Summary: CAFek Iberdrolaren hidrogenoa erabiliko du. Beasaingo konpainia horrek udarako nahi du prest hidrogenozko trenaren prototipoa. Talgok udaberrian hasiko ditu probak, eta Ribabellosan landuko ditu makinak.

Hidrogeno bidez mugituko diren trenak edukitzeko lanean ari dira Euskal Herrian lan egiten duten trengileak. Talgok joan den astean iragarri zuen Petronorrekin eta Arabako Aldundiarekin lankidetzan arituko dela Vittal One proiektuan, eta Ribabellosako lantegian (Araba) garatu eta eraiki nahi dituela bere hidrogenozko trenak. CAFek, berriz, gaur jakinarazi du akordio bat egin duela Iberdrolarekin haren hidrogenoa erabiltzeko. Beasaingo konpainiak udan ditu hastekoak bere probak.

Gaur egun elektrikoak dira tren gehienak, baina badira diesel motordunak ere, batez ere elektrifikatzeko zailak diren trenbideetarako; inguru malkartsuetakoak, batez ere. Horiek ordezkatzeko alternatiba gisa hidrogenoa ikusten du Europako Batzordeak, eta diruz lagunduko ditu proiektuak.

EBren proiektu horietako batean ari da parte hartzen CAF, Renfe Espainiako tren konpainia publikoarekin batera. Asmoa da Renferen Civia tren bat egokitzea, hidrogeno bidez funtziona dezan argindar sarea erabiltzerik ez duenean.

CAFek gaur azaldu duenez, apirilean hasiko dituzte FCH2RAIL proiektuaren barruan tren berriaren probak, enpresak Zaragozan (Aragoi, Espainia) duen lantegian. Hiri horretatik Pirinioetako Canfranc geltokira doan trenbidean erabiltzea da asmoetako bat.

Trena Iberdrolak Bartzelonan duen lantegitik hornitutako hidrogeno berdearekin bultzatuko da. «Sorkuntza elektrikoko sistema berria instalatuko du unitate horretan hidrogeno bidezko piletatik eta baterietatik eratorritako energiaren hibridaziotik abiatuta. Hori guztia, aldi berean, ibilgailuan lehendik dagoen trakzio sistemarekin integratuko da, eta hidrogeno bidezko pila duen bi modutako ibilgailuaren lehen tren erakusleetako bat izango da», azaldu du konpainiak.

Iberdrolak hidrogenoa iturri berriztagarrietatik lortzeko bi lantegi jarri berri ditu martxan, eta horietako bat Bartzelonan dago. Urtarrilaz geroztik, hidrogenoz hornitzen ditu TMB Bartzelonako metropoliko garraio konpainiako autobusak.


Summary: Nuklearra eta gasa taxonomia berdean sartu ditu Bruselak. Batzordeak egintza delegatua onartu du, eta trantsiziorako direla dio, eta ikatza baztertzeko beharrezko. McGuinness komisarioak ukatu egin du taxonomiak sinesgarritasuna galdu duela, edota zuriketa berdea erraztu duela. Europako Batzordeak ez dio men egin bere adituen plataformari.

Diru pribatua helburu klimatikoetara eta ingurumenera behar bezala eta ahalik eta gardenen bideratzeko tresna izan behar zuenak zuriketa berdeari zirrikitua zabaldu dion kezka agerikoa da gaur. Horrez gain, taxonomia osoaren sinesgarritasuna kolokan gelditu dela ere uste dute askok.

Azkenean, Europako Batzordeak onartu egin du energia nuklearra eta gas naturala EBko taxonomian sartzea. Argindarra sortzeko bi jarduera ekonomiko horiek berdetzat hartuko dira orain, inbertsio pribatuak etiketatzeko orduan.

Ezarritako irizpideak

Erabaki da energia nuklearrean inbertitzea berdetzat har daitekeela baldin eta 2045. urterainoko eraikuntza baimena duten zentral berriek «ingurumenari eta ur baliabideei kalterik ez egiteko irizpideak betetzen badituzte».

Gasari dagokionez, berriz, ikatza ordezkatzeko diren eta kilowatt-ordua ekoizteko atmosferara gehienez 270 gramo karbono dioxido isurtzen duten zentralek behin-behineko etiketa berdea izango dute. Gas planta berri horiek irizpide hori bete beharko dute 2030era artean, eraikuntza baimena izan nahi badute, eta planak izan behar dituzte 2035aren bukaerarako gas berriztagarrietara edo isurketa txikiko gasetara igarotzeko.

Choozeko zentral nuklearra, Ardeetan (Frantzia). JULIEN WARNAND, EFE

Mairead McGuinness Europako Finantza komisarioaren arabera, «estandar horiekin, baldintza zorrotz horiek puntako berrikuntza eta aldaketa sustatuko dute sektore horietan». Deigarria, hori bai, bere agerraldia ez duela hasi gasa edo nuklearra aipatuz, ikatza baizik. «Europako Batasunean oraindik argindar sorkuntzaren %15 hartzen du ikatzak, eta beharrezkoa dugu hori aldatzea».

Presio ugari

Komisarioak ez du argitu egintza delegatuaren bozketa nola joan den Batzordearen gaurko bilkuran, zer herrialdek egin duen alde eta zeinek kontra. Gai honetan, hori bai, presio politikoak izugarriak izan dira dira, batez ere gasaren edo nuklearraren menpekotasun handia duten herrialdeena. Eta horiek ez dira nornahi Europako Batasunean. Alde batean, Alemania buru duen blokea egon da (ekialdeko herrialde askorekin batera), zeinak jo eta su defenditu duen gas naturalak deskarbonizaziorako trantsizio energia izan behar duela. Aldi berean, hori bai, Alemania energia nuklearra taxonomian sartzearen kontra zegoen.

>Protesta bat Frankfurten, taxonomiaren zuriketa berdearen kontra, urtarrilean. RONALD WITTEK, EFE>

Baina beste bloke batek, Frantzia buru, gogor defenditu du energia nuklearra, argudiatuz ez duela isurtzen beroketa globala eragiten duen berotegi gasik, baina kontuan izan gabe, besteak beste, hondakin nuklearren arazoa. Azkenean, herrialde bakoitzaren menpekotasunak idatzi du haien jarrera, baten edo bestearen alde, edota baten edo bestearen kontra.

Hala ere, Batasuneko eta Batasunetik kanpoko hainbat kargudun politikok gaitzetsi dute gasa eta nuklearra berdetzat hartzea. Eta, jakina, erabakiari ez diote abegi onik egin ingurumen gaietan aritzen diren gobernuz kanpoko erakunde nagusiek.

Epeetan eta formetan, trakets

Europako Batzordearen jarrerak soilik ez, jokamoldeak ere piztu du haserrea. Adostasuna lortzea gaitza zenez, Batasuneko erakundeetan ohikoa den portaera izan du Batzordeak, erabakia behin eta berriz atzeratuz 2021eko bigarren zati osoan; baina behin jarrera argitzen zegoela, nuklearrak eta gas naturala berdetzat hartzearen alde, Batzordea epeekin jolasten ibili dela dirudi.

Abenduan behin eta berriz atzeratuz joan zen taxonomiaren egintza delegatuaren zirriborroa, eta, azkenean, urte berria iristeko minutu gutxi batzuk falta zirela, 31 gauean bidali zien zirriborroa aldeei. Herrialdeei eta erabakian parte diren beste erakundeei, hasieran, urtarrilaren 12ra arteko epea eman zitzaien, iritziak emateko. Askoren eskariz, kontsulta epea luzatu egin zen, urtarrilaren 21eraino. Hiru aste guztira.

Kritikatzeko modukoa izan daiteke halako erabaki esanguratsu bat hartzeko tresna egintza delegatua izatea ere. Berez, Batasuneko beste organo legegileek aitortu zioten Batzordeari horrela jokatzeko eskumena (horregatik da delegatua), baina Luxenburgoko Energia ministroak gaitzetsi du hasierako taxonomia araudian ez zegoela nuklearrik eta gasik.

Gaurtik aurrera zer?

Batetik, Europako Batzordearen proposamenari, egintza delegatu moduan datorrenez, ezin diote zuzenketarik egin ez Europar Kontseiluak, ezta Europako Parlamentuak ere. Haiek soilik betoa ezar diezaiokete. Eta, horretarako, beharrezkoa da gutxienez Batasuneko herritarren %65 ordezkatzen dituzten hamabost herrialde agertzea kontra gutxienez. Alemania (gasarengatik) eta Frantzia (nuklearrarengatik) proposatutakoaren alde egongo dira, eta, beraz, hor ez dago jorratzeko bide luzerik. Lau herrialde soilik agertu dira, orain arte, proposamenak dioenaren kontra: Austria, Danimarka, Espainia eta Luxenburgo.

>Manheimgo (Alemania) ikatz zentralaren irudi termikoa. / RONALD WITTEK>

Ordea, bide bat zabal daiteke Europako Parlamentuan. Gehiengo sinplea ez da nahikoa, baina, 353 botorekin, Parlamentuak atzera bota dezake Batzordearen proposamena. Boto asko dira, hori bai. Pentsa daiteke Berdeek eta Europako Ezkerrak egintza delegatuari betoa ezarri nahiko diotela, eta horiek, gutxi gorabehera, 256 boz lirateke. Betoaren kontra leudeke ECRko kontserbadoreak (64) eta eskuin muturrekoak (70). Jarrera zehaztugabeagoa dute, bakoitzaren herrialdearen arabera, eskuineko Europako Alderdi Popularreko parlamentarioek, eta Renew Europeko liberalek.

Lau hilabeteko epean beta daiteke Europako Batzordearen egintza delegatua, nahiz eta muga bi hilabetez luzatzeko aukera dagoen.

Adituen taldea, kontra

Mairead McGuinnes komisarioak birritan izan du ahotan gaur Finantza Jasangarrietarako Plataforma. Ez da gutxiagorako. Europako Batzordea gai honetan aholkatzeko organoa da plataforma hori. Eta bere adituen iritziari muzin egin dio Von der Leyenen batzordeak. Aurretik eta orain, urtarrilaren 21ean Batzordeari helarazitako txostenean, plataformak argi utzi du nuklearra ezin dela berdetzat hartu; egia da, energia horrek ez du berotegi gasik atmosferaratzen, baina kalte esanguratsua egiten die ur eta itsas sistemei, ekonomia zirkularrari, kutsaduraren prebentzioari eta biodibertsitateari eta ekosistemei, hots, ez ditu betetzen jasangarritasun irizpideak.

Gasarekin, berriz, plataformak ulertzen du gasa erabil daitekeela trantsiziorako, baina baldintza oso jakin batzuetan deitu ahalko litzateke berde. Plataformak argi esan du batzordeak zirriborroan jarritako isuri mailekin gas zentral berriek ez luketela bete ahal izango kalte handirik ez egiteko irizpidea. Eta, era berean, ezingo litzateke 2050. urterako deskarbonizazio helburua bete.

Berdin dio, adituen ustez, argindarra ekoizteko zentral guztia 2030erako emisio txikiko gasetara pasatzea. «Zentral efizienteenak ere 316 gramo karbono dioxido isuriko lituzke kilowatt-ordua sortzeko. Eta jarduera hori ez da berdea izango inoiz». Kilowatt-ordua 100 gramotik azpirako CO2 emisioekin egin beharko litzateke, klima aldaketaren arintzean ekarpen esanguratsua egiten duela esateko.

Eta plataforma ez da bakarra izan Batasuneko erakundeen artean Batzordearen proposamena auzitan jartzen. Europako Inbertsio Bankuko presidente Werner Hoyerrek ere gaitzetsi zituen abenduko amaierako zirriborro hura. Batasuneko inbertsio nagusietarako eta, beraz, ingurumeneko inbertsioetarako bankuak «ez du inoiz inbertitu proiektu nuklearretan, eta ez dauka hori aldatzeko asmorik, berdin dio taxonomiak zer esan», adierazi du Hoyerrek joan den astean bertan. Nuklearra argi arbuiatuz, hala ere, gasari buruz, zalantza gehixeago agertu ditu Hoyer alemaniarrak.

Bi kritikei, McGuinnessek erantzun die, batetik, irizpide oso zorrotzak jarri zaizkiela bai nuklearrari eta bai gasari, eta, bestetik, horrela nabarmendu egin dela bi energia horiek trantsiziorako izango direla: «Azpimarratu egin nahi dut trantsiziorako diren ideia hori». Komisarioaren ustez, bi ideia horiekin, «taxonomiak ez du sinesgarritasunik galduko». Istripu nuklear baten arriskuaz galdetuta, besteak beste, ikatz zikinak jendea hiltzen duela erantzun du komisarioak.

Taxonomia eta haren helburua

Inbertsio berde bat zer den zehaztea, hori da taxonomia deiturikoaren helburua. Ezer baino gehiago, sailkapen bat osatzea da, non zerrendatuko diren zeintzuk diren jarduera ekonomiko jasangarriak. Horrela, EBn kapital pribatua inbertsio jasangarrietan jartzen dutela ziurtatu ahal izango lukete inbertsiogileek (bankuek, funtsek...). Eta erraztu egingo litzateke behar bezala bideratzea klima larrialdiaren kontra eta ingurumenaren alde egiteko ezinbestekoa izango den dirutza. Taxonomiak ezarritako estandarraren arabera izango dira inbertsioak edota finantza produktua berde.

Europako arauen arabera, teknologia bat ezin daiteke berdetzat jo kalte esanguratsua egiten badio (taxonomiako) ingurumeneko sei helburuetakoren bati: klima aldaketaren arintzeari; klima aldaketarako egokitzeari; uraren babesari; ekonomia zirkularrerako trantsizioari; kutsaduraren prebentzioari; eta biodibertsitatearen eta ekosistemen babesari.

Taxonomiaren lehen ataleko ildo nagusiak, klima larrialdiari eta arintze neurriei dagozkien jarduerei buruzkoak, jada onartu ziren lehen egintza delegatu batean, eta indarrean da urte hasiera honetatik. Baina energia jardueren artean gai arantzatsuenei buruzko erabakiak atzeratu egin dira, behin eta berriz. Eta horrela gaur arte: Batzordea ez da ausartu erabakitzera zerrenda berdean sartu ala ez sartu (eta sartzekotan nola sartu) gasa eta nuklearra.


Summary: «Botere judizialaren oldarraldiari» baturik erantzutera deitu du Kontseiluak. Hizkuntza politikaren alorrean 2021ean gertatutakoari buruzko irakurketa aurkeztu du Euskalgintzaren Kontseiluak Bilbon. Aurtengo jardunari begira, adostasun sozialak zabaltzea eta eremu politikora hedatzea galdegin du Paul Bilbaok.

Euskararen normalizazioaren eta hizkuntza politikaren alorrean, argi-ilunak utzi zituen 2021ak. Euskalgintzaren Kontseiluak urtearen errepasoa egin du gaur Bilbon antolatutako ekitaldi batean, eta Paul Bilbao idazkari nagusiak kezka handia adierazi du «botere judizialaren oldarraldiarekin», baina horri «batasunez erantzutera» eta «hizkuntza politikak blindatzera» deitu du. Adibide gisa jarri du Ipar Euskal Herrian irakaskuntzako murgiltzea babesteko sortutako «herri gogoa»: Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legea edukiz hustu zuenean, hizkuntza gutxituen defentsak mobilizazio handiak eragin zituen. «Hezkuntza eragileek batasuna erakutsi zuten, eta azkenean gobernuak norabidea aldatu behar izan zuen». 2022an ere «plazak betetzera» deitu du: «Bidegabekeriak salatzera kalera atera beharko dugu».

Urte «zirraragarria» izango da 2022a, Bilbaoren aburuz. Besteak beste, gogora ekarri du Korrika badatorrela, baita Euskaraldia ere, eta euskalgintzako hainbat erakundek urteurren biribilak dituztela. «Hizkuntzaren normalizazioari dagokionez, erronka ikaragarriak ditugu. Herri gogo indartsua aktibatu behar dugu». Euskara berreskuratzeko prozesua «garai interesgarrian» dela nabarmendu du, baina oztopoak ere ugari direla gaineratu. Iazko jarduna aztertzean, hiru gai azpimarratu ditu: administrazioko langileen hizkuntza gaitasuna jomugan egon izana, ikus-entzunezkoen eremuan egindako lana eta hezkuntzaren alorrean zabaldutako aukera.

Hain justu, atzo argitara ateratako albisteari erreparatuta, Bilbaok gaitzetsi egin du Gasteizko epaile batek emandako ebazpena: Laudioko Udalari (Araba) langile bat «diskriminatzea» egotzi dio, euskara eskakizuna ez betetzeagatik kaleratu zuelako, hizkuntza zailegia delakoan. «Botere judizialaren oldarraldiaren estrategiaren» barruan kokatu du epaia: «Epaien bidez ezarri nahi dute hizkuntza politika berria; are gehiago, botere judiziala hizkuntza politika nahierara arautzen hasia da jurisprudentzia baliatuz».

Hezkuntzaren alorrean, berriz, aurrerapausoak emateko aukera ikusten du Kontseiluak, Eusko Legebiltzarrean eztabaidatzen ari diren hitzarmenari eta legeari begira. Bilbaok gogora ekarri du euskalgintzak bere alea jarri duela prozesuan, eta hezkuntza eragileekin adostutako proposamena aurkeztu zuela abenduan: «Lege berriak berariaz jaso behar luke ereduen sistema gainditzea eta euskara ardatz duen eredu orokor bat ezartzea». Gaiak korapilo ugari dituela jakinda ere, «handira jokatzeko» eskatu du, hizkuntza gutxituentzat hezkuntza «zutabe» dela nabarmenduta.

Jauzia egiteko sasoia

Baina 2021ak eman zuena ez ezik, 2022ak emateko duena ere izan du hizpide Kontseiluak. Iazko ekainean Donostian Batuz aldatu lelopean egindako ekitaldia gogora ekarrita, «jauzi bat» egiteko sasoia dela berretsi du Bilbaok, eta zenbait erronka aipatu ditu: «Adostasun soziala gehiago zabaldu behar dugu, esparru berrietara heldu behar gara; eta adostasun soziala politiko bihurtu behar dugu». Era berean, azken urteetan hainbat alorretan egindako lanari jarraipena emateko asmoa agertu du Kontseiluak. Euskara eremuz eremu sustatzeko, «eragileekin lehentasunezko neurriak zehaztu» nahi ditu.


Summary: Monica Vitti aktorea hil da, 90 urte zituela. Sinbolo bat zen Italiako zinemagintzan. 50 filmetan baino gehiagotan lan egin zuen; Michelangelo Antonionirenak dira ezagunenak, Inkomunikazioaren trilogiakoak batez ere.

Monica Vittik (Erroma, 1931 - 2022) iazko azaroan bete zituen 90 urte. Urteak zeramatzan bizitza publikoa alde batera utzita, gaitz baten ondorioz. Roberto Russo senarrak eman du gaur haren heriotzaren berri. Zinemaren historiaren zati bat joan da harekin: ibilbide oparoa izan zuen, eta aktore gutxik bezalako arrastoa utzi zuen ondorengo belaunaldietako aktore eta zinemazaleengan.

Zinemako izar bat zen, bere belaunaldiko aktore goraipatuenetako bat, eta Italiako zinemaren hainbat alde ezagutu zituen. Komedian aritu zen maiz, barre ozeneko eta alaitasun kutsakorreko pertsonaiak antzezten; eta emakume burges, neurotiko eta atsekabetuen rolean aritu zen Michelangelo Antonioniren zenbait filmetan. Sakontasuna, misterioa, sentsualitatea eta argitasuna dira Vittiren ezaugarri nabarmenduenetako batzuk.

Vittik antzerkia zuen pasio, gazte-gaztetatik, eta teatroan abiatu zuen karrera. Antonionirekin topo egin zuenean hasi zuen bere zinema ibilbide gogoangarria. Elkarrekin egindako obra bikoteen neurosiari eta emakume modernoaren saminari buruzkoa da, eta zinema modernoaren gailurtzat jotzen da. Elkarren segidan egin zituzten L'avventura (1960), La notte (1961) eta L'eclisse (1962), Inkomunikazioaren trilogia delakoa osatzen duten filmak, eta Deserto rosso (1964). Lan horietan zuen karismak ikono bilakatu zuen mundu osoko zinemazaleentzat.

Komedian aritu zen ondorengo urteetan, antzerkian ordurako ondo ezagutzen zuen generoan. Mario Monicelli, Ettore Scola eta Alberto Sordi zuzendariekin lan egin zuen, besteak beste. Bestalde, Luis Buñuelen Le fantôme de la liberté filmeko (1974) protagonista izan zen.

1980ko urteetatik aurrera film gutxi egin zituen arren, 1990ean zuzendari aritu zen Scandalo segreto lanean, protagonistaren rola jokatzeaz gain.

Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazi zuen 1968an, Monicelliren La ragazza con la pistola filmean egindako lanagatik. Horrez gain, hainbat sari jaso zituen: bost David di Donatello sari aktore onenarena —eta beste lau sari berezi—, hamabi Urrezko Globo —horietako bi ibilbideari—, Ohorezko Urrezko Lehoia Venezian eta Zilarrezko Hartza Berlinen, besteak beste.

Azken urteetan irakasle aritu zen Erromako Akademian, bera ikasten hasi zen leku berean.


Summary: Olaberriko Arcelorreko langile bat hil da, auto batek harrapatuta. Astearte gauean gertatu zen ezbeharra, lanetik irteten ari zenean. LABek salatu du enpresak erantzukizuna duela. Aurten lan istripuan hildako seigarren behargina da.

Olaberriko (Gipuzkoa) Arcelorreko langile bat hil da enpresaren aurrean auto batek harrapatuta, LABek jakitera eman duenez. Asteartean izan zen istripua, 21:30ak aldera, langilea bere lanpostutik irteten ari zenean, eta sindikatuak gaur goizean izan du heriotzaren berri. LABen zenbaketaren arabera, aurten lan istripuan hildako seigarren behargina da.

Sindikatuak ukatu du istripua in itinere -lanerako joan-etorrietakoa- kontsideratu daitekeenik. Enpresak gertutakoan erantzukizun zuzena duela uste du, aparkalekua publikoa izan arren, lantegiko beharginek erabiltzen dutelako ia esklusiboki, berariaz» eraiki zela beharginak lanpostura iristeko. «Langileek egunero egiten duten ibilbidea da, eta enpresaren beraren aparkaleku bat balitz bezala erabiltzen dute». Gainera, azpimarratu du in itinere erako lan istripuak «ez direla ikertzen» eta, beraz, halakoak gertatu ondoren enpresek ez dutela neurri zuzentzailerik hartzen. LABen ustez, Arcelorrek identifikatuta izan beharko lituzke arriskuak, eta prebentzio neurriak aplikatu beharko lituzkee, aldundiarekin eta udalarekin batera, aparkaleku hori bere instalazioen eremuaren barruan egongo balitz bezala.

«Datuak oso gogorrak dira. Etxera itzultzen ez diren langileez ari gara», salatu du sindikatuak. Azken lan heriotza salatzeko egingo diren mobilizazioetan parte hartzera deitu du.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Santurtzin emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Ustezko erasotzaileak emakumea aizto batekin mehatxatu zuen, eta berarekin sexu harremanak izatera behartu zuen. Sexu askatasunaren aurkako erasoa eta genero indarkeriazko delitua leporatzen dizkiote.

Atzo 64 urteko gizon bat atxilotu zuten Santurtzin (Bizkaia) bere bikotekide ohiari sexu eraso bat egitea egotzita. Arratsaldean jazo zen gertakaria. Duela gutxi moztu zuten bikote harremana ustezko erasotzaileak eta emakumeak, eta gizona arratsaldean joan zen emakumearen etxera, oraindik bertan zituen gauza batzuen bila.

Eztabaidan hasi ziren, eta gizona emakumea iraintzen eta aizto batekin mehatxatzen hasi zen. Emakumeak azaldu duenez, gizonak kolpatu egin zuen, eta behartu egin zuen berarekin sexu harremanak izatera.

Ihes egitea lortu zuen azkenean, eta bizilagunei laguntza eskatu zien. Larrialdi zerbitzuetara deitu zuten, eta Ertzaintzak gizona atxilotu zuen. Sexu askatasunaren kontrako erasoa eta genero indarkeriazko delitua leporatzen dizkiote ustezko erasotzaileari.


Summary: EH Bilduk euskara ardatz izango duen murgiltze eta mantentze eredu orokor «malgu» bat proposatu du. EH Bilduren irudiko, segregazioa «hezkuntza sistemak duen arazo larrienetakoa» da. 85 neurri proposatu ditu egoerari buelta emateko: besteak beste, ikastetxeetako kuotak debekatzea eta ikastetxeetan leku batzuk gordetzea sozialki desabantailak dituztenei.

EH Bilduk iazko irailean aurkeztu zuen hezkuntzarako proposamena; besteak beste, proposatu zuen ikastetxeak juridikoki publikoak edo pribatuak izan ahalko direla, baina denek lankidetzarako hitzarmen bera sinatu beharko dutela Eusko Jaurlaritzarekin, eta behin hori sinatuta eskubide eta betebehar berak izango dituztela guztiek. Hilabete hauetan, hezkuntza proposamen hori eztabaidatzen eta adituei entzuten aritu dira, eta gaur aurkeztuko dute proposamen berritua. Euskal Herri osorako ildoak ezarriak dituzte, baina Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako egindako proposamena xehatu dute gehien, Eusko Legebiltzarrean erdietsi asmo duten hezkuntza akordioaren harira. Bi foku jarri dituzte: euskalduntzea eta segregazioa.

Euskalduntzeari dagokionez, EH Bilduren irudiko, orain arteko A, B eta D ereduen sistemak «goia jo» du, eta beste proposamen bat egin dute: murgiltze eta mantentze sistemetan oinarritutako euskara ardatz izango duen eredu orokortua izatea. Segidan, eredu horrek «malgua» izan beharko duela zehaztu dute, «lurraldean euskararen ezagutza eta egoerarekiko dagoen aniztasuna aintzat harturik eta tokian tokiko berezitasunak eta egoera soziolinguistikoa kontuan izanda». HelburuRIK behinena benetan murgiltze eta mantentze sistemetan oinarritutako ikasteredu orokortu bakarra bihurtzea izango da, haien hitzetan. Ikasleei legez zor zaiena bermatu behar dela nabarmendu dute: euskaraz eta gaztelaniaz, gutxienez, B2 hizkuntza gaitasun maila eta atzerriko hizkuntzan B1 eskuratzea. «Erronka horri ahalik eta egokien erantzuteko bideak diseinatzeko tenorea da».

Euskara ardatz izango duen eredu orokortua ezartzearekin batera, beste hainbat aldaketa ere eskatu dituzte: besteak beste, arreta eta neurri bereziak jartzea 0-6 urteko etapan, ahozko komunikazioa izatea irakasteko eta ikasteko estrategia nagusia, eta familia giroan euskararen ezagutza eta erabilera sustatzeko egitasmoak bideratzea. Eta euskal curriculumak izan behar lukeen garrantzia nabarmendu dute: «Euskal curriculumak izan beharko luke hezkuntza sistemaren oinarria eta markoa, eta, nola ez, hizkuntza ikasteredu orokortuak erreferentziatzat izan beharko du euskal curriculuma».

Segregazioa murriztu nahian

Hezkuntza eragile ia guztien ahotan dagoen beste gai bati ere heldu dio proposamenak: eskola segregazioari aurre egiteko 85 neurri jasotzen ditu. Koalizioaren arabera, segregazioa ez da bat eta bakarra, eta sexuaren eta baldintza ekonomikoen araberako segregazioa, ezgaitasuna duten ikasleekiko segregazioa eta jatorriaren araberako segregazioa aipatu dituzte, besteak beste, baina nabarmendu dute kanpotik etorritako eta maila sozioekonomiko apaleko ikasleekin «erabateko» segregazioa gertatzen ari dela.

EH Bildurentzat, eskola segregazioa ez da hezkuntza eremuari dagokion arazo hutsa, baina bada hezkuntzarena ere, eta, hezkuntza sistemak duen «arazo larrienetakoa» da, gainera. 85 neurri proposatu dituzte, egoerari buelta emateko: bermatu beharko da derrigorrezko hezkuntza doakoa dela ikastetxe guztietan eta ikasle guztientzat; eskolatze bulegoak ezarriko dira, familiei informazioa emateko eta ikasleen matrikulazioan parte hartuko dute, «aukera berdintasuna sustatzeko eta ikastetxe batzuek ikasleak aukeratzeko garatzen dituzten prozesu ez-formalak eragozteko»; segregazio handia duten ikastetxeek urtean zehar iristen diren ikasle gutxiago jasoko dituzte; kasu batzuetan, «beharrezkoa balitz eta inplikatutako sektoreko eragile guztiekin hala adostuta», ikastetxeak ixtea edota bat egitea erabaki dezakete, «heterogeneotasuna bultzatzeko asmoz»; eta matrikulazio garaian, bi zerrenda egitea —sozialki desabantailak dituztenak eta ez dituztenak—, eta haientzako lekuak gordetzea, besteak beste. Azkenik, koalizio abertzalean beste proposamen bat ere jasotzen du dokumentuak: segregazioaren kontrako herri akordioa egitea.


Summary: Erakunde publikoek laborantza lurretan espekulatu dutela salatu du IrisarriZain kolektiboak. Irisarrriko herritar taldeak esplikatu du gerora antolatzeko eremu gisa izendatu dituztela herriko laborantza lur batzuk, eta horren ondorioz erakunde publikoek salmenta prezioarekin espekulatu dutela.

IrisarriZain kolektiboak agerraldia egin du goizean, Irisarrin (Baxenabarre), herriko lur batzuen bilakaerari buruzko kezka agertzeko. Izan ere, Herriko Etxeak GAE gerora antolatzeko eremu gisa izendatu ditu bi lur eremu, horien artean 12,5 hektareako laborantza lur bat, Euskal Hirigune Elkargoarekin, ScoTekin eta Lurraren Tokiko Erakunde Publikoarekin adosturik. Horren eraginez, ordea, IrisarriZainek dio prezioarekin espekulatu dutela: «Tratu bat bidean dute jada Lurraren erakundeak 159.000 euroan negoziatu bi hektareatan (79.500 euro). Tokiko laborantza lurraren prezioari konparatuz 10 aldiz karioago da, hots!».

Hala, erakunde publikoei lur horiek GAE ez izendatzea galdetu diete, eta abian den tratua bertan behera uzteko. «GAE tresnak ahalbidetu du espekulazioa; alta, lur funtsen erregulatzeko tresna izan behar luke. Hemen, laborantxa lurretan erabiltzea zentzugabekeria da», salatu dute. Gainera, laborantza lur horiek GAE izendatuz gero, SAFER laborantza lurren kudeatzeko egiturak ez du gehiago esku hartzerik lur horien bilakaerari begira.

IrisarriZain kolektiboak, bestalde, jakinarazi du lur horiek GAE gisa izendatuz gero eraikigarriak bilakatuko direla. Alta, kolektiboak esplikatu du usu gertatzen dela ura gainezkatzea leku horretan. «Eremu horren behereko aldean zortzi hektarearen betoiztatzeak ez du ez buru ez buztan. Ur gaindikatzeetan sekulako desmasiak ekarriko ditu».

Kolektiboak ELBren eta Lurzaindiaren babesa ukan du, eta prest agertu dira eragile publikoekin mintzatzeko, aterabideak atzemate aldera.


Denbora zatikatzea eta jostea

Summary: Denbora zatikatzea eta jostea. 'Esther Ferrer eta denbora' album ilustratua ondu dute Aintzane Usandizagak eta Aran Santamariak, artistaren lana berrinterpretatuz. Emakume artistei eskainitako Bagara bildumako lehen liburua da.

Saturnoren gainean artista, beste planeta batzuei so. Eta esaldi bat haren azpian: «Batzuetan, askotan, gauzak ez dira nik nahi dudan lekuan bukatzen...». Gogoetarako eta jolaserako gonbidapen horrekin abiatzen da Esther Ferrer eta denbora album ilustratua. Denbora ardatz garrantzitsua izan da beti Esther Ferrer (Donostia, 1937) artistaren ibilbidean, eta hari horretatik tiraka ondu dute liburua Aintzane Usandizaga eta Aran Santamaria sortzaileek, hitzez eta irudiz, hurrenez hurren. Pamiela argitaletxeak plazaratu du lana, eta, harekin, Bagara bilduma berriari hasiera eman dio.

Donostiako San Telmo museoan aurkeztu dute liburua egileek, museoko zuzendari Susana Sotok eta Pamielako ordezkari Carmen Elvirak lagunduta. Izan ere, Baginen, bagara. Emakume artistak: ikusgarritasun(ez)aren logikak erakusketa ikusgai da museoan, zeinetan Ferrerren hiru obra ere badiren. Haizea Barcenilla eta Garazi Ansa izan dira erakusketaren komisarioak, eta Bagara sailaren zuzendariak ere badira. Bi proiektuek helburu bera dute: emakume artisten lanak ezagutaraztea. Osasun arrazoiak tarteko, pantailaren bestaldetik azaldu dutenez, erakusketa lantzen ari zirela bururatu zitzaien bildumaren ideia. Barcenilla: «Erakusketa egiteaz gain, konturatu ginen beharrezkoa zela iraunkorragoak izango ziren beste euskarri batzuk ere bilatzea, eta oso inportantea zela batez ere haurren munduan emakume artisten lana normalizatzea eta natural bizitzea. Horretarako, halako sail bat beharrezkoa zela pentsatu genuen». Elvirak gehitu du «belaunaldi desberdinetako emakume sortzaileak lotzea» ere baduela xede bildumak, lehenagoko artisten lanen gainean sortuko dituztelako egungoek albumak, eta umeentzat ez ezik, helduentzat ere gozagarriak direla.

Emakumezko artistei buruzko liburu biografikoak egitea baino, protagonisten obrak eta landutako kontzeptuak oinarri dituzten albumak plazaratzea da bildumaren arduradunen asmoa, eta horixe egiteko eskatu zieten Usandizagari zein Santamariari, Ferrerren lana «berrinterpretatzeko» oso aproposak zirela iritzita. Hala egin dute biek ala biek, nork bere esparrutik. Usandizagak adierazi duenez, «artistaren lanetik, bere unibertso kontzeptualetik abiatuta fikzio bat, ipuin bat sortzea» izan da bere asmoa. Haren lanean murgiltzean, errepikatzen ziren zenbait elementu antzeman zituen, tartean, denborarena, eta horixe aukeratu zuen. «Gai zaila da, baina mamitsua ere bai». Haren esanetan, haurrentzat ez ezik, helduentzat ere ez da erraza denbora zer den ulertzea; horregatik sortzen dute «bertigoa» infinitua zer den bezalako galderek, Ferrerrek proposatu izan dituenak. «Iruditu zitzaidan horri tiraka, jolasetik, egin zitekeela istorio bat». Hain zuzen ere, jolasa, bere zentzu zabalenean, ezinbesteko beste gako bat dela uste du Usandizagak, bai Ferrerren lanaz hitz egiteko, bai bizitza bera ulertzeko, haur zein helduentzat. «Sorkuntzan ari garenontzat ere ezinbestekoa dela uste dut».

Jolas bat da sortu duen istorioa bera ere. «Fikziozko Esther Ferrer bat dago, denbora harrapatu nahi duena nahieran moldatzeko, eta plan bat sortzen duena horretarako. Hortik abiatzen da istorioa; ikusiko dugu lortzen duen edo ez». Idazleak zehaztu du berak istorioaren «hezurdura» jarri zuela, eta gero, Santamariarekin hitz eginez, haren irudiekin kontakizun hori osatuz joan zela.

Moztu eta itsatsi

Abiapuntuko esaldiaren ondotik, jolasa eta gogoeta tartekatuz segitzen du aurrera kontakizunak. «...guraizeak hartzen ditut halakoetan: kris-kraus! Erraza da nondik moztu argi badaukazu. Beste batzuetan, gehiegitan, gauzak ez dira nahiko nukeen lekuetan hasten. Orduan, ebakitakoa hartu eta toki berri batean eransten dut». Ez alferrik, liburuaren izenburuak beste lerroburu bat ere badarama erantsita: (Ia) guztia moztu eta itsats daiteke. Eta hala sortu ditu Santamariak albumeko ilustrazioak. Usandizagaren istorioari eta Ferrerren lanari tiraka, askotariko collageak sortu ditu. «Asko gustatzen zaizkit maketekin egiten dituen gauzak, nola hartzen duen hari bat eta espazioa betetzen duen, nola erabiltzen duen gorputza neurtzeko ere bai, performanceak... Asko dago gorputzetik bere lanean, eta hari horretatik abiatu nintzen».

Liburua eskuetan hartuta azaldu ditu artistak osatu dituen irudiak. Burmuin itxurako soineko batez jantzita ageri da Ferrer batean, maketetarako erabili izan duen hari gorri bat eskuetan, bere ideien mundua irudikatzeko nolabait. Gorputz atal gehiagoren irudiak ere badira, anatomiako liburuetatik hartuak. Galdera edo ideia filosofikoei tiraka, planetak, oiloak eta arrautzak —zein da lehenago?— eta askotariko erlojuak ageri dira. Eta objektu gehiago ere bai, Ferrerren nahiz Santamariaren munduekin harremana dutenak. «Pixkanaka, elementuak hartzen eta jolasten joan naiz».

Egileen arabera, Ferrerren lana ezagutzen dutenek hainbat keinu topatuko dituzte albumean, eta ezagun ez dutenek bere mundura hurbiltzeko aukera izango dute.

Bildumako hurrengo liburuak Mari Paz Jimenez artistaren lana izango duela oinarri iragarri dute arduradunek. Elena Olabek jarriko dizkio hitzak, eta Irrimarra bikoteak —Irene Irureta eta Karmele Gorroño—, berriz, irudiak.


Pello Zabala hil da, 78 urterekin

Summary: Pello Zabala hil da, 78 urterekin. Hileta bihar 17:00etan egingo da, Arantzazuko santutegian. Fraide frantziskotarra, musikazalea, euskaltzalea, idazlea eta eguraldi iragarlea izan zen. Hainbat urtez aritu zen Euskadi Irratian esatari lanetan, eta BERRIAren sorreratik 2008ra BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kide izan zen.

Pello Zabala fraide frantziskotarra, idazlea, euskaltzalea eta eguraldi iragarlea hil da. 78 urte zituen. Hileta bihar egingo dute, 17:00etan, Arantzazun, bere biziko tokian. Han egin zen fraide, han ikasi zuen eguraldiari begiratzen, eta handik aritu zen irrati esatari. «Atzera begira, ohartzen naiz Arantzazu Euskal Herriarekin asko lotu duela nire zeregin txikiak. Herriarekin oso gertu sentitzen naiz, eta eskertuta nago. Hori izan da nire bizitzan egin dudan lanik handienetakoa», esan zuen 2005ean BERRIAk egin zion elkarrizketan.

Oñatiko santutegiko aurpegi ezagunenetako bat zen. Hainbat urtez esatari lanetan aritu zen Euskadi Irratian, lehenik Klasikoak gaur saioan eta ondoren eguraldiaren berri emanez. Oraindik ere, eguraldia iragartzen zuen larunbat goizetan Landaberri saioan. «Euskal Herrian bizi denak eguraldiarekin lotuta bizi behar du nahitaez; horretara kondenatuta dago. Eguraldia egunero da notizia, egunotan froga daitekeen moduan. Euskaldunok gainean eraman behar dugun eguneroko soinekoa da eguraldia», esan zuen 2005eko elkarrizketa horretan. BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kidea izan zen 2003tik 2008ra.

1943. urtean jaio zen, Amezketan (Gipuzkoa), eta Arantzazun bizi zen. Umetatik izan zuen irakurtzeko zaletasuna, eta, horri esker, amarekin asko ikasitakoa zen, «oinez ikasi aurretik kasik», berak zioenez. Naturaren mintzoa liburuaren aurkezpenean, 2000ko abenduaren 1ean, hala esan zuen Euskaldunon Egunkaria-n: «Frailetza ikasten ari nintzela zein frailetzan nenbilela, musika eta euskara izan nituen beti afizio nagusi, eta harrapatzen nuen guztia irakurtzen nuen». 7 urterekin eskatu zuen Arantzazura joatea, eta 10 urterekin sartu zen Arantzazuko apaiztegian, nahiz eta Amezketako apaizak Donostiara joateko esan; hiriburua urrun geratzen zitzaiolako egin zuen Arantzazura.

1958an egin zen fraide. Filosofia ikasi zuen, Erriberrin (Nafarroa), eta ondoren Teologia, Arantzazun. Aita saxofonista eta tenore zuen, eta bera santutegiko organista izan zen 1978ra arte. Mezetarako zenbait pieza konposatu zituen. Musika txikitatik ikasi zuen, Amezketako parrokian. Musikazale handia zen, eta, 2000. urtean azaldu zuenez, 3.000 CD zituen. Euskadi Irratian musika klasikoari buruzko saio bat egiteko deitu ziotenean sortu zen Klasikoak gaur saioa.

Berez ez zuen meteorologo ikasketarik, baina eguraldiaren berri ematen hasi zen Arantzazuren izena zabaltzeagatik. Aurrena, hilean behin tenperatura ematen; gero, astean behin, eta, azkenean, egunero eta iragarpenak eginez. Tenporei buruz ikasten hasi eta sakontzea erabaki zuen. Hasieran jendeak gaizki hartu ziola zioen, baina gero toki askotatik deitzen ziotela horri buruz jakin nahi zutelako, baita hedabideetatik ere.

Naturari begiratzen zion eguraldiaren berri emateko, eta alderantziz. «Klima aldaketak asko eragiten die izakiei, eta era ezberdinean, urtetik urtera», esan zuen 2014. urtean BERRIAk egin zion elkarrizketan. Euskal Herriko Klimatologia eta Meteorologia Elkartea ere bultzatu zuen, 2000ko martxoan aurkeztuta, Euskal Herri osoko eguraldi adituak elkartzen saiatuz.

Euskaraz ez ezik, latinez, gazteleraz eta frantsesez hitz egiten zituen, eta Arantzazuko apaiztegiko irakasle izan zen 1990era arte. Gainera, hainbat egunkari eta aldizkaritan idatzi zuen, besteak beste Arantzazu, Ardatz, Egan, Habe, Jakin, Zeruko Argia eta BERRIAn. Mendiko Behatokitik bloga ere idatzi zuen BERRIAn. Bi liburu idatzi zituen: Naturaren mintzoa: Egunez egun, sasoien gurpilean (Alberdania, 2000) eta Zeruan zer berri: Arantzazuko talaiatik eguraldiari begira (Alberdania, 2006).

Hedabideetako, euskalgintzako eta politikagintzako eragile ugarik adierazi dituzte doluminak sare sozialetan, Zabalaren heriotzaren berri izan dutenean:


Summary: BERRIAk webgunean nabigatzeko tresna berri bat prestatu du irakurleentzat. Etiketen sistemaren bidez, BERRIAren webgunean argitaratzen diren artikulu guztiak sailkatuko dira, eta gai zehatzak errazago topatzeko modua izango dute irakurleek.

Webgunean nabigatzeko sistema berria otsailaren 2tik dago martxan, erabilgarri dagoeneko. BERRIAko kazetariek eta dokumentazioko langileak etiketatu egiten dituzte albiste guztiak, artikulu hori zer gairi buruzkoa den eta zer protagonista dituzten zehaztuz. Etiketa horiek albiste bakoitzaren bukaeran topa daitezke, botoi karratuen formarekin. Albiste honen bukaeran bertan ikus litezke.

Botoi horietan klikatuz gero, orrialde berri bat zabaltzen zaio irakurleari, eta gai horri buruzko artikulu guztiak agertzen zaizkio zerrendatuta, goitik behera. Artikulu berrienak agertzen dira zerrendaren goiko aldean, eta denbora atzera egiten dute pantailan behera egin ahala. Gai, pertsonaia eta talde esanguratsuen artikulu guztiak esku-eskura izango dituzte horrela.

Zuzenean ere sartu liteke etiketen arabera sailkatutako orrialde horietara. Esate baterako, BERRIAn argitaratutako euskarari buruzko artikulu guztiak irakurri nahi izanez gero, aski da berria.eus/etiketak/euskara orrialdera zuzenean jotzea. Horiek bezala, bilduta geldituko dira ingurumen gaiak, hezkuntza gaiak, Palestinako gatazka, pilotako berriak, mendiko kirolei buruzkoak, euskal musikarenak... Eta beste dozenaka gai. Adibide batzuk baizik ez dira horiek.

Horiez gainera, gai zehatzagoen artikuluak ere bilduko dituzte etiketek. Esaterako, COVID-19ari buruzko albiste, erreportaje, iritzi eta elkarrizketa guztiak ere bilduta egongo dira hemendik aurrera. Gauza bera bestelako gaiekin ere; adibidez, egunotan eztabaidagai den Espainiako lan erreformarekin, edota lan istripuekin. Adibideekin jarraituz, Zaldibarko zabortegiari buruzko artikuluak ere bilduta daude. Ukrainako gatazkari buruz sortutako azken berriak ere jarraitu litezke, eta baita Donostiako Zinemaldikoak ere.

Pertsona edota talde jakinei buruzko artikuluak begiratzea ere errazagoa izango da orain, etiketek horiek ere bilduko baitituzte. Orrialde honetan, adibidez, Esther Ferrer artistari buruz BERRIAk argitaratutako artikulu guztiak ikus litezke. Kulturakoak ez ezik, kiroletako, politikako, gizarte arloetako eta beste askotako pertsonei buruzko artikuluak ere bildumatuko dituzte etiketek; esaterako, Joseba Ezkurdiari buruzkoak. Horiek bezala, Nafarroako Gobernuari buruzko artikuluak, eta beste zernahi talde eta erakunderenak. Herrialde jakinetako albisteak ere irakurri ahalko dira, Ukrainakoak, adibidez.

Adibide batzuk baizik ez dira horiek; BERRIAren etiketen datu baseak milaka etiketa ditu, aktualitatean gertatzen direnak sailkatu eta irakurleari horiek aiseago topatzeko aukera emateko.


Summary: Olinpiar Jokoetan elurra gesaltzeko prest daude euskal eskiatzaileak. Lau kirolari ariko dira Pekinen Neguko Olinpiar Jokoetan, hiru Espainiako selekzioarekin, eta bat Brasilgoarekin. Hasi dira Jokoak, ostiralez, eta igandean hasiko dira lehiatzen euskal kirolariak.

Hirugarren aldia du Lucas Egibarrek Olinpiar Joko batzuetan, eta dominaren bat irabaztekotan, bera da euskal kirolarien artean aukera handiena dutenetakoa. Sotxiko jokoetan zazpigarren egun zuen, 2014an, eta iaz Munduko Txapelketa irabazi zuen, Suedian. Zalantza bakarra, ongi osatu ote zaion azken denboraldiko bizkarreko lesioa. Ari da lehiako erritmoa hartzen, eta BERRIAri itxaropentsu hitz egin zion urtarril hasieran: «Aurreko Jokoetatik badut esperientzia eta maila, eta uste dut irabazteko grinarekin joan behar dudala. Lor dezakedalakoan nago. Domina bat lortzea dut amets».

Imanol Rojok ere hirugarren aldia izango du Olinpiar Jokoetan, Sotxin ere parte hartu baitzuen 2014an, eta Pyeongchangen 2018an, Egibarrek bezala. Sasoi onean dago, eta lehen hogeien artean sailkatzeko ametsarekin iritsi da Pekinera: «Lehenik eta behin, ohiko lasterketa batean bezala sentitu nahiko nuke. Gero, gorputzak laguntzen baldin badit, Olinpiar Joko batzuetan inoiz lortu dudan posturik onena hobetzen saiatuko naiz: 33. izan nintzen Sotxin, duela zortzi urte. Izugarria izango litzateke aurreneko hamabost-hogeien artean sailkatzea».

Adur Etxezarretak lehen aldiz dastatuko ditu Olinpiar Jokoak, baina uste du ez zaiola «arrotza» egingo, lehendik ere gorengo mailan ari diren eskiatzaile askorekin lehiatzeko aukera izan baitu: «Olinpiar Jokoetan izango diren asko Europako Kopan ere lehiatzen dira, eta, alde horretatik, ez da gauza asko aldatuko. Baina eskiatzaile gehien eramango duen herrialdeak lau eramango ditu, eta hor bai, hor jada munduko onenak daude. Izugarrizko maila egongo da, eta aurrean ibiltzea oso-oso zaila izango da».

«Uste dut ondo nagoela, baina badakit ezin dudala neure burua munduko onenekin alderatu». Lehen Jokoak dira Manex Salsamendirentzat, eta badaki zein duen lekua. Ikastea izango du aurreneko lana Pekingo Jokoetan. Gogor entrenatu da azkeneko hilabeteetan, hala ere, eta ilusioz betea joango da: «Aurtengo negu osoa eskiatzen pasatu dut. Duela bi hilabete eta erdi joan nintzen etxetik, eta oraindik ez dut itzultzeko aukerarik izan. Egunero eskiatzeko aukera izan dut, eta iruditzen zait negu osoko sasoirik onenean iritsiko naizela Pekinera».


Summary: PPren diputatu baten «akats» bati esker egin du aurrera lan erreformak. Boto bakar batengatik onartu da. UPNk aurka bozkatu du azkenean. PPren diputatuari eta Ciudadanosen babesari esker egin du aurrera dekretuak, inbestidurako gehiengoa hautsita. EAJk eta EH Bilduk berretsi dute eskua luzatuta jarraitzen dutela.

Ozta-ozta eta azken unean atera du aurrera lan erreforma PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernuak. Itxura guztien arabera, PPren diputatu baten «akats» batengatik. UPNk iragarria zuen bere bi diputatuek alde bozkatu zutela, baina, azkenean ez da horrela izan. Boto diziplina «hautsi» eta PPrekin batera bozkatu dute. Hori hala, aurka zeuden taldeetako diputatu batek alde egin behar izan du. Oraindik ez da argitu nor izan den. Baina Ser irrati kateak jakin izan duenez, PPko Avilako diputatu Alberto Casero izan da botoa aldatu duena, «konfundituta», modu telematikoan egiterako orduan.

Tentsio handia izan da bozketaren emaitza iragartzeko orduan, Meritxell Batet Kongresuko presidentea nahastu egin baita eta erreformak ez duela aurrera egin jakinarazi baitu. Momentu horretan PPko diputatuak txalotzen hasi dira, gobernuko kideen harridura aurpegien artean. Minutu batera, emaitza zuzendu du Batetek. Azkenean, aurrera egin du dekretuak.

Bozketa iritsi arte eguna iragarri bezala ari zen aurrera egiten. Abertzaleen eskaerak onartu nahi ez izateak eraman zuen Espainiako Gobernua beste bidelagun batzuk bilatzera, eta aurkitu zituen, non eta baiezko botoa emateko baldintza bakar gisa abertzaleen botorik ez onartzea eskatu dutenengan: Ciudadanos eta UPN. Haien eta beste talde txiki batzuen —tartean Kataluniako PDeCATen— babesari esker onartzekoa zen lan erreforma, hiru botoren aldearekin, baina, azkenean, ez da horrela izan eta boto batengatik egin du aurrera. 175 alde eta 174 aurka.

PPren diputatuaren «akatsa» UPNko bi diputatuek alderdiak herenegun iragarritako botoa aldatu ondoren iritsi da. Goizean iragarri zuten Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanerok ez zutela boto diziplina beteko, baina alderdiak ukatu egin du hori gerta zitekeenik. «Alderdiak jarraibide bat eman du eta ni ez nator bat», esan zuen Sayasek osoko bilkura aurretik, Kongresuko korridoreetan. Carlos García Adanerok ere, COPE irratian eginiko elkarrizketa batean, hutsegitetzat jo zuen UPNk gobernuari emandako babesa: «Uste dut kontra bozkatu beharko genukeela, ez garelako ari testuak dioenaz, baizik eta Sanchez babesten ari ote garen; Bilduren botoak dituen presidente batez». UPNk herenegun iragarri zuen alde bozkatuko duela, «estatu arrazoiengatik». Mezu nahasgarriak egon dira egun osoan zehar, baina azkenean konfirmatu da UPNko diputatuen aurkako botoa. Alderdiak ez du azalpenik eman hori gertatu ondoren.

Eskua luzatuta

Azken uneko ezustekoak kenduta, iragarri bezala joan da eguna. Elkarri erruak botatzeko eguna izan da gaurkoa. Berak gidatutako erreformaren «onurak» defenditu ditu Diazek, eta aurka bozkatu dutenei zuzendu zaie, bereziki «beren burua ezkerrekotzat dutenei», ERCri eta EH Bilduri zehazki. «Alderdikeriaz» jokatzea leporatu die, langileen interesei «bizkarra» ematea. «Erreforma honi ezetz esatea, errefusatzea, prekaritatearen joko zorigaiztokoan irteerako laukira itzultzea litzateke», esan zuen, eta azpimarratu du ez duela «argudio seriorik» entzun haien aldetik erreformaren aurkako botoa justifikatzeko. Aldiz, eskerrak eman dizkie aldekoa eman duten guztiei, baita EAJri ere, kontra egin arren, «edukiez» eztabaidatu duelako.

Ikusteko dago lan erreformarekin gertatutakoa istripu bat izan den inbestidura blokearen arteko orain arteko ibilbidean ala mugarri bat ezarriko duen, baita koalizio gobernuaren barruan ere. 2013ko udazkenean lirateke Gorteetarako hauteskundeak, baina Espainian hauteskunde ziklo bat zabalduko da aurki, Gaztela eta Leongo eta Andaluziako bozekin. EAJk eta EH Bilduk behintzat atea zabalik utzi dute inbestidurako blokeari eusteko. Hala azpimarratu dute gaurko hitzartzeetan. ERCko Gabriel Rufianek, berriz, ohartarazi du lan erreformarekin gertatutakoak «aurrekari oso arriskutsu» bat ezarri duela. Independentistek Catalunya en Comunen babesarekin agintzen dute Katalunian, eta erreformaren aurka bozkatzeak ondorioak izango lituzkeela ohartarazi zuen herenegun Podemosen Kataluniako markak. Gaur erantzun du Rufianek: «Guk ez dugu mehatxupean funtzionatzen; hau ez da negoziazio prozesu bat izan, presio eta ukazio prozesu bat baizik. Hemen ezin azalduzko jarrera ez da gurea. Guri botoa eman digutenek egin duguna egiteko eman digute babesa».

Eskaera zehatzei ezezkoa

Oso bestelakoak izan dira EAJren eta EH Bilduren tonuak, nahiz eta Espainiako Gobernuak lan erreformaren gaiarekin agertu duen jarreran gogor kritikatu duten. Aitor Esteban diputatu jeltzaleak azaldu du azken unera arte negoziatzen aritu direla, baina ezinezkoa izan dela akordioa. Patronalaren «betoei» men egitea leporatu dio gobernuari. «Patronalak esatea ez dela koma bakar bat ere aldatu behar ordezkari demokratikoei xantaia egitea da».

Estebanek argitu du eskaera zehatza egin dutela: araudi berriak lurraldeetako hitzarmen sektorialen lehentasuna jasotzea. Horrek ez duela erreformaren «muinean» eragiten azpimarratu u, eta ez duela ulertzen gobernua zergatik ez den prest azaldu hori modu batera edo bestera bermatzeko. Bere ustez, «arrazoi sinboliko edo politiko-ideologikoak daude atzean; besterik ezin du egon». Horren harira, esan du ulertzen duela Bruselak erreforma azkar egiteko eskatu izana, baina ziur azaldu da Europak ez lukeela oztoporik jarriko hitzarmenen lehentasunak aldatzeko. «Ez dugu akordioaren muinean dagoen ezer ukitzerik eskatu. Europak ulertuko luke hori».

EH Bilduko Oskar Matute diputatuak ere edukiei egin die aipamena. Gaurko eztabaidan, halere, ez du mahai gainera ekarri PSOErekin eta Unidas Podemosekin PPren erreforma osorik indargabetzeko egin zuten akordioa. Azaldu du haiek ere «bost puntuko proposamen zehatza» egin dutela, «eta ez maximoen proposamen bat», baina gobernuak ez duela eskaera bakar bat ere onartu nahi izan salatu du. Erreformaren negoziazioan patronalari emandako gehiegizkoa pisua kritikatu du eta deitoratu indar progresista parlamentarioen gehiengoaz baliatuta «gehiago» egin zitekeela. Dena den, azpimarratu du EH Bilduren ezezkoak ez duela «ezkerreko blokea» ahultzea bilatzen, eta gaurko bozketarekin «arrakala» bat zabaldu bada ere, bihartik aurrera blokea «berregiteko» lan egingo dutela.


Summary: Elkarretaratzera deitu dute Laudion, hizkuntza eskakizunen gaineko epaia salatzeko. Larunbatean egingo dute, herriko plazan. «Eragile sozial eta politiko guztiei» bertan parte hartzeko eskatu diete Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak.

Euskalgintzaren Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak «elkarretaratze bateratua» antolatu dute, administrazioko hizkuntza eskakizunen afera batean Laudioko Udalak jaso duen kontrako epaia salatzeko. Larunbatean egingo dute, 12:30ean, Laudioko herriko plazan (Araba). Elkarretaratzean parte hartzera dei egin diete «eragile sozial eta politiko guztiei».

Haserrea eragin zuen herenegun ezagutarazitako epaiak euskalgintzako eragileen eta gizartearen zati handi batean; hura arrazoitzeko epaileak erabilitako argudioengatik batez ere. 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohiaren alde egin zuen epaileak, argudiatuta udalak «diskriminatu» egin zuela eta ez zuela hartu euskararen zailtasun maila. Are, euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena» dela zioen epaiak. Laudioko Udalak helegitea jarriko dio epaiari.

Atzo, hizkuntza politikaren alorrean 2021ean izandako argi-ilunak aletu zituen Euskalgintzaren Kontseiluak, eta, besteak beste, Paul Bilbao idazkari nagusiak «botere judizialaren oldarraldia» izan zuen hizpide. Epaia ere horren erakusle dela adierazi zuen. Halako erasoei «batasunez erantzutera» eta «hizkuntza politikak blindatzera» deitu zuen Bilbaok.


Summary: Txertatze ziurtagiria lortzeko baldintzak malgutu dituzte Iparraldean. Frantziako Osasun ministro Veranen arabera, uztaila aitzin kenduko dute neurria.

Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo adierazi zuen txertatze ziurtagiria lortzeko baldintzak malgutu dituztela. Hala, Ipar Euskal Herriko herritarrek ez dituzte baitezpada hiru dosi jarri beharko txertatze ziurtagiria lortzeko gaitza pasatu badute. Azaldu duenez, gaitza pasatu duten pertsonek ez dute indartze dosirik beharko; berdin du noiz pasatu duten COVID-19a. Izan ere, «sistema immunitarioak hiru aldiz akuilatua» izan behar duela erran du, izan infekzio baten bidez edo txertoaren dosi baten bidez. Gaitza bi aldiz pasatu dutenek dosi bakarrarekin eskuratzen ahalko dute agiria, beraz.

Gaitza pasatu dutenek, dena den, behin-behineko txertatze ziurtagiria eskuratzen ahal dute, infekzioa pasatu eta 11 egunera. Orain arte, sei hilabetez balio du, baina otsailaren 15etik aitzina lau hilabetera murriztuko dute epea.

Bestalde, txertatze ziurtagiria uztaila aitzin kentzeko asmoa adierazi du Veranek, «egoera epidemiologikoak hala egitea baimentzen badu». Txertatze ziurtagiria plantan ezartzea ahalbidetzen duen legea uztailera arte izanen da indarrean, halere.


Summary: Polizien 460 kalte-ordain eskaera atzera bota ditu Eusko Jaurlaritzak. Guztira 1.220 lagunek egin dute eskaera estatuaren biktima gisa kalte ordainak lortzeko, eta horietatik 460 dira polizia eta guardia zibilak. Artolazabalek esan du eskaera horiek ez dituztela betetzen motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legearen baldintzak.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur jakinarazi duenez, poliziek eta guardia zibilek bidalitako 460 eskaera iritsi dira Balorazio Batzordera motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legeak jasotako kalte ordainak galdegiteko. Guztira, 1.220 lagunek egin dute kalte ordainak lortzeko eskaera, eta horietatik 460 dira polizienak; horiek denak atzera bota ditu Balorazio Batzordeak. ETAren biktima diren beste 50 lagunen eskaerak ere ez ditu aintzat hartu batzorde horrek, sailburuak jakinarazi duenez. Jasotako 1.200 eskaera horietatik 563 ebatzi ditu Balorazio Batzordeak.

Agerraldia egin du gaur Artolazabalek Gasteizen presoak gizarteratzeko akordio baten berri emateko, eta han izan du ahotan 12/2016 legearen inguruan sortutako polemika. Sailburuak gogoratu du lege horren xedea dela «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea, eta Poliziaren edo talde parapolizialen indarkeria jasan dutenak aintzat hartzen dituela, ez besterik. Hala, Balorazio Batzordeak zenbait polizia eta guardia zibilek kalte ordainak jasotzeko asmoz egindako eskaerak atzera botatzea babestu du horiek ez direlako bateragarriak legearen helburuarekin. «Ez dituzte betetzen legearen baldintzak», azpimarratu du.

Poliziek eta guardia zibilek jasandako giza eskubideen urraketa «onartezinak» izan zirela salatu du, baita ETAren indarkeria jasan zuten gainerako biktimenak ere. Hala ere, gogorarazi duenez, ETAren indarkeriak kalte egindakoek badute berariazko lege bat 2008tik, Terrorismoaren Biktimentzako Erreparaziorako Legea, eta haren bitartez jaso ditzakete kalte ordainak.


Summary: Nafarren herenak kutsatu dira COVID-19az izurria hasi zenetik. Transmisioa eta ospitaleratzeak beheranzkoan direla berretsi du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak

Nafarroako Lan Osasuneko eta Osasun Publikoko Institutuak jakinarazi du izurria hasi zenetik Nafarroako herritarren herenak kutsatu direla COVID-19arekin. Ehuneko hori are handiagoa da 15 eta 34 urte bitartekoen multzoan: hamarretik lau infektatu dira koronabirusarekin.

Institutuak asteroko txosten epidemiologikoan azaldu duenez, birusaren transmisioa «intentsitate oso handikoa» da oraindik, baina igartzen da «beheranzko joera», bai positiboetan, bai ospitaleratzeetan. Intzidentziak behera egin du herrialdean lau astez jarraian. Urtarrilaren azken astean, zehazki, aurreko astean baino %27 positibo gutxiago atzeman zituzten: 10.754 kasu. Intzidentziaren apaltzea nabarmena izan da, bereziki, 15 urtetik beherakoen taldean. Institutuak aztertutako lagin ia guztiak, gainera, omikron aldaerari dagozkie.

Ospitaleratzeek ere behera egin dute nabarmen. Urtarrilaren 24tik 30era bitartean, 75 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota, aurreko astean baino 49 gutxiago. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ere nabari da beheranzkoa: urtarrileko azken astean, bost lagun artatu behar izan zituzten Nafarroako ZIUetan (aurreko astean 9 izan ziren). Heriotzak, baina, ez dira gutxitu: astebetean, 28 lagun hil ziren Nafarroan COVID-19agatik, aurreko astean adina.

1.600 heriotza gutxiago, txertoei esker

Institutuak, bestalde, nabarmendu du koronabirusaren aurkako txertoak oso eraginkorrak direla. Txostenean irakur daitekeenez, pauta osoarekin txertatu direnek %90 arrisku txikiagoa dute ospitaleratuak izateko, eta %95 txikiagoa, ZIUan artatuak izateko.

Txertatze prozesua Nafarroan hasi zenetik, txertoek 190.000 infekzio eragotzi dituzte, 10.000 ospitaleratze (1.100 ZIUetan) eta 1.600 heriotza.


Summary: Ekoizleak eta erosleak batu dira ostera ere Abadiñon. Iazko etenaldiaren ondoren, San Blas azoka antolatu dute berriro, eta jendetza batu da hasieratik. Produktuentzako erakustoki ona izateaz gain, animikoki ere positiboa zaiela nabarmendu dute ekoizleek.

Azokak antolatzeko premia zegoen, Abadiñoko (Bizkaia) San Blasekoak izan duen harrerari erreparatuta. 10:00etan hasi da, eta ordurako jendea batua zen inguruetan. Pilaketak saihesteko, zenbait zatitan banatu dituzte postuak: ohiko tokian, trinketaren atzeko aparkalekuan, jakiak saldu dituzte hamarnaka ekoizlek; gertu, bidegorriaren bazterrean, landare saltzaileek hartu dute tokia, eta gorago kokatu dituzte abereak, hiru karpetan banatuta. Txosnarik ez ipintzea erabaki dute aurten, eta, horren ordez, herriko batzokian saldu dituzte taloak eta zerbitzatu dute sagardoa.

Osasun egoeraren ondorioz, bertan behera utzi behar izan dituzte azoka asko azken hilabeteetan, eta, horrenbestez, ekoizleek eskertu dute San Blas azoka antolatzea, produktuak erakusteko aukera ona baita. Erakustokia aprobetxatu dute, besteak beste, Delikaetxekoek: marka berria da, eta gaurkoa izan dute aurreneko azoka. Zero kilometroko barazkiak saltzen dutenez, toki «egokia» dela adierazi du Edurne Garcia ekoizleak.

Azoka gehiagotan ibiliak dira Mausitxa gaztaren ekoizleak; azken hilabeteak ez zaizkie bereziki zailak egin ekonomikoki, diotenez, baina, halere, pozik daude lehengoratu delako bezeroekiko zuzeneko harremana. Uste dute San Blaseko azoka ataria baino ez dela, eta hemendik aurrera joerak hobera egin eta azokak ugarituko direla ostera ere.

Alde ekonomikoa ez ezik, animikoa ere azpimarratu du Erlan ezti markako Joseba Villacortak. Produktua proiektatzeko modu asko daudela dio, eta azoka hori baino gehiago dela: jendearengandik gertu egoteko une bat, haiekin partekatzeko nola joan den urtea, esaterako. Alabaina, aurtengo San Blas azokak «dolua» ere iradoki dio: «Gauzak aldatu dira, jendearen begiradetan igartzen da, orokorrean».

Arratsaldean idi probak egingo dituzte.


Summary: 2020ko Euskaraldian parte hartzea jaitsi zen, baina bost partaidetik bat berria izan zen. Bigarren Euskaraldiari buruzko ikerketaren emaitzak aurkeztu dituzte. Pandemiaren eragina ukaezina izan arren, 2020ko amaieran egindako ariketa sozialak hizkuntza portaerei eragin ziela berretsi dute.

Parte hartzaile gutxiago izan zituen 2020ko Euskaraldiak, baina balio izan zuen ariketa sozialaren inguruko mezua egonkortzeko, jende berria erakartzeko eta euskararen erabilera sustatu nahian dabiltzanen motibazioa indartzeko. Eta, gainera, hizkuntza ohituretan ere arrastoa utzi zuen bigarren aldiak: Euskaraldiak irauten duen bitartean egindako aldaketen artean, lehen hitza euskaraz egiteari eutsi diote tinkoen, baita euskaraz ulertzen dutenekin hizkuntza horretan egiteari ere. Hala ondorioztatu du Siadecok egindako ikerketak; gaur aurkeztu dute, Bilbon, eta nabarmendu dute emaitzak kontuan hartuko dituztela aurtengo Euskaraldiari begira. «Arnasa luzeko egitasmoa da hau», adierazi du Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak.

178.184 lagunek parte hartu zuten bigarren Euskaraldian, 2018koan baino ia %21 gutxiagok. Jaitsiera horretan COVID-19ak izandako eragina nabarmendu du Amonarrizek. Izan ere, 2020ko azaroan eta abenduan egin zen ariketa soziala, pandemia betean, Ipar Euskal Herrian konfinamendua indarrean zela (jaitsiera %37koa izan zen bertan), eta Hegoaldean, etxeratze agindua; eta lanarekin eta aisialdiarekin lotutako harreman sozialak nabarmen murriztuta zeudela. «Zaila izan zen, baina erabaki zen Euskaraldia egin egin behar zela; lortu genuen euskara berriro agenda soziopolitikoaren erdigunean jartzea eta herritarren esku jartzea hizkuntza ohituretarako heldulekuak». Dena den, Amonarrizek ez du ukatu COVID-19aren itzala: «Eragina izan du aurreko fasean, garapenean eta ondoren: antolaketan, mezuaren hedapenean, ariguneak sortzean, parte hartzean... Kaleko presentzia asko gutxitu zen, baina herritarrek balorazio ona egin zuten».

Are, jende berria erakartzeko gaitasuna izan zuen ariketak 2020an: bost partaidetik bat berria izan zen. «Belarripresten artean, gehiago izan ziren lehen aldiz izena eman zutenak», zehaztu du Unai Oiartzun Siadecoko ordezkariak. Rolen hautaketa oraindik hizkuntza gaitasunarekin lotzen dela azaldu du, gainera; bigarren Euskaraldian ere, ahobizi figura izan zen nagusi (%77): «Ingurua zenbat eta euskaldunagoa izan, orduan eta altuagoa izan da ahobizien proportzioa; gune erdaldunagoetan, berriz, altuagoa da belarriprestena». Helburuan ere antzeman dute alderik: «Parte hartzaile gehienek euskararen erabilera handitu nahi dute, eta belarripresten artean pisu berezia du euskaraz egiteko aukera berriak bilatzeak».

Ariketa sozialak utzitako ohitura aldaketei dagokienez, «ezagunekin eta kalean» izan dira «aurrerapausorik handienak eta egonkorrenak», ikerketaren arabera. «Lehen hitza euskaraz egiteari eutsi zaio: zaila da hasieran, baina, lehen pausoa emanda, errazagoa da gerora aldaketa hori mantentzea. Aldiz, ohikoagoak edo estuagoak diren harremanetan, Euskaraldian zehar aldaketak izaten dira, baina gerora errazago egiten da atzera», esplikatu du Oiartzunek. Entitateetan ere berdin gertatzen dela nabaritu dute: «Ariketa amaitzean, atzera buelta ere gertatzen da, baina ez da izaten aurrerabidea baino handiagoa: beti geratzen da hondar bat».

Entitateek lehen aldiz izan zuten Euskaraldian parte hartzeko aukera 2020an: 8.309 egoitzak eman zuten izena (entitate batzuek egoitza bat baino gehiago izan dezakete), eta 24.363 arigune sortu zituzten, Lide Rekondo Siadecoko kideak azaldu duenez. Orekatuta egon ziren barne eta kanpo ariguneak, baina praktikan aldeak sumatu dituzte: «Kanpoko ariguneak sortzea errazagoa izan zaie; barne ariguneek lanketa sakonagoa eta kontzientziazio handiagoa eskatzen dute».

Hiriguneetan arreta

Siadecok egindako ikerketaren emaitzek lagundu egingo dute aurtengo Euskaraldiari begira erabaki batzuk hartzen, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburu Bingen Zupiriak nabarmendu duenez. Ildo horretan, parte hartzea handitzera deitu du: «2020an txikiagoa izan zen, baina, hala ere, ariketa masiboa izan zen, eta masa handi horrek lagun diezaguke jende gehiagorengana iristen, partaideak eragile aktiboago bihurtuta». Hiriguneei buruz mintzatu da berariaz: «Euskaldun asko dago bertan; hirugarren Euskaraldian hirietan presentzia handiagoa lortu behar genuke».

Txostenak txapen garrantzia nabarmendu du, eta horrekin bat etorri da Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria: «Nafarroan, ariketa hau inportantea izan da elkar ezagutzeko, eta txapek balio dute identifikatzeko: askotan gaztelaniaz egiten dugu lehen hitza, ez dakigulako bestea euskalduna denik. Ikusi dugu euskaldunon komunitate garrantzitsua dugula, ez bakarrik kopurutan, baizik eta konpromisoan ere».


Summary: Estatu Islamikoko burua hil dutela jakinarazi du Bidenek. AEBetako soldaduek Sirian egin duten eraso batean hil dute. Zenbait iturriren arabera, hamahiru pertsona hil dituzte, tartean sei adingabe.

AEBetako presidente Joe Bidenek ohar batean jakinarazi duenez, goizaldean Sirian Estatu Islamikoko burua hil dute AEBetako soldaduek, Abu Ibrahim al-Haximi al-Quraishi. Idlib probintzian hil dute Al-Quraixi. Bidenek argudiatu du erasoa AEBak eta haren aliatuak babesteko egin dutela, «mundua leku seguruago bat bilakatzeko».

Kasko Zuriak izeneko erakundearen arabera, guztira hamahiru pertsona hil dituzte erasoan, tartean sei adingabe. Siriako Giza Eskubideen Behategiaren arabera, bost haur eta hiru emakume daude hamahiru hildakoen artean; zehaztu du ezin izan dituztela gorpuak identifikatu.


Summary: 85 urteko gizonezko bat hil zen atzo Larribarren gertaturiko sute batean. Ez dakite nola hasi zen sua Nafarroa Behereko herri horretan.

Sute bat gertatu zen atzo Nafarroako Behereko Larribarre herriko Urhobia auzo etxebizitza batean. Hogei bat suhiltzaile joan ziren sua itzaltzera.

Gizon bat topatu zuten kez beteriko etxean, konorterik gabe, eta ez zuen arnasa hartzen. Hura berpizten saiatu ziren, baina ez zuten lortu. 85 urte zituen gizonezkoak. Oraindik ez dakite nola piztu zen sua.


Summary: Nazioarteko blues jaialdia egingo dute uztailean Bilbon. Bilboko Udalak antolatu du festibala, eta hiriko Areatzan izango da parterik handienean, uztailaren 29tik 31ra. Bob Stroger baxu jotzaille eta abeslariak jaialdiaren saria jasoko du.

Bilboko Udalak gaur eman du blues jaialdiaren berri, eta jakinarazi du bere helburua dela hiriko kultur eskaintza «dinamizatzea» eta Bizkaiko hiriburua musika mota horren «nazioarteko erreferentzia» bilakatzea. Jaialdiaren zuzendari artistikoa Carlos Malles izango da, hain zuzen ere, urteetan Hondarribiko Blues Jaialdiaren arduraduna izan zena. 2018an egin zen azkenekoz jaialdi hori, 2019an udalak erabaki baitzuen urtebeteko etena egitea, erabakitzeko jaialdiaren antolatzaileekin zer motatako harremana izan behar zuen udalak berak. Orduz geroztik, ez da blues jaialdia egin Hondarribian.

Aurten, beraz, Bilbok hartuko du, neurri handi batean, Hondarribiaren lekukoa. Juan Mari Aburto alkateak azaldu duenez, «oso zaindutako jaialdia» izango da, eta nazioarteko artista entzutetsuak ekarriko ditu Bilbora. Kontzertu guztiak aire librean egingo dira, doakoak izango dira, eta Areatza izango da festibalaren gune nagusia, nahiz eta hiriko beste espazio batzuetan ere antolatuko dituzten saioak.

Saria Bob Strogerri

Bob Stroger (Haity, AEB, 1929) baxu jotzaile eta abeslaria izango da lehen ekitaldi honetako protagonista nagusietakoa. Bilbo Blues Festival saria jasoko du, eta, gainera, Chicago Blues All Stars taldearekin ariko da zuzenean. Talde horretako kide dira hainbat bluesman eskarmentudun: Kim Johnson, Mike Avery, Kenny Smith, Billy Flynn, Piano Willie eta Joey Saye.

Jazz munduan hasi ondoren, Stroger 1960ko hamarkadan egonkortu zen blues eszenan, Eddie King gitarristarekin hasi zenean lanean. Gerora hainbat blues musikari ezagunekin lan egin du: Ottis Rush, Jimmy Rogers, Sunnyland Silm, Willie Mabon, Snooky Pryor, Eddie Taylor eta Pinetop Perkins, besteak beste.

Oraingoz ez dute jaialdian parte hartuko duten gainerako artisten berri eman, baina Mallesek azaldu duenez, jaialdiarekin nahi dute bluesa jende guztiarengana iristea: «Blues kontzertu bat jende guztiari gustatzen zaio, nahiz eta ez izan musika estilo horren ohiko kontsumitzailea. Ez bakarrik musikagatik, baita inguratzen duen giroagatik ere».


Summary: Hego Euskal Herriko erietxeetan 772 lagun daude koronabirusarekin, 116 ZIUetan. Intzidentzia tasa 2.878 da Hego Euskal Herrian.

Hego Euskal Herriko erietxeetan koronabirusak jota artatuak diren pazienteen kopurua behera doa, pixkanaka. Gaur egun, 772 herritar daude Osakidetzako eta Osasunbideko egituretan, horietarik 116 ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Azken astean, batez beste, 98 paziente hartu dituzte erietxean; ospitaleratzeen gorenean, urtarrilaren 16an, 131 zen batez bestekoa. Hala, artatutako pazienteen kopuruak behera egiten segitu du, orduz geroztik.

Gainerako neurgailuek bezala, intzidentzia tasa ere emeki apaltzen ari da. Hego Euskal Herriko azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua 2.878 da 100.000 biztanleko. Duela bi aste, urtarrilaren 20an, 5.095,8 zen.

Kutsatze datuei dagokienez, beste 4.298 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, egindako 13.545 proba diagnostikoetatik. Osakidetzak 3.371 kasu atzeman zituen, eta Osasunbideak 927.


Summary: Aldaketarik ez EBZren politikan; tonuan bai. Christine Lagardek ez du baztertu litekeena dela 2022an igoera izatea interes tasetan. Inflazioaren «ustekabeko» igoerarekin kezkatuta dago Europako Banku Zentrala: «egoera, egiaz, aldatu egin da».

Euroguneko inflazioa urtarrilean %5,1era igo ostean (analista gehienek %4,4ko igoera espero zuten), Europako Banku Zentraleko kontseiluan, nola ez, inflazioa izan dute gaur hizpide nagusia. Eta kontseiluaren ondoko agirian ez bada aldaketarik antzeman —ez bankuaren jarreran ezta pizgarri politikan ere—, gero EBZko presidente Christine Lagardek egindako agerraldian argi gelditu da gauzak aldatu direla. Goranzko inflazioaren ondo-ondoan interes tasak igotzeko presioa hor dagoela, seinale.

Kontseiluan «inflazioari buruzko kezka ahobatezkoa izan da», azaldu du Lagardek: «egoera, egiaz, aldatu egin da». Aitortu du abendu-urtarrileko «ustekabeko» igoerarekin joera aldatu egin dela, eta inflazioa arrisku bihurtu dela, «bereziki luze gabe».

Azpimarratu du euroguneko inflazio igoera horren erdia energiaren prezioek eragin dutela, eta horren eragina hasia dela beste sektoreetara hedatzen. Ildo horretan, Lagardek abenduan ohartarazi zuen adi egongo zirela inflazioaren bigarren itzuliko eraginei, erran nahi baita soldaten igoerari. Eta hor garbi hitz egin du EBZko buruak: «Bankuko analistek ez dute igoera esanguratsurik ikusi euroguneko soldatetan, ezta ere abian diren negoziazio kolektiboetan».

Baina datu horri oso adi jarraituko dutela ere adierazi du Lagardek, iradokiz espero izatekoa dela soldatak igotzea, baina ez inflazioarengatik, baizik eta suspertze ekonomikoarengatik eta enplegu datu onengatik, langabezia txikiarengatik. Dena dela, prezioen igoeraren erritmoa %2aren inguruan izateko Banku Zentralaren helburua «hurbilago dago» Lagarderentzat. Ondorioz, martxoko eta ekaineko EBZko kontseiluak «bereziki inportanteak» izango direla aurreratu du, besteak beste, tasak igotzeko irizpideak betetzen diren edo ez argitzeko.

Interes tasen garaia

Izan ere, inflazioa baretzeko interes tasak dira momentuko gaia diru politikan. Gaur bertan, Ingalaterrako Bankuak (Erresuma Batuko banku zentralak) %0,5 garestitu du diruaren prezioa. AEBetan, berriz, pizgarriak uste baino bizkorrago kentzen ari da Erreserba Federala, eta martxoan tasak igotzen hasiko dela uste da.

Horri buruz, Lagardek esan du inflazioaren eragileak ez direla berak eurogunean, Erresuma Batuan eta AEBetan: energia shockak Europan eragin berezia izan duela; brexit-arekin langile eskasia nozitu duela Erresuma Batuak; AEBetako inflazioa itzelezko pizgarri fiskalak eragina dela, eta eurogunean neurritsuagoa izan dela. Beste argudio bat ere azaldu du: diru garestiagoak zenbateraino baretu ditzake Europaren esku ez dauden energia prezioak?

Hala ere, galdetuta, Christine Lagardek ez du baztertu nahi izan 2022an EBZk interes tasak igotzeko aukera. Are gehiago, gauzak «gradualki» egingo direla esan du, eta, adibidez, martxoan etengo dela pandemiari lotutako aktiboen erosketa programa, PEPP izenekoa. Eta zorra erosteko AAP programa oraindik indarrean dagoela.

Pizgarriak gutxitzea martxoko kontseiluan erabakiko du EBZk, uste baino bizkorrago, horrela hurrengo urratsari, interes tasen igoerari, bidea zabaltzeko? Apustuak gaur bertan hasi dira egiten bonu merkatuetan, eta burtsan, interes tasak noiz igoko erreguka dauden bankuen akzioetan. Hala ere, analista gehienek uste dute abendua izan daitekeela eurogunean interes tasen igoera bat ikusteko hilabetea.


Summary: OMEk esan du izurria kontrolpean hartzeko egoera «guztiz aproposean» dagoela Europa. Europako arduradun Hans Klugek esan du izurri osoan ez dela izan tankerako egoerarik: «Eta luzera begirako lasaitasuna ekar diezaguke»

«Pandemia ez da amaitu, baina lehen aldiz kontrolpean hartzeko egoera guztiz aproposean gaude», adierazi du gaur OME Osasunaren Mundu Erakundeko Europako zuzendari Hans Klugek. Infektatuta eta txertoa hartuta dauden herritarren kopurua altua da, omikron aldaerak eragiten dituen kasuak ez dira hain larriak, eta, ondorioz, izurriaren kontrako estrategia berriak bultzatzen hasteko garaia izan daitekeela aurreratu du. OMEren Europako atalaren barruan 53 herrialde daude, eta tartean badira Asiako erdialdeko hainbat estatu.

Omikron aldaeraren transmisio gaitasun handiak guztiz aldatu du izurria ikusteko eta ulertzeko modua. Eta, hain zuzen ere, Klugek berak onartu du adierazpen horiek egin dituela transmisioari begira datuak goi-goian dauden honetan. Lehengo astean bertan OMEren Europako adarrean dauden herrialdeetan 12 milioi COVID-19 kasu atzeman zituzten: izurri osoko kopururik handiena izan da hori. Horiek horrela, erietxeetako pazienteen kopurua hazi eta hazi ari da oraindik ere. Alde bat dago, ordea, nazioarteko osasun erakundearen arabera: ZIUetan ez da igoera hori ikusten, eta heriotzen kopuruak ere gora egiteari utzi dio. Baina birusa guztiz zabalduta dago, eta transmisioa oso altua da. Horra datu adierazgarri bat: izurri osoan diagnostikatutako kasuen %30 2022a hasi zenetik atzemandakoak dira.

Kopenhagen solastatu da gaur Kluge. «Izurri osoan ez dugu izan orain dugun gisako egoerarik», azaldu du: «Eta luzera begirako lasaitasuna ekar diezaguke, transmisioa gordinduta ere, herritarrek babes maila altuagoa baitute, baita aldaera are bortitzago baten aurrean ere«, azaldu du. Uste du aukera dagoela oraingo egoera «bake iraunkorra ekar dezakeen su-etena» izateko. COVID-19aren aurkako murrizketa guztiak bertan behera utzi dituzte hainbat herrialdek, esaterako Danimarkak, eta horren aurrean ez du alde edo kontrako jarrerarik azaldu OMEko buruak: «arriskuak eta onurak« aztertuta hartutako erabakiak izan direla esan du.

Omikron aldaeraren BA2 aldaerari «adi» erreparatu behar zaiola onartu du, baina itxura guztien arabera ez dakarrela aparteko larritasunik.


Lehia hasi da Neguko Olinpiar Jokoetan

Summary: Lehia hasi da Neguko Olinpiar Jokoetan. Hasiera ekitaldia bihar 13:00etan egingo duten arren, hainbat kiroletan hasiak dira probak. Lau euskal herritar ariko dira.

Bihar hasiko dira ofizialki Neguko Olinpiar Jokoak. Hasiera ekitaldia Euskal Herriko 13:00etan egingo da, baina lehia hasita dago Pekinen. Ez dute asko itxaron beharko Jokoetan izango diren euskal herritarrek, igandean ekingo baitiote horietako batzuek lehiari. Lau izango dira: Lucas Egibar snowboarderra eta Imanol Rojo, Adur Etxezarreta eta Manex Salsamendi eskiatzaileak.

Egibarrek otsailaren 10ean hartuko du parte, snowboard krosean. Rojo iraupen eskian ariko da, 15+15 eskiatloian igandean, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan hilaren 19an. Etxezarreta, berriz, eski alpinoan lehiatuko da, jaitsieran igandean eta supererraldoiko probetan otsailaren 8an. Eta Salsamendi iraupen eskian ariko da, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan masan egindako irteeran otsailaren 19an.

Pekin da urte berean udako eta neguko Olinpiar Jokoak antolatzen dituen lehen hiria. Guztira, 3.000 kirolari inguru ariko dira, hamabost diziplinatan. Txinako Gobernuak segurtasun eta osasun neurri oso zorrotzak ezarri ditu. Zenbait herrialdek ez du parte hartuko boikot diplomatikoa egiteko, gizadiaren aurkako krimenak direla-eta Txina salatzeko.


Summary: ‘Euskal Eskola Publikoaz Harro’ Topaguneko kideek «hezkuntza sistemaren segregazioa» amaitzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Topaguneko kideek prentsaurrekoa eman dute gaur goizean Gasteizen. Gaineratu dute ez dutela onartuko «eskola publikoa sistemaren erdigunean» jartzen ez duen beste akordiorik.

Erabakitzear dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntzaren inguruko akordio berria, Hezkuntza Lege berri baten oinarri izango dena. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak nahi du datozen «30 urteetarako indarrean mantendu». Horren harira, Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneko kideek egungo legean aldaketa sakonak egiteko eskatu dute gaur goizean Gasteizen egin duten prentsaurrekoan. Haien arabera, bereizketa horrek lotura zuzena du hezkuntza sare pribatu-itunpekoak Euskal Herrian duen pisuarekin; izan ere, bi sare egoteak, berez, «segregazioa sortzen» du: «Segregazioa da nagusi hezkuntza sistema osoan: segregazio ekonomiko eta soziala». Horregatik, nabarmendu dute ez dutela onartuko «eskola publikoa sistemaren erdigunean» jartzen ez duen beste akordiorik.

Topaguneko kideek ez dute ikusten alderdi politiko gehienek hezkuntza publikoa indartzeko asmorik daukatenik. Ohartarazi dute egungo legea errotik aldatzen ez bada hezkuntza sistema «desorekatua eta diskriminatzailea» izango dela aurrerantzean ere. Are, gaineratu dute euskal eskola publikoa merkeagoa eta ekologikoagoa dela, eta gaur egun gizarteari ekarpen handiena egiten diona: «Euskal gizartearen kohesioari ekarpen handiena egiten diona eta baldintzarik zailenetan ere ikasle gehien euskalduntzen duena».

«Eredu bakarraren alde»

Hezkuntza Lege berriak jaso beharko lituzkeen konpromisoak eta zeharkatu beharko ez lituzkeen mugak plazaratu dituzte prentsaurrekoan. Nabarmendu dute ez dela onargarria «eskola publikoa eta pribatua parekatzen duen akordiorik edo legerik», eta Jaurlaritzak «eredu bakarraren alde» egin beharko lukeela. «Zergatik finantzatu guztion diruarekin guztiontzat ez diren ikastetxeak?», galdetu diote Jaurlaritzari.

Hezkuntza Lege berrian alderdi politikoen arteko akordioa garrantzitsua da Topaguneko kideen iritziz, baina «hori bezain garrantzitsua da» hezkuntza eragileekin eta eskola publikoko komunitatearekin adostasunak bilatzea. Beraz, ohartarazi dute eskatutakoa betetzen ez bada «salaketara eta mobilizazioetara» jotzea baino ez zaiela geldituko.


Summary: UPNk diputatu akta itzultzeko eskatu die Sayasi eta Adanerori. UPNk bezperan ziurtatu zuenez lan erreformaren alde egingo zuela, alderdi sozialista prest zegoen trukean Iruñeko alkatearen aurka aurkeztutako gaitzespena atzera botatzeko, baina Sergio Sayasen eta Carlos Garcia Adaneroren botoek jarrera irauli dute.

Madrilen gertatutakoak berehalako ondorioa izan du Iruñeko Udalean. Enrique Maia Iruñeko alkateak ataka zaila du osoko bilkuran Migratzaile adingabeen aurka azken asteetan egindako adierazpenen aurrean, oposizioak Iruñeko alkatearen aurkako gaitzespena aurkeztu du, eta bart arratsaldeko osoko bilkuran aztertu dute. Azkenean, PSNk bat egin du EH Bildurekin eta Geroa Bairekin eta alkatea gaitzetsi dute: 14 boto alde, eta Navarra Sumaren 13 kontra.

Lan erreformarekin gertatutakoak berehalako eragin izan du Iruñeko Udalean. Osoko bilkura hasi aurretik, Maite Esporrin PSNko hautetsiak aitortu du Maia gaitzesteko eskaera atzera bota dutela, eta ez zutela alde bozkatuko. Osoko bilkura hasi baino ordu erdi lehenago, Ramon Alzorriz PSNren parlamentu taldeko eledunak eta Maite Esporrin udal taldeko eledunak azaldu dute UPNren posizioaren ondorioz jarrera aldatu dutela eztabaidaren aurrean. «Sakrifizio handia da, eta onura handiagoa lortzeko helburuarekin egiten dugu», aipatu du Esporrinek, aurretik.

Lan erreforma «historikotzat» jo du, eta Maiari ohartarazi dio beren posizioa «behin-behinekoa» dela,eta bozkatuko den puntuetara mugatuko dela. Haren hitzetan, ez du esan nahi egonkortasun hitzarmen bat izango dela. «Navarra Sumak, UPNk eta Enrique Maiak ez dute gure babesa merezi, baina bai merezi dute herrialde honetako langile guztiek. Haien baldintzak hobetuko dira. Osoko bilkura honetatik harago ez doa».

Sayas eta Adanero

Osoko bilkura 16:30ean hasi da eta hainbat puntu ziren gaitzespenaren eztabaidara iritsi aurretik. EH Bilduko Joseba Asironek eta Geroa Baiko Patxi Leuzak migratzaile adingabeen aurka egindako hitz xenofoboak zuzentzeko eskatu diote. Asironek gogoraratu dio Nafarroako Gobernuak eta adingabeen fiskalak berak gezurtatu egin dizkiotela bere esanak. Alderantziz, Maiak ez du hori egin. Guztik bortxazko delituen kopuruak igo direla eta hori ezkutatzea egotzi die oposizioko eledunei.

Orduan iritsi da Maite Esporrinen txanda, eta oso haserre hitz egin du. Minutu gutxi batzuk lehenago, Kongresuan Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek lan erreformaren kontra bozkatu dute. Emaitzaren berri eman diote. «Edozer gauza merezi duzue Nola egin dezakezue iruzur modu horretan? Ez duzue lotsarik. Adierazpena atzera bota dugu konpromiso hori genuelako eta leialtasun keinu gisa. Nahikoa da. Lotsagorritu egin beharko zinatekete». Iragarri du bozketaren zentzua aldatu egingo dutela eta Maia gaitzetsiko dutela, EH Bilduk eta Geroa Baik egindako eskaeren alde eginez.

Maiak erantzun dio «zuzendaritzaren irizpideen aurka» bozkatu dutela Sayasek eta Adanerok, eta horrek ondorioak izango dituela. «Arrazoi osoa duzu. Onartzen dizut esan duzun guztia. Ez izan zalantzarik honek ondorioak izango dituela».

20:15ean iritsi da ondorioa; UPNko zuzendaritzak Sayasi eta Adanerori eskatu die diputatu akta «berehala» itzul dezatela, alderdiaren erabakiaren kontra egin dutelako. Gainera, barkamena eskatu dio PSNri, eta nabarmendu UPN «hitzezko» alderdia dela.

UPNk lan erreformarekin egindakoak ezustean harrapatu du PSN. Osoko bilkura aurretik, Ramon Alzorrizi galdetu zaio ea zer gertatuko den diputatuek kontra bozkatuz gero. Alzorrizek esan du espero zutela hitza beteko zutela.

Haatik, Enrique Maiak etekina atera dio gaur gertatukoari. Osoko bilkuraren hasieran, aurtengo urteari begira, luzatutako aurrekontuetan 27 milioi euroko aldaketak onartu ditu PSNk. Lan erreformaren harira egindako akordioaren parte zen, eta une horretan UPNren egiazko botoaren berririk ez zutenez alde bozkatu dute.


Summary: Jaurlaritzak ebatzi du bihartik aurrera inon ez eskatzea ziurtagiririk. Esan dute asteon ziurtagiriaren inguruan jasotako epaia aintzat hartuta hartu dutela erabakia, eta egoera epidemiologikoari ere erreparatuta

Bihar agindu bat argitaratuko du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, eta hori aintzat hartuta, ez da inon eskatu beharko osasun ziurtagiririk. Azaroaren 17ko arau bat indarrean dago oraindik, eta horren arabera gaueko aisialdian eta 50 bezerorentzako baino gehiagoko tokia duten jatetxeetan eskatu egin behar da ziurtagiria, baina bertan behera uztea da asmoa. Jaurlaritzak adierazi duenez, erabaki horren atzean dago asteon EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak ziurtagiriaren erabilera luzatzeko eta zabaltzeko egindako eskeari emandako ezezkoa. Halaber, esan dute egoera epidemiologikoari ere erreparatu diotela.

Osasun Saileko iturriek nabarmendu dute, arau hori bertan behera utzita ere, «zuhur» jokatu behar dela.

Asteartean eman zuen ebazpena EAEko Auzitegi Nagusiak: atzera bota zuen COVID ziurtagiriaren erabilera bi astez luzatzeko eta jarduera gehiagotara zabaltzeko gobernuak egindako eskaria. Jaurlaritzaren galdea oso-osorik bota zuten atzera epaileek; hau da, ez zuten baimendu tabernetan, kultur jardueretan, ospitaleetan eta egoitzetan COVID ziurtagiria otsailaren 13ra arte eskatzen jarraitzea, ez eta neurri hori esparru gehiagotara zabaltzea ere. Luis Angel Garrido magistratua buru duen administrazioarekiko auzien aretoak aho batez hartu du erabakia.

Ziurtagiria bi astez luzatzeko baimena ostiralean eskatu zion Eusko Jaurlaritzak auzitegiari, eta, orain arteko eremuetan ez ezik, beste establezimendu batzuetan ere dokumentua eskatzeko nahia agertu zuen: hain zuzen, hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan. Eskaerei ezezkoa emateko auzitegiak eman duen arrazoi nagusia izan zen ez dagoela nahikoa «ebidentzia zientifikorik» halakorik justifikatzeko; are, estatuan ziurtagiria ezarri duten eta ezarri ez duten erkidegoen erabakiak aztertuta, adierazi du neurri horren «eraginkortasuna» ez dela argi eta garbi ikusten.


Summary: Ipar Irlandako lehen ministroak dimisioa eman du. Paul Givanek Ipar Irlandarako Protokoloaren aferagatik utzi du gobernuburu kargua, eta, erabaki horrengatik, gehiago zaildu ditu Londresen eta Bruselaren arteko elkarrizketak. Sinn Feinek maiatzaren 5eko bozak aurreratzera deitu du.

Azkenean, bai, Ipar Irlandako DUP Alderdi Demokratiko Unionistak mehatxua bete du: Paul Givan lehen ministroak dimisioa eman du, alderdiak Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan dituen desadostasunengatik. Asanblearako bozetarako hiru hilabete falta diren honetan hartu du erabakia alderdi unionistak, eta horrek agerian utzi du mugimendua politikoa izan dela, merkataritzari buruzkoa bainoago.

Givanek agerraldi labur bat egin du erabakiaren berri emateko, eta horretan ez dio erreferentzia askorik egin Ipar Irlandarako Protokoloari: «Belfasteko eta St. Andrewsko akordioek sorturiko oreka hauskorrean eragina izan du Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batasunak adosturiko akordioak, zeinak Ipar Irlandarako Protokoloa sortu zuen».

Horrekin batera, gobernuburu ohi unionistak berriz errepikatu du zein den, haren ikuspuntutik, gatazka bideratzeko irtenbidea: «Auziak [protokoloaren inguruko desadostasunak] konpontzeak ahalbidetuko du DUPek erabat funtzionatuko duen gobernu bat onartzea».

Givanen dimisioak enegarren krisi politikoan murgildu du Ipar Irlanda. Oro har, haserrea izan da nagusi beste alderdien artean, unionisten erabakia protokoloaren kontrako protesta estrategiaren parte baita.

Aliantza Alderdiko buruzagi eta Justizia ministro Naomi Long da DUPen mugimenduarekin kritikoen agertu den agintarietako bat: «Uste dut Ipar Irlandako herritarrak nekatuta daudela etengabeko krisi eta drama honekin. Baita gure ordezkari politikoetako batzuek ematen dituzten gauza gutxiekin ere».

Iritzi berekoa da Colum Eastwood SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristaren buruzagia, adierazi baitu Givanen erabakia «traizio handi bat» dela Ipar Irlandako herritarrentzat: «Energia kostuak handitu dira, [ospitaleetako] itxaron zerrendak geroz eta luzeagoak dira eta [DUPek] hauteskundeetan eragina izan nahi du. Herritarrek, berriz, politikariek beren lana egitea».

TUV Ahots Tradizional Unionista, berriz, pozik agertu da DUPen erabakiarekin, eta defendatu du bazela «garaia» jarrera gogortzeko. Izan ere, alderdi unionista horrek uste du Ipar Irlandarako Protokoloa «erabat suntsitzailea» dela Ipar Irlandak Erresuma Batuan duen tokiarentzat.

Iragan ekain amaieran DUPeko buruzagi kargua hartu zuenetik, Jeffrey Donaldsonek behin eta berriz egin du gobernua kolapsatzeko mehatxua, ez baitzuen aurrerapausorik nabaritu Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batzordeak Ipar Irlandarako Protokoloaz izan dituzten elkarrizketetan.

Ipar Irlandako legediaren arabera, Givanek kargua uzteak automatikoki eragin du Michelle O’Neill lehen ministrordearen kargugabetzea (Sinn Feinekoa) —unionistek eta errepublikanoek boterea partekatzen dutelako—, baina gainontzeko ministroek beren karguetan jarraituko dute; hori bai, ezingo dute erabaki garrantzitsurik hartu. Denera, azken gobernuak bi urte eta 11 hilabete iraun du boterean, eta agintari unionistak, zortzi hilabete.

Dimisioaren ondorioz, alderdiek zazpi egun zituzten ordezkoak aukeratzeko, baina legedia aldatzear da, eta epe hori sei astera igoko da; horrekin batera, Ipar Irlandako Asanbleak lanean jarraitu ahalko du —gehienez bederatzi hilabete—, gobernurik indarrean ez egon arren.

Hori bai, oraindik ez dute zehaztu Asanblearako bozekin zer gertatuko den: printzipioz, maiatzaren 5erako daude aurreikusiak, baina baliteke horiek aurreratu behar izatea, alderdiek ez badute ordezkorik izendatzen, edo Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisek hala agintzen badu.

Hain justu, Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidentea hauteskundeak aurreratzearen alde agertu da, eta, hori adierazirik, agintari errepublikanoak iradoki du zaila izango dela berriz ere gobernu oso bat martxan jartzea. Hortaz, baliteke hauteskundeen data aurreratzea, ziurrenik martxo erdialdera.

Inkesten arabera, Sinn Fein lehen aldiz izango litzateke babesik handiena lortuko duen alderdia, eta unionismoaren botoa hirutan zatituko litzateke hauteskunde horietan. Aukera horrek kezka handia eragin du DUPen, baita protokoloaren inguruko bere jarrera are gehiago gogortzea ere.

Kontrolak gelditzeko agindua

Alderdi unionistak atzo gauean eman zuen gaurko erabakiaren lehen zantzua, Edwin Poots Nekazaritza eta Ingurumen ministroak Ipar Irlandako portuetako kontrolak gelditzeko agindu baitzuen.

TUV izan ezik, beste alderdiak kritiko agertu dira erabaki horrekin, baita Irlandako Errepublikako Gobernua eta Mairead McGuinness Europako Batzordeko Finantza komisarioa ere, azken horrek gaur ohartarazi baitu erabakiak nazioarteko legedia urratzen duela: «Ez da batere lagungarria. Erresuma Batuarekin batera lanean ari gara irtenbideak aurkitzeko».

McGuinnessen adierazpenak agerian utzi du Ipar Irlandako desegonkortasun politikoak are gehiago zailduko dituela Londresen eta Bruselaren arteko negoziazioak. Finantza komisarioa eta Europako Batzordeko presidenteorde Maros Sefcovic gaur dira biltzekoak Erresuma Batuko Atzerri ministro Liz Trussekin, eta bilkura horretan izango ditu hizpide Ipar Irlandan gertaturikoa.

Trussen asmoa zen hilaren 21erako lortzea adostasun bat, baina orain ez dago argi data horrekin zer gertatuko den; gaurko saioaren aurretik, Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak esan du Givanen dimisioa ez dela bere gobernuaren eta DUPen arteko «erabaki koordinatu bat» izan.

Gerora, kontrolak gelditzeko aginduaz, gobernuaren bozeramaile batek azaldu du Ipar Irlandako portuetan ez dela aldaketarik izan. Hala, Eric Mamer eledunaren bitartez, Bruselak erantzun du «pozik» dagoela egoera horrekin.

Brexit-a indarrean sartu eta horren inguruko akordioak adostuak zeuden arren, Irlandako mugako auzia gatazka iturri da oraindik ere. Londresek negoziaturiko itunak, eta batez ere Ipar Irlandarako Protokoloak haserre handia eragin baitu Irlanda iparraldeko unionisten artean.

Ipar Irlandarako Protokoloa, besteak beste, Irlandako irlan bakea bermatzeari begirako itun bat da, eremu horren eta Irlandako Errepublikaren arteko muga orain arte bezala mantentzen baitu —irekia—, eta EB Europako Batasunaren merkatu bakarra, «babestua». Horretarako, Londresek eta Bruselak protokoloan adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta Ipar Irlandak EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan.

Horrek, praktikan, berekin dakar kontrolak Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea, eta, hango unionisten iritziz, erabakiak Ostiral Santuko Akordioa urratu eta kolokan uzten du Ipar Irlandak Erresuma Batuan duen tokia, bi eremuen artean muga bat sortu baitute.

Gainera, protesta gisara, UVF Ulsterko Boluntarioen Indarrak, UDA Ulsterren Aldeko Elkarteak eta Esku Gorria Komandoak biltzen dituen LCC Komunitate Loialistak Batzordeak Londresi jakinarazi zion bake itunari babesa emateri uko egin diotela «behin-behinean», era «baketsu eta demokratikoan». Itunak 23 urte bete ditu aurten, eta, unionisten iritziz, Ipar Irlandarako Protokoloak horren «oinarrizko bermeak urratzen» ditu.

Alderdi unionistek ere auzitara eraman zuten protokoloa, baina Ipar Irlandako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen akordioa legezkoa dela.


Summary: Erdogan prest agertu da bitartekari izateko Errusiaren eta Ukrainaren artean. Turkiako presidentea Kieven izan da, eta, bi herrialdeekin dituen harreman onak baliatuz, esan du Ankarak «pozik» hartuko lukeela Errusiako eta Ukrainako liderren arteko goi bilera bat. Elkarrizketa eskatu die bi aldeei. Errusiaren ustez, AEBak ari dira baretzearen aurkako pausoak ematen.

Turkiak harreman diplomatiko onak dauzka Ukrainarekin eta Errusiarekin, nahiz eta Moskurekin badituen ika-mika geopolitikoak. Horregatik, Recep Tayyip Erdogan presidenteak bere burua aurkeztu du bitartekari izateko bi herrialdeen artean. Elkarrizketaren bidea ibiltzeko eskatu die biei, baita zabaltzen ari diren mezuak baretzeko ere. Kieven izan da gaur, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin, eta nabarmendu du Ukrainaren «lurralde osotasuna» defendatzen duela «foro guztietan»; hau da, Errusiak 2014an Krimeako penintsula anexionatu izanaren kontra dagoela, beste batzuetan ere adierazi izan duen bezala. Eguraldi hotza gorabehera, harrera beroa egin diote Erdogani Ukrainako hiriburuan, desfile militar bat barne. «Pozik hartuko genuke agintarien arteko goi bilera bat, edo batzar tekniko bat», planteatu du bilkuraren ondorengo agerraldian. Ondoan zuen Zelenski, eta Ukrainako buruzagiak begi onez hartu du proposamena.

Ukrainaren eta Errusiaren arteko tentsioaz mintzatu dira bi agintariak, baina bilera baliatu dute, gainera, Ankarak eta Kievek turismo sektorean —Itsaso Beltzak bi herrialdeak hartzen ditu— eta industria militarrean dituzten lankidetza harremanetan sakontzeko. Turkiak, esaterako, gutxienez hamabi drone saldu zizkion iaz Ukrainari, eta horrek Errusia haserrearazi zuen.

Geopolitikoki, Errusiak eta Turkiak, batzuetan, ez dituzte interes berak; Sirian eta Libian, esate baterako. Baina, behinola aliatu izan arren, Turkiaren eta AEBen arteko harremanak gaiztotu egin dira Joe Biden Etxe Zuriko maizterra denetik, eta Erdoganek EB Europako Batasunarekin dituen erlazioak ere ez dira, oro har, oso onak. Kasu horietan, beraz, ondoan eduki du Vladimir Putin Errusiako presidentea. Ongi konpontzen dira. Harreman horiek testuinguruan jartzeko orduan aintzat hartu behar da, gainera, Errusia dela Turkiaren gas hornitzaile nagusia, inportatzen duenaren %33 Moskuri erosten baitio. Orduan, harremanek okerrera egingo balute eta Errusiak gasaren giltza itxiko balu, Turkia kolapsatuko luke ia-ia, energia gastuaren %28 ordezkatzen baitu gasak. Errusiak harreman onak ditu Txinarekin, eta Putin bihar da Xi Jinping presidentearekin Pekinen biltzekoa, Neguko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldia dela eta.

Errusiaren kritika AEBei

AEBetako Gobernuak atzo jakinarazi zuen datozen egunetan 3.000 soldadu gehiago hedatuko dituela Europa ekialdean: 1.000 bat Errumanian, eta 2.000 inguru Polonian eta Alemanian. «Egoerak exijitzen du jarrera eragozlea eta defentsiboa indartu behar izatea NATOren ekialdeko hegalean», azpimarratu zuen John Kirby Pentagonoaren bozeramaileak, hedabideen aurrean. Moskurentzat, ordea, horrela jokatuta «tentsioa areagotu» besterik ez du egiten Washingtonek. «Orain jada ez da adierazpen probokatzaileak egiten dituztela esanez laster gerra bat egongo dela eta denok garesti ordainduko dugula, baizik eta soldadu estatubatuarrak bidaltzen dituztela. Argi dago pauso horiek ez dutela laguntzen», azaldu du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, egunero egin ohi duen prentsa agerraldian. Gaineratu du AEBen asmoen aurrean «beharrezkoak diren neurriak» hartuko dituztela.

Mendebaldearen arabera, Errusiak 100.000 bat soldadu dauzka hedatuta Ukrainako mugatik gertu, eta Bielorrusian ere hedatze handi bat egin du, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak gaur prentsa agerraldi batean adierazi duenez. «Gerra Hotzaz geroztik [Moskuk] egin duen handiena da. Borrokarako 30.000 tropa espero dira». Errusiako eta Bielorrusiako gobernuek adostua dute hilaren 10etik 20ra bitartean maniobra militarrak egitea.

Eta, gerra hotsekin lotuta, Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseiluak ohartarazi du litekeena dela Ukrainako herritarren desplazamendu masibo bat gertatzea. «Ukraina ekialdeko milioika lagunen bizitza eta segurtasuna arriskuan dago».


Summary: Seaskako irakasleak zigortu ditu errektoretzak. Brebetako azterketak zuzentzeari uko egin zioten ekainean, ikasleek ez zutelako aukerarik izan azterketak euskaraz egiteko. Gaurko protestara deitua du Seaskak Baionan; hura indartzera deitu dute.

Ikasleek azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea izan dezaten elkarrizketak abiatuak ditu Seaskak Bordeleko akademiako errektorearekin. Orain dela bi aste egin zuten harekin bilkura, eta berantenez biharko eman beharra zien erantzuna. Errektorearen erantzun ofizialik ez dute jaso, baina gutun bana eskuratu dute Seaskako kolegioetan. Desobedientzia ekintza gisa joan den ekainean brebetako azterketak zuzentzeari uko egin zioten irakasleak zigortuko dituzte, lansariaren zati bat kenduta. Urtarrilaren 25eko data duen gutuna herenegun jaso zuten; azterketen zuzendariak izenpetua da, errektorearen izenean. «Ez dakit ea hori den errektoreak ematen digun erantzuna, baina momentuko ez dugu besterik ukan», adierazi du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak. Gaur Baionan eginen duten protesta indartzera deitu du.

Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea, azken urteetan indartuz joan dena. 2018tik kolegioko ikasleek euskaraz erantzuten dute brebetako zientzietako proba, eta, joan den urtean, lizeoko ikasle batzuek ere baxoko proba euskaraz pasatzea erabaki zuten. Irakasleek ere bat egin zuten desobedientzia ekintzarekin, eta ikasleen eskubidea errespetatu ezean azterketak zuzentzeari uko eginen ziotela jakinarazi zuten. Zuzenketa garaia iritsi zenean, Donapaleuko (Nafarroa Behera) zuzenketa zentroa okupatu zuten ikasle, irakasle eta gurasoen artean. Zazpi hilabeteren buruan etorri da Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzuna, errektorearen ahotik: soldata zati bat kendu diete irakasle desobedienteei.

Harritua mintzatu da Gorostiaga. «Irailaren 15ean izan genuen bilkuran [Jean] Castexek [Frantziako lehen ministroak] egoera baretzera deitu zuen. Hau ez doa bat orduan errandakoekin». Frantziako Hezkuntza ministerioak abenduan argitaratu zuen hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra. Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac Legea hustu ondotik Parisek eragileei emandako erantzuna zen, hilabeteetako elkarrizketa eta negoziazioen emaitza. Juridikoki ahula izanik ere, aitzinapauso batzuk ekartzen zituen hizkuntza gutxituen irakaskuntzari begira, eta azterketetan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukerari atea irekitzen zion. Hala uste zuen Seaskak, eta asmo horrekin jo zuen errektorearengana. Baina honek «bestelako irakurketa bat» egiten zuela adierazi zien bilkuran Seaskako arduradunen arabera.

Errektorearekin izandako bilkuraren ondotik, Parisi mintzatu zitzaion Seaska, baina gaur-gaurkoz ez du ez bataren ez bestearen erantzunik jaso. Egoera salatzeko eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko, mobilizazioa eginen dute gaur, Baionan, 16:30ean. Giza katea eginen dute tren geltokia eta suprefektura aitzinean.