Summary: Rafa Alkorta: «Irregularra izan da denboraldia». Athleticeko kirol zuzendariak aitortu du arantza sartua dutela, ez direlako Europarako sailkatu bigarren urtez jarraian. Kopako finalari, berriz, aipamen berezia egin dio, eta datorren denboraldiari begira, «baikor» azaldu da.

Rafa Alkorta Athleticeko kirol zuzendariak hitz gutxitan laburbildu du nolakoa izan den taldearen aurtengo denboraldia: «Irregularra izan da. Ondo hasi ginen ligan, eta Europako postuen lehian ibili ginen. Itxialdiaren ondoren, bi jardunaldietan zazpigarren postuan geunden, baina ez diogu guk nahiko genukeen amaiera eman denboraldiari». Azaldu du Leganesen aurka galdutako partidatik aurrera taldeak beheraldia izan zuela. «Europa gertu izan dugu, baina bidean puntu askok egin digute ihes, eta ez dugu behar bezala errematatu». Bi denboraldiz jarraian Europatik at geratu dira zuri-gorriak.

Alkortak ez du ezkutatu jokalariek zelaian «gehiago egin» zezaketela; erasoan, zehazki. «Golak sartzeko gabezia izan dugu, eta hori zenbakietan ikusi da». Defentsan, baina, «sendo» aritu direla esan du: «Talderik indartsuenen aurka ondo aritu gara, eta gol gutxi sartu dizkigute». Espero du datorren sasoian «hobeto» ibiliko direla.

Dena den, Kopako finalari azpimarra berezia egin dio Athleticeko kirol zuzendariak: «Merezimendu osoz gaude finalean, aurkari indartsuak garaituta. Bartzelona ahalguztiduna, esaterako». Lorpen horretan, Gaizka Garitano entrenatzaileak egindako lanari bere balioa eman dio: «Egoera zail batean hartu zuen entrenatzailearen kargua, eta ordutik egin duena aintzat hartu behar dugu. Berarengan sinesten dugu, eta garbi dugu hura dela taldearentzako gidaritzarik onena». Garitanok ekainean berritu zuen beste denboraldi baterako kontratua Athleticekin.

Harrobiaren azpimarra

Udako merkatuari dagokionez, Alkorta garbi mintzatu da: «Oraingoz, kanpotik jokalariak fitxatzeko asmorik ez dugu. Harrobiari begiratu behar diogu, horrek elikatzen baitu taldea». Martin Merkelantz jokalariaren inguruan, bestalde, ez du aipamen berezirik egin. Kirol zuzendariaren esanetan, etorkizunera begira, Beñat Etxebarriak, Mikel San Josek eta Ariz Adurizek utziko duten hutsunea nolabait Athleticeko bigarren taldetik eta Baskoniatik igotako jokalariekin betetzen saiatuko dira.

Ildo beretik, joan den astean Athleticek eta Antiguokok 2030era arte sinatu zuten hitzarmenaren inguruan, «harro» sentitu da: «Euskal Herriko harrobiko talderik onena da Antiguoko. Seguru nago, elkarri asko lagunduko diogu datozen hamar urteetan». Athletic utzi nahi duena, bestalde, Iago Herrerin da. Alkortak azaldu duenez, atezainak urtarrilean jakinarazi zion ez zuela Athleticen jarraitu nahi. «Herrerini irteera erraztuko diogu, baldin eta taxuzko eskaintzaren bat jasotzen badugu. 2021era arte du kontratua, eta klausula ez dauka nolanahikoa». 50 milioi euro. Azken sasoian Unai Simon izan da titular, Herreninen kalterako.

Pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren ondorioz, Athleticek defizit «handia» izan du, Alkortaren arabera. Taldeak ekonomikoki galerak izango dituen arren, «arazorik ez du izango» jokalarien soldatak ordaintzeko.

Zuri-gorriek abuztuaren 10ean hasiko dute denboraldi-aurrea. Alkortak jakinarazi duenez, sasoi honetan utzita aritu diren jokalari guztiak lehen taldearekin entrenatzen hasiko dira, baita bigarren taldeko bost jokalari ere: Dani Vivian, Unai Vencedor, Jesus Areso, Jon Morcillo eta Oier Zarraga.


Summary: Bilboko Portuak ez ditu uste bezain emaitza txarrak izan. Merkantzien mugimenduak %6,8 egin du behera lehen seihilekoan, eta, urte «txarra» izaten ari dela aitortu arren, okerragoa espero zutela azaldu dute.

Kolpea ez da espero bezainbestekoa izan. Bilboko Portuan 16,38 milioi tona mugitu dituzte aurtengo lehen sei hilabeteetan, iaz aldi berean baino %6,82 gutxiago. Ricardo Barkala hango presidenteak aitortu du seihileko txarra izan dela, baina baita espero zutena baino hobea izan dela ere: «Beste portu batzuentzat okerragoak izan dira azken hilabeteak».

Bizkaiko golkoko kostaldeko beste portuetan, batez beste, %14 egin du behera merkantzien trafikoak azken hilean, eta Barkalak uste du datuak ez direla hobeak izango abuztuan. Guztientzat urte oso gogorra dela azaldu du, eta azpimarratu bigarren seihilekorako aurreikuspenak ere ez direla «munduko onenak». Urte amaieran trafikoaren beherakada %11koa izango dela uste dute portuko arduradunek.

Bilboko Portuan tona gehien mugiarazi dituen merkantzia erregaiena izan da —9,76 milioi tona mugitu dituzte—, baina iaz baino %2 gutxiago mugitu dute, Petronorrek bere findegiko atal bat itxi behar izan duela eta, eskariaren beherakadaren ondorioz. Gora egin du, berriz, gas naturalaren trafikoak: iaz baino %21 gehiago.

Bidaiaririk ez

Barkalak esan du bidaiarien trafikoaren beherakada «drama bat» izan dela; izan ere, ferryetan 17.555 bidaiari mugitu dira Bilboko Portuan lehen seihilekoan, iaz baino %63 gutxiago: «Urte polit bat izan zitekeena ez da izango» Barkalarentzat, berez 80.000 bidaiari mugituko zituzten 65 kruzero baitzeuden aurreikusita 2020. urterako.


Summary: Googlek New York eta Bilbo lotuko dituen itsas azpiko kable bat jarriko du. Konpainiak esan duenez, kableak gaurko loturak asko hobetuko ditu, teknologia aurreratuagoa duelako. AEBak, Ingalaterra eta Euskal Herria izango dira kablearen lehorreratze puntuak.

«Gaur, nazioarteko Interneteko trafikoaren %98 itsas azpiko kableen bidez bideratzen da». Azpiegitura horien garrantzia horrela nabarmenduta iragarri du Google konpainiak Grace Hopper kablearen egitasmoa. 2022rako, AEBak, Ingalaterra eta Euskal Herria lotu nahi ditu kable horren bitartez.

Itsas azpiko hainbat kable ditu dagoeneko konpainiak, kontinenteak lotzeko. Gmail, Google Cloud eta enpresaren beste hainbat zerbitzuren ahalmena indartu nahi ditu enpresak horren bidez.

Grace Hopper kableak 16 zuntz pare edukiko ditu —32 zuntz, beraz—, eta horrek «hobekuntza esanguratsua» ekarriko ditu AEBen eta Europaren arteko komunikazioetan. Enpresaren arabera, sistema berri bat edukiko du kableak, munduan beste inon komunikazioaren etena gertatzen bada, informazioa berriz bideratzeko. Teknologia hori duen lehenengo kablea da, eta aurrerantzean hori erabiltzeko asmoa du beste kable egitasmotan.

Aurten sinatu dute kontratua kablea botako duen SubCom konpainiarekin.

Omenaldia Hopper aitzindariari

Grace Brewster Murray Hopper (1906–1992) informatikari aitzindariaren omenez jarri diote izena kableari. COBOL programazio hizkuntza garatzeko ezinbestekoak izan ziren aurrerakuntzak egin zituen emakumeak. «Poz handiz egingo diegu omenaldia haren berrikuntzei Atlantikoaz gaindiko komunikazioetan inbertituz zuntz optikoko kablerik ezin modernoago batekin», idatzi du konpainiak.

Grace Hopper programatzailea. Haren izena jarri diote kableari. BERRIA

Interneteko erraldoi askok aukeratu dute azken urteotan Sopela (Bizkaia), Europa eta Ameriketako Estatu Batuen arteko kableen lehorreratze puntu gisa. Microsoftek eta Facebookek Marea kablea bota zuten 2017. urtean Virginiatik (AEB) Sopelara. Hura ere kable «berritzailea» izango dela adierazi zuten: segundoko 160 terabit eraman ahalko zituelako bi kontinenteen artean, hau da, milaka milioi telefono elkarrizketa eta milioika bideo batera eramateko adina.

Konpainiek Euskal Herrira aukeratzen dute lehorreratzen puntu gisa, Portugalgo edo Galiziako kosta baino askoz babestuago dagoelako, eta olatuak ez direlako horren gogorrak.

Lan izugarria da itsas azpiko kableak jartzea. Horretarako propio diseinaturiko itsasontziak erabiltzen dituzte. Izan ere, kable metro bakoitzak hogei eta ehun kilo arteko pisua eduki dezake, eta ontziak kilometro batzuk eraman behar ditu saio bakoitzean.

Gaur, munduan, itsaspeko 280 bat kable daude. Behin jarrita, kableon bizi itxaropena 25 urte da. Kable bakoitza jartzeak ehunka milioi euro balio du. Marea-ren kasuan, 13.400 milioi euroko aurrekontua egin zuten. Googlek ez du adierazi zenbat kostako zaion Grace Hopper kablea.


Summary: Hartz zuriak, 2100. urterako galtzeko zorian. Nature Climate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera, hartz zuriak klima aldaketaren ondorioz galduko dira.

Klima aldaketa dela eta, hartz zuriak 2100. urterako galduko direla ondorioztatu du Nature Climate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Aurkeztutako txostenaren arabera, planetaren berotzeak Artikoko izotza murriztea eragingo du, eta, horrekin batera, hartz zuriak galtzea.

Animalia horien iraupenak lotura zuzena du Artikoko izotzarekin; izan ere, Peter K. Molnar Torontoko (Kanada) Scarborougheko Unibertsitateko irakasle laguntzaile eta ikerketaren egileetako batek adierazi duenez, hartzek izotza behar dute euren harrapakinak ehizatzeko, eta, «izotza izan dezaten, klima aldaketa kontrolatu behar» da.

Hartz zuri bat izotz zati baten gainean, harrapakina jaten. COMM PHOTO / EFE

Ikertzaileek iragarri dutenez, izotza urtu ahala, datozen urteetan, hartzak gai diren baino gehiago egongo dira behartuta barau egitera. Izotza haustearen eraginez, animaliak distantzia luzeetan edota kostalderantz noraezean ibiltzera behartuta egongo dira, janaria bilatu eta euren kumeak elikatzeko. Baina, Molnarrek adierazi duenez, «ez dago lurrean hartz zurien populazio bati eusteko adina janari».

Bi hartz zuri izotz bloke batetik bestera mugitzen, Alaskan. GREENPEACE HO / EFE

Ikerketan ondorioztatu dutenez, hartzak janaririk gabe iraun dezakeen denbora aldatu egiten da eskualdearen eta animaliaren izaeraren arabera. Hala ere, kumeek sumatzen dute lehenik baraualdi luze baten eragina. Ikertzaileek jakinarazi dutenez, haien ondoren, kumeak dituzten eme helduak dira, oro har, ahulenak; gero, ar helduak; eta, azkenik, eme bakartiak —kasu batzuetan 255 eguneko baraua egin dezakete—.


Summary: Gisele Halimi abokatu feminista hil da, Parisen. Besteak beste, behatzaile gisa aritu zen Burgosko Prozesuan, eta horren inguruko liburu bat idatzi zuen. Abortatzeko eskubidearen bultzatzaileetako bat izan zen, Simone de Beauvoirren ondoan.

Gisele Halimi Tunisian jaio zen, 1927an, familia judu eta amazig batean, eta Afrikako herrialde horretan hasi zen abokatu lanetan. Baina ikasketak Parisen eginak zituen, eta 1956. urtean, Frantziako hiriburuan hasi zen abokatu. Hasieratik nabarmendu zen funts politiko handiko auziak eta feminismoaren ingurukoak aukeratzeagatik.

Izan ere, familia tradizionalista batean hazi izanak markatu egin zuen Halimiren haurtzaroa. 13 urterekin, gose grebari ekin zion, anaiaren ohea egitera gehiago behartu ez zezaten. Hiru egunen ondoren, gurasoek amore eman zuten. Berak kontatu zuen bere haurtzaro matxinoa autobiografian: Le lait de l’oranger (Laranjondoaren esnea, 1988).

Tunisiaren independentziaren alde borrokatu zen, eta Aljeriaren askatasunaren alde. Frantziako Armadak praktikaturiko tortura salatu zuen, eta Aljeriako independentistak defendatu zituen. Simone de Beauvoir eta Jean-Paul Sartreren ingurukoa izan zen, eta De Beauvoirrekin liburu bat idatzi zuen Djamila Boupacha Aljeriako Askapen Nazionalerako Fronteko militantearen inguruan (Pablo Picassok liburuaren azala egin zuen). Frantziako Armadako kideek Boupacha atxilotu eta bortxatu egin zuten, 1960. urtean. Ekintzaile gaztea defendatu zuen Halimik auzitegietan, baina hura heriotza zigorrera kondenatu zuten (1962an amnistia eman zioten, ordea).

Ameriketako Estatu Batuetako soldaduek Vietnamgo gerran eginiko krimenak ikertzeko nazioarteko talde bateko burua izan zen, eta 1970. urtean nazioarteko abokatu talde batekin egon zen behatzaile gisa Burgosko Prozesuan (Espainia). Hurrengo urtean, han bizi izandakoa kontatu zuen Le Procès de Burgos liburuan. Sartrek hitzaurrea egin zion liburuari, eta Euskal Herriko auziaren inguruko esaldi sonatuak idatzi zituen: «Askatasuna ala hil. Hitz horiek Kuban eta Aljerian entzun genituen atzo. Gaur berriz entzun ditugu Euskadin».

Halimi, Burgosko Prozesuan, Jose Antonio Etxebarrieta abokatuarekin. Xabier Izko etakidearen defendatzailea izan zen Txabi Etxebarrietaren anaia. BERRIA

Urte hartan bertan, manifestu bat sinatu zuen beste 343 emakumerekin. Abortatu izana onartu zuten emakumeek bertan, eta abortu librea eskatu zuten. De Beauvoir eta Jean Rostandekin batera, Choisir La Cause Des Femmes (emakumeen kausa aukeratzea) mugimendu feminista sortu zuen. Geroztik, emakumeen defentsan aritu zen epaitegietan ere, hainbat auzi sonatutan, eta Frantziako lege kodean bortxaketaren inguruko legedia gogortzea lortu zuen.

Erakundeetan ere aritu zen, politikari gisa. Diputatua izan zen Frantziako Asanblea Nazionalean, 1981etik 1984ra, talde sozialistan. François Mitterrand sostengatu zuen, hura Frantziako presidentetzara eraman zuen bidean, baina esan izan du harekin «etsita» zegoela 1980ko hamarkadaren erdirako.

Baina Halimiren borroka ez zen adinarekin moteldu. Izan ere, 1998. urtean beste mundu baten aldeko ATTAC erakundearen sortzaileetako bat izan zen, eta Israelgo Armadaren gerra krimenak ikertzen jardun zuen.

Atzo hil zen, Parisen, 93 urte zituela.


Diskriminazioa, sotiltasunez

Summary: Diskriminazioa, sotiltasunez. Legeak esaten du ordainsari berbera merezi dutela balio bereko lanek; alabaina, lan merkatuko bestelako faktore batzuek lausotu egiten dute agindu hori. Soldata osagarriek eta lanpostuak baloratzeko erabiltzen diren irizpideek, esaterako, soldata arrakala eragiten dute maiz.

Zuzenbidean hainbat printzipio eta balio egon arren, horiek kontraesanak eta zailtasunak izaten dituzte errealitatean. Hala uste du, behintzat, Angel Elias EHUko Lan Harreman eta Gizarte Langintza fakultateko dekano eta juristak. Eta hori gertatzen da balio bereko lanek soldata berbera izan behar dutela esaten duen legediarekin ere. «Alde batetik, berdintasunaren printzipioa dugu, emakume eta gizonen artekoa nahiz bestelakoa; baina horrekin batera, lan munduan lan merkatua dugu, merkatu hitza erabiltzen dugu, eta haren printzipio nagusia askatasuna da. Berdintasuna eta askatasuna uztartu behar dira, beraz».

Ekuazio horretan, legeak berdintasuna babesten duen arren, zehaztu du gutxieneko batzuetara mugatzen dela hori, hau da, gutxieneko ordainsari batzuk bakarrik finkatzen dituela enpresa horretan aplikagarria den sektoreko edo enpresako hitzarmenak. «Baina hortik aurrera, lan merkatu batean gaudenez, enpresak eta langileek nahi dituzten osagarriak eta abar negozia ditzakete». Horregatik da posible, adibidez, enpresan denbora asko daraman langile batek antzinatasun osagarria izatea eta lanpostu berean aritzen den hasiberri batek baino soldata handiagoa izatea; edo horregatik da posible gauez aritzen den batek egunez aritzen den lankideak baino gehiago irabaztea. «Oinarrizko soldata berbera izango dute, baina soldata osoa ez».

Halaber, kontuak zerikusi handia du soldata arrakalarekin ere, osagarri horiek eta lan kategoriak zehazteko erabiltzen diren irizpideek markatzen baitute askotan emakumeen eta gizonen artean dagoen aldea. Sarri erabiltzen den adibide bat aipatu du Eliasek: garbiketakoa. Makinaren bat erabiltzeagatik edo gidatzeagatik osagarriak egon ohi dira sektore horretan; berez, lan hori egiten duten guztientzat. «Baina nork egiten du lan hori? Orain arte, normalean, gizonek. Orain, berdintasun planen bidez eta abarrez, aztertu egiten dira halakoak, eta aldaketa bat ari dira bultzatzen. Badago halakoak salatzeko aukera ere. Baina argi dago kultur mailan eta gizartean gure artean dauden desberdintasunak mantentzen direla enpleguan eta lantegietan ere».

Lanpostuak nola baloratu?

Balio bereko lana zer den jakiteko, batik bat lanpostuen balorazioari begiratu behar zaiola esan du Elena Perez Eusko Jaurlaritzako Lan eta Gizarte Segurantzako zuzendariak. Prozesu tekniko nahiko konplexua izaten da hori, baina balorazio horretan kontuan hartu beharreko irizpide batzuk finkatzen ditu langileen estatutuak. Haren arabera, lan batek beste baten balio bera izango du baldin eta baliokideak badira honako hauek: agindutako funtzio edo zereginen izaera; lan horiek egiteko eskatzen diren hezkuntza maila eta lanbide eta prestakuntza baldintzak; lan horiek egitearekin hertsiki lotuta dauden faktoreak —arriskua, arreta...—, eta jarduera horiek gauzatzeko baldintzak —ordutegia, kokalekua...—.

Balorazio horretan, zeharkako diskriminazioak ere saihestu egin behar direla esaten du legeak. Horri lotuta, enpresetan dauden zenbait ohitura aipatu ditu Perezek; esate baterako, esfortzu fisikoari balioa ematea eta lan errepikakorrei ez ematea, edo kualifikazio batzuk ez baloratzea, berezkoak direlakoan, hala nola pertsonen arteko harremanetarako trebetasuna, komunikatzeko gaitasuna edo eskuz lan egiteko trebetasuna. «Jaiotzatikoak direla pentsatzen da, eta norberaren gaitasuntzat hartzen dira lanbide konpetentziatzat hartu beharrean. Erizaina izateko, adibidez, pazientzia eta enpatia handia behar dira; idazkari izateko, beharrezkoa da hizkuntza ondo menderatzea, eta hori askotan ez da behar bezala baloratzen».

Luzea da lanpostu feminizatuetan kontuan hartzen ez diren gaitasunen zerrenda: bulegoko ekipamendua erabiltzeko eta mantentzeko gaitasuna, eskuz lan egiteko trebetasuna, dokumentuak eta txostenak idazteko eta gainbegiratzeko gaitasuna, dokumentu garrantzitsuak ondo antolatuta edukitzeko gaitasuna... «Zeharkako desberdintasunak dira, eta eragiten dute emakumeek gutxiago irabaztea balio bereko lanetan, ez lanpostu berberetan».

Hain zuzen, Balio bereko lanpostuak genero akatsik gabe identifikatzeko gida praktikoa argitaratu berri du Jaurlaritzak, lanpostuen balorazioak egin behar dituztenek orientazio moduan erabiltzeko. Eliasek bezalaxe, garbiketako adibideari heldu dio Perezek ere, eta halako egoerak salatzeko eskatu du. «Demagun garbiketa enpresa horretan gizon guztiek egiten dutela lan kristalak garbitzen eta osagarri bat dutela, eta emakume guztiek bestelako espazioak garbitzen dituztela eta ez dutela osagarri hori, eta, gainera, emakume horietako batzuek eskatu dutela kristalak garbitzea nahi dutela eta ezetz esan zaiela. Halakoetan, esku har dezake Lan Ikuskaritzak». Lanaren Nazioarteko Erakundeak (OIT), bulegoetako garbitzaileen eta kaleko garbitzaileen lana ez ezik, balio berekotzat jo ditu, besteak beste, eskoletako jantokietako begiraleen eta haur parkeetako ikuskatzaileen lana, gizarte gaien kudeatzaileen eta ingeniarien lana nahiz bidaiarien arreta egiten dutenen eta aireontzien gidaritza eta mekanika egiten dutenen lana ere.

Salaketa gutxi

Soldata arrakalari aurre egiteko hanketako bat da Lan Ikuskaritza Jaurlaritzarentzat, eta generoan espezializatutako unitateak sortu ditu. Iaz jaso zuten prestakuntza, eta gainerako lankideak trebatu zituzten ondoren. Alabaina, salaketa gutxi jasotzen dituztela aitortu du Perezek. «Eta pena da, asko lagunduko ligukeelako gure lanean». Kasu bakanen batzuetan, bai; baina, oro har ,gutxitan aurkitzen dituzte ikuskariek lehen ohikoagoak ziren diskriminazioak, hala nola lanpostu berean emakumeek gizonek baino oinarrizko soldata txikiagoa izatea. «Diskriminazioa sotilagoa da orain».

Besteak beste, hitzarmen kolektiboetara begira dago jarrita Jaurlaritza, lanpostuen balorazio ezberdin hori, sarri, itun horietatik etortzen dela iritzita. Sindikatuek azken urteetan egindako lana goraipatu du Perezek. «Ia guztiek dituzte jada genero idazkariak. Aurrera egitea lortu da, baina, oraindik, hitzarmenetan badaude emakumeen aurka egiten duten alderdiak». Batzuk aipatu ditu: kontziliazio neurrien bidez erantzukidetasuna bultzatu beharrean emakumea lan merkatutik ateratzea bultzatzea, gora egiteko emakumeek duten aukera falta, prestakuntza jasotzeko dauden zailtasunak... Horri lotuta, programa pilotu bat ari dira prestatzen. «Erregistratuta dauden hitzarmenak aztertuko ditugu, genero ikuspegitik. Hau da, generoan adituak diren pertsonek esango dute hitzarmen hori neutroa, positiboa edo negatiboa den». Hori egingo duten lehen aldia izango da, eta Perezi behar-beharrezkoa iruditzen zaio egitasmoa, enpresek eta eragile sozialek dutelako itun horiek neutroak izateko giltza.

Oinarrizko errenta

Soldata arrakalari aurre egiteko nahiz oro har lan baldintzak hobetzeko, bestelako proposamen bat du Eliasek. Izan ere, lan merkatuan soldatak negoziatzeko askatasuna dagoen arren, «askatasun teorikoa» dela uste du. Haren esanetan, bai hitzarmen kolektiboetan, bai lan kontratu indibidualak sinatzean, bi alderdi egoten dira, baina bietako bat boteretsuagoa denean, mendekotasuna sortzen da. «Eta azken hamarkadetan, oro har, botere ekonomikoa dutenek gero eta botere handiagoa dute, lan arauetan izan diren aldaketen eta bestelakoen bidez; aldiz, langileek eta haiek ordezkatzen dituzten sindikatuek gero eta txikiagoa». Desoreka hori medio, prekaritatea areagotu egin dela uste du.

Hala, guztientzako oinarrizko errenta eskatzen du. «Ez diru sarrerak bermatzeko errenta edo beharra dutenentzako laguntza bat bakarrik, errenta unibertsala». Horri esker, langileek botere handiagoa lortuko luketela uste du, bai eta askatasuna eta banakako hitzarmenak nahiz hitzarmen kolektiboak negoziatzeko ahalmen handiagoa ere. «Modu arrunt batean bizi izateko ez bagina derrigor gure soldatak baldintzatuta egongo, hau da, oinarrizko errentari esker gutxieneko babesa izango bagenu, merkatuan dauden lan baldintzak onartzeko edo ez onartzeko aukera izango genuke, eta horrek ziur aski aldatuko luke lan merkatuko errealitatea. Hobera egingo lukete baldintzek».

Finean, aberastasuna banatzea dela kontua uste du, eta ikusten du errenta unibertsal hori indarrean jartzeko aukera. Tartean, OITk eta Sindikatuen Nazioarteko Konfederazioak ere aipatu izan dute neurri hori. «Teknologiari esker eta abar, aberastasuna esponentzialki ari da hazten, baina zoritxarrez banaketa oso desorekatua dago. Errenta horrek, lan baldintzak hobetzeaz gain, denon duintasuna hobetzea ere ekarriko luke, bai eta demokrazia hobetzea ere».

Bihar: Norbere lanaren prezioa.


Iraindua, ostendua, desagertua

Summary: Iraindua, ostendua, desagertua. Denbora luzean, gezur geruza batek estali ditu Sabino Aranaren alargunari buruzkoak; Edorta Jimenezek liburu bat idatzi berri du Nikole Atxikallenderen inguruan, eta, orain, Aranak eta Atxikallendek elkarrekin egindako bizitzaren tokirik esanguratsuenak bisitatu ditu BERRIArekin batera, emakume ahaztu hura gogorarazteko.

Edorta Jimenez idazlea (Mundaka, Bizkaia, 1953) 1984an atxilotu zuten, eta, garai hartan Guardia Zibilaren kuarteletan ohikoa izaten zen tratua zazpi egunez pairatu ostean, libre utzi zuten. Baina, lehenago, han buru egiten zuen guardia zibilak bi gauza oso argi utzi nahi izan zizkion Jimenezi: bata, Sabino Aranak «alderdi espainolista bat» sortu zuela; bestea, Arana «inpotentea» zela, eta hura hil ostean haren alarguna karabinero batekin ezkondu zela eta hiru seme-alaba izan zituela.

Askotan idatzi da, gatazka armatuetan, emakumeen gorputzak konkistaturiko lur, borrokagune eta zigorrerako esparru bilakatu ohi direla. Aranaren alargun Nikole Atxikallende Iturrirekin (Sukarrieta, Bizkaia, 1873 1951) horixe gertatu zen: frankistak Bizkaian sartu zirenean, atxilotua izan zen, eta zuzenean pairatu behar izan zuen faxisten jazarpena, baina, horretaz aparte, sinbolikoki ere erabili nahi izan zuten euskal abertzaletasunaren kontra egiteko. Haren inguruan gezurra hedatuz, Aranaren eta, hortaz, abertzaletasunaren antzutasunari espainiar armadunen gizontasuna kontrajarri nahi izan zioten. Eta, kontakizun horretan, Atxikallende mutu, desagertu, ikusezin lotu nahi izan zuten. Erabilia izan zen, eta, aldi berean, ostendua eta desagerrarazia.

Pandemiak behartutako itxialdia baliatu du Jimenezek Atxikallenderen benetako istorioa idazteko. Dioenez, sukarrak hartuta jardun du, «bulkadaka, modu zoroan», egunean 15.000 karaktere inguru idatziz, hamar-hamabi orduko saiotan, eta Joseba Agirreazkuenaga historialariari esker aspalditik bildua zuen materiala erabilita. Liburua laster plazaratuko da. Lehenago, baina, BERRIA Jimenezekin elkartu da, Sukarrieta eta Busturia (Bizkaia) lotzen dituen lurraldean: «[William] Faulknerren istorioak bezala, hau ere pare bat kilometro koadroko eremu batean gertatzen da».

San Antonio hondartzan hasi ditu Jimenezek azalpenak, Sukarrieta eta Busturia udalerrien artean, udalekuetatik gertu. Mundakako itsasadarraren beste aldean, euri langarraren artean, Kanala auzoa ikusten da: «Garai hartan, ehiza oso ohiko jarduera zen Bilboko burgesiako kideen artean, eta Sabino Arana eta Luis anaia askotan joaten ziren hara, basurdetan. Normalean, Kafranga izeneko baserrian hartzen zuten ostatu. Behin, 1897an, Kanalako jaiak ospatzen ari zirela, Arana anaiek ikurrina jarri zuten; norbaitek salatu, eta guardia zibilek kendu egin zuten. Hori zela eta, Gernikako epaileak Sabino Arana deitu zuen deklaratzera».

Edorta Jimenez, Sukarrietako hilerriaren aurrean. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Geroago, Arana itsasadarraren ezkerraldeko beste etxaguntza batean hasi zen ostatu hartzen Urdaibaira etortzen zenean. Etxe hark Abiña zuen izena, eta San Antonio hondartzatik metro gutxira zegoen, gaur egun BBKren udalekuak dauden lekutik oso gertu. Hango nagusi Jose Maria Atxikallendek zazpi seme-alaba zituen, eta haietako bati, Monikari, eman zioten Aranaren gelaz arduratzeko lana: «Haren ondorengoek diote Sabino harekin maitemindu zela, hark uko egin ziola, eta orduan Sabino beste ahizpaz interesatu zela, baina auskalo». Edonola ere, Arana laster hasi zen alaba gazteenarekin harremanetan, Nikolasarekin Aranak Nikole deitzen zion, hark asmatutako izendegiaren arabera.

Harreman hura «oso erromantikoa» izan zen, Jimenezen hitzetan, eta laster zeresana eman zuen. Bilboko prentsan argitaratu zen «Bilboko politikari ezagun bat» ikusi zutela «Busturian paseoan emakume baserritar apal batekin». Zurrumurruak uxatzeko, Arana Sukarrietako beste etxe batera aldatu zen, baina harremanari eutsi zioten.

Harreman hura, ordea, ez zen denen gogoko izan: «Familiak aurka egin zion [Aranari], eta alderdiak ere bai, Nikole haren mailakoa ez zelakoan. Hori kolpe itzela izan zen Sabinorentzat. Sabinok erantzun zien bizkaitarren noblezia baserritik datorrela, eta nor nobleagorik baserritar emakume bat baino?».

«Nikole Atxikallendek ia ez zekien gaztelaniaz», azaldu du Jimenezek. «Aranak lehenengo gutunak euskaraz egin zizkion: euskara arruntean, ez berak egiten zuen euskara asmatu hartan. Benetako euskaran egiten dio, ahal duenik eta benetakoenean».

Ezkontza sekretua

Abiña etxearen ondoan, San Antonio ermita zegoen. Hura da Edorta Jimenezen ibilbidearen hurrengo geltokia, hantxe ezkondu baitziren Sabino Arana eta Nikole Atxikallende, 1900eko otsailaren 2an. «Ezkontza sekretua izan zen. Eguna eta lekua zeintzuk izango ziren goiz hartan berean esan zien Sabinok Nikoleren gurasoei, ez zuelako nahi inguruko jenderik etortzea baserritar huts batekin zelan ezkontzen zen ikustera. Apaiza ere berak hautatu zuen, eta ezkontzan erabili beharreko euskarazko hitzak ere berak idatzi zituen. Gonbidatu bakarrak izan ziren anaia, arreba, emaztearen ahizpetako bat eta lau ilobak; beste inor ez».

Ezkonbizitza ez zen gozoa izan senar-emazteentzat. Ezkonbidaiatik hasita: Lourdesera (Okzitania) joan ziren, Arana oso gaixo zegoela, eta, hark alderdikide bati idatzi zion moduan, gutxik egin zuen ezkontzarekin batera hiletak ere egin behar izan ez zituztenean. Gero, Aranaren jarduera politikoa; EAJren sortzailea birritan egon zen espetxean, bigarren aldian jada ezkondurik zegoela, eta mende hasierako euskaldun arrunten pentsamoldean laido lotsagarria zen espetxetik igaro beharra: Atxikallende inoiz ez zitzaion senarrari espetxera bisitan joan.

Aranak eta Atxikallendek ez zuten umerik izan, baina, Jimenezen arabera, frogatuta dago gutxienez bi abortu izan zituztela: «Abortu baten testigantza Sabinok berak ematen du gutun batean: 'Jainkoak nahi izan zuen guri umea eman, eta Jainkoak berak nahi izan zuen umea kendu bidean zetorrela'. Nik beste baten zantzuak topatu ditut».

Eta, gero, Aranaren gaixotasuna; gogorra, mingarria eta «eskatologikoa», Jimenezen esanetan: «Aranaren gaixotasunaren nondik norakoak ikaragarriak dira. Addisonen gaixotasuna zuen: ohetik komunera eta komunetik ohera, zikinkeria guztiak tartean. Medikuari esaldi batean laburbiltzen dio: 'goizero esnatzen naiz galtzak odolez eta zornez zikindurik'. Eta Nikole han egon zen beti. Emazteak zenbat sufritu zuen ez dago esaterik».

Nikole Atxikallende eta Sabino Arana, 1900. urtean. EUSKALDUNAA / WIKIMEDIA

Arana 1903ko azaroaren 25ean hil zen, Sukarrietan. Hil zeneko etxea erakutsi du Jimenezek: errepide ondoan dago, gaur egun Sukarrietako batzokia dagoen tokitik gertu. Hil aurretik, testamentua egin zuen Aranak, eta zeukan guztia alargunari utzi zion; lursailak, batez ere: «Sabinok eta Luisek diru guztia galdu zuten propaganda politikoa eginez, eta Luisek ez zuen ondo hartu Sabinok Nikoleri dena utzi izana. Hurrengo urteetan ez zion bakerik ematen; maiz etortzen zen Sukarrietara, bere ustez zegokiona eskatzera». Hain zuzen ere, hipotesietako bat da Atxikallende bigarrenez ezkondu zela Luis Aranak bakea eman ziezaion.

Izan ere, Atxikallende bigarrenez ezkondu zen 1910ean, ordurako 35 urte zituela. Baina senarra ez zen karabineroa edo guardia zibila bertsio hori ere zabaldu da askotan, merkantzia ontzi bateko kapitaina baizik: Eugenio Alegria Bilbao, Sukarrietakoa. Alegria 1918an hil zen, Asturiasen (Espainia), gripe espainiarrak jota. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan. Bigarrenez alargundu zenerako, Atxikallendek 43 urte zituen.

Espetxean

1937ko uztailean, Bizkai osoa faxisten esku gelditu ostean, eta garaituen kontrako errepresaliak hasita zeudenean, Atxikallende eta Sukarrietako beste sei lagun atxilotu zituzten, eta Larrinagako espetxera eraman zituzten; hortaz, senarra birritan egondako kartzelan egon behar izatea egokitu zitzaion. Epaiketa San Inazio egunean izan zen, uztailaren 31n EAJk 42 urte betetzen zituen egunean, hain zuzen, seguru asko epaile militarrek datu hori ezagutzen ez zuten arren—. Atxikallende eta harekin atxilotutako beste bi emakume errugabetzat jo zituzten; epaiaren arabera, «menperaldi gorri-separatistak iraun bitartean kausaren kontrako adierazpenak egin izana» izan ei zen haien delitu bakarra. Atxikallende Sukarrietara itzuli ahal izan zen. Datu horiek guztiak ezezagunak ziren orain arte, eta Jimenezek atera ditu argitara, bere ikerketari esker.

Sukarrietako hilerria da Jimenezek prestaturiko ibilaldiaren azken geltokia. Han dago lurperaturik Sabino Arana; eta han daude Nikole Atxikallenderen gorpuzkiak ere, haren izenik inongo hilarritan agertzen ez den arren. 1951ko martxoan hil zen; asko ikertu ondoren, Jimenezek jakin du zein hilobitan dagoen lurperaturik.

Hurrengo urteetan hasi zen gezurra hedatzen: «Nork asmatu zuen karabinero batekin edo guardia zibil batekin —bi bertsioak hedatu baitira— ezkondu zela eta seme-alabak izan zituela? Nork eta noiz asmatu zuen gezurra? Eta hori baino larriagoa: euskaldunek zergatik sinetsi zuten?».

Jimenezek ez dauka erantzunik galdera horietarako, baina garbi du Atxikallenderekin gertatutakoa bidegabea dela, eta historian emakume askok izandako patu bera nozitzea egokitu zitzaiola: «Sabino Aranaren emaztea fantasia bilakatu zen, ez lekurik ez denborarik ez zeukana. Gorputzik gabeko emakume bilakatu zuten». Eta 1984 urrun hartan guardia zibil hark esandako hitzak ere ez dauzka ahazteko: «Horren atzean dagoen mezua argia da: euskaldunok kaka hutsa zarete; larrurik ere ez duzue jotzen. Guardia zibila, berriz, hiper-arra da. Iruditeria faxista espainol ortodoxo horrekin jokatzen dute, eta okerrena da beste batzuk, gezurra sinetsiz, horretan erori direla».

Bihar: EAJren azken 40 urteetako ibilbidea.


Summary: Sarek 650 tontorretara igotzeko deia egin du urriaren 3rako. Euskal presoen eta iheslarien alde Euskal Herriko tontor ezagunenetara igotzeko deia egin du plataformak. Etxerat elkarteak, gainera, salbuespenezko espetxe politika behin betiko amaitzeko eskatu du hondartzetan.

Izan Bidea egitasmoaren barruan, urriaren 3an milaka herritarrekin batera Euskal Herriko 650 tontor ingurutara igotzeko deia egin du Sarek. «Euskal presoen eta iheslarien etxeratzearen alde, baita elkarbizitza eta bakearen alde» dauden herritarrak elkartzea du helburu dinamika horrek. Izan ere, «gizarte aktibazioa eta instituzioekiko lanketa uztartuz, auzi honi behin betiko aterabidea» eman nahi dio.

«Hitzetatik ekintzetara pasatzeko garaia» dela aldarrikatu du Sarek; izan ere, «gobernuan diren alderdiek egoera hau amaitzeko adostasuna agertu dute behin baino gehiagotan». Horrez gain, zera salatu du: «Senideek ezin dute euren bizia errepidean arriskuan jartzen jarraitu, ez eta espetxean duten senidea ikusi eta ukitu gabe urte erdia igaro ere, haur motxiladunei COVID-19a dela-eta gertatzen ari zaien moduan. Areago: ezin dute ikusten jarraitu nola hiltzen zaien preso dagoen alaba, aita edo anaia, gaixotasuna dela medio».

«Etxerako, elkarbizitzarako eta bakerako bidea» egia bilakatzeko, «inoiz egin den tontor igoera bateratu handiena» antolatu du Euskal Herrian, «tontor esanguratsuenetara igotzeko». Egitasmoan, guztientzako eskaintza egingo dute: «Mendizale amorratuak ez ezik, familiak, haurrak, helduak, zahar eta gazteak ere elkartu nahi ditugu». Datozen asteetan, Sareren webgunean informazioa gehituz joango dira, baita egitasmoaren izena emateko aukera zabaldu ere.

Mobilizazioak hondartzetan

Salbuespenezko espetxe politikaren berehalako eta behin betiko amaiera eskatuko du igandean Etxerat elkarteak Euskal Herriko hamasei hondartzatan. «Bada garaia euskal presoen familiakoei, seme-alabei, gurasoei eta lagunei ezartzen zaien zigorra eta sufrimendua amaitzeko, eta bizirik eta etxean nahi ditugu», adierazi dute.

Osasun krisiak espetxeetan izan duen eraginaren ondorioz, azken hilabeteotan «beldurra eta ziurgabetasuna» izan dira nagusi, elkarteak adierazi duenez, eta gaineratu du «jasanezina» dela «ezjakintasun, segurtasunik eza eta kezka» egoera hori. Horregatik, «salbuespen neurriak berehala» amaitzeko eta euskal presoak Euskal Herrian egoteko beharra eskatu du. Hori delako «urruntzeak kaltetutako ehunka pertsonen familia lotura errespetatzeko berme bakarra».

Etxerat-ek adierazi duenez, Frantziak «ez du oraindik desblokeatu betikotasunera kondenatutako presoen baldintzapeko askapenen balazta, ez eta larri gaixoen askatzea ere», eta Espainiako Estatuaren esku dauden 199 presoetatik bederatzi bakarrik daude Euskal Herriko espetxeetan. Horietatik guztietatik, sei preso baino ez daude hirugarren graduan, eta 140k lehen graduan jarraitzen dute. Elkartearen arabera, «euskal gizarteak aurrera egin nahi du konponbidean, bakean, eta bizikidetzan», eta, beraz, ezin du onartu «estatuek ehunka familiaren sufrimenduari eustea; izan ere, milaka pertsonak jarraitzen dute espetxe salbuespenaren ondorioak jasaten».

Abuztuaren 2an, hamasei hondartzatara joateko deia egin die Etxerat elkarteak euskal herritarrei. Bizkaian: Arenan, Lagan, Laidan, Lekeition eta Ondarroan, 12:00etan; Bakion, 12:30ean; Ean eta Laidatxun, 13:00etan. Gipuzkoan: Donostian, Hondarribian, Mutrikun, Orion, Zarautzen eta Deban, 12:00etan. Lapurdin: Hendaian eta Donibane Lohizunen, 12:00etan.


Summary: Negatibo eman dute Hernanin bakartuta zeuden bizilagunek. Oartzu kaleko eraikineko bizilagunen artean atzemandako bi kasu positibok piztu zuten alarma. Eraikineko gainerako 35 bizilagunek negatibo eman dute, eta bertan behera utzi dute bakartze erabakia.

Hernaniko (Gipuzkoa) Oartzu kaleko eraikin batean bakartuta zeuden 35 bizilaguni asteartean egin zizkieten PCR probak, eta guztiek negatibo eman dute. Gauean hasi ziren lehen emaitzak jasotzen, eta gaur goizean izan dute guztien berri. Beraz, hasieran atzemandako bi kasuak izan dira positibo bakarrak, eta bakartzea bertan behera utzi dutela jakinarazi du Hernaniko Udalak.

Hernaniko Udalak astelehenean izan zuen egoeraren berri, 20:30 aldera, Estibaliz Aldeiturriaga alkateordeak atzo adierazi zuenez. Osasun Sailarekin harremanetan jarri ostean, eraikina bakartzeko erabakia hartu zuten, PCR proba guztien emaitzak jaso arte. Udaltzainak arduratu ziren, babes jantziak soinean, bizilagunei neurri horren berri emateaz, Babes Zibilarekin elkarlanean.

Erabakiak hamar familiari eragin die, eta arrazoia, berriz, egoiliarren artean hainbat positibo atzeman izana da. Zehazki, bi familiatako bi kidek eman zuten positibo COVID-19aren proban, eta horrek alarma piztu zuen. Gainerako bizilagunei eginiko probak negatiboak direnez, ordea, «eraikina bakartzeko erabakia bertan behera geratu da», udalaren esanetan.

Udaleko arduradunak, udaltzainak eta osasun etxeetako arduradunak gaur goizean bildu dira, 09:00 aldera, eta bileraren ostean eman dute emaitzen berri. Xabier Lertxundi alkateak adierazi du atzo gauean «urduritasuna» sumatu zela bizilagunen artean, baina egoera lasaitu egin dela emaitzak jaso ahala.

Zortzi kasu azkenaldian

Uztailaren 23tik 27ra, zortzi kasu positibo agertu dira Gipuzkoako herri horretan. Koronabirusak eraginik txikiena izan duten herrietako bat da: martxotik uztailaren 19ra, 74 kasu positibo atzeman dituzte, eta hiru pertsona hil dira COVID-19aren eraginez.


Summary: Gaur sartuko dira indarrean Jaurlaritzak harturiko neurri murriztaileak. Tabernek 01:30ean itxi beharko dute. Azken orduetan beste162 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian.

Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak astelehenean aurreratu zituen aisialdiari eragingo dioten neurri murriztaileak, eta gaur sartuko dira indarrean, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu ostean. Agindu berriak gaueko aisialdiari eragiten dio gehienbat, taberna guztiek 01:30ean itxi beharko baitute, eta ezin izango dute goizeko seiak baino lehen ireki.

Diskoteken kasuan, edukiera %60ra mugatu beharko dute, eta dantza egiteko eremua ezingo da erabili, mahaietan eserita egoteko ez bada. Ehundik gorako edukiera duten jatetxeek ere edukiera murriztu beharko dute: %80 baino ezingo dute bete, eta mahaietan ezingo dira hamar pertsona baino gehiago bildu. Era berean, gauerditik aurrera eserita kontsumitu beharko dute bezeroek taberna zein jatetxea guztietan, eta beharrezkoa izango da une oro 1,5 metroko tartea mantentzea.

Jendea pilatu daitekeen bestelako ospakizunetan ere eragina izango dute neurriok. Beilategietan, gehienez ere 60 pertsona bildu ahalko dira, eta edukiera ezingo da %60tik pasatu. Hiletetan ere, gehieneko pertsona kopurua horixe izango da: 60.

Neurriok Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerri guztiei eragingo diete, baina agerraldiak izan dituzten hainbat herrik aurretik ezarritako neurri are zorrotzagoak bete beharko dituzte aurrerantzean ere: esate baterako, Eibarren, Zarautzen (Gipuzkoa) eta Ermuan (Bizkaia).

162 kasu berri Hego Euskal Herrian

Azken zenbaketen arabera, 162 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Herrialdeka, positibo gehien Bizkaian izan dira, beriro ere: 62. Gipuzkoan 46 kasu atzeman dituzte, Nafarroan 39 eta Araban 13. Jaurlaritzak jakinarazi du erkidegotik kanpo bi kasu detektatu dituztela.

COVID-19 gaitza dela eta, 5 pertsona daude ZIUn oraintxe, eta 37 pertsona daude ospitaleraturik Nafarroan. Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, azken orduetan zazpi pertsona ospitaleratu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Jaurlaritzak jakinarazi du uztailaren 20tik 26rako astean, pertsona bat hil zela gaitzaren ondorioz.


Summary: Sanchezek gutun bat helarazi dio Urkulluri presidenteen batzordera joateko eskatuz. Madrilek ez du adierazi kontzertu ekonomikoaren batzorde mistora deitzeko asmorik.

Ostiralean egitekoa da Espainiako Erresumako autonomien presidenteen batzordea, eta osasun krisiaren eragin ekonomikoak eta sozialak aztertuko dituzte. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria, ordea, ez da batzorde horretan izango. Madrilek ez du deitu oraindik ere kontzertu ekonomikoaren batzorde mistora, eta horrek EAJko buruzagiaren haserrea piztu du. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak gutun baten bitartez adierazi dio Urkulluri bere eskaria ulertzen duela, baina «topaketa erabakigarri» horretan egotea «ezinbestekoa» dela.

Kontzertu ekonomikoaren batzordea martxoaren 11n bildu zen azken aldiz, eta Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak konpromisoa hartu zuten, hain zuzen, urteko aurreneko seihilekoa amaitu baino lehen berriro batzartzeko, jeltzaleen esanetan. Behin epe hori igarota, Jaurlaritzak «berehala» deitu zezala eskatu zion Madrili, lehengo astean. Baina Aitor Estebanek asteon adierazi duenez, azken egunetan ez da bi aldeen arteko kontakturik egon horretarako.


Summary: Alerta laranja muturreko tenperatura beroengatik. Ostegunerako ezarri du alerta Segurtasun Sailak; eskualde batzuetan, baliteke tenperatura 39ºC ere izatea. Ostiralerako, ordea, alerta horia ezarri du.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, biharko alerta laranja ezarri du Araban, Bizkaian, eta Gipuzkoan. Tenperatura handiengatik ezarritako alerta 12:00etatik 21:00etara egongo da indarrean; izan ere, espero da kostaldean eta Iragate inguruan tenperatura maximoa 37ºC ere izatea, Kantauri barnealdean 39ºC inguru eta Ebro ondoko eskualdean 38 ºC. Baso suteak gertatzeko arriskuagatik ere ezarri du alerta, eta 12:00etatik 00:00etara egongo da indarrean.

Ostiralerako, ordea, abisu horia ezarri du 12:00etatik 19:00etara. Tenperatura freskatu egingo da, baina artean ere bero egingo du: baliteke tenperatura maximoa 35ºC ingurura ere iristea Ebro ondoko eskualdean eta Iragate aldean, 30ºC ingurura Kantauri barnealdean eta 25ºC ingurura kostaldean. Suteak izateko arriskuagatik ere egongo da abisu horia Ebro ondoko eskualdean eta Iragate aldean, 00:00etatik 19:00etara.


Summary: Michelineko langileak aurreikusi baino lehen irtengo dira aldi baterako erregulaziotik. Produkzioaren hobekuntza dela eta, enpresak Gasteizen dituen langile guztiak itzuliko dira lanera abuztuaren 10ean. Orain, aldi baterako enplegu erregulazioan daude 3.300 langiletik 1.100 inguru.

Abuztuaren 10ean ohiko jardunera itzuliko dira Gasteizko Michelineko langile guztiak. Araban erreferentziazkoak diren enpresek albiste txarrak soilik iragarri dituzte azken asteetan —Tubacexeko eta Aernnovako kaleratzeak, besteak beste—, baina Michelinek berri on bat eman die gaur goizean bere langileei. Izan ere, berez, irailaren 15era arte zegoen indarrean maiatzaren 12an langileekin bigarrenez adostu zuten enplegu erregulazioa, lana aldi baterako erregulatzeko dosierra.

Michelinek 3.300 langile inguru ditu Gasteizko lantegian, eta haien bi heren, 2.200, duela hogei egun inguru irten ziren aldi baterako erregulaziotik. Orain, jona-etorria areagotu dela eta, gora egin du produkzioak, eta Michelinek lanera itzultzeko agindu die falta diren 1.100 beharginei: «Datozen bi hilabeteetarako aurreikuspenekin, ez dago langileek aldi baterako enplegu erregulazioan jarraitzeko arrazoirik».

Gurpil erraldoiak egiten dituzten langileak itzuliko dira abuztuan lanera. Besteak beste, obretarako eta meatzaritzarako erabiltzen dira horiek, eta enpresak Gasteizen ekoizten dituen produkturik garrantzitsuenetariko bat dira. Michelinen pneumatikoak erabiltzen dituzte, traktoreek, anbulantziek, suhiltzaileek eta kamioiek, eta, enpresaren arabera, hornitzaile bakarrak dira kasu batzuetan.

Kontratu berritzeak

Enpresak azaldu du aurreikuspenak ez direla horren argiak urritik aurrera, eta ziurgabetasuna handia dela oraindik. Dena den, UGT sindikatuak Michelini gogorarazi dio ez ziela kontratua berritu hainbat langileri, eta haiek ahal bezain pronto itzuli beharko luketela lanera, lan hitzarmenaren negoziazioan adostu zuten moduan.

Euskal Herrian 3.800 langile ditu Michelinek; Gasteizekoez gain, 500 ditu Lasarte-Orian (Gipuzkoa), eta beste ehunka batzuk ere ari dira haientzat lanean, azpikontratazioen bitartez.


Summary: ELA: «Kaleratzeak onartezinak dira mila milioiren irabaziak dituzten enpresetan». Tubacex, ITP eta Aernnova enpresek iragarritako kaleratzeak ikusirik, ELAk adierazi du Jaurlaritzaren lidergoa «premiazkoa» dela industria eredu baterako trantsizioa egin ahal izateko, «inbertsio publikoaren bidez eta lantaldeen etorkizuna bermatuz».

ELAk gogor salatu ditu Tubacex, ITP eta Aernnova enpresek astebetean langileak kaleratzeko hartu dituzten erabakiak, «hiru enpresa estrategiko izanda». Enpresa horiek Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko lurraldeetan sortu direla gogoratu du sindikatuak, baina uste du «multinazional arrunten funtzionamendu eredua» aplikatzen dutela. Halaber, Ekonomiaren Garapenerako sailburu Arantxa Tapiak kaleratze horien testuinguruan egindako adierazpenak salatu ditu; ELAk adierazi du «eskaera zinikoa» dela esatea soldata murrizketak enpleguari eusteko baliabide bat direla.

Izan ere, Mitxel Lakuntza idazkari nagusi duen sindikatuak argi esan du hiru enpresa horiek «izugarrizko irabaziak» eduki dituztela azken urteotan: «2009tik, Tubacexek, ITPk eta Aernnovak 1.027,4 milioi euro irabazi dituzte. Enpresa horiek arrakasta handia lortu zuten koronabirusaren krisia hasi baino lehen, eta, beraz, onartezina da hainbesteko etekinaren ondoren lantaldeei egungo egoera gainditzeko ahalegin guztia eskatzea». Era berean, ELAk gogorarazi du Itzarri BGAEa Tubacexen %3,21aren jabe dela, eta salatu du parte hartze txiki horiek direla, hain zuzen, gizarteak enpresa horiekiko duen «kontrol ahalmen bakarra». Sindikatuak uste du azaleratu egin dela enpresa handi horiek «errotze eskasa» dutela Euskal Herrian.

Adierazpen zinikoak Horiek horrela, «zinikotzat» jo du Tapia sailburuak enpleguari eusteko mahairatu duen formula, soldatak jaitsiz. «Egungo lan baldintzekin, enpresa horiek dirua irabazten aritu dira, eta soldatak murriztuta ez da kaleratzerik saihestuko; izan ere, ekoizpen maila murriztuta dagoen bitartean, langileen kopurua beti egongo da zalantzan». Horregatik, ELAk dio erabaki horrekin lortuko litzatekeen gauza bakarra litzatekeela enpresa horiek diru gehiago irabaztea etorkizunean, «ez beste ezer». Tubacexen, ITPn eta Aernnovan, lan kostuak enpresen kostu osoaren %25 baino gutxiago direla helarazi du ELAk. Horregatik, guztiagatik, ELAk argi dauka Tapiaren hautuak langileen bizkar jarri nahi duela presio guztia. «Merkaturik gabe, inbertsiorik gabe edo eraldaketa industrialik gabe, enpresen zuzendaritzei esatea irtenbidea soldaten jaitsieratik etorriko dela, arduragabekeria da». Beraz, sindikatuak errefusatu egin ditu kaleratze kolektibo horiek, eta uste du «Jaurlaritzak beste jarrera bat hartzen ez badu» beste batzuk ere etor daitezkeela. «Gure herriak industria politika berritzailea behar du gizartearen beharrei, genero berdintasunari eta naturaren aukerei erantzungo dien industria ereduranzko trantsizioa egiteko». Gauzak horrela, ELAk Jaurlaritzari egindako proposamena berretsi du: 2.300 milioi euroko funts bat eratzea enpresa estrategikoak kontrolatzeko edo inbertsio publikoaren bidez industria enpresa berritzaileak abian jartzeko. «Inbertsio horiek gizartearen, naturaren eta langileen beharrei erantzun behar diete». Gainera, erregulazioko espedienteak osatzeko sistema bat ezarri nahi du ELAk, sozietateen gaineko zergaren bidez finantzatuak.

ELAk adierazi du beharrezkoa dela «politika arduratsua» egitea, eta gaineratu du hitz egiteko prest dagoela helburu hori betetzeko, baina argi duela, halaber, «langileei konponbide zuzena ematen ez zaien bitartean» mobilizazioa sustatuko duela.


Summary: Yemen hegoaldeko independentistek uko egin diote autogobernuari. STCk iragarri du onartu egin dituela Saudi Arabiak proposaturiko neurriak eta, hortaz, boterea partekatuko duela Abd Rabu Mansur Hadi buru duen gobernuarekin, iazko Riadeko Akordioan adostu bezala.

Yemen hegoaldeko independentistek jakinarazi dute uko egin diotela iragan apirileko aldebakarreko autonomia deklarazioari, eta boterea partekatuko dutela Abd Rabu Mansur Hadi Yemengo presidentearen gobernuarekin —nazioarteak onartzen duen gobernua da—, gehienez ere datorren hilabetetik aurrera. Hegoaldeko Kontseilu Trantsizionalak (STC) eta Hadik Riadeko Akordioa sinatu zuten 2019ko azaroan, baina horren edukia ez errespetatzeak eraman zuen STC autogobernua finkatzera; orain, Saudi Arabiak itun hori betetzeko proposatu dituen neurriak aztertu ostean, hegoaldeko independentistek erabaki dute akordioarekin berriz bat egitea.

STC eta Yemengo Gobernua negoziatzen aritu dira hilabeteotan, Saudi Arabiaren eta Arabiar Emirerri Batuen bitartekaritzarekin, eta hizketa horien harira lortu dute azken akordioa. Horren arabera, hilabeteko epean Yemengo lehen ministro Maeen Abdulmalik Saeedek «iparraldea eta hegoaldea ordezkatzen dituen» gobernu partekatu bat osatuko du, eta hegoaldeko independentistek eta gobernuaren aldeko indarrek iragan ekainaren 22an indarrean jarritako su-etena errespetatzen jarraituko dute. Adostasunak, gainera, aurreikusi du hegoaldeko Aden probintziarako beste gobernadore bat aukeratzea: Ahmed Hamed Lamlas STCren idazkari nagusiak hartuko du postu hori.

Erabaki horiez gain, hegoaldeko independentistak eta Adiren gobernua ados jarri dira indar militarrak gerra fronteetara bidaltzeko, bai eta horien tokia segurtasun indarrek hartzeko ere.

Nizar Haitham STCren bozeramailearen arabera, erabakiak helburutzat du «Yemengo ahaleginak elkartzea» matxino huthien aurka, eta Riadeko Akordioa erabat errespetatzea: «Segurtasuna eta egonkortasuna lortu nahi dugu [Yemenen]. Jorratu eta sakondu egingo dugu Iranen esku sartzearen aurka aliantza arabiarrarekin dugun lankidetza estrategikoa, segurtasunean eta arlo politiko, militar eta ekonomikoan». Khalid bin Salman Saudi Arabiako printze eta Defentsa ministrordeak, berriz, uste du adostasun hori lortzea «elkarrizketa serios baterako nahiaren isla» dela.

Hasieran gatazka nazioarteak onartzen duen gobernuaren eta matxino huthien artekoa zen arren, pixkanaka beste hainbat eragile sartu dira gerran, paisaia erabat aldrebestu eta proxy gerra bilakatzeraino.

Kanpoan, Saudi Arabia eta Arabiar Emirerri Batuak gobernuaren alde agertu ziren, eta xiiten aurkako frontea osatu zuten; izan ere, huthiek Iranen babesa dute, eta horri esker lortu dute urteotako estrategiari eustea. Ordea, barruan, xiiten kontrako frontea zatitu egin zen 2018an, eta Yemen hegoaldeko milizia independentistek Aden hiria hartu zuten —nazioarteak onarturiko gobernuaren hiriburua—, beste eremu zabal batekin batera. Nazioarteko babesen zatiketa eragin zuen horrek: Arabiar Emirerri Batuak milizien alde agertu ziren, eta Saudi Arabia, gobernuaren alde.

Hegoaldeko independentistek eta nazioarteak onarturiko gobernuak gertakari horien harira adostu zuten, iaz, Riadeko Akordioa, baina, hilabeteotako gertakariek erakutsi dutenez, oraingoz ez da erabat bete itunaren edukia.

Bost urte pasatu dira Saudi Arabia Yemenen eskua sartzen hasi zela, eta orain arte matxino huthiek erakutsi dute gai direla gobernuaren indarrei aurre egiteko. Bi aldeak prest agertu dira su-eten bat adosteko, baina saiakerek ez dute fruiturik eman. 2014tik, 200.000 lagun inguru hil dituzte Yemenen; 3,7 milioi desplazatu zenbatu ditu Nazio Batuen Erakundeak; eta 24,4 milioi herritar laguntza humanitarioaren menpe daude —28 milioi biztanle ditu herrialde horrek—.


Summary: Emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia jokatuko da datorren sasoian. UCIK eman du jakitera bere egutegia, eta bertan iragarri dute. Maiatzaren 14tik 16ra izango da.

Euskal Herriko Itzuliak Emakumeen Biraren lekukoa hartuko du datorren urtean. Estreinakoz Emakumeen Euskal Herriko Itzulia jokatuko da. Hala dakar UCIk iragarritako egutegiak. World Tour izendapena edukiko du, eta maiatzaren 14tik 16ra izango da. Hiru etapa.

Oraingoz, ez dute iragarri zein izango den egutegia. Baina World Tour mailako proba izanda, espero liteke tropeleko txirrindulari nagusiak Euskal Herriko errepideetan egotea; tartean, Ane Santesteban, Eider Merino, Lourdes Oiarbide eta Bizkaia Durango. Orain arte maiatzean ohikoa zen irudia berrituko da, beraz, euskal errepideetan. Durango-Durango klasikoa ere jokatuko da. Ez, ordea, Donostiako Klasikoa.

Euskal txirrindularientzako beste bi lehia nagusiak Le Course eta Italiako giroa izaten dira. Horiek ere badute data. Tourra ekainaren 7tik 12ra izango da, eta Giroa, berriz, uztailaren 2tik 11era.


Summary: Baskonia Bartzelonaren aurka, Espainiako Superkopako finalerdian. Finalaurrea Tenerifen jokatuko da irailaren 12an eta 13an; Baskonia Bartzelonaren aurka arituko da, eta Iberostar Tenerifek Real Madril izango du aurkari.

Gaur egin da ACBko Espainiako Superkopako finalaurreko zozketa. Irailaren 12an eta 13an Tenerifen jokatuko den finalerdian, TD Systems Baskoniak Bartzelona izango du aurkari, ligako finalean bezalaxe. Beste finalaurrekoan Iberostar Tenerife Real Madrilean aurka lehiatuko da. Felix Fernández Baskoniako Kirol zuzendariaren arabera, Bartzelona «dena irabazteko prest dagoen aurkaria» da, eta partida batean «edozer gerta daiteke».

Multzoko buru gisa ageri ziren Baskonia eta Real Madril. Baskonia, Endesa Ligako txapeldun gisa, eta Real Madril, Errege Kopako txapeldun gisa.

Asteburu horretan jokatuko da Espainiako Superkopa Bilbon, Miribillan. Gerrnika, Perfumerias Avenida, Girona eta Valentzia lehiatuko dira. Aurten, txapelketaren eredua aldatzea erabaki dute, eta ez da partida bakarrera jokatuko.


Summary: Josu Urrutikoetxea ostegunean geldituko da aske. Frantziako Dei Auzitegiko epailearen erabakiz, euskal presoa bihar aterako da La Sante espetxetik. Uztailaren 1ean, eskumuturreko telematikoarekin aske uztearen egingarritasunari buruzko txostena eskatu zuen; emaitza baikorra eman du. Bost auzi ditu zabalik Parisen: Frantziaren bi epaiketa, eta Espainiaren bi estradizio eskaera eta euroagindu eskaera bat; Uztailaren 1ean Parisek atzera bota zuen euroagindu eskaera bat.

Bihar aterako da Parisko La Sante presondegitik Josu Urrutikoetxea. Gaur arratsean jakinarazi du Frantziako Dei Auzitegiko instrukzio ganberako epaileak euskal presoa libre utziko dutela. Bihar, hilak 30, joan beharko du eskumuturreko telematikoa ezartzera. Bere mugimendu guzien berri eman beharko du Urrutikoetxeak, eta ordutegi zehatza izanen du etxetik ateratzeko. Parisen herritar batek utzi dion etxean egonen da, eta debekatua izanen du Frantziako Estatuaren menpeko lurretatik ateratzea.

Uztailaren 1ean, Urrutikoetxea aske uztea erabaki zuen Dei Auzitegiak, eskumuturreko telematikoa ezarrita. Libre uzteko tramite bat bete dute ordutik: La Sante kartzelak epaileen erabakiaren egingarritasuna aztertu du, Urrutikoetxea han baitago preso iazko maiatzetik. Gaur epaileak jakinarazi du aldeko iritzia eman duela egingarritasun txostenak ere. BERRIAk kontsultatutako iturrien arabera, erabakia berrestea izaten da ohikoena.

Gaurko saioan, Laure Heinich defentsa abokatuak adierazi du eskumuturreko telematikoa «inutila» dela, eta kontrol judizial arinago bat nahikoa litzatekeela. Urrutikoetxea Parisko etxe batean hartuko duen herritarra entzuna izan dela erran du. Eskumuturreko telematikoa ematea erabakiko balu, ordutegi malguak onartzeko eskatu dio epaileari, Urrutikoetxeak unibertsitateko klaseak segitzeko aukera izan dezan. Hala ere, azpimarratu du nahiago dutela eskumuturrekoarekin egotea kartzelan baino. Egingarritasun txostena kontuan hartzeko eskatu du fiskalburuak, Heinichen hitzak bere eginez: «Hobeki dago eskumuturrekoarekin, presondegiko lau hormen artean baino».

Laurent Pasquet-Marinacce defentsa abokatuak Urrutikoetxearen kontrako prozedurak zertan diren oroitarazteko hartu du hitza. «Badu urte bat baino gehiago espainolek dei egin dizuela bi estradizio eta bi euroagindu. Biziki luzea da», adierazi du. Epaileari zuzenduta, erran dio auzitegia ez dela beranta horren arduraduna. «Autoritate espainiarrak dira. Euroagindu bat ez da onartua, bestearentzat ez dira gai errateko zergatik epaitu nahi duten zehazki». Urrutikoetxea Espainiarentzat «ikono» bat dela nabarmendu du, haren iazko maiatzeko atxiloketaren ondotik Espainiako autoritateek egin zuten prentsaurrekoa gogora ekarrita: «Ikonoa da, ETAk armak uztearen izandako paperagatik. Horrek azaltzen du Espainiaren gogoa. Eskaera herrenak dira, ez dira oinarrituak».

Egoitz Urrutikoetxeak, Josuren semeak, oroitarazi du uztailaren 1ean euroagindu bat [Barajasko atentatuagatik gizateriaren aurkako krimenena] bertan behera uzteko argudioetako bat prozeduren «katramilatzea» izan zela. «Espainiako epaileek ez dituzte Frantziako epaileei erantzunak nahi bezain azkar eta nahi bezain sendo ematen, eta horrek irudikatzen du sakoneko arazo bat». Eskumuturreko telematikoaren erabakiak horri erantzuten dio, haren iritziz: «Espainiak aski modu prezipitatuan egin zituen eskariak, eta abokatuek gaur erran duten gisan, aski da hemerotekara itzultzea, eta Espainiako Barne ministroak Guardia Zibilaren buruarekin egin zituen adierazpenak oroitaraztea. Esan zuten aitaren atxiloketa inportantea zela, ezker independentistarentzat irudi handikoa zelako, batez ere egun bizi dugun egoeran eta ziklo baten bukaeran bete zuen paper politikoagatik». Egoitz Urrutikoetxearen ustez, hor aurkitu behar dira prozedura hauen arrazoinak. «Azken batean, oinarri juridikoetan baino kontakizunean du iturburua aitak momentu honetan pairatzen duenak»

Iazko maiatzaren 16an atzeman zuten Urrutikoetxea, Frantziako Alpeetan. Ekainaren 19ko saioaz geroztik, Dei Auzitegiak eta Kasazio Auzitegiak lau aldiz ukatu dute askapen eskaria. Dei Auzitegiak berak iazko ekainaren 19an kontrol judizialpean Urrutikoetxea libre uzteko erabakia hartu zuen, baina, Espainiak eskatutako euroaginduak tarteko, Frantziako Poliziak orduan bertan atxilo hartu zuen berriro, artean La Sante espetxean zela.

ETArekin lotuta, bi epaiketa ditu egiteko, baina Parisek ez du horiengatik espetxeratzeko beharrik ikusten. Ez dute uste egokia denik Espainiako prozedurengatik —bi euroagindu eta bi estradizio eskaera— preso izatea Frantzian.

Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce defentsako abokatuek auzi saioan galdegin zuten Urrutikoetxea kontrol judizialpean askatzea, eta, behar izanez gero, eskumuturrekoa ezartzea, baina fiskalak nahikoa deritzo eskumuturrekoa jartzeari. Epaileek ere bai. Gaur berretsi du auzitegiak erabakia: Josu Urrutikoetxea, aske.

Hurrengo hitzorduak

Irailak 30. Espainiako Gobernuaren estradizio eskaera: Frantziako Dei Auzitegian beste auzi saio bat Luis Herguetaren hilketaz (1980). Irailak 30. Espainiako Auzitegi Nazionalaren euroagindu eskaera: Dei Auzitegiak herriko tabernen auziaz ebazpena emango du. Urriak 19-20. Frantziaren epaiketa: 2005-2006ko prozesuan-eta ETAren zuzendaritzako kidea izatearen akusazioa. Urriak 21-22. Frantziaren epaiketa: 2011-2013an Osloko elkarrizketa mahaian ETAren ordezkaritzako kidea izatearen akusazioa. Data zehatzik gabe. Espainiako Gobernuaren estradizio eskaera: Frantziako Kasazio Auzitegiak ebazpena emango du Zaragozako kuarteleko atentatuaz (1987). Dei Auzitegia estradizio eskaeraren alde azaldu zen, eta defentsak kasazio helegitea aurkeztu zuen.

Ebatzitakoa

Uztailak 1. Espainiako Auzitegi Nazionalaren euroagindu eskaera: Dei Auzitegiak atzera bota zuen Barajasko T4ko atentatuagatik (2006) Madrilek egindako eskaera, zehaztasun faltagatik. Lehen aldia izan zen Parisko auzitegi batek euroagindu bat baztertu zuela.


Summary: Buruzagi independentista espetxeratuen baimenak indargabetzeko eskatu du fiskaltzak. Gorenak bertan behera utzi zituen atzo bost buruzagi independentista espetxeraturen hirugarren graduak.

Preso dauden Kataluniako buruzagi independentisten lanera joateko aukera bertan behera uzteko eskatu dio fiskaltzak Espainiako Auzitegi Gorenari. Kataluniako Gobernuak uztailaren 14an onartu zien hirugarren gradua presoei, espetxe araudiko 100.2 artikulua aplikatuta. Fiskaltzak, ordea, gradu aldaketa bertan behera uzteko eskatu zuen lehenik, eta baimenak kentzeko orain. Gorenak, lehen eskaerari men eginez, atzo utzi zituen bertan behera bost buruzagi independentista espetxeraturen hirugarren graduak. Javier Zaragoza eta Jaime Moreno Goreneko fiskalek —akusazioaren parte izan ziren epaiketan— euren eskaera «berehala» betetzeko eskatu dute, «proces independentistan sedizioagatik kondenatutako» kide guztien kasuan.

Fiskaltzak gogoratu du Generalitateak hartutako erabakien aurkako helegitea jarria dagoela espetxe zaintzako epaitegietan; baina nabarmendu du, apelazio errekurtsoak Gorenera iritsi bitartean, Manuel Marchena epaileak zuzendutako salak onartu behar duela 100.2 artikuluaren «behin-behineko indargabetzea». Erabakiak Oriol Junqueras Kataluniako presidenteordearen, Raul Romeva, Joaquim Forn, Josep Rull, Jordi Turull eta Dolors Bassa kontseilari ohien, Jordi Sanchez ANCko presidente ohiaren eta Jordi Cuixart Omniumeko presidentearen egoerari eragin beharko liekeela uste dute fiskalek. Izan ere, Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiarekin eginiko bera egiteko eskatu dute. Hari hilaren 23an ukatu zioten baimena.


Summary: Hiru euskal preso gerturatuko dituzte, eta bat Madrilera lekualdatu. Raul Angel Fuentes Soto del Realgo kartzelara eramango dutela adierazi dute Espainiako Espetxe Erakundeek, eta Iban Apaolaza, Oihane Baquedano eta Aitor Fresnedo, berriz, Logroñokora.

Espainiako Espetxe Erakundeek Euskal Herrira gerturatuko dituzte Iban Apaolaza, Oihane Baquedano eta Aitor Fresnedo, eta Soto de Realgo (Madril) kartzelara mugituko dute Raul Angel Fuentes. Fuentes Alicante II espetxetik Soto del Realgo kartzelara (Madril) lekualdatuko dute; Apaolaza, Granadatik Logroñora; eta Baquedano eta Fresnedo, Jaenetik Logroñoko espetxera.

Fuentes 2014an sartu zuten kartzelan. 50 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, 1991n Barakaldon (Bizkaia) polizia baten autoan bonba bat jartzen saiatzea leporatuta. 2031ko otsailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Apaolaza 2008. urtean espetxeratu zuten, Madrilen 2000ko urtarrilaren 21ean bonba-auto baten bidez egindako atentatuan parte hartzea egotzita. 123 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, eta kondenaren hiru laurdenak beteko ditu 2033an. Granadako espetxeko tratamendu batzordeak bigarren gradura igarotzea eta Logroñoko espetxera gerturatzea proposatu du.

Baquedano 2002an sartu zuten kartzelan, hemezortzi urteko kartzela zigorra ezarrita. Legez kontrako elkarteko kide izatea eta lehergailuak eta armak lizentziarik gabe edukitzea leporatu zioten. Zigorraren hiru laurdenak bete zituen 2016ko martxoan.

Fresnedo 1996an espetxeratu zuten, 1995ean Bilboko NANaren bulegoetan atentatu bat egitea egotzita. Atentatuan Espainiako polizia bat hil zen, eta beste bat tetraplegiko geratu. Zigorraren hiru laurdenak bete zituen 2015ean.

PSOE dagoenetik Espainiako Gobernuan —2018ko ekaina—, gaurko hiru horiek eta lehengo asteko beste bi iragarpen gauzatuta, 39 euskal preso hurbildu dituzte eta 12 Euskal Herriratu.


Summary: GHK-k erraustegia kudeatzen duen enpresa zigortu du, maiatzeko isuria dela eta. Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak jakinarazi du Ekondakin enpresak hiru arau hauste egin zituela eta, orotara, 45.000 euroko isuna ezarri diola

Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) azpiko Arkaitzerreka errekastoan maiatzaren hasieran gertatutako isuri bat dela eta —arrain ugari hil zituen—, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioaren batzarrak erabaki du azpiegitura kudeatzen duen Ekondakin enpresa zigortzea. GHK-k osatutako txosten juridikoen arabera, hiru arau hauste gertatu dira, eta horien erantzulea da enpresa. Isuna, guztira, 45.000 eurokoa da.

Arau hausteetako bat da amoniako isuriaren berri eman ez izana, eta hori «larria» da GHKrentzat (25.000 euro). Beste bi arau hausteak «arinak» dira: bat, askaren diseinuan egindako aldaketa ez jakinarazteagatik (10.000 euro), eta bestea, pH-metroa matxuratuta zegoela ez egiaztatzeagatik (10.000 euro).

GHK-k plazaratutako oharraren arabera, zigor horiek «bateragarriak» dira kalte ordainak ordaintzeko «betebeharrarekin», baita auzian eskumena duten agintariek ezar ditzaketen «gainerako erantzukizunekin» ere.


Summary: Udan enplegu erregulazioan diren langileen soldatak osatuko ditu Nafarroako Gobernuak. Onuradunek gehienez 450 euro jasoko dituzte, ordainketa bakarrean, urrian. 20.000 eurotik beherako soldata gordina duten langileentzat da laguntza, edo familiako diru sarrerak ez direnean 40.000 euro baino gehiago.

Nafarroakoa Gobernuak ere osatuko ditu udako hiru hilabeteotan aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen soldatak. Osagarria jasoko dute 20.000 eurotik beherako soldata oinarria duten langileek, edo familiako diru sarrerak 40.000 eurotik beherakoak direnean. Onuradunek gehienez 450 euro jasoko dute —hilero 150—, eta jardunaldia murriztu dirua jasoko dute —100 euro, %50tik gorako murrizketarekin —. Ordainketa bakarra egingo da: urrian. Gobernuak uste du 11.000 lagun inguruk jasoko dutela osagarria.

Maria Txibite lehendakariak eman du erabakiaren berri, asteazken arratsalde honetan, Gizarte Elkarrizketaren Kontseiluan —UGT eta CCOO sindikatuekin eta CEN patronalarekin— bilera egin ostean. Nafarroako Gobernuak hiru milioi euro aurreikusi ditu laguntza horretarako. Ekain hasieran, Nafarroan 17.632 langile zeuden aldi baterako erregulazioan, aurreko hilean baino %65 gutxiago.

Gehienezko muga horiekin, errenta apalenei laguntzen zaiela azpimarratu du Txibitek, «Errenta apalenak dituzten langileen onurarako eta familia horiei arnasa emango die», azaldu du. Baldintza hori bera nabarmendu dute UGTko zein CCOOko idazkari nagusiek.

Adostasuna lortuta, akordioaren garrantzia nabarmendu du: «Gizarte Elkarrizketaren Kontseilua elkarrizketarako erreminta da, eta esparru horretan ailegatu gara akordiora». Iraganean, kontseilu horrek izan duen funtzioa ikusita, ELAk eta LABek organo horren funtsa kritikatu dute maiz gizarte eragile horiek finantzatzeko erabilia izan dela gaitzetsiz eta elkarrizketa soziala beste esparru batean eman behar dela nabarmenduz. Sindikatu abertzaleak akordio horretatik kanpo geratu direla-eta, Txibitek azaldu du maiz egin zaiela gonbita parte hartzeko, baina uko egin diotela. «Euren burua baztertu dute»

Epea amaituta, berriz aztertuko dute egoera. Alde batetik, ikusiko dute ea datozen hiru hilabeteetarako hiru milioi euroko aurrekontua osorik erabiltzen den, eta hala ez balitz, soberakina aurrerago erabiltzeko aukerarik izango ote duten. Bestetik, espero da aldi baterako erregulazioak erabiltzen jarraituko dela, eta oain mahai gainean diren gaietako bat da familia eta lana uztartzeko neurri gisa erabiltzea osagarria. Izan ere, hurrengo ikasturtea nolakoa izango den zehaztu zain, langile batzuek familia eta lana uztartzeko neurriak beharko dituztela aurreratu dute negoziazioko parte hartzaileek. Hori dena zehazteko dago, Nafarroako Gobernuak berak ez baitu oraindik zehaztu nolakoa izango den ikasturtea eta ikasleek zer baldintzatan hasiko dituzten eskolak.

Jaurlaritzarenak, astelehenetik

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan astelehen honetatik aurrera eska daiteke osagarria, Lanbideren webgunetik. Ekainaren 18an adostu zuten neurria EAEko Elkarrizketa Sozialeko Mahaiko kideek. Osagarria jasoko dute hilean 1.666 eurotik beherako kotizazio oinarria edo urtean 20.000 eurotik beherako soldata gordina duten langileek. Gehienez, 150 euro izango dira, eta hilero jasoko dute. Jaurlaritzaren kalkuluen arabera, 40.000 pertsona ingururi eragingo die neurriak, eta 15,4 milioi euro jarriko ditu horretarako.


Hegemoniaren gakoak aztergai

Summary: Hegemoniaren gakoak aztergai. Trantsizioaren ostean, zentraltasun handia eskuratu zuen EAJk euskal politikagintzan, eta, 40 urte baino gehiago igaro diren arren, horri eusten dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzio nagusietan.

Zaila da azken mendeko euskal politikagintza ulertzea EAJrik gabe. Eta, batez ere, 1980ko hamarraldiaren hasieran Hego Euskal Herriko egitura instituzionala finkatuta gelditu zenetik EAJk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lortu duen hegemonia politika zientzien argitara aztertzeko moduko fenomenoa da: 2009tik 2012ra Patxi Lopez sozialista lehendakari izan zen garaia alde batera utzita, EAJ beti egon da boterearen erdigunean, eta, gaur egun, berrogei urteren ostean, hiru herrialdeetako aldundiak eta hiru hiriburuetako alkatetzak ditu eskura, eta lehenengo indarra izan da Eusko Legebiltzarrerako azken hauteskundeetan, bigarrenari hamar legebiltzarkideren tartea aterata. Zeintzuk dira nagusitasun horren gakoak?

Leire Arrieta Alberdi Historia Garaikideko doktorea da, eta irakaslea Deustuko Unibertsitateko Gizarte eta Giza Zientzien fakultatean: «Dudarik gabe, EAJk rol oso garrantzitsua jokatu du Euskal Herriko aro garaikidean. XIX. mende amaieran sortu zen, XX. mendeko hasierako hamarkadetan indartu, II. Errepublikan modernizatu, gerran faxismoaren aurka borrokatu, erbestean eutsi, erbesteko azken urteetan bidea prestatu frankismoa amaitzen zen garairako, trantsizioan autonomia lortu, eta, gerora, garai ezberdinetara moldatzen jakin izan du. Agian, horretan datza historian izan duen indarraren gakoa, garai ezberdinetara moldatzeko gaitasun horretan. Bere diskurtsoaren sustraiak gehiegi mugitu gabe jakin izan du egokitzen, ordea; eta praktikan, are gehiago».

Arrietak hainbat ikerketa argitaratu ditu nazionalismoaren historiari buruz, eta, batez ere, erbestearen garaia aztertu du. Garai «zaila» izan zen hura, bai eta aldakorra ere, nazioarteko testuinguruaren arabera: «II. Mundu Gerraren amaierako urteak itxaropentsuak izan ziren: EAJk eta, oro har, Eusko Jaurlaritzak, aliatuen garaipenak Francoren erregimenaren deuseztatzea ekarriko zuela pentsatzen zuten, eta gerratik sortutako Europa berrian Euskadik leku bat izan zezakeela. Baina Gerra Hotzaren hasierak, 1947an, egoera aldatu zuen, eta laster ikusi zuten Mendebaldeko demokrazia liberalek bizkarra ematen zietela. 1950eko hamarkada, beraz, desilusio garaia izan zen».

1960ko hamarkadan eta 1970eko hamarkadako lehen urteetan, politika «oso pragmatikoa» egin zuen EAJk, Arrietaren arabera: «Bere estrategiak etorkizunari begiratzen zion. Kontaktuak bilatzen eta jarrerak ezartzen hasi zen, Franco hil eta gero, Espainian negoziatzeko ahalik eta posiziorik onena izateko. Helburua zen, hain zuzen, gerra hasieran lortutako autonomia berreskuratu eta euskal eskubide historikoei eustea».

Trantsizioaren garaia

1977ko ekainaren 15ean, Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egin zituzten, lehenengoak berrogei urteko diktaduraren ostean. Zalantzak eta ziurgabetasuna handiak ziren: aurrekorik ez zegoenez, inork ez zekien noren alde egingo zuten herritarrek. «Leninista ez zena troskista zen, eta gu burgesak ginen, atzeratuak» aitortu zion Xabier Arzalluzek BERRIAri 2017ko abuztuan, hil aurretik egunkari honek egin zion azken elkarrizketan. «Hori leporatzen ziguten: alderdi zaharra ginen. Horren aurrean konplexuz beterik egoten ginen».

Iñaki Galdos Eusko Alkartasunako legebiltzarkide (1999-2001) eta Hamaikabat alderdiko presidente izan zen (2009-2011), eta, egun, analista politiko dihardu zenbait hedabidetan; BERRIAn, besteak beste: «Iñaki Mujika Arregi Ezkerrak [ETApm eta EIAko kide historikoa] askotan kontatu dit EIAren inguruan euforia moduko bat zegoela, baina bera EGI-Batasunetik sartu zen ETAra 1972an, ondo ezagutzen zuen EAJren inguruko giroa, eta esaten zuen EAJk oso emaitza onak lortuko zituela, mundu horretatik zetorrelako eta bazekielako EAJ oso ondo antolatuta zegoela eta sare indartsua zeukala herrietan». Azkenean, Mujikak arrazoi: EAJk ezustekoa eman zuen, eta zortzi diputatu lortu zituen lau Bizkaian, hiru Gipuzkoan eta bat Araban.

EAJko Bizkaiko ordezkariak 1977ko asanblea orokorrean. Ezkerretik eskuinera: Iñigo Agirre, Anton Ormaza, Xabier Arzalluz, Juan Jose Pujana, Juan Ajuriagerra, Sabin Zubiri eta Kepa Sodupe, zutik. Makurtuta, Sabin Intxaurraga, Josu Bergara eta Iñaki Anasagasti. SABINO ARANA FUNDAZIOA

Antolakuntzak ez ezik, Galdosek uste du beste arrazoi batzuek ere azaltzen dutela EAJren arrakasta hura: «EAJk ziurtasuna eskaini zuen. Bazekien Xibertan beste batzuek proposatutako bidea antzua suertatuko zela, eta oso garbi zeukan bide instituzionalari ekin behar zitzaiola. Bestalde, jakin zuen erbesteko Jaurlaritzarekin lotura egiten eta hari jarraipena ematen; 1970eko hamarkadan oso ondo ezarri zuen jarraipenaren kontakizuna».

Geroztik, eta gorabeherak izanik ere, EAJk zentraltasuna eskuratu du, eta ezinbesteko eragilea izan da euskal politikagintzan. EAJ «alderdi abertzalea, hots, Euskal Herriaren nazio eskubideak defendatzen dituen alderdi humanista eta soziala» da, Xabier Barandiaran soziologiako doktore eta Deustuko Unibertsitateko irakasleak emandako definizioaren arabera. «Horrez gain, Euskal Herriko zati batean, nagusiki EAEn, legitimaziorik handiena duen alderdia da, eta azken 50 urteetan gakoa izan da herrigintzan».

Eta nondik datorkio «legitimaziorik handiena» izate hori? Barandiaranek uste du «faktore diferenteak» daudela, «batzuk EAJri dagozkionak, eta beste batzuk orokorragoak». Lehenengoen artean, «herrikoitasuna, kudeaketan asmatu izana, eta gizartean gertatzen diren aldaketak eta eskariak ondo interpretatzen jakitea» aipatu ditu.

Baina, Barandiaranen ustez, beste faktore orokorrago bat ere badago: «Nire iritzirako, herri hau goberna dezakete EAJk edo ezker abertzaleak; ez dut uste Espainiako alderdi konstituzionalistek horretarako aukerarik dutenik, ez dutelako sostengu nahikorik. Baina ezker abertzaleak urte luzeetan biolentzia legitimatu izanak utzi du alternantziarako posibilitaterik gabe; aukera hori bideraezin bilakatu du».

Nagusitasun hori hor dagoela onartuta ere, Galdosek uste du EAJren hegemoniaren auzia ez dela «mitifikatu» behar: «Hamarkada hauetan galera handiak ere izan ditu. Patxi Lopez lehendakaritzara iritsi zenekoa da nabarmenena, eta denok dakigu zergatik gertatu zen [PPk eta PSEk bat egin zuten, eta ilegalizatuta zegoen ezker abertzalea]; baina, Gipuzkoako Foru Aldundian bitan egon da kanpoan: EA eta EE zeudenean [1987-1991], eta, gero, EH Bildu egon zenean [2011-2015], eta Arabakoa ere PSE-EEren eta PPren eskuetan egon da. Kontuan hartzeko fenomenoa da, baina gabeziak eta ahuldadeak ezin dira ezkutatu, eta, egun ere, hegemonia izan duen hainbat herritan arazoak ditu zerrendak egiteko ere».

Arrietaren iritziz, gakoa «EAJk egoerak interpretatzeko eta testuinguru ezberdinetara moldatzeko duen ahalmenean» datza. «Bestalde, erdian kokatzen badaki. Ezker-eskuin dikotomiatik ihes egin nahi izan du beti, etiketa horiek baztertzen ditu, zentroko irudi bat transmititzen saiatu izan da eta saiatzen da, eta, dirudienez, lortzen du. Horri gehituko nioke, halaber, diskurtsoa moderatua duela, ez dela muturretara joaten, eta horrek ideologia ezberdinetako jendea erakar dezake».

Estitxu Garai Artetxe EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasleak bestelako analisia egiten du: «EAJren hegemoniak antz handia du alderdi erregionalisten arrakastarekin. Ematen du Feijoo, Revilla edo Urkulluren alderdiak elkarrengandik urrun daudela, baina politika egiteko modua oso antzekoa da. Alderdiaren interesak lurraldearen interesak balira bezala saltzen dituzte, eta moderazioa eta kudeaketa dira ikur nagusia».

Santiago de Pablok eta Ludger Meesek El péndulo patriótico liburua idatzi zutenetik, penduluaren irudi hori erabili da askotan EAJren jarduera definitzeko. Garaik uste du metafora hori «baliagarria» dela gaur egun ere: «Mugimenduak egiten dituzte ezker-eskuin eta abertzale-ez abertzale ardatzean, zentroan bukatzeko, edo, hobeto esanda, hori proiektatzeko. Ez da ideia edo balio batzuen bueltan gizarte eraldaketara bideratutako politika, botereari eustera eta hauteskundeetan funtzionatzen duenera bideratutakoa baizik. Jendarteari ondo hartzen diote pultsua. Gero eta gehiago hedatzen ari da politika egiteko modu pendular hori, eta horretan aitzindari izan direla esan daiteke».

Ezker-eskuin ardatza

«Ezker-eskuin ardatza» aipatu dute Garaik eta Arrietak, eta, hain zuzen ere, azken hauteskundeetako eztabaidetako bat izan da EAJ non kokatzen den ardatz horretan. Galdosen ustez, «ezker abertzalea tematuta dago EAJ eskuineko alderdi gisa irudikatzen, eta ez dut uste hori diagnostiko zuzena denik. EAJ izan daiteke ezker abertzalea baino eskuinekoagoa, eta ukaezina da bere baitan eskuinekoagoak diren sektore batzuk badituela, baina, oro har, EAJren politika ez da eskuineko alderdi batena. Auzorik aberatsenetan emaitza onak izaten ditu, baina Bizkaiko Ezkerraldean, adibidez, sekulako gorakada izan du azken urteetan».

Barandiaranek uste du «ñabardurak» egin behar zaizkiola ezker-eskuin dikotomia horri: «Dena dela, ezkerraren eta eskuinaren ezaugarriak kontuan hartzen baditugu, ikusten dugu EAJ ez dela klase alderdi bat, ezkerreko alderdiak bezala, baina alderdi liberala ere ez. EAJk ezarri dituen politika sozialak eta Europan sozialdemokraziarik aurreratuenek ezarri dituztenak oso antzekoak dira».

«Badakite euskal jendartea oro har aurrerakoia dela», esan du Garaik, «eta gizarte politiketan hartzen dituzte sozialdemokrata kontsidera daitezkeen zenbait neurri. Halere, egiturazko gaietan eskumako alderdia da, zalantzarik gabe. Koronabirusaren kudeaketan ere ikusi dugu hori, Confebasken mezuekin lerratzen da, eta alderantziz. Bestalde, PP eta CiU zenarekin batera donazio pribatu gehien jasotzen dituen alderdia da. Boteregune ekonomikoak alderdiari estuki lotuta daude».

Genero ikuspegia ere sartu du Garaik bere analisian: «Feminismoa indartsu dago, eta alderdi guztiak dira horren jakitun. EAJ atzetik doa, nabarmen: zerrendaburu eta kargu instituzional garrantzitsu guztiak gizonezkoak izan dira beti. Botereguneetatik hurbil dagoen alderdia izaki, oso agerikoak dira harreman patriarkalak, postu horietara emakumeak iristeak aldaketa sakonagoa dakarrelako berez. Zerrenda parekideak egitea errazagoa da, baina kostako zaie erroko aldaketak egitea. EAJko emakumeek aparteko ahalegina egin beharko dute horretan».

Bihar: Elkarrizketa Andoni Ortuzarrekin.


Summary: Iruñeko Udalaren sare sozialek elebidunak izan behar dute, Administrazio Auzitegiaren arabera. Iruñeko Udalak sare sozialetan euskara eta gaztelania bereizteko erabakia hartu zuen, baina Nafarroako Administrazio Auzitegiak adierazi du «legearen aurkakoa» dela bereizketa.

Enrique Maia Iruñeko alkateak euskara eta gaztelania sare sozialetan bereizteko erabakia hartu zuen. EH Bilduk horren aurkako helegitea aurkeztu, eta Nafarroako Administrazio Auzitegiak bertan behera utzi du Maiaren taldeak hartutako erabakia. Izan ere, Auzitegiaren arabera, «legearen aurkakoa» da gaztelania eta euskara bereiztea.

Administrazio Auzitegiak adierazi duenez, Iruñeko Udalak «berdintasunez» tratatu behar ditu gaztelania eta euskara, «herritarrengana jotzen dutenean eta, bereziki, irudi korporatiboan». Horrez gain, orain arte sare sozialen kudeaketa ele bitan egiten zela gogoratu du auzitegiak, bi hizkuntzak kontu berean jarrita, eta gaineratu du ez zegoela «hori eragozten zuen arrazoi teknikorik, hau da, egingarria» zela. Horrekin batera, auzitegiak azaldu du udalaren titulartasuneko sare sozialek eta blogek elebidunak izan behar dutela, eta webgunearen kasuan hasierako orritik eskaini behar dela hizkuntza aukeratzeko aukera.

EH Bilduren ustez, epaiak «agerian utzi ditu eskuineko hirukoaren euskarafobia eta kudeaketa traketsa», eta koalizioak ebazpena «berehala» betearazteko eskatu dio Maiari. Horrez gain, adierazi du «erabat gaitzesgarria» dela eskuinak «euskara bezalako altxor kultural bat erabiltzea 30 urtez boterean mantentzeko», baina «are penagarriagoa» dela estrategia hori erabiltzea bere «kudeaketa kaskarra», jarduteko modua eta «hirian duten paralisia» estaltzen saiatzeko.


Summary: CAFek 35 milioi euro galdu ditu lehenengo seihilekoan. Urtea amaitu baino lehen berreskuratu nahi du galdutakoa. Bederatzi kontratu berri sinatu ditu, baina %12 gutxiago saldu du: iaz baino 149 milioi euro gutxiago. COVID-19agatik produkzioa gelditu behar izan zuen aste batzuez eta hainbat herrialdetan dituen mantentze zerbitzuak eten.

COVID-19ak gogor jo du CAFen ere. Urte hasiera txarra izan du; bereziki, martxotik ekainera. Pandemiaren eraginez, salmentak nabarmen murriztu ditu Gipuzkoako tren ekoizleak. Iazko lehen seihilekoan izandakoekin konparatuta, %12 gutxiago saldu du: 149 milioi euro gutxiago. 35 milioi euroko galera orokorra izan du. Aurreko urteko epe berean 25 milioi euro irabazi zituen.

2020ko lehen seihilekoaren emaitzen berri eman du asteazken honetan. COVID-19ak eta horri aurre egiteko hartutako neurriek gehien jo duten sektoreetako bat izan da garraioa. CAFek azaldu duenez, egungo testuingurua «konplexua» da, baina itxaropentsu azaldu da: azpimarratu du aurreneko sei hilabeteetan izandako galerak berreskuratzea espero duela urtea amaitu baino lehen.

Hori hala izan dadin, eskari zorro «handi» bati eusten diola nabarmendu du, eta gaineratu du likidezia ziurtatzeko zor ildoak handitu egin dituela. Urtea hasi zenetik, eta bereziki lehen hiruhilekoan, bederatzi kontratu sinatu ditu konpainiak, autobusez eta metroz hornitzeko hainbat hiri (Bartzelona, Kolonia, Amsterdam, Napoli...), eta horien eta beste batzuen mantentze lanak egiteko. Azkena, ekainean sinatu zuen (baina ez du txostenean sartu): Espainiako Renfek 258 milioi euroko kontratu handi bat eman zion, 37 tren egiteko. Denbora horretan, gainera, ez du kontraturik baliogabetu.

Dena den, aurreko urteko epe berean eginiko salmentekin konparatuta, alde nabarmena dago atal batzuetan: bereziki, trenen salmentan: iaz baino %25 gutxiago izan dira Osagaietan seinaleztapenetan eta bestelako ekipoetan, %10 gutxiago. Zerbitzuen alorrean, berriz, iazko baino %37 gehiago saldu du.

Ekoizpena erdizka

Zerbitzuetan izandako emaitza onek, baina, ez dituzte galerak ekidin. Aste batzuez produkzioa gelditu izanak eta hainbat herrialdetan dituen mantentze zerbitzuen eteteak eragin du %12ko jaitsiera orokorra.

Apirilean, ekoizpena gelditzera behartuta egon zen konpainia, baina langile ugarik beren jarduerarekin jarraitu zuten, telelanaren bidez: ingeniaritzaren alorrekoek eta erosketa eta salmenta atalekoek, bereziki. Ekoizpen zentroetan, berriz, CAFek ez du aldi baterako erregulazio batera jo, eta langileekin adostu du lan egin gabe utzitako orduak nola berreskuratu.


Pertsianaren zama

Summary: Pertsianaren zama. Diru galerekin hasten dute eguna langile autonomoek, negozioa irekitze hutsak gastu batzuk dakartzalako, baina irabazirik izango duten segurtasunik ez. Udazken gogorra datorkielakoan daude

Autonomoen soldatari buruz hitz egiteko asmoa aipatu orduko, irribarrea atera zaio Juan Carlos Ekiza Nafarroako Langile Autonomoen Elkarteko (ATA) lehendakariari: «Grazia egin dit soldata eta autonomo esaldi berean entzuteak. Guk jakin dezakegun bakarra da pertsiana altxatzea zenbat kostako zaigun; hortik aurrerako dena zalantzazkoa da». Koronabirusak bultzatuta egin du Jose Cebrecos Bizkaidendak elkarteko lehendakariak ariketa hori, hau da, negozioa zabaltzeak egunean zenbateko kostua eragiten dion kalkulatu du, eta onartu du susto ederra hartu duela. Lau zapata denda ditu. «Alokairuak, langileak, zergak... Ni goizero 800 euro gastatuta esnatzen naiz, eta hori, generoa ordainduta edukita».

Autonomoen kasuan, hil horretako etekina pareka daiteke soldatarekin, fakturatu dutenari gastu guztiak ordaindu ostean geratzen den zatia. Eta fakturatutakoaren eta irabazien artean alde handia egoten dela nabarmendu du Ekizak. «Adibide erraz bat jarriko dut: webguneak egiten dituen batek zerbitzua bakarrik ematen du; ia ez dauka materialak erosi beharrik. Bada, mila euro irabazteko, 2.500 euro inguru fakturatu behar ditu». Eta gastuen zerrenda egin du jarraian: autonomoen kuota, ia 280 euro; PFEZa, fakturatutakoaren %15; lokal bat, gutxien-gutxienik hirurehun euro; Internet, berrogei euro; noizbehinka taxiren bat edo otorduren bat, 50 euro; argindarra; orri batzuk... Zehaztu du negozio motaren arabera asko aldatzen direla gauzak, baina kontatu du lana egin ahal izateko material asko erosi behar izaten duten autonomo horiek —garraiolariak, mekanikariak, igeltseroak eta abar— hamar aldiz gehiago behintzat fakturatu behar izaten dutela mila euro irabazteko.

Haren hitzetan, buruan asmo batzuk egoten diren arren, hau da, soldata bat edo hilean kopuru jakin bat irabazteko nahia egoten den arren, horretara mugatzen da kontua: «Itxaropen bat da soldata hori, ilusio bat, proiektu bat, baina ez besterik. Segurua gastuak bakarrik izaten dira». Negozioan dirua sartzen dela ikusita irabaziak ere ondo doazela pentsatzeko arriskua egon daitekeenez, garrantzitsua iruditzen zaio inguruan aholkularitza ona izatea. «Izan ere, ezinezkoa da guztia kontrolatzea: ea finantzaketa merke duzun, zer diru laguntza dauden, nola egin marketina...».

Diru galerekin hasten dute eguna, eta ordaindu beharreko horiek kontuan hartuta erabaki behar izaten dute zenbateko tarifa finkatu beren zerbitzuei, edo zenbat kobratu produktu bat. Cebrecosen hitzetan, gastu eta prezio guztiak nola koordinatu erabaki behar izaten dute. «Non irabazi ikusi, non galdu, non estutu... Azkenean, eskaeraren arabera jartzen ditugu prezioak». Alabaina, gero eta zailagoa da aurreikustea zer bilakaera izango duten salmentek. «Lehen, urte arteko konparazioak eginda, bazenekien maiatza ona izango zela, urria ere bai. Orain ez dugu halako jarraitutasunik: eguraldi ona, Athleticen partida... Hainbeste input daude eragiten digutenak».

Uste du jendea «low cost-arekin engainatzen» hasi zenean okertu zirela gauzak saltokientzat. «Normala ez den prezio politika eta ekonomia mota batera goaz. Ezin gara beti prezioak jaisten aritu». Azaldu duenez, zapata baten prezioa merkatu ahal izateko, esate baterako, hornitzaile ugari estutu behar izaten dira, pieza asko dituztelako oinetakoek —lokarria, zola, larrua...—, eta horietako bakoitza hornitzaile batena. «Eta zer gertatzen da? Estutu eta estutu, ezin dela kalitaterik eman prezio txikiagoan».

Gutxienekora iritsi ezinda

Liburudenda bat itxita. JON URBE, FOKU

Besteren konturako langileentzat gutxieneko soldata bat bat dago finkatuta legez: Hego Euskal Herrian, aurten, 950 euro gordin baino gehiago ordaindu behar zaizkie lanaldi osoan aritzen diren langileei, gehienezko 40 orduko lanaldiarekin, eta hamalau ordainsari hartzen dira kontuan —hamabitan ordaintzea nahiago izanez gero, 1.108,33 eurokoa da gutxieneko soldata—; Ipar Euskal Herrian, berriz, 1.539,42 euro da kopurua 35 orduko lanaldirako, hamabi ordainketa kontuan hartuta.«Gutxieneko horren alde gaude, noski, baina aurtengo igoerak min egin digu. Kopuru hori ordaindu behar zaie langileei, baina enplegatzaileek beraiek, askotan, ez dute hainbeste irabazten. Horri ere begiratu behar zaio», esan du Ekizak.

Autonomoen batez besteko irabazien daturik ez dute Nafarroako ATAn eta Bizkaidendak elkartean, baina batak zein besteak baieztatu dute asko eta asko ez direla iristen gutxieneko soldatan ezarritako kopuruetara. «Are okerrago, dirua galtzen edo oso gutxi irabazten ere asko ari dira, ahal duten bezala irauten, agian 60 urte inguru dituztelako eta saltokia itxiz gero beste lanen bat aurkitzea zaila dutelako», azaldu du Cebrecosek.

COVID-19ak eragindako egoera dela medio, aholkularitza zerbitzu bat hartu zuten Bizkaidendak elkartean. 2.000 bazkide inguru dituzte, eta 4.000 dei jaso dituzte alarma egoeran. «Bagenekien gaizki geundela, baina ez genuen uste egoera hain txarra zenik». Martxoaren 14an jarri zen indarrean alarma egoera, eta azaldu du saltoki batzuek hilabete horretako autonomo kuota ordaintzeko adina ere ez zutela. Haren esanetan, horrek erakusten du egunean egunekoarekin bizi direla merkatari asko. «Orain dela hiru urte eskatu genuen autonomoentzako diru sarrerak bermatzeko errenta, eta jendea harritu egin zen, baina egoera halakoxea da».

Eta hobera ez baizik okerrera egitea espero du. Berriz ere konfinamendua etorriz gero «erabateko hondamendia» izango dela uste du, eta bestela ere zailtasunetatik ez direla libratuko. «Gure moduko jendearentzat arazoak orain hasiko dira batik bat, krisi ekonomikoaren eraginak jasaten hasten garenean; osasun pandemia izan beharrean, pandemia ekonomikoa izango da. Sumatu egiten da».

Bizkaidendak-eko lehendakariaren esanetan, kezka dago herritarren artean, konturatu baitira beharrezkoa dela aurrezki batzuk izatea, edozer gerta daitekeelako egun batetik bestera. «Ikusi dugu bi hilabeterako etxera bidalita gaizki pasatzen dela, eta zuhurrago dabil jendea. Horrek kontsumoa murriztea ekarri du». Konfinamendua amaitu berritan, gertuko saltokietan erostearen aldeko kontzientziazio bat igarri zuen. «Baina ahaztu egin zaio jendeari. Kosta ahala kosta, merkeena nahi du orain. Jendea ez da konturatzen hemen gaudela gure zergak ordaintzen, eta zerga horiek berriz ere sortzen dutela fluxu ekonomikoa herrian eta probintzian».

Bide beretik doaz Nafarroako ATAren aurreikuspenak. Barometro bat egin du herrialdeko autonomoekin, eta emaitza izan da iazko fakturazioaren erdia espero dutela; hain zuzen, %89,9k uste dute gutxiago fakturatuko dutela aurten. «Hori soldatetara eramanez gero, fakturazioa gutxitzen zaien horiek eta ixten dutenek zer soldata izango dute datozen hilabeteetan?». Era berean, %30ek erantzun dute enplegua gutxituko dutela. Hain zuzen, estatistikek erakusten dute jada hasi dela autonomo kopurua murrizten, baina batik bat udazkenera begira daude jarrita elkartean. «Negozio asko galduko direla uste dugu. Horregatik, bigarren aukeraren legea prestatzen hasi behar dugu berehala, orain ixten duten horiek berriz hasteko aukera izan dezaten». Uste du kulturalki oraindik zigortu egiten dela porrot egitea. «Beste herrialde batzuetan, balioa ematen zaio erori eta berriz hasteari. Hemen, ez: hemen, seinalatu egiten da. Hori aldatu beharra dago».

Jarrera kontua

Cebrecosek eta Ekizak azaldu dute negozioa itxitakoan ere ez direla amaitzen arazoak autonomoentzat, askok zorrekin amaitzen dutelako, eta horiek ordaintzen jarraitu behar izaten dutelako. «Enplegua erregulatzeko espediente batean sartutakoan, diru guztia langileentzat izaten da; gure kasuan, ez dago halakorik».

Etor daitekeenari begira jarrita, badituzte lagundu dezaketen zenbait neurri buruan. Autonomoentzako finantzaketa eskatu du Ekizak. «Funtsezkoa izango da». Eta kontatu du badagoela bereziki amorrua ematen dion kontu bat: udalen berankortasuna. «Fakturatzea kostatzen denarekin, kobratzeko arazoak izaten dira gainera. Ez dute legea betetzen, eta udalei banku lana egiten diete autonomoek». Zergekin du kezka Cebrecosek. «Egundoko presioa dugu, eta tristeena da orain ere guk ordaindu beharko dugula». Bide beretik, Ekizak nabarmendu du ez dela zergak igotzeko garaia, diru gehiago bildu beharrean kontrakoa izan daitekeelako ondorioa. «Negozio bat estutzen baduzu, ixtea eta enplegurik ez egotea lortzen da: ez autoenplegurik, ez besteren konturako langilerik. Batzuetan, diru gehiago lor daiteke jendeak lanean jarraituta».

Denda bat, koronabirusak eragindako egoeraren ondorioz itxita. RAUL BOGAJO / FOKU

Arazoak arazo, irrikaz hitz egiten dute autonomo izateari buruz, eta halaxe bizi dute beren egunerokoa ere. Edozeinek ezin duela autonomo izan dio Cebrecosek. «Zentzuduna izan behar da, aurrezki batzuk eduki martxan hasi aurretik, bideragarritasun plan bat egin, eta abar». Gaur egungo egoera kontuan hartuta, «ausardia» hitzarekin deskribatu du autonomo izatea. «Pentsamolde bat da, gogorra, baina baditu bere alde onak ere: adibidez, zeure buruaren nagusia izatea. Ilusioa beti eduki behar da; bestela, egunero 800 euroko zorrarekin hasten zarela pentsatzen baduzu, ez zara ohetik jaikitzen».

Ekizak uste du autonomo izatea «jarrera» bat dela, eta besteren kontura aritzen direnen eta norbere kontura aritzen direnen artean alde nagusi bat dagoela: «Soldatapekoek segurtasuna bilatzen dute, eta horrekin ez dut esaten konformistak direnik, denek nahi dutelako gora egin. Autonomoek, ordea, ezin dute segurtasun horren bila hasi, ez dagoelako». Ekintzaile hitza gustatzen zaio, negozio bati ekin eta batere segurtasunik gabe apustu horren alde egitea dutelako ardatz, «sabairik gabe».

Desio bat ere aipatu du: «Batzuetan nahiko nuke autonomoak izan diren agintariak edukitzea, zeren ez dute ezagutzen gaia, eta nahiko nuke gurearen moduko elkarteei ere gehiago entzutea».