Summary: Guterres: «Lehenbailehen su etena behar dugu». NBEko idazkari nagusiak Lavrovi argi esan dio Errusia dela Ukraina inbaditzen ari den herrialdea. Errusiako Atzerri ministroak, berriz, adierazi du Moskuk NBErekin eta Gurutze Gorriarekin «elkarlanean» jardungo duela zibilak babesteko.

NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovekin elkartu da gaur bake eske, aurrez aurre, Kremlinen, Vladimir Putin presidentearekin bilera egin aurretik, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearekin Ankaran bildu eta biharamunean. Guterresek behin eta berriz eskatu du Ukrainako gerra eteteko, «lehenbailehen» gainera. Pazko ortodoxorako proposatutako su eten orokorrak arrakastarik izan ez zuela eta, gaur Putinekin eta etzi Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin izango dituen bilerak baliatu nahi ditu menia adosteko, baita egoera humanitarioa arintzen ahalegintzeko ere.

Lavroven eta Guterresen arteko bileraren ondorengo agerraldian, NBEko idazkari nagusia izan da hitza hartu duen lehena. Aitortu du «eztabaida franko» izan dituela Errusiako Atzerri ministroarekin, eta argi esan dio Errusia dela Ukraina inbaditzen ari den herrialdea. «Ukrainako tropak ez daude Errusiako Federazioan; ostera, Errusiako armada Ukrainan dago». Kezka ere agertu du gerra krimen posibleengatik, eta gertakari horien inguruko «ikerketa independente bat» abian jartzeko eskatu du. Gainera, esan du NBEk baliabide guztiak eskainiko dituela Errusiak setiatua duen Mariupol hirian (Donetsk oblasta) babesik gabe dauden milaka zibil salbatzeko, eta bi aldeei galdegin dien korridore humanitario seguruak irekitzea. Horrez gain, gai humanitarioak kudeatzeko talde bat sortzea ere proposatu du.

Errusiako Atzerri ministroak, berriz, nabarmendu du Moskuk NBErekin eta Gurutze Gorriarekin «elkarlanean» jardungo duela zibilak babesteko. Hori bai, kexu azaldu da Mendebaldeak Ukrainan duen parte hartzeagatik, Errusia «mugatu, kontrolatu eta egoera larriagotu» egiten duelako. Ildo beretik, Mendebaldeari egotzi dio «espazio geopolitikoan arau hausteak egitea». Azkenik, Lavrovek Kremlinen baieztapena berretsi du; alegia, Ukrainako ekialdeko Donbass eskualdeko biztanleak «naziengandik» askatu behar direla. Errusiaren eta Ukrainaren arteko bake elkarrizketetan bitartekaritzaz hitz egiteari dagokionez, berriz, «goizegi» dela dio. Halere, gogorarazi du Moskuk «konpromisoa» duela Kievekin negoziazioen bidez irtenbide diplomatiko bat lortzeko.

Atzo ere ezkor mintzatu zen Lavrov gerraren inguruan, Errusiako telebista kate bati emandako elkarrizketa batean. Ohartarazi zuenez, gerra nuklearraren arriskua «larria da, benetakoa, eta ez da gutxietsi behar», Interfax agentziak jasotakoaren arabera. Horrez gain, Errusiako Atzerri ministroak Kuban 1962an bizi izandakoarekin alderatu zuen gaur egungo nazioarteko egoera: Gerra Hotzeko tentsio handieneko garaietako batekin, hain zuzen ere. «Une horretan arau gutxi zeuden, soilik arau idatziak», zehaztu zuen, «baina jokabide arauak nahiko argiak ziren: Errusiak argi zuen AEBak nola jokatzen ari ziren, eta Washingtonek argi zuen nola jokatzen ari zen Mosku. Gaur egun, ordea, oro har, arau gutxi geratzen dira».

Errusiako Atzerri ministroak adierazpena egin eta gutxira erantzun zion Ukrainako haren homologo Dmitro Kulebak. Haren esanetan, Errusiak gerra nuklearra pizteko aukeraz hitz egiten duenean, Ukrainako borroka «galtzen» ari dela sentitzen duelako da. «Errusiak mundua izutzeko azken itxaropena galdu du, Ukraina babes ez dezan. Hori dela eta, hirugarren mundu gerrako arrisku 'erreal' bati buruz hitz egin da», esan zuen, txio bidez.

Eta Zelenskik goizaldean bidalitako azken mezuan dio Errusiak guda «galdu» egingo duela. Halaber, adierazi du Ukrainako armadak jada lortu duela Errusiako tropek okupatutako 931 kokaleku askatzea. «Gerra hau benetan herri gerra bihurtu da Ukrainarentzat. Eta erakutsi dugu ideia ukrainarra ere indartsua dela, baita herrialde osoan ere: ekialdetik mendebaldera, eta iparraldetik hegoaldera», zehaztu du. «Baina ez dut zalantzarik denbora kontua baino ez dela izango gure lurraldea askatzea».

Errusiaren erasoaldiari erantzunez, Mendebaldeak Ukraina armaz hornitzen jarraitzen du. Hain zuzen ere, Alemaniak iragarri du Ukrainari lehen aldiz Gepard motatako tankeak bidaliko dizkiola. Hala berretsi du Christine Lambrecht Alemaniako Defentsa ministroak, Ramsteingo (hego-mendebaldea) aire base estatubatuarrean egindako konferentzia batean. Bertan izan dira, besteak beste, Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkaria, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusia, Europako Batasuneko herrialde gehienetako defentsa ministroak eta Ukrainako Defentsa ministroa.

Bada, Errusiako Atzerri ministroak adierazi du Ukraina mendebaldeko arma biltegiak, Mendebaldeak bidaliak, helburu «legitimoak» direla Errusiako armadarentzat. «NATO Errusiarekin gerran sartzen bada ordezkari baten bidez eta ordezkari hori armatzen badu, orduan dena da bidezkoa». Bidenabar, Lavovek ohartarazi du Ukrainari armak bidaltzea AEBen «garbitasun faltaren beste adibide bat» dela, nazioarteko zuzenbidearen baldintzak «urratzen» dituzten bitartean.

Finlandia eta Suedia, NATOtik gero eta gertuago

Finlandiak eta Suediak maiatzean iragarriko dute NATOrako hautagaitza, tokiko komunikabideek jakinarazi dutenez. Finlandiako Iltalehti egunkariak baieztatu du bi herrialdeetako buruzagiak maiatzaren 16ko astean bilduko direla aliantza militarreko hautagaitza iragartzeko. Stockholm eta Helsinki aspalditik ari dira neutraltasun militarreko politikak aplikatzen, haien ondoko herrialdeekin gatazkak nolabait saihesteko.

Baina Sanna Marin Finlandiako lehen ministroak hil honen hasieran Suediara egindako bisita batean esan zuen «dena aldatu» zela Errusiak Ukrainari eraso zionean, eta kazetariei esan zien Helsinki «Errusiaren era guztietako ekintzetarako prest» egon behar zela.

Aftonbladet Suediako hedabideak gaineratu zuen AEBek eta Erresuma Batuak segurtasun arloan laguntza ematea adostu dutela, eta, bi herrialde horien laguntzari esker, Eskandinavian tropa kopurua handituko litzateke, inteligentzia arloan lankidetza handiagoa izango litzateke, mehatxu zibernetikoen aurkako borrokan laguntza emango litzateke eta NATOren gerraontzien presentzia handiagoa izango litzateke Itsaso Baltikoan.

Hiru eraso Transnistriako Gobernuaren aurka

Transnistriako presidente Vadim Krasnoselskik salatu du atzoz geroztik gobernuaren aurkako hiru eraso jazo direla: azkena, Segurtasun Ministerioaren egoitzaren kontrakoa. Transnistria herrialde independente bat da de facto, nazioartean eragile gehienek estatu gisa aitortzen ez duten arren. Errusiarena da duen babesik garrantzitsuena, eta haren 2.000 tropa inguru hartzen ditu bere lurretan. Bada, eraso horien ondoren, baliteke Transnistriako errusiazaleek erabaki bat hartzea, Errusiako berri agentziaren arabera. Moskuk berak, segurtasun arrazoiak argudiatuta, lurralde horren independentzia aitortzea izan daiteke aukeretako bat, otsailean Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikekin egin bezala.


Summary: Enpresa kopuruak gora egin du bigarren hilabetez jarraian. 57.860 enpresa daude egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iazko martxoan zeudenak baino %0,8 gehiago dira.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ehun enpresariala apurka zabaltzen ari da; hala ere, eta enpresa kopuruari dagokionez, oraindik ez da pandemia aurreko kopuruetara iritsi. Hori da Confebask enpresari elkartearen martxoko azterketaren ondorioa. Egun 57.860 enpresa daude hiru lurraldeetan, iazko martxoan zeudenak baino %0,8 gehiago. Otsailean ere datu hori ona izan zen, 2021eko otsailarekin alderatuta %0,7 egin baitzuen gora kopuruak. Aurtengo datu orokorrei erreparatuta, martxo amaieran otsail amaieran baino hemezortzi enpresa gehiago zeuden.

Confebasken arabera, joera on bat ezartzen du igoera horrek, baina, alderaketa urrunago eramanez gero, 2020ra esaterako, pandemia aurreko egoerara, egungo enpresa kopurua ordukoa baino %1,7 txikiagoa da. Duela bi urte, 1.033 enpresa gehiago zeuden. Lurraldekako azterketa eginda, eta berriz ere iazko martxoarekin alderatuta, nabarmentzekoa da enpresa kopurua hiru lurraldeetan handitu dela: +69 Araban; +303 Gipuzkoan eta +192 Bizkaian.

Autonomo kopuruari dagokionez, joera ezberdina da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan autonomoen erregistroan izena emaniko 168.924 langile daude. 2020ko martxoan zeudenak baino 1.320 gutxiago dira (%0,8 gutxiago), eta, era berean, iazko abenduan zeudenak baino 755 gutxiago. Alde horretatik, urtarrila izan zen bereziki gogorra. Urteko lehen hilabetean 784 autonomok utzi baitzuten jarduna.


Summary: Ekainera pasatu dute Getxophoto jaialdia, eta 22 artistaren lanak bilduko ditu. Hamabost urtez irailean egin ondoren, ekainaren 2tik 26ra egingo dute aurten argazkigintzari eskainitako jaialdia, Getxon. Jon Uriarte argazkilariak egin ditu komisario lanak, eta irudimena izango du gai nagusia.

«Pandemia libratu dugu». Egindako egokitzapen guztiak gora behera, eta, programazioa osatzeko izandako buruhausteak ahaztu gabe, Euskal Herrian azken bi urteetan kultur arduradun gutxik ahoskatu ahal izan duten esaldi horixe ahoskatu du Jokin Aspuru Getxophoto Nazioarteko Irudi jaialdiko arduradunak gaur, festibala aurkezteko egindako prentsaurrekoan. Eta, zehaztu duenez, jaialdia nagusiki kalean egiten delako izan da posible hori. Egokituta egin dituzte azken bi urteak, ezinbestean, eta bertan behera utzi behar izan dituzte jende multzoak sortzen zituzten proposamenak, baina etenik gabe eutsi ahal izan diote proiektuari. Horregatik, data aldaketa izango da aurtengo proposamenaren nobedade nagusia. Ekainean egingo dute aurten lehen aldiz festibala; orain arte, hamabost urtez, irailean antolatu ostean. Jon Uriarte argazkilaria izango da komisarioa, hogei erakusketa inguru hartuko ditu egitarauak, Imajinatu izango du leloa, eta, besteak beste, festibalean izango dira Judit Bou, John Hilliard, Marco de Mutiis, Clare Strand, Takashi Homma, Bego Anton eta Ainhoa Resano argazkilariak. Guztia, ekainaren 2tik 26ra bitartean. Aurten ere, nagusiki kalean.

Web orrialdean ikus daiteke jadanik programaren zatirik handiena.

Ekaina hilabete «oso egokia» zela uste zutelako egin dute data aldaketa antolatzaileek: azaldu dutenez, sasoi horretan kultur eskaintza ez delako oso handia izaten eta egunak luzeak izaten direlako. Edonola ere, jaialdia antolatzen duen Begihandi elkarteko kideen kontziliazioa izan da motibo nagusia. Aspuru: «Jaialdia irailean egiten denez, uztailean eta abuztuan lan eskerga izaten dugu, eta ezin izaten ditugu etxekoak behar bezala zaindu».

Kalea eta irudimena

Jaialdiak hiru urtean behin aldatzen du komisarioa, eta, ondorioz, azken aldia izango du aurtengoa Jon Uriarte argazkilari hondarribiarrak. Getxophotoren ezaugarri bana hautatu du argazkilariak urte bakoitzeko programaren ardatz modura, eta horregatik hautatu du aurtengo leloa ere, etorkizunean etor daitekeenari keinu egiteko. Kalea hautatu zuen gai nagusitzat lehen urtean, konpartitzearen ideiari heldu zion iaz, eta, azkenik, irudimenari eskaini dio aurtengoa. Zehazki, irudimenak bizitzari zentzua emateko betetzen duen rola aztertzea da asmoa, irudiek horretarako eskaintzen dituzten aukerak ere kontuan hartuta.

22 artista hautatu ditu horretarako Uriartek. Gutxi gorabehera, hori izaten baita jaialdiak izan ohi duen parte hartzaile kopurua.

Kutsadura bisuala saihestea

Aspuruk azaldu duenez, berez, jaialdiak izango luke hazteko aukera, eta egin ahalko lituzke erakusketa gehiago, artista gehiagorekin. Ordea, egun duen neurriari eustea erabaki dute antolatzaileek. Gertutasuna da motiboetako bat, zehaztu duenez, eta jasangarritasun bisuala bestea. «Ez ditugu hogei artista baino gehiago gonbidatzen, kopuru horrek aukera ematen digulako artista bakoitzarekin zuzenean lan egiteko, eta, eskaintza ere handiago izan daiteke, baina Getxophoton ez dira berrehun argazki baino gehiago egoten: ez dugu poluzio bisuala areagotu nahi».

Proposamenaren kalitate orokorra aipatu du Aspuruk, baina hainbat artistaren lanak ere nabarmendu ditu. Jaialdian izango dira urte luzeko ibilbidea duten Takashi Homma japoniarra eta John Hilliard britainiarra, esaterako. Argazkigintza dokumentala lantzen du lehenak, eta, nagusiki, ildo kontzeptuala landu du bigarrenarenak. Haiekin batera, sortzaile gazteagoak ere izango direla esan du zuzendariak, eta Boliviako Marisol Mendezen lana goraipatu du haien artean. Eta festibalaren eskaintzaren askotarikotasuna frogatzen du izen zerrenda horrek, zuzendariaren ustez. Nazioarteko egileekin batera, festibalean izango diren bi euskal ordezkariak ere izan ditu gogoan, gainera: Bego Anton eta Ainhoa Resano. Sorgin ehiza landuko du lehenak, eta Kutxateka artxiboan egindako ikerketa bat aurkeztuko du bigarrenak.

Adar digitala

Hiru gune nagusi izango ditu programak herrian: Algorta erdigunea, Ereaga hondartza eta Erromoko kultur etxea. Hiru gune horietan bilduko dira erakusketarik gehienak. Eta haien osagarri, hitzaldiak, bisita gidatuak, argazkilaritza ikasleen topaketak, solasaldiak eta erakusketaz erakusketako bertso saio bat ere egingo dituzte.

Programa fisikoa ez ezik, sareko adar bat ere izango du jaialdiak. 30 film biltzen dituen hautaketa bat egin du Lois Patiño zinemagileak Filmin plataforman, eta Juan Coveli sortzaile kolonbiarrak eta Marco de Muttis italiarrak ere proiektu digital bana aurkeztuko dute.

Hain zuzen ere, alor digital horren garrantzia nabarmendu du zuzendariak. «Ohiko argazkilaritzaz gainera, algoritmoak, giltzak, sare neuronalak eta inteligentzia artifizialak lekua izango dute programan; gaur egun, irudi gehienak gune digitalean sortu, mugitu eta kontsumitzen dira, eta jaialdiak lekua egin behar die horiei ere».

Erakundeen babesa

Besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren eta Getxoko Udalaren babesa izan du lehen urtetik jaialdiak, eta aurten ere haien bidez jaso ditu antolakuntza gastuei aurre egiteko baliabideak festibalak. 200.000 euroko aurrekontua du egun.


Summary: «Erregutzen dizut: bidali hegazkinak. Airekorik gabe ezin da borrokatu». Gernikako bonbardaketa gertatu baino hiru egun lehenago, Manuel Irujo ministroak airekoak bidaltzeko eskatu zion Espainiako Errepublikako Gobernuari. Gaurko Ukrainako oihartzuna dakar oihuak.

Historian patroi batzuk behin eta berriz gertatzen direla ezaguna da. Baina batzuetan, horiek hitzez hitz itzultzen direla ikustea zirraragarria suertatzen da.

Egunotan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea hegazkinak eskatzen ari da etengabe, Errusiaren inbasioari aurre egiteko. Airekoak bidali ezean, gutxienez Errusiako Armadari Ukraina gainean hegaldatzea galarazteko eskatu dio NATOri. Orain arte, halakorik zuzenean ez egitea erabaki du koalizio militarrak, hori Errusiarekin aurrez aurre gerran sartzea litzatekeelako, eta hondamendi nuklear batekin buka daitekeen gatazka zabaltzea ekar dezakeelako.

Haatik, «bidali hegazkinak» oihua ez da berria, Euskal Herrian bertan. Manuel Irujo nafar abertzaleak etengabe eskatu zizkion airekoak Espainiako Errepublikako Gobernuari Gernikako bonbardaketaren aurreko asteetan.

Largo Caballero gobernuburuaren taldeko ministroa izan zen Irujo, 1936ko irailetik 1937ko maiatza bitartean. Errepublikak kontrolaturiko eremuetan oinarrizko justizia antolatzeko ardura eduki zuen.

Agintean zela, larrituta ikusi zituen faxisten aurrerapenak Bizkaiko frontean, eta behin eta berriz idatzi zion Indalecio Prietori arriskuaz ohartarazteko. Errepublikako Itsas eta Aire Armaden ministroa zen Prieto.

«Airekorik gabe ezin da borrokatu», idatzi zion 1937ko apirilaren 23an. Esan zion Jose Antonio Agirre lehendakariarekin hitz egin berri zuela eta hark ohartarazi ziola egoera latza zela. Gudariak «eremua, kemena eta indarra» galtzen ari zirela azaldu zion, eta Bilbo galtzeko arriskua zegoela. Eta «Bilborekin, gerra».

Aire gerran Errepublikan eginiko «porrotak» atzerabiderik gabeko ondorioak izango zituela adierazi zion.

Irujoren mezuak gero eta motzagoak ziren, haren etsipenaren erakusgarri.

Izan ere, 21 egun lehenago, zehaztasun handiagoz deskribatu zion egoera. «Lurrez, itsasoz eta airez blokeaturik» euskal miliziek hainbat posizio garrantzitsu galdu zituztela azaldu zion, eta Gorbea galduko zutela ohartarazi zion. Etsaiek airez etengabe ari zirela jotzen, eta horrek tropen kemena higatzen zuela. «Erregutzen dizut: bidali hegazkinak berehala».

Mezu berean, kexa agertu zion Irujok, faxisten erasoaldia hasi zenean Bilbon ez zegoelako «hegazkin bakar bat» ere. Bizkaiko hiriburuko baseko zortzi makinak Santanderren zeudela salatu zion, Errepublikako Gerra Ministerioak aginduta.

Xabier Irujo historialariak (ministroaren iloba Arantza Amezagaren semea da) ondorioztatu duenez, 1936ko gerran Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2.042 bonbardaketa operazio egin zituzten; horietako %91, matxino faxistek.

Irujoren kezkak baieztatu egin ziren, «airekorik gabe ezin da borrokatu» telegrama hartatik hiru egunera, Gernikan, gaur dela 85 urte. Faxistek airean zuten nagusitasuna erabakigarria izan zen. Bizkaiko frontea erori zen, eta horrekin, Bilbo. Gerra galdu zuten errepublikazaleek eta euskal abertzaleek.

Prieto liberala zen, eta PSOEko kidea. 1920. urtean Espainiako kongresuan esan zuen «beldurra» ematen ziola euskal abertzaletasunak. Baina, halere, foruen eta Hego Euskal Herriaren autogobernuaren aldekoa zen, «separatismoa» gelditzeko modu gisa. Gerraren ostean ere, abertzaleekiko lankidetzari erreparoak jarri zizkion. «Ez dut bat egingo Espainiaren batasuna apurtzen duen ezerekin», esan zuen 1940. urtean. Alemaniak ez bezala, Espainiak ez du oraindik barkamenik eskatu Gernikako bonbardaketarengatik, eta gaur bidaliko du lehenengoz ordezkaritza bat Gernikako ekitaldira.

Bigarren Mundu Gerraren garaian, aurrez aurre jarri ziren Agirre eta Prieto, adiskideak baziren ere. Gerra horren ostean, Prieto Euskadiren «etsai» gisa kalifikatu zuen lehendakariak. Izan ere, Mendebaldeko aliatuek Francoren erregimena amaitu beharrean, diktadurarekiko harremanak normaltzea erabaki zuten AEBk 1948an. Bitartean, Prieto Espainiako erregezaleekin hitz egiten ari zen, erreforma demokratiko bat egiteko, horrek monarkia berriz ezartzea eskatzen bazuen ere.

Azken asteotan «hegazkinak bidali» etengabe esan die Zelenskik Mendebaldeko gobernuei. Gernikako bonbardaketarekin konparatu zuen Ukrainako gerra Espainiako Kongresuan, apirilaren 5ean. Hautsak harrotu zituen konparazioak. Euskal hiria gogora ekarri izana txalotu zuen EAJko diputatu Aitor Estebanek. Beste batzuek kritikatu egin diote Zelenskiri faxisten biktima izan zen hiria aukeratu izana, Ukrainako Armadak eskuin muturrarekin edo ideia neonaziekin loturiko taldeak barruan baititu.

Edonola ere, Zelenskiren konparazioak ez lioke panorama onik iragarriko Ukrainari berari. Hegazkinak jaso ez zituzten haiek gerra galdu zuten, gero berrogei urteko diktadura pairatu zuten Mendebaldearen oniritziarekin, eta, oraindik ere, Agirrek eta Irujok nahi zuten burujabetzaren ordez, autonomia higatu bat besterik ez dute lurraldearen zati batzuetan. Putinek, beharbada, pozik sinatuko luke.


Summary: Ibilbide «gogorra eta gorabeheratsua» izango du Itzuliak. Lehen aldiz jokatuko da emakumezkoen proba, maiatzaren 13tik 15era. World Tour eta Kontinental mailako txirrindularirik onenak izango dira lehian.

Ibilbide «gorabeheratsua eta gogorra» izango du Euskal Herriko Emakumezkoen Itzuliak. Hala adierazi dute gaurko aurkezpenean lasterketaren antolatzaileek. Lasterketa estreinakoz jokatu da, maiatzaren 13tik 15era, eta hiru izango dira etapak: Gasteiz-Bastida (105 kilometro), Mallabia-Mallabia (117 kilometro) eta Donostia-Donostia (139 kilometro). Guztira 363 kilometro, hain zuzen.

Donostiako Klasikoaren lekua hartuko du Itzuliak. Izan ere, Frantziako Tourrak data aldatu du, eta gizonezkoen lasterketaren ondoren korrituko da. Horrenbestez, bat egiten zuen egutegian Klasikoarekin. Hala, UCIrekin hitz egin ostean, Itzulia egitea erabaki dute, nazioarteko federazioak maiatza proposatu zuelako hemen inguruko World Tourreko lasterketak egiteko. Julian Erasok nabarmendu du antolakuntzaren helburua beti izan dela emakumezkoen txirrindularitza bultzatzea, eta bide horretan segitu nahi dutela Itzulia antolatuz. «Nazioarteko egutegian kokatuta gaude», adierazi du.

Guztira 22 taldek hartuko dute parte: hamabi World Tour mailakoak, eta hamar Kontinental mailakoak. Horien artean lau Euskal Herrikoak dira: Movistar, Bizkaia Durango, Sopela eta Laboral Kutxa. Ezusterik ezean, euskal ziklistarik onenak errepidean izango dira: Ane Santesteban, Eider Merino eta Lourdes Oiarbide, besteak beste. Nazioarteko partaidetzari dagokionez, munduko ziklistarik onenak izateko aukera dago, baina antolatzaileek onartu dute ez dakitela munduko onenen artean zein eta zenbat ariko diren Euskal Herriko errepideetan barrena.

Roberto Laisekak diseinatu ditu hiru etapak, eta bakoitzari azalpentxoa gehitu dio gaur, Gasteizko Udalean egin den aurkezpenean. Hiru etapak batera hartuta, bakoitzak 2.000 metroko desnibela izango duela esan du, eta hortik dator ibilbidearen gogortasuna. Aurreneko koska lasterketa hasi eta berehala izango dute txirrindulariek: Zaldiaran mendatea. Hala ere, lasterketako zuzendari teknikoaren ustez, lehendabiziko egunak ez luke erabakigarria izan behar. Bai bigarrenak. Mallabian hasi eta bukatuko den etapari «nagusia edo erregina» deitu dio, eta, haren ustez, lasterketa bigarren egun horretan erabakiko da: «Gorabeheratsua da erabat. Ez dago zati bat bera ere ordekan, dena da gora eta behera». Gizonezkoen Itzulian berriki izan da etapa amaiera Bizkaiko herri horretan, eta emakumezkoenak izango du aldaketarik, hirurehun metro lehenago bukatuko delako. Hirugarren eta azkeneko etapa, Donostian hasi eta bukatuko dena, Klasikoaren ibilbidean jokatuko da gutxi asko. Horren adibide, Jaizkibel, Gurutze eta Murgil igoko dituztela. Etapa guztietan izango dira esprint bereziak: guztira, hiru etapetan, sei. Gainsariak ere banatuko dituzte eguneko labaren amaieran, helmugan.

Gernika-Durangoko Luis Alberto Duran zuzendarietako bat aurkezpenean izan da, eta hari ere azkar atera zaio Itzuliaren ibilbidearen balorazioa: «Oso gogorra da». Onartu du hasieratik kosta dakiekeela onenen erritmoari segitzea, baina garbi utziz taldearen helburuak beste batzuk direla: «Geure burua erakutsi nahi dugu, ikus dadila gure maillota». Garrantzia handia eman dio Itzulia egiten hasteari, eta, horrekin lotuta, babesleak lortzeko lana ekarri du gogora: «Etxean bertan eta hiru eguneko lasterketa izanda, ezagutarazteko aukera emango digu, eta lagungarri izan daiteke babesleak aurkitzeko».

Erasok erakundeei bota die amua —Gorka Urtaran Gasteizko alkatea bertan izan da—, haiek emango duten laguntza eskertu eta gero: «Beti nahi izaten dugu gehiago, eta eskatzea da nire lana. Ondo dago Tourra ekartzea Euskal Herrira, datorren urtean bezala, baina hemen gu gaude urte guztian; gu gara Euskal Herriko txirrindularitza»

Livia Lopezek ere hartu du hitza aurkezpenean, Gasteizko Udaleko Kiroletako zinegotziak, eta «aitortza» egin dio antolakuntzari: «Bestela ere nahikoa oztopo izaten da lasterketak antolatzeko, eta emakumezkoena bada, oraindik eta gehiago». Aldarrikapen bat ere gehitu du: «Honelako egitasmoek balio izan behar dute mutilentzat ere erreferente izan daitezen emakumezko kirolariak».

Lasterketako zuzendaria, emakumezkoa

Itzulia bera historikoa izango bada, aurrenekoa delako, ez da atzean geratuko lasterketako zuzendariarena. Izan ere, Alaitz Biritxinagak beteko du lan hori. Epailea da, eta 26 urte daramatza zeregin horretan lasterketetan. Erasok eskaini dio aginte postu hori betetzea, eta onartu egin du. Pozarren zen gaurko ekitaldian: «Bizitzako ametsetako bat izan dut zuzendari izatea, eta Itzulian estreinatzea handia da».


Summary: Bizkaiko autoeskoletako langileen gatazka amaitu da: %36 igoko diete soldata lau urteko epean. 40 greba egun egin ondoren, autoeskoletako irakasleek eta administrazio langileek onartu egin dute Apavi patronalarekin adosturiko lan hitzarmen berria.

Hamabi urteren buruan, Bizkaiko autoeskoletako langileek lan itun berria dute. Berrogei greba egunen ondoren, irakasle eta bulegariek Apavi patronalarekin adosturiko akordioa berretsi dute. ELA sindikatuak emaniko datuen arabera, azken hamabi urteetan izozturik egon diren KPIaren araberako eguneratzeak berreskuratuko dituzte, eta soldata %36 igoko diete lau urteko epean. Era berean, lan itunean ageri zen lan mailarik apalena desagertu egingo da, administratzaile laguntzailearena, hain zuzen. Bizkaiko autoeskolen gatazkak luze jo du, eta, makina bat bilera eta auto manifestazioren ondoren, 400 langile inguruko kolektiboak itun berria du. ELAk eta CCOOk sinatu dute, CCOOk hiru greba egun bakarrik babestu zituen arren. ELAk, bere aldetik, ontzat jo du akordioa. Soldata igoera mailakatua izango da. Lehenbizi, %14ko igoera izango dute, azken hamabi urteetan pilaturiko KPIen batuketa, hain zuzen. 2022an, %6,4 igoko dizkiete soldatak, iazko KPIaren arabera. 2023rako, berriz, %8ko igoera aurreikusi dute, betiere KPIa handiagoa ez balitz, eta 2024rako, %4koa. Kopuru hori ere KPIaren arabera birkalkula daiteke. Igoera horien eraginez, langile guztiek 1.200 eurotik gorako soldata izango dute. Aurreko ituna zaharkitua zegoen, eta langileek beste hainbat eskaera zituzten, eta asko lortu dituzte. Esaterako, administratzaile laguntzaile figura desagertu da itunetik, soldatarik txikiena zuena, hain zuzen. Irakasle ez diren langileen lan astea 40 ordutik 38ra jaitsi da, eta ordutegi esparrua 20:00etan amaituko da, eta ez 21:00etan. Halaber, esparru hori astelehenetik ostiralera mugatuko da aurrerantzean. Azkenik, gaixotasun baja hartuz gero, langileek soldata osoa jasoko dute lehen bost hilabeteetan, eta 23 eguneko gutxieneko oporraldia adostu dute.


Summary: Eusko Jaurlaritzak milioi bat euro emango dizkie gaztelaniazko komunikabideei, euskara sustatzeko. Iaz nagusiki gazteleraz aritzen diren hamahiru hedabidek jaso zuten laguntza: 'El Diario Vasco'-k, 'El Correo'-k, 'Gara'-k, 'Noticias de Álava'-k, 'Deia'-k, 'Noticias de Gipuzkoa'-k, 'Naiz'-ek, Segura irratiak eta Europa Pressek, besteak beste.

Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak gaur onartu du Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak milioi bat euroko diru laguntza ematea nagusiki gaztelaniaz aritzen diren hedabideei, euskara susta dezaten. Laguntza eguneroko prentsara, edizio digitaletara, irratietara eta Internet bidez albisteak ematen dituzten berri agentzietara bideratuta dago. Gobernu kontseiluaren ostean, agerraldia egin dute Eusko Jaurlaritzako ordezkariek —tartean zen Bingen Zupiria, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburua—, baina ez dute aipatu laguntza hori emango dutela. Ohar bidez jakinarazi dute haren berri.

Hiru multzotan banatuko dute laguntza. Alde batetik, 900.000 euro jarriko dituzte batez ere gaztelaniaz aritzen diren eguneroko prentsan eta egunkarietan euskararen presentzia areagotzeko. Horietako 550.000 paperean inprimatutako egunkariak diruz laguntzeko izango dira, eta beste 350.000 euroak, haien edizio digitaletarako. Ez dute zehaztu gutxienez zenbat albiste idatzi beharko dituzten euskaraz.

Beste aldetik, 50.000 euro albisteak Internet bidez euskaraz ere ematen dituzten berri agentzientzat izango dira. Baldintza bat ezarri diete: gutxienez egunero hamabi albiste ekoitzi beharko dituzte euskaraz.

Azkenik, gaztelaniazko irratiak ere diruztatuko dituzte. Orotara, 50.000 euro erabiliko dituzte horretan. Laguntza izateko, emanaldi orduen %85 euskaraz eduki beharko dituzte, eta astean gutxienez 25 ordutan euskaraz egin beharko dute.

Ez da halako laguntza bat ematen duten lehen aldia. Iazko deialdiaren bidez, gaztelerazko hamahiru komunikabidek jaso zuten diru laguntza: El Diario Vasco-k, El Correo-k, Gara-k, Noticias de Alava-k, Deia-k, Noticias de Gipuzkoa-k, Naiz-ek, Segura irratiak eta Europa Pressek, besteak beste.


Summary: Argindarra merkatzeko sistema bat adostu dute EBk, Espainiak eta Portugalek. Madrilek eta Lisboak 30 euroko gehienezko muga jarri nahi zioten gasari, baina 50 eurokoa onartu behar izan dute.

Iberiar penintsulako argindar merkatu bateratuak aurki izango du prezioak jaisteko tresna bat. Teresa Riberak eta Duarte Cordeirok, hurrenez hurren Espainiako eta Portugalgo gobernuetan energiaz aritzen diren ministroek, akordio bat lortu dute Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehiarako komisarioarekin, gasari jarri beharreko gehienezko prezioaren inguruan.

Argindar sorkuntzarako gas megawatt-orduari 30 euroren prezioa jartzea proposatu zuten Madrilek eta Lisboak, baina kopuru hori txikiegia zela argudiatu du Bruselak, eta barne lehiari kalte egingo diola. Zabaldu dutenez, 40 eurokoa izango da hasieran muga, baina progresiboki handitu beharko dute hurrengo hilabeteetan, eta indarrean izango den urtean batez besteko gehienezko prezioak 50 eurokoa izan beharko du. Gaur, 90 eta 95 euro artean salerosten ari da gas megawatt-ordua Herbehereetako erreferentziazko merkatuan.

Kalkulatu dutenez, argindarraren batez besteko prezioa 60 eta 70 euro artean merkatu dezake neurri horrek. Apirileko batezbestekoa 190 eurotik behera dago —220 euro gaur—, eta 120 eta 140 euro artean gera daiteke gehienezko prezioa.

Uharte energetikoa

Martxoaren amaierako goi bileran lortu zuten Madrilek eta Lisboak argindarraren prezioa jaisteko promesa. Salbuespen iberiarra deitu zaio aukera hori, Espainiako eta Portugalgo argindar merkatu bateratuak dituen ezaugarriak bereziak direlako EBren barruan: energia berriztagarriek pisu handia dute argindarraren sorkuntzan, eta, batez ere, oso konexio eskasak dituzte EBko gainontzeko merkatuekin. Uharte energetiko bat direla, hein batean.

Argindarra merkatzeko bidea da gasaren gehienezko prezio bat ematea eta, ondorioz, hark eragindako garestitzea ez zabaltzea argindarra lortzeko beste iturrietara. Izan ere, EBren sistema marjinalistaren ondorioz, beharrak asetzeko erabiltzen den azken iturriaren prezioak ordaintzen zaizkie beste iturriei ere. Horrek dakar zentral eolikoek, hidraulikoek, fotovoltaikoek eta nuklearrek gasa erretzen duten zentralen prezio bera jasotzen dutela, haien kostua askoz apalagoa izan arren. Aurreko astean ordu batzuetan argindarraren prezioa ia zero izan zen Iberiar penintsulako merkatuan, eolikoak eta fotovoltaikoak estali zuelako kontsumoaren zatirik handiena.

Espainiako eta Portugalgo gobernuek proposatu zuten gehienez 30 euroko prezioa jartzea argindarra sortzeko erabiltzen den gasari. Prezio hori hartuko litzateke erreferentzia gisa argindarraren prezioa kalkulatzeko, baina ondoren ziklo konbinatuko zentralek konpentsazio bat jasoko lukete haien kostua estaltzeko.

«Lan tekniko zail eta sakon baten ondoren, Europako Batzordearekin akordio politikoa lortu dugu», esan du Duarte Cordeiro Portugalgo Klima Ekintzarako ministroak. «Hurrengo hilabeteotan gasaren garestitzeaz babestuko gaituen akordio on bat da», gaineratu du Teresa Ribera Espainiako Energia Trantsiziorako ministroak. Xehetasun tekniko batzuk geratzen dira zehazteko, baina espero du hurrengo astean onartu ahal izango duela ministroen kontseiluak eta «berehala» indarrean jarri ahal izango dutela.


Summary: Ega ibaian hilotz bat aurkitu dute, eta ikertzen ari dira abenduan desagerturiko lizarratarrarena den. Villatuerta eta Lizarra artean atzeman dute gorpua, deskonposatze fase aurreratuan zelarik. Joan den abenduaren 5eko goizaldean 42 urteko gizon bat desagertu zen ibaiaren inguruan; bera izan daitekeen susmoa du Poliziak.

Gorpu bat atzeman dute goizean Ega ibaian, Villatuerta eta Lizarra artean (Nafarroan). Gizonezko baten hilotza da, eta uretan erdi murgildua zela aurkitu dute, arbola baten adar batean trabaturik. Gorputza deskonposatze fase aurreratuan da, eta ikerketa abiatu dute, identifikatzeko. Poliziak susmoa du joan den abenduan desagerturiko gizona dela.

Izan ere, 42 urteko gizonezko bat abenduaren 4ko gauean desagertu zen Lizarran, Ega ibaiaren inguruan. Desagerpena salatu zenez geroztik, larrialdi zerbitzuak bilaketa lanetan izan dira hainbat hilabetez, baina orain arte ez dute erdietsi hura aurkitzea; gaur arte. Iruñera eraman dute gorpua, aztertzeko.


Summary: Istillart: «Lesioa seinale bat izan da, baina lehendik ari nintzen pentsatzen futbola uztea». Athleticek lehen taldean duen Ipar Euskal Herriko jokalari bakarrak iragarri du ez duela futbolean jokatzen jarraituko, eta agurreko prentsaurrekoa eman du gaur. Zuri-gorriei lotuta egongo da aurrerantzean ere, Iparraldeko jokalariak ikuskatzen eta entrenatzen.

Sophie Istillartek (Baiona, 1996) ez du egun batetik bestera erabaki Athletic eta futbola uztea. Athleticeko jokalariak atzo eman zuen erabakiaren berri, eta gaur egin du azalpenak emateko prentsaurrekoa, Lezaman. 26 urteko erdilaria errekuperatzen ari da urtarrilaren 16an belaunean izandako lesio larri batetik —bigarren aldiz apurtu du belauneko lotailu gurutzatua—, baina esan du ez dela hori izan erabakia hartzera bultzatu duen faktore bakarra: «Seinale bat izan zen, baina lehendik ari nintzen pentsatzen futbola uztea. Erabaki hau hartu dut orain behar dudana delako. Beste etapa bat bizi nahi dut nire bizitzan, beste gauza batzuk probatu».

Argi utzi du oso zoriontsu izan dela Athleticen, baina etxera itzultzeko ordua dela uste du, bere gertukoekin egoteko. Aitortu du bere bizitzako erabakirik zailena izan dela, baina horren inguruan asko hausnartu du: «Ez da egun batetik bestera hartutako erabakia izan».

Oso esker ona agertu dio Athletici, eta «bihotzez» eman dizkio eskerrak: «Zortzi urte nituenetik ari naiz futbolean, eta bete dut profesional izateko ametsa. Gaur amaituko da bide hori, baina harro nago Athleticen jokatu izanaz; klub honen balioak nire balioak dira. Beti egongo naiz zuekin», esan du, bere taldekide izan direnen aurrean. Prentsa aretoan izan da Aitor Elizegi presidentea ere, besteak beste.

Istillart Athleticen eta Euskal Selekzioan jokatu duen Ipar Euskal Herriko emakumezko lehen futbolaria izan da. Uste du, ordea, ez dela azkena izango: «Iparraldeko jokalari gehiago etor daitezke hona; neska gehiago daude orain, eta badute maila». Horregatik, azaldu du Athletici lotuta jarraituko duela, Ipar Euskal Herriko neskak ikuskatzen eta entrenatzen: «Nik talde hau ezagutzen lagundu nahi diet, talde bikaina baita. Lan asko dago egiteko han» azaldu du.

Ezusteko erabakia

Jokalariak esan duen arren erabakiaren inguruan pentsatzen denbora asko zeramala, Athleticeko jarraitzaile asko ezustean harrapatu ditu albisteak. Iaz BERRIAk egin zion elkarrizketan, adibidez, Istillartek Athleticen «urte asko» egiteko nahia erakutsi zuen: «Hala nahiko nuke. Jokalariok ditugun baldintzengatik, klubean dagoen familia giroarengatik eta, gustura banago, ez dudalako atsegin aldatzen ibiltzea. Zortzi urtez jokatu nuen Bordelen, adibidez», azaldu zuen ordukoan. Kapitain ere izan zen zen hango taldean.

Baionako jokalaria Hendaian (Lapurdi) hasi zen futbolean jokatzen; Irunen (Gipuzkoa) ere jokatu ostean, Bordelera joan behar izan zuen bere ibilbidearekin segitzera, Frantziako Lehen Mailara. Athleticek 2020. urteko udan fitxatu zuen.


Summary: Kargudun publikoak «agindu judizialpean eta banaka» zelatatu zituela esan dute CNIren inguruko iturriek. 'El País' egunkariak argitaratutako informazioaren arabera, argitara atera den informazioa ez da zuzena, eta zelatatutakoen zerrenda «askoz txikiagoa» da. Bolañosek esan du Espainiako Gobernuak «kontzientzia oso lasai» daukala

Agindu judizialpean zelatatu zituen CNI Espainiako zerbitzu sekretuak hainbat politikari euskaldun eta katalan, eta, gainera, banaka zelatatu zituzten, ez «bereizi gabe». Hori aldezten dute Espainiako zerbitzu sekretuen «hurbileko iturriek», El País egunkariak filtratutako informazioaren arabera. Egunkariak azaldu duenez, iturri horrek ez du baieztatu zeintzuk izan ziren, erakundearen arabera, zelatatu zituzten pertsonak. Hala ere, esan du The New Yorker kazetak argitaratu duen zerrendako asko ez dituztela zelatatu, eta, horrenbestez, espioitza kasuen biktima izan direnak askoz ere gutxiago direla.

Hala ere, iturri horiek onartu dute azken urteotan kataluniako elkarte independistetako buruak «jomuga informatibo» izan dituela CNIk. Esan dutenez, buruzagi independentistak zelatatzeak badu arrazoi bat: CNIko barne araudian ageri denez, «Espainiako lurraldetasuna edozein mehatxutatik babestea» da zerbitzu sekretuen helburuetako bat. Iturriek ez dute argitu Kataluniako Generalitateko lehendakaria izandakoren bat jomugatzat izan duten ala ez, baina esan dute atzemandako sakelakoak ez direla «instituzionalak» izan. Hau da, ez dira beren jarduera publikoak egiteko erabili diren sakelakoak, baizik eta telefono partikularrak, «indarkeria erabiltzen duten taldeekin harremanetan jartzeko» erabili direnak —esaterako, CDR Errepublikaren defentsarako batzordeak aipatu dituzte—. CNIren inguruko iturrien arabera, talde horiek zelatatzen ari zirela iritsi ziren kargu publikoen sakelakoetara, haiekin komunikatzen zirelako.

El Pais-ek informazio hori argitaratu ondoren, Jon Iñarrituk «erantzukizuna» eskatu dio Espainiako Gobernuari, SER irratian egin dioten elkarrizketa batean: «Ez dugu nahi gobernu hau pikutara joaterik, baina eskandalu honen aurrean ondokoa esan nahi diogu: jokatu erantzukizunarekin». Egunkariak argitaratutako informazioaren inguruan, gainera, Iñarrituk uste du gako batzuk ematen dituela Espainiako Gobernuak emango duen betsioaren inguruan: «Espioitza kasu batzuk gezurtatuko dituzte. Eskandalu bat da, eta ez dira argitzen ari horren atzean zer dagoen. Ziur nago ez dagoela baimen judizialik kargu publikoak edo abokatuak zelatatzeko».

«Barne ikerketa»

Kataluniako Generalitateko kontseilari Laura Vilagrarekin bilera egin zuen Felix Bolaños Espainiako Presidentetza ministroak igandean, gertatutakoaren inguruan hitz egiteko. Bilkuraren ondoren, espioitza kasu horiek argitzeko lau neurri iragarri zituen: barne ikerketa bat abiaraztea CNI Espainiako zerbitzu sekretuetan, Espainiako Kongresuan Sekretuen Batzordea eratzea, Espainiako arartekoari bidea erraztea berak ere gertatutakoa iker dezan, eta ikerketarako beharrezkoak diren dokumentuak desklasifikatzea.

Iñarrituri, ordea, ez zitzaion nahikoa iruditu neurri horiek hartzea, eta egoera horren arduradunak «atoan» kargutik kentzeko eskatu zuen. Bolañosek gaur eman du horri buruzko erantzuna, ministroen kontseiluaren osteko agerraldian: «Funtsezkoa da aurreiritzirik ez izatea, eta pausoz pauso joatea. Lehenengo eta behin, argitu dezagun CNI barnean gertatu dena». Horrez gain, gehitu du Espainiako Gobernuak «kontzientzia oso lasai» daukala, beti «legearen barruan» jokatu duelako. Horrez gain, sekretu ofizialen batzordea sortzeko beharrezkotasunaz ere hitz egin du Bolañosek: «Ez du ezertarako balioko gai honen inguruko ikerketa batzorde bat eratzeak. Bertan deklaratuko dutenek ezin izango dute ezer esan, sekretupeko informazioa delako».

Sekretupeko batzordea

Izan ere, Senatuko osoko bilkurak gaur eztabaidatu eta bozkatuko du gisa horretako ikerketa batzorde bat sortzea, Pegasus programaren bidez egindako espiotza kasu horiek ikertzeko. Senatuan ERC, JxCAT eta EH Bilduko 21 senatariek egindako eskaeraren harira aztertzen ari dira batzordea sortzea. Hala ere, alderdi horiei lau sinadura falta zitzaizkien ikerketa batzorde bat sustatzeko erregelamenduak eskatzen duen gutxienekora iristeko; EAJri eskatu zizkien falta ziren sinadura horiek— jeltzaleek hamar aulki dituzte—.

Horren ordez, Espainiako Gobernuak Sekretuen Batzordea sortu nahi du Kongresuan, espiotza kasu horiek ikertzeko. Orain arte, batzorde horretan parte hartzen duten alderdiak gehiengo kalifikatuaren bidez izendatzen ziren—erabaki jakin batzuk hartzeko lortu behar da gehiengo hori, eta gehiengo absolutuaren muga nabarmen gainditzen du—, baina orain, Meritxell Batet Espainiako Kongresuko presidenteak proposatu du batzordeko partaideak aukeratzeko metodoa aldatzea. Hain zuzen, gehiengo absolutuaren bidez aukeratzeko proposamena luzatu du; horrela, EH Bildu eta ERCk modua izango lukete batzordean parte hartzeko. Gobernuak, PSOEk eta Podemosek ekinaldi horren alde egin dute; Vox eta PP, ordea, aurka agertu dira.


Summary: Oso ondo baliatutako berrogeita hamar ordu!. Hazinnova programak laguntza ematen die berrikuntza txikiak ezarri nahi dituzten enpresa txikiei. Horien emaitzak hiru hilabetean ikus daitezke. Horixe da Metalúrgica de Bengoetxeren kasua. Galdakaoko enpresa horrek Hazinnovara jo zuen bere jarduera osoa tailer bakar batean biltzeko.

Teknologia berriak indarrean sartzeak eta haien ahalmen agorrezinak behar bezain argi utzi ez balute ere, azken bi urteotan pandemiak, krisi logistikoak eta inflazioak agerian utzi dute enpresek eraginkorragoak izan behar dutela beren prozesu eta sail guztietan. Birpentsatu egin behar dira. Aztertu egin behar dira, eta ikusi zertan eta nola hobetu behar duten haien lehiakortasuna bermatzeko. Bestela esanda, berritu egin behar da.

ETE-ek eta mikroETE-ek berrikuntza beren jardueran sar dezaten, Eusko Jaurlaritzak Hazinnova programa abiarazi zuen 2019an. Programa horrek berrogeita hamar orduko doako aholkularitza zerbitzua eskaintzen die bost langile baino gehiagoko enpresei, proiektu txikiak abian jar ditzaten. Programa espresuki pentsatuta dago fabrikazioaren, logistikaren, merkaturatzearen edo administrazioaren eta finantzen arloetan hiru hilabetean emaitza egiaztagarriak erakuts ditzaketen egitasmoetarako. Hori bideragarria da enpresa parte hartzaileak bere jarduera garatzen duen sektorean eta merkatuan esperientzia duen aholkularitza enpresa eta eragile baten lankidetzari esker.

Programan parte hartu duten 437 enpresen artean arrakasta izan duten enpresetako bat Metalúrgica de Bengoetxe da: lau urte daramatza burdinazko, altzairuzko eta ferroaleaziozko piezak eta makineria egiten. Konpainia Bolueta Engineering Group taldean sartuta dago gaur egun; 25 langile ditu, eta Galdakaoko hainbat tailerretan egiten du bere jarduera. Eta hortxe, batere praktikoa ez zen antolaketa horretan, aurkitu zuen, hain zuzen ere, hobekuntza.

Zehazki, mandrilak eta goihabeak fabrikatzen zituzten, eta errepide batek bereizten zituen bi tailerrei erreparatu zien, eta haietako bat baztertzea erabaki zuen, bai eta ordura arte materiala pabiloi batetik bestera eramateko egin beharreko joan-etorrietan alferrik galdutako denbora eta ahalegina ere. Pentsatzea erraza da, baina egitea beste kontu bat da.

Jarduera batetik bestera eraman eta kontzentratzea arrakastatsua izan zedin, kontu handiz berregituratu behar zen produkzio osoa hartuko zuen fabrika. Eskuragarri zegoen espazioa ahalik eta gehien nola baliatu aztertu behar zen, prozesuen fluxua naturaltasunez eman zedin eta langileek beren zeregina ahalik eta efizientzia, erosotasun eta segurtasun handienaz egin zezaten. Hau da, fabrika osatzen duten elementu eta espazio komun guztiek (makinak, lan estazioak, biltegiratze eremuak, korridoreak…) engranaje ezin hobea osatu behar zuten, eta, gainera, etorkizunean prozesu edo ekipamendu berriak sartzeko aukera eman behar zuten.

Hazinnova programaren barruan, Metalúrgica de Bengoetxek berregituraketa proiektua aurkeztu ahal izan zion LKS kanpoko aholkularitza enpresari. LKSk, produkzio prozesuak eta premia posibleak aztertu ostean, hainbat berrikuntza garrantzitsu gehitu zizkion hasierako proposamenari. Horretarako, adituek hainbat alderdi (besteak beste, fabrikaren banaketa, materialen fluxua, piezak egiteko prozesua, azken urteetako salmentak eta berehalako aurreikuspenak) aztertu zituzten, enpresako arduradunekin batera etorkizuneko premiak zehazteko. Ondoren, Hazinnova agentearekin batera (kasu honetan FVEM, Metaleko Lantegien Bizkaiko Federakuntza), ezarpen plana definitu zuten, eta, plan horri esker, fabrikaren funtzionamendua optimizatu ahal izan dute, aurreikusi zen bezalaxe.

Hazinnova Eusko Jaurlaritzaren programa bat da, eta Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute. Hirugarren aldi honetan, proposamenak aurkezteko epea abenduaren 1era arte egongo da zabalik.


Muskek badu bere armada

Summary: Muskek badu bere armada. Twitter haren esku geratuko da oso-osorik, operazioa burutzeko finantzaketa ziurtatu ostean

Zer egin daiteke 40.500 milioi eurorekin? Posible izango balitz, armada bat erosi; adibidez, Frantziarena. Eliseoak diru kopuru hori erabili zuen gastu militarrean 2020an. 40.500 milioi euro. Herrialde bat osorik erosterik balego, diru horrekin, besteak beste, Tunisia, Paraguai, Estonia edo Islandia erosi ahalko lirateke, eta beste hainbat, eta bat baino gehiago, gainera; izan ere, mundu osoko 106 herrialdek kopuru horretatik beherako aberastasuna (BPG) sortu zuten 2020an. Bada, munduko pertsonarik aberatsentzat jotzen denak, Elon Muskek, dirutza hori jarri du Twitter erosteko.

Sare sozialen aroan, Twitter ez da erabiltzaile gehien dituen plataforma —217 milioi egunero—, ezta errentagarriena ere —ez du irabazirik lortu azkenengo hamar urteetatik zortzitan—, baina zeregin nabarmena du iritzi publikoaren konfigurazioan. Buruzagi politikoek euren asmoetarako megafono bihurtu dute, eta norbanakoek zein enpresek euren irudiak hobetzeko, eta, bereziki, irabaziak handitzeko.

Muskek berak etekin ekonomiko handia atera die bere txioei. Hala egin zuen 2018an bere enpresa kuttunarekin, Tesla auto elektrikoen ekoizlearekin —ikusi hemen Musken beste proiektuak—. Gainerako inbestitzaileekin adostu gabe, bere kabuz iragarri zuen Teslaren akzio guztiak erosteko asmoa zuela, eta izugarri garestitu zen horien prezioa: isuna jarri zioten gezurra esateagatik. Duela aste batzuk kriptodiruaren inguruan zabaldutako mezuek ere eragin nabaria izan zuten dibisa horien balioan.

Asmoak, ikusteko

Muskek ez du erabat argitu nola eta zertarako erabiliko duen bere esku geratuko den are soziala. Oso kritiko agertu da konpainiak hartu dituen erabakiekin eta erabiltzaile batzuen jokabidearekin, eta esan du norabide berri bat eman nahi diola horri, «egiazko adierazpen askatasunaren plaza» bihurtu nahi duela Twitter.

Aurreratu du, besteak beste, algoritmoak kode irekikoak izango direla, robotek gidatutako kontuak ezabatuko dituela eta kontu guztiak benetakoak izatea ziurtatuko dela. Sare sozialetik kanporatutakoak itzuli ahalko direla ere iradoki du: Donald Trump AEBetako presidente ohia, esaterako. Hark, baina, ez du sare sozialera bueltatzeko asmorik. «Espero dut Elonek Twitter erostea, hobetuko duelako eta gizon ona delako, baina ni Truthen geratuko naiz [berak sortutako sare soziala da Truth]», esan du Fox telebista katean.

Twitterren jabe eginda, zein asmo ekonomiko dituen ere ez dago argi, baina, saltzaileen arabera, ez dirudi ariketa espekulatibo hutsa denik. Jack Dorseyk, Twitterren sortzaile eta joan den azarora arte enpresaren kontseilari ordezkari izandakoak, konpainia pertsona bakar baten esku geratzea babestu du, modu horretan sare soziala burtsatik kanpo geratuko litzatekeelako. «Twitter enpresa gisa beti izan da arazo bat niretzat, Wall Streeten eta publizitate interesen esku dagoelako. Arazoa konpontzeko, irtenbide berezi bat iruditzen zait Elonena. Haren helburua fidagarria da, eta oso inklusiboa», adierazi du txio batean.

Musk munduko pertsonarik aberatsena da, Bloombergen zerrendaren arabera. Hala ere, 3.000 milioi euro baino ez ditu eskudirutan. Baina konpainia erosteko bermea dauka: 20.000 milioi bere poltsikotik aterako ditu, eta gainerakoa, maileguen bitartez lortuko du. Dirua nork utziko dion ziurtatuta dauka: Morgan Stanley inbertsio bankua, eta harekin batera beste erakunde batzuk: Bank of America, Barclays, MUFG, Societe Generale, Mizuho Bank eta BNP Paribas. Maileguengatik ordaindu beharko dituen interesak ere ez dira txikiak izango: kalkulatzen da Twitterrek 1.000 milioi eta 1.200 milioi dolar artean ordaindu beharko dituela urtean. Iaz 200 milioi eurotik gorako galerak izan zituen konpainiak, eta 2020an, 1.300 milioi eurokoak. Zorrak pilatzen ari zaizkio; aitzitik, Metak —lehengo Facebook— 36.500 milioi euroren irabaziak izan zituen iaz.

Musk urte hasieran hasi zen Twitter osorik erosteko prozesuarekin, baina apiril hasierara arte ez zen ezer jakin. Akzioen %9 erosia zuen ordurako, eta lehen akzioduna zen, Saudi Arabiako Waleed bin Talal al-Saud printzearen (%5,2) eta Jack Dorsey fundatzailearen (%2,4) gainetik.

Sare sozialik garestiena

2022an, Bill Gatesek (Microsoft) Activision Blizzard bideo jokoen ekoizlea erosi zuen, 66.000 milioi euroren truke. Baina Muskena izango da sare sozial batengatik gehien ordaindu den operazioa. 2006an, Googlek (Sundar Pichaik) Youtube erosi zuen, 1.550 milioitan. 2012an, Mark Zuckerbergek (Facebook) Instagram erosi zuen, 950 milioi eurorengatik, eta 2014an, Whatsapp, 18.000 milioiren truke. Eta 2016an Microsoftek LinkedIn, 24.000 milioirengatik. Oso azpitik daude ohiko komunikabideen erosketak. Jeff Bezosek (Amazon) The Washington Post erosi zuen 2013an, 230 milioitan, eta Marc Benioffek (Salesforce), Time aldizkaria, 2018an, 180 milioiren truke.


Summary: Lesbianen ikusgaitasuna zabaltzearen garrantzia azpimarratu dute euskal instituzioek. Ikusgaitasuna bultzatzeko horma irudi kolektiboa egin dute, Iruñean, NABIk eta Dekumas LBTek.

Lesbianen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta, Lesbiana ikusgaiak lelopean, horma irudi kolektiboa antolatu dute NABI Nafarroako Berdintasun Institutuak eta Dekumas LBT elkarteak, Iruñeko Sarasate pasalekuan. «Instituzio publikoek espazioa eman behar diegu emakume lesbianei kolektiboaren barruan ikusgaitasun gutxiago izan dutelako», esan du Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak. Horrez gain, helburuaz ere mintzatu da: «Helburua da lesbianen ikusgaitasuna aldarrikatzea, eta haien espazioa aldarrikatzea; hala nola kaleetan, bizitza publikoan, sozialean, lanean eta familian».

Eva Isturizek, NABIko zuzendariak adierazi du dibertsitatean hezi behar dela, eta memorian jarri du arreta: «Emakume lesbianen memoria berreskuratu behar dugu, haien lanak eta ekintzek hobeto ulertzeko eta erreferenteak izateko».

Gaurko egunak ibilbide «laburra» duen eguna dela esan du Maria Mal Dekumas LBT elkarteko kideak: «Egunarekiko jakintasunik ezak eta ikusgaitasunik ezak eragiten du gutxi ospatzea; horrek agerian uzten du emakume lesbianek bizi duten ikusgaitasun sozialik eza».

Horma irudia irudia kolektiboa da; hortaz, 20:00ak arte edonork parte hartu dezake bertan ageri diren lesbianen gorputzak margotuz. Horrez gain, #emakumeakmaitedituztenemakumeak sare sozialetan zabalduz ere parte hartu daiteke.

Horma irudiaz gain, Remirezek iragarri du Kattalingunek LGTBI+ kolektiboko pertsonei arreta emateko bulego berriak izanen dituela Lizarran eta Tafallan.

Bilboko Udalak ere lesbianen ikusgaitasuna zabaltzearen garrantzia azpimarratu du, eta sentsibilizaziorako kanpaina berriak eginen dituztela esan du. «Gaur egun, oraindik, leku askotan emakume askok ezin dute esan lesbianak direla», esan du Nekane Alonso Bilboko Berdintasun zinegotziak. Horrez gain, ikusgaitasuna bultzatzeko «ardura publikoa» adierazi du.


Elon Musken beste egitasmo batzuk

Summary: Elon Musken beste egitasmo batzuk.

Ekintzaile deitu edo ez, ezin daiteke esan Muski ekimena falta zaionik. Hainbat proiektu jarri ditu abian, batzuetan arrisku handiak hartuta, negozioa horren argia ez zegoen esparruetan. Ekimenetako batzuk dagoeneko finkatuta ditu orain; beste batzuetan dirua galdu izan du, eta dirutxo ederraren truke saldu ditu beste batzuk, adibidez, PayPal ordainketa sistemarekin.

Eta baditu ekimen batzuk zeintzuen etorkizuna zaila den asmatzen; sekulako negozioa izango diren edota soilik diru xahutzeko ameskeriatan geldituko diren.

Tesla

Auto elektrikoak dira Musken negozio errealena. Handik datorkio dirubide handiena, eta baita finantzatzeko oinarria ere, nahiz eta aholkularitza zenbaitentzat Teslaren akzioen prezioa puztuta dagoen merkatuan (2010ean atera zen burtsara). Kostu handiak eta auto ekoizpen txikiak izan dira urteetan Teslaren ezaugarri, eta ziurtasunak gutxi ziren konpainiaren etorkizunari buruz.

Baina larrialdi klimatikoari aurre egiteko gero eta politika gehiago egoteak, eta horietan auto elektrikoen alde egindako apustuak Teslari mesede handia egin diote. Izan ere, Musken konpainiak jada jorratua du beste batzuek (Europako auto egileek, kasu) orain gutxi hasitako eredua.

Teslak zabalkunde handia izan du azken urteetan eta azken ezarpena Europan egin du, Berlindik hurbil gigafaktoria bat eraikita (badu beste bat Shanghaien).

Tesla Energy

Auto elektrikoetarako baterien ekoizpenarekin garatutako jakintzari beste erabilgarritasun bat eman nahi izan zion Muskek 2015. urtean, eta Tesla Energy sortu zuen, etxebizitzetan energia biltegiratzeko sistemak ekoizteko. Gero Solarcity erosi eta plaka fotovoltaikoak ere sartu zituen eskaintzan. Halako sistemen AEBetako saltzaile handienetako bat da AEBetan.

SpaceX

Marten hiltzea ideia ona iruditzen zaiola esana du Elon Muskek. 2002. urtean SpaceX konpainia sortu zuen, espazioratzeko gai izango ziren suziriak ekoizteko. AEBetako Armadak lagundu zion finantzazioarekin, baina une batean proiektu osoa egon zen kolokan, Falcon 1 suziria orbitaratzeko lehen hiru saiakerek huts egin zutenean. Laugarrenean iritsi zen arrakasta, eta zorte aldaketa, NASAren kontratuak ere lortu baitzituen.

SpaceX-n beste mugarri bat atzera lur hartzen duten suziriekin etorri zen, 2015ean. Eta 2020an iritsi zen lehen hegaldi tripulatua. Gaur egun, espazioratze komertzialen merkatuko kontratuen %45 ditu.

Starlink

SpaceX adar bat Starlink konpainia da, telekomunikazio satelite ekosistema bat osatzen ari dena. Lur osoari satelite bidez interneterako sarbidea ematea da azken buruko xedea, eta Starlinke dagoeneko 2.100 sateliteko dauzka Lurreko beheko orbitan, astronomoen haserrerako.

Hyperloop

Zigilatutako tutu (sistema) batean abiadura handia hartuko lukeen tren bat da Elon Musken beste proiektuetako bat. Ekimenaren arabera, Los Angelestik San Franciscora (AEB) 560 kilometro egiteko bidaiak Hyperloopean 35 minutu hartuko lituzke, orduko 1.200 kilometroko abiadura hartuta. Haren bideragarritasunaz zalantza asko daude, besteak beste, izango lukeen kostuarengatik.


Summary: Metastasia eragozten lagun dezakeen antigorputz bat aurkitu dute. Bartzelonako ikerketa talde batek zuzendutako nazioarteko partzuergo batek egin du aurkikuntza

MCLA-158 jarri diote izena. Antigorputz bat da, baliagarria izan daitekeena metastasia prebenitzeko farmako bat lortzeko bidean. Nazioarteko ikerketa partzuergo batek egin du aurkikuntza, Bartzelonako IRB ikerketa taldeak zuzenduta. Atzo eman zuten ikerketaren berri, Nature Cancer argitalpenean. Azaldu dutenez, tumore solidoen zelula amen zabalkundea eragozteko ahalmena du antigorputzak. Hala ere, ikerketaren emaitzak «atarikoak» dira oraindik, eta ikusi egin behar da zer eboluzio izango duen.

Zelulak kontrolik gabe hazten hasten dira, oro har, gaixotasun onkologikoetan; ondorioz, azkarregi heda daitezke gorputzeko edozein lekutan. Tumoreak sortzen dira horrela askotan. Eta metastasia arazo izaten da askotan minbizien garapenean; minbizidun zelulak inguruko ehun eta organoetara era zabaltzen dira metastasia dagoenean, eta pazienteen pronostikoak zaildu egiten ditu horrek. Aurkitu duten antigorputzak, ordea, hortxe eragiteko ahalmena du.

Poza azaldu dute ikertzaileek aurkikuntzarekin. «Minbiziaren zelula amak ikertzen orain dela hamabost urte hasi ginen», azaldu du ikerketako buru Eduard Batllek. «Hona iristeko bidea txundigarria izan da, baina oso zaila. Inbertsio asko eskatu ditu, eta ikertzaile askoren esfortzua. Etorkizuneko medikuntza hemen hasi da». Organismoak berez sortzen ditu antigorputzak, babesteko; infekzioak edo kalteren bat duten zelulak atzematen dituzte. Orain aurkitu duten antigorputz honek minbiziarekin lotutako bi proteina atzematen ditu, eta biak giltzarri dira minbizien zabalkundean.

«Antigorputz honek, gainera, ez du zelula ama osasuntsuen funtzionamenduan eragiten, eta horiek ezinbestekoak dira ehunen funtzionamendu on baterako», nabarmendu du Batllek. Onartu du, hala ere, farmako eraginkor bat lortzeko bidean «egiaztatu» egin behar direla ikerketak lehen urratsetan eman dituen emaitzak.


Summary: «Alternatiba sinesgarriak» proposatu nahi ditu EH Baik Frantziako legebiltzarrean. Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko ditu hautagaiak ekainean, Euskal Herriaren ahotsa Parisen entzunarazteko. «Beste mundu bat eraikitzen ari gara, eta Ipar Euskal Herria horretarako prest da»

Ipar Euskal Herrian eramaten diren «borroka eta alternatiba guziei ahotsa ematea». Hara zer den EH Baik Frantziako legebiltzarrerako bozetara aurkeztuko dituen hautagaitzen helburua. Ekaina arte eramanen duten kanpaina aurkeztu dute, gaur, Miarritzen (Lapurdi): Gure esku lelopean, Lapurdi, Nafarroa Behera eta Zuberoa biltzen dituzten hiru hautesbarrutietan izanen dira hautagai ezkertiar eta abertzaleak. Transizio ekologikoaren erronka eta lurra eta etxebizitzaren arazoari konponbideak ematea aldarrikatzeaz gain, Euskal Herriko gatazkaren konponbidean urratsak ematea eta euskarari lege babesa ematea ere mahai gaineratuko dituzte. Eta, oro har, «gizarte emantzipazioaren aldeko neurriak» defendatuko dituzte: «guztiok bizitza duina izateko eskubidea, askatasun indibidual eta kolektiboak errespetatuz».

Egoitz Urrutikoetxea izanen da 4. hautesbarrutiko hautagaia. Historialaria izateaz gain, Lexantzüko (Zuberoa) eta Euskal Hirigune Elkargoko hautetsia da, eta elkarte munduan ere dihardu. Terexa Lekunberri antropologoa izanen da bere ordezkoa. Ipar Euskal Herriaz gain Biarnoaren zati bat ere hartzen du 4. hautesbarrutiak, eta ez da ezkerreko abertzaleentzat aproposena. 2017an bosgarren lekuan gelditu ziren bozen &8,9 lortuta, baina bigarren indarra izan ziren Ipar Euskal Herriko zatiko bozak bakarrik kontuan hartuta.

5. hautesbarrutian Mathilde Hary izanen da hautagaia. Gizarte langilea da, eta etxebizitza eskubidearen eta laborantza lurren zaintzaren alde militatu izan du. Sylvain Aime laboraria izanen da bere ordezkoa. Baionako hirigunea hartzen du 5. hautesbarrutiak, eta nahiko zenbaki apaletan ibili ohi dira hor ezkerreko abertzaleak. EH Baikoak seigarrenak izan ziren 2017an, bozen %5,7 eskuratuta.

Azkenik, Peio Dufau izanen da 6. hautesbarrutiko hautagaia. Trenbideetako langile eta sindikalista, Bake Bidean ere ari da azken urteetan, eta Ziburuko (Lapurdi) herriko etxeko axuanta da 2020ko hauteskundeetatik. Françoise Gallois izanen da bere ordezkoa. Ezkerreko abertzaleek emaitza onenak lortu izan dituzten hautesbarrutia da hau. 2017an hirugarren indarra izan zen EH Bai, ezkerreko lehena, bozen %12rekin.

Abstentzioak markatu zituen duela bost urteko bozak: hautesleen erdia baino gehiago ez zen bozka bulegoetara agertu. Aurten, Emmanuel Macron Frantziako presidenteari oposizio indartsu bat eraikitzeko ideiak har lezake gaina. Frantziako ezkerreko indarrek elkarrizketak abiatuak dituzte hautagaitza bateratua aurkezteko. Ikusi beharko da horren aitzinean nola eusten dion EH Baik. Paristik gidatuak diren Frantziako alderdien aitzinean tokikotasun bat agertzeko parioa eginen dutela aurreikusi daiteke, Korsikako eta Bretainiako esperientziak eredu hartuta: «EH Baiko diputatuak lortzea, Parisen Ipar Euskal Herriaren ahoitsa segurtatzea da. Azken bost urteetan, Korsikako hiru diputatuek zein Paul Molacek erakutsi bezala, garrantzitsua da bertakoen interesak defendituko dituzten diputatuak lortzea».


Summary: Jaurlaritzak gazteei denbora gehiagoan emango die alokairurako laguntza. Igo egin du Alokairurako laguntzen Gaztelagun programan parte hartu ahal izateko gazteek gehienez eduki ditzaketen diru sarrerak.

Eusko Jaurlaritzak erabaki du 18 eta 35 urte arteko gazteei alokairurako diru laguntzak emateko Gaztelagun programa indartzea. Bi aldaketa nagusi iragarri dituzte: gehienezko diru sarrerak igo dituztenez, gazte gehiagok izango dute laguntza eskuratzeko aukera, eta denbora gehiagoan jaso ahal izango dute. Horretarako, 7,6 milioi euro bideratuko dituzte programara, eta egiturazko programa bihurtuko da, pilotu izateari utzita.

Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak eman zuen nobedade guztien berri, atzo, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Hasteko, diru sarreren muga igo dute. Laguntza bakarrik eskatzen dutenen kasuan, urteko diru sarreren muga 18.000 eurotik 24.500 eurora igo dute; familien kasuan, 24.500etik 30.000ra; eta familia ugariak direnean, 28.000 eurotik 32.000ra. Gehienez jaso ahal izango duten kopurua ere igo dute: lehen, hilean 250 euro eskura zitzaketen gehienez; orain, 275. 2022an dagoeneko horrela egin dute.

Denbora muga ere aldatu dute: orain arte gehienez hiru urtean jasotzen zuten laguntza gazteek, baina aurreratzean 36 urte bete arte izango dute aukera. Gainera, orain arte gutxienez urtebetean etenaldirik gabe Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan bizi behar zuten, eta orain nahikoa izango da sei hilabetean bizitzearekin.

Gazteek alokatuko duten etxearen gehienezko errenta ere igotzea erabaki du Jaurlaritzak. Hain zuzen, Gasteizen, Bilbon eta Donostian, hilean gehienez 775 euroko etxe bat alokatu ahal izatetik 800 eurokoa alokatu ahal izatera igaroko dira. Mantendu egingo dute gainerako herrietan: alokairuak gehienez 750 eurokoa izan beharko du Bilboko eta Donostiako metropoli guneetan eta 10.000 biztanletik gorako udalerrietan, eta 675 eurokoa beste herrietan. Halaber, Jaurlaritza gehienez errentaren erdia ordaintzetik %60 pagatzera pasatuko da. Gaur egun, 2.694 laguntza daude aktibo, eta abian jarri zenetik 4.000 gazte inguruk jaso dute laguntza.

AHTaren Bilboko sarrera

Gobernu kontseiluak oso bestelako neurri bat ere hartu du. Eusko Jaurlaritzak baimendu egin du Espainiako Gobernuak AHTaren Bilbo-Abandoko geltokira sartzeko korridoreko lanak kudeatzeko agindua Jaurlaritzari ematen dion hitzarmena sinatzea. Eusko Jaurlaritzak, Espainiako Estatuko Administrazio Orokorrak eta Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak izenpetuko dute akordioa. Bertan jasoko dute Jaurlaritzaren ardura izango dela proiektua, eta Zaratamo (Bizkaia) eta Bilbo erdigunearen arteko tunelaren obrak egitea.


COVID-19aren azken datuak

Summary: COVID-19aren azken datuak. COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen du grafiko eta mapa interaktibo sorta honek, koronabirusaren momentuko zabalpena nolakoa den ikusi ahal izateko.

[Klikatu grafikoen gainean, kopuru zehatzak ikusteko]

Gobernuek hasieratik izan dituzte zailtasunak SARS-CoV-2 birusaren zabalpena neurtzeko, baina 2021eko azarotik aurrera erabat gainezka egin dute. Eta koronabirus horren omikron aldaera hedatu denetik testak behar beste egiteari utzi diote: sintomak dituztenei eta baja medikoak behar dituztenei soilik egiten dizkiete, eta ez beti. Horregatik 2022 hasieratik aurrera ezinezkoa da koronabirusaren momentuko bilakaera zein den jakitea, eta, ondorioz, beste datu batzuei begiratu behar zaie gaitza zertan den susmatzeko.

Larrituta ospitalera eramandako gaixo kopurua da adierazle horietako bat. Arazoa da gaitza harrapatu eta astebete-edo igarotzen dela ospitaleratu bitarte. Egunero ospitaleratutako paziente kopurua datu esanguratsua da, beraz, baina gaitzak beheranzko joera hasi eta egun batzuk geroago arte ez da nabarituko joera aldaketa. ZIUetan dauden erien datua ere adierazkorra da, baina kutsatuen kurbak gailurra jo eta hiruzpalau aste geroago arte ere gora egiten jarraitu dezake ZIUetako betetze mailak.

Lehen olatuan, ospitaleak eta ZIUak azkar bete ziren, eta gainezka egiteko zorian egon ziren. 2020ko udatik aurrera, ospitaleek egoera hobea eduki zuten, baina presioa iraunkorra izan zen. 2021eko apirilean, Alfa aldakerak eraginda azkar bete ziren ZIUak ostera, Gipuzkoan batez ere. 2021eko udan berriro zabaldu zen gaitza, ugari, baina ospitaleek ordura arteko intzidentziarik txikiena izan zuten. 2021eko azaro bukaeran berriz hasi ziren ospitaleak betetzen, eta 2021eko Gabonetatik aurrera izugarri igo zen ospitaleratuen kopurua: lehen olatutik, ez zituzten hainbeste paziente ospitaleratu behar izan.

2022ko urte hasieratik aurrera, jaisten hasi da positiboen kopurua, baina horrek ez du esan nahi intzidentzia txikiagoa denik. Osasun zerbitzuek test gutxiago egiten dituzte, eta hala ere positibo asko atzematen. Omikron aldaera zabaltzearekin batera, 2021eko abenduan, atzemandako positiboen datuak pisua galdu du, ezagun baita detektatutakoak baino positibo askoz gehiago direla. Horregatik, 2022 hasieratik, adierazkorragoa da atzematen ari diren positiboen ehunekoa: test gutxiago egin eta horietatik positiboen portzentajea handia izateak esan nahi du gaitzaren zabalpenak ez duela kontrolik. Eta test gutxiago egin eta positiboen portzentajea hazten jarraitzea ez da seinale ona, gaitzak zabaltzen jarraitzen duela esan nahi baitezake.

Lehen olatuan, 2020ko udaberrian, COVID-19a harrapatu zuten guztietatik %15 edo gutxiago detektatu zituzten. Bigarren olatuan, 2020ko udazkenean, detekzioa hobea izan zen; kasu guztien %60-70 inguru atzeman zituzten bolada batzuetan. 2021etik aurrera, administrazioek testen estrategiari garrantzia kendu, eta txertoetan jarri dute indar handien. 2021eko urrian, aztarnari taldeak txikitu zituen Eusko Jaurlaritzak, eta gaitza azaroan berriz zabaltzen hasi zenean, ez ziren gai izan kasu guztiak antzemateko. 2021eko abendutik aurrera, berriz, omikron aldaerak gainezkatu egin ditu detekzio sistema guztiak, eta 2022tik aurrera ezinbesteko testak baizik ez dituzte egiten osasun zerbitzu publikoek.

Ez dago Ipar Euskal Herriko datu ofizialik COVID-19ari buruz. BERRIAk egin izan dituen datu eskari guztiei ezezkoa eman diete. Baina, ospitaleei buruz, bederen jakin da 2020ko martxoaren 1etik urriaren 14ra 326 eri egon zirela Baionako ospitalean koronabirusarengatik. Barnealdeko eri asko Paueko ospitaleetara eramaten dituzte, hala ere. Ipar Euskal Herriko ospitaleek, dena den, Hegoaldekoek baino presio txikiagoa izan zuten pandemiaren hasieran.

→ Koronabirusaren lehen kolpea Euskal Herrian: 2.152 hildako lau hilabetean

→ Bigarren olatua: astez aste, handiagoa

→ Inoiz ez da 2020an bezainbat heriotza izan urte bakarrean

Batez beste, kutsatu eta handik hiru astera gertatzen dira COVID-19aren ondoriozko heriotzak. Datu hori da koronabirusaren estatistiketako adierazlerik gordinena. 2020ko abuztuan, Jaurlaritza hasi zen bereizten koronabirusarekin hildakoak eta koronabirusarengatik hildakoak, eta datua astean behin ematen ari da geroztik. Serie estatistikoa ez aldatzeko, koronabirusarekin hildakoen datuak biltzen jarraitzen du BERRIAk azpiko grafiko hauetan. Gainera, kopuru hori da urteko gehiegizko heriotzetatik gertuen dagoena.

2021eko urritik aurrera, Jaurlaritzak astean behin edo berritzen du hiru bat egun lehenago arteko egunez eguneko heriotza kopurua; horrek esan nahi du grafikook batzuetan hamar-hamabost eguneko atzerapena izan dezaketela. Ipar Euskal Herrian, berriz, gutxienez hemezortzi gaixo hil ziren 2020ko martxoaren 1etik urriaren 14ra —kopuru horiek jasota daude grafikootan—, baina geroztik ez dute eguneratu.

Txertatze kanpaina 2020ko abenduaren 27an hasi zen Europako herrialde gehienetan, eta Euskal Herrian ere bai. Lehendabizi, arriskurik handieneko taldeak txertatu zituzten eta, hortik aurrera, adinaren arabera zaharrenetatik gazteenetara joan ziren txertoak jarriz. 2021 azaro hasierarako, herritar guztien %80k pauta osoa hartua zuten Hego Euskal Herrian. Txertatze kanpainaren egoera eta bilakaera erakusten dute hurrengo grafikoek; adin tarte bakoitzean zenbat jende txertatu den ere ikus liteke. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ez dute sistematikoki jakitera ematen kutsatuen eta ospitaleratuen artean txertatuak eta txertatu gabeak zenbat diren, eta txertaketa kanpainari buruzko Ipar Euskal Herriko daturik ez dago eskura.

COVID-19aren olatu bakoitzak oso eragin diferentea izan du herrialde bakoitzean. Lehen olatua, batez ere, Nafarroan eta Araban sentitu zuten, eta Bizkaian apalxeago. Gipuzkoan, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, apenas nabaritu zuten eragina. Bigarren olatuak, berriz, Gipuzkoan eta Nafarroan izan zuen eragin handiena; Ipar Euskal Herriko hiru probintzietako herrietan ere orduan sentitu zuten gehien COVID-19aren eragina. Hirugarren olatua modu orekatuagoan zabaldu zen probintzia guztietan, Nafarroan gutxixeago. Laugarren olatuak, berriz, Gipuzkoan utzi zuen arrastorik handiena, 2021eko apirilean. Bosgarren olatua Delta aldaerarekin hasi zen, 2021eko ekain bukaeran. Seigarrenak gazteak harrapatu zituen, 2021eko udan, oraindik txertatu gabe zegoen biztanleriaren sektorea. Zazpigarrena, berriz, umeen artean hasi zen zabaltzeko, 2021eko udazkenean, baina beste adin tarte batzuetara zabaldu zen gero, eta Gabonetatik aurrera ikaragarri hedatu zen, Omikron aldaera nagusitu zenean. 2022tik aurrera jaitsiera ez da erreala, administrazioek dagoeneko ez dutelako positibo guztiak antzemateko ahaleginik egiten. Hegoaldeko probintzietako 2020ko udatik aurrerako bilakaera erakusten dute azpiko grafikoek, ez baita Ipar Euskal Herriko daturik.

Hurrengo mapa interaktiboek erakusten dute birusaren transmisioa zein herritan dagoen indartsuen eta ahulen. Hegoaldeko herrietan, hamalau egunez pilatutako kasu positiboen tasa erakusten du, 100.000 biztanleko. Ipar Euskal Herriko herrietan, azken zazpi egunetako kasu positiboen tasa agertzen du, baina herri bakoitzeko datu xeheak jakitea ezinezkoa da, Frantziako Osasun Ministerioak ez baititu publiko egin nahi, kasuak identifikatzea eta «estigmatizazioa» saihesteko. Hegoaldean, osasun eremuen datuak ere kontsultatu litezke. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bestalde, herri bakoitzean zenbat heriotza gertatu diren ere ikus liteke.

→ Koronabirusaren lehen kolpea Euskal Herrian: 2.152 hildako lau hilabetean

→ Bigarren olatua: astez aste, handiagoa

→ Inoiz ez da 2020an bezainbat heriotza izan urte bakarrean

Lehen olatuan zahar etxeetan min handia egin zuen COVID-19ak. Garai hartan haren erruz hildakoen %40 zahar etxeetako egoiliarrak ziren. Bigarren olatutik aurrera, apaldu egin da koronabirusaren eraginez hildako egoiliarren kopurua, baina, hala ere, koronabirusarengatik hildako guztien laurden bat inguru izan dira. Txertatze kanpainak abiadura hartu duenean jaitsi da heriotzen kopurua zahar etxeetan. 2021eko udan berriro nabaritu heriotzen goraldi txiki bat, aurreko olatuetakoa baino txikiagoa dena den.

COVID-19ak utzi duen arrastoaren tamaina ematen du, bestalde, urteko heriotza guztien estatistikak: 34.854 heriotza izan ziren 2020an. Inoiz ez dira horrenbeste pertsona hil urte bakarrean Euskal Herrian. Hegoaldean, erregistro zibilek jasotzen dituzte heriotza aktak, eta INE Espainiako Estatistika Institutuak lantzen ditu datuak. Iparraldean, herriko etxeek igorritako datuekin osatzen du estatistika INSEE Frantziako Estatistika Institutuak. Datuek erakusten dute 2020ko heriotza kopuruak, urte hasieran, aurreko urteetakoak baino txikiagoak zirela. Martxoan hankaz gora irauli zen datu hori, eta udaberrian guztiz ezohikoa zen heriotza kopurua gertatu zen. Udan apaldu arren, abuztutik aurrera ere batezbestekoen gainetik jarraitu zuen heriotza kopuruak, eta udazkenean berriro koska bat gora egin zuen.

Probintzien artean aldeak handiak izan ziren, hala ere, 2020an. Ipar Euskal Herrian, azarora arte ez zuten nabaritu heriotzetan igoera esanguratsurik. Araban, bigarren olatuak ez zuen apenas eraginik izan, eta Gipuzkoan, kontrara, lehen olatuan baino heriotza gehiago izan ziren bigarren olatuan. Azpiko grafikoek erakusten dituzte gorabehera horiek. 2021 hasieratik, ordea, ez da nabaritu heriotzen hazkunde ezohikorik: azkeneko urteetako batezbestekoen barruan daude gertatzen ari diren heriotza kopuruak, momentu jakin batzuetako hazkunde txiki batzuekin.

p>


Artea opari Artiumen urteurrenean

Summary: Artea opari Artiumen urteurrenean. Gasteizko Artiumek ekitaldi batekin ospatu du hogeigarren urteurrena: performance bat egin du Itziar Okarizek, eta Nestor Basterretxearen lau eskultura aurkeztu ditu museoak.

Gela bat, Gasteizko Artium museoan, zementuzko eta egurrezko hormak dituena; leiho handi bat ere badu, aldi berean ate ere badena: aretoaren ertz batean mikrofono bat dago, eta aurrez aurre dozenaka bisitari, tartean erakundeetako ordezkariak, aulki banatan eserita, artistari so. Itziar Okariz artistak hartu du hitza, eta bisitariei beste gela batean imajinatzeko eskatu die; deskribatzen hasi zaie gela, baina haren argazkia oso bestelakoa da: Londresko etxebizitza bateko gela bat da, leiho bat ere baduena, jendearen kapelen, kamioien eta autoen gainetik beste leiho batzuetara ematen duena. Mahai bat ere badago, eta paper zuri batean Emakumeak eta nobela dago idatzita, letra handiekin, baina besterik ez.

2. kapitulua, V. W. performancearen parte da ariketa hori, eta Artium museoak ateak ireki zituela hogei urte bete direla ospatzeko antolatutako ekitaldi berezian aurkeztu du Okarizek. Izan ere, irakurketa eta arte garaikidea batu nahi izan ditu museoak ospakizunean, Liburuaren Nazioarteko Eguna ere pasatu dela baliatuta. Egunean zehar hainbat irakurraldi publiko egin dituzte, Arte eskola eta praktika esperimentalak Euskal Herrian, 1957-1979 erakusketaren harira kaleratutako Pentsatzeko leku bat argitalpena oinarri hartuta.

Okarizen arte ekintza Virginia Woolf idazlearen Gela bat norberarena saiakeran dago oinarrituta. Idazleak emakumeen genero rolak aztertu zituen lan horretan, eta artistak pasarte bat hautatu du bere sormen lanerako. Erabateko isiltasunean ekin dio irakurtzeari. «Agertokia, niri jarraitzeko adeitasuna baduzue, aldatua zen ordurako...».

Artistak behin eta berriz irakurri du pasarte hori, esaldiz esaldi, hitzez hitz. Baina errepikapen bakoitzean hitz bat kendu du. «Niri jarraitzeko adeitasuna baduzue, aldatua zen...». Gela bera, argazkia bezala, aldatu egin da irakurraldi bakoitzean, kanpotik sartzen diren askotariko soinu eta zaratek isiltasuna hausten duten bitartean. Baina artistak etenik gabe jarraitu du, ordu erdiz, buklean, harik eta hitz bakarrarekin geratu den arte: «Gehiago». Txalo zaparrada batekin erantzun diote bertaratutakoek.

Basterretxea gehiago

Okarizen performancea amaituta, Ander eta Itziar Basterretxeak hartu dute hitza. Nestor Basterretxearen bilobak dira, eta haiek ere museoak antolatu duen irakurraldiarekin bat egin nahi izan dute. Izan ere, Basterretxea bera da hogeigarren urteurreneko beste artista gonbidatua. Artiumek artistaren lau obra jarri ditu ikusgai museoaren eraikinaren kanpoaldean.

1960an egindako bi pieza eta 2000. urtean egindako beste bi dira, eta altzairuz nahiz burdinez egindako disko forma dute: Gaua (1960), Titulurik gabe (1960-61), Titulurik gabe (Meridianoa) (1960-2001), eta Titulurik gabe (Meridianoa) (1960-2001). «Aitak ohitura zuen lehendik egindako obra bat hartu eta, garai berriaren testuingurutik abiatuta, itxura berri bat emateko edo beste obra bat asmatzeko», azaldu die artistaren seme Gorka Basterretxeak erakundeetako ordezkariei aurrena, eta bisitariei gero.

Beatriz Herraez museoko zuzendariak adierazi du izurria baino lehen hasi zirela Basterretxearen familiarekin hitz egiten; hainbatetan egin zutela bisita haren tailerrera ere, Hondarribiko (Gipuzkoa) Idurmendieta baserrira, eta handik ekarri dituztela. Museoak baditu lehendik ere Basterretxearen obra batzuk, halere. Horietako zenbait ikusgai daude Zeru bat, hamaika bide erakusketan. Baina museoaren bildumara batu diren azken lau pieza horiek esanahi berezia dute, artistak planotik espaziora, hots, bi dimentsiotik hiru dimentsiora jauzi egin zuen urtean egindakoak direlako.

Parez pare daude, bada, Oteiza, Txillida eta Basterretxearen lanak egun, Artium museoaren eraikinaren kanpoko aldean. Eta izen handiko artisten lanak badira ere, Herraezek gabezia batez ohartarazi ditu ordezkari politikoak: emakumezko artisten lanak falta dira. «Ebidentea da. Baina ildo horretan ari gara lanean, eta espero dugu aurki izatea baten bat».


Summary: Motorzale bat hilda topatu dute Zubietan, sakan baten hondoan. Foruzaingoa atzotik zebilen hildakoaren bila, eta gaur goizean aurkitu dute. Hondarribikoa zen, eta 48 urte zituen.

Foruzaingoak Zubietan (Nafarroa) topatu du atzo arratsaldetik bila zebilen motorzalea. Jakinarazi dutenez, Hondarribikoa zen (Gipuzkoa), eta 48 urte zituen. 17:00etatik zegoen desagertuta, eta sakan baten hondoan aurkitu dute, NA-170 errepidean. Arratsaldean motorrean ibiltzera irten zen, eta, itzultzen ez zela ikusita, haren familiak 23:00 aldera salatu zuen desagerpena. Dirudienez, errepidetik atera zen gidaria; Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Dimisioa aurkeztu du Fernando Izagirrek, Eusko Jaurlaritzako Larrialdi eta Meteorologia zuzendariak. Aurretik Bizkaiko DYAko zuzendaria izan zen, eta garai hartan egindako irregulartasunak egozten dizkiete Izagirreri eta beste hamar laguni. DYAko egungo zuzendaritzak salatu ditu, eta ikertzen ari dira. Galdakaoko EAJko bozeramaile eta zinegotzi izateari ere utzi dio.

Fernando Izagirre jada ez da Eusko Jaurlaritzako Larrialdi eta Meteorologia zuzendaria. Asteburuan eman zuen dimisioa, eta Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak atzo onartu zuen haren eskaria, akordio batera heldu ostean. Kargu hori bete aurretik, Bizkaiko DYAko zuzendaria izan zen Izagirre 2016 eta 2021 artean, iazko martxoan Jaurlaritzako alor horretako zuzendari izendatu zuten arte.

DYAko egungo zuzendaritzak apiril hasieran salatu zituen Izagirre zuzendari zen garaian izandako irregulartasunak, eta, zuzendari zenaz gain, beste hamar pertsona daude kasuan inplikatuta. Ikerketa zabalik dago, eta egozten dizkieten delituen artean daude dirua bidegabe erabiltzea, kudeaketa desleiala, bidegabeko jabetzea eta kaudimengabezia zigorgarria. Iaz, zuzendaritza talde berria martxan jarri zenean, kontu ikuskaritza bat egin zuen erakundearen egoera zein zen jakiteko; orduan topatu zituzten irregulartasunak.

Izagirre, besteak beste, EAJko zinegotzia eta bozeramailea ere bazen gaur arte Galdakaoko Udalean (Bizkaia), baina utzi egin ditu kargu horiek ere, baita alderdia bera ere. Jeltzaleen alkategaia izan zen azken udal hauteskundeetan, eta zerrendarik bozkatuena eurena izan zen arren, alkatetza galdu zuten EH Bilduren mesedetan. 2007tik zen zinegotzi.

Eusko Jaurlaritzak azpimarratu duenez, dimisioak ez du loturarik Izagirrek Jaurlaritzan egin duen lanarekin. DYAn 1986. urtean hasi zen, boluntario modura, eta, zuzendari izan aurretik, koordinatzaile nagusi izan zen hainbat urtez.


Summary: Aung San Suu Kyiri bost urteko beste espetxe zigor bat ezarri dio Myanmarko Junta Militarrak. Myanmarko Estatu Kontseilari kargugabetua egozten dizkioten ustelkeria kasuetako bategatik zigortu dute. Etxeko atxiloaldian da iazko otsailean militarrek agintea hartu zutenetik.

Myanmarko Junta Militarrak beste behin zigortu du Aung San Suu Kyi. Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel saridunari hainbat delitu egozten dizkiote, eta oraingoan ustelkeria kasu bategatik bost urteko kartzela zigor bat ezarri diote. Kasu honetan, Yangoneko gobernadoreak emandako 565.000 euro eta 11,4 kilo urre onartzeagatik kondenatu dute.

Aung San Suu Kyi etxeko atxiloaldian da iazko otsailean militarrek agintea hartu zutenetik, eta han beteko du jaso berri duen kondena hori ere. Aurretik bi urteko beste bi zigor jaso ditu, eta oraindik beste hainbat delituri egin behar die aurre. Hortaz, denera ehun urte pasatxoko espetxealdira zigortu lezakete agintari ohia gerora jakinaraziko dituzten sententzien bitartez.

Egungo egoera politikoak azken hamarkadako gertakariak ditu oinarri. 2011n, militarrek onartu egin zuten boterea partekatzea, eta 2015ean hauteskundeak antolatu zituzten, ia mende erdi iraun zuen diktaduraren osteko lehenak. Boz horietan, Bakearen Nobel saridunaren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak lortu zuen ordezkaritzarik handiena, eta iazko azaroan ere alde handiz irabazi zituen bozak, 440 eserlekutik 258 bilduta. Militarren arabera, ordea, «iruzurra» egin zuten hitzordu horretan, nahiz eta hauteskunde batzordeak behin eta berriz ziurtatu duen ez zela halakorik gertatu.

Hala, herrialdeko agintea hartzea erabaki zuten iaz, konstituzioko artikulu batean oinarrituta: 417.ak armadari esku hartzeko baimena ematen dio «Myanmarko batasunaren suntsitzea gerarazteko». Nazioarteko komunitateak salatu zuen militarrek kolpetik eten zutela «trantsizio demokratikorako abiaturiko» bidea.

Diktaduraren aurkako sinboloa

Aung San Suu Kyi Myanmarko diktadura militarraren kontrako sinbolo bat da, eta borroka horrengatik jaso zuen Bakearen Nobel saria, 1991n; zehazki, «kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defenditzeko egindako lanagatik».

Erresuma Batuan egin zituen ikasketak, eta 1980ko hamarkadaren amaieran itzuli zen Myanmarrera. Demokraziaren aldeko mugimendu baketsuetan hartu zuen parte, NLD alderdiaren barruan.

1990eko hauteskundeetan, NLDk botoen %59 lortu zituen. Aung San Suu Kyi lehen ministro izatekotan zela, armadak baliorik gabe utzi zituen bozak, eta etxeko atxiloaldia ezarri zioten NLDko buruzagiari, 2011ra arte.

2015eko bozen ostetik Estatu kontseilari kargua zuen Aung San Suu Kyik. Agintaldian kritika dezente izan ditu, batez ere rohingyen jazarpenagatik. Izan ere, 2017an, etnia horretako herritarren kontrako errepresio kanpaina bat abiatu zuen Myanmarko armadak; NBEren arabera, 25.000 hildako eta 725.000 desplazatu eragin zituen operazioak. «Garbiketa etnikoa» egitea ere leporatu zioten.

Horren ondorioz, Nazioarteko Zigor Auzitegiak Myanmarren kontrako epaiketa hasi zuen 2020. urtean, genozidioagatik, eta Aung San Suu Kyi aritu zen estatuaren defentsa zuzentzen.


Summary: Iberdrolaren Espainiako adarrari irabaziak txikitu zaizkio. Argindar konpainiak 1.058 milioi euroren mozkina egin du lehen hiruhilekoan, %3 gehiago, baina nazioarteko negozioen ondorio dela ziurtatu du. Sanchez Galanek argindarra merkatzeko sistema kritikatu du, eta hari esker faktura %30 merkatuko dela iragarri du Teresa Ribera ministroak.

Argindarra inoizko garestien egonda, konpainia elektrikoak dirutza egiten ari direla uste zabaldua da, ez soilik herritarren artean, baita haien irabazi batzuk —zerutik eroritako irabaziak— gutxitu nahi dituzten gobernuen aldetik. Iberdrolaren kasuan baieztatu egin da uste hori —1.028 milioi euro irabazi ditu 2022ko lehen hiruhilekoan—, baina ñabardura batzuekin. Bilbon egoitza duen konpainiak ziurtatu du Espainiako adarraren mozkina —hor daude Euskal Herriko bezeroak— asko jaitsi dela iazko urte hasierarekin alderatuta (-%29), eta arrazoi bat eman du: beren bezero askori ez diela pasarazi argindar garestiaren kostua.

Agiri baten bitartez, Iberdrolak ziurtatu du merkatu librean dituen bezeroei argindarra aurretik finkatuta zegoen prezioan ordainarazi diela, eta, hortaz, azken hilabeteetako garestitzeak ez diela eragin. Hau da, kontratuak bete dituela, gehienetan urtebeterako prezio finkoa ematen baitute. Horren ondorioz, «Iberdrolako merkatu libreko bezeroen energiaren %80 tarifa arautuan daudenen erdia edo heren bat txikiagoa izan da».

Berez, handizkako merkatuko prezioa, orduro eta egunero berritzen den hori, PVPC tarifa arautua duten kontsumitzaileek ordaintzen dute, merkatuaren %40 inguru. PVPCn egon behar dute, esaterako, bonu soziala jasotzen duten herritarrek —Iberdrolaren kasuan, Cur Energia adarrean—, baina horiek jasotzen duten deskontua %60ra handitu zuen udazkenean Espainiako Gobernuak, eta, horren ondorioz, haien fakturak nahiko egonkor daude.

Iberdrolak nabarmendu du nazioartean konpentsatu duela Espainiako adarraren irabazien beherakada, eta bi filial aipatu ditu: AEBetako Avangridek %33 gehiago irabazi du, eta Brasilgo Neonergiak, berriz, %20 gehiago.

Nazioartean egin ditu inbertsioen %80 ere: %32 AEBetan, %18 Brasilen, eta %15 Erresuma Batuan. Hiruhileko horretan, 2.100 milioi euroren inbertsioak egin ditu, gehien-gehienak sare azkarrak zabaltzeko eta berriztagarriak bultzatzeko. Azken adar horretan 1.121 milioi inbertitu ditu, 3.500 megawatt, eta jada 38.300 megawatteko gaitasuna du parke eolikoetan, fotovoltaikoetan eta beste berriztagarrietan. Beste 7.500 megawatt ditu eraikitzen, eta 90.000 megawatteko proiektuak lantzen ari da.

Iberdrolak azaldu du energia berriztagarrien ekoizpena txikia izan dela urtearen hasieran, eta Cofrentesko zentral nuklearra (Valentzia) aste batzuetan geratu behar izan zuela, eta, horren ondorioz, merkatuan 4,5 terawatt-ordu erosi behar izan zituela, argindarra garesti egon den aldi batean.

Edonola ere, Iberdrolak espero du aurten inoiz baino diru gehiago irabaziko duela, 4.000 eta 4.200 milioi euro artean —iaz 3.884 milioi euroren mozkina izan zuen—. Bost arrazoi jakinarazi ditu emaitzen hobekuntza azaltzeko: aurten 3.800 megawatteko ekoizpen gaitasuna jarriko duela; banaketa sareak hobetuko dituela; inbertsioek AEBetako eta Brasilgo merkatuetan mozkinak handituko dituela; dibisen trukeak mozkinak emango dizkiela; eta Erresuma Batuan irabazi tarteak handituko dituela.

Sistema berriaz kexu

Konpainiak ez du ezkutatu ez dagoela gustura «Espainian araudiari buruzko ziurgabetasunarekin». Iberdrolari eta beste argindar konpainia handiei leporatu diete arrakastarik gabe Europako Batasunean presio egin izana Espainiak eta Portugalek ez zezaten baimenik izan gasari gehienezko prezio bat jartzeko, eta Ignacio Sanchez Galan presidenteak ez du aukerarik galtzen PVPCren erreforma eskatzeko, prezio finkoagoak dituen tarifa bat bihur dadin eta haiek ez konpentsatu behar izateko bonu soziala.

Analistekin izandako elkarrizketa batean, Sanchez Galan argi eta garbi mintzatu da Iberiar penintsulako argindar merkaturako konponbideaz. Ukatu egin du EBk salbuespen iberiarra onartzeko emandako argudio nagusia —«ez da uharte energetiko bat»—, eta «irtenbide komunak» eskatu ditu, «erregimen bereziak edo salbuespenezkoak» sortu beharrean.

Sanchez Galanek berriro gezurtatu du argindar konpainiek zerutik eroritako irabaziak jasotzen dituztela ziklo konbinatuko zentralen prezioan kobratzen dutelako iturri merkeagoen ekoizpena. eta ziurtatu du aparteko irabazi tarteak gas eta petrolio konpainiek jasotzen dutela, «eta ez enpresa elektrikoek».

Edonola ere, Sanchez Galanek uste du Iberdrolari «inolako eraginik» ez diola egingo argindarra ekoizteko gasari gehienez 50 euroren prezioa jartzeak.

%30 merkeago

Iberdrolako buruak ez bezala, Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak defendatu egin du Bruselan lortutako akordioa. «Oso ona da», argindarra merkatzeaz gain, inflazioa txikituko duelako eta ekonomian eragin positiboa izango duelako.

Haren kalkuluen arabera, sistema indarrean jartzen denean, maiatzean, argindarra batez beste %30 merkatuko zaie PVPC tarifa arautuan daudenei. Herritar arruntak ez ezik, industriak ere aterako dio etekina: «Geure industriak kontsumitzen duen energiaren %70 ez baitago kontratu luzeen menpe».

RNEri egindako adierazpenetan, Riberak onartu du gasarentzat prezio merkeagoa proposatu zutela, 30 euro gas megawatt ordu bakoitzeko, baina trukean beste zerbait lortu dutela nabarmendu du: «Hamabi hilabetez ezartzea, hasieran hiru edo bederatzi hilabeteen ordez. Gauza ona da, egonkortasuna ematen digulako hurrengo negurako».


Summary: Desagertutako migratzaile baten bila dabiltza Bidasoa ibaian. Apirilaren 18an desagertu zen, beste bi migratzailerekin batera muga pasatzen saiatzen ari zela.

Desagertuta dagoen migratzaile baten bila ari dira larrialdi zerbitzuak Bidasoa ibaian, gaur goizetik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi duenez, hilaren 18an Endarlatsako (Lesaka) gune malkartsu batetik behera erori zen, beste bi etorkinekin batera muga pasatzen saiatzen ari zenean.

Harekin batera zihoazen beste bi pertsonek atzo jakinarazi zieten gertatutakoa migratzaileak laguntzen dituen GKE bati, eta erakundeak larrialdi zerbitzuei eman zien abisua. Ertzaintzak hartu du ardura Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan bilaketak egiteko, eta Gurutze Gorria ari da Bidasoko bokalea eta Faisaien uhartea miatzen.


Summary: Polonia eta Bulgaria gasez hornitzeari utzi dio Errusiak, errubloetan ez ordaintzeagatik. Gas naturalaren gerokoak %20tik gora garestitu dira goizean Europako merkatuan. Ursula Von der Leyenek «xantaia bat» dela gaitzetsi du.

Gazpromek eten egin die gas hornidura Poloniari eta Bulgariari, erregaia ez dutelako errubloetan ordaindu. Bai Bulgariako Bulgargazek bai Poloniako PGNiGk oharra jaso dute Gazprometik: haien herrialdeetatik barna Europako beste herrialdeetara (adibidez, Alemaniara) garraiatzen jarraituko den gasaren zati bat eurentzat hartzen badute, konpainia errusiarrak beste hainbeste murriztuko du gas emaria.

Erabaki horren ondorioetako bat gas naturalaren prezioaren jauzi ikusgarria izan da. Europako gasaren gerokoak %20 garestiago salerosi dira goizean, 117 eurotan megawatt ordua.

Errusiako gas naturala errubloetan, ez eurotan ez dolarretan, ordaintzeko derrigortasuna martxoan dekretatu zuen Vladimir Putinek, «adiskide ez diren herrialdeentzat». Horrekin, nolabait europarren gasarekiko menpekotasuna baliatuz errubloaren balioari eutsi nahi dio, moneta errusiarra ahulduta dagoelako Mendebaldearen zigor ekonomikoen ondorioz. Horrez gain, Gazprom Bankek zigorretatik kanpo jarraitzea ere segurtatuko luke Putinek.

Europako Batasunak berak eta Batasuneko zenbait herrialdek hasieratik egin zioten uko oraindik ere Errusiatik inportatzen duten gasa eta petrolioa errubloetan ordaintzeari, besteak beste, zigor ekonomikoei iskin egiteko modu horrek indarreko kontratuen baldintzak hausten zituelako.

Hala ere, gasaren faktura ordaintzeko datak hurbildu ahala, herrialdeak erabakitzen hasi behar dira zer egin. Haientzako mezu zuzena da Poloniari eta Bulgariari hornidura etetea. Eta etete gehiago etor daitezkeela ohartarazi du Gazpromek. Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenen ustez, «xantaia bat» da etendura, eta EBk erantzun bateratua eman beharko lioke.

Hungariak, errubloetan

Baina EBk herrialde batzuk Putinen dekretua betetzeko prest daude. Hungariak, esaterako, akordioa egin du Gazpromekin, gasa ordaintzeko eurotan izendatutako Gazprom Banken kontu batean, zeinak kopurua errubloetan gordailutuko duen Gazprom Exporten. Hurrengo ordainketa maiatzaren 22an egin behar du Hungariak. Herrialde hartako atzerri ministro Peter Szijjartoren arabera, Eslovakiak ere akordio berdina lotu du.


Summary: Roblesek iradoki du justifikatuta dagoela buruzagi independentisten aurkako espioitza. Mireia Vehi CUPeko diputatuak galdetu dio ea zer arrazoi dauden Kataluniako eta Euskal Herriko dozenaka buruzagi independentista espiatzeko. Horrekin, Defentsa ministroak sekretu batzordea sortzearen garrantzia nabarmendu du.

«Zer egin behar du gobernu batek norbaitek konstituzioa urratzen duenean? Norbaitek independentzia deklaratzen duenean? Norbaitek bide publikoak mozten dituenean? Desordena publikoak egiten dituenean?», adierazi du Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak, Diputatuen Kongresuan. Horrela, iradoki du azken egunotan publiko egindako politikari independentisten aurkako espioitza kasuak justifikatuta daudela. Izan ere, Mireia Vehi CUPeko diputatuak galdetu dio ea zer arrazoi dauden abokatuak, kazetariak, politikariak eta Kataluniako gizarte zibileko kideak espiatzeko.

Hamar egun dira The New Yorker hedabideak buruzagi independentisten aurkako espioitzaren berri eman zuela, Citizen Lab institutuak eginiko ikerketa batean oinarrituta. Horrek krisi politiko bat zabaldu du Espainiako Gobernuaren eta hari sostengua ematen dioten alderdien artean, eta gaia Espainiako Kongresura heldu da gaur; gobernuaren kontrol saioan, EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, CUP, Ciudadanos eta Voxek galdetu dute gaiaz; Roblesi, baina baita Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari eta Felix Bolaños Presidentetza ministroari ere.

Roblesek azaldu du Espainiako Gobernuak eta haren organismo publikoek zuzenbidearen arabera jokatzen dutela, «legeek ezartzen dituzten kontrolekin». Hala ere, Espainiako zerbitzu sekretuei dagokienez, Defentsa ministroak ez du gauza handirik argitu: «Espainiako zerbitzu sekretuei dagokien guztian isildu egin behar dut, legea betetzen dudalako». Azaldu duenez, 11/2002 legearen 5. artikuluak sekretu betebeharra ezartzen du, eta berak lege hori betetzen du. Hori horrela, Kongresuan Sekretu Ofizialen Batzordea «ahalik eta azkarren» eratzeko nahia adierazi du, gaiari buruz hitz egin ahal izateko.

Ikusi gehiago: Kargudun publikoak «agindu judizialpean eta banaka» zelatatu zituela esan dute CNIren inguruko iturriek

Aitor Esteban EAJko diputatuaren arabera, ordea, batzordea eratzeak ez du «ezer ere» konponduko: «Bost urte daramatzat batzorde horretan, eta ez da sekretu bat bera ere jakinarazi». Horregatik eskatu du onartu dadila propio auzi horri buruzko ikerketa batzorde bat osatzeko eta gaiari lotutako dokumentuak desklasifikatzeko: «Dokumentuak desklasifikatu behar dituzue. Desklasifikatu, eta gero Sekretu Ofizialen Legea indargabetu».

Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak ere kezka bera agertu du, uste baitu Sekretu Ofizialen Batzordeak ez duela balioko auzia argitzeko: «Defentsa ministroak esan du sekretu batzordera joateko, baina bertan ez da ezer argituko. Hori iradoki du, eta fokua batzorde horretan ari da jartzen». Horrekin, azaldu du Gobernua ez zaiola egoerari «behar bezala» aurre egiten ari, eta «berandu» ari dela neurriak hartzen zer gertatu den argitzeko eta berriro ez gertatzeko, «bateraezina baita demokrazia eta oposizioa espiatzea».


Summary: «Errugabeak hil genituen, eta armak jarri genizkien eskuetan». Kolonbiako militarrek lehen aldiz hitz egin dute positibo faltsuen auziaz. Biktimen aurrean azaldu dute nola hiltzen zituzten gatazkarekin zerikusirik ez zuten nekazariak, ondoren gerrillariak zirela esan eta Gobernuaren saria jasotzeko.

Kolonbiako armadako militarrek lehen aldiz hitz egin dute positibo faltsuen auziaz. Kolonbiako gatazkako atal latzenetako bat izan zen, zeinetan militarrek gatazkarekin zerikusirik ez zuten pertsonak hil zituzten, ondoren gerrillariak zirela esan eta Gobernuak horiek hiltzeagatik ematen zien saria jasotzeko. «Presio itzela genuen goitik», dio Nestor Guillermo Gutierrez militarrak orain. Positibo faltsuak lau hamarkadatan izan badira ere, 1978tik orain arte, 2000ko hamarkadan ugaritu ziren. Bake Jurisdikzio Bereziaren arabera (JEP), 2002 eta 2008 urteen artean, Alvaro Uribe presidente zela, 6.402 pertsona hil zituzten modu horretara Kolonbiako militarrek, guztiak nekazariak, indigenak eta ekintzaile sozialak. «Antzerki bat zen», gaineratu du Gutierrezek.

JEP Kolonbiako bake akordioaren ondorioz sortu zen auzitegia da, eta justizia trantsizionalaren ardura du. Besteak beste, positibo faltsuen auzia ikertzen ari da. Auzitegi trantsizional bat izanik, JEPk ez du epairik ematen, baina egia ezagutaraztea du helburu. Atzo jardunaldi batean hamar militar eta positibo faltsuen auziko ehun biktima jarri zituen aurrez aurre, Catatumbon. Lehenbizikoz azaldu dute militarrek nola egiten zuten muntaia: «Ez da erraza hemen biktimen aurrean egotea. Ez dut justifikatuko. Errugabeak hil genituen, nekazariak. Nik hil nituen hemen daudenen senideak, gezurrak erabiliz, tiro eginez eta esku batean arma bat jarriz borroka bat izan zela esateko, gerrillariak zirela esateko, familia horren izena zikintzeko, deuseztatzeko, haurrak gurasorik gabe uzteko, gurasoak seme-alabarik gabe uzteko», aitortu du Gutierrezek. Daldadier Rivera maiorrak azaldu zuen arma horiek operazio faltsuak eta positibo faltsuak sortzeko aurkitu zuen zulo batetik atera zituela berak, 2006an. Barkamena eskatu zien biktimei atzoko jardunaldian.

Estatuaren politikaren ondorio

JEPk iazko uztailean ebatzi zuen Kolonbiako estatuaren politikaren ondorio bat izan zirela positibo faltsuak. Gobernuak gerrillari kopuru bat hiltzera bultzatzen zituen militarrak, eta horren truke dirua, baimenak eta mailaz igotzea eskaintzen zien. Auzian nahasturiko kargurik altuena Alvaro Uribe presidente ohia da, nahiz eta positibo faltsuen berri zuenik ukatzen duen. Berarekin batera, Camilo Ospina eta Juan Manuel Santos Defentsa ministroei (azken hori presidente izan zen 2010etik 2018ra), zortzi jenerali, bi koroneli eta beste hiru kargu militarrei leporatzen zaie gerrillariak hiltzeko kuota sistema ezartzea. Denek ukatu egiten dute. Kolonbiako armadak argudiatzen du kuota sistema hori ez zela orokorra izan eta «sagar ustel» batzuen kontua zela.

2021eko abenduan 21 militarrek eta zibil batek onartu zuten 247 errugabe hil zituztela ondoren gerrillariak zirela esateko. Orain arte, ordea, ez da atzo bezain besteko xehetasunik izan militarren aldetik positibo faltsuen auzian. Une honetan, gainera, auzia puri-purian dago, pasa den martxoaren 28an Kolonbiako armadak Putumayon hil zituen 11 pertsonetatik hiru zibilak zirelako eta hasieran batean gerrillariak zirela esan zutelako.

JEPren ikerketa agerian ari da uzten Kolonbiako estatua izan zela Kolonbiako gatazkan biktimagile nagusienetako bat. Guztira 220.000 pertsona hil ziren 60 urte iraun zituen gatazka horretan. Egiaren Batzordeak maiatzean argitaratuko du urte horien memoria izateko asmo duen txostena. Kolonbiar askorentzat, baina, estatuak bere errua aitortzea ez da nahikoa.


Summary: EH Bilduko ehunka zinegotzi eta alkatek udalen lehen konferentzia egingo dute maiatzean. Iruñean izango da, maiatzaren 27an eta 28an. Konferentzia «inflexio puntu» izatea nahi dute EH Bilduk herrietan egiten duen lanean, eta «aurrerapausoa libre eta berdinen euskal errepublikaren eraikuntzan».

EH Bilduk maiatzaren 27an eta 28an Iruñean egingo duen udalen lehen konferentzia aurkeztu du, I. Konferentzia Munizipalista izenburupean. Onintze Oleaga EH Bilduko Udalgintzako arduradunak, Nagore Alkorta Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak eta Idoia Buruaga Elorrioko (Bizkaia) alkateak aurkeztu dute. Azpimarratu dutenez, konferentzia «inflexio puntu» izatea nahi dute EH Bilduk herrietan egiten duen lanean, eta «aurrerapausoa euskal errepublika libre eta berdinen eraikuntzan». Bertan «ehunka alkate eta zinegotzi» elkartuko direla aurreratu du Oleagak. Besteak beste, pandemiaren ondoren harremanak saretzeko batuko dira, egindako lan politikoa, garatutako proiektuak eta bizi izandako esperientziak trukatzeko, eta, finean, elkarrengandik ikasteko eta elkarrekin «Euskal Herria eraikitzen jarraitzeko».

«EH Bilduko alkateek erakutsi dute, garairik zailenetan ere, bestelako gobernantza eredu bat posible ez ezik ezinbestekoa ere badela», Buruagak esan duenez. Nabarmendu du herrietatik Euskal Herri hobe baten aldeko apustua berretsi dutela, eta beste gobernantza eredu bat garatzea posible dela: «Hurbila, entzuten eta aditzen duena, zaintzen duena, herritarrei eta udalerriari berari hazten laguntzen diena, lehen mailako zerbitzu publikoak zaintzen eta sustatzen dituena, eta berdintasun ekonomiko eta soziala bultzatzen duten politika publikoak garatzen dituena».

Era berean, Elorrioko alkateari garrantzitsua iruditzen zaio alkate eta zinegotzien indarrak metatzea, urteetan pilatutako inteligentzia kolektiboa elkartzea eta jakintza horiek zabaltzea. «Guztion indarrak oraindik handiagoa eta aberatsagoa egingo baitu EH Bilduren proiektu politikoa».