Summary: Beasain, Lazkao eta Ordizia artean egingo dute aurtengo Kilometroak. Urriaren 3an egingo dute jaia, Andramendi, San Benito eta Jakintza ikastolek antolatuta.

Ikastolen Elkarteak gaur goizean jakinarazi duenez, Gipuzkoako ikastolen aldeko aurtengo Kilometroak jaia Goierrin egingo dute, Beasain, Lazkao eta Ordizia artean, urriaren 3an. Batera, bagara, bat gara izango da aurtengo edizioaren leloa, eta Ordiziako Jakintza, Beasaingo Andramendi eta Lazkaoko San Benito ikastolak izango dira antolatzaileak.

Nekane Artola Kilometroak Kultur Elkarteko lehendakariak azaldu duenez, ez dira «ospakizun erraldoietarako garaiak», eta, beraz, «egoeraren araberako» Kilometroak antolatuko dituzte: «Aurtengo Kilometroak antolatzeko garaian garbi izan dugu Gipuzkoako Ikastola guztien ekarpena, parte hartzea eta babesa ezinbestekoa izango dela. Egoera berezi honi aurre egiteko modu bakarra dela iruditzen baitzaigu».

Nolabait, sorburura itzuliko da Kilometroak. Izan ere, lehen edizioa Beasainen eta Lazkaon egin zuten, 1977an, eta 45. jaia izango da aurtengoa.

Kilometroak festaren aro berriko lehen ekitaldia izan behar zuen iazkoak. Ezberdina izan behar zuen ekitaldiak, eta COVID-19aren izurriak baldintzatuta, astebeteko egitaraua egin zuten Villabona-Amasan eta Zizurkilen. Pandemiari aurre egiteko neurriak direla eta, ikastolen aldeko gainerako jaiak bertan behera utzi zituzten iaz, baina, horien partez, Ikastolak herriari izeneko ekitaldia egin zuten azaroaren 13an, Donostiako Kursaal jauregian.

«Kilometroen eredu berriak egoera honekin topo egin du, eta ezin izan dugu guk nahiko genukeen modu eta erritmoan garatu, baina eredu berri honetarako azpimarratu izan ditugun premisak baliagarri izan zaizkigu egoera honetara egokitzeko», azaldu du Artolak: «Izan ere, jaiaren tamaina egokitu, parte hartzea sustatu eta Gipuzkoako Ikastolen konpromisoa lantzeko aukera eman digu egoerak».

Eredu horren aldaketaz eta, ezinbestean, izurriak ezarritako baldintzez mintzatu da Artola: «Historikoki Ikastolen jaiak plaza erraldoiak izan dira euskarari eta euskal kulturari eskaintzeko. Aurtengoa desberdina izango da. Euskarari eta euskal kulturari tokia emango diegu, noski, baina baita gure arteko elkarlanari eta parte hartzeari ere». Horretarako, zenbait ekinbide nazional jarri dituzte abian: Euskal Herriko ikastoletan barrena dabilen «Liburu Ibiltaria» eta 14-16 urte bitarteko gazteentzako komiki lehiaketa.

Artolaren esanetan, aurtengoa ez da «ikasturte erraza» hezkuntza arloan, baina agindu du dauzkaten baliabide guztiak jarri dituztela «ahalik eta modurik egokienean» aurtengoari aurre egiteko: «Elkar zaintzeko urtea da, elkarrekin egotekoa, elkarri babesa eman eta denok batera norabide berean eustekoa».

Batasuna ikur

Leloari buruzko azalpenak ere eman ditu Artolak: «Batera, Gipuzkoako ikastolek elkarrekin antolatua izango delako. Ikastolen batasuna adierazten du, eta ez soilik Gipuzkoakoena, baizik eta baita Euskal Herri osokoena ere. Bagara, «izatearen aldarrikapena» da, eta «batasunaren ezinbestekotasuna» ere adierazten du: «Batera, bagara; bestela, ez gara». Azkenik, bat gara: «Gure izatearen osotasuna eta zatiezintasuna adierazten du. Herri bat gara, euskara gara, komunitate bat gara, Euskal Herri osorako hezkuntza proiektu bat gara».


Summary: Salmonden auzian "kontraesanezko" jarrera eduki izana egotzi diote Sturgeoni. Eskoziako Parlamentuko batzordeak ondorioen txostena aurkeztu du. Batzordea osatzen duten bederatzi kideetatik lauk bozkatu dute aurka, eta bostek alde.

Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela ondorioztatu du bederatzi kideko batzorde berezi batek osatutako txostenak. Alex Salmond lehen ministro ohiaren kontrako sexu eraso salaketak kudeatzeko izan zuen modua aztertu du batzordeak, eta, txostenean jasotakoaren arabera, «zail» da pentsatzea Sturgeon ez zegoela Salmonden «ustezko jokabideen jakitun» 2017ko azaroaren aurretik.

Dokumentuan, diputatuek lehen ministroari egozten diote Salmondekin izandako bilerei buruzko idatzietan datu zehatzik ez ematea, eta batzordeari «gezurra» esatea. Kezka ere agertu dute batzordeko kideek, lehen ministroak Salmonden jarreraren jakitun zegoela jakinarazteko hartu zuen denboraren inguruan.

Dokumentuak jasotzen dituen ondorioak gaur aurkeztu dituzte, baina joan den astean jakinarazi zituzten, filtrazio baten bidez. Ordu hartan gogor kritikatu zuen filtrazioa lehen ministroaren lantaldeak, eta salatu «aukeratua eta alderdikoia» izan zela.

Txostenak jasotzen dituen ondorioak baztertu egin dituzte batzordeko lau kidek, SNPkoak guztiak, eta alde bozkatu dute beste bostek: bi kontserbadoreek, laboristak, liberal demokratak eta independenteak. Orain, hurrena parlamentuko konfiantza mozioari egin beharko dio aurre Eskoziako lehen ministroak. Alde horretatik, bere alde du atzo James Hamilton ikertzaile independenteak aurkeztutako txostena, zeinean zehazten den gobernuburuak ez zuela urratu Ministroen Kodea Alex Salmond gobernuburu ohiaren kontrako sexu-eraso salaketen auzian izandako jarreragatik.

Iragan urtearen hasieran, Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Salmond errugabea zela sexu erasoen kargu guztietan, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuen gobernua, barne ikerketaren kudeaketa legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—.


Summary: Hizkuntza politika «hitzarturik eta eraginkorrik ez izatea» gaitzetsi du Euskara Geroan elkarteak. Ipar Euskal Herriko eskola elebidunak oren parekotasunetik «urrun» direla salatu dute agiri batean, eta sail elebidunaren «garapena murriztea» leporatu diote Frantziako Hezkuntza ministerioari. Martxoaren 25eko EEPren biltzar nagusian gaia defendatzera deitu dituzte hautetsiak.

Euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren egoeraz kezka agertu du Euskara Geroan elkarteak. Ipar Euskal Herriko bigarren mailako ikastetxe publiko eta pribatu giristinoetan euskaraz irakasten duten irakasleek osatzen dute elkartea, eta iazko irailetik euskarazko irakaskuntzak duen egoeraz azterketa egin dute agiri batean. Sail elebidunean bai ikasleak eta bai euskaraz emanak diren ikasgaiak emendatu badira ere, legez onartua den oren parekotasunetik «urrun» egotea deitoratu dute, eta lizeoetako erreformaren «kalteak» nabarmendu dituzte. Halaber, Frantziako Hezkuntzaren «nahikari politiko falta» salatu dute. Akademia ikuskariak euskarazko irakaskuntzari atxikiak izan behar ziren bi irakasle postu ezeztatu berri dituela salatu dute. Martxoaren 25eko EEP Euskararen Erakunde Publikoko biltzar nagusian aipatuko dute gaia. Euskaraz irakasle postuak «kartsuki» defendatzeko eskatu diete hautetsiei; eskaera bera egin du Euskal Konfederazioak ere.

Oren parekotasunean oinarritzen da sail elebiduna Ipar Euskal Herrian; euskaraz eta frantsesez, oren kopuru bera izan behar dute berez ikasleek. Lehen mailako eskoletan oro har kausitzen dute helburua, baina kolegio eta lizeoetan, ez. Bigarren mailako irakasleen hitzetan, Ipar Euskal Herriko bi kolegio baizik ez dira oren parekotasunera hurbiltzen, eta, gainerakoetan, hizkuntzak ez diren ikasgaiak euskaraz egiteko gero eta «tentsio» handiagoa nabari dute, ikastetxeen ordu kopuru orokorretik diruztatuak baitira. Era berean, euskara ikasi nahi duten irakasleei EEPk proposatzen dizkien prestakuntzak mugatzea leporatu diote akademia ikuskariari.

Funtsean, hizkuntza politika hitzarturik eta eraginkorrik ez izatea da arazoa, Euskara Geroan elkartearen iritziz. Euskarazko irakaskuntzaren garapena «brikolatua» eta ikastetxeen araberako dela deitoratu dute. «Sail elebidunaren funtzionamendua argitzeko eta balorizatzeko hizkuntz politika koordinaturik ez da existitzen oraindik».

Azkenik, Lizeoko Erreformak sail elebiduna «desegituratu» duela erran dute. Ondorioa: ikasleen abandonatze tasa emendatu da. «Argi da opzioak konkurrentzian emateak eta euskararen balorizatze eskasak ez dituztela ikasleak elebidun sailetara erakartzen lizeoetan. Gure indarrak segitzen ditugu geletan ikasleek euskarazko kalitatezko erakaspena ukan dezaten, baina ez dugu hiztun osoen formatzen lortuko baldintzak ez badira betetzen». Oren parekotasuna, lizeoetako sail elebidunen zinezko aitortza eta euskara hautazko ikasgai gisa balioztatzea eskatu dituzte.

«Aitzakia administratiboen gainetik»

Azken berria agiria idazten ari zirela jakin dute Euskara Geroan elkarteko irakasleek: heldu den ikasturtean euskaraz irakasteko atxikiak ziren bi postu ezeztatu ditu akademia ikuskariak, bi kolegiotan. «Ez da erabaki arina. Ikasleen euskara mailak erakusten du euskara erabiltzeko espazio gehiago behar dutela haien maila sendotzeko. Blokeatze horiek ikasleen ikastetxeetako administrazio kontseiluen eta elebidunean ari diren irakasleen mespretxua erakusten dute».

Akademia ikuskariaren gainetik, errektoreak du azken hitza. Horregatik, martxoaren 25ean iraganen den EEPko biltzar nagusian postu horiek «kartsuki» defendatzera deitu dituzte hautetsiak. «Emanak izanen zaizkien aitzaki administratiboen gainetik haien determinazioan sinetsi nahi dugu».

Eskaera bera egin du Euskal Konfederazioak ere: «EEPko hautetsiak deitzen ditu premiazko gai horretaz jabetzera. Administrazioaren oztopoen parean, makina erraldoia den erakundearen barne arrazoietatik at, Hezkunde Nazionalak erakusten duen kontrako nahikeriaren aurrean, baitezpada garatu behar duen euskararen irakaskuntza defendatu eta lehenetsi behar da».


Summary: Gazteen emantzipazioari bide emateko proposamenak bildu ditu Ernaik. 'Gazteok non? Etxebizitza eta gazte emantzipaziorako proposamen bat' izeneko dokumentua aurkeztu du Eusko Legebiltzarraren eta Nafarroako Parlamentuaren aurrean.

Gazteek etxebizitza bat eskuratzeko dituzten zailtasunez ohartarazi eta oztopo horiek samurtzeko, etxebizitzaren arloko zortzi proposamen egin ditu Ernai gazte antolakundeak. Besteak beste, eskatu dute, etxebizitza eskubide subjektibo gisa onartzeaz gain, hori ezartzeko «neurri zehatzak» hartzeko, etxegabetzeak gelditzeko, gazteon emantzipazioari bide emateko «politika eraginkorrak eta neurri ausartak» ezartzeko eta parke publikoa handitzeko. Era berean, alokairuaren prezioa mugatzeko neurriak «berehala» hartzea nahi du Ernaik, «merkatua mugatzeko ezinbesteko tresna» gisa, eta okupazioa «despenalizatzea».

Zifra zehatzak ere proposatu ditu: alokairua ordaindu ahal izateko gazteentzako diru laguntzak ematea, eta gazte batek, gehienez, bere diru sarreren %15 bideratzea alokairua pagatzera. Azkenik, «bestelako etxebizitza eredu edo proiektuak» sustatzeko beharra azpimarratu du, “bizi eredu komunitarioa oinarri».

Gazteok non? Etxebizitza eta gazte emantzipaziorako proposamen bat izeneko dokumentuan jaso ditu neurriok Ernaik, eta atzo aurkeztu zuten txostena, Gasteizen eta Iruñean. «Gure xedea da hurrengo urteetan erdigunean egongo diren gakoak ondo identifikatu eta kokatzea, eta horiek lantzeko lehenengo oinarriak jartzea», azaldu dutenez.

Antolakundearen arabera, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Gobernuak eskubide subjektibotzat jo dute etxebizitza, baina, «behar edo eskubide gisa definitzen» bada ere, Euskal Herrian behar hori asetzea «jabego pribatuarekin loturan» irudikatzen dela uste du: «Eskuragarriagoa da etxebizitza bat jabetzan izatea alokairuan bizitzea baino». Horren ondorioa da «jabetzaren kultura nagusitzen» ari dela Euskal Herrian, «alokairuzko parkea txikia eta prezioen gorakada handia izanik, merkatuaren logikak etxebizitza jabetzan eskuratzearen aukera indartzen duelako».

Gazteek etxebizitza baterako duten sarbidearen diagnostiko gordina egin du Ernaik, datu batzuk gogora ekarrita: Gazteen Euskal Behatokiaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan alokairuan emantzipatutako 18-34 urte bitarteko gazteek, batez beste, 615 euroko errenta ordaintzen dute, eta, beraz, gazteen hamarretik ia lau (%38) «gehiegizko esfortzu ekonomikoko egoeran» bizi dira, euren diru sarreren %40 baino gehiago errenta ordaintzera bideratuta. Nafarroako Gazteriaren Kontseiluaren datuen arabera, 16-29 urte arteko gazteen artean, soldataren %45 baino gehiago etxebizitza pagatzera bideratu behar dute: «Datuak ikusita, gazteok alokairuaren errenta ordaindu ahal izateko dugun zailtasuna agerikoa da».

Horrek eragin zuzena du emantzipazioaren adinean: txostenean jaso dutenez, horretarako batez besteko adina 30 urtekoa da Hego Euskal Herrian, eta 23koa Iparraldean. «Hego Euskal Herriko emantzipatzeko batez besteko adina, Europakoarekin alderatuz, oso altua da, 26 urteren bueltan kokatzen baita», ondorioztatu du Ernaik: «Hego Euskal Herrian, gazteon emantzipazio berantiarra aspaldiko fenomenoa da, eta azken urteotan areagotu besterik ez da egin».

«Prekarizazio prozesua»

Alokairuen salneurriaz harago, etxebizitza bat eskuratzeko zailtasunak «prekarizazio prozesuarekin» lotu ditu ditu Ernaik: “Batetik, enpleguan esplotazioa zorroztu dute, eta prekarizazio modu berriek langileria osoa mehatxatzen dute, gazteria neurri prekarizatzaileak inposatzeko lehen katebegi bezala erabiltzen dutelarik». Horren adibide gisa aipatu dituzte «miseriazko» soldatak, kontraturik eza, praktika kontratuak, azpikontratazioa, edota autonomo faltsuen egoera. Bestetik, gogorarazi dute gazteen formazio eta ikasketa zikloa luzatu dela: «Ikasiz gero etorkizun hobea izango dugula sinestarazi nahi izan digutelako».


Summary: Azpeitia bi harribitxiren artean, Loiolatik Burdinbidearen Euskal Museora. Egun bakar batean eta patxada handiz egiteko moduko jarduerak dira Loiolako santutegia bisitatzea basilika barroko ikusgarria eta Loiolako San Ignazioren jaiotetxea ikusiz, iraganera bidaiatzea lurrun-tren batean Burdinbidearen Euskal Museoan, Urolako bide berdean paseatzea eta Azpeitiko herrigune historikoan barrena lasai-lasai ibiltzea. Slow turismoa, inspiratzailea, etxe ondoan, Azpeitian.

Goizean

Loiolako santutegian hasiko dugu eguna. Nor bere ibilgailuan joanez gero, autoa Santutegiaren inguruan dauden lau aparkalekuetako batean aparkatzea gomendatzen dugu; egun osoan utz daiteke bertan, doan. Garraio publikoa hautatzen dutenentzat, Lurraldebuseko honako autobus-linea hauek geldialdia egiten dute Santutegian: Donostiakoak (UK01 linea), Zumaia-Zumarragakoak (UK06), Zarauzkoak (UK03) eta Eibarkoak (UK05).

Erromako zatitxo bat Euskadira ekarri izan balute bezala da Loiola; sentsazio hori sortzen zaigu barruan gelditu eta kupula zirkularreko basilika ikusgarriari begira jartzen garenean; italiar batek diseinatutakoa da, nola bestela: Carlo Fontana ospetsuak. Monumentugune ikusgarri hau Jesusen Konpainiaren sortzailearen omenez eraiki zen, San Ignazio Loiolakoaren omenez, eta gunearen barruan dago, erlikia moduan gordeta, 1491. urtean San Ignazio jaio zen etxea: Loiolako dorretxea edo Etxe Santua. Autogidatutako sistema baten bitartez egin daiteke bisitaldia, hainbat hizkuntzatan; bisitan, etxeko hainbat egoitza ikus daitezke, San Ignazioren familiaren bizimodua nolakoa zen jakiteko, eta eraikinaren goiko solairuan dagoen Bihurketaren Kaperan bukatzen da. Puntu horretara erromesaldiak egiten dira, eta mundu osoko jesuiten eta ignaziotar komunitateentzat ezinbestean bisitatu beharreko tokia da.

Santutegiaren pare-parean dauden lorategiak ere aisialdirako aukera oso ona dira, historiaren, erlijioaren eta kulturaren alderdietan hainbeste sakondu nahi ez dutenentzat. Loiolan gustu eta interes guztietarako aukerak daude.

Bisitaldia egin ostean eta/edo Loiolako berdeguneetan atseden hartu ondoren (gutxi gorabehera bi ordu), paseo atsegin bat eginez Azpeitiko herrigunera joango gara; 1,5 kilometroko bidea Urolako bide berde jendetsutik egin daiteke, edo Loiolako hiribide dotoretik. Hiribide horretan, arratsaldeko Burdinbidearen Euskal Museoko plana baino lehen, kaleetan barrena paseatzeko aukera izango dugu, hainbat monumentu bisitatu (hala nola Soreasuko San Sebastian eliza edo Basazabal jauregia), pintxoak edo menu on-on bat jan alde zaharrean dauden taberna, jatetxe edo terrazetako batean, edo bertako produktuak eta artisauen produktuak erosi, esaterako, Egaña gozodendako pasteltxoak (Inazio tradizionalak dastatu beharrekoak dira).

Arratsaldean

Azpeitiko Burdinbidearen Euskal Museoa. Gai horri buruzko Estatuko museo hoberenetako bat da; benetako lurrun-lokomotor batek tiratutako tren batean bidaiatzea bizi beharreko esperientzia bat da, eta lokomotorren eta tren-makinen erakusketa ikusgarria euskal industria-ondare itzelaren harribitxia da. Museoa Azpeitiko Urolako trenaren geltoki zaharreko instalazioetan kokatuta dago, eta hori ikusteko soilik merezi du inguru honetara etortzea, baina plan osatuago baten osagarri baldin bada, are hobeto.

Bi ordu inguru beharko ditugu Museoa ikusteko, lurrun-treneko bisitaldi eta guzti; horren ondoren, Loiolara itzuliko gara, goizean autoa aparkatu dugun tokira. Nekatuta baldin bagaude, garraio publikoa har dezakegu tarte hori egiteko. Azpeititik hegoalderantz doazen hiru lineei esker, nahiko maiz har dezakegu autobus bat.

Bisitaldi gidatuak egiteko:

- Ondarez: ondarez@loiola.eus Telefonoa: 616 924 561

- Bask Alive: baskalive@euskotour.com Telefonoa: 674 31 47 43

- Menditxik: info@menditxik.com Telefonoa: 616 85 81 26

Loiolako Santutegia.BASQUETOUR

Non lo egin

Non jan

Inguruan egin daitezken beste jarduera batzuk:

- Azkoitia herria bisitatzea (3 km eskasera); monumentu multzo izendatuta dago

- Mendi-ibiliak Izarraitzen / Urolako Bide Berdearen ibilbidea egin

- Road trip autoz Urola bailaran, herri txikiak ezagututa: Beizama, Errezil, Aizarna, Aizarnazabal eta Zestoa.

Informazio gehiago nahi izanez gero:

Azpeitia

Loiolako santutegia

Burdinbidearen Euskal Museoa

Urola Turismo

Loiolako turismo-bulegoa: Loiolako Santutegia / 943 15 18 78


Summary: Kutsatzeen kurba gora doa: beste 553 positibo atzeman dituzte. Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan egin dute gora kasuek, eta positibo tasa %4,6 da. 43 positibo detektatu dituzte Deustuko gimnasio batean, eta dozena bat Bilboko epaitegietan.

Oldartuta dago oraindik birusa Hego Euskal Herrian, goranzko fase batean sartuta. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, atzo 11.878 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 553 izan ziren positiboak: proba guztien %4,6. Lurralde guztietan egin dute gora kutsatzeek: Araban atzeman dituzte positibo gutxien; zehazki 110 kasu zenbatu baitituzte; Gipuzkoan, 114 izan dira positiboak; Nafarroan ere gora egin dute positiboek, 118 kasu atzemanda, eta Bizkaian, berriz, 206 positibo zenbatu dituzte.

Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 56 pertsona erietxeratu zituzten gaitzarengatik Hego Euskal Herriko erietxeetan. Martxoaren 5etik izan den ospitaleratu kopururik handiena da hori. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 404 lagun daude ospitaleetan. Zehazki, ospitaleratutako pazienteetako 306 gela arruntetan daude, eta 98 Hegoaldeko ZIUetan.

Gainera, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bi agerraldiren berri eman du. Jakinarazi du Bilboko Deustu auzoko Altafit gimnasioan 43 positibo atzeman dituztela, eta beste hamabi Bilboko epaitegietan.


Summary: EMAk ez du «behin betiko» baztertu AstraZenecaren txertoaren eta odolbildu arriskuaren arteko erlazioa. Erakundeko zuzendari Emer Cookek esan du ezin dela guztiz alboratu txerto hori egon daitekeenik gertatu diren zenbait «odolbildu kasu arraroren» atzean, baina «segurua eta eraginkorra» dela.

EMA Sendagaien Europako Agentziak beste goiburu bat eman du gaur, eta zaildu egingo du guztiz uxatzea AstraZeneca botika konpainiak COVID-19aren kontra immunizatuta egoteko garatu duen txertoaren gaineko zalantzak; erakundeko zuzendari Emer Cookek esan du ezin dela «behin betiko» baztertu txerto horren eta odolbilduak izateko arriskuaren arteko erlazioa. Lehengo astean, Europako herrialde ugarik bertan behera utzi zituzten txerto horiekin egindako txertaketak, eta Euskal Herrian ere etenda egon zen, adibidez, txertaketa; Ipar Euskal Herrian, asteburuan hasi ziren berriro jartzen, eta Hegoaldean, berriz, bihar dira martxan jartzekoak.

Lehengo astean, txertaketak eten egin zituzten hainbat herrialdetan, txerto hori hainbat odolbildu kasurekin lotu baitzuten. Gaur Cookek esan du, egin dituzten azterketetan oinarrituta, ezin dela guztiz «baztertu» odolbilduen eta txertoaren arteko lotura; zehazki esan du ezin dutela erabat alboratu «odolbildu kasu arraro» batzuen atzean egon daitekeelako susmoa. «Ikerketa gehigarri bat egin beharko dugu», adierazi du. Erakunde horretako zuzendariak Europako Parlamentuaren Osasun Publikoaren Batzordean eman du mezu hori, eta adierazi du duda horien gaineko informazioa eman behar dela; osasun sistemek arrisku horien berri izan behar dute, eta txertoaren inguruko argibideak dakartzan prospektuan ere zehaztu egin behar dira.

Esan du, hala ere, txertoa «segurua eta eraginkorra» dela, osasun arazo horiek agertzeko arriskua oso apala dela onartuta. Europako Batasunean onartuta dauden gainerako txertoen inguruan ere halako arriskuak atzemateko azterketak egiten ari direla nabarmendu du, baina oraindik ez dutela deus arrarorik ikusi. Adierazi du tankera horretako ikerketak ezinbestekoak direla «gardentasuna» bermatze aldera.


Summary: Txibite: «Uda hasierarako, espero dugu txertatuta egotea herritarren %40tik gora, eta uda bukaerarako, %70». Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du «oraingoz» ez dutela planteatu tabernen barnealdea ixtea

COVID-19aren aurkako txertaketa prozesua bizkortzeko «prest» dagoela esan du Maria Txibitek, Nafarroako Gobernuko lehendakariak: «Txertoen hornidurak huts egiten ez badu, hasieratik esan dugu Nafarroak badituela beharrezko baliabide materialak eta pertsonalak txertaketaren erritmoa bizkortzeko». Zehazki, gobernuaren kronogramaren arabera, herritarren erdiek txertoa hartzea eta talde immunitatea «uda bukaerarako» bermatuko litzateke: «Gure datuen arabera, herritarren %40 eta %60 artean txertatuta egonen dira uda hasierarako, eta %70, berriz, uda amaitzerako».

Lehendakariak zehaztu du, halaber, txertoen hornidurak baldintzatuko duela erritmo hori: «Iristen zaizkigun dosien menpe gaude, baina, hornidurak huts egiten ez badu, helburuak beteko ditugu».

Hego Euskal Herrian, gaur hasi dira AstraZenecaren txertoa berriz erabiltzen, iragan asteko etenaldiaren ostean. «Ikerketa zientifikoek frogatu dute AstraZenecaren txertoa segurua dela; zero arriskua ez da existitzen, ez txerto honekin ez beste ezein sendagairekin, baina honako hau txerto eraginkorra da, eta txertaketaren eboluzioan antzematen ari gara hori».

Barnealdeak ere zabalik, oraingoz

Ostalaritzari eragiten dioten neurri murriztaileei buruz, presidenteak adierazi du «oraintxe bertan» Nafarroako Gobernuak ez duela asmorik Aste Santura begira tabernen barnealdea ixteko agindua emateko. Dena dela, Txibitek argitu du erabaki hori «ez dagoela bazterturik», eta azaldu du arretaz aztertuko dutela pandemiaren bilakaera datozen asteetan. «Ez eguneko positiboei soilik, aldagai guztietako datuei egiten diegu so». Gainera, erantsi du ospitaleen egoera dela kezkarako zio nagusia.


Summary: Euskal autoreak «garrantzitsuak» izango dira aurtengo Gutun Zurian. Euskal literatura nazioartekoarekin harremanetan jarriko dute Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdian. Gaur arratsaldean hasiko da festibala, liburu aurkezpen batekin; ondoren, Anariren eta Iñigo Astizen ikuskizuna egongo da

Monica Ojeda, Martha Rosler edota Alexei Yurchak. Baina baita Katixa Agirre, Itxaro Borda eta Miren Agur Meabe, besteak beste. Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdian batzuk zein besteak izango dira, programazioa eta, zenbait kasutan, are agertokia ere maila berean partekatuz. Izan ere, euskal literaturak jaialdian izango duen presentzia «garrantzitsua» azpimarratu dute aho batez Juan Mari Aburto Bilboko alkateak, Fernando Perez Azkuna zentroko zuzendariak eta Beñat Sarasola jaialdiko aholkulariak, goizean egindako agerraldian.

Gutun Zuria «euskal kulturaren aktibatzaile» izateko asmoa agertu du Perezek, eta Sarasolak adierazi du jaialdi «zabalago» bat sortzeko proiektuaren barruan «absurdoa» litzatekeela euskal letrak ere hedapen horren arabera ez tratatzea: «Euskal literatura nazioarteko gainerako sortzaileekin harremanetan dagoen kontu bat bezala, ez gauza aparteko edo isolatu bat bezala: hala pentsatu dugu programazioa. Saiakera egin dugu euskal literatura munduko literaturaren barnean pentsatzekoa».

Aholkulariak azaldu duenez, kontzeptuetatik abiatu dira programazioa ontzeko: gai bat bururatu, eta horren inguruan ari diren autoreak batuko dituzte jaialdiko emanaldietan. Hala, Itxaro Borda Yuri Herrera mexikarrarekin eta Monica Ojeda ekuadortarrarekin mintzatuko da estandarretik at geratzen diren baina hura aberasten duten aldaeren inguruan. Goizeko prentsaurrekoan parte hartu du Bordak ere, eta solasalditik atera ditzakeen ondorioak aurreikusi ditu: «Uste dut argi geratuko dela mila hizkuntza beharrezkoak direla bizitzeko, monohiztun izatea ez dela gure onerako. Ama hizkuntzan ere mailak badaude: publikoa eta pribatua». Hizkuntzaren «ezabaketaz» arituko dira hiru idazleak, Bordak aurreratu duenez: «Ezabatua izan den hizkuntzaren esperientzia ez da soilik Frantziakoa, unibertsala da. Eta unibertsala da ere ezabatua izan den hizkuntza berreskuratzea».

Bordarekin batera, Katixa Agirre eta Aixa de la Cruz aritu dira goizean. Haien kasuan, ostiralean ere batera arituko dira agertokian, eta generoen hibridazioaren gaiari helduko diote. Gutun Zuriaren iazko aldian ziren horren inguruan aritzekoak, baina hura bertan behera geratu, eta aurten bilduko dira gaia ahoz jorratzeko —idatziz egin dute jada, iazko aldian parte hartzekoak ziren autore batzuen saiakera motzak biltzen dituen liburuan: Saiakera hemen hasten da—. Saiakerak ardazten zuen iazko aldia, baina Agirrek aitortu du genero horren pisua «ez dela oso handia» bere obran. Beste genero batzuekin nahastuta agertzen du, halere: «Nobela, memoria, autofikzioa...».

De la Cruzek alde positiboa ikusi dio urtebeteko atzerapenari: «Interesgarria da, ikusiko dugulako nola aldatu diren gure ideiak idatzi genuen horrekin alderatuta». Agirre ez ezik, Eider Rodriguez ere izango du solaskide, eta bakoitzaren idazteko eraren bereizgarritasuna nabarmendu du: «Hibridazioa modu ezberdinean proposatzen dugun hiru autore gara».

Arratsaldean hasiko da

Gaurtik larunbatera bitarte egingo da Gutun Zuria. Aurkezpen «bikoitza» izango du, Perezek azpimarratu duenez. 18:00etan, Saiakera hemen hasten da liburua aurkeztuko dute Perezek berak, Ivan de la Nuez jaialdiko aholkulariak eta Patxi Egiluz Caniche argitaletxeko editoreak. Iazko Gutun Zurian parte hartuko zuten hainbat autoreren saiakerak biltzen ditu lanak.

19:00etan, Anariren eta Iñigo Astizen arteko elkarrizketa musikala hasiko da: Inon izatekotan. Abesti bat konposatzeko prozesuaz arituko da musikaria, eta azalpenok kanta batzuekin lagunduko ditu. Bere kantuetan hitzak duen garrantziari buruz galdetuko dio Astizek, besteak beste.


Summary: CUPek bi urte eman dizkio ERCri Madrilekin hasitako elkarrizketen emaitzak jasotzeko. Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko elkarrizketek 2023rako fruiturik ematen ez badute, «autodeterminazioranzko erasoaldi demokratiko berri bat» hasiko dute independentistek.

2023. urtea mugarri izan daiteke Kataluniako independentismoarentzat. ERCk eta CUPek sinatutako aurreakordioaren arabera, orduan erabakiko dute Espainiako Estatuarekin irekitako elkarrizketa mahaiak jarraipenik izatea merezi duen edo «autodeterminazioranzko beste erasoaldi demokratiko bati» ekin beharko dioten. Une hori iristen denerako, «zuzendaritza estrategikorako mahai bat» eraiki nahi dute bi alderdiek, gizarte mugimendu eta alderdi independentistak barruan hartuko lituzkeena.

ERCk, beraz, bi urteko epea izango du berak bultzatutako bi aldeko elkarrizketen fruituak jasotzeko, CUPek emaniko denbora tarteari esker. Alderdia hark parte hartzeko modu bakarra, baina, mahai gainean autodeterminazioaren eta amnistiaren gaiak jartzea litzateke. ERCk, berriz, nabarmendu du ez dituela elkarrizketak «alferrik» luzatuko, eta emaitzen berri emango duela. Behin epea amaituta, elkarrizketaren bidea eten edo ez adostu beharko dute independentistek, agian, «amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko akordio nazional baten» bidez.

Elkarrizketa mahaia 2020ko otsailean eratu zuten, baina, COVID-19aren eraginez, ez da bilerarik egin azken urtean. Zaila dirudi, gainera, orain Espainiako Gobernuak erreferendum adostu bat egiteko aukera onartzea. Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministro Jose Luis Abalosek atzo adierazi zuen hitz egiteko prest daudela, baina erreferenduma mahai gainean jarri gabe.

Elkarrizketa mahaiaren jarraipena eztabaidatzearekin batera, 2023. urteko lehen erdialdean, konfiantza mozio bat igaro beharko du Pere Aragonesen balizko gobernuak. Hala, CUPek izango luke legealdia amaierara arte eramateko giltza. Trukean, «gobernantza erraztea» eta aurrekontuen egonkortasuna» bermatzea hitzeman du CUPek, betiere, adostutako puntuak betetzen badira. Horrez gainera, sinatu dutenaren arabera, alderdiak aurrerapauso bat emango du, orain arte izan duen rolarekin alderatuz gero. Besteak beste, etorkizunean Kataluniako Gobernuan sartzeko aukera irekita utzi du, «ulermen eta akordio mailaren, eta parlamentuaren eta gobernuaren agenda politikoaren arabera».

Gainera, CUPek eta ERCk Kataluniako Parlamentuaren «subiranotasuna bermatzeko» asmoz, diputatuen «eskubide material, zibil eta politikoak blindatu» nahi dituzte. Horrek bat egingo luke Borrasek parlamentuko presidente kargua hartzean eginiko hitzekin, eta, ondorioz, JxCren nahiekin.

Hiru alderdien iritziak bestelakoak dira, ordea, independentismoa gidatu beharko lukeen erakundearen inguruan. ERCk eta CUPek bultza nahi duten «zuzendaritza estrategikorako mahaia» independentismoak bete beharreko bide orriaren estrategia eta balizko erreferendum bat prestatzeaz arduratuko litzateke. Hori ez litzateke bateragarria izango Carles Puigdemont presidente ohiak gidatzen duen Errepublikaren Kontseiluak egun duen rolarekin. Esquerrak adierazi du kontseiluak ezin duela Generalitatearen lana «baldintzatu», eta zuzendaritza hori zabaltzearen alde egin du. JxCk, baina, Puigdemontek eginiko lana babestu du. «Egiten duen bakarra konponbideak eta erantzunak ematea da, eta Katalunian bizitzen ari garen egoera nazioartera eramatea, herritarren babesarekin», azaldu du Borrasek.

Parlamentuko presidentea gaur hasi da talde parlamentarioekin biltzen: PPko, Ciutadanseko eta En Comu Podemeko eledunekin izan da eguerdian, eta CUPeko eta Voxeko kideekin elkarrizketatuko da arratsaldean. Bihar, berriz, JxCko, ERCko eta PSCko zerrendaburuekin bilduko da. Bilera errondaren ostean, ostegunean, presidente bilakatzeko «aukera gehien dituen» hautagaiaren izena emango duela adierazi du. Hala, negoziazioetan parte hartzen ari ez dela esan arren, uste du gehiengo independentistak lortuko duela akordioa: «Gehiengoak independentzia bozkatu zuen. Botoen %50 baino gehiago ordena honetan; ERC, JxC eta CUP. Alderdi horiek egin behar dutena akordio batera iristea da, eta legealdia bete».

Gauzak hala, CUPeko eta ERCko 42 diputatuen babesarekin —CUPeko militantziak ostegunera bitarte onartu beharko duena—, JxCko 32 botoak behar ditu Aragonesek presidente bilakatzeko.


Summary: Gaur egingo dute ‘Arnasa Gara’ kanpainaren lehen elkarrizketa. Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoregileari egingo diote elkarrizketa, eta ‘Euskara da gure postalik ederrena’ ikus-entzunezkoaren inguruan jardungo dute zuzenekoan.

Joan den astean aurkeztu zuten udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako egoera zein den ezagutarazteko Arnasa Gara kanpaina. Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak antolatu dute, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi ikus-entzunezko izango dira kanpainaren ardatza. Astero bideo bat zabalduko dute, eta, pilula bakoitzean, udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikusi ahal izango dira. Ikus-entzunezko bakoitzean girotzen den testuinguruari buruz hitz egiteko, berriz, astero zuzeneko elkarrizketa bat egingo dute, eta gaur izango da lehena, 17:00etan, BERRIAren @berriaegunkaria Instagram profilean. Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoregileari egingo diote lehen elkarrizketa hori, eta Euskara da gure postalik ederrena ikus-entzunezkoaren inguruan jardungo dira.

Ainhoa Etxebarria eta Erika Olaizola aktoreak dira ikus-entzunezko horren protagonista. Euskal Herrira oporretara etorri diren bi kataluniar dira, eta taberna bateko terrazan ageri dira eserita, zerbitzariari euskaraz eskatzeko esaldiak ikasten: kafesne bat, mesedez, soja esnearekin, soja esneagaz... eta abar. Halako batean, zerbitzari bat heltzen da, eta gazteleraz galdetzen die ea zer behar duten. Bi protagonisten aurpegiek harridura adierazten dute, eta Euskal Herrian maiz gertatzen den testuinguru bat irudikatzen dute, bereziki herri edota hiri turistikoenetan gertatzen direlarik. Pilula hori ikusgai dago dagoeneko, eta Arnasagara.eus webgunean zein sare sozial ugaritan ikus daiteke jada.

Antton Telleriarena lehena izango da, baina datozen asteetan astero egingo dute elkarrizketa bat. Besteak beste, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari edota Sambou Diabyri egingo diete elkarrizketa, eta zuzeneko horietan guztietan aste horretan plazaratu duten testuinguru jakin baten inguruan hausnartuko dute. Horrela, euskararentzat arnasgune diren udalerrietako herritarrei aitortza egin nahi diete, hizkuntza ohituren inguruan izan ditzaketen pentsamenduaren inguruan gogoeta egitera gonbidatuz eta euskaraz hitz egiteko ahaldundu daitezen animatuz.


Summary: «Denborarekin, deportazioa neurri absurdo bilakatu zen». Susana Panisello historialariak Los deportados de ETA. Los olvidados del conflicto (ETAren deportatuak. Gatazkako ahaztuak) liburua plazaratu du, Txertoa argitaletxearen eskutik.

Susana Panisellok euskal deportatuen inguruan egin zuen bere doktore tesia, eta orain horren egokitzapena plazaratu du, Txertoa argitaletxearen eskutik, neurri hura lehenengo aldiz indarrean jarri zutenetik 35 urte bete diren honetan. PSOE Espainiako gobernura iritsi ostean hasi zen deportazioa, 1984an, Espainiaren eta Frantziaren arteko harremanak gaiztotu samar zeudenean. Geroago, harreman horiek hobera egin zuten, eta Frantziak euskal iheslariak kanporatzeari eta Espainiaren esku uzteari ekin zion; horrek etena ekarri zuen, eta deportazioa neurri gisa erabiltzeari utzi zioten, baina haren ondorioek «gaur arte» iraun dute, Paniselloren esanetan.

Historialariak azaldu duenez, deportazioak bazuen lege oinarria Frantziako legerian, horretarako araua "bihurritu" beharra izan bazuten ere. Denborarekin, baina, deportazioa «neurri absurdo» bilakatu zen, deportatuak «legezko linbo batean» atxikitzen zituelako haien kontrako epairik egon gabe, eta hura denboran izugarri luzatu zelako, «bizi guztiko zigor» bilakatu arte.

Liburuaren atal batean, Panisellok aztertu ditu deportazioaren aferan Espainiari laguntzeak beste zenbait herrialderi, bereziki Frantziari eta deportatuak hartu zituzten Afrikako eta Ameriketako herrialdeei, elkarri zizkien onura ekonomikoak. «Deportazioak ordaina izan zuen», azaldu du: «Frantziaren kasuan, Espainiak sinatutako proiektu militarren eta AHT abiadura handiko trenaren kontratuen bidez, eta gainerako herrialdeen kasuan, garapenerako laguntzen bitartez».

Orotara, zenbait erakunde armatutako 70 bat kide deportatu zituzten. Haien egoera asko aldatu zen herrialde batetik bestera. Hamar deportatu etxera itzuli aurretik hil dira, eta oraindik badaude deportazioaren ondorioz atzerriratutako zortzi iheslari: hiru Kuban, lau Cabo Verden eta bat Venezuelan.


Summary: Sagarduik esan du datorren astean hasiko direla 65 urtetik beherakoak txertatzen. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du 65 urtetik beherako biztanleria orokorraren txertaketarekin hasiko direla datorren astetik aurrera. Adin irizpideei jarraituko diete, beraz. Hori horrela, AstraZenecaren dosiekin txertatuko dituzte horiek, eta oraindik txertatzeko dauden funtsezko kolektiboen prozesuarekin batera egingo dute hori ere.

Bihartik aurrera hasiko dira berriz ere txerto horren dosiak banatzen Hego Euskal Herrian, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 27.000 dosi banatuko dituzte bihartik igandera bitartean, Sagarduiren arabera. «Lasaitasun mezua» zabaldu nahi izan du, eta azaldu du hiru lurraldeetan jarritako 53.000 dosietatik ez dela "kasu larririk" izan.

Ipar Euskal Herrian, 70 urtez gorako herritar guztiei irekiko diete txertaketa, larunbatetik aitzina. Hala jakinarazi du goizean Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Oraingoz, 75 urtez gorako herritarrek har dezakete txertoa, baita 50 urtez gorako pertsona zaurgarriek ere. Txertoa oraindik hartu ezin izan duten 75 urtez gorako herritarrentzako telefono linea berezi bat irekiko dute, «aterabideak ahalik eta azkarren» atzemateko.

Goranzko joera

Pandemiaren bilakaerak berriz piztu du kezka Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Sagarduik ohartarazi du bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela. Hori horrela, aurreikusi du datozen egunetan intzidentzia tasaren «igoera moderatuak» izango direla.

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan egin ditu adierazpenok Sagarduik. Haren hitzetan, datozen egunetako bilakaera garrantzitsua izango da, Bizi Berri III planean aurreikusitako 100.000 biztanleko 60 kasuetatik «urruntzen» ari baitira hiru lurraldeak. Dena den, neurriak zorroztearen aurka azaldu da: adierazi du «indarrean daudenak mantendu» behar direla, datozen egunetako datuek gogortzea ekar badezakete ere. Gehitu du hori gertatuko balitz eta «igoera azpimarragarri» bat egongo balitz, lehendakariak Labi aholku batzordea biltzera deituko lukeela, «beharrezkoak diren neurriak» ezartzeko.

Horrela, neurriak betetzeko deia egin die herritarrei, batez ere mugimenduei dagokionez. Gogorarazi du Jaurlaritza beti azaldu dela «ahalik eta mugimendu gutxien» izatearen alde, eta, pandemiaren bilakaera kontuan hartuta, inguruko lurraldeei ere mugimenduak gutxitzeko deia egin die.


Summary: Igandean 80 ekitalditik gora antolatu ditu AEK-k. Korrika egin izan balitz, igandean amaituko zen euskararen aldeko lasterketa. Horren ordez, 12:00etan ordu erdi inguruko 80 ekitaldi antolatu ditu euskaltegien sareak.

Osasun krisirik egongo ez bazen, igandean milaka pertsona elkartuko ziren Korrikaren azken kilometroetarako. Euskararen aldeko lasterketarik ezean, AEK-k 80 ekitalditik gora antolatu ditu «euskararen lekukoa, euskaltegien aldeko bultzada, kalean egon dadin». Euskal Herriko herrialde denetan egingo dituzte ekitaldiak 12:00etan, eta ordu erdi inguruko iraupena izango dute. «Ekitaldi xumeak» izango dira, euskaltegien sareak azaldu duenez; «unean uneko osasun neurrietara zeharo egokitutakoak». AEKren mezua irakurtzeaz aparte, bi abesti ere entzungo dira ekitaldiak antolatu dituzten herri denetan: Euskal Herrian euskaraz kantua eta egun horretarako sortutako Lekukoa mingainean bertso-rapa.

Ekitaldi horiek Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! dinamikaren barruan antolatu dituzte. Korrika atzeratzeak AEKren aurrekontuetan eragin duen zuloari aurre egiteko abiatu dute kanpaina, «eta zorpetze horri aurre egiteko herritarren sostengua jaso nahi da».

Antolatu dituzten ekitaldien herri eta lekuak adierazteko AEK-k irudi hau zabaldu du.


Summary: Del Burgok aitortu du 3.000 euro jaso zituela PPtik.

PPren ustezko B kutxaren harira Espainiako Auzitegi Nazionalean egiten ari diren epaiketan deklaratu du Jaime Ignacio del Burgo UPNko diputatu ohiak, lekuko gisa. Aitortu du duela 25 urte Luis Barcenas PPko orduko diruzainaren eskutik jaso zituela 3.000 euro eskudirutan, Elena Murillo UPNko zinegotziarentzat, ETAren atentatu baten ondorioz haren etxebizitza suntsituta geratu ondotik.

Del Burgok bideokonferentziaz deklaratu du, bere etxetik. Eskudirutan jaso zituen 3.000 euroak «legezkotzat» jo ditu, eta auzitan jarri du PPren B kutxa badagoenik. «Jasotako diruak ez du esan nahi B kutxa zegoenik, garai haietan donazio anonimoak zeudelako; izaeragatik eskudirutan izaten dira donazioak, eta alderdiak pribatuan ordainketak egiteko edukitzen zuen eskudiru hori, baina horrek ez du esan nahi ordainketek edo prozedurek zilegitasunik ez zutenik».

Hari beretik esan du ETAren biktima bat laguntzeko jasotako 3.000 euro horiek «zilegiak» izan zirela, eta «harro» dagoela horregatik. Aitortu du diru hori Barcenasek eman ziola zuzenean, Del Burgok Alvaro Lapuerta orduko diruzainari eskatu ostean. Esan du jakin izan balu B kontabilitate baten parte zirela amaitu egingo zuela praktika hori.


Summary: Villabona-Amasa Uemako 89. udalerria izango da. Martxoaren 30ean egingo duten osoko bilkuran onartuko du udalak udalerri euskaldunen mankomunitateko kide izatea. Maiatzaren 29an, Uemaren batzar nagusia egingo dute Villabona-Amasan.

Uema udalerri euskaldunen mankomunitateko kide izatea onartuko du datorren asteko osoko bilkuran Villabona-Amasak (Gipuzkoa). Uemaren estatutuak onartuko dituzte martxoaren 30ean, eta orduan egingo diote mankomunitateari bertako kide izateko eskaera formala. Maiatzaren 29an, Uemak batzar nagusia egingo du udalerrian bertan.

Erabakiaren berri emateko, udalak Amavi udal aldizkariaren zenbaki berezia plazaratu du, eta, bertan, Beatriz Unzue alkateak esan du “hamarkada luzeetan jende askok euskararen alde egindako lanaren emaitza” dela erabaki hori. Uemako kide izateak “aurrerantzean udalerri euskaldunetarako prestatuako politikak eta egitasmoak lantzeko aukera” emango diela ere aurreratu du alkateak. Villabona-Amasako biztanleen ia %80 euskaraz hitz egiteko edo ulertzeko gai dira.


Summary: Martxa bat antolatu dute Zubietara industria jatorriko hondakinak errausteko asmoa salatzeko. Larunbatean egingo dute protesta, Lasarte-Oriatik Zubietako erraustegira. Zubietan Zaldibarko eredu bera ezarri nahi izatea egotzi diete agintariei.

Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak eskatuta, Eusko Jaurlaritzak baimena eman du Zubietako erraustegiaren ingurumen baimen bateratua moldatu eta industria jatorriko hondakinak instalazio horretan errausteko. Hori salatzeko, Errausketaren Aurkako Mugimenduak (EAM) martxa bat antolatu du. Zubietako erraustegira eramango dute protesta datorren larunbatean; Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Okendo plazatik irtengo dira 11etan, eta Zubietako erraustegiraino joango dira manifestariak.

EAMk salatu du Zaldibarko kudeaketa eredua ezarri nahi dutela Zubietan ere: hau da, bidea ematea enpresa pribatuek «ahalik eta diru gehien» irabazteko. Eusko Jaurlaritzari egotzi dio enpresa horien jarduera behar bezala ez kontrolatzea, eta ohartarazi du horren ondorioak Zaldibarren ikusi direla. «Orain herritarrok sinetsi egin behar al dugu erraustegian ezberdina izango dela; are eta gehiago, eskrupulurik gabeko multinazional baten esku dagoenean?».

EAMk uste du Zubietako erraustegia nahiko hutsik dagoela, eta, Zaldibarko hondamendiaren ondorioz, hura betetzeko Gipuzkoako agintariek industria jatorriko hondakinak hara eramatea erabaki dutela konponbide gisa: «Eta horrekin nahiko zabor ez balute, hurrengo pausoa Gipuzkoatik kanpoko hondakinak ekartzea izango litzateke», salatu du.

Gogorarazi duenez, Gipuzkoan 2019an 138.000 tona errefus sortu ziren, eta TMB plantatik pasatu ostean 100.000 tona geratu ziren. Erraustegia, baina, 200.000 tona kudeatzeko eraiki zuten. Halaber, EAMk kezka agertu du sartuko diren hondakinen inguruko kontrolari eta horrek sor ditzakeen isurketei dagokienez. Izan ere, salatu du urtean ordu gutxi batzuetan bakarrik neurtuko dituztela dioxina eta furano isurketak. Herritarrei dei egin die egoera horren aurrean protesta egitera.


Summary: Nafarroako Gobernuak legea aldatuko du etxalde erraldoiak debekatzeko. Izaskun Gomez kontseilariak «bermeekin» egin nahi du aldaketa, Caparrosoko etxaldearekin gertatutakoa berriro ez gertatzeko

Nafarroako Gobernuak gogo txarrez hartu du Caparrosoko behi etxalde erraldoiari handitzeko baimena eman behar izatea, baina Izaskun Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak ziurtatu du neurriak hartuko dituela halakorik berriro gerta ez dadin. Agindu du Abereen Osasunerako legea aldatuko dutela, etxaldeen neurriari gehieneko kopuru bat emateko.

Berez, Nafarroan bazegoen halako arau bat, 2019ko martxoan Uxue Barkosen gobernuak onartutakoa, baina foru dekretu izaera baizik ez zuen, eta ezerezean utzi du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak, ebatzi baitu gobernuak ez zuela eskumenik Valle de Odieta kooperatibari Caparrosoko etxaldea handitzeko baimena ukatzeko. «Enpresa askatasuna» argudiatu zuten epaileek.

Horrenbestez, Caparrosoko etxaldeak 7.200 behi eta txekor izateko baimena izango du. Gaur egun 3.500 abelbururentzat du baimena, baina, Greenpeacek salatu duenez, ia 5.000 abere daude hor. Erakunde ekologistak protesta egin zuen astelehenean bertan Caparroson: Uraren Nazioarteko Eguna zenez, etxalde horretatik putzu batera filtratutako tona bat ur zikin itzuli zituen etxaldeko baltsara. Horrela, salatu nahi zuen Valle de Odietaren esplotazioak inguruko urak eta lurrak kutsatzen dituela. Otsailean ere izan ziren Greenpeacekoak Caparroson, etxaldeak ingurumenari egiten dion kaltea salatzeko.

UPNren garaian, gobernuak 1,8 milioi euroren dirulaguntza eman zion Valle de Odietari, Caparrosoko etxaldea eraikitzeko.

Hemeretzi isun prozedura

Gomezek baieztatu egin du gaur Valle de Odietak hemeretzi isun prozedura zabalik dituela legez kanpoko isurketengatik eta animaliak baimenik gabe mugitzeagatik. «Ikertzen eta zigortzen jarraituko dugu», iragarri du kontseilariak, eta ziurtatu du borondate politikoa dutela etxalde handiak mugatzeko. Ez du azaldu noiz egingo duten, ordea. «Denbora ez da garrantzitsuena, baizik eta lege aldetik bermeak lortzea. Arlo zaila da, eta ongi egin behar dugu, ez dadin berriro gertatu foru dekretuarekin gertatu dena».


Summary: Sturgeonek gainditu egin du konfiantza mozioa. SNPk eta ekologistek kontra bozkatu dute, eta laboristak eta liberal-demokratak abstenitu egin dira; toryak dira baiezkoa eman duten bakarrak. Eskoziako lehen ministroa bizirik atera da egun erabakigarrietatik.

Eskoziako politikan aspaldian izandako egun erabakigarrienetatik bizirik atera da Nicola Sturgeon lehen ministroa, baina ez erabat osorik, kalterik gabe. Bi ikerketak kritika egin diote bere gobernuari, Alex Salmond agintari ohiaren kontrako sexu-eraso salaketak kudeatzeko moduagatik, eta horietako batek parlamentua «engainatu» izana leporatu dio egungo gobernuburuari; besteak lasaitua eman dio, ebatzi baitu ez zuela urratu Ministroen Kodea, baina hori ere ez da leziorik gabekoa izan. Finean, argi geratu da Sturgeonen eta Salmonden lantaldeek ez zutela jarrera egokia izan, eta oposizioko alderdiak errealitate horri tiraka arituko dira datorren maiatzaren 6ko hauteskundeen kanpainan: toryek, laboristek eta liberal-demokratek argi utzi dute hori, gaur porrot egin duen lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioaren eztabaidan.

Sturgeonen karguari buruzko saio laburra, bozen aurretik parlamentuan egin den azkenetarikoa, datozen asteetan gerta daitekeenaren erakusle izan da. Batetik, oposizioko alderdiek, batez ere kontserbadoreak, legebiltzarreko ikerketa batzordearen ondorioak erabili dituzte lehen ministroari kalte egiten saiatzeko; bestetik, gobernuburuak, James Hamiltonek ikertzaile independentearenarekin erantzun die, errugabea dela argudiatzeko.

«[Hamiltonek] Kontrakoa esan izan balu, hori onartu egingo nuke, eta dimisioa emango nuke. Agintetik bota nahi banauzue, lor ezazue hauteskundeen bidez», adierazi du Sturgeonek. Galdera hor geratu da, erantzunik gabe: nori bideratu dio mezua: kontserbadoreei, Salmondi ala biei?

Toryek erakutsitako jarrerak arrisku bat du, parlamentuko ikerketa batzordearen ondorioek baitiote Hamiltonen txostena dela «egokiena» ebazteko Ministroen Kodea urratu ote zuen; horren jakitun dago lehen ministroa, eta konfiantza mozioan bertan erabili du argudio hori bere burua defendatzeko.

Baina arazoak ez dira amaitu Sturgeonentzat, oposizioko alderdiek auzi horretan arreta jartzen jarraituko baitute —filtrazioak izan ziren gobernutik, esaterako—, koronabirusaren pandemiaren kudeaketa kritikatzeak eragin gutxi izan dezakeelako, herritarrek begi onez ikusten baitute gobernuaren lana.

Gainera, inori ez zaio ahaztu iragan urtearen hasieran Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuela Salmond errugabea zela sexu-erasoen kargu guztietan, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuela egungo gobernua, salaketei buruzko barne ikerketaren kudeaketa legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—; baliteke kanpainan berriz agertzea gertakari hori, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalari kalte egiteko.

Hauteskundeetarako, Sturgeonen alderdiak gehiengo osoa ez berreskuratzea da oposizioko indarren helburua, eta toryek izan behar lukete horretan alderdi nagusia, urteotako joeran aldaketarik izaten ez bada; beren estrategiak, ordea, zalantzak sortu ditu, lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioa aurkezteko asmoa bere deklarazioaren aurretik jakinarazi baitzuten, eta asmoari eutsi ziotelako Hamiltonen ondorioen berri izan aurretik.

Agian horregatik abstenitu dira Eskoziako Alderdi Laborista eta Eskoziako Liberal-demokratak (27 diputatu), kontserbadoreak aldeko botoa ematen bakarrik utzita (31); SNPk eta Eskoziako Alderdi Berdeak, berriz, kontra egin dute (65). Abstentzioaren aldekoen diskurtsoa, ordea, ez da kritikarik gabea izan; Anas Sarwar laboristen buruzagiaren arabera, gaurkoa «egun lotsagarria» izan da parlamentuarentzat: «Eskoziak gobernu hobea merezi du, eta oposizio hobea ere merezi du».

Pandemia eta erreferenduma kanpainarako

Sturgeonen alderdiak hainbatetan esan duen bezala, herritarrei dagokie erabakitzea zer agintari nahi duten, eta SNPk aldeko du pandemian izan duen kudeaketa; horretaz gain, independentziaren auzia mahai gainean egongo da berriz, gobernuak atzo aurkeztu baitzuen bigarren erreferendumaren xehetasunei buruzko lege proiektua.

Finean, bi gai horien inguruko testu bat da, gobernuak 2023a amaitu aurretik egin nahi baitu galdeketa hori, baina azkenean parlamentuaren esku utzi du data zehatza erabakitzea, betiere erreferenduma «osasun krisi publikoa» amaitu ostean egiteko.

SNPk 2014ko galdera berbera erabiltzea proposatu du: Eskoziak herrialde independentea izan behar al luke?


Summary: Ekainaren 19an eta 20an egingo dute hezkuntza arloko lan eskaintza publikoko lehen proba. Eusko Jaurlaritzak Bigarren Hezkuntzako eta Lanbide Heziketako 1.148 lanpostu eskainiko ditu. BECen egingo dute proba.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak lan eskaintza publiko bat egingo du, eta Bigarren Hezkuntzako irakasleen eta Lanbide Heziketako irakasle teknikoen 1.148 lanpostu eskainiko ditu. Hezkuntza Saileko arduradunek gaur jakinarazi dutenez, ekainaren 19an eta 20an egingo dituzte lehen probak, Barakaldoko BEC erakustazokan. Adierazi dute orotara 4.140 pertsonak dutela aukera hautaketa prozesu horretan parte hartzeko.

Berez, lehen proba hori 2020ko ekainean egitekoak ziren, baina COVID-19aren pandemiaren ondorioz atzeratu egin behar izan zuten. Jaurlaritzaren arabera, lan eskaintza publiko horrek eragin zuzena izango du «hezkuntza sistemaren kalitatean eta irakasleen lan egonkortasunean».

Ekaineko proba teorikoa gainditzen dutenek ahozko azterketa egin beharko dute gero, eta horiek irailaren 6tik aurrera egingo dituzte.

Daten berri eman eta gutxira, erabakiaren inguruko balorazioa egin du Steilas sindikatuak. Salatu dute ez duela irtenbiderik aurreikusten osasun larrialdiak sor ditzakeen eragozpenak ekiditeko: «Ez ditu berrogeialdian dauden pertsonen eskubideak bermatzen». Horrez gainera, gogorarazi dute erabaki guztiak «aldebakarrez» hartutakoak izan direla, eta, hein handi batean, «sindikatuaren iritziaren kontrakoak, azken hau barne». Hezkuntza Sailari eskatu diote prozesua gauzatzeko osasun berme guztiak jartzeko eta konfinamenduan daudenen lege eskubideak bermatzeko.


Summary: Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon. Ostegunean eta ostiralean egingo dituzte probak, eta bihar eskatu beharko da txanda. Kiroldegian egingo dituzte probak, arratsaldez.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak baheketa bat egingo dute Lazkaon (Gipuzkoa) aste honetan. 19 eta 59 urte bitarteko herritarrei eskatu diete har dezatela bihar, hilak 24, PCR proba bat egiteko ordua Lazkaoko osasun zentrora deituta, 943-80 55 60 telefonora.

Probak ostegunean eta ostiralean egingo dituzte, kiroldegian, 15:00etan hasi eta 20:00ak arte. Emaitza guztiak SMS bidez bidaliko dizkiete.

Osasun Sailak eta Osakidetzak ohar batean oroitarazi dute, halaber, gaitzaren sintomak dituzten pertsonak etxean gelditu behar direla, bakarturik. Izan ere, horiek zuzenean jarri beharko dute harremanetan osasun etxearekin, eta ez dute baheketan parte hartuko. COVID-19aren sintomatzat hartzen dira sukarra, eztula, eztarriko mina, arnasteko zailtasuna eta usaimenaren galera.


Summary: Botoen %88 zenbatuta, Netanyahuk ez luke gehiengorik lortuko. Likudek, oraingoz, 30 eserleku eskuratu ditu, eta Yamina alderdi ultraeskuindarraren babesarekin ere zail du gehiengoa lortzea. Parte hartzea 2009tik izandako txikiena da.

Benjamin Netanyahuren Likude alderdiak irabazi ditu legebiltzarrerako hauteskundeak. Botoen %88 zenbatuta, 30 eserleku lor ditzake jarduneko lehen ministroaren zerrendak. Garaipenak zapore garratza du, ordea. Izan ere, iaz egindako bozekin alderatuta sei eserleku gutxiago lortuko lituzke Netanyahu, eta hori gutxi balitz bezala, ez dirudi orain arteko babesekin parlamentuan gehiengo osoa eskuratzeko beharrezko 61 eserlekuak izango lituzkeenik. Azken urteko alderdiek lehen ministroaren alderdiarekin bat eginda ere 52 diputaturen aldeko botoa izango luke Nertanyahuk.

Atzotik, Netanyahuk gobernua osatzeko adinako babesik izango ote duen da jakin-min handien pizten duen gaia. Ziurtzat jotzen da Shas eta Toraren Judaismo Batua alderdi ultraortodoxoaren sostengua izango duela. Gakoa Yamina alderdi ultraeskuindarrak izan dezake. Baina haren babesak ere ez lioke parlamentuaren gehiengoa izatea bermatuko Netanyahuri. Izan ere, gutxienez 61 diputatu behar dira horretarako, eta, Yaminaren babesarekin ere 59 izango lituzke Likudek —Yaminak zazpi eserleku ditu—. Eskuin muturreko alderdiak, ordea, ez du baieztatu Netanyahu babestuko duenik.

Boto gehien eskuratu dituzten alderdietan bigarrena da Yair Lapid buru duen Yesh Atid alderdia , 17 eserleku lortuta. Arabiar Zerrenda Batua alderdi islamistak ere ordezkaritza izango du legebiltzarrean, bost eserleku eskuratuta. Alderdiko zerrendaburu Mansour Abbasek aurreratu du ez dutela inorekin koalizioan joateko konpromisorik, eta prest daudela alde guztiekin hitz egiteko, beti ere besteek eurak baztertzen ez badituzte. Likudek gehiengoa lortzeko aukera bat izango luke haien babesarekin, baina alderdikide denak ez datoz bat islamistekin elkartzearekin. Osasun ministrorde Yoav Kischek, esaterako, argi utzi du nahiago lukeela berriz bozetara jo, islamisten botoak baliatu baino.

Netanyahuk zundaketen emaitzak ospatu du bart Twitterren: «Begi bistakoa da Israelgo herritarrek eskuineko gobernu indartsu eta egonkor bat nahi dutela, Israelen ekonomia, segurtasuna eta lurrak babesteko. Horixe egin dugu!», idatzi du. Baina gerora jakin diren emaitzek pentsarazten du orain arteko lehen ministroak zail izango duela kargura itzultzea. Horrez gainera, Netanyahuk gobernua osatzeko adina babes lortu ezean, hark eta Urdina eta Zuria aliantzako buru Benny Gantzek aurreko koalizio gobernua osatzeko hitzartutako akordioa hartuko litzateke aintzat, eta azaroaren 17an Gantz bilakatuko litzateke lehen ministro, betiere, Netanyahuk aurrez bozetara deitu ezean.

Dena den, jarduneko lehen ministroa tartetik kendu nahi dutenek ere ez dute horretarako nahikoa babesik eskuratu. Orotara, 56 eserleku izango lituzkete, eta haiek ere islamisten beharra izango lukete gehiengo osoa eskuratzeko. Alde horretatik, ezkerreko Meretz alderdiko kideek eskua luzatu diete Yaminako kideei, euren blokera jauzi egin dezaten, eta Lapid bera prest agertu da islamistekin hitz egiteko, haiek Netanyahu babes ez dezaten.

Bi urteko epean egin dituzten laugarren hauteskundeak izan ziren atzokoak, eta, aurrekoekin alderatuta, nabarmen handitu zen abstentzioa. Parte hartzea, berriz, 2009az geroztik txikiena izan zen: botoa eman zezaketenen %67,2k bozkatu zuten. Emaitza osoak, berriz, ostiralerako espero dituzte.

Adierazpenik ez

Espero gabeko emaitzak eskuratu dituzte eskuineko alderdiek azken bozetan. Koronabirusaren aurka hartutako neurriek, eta txertaketa kanpaina azkarrak bere aldeko botoa bultzatuko zuen esperantza zuen Netanyahuk, baina ez da hala izan, eta hauteskunde gauean azken bozetan ohiko izan duen garaipen hitzaldia leundu behar izan du eskuineko buruzagiak.

Azken orduetan ere ez du agerraldirik egin 2009tik Israelgo gobernuburu denak, eta elkarrizketak egitea debekatu die alderdikideei ere, gutxienez negoziazioak nondik nora joan ote daitezkeen argitu bitartean. Gauza bera iragarri du Xas alderdiak ere, taldeko diputatu batek Zerrenda Arabiar Batuarekin hitz egiteko prest leudekeela bota ostean.

Bi urtean egiten dituzten laugarren hauteskundeak dira honako hauek. Aurrekoetan ere luze jo dute negoziazioek, eta lortu diren akordioek ez dute urtebete baino gehiago iraun.


Summary: Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon. Probak egitera deitu ditu 19 eta 59 urte arteko herritarrak

Luzatzen ari da egunotan, COVID-19 kasuen igoerarekin kezkatuta, osasun agintariek baheketak egiteko hautatu dituzten herrien zerrenda. Bihar eta etzi Lazkaon (Gipuzkoa) egingo du baheketa bat Osakidetzak; 15-59 urte arteko herritarrak deitu ditu testak egitera. Arratsaldez izango dute aukera, herriko kiroldegian. Aurrez telefonoz hots egin beharko dute herriko osasun zentrora, eta han esango diete noiz joan behar duten probak egitera. PCR testak egingo dizkietela jakinarazi du Osakidetzak.

Lazkaon azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 1.349 kasu izan dira, eta atzemandako positiboak denera 76 izan dira. Osakidetzako arduradunek adierazi dute horrek bultzatu dituela baheketa antolatzera.

Osakidetzak berriki Ataunen (Gipuzkoa) eta Elorrion (Bizkaia) ere egin ditu baheketak. Aste honen hasieran Nafarroako Gobernuak iragarri du, halaber, baheketak eginen dituela Milagron, Acedon eta Mendazan.

Osasun agintarien partetik, kezka agerikoa da. Atzo bertan Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi zuen bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela, eta aurreikusi zuen datozen egunetan intzidentzia tasak «igoera moderatua» izango duela. Horiek horrela, baheketetan parte hartzea garrantzitsua dela oroitarazi dute sarri askotan osasun agintariek.


Summary: Irungo banketxe batean lapurtzen saiatu dira. Goizeko zazpietan sartu diren langileek lapur bat aurkitu dute barruan, eta zulo bat horman. Ertzaintza 09:40an sartu da banketxera, baina ordurako alde eginda zegoen lapurra.

Gaur goizean, lanera sartu direnean, lapur bat eta horman zulo bat topatu dituzte Irungo (Gipuzkoa) Colon pasealekuan dagoen Santander bankuko bi langilek. Ertzaintzak eremua hesitu du, eta 09:40an sartu dira barrura unitate bereziak; ordurako, ordea, alde eginda zegoen lapurra. Dirudienez, Luis Mariano kaletik egin dute zuloa, alboko atari batetik.

Ez dute baieztatu lapur bat bakarrik zen, hala gehiago ziren. Langileek ikusi dute, ordea, armatuta zihoala ikusi duten pertsona hori. Dirudienez, lapurraren asmoa zen langileak baino lehen sartzea banketxean, eta haiek bahitzea kutxa gotorra ireki zezaten.

Lapurra ikusi duten langileak, ordea, berehala atera dira banketxetik, eta abisua eman dute. Ertzainek 07:10ean jaso dute deia. Goizean itxita egon da Colon pasealekua, baina 11:00 aldera ireki dute.


Summary: 1961etik torturen ondorioz hildakoak gogora ekarri dituzte bideo batean. Egiari Zor fundazioak argitaratu du bideoa, Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna kari.

Egiari Zor fundazioak bideo bat zabaldu du sare sozialetan, Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna dela eta, 1961etik torturaren ondorioz hil diren herritarrak gogoratzeko. Bideoan esaten denez, tortura «frankismoak utzitako herentzia zitala» da, eta «kolore guztietako gobernuekin sistematikoki» erabili dute «frankismoan, trantsizioan eta demokrazian».

Torturak osturiko bizitzak da bideoaren izenburua, eta, hor, torturaren ondorioz hildako hamalau biktimaren kasuak azaltzen dituzte torturak pairatutako beste horrenbeste herritarrek. Horietatik zortzi frankismoaren garai hartakoak dira: Maria Mercedes Antxeta Venezuelako herritarra, 1962an Meliton Manzanasek eragindako torturen ondorioz hila; Vicente Lertxundi anarkista donostiarra, 1962an hila; Manuel Thomas Gomes portugaldarra, 1970ean muga igarotzen saiatzen ari zenean atxilotu eta torturatua; Javier Escalada nafarra, 1970ean ikasleen manifestazio batean atxilotua; Antonio Goñi Igoa, 1970ean Burgosko auziaren kontrako mobilizazioetan atxilotu eta torturatua, handik gutxira bere buruaz beste egin zuena; Juan Jose Munduate, 1971n hila; eta Alfredo Valcarcel, 1975ean hila urte batzuk lehenago jasandako torturen ondorioak ezin gaindituta.

Gainerako kasuak trantsizioaren osteko garaikoak dira: Joxe Arregi (1981), Esteban Muruetagoiena (1982), Mikel Zabalza (1985), Juan Calvo Azabal (Ertzaintzak atxilotu ondoren 1993an Arkautin hila), Gurutzen Iantzi (1993) eta Xabier Kalparsoro, 1993an hila, ustez Indautxuko (Bilbo) polizia etxeko leiho batetik amildu ostean.

«Tortura giza eskubideen urraketa larria da», azaldu du Egiari Zor fundazioak bideoan, «eta, beraz, torturaren biktimek eta torturapean bizia galdu dutenek leku nabarmena behar dute izan memoriaren liburuan. Biktima guztiek, diskriminaziorik gabe, egia, aitortza, erreparazioa eta berriz ez errepikatzeko bermeak merezi dituzte».

Ekitaldia Donostian

Bideoa zabaltzeaz gain, ekitaldia egin du Egiari Zor fundazioak Donostian, Antigua auzoan, torturak hildako hamalau biktimari omenaldia egin eta Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna gogoratzeko. Lore eskaintza egin dute, eta fundazioko kide batek hitza hartu du: «Harrituta gaude ikusita oraindik nola ordezkari politiko eta instituzionalek aitzakiak bilatzen dituzten botere publikoek torturatu eta hiltzeko erabakiaren ondoriozko erantzukizun politikoak beren gain hartu ez ditzaten», esan du..«Indarkeria oro arbuiatzeko jarrera sinesgarria izan dadin, neurgailu bera erabili behar da guztientzat: urraketa bera jasan duten pertsonentzat, eskubide berberak».


Summary: Carlos Cerros ekintzailea hil dute tiroz Hondurasen. Lenca etniako indigenen ordezkaria eta ingurumenaren aldeko ekintzailea zen Cerros. Poliziak pertsona bat atxilotu du hilketarekin zerikusia duelakoan.

Carlos Cerros 41 urteko ekintzailea astelehen gauean hil zuten, tiroz, ipar-mendebaldeko San Antonio hiriko bere etxean. Komunitate Batuak aholkulari taldeko burua zen Cerros, baita Lenca etniako indigenen ordezkaria ere, eta azken asteetan eskualdean eraiki asmo duten zentral hidroelektriko baten aurkako kanpaina bultzatzen ari zen. Poliziak pertsona bat atxilotu du azken orduetan, haren hilketarekin lotuta dagoelakoan, baina ez dute azalpen gehiagorik eman.

Ekintzaileen aurkako erasoak ohiko bilakatu dira Hondurasen. Iaz ingurumenaren defentsan lan egiten zuten hamalau pertsona hil zituzten. Horietako bat da Felix Vasquez, Lenca etniako indigenen ordezkaria bera ere. Vasquez iazko abenduan hil zuten, Santiago de Puringla herriko bere etxean zegoela familiarekin. Lekukoen arabera, aurpegia estalia zuten bi lagun sartu zitzaizkion etxera, eta tiro egin zioten.

Berta Caceres ekintzailearen hilketak jarri zituen nazioarteko komunikabideak Hondurasera begira. Caceres 2016ko martxoaren 2an hil zuten, La Esperanzan, Honduras mendebaldean, lo zegoela. Haren etxean zegoen Gustavo Castro ekintzaile mexikarra ere hiltzen ahalegindu ziren erasotzaileak. Hilketaz akusatutako zazpi gizonezkoei 30 eta 50 urte arteko espetxe zigorrak ezarri zizkieten.

Ekintzaile ezaguna zen Caceres. Copinh Hondurasko Elkarte Herrikoi eta Indigenen Kontseilu Zibikoko koordinatzaile nagusia zen, eta lenca komunitateko eta nekazari mugimenduetako burua. 2015ean, Goldman ingurumen saria eman zioten. Caceresek berak lenca komunitate indigenako buru ugariren hilketak salatu zituen.


Summary: Suezko kanala blokeatu du itsasontzi erraldoi batek. Ez dago argi zergatik hondartu zen edukiontziak daramatzan Ever Given itsasontzia. Itsasartearen hegoaldeko muturra itxi zuen atzo, eta itsasontzi pilaketa handia eragin. Lortu dute ontzia berriz flotatzen jartzea, eta mugitzen ari dira, trabarik ez diezaion egin zirkulazioari.

Munduko merkataritzarako puntu giltzarria da Suezko kanal berria, eta hura blokeatu zuen atzo itsasontzi erraldoi batek, hondoa jo baitzuen. Edukiontziak eramateko munduko itsasontzirik handienetako bat da Ever Given itsasontzia: 400 metro luze eta 59 metroko zabal da, eta 224.000 tonako edukiera du. Txinatik Rotterdamerako (Herbehereak) bidean zihoan, eta ia gurutzatuta gelditu da kanalaren hegoaldeko muturrean, dirudienez, haize kolpe indartsu baten ondorioz.

Egiptoko agintariak saiakera bat baino gehiago egin dute itsasontzia askatzeko, eta kostata baina itsasontzi erraldoia berriz ere flotatzen jarri dutela jakinarazi du kanaleko agintaritzak gaur eguerdian. Oraintxe, Ever Given ontzia kanalaren bazter batera lerratuta omen dago. Hala ere, zenbait hedabideren arabera, satelitez hartutako irudietan ikus daiteke ontziak kanalean zeharka dagoela oraindik ere.

Horrelako egoerak luzatuz gero, istripuaren eragina sakona izan daiteke. Asiatik Europarako bidea egiten duten edukiontzi itsasontzi gehienak ez ezik, Suezko kanaletik pasatzen da munduan salerosten den petrolioaren %10 inguru eta gas natural likidotuaren %8 ere. Kanalak itxita segituko balu, Afrika inguratzera behartuta leudeke.


Summary: Presoak txertaketako lehentasunezko taldeetan sartzeko eskatu du Etxerat-ek. Espetxeetako baldintzek birusaren kutsakortasuna areagotzen dutela adierazi du elkarteak, eta, horregatik, presoak arrisku handiko parametroen barruan daudela.

COVID-19aren aurkako txertaketa plangintzan, presoak lehentasunezko taldeetan sartzeko eskatu du Etxerat-ek; arrisku handiko parametroen barruan daudela argudiatuta. Azaldu du espetxeetako baldintzek birusaren kutsakortasuna areagotzen dutela, eta txertaketa planaren barruan egoteak preso askoren osasun fisiko eta mentala hobetu dezakeela. Txertoez gain, presoen segurtasuna bermatuko duten higiene baliabideak ere areagotzeko eskatu du elkarteak; musukoak, esaterako.

Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak eta Espainiako eta Frantziako estatuetako Osasun Ministerioei egin die dei Etxerat-ek. «Minutu bat galdu gabe», preso guztientzat txertaketa plan eraginkorrak martxan jartzeko eskatu die. «Erabilera komuneko espazio oso itxiak partekatzen dituzte, eta horrek kutsatze faktoreak areagotzen ditu. Hala ere, neurri oso hertsatzaileak bakarrik aplikatu zaizkie, eta neurri horiek eragin handia izan dute presoen osasun mentalean eta fisikoan, eguneroko bizitzarako hertsapenei loturik doan zaurgarritasuna dela eta», adierazi du elkarteak komunikatuan.

Gogorarazi die erakunde publikoek presoen osasunarekiko ardura dutela, eta hori bermatu behar dutela. Hori horrela, txertoez gain presoen bizi baldintzak eta segurtasuna hobetuko dituzten neurriak hartzeko ere eskatu dute, «hala nola kopuruz eta kalitatez egokiak diren musukoak eta beste osasun bitarteko batzuk banatzea». Bestalde, «preso adinduak eta gaixotasun larriak dituztenak askatzea» ere exijitu dute, nazioarteko erakundeek hori gomendatzen dutela adieraziz.

Elkarteak salatu du Espainiako eta Frantziako Estatuek «espetxeetan espetxe gehiago eraiki» dituztela, COVID-19a dela eta: azaldu dute euskal presoen kasuan beraiei soilik ez, beren senideei ere eragin dietela ezarritako neurriek, bisitetarako bidaia luzeak egin behar izan baitituzte. Gehitu dute egitekoak ziren hurbiltzeak gelditu egin direla hainbat hilabetetan eta horrek senitartekoen eta euskal presoen «sufrikarioa eta ziurtasunik eza» handitu dituela.


Summary: 'Naparra auziko' dokumentazio osatua eman dio Jaurlaritzak sendiari. Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra-ren sendiari dokumentazioa emanda, gorpua bilatzeko lanetarako «akuilu» izan dadin espero dute. Ikerketa eragingarri bat sustatzea du helburu. 41 urte daramatza desagertuta. Egia Jakiteko Eskubidearen Egunaren harira egin dute ekitaldia.

Eusko Jaurlaritzak Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra zenaren familiari eman dio haren desagerpenari buruz duen dokumentazio osoarekin ondutako txostena. Helburua da ikerketa eragingarri bat sustatzea, eta auziari buruz inork informaziorik balu, modu anonimoan izanda ere, informazioa jasotzea, ikerketan laguntzeko. Argitzeko «akuilu» izan nahi luke. Txosten hori EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco katedrak osatu du. Nazioarteko Giza Eskubideen Bortxaketa Larrien Kasuen eta Egia Jakiteko Eskubidearen Egunaren harira egin dute ekitaldi hau, Donostian. Agerraldian izan dira Monika Hernando Jaurlaritzako Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun zuzendaria; Bertha Gaztelumendi dokumentuaren egileetako bat; eta Jon Mirena Landa txostenaren zuzendaria. Eneko Etxeberria Alvarezek jaso du dokumentu hori, Naparraren anaiak, sendiaren izenean.

Etxeberriak eskerrak eman dizkio Jaurlaritzari eta EHUko katedrari, elkarlanean ondutako dokumentazioarengatik. «Egia Jakiteko Eskubidearen Egunean horixe jakin nahi dugu, egia». Baina iruditzen zaio borondate politikoa falta dela egia bilatzeko. «Giza eskubideen nazioarteko itunak sinatzen dituzte, baina zertarako?», esan du. Uste du gakoetako bat 1978ko sekretu ofizialen legea indargabetzea dela, «gure kasua bakarrik ez, beste asko ere argitzeko daudelako», baina ez dute borondate politikorik ikusten hori egiteko; «gobernuak igarotzen dira, baina hor atzean estatua dago, eta hortik ezin da igaro».

Naparra ETAko kidea izan zen lehenik, eta Komando Autonomo Antikapitalistetako kidea gero, eta 1978an ihes egin zuen Iparraldera. 1980an desagertu zen. Bertha Gaztelumendi txostenaren egileak eman ditu xehetasunak. Dokumentua osatu dute argitaratutako informazio guztia bilduta eta txosten judizialetan oinarrituta. Esan du, ikerketaren arabera, 1980ko ekainaren 11n «hitzordu tranpa» bat jarri ziotela, eta harrez geroztik ez dela Naparraren berririk. 1976an Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur desagertu zen modu berean desagertu zen Naparra, Gaztelumendik zehaztu duenez.

Egiletzari buruzko datu nahasiak daude. Bi bertsio zeuden: Batallon Vasco Españolek bere gain hartu zuen, baina, bestetik, beste ikerketa lerro bat ireki zuten «erakunde barruko kontu garbitze baten bertsioa onesten zuena». 1980an Baionako auzitegian irekitako diligentziak «oso eskasak» izan zirela esan du Gaztelumendik. Ikerketa lerroa indartu zuten erakunde barruko kontu garbitzearen bueltan, atzean estatu terrorismoa egon zitekeela erakusten zuten zantzuak baztertuta. Urte eta erdiko ikerketaren ostean, artxibatu egin zuten auzia, eta fiskalak ondorioztatu zuen erakunde barruko kontu garbiketa bat izan zela. Baina, denboraren poderioz, hipotesi hori ahulduz joan da.

Sendiak Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren gorpurik gabe segitzen zuen, eta ahalegin etengabean jarraitu zuen, peskizen bila, auzia berriz ireki zedin lortzeko.

Pako Etxeberriak egindako peritu txosten batekin eta Iñigo Irunen aholkularitzarekin lortu zuten auzia berriz irekitzea 1999an. Agertu ziren zenbait informazio lotzen zituenak Batallon Vasco Español eta Espainiako zerbitzu sekretuak. Iruinek eskatu zuen garai haietan zerbitzu sekretuen eta polizien arduretan zeuden zenbait pertsonak deklara zezaten, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak ez zuen inor deklaratzera deitu, eta artxibatu egin zuten auzia.

2006an lortu zuten berriz ere irekitzea. CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako kide ohi baten deklarazioetan oinarrituta. Informazio horren arabera, gorpua non egon daitekeen pistak ematen ditu. Bi toki zehaztu zituzten. A eta B eremua. A eremuan egon zitekeen zantzu argiagoak daudela uste du sendiak, baina 2006an Ismael Moreno Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak Frantziari eskatu zion B eremuan arakatzeko. Sei-zazpi hilabetean lortu ziren baimenak, arakatu zuten, baina ez zen gorpurik agertu. Orduan, sendiak eskatu zuen A eremuan arakatzeko. HIru urte igaro dira eskaera hartatik, eta baimenaren zain daude oraindik.

Jon Mirena Landa EHUko katedrako zuzendariak eman ditu dokumentazioari buruzko argibide juridikoak. Txostenaren helburua da ikerketa eragingarri bat eskatzea. Ikertu dute noraino egin duen lana estatuak auzi hau argitzeko, eta ondorioztatu dute Giza Eskubideen Nazioarteko Zuzenbidetik begiratuta ez dela izan eragingarria, eta, beraz, injustizia bat dagoela atzean. «Diligentzia guztiak egin ziren gaizki, eta gutxi izan ziren gainera». Dagoen dokumentazio guztia xehetasunez arakatu dute. 1980an eta Baionan hasi zen ikerketa, eta ez zen aintzat hartu estatu terrorismoa zegoenik horren atzean. Ez ziren aztarnak behar bezala ikertu, txostenaren arduradunaren esanetan. «Justiziak egia bilatu beharrean, oztopatzailea izan zen; ez zuten polizia deklaratzera deitu nahi», esan du Landak.

Horrenbestez, txostengileek eskatu dute ikerketa eragingarri bat egiteko, proaktiboa izango dena, auzia argitu nahi izango duena; ikerketa orohartzailea, ez partziala; eta, gorpua oraindik ere desagertuta dagoenez, ikerketarekin segitzeko eskatzen dute. Auzia irekita dagoela gogorarazi dute.

Monika Hernando Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Aniztasuneko zuzendariak kokatu du dokumentu hau Jaurlaritza egiten ari den ikerketa monografikoen barruan. Esan du «egiarako eskubiderako» ekarpena egin nahi duela, «gertatu zena injustua izan zen eta ez du berriz gertatu behar». Memoria kritiko eta partekatua eraikitzea dute helburu.


Summary: Oier Oak ez du onartuko prokuradorearen zigor eskaera. Ostiralean aurkeztekoa da Baionako prokuradorearen aitzinean, lurralde debekua urratzeagatik, eta gaur jakin du hark eginen dion zigor proposamena: hamabi hilabeteko kartzela zigorra, gibelapenarekin.

«Probokazio bat da». Honela azaldu du Oier Oa euskal preso ohiak Baionako prokuradoreak egin dion zigor proposamena jakin berritan. Ostiralean aurkeztekoa da haren aurrean, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratzeagatik, eta goiz honetan jakinarazi diote haren zigor proposamena: hamabi hilabeteko presondegi zigorra, gibelapenarekin. Hau da, gisa bereko beste delitu bat eginen balu aplikatuko litzateke zigorra. «Onartezina» dela erran du Oak BERRIAri egindako adierazpenetan. Ez du zigor proposamena onartuko, eta, beraz, epaiketa formala izanen da, oraindik finkatua izan ez den egun batean. Gai hau konpontzeko «aukera errealak» daudela sinetsita, espero du «aurrekari bat» sortuko duela berea bezalako gainerako kasuentzat. Bihar argitaratuko du BERRIAk euskal preso ohiari egindako elkarrizketa.

2012ko martxoan atxilotu zuten Oa, Angelun (Lapurdi), ETAko kidea izatea leporatuta. Hiru urtez presondegian egon ondotik, Espainiaratu, eta libre utzi zuten, Frantziako Estatura sartzeko debekupean. Baina etxetik urrun ezin bizirik, Larresorora itzuli zen bikotekidearengana eta seme-alabengana, eta bizimodu normala izan du geroztik. Baionako Bernat Etxepare lizeoan ari zen lanean, zaintzaile, eta Uztaritzeko (Lapurdi) futbol taldean eta Larresoroko pilota taldean aritu da trebatzaile. Bere egoera argitu nahian, bi auzibide ireki zituen, Frantziako lurraldean bizitzeko debekua kentzeko. Baina prozedurak segidarik gabe egon dira.

Iazko azaroaren 25ean atxilotu zuten, Larresoro (Lapurdi) eta Baiona arteko errepide kontrol batean, Frantziako Estatuan bizitzeko ezarri zioten debekua urratu izana leporatuta. Ordutik, Nafarroan bizi da, Dantxarinetik hurbil, Larresoron duen etxera itzultzeko aukerarik gabe.

Egoera hori salatzeko, izenpe bilketa bat abiatu du herritar talde batek. Lehen sinatzaileen artean ageri dira, besteak beste, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Max Brison eta Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatariak eta Vincent Bru diputatua. Ipar Euskal Herriko hautetsi eta pertsona ezagun andanak ere izenpetu du jadaneko. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, Jean Castex lehen ministroari, Eric Dupont-Moretti Justizia ministroari eta Emily O'Reilly Europako Batasuneko arartekoari helaraziko diote.


Summary: Kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen da. Pandemia «bigarren olatuko hirugarren zikloan» sartu dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Ospitaleen gaineko presioan ere goranzko joera bat atzematen da.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak egoera epidemiologikoaren berri eman berri du Eusko Legebiltzarrean, eta azken egunetako mezua berretsi du, alegia, hazkunde fasean dagoela berriro kutsatzeen kurba. Haren hitzetan, «bigarren olatuko hirugarren zikloan» sartu da erkidegoa, eta hiru lurraldeetako ospitaleetan ere nabaritzen hasiak dira goranzko joera aldaketa hori. Hainbat datu eman ditu hori erakusteko. Jakinarazi du azken astean, batez beste, 35 lagun erietxeratu behar izan dituztela egunero gaitzarengatik, eta orain gaixo horiek direla Osakidetzako pazienteen %6,31. Birusak larri erasaten dien gaixoen inguruko beste datu esanguratsu bat ere eman du: kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen dela, eta gaixo bakoitza, batez beste, hamasei egun egoten dela bertan.

ZIUetan erietxeratu behar dituzten gaixoen artean gero eta gehiago dira emakumeak, Sagarduik jakinarazi duenez. Zehazki, larri ospitaleratzen dituzten pazienteen %32 emakumeak dira. Batez beste 62 urte dituzte ZIUetako gaixoek, sailburuak emandako datuen arabera. Ospitaleen gaineko presioa arintzeko –bereziki ZIUetakoa–, Sagarduik ezinbestekotzat jo du datozen bi edo hiru hilabeteetan ahalik eta gehiena ekiditea kutsatze gehiago izatea.


Summary: Hegoaldean 33 pertsona zendu dira birusagatik azken astean. Abuztuaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 681 positibo atzeman dituzte.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, joan den igandera arte 33 lagun hil ziren astebetean, birusak jota. Hau da, martxoaren 15etik 21era arteko egunetan izandako heriotzen zenbatekoari dagokio datua, eta abuztutik Hegoaldean erregistratu den kopururik apalena da. Zehazki, abuztuaren 17tik 23ra arteko egunetan izan zen heriotza kopuru berbera, eta, hortik aurrera, kopurua beti izan da langa horretatik gorakoa.

Zehazki, azken astean Hego Euskal herrian birusarekin hildako 33tik sei Nafarroan zendu dira, eta gainerako 27ak, berriz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Birusaren transmisioari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak 14.905 proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 681 kasu positibo detektatu zituzten guztira. Hala, atzo egindako testen %4,5ek eman zuten positibo Hego Euskal Herrian. Zehazki, Nafarroan %5,5 da positiboen ehunekoa, eta, aldiz, Osakidetzak egindako testetan %4,3 da. Egun bakarrean zenbatutako kasuak herrialdeka aztertuta, Bizkaian 256 kasu zenbatu zituzten atzo; Gipuzkoan 150, Nafarroan 171 eta Araban 99.

Ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo beste 47 lagun erietxeratu zituzten gaitzarekin, eta oraintxe 81 pertsona daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetako ZIUetan larri.


Summary: Eraikuntza sektoreak inbertsio gehiago eskatu ditu. Ascobiren azaldu duenez, jarduera %24 murriztu da sektorean iaz, eta 500 enplegu galdu dira.

Hiru urteko hazkundeen ostean, eraikuntzan jarduera %24 jaitsi da iaz, baina 500 lanpostu gutxiagorekin ere sektoreak enplegua mantendu duela azaldu du gaur Ascobi Bizkaiko Eraikitzaile eta Promotoreen Elkarteko idazkari nagusiak, Iñaki Urrestik. Jarduera murrizketaren arrazoi nagusia pandemia hasierako geldialdiak izan dira. Ondoren, eragina izan du azpiegitura eta etxebizitza berrientzako lizitazio eta prozeduren geldotzeak ere.

Baimen berririk gabe, aurretik lizitatuko obra eta etxebizitzetan lanean aritu da sektorea joan den urtean. Urrestiren ustez, baimenen murrizketa hori mantentzen bada, «bi hilabeteren buruan eraikuntza jardueraren jaitsiera garbi bat gerta daiteke». Horregatik, Ascobiko buruak administrazioei eskatu die lan publikoetako eta etxebizitzetako «inbertsio ahaleginari» heltzeko berriz, sektore horretan duten ziurgabetasuna amaitzeko.

Iaz, herri lanen lizitazioak 1.002 milioi eurora jaitsi ziren; 2019an, 1.316 milioirenak izan ziren. Etxebizitza berrien ekoizpenak, berriz, «gutxienekotan» dirauela esan du Urrestik, eta eraikitzen den guztia saltzen dela. Ascobiren datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, iaz, 4.793 etxebizitza egin dira, 2019an baino %24 gutxiago. 3.931. etxebizitza izan ziren merkatu librekoak (-%6), eta 862, berriz, babes ofizialekoak (-%60).

Etxebizitza berrien inguruan, Ascobik hiru neurri proposatu ditu: batetik, zoru erreserbarako portzentajeak egungo beharretara egokitzea; bestetik, babes ofizialeko etxebizitzen gehieneko kostuak egokitzea egungo eraikuntza kostuetara, hamar urtez izoztuta egon ostean; eta, azkenik, lizentzien eta baimenen prozedurak bizkortzea.


Summary: Anariren hogeitaka urteko ibilbidea, ordubetean kondentsatuta. Iñigo Astizen galderek akuilatuta, karrera musikalaz eta sorkuntza prozesuaz hitz egin zuen musikariak atzo, Bilboko Gutun Zuria jaialdian.

Musikatuak izan dira aurtengo Gutun Zuriako lehen hitzak. Anarik Inon izatekotan abestiarekin hasi zuen orobat Inon izatekotan izena zuen ekitaldia, eta, harekin batera, baita Bilboko Letren Nazioarteko jaialdia ere. Gitarra batek lagunduta interpretatu zituen ahapaldiak, Azkuna zentroko auditorium betearen aurrean —ikuskizuneko sarrera guztiak saldu zituzten, hainbatetan gogorarazi zutenez—. Iñigo Astiz idazle eta BERRIA egunkariko kazetaria zuen parean, doinuez gozatzen, jarraian hasiko zen elkarrizketako galderak errepasatzen zituen bitartean.

Anariren sorkuntza prozesua eta ibilbidea xehatzea zituen jomuga ekitaldiak, eta 24 urte egin zuen atzera Astizek musikariaren karrera hasiera-hasieratik aletzen hasteko. «Anari euskal kantagintzara heldu zen, gauez eta kotxean, eta kronikarik onenen xehetasunarekin eta girotzearekin», esan zuen Astizek, Anari (Esan Ozenki, 1997) lehen diskoko lehen abestiaren hasiera gogora ekarriz. «Gaua da kotxean sartzen naiz, euri malkoak parabrisan, eta ilargiak ez dit esaten ez non, norekin ikusten zaitun gau hontan». Anarik hala errezitatzen ditu hitzok diskoan, a cappella, eta orobat a cappella erreproduzitu zituen idazleak ere.

Doinuen laguntzarik gabeko zati batekin hastea eta kanta osoak duen kronika izaera: Anariren kantagintza «definitzen» duten elementuak iruditzen zaizkio Astizi, eta, ildo horretatik, hitzen garrantziaz itaundu zion aurrenik. Anarik poesia musikara eraman duten Ruper Ordorika eta Mikel Laboa aipatu zituen, hasieratik izandako erreferente gisa, eta, «literaturazale inpultsiboa» izanda, segur aski irakurritako horien «imitazioz» ere sortzen hasiko zela adierazi zuen.

Halere, eszeptiko agertu zen poesia musikara zuzenean eramatearen inguruan. Abestiak «bere parametro propioa» duela adierazi zuen musikariak, «abesti oso sinplea oso ona izan» baitaiteke, haren iritziz. «Batzuetan, poesia musikara eramateak ez du funtzionatzen. Beste idazkera mota bat eskatzen du, musikak ere informazioa transmititzen duelako». Hala, hitzak ontzeko orduan isiltasuna ere ondo kudeatu beharreko aldagaia da, hark esandakoari erreparatuta: «Niretzat hutsuneak hitzaren ia garrantzi bera du».

Inflexio puntuak

Diskoei berei heldu zietenean, batetik bestera izandako aldaketak ere izan zituzten ahotan solaskideek. Urteekin, bere abestietako hitzen eta doinuen «proportzioa» aldatu egin dela, hori adierazi zuen Anarik: «Bi belarritik entzuten dugu musika: produkziotik eta hitzetatik. Hasieran, gehiago grabatzen nuen produkzioaren belarritik, baina, orain, gehiago hitzenetatik. Hori da bilakaerarik garrantzitsuena».

Ez da Anariren kantagintzak izan duen aldaketa bakarra, halere. Habiak (Esan Ozenki, 2000) diskoa, bigarrena, beste hainbat bilakaeratako inflexio puntua izan zen. «Tristura eta sakontasun giroa» lortu zuen lanean, Nick Caveren eta Leonar Cohenen bidetik, besteak beste, baina bilatutako kontzeptu estetiko bat izan zen, ez momentuan bizi izan zuena, adierazi zuenez. «Estetikatik egiara egin nuen salto, eta, hor, estetikak ez dit balio. Esango nuke egia izan behar duela kantatzen dudanak». Agerian utzi zituen diskoarekiko dituen errezeloak, nahiz eta berarekin «adiskidetzen» ari dela aitortu: «Orain ere ezin dut diskoa entzun, baina, orain, berdin dit besteek entzun dezaten. Lehen, ez».

Egiatik estetikara egin zuen bidaia, ordea, hurrengo lanean: Zebra (Metak, 2005). Albumeko lehen esalditik egin ere: «Erori banaiz ere, gorantz erori naiz». Behin betiko bertsioa entzun zuenean, «bertigoa» sentitu zuela adierazi zuen Anarik. Horrez gain, hedabideek haren hitzetan izandako eragina ere aipatu zuen Astizek: «Hitzen langintzan ere izan duzu bilakaera. Porotsuagoa da: egunkariak ohikoak diren esaldiak sartu dituzu zure diskoetan». Eta horren adibidea jarri zuen idazleak: «Entregatu nizkizun armak, eta zuloak non nituen aitortu», Zure aurrekari penalak diskoko (Bidehuts, 2015) Armagabetzea kantatik hartua. «Esaldiak beste dimentsio bat du zure abestian», iruditu zitzaion. Beste horrenbeste gertatzen da barne produktu gordina eta intimitate soziala kontzeptuekin, Anarik erantsi zuenez.

Prozesua: ihesa

Lehen diskoetako hainbat ertz eta bilakaera aletu ondoren, sorkuntza prozesuaren inguruan galdetu zion Astizek. Disko berria ateratzean, entzuleak aurrekoa duela buruan azaldu zuen Anarik; berak, ordea, aurreko diskoa atzean utzita ekiten dio hurrengoari: «Diskotik diskorako bidea ihesa da niretzat». Ihes hori nola gauzatzen duen zehaztu zuen musikariak: «Asko irakurri, entzun eta ikusten dut. Ganbara bete, bertsolariek esaten duten bezala, eta momentu batean esaten dut: zer egingo dut honekin? Asko kostatzen zait bide bat aukeratzea».

Ezagutzak pilatu ondoren, baztertu egiten da konposizioak egiteko. «Sortzeko prozesua paradoxikoa da: busti eta isolatu egiten zara», Astizek nabarmendu zuenez. Hainbeste irakurri eta entzun ondoren, ezer ez irakurtzeak eta ezer ez entzuteak arriskuak ere ekar ditzake, ordea. «Zure aurrekari penalak idazten ari nintzela panikoa nuen ea ez ote zuen nik atera baino lehen beste batek hori bera aterako», kontatu zuen Anarik.

Esku artean zer daukan itaundu zion Astizek bukaera aldera, eta «ihesi» dabilela iragarri zion musikariak. «Baina ez dakit nora». Oso urrutira ez dela joango iruditzen zaio, ordea. «Bideek limite bat daukate. Momentu honetan berritzea ez da kezka bat. Bizitzak galdera gehiago bidaltzen dizkit lehenalditik etorkizunetik baino». Lehenaldiko laginetako batzuk berreskuratuta biribildu zuen ekitaldia: gertu utzitako gitarra hartu, eta hitzaldian aipatutako abestietako batzuk interpretatu zituen.


Summary: Zinema ziklo batek emango dio hasiera Saison Quebec-Pays Basque egitasmoari. Joan-etorriko proiektu honen helburua da euskal kultura eta sorkuntza garaikideari Quebecen leiho bat irekitzea eta, era berean, Quebeceko sortzaileen lana Euskal Herrian erakustea.

Etxepare Euskal Institutuak eta Quebeceko Kultura eta Komunikazio Ministerioak iaz gauzatu nahi zuten Saison Quebec-Pays Basque egitasmoa, baina, COVID-19ak eragindako egoerak baldintzatuta, atzeratzea erabaki zuten, eta aurten eta hurrengo urtean egingo da azkenean. Irene Larraza Etxepare Institutuko zuzendariak gaur egindako agerraldian azpimarratu du bi aldeek egitasmoa aurrera eramateko konpromisoari eutsi diotela.

Saison Quebec-Pays Basque proiektuak diziplina askotako eskaintza aurreikusten du datozen hilabeteetarako, betiere sorkuntza garaikidea eta hizkuntza ardatz hartuta. Hala, Euskal Herrian eta Quebecen antolatuko dituzte ekitaldiak eta programak, eta bateko zein besteko artista eta sortzaileen arteko lankidetza ere sustatuko dute. Izan ere, 30etik gora dira elkarlanean ari diren euskal eta quebectar eragileak. Gainera, datozen hilabeteetan Quebeceko jaialdi, programazio eta kulturguneetan euskal literatura, arte eszenikoak, musika eta zinema erakutsiko dituzten «leihoak» irekiko dituzte, eta kongresu akademiko bat ere egingo dute Laval Unibertsitatean.

Proiektu horiek gauzatzeko, Etxeparek hainbat euskal elkarte eta eragileren lankidetza izan du: EIZIE, Mintzola, Bertsozale Elkartea, Azkuna zentroa, Euskal PEN Kluba, Euskal Kultur Erakundea, Dantzagunea, Dantzaz konpainia, Tabakalera, Euskadiko Filmategia, Musikagileak elkartea, Bitamine Faktoria; eta baita Quebeceko jaialdi eta erakusleihoetan arituko diren sortzaile eta konpainiak ere.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak adierazi duenez, programa honi esker, «euskal kultura ikusgai egongo da Quebecen, eta gure herria eta kultura herrialde kreatibo gisa proiektatzeko aukera izango dugu». Era berean, euskal eta quebectar kultur eragileen arteko harremana eta ezagutza estutzeko balioko du egitasmoak, Zupiriaren ustez, «programaren barruan egingo diren egitasmoak elkarlan proiektuak baitira».

Quebeceko zinema zikloa Euskadiko Filmategian

Saison Quebec-Pays Basque egitasmoaren lehenengo mugarria Euskadiko Filmategiak Cinematheque Quebecoisen laguntzarekin antolatu duen Quebeceko zinema zikloa izango da. Ziklo horrek Quebeceko zinema ekoizpen garaikidea izango du ardatz nagusi, eta hiru hilabetez luzatuko da, Donostiako Tabakaleran eta Bilboko Arte Ederren Museoan; apirilaren 3tik ekainaren 26ra arte, hain zuzen ere. Pour la suite du monde (Pierre Perrault, Michel Brault, 1963) Quebeceko zinema modernoaren oinarritzat jotzen den filmarekin hasiko da programazioa, eta Anne Claire Poirierrek zuzendutako De mère en fille (1968) izango da emango duten bigarren filma. Quebecen film luze bat zuzendu zuen lehen emakumea izan zen Poirier.

Zikloa osatuko duten filmen artean daude, halaber, Le déclin de l'empire américan (1986) Denys Arcanden zinemagilearen film ospetsuena; Vic + Flo ont vu un ours thrillerra (Denis Cote, 2013), Ville Neuve animaziozko filma (Felix Dufour-Laperriere, 2018), L.A. Tea Time zinema independentearen ordezkaria (Sophie Bedard Marcotte, 2019), Kuessipan (Myriam Verreault, 2019) eta Jeune Juliette (Anne Emond, 2019).

Zinema ziklo horren osagarri, eta osasun egoerak baimentzen badu, irailean euskal zinema zikloa egingo dute Cinematheque Quebecoisen. Bertan emango dituzte Tasio (Montxo Armendariz, 1984), Vacas (Julio Medem, 1992), Ander (Roberto Caston, 2009), Amama (Asier Altuna, 2015), Un otoño sin Berlín (Lara Izagirre, 2015), Irrintziaren oihartzunak (Iratxe Fresneda, 2016), Handia (Jon Garaño eta Aitor Arregi, 2017), Dantza (Telmo Esnal, 2018), Oreina (Koldo Almandoz, 2018), Black is Beltza (Fermin Muguruza, 2018), Hil Kanpaiak (Imanol Rayo, 2020) eta Erlauntza (Mireia Gabilondo, 2020).


Summary: Nafarroak apirilaren 9ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak. Nafarroako Gobernuak ez du baztertu neurriak gehiago gogortzea pandemiaren bilakaerak okerrera eginez gero.

Nafarroako Gobernuak beste bi astez luzatuko ditu azken asteetako neurri murriztaileak, eta apirilaren 9ra arte izango dira indarrean. Nafarroak eutsi eginen dio herrialdearen itxiera perimetralari. Gaueko 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua izango da; eremu pribatuko bilerak bizikidetza unitatekoen artekoak bakarrik izan ahalko dira; eremu publiko itxietan lau pertsona gehienez bildu ahal izango dira; eta kaleko bileretan, gehienez sei.

Gainera, bere hartan segituko dute edukiera mugek ere. Esaterako, ostalaritzari dagokionez, terrazetan baimendua dago %100eko edukiera, baina barnealdean, %30ean dago ezarria muga oraindik ere. Merkataritza gune handietan, %40 da gehienezko edukiera, eta denda txikietan, %50.

Neurriok dekretu bidez sartuko dira indarrean, ostiral honetan. Hala ere, Nafarroako Gobernuak ohartarazi du kutsatze datuek okerrera egiten badute neurriak are gehiago gogortzea aztertuko duela.


Summary: Milagro itxi egingo dute ostiralean, baita herriko taberna eta jatetxeak ere. Azken hamalau egunean, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan du herriak. Udalarekin adostuta hartu du neurri hori Nafarroako Gobernuak.

Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak jakinarazi duenez, ostiraletik aurrera itxiera perimetrala ezarriko du Milagron, eta herriko taberna eta jatetxeek ateak itxi beharko dituzte. Udalarekin batera hartu du neurria gobernuak, positibo tasa handia dela eta. 3.400 biztanle ditu Milagrok, eta azken hamalau egunetan 1.874ko tasara heldu da 100.000 biztanleko. Azken zazpi egunak aintzat hartuta, tasa 1.610ekoa da.

Nafarroako Gobernuak kutsatzeen gorako joera atzeman du. Atzo baheketa egin zuten 44 eta 64 urte bitarteko milagrotarrekin, eta beste hogei positibo agertu dira. Ondorioz, ostiraletik ezingo da Milagron sartu edo atera, ohiko salbuespenengatik ez bada (lana, ikasketak, zaintza eta osasuna), eta herriko taberna eta jatetxeek ateak itxi beharko dituzte.

Bihar gauerdian sartuko dira indarrean neurri horiek, eta hasiera batean bi aste iraungo dute, apirilaren 11 arte, egun hori barne. Egoeraren arabera, luzatu, egokitu edo bertan behera utziko dituzte.

Erkidego osoan indarrean diren neurri murriztaileak apirilaren 9ra arte luzatzea erabaki du gobernuak gaur, eta ez du baztertu neurriak gehiago gogortzea pandemiaren bilakaerak okertzen jarraituz gero.


Summary: Sagardo berria aurkeztu du Ander Gonzalez sukaldariak. Azken uztarekin egindako sagardoa aurkeztu da Astigarragan egin den Sagardo Berriaren Egunean. Edariarekin batera, sagardoaren kultura sustatzeko bideo bat ere kaleratu du Sagardoetxea museoak

Ander Gonzalez sukaldariak aurkeztu du 2020. urteko uztako sagardo berria gaur, Astigarragan egin den XXVIII. Sagardo Berriaren Egunean. Aditzera eman dutenez, aurtengo sagardoa izaera eta gorputz handikoa da, eta kolore horixka dauka. «Txinparta fina» dauka, eta ahoan biribila da. Horrez gain, konplexutasun handiko sagardoa dela ere adierazi dute, bilakaera ahalmen handia daukana.

Sagardoetxea museoak sortu duen bideo bat ere aurkeztu da ekitaldian, sagardoaren kulturaz gozatzeko aisialdirako proposamen ugarirekin. Sagardoa hainbat ekintzarekin lotzeko proposatzen da ikus-entzunezkoan: Museoa eta sagardotegia, sagardoa eta itsasoa, «sagartrekking» edo Txillida eta sagardoaren kultura uztartzen dituzten jarduerak, besteak beste.

Ekoizpena, kopurutan 2020ko uztarekin zortzi bat milioi litro sagardo ekoitzi dira Euskal Herrian, horietatik bi milioi litro inguru hemengo sagarrarekin. Gainera, 1.200.000 litro sagardo ekoitzi dira Euskal Sagardoa jatorri Izenaren egiaztapenarekin. Guztira, 48 sagardotegik egin dute Euskal Sagardora bideratutako sagardoa: 42 Gipuzkoakoan, lau Bizkaian eta bi Araban.


Summary: 'Zabalza auzia' ikertzeko eskaerak ez du aurrera egingo Espainiako Kongresuan. «Oinazea eta frustrazio sentimendua» ulertzen dituztela diote, baina ez dute eskatuko fiskaltzak ikerketa bultza dezan

EAJk berriro eraman du Zabalza auzia Espainiako Kongresura, Aitor Estebanek aurkeztutako presazko eskaera baten bidez, Espainiako Gobernuari eskatzeko ikerketa bultza dezan, auziarekin zerikusia duten agiriak sekretupetik ateraz eta fiskaltzari ikerketa sustatzeko aginduz. PSOEk, baina, aldaketa bat aurkeztu dio proposamenari, eta hor, «horren eskumena duten botere publikoei» dei egiten diete iker dezaten. Aldaketaren azalpenean, PSOEk argi utzi du «justizia erakundeez» ari dela «eskumena duten botere publikoak» aipatzen dituenean, eta ez duela uste Espainiako Gobernuak horretan zerikusirik izan behar duenik. Bozketa bihar egingo dute, baina, itxura guztien arabera, PSOEren proposamenak egingo du aurrera, EAJren testuaren ordez.

Aitor Esteban diputatu jeltzaleak esan du bere proposamena ez doala inoren kontra, «ezta inongo instituzioren kontra edo beste biktimen eskubideen kontra ere», eta haien asmo bakarra dela Nafarroako Parlamentuan, Iruñeko Udalean eta beste zenbait erakundetan agerturiko adostasuna gauzatzea: «Esaten badugu auzia argitu nahi dugula, orduan, ahaleginak egin ditzagun auzia argitzeko», esan du, eta erantsi du Espainiako Gobernuak ere «bere alea» jar dezakeela horretan, «auziarekin zerikusia duten agirien sekretua altxatuz eta fiskaltzari iker dezan eskatuz». Proposatu duten aldaketa «edukiz hutsik» dagoela eta «eskuak garbitzeko modu bat» izan zitekeela aurpegiratu die sozialistei.

PSOEko diputatu Gemma Araujok defendatu egin du sozialisten aldaketa. Esan du bat datorrela familiaren oinazearekin, baita auzia argitu ez izanak sortzen duen «frustrazioarekin» ere: «Badakigu auzia zauri ireki bat dela, emozionala eta soziala». Baina, hala ere, defendatu du bere garaian zuzenbide estatuak «erantzun» egin zuela eta justiziak ikertu zuela auzia. «Joko arauak eta botereen arteko banaketa errespetatu behar ditugu», argudiatu du.

EH Bilduko Bel Pozueta, CUPeko Albert Botran eta ERCko Marta Rosique auzia ikertzearen alde agertu dira. Pozuetak esan du torturaren inguruan Espainiako erakundeek izan duten erantzuna «ukazioa, isiltasuna, ezkutatzea eta ahanztura» izan dela historikoki, eta aurrekoan Fernando Grande Marlarka Barne ministroak arazo horri emandako erantzuna «onartezina eta mingarria» izan zela. Botranek eta Rosiquek, berriz, esan dute tortura «errealitate» bat dela, eta ez soilik frankismoaren garaian, «Franco hil zenetik gaur arte ere bai».

Unidas Podemoseko Roberto Uriartek ere torturaren erabilera deitoratu du, eta zuzenean hitz egin die Alderdi Sozialistako diputatuei: «Demokrazia egian oinarritu behar da. Hemen auzia ez da botereen arteko banaketa, baizik eta botere batek ez diezaiola beste botere bati lan egitea galaraz».

Oso bestelakoa izan da UPNren, Ciudadanosen, Voxen eta PPren jarrera. Carlos Garcia Adanero UPNko diputatuak aurpegiratu dio EAJri «beste batzuek» proposamena erabiliko dutela «hemen torturatu dela esateko». Voxeko Macarena Olonak esan du proposamena «iraina» dela Guardia Zibilarentzat eta Espainiako justiziarentzat: «EAJk Guardia Zibila gorrotatzen du, Espainiaren batasuna gogorarazten diolako», azaldu du. PPko Edurne Uriartek ere ildo horretatik jo du: esan du auzia bere garaian «sakon» ikertu zela, eta orain berriro ireki nahi izatea «Guardia Zibilaren kontra susmo txarrak barreiatzea» dela.