Summary: Nola hitz egin telelanaren inguruan euskaraz?. 'Telelanaren oinarrizko glosarioa' kaleratu du Euskaltzaindiak. Akademiak oinarrizko termino batzuk bildu ditu, baina adierazi du lehen hurbilketa lana baino ez dela.

Nabaria da pandemia hasi zenetik arlo espezializatu batzuetako hitzak sartu direla eguneroko hiztegian: antigeno, baheketa, maskara, berrogeialdi... Baina ez osasun arlokoak bakarrik. Birusak nabarmen eragin die gainontzeko esparruei ere, eta askorentzat etxea lantoki bilakatu da. Teknologia berrien zurrunbiloan sartzera bultzatu ditu pandemiak, eta, horrekin batera, zailtasunak izan dira eguneroko tresna berri horiek izendatzeko. Errealitate horri erantzuneko sortu du Euskaltzaindiak Telelanaren oinarrizko lexikoa izeneko glosario laburra. Bertan, erabilgarriak diren hainbat termino ageri dira, bideodei, telebilera eta telelan hitza bera, esaterako.

Badira telelanak ekarri dituen bestelako aldaketa batzuk ere, batez ere langileen baldintzei dagozkienak. Hona hemen Euskaltzaindiak bildu dituen batzuk:

- Deskonexiorako eskubide; deskonektatzeko eskubide: Langileak duen eskubidea, lanerako erabiltzen dituen tresna digitaletara lanorduetatik kanpo konektatuta ez egotekoa.

- Kontziliazio: lana eta bizitza pertsonala bateragarri egitea. Denbora antolatzeko modua, lana eta bizitza pertsonala bateragarri bihurtzea helburu duena.

- Teknoestres; estres teknologiko: Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzeak sortutako estresa.

Glosarioa osatzeko, hainbat iturri erabili dira: akademiaren hiztegi arauemailea, batetik, eta Euskalterm terminologia banku publikoa, bestetik. Euskaltzaindiak gaineratu du kontuan hartu dutela komunikabideek gaiaren gainean orain arte erabilitako terminologia ere. Era berean, hitz teknikoagoak ere gehitu dituzte hiztegian, azalpen eta guzti: groupware eta VPN, adibidez. Akademiak azaldu du glosario hau «lehenengo hurbilketa bat» izan dela.

Hemen ikus daiteke glosario osoa.


Summary: «Pixkanaka, gertatu zenari buelta ematen ari gara». Orain arte, Tokioko Jokoak ez dira gozoak izan Ion Izagirrerentzat. Larunbatean errepideko proban asko sufritu eta gero, asteazkenean arantza atera nahi du erlojupekoan. Gustura legoke Rion bezala diploma olinpiko bat lortuta.

Ion Izagirrek (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1989) ahaztu egin nahi du ostiralean eta larunbatean gertatutakoa, eta arreta osoa asteazkeneko erlojupekoan jarri (07:00etan Euskal Herrian).

Ostiralean eta larunbatean bizitakoaren ondoren, nola zaude? Gorka anaiak esan zuen infernu hutsa izan zela.

Hala da. Ostirala oso egun txarra izan zen, selekzioko masaje emaileetako batek positibo eman eta gero. Hasiera batean esan ziguten ezingo ginela aritu, eta jota geratu ginen. Horri gehitu egun osoa itxialdian eman genuela. Horrek, noski, eragina izan zuen. Oso gogorra izan zen. Pixkanaka, gertatu zenari buelta ematen ari naiz. Ea erlojupeko ona egiten dudan.

Zer itxura hartzen diozu?

40 kilometro inguruko erlojupekoa da, eta ibilbidea gorabeheratsua da. Horrek mesede egiten dit, ez naizelako oso txirrindulari astuna eta aerodinamikoa.

Baikor izateko moduan zaude?

Bai. Munduko Txapelketa eta Olinpiar Jokoak proba bereziak dira, txirrindulari gutxiagok parte hartzen baitute. Dena den, baikorra naiz. Rion bezala diploma bat lortuko banu, pozik nengoke [zortzigarren izan zen]. Errealista izanda, espezialistak baino koska bat bat beherago nago: Van Aert, Evenepoel, Cavagna, Dumoulin...

Zure kasuan, zein da erlojupeko on bat egiteko gakoa?

Lehenik, larunbateko ahaleginetik osatzea, bai fisikoki, baina batez ere, mentalki. Bigarrenik, sentipen onekin irtetea, sentipenek eragin dezente baitute erlojupekoan. Gaizki hasten bazara, kosta egiten da buelta ematea. Ondo amai dezakezu, baina oso zaila da hasieran galdutako segundoak berreskuratzea. Izan ere, muturreko esfortzura eramaten zaitu lanak. Azkenik, arreta handiz ibili behar duzu. Gainontzean, segundoak oso bizkor galtzen dira.

Uste duzu duela bost urte baino hobeto moldatzen zarela?

Orduan Movistarren nengoen, eta erlojupeko gehiago irabazten nituen. Hala ere, azken urte hauetan erlojupekoak lantzen jarraitu dut, aerodinamika batez ere, bizikletaren materialak egokitzea nire gaitasunei etekin gehiago ateratzeko. Hobeto ezagutzen ditut nire mugak eta gaitasunak, eta horrek beti laguntzen du errendimendua hobetzen.

Zeintzuk dira zure muga eta gaitasun horiek?

Muga nagusia aerodinamika da. Ez naiz txirrindulari aerodinamikoenetakoa, eta, arlo horretan, asko dut hobetzeko. Indarguneen artean, berriz, erregulartasuna aipatuko nuke. Oreka bat lortu dut, eta neurria hartu diot halako espezialitate batek eskatzen duen ahaleginari.

Horren egutegi estua izanda, sasoian baduzue denborarik erlojupekoa lantzeko?

Bai. Bi bizikletak ditut etxean, eta astean behin erlojupekoetarako bizikletarekin irteten naiz. Bestalde, taldearen egonaldietara biak eraman behar izaten ditugu.

Bizikleta moduan, zein duzu gustukoago, errepidekoa edo erlojupekoetakoa?

Errepidekoa baino deserosoagoa da erlojupekokoa, eta entrenamenduak dezente motzagoak izaten dira: ordubete eta bi ordu artekoak, gehienez. Eraman behar duzun posizioa oso behartua da, eta lepoak eta gerriak asko sufritzen dute. Beraz, ez da komeni oso luze egitea.

Tokiora ekarri duzuen bizikleta zuena da? Edo Espainiako Federazioak utzitakoa?

Taldearenak dira. Federazioko mekanikariekin batera prestatzen dituzte.

Emaitzetatik harago, zein da zure ustez sasoi honetan egin duzun erlojupekorik onena?

Dauphinekoa, esango nuke. Bigarren amaitu nuen [Aleksei Lutsenko taldekideak irabazi zuen]. Baina, hasieratik, sentipen oso onak izan nituen: igoerak, jaitsiera, lautada... Oso ondo kudeatu nituen, eta teknikoki ere lan ona egin nuen. Asteazkenean lan hori egiten badut, ziur nago postu on bat lor dezakedala.

Sentipen horiek hasieratik antzematen dira?

Bai. Arrabolean berotze ariketak egiten ari zarenetik antzematen da zein gorputzaldi izango duzun. Gehienetan asmatu egiten da.

Lasterketaren atarikoa desberdina da?

Bai. Errepidekoan gauzak lasaiagoak dira: hiru ordu inguru lehenago gosaltzen duzu, eta ordu eta erdi lehenago joaten zara irteerara; teknikaz eta estrategiaz hitz egiten duzu... Baina denbora duzu lasterketan sartzeko. Erlojupekoetan, lau ordu lehenago gosaltzen duzu; beroketa egitean, jada estrategia bisualizatuz zoaz, dena oso neurtuta baitago: irten bezain pronto sartu behar duzu lasterketan. Erlojupekoan izaten den tentsio hori askatzeko eta motibazioa lortzeko, rock musika entzuten dut, batez ere euskal taldeena: Gatibu, Berri Txarrak, Barricada... Bizi eta beharrezko intentsitatearekin irteten laguntzen dit.

Egin dezakeen beroak eta hezetasunak kezkatzen zaituzte?

Ez dira baldintza onenak. Freskoago egingo balu, hobe. Euria eginez gero, ibilbidea ere zertxobait zailduko litzateke, eta hor teknika gehiago sartuko litzateke jokoan.

Uste duzu Tourrean aritu zaretenak hobeto irits zaitezketela?

Baliteke. Tourra ondo amaituta uste dut erritmoari begira abantaila izan daitekeela.

Rioko esperientzia duzu, errepidekoa eta erlojupekoa korritzekoa. Abantaila edo desabantaila da biak korritzea?

Ezin da jakin. Rion, errepidekoa oso gogorra izan zen. Ilusio handiarekin nengoen taldeari laguntzeko. Baina sentipen oso txarrak izan nituen beroa eta hezetasuna tarteko, eta ez nuen amaitu. Erlojupekoan, berriz, oso ondo ikusi nuen neure burua, eta diploma lortu nuen. Ea oraingoan ere berdina gertatzen den.

Riokoaz zein oroitzapen duzu emaitzak alde batera utzita?

Pena pixka batekin gogoratzen dut. Izan ere, guk ez genuen izan aukerarik olinpiar hirian egon eta giro berezi hori bizitzeko. Hotel batean geunden, aparte. Tristea da esatea, baina beste edozein proba bezalakoa izan zen. Pasatu zaigunarekin, Tokiokoez ere ez dut oso oroitzapen ona izango.


Erdibidean berriro

Summary: Erdibidean berriro. Rion bezala, Ander Elosegik zortzigarren amaitu du C1 proban. Finalerdi oso ona egin eta gero, trabatuta eta kontrakarrean aritu da finalean, eta diploma olinpikoarekin konformatu behar izan du berriz.

Diploma olinpiko bat lortzea ez da nolanahiko lorpena kirolari batentzat. Gutxik dute horretarako gaitasuna. Meritu handiagoa du laugarrenez lortzea. Eta zer esanik ez parte hartutako Olinpiar Joko guztietatik diplomarekin besapean etxera bueltatzea. Hori da Ander Elosegiren kasua. Baina Irungo (Gipuzkoa) piraguistari ez diote balio horiek gaur, Kasaiko kanalean. Beste behin gertu bezain urruti izan du dominen loria. Gertu, finalerdi aparta egin duelako. 103,15ekin, hirugarren denbora onena izan da harena. Urruti, finalean ez delako fin aritu: 106,59. Azkenean, zortzigarren postuarekin konformatu behar izan du, 2016. urtean Rion bezala. Diploma olinpikoa, eta berriro ere zapore mikatz hori. Amorrua, une erabakigarrian ohiko mailan ez aritzeagatik.

Gaurkoak izan du antzekotasunik 2016an gertatutakoarekin. Bai kanalean gertatu denagatik, baita amaieran Elosegik berak izan dituen sentipenengatik ere. Eguerdia (goizeko lehen ordua Euskal Herrian) ezin hobeto hasi da Elosegirentzat. Finalerdietako saio bikaina egin du. Garbi jaitsi da, korronteak ondo baliatuz. Zuhurtziaz gainditu ditu ibilbideko 25 ateak, plastikotasun handiarekin gorputzaren mugimenduetan. Bakarra trabatu zaio ibilbide osoan: 11.a. Jo egin du, eta, horren ondorioz, bi segundoko zigorra ezarri diote.

Hala izan ez balitz, bigarren denbora onena egingo zuen. Baina balitz eta balegok bide txikia dute kirolean. Aurretik bi piraguista izan ditu bakarrik: Thomas Martin frantziarra (100,65) eta Daniel Watkins australiarra (101,28). Itxaropentsu egoteko moduan zen, igandeko bi jaitsieratan eta finalerdietakoan ikusitakoaren ostean. Bezperan laugarren, eta gaur hirugarren. Bietan, gainera, nabigazio sentipen onekin. Igandeko sailkatze probaren ondoren, argi adierazi zuen hori: «Helburua sendo jaistea zen; ni eroso sentitzen nintzen estrategiarekin. Beraz, pozik nago, helburua lortu dudalako».

Lehen hiru jaitsieretan erakutsitako sendotasunari eutsi nahi izan dio finalean, eta nabigatzeko modu garbiari eta freskoari segida eman. Hor zegoen domina irabazteko gakoa. Gainera, azken-hirugarren aterako zen finalean, eta piraguismoan hori erabakigarria ez bada ere, aurkarien inguruko erreferentziak izateko modua emango zion.

Hamar finalistak azken jaitsiera osatzen hasi dira. Ibilbidea finalerdietako berbera izanda, eta jada ezagututa, gertatutakoa harrigarria izan da. Finalistetako askok finalerdietan baino denbora kaskarragoa egin dute. Final olinpiko baten presioa eta handitasuna nabaritu da. Gehienei nekezago ari zirela nabari zaie; lotuta ziruditen.

Kontuan hartzeko lehen denbora Sideris Tasiadis alemaniarrarena izan da (103,70). Erreferentzia ona zen domina eskuratzeko langa non egon zitekeen ikusteko. Elosegik lehen jaitsieran egindako denbora baino okerragoa zen, eta, beraz, baikor izateko beste arrazoi bat zen.

Baina Benjamin Savseken txanda iritsi da ondoren. Finalerdietan bosgarren geratu ostean, esloveniarrak jaitsiera perfektua egin du finalean; akatsik egin gabe, eta oso bizi. Ordu arteko marka guztiak txikitu ditu: 98,25. Sinetsi ezinda zegoen helmugara iritsi denean. Urrea ia eskuetan zuen. Denbora ona egin du Lukas Rohan txekiarrak ere: 99,96.

Elosegiren txanda iritsi da orduan. Une erabakigarria zen. Baina hasieratik antzeman zaio ez zihoala ondo. Trabaturik aritu da, kontrakarrean, bai nabigatzean, baita ateei heltzeko orduan ere. Eta, seigarren atean, lehen kolpea hartu du: atea jo, eta bi segundoko zigorra. Gauzak asko zailtzen ari zitzaizkion domina lortzeko. Azken txanpan ahalegindu da horri buelta ematen. Baina ez du lortu. Azken ateetan ere zailtasunak izan ditu. Bi egunetako jaitsiera kaskarrena egin du. Akabo domina olinpikoen ametsa. Rion bezala, zortzigarren izan da. Loria, berriz, Savsek, Rohan eta Tasiadisentzat izan da. Frantziak galdu egin du 2012an Londresen eta 2016an Rion irabazi ostean lortutako nagusitasuna. Eslovenia da orain nagusi.

Penatuta

Amaieran «penatuta» mintzatu da Elosegi: «Aho zapore mikatzarekin amaitu dut, finalean ez baitut ohikoa dudan mailan arraun egin. Gauzak ez zaizkit ondo atera, eta akats txikiak egin ditut». Autokritika egin du: «Une batzuetan, zehatzago izatea falta izan zait, eta, halako ibilbide zail batean, hori ordaindu egiten da».

Onartu du «gaizki» hasi dela: «Lerroa berehala galdu dut, eta jada nabaritu dut gauzak ez zihoazela ondo». Halaber, ez du uste seigarren atea jotzea erabakigarria izan denik: «Jo izan ez banu ere, denbora ez zen ona. Oraindik, gainera, banuen tartea denbora berreskuratzeko, eta saiatu naiz. Baina azken txanpara indarrik gabe iritsi naiz, eta denbora gehiago galdu dut. Ezinezkoa izan da». Orain, merezitako atsedena hartuko du: «Gero hasiko naiz etorkizunean pentsatzen».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Berrizen bikotekideari eraso egitea leporatuta. Gizonak ihesari eman dio, baina handik gutxira aurkitu dute. Emakumea zaurituta eraman dute Gurutzetako ospitalera.

Eusko Jaurlaritzaren Herrizaingo Sailak jakitera eman duenez, 27 urteko gizon bat atxilotu dute Berrizen (Bizkaia), bikotekideari labanaz eraso egitea egotzita. Ustezko hilketa delitua egozten diote gizonezkoari. Emakumea zaurituta eraman dute Gurutzetako ospitalera, helikopteroz. Ertzaintzari abisua eman diote 19:00 aldera Berrizko belodromo inguruan emakume bat zaurituta zegoela, eta, lekukoen arabera, erasoaren ondoren ihesari eman dio gizonak, aste gutxiko haur batekin.


Summary: Munarriz, erabakigarria Espainiaren garaipenean. Espainiako selekzioak 8-6 irabazi dio Montenegrori, B multzoko ligaxkako bigarren jardunaldian. Nafarrak gol bat sartu du.

Espainiak 8-6 irabazi dio gaur Montenegrori, eta Alberto Munarriz nafarraren lana erabakigarria izan da. Titular aritu da, gol bat sartu du, eta Espainiako selekzioan gehien jokatu duten jokalarietan bigarrena izan da. Espainiak final-laurdenetarako sailkapena bideratu du gaur irabazita. Joan den igandean, B multzoko ligaxkako lehen jardunaldian, 13-12 hartu zuen mendean Serbia.

Gaurko partida une oro kontrolpean eduki du Espainiak: 3-2, 2-1, 2-2 eta 1-1 izan dira partzialak. 2021eko Munduko Liga irabazita iritsi da Montenegro Olinpiar Jokoetara. Espainia, munduko eta Europako txapeldunordea da.

Espainiak Kazakhstango selekzioaren aurka jokatuko du etzi, ligaxkako hirugarren jardunaldian (04:40an, Euskal Herriko orduan). Sei selekzio daude multzo bakoitzean, eta horietako bakoitzeko aurreneko laurak sailkatuko dira final-laurdenetarako.


Summary: Elkarretaratzera deitu dute gaur Berrizen, emakume baten aurkako hilketa saioa gaitzesteko. Labanaz eraso, eta haurrarekin ihesari eman zion. Handik gutxira atxilotu zuten ertzainek, eta espetxeratuta dago orain. Emakumea heriotza arriskutik kanpo dago.

Mobilizaziora deitu dute gaur 19:00etarako Berrizen, Urtiaga plazan, atzo iluntzean gizon batek bikotekidea hiltzen saiatu izana gaitzesteko. Labanaz egin zion eraso andreari, eta besoetako haurrarekin ihesari eman zion gero. Atzo iluntzean bertan atxilotu zuten ertzainek, hilketa saioa egotzita. Epailearen aurrean deklaratu du gaur, eta kartzelan sartzeko agindu du. Basaurira eraman dute. Emakumea zaurituta eraman zuten Gurutzetako ospitalera, helikopteroz. Heriotza arriskutik kanpo dago emakumezkoa, Eusko Jaurlaritzako iturriek jakinarazi dutenez. Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburuak baieztatu zuen lehen ere salaketa jarria zuela emakumezkoak gizonaren kontra, indarkeria matxistarengatik. Jaurlaritzak eskura dituen baliabideak eskaini dizkiola gaineratu zuen.

Erasoa salatzeko elkarretaratzera deitu dute Berrizko Urtiaga plazan, 19:00etarako. Azeri Gorriak talde feministak kalejira zaratatsua egingo du aurretik, 18:30ean hasita, lapikoekin. Eta 19:00etan, Urtiagako plazako elkarretaratzera batuko da.

Udalak jakinarazi du zenbait neurri bultzatuko dituela biktimei lehentasunezko arreta emateko, prebentzio jarduerak egiteko eta erasotzaileen gizarte zigorgabetasuna ez onartzeko. Bestalde, erasoei erantzun irmoak emateko deia egin die herritarre.Deialdi horrekin bat egin du Bingen Zupiria bozeramaileak, Eusko Jaurlaritzaren izenean. Salatu du Berrizko emakumearen aurkako hilketa saioa, eta baita Gijonen (Espainia) asteburuan izandako talde bortxaketa ere. Biktimei babesa agertu die, eta protestetan parte hartzera deitu du.

Dei bera egin du Emakundek: prentsa ohar bidez, erasoa «gogor salatu» du. Erakundeak ere beren gaitzespena adieraztera deitu ditu herritarrak, «emakumeen kontrako indarkeriarik gabeko gizarte bat eraikitzeko, herritarren jarrera aktiboa ezinbestekoa baita». Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak Euskadi Irratiari emandako elkarrizketan gogora ekarri du indarkeria matxista egiturazko arazoa dela eta alde askotatik behar dituela erantzunak. Indarrak bi arlotan jarri ditu: prebentzioan eta egoera zaurgarrian dauden emakumeen babesean.

Halaber, Berrizko kasuari lotuta, esan du indarkeria bikarioarekin lotutako kasu bat delako zantzuak daudela, gizonezkoak besoetako haurra hartuta eman ziolako ihesari. «Emakumeari min egiteko haurra erabili duen kasu baten aurrean gaudela dirudi, eta indarkeria mota hau ere txertatuta dago lege aldaketan».

Eudelek ere bat egin du elkarretaratzearekin, eta, berdintasuna bultzatzeko «gizarte osoak duen erantzukizuna» dela eta, sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dutela adierazi du.

Erasoa gaitzetsi du Euskadiko Gazteria Kontseiluak ere. Gizarteari erasoen kontra esku hartzeko deia egin dio erakundeak, eta justizia egin dadin eskatu du, «justizia feminista». Horretarako, legedia aldatu beharra dagoela adierazi du: genero indarkeriaren kontzeptu juridikoa zabaltzea indarkeriaren biktima guztiak kontuan hartu daitezen.


Summary: Tunisiako lehen ministroak botere eskualdatze «baketsua» iragarri du. Presidenteak bera kargugabetu izana onartu du Metxitxik. Ennahdha alderdia hauteskundeak aurreratzearen alde agertu da, «autoritarismoa» eragozteko. Protestak eteteko eskatu die gobernuaren aldekoei.

«Presidenteak gobernua gidatzeko aukeratzen duenari emango diot karguaren ardura», adierazi zuen atzo gauean Hitxem Metxixi Tunisiako lehen ministroak. Kais Saied presidenteak kargugabetu zuen igandean, eta erabakiak krisi politiko sakona eragin du Tunisian, 2011ko iraultzaz geroztik ezagutu duen larriena.

Metxixik azaldu duenez, ez du oztopo izan nahi herrialdearentzat. Tunisia «blokeo handiagoa» saihesteko hartu du kargugabetzea onartzeko erabakia. «Tunisiar guztien segurtasuna babesteko, gure herriaren eta bere eskubideen alde lerratuko naiz. Adierazten dut ez dudala estatuko kargurik edo ardurarik atxikiko».

Lehen ministroa kargugabetzeaz gain, Justizia, Barne eta Defentsa ministroak ere kargugabetu zituen, atzo, Saied presidenteak. Horrez gain, parlamentuaren jarduna eten zuen, behin-behinean, 30 egunerako.

Gobernuaren kontrako protesta jendetsuak izan ondorengo egunean hartu zuen erabakia presidenteak, «bakea Tunisiako gizartera itzuli arte eta estatua salbatu arte». Larunbateko protestetan, herrialdearen egoera ekonomikoa salatu zuten manifestariek. Aurretik makurra zen egoera, are gehiago okertu du COVID-19aren pandemiak Tunisian. Protestetan gobernuaren kudeaketaren aurka egin zuten. Hurrengo egunean, herritar ugarik ospatu zuten presidentearen erabakia.

Gobernuaren aldekoek, baina, «estatu kolpea» ematea leporatu diote Saiedi. Horien arabera, presidenteak 2014ko konstituzioak aitortzen dizkion botereak gainditzen ahalegindu da. Konstituzioak atzerri gaietan eta arlo militarrean esleitzen dizkio eskumenak, eta Saiedek adierazi du funtzio exekutiboa bere gain hartuko duela, lehen ministro berri baten laguntzarekin.

Ennahdha alderdi islamistak, Tunisiako Parlamentuan ordezkari gehien dituenak, «iraultzaren eta konstituzioaren aurka» jokatzea egotzi dio presidenteari. Hala ere, hauteskundeak aurreratzearen alde agertu da lehen ministroak kargua uztea onartu ondoren. «Ennahdhak kezka handiz bizi du legez kanpoko kolpeak herrialdean sortu duen ziurgabetasuna eta nahasmena. Orain argi dago Kais Saidek indar antidemokratikoekin aritu dela elkarlanean diputatuen eskubide konstituzionalak indargabetzeko eta bere gertukoekin ordezkatzeko».

Ratxed Ghannutxi Ennahdako buruak protestara animatu zituen atzo herritarrak, «iraultza defendatzera», eta gobernuen aldekoen eta kontrakoen arteko liskarrak izan ziren parlamentuaren parean, Ghannutxi bera ganbera barrura sartzeko ahaleginean ari zenean. Soldaduek moztu zioten bidea.

Gaur, berriz, protestak bertan behera uzteko eskatu die Ennahdhak gobernuaren aldekoei, indarkeria ekintza oro saihestu eta «kontrairaultzak» zilegitasuna irabaztea eragozteko.

«Lasaitasuna» eskatu du NBE Nazio Batuen Erakundeak ere. «Gatazka eta desadostasun oro elkarrizketaren bidez konpondu behar da», esan du Farhan Haq erakundeko bozeramaileak. NBE «alde guztiekin» harremanetan dago. Bozeramaileak nabarmendu du ez dagoela beste gatazka baterako tokirik Afrika iparraldea bezalako eremu ezegonkorrean.

Krisi ekonomiko eta soziala

Metxixiren gobernuaren ahulezia agerikoa izan da azken hilabeteetan. Tunisiako presidentearekin gatazka politiko betean ibili da, egoera ekonomiko zail bati aurre egin ezinda, eta pandemiak kutsatutako eta hildakoen kopuru gero eta handiagoekin mahai gainean. Langabezia tasak nabarmen egin du gora, eta estatuak murrizketa ugari egin ditu zerbitzu publikoetan.

Lehen ministroak aitortu du herrialdearen egoera «itogarria» dela eta herritarren onarpenik ez duten neurriak hartu dituela. Baina erabaki horiek «beharrezkoak» zirela ziurtatu du, estatuaren gaitasun mugatuagatik eta finantza publikoen egoeragatik.

Gobernua kreditu berri bat negoziatzen ari zen NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin, estatuko finantzen porrota saihesteko. Kreditu hori lortzeko, hainbat erreforma ekonomiko egiteko exijitu dio NDFk, eta gobernuak badaki neurriek herritarrengan eragin zuzena izango luketela, horiek indarrean jartzeak diru laguntzak eta sektore publikoko lanpostuak murriztea baitakar. Gobernuan eztabaida sutsuak piztu ditu gaiak.


Summary: «38 urte dauzkat. Azkarrena ez nintzen izango, baina esperientzia handiena duena, bai». Maialen Chourrautek falta zitzaion domina lortu du: zilarrezkoa. Lasarte-Oriako piraguista bigarren tokian sailkatu da emakumezkoen eslalomeko K1eko proban. Olinpiar Jokoetan domina gehien irabazi dituen euskal kirolaria da: hiru.

Olinpiar Jokoen aurreko lehiaketetan, Munduko Kopan eta Europako Txapelketan, dominarik lortu gabe heldu zen Maialen Chourraut (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1983) Tokiora. «Lehen hamarretan sailkatu naiz hiru lehiaketetan, eta ez naiz egon dominetatik hain urrun. Lehiaketa bakoitza hutsetik hasten da guztiontzat», esan zion BERRIAri joan den astean, lehiatzen hasi aurretik. Eskarmentuaren ahotsa da Chourraut. Domina lortzearekin amets egiten zuen, baina bazekien horretarako helburu bat bete behar zuela: «Maialen azkar bat ikustea». Eta Chourrautek jaitsiera oso azkarra egin du, gaur, emakumezkoen eslalomeko piraguismoko K1 diziplinako finalean, eta, horri esker, zilarrezko domina kolkoratu ahal izan du podiumean. Bere ibilbideko hirugarren domina olinpikoa du, Londresen (2012) brontzea eta Rion (2016) urrea irabazi eta gero. Pekinen, 2008an, 16. izan zen.

Argazki gehiago, Olinpiar Jokoen argazki galerian

Podiumetik jaitsi berritan, BERRIArekin hitz egin du. «38 urte dauzkat. Azkarrena ez nintzen izango, baina esperientzia handia duena, bai», adierazi du Chourrautek. Piraguistak aitortu du «arindua» hartu duela finalerako sailkatu denean. «Oso berezia izaten ari da azken urtea, eta azken olinpiar zikloa, gogorra eta berezia».

Hala, Olinpiar Jokoetan domina gehien irabazi dituen euskal kirolari da. Guy Lapebie txirrindulariak bi domina lortu zituen 1936an Berkinen, Frantziako selekzioarekin: urrea taldekako jazarpenean, eta zilarra errepideko 100 kilometroko lasterketan. Xabier Fernandezek eta Iker Martinezek osatutako bikoteak ere bi kolkoratu zituen Espainiako selekzioarekin, belan: urrea Atenasen (2004), eta zilarra Pekinen (2008).

Finalerdiekin hasi da gaurko eguna Kasaiko ur bizietako barrutian. Chourraut ez da ikusgarri aritu (bi segundoren penalizazioa jarri diote), baina, zazpigarren sailkatuta, finalean sartzea lortu du. Hori bai, sei segundo pasa atera dizkio finalerdiaren garaileak, Jessica Fox australiarrak. Baina kanporaketa batean aurrera egitea da helburua. Bestela, galde diezaiotela Eva Tercelji (Eslovenia). Munduko txapelduna zen faboritoetako bat, baina egindako hutsengatik finaletik kanpo geratu da.

Finalean laugarren tokian atera da Chourraut. 25 ateko ibilbidearen erdialdean susto txiki bat eduki du, baina odol hotzarekin jokatu du, eta aurrera segitu. Ondo bukatu ohi ditu lasterketak, eta, bai, ibilbidearen azkeneko metroetan erakustaldia eman du, eta behin-behinean lehen tokian jarri da Lasarte-Oriakoa, penalizaziorik jasan gabe. Helmuga gurutzatu berritan, kamera finko bati begira jarri, eta, kanporaketan egin bezala, musuak jaurti ditu airera. Ane bere 8 urteko alabaren izena esan du. «Ane!».

Sei piraguista falta ziren oraindik. Emozio handiko minutuak izan dira ondorengoak. Baina piraguista bakar batek lortu du hobetzea euskaldunaren denbora: Ricarda Funk alemaniarrak. Hark kolkoratu du urrea, 105.50eko denbora eginez. Chourrauten denbora 106.63 izan da, eta Fox australiarrarena, hirugarrenarena, 106.73.

Emozioa

Dominaren bat kolkoratuko duela jakin du Chourratek, ateratzen azken-aurrekoak, Eliska Mintalovak (Eslovakia), ez baitu bere denbora hobetu. Zain zeuden piraguistengana jo du kamerak, eta han zegoen Chourraut, 38 urtekoa, Xabier Etxaniz bere entrenatzaile eta senarra besarkatzen, emozioari ezin eutsita.

Domina irabazi berritan, sare sozialetan hamaika zorion agur jaso ditu Chourrautek.


Summary: Tubacexek 23,3 milioi euroren galerak izan ditu lehen seihilekoan. Taldearen berregituraketa «amaitutzat» eman du konpainiak, Laudioko eta Amurrioko lantegietan izan ezik. Urtearen bigarren zatian «emaitzak pixkanaka hobetzea» espero du.

Tubacexek 23,3 milioi euroren galerekin itxi du urteko lehen seihilekoa, eta salmentak 160 milioi eurorenak izan dira, iazko epe berean baino % 43,3 gutxiago. Konpainiak azaldu duenez, eskaera zorro oso eskasarekin hasi zuen urtea, eta horrek «jarduera maila txikiak» eragin ditu taldeak munduan dituen planta guztietan, «batez ere Arabako lantegietan». Otsailetik greban daude Laudioko eta Amurrioko plantetan, kaleratzeen aurka. EAEko Auzitegi Nagusiak kaleratzeak baliogabetu ondoren, negoziazioak abiatu dituzte enpresak eta sindikatuek.

Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak adierazi duenez, krisi estrukturalak joa du tutugileen sektorea, eta pandemiak eta ekonomia deskarbonizatzeko helburuen bizkortzeak «larriagotu» egin dute egoera; Tubacexek, halere, «etxeko lanak» egin dituela azpimarratu du. «Kostuen murrizketa estrukturala egin dugu, eta enpresa errealitate berrira egokitzea ahalbidetuko duen plan estrategiko batean ari gara lanean».

Esmorisek azpimarratu duenez, enpresa «trantsizio energetikorako» prestatu da. Zehaztu du gasaren segmentuan merkatu kuota handitu dutela eta produktuak geografikoki eta sektoreka dibertsifikatu dituztela, «petrolioa ez den beste batzuetara».

Horiek hala, eskari zorroa eta plantetako ekoizpena handitzen ari dela azpimarratu du, urtearen bigarren erdialdean «emaitzen hobekuntza mailakatua» espero dutela, eta «susperraldi nabarmenagoa» 2022rako.

Dena den, 338,5 milioi euroko zorrarekin egin beharko du aurrera konpainiak, abenduan baino handiagoa, berregituraketa planean jasotako kalte ordainengatik eta Indiako enpresa bat erosi izanak eragindako ezohiko gastuengatik.

Halere, hodi fabrikatzaileak dio 2020an abian jarritako planari esker taldeak nahikoa gihar duela zorrari aurre egiteko, eta ziurtatuta dituela 2025era arteko maileguen ordainketak. Aurreikusten du 2022aren erdialderako pandemia aurreko zorpetze ratioetara itzultzea.


Summary: Europako Batasuneko herritarren %70ek gutxienez txertoaren dosi bat jarria dute. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek eman du albistea, eta esan du helduen %57 guztiz txertatuta daudela .

Beste mugarri bat jarri da COVID-19aren aurkako txertaketa prozesuan. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek jakinarazi du Europako Batasuneko herritarren %70ek gutxienez txertoaren dosi bat jarria dutela jada, eta helduen %57k txertaketa prozesua osatu dutela. Poza azaldu du datu horren harira: «Europako Batasunak hitza bete du».

Datuokin, Europako Batasuna txertaketa prozesuan «liderra» den arren, txertaketa planetan irmo jarraitu behar dela adierazi du. Birusaren Delta aldaera, bereziki, «oso arriskutsua» dela esan du, eta txertoaren aldeko mezuak helarazteak aparteko garrantzia duela oraindik: «Nork bere osasunaren alde egiteko, eta besteenarengatik ere ba». Ildo horretan, adierazi du Europako Batasunak aurrerantzean ere txertoak eskura jarriko dituela.

Europako Batasunean egiten dituzten kalkuluen arabera, uda bukaerarako lortuko da herritarren %70ek bi dosiak jarriak izatea.

Hegoaldean herritarren %66,3k txertoaren dosi bat hartua dute; %56k prozesua osatu dute.


Mintzola Fundazioa desegin egingo dute

Summary: Mintzola Fundazioa desegin egingo dute. Patronatuko kideek aho batez erabaki dute ibilbidea amaitutzat ematea. Euskaltzaindiari proposatu diote lekukoa har dezala ahozkotasunaren ikerkuntzan eta hedapenean.

Mintzola fundazioa desegitea erabaki dute patronatuko kideek, aho batez. «Bertsogintzaz harago, ahozko gainerako diziplinetan gehiago sakondu eta eragiteko beharrak bultzatuta» abiatu zuten ahozko lantegiaren helburuaren eta egitekoen inguruko hausnarketa, duela urtebete, eta egitasmoa bertan behera uztea erabaki dute orain. Halaber, lantegiaren jarraipena Euskaltzaindiaren esku uztea hobetsi dute: ahozkotasunari buruzko ikerketaren eta hedapenaren lekukoa hartzeko proposamena egin diote instituzioari. Euskaltzaindiak onartzen badu, inplikatutako eragileek irailetik aurrera hasiko dute erreleboaren baldintzak ezartzeko prozesua.

Erabakiaren ondorioz, Mintzolaren eta Bertsozale Elkartearen proiektuak fisikoki bananduak egongo dira aurrerantzean, eta, horrenbestez, ahozkotasunaren lanketa beste modu batera egingo dute, Mintzola osatzen duten erakunde eta eragileek adostu dutenez.

«Bertsolaritzatik abiatuta, ahozko tradizioaren gaineko hausnarketari eta ahozkotasunari loturiko diziplinen arteko elkarreragina bultzatzea izan du helburu» ahozko lantegiak sortu zenetik, kideek azpimarratu dutenez. 2008an hasi zuen bidea egitasmoak.


Summary: McKeown australiarra nagusi bizkar estiloko 100 metroko proban. Errekor olinpiko berria ezarri du, 57.47 segundoko denbora eginda

Atzo Katie Ledecky igeriketako izarra gainditu zuen Ariarne Titmus australiarrak, emakumezkoen estilo libreko 400 metroko finalean. Eta gaur, beste urre bat eman dio Australiari Kaylee McKeown 20 urteko igerilariak, bizkar estiloko 100 metroko proba irabazita. Gainera, errekor olinpiko berria ezarri du: 57.47 segundoko denbora egin du. Amaieran jotako erasoak eman dio garaipena. Atzetik, bigarren postuan amaitu du Kylie Masse kanadarrak, eta brontzezko domina Regan Smith estatubatuarrarentzat izan da. Gizonezkoetan, berriz, Evgeny Rylov errusiarrak irabazi du urrea, Kliment Kolesnikovek zilarra, eta Ryan Murphyk brontzea.

Bestalde, ezustekoa izan da emakumezkoen bular estiloko 100 metroko finalean. 17 urte baino ez dituen Lydia Jacoby estatubatuarrak lortu du urrezko domina. 27 ehunen gehiago behar izan ditu Tatjana Schoenmakerrek, eta hirugarren postuarekin konformatu behar izan du Lilly King estatubatuarrak; hura zen proba irabazteko faborito nagusia.

Gizonezkoen estilo libreko 200 metroko finala ere gaur jokatu da. Tom Dean britainiarrak jantzi du urrezko domina. Duncan Scottentzat izan da zilarrezkoa, eta Fernando Scheffer brasildarrak lortu du brontzezkoa.


Summary: Erruduntzat jo dute Hong Kongeko Segurtasun Legearekin auzipetutako lehenengo herritarra. Kondenatuari «terrorismoa» egotzi diote, eta «sezesioa bultzatzea», motor batekin istiluen kontrako hiru poliziaren artetik igarotzeagatik protesta ikur batekin.

Tong Ying-kit 24 urteko gaztea izan zen Txinak Hong Kongerako onartutako Segurtasun Legearekin auzipetu zuten lehena, eta gaur erruduntzat jo dute epaileek, «terrorismo delituagatik» eta «sezesioa bultzatzeagatik». Tongi hauxe egotzi diote: iazko uztailean, Segurtasun Legearen kontrako protestetan, istiluen aurkako hiru poliziaren artetik igarotzea motor baten gainean, protesta ikur batekin. Hong Kong Askatu, gure garaiko iraultza zioen eskuetan zeraman banderak.

Ikusmin handia piztu du kasuak mundu osoan, zeren, Hong Kongerako Segurtasun Legea ezartzen den lehen aldia izanik, epaileen erabakia eta sententziaren arrazoiketa aurrekari garrantzitsuak izan baitaitezke hiri horretako lege sistemarentzat.

Epaimahaia hiru epailek osatu dute. Horietako batek azaldu duenez, Tongek bazekien eskuetan zuen banderaren leloak «esanahi sezesionista» duela, eta esanahi hori beste batzuei komunikatzen ahalegindu zen. «Ez dago inolako zailtasunik ulertzeko leloa Hong Kong Txinatik banatzeari buruzkoa dela, eta beste batzuk bultza ditzake sezesiora».

Tongen banderako leloa oso erabilia izan da, Hong Kongeko 2019ko protestetan ezagun egin zenetik. Epaileen ustez, baina, Tongek «ordena publikoari eraso» egin zion «agenda politiko jakin bat garatzeko», eta bere ekintzekin «kalte handia» egin zion Txinako «gizarteari».

Motorrarekin Poliziaren auto bat jo izana ere egotzi diote. Auzitegiak baztertu egin du ausarkeriaz gidatzeagatik epaitzea, «terrorismoagatik» eta «sezesioa bultzatzeagatik» epaitu ordez.

Egozten zaizkion delituak ikusirik, aringarriak izan daitezkeen argudioak aurkeztu ahal izango ditu auzipetuak ostegunean, eta aurrerago hartuko dute epaileek azken erabakia, zer zigor ezarriko dioten zehazteko.

Tongek kontrako kargu guztiak ukatu ditu, eta helegitea aurkezteko aukera aztertzen ari dela adierazi du haren abokatuak. Espetxean dago, bermea ordainduta kartzelatik irteteko aukerarik gabe.

Txinako Parlamentuak iazko maiatzean onartu zuen Hong Kongerako Segurtasun Legea, eta uztailaren 1ean sartu zen indarrean. Egun horretan atxilotu zuten Tong, orain bera epaitzeko erabiltzen ari diren legearen kontrako manifestazioetan.

Segurtasun Legeak «sezesioa, altxamendua eta terrorismoa» zigortzea du helburu, baita atzerriko esku hartzearekin prestatutako «konspirazioak» jazartzea ere. Hain justu, atzerriko herrialdeek Txinaren aurka antolatutako azpijokoen tresna izatea leporatu izan die Pekinek Hong Kongeko protestak sustatu dituzten «demokraziaren aldeko» taldeei. Aipatutako delituengatik, legeak bizi guztiko zigorrak ezartzeko aukera jasotzen du.

Orotara, 60 lagun baino gehiago auzipetu dituzte lege horrekin, eta horietako asko espetxeratuta daude, noiz epaituko zain.

Amnesty Internationalek Tongen kontrako epaia gaitzetsi du. Elkarteak Asia-Pazifikoa eskualderako duen zuzendari Yamini Mishraren esanetan, «amaieraren hasiera dirudi adierazpen askatasunarentzat Hong Kongen».


Summary: Petronorrek hiru hilabete aurreratu du erregulazioaren amaiera. Geldirik dauden plantetako beharginak «pixkanaka» itzuliko dira, urriaren 1era arte. Merkatua suspertzen ari delako hartu du erabakia.

Petronorrek urriaren 1ean ekingo dio berriro bere jarduerari egun geldirik dituen plantetan, eta amaitutzat emango du, beraz, aldi baterako erregulazioa (ABEE). Merkatua eta mugimendua suspertzen ari direlako aurreratu du erabakia. Findegiko zuzendaritzak astearte honetan jakinarazi dio erabakia enpresa batzordeari. Azken asteetan hainbat mobilizazio egin dituzte langileek erregulazioaren aurka, eta udan horiekin jarraitzeko asmoa zuten.

Gaur egun, Muskizko (Bizkaia) findegiaren jardueraren %40 geldirik dago, eskaririk ez zegoelako. Horren ondorioz, Petronorrek 364 langilerentzako, lantalde osoaren heren batentzako, erregulazio bat jarri zuen martxan maiatzean. Hasieran abenduaren 31ra arte zegoen planteatuta.

Erregulazioak hamasei langileri eragiten die lanaldi osoan, eta gainerako 348ak ehuneko txikiagoan ari dira lanean, murriztuta, «kasu askotan hilean egun bat baino gutxiago». Langile horiek pixkanaka sartuko dira lanean datozen asteetan, «ekoizpen beharren arabera eta, beti bezala, modu seguru eta arduratsuan».

Petronorrek azaldu duenez, planta horietan ia urtebete jarduerarik gabe egon ondoren erabaki zuten lan erregulazioa egitea. Azpimarratu du denbora horretan langileek prestakuntza eta «soldata guztiak» jaso zituztela.


Summary: Sarek mobilizaziora deitu du Donostian, «presoen etxeratze prozesua azkartzeko». Manifestazioarekin, duela aste batzuk martxan jarri zuten 'Ibilian-ibilian, etxerako bidean' egitasmoari bukaera emango diote Gipuzkoan. Abuztuaren 21ean izango da.

Duela aste batzuk jarri zuen martxan Sarek Ibilian-bilian, etxerako bidean egitasmoa. Gipuzkoan, hasiera eman zioten egitasmo eta mobilizazio maratoi bati. Bi astean behin, eskualde bakoitzak aurrekoaren lekukoa hartzen du (Debaldetik Buruntzara, Buruntzatik Goierrira, Goierritik Tolosaldera, Tolosaldetik Urolara, ondoren Oarsoaldera). Jarduera maratoi hau abuztuaren 21ean bukatuko da, Donostiara egingo den ibilaldiarekin eta Gipuzkoako eskualde guztiak batuko dituen mobilizazioarekin. Manifestazioa Donostiako Artzai Onaren katedraletik abiatuko da, 17.30ean; «festa giroan» izango dela iragarri dute. Bertan, euskal presoei «legeak berak dioen bidea irekitzea» eskatuko dute, neurri erantsirik gabe.

Gipuzkoako txoko guztietara zabaldu nahi dute dinamika, «benetako elkarbizitza eta bakea eskuratzeko», presoen etxeratze prozesua azkartzea helburu dutela. Sareren ustez, etxeratze prozesuetan azken hilabeteetan «pauso garrantzitsuak» emateak fase zahar bat ixtea eta beste bat irekitzea ekarri du: «Bakartzea, lehen graduak eta urrutien dauden espetxeak atzean utzi ditugu behingoz, baina egoera berri honetan oraindik ere badira hamaika oztopo. Bigarren graduan egonik ere, baimenak jasotzeko edota hirugarren gradua edo baldintzapeko askatasuna lortzeko ateak ez daude guztiz zabalik oraindik». Gainera, salatu dute, beste hainbat salbuespen neurri bezala, euskal presoei oraindik ez zaiela uzten legeak dioen ibilbidea jorratzen.

Sareren hitzetan, euskal presoak gerturatzea «lortu» bada ere, eskatzen dute guztiak Euskal Herriratzea: «Euskal presoak gerturatzea lortu badugu ere, argi dago Euskal Herrirra ekarri behar ditugula, gaixo larriek etxean egon behar dutela, emakumeei kartzela bikoitza jartzen zaiela, 85 haur motxiladunek oraindik ezin dituztela besarkadak normaltasunez jaso….» Salbuespen neurri guztiak «bertan behera» geratzea «ezinbestekoa» dela aldarrikatuko dute.

Beste egitasmo batzuk

Abuztua bitartean, Hego Euskal Herriko beste bi hiriburuetan manifestazioak egingo dituzte: abuztuaren 3an, Gasteizen, eta abuztuaren 27an, Bilbon. Aurretik, uztailaren 3an egin zuten Iruñean.

Irailean, Gipuzkoaren lekukoa hartuta, Bizkaian, Araban eta Nafarroan egingo dituzte dinamika horiek. Bizkaitarrak abuztuaren amaieran hasiko dira, Nafarroa ordezkatuz, eta ekintza ibiltaria egingo dute, egunez eta gauez; irailaren 29tik urriaren 2ra bitartean. Azkenik, arabarrek antolatuko dituzte.

Urriaren 23an, amaiera emango diote Ibilian-ibilian, etxerako bidean kanpainari, Donostian. Mobilizazio orokor batekin egingo dute. Euskal Herritar guztiei zabaldutako deialdia izango da.


Summary: Basterra jokatu gabe gelditu da, berriro. Espainiako selekzioak 3-0 galdu du Indiaren kontra, eta zaildu egin zaio final-laurdenetarako bidea

Espainiako gizonezkoen belar hockeyko selekzioak 3-0 galdu du goizaldean Indiaren kontra. Jose Maria Basterra Chefo berriro gelditu da jokatu gabe. Oraingoan, deialdian ere ez du sartu Espainiaren hautatzaile Fred Soyezek. Modu horretan, final-laurdenetarako bidea zaildu egin zaio Espainiako selekzioari.

Debutean bana egin zuen Argentinaren aurka (orduan jokatu zuen Basterrak), eta bigarren jardunaldian 3-4 galdu zuen Zeelanda Berriaren aurka. Hurrengo partida, ligaxkako laugarrena, azken-aurrekoa, Japoniaren aurka du, asteazkenean, 13:45ean. Multzo bakoitzeko aurreneko laurak sailkatzen dira final-laurdenetarako, eta, oraingoz, multzoko seigarrena da Espainia: azkena.


Summary: 1.512 kutsatu jakinarazi dituzte Hego Euskal Herrian. 59 ospitaleratze izan ziren atzo Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan

«Joera goranzkoa da oraindik, eta litekeena da datozen egunetan horrela segitzea», azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Izan ere, atzoko datuetan igoera nabaritu dute Osakidetzak eta Osasunbideak: 1.512 kutsatu izan ziren. Aurreko eguneko datuekin alderatuz, handitu egin da kopurua, baina aurreko egunetako joerari eutsi zaio atzo atzemandako datuetan. Hala ere, gorakadan geldiune bat izan dela argudiatu du Sagarduik, eta kutsatzeen igoera «mantsotu» egin dela. Positibo tasa zertxobait jaitsi baita: egindako proba guztien %12,01 izan dira positibo.

Kutsatzeak oraindik ugaritzen ari dira, eta presio asistentzialean horren eragina nabaritzen dela adierazi du Sagarduik. Atzo 59 ospitaleratzeren berri eman zuten Osakidetzak eta Osasunbideak: guztira 374 lagun; horietatik 75, larri. Ez da horrelako okupaziorik egon ZIUetan ekainaren erdialdetik. Bestalde, ospitaleratutakoen adina gero eta txikiagoa dela jakinarazi du Sagarduik.

Txertaketa, aurrera

Egoera horrela, gizarteari txertatzeko deia zabaldu dio Sagarduik. Jakinarazi du 26.000 direla AstraZenecaren bigarren dosia hartzeko dauden 60 urtetik gorakoak: abuztuaren lehen astean bukatuko du horien txertaketa Osakidetzak, eta orduan jakingo dute zenbat dosi geldituko zaizkien erabili barik. Bestalde, 12 urtetik gorako herritarren gurasoei edo tutoreei txertaketarako ordua hartzeko eskaria egin die, Osakidetzaren deiaren zain egon barik.


Summary: Eguaras barrutiko suteak 517 hektareari eragin die; horietatik 332 naturgunekoak dira. Dagoeneko itzalita dago sua, eta ingurumenean eragingo dituen kalteak aztertzen ari dira.

Azken egunetan Eguaras barrutian (Nafarroa) izandako sutea itzalita dago. Itziar Gomez Landa Nafarroako Garapen eta Ingurumen kontseilariaren eta Ingurumeneko zuzendari nagusi Pablo Muñozen arabera, suteak 517 hektareari eragin die, eta horietatik 332 naturgunekoak dira. Horrez gain, Bardeetako 14 hektareari eragin die suteak. Ingurumen balio handiko gunea da, eta animalia askoren babeslekua; Gomezek azpimarratu du «oso mingarria» dela. Horrez gain, kontseilariak iragarri du suteak saihesteko neurriak ezartzeko plan bat ikertzen ari direla.

Suteak desberdin eragin du eremu batzuetan edo besteetan; esate baterako, erabat kiskalita daude pinudi gune batzuk, eta neurri handiagoan edo txikiagoan mantendu dira adaburuak. Muñozek azaldu duenez: «Suak ingurumenean duen eragina egiaztatzeko, landarediaren bilakaera naturala aztertu behar da. Nafarroako eremua erdi lehorra da, eta berez birsortzeko aukerak urriagoak dira».

Suteak animaliei ere eragin die; hala nola orkatzek, basurdeek eta azeriek ihes egin zuten, baina poliki-poliki itzultzea espero dute. Horrez gain, Bardeetako komunitatearen datuen arabera, suteak ez die kalte egin hegazti harrapariei.

Dagoeneko itzalita dago sutea, baina Tuterako (Nafarroa) suhiltzaileek erre den gunea behatzen jarraituko dute. Gobernuaren arabera, baliteke lur beroak, tenperatura baxuek eta hezetasun faltak sua berpiztea; hala ere, probabilitatea txikia dela dio.


Summary: ELAk salatu du DSBEaren aurreproiektuak murrizketak ezartzen dituela. Sindikatuak dio onuradunek jaso beharko luketena baino 200-300 euro gutxiago jasoko dutela.

ELAk adierazi du Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Lan Sailak diru sarrerak bermatzeko errenta (DSBE) erreformatzeko egindako aurreproiektuak eutsi egiten diela «dagoeneko indarrean dauden murrizketei», eta 2008an Eusko Legebiltzarrean onartu zen legearekin alderatuta «atzerapauso bat» dela. DSBEarekin loturiko laguntzak orain dela hamahiru urte baino txikiagoak izango direla salatu du.

Idoia Mendia sailburuak maiatzean aurkeztu zuen DSBEaren legea erreformatzeko egitasmoa. Pentsiodunak eta adingabeak dituzten familiak lehenetsiko dituela azpimarratu zuen. Eusko Legebiltzarretik pasatu behar da testua. Jaurlaritzaren nahia da lege berria datorren urteko udazkenean sartzea indarrean. Gaur egun 55.000 lagun inguruk jasotzen dute DSBEa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Sindikatu abertzaleak azaldu duenez, orain erreformatu nahi den 2008ko legeak zehaztu zuen zenbatekoak ezarri behar direla lanbide arteko gutxieneko soldataren arabera: horren %88 jaso behar dutela bakarrik dauden pertsonek, %113 bi pertsonako familia unitateek, %125 hirutik eta hortik gorakoek, eta %100 pentsiodunek. Irizpide hori gaur aplikatuko balitz, ELAk dio bakarrik daudenek hilean 975 euro jaso beharko luketela, eta pentsiodunek, 1.108 euro. Egun, baina, hurrenez hurren 706 euro eta 810 jasotzen dituztela azaldu du. Gainera, aurreproiektuak aurrera eginez gero, sindikatuak dio DSBE arrunta «berdin» geratuko litzatekeela, eta, pentsiodunenak gora egingo lukeen arren —810 eurotik 893 eurora—, salatu du horrek ez lukeela beteko 2008ko legean ezarritakoa.

Horrez gain, gogoratu du aurreproiektuak 23 urtean daukala jarria oraindik DSBEa jasotzeko gutxieneko adina, eta laguntza jasotzeko gutxienez bi urteko errolda proposatzen duela familian adingabeak badaude, eta hiru urtekoa gainerako kasuetan. ELAren arabera, atzerapausoa da 2008ko araudiak ezartzen duenarekin alderatuta: «Urtebetekoa zen orduan». 2011. urtean hirura igo zuen Patxi Lopezen gobernuak (PSE-EE), PPren babesarekin.

Gainera, azpimarratu du etxebizitzako prestazio osagarria (EPO) desagertu egin dela egitasmo berrian, eta, oro har, «hartzaileen kontrolari eta kriminalizazioari» eusten zaiola.


Summary: Maskara derrigortu du prefetak Lapurdi kostaldean. Pirinio Atlantikoetako prefetak atzotik erabakia duenez, Lapurdi itsasaldeko sei hiritan maskara kanpoan ere eta egun oroz jantzi behar da.

Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetak maskara kanpoan ere janztera behartu zuen atzo Baiona, Angelu, Miarritze, Getaria, Donibane Lohizune, Hendaia Lapurdi itsasaldeko hirietan, hiri horietako «auzapezekin hitz egin ondoan». Hots, 09:00etarik 21:00etara da derrigorrezkoa maskara eramatea soinean kalean, atzotik eta abuztuaren 31 arte.

Gainerako hiri eta herrietan maskara beharrezkoa da kanpoko merkatu eta azoketan, kaleko manifestazioetan, kultur ekitaldietan, jende ilarak sortzen dituzten eraikin aitzinetan (zinemak, jaialdiak, kirol eremuak...).

Alkohol kontsumoa debekatu du, halaber, sei hiri horietako kaleetan, bai eta Bidarten, Urruñan eta Ziburun ere. Debekuak ez du balio tabernetako terrazetarako.

Prefetak erran du neurri horiek azken egunetako osasun egoeraren bilakaeragatik hartu dituela; bereziki, Lapurdi itsasaldean intzidentzia tasak azkar gora egin baitu. «Euskal Hirigune Elkargoaren eremuan, intzidentzia tasa 405 da ehun mila biztanleko. Izan ere, kutsatzeen emendatzea hiri zenbaitetako turista kopuru goititze handiari lotua da»; hala adierazi du prefetak, prentsa agiri bidez. Delta aldaeraren kutsakortasun azkarragoari lotu du, halaber, hedatzea (kutsatuen %66).


Summary: Simone Biles erretiratu egin da taldekako finaletik. Bertsio ofizialaren arabera, arazo bat izan du orkatila batean. NBC hedabideak esan du antsietateagatik utzi duela. Errusiak irabazi du urrezko domina; AEBak bigarren izan dira.

Simone Biles AEBetako selekzioaren izarrak utzi egin du emakumezkoen gimnastika artistikoko taldekako finala, lehen ariketa, hau da, jauzikoa egin eta gero. Ariketa horren ondoren, mediku batekin joan da aldageletara, eta orkatila batean hesgailu bat duela itzuli da. Jordan Chiles-ek ordezkatu du, eta geroxeago jakinarazi dute ez zuela jarraituko finalean. Nolanahi ere, NBC telebistak AEBetako selekzioaren iturriak aipatuz esan duenez, antsietateagatik utzi du finala. Beste taldekideen artean puntuaziorik txikiena eman diote Bilesi jauziko ariketan. Ikusteko dago etzi, ostegunean, bakarkako lehiaketan parte hartuko duen ala ez.

«Egin dezakezue hau ni gabe», adierazi die taldekideei Bilesek, finala utziko duela jakinarazi dienean. Berau amaitutakoan, esan du «harro» dagoela estatubatuarrek egindakoaz. «Egindako ariketa eta gero, ez nuen jarraitu nahi. Nire osasun mentalean zentratu behar dut». Halaber, azaldu du dagoeneko ez duela horrenbesteko konfiantzarik bere buruarengan. «Ez nuen nahi irten, lelokeria bat egin, eta lesionatzea», azpimarratu du.

Gimnastika artistikoaren azken urteotako izar nagusia da Biles, 24 urtekoa. 2013az geroztik egindako Munduko Txapelketetan urrezko hemeretzi domina irabazi ditu. Azkeneko Olinpiar Jokoetan, Rion, urrezko lau domina eta brontzezko bat kolkoratu zituen estatubatuarrak.

Larry Nassar AEBetako gimnastika selekzioaren medikuaren sexu abusuen biktima izan zen Biles, eta 2018an nabarmendu zuen horrek antsietatea eragiten ziola eta sendagaiak hartzen zituela horri aurre egiteko.

Errusia nagusi

Taldekako finalean Errusiak irabazi du urrezko domina, historian aurrenekoz –atzo, haiek gailendu ziren gizonezkoetan, 25 urteren ostean–. Lehia estua izan dute AEBetako selekzioarekin, baina azkenean puntuazio handiagoa lortu dute: 169.528. AEBak bigarren izan dira, 166.096 puntu pilatuta. Bilesen hutsunea gakoa izan da. Brontzezko domina, berriz, Erresuma Batuak eskuratu du. Errusiako taldea Lilia Akhaimovak, Viktoria Listunovak, Angelina Melkinovak eta Vladislava Urazovak osatu dute.


Summary: Baxoa euskaraz egin zutenen zuzenketak iristen hasi dira, eta ikasle batek gainditu du. Bernat Etxepare ikastetxeko 40 ikaslek ekainaren 17an egin zuten filosofiako azterketa euskaraz egitearen hautua; gehiengoak ez du azterketa gainditu.

Baxoa euskaraz aldarrikatzeko, Filosofiako azterketa euskaraz egin zuten Baionako Bernat Etxepare lizeoko 40 ikaslek, joan den ekainaren 17an. Gazteek erabakia hartu zuten, hain zuzen, ikasturte osoan ikasketak egin dituzten hizkuntzan egitekoa baxoa: euskaraz. Horregatik, prentsaurreko batean, ikasleek ohartarazi zuten azterketa ez gainditzeko arriskua zutela.

Atzo eman zizkieten azterketen emaitzak. Ikasle gehienei ez zizkieten azterketak zuzendu; hala ere, salbuespen bat izan da astearte goizean, beste ikasleei 1 eta 6 arteko notak jarri dizkiete, baina gainditu duen ikaslearen kasuan, zuzendu ez ezik, azterketa gainditu du: 20tik 12 atera du azterketan. Zuzentzaileak ondorengoa justifikatu du oharrean: «Proposamen koherentea. Arrazonamendu eraikia, egindako baieztapenak justifikatuak dira, eta gaiari erantzuten diote».

Zuzenduak izan ez diren gehiengo kasuetan bestelako justifikazioak idatzi dituzte zuzentzaileek: «Euskaraz egindako kopia, argi eta garbi arrazoi militanteengatik. Oinarrizko arauak ez dira errespetatuak, eta kopia ezin da balioetsi bere edukian, justu zigortua azterketa nazional baten ikuspuntutik». «Arrazoi politikoak» tartean daudela esan dute zuzentzaile batzuek.


Summary: Nafarroako Gobernuak eskatu du murrizketak irailaren 2ra arte luzatzeko. Neurriak jasotzeko ondu duten foru araua bidali dio Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari, oniritzia eman diezaion

Nafarroako Gobernuak hainbat murrizketa ezarri ditu eguneroko bizitzan, COVID-19aren izurriari aurre egite aldera. Etxeratzeko agindua da neurrien artean nabarmenenetariko bat, eta orain murrizketa horiek irailaren 2ra arte luzatzeko eskatu du. Horretarako eskea egin dio Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari.

Javier Remirez Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne kontseilariak eman du gaur eskabide horren berri. Justiziaren esku utzi duten foru arau berriak orain arte indarrean dauden murrizketak bere horretan uzten dituela esan du, eta helburua dela horiek luzatzea abuztu osoan zehar. Ondorioz, kutsatuen intzidentziarik handiena duten herrietan etxeratzeko ordua egongo da datorren hilabete osoan: 01:00etik 06:00etara.

Izurriaren eboluzioaren arabera aldaketak egon daitezkeela esan du: «Hauxe da orain egoera epidemiologikoa; neurriak beharrezkoak dira, neurrizkoak, eta premiazkoak garai honetarako». Etxeratze agindua ezartzen dute hamalau egunetan metatutako intzidentzia 250 kasukoa baino handiagoa bada, eta zazpi egunean 125ekoa edo handiagoa bada.


Summary: Memoriaren lege proiektua eztabaidatuko dute Eusko Legebiltzarrean. Jaurlaritzak onartutako egitasmoak «egia, justizia, erreparazioa, berriz ez gertatzeko bermea eta balio demokratikoak» ditu ardatz.

Joan den astean iragarri bezala, Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak onartu du Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legearen zirriborroa, eta, beraz, Eusko Legebiltzarrera igorriko du egitasmoa, han eztabaidatu, talde parlamentarioek zuzenketak aurkeztu, eta behin betiko oniritzia eman diezaioten. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi duenez, lege honek «indartu» egingo du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeek orain arte egin duten lana, eta horri «arau esparru bat» emango dio.

«Egia, justizia, erreparazioa, berriz ez gertatzeko bermea eta balio demokratikoak» dira lege egitasmoaren ardatzak. Han jasotzen denez, gizarte osoak, eta bereziki biktimek, 1936ko gerran eta ondorengo diktaduran gertatuaren egia jakiteko eskubidea dute. Justiziaren arloan, berriz, legean zehazten da Ertzaintzaren, Fiskaltzaren eta organo judizialen zeregina, giza gorpuzkiak aurkitzearen eta egindako identifikazioen ondorioz delitu zantzuak daudela jakinarazteko.

Biktimek errekonozimendu eta erreparaziorako duten eskubidea ere aitortzen da legean. Besteak beste, biktimak gogoratzeko eta omentzeko urteko egun bat ezartzea proposatzen da lege egitasmoan.

Memoria zabaltzeko bideen atalean, berriz, Gogora institutuaren egoitzan erakusketa gune bat sortzea eta memoria historikoa euskal curriculumean txertatzea aurreikusten da. Gerran desagertutako pertsonak aurkitzen eta identifikatzen jarraitzea, memoria historikoko erakundeen aholku batzorde bat sortzea eta frankismoa goresten duten ikurrak kentzen segitzea ere aurreikusten da Jaurlaritzak onartutako zirriborroan.

Diktadura goraipatzea, zigorturik

Lege egitasmoak memoriaren arloko arau hauste oso larriak, larriak eta arinak sailkatzen ditu, eta bakoitzari dagokion zigorra ere ezartzen du. Arau hauste oso larriak biktimen hobiak suntsitzea, dokumentuak ezkutatzea eta antzekoak dira, eta 10.000 eurotik 150.000 euro bitarteko isunak jaso ditzakete horrelakoak egiten dituztenek. Diktaduraren biktimen aurkako adierazpenak egitea eta 1936ko kolpe militarra eta diktadura goraipatzea arau hauste larritzat jotzen dira, eta 2.000 eurotik 10.000 euro bitarteko isunekin zigortuko dira.


Summary: Nestlek 46 izozki mota erretiratu ditu saltokietatik, etileno oxidoa dutelako. Etileno oxidoa substantzia toxikoa da, eta ez dago onartuta Europako Batasunean. Froneri fabrikatzaileak azaldu du osagaia «oso kantitate txikian» erabiltzen dela, eta dela ez «batere arriskutsua» kontsumitzaileen osasunerako.

Nestle elikagai enpresa 46 izozki mota erretiratzen ari da saltokietatik, etileno oxidoarekin kutsatuta daudelako. Froneri fabrikatzaileak bere webgunean adierazi duenez, haien hornitzaileetako batek eman zuen kaltetutako produktuei buruzko abisua, eta geroztik «neurri proaktiboak» hartu dituzte.

Aesan Elikagaien Segurtasunaren eta Nutrizioaren Espainiako Agentziaren arabera, etileno oxidoa «produktu fitosanitarioetan aktibo dagoen substantzia bat da», eta ez dago onartuta EB Europako Batasunean. Substantzia hori, gainera, «mutageno, kartzinogeno eta ugalketarako toxiko gisa sailkatuta dago».

Froneriren webgunean zabaldutako komunikatu baten arabera, etileno oxidoa «oso kantitate txikian» erabiltzen da, eta, produkturen batek intzidentzia horren eragina jasango balu, «ez litzateke batere arriskutsua izango kontsumitzaileen osasunerako».

Kontsumitzaileek euren lotea kutsatuta dagoen edo ez jakin ahal izateko, Fronerik erositako izozki lotearen lehen sei digituak tekleatzeko aukera ematen du bere webgunean. Baina, Facua kontsumitzaileen eskubideak defendatzen dituen erakundearen arabera, hori bakarrik egitea «penagarria» da, bilgarria bota duten kontsumitzaileek ezin dutelako jakin euren produktuak etileno oxidoa zuen ala ez. Horregatik, Facuak Nestleri eta Froneriri eskatu die gardentasunez jokatzeko eta kaltetutako produktuen zerrenda osoa argitaratzeko.

Aesanek zehaztu duenez, etileno oxidoaren gaia ez da berria; 2020ko irailetik ari dira kudeatzen. Agentziak baztertu egin du «arrisku akutua» dagoela, baina gaineratu du «arrisku kronikoak sor dezakeela kezka».

Mars ekoizleak ere erretiratu egin behar izan ditu zenbait produktu, etileno oxidoaren ondorioz. Hala ere, ekoizle hori izan da Espainiako Estatuan etileno oxidoarekin kutsatutako produktuen zerrenda argitaratu duen bakarra. Bere webgunean argitaratu ditu kaltetutako produktuak.


Summary: Larri dago oraindik ere Zornotzako asteburuko istiluetan zaurituriko gaztea. Hainbat eraso izan dira Zornotzan (Bizkaia) asteburuan. Hiru lagun zaurituta eraman zituzten ospitalera. Atzo elkarretaratzea egin zuten protesatzeko.

Joan den asteburuan, Zornotzan (Bizkaia), istiluak izan ziren herriko hainbat tokitan, eta hiru lagun zaurituta eraman zituzten ospitalera. Horietako bat larri dago oraindik ere.

Salatu dutenez, jipoia jaso zuen gazteak jende askoren arteko borroka batean, igande gauean, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera. Jauregibarria inguruan gertatu zen istilua, eta buruan jasotako kolpeengatik konortea galduta eraman zuten gaztea Gurutzetako erietxera.

Erasotzaileek, gainera, grabatu egin zuten jipoia, eta bideoa sare sozialetan zabaldu zuten; irudietan ikus daiteke herriko beste zenbait tokitan ere istiluak sortu zituztela.

Gertakariok salatzeko, agerraldia egin dute bart, «erasoen eta giro oldarkorraren» aurkako jarrera agertzeko. Hainbat eragile eta herritarrek egin dute deialdia eta herritarren babes zabala jaso du sare sozialetan zein elkarretaratzean bertan.

«Lehenik eta behin, elkartasuna adierazi nahi izan diete asteburu honetan erasoak jasan dituzten herritarrei. Salatu dute arazoaren muina «betiko gizonen gizonkeria» dela: «Beti dago gizon talde bat, giro biolentoa sortzen eta jarrera matxiruloak izaten», salatu dute. Dei egin dute herri moduan egoera errotik mozteko: «Herria denona denez, denon ardura da». Halaber, argi utzi nahi izan dute horrelako jarrerek ezin dutela inpunitaterik izan: «Errespetuaren alde ez dagoena, errespetuaren kontra dago».

Asteburuko istiluetako bat Luis Urrengoetxea kalean gertatu zen: borroka bat izan zen bi kuadrillaren artean, eta kristalezko botilak ere jaurti zituzten. Udaltzaingoa eta Ertzaintza bertaratu ziren, eta mutil bat atxilotu zuten. Gero ere jarraitu zuten istiluek, lehenengo borroka hartan parte hartu zuen kuadrilletako bat tartean zela.

Kondor industrialdean gizon batek neska bat konorterik gabe utzi zuen ukabilkada batez, eta erasoa jasan zuena ospitalera eraman zuten. Ertzaintzak erasotzailea atxilotu zuen, baina, hurrengo goizean autoaren bila joan zenean, berriz ere istiluak izan zituen han zeuden hainbat gazterekin. Aurreko gauean atxilotutako gizonak berak haietako bat jipoitu zuen, eta, aurpegian zauri larriak zituela, ospitalera eraman behar izan zuten.

Asteburuero zerbait

Azken asteetan beste zenbait eraso ere gertatu dira Zornotzan. Ekainaren 19an, adibidez, mutil batek eraso homofobo bat jasan zuen. Fisikoki zein ahoz eraso zioten, eta hura defendatzera gerturatu zen emakumeak ere ahozko eraso matxista jasan zuen. Egun hartan bertan, beste neska batek eraso matxista bat pairatu zuen taberna batean.

Uztailaren 15ean, berriz, gazte kuadrilla bati eraso zion mutil gazteen talde batek. Denbora bat zeramaten jazarpena pairatzen, eta egun hartan kaletik jarraitu, mehatxatu, iraindu eta harriak jaurti zizkieten. Eraso horiek salatzeko, elkarretaratzeak egin ziren, Zornotzako Talde Feministak eta Akelarre aniztasunaren aldeko plataformak deituta.


Summary: Gizonek emakumeek baino %16 gehiago kutsatzen dute. Kontsumo ohituren eta berotegi gasen isurien lotura aztertu du Annika Carlsson Kanyama ikerlariak. Gizonek emakumeek baino gehiago kutsatzen dutela dio ikerketak.

Annika Carlson ikertzaileak 25 urte daramatza klima aldaketaren eta kontsumo ohituren arteko lotura aztertzen. Suediako aditu horren asmoa da egunerokoan hartzen diren erabakiek klima aldaketan zer eragin duten aztertzea, eta kontsumo jasangarria bultzatzea. Aurreko astean argitaratu zuen beste bi ikertzailerekin batera —Jonas Nassen eta Rene Benders— duela bi urte hasitako ikerketa. Aztertutako produktuak hiru multzotan sailkatu dituzte: elikagaiak, bidaiak eta altzariak. Ikerketan, ekoizkinek zenbat berotegi gas isurtzen duten neurtu dute, produktua ekoizten dutenetik kontsumitzaileak erosten duen arte. Lortu dituzten emaitzen arabera, gizonek emakumeek baino %16 gehiago kutsatzen dute.

BERRIAri emandako elkarrizketa batean, Carlssonek esan du «genero rolak oraindik bizirik eta oso presente dauden froga garbia» dela ikerketa. Aadierazi du genero rolak agindutako kontsumo ohiturek ez dutela «arrazoi ekonomikoekin loturarik: gakoa erosten dituzten produktuetan dago». Emakumeek kontsumitzen dituzten produktuek —hala nola osasun produktuek, altzariek eta arropak— gizonezkoek kontsumitzen dituzten produktuek baino gutxiago kutsatzen dute. Hain zuzen, gizonek diru gehiago xahutzen dute kutsakorragoak diren produktuak erosten; besteak beste, autoak, gasolina, alkohola eta tabakoa. Gainera, emakumeek autoa gutxiago erabiltzen dutenez, gizonek baino gutxiago kutsatzen dute oporraldietan.

Emakumeen eta gizonen arteko alde nabarmenak «harritu» egin zuen Carlsson, haren ustez «Suedia Europako herrialde aurreratuenetakoa baita genero berdintasunaren auzian». Hala ere, Europako beste herrialderen bateko datuetan oinarritu izan balira «emaitzak antzekoak edo nabarmenagoak» izango liratekeela uste du: «Duela hamar urte, gizonen eta emakumeen kontsumo ohiturak aztertu genituen Europa hegoaldean, Alemanian, Norvegian eta Suedian, eta horietan ere gizonek emakumeek baino gehiago erabiltzen dute autoa, eta gehiago kutsatzen dute».

Gastronomian ere nabarmena da bi sexuen arteko aldea. Ikerketaren arabera, gizonek emakumeek baino gehiagotan jaten dute etxetik kanpo —autoa edo garraioa ere gehiago erabiltzen dute, beraz— eta animalia jatorriko produktu gehiago jaten dituzte. Emaitzen arabera, elikagai horiek kontsumitzeari utziz gero, %32 eta %38 artean gutxituko lirateke berotegi gasen isuriak. Carlssonen ustez, baina, «haragia betidanik egon da maskulinitatearekin oso lotuta».

Hain zuzen, haragia eta esnekiak dira gehien kutsatzen duten elikagaiak; ahuntz eta arkume haragia, adibidez, bigarren eskuko autoa baino 1.792 aldiz kutsakorragoa da. Horietatik lehena da gas kutsagarri gehien isurtzen duen produktua; bigarrena, berriz, gas kutsakor gutxien isurtzen dituena. Bestalde, oporren kategorian, hegazkina da gehien kutsatzen duen garraioa, eta horren alternatiba gisa staycation delakoa proposatzen dute ikertzaileek —norbera bizi den herrialde barruan bidaiatzea—.

Enpresa handien lobbya

Azken urteetan, kontsumo ohituretan oinarritutako ikerketa ugari egin dituzte, baina, Carlssonen aburuz, duela astebete argitaratu zuten ikerketan «komunitate zientifikoan gutxitan aztertzen den faktore bat» hartu dute kontuan: ekonomikoa. Ikerketan, ingurunearentzat jasangarriagoak diren produktuak proposatu dituzte, baina gastu ekonomikoa berdin mantendu dute: «Jendearentzat ekonomikoki egingarriak diren aldaketak proposatu nahi ditugu. Azterketan ageri diren alternatibek ez dute behar ekologikoagoak diren beste aukera batzuek eskatzen duten adina inbertsio garesti».

Hain zuzen, ekonomia da klima aldaketari aurre egiteko «oztopo handienetako bat». Elikagaien kasuan, esaterako, azken urteotan ikerketa askok frogatu duten arren haragiaren ekoizpenak eragin kaltegarria duela ingurumenean, «haragia ez jatearen aldeko ideiak baztertu egiten direla» dio adituak: «Haragia eta esnekiak ekoizten dituen elikagaien industriak indar handia du, eta gobernuek enpresa horien interesak babesten dituzte».

Ikerketan frogatu dituzten datuen arabera, berotegi gasen isuriak %40 egin dezake behera kontsumo ohiturak aldatzen badira. Emisioak murriztuta ere, baina, gizonek emakumeek baino %18 gehiago kutsatzen dute. Biztanleek haiek proposatutako «aldaketa txiki horiek» egitea espero dute ikertzaileek, baina «ardura handiena gobernuek» dutela adierazi dute. Izan ere, klima aldaketaren auzia nazioarteko agenda guztietan agertzen den arren, salatu dute orain arte hartutako erabakiek ez dutela «askorako balio izan».

Horren adierazgarri dira azken asteotan munduko hainbat lekutan jasandako muturreko eguraldiak: ehunka lagun hil dituen bero bolada Kanadan, zenbait herri suntsitu dituzten uholdeak Alemanian eta Belgikan... Gertakari horiek «gobernuek arazoa serioago hartzeko» balio izatea espero du adituak, eta laster «zerbait egin behar» dela gehitu du: «Ekintza sendoagoak egin ezean, muturreko eguraldia eta horrelako fenomenoak oso ohikoak bilakatuko dira».


Summary: Hernandezek gol bat Espainiaren garaipenean. Espainiako emakumezkoen eskubaloi selekzioak 25-28 irabazi dio Frantziari.

Espainiako emakumezkoen eskubaloi selekzioak lehenengo garaipena lortu du gaur Tokion, Frantziari 25-28 irabazita. Ainhoa Hernandez bizkaitarrak gol bat sartu du norgehiagokan. Ligaxkako bigarren jardunaldia izan da gaurkoa, igandean jokatu zuten lehenengoa, eta 24-31 galdu zuten Suediaren aurka.

Atsedenaldira 12-12 heldu dira, eta bigarren zati guztian nagusitzea lortu du Hernandezen eta Nerea Penaren taldeak, batez ere defentsan eta kontraerasoetan egindako lanagatik.

Hurrengo partida Brasilen aurka jokatuko dute, ostegunean, Euskal Herriko 04:00etan.


Summary: Euskal Herriko 11 kirolari izan dira gaur lehian. Virginia Diaz lemazainik gabeko biko probako finalerdian lehiatu da, eta finalerako sailkatu. Bihar jokatuko du finala, 02:30ean.

11 euskal kirolari lehiatuko dira gaur, uztailak 28, Tokion. Goizaldean hasi dira, 05:05ean, eta Kevin Peponnet izan da lehenengoa, 470 espezialitatean, Enoshimako bela portuan. Lapurtarraren lehen lasterketa izan da Tokioko Olinpiar Jokoetan.

05:30ean izan da Virginia Diazen txanda, lemazainik gabeko biko probako finalerdian. Lehia gainditu du Aina Cid kataluniarrarekin batera, eta bihar jokatuko dute finala, 02:30ean.

07:00etan hasi da errepideko txirrindularitza, baina Ion Izagirre 08:10ean abiatu da. Gipuzkoarrak ondo hasi du lasterketa, baina 15. kilometroan kalanbreak izan ditu, eta utzi egin du erlojupekoa.

12:30ean ligaxkako partida jokatu dute Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok Brasilen kontra. Espainiak 32-25 irabazi dio Brasili, eta Gurbindok gol bat sartu du.

13:00etan, berriz, Unai Simon, Martin Zubimendi, Jon Moncayola, Mikel Merino eta Mikel Oiartzabal lehiatu dira Argentinaren kontra. Bana berdindu dute, eta Merinok sartu du gola. Boli Kosta izango du aurkari final-laurdenetan, larunbatean.

13:45ean Jose Maria Basterra Otxoak ligaxkako partida izan du, Japoniaren kontra. Espainiako belar hockeyko selekzioak 1-4 irabazi dio Japoniari. Hurrengo partida ostiralean izango du Basterrak, Australiaren aurka.

Gaur, gainera, igeriketan ere zenbait final jokatu dira, 03:41etik aurrera. Gizonezkoen gimnastika artistikoko banakako finala ere jokatuko da, 12:15ean hasita.


Zirkulua biribildu du

Summary: Zirkulua biribildu du. Maialen Chourraut Olinpiar Jokoetan garaipen zerrendarik onena duen euskal kirolaria bilakatu da, zilar gogoangarri bat lortuta. Jaitsiera erabakigarrian azken txanpa ikusgarria egin duelako lortu du domina. Hunkituta azaldu da.

Londresen brontzea, Rio de Janeiron (Brasil) urrea, eta Tokion zilarra. Maialen Chourraut Olinpiar Jokoetan garaipen zerrendarik onena duen euskal kirolaria bihurtu da. Iker Martinez eta Xabi Fernandez belako kirolariak gainditu ditu (urrea eskuratu zuten 2004an, Atenasen, eta zilarra 2008an, Pekinen). Zilarra falta zitzaion Lasarte-Oriakoari (Gipuzkoa), baina jada maletan du, etxera eramateko prest. Handia egin du, hiru Olinpiar Jokotan erreskadan domina lortuta. Handiek bezala egin du, gainera, jaitsieretan aparteko kirolari batek izan behar dituen ezaugarri guztiak erakutsita, eta bakoitza zegokion momentuan: zuhur jokatu du batzuetan, ausart besteetan, eta uretan duen maila erakutsi du jaitsiera erabakigarriaren azken txanpan. Chourrautek berak aitortu zuen «ametsa» zela domina lortzea, eta jakitun zela aurretik zituela Jessica Fox australiarra eta Ricarda Funk alemaniarra. Baina Xabi Etxaniz entrenatzaileak argi esan zion: «Esan zidan ez nuela obsesionatu behar bi haien jardunarekin. Nire lana eginez gero aukera egon zitekeela esan zidan, behin eta berriz. Kostatu egiten zitzaidan hori onartzea. Baina Xabi ez zen erratu. Bete-betean asmatu du. Ez nintzen izango bizkorrena, baina bai esperientziarik handiena duena, eta nire kartak jokatzen jakin dut, eta hori izan da gakoa. Hori eta unea bizitzea, aurrerago ez begiratzea. Bizitzen ari nintzen horretan arreta osoa jartzea».

Ez da ziklo olinpiko erraza izan Chourrautentzat, ez arlo pertsonalean, ezta kirol arloan ere. Aita galdu zuen lehenbizi, eta, gero, konfinamendua iritsi zen. Donostiara itzultzeko erabakia hartu zuen. Kostatu zitzaion kayak aproposa topatzea. 25 probatu zituen. Baina bazekien asteartea zela egun erabakigarria. Dakien bezala aritu behar zuen eguna. Eta txapeldun handien pare, ez zuen huts egin.

Lehen urratsa argia zen: finalerdiak gainditzea. Rion finaletik kanpo geratzear egon zen, eta gaur nahiago izan du lehen jaitsiera horretan zuhurtziaz jokatu. Jaitsiera txukuna egin du, arriskatu gabe, baina ateak ziurtasunez igarota. Sailkatze egunean baino plastikotasun handiagoarekin jardun da. Bakarrean egin du huts: 23. atean. Bi segundoko zigorra ezarri diote horregatik. 109,92ko denbora egin du. Zazpigarren postuan sailkatu da; hots, sei piraguista izan ditu aurretik. Hala ere, Chourrautek irribarre egin du amaitzean, eta egin beharrekoa eginda zegoela zioen keinua egin dio Etxanizi. Lasai ikusten zitzaien.

Behetik gora

Nepartak tifoiaren eraginez haize handia zebilen Kasaiko kanalean. Hala, uretan ohi baino mugimendu handiagoa egon da, eta ateetako makilek ere dezente egin dute gora eta behera. Horrek piraguisten jarduna baldintzatu zezakeen finalean. Finalerdietatik 45 minutu pasatu ziren, eta ikuskizun zegoen haize gehiago altxatuko ote zen.

Ez da hala izan, eta finalerdiaren antzeko baldintzekin ekin diote hamar onenek finalari, lehen jaitsieran lortutako denboraren arabera atzetik aurrera. Ibilbidea berdina izan da; beraz, piraguistek bazituzten erreferentziak.

Chorraut laugarrena izan da hasten. Trabatuta irten da, baina pazientzia izan du. Tarteko lanetan ez du hutsik egin, eta, amaieran, kolpea jo du. Behetik gora egin du. Ikusgarria izan da nola heldu dien azken ateei. 106,63ko denbora egin du. Marka horrek eman dio zilarra.

Artean, Chourrautena zen denborarik onena. Baina zain egon behar zuen, beste sei piraguista falta baitziren irteteko, eta denek hark baino denbora hobea egin zuten finalerdian. Denbora hori antolakuntzak podiumera igoko ziren piraguistentzat moldatutako gune batean igaro zuen. Irribarretsu zegoen. Lana ongi egina zegoen, ongi egina ere.

Falta ziren seiak euren ibilbidea eginez joan dira, baina bakarrak lortu du hura gainditzea: Funkek. Fox irten denerako, ziurtatua zuen brontzea. Zaila zirudien australiarrak huts egitea, sailkatze proban eta finalerdian erakutsi baitzuen koska bat gorago zegoela. Baina piraguismoan huts txikiak garesti ordaintzen dira. Zer esanik ez olinpiar final batean. Onena izanda ere, une erabakigarrian huts eginez gero, akabo. Eta hala gertatu da. Foxek bi ate jo ditu, eta lau segundoko zigorra ezarri diote. Hamar ehunenen aldeagatik eskuratu du Chorrautek zilarra.

Hortik aurrera, poza eta emozioa. Lehen eskaintza argia: Ane alabarentzat. «Urruti dago. Behin baino gehiagotan esan dudan bezala, gogorra izan da aste hauetan harengandik urrun egotea. Baina bera ondo dago. Beti ematen dit bere onena, eta une oro laguntzen dit ni ondo egoteko eta nire ametsak betetzeko. Irrikaz nago etxera joan eta harekin egoteko». «Une oro» bera laguntzen eta animatzen egon direnei ere eskaini die: «Guztiona da hau».

Domina lortzea «ametsa» dela nabarmendu du: «Laugarren izanda ere, asebeteta nengoen. Finaleko jaitsiera hobea izan zitekeen, baina emaitzak gorabehera, behin baino gehiagotan esan dut helburua Maialen bizkor eta sendo bat ikustea zela, eta hala izan da. Oso pozik nago».

Funken eta Foxen alboan egotea «handia» dela nabarmendu du. «Miresten ditudan bi piraguista dira. Egun, ni baino bizkorragoak dira. 38 urte ditut, eta ez da erraza teknika berrietara eta haien erritmora egokitzea. Baina lan eginda lortu dugu». Chorraut eta Fox dira hiru domina olinpiko irabazi dituzten emakumezko bakarrak.


Summary: «Emaitza ez da hain ona, baina egindako lana bai». Ez du lortu nahi zuen emaitza, baina, hori alde batera utzita, bere gaitasunen neurriko jaitsiera egin ez duelako irudipena geratu zaio. Hala ere, uste du ondo prestatuta iritsi dela eta jaitsierak ondo planteatu dituztela.

Lehiaketa bukatuta, azken egunetako tentsioaren zama arindu egin zaio Ander Elosegiri (Irun, Gipuzkoa, 1987). Zortzigarren postua lortu zuen herenegun kanoen ur bizietako jaitsieran.

Zer-nolako gorputzaldiarekin jaiki zara, herenegungo finalean parte hartu eta gero?

Ondo. Kirolarioi askotan gertatzen zaizkigu horrelako gauzak, eta badakigu zer den. Onartu beharra dago. Zortzigarren postua lortzeak esan nahi du zazpi piraguista ni baino hobeak izan zirela.

Aho zapore mikatzarekin zaude oraindik?

Pixka bat bai, uste baitut finalean maila hobea eman nezakeela, finalerdian erakutsi nuen moduan. Pena ez dut postuagatik, baizik eta ezin izan nuelako nire maila eman. Maila ez ematea baino gehiago, uste dut pixka bat hobeto egiteko gai nintzela, baina ez nuela egin. Pena hori dut. Emaitza bera lortuko banu, baina beste jaitsiera batekin, beste sentsazio bat izango zen.

Tentsio handiko egunak izan dira. Gauean lo egin zenuen?

Bai. Gorputzak ere azken egunetako tentsio horretatik ihes egitea eskatzen du, lasai lo egitea, nahiz eta emaitza ez zen hain ona izan.

Animo mezu asko jaso dituzu?

Bai, espero baino gehiago. Eskertzekoa da; ikusten duzu jendea adi egon dela.

Buelta asko eman dizkiozu finalari? Zeure burua zigortu duzu, hobeto egin zenezakeelako?

Ez, egindakoa egina dago. Emaitza hori da. Aurrera begira, bai, egindakoa ondo aztertuko dugu entrenatzailearekin, batez ere ikusteko zer hobetu dezakegun, zer egin dugun ondo, zer ez...

Jaitsiera zehatz-mehatz aztertzen duzue?

Finala ez dugu momentuan bertan aztertzen, denboraldi berriari begira baizik, ikuspegi zabalago eta lasaiago batekin. Finalerdiaren azterketa, bai, hori han bertan egin genuen, finalari begira ea zerbait aldatu behar zen ikusteko.

Asko begiratzen zaio azken emaitzari. Zuek, ordea, emaitza baino gehiago, emaitza horretara iristeko egindako prozesu guztia aztertzen duzue?

Kanpotik, bai, emaitzari begiratzen zaio, baina autokritikak beste modu batekoa izan behar du.

Ez da ahaztu behar aurretik egindako lan onaren emaitza dela Olinpiar Joko batzuetan egotea. Ez da erraza.

Bai, jakina, guk ere hori badakigu, baina, hemen egonda, beti nahi dugu gehiago. Helburua garbia zen: domina lortzea. Hala ere, bagenekien oso zaila zela, eta horretarako gauzak ondo egin behar zirela. Horretan zentratu ginen, analisi on bat egiten, jaitsiera nola egin nahi genuen ondo zehazten. Alde horretatik, pozik gaude, lanak ondo egin ditugu. Egia da azken jaitsieran gauzak ez zirela hain ondo atera eta emaitza ez dela hain ona. Hala ere, egindako lana ona izan da, eta pozik gaude.

Finalean arriskatu egin behar da.

Arriskatu baino gehiago, finalerdiaren erreferentzia duzunez, badakizu zertan hobetu dezakezun, eta, finala izanda, denbora aurrezteko lekuak bilatzen saiatzen zara. Eslalomaren zailtasunarekin erraza da hutsak egitea, eta hori gertatu zitzaidan: hutsegite txiki batzuk pilatu zitzaizkidan; denbora galdu nuen, eta, gainera, ate bat jo nuen. Emaitza ez da hain ona, baina kirola da.

Jaisten ari zarela, horretan guztian pentsatzen duzu? Ondo zoazen, gaizki...

Badakizu, baina ezin zara horretan zentratu, bestela edozein huts txikirekin lehiatik kanpo geratuko zinateke, eta ezin da hori gertatu. Azkenean, 25 ate daude, eta beheraino iritsi behar da, nahiz eta jaitsiera ona ez izan. Dena eman behar da bukatu arte.

Jendea jabetzen da ur bizietako jaitsieren zailtasunaz? Ur-lasterrak, zurrunbiloak... eta, hala ere, ateetatik zentimetro gutxi batzuetara pasatu ahal izatea, ukitu gabe?

Ez dakit jendeak nola ikusten duen. Uste dut ez dela ikusten zer zaila den hor egotea; ziur aski, zailtasun hori ez da ondo ikusten, baina jendea jabetzen da ez dela batere erraza.

Beste lehiaketa batzuk ere izaten dituzue, baina Olinpiar Jokoak dira garrantzitsuenak. Bukatu eta gero, zama bat arindu izana sentitzen duzu?.

Bai, azken egunetako tentsioak eta urduritasunak nolabait ihes egiten dutela sentitzen da. Emaitza ona edo txarra izanda ere, denok sentitzen dugu bukatu dela. Orain, atseden hartu, eta hurrengora arte.


Summary: Uliako itsas hondotik mamu sare zati bat atera dute. Sarearen zati bat ateratzea lortu dute, baina oraindik beste horrenbeste geratzen da ur azpian. Sare hauek oso kaltegarriak dira itsas faunarentzat eta zenbait ekosistemarentzat.

Eguzki talde ekologistak azaldu duenez, Pasaiako (Gipuzkoa) portuko bokalearen ezkerraldean zegoen sarea. Buceo Donosti taldea, Eguzki, Guardia Zibilaren Itsas Zerbitzua, AZTI eta Gurutze Gorria ibili dira sarea ur azpitik ateratzeko ahaleginetan. Gaurko lanetan sarearen zati bat ateratzea baino ez dute lortu, 15 kg ingurukoa, eta oraindik sare gehiago geratzen da itsas hondoan. Hala ere, azaldu dute Buceo Donosti taldeak laster beste saiakera bat egingo duela, mamu sarea osorik ateratzeko. Taldea ekologistak azaldu du sarea aspalditik dagoela han, eta galdu egingo zela seguruenik, edo norbaitek bertan utziko zuela besterik gabe: «Denboraren poderioz, urpeko arroketan finkatu da, 25-30 metroko sakoneran. Han, txangurro, misera itsas aingira eta beste hainbat espezierentzako tranpa da oraindik ere».

Azaldu dutenez, mota honetako sareen izen teknikoa ALDFG da (Abandoned, Lost or Otherwise Discarted Fishing Gear), baina mamu sare esaten zaie. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, horrelako 640.000 tona sarek bukatzen dute itsasoan, eta gehienak plastikozkoak dira. «Ozeano Barean dagoen plastikozko uhartearen %46 horrelako sareez osatuta dago», azaldu du Eguzkik. Sare horiek hilgarriak dira itsaspeko faunarentzat eta, oro har, zenbait ekosistemarentzat; horrez gain, nabigaziorako ere traba nabarmenak ekartzen dituzte.


Summary: Eraso matxista baten berri eman du Ordiziako Udalak. Erasoa igande gauean gertatu zela azaldu dute, baina oraingoz ez dute informazio gehiagorik eman.

Udalak komunikatu batean azaldu duenez, uztailaren 25etik 26ra bitarteko gauean izan zen erasoa. Ikertzen eta «informazioa biltzen» diharduela azaldu du, eta babes osoa erakutsi dio erasoa jasandakoari. Era berean, indarkeria matxista gaitzetsi du udalak.


Summary: Bezeroak irabazten dituela eta dirua galtzen duela sartuko da Euskaltel Masmovilen. Kablea ordezkatzeak 5,5 milioi euroren galerak ekarri dizkio urteko lehen erdian Euskalteli. Ostiralean amaituko da Masmovilen eskaintza onartzeko epea.

Euskaltelek zenbaki gazi-gozoekin esango dio agur enpresa independente gisa egin duen 25 urteko ibilbideari. Diru sarreretan (+%1,5) eta bezeroetan gora doan konpainia bat hartuko du haren jabe berriak, Masmovilek, baina aurten behintzat ez dio mozkin handirik emango: urtarriletik ekainera 5,5 milioi euro galdu ditu, bere sarea zuntz optiko moderno batekin (FTTH) ordezkatzen hasi delako. Jada 340.000 etxetara doan kablea aldatu du, eta horretan arituko da ondoko urteetan ere, hasierako teknologia zaharkitua geratu zaiolako. Gastu hori gabe, urteko lehen erdian 13,4 milioi euroren irabazia izango zukeela ziurtatu du Derioko telekomunikazio enpresak.

Aste erabakigarria da honako hau Euskaltelentzat: ostiralean amaituko da epea haren akziodunek Masmovilen erosteko eskaintza onartzeko. Ez dago zalantzarik erosketak aurrera egingo duenik, Espainiako telekomunikazio enpresaren eskaintza onartu baitute Euskalteleko hiru akziodun nagusiek: Zegona funtsak, Kutxabankek eta Alba korporazioak. Hiruen artean akzioen %52,3 dituzte. Masmovilek gutxienez %75 erosi nahi dituela azaldu izan du, eta, horretarako, prezio erakargarria pagatuko du: 11 euro. Hasiera batean 11,7 euro ziren, baina jaitsi egin zuen gero, akziodunek beren buruari emandako saria deskontatuz. Martxoaren amaieran, eskaintza egin zuenean, 9,5 euroan salerosten zen Euskaltelen akzioa. 2015eko uztailean hasi zen kotizatzen, eta, oso gutxitan gainditu duenez 11 euroen muga, akzioa burtsan erosi duten gehienek negozioa egingo dute akzioak Masmovilen esku utzita.

Enpresa 1995ean sortu zen, baina 1996an jaso zuen operatzeko baimena Euskaltelek, EAJk Jose Maria Aznarren PPko lehendakarigaiaren inbestidura ahalbidetzeko egindako itun baten ondoren. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik aritzen zen konpainia txiki bat zen hasieran, batez ere diru publikoarekin finantzatuta, eta Nafarroara eta inguruko eremuetara ere hedatuta dagoen konpainia guztiz pribatu bat bihurtu da. Azken urteetan, Zegona Erresuma Batuko inbertsio funtsak kontrolatu du, eta lortu du bere helburua: konpainia handiagoa eta errentagarriagoa egitea, bere partaidetza mozkinekin saldu ahal izateko.

Virgin Telcoren geroa

2021eko lehen erdia 863.000 bezerorekin amaitu du Euskaltelek, horietatik 80.000 azken urtean lortutakoak. Bezero horietako gehienak Espainia erdialdean eta hegoaldean hedatzeko asmoz sortutako Virgin Telco markaren bidez bereganatu ditu Euskaltelek —122.000 ditu—, eta horrekin konpentsatu ditu bere eremu naturalean izandako galera batzuk.

Virgin Telco markaren arrakasta nabarmendu du Euskaltelek, baina ikusteko dago luzaroan iraungo ote duen. Izan ere, Masmovilek bost urterako konpromiso bat du Euskaltel markari eusteko Hego Euskal Herrian, R markari Galizian eta Telecableri Asturiasen, baina Virgin Telcorekin zer egingo duen ez du argitu Meinrad Spenger buruzagiak.

Jarraitu egingo du, ordea, Euskaltelekin Euskal Herrian lehiatzeko Masmovilek Dominionekin batera sortutako Guuk markak, Juanan Goñi haren kontseilari ordezkariak joan den asteburuan Berria-n ziurtatu zuenez.


Summary: EAJk osoko bilkurara deitu du, egungo testuingurua aztertu eta «estrategia berriak» martxan jartzeko. Andoni Ortuzarrek azaldu du kalitatezko zerbitzu publikoak sustatu eta lanpostu berriak sortu behar direla.

Gaur bildu da EAJren osoko bilkura, gaur egungo testuingurua modu bateratuan aztertu eta «Euskadi berriro ere martxan» jartzeko. Bilkurara sartu baino lehen Andoni Ortuzar EAJko EBBko presidenteak adierazi duenez, EAJ beste hainbat erakunde publikoekin biltzea izan da helburua, «guztien artean estrategia bateratuak» finkatzeko. Izan ere, nabarmendu du koronabirusak eragin handia daukan arren ezin dela soilik horri begira egon, eta beharrezkotzat jo du «estrategia konkretuak martxan jartzea» pandemiari berari eta horrek ekarri dituen ondorioei aurre egiteko. Gaineratu du «Euskadi ezohiko egoera batean» dagoela, besteak beste, pandemiak ekarri dituen zailtasunei aurre egin behar dielako eta legegintzaldiaren erdian ere badagoelako.

Aipatu duen estrategia horren gako batzuk ere eman ditu EBBko presidenteak: «kalitatezko zerbitzu publikoak bermatu behar ditugu eta ekonomia bultzatu kalitatezko lanpostuak sortzeko, eta pandemiaren ondorioz galdu diren postu horiek ere berreskuratzeko». Horri lotuta, langabezia %10 jaisteko helburua dutela ere azaldu du.


Virginia Diaz finalerako sailkatu da

Summary: Virginia Diaz finalerako sailkatu da. Lemazainik gabeko biko probaren finalerdia gainditu du Aina Cid kataluniarrarekin batera. Bihar jokatuko dute finala, 02:30ean.

Ziurtatu du diploma olinpikoa: Virginia Diaz arraunlaria lemazainik gabeko biko probaren finalean sartu da gaur goizaldean. Hirugarren postuan sailkatu da gaurko finalerdian Aina Cid kataluniarrarekin batera, eta bihar jokatuko dute finala, 02:30ean.

Diazen eta Ciden aurretik sailkatu dira gaur Zeelanda Berria eta Errusia, eta atzetik utzi dituzte Errumania, AEBak eta Italia. Egiari zor, beste finalerdian hobeak izan dira denborak, eta, besteak beste, Greziak munduko errekorra hautsi du.

Atzetik aurrerako lasterketa egin dute Diazek eta harekin biko proban aritzen den kideak. Milagarren metroko tarteko helmuga azken postuan igaro dute, baina 1.500garrenerako hirugarren ziren jada. Azkenean, gutxi falta izan zaie Errusia eta Zeelanda Berria harrapatzeko.


Bost urte ur bizietan

Summary: Bost urte ur bizietan. Maialen Chourrautek hainbat aldaketa izan eta egin ditu Rioko Olinpiar Jokoetatik Tokiokoetara. Horiek guztiek lagundu eta baldintzatu dute Tokion egindako lana.

RIO-KO DOMINAREN ZAMA

Rioko Olinpiar Jokoetan irabazitako urreak ifrentzua ere izan zuen Chourrautentzat. Kirolariren batek halako zerbait lortzen duenean, jendeak bere egiten eta sentitzen du. Konpromisoak gehitu zitzaizkion. Familian eta piraguan zentratutako bizimodua nahastu. Jarraikitasuna, diziplina eta ordena aztoratu zizkion. Entrenatzeko zailtasunak sortu.

Domina lortu izanaz damutzeraino: «Asko amesten duzu gauza bat lortzeari buruz, lan asko egiten duzu, eta, lortu eta gero, damutu ere egiten zara». Rioko urrezko dominak zaildu egin zion Olinpiar Joko horiekin etena egin eta hurrengoei begira jartzea.

OSASUN ARAZOAK

Rioko Olinpiar Jokoak izan eta geroko bi urteetan osasun arazo dezente izan zituen. Garaipenaren osteko zurrunbiloa eta zorabioa eta gero, benetako zorabioak izan zituen, fisikoak, urtebetez. Horrek ez zion nahi bezala entrenatzen eta lehiatzen utzi. Chourraut konturatu zen keinu batzuk egiterakoan izaten zituela zorabioak, eta keinu horiek egitea saihesten zuen. Batzuetan egun osoa pasatzen zuen zorabio sentsazioarekin. Zorabioetara ohitu zen.

Tokioko Olinpiar Jokoei begira ari zen lanean, eta ez zion entrenatzeari utzi nahi: Olinpiar Jokoetarako lekua lortu behar zuen hautaketa probetan. «Ezin nuen urtebete galdu, indartu egin behar nuen». Horregatik, entrenatzen jarraitu zuen. Denboraldia bukatu eta gero heldu zioten zorabioen arazoari. Gaitza diagnostikatu zioten: jarrerazko bertigo onbera. Ariketa batzuk egiteko esan, eta hiru astean desagertu ziren hilabete luzeetan ernegatu zuten zorabioak.

Ez ziren osasun arazo bakarrak izan. Zenbait infekzio ere izan zituen. Saihets hezur bat ere puskatu zitzaion, baina ez zen konturatu. Mina bazeukan. Minaren jatorria zein zen jakin zuenerako, saihets hezurra batzen ari zen.

PIRAGUA BERRIA

Ur bizietako eslalomean piraguistak eta piraguak —kaiak izena du— bat egiten dute, bat bihurtzen dira. Horregatik, piraguan egiten den edozein aldaketak eragina du jaisteko eta nabigatzeko moduan. Rioko Olinpiar Jokoen ondoren araudia aldatu egin zuten, eta horrek hainbat buruhauste eragin dizkio Chourrauti.

Alde batetik, handitu egin zuten piraguen gutxieneko pisua, zortzi kilotik bederatzira. «Pertsona handi batek ez du nabarituko, baina ni txikia naiz, eta aldea asko nabaritzen da», zioen Chourrautek.

Piraguaren azpiko gilen neurria ere aldatu zuten. Gila berriek txikiagoak eta lodiagoak izan behar zuten. Horrek piraguen nabigazioa baldintzatzen du, eta Chourrauten piragua ez zihoan ondo. Proba asko egin zituzten. Piragua asko probatu, 25, egokia aurkitu arte.

ETXERA ITZULTZEA

Chourrautek eta familiak hamabost urte egin zituzten La Seu d’Urgellen (Lleida, Herrialde Katalanak). Ur bizietako kanala zuten etxe ondo-ondoan. Goi mailako kirolarientzat prestatutako azpiegiturak.

Iazko udan, ordea, Euskal Herrira bueltatu ziren, familiaren altzora eta, kirol ikuspegitik, estimulu berrien bila. Berez, Tokioko Olinpiar Jokoak bukatutakoan itzultzea zen asmoa, baina pandemiak eta Olinpiar Jokoen atzerapenak bidaia urtebete aurreratu zuten. «Alde guztietatik ondo etorri zaidan erabakia izan da», nabarmendu du.

Euskal Herrian ez dago ur bizien kanalik, eta, ezinbestean, entrenatzeko modua aldatu egin behar izan zuen. Pauen (Okzitania) du ur bizietako kanal gertuena, etxetik bi ordura. Han entrenatu da astean bitan; La Seu d’Urgellen egunero entrena zitekeen kanalean.

Paueko kanala ezagutzen du, baina Chourrautek dio kontrako eztarritik joaten zaiola. «Kostatu egiten zait han arraun egitea. Indarra dauka, eta gauza asko ikasi ditut». Horrek hobetzera behartu du. Era berean, galdu egin ditu La Seu d’Urgelleko kanalean hainbeste aldiz entrenatzearen poderioz zituen ohitura batzuk. Ohitura horiek zaildu egiten zioten gero beste kanal berri batzuetara egokitzea.

Paueko saioak bestelako prestaketarekin osatu ditu. Bidasoa ibaikoekin. Eta itsasokoarekin, Kontxan. Atletico San Sebastian kluba bihurtu da bere beheko kanpalekua. Bere eta bere lagun zaharren etxea. 12 urterekin piraguan ibiltzen hasi zen kluba.

Faltan izan zuen itsasoan arraun egitea. Itsasoaren aldakortasunak eta mugimenduek oreka eta gorputza lantzen lagundu diote. Kanaletan bezala sentitu da olatuen aparretan. Eta gozatu du itsasoak, kanalen aldean, eskaintzen duen zabaltasunaz eta askatasunaz: «Lanari beste zerbait ematen dio, ingurua ezberdina da, eta badu puntu magiko bat».

KONFIANTZA

Chourraut, Tokiora iritsi zenean, zazpigarrena zen munduko sailkapenean; Londresko eta Rioko Olinpiar Jokoen aurretik, aldiz, bigarren. Aurten aurretik zituen, besteak beste, Jessica Fox eta Ricarda Funk. Gainerako piraguistak baino koska bat gorago egon izan dira azken urteetan. Baina Olinpiar Jokoetako lehiaketa, duen dimentsioa izanda ere, lehiaketa bat gehiago da. «Denok hasiko gara hutsetik», zioen Chourrautek lehiaketaren aurretik. «Tropelaren barruan nago». Dominaren bat lortzeko aukerak izango zituen tropelaren barruan.

Haren konfiantzan eta lehiatzeko sendotasunean eragina du egindako prestakuntza psikologikoak. Josean Arruza Basque Teameko aholkulariarekin landu izan du, eta Chourrautek onartu du lan asko egin dutela, «lehiatzeko orduan burua ahalik eta egokiena izateko».

ESKARMENTUA

Chourrauti buruz hitz egitean, domina olinpikoak aipatzen dira: Londresko brontzea (2012), Rioko urrea (2016) eta Tokioko zilarra (2021). Ez da ahaztu behar, ordea, Pekingo Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuela, 2008an. Lau olinpiar ziklo, beraz. Ia bi hamarkada daramatza munduko piraguista onenen artean.

LASAITASUNA

«Aske sentitzen naiz». Chourrautek goi mailako edozein lehiaketak eragiten dituen zalantzak, tentsioa eta urduritasuna izan ditu; baina bestelako aldarte batekin heldu dio hirugarren domina lortzeko erronkari. Horretan zerikusia izan du Rion lortutako urrezko dominak. Rioko garaipena lortu eta geroko garaia zama izan zen harentzat; Tokioko Olinpiar Jokoei begira, ordea, mesede egin dio, zama bat arindu dio.

«Ez daukat ezer galtzeko». Hori izan da Chourrautek lehiaketa baino lehen gehien nabarmendu duen ideietako bat. Ezer ez galtzeko, guztia irabazteko. ‘Lasai’ egoteak ez zuen esan nahi gogotik lehiatuko ez zenik, bere buruari guztia eta zeukan onena ematea exijituko ez zionik. Alderantziz: «Agian, gehiago borrokatzen gogoa ematen dit, ez daukadalako ezer galtzeko».

BIDEAREN GARRANTZIA

Goi mailako kirolean emaitzen arabera neurtzen dira kirolariak, eta emaitza jakin bat, domina olinpiko bat, ametsaz gain, obsesio ere bihur daiteke. Esan ohi da garrantzitsuena ez dela emaitza, ona edo txarra; baizik eta emaitza hori lortu arteko bidea. Zailagoa da, ordea, halako ideia bat goi mailako kirolean txertatzea, emaitzaren gainetik egindako bidea baloratzea.

Pentsamolde aldaketa izan du Chourrautek. «Domina olinpiko bat da, baina garrantzitsuena bidea da», esan zuen domina lortu berritan. «Handia egin dugu, baina handiagoa da egin dugun bidea», gehitu zuen gauean, patxada gehiagorekin. Pertsona gisa izandako garapenaz ari zen. «Oso harro nago bideaz, erori naizen bakoitzean jaiki naizelako, sinistu egin dudala egin nezakeela, nahiz eta zalantza asko izan».

Mugarria izan da Tokio harentzat, aldaketa: «Tokioraino etorri behar izan dut, kontrako eztarritik joan zaizkidan Olinpiar Joko batzuetara, bidea estimatzeko. Amets bat lortu nahi izatea, nahiz eta ez lortu, asko da. Eta orain hasi naiz bere balioa ematen». Tokioko zilarrak Rioko urrea baino aho zapore hobea duela esan zuen Xabier Etxanizek, Chourrauten entrenatzaileak.


Summary: Ion Izagirrek utzi egin du erlojupekoa, arazo fisikoengatik. Ondo hasi du lasterketa, baina 15. kilometroan kalanbreak izan ditu.Roglicek irabazi du urrezko domina, erakustaldia emanda.

Tokioko Jokoak ez dira gozoak izan Ion Izagirrerentzat. BERRIAri herenegun adierazi zionez, larunbatean errepideko proban asko sufritu eta gero, gaur arantza atera nahi zuen erlojupekoan, baina ez da posible izan. Ormaiztegiarrak hasiera ona egin du, baina 15. kilometroan kalanbreak izan ditu.

Izagirrek, Rion, diploma olinpikoa eskuratu zuen lasterketa horretan, eta helburu berarekin ekin dio gaur.

Probari dagokionez, aise irabazi du Primoz Roglic eslobeniarrak. Erakustaldia eman du, eta minutu bat baino gehiago atera dio bigarren sailkatuari, Tom Dumoulin herbeheretarrari. Aurtengo Tourrari faborito nagusi gisa ekin zion Roglicek, baina erorikoek lasterketa uztera behartu zuten. Erori zen, baina altxa da, beste behin ere.

Ezustekoa eman du Dumoulinek ere. Urte bikainak egin ostean, txirrindularitza uztekotan egon da, baina, gau,r pronostikoak hautsi, eta erlojupeko zoragarria egin du. Segundo gutxiren buruan erabaki dira hurrengo postuak, eta brontzezko domina Rohan Dennis australiarrarentzat izan da.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Baionan, indarkeria matxista eta poliziak autoarekin jotzea leporatuta. Poliziek tiro egin diote erasotzaileari, eta zauritu egin dute. Esan dutenez, aurrekariak ditu indarkeria matxistarengatik.

Bart gertatu da, Baionako Jacques Loeb etorbidean. 21:00 aldera, deia jaso du Poliziak, etxebizitza batetik garrasiak zetozela eta.

Poliziaren arabera, 33 urteko gizonezkoa ezagutzen zuten, lehen ere zigortu izan dutelako indarkeria matxistarengatik. Esan dutenez, gizonak ez die men egin polizien aginduei, eta ihes egiten saiatu da bere autoan. Kontrako bidean ihes egin du, eta poliziak jo ditu autoarekin. Horietako bat ibilgailuaren gainetik bota du, Poliziaren arabera. Orduan, poliziek tiro egin diote gizonezkoaren autoari, hamar bat aldiz. Ustezko erasotzailea zauritu dute.

Agenteak ubeldurak ditu. Biak Baionako Euskal Kostaldeko Erietxera eraman dituzte. Ez dute adierazi ea ustezko erasotzailearen zauriak larriak ote diren. Emakumeari deklarazioa hartu diote Baionako Polizia Etxean.


Summary: Simone Bilesek bakarkako finalean ere ez du parte hartuko. Gimnastak azaldu du bere osasun psikologikoan jarri nahi duela arreta: «Atletok gure ongizatea babestu behar dugu, eta ez egin soilik munduak guk egitea nahi duena».

Simone Bilesek ez du defendatuko bere titulua bakarkako lehiaketa orokorrean. AEBetako selekzioaren izarrak utzi egin zuen emakumezkoen gimnastika artistikoko taldekako finala atzo, lehen ariketa, hau da, jauzikoa egin eta gero. Hasieran, orkatilako arazoa zela esan zuten, baina egia berehala hasi zen hedatzen: Bilesek antsietatea zuelako utzi zuen lehiaketa.

Lehenbizi, banakako lehiaketan parte hartuko zuela esan zuten, baina gaur jakinarazi dute ezetz. Erabaki hori hartu dute osasun azterketa bat egin ostean, non gimnastak dituen arazoak baieztatu diren. AEBetako gimnastika taldeak, komunikatu baten bidez, adierazi du Bilesen erabakia babesten duela, eta «bere ongizateari lehentasuna emateko erabaki ausarta» txalotzen duela: «Beste behin, Bilesen adoreak gogorarazi digu zergatik den eredu guretzat».

Bilesek prentsaurreko batean azaldu zituen bere erabakiaren arrazoiak: «Egin nuen proba egin eta gero, ez nuen jarraitu nahi. Nire osasun psikologikoan jarri behar dut arreta: atletok gure ongizatea babestu behar dugu, eta ez egin soilik munduak guk egitea nahi duena», esan zuen. Sare sozialetan biralak egin dira hitz horiek.

Biles sailkatuta dago igandetik asteartera jokatu diren beste lau finaletarako, baina ez dute jakinarazi haietan parte hartzeari buruzko erabakirik.

Izarren presioa

Gimnastika artistikoaren azken urteotako izar nagusia da Biles, 24 urtekoa. 2013az geroztik egindako Munduko Txapelketetan urrezko hemeretzi domina irabazi ditu. Azkeneko Olinpiar Jokoetan, Rion, urrezko lau domina eta brontzezko bat kolkoratu zituen estatubatuarrak.

Larry Nassar AEBetako gimnastika selekzioaren medikuaren sexu abusuen biktima izan zen Biles, eta, 2018an, nabarmendu zuen horrek antsietatea eragiten ziola eta sendagaiak hartzen zituela horri aurre egiteko.


Summary: Jaurlaritzak bi hilabetez luzatu du zuzeneko laguntzak eskatzeko epea. COVID-19ak zuzenean kalte egindako 35.000 enpresak eta autonomok zuten eskubidea laguntza hori eskatzeko, baina 3.946 eskaera baizik ez ditu jaso Jaurlaritzak.

Oso erantzun motela izan du COVID-19ak kalte egindako enpresei eta autonomoei laguntza publikoak emateko deialdiak. Uztailaren 5ean zabaldu zen dirua eskatzeko epea, baina 3.946 eskaera baizik ez ditu jaso Eusko Jaurlaritzak. Espero zutenaren oso azpitik dago kopuru hori, Ekonomia Sailak kalkulatu baitzuen gutxienez 35.000 enpresak eta autonomok betetzen zituztela laguntza jasotzeko irizpideak.

COVID-19ak eragindako geldialdiaren ondorioz ordaindu gabe geratutako fakturak pagatzeko erabili behar da dirua. Enpresek eta autonomoek hornitzaileekin dituzten zorrak pagatu beharko dira lehenik, eta bankuarekikoak ondoren.

Gauzak horrela, Gasteizko gobernuak erabaki du laguntzak eskatzeko epea zabaltzea. Uztailaren 30ean bukatzekoa zen, baina orain beste bi hilabete izango dituzte kaltetuek, irailaren 30era arte.

Hala ere, Jaurlaritzak ohartarazi du dirua lehenago amaitzen bada, eskaerak tramitatzeari utziko diola.

«Baldintza zailak»

Espainiako Gobernuak 218 milioi euro eman zizkion Jaurlaritzari enpresen eta autonomoen artean banatzeko. Kopuru horri beste 50 milioi euro gehitu zizkion Iñigo Urkulluren gobernuak. 173 jarduera ekonomikotan aritzen direnek eskuratu ditzakete.

Espainiako Gobernuak berak finkatu ditu laguntzak jasotzeko irizpideak. «Ez dira baldintza errazak», onartu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak, eta, horregatik, alda ditzala eskatuko dio Madrili. Diru laguntzak gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte, eta, asko jota, galdutakoaren %40 estali ahal izango dute hamar langiletik beherakoek, eta %20 estali ahalko dute hortik gorakoek.


Summary: Roch Wamytan independentista aukeratu dute berriz Kaledonia Berriko Kongresuko presidente. Lehen aldiz, independentistek zuzenduko dituzte gobernua eta Kongresua.

Lehen bozketa nahikoa izan du Roch Wamytan hautagai independentistak Kongresuko presidentetzarako beharrezko babesa lortzeko. Hala, laugarrenez hartuko du kargua buruzagi independentistak. Emaitza garaipen handia izan da Frantziako banatzearen aldekoentzat; izan ere, lehen aldiz, euren esku izango baitituzte gobernuko eta parlamentuko buruzagitzak. Aldiz, kolpe gogorra jaso dute loialistek, independentziari buruzko hirugarren erreferendumerako lau hilabete falta direla.

«Pozik nago», esan du Wamytanek, bozketa amaitu eta minutu gutxira. Haren alde bozkatu dute 26 ordezkari independentistek eta EO Ozeaniako Esnaldia alderdiko hiruk. Aldiz, loialisten artean banaketa izan da nagusi. Frantziaren menpe jarraitzearen aldekoek bi hautagai aurkeztu zituzten, baina bakar batek ere ez zuen beharrezko babesik lortu.

UNI Independentziarako Batasun Nazionala ere gustura agertu zen lortutako emaitzarekin. Alderdiko buru Jean-Pierre Djaiweren esanetan, abenduan egitekoa duten erreferendumak ekarriko duenaren «aurrerapen bat» da gertatutakoa.