer onik ekarriko», eta, gainera, zigorrak amaitu ostean ere haren itzulera «galaraziko duten botere faktikoak daude».

Egun, Pedro Rocha da federazioko presidentea behin-behinean. Rubialesek dimisioa eman ondoren, federazioak hauteskundeei ekiteko prozedura abiatu du. Urtebete ingururako hartuko du kargua Rubialesen hurrengoak. Izan ere, Olinpiar Jokoak diren aldiro izendatzen da presidente berria; heldu den udan berriro egingo dituzte hauteskundeak.

Oharra kaleratu baino minutu batzuk lehenago, Piers Morgan aurkezle britainiarrak egindako elkarrizketan eman zuen berria esklusiban: «Dimisioari buruz: egin egingo dut, bai. Ezin dudalako lanean jarraitu». Bere jarrerak hirugarren pertsonei eragin diezaiekeela aitortu du. «Egoera honetan, erabakirik taxuzkoena eta egin behar dudana da».

Rubialesen auziak Espainiako Federazioko beste kide bat zipriztindu du: Jorge Vilda selekzioko hautatzailea. Ez du dimisioa eman; joan den astean kargugabetu zuen federazioak. Luis Rubialesen eskutik iritsi zen kargura, eta hari txaloka aritu zen federazioko presidente gisa ez zuela dimitituko iragarri zuen agerraldian.