Herria nazio bilakatzeko pausoa

Summary: Herria nazio bilakatzeko pausoa. Uztailaren 31n 125 urte beteko dira Sabino Aranak EAJ sortu zuenetik; aste osoan erreportaje sorta bat argitaratuko du BERRIAk, nazionalismoaren sorreraz, bilakaeraz eta geroaz.

Ertz askotako pertsona izan zen Sabino Arana Goiri (Abando, Bizkaia, 1865 Sukarrieta, Bizkaia, 1903): kazetaria izan zen, idazlea, historialaria, euskalaria, ideologoa eta politikaria. Ez zuen arlo guztietan asmatu: adibidez, euskararen biziberritzerako berak hautatutako garbizalekeriaren bidea bazter utzita dago gaur egun, eta ezin da esan haren antzerki eta olerkiak euskal literaturaren gailurrak direnik. Zerbaitetan, baina, bete-betean asmatu zuen Aranak: euskaldunen herri izatearen kontzientziari esangura politikoa eman zion —«Euskotarren aberria Euskadi da»—, eta, horrela, euskal abertzaletasun modernoa Europa osoan pil-pilean zeuden nazionalismoen norabidean txertatu zuen. Seguru asko, Aranaren gaur egungo zenbait areriori barkagaitzago zaie hori, oker egin zituen guztiak baino.

Sabino Arana. BERRIA

Ekintzailea ere izan zen Arana, eta bere ideiak gauzatzeko tresnak ere asmatu zituen. 1894ko uztailaren 14an, elkarte bat inauguratu zuen Bilboko Posta kalean, Euzkeldun Batzokija izenez, haren bidez abertzaletasunaren ideiak hedatzeko xedez. Alderdi politiko bat sortzea ere bazegoen Aranaren asmoen artean, eta urtebete geroago, 1895eko uztailaren 31n, orain dela 125 urte, elkarte horretako kideek alderdiaren lehenengo zuzendaritza aukeratu zuten, eta ofizialki eratuta geratu zen, Bizkai Buru Batzarra izenpean. Gainerako herrialdeetara hedatu arau, alderdiak Euzko Alderdi Jeltzalea izena hartu zuen, eta BBB Bizkaiko zuzendaritza izendatzeko gelditu zen.

Ez dago informazio askorik bilkura hartaz: Espainiako Gobernua hasia zen euskal abertzaletasunari jazartzen, eta, salaketei itzuri egiteko, isilpean egin zuten batzarra. Zazpi lagun izendatu zituzten alderdi sortu berriaren zuzendaritzako kide: Sabino eta Luis Arana Goiri anaiak, Fabian Ispizua, Elias Lekue, Juan Aranburuzabala, Ziriako Llodio eta Salbador Etxeita. Handik gutxira, abuztuaren 10ean, Arana zigortu zuten Bizkaitarra agerkariko artikulu batengatik, eta 28an lehenengo aldiz espetxeratu zuten. Irailean Euzkeldun Batzokija itxiarazi zuten.

Giroaren eragina

Abertzaletasun politikoaren lehenengo antolakundeak badu jaiotze data, baina haren sustraiak topatzeko atzerago jo behar da. «EAJren sorreran badago Aranaren nortasuna, baina baita giro bat ere», azaldu du Mikel Aizpuru EHUko Historia Garaikideko irakasle eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Ondarearen zuzendariak. «Begoñako Larrazabal txakolindegian antolatu zuen otordura [1893ko ekainean] ez ziren solik haren lagunartekoak joan; Bilbo inguruko hainbat pertsona ere joan ziren, kezka bat zutenak, haietako asko Euskal-Erria elkartearen ingurukoak. Aranak berrikuntza ekarri zuen, baina lehenagotik bazegoen giro bat, antolaketa bat, sare bat, gehiago edo gutxiago moldatzen zena ideologia berrira».

Bat dator horretan Joseba Agirreazkuenaga EHUko Historia Garaikideko katedraduna. Dioenez, euskal nortasunaren aldeko aldarria XIX. mende osoan aurki daiteke, nahiz eta «leialtasun politiko bikoitza» gailentzen den: «Batzar Nagusietan burujabetzaren aldeko politika nagusitu zen. Eta aginte publikoak sakonak eta zabalak ziren, bereziki finantza publikoen kudeaketan. Baina ez dago independentziaren aldeko mugimendurik; burujabetza partekatuaren bidea zen nagusi, espainiar nazionalismoa bateratzailea zelako».

Foruen abolizioak, Batzar Nagusiak bertan behera uzteak eta, finean, euskal burujabetzaren aztarnak Espainiako agintearen arrastora sartu nahi izateak erabat aldatu zuten egoera. Erreakzio gisa, euskal nazionalismoa sortu zen: «Arturo Campionek idatzi zuen, gaztea zenean —beraz, 1870ean—, nazionalismoa, Espainian, bakarra zegoela: Espainiako Estatuarena», azaldu du Agirreazkuenagak, «Euskal Herriko lege eta aginteen defendatzaileak foruzaleak zirelako, baina XX. mendean nazionalista deitu behar ziotela beren buruari, euskaldunen aldeko agintea eta legeak egiteko ahalmena berreskuratzeko».

«Sabino Aranak esan zuen lehenengoz euskaldunek aberri bat badutela, eta aberri hori ez dela Espainia», esan du Aizpuruk. «XV. mendetik hona jende askok esan du hemen herri bat dagoela, lege propioak eta hizkuntza propioa izan dituela, baina pentsatuz nortasun hori bateragarria zela espainol edo frantses izatearekin. Aranak, berriz, zera dio: 'Gu euskotarrak gara, eta, ondorioz, ez gara espainolak'. Hori da berritasun nabarmenena, bere ideologiaren gainerako elementuak, banan-banan hartuta, ez baitira berriak».

Abertzaletasuna Bilbo inguruan sortu zen, eta hori, Aizpururen ustez, nabarmendu beharrekoa da. «Haien erreferentziak gizarte tradizional batekoak ziren, baserri girokoak, baina Bilbon sortu eta garatu zen, eta gaur egun ere EAJren gune nagusia Bilbo da. Eta Bilbon sortzen da, hori delako leku bakarra posible egiten duena foruen galeraren ondoriozko frustrazio sentimendu hori programa politiko bilakatzea. Frustrazio hori badago gainerako herrialdeetan, baina han ez dago gaitasunik frustrazio hori politiko bilakatzeko».

Eta zergatik Bilbo? Aizpururen esanetan, «industriari eta meatzaritzari esker garapen ekonomikoa izan zuelako, eta horren ondorioz izandako aldaketa politiko eta sozialek beharrezkoago egiten zutelako tresna politiko bat sortzea. Beste leku batzuetan, alderdi tradizionalak, adibidez karlistak edo monarkikoak, gai ziren frustrazio hori bideratzeko. Bilbon, hori ez da posible».

Aranaren irudia, Bilbon. Atzean, Sabin Etxea, EAJren egoitza. MARISOL RAMIREZ / FOKU

Dena dela, baldintza sozioekonomikoak ez dira aski nazionalismoaren hedapena azaltzeko: «Bilbotik, ideologia berria beste gune batzuetara zabaldu zen», esan du Aizpuruk, «adibidez, Bermeora eta Barakaldora. Eta zergatik Barakaldora eta ez Sestaora, herri biak elkarren ondoan egonda eta antzeko ezaugarri soziologikoak izanik? Bada, Barakaldon lehenagotik ere bazegoelako gune euskaltzale eta foruzale bat. Ez da nahikoa industrializazioaren eta immigrazioaren aurreko erreakzio bat: behar da sare bat, azpiegitura bat, pertsona batzuk ideia horiekin bat egingo dutenak».

Egitasmoaren garapena

1898ko irailean, Arana Bizkaiko probintzia hauteskundeetara aurkeztu zen Bilboko barrutian, eta diputatu hautatu zuten bera izan zen lehen hautetsi nazionalista, eta hurrengo urtean abertzaleek zenbait zinegotzi eta alkate bat Mundakakoa lortu zituzten udal bozetan. 1902ko maiatzean, Arana berriz espetxeratu zuten. Kartzelan zegoela, historialariek proiektu espainolista deitu dutena lantzeari ekin zion: alderdi berri bat, independentziari uko egingo liokeena eta, beraz, errepresioari izkin egin eta beste sektore batzuekin aliantzak egiteko aukera izango zuena. Espetxetik atera zenean, Aranak ez zuen proiektua garatu, eta tiraderan gordeta gelditu zen, 1903ko azaroan hil zen arte.

Eztabaida eta polemika askoren iturburu izan da Aranaren proiektu espainolista. Agirreazkuenagak Aranaren gutuneria aztertu du, eta uste du hor «argi eta garbi» azaltzen dela zein zen egitasmoaren helburua: «Konturatu zen guztiak ez zeudela errepresioa jasateko gogortuak, eta berak ere ez zion inori sakrifiziorik eragin nahi. Bizitza pertsonalean ere, emaztearekin-eta, ezinegona jasaten ari zen. Eta, bere alderdiko eboluzionisten eskariei entzunez, partidu berri baten oinarriak idazten hasi zen, autonomiaren aldekoa eta espainiar legediaren jokalekuan arituko zena. Baina bera ez zen alderdi berrian sartuko».

Aizpuruk nabarmendu duenez, Aranaren jarduera politikoa bat etorri zen Espainiak Kuba eta Filipinak galtzearekin. Porrot hark espainiar nazionalismoaren erreakzio bortitza ekarri zuen, eta Euskal Herriko eta Kataluniako nazionalismoen kontrako jazarpena gogortzea: «Badirudi ingurumari horretan Aranak pentsatu zuela mezua zabaltzeko beste bide bat aurkeztu behar zutela hain erradikala izan gabe. Kartzelatik proposamen hori egin zuen, baina kartzelatik atera zenean ez zuen ezer egin hori gauzatzeko. Orduan, pentsa dezakegu kartzelatik atera ondoren ideia hori baztertu zuela, edo, hain gaixo egonda, ez zuela indarrik izan garatzeko. Eztabaida hori ez da inoiz argituko».

Agirreazkuenagak azaldu bezala, Aranak, erbestetik oso gaixorik itzuli zenean, Angel Zabala izendatu zuen ordezko gisa alderdia zuzentzeko; «hasierako kide eta adiskidea, eta eboluzionisten aurkakoa». Arana hildakoan, Zabalak eutsi egingo zion 1895ean sortutako alderdiaren jatorrizko izaerari.

Arrazakeriaren orbana

Aranak idatzita utzi zituen adierazpen arrazistek ere zeresan ugari eman dute, eta ematen jarraitzen dute hura hil eta 120 urte geroago. Begien bistakoa da horrelakoak onartezinak direla gaur egungo ikuspegitik begiratuta. Eta hori bezain egia da horrelako adierazpen eta pentsamoldeak guztiz ohikoak zirela XIX. mendean, eta euskal abertzaletasunak aspaldi baztertu zuela arrazakeriaren orbana bere oinarri ideologikoetatik.

Sabino Arana. EITB

Aranaren pentsamoldea bere garaian kokatzeko, datu bat: XIX. mendean Espainian esklabismoa legezkoa zen 1837an abolitu zen, baina kolonietan mantendu zuten; Puerto Ricorako 1873an debekatu zen, eta Kubarako, 1886an. Sabino Arana 1865ean jaio zen; horrek esan nahi du, 21 urte bete arte jendea bere azalaren koloreagatik esklabo egitea legezko eta zilegi ikusten zuen estatu batean bizi izan zela. Ez da harritzekoa Aranaren garaikide izan ziren politikari eta pentsalari espainiar askok ere antzeko adierazpen arrazistak egin izana, gaur egun Aranarenek baino oihartzun txikiagoa duten arren.

«Euskal Herrian bazegoen tradizio luze bat, soilik Euskal Herrikoa ez dena: odol garbitasunari garrantzia ematearena», azaldu du Aizpuruk. «Espainian ere tradizio hori bazegoen, eta Aranak hortik edaten du. Beste aldetik, garai hartan mendebaldeko herri guztietan oso hedatuta zegoen gainerako herriak baino gehiago zirela pentsatzea, eta herri horiek zibilizatzeko eskubidea eta beharra ere bazutela sinestea. Alde horretatik, Arana ez da berritzailea: diferentzia da berak teoria hori aplikatzen duela Euskal Herriaren eta Espainiaren arteko harremanetara, kolonietara aplikatu beharrean». Edonola ere, Aizpuruk argi dauka horrek ez dituela «justifikatzen» Aranaren hainbat adierazpen.

«Guztiok gara geure mendearen eta inguruaren seme edo alaba, eta geure esperientzien ondorengo», azaldu du Agirreazkuenagak, eta gogora ekarri du Bilboko burgesia «bete-betean» egon zela esklaboen salerosketaren negozioan sarturik, eta Espainiaren kolonietan ohikoa zela populazioa jatorriaren arabera sailkatzea. «XIX. mendean populazioak bereizten ziren arrazaren eta nazioen arabera, eta Sabino Aranak ere bereizketak egiten zituen Euskal Herriko populazioan. Bere pentsamendua garaiko teologia katolikoaren doktrinan oinarritzen da; beraz, konparazioak eremu horretan egin behar dira, katoliko eta tradizionalisten esparruan, eta, gero, beste kultura politikoekin parekatu».

Bihar: Nikole Atxikallende, ahaztutako emakumea.


Summary: Lan Ikuskaritzak berrikusi dituen kontratuen %34,5 aldarazi ditu lehen seihilekoan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aztertutako kontratuen %15 inguru lanaldi partzialekoak ziren, eta lanaldi osokoak dira orain. Horietatik bi herenek emakumeei eragiten zieten.

Eusko Jaurlaritzako Lan Ikuskaritzak aurtengo lehen seihilekoko jardueraren berri eman du. COVID-19ak baldintzatutako ezohiko hilabeteotan, 10.797 ikuskaritza ekintza egin dituzte, horietatik 5.682 laneko iruzurraren aurkako borrokari lotuak, eta %34,5koa izan da eraginkortasuna: 1.959 kontratu aldarazi ditu Lan Ikuskaritzak.

Horietatik %15 inguru lanaldi partzialekoak ziren —lanaldi osokoak dira orain—, eta bi herenek (%66,39) emakumeei eragiten zieten. Guztira, 458.820 eurokoa zen kontratu horiek eragindako iruzurra.

Jaurlaritzaren erakundeak koronabirusaren ondorioz sortutako egoerari aurre egiteko abiatu dituen kanpainen berri ere eman du. 551 ekintza egin dituzte lanean segurtasun baldintzak betetzen zirela bermatzeko, eta bi zehapen espediente soilik aplikatu dituzte. Guztira 147 enpresa aztertu dituzte; Lan Ikuskaritzak ohi baino lan gehiago izan du lantokietako segurtasun baldintzen kontrola egiterakoan.

Legegintzaldian, 18.300 aldaketa

Maria Jesus San Jose Jaurlaritzako Lan eta Justizia sailburuak joan den legegintzaldiaren balantze bat ere egin du. Kanpaina horretan 18.300 kontratu aldarazi ditu Lan Ikuskaritzak: «Oso emaitza onak dira; laneko iruzurraren aurka ekiteko erabaki irmoa izan da legealdi honen ezaugarrietako bat».


Summary: Bi makiren gorpuzkiak atera dituzte Imotzen. 1940ko hamarkadan hil zituzten frankismoaren kontrako gerrillariak. Aranzadik egin ditu indusketa lanak.

Aranzadi zientzia elkartea eta Nafarroako Gobernuaren Memoriaren Institutua indusketa lanetan aritu dira azken egunotan Nafarroako Imozko Goldaratzen, frankistek hildako bi gerrillariren gorpuzkiak lurpetik ateratzeko.

Bi lekutan lurperatu zituzten makiak, 1940ko hamarkadan, baina ez dute zehaztu noiz. Lekukoen arabera, sasian zebiltzan borrokalari antifrankistak inguruko mendietan babesten ziren. Espainiako armada frankistak inguratu egin zuen taldea, eta haietako batzuk hil. Zenbait hobitan lurperatu zituzten. Beste batek, berriz, ihes egin zuen, zaurituta. Egun batzuen buruan, herritarrek haren gorpua topatu zuten eraso lekutik kilometro batzuetara, eta bertan lurperatu zuten.

Goldarazko (Imotz, Nafarroa) bi lekutan topatu dituzte gorpuzkiak. BERRIA

Gorpuzkiak aurkitzeko eta lur azpitik ateratzeko lanetan lagundu dute eskualdeko herritarrek, eta udal ordezkariak presente egon dira, tartean Alfredo Alzueta alkatea, Nafarroako Gobernuak ohar batean zabaldu duenez. Hobietan oroigarriren bat jartzeko asmoa dutela esan dute herritarrek.

Ekainean, beste bi

Aurtengo desobiratze kanpainako bigarren lan arrakastatsua da Memoriaren Institutuarentzat eta Aranzadirentzat. Ekainaren 20an, frankismoaren aurkako bi borrokalari atera zituzten lurpetik; Gazteluberriko hilerrian ehortzirik zeuden, izenik gabe. Inguruan jasotako lekukotasunen arabera, aita-semeak ziren, 1944. urtean hilak. Hezurren ondoan, arkatz bat eta jantzi batzuen hondakinak agertu ziren.

Horiek izan dira institutuaren aurtengo egitasmoan hobitik atera dituzten lehen gorpuzkiak. Izan ere, ez da lan erraza izan aurtengoa, izurriak eragindako larrialdi egoera dela eta. Hainbat indusketa bertan behera utzi behar izan dituzte.

Datozen hilabeteetan lanean jarraitzeko asmoa dute, urte hasieran onartutako desobiratze planari jarraikiz. Orain arte, denera, 113 pertsonaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte egitasmoa 2015. urtean martxan jarri zutenetik.

Aranzadiko teknikariak, gorpuzkietako bat ateratzen. BERRIA


Summary: Ardoaren sektoreak 4,3 milioi euroren laguntzak jasoko ditu Nafarroan. Merkatua arautzeko, laguntzak emango zaizkie upeltegiei eta mahastizaintzan aritzen direnei, baita salmenta zuzeneko laborariei eta ekoizle artisauei ere

Likidezia arazoak gainditzen laguntzeko, ardoaren sektorearentzat hainbat neurri iragarri ditu gaur goizean Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak. Guztira, 4,3 milioi euroren laguntzak dira. Itziar Gomez kontseilariaren arabera, neurriok «laborantza enpresen lehiakortasuna bermatuko dute, ustiategien bideragarritasuna ziurtatu, eta, garrantzitsuena, landa eremuaren garapen ekonomikoari eta enpleguari eutsiko diete».

Gaur aurkeztutako neurriok bi pakete nagusi dituzte. Alde batetik, bi milioi euro inguru Europako Batasunak sektorearentzat ezarritako laguntzak eta osagarriak izango dira. Bestetik, konfinamenduan, ostalaritzaren itxierak gogor jo ditu salmenta zuzenean aritzen diren ekoizleak, eta, aurrekontu bidez, beste bi milioi euro inguru banatuko ditu. Neurriak 950 ekoizle artisauri eragingo die, eta gehienak, 700 inguru, ardo sektorearen badaude ere, gazta edota eztia egiten dutenei ere lagunduko diete.

Europako laguntzak

EBk hiru laguntza lerro jaso ditu sektorearentzat, merkatua arautzeko asmoz. Hamasei upeltegik destilatutako ardo litro bakoitzeko 40 zentimo jasoko dituzte: hau da, 17.035 hektolitro ardogatik 691.000 euroko laguntza jasoko dute. Laguntza horretan mahaiko ardoa sartzen ez denez, Nafarroako Gobernuak hiru upeltegiri 246.000 euroko laguntza emango die; kasu honetan, litroko 30 zentimo jasoko dute (13.000hl guztira). Gainera, 119.000 hektolitro ardo biltegietan gordetzeagatik, 28 upeltegik 895.000 euro jasoko dituzte. Azkenik, mahastizaintzan aritzen direnen artean, 67 hektareako uztagatik 149.384 euro banatuko dituzte.

Laguntza horiek Bruselak finantzatuko ditu, baina Nafarroako Gobernuak 246.000 euroren laguntzak ezarri ditu babes neurri horietan sartzen ez diren ardo motentzat, osagarri gisa.

Bruselatik etorriko den laguntza horrez gain, ostalaritzaren itxierak kalte egindako laborarientzako neurriak jaso ditu Nafarroako Gobernuak. Guztira bi milioi euro dira, eta hiru onuradun talderi zuzenduta daude: mahastia edo basarana landatzen dutenak; eztia, arrautzak, barazkiak eta bestelako produktuak salmenta zuzen bidez merkaturatzen dituztenak; eta, azkenik, batik bat ardo, patxaran edo esnekien ekoizle artisauak.

Gainera, 295.000 euro banatuko dira sor-marken kontseilu arautzaileen artean, euren produktuen sustapenean laguntzeko. 175.000 euro Nafarroa sor-markaren kontseiluarentzat, 40.000 Errioxa jatorri izenarentzat, 60.000 Idiazabalgo eta Erronkariko gaztaren jatorri izenarentzat, eta 20.000 euro Nafarroako Patxarana Adierazpen Geografiko Babestuarentzat.


Summary: Aernnovak lantaldearen %20 kaleratuko du. Aeronautikak Berantevillan (Araba) duen fabrikak 448 langile ditu, eta horietatik 260 enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean daude urte amaierara arte. ELAk salatu du komunikabideei egindako filtrazioen bidez jakin dutela albistea langileek.

Geroz eta enpresa gehiago ari dira kaleratzeak iragartzen. Joan den astean Tubacexek eta ITP Aerok iragarri zuten, hurrenez hurren, lantaldearen %20 eta %15 kaleratuko zutela, eta gaur Aernnova gehitu da zerrendara: langileen %20 kaleratuko ditu. Euskal Herrian eta Espainian 650 behargini eragingo die neurriak, eta 350i gainontzeko herrialdeetan.

Aeronautikak Araban du egoitza nagusia, Berantevillan; han 448 langile ditu, eta horietatik 260 enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean daude urte amaierara arte. Enpresak maiatzean hartu zuen neurri hori, lan karga asko jaitsi zela argudiatuta, eta hedapen proiektu berri baterako iragarritako kontratazioak ere bertan behera utzi zituen.

Hegazkinen egiturak egiten ditu Aernnovak: hegoak, egonkorgailuak, fuselajea... Besteak beste, Airbus eta Boeing dira enpresaren bezero nagusiak, eta, ITP Aerori bezala, gogor eragin die sektoreak bizi duen krisiak.

Aernnovak aurreikusi du jardueraren %30 galduko duela datozen hiru urteetan. Prentsa ohar batean adierazi duenez, «inoiz ez bezalako krisi honen ondorioz» hartu behar izan dute neurria: «Gure bezeroen eskariak nabarmen murriztu dira». Orain arte langileen osasunaren eta segurtasunaren alde jardun dutela diote, eta, orain, enpresak irautea dela lehentasuna. 2021. urteko lehen hiruhilekora arte iraungo du kaleratzeak egiteko prozesuak.

Errespetu falta langileei

ELA sindikatuaren arabera, Aernnovako langileek prentsan filtratutako informazioen bidez jaso dute albistea. Gaitzetsi egin du enpresaren kaleratzeak egiteko asmoa, baita jakinarazteko modua ere: «Langileekiko errespetu falta arau bihurtzen hasi da euskal enpresen jardunean».

Sindikatuak azaldu duenez, enpresak dibidenduak banatu ditu akziodunen artean azken ekitaldietan; 2017. urtean, adibidez, bana zitzakeen 140,8 milioi euroetatik 139,4 banatu zituen. Aurtengo urtarrilean ere 490 milioi euroko kreditu bat eskatu zuen aeronautikak, eta horietatik ehun dibidendu gisa banatzeko asmoa zutela salatu du ELAk: «Enpresa zorpetzeko prest dagoen zuzendaritza baten irrika islatzen dute zenbaki horiek».

Aernnovak egoera langileen gain utzi nahi duela salatu dute, eta Jaurlaritzari ardurak hartzeko eskatu diote. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak enpresa handien jarrera justifikatu izana «gizarte gisa pobretzeko gonbidapena» dela dio ELAk.


Summary: Kasuek behera egin dute Hego Euskal Herrian. Azken orduetan 183 kasu atzeman dituzte, erdiak baino gehiago Nafarroan.

Azken egunetan, eguneko 200 kasutik gora atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, baina, azken zenbaketen arabera, behera egin du positiboen kopuruak: 183 izan dira. Halaber, Nafarroan izan dira kasu gehien, eta herrialde horretan ugaritu egin dira kutsatzeak: beste 97 kasu atzeman dituzte, 15 gehiago. Asteburuan, Bizkaian goia jo dute kasuek, 107 positibo atzeman baitzituzten atzo. Gaur, berriz, 54 izan dira positiboak. Gipuzkoan eta Araban ere joera beheranzkoa izan da: 24 kasu atzeman dituzte lehenengoan, eta zazpi bigarrenean. Jaurlaritzak jakinarazi du kasu bat atzeman dutela EAEtik kanpo.

Azken orduetako datuak larunbatekoak baino hobeak dira, baina egin diren PCR proben kopurua ere txikiagoa izan da. Larunbatean, 6.271 PCR proba egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta atzo, berriz, 3.978; hau da, 2.000 proba gutxiago. Bestalde, COVID-19 gaitza dela eta, 5 pertsona ospitaleratu dituzte, eta beste 4 ZIUn daude.

Herrietako agerraldiei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak gaur eman du haien berri, ez ordea Nafarroako Gobernuak. Asteburuan, Bilbon detektatu dituzte kasu gehien: 77 bi egunetan. Aurreko astean, Nekane Murga Osasun sailburuak hiriko taberna batean izandako agerraldi baten berri eman zuen, baina ez dute jakinarazi beste oldarraldirik izan den. Agerpenak izan diren gainerako herrietan, baretu egin dira kutsatzeak: Ermuan (Bizkaia) zortzi positibo atzeman dituzte, eta Eibarren, (Gipuzkoa) hiru.


Summary: 3.300 parte hartzailetik gora aurtengo Euskal Encounter topaketan. COVID-19aren eraginez, modu birtualean egin dute hiru eguneko topaketa, eta 5.088 ordenagailu konektatu dituzte.

Uztailaren 24tik 27ra bitartean izan da Euskal Encounter teknologia eta informatika jardunaldia. Aurtengoa topaketaren 28. aldia izan da, eta 3.317 parte hartzaile eta 100.000 ikusletik gorako audientzia izan du.

Koronabirusaren eraginez, aurtengo jardunaldia modu birtualean antolatu dute, eta 5.088 ordenagailu egon dira konektatuta. Topaketan izandako partaidetza handia dela eta, hitzaldietarako edukiera handitu behar izan dute; izan ere, hasieran 50 lagunentzat pentsatuta zeuden areto birtualek gainezka egin zuten lehen orduetan, 400 eskarirekin. Horrez gain, sormen digitaleko, programazioko, hardwareko eta bideo jokoen lehiaketetarako izen emateak aurrez aurreko ekitaldien antzekoak izan dira.

Aurtengo jardunaldian, Euskal Encounter topaketako antolatzaileak Urretxuko Ederrena frontoian (Gipuzkoa) bildu dira —1994an lehen Euskal Encounter egin zen leku berean—, handik topaketa koordinatzeko.

Aurtengo topaketa Grisonen eta Jaime Caravacaren —beatbox eta komediako artisten— emanaldi batekin amaitu da.


Summary: Ez da «garai ona» EAJren eta Espainiako Gobernuaren harremanerako. EAJk uste du Urkullu ez dela joango presidenteen arteko bilerara. Estebanek «premiazkotzat» jo du lehenbailehen egitea kontzertu ekonomikoaren inguruko batzorde mistoaren bilera.

EAJk Espainiako Kongresuan duen bozeramaile Aitor Estebanek uste du Iñigo Urkullu lehendakaria ez dela joango Espainiako presidentearen eta erkidegoetakoen bilerara. «Zer demontretarako balio du?», galdetu du. EAJren eledunaren esanetan, jeltzaleen eta Espainiako Gobernuaren arteko harremanerako ez da «garai ona».

Urkulluk aurreko astean adierazi zion Madrili ez zuela bilerara joateko asmorik, eta erabaki hori berretsi du gaur Estebanek, Onda Vascan egin dioten elkarrizketan. EAJren bozeramailearen iritziz, Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak bi aldeko harreman bat dute. Horregatik, harreman hori «ingurune kolektibo batera» eraman nahi izatea kritikatu du. Orain arteko presidenteen bileren aurka ere jo du, haien balioa gutxietsita: «[Espainiako presidente Pedro] Sanchezek bilera egin aurretik hartzen zituen erabakiak, eta gero bilera sorta bat egiten zuen».

Bilerak, besteak beste, COVID-19aren kalteei aurre egiteko Europako Batasunak onartu berri duen funtsaren ingurukoak izango ditu gaien zerrendan. Estebanen ustez, ordea, «ezin da» horien inguruko erabakirik hartu modu horretan: «Europak ez du utziko». Izan ere, gogoratu du laguntzak «proiektu jakinetara» bideratu behar direla, herritar kopuruaren edo BPGaren araberako banaketa baztertuta.

Jeltzaleen eta Sanchezen gobernuaren arteko harremana gaiztotu izanaren arrazoia zera da, kontzertu ekonomikoaren inguruko batzorde mistoaren bilera atzeratu izana; Estebanek «premiazkotzat» jo du bilera hori. Besteak beste, zorpetzeko ahalmena eta defizit maila aztertu behar zituzten bilera horretan. Bozeramailearen iritziz, bilerarik ez egitea «arduragabekeriaren» seinale da, eta horrek «arduratu eta haserretu» du EAJ.


Summary: Torrentek eta Maragallek nazioartean salatuko dute beren telefonoak zelatatu izana. Kataluniako Parlamentuko presidenteak eta Kataluniako parlamentariak NBE Nazio Batuen Erakundera, Europako Kontseilura eta Amnesty International elkartera joko dute.

Sakelako telefonoak zelatatu zizkietela salatu zuten Roger Torrent Kataluniako Parlamentuko presidenteak eta Ernest Maragall ERCko parlamentariak joan den uztailaren 14an. Espainiako Estatuari leporatu zioten beren telefonoetan esku hartu izana, eta, egun batzuk geroago, kereila bat aurkeztu zuten CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako zuzendari ohiaren aurka.

The Guardian eta El País egunkariek egindako ikerketa baten arabera, 2019ko apirilaren eta maiatzaren artean sakelakoa zelatatu zieten 1.400 lagun ingururi, Pegasus izeneko programa bat erabiliz. Tartean, Torrent eta Maragall. Ez ziren zerrendako politikari independentista katalan bakarrak. Ikerketaren esanetan, Anna Gabriel CUPeko parlamentari ohiaren eta Jordi Domingo Tarragonako Diputazioko (Herrialde Katalanak) langile eta ANCko eta PDeCATeko kidearen telefonoetan ere esku hartu zuten.

Pegasus programa Israelgo NSO teknologia konpainiak garatutako espioitza software bat da, eta gobernuek eta segurtasun indarrek eros dezakete soilik.

Auzia nazioartean salatzea erabaki dute Torrentek eta Maragallek, eta, gaur jakin denez, NBEri, Europako Kontseiluari eta Amnesty International elkarteari helarazi diete eskura duten informazioa. «Herritarren eta herritarren ordezkarien kontrako espioitza kasuak oinarrizko eskubideen kontrako eraso onartezina dira», adierazi dute. Ohartarazi dute estatuak behartuta daudela halako gertakarien aurka «beharrezkoak diren neurri guztiak» hartzera, «zigorgabe geldi ez daitezen».

Auziaren berri emateko, besteak beste Europako Kontseiluko Giza Eskubideen komisario Dunja Mijatovicekin jarri dira harremanetan. Torrentek nabarmendu du komisarioa ere zelatatzeen kaltetuetako bat izan daitekeela, harekin bildu baitzen Estrasburgon (Frantzia) 2019ko maiatzean, The Guardian-en eta El Pais-en ikerketaren arabera erasoa gertatu zen garaian.


Summary: LAB: «Patronalek ez dituzte akordioak nahi». Sindikatuak azaldu du azken urteetan irabazi handiak izan dituzten enpresak direla kaleratzeak egin nahi dituztenak, eta enpleguari eusteko konpromisoa eskatu die.

«Gobernuak eta patronalak langileon bizkar gainean jarri nahi dituzte krisiaren ondorio guztiak». Hori salatu du gaur Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko idazkari nagusiak, azken egunotako iragarpenei erantzuteko egindako prentsaurrekoan: «Pobrezia eta bazterketa sozialean dauden herritarren kopurua gorantz doa, eta erreferentziazko enpresa handiak, bitartean, enplegu suntsiketa gehiago iragartzen dabiltza».

LABen iritziz, egiturazkoa da arazoa, azken krisiaren ostean sistema kapitalista ezin baita berreraiki. Beraz, sindikatuaren ustez, aro berri bat hasiko da, baina ez ditu sintonia horretan ikusten gobernuak eta patronalak, eta argi du Confebaskek ez duela akordio sozialik nahi: «Gastu publikoa handitzeko eskatzen dutenean, diru publikoa enpresa pribatuen eskuetan jartzeaz ari dira».

Azken egunetan Euskal Herrian hainbat enpresak iragarritako kaleratzeez ere jardun du Aranburuk. Haren iritziz, Gamesak, Tubacexek eta ITP Aerok murrizketarik gabe aurre egin diezaiokete egoerari, besteak beste, azken urteetan dibidenduak banatu dituztelako: «Gauzak egiteko modu horren helburua da langileen artean etsipena nagusitzea, azkenean borrokarako ahalmena ahuldu eta murrizketak onar ditzagun».

Tapiaren jarrera

Gainera, Arantza Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak erakutsitako jarrera gaitzetsi du LABek; hark joan den astean esan zuen Tubacexena oso albiste txarra dela, baina errealismoz hartu behar dela: «Itxierak eta deslokalizazioak daudenean, albiste txar bat dela esaten du soilik, eta enpleguaren izenean soldata murrizketak zuritzen ditu». Tapiak beti patronalaren interesak defendatzen dituela kritikatu du Aranburuk.

Dena den, sindikatua negoziatzeko prest agertu da, baldintza batekin: enpresek enpleguari eusteko konpromisoa azaltzea. Gainontzekoan, enpresa bakoitzak dituen arazo koiunturalak aintzat hartzeko prest agertu dira, betiere egoera ohikora itzultzea baldintzak berreskuratzekotan: «Enpresek ez dituzte horrelako akordioak nahi izaten».


Summary: Ipar hemisferioko 'Carchadontosaurus' dinosaurorik zaharrena aurkitu dute Portugalen. Lusovenator espeziea aurkitu dute, duela 145 milioi urte existitu zena. Ipar hemisferioko Carchadontosaurus erregistrorik antzinakoena da.

Espainiako eta Portugalgo paleontologo talde batek duela 145 milioi urte bizi izan zen Lusovenator dinosauro espeziea aurkitu du Portugalen. Ipar hemisferioko Carchadontosaurus erregistrorik zaharrena da. Ezagutzen den harraparirik handienetakoa zen dinosauro mota hori.

Espezie berria bi dinosauro aleren arrastoetatik —gazte bat eta heldu bat— abiatuta katalogatu dute. Lisboatik iparraldera dauden bi aztarnategitan aurkitu dituzte, bata bestetik 25 kilometrora: Valmitao hondartza, Lourinhrasen, eta Cambelas hondartza, Torres Vedrasen.

Paleontologo taldea aztarnategietako batean lanean, Portugalen. EFE

Ezin izan dute dinosauroen hezurdura osoa aurkitu; baina, Elisabete Malafaia Lisboako Unibertsitateko paleontologoak adierazi duenez, «ez da ohikoa hezurdura osoa aurkitzea». Hala ere, ale batetik hainbat orno eta pelbiseko elementuak aurkitu dituzte, eta bestetik oin ia osoa eta ornoen sekuentzia bat. Dinosauroen tamainari dagokionez, ale gazteena hiru metro ingurukoa izan zitekeela uste dute, helduena, berriz, sei edo zazpi metrokoa.

Aurkitutako zati batzuk. @efmalafaia

Elisabete Malafaia eta Fernando Escaso Urrutiko Hezkuntzako Unibertsitate Nazionaleko (UNED) paleontologoak jakinarazi dutenez, ia hogei urte pasatu dira fosilak aztertzen hasi zirenetik espezie berri gisa katalogatu duten arte. Hala ere, duela urte batzuk konturatu ziren aleek «zerbait arraroa» zutela. Izan ere, «ezagutzen ziren formen ezaugarri batzuk» zituzten, baina «zerbait desberdina» zutela adierazten zuten.

Orain arte, Carchadontosaurus dinosauroek ipar hemisferioan zuten presentziaren azken erreferentzia Behe Kretazeoan zegoen erregistratuta —duela 130 milioi urte—. Aurkikuntzaren ondorioz jakin denez, ordea, Goi Jurasikoan ere bizi izan ziren, orain arte uste zen baino hamabost edo hogei milioi urte lehenago.


Summary: Andre Maria Zuriaren plaza itxiko dute abuztuaren 4an, «jendea ez pilatzeko». Gaur hartu du erabakia koordinazio batzordeak Gasteizko udaletxean. Aurtengo jaiak bertan behera geratu dira, eta egun horiek «pilaketarik eta istilurik gabe» pasatzeko eskatu du Urtaran alkateak.

Ez da jairik egongo, baina Gasteizko agintariak ez dira fio. Abuztuaren 4an egiten da Gasteizen Andre Maria Zuriaren jaiak hasteko ekitaldia, izen bereko plazan. Ekitaldi jendetsua izaten da, oso. Aurten ez da ospakizunik egingo, baina herritarrek plazan biltzeko eduki dezaketen tentazioari aurre egiteko, Polizia talde handi bat zabalduko dute, eta lekua itxi egingo dute 16:30etik 19:00etara.

Gasteizko udaltzainak eta ertzainak arituko dira lan horretan. «Herritarrei behin eta berriz esan bazaie ere ez joetako inguru horretara, galarazi behar dira koronabirusa zabaltzen lagundu dezaketen pilaketak», adierazi du Gasteizko Udalak agiri batean.

Abuztuaren 4ko 18:00etan, Zeledonen jaitsiera ospatzen ohi da plazan. San Migel elizako kanpandorretik jaisten da Zalduondoko (Araba) parrandazalea irudikatzen duen panpina. Gero, benetako pertsona batek egiten du Zeledonena, eta jaiak ospatzera deitzen du plazan biltzen ohi den jendetza.

Koordinazio batzordea bildu da gaur udaletxean. Han egon dira, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuorde Josu Zubiaga, eta Gorka Urtaran alkatea. Urtaranek adierazi duenez, polizia gehiago egongo da hirian abuztuaren 4tik 9ra, eta herritarrei eskatu die «pilaketarik eta istilurik gabe» pasatzeko egun horiek.

Zubiagak gaineratu duenez, Ertzaintzak eta Udaltzaingoak patruila gehiago egingo dituzte kalean, «beharraren arabera».

Plaza ixteaz gain, inguruetako tabernetako terrazak ere hertsiko dituzte egun horretan. Neurriak «ostalariekin lankidetzan» erabakitzen ari direla gaineratu dute udaleko ordezkariek. Edonola ere, egun horretarako inguruko taberna eta jatetxeetan erreserbak eginak dituztenek «lasaitasun osoz» jan ahalko dute horietan. Edonola ere, jatetxetik atera ondoren, itxitako eremutik alde egin beharko dute.


Soldataren ongarriak

Summary: Soldataren ongarriak. Eurostaten ikerketa baten arabera, langilearen adina, hezkuntza maila eta okupazioa dira soldata batean gehien eragiten duten faktoreetako batzuk, eta enpresaren ezaugarriek ere badute pisua; adibidez, lansariak handiagoak dira enpresa handietan.

Europako soldatak nola zehazten diren jakiteko, Wages determinants in the European Union (soldaten faktore erabakigarriak Europako Batasunean) txostena egin du Eurostatek. Hau da, soldaten egiturari buruzko 2014ko ikerketa hartu du —EBko 240.000 enpresa eta 11 milioi langile ingururen ezaugarri indibidualak biltzen ditu azterketa horrek—, eta herrialdeen arteko konparazio bat egin du. Atera dituen ondorioetako batzuk hauek dira: alde batetik, langilearen adina, hezkuntza maila eta okupazioa direla eragin handiena duten faktoreak —zahartu ahala, soldata hobea da, nahiz eta erretirora gerturatutakoan egonkortu egiten den—; bestetik, enplegatzailearen ezaugarriek ere rol garrantzitsua dutela, eta enpresaren tamaina eta jarduera direla langileek esperotako irabaziak gehien baldintzatzen dituzten faktoreetako batzuk. Horrez gain, ikusi du lanaldi partziala edo aldi baterako kontratua izatea kaltegarria dela soldatentzat, nahiz eta hori ez den herrialde guztietan gertatzen.

Euskal Herriko lan merkatuari begira jartzeko eskatu die BERRIAk Maria Jose Elua Ekonomisten Euskal Elkargoko lan arloko ekonomialariari, Patricia Millan Mugarik Gabeko Ekonomialariak elkarteko kideari eta Pantxoa Bimboire Ipar Euskal Herriko Merkataritza eta Industria Ganberako presidentearen aholkulariari. Hirurak ados daude: faktore horiek badute pisua Euskal Herriko lan merkatuan ere, baina aldagai horien ertzei ere erreparatu diete.

Adinarekin hasita, aldaketa bat ikusten du Eluak. «Soldatek beheranzko joera izan dute, eta orain gutxiago kobratzen dute gazteek, baina ez nuke esango adinagatik ordaintzen zaienik gutxiago, baizik eta kontratazioetan oro har egondako beherakada horrengatik». Uste du hemendik urte batzuetarako erretiroetan ikusiko direla batik bat horren ondorioak. Era berean, esan du 2008an hasitako krisiak ere eragin duela aldaketa bat; izan ere, egonkortasuna lortzeko arazoak izan dituzte hainbatek. «40 urtetik gora lana galduz gero, lan merkatuan berriz integratzeko arazoak egoten dira, eta, nolabait esateko, edozein preziotan sartu behar izan dute langile horiek». Horri lotuta, Eurostaten txostenean ageri den ondorio bat ere aipatu du: behin-behineko kontratuak dituztenen ordainsari kaskarragoak. «Enpresako eta sektoreko hitzarmen bat izanez gero, zailagoa da soldata txikiagoa kobratzea; baina, noski, behin-behinekoek ez dute langile finkoek besteko indarrik zerbait eskatzeko».

Hezkuntzari dagokionez, jende asko «azpienplegatuta» dagoela aipatu du Eluak. «Adibidez, lizentzia bat izan arren, kategoria txikiagoetarako kontratzen dira langileak; nolabait esateko, ez da ordaintzen lizentzia hori. Zertarako kontratatzen zaituzten eta zer sektoretan: horrek du eragina batik bat soldatan». Ados dago Millan ere: «Ikasketak izatea lagungarri da, baina ez du bermatzen zure ikasketen araberako soldata izango duzunik». Eta uste du emakumeek finantza errendimendu txikiagoa ateratzen dietela ikasketei.

Alabaina, hezkuntzari lotuta, beste puntu batean jarri du arreta Millanek. «Logikoa da hobeto prestatuta dagoen pertsona batek soldata hobea izateko aukera edukitzea. Baina galdera da: jende guztiak du ikasteko aukera?». Besteak beste, gogoratu du gurasoen errentak eragina duela seme-alaben etorkizunean, igoera sozial bat izatea zaila delako. «Unibertsitateko ikasketak eta urte horietan ikasleak dituen gastuak ordaintzea ez dago edozeinen esku». Gaiarekin lotura duen beste datu bat ere eman du: unibertsitate pribatuetan ikasten dutenek publikoetan ikasten dutenek baino okupazio tasa handiagoa izaten dutela lehen urteetan. «Orduan, aukera duenak ordaindu egiten du unibertsitate pribatuan ikasteagatik. Beraz, ez dago aukera berdintasunik ikasketetarako sarbidean». Eurostaten txostenak langilearen jatorriari aipamenik egiten ez dion arren, faktore hori ere garrantzitsua iruditzen zaio. «Ikasketak homologatzeko arazoak izaten dituzte atzerritik etortzen direnek, eta ezin izaten dute edozertan lan egin. Emakume gehienak, adibidez, etxeko lanetan aritzen dira, soldata txikiekin».

Estatistika erakundeak ateratako beste zenbait ondorio ere deigarriak iruditu zaizkio. Horietako bat da lanaldi partzialetan orduko soldata txikiagoa izatea. «Alderantziz beharko luke. Kontuan hartu behar da lanaldi partzialeko kontratu horiek oso garrantzitsuak direla; izan ere, bizitzarako beharrezkoak diren zaintzak egiteko aukera ematen dute». Gobernuek eta enpresek erantzukidetasunaz hitz egiten duten arren, benetan kontratu horiek zigortu egiten direla azaldu du. «Eta babestu egin behar lirateke. Lanaldi partzialak gutxiago ordaintzeak soldata arrakala ere sustatzen du».

Era berean, enpresaren tamainaren eta sektorearen arabera aldeak egotea ere ez zaio zentzuzkoa iruditzen. «Ulergarria iruditzen zait irabazirik handienak dituzten sektoreetan soldata handiagoak izatea, baina, bestela, lan hitzarmenen bidez edo langileen estatutuaren bidez, berdintasun gehiagoko gizarte baten alde egiten saiatu behar genuke».

Soldatak finkatzeko zer hartu behar litzatekeen kontuan galdetuta, baldintza bat jo du ezinbestekotzat Millanek: «Ezin da onartu bizitza duin bat izateko aukerarik ematen ez duen soldata bat». Eluaren iritziz, berriz, kualifikazioa eta lan mota dira batik bat kontuan hartu beharrekoak: «Kualifikazioa esaten dudanean, prestakuntza eta esperientzia esan nahi dut, biak, ikasketak amaitu berri dituen batek ez baitauka lanak ematen duen ezagutzarik». Lanpostu motaren barruan, berriz, «ardura» da aintzat hartzekoa iruditzen zaion aldagaietako bat. «Lan guztiek eskatzen dute ardura, baina, adibidez, zirujau batek duena beste lanpostu batzuetakoa baino handiagoa da».

Erantzukizun soziala

Bimboireren esanetan ere, bistan da adinak, ikasketek, enpresaren handitasunak eta abar badutela eragina. «Ez zait gaizki iruditzen, baina, horien aparte, gu entseatzen gara beste gauza batzuk ere kontuan hartzen». Baionako Merkataritza eta Industria Ganbarako lehendakariaren aholkularia izateaz gain, Lantegiak elkarteko kidea da, eta elkarte horrek Euskal Herriko Enpresen Gizarte Erantzukizunerako Xarta sustatu du, enpresen erantzukizun soziala bultzatzeko.

Bi eta 250 langile arteko 67 enpresak bat egin dute gutunarekin, eta, beste hainbat alderdi ez ezik, soldaten gaia ere jorratu dute. Adostutako puntu batzuek badute zerikusia Eurostaten txostenean ageri diren gabeziekin. Esaterako, behin-behineko langile kopurua gehienez ere lantaldearen %20 izan daiteke itunarekin bat egin duten enpresetan, sasoiko lanak egiten dituztenak salbu. Lan etekinen eskala ere batetik bostera mugatu dute. «Gutxien irabazten duenak mila euro irabazten baditu, gehien irabazten duenak 5.000 euro gehienez». Lanbide arteko gutxieneko soldata baino %5 gehiago ordaintzeko konpromisoa ere badute enpresek, eta etekinak modu batean ala bestean hiru urteren buruan langileekin partekatzea onartu behar dute. «Lantegi batzuetan, interesa duten langileen kapitalean sartzeko aukera ere izaten dute. Hori da gorena den integrazioa langilearentzat, bistan baita: kapitalean sartzen bada, kudeaketan ere bai».

Bihar: Negoziatzeko artea.


Summary: Gaztelugatxeko babes maila zorroztuko du Eusko Jaurlaritzak. Gaztelugatxe Babes Bereziko Kultura Ondasun izendatzeko prozesu administratiboa hasi du Eusko Jaurlaritzak. Gaurtik aurrera, hogei eguneko epea dago helegiteak aurkezteko.

Gaztelugatxe (Bizkaia) Paisaia Kulturala kategoriaren barruan Babes Bereziko Kultura Ondasun izendatzeko prozesuari ekin dio Eusko Jaurlaritzak, eta, astelehen honetatik aurrera, hogei eguneko epea dago helegiteak aurkezteko.

Lekuak 1998. urtean onartutako ingurumen babes bat eduki du orain arte. Orain, ordea, ingurua Babes Bereziko Kultura Ondasun deklaratu nahi du Eusko Jaurlaritzak, eta adierazi duenez, horrela izendatzea «aurrerapauso bat da haren aitortza eta babesean».

Gaur aurkeztu den babes-espedientean, Gaztelugatxek duen balio historiko-arkitektonikoa eta paisajistikoa nabarmentzen da, materiala —elementu arkitektonikoak eta paisaia arlokoak— zein immateriala —zeinu kulturalek eta erlijiosoek osatutakoa—. Gainera, naturaren eta arkitekturaren arteko sinbiosia azpimarratzen da: «Lekua edertasun handiko paisaia ingurune baten zati da, eta nabarmentzekoak dira itsasertzaren ikuspegiak zubiaren bi aldeetara: ekialdera ageri dira badia eta Gaztelugatxe, eta Aketx uharteak, eta mendebaldera, itsaslabarrak, Bakioko bistetan txertatzen diren harkaitz azaleratzeekin. Gaztelugatxe kokagunearen berezitasuna arkitekturaren eta paisaia naturalaren arteko sinbiositik dator».


Summary: Tabernek 01:30ean itxi beharko dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Asteon publikatuko du Eusko Jaurlaritzak neurriak zehazten dituen agindua, eta astebururako indarrean izatea espero du Murgak.

Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasu sailburuak prentsaurreko batean iragarri du neurri murriztaileak zehazten dituen dokumentu bat argitaratuko duela Jaurlaritzak asteon, eta astebururako neurri horiek martxan izango direla. Dokumentu horretan jasoko diren neurri batzuk, baina, agerraldian aurreratu ditu: taberna guztiek 1:30ean itxi beharko dute, eta ezingo dira ireki goizeko seiak baino lehen. Diskotekei dagokienez, edukieraren %60 bete ahal izango dute soilik, eta ezingo da dantzalekua erabili, mahaietan egoteko ez bada.

Era berean, gauerditik aurrera ezingo da kontsumitu mahaietan eserita ez bada, barruan zein terrazetan. Ehun pertsonatik gorako edukiera duten jatetxe eta tabernetan, edukierak ezingo du %80 gainditu eta mahaietan ezingo dira hamar pertsona baino gehaigo eseri.

Aisialdiari eragiteaz gain, pilaketak sortu daitezkeen beste eremuetan ere aplikatuko dira neurriok: besteak beste, beilatokietan eta hiletetetan. Beilatokietan, edukiera gehienez ere 60 pertsonakoa izango da, eta ezingo du edukieraren %60 gainditu, eta hiletetan ere 60 pertsona bildu ahalko dira gehienez ere. Bestalde, gazte lokalak erabiltzea debekaturik egongo da.

Agerraldiak izan diren udalerrietan neurri murriztaileak ezarri zituen jaurlaritzak aurreko astean. Bergaran eta Tolosan (Gipuzkoa) egoera epidemiologikoak hobera egin duenez, bertan behera geratuko dira aurreko astean ezarritako neurriak, Jaurlaritzak agiria ateratzen duen momentutik. Eibarren, Zarautzen (Gipuzkoa) eta Ermuan (Bizkaia), aldiz, neurri horiek indarrean jarraituko dute oraindik ere.


Summary: Sendagileak maskara salbuespenak sinatzera behartzeko «kanpaina» bat dagoela salatu dute. Bizkaiko Medikuen Elkargoak adierazi duenez, «osasun sistemak gainezka» egitea dute helburu, erreklamazio asko aldi berean aurkeztuta.

Bizkaiko Medikuen Elkargoak gaur plazaratu du salaketa, eta gertaeren berri eman die bere partaideei, Nekane Murga Osasun sailburuari eta Osakidetzako zuzendari nagusi Juan Luis Diegori. Elkargoak salatu duenez, azken egunotan hainbat sendagilek erreklamazioak jaso dituzte, hainbat herritarri maskara ez eramateko baimen bereziak ez emateagatik. «Badirudi kanpaina bat dela», adierazi du elkargoak, eta helburua «osasun sistemari gainezka eginaraztea» litzateke. Azken batean, osasun langileak salbuespenak sinatzera behartu nahi dituzte kanpainaren bultzatzaileek, gaineratu dutenez.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusikoen eta Adin Txikikoen fiskaltzei eman diete gertaeren berri.

Salatu dutenez, formulario bat dabil sare sozialetan, eta salatzaileak bere datuak sartu besterik ez du egin behar erreklamazioa egiteko. Formularioan aurretik idatzitako testu estandar baten bidez, sinatzaileak argudiatzen du sendagileari eskatu diola maskara eraman behar ez izateko txostena egin dezala, eta profesionalak uko egin diola egiteari. Testuan, orduan, «diziplina erreklamazioa» aurkezten dela adierazten da, eta sendagileari «zigor auzia zabaltzeko» eskatzen da.

Whatsappeko audioa

Formularioaz gain, elkargoak salatu du mezu bat dabilela Whatsapp sare sozialean, Maskararen derrigortasuna saihesteko urratsak izenburukoa. Horretan, herritarrei dei egiten zaie euren sendagileari eska diezaieten maskara eramateko betebeharraz salbuesteko agiria. Elkargoak azaldu duenez, mezuan zehazten dute herritarrak sendagileari esan behar diola maskararengatik arnasa hartzeko zailtasunak dituela, zorabioak, edo bere lana ondo egiteko arazoak. Mezuaren egileek ohartarazten dute sendagile gehienek ezetz erantzungo diotela eskaerari.

Orduan, aholkatzen dute medikuari ohartarazteko kexa bat aurkeztuko dutela, osasun profesionalak agiria egiteari uko egin diolako. Ondoren, kexaren bi kopia eskatu behar dira, eta horietako bat mezuan izen-abizenez aipatzen den abokatu bati bidali behar zaio, «salaketa masiboa» egin ahal izateko. «Sistemari gainezka eginarazteko» eskatzen du mezuak. «Ikus dezatela mugimendua dagoela eta jendea ez dagoela ados».

Elkargoak esan duenez, mezuak argi erakutsiko luke «ongi baino hobeto antolaturiko kanpaina bat» dela. Gaineratu dutenez, «osasun publikoaren aurkako erasoa» litzateke osasun sistemari gainezka eginaraztea eta maskarak ez erabiltzera bultzatzea.

Bazkideei gogoratu die txostenak egiteko betebeharra eduki badutela, baina bakarrik euren eskuetan dagoela erabakitzea zer den onena artaturiko pertsona bakoitzarentzat. Erreklamazioa jaso duten medikuei eskatu die elkargoarekin harremanetan jartzeko, «behar diren defentsa mekanismoak» martxan jartzeko.


Gizon bat hil da Aiako Harritik erorita

Summary: Gizon bat hil da Aiako Harritik erorita. Ezbeharra gaur gertatu da, 12:20 inguruan, Aiako Harrian.

42 urteko gizon bat hil da gaur Aiako Harrian (Gipuzkoa), harkaitz gune batetik erorita. Eusko Jaurlaitzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, 12:20 aldera hiru pertsonak SOS Deiei ohartarazi diete ezbeharra, eta helikoptero bat eta Ertzaintzaren mendi taldea bertaratu dira. Gizona hila zela baieztatu du mediku batek, eta gorpua Auzitegiko Medikuntzako Euskal Institutura eraman dute, autopsia egin diezaioten.


Merkatu, prestigio eta indar kontua

Summary: Merkatu, prestigio eta indar kontua. Sindikatuei dagokie erabakitzea, besteak beste, zenbateko soldata igoera eskatu lan hitzarmen batean. Zeri erreparatzen dioten kontatu dute ELA, LAB eta EAEko CCOOko ordezkariek.

Unibertsitateko ikasketak eskatzen zaizkio abokatuari; badu arriskua eraikuntzan aritzeak; nekagarria da zerbitzari izatea; psikologikoki gogorra ehorztetxe batean lan egitea. Soziologoak, mekanikariak, ikerlariak, itzultzaileak, gasolindegiko langileak, telefonistak, arkeologoak, muntaketan aritzen direnak. Lanbide asko eta asko daude merkatuan, eta bakoitzak bere ezaugarriak ditu. Edozein adibide hartuta konparazioa egiteko, zeinek merezi du soldata handiagoa, udaltzainak ala gizarte langileak? Marketineko langileak ala fundizioan aritzen denak? Zer hartzen da kontuan soldata bat erabakitzeko? Eta zer hartu behar litzateke?

Negoziazio kolektiboko arduradunak dira Pello Igeregi (ELA), Xabier Ugartemendia (LAB) eta Garbiñe Espejo (Euskadiko CCOO). Eguneroko lana dute enpresariekin sokatiran ibiltzea soldata ahalik eta onenak lortzeko. Eta esan dute negoziazio horietan funtzionamendua bestelakoa izaten dela, hau da, ez dela merezimenduen araberako hurrenkerarik egiten. «ELAko negoziazio kolektiboko arduradun moduan, nahiko nuke mahai batean eseritzea, soldata eskala guztiak hartzea, eta esatea: 'Justuena da kategoria honetakoek hau irabaztea', baina ez daukagu horretarako gaitasunik», esan du Igeregik.

Haren iritziz, lehenik eta behin, soldata baldintzatzen duten bi faktore daude. Alde batetik, merkatuaren legea, hau da, zenbateko eskaera eta eskaintza dauden eta zenbat langilek dituzten lanpostu horretan aritzeko ezagutzak. Bestetik, gizarteak zer balio ematen dion lan bati, eta, armen ekoizleak eta zaintzan aritzen direnak adibidetzat jarrita, azaldu du balio horrek ez duela loturarik izaten gizarteari egiten dioten ekarpenarekin. «Gure eskuetatik kanpo dauden elementuak dira bi horiek. Gero sartzen gara gu, sindikatuak eta patronala. Eta negoziazio hori indar-harreman kontu bat da. Langileak antolatzeko dugun gaitasunaren mende dago: gai bagara langileak antolatzeko, soldata igoerak lortuko ditugu; ez bagara gai, ez».

Gutxieneko helburuak

Negoziazio kolektiboan CCOOk ildo nagusi bati jarraitzen diola azaldu du Espejok. «Kontua ez da izaten zenbat irabazi behar duen kazetari batek edo gidari batek. Gauza gehiagori begiratu behar zaie: nola dagoen sektorea, egoera ekonomikoa zein den...». Kategoria guztientzat portzentaje bereko igoerak eskatu beharrean, soldata txikiko kategorietan indar handiagoa jartzeko erabakia dute sindikatuan, eta helburu zehatz bat ere badute: gutxieneko soldata bat ezartzea sektoreko hitzarmen guztietarako, urtean 14.000 eurokoa. «Lanbidearteko gutxieneko soldata handitu egin da azken urteetan, baina oraindik guk eskatzen dugunaren azpitik jarraitzen du; horregatik, beharrezkoa ikusten dugu lan hitzarmenek gutxieneko soldata bat jasotzea».

Dirutan handiagoa da LABek negoziazio mahaietan egiten duen eskaera, lan guztiek hilean 1.200 euroko gutxieneko soldata bermatua izatea aldarrikatzen baitu. «Saiatzen gara egoera okerrena dutenentzat, hau da, lan baldintza prekarioenak dituztenentzat hobekuntza handiagoa lortzen soldatetan eta lan baldintzetan, haien egoera duinduz joateko», adierazi du Ugartemendiak.

Gainerakoan, sektoreko edo enpresako lan hitzarmen batean zenbateko soldata igoera eskatu nola erabakitzen duten galdetuta, kontatu du ordezkariekin elkarlanean irizpide orokor batzuk jartzen dituela sindikatuak. «Gero, negoziatu beharreko eremu bakoitzaren azterketa zehatza egiten dugu: kategoria bakoitzaren egoera aztertzen dugu, ikusten dugu ea zenbat dauden 1.200 euroren azpitik, eta horrekin erabakitzen dugu zenbateko igoera eskatu».

Sektore publikoan nahiz pribatuan dute ordezkaritza sindikatuek. Baina LABeko ordezkariak azaldu du enpresaren izaerak ez duela hainbeste baldintzatzen negoziazioa. «Negoziazio kolektiboan egiten ditugun eskaerek langileek enpresan duten egoerari erantzuten diete, eta ez enpresaren izaerari. Egoera prekarioak enpresa guztietan daude, eta sindikatuak egoera horiek ezabatzeari ematen dio garrantzia».

Batez beste, soldatak handiagoak izaten dira arlo publikoan —nahiz eta handik kanpo dauden soldatarik handienak—, eta pentsa daiteke zuzenagoak ere izan daitezkeela, besteak beste, lan kontratua ez delako izaten banaka negoziatutako zerbait baizik eta oposizio bat gainditu ostean hasten direlako lanean langileak, eta kategoria bakoitzari dagokion ordainsaria ikusteko modua ere badagoelako. Igeregik uste du ez dela guztiz horrela. «Teorian, tresna objektiboagoa da, baina administrazioak ere gauza batzuei ematen die balioa, gizarteak ere horiei ematen dielako». Adibidez, esan du lan karga fisikoa gehiago aintzatesten dela lan karga psikologikoa baino. «Eta horrek ere erantzuten dio genero inpaktua daukan balio eskala bati, zeren normalean lan fisikoa gehiago egiten dute gizonek emakumeek baino».

Era berean, estatistikek erakusten dutenez, enpresa handietatik txikietara ere egoten dira aldeak; hain zuzen, soldatak handiagoak izaten dira aurreneko horietan. «Gakoa da zenbateraino garen gai langileak antolatzeko. Oro har, enpresa handietan errazago izaten da langileak antolatzea, baina ez du zertan; txikietan ere badugu indarra. Greba egiteko dugun gaitasuna da soldata baldintzatzen duten faktoreetako bat».

Indar kontua

Puntu horren garrantzia aipatu du Espejok ere: «Sindikatuen presentzia egon edo ez, lan baldintzak ikaragarri aldatzen dira. Argi dago langileen artean zatiketa eraginez gero eta banaka negoziatuz gero patronalak irabazten duela». Alde horretatik, maiz leporatu izan diete sindikatuek enpresariei lan harremanak indibidualizatzeko ahalegina egitea. «Soldatak, gutxienekoak behintzat, hitzarmenetan jasota daude. Hitzarmen kolektiboak langile guztien lan baldintzak arautzen ditu era kolektiboan, eta hori langileen indargune bat da», uste du Ugartemendiak. Horregatik bakarka negoziatzeko hautua egiten duen langile bat «bere teilatuari harriak botatzen» ari dela dio, indargune hori galtzen ari delako. Enpresa bateko soldatek publikoak izan behar ote duten galdetuta, esan du bakarka negoziatzen diren soldatak direla isilpean gordetzen direnak, ez kolektiboak».

Langileek intimitaterako eskubidea izan behar dutela uste du Igeregik, eta bakoitzak zenbat kobratzen duen jakitea ziurrenik ez dela egokia, baina, era berean, ezinbestekoa iruditzen zaio langile guztiek aukera izatea jakiteko zeren arabera ezartzen dituen enpresa batek soldatak; besteak beste, diskriminaziorik dagoen ikusi ahal izateko.

Beste hitzarmen baten gainean egin ohi da negoziazio kolektiboa gehienetan; aurrez sektorean edo enpresan zegoen ituna hartu, eta igoera bat lortzea izaten da langileen ordezkarien ahalegina. Egoera hipotetiko batean jartzeko eskatuta, Espejok ez du hain argi gauzak oso ezberdinak izango ote liratekeen baldin eta hitzarmen guztiak berriro hutsetik negoziatu behar balira. «Oraingo sistema eta kultura aldatuko balitz, bai, baina bestela, ez: pentsatzen badugu Bermeon antxoak ontzietan sartzen ari den batek tailer batean mekanizatzen ari den batek besteko balioa duela, aldatuko dira, baina bestela, ez».

Sexua, soldata aldeen ardatz Soldata batzuetatik besteetara dauden aldeei buruzko hizketaldian, etengabe ateratzen da generoaren aldagaia negoziazio kolektiboko arduradunen azalpenetan. «Autokritika egin beharrean gaude. Langileak antolatzeko orduan, edo aldarrikapen zentralak markatzeko orduan, genero kontua ez dugu behar bezala landu izan», esan du ELAko Pello Igeregik. Autokritika horren ondorio gisa, emakumeak protagonista diren esparruetan negoziazio kolektiboa beste puntu batean jartzea lortu dela uste du, eta askoz ere exijenteagoak direla orain. «Guk azken urteotan izan ditugun gatazka garrantzitsuenak, adibidez, emakumea protagonista den sektoreetan izan dira: zahar egoitzetan, garbiketan...». Euskadiko CCOOko Garbiñe Espejoren iritziz ere, soldatak gaur egun diren bezalakoak izatearen eragile nagusia «patriarkatua» da. «Emakumearen soldata etxeko soldataren osagarritzat jo izan da beti, eta historikoki inoiz ez da ikusi emakumearen eskulana gizonaren eskulanaren pare». Haren iritziz, hori da sektore feminizatuetan soldatak txikiagoak izatearen arrazoietako bat. «Sektore maskulinizatuetan ere badaude emakumeak, adibidez metaleko enpresetan, baina zer gertatzen da? Horietan ere emakumeak kokatu gaituztela baliorik txikiena ematen zaien kategoria eta lanpostuetan». Hori guztia ere soldata arrakalaren parte dela gaineratu du. «Berdintasun planak behar-beharrezkoak ditugu: giltza dira soldata igoera guztietarako. 'Negoziazio kolektiboa hizki larrietan' esaten diot nik: sektoreko hitzarmenak, ahal denean enpresako hitzarmenen bidez hobetu horiek, eta berdintasun planak aintzat hartuta egin negoziazioak». Soldata aldetik bidegabeak diren arlo batzuk aipatzeko eskatuta, lehenik eta behin zaintzaren ingurukoak aukeratu ditu LABeko Xabier Ugartemendiak, hala nola zahar etxeak, etxez etxeko laguntza eta hezkuntzaren inguruko jarduerak. «Kontuan hartzekoa da gehienak pribatizatuta daudela». Bigarrenik, administrazioaren zerbitzuak bermatzen dituzten azpikontratatutako sektoreak aipatu ditu, esaterako, anbulantziak, garbiketa eta kirol jarduerak. Azkenik, jarduera pribatuak izan arren, funtsezkoak direnak, tartean supermerkatuak eta farmaziak. «Ez da kasualitatea emakumeak izatea nagusi horietan». Gauza asko jarri ditu agerian koronabirusak, eta, tartean, lan batzuk ezinbestekoak direla ikusi da. Era berean, ikusi da funtsezkotasun hori ez dela aintzat hartzen soldatetan, alarma egoeran ere lanean jarraitu duten horietako askok batez besteko soldata baino gutxiago kobratzen baitute. «Guretzat guztiz bidegabea da oinarrizkoa izendatu den jarduera bateko langileek lan baldintza prekarioak izatea», adierazi du LABeko ordezkariak. Hala, oinarrizkotzat jo diren zerbitzu horiek publifikatu egin behar direla uste du sindikatuak. «Patronalak du gaur egungo egoeraren ardura nagusia, prekaritatearen aldeko hautua egiten duelako, baina administrazioak ere bai, pribatizazio eta azpikontratazioa lehenetsi dituelako.

Bihar: Balio bereko lanaren ertzak soldatetan.


Summary: Zientziarekin ongi pasatu Eureka! museoan. Donostiako Eureka! museoa Euskal Autonomia Erkidegoan dagoen zientzia museo eta planetario bakarra da.

Eureka! museoak jakin-mina, sormena eta irudimena sustatzen ditu jolasaren, esperimentazioaren eta pentsamendu zientifikoaren bidez. Donostiako Zientziaren Museoak 170 modulu erabat interaktibo ditu, 8 areto tematikotan banatuta, eta berriki, Energia Txispen Aretoa berritu da. 17 diseinu berri eta elektrizitatearen sekretuak ulertzeko modu berri daude, museoaren nortasunari eutsiz, zientziarekin dibertitzeko. Asteburuetan eta oporraldietan jarduera eskaintza zabala du Eureka! museoak. Astronomiaren zale amorratuentzat, Eureka! museoan azken belaunaldiko planetarioa dago, eta egunero esperientzia ahaztezinak eskaintzen ditu. Behatoki astronomiko bat ere badu 30 metroko dorre batean, non gaueko bisitak egiten diren. Gainera, Animalia aretoan hiru giro berezi daude: oihan tropikala, basamortua eta itsasoa itsas baltsa baten bidez. Bertan, hiru ekosistemetako 20 espezie adierazgarri ezagutu daitezke. Bisita gidatuetan, museoko adituek nondik norako guztiak hobeto ulertzen laguntzen die bisitariei.

Eremu ludikoa

Amaitzeko, 300 metro koadroko eremu ludikoa du Eureka! museoak, familientzako eta gazteentzako ezin hobea dena. Hauxe da eskaintza: GP Motoa, 1 Formula auto bat, Maxflight hegaldi-kabina eta Orion ontzia. Eta ez ahaztu errusiar mendian ibiltzea! Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinen maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua daude. Eureka! Zientzia Museoan familia edo lagun arteko plan eder batez goza daiteke. Museoak egunero 20:00ak arte irekitzen ditu ateak. Irailak 7tik aurrera neguko ordutegiarekin hasiko gara. www.eurekamuseoa.eus webgunean kontsulta daiteke.


Summary: Hernaniko eraikin bateko biztanleak konfinatu dituzte. Bi familiak positibo eman dute, eta eraikineko gainerako auzoei PCR probak egin dizkiete. Emaitza jakin arte etxetik ez ateratzeko agindu diete.

Hernaniko (Gipuzkoa) Oartzu kaleko eraikin bateko biztanle guztiak konfinatu egin dituzte, hango bi familiatan koronabirus kasuak atzeman ondoren. Eusko Jaurlaritzaren arabera, hamar familiari eragiten die egoerak, eta ezingo dira etxetik atera PCR proben emaitzak jakin arte.

Eraikinean bizi den eta emaitzen zain itxita dagoen bizilagun batek BERRIAri azaldu dionez, astearte gauean eman zieten etxean geratzeko agindua; babes jantzia zeramaten langile batzuk joan zitzaizkien etxera. Asteazken goiz honetan egin dizkiete PCR probak, eguerdian bukatu dute, eta espero dute emaitzak bihar, osteguna, jakingo direla.

Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ñabardura bat egin dio egoerari: «Eraikina ez dago konfinatuta». Eraikineko bizilagunak emaitzak jasotzeko zain daudela adierazi du. Emaitzak jakin ondoren erabakiko dute zer neurri hartuko dituzten.

Estibaliz Aldeiturriaga Hernaniko alkateordeak «lasaitasuna» eskatu die herritarrei. Osasun Sailak asteartean eman zien abisua udal ordezkariei, 20:30ean. Kasu positibo batzuk atzeman zituztela eta eraikina konfinatu behar zela adierazi zieten. Udaltzainak eta babes zibila Osasun Sailarekin elkarlanean aritu dira harrezkero.

Pandemia hasi zenetik, Hernaniko osasun etxearekin bilerak egiten ditu udalak astero. Osasun Sailak emaitzak eduki orduko, mahai horretan aztertuko dute egoera, eta horren ondoren ikusiko du udalak beste neurririk hartu behar duen. Orain arteko erabakiak Jaurlaritzak hartu dituela azaldu du. «Herritarrek lasai egon behar dute, eta orain arte bezala jokatu: lasaitasunez eta erantzukizunez».

Zortzi kasu azkenaldian

Uztailaren 23tik 27ra zortzi kasu positibo agertu dira Gipuzkoako herri horretan. Koronabirusak eraginik txikiena izan duten herrietako bat da: martxotik uztailaren 19ra, 74 kasu positibo atzeman dituzte, eta hiru pertsona hil dira COVID-19aren eraginez.


Summary: Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri diote Najib Malaysiako lehen ministro ohiari, ustelkeriagatik. Funts publiko batetik zortzi milioi euro lapurtzea egotzi dio Malaysiako Auzitegi Gorenak Najib Razaki, 1MDB auziaren lehenengo epaiketan.

Ustelkeriarekin eta kapital zuritzearekin lotutako zazpi kargu leporatu dizkiote Malaysiako gobernuburu ohiari (2009-2018), eta funts publiko batetik 42 milioi ringgit —8,4 milioi euro— lapurtzeagatik errudun epaitu du herrialdeko Auzitegi Gorenak. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri dio, eta 210 milioi riggiteko —42 milioi euroko— isuna ordaindu beharko du. Epaimahaiak azaldu duenez, defentsak ez du lortu Fiskaltzak aurkeztu duen akusazioari buruzko inolako zalantzarik eragitea. Horrez gain, baztertu egin du defentsaren argudio nagusia: ebatzi du lehen ministro ohiak bere aldeko transferentzien berri zuela.

Lehen ministro ohiak ustelkeriarekin lotutako beste 35 karguri egin beharko die aurre auzi berarekin lotutako beste lau epaiketetan. Orotara, Najiben kideek 3.800 milioi euro bideratu zituzten agintari ohiaren kontu pertsonalera, akusazioaren arabera.

Gobernuburu ohiak errugabea dela ziurtatu du, eta helegitea aurkeztuko du. Adierazi du Jho Low enpresariak iruzur egin ziola. Najibek adierazi du bere kontura egindako transferentziak Saudi Arabiako Errege Etxearen ekarpenak zirela pentsatu zuela, hainbat gertakarik pentsarazi ziotelako Jhok loturak zituela herrialde horretako errege familiarekin. Justiziarengandik ihes egin du enpresariak.

Auzitegiak baztertu egin du Nijaben defentsa, epaiaren arabera, ez duelako halakorik frogatu nahiz eta horretarako modua izan. Nabarmendu du Malaysiako gobernuburu ohiak ez ziola esker oneko eskutitz bat ere bidali Saudi Arabiako errege zen Abdula bin Abdelazizi —2015ean hil zen—.

The Wall Street Journal egunkariaren ikerketa batek abiatu zuen Najiben kontuen gaineko ikerketa. 2015ean argitaratu zuen 681 milioi dolar —580 milioi euro—transferitu zirela funts publiko batetik lehen ministroaren kontu batera. AEBetako Justizia Departamentuak urtebete geroago baieztatu zuen transferentzia hori, eta dirua 1MDB funtsetik irten zela zehaztu zuen. AEBen Estatu Departamentuak gaineratu zuen 4.500 milioi dolar —3.800 milioi euro— lapurtu zirela orotara funts horretatik.

Najiben gobernuak berak sortu zuen 1MDB funtsa 2009an, boterera heldu zen urtean. Diru poltsa horrek atzerriko inbertsioak erakarri eta Kuala Lumpurren finantza barruti bat eratu behar zituen. Aldiz, 8.440 milioi euroko zorra pilatu zuen. Malaysiak ez ezik, AEBek, Suitzak eta Singapurrek ere funts hori bidegabe erabili ote zuten ikertzen ari dira.

Gobernuan eragina

Auzia ezagutarazi zenean, Najiben dimisioa eskatu zuten askok, baina orduko lehen ministroak karguari eutsi zion. Sektore kritikoei eta hainbat hedabideri jazarri zitzaien. Presioa handituz joan zen, ordea, eta 2018ko hauteskundeetan porrot egin zuen. Najiben hurbilekoa izandako Mahathir Mohamadek irabazi zituen bozak.

Mohamadek joan den martxoan utzi zuen kargua, eta haren lekua hartu zuen Mahathir Mohamad alderdikideak. PPBM Indigena Batuen Alderdi Malaysiarreko buru berriak gobernu koalizioa osatu zuen Najib buru izan zuen UNMO Malaysiar Batuen Elkarte Nazionala alderdiarekin. Najib jada ez da UNMOko presidentea, baina eragin handiko pertsona bat da alderdian, eta Auzitegi Gorenak hura erruduntzat jo izanak okertu egin dezake gobernu koalizioaren sinesgarritasuna herritarren begietara.


Summary: Mendillorriko gazteei eginiko PCR proben %1,2k eman dute positibo. Nafarroako osasun agintarien arabera, «prebalentzia txikia» adierazten du datuak, eta Iruñeko auzoko agerraldia «atzera egiten hasi» dela ondorioztatu dute. Egun, mila biztanleko 153 PCR egiten dira Nafarroan, eta, ekaineko azken astetik, 38 agerraldi izan dira.

Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak jakinarazi duenez, iragan astean 1.145 gazteri PCR probak egin zizkieten, eta, aurretik, positibo emandakoen kontaktuen artean, beste 300 pertsona ingururi. «Agerraldia beherantz doa, baina oraindik itxaron egin behar dugu zer bilakaera duen ikusi arte», gaineratu du. Kasu guztiotatik 177k eman dute positibo, «soilik %1,2k». Nafarroako osasun agintarien arabera, «prebalentzia txikia» adierazten du datuak,

Navarra Sumak eskatuta, kontseilariak gaur goizean eman ditu Nafarroako Parlamentuan pandemiaren bilakaerari buruzko azken datuak. Haren esanetan, ekaineko azken astetik hona 38 agerraldi izan dira Nafarroan, eta guztira 504 pertsonari eragin diete. Kasu gehienetan, 26tan, hamar pertsona baino gutxiago kutsatu dira; beste bederatzi kasutan, hamar eta hogei artean, eta hiru kasutan, hogeitik gora.

33 agerraldi aktibo

Lehen kasua Sunbillan gertatu zen, baina lehen alarma Tuterako ezkontzak eragin zuen. Oraindik ere, «tantaka», 57 kasu azaleratu dira, horietatik 51 Nafarroan. Handik gutxira, uztailaren 6ko hamaiketakoaren kasua azaleratu zen, eta hark oraingoz 34 positibo eman ditu. Azkenik, uztailaren 11n Iruñeko Alde Zaharrean sortu eta Iruñerriko hainbat auzotan zabaldu den agerraldia dago. Mendillorrin eragin berezia izan duenez gero, auzoari bete-betean eragin dio, bigarren fasera itzuli baita. Oraingoz, 177 kasu atzeman dira. Halaber, 33 kasu «aktibo» daude oraindik ere.

Indurainen arabera, agerraldi asko, %29, gizartean gertatu dira, eta ondoren, sendian; baina, «azkenean, %46 agerraldi mistoak dira, arlo sozialean sortu, sendira iritsi eta batzuetan lanean ere eragiten dutenak». Kutsatu gehien agerraldi mistoetan gertatzen dira. Indurainek nabarmendu duenez, zahar etxeetan egoera kontrolpean dago, eta aurrea hartzeko neurriak zorroztu dituzte. Egoiliarren batek, zahar etxe batera sartu aurretik, positibo eman du. «Bi egoitzetan, erabiltzaile eta langile guztiei proba egin zaie, baina negatibo eman dute». Ukatu egin du agerraldi bat dagoela.

Indurainen arabera, azken astean positiboen %70 Iruñerrian izan dira, eta, batik bat,gazteei eragiten diete. «Kasuak kontrolatu eta kopuruak beherantz joan ahala, adin tarte horretako kasuen kopurua jaitsi egiten da», aipatu du. Udan joera hori behin eta berriro gertatuko dela uste du, baina onartu du agerraldiak izatea espero arren ez zutela uste hain azkar agertzea. «Kopuruagatik kezkatuta izan arren, ehuneko handi bati lotura epidemiologikoa aurkitzen diogu. Ikasturte amaieraren, normaltasun berrian sartu izanaren, babes neurriak leuntzearen, gizarte jarduera handitzearen, uda eta opor giroa sentitzearen ondorioak ikusten ari gara».

Egoera horri aurre egiteko, «giltzarritzat» jo du zaintza lana egitea, «positiboekin erlazionatutako kontaktuek lehenbailehen atzemateko asmoz». Aurretik aipatu bezala, Nafarroan oraintxe 38-40 lagun ari dira lanean, eta 96ra arte handitzeko tartea dute, «beharren arabera»; Indurainek nabarmendu lehen arretako erizain profesionalak direla, eta, prestakuntza berezia dutenez, profil hori hasieratik bereziki zaindu dutela, «kualitatiboki eredu hobea delako». Positibo bakoitzaren kontaktuak «egunean bertan» identifikatzen dira, eta biharamunean horiei PCR egiteko eskatzen zaie, Indurainen arabera. Maiatzaren 11tik uztailaren 25era arte, 8.376 kontaktu estu atzeman dira.

Minutuero PCR bat

Halaber, Nafarroako Ospitale Guneko mikrobiologia laborategiak egiten ditu PCR proba gehienak, baina beste baliabide batzuk erabiltzen dira. Dena den, Indurainek nabarmendu du hasiera-hasieratik sistema publikoaren alde egin dutela, mikrobiologia laborategia indartuz. Guztira, 99.718 PCR egin ditu Nafarroak gaur arte: biztanleko, 153 proba, batez beste. Azken egunetan, batez beste, 1.500 probatik gora egin dira, eta igandean hautsi zen marka: 1.948, egun bakarrean. «Nafarroan minutuero PCR proba bat egiten da»,

Egunotan, kanpaina bereziak egin dituzte: lehena Sunbillan, Berako lantoki batean, gero Tuteran eta azkena Mendillorrin. Halaber, udaleku batean eta Zarauzko Talai Mendin izan diren nafarrei proba egiteko baliabideak jarri zituzten. PCR proba horien guztien ondorioz, egun 3.000 lagun inguru daude bakartuta, berrogeialdia bete dezaten. «Elkartasuna adierazten ari dira, udan konfinatuta birusa zabaltzea eragozten dutelako».

Indurainek gizartearen inplikazioa eskatu du. «Hemen eta orain, guztiok dugu dena jokoan. Gizartearen lankidetza behar dugu erronka konplexu honetan. Ardura indibidual eta kolektiboa duen eta informazioa jasotzen duen gizarte baten inplikazioa behar dugu».


Summary: Gazte bat hil da Usurbilen, auto istripuan. Ezbeharra bart gertatu da, N-634 errepidean, 20:30 aldera.

22 urteko gazte bat hil da Usurbilen (Gipuzkoa), N-634 errepidean izandako auto istripu batean. Ezbeharra bart gertatu da, 20:30 aldera, autoak eta kamioi batek elkar jota; Ertzaintza istripuaren arrazoiak ikertzen ari da. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharrean sortutako zauriengatik hil da gaztea.

Istripuan, autoa irauli egin da, eta suhiltzaileek atera behar izan dute gidaria barrutik. Gaztea anbulantzia medikalizatu batean eraman dute Donostia ospitalera, eta han hil da.


Summary: Nafarroara ez bidaiatzea aholkatu die Alemaniako Gobernuak herritarrei. Azken egunetako kutsatzeak direla eta, beharrezkoak ez diren bidaiak ez egiteko eskatu du Atzerri ministroak.

COVID-19aren hedapenak jarraitzen du nazioarteko joan-etorriak mugatzen. Alemaniako Atzerri ministroak zerrenda eguneratu bat argitaratu du bidaiatzea komeni ez den lekuekin, eta tartean dago Nafarroa. Gobernuak adierazi du ez dela "gomendagarria" hara joatea, guztiz beharrezkoa ez bada, "kutsatu kopuru handia" eta "tokiko oztopoak" direla eta.

Alemaniak azaldu du egoerak hobera egin duela azken egunetan, baina "tokiko oldarraldiak" badirela oraindik ere, eta horiek saihestea komeni dela.

Datuak jakinarazi beharko dira Galiziara bidaiatzeko

Bihartik aurrera, Galiziara joan nahi duten Hego Euskal Herriko biztanleek beren datuak helarazi beharko dizkiete osasun agintariei, 24 orduko tartean. Bisitariek harremanetarako datuak jakinarazi beharko dizkiete agintariei. Izan ere, azken egunetan kutsatzeek gora egin dute Hegoaldean, eta, ondorioz, Xuntak datuak jaso nahi ditu, oldarraldi bat izanez gero kontrolak errazte aldera.


Summary: Behategiaren urtekarian 26 egileren begiradak jaso dituzte. Hamalau lanek osatzen dute urtekaria. "Inoizko bilduma zabalena" dela nabarmendu du Behategiak. Askotariko ikerketak daude jasoak, eta sektoreko kazetariek ere idatzi dituzte artikuluak.

Euskal Hedabideen Behategiaren laugarren urtea izan da 2019a, eta emandako pausoak "garrantzitsuak bezain ezinbestekoak" izan dira euskarazko komunikabideen eremuan. Urte hasierako gertakari nagusia euskarazko hedabideen finantzazioa hobetzeko akordioa izan zen, Behategiaren arabera, eta erakunde horrek hainbat bide abiatu ditu ikerketa bideratzeko: komunikazio digitala eta sare sozialen afera, eta euskarazko komunikabideen kartografiaren eguneraketa, besteak beste. Ikerketa lerroak eta ikerketa tresnak, biak ala biak bideratzeko lanei ekin zaie, eta emaitzak urte honetan zehar argitaratuko dituzte. "Bestalde, euskarazko komunikazioaren erronkez eta aukerez hausnartzeko lehen pausoak ere eman dira, eta bide horrek ere izango du segida", azaldu dute Behategiko arduradunek.

Aurtengo bilduman, 2019ari hasieratik amaierara arteko begirada sakona luzatzeaz gain, "premiazkoak" diren hainbat eztabaidagai eta horiei bide emateko azterketak ere jaso dituzte. Hamalau laneko bilduma da Euskal Hedabideen Urtekaria 2019, 26 egileren begiradek eta Euskal Hedabideak elkarteak osatutako diagnostikoa eta gogoeta. "Inoizko bilduma zabalena", bai egileen aniztasunagatik (sektoreko kazetariak, hainbat unibertsitatetako ikasleak, irakasleak eta ikertzaileak, eta erakundetako ordezkariak), bai gaitegiaren dibertsitateagatik, bai lanaren bolumenagatik. Urtekaria deitzen den arren, dagokion urteaz harago doazen azterketa eta gogoeten bilduma da.

Hasteko, 2019, Urte garrantzitsua euskal hedabideentzat kronikan urte osoko gertakizunen errepasoa egin du Hekimen euskal hedabideen elkarteko koordinatzaile Igor Astibia Teiletxeak. Testuak digitalizazio prozesuaren azkartzea du hizpide, ikus-entzunezko plataformen ugaritzea, 5G teknologiaren hedapenean emandako lehen pausoak, albiste faltsuen fenomenoak eta kazetaritzaren aurkako 2019ko erasoak. Euskal hedabideen gorabeherak ere aztertu ditu kronikaren bigarren atalean.

Bigarren lana EHUko irakasle eta ikertzaile Miren Manias Muñozek sinatzen du: Ikus-entzunezko kontsumo ohituren aldaketa, aktore globalak eta euskarazko edukiak. Artikulu horretan, ikus-entzunezko kontsumo ohituren aldaketetatik abiatuta, aktore globalen xehetasunak eta itsaso infinitu horretan sakabanatutako euskarazko edukien lekukotzak bildu ditu.

Aurten bi lan sinatu dituzte euskal hedabideen sektorean lanean ari diren kazetariek. Zurriolako Butaka telebista saioa: zazpiak bat, euskal zinemaren berri emateko izenburupean kontatu ditu BERRIAko Urtzi Urkizuk elkarlanean abiatu eta elkarlanean sakonduz sortutako saioaren nondik norakoak. Donostiako Zinemaldiko egunetan, euskarazko sei komunikabide (tartean, BERRIA) elkarlanean aritzen dira Zurriolako butaka telebista saioa egiten.

Bai, irratia; NAIZ irratia lanean, berriz, Ion Telleria Barrenak azken urteetan euskarazko irratigintzan gertatu den jaiotza baten berri dakar, transmedia ideiei segika ehundutako euskarazko irrati nazionala.

Irratiaz mintzo da urtekariko bosgarren lana ere: Gazteria eta irratia aro digitalean: nazioarteko praktiken azterketa, euskal gazteen iritziak eta aurrera begirako proposamenak izenburua jarri diote Mondragon Unibertsitateko ikasle eta irakasle diren Andrea Aranburu Goienetxea, Maider Arrotxa Herrero, Xabier Perez Vitoria eta Aitor Zuberogoitia Espillak beren analisiari. Euskal Herriko gazteen musika eta entretenimendu edukien kontsumoa ikertu dute, euskarazko eskaintzan sumatzen dituzten hutsuneak identifikatzeko asmoz eta Gaztea irratiarentzat zortzi urratseko proposamen bat egitea xede.

Seigarren lanak iazko aldian abiatutako arnasa luzeko kazetaritzaren inguruko ikerketari ematen dio segida. Fast or slow: zein da albisteen geroa? Nazioarteko 25 adituk eta Euskal Herriko 500 irakurlek arnasa luzeko kazetaritza aztertu dute izeneko lana sinatu dute /EHUko HGH ikerketa taldeko Itsaso Manias Muñoz, Guillermo Gurrutxaga Rekondo eta Txema Ramirez de la Piscina Martinezek. Aldakortasuna, azkartasuna eta aniztasuna dira nagusi gizartean bezala komunikazioan ere, eta testuinguru aldakor horren abiaduraren aterkipean mintzo dira artikulu horretan albisteen geroaz. Berrien berehalako kontsumoa nagusitzen ari da gaur egun, eta arnasa luzeko kazetaritzaren etorkizuna zer-nolakoa izango den jakiteko asmoz idatzi dute artikulua.

Arantza Gutierrez Pazen sinadurapean dator zazpigarren lana: Migrazioa eta kulturaniztasunaren tratamendua Hego Euskal Herriko tokiko euskal prentsan. EHUko irakasleak eta Emakumeen ikusgaitasuna hedabideetan ikerketa taldeko ikertzaileak egindako tokiko aldizkarietako edukien azterketan, migrazioa edo kulturaniztasuna islatzeko orduan praktika onak nagusitzen direla ondorioztatu du; hala ere, egon badaude hobetu beharreko alor batzuk, eta horien zerrenda ere egin du.

Zortzigarren eta bederatzigarren lanek ohiko tandema osatzen dute: lehenik, Hekimen elkarteko webguneak 2019. urtean lanak euskal hedabideen analitikak ditu hizpide. CodeSyntax enpresako Josu Azpillaga Labaka eta Mikel Lizarralde Asurmendik sinatutako azterketak 2019an Hekimen elkarteko webguneetan izandako 28,5 milioi saioen nondik norakoak aletu dituzte, %18ko hazkundea azaltzeko asmoz. Bigarrenik, sare sozialetako analitikak jasotzen ditu Euskarazko komunikabideak besteen bihotzetan: Facebook eta Instagram sareen su beroa lanak. Euskal Hedabideen Behategiko koordinatzaile eta EHUko NOR ikerketa taldeko kide den Libe Mimenza Castillok estreinakoz bildu ditu Instagram sareko datuak, eta, 2019ko aldagaiei erreparatuta, argi dio, euskarazko hedabideen kasuan behintzat, Facebooken gainbeherarik ez dela gertatu.

Gazteek gustuko dituzten ikus-entzunezkoak da hamargarren artikuluaren izenburua. Applika ikerketa proiektuko kide eta EHUko NOR ikerketa taldeko ikertzaile diren Edorta Arana Arrietak, Bea Narbaiza Amillategik eta Jon Iriarte Mendiolak sinatutakoa da lana. Bertan, Euskal Herriko Unibertsitateko 800 ikasle inguruk osatzen duten panela baliatzen dute ikasleen ikus-entzunezko kontsumoen gaineko informazio zabala, zehatza eta gaurkotua jasotzeko.

Hamaikagarrena bi lanek osatutako blokea da. Artikulu nagusia Elhuyar Fundazioko I+G unitateko Zuhaitz Beloki Leitza eta Xabier Saralegi Urizarrek idatzitakoa da: Euskarazko prentsaren narratibaren ardatz geografikoak aztertzen testuen meatzaritza eta Wikidata uztartuz. Euskal Herriko egitura administratiboa zein konplexua den jakinda, euskarazko prentsak eraikitako narratiban hori nola islatzen den aztertu dute albisteetatik pertsona , erakunde eta leku-izenak erauzi eta kontsultatzeko metodo automatiko bat sortuta. Blokea osatzeko, gaiarekin lotutako artikulu labur bat idatzi dute Mondragon Unibertsitateko irakasle eta ikertzaile diren Eneko Bidegain Aire, Ainhoa Larrañaga Elorza eta Zuriñe Maguregi Sanchezek: Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan: Izenik ez duenak ba al dauka izanik? Izanik ez duenak eduki ote dezake izenik?

Hamabigarren blokea da, hain zuzen, 2019ko euskal hedabideen sektoreko gertakizun nagusia biltzen duen atala. Artikulu printzipalean, Euskara hutsezko hedabideak eta Eusko Jaurlaritzaren diru laguntzak: 1980-2020, EHUko irakasle eta ikertzaile Elixabete Larrinaga Artetxek azken lau hamarkadetako diru laguntzen bilakaera zer-nolakoa izan den azaltzen du, xehe-xehe. Bestetik, 2019an lortutako akordioaren inguruko hausnarketa bana idatzi dute Estibaliz Alkorta Barragan Euskara Sustatzeko Eusko Jaurlaritzako zuzendariak eta Igor Astibia Teiletxea Hekimen Euskal Hedabideen Elkarteko koordinatzaileak: Euskal komunikazioaren joko zelai berria eta Pauso garrantzitsua euskarazko hedabideen egonkortasuna bermatzeko bidean izenburupean, hurrenez hurren.

Ipar Euskal Herriko euskarazko hedabideentzat ere urte garrantzitsua izan da igarotakoa, gogoeta prozesu betean murgildu baitziren 2019an zehar. Horren emaitza da Euskal Hedabideak: Iparraldeko egoeraren diagnostikoa, urtekariko hamahirugarren lana. Euskal Hedabideak elkartea osatzen duten komunikabide guztiek (Euskal Irratiak federazioa, Kanaldude telebista, Ipar Euskal Herriko Hitza, Herria astekaria, Kazeta.eus) sinatutako dokumentua da, audientzia, ekoizpena, zabalpena eta antzeko ardatzak dakartzana.

Azkenik, hamalaugarren azterketa EHUko HEKA ikerketa taldeko proiektuburuak sinatzen du, Iñaki Zabaleta Urkiolak. Minoritatetasuna erraietan. Europako hizkuntz minoritateen hedabideak eta kazetaritza: errealitatea, garapena eta funtzioak izenburua jarri dio urte luzetako ikerketa biltzen duen artikulu mamitsuari. Euskaratik eta Euskal Herritik atera eta Europako gainontzeko hizkuntza gutxiagotuengana garamatza azterlan zabalak. Ideia horrekin abiatzen da, eta Behategiak bertako esaldi bat nabarmendu du: «Europa mailan, hamar eurotik zortzi erakunde publikoetatik etorri arren, hizkuntz minoritateen komunikabideen finantzaketa inbertsio sozial, kultural eta ekonomikoaren paradigmatik definitu behar da, laguntza edo asistentziaren diskurtsoa baztertuz».


Summary: Hego Euskal Herrian 174 kasu atzeman dituzte. Bizkaian detektatu dituzte positibo gehien: 85.

Atzo, beheranzko joera izan zen nagusi atzemandako positiboetan, eta, gaur ere, bide beretik doa: 174 kasu atzeman dituzte azken orduetan Hegoaldean, atzo baino bederatzi gutxiago. Herrialdeka, baina, gora egin dute kasuek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bizkaian ia bikoiztu egin dira kasuak, azken zenbaketen arabera: 85 izan dira positiboak azken orduetan, eta gehienak, berriro ere, Bilbon detektatu dituzte; 36. Gipuzkoan, berriz, 35 herritarrek eman dute positibo, eta Araban, bederatzik. Nafarroan, erdira murriztu dira kasuak; azken orduetan, 44 izan dira. Jaurlaritzak jakinarazi du erkidegotik kanpo beste kasu bat atzeman dutela.

Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du bi agerraldi aktibo daudela oraindik ere Bizkaian eta Gipuzkoan: Eibarkoa eta Ermukoa. Eibarren izandako agerraldiaren ondorioz, 178 kasu aktibo daude oraintxe, azken orduetan 11 atzeman ostean. Ermuan, gehiago dira kasu aktiboak: 206; azken orduetan, 16 positibo atzeman dituzte. Murgak gehitu du azken positiboetatik gehienak gertuko kontaktuenak izan direla, eta aztarnarien lan «zorrotzari» esker atzeman ahal izan dituztela.

Halaber, oraintxeko kutsatze gehienak Bilbon daude: azken 36 positiboekin, 113 dira asteburutik han atzeman dituzten kasuak. Jaurlaritzako osasun sailburu Nekane Murgak atzo adierazi zuen hiriko taberna batean izandako agerraldiarekin lotu direla 50 positibo inguru, baina ez dutela beste agerraldirik detektatu. Bizkaian igo dira gehien kasuak azkenaldian, eta horren atzean «mugikortasuna» egon daitekeela uste dutela adierazi du Murgak

Bestalde, Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak jakinarazi du Mendillorriko agerraldia izan dela orain arteko bortitzena, eta guztira 177 kasu atzeman direla. Halere, «prebalentzia txikia» izan da, PCR proba egin duten auzotarretatik %1,2k eman baitu positibo.

Goizean kezka piztu da Hernanin (Gipuzkoa), udaleko iturriek jakinarazi baitute eraikin bateko biztanle guztiei PCR probak egingo dizkietela, zenbait positibo atzeman ostean. Kutsatzeak familia batzuetako kideen artean atzeman dituzte, eta guztiak eraikin berean bizi dira. Agerraldian, Osasun sailburuak zehaztu du pertsona horiek etxean egon beharko dutela PCR proben emaitzak jaso arte, baina ez daudela «konfinaturik». Azken bost egunetan zortzi kasu detektatu dituzte Hernanin.


Summary: Tubacexek 8,3 milioi euroren galerak izan ditu lehen seihilekoan. Arabako tutugileak datuen bidez arrazoitu nahi izan du lantaldearen %20 kaleratzeko erabakia: 282 milioi euroren salmentak egin ditu urtarriletik ekainera, iaz aldi berean baino %12,8 gutxiago.

Urte hasieran zituen aurreikuspenetatik urrun dabil Tubacex. Joan den astean iragarri zuen enpresak lantaldearen %20 kaleratzeko asmoa, eta gaur saiatu da datuen bidez erabakia arrazoitzen: 8,3 milioi euroren galerak izan ditu 2020. urteko lehen seihilekoan. Salmentak 282 milioi eurorenak izan dira, iaz baino %12,8 gutxiago.

Tutugileak azaldu duenez, merkatua %50 murriztu da azken urteetan. Haien arabera, soldadurarik gabeko tutu herdoilgaitzen sektorea, egiten duten produktuarena, krisian dago duela urte batzuetatik, eta hori bereziki nabarmendu da bigarren hiruhilekoan, COVID-19aren krisia dela eta: Tubacexek apiriletik ekainera 6,7 milioi euroren galerak izan ditu. Iaz, hiru hilabete horietan, 3,3 milioiren irabaziak izan zituen, eta, sei hilabeteak kontuan hartuta, bost milioi euroren irabaziak, nahiz eta ez zen urte ona izan, enpresaren arabera.

Dena den, tutugileak ez du datuen analisi erabat ezkorra egin, eta nabarmendu du «emaitza operatibo positiboak» mantendu dituela egungo egoeran ere. «Taldearen egitura finantzario sendoari esker» luze gabe eta luzera begira ere etorkizuna bermatua duela gehitu du Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak.

Kostuak murriztea

Hala ere, enpresak 2021. urterako kostuak 25 milioi euro murrizteko helburua jarri du, eta, beste neurri batzuen artean, langileak kaleratuz egingo du hori. Euskal Herrian, Amurrioko eta Laudioko fabriketan, 150 langile kaleratzeko asmoa du zuzendaritzak —zortziehun langile inguru dira guztira—, baina sindikatuek eta beharginek argi utzi dute beren lanpostuak defendatuko dituztela, eta ikusteko dago nolakoak izango diren negoziazioak.

Enpresak dio Araban dituen fabriketan urtean hamar milioi euro aurrezteko beharra duela 2021. urtetik aurrera, eta langileen ordezkariei esan zien, hain zuzen, kaleratzeak ez diren beste bide batzuk azter daitezkeela helburu hori lortzeko. Beharginen soldatak eta lan baldintzak murriztea izan daiteke bat, eta, dirudienez, konponbide horixe babesten du Eusko Jaurlaritzak ere, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azken egunetan adierazi duenez.

ELA eta LAB sindikatuek, ordea, patronalaren alde jartzea egotzi diote sailburuari. Gehitu dute Tubacexek azken urteetan etekinak milioika metatu dituela, eta argi ikusten dela nahiko ona dela enpresaren egoera ekonomikoa, berregituraketa prozesurik gabe langileen etorkizuna bermatzeko modukoa. Sindikatuen iritziz, enpresako zuzendaritzak abagunea baliatu nahi du lan baldintzei erasateko, eta, horregatik, borrokara joko dutela iragarri zuten.


Summary: COVID-19a agertu zenetik, 57.000 lanpostu galdu dira. Euskal Herrian inoiz ez da halako enplegu galerarik izan hain denbora gutxian; aldi baterako enpleguetan nabaritu da gehien. Euskal Herriko langabezia tasa (%9,34) Europako Batasuneko handienetan seigarrena da. 7.900 langabe gehiago daude martxotik.

COVID-19ak sortu duen ziurgabetasunaren erakusgarri da lan merkatua; haren estatistiketan, igartzen da pandemiaren eboluzioak eta hartzen diren neurriek baldintzatuko dituztela datozen hilabeteetako emaitzak. Lehen hiru hilabeteetan, langabeziak gora egin du Euskal Herrian: 7.800 pertsona gehiago (133.800 guztira). %9,34 da tasa, %0,89 handiagoa duela hiru hilabete baino.

Baina, aurrera begira, martxotik hona izandako enplegu galerak hobeto erakusten du, kopuru horrek baino, zer gerta daitekeen: 57.300 pertsona aktibo gutxiago daude; bestela esanda, lanpostu horiek galdu dira. Horiei gehituz gero aldi baterako enplegu erregulazioetan daudenak, Euskal Herrian 150.000 behargin inguruk eten behar izan dute euren jarduna COVID-19a agertu zenetik.

Eta bereziki datu horri erreparatu behar zaio —infografiak albistearen amaieran—. Sekula izan gabea da: 2006tik abiatutako serie historikoan, inoiz ez da halako enplegu suntsiketarik izan, eta are gutxiago hain denbora gutxian. Egun lanean ez daudenetako askok konfinamendu garaian ezin izan zuten izena eman langabezia erregistroetan, eta horregatik azaltzen dira hor, baina beste askok ez dute eman, luze gabe lanera itzultzeko esperantza dutelako; bereziki, aldi baterako enpleguak nagusi diren sektoreetan: ostalaritzan, merkataritzan eta eraikuntzan, esaterako. Hain justu, gisa horretako kontratuak galdu dira gehien. Hego Euskal Herrian, 47.500 langile ez dira lanera itzuli; horietatik 32.900 besteren kontura ari ziren, eta 23.500ek aldi baterako kontratua zuten.

Erregistratu gabekoei gehitu behar zaizkie enplegu erregulazioan edota lanpostuei eusteko gobernuek babestutako beste neurriekin jarraitzen duten langileak —horiek ere ez dira langabe gisa kontatzen—: apirilean, 202.629 ziren Hego Euskal Herrian, eta, ekainaren hasieran, 87.143k jarraitzen zuten egoera horretan. Espainiako Gobernuaren baldintza eta babes bereziak dituzte koronabirusarekin loturiko erregulazio espedienteek, baina horiek, oraingoz, irailaren 30eko iraungitze data dute. Zenbait sektoretan, ohartarazi dute ezingo dietela lanpostu askori eutsi dosierrak ezin badituzte luzatu.

Emakumeak eta gazteak

Baina pandemiak baldintzatuko du zer etorriko den. Gaur-gaurkoz, langabeziarena da argazki finko bakarra. Azken hiruhilekoan, lurralde guztietan igo da, baina, bereziki Nafarroan (+%1,53; 3.800 gehiago), Araban (+%2,22; 3.100 gehiago) eta Ipar Euskal Herrian (+%2,66; 2.400 gehiago).

Estatistikek beste irudi bat ere agertzen dute: emakumeek eta gazteek nabaritu dute gehien koronabirusaren lehen kolpea. Hego Euskal Herrian, 5.300 emakume gehiago geratu dira lanik gabe, eta 300 gizon. Langabezia tasa handiagoa da andreen artean: %10,2, gizonezkoena baino puntu bat handiagoa. Era berean, gazteen langabezia %31,6koa da, %10 gehiago; eta 25 urtetik beherakoen artean, %16,7 handiagoa.

Europako testuinguruan, berriz, Euskal Herria da langabezia tasa handienetan seigarrena, EB-27an baino 2,5 puntu gehiago. Gainetik hauek ditu: Grezia (%16), Espainia (%15,3), Katalunia (%12,8), Lituania (%9,8) eta Letonia (%9,4)

Datorrenari so

Ekonomia alorreko erakunde eta eragileak kezkatuta daude. Astearte honetan, datuak jakin berritan, Cebek Bizkaiko enpresarien elkarteko presidente Iñaki Garcinuñok esan du «txarrak eta aurreikusteko modukoak» direla, baina ohartarazi du «krisi ekonomikoaren garairik okerrenari» dagozkiola, eta kezkagarriagoak liratekeela urteko azken hilabeteetan gertatuko balira. «Pentsatzekoa da ordurako susperraldian egongo garela».

CCOOk, berriz, azpimarratu du datuek ez dutela benetan islatzen egungo «egoeraren larria». Gogoratu du milaka langilek aldi baterako erregulazioetan jarraitzen dutela eta haien geroa ezbaian dagoela, eta kaleratze masiboen arriskuaz ohartarazi du, berriki Tubacex, Gamesa, ITP Aero eta Aernvova industria alorreko enpresetako zuzendaritzen iragarri dituzten bezalakoak. Datuei buruz, emakume, gazte eta oro har «sektore prekarizatuenen» egoera nabarmendu du sindikatuak. «Pandemiak eragindako krisiaren ondorioak gordinago pairatuko dituzte haiek».

LABek ere azpimarratu du horiek nabarituko dituztela gehien estatistikek erakusten duten enplegu galderaren ondorioak. Eta administrazioek patronalaren jarrerekin bat egiteko «arriskuaz» ohartarazi du: «Bide ezaguna da hori. Pandemia aurretik jasan behar genituen arazo estrukturalak —soldata desberdintasunak eta lan prekaritatea— larritzea baino ez digu ekarriko horrek».

ELAren arabera, «egoera kezkagarria» da, eta ohartarazi du ezinbestekoa dela egungo enplegu politikak aldatzea: «Bestela, aurreko krisiaren murrizketa eta austerizidio formula berberak errepikatuko dituzte».


Summary: Bertan behera utzi dituzte bost buruzagi independentista espetxeraturen hirugarren graduak. Fiskaltzak helegitea aurkeztu du Kataluniako Gobernuak onartu zien gradu aldaketaren aurka, eta neurria behin-behinean indargabetu du espetxe zaintzako epaileak. Espetxera itzuli beharko dute berehala.

Espetxera eta bigarren graduko erregimenera itzuli beharko dute berehala Oriol Junqueras Kataluniako presidenteordeak, Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidenteak, Raul Romeva eta Joaquim Forn Kataluniako kontseilari ohiek, Jordi Sanchez ANCko presidente ohi eta JxCeko buruzagiak, eta Jordi Cuixart Omniumeko presidenteak. Kataluniako Gobernuak hirugarren gradua onartu zien uztailaren 14an, baina fiskaltzak sailkapen hori indargabetzeko eta bigarren gradura itzultzeko eskatu dio espetxe zaintzako epaileari. Fiskaltzaren iritziz, hirugarren gradua ezartzeak edukiz husten ditu Espainiako Auzitegi Gorenak ezarri zizkien bederatzi eta hamahiru urterainoko espetxe zigorrak.

Fiskaltzak datozen egunetan erabaki beharko du ea bide beretik joko duen Dolors Bassa, Josep Rull eta Jordi Turull kontseilari ohi espetxeratuen kasuetan ere.

Espainiako Auzitegi Gorenak joan den asteko ebazpenean azaldu zuenez, fiskaltzaren helegiteak «indargabetze eragina» du haren objektua «presoen sailkapena edo baldintzapean aske geratzea» diren kasuetan. Beraz, gradu aldaketa automatikoki gelditu da indargabetuta, espetxe zaintzako epaileak helegitea tramitera onartu duenean.

Kataluniako Gobernuak hirugarren gradua onartu zien horiei guztiei espetxeetako tratamendu batzordeen eskariz. Presoak espetxetik irteten hasi ziren handik hiru egunera. Erregimen aldaketarekin, asteburuak etxean igarotzeko aukera dute, eta aste barruan espetxera itzuli behar dute lotara. Hirugarren gradua bigarrena baino arinagoa izanagatik ere, buruzagi independentistek nabarmendu dute ez dela «askatasuna», eta oraindik ere preso daudela.

Espetxe zaintzako epaileak erabaki beharko du orain fiskaltzaren helegitearen gainean. Epailea hirugarren graduaren alde agertuko balitz, bigarren instantzian helegitea aurkezteko modua izango luke fiskaltzak. Kasu horretan, Espainiako Auzitegi Gorenak izango luke azken hitza.

Hirugarren graduaren kontrako helegitea Goreneraino helduko balitz, auzitegiak har lezakeen erabakiaren seinale gisa uler daiteke joan den astean eman zuen ebazpena. Izan ere, bigarren graduari dagokion baimen bat ukatu zion Forcadelli: lanera joateko espetxetik irten ahal izatekoa. Forcadelli baimen hori aitortu zion Kataluniako Gobernuak, espetxe tratamendu batzordearen eskariz, Zigor Kodearen 100.2 artikulua baliatuta. Zaila dirudi Gorenak hirugarren gradua egokitzat jotzea, are zurrunagoa den bigarren graduko baimen bat aitortzeko baldintzarik ez dagoela ebatzi duenez gero.


Summary: Gasteizko Juan Carlos I.a etorbideak Martxoak 8 izena hartuko du gaurtik aurrera. Errege emerituaren eredugarritasuna «zalantzan» jartzen du Gasteizko Udalak. Horregatik, Juan Carlos I.a etorbideari izena aldatu, eta «berdintasunerako bidean beste pauso bat» emateko baliatu du izen berria.

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Juan Carlos I.a etorbideari izena aldatzeko dekretua sinatu du gaur, eta, hemendik aurrera, Martxoak 8 etorbidea izango da. Udaletxeak izen berria baliatu du «beren bizitza hiri askeago bat lortzen» ematen duten emakumeak goraipatzeko.

Udalbatzak adierazi duenez, «hiri batek pertsona bati egin diezaiokeen aitorpenik handienetako bat da bere kale, plaza edo espazio publikoko beste edozein tokiri norbait horren izena ematea», eta pertsona hori «pertsona eredugarri gisa» ikusi ohi da. Baina, udalak errege emerituaren eredugarritasuna «zalantzan» jartzen du, eta, ondorioz, haren izena duen kalea beste modu batera izendatzea proposatu du.

Urtaranek adierazi duenez, «Gasteizko emakume askok merezi dute aitorpen hori», gizartea hobetzen laguntzeagatik. Alkateak gaineratu du «aurrerabidearen eta ongizate komunaren alde hainbeste ekarpen egin duten emakumeen izena duten kaleak eta plazak merezi» dituela hiriak.


Summary: Aernnovako langileek hamar urte daramatzate soldatak izoztuta. LAB sindikatuak salatu du langileek prentsaren bidez jaso dutela kaleratzeen albistea, eta abuztuko oporraldia baino egun gutxi lehenago: «Horregatik jartzen dugu zalantzan enpresaren akordiorako borondatea; sekulako errespetu falta da».

Hasi da eztabaida Aernnovaren inguruan; Arabako hegazkingintza enpresak atzo jakinarazi zuen langileen %20 kaleratuko dituela. LAB sindikatuaren arabera, ez da kasualitatea azken egunetan ITP Aerok, Tubacexek eta Siemens-Gamesak ere iragarpen bera egin, eta, aldi berean, Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak soldatak murriztea proposatu izana: «Tapiak Confebasken txotxongilo rola hartu du berriz ere».

LABen iritziz, enpresa horien asmoa da osasun krisia langileen kontura gainditzea. Aernnovaren kasuan, gogorarazi du beharginek hamar urte daramatzatela soldatak izoztuta, eta, beraz, soldatak murriztea ezin dela «inondik inora ere» izan egoerari aurre egiteko formula. Are gutxiago, enpresak Berantevillan (Araba) dituen 448 langileetatik 260 aldi baterako erregulazioan daudenean urte amaierara arte.

Langileen ordezkarien arabera, enpleguak mantentzeko gakoa da «denon artean sortu dugun aberastasuna banatzea», eta horretarako proposatu dute lan jardunaldiak murriztea eta lana banatzea. Sindikatuaren ustez, azken egunetan erakundeek eta enpresak erakutsitako jarrera, hain zuzen, beldurra eta ezjakintasuna sortzeko estrategia baten parte dira, «non murrizketa eta eskubideen galera justifikatuak egongo diren».

Errespetu falta

Atzo ELA sindikatuak egin zuen moduan, LABek ere salatu du langile batzordeak prentsaren bidez izan duela kaleratzeak egiteko asmoaren berri, eta, gainera, abuztuko oporrak baino egun gutxi lehenago. Sindikatuaren iritziz, «sekulako errespetu falta da» hori, eta horregatik jarri dute zalantzan enpresaren akordiorako borondatea: «Geure buruari galdetzen diogu nola espero duten negoziazioa burutzea baldin eta ez badiete batzordeari eta langileei jakinarazi zein den egoera haren berri prentsara bidali aurretik».

LABek azaldu du azken urteetan ehun kaleratze baino gehiago egin direla enpresan, eta, orain, enpresa COVID-19ak sortutako egoera baliatzen ari dela lehendik abian jarritako plan bat arrazoitzeko. Horregatik, sindikatuak erabat baztertu ditu kaleratzeak, eta enpleguaren defentsan borrokatuko dela adierazi du.


Summary: Aurkaririk zailena egokitu zaio Bidasoari: Pays d'Aix. Frantziako talde indartsua izango du aurkari Irungo taldeak EHF Europako Ligako lehen kanporaketan.

Otsoa aipatu, eta otsoa azaldu zaio Bidasoari EHF Europako Ligan. Gaur zozkatu dute lehiaketa horretako lehen kanporaketa, eta Irungo (Gipuzkoa) taldeari Pays d'Aix Frantziako talde indartsua egokitu zaio. Kanporaketako partiden ordenan, behintzat, zortea izan dute alde irundarrek, etxetik kanpo jokatuko baitute lehen partida, abuztuaren 29an, eta, itzulikoa, Artalekun, astebete geroago, irailaren 5ean.

Talde indartsua da Pays d'Aix. Aurreko denboraldian, Frantziako Liga eten zenean, seigarren postuan zen sailkapenean. Postu berberean amaitu zuen 2018-2019ko sasoian, eta bosgarren aurrekoan. Horri esker, hirugarrenez jarraian ariko da Europako lehiaketa batean. Azken parte hartzean, bigarren zen EHF kopako ligaxkan, lehia bertan behera geratu zenean. Jerome Fernandez jokalari ohia da taldeko entrenatzailea, eta jokalarien artean bi euskal herritar daude: Imanol Garziandia eskuin alboko urretxuarra eta Iñaki Peciña pibote irundarra.