Summary: Sorzabalek ukatu egin du leporatzen dizkioten atentatuetan parte hartu izana. Esan duenez, bere burua erruduntzat jo zuen torturetatik ihes egin ahal izateko.

Iratxe Sorzabal euskal presoak ukatu du fiskalak leporatzen dizkion atentatuetan parte hartu zuenik, haren kontra Espainiako Auzitegi Nazionalean egiten ari diren epaiketan. 1996an Gijonen (Asturias, Espainia) ETAk leherkariz egindako bi atentatutan esku hartu izana egozten diote Sorzabali, baina akusatuak esan du inoiz ez dela Asturiasen egon, eta bere burua erruduntzat jo zuela Guardia Zibilak egin zizkion torturen ondorioz.

Fiskalak, Estatuaren Abokatutzak eta AVT Terrorismoaren Biktimen Elkarteak 46 urteko espetxe zigorra eskatzen dute Sorzabalentzat. Leporatzen dizkioten atentatuak 1996ko azaroaren 2an gertatu ziren, Gijonen; lehenengoa Paz Fernandez Felgueroso Espetxe Auzietarako Estatu idazkariaren senarraren farmazian ezarri zuten, eta bigarrena, justizia jauregi berrian. Akusazioaren arabera, Sorzabal izan zen telefono deiak egin zituena lehergailuen berri emateko.

Sorzabalek, aldiz, esan du 1996tik 1997ko udara arte ETArekin izan zuen harreman bakarra izan zela Irun eta Hendaiaren arteko mugan ezarritako kontrolei buruzko informazioa ematea, baina ez zuela ezelako komandotan parte hartu eta, beraz, atentatuetan ere ez zuela esku hartu.

Sorzabal 2001ean atxilotu zuen Guardia Zibilak. Esan duenez, Intxaurrondoko kuarteletik pasatu ondoren Madrilera eraman zutenean hasi ziren torturak: «Autoan bertan hasi zen infernua. Han ezarri zizkidaten elektrodoak, han jo ninduten, iraindu, erre; han ito ninduten plastikozko poltsa batekin», azaldu du.

Madrilen, Guardia Zibilaren egoitza nagusian, tratua ez zen hobea izan, eta Sorzabalek esan duenez, deklarazioa buruz ikastera behartu zuten: han, bere burua erruduntzat jotzeaz gain, beste pertsona batzuk ere akusatu zituen; «batzuk ezagutzen nituen, beste batzuk ez; pasarazi zidaten infernu hartan ez nuen beste aukerarik izan. Guardia zibilei esan nien nahi izanez gero Carrero Blancoren hilketa ere nire gain hartzeko prest nengoela. Barre egin zuten, eta esan zidaten hori ez zela sinesgarria, baina lasai egoteko, beste asko egotziko zizkidatela eta haiek sinesgarri egingo zituztela».

Epailearen aurrean igaro zenean, leporatzen zizkioten delitu guztiak ukatu zituen, eta torturen berri eman zion Ismael Moreno epaileari. Gero, inkomunikazioa kendu ziotenean, haren abokatuak salaketa jarri zuen epaitegian. Fiskalak gogorarazi dio salaketa hura artxibatu egin zutela, baina Sorzabalek erantzun dio auzia berriro zabaltzekotan direla, froga eta agiri gehiago aurkeztuta.

Sorzabalek esan du bere salaketak oihartzun handia izan zuela nazioartean, eta, espetxean zegoela, Istanbulgo protokoloa ere ezarri zioten. Azterketa horretan ondorioztatu zuten Sorzabalen salaketa sinesgarria zela.


Summary: Paraplegikoak lehen egunetik oinez jartzen dituen teknika bat aurkeztu dute. Epiduralaren Estimulazio Elektrikoaren teknika hobetu dute, eta emaitza ikusgarriak lortu dituzte hasieratik, hilabete askoko entrenamendurik gabe.

Bizkarrezur muineko lesioa duten pertsonei itxaropenaren ateak zabaldu dizkien ikerketa baten emaitzak aurkeztu dituzte gaur Suitzan. Emaitza ikusgarriak lortu dituzte: orain arte, antzeko teknikak erabili dituzten paraplegikoek hilabete askotako trebakuntza pairatu behar izan dituzte, ibiltzen hasi aurretik. Teknika berriarekin, lehenengo egunean zutitzen eta ibiltzen has daitezke.

Lausanako (Suitza) Eskola Politekniko Federaleko eta hiriko erietxeko ikertzaileek garatu dute teknika. Azaldu dutenez, orain arte, halako ebakuntzetan elektrodoak ezarri direnean, erabili izan dira zutabe dortsalerako pentsatuta zeuden elektrodo plakak. Horiek, pultsu elektrikoak bidaltzen dituzte muinera, lesiotik beherago, handik aginduak heltzeko hankak mugitzeko erabiltzen diren giharretara. Orain, ordea, hanken eta enborraren mugimenduez arduratzen diren sustrai dortsal guztiak hartu dituzte elektrodoen jomuga gisa.

Ikertzaileek uste zuten horrela eginda eraginkortasun handiagoa izango zuela terapiak.

Hasteko, ordenagailuekin egin zuten lan. Elektrodoak hobekien antolatzeko patroia diseinatu zuten ordenagailuekin. Horrez gain, programa bat eratu zuten, neuronak mugimendu bakoitzerako nola aktibatzen diren azkarrago imitatzeko. Hau da, bizkorrago ikasiko zuen softwarea.

Hiru lagunekin probatu zuten gero sistema neuroteknologikoa. Hirurek zeukaten paralisi osoa: ezin zituzten hankak mugitu, eta sentitu ere ez zituzten sentitzen. Gregoire Courtineren neurozientzialariak eta Jocelyne Bloc neurozirujauak berehala ikusi zuten euren hipotesia zuzena zela: «Egun bakarrean, lan bakoitzeko estimulazio programek aukera eman zien hiruei oinez ibiltzeko, bizikletaz ibiltzeko, igerian egiteko eta enborraren mugimenduak kontrolatzeko».

Orain arte hainbat hilabete behar izaten zituzten Epiduralaren Estimulazio Elektrikorako inplanteak jasotzen zituztenek urratsa egiten ikasteko. Suitzako probako hiru pazienteek, berriz, lehenengo egunetik egin zezaketen hori ibiltzeko makina batean, gimnasioetan erabiltzen den modukoetan. Hiru egunetan, ibilkera behar bezain ongi optimizaturik zegoen hirurei aukera emateko nahi bezala ibiltzeko, lau hankako makulu batekin, adineko batzuek erabiltzen dituztenekoak. Jakina, hilabeteak edo urteak paraplegiko egoeran igaro ostean, gihar asko galtzen da, eta hori gero ibilian ibiliz berreskuratu behar da, hitzez hitz, kasu honetan.

Emaitza ikusgarria bada ere, ikertzaileek ohartarazi dute pazienteek ez dituztela «mugimendu naturalak berreskuratu». Edonola ere, neurorrehabilitazio programa baten bitartez, behar adina autonomia berreskuratu dute, egoera errealetan aritzeko, kalean, esaterako.


Summary: Parisko erraustegi baten inguruan dioxina maila «izugarri handiak» atzeman dituzte. Europako erraustegirik handienetakoa da, eta Toxico Watch Herbehereetako elkarteak egin ditu neurketak. Elkarte hori bera ari da aztertzen Zubietako errauste planta inguruan sortzen ari den kutsadura.

Ivryn dago Europako errauste plantarik handienetako bat, Paris XIII. sektorean. Aurreko astean ezagutzera emandako ikerketa baten arabera, hondakinak errausten dituen lantegi horren inguruan dioxina maila oso handiak aurkitu dituzte. Ikerketarako, zenbait biomarkatzaile aztertu dituzte, erraustegiaren inguruko lurretan: oiloen arrautzak, arbolen hostoak eta goroldioak. Toxico Watch elkarteak Europako dioxina kontzentraziorik handienak atzeman ditu biomarkatzaile horietan.

Dioxinak errekuntza prozesuetan sortzen diren partikula txiki-txikiak dira, oso kutsagarriak —minbizia eragile gisa katalogatuta dauzka OME Osasunaren Mundu Erakundeak—, edozein mintz erraz igaro dezaketenak, eta, horregatik, elikagaien katera erraz pasatzen direnak.

Erraustegitik 800 metro eta hiru kilometro artean dauden zortzi oilategitan hartu dituzte arrautzen laginak, Ivry sur Seine, Paris eta Alfortville herrien artean. Dioxinak, furanoak eta beste kutsatzaile batzuk metatzen ohi diren elikagaietako bat dira arrautzak, eta horregatik hartu dituzte azterketarako. Zortzi oilategietatik zazpitan, arrautzetatik lortutako emaitzak kezkagarriak dira, txostenaren arabera: Europak jakien segurtasunerako markatuta daukan mugatik gorakoa da dioxinen kontzentrazioa.

Lau aldiz gehiago

Jakiaren gantz materiaren gramo bakoitzeko, bost pikogramo (pg); hori da Europak ezarritako muga, eta ez luke dioxina gehiago pilatu behar jakietan, segurutzat jotzeko. Baina Ivryko erraustegiaren inguruko arrautza horietan hamar eta hogei pikogramo artean ere topatu dituzte kasu batzuetan; alegia, onartutakoa baino bi eta lau aldiz gehiago ere bai. «Europako merkatuetan saltzeko ekoitziak balira, atzera bota beharko lituzkete», zehaztu du Abel Arkenboutek, ikerketaren egileetako batek.

Arbolen hostoak eta goroldioak, berriz, erraustegitik kilometro bateko erradioan bildu dituzte. Horietan ere dioxina maila handiak topatu dituzte. Pinu basatien, zedroen eta altzifreen hostoak erabili dituzte, eta lagin guztietan gainditu dituzte Europan Toxico Watchek bildutako emaitzarik handienak.

Goroldioei dagokionez, Ivryko erraustegiaren enpresa jabeak ere neurtzen ditu horietan metatzen doazen dioxina, furano eta beste kutsagarriak. 2016 eta 2020 arterako emandako datuen arabera, 0,3 eta 1,2 pikogramo metatzen dira Parisko erraustegiaren inguruan. Toxico Watchek egindako ikerketaren arabera, ordea, 1,2 eta 4,90 pikogramo artean ere pilatzen dira inguruko aldietan. Alegia, enpresak esandakoa baino lau aldiz gehiago.

Toxico Watchek onartu du zaila dela esatea dioxina horien guztien jatorria zein den, eta trafikoak edo bestelako eragileek zerikusia izan dezaketela. Baina hondakinak errausteko prozesuetan sortzen dira «profil tipiko» batzuk, ikertzailearen arabera; alegia, dioxina horietako batzuk errauste prozesuen emaitza direla esateko moduan daudela.

Herbehereetako neurriak

Esaterako, Harlingengo errauste plantari (Herbehereak) egin zizkioten neurketetan antzeko dioxinak atzeman zituzten, maila apalagoan bazen ere. Herbehereetako Estatu Kontseiluak zigorra jarri zion erraustegiaren kudeatzaileari, isurien egiazko tamaina gutxiesteagatik.

Frantziako Zero Zabor taldeak eta 3R elkarteak eskatu zioten Toxico Watchi aztertzeko Ivryko erraustegiaren inguruak. Elkarte horiekin lanean ari da Louis Cofflard abokatua: airearen kutsaduraren kontrako salaketa batzuk kudeatu ditu Frantzian. «Dioxina kontzentrazioen kontrolari buruzko anomalia oso kezkagarriak» jarri ditu agerian ikerketak, haren esanetan. «Ez da onargarria errausketa izatea Parisko eta inguruko herrietako hondakin gehienen modako tratamendua».

Eskualde horretan, ia 700.000 tona hondakin erraustu zituzten 2020an, hiri hondakin guztien %73. Abokatuak eta elkarte horiek gogorarazi dute Parisen, Ile de Francen, %22koa baizik ez dela hondakinen birziklatze tasa, eta indar egin beharko litzatekeela hondakinak sorreratik bereizten eta birziklatze tasak hobetzen, erraustu beharrean.

Ivryko erraustegia txikitzeko proiektu bat bada bidean. Urtean 700.000 tona hondakin tratatzeko prestatua dago, baina hondakinen erdiak hartzeko moldatu eta berritu nahi dute —1969an hasi zen lanean hondakinen planta hori—. Zero Zabor Frantzia eta 3R taldeak, ordea, ez dute nahikoa juzgatzen erabaki hori, eta erabat ixtea nahiko lukete, hondakinak beste era batera tratatzen hasteko. Testuinguru horretan eskatu zioten erraustegiaren inguruko kutsadura ikertzeko Toxico Watch elkarteari.

Zabalgarbin ere, metal astunak

Elkarte horrek Euskal Herrian (Zubieta, Gipuzkoa), Espainian (Madril), Txekian (Pilsen) eta Lituanian (Kaunas) ere zenbait erraustegik sortutako kutsadura ikertu izan du, edo ikertzen ari da. Zabalgarbi (Bilbo) inguruan Tecnaliak egin zuen tankera bereko azterketa bat, eta 2019an eman zituen emaitzak: manganeso, artseniko eta beste metal astun batzuen presentzia handitzen ari zela detektatu zuten.

Errausketaren kontrako eragileek eskatuta, Toxico Watch elkartea Zubietako planta inguruan laginak hartzen hasi zenean, BERRIA harremanetan jarri zen elkarte horrekin, eta Zabalgarbiko emaitzak aztertu zituen Abel Arkenbout toxikologo herbeheretarrak, eta ohartarazi zuen Zubieta inguruko jakietan ere kutsadura zabaltzen aritzea espero izatekoa litzatekeela.


Summary: UPNren estatuturik ez dutela hautsi adierazi dute Sayasek eta Adanerok. Berme eta diziplina batzordearen erabaki «independente» bat espero dutela esan dute, eta diputatu aktak ez itzultzea erabaki dute, berriro ere

UPN alderdiaren estatuturik ez dute hautsi. Mezu hori eman dute gaur UPNko diputatu Sergio Sayasek eta Carlos Garcia Adanerok alderdiaren berme eta diziplina batzordean. Diputatu biek lehengo astean Espainiako Kongresuan Lan Erreformaren aurkako botoa eman zuten, alderdiak aurrez iragarritakoaren kontra egin zuten horrela, eta ezinegon handia sortu du horrek alderdian; horregatik zeuden gaur arratsaldean biak berme eta diziplina batzordera deituta. Bertan orain erabaki «independente» bat hartzea espero dutela adierazi dute bi politikariek, eta aurrez igaro egunetan izandako jarreran irmo jarraitu dute: diputatu aktak ez dituztela itzuliko jakinarazi dute. Sayas abokatu batekin joa da bilerara: Eduardo Ruiz de Erentxunekin. Kazetari ugari joan dira UPNren egoitza nagusira, bilera izango zela jakinda, eta hitza hartu dute bi politikariek; beren portaeraren defentsa egin nahi izan dute. Joan den ostegunean Kongresuan gertatu zenaren inguruan «mundu guztia engainatzeko» moduko bertsioak zabaldu direla deitoratu du Garcia Adanerok. Sayasek, bere aldetik, «traidore izatea» eta PPri «salduta» jardutea egotzi dietenen kontra egingo dutela adierazi du. Alderdiko inolako araubiderik ez dutela urratu adierazi du, eta alderditik kanporatzeko ziorik ez dagoela: «Nik sinesten dut alderdi honetan, eta jarraitu egin nahi dut bertan». Kongresuan Lan Erreformaren aldeko botoa ematearen aldeko eskea egin zietenean, atzean zer «negoziazio» klase zeuden ez zietela azaldu adierazi du: «Ez genuen inolako informaziorik izan». Baina bi politikariak alderditik kanporatzearen hautuak onespena du alderdian. Larunbatean alderdiaren Kontseilu Politikoa elkartu zen Nafarroa Arena kiroldegian, eta bertaratutakoen %80,6k onetsita, biak alderditik kanporatzeko prozedurari ekin zion UPNk. Zuzendaritzako buruek adierazi zuten, gainera, ahalik eta azkarren konpondu nahi zutela auzia. Horregatik zen beharrezkoa gaurko bilera. Aurrez, bezperan, jarrera hori bera argi utzia zuen alderdiko zuzendaritzak: Sayasek eta Adanerok ezin zutela alderdian jarraitu esan zuen UPNko presidente Javier Esparzak, eta diputatu akta itzuli ezean, alderditik kanporatzeko prozedura hastea proposatu zuen alderdiaren zuzendaritzak.«Ez dute UPN ordezkatzen. Ezin dute jarraitu», esan zuen Esparzak. «Kalkula ezineko mina egin zaie alderdiari eta buruzagiei; gure sinesgarritasuna eta fidagarritasuna kolokan jarri dituzte». Batzordean, bost kide Berme eta diziplina batzordea bost kidek osatzen dute, eta gehiengoz hartu behar dute orain bi diputatuak kanporatzeko erabakia. Batzordeak «UPNren irudi publikoa eta baloreak zaintzea» du helburu; horiek horrela, alderdiko kideek «barruko demokraziaren eta interes orokorraren arabera» jardutea bilatzen du. Era berean, bermeekin eta diziplinarekin lotutako prozedurak irekitzeko betekizuna du. Ikusi egin beharko da orain espedientea ireki dieten bi kideek zer babes duten batzordean: 2020an barne lehia izan zuen Sayasek Esparzarekin alderdiko buruzagitza bere gain hartzeko, eta indarra baduela erakutsi zuen: botoen %41 lortu zituen.


Aparretan daude zuri-gorriak

Summary: Aparretan daude zuri-gorriak. Talde zuri-gorriak nagusitasunez irabazi dio Espanyoli, San Mamesen. Bisitariek sartu dute lehen gola, bigarren minutuan, baina Sancetek eta Iñigo Martinezek emaitza irauli dute hurrengo ordu laurden eskasean. Athleticek puntu bakarrera ditu Europako postuak

Athleticek Espainiako Kopako finalerdietako joaneko partida jokatuko du ostegun honetan, San Mamesen, Valentziaren aurka. Erronka handia du esku artean talde zuri-gorriak: hirugarren aldiz jarraian jokatu nahi du Kopako finala. Eta erronka horri konfiantzaz gainezka ekingo dio, eta aspaldiko sasoirik onenean. Bolada ederra harrapatu du 2022. urtea hasi zenetik: bederatzi partida jokatu ditu Espainiako Liga, Kopa eta Superkopa kontuan hartuta, eta zazpi irabazi ditu, bat berdindu eta bakarra galdu. Horri esker, Superkopako txapeldunorde izan da, finalerdietan dago Kopan, eta Europako postuetatik puntu bakarrera Ligan. Iragana dira taldearen inguruan zeuden kezkak.

Espanyol izan da Athleticek mendean hartu duen azken taldea. 2-1 irabazi dio gaur San Mamesen, ligako 23. jardunaldian. Merezita irabazi dio, Marcelino Garcia Toralek entrenatutako taldea nagusi izan baita. Entrenatzaileak makina bat aldaketa egin du hasierako hamaikakoan Kopako neurketara sasoi betean iristeko: Iñigo Martinez, Dani Garcia eta Raul Garcia bakarrik aritu dira hasieratik Real Madrilen eta Espanyolen aurka. Baina taldeak ez du behera egin, eta azkenaldiko sendotasunari eta eraginkortasunari eutsi die.

Ero hasi da partida: hiru gol izan dira lehen ordu laurdenean. Vilhenak sartu du lehena, bigarren minutuan, eta Sancetek ia hurrengo jokaldian berdindu du. Hamar minutu eskas geroago, berriz, Iñigo Martinezek bigarren gola sartu du. Athleticek hamahiru minutuan eman dio buelta emaitzari. Gozatzen ari ziren San Mamesera joandakoak: joko azkarra eta erasokorra zen nagusi. Etxekoak aurretik ziren markagailuan, baina inork ez zuen partidaren aginte makila. Zuri-gorriek hartu dute gero, eta Berenguerrek bere oinetan izan du hirugarren gola, baina Oscar Gilek kornerrera bidali du baloia. Ez da beste aukerarik egon lehen zatian. 2-1 amaitu da.

Bigarren zatiari ere bizi ekin diote bi taldeek, batez ere Espanyolek, gola behar baitzuen berdintzeko. Athleticek atzerapausoa eman du, eta aurkariaren huts baten zain geratu da. Erritmoa dezente moteldu da minutuek aurrera egin ahala. Horretan zerikusia izan du bi entrenatzaileak aldaketak egiten hasi izanak: Marcelinok, adibidez, Vesga, Petxarroman, Williams, Villalibre eta Muniain zelairatu ditu, hurrenez hurren, Dani Garcia, Raul Garcia, Berenguer, Sancet eta Nico Serrano ordezkatuta. Raul Garciak herrenka utzi du zelaia, eta ikusteko dago zer duen.

Espanyol gogotik saiatu da berdintzen, baina ez du aukera garbirik sortu. Etxeko taldeak ez dio inolako erraztasunik eman, sendo aritu baita defentsako lanean. Darderrek 87. minutuan urrutitik egindako jaurtiketa batek bakarrik jarri du estutasunetan Athletic, baina Unai Simonek kornerrera urrundu du baloia. Azkenean, garaipena, eta indar handiagoa Kopari ekiteko.


Summary: LGTBI kolektiboaren aurkako hainbat pintaketa egin dituzte Gasteizko Arantzabela ikastetxean. Arantzabela Ikastolako kideek berdintasunaren alde eginiko horma irudi batean egin dituzte pintaketa iraingarriak. Ikastetxeeko kideek gertaera salatu dute. Gasteizko Ikusgune behatokiak ere gaitzetsi egin du ekintza, eta nabarmendu «salaketa soziala» egin behar dela.

«Fuck LGTBI», «Fuck maricones», «Putos gays» eta LGTBI kolektiboaren aurkako beste hainbat pintaketa egin dituzte Gasteizko Arantzabela ikastetxearen jolastokian. Ikastola horretako ikasleek berdintasunaren eta aniztasunaren alde eginiko horma irudi baten gainean egin dituzte pintaketa horiek. Duela zenbait hilabete ere agertu ziren gisa horretako pintaketa iraingarriak, LGTBI mugimenduaren aldeko beste mural batean. Orduko hartan, Umandi Ikastolako kideek eginiko horma irudi baten gainean agertu ziren, eta «Esto con Franco no pasaba», «Marikas» eta antzeko mezu laidogarriak jarri zituzten.

Arantzabela Ikastolako komunitateak berehala gaitzetsi du LGTBI mugimenduaren aurkako ekintza. Sare sozialen bitartez salatu du gertakizuna, eta irmoki adierazi du horrelako jarrera eta ekintza baztertzaileak salatzen dituztela. «Horrelako jarreren aurrean, eskola komunitateak bat egiten du pertsonen duintasunaren kontra eta ikastolan egindako lan artistiko, aldarrikatzaile eta parte hartzailearen aurkako ekintza iraingarri hau salatzeko», azaldu dute.

Arantzabela Ikastolako kideek eginiko murala, LGTBI kolektiboaren aurkako pintaketa iraingarriak egin baino lehen. ARANTZABELA IKASTOLA

Ikusgune Gasteizko LGTBI+fobiaren aurkako behatokiak ere salatu egin du gorroto ekintza. «Larritasunez ikusten dugu gertatu dena; izan ere, pintada horien bidez, egileek mezu bat helarazi nahi izan diote LGTBI+ kolektiboari, eta are larriagoa da hori hezkuntza zentroetan gertatzen bada, mezu horiek bertara joaten diren haurrei helarazten saiatuz», nabarmendu dute sareetan plazaratutako ohar batean. Halaber, gaineratu dute azken hilabeteotan Gasteizen argi erakutsi dela ez daudela prest kaleetan gorrotorik onartzeko, eta azpimarratu dute «salaketa soziala» ezinbesteko tresna dela horrelako «gorroto diskurtsoei» aurre egiteko.


Summary: «Euskara ardatz duen sistema eleaniztuna» proposatu du batzordeko buruak, murgiltzea aipatu gabe. Hezkuntza Legerako akordioaren oinarriak adosteko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordeko buruak. Tokiko Hezkuntza Kontseiluak sortzea proposatu du, «udalerria eremu duten patronatuak sortuz».

Euskal hezkuntzaren eraldaketarako oinarriak izeneko dokumentua aurkeztu die gaur Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordeko presidenteak legebiltzarkideei. Legebiltzarrean ordezkaritza duten taldeen esku utzi du, eztabaidarako. Zuzenketen epea irekiko da orain. Iazko udazkenean lantaldean izandako adituen ekarpenak entzunda eta Kataluniako Hezkuntza Akordioari buruzko edukiak jasotzeko eta bertako esperientzien berri izateko bidaia egin ostean ondu du presidenteak txostena. Lege berria «ausardiaz» egin behar dela dio, administrazioaren eta ikastetxeen arteko harremanak berriz formulatuz.

Hizkuntza ereduari dagokionez, eztabaidarako atea irekia uzten du. Aitortzen du ikastetxeek «edozein hizkuntzaren berreskurapenerako» funtzio ezinbestekoa betetzen dutela: «Helburua argia da, ikasle guztiek gaitasun komunikatiboa izatea ofizialak diren bi hizkuntzetan, egoera errealera egokituta, ikastetxeak euskararen arnasgune izan daitezen».

Gai honi buruz honako hau dio: «Euskararen Aholku Batzordeak aho batez onartutako proposamenak jasoko ditu legeak, euskarari buruzko diskurtso partekatua sortzeko eta euskararen aldeko giro egokia indartzeko», eta «aldaketa metodologikoei ekingo zaie» hizkuntzak ikasteko. Baina eredu eleaniztunaren alde egiten du: «Euskal Hezkuntza euskara ardatz duen sistema eleaniztuna da, eta bi hizkuntza ofizial eta, gutxienez, atzerriko hizkuntza baten bidez egituratzen da, herritarren gizarte-kohesioa eta komunikazio-gaitasuna bi hizkuntza ofizialetan bermatzeko funtsezkoa baita. Eta horren alde egiten jarraitu behar da». Murgiltze eredurik ez du aipatzen, horrenbestez. Ikasketak amaitzean «bi hizkuntza ofizialak maila berean ezagutzea» ahalbidetzearen alde egin behar du legeak, batzordeko buruaren proposamenaren arabera.

Adierazten du asmo bat: «Euskara erreferentzia-hizkuntza gisa indartzea eta ikasleen erabilera aktiboa sustatzea». Eta eransten du curriculumak bermatu behar duela ikasleek bi hizkuntza ofizialak, euskara eta gaztelania, erabiltzaile aurreratu gisa erabat menderatzea Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzean. Era berean, bermatu behar dela dio «gutxienez atzerriko hizkuntza bat behar beste ezagutzea».

Elebitasunari buruz honela formulatzen du txostenak: «Pertsona elebiduna ez da bi eleren batura duena. Elebidunaren gaitasuna, gaitasun elebiduna da; eta hiztun eleaniztasunena, gaitasun eleaniztuna. Esan nahi da hizkuntzak modu bateratuan planifikatu eta lantzea eta euren arteko transferentziak egiten ikastea, hizkuntzek elkarri lagun dezaten».

Gogoetetan atera den korapilo nagusienetakoa segregazioarena izan da, zenbait ikastetxetan kontzentratzen direlako ikasle kalteberenak. Horren harira hauxe dio txostenak: «Egungo eskolatze-eredua eraldatu eta ikasle kalteberen kontzentrazioak ekiditeko ezinbestekoa da barruti/eremu bakoitzaren hezkuntza-proiektu integralak garatzea. Horretarako ezinbestekoak dira eskola mapa aztertu eta egokitzea, ekitateari eta errendimenduari erreparatuz».

Hori lantzeko, Tokiko Hezkuntza Kontseiluak sortzea proposatzen du: «Batetik, zenbait baliabide komunitario artikulatzeko ikasleen ongizatearen eta heziketaren mesedetan. Bestetik, hezkuntza komunitate guztiaren partaidetza bilatu eta hezkuntza formalaren eta ez-formalaren arteko uztarketa sustatzeko».

Ildo horiek jorratzeko, proposamen hauek egiten ditu: «Hezkuntza-premiak identifikatzea, eskaintza banatzea eta ikasleak eskolatzeko irizpideak zehaztea, hiri-plangintzatik eratorritakoak barne; hezkuntza-laguntzako behar espezifikoak dituzten ikasleen eskolatze egokia eta orekatua bermatzen laguntzeko jarduerak eta behar diren neurriak hartzea, ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo beste izaera bategatik bereiztea saihesteko; ikastetxeen funtzionamenduari eragiten dioten udal-jarduerak; eta udalerria eremu duten patronatuak, partzuergoak eta hezkuntza-erakundeak eratzea».

Bestalde, doakotasunerako bermeak ezarri beharko liratekeela dio: «Doakotasun erreala bermatuko du Eusko Jaurlaritzak eskolaratze-kuotak desagerraraziz».


Summary: Bizkaiko zahar etxeetako langileek hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute Bilboko kaleetan. Besteak beste, Hurtado Amezaga kalea moztu dute LABeko langileek, Zaintza lanak aitortu orain! lemapean. ELAkoek, berriz, hainbat eskaera zehatz egin dituzte.

Greba eguna dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako langileek. Ane Escondrillas LAB sindikatuko ordezkariak salatu duenez, «Bizkaiko Foru Aldundiak desagertuta jarraitzen du lan gatazka honetan», eta hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu du. Zaintza lanak aitortu orain! lemapean mobilizatu dira sindikatu horretako beharginak.

ELAkoak ere irten dira kalera. Haiek, besteak beste, eskatu dute ordezkapenak lehen egunetik egitea, lanaldi osoko kontratazioa lehenestea eta kontratu partzialekin amaitzea. Ratio handiagoak ere exijitu dituzte, eta lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea.

LABeko manifestariek Bilboko Hurtado Amezaga kalea moztu dute.


Summary: EBk laguntza publikoak emango ditu txip fabrikak eraikitzeko. 2030. urterako laukoiztu egin nahi du erdieroaleen ekoizpena kontinentean, merkatu kuota %9tik %20ra igo ahal izateko. Mikroprozesatzaile berritzaileak egiteko laguntzak ere emango ditu.

Diru poltsa publikoari astindua emango dio Europako Batasunak mikrotxipen edo erdieroaleen ekoizpenean pilatutako atzerapena gutxitzeko. Hamarkada amaitzen denerako mikrotxipen ekoizpena orain halako lau izatea nahi du, eta horretarako bideetako bat izango da laguntza publikoak ematea kontinentean erdieroaleen fabrika handiak egiteko. Mikrotxip berritzaileak egiteko laguntzak ere emango ditu Bruselak.

Gaur egun, EBk munduko mikrotxipen %9 ekoizten ditu, eta Bruselaren asmoa da 2030erako %20ra iristea. Hamarkada honetan produktu horien eskaria bikoiztu egingo dela uste du, gero eta produktu gehiagotan erabiltzen direlako: telefonoak, ordenagailuak, autoak, etxeko tresnak... Gauzak horrela, merkatu kuota bikoizteak esan nahi du produkzioak orain halako lau izan beharko lukeela.

Azken urteetan Hego Korean eta Taiwanen bildu da erdieroaleen ekoizpenaren zati handi bat. Handik inportatzea aurrerantzean ere derrigorrezkoa izango dela onartu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, baina mendekotasuna gutxitu behar dela ziurtatu du, eskasia eragiten duelako lehia handia dagoenean.

Hori da, hain zuzen ere, azken hilabeteetan gertatutakoa. Konfinamenduak etxetik lan egitera, eskolak ematera edo aisialdia teilatupean egitera bultzatu zituen ehunka mila herritar, eta horrek ordenagailu, kontsola, telebista eta bestelako tresna elektronikoen gorakada ekarri zuen. Aldi berean, ekoizpena geratu egin zen beste sektore batzuetan, eta, berriro abiatu zirenean, ohartu ziren haientzat ez zegoela nahikoa txip.

Horrek gerarazten ditu Europako auto fabrikak, oraindik orain. Autogintzak erdieroaleen %10 baino ez ditu kontsumitzen, baina haien eskaria handitzean beste sektore batzuetara zabaldu dira hornidura arazoak.

43.000 milioi

Batzordeak atzo proposatutako planak 43.000 milioi euro inbertitzea ekarriko luke. Horietatik 30.000 milioi Next Generation planean estatukideek agindutako inbertsioak dira. Diru horren zati handi bat fabrika berriak eraikitzen laguntzeko erabiltzea nahi du Bruselak, eta horregatik agindu du inbertsioak erraz baimenduko dituela, betiere proiektu berritzaile bat bada. Kasu horretan, «eta proiektuak Europa osoari lagunduz gero», lantegiak EBn jartzea dakarren gainkostuaren %100 diru publikoarekin estaltzeko prest dago.

Gainera, Bruselak beste 11.000 milioi jarriko lituzke kontinentean mikrotxip berritzaileak ikertzeko, eta beste 2.000 milioi sektoreko start-up-en sorrera bultzatzeko.


Summary: Plastiko kutsadurak itsas espezieen %88ri eragiten die. WWFk ohartarazi du plastikoaren ekoizpena bikoiztu egingo dela 2040rako. Hori ikusirik, material horri buruzko nazioarteko akordio bat adosteko eskatu du.

Itsas espezieen %88ri eragiten die ozeanoetako plastiko kutsadurak, eta gehienek material hori dute beren organismoetan. Zehazki, gutxienez 2.144 espezie dira, eta kopururik deigarriena itsas hegaztiei buruzkoa da, horien %90k sabeleratu baitute plastikoren bat.

WWF Naturarentzako Mundu Funtsak itsasoko plastiko kutsadurari buruzko txosten bat atera du argitara, eta horretan ohartarazi du material hori «ozeanoen parte guztietara iritsi» dela: «Urazaletik itsaso sakoneraino, eta poloetatik urrutiko irlen kostaldeetaraino. Balearik handienaren planktonik txikienean ere detekta daiteke».

Itsas hegaztiei ez ezik, dortokei eragiten die gehien kutsadurak, horien erdiak irentsi baitu plastiko zatiren bat. Gizakiak jaten dituen espezieetan ere aurkitu dute material hori; kasurako, ostretan eta muskuilu urdinetan, baita bost sardina latatik batean ere.

Kutsadura horren ondorioz, eremu batzuetan «ekosistemaren kolapsoa» gerta liteke, WWFren plastikoen politika globalerako buruzagi Eirik Lindebjergek ohartarazi duenez. Bi kopuru kezkagarri ere helarazi ditu: 2040rako bikoiztu egingo da plastiko ekoizpena, eta horrek «Groenlandiaren tamaina baino bi aldiz kutsadura handiagoa» eragingo du. Hau da, hondakin horiek bost milioi kilometro koadro inguruko eremua hartuko dute itsasoan.

WWFk Alfred Wegener Institutuarekin (Alemania) batera osatu du txostena, eta horretan 2.590 ikerketa zientifikoren datuak bildu dituzte. Egileen arabera, plastikoek eta mikroplastikoek itsasoetan duten eragina neurtzen saiatu dira; tartean, Ozeano Atlantikoan eta Barean osatu diren «plastiko irlak» kontuan harturik. Egun, 86-150 milioi tona plastiko artean daude itsasoetan.

Arrantza kutsaduraren arrazoietako bat den arren, Lindebjergek zehaztu du «erabilera bakarreko plastikoak» direla «eragile nagusiak», plastikoa «merkatu egin» delako: «Fabrikatzaileek kopuru handietan ekoiztu dituzte, eta horrek ahalbidetu die erabilera bakarreko produktuak diseinatzea. Horiek, gerora, hondakinak bilakatzen dira».

Egoera hori ikusirik, WWFko kideak azaldu du «birzikla daitezkeen produktuak» erabiltzea dela irtenbidea, eta plastikoari buruzko nazioarteko akordio bat adostera deitu du. Ingurumenerako NBE Nazio Batuen Erakundearen hurrengo bilkura garrantzitsua hilaren 28an hasiko dute Kenyako hiriburuan, eta horretan NBEri eskatuko diote itun «lotesle» hori negoziatzeko; helburutzat jarri dute 2030erako plastiko kutsadura gelditzea, eta hitzarmen horrek data hori jasotzea.

Mediterraneoa, mikroplastikoz betea

Itsaso Horiaz —Txinaren eta Koreako penintsularen artekoa— eta Txina ekialdeko itsasoaz gain, Mediterraneoaz ere datu kezkagarria helarazi du WWFren txostenak: mikroplastiko gehien duen itsasoetako bat bilakatu da, eta horrek arriskuan jarri du hango 134 espezieen iraupena. Itsaso horren kasuan ere, dortokei eta hegaztiei eragiten die batez ere, digestio sisteman aldaketak sumatzen baitituzte.

Mikroplastikoak bost milimetro baino gutxiagoko plastiko zatiak dira, eta, lehen begi kolpean ikusten ez diren arren, plastikozko ontzi handiak bezain kaltegarriak dira; haiek bezala, degradatzeko zailak direnez, hainbat hamarkada igarotzen baitituzte ingurumenean.

Azken ikerketen arabera, orotara 14 milioi tona mikroplastiko daude ozeanoen sakonean, ur azalean baino 39 aldiz gehiago. «Badira adierazleak erakusten dutenak plastiko kutsadurak Mediterraneoko ekosistema guztiari eragiten diola. Horrek, epe luzera begira, kontrako ondorioak eragin ditzake gizakiaren osasunean eta arrantza oinarri duten komunitateen ekonomian», esan du Lindebjergek.

Mediterraneoa, esaterako, Egipto, Italia, Turkia, Espainia eta Frantzia dira plastiko gehien botatzen duten herrialdeak.


Summary: Emakume batek salatu du sexu eraso bat egin diotela Sestaoko metro geltokian. Erasoa larunbat gauean gertatu zen. Ertzaintzak gizonezko bat identifikatu du, eta zer gertatu zen ikertzen ari da. Biktima metro zerbitzuko garbitzailea da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza gizonezko bat ikertzen ari da, asteburuan Sestaon (Bizkaia) izandako indarkeria matxistako kasu baten harira. Emakumezko batek salatu du gizon batek sexu eraso bat egin ziola larunbat gauean, Bilboko metroaren Sestaoko geltokiaren barrenean. Biktima garbitzailea da, eta, astelehenean jarritako salaketan azaldu duenez, lanean zela jasan zuen erasoa. Erasoaren ondotik, Ertzaintzak gizonezkoa atxilotu zuten. Handik ordu batzuetara utzi zuten aske, eta ikerketa abiatu dute auziaren gainean.

Emakumeak gaueko txandan lan egin beharra zuen larunbatean. Geltokia garbitzen ari zela, 23:00ak inguruan, gizonezko bat gerturatu zitzaion, eta segika hasi. Emandako informazioaren arabera, gizonezkoak ukituak egin zizkion emakumeari. Ordu erdiren buruan, biktimak ihes egitea erdietsi zuen, eta orduan izan zuen aukera larrialdi zerbitzuei abisu emateko.

Erasoa salatu ez ezik, biktimak ohartarazi du Bilboko metroan dauden segurtasun neurriak ez direla aski; segurtasun falta salatu du.


Summary: Gaur bilduko da Labi politikoa, ezarriko diren neurriak zehazteko. Bileran oinarrituta erabakiko dituzte datozen egunetarako neurriak.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak egin zuen iragarpena herenegun: atzo bilduko zen Labiren batzorde zientifiko-teknikoa, gaur izanen zen politikoaren txanda. Bozeramailearen arabera, «egungo egoeraren azterketa zehatzagoa» egitea da Labiren asmoa, eta, hain zuzen ere, horretan oinarrituta proposatuko dute zer neurri hartzea komeni den datozen egunetarako. Izan ere, hilaren 13an bukatuko dira indarrean dauden prebentzio neurriak.

Ordezkari politikoak 18:30ean dira batzartzekoak, Labi teknikoak atzo emandako irizpideen araberako erabakiak hartzeko.

Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, datuek «aldeko joera» erakusten dute, bai ospitaleratzeei dagokienez, baita ZIUen egoerari dagokionez ere. Hala ere, nabarmendu zuen oraindik «ospitaleratze asko» daudela koronabirusarekin lotuta. Horrekin batera, gogorarazi zuen duela hamabost egun, murrizketei bere horretan eustea erabaki zenean, «ziurgabetasun egoera» zela nagusi.


Summary: Benedikto XVI.ak barkamena eskatu die sexu abusuen biktimei. «Sexu-abusu kasu bakoitza konponezina da», aitortu du argitaratu duen gutun batean. Vatikanoak, ordea, aitortu du aita santu emerituak bilera bat izan zuela 1980an, abusuak egozten dizkioten apaiz batekin.

Bere burua defendatu du Benedikto XVI.a aita santu emerituak. Azken egunetan hainbatek egotzi diote sexu-abusu kasuen berri izan arren haiek estali izana, Municheko artzapezpikua zenean batez ere. Joseph Ratzingerrek, ordea, abusu horien berririk ez zuela esan du gaur argitaratu duen gutun batean, eta barkamena eskatu die bere agintaldian zehar abusuak jasan zituzten biktimei: «Lotsa sakona sentitzen dut».

Benedikto XVI.aren inguruko polemika berriz piztu da, Alemaniako abokatuen kabinete batek duela bizpahiru aste argitaratu zuen txosten batengatik. Dokumentu hark 173 apaizek egindako 497 abusu kasu biltzen ditu, eta Ratzingerri egozten dio lau kasutan neurriak hartu ez izana, Municheko artzapezpikua zenean (1977 eta 1982 artean).

Txosten hori argitaratu eta gero, aita santu emerituak aitortu zuen ez zuela egia esan ikertzaileei bidali zien 82 orriko dokumentuan. Zehazki, idatzi zuen ez zuela parte hartu 1980ko urtarrilean egindako bilera batean. Bilera hartan, abusuak egozten zizkioten apaiz baten lekualdatzeari buruz hitz egin zuten.

Txostenean, gezurra esatea egotzi zioten Ratzingerri; Municheko artzapezpikua zena han izan zela erakusten zuten frogak aurkitu zituzten. Orain, berriz, hutsegite bat izan zela esan du Benedikto XVI.ak, baina gehitu du berak ez zuela sexu-abusu kasu haien berri. Sexu abusuak estaltzea egotzi diote ikertzaileek.

Argitaratu duen gutunean, deitoratu egin du berari gezurti deitu izana. Esan du lan handia izan zela txosten hori osatzea, eta nahi gabe egindako huts bat izan zela bilera hartan ez zela egon jartzea: «Espero dut barkatuko didazuela». Besteak beste, Frantzisko egungo aita santuak erakutsi dion babesa eskertu du.

Barkamena

Gutunaren zati handi bat, ordea, biktimentzat da. Benedikto XVI.ak aitortu du sexu-abusu kasu bakoitza «konponezina» dela, eta barkamena eskatu die biktimei: «Ardura handiak izan ditut Eliza katolikoan. Min handia sentitzen dut nire agintaldian hainbat lekutan egin diren abusuengatik», gehitu du.


Summary: 'The Power of the Dog' eta 'Dune' filmek lortu dute izendapen gehien Oscar sarietarako. Lehen aldiz izendatu dute Japoniako film bat filmik onenaren kategorian: Drive My Car. Alberto Iglesias donostiarra musikarik onenaren sarirako izendatu dute, Madres paralelas filmarengatik.

Hollywoodeko Zinemako Arte eta Zientzien Akademiak gaur eman ditu aditzera 94. Oscar sarietarako izendapenak. Martxoaren 27an banatuko dituzte. Leslie Jordan eta Tracee Ellis Ross aktoreek eman dute filmen berri. Hamar film izendatu dituzte filmik onenaren kategorian, azken urteetan baino gehiago:Belfast, Coda, Don't Look Up, Drive My Car, Dune, King Richard, Licorice Pizza, Nightmare Alley, The Power of the Dog eta West Side Story.

Jane Campionen The Power of the Dog eta Denis Villeneuveren Dune filmek lortu dituzte izendapen gehien; Campionen westernak hamabi, eta Villeneuveren zientzia fikziozko abenturak hamar. Zenbakitan,hurrengoak hauek dira: Kenneth Branaghen Belfast (7), Steven Spielbergen West Side Story (7) eta Reinaldo Marcus Greenen King Richard (6).

Zuzendaririk onenaren sarirako izendatu dituzten bost zinemagileak filmik onenaren kategoriako hautagaiak ere badira: Paul Thomas Anderson (Licorice Pizza), Branagh, Campion, Hamaguchi eta Spielberg.

Spielberg zortzigarrenez izendatu dute zuzendaririk onenaren sarirako; soilik beste hiruk lortu dute hori: Martin Scorsesek, Billy Wilderrek eta William Wylerrek. Gainera, bera da kategoria horretan sei hamarkadatan hautatu duten bakarra.

Nabarmentzeko modukoa da Ryusuke Hamaguchiren Drive My Car-ek lortu duena: lehen aldiz izendatu dute Japoniako film bat kategoria nagusian. Gainera, beste hiru izendapen lortu ditu: zuzendaririk onenaren, egokituriko gidoirik onenaren eta nazioarteko filmik onenaren sarietarako, hain zuzen.

Horrek beste mugarri bat ekar lezake gogora. 2020an, Bong Joon-horen Gisaengchung (Parasite) ingelesez besteko lehen lana izan zen filmik onenaren saria irabazten. Lau kategoria horietan irabazi zuen, hain zuzen —gidoi hura jatorrizkoa zen, ez egokiturikoa—.

Aurtengo izendapenetako beste berezitasun bat da Jonas Poher Rasmussen Flugt filmak lortu duena.Filmak migratzaile afganiar baten bizipenak kontatzen ditu animazioaren bidez, eta hura izan da hiru kategoria hauetarako izendatu duten aurreneko lana: nazioarteko filmik onenarena, dokumentalik onenarena eta animaziozko filmik onenarena.

Bestalde, Alberto Iglesias musikagile donostiarra laugarren aldiz izendatu dute musikarik onenaren kategorian, Pedro Almodovarren Madres paralelas filmean egindako lanarengatik. Aurrean izango ditu Nicholas Britell (Don't Look Up), Germaine Franco (Encanto), Jonny Greenwood (The Power of the Dog) eta Hans Zimmer (Dune).

Jatorrizko gidoirik onena: Belfast - Kenneth Branagh Don't Look Up - Adam McKay, David Sirota King Richard - Zach Baylin Licorice Pizza - Paul Thomas Anderson Verdens verste menneske - Joachim Trier, Eskil Vogt

Egokituriko gidoirik onena: Coda - Sian Heder Drive My Car - Ryusuke Hamaguchi, Takamasa Oe Dune - Jon Spaihts, Denis Villeneuve, Eric Roth The Lost Daughter - Maggie Gyllenhaal The Power of the Dog - Jane Campion

Argazkirik onena: Dune - Greig Fraser Nightmare Alley - Dan Laustsen The Power of the Dog - Ari Wegner The Tradegy of Macbeth - Bruno Delbonnel West Side Story - Janusz Kaminski

Muntatzerik onena: Don't Look Up - Hank Corwin Dune - Joe Walker King Richard - Pamela Martin The Power of the Dog - Peter Sciberras Tick, Tick... Boom! - Myron Kerstein, Andrew Weisblum

Musikarik onena: Don't Look Up - Nicholas Britell Dune - Hans Zimmer Encanto - Germaine Franco Madres paralelas - Alberto Iglesias The Power of the Dog - Jonny Greenwood

Dokumentalik onena: Ascension (Jessica Kingdon) Attica (Stanley Nelson) Flugt (Jonas Poher Rasmussen) Summer of Soul (...Or, When the Revolution Could Not Be Televised) (Questlove) Writing with Fire (Sunshmit Ghosh, Rintu Thomas)

Animaziozko filmik onena: Encanto (Jared Bush, Byron Howard, Charise Castro Smith) Flugt (Jonas Poher Rasmussen) Luca (Enrico Casarosa) The Mitchells vs. the Machines (Michael Rianda, Jeff Rowe) Raya and the Last Dragon (Don Hall, Carlos Lopez Estrada, Paul Briggs, John Ripa)


Summary: Epaiaren zain gelditu da Iratxe Sorzabalen kontrako auzibidea. Fiskalak 36 urtera jaitsi du zigor eskaera; defentsak absoluzioa eskatu du

Iratxe Sorzabalen kontrako auzibidea epaiaren zain gelditu da. Defentsak absoluzioa eskatu du, eta fiskalak akusazioari eutsi dio, baina «erakunde terroristako kide» izatearena kendu du, kontuan hartu baitu delitu horrengatik dagoeneko zigorra betetzen ari dela Frantzian. Beraz, zigor eskaera 46 urtetik 36 urtera jaitsi du. Estatuaren abokatuaren ordezkariak eta AVT Terrorismoaren Biktimen Elkarteko abokatuak bat egin dute eskaera horrekin.

Azken hitzartzean, Sorzabalen abokatu Aiert Larrartek Guardia Zibilaren jarrera deitoratu du: «Uste dugu biktimei errespetua zor zaiela, eta egia jakiteko eskubidea dutela. Baina beharrezkoa al zen Guardia Zibila hona etortzea Iratxe Sorzabal, Unai Romano edo [Igor] Portu eta [Mattin] Sarasola torturatu ez zituztela esatera?».

Ustez, epaiketaren muina zen argitzea ea Sorzabalek parte hartu zuen ala ez leporatzen dizkioten atentatuetan. Baina torturaren itzalak epaiketa hartu du, eta eztabaidagai nagusietako bat bilakatu da. Adibidez, Guardia Zibilaren bi perituk txosten bat aurkeztu dute, torturen inguruan Guardia Zibilaren betiko tesia defendatzen zuena: alegia, ETAk bere kide guztiei torturak salatzeko agintzen ziela, eta horren helburua zela «estatuaren segurtasun indarren izen onari kalte egitea» eta haien kontrako auzibideak oztopatzea.

Aiert Larrarte abokatuaren galderei erantzunez, perituek aitortu dute txostena egiteko ez dituztela aintzat hartu Amnesty International, Human Rights Watch eta giza eskubideen arloan lan egiten duten nazioarteko beste zenbait elkartek Espainiako tortura auziei buruz egindako txostenak, ezta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiaren kontra ebatzitako epaiak ere, baina beren tesiari eutsi diote argudio bat emanez: torturei buruzko auzietan «absoluzioak eta auzien artxibatzeak zigorrak baino ugariagoak» izan direla Espainiako justizian.

Halaber, Larratek galdetu die ea, ETAren aginduaren teoria hori egiazkoa bada, nola azaltzen duten ETAko kide batzuek torturarik salatu ez izana atxilotu dituztenean, eta ETAkoak ez ziren askok, berriz, torturatuak izan direla salatzea. Perituek erantzun dute torturarik salatu ez duten ETAko kideek «begien bistakoa denez beren erakundearen agindua desobeditu» dutela. ETAko kide izan gabe torturak salatu dituztenei buruz, berriz, guardia zibilek galdetu dute ea abokatua «ETAren inguruaz» ari ote zen.

Auzi medikuaren deklarazioa

Auzi medikuaren deklarazioak ere zeresana eman du. Medikuak esan du igorri dioten dokumentazio osoa aztertu duela, eta, azterketa horretan oinarrituta, ezin dela zehaztu zein den Sorzabalek zeuzkan zaurien jatorria, ezta jatorri hori komisarian pairatutako tratua izan ote zitekeen ere. Baina defentsako abokatuak galdetuta, aitortu du ustez elektrodoek eragindako zaurien argazkiak ez zizkiotela bidali, «argazki horien zuri-beltzeko fotokopiak» baizik, eta fotokopia horietan ezin zela zehaztu zaurien jatorria.

«Iratxe Sorzabalen izena Google-n sartuz gero, edozeinek ikus ditzake argazki horiek», esan du Larratek, «baina Auzitegi Nazionalerako txosten bat egin behar duen auzi medikuari zuri-beltzeko fotokopia batzuk bidaltzen dizkiote».

Fiskalak frogatutzat eman du Sorzabalek parte hartu zuela 1996ko bi atentatu horietan, eta froga nagusi gisa Sorzabalek ETAri igorritako eskutitza aurkeztu du. Larrartek, berriz, esan du gutun horretan Sorzabalek Guardia Zibilaren aurrean deklaratu behar izan zuenaren berri eman ziola ETAri, baina hortik ezin dela ondorioztatu Sorzabalek bere gain hartzen zuela delitu horien egiletza, gutunaren hasieran «hau da Guardia Zibilari esan niona» esaldia agertzen baita. Esaldi hori ez zuten euskaratik itzuli Guardia Zibilaren adituek erabilitako dokumentazioan.


Summary: Kontseiluak eskatu du Hezkuntza Legeak «eredu orokortu eta bakarra» berariaz jaso dezan. Akordioa hobetzeko eskatu die Paul Bilbaok alderdiei, itunak «ikastereduen sistema baztertzailea gainditu» dezan. Proposamenak ez du hori argi zehazten, Kontseiluko idazkari nagusiaren arabera.

Euskalgintzaren Kontseiluak «lehen balorazioa» egin du EAEko Hezkuntza Legearen akordioaren oinarriak zehazten dituen dokumentuaren inguruan, eta «kezka» azaldu du zirriborro horrek zehazten duen hizkuntza ereduaz. Izan ere, Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak beharrezkotzat jo du lege berriak «eredu orokortu eta bakarra izango duela berariaz jasotzea».

Zirriborroak, ordea, «euskara ardatz duen sistema eleaniztuna» aipatzen du, eta ez «murgiltze-mantentze eredua», Kontseiluak eta hezkuntzako hainbat eragilek eskatu bezala. Bilbaok esan du euskara ardatz duen sistema eleaniztuna dela egungoa ere, eta, beraz, ez zaiola argi geratu eredu berrian zein den aldea: «Hau da, ea egun indarrean dagoen ikastereduen sistema baztertzailea gaindituko duen ala ez». Bilbaoren esanetan, proposamenak ez du zehazten euskara sistema eleaniztunaren ardatza izateak «zer ondorio» dituen, eta hor dago, haren esanetan, «akordioaren edukiaren muina».

Alderdiei akordioa hobetu dezaten eskatu die Bilbaok. Haren ustez, «gutxien duenari gehiago ematea» oinarrizkoa da «berdintasuna bermatzeko». Horretarako, baina, «ereduen sistema gainditu» behar dela defendatu du: «Oinarrizko euskara gaitasuna belaunaldi berri guztiei bermatuko dien eredu berri orokortua ezartzea dela aukerarik justuena eta berdinzaleena, eta lehen akordio honek hori jaso beharko luke».

Abenduan aurkeztu zuen Kontseiluak Euskaraz hezi, berdintasunean hazi adierazpena, Ikastolen Elkartea, EHIGE, Hik Hasi, Kristau Eskolak, HEIZE, ELA, LAB eta Steilasekin batera. «Ereduen sistema baztertzailea» gainditzeko eskatu zioten eragileok Eusko Legebiltzarrari. Orduko adierazpena gogora ekarri du Bilbaok gaurko agerraldian, eta gogoratu du «adostasun zabalaren emaitza» izan zela. Are, hitzarmenak jasotzen dituen gainerako puntuetan halako adostasunik ez dela egongo nabarmendu du. Horri bizkarra ezin zaiola eman adierazi du Bilbaok: «Ezin diote muzin egin hezkuntza komunitatearen gehiengoak egindako eskaerari. Ezin diote muzin egin horrelako adostasun zabalari».

Elementu «interesgarriak»

Gaur aurkeztutako dokumentuak, hala ere, «irakaskuntza prozesuari buruzko gako asko» dituela aitortu du Bilbaok. «Interesgarritzat» jo du, halaber, Euskararen Ikaskuntzarako Institutua sortzeko asmoa.

Edonola ere, proposamen horien oinarrian «ikasteredu orokortua» ezarri beharraz mintzatu da. «Hezkuntza sistema ziklo berri batean sartuko bada, nahitaezkoa da hizkuntzaren esparruan ere anbizioz jokatzea, jauzia egitea».


Summary: Bizkaiko zentro erlijiosoetako sexu abusuen ikerketa abiatu du Eusko Jaurlaritzak. Bost kasu dira, adingabeen aurkakoak, 1950 eta 1990 artean gertatuak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azaldu du ikerketak «instrukzio fasean» daudela oraingoz.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ikerketa bat abiarazi du 1950eko eta 1990eko hamarkaden artean Bizkaiko hainbat ikastetxe eta erlijio erakundetan ustez gertatutako bost sexu-abusu kasuri buruz, Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez. EH Bilduk Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez iragarri du, eta zehaztu du «instrukzio fasean» dagoela oraingoz.

Bilboko Elizbarrutiak urtarrilaren 4an iragarri zuen Bizkaiko hainbat erakunde eta erlijio zentrotan adingabeei ustez egindako bost abusu kasuri buruzko barne ikerketa bat ireki zutela. Bilboko Maristen Ikastetxean, Santa Marina Haur Sanatorioan, Barakaldoko Paules ikastetxean, Bediako San Joan Bataiatzailearen elizan eta Bilboko Kristo Erregearen parrokian gertatu bide ziren sexu abusuak; 1950eko eta 1990eko hamarkaden artean guztiak.

EH Bilduk Erkorekari galdetu dio ea, Elizbarrutiak iragarritako ikerketak alde batera utzita, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak hasi duen kasu horien ikerketa ofizialik. Erantzunean, Erkorekak baieztatu du bere sailak dagoeneko hasi duela ikerketa, baina ez du datu gehiagorik eman, «Instrukzio fasean» dagoelako. Sailburuak, EH Bilduren beste galdera bati erantzunez, adierazi du Bilboko Elizbarrutia ez dela harremanetan jarri bere sailarekin. Hala ere, Segurtasun Sailak «lehen harremana» ezarri du Elizbarrutiko Sexu Abusuen Batzordeko kide batekin.


Summary: Unesco: «Kultur eskaera handitu egin da, baina sortzaileek gero eta zailago dute lan egitea». Nazioarteko erakundeak eskatu du kultur politikak berriz pentsatzeko, sortzaileak «behar bezala babesteko». Besteak beste, gutxieneko soldata eta oinarrizko errenta unibertsala aipatu dituzte, aukera gisa.

Izurriaren eraginez, hamar milioi lanpostu galdu ziren 2020an, kulturaren alorrean. Hori eta beste hainbat datu plazaratu ditu gaur Unescok, sortzaileek pairatzen duten egoera aztertzeko. Txosten bat argitaratu du Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak, eta horretan kultur politikak berriz pentsatzeko eskatu du.

Ber/pentsatu sorkuntza politikak: kultura ondasun publiko global gisa tratatzen du izenburu txostenak, eta 331 orrialde ditu. Gaur aurkeztu dute, Parisen.

Erakundearen arabera, izurriak agerian utzi du kulturaren eta sorkuntzaren alorrak zer garrantzi duen gizartea batzeko, hezkuntzarako baliabideak plazaratzeko, edo, besterik gabe, norberaren ongizatea bermatzeko. Haatik, pandemiaren aurkako neurriek sekulako kolpea eman diote alorrari. Txostengileen arabera, bistan geratu dira zelako gabeziak dauden munduan kultur aniztasuna babesteko, herrialde aberatsen eta pobreen arteko sortzaileen egoeran zelako arrakala dagoen, eta herrialde aberatsenetako sortzaileen artean ere zein muturreko desberdintasunak dauden.

Txostengileen arabera, egoera horrek galarazi egiten die pertsonei mundu osoko kultur adierazpideez gozatzea. Hori arriskutsua dela uste dute, kulturak gizartea batzeko eta herrien arteko bakea bultzatzen duela iritzita.

Nabarmendu dutenez, munduaren barne produktu gordinaren %3,1 sortzen du kulturaren alorrak, eta lanpostuen %6,2.

Paradoxa

Gaur mundu osoan gertatzen den paradoxa nabarmendu dute txostengileek: jendeak gero eta kultur eduki gehiago erabiltzen ditu, eta haiekiko duen dependentzia ere handitu egin da, «baina, aldi berean, artea eta kultura sortzen dutenek gero eta zailtasun handiagoak dituzte lan egiteko», adierazi du Ernesto Ottone Unescoko Kultura Saileko zuzendariorde orokorrak.

2020ko datuak jaso dituzte txostenean. Kalkulatu dutenez, hamar milioi lanpostu galdu ziren sorkuntzaren industrian, izurriak eraginda. Industrion balio erantsi gordina 657.000 milioi euro gutxitu zen, eta, datuak ematen dituzten herrialdeetan, alorreko enpresen diru sarrerak %20-40 artean murriztu ziren.

Baina arazoa ez da bakarrik izurria izan. Aurreko urteetan ere, asko murriztu ziren diru sarrerak eta lanpostuak alorrean. Birusak beste kolpe bat besterik ez dio eman ordurako zaurituriko alorrari, eta are gehiago okertu ditu horretan lan egiten dutenen baldintzak.

«Gizarte Segurantzako sarea ez zen egokia artistentzat herrialde askotan, eta pandemiak agerian utzi du zein zaurgarri diren kulturaren eta sorkuntzaren alorreko langileak».

Ottonek dei egin du kulturaren langileei gainerako langileei ematen zaien babesa emateko. «Berriz pentsatu behar dugu nola eman lan egoera iraunkor eta inklusiboa kulturaren eta artearen profesionalei, gizartearentzat hil ala bizikoa den eginkizun bat baitute mundu osoan».

Gutxieneko soldata eta autonomoak

Unescok gobernuei dei egiten die sortzaileak babesteko, eta proposamen praktikoak egiten ditu. Esaterako, kulturaren alorrean gutxieneko soldata ezartzea iradoki du, eta autonomoentzako pentsio planak eta gaixotasun laguntzak jartzea.

Txostenean oinarrizko errenta unibertsal bat ezartzeko aukera gero eta gehiago eskatzen dela aipatu dute.

Horrez gain, Interneten argitaratzen diren edukiak ordaintzeko sistema justuagoak diseinatu behar direla adierazi du, eta, besteak beste, ohartarazi du eduki digitaletatik eratorritako diru sarrerek ez dituztela konpentsatzen zuzeneko ekitaldien murrizketak eragindako galera handiak.


Summary: Patronalaren botorik gabe egingo du aurrera mila euroko SMIak. CEOEk argudiatu du nekazaritzak eta ostalaritzak ezingo dutela jasan. Hegoaldean, 52.000 langile inguruk jasotzen dute gutxieneko soldata.

Ezusterik ezean, Espainiako Gobernuak mila euro gordinera igoko du SMI lanbide arteko gutxieneko soldata. CEOEren babesik gabe egingo du, patronaleko zuzendaritzak iragarri duelako ezin duela onartu Madrilek aurtengorako proposatu duen 35 euroren igoera. Errazagoa izango zaio CCOO eta UGT sindikatuen babesa lortzea, mila euroren proposamena haiena delako, gutxieneko gisa. Gaur dira amaitzekoak negoziazioak. Igoerak Hego Euskal Herriko 52.000 langileri eragingo die gutxi gorabehera. Iazko irailaz geroztik, urtean 13.510 euro gordinekoa da soldata hori eta 14.000ra igoko da orain. Hori zenbat da garbian? Atxikipen eta kotizazioei eragiten dieten egoera pertsonal ugari daude, baina, eredu bat jartzearren, jardunaldi osoko kontratua duen seme alabarik gabeko 30 urteko langile batentzat 12.350 euro garbi lirateke urtean. Eta soldataka? Hamalau ordainketa badira, 870 euroko hamabi soldata eta 945 euroko bi estra; aldiz, hamabi ordainketa badira: 1.030 euro hilean. Kopuru zehatzik ezean, Hego Euskal Herrian 52.000 inguru lirateke hortik behera dauden langileak. Zaintzan, banaketan, nekazaritzan edo ostalaritzan dihardute gehienek. Enpresari elkarteek, baina, igoera hori «onartezina» dela esan dute, eta 2019az geroztik %30 igo dela gutxieneko soldata. «Nekazaritza edo eskulan intentsiboa behar duten sektoreetan (garbiketa, ostalaritza...) ezingo dute jasan, urteak daramatzate gainkostu ezberdinei aurre egiten», argudiatu dute enpresariek ohar bidez. Adostasunik ez Sindikatuek, aldiz, begi onez ikusten dute igoera hau. Urte hasieran «gutxienez» 1.000 eurora artekoa izan behar zuela esana zuten, KPIaren igoera handiari aurre egiteko. Era berean, igoera atzeraeraginez aplikatu behar zela eskatu zioten Gobernuari, alegia, urtarrileko soldatan ere bai. Yolanda Diaz lan ministroak hala izango zela esan zuen herenegun. Lan erreforma bultzatzeko sindikatu eta enpresarien adostasunaren garrantzia goratu zuen Diazek, gutxieneko soldatarekin, baina, ez darabil irizpide bera. Sindikatuen helburua 2023. urtean 1.063 eurora arte igotzen jarraitzea da. Hori Espainiako batezbesteko soldataren %60 da. Hego Euskal Herrian, baina, batezbesteko soldata handiagoa da, eta ehuneko bera aplikatuz gero 1.400 eurokoa beharko luke SMIak. Bi soldaten arteko proportzio hori Europako Gutun Sozialak egiten duen gomendioa da.


Summary: Esparzak argitu du PSNrekin zuen akordioa «zabalagoa» zela. UPNko presidenteak dio Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek emandako hitza bete ez zutenez edukia «barruan» geratuko dela.

«Bai, akordioa geneukan, eta ikusi zena haren zati txiki bat baino ez zen izan». Goizean, Javier Esparza UPNko presidenteak Radio Euskadiri emandako elkarrizketan nabarmendu du «zabalagoa» zela lan erreformaren inguruan alderdi sozialistarekin lortutako akordioa.

Iragan asteko ostegunean bi aldeek ez zuten ezkutatu Iruñeko Udalean Enrique Maia alkate eta UPNko presidenteordea ez gaitzestea eta hiriburuko aurrekontuetan aldaketa batzuk onartzea onetsi zuela PSNk. Alta, behin Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek kontra bozkatu ostean, akordio horren edukia «barne mailan» geratuko dela aipatu du Esparzak, elkarrizketan.

Asteon, Esparza eta Yolanda Ibañez idazkari nagusia Iruñean, Tuteran, Lizarran eta Tafallan gertatutakoaren azalpenak ematen ari zaie militanteei. Alderdi barruan ez dute bazkide guztiek begi onez ikusten bi diputatuak kanporatzea. Auzia oraintxe berme eta diziplina Batzordearen eskuetan dago. Astelehenean bi diputatuek euren azalpenak eman zizkieten batzorde horretako kideei, eta orain euren eskuetan dago ebazpena. Ez dago argi noiz hartuko duen erabakia.

Apurka xehetasun gehiago argitzen ari dira. Azken asteetan hainbat aldiz bildu da Madrilen UPNko ordezkaritza bat Santos Cerdan PSOEko Antolamendu idazkariarekin akordio hori negoziatzen. Bozketaren ostean, barkamenak eskatu zizkion Esparzak PSOEri.

Cerdan Avilan (Espainia) izan da, Gaztela Leongo hauteskundeetan. Kanpaina betean, PPri aurpegiratu dio UPNko bi diputatuen botoa erosi zuela iragan astean: «PP alderdi ustela da. Borondateak erosten ditu. Inork ez du bere burua saltzen, ezeren truke».

PSNren azalpenekin ez dira konforme geratu Geroa Bai eta EH Bildu. Herenegun, Geroa Baiko Uxue Barkosek eskatu zion Maria Txibite lehendakariari argitaratu dezala UPNrekin hitzartutako akordioa. EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, PSN «erratu» egin da berriro. «Ez da konfiantza ote dugun, baizik eta nola egituratzen diren gehiengoak».


Summary: Eraikuntzako langile bat hil da Barakaldon. Aldamio batean lanean ari zela makina bat erori zaio gainean langileari. 62 urte zituen.

Lan istripu bat gertatu da gaur arratsaldean Barakaldon (Bizkaia), Maiatzaren Lehena kalean. Obretan den eraikin batean makina bat erori da, eta aldamio batean lanean zegoen igeltsero bat harrapatu du. Gizonezkoak 62 urte zituen, eta hil egin da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.


Summary: Astelehenetik aurrera COVID ziurtagiria ez da beharrezkoa izango Nafarroan. Ostatuei eragiten zieten neurriak ere bertan behera utzi ditu Nafarroako Gobernuak. Ipar Euskal Herrian, ildo beretik, txertatze ziurtagiria apirilerako kentzea aurreikusten du Frantziako Gobernuak.

Orain arte, hamabi urtetik gorakoek hainbat lekutan sartzeko behar zuten COVID ziurtagiria Nafarroan: tabernetan, jatetxeetan eta diskoteketan; aterpetxeetan, hoteletan, eta antzekoetan; gimnasioetan, apustu etxeetan, zahar etxeetan... Orain, ordea, «beste garai epidemiologiko batean gaude». Hala esan du Santos Indurain Osasun kontseilariak gaur.

Ohiko legedira itzuliko dira ostatuei eragiten dieten neurriak ere. Aurrerantzean ez da ordutegi mugarik izango gaueko aisialdian, barran kontsumitu ahal izango da, eta mahai berean hamar lagun baino gehiago biltzea debekatzen duen neurria ere kenduko dute. Nafarroako Gobernua atzo arratsaldean bildu zen ostalarien ordezkariekin, eta hitzeman zien «ia normaltasunera» itzuli ahal izango zirela astelehenetik aurrera. Esan eta egin.

Nafarroan azaroaren 26tik dago indarrean COVID ziurtagiria eskatzeko neurria. Indurainek gaur aitortu duen moduan, neurri horren helburu nagusia zen txertatu gabeko jendea txertatzera bultzatzea. Lehen asteetan eragina izan zuen, baina, kontseilariak gaur azaldu duenez, «jada zentzua galdu du neurriak».

Bestalde, Ipar Euskal Herrian txertatze ziurtagiria martxo bukaera eta apiril hasiera artean kentzeko «aukera» ikusten du Frantziako Gobernuak. Izan ere, Frantziako Defentsa Kontseilua egin dute goizean Frantziako Gobernuko kideek, eta Gabriel Attal bozeramaileak azaldu du «aukera handiak» daudela neurri hori udaberrirako kentzea, «osasun baldintzak betetzeko bidean» baitaude.

Maskara eta nazioartea

Indurainek nabarmendu du COVID ziurtagiria ez dela beharrezkoa izango «barne mailan», baina bai atzerrira bidaiatzeko: «Hasiera batean hori zen dokumentu horren eginkizuna, eta horretarako indarrean jarraitzen du».

Bestetik, gogorarazi du maskararen erabilera, kanpoaldean, ez dela derrigorrezkoa izango bihartik aurrera. Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek adostu zuten neurri hori. Maskararen aire zabaleko erabilerari dagokionez, salbuespen batzuk badaude, ordea: jarri egin beharko da ekitaldi jendetsuetan, jendea zutik egongo bada, baita eserita egon arren 1,5 metroko distantzia mantendu ezin denean ere. Halere, gomendatu dute jendea pilatzen denean ere jartzea.


Summary: Douglas Trumbull hil da, efektu berezien aitzindaria. ‘Blade Runner’ eta ‘2001: A Space Odyssey’ filmen efektu berezien sortzailea izan zen. 79 urte zituen, eta minbizia zuen.

Douglas Trumbull efektu berezien aitzindarietako bat izan zen, zuzendari, ekoizle eta gidoilari izateaz gain. Besteak beste, Blade Runner, 2001: A Space Odyssey, eta Close Encounters of the Third Kind eta zientzia fikziozko zinemaren hainbat klasikoren efektu berezien sortzailea izan zen. Atzo hil zen, 79 urte zituela, haren senitartekoek jakitera eman dutenez.

Sare sozialetan argitaratutako idatzi batean, haren alaba Amy Trumbullek adierazi du minbiziaren ondorioz zendu dela: «Nire aita, Doug Trumbull, bart hil zen, minbiziaren, garuneko tumore baten eta garuneko isuri baten aurkako bi urteko borroka handi baten ondoren». Aitak zinemagintzari egindako ekarpena nabarmendu du alabak, eta azpimarratu du haren lanek «hamarkadetan» iraungo dutela.

Los Angelesen jaio zen (AEB), 1942an, eta ia kasualitatez hasi zen zinemagintzan lanean. Izan ere, NASAren film baterako egindako ilustrazioek Stanley Kubrick eta Arthur C. Clarkeren arreta piztu zuten, eta haiei esker egin zituen lehen urratsak zinemaren alorrean. Zientzia fikziozko filmik mitikoetako bat prestatzen ari ziren orduan: 2001: A Space Odyssey (1968).

Gerora, hala ere, zinemako izen handiekin lan egin zuen Trumbullek, eta hark parte hartu zuen film asko klasiko bilakatu dira: Kubricken espazioko bidaia hartaz gain, Steven Spielbergen Close Encounters of the Third Kind (1977); Ridley Scotten Blade Runner (1982); Robert Wiseren Star Trek (1979); edota Terrence Malicken The Tree of Life (2011), besteak beste.

Hiru aldiz izendatu zuten Oscar sarietarako, baina ez zuen inoiz saririk eskuratu. Ameriketako Estatu Batuetako Argazkilaritza Elkartearen ohorezko saria jaso zuen, hala ere, ibilbidearen aitorpen gisara. Zuzendari moduan hamahiru film egin zituen, baina ez zuen arrakasta handirik izan.


Summary: 'Hautsi da anphora' ikuskizuna izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia. Ruper Ordorikak eta Bernardo Atxagak izen bereko diskoan oinarritutako saioaren bost emanaldi egingo dituzte. Dozenaka kultur ekitaldi antolatuko ditu AEK-k egitarauan

Euskal gizarteak Korrikari eskainitako sostengua eskertu eta «emandako laguntza itzultzea»: hori da Korrika Kulturalarekin AEK-k bete nahi duen helburu nagusia. 22. Korrika martxoaren 3an abiatuko da, Amurriotik (Araba), eta apirilaren 10ean bukatuko da, Donostian; ohi bezala, lasterraldiarekin batera kultur egitarau zabala prestatu du AEK-k Korrika Kulturalaren aterkipean. Derion (Bizkaia) aurkeztu dute.

AEK-ko eledun Aitziber Balantzategik azaldu duenez, Korrika Kulturalaren helburua da «jendarteak emandako laguntza nolabait eskertu eta herriari itzultzea». AEK «Korrika deitzen den ekinbide ero eta erraldoia» egiten hasi zenetik, milaka kultur ekitaldi antolatu dituzte Euskal Herriko txoko guztietan, eta 22. Korrika honetan ere horri eusteko asmoa dute.

‘Hautsi da anphora’<br />Bi atal nagusi izango ditu Korrika Kulturalak: alde batetik, nazio mailako ikuskizunak; hor, Loraldiak jaialdiarekin elkarlanean antolaturiko Hautsi da anphora izango da emanaldi nagusia; eta, beste alde batetik, herri eta eskualdeetan antolatuko diren mota askotako ikuskizunak.

Ruper Ordorikaren eta Bernardo Atxagaren Hautsi da anphora ikuskizunak izen bereko diskoa du oinarri. Diskoa 1980an plazaratu zen, Ruper Ordorikaren lehenengo lana izan zen, eta Bernardo Atxagak Etiopia liburuan agerturiko poemak zituen ardatz. Loraldia jaialdiko Amaia Ocerinek azaldu duenez, «berritzailea» eta «mugarria» izan zen lana plazaratu zenean, «eta gaur egun ere badu zer esana».

Aurreko Korrika Kulturalean aurkezturiko Kalaportu emanaldia bezalaxe, aurtengoa ere Loraldia jaialdiarekin batera antolatuko dute, eta Ruper Ordorika eta Mugalaris taldearen parte hartzeaz gain, Atxagak ere esku hartuko du ikuskizunean, «garai hartako poemei gaurko begirada literarioa» emateko. Bost emanaldi izango dira orotara: Senperen (Lapurdi), Iruñean, Bilbon, Eibarren (Gipuzkoa), Gasteizen eta Errenterian (Gipuzkoa).

‘Antigone edo ezetzaren beharra’ Antigone edo ezetzaren beharra antzerki ikuskizuna izango da eskaintza oparo horretako aukeretako bat. Horman Poster kolektiboak moldatutako klasikoaren bertsio librea da, eta, Korrika Kulturalaren aurkezpenean, Xanti Agirrezabala aktoreak lan horren zati txiki bat antzeztu du. «Boterea hartzen duenak ezin du amore eman; boteredunak ez dauka lagunik, ez dauka barkatzekorik, ez dauka errukirik», esan du Agirrezabalak antzeztutako pertsonaiak, eta, talaia batera igota, debeku sorta luzea irakurri du, botereak galarazitako aldarrikapen zerrenda amaigabea.

«Jendarteko arauak, familia kodeak, botere harremanak, egitura desegituratuak eta horiek guztiak kolokan jartzen dituzten pasioen salda odoltsua» da antzezlana, Horman Poster kolektiboko kideen esanetan. Lan honen bi emanaldi aurreikusita daude: apirilaren 1ean Donostian, eta apirilaren 9an Agurainen (Araba).

Eñaut Zubizarreta, 'Trigger' Herrietako emanaldiei dagokienez, AEK-k ikuskizun zerrenda bat prestatu du —behean dago zerrenda—, tokian tokiko Korrika batzordeek aukera ditzaten nork bere herri eta eskualdean emateko. Zerrenda osoa www.korrika.eus webgunean ere egongo da, eta, datak zehaztu ahala, orri bereko agendan iragarriko dira emanaldiak.

Eñaut Zubizarreta Trigger musikariak biolontxeloarekin egiten duen emanaldia, esaterako, aukeran dago Korrika Kulturalak prestatutako eskaintzan, eta musika tresna horrekin technora, flamenkora, musika esperimentalera eta beste estilo batzuetara egiten duen gerturatzearen adibide txiki bat eskaini du zuzenean aurkezpenean.

Antzerki lan ugari Askoz oparoagoa da Korrika Kulturalaren eskaintza. Antzerkiak, esaterako, leku garrantzitsua hartuko du. Hika taldeak Tarara antzezlana taularatuko du Zornotzan (Bizkaia), otsailaren 18an; Axut taldeak Amua emango du martxoaren 3an, Iruñean, eta 19an Maulen. Jon Zubiaga Buah txabal ikuskizunarekin egongo da, martxoaren 3an Mungian (Bizkaia), eta hurrengo egunean, martxoaren 4an, Mikel Martinezek Tabernaria aurkeztuko du herri berean.

Lanku kultur enpresarekin elkarlanean, eRRe ikuskizunaren zenbait emanaldi eskainiko ditu Korrika Kulturalak. Antzerkia eta bertsoak uztartzen dituen lan honetan Haizea Arana, Leire Vargas, Aner Euzkitze eta Oihana Arana aritzen dira, eta oraingoz zenbait emanaldi dituzte aurreikusirik: martxoaren 25ean Zarautzen (Gipuzkoa), apirilaren 3an Gasteizen eta apirilaren 9an Astigarragan (Gipuzkoa).

Bestelako emanaldiak Pirritx, Porrotx eta Marimotots dira 22. Korrikaren omenduak, eta haiek ere egongo dira Korrika Kulturalaren eskaintzan. Otsailaren 25ean Kui kui ikuskizuna emango dute Zornotzan, eta Zorionak Marimotots!, berriz, Tafallan eta Lodosan (Nafarroa), martxoaren 9an eta 10ean, hurrenez hurren.

Horrez gain, Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizunak, Uhinak dokumentalaren proiekzioek, bertso saioek, musika emanaldiek eta abarrek osatuko dute Korrika Kulturalaren programazioa herririk herri.

Sorkuntzarako beka Korrikaren arduradun Asier Amondok azaldu duenez, Korrika Kulturala «erakusleiho bat» da euskal sortzaileentzat, eta, norabide horretan, beste urrats bat egingo dute bi urte barru egitekoa den 23. Korrikari begira. AEK-k kultur beka bat antolatuko du, euskal sortzaile orori zabalik egongo dena, eta horren asmoa da agertoki edo plaza batean emateko modukoa den ikuskizun bat ekoizten laguntzea, eta hurrengo Korrika Kulturalaren egitarauan txertatzea. Amondok esan duenez, proposamenak jasoak dituzte, eta egitasmo guztiak epaimahaiaren esku daude orain. AEK-k apirilean iragarriko du zein den Korrika Kulturalaren bekaren irabazlea.


Summary: Bildarratzek esan du ekitatearen alde egiten ez duten eskolak «argazkitik kanpo» geratuko direla. Steilasek eta EHIGEk kritikatu egin dute Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza akordioa erdiesteko lantaldean aurkeztutako lehen testua. Bildarratzek espero du datorren urteko udaberrian onartzea hezkuntza legea.

Atzo Eusko legebiltzarrean hezkuntza akordioa erdiesteko sortutako lantaldeko buruak lehen testua aurkeztu ostean, erreakzioen eguna izaten ari da gaurkoa. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek hitzarmenerako bi gai zentralak izan ditu ahotan Onda Vasca irratian egindako elkarrizketan: euskara eta segregazioa. Haren hitzetan, «ekitate eta bikaintasun irizpideak» lantzeko prest ez dauden ikastetxeak «argazkitik kanpo» geratuko dira. Ez du argitu, ordea, horrek diru publikorik ez jasotzea esan nahiko lukeen ala ez. Euskarari dagokionez, nabarmendu du euskara dagoeneko hezkuntza sistemaren «ardatz nagusia» dela, eta, gainera, eleaniztuna dela sistema hori. Erantsi du eremu linguistikoan eta beste konpetentzia batzuetan «sakontzen» jarraitu beharra dagoela, eta leku bakoitzaren errealitate soziolinguistikoen arabera lan egin behar dela.

Bildarratzek begi onez ikusten du atzoko argazkia. Izan ere, haren hitzetan, legebiltzarkideen %80k lehen zirriborroaren «balorazio positiboa» egin dute. Esan du testuaz eztabaidatzeko garaia dela orain, eta onartutako zuzenketekin osatuko dutela «oinarrizko testua», Eusko Jaurlaritzak testu artikulatu bat idazteko. «Guretzat oso garrantzitsua izango da testua; ez, ordea, bakarra».

Behin testu hori esku artean izanda, Eusko Jaurlaritzaren txanda izango da. Espero du Gobernu Kontseiluak lege proiektua urrian edo azaroan onartzea eta, Eusko Legebiltzarretik igaro ostean, datorren urteko udaberrian onartzea legea.

Steilas eta EHIGE, kritiko

Hezkuntza sailburuak ez ezik, hezkuntza eragileek ere erantzun dute. Steilasek eta EHIGEk ez dute begi onez ikusten dokumentua. Sindikatuaren esanetan, «Hezkuntzako patronalen neurrira egindakoa» da, ez du aurrerapenik proposatzen zerbitzu publikoen alorrean, eta, gainera, sare publikoa «erreferentziala» izateko aukera alde batera utzi dute: «Publiko-pribatu titulartasunari eusten dio; beraz, helburu pribatizatzailea du oraindik ere». Euskararen alorrean ere egin dute kritika: «Euskara ez du erdigunean jartzen: hirueledun markoan sakontzen jarraitzen du soilik, eta ez murgiltze ereduan».

EHIGE ikasleen gurasoen konfederazioak gogor egin du testuaren aurka Twitter bidez: «Gure lehen balorazioa ezin okerragoa da». Batetik, hezkuntza publikoarekin «inolako konpromisorik ez hartzea» deitoratu dute: «Euskal hezkuntza sistema duala betikotzen du, publikoa eta pribatua berdina direla sinetsarazi». Bestetik, hizkuntzarako egiten duen proposamena ere ez dute begi onez ikusten: «Ez ditu gainditzen hizkuntza ereduak».


Summary: Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Plaka ematearen aurka egin dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek. EH Bilduren proposamena atzera bota dute gainontzeko alderdiek. Hala ere, EAJk eginiko zuzenketa bat onartu dute, eta hautagaiaren merezimenduak eta zirkunstantziak aztertzeko proposamen bat jaso dute bertan.

Ez dute onartu Gipuzkoako Urrezko Plaka Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi zenari emateko EH Bilduren proposamena. Gipuzkoako Batzar Nagusiek atzera bota dute egitasmoa, eta, horrenbestez, ez diote Gipuzkoako Foru Aldundiaren bereizgarririk emango Txillardegiri. Hala ere, EAJk eginiko zuzenketa bat onartu dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek, eta hautagaiaren merezimenduak eta zirkunstantziak aztertzeko proposamen bat jaso dute bertan.

EH Bilduren jatorrizko proposamena atzera bota dute EAJ, PSE-EE, PP eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek. «Zatiketa» bilatu nahi izana leporatu dio EAJk koalizioari, eta esan dio aurrez ere bazekitela politikoki ez zutela adostasunik lortuko. Hala adierazi du Maria Eugenia Arrizabalaga Gipuzkoako Batzar Nagusietako EAJren bozeramaileak: «EAJk Txillardegiri ez dio ez ezin ikusirik, ez gorrotorik; ez daukagu hura baztertzeko grinarik, baina politikoki EH Bilduk badaki ez dela adostasunik egongo, eta, hala ere, izena plaza erdian jarri dute».

EH Bilduko kideek gezurtatu egin dute hori, eta nabarmendu dute ez dutela inongo momentuan konfrontaziorik bilatu nahi izan. PSE-EE eta PP alderdiek, bestalde, «ETAren sortzaileetako bat izateagatik» egin dute proposamenaren aurka. Elkarrekin Podemos-IUk, aldiz, azaldu du ez dituela bakearen eta bizikidetzaren balioak ordezkatzen, eta horregatik ez dutela proposamena babestu.

EH Bilduk, bestalde, adierazi du Txillardegi «euskararen eta euskal kulturaren eragile eta zutabe handienetako bat» dela, «euskal narratibaren berritzailea, euskara batuaren sorkuntzan ezinbesteko pertsona eta euskal soziolinguistikaren bultzatzaile nagusia». Hala, azpimarratu dute Gipuzkoako zein Euskal Herriko herritarrek Txillardegi izan zenaren «erliebea» goraipatu dutela, baina oraindik «Gipuzkoako erakunde gorenaren omenaldi ofiziala» falta dela. «Gipuzkoako Foru Aldundiak eskainitako Urrezko Plaka hari emateak hutsune hori beteko luke», gaineratu dute.


Summary: LABek 5.000 afiliatu irabazi ditu azken bost urteetan. 2021ean sindikatu guztiek berreskuratu dituzte ordezkariak.

Duela bost urte «sindikalismoa birpentsatu» eta sektore berrietara gerturatzeko urratsa egin zuen LABek. Arrakastaz egin duela uste du, 2017az geroztik %12,4 handitu baitu afiliatuen kopurua. 2021. urtea 46.178 kiderekin amaitu du: bost urte lehenago baino 5.095 gehiagorekin.

Gainera, kide berrien artean %56 emakumeak izan direla nabarmendu du Izaskun Garcia Bordagarai LABeko Antolakuntza idazkariak, «sindikatuaren antolaketa eta ekintza sindikalean emandako urrats feministen ondorio».

Bilbon egindako agerraldian, Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren albokoak azaldu du diru sarreren araberako kuota sistema berri bat indarrean jarri dutela. Horrela, 2.000 eurotik gorako soldata dutenek apur bat gehiago jarriko dute, eta gutxiago soldata txikiagoak dituztenek. Gehienez, hilean 21,33 euroko kuota ordainduko dute hilean 2.001 eurotik gorako soldata edo pentsioa dutenek; 18,30 euroko kuota izango dute 1.201-2.000 tartean daudenek; 13,66 eurokoa 965-1.200 euro artekoek; 9,11 eurokoa 706 eta 965 euro artekoek; eta bost eurokoa 706 eurotik beherako errenta dutenek.

«Ideia honek harremana du sindikatuen muinarekin. Sindikatuak badira langile bakoitzaren egoerari konponbidea emateko tresna. Baina sindikatuek, batez ere, langileon arteko elkartasuna praktikan jartzeko eta klase gisa ahalduntzeko tresnak behar dute izan», azaldu du Arroyok. Sindikalizatzeko deia egin die langileei, «langile klase osoaren eskubideak defendatzeko».

Hauteskunde sindikalak

Ordezkaritza sindikalari dagokionez, LABek nabarmendu du azken bost urteetan gehien hazi den sindikatua dela. Zehazki, 433 ordezkari gehiago ditu 2017an baino, 4.668 guztira. Ehunekoetan, %18,13tik %19,24ra igaro da.

Gutxiago bada ere, tarte horretan hazi egin dira ELA (%36,15etik %36,33ra) eta CCOO (%20,15etik %20,22ra) ere.

Lau sindikatu nagusien artean pisua galdu duen bakarra UGT da, baina ez asko (%14,43tik %14,31ra), azken urtean kuota handitzea lortu baitu.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bigarren postuari eusten dio LABek (%19,85), CCOOren aurretik (%18,71). Sindikatu nagusia, alde handiz gainera, ELA da, ordezkarien %40,98rekin. UGTk %10,56 dauzka.

Nafarroan, berriz, nagusitasunari eusten dio CCOO-UGT bikoteak, baina urrun du ordezkaritzaren erdia baino gehiago zuen garaia. Zehazki, UGT da ordezkari gehien dituen sindikatua (%24,58), baina gerturatu egin zaizkio CCOO (%24,16), ELA (%22,85) eta LAB (%17,29).


Summary: Itzulia «Tour txiki bat» izango dela esan du Roberto Laiseka zuzendari teknikoak. Hondarribian hasiko da Euskal Herriko Itzulia, apirilaren 4an, erlojupekoarekin, eta Arrate gainean (Eibar) bukatuko, sei etapa osatu ondoren. Antolatzaileek esan dute ibilbide «gogorra» osatu dutela. Gaur aurkeztu dituzte sei etapak, Hondarribian bertan.

Euskal Herriko Itzulia apirilaren 4an hasiko da, Hondarribian, eta, sei etapa osatu ondoren, Arrateko gainean (Eibar) emango diote amaiera txirrindulariek, apirilaren 9an. 900 kilometro inguruko ibilbidea osatu dute antolatzaileek (iaz baino 100 gutxiago), eta, Roberto Laiseka lasterketako zuzendari teknikoaren hitzetan, «gogorra» izango da ibilbidea. Sei etapetatik lautan amaiera aldapatxoan izango dela aurreratu du (1. etapan eta azkenekoan izan ezik). «Tour txiki bat» izango dela gaineratu du ziklista ohiak: «Munduko onenak izango ditugu gure lasterketan». Gaur goizean egin dute aurkezpena, Hondarribiko udaletxean, Laiseka berak, Julian Eraso, Oceta enpresa antolatzaileko presidenteak, eta Txomin Sagarzazu herriko alkateak.

Aurreneko etapa, Hondarribikoa, 7,5 kilometroko erlojupekoa izango da, eta Alde Zaharreko harbidea ere igaro beharko dute txirrindulariek kilometro batean. Lehen hiru kilometroak azkarren egiten dituenak jantziko du Mendiko Maillota bigarren etapan. Laisekak eguraldiari egin dio keinua: «Ona bada, harbideko zatiak ez du arazorik emango, baina, euria egiten badu, tentuz jokatu beharko dute taldeek materiala prestatzean».

Bigarrengo saioari Leitzan emango diote hasiera, eta, 207 kilometro egin ondoren, Vianan bukatuko da. Etaparik luzeena izango da. Laisekaren ustez, «ihesaldiak osatzeko egokia» da ibilbidea. Iragarri du litekeena dela haizea azaltzea Lodosatik helmugara bitarteko tartean, leku haizetsua delako.

Hirugarren etapak 191 kilometro izango ditu, eta Laudio eta Amurrio lotuko ditu. %20ko aldapak ere igo beharko dituzte etapa horretan. «Nahiko gogorra» izango dela esan du Itzuliko zuzendari teknikoak. Altube igo beharko dute, besteak beste. Zirkuitu bati bi buelta eman beharko dizkiote, eta Ozeta birritan igo beharko dute. «Errepide estuak daude ibilbidean, gorabeheratsua»,Laisekak azaldu duenez.

Laugarren egunean, Gasteiz eta Zamudio artean arituko dira, eta 185 kilometro osatuko dituzte. Viveroko gaina ezagutuko dute, igoera berria, helmugatik 19 kilometrora. «Gorabeheratsua da etapa, aldapa gora eta beherako horietakoa», Laisekak kontatutakoaren arabera.

Azken-aurreko jardunean, Zamudiotik Mallabira joan beharko dute, eta 163 kilometro egin beharko dituzte. Ibilbide horri ere «gorabeheratsua» adjektiboa ezarri dio zuzendari teknikoak. Itzuliko «ezustetzat» izendatu du gero Erasok Mallabiko helmuga, 800 metroko aldapa pikoa. 3.000 metroko desnibela izango du etapa horrek.

Azkeneko etapa, ohi bezala, Eibar eta Arrate artekoa izango da, Itzuli horretako laburrena eta etapa nagusia, 135 kilometrokoa. Bi bider igo beharko dute Arrate: lehendabizikoan, Azitain aldetik, eta azkenekoan, ohiko errepidetik. 4.000 metroko desnibela izango du.

Etapa guztietan gainsariak izango dira helmugan (10, 6 eta 4 segundo), baita Tarteko Helmugetan ere (3, 2 eta 1 segundo).

Laisekak honela islatu nahi izan du ibilbidearen gogortasuna: «Itzulia irabazteko sasoiko egon beharko da, eta garailea puntako txirrindularia izango da». Irrika bat ere azaleratu du: «Ea gazteren bat azaltzen den aurrerapausoa emanez». Etxekoak ere izan ditu gogoan: «Ion Izagirre eta Peio Bilbao maila onean ibiliko direla uste dut».

Ibilbidearen bereizgarrietan gehiago ere sakondu du, etapen banaketaz galdetu zaionean: «Ez da erraza asmatzea, azkenean lasterketak berak ematen duelako erantzuna. Teoria asko daude erlojupekoa lehen etapan, hirugarrengoan edo azkenekoan jartzearen inguruan, eta denak dira balekoak».

Taldeei dagokienez, Erasok aditzera eman du 23, 24 edo 25 talde etorriko direla, antolatzaileen gonbidapena jasoko dutenak barne. Ez du zehaztu zein izango dira azkeneko horiek. Zehaztu duena izan da aurten ere, iaz bezala, pandemiak erabat baldintzatuko duela lasterketaren inguruko guztia: «Burbuila batean egon beharko dute txirrindulariek, hoteletan eta sarrera-irteeretan».


Berrikuntzak bihotza ukitzen dizunean

Summary: Berrikuntzak bihotza ukitzen dizunean. Urtero ospitaletik kanpo bihotz-biriketako geldialdia izaten duten ia mila euskal herritarren %10ek baino ez dute bizirik irauten. Ehuneko hori hobetzeko modu bakarra arreta goiztiarra da, eta hori Ermuan egingarriagoa da Bexen Cardioren ekimenari esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuan dagoen sartuta.

Goiz esku hartzeak, bizirik irteten den jende kopurua areagotzeaz gain, geldialdi kardiorrespiratorioaren ondorioak hain larriak ez izaten lagundu dezake. Baina, hori lortzeko, ospitalez kanpoko baliabideak eduki behar dira, bai baliabide teknikoak, bai giza baliabideak. Hau da, biktimarengandik hurbil dagoenak sintomak identifikatzen jakin behar du, desfibriladorea izan behar du, eta, noski, behar den moduan erabiltzen jakin behar du.

Mondragon Korporazioa enpresak konponbidea eman die hiru arazo horiei; mediku ekipamendu horiek fabrikatzen ditu, eta Ermua, hiri bihotz-babestua proiektua jarri du abian. Ekimen aitzindaria da (tokiko udalaren laguntza izan du), eta teknologia eta herritarren parte hartzea uztartzen ditu.

Hasteko, Bexen Cardiok herrian kanpoko hamar desfibriladore automatizatu jarri ditu, eta dagoeneko udalerrian zeuden hamabiei gehitzen zaizkie horiek. Aurretik zeudenak eraikin publiko, enpresa eta supermerkatuetan daude; aldiz, berriak, gehienbat bide publikoan jarri dira: hortaz, irisgarri daude 24 orduz. Hori dela eta, beti egon behar dute egoera ezin hobean, eta horretan berrikuntzak ezinbesteko zeregina du, batez ere gauzen Internetera lotutako teknologiak. Horrek erraztu egiten du, batetik, gailuen softwarea urrutitik eguneratzea, eta, bestetik, desfibriladoreak berak abisuak igortzea prebentziozko mantentze lanari edo aktibazioari buruz. Xedea betetzeko, gailuek berariaz erabilera ez-profesional baterako diseinatuta egon behar zuten. Hots, erraz eta intuizioz erabiltzeko modukoak izan behar zuten, eta ekipamenduak berak bermatu egin behar zuen erabiltzaileak ondo egiten zuela urrats bakoitza.

Alderdi teknikoa konponduta, giza alderdia baino ez zen gelditzen; norbait horiek behar genituen, beren sakelakoetan udalerriko hainbat tokitatik desfibriladoreek igorritako alarmak jasoko zituztenak eta geldialdi kardiorrespiratorioaren biktimak artatzen jakingo zutenak. Hori konpontzeko, erreskatatzaile boluntarioen sare bat egitea erabaki zen. Herrian bizi diren edo lan egiten duten pertsonak eta bihotz birikietako bizkortze maniobra egiten eta desfibriladoreak nola erabili ikasi dutenak, alegia. Ikastaroak online plataforma baten bidez emango dira, eta, hasiera batean, aurrez aurreko prestakuntza osatzeko izango lirateke. Gero, boluntarioei aukera emango litzaieke eskuratutako ezagutzak eguneratu eta berritzeko nahi dutenean.

Ermua, hiri bihotz-babestua programa, publiko pribatua izatez gain, proiektuaren beste alderdi aipagarri bat da zero kilometroko ekimena dela, non inguruko hainbat enpresa eta erakundek lagundu duten: Gurutze Gorriak eta Teknodidaktikak boluntarioei ikastaroak eman dizkiete; Ludusek prestakuntzarako erabilitako errealitate birtualeko inguruak diseinatu ditu; eta Diara kooperatibak soluzioaren diseinuan lan egin du.

Ekimenak piztu duen interesa hain izan da handia, non hasieran aurreikusitako 150 boluntario prestatuak 200 izan diren azkenean, eta programaren sustatzaileak beste udalerri batzuetan ezartzea pentsatzen ari dira, bai eta Larrialdien Euskal Sarean txertatzea ere, erreskatatzaileen sarea 112ko eta Osakidetzako zerbitzuekin koordinatzeko.


Berritu, hobeto monitorizatzeko

Summary: Berritu, hobeto monitorizatzeko. Biolan 2006az geroztik ari da elikadura industrian eta osasun sektorean aplikatutako diagnosirako biosentsoreak garatzen, eta ekipamenduan belaunaldi berri bat merkaturatzeko zorian dago: arrakastaz gehitu dizkio ekodiseinua eta konektagarritasuna, eta, berrikuntza horiei esker, enpresa Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuan sartu da.

Edozein enpresak, baita produktuen heldutasunaz harro daudenek ere, erronka handia dute aurrean: horiek jasangarriago bihurtzea. Gaur egun, ekodiseinua merkatuaren eskakizuna da, baina, batez ere, jokabide irizpide bat, gizarte erantzukizunaren adierazgarria, eta, beraz, funtsezkoa da enpresak bizirik iraun dezan. Gainera, erronka handia da; izan ere, batzuetan berrasmatzea eskatzen du. Biolan enpresak aurre egin zion erronka horri, eta ekipamendu biosentsoreen belaunaldi berria diseinatu zuen. Biolanek Bizkaiko Zientzia eta Teknologi Parkean du egoitza.

Biolan gure ekonomiako ezkutuko txapeldun horietako bat da. Hau da, munduan punta-puntakoak diren Euskadiko 30 enpresetako bat da, merkatu nitxo jakin batean. Haien nitxoa zera da, teknologia analitiko biosentsorikoaren aplikazioa bi sektore garrantzitsutan: elikaduran eta osasunean. Elikadura segurtasuneko eta osasun diagnosirako ekoizten dituen biosentsoreek aukera ematen dute mahatsaren heldutasun mailaren berri izateko; arrainaren, itsaskiaren eta esnekien kalitatea bermatzeko, eta baita COVID-19arekin kutsatu garen edo laktosarekiko intolerantzia dugun jakiteko ere.

Neurketa horiek egiteko erabiltzen diren ekipamenduetako asko eramangarriak dira; beraz, biosentsoreen belaunaldi berriaren hobekuntzak bi ildo paralelotan banatu behar ziren. Alde batetik, ekipamenduen eta haien kontsumigarrien –biotestak– ingurumen eragina murriztu behar zen bizi zikloaren etapa guztietan, eta, beste alde batetik, digitalizazioaren abantaila guztiak eskaini behar zituzten.

Lehena lortzeko, ekipamendu konpaktuagoak sortu behar ziren, poltsikoetan sartu ahal izateko modukoak, eta, aldi berean, fidagarriak, zehatzak, azkarrak eta sendoak izan behar zuten. Osagai elektroniko guztiak miniatura bihurtzeko, System on a Chip (SoC) teknologiara jo beharra zegoen. Bestalde, ordura arte fabrikazioan erabilitako elementu plastikoak murrizteko aukera ere aztertu zen, bai neurtzeko ekipamendu eramangarrietan eta bai biotestetan.

Eraldaketa digitalari dagokionez –Biolan enpresarena berarena, baina baita produktuak garatzeko sektoreena ere–, ekipamendu berriek konektagarritasunean oinarritu behar zuten, datuak hodeian biltegiratzeko eta kudeatzeko prozesua errazte aldera. Monitorizazio analitiko adimendun eta integral hori bermatzeko, enpresak plataforma digital propioa sortu du, eta aukera ematen dio bezeroari emaitzak ikusi eta deskargatzeko. Horrela, egindako analisi guztien jarraipen globala egin dezake, baita alertak eta txostenak konfiguratu ere.

Prozesu osoan, Biolan enpresak hainbat bazkide izan ditu, besteak beste Dhemen –diseinu industrialean–, Larrañaga Plasticos –plastikoaren injekzioan–, eta Tekniker (SoC sisteman oinarritutako elektronika ezartzen). Gainera, Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Kudeaketarako Sozietate Publikoaren (Ihobe) eta SPRIren I+G egitasmoak sustatzeko Hazitek programaren laguntza publikoak jaso ditu. Ekodiseinu eta konektagarritasun irizpide berri horiekin fabrikatutako lehen ekipamenduak akuikulturako ur tankeen sulfito kontzentrazioak neurtzeko erabiltzen dira, baina enpresa jada aztertzen ari da beste sektore batzuetan ezartzeko aukera.


Summary: Libiako lehen ministroak dio ez duela onartuko bere ordezkoaren zilegitasuna. Ordezkarien Ganberak bihar egingo du beste gobernuburu bat aukeratzeko bozketa. NBEk ohartarazi du herrialdea «nahaspilara eta desadostasunera itzuliko» dela erakundeak «bikoiztuz gero».

Libian gutxi iraun du batasun gobernuaren inguruan zegoen adostasunak. Iazko abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako bozak egin behar zituzten, baina, lehenik topaketa hori hilabete atzeratu, eta gero data finkorik gabe utzi zuten, desadostasun politikoak eta segurtasun arrazoiak argudio hartuta. Horrek are gehiago okertu zuen Abdul Hamid Dbeibah buru duen lantaldearen eta Ordezkarien Ganberaren arteko harremana, eta, aurrerapausorik eman ez dutela «ikusirik», parlamentuak erabaki zuen Dbeibahren ordezko bat aukeratzea lehen ministro posturako. Egungo kargudunak, baina, bere zilegitasuna defendatu du asteon, eta krisi politikoa gehiago handitu dezakeen jarrera hartu: ez duela biharko bozketaren emaitza onartuko.

Libiako behin-behineko lehen ministroak behin eta berriz esan du GNU Batasun Nazionaleko Gobernuaren baliozkotasunak bere horretan jarraitzen duela, eta agintean segituko dutela «egiazko bozak» egin arte. Hain justu, Dbeibah izan zen presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaitza aurkeztu zuen politikarietako bat, baina oposizioa kritiko agertu zen horrekin, argudiatu baitzuen ez zituela baldintzak betetzen; besteak beste, kargu publikoa uztea bozen eguna baino hiru hilabete lehenago, legeak dioen modura.

Lege hori Ordezkarien Ganberak onartu zuen, baina ez zuen HCS Estatuko Kontseilu Gorenaren —NBE Nazio Batuen Erakundeak sorturiko goi ganberaren— babesa jaso, esan baitzuen «adostasunik edo legezko bozketarik gabe» onartu zutela.

Khalifa Haftar ekialdeko militarraren eta Saif al-Islam Gaddafi, Muammar Gaddafi herrialdeko agintari izan zenaren (1969-2011) semeetako baten hautagaitzek ere eztabaida handia sortu zuten beste sektore batzuetan, batez ere mendebaldean, biei ala biei gerra krimenak leporatu baitizkiete. Nazioarteko Zigor Auzitegiak, gainera, Gaddafi semearen atxiloketa eskatua du.

Bien bitartean, GNUk agintean jarraitu nahi du, eta, gainera, uste du hauteskundeak egin aurretik «beharrezkoa» dela konstituzio berri bat idaztea. Hala, Aguila Saleh parlamentuko presidenteari egotzi dio herrialdea «are gehiago zatitu nahi» izatea biharko bozketarekin, nahiz eta Salehk adierazi duen diputatuek adosturiko bide orri bati jarraitzen ari dela.

Parlamentariek hamalau hilabeteko prozesu bat negoziatu zuten bozak egiteko, eta horrek aurreikusten du gobernuburu berria aukeratzea bozketa baten bidez, argudiatuta egungo kargudunaren agintaldia iragan abenduaren 24an amaitu zela; ordezkari politikoek HCSren babesa jaso zuten, eta horrek are gehiago indartu zuen haien jarrera.

Aldiz, Dbeibahk aldeko du NBEk eta Mendebaldeko aliatuek batasun gobernua aitortzen dutela herrialdeko zilegizko aginte gisa, eta jarrera finkoa duela bozen egunaz, ekainean egin nahi baititu. Gaur esan duenez, hilabete horretara arte jarraituko du haren gobernuak agintean.

Herrialdearen zatiketa

Asteotako talka herrialdeko zatiketaren isla ere bada, Dbeibah eta haren gobernua NBEk sustaturiko prozesu baten bidez aukeratu baitzituzten, iragan urtean; eta Ordezkarien Ganbera, berriz, 2014an egindako hauteskundeen ostean —%18koa izan zen parte hartzea—. Gainera, GNUren osaketa herrialdeko bi gobernuak elkartzeko saiakera bat izan da, baina biharko bozketak testuinguru horretara itzul lezake herrialdea.

Horretaz aritu da gaur NBEren bozeramaile Farhan Haq, Libiako politikariek ohartarazi baitiote herrialdea «nahaspilara eta desadostasunera itzuliko» dela erakundeak «bikoiztuz gero». Izan ere, Haqen iritziz, ez da aurrerapausorik izan «urteotako etsaitasuna» gainditzeko helburuan: «Aurrera egiteko modua gobernu elkartuago bat izatea eta banku sistema batuago bat izatea da. Bozek balio behar dute herrialdeko batasuna indartzeko».

Egunotako egoeraren lehen zantzua iragan irailean eman zuten diputatuek, GNUren kontrako konfiantza mozio bat onartu baitzuten, nahiz eta erabaki zuten behin-behinean agintean jarraituko zuela abenduko bozak egin arte.

Ordezkarien Ganberaren pazientzia, ordea, amaitu egin da, eta bihar bi politikariren arteko hautua egin beharko dute: Fathi Baxaga Barne ministro ohia eta Khalid al-Baibas aholkulari izandakoa dira Dbeibahren ordezko izateko hautagaitza aurkeztu dutenak.

Hamar urte pasatxo dira NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hegazkinek Gaddafi aitaren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan.

Mendebaldean, NBEk trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNA izeneko gobernuan barreiatu ziren. Hark kargua utzi ondoren, nazioarteko erakundeak GNU osatzeko prozesua abiatu zuen, eta iazko abendurako bozak aurreikusi. Hilabeteotan, baina, ez dute lortu hauteskunderik egitea.


Summary: Gutxieneko soldata mila eurora igo du Espainiako Gobernuak. CCOOrekin eta UGTrekin egin du akordioa. CEOE patronalak ezezkoa eman dio.

SMI lanbide arteko gutxieneko soldata mila euro izango da Hego Euskal Herrian. Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak eta Pepe Alvarez UGTkoak izenpetu duten akordioaren ondorioz, urtarrilaren 1eko atzerako eragina izango du itunak. Horrenbestez, urtarrilean orain arteko SMIa jaso duten langileek ere jaso dute sari gehigarri bat.

Gutxieneko soldata igotzeko itunetik kanpoan geratu ziren atzo CEOE eta Cepyme patronalak, gehiegizkotzat jo dutelako igoera, batez ere enpresa txikientzat. Enpresaburuen elkartearen babesik ez zuen iaz aurreko igoerak, 2021eko irailean erabakitakoak.

Azken lau hilabeteetan 965 euro izan da SMIa, hamalau ordainketatan banatuta, eta orain 35 euro handituko da. %3,6ko igoera bat da, abenduan urte arteko inflazioak izan zuen %6,5eko igoeratik urrun.

Berez, mila euro soldata gordina da, eta hori jasotzen duen langileak diru gutxiago patrikaratzen du, hortik kendu behar direlako errenta zergaren atxikipena eta Gizarte Segurantzari egindako ekarpena (%4,7 erretirorako, %1,6 langabezia sarirako).

Espainiako Gobernuak ez zuen inoren beharra SMIa eguneratzeko, baina Diazek nabarmendu du gizarte eragileen babesa bilatu dutela eta sindikatuena behintzat lortu duela.

Sindikatuen helburua da 2023an 1.063 euroraino igotzen jarraitzea. Hori Espainiako batez besteko soldataren %60 da. Hego Euskal Herrian, baina, batezbestekoa handiagoa da, eta, ehuneko bera aplikatuz gero, 1.400 eurokoa beharko luke SMIak. Europako Gutun Sozialak gomendatzen du bi soldaten arteko proportzio hori.


Summary: Berme Batzordeak proposatu du Sayasek eta Adanerok bi urte eta erdiz UPNko kide izateari uztea. Bi diputatuek ezingo lukete UPNrekin aurkeztu datorren urteko udal eta foru hauteskundeetan, eta ezta Espainiako Gorteetarako hurrengo bozetan ere.

UPNren Berme Batzordeak proposatu du Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek bi urte eta erdiz alderdiko militante izateari uztea. Berme Batzordeak proposatutakoaren arabera, Sayasek eta Garcia Adanerok neurririk gogorrena saihestuko lukete, alderditik egoztea, baina ezingo lukete hurrengo hauteskundeetan parte hartu UPNko kide gisa: 2023an dira udal eta Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak. Espainiako Gorteetarako hauteskundeak ere ikusteko dago noiz izango diren, baina Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak legealdia amaieraraino eramango balu, 2023ko udazkenean edo 2024. hasieran egin beharko lirateke bozak. Hori horrela, eta Espainiako legealdia luzatzen dena luzatzen dela, Sayasek eta Garcia Adanerok ezingo lukete berriro aurkeztu hauteskundeetara UPNren zerrendetan.

Zigorrari erreparatuta, Berme Batzordeak larritzat jo du Sayasen eta Garcia Adaneroren jokabidea. Biek bost eguneko epea dute orain alegazioak aurkezteko, eta hala egingo dutela jakinarazi dute. Ondoren, Berme Batzordeak berak behin betiko zigor proposamena onartuko du, eta alderdiaren zuzendaritzak eman beharko dio oniritzia Berme Batzordearen proposamenari. Garcia Adanerok berak esan du, estatutuen arabera ezin dituztenez alderditik egotzi, «diferituan kanporatu» nahi dituztela bi urte eta erdiz kidetza etenda: «Atentzioa ematen digu erabakiaren azkartasunak. Ostegunean eman genuen botoa, gaur asteazkena da; ez dakit ezein organok hainbesteko abiadura duen erabakiak hartzeko, ez dakit baden Espainia osoan».

Sayasek agerraldi bat egin du 18:30ean, Madrilen, eta iragarri du prozesu luzea izango dela, helegiteak jartzeko asmoa dutelako: «Zuzendaritzak alderditik kanpo nahi gaitu, eta kidegoak barruan. Lau egun daramatzat Nafarroako kaleak zapaltzen, eta ezin dut pausorik eman; babes mezuak izugarriak dira».

Lan erreformari buruzko joan den asteko bozketan dago auziaren abiapuntua. UPNko zuzendaritza ados jarri zen PSOErekin, bi diputatuek lan erreforma babestu zezaten, baina Sayasek eta Garcia Adanerok, alderdiko zuzendaritzari beren asmoen berri eman gabe, kontrako botoa eman zuten. Horrek ezinegon handia sortu zuen alderdiko zuzendaritzan: «Ez dute UPN ordezkatzen. Ezin dute jarraitu», esan zuen Javier Esparza presidenteak.

%80, kanporatzearen alde

Biharamunean, alderdiko zuzendaritzak proposatu zuen bi diputatuak alderditik egoztea, eta larunbatean, Kontseilu Politikoa batzartu zen Nafarroa Arenan, zuzendaritzak onartutako adierazpenaren inguruan erabakitzeko. Alde bozkatu zuten bertaratutakoen %80,6k; beste %15ek, berriz, kontra egin zuten, eta modu horretan babesa adierazi zieten Sayasi eta Adanerori —beste %3,75ek zuri bozkatu zuten, eta botoen %0,6 baliogabetu ziren—. Sayasek eta Adanerok diputatu akta uzteko borondaterik adierazi ez zutenez, emaitza horrekin biak alderditik kanporatzeko prozedurari ekin zion UPNk.

Alderdiaren berme eta diziplina batzordearen aurrean, ordea, Sayasek eta Adanerok beren burua babestu zuten, argudiatuta ez dutela UPNren estatuturik hautsi. Berme eta diziplina batzordea bost kidek osatzen dute, eta gehiengoz hartu behar dute orain bi diputatuak kanporatzeko erabakia.

UPN barneko bakea aztoratzeaz harago, Sayasen eta Adaneroren jokabideak eragin zuzena izan zuen Iruñeko Udalean une horretan bertan egiten ari ziren bilkuran, Enrique Maia alkatea gaitzetsi zutelako PSNren babesarekin. Esparzak berak atzo azaldu zuenez, gainera, PSNrekiko akordioa lan erreformaz harago zihoan: «Bai, akordioa geneukan, eta ikusi zena haren zati txiki bat baino ez zen izan».

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, ordea, ñabartu egin ditu Esparzak esandakoak: azaldu du ez dagokiola hari azaltzea UPNk eta PSOEk zer akordio lortu zuten, ez zegoelako negoziazioetan eta, gainera, negoziazio horren edukiak soilik Espainiako Gobernuaren eskumenei eragiten zielako. Edozein kasutan, aitortu du ezagutzen duela akordioaren edukia, horren berri badutela Txibiteren gobernua babesten duten gainerako alderdiek ere, eta, beraz, gaineratu du ez duela ulertzen zergatik talde horiek konfiantza falta agertu duten: «Ez dut ulertzen zein den batzuk modu interesatuan sortzen ari diren polemika».

Navarra Suma, salbu

UPNren auziak beste hari mutur bat uzten du zabalik: zer gertatuko den Navarra Suma koalizioarekin, kontuan edukita PPk ez duela begi onez ikusten UPNk PSNrekiko egin nahi duen gerturatzea. Enrique Maia Iruñeko alkate eta UPNko presidenteak ziurtatu du alderdiaren barneko auziek ez dutela eraginik izango Navarra Suman.