Summary: Etorkinentzako lan baimenak erraztuko ditu Madrilek. Sasoikako langileak beste lanpostu batzuetan ere aritu ahalko dira. Gutxienez bi urte legez kanpo daramatenek bizileku baimena jasoko dute.

Sektore batzuetan ordaintzen diren soldata txikiengatik edo bertako herritarren gehiegizko kualifikazioagatik, langileak aurkitzea lan merkatuko arazorik larrienetako bat bihurtu da. Gai horri buruzko eztabaida betean, Atzerritarren Legea aldatzea erabaki du Espainiako Gobernuak, orain arte lan baimenik ez zuten etorkin ugari lanpostu horiek bete ditzaten.

Erreformaren xedea da erraztea Europako Batasunetik kanpoko atzerritarrak lan merkatuan sartzea eta, bidenabar, bide berriak irekitzea legez kanpo dauden etorkin ugariren egoera legeztatzeko. Jose Luis Escriva Enplegu ministroak erreforma defendatu du ezkutuko ekonomia azaleratzeko eta zenbait sektoretan dagoen eskulan falta arintzeko, hala nola lehen sektorean, eraikuntzan, ostalaritzan eta garraioan. Lege aldaketak hogei egun barru sartuko dira indarrean.

Batetik, kontratazio kolektiboa bultzatu nahi da. Sasoikako langileei lau urteko lan baimena eskainiko zaie urtean bederatzi hilabetez lan egin ahal izateko. Sasoi amaiera bakoitzean beren herrialdeetara itzultzen ez badira, langile horiek bi urteko bizileku eta lan baimena izango dute, luza daitekeena, eta agiri horrekin lan egin ahal izango dute, besteren kontura zein norberaren kontura.

Legezko figura berri bat ere sortuko da: formakuntzagatiko errotzea. Gutxienez bi urte legez kanpoko egoeran daramaten etorkinek bizileku baimena jasoko dute. Urtebeterako baimena jasoko dute «defizitarioa» den lanbideren batean aritzeko ikastaroren batean izena ematen badute, eta, ondoren, bi urtez bizitzeko eta lan egiteko baimena eskatu ahal izango dute, kontratu bat aurkeztuta.

Ikasleak ere bai

Neurriak Europako Batasunetik kanpoko ikasleengan ere izango du eragina. Orain arte, mugatua zuten ikasketak eta lana uztartzea, eta ikasketak amaitzean herrialdean geratzea. Aurrerantzean ez da horrela izango: ikasten dauden bitartean, besteak beste, astean 30 ordu arteko lan kontratuak izan ahalko dituzte. Eta ikasketak amaitzean, herrialdean lan egiteko aukera gehiago izango dituzte: enpresek lan kontratua berritzea erabakitzen badute, lan baimenari eutsi ahal izango diote. Dena den, oraindik xehetasun batzuk daude argitzeko: adibidez, lan baimena jasotzeko eskubidea emango duten ikasketak zehaztea. Erreforma astearte honetan onartu da ministroen kontseiluan, eta bihar argitaratuko da BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean. Hor azalduko dira xehetasunak.

Arauak, halaber, «estaldura zaileko lanbideen katalogo bat» egitera behartuko ditu erkidegoak, langilerik gabeko lanbideak identifikatzeko, eta enpresei kanpoko langileak ekartzeko aukerak errazteko. Zerrendek patronalen eta sindikatuen oniritzia jaso beharko dute.

Erreforma aurrera atera da Barne Ministerioaren eragozpen tekniko batzuk gorabehera. Fernando Grande-Marlaskaren ohartarazi esan zuen erakartze efektua eragin dezakeela eta etorkinekin etekina ateratzen duten mafiak horretaz balia daitezkeela. Egitasmoak ez du Espainiako Gorteen babesa beharko, Errege Dekretu bidez Atzerritarren Legearen araudia aldatuko delako, eta ez legea.


Summary: Aronofsky, Dominik, Hogg eta Iñarritu, Urrezko Lehoia eskuratzeko lehian. Jafar Panahiren Khers nist Veneziako Zinemaldiko Sail Ofizialean emango dute; sei urteko espetxe zigorra ezarri berri diote. Lars von Trierrek Riget telesailaren sekuela bat aurkeztuko du, lehiaketatik kanpo.

Izen handi ugari bildu dituzte Veneziako 79. Zinemaldiko programazioan. Sail Ofizialean lehian izango dira, besteak beste, Andrew Dominiken eta Alejandro Gonzalez Iñarrituren film berriak. Itzulerako lanak dira, neurri batean: hamar urte dira Dominikek fikziozko aurreko filma egin zuela (Killing Them Softly; Nick Caveri buruzko bi dokumental egin ditu ordutik), eta Iñarrituk orain dela zazpi urte aurkeztu zuen The Revenant. Batak Blonde erakutsiko du orain, Marilyn Monroeren bizitzari buruzko film bat, Joyce Carol Oatesen izen bereko liburuan oinarritua; eta besteak Bardo (o falsa crónica de unas cuantas verdades): Mexikoko sorterrira itzuli den kazetari ezagun baten barne gatazkei buruzko komedia bat. Zinemaldia abuztuaren 31tik irailaren 10era egingo dute.

23 film luze hautatu dituzte Urrezko Lehoiaren lehian aritzeko. Zerrenda luze horretako lan batzuk dira Noah Baumbachen White Noise (irekierako filma), Don DeLilloren nobelaren moldaketa; Darren Aronofskyren The Whale, 250 kilo pisatzen duen gizon bati buruzko istorio bat; Alice Diopen Saint Omer; Luca Guadagninoren Bones & All; Joanna Hoggen The Eternal Daughter; Martin McDonaghen The Banshees of Inisherin; Santiago Mitreren Argentina, 1985, diktadurako gizadiaren kontrako krimenen epaiketari buruzkoa; Jafar Panahiren Khers nist (No Bears) maitasun istorioa; eta Frederick Wisemanen Un couple, 92 urteko zinemagilearen fikziozko lehen lana.

Fikziozko film luze gehiago pantailaratuko dituzte lehiaketatik kanpo: besteak beste, Francesco Carrozziniren The Hanging Sun (itxierako filma), Lav Diazen Kapag wala nang mga alon (When the Waves Are Gone), Walter Hillen Dead for a Dollar, Kim Ki-duken Köne taevast (Call of God) hil osteko pelikula, Paul Schraderren Master Gardener eta Ti Westen Pearl.

Beste formatu batzuetako lanen artean da Lars von Trierren Riget Exodus, 1990eko hamarkadako Riget telesailaren bost ataleko sekuela, baita Nicholas Winding Refnen Copenhagen Cowboy telesaila ere. Lucrecia Martelen Camarera de piso film laburra ere emango dute.

Besteak beste, Steve Jamesen A Compassionate Spy, Sergei Loznitsaren The Kiev Trial eta Oliver Stoneren Nuclear dokumentalak estreinatuko dituzte jaialdian, lehiaketatik kanpo.

Julianne Moore aktorea izango da zinemaldiko epaimahai ofizialeko burua, eta harekin batera ariko dira Mariano Cohn, Leonardo Di Costanzo, Audrey Diwan —iazko Urrezko Lehoiaren irabazlea— eta Rodrigo Sorogoyen zinemagileak, Leila Hatami aktorea, eta Kazuo Ishiguro idazlea.


Summary: Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna euskaltzain emeritu egin dituzte. Bi postu hutsik geratuko dira euskaltzain osoen artean, eta azaroko bilkuran egingo dute ordezkoak izendatzeko bozketa.

Xarles Bidegainek 75 urte bete zituen ekainean, eta Andoni Sagarnak, beste hainbeste uztailaren hasieran. 75 urte betetzea da emeritu bihurtzeko baldintza, eta, horregatik, biak euskaltzain emeritu izango dira aurrerantzean. Sagarna 2006ko abenduaren 22an izendatu zuten euskaltzain oso; Bidegain, berriz, 2009ko martxoaren 26an.

Izendapen berri horien ondorioz, bi postu hutsik geratuko dira euskaltzain osoen artean, eta euskaltzainek iraileko eta urriko osoko bilkuretan aukera izango dute proposamenak egiteko. Proposamena hiru euskaltzain osok izenpetu behar dute, eta, horrekin batera, hautagaiaren merezimenduak aipatu behar dituzte. Hautaketa hirugarren bilkuran egingo dute, azaroan, hain zuzen.


Summary: Bizkaiko aldundiak 40 milioi euro jarriko ditu Urdaibaiko Guggenheim eraikitzeko. Unai Rementeriak esan du Espainiako Gobernuak «konpromisoa» hartu duela Europako funtsen bitartez proiektua babesteko

Bizkaiko Foru Aldundiak 40 milioi euro jarriko ditu Urdaibain Guggenheim museoaren egoitza berria eraikitzeko. Unai Rementeria ahaldun nagusiak iragarri du egitasmoaren lehen inbertsioa izango dela hori, eta adierazi du protokolo bat sinatuko duela Espainiako Gobernuarekin Europako funtsak jaso ahal izateko.

Iazko ekainean iragarri zuten Guggenheim museoari bi kimu egin nahi dizkiotela Urdaibain: bata, Gernika-Lumon, Dalia lantegi zaharraren orubean, eta bestea, Muruetako ontziolan. Eta adierazi zuten egoitza berriak Europako Batasuneko Next Generation funtsekin ordaintzea espero zutela. Bada, Rementeriak baieztatu du proiektua babesteko «konpromisoa» hartu duela Madrilek, eta konpromiso hori Teresa Ribera presidenteordearekin izenpetuko duen itunean jasoko dela.

Eusko Jaurlaritzak funtsak jasotzeko bere proiektuen zerrendan sartu zuen museoaren egitasmoa 2020ko abenduan, hain zuzen. Behin betiko kokapenaren berri eman zutenean, ordea, Bingen Zupiria bozeramaileak adierazi zuen proiektuak «bide luzea» zuela egiteko, eta azpimarratu zuen funtsak jasotzeko aukerarik izango ote zuen jakitea falta zela, ezertan hasi aurretik. Dirudienez, jaso du erakunde guztien oniritzia, eta Bruselari dirua jasotzeko eskaria bideratzea falta da orain.

Museoaren egoitza berrien aurrekontua 120 milioi euro litzateke: horietatik 81 EBtik lortzea da helburua, eta gainerakoa, tokiko erakundeetatik eta inbertsore pribatuetatik. Bost urte iraungo lukete lanek, eta urtean 140.000 bisitari jasotzea espero dute.


Summary: Errusia Nazioarteko Espazio Estaziotik erretiratuko da 2024an. Nazioarteko lankidetza utzi, eta bere estazio propioa eraikiko duela adierazi du Errusiako espazio agentziak.

1998. urtetik arrakasta handiz aritu da Errusia beste herrialdeekin lankidetzan ISS Nazioarteko Espazio Estazioan, baina elkarlan hori uste baino lehen amaituko dela iragarri du gaur Roscosmos Errusiako espazio agentziak. Iuri Borisov agentziako buru berriak esan duenez, bazkideekiko betebeharrak aintzat hartuko ditu Errusiak 2024ra arte, baina hortik aurrera bere espazio estazio propioa eraikiko du.

Kremlinek lehen ere esan du egitasmotik ateratzeko asmoa duela, baina badirudi NATOko herrialdeek Errusiak Ukraina inbaditu ostean Moskuren kontra indarrean sartu dituzten zigorrek azkartu egin dutela prozesua. Lehen ere esan zuen Errusiak ISS utziko zuela, baina 2025ean jarri zuten horretarako data.

Nazioarteko Espazio Estazioak 2024ra arte funtzionatzeko baimena du orain, baina Ameriketako Estatu Batuak beste sei urtez luzatu nahi du. Errusiarik gabe egin beharko duela ematen du.

«Ordurako Errusiako estazio orbital bat muntatzen hasteko garaia izango da», esan dio Borisovek Vladimir Putin Errusiako presidenteari telebistaz zabalduriko bileran, eta hark onespena eman dio horretarako. Roscosmosen lehentasun nagusia izango da orain estazioa eraikitzea.

Lehendik ere iragarriak zituen planen arabera, Errusiako Espazio Estazio Orbital horren lehenengo modulua 2025erako eraikia izan nahi zuten. Energia sortzeko eta ikerketak egiteko modulu bat bidali behar zuten errusiarrek ISSra, baina litekeena da hori erabiltzea estazio independentearen ernamuin gisa.

Errusiaren erabakiaren berri ofizialik ez duela jaso esan du NASA AEBetako espazio agentziak. AEBek ez ezik, Europak, Kanadak eta Japoniak ere hartzen dute parte Nazioarteko Espazio Estazioan, Errusiarekin batera.


Summary: Ingalaterra finalerako sailkatu da nagusitasunez. Suediari aise irabazi dio, hasieran eskandinaviarrak apur bat hobeak izan diren arren. Meadek, Bronzek, Russok eta Kirbyk sartu dituzte ingelesen golak.

Antolatzailea izanda faborito zen finalean egoteko, eta ez du huts egin. Ingalaterra Eurokopako finalean da, Suediari 4-0 gailendu ostean. Suediarrak hobeak izan dira hasieran, baina atzean izan ohi duten ziurtasuna galduz joan dira, Ingalaterraren zelai erditik aurrerako jokalarien mugikortasunaren erruz. Ingalaterra nagusituz joan da, jokoaren aginte makila edukiz, eta zelai erditik aurrera duen joko landu eta biziari esker lortu du sailkapena.

Partida parekatua espero zen ingelesen eta suediarren artean, eta hala izan da hasiera. Bi taldeak antzeko jokoa egiten ahalegindu dira: baloia zelai erdian lapurtu, eta zuzen jokatzea, aurkariaren atzeko hegaleko jokalariak apur bat aurreratuta zeudela baliatuz. Suediak Lucy Bronzen hegaletik aurkitu ditu zuloak, Bartzelonako jokalari berria erasora asko joaten baita. Asllanik ondo zekien hori, eta haren oinetatik iritsi da eskandinaviarren lehen aukera. Erdilariak pase aparta eman dio Blacksteniusi. Bakarrik zegoen, eta bitan pentsatu gabe errematea egin du. Baina Earps atezainak gelditu ona egin du, eta baloia kornerrera bidali du. Korner horretan Suediak jokalari asko igo ditu erasora, eta atezainaren inguruan jarri. Bada, Blacksteniusen burukada langara joan da.

Suedia eroso zegoen, lerroak oso batuak baitzituen, eta Ingalaterrak apenas sortzen baitzion aukerarik. Espainiaren aurkako final-laurdenetako partidan gertatu bezala, etxekoak ez zeuden eroso. Baina pixkanaka hori aldatuz joan da. White gehiago mugitzen hasi da, eta horrek lehen zalantzak eragin dizkio Suediaren atzealdeari. Ingalaterraren golegile nagusiak baloia jaso du penalti arrasotan, baina ez du ondo errematatu, eta Lindhalek geratu du. Mead eta Hemp ere gehiago mugitu dira hegaletatik, eta Suedia gero eta deserosoago aritu da. Erdiraketa bat eta gero haren atzealdea ez da ondo atera, kostatu egin zaio. Baloia Bronzeri iritsi zaio. Erdiraketa egin du, eta Meadek ez du huts egin. Sei gol daramatza txapelketan Arsenaleko jokalariak. Grings alemaniarrak 2009ko Eurokopan ezarritako marka berdindu du horri esker.

34. minutua zen. Kolpea izan da gola Suediarentzat. Ingalaterra oso nagusi izan da lehen zatiko azken hamar minutuetan. Gertu izan dute etxekoek bigarren gola, baina ez dute lortu. Hala 1-0 amaitu da lehen zatia. Suediak zelai erdiko jokalariak gehiago agertzea behar zuen, batez ere Rolfo eta Jakobsson, partidaren norabidea aldatzea nahi bazuen. Bigarren zatia ondo hasi dute. Baina Ilestedtek eta Blacksteniusek, ordea, ez dute buruz egindako errematean asmatu. Gainera, Bronzek bigarren gola sartu du.

Baina aldaketek mesede egin diote Suediari. Behintzat, partida hasieran egindako joko zuzena berrekuratuz joan da, eta defentsan ere oldarkorrago aritu da. Wiegmanek White kendu du. Suedia geldikako jokaldiak behartzen saiatu da, eta beste aukera bat izan du. Horietako batean Blacksteniusek ez du ongi errematatu. Baina baloia pozoitu egin da, eta Earpsek eskua atera behar izan du. Suedia hobeto ari zenean iritsi da etxekoen hirugarren gola. Ikusgarria izan da oso, Russok sartu baitu orpoz, lehen errematean huts egin eta gero. Gola ekarri duen jokaldia ere ederra izan da, oso landua izan baita, eta erritmo aldaketa baten ostean. Russok laugarren gola du txapelketan.

Etxekoak nagusia ziren, eta Suedia ere nekea antzematen joan da partida aurrera joan ahala. Hala iritsi da laugarrena. Kirbyk egin du baloi loratu batekin. Partidako azken ordu laurdena gurutze bidea izan zen Suediarentzat. Zaleekin batera Ingalaterrak gozatu egin du. Hala amaitu da partida.


Summary: Amaitu dira auto pilaketak Orion; zazpi ibilgailuren arteko istripu bat izan da goizean. A-8 errepidearen bi errailak itxi behar izan dituzte bi orduz, Donostiarako noranzkoan, baina ireki dituzte jada. Gutxienez hiru lagun zauritu dira.

Auto istripu handi bat gertatu da gaur 07:30 aldera A-8 errepidean, Orio (Gipuzkoa) parean. Zazpi ibilgailuren artekoa izan da, eta gutxienez hiru lagun zauritu dira. Ospitalera eraman behar izan dituzte hirurak.

Istripuaren ondorioz, ia bi orduz, itxita egon dira bi errailak Donostiarako noranzkoan, baina ireki dituzte jada. Auto ilarak bederatzi kilometrorainokoak izan dira.


Iberdrolak %36 handitu ditu irabaziak

Summary: Iberdrolak %36 handitu ditu irabaziak. 2.075 milioi euroren mozkinak izan ditu aurtengo lehen sei hiletan, iaz baino heren bat gehiago. Sanchez Galanek ukatu egin du ezohiko irabaziak direla.

Iberdrolak 2.075 milioi euroren irabaziak izan ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan, iaz epe berean irabazi baino %36 gehiago. Multzo osoaren zenbakiak dira, eta, enpresaren arabera, toki guztietan handitu ditu mozkinak, Espainian izan ezik. Han sartzen du Iberdrolak Hego Euskal Herriko bere negozio eremua. Alde horretatik, Ignacio Sanchez Galan konpainiako presidenteak ukatu egin du «ezohiko irabaziak» izan dituztela energia krisiarengatik. «Nik dakidala, Europan, gasa eta petrolioa saltzen duten energia konpainiak ari dira irabaziak eskuratzen, ez konpainia elektriko integratuak».

Galanen hitzek helburu garbi bat dute, Espainiako Gobernuak konpainia elektrikoei ezarri nahi dien zerga auzitan jartzea, eta nabarmendu du elektrikoen eta erregai fosilen kasua «ez dela berbera». Izan ere, Espainian lorturiko irabaziek %26 egin zuten behera, Iberdrolaren arabera, energiaren prezioa garestia ez delako oso-osorik txertatu kontsumitzaileei «aurretik zehazturiko tarifen eraginez». Eta zenbat irabazi zuen Espainian? 953 milioi euro, mozkin guztien %95.

Baina Iberdrola mundu osoan lan egiten duen konpainia bat da, eta negozio emaitza orokorrak oso onak izan ditu. 2.075 milioi euro irabazi ditu, betiere konpainiaren arabera, AEBetako, Erresuma Batuko eta Brasilgo negozioei esker. Datu onei esker, %6,4 irabazi gehiago banatu ditu akziodunen artean. Konpainiak 24.430 milioi euroren diru sarrerak izan zituen; beraz, %8,5eko irabazi marjina du. Konpainiaren arabera, 25.000 milioi euroko diru poltsa bat du, eta 41.000 milioi euro zor ditu eskaturiko maileguengatik.


Rosalia abeslaria BECen izango da gaur

Summary: Rosalia abeslaria BECen izango da gaur. Motomami World Tour nazioarteko bira egiten ari da abeslaria, eta gaur Bilbon ariko da 21:30ean. Ospea, sexua, jainkoa eta flamenkoa dira bere lanean uztartu dituen gaietako batzuk.

Rosalia kataluniako abeslaria (Bartzelona, 1993) Bilbon da dagoeneko, gaur gauean emango duen kontzerturako. 21:30etik aurrera ikusi eta entzun ahalko dira kontzertua osatuko duten 30 kantak. Joan den asteburuan, Bartzelonako Palau Sant Jordin sekulako arrakasta izan zuen abeslariak, eta gaur ere Barakaldoko BEC zalez betetzea espero da.

'Motomami' diskoa

Rosaliak joan den martxoan argitaratu zuen Motomami diskoa, eta, hori aurkezteko, Motomami World Tour nazioarteko bira egiten ari da. AEBetan ekoiztu du diskoa, bere ibilbideko hirugarrena. Musikariak momentuko gogoetak jaso nahi izan ditu bertan. Ospea, sexua, jainkoa eta flamenkoa dira bere lanean uztartu dituen gaietako batzuk. Hamasei kantuk osatzen dute diskoa, eta Sonyren Columbia zigiluak atera du. Artistaren hitzetan, motomami jarrera bat da, energia bat, eta mota guztietako etiketetatik ihes egitea aldarrikatzen du.

Kontzertua

Ehun pertsonak baino gehiagok osatzen dute Rosaliaren taldea, baina agertokian zortzi dantzarirekin batera ariko da abeslaria. Rosaliaren showa kontzertu tradizionaletatik harago doa . Motorrekin lotutako estetika erabiltzen du oholtza gainean eta sare sozialei ere keinu egiten die. Pop kontzertu tradizional bat baino gehiago, Tiktokeko zuzeneko bideo bat ematen dute bere kontzertuek.

Disko berriko abestiez gain, aurreko bi diskoetako abestirik ezagunenak ere abestuko ditu. Denera, 90 minutu iraungo du kontzertuak, eta 30 kantu inguru abestuko ditu.

Sarreren prezioak zeresan handia eman du. 50 eta 360 euro artean balio dute, eta gehiegi dela aldarrikatu du zale askok. Hala ere, gainontzeko kontzertuetan bezala, gaurkoan ere jendez beteko da BEC, nahiz eta oraindik ez diren sarrera guztiak saldu. Pilaketak eragozteko, Bilboko metroaren lineak sendotu eta ordutegiak zabalduko dituzte.


Summary: ‘The Lord of the Rings’ euskarara bikoiztuko dute. Amazon Prime Videok irailaren 2an estreinatuko du telesaila. Estreinaldiaren egunean, euskarazko azpidatziekin ikusi ahalko da telesaila. Amazoneko iturriek esan dute euskarazko bikoizketa egun batzuk geroago iritsiko dela.

Inoiz egin den telesailik garestiena eta Tolkienen unibertsoen berpiztea. Amazon Prime Video plataforma denen ahotan jarriko duena. Tolkienen liburuen eta Peter Jacksonen filmeen zaleak pantailari begira-begira jarriko dituena. Hori eta gehiago izango da The Lord of the Rings: The Ring of the Power telesaila. Irailaren 2an estreinatuko du Amazonek fikzioa mundu osoan, eta aukerazko hizkuntzen artean euskara egongo da —estreinaldiaren egunean bertan, euskarazko azpidatziak erabilgarri egongo dira, baina Amazoneko iturriek esan dute euskarazko bikoizketa egun batzuk geroago txertatuko dutela—.

Bilboko Mixer estudioan egingo dituzte lehen denboraldiko atalen bikoizketak. Estudioko iturriek «talde lana» nabarmendu dute. Alde guztien «ahalegina» eta «gogoa» dagoela azaldu du estudioko ordezkari batek, «dena ondo bideratzeko». Ez dute izenik eman nahi izan, eta, oraingoz, ez dute adierazpenik egingo.

Telesailaren lehen denboraldia ez dute osorik eta batera estreinatuko. Lehenbizi, atal bat edo bi izango dira, eta ondotik, astean behin sareratuko ditu atalak Amazon Prime Videok. Hain justu, plataformak iragarri du harpidetzaren kostua garestitu egingo duela irailean.

The Lord of the Rings telesaila. AMAZON

The Lord of the Rings: The Ring of the Power-en istorioak J.R.R. Tolkienen liburuko eta Jacksonen filmeetako garaia baino milaka urte batzuk lehenago gertatzen dira. Erdiko Lurraldearen bigarren aroan hasten da, hain zuzen ere. Boterearen eraztunak sortu ziren unea jasoko da, Sauron ilunaren sorrera, Numenor erreinuaren historia, eta elfoen eta gizakien arteko aliantza.p>

Bigarren denboraldia ere grabatu dute jada. Lehen zortzi atalak Zeelanda Berrian filmatu bazitzuten ere, bigarren denboraldia Erresuma Batuan grabatu dute.

Patrick McKay telesaileko sortzaile eta ekoizle eragileak San Diegoko (AEB) Comic-Con jaialdian iragarri du Numenorreko erreinua «Firenze errenazentista» gisakoa izango dela, eta eraztunen forjatzea agertuko dela. Alegia, zazpi eraztun ipotxentzat, bederatzi gizaki hilkorrentzat, eta eraztun bat jaun ilunarentzat. Baina Numenorren gatazkak piztuko dira, eta taldeen arteko banaketak eta liskarrak egongo dira. Pertsonaien artean, hobbiten arbasoak azalduko dira: harfootak. Bestalde, Arondir ausarta orkoen antzeko izaki maltzur batzuek dute harrapatua, eta ihes egiten ahaleginduko da. Elrondeko mundu liluragarria ere azalduko da aurreneko denboraldian.

The Lord of the Rings telesaila. AMAZON

Telesailaren sortzaile nagusiak McCkay bera eta J. D. Payne dira. Baina haiekin batera, zinemagintzako eta telesailen munduko profesional ugari batu dira proiektura; tartean dira, J. A. Bayona, Charlotte Brandstrom eta Wayne Che Yip. Aktoreen artean, berriz, Cynthia Addai-Robinson, Robert Aramayo, Owain Arthur, Maxim Baldry, Nazanin Boniadi eta Ismael Cruz Cordova daude. Musika Ber McCrearyk sortu du —San Diegoko ekitaldian aurkeztu zuten, orkestra batekin—.

Ez da nolanahiko ekoizpena Amazon Prime Videorena: lehen denboraldiak 388 milioi euro inguruko aurrekontua izango du. HBOren Game of Thrones-en denboraldi bakoitza kostatzen zen halako lau izango da The Lord of the Rings-en kostua. BERRIAk jakin duenez, katalanera ere bikoiztuko dute Amazonen telesaila.

Animazioa Netflixen

Fantasiazko ekoizpen garestia izango da Amazonek euskarara bikoiztuta estreinatuko duen lehen telesaila —katalanera bikoiztuta estreinatu dute jada The Terminal list—. Katalogoan bost film daude euskarazko audioarekin.

Netflixek, berriz, abuztuaren 5ean euskarara bikoiztutako animaziozko lehen telesaila estreinatuko du: Super Giant Robot Brothers. Euskarara bikoiztuta katalogoan jarri zuen lehen filma The Sea Beast izan zen. Dortoka ninjen film berria ere euskarara bikoiztuta estreinatuko du Netflixek datorren astean.

Amazon Prime Videon zein Netflixen hainbat filmeren euskarazko azpidatziak jartzen ari dira, bide batez, azkeneko asteetan.

Super Giant Robot Brothers animaziozko telesaila. Netflix


Summary: Bakegileek larunbateko ekintzen balorazio «biziki positiboa» egin dute. Hala ere, ohartarazi dute balantzea «osoki baikorra» izango dela Jakes Esnal eta Ion Parot beranduenez irailaren 22an askatzen badituzte. Presoak askatzeko keinurik ez badago, protesta gehiago egingo dituztela iragarri dute.

Bakegileek erdiz erdi blokeatu zuten Ipar Euskal Herria larunbatean, eta oihartzuna izan zuten euskal presoen etxeratzearen aldeko desobedientzia ekintza horiek. Izan ere, 2.000 pertsona inguruk parte hartu zuten, eta hamabost gune «estrategiko» blokeatu zituzten. Mobilizazioaren balorazio «biziki positiboa» egin dute antolatzaileek. Besteak beste, determinazioaren indarra erakutsi dutelako «axolagabekeriaren aitzinean, elkortasunaren aitzinean eta Estatuaren mespretxuaren aitzinean», eta ikusi delako lurralde oso batek eta bertako herritarrek «uko» egiten diotela pasibo egoteari bi presok jasaten duten «injustizia» dela eta.

Horrez gain, nabarmendu dute blokeatzeen koadro baketiarra «osoki errespetatua» izan zela. Era berean, blokeatu zituzten puntu guztietan prestakuntza «zehatza» egin zutela adierazi dute, eta horri esker arrisku guztiak saihestu zituztela. Parte hartzaileen segurtasunari dagokionez, iragarpen ezberdinak aurreikusi zituztela azaldu dute, eta Frantziako Estatua jakinaren gainean jarri zutela prefetaren bitartez.

Ikusi gehiago: Parisen erantzunaren beha

Eric Spitz prefetak legez kontrakotzat jo zuen blokeatzea, eta zigorrak iragarri zituen parte hartzaileentzat. Bakegileek, baina, nabarmendu dute antolatzaileek eta parte hartzaileek arriskatzen zituzten zigor judizialak eta ekimenaren beraren debekuak ez zituela bertaratutakoak atzerarazi: «Parte hartu duten 1.700 pertsonetatik bakoitzak egin du desobedientzia zibilaren hautua, kontzientzia eta ardura osoz, bake prozesuaren geldotzeari aurre egin nahian».

Ekintzetan parte hartu zuten 26 pertsona atxilotu zituzten, eta arratsean aske utzi, aurrerago egingo zaien deialdi judizialaren zain. Antolatzaileek haien «kuraia eta engaiamenduaren kalitatea» goratu dute, eta iragarri dute biziko dituzten «momentu judizialetan» Bakegileek emango duten erantzunak izango direla orain arte egin duten «mobilizazio osoaren parekoak».

Ikusi gehiago: Blokatzeetan atxilotutako 26 ekintzaileak aske dira

Hala ere, Bakegileek ohartarazi dute balantzea ez dela «osoki baikorra» izango Jakes Esnal eta Ion Parot irailaren 22a baino lehen askatzen ez badituzte. Gogorarazi dute 71 urte baino gehiagoko zigorra dutela bi presoek, eta 32 urte baino gehiago daramatzatela preso. Horrez gain, azaldu dute kondenen aplikaziorako epaileak baldintzapeko askatasunaren alde egiten duela, baina terrorismoaren kontrako prokuradoreak «sistematikoki» uko egiten diola erabaki horri. «Ez dugu pentsatu nahi nola buka daitekeen preso hauen egoera; are gehiago, Korsikan gertatu dena ikusirik», adierazi dute.

Ikusi gehiago: Esnal eta Parot askatzearen kontra egin du fiskaltzak

Horiek horrela, datozen bi hilabeteetan Esnal eta Paroten libratzearen aldeko keinurik ez badago, iragarri dute beste protesta mota batzuk abian jarriko dituztela. Bakegileen arabera, ekintza horiek «crescendo» joango dira, eta ikusgarriak eta politikoki eta mediatikoki herritarrekin adostutakoak izango dira.


Summary: Tolosan eginen da aurtengo Bakearen Nazioarteko Jardunaldia. Olatz Peon Tolosako alkateak erran du jarduerek «bakea, kultura eta gazteria» uztartuko dituztela.

Bakearen Nazioarteko Eguna irailaren 21ean izaten da. Horrekin lotuta, Unescok bakearen inguruko jardunaldia antolatzen du urtero. 2020ko ekitaldia Tolosan (Gipuzkoa) egin behar zen, baina, pandemiaren ondorioz, aurten eginen da, irailaren 17an. Gaur aurkeztu dute. Aurkezpenean izan dira Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Ion Ganbra Gipuzkoako Foru Aldundiko Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren zuzendari nagusia, Olatz Peon Tolosako alkatea eta Estitxu Zaldua TOPICeko zuzendaria.

«Bakeak, gerrak bezala, ekintza behar du», adierazi du Estitxu Zalduak. Jardunaldiaren egitarau zehatza zein den jakinarazi ez badu ere, hiru ekitaldi nagusiak aipatu ditu. Goizean, txotxongiloak egiteko tailerrak izanen dira Tolosako (Gipuzkoa) hainbat lekutan. Txotxongilo horiek berak arratsaldean eginen den martxan erabiliko dira. Gainera, mahai inguru bat ere izanen da Topicen, eta artea, bakea eta gazteriaren harremana aztertuko ditu. Arratsalde partean, martxa eginen da, hainbat abesbatzak lagunduta. Gauean, abesbatza guztiek kontzertua emanen dute Leidor aretoan. Peonek adierazi du jarduera guztiek «bakea, kultura eta gazteria» dituztela oinarri.

«Gazteak izango dira benetan bakearen aldeko nazioarteko jardunaldi honetako protagonistak», erran du Beatriz Artolazabalek. Izan ere, sailburuaren hitzetan, gazteek osatuko dute bakearen bidea etorkizunean. Ion Ganbra ados agertu da Artolazabalekin. Adierazi duenez, Euskal Herrian «indarkeria urte gogorrak» izan diren arren, pauso «asko» gelditzen dira egiteko, eta, hain zuzen, gazteek emanen dituzte pauso horiek.


Summary: Sexu erasoen salaketak %48 igo dira 2019tik Euskal Autonomia Erkidegoan. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi du «ezkutuan zegoen kriminalitatea plazaratzea» lortu dela.

Sexu erasoei dagozkien salaketak %48 ugaritu dira Euskal Autonomia Erkidegoan urteko lehen sei hilabeteetan, 2019an denbora tarte berean izandakoen aldean. Joan den urteko datuekin konparatuta, berriz, kopurua %31 igo da. Sexu askatasunaren aurkako delituei dagokienez, urte batetik bestera %20 gehitu dira, eta 2019tik %51.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eman ditu datuak, Euskadi Irratiko elkarrizketa batean. Salaketa gehiago jartzeari egotzi dio azken urteetan estatistiketan izandako gorakada. Alde horretatik, igoeraren alde ona aipatu du sailburuak: «Gizartearen eta biktimen sentsibilizazioari esker, ezkutuan zegoen kriminalitatea plazaratzea lortu da». Gaineratu du «benetako egoeraren irudia» gertuago dagoela salaketa horiei esker.


Summary: Borras: «Hilda ikusi nahi nautenek hil egin beharko naute, eta zikindu egin beharko dute». Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, Kataluniako Parlamentuko presidentea kargutik kentzearen alde bozkatzekoak dira ERC, PSC eta CUP, bihar, legebiltzarreko mahaian.

Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dute Laura Borras, Kataluniako Parlamentuko presidentea. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzo eman zuen erabakiaren berri, JxCko liderrak auzibideari jarritako helegiteak baztertuta. ERC Esquerra Republicanak, PSCk eta CUPek jakinarazi dute ez dutela babestuko, eta, horrenbestez, Kataluniako Parlamentuko arautegiko 25.4 artikulua aplikatuz, Borras kargua galtzeko bidean da. Ganberako mahaia ezohiko bilera bat egitekoa da bihar (12:00), eta JxCko presidentea kargutik kendu ala ez bozkatzekoa. Borrasek nabarmendu du, baina, «jazarpen politikoaren biktima» dela, eta ohartarazpen bat egin die, Twitterreko bere kontuaren bidez, kargua kendu nahi diotenei: «Hilda ikusi nahi nautenek hil egin beharko naute, eta zikindu egin beharko dute».

25.4 artikuluak dio «ustelkeria kasuetan» eta epaiketa hasteko autoa irmoa denean Mahaiak, automatikoki, bertan behera utziko dituela parlamentariaren eskubideak eta betebeharrak. Kargugabetzen badute, Borrasi ez liokete kenduko diputatu akta, baina ezingo lituzke baliatu diputatu izateari dagozkion eskubideak, ez horri dagozkion betebeharrak bete; hau da, ezingo luke ez ganberako presidente izan, ez bozkatu, ez osoko bilkuretan parte hartu, ez batzordeetan, eta ez luke soldatarik kobratuko.

ERCk eta PSCk bina ordezkari dituzte Mahaian, eta adierazi dute kontra bozkatuko dutela. CUPekoak ere bai. JxCk ere bi ditu, baina Borrasek ezingo luke bozkatu. Beraz, espero da bozketan bost ordezkarik egitea Borrasen kontra, eta bakarrak alde. Ikusteko dago nork ordezkatuko duen kargutik kantzen badute; ganberako arautegiaren 40. artikuluan zehaztua dago zein diren Mahaiko presidenteordeen eginkizunak, eta, haren arabera, parlamentuko presidentea falta bada Mahaiko lehen presidenteordeak ordezkatuko du; oraingo honetan, Alba Vergesek. ERCkoa da, eta errepublikanoek eta JxCkoek legegintzaldi honetarako egindako gobernu akordioak dio Generalitateko presidentea ERCkoa izango dela eta Parlamentukoa JxCkoa. Azkenean Borras kentzen badute, gobernu akordioan jasotakoa betetzeko akordio politiko bat egin beharko luke Mahaiak.

Borrasi leporatzen diote, hain justu, ILC Letra Katalanen Instituzioko presidente zela kontratuak zatitu izana, hartara kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. 2013tik 2018ra izan zen erakunde publiko horretako burua, eta Kataluniako Fiskaltzak sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du harentzat.

JxCren jarrera

ERCk ez dauka zalantzarik. «Ustelkeriarekin zerikusia duten delituak dira», adierazi zuen atzo Marta Vilalta bozeramaile eta idazkari nagusiaren ondokoak. Borrasen ustez, Mahaian bozkatu aurretik, aukera badago Diputatuaren Estatutuaren Batzordeari ebazpen bat eskatzeko auziari buruz. Vilaltarentzat, ez dago horren «beharrik». CUPek ere ez du «dudarik», Laia Estrada parlamentariaren arabera. Bi indar subiranistek Borrasi eskatu diote bere kabuz erabaki dezala kargua uztea. PSCren talde parlamentarioaren eledun Alicia Romerok atzo nabarmendu zuen «errugabetasun presuntzioa» errespetatzen duela, baina Salvador Illa alderdiaren buruak Borrasi eskatu diola kargua utz dezala, «instituzioari kalterik ez egiteko».

JxCk ohar bat plazaratu zuen atzo, eta «arrakalarik gabeko babesa» eman Borrasi. Beste indar independentistei, berriz, eskatu zien ez daitezela erori «estatuaren tranpan», uste baitu Madrilek «bananduta eta elkarren kontra» nahi dituela alderdi subiranistak. Halere, Efe berri agentziak JxCko iturriak aipatuz kaleratu duenez, alderdiko zenbait kide «nabarmenek» iradoki diote Borrasi bere kabuz uko egin diezaiola karguari, Mahaiaren erabakiaren zain egon gabe. Borrasen aldeko manifestazio batera deitu du JxCk gaurko (11:30), Parlamentuaren aurrean.


Summary: Pablo Gonzalezen aferan Polonia zuzenbide estatua errespetatzen ari dela esan du Pedro Sanchezek. Polonian preso duten kazetaria defendatzeko eskatu dio haren sendiak Espainiako gobernuburuari. Berriemailearen bikotekideak, Oihana Goirienak, salatu du azken bost hilabeteetan haren bi gutun soilik jaso dituztela, eta ez dakitela benetan nola dagoen.

Pablo Gonzalez euskal kazetariak 149 egun daramatza atxilotuta eta inkomunikatuta Polonian. Gaur, baliatuz 150. eguna beteko duela espetxean eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea Polonian dagoela, bideo bat argitaratu du sare sozialetan haren bikotekideak, Oihana Goirienak. Besteak beste, kontatu du azken bost hilabeteetan Gonzalezen bi gutun soilik jaso dituztela, eta ez senideek eta ez abokatuek ez dutela harekin hitz egiterik izan: «Ondorioz, ez dakigu benetan nola dagoen», aitortu du Goirienak. Sanchezek adierazi du aferaz hitz egin duela Mateusz Morawiecki lehen ministroarekin, eta gehitu du Poloniako zuzenbide estatua errespetatzen duela: «Argi dago [afera] auzitegien esku dagoela».

Goiriena Sanchezi mintzatu zaio bere mezuan. Gonzalez gogoan izateko eskatu dio: «Europako Batasuneko herritarra da, eta ukatu egiten diote bere familiarekin hitz egiteko eskubidea. Kontsularen lau bisita soilik izan ditu denbora honetan guztian, eta haren konfiantzazko abokatuari ez diote azaldu zer egozten dioten».

Horregatik, Poloniako lehen ministroaren aurrean Gonzalez defendatzea galdegin dio Goirienak Sanchezi, «defentsa eta epaiketa justu bat izan ditzan, baina, batez ere, haren eskubideak errespeta daitezen». Azpimarratu du Gonzalezen senideek harekin hitz egiteko beharra dutela, benetan jakiteko ondo dagoela, eta bere seme-alabek euren aita entzun nahi dutela: «Pablok jakin dezala maite dugun pertsonen babesa duela, eta bere falta sumatzen dugula».

Sanchezek Morawieckirekin izaniko bileraren osteko prentsaurrekoan hitz egin du gaiaz, kazetariek galdetuta. Haren bertsioak ez du zerikusi handirik Goirienak emandako informazioarekin. Sanchezek argudiatu du «familiarekin kontaktuan» dagoela Gonzalez, eta Espainiak Polonian duen kontsularen bisitak jasotzen dituela. Horrez gain, Sanchezek azaldu du Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albares harremanetan dagoela Poloniako bere homologoarekin, kasuaren «jarraipena egin» eta «familiari babesa emateko». Hala, Poloniako Gobernuaren «kolaborazioa» eskertu du.

Atxilotuta oraindik

Duela hiru aste, Rzeszowko Dei Auzitegiak (Polonia) ez zuen onartu Pablo Gonzalez kazetariaren abokatuak haren atxiloaldiaren kontra ezarritako helegitea. Maiatzean, Gonzalezen espetxealdia luzatzeko eskatu zuten Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek, eta, eskaera egin ondotik, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin zuen fiskaltzaren eskaera; horren ondorioz, Gonzalezek beste hiru hilabetez atxilotuta egon beharko duela ebatzi zuen auzitegiak.

Bost hilabete igaro dira Poloniako Poliziak Gonzalez atzeman zuenetik, Przemyslen, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urterainoko kartzela zigorra ezar diezaiokete kazetariari.


Summary: Baionako bestetako atrakzio bateko irudi sexistak «onartezinak» direla esan du herriko etxeak. Erakundeak esku hartuko duela adierazi dute. Feministek eraso matxisten aurkako afixak itsatsi dituzte irudien gainean

Baionako bestetarako Santispirituko zubiaren ondoan jarri duten atrakzio bateko irudiek hizpidea jarri dute Lapurdiko hiriburuan. Karikatura estiloan margoturiko irudietan, gizonezko batzuk ikusten dira, jaietako zuri-gorriz jantzita, mozkorturik emakumezko bati titiak ukitzen, beste batek lerdea dariola begiratzen duelarik. Talde feministen protesta eragin dute irudiok, eta udalak adierazi du «esku hartuko» duela aferan.

Besteak beste, Ortheze (Biarno), Mont-de-Marsan, Akize (Landak) eta Condom Okzitaniako herrien izenak margoturik ditu atrakzioak; beraz, litekeena da Euskal Herrian ez ezik Okzitania osoan ere herriz herri ibiltzea, bestetan.

«Onartezina da», idatzi du sare sozialetan Martine Bisauta Baionako Udaleko axuantak. Trantsizio ekologiko eta energetikoaren arduraduna da Euskal Hirigune Elkargoan, eta horren lehendakariordea. «Oraintxe egin dut behar dena. Zerbitzuek bihar hartuko dute esku».

Gaur goizean oraindik bistan jarraitzen zuten irudiok, baina Baionako feministek indarkeria sexistaren aurkako afixak itsatsi dituzte gainean. Paper zuriarekin irudiak estali dituzte gero.

Baionako bestetan sexu eraso ugari egin dituzte azken urteotan. Izurriak 2020ko eta 2021eko jaiak galarazi zituen, baina azken aldian, 2019an, hiru eraso sexista salatu zituzten, bortxaketa bat eta bortxaketa saiakera bat tartean. Edonola ere, agintariek nabarmendu zuten eraso kopurua erdira jaitsi zela orduan. Izan ere, 2017an bi bortxaketa eta sexu eraso bat salatu zituzten.


Summary: Ukrainako hiru portuk zerealak esportatzeko lanak hasi dituzte berriz. Turkiak martxan jarri du Istanbulgo koordinazio zentroa. Hulusi Akar herrialde horretako Defentsa ministroak esan du oraingoz ez dutela minarik kendu behar Itsaso Beltzean.

Ukrainako itsas armadak jakinarazi du herrialdeko hiru portu hasiak direla prestatzen zereala esportatzeko: «Ukrainako portuak desblokeatzeko akordioaren harira, operazioak berriz abiatu dituzte Odesako, Txornomorskeko eta Pivdenniko portuetan [Juzhne hirian]. Ontziak karabana moduan antolatuta irtengo dira eta iritsiko dira, beste itsasontzi baten gidaritzapean».

Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta Nazio Batuen Erakundeak iragan ostiralean sinaturiko akordioaren arabera, Itsaso Beltzean korridore bat zehaztu beharko dute ontzi horiek modu seguruan nabigatzeko. Gainera, itun horrek zera ere aurreikusten du: Errusiako eta Ukrainako armadek erasorik ez egitea ez ontziei, ez portuetan.

Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroak iragan astelehenean esan zuen asteon hasiko liratekeela laboreak ateratzen, eta gaur gehitu du B plana erabiliko luketela Errusiako armadak portuei eraso egiten jarraituko balu: «Lehenago ere egin dugu. Hau da, Danubioko portuak erabiltzea, baita trenbideak ere, ahalik eta zereal gehiena kargatuta».

Zehazki, Kubrakovek aste hasieran azaldu zuen hiru milioi tona zereal esportatuko dituztela hilero —25 milioi tona daude blokeatuta portu horietan—, eta, horri esker, 979.000 milioi euro jasoko dituztela. Kievek aurreikusi du lehen ontzia Txornomorskeko portutik ateratzea, eta, dena ongi badoa, hurrengoak Odesakotik eta Pivdennikotik irtengo dira, Juri Vaskov Azpiegitura ministrordeak joan den astelehenean azaldu zuenez; hirurak Odesa eskualdean daude —herrialdearen hegoaldean—, Ukrainako armadaren kontrolpean.

Turkiako funtzionario anonimo batek Reuters berri agentziari asmo hori berretsi dio gaur, «datozen egunetan, aste honetan» hasiko direlakoan laborea berriz ateratzen.

Ukrainak esportazio operazioak berriz hasi dituztela jakinarazi aurretik, Turkiak adierazi du martxan jarri dutela Istanbulgo koordinazio zentroa. Ituna sinatu zuten herrialdeetako eta erakundeetako ordezkari zibilek eta militarrek osatzen dute talde hori.

Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak azaldu duenez, Istanbulgo zentroa Ukrainako portuetatik ateratzen diren ontziak gainbegiratzeaz eta koordinatzeaz arduratuko da. Horiek egingo duten bidaiez, berriz, Akarrek esan du oraingoz ez dutela minarik kenduko Itsaso Beltzean, baina, horretarako beharrik balego, gaineratu du «modu koordinatuan» egingo luketela.

Kostin diputatua, fiskal nagusi

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Andri Kostin diputatua proposatu zuen fiskal nagusiaren kargurako, eta parlamentuak baiezkoa eman dio, gaur, izendapen horri.

450 diputatuetatik 299ren babesa jaso du Kostinek, Ukrinform albiste agentziak azaldu duenez; fiskal nagusi berria Zelenskiren alderdikoa da, Herriaren Zerbitzarikoa.

Ukrainako presidenteak hilaren 18an kaleratu zuen Irina Venediktova, karguan Kostinen aurrekoa, baita Segurtasun Zerbitzuko buru Ivan Bakanov ere. Biei «euren eginbeharrak oker betetzea» egotzi zien.


Summary: Politikari «izaera juridikoa» kentzea adostu dute Generalitateak eta Espainiako Gobernuak. Elkarrizketa mahaia bildu da Moncloan, eta hitzarmen bat egin dute katalana babesteko eta bultzatzeko.

Kataluniako Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketa mahaian bi akordio sinatu dituzte gaur, Moncloan. Batetik, politikari «izaera juridikoa» kentzeko itun bat; eta, bestetik, katalana babesteko eta bultzatzeko hitzarmen bat. 2020ko otsailean jarri zuten martxan mahaia, eta bi gobernuetako ordezkariak —Generalitatearen aldetik ez da izan JxCko kontseilaririk—, bakoitzeko lau, hirugarrenez batzartu dira gaur elkarrizketa mahai horretan. Urtea amaitu aurretik beste bilera bat egitekotan geratu dira.

Batzarraren ondotik nor bere aldetik mintzatu da, eta Laura Vilagra Kataluniako Gobernuaren Presidentetzako kontseilariak nabarmendu du «aurrerapauso bat» eman dutela Generalitatearen eta Moncloaren arteko harremanetarako «baldintza berriak» ezartzeko.

Bi aldeek adostu dute Kataluniako auziari izaera juridikoa kentzeko erreformak hauspotzea, horiek elkarrizketaren ondorio izatea eta indarrean dagoen «ordenamendu demokratikoaren barruan» aurrera eramatea, eta «gehiengo sozial zabal baten» bermea edukitzea. Felix Bolaños Espainiako Presidentetzako ministroak adierazi du bi gobernuei iruditzen zaiela katalanak izan behar duela Kataluniako hizkuntza sistemako «irakaskuntzarako hizkuntza». Goratu egin du Parlamentuak «%80ko babesarekin» katalana babesteko ekainean onartu zuen legea.


Summary: Erregaien deskontua 30 zentimokoa izango da irailean eta urrian Ipar Euskal Herrian. Erosteko ahalmenari eusteko legegaiek aurrera egin dute Frantziako Asanblean. Irrati eta telebista publikoa finantzatzeko saria kendu dute; pentsioak eta gizarte sariak %4 emendatuko dira, eta EDF osorik erosteko dirua izango du estatuak.

Gehiengo osoaren garaia igarota, negoziazioen aroa iritsi da Frantziako Asanbleara ere, eta jada eman dute lehen fruitua: aurrera egin dute erosteko ahalmenari eusteko legegaiak eta hari lotutako aurrekontuen moldaketak. Azken hori gaur goizaldean onartu dute, Emmanuel Macronen aliantza zentrista-liberalen eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiaren arteko itun baten ondorioz.

Paktu horren fruitu da erregaia erosteko deskontu publikoa hemezortzi zentimotik 30era emendatuko dela irailean eta urrian. LR-ren eskaera zen, eta atzera bota du Bruno Le Maire Finantza ministroaren hasierako asmoa, hots, hamabi zentimora jaistea urrian, seira azaroan, eta zerora abenduan; orain, hamar zentimokoa izango da azaroan eta abenduan.

Erosteko ahalmenari buruzko legegaia ostiralean onartu zuten, eta haren ondorioz %4 emendatuko dira pentsioak eta gizarte sari gehientsuenak. Aldeko 341 boto izan zituen testu horrek, horien artean eskuin muturreko RN Batasun Nazionaleko diputatu gehienena. Nupes ezkerreko batasuneko gehienek kontrako botoa eman zuten ostiralean, eta gauza bera egin dute gaur. Hala ere, aurrekontuen moldaketak aldeko 293 boto jaso zituen, aurkako 146, eta hamazazpi abstentzio. RNko diputatuek ez zuten botorik eman.

LR, alde eta aurka

LRko talde parlamentarioko buruak, Olivier Marleixek, argudiatu du «tirabira positiboa» izan duela gobernuarekin, eta horren ondorioz lortu dituztela beste zenbait kontu. Horien artean daude 35 oreneko lan astearen araua gehiago malgutuko duten bi neurri: batetik, zergarik ordainduko ez dituzten aparteko orduak 5.000 eurotik 7.500 eurora igarotzea, eta enpresei aukera ematea langileek baliatu ez dituzten atseden egunak erosteko.

Baina beste kontu batzuetan LRk gobernuko taldeak alde batera utzi zituen, eta oposizioko beste taldeekin bat egin zuen. Horren ondorioz onartu dute etxea berotzeko fuel olioa erretzen duten familientzat 230 milioi euroko laguntza bat, eta departamenduei 120 milioi ematea RSA gutxieneko saria ordaintzeko gai izan daitezen.

Beste neurri batzuk ere indarrean jarriko dira: Ipar Euskal Herriko eta Frantziako herritarrek urtean 138 euroko saria ordaindu behar dute gaur egun telebista eta irrati publikoak finantzatzeko, baina sari hori ezabatu egingo dute udazkenean.

Argindarra eta gasa

Energia taldeei aparteko sari bat ezartzeko aukera ere aztertu dute legebiltzarkideek, baina gutxigatik ez dute onartu. Aurrera egin du, ordea, EDF argindar konpainia erabat publiko egiteko beharrezkoak diren akzioak erosteko 9.700 milioi euro jartzeak. Estatuak %83,9 du orain, baina gainontzekoa erosi nahi du Macronen gobernuak; besteak beste, bere adar nuklearrari beste bultzada bat emateko.

Oraintxe, Frantziaren 56 erreaktore nuklearren erdiak inguru geratuta daude, herdoiltze arazo batzuk konpontzeko. Horren ondorioz, Frantzia ez da ari normalean bezala argindarra esportatzen, inportatzen baizik, eta oso garesti. Herritar gehienek, ordea, ez dute prezio igoera handirik antzemango: argindarraren prezioa gehienez %4 emendatuko da. Gasarenak izoztuta jarraituko du, 2021eko urriko prezioetan.


Alemania finalera, Poppen golei esker

Summary: Alemania finalera, Poppen golei esker. 2-1 hartu du mendean Frantzia, eta bederatzigarrenez Eurokopa irabazteko aukera izango du, igandean, Ingalaterraren aurka.

Ingalaterra-Alemania. Horixe izango da Eurokopako finala. Ingalaterra sailkatua zegoen, eta Alemaniak Frantzia 2-1 menderatu ostean lortu du bertan egotea. Alemaniarrek ohikoa duten ordena, elkartasuna eta eraginkortasuna baliatuta lortu du, lan isil eta ona eginez. Guztien artean Alexandra Popp kapitaina nabarmendu da, hark sartu baititu bere selekzioaren bi golak. Igandean bederatzigarrenez Eurokopa irabazteko aukera izango du Martina Vossek zuzentzen duen selekzioak.

Lehen 40 minutuak oso taktikoak izan dira. Intentsitatea ikusgarritasunari gailendu zaio, eta bi taldeek ez dute ia arriskatu. Elkarri errespetu handia izan diote. Bazekiten kale edo baleko partida zela, eta edozein akats garesti ordaindu zezaketela. Espero bezala, hasieratik Frantziak izan du baloi jabetza. Alemania, berriz, baloia izateari muzin egiten ez dion selekzioa da, baina hura gabe eroso dago. Erasoan batez ere patxadaz aritu da. Geldikako jokaldiak behartzen ahalegindu da, bertan duen ahalmena baliatzeko. Defentsan, argi zuten gakoa non zegoen: Cascarinoren eta Karchaouiren eraso uholdea gutxitzea. Isilean lan ona egin dute. Eraginkorra izan da erabaki hori, Frantziak ez baitu aparteko arriskurik sortu lehen 20 minutuetan. Gainera, ezin izan du korrika egin.

Frantzia halako egoerak bizi izandakoa da aurreko txapelketetan, eta bakarkako jokaldien bidez ahalegindu zen irtenbidea topatzen. Baina ez zitzaion sekula ondo atera. Txapelketa honetan, ordea, talde jokoaren alde egin du, eta beste behin erakutsi du. Ez du burua galdu Alemaniak proposatuko jokoaren aurrean, eta, jokaldia landuz, aurkariaren atera gerturatzen ahalegindu da. Neurketako lehen aukera argia, hala ere, alemaniarrek izan dute, area ertzeko falta batean. Poppek jaurti du, eta Peyraud-Magninek bikain gelditu du.

39 minutuan aurreratu dira azkenean alemaniarrak. Gol ederra izan da. Eskuinetik erdiraketa on bat baliatu, eta atzetik etorrita Poppek erremate indartsua egin du. Aurrelariak bosgarren gola sartu du bost partidetan. Alemaniaren ehungarren gola izan da Eurokopa batean. Martina Vossen selekzioak nahi zuen lekuan zuen partida. Frantziak gogotik egin beharko zuen lan alemaniarrek zelai erdian ezarritako armiarma sarea gainditzeko. Baina atsedenaldiaren aurreko azken jokaldietako batean banakoa sartu du. Dianik jaurtiketa egin du area kanpotik. Baloia zutoinera joan da, baina aldaratzeak Frohms atezainaren bizkarrean jo du, eta sareetara joan da. Zoria aurka izan du Alemaniak hor. Bana amaitu da, beraz, lehen zatia.

Bigarrena ere Poppek

Bigarren zatia bide beretik hasi da. Bi taldeek gehiago erreparatu diote hutsak ez egiteari, arriskatzeari baino. Partidaren norabidea aldatzeko asmoz, Corinne Diacrek Mateo zelairatu du, ezustean, Cascarinoren ordez. Ia segidan gertu izan du gola Frantziak. Baina Bachaken erremateak Alemaniako jokalari baten aurpegian joan du, eta segidan Renardek erremate ondo egin du buruz korner batean. Baina Frohmsek bikain gelditu du. Baita hurrengo jokaldi batean Dainiri ere. Frantzia hobeto kokatua zegoen zelaian, baloia bizkorrago berreskuratu du, eta nagusituz joan da orduan. Baina Alemaniak ez du pazientzia galdu, ohi moduan berdin jokatzen jarraitu du, talde bat izanda, elkartasunez eta Frantziari ez utziz korrika egiten. Hala, Poppen bigarrena iritsi da, buruz, 76. minutuan.

Frantzia ahalegindu da estutzen, lerroak aurreratu ditu eta pare bat aukera garbi izan du. Baina Bachek eta Sarrek ez dute asmatu baloia sareetara bidaltzen, eta Dallmannek ia erabakia utzi du norgehiagoka. Baina huts egin du. Hor amaitu da partida. Ez zen faborito, baina berriz ere Alemania finalean da. Ingelesek futbolaren beste patu batekin amaitu nahiko dute igandean. Patu horrek zera dio: futbola hamaika hamaikaren kontra jokatzen duten kirola dela, baina beti Alemaniak irabazten duela.


Summary: Kutxabankek %30 gehiago irabazi du, eta 2019ko mailara hurbiltzen ari da. Urteko lehen erdian 163,2 milioi euro irabazi ditu, aseguruak eta inbertsio funtsen komisioek bultzatuta. Bankuak Anton Arriola durangarra proposatu du Gregorio Billalabeitia oraingo presidentea ordezkatzeko.

Urteak daramatzate bankuek, kexuka, interes tasak zeron egoteak bere negozioa zaildu egiten duela, eta ezohiko jardueretatik tira egin behar dutela haien errentagarritasunari eusteko. Joan den astean igo zituen azkenean Europako Banku Zentralak, %0,5era, baina haren eragina benetan antzeman aurretik ere irabazi oparoak azaleratzen ari dira finantza erakundeak.

Horien artean dago Kutxabank, %30 handitu baititu bere mozkinak, 163,2 milioi euroraino. Urtea amaitzeko geratzen diren sei hilabeteetan bilakaera horri jarraituz gero, 335 milioi euroren bueltan ibiliko dira taldearen irabaziak, 2018koen pare (332,3 milioi), eta 2019ko marka historikotik oso gertu (352,2 milioi).

Kutxabankek agiri baten bitartez azaldu duenez, aseguruak, zerbitzuak eta kudeatutako aktiboen etekinak —inbertsio funtsen komisioak, batez ere— izan dira 2022ko lehen erdian taldearen diru sarrera nagusia. Zehazki, 316,4 milioi euroren etekina lortu du arlo horretatik (+%9,7), eta gutxiago, berriz, emandako maileguek eta ordaindutako interesek sortutako mozkinetik (279,6 milioi, +%1,4).

Pentsatzekoa da interes tasak igo ahala —uztaileko batezbesteko Euriborra %0,99 izango da, baina %1,2ra ere iritsi da hilabetean zehar—, bankuek irabazi handiagoa aterako dietela maileguei. Orduan ongi kokatuta egongo da Bilbon egoitza duen bankua, bere maileguen zorra loditzen ari baita: 2.189 milioi euroren hipoteka berriak eman ditu 2022an, %9,2 handitu ditu kontsumorako maileguak, eta %4,8, berriz, inbertsioetarako emandakoak.

Baina interesak igo bitartean, aseguruekin kutxa betetzen ari da Kutxabank: urtearen lehen erdian 70.000 aseguru baino gehiago sinatu ditu, eta %10eko hazkundea izan du bizi aseguruetan, eta %17, berriz, enpresen arrisku askotariko aseguruetan.

Egoera ekonomikoa belzten ari denez, bankuak 113,2 milioi euro jarri ditu zalantzazko aktiboen galera posibleak estaltzera, iaz halako bost. Zalantzazko aktiboen %114,5 hornitu ditu.

Buruzagi berria

Kutxabank sendo dagoela iritsiko da Gregorio Billalabeitiaren ordezkapena, urtearen amaieran. Bankuko administrazio kontseiluak Anton Arriola proposatu du (Durango, 1967). Deustun ikasitakoa eta Goldman Sachs AEBetako inbertsio bankuan urte luzez lan egindakoa da, eta BBK-ko patronatuko kidea da 2019. urteaz geroztik.

Idazlea ere bada; hainbat eleberri idatzi ditu gazteleraz, tartean El Ruido de entonces, Jose Maria Ryan ETAk hildako Lemoizko ingeniariari buruzkoa. Euskalduna da.

Arriolaren izendapenari buruzko azken hitza Europako Banku Zentralak du.


Summary: Desazelerazioak landunen kopurua gutxitzea eragin du Hegoaldean. Industria sektorean eta emakumeen artean galdu dira lanpostu gehienak. Langabezia tasa ez da igo, eta %8,8 da.

Ukrainako gerraren ondorioei eusten ari zaio lan merkatua, baina horren eragina nabaritzen hasi da. Oro har, pandemia aurretik baino pertsona gehiago daude lanean, baina urteko bigarren hiruhilekoan eten egin da iaz abiatutako goranzko joera: Hego Euskal Herrian, 14.600 landun gutxiago daude lehen hiruhilekoan baino. Dena den, langabeen kopurua ere jaitsi egin da: 6.700 pertsona gutxiago daude lanik gabe: 117.800 guztira. Langabezia tasa pandemia aurreko kopuruetan dago (%8,8), eta azken hamarkadako bost onenen artean.

Landunen kopuruak eta langabeenak aldi berean behera egin izanaren arrazoi nagusia da gutxitu egin dela lan bila modu aktiboan ari diren pertsonen kopurua ere: aurreko hiruhilekoan baino 21.300 gutxiago. Hala erakusten du INE Espainiako estatistika institutuak ostegun honetan kaleratutako biztanleria aktiboaren inkestak. Azterketaren ondorio nagusia da lan merkatuak indartsu jarraitzen duela Hego Euskal Herrian, baina inflazio handiak ziurgabetasuna eragin duela bai lan bila ari direnen artean, bai lanpostu berriak sortzerakoan, eta motelaldi bat egon dela, oraindik txikia bada ere.

Lurralde batzuetan beste batzuetan baino gehiago nabaritu da joera hori. Nafarroak eutsi dio ongien, adibidez. Langabeen kopuruak behera egin du berriz ere, eta indartsu gainera (-13.500). Bizkaian ere gutxitu egin da (-2.000), baina apur bat ugaritu dira Gipuzkoan (+800) eta Araban (+100). Hortaz, Nafarroan gutxitu da gehien langabezia tasa: %10,4tik %8,8ra. Gainerako hiru lurraldeetan antzera mantendu da, baina horien artean Arabak du orain langabezia tasarik handiena, %9,4. Jarraian, Bizkaiak (%9,3) eta, ohi bezala, Gipuzkoak du txikiena (%7,5).

Sexuen arabera ere joera bat nabari da. Emakumeei eragin die bereziki urteko bigarren hiruhilekoan gertatu den desazelerazio ekonomikoak. Haien artean handitu da langabezia: 2.800 gehiago daude; aldiz, gizonen artean gutxitu egin da: 9.500 gehiago daude lanean.

Sektorekako datuetan ere ikus daiteke zeinek nabari dituen gehien azken hilabeteetako gertakarien ondorioak: industrian galdu dira lanpostu gehienak, eta oso handia izan da jaitsiera: 14.400 lanpostu gutxiago. Zerbitzuetan ere behera egin du (-1.500), eta lehen sektorean (-100). Kontrara, apur bat hazi da eraikuntzan: 1.500 langile gehiago.

Kontratu motari dagokionez, urte hasieran indarrean jarritako lan erreformaren eraginak nabari dira oraindik. 7.300 mugagabe gehiago egin dira. Aldi baterakoak mugatu ditu erreformak, eta horiek mugagabe bihurtzera behartu. Dena den, den-denekin ez da hori gertatu. Aldi baterako 19.600 kontratu suntsitu dira bigarren hiruhilekoan. Hala, behin-behinekotasun tasa %23,8tik %22,2ra jaitsi da.

«Kezkarako» arrazoiak

Inkestaren emaitzek agertzen dituzten argi-ilunak azpimarratu dituzte sindikatuek. ELAk ohartarazi du langabeziak behera egin duen arren landunen lan baldintzak «okertzen» ari direla, eta LABek nabarmendu du «langileak pobretzen dituen adierazle nagusiek» gora egin dutela. Bereziki kezkagarria iruditzen zaie emakumeen langabezia tasaren hazkundea eta industria sektorean gertatu den enplegu suntsiketa.

CCOOk eta UGTk, berriz, lan merkatuaren «sendotasuna» nabarmendu dute, eta hori, bereziki, lan erreformaren ondorio dela. Dena den,«zuhurtziaz» mintzo dira, egoera ekonomikoaren «ziurgabetasunagatik».


Summary: Nafarroako Memoria Gune sareak beste lau ibilbide osatu ditu. Iruñean 1936ko altxamendu militarrean atxilotze zentro gisa erabilitako eremuak eta errepresaliatuen fusilamendurako eta jazarpenerako erabilitako guneak sartu ditu Memoriaren Nafarroako Institutuak lau ibilbidetan. Euretako bik Ezkabako gotorlekua eta 1938ko ihesa dute ardatz.

Aurten Iruñeko zezen plazak ehun urte bete ditu, eta ospakizun batean oharkabean pasatu da toki hura presondegi inprobisatu gisa erabili zutela 1936an Emilio Mola jeneralaren agindupean altxatu ziren erreketeek, falangistek eta orotariko faxistek. Halaber, gerraren amaieran, kontzentrazio esparru gisa ere erabili zuten.

Ez da hain ezaguna ere handik gertu, Eskolapioen eraikinean paratu zutela egoitza erreketeek, eta bertan atxilotuak torturatu egin zituztela. Falangisten buruzagitzak, berriz, Salesianoen eraikina erabili zuen kuartel gisa, eta, Izquierda Republicana alderdiaren egoitza goitik behera ebatsi ostean —Gazteluko plazan baitzegoen—, bertan atxilotuak jipoitu egin zituzten, eta errizino olioa ere eman zieten. Edo, 1939an, frankistek kontzentrazio esparru gisa erabili zuten Donibane auzoko futbol zelai zaharra —1960ko hamarkada amaieran eraitsia—.

Orotara, Iruñean beste hainbat toki erabili ziren behin-behineko kartzela gisa, eta, horiekin, Memoria Gune sarea proiektuaren barruan, ibilbide bat osatu du Memoriaren Nafarroako Institutuak. Udazkenean, Aralar kalean atxilotze zentroen inguruko memoria gune bat inauguratuko da. Informazio hori guztia Oroibidea erakusketa birtualean oinarrituta dago, eta bertan ikus daiteke nolakoa izan zen gatibutasuna Iruñean, atxilotuen lekukotasunak irakurri edo zentro bakoitza zertarako erabili zen kontsultatu daiteke.

Ez da ibilbide bakarra. Memoria Gune sarearen barruan, iaz Pirinioak: muga eta memoria lehen ibilbidea egin zen, eta, orain, atxilotze zentroekin batera, beste hiru ibilbide gehiago diseinatu dira. Ibilbideetako batean, errepresaliatutako pertsonak non fusilatu zituzten jakin daiteke. Gaztelugibeleko harresiak dira erreferentziazko tokietako bat, baina beste hainbat mugarri kontsultatu daitezke.

Beste ardatz nagusia Ezkabako gotorlekua da. XIX. mende amaieraren eta XX. mende hasieraren artean eraikitako gotorlekua kartzela gisa erabili zuten frankistek 1945era arte, oso baldintza txarretan. Hala, Ezkabaren inguruetan barrena ibilbide bat egin da, eta bertan memoriarekin erlazionatutako hainbat mugarri daude. Webgunean arakatuz eta ingurunea esploratuz haiek bertatik bertara ezagut daitezke.

Ezkabatik Urepelaino, berriz, GR-225 bidean barrena, azken ibilbidea antolatu da, 1938ko ihesa erreferentzia gisa harturik. Bertan 27 mugarri atera dituzte.

Josemi Gaston Memoriaren Nafarroako Institutuko zuzendariaren arabera, lau ibilbide berrietan guztira 80 mugarri eta afixa berreskuratu dituzte. Dena den, etengabe eguneratu beharrean daudela gaineratu du. Kasu, asteon bertan Baternainen topatutako hobiak eta hamar fusilaturen gorpuzkiek erakusten dute hori.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Portugaleten, emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Emakumea Gurutzetako ospitalera eraman dute, gorputzean hainbat haustura dituelako, baina ez dago larri. Gizona atxilotu egin dute, eta ertzain etxean dago orain. Bestalde, espetxera bidali dute atzo Pasaian atzemandako gizona.

Ertzaintzak 44 urteko gizon bat atxilotu du Portugaleten (Bizkaia), bikotekidea hiltzen saiatu delakoan. Emakumea etxebizitzatik eroraraztea eta hainbat haustura eragitea egotzi diote gizonari.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart jazo da gertakaria, 00:35 aldera. Ertzaintzako patruilak eta osasun langileak erasoaren lekura agertu dira, eta biktimari lagundu diote. Iritsi direnean, lurrean aurkitu dute andrea, bere etxebizitzatik erori ostean. Emakumea Gurutzetako ospitalera eraman dute, gorputzean hainbat haustura dituelako. Hala ere, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute biktima ongi dagoela eta erorikoa ez dela larria izan. Ertzaintzak 44 urteko gizonezko bat atxilotu du, biktimaren bikotekidea. Gizonari emaztearen aurkako homizidio saiakera egotzi diote, emakumea etxebizitzatik behera erorarazi duelakoan. Atxilotua ertzain etxean dago orain, eta Barakaldoko Emakumeen Aurkako Indarkeria arloko epailearen esku utziko dute, Ertzaintzak ikerketako eginbideak amaitzean; aurrekariak ditu genero indarkeriagatik.

Pasaian beste kasu bat

Atzo goizean 38 urteko gizon bat atxilotu zuen Ertzaintzak Pasaian (Gipuzkoa). Familia barruan egindako mehatxu eta hertsapen delituak egotzi zizkioten. Gizonak, emazterekin eztabaida izan eta gero, kalera irten, eta su eman zion bikotekidearen senide baten ibilgailuari. Ertzaintzak berehala esku hartu behar izan zuen, eta gizona atxilotu zuten. Gaur arratsaldean espetxera bidali du epaileak.


Summary: Unibertsitateko sarbiderako azterketa berriaren dekretua urte bukaerarako nahi du Espainiak. «Heldutasun proba bat» jarri nahi du hautaproban, ikasleen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertzeko. Hiru ikasturtean zehar ezarriko luke.

Unibertsitatera sartzeko bidea erreformatzeko eztabaidari bultzada eman dio Espainiako Gobernuak aste honetan: autonomia erkidegoetako Hezkuntza buruekin bilera egin zuen atzo, asteazkenarekin, Pilar Alegria Espainiako Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministroak, eta unibertsitateko errektoreen kontseiluari ere aurkeztu dio proposamena.

Autonomia erkidegoek irail bukaera arte izango dute proposamen horri zuzenketak aurkezteko, eta urrian lantaldeak osatu nahi ditu Espainiako Gobernuak, dekretua zehazteko. Hezkuntza Ministerioaren arabera, urte bukaeran onartu nahiko lukete dekretua, azterketa berria hurrengo ikasturtean indarrean jartzeko.

Gobernuak ez du erraza izango proposamena aurrera ateratzea, PPren esku dauden erkidego batzuek dagoeneko kritikatu baitute —Galiziak eta Madrilek, esaterako—. Hezkuntza Ministerioak, baina, adierazi du orain «elkarrizketaren garaia» dela, eta erkidegoen zein hezkuntza eragileen ekarpenekin ondu eta adostu nahi duela proposamena.

Eusko Jaurlaritzak berak ere kezka agertu zuen atzo, bileraren ostean: Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari iruditzen zaio presa handiz ari dela gobernua, eta Jaurlaritzaren eskumenak urra ditzakeela. Irailean batxilergoko curriculuma martxan jarri behar dela aintzat hartuta, ikastetxeei denbora faltako zaiela iruditzen zaio, eta, gainera, «homogeneizazio» asmo bat ikusten du proposamenaren atzean. Hezkuntza Ministerioak hitzez hitz aipatu du «estatuko lurralde guztietan parekagarria» izan behar duela hautaprobak.

2023an hasita, hiru urte ezartzeko

Espainiako Gobernuak hiru ikasturte hartu nahi ditu erreforma indarrean jartzeko, heldu den urtean hasita. Unibertsitatean ikasketak egiteko, sarbide proba bat egin behar da orain, eta azken kalifikazioan %40 balio du; ikaslearen espedienteak, berriz, %60. 2023-2024ko ikasturtean ere hala izango da, eta hautaproba berria ezarri ondoren ere bai.

Behin betiko hautaproba ezarri arte —gobernuak 2026-2027ko ikasturtean bukatu nahiko luke prozesua—, sarbideko probak lau ariketa izanen lituzke, eta bakoitzak %25 balioko luke. Lehenbizikoa, ikasleek berek hautatutako modalitate baten azterketa izanen litzateke. Bigarrena eta hirugarrena, derrigorrezko bi ikasgairen azterketek osatuko lukete: Filosofiaren Historia eta Espainiako Historia. Laugarrena, berriz, heldutasunaren proba izanen litzateke. Horretan, ikaslearen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertu nahi dute. Horretarako, dosier bat izanen dute ikasleek, gai beraren inguruko dokumentuz osatutakoa. Ikasleek informazio hori aztertu beharko dute, hainbat motatako galderak erantzunez. Galderok gaztelaniaz, ikasle bakoitzak hautatutako atzerriko hizkuntzan eta eskualde bakoitzeko hizkuntza koofizialean egonen dira.

Hiru urtez hala jardungo lukete, eta trantsizio fasearen ondoren —2026-2027ko ikasturtetik aurrera—, «heldutasun probak» %75 balioko luke, derrigorrezko ikasgaien azterketen balioa bereganatuko bailuke. Ikasleak hautatutako modalitatearen azterketak %25 balioko luke.

Sarbide probaz aparte, unibertsitateek hautaketa probak egin ahalko dituzte, baina Madrilek ez du argitu unibertsitate guztiek egin beharko ote dituzte. Ezarriko balira, ikaslearen notari gehituko litzaizkioke hautaproba horretako emaitzak —gehienez ere lau puntu—. Batxilergoko zenbait ikasgairen artean aukeratu ahalko luke ikasleak, horien inguruko azterketak egiteko. Trantsizio fasearen ondoren berdin jarraituko luke hautaketa proba horrek.

Hezkuntza Ministerioak azaldu du curriculuma lantzeko, eta irakasteko eta ikasteko metodologia berriei erantzun nahi diela azterketa eredu berriak. Ikasleak ebaluatzeko modu berriak lantzeko asmoari ere erantzuten dio proposamenak.


Summary: Errenta zergaren taulak %4 deflatatuko dituzte aldundietako ogasunek. Horren ondorioz, zergapekoek orain arte baino tasa txikiagoa ordaindu beharko dute errenta zergan. Jaurlaritzak eta aldundiek inflazioaren aurkako neurritzat aurkeztu dute, nahiz eta ez duen prezio igoera osoa aintzat hartzen.

Eusko Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek deflatazioak bidea urratzen jarraitzea erabaki dute. Eta zer da deflatatzea? Inflazioaren eragina pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren (PFEZ) gainean aplikatzea. Hau da, tasa bat edo bestea ezartzeko gutxieneko kopurua inflaziora egokitzea.

Adibidez, urtean 22.100 euro irabazten dituen gipuzkoar batek, seme-alabarik ez badu, %12ko tasa ordaindu behar zuen aurten errenta zergan oraingo taulekin —20.020,1 eta 23.549 euro artean irabazten dituelako—. Tasak %4 deflatatuko direnez, aurreko tartera igaroko da, eta %11ko tasa ordaindu beharko du.

Aldundietako ogasunek erabaki dute tarte guztietan %4 deflatatzea. Urte hasieran %1,5 deflatatzea erabaki zuten, eta, pauso honekin, %5,5eraino iritsiko da. Ez du, hortaz, inflazio osoa kontuan hartuko, gaur egun %9,7 baita Hego Euskal Herrian.

Neurria irailean sartuko da indarrean, eta ez dute zehaztu noiz arte iraungo duen, baina Iñigo Urkullu lehendakariak zehaztu du «behin-behinekoa» dela.

Lehendakariak onartu du arduratuta dagoela gizartearen aldartearekin, eta neurri hauekin «itxaropena» zabaldu nahi duela gizartean. Zergaren helburua argi da, diru gehiago jartzea herritarren «poltsikoan». Iraileko nominetatik aurrera sumatzen hasiko da. Inflazioaren eraginez, aurten Ogasuna zor bilketako marka guztiak hobetzen ari da, %10 inguruko gorakadarekin. Deflatazio honekin, baina, 249,5 milioi euro gutxiago bilduko dituzte ogasunek, eta horrek eragina izango du 2023rako aurrekontuetan. Urkulluk, baina, zehaztu du «gizarte laguntzak bermatzeko» eginiko aurrekontu batzuk izango direla, «inbertsio asmoan» oinarriturikoak, eta bi arlo horietan ez dela murrizketarik egongo.

Deflatazioa da neurririk deigarriena, edo bai behintzat jende gehienari eragingo diona. Hala ere, ez da bakarra izango, kenkari sorta batzuk ere onartu baitituzte. Esaterako, 200 euroko kenkaria onartu dute 30.000 eurora arteko errenta oinarri orokorra duten zergadunentzat. 30.000 euro eta 35.000 euro bitartean, berriz, 200 euroko kenkaria pixkanaka murriztuz joango da aitorpenaren oinarria handitu ahala. Neurri horrekin ogasunek 110 milioi euro gutxiago bilduko dituzte.

Gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek beste finantza neurri batzuk ere hartu dituzte likidezia gehiago jartzeko langile autonomoen eta enpresen esku. Autonomoak salbuetsita geratuko dira ekitaldi honetako hirugarren eta laugarren hiruhilekoetako ordainketa zatikatuak egiteko betebeharretik. Bestalde, 50 milioi eurotik beherako eragiketa bolumena duten eta enpresa taldeetan sartuta ez dauden enpresek ere ez dute sozietateen gaineko zergaren ordainketa aurreraturik egin beharko. Azken hori enpresa elkarteen aspaldiko eskaera da.

ELAk «iruzurtzat» jo ditu Lehendakariak eta ahaldun nagusiek iragarri dituzten neurriok. «Euskal Herriko erakundeek uko egiten diote beharrezko erreforma fiskala aurrera eramateari, enpresen mozkinei, kapitalari eta ondareari zergak handituz», gehitu du ELAk. Deflatazioari dagokionez, «berandu iritsi da, eta ez da nahikoa», tasak gehiago txikiagotzea urte hasieratik onartu behar baitzen, sindikatuaren iritziko. Gogoratu du iazko inflazioa %6,5 izan zela, eta tasen deflatazioa (%5,5) horren azpitik geratu dela.

Era berean, 200 euroko kenkarien aurka ere azaldu da ELA, ez baitie «mesederik egiten» diru sarrerarik txikienak dituzten pertsonei. «Ez dituzte zerga horiek ordaintzen; beraz, beharrik handiena duten pertsonei laguntzeko zuzeneko prestazio ekonomikoak behar dira, ez kenkariak», azaldu du sindikatuak. Bestalde, urtebete barru PFEZaren aitorpena egin arte ez da nabarituko kenkariaren «eragin mugatua».

Bankuen eta energia enpresen gaineko zerga

Jaurlaritzak eta Ogasunek, berriz, ez dute hizpidera ekarri Espainiako Gobernuak bankuen eta energia konpainien ezohiko irabaziei ezarri nahi dien zerga. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hura nola aplikatu adostu beharko du lurraldeetako ogasunekin. Gaiari buruz galdetuta, Urkulluk esan du zerga berria ez duela ezagutzen, eta haren berri zehaztasunez izatean aztertuko dutela nola aplikatu beharko den. Arrazoi berengatik, iritzi politikorik ez ematea erabaki du.


Summary: Alpinisten pilaketak izan dira K2 mendian. Arriskuz beteriko erakarpen turistiko bihurtu da K2 mendia azken egunetan. Historia osoan izandako igoeren ia erdia erregistratu zen egun bakar batean.

Everest mendia mendizaleen artean existitzen den erronka gorena bada ere, azken egunetan K2 izan da alpinisten helmuga nagusia. Munduko mendirik altuenetan bigarrena da, 8.611 metro, baita arriskutsuenetako bat ere. Konplexutasun handiko zatiak ditu, arrisku egoera areagotzeaz gain gailurrera iristea ia ezinezko bihurtzen dutenak. Zailtasunak zailtasun, azken egunetan alpinisten pilaketak izan dira K2 mendian. Uztailaren 22an, hau da, egun bakar batean, 145 pertsona igo ziren, 1954tik 1996ra izandako kopuru bera.

Masifikazioak mendian

Ez da mendian pilaketak gertatzen diren lehen aldia. 2012an Everesten gertatutako masifikazioak zeresan handia eman zuen, eta aditu asko horren arriskuaz mintzatu ziren. Hala ere, 2019an berriro gertatu zen, eta 200 bat eskalatzailek ilaran egon behar izan zuten denbora luzean. Adituen esanetan, inguruari kalte nabarmena egiten diote. Eskalatzaileek isuritako txizak glaziarra urtu egiten du, eta, ondorioz, apurtu.

Ikusi gehiago: Azken lau urteetako bisitari kopuru handiena izan da aurten Everesten

Arrisku handia

K2ren kasuan, pilaketa leku arriskutsuenetako batean gertatzen da, izotz masa handi bat dagoen lekuan zehazki; eta hori askatuz gero, hondamendia eragin dezake. Gainera, K2 Pakistango mugan dago, eta, Himalaiako beste inguru batzuetan helikopteroak nahi bezala ibiltzen badira ere, hemen, sarbidea armadarentzako mugatuta dago, eta hegaldiak militarren menpe daude.

Himalayan Database-ren zenbaketaren arabera, 2021era arte, 10.658 pertsonak lortu dute Everestera igotzea, eta 377 eskalatzailek berriz, K2ra.

Negozioa, aisia baino gehiago

Alpinista eta adituek salatu dutenez, Himalaiako tontorretara igotzea negozio bihurtu da. Espedizio komertzialak ugaritzen ari dira, eta Mingma G eta Nirmal Purja alpinistak dira hori bultzatzen ari direnetako batzuk. Sare sozialetan egiten duten publizitatearekin jendeari bertaratzeko deia egiten diete, eta horrek masifikazioak eragiten ditu. Purjak sare sozialetan beste 30 pertsonekin batera K2ra igo izana arrandiatu zuen. Mingmak berriz, alpinisten ilara erakusten zuen bideo bat zabaldu zuen sare sozialetan. Hasieran masifikazioak salatzeko aldarrikapen bat bazirudien ere, alpinistak bere zerbitzuak zabaltzeko aprobetxatu zuen.


Summary: Kalean bizi zen gizon baten heriotza salatu du Bestebi plataformak Barakaldon. Uztailaren 7an Bilboko banku batean hilik agertu zen; 40 urte bete berri zituen. Plataformak baliabideak eskatu dizkie administrazioei egoera zaurgarrian dauden pertsonentzat.

Etxerik ez zuen 40 urteko gizon bat banku batean hilda aurkitu zuten Bilboko Zorrotza auzoan, uztailaren 7an. Heriotza hori salatu du Bestebi plataformak, Barakaldon egindako omenaldi batean; izan ere, Karol izeneko gizona Bilboko kaleetan bizi zen, baina azken hilabeteetan Barakaldora lekualdatua zen.

Etxegabeen gorakadaz ohartarazi du, era berean, plataformak: «Bizi garen sistemak egiturazko fenomeno gisa eta gero eta handiagoa den fenomeno gisa mantentzen du gizarte bazterketa. Hain zuzen ere, etxegabeak gora eta gora ari dira azken urteotan, pertsonak alde batera uzten dituen sistema bidegabe baten bidez elikatuta».

Horrekin batera, «euskal administrazioei» baliabideak eskatu dizkie plataformak, eta gogorarazi die udalerri guztiek lehen mailako arretarako aurrekontu bat izan behar dutela, zaurgarritasun egoerei aurre egiteko. Izan ere, etxegabeek pairatzen duten egoera ere argitara ekarri du: «Osasun fisikoaren eta mentalaren narriaduraz ari gara, desgaitasunaz, adikzioaz, menpekotasunaz, administrazio egoera irregularraz, horietakoren batzuk aipatzearren. Horrek arintasuna eskatzen du diagnostikoan, balorazio prozesuen eta kronifikazioen moteltzea eragozteko».

Gizarteari ere dei egin diete kalean bizi diren pertsonen gaineko begirada «zabaltzeko»: «Herrikide gisa aitortu behar ditugu, beren eskubide eta betebeharrekin, beren duintasunarekin».


Summary: Sei euskal preso eta preso ohi auzipetu dituzte 2002ko atentatu baten harira. Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Mikel Albisu, Marisol Iparragirre eta Ramon Sagarzazu deitu ditu deklaratzera Espainiako Auzitegi Nazionaleko Manuel Garcia Castellon epaileak, atentatua gertatu zen garaian ETAko zuzendaritzako kide zirela argudiatuta.

Sei euskal preso eta preso ohi deitu ditu deklaratzera Espainiako Auzitegi Nazionalak, ikertu moduan. Manuel Garcia Castellon epaileak martxoan ireki zuen berriz ETAk 2002an Santa Polan (Alicante, Herrialde Katalanak) egindako atentatuarekin lotutako sumarioa, Dignidad y Justicia elkartearen kereila baten ondoren. Poliziari eta Guardia Zibilari informazio eskatu zien epaileak, eta Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Mikel Albisu, Marisol Iparragirre eta Ramon Sagarzazu auzipetu ditu orain, garai hartan ETAko buru zirela argudiatuta.

Guardia Zibilaren kuartel baten aurka jo zuen ETAk Santa Polan 2002ko udan, lehergailu bidez, eta 57 urteko gizon bat eta sei urteko haur bat hil ziren leherketaren eraginez.

Ikusi gehiago: Fronte judizialean katigatuta

Antzeko auzi gehiago ere zabaldu dituzte azkenaldian; esaterako, Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotutakoa. Kasu hartan ere Garcia Castellon epailea aritu da instrukzioan. Auzi hartan ere deitu zituzten deklaratzera orain auzipetuetako bi, Iparragirre eta Albisu. Azken hilabeteetan, ETAren beste zenbait atentatu berraztertzen aritu dira, kasu honetan bezala, ETAren zuzendaritzek zer erantzukizun izan zuten argitzeko.


Summary: Tximino baztangaren 85 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaixotu diren guztiek sintoma arinak dituzte, eta etxean bakartzeko agindua eman diete.

Azken asteetan, 85 pertsonari diagnostikatu diete tximino baztanga: 59 Bizkaian, 7 Araban eta 19 Gipuzkoan. Osakidetzak azaldu duenez, azken kasu horiek ez daukate, lehenengo kasuek bezala, lotura epidemiologikorik atzerriko beste kasu batzuekin; aurretik kutsatutako pertsonen kontaktuak dira oraingoak. Hala ere, azaldu du gaixotu diren guztiek sintoma arinak izan dituztela, eta etxean bakartzeko agindu dietela. Kutsatuetatik 83 gizonak dira, eta bi emakumeak.

Osakidetzak gaixotasunaren sintomak zein diren gogorarazi du: sukarra, mialgia, adenopatiak —gongoilak haztea— eta eskuetako eta aurpegiko erupzioa. Euskal Herrian maiatz amaieran atzeman zituzten tximino baztangaren lehenbiziko kasuak.

Joan den astean, OMEk nazioarteko larrialdia eman zuen tximino baztangarengatik. Izan ere, 16.000 herritar baino gehiago kutsatu dira tximino baztangarekin 75 herrialdetan, eta horietatik bost hil egin dira.


Summary: Hamahiru film lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean. Hautatutako film ia guztiak dira opera prima-k; bakarra da bigarrena. Tartean dago Maria Elorza euskal zinemagilearen A los libros y a las mujeres canto lana.

Mundu osoko hamahiru zinemagileren lehen eta bigarren filmak erakutsiko dituzte Donostiako 70. Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean: hamabi opera prima eta bigarren film bat, oraingoz, lan gehiago batuko baitira zerrendara datozen egunotan. Hala adierazi dute Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak eta Ainhoa Arruabarrena Kutxabankeko Gipuzkoa Sareko zuzendariak gaur, Tabakaleran, hautaketaren berri eman dutenean. Jaialdia irailaren 16an hasi eta 27an bukatuko da.

Talentu berriak bilatzea eta sustatzea da Zuzendari Berriak atalaren helburua, urte batzuk barru lehia nagusietan arituko diren zinemagileei lehen aukera ematea. Aurtengo jaialdian, hamabost herrialdetako zinemagileen lanak erakutsiko dituzte; zortzi dira emakumezko egileenak, eta bost gizonezkoenak. Aurkeztutako filmek gai ugari jorratzen dituzte: bikote harremanak, familia gatazkak, feminismoa, lana, pobrezia...

Jakinekoa zen Maria Elorza zuzendariaren (Gasteiz, 1988) A los libros y a las mujeres canto filma Zuzendari Berriak sailean arituko dela, orain dela bi aste jakinarazi baitzuten antolatzaileek, Sail Ofizialean lehian arituko diren lanetako batzuk aurkeztu zituztenean. Elorza aurrez ere izana da zinemaldian: Donostian aurkeztu zituen Gure Hormek (2016) eta La chica de la luz (2016) film laburrak. Bere lehen lan luzea erakutsiko du aurtengo zinemaldian. Liburuak zaintzen dituzten emakumeen armada anonimo eta armagabe bati buruzkoa da lana.

Katrine Brocks zinemagile daniarrak ere bere lehen lan luzea aurkeztuko du: Den Store Stilhed. Komentuan anaia bikiaren bisitaldi deserosoa jasoko duen nobizia gazte bati buruzkoa da filma. Takeshi Kogahara japoniarraren Nagisa lanak ere, zorigaitz batek banandutako anai-arreben istorio bat du oinarri. Josip Zuvan kroaziarrak zuzendu duen Garbura filmak, berriz, bikotekide diren bi gazteren senitartekoen arteko gatazkak kontatzen ditu.

Fifi-k familia girotik ihesi dabilen eta lagun baten anaiarekin harreman bat hasiko duen nerabe baten istorioa du hizpide. Jeanne Aslanek eta Paul Saintillanek zuzendu dute, elkarrekin. Miyamatsu to Yamashita pelikulak hiru zuzendari ditu: Masahiko Sato, Yutaro Seki eta Kentaro Hirase. Teleferiko bateko langile baten gorabeherak kontatzen ditu; langilea zinemako estra moduan ere aritzen da.

Kameraren aurrean eta atzean aritu da, bestalde, Dinara Drukarova errusiarra. Izan ere, Grand Marin filma zuzentzeaz gain, aktore lanak ere egin ditu. Hain zuzen, dena utzi eta arrantzontzi batean Ipar itsasora abiatuko den emakume baten rola jokatzen du Drukarovak filmean. Foundre-k ere, emakume baten emantzipazioa kontatzen du, XX. mendeko Suitzako andre batena, zehatzago esateko. Carmen Jaquerrek zuzendu du.

Rocio Mesa zinemagilearen Secaderos eta Ji-hye Jeong zuzendariraen Jeong-sun filmak, berriz, lan munduan barneratzen dira. Tabako lehortegi batean girotutako harreman bat du hizpide lehenengoak; fabrikako bi langileren ezkutuko harremana bigarrenak. Azken horrek Hego Koreago Jeonjuko zinema jaialdia irabazi zuen. Pokhar Ke Dunu Paar filmak, halaber, egoera ekonomikoak behartuta Delhitik jaioterrira itzuli beharko duen bikote baten istorioa kontatzen du. Parth Saurabh zinemagile indiarraren lehen film luzea da.

Zinemaldiaren bultzada

Donostiako Zinemaldiak bultzada eman nahi izan die sailean hautatutako bi filmi, Industria atalari esker: Laura Baumeister zinemagileak aurkeztuko duen La hija de todas las rabias filmak Koprodukzio Foroaren proiektu onenaren saria eskuratu zuen 2019an, eta WIP Latam saria iazko jaialdian. Laguntza horiei esker lortu du filma egitea. Zabortegi batean bizi den 8 urteko neskato baten ingurukoa da.

Ion Bors zuzendariaren CARBON lanak ere Donostiako Zinemaldiaren bultzada izan du, WIP Europa Industriaren eta WIP Europa sariak eskuratu baitzituen iaz. 1990eko hamarkadan, Transnistriako gerran, girotutako komedia beltz bat da.

Saria 50.000 eurokoa da, eta film irabazlearen zuzendariari eta Espainiako banatzaileari ematen zaie, erdi bana. Sail horretako filmak Gazteriaren Saria lortzeko hautagai ere izaten dira.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun zentroen %44k murrizketak izan dituzte udan. Osasun Sailaren arabera, hamalau zentro guztiz itxita daude, eta beste 33, partzialki. Gipuzkoako Medikuen Elkargoak salatu du osasun sistema publikoa «hondatzen» ari dela, eta EH Bilduk, berriz, «murrizketa handiak» egiten ari direla.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 150 osasun zentrotan murrizketak egin dituzte uda garaian. Horietatik 47 guztiz edo partzialki itxita egongo dira irailera bitarte. EH Bilduk egoera salatu du, osasun zerbitzu publikoak «ahuldu» nahi izatea egotzi dio Jaurlaritzari, eta ohartarazi du «planifikazio falta eta antolaketa arazoak» daudela.

Koalizioak Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako galderei erantzunez, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak azaldu du hiru lurraldeetako 335 zentroen %95 funtzionamenduan daudela. Izan ere, Jaurlaritzaren esanetan, hamalau zentro itxita daude uda garaian; ekainaren 22tik irailaren 22ra bitarte —gutxi batzuk lehenago irekiko dituzte—. Jaurlaritzaren esanetan, «astean ordubetez edo bi orduz zerbitzua» eman ohi dituzten zentroak dira gehienak: Tolosaldeko ESI erakunde sanitario integratuko 11 zentro eta Barrualdea-Galdakao ESIko hiru. Horrez gain, beste 33 zentro «partzialki» itxiko dituzte.

Hogei zentrotan, erizainak soilik

Irekita mantenduko dituztenen artean ere ordu murrizketak egin dituztela iragarri dute. Gehienetan, itxiera ordua aurreratu dute, 20:00etatik 17:00etara, edo 17:00etatik 15:00etara. Hogei zentrotan, gainera, ez da medikurik ari lanean; erizainak soilik daude.

Osasun Sailak dio aurreikuspen horiek «bajen eta lanerako itzuleren arabera» moldatzen ari direla. Halere, EH Bilduk salatu du «murrizketa handiak» egin direla eta, orotara, zentroen %44ri eragiten dietela. «Azken batean, Gotzone Sagardui aitortzen ari da murrizketak egon badaudela. Egia da egoera hau ohiko bilakatu dela urtero uda sasoian, baina aurten murrizketak nabarmen areagotu dira», adierazi du Rebeka Ubera legebiltzarkideak.

Koalizio subiranistaren ustez, gertatzen ari dena «bereziki larria» da, COVID-19aren pandemiarekin egoera are gehiago ahuldu baita. «Lehen arreta Osakidetzarako sarbidea da, eta inoiz baino beharrezkoagoa da sarbide hori erraztea, baina, horren ordez, Osasun Saila ate hori gehiago ixten ari da», salatu du Uberak.

Medikuen bilera eskaria

Carmen Solorzano Gipuzkoako Medikuen Elkargoko burua ere kezkatuta agertu da. Osagileak «muga-mugan daude, inolako motibaziorik gabe», haren hitzetan, eta, lehen arretan bezala, ospitaleetan ari da gertatzen hori. Osasun sistema «hondatzen» ari dela adierazi du, eta udan okertu egin dela hori, eta pazienteen arretari kalte egiten ari zaiola, azkenean.

Arazoak zerrendatu ditu elkargoak: «Medikuen falta osasun etxe batzuetan, beste zentro batzuk ixtea, kontsultarako edo ebakuntzetarako itxaron zerrendak, pazienteak zentro batzuetatik beste batzuetara bideratzea. Arazoak pilatzen doaz, eta ematen du inork ez duela ezer konpontzeko borondaterik». Osasun Sailari bilera bat eskatu dio elkargoak, arazo horiei buruz aritzeko: «Medikuak falta direla esaten da askotan, baina oraingo medikuak ere ez dira batere zaintzen».


Summary: Urduñako Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu dute, kontzentrazio esparruan hildako errepublikanoen omenez. Oraingoz, hamabost gorpuzki hobiratu dituzte ondoan, eta han hildako 225 lagunen izenak ipini dituzte plaketan.

Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu dute Urduñan (Bizkaia), «faxismoaren aurrean askatasuna defendatzeagatik zendu zirenak omentzeko». Ondoan hobiratu dituzte identifikatu bako hamabost errepublikanoren gorpuzkiak, eta hainbat plaka ipini dituzte, Urduñako kontzentrazio esparruan eta kartzelan hil ziren 225 hildakoren izenekin. Gehien-gehienak Extremadurakoak dira (Espainia). Dozena bat, Herrialde Katalanetakoak, eta bizkaitar bakarra dago.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua egon da han, eta nabarmendu du «herrialde honek» memoriarekin daukan konpromisoa: «Euskal lurretan errepresaliatu errepublikano bat aurkitzeko aukera dagoen bitartean lanean jarraituko dugu, izan euskal herritarra, andaluziarra, asturiarra, extremadurarra zein beste edonongoa».

Artolazabalek esan du omenaldia ez dela gorroto, mendeku edo «mamu zaharren» kontu bat, baizik eta duintasunarena, memoriarena eta justiziarena.

Itziar Biguri Urduñako alkateak azaldu du kolunbarioaren inaugurazioarekin ez dela ezer «amaitu», eta hilerrian hormigoi azpian oraindik dauden gorpuzkiak aterako dituztela orain.

Oraindik lana egiteko

Lourdes Herrasti Aranzadi zientzia elkarteko antropologoak adierazi du «goseagatik, miseriagatik, gaixotasunengatik eta abandonuagatik» hil zirela preso gehienak. Horrez gain, indusketen berri eman du. Aranzadikoek hilerri kanpoko nitxo biren arteko korridorea induskatu zuten, eta bertan aurkitu zituzten hamalau hobi. Esan duenez, proba genetikoak egin dizkiete gorpuzkiei, baina ez dute lortu bat ere identifikatzea. «Espero dezagun datorren etapan arrakasta gehiago izatea», adierazi du Herrastik.

Izan ere, alkateak iragarri du hilerriko nitxo bi horietan urduñarrak daudela, baina senideek baimena eman dutela lekuz aldatzeko. Hartara, horien azpian dagoen hormigoia altxatuko dute, bertako gorpuzkiak ateratzeko.

Iñigo Arregi artistak egindako Duintasuna eskulturaren erreplika bat da kolunbarioa, Elgoibarreko (Gipuzkoa) hilerrian ipinitakoaren modukoa.


Summary: «Gerra zikinaren konplize» izatea egotzi dio Borrasek Mahaiari. Prebarikazioa egitea eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, legebiltzarreko Mahaiak Kataluniako Parlamentuko presidente kargutik kendu du Laura Borras (JxC), ERCren, PSCren eta CUPen aldeko botoekin. Alba Vergesek (ERC) ordezkatuko du, behin-behinean.

Kataluniako Parlamentuko Mahaiak Laura Borras legebiltzarreko presidentea kargugabetu du, ganberako arautegiaren 25.4 artikulua aplikatuz. Horren arabera, «ustelkeria kasuetan» eta epaiketa hasteko autoa irmoa denean Mahaiak, automatikoki, bertan behera utziko ditu parlamentariaren eskubideak eta betebeharrak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi zuen, herenegun, Borrasen aurkako ahozko epaiketa hasiko duela, prebarikazioa egitea eta dokumentuak faltsutzea egotzita. Artikulu horrek zehaztutakoa kontuan hartuta, bozketa egin dute gaur eguerdian Mahaian, eta, iragarri bezala, ERC Esquerra Republicanako, PSCko eta CUPeko ordezkariek JxC Junts Per Catalunyako liderra kargugabetzearen alde egin dute. Bost boto. JxCk bi ordezkari ditu organo horretan, baina bakarrak bozkatu ahal izan du erabakiaren kontra, Borrasek, kasu honetan, ezin izan baitu bozkatu. Boto bakarra. Arautegiak jasotakoa aintzat hartuta, Mahaiko lehen presidenteordeak ordezkatuko du, Alba Vergesek (ERC).

Bozketaren ondoren, agerraldia egin du Borrasek, eta «gerra zikinaren alde» egin dutenen «konplize» izatea aurpegiratu die ERCri, PSCri eta CUPi. «Gaur ez dira diputatu jantzian etorri, epaile hipokrita jantzian etorri dira gaur, ni politikatik kanporatzeko». Etsaiaren zigor zuzenbidea kontzeptuari erreferentzia eginez, nabarmendu du «etsaiaren arautegia» aplikatu dutela. Bide batez, 25.4 artikulua kritikatu du, iritzita «doilorra» dela, giza eskubideak urratzen dituela eta juridikoki segurtasunik eza eragiten duela.

Marta Vilalta ERCko bozeramaileak erantzun dio proiektu independentistak ez duela «aurrera» egingo «ustelkeriaren» aurrean «toleranteak» badira. Jakinarazi du, bide batez, Mahaian aldaketak egiteko prest daudela, modu horretan, JxCk jarrai dezan edukitzen legebiltzarreko presidentetza. Carles Riera CUPeko parlamentari eta Mahaiko kideak ere erantzun dio Borrasi, eta nabarmendu du «errepresioari» aurre egiten zaiola «gardentasunarekin» eta «eredugarria» izanez.

Ikusteko dago erabakiak nola eragingo dion ERCren eta JxCren arteko koalizio gobernuari. Bi indar subiranisten arteko harremanak inoiz ez dira onak izan, eta, iazko otsailean Parlamenturako egindako hauteskundeen ondoren, kostata egin zuten akordio bat elkarrekin gobernatzeko. Azkeneko urte eta erdian ere ohikoak izan dira bien arteko tirabira publikoak, izan kontu sozial edo ekonomikoengatik, izan prozesu subiranista bideratzeko moduagatik; finean, espazio subiranistaren hegemoniarengatik. Quim Torra 2018ko maiatzetik 2020ko irailera Generalitateko presidentea izan zena Borrasen gertukoa da, eta, Mahaiak hartutako erabakiaren harira, adierazi du JxCk gobernutik ateratzeari buruz «hausnartu» beharko lukeela. «JxCren militante batek ez luke ulertuko bere alderdiak erabaki jakin bat ez hartzea».

Diputatu akta izango du

Mahaiaren bilera 12:15ean hasi da, eta lehenago, 11:30 aldera, Borrasen aldeko talde batek manifestazio bat egin du Parlamentuaren egoitzaren aurrean. JxCk mobilizazioa babestu du, eta Borras bera manifestariak agurtzera jaitsi da. 200 bat bildu dira, eta tartean zen Torra. JxCk Borrasen alde egin du auzibidea hasi zenetik, eta herenegun, auziaz hitz egiteko zuzendaritzaren bileran, ohar bat adostu eta plazaratu zuen, alderdiaren presidenteari «arrakalarik gabeko babesa» emateko. Halere, zenbait hedabidek indar subiranistaren iturriak aipatuta kaleratutako informazioaren arabera, kide «nabarmen» batzuek iradoki diote azken orduetan kargua utz dezala.

Errugabea dela defendatzen du Borrasek; iruditzen zaio Madrilen «jazarpen politikaren biktima» dela, eta gaur azpimarratu nahi izan du bere kabuz ez diola karguari uko egingo eta «behartuko» duela «behin-behinekotasun» egoera bat. Behin-behinean kargugabetu dute, haren kontrako auzibidean epai bat egon arte, baina ez diote kenduko diputatu akta. Hori bai, ezingo ditu baliatu diputatu izateari dagozkion eskubideak, ez horri dagozkion betebeharrak bete; hau da, ezingo du ez ganberako presidente izan, ez bozkatu, ez osoko bilkuretan parte hartu, ez batzordeetan, eta ez du soldatarik kobratuko.

Sei urteko zigor eskaera

Kataluniako Auzitegi Nagusiak leporatzen dio Borrasi ILC Letra Katalanen Instituzioko presidente zenean (2013-2018) kontratuak zatitu izana, modu horretan kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. Hori dela eta, Kataluniako Fiskaltzak sei urteko kartzela kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du harentzat.

Parlamentuko presidentea izan baino lehen, 2018ko ekainetik 2019ko martxora, Generalitateko Kultura kontseilaria izan zen Borras. Gainera, 2019ko martxotik iazko martxora, JxCren bozeramailea izan zen Espainiako Kongresuan. Joan den ekainetik da convergent-en espazio berriko presidentea.


Summary: Urtero 311.558 tona elikagai xahutzen dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak aztertu du zenbat elikagai galtzen den urtero elikadura katean, Elika fundazioaren bitartez. Ondorioztatu dutenez, biztanle bakoitzak 142 kilo elikagai galtzen ditu urtero. Iragarri dute irailetik aurrera planteatuko dituztela egoerari aurre egiteko neurriak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako elikagai xahutzea kudeatzeko eta murrizteko helburuarekin, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Ingurumen eta Jasangarritasun Sailak aztertu du zenbat elikagai galtzen den urtero elikadura katean, Elika fundazioaren bitartez. Txostena Euskadiko Itun Berdea egitasmoaren barruko Elikagaien Xahuketaren Aurkako Euskadiko Estrategiaren parte da. Ondorioztatu dutenez, urtero 311.588 tona elikagai xahutzen dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; hau da, biztanle bakoitzak 142 kilo xahutzen ditu.

Europako batez besteko datuekin alderatuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herritar bakoitzak elikagai gutxiago xahutzen ditu; izan ere, aurreko azterlanen arabera, Europako biztanle bakoitzak urtero 173 kilo elikagai inguru xahutzen ditu. Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordearen arabera, baina, egoera «ezin da gehiegi konparatu», besteak beste, ez dakitelako zer metodologia erabili duten datua ateratzeko.

Xahututako elikagaiak jangarriak diren edo ez bereizi dute txostenean. Horren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan galdutako elikagaien %28 inguru jangarriak dira, eta, beraz, pertsona bakoitzak urtero jan daitezkeen 40 bat kilo elikagai galtzen ditu.

Sektoreka aztertu dute galdutako elikagai kopurua. Horrela, ikusi dute 311.588 tonatik %1,5 lehen mailako ekoizpenean galtzen direla; %9,5 hotel, jatetxe eta catering zerbitzuetan; %20,4 banaketa edo establezimenduetan; %23,4 transformazioan edo enpresetan; eta %44,7 etxebizitzetan. Etxeetan, beraz, 139.268 tona elikagai xahutzen dira urtero: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako etxebizitza bakoitzean urtean 63,5 kilo elikagai galtzen dira. Hori horrela, ondorioztatu dute Araban herritar bakoitzak 1,31 kilo elikagai xahutzen dituela astero; Bizkaian, 1,19 kilo; eta Gipuzkoan, 1,20 kilo.

Neurketatik ekintzetara

Orozen arabera, «astakeria» bat da hainbeste elikagai xahutzea, eta iragarri du irailetik aurrera hasiko direla planteatzen egoerari aurre egiteko hartu daitezkeen neurriak. Izan ere, Arantxa Madariaga Elika fundazioko zuzendariak ohartarazi du egoera konpontzeko lan «handia» egin behar dela: «Ezin dugu martxan ez jartzeko luxua onartu».

Horrela, xahutzea murrizteko mekanismorik nagusiena prebentzioa dela azaldu du Madariagak, eta, prebenitzeko, neurketa zehatz bat egitea beharrezkoa dela gogorarazi, egoera zein den jakiteko. Horrez gain, adierazi du gizarte osoak duela erantzukizuna gai horretan, baina, era berean, herritar bakoitza dela konponbidearen parte. Horregatik, nabarmendu du beharrezkoa dela sistema osoan parte hartzen duten agenteek elkarren arteko «etengabeko» komunikazioa izatea.

NBE Nazio Batuen Erakundeak 12. Garapen Jasangarrirako Helburuan jasotzen duenez, 2030. urterako elikagaien xahutzea erdira murriztu beharko da. Bide horretan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hobetzeko tarte «handia» dagoela ohartarazi du Elikako zuzendariak, eta iragarri du hemendik lau urtera beste neurketa bat egiteko asmoa dutela. Besteak beste, neurketa horrek helburua lortzeko martxan jartzen diren ekintzen balorazioa egiteko balio izango du.

Urtarriletik aurrera, enpresek elikagai xahutzearekin lotutako neurri batzuk bete beharko dituzte, eta, besteak beste, elikagaiak kudeatzeko eta xahutzea murrizteko planak izan beharko dituzte. Madariagak azaldu duenez, neurri horiek betetzen lagunduko diete enpresei. Horrekin batera, azaldu du elikagaiak emateko sare solidario batzuetan ari direla lanean, eta zenbait elikagai giza elikadurarako nola berrerabili ikertzen ari direla.


Ziztaden susmoa Baionako bestetan

Summary: Ziztaden susmoa Baionako bestetan. Hamasei pertsonak sokorri zerbitzuetara jo zuten atzo gauean, ziztatuak izan zirelakoan. Bakarrak ere ez du salaketarik jarri.

Baionako besten lehen gaua gertakari larririk gabe iragan da, Pirinio Atlantikoetako prefeturak bidali duen oharraren arabera. Gorabeherarik aipagarrienetan, hamasei pertsona joan zirela sokorri zerbitzuetara, ziztatuak izan ziren susmopean. Horietarik lauri odol analisiak egin dizkietela jakinarazi dute. Oraingoz, bakar batek ere ez du salaketarik ezarri.

Gainerakoan, hiru pertsona atxilotu zituen Frantziako Poliziak: arma bidezko mehatxuagatik bat, alkoholaren eraginpean gidatzeagatik bestea, eta lapurretagatik azkena. Jendarmeriak 350 kontrol egin zituen festen perimetroaren inguruan: alkoholemiagatik hiru delitu identifikatu zituzten, eta drogen eraginpean gidatzeagatik beste bost.

«Gaua giro lasai eta atseginean iragan da», adierazi du prefeturak. «Segurtasun taldeak bestalariei gaua lasai iragatea ahalbidetu die, asteazken gaua izateko jende anitz bazegoen ere». Baionako suprefetak egin zuen segurtasun taldearen segipena gauean zehar.