Summary: 120 kantu hainbat hizkuntzatan, Guinness liburuan sartzeko: besteak beste, 'Kanuto'. Suchetha Satish indiarra Guinness errekorra gainditzeko bidean da, zazpi ordu eta hogei minutuko kontzertu batean 30 abesti hindiz eta 90 beste hizkuntza batzuetan kantatuta. Saiakera aztertzen ari da epaimahaia.

Egun baten Kanuto, kalera joan zan... eta konturatzerako, Kanuto Indiaraino iritsi da. Abuztuaren 19an, Suchetha Satish 15 urteko neska indiarra Guinness errekor bat gainditzen saiatu zen Dubain, kontzertu batean inoiz baino hizkuntza gehiago erabiliz. 120 abesti kantatu zituen, eta horien guztien artean, euskarazko bat: Kanuto. Etxepare Institutuak eman du horren berri, Twitterren:

Kontzertuak zazpi ordu eta hogei minutu iraun zuen, eta Satishek 30 abesti hindiz abestu zituen, eta beste 90, beste hizkuntza batzuetan. Indiaren 75. urteurrena ospatzeko ekitaldietako bat izan zen, eta abeslariak berak Twitterren esan du saiakera hor egitea oso berezia dela. Datorren urteko abuztuaren 15ean beteko dira 75 urte Indiak independentzia lortu zuenetik, baina aurtengo martxoan hasi ziren urteurrena ospatzen.

Saioa joan den astean egin bazuen ere, oraindik ez du bereganatu Guinness errekorra. Satishek iragarri duenez, epaimahaia saiakera aztertzen ari da, eta epaiaren zain dago. Egun batzuk barru iritsiko dela iragarri du.

Kanuto euskal lo kanta herrikoi bat da, eta ama baten eta haur baten arteko solasaldia kontatzen du. Amak esaten dio haurrari lotarako joateko, baina haurrak erantzuten dio kalera joan nahi duela. Abesti xumea da, baina oso ezaguna, batik bat azken estrofa: Kanuto zizilindro, zilindro, zilindro... Eusko Ikaskuntzak hala dauzka jasota abestiaren hitzak:

Egun baten Kanuto kalera joan zan, karruak zapalduta etxera joan zan. Amak esan ei otsan lotara joateko, atzera kontestau eutsan ""Ez dot nai amatxo"". Kanuto Zizilindro, Zilindro, Zilindro, Kanuto Zizilindro... pux! pux! pux!"

Herri abesti hori 1993. urtean egin zen oso ezagun, Oskorri taldeak Katuen testamentua bilduman sartu eta argitaratu zuenean. Pello Salaburuk Satishen moldaketetan arreta jartzeko eskatu du Twitter sare sozialean.


Summary: Maskara erabiltzen jarraitu beharko dute Euskal Herriko ikastetxeetan. Iparraldean, txertatuta dauden ikasleek ikastetxean jarraitzeko aukera izango dute, positibo baten hurbileko kontaktua izanik ere.

Itxura guztien arabera, COVID-19ak markatuko du 2021-2022ko ikasturtea ere. Erakundeek, ordea, birusa ez hedatzea dute helburu, eta ari dira hartuko dituzten neurriak jakinarazten, tantaka-tantaka bada ere. Gaur, Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak eta autonomia erkidegoetako ordezkariek bilera izan dute, eta maila nahiz etapa guztietan presentzialtasunaren aldeko apustua egingo dutela ziurtatu du Pilar Alegria Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak, bilera amaitu ondoren egin duen prentsaurrekoan. Datorren ikasturtea, aurrekoarekin alderatuta, «desberdina» izango delakoan dago, baina, halere, «zuhurtzia» eskatu du. COVID-19aren kutsatzeak ekidite aldera, nabarmendu du bileran ez dutela maskararen erabilera murrizteaz eztabaidatu, eta hura janzten jarraitu beharko dutela 6 urtetik gorako haurrek. Gainera, beste neurri baten berri ere eman du: ikasgeletan, ikasleen arteko distantzia 1,5 metrokoa ez 1,2 metrokoa izango da aurrerantzean.

Nafarroako Gobernuak bat egin du aurrez aurreko hezkuntzaren aldeko apustuarekin, eta, ohar bidez jakinarazi duenez, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak bileran azaldu du konpromisoa dutela hori bermatzeko. Horretarako, esan duenez, mantendu egingo dituzte aurreko ikasturteko prebentzio, garbiketa eta higiene neurriak, eta ikastetxeak sektoreka banatzen jarraituko dute. Gainera, gehienez hogei haur egongo dira Haur Hezkuntzako ikasgeletan, eta aurreko ikasturterako jarritako lanpostu gehigarriei eutsiko diete.

Aurreko urteko neurriak mantendu arren, zenbait aldaketa egingo dituztela ere esan du Gimenok: besteak beste, jolastokian gauzak partekatzeko aukera izango dute, Haur Hezkuntzako umeek ez dute maskararik jantzi beharko jolastokian daudenean; eta ikastetxeei CO2 neurgailuak emango dizkiete. Erantsi duenez, ordutegi jarraituarekin hasiko dituzte eskolak oraingoz.

Ipar Euskal Herrian, irailaren 2an eginen dute eskola sartzea. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak protokoloa zehaztu du: lau arrisku maila izanen dira, lurraldeko egoera epidemiologikoaren arabera, eta neurriak egokitu beharko dituzte eskoletan. Dena den, eskola sartzerako lurralde guziak bigarren arrisku mailan ezartzea deliberatu du Blanquerrek. Hala, maskara derrigorrezkoa izanen da 7 urtetik aurrera, ikasgela ezberdinen ikasleen arteko gurutzatzeak saihestu beharko dituzte, eta, barnealdean hunkitze kirolak egitea debekatua izanen da.

Hirugarren eta laugarren arrisku mailak ezarriz gero, kolegioko laugarren mailatik gora irakaskuntza «hibridoa» egin beharko dute ikastetxeek: ikasleen erdiak etxetik aritu beharko du. Horrez gain, kirola egiteko muga gehiago izango dituzte ikasleek, kanpoaldean bakarrik egiten ahalko dute, gutxienez bi metroko distantzia atxikiz.

Bestalde, Frantziako Hezkuntza ministerioak bigarren mailako ikastetxeetako hurbileko kontaktuen bakartze protokoloa aldatu du, txertaketa kanpainaren ondorioz. 12 urtetik aurrera, hala, txertatu gabeko ikasleek, hurbileko kontaktu izanez gero, zazpi eguneko bakartzea bete beharko dute, eta klaseak etxetik hartu. Txertatuak diren ikasleak, berriz, ikastetxean egoten ahalko dira hurbileko kontaktu izanik ere. Lehen mailako protokoloa, ordea, ez dute aldatu: ikasle bakar batek positibo emanik, ikaskide guziak etxera igorriko dituzte.


Summary: Sortuk dio «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela. Espainiako Gobernuko ordezkariak adierazi du presoei eginiko harrerek «zauriak irekitzen» dituztela.

Agustin Almaraz presoa aske geratu eta gero Bilbon eginiko harrerak eta Covitek sare sozialetan eginiko salaketak hautsak harrotu ditu azken egunetan, eta eragile politiko ugarik eskatu dute harrera horiek publikoki ez egiteko. Eztabaida hori ikusita, Sortuk ohar bat zabaldu du, eta nabarmendu «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela: «Espetxetik irteten den preso bakoitza elkarbizitzara eta bakera hurbiltzen gaituen gertakaria da. Elkarbizitza eraikitzeko ezinbestekoa da presoen eskubideak urratzen dituen salbuespen politikan amaitzea eta kalerako bidea bultzatzea».

Sortuk gogora ekarri du espetxe legeria arrunta aplikatuko balitz euskal presoen %84k kartzelatik irteteko aukera izan beharko luketela, baina Espainiako Estatuan dauden presoen kasuan «legea bihurritu egiten» dela: «Irteera baimenetarako, hirugarren gradurako eta baldintzapeko askatasunerako eskubidea ukatzen ari zaie Estatua, preso ahalik eta denbora luzeenean atxikitzeko helburuarekin». Almarazen adibidea jarri du: 26 urte eman ditu espetxean. Ia 25 Andaluzian urrunduta eta lehen graduan, muturreko egoeran. Zigorraren hiru laurdenak 2014an bete zituen, eta, beraz, behar baino zazpi urte gehiago eman ditu preso». Gainera, gogorarazi du abuztuan askatutako bost presoek osorik bete dituztela beren zigorrak, eta gehienak espetxealdi ia osoa bete dutela Euskal Herritik kanpo: «Normaltasunetik eta elkarbizitzaren aldeko jarreratik gutxi du errealitate horrek».

Sorturen iritziz, «nekez eraikiko da elkarbizitza besteari zer egin behar duen edo zer egin dezakeen edo ez inposatuz», eta, horren harira, uste du «harrera ekitaldien kontra jotzen dutenen helburua —hau da, amak, aitak edo lagunek beren maiteak espetxetik irtetean besarkatzea debekatu nahi dutenen helburua— garaile eta garaituen errelato bakarra inposatzea» dela, eta horrek elkarbizitza «urruntzen» duela.

Itxaso: «Morala da?»

Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkariak ere hitz egin du gaiaz. Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean, Itxasok argudiatu du harrera publikoek «hainbat zauri irekitzen» dituztela eta presoek «espetxean egindako birgizarteratze lana» lapurtzen zaiela.

Horrez gain, azaldu du uler dezakeela presoei kartzelatik irtetean harrera pribatuak egitea, baina ez omenaldi publikoak; horrekin lotuta, ezker abertzaleari eskatu dio gogoeta egiteko: «Elkarbizitza lortzeko, kontua ez da legezkoa den ala ez. Legezkoa izan daiteke, baina morala da?».


Summary: «Gaia gordina baldin bada, marrazkia gordina izango da». Marrazkilaria da margolaria bainoago, eta komikilaria oroz gainetik. 'Basolatik berri onik ez' du lan berriena. Komiki baino ilustrazio gehiago egin behar izaten du, ordea; hilero 'Argia' aldizkarian, besteak beste.

Joseba Larratxe Josevisky-k (Irun, Gipuzkoa, 1985) Arkitektura ikaslea zen garaian eman zituen argitara aurreneko umore zintak; urte batzuen ondoren, komikizaleek lehenengo begi kolpean antzematen dute dagoeneko haren eskuak eusten diola pintzelari Argia aldizkariko ilustrazioetan eta Larrun gehigarriaren azaletan, eta Joana Maiz (2019) eta Basolatik berri onik ez (2020) komikietan, besteak beste.

Joseba Larratxe, Kabienen, Usurbilgo autonomoen elkarlanerako gunean. Jagoba Manterola / FOKU

Beti marraztu izan duzu?

Nik bai, eta zuk ere bai, segur aski. Gero eten bat egoten da. Esaten digute marrazteko, baina bat-batean ematen du hori haurrentzako kontu bat dela...

Baina zuk jarraitu egin zenuen...

Ez dakit zer datorren lehendabizi, zaletasuna, edo ona izatea eta horrek jarraitzea eragiten zuela. Dragoi bola-rekin ikasi nuen marrazten. Saioak grabatzen nituen, eta gustuko irudietan geratu egiten nuen bideoa, kopiatzeko. Oraindik ere, kasik begiak itxita marraz dezaket Son Goku.

Zer izan zen argitaratu zenuen lehen lana?

Zinta bat egin nuen BERRIAren Matraka gehigarrian pare bat urtez, Euskal friki izenekoa. Lehen komikia Katu hegoduna izango zen, Yurre Ugarteren gidoiarekin.

Aldaketa handia da gidoilariekin lan egiten hastea?

Egia esan, uste dut nik ere badudala zer kontatu, baina pentsatzen dut editoreek edo arduradunek uste dutela marrazkilari hobea naizela idazlea baino, eta, horregatik, beti jartzen didate gidoilari bat [barrez]. Kolaboratzea beti da polita; asko ikasten duzu, eta dibertigarria da.

Gehiago idatzi nahi duzu?

Etorkizunera begira, helburua hori da; ea lortzen dudan nire gidoietan oinarritutako zeozer egitea. Baina, jakina, hain jende bikainarekin lan egiteko aukera etortzen baldin bazaizu, tontakeria bat litzateke ezetz esatea...

Joana Maiz. Harriet Ediciones, 2019. Gidoia: Yurre Ugarte

Ilustrazioak ere egin arren, komikilaria zara, batez ere?

Komikitik nator, eta nire onena komikian eman dut, segur aski. Lan egiteko modu antzekoa daukat; azken finean, gauzak kontatu nahi dituzu. Kontua da ilustrazioa askoz errentagarriagoa dela; aldizkari baten azala, adibidez, komiki orrialde bat baino gehiago kobratzen da, nahiz eta hori niretzat askoz lan handiagoa den.

Nolakoa da zure estiloa?

Nahiko fisikoa da. Alegia, nahiz eta pertsonaia karikaturizatu, nire figurek eraikuntza fisiko bat dute. Ez ditut egiten forma etereoak. Saiatzen naiz itzalekin bolumen bat ematen, anatomia fidel marrazten... Agian horrek badu zerikusia Arkitektura ikasketekin. Bestalde, nire marrazkia marran oinarritzen da kolorean baino gehiago. Marrazkilaria naiz, margolaria baino gehiago.

Zer gairi buruz marrazten duzu?

Ematen dizkidatenei buruz: mertzenariotxo bat naiz [barrez]. Ez zait gustatzen gauzak edulkoratzea. Batek baino gehiagok esan izan dit nire marrazkiak gogorrak direla; nik esango nuke gauzak diren bezala adierazten ditudala. Gaia gordina baldin bada, marrazkia ere gordina izango da. Ez zaizkit gustatzen morboa eta doako krudelkeria, baina gordinkeria kentzen baduzu, zuritzen ari zara.

Trazua paperean egiten duzu eta kolorea digitalean?

Basolatik berri onik ez. Xabiroi, Ikastolen Elkartea, 2020. Gidoia: Asisko Urmeneta

Horrela egitea gustatzen zait. Pantaila ukigarri bat daukat; oso erosoa da, eta batzuetan, denbora faltagatik eta lana errentagarri bihurtu nahian, marrazki batzuk ordenagailuan egin izan ditut zuzenean.

Non lan egiten duzu?

Usurbilen [Gipuzkoa] lan egiten dugu, Kabienen, autonomo batzuen artean antolatutako bulego autogestionatu batean. Etxetik lan egin ahal izatea ona da, baina horretara kondenatua izatea ezta batere.

Komikiei buruzko hitzaldiak eman izan dituzu. Dibulgazioa behar da?

Azkenaldian esan izan da komikia boladan dagoela. Hori entzuten daramatzat hamar edo hamabost urte, eta ez da lehertzen. Gero eta jende gehiagorengana iristen da, askotariko lanak egiten dira, baina kalean galdetuz gero jende askorentzat komikia ez da izango artea ere, eta, gainera, haurrentzat izango da. Kuriosoa da: denda espezializatuetan ez dago ia haurrentzako komikirik.


Motzean

Summary: Motzean.

Kolore bat. Beltza.

Margo mota bat. Arkatza.

Pantone bat. 7466 U. Joana Maiz-en erabili genuena da, turkesa modukoa.

Tresna bat. Pentel pintzela.

Koadroa. Karratua.

Marrazkilari bat. Guillermo Gonzalez (Bilbo, 1971 - 2021). Euskal Herriko onenetariko bat zen.


Summary: Parte Zaharra Aske plataformak manifestaziora deitu du Donostiako istiluen harira, larunbaterako. Ertzaintzak 40 herritar atxilotu ditu, eta guztira 63 ikerketapean jarri.

Donostiako Parte Zaharrean Ertzaintza egunero azaldu da jende pilaketak desegitera azken egunotan. Parte Zaharreko kaleak bete egin dira gauez Donostiako festak liratekeen egunotan, eta gauero izan dira Ertzaintzaren eta herritarren arteko liskarrak. Plataformak gogorarazi duenez, guztira 40 herritar atxilotu ditu Ertzaintzak azken astean, eta guztira 63 pertsona ikertzen ari da. Gainera, plataformak salatu du Poliziak gazte ugari «jipoitu» dituela, «bai atxilotzean, bai komisarian». Horregatik, manifestaziora deitu dute larunbaterako, «inolako eraso eta zapalkuntzarik gabeko auzo batean alde».

Parte Zaharra Aske taldeak ohar baten bidez salatu du osasun etxera eramandako atxilotuak ertzainen aurrean egon direla une oro, eta derrigortu egin dituztela esatera osasun partean jasotako lesioak «erorialdi» baten ondorio direla. Plataformaren arabera, adin txikikoak «gurasoen presentziarik gabe kalabozoetan autoinkulpazioak sinatzera bultzatu» dituzte.

Ertzaintzaren presentziaren harira, plataformak salatu du «jazarpen polizialak eta auzoaren militarizazioak» helburu bat duela: herritarren osasun segurtasuna bermatzeko «borondatetik urrun, pandemiaren kudeaketa negargarria eta horrek ekarri dituen ondorio sozioekonomiko larriak ezkutatzea».

Hori dena salatzeko, manifestazio bat egingo dute larunbatean Donostiako Parte Zaharrean. Gainera, plataformak dei egin die lekuko izan eta «erasoak jasan» dituzten gazteei, berarekin harremanetan jartzeko.


Summary: Adingabeak Marokora bidaltzea erabaki dute Sanchezek eta Vivasek. Espainiako eta Ceutako presidenteek adostu dute Atzerritartasun Legearen arabera egitea kanporatzeak, epaitegiek horiek gelditu ostean.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez eta Ceutako presidente Juan Jose Vivas Moncloan gaur goizean bildu dira, iragan maiatzean Ceutara iritsitako milatik gora migratzaileren egoerari irtenbide bat aurkitzeko asmotan. Sanchezek konpromisoa hartu du Ceutan dauden adingabeko migratzaileak Marokora itzularazteko. Horretarako, presidenteak iragarri du «Estatuaren ahalmen eta baliabide guztiak» baliatuko dituztela.

Bileraren ostean emandako prentsaurrekoan, Vivasek eskerrak eman dizkio Sanchezi, auziaren aurrean adierazitako elkartasunagatik: «Sanchezek badaki gehiegi luzatu den eta jasanezina bihurtu den egoera baten aurrean gaudela, eta, horregatik, berehalako konponbideak behar ditugu». Halaber, PSOEko buruak izandako «erantzun azkarra» txalotu du, eta nabarmendu Ceutan gertatzen ari dena «estatu osoko arazoa» dela.

Gainera, Vivasek ohartarazi du «egoera jasanezina» dela Ceutaren tamainako hiri batentzat, eta auziari «aurre egiteko baliabide gutxi» dituztela—iragan maiatzean 12.000 migratzaile iritsi ziren—. Horiek hala, Vivasek berretsi du irtenbide bakarra adingabeak Marokora itzularaztea dela, eta horretarako legearen urratsei jarraituko dietela. Halaber, adierazi du «adingabeen interesa» lehenetsiko dutela.

Espainiako Gobernuko bozeramaile Isabel Rodriguezek defendatu egin du Vivasek eta Sanchezek hartutako erabakia: «Garrantzitsuena adingabeak haien senitartekoekin elkartzea da, eta are gehiago orain, ikasturtea hastear den honetan». Hainbat GKE gobernuz kanpoko erakunderen arabera, baina, Marokok ez ditu nerabeak artatzeko «baliabide duinak».

Abuztuan egindako kanporaketen inguruan, Vivasek bere administrazioaren eta gobernuaren lana defendatu du goizeko agerraldian, esanez Espainiako eta Marokoko agintariek deportazio horiek «babestu» zituztela. Ildo beretik, adierazi du «adingabeko migratzaileen kanporaketa» ez dela legez kanpokoa, eta «urrats jakin batzuei ez jarraitzea» izan zela gaizki egindako bakarra.

Legez kanpoko prozesua

Abuztuaren hasieran hainbat GKEk dozenaka adingabeko migratzaile legez kanpo kaleratzea egotzi zioten Ceutako Gobernuari. Horrek Ceutako eta Espainiako gobernuak astindu zituen, eta bide eman zien alde bateko eta besteko kideen ika-mikei: Espainiako Barne Ministerioak eta Ceutako Gobernuak elkarri egotzi zioten ekintza horien erantzukizuna.

Deportazioak ikertu eta prozesua aztertu bitartean, migratzaileen kanporaketak geldituta egon dira bi aste hauetan. Ceutako Administrazio Auzitegiak asteartean jakinarazi zuen abuztuaren 16an kanporatu behar zituzten bederatzi adingaberen deportazioak bertan behera uztea erabaki zuela.

Hain zuzen, Ceutako Administrazio Auzitegiak ikertu du azken egunotan autonomia erkidegoko administrazioak hasitako kanporaketa prozesua. Astearteko ebazpenean adierazi zuen Vivasen Administrazioak legez kanpoko urratsak egin zituela: batetik, ez zuen Atzerritarrei Buruzko Legea bete, eta, bestetik, ez zituen Marokotik bakarrik joandako nerabe bakoitzaren kasuak banan-banan ikertu.

Horrez gain, epaileak adierazi zuen Ceutako Gobernuak ez ziela deportazioen berri eman ez adingabeei, ezta Fiskaltzari ere, eta gogorarazi zuen «funtsezko printzipioetako bat legeak beren osotasunean betetzea» dela, eta administrazio guztiek dutela betebehar hori, «salbuespenik gabe».

Ceutako Gobernuak birritan nabarmendu du 2007ko Marokoren eta Espainiaren arteko akordioan oinarritu zela Marokotik iritsitako adingabeak herrialdetik kanporatzeko; akordio horren gainetik dago, baina, Haurren Eskubideen Nazio Batuen Konbentzioa. Nazioarteko araudiak agintzen du inor kanporatu baino lehen bakarrik migratu duen adingabeko bakoitzaren kasua banan-banan ikertu behar dela.

Legez kanpoko kanporatzeek kritiken erdigunean jarri zuten Barne Ministerioa. Hala ere, gaur goizean Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak beste behin berretsi du haren departamentuak ez duela eskumenik «kanporatzeei buruzko erabakirik hartzeko», eta adierazi du gobernuak ebazpen judizialei men egingo diela.


Samarra

Summary: Samarra. Raquel Ricart Leal (Betera, 1962). Eleberri beltz batekin hasi zuen ibilbidea: Un mort al sindicat (1999). Gazteentzako eleberri batzuk idatzi ditu: Van ploure estrelles, El quadern d'Àngela (Vila de Paterna eta Samaruc sariak irabazi zituen; The White Ravens katalogoan sartua dago, eta galizierara itzulia), En les mars perdudes (Gazte Narratibaren Bancaixa saria). 2010ean, Les ratlles de la vida argitaratu zuen (Andromina saria, Idazle Valentziarren Kritika Saria eta literatur sorkuntzako IIFVren saria). 2015ean, El ciutadà perfecte zientzia fikziozko eleberria atera zuen (IIFVren gazte literaturako kritika saria irabazi zuen, eta galizierara itzulia dago). 2015ean, El Lector de l'Odissea saria irabazi zuen, El temps de cada cosa lanari esker. Zenbait kontakizun liburutan parte hartu du: Entre dones (2016), La improbable vida de Joan Fuster (2017), Nosaltres, els fusterians (2017), Assassins valencians (2019). Azken nobela bukatzen ari da.

Festara bere lagun Laurak gonbidatu du; berrogei urte beteko ditu, eta jende pila batekin ospatzea erabaki du.

—Apain-apaina jarri. Ezkongabe batzuk ere izango dira. Gizon interesgarriak eta konpromisorik gabeak.

—Ez dago gizon interesgarri eta konpromisorik gabekorik, Laura. Gainera, uste dut oraindik ez nagoela prest.

—Bai, ikusiko duzu.

Bi egun lehenago, arropa bila joan da. Soineko diskretu bat aukeratu du. Ekaina da, eta bero dago. Gehien gustatzen zitzaizkionek eskote zabalegia zuten, eta oraindik ez dauka adorerik horretarako. Denbora asko darama alkandorak janzten. Urte eta erdiz, mediku txandaz gainezka izan du agenda: kirurgialaria, anestesista, onkologoa, erradiologoa. Urte eta erdiz esaldi bera entzun du behin eta berriz: biluztu zaitez gerritik gora. Horregatik alkandorak. Askatzeko errazak.

Oraindik ez du topatu ondo egokitzen zaion bularretakorik. Iruditzen zaio ez duela inoiz aurkituko halakorik. Orain emakume picassotar bat da; bularrak altuera desberdinekoak ditu, forma desberdinekoak, testura desberdinekoak. Segur aski ez du inork nabarituko jantzita doanean, eta denborarekin ohitu egingo da. Hori esan dio kirurgialariak. Ez ahaztu egingo zaiola, ezta urruneko oroitzapen bilakatuko dela ere; ez zaiola gertatuko denborarekin arindu eta punta ziztagarria galtzen duten esperientzia mingarri horiekin gertatzen dena. Ez. Ohitu egingo dela.

Parpailarik gabeko bularretako beltz batzuk erosi ditu; izan ere, nahiz ebaki dizkioten bularra, muskuluak eta nerbioak, nahiz atera dizkioten besapeko gongoil guztiak, nahiz dena erre duten ondo-ondo, nahiz silikonazko bular bat jarri dioten azal hotzaren pean, izugarri sentibera geratu zaio, beste modu batean sentibera, eta ezin ditu jasan parpailak. Kotoia, eta kito.

—Ezin hobeto geratzen zaizu! —esan dio Laurak bezperan, soinekoa haren aurrean probatzen ari zela—. Asko pozten nau bihar zu etortzeak.

Ezagutzen ditu Lauraren lagun batzuk, baina ez denak, Laurak beti izan baitu bizitza sozial bizi-bizia eta aldakorra. Ordu pare batez han egoteko eta goiz alde egiteko asmoz joan da festara. Mugak jarri dizkio bere buruari, itxaropen handirik ez sortzeko, ez sufritzeko. Beti eduki du bere burua talde txikietan ibiltzeko pertsonatzat. Ez zaizkio gustatzen jendetzak.

Iritsi denean, etxea irekita dago, eta egongela, jendez beteta. Laura jendez inguratuta dago; hura agurtu aurretik garagardo bat hartu du, eta esertzeko txoko disimulatu baten bila hasi da. Aurkitu du bat aurrealdeko lorategitxoan; txiki-txikia da lorategia, irrigarria izateraino, baina iluna da, eta hutsa dago.

Garagardoari tragoak ematen dizkion bitartean, ametsetan, pentsatu du film batean edo eleberri batean balego gizon interesgarri eta erakargarri bat azalduko litzatekeela. Elkarrizketa esanguratsu bat hasiko lukete, eta abar. Literatura. Aspaldi ez dela ipuin bat irakurri zuen halako zerbait kontatzen zuena. Ametsetik atera da. Festakoekin bat egiteko bihotz hartzen ari dela, gizon bat irten da lorategitxora.

—Epa, gabon. Badago beste inor hemen?

—Ez, ez. Ni bakarrik.

—A, primeran. Indar hartu beharra daukat.

—Horretan ari nintzen ni.

—Hara, jendeak beldurra ematen al dizu?

—Ez. Tira, agian pixka bat bai, hainbeste jende dagoenean. Eta zuri?

—Ez— barre egin du—. Niri ez. Kontua da gauza bat eskatu didatela eta pentsatu egin behar dudala. Laurak asko maite nau, eta ez diot itsuskeriarik egin nahi, baina a zer gauzak dituen batzuetan… Haren laguna izango zara, ezta?

—Ba, bai. Gaur denok gara haren lagunak hemen, ez? Haren urtebetetzea da, Laurarena.

—Bai, bai, noski. Eta urtebetetzea denez, esan zidan, ez ekarri oparirik, Robert. Egidazu mesede bat, eta horrekin nahikoa. Pentsatu nuen, ze ondo, ez dut ero moduan ibili beharko harentzako opari bat erosten, opari bila aritzea benetan gogaikarria da eta. Baina orain nahiago nuke zerbait erosia izan, aizu. Eskatu baitit ea gaur gauean bere lagun batekin geratuko naizen. Dibortziatuta dago?, galdetu diot nik. Ze aitortu behar dizut emakume dibortziatu berriak zoragarriak direla. Zu dibortziatua al zaude?

—Ez, ez.

—Bale. Ba, niri asko gustatzen zaizkit emakume dibortziatu berriak. Liberatuak sentitzen dira, eta ez dizute ezer eskatzen, ulertzen? Gau bat pasatzen dute zurekin, edo gau batzuk. Sexuaz gozatzen dute. Eta hain nazkatuta daude gizonak jasateaz, ez baitute inongo konplikazio sentimentalik nahi. Emakume dibortziatu berriek zoratu egiten naute.

—Eta zu ere dibortziatuta zaude?

—Ez, ez. Ni ez naiz inoiz ezkondu. Egia esan, ez naiz inoiz maiteminduta egon. Gustatuko litzaidake, pentsatzen dut. Mundu guztiak esaten du oso polita dela irauten duen bitartean, baina ez zait inoiz gertatu. Eta zu, maitemindu zara inoiz?

—Bai. Behin baino gehiagotan.

—A, normala. Ez dut ezagutzen emakumerik inoiz maiteminduta egon ez denik. Agian aurkitzen dudanean bikotekide perfektua izango da.

Eta barre egin du. Emakumeak trago bat eman dio garagardoari, eta gizonak zigarreta bat piztu du.

—Barkatu molestatzen badizu. Ez dut asko erretzen. Urduri nagoenean bakarrik, orain bezala. Zer arraio, Laura. Uste du gigolo bat naizela, nonbait.

—Baina esan duzu emakumeak gustatzen zaizkizula, ezta?

—Bai horixe, bai gustatu ere. Bereziki dibortziatu berriak. Gero, denbora pasatu ahala, berriz agertzen zaie harra, eta konpromiso bat nahi izaten dute, eta hori guztia.

—Eta Lauraren lagun horrek konpromiso bat nahi al du?

—Ez dakit zer nahi duen. Bularreko minbizia gainditu berri du.

—Ostia!

—Hori diot nik, ostia! Kontxo, Laura, esan diot, nola bururatu zaizu hori? Ez al dakizu ze paranoikoa naizen gaixotasunekin? Ez adarrik jo, Robert, erantzun dit. Minbizia ez da kutsakorra. Eta, gainera, gainditua dauka. Ondo osatuta dago. Orduan zergatik kontatu didazu hori?, esan diot. Ordezko bular bat daramalako. Ostia, Laura, ez da egia izango… Zergatik uste duzu eskatuko zidala hori?

—Baaaa. Ez dakit. Segur aski pentsatuko zuen lagunari ondo etorriko zitzaiola konpromisorik gabeko sexu gau bat. Hori da zure espezialitatea, ezta?

—Tira, hainbesterako ere ez da, baina, bueno, bai. Gustatzen zait sexua, eta ez zait gustatzen lotuta egotea. Baina horrelako emakume bat… Zer esan nahi duzu ordezko-rekin?, galdetu diot. Plastikozkoa dela? Biluzten denean kendu egiten duela? Eta barrez hasi da, sugegorri hori. Ez egin barre, koño. Ez dizut oparirik egin eta orain hau eskatu didazu. Zer esan nahi du ordezko-k? Eta azaldu dit barne protesi bat dela, baina orbainak dituela… Nik zer dakit! Oso urduri jarri naiz, eta horregatik nago hemen, erretzen. Honek guztiak ez nau batere berotzen. Uste dut ez nagoela prest hori egiteko.

—Ba, ez ezazu egin orduan.

—Eta zer esango diot Laurari?

—Ezer ez. Ikusi al duzu laguna?

—Oraindik ez da iritsi.

—Agian ez da etorriko.

—Laurak esan dit etorriko dela.

—Agian oker dago.

—Hala izango ahal da!

—Botila barruan utziko duzu sartzen zarenean, mesedez?

—Bai, baina… bazoaz, ala?

—Bai.

—Agur esan gabe?

—Bai horixe.

—Ostia, ez da ideia txarra. Agian nik ere gauza bera egingo dut. Eta buelta bat ematera joango gara, zu eta biok. Ematen du emakume irekia zarela; hitz egin daiteke zurekin, eta ez zara eskandalizatzen. Ondo baino hobeto ulertu didazu. Eta nik ezin dut egin Laurak eskatutakoa. Ez, ezin dut. Ez nago prest. Itxaroidazu. Edalontzia utziko dut, eta alde egingo dugu.

Roberten zain dagoela, sakelakoa atera du poltsatik, eta mezu bat idatzi dio Laurari. Batzuetan, bizitzak literaturaren antza du. Samarran ginen elkartzekoak, baina Robertek ez daki. Ikaragarria zara gero. Kontatuko dizut. Urte askotarako!

Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea


Ukendurik onena, garaipena

Summary: Ukendurik onena, garaipena. Roglicek irabazi du Vueltako 11. etapa, bukaerako horman Masekin buruz buruko lehia izan eta gero. Eiking ez da lehertu, eta eutsi egin dio lidergoari. Aranburu erretiratu egin da.

Erori, altxatu eta irabazi. Hala labur daiteke Primoz Roglicen (Jumbo) ibilbidea; baita gaur Vueltan lortu duen garaipena ere. Esloveniarra lurrera joan zen atzo, ezusteko erasoa egin eta gero, eta Valdepeñas de Jaengo bukaera bortitzean nagusituz atera du arantza. Culleran ez bezala, aurreratu egin du Magnus Cort (Education First) azken metroetan. Danimarkarrak erakustaldia egin du berriro ihesean, eta oso gertu izan du Vuelta honetako bigarren garaipena. Roglicen eta Enric Masen (Movistar) joak zapuztu dio ametsa. Lehia bizia izan dute bi indartsuenek %20ko zatiak zituen horman, eta azken zuzengunean erabaki da, esloveniarraren alde.

Zazpi segundo atera dizkio Jumboko ziklistak Movistarrekoari, gainsariak tarteko. Nagusian 35 segundora du orain. Haiengandik 11 segundora helmugaratu da Odd Christian Eiking liderra (Wanty), eta hartara, bermatu egin du gutxienez beste egun batez elastiko gorria soinean eramatea. Norvegiarrak hortzak estutu ditu bukaerako koskan nahiz kilometro batzuk lehenago zegoen bigarren mailako mendatean. Beste edozein egoeratan hanka altxako zukeen ziurrenik, baina gaur, ahaleginak merezi zuen. Eutsi egin die onenei, eta ez dio begirik kendu Guillaume Martini (Cofidis), nagusiko bigarren sailkatuari.

Aurtengo Vueltako etaparik laburrena zen gaurkoa, 133 kilometrorekin. Alex Aranburu (Astana) ez da irten, bezperako erorikoaren ondorioz. Jasper Philipsen (Alpecin) ere erretiratu egin da, sukarrak jota. Hasiera bizia izan du etapak, ihesaldia osatzeko ahaleginei esker. Azkenean, bost txirrindularik hartu diote aurrea tropelari: Cortek,âJonathan Lastrak (Caja Rural), Joan Bouk (Euskaltel), Harm Vanhouckek (Lotto) eta Edward Planckaertek (Alpecin). Bi minutuko aldea izan dute gehienez, Jumbok ez baitie soka luzatu. Roglicen taldeak uko egin zion lidergoaro atzo, ardura gutxitzeko; haatik, ekimena hartzea deliberatu du gaur. Finean, bukaera aukerakoa zen esloveniarrarentzat.

Gauzak hala, aurreko boskotea 45 segundoko aldearekin iritsi da helmugako paretaren aurretik zegoen igoerara. Tropelak azkar batean irentsi ditu iheslariak, Cort izan ezik. Tinko eutsi du hark: 27 segundorekin iritsi da gainera, eta 15ekin azken kilometrora. Oilarrek, ordea, ez dute gupidarik izan. Buruz buruko estua izan dute Roglicek eta Masek, elkar ukitzeraino. Helmugako esprintean, azken bi aldietako txapeldunak hormatuta utzi du hautagaia.

Biharko etapak azken bi egunetan lehiatu direnen antza izango du, bigarren mailako mendate bat igoko baitute helmugarako 19 kilometroren faltan.


Ezabaturiko lorratzen bila

Summary: Ezabaturiko lorratzen bila. Lorratz sakona utzi zuen Dolores Ibarrurik, Gallarta (Bizkaia) bere sorterrian ere bai, nahiz eta Pasionariak ezagutu zuen Gallarta meatzari hura gaur egun desagerturik egon; garai hartan, herri osoa suntsitu zuten, beste meategi bat zulatzeko.

Seguru asko, Dolores Ibarruri Pasionaria izan zen XX. mendeko euskal emakumerik ezagunena mundu osoan. Historiaren norabidea markatuko zuten zenbait gertaera garrantzitsutan lekuko eta protagonista izan zen, bekoz beko jardun zuen estatuburu eta presidente ugarirekin, eta haren irudia mundu osoko aldizkari eta liburutan agertu zen. Haren jaioterrira joz gero, Abantoko Udaleko Gallarta herrixkara (Bizkaia), erraz aurki daiteke Dolores Ibarruri institutua, eta izen bereko plaza ere bai handik gertu, Alderdi Komunistako buruzagiak bere herrikideengan utzitako aztarnaren oroigarri.

Baina hortik landa, ia ezinezkoa da Ibarruriren lorratzak aurkitzea Gallartan. Ez dago hura jaio zen etxea bisitatzerik, hark ikasi zueneko eskolarik ez dago, Ibarruri ibilitako kale eta bazterrak desagertu dira. Izan ere, 1950eko hamarraldiaren amaieran herria erabat birrintzen hasi ziren, eremu hartan beste meategia zulatzeko, eta erabateko suntsitzea urte batzuk geroago amaitu zuten. Handik metro batzuetara eraiki zuten Gallarta berria, eta biztanleak etxe berrietara eraman zituzten, baina Ibarrurik ezagututako Gallarta zahar hura betiko galdu zen.

Herriko irteeran, Kontxa II meategiak utzitako zulo erraldoiaren ondoan, Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa dago, eta horrek badu Ibarruriri eskainitako gela oso bat. Ezabatu ez dituzten lorratzak han daude: Ibarruriren idazmakina, Moskuko etxean zituen zenbait altzari eta tresna, bere liburutegi partikularretik ateratako liburuak, marxismoari buruzkoak horietako asko, agiriak, argazkiak, afixak.

Ameli Ortiz (Gallarta, Bizkaia, 1954) museoa sortu eta kudeatzen duen kultur elkarteko gaur egungo presidentea da. Zenbait meatzari ohik eta meatzaritzari loturiko kultura gorde nahi zuten herritar batzuek sortu zuten fundazioa 1986an. Ortizek Ibarruri ezagutu zuen erbestetik itzuli eta Gallartara bisitan etorri zenean, eta harreman handia izan du Pasionariaren alaba Amaia Ruiz Ibarrurirekin eta Dolores Sergueieva bilobarekin.

1977an itzuli zen Ibarruri erbestetik, 81 urte zituela. Hiru bat urte geroago Gallarta bisitatu zuen, Irene Falcon bere idazkariarekin batera: «Berak bazekien garai batean ezagutu zuen Gallarta hura ez zela existitzen», azaldu du Ortizek, «baina, hala ere, sorterrira itzuli nahi izan zuen. Moskun edo Parisen bizi izanda ere, harentzat Gallarta oso garrantzitsua zen. Hori haren alaba Amaiak esan ohi zuen, harentzat etxea Gallarta zela. Nik uste dut min handia hartu zuela ikusita bere betiko Gallarta desagerrarazi zutela».

Haatik, min hura ez zen Ibarrurirena bakarrik: «Ni ere etxe horietako batean jaio nintzen, handik bota ninduten, eta hori beti eramaten da bihotzean. Oso eraso bortitza izan zen guretzat. Gainera, ez ziren egun batetik bestera etorri etxea eraistera; urte askoan pairatutako sufrimendu luzea izan zen. Batzuek diote mendeku modu bat izan zela, Gallarta suntsitu zutela Pasionariaren herria zelako. Jakina, hori egiaztatzea ezinezkoa da, interes ekonomiko pila tartean egon zirelako, baina litekeena da horrelako zerbait egotea».

Bizilagunen etxean

Ameli Ortizek dioenez, Dolores Ibarrurik hil aurretik egin zituen azken bisitaldi haietan, herriko bizilagunen etxeetan hartzen zuen ostatu. Bisita horietako bat du bereziki gogoan: «Ni maistra nengoen herrian, eta zera esan zidan: 'Gazteak errebeldian hazi behar dira'. Gero, eskolak ematen ari nintzela, askotan gogoratu ditut hitz horiek».

Dolores Ibarruriren gela, Meatzaritzaren Museoan. RAUL BOGAJO, FOKU

Meatzaritzaren Museoa sortu zenean, fundazioko kideek argi izan zuten areto bat Ibarruriri eskaini behar ziotela. Horri esker, harremanak estutu dituzte Ibarruriren familiarekin, bereziki Amaia Ruiz Ibarruri alabarekin 2018an hil zen; ordura arte, normalean Ortizek etxean hartzen zuen Gallartara bisitan etortzen zenean eta Dolores Sergueieva bilobarekin. Ordu asko eman ditu biekin hizketan, eta hortik Ibarruriren beste irudi bat lortu du, etxekoagoa, intimoagoa.

Gainera, bi familien artean lehenagotik ere bazegoen antzekotasunik. Ortizen birraitona Arratiatik iritsi zen Gallartara meategian lan egitera, Ibarruriren aira Gernika aldetik iritsi zen garai bertsuan. Euskaldunak ziren biak, eta haien familiek harremana izan zuten: «Nire amama, esaterako, Doloresen ahizpa Bernandinaren oso laguna zen», azaldu du.

Amamak kontatuta, Ortizek badaki Ibarruriren jarrera «ulertzeko zaila» suertatzen zitzaiela bere garaiko emakumeei: «Gogor hitz egiten zuen, ordura arte gizonezkoena izandako arlo batean, eta hori zaila zen nire amamarentzat eta bera bezalako orduko emakumeentzat».

Ortizek dioenez, Ibarrurik bizitza osoan eutsi zien Meatzaldeko emakumeen bereizgarri izan diren zenbait ezaugarriri: «Adibidez, garbitasuna. Hainbat ikerlanetan jasotako kontua da eskualdeko emakumeak garbitasunera oso emanak izan direla, eta horrek badu bere azalpena: esplotazioaren garaian, hori zen izurriak galarazteko zeukaten modu bakarra, botikarik eta horrelakorik ez zutelako. Amaiak [Ruiz Ibarruri] esan ohi zuen bere ama obsesionatuta zegoela garbitasunarekin, eta egunero mugitzen zituela altzariak bazterretan garbitu ahal izateko. Horrelakoak entzunda konturatu naiz gure amamak, eta nik ezagututako Meatzaldeko adineko emakume guztiek berdin egiten zutela».

Horren adibidea ere bada Ortizek bere amamarengandik jasotako beste pasadizo bat. Juliana Gomezek, Dolores Ibarruriren amak, odolkiak saldu ohi zituen Gallartako kaleetan: «Gure amamak beti esaten zuen Julianaren zapiak, odolkiak estaltzeko erabiltzen zituenak, elurra bezain zuriak zirela».

Ibarruriren 'En la lucha. Palabras y hechos 1936-1939' liburua, Meatzaritzaren Museoan. OSKAR MATXIN EDESA, FOKU

Ibarruriren gurasoen etxean oso pobreak ziren, baina ez ziren miseria gorrian bizi: aita, Antonio Ibarruri, artillaria zen, eta haren soldata meatzari soilena baino apurtxo bat handiagoa zen. Gainera, haien seme-alabetako batzuek ere lan egiten zuten. Horri esker, Dolores 15 urte bete arte egon zen eskolan, garai hartan oso ohikoa ez zena. Museoan badago eskolako umeen argazki bat: irudian Ibarruri da zaharrena, eta badirudi maistraren laguntzailea dela. Maistra izateko lehenengo ikastaroa egin zuen, baina utzi egin behar izan zuen etxean laguntzeko.

Gauzak asko okertu ziren ezkondu zenean. Ibarruriren senarra Julian Ruiz meatzari sozialista zen, eta, Ortizek dioenez, Ibarruri «oso maitemindurik» ezkondu zen, baina «bizimodu tragikoak» bikote gaztea harrapatu zuen: bere jarduera politikoagatik Ruizek bolada luzeak ematen zituen espetxean edo ugazaben jazarpena jasaten zuen, eta, ondorioz, etxean pobrezia Ibarruriren gurasoenean baino handiagoa zen.

Bikotearen lehen alaba, Esther, hiru urte zituela hil zen; 1923an Ibarrurik hirukiak izan zituen, eta hiru alaba haietatik bakarrak iraun zuen. Beste alaba bat izan zuen urte batzuk geroago, hiru hilabeterekin zendu zena.

«Julianek meategian lan egiten zuen», azaldu du Ortizek, «eta Doloresek, meatzarien gainerako emazteek bezala, bazkaria eramaten zion lantokira. Hara joateko, baina, kanposantutik igaro behar zuen, eta han hildako alabatxoak zeuzkan lurperaturik. Egunero-egunero pasatu behar zuen handik. Hori edozein puskatzeko modukoa da. Nik uste dut Dolores emakume zauritu bat izan zela».

Gallarta zaharra suntsiturik, bizilagunen oroitzapenak dira meatzari haien sufrikariotik gelditzen diren aztarna bakarrak. Horiek, eta Meatzaritzaren Museoan bildutako objektu eta agiriak, jakina. Pasionariari dagokionez, elkarteak harremanetan jarraitzen du familiarekin, eta laster oroigarri gehiagoz hornituko dute hari eskainitako gela, lorratzak gal ez daitezen: «Dolores Ibarruri oso pertsona garrantzitsua izan zen. Baina, aldi berean, ez zion inoiz utzi Gallartako emakume arrunt bat izateari. Oso hurbila zen».


Summary: Realak Alexander Sorloth aurrelaria fitxatu du, urtebeterako. Leipzig taldeak utzita jokatuko du norvegiarrak. Urtebete barru, jokalaria erosteko aukera izango du Donostiako klubak. Bihar aurkeztuko dute.

Realak badu Carlos Fernandezen ordezkoa. Donostiako klubak gaur jakinarazi duenez, Alexander Sorloth aurrelari norvegiarra urtebeterako fitxatu du; hain zuzen, Fernandezek denboraldi-aurrean izan zuen lesioa sendatzeko behar duen denbora. Leipzigek utzita jokatuko du Sorlothek, eta urtebete barru jokalaria erosteko aukera izango du Realak. Bihar aurkeztuko dute, 16:30ean, Anoetan.

Ezkerra da Sorloth, baina, beste ezeren gainetik, garaiera du ezaugarri nagusi. 1,95 da luze, eta, Realak azaldu duenez, buruz errematatzen bikain moldatzen da. "Realera heldu da, erasoari indarra eta kalitatea gehitzera", esan du klubak ohar batean.

Trondheim hirian jaio zen, 1995eko abenduaren 5ean, eta Rosenborgeko gazte mailetan hasi zen jokatzen. Norvegiako Ligan, Danimarkakoan eta Ingalaterrakoan aritu zen gero. Azken horretan Crystal Palace taldean jokatu zuen, eta gero Ganten (Belgikako Ligan) eta Trabzonsporren (Turkiakoan) aritu da. Leipzigek 20 milioi euro ordainduta fitxatu zuen, eta joan den denboraldian bost gol sartu zituen. Norvegiako selekzioan jokatzen du, eta 32 partidatan 11 gol sartu ditu.


Martxan da herri mugimenduen topalekua

Summary: Martxan da herri mugimenduen topalekua. Atzo hasi zen Iraultza Txikien Akanpada Arteagan (Bizkaia). Herri mugimenduen bilgune izateko asmoz elkartuko dira hilaren 29ra arte Basoan, giza eskubideen defendatzaileen etxean.

Atzo egin zuten harrera ekitaldia, eta gero borrokarako, gogoetarako eta eraikitzeko espazioak atondu zituzten: 18:30etik 20:30era LGTBI kolektiboak herri mugimenduetan duen lekua aztertu zuten; mugimendu feministak dituen erronkez eta praktikez hausnartu zuten arrazakeria ardatz izanik, eta hainbat kooperatibak ekonomia sozial eraldatzailerako esperientziak kontatu zituzten. Gaua Ane eta Maddi kantautoreek girotu zuten.

Ikusi gehiago: Haizea Ziluaga: «Txinpartek elkar ezagutu behar dute sua pizteko»

Datozen egunetan, besteak beste, indarkeria matxistari buruz, krisi ekonomikoari buruz eta elikadura burujabetzari buruz eztabaidatuko dute, eta munduan martxan diren hamaika borrokaren inguruko tailer, hitzaldi eta mahai inguruak izango dira.


Summary: Alexandre Leautek urrea lortu du pistako jazarpen proban. Ahurtin (Lapurdi) bizi den 20 urteko txirrindulariak munduko marka ezarri du C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkako lasterketan.

Alexandre Leautek urrezko domina lortu du Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Ahurtin (Lapurdi) bizi den Frantziako selekzioko txirrindularia azkarrena izan da C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkako jazarpenean, Darren Hicks australiarraren aurretik. Guihua Liangek kolkoratu du brontzezko domina. 20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da.

Gainera, munduko marka berria ezarri du Iparraldeko txirrindulariak. Sailkapen lasterketan bertan hobetu du, 3.31.817ko denbora eginez, eta, gero, finalean, Hicksen aurka jokatutako buruz burukoan, denbora hori bera ondu du: 3.31,478. Lau segundoren aldea atera dio bigarren sailkatuari.

Lasterketaren ondoren, France Televisions telebista kateak elkarrizketatu du, eta «talde guztiarekin» konpartitu du domina: «Sekulakoa da, eta nire entrenatzaile Christophekin, medikuekin eta nire ingurunearekin egindako lanaren fruitua da. Atzetik talde guzti bat dago», nabarmendu du. Eta gogoratu ostiralean beste domina bat lortzeko moduan egongo dela, ostiralean jokatuko baita 1.000 metroen bakarkako jazarpen lasterketa, Izuko belodromoan. «Erakutsi dut gauza handiak lor ditzakedala».

Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetakoa da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak bete dituela, iaz urrea irabazi baitzuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, Miltonen (Kanada). Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.

Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira.


Summary: Gutxienez 20 lagun hil dira Venezuelako uholdeen ondorioz. Nicolas Maduro presidenteak 90 eguneko «larrialdi dekretua» ezarri du herrialdeko hainbat estatutan. Merida estatuko gobernadorearen arabera, 17 dira desagertuak. 55.000 bat lagun kaltetu dira uholdeetan.

Herenegun Venezuela mendebaldean gertatutako euriteek eragindako uholdeetan 20 lagun hil dira gutxienez; hala jakinarazi du Jehyson Guzmanek, Venezuelako Gobernuak Merida estatuan daukan ordezkariak. Oraindik ere erreskate lanetan dihardutela zehaztu zuen. Gainera, uholdeek kalte material handiak eragin dituzte. Nicolas Madurok, berriz, 90 eguneko «larrialdi dekretua» ezarri du Merida, Apure, Bolivar, Yaracuy eta Zulia estatuetan. Venezuelako presidenteak nabarmendu duenez, «dekretu horren bidez, onespena ematen die estatu horiei laguntzeko egin beharreko finantza zein logistika operazioei».

Guzmanek ez zuen desagertutakoei buruzko kopururik eman. Bai, ordea, Ramon Guevara oposizioko kideak, estatuko gobernadoreak. Haren arabera, hamazazpi pertsona daude desagertuta. Remigio Ceballos Venezuelako Barne ministroak adierazi zuen gutxienez 54.553 herritar kaltetu direla uholdeetan.


Summary: Iruña Rock jaialdia 2022ko martxora atzeratu dute. Festibala urriaren 29tik 31ra egitea zegoen aurreikusita, baina, COVID-19aren ondorioz, antolatzaileek geroratzea erabaki dute. Datorren astean kartelaren aurrerapen bat iragarriko dute

«Pandemiaren azken hilabeteetako bilakaera arretaz jarraitu dugu, eta bertaratutako pertsona, artista eta jaialdiko lankide guztien segurtasuna lehenesteko asmoz, urte dugu jarrera arduratsuena aurtengo jaialdia 2022ko martxoaren 18 eta 19ra atzeratzea dela». Iruña Rock jaialdiaren ohar baten bitartez eman dute gaur goizean hartutako erabakiaren berri.

Antolatzaileen iritziz, «oraindik ez dago [jaialdia egiteko] osasun eta mugikortasun baldintza egokirik», eta, horretaz gain, Iruña Rocken tamaina eta eskakizuneko jaialdi bat antolatu ahal izateko ez dago gobernu araudirik.

Datorren asteartean, hilaren 31n, jaialdian parte hartuko duten artista batzuk iragarriko dituzte antolatzaileek.


Summary: Berriz bainatu ahalko da Hondarribiko hondartzan. Asteartetik egon da debekatuta bainatzea, urak ez zituelako betetzen araudiak ezarritako kalitate irizpideak.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bainu librea berrezarri du Hondarribiko hondartzan (Gipuzkoa). Asteartetik debekatuta egon da, urak ez zituelako betetzen kalitate irizpideak. Baina, egindako azken azterketek erakutsi dutenez, hondartza horretako urak kalitatezko irizpide mikrobiologikoak betetzen ditu orain; beraz, Osasun Sailak itxi egin du asteartean ireki zuen protokoloa, irizpide horiek «ez betetzeagatik» bainatzea debekatzen zuena.


Summary: «Poltsa barruan beti eramaten dut formatu txikiko koadernoren bat». Hilero irudi bat argitaratzen du BERRIA egunkarian, Ttap aldizkari elektronikoan ere margotzen du, Miren Amurizarekin Bainera bete itsaso albuma egin zuen duela bost urte, Tupust kolektiboko kidea da.

Bizkaitarra da Irati Eguren Arruti ilustratzailea: 1981ean jaio zen Durangon, badira lau urte Elorrion bizi dela, eta pasatu den ikasturtean Berrizen eman ditu irudigintza eskolak. Gaztetan arkitektura ikasi ondoren, Arte Ederretan masterra egin zuen. Urtzi Reguero Ugarteren kontakizun bat ilustratzen dihardu orain, eta Tupust kolektiboaren bigarren argitalpena ikusteko desiratzen dago.

Irati Eguren, Elorrion, etxeko belardian. MONIKA DEL VALLE, FOKU

Noiz hasi zinen marrazten?

Ez naiz gogoratzen. Oroitzapen asko ditut, ni txikitan marrazten ari naizela. Ez diot marrazteari sekula utzi. Uste dut horregatik hartu dudala lanbide hau.

Eskuz egiten dituzu lan guztiak?

Bai, baina inbidia moduko bat sortzen dit lan digitalak. Irudiak eskuz egiten ditut, kapa bat aurrena eta gero bestea; eta muntatzea ordenagailuan osatzen dut azkenean. Teknika mistoa da: analogikoa eta digitala.

Zein tokitan lan egiten duzu?

Etxean daukat estudioa, ganbaran. Lehen coworking toki batean aritu nintzen, baina neure burbuilaren premia neukan.

Lehenengo argitalpena zein izan zen?

Weberako irudiak, kartelak, fanzineak, liburu azalak egin nituen aurrena. Lehen album ilustratua 2016an egin nuen: Bainera bete itsaso, Miren Amurizak idatzia eta Elkar argitaletxeak plazaratua. Durangoko Arteka liburu dendan lamina batzuk salgai neuzkan; Mirenek haietako bat erosi zuen, eta konturatu zenean nik egindakoa zela, lehendik lagunak ginenez, bururatu zitzaion album bat egin genezakeela elkarrekin.

Beste lan batzuk ere badituzu...

Leire Bilbaok idatzitako Egunpasa ederra (2020) ipuina ilustratzen ondo pasatu nuen. Tupust kolektiboek komiki albuma egin genuen 2019an Txalapartarekin. HAEEkoek Teresa del Valleri egindako elkarrizketa baterako irudiak ere egin nituen. Aurten Patxi Zubizarretaren Oraina inoiz ez zen hain etorkizuna izan ipuinari egin dizkiot.

Ttap aldizkaria. 2021eko ekainaren 11. Irati Eguren Arruti

Zein lan egiten diharduzu orain?

Urtzi Reguero Ugarteren ipuin batentzat lanean ari naiz. Elkar argitaletxeak aterako du.

Udazkenean baduzu ikastaroren bat, ezta?

Durangoko liburutegian ilustrazio tailerra egingo dugu Maite Gurrutxagak eta biok. Bi hilabeteko iraupena izango du; astean behin, denera zortzi ekitaldi.

Zein estilo maite duzu?

Gustatzen zaizkidan ilustratzaileak dira: ez errealistak, akatsak ere erakusten dituztenak, akatsak dohain bihurtzen dituztenak.

Eta zein gai?

Une honetan, gizakia. Gehienetan emakumea. Baina batzuetan generorik gabekoak irudikatzen ditut.

Zein tresna erabiltzen dituzu gehien?

Arkatza beti erabiltzen dut. Eta harekin nahasten dut ondoren akuarela, argizaria, gouache. Collageak ere egiten ditut.

Kaier asko dituzu margoturik?

Bai. Prozesu hori asko gustatzen zait: ideia bat garatzeko zirriborroak egitea. Poltsa barruan beti eramaten dut formatu txikiko koadernoren bat.

Oraina inoiz ez zen hain etorkizuna izan. Ipuina, 2021.. Testua: Patxi Zubizarreta

Zein estilotan aproba egin nahi zenuke?

Olioarekin esperimentatzeko gogoa dut. Geldoagoa da sikatzeko. Ezaugarri horregatik jokatu behar duzu beste era batean.

Zein lanek eman dizu satisfazio gehien?

Kartelak egitea asko gustatzen zait. Esate baterako, Dorleta Kortazar ipuin kontalariaren 80 amandre kontakizunarentzat egindakoa 2019an. BERRIAn egiten dudanarekin ere oso kontentu nago; serie moduko bat da, estilo berean, kolore gama batekin...

Zein izan da enkargu bitxiena?

Tatuaje bat diseinatuko dut urrian. Eta enkargu bereziena izan da, gure eskualdean baso eskola bateko jolaslekua diseinatzea. Oraindik ez da gauzatu; baina nork daki, beharbada noizbait...

Jakin dut Tupust kolektiboak argitalpen berria egingo duela.

Udazkenean argitaratzea da asmoa. Autoedizioa izango da bigarren zenbakia. Lehenaren gaia izan zen Ni, eta orain izango da Zu. Tonu bikoa egingo dugu hau ere, bi kolorez.


Motzean

Summary: Motzean.

Kolorea. CMYK. Hau da: zian, magenta, horia eta beltza.

Margotze mota. Teknika mistoa.

Pantone bat. Ruby Wine 19-1629 TCX.

Tresna. Arkatza.

Koadroa. Bertikala.

Marrazkilari bat. Susa Monteiro (Beja, Portugal, 1979).


Summary: Ardiekin bihotz bat osatu, izebari agur esateko. COVID-19arengatik ezarritako murrizketak medio, australiar bat ezin izan zen joan bere izeba baten hiletara. Erabaki zuen, beraz, hura agurtzeko bideo bat grabatzea. Biral bihurtu da.

Ben Jackson artzain australiarraren izeba Debbyren hileta joan den astelehenean egin zuten, Brisbanen (Australia). Jacksonek autoa hartu eta 400 kilometroan gidatu nahi zuen, New South Wales-tik haraino joateko. Ezin izan zuen, ordea, COVID-19a dela-eta administrazioek mugikortasunari ezarritako murrizketengatik. Orduan, eta kontuan hartuta —haren esanetan— Debby sormen lanen zalea zela, bururatu zitzaion bere ardiekin bideo bat grabatzea, hori hiletan eman zezaten. Bideoa biral bihurtu da dagoeneko. «Maitasun keinu bat besterik ez da. Maitasuna bikaina da», adierazi dio Jacksonek BBC hedabideari.

Bideoan ikus daiteke nola dauden dozenaka ardi zelai batean bilduta, eta nola bat-batean korrika abiatzen diren, azkenean bihotz bat osatu arte. Hori lortu ahal izateko, Jacksonek azaldu du zelaian aleak hedatu zituela bihotz forma bat osatuz, eta modu horretan jo zutela ardiek horietara, eta, bide batez, modu horretan lortu zuela nahi zuena. Onartu du, nolanahi ere, hainbat saiakera egin behar izan zituela dron batekin argazki egokia lortu arte.

Azken urteetan ardiak baliatuta hainbat sinbolo eta logo ondu ditu Jacksonek. «[Debby] Pozik egongo litzateke ikusita harentzako egindako bihotzari esker jende asko ari dela irribarre egiten eta gozatzen».


Summary: Hirugarren dosia irailaren 13tik goiti hartuko dute Iparraldeko zahar etxeetako egoiliarrek. Jean Castex Frantziako lehen ministroak baieztatu du hirugarren ziztada hartzeko kanpainarekin hasiko direla: zaurgarrienek izanen dute lehentasuna.

Koronabirusaren kontrako txertoaren immunitatea sendotzeko asmoz, hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki zuen Frantziako Gobernuak, eta horretarako onespena eman dio Frantziako Osasun Aginte Gorenak: 65 urtetik gorakoei eta herritar zaurgarriei hirugarren dosia hartzea gomendatu die. Bada, egutegia zehaztu du Frantziako Gobernuak, Jean Castex lehen ministroak jakitera eman duenez. Irailaren 13tik aitzina zahar etxeetako egoiliarrek aukera izango dute hirugarren ziztada hartzeko. EMA Sendagaien Europako Agentziak, berriz, atzo erran zuen «ez dagoela argi» hirugarren dosia beharrezkoa ote den, eta noiz.

Castexek gehitu du 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek irail hasieratik hartzen ahalko dutela hirugarren dosia hartzeko ordua, baina oraindik ez du zehaztu noiztik aurrera jarriko dieten.

Osasun langileen derrigorrezko txertaketaren harira, honela mintzatu da Castex: «Ez dugu atzera eginen. Txertorik hartu ez duten osasun langileak zigortuko ditugu». Izan ere, Frantziako Kontseilu Konstituzionalak onartu zuen Frantziako Gobernuaren neurria: txertoa hartzen ez badute, osasun langileek ez dute lansaririk jasoko, eta kontratua behin-behinean etenen zaie. Irailaren 15era arte izanen dute lehen dosia hartzeko, eta, pauta osoa berantenez urriaren 15erako bukatu beharko dute.


Summary: Garzonen errugabetasun presuntzioa urratu izana egotzi dio NBEk Espainiako Gorenari. Giza Eskubideen Batzordeak ondorioztatu du «oinarririk gabea» izan zela Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile izandakoari ezarritako 11 urteko inhabilitazio zigorra, eta kalte ordainak eskatu dizkio justiziari.

Gurtel auzian nahastutako abokatuei entzuketak egiteagatik zigortu zuen Espainiako Gorenak Baltasar Garzon, zeina Auzitegi Nazionaleko epaile baitzen. 11 urteko inhabilitazioa ezarri zioten 2012an, eta haren ibilbidea kolpetik amaitu. Orain, NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordeak ondorioztatu du erabakia «oinarririk gabea» izan zela, eta epailearen errugabetasun presuntzioa urratu zuela. Horregatik, hari kalte ordainak emateko eskatu dio Espainiako justiziari.

Nazioarteko erakundearen ebazpenaren arabera, Gorenak ez zuen bermatu Garzonen aurkako auziaz arduratu ziren epaileen inpartzialtasuna, eta akusatuak ez zuen aukerarik ere izan bere inhabilitazioari helegitea jartzeko. Ondorioz, eskatu du ezaba ditzatela auziaren ondorioz jasotako zigor aurrekariak, eta «errepara dezatela egindako kaltea» sei hilabeteko epean.

Giza Eskubideen Batzordeak bost urte behar izan ditu Garzonek berak jarritako salaketari erantzuteko. Epaileak helarazitako idatziak zioen «jazarpen eta errepresalien biktima» izan zela, Gurtel auzian izandako rolaren eta frankismo garaiko ikerketen ondorioz. Batzordeak ontzat eman ditu Garzonen arrazoiak, eta txostenean gogorarazi du epaileak akusatuei entzuketa egiteko baimena eman bazuen Poliziak berak eskatuta eman zuela, eta Fiskaltzaren onespena zuela horretarako.


Mutter eta Orkis, hiletatik ezteietara

Summary: Mutter eta Orkis, hiletatik ezteietara. Anne Sophie Mutter biolinistak eta Lambert Orkis pianistak 33 urte daramatzate elkarrekin jotzen. Grammy saria ere jaso zuten 2000. urtean. Hiru sonataz osatutako kontzertua egingo dute gaur arratsaldean Donostiako Kursaalean.

Aurtengo Musika Hamabostaldiko izarretako bat da Anne Sophie Mutter (Rheinfelden, Alemania, 1963), munduko biolin jotzaileen artean ezagunenetakoa baita. Bigarren aldia da Donostiara datorrela; 2019an izan zen lehenago, kontzertu pribatu batean. Atzo Santanderren (Espainia) kontzertua eman ostean, gaur, 19:30ean, Donostiako Kursaal auditoriumean Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven eta Cesar Franck musikarien sonata bana joko du, Lambert Orkis pianista (Philadelphia, AEB, 1946) lagun duela. Salduta daude sarrera txartel guztiak.

«Donostiako entzuleak isilak dira, baina apasionatuak», adierazi du gaur goizean Mutter andereak. «Gogoan dut arkitektura eta akustika ederrekoa dela Kursaal. Pozik nago berriz hemen nagoelako».

Lau Grammy sari irabazi ditu Mutter biolinistak, 1994, 1999, 2000 eta 2005. urteetan; baita bederatzi Echo Classic sari ere. Hamahiru urte zituela Herbert von Karajan zuzendariak Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin jotzera gonbidatu zuen. Geroago, 1977an, Mutterrek debuta egin zuen Salzburgoko jaialdian English Chamber Orchestrarekin, Daniel Barenboimen zuzendaritzapean.

Obra klasikoak interpretatzeaz gainera, gaur egungo musikarien obrak estreinatzen ditu. Mutterrentzat idatzi izan dute, esate baterako, Unsuk Chin, Sebastian Currier, Henri Dutilleux, Sofia Gubaidulina, Witold Lutoslawski, Norbert Moret, Krzysztof Penderecki, Andre Previn, Wolfgang Rihm, Joerg Widmann eta John Williams konpositoreek.

Orkis pianistak 1988tik ematen ditu errezitaldiak Mutter biolinistarekin. Bestalde, Mstislav Rostropovitx biolontxelo jotzailearekin aritu izan zen hamabi urtez.

Mutterren aburuz, «goibeltasunetik eta iluntasunetik argira eta itxaropenera igarotzen den emanaldia izango da gaurkoa. Gizakien arteko elkartasun mezua da zabaldu nahi duguna».

Mozarten Biolin eta piano sonata KV304 joko dute aurrena. Musikari austriarrak Parisen konposatu zuen, 1778an, musikariaren ama Anna Maria hil zen garaian. Agian horregatik da Mozartek idatzitako 40 sonaten artean minor moduan dagoen bakarra. Bi zati ditu: allegroa eta minueta.

Beethovenen Udaberria sonata alaia joko dute ondoren, biolin eta pianoarentzat konposatu zuen bosgarrena, 1801ean, Moritz von Fries bankariaren enkarguz. Lau zati ditu: allegro, adagio, scherzo eta rondo.

Azkenik Francken La minorreko sonata eskainiko dute. Esan ohi da Franckek 27 urtez lantzen jardun zuela, eta ez zuela 1886ra arte osatzea lortu. Franckek biolinarentzat konposatutako sonata bakar hori Eugene Ysaye biolinistari eta honen emazte Louise Bourdeauri oparitu zien, eztei egunean. «Pianoa eta biolina solasean ariko dira, bikote harreman batean bezala», ohar egin du Orkis jaunak; «bikotekideen arteko emozioak, arazoak eta pozak agertzen ditu sonata honek».

Kontzertuaren amaieran, bisetan, «zerbait berezia ere izango da», esan du atsegintasunez Mutterrek; «adibidez, John Williamsen konposizioren bat. Ondo pasatuko dugu».


Summary: «Euskal komunismoa beti egon da errealitateari oso lotua». EPK-ko idazkari nagusiaren hitzetan, Espainiako Gobernuan sartzea «apustu ausarta eta arriskuz betea» izan zen, baina pentsatzen du apustu hori «ondo» ateratzen ari dela, «kontraesanak kontraesan».

Jon Hernandez (Irun, Gipuzkoa, 1978) ikasle garaian sartu zen Gazte Komunistak erakundean, eta, 2013tik, EPK-ko idazkari nagusia da. Eusko Legebiltzarrean Elkarrekin Podemos koalizioko kide gisa egiten duen lanak hartzen dio denbora gehien, baina, orain, alderdiaren mendeurrenaren ospakizunak prestatzen ere badabil, buru-belarri. Pandemiak galarazten ez badu, mendeurrena ospatzeko ekitaldi nagusia udazkenean egin nahi dute, eta herririk herri ibiliko den erakusketa bat prestatzen ere ari dira.

Zer sentitzen da ehun urte betetzen dituen indar politiko bateko kide izanik?

Alde batetik, harrotasun puntu bat, mende bat geroago oraindik ere badagoelako Alderdi Komunistan antolatuta egotea baliagarria dela pentsatzen duen jendea. Alderdia sortu zen mundu hobe baten alde, berdintasunaren alde eta langileen eskubideen alde borrokatzeko, eta pozgarria da jendeak pentsatzea oraindik tresna baliagarria dela zeregin horretan.

Zertan dira berdinak duela ehun urteko alderdia eta gaur egungoa? Eta zertan desberdintzen dira?

Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide eta EPKko idazkari nagusia. Aritz Loiola, FOKU

Berdintasun handiena sorburu hori da: jende multzo bat konturatzen da mundua ez dela justua, uste du horren alde borrokatu behar dela, eta horretarako antolatzen da. Desberdintasunak, berriz, asko dira, ehun urte asko direlako eta munduak bilakaera handia izan duelako. Euskadin, duela ehun urte, komunismoa agertzen hasia zen errealitate bat zen, nahiz eta kide batzuk Alderdi Sozialistaren tradizio politikotik etorri, eta mundu osoan ere gauza berria zen. Ehun urte geroago, ideia horiek eta borroka hori finkaturik daude.

PCE 1921ean sortu zen, baina EPK hamalau urte geroago jaio zen. Pentsatzen duzue alderdiak bere egin dituela Euskal Herriaren nortasuna eta izaera?

Nik uste dut euskal komunismoa beti egon dela errealitateari oso lotuta. Alderdia, berez, lehenago sortu zen, munduko alderdi komunista guztiak III. Internazionalaren ondorioz sortu baitziren, eta Euskadik eta bereziki Bizkaiko Ezkerraldeak berebiziko garrantzia izan zuten Espainiako Estatuko komunismoaren sorreran. Hasieratik, erakunde politiko berri horren ernamuinean bazegoen euskal nazio identitatearen lorratza. 1935ean, izaera ofiziala eman zioten horri, EPK sortuta.

Euskal Herrian, dozena bat alderdi, talde eta erakunde daude sigletan komunista hitza daramatenak edo komunismoa aldarrikatzen dutenak. Banaketa al da komunismoaren ajeetako bat?

Egia da banaketa ez dela ona, baina nik komunismoaren eta sozialismoaren ideiak bizirik dauden seinaletzat hartuko nuke hori. Militantziako hogei urte hauetan ikusi dut belaunaldi gazteek beti izan dutela interesa sozialismoaren eta komunismoaren ideien inguruan. Gero, horrek isla du hainbat eta hainbat erakundetan, haien artean desberdintasun handiagoak edo txikiagoak dituztenak, baina uste dut hori sintoma ona dela. Beste auzi bat da komunistok nola antolatu behar dugun eraginkorragoak izateko; batzuetan desberdintasun horiek gainditzeko modukoak izan daitezke, eta, beste batzuetan, ez da hain erraza.

Gaur egun, EPK Ezker Anitza-IU federazioko kidea da, eta, aldi berean, Ezker Anitza-IUk Elkarrekin Podemos koalizioa osatzen du Ahal Dugu-rekin batera. Horrenbeste siglaren artean, ez al dago zuen alderdiaren izaera diluituta gelditzeko arriskurik?

Egia da batasuna bilatzen duzunean eta zure erakundetik harago doazen antolakundeak eraikitzen dituzunean, badagoela arrisku bat, jendeak zure siglak ez ezagutzeko arriskua, adibidez; egia esateko, EPKko komunistoi ez zaigu askorik axola arrisku hori, gure ardura nagusia delako jendearengana ideiak iristea, siglak baino gehiago, eta ideia horiek lan politiko eraginkor bilaka daitezela. Gainera, hori izan da Alderdi Komunistaren jokamoldea 1932tik.

Klase borroka da oraindik historiaren motorra?

Bai.

Ez duzu zalantzarik horretan.

Munduaren egoerari erreparatzea besterik ez dago. Egia da, adibidez, lehen mundua deritzon horretako gizarteetan langileek beste ongizate maila bat lortu dutela eta beharbada errealitate hori ez dela hain ikusgarria, baina ikusi besterik ez dago munduak nola funtzionatzen duen eta produkzio bideak noren eskuetan dauden.

Aspaldiko eztabaida da nola uztartu klase borroka nazio auziarekin, sexu-genero zapalketaren kontrako borrokarekin, ekologismoarekin eta abarrekin. Zuek zer iritzi duzue?

Guk garrantzi handia eman diegu beti afera horiei. Feminismoaren auzian, esaterako, emakume komunistek aspalditik ekin zioten berdintasunaren aldeko borrokari. Ekologismoa ere aspalditik dago gure borrokan txertaturik. Sistema kapitalista batean bizi gara, eta horrek eragina du berdintasunean, ingurumenean eta beste zenbait arlotan. Gure ustez, horiek ez dira borroka sektorialak; osagai espezifikoak dituzte, eta borroka fronte jakinak, eta ondo dago hala izatea, baina ez dira bereizitako arloak.

Aspaldi honetan, sektore batzuk komunista berba irain edo deskalifikazio moduan erabiltzen ari dira berriro. Zer datorkizu burura horrelakoak entzuten dituzunean?

Komunismoa gaitz guztien sorburutzat jotzen zuen diktadura bat pairatu dugu denbora luzean; beraz, horrelako diskurtsoek jada ez gaituzte asaldatzen. Baina aitortuko dizut, eta hau nire iritzia da, batzuetan atsegina ere egiten zaidala hori. Badirudi komunistak erregimenaren eta boteretsuen etsaiak garela oraindik; oso ondo, hori zen asmoa. Jakina, diskurtso horrek arrakasta badu eta jendeak azkenean sinesten badu gu gaitzaren pertsonifikazioa garela, hori ez da positiboa. Baina nik uste dut Alderdi Komunistarekin bat ez datorren jende askok ere badakiela nortzuk garen, eta ez du sinesten propaganda hori.

Gaur egun, ministro komunistak daude Espainiako Gobernuan. Duela urte gutxi batzuk, guztiz pentsaezina zen hori.

Egia da. Gauza berria da, Errepublikaren garaitik inoiz ez delako egon ministro komunistarik.

Eta kontraesanak ere sortuko ditu horrek.

Gai konplexua da; bere garaian, eztabaida handia piztu zuen, komenigarria ote zen gobernuan sartzea edo ez sartzea, eta, jakina, kontraesanak sortzen ditu. Politika egiten duzunean, beti izango dituzu kontraesanak.

Espainiako erregimena krisian dago, eta trantsiziotik atera zen eredua, berriz, agorturik: horrek guztiak eta Podemos-en sorrerak abagune horretara eraman gaituzte, eta gobernuan sartuko ote ginen erabaki behar izan genuen, jakinda gobernu hori koalizio gobernu bat dela, ez dela izango gobernu iraultzaile bat, eta herrialdea ez duela eramango sozialismora, baina sozialismoaren defentsarako gure estrategia garatzeko aukera eman zezakeela. Apustu ausarta eta arriskuz betea da, baina, oraingoz, kontraesanak kontraesan, uste dut ondo ateratzen ari dela.


Summary: Altuna, Erkizia eta Oleagaren filmak lehiatuko dira, besteak beste, euskal zinemaren Irizar saria eskuratzeko. Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi lan emango ditu aurten Donostiako Zinemaldiak. Zinemira sailak hamabi lan jasoko ditu; horietatik zazpi, estreinaldi erabatekoak. Kimuak programari emango diote Zinemira saria.

Hamahiru film luzek, film labur batek, telesail batek, ekoizpen fasean den film batek eta proiektu batek osatuko dute Donostiako 69. Zinemaldiko euskal partaidetza, eta Sail Ofizialean, Zabaltegi-Tabakaleran, Zinemiran, Euskal Zinemaren eta EITBren galetan, WIP Europan eta Ikusmira Berriak sailean egongo dira banatuta.

Zinemiran, euskal zinemari berariaz eskainitako sailean, fikziozko eta ez-fikziozko hamabi lan emango dituzte, eta horietatik zazpi erabateko estreinaldiak izango dira. Hori dela eta, euskal zinemaren Irizar saria lortzeko aukera izango dute, Zinemaldiaren beste sail batzuetan parte hartuko duten beste bi filmekin batera. Beraz, bederatzi ekoizpen lehiatuko dira 20.000 euroko saria eskuratzeko.

Zinemaldiaren antolatzaileek jakinarazi dute, bide batez, Kimuak programari emango diotela aurtengo Zinemira saria. Eusko Jaurlaritzak, Etxepare Institutuak eta Euskadiko Filmategiak bultzatutako programa hori 1998an sortu zen, eta euskal film laburrak Espainian eta nazioartean sustatzea, zabaltzea eta banatzea du helburu.

Zinemiran emango duten lehenengo filma Javier Corcueraren No somos nada izango da, La Polla Records taldearen agur biraren inguruan sorturiko ez-fikziozko filma, eta amaierakoa, berriz, Maru Soloresek zuzenduriko Aztarnak. Soloresek Camera obscura lanarekin (Zinemira, 2012) egin zuen debuta film luzeen zuzendaritzan, eta Aztarnak du iraupen luzeko bigarren lana. Haurtzaroko urteek uzten dituzten eta gogoratzen ez diren aztarnei buruzko gogoeta proposatu du filmean.

Iñaki Alforjak eta Iban Toledok Bolante baten historia estreinatuko dute Zinemiran, Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra desagertu zeneko eta haren familiak gorpuaren bila emandako 40 urteei buruzko ikerketa bat.

Xabier Erkizia soinu artista, musika ekoizle eta ikertzaileak, berriz, O Gemer bere lehen filma erakutsiko du Zinemiran. Idi gurdiek egiten duten soinu bitxian oinarritutako film esperimentala da O Gemer.

Maider Oleagak hainbat film proiektatu izan ditu Donostiako Zinemaldian, tartean Muga deitzen da pausoa, Ikusmira Berriak egonaldi programaren lehen edizioan garatu zuen proiektua. Orain, Kuartk Valley estreinatuko du Zinemiran, Arabako haran bateko herri batean bertako jendeak lagunduta filmatutako western baten istorioa.

Zinemiran estreinatuko dituzte, halaber, Iker Elorrietaren El radioaficionado fikziozko film luzea eta Pandemic Tour 2020 Belako (Hernan Zin), musika taldeak joan den urtean egin zuen bira bereziaren inguruko dokumentala.

Dagoeneko estreinatuak baitaude, Zinemiran baina lehiaz kanpo emango dituzte Fantasía (Aitor Merino), Ilargi guztiak (Igor Legarreta), Erlauntza (Mireia Gabilondo) eta Paperezko hegoak (Josu Martinez eta Samara Velte), Euskaldunon Egunkaria-ren aurkako operazioan arakatzen duen dokumentala.

Altuna, Euskal Zinemaren Galan

Euskal Zinemaren Galan Hondalea estreinatuko dute, Asier Altunak zuzendutako ez-fikziozko lana. Cristina Iglesias artistak Donostiako Santa Klara uharterako sortu duen obraren inguruko lana da. EITB galan, berriz, Javier Garcia de Bikuñak zuzendutako Irabazi arte telesailaren lehen atala emango dute. Ama galdu eta Bartzelonatik Euskal Herrira bizitzera etorriko den futbolari nerabe baten istorioa kontatzen du telesailak.

Mikel Gurreak Veneziako Mostran erakutsiko du aurrenekoz Heltzear film laburra, eta Donostian Zabaltegi-Tabakaleran emango dute.


Summary: Labi aholku batzordea astelehenean bilduko da neurriez eztabaidatzeko. Egungo neurriei hilabetea amaitu arte eusteko gomendioa eman du Labi teknikoak, Sagarduiren hitzetan.

Astelehenean bilduko da Eusko Jaurlaritzako Labi aholku batzordea, beste neurri batzuk hartu edo egungoak moldatu erabakitzeko, «Bizi Berri IV planak eta COVID-19aren pandemiaren kudeaketarako neurrien legeak dituzten irizpideei jarraituz», jakinarazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Labi aholku batzorde teknikoa bildu eta ondorengo prentsaurrekoan. Sagarduik azaldu du batzorde teknikoak abuztuaren bukaerara arte egungo neurriak mantentzeko aholkua eman duela, eta, egoerak hobera egiten jarraituz gero, neurriak berrikustekoa irailean.

«Aldaketa esanguratsuak egon dira bilakaera epidemiologikoaren adierazleetan uztailaren amaieratik: azken olatuaren puntu gorenetik», horrela azaldu du egungo egoera epidemiologikoaren bilakaera Sagarduik. Izan ere, ordutik hona kutsatzeek eta intzidentziak beherakada nabarmena izan dute: erdira jaitsi dira Osakidetzak eta Osasunbidek atzemandako datuak. «Ondo goaz; halere, joeraren aldaketak ez du islarik izan ospitaleetako okupazioan edo ZIUetan», gehitu du Sagarduik.

Hain zuzen ere, horregatik, batzorde teknikoak hiru helburu zehaztu ditu bilakaera epidemiologikoaren aldagai guztiak hobetu direla bermatzeko, eta neurriak moldatu ahal izateko: kurba epidemiologikoaren joera beheranzkoa izatea aurrerantzean ere, birusaren aldaera berriak kontrolpean izatea, eta txertaketa ahalik eta hedatuenik egotea, biztanle guztien immunizazioa helburu.

Horren harira, Sagarduik «ahalik eta jende gehienari» zabaldu dio txertoaren ordua hartzeko deia. Izan ere, ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen %56k txertoaren pauta bukatu gabe dutela ikasturtea hastear dagoen honetan; horregatik, Osasun Sailak ordurik edo txertorik hartu ez duten 12-24 urte bitarteko gazteei SMSak bidali dizkiela jakinarazi du. Irailaren 13ra arte 74.000 ordu libre baino gehiago daudela gogorarazi die, eta azaldu du Jaurlaritzaren helburua biztanleen %100 txertatzea dela, «dosiak eskuragarri dauden bitartean».


Summary: Hiru enpresatik batek ohiko salmenta maila berreskuratu du Nafarroan. Bereziki industria eta eraikuntza sektoreek nabaritu dute susperraldia. Enpleguaren inguruko aurreikuspenek susperraldi txiki bat islatzen dute.

Nafarroako Estatistika Institutuak (Nastat) egiaztatu duenez, urteko bigarren hiruhilekoan suspertu egin da lurraldeko ekonomia, aurreko hiruhilekoan izandako motelaldiaren ostean. Industria eta eraikuntza sektoreengatik izan da batez ere, pandemiaren aurreko egoerara itzultzea lortu baitute ia. Zerbitzuen sektorea, berriz, 2019ko mailatik urrun dago oraindik.

COVID-19ren eraginari buruzko inkestaren arabera, irekitako enpresen %47,8k beren jardueraren %90 edo gehiago mantentzen dute. Gainera, hiru enpresatik batek ohiko salmenta maila berreskuratuko du dagoeneko. Zerbitzuen sektoreak du atzerapen handiena: 2022tik aurrera suspertzea espero dute bi enpresatik batek.

Bestalde, enplegua egonkortzen ari dela nabarmendu du Nastatek. Azken hiru hilabeteetan, enpresen %84,5ek eutsi egin diote lantaldeari: %5,8k handitu egin dute, eta %9,7k, murriztu. Estatistika institutuaren arabera, enpleguaren inguruko aurreikuspenek susperraldi txiki bat islatzen dute.

Telelana, gutxiago

Aurrez aurreko lana %92,8koa da gaur egun, eta denborak aurrera egin ahala telelana murrizten ari da: bigarren hiruhilekoan %4,8koa izan da. Ehun langile edo gehiagoko enpresetan erabiltzen da bereziki.

Aldi baterako erregulazioan dauden langileen ehunekoak zertxobait behera egin du 2021eko lehen hiruhilekoarekin alderatuta, %3,6tik %2,4ra, batez ere zerbitzuen sektorearen eta industriaren bilakaeraren ondorioz.

Inbertsio aurreikuspenei buruz, Nastatek dio hobetu egingo direla, batez ere enpresa handietan: eraikuntza sektorekoen % 92,2k inbertsioei eutsiko dietela uste dute, zerbitzukoen %82,3k, eta industriakoen %81ek.

Enpresek gehien baloratutako laguntza neurriak zerga ordainketen atzeratzeari buruzkoak eta gizarte segurantzari lotutakoak dira oraindik ere. Enpresariek uste dute koronabirusaren krisia dela-eta hainbat eraldaketa egin beharko dituztela euren negozioetan; digitalizazioarekin loturikoak, bereziki.


Summary: EH Bilduk salatu du Jaurlaritzak oraindik ez duela kendu Armentia II-n gasa esploratzeko errekurtsoa. Koalizio abertzaleak helegitea «bertan behera» uzteko eskatu dio gobernuari.

Eusko Jaurlaritzak udaberrian berretsi zuen uko egingo ziola gasa ustiatzeari, baina, bost hilabeteren ondoren, oraindik ez du kendu Subilla Gasteizko Armentia II putzuari lotutako errekurtsoa, EH Bilduk jakinarazi duenez. Hala, koalizio abertzaleak helegitea «bertan behera» uzteko eskatu dio Iñigo Urkulluren gobernuari, eta iragarri du interpelazio bat aurkeztuko duela Eusko Legebiltzarrean, azalpenak eskatzeko.

Koalizioak eskatu du Jaurlaritzak Arabako eragile politiko, sozial eta sindikalen gehiengoaren iritzia «bere gain har dezala, behingoz». Horrez gain, Eusko Jaurlaritzako kideek, Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak, Arabako ahaldun nagusiak eta Gasteizko alkateak gaiaren inguruan gizarteari helarazitako mezuak «kontraesanezkoak eta nahasgarriak» direla kritikatu du koalizioak. «Instituziook behingoz argitu behar dute zer egiteko prest dauden arlo honetan». Izan ere, EH Bilduren ustetan, irtenbide bakarra dago: hidrokarburoen «obsesioa» bertan behera uztea eta ahalik eta azkarren trantsizio energetiko «justu, planifikatu eta adostu» baten alde egitea behin betiko, lurraldea ahalik eta epe laburrenean deskarbonizatzeko; hori guztia 2050a baino lehen izatea nahi dute.

Gainera, Eguzki erakunde ekologista eta antinuklearrak gasaren ustiaketa uztea eta baimenak judizializatzeari uko egitea eskatu dio Jaurlaritzari, eta gehitu dute «arduragabekeria larria» egiten ari direla gasaren ustiapena sustatu eta ahalbidetzen. Erakundearentzat «ez da nahikoa» Eusko Jaurlaritzak esatea ez dela egongo gas ustiaketarik eta fracking putzurik.

SHESA

Mikel Otero legebiltzarkideak Jaurlaritzari eskatu dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hidrokarburoak kudeatzen dituen SHESA enpresari «baliabide publikoak bideratzen jarraitzeari uzteko», eta klima krisiaren garai honetan herrialdeak behar duen trantsizio energetikora bideratzeko baliabide horiek. Alde horretatik, SHESA «behingoz desegiteko» eskatu du: «Hidrokarburoak erauzteko garaia historiara pasatu behar da; EAJ bakarrik geratu da, eta ororen aurka eta guztion aurka aurrera egiten jarraitzen du. Hau amaitu dela onartu behar du». Eguzkiren iritziz, SHESA «desegin» egin behar da, edo eredu energetiko jasangarri baten alde egiten duen enpresa bat bihurtu.


Summary: Estatu Islamikoak bere gain hartu ditu Kabulgo aireportuko atentatuak. Gutxienez 60 lagun hil eta 140 zauritu dira erasoetan. Pentagonoak baieztatu du gutxienez hamabi soldadu estatubatuar hil dituztela. AEBetako armadak uste du eraso suizida bat izan dela. Milaka lagun Spin Boldak pasabidean daude, Pakistanekiko mugan, ez atzera ez aurrera.

Estatu Islamikoak bere gain hartu ditu gaur arratsaldean Kabulgo aireportua astindu duten leherketak. Amaq albiste agentziak zabaldu duen ohar batean eman du horren berri. Bi leherketa izan dira, biak aireportuaren kanpoaldean. Talibanen iturriek Al-Jazeera telebista kateari emandako informazioaren arabera, gutxienez 60 lagun hil eta 140 zauritu dituzte. Pentagonoak zehaztu du hildakoen artean hamabi soldadu estatubatuar daudela.

John Kirby Pentagonoko bozeramaileak zehaztu du leherketetako bat Abbey atean izan dela, aireporturako lau sarbideetako batean, eta bestea, Baron hotelaren inguruan. Reuters berri agentziak, AEBetako armada iturri moduan aipaturik, adierazi du uste dutela eraso suizida bat izan dela. The Guardian hedabideak jakinarazi du ebakuatuak izan aurretik dokumentazioa erakusteko egindako ilara baten inguruan gertatu dela Abbey ateko leherketa. Gareth Browne The National egunkariko kazetariaren esanetan, «Erresuma Batuko dozenaka herritar» zeuden ilaran.

AEBak eta haren aliatuak behin eta berriz esaten aritu dira azken orduetan arrisku gero eta handiagoa zegoela aireportuan eraso bat izateko, eta AEBek Kabulen duen enbaxadak argudio hori erabili du herritarrei eskatzeko hara ez gerturatzeko. Inteligentzia zerbitzuek emandako informazioan oinarrituta, enbaxadak aireportuko ateetatik «lehenbailehen» joateko gomendatu die ebakuatuak izateko itxaropenez hara joan asmo duten milaka herritarrei. AEBetako funtzionarioen zuzeneko jarraibideak jasotzen dituztenei soilik aholkatu diete bide hori hartzea.

Erresuma Batuak ere egin du ohartarazpena. James Heappey Erresuma Batuko Indar Armatuetako Ministroak esan du duten informazio «oso sinesgarri» baten arabera litekeena dela EI Estatu Islamikoaren «berehalako eraso bat» izatea. Zabaltzen ari da litekeena dela Jorasan EIren Afganistango adarrak izatea eraso hori egiteko asmoa. Talde hori, besteak beste, AEBen aurka borrokatutako taliban ohiez hornitu zen 2015ean, eta bat egin zuen EIren asmoekin, Abu Bakr al-Baghdadi buruzagiari leialtasuna aitortuta.

Biak sunitak izanagatik, teologikoki eta estrategikoki desberdintasun handiak dituzte EIk eta talibanek. Jihadismoaren barruan lidergoa hartu nahi dute biek, gainera, eta, hortaz, gero eta handiagoa da elkarrenganako etsaitasuna. Hainbat adituk ohartarazi dute talibanen erregimenak Afganistanen indarra hartzen lagunduko diola EIri. Alabaina, uste izatekoa da lehenengoek oztopoak jarriko dizkietela horretarako, beren arteko etsaitasunagatik ez ezik, atzerriratu nahi duen irudiari ez baitzaio komeni Mendebaldeak haiekin lotzea. Alde horretatik, pentsa daiteke EIk, Kabulgo aireportuari eraso egingo balio, Mendebaldeari eta talibanei, biei kalte egitea lukeela helburu.

Segurtasun arriskuak eta arazo logistikoak argudiatuta, azken egunotan ebakuazio lanetan aritutako hainbat herrialdek eten egin dituzte lan horiek; hala nola Belgikak. Herbehereetako Gobernuak ere gaur amaituko ditu, jakinarazi duenez, eta Frantziak, berriz, bihar gauean egingo ditu azkenak.

Ez da behar faltagatik izango. Izan ere, milaka lagun daude pilatuta oraindik aireportuaren ateetan. Atzo iluntzean AEBetako Defentsa Departamentuak emandako datuen arabera, 10.000 lagun inguru zeuden zain handik noiz aterako. Atzerriko indarrek datorren asteartea baino lehen amaitu behar dituzte ebakuazio lanak, baina, itxura guztien arabera, milaka lagun geratuko dira erreskatatutak izateko aukerarik gabe. Radio Free Europe irratiko kazetari Frud Bezhanek Twitterren emandako datua argigarria izan daiteke: 2001etik 250.000 afganiarrek egin dute lan AEBentzat, baina tropa estatubatuarrek horietatik 62.000 inguru soilik ebakuatu dituzte orain arte.

Airez ez ezik, lurrez ere herrialdetik ihes egiten saiatzen ari dira Afganistango herritarrak, baina aireportukoa bezain bide zaila dirudi horrek. Talibanek kontrol postuak jarri dituzte Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan, eta Pakistanek eta Iranek mugak itxi dituzte. Dokumentazioa eguneratuta dutenek soilik igaro dezakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait puntutan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Baluchistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.

Izan bide hori egiteko edo Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta dauden Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta arreta mediatikoa Kabulen zentratuta dagoen.


Summary: Beste 631 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Asteazkenean egindako testen %9 izan dira positiboak. Osakidetzak eta Osasunbideak 42 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko osasun sistemek 6.978 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 631 kutsatu zenbatu dituzten horietan. Ondorioz, positiboak %9 izan ziren. Datuek agerian uzten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurbak maldan behera segitzen du.

Lurraldez lurralde, osasun sistemek Bizkaian atzeman zuten kasu positibo gehien, berriz ere: 289 detektatu zituzten. Gipuzkoan 163 kasu izan ziren; Nafarroan 92, eta Araban 73. Horietatik, Nafarroako datua bereziki aipagarria da: Osasunbideak egindako testen %6,4k eman dute positibo. Osakidetzak egindako testak oinarri izanda kalkulatutako ehunekoa, berriz, aski handiagoa da: %9,7.

Ospitaleei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek beste 42 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota. Azken datuen arabera, oraintxe bertan 228 lagun daude zentroetako gela arruntetan sartuta; ZIUetan, berriz, 103 dira birusarekin eri.

Halaber, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du gaitzarekin eri ziren hiru pertsona zendu direla herrialdean: 62, 83 eta 88 urteko hiru herritar.


Summary: «Testurek erakartzen gaituzte; horien bila joaten gara». Txakur Gorria sormen laukotearen lanei irudiak jartzen dizkiete. Talde gisa ekoizpen propio ugari plazaratu dituzte urteotan, baina besteren proposamenak ilustratzeko lanetan ere aritzen dira sarri.

Ideia bat bururatzetik plazaratzera bitarteko prozesu guztia modu kolektiboan lantzea. Xede horrekin jaio zen Txakur Gorria, lau emakume sortzailek osatzen duten taldea. Nerea Ibarzabal Salegi eta Ane Labaka Mayoz testuez arduratzen dira; Malen Amenabar Larrañaga eta Mariñe Arbeo Astigarraga, berriz, irudiez. Hamaika lan propio eman dituzte urteotan, eta besterentzat ere aritzen dira.

Malen Amenabar eta Mariñe Arbeo ilustratzaileak, Azkoitian, Oteizaren frontoietan. Raul Bogajo / FOKU

Noiz hasi zineten marrazten?

MALEN AMENABAR: Umetan...

MARIÑE ARBEO: Bai. Ahizpa jaio zen eguneko marrazki bat gordeta daukat, 6 urte nituenekoa.

AMENABAR: Nik umetako koaderno batzuk ditut gordeta; udan, eguneroko moduko bat egiten nuen, idatziz eta marraztuz.

Eta noiz hasi zineten elkarrekin?

ARBEO: 2012an hasi ginen Arte Ederretako karreran; han ezagutu, eta elkarrekin bizi izan ginen 3. eta 4. mailan. Gradu amaierako lana ere elkarrekin egin genuen.

AMENABAR: Gradu amaierako lan hori giltzarria izan zen.

ARBEO: 2016an izan zen hori, eta, paraleloki, Txakur Gorria hasi zen: Nerearekin hasi ginen hainbat kontu ilustratzen, eta...

Non lan egiten duzue, normalean? Nolakoa da zuen lantokia?

AMENABAR: Andoainen aritzen gara, biok mahai berean, aldamenean jarrita, eta, orain, normalean, bakoitza bere tabletan.

Tableta aipatu duzue; eskuz, digitalean... nola aritzen zarete?

AMENABAR: Kontua da tabletak aukera ematen duela eskuz egiteko, baina digitalean.

ARBEO: Hori da. Orain, gero eta gehiago ari gara digitalean. Uste dut jendeak lotzen gaituela —eta gu identifikatuta sentitzen garela— testurekin, collage estiloko lanekin, eta tabletak berdin-berdin uzten digu horiek lantzen.

Zein izan zen lehen argitalpena?

ARBEO: Txakur Gorria izan zen, izena eman zigun liburuxka txiki bat. Nereak idatzi, eta guk ilustratu genuen. 20 ale atera genituen, eta eskuz azaleztatu.

Hackerra. Atopia rol jokoa, 2019. (egin klik handian ikusteko). Txakur Gorria

Eta, ordutik, zenbat lan eman dituzue argitara?

ARBEO: Hamar bat izango dira guk autoeditatutakoak. Adibidez, Ziklope, orain arteko azkena, edo Orainmenean, Lankurekin elkarlanean atera genuena.

AMENABAR: Kolektiboki lan egiten dugu, baina proiektu bakoitzean modu diferenteetan.

Zuen proiektuez gain, besteentzako lanak ere egiten dituzue...

AMENABAR: Kartelak egin dizkiogu Durangoko Azokari, Zinemakumeak gara! egitasmoari...

ARBEO: Liburuen artean, adibidez, Madelon dago: guk ilustratu eta maketatu genuen. Eta, gero, beste asko jendearen proiektu pertsonalak izaten dira.

AMENABAR: Marka pertsonal pilo bat ere egin ditugu. Kantitatez, askoz gehiago dira halakoak, gure autoedizio lanak baino.

ARBEO: Kooperatiba bihurtu ginen 2018an, eta horri eusteko eta honetatik bizi ahal izateko, aldi berean egiten ditugu kanpoko eskaerak eta geure lanak.

Zer lan duzue esku artean?

ARBEO: Bada, momentuz, Denboraz deitu diogu, eta udaberrian ateratzeko asmoa daukagu.

AMENABAR: BERRIAn argitaratutako zutabeetan oinarrituko da.

Zein estilo maite duzue?

ARBEO: Testurek erakartzen gaituzte, eta horien bila joaten gara.

AMENABAR: Askotan, testuetan oinarritzen gara, baina gure irudiek bere hartan zerbait kontatzea ere nahi izaten dugu.

Eta zein gai?

Hiposmia Berria, Iritzia saila, 2021.. Txakur Gorria

AMENABAR: Ez dakit gairik dugun, baina iruditzen zait emakume eta gazte izate horretatik abiatzen direla gure lanak.

ARBEO: Bai, gaiak buruan izatea baino gehiago, hori da: gure posizioa. Guztiz baldintzatzen gaitu; mila gauzak zeharkatzen gaituzte, eta hori agertzen da azkenean.

Zerekin egingo zenukete orain aproba gustura?

AMENABAR: Gure gradu amaierako lana animazio bat zen; ideia handirik izan gabe egin genuen. Lan handia egin genuen gidoian, iruditeria guztia pentsatzen... eta berriz egin nahi nuke: gidoi hura hartu, irudiak berritu, eta animatu, baina ondo [barrez].

ARBEO: Hori bada beti hor eduki dugun zerbait. Egin dugu lanen bat edo beste animazioan, baina inoiz ez gara gelditu guztiz gustura... ez dugu kontrolatzen. Beste batzuek animatu dituzte gure irudi batzuk, eta gozamena da.


Motzean

Summary: Motzean.

AMENABAR

Kolore bat: Beixa.

Teknika bat: Argazkiaren gainean margotzea.

Pantone zenbaki bat: 178C.

Tresna bat: Guraizeak.

Koadroa: Karratua.

Marrazkilari bat: Pep Carrio.

ARBEO

Kolore bat: Horia.

Teknika bat: Akuarela.

Pantone zenbaki bat: 120C.

Tresna bat: Arkatza.

Koadroa: Etzana, horizontalean luzean.

Marrazkilari bat: Egon Schiele.


Summary: Gasteizko Mercedesek produkzioa etengo du astebetez, osagai faltagatik. Aldi baterako erregulazioan sartuko ditu langile guztiak: ia 5.000. Ez dute baztertzen egun gehiago behar izatea lanera itzultzeko, edo neurria berriz ezartzea, txipen merkatua egoera «kritikoan» dagoelako

Munduaren punta batean susperraldia nabaritzen hasten direnean, bestean atzera egiten dute berriz. Hala gertatzen ari zaio autogintzaren sektoreari Europan eta Ameriketan. Asiatik ekarri behar dituzten osagaien merkatua kolapsatuta dago, herrialde batzuetan produkzioa gelditu behar izan dutelako, koronabirusaren olatu berriengatik, edota merkatuak ez duelako gehiagorako ematen, eskaria oso handia delako, auto ekoizleak eta halako osagai elektrikoak behar dituzten beste industriak, ia denak batera krisiaren aurreko mailetan produzitzen hasi direlako.

Egoera horretan dago Gasteizko Mercedes Benzen lantegia. Produkzioa etengo du datorren astean: astelehenetik ostiralera eta hiru lan txandetan. Zuzendaritzak langileei jakinarazi dienez, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik, zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen produkzioaren krisiagatik. Ez da lehenengo aldia arrazoi horrengatik neurri hori hartzen dutela Arabako lantegian, baina kasu honetan langile guztiei eragingo die: 5.000 ingururi, eta urte honetako etenaldirik luzeena izango da, ekaineko bigarren erdian egin zutenarekin batera.

Dena den, erabakiak ez ditu ezustean harrapatu: susmoa zuten aste honetan lanera itzultzearekin batera hori gerta zitekeela. Hori dela-eta, oporraldien aurretik enplegua aldi baterako erregulatzeko txosten bat negoziatu zuten, eta uztailean berretsi zuten, langileen batzordeko ordezkarien gehiengoaren oniritziarekin.

Neurria hurrengo astean bertan sartuko da indarrean. Zuzendaritzak 30 eguneko erregulazioa egiteko aukera izango du, urtea amaitu arteko epemugarekin. Egun horietan langileek soldataren %80 jasoko dute.

Oraingoz, zuzendaritzak datorren asteko egutegia soilik ezarri du. Hala ere, sindikatuek kezkaz begiratzen diote egoerari. Datorren ostegunean bilduko dira berriro, egoera baloratzeko eta, hala badagokio, hurrengo asteko plana taxutzeko, irailaren 6tik 10erakoa. Aurrera begira, enpresak hiru larunbat, irailaren 11, 18a eta 25a, lanegun gisa aktibatzeko aukera proposatu du, ekoizpen gaitasuna berreskuratzeko, betiere hornikuntza nabarmen hobetzen bada. Halaber, esan du parkean dauden autoen lanak bizkortu nahi dituela, horiek amaitu ahal izateko osagaiak badituztelako.

3.000 furgoneta gutxiago

Datorren asteko etenak eragin zuzena izango du ekoizpenean ere, 2.840 furgoneta egiteari utziko baitiote Arabako lantegian. Urtea amaitu arteko produkzio zifrak uztailean berrikusi zituzten: 141.000 auto egiteko helburua jarri zuten. Orain, 138.000 inguru izatea aurreikusten dute. Urte hasieran iragarritako 150.000 unitateetatik urrun, beraz. Orduan, oso aurreikuspen baikorra egin zuen enpresak, inoizko kopuru handienetatik gertu, eta beste 400 langile kontratatzeko aukera ere aipatu zuen.

Mercedesen arabera, erdieroaleen merkatua egoera «kritikoan» dago. Arrazoi nagusia da Malaysian eta Vietnamen pandemia areagotu egin dela, eta hango lantegiek produkzioa eten edo gutxitu behar izan dutela. Herrialde horietan egiten dira, hain justu, Mercedesek balaztatze sisteman erabiltzen dituen txipak. Nolanahi ere, Stuttgarten (Alemania) egoitza duen zuzendaritzak Arabako lantegia lehenetsi du, eta agindu du erdieroaleak jaso ahala hara bidaliko dituela.

Autogintzaren sektore osoari eragiten dio krisiak. Auto fabrikatzaile handiek ohartarazi dute hornikuntza arazoek gutxienez 2022ko lehen seihilekora arte iraungo dutela. Osagai horiekin izandako arazoak joan den udazkenean hasi ziren. Volkswagenek Iruñean duen plantan ere nabaritu dute. Landabenen, martxoan eten zuten produkzioa. Enpresak uste du ezingo dutela luzaroan horrela jarraitu. Dena den, osagai faltak jada izan du eragina: aurreikusi baino 3.300 ibilgailu gutxiago egingo ditu aurten.


Summary: Mende zaharra oinarri, mende berria helburu. Komunismoaren mendeurrenari buruzko udako serieari amaiera emateko, BERRIAk zenbait iritzi bildu ditu, tradizio politiko horrek ezkerraren teoriari eta praxiari egindako ekarpenaz eta, batez ere, etorkizunari begira «XXI. mendeko komunismoak» izan ditzakeen ezaugarriez.

Zenbait aditu eta eragileri komunismoaren iraganaz eta geroaz hausnarketa egiteko eskatu die BERRIAk, hiru galderaren bidez:

1. Zure ustez, zer ekarpen egin die komunismoak ezkerraren pentsamenduari eta praxiari?

2. Nola baloratzen duzu XX. mendean «sozialismo erreala» deitu zen esperientzia historikoa?

3. Zer ekarpen egin dezake komunismoak XXI. mendean? Zure ustez, zein izan beharko lirateke pentsamendu eraldatzailearen gakoak mende honetan, eta zer rol izan behar du marxismo klasikoak pentsamendu horren eraikuntzan?

EDUARDO SANCHEZ IGLESIAS

FIM Ikerketa Marxisten Fundazioa

1. Nire ustez, komunismoak erdigunean jarri zituen langile mugimenduaren pentsamendua, kolonialismoaren kontrako borroka eta «nekazarien auzia», Gramscik zioen moduan. Ezkerrak utzi zion mundua Europatik pentsatzen zuen ideologia izateari, eta herri askok kolonialismoarekin hausteko erabilitako lanabes politikoa bilakatu zen; kolonialismoa, gaur egun ulertzen dugun moduan, baina baita herri askok estatuen barruan pairatzen duten «barne kolonialismoa» ere. Komunismoa, berez, gaur egungo ezkerra osatzen duten hiru osagai ezinbestekoren batuketa izan zen: langileen auzia, nekazarien auzia eta herrien autodeterminaziorako eskubidea. Iraultza periferiara eta ekialdera aldatu zen, eta orain bere osotasunean ikusten hasi garen mundu sistema berri bat sortu zuen.

2. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunarekin milioika pertsona hasi ziren kapitalismoaren alternatiba bat pentsatzen eta eraikitzen. XX. mendearen hasieran, SESB sortu zenean, nagusi ziren bi kapitalismo motez ari gara: kolonialismoaz eta faxismoaz. Komunismoak biak menperatu zituen. Sozialismoa eredu gisa Europako zenbait herrialdetara hedatzeak, nazio askapen mugimenduekin batera, Europako mendebaldeko langile mugimendua indartu zuen, eta horrek burgesia jarrera defentsibo batera eraman zuen, ongizate estatuen eredu gisa ezagutu dugun garaian. Komunismoak kolpe hilgarria eman zion kolonialismoari, Hegoafrikako erregimen arrazistari eta neokolonialismoari (Kuba AEBen aurrean). Munduko herrialderik handiena (Errusia) eta jendetsuena (Txina) industrializatu zituen, eta Europan ongizate estatua eraikitzeko modua eman zuen faktore nagusia izan zen. SESBeko eta Europako esperientzia sozialisten desagertzearekin, kapitalismoa bere zama erreakzionario guztiarekin itzuli da.

3. Komunismo hitzak gaurkotasuna berreskuratu du 2008ko krisiaren ostean. «Komunismo berria» pentsatzeko lau arlo agertzen zaizkigu: lehena, komunismoa bakearen adierazpen goren gisa ulertzen duena, «gerra hotz berriaren» testuinguru honetan; bigarrena, komunismoa desberdintasunik gabeko gizartea pentsatzeko tresna gisa; hirugarrena, bizi dugun krisi ekosozialari aurre egiteko ideologia gisa, eta, azkenik, periferiatik datozen mugimendu sozial eta kulturalen ideologia, Hegoalde globalaren berpiztearen adierazpen politikoa. Kapitalismoaren porrotaren lau agerraldi dira, eta komunismoaren etapa berri baten oinarriak jartzen dituzte.

FLOREN AOIZ

Iratzar fundazioa

Iñigo Uriz, Foku

1. Izugarrizko ekarpena egin dio komunismoaren erreferentziak emantzipazioaren kausari, kapitalismoaren jatorri historikoa eta munduari egiten dion kaltea agerian uzteaz gain, beste mundu baten zerumuga irudikatu duelako. Komunismoaren ideiek hamaika borroka inspiratu dituzte; borroka horiek aurrerapenak ekarri dituzte, eta kapitalismoaren oldarkortasuna mugatu: ikusi besterik ez dago zer ekarri duen zerumuga horren ahultzeak.

2. Sozialismo erreal gisa ezagututako esperientziak ugariak dira, askotarikoak, eta denbora luzez garatu dira. Lehen munduko potentzia bilakatzeko bidean doan Txinak sozialistatzat hartzen du bere burua, baita Kubak ere, esaterako. Propaganda neoliberala oso oldarkorra izan da: guziak zaku berean sartu ditu, satanizatzeko, alternatibaren erreferentzia ezabatu nahian. Ez genuke amu hori irentsi beharko. Bilan historiko zorrotz eta kritikoa egin nahi baldin badugu, esperientzia horien ekarpenak, hutsuneak eta kalteak aztertu beharko ditugu, beldurrik gabe. Izan ere, urratsak egin dira mundua hobetzeko, eta eraginkorra izan da munduko beste eskualdeetan, adibidez, ongizate estatuaren ereduaren alde, eta deskolonizazio eta askapen borroken aldeko laguntzaren esparruan. Oro har, esperientzia onuragarria izan da, akatsak eta desbideratzeak ahaztu gabe ere, eta beste zibilizazio baten itxaropena hauspotu du, baina alde ilunak ere gogoan hartu behar ditugu, jakina.

3. Ezker eraldatzaileak aurkitu behar ditu esperientzia horietatik ikasteko formulak, nostalgian erori gabe, erronka nagusia eredu berrien eraikuntza baita. Emantzipazioaren esperientziak ugariak eta oparoak dira: herrien askapen borrokak, dekolonizatzea, feminismoa, ekologismoa, demokraziaren birkokapena… Horiek sozialismoaren eta komunismoaren leloen inguruan garatutako pentsamenduaz eta praxiaz artikulatu behar dira, tokian tokiko ereduak eraikiz. Ez dago marxismo bakar bat, marxismoak baizik, eta komunismo hitza formulazio vintagea baino gehiago izatea nahi izanez gero, berritu eta aberastu behar dugu, ez sektarismorako totem gisa erabili. Inoiz baino begi bistakoagoa da beste zibilizazio bat behar dugula, eta komunismoa derrigorrez hartu behar da aintzat mundu berria inspiratzeko, baina horrek ikuspegi kritikoa eskatzen digu aldi berean, akats larri eta kaltegarriak egin baitira, jende askoren begietan nekez ahaztuko direnak.

VALENTINA TORRES ZORRILLA

Artista eta Txileko PCko kidea

Podemos Euskadi

1. Analisi historikorako eta baldintza sozial eta ekonomikoen azterketarako ezinbesteko tresna izan da marxismoa. Hari esker, politika errealitatearen kritika erradikalerako eta errealitate berriak sortzeko lanabes bihurtu da.

2. Dudarik gabe, etapa horrek argiak eta ilunak ditu. Esperientzia komunistek lagundu zuten gerraosteko Europa berreraikitzen, herrialdeak demokratizatzen eta ongizate estatua sendotzen; II. Mundu Gerraren osteko liberalismoaren aurrean esperientzia berri eta alternatibo bat ekarri zuen. Lorpen horiek gorabehera, gabeziak ere izan zituen: dogmatismoa, askatasun falta eta. zenbaitetan, testuinguru historikoaren irakurketa okerra.

3. Leninismoak hasieran, eta estalinismoak geroago, marxismoaren oinarrizko planteamenduak gauzatzeko modu bat ekarri zuten, baina ez zen horretan agortu, eta ezin dira hartu politika komunista baten paradigma bakartzat. XXI. mendeak dogmatismo ekonomizistaren kritika bat ekarri du, eta ordezkaritza esparru tradizionaletara, hots, estatura eta alderdira murriztu zen etika politikoarena.

Hauek dira mende honetako komunismoaren erronka nagusiak: genero ikuspegia txertatzea orain arte soilik lan produktiboa aintzat hartu duten analisietan; neoliberalismoak sorturiko ingurumen arazo larriak; migrazioa, eta lan automatizatuaren eragina.

ANE IBARZABAL ETA UNAI MARTINEZ

GKS Gazte Koordinakunde Sozialista

1. Komunismoak, historiaren garai jakin batean sortu zen gizateriaren emantzipaziorako proiektu moduan, inflexio puntu bat ekarri zuen historian. Ordutik aurrera, klaserik gabeko gizartearen eraikuntza bihurtu zen giza askatasunerako beharrezko baldintza. Sinpleki esateko: komunismoaren agerpenaren ondoren, proiektu baten izaera aurrerakoi edo erreakzionarioa, beste ezer baino lehen, klaserik gabeko gizarteari (eta, ondorioz, burgesiaren boterearen ezabapenari) egiten zaion ekarpenaren arabera neurtu behar da. Horrek, besteak beste, esker-eskuin dikotomia beste estadio batera eramatea eragin zuen, izan ere, giza emantzipazioaren auzia dominazio burgesaren suntsipenean eta zapalkuntzarik gabeko gizarte komunistaren eraikuntzan kokatu zuen. Beraz, galdera honela formulatu ahalko genuke hobekiago: ezkerrak ezer ekar diezaioke komunismoari?

2. Uste dugu XX. mendeko sozialismo errealak lorpen handiak egin zituela eta horri aitortza egitea tokatzen zaigula. Beste alde batetik, uste dugu sozialismo errealaren herentzia modu kritikoan jaso behar dugula, begi bistakoa baita ez zuela lortu sozialismoa egonkortzea eta gizarte komunista errealizatzea. Ariketa kritikoak, ordea, benetakoa izan behar du; hau da, XX. mendeko esperientzien balorazio zorrotz batetik gaur egunerako irakaspenak atera behar ditugu.

3. Gizateriaren askatasunerako proiekturik aurrerakoiena egun komunismoa dela uste dugu, eta, ondorioz, komunismoa indar erreal bihur dadin lanean dihardugu, beste asko bezala. Komunismoaren ekarpena, beste ezer baino lehen, historikoa da, gizateriaren historian atal berri bat irekitzea ahalbidetuko baitu.

Komunismoak, proiektu gisa, unibertsaltasuna dauka printzipio nagusi modura, gizateriari zuzendua baitago, baina horrek ez du esan nahi partikulartasunak arbuiatzen dituenik. Kontrara, zapalkuntza guztiak borrokatu, erreakzionarioak ez diren berezitasun kulturalak errespetatu eta horien, zein norbanakoen garapen arrazional eta librerako baldintzak jarri behar ditu.