Hasi dute Araban Osakidetzako greba

Summary: Hasi dute Araban Osakidetzako greba. Sindikatuek esan dute erantzun «zabala» izaten ari dela. Azaroaren 5ean egingo dute greba Gipuzkoan, eta azaroaren 12an Bizkaian.

Osasun publikoaren «egoera larrian», gaur Arabako lantokietan egiten ari dira ELA, LAB, SATSE, SME, CCOO, UGT, ESK, SAE eta UTESE sindikatuek Osakidetzan lurraldeka deituriko hiru greba egunetako lehena. Sindikatuek esan dute langileen erantzuna «zabala» izaten ari dela, nahiz eta gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» diren. Langileek «nazkatuta» daudela adierazi dute: «Irtenbide errealak behar ditugu, orain!». Gipuzkoan, azaroaren 5ean egingo dute greba, eta Bizkaian, azaroaren 12an.

Goizean eginiko elkarretaratze batean, azaldu dute «irtenbiderik eza ikusita» deitu dutela hiru eguneko grebara. Hala, ezinbestekotzat jo dute neurri hauek ezartzea: «Osasun publikorako aurrekontu handiagoa, langile kopurua handitzea, behin-behinekotasunarekin amaitzea, murrizketa bidez galdutakoa berreskuratzea, pribatizatutako zerbitzuak publiko bilakatzea eta langileen segurtasuna eta osasuna bermatzeko neurriak hartzea».

Sindikatuek urriaren 15ean eman zuten greba deialdiaren berri, Osakidetzaren «gabezia larriak» salatuta. Azaldu zuten egoera ez dela berria, eta erantsi «urteak» daramatzatela neurriak eskatzen: «Pandemiak larriagotu egin ditu Osakidetzaren sakoneko eta egiturazko arazoak, baina arazo horiek ez dira birusarekin agertu, eta ez dira birusarekin batera joango». Horregatik, «ekiteko» garaia zela azpimarratu zuten.

Osakidetzak, berriz, murrizketak egin izana ukatu zuen, eta gezurra esan izana leporatu zien sindikatuei. Osasun Sailaren esanetan ere, ez da «ulergarria» horiek grebara jo izana.


Summary: Bilboko kale berriek emakume izena edukiko dute. Udalak onartutako mozioaren arabera, hiriko kale, etorbide, plaza, parke edo, besteak beste, azpiegitura berriei andre izena jarriko diete

Bilboko Udalak aho batez adostu du hiriko kale, etorbide, plaza, parke edo, besteak beste, azpiegitura berriei andre izena jartzea. Osoko bilkuran onartu dute, gaur, udal gobernuak (EAJ eta PSE-EE) eta EP Elkarrekin Podemosek negoziatu eta EH Bilduk eta PPk babestutako mozio bat.

EPk egin zuen proposamena. Carmen Muñoz koalizio morearen zinegotziak osoko bilkuran nabarmendu duenez, «bidegabekeria historiko bat» gertatu da Bilbon alde horretatik. Zenbakiak plazaratu ditu: hiriak 900 kale pasa ditu, eta horietatik 28k baino ez dute emakume izena. Calvoren esanetan, egoera hori aldatuz joateko «borondate politiko argia» dago egun.

Bilboko Udalak badu kanal bat ahalbidetzen duena herritarrek proposamenak egitea kale bati izena jartzeko orduan. Calvok eskatu du izendapen berriak «kontsentsuz» egitea, nahiz eta azken hitza Juan Mari Aburto alkateari dagokion. Oihane Agirregoitia (EAJ) zinegotziak esan du sexu arrakala murriztu «beharra» dagoela. Haren esanetan, 2016tik bederatzi kale izendapen egin dira hirian, eta zortzi kasutan emakume izena jarri diete.

EH Bilduk zuzenketa bat aurkeztu dio mozioari, eta eskatu du izendapen berrietan kontuan hartzeko «mugimendu feminista».


Summary: Bertan behera utzi dute Iruña-Veleian proba gehiago eskatzeko gose greba, 99 egunen ostean. Arabako Foru Aldundiak aztarnategiarentzako hurrengo urteetarako plana diseinatzeko prozesua jarriko du abian, eta Jose Mari Lejardik kultur diputatuarekin izandako bilkuraren ostean hartu du protesta eteteko erabakia

Amaitu du gose greba Jose Mari Lejardi Gabixola-k. Guztira, 99 egun pasatu ditu ezer jan gabe Iruña-Veleiako aztarnategiko piezei proba gehiago egiteko eskatuz, eta gaur eman du amaitutzat protesta. Datozen hilabeteetan da Arabako Aldundia aztarnategirako hurrengo plana prestatzen hastekoa, eta ikerketa arkeologikoei berrekitea da asmoa. Hain zuzen ere, Ana del Val kultur diputatuarekin izandako bilkuran plan berriari buruzko azalpenak entzun ondoren erabaki du Lejardik protesta etetea. «Egoera berrian konfiantza eduki arren, beti egongo gara erne». Ohar baten bidez zabaldu dituzte erabakiari buruzko nondik norakoak grebalariak eta hareki bat egin dutenek. «Borroka adoretsuari esker, osasuna eta bizitza arriskuan jarriz, Iruña-Veleia desagertzea nahi dutenak garaituak izan dira».

Uztailaren 23an bost pertsonak hasi zuten greba, baina Lejardi izan da ordutik grebari modu jarraituan eutsi dion bakarra. Voxekin salbu, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdi politikoetako ordezkariekin eta beste hainbat eragilerekin bilerak egiten aritu dira azken asteetan. Grebalarien hitzetan, talde guztiek onartu diete Iruña-Veleiako auzia zientziaren bidez ebatzi behar dela. Nahiz eta, zehaztu dutenez, inork ez duen «lehen urratsa» egin nahi izan. Aldundiko kultur diputatuarekin izandako bilkurak desblokeatu du egoera, ordea. Grebalariek esandakoaren arabera, plangintza «arrazoituagoa» egin nahi duelako aldundiak aztarnategirako, eta aztertu ez diren grafitoak gorde eta aztertzeko asmoa adierazi dietelako. Indusketak zuzentzeko arkeologo independente bat kontratatzeko asmoa duela ere helarazi zietela diote grebalariek.

Aztarnategirako plan berria

Berez, 2020an amaitzen da orain arte aztarnategiko lanak gidatu dituen plana, eta berria martxan jartzea da aldundiaren asmoa. Koronabirusak moteldu egin du prozesua, ordea.

Aldundiko iturriek BERRIAri baieztatu diote bilkura egin egin zela, eta esan dute herritarren eskariak jasotzeko asmoa dutela eta, ondorioz, Lejardik helarazitako eskariak ere kontuan hartuko dituztela. Aldundiak berez, abendurako aztertu nahi zituen aztarnategia gidatu duen 2010-2020 kanpainari buruzko ondorioak, baina atzeratuta dago gaia, pandemiaren eraginez, eta behin eztabaida hori eduki eta gero hasiko dira hurrengo plana diseinatzeko urratsak egiten. Oraingoz, ez dago planak izango dituen nondik norakoei buruzko zehaztasun gehiago, baina, edonola ere, aldundiko iturriek nabarmendu dutenez, Iruña-Veleiako aztarnategiaren «ondare balio ikaragarria» sustatzea izango dute helburu.

Kritikak EHUri

2006an aurkeztu zituen Lurmen enpresak Iruña-Velaiako aztarnategian topatutako piezak, eta ordutik dator soka. Euskararen, kristautasunaren hedapenari eta antzinateari buruzko ordura arteko ikuspegia eraldatzen zuten aurkikuntzek, eta berehala mesfidantza sortu zuten hainbat zirkulu akademikotan. Eliseo Gilen enpresari aztarnategiaren ustiaketa kentzea erabaki zuen Arabako Aldundiak 2008an, gaia aztertzeko batzorde zientifiko bat antolatu ostean. Salaketa ere jarri zuen aldundiak Gilen eta beste bi kolaboratzaileren aurka, eta, Gasteizko Zigor Epaitegiak bi urte eta hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio Gili, iruzur egin, dokumentuak faltsutu eta ondarea hondatzeagatik.

Denbora honetan guztian Iruña-Veleiari buruzko arreta piztuta mantentzeko egin den lana nabarmendu dute grebalariek. Haien hitzetan, «bultzada erabakigarria» izan dira 99 eguneko gose greba eta herritarrek egindako «interpelazio kanpaina indartsua». Aldundiak Lurmen kanporatu ostean Euskal Herriko Unibertsitateak aztarnategiaren egindako lana ere kritikatu dute. Hondeamakina batekin hamabost egunez 1,5 metroko sakoneran «legez kanpo» egindako zulaketa da 12 urtean egin duten «gauza nabarmen bakarra».


Summary: Positiboek gora egin dute Hegoaldean, eta 1.777 kasu atzeman dituzte. Egindako PCR eta antigeno probetan ere gorakada egon da, eta 21.443 proba egin dituzte. Txibiteren iritziz, «zailak» izango dira udazkena eta negua, eta Eusko Jaurlaritzak uste du «egun batzuk» itxaron beharko dela ezarritako neurrien eragina zein den ikusteko.

Positiboen kopuruak gora egin du Hego Euskal Herrian, eta azken orduetan 1.777 kasu atzeman dituzte. Hain zuzen, bigarren olatuan erregistratutako kopururik handiena da. Joan den igandean, urriaren 25ean, 1.710 positibo atzeman zituzten, baina gainontzeko egunetan ez da kopuru handiagorik jaso. Emandako datuen arabera, egindako PCR eta antigeno probek ere gorakada izan dute azken orduetan. 21.443 proba egin zituzten atzo, herenegun baino 1.883 gehiago, eta egindako proba horien artean %8,29k eman dute positibo.

Kasu gehienak Gipuzkoan atzeman dituzte: 564 herritarrek eman dute positibo probetan. Nafarroa eta Bizkaia ere ez daude kopuru horietatik urrun. Nafarroan, 551 positibo erregistratu zituzten atzo, eta Bizkaian 524 izan ziren. Araban, berriz, 125 pertsonak eman dute positibo, eta gainontzeko hamahiru kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, oraingoz, 755 pertsona daude ospitaleratuta Hegoaldean, eta horietatik 129 zainketa intentsiboetako unitatean daude.

Neurriak eta eragina

Nafarroako Parlamentuan politika orokorreko osoko bilkura egin dute gaur goizean. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak COVID-19ak «zipriztindutako» egoeraren gaineko diskurtso bat egin du. Haren hitzetan, udazkena eta negua «oso zailak» izango dira, eta datozen hilabeteei «sendo» eutsi beharra dago. Are, Nafarroako Gobernuak datorren astean onartuko duen 2021eko aurrekontuaren aurreproiektua ere oinarri izan du. Jakinarazi duenez, lehen arretako osasun etxeetan inbertitzea da asmoa.

Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako COVID-19aren batzorde teknikoko koordinatzaileak, berriz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera izan du oinarri. Haren arabera, «egun batzuk» itxaron behar da ezarri diren neurri murriztaile «indartsu eta zorrotzen» eragina zein den ikusteko. Hain zuzen, Onda Vasca irratiak eginiko elkarrizketan, gaineratu du etxeko konfinamendua saihesten ere saiatuko direla, «kosta ahala kosta», baina ezin daitekeela «zeharo» baztertu. Gainera, adierazi du ez dela aski agintariek neurriak ezartzea, eta herritarrei dei egin die horiek betetzeko. Esate baterako, eskatu du datozen asteetan eta hilabeteetan harremanak murrizteko, eta gertuko harremanen burbuilak «bospasei pertsonakoak» izateko.

Sagarduiren agerraldiak, Legebiltzarrean

Hemendik aurrera, Eusko Legebiltzarrean aldizkako agerraldiak egingo ditu Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izurriteak duen bilakaeraren inguruko berriak emateko bertako politikariei. EAJk eta PSE-EEk begi onez ikusten dute agerraldi horiek egitea. Uste dute «egokia» dela legebiltzarkideei «egoera epidemiologikoaren eta asistentzialaren» berri ematea, eta baita ospitaleak nola dauden azaltzea ere.


Summary: EAEko Arartekoa kezkatuta dago pandemia garaian hizkuntza eskubideak urratu direlako. Zerbitzu publiko batzuetan euskaraz artatua izateko eskubidea ez dela bete salatu du Arartekoak, eta gogora ekarri herritarrek aukera izan behar luketela nahi duten hizkuntza ofizialean hitz egiteko.

Koronabirusak eragindako pandemian hizkuntza eskubideak urratu direla eta, EAEko Arartekoak esan du kezkatuta dagoela. Ohar bidez, zera adierazi du: “Erakunde honek jakin du euskaraz artatua izateko eskubidea ez dutela aintzat hartu zerbitzu publiko batzuetan”. Gogora ekarri du, gainera, Europako Kontseiluak ohartarazi zuela zein garrantzitsua den pandemia garaietan tokian tokiko hizkuntzak erabiltzea: “Norberak aukeratzen duen hizkuntza ofizialean hitz egiteko eta artatua izateko eskubidea ezin da jo, inolaz ere, bigarren mailako eskubidetzat. Hizkuntza eskubidea beste osagai bat bezala hartu behar da kalitateko zerbitzu publikoa eskaintzean, batez ere osasun zerbitzuan, horretan funtsezkoak baitira gertutasuna, konfiantza eta zainketa”.

Horregatik, Arartekoaren iritziz, agintariek ere erantzukizuna daukate pandemiari buruzko mezu guztiak euskaraz eta gazteleraz izan daitezela bermatzeko, “hizkuntza eskubidea bigarren mailara bazter ez dadin”. Azken hilabeteotan, euskalgintzako eragile ugarik salatu dute euskara bazterrean geratzen ari dela agintariek egiten dituzten agerraldi publikoetan eta eskaintzen diren zerbitzuetan. Kritika horri batu zaio, beraz, Arartekoaren abisua.

Alarma egoeran ezartzeko irizpideak, gazteleraz

Hain justu, atzo bertan UEMAk sare sozialen bidez jakinarazi zuenez, Ertzaintzak gazteleraz helarazi zizkien udalei eta udaltzaingoei oraingo alarma egoeran ezarri beharreko irizpideen inguruko zehaztapenak. Honela zioen UEMAk: “Larria da kontua. Euskaldunok bigarren mailako herritar bihurtzeaz gain, herriz herri, udalen webguneetan eta herritar gehienen mezularitza aplikazioetan dabilelako dokumentua, gaztelera hutsean. Erantzukizunak eskatu ditugu, baina publikoki ere salatu beharrekoa da”. Salaketa egin eta ordu batzuetara jaso zuten euskarazko bertsioa, eta udalen artean banatzen hasi zen udalerri euskaldunen mankomunitatea.


Summary: Eusko Legebiltzarrak merkataritza eta ostalaritzarako laguntza gehiago eskatu ditu. Oposizioak proposamen zehatz batzuk egin ditu, eta zenbatekoak ere jarri ditu mahai gainean, baina EAJk eta PSEk atzera bota dituzte eskaera horiek.

Eusko Legebiltzarrak testu bat onartu du Eusko Jaurlaritzari eskatzeko datozen aurrekontuetan, «ahal den neurrian», egun indarrean dauden diru laguntzak «mantentzeko, egokitzeko eta handitzeko», eta COVID-19ak sektore horietan duen eragina gutxituko duten programa berriak bultzatzeko. EAJren eta PSEren babesarekin egin du aurrera adierazpenak. Oposizioaren arabera, ez da nahikoa, ez duelako diru kopuru zehatzik jasotzen, ezta sektore horietako autonomoentzako laguntza zehatzik ere.

Horrekin batera, legebiltzarrak gobernuari eskatu dio kontsumoa sustatzeko programak azter ditzala, horien bilakaera aztertzeko edo aldaketak egiteko, eta beste erakunde batzuekin beste laguntza neurri batzuk bilatzeko.

EAJk eta PSEk duten gehiengoari esker onartu dute adierazpena. EH Bilduk, PP-Ciudadanosek eta Voxek aurka bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos abstenitu egin da.

Zehaztasunik gabe

EH Bilduk egindako beste proposamen baten harira onartu du testu hori legebiltzarrak. EH Bildurenak hilean 600 eta 1.200 euro arteko laguntzak proposatzen zituen, Espainiako Gobernuak ematen dituenekin bateragarriak, pandemiaren ondorioz jarduera uzten duten autonomoentzat.

Halaber, zerga zorraren ordainketa atzeratzea eta BEZa, PFEZa eta Gizarte Segurantzako kotizazioak etetea proposatzen zuen, jarduera uzten duten autonomoentzat edo gobernuaren laguntzak jasotzen dituztenentzat.

EH Bilduren testua eta PP-Ciudadanosen zuzenketa atzera bota dituzte, EAJk eta PSEk kontra bozkatu dutelako.

Gobernua osatzen duten taldeetatik, EAJko Unai Grajalesek gogora ekarri ditu erakundeek orain arte martxan jarritako laguntza guztiak, eta beste batzuk jartzea defendatu du, baina azpimarratu du erabaki hori administrazio guztiekin koordinatuta hartu behar dela, erakundeen arteko mahaian —Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburuak datorren asterako deitu du bilera horretara—. Susana Corcuerak (PSE-EE) ere laguntzak eta erakundeen arteko mahaia aipatu ditu.

Ostalarien talde batek manifestazioak antolatu ditu azaroaren 7rako Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.


Summary: 'Epsilon' ekaitzak olatu handiak utzi ditu Ondarroan. Baxurako arrantzarako ontziek porturatzeko zailtasunak izan dituzte, eta laketontzi batzuek elkar jo dute olatuen eraginez.

Atlantikoa zeharkatu dute Epsilon urakanaren hondarrek, eta irudi ikusgarriak utzi dituzte Lea-Artibain (Bizkaia) eta Mutrikun (Gipuzkoa) azken orduetan. Itsasaldeko arriskuagatik alerta laranja ezarria zuten, eta, aurreikusi moduan, olatu handiak izan dira itsasertzean. Ez da aparteko gorabeherarik egon, eta adierazi dute eguerditik aurrera olatuek indarra galduko dutela; beraz, larrialdi abisua laranjatik horira jaitsiko dute.

Asteazken arratsaldean, olatuak zakartuz joan ziren, eta, itsaso kizkurraren eraginez, gaua egin orduko handitu egin ziren. Ondarroan (Bizkaia), olatuak Artibai ibaian gora sartu ziren. Laketontzien jabeek aparteko neurriak hartu behar izan zituzten. Txikot gehiagorekin lotu behar izan zituzten ontziak pantalanera, eta batek edo bestek elkar jo zuten.

Gaur, olatuak baretu egin dira, baina Ondarroan porturatu diren baxurako arrantzarako ontziek zailtasunak izan dituzte, hala ere. Ozta-ozta sartu dira asko, Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza-k adierazi duenez. Goiz eta eguerdi partean 4,5 eta 5 metro inguruko olatuak egon dira.


Summary: EBZk iradoki du abenduan hartuko dituela neurri gehiago, ekonomia moteltzen ari delako. Konfinamenduen eta hainbat sektoreren itxieren ondorioz, azaroa txarra izango dela aitortu du Christine Lagardek.

Tonu goibela itzuli da Frankfurtera. Koronabirusaren bigarren oldarraldiari aurre egiteko indarrean jarritako neurriek seko eten dute euroguneko ekonomiaren hazkundea, eta hurrengo datu ekonomikoak txarrak izango direla onartu du Christine Lagarde Europako Banku Zentraleko presidenteak. Ez du, ordea, ekonomia suspertzeko neurri gehiago hartu, baina iradoki du abenduko bileraren ondoren egingo duela hori. Dena den, «beharrezkoa balitz», prest legoke aurretik premiazko bilera bat egin eta neurriak aurreratzeko.

Eurostatek gaur emango du 2020ko hirugarren hileko hazkunde datua. Datu ona izango da, erakutsiko baitu ekonomiak indarrez errebotatu zuela udaberriko hondoratzearen ondoren. Baina, hilabete eskas igaro den arren, iraganeko argazkia da Eurostatek emango duena. Udazkena, berez, irailean bertan hasi zen, lehen hostoak erori ahala erori baitziren errebote horri eusten zioten hainbat faktore. Motelaldi horrek bere hartan jarraitu du, eta azaroa «oso negatiboa» izango dela iragarri du Lagardek. Nahikoa azken hiruhilekoan berriro atzeraldia izateko? «Ez dakigu», erantzun zuen.

Hazkundearen amaiera «uste baino goizago» iritsi dela aitortu du Lagardek, eta zerbitzuetan gertatu dela azaldu du, industria oraindik kopuru positiboetan dagoelako. Zerbitzuen beheranzko joera sendotu egingo da hurrengo asteetan, konfinamenduek eta sektore batzuen itxiera partzialek kontsumoa apalduko dutelako.

«Berregokitu»

Egoera horren aurrean, erantzuteko prest azaldu da EBZ. «EBZk bizkor eta indarrez erantzun zion COVID-19aren lehen olatuari, eta hala egingo dugu bigarren olatuan ere». Zehazki zer egingo duen ez du argitu Lagardek. Berez, gaurko agerraldiaren hitz gakoa «birkalibratu» izan da, behin eta berriro erabili baitu Lagardek xehetasunak jakin nahi zituzten kazetarien galderei erantzuteko. «[EBZren] Gobernu Kontseiluak bere tresnak berregokituko ditu, behar den moduan erantzuteko oraingo egoerari, ziurtatzeko finantza baldintzak lagungarri direla ekonomia suspertzeko, eta erantzuteko pandemia inflazioaren bidean izaten ari den eragin negatiboari».

Beste hitz batzuetan, PEPP zorra erosteko programa berezia handitzea ez ezik, bere eskura dituen beste tresna batzuk ere erabil ditzakeela abenduan.


Summary: Trebiñu eta Urduña Arabarekin batera egongo dira alarma egoeran. Alarma egoerari baiezkoa eman dio Espainiako Kongresuak: maiatzaren 9ra arte egongo da indarrean.

Espainiako Kongresuak onartu egin du alarma egoera ezartzeko gobernuak egindako dekretua. Maiatzaren 9ra arte egongo da indarrean. Gobernuak gehiengo handiz atera du erabakia aurrera: aldeko 194 boto, 99 abstentzio eta 53 ezezko. Aldaketa bat egin dute hasierako planteamendutik: Pedro Sanchez presidenteak ez zuen nahi alarma egoera indarrean den artean aldian-aldian Kongresura joan beharra izaterik, baina atzera egin du azkenean: bi hilean behin joango da pandemiaren egoerari buruzko kontuak ematera.

Bozketan, beste zuzenketa bat ere onartu dute Kongresuan. EAJk eskaera bat aurkeztu du Trebiñu eta Urduña Arabarekin egon daitezen alarma egoeran; Trebiñu Gaztela eta Leonen menpe dago, nahiz eta Arabako lurretan egon, eta Urduña, berriz, Bizkaiko udalerria da, nahiz eta Arabako eta Burgosko lurren artean egon. Bertako bizilagunen joan-etorriak errazteko neurria da Kongresuan hartutakoa. Trebiñuko bi udalek eskatua zuten, adibidez, haien egoera kontuan hartzea, inguruko herrietara joateko arazo handiak zeuzkatelako —beste erkidego bat denez Gaztela eta Leon, arau horiekin ezingo lirateke Arabako herrietara joan—.

Indarrean jarritako alarma egoera ez da udaberrikoaren gisakoa izango. Espainiako Gobernuak ez du hartu eskumenen ardura, eta erkidegoetako lehendakariek izango dute gidaritza; alarma egoerak modua emango die oinarrizko eskubideetan murrizketak egiteko, kutsatzeak etete aldera. Hain justu, hori oinarri hartuta jarri dituzte egunotan indarrean joan-etorriak eta jendearen elkartzeak mugatzeko neurriak.


Summary: Xilaba bertsolari txapelketa eten behar izan dute. Atzo mintzatu zen Emmanuel Macron Frantziako presidentea, eta konfinatzeko neurriak iragarri zituen. Neurri horien harira, Xilaba txapelketak etenaldia egin behar du.

Final-herenetako azken saioa izan behar zuen datorren larunbatekoak, baina ez da gertatuko. Hasteko, ez orain. Bertsozale Elkarteak arratsaldean jakinarazi du berria: Xilabako beste saiorik ez da izanen ondoko asteetan.

Halere, azpimarratu dute garaian garaiko baldintzek ahalbidetzen duten heinean, bertsolaritza «sustatzen» segituko dutela. «Bertsoa eta Xilaba plazetara itzuliko dira», gaineratu dute.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak hiru euskal preso ohi absolbitu ditu haien delituak preskribatuak daudela iritzita. Fiskalak 30 urteko espetxe zigorra eskatua zuen Carmen Gisasola, Oscar Abad eta Jose Ramon Martinez presoentzat, ustez 1990ean egindako atentatu batengatik, baina auzitegiak ebatzi du preskribatuta dagoela delitua.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalak 30 urteko espetxe zigorra eskatua zuen Carmen Gisasola, Oscar Abad eta Jose Ramon Martinez euskal preso ohientzat 1990eko urtarrilaren 3an Galdakaon (Bizkaia) Ignacio Perez Alvarez polizia hiltzea leporatuta. Abokatuen argudiatzeari jarraikiz, ordea, auzitegiak ebatzi du preskribatuta dagoela kasua, eta, beraz, absolbitu egin ditu hirurak. Auzitegiak zehaztu duenez, hain justu, ez dago preskripzio hori etengo lukeen «zinezko eduki materialik».

Abad 2012an gelditu zen aske; Martinez, 2013an, eta Gisasola, 2014an, behin betiko.


Summary: Zazpi emakume musikarik hartu dute Musikariren gidaritza. Izaro Andresek, Eneritz Duesok, Garazi Esnaolak, Idoia Hernandezek, Lide Hernandok, Miren Narbaizak eta Olatz Salvadorrek berritu dute elkartearen zuzendaritza. Sektorean bizi den prekaritatea ikusirik, «elkartzeko eta mugitzen hasteko» arrazoi nahikoa dituztela adierazi dute, eta Musikari horretarako tresna izatea nahi dute.

Zazpi emakume dira, eta ez da kasualitatea. Gernikan (Bizkaia) egin zuten emakume musikarien topaketan atera zen ideia. Otsailean izan zen, eta ehun lagun inguru elkartu ziren —«eta asko falta izan ziren», Duesok ñabardura—. Euren arteko ehuntze bat martxan jarri eta berehala heldu zen pandemia, ordea. «Itxialdiak erabat agerian utzi zuen dagoeneko zaurgarria zen egoera. Musikan aritzen garen langile modura, egoera berriari buruz hausnartzera eraman gintuen, aspalditik genuen arazo gisa. Pentsatu genuen bazela garaia zerbait egiteko». Musikari horretarako bide bat izan zitekeela ikusi zuten. Zuzendaritza aldatzea egokitzen zen justu elkartean; euren burua aurkeztu, eta jada hartu dute kargua. Jarrera aktibo horrekin iragarri dute talde berria, gaur goizean, Duesok, Hernandezek, Narbaizak eta Salvadorrek. Salvador aurreko zuzendaritzako kide zen, Unai Morazarekin batera.

Bi aditzek hartu dute protagonismoa zuzendaritza berriaren aurkezpenen: elkartzeak eta mugitzeak. Azken hilabeteotako geldialdiaren aurretik egoera onik izan ez bazuten ere, pandemiak musikako langileen krisia «oso agerian» utzi duela adierazi dute, eta horrek «indar handia» eman diela batu eta gauzak aldatzen hasteko. Narbaiza: «Oso-oso agerian geratu da, adibidez, sektorea ez dagoela batere erregulatuta, ez daukagula inolako lan hitzarmenik, ez dagoela argi nola kontratatu behar den musikari bat... ». Euren jardunari eragiten dien lege bakarra 1985ekoa dela ere aipatu du, esaterako, eta, «zaharkituta» geratzeaz gainera, «oso anbiguoa» dela.

Hitzarmen falta horrek azken hilabeteetako diru laguntzak eskatzeko orduan eragin zuzena izan duela azaldu du, halaber, Hernandezek. «Musikari gehiengoa laguntzetatik kanpo geratu da», esan du. Adibide batekin zehaztu du Myriam Miranda elkarteko koordinatzaileak: «Diru laguntzak eskatzen zuen musikaria 90 egunez kontratatua izatea. Jakin nahiko nuke zein musikarik onartu dezakeen hori. Euskadiko Orkestrako kidea bazara, udal banda batekoa, bai... Baina bere proiektu propioa duen zein musikarik?».

Hori dela eta, sektorearen gaineko «ezagutza falta erabatekoa» sumatzen dutela berretsi dute musikariek. Ez dutela ulertzen, bestela, ez hartzea kontuan musikariak lanean ari direla oholtzan agertzen ez direnean ere, dela grabatzen, dela sortzen. Bizi duten egoera ikusgarri egitearekin batera, elkartzeko deia egiteko ere baliatu dute agerraldia, bada, zuzendaritza berriko kideek. Hasteko, musikariei, elkartekoei zein besteei, izan aholkularitzarako, babeserako zein bestelako beharretarako. «Etor daitezela, sarea egin dezagun, ea denon artean hasten garen lanean». Eta, ildo beretik, baita kultur eragile guztiei ere. «Guzti-guztiei, hasi erakundeetatik baina baita antolatzen dabiltzan eragile, kultur teknikari eta abarrei ere. Elkarguneak sortzeko prest gaude, betiere, gure lana duintze aldera».

Proposamen bat bidean

Egun, 300 kidetik gora ditu Musikargik, eta Euskal Herritik kanpo ere bilatu du aliantzarik musikarien egoeraren alde egiteko. Modu horretan aritu da aurten Musikari Profesionalen Batasuna sortzen. Espainiako Estatuko hamalau elkartek osatu dute federazioa, eta hortik eratorriko den iragarpen bat egin du Mirandak: Musika Sektorea Berreraikitzeko Plana aurkeztuko dute, hurrengo astean ezpada, hemendik bira. Hiru eskakizun izango ditu, bakoitza ekarpen eta proposamen xeheagoz hornitutakoa: musikarien jarduna sostengatzea, musikarien egoera ekonomikoa hobetzea, eta «musikak eta kulturak, oro har, herritarren bizitzan duen funtsezko balioa» azpimarratzea.

Alderdi horri heldu dio Salvadorrek ere, eta «kulturaren balio erantsia babesteko beharra» sentitu dutela erantsi du. Duesoren ustez, gainera, kultur jardueran ekonomiaz hitz egiten denean «datu errealak» izan gabe egin ohi da: «Alegaltasun behartu batean lan egiten dugu kasu askotan».

Elkarteak denbora darama Artistaren Estatutuaren alde lanean, eta Duesok oroitu du, inguruko herrialde batzuetan ez bezala, ez dela halako heldulekurik hemen. «Europan sistema asko daude. Bere arantzekin, baina, esaterako, Frantziako Estatuak aitortzen du, gutxienez, lan honen izaera intermitentea. Edo Alemaniak badu gizarte segurantza espezifiko bat. Gu, horien aldean, oso biluzik gaude».


Summary: Pandemiak «arriskuan» jarri ditu genero berdintasunerako EBren «aurrerapausoak». EIGE Genero Berdintasunerako Europako Institutuak «irtenbide inklusiboak» diseinatzeko eskatu diete agintariei, pandemia garairako eta hura gainditu osterako.

EB Europako Batasunak genero berdintasuna lortzeko bidean eman dituen aurrerapausoak «arriskuan» jarri ditu COVID-19aren pandemiak, EIGE Genero Berdintasunerako Europako Institutuak ondorioztatu duenez. Institutuak adierazi du 60 urte beharko liratekeela helburua lortzeko, egun egiten ari diren urratsen erritmoan jarraituz gero. EIGEk ehun puntuko indize baten araberako azterketa egin dio EBri, eta 67,9 puntu eman dizkio.

Charlien Scheele institutuko zuzendariaren esanetan, «aurrerapauso txiki baina sendoak» atzeman dituzte urteko EBko estatuetan, baina pandemia «kezkarako arrazoi» dela ohartarazi du. Pandemia «genero berdintasunarentzako egiazko arriskua» da, haren iritziz. «Orain, inoiz baino gehiago, politikariek gure indizearen emaitzak erabili behar dituzte irtenbide inklusiboak diseinatzeko, gure gizartean genero berdintasuna sustatuko dutenak, bai pandemiak iraun artean, baita pandemiaren ondoren ere».

EIGEk Suedia kokatu du EBko estatu zerrendan lehen postuan, 83,8 punturekin. Jarraian dira Danimarka (77,4 puntu), (Frantzia 75,1 puntu) eta Finlandia (74,7). Espainia zortzigarren da, 72 punturekin. Azken postuetan ageri dira Errumania (54,4 puntu), Hungaria (53 puntu) eta Grezia (52,2 puntu).

Orain arteko urratsen %65 erabaki guneei dagozkien aldaketekin dute zerikusia. Hala ere, arlo horretan 53,3 puntukoa da genero berdintasuna neurtzeko indizeak islatzen duen maila. Ikerketan jasotzen denez, Belgikan, Danimarkan, Alemanian, Italian, Holandan, Finlandian, Suedian eta Erresuma Batuan enpresetako administrazio kontseiluetako kideen ia herenak emakumezkoak dira. Frantzian %40tik gorakoa da ehunekoa.

Ikerketak arretaz begiratu dio arlo profesionalean eta hezkuntzan dagoen generoaren araberako segregazioari. Banaketa hori 2010etik sakondu egin dela ohartarazi du. Esaterako, datuek diote emakumeek IKT informazioaren eta komunikazioaren teknologiaren alorreko lanpostuen %20 okupatzen dituztela soilik, eta gizonezkoek zaintzaren arloko lanpostuen %15.

Txostenean honako hau ere nabarmendu dute: digitalizazioaren eraginez, emakumezkoek arrisku handiagoa dutela lanean robotek ordezkatuak izateko, gizonezkoek baino presentzia nabarmen urriagoa dutelako gehien hazten ari diren ekonomia sektoretan eta puntako teknologiadun alorretan. «Gizonezkoek menperatzen dute teknologia berrien garapena EBn».

EIGEren indizeak sei alor aztertu ditu: lana, dirua, jakintza, denbora, boterea eta osasuna.


Summary: Kutxabankek 160 milioi irabazi ditu, hornidurak bikoiztu arren. Aurreko hiruhilekoan inoiz baino hipoteka mailegu gehiago eman ditu kutxen bankuak.

Euroguneko bankuen egoerari buruz kezka adierazi du azken asteetan Europako Banku Zentralak, uste baitu pandemia luzatu ahala mailegu ustelak ugaritu direla eta haietako batzuek arazoak izan ditzakeela. Azken horien artean ez egoteko zenbakiak aurkeztu ditu Kutxabankek. Beste lehiakide batzuek ez bezala, irabaziak izan ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan, 160 milioi euro hain zuzen ere. Iaz baino nabarmen gutxiago da (-%40), beste bankuek bezala diru gehiago hornitu behar izan duelako saneamendurako eta izan ditzakeen mailegu ustelak estaltzeko. Guztira, 277 milioi baztertu ditu horretarako, iazkoa halako bi baino gehiago.

Berez, maileguen berankortasuna txikitzen ari da BBKren, Kutxaren eta Vitalen bankua: %2,5 dira, eta urte hasieran ia %3 ziren.

Zuhurtziaren izenean, kapitala ere handitzen ari da Kutxabank: aktiboen %17,5 da, aurreko hiruhilekoan baino 0,3 gehiago.

Bigarren hiruhilekoan «sumatutako joera positiboak» jarraitu du hirugarrenean ere. Atal batzuetan, «historikoa» ere izan da, hipoteka maileguetan esaterako: 1.105 milioi milioi utzi ditu etxeak erosteko, inoiz hiruhileko batean mailegatutako kopururik handiena. Inoizko handienak izan dira txartelen eta Bizumen erabilera, eta Internet bidezko erosketak ere bai.


Summary: Herrietako konfinamendua ezarriko du Kataluniak asteburuetan. Lurraldearen mugak itxita egongo dira, gutxienez, hamabost egunez. Duela bi aste hartutako neurriek ez dute lortu kutsatzeen abiada moteltzea.

Kataluniako Gobernuak pandemiaren kontrako neurriak gogortu ditu, COVID-19aren kutsatze «kopuru jasanezinak» murrizteko. Generalitatearen esanetan, «konfinamendu sozial bat beharrezkoa da». Hori dela eta, Kataluniako lurraldearen mugak ixtea erabaki du, hamabost egunez, eta herri guztiak konfinatuko ditu asteburuetan. Herritarrak ezin izango dira beren udalerritik irten ostiraleko 06:00etatik asteleheneko 06:00etara bitartean.

Horrez gain, hainbat jarduera eteteko agindu du gobernuak. Bertan behera geldituko dira zinemetako, liburutegietako eta antzokietako jarduerak; debekatuta egongo dira eskolatik kanpoko ekintzak eta entrenamenduak; eta ateak ixtera derrigortuta egongo dira gimnasioak eta saltoki handiak. Tabernek eta jatetxeek beste hamabost egunez egon beharko dute jarduerarik gabe.

Gobernuak neurriak gogortzearen aldeko hautua egin du, duela bi aste hartutakoekin kutsatze kasuen abiada ez dela eten ikusita. Geroz eta kutsatu gehiago daude eguneko, eta osasun sistemaren gaineko presioa handitzen ari da. Neurriak gaur gauean sartuko dira indarrean.

«Irmotasun askoz ere handiagoz jokatu behar dugu. Egoera kritikoa da. Mundu guztia etxera, lan egiteko, eskolara joateko edo ezinbesteko jardueretarako izan ezik», adierazi du Pere Aragones Kataluniako presidenteordeak. Gobernuak etxe barruko konfinamendurako aukera ere aztertu du, baina ez du neurri hori hartzeko eskumenik.

Mutazio baten jatorri

COVID-19aren mutazio bat zabaldu da Europan, pandemiaren bigarren olatu honetan. 20A.EU1 deitu duten aldaerak Katalunian eta Aragoin izan du jatorria, Suitzako eta Espainiako hainbat ikertzailek ondorioztatu dutenez.

Emma Hodcroft ikerketaren buruak azaldu duenez, Europako kutsatzeen kopuru handi bat mutazio horri dagokio: aztertu dituzten kasuen %90 Erresuma Batuan, %80 Espainian, %40 Herbehereetan, eta %30 Suitzan. Ikertzailearen esanetan, zabalkunde horrek zerikusia du udan neurriak laxatu izanarekin.


Summary: Euskal Herriko historiaurreko txakur bat aztertu dute nazioarteko ikerketa batean. Ondorioztatu dutenez, Izotz Arorako bazeuden hainbat txakur mota. EHUko ikertzaile batek hartu du parte lanean.

Ardi txakur alemana, chihuahua, huskya... Gezurra badirudi ere, horiek guztiak otsoetatik datoz, eta gizakiok eginiko aukeraketa genetikoaren ondorioa dira. Baina noiztik daude txakur mota ezberdinak? Nazioarteko ikerketa batek txakurren DNA aztertu du erantzunaren bila. Besteak beste Euskal Herriko historiaurreko txakur bat aztertu dute, EHUko Aritza Villaluenga ikertzailearen eskutik.

Origins and Genetic legacy of Prehistoric dogs (Historiaurreko txakurren jatorria eta ondare genetikoa) ikerketaren emaitzak argitaratu berri ditu Science aldizkariak. Hamar herrialde baino gehiagotako arkeologo batzuk aritu dira txakurren DNAren azterketa globalean; besteak beste, Oxfordeko Unibertsitatekoak. Ondorioztatu dutenez, bazeuden zenbait txakur mota Izotz Aroan, duela 11.000 urte baino gehiago.

Denera, historiaurreko 27 txakurren DNA aztertu dute ikertzaileek, Europako, Ekialde Hurbileko eta Siberiako aztarnategietako hezurretatik ateratako laginetatik, eta horien DNA sekuentziatu dute. Gizakiak, orduan, ehiztari biltzaile nomadak ziren, eta oraindik ez zituzten abereak hazten. Haatik, gizakiek beste animaliarik etxekotu baino lehen, jatorri genetiko ezberdineko gutxienez bost txakur mota bazeudela frogatu dute ikertzaileek.

«Gaur kalean dabiltzan txakurren artean ikusten diren aldaeretako batzuk Izotz Aroan sortu ziren. Garai haren bukaeran, txakurrak jada oso zabalduta zeuden Ipar Hemisferio osoan», adierazi du Pontus Skoglund genetistak. Ikerketan parte hartu du, DNA aztertzen.

Historiaurreko txakur horiek zabaldu egin ziren Eurasian, eta hortik garatu ziren gaurko txakur motak. Baina bidean gertatu ziren istripuak. Duela 4.000-5.000 urte baino lehen, Europan txakur mota asko zeuden, eta bi taldetan banatuta zeuden: batzuk Ekialde Hurbileko txakurrekin lotuta zeuden, eta besteak, Siberiakoekin. Baina Europako historiaren une batean, aniztasun hori galdu egin zen. «Gaur egun ikusten ditugun Europako txakurrek formaren aldetik izugarrizko barietatea duten arren, genetikoki existitu ohi zen dibertsitateko azpitalde oso estu batetik datoz», esan du Anders Bergstrom ikertzaileak. Ez dakite zergatik gertatu zen ordezkapen hura.

Urnietako txakurra

Villaluenga EHUko Geografia, Historiaurrea eta Arkeologia Saileko irakaslea da eta ikertzailea Arabako Campusean. «Ikerketan sartu nintzen 2013 eta 2016 bitartean, Alemanian lanean ari nintzela; hango ikerlariek gai hau proposatu zidaten», azaldu dio BERRIAri.

Gipuzkoako aztarnategietan aurkitutako 32 txakur identifikatu ditu ikerketarako. Ondorioztatu duenez, horietako bakarra zen txakurra (Canis familiaris). Gainerakoak otsoak (Canis lupus) edo kuoiak (Cuon alpinus) ziren. Kuoiak gaur Asian bakarrik bizi dira, eta koiote modukoak dira.

Ikerketan sartu den Euskal Herriko txakur horren aztarnak Urnietan (Gipuzkoa) topatu zituzten, Marizulo harpean. Jose Migel Barandiaranek 1962 eta 1967 bitartean induskatu zuen kobazulo hori, eta gizon gazte baten eta hiru hilabeteko arkume baten hezurduraren ondoan topatu zuten, kaskezurrik gabe. Karbono-14 probaren arabera, duela 6.200 urte inguru bizi izan zen animalia hura. Ikertzaileak azaldu zuenez, Marizuloko txakurra «tamaina ertainekoa» zen, 15-20 kg artekoa.

Etxekoturiko animalia baten ondoan topatu izanak erakusten du txakur hura neolitikoa zela, hau da, paleolitoko txakur galduak ordezkatu zituen horietakoa. «Aurreko txakurrak galdu ziren, Europara ailegatzen zen giza talde berri bakoitzak bere animaliak zekartzalako».

Barandiaran eta lagunek Marizulon topaturiko aztarnen marrazkia. ARANZADI

Baina Marizuloko txakur mota horiek ere antzeko patua eduki zuten: Brontze Aroko txakurrek ordezkatu zituzten. Azken horiek dira gaurko Europako txakurren arbasoak; besteak beste, Euskal Herriko ardi txakurrarena.

Villaluengak azaldu duenez, ikerketa honetan aztertu da txakurren jatorria lehenengo aldiz, lehenengo aldiz eskala globalean.

Hein batean txakurren historiak gizakiena azaltzen lagun dezake, eta alderantziz. «Antzinako DNAk gure arbasoak aztertzeko orduan iraultza ekarri duen bezala, orain txakurrekin eta etxeko beste animalia batzuekin gauza bera egiten hasi da. Gure lagun animalien azterketak beste geruza bat eransten dio giza historiaren inguruko gure ulermenari», esan du Vienako Unibertsitateko ikertzaile Ron Pinhasik.

Txakurren ibilbidea argitzen hasi bada ere, galdera nagusiak erantzunik gabe jarraitzen dute: non eta zergatik etxekotu ziren lehen aldiz txakurrak?


Summary: Uemako kide izango da berriz Lesaka, 2015ean atera ondoren. Mankomunitateko 88. udalerria izango da, eta herri guztien artean 250.000 biztanleko eremua osatzen dute.

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki du Lesakako Udalak (Nafarroa), osoko bilkuran. Aurretik ere Uemako udalerria izan zen Lesaka, zehazki 2013 eta 2015 bitartean, baina aurreko udalbatzak erabaki zuen mankomunitatetik ateratzea eta indarrean zegoen euskara plana bertan behera uztea.

Duela bi legegintzaldi, EH Bildu agintean zegoela erabaki zuen udalak Ueman sartzea eta euren eskutik euskara plana martxan jartzea. EAJ oposizioen zegoen, eta oso gogor kritikatu zuen erabaki hura, euskara lehenestea «diskriminatzailea» zela iritzita. 2015ean, Geroa Bai udal gobernura iritsi zenean, Uematik ateratzea erabaki zuen, eta plana etetea. Azken hauteskundeetan EH Bildu itzuli da alkatetzara, eta berriz eskatu du Uemako kide izatea. Bozketan Geroa Bai abstenitu egin da.

Ladis Satrustegi alkateak adierazi duenez, Ueman sartzeko erabakia hartu dute aukera ematen duelako «udaletik soilik bideratu ezin diren euskararen aldeko hizkuntza politika aurrerakoiak egiteko». Lesakarren %79k dakite euskaraz, eta kalean %74koa da erabilera.

Lesaka Uemako 88. udalerria izango da, eta, herri guztiak batuta, 250.000 biztanleko eremu euskalduna osatzen du Uemak


Summary: Ackermann irabazle, bigarren izan bada ere. Bederatzigarren etapa Sam Bennettek irabazi du esprintean, baina epaileek kaleratu egin dute.

Polemika izan da gaur Espainiako Vueltako bederatzigarren etapan. Esprintean gertatu da xextra. Irabazlea Sam Bennett (Deceunninck) izan da , baina etapako garaipena Pascal Ackermanni (Bora) eman diote epaileek, kaleratu egin dutelako Bennett, burukada bat emateagatik lekua hartzen ari zenean esprinterako. Aurreneko garaipena du alemaniarrak Vueltan. Gerben Thijssen (Lotto) izan da bigarren, eta Max Kanter (Sunweb) hirugarren. 157 kilometroko lana izan dute gaur txirrindulariek, Castrillo del Val eta Aguilar de Campooren artean. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik: Richard Carapazek (Ineos) segitzen du lehen postuan.

Gaurko etapako protagonistetako bat Aritz Bagues (Caja Rural) izan da. Ihesaldian ibili da Juan Felipe Osorio (Burgos BH) lagun zuela. Bost minutuko aldea ere izan dute, baina 22 kilometro falta zirela harrapatu ditu pelotoiak.

Bihar, hamargarren etapa dute, Castro Urdiales eta Suances artekoa, 185 kilometrokoa.


Realaren lehen porrota Europa ligan

Summary: Realaren lehen porrota Europa ligan. Txuri-urdinak ez dira gaizki aritu, baina italiarrek beren ofizioa eta esperientzia baliatu dute.

Golik gabe ezin da irabazi. Realak hutsean utzi du bere zakua, eta Napolik egindako gol bakarra baliatu zuen hiru puntuak eskuratzeko. Italiarrek ofizioa erakutsi dute eta estutasun gehiegirik gabe lortu dute Europa ligako lehen garaipena. Txarrena, Realaren kontura egin duela. Lehen minutuetan asko estutu du Napolik. Gennaro Gattusok itxuraldatutako hamaikakoa zelairatu du eta ezustean harrapatu du Reala. Ofizioa erakutsi dute, eta txuri-urdinek deseroso jokatu dute hasieran, urduri baleude bezala. Hori probestuz gola egiteko aukera izan dute bisitariek lehen hamar minutuak bete zirenerako. Lorenzo Insigne izan Napoliren erasoko jokoaren ardura izan zuena.

Behin lehen erauntsia igarota, Realak bere lekua egin zuen zelaian, eta baloi jabetza lortzen hasi da pixkanaka. Ordura artean arrisku gehien sortu duen Insignek, gainera, min hartu du 20. minutuan. Hirving Lozanok ordeztu du italiarra. Insignek zelaia uztea bikaina izan da Realarentzat. Aurreko urrats bat egin eta zelaian nagusitu dira Imanol Alguacilenak. Orduan izan dute lehen zatiko aukera gutxietako bat: Andoni Gorosabelek egindako erdiraketa kanpora bota du Mikel Merinok. Ordutik aurrera jokoaren pisua izan dute etxekoek, nahiz ate aurrean hutsal aritu. Lehen zatian jabetza donostiarrena izan da; markagailu aurreratzeko aukerarik argienak, italiarrenak

Bigarren zatiari hobeto ekin dio Realak. Baloiaren jabe egin dira hasi orduko, eta aterantz jotzen ere saiatu dira. Cristian Portuk 50. minutuan egindako barneraldi bat izan da horren adibide. Espainiarren jaurtiketa ahula arazorik gabe geratu du Ospina atezainak. Reala Napoliren areara sartzeko zirrikitu bila ari zenean, ordea, neurketa itxuraldatuko zuen jokaldia iritsi da. Italiarrek jokaldia antolatu dute zelai erditik, eta Politanok area kanpotik jotako ezkerkada sareetara joan da Modibo Sagnanen gorputzean jo eta gero. Partida hankaz gora jarri zaio Imanolen taldeari.

Besoak jaisteko asmorik gabe Kolpea jaso orduko lehengora itzultzen saiatu da Reala. Ondo kokatua zegoen zelaian, eta lehengora itzuli nahi zuen berandu baino lehen. Bien bitartean, aldeari euts nahian aldaketa hirukoitza egin du Gattuso prestatzaileak. Ixte aldera egin du Napolik, italiar erako jokoa ezarri eta presarik gabe arituz. Halere, Portuk egin du modua bisitariak kinka estuan jartzeko. 65. minutuan erremate indartsua egin du, baina Ospinak kornerrera bota du baloia. Ordura arteko aukerarik argiena izan da.

Abagune horren ostean Portu bera eta Isak kendu egin ditu Imanolek, Jon Bautista eta Willian Jose sartzeko. Ate aurrean asmatzea behar zuen Realak, baina Napoli ez zegoen oparirik txikiena egiteko ere. Bereak eta bi egin ditu etxekoei bidea ixteko, eta erasora egin duten une apurretan modu antolatuan egin dute. Haietako batean baloia sareratu dute 86. minutuan, baina ez du baliozko eman epaileak. Azken saialdi batzuk egin ditu Realak, baina ezin neurketa orekatu. Amaieran, bere legea ezarri du Napolik.


Summary: Urkulluk «terroristatzat» jo ditu atzo Bilbon gertatutako istiluak. Bart gauean berrehun bat lagun elkartu dira Indautxun, segurtasun neurriei muzin eginez, eta hogei edukiontzi baino gehiago erre dituzte ertzainekin izandako istuluetan. Sare sozialetan zabaldu dute deialdia, eta Ertzaintza ikertzen ari da deitzailea zein den.

Koronabirusari aurre egiteko asmoz hartutako neurri murritzaileen kontra protesta egiteko elkartu dira dozenaka herritar bart Bilbon. Ertzaintzak ez zuen deialdiaren berri, eta istiluak izan dira. Protestariek hogei edukiontzi inguru erre dituzte, eta Ertzaintzak sei lagun atxilotu ditu. Datozen orduetan igaroko dira epailearen aurretik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, autoritateari eraso egitea eta segurtasun neurriak ez betetzea leporatzen diete. Beste hiru pertsonari ere egotzi dizkiete kargu horiek, nahiz eta ez dituzten atxilotu.

Gaur goizean, Iñigo Urkullu lehendakariak arbuiatu egin ditu Bilbon izandako istiluak, eta esan du istilu horiek ekintza «terroristak» izan direla: «Terrorismoa da. Erabat gaitzesten ditut atzoko gertaerak. Terrorismoa ere bada herritarren ongizateari eta osasunari eraso egitea». Lehendakariak gogoeta hori egin du Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, PP+C’s taldeko Carlos Iturgaitzek egindako galdera bati erantzunez. Terrorismoaren Biktimen Legeari buruz galdetu dio Iturgaitzek lehendakariari, eta hari erantzun dioenean aipatu ditu Bilboko istiluak Urkulluk.

«Errepresioaren» aurka

Atzo Bilbon izandako protesta 21:30ean hasi zen, Indautxu plazan. Han elkartu zirenek Askatasuna eta Arnasa hartu nahi dugu leloak oihukatu zituzten, eta «errepresioaren» eta etxeratze aginduaren aurkako pankartak erakutsi. Sare sozialetan zabaldu zuten deialdia, eta Ertzaintzak ez daki nork antolatu duen. Ikerketa abian dela adierazi du Josu Bujanda ertzainburuak Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketa batean.

Lekukoen esanetan, 200 edo 300 pertsonak hartu zuten parte protestan, Europa Press berri agentziak jaso duenez. Iturri horien arabera, ez zuten maskararik erabili, eta objektuak jaurti zizkieten ertzainei, haiek identifikatzera joan zirenean. Ondoren, istiluek Kale Nagusian eta Ertzilla eta Henao kaleetan jarraitu zuten.

Ertzaintza «profila» aztertzen ari da

Istiluen inguruan galdetu diote gaur Josu Erkoreka Segurtasun sailburuari, eta esan du bertan parte hartu dutenen «profila» aztertzen ari dela Ertzaintza, protestan ibilitako batzuek antzeko gertakariengatik «aurrekariak» dituztelako. Isitiluengatik atxilotutako sei lagunei desordena publikoak egotzi dizkietela jakinarazi du, halaber.

Erkorekak gaineratu du protestan parte hartu zutenen soslai ez dela «homogeneoa», eta baztertu egin du inolako «talde politikorekin» lotura zuzenik izatea. Dena dela, azpimarratu du protestaren bideo batzuk berehala agertu zirela sare sozialetan, eta horiek ez direla ezker abertzaleari lotutako profilak. Ertzaintzak parte hartzaileak ikertu eta mobilizazioaren «zentzua» aztertu behar duela nabarmendu du. Erkorekarentzat «guztiz arduragabeak» dira halako gertaerak.


Hiri baratzeen hazkundeaz eta onurez

Summary: Hiri baratzeen hazkundeaz eta onurez. Geroz eta erabiltzaile gehiago dituzte hiri baratzeek. Eskariak gora egin du, eta eskaintzari neurria jarri nahian ari dira euskal hiriburuetako udalak. Ingurumen teknikarien eta erabiltzaileen iritziak jaso ditu BERRIAk, eta erreportaje bat kaleratuko du bihar.

Hiri baratzeen eskaintzak eta eskariak gora egin du Euskal Herrian. Udal bakoitzak bere proiektua du abian, eta ez dira denak berdin kudeatzen. Izan ere, badira hiri baratzeak udalarenak, badira partekatuak, badira norbanakoenak, eta badira piratak ere.

Dena dela, kudeaketaz eta ereduez harago, nork bere lurra bere eskuz lantzeak duen onuraz ari dira nola teknikariak hala erabiltzaileak. Sortzen diren sareez, eta alderdi emozionalaz. Produkzioari berari baino garrantzi handiagoa ematen diote baratze bat kudeatzeak dakartzan autonomiari, autoestimuari eta erantzukizunari. Baita kontsumo ereduaren inguruan eta nekazaritza ekologikoaren inguruan sortzen diren hausnarketei ere.

Iruñean, bost auzotan ditu udalak baratzeak: Arrotxapean, Alde Zaharrean, Mendebaldean, Donibanen eta Txantrean. Beste bat ari dira egun hauetan abian jartzen: Etxebakoitz auzokoa.

Gasteizen, hiri baratze ekologikoen inguruko sare handi bat dute sortua: udal baratzeak, gizarte etxeetako baratze ekologikoak, eskola baratzeak, adinekoentzako baratzeak, unibertsitateko baratze ekologikoa, baratzezaintzako proiektu autonomoak... Abetxukun, Zabalganean, Lakuan eta Salburuan ditu Gasteizko Udalak hiri baratzeak.

Donostian, Lau Haizetako baratze parkearen esperientzia dute abian batetik, eta autokontsumorako baratze partekatu eta elkarte «alegalak» dituzte bestetik.

Bilboko hiri baratzeak Errekalden (27), Otxarkoagan (56) eta Artxandan (88) daude. Udaleko Mugikortasun eta Jasangarritasun Sailak kudeatzen ditu.

Baionan, Frantziako elkarte batek kudeatzen ditu udal baratzeak. Herriko etxeak lurrak uzten dizkio elkarteari. Hiru baratze gune daude: Becadine (Baiona iparraldean), Saint-Bernard (Bokalera bidean) eta Chauron (Errobi bazterrean).

Zinema estreinaldiei dagokienez, datorren astean estreinatuko den Mireia Gabilondok zuzendutako Erlauntza filmaren berri emango du Bizigiro-k; izen bereko antzezlanean oinarrituta dago. Bi urtez antzokiz antzoki ibili ondoren, pantaila handira iritsi da. Sei emakume ditu protagonista, eta datorren ostiralean estreinatuko da Hegoaldeko zinema aretoetan.

Telesailen atalean, HBO katean ikus daitekeen The Undoing telesaila izango da aipagai, David E. Kelley estatubatuarrarena.

Horietaz gain, Irakurri, gozatu eta oparitu egitasmoaren berri ere emango du Bizigiro-k. Euskarazko irakurketarekiko sentsibilizazioa sustatu nahi du egitasmoak, eta martxan da jada Hego Euskal Herriko hainbat liburutegitan.


Summary: Jaurlaritza neurri murriztaileagoak ezartzea aztertzen ari da. Urkulluk onartu du pandemiaren garapena «larria» dela, eta iragarri du aztertzen ari direla gaueko aisialdian, kirolean eta hezkuntzan neurri murriztaileagoak ezartzea.

Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, koronabirusari buruz hitz egin du gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek egindako galdera banari erantzunez. Urkulluk aitortu egin du izurriaren egungo egoera «larria» dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta atea ireki dio neurri murriztaile gehiago hartzeari. Gaineratu du Eusko Jaurlaritza une oro ari direla ebaluatzen aste hasieran hartutako neurrien eragina, eta izurriaren garapenaren arabera ez dutela baztertzen bestelako neurri batzuk hartzea, hala nola gaueko aisialdia gehiago mugatzea, ariketa fisikoari eta kirol jarduerei muga gehiago jartzea, hezkuntzako goi zikloetan irakaskuntza ez-presentziala ezartzea eta konfinamendu «zorrotzagoak» abiatzea. Hala ere, azpimarratu du Jaurlaritzaren asmoen artean ez dagoela herritarrak berriro etxean konfinatzea: «Azken alternatiba da dena ixtea eta herritarrak konfinatzea». Lehendakariaren esanetan, herritarrak berriro konfinatzea erabakirik «errazena» izango litzateke, baina gisa horretako erabakiak hartzea saihestu behar da, pandemiaren lehen olatua «oso gogorra» izan zelako. Kutsatzeak gutxitzea ezinbestekoa dela esan du, eta herritarren «konpromisoa» eskatu du horretarako, «bai maila pertsonalean, bai kolektiboan». Azken neurri horretaz ez baliatzea espero badu ere.


Summary: Zeelanda Berrian eutanasia legeztatu dute. Erreferendum bidez erabaki hori hartzen duen lehen herrialdea bilakatu da; %65ek eman dute baiezkoa, behin-behineko emaitzen arabera. Aldiz, kalamua legeztatzeko galdeketan ezezkoa gailendu da, botoen %53 bilduta.

Zeelanda Berriko herritarrek baiezkoa eman diote eutanasiari. Hilaren 17an egin zuten erreferenduma, eta hauteskunde batzordeak gaur jakinarazi ditu behin-behineko emaitzak: horien arabera, %65 agertu dira legezko bilakatzearen alde. Egun berean egin zuten kalamua legeztatzeari buruzko galdeketa, eta horretan, berriz, ezezkoa gailendu da, botoen %53 jasota.

Eutanasiari buruzko kontsulta loteslea da, baina Andrew Little Justizia ministroak ohartarazi du legea ez dela indarrean sartuko datorren urteko azaroaren 6a baino lehen. Hortaz, urtebetez, eutanasia legez kanpokoa izango da oraindik; parlamentuaren babesa ere badu, iragan urteko azaroan egindako bozketan diputatuek baiezkoa eman baitzioten.

Legearen arabera, datorren urteko azarotik aurrera gehienez sei hilabeteko bizitza geratuko zaienei eragin ahalko diete heriotza, betiere pazienteak hala eskatzen badu modu boluntario eta kontzientean. Testua ACT alderdi liberalaren buruzagi David Seymourrek aurkeztu zuen, eta, galdeketaren emaitza jakitean adierazi duenez, bere herrialdea «adeitsuagoa eta errukiorragoa» bilakatuko da.

Zeelanda Berria eutanasia legeztatu duen seigarren herrialdea bilakatu da, eta lehena hori erreferendum bidez egiten duena; Herbehereetan, Belgikan, Luxenburgon, Kanadan eta Kolonbian ere onartu zuten.

Lehen ministroa, bien alde

Jacinda Ardern lehen ministroa eutanasiaren alde agertu zen, baita kalamua legeztatzearen alde ere. Kasu horretan, parlamentuak ez zuen bozketaren aurretik testurik onartu; litekeena da, halere, horri buruzko lege proiektua aurkeztea eta diputatuei boto askatasuna ematea, nahiz eta galdeketa loteslea den.

Erreferendumean baiezkoak irabazi izan balu, 20 urte baino gazteagoek gehienez hamalau gramo erosi ahalko zituzten kalamua saltzeko baimena duten establezimenduetan, edo etxean bi landare hazi; lau, beste heldu batekin partekaturiko etxebizitza baten kasuan.

Oraindik 418.000 boto falta dira zenbatzeko, %17 inguru; horrek ez du eraginik izango eutanasiari buruzko erabakian, baina kalamuari buruzkoan aldaketa eragin lezake. Zeelanda Berriko Justizia ministroak, ordea, ez du halakorik espero, «oso gertagaitza» delakoan.


Summary: Euskaraldian 70.000 pertsonak eman dute izena orain arte. Izena eman dutenen artean, %20k ez zuten parte hartu I. Euskaraldian. Egoera berezian bada ere parte hartzeko deia egin dute antolatzaileek.

Dagoeneko 70.000 pertsonak eman dute izena azaroaren 20an abiatuko den II. Euskaraldian parte hartzeko. Egitasmoa abiatu bezpera arte egongo da aukera ahobizi edo belarriprest rolak hautatzeko, eta antolatzaileek bat egiteko deia egin diete herritarrei. Orain arte izena eman dutenen %20k ez zuten parte hartu ariketa sozialaren lehen aldian.

Euskaraldia sustatzen ari diren eragileak jakitun daude egoera berezian egingo dela aurtengoa, COVID-19 gaitzak erasandako giro batean. Baina gogorarazi dute “parte hartzaileen hizkuntza ohituretan eragitea eta bakoitzaren harreman sareetan euskara gehiago erabiltzea dela helburua”. Hori aintzat hartuta, euskara ulertzeko eta hitz egiteko gai diren herritarrei dei egin diete antolatzaileek: “Bakoitzak bere inguruko harreman sareetan —etxean, lanean, komertzioetan, lagunartean edo Internet bidezko harremanetan— hizkuntza praktikak aztertu eta euskara gehiago erabiltzeko aukera baliatu dezala”.

Izena emateko, hiru bide daude: www.euskaraldia.eus webgunearen bidez, herriz herri sortu diren Euskaraldiaren batzordeeetan izena emanez, eta sakelako telefonoetarako sortutako aplikazioaren bidez. Antolatzaileek hiru dei egin nahi dituzte, bereziki: batetik, lehen aldian parte hartu zuten ahobizi eta belarriprest-ei, berriz ere parte hartu dezaten; ariguneetan parte hartuko dutenei, bestalde, gogorarazi diete euren entitateek izena eman duten arren rol batean ala bestean izena emanda egon behar dutela; azkenik, aurreko aldian parte hartu ez zutenei ere dei egin die aurten bat egin dezaten.

Orain arte emandako datuak aintzat hartuz gero, aurreikusi daiteke aurtengoak ere erantzun zabala izango duela. 70.000 norbanakok izena emateaz gain, 6.737 entitatetan 25.000 arigunetik gora ere sortuko dira, eta Euskal Herri osoko 421 herritan sortu dira Euskaraldia sustatzeko batzordeak.


Summary: Bergaran eta Kabiezesen baheketak egingo dituzte 13 eta 40 urte arteko herritarren artean. PCR proba egiteko, herritarrek telefono bidez eskatu beharko dute ordua. Bergaran gaur hasiko dira probak egiten, eta Kabiezesen, bihar.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Bergarako (Gipuzkoa) eta Kabiezesko (Santurtzi, Bizkaia) 13 eta 40 urte arteko herritarrei PCR probak egiteko eskatu diete, eremu horietan COVID-19a asko zabaltzen ari dela ikusita.

Bergaran probak gaur arratsaldean hasiko dira, 16:00etan, eta bihar arratsaldera arte egiteko aukera egongo da, osasun etxean. Hain zuzen, joan den ostiralean sartu zen gune gorrian, eta, Jaurlaritzak eskainitako datuak oinarri, 100.000 biztanleko 1006 positibokoa da intzidentzia tasa azken hamalau egunetan. Proba egin nahi duten herritarrek txanda eskatu beharko dute telefonoz, eta emaitzak SMS bitartez jasoko dituzte.

Kabiezesen bihar hasiko dira probak egiten, eta asteazkenera arte edukiko dute horretarako aukera. Herritarrek hor ere telefonoz eskatu beharko dute txanda, eta proba osasun etxean egingo dute. Zehazki, Santurtziko auzo bat da Kabiezes, eta gune gorrian dago, Jaurlaritzaren arabera. 100.000 biztanleko 653 positibokoa da intzidentzia tasa azken hamalau egunetan.

Bien bitartean, osasun erakundeek herritarrei eskatu diete koronabirusaren sintomarik edukiz gero etxean bakartzeko eta osasun etxera deitzeko.


Iñaki Bilbao presoak gose greba utzi du

Summary: Iñaki Bilbao presoak gose greba utzi du. AEMk azaldu duenez, janaria hartzen hasi da, baina gertukoei adierazi die borroka ez dela «amaitu».

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak adierazi duenez, Iñaki Bilbao euskal presoak eten egin du atzo arte egin duen gose eta komunikazio greba. 50 egunez eutsi dio protestaldiari; azken egunetan Puerto de Santa Mariako erietxean (Espainia) eduki dute, eta bere borondatearen kontra elikatu dute zunda baten bidez. Atzo erietxetik espetxeko eritegira eraman zuten, eta han zegoela erabaki zuen protesta bertan behera uztea. Jogurt bat eta zopa apur bat hartu zuen.

AEMk esandakoaren arabera, Bilbaorekin hitz egiterik izan zuten gertukoek adierazi dute presoa «ahul» zegoela, baina «tinko eta buruargi» era berean. Bilbaok azaldu zien greba utziagatik ere borroka ez dela «amaitu».

Irailaren 9an ekin zion Iñaki Bilbao Goikoetxeak gose eta komunikazio grebari, «independentzia eta sozialismoaren alde». Geroztik, hainbat mobilizazio egin dituzte Euskal Herrian presoari elkartasuna adierazteko, eta biharko ere manifestazio eta elkarretaratzeetara deitu du AEMk.


Summary: BERRIAren kanpaina Bergaran: 60 saltoki eta milaka erosketa. 'BERRIA zabalik' kanpaina egin dute herrian, eta zozketako irabazleak hauek izan dira: Aitana Gantxegi herrian erosketak egiteko mila euroko bonua irabazi du; eta Lonbide oinetako dendak, mila euroko bonua BERRIAn publizitatea jartzeko.

Hamabost eguneko kanpaina bat egin dute Bergaran (Gipuzkoa), tokiko merkataritza sustatzeko eta BERRIAren zabalkundean eragiteko. BERRIAk, Bergarako Udalak eta Bedelkar merkatari elkarteak sustatu dute kanpaina, Kutxabanken laguntzarekin. Kanpainaren emaitza oparoa izan da: 60 saltokik eta tabernak hartu dute parte, eta milaka lagunek parte hartu dute zozketan, Bergaran egindako erosketen bidez.

Egin dute zozketa, eta hona saridunak: Aitana Gantxegik irabazi du Bergaran erosketak egiteko mila euroko txekea, eta Lonbide oinetakoak dendari egokitu zaio BERRIAn publizitatean erabiltzeko mila euroko txekea.

Udalekin eta merkatari elkarteekin lankidetzan jarraitzen du BERRIAk, tokiko ekonomia sustatzearekin batera euskarazko egunkari nazionalarentzako erakusleiho berriak bilatzeko. Azaroaren 2an aurkeztuko da Zumaiako (Gipuzkoa) kanpaina.

BERRIAlagunen komunitatean saltoki ugari daude jadanik. Hemen ikus daitezke denak.


Summary: Nafarroako ekonomia %15,7 handitu da udan, baina krisian jarraitzen du. BPGaren urte arteko jaitsiera -%6,1era murriztu da, jarduera ekonomikoak izandako erreboteari esker. Industriak eta kontsumoak gidatu dute susperraldia. Aurreikuspenei eusten die gobernuak: urte amaieran -%9 eta -%10,2 bitarteko geldialdia.

Atera bezain laster zaharkituta geratu da Nafarroako estatistika erakundeak (Nastat) erakutsitako argazkia. Lurraldeko ekonomia hazi dela agertu du, inoiz ikusi ez den tamainan, gainera: udako hilabeteetan aurreko hiru hilabeteetan baino %15,7 gehiago. Baina baliteke ilusio huts izatea susperraldi hori, COVID-19aren eboluzioa ikusita eta horri aurre egiteko gobernuak hartzen ari diren eta har ditzaketen neurriek jarduera ekonomikoan izango duten eraginagatik. Gainera, udako datua ona izanagatik ere, krisiek hor jarraitzen dute; Nafarroak pattal hasi zuen urtea, COVID-19ak gogor jo zuen, eta zenbaki gorrietan jarraituko du. Maria Txibiteren gobernuak irailean egindako aurreikuspenaren arabera, urtea -%9 eta -%10,2 artean amaituko da.

Irail amaieran, iaz baino -%6,1 txikiagoa izan da urte arteko tasa, ekonomiaren hazkundeak izan duen erritmoa. Modu positiboan interpretatu daiteke datua, lehenengo hiruhilekoko -%3ko eta, bereziki, bigarrengo -%18,5eko jaitsieren ondotik. Nafarroako ekonomian ere errebote efektua egon da, beraz, espero zen moduan, COVID-19ari aurre egiteko neurriak malgutu egin baitziren ekainetik irailera, itxialdiaren ostean. Baina horren benetako tamaina neurtzeko, gogoratu behar da iaz epe berean %2,5eko hazkundea izan zela. Horrek esan nahi du oraingo igoera handia izanda ere, ekonomia oraindik oso motel dabilela iazko martxarekin alderatuz gero.

Gauza bera gertatu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: udako errebotea %15,2koa izan da. Baina iazko erritmoetatik oro urrun (%7,7 behetik) jarraitzen du oraindik. Jaurlaritzaren aurreikuspena da %10,1eko jaitsierarekin ixtea urtea.

Eurogunean, berriz, BPGa % 12,7 igo da hirugarren hiruhilekoan, apirila eta ekaina bitartean izandako beherakadaren ostean. Urtea hasi zenetik, %4,3koa da jaitsiera. Eurostatek gaur emandako datuen arabera, udan Frantziak (%18,2), Espainiak (%16,7) eta Italiak (%16,1) izan dute igoerarik handiena, herrialde horietan turismoak eta horrekin loturiko jarduerek duten pisuagatik gehienbat. Espainian, etxeetako kontsumoa handitu izana da igoera horren gakoa, Nadia Calviño Ekonomia ministroak azpimarratu duenez.

Aurreikuspen ezkorrak

Nafarroan, susperraldiaren buruan egon dira eraikuntza eta, bereziki, industria. Nafarroako fabrika nagusiak, Volkswagenek apurka ekin zion berriz ekoizpenari: hiru txandako produkzioarekin abuztuaren 24an hasi zuten, eta ordutik gainezka egon dira. Baina hasi dira geldialdi berri nabaritzen.

Kontsumoari buruz, berriz, etxeetakoa apur bat suspertzen hasi zen udan, administrazio publikoenak goraka jarraitu zuen, eta kanpoko eskariaren emaitza positiboa izan zen; aldiz, inbertsioek lozorroan jarraitu zuten.

Nastatek ostiral honetan jakinarazitakoa aurrerapen bat izan zen; estatistika zerbitzuak ez zituen aletu sektorekako emaitzak. Abenduaren 23an zabalduko ditu datuok. Ordurako aurreikusi ahal izango da urte amaierako kolpea zenbatekoa izango den. COVID-19aren bigarren olatuak hazkundearen amaiera ekar dezake zerbitzuen alorrera, besteetan, industrian bereziki, baino nabariago. Fabrikek eusten diote oraindik, eta denbora batez iraun dezakete, baina baliteke horiek ere antzematea konfinamenduen eta beste sektore batzuen itxiera partzialen eraginak, kontsumoa nabarmen apaldu daitekeelako.

Hala ohartarazi du Elma Saiz Nafarroako Ekonomia kontseilariak. Udako emaitzak espero baino hobeak izan direla adierazi du, baina kezkatuta azaldu da datozen hilabeteetako bilakaerarekin. «Agertokia konplikatu» den arren, gobernuak irailean egindako aurreikuspenik baikorrenari eusten diola esan du.

Industriari buruz, baina, ohartarazi du hornidura kateetan arazoak sor daitezkeela, eta gaineratu du dagoeneko hasi direla kanpoko eskariak gutxitzen. Kontsumoaren hazkundean ere etena egongo dela uste du, bereziki merkataritzari eta ostalaritzari ezarritako neurriengatik. Sektore horiek laguntzeko 10 milioi euro inguruko dirusail bat iragarri du Saizek. Zuzeneko laguntzak izango lirateke, eta «datozen asteetan» hasiko lirateke banatzen.


Ia 2.000 kutsatu egun bakarrean

Summary: Ia 2.000 kutsatu egun bakarrean. 20.810 proba egin dituzte Hegoaldean, eta 1.962 pertsonak eman dute positibo. Bizkaian, egoera larriagotu egin da, eta intzidentzia tasak 500 positiboren langa gainditu du, baita Bilbokoak ere. 800 lagun daude ospitalean koronabirusagatik; 140, ZIUan.

Positibo kopuruen gorakadak ez du etenik, eta berriro ere inoizko daturik handiena erregistratu dute Hego Euskal Herrian. Guztira, 20.810 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo, eta beste 1.962 kasu atzeman, herenegun baino 185 gehiago. Hain zuzen, egindako proba guztien %9,4k eman zuten positibo.

Gipuzkoako eta Nafarroako egoera makurra da azken asteetan, eta Bizkaiko egoerari ere ardura handiz erreparatzen ari zaizkio: jadanik gainditu du 100.000 biztanleko 500 positiboren langa (523 positiboko tasa hamalau egunean). Gainera, Bilbo ere multzo horretan sartu da, eta intzidentzia tasa 519 da. Areago, lurralde horretan atzeman dituzte positibo gehienak ere: 605.

Gainontzeko lurraldeetan ere gorantz doaz datuak, etengabe. Nafarroan 637 positibo atzeman dituzte, Gipuzkoan 570, eta Araban 140. Araban soilik dago intzidentzia tasa 500etik behera, baina gorantz ari da han ere: 100.000 biztanleko 416 positibo daude, oraingoz.

Ospitaleetako egoerari ere erreparatu behar zaio: 800 lagun daude ospitalean. ZIU zainketa intentsiboetako unitatean berriro ere inoizko ospitaleratu gehien erregistratu dira, eta, oraingoz, 140 pertsona daude eremu horretan.

Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak, positibo kasuen gorakada oinarri hartu, eta adierazi du Nafarroako egoera «oso zaila» dela. «Egoera sanitarioa eta epidemiologikoa oso kezkagarria da, eta osasun sisteman eragina izaten ari da». Horri aurre egiteko, erantsi du osasun etxe batzuk irekiko direla asteburuetan, lehen arretako zerbitzua eskaintzeko eta COVID-19aren diagnostikoa eta jarraipena egiteko. Iruñeko Mendillorri eta Ermitagaña auzoetako osasun etxeak eta Antsoaingo osasun etxea zabalduko dituzte.

Koronabirusaren egoerari buruzko datu xeheak, hemen ikusgai.


Summary: EPPK prest dago espetxe politikaren «diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko». Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaria Jon Olarra eta Ainhoa Mujika EPPK-ko zuzendaritzako kideekin bildu da.

Foro Sozial Iraunkorra eta Euskal Preso Politikoen Kolektiboa Alboloteko kartzelan (Espainia) batzartu dira gaur goizean, egoerari buruzko gogoetez hitz egiteko. Horien artean, Olarrak eta Mujikak Hernani azaldu diotenez, EPPK prest dago «espetxe politikaren diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko». Izan ere, uste dute «adosten ez den diseinu orok porrot» egin dezakeela, eta konpromiso horretan kokatu dituzte hainbat gai: «Preso gaixoak, bigarren graduak, biktimak, hirugarren graduak, sakabanaketaren amaiera, erantzukizun zibilak... Kolektibo honek heldutasun eta konpromiso politiko nahikoa du gauden testuingurua ulertzeko eta, ondorioz, konponbiderako guneetan ekarpenak egin ahal izateko».

2018ko abenduaren 8an batzartu ziren bi aldeak azkenekoz. Sei hilabete ziren Pedro Sanchezen gobernua osatu zenetik, eta denbora bat ematea erabaki zuten, besteak beste, kolektiboa osatzen duten presoei espetxe araudiaren barruan irekitako bidean sakontzeko aukera ematea, gizarteratze ibilbidean izandako «aurrerapenak, blokeoak eta atzerapenak ikuspegi jakin batekin" aztertu ahal izateko. Gero pandemia heldu zen, baina hilabeteotan solaskidetza ez da eten.

Foro Sozial Iraunkorrak azaldu duenez, bi aldeek bat egin dute PPren gobernuaren «immobilismo fase luzea gainditutzat» ematearekin eta garai horretako espetxe politika «sakon» aldatzeko beharrarekin, eta baita «konfinamenduaren amaieratik igarotako hilabeteetan egindako urrats apalak kontuan hartzearekin» ere. Gainera, kezka dute gizarteratzeko ibilbidean agertzen ari diren oztopo berrien inguruan, eta bat egin dute EPPK-k «espetxe barruko ibilbidean sakontzearen aldeko apustuarekin».

Gaurko bileran, bi aldeek adierazi dute «une garrantzitsua» dela «konponbiderako esparrua definitzeko» eta datozen hilabeteetan presoen auziak izango duen bilakaera zehazteko. Gainera, uste dute «gaur egun baldintzarik onenak» daudela Espainiako Gobernuak «gatibutasun printzipioan oinarritutako politika» gainditzeko eta «errealitate printzipioan oinarritutako esparru berri bat» ezartzeko.

EPPKren kexak

Bileran, Olarrak eta Mujikak salatu dute presoak «gordinki pairatzen» ari direla COVID-19aren ondorioak, eta egoera hori «are gogorragoa» dela euskal presoen artean, «kolektibo ia osoa urrunduta» dagoelako: «Gobernuak eta espetxeen administrazioak honen aurrean emandako erantzun eskasaren aurrean, EPPK-k uste du egokia litzatekeela lortutako adostasunetan sakontzea, gobernu organoek planteatutako aldarrikapenak gauza ditzaten».

Halere, presoen kolektiboak kexa batzuk helarazi dizkio foroari; esaterako, larri gaixo dauden hamasei presoetatik hamahiruk espetxean segitzen dutela eta zigorraren hiru laurdenak beteak dituzten 63 preso daudela. Era berean, 65 urtetik gorako hamazazpi presoetatik hamabosten egoeraz ohartarazi dute, eta baita Kordobako espetxean daudenenaz ere. Halaber, «bereziki kezkagarritzat» jo dute Frantziako auzitegiek eta fiskaltzak Jakes Esnal, Jon Kepa Parot eta Xistor Haranburu «sine die espetxean edukitzearekin duten jarrera».

Foro Sozial Iraunkorrak, berriz, kezka azaldu du egungo egoerak gizarteko sektore askotan» eragiten duen «frustrazioarekin» eta egoera hori presoen senitartekoen artean sortzen ari den «birbiktimizazioarekin, presoei aplikatutako espetxe salbuespeneko politikaren zeharkako biktimak baitira senideak». Bestalde, EPPKri eskatu dio «hasitako bidean» jarrai dezala: «Gizarteratze ibilbide bat, kasu askotan lehen emaitzak dagoeneko ematen ari dena. Banakako ibilbide bat, espetxe araudiaren baldintzak errespetatuz, bermeekin urratsak egiteko aukera emango diena».


Summary: Pandemia kudeatzeko bi moduren erakusgarri. Floridan daude Trump eta Biden, estatu gakoetako batean, baina kanpainako ekitaldi erabat kontrajarriak ari dira egiten han. Bidenek latinoamerikarren eta afro-amerikarren botoa mobilizatu nahi du: «Trumpek asko hitz egiten du, baina bost axola die kubatarrek eta venezuelarrek».

Bi ereduren erakusgarri dira Joe Bidenen eta Donald Trumpen kanpainako ekitaldiak. Koronabirusaren pandemiari aurre egiteko bi modelorenak. Izan dira hauteskunde kanpaina polarizatuak Ameriketako Estatu Batuetan, baina sekula ez aurten bezainbeste, ekitaldiak egiteko moduetan, bederen: Bidenek ekitaldiak izugarrizko kontrol neurriekin egiten ditu, baina Trumpek jendetza biltzen den ekitaldiak egin eta egin ari da oraindik.

Floridan daude bi hautagaiak; 270etik 29 eserleku banatzen dira han, eta estatu gakoetako bat da. Azken bi asteetan, bigarren aldia da Bidenek Florida bisitatzen duena, eta, adituen arabera, hori egiten ari da hango beltzen eta latinoamerikarren botoa mobilizatzeko asmoarekin. Aurten, parte hartzea sekula baino handiagoa izango dela aurreikusi dute, baina, halere, proportzioan, oraindik ere gehiago dira botoa ematen duten zuriak, beltzen eta latinoamerikarren aldean.

«Florida, zuek duzue giltza. Florida urdin bilakatzen bada, amaitu da. Gure demokrazia berreskuratzeko garaia da, izan ginenak izatera itzultzeko garaia», esan du han Bidenek, hautagai demokratak. Ekitaldia ikastetxe bateko aparkalekuan egin du bart, autoetan mantendu den gonbidatu talde murriztu baten aurrean.

Afro-amerikarrak eta latinoak mobilizatu nahi ditu Bidenek, baina ez ditu ikaratu nahi ezkerreko gobernuak dituzten herrialdeetatik AEBetara joandakoak. Izan ere, hori da Trump erabiltzen ari den estrategietako bat: Biden buruzagi sozialistekin alderatzea. Demokratak, ordea, argi utzi du ezetz: «Trumpek Putin, Kim Jong Un eta antzeko autokratak defendatzen ditu. Ni, ordea, betidanik borrokatu izan naiz askatasunen alde, eta eskuineko zein ezkerreko diktaduren aurka».

Trump, bestela

Kubarekiko politika berriak martxan jartzea babestu du Bidenek, eta bere ekitaldian protagonista izan da AEBetan 23 daramatzan bikote venezuelar bat. Haiek, Biden alderatu beharrean, Trump alderatu dute Hugo Chavez Venezuelako presidente ohiarekin: «Chavezek betetzen ez zituen promesekin herria maitemintzeko ahalmena zuen, Trumpek bezalaxe».

Bestelakoa izan da AEBetako presidenteak bart egindako ekitaldia. Tampako (Florida, AEB) Raymond James estadioan jendetza bildu du Trumpek, eta azaldu du plan bat duela aste gutxi barru txerto seguru bat eskuetan izateko.

Kanpainako gai izarra, nola ez, pandemia kudeatzeko modua da, eta Trumpek abisua eman zien bere jarraitzaileei: «Bidenek irabazten badu, konfinamenduak ezarriko ditu zigor modura». Demokratak agintera iristen badira, Trumpek dio eskolak itxiko dituztela, eta senideekin biltzea debekatuko dutela.


Summary: Gasteizko gaztetxearen aldeko aldarria egin dute dozenaka eragilek. Urri hasieran udaltzaingoak izandako jokabidea salatu dute 50 bat eragilek, eta nabarmendu dute gaztetxeak irekita egon behar duela.

Gasteizko gaztetxea zabalik nahi dutela aldarrikatzeko, agerraldi bat egin dute hiriko 50 bat eragilek, Gasteizko Plaza Berrian. Hain zuzen, urriaren 5ean sartu zen Udaltzaingoa gaztetxean, osasun arrazoiak argudiatuta, eta, besteak beste, bertan bilduta zeuden gazteak identifikatu zituen. Eragileek azpimarratu dute gertakari horien atzean ez daudela osasun arrazoiak, baizik eta politikoak: «Hala balitz, espazioa kudeatzen duen asanbladarekin harremanetan jarriko lirateke, protokoloen berri emateko eta horiengatik galde egiteko».

Eragile horien arabera, osasun egoeraren jakitun, gaztetxeak «arduraz» jokatzen du, hala egin behar dela ulertzen duelako. Nabarmendu dute sortzaileen, herri mugimenduaren, etxebizitza eskubidearen aldeko edo arrazakeriaren kontrako etxea ere badela gaztetxea, eta, ondorioz, horien jarduna aurrera eramateko gerturatzen direla bertara herritarrak, betiere segurtasun neurriak oinarri hartuta. Areago, COVID-19aren ondorioz ezarritako neurrietan lehentasuna zerk duen ere argi dute, gaztetxea eremu horietatik kanpo utziz: «Ez da negozio bat, ezta enpresa bat ere; balioetan oinarritzen da. Ulertzen dugu, honek zuen logika hankaz gora jartzen du, badakigu zeintzuk diren zuen lehentasunak». Kideek aitortu dute «zorionez» gaztetxea ez dagoela instituzioek kudeatzeko duten gaitasunaren menpe.

Gasteizko eragile horien arabera, Gasteizko gazteek eskatzen dute «antolatu eta ekiteko espazio bat», eta, beraz, gaztetxeko atea irekita mantendu behar dela aldarrikatu dute. «Ate bat zabalik elkartasunari, ate bat zabalik protestari, ate bat zabalik Gasteiz aldarrikatzeari, ate bat zabalik sormenari, ate bat zabalik ardura sozialari».


Summary: 70 urteko mendizale baten gorpua aurkitu dute Oñatin. 09:30ean, gorpuarekin topo egin du beste mendizale batek, erreka baten alboko sakan batean.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur 09:30ean 70 urteko mendizale bat hilda aurkitu dute Oñatin (Gipuzkoa), Iturrigorri inguruan. Oinez zebilen beste mendizale batek eman du abisua; erreka baten alboko sakan batean aurkitu du gorpua.

Erreskate lanetan parte hartu dute Ertzaintzaren kanpaina eta helikoptero unitateek eta suhiltzaileek, baina gune horretan zuhaitz asko dagoela eta, gorpua ohatila batean atera dute handik, Arantzazuko santutegiko aparkalekuraino.


Summary: Alestisen 77 behargin kaleratuko dituzte urtea amaitu aurretik. CCOO eta UGT sindikatuek erregulazio espedientea adostu dute enpresarekin. Miñaoko langile batzordeak esan du erabaki «traumatikoa» dela, eta gaitzetsi egin du.

Atzerako kontaketa amaitu da Alestisen: urtea amaitu aurretik 77 langile kaleratuko dituzte Miñaoko parke teknologikoko lantegian, langile guztien erdiak ia. Langile batzordeak gogor gaitzetsi du CCOO eta UGT sindikatuek enpresarekin adostutako enplegu erregulazioa: erabaki «traumatikoa» eta «onartezina» dela iritzi diote, eta adierazi dute azkeneraino jarraituko dutela beren lanpostuen defentsan.

Neurriak talde osoari eragiten dio, eta 156 langile joango dira langabeziara guztira. Gasteizkoa izango da, baina, denetan kaltetuena, Cesar Gomez langile batzordeko presidenteak (LAB) gogorarazi duenez: 56 langile zuzenean kaleratuko baitituzte, eta 21 izango dira borondatez kalera joango direnak edo erretiro aurreratua hartuko dutenak. Langile batzordeak salatu du enpresak «xantaia» egin diela langileei; borondatezko kaleratzeak eta erretiro aurreratuak baldintza «barregarrietan» onartzera behartu dituzte, jakitun «baldintza okerragoetan» egindako kaleratzeak izango liratekeela alternatiba.

Alestisek abuztuaren 25ean jakinarazi zuen erregulazio espedientea abiatuko zuela. Eta aeronautikaren sektorea bizitzen ari den krisia argudiatu zuen orduan kaleratzeak justifikatzeko. Alegia, aire trafikoa murriztearen ondorioz aire lineek eskaerak murriztu eta bertan behera utzi dituztela, eta, ondorioz, horrek hegazkingintzako hornidura kate osoari eragin diola. Besteak beste, Airbus, Boeing eta Embraer konpainientzat lan egiten du Alestisek.

Langile batzordeak uste du, baina, ez dagoela erregulazio espedientea arrazoitzen duen «arrazoi estrukturalik», eta uste du arazoa «momentu puntual honetan» falta duten lan karga dela soilik. «Alestisen ez dago inor sobran», esan du Gomezek. Eta gogor gaitzetsi du negoziazioa «estatu mailan» egin izana, lantegi bakoitzarekin egin beharrean. «Hemen lan egiten dugu, eta hemen negoziatu behar dugu; inork ez digu ezer inposatu behar».

Gomezek adierazi du langileen erdiak geratuko dela Arabako plantan, eta uste du arriskuan egon litekeela lantegiaren etorkizuna. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzari eta Arabako Foru Aldundiri inplikatzeko eskatu die: «Bertan sortutako enpresak dira, bertakoak, eta bertako langileak dituztenak. Eta deslokalizazio arriskuan daude».


Summary: Urkulluk Voxekin hasiko du bilera sorta, asteartean. Legealdirako erronka nagusietan «lankidetza eraginkor bat» izateko batzartuko da Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten talde guztiekin, txikienetik hasita.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Vox taldeko Amaia Martinez legebiltzarkidearekin batzartuko da asteartean; Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten taldeekin abiatuko duen bilera sortako lehena izango da. Txikienetik hasita, talde guztiekin biltzeko asmoa du lehendakariak, legealdirako erronka nagusietan «lankidetza eraginkor bat» izateko asmoz.

Lehendakaritzako iturriek jakinarazi dute Urkulluk gutun bat bidali ziela atzo oposizioko taldeei eta Eusko Jaurlaritza sostengatzen dutenei, bilera sortaren berri emateko. Lehendakariak uste du sailburuak egunotan legebiltzarrean egiten ari diren agerraldien eta gobernu kontseiluaren erabakien ondoren «lan oinarri nahikoa» badela, «sendoa eta zehatza», legealdiko ikuspegi zabalarekin bilera sorta bati ekiteko.

Bilera guztiak adostu gabe daude oraindik, eta lehendakaritzak aurrerago jakinaraziko du noiz bilduko den Urkullu talde bakoitzarekin.


Summary: Zordun handi gutxiago daude, baina zor handiagoa dute. Eraikuntzan huts egindako proiektuen bultzatzaileak dira zordun handienak, Lagilur (80 milioi) eta Iurbenor (52 milioi) buru dituztela.

Ohi baino hiru hilabete beranduago iritsi da aurten zordun handien zerrenda, koronabirusaren ondorioz beranduago argitaratzea erabaki baitzuten Bizkaiko eta Arabako aldundiek. Ez, ordea, Gipuzkoak, legeak finkatzen duen epean argitaratu baitzuen, ekainaren 30 baino lehen.

Hiru aldundien ogasunei milioi bat euro baino gehiago zor dieten enpresak eta norbanakoak agertzen dira zerrenda horretan. Kasu honetan, 2019ko abenduaren 31n zor hori zutenak dira. 250 izen ageri dira zerrenda horretan (2018an baino hemezortzi gehiago), eta 850 milioi zor dizkiete ogasunei (48 milioi euro gehiago).

Zordun handienetan handiena berria da zerrenda horretan, Lagilur SL izenekoa. 2015. urtean likidatutako enpresa bat da, eta aurretik Yeregui Desarrollo SL izena zuen. Gipuzkoa Donostia Kutxak Yeregui taldearekin Espainia hegoaldean bultzatutako proiektu turistiko bati lotutako zorra da. 5.000 etxebizitza turistiko eta golf zelaiak egiteko asmoa zuten, eta lurra ere erosi zuten, baina lur horretan eraikitzeko baimenik ez zuten lortu, eta operazioak huts egin zuen.

Iurbenor, Moldis...

Aurrera egin ez zuten hainbat etxegintza proiektutan aritu zen Iurbenor enpresa ere, Jabyer Fernandez enpresaburu bizkaitarrarena. 52 milioi euro zor zizkion 2018ko abenduan Bizkaiko ogasunari, eta zor hori bera zuen 2019 amaitutakoan ere.

Eraikuntzako enpresa eroriak dira zerrendako aurreneko postuetan dauden beste batzuk ere: 20,4 milioi zor ditu Moldis Echarrok, hamazazpi Abaroak eta Goya Sesenta Y Nuevek, 11 Urko Urbasak... Eraikuntza sektorekoak dira norbanakoen artean zor handia dutenak ere: 31,4 milioi zor dituzte Jose Ramon eta Juan Miguel Osinalde anaiek.

Zerrendan urtebete baizik ez du egin Bilbao Basket saskibaloi taldeak. 2018 amaieran 3,4 milioi euro zor zituen, baina horren zati handi bat kitatu du jadanik.


Summary: Gutxienez lau hildako utzi ditu lurrikara batek Turkian. Richter eskalako 6,6 eta 6,8 arteko indarra izan du mugimenduak. Egeo itsasoan egon da epizentroa, Greziako Samos irlatik gertu.

Euskal Herrian 13:51 zirela gertatu da ezbeharra. Richter eskalako 6,6 graduko lurrikara batek Greziako Samos irla mugiarazi du, Greziako Geodinamika Institutuaren arabera. Sismoa Grezia kontinentalean eta Turkian ere sumatu da. Bigarren herrialde horretan, 6,8 graduko indarrarekin sumatu da, gainera. Kalteak ere larriagoak izan dira. Hogei eraikin inguru bota ditu Esmirnan, Turkiako mendebaldeko kostaldean. Gutxienez lau lagun hil dira han, eta beste 120 inguru zauritu, Turkiako Gobernuaren arabera.

Lurrikarak Egeo itsasoan izan du epizentroa, Esmirnatik hamazazpi kilometro ingurura eta hamar kilometroko sakoneran —16,5 Turkiako Larrialdi eta Hondamendietarako Erakundearen arabera—. 30 segundo luze iraun du. Atenasen ere sentitu da, epizentrotik 300 kilometrora. Gainera, beste 33 erreplika ere izan dira, horietatik hamahiru 4 gradutik gorakoak.

Samos irlan kalte materialak izan dira nagusi, baina ez dute biktimen berri eman. Halere, tsunami abisua bidali dute uharteetara, eta Egeo Iparraldeko gobernuak itsasotik gertu dauden errepideetatik ez bidaiatzeko eskatu du.

Okerragoa izan da Turkiako kostaldean izan duen eragina. Esmirnan eginiko kalteez gain, inguruko Usak, Deizli, Manisa, Balikesir, Aydin eta Mugla probintzietan ere arrastoa utzi du. Bayraki hirian, hiru lagun erreskatatu dituzte eroritako eraikin baten artetik, Fahrettin Koca Osasun ministroaren esanetan. Esmirnan ere jendea eraikinen azpian harrapatuta dagoela baieztatu du Murat Kurum Ingurumen eta Hirigintza ministroak.

Kostaldeko hainbat hiri ere ebakuatu egin dituzte, tsunami arriskuagatik. Urak Seferihisar hiria hartu du, bat-batean metro bat gora egin baitu. Halere, ez da olatu handirik iritsi kontinentera, eta kalte materialak bakarrik eragin ditu. Recep Tayyip Erdogan presidenteak babesa adierazi die biktimei, eta nabarmendu «erakunde guztiak» mobilizatu dituztela.

Turkia mugimendu sismiko handiko eremuan dago, Anatolia eta Eurasia plaka tektonikoak elkartzen diren lekuan. Ohikoak dira lurrikarak eremu hartan. Besteak beste, herrialdeko ipar-mendebaldean dagoen Golcuk herria epizentro izan zuen 7,7 graduko lurrikarak 17.000 heriotza eragin zituen 1999an. Inguruan gertatutako azken lurrikara handia, berriz, urtarrilean izan zen, Turkiaren menpeko Kurdistanen, zehazki Malatya eta Elazig probintzietan. 41 lagun hil ziren, eta 1.600 inguru zauritu.


Summary: Paseo bat eman nahi dute, bertzeek bezala. Zainduz elkartea sortu dute zahar etxeetako egoiliarren senide batzuek, haien eskubideak defendatzeko asmoz; manifestaziora deitu dute gaurko, Iruñeko Erruki Etxearen aurrean. Egoitzen barruko neurriak malgutu ditzaten eskatu dute, eta pertsona erdigunean jarriko duen eredu publiko bat.

Ez du deus falta, baina dena falta du. Hori da Andresa Azpirozek Iruñeko Erruki Etxean duen sentsazioa. Gloria Lakidain Azpiroz bere alabaren bitartez zabaldu nahi izan du zahar etxeko giroa: «Zaintzen gaituzte, bai. Baina nik paseo bat eman nahi dut, bertzeek bezala. Itxita gaude».

Azpirozen familia da Nafarroan sortu berri duten Zainduz elkarteko kideetako bat. 30 familia inguruk egin dute bat zahar etxeen egoera salatzeko, eta egoitza horietako egoiliarren eskubideak defendatzeko. «Kolektibo isila eta isilarazia da zaharrena».

Zaharren ahotsen bozgorailu izateko sortu dute senideek Zainduz; manifestaziora deitu dute gaurko, 12:00etan, Iruñeko Erruki Etxean. Batetik, elkarteko kideek eskatu dute egungo osasun krisiagatik zaharren egoitzetan indarrean diren neurrien inguruko gogoeta egin eta neurri horiek malgu ditzaten; eta, bertzetik, zahar etxeetarako pertsona erdigunean jarriko duen eredu publiko bat aldarrikatu dute, pandemiak agerian utzitako gabeziak gainditzeko. «Helburua dirua denean, egoiliarrak dira galtzaile».

Azkeneko asteotako datuek erakutsi dute pandemiak okerrera egin duela, eta martxoko egoerara itzuliko ote diren beldur dira zahar anitz.

Gloria Lakidain Azpiroz: «Gure zaharren osasun emozionala eta mentala erabat bazter utzi dute»

Gloria Lakidain Azpirozek egunero hitz egiten du amarekin, Andresa Azpirozek sakelako telefono propioa duelako. Iruñeko Erruki Etxeko hesira joaten da egunero, gainera, ama lorategira ateratzen denean ikusi ahal izateko. «Etsita dago. Beldur nagusi bat du: berriz ere gelan itxi behar izatea, martxoan bezala».

Azpiroz duela bi urte ailegatu zen Erruki Etxera. «Egoiliarrak beren geletan itxi zituztenean, amak handik ateratzeko eskatu zigun; geldituz gero, hilko zela. Ez gaitzak jota, baizik eta penaz», azaldu du Lakidainek. Hiru hilabeteko baimena eskatu zuen lantokian, eta, bertze senideen laguntzarekin, ama zaintzeko aukera izan zuen. Uztailaren 20an itzuli zen zahar etxera; urriaren 2tik, egoitzaren hesitik kanpora ezin dira atera egoiliarrak, eta bisitak jasotzeko aukerarik ere ez dute.

«Herritarrentzat gomendio direnak, zahar etxeetako egoiliarrentzat agindu zorrotz bilakatzen dituzte. Itxita ere ez dute lortu birusa zahar etxeetan ez sartzea, eta bakartzeak eragin dizkien kalteak ez dituzte kontuan hartu», salatu du Azpirozen alabak.

Martxoko konfinamendu gogorrak utzitako aztarnak agerikoak direla azaldu du Lakidainek: «Ibiltzeko gai zenak orain makulua behar du, eta makulua zuenak, aulkia». Dementziaren bat jota direnek inolako estimulurik ez dute jaso denbora luzez, «eta sumatzen da. Gure zaharren osasun emozionala eta mentala erabat bazter utzi dute».

Bixen Gomez: «Langileek ahal zutena egiten zuten, baina baliabideak urriak ziren»

Bixen Gomezen ama apirilaren 5ean zendu zen, Iruñeko Oblatasko zahar etxean. Semea azken agurraren orduan deitu zuten, egoitzara joan zedin. Buruan eta bihotzean iltzatuta gelditu zaizkio egun hartakoak. «Ailegatu nintzenean, Iratxe beilatokian lan egiten duen lagun batekin egin nuen topo. Lur jota zegoen. ‘Hilotz bat jasotzera etorri naiz, eta hiru eramanen ditut; gainezka gaude’, erran zidan».

Egoitza barruan, zuzendaria aurkitu zuen Gomezek pasabidean. «Egoitzako bertze langile batzuekin zegoen; elkarri begira gelditu ginen denok, eta negarrez hasi ginen». Behar bezala jantzi eta gero, gelan sartzen utzi zioten. Ordu luzez egon zen amaren ondoan. «Sedatuta zegoela erran zidaten, baina nik ez nuen hagitz lasai sumatu. Eskutik heltzen nion, muxuak ematen nizkion, baina beldur nintzen. Egoerak gainezka egin zidan; desesperatuta nengoen; inork erran baino lehen, alde egin nuen. Ezin izan nion eutsi».

COVID-19arekin gaixotu zen Gomezen ama, baina ez zuen sintoma larririk izan. Hobera egin eta gero, hanka batean izandako enboliak eraman zuen. Alzheimerrak jota zen emakumea, eta horregatik eraman zuen familiak zahar etxera, hamalau urtez etxean zaindu eta gero.

Pandemia ailegatu zeneko kezka fresko du buruan Gomezek. Bisitak murriztu zituztenekoak, eta egoiliarrak nor bere gelan itxi zituztenekoak, azkenean. «Hilabete eta erdiz egon ginen ama ikusi gabe. Erraten dute alzheimerra dutenak ez direla gertatzen denaz ohartzen, baina ez nago ados. Ezagutzen ez gintuenean ere, amak sentitzen zuen zaintzen genuela, eta eskertzen zuen. Hamaika bideo ditut zahar etxean grabatuak; ama barrez eta kantuan ageri da».

Hori guztia pandemiarekin batera desagertu zen. Osasun krisiak eragindako ziurgabetasuna bereziki sentitu zutela dio Gomezek. «Egoitzako arduradunek erraten ziguten Nafarroako Gobernuak ezarritako neurriak bete bertzerik ez zutela egiten; gobernutik ez zen inolako biderik ezarri senideokin harremanetan izateko. Informazioa behar genuen, eta ez genuen jasotzen». Egoerak, gainera, agerian utzi zituen aurretik zeuden bertzelako gabeziak: «Langileek ahal zutena egiten zuten, baina ezin zuten behar bezalako arreta eman, baliabideak urriak zirelako».

Gomezek argi du berehalako neurriak behar direla, eta horregatik egin du bat Zainduz elkartearekin. «Psikologoak behar dira zahar etxeetan, senideei informazioa helarazteko bideak behar dira, eta familien iritzia kontuan hartu behar da». Urgentziazko auziez harago, Gomezek garbi dauka zahar etxe anitzetan dauden egungo gabeziak indarrean den ereduaren ondorio direla: «Egoitza handiak egiten dira, dirua irabazteko asmoz. Zaharren interesak lehenetsiko dituen eredu publiko bat behar dugu».

Amaia M.: «Zaharrek ahalegin handia egin dute, eta horrek baditu ondorioak»

Amaiaren gurasoek duela hamazazpi urte erabaki zuten zahar etxe batera joatea. Aita duela hamabi zendu zen, eta amak egoitzan segitzen du, El Vergel zahar etxean. Amaia ez du benetako izena. Nahiago du ez erran, ama egoitzan izan ditzakeen ondorioen beldur delako. «Ez mugitzeko eskatu digu».

Pandemia ailegatu aurretik, familiak egunero egiten zion bisita. «Burua ederki du; beti bazen norbait amarekin, paseoak emateko, laguntzeko», azaldu du Amaiak. Koronabirusak dena jarri du hankaz gora, eta aurrean aurkitu duen egunerokoa «biziki gogorra» dela nabarmendu du: «Batetik, eskertzen dugu gure gurasoak kutsa ez daitezen egiten duten ahalegina; baina, bertzetik, konturatzen gara zaharrek egin beharreko ahalegina hagitz handia dela, eta badituela bertzelako ondorioak». Martxoan alarma egoera ezarri zenean, ekainera arte egon ziren senideak zahar etxera bisitak egin gabe. Abuztuaren 19tik, astean behin joaten hasi ziren: «Pertsona bakarra joaten ahal zen, ordubetez». Urriaren 2tik, ezta hori ere.

Egoera hori dela, Amaiak eta haren senideek ezin dute egon deus egin gabe. Amak ez mugitzeko eskatu arren, Zainduz elkartean dira, egoitzen barruko baldintzak hobetzeko asmoz. «Ematen du zaharrek beren eskubideak galtzen dituztela sartzen direnean. Jarduera oro moztu diete; egonean dira, etsita, eta familia ikusi gabe. Tristuraz hiltzeko beldur da ama».

Amaiak argi du baliabide kontua dela konponbide nagusia: «Langileek ahal dutena egiten dute. Behar dira baliabideak, bisitak jaso ditzaten segurtasunez, eta beren eguneroko jarraitzeko aukera izan dezaten».

Leire A.: «Ez dute deus egin; sistemak ez ditu zaharrak kontuan hartzen»

Amaiaren amak duen kezka bera du Leirerenak ere: «Protestarik ez egiteko eskatu digu; kexatuz gero, zahar etxetik botako ote duten beldur da». Horregatik, Amaiak bezala, nahiago izan du benetako izena ez eman. Eta hark bezala, amak kontrakoa eskatu arren, Zainduz elkartearekin egin du bat, amak dituen kezkak eta beldurrak uxatuko dituen zahar-etxe eredu baten alde lan egiteko. Zaharren egunerokoan ezarri dituzten neurrien inguruan, Leirek garbi du bere sentimendua hobekien azaltzen duen hitza zein den: «Krudelkeria».

«Amaren osasun mentalari eragin dio gertatu den guztiak; egun oro azkena izan daiteke zaharrentzat, eta gozatzeko aukera behar zutenean, senideen bisita edo laztana jasotzekoa ere ukatzen diegu», erantsi du Leirek.

Burlatako Landazabal zahar etxean da haren ama. Pandemiak aurretik zeuden arazoak are larriago bilakatu dituela azaldu, eta «osasun krisiaren aitzakian» gertatu direnak gogor salatu ditu: «Lehendik eskasa zen lantaldea, eta orain are gehiago; egoiliarrak beren geletan bakartu zituztenean, ezin onar daitezkeenak gertatu ziren: nire ama berea ez zen gela batean itxi zuten, adibidez».

Zalantzan jarri du Leirek zahar etxeetan indarrean diren neurri anitz legezkoak ote diren, eta saminez erran du zentroko arduradunek ez dituztela egoiliarren interesak defendatu, neurri horien aurrean: «Ez dute deus egin. Sistemak ez ditu pertsonak kontuan hartzen».

Mari Jose Armendariz: «COVID-19a baino ez dago; gainerakoak desagertu egin dira»

Mari Jose Armendarizen amak alzheimerra du, eta aulki bat behar du mugitzeko. Gaitzak baino gehiago eragin diote koronabirusaren pandemiak Tafallako zahar egoitzan ezarritako murrizketek, halere, alabaren ustez: «COVID-19a baino ez da existitzen; ematen du gainerako gauza guztiak desagertu egin direla». Egoiliarren kalitatezko bizi baldintzei eusteko behar den lana eten da pandemiaren ondorioz, eta neurriek ezarritako murrizketek «etsipenez eta tristuraz bete dute zahar etxea». Urriaren 2tik, egoitzako hesiaren bertzaldetik ikusi behar du Armendarizek ama, aukera ematen diotenean. «Hilabeteotan jaso ez duen arretak eragin dio, eta gero eta zailagoa zaio komunikatzea; maskararekin, eta hesien artean, gainera, dena da are zailagoa».

«Gizarteari ez zaizkio zaharrak inporta, eta Nafarroako Gobernuari ere ez. Segurtasun neurriak hartuta, eta baliabideak jarrita, posible da gure zaharrak bertze modu batera artatzea. Osasun krisia hasi zenetik ukatu diegu herritik paseatzeko aukera, ukatu diegu senideen eskuari heltzeko aukera», erran du, saminez.

Bisiten auzia lehenbailehen konpondu behar dela garbi du Armendarizek. «Egoiliarrek senideen berotasuna sumatu behar dute; gobernuak malgutasunez jokatu beharko luke, eta behar diren baliabideak jarri, gure zaharrak bakarrik egon ez daitezen. Gizarteak abandonatu dituen sentsazioa dut».

Zahar etxetik informazioa jasotzen dutela azaldu du Mari Jose Armendarizek, baina egoitzako arduradunei eskatu die presioa egin dezatela Nafarroako Gobernuak murrizketak arindu ditzan. «Zaharrek duintasuna behar dute egoitzetan; kalitatezko bizi baldintzak, eta familiaren berotasuna».


Summary: «Helburua da hizkuntza bere aldaera guzietan entzutea». Biarnon, Gersen eta Bigorran hedatzen du Paueko Radio Pais okzitanierazko irratiak. Lartigot berriki hasi da Angelun kazetari gisa, irratian Aturri behereko eta Landetako berrien emateko.

Asi Gasconha elkarteko laguntzaileek aspaldian emankizun bat ekoizten dute Angelutik, Gure Irratiak urteetan hedatu zuena. Gaur egun, Radio Paisek hedatzen segitzen du. Duela hiru urte, Aturri behereko eremuan Radio Paisen adarraren sortzeko asmoa etorri zen. 2020an Euskal Hirigune Elkargoak 4.700 euroko diru laguntza emanik sortu dute, Asi Gasconhak Manex Goihenetxe kultur etxearekin eta Asti Denborako Unibertsitatearekin partekatu Angelu Tivoliko kulturgunean. Han dauka estudioa Fanny Lartigot kazetariak (Tarnose, Okzitania, 1986). Landetarik, Akizeko hiriguneak, Chalosseko lurraldekoak eta Luys eremuko herri elkargoak ere diru laguntzak eman dizkie. Landetako departamendu kontseiluak, haatik, ez die onartu.

Radio Pais Gaskoiniako elkarte irratia da, eta estudio nagusia Pauen dauka, baina beste lurraldeetan ere baditu adarrak?

Irratia 1983an sortu zen, Pauen. Helburua da egin ahala informazioa zabaltzea gaskoi eta biarnes okzitanieraz. Adar bat bada Biarnon, bat Gersen eta beste bat Bigorran. Radio Pais federazio bat bada, tokiko elkarteak biltzen dituena. Azkenik, 2017tik sortua da Radio Pais Lanas e Baish-Ador, Landetako eta Aturri behereko Radio Pais. Helburutzat daukagu frekuentzia bat lortzea eremu horretan. Galdea egin genion CSA erakundeari 2019an, frekuentzia ukaiteko Baionako eta Mont-de-Marsaneko aldeetan; zoritxarrez, ez zaigu onartua izan. Berriz entseatuko gara 2021ean.

Zenbat langile zarete? Zer programazio egiten duzue?

Eremu guzien artean, zortzi langile gara. Gau eta egun hedatzen dugu. Goizeroko zuzenekoa badugu, 09:00etatik aitzina, Lo Gran Descluc izenekoa (Iratzartze handia). Gero, herri bilketa lanen inguruko saio bat, musika emankizunak, kulturazkoak; Hego Ameriketako kulturei buruzko emankizuna ere bada, ezen nahi duen orok proposa dezake emankizun bat boluntario gisa. Berrogei bat boluntariok parte hartzen dute, nonbaitan.

Zuk zer programa egiten duzu irratirako?

Aktualitateari buruzko oren bateko emankizuna egiten dut, larunbatetan, 13:00etan hedatua dena irratiko frekuentzia guzietan; baita www.radiopais.fr atarian ere; podcast moduan ere entzun daiteke. Que s’ei passat a noste du izena. Goizerokoan ere sartzen naiz, ostiraletan, Aturri behereko eta Landetako aktualitatea aipatzeko. Heldu den astetik goiti, berri saila aurkeztuko dut ostegun goizetan.

Hizkuntza aldetik zer irizpide duzue okzitanierarekin edota dialektoekin?

Irekia da. Helburua da, zinez, hizkuntza bere aldaera guzietan entzutea. Goizerokoan berean kazetari bat biarnesez ari da, beste bat Bigorrako hizkeran; Gersekoak haien hizkeran ari dira. Aberastasun horren entzutea da interesgarria.

Zuk ama hizkuntza duzu okzitaniera?

Ez. Nahiko nuen. Haurrean entzuten nuen, aitak mintzo baitzuen. Ama Pirinio Garaietakoa zuen. Nik Bordelen ikasi nuen, fakultatean nintzelarik, Atzerri Hizkuntza Aplikatuen ikasketetan. Hautuzko hizkuntza gisa bazen okzitaniera.

Euskal Elkargoak laguntza berezia eman dizue.

Daukagun diru laguntzarik handiena Euskal Elkargoak eman diguna da.

Badakizue zenbat entzule dituen Radio Paisek?

Ez. Entzule inkestak izugarri kario direnez, ezin dugu egin. Interneteko atariko bisitariak jakin ditzakegu bakarrik: 3.000 bisitari egunean.

Elkarrizketak egitean, hiztun okzitaniarrak bilatzen dituzu, edo hedatzen duzu frantsesez ere?

Helburua da bakarrik gaskoiez hedatzea, baina gai batzuetan zaila da hiztunen aurkitzea. Halere, elkarteko kideei esker ahoz aho ezagutzen ditut hiztunak. Baina hor hirugarren astea da emankizunean bi hiztun ditudala gaskoiez eta bat frantsesez. Garrantzitsuena zait lurraldeko aktualitatea aipatzea. Galderak gaskoiez egiten ditut, eta ez dakitenak uzten ditut frantsesez mintzatzen, baina laburrago sartzen ditut, nihaurrek osatuz sarrera eta bukaera. Gero, hori aldatu da. Duela zortzi urte oraino, ez zen batere frantsesik hedatzen goizeko zuzenekoan. Itxaropena badut aurkituko ditudala denborarekin; xerkatu behar da.

Irratiko saioak entzutearekin, ohartzen gara ez dela kasik gizon bozik baizik. Emazte arras guti zarete.

Egia da, berehala ohartu natzaio horri. Alta, duela zortzi urte lan egin nuen jada Radio Paisen, eta bi emazte eta bi gizon ginen. Aski harro naiz emazte bozak berriz ekartzen ditugulako. Tarnosekoa naiz sortzez, eta, hemen, gaskoi hiztunak gizon zaharrak ziren bakarrik. Biarnon, hiztunak diren gazte belaunaldikoen artean, gizon bezainbat emazte gaztek mintzo dute. Pauerat heltzean harritu ninduen horrek. Hamar bat Calandreta badira Biarnon —murgiltze ereduko elkarte eskolak—, gela elebidunak. CFPOC egiturak gau eskola batzuk ere baditu, aldiro bost-hamar bat lagun biltzen dituzten gelekin.