Arkatzezko diseinuetatik, birtualetara

Summary: Arkatzezko diseinuetatik, birtualetara. Eskuz lan egitetik diseinuak ordenagailuaren bidez lantzera pasatu dira Javier Telleria arkitektoa, Estitxu Osa barne diseinatzailea eta Asisko Urmeneta ilustratzailea. Teknologiak erraztasunak eman arren, tresna berriak barneratzea exijentzia bihurtu dela adierazi dute.

Lehen dena egiten genuen eskuz, bai marrazkiak, eta baita kalkuluak ere; gaur egun, hiru dimentsiotan kalkulatzen dugu, egitura osoa integratuta... dena ordenagailuko programen bidez». Hala aldatu da Javier Telleria arkitektoaren lanbidea, hasi zenetik hona. Mahai baten gainean, erregela paraleloa lagun, hasten zuen etxe baten egitura diseinatzeko prozesua. Paper baten gainean marrazten hasi, gainean paper begetal garden batekin, eta Rotring markako tinta erabilita, marraztutako planoa azpiko paperean kopiatzen zen, makina baten bidez.

Hamaika etxe diseinatu ditu modu horretan, 33 urteko ibilbidean. Gaur egun, ordea, lantokian ez dauka ez eskuaira, ez kartaboia, ezta erregelarik ere; ez behintzat neurketetan erabiltzeko. Ordenagailuek hartu diote lekua paperari, eta eskua, arkatzean ordez, saguan darabil. Diseinuko programa batean ikus daiteke esku artean daukaten proiektua: gelaz gela, prest du bezeroari erakusteko etxearen diseinua. Ordenagailuko lainoa du gaur egun biltegi, bulegoan gela bat izan arren garai batean funtzio hori betetzen zuena.

Teknologia berriek ekarritako aldaketen ondorioz, haren aburuz, proiektuetan «gehiago sakondu» daiteke: «Orain amaierako proiektua zehatzagoa da, hobetu egin da». Baina, era berean, lanbideak «gizatasuna galdu» duela dio: «Lehen, arkatza hartu eta paper batean marrazkiak egiten hasten zinen; orain, ordea, lehenengo pausoa etxea egin ahal izateko zer arau bete behar dituzun jakitea da».

Hain zuzen ere, prozesu burokratiko horrek lana asko oztopatzen diela dio: «Geroz eta gehiago, funtzionarioak ematen dugu; lehen hogei orri betetzen genituen proiektu bakoitzerako; orain, berriz, 200». Eta arautegi horien barruan aritzeak, era berean, sormenari espazioa kentzen diola azaldu du: «Hemendik ehun edo berrehun urtera inork ez du jakingo hemen zer arkitektura estilo egiten zen».

Lan baldintzek ere okerrera egin dutela nabarmendu du. Soldatek, esaterako, behera egin dutela nabarmen. Izan ere, lehen, arkitektoen elkarteek langileek jaso beharreko gutxieneko ordainsariak zehazten zituzten; lurzoruaren arloko neurri liberatzaileei eta elkargo profesionalei buruzko 7/1997 Legearen ondoren, ordea, ezarritako prezio hori gomendio huts bihurtu zen; eta, 2009an egindako zuzenketekin, gomendio hura ere kendu egin zuten. Horrek ondorio «oso txarrak» ekarri ditu, Telleriaren hitzetan: «Baliabide nahikorik ez daukan jendeak prezioak jaisten ditu; hala, gure lana merkeagoa da, eta baldintzak okerragoak».

Javier Telleria. Jon Urbe, FOKU

Horregatik, presaka lan egin behar dutela adierazi du, administrazioaren baimenen zain egon bitartean: «Espediente bat lizentziaren zain egon gaitezke urte erdi bat, urte bat, bi... eta horrela ezin da; nik badauzkat proiektuak 2013an hasita, obra orain egiten ari direnak. Pentsa, zortzi urte!».

Baldintzak baldintza, ordea, azaldu du lanbide «oso polita» dela arkitektura, eta teknologiak teknologia, komenigarria dela oraindik eskuz marrazten jakitea: «Gaur egun ez da beharrezkoa marrazten jakitea arkitektoa izateko, baina laguntzen du gauza gehiagotan arreta jartzen, denbora eta espazioa hobeto analizatzen».

Birtualki, sukaldean oinez

Orri zuri batean, marrak, karratuak eta kodeak, goitik begiratuta sukaldeko elementuak non kokatu adierazteko; hala diseinatzen zituen sukaldeak duela hogei urte Estitxu Osa barne diseinatzaileak: «Ni hasi nintzenean, sukaldea goitik irudikatuta marrazten zen». Ondoren hasi ziren altxaera marrazten, paretik begiratuta sukaldea nola geratuko litzatekeen ikusteko. «Orduan, oraindik, koloreak-eta ez ziren gehiegi irudikatzen; batzuetan pinturarekin margotzen genuen», azaldu du.

Gaur egun, ordea, hiru dimentsiotan jasotzen dute bezeroek haien sukaldea izango denaren planteamendua: «Irudi horiek estatikoak izan daitezke, edo mugimenduan egon daitezke; ordenagailuaren barruan, pertsona bat espazioan kokatu, eta haren etxea ikus daiteke, oinez joango balitz bezala».

Bukaeran, hortaz, dena «oso zehatz» ikusten da: «Hornitzaileak ere askoz ere espezifikoagoak dira; sukaldeetakoek, adibidez, markak eta aparatuak sisteman sartuta dauzkate». Are, programa batzuen bidez, aurrekontuak automatikoki egitea ere posible da dagoeneko, altzariak sisteman sartuta edukiz gero.

Estitxu Osa. Endika Portillo, Foku

Zehaztasunak, ordea, «lan handiagoa» dakar diseinatzaileentzat: «Hasieratik ahalik eta modurik errealenean txertatu behar dituzu altzariak, errealitatera ahalik eta gehien hurbiltzeko». Eta proiektuan aldaketa txikiak egitekoan laguntzen duten arren —koloreak aldatzeko, adibidez—, aldaketa handiak egiteko zailtasunak ekartzen dituela dio.

Gainera, teknologiak ekarritako berrikuntzak «bai ala bai» sartu behar izan dituzte haien funtzionamenduan, eta horrek etengabe formatzen aritzea dakarkie: «Bi aukera daude: berrikuntza horietara egokitzen zara eta zeure egiten dituzu, edo merkatutik erabat kanpo geratzen zara».

Bezeroekin duten harremanaren garrantzia nabarmendu du barne diseinatzaileak, abiapuntua beti delako nolako sukaldea nahi duten ikertzea, ahalik eta gehien asmatzeko. «Zer elementu sartu nahi dituzten azaldu, eta eskaera horiek batzen dituen diseinua prestatzen dugu», azaldu du.

Harreman hori asko aldatu dela azaldu du: «Pandemiaren ondorioz ere bai, hein batean. Bilerak online egin ditugu, eta inpertsonalagoa bihurtu da dena». Ez du uste zuzeneko harremana guztiz galduko denik, baina hozten ari dela dio, garbi: «Materialak ere lehen ukitu egin nahi izaten zituzten, gaur egun nahikoa dute 3Dan ikusitakoarekin».

Marrazkilari ona izatea garrantzitsua dela azaldu du, nahiz eta beharrezkoa ez izan: «Egia da gaur egun eskuz abila ez izan arren diseinuarekin lotuta bazaude eta programak ezagutzen badituzu, diseinatzaile ona izan zaitezkeela». Dena den, bezeroen zalantzak argitzeko berak zirriborroak eskuz egiteko joera dauka: «Denek ez dute hain erraz ulertzen diseinu bat, eta marrazkiak askotan lagundu egiten die».

Aurrerantzean ere aldaketak etorriko direla aurreikusten du: «Hau geratzeko etorri da». Esate baterako, gertu ikusten du bezeroaren etxera joan, eta 3Dko betaurrekoekin edo beste tresnaren batekin, espazioan bertan mugituz joan eta diseinu berria ikustea: «Oso birtuala izango da, baina hori oso hurbil daukagu, hemendik gutxira egiteko moduan».

«Ezinezko orekaren» bila

Ordenagailuko taula grafikoan marraztu, ilustrazioa hasi eta buka, modu birtualean sortu, eta emailez bidali, paperik, arkatzik, ezabagomarik eta errotuladorerik erabili gabe. Eskuetatik pasatu gabe sortzera iritsi zen Asisko Urmeneta ilustratzailea, baina berriro ere pasatu da lanak paperean marraztu, eskaneatu eta ondoren tratatzera, testua gehituz. «Papera, arkatza eta borragoma; niretzat hori bezalakorik ez da; hori da nire bitartekoa», dio. Norbere gaitasunak eta teknologiak elkar ez zapaltzeko hartu zuen erabakia, elkarren osagarri izateko, eta ez elkarren etsai.

Asisko Urmeneta. Marisol Ramirez, Foku

Abantaila nabarmenak ekarri ditu ilustratzaileentzat teknologiak: «Baten batek erran izan baligu eginen duzula marrazki bat, botoi bati sakatu, eta agertuko dela helburuko lekuan, segur aski ez genuke sinetsiko». Dokumentazio grafikoa bilatzeko ere baliagarria da, Internetik gabe, etxeko entziklopedia zaharretan bila aritzen zelako: «Orain bilatzaile bati eman eta baditugu 600 mila argazki gauza bakoitzarenak».

Sare sozialak ere aipatu ditu laguntza gisa, batez ere ilustratzaile gazteak ezagutarazteko. Leiho bat dira haientzat, lehen pausoak emateko laguntza bat. Lehen, ordea, ez zen hala: «Hasieran, karpetatxo bat osatu, autobusa hartu, eta argitaletxez argitaletxe joan behar izaten genuen; leku bakoitzean elkarrizketa eskatu, karpeta utzi...». Bestela, lehiaketa publikoak eta erakusketa kolektiboak baliatzen zituzten, ezagutarazteko.

Era berean, akatsak konpontzeko erraztasunak ematen ditu teknologiak: «Pasatu gara Photoshop eta Illustratorrera, eta zuzenean ematen diozu nahi duzun kolorea; ez bazaizu gustatzen, berriz, aski da Control Z sakatzea, eta beste kolore bat aukeratzea».

Gainera, esparru berriak esploratzeko balio izan dio hari: «Ni, adibidez, koloreak sartzen diseinuko programei esker hasi naiz; beste esparru batzuetara zabaldu naiz; egiten ez nuen horretara gerturatu naiz». Ez du argi, ordea, hori hautu bat izan ote den, ala teknologiak berak behartuta hasi den horretan.

Dena ez baita erraztasuna eta laguntza; hainbat karga ere ekarri ditu teknologiak, Urmenetaren ustez. Prekaritatea, esaterako; ilustratzaile batek beste hainbat funtzio ere bete behar izatea: maketatzaileena, adibidez. Horrek kapitalismoaren ikuspegitik «paradisua» ekarri duela dio, «hiru lanpostu atxiki beharrean, bakarrarekin aski delako». Ilustratzaileentzat, berriz, «exijentzia» bihurtu dela dio: «Exijitzen zaigu teknologia horren guztiaren jabe izatea, eta ohitu gara pixka bat, baina ni preteknologikoa naiz, eta gainera arte paleolitikoa defendatzen dut, labar artea eta abar».

Erritmoekin ere kontuz ibili behar dela azaldu du, makinen erritmoa ez delako gizakien erritmoa, horiek azkarregi doazelako: «Nire iritziz, ebolutiboki oraindik ere ez gaude prestatuta iraultza teknologiko honetarako». Eta arriskutsua ikusten du buru osasunerako: «Zeure burua kausitzeaz gain, lankideak, irakurleak, nagusiak... kausitu behar dituzu, eta oreka hori ere oso prekarioa da; nire lanbideko lagun gehienek pasatu dute fase bat antsietatearekin, krisi laboral indartsu batekin, eritasuneraino iritsita...».

Horregatik, berrikuntzak berrikuntza, kontuz ibili behar dela dio, bizi kalitatea ez galtzeko. «Ezinezko oreka hori» bilatu behar da: «Beste makulu bat da teknologia, baldin baduzu ideiarik, baldin badakizu nola kudeatu eta zer kontatu, tresneria hau guztia izan daiteke plus bat; baina, batzuetan, horretan ere bada gehiegizko erabilera bat». Oporretan ere poltsikoan darama telefonoa, eta, horren bidez egin du elkarrizketa: «Hori ere badakar teknologiak: errazten digu bizia, baina ez ote gaitu esklaboago egiten ere bai».


Summary: Beste bederatzi lagun inputatu dituzte Osakidetzaren auzian, baina ez Darpon eta Mujika. Dagoeneko hogei auzipetu daude oposizioetako irregulartasunen auzian, eta magistratuak beste sei hilabete luzatuko du ikerketa.

Osakidetzan 2016-2017an egindako LEP lan eskaintza publikoaren iruzurraren auzia ikertzen duen epaileak beste bederatzi lagun inputatu ditu; beraz, dagoeneko hogei pertsona daude inputatuta. Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia eta Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari nagusi ohia «asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituagatik auzipetzeko eskatu zuen LAB sindikatuak, irailaren 1ean. Hala ere, epaileak atzera bota du ideia hori, eta ez ditu Darpon eta Mujika inputatuko.

Auzipetuak izan diren bederatzi akusatuak ESK sindikatuak proposatutakoak dira. Gasteizko 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak 2022ko urtarrilera arte luzatuko du ikerketa, eta ESK sindikatuak esan du onuragarria dela: «Sakonki behatuko dugu dena; epaileak ez zituen onartu eskaera batzuk, eta horren aurrean errekurtsoa aurkeztu daiteke».

«Asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituaz gain, LABek Darpon eta Mujika auzipetzeko sekretuak ezagutarazteagatik, kontratazioan iruzur egiteagatik, prebarikazioa egiteagatik eta delituak ikertzeari uko egiteagatik. Epaileak ezezkoa eman du; beraz, LABek adierazi du «nahitaezkoak ziren ateak» itxi dituela, eta errekurtsoa jarriko du: «Filtrazioen gaia soilik sekretuen errebelazio delitura lotzea akatsa da, ondorio larriak izan ditzakeena».

2018ko ekainean hasi zen auzia, eta Arazoan Mujikak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan. Maiatzean Mujika lekuko bezala deklaratzera deitu zuten.


Summary: GKSk eta IAk Gazte Topagune Sozialista egingo dute urrian. «Instituzio burgesen kanpoko jardun politikoa gero eta gehiago murrizten» ari diren garaian, beharrezkotzat jo dute «horien influentziatik kanpo jardun politikoa mantentzea». Altsasun aurkeztu dute ekitaldia.

GKS Gazte Koordinadora Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek agerraldia egin dute gaur arratsaldean Altsasun, datorren urrian egingo duten Gazte Topagune Sozialista aurkezteko. Jakinarazi dutenez, «eskaintza zabala» izango du ekitaldiak, eta «egungo testuinguruaren ezinbesteko papera» jokatuko du: «Pasa den ikasturte politikoa COVID-19 birusak baldintzatutako urtea izan da, eta enpresari handiek eta alderdi politikoek ezarritako salbuespen egoeran eskubide zibil eta politikoak ezabatu dituztela ikusi dugu, besteak beste». «Zailtasun» horiek izan arren, jakinarazi dute hezkuntzan zein gazte esparruan «antolakuntza komunistaren aldeko indarrak batzeko borrokan» aritu direla.

IAk eta GKSk «antolakuntza independentea» dute «alternatiba komunista egikaritzeko berme bakartzat», eta «garrantzi berezia» eman nahi diote, hortaz, Topaguneari: «Alderdi politikoen kontrolpetik eta instituzio burgesen kanpoko jardun politikoa gero eta gehiago murrizten ari diren garaian, beharrezkotzat jotzen dugu horien influentziatik kanpo jardun politikoa mantentzea eta ekimen propioak antolatzea».

Jakinarazi dute laster emanen dutela ekitaldiari buruzko xehetasun gehiago, www.gks.eus webgunean.


Benetako ordua heldu zaie

Summary: Benetako ordua heldu zaie. Asteburu honetan ekingo diote lau euskal taldeek ligari: Eibar-Sevilla, Alaves-Betis, Reala-Valentzia eta Madril-Athletic izango dira lehen jardunaldiko partidak. Aforo murrizketekin bada ere, publikoa itzuliko da estadioetara. Datorren asteburuan Athletic-Reala derbia jokatuko da, San Mamesen.

Asteburu honetan hasiko da Lehen Maila, eta, txapelketako hamasei taldeetatik, lau Euskal Herrikoak izango dira: Reala, Athletic, Eibar eta Alaves. Arabarrak igo berri dira, eta ez dute sekula gorengo mailan jokatu. Estreinakoz aritu arren, zeresana eman nahi dute, Eibarrek joan den sasoian egin bezala. Alavesek bezala, Eibarrek ere mailari eutsi nahi dio. Athleticek eta Realak, berriz, goiko postuetan egoteko lehian izan nahi dute. Helburua edozein dela ere, Lehen Mailan lau talde izatea euskal futbola azken urteetan izaten ari den hazkundearen isla da.

Reala

Natalia Arroyoren jokalariek joan den denboraldiko postu bera lortu edo hobetu nahi baldin badute (bosgarren amaitu zuten), gogor egin beharko dute lan. Txuri-urdinek inoizko sasoirik onena osatu zuten, baina ez zuten helburua eskuratu: Txapeldunen Ligarako sailkatzea. Denboraldi honetan ere Txapeldunen Ligarako postuetan amaitzea dute helburu. Baina taldea goitik behera eraberritu dute, eta ikusi beharko da taldearen berrikuntzek nola erantzuten duten zelaian. Ilusioz gainezka daude txuri-urdinak, baina soilik ilusioak ez du golik sartzen.

Aurtengo aurpegi berriak Clare Pleurer, Manuela Vanegas, Iris Arnaiz, Emma Ramirez eta Gaby Garcia izan dira. Mirari Uria lehen taldearen dinamikan izango da. Taldea utzi dute urteetan ikur izan direnek: Nahikari Garcia, Mariasun Quiñones, Leire Baños, Lucia Rodriguez, Itxaso Uriarte, Nuria Mendoza, Maitane Lopez, Manu Lareo, Kiana Palacios eta Barbara Latorre. Horrek zeresana eman zuen.

Denboraldiaurre txukuna egin dute. Leche de Gaza txapelketako irabazleak izan ziren, Real Madrili gailenduz (0-2). Bestalde, Euskal Herria Kopako hirugarren talderik onena izan zen; finalerdietan Alavesen aurka galdu zuten (3-4), eta ondoren Eibarri irabazi zioten (2-1). Denboraldia Valentziaren aurka hasiko dute, etxean, etzi (16:00). 505 bazkidek egin dute sarrera baten eskaera. Arroyok taldea «lehiakorra, oldarkorra eta anbizio handikoa» izatea gura du sasoi honetan.

Athletic

Helburu aldaketekin hasiko du denboraldi berri hau Athleticek. Aurrekoan maila ez galtzeko borrokan egon ziren hasiera trakets baten ondoren. Gabonetako oporretatik bueltan, Angel Villacampak taldea entrenatzeari utzi zion; taldeak bederatzi partida zeramatzan irabazi gabe, eta atzeko postuetan zegoen. Iraia Iturregik hartu zion erreleboa, eta Athleticen dinamika guztiz aldatzea lortu zuen. Urteetan goiko postuetan egon da taldea, eta, hala, Iturregik argi utzi du: «Helburua ez litzateke salbazioa izan behar, baizik eta sailkapenaren erdian amaitzea, gora begira». Jardunaldia itxiko dute zuri-gorriek Madril bisitatuz, etzi (19:00).

Helburua erraz beteko dute, denboraldiaurreko emaitza berberak izaten badituzte. Jokatutako bost partidak irabazi dituzte; tartean, Euskal Herria Kopa eta Karrantza torneoko finala. Gainera, soilik gol bakarra jaso dute; Euskal Herria Kopako finalean, hain zuzen. Izen handiko fitxaketak egin dituzte, eta Iturregiren hamaikakorako garrantzitsuak izango dira: Mariasun Quiñones, Itxaso Uriarte eta Ainize Barea 'Peke'. Orain arte bigarren taldean ziren Irene Oguizak eta Leyre Monentek fitxa profesionala izango dute. Aurten taldean izango ez direnak Marta Perea, Andere Leguina, Maria Diaz, Jone Ibañez, Andrea Sierra, Leia Zarate, Nerea Nevado, Amaia Peña eta Bibiane Schulze dira.

Eibar

Iker Dorronsororen agindupean maila mantentzea lortu zuten eibartarrek, eta gauza bera lortu gura dute Ana Junyentekin. Katalanak Dorronsororen testigua hartu du, eta denboraldiaurrea hasi aurretik lan dezente izan zuen taldea osatzen. Thembi Kgatlanak, joan den sasoiko izarrak, taldea utzi du, eta haren ordez Ana de Teresa aurrelari gaztea ekarri dute. Gainera, Nerea Abancensek eta Esti Aizpuruak erretiroa hartu dute. Charity Adule azken egunean albiste izan da, Eibarrekin zuen kontratua eten baitu. Haren ordez Racheal Kundananji aurrelari zambiarra fitxatu dute.

Bi fitxaketa hauez gain, Amaia Peñak, Alejandra Bernabek eta Elba Verguesek ere Unben jokatuko dute sasoi honetan.

Udan bildutako emaitzek ez dute beldurtzen Junyenti. Bost partidetatik bakarra irabazi dute, baina hasiera «garai onean» iristen zaiela uste du entrenatzaileak; jokalariak «kontzeptuak barneratzen» ari baitira. Denboraldia Sevillaren aurka hasiko dute, Unben, etzi (11:00).

Alaves

Estreinakoz ariko da talde gasteiztarra Lehen Mailan. Duela hiru hilabete lortu zuten igotzea, eta taldea ilusioz gainezka dago abentura berri honetan murgiltzeko. Udan egin duen lana bikaina izan da: sei garaipen, berdinketa bat eta porrot bat. Joan den denboraldiko joko berari eutsiko diote, baina, jakina, maila berrira moldatuz. Mikel Crespok beste urte batez jarraituko du, eta Ibaiako aulkian izango da Betisen aurka, etzi (12:00).

Taldeari dagokionez, eta mailaz igotzen diren taldeek bezala, fitxaketa asko egin dituzte; bederatzi: Nerea Nevado, Osinachi Ohale, Sara Carrillo, Carla Armengol, Garazi Facila, Abdulai Mukarama, Sonia Garcia Majarin, Jana Xin Henseler eta Cris Auñon. Jokalariak gorengo mailan aritzeak dakarren erritmo aldaketara egokitu beharko dute. Baina ikasteko ere balioko die, gehienek Lehen Mailan debutatuko baitute.

Azken bi denboraldietan bezala, Bartzelona da hautagai nagusia ligako txapeldun izateko. 33 partida irabazi eta bakarra galdu zuen, Atletico Madrilen aurka. Guztira 167 gol sartu eta soilik 15 jaso zituen orain arte Lluis Cortesek zuzentzen zuen taldeak. Gainera, Espainiako Kopako eta Txapeldunen Ligako tituluak eskuratu zituzten denboraldi berean. Bertan ariko da Irene Paredes legazpiarra; sasoiko fitxaketa distiratsuenetariko bat izan da.


Summary: Olatz Vazquez hil da, minbiziarekin izandako bizipenak sare sozialen bidez kontatu dituen kazetari eta argazkilaria. Iazko ekainean diagnostikatu zioten urdaileko minbizia, gaixotasuna jada oso garatua zegoenean. Vazquezek urte eta erdiz salatu zuen, sare sozialetan, medikuek adierazten ziotela ez zuela «ezer larririk» . 27 urte zituen.

«Urte eta erdiz egon nintzen entzuten ezer larririk ez nuela, nire barruan deskontrolatutako gaixotasun bat hara eta hona nahi bezala zebilen bitartean», idatzi zuen Olatz Vazquezek, iazko irailean. Urdaileko minbizia zen deskontrolatuta zebilen gaixotasuna, eta Sopelako (Bizkaia) kazetari eta argazkilaria gaur hil da, 27 urterekin. Iazko ekainean Twitterreko bere kontuan jakinarazi zuenetik minbizia diagnostikatu ziotela, gaitzarekin izan dituen bizipenak eta beste kontatu ditu sare sozialetan, gehienetan iruzkinei argazkiak gehituz.

Madrilen bizi zen Vazquez 2019an, eta haizeak zituen, digestioak ez ziren egokiak, tripako mina zuen... Medikuek ez zioten garrantzirik eman. Esaten zioten, Vazquezek kontatu zuenez, estresa izango zela, kazetari ofizioaren lehiakortasuna, lanegun amaiezinak, Madril bera... Ez arduratzeko, gaztea zela, ez zuela ezer larririk. «Gero eta nekatuago nengoen. Madrilen, etxerako bidean, eskailerak ere ezin nituen igo bidearen erdian geratu gabe. Arratsaldeko zortzietan ohera sartzen nintzen, akituta. Zerbait ez zihoan ondo, baina ez nekien zer».

Gazteleraz idatzi ditu txioak.

Madrilen jasotzen ari zen arretarekin «aspertuta», Euskal Herrira etortzea erabaki zuen iazko urtarrilean. Osakidetzara jo zuen, analitika bat egin zioten, eta anemia apur bat zuela. Begetarianoa ote zen galdetu zioten. Baietz Vazquezek. «Hori izango da», esan zioten medikuek, kazetariak kontatu zuenez. Burdina errezetatu zioten, eta Madrilera itzuli zen. «Literalki, bizitzeko arazoak nituen». Etxera bueltan, familiako medikuari deitu zion, eta esan zion egoera gaina hartzen ari zitzaiola. Gaixo baimena sinatu zion sendagileak, eta gastroskopia baterako bolantea eman zion. Vazquezek esaten zion bere buruari zeukana ez zela larria.

Pandemia heldu zen

Iritsi zen izurria, eta Espainiako Gobernuak alarma egoera ezarri zuen martxoaren 14an. Osasun sistema kolapsatzear zegoen, eta Vazquezi deitu zioten jakinarazteko gastroskopia atzeratuko ziotela, ez zelako urgentziazkoa. Martxoaren 20a zen. Larritasunak jota, erizain bati deitu zion Vazquezek, esanez arduratuta zegoela bere osasunarekin, aztertu zezatela proba lehenago egitea. «Zure historiala begiratu dugu, Olatz, eta ez larritu: ez duzu ezer larririk», erantzun zioten, kazetariaren arabera.

Sintomak areagotu ziren hurrengo asteetan, eta bi aldiz jo behar izan zuen larrialdietara. Eta iritsi zen ekainaren 9an. Egin zioten proba, eta mediku batek handik ordu batzuetara jakinarazi zion minbizia zuela. «Esan zenidaten ezer larririk ez nuela», esan zion Vazquezek. Eta kazetariak idatzi zuenez, medikuak ezin izan zion begietara begiratu. Kontsultatik atera eta lurrera erori ondoko uneak honela kontatu zituen: «'Esna nazazue, mesedez, esna nazazue', esan nien erizainei. Baina ez zen amets bat. Nire bizitza karten gaztelu bat bezala erori zen».

Hogei bat kimioterapia ziklo osatu zituen, baina ez zuten espero zuen emaitza eman. Harekin saiakera esperimental bat egin zuten, joan den ekainean, Vall d'Ebron Bartzelonako ospitalean. Orduan aitortu zuen tumorea «handia» zela, ezin zutela hura erauzi, baina ez ziola beldurrik heriotzari. Bartzelonako saiakera ez zen ondo atera, eta Euskal Herrira itzuli zen.

Bizkaiko osasun zentro batean egon zen hilabete batez, abuztuaren 19an etxera itzuli aurretik. Ordukoa da haren Twitter kontuko azken argitalpena. «Aste oso-oso-oso gogorrak izan dira», nabarmendu zuen.

Urte honetan bere bizi esperientzia kontatu du Vazquezek, bere sormen lanari uko egin gabe. Hain zuzen, Minbizia izeneko proiektu bisual bat sortu zuen, eta hori Belgradeko Nazioarteko Argazkilaritza Jaialdian erakutsi zuten.


Corten hirugarren garaipena Vueltan

Summary: Corten hirugarren garaipena Vueltan. Iheslarien arteko esprinta irabazi du danimarkarrak lasterketako 19. etapan. Ezustean, oso etapa lehiatua eta bizia izan da. Roglicek jarraitzen du lidergoan.

Zakua bete garaipen bukatuko du Espainiako Vuelta Magnus Cortek (Education First). Gaur hirugarrena lortu du, lasterketako 19. etapan. Modu batera ez bada, bestera nabarmentzen da ehiztari danimarkarra. Lehenik ihesean irabazi zuen, hurrena esprintean, eta gaur, bi bideak uztartu ditu: iheslarien arteko esprintean gailendu da, Rui Oliveira (UAE) eta Quinn Simmons (Trek) hasiberrien aurretik. Neurria ondo baino hobeto dio hartua Cortek proba espainiarrari, gaurkoarekin sei etapa garaipen lortu baititu dagoeneko. Hiru aurtengo aldian eskuratu ditu, eta hala, Primoz Roglicen pare (Jumbo) jarri da. Esloveniarrak, edonola ere, sari are handiagoa du oraintxe esku artean: elastiko gorria. Gaur, espero bezala, inongo arazorik gabe eutsi dio.

Etapak, edonola ere, ez du inor epel utzi. Mendiko etaparik gogorrenen eta azken txanparen arteko trantsiziotzat jo zitekeen, baina ez da hala izan; ezta hurrik eman ere. Bizia eta lehiatua izan da zeharo, soka-tira zirraragarria izan baitute tropelak eta iheslariek, azken kilometroetan batez ere. Hasteko, hiru mendate igo behar zituzten lehen 60 kilometroetan. Hirugarren asteko ohiko gidoia bete izan balitz, bertan bidea egingo zukeen ihesaldiak, eta hortik aurrera, lasterketa burukoen artean jokatuko zen etapa. Tropelak, ordea, ez du halakorik onartu. DSM eta Bike Exchange taldeek kate motzean lotu dute 18 txirrindularik osaturiko multzoa, eta errenta ez da sekula hiru minututik igo. Deceuninckek ez du lanik egin, aurrean Andrea Bagioli zuelako, eta Fabio Jakobsen maldan gora ezinak jota gelditu delako, Jon Aberasturi (Caja Rural) bezalaxe.

Ez zegoen mendate puntuagarri gehiago, baina errepideak gorabeheratsua izaten jarraitzen zuen. Eta gora ez, behera zihoan iheslarien errenta. Urduritzen hasi, eta erasoari ekin diote. Apurtu egin da multzoa, eta 11 ziklista gelditu dira buruan. Bertan ziren Cort, Oliveira, Simmons eta Bagioli; baita Anthony Roux (Groupama), Lawson Craddock (Education), Andreas Kron (Lotto Soudal) eta Antonio Jesus Soto (Euskaltel) ere. Beste galbahe bat eragin du Simmonsek 34 kilometroren faltan egindako erasoak, eta Sotok ezin izan du gainditu; bai, ordea, Cortek, Craddockek, Bagiolik, Rouxek, Kronek eta Oliveirak. Zazpi ziklista ziren tropelaren aurka. Erronka ia ezinezkotzat jo zitekeen, multzo nagusia gain-gainean baitzuten, minutu bat baino gutxiagora. Hori gutxi balitz bezala, Bike Exchange gogor jarri da tiraka, Robert Stannardek ihesean amore eman eta gero.

Bi gauza gertatu dira orduan, ihesaldiaren arrakasta ahalbidetu dutenak: aurrean elkar ulertze handia izan da, eta eskuzabal jardun dute erreleboka; tropelean, berriz, somatu egin dute ia hiru astez pilatutako nekea. Dena emanda zihoazen, eta 10 kilometoren faltan, 20 segundo eskasera hurbildu zaizkio ihesaldiari. Alabaina, ez dira kapazak izan zuloa erabat ixteko, eta akitu egin dira azkenerako. Cortek, ordea, indar erakustaldia egin du esprintean. Aukerarik txikiena ere ez die eman aurkariei.Corten hirugarren garaipena Vueltan


Euskararen herriaren isla

Summary: Euskararen herriaren isla. Hainbat herrik ostalaritzan euskararen presentzia areagotzeko kanpainak egin dituzte. Uemak euskarazko esamoldeak dituzten mahai gainekoak banatu ditu. Getxon, 'Kaishop' kanpaina darabilte.

Uda azkenak ematen ari da, eta, agur horrekin batera, gutxitu egingo dira Bizkaiko kale eta herrietara iritsi diren Euskal Herritik kanpoko bisitarien joan-etorriak. Eustatek emandako datuen arabera, uztailean 123.356 turista iritsi ziren Bizkaira. Gazteleraz, frantsesez, ingelesez eta bestelako erdarez busti dituzte kaleak horiek guztiek. Bisitariok erakartzeko asmoz, hainbat merkatari eta ostalarik haien hizkuntzak jasotzen dituzte karteletan eta ahozko harremanetan; askotan, euskara erabat baztertuta. Hori ikusita, zenbait herritan egitasmoak abiatu dituzte zerbitzuen sektorean euskararen presentzia areagotzeko. Besteak beste, Uemaren Bertatik bertara kanpaina.

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak ekainaren erdialdean abiatu zuen egitasmoak irailaren erdialdera arte iraungo du. Helburua da bisitariak eta bisitariekin harremana duten zerbitzuen sektoreko arduradunak eta langileak euskara aintzat hartzera gonbidatzea. Horretarako, besteak beste, tabernetan eta jatetxeetan erabiltzeko mahai gainekoak, sentsibilizazio bideoak eta bisitariek sakelakoan erabiltzeko hiztegiak eskaini dituzte.

Mahai gainekoetan, agurtzeko erak, kafe bat zer-nola eskatu eta eskerrik asko nola esan jaso dute, hainbat hizkuntzatan. Lehenengo, adierazpenok euskaraz ageri dira, eta, gero, gazteleraz, katalanez, galegoz, frantsesez eta ingelesez.

Gari Berasaluze Uemako kideak azaldu duenez, udal euskaldunen mankomunitateko kide diren Bizkaiko 28 udalek parte hartu dute Bertatik bertara kanpainan: Ajangiz, Amoroto, Arantzazu, Areatza, Arteaga, Atxondo, Aulesti, Bakio, Bermeo, Berriatua, Busturia, Dima, Ea, Gatika, Gizaburuaga, Igorre, Izurtza, Larrabetzu, Lekeitio, Mallabia, Mañaria, Markina-Xemein, Munitibar, Muxika, Ondarroa, Orozko, Otxandio eta Ziortza-Bolibarkoak. “Horien artean, 50.000 mahai gaineko banatu ditugu tabernetarako eta jatetxeetarako, gure herrietatik zein kanpotik zetozen bisitariei euskararen garrantzia nabarmentzeko, eseri orduko”, adierazi du Berasaluzek.

Bestalde, merkatari eta ostalariei diptiko bat helarazi zieten ekainean. Eskuorri horren aurrealdea denda edo tabernaren sarrerako atean edo erakusleihoan jartzeko diseinatuta dago. QR kode bat du. Hura eskaneatuta, bisitariek Uemak argitaratutako 52 orriko Ongi etorri euskararen herrira hiztegia deskarga dezakete. Hartan, agurrak, denbora adierazteko berbak, norabidea edo lekuak adierazten dituzten hitzak eta esamoldeak, garraioari edo familia eta lagun harremanei lotutakoak, janari eta edariak izendatzekoak eta egun, hilabete eta zenbakiei dagozkienak aurkituko dituzte.

Arrakastarik handiena izan duen baliabidea mahai gainekoa da. Aurten, Uemak ostalariengan eragin nahi izan du bereziki. Berasaluzeren esanetan, “ostalariek gustura hartu dute mahai gainekoa. Batetik, gure nortasunaren berri ematen duelako. Eta, bestetik, bisitariei euskaraz aritzeko oinarrizko laguntza eskaintzen dielako. Hori guztia erraz eta diseinu erakargarriarekin egiten du”.

Herriei dagokienez, bisitari gehien hartzen dituzten eta turismo eskaintza errotuta duten herrietan sumatu dute interesik handiena, eta baliabide gehien ere horietan eskatu diete: Bermeon, Lekeition, Bakion… Hala esan du Berasaluzek.

Kanpainak bi hartzaile dituela azaldu du Uemako kideak: zerbitzuen sektoreko arduradunak eta langileak, batetik, eta bisitariak, bestetik. “Kanpaina honekin, ostalariei eta merkatariei gogorarazi nahi diegu bertako hizkuntza ere kalitatea eta hurbiltasuna erakusteko ezinbesteko osagaia dela. Izan ere, askotan, bertako hizkuntza alde batera uzten dute bisitariei arreta erdaraz eskainita”. Berasaluzek uste du hautu horrek ez duela zentzurik: “Inkestek eta ikerketek argi erakusten dute bisitari asko berariaz etortzen dela udalerri euskaldunetara, eta euskara ikustea eta entzutea gustuko dutela. Gainera, bisitari horietako asko euskal herritarrak dira, badakite euskaraz, eta bertako hizkuntzarekin askoz gusturago sentitzen dira”.

Hala, eskainitako baliabideak eskertu dituzten bisitarien mezuak iritsi zaizkio Uemari: “Tabernaren edo jatetxeren batean mahai gainekoa ikusi, eta ekinaldia gustatu zaien kanpoko bisitariak izaten dira gehienak. Oro har, Herrialde Katalanetakoak. Haien hizkuntza ere kontuan hartu dugula ikusita, eskerrak eman dizkigute, eta aipatu digute euskara nabarmentzeko ahalegina eredugarria dela”.

Egitasmoak, herriz herri

Uemak martxan duen kanpainaz gain, zenbait herrik euren kabuz antolatu dituzte merkatari eta ostalarien artean euskara sustatzeko egitasmoak. Basaurin, Euskaraz erosi, euskaraz bizi izeneko kanpaina abian jarri zuten ekainean, euskararen presentzia eta erabilera handitzeko. Besteak beste, ikastaroak eta kartelak maketatzeko zerbitzua eskaini ditu udalak. Kanpainarekin bat egin duten establezimenduetako mahaietan pegatinak jarri dituzte, euskarazko esaldi eta elkarrizketa laburrekin. Herriak Bizkaia osoan martxan egon den Kaishop kanpainarekin ere bat egin du. Merkatari eta ostalariei 2.000 poltsa banatu dizkiete, euskaraz aritzen diren bezeroei oparitzeko.

Getxoko Udalak hainbat jarduera egin ditu urte osoan Kaishop! Zer gura duzu? Erosi euskaraz Getxon kanpainaren barruan. Besteak beste, gazteentzako tik-tok lehiaketak, kanpainaren oihalezko poltsak oparitu dizkiete erosketak euskaraz egin dituztenei, eta ginkana digitala ere antolatu dute. Irantzu Uriarte Euskara zinegotziak uste du beharrezkoak direla era horretako egitasmoak: “Euskara gure artean egotea gura badugu eta helburua egunean-egunean erabiltzea bada, guztiz beharrezkoa da dendetan eta ostalaritzan euskara ikustea, entzutea eta erabiltzea”.

Hala ere, Uriartek beharrezkotzat jo ditu bestelako neurriak ere. “Noizean behin egiten diren kanpainakaz bakarrik ez da nahikoa. Urte guztian inurri lana egin behar da, lokalak bisitatu eta gure programetan parte hartzera bultzatu. Getxon, esaterako, dendari eta ostalariei euren hizkuntza paisaia euskalduna izan dadin laguntzen diegu: diru laguntzak daude, itzulpen zerbitzua, maketazioa, materialak, aholkularitza eta ikastaroak”.


Itxuraldatzea prestatzen

Summary: Itxuraldatzea prestatzen. Laba sareko kideak Iruñeko Gazteluko plazan duten egoitza atontzen ari dira. Behar zuten babesa jaso zuten ekainean abiatutako finantzaketa kolektiboan, eta obra nagusia egiteko baimenaren zain daude orain. Euskara erdigunean jarri nahi dute, eta proiektu berriak sortzeko toki bat izan.

Sumendiak ekainean egin zuen eztanda: Laba egitasmoa aurkeztu zuten zenbait norbanakok, Iruñean, “euskararentzat eta euskal kulturarentzat topagune, gozagune eta sorgune” izateko. Pandemia garaian mamitutako proiektu bat da, eta helburutzat hartu du euskara erdigunean jartzea: bere jardueraren erdigunean, bai eta hiriarenean ere.

Gazteluko plazan hartu du toki Labak, hain zuzen, euskaraz aritzeko eta egiteko grina handik gainerako auzoetara eta inguruko herrietara zabaltzeko. Laba sareko kideek egoitza hori atontzen eman dute uda, martxan jarritako finantzaketa kolektiborako kanpainari esker behar zuten babesa jaso eta gero. Gogoz dira saretzea sustatzeko gune bilakatu nahi duten hori itxuraldatzeko.

Burokraziarekin topo egin du gogo horrek, halere, eta, ondorioz, Gazteluko plazako egoitza moldatzeko behar duten obra nagusia egiteko —komunak elbarrientzat egokitu, adibidez— baimenaren zain dira Laba sareko kideak. “Finantzaketa kolektiborako kanpaina amaituta eskatu genuen, uztaila erdialdean; hilabete bateko kontua izanen zela uste genuen, baina hiru ere izan daitezkeela jakin dugu. Zain gaude, beraz”, azaldu du Laba sareko kide Erkuden Aldasorok.

Nola gastatu

Hutsik dagoen Labaren egoitzan mintzatu da Aldasoro. Lan nagusiak egiteko zain, apustu etxe izandakoa ahal duten neurrian itxuraldatzen hasi dira proiektuan bat egin dutenak; pareta zurietan zintzilik dira Laba aurkezteko kanpainarako prestatutako kartelak, adibidez; apustu egiteko makinek utzitako arrastoa nabarmena da oraindik ere, baina are agerikoagoa da toki hori biziberritzeko gogoa. Prest dituzte han, adibidez, finantzaketa kolektiboan parte hartu duten laguntzaileei bidali beharreko paketeak, egindako ekarpenaren araberako saria jaso dezaten.

Ekarpen horiei esker ari dira Laba sareko kideak beren lehendabiziko urratsak egiten, hain zuzen. Esker ona berretsi dute, jasotako konfiantzagatik. “Obra nagusiak egiteko erabiliko dugu dirua, bai eta martxan jartzeko behar ditugun altzariak eta tresneria erosteko ere, besteak beste”, erran du Labako kide Ander Perezek.

Obrekin, altzariekin eta gainerakoekin batera ordaindu beharko dituzte lizentziak, aseguruak… Era askotakoak dira egin beharreko gastuak, eta finantzaketa kolektiboan lortutako 30.000 euroak, ondorioz, urtea amaitu bitartean erabiliko dituztela uste dute Laba sareko kideek. Aurrera begira, helburua da elkartea bere burua finantzatzeko gai izatea.

Hori nola egin aztertzen ari dira xede horrekin sortutako lantaldeko kideak, orain. Egiturarekin eta ekonomiarekin lotutako auzien inguruko taldea da hori, eta bertze hiru ere osatu dituzte: komunikazioarena, programazioarena, eta, azkenik, diseinuarena.

Taldeok zehazten ari dira ekainean eztanda egindako sumendiaren labak zer bide hartu. 30-40 pertsona ari dira zuzenean taldeotan lanean, baina zabalagoa da Labaren inguruan sortutako babes sarea; zabala eta askotarikoa, gainera. “Bileraren batean parte hartu dutenak kontuan hartuta, 80 pertsona inguruk bat egin dute proiektuarekin”, zehaztu dute Labako kideek. Gazteak dira anitz, baina badira adin guztietako kideak. Ateak zabalik dituztela gogoratu dute Labako kideok, eta parte hartu nahi dutenen mezuak jasotzeko helbide bat eman dute: info@laba.eus.

Egoitza badute; ateak irekitzeko atontzen ari dira jada; garbi dute gune ireki bat eskaini nahi dutela, eta moldagarria, era askotako ekinaldiak egiteko. Kafetegia izanen dute, eta emanaldiak antolatuko dituzte, bertzeak bertze. “Toki dinamiko bat” izan nahi dute, finean, era askotako jendearentzat bilgune izateko; euskara erdigunean jarrita, betiere. “Euskaraz zer egiten eta sortzen den erakutsi nahi dugu; erdaldun asko euskal kulturatik urrun da, baina euskaldunen artean ere asko dira zer sortzen den ezagutzen ez dutenak”.

Euskal kulturaren arloak pisu nabarmena izanen duela zalantzarik ez dute, eta euskaraz sortzen denaren erakusleiho ere bilakatu nahi dute. Labako kideen asmoak, halere, harago doaz, eta euskara ardatz hartzen duten ekonomiaren, elikaduraren edo dena delakoaren arloko egitasmoentzat ere izan nahi dute nolabaiteko helduleku.

Egin eta gozatu

Laba sarekoek garbi dute euskarak eta euskal kulturak behar duten “ikusgaitasuna” lortuko dutela Gazteluko plazako egoitzari esker. Asmoetako bat hori da. Plaza “toki sinboliko” bat da hirian, zalantzarik gabe, erdigunean baita, euskarak bete izan dituen “lubakietatik” urrun.

“Lubakia” utzi dute Labako kideek; bai eta pankarta ere, nolabait erranda, Perezek kontatu duenez: “Gozamenetik eta norberaren interesetik sustatu nahi dugu euskara; euskararen aldeko jarrera erakutsi bainoago, euskaraz egitea da kontua, natural, egiten duzun hori euskara salbatzeko egiten duzula justifikatu beharrik gabe”. Egiten den horrek hizkuntzari mesede egiten diola jakinda.

Azken urteotan piztu diren bertze zenbait egitasmo aipatu ditu Perezek gozamenetik abiatuz aritzeko ideia hori nabarmentzeko, hain zuzen: “Iruinkoko libertimendua, adibidez”. Inauterien bueltan sortutako egitasmo bat da hori, eta horretan aritu diren zenbait euskaltzalek bat egin dute Laban ere.

Irabazi asmorik gabeko elkarte gisa antolatu dute kideek Laba, baina parte hartzaileek nabarmendu dute norbanakoek osatutako proiektu bat dela. Haien arteko saretzeak ekarri du Labak aurrera egitea. “Aurretik elkar ezagutzen ez genuen askok bat egin dugu Laba sarean; harreman bat sortzeko aukera eman digu”, kontatu du Erkuden Aldasorok.

Anitz dira Gazteluko plazako 2.aren ondoko egoitzan mamitu nahi dituzten ideiak; egiteko duten lana ere ez da gutxi, Labako kideek ederki dakitenez. Obrak egiteko baimenen zain, Laba sareko kideen gogoa piztu du urratsez urrats garatutako egitasmoak egia bilakatzeko aukera gero eta hurbilago egoteak. Gero, “egunerokoak” markatuko du eginen duten bidea, saretzearen eta elkar sustatzearen bidez proiektu berri anitzi haize eman nahi baitiote. Toki onean dira hori lortzeko: Gazteluko plazan. Erdigunean. Batzuen eta bertzeen urratsak gurutzatzen diren tokian.


Summary: «Gazte askok parte hartu du, eta ideia berriak ekarri dituzte».

Euskaltzaleen Topaguneak gidatu du Laba sarea sortu duen prozesu parte hartzailea, eta erakunde horretako zuzendari Oskar Zapatak (Iruñea, 1963) garbi du elkar laguntzen jarraituko dutela. Labak euskarari ematen ahal dion ikusgaitasuna eta erreferentzialtasuna nabarmendu ditu.

Aurrera doa Laba sarea; ospatzeko moduko berri bat da?

Bai, noski. Guretzat oso proiektu garrantzitsua da; ilusioz betetzen gaitu euskaratik eta euskaraz sortutako proiektu bat Iruñeko bihotzean kokatzeak.

Zer ekartzen ahal dio hiriari?

Ikusgaitasuna euskal munduarentzat eta euskal kulturarentzat, bai eta erreferentzialtasuna ere. Nire ustez, hori da inportanteena. Mundu guztiak ikusteko moduko toki batean dago, eta jendeak jakinen du euskaldunok erdigunera etorri garela.

Bazen garaia?

Beti amestu izan dugun aukera bat sortu zaigu, eta hori gertatu bezain pronto ohartu ginen zerbait berria egin behar genuela, jende berria erakarriko zuen zerbait; hau da, euskalgintzatik ez hain hurbil dagoen jendea erakarri nahi genuen, eta, batez ere, gazteak. Gazte askok parte hartu du prozesuan, eta haiek ekarri dituzte ideia eta molde berriak.

Zer-nolako rola jokatu du Topaguneak Laba sarea martxan jartzeko prozesuan?

Egoitzaren aukera sortu zenean, Topagunearen inguruko lauzpabost lagunek bat egin genuen. Erabaki bat hartu behar genuen: elkarteok sortu zerbait, edo beste zerbait berria martxan jarri. Azken aukera horren alde egin genuen, eta uste dut hautu zuzena izan zela. Erabaki hori hartu eta gero, proiektu berri hori sortzeko prozesu parte hartzailea diseinatzea eta gidatzea izan da gure zeregina.

Eta hemendik aurrera?

Laguntzea eta babestea izanen da gure zeregina; behar den bitartekaritza lan guztia erraztea ere bai. Garbi dugu harreman natural bat sortuko dela gure artean, elkarren ondoan egonen garela.

Laba sareak erakutsi du egiteko molde berrien garaia dela?

Ez dakit orain arteko bideak agortu ote diren. Baina garbi dago gazteek erabaki nahi dutela zer egin, eta horretarako hartu dute libre zegoen espazio bat. Horrelakoak behar dira gauza berriak egiteko, eta aurretik dauden inertziak bazter uzteko.

Sumatzen duzu mugimendu berezirik gazteen artean?

Bai, hala da. Laba sarea martxan jartzeko prozesuan hori ikusi dut. Egiteko gogoa badute, espazio berri horiek hartzekoa. Aurretik egindako bidearekin bateragarria da gogo hori; nork bere esparruan eragin behar du, baina ziur naiz elkarlanerako aukerak izanen direla; elkar osatzekoak.

Hizkuntza eskubideak aldarrikatzen jarraitzeko beharra bada, oraindik ere.

Hala da. Egungo Nafarroako Gobernuarekin gertatu da Euskarabideari eman diotela euskara sustatzeko gauzak egiteko aukera, baina lan esparrura iritsi garenean, gobernuak ez du onartu pausoak ematea. Ikusi dugu lan deialdietan. Horri buruz hitz egin beharko dugu, errespetua oinarri duen elkarbizitza baten alde. Lanean jarraitu behar dugu, eta gogoeta egin inkesta soziolinguistikoen arabera herritarrek euskararekiko duten jarrerari buruz.

Zer kezka duzue?

Herritarren %39k dute euskara sustatzearen aurkako jarrera, eta beste heren batek dio ez alde eta ez aurka dela. Hori landu behar dugu, eta horretarako jardunaldi bat eginen dugu, urriaren 14an, Iruñean. Urratsak egiteko beharrezkoa da auzi horri heltzea.


Summary: Ertzaintzak sei gazte atxilotu ditu Elorrion. Segurtasun Sailaren arabera, kalean istiluak eragiten ari zirenen kontra oldartu dira ertzainak.

Ertzaintzak sei gazte atxilotu ditu bart gauean Elorrion (Bizkaia), desordena publikoa egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizaldeako hiruak aldeak izan da. Horren arabera, istiluak zeuden kalean ordu horretan eta hainbat bizilagunen deia jaso ondoren joan dira ertzainak.

Ohar batean azaldu duenez, ehun bat lagun ari ziren istiluak eragiten: zenbait edukiontzi bota dituzte errepidearen erdira eta su eman diete, ibilgailuen trafikoa galaraziz. Ertzainak iritsi direnean, harriak eta botilak bota dizkiete Segurtasun Sailaren arabera. Ertzainek han zeudenei oldartu zaizkie, sakabanatzeko, eta sei lagun atxilotu dituzte.

Sei atxilotuak 18 eta 28 urte bitarteko gazteak dira. Desordena publikoa eragitea leporatu diete eta polizia etxera eraman dituzte. Segurtasun Sailaren arabera, datozen orduetan eramango dituzte epaitegira.


Summary: Irribarriak irabazi egin du itzulerakoan. Hainbat hilabetez jokatu gabe egon ostean, aramarrak eta Rezustak 22-8 irabazi diete Bengoetxea eta Albisuri.

Espero zezakeen itzulera bikaina izan zuen atzo Iker Irribarriak. Hainbat hilabetez jokatu ezin egon ostean, Rezustarekin osatu zuen bikotea atzo itzulerako partidan, Gautegiz-Arteagan (Bizkaia), eta 22-8 irabazi zieten Bengoetxeari eta Albisuri. Dejadak, erremateak, indarra, abiadura... Bengoetxeak ezin izan zuen ezer egin Irribarriak egindako erakustaldiarekin. Rezusta ere sendo egon zen atzean, eta biek ere gustora ibili zuten pilota batetik bestera.

Zortzi hilabete pasa dira Irribarriak azkenezko jokatu zuenetik. Eskuin belaunean zuen lesioak pilotalekuetatik kanpo egonarazi du aramarra, baina atzo sasoi bikainean dela erakutsi zuen. Hasieratik, gainera, zalantzarik gabe jokatu zuen, eta inork ez zukeen esango hainbeste denbora jokatu gabe egon den pilotari bat denik. Partidaren ondoren ere aitortu zuen ondo sentitzen zela entrenamenduetan, baina jendearen eta telebistaren aurrean jokatzea falta zuela, eta hor ere gustora agertu zen egindako jokoarekin.

200 lagun inguru bildu ziren frontoian itzulera ikusteko, eta horiek ere gozatu zuten. Batez ere, Irribarria eta Rezusta markagailuan 6-9tik 7-20ra heldu zirenean.


Summary: Nafarroan hiru gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista leporatuta. Villatuertan gizon bat atxilo eraman dute haren lankide bati sexu abusuak egitea egotzita. Gainera, beste bi atxiloketa izan dira, Iruñean eta Tuteran.

Foruzaingoak ohar baten bidez jakinarazi duenez, Villatuertan (Nafarroa) gizonezko bat atxilotu dute indarkeria matxistarekin loturiko delitu bat egotzita; ez dute data zehaztu. Zehazki, emandako informazioaren arabera, lankideari sexu abusuak egiteagatik atzeman dute gizona.

Villatuertan gertatutakoa ez da azken egunotan Nafarroan aditzera eman den indarkeria matxista kasu bakarra. Beste bi atxiloketa izan dira: Iruñean bata, Tafallan bestea.

Beste atxiloketa bat, Tuteran

Halaber, Tuteran pertsona bat atxilo eraman dute sexu ukigabetasunaren aurkako delitu bat egotzita. EITBk zabaldu du kasu horren inguruko informazioa.


371 positibo atzeman dituzte Hegoaldean

Summary: 371 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. COVID-19aren ondorioz, 372 lagun daude ospitaleetan. Horietatik 94 ZIUetan daude.

Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo 6.688 diagnostiko proba egin zituzten Hego Euskal Herrian. Horietatik 371 positibo izan ziren. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, egindako testen %5,5ek positibo eman zuten.

Egoera lurraldez lurralde aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien: 161. Gipuzkoan, berriz, beste 97 aurkitu dituzte. Nafarroan 62 izan dira, eta Araban, azkenik, 41.

Erietxeetako egoerari dagokionez, atzo 35 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Orotara 372 paziente daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitz horren harira; horietatik, 94k zainketa intentsiboen beharra dute.


Summary: 352 kilometro, 74 errelebo eta 72 ordu, presoak «etxean izateraino». Irailaren 29tik urriaren 2ra Nafarroa zeharkatuko duen martxa bat antolatu du Sarek. Gauez eta egunez ibiliko dira, Lesakatik Berriozarrera. Presoen etxeratzea eskatuko dute: «Denak, behingoz, etxerako bidean jarri behar ditugu».

«Sarri luzea da bidea, batzuetan malkartsua, besteetan bidegurutzez betea». Baina bide hori egiteko prest dago Sare: «Izan ere, bidea egin egiten da. Urratsez urrats, ibilian-ibilian». Euskal presoak «etxean izaterainoko» bidea egin nahiko luke euskal presoen aldeko mugimenduak, eta jarria du hurrengo ibilbidearen data: irailaren 29tik urriaren 2ra Nafarroa zeharkatuko duen martxa bat eginen dute, Lesakatik Berriozarrera. Gauez eta egunez ibiliko direla jakinarazi dute gaur eguerdian Lesakan egindako agerraldian: guztira 74 errelebo eginen dituzte, 72 orduz atsedenik gabe ibiliz, 352 kilometro osatzeraino.

Sarek gaurko agerraldian nabarmendu duenez, «pixkanaka bada ere» aldatzen ari da euskal presoen egoera, hiru hamarkadaren ondoren. Ohartarazi dute, halere, «pertsona askoren esfortzuari esker» lortu dela hori: «Euskal Herriko hiritar, alderdi politiko, sindikatu, hainbat eta hainbat herri eragile, instituzio, eta, noski, Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kideei eta hainbat biktimen esfortzuari esker».

«Bigarren fasean» sartu nahiko luke Sarek, ordea, eta horri «indartsu» ekiteko antolatu dute Nafarroako martxa, «salbuespenezko espetxe politika» eten dezatela eskatzeko: «Salbuespen politika urratzaile horrekin bukatzeko bidean gaudela esaten ari gara, urteetan betiko dutena, eta espetxean egonaldi eternalak eta senide eta lagunentzako sufrimendu urteak gogortu dituena bukatzeko bidean dugula, eta behin betiko bukatu behar dugula, espetxean dugun herritar bakoitza etxerako bidean jartzeko». Bide horretan, adierazi dute «atzean» utzi nahi dutela «legea eskubideak urratzeko erabiltzen zen garaia».

Nafarroako herritarrei deia egin diete irailaren akaberan hasiko den martxan parte hartzeko.


Summary: Kolonbian gizon bat atxilotu dute 70 adingabez abusatzea leporatuta. Gizona estatubatuarra da, eta 58 urte ditu.

Kolonbiako agintariek jakinarazi dutenez, ustez 70 adingabez abusatu duen estatubatuar bat atxilotu dute. Abel Fernandez du izena, eta 58 urte ditu. Kolonbiako Fiskaltzaren arabera, Caldasen abusatu du adingabeez. Fiskalak hainbat delitu leporatu dizkio; tartean, 14 urtetik beherako haurrekin sexu harremanak izatea.

Fiskaltzak jakinarazi duenez, Danger eta Vanessa ezizenak erabiltzen zituen gizonak. Baliabide gutxi dituzten familietako neskatoekin jartzen zen harremanetan, ingeleseko irakaslea zela esanez, eta zazpi milioi peso kolonbiar eskaintzera iristen zen (1.550 euro). Atxilotu dutenean, kopuru hori halako hiru aurkitu diote etxean, eta, horrekin batera, anestesia eta analgesikoak.


Summary: Torturapeko deklarazioetan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Zornotzan. 1967 eta 2010 artean torturak pairaturiko hainbat zornotzarrek agerraldia egin dute 13/13 auzian epaitzen ari diren Saioa Agirre herrikideari elkartasunez: «13/13 sumarioaren epaiketa bertan behera uzteko aldarrikatzen dugu».

Iraganean torturak eta tratu txarrak jasan zituzten zornotzarrek agerraldia egin dute gaur eguerdian Zornotzan (Bizkaia), 13/13 auzian epaitzen ari diren Saioa Agirre Arauko herrikideari elkartasuna adierazteko. Ohartarazi dutenez, 1967 eta 2010 artean ehundik gora zornotzar torturatu zituzten, eta, beraz, torturapean egindako deklarazioetan oinarrituriko epaiketa politikorik ez egiteko eskatu dute; tartean, Espainiako Auzitegi Nazionalean iragaten ari den 13/13 auzia. Agirrek 2010ean atxilotu zutenean pairatu zituen torturak eta eraso sexualak salatu zituen 13/13 epaiketako bigarren auzi saioan. Honela kontatu zuen, bertzeak bertze: «Galdetu zidaten ama izan nahi al nuen; prestatzeko, ez nintzela izango».

Uztailean abiatu zen zazpi euskal herritarren aurkako epaiketa —hasiera batean zortzi ziren auzipetuak, baina horietako bat, Juan Mari Jauregi, atzo zendu zen—; eta, abuztuan etena eginda, heldu den asteartean joan beharko dute berriro zazpi auzipetuek Madrilera.

Gaur Zornotzan egindako agerraldian hilaren 12an Donostian 13/13 epaiketaren aurka eginen duten manifestazioan parte hartzeko deia luzatu dute Zornotzako herritarrek. 13:30ean abiatuko da protesta, Bulebarretik.

Aitortza eta erantzukizunak

Torturaren errealitatea azalera ateratzeko hiru eskaera egin dituzte Zornotzako torturatuek, halaber: tortura praktikatu izan dela «ofizialki eta publikoki» aitortzea; berriro gertatu ez dadin «bermeak» jartzea, inkomunikazioa etenda; eta tortura «tresna gisa diseinatu» dutenak identifikatu eta erantzukizunak argitzea.


Summary: Langile bat hil da Berriobeitiko enpresa batean. Pala kargatzaile batek harrapatuta hil da. Sindikatuen zenbaketaren arabera, 42 behargin hil dira urtea hasi zenetik.

Berriozarreko (Nafarroa) 54 urteko gizonezko bat hil da larunbat honetan lan istripu batean. Foruzaingoak jakitera eman duenez, 10: 40an izan da ezbeharra, Berriobeitiko enpresa batean. Pala kargatzaile batek harrapatuta du behargina. Larri zaurituta eraman dute Nafarroako Ospitalera, anbulantzian, eta han hil da. Pala gidaria ere ospitalera eraman dute antsietate krisi batengatik.

Aurten lanean hildako 42. behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera.


Summary: Herrian gaztetxe bat behar dutela aldarrikatu dute Hazparnen. 200 pertsonak protesta egin dute Davidenea egoitzaren okupazioa babesteko bKanporatze agindu baten arriskupean daude gazteak

«Ez dela lekurik? 500 etxe huts». Mezu argia zabaldu zuten atzo arratsaldean Hazparnen (Lapurdi) Ttattola gaztetxearen alde manifestazioa egin zuten berrehun bat pertsonek. Joan den agorrilaren 21ean Davidenea egoitza okupatu ondotik, Isabelle Pargade auzapezak aste honetan bilkura bat hitzeman bazien ere, oraindik berririk ez dutela salatu zuten. Okupatutako egoitzatik kanporatzeko agindua jaso dute berriki, eta Paueko (Okzitania) Administrazio Auzitegian helegitea ezarri badute ere, edozein momentutan kanporatu ditzake Poliziak. Baina, atzo arratsaldean argi mintzatu ziren gazteak: «Hazparnek bizi behar du! Herriak bizi behar du! Eta gaztetxea lortuko dugu!», egin zuen aldarri Joana Barbier Ttattolako kideak.

Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Duela egun batzuk, ordea, — abuztuaren 21ean, zehazki— gaztetxeko kideek jakinarazi zuten beste eraikin bat okupatu zutela: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta gero, etxe bat okupatzea deliberatu dugu», adierazi zuten orduan.

Baina manifestazioan, Hazparneko gaztetxeaz haragoko borrokak ere hizpide izan zituzten. Hala, elkartasuna adierazi zieten berriki gaztetxetik kanporatu dituzten Iruñeko Errotxapea auzoko gazteei, baita laborantza lurren defentsan Arbonan (Lapurdi) lurrak okupatzen ari direnei ere. Ipar Euskal Herrian lurra eta etxebizitza arloan dagoen «arazoaz» ohartarazteko baliatu zuten parada. «Diruaren boterearen aitzinean, instituzioak ezintasunean dira. Nahiz eta etxebizitzaren arazoa konpontzeko borondatea erakusten duten, argi eta garbi gelditu da bide instituzionalak ez duela gaitasunik». Egoera horren aitzinean «herri boterearen apustua» egiten dutela erran zuten, «hau da, bide berriak irekitzea: okupazioa eta bestelako desobedientzia ekintzen bidez». Lekaroz (Nafarroa) eta Arbona hartu zituzten adibide gisa. «Horien eraginkortasuna erakutsi dute kapitalaren boterearen kontra borrokatzeko».


Summary: Gose greba utzi du Iñaki Bilbao euskal presoak. Hainbat komunikabidek zabaldu dutenez, osasun arazoengatik eten du protestaldia. Abuztuaren 6tik ari zen baraua egiten, eta ospitalera eraman zuten abuztu bukaeran.

Iñaki Bilbao euskal presoak utzi egin du abuztuaren 6an abiatu zuen gose eta komunikazio greba, Gedar eta Resumen Latinoamericano kazetek zabaldu dutenez.

Haren osasun egoerak okerrera egin zuen abuztu bukaeran, eta ospitalera eraman zuten, Salamancako (Espainia) egunkari batek jakinarazi zuenez.

Bilbao Topasen dago preso, Euskal Herritik 460 kilometrora. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 1ean iragarri zuten haren hurbilketa, aurrez Puerto de Santamarian baitzegoen, Euskal Herritik mila kilometrora. Lezamakoa da (Bizkaia), 65 urte ditu, eta 2002. urteaz geroztik dago espetxean.


Summary: Champoussin garaile, Haig podiumean eta Lopez etxera. Movistarreko kolonbiarra hirugarren zegoen nagusian, baina jokoz kanpo gelditu eta erretiratu egin da. Behin behinean, Haigek hartu du bere tokia. Bihar hirugarrenez irabaziko du Vuelta Roglicek

Clement Champoussinek (Ag2r) ustekabeko garaipena lortu du Vueltako azken-aurreko etapan. Faboritoetako bat nagusitu behar zela zirudien, baina elkarri begira gelditu dira haiek Castro de Hervilleko igoerako azken txanpan. Frantziarrak ez du aukera alferrik galdu, eta aurrenekoz altxatu ditu besoak profesional bezala. Jack Haig (Bahrain) ere pozik bukatu du etapa, seigarren postutik hirugarrenera egin baitu jauzi. Primoz Roglicek (Jumbo), berriz, nagusiko garaipena ziurtatu du. Txanponaren beste aldean, amildu egin da Miguel Angel Lopez (Movistar). Moztuta gelditu da Yatesek urrutitik jo duenean, eta amorrazioaren poderioz, bizikletatik jaitsi eta lasterketa uztea erabaki du.

Zerra itxura zuen etaparen bigarren zatiak, bata bestearen atzetik igo behar zituzten bost mendaterekin. Hirugarren mailako Vilachan zen aurrenekoa, eta bertara 16 txirrindulari iritsi dira buruan, ia hamabi minutuko aldearekin. Mikel Bizkarra (Euskaltel) izan da ihes egin duen euskal herritar bakarra. Maila handiko ziklistak zituen ondoan: Champoussin eta Lilian Calmejane(Ag2r), Romain Bardet eta Michael Storer (DSM), Ryan Gibbons eta Matteo Trentin (UAE) eta Mark Padun (Bahrain), besteak beste.

Gauzak bare ziren tropelean, harik eta Ineosek ekimena hartu duen arte. Lasterketa nabarmen gogortu du bigarren mailako Mabian. Belarriak tentetu egin zaizkie ihesaldikoei, zuten errentaren erdia begi kliska batean galdu baitute. Berandu gabe hasi dira elkarri oldartzen: Trentinek maldan behera egin du ekinaldia, eta multzoa aletuz joan da Mougasen, eguneko mendaterik gogorrenean –9,8 kilometro eta %6,4ko pendiza–.

Han piztu da onenen arteko lehia ere. Ineos taldearen estutuari jarraipena eman dio Yatesek, erasoari ekinez. Helmugarako 60 kilometro gelditzen ziren oraindik. Egan Bernal (Ineos) saiatu da geroago, eta segidan, beste ahalegin bat egin du Yatesek. Saiatuaren saiatuaz, aurrera egin du britainiarrak, gurpilean Roglic, Mas eta Gino Maeder eta Jack Haig (Bahrain) zituela. Komeriak, horrenbestez, Lopezentzat estutu arren, ez da kapaza izan aurkariekin berriro bat egiteko. Bernal ere atzean gelditu da, baina Yates aurrean zegoenez, Lopezen esku utzi du patata beroa. Etsiak erabat jo dio Movistarrekoari, eta Patxi Vila zuzendariak ez du lortu borrokan jarrai zezan konbentzitzea.

Roglicen multzoak harrapatu egin ditu pixkanaka iheslari guztiak, Gibbons izan ezik. Hegoafrikarrak Mougasen behera egin du eraso, eta Pradoko gaina gainditu ondotik, 1.30eko aldearekin iritsi da Castro de Hervillera, eguneko azken igoerara. Berehala gaineratu zaizkio Roglic, Mas, Yates eta Haig, baina haien arteko markaketak zabaldu egin du etaparen lehia. Erasoa jo, eta gelditu egiten ziren berehala. Bizkarra atzera eta aurrera eginez ibili da, baina ezin izan ditu indartsuenak itsumustuan harrapatu; bai, ordea, Champoussinek. Sei segundo beranduago helmugaratu da Roglic, eta zortzira Yates eta Mas. Bizkarra zazpigarren izan da, 23ra.

Roglicek bere hirugarren Vuelta irabaziko du bihar, Padron eta Santiago de Compostela artean jokatuko den 34 kilometroko erlojupekoan. Esloveniarra bera da saioa irabazteko faboritoa.


«Askatasunaren» aldeko besarkada

Summary: «Askatasunaren» aldeko besarkada. Ehunka lagun bildu dira Irun eta Hendaia artean, «askatasun indibidual eta kolektiboak berreskuratzearen» alde.

Bizitza plataformak deituta, ehunka lagunek «askatasunerako besarkada» egin dute gaur Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) batzen dituen Santiago zubian. Bi herrietako udaletxeen inguruetan elkartu dira manifestariak, 16:00etan, eta martxa banatan abiatu dira gero, zubian elkartu arte. «Askatasun indibidual eta kolektiboak berreskuratzea» galdegin dute, «askatasunaren, osasunaren eta egiaren alde».

Txertoa jaso dutenekiko «enpatia» eskatu dute antolatzaileek, eta osasun ziurtagiria salatu dute: «apartheid berritzat» jo dute, izan ere. Txertoei erreparatu diete, halaber: oraingoan, «bereziki gazteak eta umeak» ez txertatzeko eskatu dute, gaitza «oso arin» pasatzen dutelako, eta «naturalki erraz immunizatzen» direla argudiatuta. Amaierako ekitaldian, Madrilen deituta zegoen beste manifestazio batekin bat egin dute, streaming bidez


Summary: «Gu guztiok lotzen gaituen hari bat dago: feminismoa». Iragan abuztuan izan dira Nafarroako Neska* Gazteak sareko lehenbiziko topaketak, Atarrabian. Elkarren arteko harremanak sendotzen ez ezik, asmoak zein diren zehazten ere lagundu dute.

Feminismoak hartu zuen Atarrabiako Udaletxe plaza, joan den abuztuaren 14an; borrokarako gogoak guztiz blaitua. Nafarroako Neska* Gazteak sareak topaketak antolatu zituen bertan, eta dozenaka lagun bildu ziren, goiz eta arratsalde. Askotariko jarduerak egin zituzten, eta, besteak beste, grinez zehaztu zituzten datorren ikasturterako erronkak. Sareko kide da Amaiur Argiñena Moreno (Iruñea, 2003). Egun hartan bizitakoek utzitako ajea igarota, argi dituzte egin beharreko urratsak.

Atarrabian izan zenuten sarearen lehenbiziko topaketa. Ordea, hilabeteetako prestaketa izan duzue aurretik. Noiz ekin zenioten bideari?

Abiapuntu bat jartzearren, aipagarriak dira 2016an Euskal Herrian egindako gazte mugimenduaren topaketak. Orduko horretan, dagoeneko izan ziren bereziki feminismoa lantzeko gune batzuk. Ordea, neska izatea eta gazte izatea uztartuko zituen subjektu politikoa ez zegoen jorraturik. Zerbait piztu zen, halere, eta, handik aurrera, beste hainbestetan ere hasi zen gaia lantzen; 2017ko eta 2018ko udaleku feministetan, esate baterako. 2019an Durangon (Bizkaia) elkartu ginen, Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan. Orduan bai, orduan gogoz heldu genion feminismoa neska gazteen ikuspegi propiotik lantzeari, eta taldeak osatuz joan dira. Orain, Nafarroako sareari eman diogu forma.

Zergatik da garrantzitsua neska gazteak subjektu politiko gisan ulertzea?

Aldi berean neska eta gazte izanda, asko dira sufritzen ditugun eta neska helduek pairatzen ez dituzten zapalkuntzak. Besteek ez dituzten arazo berezi batzuk ditugu, eta beharrezkoa da horiei erreparatzea eta problema horiei erantzuteko formulak bilatzea.

Zer zapalkuntza gehigarri pairatzen dituzue, adibidez?

Oro har, gutxietsi egiten gaituzte, eta gure ahotsak ez dira helduenak bezain ozen aditzen. Gure beharrei eta aldarrikapenei ez diete besteei bezainbesteko arretarik eskaintzen. Gauza askotan sumatzen da, baita etxean bertan ere. Adibidez, problema hori aski argi gelditzen da gurasoek esaten dizkiguten gauzak aztertzean. Behin baino gehiagotan aditu behar izan ditugu: «Zu joaterako, ni hogei bat aldiz joan eta itzuli naiz bertatik». Horrelako esaldiak nahiko ohikoak dira.

Zer onura ekarriko dio sareak Nafarroari?

Nire ustez, sare honek zera eragingo du: neska gazte guztiak talde handi baten parte sentitzea. Babesa emango diogu elkarri, elkarren arteko zaintza bermatuko da. Azken finean, topaketetan esan genuen moduan, badago guztiok lotzen gaituen hari bat: feminismoa.

Euskal Herriko Neska* Gazteak sarea sortua zen jadanik. Zergatik behar da Nafarroan zentratutako bat?

Euskal Herriaren barruan egonik ere, uste dugu Nafarroak berezko dituela beste lurralde batzuek ez dituzten ezaugarri batzuk. Adibidez, esango nuke euskal nazioaren zapalkuntza askoz nabariagoa dela hemen, batik bat Nafarroaren hegoaldean. Herri batzuetako taldeak Euskal Herriko markotik kanpo gelditzen dira, eta Nafarroan zentratutako sare bat edukita errazagoa izan daiteke horiek erakartzea.

Nafarroako Neska* Gazteak osatu aurretik, distantzia handiak ziren lurraldeko herrietako taldeen edo nesken artean?

Arazo hori betidanik gelditu da agerian, aspaldi, baina ez zen oso argi nola erantzun zitekeen taldeak elkarren artean hurbiltzeko premia horri. Horrelako dinamikek nabarmen laguntzen dute.

Zehazki, zertan da aberasgarri taldeen arteko harremana indartzea?

Lagungarri da beste testuinguruetako egoeraz jabetzeko, hau da, nork bereari soilik begiratzea saihesteko. Jakitun gara kokaleku geografikoaren arabera baldintzak oso desberdinak direla eta horrek izugarri eragiten duela arlo politikoan, sozialean eta ekonomikoan. Gainera, sareari esker, inor ez da kanpo geldituko, eta elkarri lagundu ahalko diogu, zernahi behar dugula ere.

Hainbat jarduera antolatu zenituzten Atarrabiako topaketetan, hala nola intersekzionalitatea lantzeko tailerra. Zer ondorioztatu zenuten?

Zapalkuntzez eta pribilegioez hausnartzea zen asmoa. Besteak beste, erreparatu genion etniari, jatorriari, hizkuntzari, sexu joerari… Sareak balio beharko du askotariko arrazoiengatik sufritzen ditugun egoerei erantzuteko.

Hasi berri den ikasturteari begira, zein da asmoa?

Urtero moduan, Martxoaren 8ari eta Azaroaren 25ari gogoz begiratuko diegu. Are gehiago, topaketetan dagoeneko izan genituen hizpide horiek, eta hainbat proposamen jaso genituen. Baina ez hori bakarrik, urrian beste hitzordu inportante bat dugu: Euskal Herriko neska gazteen Baterajotzea dugu urrian, Elizondon. Formakuntza mordoa izango da, eta aisialdia ere bai, noski.

Zure ustez, zein da Nafarroako Neska* Gazteen indargune nagusia?

Azken urtean egindako bidean argi ikusi dugu, adibidez, elkarrekin lanean ari diren militanteak baino gehiago, lagunak ere bagarela. Konfiantza handia dugu zerbait behar izanez gero gainerakoei laguntza eskatzeko eta laguntzeko. Oso harreman politak sortu dira, eta, hain zuzen, hori da jarraitu beharreko bidea.


Summary: «Aldi honetan amore eman dugu, baina ezinbestean». ELB lehen lerroan izan zen 2016an hasi zen hegazti gripearen krisian, prebentziozko ahate hiltzeak oztopatuz. Bidaxuneko ahate haztegian berriz ez da kausitu, eta agorrila hastapenean 1.600 ahate hil zituzten.

Hegazti gripeak 2016an eragin zuen krisian ELB laborari sindikatuak borrokalari irudi azkarra irabazi zuen, hiru etxaldetan ahateak prebentzioz hiltzea oztopatuz mobilizazioei esker. Uda honetan, berriz, hilabeteetan negoziatzen aritu ondotik, Bidaxuneko ahate haztegiko 1.600 ahate hil zituzten agorrila hastapenean. Aitzineko krisian bezala ahate sanoak baziren ere, urtarrilean hegazti gripearen aztarnak atzeman ziren Bidaxuneko ahateetan, eta ahate haztegia «infekzio gune» gisa deklaratua izan zen. Panpi Sainte Marie (Landibarre, 1963) ELBko bozeramailearen ustez, desberdintasuna handia zen.

ELBren borrokak, hegazti gripearekin, garaipenak izan dira. Agorrilan, aldiz, ahateak hiltzea onartu duzue. Ez da ohikoa izan.

Kasuak ez dira berdinak. Ahateetan antigorputzak atzeman zituzten, eta, aldi honetan —aitzineko aldian bezala— ez ziren eri, baina positiboak baziren. Horrek dena aldatzen du legedian, infekzio gune izendatua baitzen Bidaxuneko ahate haztegia. Ondorioz, bortxaz hil behar zituzten; bestel,a Frantziak ez zuen esportatzen ahal. Aitzineko aldian ez zen ondorio hori, esportazioak ez ziren blokatuak. Infekzio gune deklaratuz gero ezin da hori kendu. Beraz, goiz ala berant hil behar dira; bestela, Frantziak ez zuen esportatzen ahalko. Aldi honetan ere posible genuen ELB garaile ateratzea, baina bazen estatuaren alimaleko presioa gibeletik.

Nolako presioa?

Uste genuen baimen berezi bat ukanen genuela, salbuespen bat edo kasu berezi bat zelakoan, baina ez dute onartu, Frantziak ez baitzuen esportatzen ahalko ahateak hil gabe. Momentu batez ministerioak laxatu gaitu; ordu arte harreman ona bagenuen [Kriaxera] arraza salbatu behar zelakoan, baina, arraza salbatua zela frogatu delarik —aski ahate tipi eta arrautza atera baikenuen Bidaxunetik—, administrazioak erran zuen hil behar zirela. Ez genuen onartzen sano zirelako, baina aldi honetan mehatxua zen blokatzen bagenituen ez zela kalteordainik izanen. Hala ere, gure asmoa zen azken momentua arte erresistentzia egitea, baina hori eginez ELBk borroka irabazten zuen, Bidaxuneko ahate haztegia sakrifikatuz. Presionatzeko, bazuten haztegiaren bezeroen zerrenda osoa. Nahi bazuen estatuak zinez izorratzen ahal zuen etxalde hori, eta Kriaxerekin ari ziren etxaldeak oro.

Nola geratu da ELB?

Kanpotik begiratzen duen batentzat, afera honen fineziak ezagutu gabe, ELBk aldi honetan galdu du. Nonbait, hala da, utzi baitugu ahate sanoak hiltzera, baina gibeleratze taktiko bat izan da, etxaldeak salbatuz bihar segitzeko. Halako munstro baten aitzinean zaila genuen: edo ELBk epe motzeko borroka hori irabazi, etxaldeak sakrifikatuz, edo galtzea epe laburrean, baina bihar etxaldeak bizituz, Kriaxerak izanez berriz heldu den udaberrian. Aldi honetan amore eman dugu, baina ezinbestean.

Gobernuak esportazioa zuen lehentasuna. Ahate esportatzea ez da hemengoen merkatua.

Bistan dena ez da Kriaxera esportatzen, ez. Gainera, ez da baitezpada ahatea, Frantziak anitz esportatzen duena oilaskoa baita; oilasko zikinkeria bat, arrunt merkea eta fite hazia dena. Oilaskoa eta genetika —ahate tipiak eta arrautzak— esportatzen ditu Frantziak, Afrikara eta. Oilasko industrialean ari diren talde handiek presio anitz ezarri dute. Aldi honetan ez dugu denborarik ukan, baina berriz gertatzen bada Bidaxunekoa bezalako afera bat, baimen berezi bat galdetu beharko da Europan. Ahate horiek ez ziren eri; momentu batez positibo izan dira, baina gero antigorputzak egin dituzte eta hiru hilabeteren buruan ez zen gehiago birusaren herexarik batere. Nahi genuen horren oharpen bat egitea eta baimen berezi bat ukaitea; justifikazioa bagenuen, argudioa bagenuen, baina lan hori ez genuen guk egin behar gure ahal urriekin, Estatuak egin behar zukeen. Izenpetu genuen protokoloan esperimentazio sailak hori zioen: zergatik Kriaxerak hala ihardokitzen duen ikertzea, beharbada hegazti gripearen aitzinean konponbidea hor da, Kriaxerak buru egiten baitio eritasunari. Analisiak Tolosan [Okzitania] ikertzen dituzte, baina oraino ez dute lana itzuli. Parean ez zuten gehiago igurikatu nahi esportatzeko; beraz, presioaren borroka hori galdu dugu.

Erakutsi duzue mobilizazioekin posible zela ahateen hiltzea saihestea. Baina kasu honetan lege aldaketa behar litzateke. Hori ere posible ikusten duzu?

Bai. Irudi bat lortu dugu aitzineko borrokei esker. Badakite jendea biltzen ahal dugula eta ez garela beldur gauza batzuk arriskatzeko; gainera, beti erraten digute komunikatzaile onak garela. Lotsa dira. Frantzian denetan hil dituzte ahateak batere erresistentziarik gabe, baina hemen laborariak CRSen partetik zanpatuak izatea, ahate sanoak hiltzea…; badakite jendearen onarpena ukan dugula. Kasu honetan ez dugu irabazi, legeak ez baitzion estatuari aterabide bat ematen. Horregatik aldi honetan prest ziren indarrez pasatzeko, nahiz eta irudi txarra eman; hori hala erran digute.

Hegazti gripearen azken borrokan ez duzue garaipen irudia kausitu, baina paraleloan bada Arbonako okupazioa, irabazi arte asmoz segitzen dena.

Okupazioak lehen planoan ezartzen du hor badela arazo bat. Ahateekin bezala hor ere badira bi helburu: bat, taktikoa —epe motzekoa—, eta, bestea, estrategikoa. Bat da etxalde horren lurrak salbatzea, eta ez dakigu kausituko dugunez, saltzailea eta eroslea ados jartzen ahal baitira eta ez dugu deus egiten ahal, baina esperantza dugu presioarekin gibel eginen dutela. Epe luzean, gure helburua da legedia aldatzea. Jean-Bernard Sempastous diputatuak Lurraren legea hobetu nahi du eta guk ekarpenak egiten dizkiogu haren emendakinari. Arbonako lurrek 100.000 euro balio lituzkete SAFERaren arabera, baina etxea gehituz hiru milioi euroz goiti saltzen dira… Lehenago lur hori salduko zen eta etxea bereiz; orain konprenitua dute elkarrekin salduz —nahiz eta geografikoki bat eta bestea ondoan ez izan—, kario saltzen ahal dutela.

Zer diozue zuek?

Guk galdetzen dugu laborantzarako diren lurrak eta etxea bereiztea salmentan. Bi xede horiekin abiatu genuen okupazioa, salatzea eta proposatzea: salatzea egiten dugu han egonez eta sostengua bilatuz. Proposamenak egiten ditugu legea aldatzeko, fintzeko. Ez ditugu etxalde guztiak okupatzen ahalko.


Airean dago bandera

Summary: Airean dago bandera. Hiru segundoko zigorra jaso arren, Hondarribiak egin du lehen jardunaldiko denborarik onena. 1,74 segundoren aldea atera dio Santurtziri, eta ia laurena Zierbenari. Oriok osatuko du datorren igandeko ohorezko txanda. Hondarribiako ordezkariek, bestalde, zigorra berriz aztertzeko eskatu diete epaileei, baina epaileek eutsi egin diote.

Garrantzitsuena ez da nola hasten den, nola amaitzen den baizik. Horixe berretsi du gaur Hondarribiak Kontxako Banderako lehen jardunaldian. Estropadari, ordea, ez dio nahi bezala ekin Ama Guadalupekoa-k; semaforoa berde jarri baino lehenago atera da, antza, eta hiru segundoko zigorra ezarri diote. Ondoren, ordea, buelta eman diote egoerari: estropada bikaina egin dute Orbañanosen mutilek, eta txanda berean aritu den Zierbenari hiru segundo atera dizkiote. Santurtzi bigarren txandan aritu da, eta aise irabazi du. Iker Zabalaren taldeari nabaritu zaio bandera preziatua irabazteko gosez dagoela, Hondarribiarengandik 1,74ra geratu bada ere.

Kontxako badia igerileku baten gisan zegoen: bare-bare. Kanpoaldean ere apenas zegoen olaturik. Lehen txandan aritu da gaurko garailea, laugarren kalean. Berdeen ondoan, Zierbena, Donostiarra eta Urdaibai joan dira, hurrenez hurren. Hondarribiak Santa Klara uhartean hartu du estropada burua, Donostiarrak irteera indartsua egin baitu. Zierbena ere ez zen urruti, eta, palakadaz palakada, Hondarribia eta Zierbena dotore asko joan dira brankaz. Mikel Orbañanosen taldea iritsi da lehena ziabogara, eta Zierbenari bi segundo atera dizkio; lau Donostiarrari, eta sei Urdaibairi.

Bueltako luzean, Hondarribiak aparrak atera dizkio itsasoari. Donostiarra geratzen hasita zegoen, eta Zierbenak hala moduz eutsi ahal izan dio Ama Guadalupekoa ontziari. Baina, apurka-apurka, Hondarribikoen eta Zierbenakoen tartea handituz joan da, berdeen mesederako. Bosgarren kaletik zihoan Hondarribia, eremu horretan Amunarritzek olatu koxkorrak atzemango zituen ziurrenik, eta olatu horiek baliatu nahi izango zituen ontziari abiadura emateko. Hain zuzen, zazpi segundo ateratzen zizkion Zierbenari.

Lau ontziak badian sartu direnean, Zierbena hobeto moldatu da Hondarribia baino. Halere, Orbañanosenek lehen postuari eutsi ahal izan diote, eta eurak izan dira txandako azkarrenak. Zierbena hirura helmugaratu da, bederatzira Donostiarra, eta hamazazpira Urdaibai.

Santurtzik, ezin

Goizak aurrera egin ahala, haizeak ipar-ekialdetik jotzen zuen, eta badia inguruan, behintzat, zertxobait gora egin du; momentu batez, orduko bederatzi kilometroko abiaduran, batez beste.

Bigarren txandan beste oilarra joan da: Santurtzi. Lehen kaletik joan da Zabalaren taldea; bigarrenetik, Ares; hirugarrenetik, Orio; eta laugarrenetik, Cabo. Sendo hasi du estropada Sotera traineruak, eta une batez GPSak adierazten zuen Santurtzi hiru segundo azkarrago zihoala Hondarribia baino. Baina ziabogara atzetik heldu da. Uste baino atzerago, gainera. Hondarribiak bost segundo atera dizkio. Orio txandako bigarrena heldu da, Santurtzirengandik bost segundora; hamaikara Cabo, eta hamabostera Ares.

Maniobraren ostean, Oriok joaldia egin du, eta Santurtziri hiru segundora hurbildu zaio. Halere, Soteraren erantzuna berehalakoa izan da. Metroak egin ahala, bai Santurtzi bai Orio laugarren eta bosgarren kaleetara gerturatu dira, olatu txikiei ahalik eta zukurik gehien ateratzeko. Santurtzik estropada kontrolpean izan du, baina Hondarribiak nahiko buruhauste eman dizkio, bost atzetik baitziren bizkaitarrak. Gorka Aranberri Santurtziko patroiak arraunlariei datua bota, eta erritmoa sarritu dute. Bai sarritu ere; minutuko 47 palakadako erritmora handitu dute, baita Hondarribiarengandik segundo bakarrera hurbildu ere.

Amaieran, berdeengandik 1,74 segundora geratu da. Orio moreengandik zazpi segundora heldu da, eta datorren igandean ohorezko txandan ariko da. Cabok zazpigarrena egin du, eta Ares zortzigarren postuan geratu da.

Gaurko jardunaldia amaituta, Hondarribiako ordezkariek hiru segundoko zigorra berriz aztertzeko eskatu diete epaileei, baina epaileek zigorrari eutsi diote.


Kontxan ere, buruz buru

Summary: Kontxan ere, buruz buru. Donostia Arraun Lagunak-ek 1,64 segundo atera dio Oriori, eta estropada eremuko marka hautsi du. Banderarako lehia zabalik dago oraindik. Donostiarrak eta Hondarribiak osatuko dute datorren igandeko ohorezko txanda.

Ez da ezustekorik izan Kontxako Banderaren lehen jardunaldian: Arraun Lagunak eta Orio, udako indartsuenak, txanda ezberdinetan joan dira gaur, baina azken asteetan izan duten buruz burukoari eutsi diote. Lehen luzean hobea izan da Orio, baina itzulerako luzean aurrea hartu diote etxekoek, eta 1.64 segundoren aldearekin ekingo diote datorren igandeko lehiari. Banderarako lehiak zabalik jarraitzen du. Ahor arraunzaleek nahi zuten berdintasuna.

Itsasoari dagokionez, iragarpenak bete egin dira, eta olatuak hutsaren hurrengoak izan dira; haizeak, berriz, hego-ekialdetik ahul jotzen zuen, baina, goizak aurrera egin ahala, zertxobait harrotu da. Lehen txandan nagusitasunez gailendu da Orio. Hirugarren kaletik joan da Xanti Zabaletaren taldea, eta lehen minututik estropada burua hartu dute, nahiz eta Donostiarrak hasieran ondo eutsi dion.

Palakadak paladaka, ordea, oriotarrek arraunketa egonkortu ahala, tartea zabaldu dute, eta ziabogara heltzerako ontzi baten aldea atera die etxekoei. 5.03ko denbora egin du Nadeth Agirreren kuadrillak. Hirugarren postuan Tolosaldea heldu da, eta bost segundo eta bederatzira Deustu. Maniobraren ostean, Oriok hanka egin du hirugarren kaletik.

Agirrek estropada eremu osoa zuen beretzat, eta, Zabaleta prestatzailearen aginduz, laugarren kalerako norabidea hartu du, aldika-aldika sortzen ziren olatu koxkorrek etekina ateratzeko. Baita asmatu ere. Orio badian bizi-bizi sartu da, eta 10.33,26ko denbora egin du. Azkarra, benetan, Zumaiak zuen estropada eremuko marka hautsi baitu. Bigarren heldu da Donostiarra, sei segundora; hamabira Tolosaldea, eta laugarren Deustu, 21era.

Lagunak, are eta hobeto

Oriok egindako denbora ondo baino hobeto gorde dute buruan Donostia Arraun Lagunak-eko arraunlariek. Bigarren txandan aritu dira, Oriok arraun egin duen hirugarren kaletik. Lehen kalean Hondarribia aritu da; bigarrenean, Chapela, eta laugarrenean, Hibaika. Estropadako lehen hogei segundoak igaro direnerako, Arraunek estropada burua hartua zuen, eta brankaz bikain joan dira Juan Mari Etxaberenak.

Dena den, ziabogan Orio baino bi segundo motelago egin dute donostiarrek. Atzean, berriz, bazegoen nahiko saltsa; Hondarribia bigarren postuan heldu da ziabogara, baina Hibaika segundo bakarrera zuen. Chapelak, bestalde, hamabi segundora egin du ziaboga.

Andrea Astudillo Arrauneko patroiak, Orioko Agirrek bezalaxe, nahi zuen kalera joateko aukera zuen; laugarrenera eraman du Lugañene ontziari abiadura emateko xedez. Hain zuzen, Orio baino azkarrago ibili da badian, aurrea hartzeraino. Une batez, GPSak Arraun Orio baino bi segundo azkarrago zihoala adierazi du, baina amaieran, bi segundo ez, 1,64ko segundo besterik ez dizkio atera San Nikolas ontziari.

Bestalde, Arraunek Oriok aurretik ezarritako estropada eremuko marka hautsi du. Azken txandako bigarrena Hondarribia izan da, hamahiru segundora; haren ondoren, Hibaika helmugaratu da hamazazpira. Chapelak itxi du txanda, 27ra.


Summary: Franck Dolosor kazetariak ez du ETBn jarraituko. Kazetari lapurtarrak 22 urtez egin du lan ETBn, nagusiki Ipar Euskal Herriko albisteen berri ematen.

Franck Dolosorrek (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1977) berak sare sozialetan iragarri duenez, ez du ETBn jarraituko. Albisteak erreakzio andana eragin du, eta, kazetariaren txioaren erantzunetan ikus daitekeen moduan, askok txalotu dute haren ibilbidea, eta eskerrak eman dizkiote egindako lanagatik. Bihar bertan Urdin Euskal Herria Irratian hasiko da lanean Dolosor, Ipar Euskal Herriko irrati publikoan.

Askorentzat, Ipar Euskal Herriko albisteei aurpegia jarri dien kazetaria da Dolosor; 22 urtez jardun du lan horretan ETBn. Gehienbat albistegietan eta Iparraldearen orena saioan jardun du, eta saio horretan azken aldiz ikusi ahalko da kazetari lapurtarra irailaren 13an. Dena den, larunbatero Radio Euskadiko La galeria saioan parte hartzen jarraituko duela esan du.

Hasieran aipatu bezala, sare sozialetan dozenaka erabiltzailek eman dizkiote eskerrak Dolosorri egindako lanagatik. Hedoi Etxarteren txioak laburbildu du askok albistea irakurtzean sentitu dutena: «Serio? Niretzat zu zara Iparraldeko telebista», erantzun dio.

Hainbatek azpimarratu dute Dolosorrek Iparraldeko albisteak Hegoaldeko publikoarengana gerturatzeko izan duen gaitasuna, eta hutsune hori betetzea zaila izango dela ere aipatu du batek edo bestek.

Kazetari izateaz gain, bere herria den Senpereri (Lapurdi) buruzko bi ikerketa liburu ere argitaratuak ditu Dolosorrek: Senperetik Senpererat, begirada bat XX. mendeari (Elkar, 2009), eta Matxin Irabola, Senpereko bertsularia (Elkarlanean, 2010).


Summary: Beste 288 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ekainaren 28tik atzemandako positibo kopururik txikiena da.

Hego Euskal Herrian, pixkanaka, geroz eta hobea da egoera epidemiologikoa. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak 5.128 proba egin zituzten, eta 288 positibo atzeman; ekainaren 28tik atzeman duten kopururik txikiena da. Positibo tasa, berriz, %5,6 da.

Lurraldeka, Bizkaian eta Gipuzkoan atzeman zituzten postibo gehien: bakoitzean ehun. Nafarroan 59 izan ziren, eta Araban, 27. Osakidetzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpokoak diren pertsonei atzemandako beste bi positiboren berri ere eman du.

Datuen hobekuntza motelagoa da ospitaleetan. Atzo beste 24 lagun ospitaleratu zituzten, eta zainketa intentsiboetako unitateetan 92 lagun daude.


Summary: Ginean «batasun nazionaleko gobernu bat» osatuko dute trantsiziorako. Igandean estatu kolpea eman zuen militar taldeak iragarri du ez dela «sorgin ehizarik» izango. Aireko eta itsasoko mugak ireki ditu berriz.

Ginean estatu kolpea eman duen militar taldearen buru Mamady Doumbouyak jakinarazi du «batasun nazionaleko gobernu bat» osatuko dutela trantsiziorako: «Kontsulta bat abiatuko dugu trantsizioaren lerro nagusiak deskribatzeko».

Asmo horretaz haratago, koronelak ez du epe horri buruzko xehetasun gehiagoren berri eman, ezta lantalde hori nola eta norekin osatuko duten ere. Horren ordez, azaldu du «aktibitateak ohiko moduan garatuko» direla, eta hegaldiak berriz baimendu eta itsasoko mugak irekiko dituztela —aurreko gobernukoentzat izan ezik—, bidaiak eta esportazioak ahalbidetze aldera; gainera, gehitu du atzo inposaturiko etxeratze agindua bertan behera geratu dela meatze guneetan. Hori guztia, inbertitzaileak eta bazkide ekonomikoak «lasaitzeko».

Atzo, goizean goizetik hasi ziren tiroak Konakryn, Gineako hiriburuan. Militar talde batek estatu kolpea jo zuen hainbat erakunde garrantzitsuk egoitza duten Kaloum auzoan, eta, besteak beste, Alpha Conde herrialdeko presidentea atxilo eraman zuten. Horren ostean egin zituzten lehen adierazpenak: mugak ixteko eta erakunde publikoak desegiteko agindu zuten —gobernua tarteko—, eta konstituzioa bertan behera geratu dela adierazi zuten.

Gineako hedabideen arabera, kolpea jo dutenak 2018an sortutako Indar Berezien Taldeko kideak dira, eta haien burua da Doumbouya, Frantziako armadako legionario izandakoa. Hura da, hain justu, sare sozialetan zabaldu den bideo batean hizketan agertzen dena. Horretan, Conde agintean denetik herrialdeak jasan dituen gauzen zerrenda bat aipatzen du; tartean, ustelkeria eta pobrezia. Halere, ez da zabaldu duten bideo bakarra: bestean Conde ageri da, eserita eta militarrez inguratuta.

Hasieran, gobernuak, Defentsa Ministerioaren bitarteaz, zabaldu zuen egoera kontrolpean zuela, baina geroxeago argi geratu zen egoera ez zela horrelakoa, eta haren tokia hartu zuen militar taldeak.

Iragarritako batasun gobernua osatu bitartean, Doumbouya buru duen junta militarra izango da agintean: Garapenerako eta Batasunerako Batzorde Nazionala. Lehen erabakietako bat izan da, adierazi dutenez, estatu kolpearen kontrakoen aurkako jazarpenik ez izatea: «Ez da sorgin ehizarik egongo, justizia izango da gure iparrorratza».

Hirugarren agintaldia

Condek iazko azaroan ekin zion bere hirugarren agintaldiari, 82 urterekin. Oposizioko hainbat talderen arabera, hauteskunde haiek ez ziren garbiak izan, eta haien aurretik ere izan ziren presidentearen aurkako protestak. Besteak beste, Gineako Konstituzioa aldatu behar izan zuen hirugarren aldiz aurkezteko.

Horren berri eman zuenean, herritarrek bost manifestazio erraldoi egin zituzten, eta horietan gutxienez hamazazpi lagun hil zituzten. Atzokoaren aurretik, 2011n ere saiatu ziren Conderen aurkako estatu kolpea egiten, baina huts egin zuten.


Summary: Euskal taldeek lautik lau garaipen eskuratu dituzte lehen jardunaldian. Eibarrek 3-2 irabazi dio Sevillari; Alavesek, 2-1 Betisi; Realak, 4-1 Valentziari; eta Athleticek, 0-2 Madrili.

Ezin hobeto ekin diote denboraldiari lehen mailako euskal taldeek. Euskal Herriko lau talde daude aurten gorengo mailan, eta laurek garaipen banarekin ekin diote denboraldiari. Sailkapeneko lehen postuan zazpi talde daude hiruna punturekin, eta horietako lau Euskal Herrikoak dira. Zantzu bikaina, ezbairik gabe.

Eibar 3-2 Sevilla

Eibarrek Unben ekin dio lehen mailan egingo duen bigarren denboraldiari, eta nola gainera. Armaginek larri salbatu zuen maila iaz, baina gaur ustez sailkapenean gorago ibili beharko lukeen Sevilla menderatu du.

Azkar sartu du etxekoen lehen gola Arola Garciak, baina bost minutu geroago berdindu du talde espainiarrak. Neurketaren kontrola, ordea, Eibarrek izan du, eta atsedenaldiraren aurretik sartu du bigarrena Carla Morerak.

Bigarren zatian bere bigarrena sartu du Garciak, eta, Sevillak aldea murriztu duen arren, arazo gehiegirik gabe eutsi diote emaitzari etxekoek.

Alaves 2-1 Betis

Euskal taldeen artean, Alaves da berrikuntza aurten. Denboraldiaurrean itxura ona eman zuen taldeak, eta hori berretsi du gaur ligako lehen partidan. Iaz larri salbatu zen Betis, eta aurten aiseago ibiltzeko asmoz ekin diote denboraldiari.

Neurketa bigarren zatian erabaki da: hamargarren minutuan sartu du lehen gola Alavesek, Lice Chamorrok. Betisek 67. berdindu du, eta zazpi geroago, 74.ean, etxekoen bigarrena sartu du Urruk.

Reala 4-1 Valentzia

Garai berriari zoragarri ekin dio Realak ere: irabazi egin du, eta itxura ederra emanez gainera. Taldeak aldaketa asko izan ditu aurten, jokalari garrantzitsuak galdu ditu, baina argi utzi dute horrek ez dituela kikilduko.

Lehen zatian Franssik eta Amaiurrek sartu dituzte golak. Atsedenaldiaren ostean, Ceciliak eta Amaiurrek erabakita utzi dute neurketa 57. minuturako. Harrobiko hainbat jokalarik izan dituzte minutuak.

Madril 0-2 Athletic

Etxetik kanpo irabazi duen talde bakarra Athletic izan da, Madrilen. Aurreko denboraldia ez zen onena izan zuri-gorrientzat, eta aurten proiektua indartuta ekin diote denboraldiari. Hala erakutsi dute lehen norgehiagokatik.

Bi golak bigarren zatian sartu dituzte bizkaitarrek: Garazi Muruak 57. minutuan, eta Ane Azkonak 66.ean.


Roglicek irabazi du Espainiako Vuelta

Summary: Roglicek irabazi du Espainiako Vuelta. Azken erlojupekoa irabaziz amaitu du itzulia esloveniarrak. Enric Mas izan da bigarren sailkapen nagusian, eta Jack Haig hirugarren.

Txapeldun handien gisan amaitu du Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) Espainiako Vuelta: azken etapa ere irabaziz. Itzuli osoan ez du aurkaririk izan esloveniarrak, eta bere hirugarren Vuelta irabazi du. Aurtengoan lau etapa poltsikoratu ditu.

Erlojupekoko txapeldun olinpikoa da Roglic, eta gaur erakutsi du hori beste behin. Hamalau segundo atera dizkio Magnus Cort Nielseni (EF), eta 52 Thymen Arensmani (DSM). Aurretik ere liderrak abantaila ederra zuen sailkapen nagusian, baina are eta gehiago zabaldu du gaur. Azkenean, Enric Masi 4:42 (Movistar) minutu atera dizkio, eta Jack Haigi (Bahrain), 7:40. Bi horiek osatu dute podiuma.

Erregulartasunaren maillot berdea Fabio Jakobsenek (Deceunick) irabazi du; mendikoa, Michael Storerrek (DSM); gazte onenarena, Gino Maderrek (Bahrain); eta talderik onena Bahrain Victorious izan da.


Summary: Talibanek esan dute herrialde osoaren kontrola hartu dutela. Iparraldeko Panjxir eskualdean boterea hartzea falta zitzaien. Erresistentziako Fronte Nazionalak ukatu egin du eskualdearen kontrola galdu izana.

Afganistanek 34 eskualde ditu, eta horietako bakarra zegoen talibanen aurkarien eskuetan orain arte. Talibanek gaur adierazi dutenez, iparraldeko Panjxir eskualdearen kontrola ere hartu berri dute.

«Etsai mertzenarioaren azken gotorlekua hartu dugu, Panjxir eskualdea», adierazi du Zabihullah Mujahid talibanen eledunak. Gaineratu duenez, hainbat egunetako borroka gogorren ostean, aurkariak «amore eman edo ihes egin» du.

Abuztuaren 15ean Kabul hiriburua hartu zuten talibanek, bi asteko epean herrialdeko 33 eskualde menpean hartzea lortu ostean.

«Azken ahalegin eta garaipen honekin, herrialde osoa gerratik kanpo egongo da, eta bizimodu baketsu eta oparoa edukiko du, askatasun giro batean», adierazi du Mujahidek.

Erresistentziako Fronte Nazionalak egin die aurre talibanei Panjxir eskualdean. Hango gerrillariek eta agintea galdu duen Afganistango Gobernuaren soldaduek osatzen zuten, eta Amrullah Saleh presidenteorde ohiaren agindupean ari ziren. Agintea hartu zuen Salek, Ashraf Ghani presidenteak herrialdetik ihes egin ostean. Alde egin zuen, era berean, Ahmad Massoudek, Panjxirreko Lehoia deituriko Ahmad Shah Massouden semeak. Ezizen hori irabazi zuen sobietarrei eta gero talibanei aurre egin zielako.

Edonola ere, Erresistentziako Fronte Nazionalak ukatu egin du talibanek eskualdea kontrolpean hartu izana. «Ez da egia, Talibanek ez dute Panjxir menpean hartu», esan du Ali Maisam taldeko eledunak. Edonola ere, Talibanak eskualdeko Gobernadorearen egoitzaren aurrean agertzen dituzten argazkiak zabaldu dituzte sare sozialetan.

Panjxirren 150.000 and 200.000 pertsona inguru bizi dira. Eskualde menditsua da.

Erresistentziako Fronte Nazionalak aitortu zuen atzo bere buruzagietako bi hil zituztela borroketan.


Summary: Hogei urteko emakumezko bat atxilotu dute PPko kide bati eraso egitea leporatuta. Gasteizko Florida kalean emakumeak «fatxa» esan eta ukabilkada bat eman ziola salatu du Ander Garcia PPko kideak. Alderdiko buru Pablo Casadok «eraso abertzalea» salatu du.

Ander Garcia PPko gaztedietako kideak Ertzaintzari deitu zion larunbat gauean, eta alderdi horretako kide izateagatik eraso ziotela salatu zuen. Ondoren, hogei urteko emakumezko bat atxilotu zuen Ertzaintzak.

Garciaren salaketaren arabera, Gasteizko Florida kalean gertatu zen erasoa, dantzaleku baten atarian. Emakumezkoa hurbildu eta, «fatxa» deituta, ukabilkada bat eman ziola adierazi du PPko kideak. Erasotzaileak «gora ETA» esan ziola gaineratu du Garciak.

Ertzaintzaren patruilak heldu ziren lekura, eta emakumezkoa atxilotu zuten, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera. Bihar epaituko dute emakumea.

Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok elkartasuna adierazi dio PPko kideari, eta ezker abertzalearen kontra jo du; «gorrotoari erabakitasunez» aurre egin behar diola adierazi du.

«Eraso abertzalea» salatu zuen atzo Espainiako PPko buru Pablo Casadok, Twitterren zabalduriko mezu batean. «Haiekin itunak egin ordez, Gobernuak Bilduren inguruko indarkeriari aurre egin behar dio».


Summary: Argentina-Brasil partida bertan behar utzi dute, osasun agintariak zelaian sartu ondoren. Poliziaren arabera, Argentinako lau jokalarik koronabirusaren aurkako protokoloa bortxatu dute. Haiek herrialdetik kanporatzeko sartu dira zelaian.

Sao Paoloko (Brasil) Corinthians taldeko estadioan irudi harrigarriak ikusi ziren atzo: Brasil-Argentina partida jokatzen hasi zen, 2022ko Mundu Txapelketarako sailkatzeko, baina, bost minutura, Brasilgo Osasun Zaintzako Agentzia Nazionaleko lau kide zelaian sartu ziren, Argentinako taldeko lau jokalari herrialdetik kanporatzeko asmoz.

Izan ere, agintarien arabera, Emiliano Martinez, Lo Celso, Cristian Romero eta Emiliano Buendia jokalariek gezurra esan zuten Brasilen sartzeko formularioa betetzerakoan, eta koronabirusaren izurriari aurre egiteko neurriak bortxatu zituzten.

Jokalari guztiok Premier Leaguen jokatzen dute, eta Brasilgo agintariek herrialde arriskutsuen zerrendan dute sartua Erresuma Batua. Herrialdetik Brasilera sartzen den orok hamalau eguneko berrogeialdia egin behar du. Brasilgo osasun agintarien arabera, jokalariok gezurra esan zuten herrialdean sartzeko adierazpenean, ez zutelako idatzi azken egunetan Erresuma Batuan egon direla. Aurreko eskala Caracasen egin zutela adierazi zuten, haien arabera. Edonola ere, Argentinako Futbol Elkarteak ukatu egin du hori, eta jokalariok futbol txapelketetarako ezarrita dagoen «osasun burbuila» neurria bete zutela argudiatu du, eta Brasilek protokolo hori onartu zuela. «Ezin da esan gezurra egon denik, Hego Amerikako txapelketa guztietarako osasun arautegia delako, eta guk bete egin dugulako», adierazi du Claudio Tapia elkarteko buruak.

Partida bertan behera geratu zen, bost minutu eta 22 segundo jokatu ostean. Lionel Messi eta Neymar jokalariak epailearekin eta futbol agintariekin eztabaidatzen aritu ziren.

Gertatutakoa salatu du Lionel Scaloni Argentinako selekzioaren entrenatzaileak: «Entrenatzaile gisa, neure jokalariak defendatu behar ditut; jendea sartzen bada esanez eraman nahi dituztela eta deportatu nahi dituztela, ez dago aukerarik [jokatzen jarraitzeko], inoiz ez digutelako esan jokalariok ezin dutela partida jokatu». Argentinako eta Brasilgo jokalariek partida jokatzen jarraitu nahi zutela gaineratu du.

Messik argudiatu zuen lau egun zeramatela Brasilen, eta agintariek bazutela lehen egunean abisatzerik. Brasilgo Futbol Federazioak ere adierazi du harrituta dagoela ekintza gauzatzeko aukeraturiko unearengatik. Baina Brasilgo Osasun Ministerioak ekintza defendatu du.

Orain, FIFAk erabaki beharko du zer egin partidarekin.


Summary: Sei preso palestinarrek ihes egin dute Israelgo segurtasun handiko espetxe batetik. Sei presoak bizi osoko espetxe zigorrak betetzen ari ziren Israelgo Gilboa kartzelan, eta tunel bat zulatuta egin dute ihes.

Alerta maila gorenean daude goizaldetik Israelgo segurtasun indarrak. Segurtasun handiko Gilboa espetxetik ihes egin dute sei preso palestinarrek, ziegan zulo bat eginda. Seiak bizi osorako espetxe zigorrak betetzen ari ziren, eta 22 metro koadroko eta hiru oheko ziega batean bizi ziren. Zenbait iturriren arabera, Jordaniara ihes eginak izan litezke, herrialdeen arteko muga espetxetik gertu baitago.

Ihes egindakoen artean dago Zakaria Zubeidi, Al-Aqsako Martirien Brigadako Jenin hiriko arduradun izandakoa. Beste bostak Jihad Islamikoa erakundeko kideak dira, haiek ere Jeningoak. Hirian ospakizun tiroak entzun dira astelehen goizaldean.

Israelgo segurtasun indarren lana kritikatu dute askok; izan ere, presoek hilabeteak behar izan dituzte ihes egin ahal izateko tunela zulatzeko. Susmoak ere zabaldu dira espetxeko arduradunak jakinaren gainean ote zeuden. Jihad Islamikoak heroikotzat jo du ihesaldia.

Orotara 4.750 preso palestinar daude Israelgo espetxeetan, tartean kargurik gabe espetxeratutako 550 atxilotu administratibo.


Summary: Sagarduik espero du 12 urtetik gorako herritarren %90 urrirako txertatuta egotea. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 eta 15 urte bitarteko umeen %74k dosi bat hartua dute, eta %30ek pauta osoa.

Txertaketa bidez birusari kontra egiteko bidean esperantza jarrita dauka Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. «Ilusiorako» arrazoiak badirela esan du gaur Onda Vasca irratian egin dioten elkarrizketan, baina erantsi du oraindik birusa ez dela desagertu, eta «zuhurrak» izan beharra dagoela. Hala ere, txertaketa erritmo onean dela erakusten duen datu bat eman du Sagarduik: aste honetan edo hurrengoan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 urtetik gorako biztanleen %90ek dosi bat hartua izango dute, eta, beraz, iraila amaitzerako edo urri hasierarako biztanleen %90ek pauta osoa izango dute. Osasun Sailaren helburua biztanleen %100 txertatua egotea da, Sagarduik azaldu duenez. Hala, txertoen inguruan oraindik zalantzak dituztenei esan die «ongi pentsatu» dezatela, eta aintzat har dezatela txertoak eraginkorrak direla.

12 eta 15 urte arteko gaztetxoen txertaketari dagokionez, oraintxe lehen dosia hartua dute %74k, eta pauta osoa, berriz, %30ek. Sagarduiren arabera, ikasturte berria joan den urtekoa baino «egoera hobean» hasiko da txertaketari esker.