Summary: Kuban «aldaketa politikoa» eskatzeko mobilizazioak deitu dituzte, Habanak protestak debekatu arren. Plataforma deitzaileak uztailaren 11ko protestei eman nahi die segida, «demokrazia» eta «askatasuna» aldarrikatzeko. Habanaren iritziz, Washingtondik antolatutako «ezegonkortze kanpaina» baten parte dira mobilizazioak.

Kuban izan ziren azken ezohiko protestetatik lau hilabetera, «diktadura» amaitzearen aldeko mobilizazioak deitu ditu astelehenerako Archipielago plataformak uharteko hiririk handienetan eta atzerrian. Manifestazio «zibikoak eta baketsuak» iragarri dituzte, uharteko gizartearen «pluraltasunaren» alde, eta herritarrei eskatu diete zuriz jantzita irten daitezela kalera, izara zuriak zabaldu ditzatela etxeen kanpoaldean edo lapikoak jotzen eta telebista itzalita egin dezatela bat protestarekin. Gobernuak, baina, uztailean egin bezala, debekatu egin ditu mobilizazioak, Kuba «ezegonkortzea» helburu dutela eta konstituzioaren kontrakoak direla argudiatuta. Habanak salatu du AEBen esku hartze kanpaina bati erantzuten diotela.

Washingtonen aginduetara jarduten duenik ukatu du Archipielago taldeak, eta gobernuari leporatu dio esku hartzearen argudioa erabiltzea herritarren eskubideak murrizteko. Protestetarako deialdian azaldu du «miserian» bizi direnen egoera, «oinarrizko produktuak eskuratzeko dibisak» ez dituztenena, inflazioaren ondorioak pairatzen ari direnena salatu nahi dutela. Deitzaileek gaineratu dute Kubak ezin duela «burokraten etxalde bat izaten jarraitu», eta ezin duela «gutxiengo baten gutizien menpe egon».

Kuban 15:00ak direnerako daude deituta mobilizazioak —21:00ak Euskal Herian—. Aldiz, goizeko lehen ordutik gobernuaren aldeko hainbat taldek elkarretaratzeak egin dituzte Archipielagoko kide ezagunenen etxeen aurrealdean, «iraultza babesteko». Mobilizazioen sustatzaileek adierazi dutenez, segurtasun indarren presentzia handia da kaleetan. Plataformako hainbat kidek beren etxe aurreko elkarretaratzeak eta segurtasun indarren «jazarpena» salatu dituzte. Horien artean, Yunior Garcia Aguilera eta Saili de Amarillo buruzagiek. Beste hainbatek Poliziaren mehatxuak eta internet mozketak jasa dituztela adierazi dute.

Uztailaren 11an izan ziren ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari.

Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere Kubako Gobernuak. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi zuen joan den astean.

Kubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du. «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko», salatu du.

Uztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdean inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txartatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen.

Ekonomiari arnasa

Kubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta, gaur gaurkoz, biztanleriaren %80 txertatuta dago horietakoren bat hartuta. Hilaren amaierarako, biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli dira gaur, eta gaurkoa izan da gobernuak berriz ere atzerriko turismoari ateak ireki dizkion lehen eguna. Azken neurri horrek arnasa emango dio pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua duten Kubako ekonomiari.

Herritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta neurri horiek indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela iragarri zuen, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera.

Washingtonek uhartera milioi bat txerto bidaltzeko egin duen eskaintza «oportunista» dela gaineratu du, «ia biztanleria guztia txertatuta dagoenean» egin duelako, eta Etxe Zuria ez delako gai izan pandemia hasi zenetik laguntza humanitarioa eskaintzeko. «Kubak herritarrek dituzten zailtasun ekonomikoak gainditzeko ahaleginean jarraituko du, gure lanarekin eta gure baliabide propioetan pentsatzen».


Summary: Andoni Aldekoak esan du EITBk bikoizketa indartuko duela. Primeran streaming plataforma berrian euskara «oso garrantzitsua» izango dela azaldu du EITBko zuzendari nagusiak, Eusko Legebiltzarrean.

«Kontsumo berrien eta euskarri digitalen aurrean, euskal ikus-entzunezko edukiak eta euskarazko edukiak bermatzea» da EITBk datozen urteei begira dituen erronka nagusietako bat. «Gure hedabideek erreferente izan behar dute euskal gizartearentzat informazioan eta zerbitzu publikoan, eta, aldi berean, gazteekin konektatu, munduari euskal leihoa ireki eta jasangarritasuna bermatu», azaldu du gaur Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak, Eusko Legebiltzarrean. Aldekoak EITB 2030 Estrategia dokumentua aurkeztu du azkeneko asteetan zenbait eremutan: Europako Parlamentuan, EITBko administrazio kontseiluan, Seriesland jaialdian eta sektoreko profesionalen aurrean. Legebiltzarrean aurkeztu zuen atzo datozen urteetarako estrategia.

EH Bilduko Jasone Agirreren galderei erantzutean, Aldekoak adierazi du bikoizketa indartu egingo duela EITBk —Jaurlaritzaren aurrekontuen arabera, bikoizketarako eta azpidatzietarako diru saila halako bi izango da 2022an, baina ez dute zehaztu zer hizkuntzatara bikoiztu eta azpidatziko den—.

Primeran streaming plataforma berrian euskara «oso garrantzitsua» izango dela azaldu du EITBko zuzendari nagusiak. «Filmak, fikzioak eta bestelako produkzioak euskaratzen saiatuko gara. Euskarazko biblioteka bat behar dugu». Edonola ere, onartu zuen plataforma horretan egongo direla gaztelaniazko edukiak. «Helburua da Primeran plataforma orokor bat izatea. Euskara erdigunean egongo da, eta edukiak izango dira gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan». Primeran plataformaren hizkuntza hautuaren inguruan, EAJko Joseba Diez Antxustegik zera esan du: «Modu inteligentean jokatu behar da. Dena euskaraz egiten badugu, egongo da jendea ez dena etorriko edo ihes egingo duena. Plataformak euskara izan behar du ardatz, baina gaztelaniazko edukiak badaude, jende gehiago etorriko da».

Primeran plataformaz gain, EITBk martxan jarri nahi ditu beste proiektu hauek: ETB Miramon Faktoria berria abiatzea; euskarazko eskubideak eta ekoizpena babestea; macrocasting bat egitea; gardentasun atari berria sortzea; eta Nafarroako egoitza berritzea.

PSE-EEko legebiltzarkide Miren Gallastegik gogoratu du kontratu programa berria sinatu behar duela EITBk, eta hori «funtsezkoa» izango dela. PP-Ciudadanoseko Luis Gordillok esan du EITBk «kalitatezko zerbitzu independente» bat eskaini behar duela, eta ez ETB2 erabili «audientzia lortzeko». Voxeko Amaia Martinezek, berriz, salatu du EITBko zenbait kazetari «delituaren mugan» ibiltzen direla bere alderdiaren aurka «isekan» aritzen direnean.

EH Bilduk Miramongo egoitzaren egoera kritikatu du, eta Agirrek gogorarazi du egoitzak zituen 150 lanpostuetatik 35 galdu egin direla azkeneko urteetan. «Ez dira bete hutsune horiek, eta lan hitzarmena ez da bete». Aldekoak zera erantzun du: «Hurrengo urtean Miramon Faktoria proiektuarekin hasiko gara. Kontratazioekin hasiko gara; proiektu mardula da, eta ondo egin behar dugu». Ikus-entzunezkoen ekoizpen gune handi bat sortu nahi luke EITBk Donostian. Datu bat: 2015eko abendutik hona, ETBk ez du telesail bakar bat ere grabatu Miramonen. Eskamak kentzen izan zen azkenekoa.

Berdintasuna pantailaren bi aldeetan Eusko Legebiltzarrak erdibideko zuzenketa bat onartu du —hasierako proposamena EH Bildurena zen, eta EAJrekin eta PSE-EErekin adostu du gero— EITBko zuzendaritzari eskatzeko emakumeen eta gizonen arteko presentzia orekatua saio eta esparru guztietan. BBCko ordezkari batek Eusko Legebiltzarrean 50:50 metodologiaren berri eman zuen, «On the screen and behind the screen» (pantailan eta pantailaren atzean) irizpideari jarraiki. Eta erdibideko zuzenketan, legebiltzarrak EITBko zuzendaritzari eskatu dio jartzeko harremanetan BBCrekin edo Europako beste hedabide publiko batzuekin, «berdintasuna bermatzeko erabiltzen dituzten metodologiak aztertzeko» eta 50:50 metodologia nola erabili ezagutzeko. Ez dute epe mugarik finkatu. Talde batzuek azaldu dutenez, EITBko langileen %58 dira emakumezkoak. Pantailan ikusten denaren oreka dute, beraz, landu beharrekoa.


Summary: Hego Euskal Herriko 60 eta 69 urte bitarteko herritarrei hirugarren dosia emateko aukera ireki dute. Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak esan du «logikoa» dela adin tarte hori izatea dosi gehigarria jasoko duen hurrengoa.

Espainiako Gobernuko Osasun Publikoko Batzordeak —Madrilgo eta erkidegoetako gobernuak daude ordezkatuta hor— joan den urriaren hasieran erabaki zuen 70 urtetik gorako herritarrei hirugarren dosia ematen hasiko zirela. 65 urtetik gorakoei, berriz, bigarren dosia jarri zietenetik sei hilabete betetzen direnean jartzeko asmoa agertu zuen. Bada, gaur, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak 60 eta 69 urte bitarteko pertsonei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia emateko gomendioa eman dio Osasun Ministerioari. Batzorde horretako iturriek Efe agentziari jakinarazi diotenez, 60 urtetik gorako pertsonen sistema immunitarioa indartzea komeni da, adinarekin azkarrago zahartzen delako. Batzordeak uste du «logikoa» dela 60-69 adin tartea izatea hirugarren dosia hartzen hurrengoa. Gripearen txertoarekin batera emateko ere gomendatu du batzordeak. Hirugarren dosia noiz emango duten ez dute oraindik erabaki. Espainiako Gobernuko Osasun Publikoko Batzordeak berretsi beharko du erabakia; hala eginez gero, Hego Euskal Herriko 60 eta 69 urte bitarteko herritarrek aukera izango lukete hirugarren dosi hori hartzeko.

Gainera, Nafarroan gaur hasi dira Johnson & Johnson botika etxearen Janssen txertoa hartu duten herritarrei bigarren dosi bat jartzen. Dosi bakarrekoa da Janssenena, eta hura hartu dutenek aukera dute Pfizerren edo Modernaren txertoaren dosi bat hartzeko. Nafarroan, 21.000 herritar inguruk hartu dute Janssenen txertoa.

Hipra txertorako boluntario bila

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Osakidetzak parte hartuko du COVID-19aren aurkako Hipra txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna frogatzeko ikerketa batean. Biocruces Bizkaia Osasun Ikerketako Institutuak egingo du azterlana, Espainiako beste bederatzi zentroekin batera, eta horretarako aurretik Pfizerren txertoa hartu duten 18 urtetik gorako 110 boluntario behar ditu. IIB fasean dago Hipra txertoaren saio klinikoa. Ikerketaren helburua hau da: jakitea ea Hipra txertoaren errefortzu dosi batek Pfizerren txertoa hartu dutenen koronabirusaren aurkako erantzun immunologikoa luzatzen duen.


Summary: Lau urteko kartzela zigorra ezarri diote 24 urteko gizonezko bati, adingabe bati sexu erasoa egiteagatik. 15 urteko neska bati eraso egitea leporatuta epaitu dute gizonezkoa; erasoa 2019ko urtarrilean gertatu zen, Donostiako Egia auzoko parke batean. Behin espetxetik aterata, zaintzapeko askatasunean izanen da beste bi urtez.

Epaileen ebazpena jaso du 2019ko urtarrilaren 7an Donostiako Egia auzoan emakume adingabe bati sexu erasoa egiteagatik auzipetutako gizonezkoak: lau urteko kartzela zigorra ezarri diote, eta, horrez gainera, beste bi urtez zaintzapeko askatasunean izanen da. Kondenatuak 24 urte ditu, eta, epaian emandako datuen arabera, 15 urteko emakumezko bati egin zion eraso.

Sententzian jasoa denez, gizonezkoak iluntzean egin zion eraso adingabeari. Biek ala biek Donostiako noranzkoan zen trena hartu zuten Hernaniko geltokian; orduan ezagutu zuten elkar. Ondotik, Ategorrietako geltokian jaitsi ziren erasotzailea eta gaztea. Helmugara iritsitakoan, Matigotxotegi geltokitik hurbil den parkera joan zen neska, eta haren atzetik joan zen gizonezkoa. Ukituak egin zizkion biktimari. Neska gizonezkoa gainetik kentzen ahalegindu zen, baina erasotzaileak indarrez egin zuen haren kontra. Sententzian bildu dutenez, gizonak «itolarri sentsazioa eragiteraino» heldu zuen lepotik adingabea, besteak beste. Gero, ihes egitea lortu zuen biktimak. Epaileek ebatzi dute biktimaren bertsioa «sinesgarritasun osokoa» dela.

Dena dela, argitu dute zigorra ez dela irmoa oraindik ere, litekeena baita erasotzaileak helegitea aurkeztea EAEko Auzitegi Nagusiaren aitzinean.


Summary: EH Bilduk eskatu du Espainiako Memoria Demokratikoaren Legean erregearen titulua kentzeko. EH Bilduk, ERCk, Juntsek, CUPek, PDeCATek eta BNGk hainbat zuzenketa bateratu aurkeztu dizkiote Espainiako Demokratikoaren Legearen proiektuari.

EH Bilduk, ERCk, Juntsek, CUPek, PDeCATek eta BNGk zuzenketa bateratuak aurkeztu dizkiote Espainiako Demokratikoaren Legearen proiektuari. Hainbat eskaera zehatz egin dituzte alderdiek: besteak beste, errege titulua kentzea, baita «kargu horretatik eratorritako pribilegio pertsonal eta familiar guztiak ere». Esan dutenez, Francoren diktaduran du oinarria, eta herritarrek ez dute «modu eraginkorrean» estatu ereduaren inguruan bozkatzeko aukerarik izan.

Horretaz gain, beste zuzenketa batzuk ere egin dituzte. 1977ko Amnistia Legearen hainbat xedapen bertan behera uzteko eskatu dute, «frankismoaren krimenen eta gizateriaren aurkako krimenen zigorgabetasuna betikotzea ekiditeko». Hizkuntzari ere erreferentzia egin diote, esanez frankismo garaian gaztelera ez zen beste hizkuntza guztien irakaskuntza debekatu zutela, baita hizkuntza horietan argitalpenak egitea eta edozein egoeratan erabiltzea ere. Orain, nahi dute «arrazoi politikoengatik» kulturari egindako kaltea onartzea eta konpontzea. Gainera, hainbat erakunderi egindako espoliazioa onartzeko eta konpontzeko mekanismoak ere eskatu dituzte. Azkenik, Donostiako La Cumbre jauregia Donostiako Udalari itzultzea ere nahi dute.


Summary: Behobia-Donostiaren antolatzaileak «oso pozik» daude. Iñigo Etxeberria lasterketaren koordinatzaileak azaldu duenez, korrikalari gutxiago egoteak lana erraztu die.

Koronabirusaren pandemiaren ondorioz urtebeteko etenaldia izan eta gero, atzo jokatu zen berriro Behobia-Donostia herri lasterketa jendetsua. Milaka korrikalarik hartu zuten parte; zehatzago izanda, 20.412k. Eneko Agirrezabal segurarra (1.01.41) eta Nuria Lugueros espainiarra izan ziren azkarrenak (1.12.43). Irabazleak, berriz, helmugara iritsi ziren guztiak izan ziren.

Burrunbaren ostean dator barealdia. «Lasai» daude antolatzaileak, «lasaitua»hartu baitute dena «ondo» irten dela ikusita. «Oso pozik gaude. Oso ondo atera zen dena», esan du Iñigo Etxeberria lasterketaren koordinatzaileak. Azaldu duenez, aspaldiko parte-hartzaile kopururik apalena izateak mesede egin die. «Errazagoa da dena kontrolpean izatea, eta azkarrago joka daiteke edozer gertatuz gero». Adibidez, korrikalariak artatzeko orduan. Atzo, bi atletak bihotzekoa izan zuten, baina DYAk berehala artatu zituen, eta ospitalera eraman zituen.

Hala, Etxeberriak aitortu du etorkizunera begira kontuan hartuko dituztela parte hartzaile gutxiago egoteak ematen dituen erraztasunak. Bestelakoan, eskertu egin du korrikalari guztiek izandako jarrera. «Bikain jokatu zuten, eta horri esker ondo joan zen dena».


Summary: Euskarak enpresetan duen egoera autodiagnostikatzeko tresna bat jarri dute martxan. LH Duala euskaraz egitasmoarena da proiektua. Lau aldagai hartzen ditu kontuan lantoki batean euskarak duen egoera aztertzeko: harrera, hizkuntza paisaia, lankideak eta instruktoreak.

Lantokietan euskarak duen egoera autodiagnostikatzeko tresna bat: horixe aurkeztu dute Laneki Elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak, LH duala Euskaraz egitasmoaren barruan. Azkarra eta sinplea da tresna: 30 galdera laburrek osatzen dute, eta «edozein enpresak bost minututan bete dezake», sustatzaileen arabera.

Hala, lantokiaren egungo balorazio bat eskuratuko dute, eta euskarak enpresan duen egoeraren hurbilpen bat ere lortuko dute. Horretarako, tresnak lau aldagai hartzen ditu kontuan: harrera, hizkuntza paisaia, lankideak eta instruktoreak. Hobetzeko gomendioak ere eskaintzen ditu autodiagnostiko tresnak.


Summary: Hiru aldundiek modu harmonizatuan berrituko dute gainbalioen zerga. Lantalde bat eratuko dute Auzitegi Konstituzionalaren ebazpena nola bete aztertzeko. Eudelek txalotu egin du «bizkor» erantzun izana

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek modu harmonizatuan berrituko dute gainbalioaren zerga kalkulatu eta hura kobratzeko modua. Eudel udalen elkarteak pauso hori bizkor emateko eskatu zien joan den astean, eta astebete nahikoa izan dute Zerga Koordinaziorako Organoaren (ZKO) bilerara deitzeko. Auzitegi Konstituzionalak zerga kudeatzeko Espainiako Gobernuaren sistema indargabetu zuen, eta, Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren modua haren antzekoa denez, aldatu egingo dute. Horrekin batera, hiru aldundiek eta Jaurlaritzak erakunde arteko lantalde tekniko bat eratuko dute prozesuari jarraipena eman eta «udalen finantza nahikotasuna» bermatzeko.

Udalak presaka ziren, eta aldundiek bizkor erantzun dute. Azken bi asteetan egon diren etxebizitzen eta lur sailen salerosketa nola kudeatu ezin jakinda zebiltzan, eta erakundeetako goiko solairuko atea jo zuten argibide bila. Egoera ikusita, aldundiek Zerga Koordinaziorako Organoaren presazko bilerara deitu zuten atzorako, «segurtasun juridikoaren» izenean. Bakoitzak bere xedapenak bidali zituen, eta arauak bateratzeko konpromisoa bere egin zuten. Nafarroaren kasua antzekoa da, hark ere baduelako eskuduntza hori, eta aurki moldatzea espero da.

Gainbalioaren zergak, izan ere, udaletan du eragina. Etxejabeek udal lurraren erabilerari ateratzen dioten etekina zergapetzen du, eta azken asteetan eskuak lotuta zeuzkaten. Arau berriekin, udalek diru gutxiago bilduko dute, baina Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak eskertu zuen aurrerantzean izango duten jokalekua argitu izana: «Pozik gaude aldundiek bizkor argitu dutelako zalantza. Udalek gainbalioaren zerga aplikatzen jarraitu ahal izango dute, segurtasun juridiko osoz, ahalik eta galera txikienarekin, eta zergapekoentzat bidezkoen den moduan».

Espainiak dagoeneko erreformatu du zerga kalkulatzeko modua, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzko arauei orain dagokie. Dena den, foru ogasunek dagoeneko egina zuten moldaketa handi bat, 2017an erabaki baitzuten zergarik ez kobratzea etxebizitza saltzean irabazirik ez zegoenean; alegia, erosi zenean baino prezio txikiagoan saldu bazuten.

Errealitatetik hurbilago

Orain, ZKOren ustez, «higiezinen merkatuaren errealitatera hurbilduko da» hiru lurraldeetako gainbalioaren araudia. Onartuko dute udalek lurzoruaren katastro balioak beherantz zuzentzeko aukera izatea, eguneratze mailaren arabera. Halaber, gehieneko koefiziente batzuk ezartzen dira, lursaila erosi zenetik igarotako urte kopuruaren arabera. Koefiziente horiek urtero berrikusiko dituzte.

Aldaketa garrantzitsua da, eta hura bideratzeko ZKOk lantalde tekniko bat eratuko du gainbalioaren zergaren berritze prozesua kudeatzeko. Hiru lurralde mailek izango dute ordezkaritza: Jaurlaritzak, aldundiek eta udalek. Zergaren erreforma harmonizaturako proposamen bat prestatzea izango dute helburu, ahalmen ekonomikoaren printzipioa beteko duena. Udal asko urduri daude araudi berriak aurrekontuetan eragina izango duelako.


Erreformaren gakoak

Summary: Erreformaren gakoak.

Belaunaldien arteko elkartasun tresnaren puntu nagusiak hauek dira: 1) Kotizazioak. Gaur egun, langilearen soldata gordinaren %28,3 doa Gizarte Segurantzaren kotizazioak ordaintzera. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera eta hamar urtez, 0,6 puntu igoko da: %24,1 jarriko du enpresak, eta %4,8 langileak. 2) Helburua. Dirua Pentsioen erreserba funtsean sartuko dute. Orain, praktikoki hutsik dago (2.000 milioi utzi ditu gobernuak), baina bete egin nahi dute baby boom-aren garaiko belaunaldi handien pentsioak ordaindu ahal izateko.

3) Erabilera. 2033an has daitezke dirua erabiltzen, betiere prebisioek badiote 2050erako zuloa sortuko dela. Ez badago diruaren beharrik, kotizazioak jaisteko edo pentsioak handitzeko erabiliko dute. Nahikoa ez balitz, ordea, kotizazioak handitzeko aukera edo gastua txikitzeko «modu orekatu bat» negoziatuko dute gizarte eragileekin.


Summary: Kargurik gabe aske utzi dituzte Liverpoolgo eztandaren harira atxiloturiko laurak. Ustezko erasotzailea identifikatu du Poliziak: Ekialde Hurbileko jatorrikoa, 32 urtekoa, 2017an kristau bihurtutakoa. Etxean eginiko lehergailu bat garraiatzen ari zen, eta horrek eztanda egiterakoan hil zen.

Igandean Liverpoolen (Ingalaterra) gertaturiko leherketaren harira atxilotu zituzten lau pertsonak kargurik gabe aske utzi dituzte. Terrorismoaren aurkako legea ezarrita hartu zituzten preso. Poliziak identifikatu egin du erasoan hil zen gizonezkoa: Emad al Swealmeen. Adierazi dutenez, Ekialde Hurbileko asilo eskatzailea zen, 32 urtekoa, eta kristau bihurtu zen 2017an. Asiloa ukatu zioten 2014ean. Etxean eginiko lehergailu bat garraiatzen ari zen, eta horrek eztanda egiterakoan hil zen.

Igandean, Euskal Herrian 12:00ak zirenean, auto batek eztanda egin zuen Liverpoolgo (Ingalaterra) Women's Hospital erietxearen aurrean, ospitale guneko aparkalekuan, hain zuzen. Hara ailegatu eta berehala lehertu zen ibilgailua. Autoa taxi bat zen, eta, eztandaren ondorioz, barrenean zen bidaiaria hil egin zen. Halaber, taxiaren gidariak lortu zuen ibilgailutik ateratzea, suak erabat hartu aurretik; zauritu egin zen, baina sendagiria eman zioten atzo bertan.

Erresuma Batuko Poliziak «eraso terroristatzat» jo zuen leherketa atzo. Hain zuzen, terrorismoaren aurkako legea ezarrita, lau pertsona atxilotu zituzten, Kensington auzoan, 21 eta 29 urte bitarteko gizonezkoak. Atzo beste atxiloketa baten berri eman zuen Poliziak: 20 urteko gazte bat. Gaur, libre utzi dituzte, inolako akusaziorik gabe, eman dituzten azalpenekin aserik.

Poliziak ez du argitu bidaiariak zergatik joan nahi zuen emakumeen erietxera, baina zehaztu dute zeraman lehergailua etxean egina zela. Halaber, igandeko datak gertakariarekin izan dezakeen lotura nabarmendu zuten. Oroitzapen Igandea ospatu zuten Erresuma Batuan. Azaroaren bigarren igandean egiten da, Mendebaldeko frontean Lehen Mundu Gerraren amaiera ekarri zuen 1918ko azaroaren 11ko armistizioa gogoratzeko. Leherketa ospakizunaren harira egiten den bi minutuko isilunea hasi baino pixka bat lehenago gertatu zen, eta omenaldietako batzuk ospitale horretatik hurbil zeuden antolatuta. «Ikerketa lerro bat dago hor», zehaztu du poliziak.

Polizia Al Swealmeenek errentan harturiko etxe bat ikertzen ari da, Rutland etorbidean. Han hartu zuen taxia erietxera joateko. Adierazi dutenez, lehergailua nola egin zuen erakutsiko luketen zantzuak aurkitu dituzte.


Summary: Bertan behera geratu dira Kuban antolatutako protestak. «Atzerriak antolatutako operazioak huts egin» duela aldarrikatu du Habanak. AEBek, berriz, herritarrei «jazartzea eta haiek isilaraztea» egotzi diote.

Ez da protestarik izan gauean Kuban. Euskal Herrian goizaldea zenean zituzten egitekoak, Archipielago plataformak antolatuta, baina bertan behera geratu dira. Kubako Atzerri ministro Bruno Rodriguezek txalotu egin du «atzerriak antolatutako operazioak huts» egin izana: «Washingtongo nire kideak festarako jantzi dira, eta esku hutsik geratu dira».

«Diktadura» amaitzearen aldeko mobilizazioetara zuen atzo deitua Archipielago plataformak, uharteko hiririk handienetan eta atzerrian. Manifestazio «zibikoak eta baketsuak» iragarri zituzten, uharteko gizartearen «pluraltasunaren» alde, eta herritarrei eskatu zieten zuriz jantzita irten zitezela kalera, izara zuriak zabal zitzatela etxeen kanpoaldean edo lapikoak jotzen eta telebista itzalita egin zezatela bat protestarekin. Gobernuak aurrez ohartarazia zuen ez zutela baimenik protestak egiteko, baina hasieran oposizioak entzungor egin zion debekuari. Azken orduan, baina, atzera egin behar izan zuten, eta salatu zuten «kaleak poliziaz bete» zituela gobernuak, hainbat lagun atxilotu, eta beste asko etxean itxita eduki.

Habanak, baina, AEBetako Gobernuari egotzi dio protestak sustatu izana. Hala adierazi du goizaldean Rodriguezek berak: «Joan den asteazkenean bertan esan nuen AEBetako Gobernuaren adierazpen ugari entzun nituela atzo gure Kuban gertatuko zenaz hitz egiten, baina ez da halakorik izan gure kaleetan».

Oso bestelako erantzuna eman du Washingtonek. Segurtasun Nazionalerako aholkulari Jake Sullivanek leporatu dio Habanari «jendea izutzeko teknikak» erabili izana «herritarrak isilarazteko». Haren esanetan, protestak hasi baino lehen Kubako Gobernuak hainbat lagun atxilotu zituen, eta «jazarri» egin zitzaien, protestak geldiarazi asmoz. «Kubako erregimenak entzun egin behar du herriak zer dioen, haien ezintasunei arreta jarri eta elkarlanerako bideak aurkitu kubatarren nahiak eta beharrak hobeto asetzeko».

Uztailaren 11an izan ziren ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—.


Summary: Gaueko aisialdian eta jatetxeetan COVID ziurtagiria eskatzeko baimena galdegingo dio Jaurlaritzak justiziari. 150 kasu baino gehiagoko tasa duten udalerrientzako neurri osagarriak aurkeztu ditu Lakuak. Egoera horretan dauden herrietan bertan behera geratu edo atzeratu egingo dira ekitaldiak, udalek ikusten badute ez dagoela prebentzio neurriak bermatzerik.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur eguerdian iragarri duenez, gaueko aisialdirako lekuetan eta jatetxeetan COVID ziurtagiria eskatzeko baimena galdegingo dio EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari. Betiere, neurri horrek 100.000 biztanleko 150 kasu baino gehiagoko tasa duten udalerriei eragingo lieke, gaur azaldu dituen beste batzuekin batera. «Ez goaz ondo, eta neurriak indartu behar ditugu, atzera ez egiteko», esan du pandemiari aurre egiteko neurri murriztaile berriak aurkezteko agerraldian.

Ikusi gehiago: udalerrien intzidentziaren mapa

Bihartik aurrera sartuko dira indarrean neurriok:

-150etik gorako intzidentzia duen herrietan, bertan behera utzi edo atzeratu egingo dira ekitaldiak eta jaiak, udalek adierazten badute ezingo dituztela prebentzio neurriak bermatu, bereziki jana eta edana tartean daudenetan, horretarako maskara kendu behar delako.

-Neurriak indartu beharko dira bestelakoetan, barruan zein kanpoan: leku gehiago jarri, bideak ireki jendearen zirkulazioa arintzeko, eta mugatu jatekoak eta edatekoak emateko guneak. Ahal dela ekitaldiak kanpoan egiteko eskatu du.

-Bakarrik ura kontsumitu ahalko da barruan egiten diren ekitaldietan, kontzertuetan esaterako. Parte hartzaileek trazabilitatea ezartzen laguntzeko betebeharra edukiko dute.

Astean bitan bidaliko dute buletin epidemiologikoa, udalen lana errazteko: astelehenean eta ostegunean.

30 udalerri, begiradapean

Intzidentzia tasa metatua 196,25ean dago EAEn. Baina egoera oso diferentea da probintzia bakoitzean: Gipuzkoan, azkeneko hamalau egunetan, 100.000 pertsonako 300 kasu baino gehiago metatu dituzte, eta beste bi probintzietan, hiru aldiz gutxiago: 120 Bizkaian, eta 100 Araban. Ikusi koronabirusaren Euskal Herriko datu guztiak albiste honetan. Nafarroan, 200 kasu dituzte 100.000 biztanleko.

Ospitaleetan, berriz, Jaurlaritzako sailburuak adierazi du oraindik ez daudela egoera aurreko olatuetan bezain egoera txarrean, «oraindik». Baina ohartarazi du datu hori berantiarra izaten dela; hau da, geroago igartzen dela. «Pandemia hazkunde abiadura handiagoan egiten ari da gora», adierazi du.

Oraintxe hauek dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 150etik gorako tasa duten 5.000 biztanle baino gehiagoko herriak —baina neurriek biztanle gutxiago dituztenei ere eragingo diete—:

Araba: Agurain.

Bizkaia: Bermeo, Durango, Elorrio, Ermua, Gernika-Lumo, Lekeitio, Trapagaran.

Gipuzkoa: Astigarraga, Azpeitia, Beasain, Bergara, Donostia, Eibar, Elgoibar, Errenteria, Hernani, Irun, Lasarte-Oria, Lazkao, Legazpi, Oñati, Ordizia, Orio, Tolosa, Urretxu, Usurbil, Villabona, Zarautz, Zumarraga.

COVID-19aren hedapena etengabe zabalduz doa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; bereziki azken astean azkartu da igoera hori. Jaurlaritzak urriaren 7an osasun larrialdia indargabetu zuenean, apala zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako intzidentzia metatua: 100.000 biztanleko 54 kasukoa zen Araban, 51 kasukoa Bizkaian, eta 69koa Gipuzkoan. Ordutik, goranzko bidea hartu du tasa horrek, nabarmen: orain 100 positibokoa da intzidentzia tasa Araban, 121koa Bizkaian, eta 309koa Gipuzkoan.

Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian

Ospitaleetan ere sumatzen hasi dira transmisioaren gorakada, batez ere gela arruntetan. Osasun larrialdia indargabetu zenean, 40 pertsona zeuden gaitzarekin erietxeratuta, eta orain, aldiz, 114 daude. Ordea, 31 pertsona zeuden larri ZIUetan orduan, eta orain 30 daude, bat gutxiago.

Nafarroan, COVID ziurtagiria eskatzeko prest

Eusko Jaurlaritzak ez ezik, COVID ziurtagiria eskatzeko aukera hizpide izan du Nafarroako Gobernuak ere. Nafarrako Osasun Publikoko Institutuko zuzendari Marian Nuinek gaur izan du hizpide, intzidentziaren goraldiari aurre egiteko. Izurria harrotzen hasia dela eta egoerak «okerrera» egin duela ziurtatu du Nuinek: «Intzidentzia metatuak gora egin du, bai zazpi egunekoak, baita hamalau egunekoak ere, eta goranzko joera betean gaude oraindik». Kasuen hazkunde hori, gainera, hasia da ospitaleetan ere nabaritzen, «pixkanaka» bada ere: «Era progresiboan eta kutsatzeak baino askoz mantsoago, baina gora doaz ospitaleratzeak ere. Hurbiletik ari gara egoera hori zaintzen, ez baita ona».

COVID-19 pasaportea ezartzeko aukeraz harago, Nuinek azaldu du «eskura» dituzten aukera eta baliabide guztiak aztertuko dituztela, «kutsatzeen goraldiari eusteko». Norbanakoentzako prebentzio neurriei eta «oraindik txertatu ez direnak txertatzeko» estrategiari eusteko deia ere egin du Osasun Publikoko arduradunak. Maskararen erabilera eta espazio itxien aireztatzea aipatu ditu propio: «Izurriak azken asteotako joerari eusten badio, beste mota bateko neurriak aztertu beharko genituzke, egoera leheneratzeko».

Neurri horiek berandu helduko ote diren galdetuta, Nuinek esan du «une oro» ari direla egoera «monitorizatzen», eta horren arabera hartzen dituztela erabakiak: «Etenik gabe ari gara datuak aztertzen, gure artean hitz egiten eta neurriak planteatzen». Egungo hazkundea «onbideratzea» espero du Osasun Publikoko buruak, baina, halakorik gertatu ezean, esan du «beharrezkoak diren neurri guztiak» hartuko dituztela.

Haurren txertaketa, EMAren zain

12 urtetik beherakoen txertaketari dagokionez, Nuinek adierazi du EMA Sendagaien Europako Agentziak ez duela oraindik irizpide ofizialik agertu. «Posizioa ezartzen duenean, [12 urtetik beherakoei] txertoa jartzea onartzen badute, Espainiako Osasun Ministerioak aztertuko du auzia, eta Osasun Publikoko batzordera igorriko digu irizpen bat, hemen azter dezagun». Edonola ere, Nafarroak «horren alde» eginen duela aurreratu du: «EMAk ez du oraindik ezer onartu, baina, oniritzia emanen balu, eta txertatzeari esker talde immunitatea hobetuko balitz, ongi deritzot ildo horretan aurrera egiteari, transmisioa eteten saiatzeko».


Summary: Baldintzapean aske utzi dute Irkus Badillo presoa. Gregorio Vicario Durangoko presoa Burgosko espetxetik Leongo Ospitalera eraman dute, bypass koronario bat jartzeko ebakuntza egin ahal izateko.

Irkus Badillo Borde Ugaoko (Bizkaia) presoa aske geratu da, Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez. Hamazazpi urte eta bederatzi hilabete egin ditu espetxean.

Badillo aurtengo apirilean Euskal Herriratu zuten, Basaurira, Fontcalentetik (Herrialde Katalanak, 745 kilometro). 2004ko martxotik zegoen kartzelan, eta, hogei urteko kartzela zigorra izanik, 2019ko otsailean bete zituen hiru laurdenak. Espainiako Espetxe Erakundeen eskariz, hirugarren graduan dago, baina fiskalak helegitea jarria zuen.

Bestalde, Etxerat-ek berak zabaldu du Gregorio Vicario Durangoko presoa Burgosko espetxetik Leongo Ospitalera eraman dutela bypass koronario bat jartzeko ebakuntza egin ahal izateko. Elkarteak azaldu du denbora batez bularraldean mina izan ondoren gaitzarekin lotutako lehen abisua 2020ko maiatzean eman zuela, Topaseko espetxean zegoela. Ospitaleko errebisio baten ondoren, kartzelara itzularazi zuten berriro. Burgosko espetxean egon den denboran, Vicario larrialdietara eraman dute aurtengo urtarrilean eta otsailean, mina eta zorabioak izateagatik. Joan den martxoan kardiologiako kontsulta bat izan zuen, ekainaren 17an baieztatu baitzioten esfortzu proba bat egiteko itxaron zerrendan zegoela.

Urriaren 26an egin zioten proba hori, Burgosko Ospitaleko Medikuntza Nuklearreko Departamentuan, eta euskal presoari hedadura handiko iskemia larria antzeman zioten. Larri zegoela eta, joan den azaroaren 3an kateterismo bat egin eta stent bat jarri zioten.

Euskal Herriko espetxe batera eramateko aukera ukatu izan diote. Joan zen uztailean, Tratamendu Batzordeak Euskal Herriko espetxe batera lekualdatzeko hartutako erabakiaren kontra, Burgoseko espetxean gelditzea agindu zuen Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak. Orain, haren osasun egoera ikusita, Durangoko presoak eskatu du aurreratzeko bere egoera aztertu behar duen tratamendu batzordea.

64 urte ditu Vicariok, eta 2001ean atxilotu zuten, Frantziako Estatuan. Espainiako Estatuak Frantzian betetako kondena zenbatzen ez dien 50tik gora euskal presoetako bat da.

Etxerat-en esanetan, «espetxean oso egoera txarrean egoteak, duen adinari gehituta, Durangoko presoaren osasuna apurka-apurka hondatzea dakar». Hortaz, elkarteak «babes osoa» helarazi die Vicariori eta haren familia osoari, eta espetxe administrazioari eskatu diote «berehalako irtenbide humanitarioak» har ditzala Vicario «espetxetik ateratzeko edo espetxeratze arindua egiteko, bai eta gaixotasun larriak dituzten beste 19 euskal presoei ere neurri bera aplikatzeko».


Summary: ELA, LAB eta Confebask, pentsioei buruzko azken akordioaren aurka. Patronalak kotizazioen igoera salatu du, eta sindikatuek uste dute motz geratu dela, eta ez dela bermatzen murrizketak ez egitea.

Patronalen onespenik gabe egin du aurrera Gizarte Segurantzaren kotizazioak handitzeko itunak. CEOE eta Cepyme patronalak negoziazio mahaitik altxatu ziren atzo goizean, eta Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuen babesa ziurtatzera jo zuen, eta arratsaldean lortu zuen.

CEOEren jarrerarekin bat egin du gaur Confebaskek. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako patronala CEOEren kide da, eta hark esandakoa «hitzez hitz» bere egiten duela jakinarazi du; hau da, gizarte kotizazioak handitzea enpresen gastuak handituko dituela eta, hortaz, haien lehiakortasunari kalte egingo diola. «Kontratazioaren eta suspertzearen hegaletan beruna jartzea da», esamoldea baliatu du Confebaskek akordioa salatzeko, nahiz eta gizarte kotizazioen igoera ez den 2023ko urtarrilaren 1era arte ezarriko. Batez beste, enpresek hamar euro gehiago kotizatu beharko dituzte hilero, eta langileen soldata garbia pare bat euro txikituko da.

Kotizazioen igoera ez da Gizarte Segurantzaren kutxa arruntera joango, pentsioen erreserba funtsa hornitzera baizik. Funts hori hustu egin dute azken urteetako pentsioak ordaintzeko —2.000 milioi euro ditu—, baina Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak kalkulatu du 2032rako 50.000 milioi euro izango dituela. Diru horrekin estali nahi dute baby boom-aren belaunaldien erretiroak pentsio sisteman ekarriko duen gastu gehigarria.

Ministroak berak kotizazioak igotzeko erabakia defendatu du gaur, Onda Cero irratian: «Ongizate estatua ordaindu egin behar da, eta gurearen antzeko sistemak dituzten herrialdeetan modu honetara [kotizazioak handituta] egiten dute». Gainera, atzo bezala, Escrivak gezurtatu egin du patronalaren ezezkoaren arrazoi nagusia, hots, gizarte kotizazioak oso handiak direla jadanik. «Axola duena lan kostua da [...]. Espainia, lan kostuetan, [igotzeko] tartea duen egoera batean dago». Gainera, kotizazioen igoera «izugarri apala» dela aldarrikatu du.

ELAk pentsioen murrizketaz ohartarazi du

Sindikatu abertzaleek ere ez dute ongi ikusi Madrilgo akordioa, baina patronalaren aurkako irizpideengatik.

ELAk salatu du informazio-manipulazioa nabaria gertatzen ari dela Belaunaldien arteko Ekitate Tresnaren gaineko eztabaidan. Izan ere, «lehen osagaia baino ez baita azpimarratzen», hau da, gizarte-kotizazioak 0,6 puntu handituko direla. Baina ELAk nabarmendu du tresna horrek bigarren puntu bat ere baduela, eta horretan aukera zabaltzen dela 2033tik aurrera pentsioen gastuaren ehunekoa murrizteko neurriak hartzeko. «Beste era batera esanda, pentsioak murrizteko konpromisoa hartu du», dio ELAk.

Gainera, ELAk ziurtatu du kotizazioak 0,6 puntu igotzea ez dela nahikoa izango pentsioen sistema publikoaren egiturazko egoera aldatzeko, eta kotizazioak ez ezik, aurrekontuak eta zerga sistema ere erabili behar direla pentsioak ordaintzeko. Era berean, gogorarazi du Belaunaldien arteko Ekitate Tresna pentsioen erreformaren zati bat baizik ez dela, eta Kongresuan eztabaidatzen ari diren lege proiektuak erretiro aurreratuetan murrizketak egiten dituela eta ez duela «benetan» bermatzen erosteko ahalmena. Izan ere, Espainiako Gobernuaren asmoa da urtarrilean 2021eko batez besteko inflazioaren arabera igotzea pentsioak (%2,5 inguru) eta ez abenduko igoera.

ELAk ohartarazi du 2022an beste erreforma bat etorriko dela, «Bruselarekin hainbat murrizketa egiteko konpromisoarekin», eta horretan iritsiko dela pentsioa kalkulatzeko kontuan hartzen den urte kopurua 25 baino gehiagora zabaltzea.

«Horregatik guztiagatik, ELAk ez du onartzen Belaunaldien arteko Ekitate Mekanismoa, ezta epe laburrean eta ertainean planteatzen ari diren gainerako murrizketak ere. Hori dela eta, alderdi politikoei exijitu die ez dezatela beren botoekin neurri horietako bakar bat ere onartu, 2011ko eta 2013ko pentsio-erreformak indargabetu ditzatela eta hilean 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezar dezatela».

LABek, grebarako arrazoiak ikusten ditu

Madrilen CCOOk eta UGTk onartutakoaren irakurketa negatiboa egin du LABek ere. Hasteko, berriz ere salatu du pentsio erreformaren neurriak «tantaka» zabaltzen ari direla. «Ez da kasualitatea, argazki osoa izan dezagun ekidin nahi dute, orain hartzen ari diren neurriak partzialak, ez nahikoak eta epe ertainean kaltegarriak izanik ere, aurrerapauso moduan baloratu daitezen, eta aurrerago etorriko diren murrizketa berriei bidea irekitzeko».

Atzo onartutako Belaunaldien arteko Ekitate Tresna «ez da nahikoa», LABen arabera, «kotizazioei eskua sartuta ere ez delako pentsio publiko duinak bermatzeko gai izango eta kotizazio topeak altxatzen ez dituelako». «Urrun» gelditzen da 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren aldarrikapenetik eta genero arrakala gainditzeko beharrezkoak diren neurrietatik. «Norabide argia antzematen diogu erabakioi: pentsio publiko sistema hezurretan utzi, bizirauteko haina justu emango duen prestazio gisa eta pentsio pribatu osagarrien ereduari hedatu».

LABek erreformaren beste atalei ere erreparatu die. «Iruzurra» iruditu zaio pentsioak batez besteko inflazioaren arabera eguneratzea eta ez urte bukaerako datuaren arabera egitea. Erretiroa aurreratzeko zailtasunak areagotzea eta adina luzatzeko pizgarriak adostea ere ez zaio ongi iruditu. «Iruzur berri hau gutxi ez eta Bruselarekin kotizazio urteak 25etik 35era luzatzeko konpromisoa ezagutu berri dugu, baita pentsio pribatuak hedatzeko egitasmoak aurrera egiten duela ere. Azken pentsio erreformetako murrizketak bere horretan mantendu eta eraso berriak, beraz».

«Madrildik eta elkarrizketa sozialetik datorrenari geldirik eta begira geratzea akatsa litzateke», LABen arabera, «hemen artikulatu beharreko indar soziala moteldu egiten duelako». Sindikatuak dei egin die beste gizarte eragileei «Lan Harremanetarako eta Babes Sozialerako sistema propioa eraikitzeko indarrak biderkatzeko». Bide hori «soilik mobilizazio sozialaz eta borrokaz lortuko ditugu. Arrazoiak soberan daude Euskal Herritik eta Euskal Herrian errealki eragiteko greba orokorra egiteko».


Summary: Taiwanen geroa izan dute hizpide Bidenek eta Xik. Txinako presidenteak ohartarazi zion AEBetakoari Taiwanen independentziaren alde egitea «suarekin jolastea» dela. Hiru ordu eta erdiz egon ziren bilduta bi buruzagiak.

Mendebaldeko eta Ekialdeko bi potentzia handienen arteko bilera telematikoa izan da. Iruditeria bera ere argigarria izan da: iluntzea planetaren mutur batean eta eguna argitzen bestean; bi mutur, bi jarrera kontrajarri aurrez aurre. Hain zuzen ere sokaren bi ertzak gerturatu asmoz egindako bilera izan da AEBetako estatuburu Joe Biden eta Txinako presidente Xi Jinpingena. Hiru ordu eta erdi luzatu da batzar telematikoa, espero baino gehiago, baina ez du, hala ere, tentsioa baretzeko balio izan.

Gai andana jorratu dituzten arren, Taiwan izan dute bi aldeek hizpide nagusi. Xik aukera baliatu zuen ohartarazteko Taiwanen independentziaren alde egitea «suarekin jolastea» dela, eta Pekinek gogor erantzungo lukeela, halakorik gertatuz gero: «Taiwango agintariak behin baino gehiagotan ahalegindu dira AEBen babesa lortzen independentzia eskuratzeko, eta AEBetan batzuek Taiwan baliatu nahi dute Txina kontrolatzeko. Oso joera arriskutsua da», esan zuen estatuburuak.

Bidenek, bere aldetik, giza eskubideen defentsa egin zuen, eta kezka agertu Pekinek Tibeten, Hong Kongen eta Xinjiangen «gutxiengoen aurka» bultzatutako politiken inguruan. Ez da lehen aldia Etxe Zuriak gutxiengoan eskubideak urratzea egozten diola Asiako potentziari, baina hark ukatu egin ditu salaketak.


Summary: Irribarriak jokatuko du binakakoa; Etxeberria kanpoan geratu da. Aspek eta Baikok iragarri dituzte txapelketa jokatuko duten bikoteak. Berriozarren (Nafarroa) hasiko da, ostiral honetan, eta finala apirilaren 3an jokatuko da, Bilbon. Larunbatean Bartzelonan jokatuko da norgehiagoka bat.

Egin dute Binakako Txapelketaren aurkezpena pilota enpresek. Berriozarren (Nafarroa) hasiko da txapelketa, ostiral honetan, eta finala apirilaren 3an jokatuko dute, Bilbon. Hauek dira iragarritako bikoteak:

Aspe: Altuna III.a-Martija; Ezkurdia-Tolosa; Elezkano II.a-Zabaleta; eta Irribarria-Rezusta.

Baiko: Laso-Imaz; Urrutikoetxea-Aranguren; Jaka-Mariezkurrena II.a; eta Peña II.a-Albisu.

Aspen, ezusteko nagusia izan da Iker Irribarria txapelketan sartzea, eta kanpoan geratzea Peio Etxeberria. Izan ere, lau eta erdiko txapelketa bikaina egin du nafarrak. Finalaurrekoa galdu zuen Lasoren aurka, eta, aurretik, Altuna III.ari irabazi zion final-laurdenetako ligaxkan. Baikon, bestalde, Iñaki Artola geratu da txapelketatik at.

Badira berrikuntza gehiago ere: Xabier Tolosa, adibidez, lehen aldiz izango da titularra txapelketa nagusian. Bestetik, iaz, Jakak eta Mariezkurrenak Asperekin jokatu zuten; aurten Baikorekin jokatuko dute biek, eta bikote moduan gainera. Joan den urtean Martija eta Altuna izan zituzten bikote, hurrenez hurren.

Egutegia

Lehen neurketa, ostiralean, Jaka-Mariezkurrena II.ak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko dute. Lehen jardunaldiko nobedadea da, ordea, neurketa bat Bartzelonan jokatuko dela; zehazki, Altuna III.a-Martijak eta Irribarria-Rezustak jokatuko dutena. Final-laurdenetako ligak bi itzuli izango ditu, eta otsailaren 20an amaituko da.

Play off-a, berriz, otsailaren 27an jokatuko dute: hirugarren sailkatuak seigarrenaren aurka, eta laugarrenak bosgarrenaren aurka. Jarraian, martxoaren 6an, 13an eta 20an jokatuko dute finalerdietako ligaxka, eta, azkenik, apirilaren 3an finala.


Summary: Nord Streamen balioztatzea eten du Alemaniak. Gasbidea aurten martxan jartzeko aukerak gero eta urriagoak dira.

Gasaren prezioak%15 egin du gora Europako merkatuetan, kontinenteko hornidura auzitan jar dezakeen erabaki bat hartu baitu Alemaniako energia merkatuko arautzaileak: Nord Stream 2 gasbide berria balioztatzea eten du, behin-behinean.

EBren araudiari jarraituz, hainbat enpresak sortu, garraiatu eta merkaturatu behar dute gasa. Hori dela eta, Nordstreamen jabe den Suitzako konpainiak Alemanian egoitza duen adar bat sortu du gasbideak lurralde hartan zeharkatzen dituen 33 kilometroak kudeatzeko, baina artean artean ez dizkio hornitu beharrezkoak diren materialak eta lantaldea. Behin hori eginda, balioztatze prozesuak jarraitu egingo du, eta ondoren Europako Batzordearen esku geratuko da azken oniritzia ematea.

Ez da baztertu behar haren eskuetara iristen denean Poloniak helegitea aurkeztea, Nord Stream 2ren emaria bere lurraldea zeharkatzen duen Jamal gasbidearen kaltetan irits daitekeelako. Atzerapenak ia guztiz zapuztu du gasbidea aurten martxan jartzeko aukera, eta aitzakia eman diezaioke Errusiari Europako Batasunaren hornidura ez handitzeko. Horretan aritzea egotzi diete Gazprom Errusiako gas konpainiari eta Vladimir Putin Errusiako presidenteari, baina salaketak ukatu egin dituzte, eta kontratuak bete dituztela erantzun dute.

Nord Stream 2 gasbidea eraikitzeko lanak irailean bukatu zituzten, baina oraindik ez dago irekita, balioztatze prozesua behar duelako. Gasbidea Vyborgetik (Errusia) Lubminera (Alemania) doa, Itsaso Baltikoaren azpian, eta urtero 55.000 milioi metro kubiko gas garraia dezake.<br />Gasa hornitzeko bide bat ez ezik, borroka geopolitikorako tresna bat da Nord Stream 2. Izan ere, Putinek gasbide hori erabili nahi du gaur egun Ukrainan barrena doan gasbidea gutxiago erabiltzeko eta, hartara, Kieveko gobernua zigortzeko. Ofizialki, ordea, gasbidea egiteko erabilitako argudioa da gasa merkatu egingo duela Europako erabiltzaileentzat, Ukraina zeharkatzen duenaren aldean 2.000 kilometro laburragoa delako gasak Alemaniara iristeko egin beharreko bidea.

Gasaren iturria

Gasaren prezioa laukoiztu egin da udazkenean, hornikuntza arazoak direla eta. Alde batetik dago Asiako herrialdeen eskaria asko handitu dela, besteak beste ikatza ordezkatzen ari delako argindarra sortzeko iturri gisa. Baina beste alde batetik dago Errusiak ez duela bere ekoizpena handitu nahi izan beste herrialde batzuekAsiara bideratutako gasarenhutsunea betetzeko, eta ez dituela bete mendebaldeko Europan dituen biltegiak.

Joan den astean, behin Errusiako gas biltegiak beteta zeudela, Putinen aginduari men egin zion Gazprom enpresak, eta pixka bat handitu zuen gas emaria Poloniatik eta Ukrainatik barrena mendebaldera doazen gasbideetan, baina oraindik iazkoen azpitik dago, eta ez da oso eraginkorra izan gasaren prezioa jaisteko.


Summary: 'Euskaldunon Egunkaria'-ri buruzko Torrealdairen kontaketa plazaratu dute, liburu batean. Joan Mari Torrealdairen gogoetak eta egunkari haren historia jasotzen ditu Egunkaria. Gizarte zibilaren arrakasta liburuak. BERRIAk zuzenean eman du arratsaldeko jendaurreko ekitaldia.

Gertuko kontaketa bat, egitateak kontatzeko behar besteko distantzia hartzen duena. Halakoxea da Joan Mari Torrealdai kazetari, idazle eta euskaltzaleak Euskaldunon Egunkaria-ren inguruan emandako lekukotza, BERRIAk, Elkarrek eta Jakinek liburu batean argitaratutakoa: Egunkaria. Gizarte Zibilaren arrakasta —eskuragarri dago BERRIA Dendan—. Euskaldunon Egunkaria-ren sorreratik haren itxierara artekoak jasotzen ditu liburuan Torrealdaik, haren bizipenekin eta gogoeta pertsonalekin harilkatuta.

Bere azken bizi urteetan ekin zion kontaketari Torrealdaik, baina, eritasuna tarteko, Joanmari Larrarteri eman zion proiektua bururatzeko enkargua, zeina aurrez ere aritua baitzen egileari liburuarekin laguntzen. Larrartek izan du Torrealdaik landuta emandako pasarteak orrazteko ardura. Liburuaren egitura eta atal bakoitzaren mamia ziren Torrealdairen artikuluak jaso zituen Larrartek egilearengandik, eta horiek garatzen aritu da liburua argitaratu arteko tartean. «Joan Mariren testuei eta aurkibideari ahalik eta fidelen izaten» saiatu dela azaldu du gaur goizean, Martin Ugalde kultur parkean egindako aurkezpenean. Harekin izan dira Lorea Agirre Jakineko zuzendaria, Martxelo Otamendi BERRIAkoa eta Garazi Torrealdai Joan Mari Torrealdairen alaba.

Euskaldunon Egunkaria gizarte ekimenez gauzatutako proiektua izan zela eta «euskalgintzaren arrakasta» izan zela, horixe da liburuaren «tesi nagusia», Larrarteren esanetan. Hala azaltzen du garden Torrealdaik berak, liburuaren sarreran: «Nire iritziz, Egunkaria oso proiektu baliotsua izan da euskararentzat eta, bereziki, euskalgintzarentzat; Egunkaria euskalgintzaren arrakasta izan zen, nire ustez, eta oso ondo erakusten du euskalgintza zibilaren funtzioa eta ekarpena». Proiektuaren atzean herri ekimenaren bultzada zegoela erakustea «Joan Mariren obsesioetako bat» izan zela azaldu du Larrartek, eta hala izan zela, hein batean, «Egunkariaren bizitza osoan eta Egunkaria itxi ondoren erakusten ibili behar izan zuelako ez zuela ETAk sortu, baizik eta euskaltzaleen ekimena izan zela».

Tesi horren kontrako usteak ezeztatzetik haragoko baieztapena da hori, ordea, Larrarteren esanetan: «Adierazi nahi du euskalgintzak, nahi izan zuelako, posible egin zuela Egunkaria. Hau da, euskalgintzaren indarrak badirela zer aurrera egin nahi baldin bada». Ideia hori liburuan oso presente dagoela adierazi du; baita «independentziatik jardutearen» beharra ere: «Euskarak eta euskalgintzak independente izan behar dutela, inoren menpeko ez dutela izan behar, eta hortik lan egin behar dela euskalgintzako proiektuak gauzatzeko».

Larrarteren esanetan, Torrealdaik «gertuegi» sumatzen zuen Euskaldunon Egunkaria haren inguruko historia kontatu ahal izateko, eta horretarako mugatzat zuen, halaber, proiektu hartan izan zuen parte hartzeak ematen zion distantzia hartzeko zailtasuna. «Lehen pertsonan idatzita dago, eta posizioa oso argi izanda». Hala ere, gogoeta pertsonalen eta gertakarien arteko bereizketa egin nahi izan zuela azaldu du; gertaera horiek bere horretan kontatzen ahalegindu dela, alegia. Honela dio sarreran Torrealdaik: «Gertatutakoaren egitatea ezin da aldatu; hori hor geratuko da, eta bada nire interesa hori ezagutu dadin. Gertaerak gertaera dira, eta horiek hor daude; gertaeren gainean egingo den interpretazioa, berriz, norberarena da, eta liburu honetakoa nirea, Joan Mari Torrealdairena».

«Joan Mari ikerlaria»

«Euskal hedabideak sortu eta euskal hedabideak nolakoak izan behar zuten aztertzea» Torrealdairentzat «obsesioa» eta «kezka eremu» nagusietako bat zela azaldu du Lorea Agirre Jakineko zuzendariak, eta Euskaldunon Egunkaria-n gai horien inguruko galderei erantzuteko «leku eder bat» topatu zuela nabarmendu du. «Ikerlaritik asko» zuen Torrealdaik, Agirreren hitzetan, eta gaur aurkeztutako liburuan «Joan Mari ikerlaria» oso presente dagoela uste du. «Dokumentazio lan ikaragarri bat dago sakonean», haren arabera, eta "lan sistema" hori harengan oso sustraituta zegoela azaldu du: «Hortik, bere dokumentazio eta artxibo lan ikaragarri hura, Egunkaria-ren itxierarekin Guardia Zibilak ebatsi ziona, nahikoa lan izan zuena berreskuratzen eta berarentzat benetan garrantzitsua zena".

Jakinen eta Euskaldunon Egunkaria-ren arteko harremanaz ere aritu da Agirre. Torrealdaik euskarazko egunkariaren proiektuarekin bat egin izana «Jakin Taldearen erabakia» izan zela argitu du, sinetsita Jakinen eginbeharra zela, bere ekinbide propioetatik harago, euskalgintzako bestelako proiektuetan parte hartzea eta hauspotzea. «Jakinentzat oinarrizkoak izan diren sei premisa loratzen ikusteko» aukera eman zion horretan murgildu izanak Torrealdairi, Jakineko zuzendariaren esanetan: «euskalgintzaren autonomia eta buruaskitasuna lantzea eta hortik abiatzea»; «herri erakunde sendoak eta iraunkorrak sortzea»; «euskalgintzako beste erakunde, norbanako eta eragileekin lankidetzan jardutea»; «euskalgintzako langilearen profesional-militante figura oinarrian jartzea eta hori gauzatzea»; «erakunde publikoekin berdinetik berdinera eta modu horizontalean harremanak eta proiektuak lantzeko ahalegina egitea»; eta «gizarte zibilean oinarrituta eta gizarte zibiletik ekiteko beharra eta garrantzia, edozein dela ere proiektua, horrek ematen diolako oinarria eta sinesgarritasuna».

«Askatasunaren» berme

Euskaldunon Egunkaria-n harekin izandako harremanaz aritu da, aldiz, Otamendi, azalduz kazetaritzarekiko zuen ikuspegia. «Oso komunikabide gutxitako kazetari gutxik esan dezakete munduan egin dutela lan guk Egunkarian, Joan Mari lehendakari genuela, egin genuen askatasunarekin», azpimarratu du. Erredakzioko langileen lanean ez esku hartzen saiatzen zela azaldu du, ez zuela agindurik ematen, eta ezta egunkariko lanagatik jaso zitzakeen kexen berri ematen ere: «Seguru nago, gure egunkariaren figura publiko nagusia zelako, kanpoko kexak jasoko zituela, baina ez zizkigun transmititzen. Jan egiten zituen; seguruena, gure babeserako».

Iritzi pluraltasunari toki egiteko egiten zuen ahalegina ere azpimarratu du. «Bizitza guztian bultzatu zuen euskaltzaleen eta abertzaleen elkarlana, Egunkaria-ren sorreran eta garapenean dagoena. Beti eskatzen zuen ahalegina egiteko ikuspegi desberdineko jendea ekartzeko», erantsi du Otamendik. Euskara batuaren eztabaidan zuen posizio irmoa ere gogoratu du. «Batuaren lana aurrera eraman zuen belaunaldikoa» zela azaldu du, eta asko «haserretzen» zuela lan hori zapuztua ikusteko aukerak.

Euskaldunon Egunkaria aitarentzat «ametsa» izan zela azpimarratu du, berriz, Garazi Torrealdaik, «bizitza laburra izan bazuen ere». Orain, liburua argitaratuta, Torrealdaik aspaldi zuen beste «amets» bat gauzatu dela adierazi du; «Egunkaria eta bere historia liburu batean jasotzea, alegia». Horregatik, familiaren esker ona azaldu die Elkarri, Jakini eta BERRIAri, «liburua argitara eman, eta herriaren esku utzi dutelako», eta, bereziki, Larrarteri, Torrealdairen lana burura eramateagatik.

Jendaurrekoan ere, Torrealdairen grinak hizpide

Arratsaldez, liburuaren bueltan lanean aritu direnek herritarrengana eraman dituzte goizez prentsaren aurrean esanak. Joanmari Larrartek eta Imanol Muruak hitzaldia eman dute Martin Ugalde kultur parkean, liburuaren nondik norakoak hizpide.

Muruak eman dio hasiera saioari. Hark idatzia da liburuaren hitzaurrea, eta, azaldu duenez, «ohorea» izan da Torrealdairen eskakizunari men egitea. Izan ere, kontatu zuenez, Torrealdaik enkargu hori egin zion biek ala biek izan zuten azken elkarrizketan, hitzaurrea idatz zezala galdegin zion; kazetariak plazerez esan zion baietz.

Besteak beste, Muruak berretsi du liburuan bista-bistakoa dela Torrealdairen obsesioetako bat, hain zuzen ere, Egunkaria zernahi erakunde edo talderekiko independentea zela erakustea. «Liburuaren orrialde bakoitzaren atzean, lerro bakoitzean, Joan Mariren ahotsa sumatuko duzue esanaz gu euskalgintzatik gentozela, euskalgintzatik aritu ginela, ez ginela inoren menpeko eta guk hartzen genituela erabakiak», azaldu die Muruak ekitaldira bertaratutakoei. Gaineratu du, halaber, Torrealdairen esplikazio horiek ez zirela argudiatu gabeak: «Informazio mendi batekin ematen ditu azalpenak, ez ziren argudiaketa biluziak», adierazi du.

Ondotik, Larrartek hartu dio lekukoa Muruari, eta beste behin aletu ditu, jendaurrean, liburuan jasoak direnak. Berretsi du, gainera, Torrealdairen asmoa ez zela bere buruari buruz hitz egitea: «Atentzioa egunkarian jarri nahi zuen Joan Marik, inola ere ez Torrealdain», argitu du. Nahiz eta kontakizuna haren bizipenetan oinarritu, nahiz eta hurbileko esperientziekin jositako kontakizuna osatu.


Summary: EH Bilduk salatu du Ingurumen Administrazioaren Legea aldatzea gauzak «atzeko atetik» egitea dela. «Udalerrian herritarren parte hartzearen bidez eraikitakoa» baliogabetuko duela azaldu du taldeak, eta ohartarazi du zuzenketa horrek atea zabalduko diela Eusko Jaurlaritzaren intereseko proiektu handiei.

«Lurralde antolamenduaren Legearen aldaketa honela egitea gauzak atzeko atetik egitea da». EH Bilduk horrela egin dio kritika beste behin Eusko Jaurlaritzak Ingurumen Administrazioaren Legeari egin dion emendakinari. Pello Otxandiano EH Bilduko programa zuzendariak eta Onintze Oleaga EH Bilduko udalgintzako arduradunak agerraldia egin dute gaur, eta, azaldu dutenez, emendakin horrek lurralde ordenamenduko politiketan «erakunde sistemaren joko arauak aldatzea» dakar: «Batez ere, atea zabaltzen da leku jakin batzuetan zenbait proiektu inposatzeko». Izan ere, koalizioak hainbat aldiz zabaldu du Ingurumen Administrazioaren Legeari egindako aldaketa hori, berez, Lurralde antolamenduaren Legea aldatzeko mekanismo bat dela. Hau da, zuzenketa horren bitartez Jaurlaritzak eskumena izango luke proiektu bati oniritzia emateko, proiektu hori gauzatuko den herriko udala haren kontra badago ere.

Horrez gain, Oleagak eta Otxandianok salatu dute zuzenketa horrek «euskal gizartearen aniztasun politikoaren aurka» egiten duela: «Gobernuko alderdiek gehiengo absoluturik ez duten lekuetan azpiegiturak inposatzea da aldaketa honen helburua». Zuzenketaren bidez, EAJk eta PSEk sortzea proposatu duten Interes Publikoko Proiektuen figura berria ere gaitzetsi dute: «Proiektu horiek, behin interes goreneko gisa aitortuta, hirigintzako eta lurralde antolamenduko gainerako erregulazioen gainetik jarriko dira. Hau da, Eusko Jaurlaritzak aldebakarreko moduan egingo duen deklarazio batek ekarriko du erakunde eskudunek eta legitimoek hartutako erabakiak baliogabetzea».

Tokiko demokraziari ere kalte egingo diola salatu dute; izan ere, koalizioaren arabera, «udalerrian herritarren parte hartzearen bidez eraikitakoa» baliogabetuko du. Horren aurka, «gobernantza kolaboratiboa» aldarrikatu dute, eta ohartarazi dute klima erronka «erronka demokratikoa» ere badela.

Arantxa Tapiak, berriz, beste ertz batetik heldu zion demokraziaren gaiari iragan astean egin zuen agerraldian. Tapiaren arabera, emendakin hori aplikatzea «interes orokorra defendatzea» da, euskal gizarte osoari onura ekarriko dioten proiektuak «interes lokal partikularrek» oztopatzea eragotziko duelako. Azaldu zuenez, «interes orokorrekoak» ziren hainbat proiektu ezarri nahi izan dira hainbat herritan, eta herri horietako «interes partikularrek» proiektu horiek oztopatu izan dituzte. Ohartarazi du, gainera, horrek horrela jarraituz gero «arrisku egoerak» etor daitezkeela: «Esaterako, udal batek ez badu nahi hondakinen kudeaketarako lantegi bat bere herrian jartzerik, kolapso bat gertatu daiteke, ez dugulako izango hondakin horiek kudeatzeko baliabiderik» .

Gainera, azpimarratu du sortu nahi duten mekanismo hori jada martxan dagoela beste hamaika erkidegotan; esaterako, Kantabrian eta Errioxan.

COP26ri kritika

Atzo Tapiak Glasgowko goi bilera historikotzat jo zuen arren, EH Bilduk argi utzi du ez dagoela «mezu baikor eta triunfalistarik» bidaltzerik, eta, gainera, beste herrialdeetako erakundeek ez dutela halakorik egin: «Glasgowko gailurra historikotzat jotzetik urrun dago». Azpimarratu dute Glasgowko goi bilerak «argi baino itzal gehiago» utzi dituela, eta «konpromiso errealak» eskatu dituzte, «ez soilik adierazpenak». Bide beretik, salatu dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez dagoela «inolako ibilbide orririk» klimaren helburuak eskatutako epean lortzeko: «Indarrean dauden plan klimatikoak eta energetikoak Parisko Hitzarmena baino lehenagokoak dira». Gainera, adierazi dute Urkulluren agintaldian «ia 0» murriztu direla berotegi gasak, eta energia berriztagarrien garapena «erabat eskasa» dela.


Summary: Mariane Fernandes Bera Berako jokalariak arrazakeria jasan du Munichen. Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorrela, Brasilgo jokalaria hainbat minutuz atxiki du Poliziak, Alemanian egoteko paperik ez zuelakoan. Jokalariaren ahizpak salatu du gertatutakoa.

Joan den igandean gertatu zen: Super Amara Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorren, Europako Ligan Ramnicu Valcearen aurka jokatu eta gero. Municheko (Alemania) aireportuan, hegazkina hartzera zihoazenean, jabetu ziren Imanol Alvarez entrenatzailea eta Mariane Fernandes jokalaria falta zirela. Minutu gutxi geroago azaldu zen entrenatzailea, Brasilgo jokalaria kontrol batean atxiki zutela jakinarazteko. Gainontzeko jokalariek arazorik gabe pasatu zituzten kontrol guztiak.

Poliziak dokumentazioa behar bezala ez izatea egotzi zion jokalariari, baina, geroago frogatu zen moduan, okerra zen hori. Bitartean, irtetear zen taldea Euskal Herrira ekarri behar zuen hegazkina, eta klubeko arduradunak hegazkin konpainiarekin harremanetan jarri ziren alternatibak aztertzeko. Orduan azaldu zen Fernandes, bi poliziarekin eta negar batean. Zorionez, azkenean, bere taldekideekin hartu ahal izan zuen hegazkina.

Salaketa

Jokalariaren ahizpak salatu eta gaitzetsi du gertatutakoa lehenik, sare sozialetan. Ondotik, baina, Mariane Fernandesek berak egin ditu jasandakoari buruzko adierazpenak. «Inoiz jasan dudan ekintza arrazistarik okerrena izan da», kontatu du. Halere, jokalariak argi utzi du ez dela izan arrazakeria sufritu duen aurreneko aldia: «Lehendik ere sufritu ditut keinu arrazistak. Rio de Janeirokoa naiz, Anchieta auzokoa. Nire familiarekin hegoaldera joaten naizen aldiro jasan behar izaten ditut halako begiradak, esanez bezala: «Ziur zara hau ordaintzen ahalko duzula? Edonola ere, Poliziak sekula ez nau atxiki; orain arte».

Bestalde, Fernandesek salatu du poliziak oldarkor azaldu zirela harekin. Entrenatzaileari behin baino gehiagotan esan zioten, bortizki, jokalariak ez zuela hegaldia hartzerik izanen: «Alvarezi esaten zioten bera joan zitekeela, baina nik haiekin gelditu beharko nuela», kontatu du. Euskal Herrira joateko aukera noiz izanen zuen galdetuta ere, gogor erantzuten zuten poliziek, jokalariaren esanetan. «Esaten zuten: 'Ez dakit noiz, ez dakit nola, soilik dakit zu [entrenatzailea] joan zaitezkeela baina bera gurekin doala'».

Eskubaloiaren munduan izan du oihartzuna albisteak; Brasilgo federazioak zabaldu du Fernandesen ahizpak idatzitakoa, baita hainbat jokalarik eta klubek ere. Jokalariak eskerrak eman dizkie guztiei Instagram bidez: «Ea egunen batean benetan aske izan gaitezkeen. Joan eta etortzeko eskubidea dugun, sartzekoa eta irtetekoa. Mundu hobeago batean bizitzeko borrokan jarraituko dugu».

Fernandesek 25 urte ditu, eta hirugarren denboraldia du Donostian. Bera Beraren erasoko jokalaririk arriskutsuenetako bat da; iaz, taldeko golegile nagusietan bigarrena izan zen, 29 neurketatan 110 gol sartuta. Aurten ere gakoa izan zen, adibidez, Bera Berak Europako Ligatik Paris 92 kanporatu zuenean.


Summary: Bertze lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Santi Aragon Logroñotik Martutenera ekarriko dute; Juan Karlos Herrador, El Duesotik Basaurira, eta Josu Ginea eta Iker Lima, Leondik Basaurira.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertze lau euskal preso ekarriko dituzte Euskal Herriko kartzeletara: Santi Aragon Logroñotik Martutenera (Donostia) ekarriko dute; Juan Karlos Herrador, El Duesotik Basaurira (Bizkaia), eta Josu Ginea eta Iker Lima, berriz, Leondik Basaurira.

BERRIAren zenbaketaren arabera, gaur egun 72 euskal preso daude Euskal Herriko kartzeletan, eta, horiek eta aitzinetik iragarrita dagoen bertze bat mugitzean, 77 izanen lirateke jada. Azken Euskal Herriratze iragarpenak urrian egin zituzten Espainiako Espetxe Erakundeek. Frantziako Estatuan 22 euskal preso daude, eta Espainian, 106.


Summary: Madrilek berretsi du ikasturtea errepikatzea ez dela izanen gainditu gabeko ikasgaien araberakoa. Espainiako Gobernuak dekretu berria onartu du. Han jasotakoaren arabera, ikasturtea errepikatzea «oso salbuespenezko neurria» izanen da Hego Euskal Herrian. Irakasleena izanen da erabakia hartzeko ardura.

LOMLOE Hezkuntza Legea Hobetzeko Lege Organikoak jadanik jasoa zuen asmoa, eta, orain, dekretua onartuta, esperotakoa da neurriak are garatuago egitea aitzinera. Ikasle batek ikasturte bat errepikatzea «salbuespenezko neurri» izanen zela biltzen du LOMLOEk, Lehen Hezkuntzan, Bigarren Hezkuntzan, Batxilergoan zein Lanbide Heziketan. Espainiako Ministroen Kontseiluak errege dekretu berri bati eman dio gaur onespena, eta xehetasun gehiago jaso dituzte hala: ondoko ikasturtera igarotzea edo berbera errepikatu beharra ez da ikasleak gainditu gabe utzitako ikasgai kopuruari lotua izanen. Kontrara, erabakia irakasleen esku egonen da osoki; haiek zehaztuko dute errepikatu beharra den edo ez. Dekretua 2021-2022ko ikasturtean sartuko da indarrean.

Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministro Pilar Alegriak nabarmendu du ebaluazio jarraituan jarri beharko dela arreta. Gainera, argitu du neurri berriarekin «motibazioa» indartu nahi dutela, «zigorra alde batera utzita». Alegriaren esanetan, aldaketa lagungarri izanen da ikasleek ikasketa prozesua hobea izan dezaten. Halaber, erabakia irakasleen esku uzteak balioko du «profesional horienganako konfiantza erakusteko». Nabarmendu duenez, haiek baitira ikasleak eta bakoitzaren premiak hobekien ezagutzen dituztenak.


Summary: Pfizerrek COVID-19aren aurka garatu duen botikaren generikoak egiteko atea ireki dute. Unitaid erakundeak jakinarazi du akordioa itundu dutela botika konpainiarekin, eta horren bidez errazagoa izango dela sendagaia eskuratzea baliabide urriak dituzten herrialdeentzat ere.

Hilaren hasieran jakinarazi zuen Pfizer botika konpainiak COVID-19aren aurka egiteko botika bat garatu duela. Pilula batzuk dira, eta nabarmendu zuen zehazki %89 murrizten dutela COVID-19arengatik ospitaleratua izateko edo hiltzeko arriskua. Gaur OME Osasunaren Mundu Erakundearekin batera diharduen Unitaid erakundeak adierazi du akordioa itundu duela botika konpainiarekin, eta botikaren generikoak ekoitzi ahal izango direla horren bidez; adierazi dute era horretan botika eskuratzen errazagoa izango dela baliabide urriak dituztenentzat ere.

«Generikoak egiten dituzten ekoizle kualifikatuei lizentziak emanez, botika antibiralaren ekoizpena eta banaketa erraztuko dira», adierazi du Unitaideko eledun Herve Verhooselek gaur prentsaren aurreko agerraldi batean. Era horretan, botikaren hedatze «globala» ahalbidetuko dela nabarmendu du. Aditzera eman duenez, OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19ak eragindakoa larrialdi egoera dela ebatzia duen bitartean egongo da indarrean akordioa; Pfizer etxeak, berriz, uko egingo dio botika horren patenteengatik dagozkion irabaziak kobratzeari. Horrek egiten ditu merkeagoak botika generikoak.

Itun horren bidez sendagaia 95 herrialdetan zabaldu ahal izatea da asmoa. Nabarmendu dute, ondo funtzionatze aldera, ritonavir botikarekin batera hartu behar dela.

Oraindik ezin da merkaturatu Pfizerren, botika toki baimena eskuratu zain baitaude. Pfizerrena ez da COVID-19aren aurkako lehen botika. Urriaren amaieran, Sendagaien Europako Agentzia EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen molnupirabir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta azaroaren hasieran oniritzia eman zion botika hori «larrialdi egoeretan» erabiltzeari. Sendagai horren generikoak egin ahal izateko akordioa ere itundu zuten.


Summary: Pertsona bat hil da Carcarren, trafiko istripu batean. Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, bi ibilgailuk aurrez aurre jo dute.

Nafarroako suhiltzailek Twitter sare sozialean jakinarazi dutenez, gaur arratsaldean trafiko istripu bat izan da Carcarren (Nafarroa), eta pertsona bat hil da, eta beste bat zauritu.

NA-6230 errepidean gertatu da istripua, 1,5 kilometroan. Suhiltzaileen arabera, bi ibilgailuk aurrez aurre jo dute, furgoneta batek eta auto batek.

Lodosako suhiltzaileak eta Foruzaingoa joan dira istripua gertatu den tokira.


Summary: Lehen Mailako futbolariek ez dute baztertzen grebara jotzea. Liga profesionalizatzeko prozesua "blokeatuta dagoela" salatu dute, eta ez direla agindu zizkieten pausoak eman.

Espainiako Lehen Mailako futbolariek ez dute baztertzen grebara jotzea, liga profesionalizatzeko prozesuak “blokeatuta” segitzen badu. Hala iragarri dute gaur. “Ez ditugu errudunak topatu nahi, baizik eta konponbideak nahi ditugu. Izan ere, egoeraren biktima bakarrak gu gara”. Hala salatu dute gaur, AFE futbolarien sindikatuen egoitzan egindako bilera eta gero. Iragan astean futbolariek komunikatu bat atera zuten egoera salatuz; asteburuan, berriz, 30 segundoko etena egin zuten partida guztietan. Hurrengo urratsa litzateke grebarena. “Ez genuke horretaraino iritsi nahi, baina nekatuta gaude zain egoteaz. Hiru hilabete daramatzagu egoera honetan. Liga profesionalizatzeak, aspalditik aldarrikatu eta merezi ditugun eskubideak bermatuko lizkiguke, eta hazten jarraitzea. Behin eta berriz esaten digute egingo dutela, baina ez da hala”.

Espainiako Kirol Kontseilu Nagusiak ekainean onartu zuen ligaren profesionalizazioa. Egun hiru ligak dute izendapen hori: Gizonezkoen Lehen eta Bigarren Mailak, eta ACB ligak. Behin lan hitzarmena sinatuta, hurrengo urratsa zen. Profesionalizazio prozesuak abiatua behar zuen: estatutuak idatziz, eta presidente bat eta presidenteorde bat izendatuz. Beste hainbat gauza ere zehaztu behar ziren. Adibidez, telebista eskubideen kudeaketa. Hori da traba nagusietako bat. Izan ere, akordio falta horren erruz, partida gutxi batzuk baino ez dituzte ematen telebistan edo klubetako Youtubeko kanalen bidez. Kirol Kontseiluak kudeaketa plataforma independente baten bidez egitea nahi du. Horrekin batera, erabakitzeke dago klubek zenbat diru jarri behar duten liga horretan sartzeko, eta klub txikienek jasoko lituzketen laguntzak. Horrek guztiak hainbat kluben bideragarritasuna arriskuan jartzen du.

Liga profesionala izatea, beste urrats bat litzateke, eta indartu egingo lituzke lan hitzarmenean jasotzen diren eskubideak. Gainera, txapelketari berari beste estatus bat emango litzaioke. Adibidez, COVID-19a tarteko amaitutzat eman ziren liga guztiak, profesional izendapena zutenak ezik.

Ez dute zehaztu, egitekotan, grebarako deialdia noizko izango zen. Baina AFE sindikatuaren babesa ez ezik, Kluben Elkartearen babesa ere badute futbolariek, hartu ditzaketen neurrien aurrean. Elkarte horretako kide diren kluben artean akordioa izan zen estatutuen inguruan. Hortik kanpo daude Athletic, Bartzelona, Real Madril eta Atletico Madril: “Prest gaude haien planteamenduak ere estatutuetan jasotzeko, baldin eta horrek egoera desblokeatzeko balio badu”.


Summary: XVIII. mendeko merkataritzan euskara erabiltzen zela azaleratu dute Euskaltzaindiak kaleratutako gutun bildumek. Euskaltzaindiak bi liburu aurkeztu ditu; Jose Ramon Minondo goizuetarraren gutunak daude horietan bildurik. Oiartzungo Olaberria burdinolaren harira bidalitako idazkiak dira, eta bistakoa da euskararen erabilera.

Iraganeko garaietan eta euskararentzat bereziki ilunak ziren aldietan ere, euskara erabili egiten zen esparru sozialez haragoko giroetan. Hala berretsi dute Euskaltzaindiak Nafarroako Gobernuaren laguntzaz argitara atera berri dituen bi liburuek. Biak ala biak XVIII. mendearen hondarretik XIX. mende hasierara bitartean Jose Ramon Minondo goizuetarrak idatzitako gutunetan daude oinarriturik. Merkataritza kontuei buruzkoak dira idazkiak, 300dik gora, Oiartzunen jarduten zuen burdinola batean girotuak. Zehazki, Jose Ramon Minondo Goizuetarraren Gutunak. Olaberria (Oiartzun). 1790-1807. Edizioa eta Jose Ramon Minondo Goizuetarraren Gutunak. Olaberria (Oiartzun). 1790-1807. Hizkuntza Azterketa izenburupean kaleratu dituzte lanak. Gaur aurkeztu ditu Euskaltzaindiak, Iruñean eginiko agerraldi batean.

Euskaltzaindiako lehendakari Andres Urrutiaren esanetan, orain argitaratu diren gutunek balio dute ondorioztatzeko «euskara ez zela soilik esparru sozialetan erabiltzen». Hain zuzen, jakinarazpenak emateko gutunetan ere euskaraz aritzen zirela erakusten dute gutunok. Urrutiak azaldu duenez, gainera, Minondo «normaltasunez eta naturaltasunez» aritzen da gutun horietan, erabilera ohikoa zen seinale. Era berean, ezaugarri berberean jarri du arreta Mikel Arregi Euskarabideko zuzendariak ere, gaurko agerraldian. Nabarmendu du, hain justu, testuak ez direla erlijiosoak, eta argitu du: «Hori ez da hain ohikoa antzinako idazkietan».

Halaber, Urrutiak zehaztu du gutun horiek euskararentzat momentu «zaila» zen garai batean idatziak direla. «Jose Ramon Minondok gutur hauek idazten zituelarik, Espainiako Novísima recopilación lege testuen bildumak merkatariei debekatu egiten zuen gaztelaniaz idatzia ez zen liburu oro editatzea». Alegia, bistakoa da euskarak jazarpen sakona jasan zuen XVIII. mendearen bukaeratik XIX. mendearen hasierara bitartean, eta, oztopo horiek eduki arren, euskaraz egiten zuen Minondok.


Lehiaren mugak zehazteko

Summary: Lehiaren mugak zehazteko. Bidenek eta Xik bilkura telematiko batean aztertu dituzte AEBen eta Txinaren arteko harremanak gaiztotu dituzten hainbat gai. Taiwani buruz, «probokazioak» eteteko eskatu dio Pekinek Etxe Zuriari.

Bi ontzi erraldoi itsaso berean nabigatzen bezala irudikatzen ditu AEB eta Txina azken herrialde horretako presidente Xi Jinpingek, eta, elkarren ondoan aurrera egiteko, lema «egonkor» erabiltzeari garrantzia aitortu dio, bi ontziek elkar jo ez dezaten. Ideia hori nabarmendu dute munduko bi ekonomia handienetako gobernuburuek gaur goizaldean elkarrekin egin duten bilera birtualaren ostean. Joe Biden AEBetako presidentearen esanetan, «lehia zintzoa» bermatu behar dute bi potentziek. «Txinaren eta AEBen erantzukizuna da ziurtatzea gure herrialdeen arteko lehia ez dela gatazka bihurtuko nahita edo nahigabe». Lehia horri «mugak» jartzearen alde agertu da.

Tentsioa baretzeko elkarrizketa saioa izan da Biden eta Xiren artekoa, azken hilabeteetan nabarmen mikaztu baitira Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak. Bereziki, Donald Trump Etxe Zuriko aurreko maizterraren agintaldian. Hori dela eta, agenda zabala zuten agintariek aztertzeko. Klima larrialdia, energiaren mundu mailako merkatua, COVID-19aren pandemia, merkataritza lehia, Ipar Korea, Afganistan eta Iran izan dituzte hizpide, besteak beste. Taiwan ere bai. Txinak eta AEBek uhartearekiko duten politikek giroa nabarmen gaiztotu dute azken hilabeteotan Taiwango itsasartean.

Xiren hitzetan, Taiwango independentistak eta horiei babesa ematen dietenak «suarekin jolasean» ari dira. «Txina pazientzia handikoa da, eta bateratze baketsua bilatuko du, baina Taiwango sezesionistek probokatzen badute edo marra gorria zeharkatzen badute, ekintza irmoak hartu beharko ditugu».

Bidenek berretsi du AEBek «Txina bakarraren politika» onartzen dutela —hau da, Pekini aitortzen diola Taiwanen gaineko agintea—, baina Washingtonek «aurka egingo die statu quo-a aldebakarreko ekintzekin aldatzeko edo Taiwango itsasartean bakea eta egonkortasuna ahultzeko saiakerei».

Taiwanek bere burua gobernatu du 1949az geroztik, era independentean, eta bertako gobernuak estatu subiranotzat du irla, baina Txinarentzat bere lurraldeko probintzia bat da. Hori dela eta, AEBei Txinaren «barne auzietan esku hartzea» leporatu izan dio, Etxe Zuriak Taiwanekin dituen harremanengatik.

Washingtonek irlari armak saltzen jarraitzen du, eta bere armada Taiwangoarekin ariketa militarrak egiten aritu dela jakin zen urrian. Horrez gain, areagotu egin ditu harreman diplomatikoak Taipeirekin, eta ahaleginak egin ditu Taiwanek nazioarteko eremuan parte hartze handiagoa izan dezan. Uhartearekiko jarrera horrek eskualdearen egonkortasuna «arriskuan» jartzen duela salatu du Txinak.

Bidenek giza eskubideen defentsarekin loturiko beste auzi batzuk ekarri ditu hizpidera. Kezka agertu zuen Pekinek Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen gutxiengo etnikoei eta oposizioko sektore politikoei ezarri dizkien hainbat neurriren inguruan. Txinak, baina, «barne arazotzat» ditu horiek.

Arlo ekonomikoan, Etxe Zuriak merkataritza lehia «bidegabea» egotzi dio Pekini, eta harekin AEBetako langileei kalte egiten dela nabarmendu du. Txinak eta AEBek hitzartu zuten merkataritza ituna oso-osorik betetzearen garrantzia nabarmendu du Bidenek. Washingtonen esanetan, Pekin 170.000 milioi euroko gastua atzeratzen ari da AEBetan.

Pentagonoaren txosten baten arabera, Txina bere armategi nuklearra handitzen ari dela jakin zen hilaren hasieran, eta horrek ere arduratu egin du Bidenen gobernuan. Informazio horien arabera, Txinak 1.000 misil nuklear baino gehiago garatu ahal izango ditu 2030. urtea baino lehen.

Politika «arrazionala»

AEBek hainbat zigor ekonomiko ezarri zizkioten Txinari, Trumpen agintaldian, Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen giza eskubideak urratu dituela argudiatuta. Horrez gain, merkataritza gerra bat hasi zuen presidente ohiak, presioa handitu zien Txinako enpresa teknologiko handiei eta koronabirusa munduan hedatu izanaren ardura leporatu zion Pekini.

Trumpen ostean, Etxe Zurian Txinarekiko politika aldaketa bat eragiteko eskatu dio Xik Bideni. Politika esparru «arrazionalera eta praktikora» eramatea espero duela adierazi dio, Xinhua Txinako albiste agentziaren arabera. «Esparru ideologikoan» edota «taldekako enfrentamenduan» tematzeak nahitaez mundua «hondamendira» eramango du, Xiren iritziz. Txinako presidentearen esanetan, bi herrialdeek barne arazoak kudeatu behar dituzte eta nazioartean dituzten betebeharrei erantzun.

Bidenek eta Xik telefonoz hitz egin dute bi aldiz aurten, baina bien arteko lehen bilera izan da gaur goizaldekoa. Bideokonferentzia bidez egin behar izan dute, Xik ez baitu Txinatik kanpora bidaiarik egin iazko urtarriletik, koronabirusaren pandemiaren eraginez. Bien arteko lehen bilkura adierazpen bateratu bat gabe amaitu da, Trumpen eta Xiren arteko azken bilkura —2019an— amaitu zen bezala, baina bi aldeek azaldu dute elkarrizketa zintzoa, oparoa eta esanguratsua izan dela, eta kontaktuekin jarraitzea adostu dute, maila baxuagoko ordezkarien bitartez.

Harremanetan segiko dutenaren iragarpenak eta bi agintariek bileran erabili duten hizkerak aditzera eman dute Txinaren eta AEBen artean tentsioa apaldu egin daitekeela hurrengo hilabeteetan, edo, gutxienez, orain arteko gorakada geldiarazteko agertokia sor dezaketela.


Summary: Gizon bat hil da Lantaronen, hondaturiko tximinia baten isuriek intoxikaturik. Hildakoaren bikotekidea zauritua dago. Ospitalera eraman dute, artatzeko.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizon bat zendu da Lantaronen (Araba), intoxikatuta. Zauritu bat ere badago: hildakoaren emaztea intoxikaturik eraman dute ospitalera. Ezbeharra arratsaldeko seiak aldera gertatu da: lehen ikerketen arabera, etxebizitzako tximiniaren errekuntza sisteman akats bat zegoen, eta horrek eragin du intoxikazioa.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak adierazi duenez, bikotearen ezagun bat etxebizitzara joan da, eta zabalik ikusi du eraikineko atea. Etxean sartu da, eta konortea erdi galdurik aurkitu ditu gizonezkoa eta emakumezkoa. Hori ikusirik, larrialdi zerbitzuei eman die abisua. Osasun langileek, baina, ezin izan dute gizona bere onera ekarri. Emakumezkoa Burgosko (Espainia) erietxean dago ospitaleraturik.


Summary: Txileko Senatuak eten egin du Piñera kargutik kentzeko prozesua. Senatarien bi herenen babesa behar zuen akusazioak aurrera egiteko, eta ez du lortu. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote.

Sebastian Piñera Txileko presidenteak ez dio epaiketa politiko bati aurre egin beharko. Diputatuen Ganberak joan den astean onartu zuen oposizioko diputatu multzo batek aurkeztutako zentsura mozioa, baina akusazioak ez du aurrera egin. Senatuan ez dute behar beste babes jaso akusazioaren bi atalek: senatarien bi herenen babesa behar zuten (29 boto), eta, lehenengoak aldeko 24 boto eskuratu eta gero, 22 lortu ditu bigarrenak.

Aurreikusita zegoen moduan, nahikoa izan da ofizialista guztiek Piñeraren alde bozkatzea. Babesa erakutsi diote presidenteari, nahiz eta izan den «politika eta negozioak bereizten ez jakitea» egotzi dion ahots kritikoren bat. Izan ere, 2010ean meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote Piñerari.

Oposizioko diputatu talde batek urriaren 13an aurkeztu zuten testua, eta Piñerari leporatu zioten «zintzo» ez jokatzea eta «nazioaren ohorea arrisku larrian jartzea» bere jarrerarekin. Pandoraren paperak direlakoen filtrazioan agertu zen presidentearen izena, urriaren hasieran. Gainera, Txileko Fiskaltza Nagusiak ikerketa bat hasi zuen haren aurka orain dela aste batzuk, dokumentu horiek jasotzen dutenarengatik. Txileko pertsonarik aberatsenetako bat da Piñera, eta adierazi du ez duela irregulartasunik egin. Presidentea ez da bozetara aurkeztuko, baina Sebastian Sichel hautagai ofizialista ez dago irabazteko faboritoen artean.

Hauteskundeak

Txilen azaroaren 21ean dira presidentetzarako eta Kongresurako hauteskundeak egitekoak. Inkesta gehienen arabera, Boric ezkerreko hautagaiak lortuko du boto gehien, baina Jose Antonio Kast (Alderdi Errepublikanoa) eskuin muturrekoa ez da harengandik urruti ibiliko. Beraz, eta ezustekorik ezean inork ez dituenez lortuko botoen %50 baino gehiago, biak dira faboritoak abenduaren 19an egitekoa den bigarren itzulira igarotzeko.

Bigarren agintaldia du Piñerak presidentetzan (2010-2014, eta 2018tik), eta bigarrenez hasi dute impeachment bat haren aurka. 2019ko udazkenekoak, eztanda sozialaren ondoren hasitakoak, ez zuen biderik egin. Salvador Allenderen kontra militarrek 1973an egindako estatu kolpeaz geroztik, Txileko presidente guztiek agintaldiak bukatu dituzte, eta, ondo bidean, hala gertatuko da orain ere. Piñera 2022ko martxoaren 11ra arte da agintean egotekoa.


Summary: Jaka Horien protesta batek pilaketak eragin ditu Irunen. AP-8 errepidean zazpi kilometrorainoko auto pilaketak daude, Baionako noranzkoan.

Goizean goizetik ilarak izan dira AP-8 errepidean, Irun (Gipuzkoa) parean. Gaur betetzen dira hiru urte Jaka Horiek euren lehen protestak hasi zituztenetik, eta, hori dela eta, mobilizazioak izango dira gaur Ipar Euskal Herrian eta Frantzian.

Horrek eragin du Biriatuko (Lapurdi) pasabidean ilarak sortzea.


Summary: Amurrion hasi, eta Donostian amaituko da 22. Korrika. Martxoaren 31tik apirilaren 10era egingo dute, eta Hitzekin izango du goiburu. «Larrialdi linguistikoaren» aurrean «ernatzeko» eskatu die AEK-k herritarrei nahiz erakunde publikoei.

Urtebeteko atzerapenarekin, baina Korrika 2022an egin egingo dela esana zuen AEK-k, eta nondik nora egingo duten ere jakinarazi du gaur, Donostiako San Telmo museoan, iaz atzerapenaren berri eman zuen leku berean. Amurrion (Araba) hasiko da martxoaren 31n, eta Donostiara iritsiko da apirilaren 10ean. Pare bat hilabete barru zabalduko dute egitasmoaren ibilbide osoa.

Leloa ere aurkeztu du AEK-k: Hitzekin. Hitza eta ekintza uztartu dituzte: «Hizkuntza bat hitzekin osatzen da, baina ekimenek eraikitzen dute hizkuntza baten komunitatea. Euskarak aurrera egin nahi badu, euskaldun (pro)aktiboak behar ditu, konbentzimendutik ekintzara, praktikara, jauzi egingo dutenak». «Larrialdi linguistikoaren alarma gorriaz» ohartarazi, eta «ernatzeko» eskatu dute antolatzaileek, bai herritarrei eta baita erakundeei ere. «Ekin diezaiogun berehala: aldekotasunetik konpromisora, eta konpromisotik erakunde orok urrats sendoagoak egin ditzan eragitera, jendartearen nahiei eta beharrei erantzuteko». Hala ere, «egoera larria izanagatik», herritarrek ez dute euskara «bazter utzi», Aitziber Balantzategi Korrika Batzordeko kidearen esanetan. «Indar» horretan oinarrituta, «euskaraz bizitzeko herri gogoa» egon badagoela baieztatu du.

21. Korrika amaitu zenetik «ohi baino denbora gehiago» igaro dela gogoratu du Aliziar Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak, eta tarte horretan «euskararen alde lanean segitu duen jendearen gogoa eta ilusioa» txalotu ditu. Halaber, euskararen aldeko egitasmoetan «ehunka eragilek» bat egin dutela ere azpimarratu du. Hizkuntza politiketan eragiteko Batuz Aldatu adostasun soziala, Errigoraren Agerraldia ekinbidea eta AEK-ren Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! kanpaina nabarmendu ditu.

Kontrako haizeari ere erreparatu dio Iribarrenek, ordea: «Jakitun gara pandemiak euskara ia ezabatu duela errotik plaza ugaritan zein askoren bizitzan». Horregatik, «oso garrantzitsutzat» jo du «Korrikak ekarri ohi duen euskararen aldeko uholdea» berreskuratzea. Euskararen «aldekotasuna eta harrotasuna» aldarrikatu ditu, horiek «hauspo» bihur daitezen «urrats sendoagoak egiteko».

Hain justu, Korrikak «akuilu lana egin dezan» nahi dutela ere adierazi du, eta euskaltegien diruztatzean jarri du fokua. «Administrazioari dagokionez, euskaltegiei bideratutako baliabideak ez dira nahikoa oraindik». Hala ere, alor horretan ere izan dira aurrerapausoak, haren arabera: «EAEn, urrats handia egiten ari da irakasleen lan baldintzak normalizatzeko, baina oraindik badago zer hobetu; ikasteko doakotasunarekin, adibidez. Ipar Euskal Herrian ere laguntzak handitu egin dira, bai, baina ez helduen euskalduntzeak behar lukeen moduan. Eta Nafarroan, gobernuak urrats sendoagoa egin berri du, azken urteotan pauso txiki batzuk eman ostean». Datozen urteetan «hobekuntza» horiek «areagotuko eta sendotuko diren itxaropena» dutela esan du.

Transmisio lanari aitortza

Omenaldi bat egiten dute antolatzaileek Korrika egiten den aldiro. Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoak omenduko ditu 22. Korrikak. «Euskal munduan eta, are garrantzitsuago, euskaraz» egindako 34 urteko ibilbideari aitortza egin nahi izan diete. Hitzarekin eta ekinarekin izan duten konpromisoa ere nabarmendu dute: «1987an ekin zioten, haiei esker askok ekin diogu, eta datozen belaunaldiek ere ekingo diote. Haiek transmisioa goitik behera (guraso-ume) eta behetik gora (ume-guraso) landu dute; haiek, beren hitzekin, euskarari ekin zioten, eta eutsi egin diote».

Datozen hilabeteetan emango dituzte antolatzaileek 22. Korrikaren xehetasun gehiago. Parte hartzeko bideak ere zabaldu dituzte. Korrika laguntzaile egin daiteke jada, petoa eta bestelako materiala erosteko eta ekarpen ekonomikoa egiteko aukera zabaldua dute.


Summary: «Euskarazko arreta bermatzeko neurriak» jartzeko eskatu dio Arartekoak Zangozako mankomunitateari. Administrazioan Euskaraz taldeak jarri zuen kexa, mankomunitate horretako lantaldean postu bakar bat ere ez baita elebiduna

Iragan urriaren 29an argitaratutako txostenean, Nafarroako Arartekoak Zangozako Eskualdeko Zerbitzuen Mankomunitateari eskatu zion «herritarrek euskaraz arreta jasotzeko eskubidea bermatzeko neurriak har ditzala». Administrazioan Euskaraz taldeak jarri zuen kexa, erakunde horretan «ez zelako neurririk hartzen euskarazko arreta bermatzeko». Zehazki, Administrazioan Euskaraz-ek azaldu du hogei lanpostu daudela Zangozako mankomunitateko lantaldean, «eta bakar bat ere ez da elebiduna eta bakar batean ere ez da kontuan hartzen euskaraz jakitearen merezimendua».

Arartekoak mankomunitateari gogorarazi dio 1986ko Euskararen Legeak xedetzat duela «herritarrek euskara jakin eta erabiltzeko duten eskubidea babestea eta hori betetzeko tresnak zehaztea», eta «euskararen erabilera sustatzeko neurriak adieraztea»; era berean, eremu mistoko udalerriei dagokienez, legeak ezartzen du «herritar guztiek euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eskubidea» dutela Nafarroako administrazio publikoei zuzentzean. Hortaz, eskubide hori bermatze aldera, Arartekoak gogorarazi du administrazioen betebeharra dela «urteroko lanpostuen eskaintza publikoan zehaztea zein lanposturako izanen den nahitaezkoa euskaraz jakitea», eta «gainerako lanpostuetara iristeko deialdietan euskara jakitea merezimendu moduan baloratzea».

Zangozako Eskualdeko Mankomunitateri bi hilabeteko epea eman dio Arartekoak, gomendioa onartzen duen edo ez esateko.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako farmaziek antigeno testen positiboen berri eman ahalko diote Osasun Sailari. Orain arte, testa egiten zuenak eman behar zion positiboaren berri Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, baina gaurtik farmaziek eman ahalko diote horren berri, errezeta elektronikoko inprimaki baten bidez.

Gaurtik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako farmaziek aukera izango dute farmazietan bertan COVID-19a atzemateko egindako antigeno testetako positiboen berri emateko Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari. Orain arte, testa egiten zuten pertsonek beraiek jakinarazi behar zioten Osasun sailari emaitza positiboa, Osakidetzaren webgunera sartuta eta inprimaki bat beteta. Aurrerantzean, ordea, farmazialariek beraiek eman ahalko diote informazio hori Osasun sailari, errezeta elektronikoko inprimaki baten bitartez. Modu horretan, farmaziek erregistratzen dituzten datuak egiaztatu ahal izango ditu Osakidetzak, eta, kasuan-kasuan, positibo eman duenari ordua emango zaio beste proba diagnostiko bat egin dezan.

Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi duenez, helburua da farmaziak koronabirusa atzemateko probetan inplikatzea eta, modu horretan, positibo ematen duten testak ahalik eta kopururik handienean jakinaraztea.


Summary: Neurri berriak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalentzat. EAEko aldizkari ofizialak argitaratu du 100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 150 kasutik gora duten udalerriei zuzendutako jarraibideak jasotzen dituen agindua.

100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 150 kasutik gora duten udalerrientzako neurri berriak argitaratu ditu gaur EAEko aldizkari ofizialak, eta, beraz, gaur bertan sartu dira indarrean. «Ekitaldi jendetsuak saihestera» edo horiek «modu seguruan» egitera bideratuta daude neurriok, aginduak jasotzen duenez. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak sinatu du agindua, urriaren 6an osasun larrialdia indargabetu zenetik haren esku baitago pandemiari lotutako neurrien kudeaketa.

Azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 150 kasutik gora duten udalerrien zerrenda astean bitan argitaratuko du Osasun Sailak, www.euskadi.eus webgunean. Udalek herritarrei jakinarazi beharko diete udalerriaren egoera zein den, eta baita transmisio handiko egoerak irauten duen bitartean hartuko diren neurrien berri eman ere. Neurri hauek jaso ditu Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren aginduak:

Jarduerak bertan behera uztea Udal agintariek 2021eko urriaren 6ko aginduan aurreikusitako prebentzio neurriak betetzen direla bermatu ezin duten jarduera guztiak bertan behera utzi edo aldi baterako atzeratzea, jarduera horien eremua edozein dela ere. Janaria edo edaria edatearekin lotuta dauden jardueretan bereziki zaila da prebentzio neurriak betetzea, maskararen erabilera batez ere. Neurriak indartzea Prebentzio neurriak beteta antolatzen diren ekitaldietan, bai barruko espazioetan, bai aire zabalean, neurriak indartzea komeni da. Neurri hauek jaso ditu aginduak: jendearentzako espazioa handitzea kontzentrazioak espero diren tokietan; bideak irekitzea, jendearen zirkulazioa arintzeko; elikagaiak eta edariak saltzeko eta kontsumitzeko guneak mugatzea; eta, ahal denean, jarduerak kanpoaldean antolatzea. «Aire zabaleko jarduerak dira seguruenak, eta COVID-19a hartzeko edo transmititzeko arriskua handiagoa da espazio itxietan eta jende askorekin», dio aginduak.

Beste jarraibide batzuk Aipatutako neurriez gain, 150 kasuko intzidentzia baino handiagoa duten udalerrietako herritarrentzako jarraibide batzuk ere jaso dira eranskin batean. Hauek dira:

→ Txertaketa. Txertoa da babes neurririk hoberena, Osasun Sailak dioenez. «Egiaztatu ahal izan da txertatutako pertsonek sintoma arinagoak dituztela eta ospitaleratzeko eta hiltzeko arriskua murrizten duela. Pertsona guztiek dute txertaketa pauta osoa hartzeko eskubidea». → Maskara. Nahitaezkoa da maskara erabiltzea espazio itxietan, eta aire zabalean 1,5 metroko distantzia gorde ezin denean. Ostalaritza establezimenduetan eta jatetxeetan derrigorrezkoa da maskara janztea, edateko eta jateko unean izan ezik. → Higienea. Eskuak maiz garbitzea aholkatzen da. → Aireztapena. Leku itxiak aireztatzea garrantzitsua da. → Aire zabala. Ahal dela jarduerak kanpoaldean egitea gomendatzen da. Kanpoaldean egin ezin badira, horiek atzeratzea aholkatzen da, edo, bestela, ongi aireztatutako tokietan eta maskara egoki erabilita egitea. → Bestelakoak. Jende pilaketak saihestea; koronabirusarekin lotutako sintomak izanez gero, nork bere burua bakartzea eta Osakidetzari jakinaraztea, eta, txertaketa pauta osoa izanda ere, prebentzio neurriei eustea.


Summary: Gutxienez lagun bat hil da Kanada mendebaldean uholdeengatik. Vancouverren euriteak izan dituzte bi egunez, eta, ondorioz, blokeatuta geratu dira porturako sarbidea eta hainbat trenbide, baita autobide batzuk ere. Bi herritar desagertuta daude.

Bi egun dira Kanada mendebaldean euriteak jasaten ari direla, eta, horrek eragindako uholdeen ondorioz, gutxienez lagun bat hil eta bi desagertu dira Columbia Britainiarra probintzian, Kanadako Poliziak jakinarazi duenez.

Eraginik handiena Vancouver hirian eta horren inguruan nabaritu dute: herrialdeko porturik garrantzitsuena du, eta horretarako sarbidea blokeatu egin da, baita probintziako zenbait trenbide eta autobide ere. Enbridge Inc. enpresak ere azaldu du Kanada mendebaldean dauden bi gasbideetako baten zati bat itxi behar izan duela, «badaezpada».

Herenegun, gainera, erreskate taldeek ia 300 herritar salbatu behar izan zituzten, eta probintziako hegoaldean dagoen Merritt hiriko 7.100 lagun ebakuatu behar izan zituzten; Abbotsford eta Chilliwack herrietan ere ebakuazio lanak egin behar izan dituzte.

Gainera, 20.000 etxe elektrizitaterik gabe daude, eta sakelakoen seinalea eten egin da batzuetan. Kanadako Ingurumen Ministerioaren arabera, ez da euririk espero gaurko, baina litekeena da bihar berriz egitea, baita elurra ere.

Egoera horren ondorioz, Columbia Britainiarraren hegoaldean dagoen Washingtongo estatuko (AEB) gobernadore Jay Insleek larrialdi egoera ezarri du asteon.

Iragan uztailean, Kanada hego-mendebaldean ia 500 hildako eragin zituen bero boladak: 45 gradutik gorako tenperaturak izan zituzten.


Summary: Torturagatik zigortutako polizia bat saritu izana justifikatu du Madrilek. EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituri erantzunez, Espainiako Barne Ministerioak argudiatu du legediak baimendu egiten diola Hector Moreno Garcia komisarioari Polizia Merituaren Zilarrezko Domina ematea. Pentsioa %15 handitu diote kondekorazioari esker.

Jon Iñarritu Espainiako Kongresuan EH Bilduk duen diputatuak galdera egin dio Espainiako Gobernuari Hector Moreno Garcia komisarioari emandako Polizia Merituaren Zilarrezko Dominari buruz. Koalizioak azaldu duenez, izan ere, torturak eragiteagatik zigortu zuten Moreno, eta Jose Maria Aznarren (PP) gobernuak indultatu egin zuen gero. Espainiako Barne Ministerioak justifikatu egin du kondekorazioa, ordea. Legea eskuan argudiatu du polizia hori saritu izana, «Merezimendu Zibilaren Aginduko Legediaren 7. artikuluan ezarritako baldintzak betetzen direla egiaztatu ondoren».

EH Bilduk salatu duenez, Moreno Garciak jasotzen duen sari ekonomikoa «polizia agente batek bizitzan jaso dezakeen bereizketarik handiena da» egun. Guztira, bizitza osoan jasoko duen pentsioa %15 handitu diote jaso berri duen kondekorazioari esker.

Jon Iñarritu diputatuak salatu du «erabat kontraesanezkoa» eta «zentzugabea» dela «Billy el Niño eta beste polizia torturatzaile frankista batzuei dominak kenduko dizkietela iragartzea, eta, aldi berean, antzeko gertaerengatik zigortutako polizia torturatzaileei gorazarre egitea». Diputatuak salatu du «torturaren biktimak umiliatzea» dakarrela torturengatik zigortutako agenteak kondekoratzeak: «Bigarren mailako biktimak daudela begi bistan geratu da berriz ere».

Iñarrituk gogoratu du Morenorena ez dela «gertaera bakan» bat: «Agerian uzten du estatuak hainbat hamarkadatan izan duen jokabidea, torturengatik zigorrak gauzatu direnean: indultua, kondekorazioa eta kargu hobetzea».