Summary: ETAren armagabetzetik lau urtera, presoen auzia konpontzeko eskatu dute. Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, «kontrajarriak» dira Euskal Herriko gizarteak emandako pausoak eta euskal presoen egoera. Ion eta Unai Parot eta Jakes Esnalengan jarri dute arreta: 31 urte daramatzate preso. Ekainaren 26an martxa bat eginen dute, Baionatik Donibane Lohizunera.

Gaur duela lau urte iragarri zuen ETA erakundeak armagabetu egin zela, eta, Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, urteurrenak «kontrajarriak diren bi errealitate» jarri ditu parez pare. Izan ere, egun hartan Baionan irakurri zuten manifestuak zioenez, bakea ez da «indarkeriarik eza bakarrik». Ordea, presoen auzia konpondu gabe dago oraindik, bi eragileen ustez, eta horretan datza, hain justu, kontraerrana, «2021eko apirilaren 8ak Ion Paroten, Jakes Esnalen eta Unai Paroten 31 urteko kartzelaldiarekin bat egiten baitu».

Haiekin batera atxiloturiko Frederic Haranburu Xistor baldintzapean aske utzi zuten joan den azaroan, baina ez, ordea, bertze hirurak. Eragileek salatu dute, halaber, Ion Parotek positibo eman zuela koronabirusean; 70 urte dituela, eta baldintzapean aske uzteko eskatzen duen seigarren aldia duela. Bakegileen eta Bake Bidearen ustez, horrek ez zuen «gertatu behar»: «Ekidin zitekeen, Ion Parot ez balitz salbuespeneko neurrien menpe izan».

Ez da horiena «salbuespenezko» kasu bakarra. Izan ere, euskal presoen eskubideen aldeko eragileek gogorarazi dute Frantziako Gobernuak pandemiaren hasieran hartutako neurriek ez zituztela euskal presoak kontuan hartu —egoerarik zaurgarrienean ziren hainbat preso askatu zituzten—. «Salbuespen egoera hau dela eta, Ion Paroti, Jakes Esnali, Frederic Haranbururi, Josu Urrutikoetxeari, Gurutz Maiza Artolari eta Ibon Fernandez Iradiri ez zaizkie beren eskubideak bermatzen, haien adina eta eritasunak direnak izanik ere». Ibon Fernandez Iradiren kasua nabarmendu dute: larriki eri da, eta hark ere pasatu zuen COVID-19a. Hark ere, 2019an epaitegiak zigorra etetea onartu bazion ere, preso segitzen du.

Galdera bat egin dute Bake Bideak eta Bakegileek: «Aieteko Nazioarteko Adierazpenetik hamar urtera iritsiko garen honetan, nola uler daiteke zuzenbide arrunta etengabe indargabetzea?». Salatu dute denbora «badoala» eta arazo horiek konpontzeko «presa» dagoela: «Ezin dugu errealitate bikoitz hau gehiago onartu. Kontraerranean ezartzen ditu, alde batetik euskal jendarte dinamiko eta asmamen handikoa, Euskal Herriaren testuinguru politikoan aldaketa erradikala ekarri duena, eta, bertze alde batetik, terrorismoaren kontrako ministerio publiko anakronikoa, logika lehengotar eta liskartiarren logiketan segitzen duena». Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, «bakea» lortzeko gatazkaren ondorioak konpondu behar dira, eta, horrenbertzez, «presoen gaia konpondu».

Ekainaren 26an, martxa

Bake Bideak eta Bakegileek jakinarazi dutenez, ekainaren 26an martxa bat eginen dute Baionatik Donibane Lohizunera. Jakes Esnal eta Ion Parot preso diren urte bakoitzeko kilometro bat eginen dute, erreleboka: 31 kilometro guztira.


Summary: Euskal presoei legeria arrunta aplikatzeko eskatuko dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalek ere. Sarek eta Etxerat-ek jakinarazi dute joan den abenduaren 11n sindikatu eta alderdiek egindako adierazpena berretsiko dutela udalek egun hauetan. Espainiako Gobernuari adieraziko diote haien babesa izanen duela «euskal presoei legeria arrunta eta espetxe politika normalizatua aplikatzeko beharrezko urratsak egitea erabakitzen» badu.

Joan den abenduaren 11n bertze espetxe politika bati ekiteko sostengua eman zioten Hego Euskal Herriko hainbat alderdik eta sindikatuk Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari. Bilboko Euskalduna jauregian egindako ekitaldian jakinarazi zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalei ere igorriko zietela adierazpena, eta, gaur Etxerat-ek eta Sarek Gasteizen egindako agerraldian jakinarazi dutenez, «egun hauetan eta datorren apirilaren 21era arte» udalek «berretsi» eginen dute alderdi eta sindikatuek Espainiako Gobernuari egindako eskaera. Apirilaren 21ean prozesuari buruzko xehetasun gehiago emanen dituzte presoen eskubideen aldeko mugimenduak eta presoen senideen elkarteak.

Abenduaren 11n EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk egin zuten bat adierazpenarekin: euskal presoak hurbiltzeko plan bat egitea eta horiei legeria arrunta aplikatzea eskatu zuten, eta Espainiako Gobernuari jakinarazi zioten babesa emanen ziotela baldin eta «euskal presoei legeria arrunta eta espetxe politika normalizatua aplikatzeko beharrezko urratsak» egiten bazituen. Gauza bera eginen dute udalek orain, Etxerat-en eta Sareren arabera. Izan ere, abenduaren 11 hartan testuaren sinatzaileek berek adierazi zuten «beharrezkoa» zela «konpromisoa sozializatzea eta ezagutaraztea», eta horren hurrengo urratsa da udalena. Adierazpena publiko egin eta berehala, halaber, testua Sanchezi berari, Iñigo Urkulluri, Maria Txibiteri eta Jean Rene Etxegarairi ere bidali zioten, baita Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiari ere.

Sareren eta Etxerat-en arabera, adierazpen hori egin izanak «egiaztatu» egiten du «euskal gizarteak salbuespenezko espetxe politika behin betiko gainditzeko egiten duen apustua osatzen duen adostasun politiko eta sindikala». Jakinarazi dutenez, ontzat ematen dituzte Espainiako Gobernua egiten ari den presoen lekualdaketak, baina oroitarazi dute «euskal preso guztiak Euskal Herrira» ekarri arte ez dela urrunketa bukatuko. Bide horretan eskertu egin dute udalek adierazpenarekin bat egin izana: «Euskal presoen urruntzearen amaierarako urratsak begi bistakoak diren honetan, oso positibotzat jotzen dugu bultzada berri hori, kasu honetan, udalerriek bultzatuko dutena, eta beste ekimen batzuk gehitzea espero dugu, hala nola euskal gizartearen mobilizazioa, salbuespenezko espetxe politikaren amaierari behin betiko bultzada ematen laguntzeko».


Summary: Epaile eta diputatuen aurkako sexu abusuen salaketak ahalbidetuko ditu Australiak. Orain arte immunitatea izan dute goi kargudunek sexu erasoekin lotutako kasuetan.

Sexu bazterketaren aurkako legea moldatuko du Australiako Gonbernuak epaileen eta goi kargudunen aurkako salaketak ahalbidetzeko, izan ere, orain arte horiek immunitatea zuten sexu abusuen salaketetan.

Joan den otsailean, Scott Morrison lehen ministroaren aholkulari ohi batek salatu zuen 2019an lankide batek bortxatu egin zuela legebiltzarreko bulego batean. Salaketak hautsak harrotu zituen Australian. Morrisonen kasua ez da argitara atera duten bakarra izan. Christian Porter fiskal nagusi ohi eta Industria ministroaren aurkako beste salaketa bat ere aurkeztu dute, duela 30 urte egindako eraso batekin lotuta. Porterrek berak ukatu egin ditu leporatzen dizkiotenak.

Horrez gain, ontzat emango dute sexu jazarpena argudiatzea inor kaleratzeko. Bide beretik, sei hilabetetik bi urtera luzatuko dute sexu abusuak salatzeko epea. Neurriok lan arloan gertatzen diren sexu erasoak eteteko ekinbide baten barruan hartu ditu gobernuak. Datu ofizialen arabera, emakumeen %39k eta gizonen %26n jasan dute sexu jazarpena lantokian.


Summary: AstraZenecaren txertoa 60 eta 69 urte artekoei jarriko diete Hegoaldean. Jaurlaritzak ez daki zer gertatuko den AstraZenecaren bigarren dosia jarri behar zaienekin. Osasun Sailak ez die jarriko txerto hori 60 urtetik beherakoei. Hala ere, kexu da, Sendagaien Europako Agentziaren aholkua ez delako aintzat hartu.

Beste aldaketa bat. Oraingoz, azkeneko erabakien arabera, onartua zeukaten 60 eta 65 urte arteko herritarrei jarriko zietela AstraZenecaren txertoa. Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek ostegun arratsalde honetan egin duten bileran erabaki dute 66 eta 69 urte artekoei ere txerto hori ematea, 60-65 adin tartean daudenak txertatzen bukatutakoan. 66 eta 69 urte artean dituztenei beste txerto batzuk ere eman ahalko zaizkiela ñabartu dute, hala ere.

Lehentasunezko zerrendetan jarriak zeuden eta 60 urtez azpitik dutenei ez diete Erresuma Batuko txerto hori jarriko, ez oraingoz behintzat. Lista horretan dauden eta lehen dosia jaso dutenek, berriz, itxaron egin beharko dute, ez baitute gaur erabakirik hartu. Ebidentzia zientifiko gehiago eta EMA Europako Sendagaien Agentziaren ebaluazio gehiago behar dira, «Europako herrialdeekin komunikatuta», bigarren dosia AstraZenecarekin eman edo ez erabakitzeko.

AstraZenecaren txertoari izena aldatu zioten, eta Vaxzevria deitzen da orain. Zenbait sektoretako langileei ematen hasi ziren txerto hori, aurrena 55 urtez azpikoei, eta gero 65 urtez azpikoei ere bai. Irakasleak, poliziak eta suhiltzaileak zeuden horien artean. Tronbosiak eragiten ote dituen edo ez iskanbila sortu eta gero, eten egin zen txerto horren erabilera, baina EMAk txertatzen jarraitzeko aholkatu zuen, kalte baino onura gehiago eragiten dituelakoan.

Egunotan, ordea, atzera egin da berriro. Asteazken gauean, EMAk onartu zuen egon litekeela lotura bat txerto hori jasotzearen eta tronbosi kasu ezohiko batzuen artean. Kopuruak oso txikiak izan arren, kezka eragin du ikerketa horrek ostera, eta Espainiako Osasun Ministerioak, erkidegoekin bilduta, 60 urtez azpikoei txerto hori ez ematea erabaki zuen atzo; 60 eta 65 urte artekoei ematea onetsi zuten. Eusko Jaurlaritza abstenitu egin zen bozketa horretan, eta Nafarroako Gobernuak aldeko botoa eman zuen.

EMAk berak emandako datuen arabera, martxoaren 22 arte jasotako 86 odolbildu eta tronbo kasu aztertu dituzte, eta hemezortzitan izan dira kasuak hilgarriak. Europan 25 milioi herritarrek jaso dute txerto hori —horietatik hamar milioi bizi dira Europako Batasuneko herrialdeetan—. 60 urtetik beherako emakumeetan atzeman dituzte kasu gehienak, txertoa hartu eta hurrengo bi asteetan, baina ez dute arrisku faktore jakin bat detektatu. Nolanahi ere, zehaztu dute kasuak «oso-oso arraroak» direla, gutxitan gertatzen direla: «Bat 100.000ren artean».

Jaurlaritzak ez daki zer gertatuko den bigarren dosiarekin Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ostegun honetan jakinarazi du Vaxzevria txertoa jartzeko estrategia eguneratuko duela, eta 60 eta 65 urte arteko pertsonei soilik emango dizkiela dosiak. Beraz, bertan behera utzi du 60 urtetik beherakoei AstraZenecaren txertoa jartzeko prozesua.

Gaur eten egin dituzte txertatze batzuk, Donostiako Anoetako eremuan diputazioak kudeatzen duena, adibidez. Gaur Bilbon txertoa hartzeko txanda zuten 250 bat laguni, berriz, Pfizerrena jarri diete, AstraZenecarena jarri beharrean. Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 60 urtez azpikoei txerto hori jartzeari utziko diola.

Maiatzean, AstraZenecaren bigarren dosiak jartzen hasi beharko luke Osasun Sailak. Horri dagokionez, bigarren dosi hori komenigarria den, edo, beste herrialde batzuetan egin den bezala, lehenengoarekin nahikotzat jotzen den galdetu du Osasun Sailak, baina argitu du gaur egun ez dela horri buruzko erabakirik hartu. Eusko Jaurlaritzak nabarmendu du gai horri buruzko informazioa emango duela aurrerantzean ere, txertaketa estrategiari eta bigarren dosiari buruzko berritasunak dauden neurrian.

Atzo, asteazkena, Madrilen egindako bileran, Eusko Jaurlaritza abstenitu egin zen bozketan, eta horren arrazoia azaldu du Osasun Sailak ohar batean, gaur: kritikatu du hartutako erabakiak ez duela kontuan hartu Sendagaien Europako Agentziak (EMA) txerto hori erabiltzen jarraitzeko emandako aholkua, eta ez zaiola itxaron auziari buruz Osasun Publikoko Batzordeak emango duen gomendioari. Osasun Sailaren ustez, «eztabaidarako eta erabakitzeko» organo tekniko horiek ez dira alde batera utzi behar, herritarrei «ziurtasuna» ematen baitiete. Hala ere, akordiorako eta lankidetzarako konpromisoa agertu du, eta Osasunerako Lurraldearteko Batzordeak hartutako erabakia beteko duela esan du.

Osasun Sailak gogoratu du EMAk esan duela odolbilduak agertzea «albo kalte oso arraroa» dela. «Agentziak esan du, halaber, txertoaren onurak lehenetsi behar direla gaixotasuna, ospitaleratzea eta hilkortasuna saihesteko eraginkorra delako». Aipatu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jarri diren AstraZenecako dosietatik ez dela atzeman txertoari lotutako albo kalte larririk. Ohar berean, adierazi du sentitzen duela AstraZenecaren inguruko erabakiek herritarrei «nahasmena» sortu izana, bereziki lehen dosia jarria dutenei eta laster jartzekoak zirenei.


Summary: Intzidentzia tasak 400en langa gainditu du Gipuzkoan eta Bilbon. Eusko Jaurlaritzak datorren astelehenean berrikusiko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, eta orduko datuen arabera zehaztuko du non ezarriko diren neurri murriztaile zorrotzagoak. 30 heriotza gertatu dira azkeneko astean.

Birusa hanpatua da. Azken astean nabarmen larriagotu da haren transmisioa Euskal Herrian, eta oraintxe bertan intzidentzia tasa metatua 400eko langatik goitikoa da Gipuzkoan eta Bilbon. Gaur-gaurkoz, eremu gorrian diren udalerri eta lurraldeen artean sartu dira, beraz. Zehazki, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako azken datuen arabera, Gipuzkoan 100.000 biztanleko 413 laguni atzeman diete COVID-19a azken hamalau egunetan. Bilbon, berriz, 403 da hamalau eguneko intzidentzia tasa metatua.

Jaurlaritzak asteleheneko datuak aintzat hartuta berrikusiko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, eta asteazkenean sartuko dira indarrean neurri berriak, 400en tasa gaindituko duten herrietan. Gipuzkoa eta Bilbo eremu gorrian izanez gero, itxiera perimetrala ezarriko da horietan, eta murriztu eginen dira ostalaritzaren ordutegiak. Herenegundik, muga horiek indarrean dira Gasteizen eta Araban, besteak beste.

Beste 30 heriotza

Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, beheranzko joera nabaritzen ari da heriotzei buruzko datuetan. Azken astean 30 pertsona hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian; hau da, martxoaren 29tik apirilaren 4ra bitartean. Zehazki, 29 hildako Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira. Nafarroan, berriz, heriotza bakarra izan da egun horietan. Guztira, pandemia hasi zenetik, 5.199 gaixo hil dira COVID-19aren eraginez Euskal Herrian.

Heriotzen kopurua jaitsi egin da azkeneko hilabetean, halere; abenduan, urtarrilean eta otsailean 400 eta 500 gaixo artean hil ziren hilabetero. Martxoan, berriz, erdiak baino gutxiago: 182.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 13.449 test egin ziren Hegoaldean, eta 1.010 kasu positibo zenbatu zituzten guztira. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den daturik makurrena da hori. Kutsatzeen goraldia gero eta agerikoagoa ari da bihurtzen, eta positiboen ehunekoan ere bistakoa da birusa hanpaturik dabilela: asteazkeneko proben %7,5ek eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga, erreferentzia gisa.

Zehazki, kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, beste behin. Osakidetzak 373 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Gipuzkoa du atzetik: 296 positibo izan dira han. Aldiz, Nafarroan 222 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 113.

Gipuzkoan okerren

Gipuzkoak du, egun, intzidentzia tasarik handiena eta hazkunderik biziena: 100.000 biztanleko 413 kutsatu dira azkeneko hamalau egunetan. Araban, moteldu egin da transmisioa azkeneko egunetan —martxoaren 6tik gaur arte, herrialde horrek izan du tasa okerrena—, baina 408ko tasa du oraindik. Nafarroan, 365ekoa da; eta Bizkaiak du txikiena orain: 318.

Ospitaleen egoerari dagokionez, Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 78 gaixo sartu zituzten erietxean COVID-19aren sintomak larriagoturik. Horiek aintzat haturik, oraintxe bertan 637 lagun daude ospitaleetan gaitz horrengatik. Otsailaren 19tik izandako kopururik handiena da hori. Zehazki, erietxeraturik direnetako 505 gela arruntetan daude, eta 132, ZIUetan, zainketa intentsiboetako unitateetan. Horietan, 101 eri zeuden martxoaren 30ean: bederatzi egun geroago, 31 gehiago daude orain.


Summary: Estrasburgok ontzat jo du Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea. Josu Muguruzaren eta Xabier Perez de Arenazaren alabei eta alargunei ordaina ematea baztertu zuen Madrilek, biek ETArekin lotura zutela argudiatuta.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ontzat jo du, beste behin, estatu indarkeriaren biktima batzuen senideei kalte ordainak ukatzea. Kasu honetan, bi ebazpen eman ditu; batetik, Ane Muguruzari eta Elena Bartolomeri —Josu Muguruza Herri Batasuneko diputatuaren alabari eta bikotekideari— ukatu diete kalte ordain «gehigarri» bat pagatzea, eta gauza bera egin du Isabel Iturberekin eta Alaitz Perez de Arenazarekin; hots, Xabier Perez de Arenazaren alargunarekin eta alabarekin.

Espainiako Gobernuak ezarririko irizpidea da ETArekin lotura izan zezaketen indarkeriaren biktimei ordainak ez pagatzea, eta hori bosgarrenez onetsi du Estrasburgok. Biktimen senideek argudiatu izan dute Espainiako Estatuak errugabetasun presuntzioa urratu izan duela kalte ordainak ukatuta, ETAko kidetza auzitegietan frogatuta ez zutenen kasuan, baina, aurrekoetan bezala, Estrasburgok ebatzi du printzipio hori, Europako Giza Eskubideen Konbentzioaren 6.2. artikuluan jasotakoa, ez dela urratu.

1999ko Terrorismoaren Biktimekiko Elkartasunerako Legean oinarrituta, Muguruzaren senideek 138.232,78 euroren kalte ordaina jaso zuten. 2012an, berriz, kalte ordain gehigarri bat eskatu zuten, Terrorismoaren Biktimen Aitortzarako eta Babeserako 29/2011 Legean oinarrituta. Espainiako Barne Ministerioak baztertu egin zuen eskaria, argudiatuta Muguruza HBko diputatua eta ETAko kidea izana zela. Muguruza 1989ko azaroaren 20an hil zuten tiroz, Madrilen, diputatu akta jaso zuen egunean.

Perez de Arenaza, berriz, GALek hil zuen Miarritzen (Lapurdi), 1984an. Senideek 69.116,21 euroren ordaina eskatu zuten 2000. urtean, eta gehigarri bat ondoren, baina bigarren hori baztertu egin zuen Espainiako Barne Ministerioak, Perez de Arenazak ETArekin «lotura» zuelakoan.

Duela hilabete eskas, Estrasburgok beste erabaki bat hartu zuen norabide berean. Orduan, ontzat jo zuen Espainiako Estatuak kalte ordaina ukatzea Jesus Mari Ijurko HBko kidea zenaren alargunari eta alabei.


Summary: Positiboen kopuruak milakoa gainditu du Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak ia 13.500 proba egin dituzte birusa detektatzeko, eta 1.010 kasu atzeman dira horietan. Gaitzarekin eri ziren 30 pertsona zendu dira astebetean Hegoaldean.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 13.449 test egin ziren Hegoaldean, eta 1.010 kasu positibo zenbatu zituzten guztira. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den daturik makurrena da hori. Kutsatzeen goraldia gero eta agerikoagoa ari da bihurtzen, eta positiboen portzentajean ere bistakoa da birusa hanpaturik dabilela: asteazkeneko proben %7,5ek eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga, erreferentzia gisa.

Zehazki, kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, beste behin. Osakidetzak 373 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Gipuzkoa du atzetik: 296 positibo izan dira han. Aldiz, Nafarroan 222 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 113.

Gipuzkoa da, momentu hauetan, intzidentzia tasa handiena duena, eta hazkunde biziena duen herrialdea: 100.00 biztanleko 413 kutsatu dira azkeneko hamalau egunetan. Araban moteldu egin da transmisioa azkeneko egunetan —martxoaren 6tik gaur arte, herrialde horrek izan du tasa okerrena—, baina 408ko tasa du oraindik. Nafarroan, 365ekoa da; eta Bizkaiak du txikiena orain: 318.

Ospitaleen egoerari dagokionez, Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 78 gaixo sartu zituzten erietxera COVID-19aren sintomak larriagoturik. Horiek aintzat haturik, oraintxe bertan 637 lagun daude ospitaleetan gaitz horrengatik. Otsailaren 19tik izandako kopururik handiena da hori. Zehazki, erietxeraturik direnetako 505 gela arruntetan daude, eta 132, ZIUetan, zainketa intentsiboetako unitateetan. Horietan, 101 eri zeuden martxoaren 30ean: bederatzi egun geroago, 31 gehiago daude orain.

Beste 30 heriotza

Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, beheranzko joera nabaritzen ari da heriotzei buruzko datuetan. Azken astean 30 pertsona hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian; hau da, martxoaren 29tik apirilaren 4ra bitartean. Zehazki, 29 hildako Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira. Nafarroan, berriz, heriotza bakarra izan da egun horietan. Guztira, pandemia hasi zenetik, 5.199 gaixo hil dira COVID-19aren eraginez Euskal Herrian.

Heriotzen kopurua jaitsi egin da azkeneko hilabetean, halere; abenduan, urtarrilean eta otsailean 400 eta 500 gaixo artean hil ziren hilabetero. Martxoan, berriz, erdiak baino gutxiago: 182.


Summary: 22an, grebara, «sektore publikoko lanpostuak egonkortzeko». EAEko sektore publikoko langileen %40k behin-behineko balditzetan dihardutela salatu nahi dute sindikatuek protestaldiarekin. Egoera horren atzean zerbitzuak pribatizatzeko asmoak ikusten dituzte.

Ofiziala da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako langile publiko guztiak grebara deituak daude hilaren 22rako. Sindikatuek martxoaren 1ean eman zuten asmo horren berri, eta, behin-behinean dauden langile publikoen egoerari buruz hitz egiteko deirik jaso ez dutenez, ELA, LAB, CCOO, SATSE, Steilas eta ESK sindikatuek greba deialdi ofiziala erregistratu dute. Behin-behinekotasun tasa %40tik gorakoa dela diote, guztira 60.000 langile ingururi eragiten diela, eta sektore publikoko arlo eta maila guztietan gertatzen dela hori: udaletan, aldundietan, Osakidetzan, hezkuntzan... Greba 22an izango da, baina aldez aurretik, hilaren 15ean, elkarretaratzeak egingo dituzte.

Igor Izagirre ELA sindikatuaren sektore publikoko arduradunak egoeraren argazkia eman du eskaera erregistratu aurretik. «Behin-behinekotasuna sistematikoa da: ez da %40tik jaisten», nabarmendu du. Haren datuen arabera, Osakidetzan behin-behineko 15.000 langile daude; hezkuntzako arlo batzuetan %70etik gorakoa da; administrazio orokorrean, %45ekoa, eta udal batzuetan langileen hiru laurdenak aldi baterako kontratuarekin daude. Horren atzean, Izagirreren arabera, estrategia bat dago: «Zerbitzuak pribatizatzearen aldeko apustu bat dago, eta hori lortzeko lehen pausoa lanpostuak ez egonkortzea da».

Lanpostuak egonkortzea da eskaera nagusia, eta zerbitzu publikoetan dagoen «merkantilizazioa» gelditzea. Hala adierazi du Gorka Berasategi LAB sindikatuko sektore publikoko arduradunak: «Pandemia honetan ikusi da zerbitzu publiko gero eta ahulagoak ditugula. Enplegu publikoa egoera larrian dago, eta, gainera, lanpostu asko ez dira existitzen. Langileek betetzen dituzten hainbat funtzio ez dira existitzen». Berasategik «negoziazio kolektiboa» aktibatzeko eskatu die erakundeei, «aldebakartasuna» uzteko, eta aitzakiarik ez jartzeko: «Jaurlaritza mugitu egin behar da hau konpontzeko. Bukatu da Madrilera begira egotea. Bukatu da epaitegien zain egotea. Arazoa hemen dugu, eta hemen konpondu behar dugu. Garbi dugu lege propioak behar ditugula».

Pablo Garcia de Vicuña CCOOko arduradunak ere grebaren arrazoiak aletu ditu, eta langileez harago jo du: «Behin-behinekotasun tasa handiek segurtasunik eza sortzen dute, eta horrek berarekin dakar hiritarrentzako zerbitzu okerragoa». Deialdiak izan duen harrera zabala nabarmendu du: «Ia sindikatu guztiak gaude; bakarra falta da. Zerbitzu publiko duina izateko, lanpostuak egonkortu behar dira, eta orain arteko estrategia ez da zuzena».


Summary: Iñaki Aldekoa diputatu eta preso ohia hil da. Herri Batasunarekin Nafarroako Parlamentuan eta Espainiako Kongresuan aritu zen. Aralar alderdiko buruzagitzako kidea izan zen gero.

Hitza 2014ko azaroaren 8an erabili zuen, Aralarreko zenbait kide gogoetan ari zirela-eta ezker abertzaleko orduko bi sentsibilitateak bat egiteko aukeraz; esan zuen Aralar ez zela sortu ezker abertzaleko «beste» alderdi bat izateko, ez zuela «bokazio» hori. Aipatutako bat egitera urratsak eginez gero, «bizpahiru urte barru Aralarrek ez luke alderdi gisa egon beharko». Izan ere, Iñaki Aldekoak ezkerreko subiranismoa izan zuen bokazio. Herri Batasuneko sortzaile izan zen lehenik, eta Aralarren bidea hartu zuen hurrena. Behin EH Bildu eratuta, ezker abertzaleko bi ildoen batasuna defendatu zuen. 81 urte zituela hil da.

Ibilbide luzea da Aldekoarena (Zornotza, Bizkaia, 1940). Ingeniari kimikoa zen ikasketaz, eta EGIn hasi zuen militantzia politikoa. Preso egon zen urtebetez Bilbon. ETA Berrin aritu zen, baina berehala utzi zuen. 1977an, Euskal Sozialista Biltzarreko idazkari nagusi aukeratu zuten, eta bide horretatik hartu zuen parte Herri Batasunaren sorreran, 1978an. Mahai Nazionaleko kide izan zen 1990eko hamarkadaren hasierara arte. Urte horietan, ordezkaritza instituzionalean ere aritu zen: Nafarroako parlamentari izan zen 1979tik 1991ra bitarteko legealdietan, eta Espainiako diputatu 1986tik 1987ra, Nafarroatik. Garai horietan ere ezagutu zuen kartzela: 1983tik 1985era bitartean egon zen preso, ETAri laguntzea egotzita. Horren ondoren, Espainiako Gobernua eta ETA Aljerian eseri ziren elkarrizketa mahaian (1989), eta ETAren aholkularien taldean hartu zuen parte.

Elkarrizketa horiek porrot egin zuten, eta Aldekoa gero eta kritikoago ageri zen estrategia politiko-militarrarekin. 1992an, HBko Mahai Nazionaletik irten zen, eta Lizarra-Garaziko prozesuaren ostean, baita ezker abertzalearen ildo nagusitik ere. Aralarrek ezker abertzale barneko «iritzi korronte» gisa argitaratu zuen lehen idatzia 2000ko maiatzaren 21ean, eta sinatzaileen artean zen Aldekoa; gerora, Alderdiaren sorreran hartu zuen parte. «Historikoki borroka armatuak esanahi eta eduki bat izan badu ere, egun ez du zentzurik, eta ETAk borroka utzi behar luke», esan zion Euskaldunon Egunkaria-ri 2002ko abenduko elkarrizketa batean. Alderdi horretako kide zela aukeratu zuten Arabako batzarkide, 2007tik 2011ra.

2011n eman zuen ETAk bere jarduera armatuaren behin betiko etenaren berri; urrian gertatu zen hori, eta azaroan, elkartuta aurkeztu ziren ezker abertzaleko bi ildoak Espainiako Gorteetako hauteskundeetara, EArekin eta Alternatibarekin batera, Amaiur koaliziopean. Bat egite horren aldekoa zen Aldekoa, eta hala adierazi zion BERRIAri 2014an: «Hiru oinarri finkatu genituen. Batetik, ezker abertzale politiko, zibil eta demokratikoa nahi genuela esan genuen, eta horretarako ETAk borroka armatua erabat utzi behar zuela. Bigarrenik, Euskal Herriaren eraikuntzarako bertako hiru erabakitze esparruak, hiru eremu administratiboak errespetatu behar direla genioen: EAE, Nafarroa eta Ipar Euskal Herria. Eta hirugarren ideia zen ezker abertzaleak barne egitura demokratikoak behar dituela: kongresuak, afiliatuak... Ez dugu esan nahi arrazoia gurea izan denik, baina gaur egun Sortuk hiru oinarri haiek bereganatuak ditu. Aralar ez denez aldatu, badaude baldintzak bien arteko bat egiteari buruz harremanak hasteko. Eta garrantzitsua litzateke berehala ekitea».

Nafarroako Parlamentuak doluminak adierazi ditu heriotzaren aurrean. Sortuk Aldekoa oroitzeko hitzak izan ditu, eta «besarkada sentikor bat» helarazi die senide eta hurbileko lagunei: «Aldekoa errepresaliatu politiko bat izan zen, herri honen independentziaren alde aritzeagatik espetxeratu zutena. Haren konpromiso militantea balioan jarri eta aitortu beharra dago».


Summary: Behin betiko artxibatu dute Aralarko pisten auziaren kausetako bat. Landarlan eta Eguzki taldeak ez daude erabakiarekin ados. Bigarren kausak aurrera jarraitzen du.

Joan den otsailean Tolosako epaitegiak erabaki zuen Aralarko Saltarri eremuko pistaren kontra Landarlan eta Eguzki talde ekologistek jarritako salaketa behin-behinean artxibatzea. Elkarteek helegitea aurkeztu zuten, baina «froga nahikorik ez dagoenez», epaitegiak orain kausa behin betiko artxibatu du, nahiz eta salatzaileek adierazi duten prozesua berriz ireki daitekeela «froga berriak agertzen badira». Halere, pistengatik irekitako bigarren kausak aurrera jarraitzen du.

Talde ekologistek ez dute bat egin erabakiarekin. Haien irudiko, Aralarko parke naturala «batere babesik gabe» uzten dute, kausa artxibatzeak «aurrez aurre talka egiten baitu natura ingurua babesteko legeen izpirituarekin».

Gipuzkoako Foru Aldundiari ere mintzatu zaizkio Eguzki eta Landarlan. Eskatu diote «araudiaren behartutako interpretazioak» egiteari uzteko eta parke naturalaren eta Natura 2000 sarearen «lehentasunezko helburuak» betetzeko; hau da, batez ere habitatak eta espezieak iraunarazteko. Enirio-Aralar Mankomunitatearentzako hitzak ere izan dituzte. Eskatu diote ez bultzatzeko pista hori, elkarteen arabera, Gipuzkoan alturako larreak dauden eremu zabal bakarraren «erabateko artifizializazioa» eragiten duelako.

Gipuzkoako Enba sindikatuak, berriz, bestelako iritzia du, eta pozez hartu dute epaitegiaren erabakia. Izan ere, haien irudiko, erabakiak erakusten du egindako lanak legearen barruan egin zirela, eta naturguneak babesteko indarrean dauden arau guztiak errespetatuz. Horrenbestez, nabarmendu du absolbitu egin dituztela Gipuzkoako Foru Aldundiko Mendietako eta Natura Inguruneko zuzendari Arantxa Ariztimuno, Ingurumen zuzendari izandako Jose Felix Asensio eta Enirio-Aralar Mankomunitateko presidente ohi Jose Miguel Santamaria

Bestalde, Enbak Landarlan eta Eguzki taldeei eskatu die epaitegien bidez «ez oztopatzeko abeltzainentzat lan eta bizi baldintzak duintzeko erabakiak», eta eskatu diete Eniriotik Igaratzarako pistaren salaketa «berehala erretiratzeko».


Summary: Supermerkatuetako langileek salatu dute txertaketa talde espezifikoetatik atera dituztela. ELA sindikatuak deituta, Eusko Jaurlaritzaren erabakia kritikatu dute Donostian egindako agerraldian. UGT sindikatuak, berriz, «koherentzia» eskatu du funtsezko sektoreetako langileak txertatzeko.

Supermerkatuetako langileak txertaketa plangintzako talde espezifikoetatik atera dituztela salatu dute sektoreko langileek, ELA sindikatuak protesta batera deituta. Donostian egin dute agerraldia, eta adierazi dute Eusko Jaurlaritzak adin irizpideak hartu dituela kontuan supermerkatuetako langileak txertatzeko, eta ez talde espezifikoenak.

Izan ere, txertaketa plangintzan hurrengo taldeko parte badira ere, adinaren irizpideei jarraituko diete haiek txertatzeko, eta, ondorioz, ez dituzte txertatuko gainerako funtsezko sektoreetako langileen erritmoan. Gainera, Jaurlaritzak erabakiaren berri argi eman ez izana ere kritikatu du sindikatuak: «Eusko Jaurlaritzako iturri, txosten eta protokolo ofizialek ez dute aldaketaren berri eman, eta Osalanek ez du horren inguruko informaziorik».

Aurreko astean Bilbon egin zuten bezala, gaur Donostian salatu dute «Jaurlaritzaren enegarren plangintza aldaketa». ELAk sektoreko langileak talde espezifikoetan sartzea defendatu du, bere hitzetan supermerkatuetako langileak koronabirusaren aurkako «defentsaren lehen lerroan» baitaude. Hori horrela, erabaki aldaketa gaitzetsi du, nabarmenduz «egun batetik bestera» ez dela aldatu beren egoera.

UGT sindikatuak ere garbiketa, segurtasun eta supermerkatuetako langileen txertaketa lehenesteko eskatu du, Bilbon egindako agerraldian. Azaldu du funtsezko sektoreak badira ere azpikontratatutako enpresak diren heinean beren txertaketa plangintza atzeratu egin dela. Hori horrela, sindikatuak «koherentzia» eskatu dio Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari, eta sektore horietako langileak funtsezkotzat hartzeko exijitu dio.


Summary: Jasone Salaberria Fuldain euskara irakaslea zendu da. Seaskako irakaslea, hizkuntzalaria, IKER laborategiko ikertzailea, idazlea, eta euskararen aldeko ekintzailea izan da Salaberria, besteak beste. 68 urterekin hil da, erialdi luze baten ondotik.

Jasone Salaberria Fuldain (Ermua, Bizkaia, 1952) zendu da, 68 urte zituela. Euskararen aldeko militantea izan da; Seaskan euskara irakasle izan zen urte anitzez. Hizkuntzalaria ere bazen: zubereraren eta nafarrera-lapurteraren ahoskera aztertu zituen, eta Euskal Ikasketetako doktore zen. Bi tesi aurkeztu zituen, biak Jean Baptiste Orpustanen zuzendaritzapean: 1991n Prosodia eta silabismoa xiberutar kantu tradizionalean aurkeztu zuen, eta Zuberera barkoxtarreko bokalen azterketa akustikoa, 1998an. Euskara ikasteko hainbat liburu argitaratu zituen, baita material didaktikoa ere. Erialdi luze baten ondotik zendu da, gaur goizean.

Azken urteetan EKEk osatutako 1914-1918ko Euskal presoen grabaketak bilduma transkribatzen aritu zen. Besteak beste, Antoine Suhas arrangoiztarraren gutuna transkribatu zuen, Gerla Handiaren denboran Prusiako Komisio Fonografikoak egin grabaketetatik.


Summary: Ion Izagirre garaile Hondarribian; Pello Bilbao bigarren. Ormaiztegiarra zentimetro eskas batzuengatik nagusitu zaio gernikarrari esprintean. Kaotikoak izan dira azken kilometroak, eta McNultyk lidertza kendu dio Roglici

Ion Izagirrek (Astana) irabazi du Itzuliko hirugarren etapa, Pello Bilbaori (Bahrain) esprint estu batean aurrea hartuta. Sailkapen nagusiko lehian kale egin ondoren, garaipen suspergarria lortu du ormaiztegiarrak Hondarribian. Ikusgarria izan da etaparen azken txanpa. Erlaitz gainera batera iritsi dira faborito guztiak, baina hortik aurrera hankaz gora jarri da lasterketa. Sei txirrindularik egin dute aurrera: besteak beste, Izagirrek, Bilbaok eta Brandon McNultyk (UAE). Bidea egin dute, eta elkarren arteko esprintean erabaki da etapa. Emanuel Buchmann (Bora) eta Esteban Chaves (Mitchelton) ezustekoa ematen saiatu dira, baina euskal herritarren arteko buruz burukoa izan da azken metroetan. Azken gerri kolpean gailendu da Izagirre.

Etapa bukatu eta gero elkarri aitortu diote egindako lana, Itzuliak berak zabaldutako bideo honetan ikusten denez («Beste guztiaren aurretik, adiskideak» idatzi du Itzuliak):

Abaila batean hasi du etapa tropelak. Haizeak atzetik jotzen zuen, eta ibilbideak beheranzko joera zuela aprobetxatuz, azkar batean irentsi ditu lehen 100 kilometroak. Hori horrela, ihesaldirik ez da sortu Alkizako mendatera iritsi arte. Azkenean, hiru txirrindularik egin dute ihes: Jefferson Cepedak (Caja Rural), Guillaume Martinek (Cofidis) eta Ben O’Connorrek (AG2R). Beherakoan, Juan Pedro Lopez (Trek) batu zaie. 1.50en aldearekin iritsi dira Jaizkibelgo igoeraren magalera, eta Lopezek berehala xehatu du taldea. O’Connor izan da espainiarren erritmo aldaketari erantzun dion bakarra.

Tropelak Erlaitzeko lehen maldetan irentsi du lasterketa buruko bikotea. Mikel Landak (Bahrain) erasoa jo du, baina ez da urrun iritsi, Jonas Vingegaardek lan ona egin baitu Roglicen alde. Haatik, kaosa piztu da gaina igaro ondoren. Bilbaok eta Chavesek tartea ireki dute, eta haien atzetik atera dira Izagirre, McNulty, Buchmann eta Vingegaard. McNulty mehatxua zen Roglicentzat, 30 segundora baitzuen sailkapen nagusian. Alabaina, esloveniarrak ez zirudien arduratuta. Arraroa izan da Jumboren estrategia; Vingegaard ez du atzeratu, aldea gora zihoan arren, eta atzean oso berandu jarri du lanean Antwan Tolhoek. Ondorioz, liderraren elastikoa erantzi du Roglicek, eta McNultyk jantzi. Sestaon bezala, bi euskal herritarrek lortu dituzte etapako lehen bi postuak.

Laugarren etapako sailkapena

1. Ion Izagirre (Astana) 4.17.07 2. Pello Bilbao (Bahrain) d.b. 3. Brandon McNulty (UAE) d.b. 4. Jonas Vingegaard (Jumbo) di.b. 5. Emanuel Buchmann (Bora) d.b. 6. Esteban Chaves (Bike Ex.) 2ra 7. Patrick Bevin (Israel) 49ra 8. James Knox (Deceuninck) d.b. 9. Quinten Hermans (Wanty) d.b. 10. Alejandro Valverde (Movistar) d.b.

Sailkapen nagusia

1. Brandon McNulty (UAE) 12.25.21 2. Primoz Roglic (Jumbo) 23ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 28ra 4. Pello Bilbao (Bahrain) 36ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 43ra 6. Adam Yates (Ineos) 1,02ra 7. Emanuel Buchmann (Bora) 1,07ra 8. Alejandro Valverde (Movistar) 1,13ra 9. Ion Izagirre (Astana) 1,15era 10. Mikel Landa (Bahrain) 1,23ra


Summary: Errusiak behin-behineko base militar bat eraiki du Ukrainako mugatik gertu. Martxo amaieratik zortzi militar ukrainar hil dituzte mugan. Donbassen izan da Zelenski presidentea.

Errusiak esan du ez duela asmorik Donbasseko gatazkan esku hartzeko, baina «egoeraren araberako neurriak» hartzeko aukera erabat baztertu gabe. Ez du zehaztu neurriok zer-nolakoak liratekeen, ordea, ez eta egoerak zenbateraino okerragotu beharko lukeen ere Moskuk milizia errusiazaleei laguntzeko urratsa egiteko. Baina sare sozialetan zabaldu dituzten irudi eta bideoek pentsarazten dute Vladimir Putinen gobernua hasia dela badaezpadako pausoak ematen. Lekukoen arabera, izan ere, Donbass eskualdetik 170 kilometrora behin-behineko base militar bat eraiki du. Informazio horien arabera, morteroak ere Ukrainarekiko muga aldera eramaten ariko litzateke Errusiako armada.

Martxo amaieratik tentsioa handituz joan da Errusia eta Ukrainaren artean. Bi estatuek Donbass inguruetan tropak hedatzea egotzi diote elkarri, eta Ukrainako militarren eta milizien arteko borroketan gutxienez zortzi soldadu hil dira orduz geroztik —24 urtea hasi zenetik—, azkena ostegun goizaldean bertan, tiroz. Egoera horretan, ezusteko bisita egin du Volodimir Zelenski presidenteak. Gerra frontera egindako bidaian, Zelenskik berretsi du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzea dela gatazka amaitzeko «irtenbide bakarra». Errusiak, baina, ohartarazi dio halakorik egiteak egoera okerragotuko lukeela.

Putin, berriz, Alemaniako kantziler Angela Merkelekin jarri da harremanetan. Moskuk zabaldu duenez, «kezka» agertu dio Merkelek, tentsioa handitu egin delako. Errusiako presidenteak, ordea, Kievi egotzi dio erantzukizun osoa, eta 2014an eta 2015ean sinatutako Minskeko Akordioekiko konpromisoa berretsi du. Hitzarmen haietan su-eten bat adostu zuten bi aldeek, baina, hala ere, erasoak etengabeak izan dira, eta bi aldeek ituna urratzea egotzi diote elkarri.

Testuingurua okerrera egiten ari dela ikusita, Kieven izan da gaur Poloniako Atzerri ministro Zbigniew Rau, Ukrainako Gobernuak gonbidatuta. Rauk berak Ukrainaren jarrera defendatu du, eta ohartarazi herrialdeak «bere burua defendatzeko eskubidea» duela, gatazka okertu izanaren erantzukizuna milizia errusiazaleei egotziz. Baina bileraren helburu bakarra ez da izan Donbasseko egoeraz hitz egitea. Mahai gainean izan dituzte gaien artean egon da Ukraina EBn sartzeko prozesua ere.

Etengabeko urraketak

Su-etena gainbegiratzeaz arduratzen den ESLA Europako Segurtasun Lankidetzarako Antolakudearen misio bereziak jasotako datuen arabera, apirilaren hasieratik 1.500 eraso egin dituzte Lugansken eta Donetsken. Kievek Errusia egin du gertatzen ari den guztiaren erantzule, eta ESLAra jo du laguntza eske. Herenegun egin zuten bilera alde guztiek, baina aurrerapausorik gabe amaitu zen. Soilik Moskuko ordezkaritzak egin zuen agerraldia, eta adierazi zuen ez duela zertan azalpenik eman bere mugen barruan egiten dituen mugimendu militarren inguruan.

Errusiako presidentetzarako eledun Dmitri Kozakek, bestalde, ohar bat helarazi dio Ukrainako Gobernuari, esanez «beste Srebrenica bat» egiten badute Donbass eskualdean, «lagundu beste aukerarik» ez dutela izango: «Ukrainak ekintza militarrak hasten baditu, haren amaiera izango da». Aldi berean, garrantzia kendu die AEBetako presidente Joe Bidenen azken egunetako adierazpenei —Bidenek iragarri du Errusiak erasora jotzen badu, Ukrainaren alde egingo duela—.


Summary: Bizkaiko gimnasioek helegitea jarriko dute eremu gorriko murrizketen aurka. Gimnasioetako enpresaburuen elkarte AVEAFen arabera, murrizketak ez daude «osasun irizpideen arabera» ebatzita.

Gimnasioak dituzten enpresaburuen elkarteak EAEko Auzitegi Nagusira joko du intzidentzia handiko tokietara begira Labi batzordeak ebazten dituen murrizketen kontra helegite bat aurkezteko. Toki horietan itxiera perimetrala bete behar izaten da, tabernen barruko aldeak erabiltzeko ordutegiak ezarrita egoten dira, eta, horiez gain, gimnasio eta antzekoetan ere hainbat murrizketa kontuan hartu behar izaten dira: aldagelak eta dutxak, adibidez, ezin izaten dira ireki, eta toki itxietan lau lagun baino gehiagok ezingo dute jardun taldean. Horren kontra egin nahi dute helegitearekin.

Prentsa ohar baten bidez eman dute gimnasioetako arduradunek auzitara jotzeko asmoaren berri. Intzidentzia handiko tokietan ere orain arteko neurrien barruan jarduteko eskatu dute; alegia, edukiera %35era mugatuta, aireztapenerako neurriak hartuta, eta maskararik gabe inor ez dela ariko ziurtatuta. Hortik apartekorik ez dela behar uste dute, eta, areago, ez dute uste orain erantsi nahi diren neurriak «osasun irizpideen arabera» ebatzita daudenik. «Ez da ulertzekoa».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aparteko neurriak hartu behar izaten dira azkeneko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400 kasuko intzidentzia gainditzen duten tokietan, eta ugaritzen ari dira langa gainditzen ari diren herriak. Gaur bertan jakin da Bilbok eta Gipuzkoa osoak gainditu dutela tasa hori.


Summary: Espainiako Kongresuak 2050erako «karbonoan neutroa» izateko lege proiektua onartu du. Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren legeak 22 aldeko boto jaso ditu, bost kontrako eta hamar abstenitu egin dira.

Espainiako Kongresuak onartu egin du Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua: 22 aldeko boto jaso ditu, bost kontrako eta hamar abstenitu egin dira. Vox alderdi ultraeskuindarra izan da legearen kontra bozkatu duen bakarra. Babesa eman diote EH Bilduk, EAJk, ERCk, PSOEk, Unidas Podemosek, Ciudadanosek eta Teruel Existek; eta abstenitu egin dira PP eta Mas Pais alderdiak. Senatura pasatuko da orain egitasmoa, parlamentuko tramitazioarekin jarraitzeko; azken urratsa litzateke. Legearen asmoa da gas isuriak murriztu eta 2050. urterako zkarbonoan neutroa» izatea.

Hilabeteotan araua aztergai izan da Kongresuan, eta eztabaidan zehar alderdiek «adostasun, elkarrizketa eta anbizio falta» egotzi dizkiote lege egitasmoari. Oskar Matute EH Bilduko kidearen arabera, gas isurien kopuruari dagokionez araudi «anbiziotsuago» baten beharra sumatu du, baina legea beharrezkotzat jo du «planetaren iraupena babesteko», hala ere. EAJk, berriz, «elkarrizketarik eta adostasunik» ez izana salatu du, eta nabarmendu du legeak bide eman beharko liokeela «kalitatezko enplegua sortzeko politika ekonomiko eta iraunkorrei».

Kongresuak lege proiektua onartuta, klima larrialdiari aurre egiteko bidean pauso bat eman dute. Nahia da oreka lortzea planeta berotzen duten gas emisioen eta isuri horiek atzemateko eta deuseztatzeko baliabideen artean. 2015ean Parisko Akordioan ezarritako helburuak betetzea dago arauaren oinarrian: planetaren berotzea bi graduren azpitik mantentzea industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, eta, ahal dela, ez izatea 1,5 gradutik gorakoa.

Bi data erabiltzen ditu legeak erreferentzia gisa, eta horien araberako xedeak jarri ditu: 2030. urterako berotegi efektuko emisioak gutxienez %23 murriztu beharko dira, 1990eko isuriekin alderatuta; eta, bestalde, 2050. urtea jartzen du epe muga bezala klima neutraltasuna lortzeko.

Horrez gainera, 50.000 biztanletik gorako udalerriek mugikortasun neurriak hartu beharko dituzte, garraioarekin lotutako isuriak murrizte aldera; bultzada emango dio energia berriztagarrien ekoizpenari eta ez da emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko baimen gehiago, besteak beste. Horiek horrela, Shesa hidrokarburoen sozietate publikoak gasa ustiatzeko dituen proiektuei eragin diezaioke lege berriak.

Autogintza sektorearekin lan egiteko asmoa ere ageri da testuan, eta helburua litzateke 2040rako errekuntza motorra duten ibilgailuen matrikulazioak amaitzea.


Summary: Bidenek multinazionalak zergapetzeko proposamen bat egin dio OCDEri. Ontzat hartu du herrialde bakoitzeko salmenten araberako tasa bat ordaintzea. Bere azpiegitura plana ere enpresek pagatzea nahi du.

OCDE bere Ever Given partikularra gainditzear dago. Urteak daramatza multinazionalik handienen zerga ihesa eteteko nazioarteko akordio baten bila, baina beti izan du aurrez aurre itsasontzi handi bat bere ubidea trabatzen: Ameriketako Estatu Batuak, Google, Apple, Amazon eta beste enpresa teknologiko erraldoi batzuen interesak defendatzen. Baina egoera aldatzeko bidean jarri du Joe Biden AEBetak presidente berriak. Proposamen bat egin dio OCDEri multinazional handiak zergapetzeko, Frantzian, Espainian, Italian eta beste leku batzuetan indarrean jarri diren Google tasaren bidetik; hau da, enpresen irabaziak kontuan izan beharrean, herrialde bakoitzean egiten dituzten salmenten araberako tasa bat ezartzea.

Bi frontetan ari da borrokan Biden enpresek zerga gehiago ordain ditzaten, eta horrela uler daiteke OCDEri helarazitako proposamena. Izan ere, 1,9 bilioi euroko inbertsio plan bat aurkeztu zuen joan den astean, eta enpresen irabaziek ordaintzea nahiko luke. Donald Trumpek %35etik %21era jaitsitako sozietate zerga %28ra igo nahi du, eta, hobari guztiak kontuan hartuta ere, gutxieneko tasa bat jarri nahi du, enpresek ez ditzaten irabaziak paradisu fiskaletan ezkuta.

Asmo horretan lagunduko lioke nazioartean gutxieneko tasa bat izatea, inork ez bailioke aurpegiratuko AEBetako konpainiei kalte egitea besteen mesedetan. Enpresa handien oposizioa ez ezik, errepublikanoena eta demokrata batzuena ere gainditu beharko du Bidenek bere azpiegitura plana onartzeko, eta argudioak beharko ditu horretarako.

Financial Times-ek isilpean jakinarazitako proposamenean, Washingtonek dio munduko multinazionalik handienei eta errentagarrienei soilik ezarri beharko litzaiekeela nazioarteko sistema berria. Beren sektorea kontuan hartu gabe, haien diru sarrerak zergapetuko lirateke, hartara ziurtatzeko gutxieneko kopuru bat ordaintzen dutela. Gaur egun, ohikoa da multinazional horiek beren irabazi gehienak zerga txikiko herrialde batean deklaratzea (Irlandan, Herbehereetan...), eta ia dirurik ez uztea salmentak benetan egin dituzten lurraldeetan. AEBetako erraldoi teknologikoen kasuan batik bat, ez da salbuespena beste urrats bat egitea, eta dirua Karibeko paradisu fiskaletan pilatzea, AEBetan ahalik eta gutxiena ordaintzeko aukera duten arte.

Harrera ona

OCDEko zerga gaien arduradunak, Pascal Sant-Amansek, harrera ona egin dio AEBetako Gobernuaren aldaketari: «Negoziazioak suspertuko ditu. Proposamen serioa da, eta badu aukerarik aurrera egiteko nazioartean eta AEBetako Kongresuan». Europako herrialdeek ere ontzat jo dute, baina Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroak ohartarazi du ez duela bere Google tasa bertan behera utziko OCDEn akordioa izan arte. Aurreratu dute litekeena dela udan lortzea.


Summary: Saharako Guardia Nazionaleko buru bat hil du Marokok. Mendebaldeko Saharako Guardia Nazionaleko buru Adah el-Bendir hil zuen Marokoko armadak asteazkenean, Israelen droneen laguntzarekin.

Fronte Polisarioak komunikatu bat argitaratu du hilketa salatzeko. Haren arabera, Tifarititik gertu hil zuten El-Bendir, Rouss Irni herrian. Marokok, ohiko moduan, ez du adierazpenik egin. Tifaritiko inguru horretan dauka Polisarioak base nagusietako bat. «Rouss Irni eremu askatua» defendatzen ari zela hil zuten Guardia Nazionaleko burua, Polisarioaren arabera.

Eraso bat gertatu zen Marokok Mendebaldeko Sahara bereizteko eraikia duten hormetako batean, antza, eta eraso horretan egin zioten tiro drone batetik El Bendirri. «Gerra bortitz bat dago eremu honetan, eta hau da horren froga, nahiz eta Maroko ukatzen tematzen den», adierazi dio Polisarioko iturri batek Efe albiste agentziari. Soldatu marokoar batzuk hil dituztela ere adierazi du iturri horrek, baina Rabatek ez du hitz erdirik ere esan auziari buruz.

Polisarioak salatu du Israelek laguntza militarra eman diola Marokori, sahararren aurka borrokatzeko, eta urrats hori eginda «etsai» bilakatu dela hura ere. «Israelen esku hartzea Aljeriari bidalitako mezu bat ere bada; izan ere, estatu judua aspaldidanik ari da haren mugetan presentzia areagotzen, alor militarrean lan egiten duten hainbat enpresaren bitartez», ohartarazi du Polisarioak.

Iazko urriaren 13an hautsi zen Marokoren eta Polisarioaren arteko su-etena. Gergerateko pasabidean protestan ari ziren saharar batzuei oldartu zitzaizkien Marokoko militarrak. Hurrengo egunean, Fronte Polisarioko buru Brahim Ghalik adierazi zuen Marokok urteetako su-etena hautsi zuela ekintza horrekin —1991tik egon da menia indarrean, erreferendum bat noiz egingo—, eta gerra hasitzat eman zuen ostera.


Summary: Langile bat hil da Zugaztietako jatetxe batean. Kargagailu bat gainera erori zaio.

Langile bat hil da gaur arratsaldean Zugaztietan (Trapagaran, Bizkaia), jatetxe bateko kargagailua gainera erorita. Hildakoak 57 urte zituen, emakumea zen, eta Funi-La Arboleda jatetxeko langilea zen.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, istripua 17:30ean gertatu da, eta handik minutu gutxira agertu dira osasun zerbitzuak. Langileak berriro arnasa har zezan saiatu dira, baina ez dute lortu. Autopsia egiteko eraman dute gorpua.

LAB sindikatuak daraman zenbaketaren arabera, 2021. urtean lanean ari zela hildako hamabosgarren langilea izango litzateke atzo zendutakoa.

Bi kamioilari eta marinel bat

Aurreko ostiralean kamioilari bat hil zen AP-15ean, Tafalla aldean (Nafarroa). Autobide horretako 50. kilometroan zihoala, Roberto Lopez Serranok gidatzen zuen ibilgailuak beste kamioi batekin talka egin zuen; bidetik atera zen, eta leku horretan autobidearen azpitik igarotzen den trenbidera erori zen. Gidariak 40 urte zituen, Madrilgoa zen, eta berehala hil zen, kolpearen ondorioz. Beste garraiolaria onik irten zen.

Urteko hamahirugarren langile hila ere kamioilaria zen, eta AP-15ean zendu zen hura ere. Zuastiko atsedenlekuan (Itza, Nafarroa) zegoela, kamioiaren kabinak su hartu zuen, eta ez dute argitu zergatik.

Lau egun lehenago, martxoaren 16an, langile bat hil zen Gaviota gas biltegian, Bizkaiko kostaldean. Materiala garraiatzen ari zen ontzia Gaviotara hurbiltzeko lanetan ari zela, kable batek 50 urteko marinel bat harrapatu zuen, eta kareletik behera bota. Erreskatatu arren, Bermeorako bidean hil zen.


Kolore bakarreko Itzulia

Summary: Kolore bakarreko Itzulia.

Oriotik Aiarako kronoigoerarekin bukatu zen Euskal Herriko Itzuliko 39. ekitaldia, 1999ko apirilaren 9an, ortziralarekin. Kolore bakarra izan zuen Itzuli hark, Espainiako ONCE taldearen hori kolorea. Laurent Jalabertek lehenbiziko etapatik azkeneraino eraman zuen liderraren maillota, eta haren taldekideek goititik beheiti kontrolatu zituzten egun guztiak. Hala ere, frantziarra umil mintzatu zen garaipenaren ondotik Euskaldunon Egunkaria-ri emandako elkarrizketan «ONCErentzat oso Itzuli gogorra izan da, eta lan handia egin dugu azkenean irabazteko. Agian kanpotik itxura hori eman dugu [erraz irabazi izanarena], baina itxura besterik ez da».

2005era arte Itzuliko azken etapa bi sektoretan banatu zen. 1999koan, goizeko zatia Lekunberritik (Nafarroa) Orioraino (Gipuzkoa) korritu zuten, 118 kilometrotan. Michael Boogerd herbehereetarrak irabazi zuen. Bingen Fernandez Euskaltel-Euskadiko txirrindulariak matxura bat izan zuen San Martin mendatean, eta sailkapen nagusiko hirugarren postua galdu zuen.

Arratsaldean, berriz, lasterketako liderra izan zen bizkorrena bakarkako saioan. Sailkapen nagusian zuen arerio bakarrari, Davide Rebellin italiarrari, minutu bateko aldea atera zion. Halaxe, hasi eta buka, 1999ko Itzuliak nagusi bakarra izan zuen. Aitzineko urteetan hiru bider bigarren egin ondoren, Jalabertek Euskal Herriko lasterketa nagusia irabaztea lortu zuen azkenean. Esker hitzak izan zituen euskal zaleentzat: «Hemengo jarraitzaileek lehen egunetik asko animatu naute, nire alde izan dira, eta hori eskertzekoa da. Konturatu naiz nik irabaztea nahi zutela eta hori ez dut inoiz ahaztuko».

Fernandezen podiumerako aukera zapuztuta, David Etxebarria izan zen euskal ziklistarik onena sailkapen nagusian. Kronoigoeran hirugarren egin zuen, eta Itzulia seigarren postuan bukatu zuen, Jalabert taldekidearengandik minutu eta hemezortzi segundora.


Summary: Beste langile bat hil da, bigarrena azken 24 orduotan. Abadiñoko enpresa batean garabi batekin ari zen, eta zamak azpian harrapatu du. Atzo, berriz, emakume bat hil zen Zugaztietan.

Abadiñoko (Bizkaia) Lebario auzoan dagoen Trañapadura industrialdean gertatu da istripua, gaur, 08:20 aldera.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, langilea oxigeno bonbona batzuk mugitzen ari zen, garabi batekin, eta zama gainera erori zaio.

Larrialdi zerbitzuak joan dira ezbeharra gertatu den lekura, baina, gizona erreskatzerako, hilda zegoen.

Bigarrena 24 orduotan

Atzo, beste langile bat hil zen Euskal Herrian. Zugaztietan (Trapagaran, Bizkaia), jatetxe bateko kargagailua gainera erori zitzaion 57 urteko emakume bati. Funi-La Arboleda jatetxeko langilea zen. LAB sindikatuak daraman zenbaketaren arabera, 2021. urtean lanean hildako hamaseigarren langilea da gaurkoa.


«Oxigeno faltagatik hil zen Floyd»

Summary: «Oxigeno faltagatik hil zen Floyd». Martin Tobin pneumologoak, fiskaltzarekin bat egin, eta baztertu egin du droga kontsumoak zerikusia izan zuela Floyden heriotzan.

Aurrera jarraitzen du Derek Chauvin polizia ohiaren aurkako epaiketak, George Floyd afro-amerikarraren hilketagatik. Martin Tobin pneumologo eta zaintza berezietan aditua denak deklaratu zuen atzoko saioan, eta, haren arabera, drogen kontsumoak ez zuen zerikusirik izan Floyden heriotzan. Aldiz, heriotza eragin zioten beste lau arrazoi zehaztu zituen: Chauvinek ezkerreko belauna hainbat minutuz Floyden lepo gainean eduki izana, gizona buruz behera eduki izana tarte horretan, eskuineko belauna bizkar gainean zuen bitartean, eta eskuburdinek eragindako presioa.

«Oxigeno faltagatik hil zen Floyd», berretsi zuen medikuak, fiskaltzaren argudioekin bat eginez, eta defentsako abokatuarenak baztertuz. Azken horren argudio nagusia da droga kontsumoak zuzeneko eragina izan zuela heriotzan, izan ere, fentanilo eta metanfetamina arrastoak aurkitu zizkioten soinean. Tobinen iritziz, baina, pertsona osasuntsu bat ere hil egingo zen, egoera berean jarriz gero: «Floydek erritmo normalean hartzen zuen arnasa konortea galdu aurretik, eta, aldiz, gaindosi bat jasan izan balu, haren erritmoa mantsoagoa izango zatekeen».

Tobinekin bat etorri zen Louisvilleko Polizia Departamentuko kirurgialari Bill Smock ere, zeinak nabarmendu baitzuen bideo irudietan Floyd erne ageri dela atxiloketaren unean, eta hori ikusita bazter daitekeela gaindosi baten ondorioz hil izana.

Maiatzaren 25ean hil zuten George Floyd, 46 urteko gizonezko afro-amerikarra. Hura atxilotzen parte hartu zuten lau poliziak, Derek Chauvin, Thomas Lane, J Alexander Kueng eta Tou Thao kargugabetuta eta auzipetuta daude egun; Fiskaltzak bigarren graduko erailketa eta bigarren graduko giza hilketa egozten dizkio Chauvini —40 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete—, eta hari lagundu izana beste hirurei.


Summary: ETB2k gaur emango du Realaren kopari buruzko saio berezia. Kopako finalaren osteko egunerako zegoen iragarria programa. Ez zuten orduan eman, eta sei egun geroago iritsiko da.

Geurea, bai edo bai. Reala Txapeldun! Realaren inguruko saio berezia emango dute gaur ETB2n katean eta eitb.eus-en, zuzenean, 22:15ean hasita. Julian Iantzik aurkeztuko du. Bi orduko saioa izango da, eta eduki ugari izango ditu: Cartujako (Sevilla, Espainia) finaleko protagonista nagusiei, zaleei eta pertsona ezagunen elkarrizketak; irudirik zirraragarrienak, eta baita gaur bertan Realak Donostia Ospitalera egin duen bisita ofiziala ere. Imanol Alguacil entrenatzailea, Jokin Aperribai presidentea eta Mikel Merino eta Asier Illarramendi jokalariak elkarrizketatuko ditu Iantzik.

Zaleak ere ez dira faltako: EITBren Cartuja birtuala egitasmoan parte hartu duten Realaren jarraitzaileek eta nahi duten guztiek bihotzeko taldea zoriontzeko asmoz landu eta EITBra bidali duten bideo sorta tartekatuko da saioan; bideo horiek guztiak programaren ondoren emango dituzte.

Saioak joan den igande gauerako egin ez izanak sumindura poztu zuen sare sozialetan. ETBk orduko hartan esan zuen saioa ez zutela egin, «Realaren harrera ofiziala bertan behera gelditu zelako».


Summary: Realak osasun langileei eskaini die Kopa. Realeko ordezkaritza bat Donostia ospitalean izan da, irabazi berri duten titulua eskaintzen, osasun profesionalak pandemiaren aurka egiten ari diren lana eskertzeko. Hunkigarria izan da.

Realeko ordezkaritza bat Donostia ospitalean izan da, orain astebete Sevillan irabazitako Espainiako Kopa osasun langileei eskaintzen, COVID-19aren aurkako borrokan egiten ari diren lana eskertzeko. Jokin Aperribai presidentea, Imanol Alguacil entrenatzailea, eta Asier Illarramendi eta Mikel Oiartzabal kapitainak buru zirela, ezustean agertu dira eskaintza hori egitera, jendea ez pilatzeko. Bertan izan dira, gainera, beste zenbait jokalari: Mikel Merino, Aritz Elustondo eta Joseba Zaldua.

Asier Illarramendik hitza hartu du, eta eskerrak eman dizkie osasun langileei. "Ez da erraza izan inorentzat egoera hau, eta zuek gau eta egun aritu zarete lanean borroka honetan. Beraz, eskerrik asko." Aperribai presidenteak, berriz, nabarmendu du aspalditik zutela buruan halako omenaldi bat egitea Kopa irabaziz gero. "Uda aurretik, pandemia hasieran, jada pentsatu genuen irabaziz gero Kopa haiei eskainiko geniela".

Omenaldi hunkigarria izan da. Felix Zubia ZIU zerbitzuko buruak eta Leire Rubio erizainak jaso dute Kopa, eta, ondoren, Itziar Perez Donostia ospitaleko gerentea mintzatu da: "Eskerrak eman nahi dizkiogu Realari, eta, bereziki, Mikel Oiartzabal kapitainari eta Imanol Alguacil entrenatzaileari, partida amaituta izan zituzten hitzengatik eta momentu horretan gurekin gogoratzeagatik. Aldi berean, Realeko zaleak zoriondu nahi ditugu, ospakizunetan izandako jarreragatik. Ez dira garai errazak, eta halako pozen beharra dugu. Ea egoera hau pasatzen den eta Anoetan elkar ikusten dugun".


Summary: Xiberoots taldeak egin du Herri Urratsen kantua. Andoni Basterretxea Urreisti Delirium Tremens taldeko abeslariak ere parte hartu du abestian. Bosgarren kolegio bat babesteko izanen da aurtengo Herri Urrats: 300.000 euro lortu nahi dituzte.

Aurten ere ezinen da urtero bezala egin Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako ikastolen aldeko besta, baina antolatzaileek aitzina egitea erabaki dute, halere. Maiatzaren 9rako jarria dute data, eta, urtero bezala, Herri Urratsen kantua aurkeztu dute aurten ere: Baga, Biga, Boga izena du abestiak, eta Xiberoots taldearenak dira hitzak, konposizioa eta musika bera. Kolaborazio bat ere badute: Delirium Tremenseko Andoni Basterretxea Urreistirena. Grabaketa, nahasketa eta masterizazioa Elkar estudioetan egin dituzte, Victor Sanchez teknikariarekin, eta bideoklipa Kestu produkzioetako Gabriel Courty Villanua eta Julen Riderrek atondu dute. Ikus-entzunezkoan Lapurdiko Arraun Taldea eta Sarako Olhain ikastolako (Lapurdi) neska-mutilak ageri dira.

Aurtengo Herri Urrats Ipar Euskal Herriko euskarazko bosgarren kolegioa eraikitzeko baliatu nahi dute, eta, horretarako, 300.000 euro lortzea dute helburua. Boga kanpaina abiatu dute horretarako, eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, diruaren %12 lortua dute jada. Internet bidez egin daiteke ekarpena, Herri Urratsen webgunean.


Summary: Pamiesen esanei entzungor egin die Madrilek. Torturez galdetuta, Espainiako Gobernuak erantzun du Segurtasun Indarren egitekoa dela herritarren askatasunak defendatzea.

Euskal Autonomia Erkidegoan Espainiako Poliziaren buru izandakoa da Enrique Pamies. Hark Euskal Herrian eginiko hamarkaden kontakizuna jaso dute Cómo luché contra ETA: de los años de plomo al caso Faisán (Nola borrokatu nintzen ETAren aurka: berunezko urteetatik Faisan auzira) liburuan, Pamiesen beraren narrazioan oinarrituta.

Liburuaren argitalpenaren harira, elkarrizketa bat egin zioten ABC egunkarian, eta hor esandakoetako batzuen inguruan galdetu zion Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak Espainiako Gobernuari. ABC-ko kazetariak Pamiesi galdetu zion ea, uneren batean, torturak justifikatuta egon ote zitezkeen. Zera erantzun zuen poliziaburu erretiratuak: «Zuri interesatzen zaizu tipoak egia kontatzea, eta torturekin ez dizu egia kontatuko. Momentu bat helduko da non zuk nahi duzuna kontatuko dizun. Mentalki apurtu egin behar duzu. Gertatu ezin dena da, galdekatze batean, gaiztoak zuk baino atseden handiagoa edukitzea».

Hori ikusita, Iñarrituk gobernuari galdetu zion «atxilotu bat nola apurtzen den mentalki» eta zertan datzan atxilotu bati «atseden ez hartzeko» neurriak.

Espainiako Gobernuak, idatziz emandako erantzunean, entzungor egin dio Pamiesek esandakoari: «Segurtasun Indarren egitekoa da eskubide eta askatasunen ariketa askea babestea, herritarren segurtasuna bermatzearekin batera. Horretarako, beharrezko neurriak hartzen dira egiteko horiek betetzeko, Espainiako Konstituzioarekiko eta gainerako ordenamendu juridikoarekiko errespetuaz».

Gobernuak erantsi du Segurtasun Indarrek ordenamendu juridiko horretatik kanpo eginiko jarduera ororen aurkako «mekanismoak» aktibatzen direla «dagozkion erantzukizun penalak eta administratiboak» argitzeko.


Summary: Gipuzkoako Foru Aldundiak ontzat jo ditu 2020ko hondakinen datuak. Birziklatze tasa %55,24 da. Asensio Ingurumen diputatuak herritarren jokabidea eta prestatu dituzten azpiegitura goraipatu ditu.

Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen eta Obra Hidraulikoetako diputatu Jose Ignacio Asensiok gaur goizean aurkeztu ditu iazko hondakinen bilketari eta birziklatzeari buruzko datuak, eta positibotzat jo du bilakaera. Birziklatze tasa %55,24 izan zen. Gaikako bilketarena, berriz, %57,96. «Hobekuntza egon da, ia bi puntu eta erdikoa, eta, orokorrean, pozik egotekoa da». Hala, azaldu du Europak 2025erako ezarritako helburuak bete direla.

Datuen balorazioa egiteko orduan, herritarren konpromisoa eta prestatu dituzten azpiegiturak goraipatu ditu Asensiok, Zubietako erraustegiari erreferentzia eginez. «Oso ondo ari da funtzionatzen. Proba fasean erraustegia martxan egotea ere funtsezkoa izan da, pandemian zaila izango litzatekeelako egoera kudeatzea. Agerian geratu da ditugun azpiegiturak behar ditugunak direla».

COVID-19a dela eta, 2020 urtea ezohikoa izan zela adierazi du Ingurumen diputatuak, eta horrek eragina izan duela hondakinen bilketan, baina, hala ere, lortu dela datuak hobetzea. «Eta esanguratsua da hori». Azken urteetako perspektiba «oso ona» dela azpimarratu du, eta pandemiak joera hori mantsotu badu ere, bilakaera «positiboa» dela. «Mankomunitate guztiek lan ona egin dute. Nahiz eta datuetan gorabehera batzuk egon, horiek pandemiaren ondoriozkoak dira. Uste dut bilakaera positiboa izango dela hurrengo urteetan».

Gaikako bilketari dagokionez, beiraren, paperaren eta ontzien bilketan beherakada arina» sumatu da, joan den urteko datuekin alderatuta; bio-hondakinen biltze tasak, berriz, zertxobait hobera egin du: 2,06 puntu igo da. Aipatu duenez, jaso diren hondakinen %57,96 gaikako bilketan jaso ziren, eta beste %42,04 errefusak izan ziren. Hala, goranzko joerari eutsi zaio, nahiz eta hobekuntza apala izan: 2019an %57,13koa izan zen gaikako bilketa, eta %57,96koa iaz.

Zaborraren sortzeak ere behera egin du: 6,80 puntu. «Hau da, 10.000 tona gutxiago». Hala ere, badaude gora egin duten hondakinak: olioaren eta pilen bilketa, esaterako. Asensiok eman ditu horren arrazoi posibleak: «Pandemiak eragina izan du. Kontsumoan aldaketak egon dira: establezimendu publikoetatik etxeetara pasatu da. Ondorioak izan ditu jarduera ekonomikoaren eteteak».

Horiek horrela, Asensioren arabera, nahiz eta urte «zaila» izan, datuak, orokorrean, «onak» izan dira, eta helburuak «bete dira». «Hau da bidea; horrela jarraitu behar dugu».


Summary: Norvegiako lehen ministroari isuna jarri diote COVID-19aren aurkako neurriak urratzeagatik. Erna Solbergek otsail amaieran bi topaketa antolatu zituen bere urtebetetzea ospatzeko, eta bietan hamar lagun baino gehiago bildu ziren. 20.000 koroa (2.000 euro) ordaindu beharko ditu.

Norvegiako Poliziak isuna jarri dio Erna Solberg herrialdeko lehen ministroari COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak urratzeagatik. Zehazki, bere urtebetetzearen ospakizunetan hamar lagunetik gora bildu zirelako jarri diote isuna. 20.000 koroa (2.000 euro) ordaindu beharko ditu. Joan den martxoaren 19an NRK Norvegiako telebista publikoak albistea ezagutzera eman ondotik abiatu zuen ikerketa poliziak. Ikerketaren arabera, Solbergek otsail amaieran bere familiarekin eta beste pertsona batzuekin ospatu zuen bere urtebetetzea: gau batean jatetxe batean, eta beste gau batean apartamentu batean, eta kasu bietan hamar lagun baino gehiago batu ziren ospakizunetan.

Solberg ez zen egon jatetxean –egun horretan Oslon okulistarenera joan behar baitzuen–, baina poliziak uste du ospakizun hori ere berak antolatu zuela. Poliziak isuna jarri dio Solbergi bi ekitaldi horiek antolatzeagatik, eta horietako batean parte hartzeagatik. «Legea iguala da guztiontzat, baina denak ez dira igualak legearen aurrean, Solberg gobernuko burua delako», esan du poliziak.


Summary: AstraZenecaren lehen dosia jaso dutenak Pfizerrekin edo Modernarekin txertatuko dituzte Ipar Euskal Herrian. Frantziako Gobernuaren erabakiak 55 urtetik beherakoei eraginen die soilik. Orain arte, osasun langileei jarri izan diete AstraZenecaren txertoa

AstraZenecaren lehen dosia jaso dutenen txertaketa zikloa Pfizer edo Modernarekin osatuko dute Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Frantziako Osasun ministro Olivier Veranek eman du erabakiaren berri, RTL irrati katean. Hala, zeharo aldatuko da Frantziako Gobernuaren estrategia, orain arte 55 urtetik beherako osasun langileei soilik jarri izan baitiete AstraZenecaren prototipoa. 500.000 lagunek jaso dute lehen dosi hori Frantziako estatu osoan.

Aurrerantzean, 55 urtetik beherakoek ez dute AstraZenecaren txertorik hartuko, eta lehen dosia hartua dutenei Pfizerrena edo Modernarena emango diete, immunizazio ziklo osoa bete dezaten. Veranen ustez, erabaki "koherentea" da: "Lehen dosia jaso baldin badute, ARN motako txerto bat eskainiko diegu. Talde horretan nago ni neu ere. Hortaz, bigarren dosia epe barruan jasoko dute".


Summary: Euskal presorik ez dago jada Herrera de la Manchako espetxean. Hurbiltzea ala Euskal Herriratzea iragarria zuten zazpi euskal preso mugitu ditu azken egunotan Madrilek. Euskal Herriko espetxeetan 31 euskal preso daude dagoeneko.

Herrera de la Manchako espetxea euskal presorik gabe. Argazki hori utzi dute asteon Espainiako Espetxe Erakundeek egindako mugimenduek. Izan ere, Etxerat senideen elkarteak gaur jakinarazi duenez, aitzinetik iragarritako zazpi mugimendu egin ditu Madrilek azken egunotan, eta horien artean zen Jon Mirena San Pedro Blancorena: Herrera de la Manchako (Espainia, 640 kilometro) azken euskal presoa izan da, Dueñasera hurbildu baitute (Espainia 310 kilometro).

Bertze mugimenduetatik, hiru Euskal Herriratu egin dituzte: Juan Carlos Subijana Izquierdo Leondik (Espainia, 370 kilometro) Basaurira (Bizkaia) ekarri dute; Josune Arriaga Martinez, Topasetik (Espainia, 460 kilometro) Iruñera; eta Ainhoa Barbarin Iurrebaso, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Zaballara (Araba). Iñaki Etxeberria Martin, berriz, Topasetik Duesora (Espainia, 170 kilometro) hurbildu dute; Arkaitz Goikoetxea Basabe, Villenatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Logroñora (Espainia, 170 kilometro); eta Gorka Palacios Aldai, Murcia II-tik (Espainia, 820 kilometro) Estremerara (Madril, 520 kilometro).

Mugimendu hauekin, dagoeneko 31 dira Euskal Herrian dauden euskal presoak: hamabortz Zaballan daude —horietatik hiru ez dira EPPK-koak—, zazpi Martutenen, bortz Iruñean, eta bi Basaurin. Bertze biak zentro berezietan daude: Aita Mennin bat (Arrasate, Gipuzkoa) eta Besarkada zentroan bertzea (Gasteiz).


Summary: Arrisku handia dutenak txertatzen hasiko dira Osakidetza eta Osasunbidea. Datorren astean hasiko dira talde horretakoak txertatzen.Tratamendu onkologikoak hartzen ari direnak lehenetsiko dituzte, besteak beste. Gainera, 70 urtetik gorakoak txertatzen hasiko da Osakidetza.

Txertaketa aurrera doa, eta gero eta herritar talde gehiagorengana iristen ari da txertoa. Asteburu honetatik aurrera, arrisku handiko kolektiboen txanda izango da Hego Euskal Herrian; hala iragarri dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.

Gainera, Osakidetzak beste adin tarte batera ere zabalduko du txertoa hartzen hasiko direnen zerrenda: 70 eta 79 urte artekoak txertatzen hasiko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osasun Sailak ziurtatu dutenez, 80 urtetik gorakoek igandea baino lehen hartuko dute txertoa, eta txertoa etxean hartu behar duten adin horretako «batzuk» soilik geratuko dira txertatu gabe. Espero dute datorren astean amaituko dutela haiek txertatzen.

Osakidetzak azaldu duenez, Pfizerren 70.000 dosi jaso izanak txertaketa azkartzeko aukera eman du. Horregatik erabaki dute beste bi taldetako herritarrei txertoa jartzen hastea. Alde batetik, arrisku handikoekin hasiko dira; hain zuzen, larunbatean eta igandean txertoa jarriko diete peritoneo dialisian dauden edo transplantea izan duten herritar guztiei, haien adina edozein izanda ere. Hemodialisian daudenei, berriz, datorren astetik aurrera jarriko diete txertoa, Osakidetzako hemodialisi unitatean. Beste alde batetik, Osakidetzak 80 urtetik gorakoak txertatzeari lehentasuna emango badio ere, 70 eta 79 urte artekoen txertaketari ere ekingo dio asteburu honetan, «erabilgarri geratzen diren txertoen arabera». Helduenekin hasiko dira; hots, 1942an eta 1943an jaiotakoekin.

Nafarroako txertaketei dagokienez, foru gobernuak azaldu du arrisku handia duten 5.000 pertsona inguru deituko dituztela COVID-19aren kontrako txertoa jartzera. Zehazki, hauek dira lehenetsiko dituzten taldeak: hemodialisi pazienteak, tratamendu onkologikoak edo transplanteak egin dizkieten gaixoak, eta Downen sindromea dutenak. Bestalde, Osasunbideak 70 eta 79 urte artekoen txertaketa kanpainarekin segituko du datorren astean, baita 60-69 urte bitartekoekin ere.

Osakidetzan txanda eskatzeko, SMSa

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, orain arte, 80 urtetik gorakoei telefono bidez jakinarazi diete ordua, baina, azaldu dutenez, igandea baino lehen deirik jaso ezean, astelehenetik aurrera euren osasun zentrora deitu beharko dute, eta han hartu ahal izango dute txanda.

Orain txertatzen hasiko direnen kasuan, berriz, ez diete telefono dei baten bidez jakinaraziko ordua: Osakidetzak SMS bat bidaliko die, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Osasun Txartel Indibidualeko (OTI) zenbakia sartu beharko dute, baita lehen abizena eta jaiotze data ere, eta txertoa jartzeko ordua eta lekua jakinaraziko zaizkie zuzenean. Halere, pertsona batzuekin telefonoz ere jar daitezke harremanetan, «agendan hutsuneak bete behar badira».


Summary: Beste 1.085 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Positiboen ehunekoak ere koska bat gora egin du azken orduetan: %7,8 da.

Kutsatuen kurba gorantz doa oraindik Hego Euskal Herrian. Koska bat gehiago egin dute gora positiboek azken orduetan: Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, beste 1.085 kasu erregistratu dituzte. Orotara, 13.901 test diagnostiko egin zituzten atzo Hegoaldean, eta horietatik %7,8k eman zuten positibo. Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Gipuzkoan atzeman dituzten positibo gehien: Osakidetzak 334 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Bizkaia du atzetik: 314 positibo izan dira han. Nafarroan, berriz, 293 kutsatu zenbatu dituzte, eta Araban, 140.

Ospitaleetako egoerari buruzko datuak ere eman ditu Osakidetzak: atzo 74 pertsona sartu zituzten erietxeetara birusaren sintomak larriagoturik, eta orain 106 lagun daude larri Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan.


Summary: Xabier Antoñana kazetari, idazle eta politikaria hil da. Besteak beste, Nafarroako Parlamentuko ordezkari izan zen 1979-1983ko legealdian. 88 urte zituen.

Xabier Antoñana idazle, kazetari eta politikari nafarra zendu da, 88 urte zituela. Vianan jaio zen, 1933an; udalerri horretako zinegotzi izan zen,1983tik 1991ra, Unidad Popularrekin, eta, 1999tik 2003ra bitartean, Euskal Herritarrok-en zerrendan; Nafarroako Parlamentuko kide ere izan zen, 1979 eta 1983 bitartean.

Frankismo garaian Frantzian igaro zituen urte batzuk, frantses ikasketak egiten Sorbonan. Madrilen, Filosofia eta Letretako lizentzia eskuratu zuen, eta kazetaritzakoa Montpellierren (Frantzia). Handik sorterrira itzuli zen, 1970ko hamarkadan.

Ezkerreko abertzalea zen Antoñana. 1980an, beste legebiltzarkide batzuekin batera, gose greba bat abiatu zuen, Jose Antonio Urbiola parlamentuko presidenteordearen atxiloketaren aurka protesta egiteko. Greba hasi zenetik egun gutxira, Nafarroako ospitalera eraman zuten, medikuaren aginduz.

Idazle gisa, gaztelaniaz argitaratu zituen bere lanak; baita kazetaritzan ere. 1958an hasi zen lanean, El Pensamiento Navarro egunkarian iritzi artikuluak argitaratuz. 1978tik aurrera, Egin egunkariko ohiko zutabegilea izan zen, eta Punto y Hora de Euskal Herria-n ere idatzi zuen; bi urtez (1984-1986) zuzendaria izan zen. Egin itxi zutenean, Gara-n jarraitu zuen idazten. Gerora, Deia-n eta Diario de Noticias-en ere argitaratu zituen iritzi artikuluak.


Summary: Jaurlaritzak esan du Armentia II putzua esploratzeko asmoari eusten diotela. Espainiako Kongresuak klima aldaketaren aurkako lege proiektua onartu du, eta, horren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko.

Espainiako Kongresuak onartu egin zuen atzo Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua. Senatura pasatuko da orain egitasmoa, eta hori litzateke onarpenerako azken urratsa. Horren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko. Beraz, bertan behera geratuko lirateke SHESA hidrokarburoen sozietate publikoak gasa ustiatzeko dituen proiektuak. Eusko Jaurlaritzak, baina, gaur adierazi du Subilla Gasteizko Armentia II putzua esploratzeko asmoa mantentzen duela.

Dena den, auzia epaitegietan dago. Izan ere, 2016an, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu zuen Subilla Gasteizko Armentia II hobian gasa ustiatzeko, SHESA enpresaren bidez; Gasteizko Udalari zegokion baimen hori ematea. Talde politiko gehienek ezetz esan diote proiektuari instituzioetan; eragileak ere aurka agertu dira, eta abenduan, hainbat astetako ika-mikaren ondoren, baimena bertan behera uztea erabaki zuen udalak, argudiatuta ez zela bateragarria Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrarekin. Hori ikusirik, Jaurlaritzak auzitara jo du. SHESAk adierazi du helegiteri eutsiko diola, eta legea behin betiko onartzen denean testua «arretaz» aztertuko dutela.

Bestalde, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea pozik agertu da Espainiako Kongresuak klima aldaketaren aurkako legea onartu izanaz, eta Hiri Antolamenduko Plan Orokorra babesteko beharra azpimarratu du.


Summary: Kino Martinez: "Gu estigmatizatzen jarraitzen dute, eta itxiarazten". Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusiak esan du ostalaritzak pairatu duena beste edozein sektorek pairatu izan balu "Jaurlaritzaren erantzuna eta laguntza ekonomikoa berehala" iritsiko zela.

Koronabirusari aurre egiteko, munduko agintari gehienek muga anitz jarri dizkiote ostalaritzari azken urtean. Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusi Kino Martinezek txosten bat plazaratu du gaur, Gipuzkoan eragindako kaltea islatzen duena, garbi utzi nahian "Euskadiko sektore handienen artean sektore ekonomiko kaltetuena" dela ostalaritza, enpleguari, jardueraren beherakadari eta galerei dagokienez. Martinez oso haserre azaldu da Eusko Jaurlaritzarekin, sinetsita dagoelako Gasteizko gobernuak beste jarrera bat izango zuela ostalaritza ez baina beste edozein sektorek jaso izan balu halako kaltea: "Datu horiek herrialdeko beste sektore ekonomiko batzuek izanez gero, Eusko Jaurlaritzaren erantzuna eta laguntza ekonomikoa berehalakoa izango zen".

Gipuzkoako ostalarien bozeramailea atzerrira begira jarri da, Jaurlaritzaren laguntza eskasak agerian uzteko. "Europako herrialde aurreratuak, hala nola Frantzia, Alemania eta Herbehereak, ostalaritzari laguntzen ari zaizkio etengabe, urrian itxi zirenetik". Euskal Herrian bertan, beste politika bat egiten ari den administrazio bat ere bada, haren ustez: Nafarroa. Eta Espainiako "Murtzia eta Extremadura" aipatu ditu "laguntzetan Euskadi nabarmen gainditzen duten erkidego" gisa.

Zuzeneko laguntzak

"Kasu batzuetan, berariazko planak egiten dira sektore kaltetuenentzat", esplikatu du, eta plan zehatzak azaldu ditu: Kataluniako gaueko aisialdia eta Valentziako Erkidegoko goi mailako sukaldaritza, esaterako. Martinezek garbi esan du ostaritza pandemiaren errudun egiten duela oraindik ere administrazioak. "Gu estigmatizatzen jarraitzen dute, eta itxiarazten, beste esparruetan jardun gabe. Hala, beste estrategia bat eskatu dio Jaurlaritzari: "Susperraldia ez da murrizketekin egiten, txertaketa eta duela zenbait hilabete iragarritako zuzeneko laguntza programak bizkortuz baizik. Gaur egun ez dugu horien berri".

Txertaketa ere hizpide hartu du Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusiak, sektoreko langileei txertoa lehenbailehen eman diezaietela eskatzeko. "Arrisku handieneko adin taldeei txertoa jarri ondoren, gure langileei berehala txertoa jartzeko eskatzen diegu, administrazio publikoek orain arte hartutako neurrien arabera kutsatzeko arrisku handiena duten taldeetako bat baitira".


Summary: Herrera de la Manchan ez da jada euskal presorik, eta laster Puerto Ien ere ez da izanen. Hiru euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto Ietik Mansillara mugituko dute, Iñigo Vallejo Franco Dueñasetik Duesora eta Garikoitz Etxeberria Goikoetxea Sevilla IItik Dueñasera.

Azken asteotan baino mugimendu gutxiago iragarri dituzte gaur Espainiako Espetxe Erakundeek: hiru euskal preso hurbilduko dituzte Euskal Herriko inguruko kartzeletara —horietako bat jada hurbildua zegoen, eta are gehiago hurbilduko dute—. Ez dute iragarri inor Euskal Herriratuko dutenik.

Fernando Elejalde Tapia Puerto I kartzelatik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro) Mansillara mugituko dute (Espainia, 370 kilometro). Garikoitz Etxeberria Goikoetxea ere Andaluziatik hurbilduko dute: Sevilla IItik (Espainia, 990 kilometro) Dueñasera (Espainia, 310 kilometro). Iñigo Vallejo Franco jada hurbildua zegoen, eta are gehiago hurbilduko dute: Dueñasetik Duesora (Kantabria, Espainia, 170 kilometro).

Elejalde zen Puerto I kartzelan zegoen azken euskal presoa, eta, beraz, euskal presorik gabe geldituko da kartzela hori ere. Puerto III kartzelan oraindik badaude euskal presoak, halere: bederatzi.

Herrera de la Manchako espetxean jada ez da euskal presorik. Argazki hori utzi dute asteon Espainiako Espetxe Erakundeek egindako mugimenduek. Izan ere, Etxerat senideen elkarteak gaur jakinarazi duenez, aitzinetik iragarritako zazpi mugimendu egin ditu Madrilek azken egunotan, eta horien artean zen Jon Mirena San Pedro Blancorena: Herrera de la Manchako (Espainia, 640 kilometro) azken euskal presoa izan da, Dueñasera hurbildu baitute (Espainia 310 kilometro).

Bertze mugimenduetatik, hiru Euskal Herriratu egin dituzte: Juan Carlos Subijana Izquierdo Leondik (Espainia, 370 kilometro) Basaurira (Bizkaia) ekarri dute; Josune Arriaga Martinez, Topasetik (Espainia, 460 kilometro) Iruñera; eta Ainhoa Barbarin Iurrebaso, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Zaballara (Araba). Iñaki Etxeberria Martin, berriz, Topasetik Duesora (Espainia, 170 kilometro) hurbildu dute; Arkaitz Goikoetxea Basabe, Villenatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Logroñora (Espainia, 170 kilometro); eta Gorka Palacios Aldai, Murcia II-tik (Espainia, 820 kilometro) Estremerara (Madril, 520 kilometro).

Mugimendu horiekin, dagoeneko 31 dira Euskal Herrian dauden euskal presoak: hamabortz Zaballan daude —horietatik hiru ez dira EPPK-koak—, zazpi Martutenen, bortz Iruñean, eta bi Basaurin. Bertze biak zentro berezietan daude: Aita Mennin bat (Arrasate, Gipuzkoa) eta Besarkada zentroan bertzea (Gasteiz).


Summary: 'Sisiforen paperak' gaur estreinatuko dute Madrilen. Apirilaren 29an eta 30ean euskaraz ikusi ahal izango da Espainiako hiriburuan, gaztelerazko azpidatziekin.

Euskal Herrian estreinatu ondotik, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera oinarri duen Sisiforen paperak antzezlana Madrilen emango dute lehen aldiz, gaur, Maria Guerrero antzokian, 19:00etan. Harkaitz Canok idatzi eta Fernando Bernuesek zuzendutako lana maiatzaren 2ra arte taularatuko dute Espainiako hiriburuan, gaztelerazko bertsioan. Tartean, euskaraz ere emango dute bi egunetan, hilaren 29an eta 30ean, gaztelerazko azpidatziekin. Antolatzaileek Madrilgo kazetariak eta epaileak gonbidatu dituzte estreinaldira.

Hauek izango dira aktoreak: Anjel Alkain (Torregarai), Joseba Apaolaza (Joseba, euskarazko funtzioan), Iñigo Azpitarte (Txano, euskarazko funtzioan), Mireia Gabilondo (Natalia Ruiz Arcas epailea), Olaia Gil (Monica), Asier Hernandez (Portu), Asier Hormaza (Langueiro), Xabi Lopez Jabato (Txano, gaztelerazko funtzioan), Mikel Losada (Joseba, gaztelerazko funtzioan) Markos Marin (Karmelo Beramendi), Iñaki Rikarte (Torque), Alexandru Stanciu (Ruben) eta Dorleta Urretabizkaia (Maialen).

Bilboko Arriagak, Donostiako Viktoria Eugeniak, Gasteizko Principal antzokiak eta Espainiako Centro de Arte Dramatico Nacionalek ekoitzi dute obra, eta azken horrek antzerkia sustatzeko duen antzokia da Maria Guerrero. BERRIA antzezlanaren azken entseguetako batean izan zen estreinatu aurretik:

Azaroan estreinatu zuten antzezlana, Gasteizen, eta ikusleek bost minutuko txalo zaparrada batekin agurtu zuten amaitzean. Euskaldunon Egunkaria-ko eta BERRIAko kazetariek ere ikusi ahal izan zuten, martxoaren 28an, Tolosan (Gipuzkoa), eta "hunkituta" eta "barruak mugituta" atera ziren.

Harkaitz Canoren lana goraipatu zutenetako bat Lorea Agirre izan zen, Egunkaria-ko langile izandakoa eta Jakin aldizkariko zuzendaria: «Nolabait notiziaren parte izan ginenontzat oso berezia da antzezlan hau ikustea. Antzezlan brillantea iruditu zait, lan handi bat». Jose Luis Aizpuru Egunkaria-ko langile ohi eta Euskal Irratietako kazetariaren iritziz ere, antzezlanak ondo islatzen du Euskaldun Egunkaria zer zen: «Obra erreala da; bizi izan genuena dago hor».


Summary: Aroztegiko obrak gelditu dituzte herritarrek. 'Aroztegia... eta gero zer?' plataformako eta Baztango Gazte Asanbladako kideak makinen aitzinean jarri dira bigarren egunez, Lekarozen egin nahi duten hirigintza proiektua geldiarazteko.

Lekaroz herrian (Baztan, Nafarroa) 228 etxebizitza, lau izarreko hotel bat eta golf zelai bat eraikitzeko hirigintza proiektuaren aurka ari dira aspaldidanik herritarrak. Protesta ugari egin dituzte azken urteotan, eta, atzo eta gaur artean, obrak hasi direla ikusita, horiek geldiaraztea erabaki dute, makinen aitzinean jarrita. «Azken egunetan ikusi dugu Lekarozko Aroztegia eremuan hasi direla eskabadorekin eta motozerrekin gure inguruko arbolak mozten eta ingurua xehatzen», jakinarazi dute, ohar baten bidez. Foruzaingoa eta Guardia Zibila herritarrengana gerturatu dira, eta hainbat pertsona identifikatu dituzte, Ahotsa.info atariak sare sozialen bidez jakinarazi duenez.

Proiektuaren aurka daudela berretsi dute Aroztegia... eta gero zer? plataformako eta Baztango Gazte Asanbladako kideek zabaldu duten oharrean: «Aunitzetan erran dugun bezala, proiektu txikitzaile hau gure ingurua, hizkuntza, kultura eta bizimodua desagerrarazteko helburuarekin egin nahi da. Lekarozko herriak, Baztan osoak eta Nafarroako hainbat eragilek adierazi dugu behin eta berriz pelotazo urbanistiko honen kontra gaudela». Twitter bidez jakinarazi dutenez, «lortu» dute «suntsiketa lanak» gelditzea.

Plataformak eta gazte asanbladak gaitzetsi dutenez, «Nafarroako Gobernuak modu zikin eta inposatzailean» bideratu du Aroztegiko proiektua, UGEP udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa, «espekulazioa eta iruzurra helburu duten enpresen mesederako». Haien erranetan, «modu honetan enpresari hauei herri lurrak eta nekazaritzako lurrak desjabetzeko eskumena emanez, betiere herritarren eta tokiko instituzioen erabakitzeko eskubidea urratuz».

Bi taldeek salatu dute Nafarroako Gobernuan egon diren «alderdi guziek» sustatu dutela «bidegabekeria» hori: «Bizikidetza eta bake soziala bezalako hitz panpoxekin ahoa betetzen duten bitartean, herriak eta landa eremua etengabe erasotzen dituzte». Hori ikusirik, adierazi dute «gure herrien eta bizimoduaren defentsa gure esku hartzea bertzerik» ez dutela, eta horregatik erabaki dutela lanak geldiaraztea. «Baztandar, nafar eta euskaldun guziei» dei egin diete «hurrengo egunetan gure lurra, hizkuntza, kultura eta bizimoduaren alde» eginen dituzten mobilizazioetan parte hartzeko.


Summary: Deceunincken erakustaldia, ihesaldi arrakastatsuan. Honorek ihesean irabazi du Ondarroan, Cerny taldekidearekin batera helmugaratuta. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan; McNulty iritsiko da lider azken etapara

Erakustaldia egin du Deceuninck taldeak Itzuliko lehen ihesaldi arrakastatsuan, Ondarroako helmugara elkarri helduta iritsi baitira Mikkel Honore eta Josef Cerny. Danimarkarra iritsi da aurretik, eta hala, harentzat izan da garaipena lasterketako bosgarren etapan. Deceuninckeko txirrindulariek bere legea ezarri du tropeletik ihes egin duen seikotean. Urkaregin multzoa aletu, eta Mutrikun bakarrik gelditu dira. Liderrentzat, berriz, trantsizio eguna izan da, eta inongo arazorik gabe eutsi dio lidergoari Brandon McNultyk (UAE).

Gaurkoa etaparik aproposena zen etapa ehiztarientzat, eta etapa hasi berritan, maila handiko ihesaldia osatu dute Honorek, Cernyk, Ide Schellingek (Bora), Julien Bernardek (Trek) eta Andrey Amadorrek (Ineos). Zarautz inguruan Andreas Leknessund (DSM) batu zaie. Gonbidatutako taldeek ezin izan dute ordezkaririk sartu aurrean, edo ez dute nahi izan. Caja Ruralek eta Euskaltel-Euskadik, adibidez, esprintaren alde egin dute apustu, Mikel Aristi eta Jon Aberasturi garaipenaren lehian sar zitezkeelakoan.

Jakitun ziren tropelean aurreko seikotearen ahalmenaz, eta ez diote utzi hiru minututik gorako aldea hartzen. Ihesaldia, edonola, lanak emateko pronto zegoen: 1.30eko errentari eusten zion Hirugarren Mailako Mendexa eta Gontzagaraigana igaro ostean. Nekez hurbiltzen zitzaion tropela.

Urkaregira bidean hasi da benetako sokatira. Aurrekoen erreleboak bizi-biziak ziren ordekan, eta handitu egin zuten zuloa. Igoeran, berriz, soka bere aldera eraman du tropelak: minutuko langa apurtu du. Egoera horretan, beren kabuz aurrera egiten saiatu dira Deceuninckeko bi iheskideak, eta ahalegin agonikoa egin ondoren, haien gurpilera iritsi da Bernard.

Beherakoan, tximista bezala irten dira atzetik Alex Aranburu eta Omar Fraile (Astana). Haatik, ordekara iristean, apenas lortu duten lasterketa burura hurbiltzea. Hirukotea hegan zihoan aldeko haizearekin. Deceuninckeko txirrindulariak indar handiz ari ziren tira egiten gurditik. Astanako bikoteari, aldiz, agortuz joan zaio erregaia. Bost kilometroren faltan harrapatu du multzo nagusiak.

Etapa aurrean zegoen. Minutu bateko aldearekin iritsi dira iheslariak Mutrikura. Han erasoa jo du Honorek, malda baliatuz, eta gero Cerny batu zaio, Bernard atzean utzita. Batera iritsi da Ondarroara Deceuninckeko bikotea, eta Honorek zeharkatu du helmuga aurrena. Hamazazpi segundora iritsi da Bernard, eta 28ra tropela, Impey buru. Ez da euskal herritarrik izan etapako aurreneko hamar sailkatuen artean, lasterketa hasi zenetik lehendabizikoz.

Bihar erabakiko da Itzulia, Ondarroa eta Arrateko santutegiaren artean jokatuko den 111,9 kilometroko etapa labur eta gogorrean. Zazpi mendate igo beharko dituzte; tartean, Lehen Mailako Azurki, Krabelin eta Usartza. McNultyk 23 segundoko abantaila defendatu beharko du Primoz Roglicekin (Jumbo). Hirugarren postuan Jonas Vingegaard (Jumbo) iritsiko da, 28 segundora; eta laugarrenean Pello Bilbao (Bahrain), 36ra.

Bosgarren etapa

1. Mikkel Honoré (Deceu.) 3.39.54 2. Josef Cerny (Deceuninck) d.b. 3. Julian Bernard (Trek) 17ra 4. Daryl Impey (Israel) 28ra 5. Simon Clarke (Qhubeka) d.b. 6. Stefano Oldani (Lotto) d.b. 7. Primoz Roglic (Jumbo) d.b. 8. Julien Simon (Total) d.b. 9. Magnus Cort Nielsen (E.F.) d.b. 10. Tadej Pogacar (UAE) d.b

Sailkapen nagusia

1. Brandon McNulty (UAE) 16:05:43 2. Primoz Roglic (Jumbo) 23ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 28ra 4. Pello Bilbao (Bahrain) 36ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 43ra 6. Adam Yates (Ineos) 1.02ra 7. Emanuel Buchmann (Bora) 1,07ra 8. Alejandro Valverde (Movistar) 1:13ra 9. Ion Izagirre (Astana) 1:15era 10. Mikel Landa (Bahrain) 1:23ra


Summary: Auto elektriko bat erosten dutenek 7.000 euro arteko laguntza eska dezakete. Bihartik aurrera egin ahal izango dute eskaera. Furgonetek 9.000 euro arteko laguntza izango dute, eta %10eko gainsaria herri txikitakoek

Auto elektrikoari beste bultzada bat ematea erabaki du Espainiako Gobernuak. Bihartik aurrera, auto guztiz elektrikoak edo hibrido entxufagarriak erosten dituzten Hego Euskal Herriko herritarrek 7.000 euro jaso ahal izango dituzte, trukean erreketa motorreko bat txatartegira bidaltzen badute; 4.500 euro izango dira, berriz, auto zaharra kentzen ez badute. 45.000 eurotik beherako auto elektrikoa erosten dutenek eskatu ahal izango dute laguntza.

Oraindik orain erreketa motorra duten autoak baino garestiagoak dira elektrikoak, baina 20.000 eta 35.000 euro artekoen eskaintza nahiko zabala da honez gero, eta hurrengo hilabeteotan gehiago handituko da, autogileak behartuta daudelako CO2 isurtzen ez duten autoak merkaturatzera, EBren isuna jaso nahi ez badute.

Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologikoko ministroak Moves planaren hirugarren aldia aurkeztu du. Madrilek 400 milioi euro jarriko ditu mahai gainean, baina Riberak azaldu du eskaera asko daudela ikusiz gero 800 milioira handitzeko prest daudela. Gaur jarriko da indarrean, eta, dirua agortzen ez bada, 2023. urtera arte izango da laguntza eskatzeko aukera. Dirua Madrilek jarri arren, erkidegoek kudeatuko dute, orain arteko planetan bezala.

Laguntzak ez dira bateragarriak

Espainiako Gobernuak apustua handitu du aurreko planarekiko. Moves II iazko udazkenean jarri zuen indarrean. 100 milioi euro zituen —orain lau edo zortzi aldiz gehiago du—, eta laguntza txikiagoak ematen zituen: 5.500 euro auto zaharra kenduz gero, eta 4.000 euro kentzen ez bazen.

Bi planak batera izango dira indarrean aldi baterako, baina ez dira bateragarriak. Horregatik, Moves II planeko laguntza tramitatzen ari direnek aukera izango dute Moves III eskatzeko. Bigarren plana, hortaz, kamioiak eta autobusak erosten dituztenentzat geratuko da, azken horiek Moves III planetik kanpo geratu baitira.

Planak baditu beste berritasun batzuk. Horrela, furgoneta elektriko bat erosten dutenek 9.000 euro jaso ahal izango dituzte. 5.000 biztanletik beherako herrietako biztanleek, mugikortasun arazoak dituztenek, taxilariek eta ibilgailu gidaridun baimena dutenek %10eko gainsaria jaso ahal izango dute.

Merkatuaren %4,5

Auto elektrikoen salmenta asko handitu da azken bizpahiru urteetan, baina oraindik merkatuaren zati txiki bat baizik ez da. 2021. urteko lehen hiruhilekoan 447 ibilgailu elektriko saldu ziren Hego Euskal Herrian, 2020ko tarte horretan baino %46 gehiago. Furgonetak, autobusak eta kamioiak ere badaude horien artean, baina gehientsuenak autoak dira. Urtarriletik martxora 7.419 auto matrikulatu dira, 2.165 furgoneta, 348 kamioi eta 35 autobus. Hortaz, 9.967 ibilgailu motordun; horietatik ia %4,5 izan dira elektrikoak.


Erosteko aukera gutxi Enkarterrin

Summary: Erosteko aukera gutxi Enkarterrin. Enkarterrin salgai egon diren txalet eta baserrien %90etik gora saldu dira azkeneko urtebetean. Mungia aldean, lehen pare bat saltzen zen epean hamar bat saldu dituzte. Bizkaiko hainbat eskualdetan ia ez dago eskaintzarik: iazko itxialdiaren ondorengo hilabeteetan saldu dira gehienak.

Egunero joan behar dugu notarioarenera. Honek ez du etenik”, esan du Rosa Leizaga Balmasedako Olatz higiezinen enpresako langileak. “Oraintxe, Enkarterrin ia ez da txaletik geratzen erosteko, eta Menako haranekoak [Burgos, Gaztela eta Leon, Espainia] eskaintzen hasi gara. Saltzeko genituenen %90etik gora saldu genituen udan eta udazkenean”. Ekonomia larri dagoen arren, alokairua edo hipoteka ordaintzeko ezinean dabiltzan bizkaitarrak milaka diren arren, aldi berean, txalet eta baserrien salmenta aspaldiko oparoen dabil. COVID-19ari aurre egiteko duela urtebete ezarritako konfinamenduak landa inguruko etxe eta baserriekiko interesa piztu zuen. “Orain, badirudi momentuz ez gaituztela berriz etxean itxiko, baina iazkoa oso gogorra izan zen, eta ez geunden prest berriz ere halakorik sufritzeko”, adierazi du Patricia Villanosek. Senarra, seme-alabak eta laurak Bilbotik Mungialdeko txalet batera joan ziren bizitzera joan den negu hasieran. Hain zuzen, Bizkaiko eskualdeen artean, Enkarterrin eta Mungialdean handitu da gehien 2020an landa inguruko etxeen salmenta.

“Luzaroan saldu ezinik egondako etxeak derrepentean saldu ziren konfinamendutik bueltan. Boom moduko bat izan zen iazko udan. Orain, mantsotu da erritmoa, baina pandemia aurreko urteetan baino mugimendu gehiago dago oraindik”, kontatu du Mungiako Erri-Bide higiezinen enpresako Yoana Bustinzak. “Lehen txalet bat edo bi saltzen genituen epe berean, hamar inguru saldu ditugu azken urtean”.

Orain eskaera eskaria baino handiagoa dela esan dute biek. “Bilatuz gero topatuko zenuke txaletik, baina 400.000 eta 550.000 euroren artean dagoenik, nekez. Neurrizko prezioan daudenak, denak saldu dira”, ohartarazi du Bustinzak. Uste du saldu ez direnak “garestiegi” daudelako edo egoera “eskasean” daudelako ez direla saldu. “Etxe bat salgai jarri eta astebete edo bira saltzen ibili gara”, gogoratu du Leizagak. “Uribe Kostan etxe bat topatzea ezinezkoa da. Lea-Artibai aldea urrun geratzen zaie bilbotarrei. Arratian, garesti daude. Enkarterrin ditugun prezioak beti izan dira erakargarriak. Lehen, bilbotarrek uste zuten urrun geundela, baina ohartu dira ezetz; Zallatik Bilbora hogei minutu eskas daude autoz!”.

Etxeak garrantzia hartu du

Villanos bezala, erosle gehienak Bilbokoak eta metropolikoak direla esan dute langile biek. “Etxean egon behar, irten ezinik. Lan egin behar, umeak ere etxean daudela. Zoramena izan zen gurean. Orain, behintzat, umeak lorategian egon daitezke jolasean”, esan du Villanosek. Pisuetan ere igarri dituzte konfinamenduaren ondorioak: balkoiak dituztenak erraz saltzen direla esan dute. Leizagaren esanetan, etxebizitzak garrantzia hartu du: “Kalean bizi den gizarte bat da gurea. Baina ia hiru hilabete egin genituen etxetik irten gabe, eta etxeak ere erosoa izan behar duela ohartu gara”. Kontrakoa ere gertatu da: aspaldion jende gutxiago joan da haienera etxea saldu guran, eta horrek eskaintza ez haztea ere ekarri du: “Ezinbestean etxea utzi behar ez duenak baztertu egin du etxea saltzeko asmoa. Itxialdian eroso egon dira txaletean, eta orain ez dute pentsatu ere egin nahi pisura joatea”.

Erosleek garrantzia ematen diote etxea ondo komunikatuta egoteari. Mungialdearen kasuan, esaterako, Mungian bertan edo alboko herrietan bilatzen dituzte. “Zenbat eta gehiago urrundu, orduan eta gehiago kostatzen da saltzea”, adierazi du Bustinzak. Villanosi dagokionez, Bilbotik gertu egoteari garrantzia eman dio etxea aukeratzerakoan: “Oraindik ere, egun batzuetan telelanean gabiltza, baina besteetan bulegora joan behar dugu. Noizbait pandemia bukatu beharko da, eta ez genuen lanetik urrun egon nahi”.

Internet konexioa ere garrantzitsua da erosleentzat: etxetik lan egiteko eta eskolako lanak egin ahal izateko. “Guk bagenuen saldu ezin izan dugun etxe bat, sareko konexio txarra zuelako”, aitortu du Leizagak. Uste zuen erosleentzat garrantzitsua izango dela seme-alabek eskolarako autobusa izatea etxetik edo gertutik. “Baina ez da hala izan: haiek egunero autoz eroan eta ekartzeko prest daude. Horrek asko harritu nau”.

Baserriak ere erraz saldu direla aipatu du Bustinzak. “Mungian lursail gutxi daude salgai urbanizazioetatik kanpo. Hiru ditugu herrian: La Bilbainakoa, Elorduiganekoa eta Larrabizkerkoa. Horietan lor dezakezu, baina bizilagunak izango dituzu ondoan, eta erosle askok lasaitasun handiagoa gura du. Baserriek ematen dizute hori”. Leizagak askotariko erosleak daudela nabarmendu du. Batzuek gurago dute urbanizazio bateko txalet bat, 500-700 metroko lorategiduna. “Ez dute lan askorik nahi ingurua zaintzen”. Besteek lursail handiagoak nahi dituzte, 5.000-8.000 metro koadrokoak. “Horretarako aukera bakarra baserria erostea da”. Salgai egon diren gehienak saldu dituzte eskualde bietan.

Bustinzak esan du hipoteketan ere nabaritu dela. Bankuetako langileek esaten diete “lanez lepo” dabiltzala, eta eskatzen diren maileguak “handiak” direla. Ez daki erritmo honi luzaroan eutsiko dioten. “Aurreikuspen ekonomikoak ezkorrak dira. Baina iaz ere ez genuen hau gertatuko zen susmorik: konfinamendua bukatuta bulegora itzultzean uste genuen ez genuela lanik izango, eta hara gero zer etorri den”.

Bizkaiko Hitza-k eskualde biotako hainbat herri txikitako udaletan galdetu du ea populazioan nabaritu duten. Erantzun dute igarri dutela euren herrietan etxeen salmentak susperraldia izan duela azken urtean, baina ez da izan biztanle kopuruan nabarmen eragiteko bestekoa.