Summary: Eleetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diote Euskal Herriko eragileek Macroni. Bermeak behar direla eta larunbateko mobilizazioa inoiz baino beharrezkoagoa dela erantzun dute Iparraldeko eragileek.

Mintzatu da Emmanuel Macron hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz. Hizkuntza gutxituen legearen kontra hartutako ebazpenean Frantziako Konstituzio Kontseiluak arriskuan jarri ondotik murgiltze ereduan oinarritzen diren itunpeko eskolak, Frantziako presidentearen hitzak espero zituzten anitzek, eskola horien etorkizuna zein izanen den argitzeko. Facebookeko mezu batean mintzatu da Macron, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduaren bidez egitea defendatu du. «Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari eskatu diet bitartekoak atzeman ditzatela aniztasun linguistiko hori bermatzeko, duela mende erditik ezaguna den esparru pedagogikoa errespetatuz», adierazi du mezu labur batean.

Haserrea eragin zuen, ostiralean, Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, 4. eta 9. artikuluak Konstituzioaren aurkakoak direla erranez. Ondorioz, murgiltze eredua ez da sartuko Frantziako Hezkuntza Kodean, eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a eta halako zeinu diakritikoak erabiltzea. Erabakia gaitzetsi, eta sortzen duen «segurtasun falta» salatu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela erratean ikastetxe publikoez gain itunpekoak ere aipatzen baititu. Horien etorkizuna zein izanen den argitzeko eskatu zioten Frantziako Gobernuari. Era berean, maiatzaren 29an Baionan mobilizatzera deitu zuten. Protesta andana eginen dute egun horretan, Frantziako Estatuaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak deituta (Gure hizkuntzak bizi daitezen).

Atzo, Yannick Kerlogot Bretainiako diputatuak (Errepublika Martxan) Jean Castex lehen ministroa akuilatu zuen Frantziako Asanblean, eta ebazpenak murgiltze ereduan izanen dituen «ondorio zehatzak» argitzea galdetu zion. Castexek segurtatu zuen bi diputatu izendatuko dituela horiek aztertzeko, eta, ondoren, prest dela hizkuntza gutxituetako hezkuntza ordezkariekin biltzeko Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroarekin batera. «Auzia lasaitzea da nire arrangura», erran zuen.

Altxor nazionala

«Frantziako hizkuntzak altxor nazional bat dira», Macronen hitzetan. «Metropoliko gure eskualdeetakoak izan, itsasoz haraindikoak izan, gure kultura frantsesa aberastu besterik ez dute egiten». Frantziako presidenteak nabarmendu du badirela hamarkada batzuk «murgiltze eskolen bidezko transmisio mugimendu bat dagoela», hizkuntza horiek «biziarazteko» eta haien «etorkizuna bermatzeko». Seaska bezala, Frantziaren meneko lurraldeetan lan hori egiten duten elkarteei aipamena egin die.

Argi mintzatu da Macron: «Ezerk ere ezin du oztopatu ekintza erabakigarri hori, halako pertsona engaiatuek egina —usu boluntarioek egina—, zeinak aldi berean baitira beren eskualdearen maitale, Frantziarenganako pasioaren jabe eta unibertsaltasunaren zale. Zuzenbideak askatu egin behar du, inoiz ez ito. Ireki, inoiz ez murriztu. Kolore bera, azentu berberak, hitz berberak: gure nazioa ez da hori. Braudelek idatzi zuen: Frantziak aniztasuna du izena».

Frantziako presidente gisa «frantses hizkuntzaren babesle eta gure eskualdeetako hizkuntzak diren aberastasunaren zaindari» dela adierazi du, eta arrazoi horregatik eskatu die Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari, «aniztasun linguistiko hori bermatzeko bitartekoak» aurkitu ditzatela.

Harrera hotza

Ezin erran Macronen hitzek harrera oso beroa izan dutenik Ipar Euskal Herrian. Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak adierazi du Frantziako presidentearen mezuak «lasaigarria izan nahi» duela, baina ez duela «deus bermatzen».

Kritikoago agertu da Max Brisson Errepublikanoetako senataria: «Hitzak, hitzak... Baina presidenteak zergatik ez du bere hezkuntza ministroa garaiz gelditu? Eta horrez gain, hitzik ere ez Seaska edo Diwanen gaineko ondorioei buruz, edo [Ipar] Euskal Herriko eskola publiko eta katolikoetako 40 murgiltze klaseei buruz», idatzi du Twitterren. Ildo beretik, Macronen «hitz ederrak» aipatu ditu Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak: «Hitzez gain, ekintzak behar ditugu! Beraiek sortu duten krisia konpondu behar dute orai! Larunbateko mobilizazioa inoiz baino beharrezkoa da, gure haserrea ikus dezaten!».

Ekintzak eskatu dizkio Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak ere: «Ados! Orain, eleetatik ekintzetara: murgiltzea gerizatu ta garatu! Ikastolen izatea segurtatu, baita publiko eta pribatu katolikoan diren murgiltze klaseak segitu ere! Ikasle kopuru handiak publikoan dira. Hizkuntza politika eraginkorrik ez da murgiltze publikorik gabe!»

Legea, promulgatua

Hizkuntza gutxituen aldeko eragileek behin baino gehiagotan gaitzetsi dute Molac legearen harira Frantziako presidenteak izan duen jokaera. Azkenera arte itxaron zuen apirilaren 8an Frantziako Asanblean bozkatu zuten legea promulgatzeko, eta, maniobra horren bidez, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten apirilaren 22an Martxan alderdiko 61 diputatuk. Joan den ostiralean eman zuen ebazpena Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta, orduan, askoz ere lasterrago ibili zen Frantziako Errepublikako agintaria: Konstituzio Kontseiluak zentsuratutako artikuluak kenduta, igande goizean promulgatu zuen hizkuntza gutxituen legea, eta Frantziako Egunkari Ofizialean agerrarazi zuten, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko aukerari ateak itxita.

Azken egunetan, haserre agertu dira hainbat pertsona ezagun Frantziako Konstituzio Kontseiluak itunpeko eskolak utzi dituen egoerarekin. Horien artean da François Bayrou, Paueko (Okazitania) auzapez eta Modem alderdiko burua. Bera izan zen, Frantziako Hezkuntza ministro zela, 1994an ikastolekin eta gisa bereko eskolekin itunak izenpetu zituena. Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortzen duen «egoera leherkorra» deitoratu zuen asteburuan. «Ulertu dezakegu haien irakaskuntza eskola publikoaren barruan ez egotea. Baina aukera hau erabiltzea transmisio metodo hau debekatzeko, hori ez dugu onartuko. Milioika frantziarrek ez dute onartuko, sekula; eta ni horien artean izanen naiz».

Bi aukera izan litezke Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortutako egoera konpontzeko: Frantziako Konstituzioaren printzipioak errespetatuko lituzkeen estatus bat asmatzea itunpeko eskola horiek orain arte bezala segitu dezaten, edo konstituzioa bera aldatzea. Bigarren horren alde egin zuen Paul Molac Bretainiako diputatuak ebazpenaren berri jakin bezain laster. Frantziako presidenteari eskatu zion berehalako lege proiektu bat aurkezteko Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko. «Gure hizkuntzen aurkako militantismoak gehiegi iraun du. Konstituzio Kontseiluak bertan behera uzten du eskoletan emaitza akademiko bikainak eman dituen metodo pedagogikoa; ez da metodo pedagogikoa aldatu behar, baizik eta konstituzioa». Ikusteko dago zer norabide hautatzen duen Frantziako Gobernuak.


Summary: Urkulluk heldu den astelehenerako deitu du Labi batzordera. Ostatuen ordutegia zabaltzea mahai gainean egongo da

Atzo, gobernu kontseiluaren osteko bileran, Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak iragarri zuen aste honetan bederen ez zela berritasunik egongo izurriari aurre egiteko neurrietan, baina aitortu zuen eboluzioa aztertuko zutela astearen bukaera aldera begira. Gaur jakin da Iñigo Urkullu lehendakariak astelehenerako deitu duela neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Kazetariek propio galdetu zioten gaiaz, eta Zupiriak erantzun zuen ez direla ostalariekin hitz egiten ari ostatuetako ordutegiaren harira, baina asteleheneko bileran hizpide izango dituzten gaietako bat izango da.

16:30ean izango da bilera, Lehendakaritzan. Maiatzaren 7an izan zen aurreko bilera, eta orduan erabaki zen, adibidez, taberna eta jatetxeen ordutegiak malgutzea: 20:00etan itxi behar zuten ordura arte, eta 22:00ak arteko muga dute orain. Ostalarien sektorean eskeak badira, hala ere, neurri hori oraindik ere gehiago malgutzeko.

Osasun agintariek beti argudiatu dute irizpide epidemiologikoen arabera hartzen direla neurriak, eta, alde horretatik, hobera ari da egoera azken aste hauetan. Horren adierazgarri, esaterako, azkena jasotako datuak; hilabete batean Osakidetzan %53 egin du behera erietxeetako pazienteen kopuruak. Intzidentzia ere beheraka ari da: apirilaren bukaeran, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 400dik gorakoa zen tasa, eta ordutik apalduta dabil: 251 da Bizkaian, 213 Gipuzkoan, eta 118 Araban.


Summary: Biktimen Memoriala datorren asteartean inauguratuko dute, Gasteizen. Espainiako errege-erreginak eta Espainiako Gobernuko presidentea etorriko dira Gasteizera, memoriala inauguratzera

ETAren biktimen omenezko memoriala datorren asteartean inauguratuko dute, ekainaren 1ean, Gasteizen, antolakuntzako iturriak aipatuz berri agentziek jakinarazi dutenez. Haren inaugurazioa hainbat aldiz atzeratu dute. Inaugurazioan izango dira, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaz gain, Espainiako errege-erreginak eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea.

Terrorismoaren Biktimak Aitortu eta Babesteko Legeak jasotzen du memorial bat eraikitzea, eta 2014an Madrilgo gobernuak erabaki zuen egoitza Gasteizen izatea. 2012an hitzartu zuten Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak, baina proiektua geratuta egon zen bolada batean, hainbat desadostasun zeudelako diseinuaren inguruan eta biktimen oroimena kontatzeko moduaren inguruan. Gidalerro hau adostu zuten: «Gizarte libreago eta toleranteago bat eraikitzen lagunduko digu iragana ez ahazteak eta terrorismoak eragin duen sufrimendua eta samin ikaragarria ere ez ahazteak».

Lau gunetan dago banatuta erakusketa. Lehenak ETA, GAL, BVE eta Graporen historiak biltzen ditu. Beste gune batek «terrorismoa eta haren ingurua» jasotzen ditu. Hirugarren gunean, Poliziak, auzitegiek eta gizarteak indarkeriari nola erantzun dioten agertzen da, eta azken guneak biktimak omentzen ditu.


Summary: Gipuzkoak N-I eta A-15 guztira zabalduko du bidesaria. «Epaitegiek eta garraiolariek behartu gaituzte erabaki hau hartzera. Beste aukera zerga berri bat ezartzea izango litzateke, baina ez zaigu justua iruditzen gipuzkoarrentzat», azaldu du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak.

Gipuzkoako Foru Aldundiak formula berri bat aurkitu du kamioiei bidesariak ezartzeko N-1 eta A-15 autobietan zirkulatzeagatik: bide guztia kobratzea, eta ez zati batzuk, orain arteko moduan.

Horrela egin nahi die aurre Markel Olanoren gobernuak orain arteko bidesariek auzitegietan jasotako debekuari. Izan ere, lehen bi foru arauak baliogabetu ditu EAEko Justizia Auzitegiak, eta Espainiako Auzitegi Gorenak ez ditu indargabetu debeku horiek.

«Garraiolariek eta epaitegiek behartu gaituzte erabaki hau hartzera. Gure errepideak behar bezala artatu nahi baditugu, behar diren hobekuntzak eta eraikuntzak egin nahi baditugu, aldundiaren aurrekontua ez da nahikoa, eta beste finantzaketa iturri batzuk bermatu behar dira. Baliabide horiek bi modutara lortu daitezke, gaitasun handiko errepideetan erabiltzen duenak ordainduz edo zerga berri bat ezarriz. Erabiltzen duenak ordaintzearen aldekoak gara, askoz justuagoa iruditzen baitzaigu», ziurtatu du AIntzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak, Gipuzkoako Batzar Nagusietan egindako agerraldian.

Lehen bi arauetako epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela eta bertakoei mesede egiten, bi autobideetako zati batzuetan ez dagoelako bidesaria ordaintzeko arkurik. «Zeharkako diskriminazioaren kontzeptua non gauzatzen den argi ez egon arren», aldundiak modu bakarra aurkitu du epaitegietan hirugarren ezezko bat ez jasotzeko: «Segurtasun juridikoa lortzeko bide bakarra N-I eta A-15 osoan zehar bidesaria jartzea da».

Epaitegien erabakiak eta garraiolarien kexuak gorabehera, Oiarbidek berretsi du ibilgailuei bidesariak ezartzeko erabakia «irmoa» dela, eta bat egiten duela Europako Batasunaren zuzentarauekin. «Sententzia bakar batek ere ez du zalantzan jartzen guk gure errepideetan bidesaria ezartzeko dugun eskumena eta gaitasuna. Beraz, erabat zalantzaz kanpo dago Gipuzkoak bere batzar nagusiek demokrazia osoz emandako agindua betetzeko duen eskubidea».

Diputatuak argitu nahi izan du ez dela kamioilariei jartzen zaien zerga bat, kamioiari baizik: «Beraz, kamioiaren karga erosten duenak ordaintzen ditu gastu horiek, guk taxi bat hartzen dugunean bidaiaz gain peajea ordaintzen dugun bezala».

Epaitegietako bidea

Olanoren gobernuak foru dekretu bat egingo du bidesaria berehala martxan jartzeko, eta arau bat prestatuko du gero batzar nagusiek onar dezaten. Edonola ere, Olanoren gobernuak iragarri du helegitea jarriko duela Espainiako Auzitegi Gorenean, uste baitu «akats nabaria» egin zuela epaitegi horrek, Europako Batzordeari ez ziolako galdetu bigarren arauaren legezkotasunari buruz.

«Europako legedi oro Europako instantzietan kontsultatu behar da, eta kasu horietan ez da hala egin, eta defentsa-gabezia nabarmena sortuz», salatu du Oiarbidek, eta gogorarazi du Europako Batzordeak berak bigarren bidesariaren aldeko iritzia eman zuela.


Summary: COVID-19a dela-eta bertan behera utzitako hegaldiak: bidaiarien eskubideak berresten dituzten epaiak. Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak aire konpainia batzuk zigortu ditu, eta konpentsazioak eman beharko dizkiete pandemia dela-eta bertan behera utzitako hegaldietako bidaiariei. Kasu guztietan, konpainiak saiatu ziren ordainketa saihesten, baina horretarako alegatu zituzten arrazoiak epaitegiek atzera bota dituzte orain.

COVID-19ak milaka eta milaka hegaldi bertan behera uztea eragin du mundu osoan, eta aire konpainiek hainbat estrategia erabili dituzte txartelen dirua ez itzultzeko edo kalte ordainik ez ordaintzeko. Milioi asko daude jokoan, eta enpresa horiek zerbitzu juridiko ahaltsuak dituzte. Halere, legea argia da, eta auzi horietan bidaiariek irabazteko aukera handia dute, kasua espezialisten esku utziz gero. ERREKLAMATUn lortu dugu gure bezeroek beren dirua berreskuratzea COVID-19arekin lotutako erreklamazio guztietan. Eta erreklamazioa epaitegietara iritsi denean, epaiek arrazoia eman digute.

Ondoren, aire konpainien trikimailuak ikusiko ditugu, eta haien gakoak aztertuko, azken hilabeteetan kaleratu diren epaietako batzuekin.

1.- Ez dizute dirua itzultzen, eta bonuak eskaintzen dizkizute aurrerago hegaldi bat hartzeko

Azken urtean izan dugun kasurik ohikoena: zure hegaldia bertan behera utzi dute pandemiaren ondorioz, eta aire konpainiak konpentsazio bat eskaintzen dizu, voucher edo bidaia bonuak emanez. Dirua itzultzea eskatzen baduzu, esaten dizute ezin dela itzuli txartelaren prezioa.

Trikimailu horren bidez, aire konpainiek milioika euro aurreztu dituzte, ez dutelako txartelen dirua itzuli, nahiz eta arauek bidaiaria babestu, inongo zalantzarik gabe. Horren froga da horrelakoetan erreklamazioa ez dela gehienetan auzitara iristen, konpainiarekin akordioa eginez bideratzen delako, gure bezeroen alde beti.

Beraz, koronabirusaren ondorioz —nahiz ohiz kanpoko beste edozein arrazoirengatik— bertan behera utzitako hegaldietako bidaiariek eskubidea dute beti txartelaren dirua berreskuratzeko edo destinora eramango dituen garraiobide bat izateko, bai eta bidaian zehar informazioa eta laguntza jasotzeko ere, Europako 261/2004 Erregelamenduan xedatutakoarekin bat.

Horregatik, ez gaude beharturik inolaz ere aire konpainiek eskaintzen dituzten bidaia bonu horiek onartzera. Eta hegaldiaren dirua erreklamatzen badugu, itzuli egin beharko digute. Horrelakoetan, egokiena da ERREKLAMATUra jotzea eta gure esku uztea, lasaitasun osoz. ERREKLAMATUn, irabaziz gero baizik ez dugu kobratzen; zehazki, zuretzat lortzen dugun zenbatekoaren %20. Eta kontsulta eta informazioa doakoak dira.

ERREKLAMATU Bilboko abokatu talde bat da, hegaldien erreklamazioetan espezializatua. ERREKLAMATU

2.- Ez dizute dirua itzultzen hegaldia agentzia baten bidez erosi zenuelako

Azken urte honetan oso ohikoa bihurtu den beste egoera bat: zure hegaldia bertan behera utzi dute pandemiaren ondorioz, eta, aire konpainiari txartelaren dirua itzultzeko eskatu ondoren, ezinezkoa dela esaten dizute, zure hegaldia agentzia bitartekari batean erreserbatu zenuelako.

Hori gertatu zitzaien azken Gabonetan Bizkaiko hiru bikoteri; Bilbo– Lisboa–Kanaria Handia hegaldi bat erreserbatu zuten, TAP aire konpainia portugaldarrarena. Bidaia baino egun batzuk lehenago, konpainiak hegaldiak aldatu zituen, eta, hura ikusita, bidaiariek beren planak baztertzea erabaki eta txartelen dirua itzultzea eskatu zuten. TAP konpainiak, ordea, uko egin zion dirua itzultzeari, esanez erreserba Lastminute.com agentziaren bidez egin zela eta aire konpainiak ez duela inolako loturarik agentziak kobratzen duen komisioarekin.

Baina 2021eko martxoan emandako epai batean, Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak TAP zigortu zuen bikote horiek erreklamatzen zuten kopurua, 1.902 euro, itzultzera, adieraziz «bidaia agentziak txartelen salmentan bitartekari izateak ez duela baztertzen demandatzailearekin kontratu zuena aire konpainia dela, zeinak, agerikoa denez, jaso duen eta demandatzaileek ordaindu duten prezio baten truke, bidaiarien garraioa egiteko beharkizuna hartu zuen bere gain».

ERREKLAMATUn zerbitzu osoa euskaraz eskaintzen dute. ERREKLAMATU

3.- Zure hegaldia bertan behera uzteko arrazoia ez zen koronabirusa izan

Aire konpainia batek zure hegaldia pandemiagatik bertan behera uzten badu, jarri harremanetan ERREKLAMATUrekin, eta egiaztatu benetako arrazoia hori den, litekeena da-eta aire konpainia dagokizun kalte ordaina ez ordaintzeko ahaleginetan ibiltzea.

Bilboko bikote batek bi hegaldi zituen Bilbotik Pragara joateko, 2020ko martxoan. Aire-konpainiak, Brussels Airlines-ek, bertan behera utzi zituen, ohiz kanpoko arrazoiak aipatuz: COVID-19aren pandemia. Baina Edreams-k, erreserbaz arduratu zen agentziak, bidali zien jakinarazpen oharrean ez zen inon ere aipatzen osasun egoera izan zenik hegaldi hura bertan behera uzteko arrazoia. Gainera, aire konpainiak aukera eskaini zien bidaiariei hegaldien orduak aldatzeko, eta hori ez dator bat COVID-19ak eragindako gorabehera batekin.

Eta zergatik da garrantzitsua hegaldiak bertan behera uzteko arrazoia? Aire konpainiak konpondu ezin dituen ohiz kanpoko inguruabarrengatik gertatu baldin bada, COVID-19ak sortutako egoera, adibidez, erabiltzaileek eskubidea dute txartelaren dirua itzultzeko, eta ez, ordea, kalte ordaina jasotzeko; izan ere, kalte ordaina ordaindu behar du hegaldia bertan behera uzteko arrazoiak konpainiari egotzi ahal zaizkionean bakarrik.

Horrenbestez, bi bidaiariek ERREKLAMATUra jo zuten, hegaldia bertan behera utzi izanaren benetako arrazoiak jakin nahian, zerbitzu hori dohainik ematen baitugu. Informazioa lortu ondoren, hegaldia erreklamatzea erabaki zuten. Berriki, Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak ebatzi du arrazoia dutela, esanez ezin dela frogatutzat eman hegaldia bertan behera uzteak loturarik zuenik pandemiarekin. Hortaz, konpainia zigortu du, eta 2.124,92 euro ordaintzera behartu, hau da, txartelen diruaren itzulketa gehi 800 euroko kalte ordaina bidaiari bakoitzarentzat.

ERREKLAMATU www.erreklamatu.com 944-02 75 96 / 688-65 19 44


Summary: Ernairen aurkako ikerketa bat abiatu du Arabako fiskalak. Erkorekak uste du «esplizitua eta argia» dela gazte antolakundeak «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka.

Eusko Jaurlaritzak fiskaltzari eskatu dio aztertu dezala Ernai gazte antolakundearen zenbait jokabide Ertzaintzaren aurkako gorroto delitu izan daitezkeen, eta Arabako fiskaltzak ikerketa bat abiatu du, deliturik baden argitzeko. Poliziak fiskalaren esku utzi zuen atestatua, pintaketak, pankartak eta abarrak azter ditzan.

Horren harira, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak ezker abertzaleari eskatu dio zain dezala «bere talde eta elkarteek demokrazian behar den bezala jarduten dutela». «Arduraz» jokatzeko ere eskatu dio. Onda Vasca irratian elkarrizketatu dute Zupiria: «Gizartearen parte handienak ez dugu dudarik nor dagoen egunez egun mailaz igotzen ari diren pintaketa eta akusazio horien atzean. Urte askoan ikusi gabeak ginen esaldiak ikusten ari gara, ETAri ere erreferentzia egiten diotenak», esan du. Zupiriaren esanetan, ez daki EH Bilduk «zer egingo duen», baina adierazi du «haiekin zerikusia» duela eta, beraz, gaiaz hitz egin beharko luketela.

Auzibideaz, Zupiriak esan du orain epaileek erabaki beharko dutela gorroto deliturik antzematen ote duten, baina gaineratu du, edozein modutan, «izaten ari diren portaerak eta egiten ari diren adierazpenak» ez direla «onargarriak».

Zupiriak ez ezik, gaiaz hitz egin du Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakarigai eta Segurtasun sailburuak ere. Hark ziurtzat jo du Ernairen erantzukizuna, «esplizitua eta argia» iruditzen zaiolako Ernaik «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka: «Mezuak esplizituak eta argiak dira, eta gorrotoaren inguruan antolatuta daude. Hori delitua den edo ez, ez dagokigu guri erabakitzea, eta fiskalak eta epaileek esango dute nola kalifikatzen duten».

Bizkaia irratian eginiko elkarrizketa batean mintzatu da Erkoreka, eta esan du fiskaltzara jotzearen asmoa dela «argibideak» izatea: «Argibideak daudenean, mundu guztiak daki nola jokatu, eta gorroto mezuekin dabilenak ere jakin dezake zeintzuk diren igaro ezin diren mugak».

Ertzaintzaren jokabideaz ere galdetu diote Erkorekari. Esan du Poliziaren jarduna «jendearekiko errespetuan» oinarritzen dela, eta indarkeria erabiltzen dutenetan, «proportzionaltasun printzipioan». Printzipio horiek errespetatzen ez diren «kasu bakanetan», Erkorekak gogorarazi du «ardurak kitatzeko mekanismoak eta barne diziplinako espedienteak» daudela jokabide horiek arauaren aurkakoak diren eta, hala badagokio, neurriak hartu behar diren erabakitzeko.

«Astakeria bat»

Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak, berriz, uste du «astakeria bat» dela pintaketak gorroto delitutzat jo eta fiskaltzara eramatea: «Astakeria juridiko eta politiko bat da, ondorio larriak izan ditzakeena gazte batzuentzat». Iriarteren hitzetan, salatzeko erabakiak «muga guztiak gainditzen» ditu, eta erantsi du Jaurlaritza «etengabe gezurretan eta gazteriari eta mugimendu subiranista osoari eraso eginez» ari dela «bere gabeziak estaltzen» saiatzeko.

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak ere Jaurlaritzak auzitara jo izana kritikatu du; haren ustez, erabakiak ez du «inolako zentzurik», argudiatuta gorroto delitua sortu zela kolektibo «jazarriei eta baztertuei» babesa emateko eta ez botere publikoak babesteko.

Ernaik bihar eguerdian egingo du agerraldi bat gaiari buruzko iritzia emateko.


Summary: Lanera itzultzea sarituko du ABEEn araudi berriak. Eragile sozialek eta gobernuak enplegua aldi aterako erregulatzeko espedienteak luzatzeko akordioa sinatu dute. Lanean hasten direnen kotizazioak babestuko ditu batez ere araudi berriak, eta erregulazioan jarraitzen dutenenak orain arte baino pixka bat gutxiago lagunduko ditu gobernuak.

Ostegun honetan eginiko Ministroen Kontseilu berezi batean onartu dute aldi baterako erregulazio espedienteen luzapena; irailaren 30 arte izango dute indarraldia. Lanean hasten direnen kotizazioak babestuko ditu batez ere araudi berriak, eta erregulazioan jarraitzen dutenenak orain arte baino pixka bat gutxiago lagunduko ditu, Espainiako Gobernuak nahi zuen moduan, hein batean.

Azken luzapena izan daitekeena erlojuaren aurka aritu dira negoziatzen UGT eta CCOO sindikatuak eta CEOE eta Cepyme patronalak Lan eta Gizarte Segurantzako ministerioekin. Orain arte, eragile sozialen oniritziarekin egon dira indarrean pandemiari lotutako aldi baterako erregulazio bereziak, eta araudi horren azken luzapena izan daitekeena ere horrela izango da, patronalaren asmoek soka asko tenkatu badute ere.

Apirilaren amaieran 32.474 langile zeuden Hego Euskal Herrian aldi baterako erregulazioan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta besteek, partzialki. Iazko apirilean jo zuen goia halako erregulazio batean zeuden langileen kopuruak: 230.000.

Hona hemen hartutako neurririk garrantzitsuenak.

Kotizazioen barkamenak

Agintariek hartutako murrizketen ondorioz jarduera «eragotzia» duten enpresen baldintzak berdin mantenduko dira: 50 langile baino gutxiago badituzte, %100ekoa izango da kotizazioen barkamena, eta gehiago badituzte, %90ekoa.

Beren jarduera «partzialki mugatu» behar izan dutenen kasuan, salbuespenak aurreko aldikoak baino txikiagoak dira, eta beheranzkoak, espedienteak irauten duen denboraren arabera. Hala, ekainean eta uztailean %85ekoak izango dira, eta abuztuan eta irailean, %75koak, enpresak 50 langile baino gutxiago baditu. Gehiago izanez gero, %75ekoak dira ekainean eta uztailean, eta % 65ekoak abuztuan eta irailean.

Enpresak erregulazio espedientetik ateratzea lortzen duen langileentzako barkamenak, berriz, handiagoak dira enplegua eten edo murriztu behar izan dutenenak baino: %95koak eta %85koak izango dira, enpresaren tamainaren arabera.

Autonomoen kasuan, gauza bera: barkamenak berdin mantenduko dira jarduera «eragotzia» dutenentzat, eta txikiagoak izango dira partzialki mugatua dutenentzat eta erregulazioa uzten dutenentzat. Aurreko baldintzak betetzen ez dituztenek gutxieneko kotizazio oinarriaren % 50eko aparteko laguntza eskatu ahal izango dute.

Kaleratzeak, debekatuta

Erregulazio txostena aurkez dezaketen enpresen jardueren zerrenda handitu dute, eta honako hauek gehitu dituzte: jantzi eta osagarri batzuk ekoizten dituztenen artean, gehiago sartu dituzte; kafea, tea, kakaoa eta espeziak salerosten dituzten enpresak ere sartu dituzte, eta baita argazkigintzarekin loturiko jarduerak ere. Aldizkako langile finkoentzako eta jendaurreko ikuskizunetako arteetako profesionalentzako prestazioak ere irailaren 30era arte bermatzen dira.

Orain arte bezala, kaltetutako guztiek ez dute langabeziagatiko laguntzarekin loturik eskubiderik agortuko: «kontagailua hutsean» mantenduko dute 2022ko urtarrilaren 1era arte.

Era berean, orain arte bezala, enpresek ezingo dute kaleratzerik egin espedientea aurkeztu eta hurrengo sei hilabeteetan; behin-behineko kontratuei eutsi beharko diete; ezingo dituzte langileak aparteko orduak egitera behartu, eta ezingo dituzte dibidenduak banatu.


Summary: Preso independentista katalanei indultua ematearen aurka agertu da Gorena. Azken hitza Espainiako Gobernuak izango du. Sanchezek adierazi du «adiskidetasunera» bidean hartutako erabakia izango dela. Casadok, berriz, helegitea aurkeztuko dutela indultuak onartzen badira.

Espainiako Gobernuak badu Auzitegi Gorenaren erantzuna. Espero bezala, Kataluniako buruzagi politikoak espetxeratu zituen auzitegia haiei indultua ematearen aurka agertu da, aurrez fiskaltzak egin bezala. Halere, erabakia ez da loteslea, eta azken hitza Espainiako Gobernuak izango du.

Gorenaren txostenak adierazten du auzitegia hamabi presoei edonolako indulturik ematearen aurka dagoela, izan horiek osoak edo partzialak, argudiatuta, besteak beste, ez dutela «damurik» adierazi —1870eko Indultuen Legeak, ordea, ez du halako baldintzarik jasotzen—. Horrez gain, kritikatu egin du buruzagi independentistek euren burua «preso politiko» gisa kalifikatu izana, «ordena konstituzionala alde bakarretik asaldeatzera bideratutako» mobilizazio baten gidari gisa agertu beharrean. Horrek, gainera, eskaera egiteko erabilitako edozein argudio ezerezean uzten duela azaltzen du Bigarren Salako presidente Manuel Marchena epaileak —presoen aurkako auzia gidatu zuen berak— zuzendutako txostenak.

Azaldu du ez dagoela halako neurri bat hartzea justifikatzen duen arrazoirik, eta 2019an auzitegiak jarritako zigorrek —bederatzi eta hamahiru urte artekoak— ez dituztela «proportzionaltasun printzipioak urratzen». Auzitegiaren esanetan, gainera, kasu honetan indultuak eskatzeak figura juridiko horren zentzua «gaizki erabiltzea» dakar, Espainiako Gobernuak ebazpen judizial bat zuzentzeko helburua izan dezakeelakoan. Beraz, auzitegiak ebatzi du espetxe zigorrak hark bere helburuak betetzean amaitu behar direla, eta gogoratu ezin direla bizikidetzaren oinarriak apurtu herritarrak «modu arduragabean bultzatuz sustatzaileen imajinazioan soilik existitzen den estatu berri bat eraikitzera».

Hitzak hitz, azken erabakia Espainiako Gobernuarena izango da. Espainiako presidente Pedro Sanchezek adierazi du «adiskidetasuna» eta «mendekurik eza» kontuan izanda hartuko dutela. Jarrera hori txalotu egin du PSOErekin batera gobernuan den alderdiak, Unidas Podemosek, eta adierazi indultuak onartzeak koalizioa indartuko lukeela. Era berean, En Comu Podemeko bozeramaile Jessica Albiachek uste du presoak askatzea pauso garrantzitsua izango litzatekeela «epaileen gobernua» amaitzeko, «elkarrizketaren etapa berri bati» bide emateko. PSCko bozeramaile Salvador Illa ere aukera horren alde agertu da, baina amnistia ezartzearen aldeko ideia baztertzeko eskatu die alderdi independentistei.

Oso bestelako jarrera erakutsi dute eskuineko alderdi unionistek. Alderdi Popularraren esanetan, Sanchezek indultuak onartuko balitu, Espainia «legeditik kanpo» utziko luke. Hala, erabakia iritsiko balitz helegitea aurkeztuko luketela azaldu du alderdiko buru Pablo Casadok, Auzitegi Gorenaren argudio «gogorretan» oinarrituta. Aurrez, gauza bera egitearen alde agertu ziren Vox eta Ciudadanos ere.


Summary: Nagore Alkorta: «Zin egiten dut Azpeitiko Udalak ez duela jaso Corrugados irekitzeko proiekturik». Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak gutun pertsonal bat plazaratu du sare sozialetan. «Galdetzen diot neure buruari zerk bultzatu ote dituen publikoki gai hau nahastera», esan du Jaurlaritzako ordezkariei buruz.

«Ez dakit egokia den idaztera noana. Ez dakit zuzena den alkate bat modu honetan mintzatzea». Hala hasi du Nagore Alkorta Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak sare sozialetan argitaratu duen gutuna, Nire loari ez dizkio orduak kentzen egia esateak izenburu duena. Azken egunetan zeresan handia eman du Corrugados lantegia irekitzeko aukerak, eta hartaz idatzi du Alkortak, ikuspuntu pertsonaletik.

Eztabaida erakundeen arteko xextra mingots batekin bukatu da. Alde batetik, Azpeitiko Udal Gobernua, Alkorta buru duela; bestetik, Eusko Jaurlaritza eta Gipuzkoako Foru Aldundia, biak EAJk eta PSE-EEk gidatutakoak. Lehenengoak atzo berretsi zuen ezinezkoa zela lantegia lehen zegoen lekuan berriro zabaltzea, 2013ko hirigintza arauek debekatzen zutelako; bigarrenentzat, berriz, aukera bazegoen juridikoki, eta proiektuak aurrera egin ez badu, errudun bakarra dago: alkatea, «bere erantzukizunei uko egiteagatik».

Alkortak, gutunean, «gehien maite dituenengatik» zin egiten du Azpeitiko Udalak ez duela «Corrugados irekitzeko proiektu ekonomikorik, ez dagoela jarduera hori abiarazteko administrazio prozedurarik martxan». Adierazi du hori esateak ez diola bere loari ordurik kentzen: «Beste batzuk, publikoki, proiektua badagoela esaten entzuten ditudanean, pentsatzen dut ea horiek lorik egiten ote duten».

Gaia «modu horretan nahastera» zerk bultzatu dituen ere galdetu du alkateak: «Galdetzen diot neure buruari zerk bultzatu ote dituen [...] enpresari baten kontakizun edo ahozko kontsulta soil batetik ehunka lanpostu sortzeko aukera paregabeaz hitz egitera».

Langabezian edo lan baldintza kaskarretan lanean daudenak izan ditu gogoan Alkortak, eta aitortu du «beldurra» ere ematen duela «hedabide nagusien sintoniak errealitatea desitxuratzeko duen gaitasunak».

Egoera «gogorra»

Alkortak uko egin dio «deskalifikazioei» erantzuteari eta «argumenturik gabeko eztabaidetan» sartzeari. Gehitu du «denborak bakoitza bere lekuan» jartzen duela, eta ofizialki egon den prozedura bakarra Corrugadosen itxierarena izan dela.

Egoera barrutik bizitzea «gogorra» egin zaiola aitortu du alkateak, baina «egiten ari diren bideaz» seguru azaldu da: «Horrelako egoerek erakusten dute oraindik ere asko daukagula egiteko, aldatzeko, hobetzeko». Kalean gelditu duten herritarrak aipatu ditu jarraian, sentsibilitate askotakoak, «EAJko bozkatzaile fidel eta afiliatuetaraino»: «Eta egia osoa jakin dezazun, esango dizut herritar bakarra etorri zaidala Corrugados herrigunean zabaltzeko eskatzera».

Azkenik, eskerrak eman dizkie bere lantaldeari, gerturatu zaizkion herritarrei, sindikatuei, laguntza eskaini dieten enpresariei, EH Bilduri eta beste hainbati. Argi utzi du mezua ez dela agur bat, eta kontzientzia lasai daukala: «Elkarrekin egingo dugu denontzako Azpeitia».


Summary: Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak memoriaren arloko lankidetza hitzarmena sinatu dute. Aurten, hiru jarduera egingo dituzte elkarrekin; tartean, memoriaren arloko digitalizazioari buruzko jardunaldi bat eta Gerardo Lizarragari buruzko erakusketa bat Bilboko Arte Ederren Museoan

Aurreko astean, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak iragarri zuen lankidetza hitzarmena izenpetuko zuela Eusko Jaurlaritzarekin, eta gaur goizean sinatu du Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburuarekin batera. Akordioak jasotzen du bi gobernuak elkarrekin jardungo dutela bost esparrutan: memoria, biktimak, bizikidetza, giza eskubideak eta aniztasuna. Sinadura ekitaldia «berezia» izan dela nabarmendu dute bi kargudunek.

Hala azpimarratu dute bi gobernuetako ordezkariek Bilbon, Gogora institutuaren egoitzan egindako agerraldian. Beharrezkotzat jo dute elkarlanean jarduteko loturak bultzatzea eta bakea eta bizikidetza finkatzeko beharrezkoak diren baldintzak sortuko dituzten programak eta ekintzak sustatzea. Elkarlanerako eremu horien artean daude giza eskubideen errespetua sustatzea, indarkeria orori zilegitasuna kentzea, memoria kritikoa eta biktima guztien egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko eskubidea.

Artolazabalen arabera, helburu nagusia bizikidetza da. «Bizikidetza horrek esan nahi du indarkeriaren zentzugabekeriaren erabateko deslegitimazioa. Bizikidetza horrek esan nahi du bidegabea izan zela, inoiz ez gehiago. Bizikidetza horrek esan nahi du aitorpena, errespetua, elkarrizketa, enpatia, ezberdin pentsatzen eta sentitzen dutenen arteko interakzio askotarikoak, bakoitzaren ideien eta nortasun sentimenduen kaltetan izan gabe, jakina. Eta XXI. mendeko bizikidetzak aniztasuna ere esan nahi du».

Ollok gogoratu du Nafarroa bakearen eta bizikidetzaren arloko plan estrategikoa lantzen ari dela iragan urtetik, eta, behin onartzen denean, lagunduko duela aniztasunaren errespetuan: «Giza eskubideen urraketak ez errepikatzen eta helburu politikoekin indarkeria erabiltzeari zilegitasuna kentzen lagunduko du».

Memoriaren eremuan, Bakearen, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritza Nagusiaren Memoriaren Nafarroako Institutuaren eta Gogora-ren bidez egingo da elkarlana. Bi erakunde horiek informazioa trukatuko dute, 36ko biktimen inguruan eta DNA bankuaren inguruan, memoria babesteko eginkizunetan, ikerketa proiektuetan.

Halaber, biktimen arretarako esparruan, elkarrekin arituko dira Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Biktimen eta Aniztasunaren Zuzendaritzak eta Nafarroako Gobernuko biktimei arreta emateko bulegoak. Kasu horretan, bi gobernuak partekatu egingo dituzte biktimen arreta osoa emateko zerbitzuak, kalte ordain eta laguntzen inguruko neurriak, ikastetxeetan biktimek euren testigantza emateko hezkuntza programak eta gizartea sentsibilizatzeko jarduerak.

Akordioan, halaber, elkarrekin ekintza jakin batzuk egingo dituztela jasotzen da. Aurten, memoriaren digitalizazioari buruzko jardunaldi bat antolatuko dute, eta 36ko gerrako biktimen datu baseari buruzko ekintza aitzindariak aurkeztu. Gainera, Bilboko Arte Ederren Museoan, erbestean izan zen Gerardo Lizarraga artistari buruzko erakusketa bat egingo dute. Azkenik, enpresa eta giza eskubideen inguruko beste jardunaldi bat antolatuko da.


Summary: Nazioarteko orkestra handiak Musika Hamabostaldira itzuliko dira. Donostiako musikaldiak egitarauaren aurrerapenaren berri eman du. Budapesteko eta Luxenburgoko orkestra sinfonikoek kontzertuak emango dituzte Kursaalean, eta jaialdiko bakarlarien artean dira Yuja Wang pianista eta Anne-Sophie Mutter biolinista ezagunak.

Abuztuaren 1ean abiatuko da Donostiako 82. Musika Hamabostaldia, eta hilaren 27an amaituko da. Neurri murriztaileek baldintzatuko dute jaialdia, baina programazioan «normaltasunerako aurrerapauso bat» eman dutela esan dute antolatzaileek. Osasun krisiaren aurreko tamaina berreskuratu du, hein batean. Agertoki nagusia Kursaal auditoriuma izango da, eta emanaldiak Euskal Herri osora zabalduko dituzte, berriz ere.

Luxenburgoko Orkestra Filarmonikoak zabalduko du ziklo sinfonikoa, abuztuaren 1ean eta 2an. 2018an aritu ziren Donostian estreinakoz, eta aurten itzuli egingo da, Gustavo Gimeno zuzendari titularrak gidatuta, eta Yuja Wang pianista bakarlari dela, bi kontzertu emateko. 34 urteko pianista bere belaunaldiko musikarien abangoardian dagoela adierazi du jaialdiak: «Erabateko talentuagatik, moldakortasunagatik eta interpretazio molde indartsuagatik aintzatetsia da», esan dute. Lehen kontzertuan, Rakhmaninoven pianorako laugarren kontzertua joko du; bigarrenean, berriz, Liszten pianorako lehen kontzertua.

Gainera, Gustavo Gimeno aurtengo Musika Hamabostaldiko zuzendari egoiliarra izango da. Luxenburgoko zuzendari titularra izateaz gain, Torontoko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari artistikoa ere bada. Berak zuzenduko du EGO Euskal Herriko Gazte Orkestrak abuztuaren 8an emango duen kontzertua. Han arituko da, bestalde, Julian Rachlin biolinista birtuosoa. «Haur prodijiotzat» hartu izan dute. Mandelssohnen Biolin eta orkestrarako kontzertua, op. 64 joko du EGOrekin batera.

Galiziako Orkestra Sinfonikoa ere itzuliko da Kursaalera. Abuztuaren 19an emango du lehen kontzertua, Elisabeth Leonskaja pianista lagun duela. Munduko pianistarik onenetako bat da, jaialdiaren arabera. Brahmsen pianorako bigarren kontzertua joko du. Hurrengo egunean, berriz, Galiziako orkestrak bigarren emanaldia joko du, Easo abesbatzarekin batera. Brahmsek ahots mistoentzat idatzitako Nänie, op. 82 eta Patuaren kanta, op. 54 joko dituzte.

Mitsuko Uchida pianista. GEOFFROY SCHIED

Horren ondoren, beste kontzertu sinfoniko koral bat egingo dute, abuztuaren 21ean: agertokian elkartuko dira Euskadiko Orkestra, Victor Pablo Perez zuzendaria, Iwona Sobotka sopranoa, Airam Hernandez tenorra, Frederic Jost baxua eta Donostiako Orfeoia. Batetik, Poulencen Birjina beltzaren letaniak eta Faureren Arrantzaleen meza piezak joko dituzte; bestetik, Beethovenen Kristo olibondoen mendian.

Espainiako Orkestra Nazionalak ere emango du kontzertu bat. Abuztuaren 25ean izango da, David Afkhamek zuzenduta. Leonidas Kavakos biolinista arituko da bakarlari lanetan. Txaikovskiren Biolinerako kontzertua, op. 35 eta Schumannen lehenengo sinfonia joko dituzte.

Budapesteko Jaialdiko Orkestrak itxiko du ziklo sinfonikoa, abuztuaren 27an. Ivan Fischer sortzaileak zuzenduko du. Munduko hamar orkestra onenetako bat izendatu izan dute, eta askotan jo izan du Musika Hamabostaldian. XIX. eta XX. mendeetako musika joko dute Kursaalean: Milhauden Le boeuf sur le toit, op. 58, Ravelen Piano eta orkestrarako kontzertua sol maiorrean, Satieren Gymnopédie, 1. zk. eta Kodalyren Galantaren dantzak. Orkestrak lagun izango du Dejan Lazic pianista.

Bakarlarien errezitalak

Kontzertu sinfonikoez gainera, mundu osoan ibilbide oparoa duten hiru bakarlarik euren lana erakutsiko dute Kursaal auditoriumean: Grigody Sokolov eta Mitsuko Uchida pianistek eta Anne-Sophie Mutter biolinistak, hain zuzen. Sokolov «pianoaren mitoa da», jaialdiaren hitzetan. Abuztuaren 9an emango du kontzertua, eta hara eramango ditu Chopinen Polones-en hautaketa bat eta Rakhmaninoven Hamar preludioak.

Anne-Sophie Mutter biolinista. MUSIKA HAMABOSTALDIA

Ondoren, Uchidak egingo du emanaldi bat, abuztuaren 22an. Pianista japoniarra ez da sarri aritzen errezital formatuan inguruko agertokietan, eta Schuberten inguruko egitarau monografiko bat prestatu du Donostiarako: Lau Improptus D. 935 eta Sonata sol maiorrean D. 894 joko ditu. Uchida «ezinbestekoa da pianoaren historia garaikidea ulertzeko», adierazi dute musikaldiaren antolatzaileek.

Azkenik, Mutter ariko da, puntako biolinista bat. Lehenbizikoz joko du Musika Hamabostaldian, abuztuaren 26an. Tradizioarekin ez ezik, musika sorkuntza garaikidearekin duen konpromisoa nabarmendu dute jaialditik. Beethovenen lanen aukeraketa bat joko du Donostian, 1988. urteaz geroztik lankide duen Lambert Orkis pianistak lagunduta.


Summary: Bigarren dosian Pfizerren txertoa hartzera deitu dute Txibitek eta Sagarduik. Argitu dute 60 urte baino gutxiago izan eta AstraZenecaren txertoa hartu dutenek aukera izanen dutela bigarren dosian ere hura hartzeko, baina nabarmendu dute apustua Pfizer etxearenaren aldekoa dela.

AstraZenecaren txertoaren inguruko zurrunbiloa oraindik ere bizirik den honetan, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argi utzi dute auziaren gainean duten iritzia: bi administrazioek bigarren dosirako Pfizerren dosia hautatzera deitu dituzte 60 urtetik beherako herritarrak.

Goizean egindako prentsaurrekoan, Maria Txibite Nafarroako presidenteak azaldu du bi konpainien txertoak «oso seguruak» direla, baina zehaztu du gobernuak Pfizerrena lehenetsi dadin nahi duela. Adierazi duenez, Europako herrialdeek erabaki desberdinak hartu dituzte gaiaren inguruan, eta, hartu beharreko bideari dagokionez, Alemaniak eginiko urratsen antzekoak eginen ditu foru erkidegoak, Txibiteren esanetan. «Badirudi Pfizerrenarekin immunitate handiagoa lortzen dela eta albo kalteak gutxiago direla. Dena dela, AstraZenecarenak ez du arazorik eragin 40 urtetik gorako herritarrengan», esan du presidenteak. Halaber, adostasuna azaldu du bigarren dosian ere AstraZenecarena hartu nahi dutenek baimen informatu bat sinatu beharrarekin.

Iritzi bertsua azaldu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Atzo iragarri zuen Osakidetza astelehenetik deitzen ari zaiela funtsezko jardueretan ibilitako langileei, txertatzeko ordua emateko; dei horietan, Pfizer etxeko txertoa eskaintzen zaie herritarrei. Hain zuzen ere, gaur egindako agerraldian, Sagarduik herritarrei galdegin die Pfizerren txertoaren alde egin dezatela. Gainera, sailburuak nabarmendu du txertaketa prozesua «ordenatua eta azkarra» izaten ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.


Summary: Frustrazioa eta abandonu arriskua Ana Malagonen ipuin berrien ardatz. Idazleak hirugarren liburua atera du: ‘Ez dakit zertaz ari zaren’. Hamabost narrazioz osatuta dago, askotariko protagonisten ahotsetatik kontatuak. «Oskol» batetik ateratzeko saiakera ere bada, besteak beste. Elkarrek argitaratu du.

Sinetsarazitakoaren eta benetan gertatutakoaren arteko tartea azaletik agertzen du Ana Malagonen liburu berriak: plano zenital batek mahai luze baten muturra erakusten du; inguruko aulkiak hutsik daude, mahaikideek dagoeneko utzi baitute oturuntza, ustez bapo, eta mahaian hondarrak baino ez dira geratu. «Ondo bizi ginela pentsatzen genuen garaien ondoren utzitakoa da», interpretatu du Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. «Frustrazio puntu bat» agertzen duela zehaztu du autoreak: «Ematen du asko jan dugula, baina, benetan, ezerk ez gaitu ase». Hori da Ez dakit zertaz ari zaren ipuin liburuko kontakizunak zeharkatzen dituen ideietako bat, Malagonek azpimarratu duenez. Hamabost narrazio batu ditu bere hirugarren lanean, eta Elkar argitaletxearekin kaleratu du.

Alabaina, «inolako asmo bateratzailerik» gabe ekin zion ipuinak idazteari. Hainbat iturritatik etorri zaizkio ideiak, izan aldizkarietako erreportajeetatik, izan lagun batek kontatutakotik, baita telesail bateko detailetxoren batetik tiraka ere. Ertz horietatik elikatu da ipuinak idazteko; «oskol» batetik ateratzeko, alegia: «Hori da idaztea niretzat: entzutea, saiatzea ulertzen zen gertatzen den». Eta, jasotako hori dena bere galbahetik igaro ondoren, gizartera berriro bota du, ipuin eran. Horiek horrela, askotariko lanbideak eta familia motak agertzen ditu idazleak: irakasleak, telefonistak, autobus gidariak, mojak eta etxez etxeko saltzaileak dira narrazioak ardazten dituzten subjektuak; horiek, kasuan-kasuan, guraso dibortziatuak izango dituzte, edo aita galdu berri izango dute, edo atxilotutako ahizparen edo egoitza batean bizi den amaren kargu egin beharko dute.

Lehengo bera, baina berria

Malagonek ipuinen formatura jo zuen bere aurreko liburuak ontzeko: Lasai, ez da ezer gertatzen lanean (2014, Elkar), mikroipuinak jorratu zituen, eta Gelditu zaitezke gurekin obran (2017, Elkar), berriz, ipuin molde konbentzionalagora jo zuen; oraingo honetan ere istorioak narrazio laburretan garatzea hautatu du, eta, gainera, nabarmendu du tonua eta gaien ildoa aurreko lanen «bera» dela. Baina, sorkuntzen artean antza egon daitekeen arren, azken lanak zenbait berrikuntza dakartzala azpimarratu du Malagonek; hiru, zehazki.

Lehena pertsonaiei dagokie. Ipuin gehienek protagonista definituak dituzte, baina, hala ere, kutsu «kolektiboagoa» eman die oraingo narrazioei, pare bati batez ere: kontzentrazio batean dauden emakume talde bat eta irakasleen klaustroko kideak dira ipuinotako ahotsak. Halaber, ohiko lehen pertsonaz gain, beste pertsona batzuk ere txertatu ditu kontakizunetan, istorio «panoramikoak» lantzeko asmoz: protagonistaren istorioaz gain, beste batzuenak ere txirikordatu ditu, «aniztasun handiagoa» erdiesteko.

Bigarrenik, errealismotik aldendu egiten dira ipuinetako batzuk. Molde hori «gainditu» egiten du «esajerazioaren» bitartez, Mendigurenen iritziz, eta bat dator autorea editorearen ikuspegiarekin. «Errealitatearen eta distopiaren arteko mugak geroz eta lausoagoak dira. Niri oso zaila egiten zait biak banantzea». Dioenez, «sistemaren abandonu sentsazio orokorra» antzematen ari da, eta horrek eragiten dio distopiarako joera. «Gure arteko kableak eten egin dira, eta jendea ahal duena egiten ari da».

Hirugarrenik, gaietan ere ñabardurarik igar liteke. Familia eta harremanak dira narrazioen oinarria, baina, hala ere, xehetasunak ugaritu egin dira aurreko lanekin alderatuta: «Bakardadea, gainetik kendu ezin den zama, etsai ikusezinak, nortasunaren inguruko hausnarketak...», eta, horien artetik, baita «itxaropenerako zirrikitu bat ere», dioenez, nahiz eta langa oso altua ez eduki, onartu du, umorez.

Babeserako baliabideak

Paratestuei erreparatu die Malagonek, beste behin, liburuaren azalpena biribiltzeko. Aurreikuspenean kontakizunen arteko haririk ez zegoen arren, narrazioak irakurtzean loturak sortzen dira ezinbestean, idazlearen arabera, eta bai azalak eta baita izenburuak ere ezusteko batasun horren gakoak eman ditzakete. Ez dakit zertaz ari zaren. «Autodefentsarako erabiltzen den esaldia da. Badakigunean bestea zertaz hitz egiten ari den, baina ez ulertuarena egin nahi dugunean. Abandonua sortzen du; besteengandik banantzen gaitu».

Baina badago liburuan, abandonua ez ezik, hura baretzeko heldulekurik ere. Izan ere, Malagonek umil adierazi du irakurleek «zorroztasuna» egotzi izan diotela, eta, izaera hori aprobetxatuta, besteen tokian jartzeko ariketa egiten saiatu da bere sorkuntzetan; aipatutako oskol hori hausten eta besteengana hurbiltzen, funtsean: «Enpatiaz abiatzen saiatzen naiz. Nahiz eta pertsonaia miserableak izan, saiatzen naiz ulertzen zergatik egiten dituzten gauza horiek». Hori lortzeko ironiaz baliatzen dela azpimarratu du Mendigurenek: «Idazle batzuek erasorako erabiltzen dute ironia, baina Ana Malagonek defentsarako erabiltzen du, babes ezkutu gisa». Hemen ere ados dago idazlea editorearekin: «Ironia babesleku bat da abandonuan, besteekin harremanetan jartzeko».


Summary: Birusarekin eri ziren 26 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Martxoaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Nafarroan ez da inor hil COVID-19arekin.

Azken egunotan Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek aski argi erakusten dute bilakaera zein den: kutsatzeen beheranzko joera gero eta geldoagoa da; ospitaleetako okupazioak eta gaitzarekin loturiko heriotza kopuruak, berriz, maldan behera segitzen dute, malkartsu. Hain justu, hildakoei erreparatuta, azken bi hilabeteetako kopururik apalena erregistratu da Hego Euskal Herrian. Maiatzaren 17tik 23ra, 26 lagun hil ziren gaitzak jota, aurreko astean baino zazpi gutxiago. Zehazki, birusarekin zendu diren kasu horiek guztiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoak dira; izan ere, foru gobernuak emandako datuen arabera, aurreko astean ez da COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan.

Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, oraintxe bertan 123 pertsona daude Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino zazpi gutxiago.

Kutsatzeak, 400dik gora berriz ere

Transmisioari dagokionez, zenbait eguneko barealdiaren ondotik, egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopuruak gora egin du atzera ere. Hegoaldean atzemandako positiboak 400 baino gutxiago izan ziren hiru egunez jarraian –horietako bitan, 300 baino gutxiago–; ordea, joerak etena izan zuen atzo. Birusa detektatzeko 10.989 proba eginda, 429 kasu atzeman ziren: Bizkaian, 228; Gipuzkoan, 121; Nafarroan, 50, eta Araban, 29. Hego Euskal Herriko egoeraz gainera, Zuberoako datuek kezka eragin dute: 450eko intzidentzia tasa du lurraldeak, zazpi eguneko datuak kontuan hartuta. Philippe Le Moing-Surzur Pirinio Atlantikoetako suprefeta Zuberoako auzapezekin bildu da gaur, egoeraz mintzatzeko. Auzapezek galdetu diote txertaketa kanpaina zalutzeko eta PCR test gehiago egiteko. Le Moing-Surzurek, berriz, birusari aurre egiteko neurriei buruzko «pedagogia» egiteko eskatu die auzapezei. Suprefetak datorren ostiralean baieztatzekoak ditu auzapezek egindako eskaerak.


Summary: Euskal eskola publikoaren aldeko mobilizazioa egingo dute udazkenean. Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako hezkuntza sistema «inflexio puntu batean» dagoela uste dute. Segregazioa amaitzeko eta eskola publikoen baldintzak hobetzeko eskatuko dute.

Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak «mobilizazio historiko bat» egin nahi du udazkenean. Datarik zehaztu ez duten arren, eskola publikoaren defentsan kaleak betetzeko asmoa iragarri dute gaur Bilbon egindako agerraldian. Hezkuntza komunitateko hainbat eragilek, sindikatuk eta elkartek osatzen dute topagunea, eta 2019ko abenduan aurkeztu zuten. Aurkezpen egunean hezkuntza sistemaren analisi bat eskaini zuten. Ordutik «erantzunik jaso ez» dutela eta «denak berdin jarraitzen duela» azaldu dute.

Topagunearen diagnosiaren arabera, diru publikoa banatzeko irizpide «bakarra» «kontzertazio unibertsala» da. Plataformaren ustetan, Madrildik kokatzen da hezkuntzaren markoa, eta Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako hezkuntza sailak areagotu egiten du marko hori. Horren adibide, Esade eta Save the Children elkarteek apirilean argitaratutako Aniztasuna eta Askatasuna txosteneko datuak eman dituzte. Txostenaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoa eskola-segregazioaren zerrendan laugarren postuan dago ELGAko (Ekonomia Lankidera eta Garapeneko Erakundeak) herrialdeen artean. Estatuan ere jatorriaren faktoreagatik segregazio handiena duen erkidegoa da, eta egoera sozioekonomikoagatik egiten duen segregazioan, berriz, laugarrena. «Gaur egungo datuek lotsagarriak izaten jarraitzen dute», ondorioztatu du Topaguneko Maribel Lopez de Luzuriagak.

Eusko Jaurlaritzako datuak ere eman dituzte. Plataformaren arabera, PSEk eta EAJk desberdin jokatu dute eskola publikoekin eta itunpekoekin: «2008-2021 bitarteetan %20 igo da sare pribatuko itunen finantzaketa, eta eskola publikoek, aldiz, murrizketak jasan dituzte: azken bi ikasturtetan eskola publikoetan 160 gela gutxiago daude», zehaztu du Topaguneko kide den Elena Cardenasek. Amurrioko Zabaleko eskola publikoaren auzia ere azpimarratu dute. Izan ere, Amurrioko Lehen Hezkuntzako Zabaleko eta Mendiko ikastetxeak bat egiteko proposamena helarazi du Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, eta horrek Zabaleko eskola desagertzea dakarrela azaldu dute.

Uste dute neurri horien atzean arduragabekeria dagoela: «Agerikoa da Jaurlaritzan dauden alderdiei hezkuntzan gertatzen diren giza eskubideen urraketak ez diela axola», gehitu du Cardenasek. Uste dute ikasleen «baztertze» dinamiken aurrean ez dagoela neurri eraginkorrik, eta neurri eraginkorrak «premiazkoak» direla.

Garaiari erreparatuz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako hezkuntza sistema garai erabakigarrian dagoela diote: «Erkidegoko hezkuntza sistema inflexio puntu batean dago. Jaurlaritzak 2024rako aurreikusi du hezkuntzako lege berria, eta lege berriak ez du ezertarako balio dugun sistema duala eta baztertzailea sendotzeko izango bada», adierazi du Cardenasek. Lege berriaren aurrean hainbat aldaketa aldarrikatu dituzte: «Eskola publikoa indartzeko ordua da: azpiegiturak hobetuz, ratioak jaitsiz, baliabide pertsonal eta materialetan inbertituz, murgiltze eredua unibertsalizatuz...».

Atxikimendu kanpaina

Udazkeneko mobilizazio nagusiari begira, atxikimendu kanpaina bat abiatu dute, eta ikastetxe guztiei babesa emateko deia luzatu diete. «Hezkuntza publikoaren alde, pribatizazioari ez! Udazkenean kalera aterako gara» lelopean, kartel mutuak banatu dituzte. Bertan ikastetxeetako izena idatzi, eta babes argazki bat bidaltzera animatu dituzte hezkuntza zentroak.


Summary: Cristina Iglesiasen obrak eragingo duen kalteaz kezka adierazi dute hainbat eragilek. Donostiako Bizilagunekin plataforma, Haritzalde naturzale elkartea, Eguzki talde ekologista, eta Parkea Bizirik taldea ez daude ados itsasargia eta uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin.

Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean sortu duen Hondalea eskultura datorren astean bisitatu ahal izango da: ekainaren 5ean jasoko ditu irlako itsasargiak aurreneko bisitariak. Eta, hain zuzen, hainbat eragilek nabarmendu dute egun hori «mugarri» bilakatuko dela uharteko eta hiriko «ekosistema soziokulturalarentzat»; kezka adierazi dute eremua «behin betiko eraldatu» dezakeelako.

Proiektua ezagutzera eman zenetik adierazi dute kezka Donostiako Bizilagunekin plataformak, Haritzalde naturzale elkarteak, Eguzki talde ekologistak, Parkea Bizirik taldeak eta beste hainbatek. Eta mahai gainean jarri dituzte itsasargiko esku-hartzeak ekar zitzakeen ondorioak, batez ere, «ingurumenari eta hiriko balio naturalei, ondareari, udal ekonomiari, etenik ez duen turistifikazio prozesuari, edota hiri espazio eta baliabideen pribatizazioari» dagokienez.

Ondorio horietaz ohartarazteko hainbat ekintza egin dituzte azken hilabeteetan, eta, orain, uhartea bisitariak hartzen hasiko dela eta, hizpidera ekarri nahi izan dituzte berriz kezka guztiak. Izan ere, ez daude ados itsasargia eta uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin.

Eragileek ohar bidez azaldu dutenez, neurriak diseinatzerakoan laguntzeko borondatea eskaini zieten erakundeei eta arduradunei, eta proposamena onartu izana eskertu diete bai Donostiako Udalari eta baita proiektuaren sustatzaileei ere. «Kontsulta-mailara mugatu bada ere, proiektuaren sustatzaileak eragileokin harremanetan jarri izana era positiboan baloratzen dugu».

Hala ere, bi aldeen arteko harreman horrek ez du eragileek esperotako emaitza izan: «Ez da espero bezain emankorra izan». Izan ere, arduradunek uhartea kudeatzeko hartutako neurriak nahikoa ez direla iritzi diote.

Batetik, uste dute «onargarriak» direla uhartea babesteko jarritako mugak –itsasargiak eguneko 250 pertsona jasotzea gehienez, txalupen maiztasuna ez areagotzea…–, baina irizpide zehatz eta irmoak ezarri ez izana gaitzetsi dute, «anbiguotasunerako eta salbuespenerako tarte handiegia» uzten dutelako. Eta gogorarazi dute araudi forman egikaritu ez izanak zalantzan uzten duela neurrien derrigortasuna.

Nabarmendu dute, halaber, irizpideetan epe laburreko ikuspegia gailentzen dela; aurten, pandemiak irizpideak mugatu baditzake ere, hurrengo urteetan aldetzeko aukera zabalik dagoelako. «Masifikazio eta gain-esplotazio arriskuak hor dirau». Izan ere, gaitzetsi dute udalak hiriaren «turistifikazioa» eta «erakarpen efektua» handitzeko erabili duela obra.

Natura 2000 sarea Eragileek ohartarazi dute uhartean gauzatu diren esku-hartzeek «arriskuan» jarri dutela gunea. Hori dela eta, erakundeei eskatu diete Santa Klara-Igeldo eta bien arteko itsasartea Natura 2000 Sarean barneratua izateko tramitazioari ekiteko. Eta adierazi dute uhartea defendatzen jarraituko dutela: «Epe luzera, uhartearen babesa bermatu eta hura masifikatu eta arriskuan jartzea ekiditeko araudi eta erabilera-plan zehatz baten alde, ahal dugun bideetatik, lanean jarraituko dugula jakinarazten dugu».


Summary: Cintruenigon gizon bat atxilotu dute auto istripu bat nahita izateagatik, bere emaztearekin zihoala. Gidariari hilketa saiakera eta genero indarkeria egozten dizkiote. Biktimak zauri leunak ditu, eta atxilotua espetxera bidali dute.

Foruzaingoak gizon bat atxilotu zuen atzo Cintruenigon (Nafarroa), gidatzen ari zen autoarekin nahita istripu bat izateagatik, bere emaztearekin zihoala. Hilketa saiaketa eta genero indarkeria delituak egotzi dizkiote, eta Iruñeko espetxera bidali dute.

Gertaera NA-6801 errepidean gertatu zen, Cintruenigoko industrialde batean. Atxilotuaren furgonetak zuhaitz bat jo zuen abiadura bizian, eta kalte handiak eragin. Emakumea kopilotuaren eserlekuan zihoan, eta laguntza eske atera zen furgonetatik. Foruzaingoak adierazi duenez, gizon batek jaso zuen, eta Tuterako (Nafarroa) ospitalera eraman. Emakumeak zauri leunak ditu, baina jaso zutenean shock egoeran zegoen.

Biktimak berak kontatu zien foruzainei istripua nahita eragindakoa izan zela, eta senarrarengandik urruntzeko agindu bat eskatu zuen. Gidaria unean bertan atxilotu zuten.


Summary: Nafarroak ordubete atzeratuko du tabernen barnealdearen itxiera, ostiraletik. Ostalaritza lokalen barnealdeak gaueko 23:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Neurri berriak elkarte gastronomikoei eta peñei ere eraginen die.

Izurritearen bilakaera bide onean dela iritzita, joan den astetik foru erkidegoan indarrean diren prebentzio neurriak arintzea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Ostiraletik, ostalaritza lokalen ordutegia zabaldu eginen da herrialdean: gaueko 23:00ak izaten ahalko dira irekita –gaur egun, gaueko 22:00etan dago ezarria muga–. Santos Indurain Osasun kontseilariak eman du araudiaren aldaketen berri. Haren hitzetan, Nafarroa arrisku maila «ertain eta egonkorrean» da gaur egun, eta horrek eman du urratsa egiteko aukera.

Gainera, Indurainek zehaztu duenez, ostiralean indarrean sartuko den neurriak peñetan eta elkarte gastronomikoetan ere izanen du eragina; horietan ere ordubete atzeratuko da itxiera ordua. Izan ere, azaldu duenez, espazio horiek ostalaritzaren barnealdeek zituzten neurri berberak edukitzea da asmoa, ordutegiari dagokionez. Halaber, kontseilariak argitu du oraingoz ez dela gehienezko edukieraren mugak zabaltzeko asmorik. «Pandemiaren bilakaeraren arabera eginen dugu horiek arintzera», esan du Indurainek.


Summary: Elkarrizketarako eta arriskuak hartzeko beharra nabarmendu dute Ipar Irlandako bake prozesuko eragileek. Nazioarteko gatazkei buruzko Frantziako Asanbleako jardunaldietan, «inklusibitatearen eta konfiantzaren» garrantzia defendatu dute Adamsek, McWilliamsek eta Goodek. Mugaren auzian, Powellek ohartarazi du ez dagoela Ipar Irlandako Protokoloaren alternatibarik. BERRIA zuzenean ematen ari da.

Elkarrizketarako eta arriskuak hartzeko beharra, alde guztien partetik: horiek dira, Ipar Irlandako bake prozesuan parte hartu zuten eragileetako batzuen iritziz, gatazken konponbiderako ezinbestekoak diren elementu nagusiak.

Jonathan Powell Erresuma Batuko Gobernuaren Ipar Irlandarako negoziatzaile izandakoa da jarrera horren defendatzaileetako bat, eta, hark azaldu duen bezala: «Oso zaila da terroristatzat dituzunekin mahai beraren inguruan esertzea, baina argi genuen hori egitea ezinbestekoa zela».

Haren aurretik, Gerry Adams Sinn Feineko buruzagi ohi eta Ostiral Santuko Akordioko sinatzaileak ere ideia bera helarazi du, 1998ko bake itunera eraman zuten negoziazioetan bizi izan zuena oinarri hartuta: «Unionistekin gutxi hitz egin nuen. DUP [Alderdi Demokratiko Unionista] elkarrizketetatik atera zen Sinn Fein sartzean, eta UUPrekin [Ulsterko Alderdi Unionistarekin] oso gutxi aritu nintzen, elkarrekin hitz egitea giltzarri den arren».

Gertakari horrek agerian uzten du, Adamsen ustetan, «inklusibitatea, konfiantza eta aldebikotasuna» aldagai garrantzitsuak direla prozesu baten arrakastarako, are gehiago gatazka armatu batez aritzerakoan.

Nazioarteko gatazkei buruzko Frantziako Asanblea Nazionaleko jardunaldiek bigarren eguna izan dute gaur, eta Ipar Irlandako bake prozesuan parte hartu zuten agintarietako batzuek eman dute beren ikuspegien berri, era birtualean. Ipar Irlandak mende erdiko gatazka armatuari amaiera eman zion iragan mendearen bukaeran; besteak beste, Irlandako Errepublikako eta Erresuma Batuko gobernuen eta Ipar Irlandako alderdien arteko negoziazioei esker.

Esperientzia horretatik abiatuta, hizlariak bake prozesuaz eta gatazka armatuaz aritu dira, eta, zehazki, aldebikotasunaz, nazioarteko eragileen garrantziaz eta pisuaz, eta brexit-ak eragin dituen tentsio berriez.

Horri begira, 1998ra arteko elkarrizketetan izandako jarrerak goraipatu ditu Harold Good apaiz protestante eta IRA eta ETA erakundeen armagabetzeen egiaztatzaileak, horrek bide eman ziolakoan negoziazioen arrakastari; finean, «beharrezkoa» zelako «batak bestea» ezagutzea: «Elkarrengandik kilometro batera bizi ginen, baina, aldi berean, milaka kilometroko distantzia zegoen gure artean».

Good bera izan da arrakastarako beste gako bat eman duena, eta gainerako hizlarien oniritzia izan duena: era horretako elkarrizketak abiatzea ez dela «merkea, prezio garestia» baitu.

Pauso hori emanda ere, oraindik erabaki eta sentsazio gehiagoren beharra egon zela azaldu du Monica McWilliams Emakumeen Koalizioa alderdiaren sortzaile eta talde paramilitarren desegitea gainbegiratzeaz arduratzen den IRC taldeko kideak; besteak beste, «konfiantza eraikitzea» ezinbestekoa izan zela. Powellek bat egin du horrekin: «Gehituko nuke lidergo sendoa ere garrantzitsua dela. Eta horren erakusle izan zen Gerry, kasurako».

«Bakea eraikitzea oso zaila da; erronka bat da»

Bakea adostea bai, baina negoziaturikoa hurrengo urteetan egonkortzea: horra hor gatazken konponbiderako prozesuen beste erronka nagusia. Eta, nola ez, Ipar Irlanda arrisku horren erakusle ere bada, azken urteek erakutsi dutenez. Labur esanda: «Bakea eraikitzea oso zaila da; erronka bat da», McWilliamsen arabera.

Erresuma Batua EB Europako Batasunetik atera izana ekuaziotik aldagai bat kentzearen parekoa izan da, Irlandako Errepublika eta Erresuma Batua EBko estatu kide izateak eman baitzuen modua, hein handi batean, Ostiral Santuko Akordioaren edukia adosteko eta, batez ere, Irlanda banatzen duen mugaren auzia konpontzeko.

Baina, egun, egoera erabat aldatu da, eta Ipar Irlandarako Protokoloak Ipar Irlandaren eta Britiania Handiaren artean sortu duen mugak haserrea eragin du unionisten artean. Bi aldeek adosturikoaren arabera, Ipar Irlanda EBren aduana batasunean geratu da brexit-aren ostean, eta, aldi berean, merkatu bakarraren parte da ondasunei dagokienez.

Hain justu, asteon Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek adierazi du protokoloa dela mugaren auzirako «irtenbide bakarra», eta talde paramilitar loialistek erantzun diote datorren uda «kaosarena» izan daitekeela, horrek bere horretan jarraitzen badu.

Powell, ordea, ados agertu da Von der Leyenekin, baina Bruselari eskatu dio «jarrera malguagoa» izan dezala, protokoloa «denentzako funtzionarazi» behar dutelako. McWilliamsek auzi horri begirako beste gako bat eman du berehala: «Gainbegiratze lanak ezinbestekoak dira, hitzemandakoa ematea, hori gauzatuko dela ziurtatzea».


Summary: Manu Garcia kapitainak ez du Alavesen segituko. Bederatzi denboraldi egin ditu Arabako taldean, eta 308 partida jokatu. Alavesen elastikoa gehien jantzi duten jokalarietan bigarrena da, Martin Astudilloren atzetik.

«Buelta harmailara. Hauxe zen Alavesek niretzat gordea zuen oparia: Bigarren Mailatik Lehen Mailara, Bederatzi denboraldi, bi igoera, 308 partida, 19 gol eta finala [Espainiako Kopakoa]. Harro eta pozik nire Alaves kutunaren alde dena eman dudalako. Bideak aurrera segitzen du, eta utzitako aztarna borratu ezina da». Sare sozialetan idatzitako mezu horrekin esan dio agur Alavesi Manu Garcia kapitainak (Gasteiz, 1986). Azpian, argazki bat, bikotekidearekin eta semearekin Mendizorrotzan. Hala baieztatu da albistea.

Minutu batzuk lehenago klubak agiri ofiziala atera du. Bertan jasotzen da Manu Garciak eta Alavesek beren bideak bereiztea erabaki dutela, bederatzi denboraldi eta 308 partidaren ondoren. Taldeko ikurra badoa, kapitaina badoa. 2012an iritsi zen Gasteizko taldera, Logroñesetik, eta, hain justu, taldearen mendeurrenaren urtean, agur.

Alavesen azken hamarkadako une guztiak bizi izan ditu. Esanguratsuena, 2016an, taldea lehen mailara itzuli zenean, edota, 2017an, Espainiako Kopako finala jokatu zuenean, Bartzelonaren kontra. Sartu dituen goletako asko garrantzitsuak izan dira. Lasesarren Athletic Bren kontra, Vicente Calderonen Atletico Madrili sartutakoa edo Real Madrili Mendizorrotzan sartutakoa.

Alavesen elastikoa gehien jantzi duten jokalarietan bigarrena da, Marti Astudilloren atzetik: Astudillok 346 jokatu zituen, eta 308 Manu Garciak. Alavesen kapitaina izan da azken bost denboraldietan. Alavesek eskerrak eman eman dizkio bere «konpromiso, inplikazio eta profesionaltasunagatik». Bihar bertan agerraldia egingo du Manu Garciak Mendizorrotzan, Sergio Fernandez kirol zuzendariarekin eta Alfonso Fernandez presidentearekin, eta, pandemiak ahalbidetzen duenean, omenaldia egingo diote, zaleekin batera. Ekitaldi horretan, klubaren urrezko ikurra emango diote.


Summary: Ia 200 ikertzaile gaztek hartuko dute parte Ikergazte kongresuan. Gasteizko Europa Jauregian eginen dute kongresua ekainaren 9tik 11ra. Ortziralean bukatuko da izena emateko epea.

Gaur goizean aurkeztu dute Gasteizen UEU Udako Euskal Unibertsitateak antolatzen duen Ikergazte kongresuaren hirugarren aldia. Nazioarteko ikerketa euskaraz egitea sustatzen du Ikergaztek, eta Gasteizko Europa Jauregian eginen dute ekainaren 9tik 11ra. 150 artikulu zientifiko aurkeztuko dituzte, eta ia 200 ikertzaile gaztek parte hartuko dute bertan. Ikertzaile gazteen proiektuez gain, nazioarteko ikertzaileen hitzaldiak, mahai inguruak eta ekintza ludikoak izanen dira kongresuan. Ortziralean bukatuko da izena emateko epea. Inoiz baino ekarpen gehiago jaso dituzte kongresuan, 163 denera, eta gainbegiratze prozesua gainditu duten 150 lan aurkeztuko dituzte: 58 ahozko aurkezpen eta 92 poster. Giza zientzien eta artearen ingurukoak dira hemezortzi lan, gizarte zientzien eta zuzenbidearen ingurukoak 39, zientzia zehatzen eta natur zientzien ingurukoak 42, ingeniaritzaren eta arkitekturaren ingurukoak 24, eta osasun zientzien ingurukoak 27.

EHUko ikertzaileak dira kongresuan parte hartuko duten ikertzaile gehienak, baina Mondragon Unibertsitateko, Nafarroako Unibertsitate Publikoko, Deustuko Unibertsitateko eta Nafarroako Unibertsitateko ikertzaileek ere parte hartuko dute. Gainera, horiez gain, atzerriko hainbat unibertsitatetik etorritako ikertzaileak ere izanen dira: Bartzelonako Unibertsitate Autonomokoak, Bordeleko Unibertsitatekoak, University of Illinois at Urbana-Chamapaign-ekoak, Vic-eko Unibertsitatekoak eta Granadako Unibertsitatekoak.

Jakintza alor bakoitzeko lanik onenari saria emango zaio kongresuaren azken egunean, Gasteizko Udalaren eskutik. Halaber, Udalbiltzak Euskal Herriko garapenean eraginik handiena izango duen ikerketari bertze sari bat emanen dio.

Zientzia euskaraz egiteko beharra

Zientzia euskaraz egiteak duen balioa aldarrikatu dute gaurko aurkezpenean Iñaki Gurtubaik Gasteizko Udaleko alkateorde eta Euskara zinegotziak eta Lexuri Ugartek Arabako Foru Aldundiko Euskara zuzendariak. «Euskarazko ikerkuntza eta hezkuntza ekimenak babestea Gasteiz bezalako hiri batentzat pozgarria da oso. Euskararen hiriburua ere izan nahi dugu. Eta horretarako, Ikergazte bezalako kongresu erreferenteak gurean egiteak garrantzi handia du», nabarmendu du Gurtubaik.

Kepa Sarasola UEUko Zuzendariak azpimarratu du UEUrentzat ere kongresua ezinbestekoa dela: «UEUren helburu garrantzitsuenetako bat betidanik izan da euskal komunitate zientifiko intelektuala trinkotzea. Elkarren berri izatea ezinbestekoa da ezagutzak aurrera egin dezan, are gehiago gure kasuan, euskaraz lanean dihardugun ikerlariak hain sakabanatuta egonda». Ikergazte ikertzaile gazteentzat «erreferentzia» bihurtu dela erran du Sarasolak, eta horren atzean unibertsitate eta erakundeekin «elkarlana» dagoela aldarrikatu du.

Hain zuzen ere, EHU Euskal Herriko Unibertsitatearekin elkarlanean antolatzen du kongresua UEUk, eta Inma Arostegi EHUko Ikerketa errektoreordearen esanetan, euskarak terminologia zientifikoa, bibliografia, material didaktikoa, eta, batez ere, euskara lanean erabiliko duten ikertzaileak behar ditu. Bi erakundeek azken urteetan egindako elkarlana nabarmendu du, eta bere fruituak eman dituela azpimarratu du: «Poliki-poliki baina eten gabe doa gure hizkuntza ikerketan ere bere bidea egiten».

Elkar ezagutzearen garrantzia

COVID-19aren pandemiak bete-betean harrapatu du kongresuaren bigarren aldia. Hala ere, presentzialtasuna mantentzea ezinbertzekoa dela adierazi du Olatz Arbelaitz kongresuaren koordinatzaileak: «Beste helburu batzuen artean ikertzaile gazteek elkar ezagutzea duen kongresua ezin imajina genezakeen urruneko moduan eginda». Aitzineko bi kongresuen moduan, ikerlarien elkar ezagutze horrek elkarlan berriak sortuko dituela nabarmendu du Arbelaitzek.


Summary: Gipuzkoako enpresen %90ek langile kopuruari eustea edo handitzea espero dute. Suspertzea gero eta gehiago zabaltzen ari da enpresen artean. Aurten ekonomia %4,5 eta 6,5 artean haziko dela uste du Adegik, eta 3.000-3.500 enplegu sortuko direla.

Baikortasuna eta konfiantza handituz doaz Gipuzkoako enpresen artean, jarduera ekonomikoaren susperraldia gero eta gehiago hedatzen ari dela. Adegik koiunturaz maiatzean egindako inkestan, lurraldeko enpresen %80k adierazi dute dagoeneko lortu dutela suspertzea, edo espero dutela suspertze hori urtebeteko tartean iristea. Horrekin batera, hamar enpresatik bederatzik enplegua mantentzea edo handitzea espero dute.

Gauzak horrela, Gipuzkoako ekonomiarentzako urte honetarako hazkunde aurreikuspena %4,5 eta %6,5 artean kokatu du Adegik, eta kalkulatu du urtean zehar 3.000-3.500 enplegu garbi sor daitezkeela.

Batzuk, okerrago

Datu onekin batera, hala ere, zuhurtzia agertu du gaur Gipuzkoako patronalak, urteko batzar orokorraren berri emateko agerraldian. Hasteko, desberdintasunak handiak direlako sektoreen artean, Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak azaldu duenez: «Industriak, eraikuntzak eta enpresei zuzendutako zerbitzuek nabarmen hobera egin dute ia adierazle guztietan. Aldiz, kontaktu pertsonala behar duten zerbitzuek, esate baterako hotelek, komertzioak eta ostalaritzak egoera makurra bizi dute oraindik».

Sektore beraren barruan ere egoerak oso desberdinak izan daitezke enpresentzat. «Balio katearen edo enpresaren merkatuen egoeraren arabera, egoera guztiz alda daiteke, egun eguzkitsu batetik gau ilun beltz baterako aldea bezala». Ildo horretan, Aierzak zehaztu du enpresa txikiei gehiago ari zaiela kostatzen suspertzeari heltzea.

Datu onak

Edonola ere, gehien-gehienak ondo dabiltza. Gipuzkoako enpresen %76k uste dute berenmerkatuen egoera normaltasunezkoa edo berraktibaziozkoa dela. Uste hori, hori bai, zabalagoa da industria enpresetan (%84), eta murritzagoa zerbitzuetan (%59). Zerbitzuen barruan, gainera, aldeak oso handiak dira azpisektoreen irakurketan: enpresetako zerbitzuetan, merkatuen normaltasuna edo berraktibazioa antzeman dute enpresen %72k, baina kopurua %29,5ekoa da merkataritza eta ostalaritza enpresetan.

Salmentetan, batez besteko fakturazioa aurreko hiruhilekotik %0,3 handitu da (+%0,8 industrian, +%2,4 eraikuntzan, -%1,9 zerbitzuak). Eskari zorroetan, berriz, igoera %5ekoa izan da lehen hiruhilekoarekiko, eta hiru enpresatik bik diote eskari maila normala edo altua dutela. Pandemia aurreko, iazko urtarrileko ehuneko bera da, baina orain gehiago dira eskari maila altua dela dioten enpresak.

Suspertzearen beste adierazle bat produkzio gaitasunaren erabilera da, eta Gipuzkoako enpresen artean %80ra hurbiltzen ari da. Zerbitzuak daude horren azpitik, eta batez ere komertzioa eta ostalaritza, zeinetan establezimendu asko gutxieneko jardueran ari diren edo itxita dauden oraindik.

Kezka lehengaiekin

Enpleguaren inguruan ere baikor agertu dira enpresa gehienak. %66,5ek aurreikusten dute lantaldean aldaketarik ez egitea, eta %24k langile kopurua handitzeko asmoa dute.

Enpresek dituzten kezketan zabalduena Espainiako ekonomiaren ahuleziaren ingurukoa da oraindik ere, nahiz eta asko txikitu den aurreko inkestatik. Kezken zerrendan bigarrena kokatu da lehengaien hornikuntza eta prezioa. Jose Miguel Aierzaren arabera, lehengaien eskasia orokorra bada ere, erdieroaleak «arazoa izaten hasi dira. Batez ere automobilgintzak pairatzen du, baina industriak oro har, digitalizazioarekin txip horiek hainbat prozeduratan erabiltzen direlako. Ikusi beharko dugu hurrengo hilabeteetan nolakoa den bilakaera, entzuten ari galerako enpresa batzuk gelditzen ari direla erdieroaleen gabeziarengatik. Agian hurrengo aste edo hilabeteetan Gipuzkoako enpresaren batek geldialdi bat egiteko beharra izan dezake».

Bestalde, Adegiren batzar orokorrak zuzendaritza kontseilua berritu du, eta Eduardo Junkeraren bigarren agintaldia hobetsi. Junkerak azaldu du Adegi gogoeta estrategikoa abiatzear dela etorkizuneko erronkei heltzeko.


Summary: «Etxean bezala sentiarazi naute Eibarren». Agur esan dio Eibarri Jose Luis Mendilibarrek. Eskerrak eman dizkie sei urte hauetan berarekin harremana izan duten guztiei, eta berriz itzultzeko atea ez du itxi.

Esan ditu azkeneko hitzak Eibarreko entrenatzaile moduan Jose Luis Mendilibarrek. Oraingoz. "Ez dut berriz itzultzeko aterik ixten", esan baitu Ipuruako prentsa areto berrian. Mukuru betea egon da: haren laguntzailetako bi (Iñaki Bea eta Andoni Azkargorta) eta Amaia Gorostiza lehen lerroan, eta hortik atzera, kazetariak; baita Fran Garagarza kirol zuzendaria eta Mikel Martija idazkari teknikoa ere. Klubeko beste hainbat kide ere bai, eta aretotik kanpo, baina barruan baleude bezala, kide eta langile gehiago. "Babestua sentitzen naiz une honetan, eta eskertzekoa da aretoa beterik egotea", esan du Zaldibarkoak aurreneko galderari erantzun dionean.

Aurretik, Gorostizak hartu du hitza lehendabizi, eta eskerrak eman dizkio Mendilibarri Ipuruako aulkian egon den sei denboraldietan egindako lan guztiagatik. Atzo hil zen Alfonso Barasoain ere gogoan izan du presidenteak, 1998an Eibar Bigarren Mailara igo zuen entrenatzailea. Mendilibar hasi da hizketan ondoren, eta eskerrak emateko baliatu du aukera: "Lasai etorri naiz, baina urduri jartzen hasita nago", onartu du. Eskertzak, gero: "Amaiari eta administrazio kontseiluari eskerrak eman nahi dizkiet, ni hautatzeagatik urte hauetan. Frani [Garagarza] eta Mikeli [Martija] ere eskerrak eman nahi dizkiet. Izan ditugu desadostasunak, baina normala da hori, eta ona ere bai". Klubeko langile guztiak, kazetariak, laguntzaileak, jokalariak...denekin oroitu da, norbait ahaztu izanaren kezka plazaratu badu ere: "Barkatu norbaitez ahaztu banaiz, baina ez dut ekarri ezer prestatuta. Pentsatu bezala hitz egitekoa naiz".

Aparteko aipamena eta eskertza egin die zaleei: "Antzeman egin dugu haien hutsunea iazko martxotik. Oso puntu gutxi atera ditugu Ipuruan". Eskaera bat ere bai haiei: "Jarrai dezatela taldea babesten. Ziur nago baietz". Eguneroko lanari ere egin dio aipamena, klubeko langile guztiak berriz ere gogora ekarriz. "Egunero irribarre batekin hartu naute. Lanerako konfiantza erabatekoa izan dut, eta hori ordaintzeko ez dago dirurik".

Aipamena egin dio taldearen epe motzeko geroari: "Aukera du Eibarrek berriz ere Lehen Mailara igotzeko; ez dakit lehentasunezko zerbait izango den edo lasai hartuko duen klubak. Behintzat, egoera onean dago dena, kontseiluak ondo baliatu duelako Lehen Mailako ibilia kluba sendotzeko".

Galderen txanda etorri da gero:

Zer esan nahi du zuretzat aretoa beterik izateak zu agurtzeko?

"Entrenatzaileon jarrera denekin ona izan da egunerokoan, eta eskertzen da aretoa beterik egotea. Ez naiz magoa, gauzak aldatzeko. Nire jarrera izan da egunerokoa ondo egitea; ez dut aparteko ezer egin... Kosta egiten zait jendea zoriontzea, baina txarto egindakoan indarrez esaten ditut gauzak. Normal portatu naiz, gauzak ondo joan direnean edo gaizki joan direnean. Haserreak pasatu egiten dira, eta lanera berriz, hitz egitera edo edozertara. Ez dut ezer egin hainbeste jende hemen egoteko"

Zer eman dizu Eibarrek?

"2004-2005eko denboraldian egon nintzen lehen aldiz, eta asko sartu zitzaidan. Eibartar bat gehiago sentiarazten zaituzte. Lagun asko utzi ditut, eta askotan etorriko naiz bisitan".

Zer une hartuko duzu batez ere gogoan?

"Iritsi ginenean, ez genekien Lehen Mailan ginen edo ez, Elx auziagatik. Une asko izan dira onak. Partida handiak ere bai, zeinetan pozik saltoka atera naizen estadiotik, jokalariek nik nahi nuena egin dutelako. Partida asko, sasoi onak. Agur hau ere berezia da, egunerokoa jokalariekin; askotan, gozamena izan da haiek entrenatzen ikustea".

Nola izan da ez segitzearen inguruko erabakiarena?

"Amaiak esan zidan ez dutela nirekin segitu nahi. Ni ere zalantzekin nenbilen; mailari eutsita ere, ez neukan batere garbi. Halakoak esateko ez dago une onik. Amaia bera minduago joan zen. Kluba aurreratu da azkenean: Valentziaren eta Bartzelonaren partiden artean esan zidaten".

Orain zer, entrenatzen segitzeko asmoarekin zaude?

"Zaharra ikusten nauzu, ala? Orain, atseden hartu, eta, gero, ikusi egin behar, zerbait heltzen bada. Baina ez nago zain. Oporretan nago ia-ia. Deitzen badute, aztertu egingo dut proposamena, eta erabakia hartu. Getaferekin hizketan ari naizela ez da egia".

Hirugarren arorik izango duzu Eibarren?

"Ezin da esan. Begira Barasoainena, hori da betiko. Bestela, hitz egin daiteke, etxean bezala nagoen kluba utziko baitut. Pozik egon da kluba. Jaitsi egin gara, eta zerbait gaizki egingo genuen. Baina egin zitekeen guztia egin da, eta kluba ondo geratzen da. Ateak hor daude, eta ni prest. Ez da arazorik izango".

Eibarrekin egiten dute bat ondoen zure balioek?

"Balioak leku guztietan izan behar dira, eta denok eduki behar ditugu balioak. Pertsona izan behar duzu, eta nik ez dut esaten zer balio ditudan; zuk esango dizkidazu. Normal eta errespetuz jardun behar da, eta beste guztia etorri egiten da ondorioz".

Zein da sei urte hauen balorazioa kirol arloan?

"Zaila da erregularra izatea. Aurrekontu handia dutenek errazago lortzen dute hori. Oso gogorra da jaistea, baina horrela gertatu da. Sei urte onak izan dira, eta gauza txarrak bai? Jokalari bat ekarri nahi eta ezin, edo ustez ona dena ez dabil ondo.... Nik alukeriaren bat egin diodan norbaiti? Ba, egongo dira halakoak. Gauza onekin geratzen naiz. Txarrak dira balio dutenak ikasteko".

Nolakoa izan zen jokalariak agurtzeko unea? Aita bezalakoa omen zara haientzat.

"Aita bezalakoa? Aitona ez naizen bitartean... Entrenatzaile oso ona izan naizela gogoratzea nahiko nuke. Arazorik ez dut izan ia inorekin. Jokalariak ondo ateratzea da ona, eta laguntzaileek asko lagundu didate, zelaiaren zaintzaileek zelaiaz hitz egiteko... denek. Egunerokoan jendea haserre etortzea litzateke txarra".

Jokatzeko estilo bat utzi duzu Eibarren. Gustatuko litzaizuke bide horretatik segitzea klubak?

"Etorkizunak esango du hori. Entrenatzaile bakoitzak du bere estiloa. Hala ere, kluba beheko mailetan ari da sei urte hauetako estiloarekin lanean, eta pozten nau horrek".

Zer datorkio orain Eibarri?

"Eguneroko lan gogorra dator orain: lan handia dago. Amaiak lehen esan dit ezin dela geratu, geratzeko beharra edukita ere. Ohituta daude lanean, eta egingo dute."

Entrenatzaile berriak galdetuko balizu zer den Eibar, zer erantzungo zenioke?

"Sinplea dela, arrunta. Inguruko parafernaliarik ez da Eibarren. Atxabalpen zelaiak fenomeno daude; ingurua, bueno... Baina guk berdean egiten dugu lan. Lagundu egingo diote berriari, sinetsi dezala daukanarekin, eta ez dezala pentsatu hemen dagoena baino hobea denik hark dakarrena. Eta lana egin dezala."

Hortxe bukatu da Mendilibarren agurreko prentsaurrekoa. Aulkitik jaiki baino lehen, txaloka hasi da areto osoa, eta txalo artean ezkutatu da ate batetik, besoarekin adio eginez.


Summary: Osakidetzak zortzi hondartzatan ez erretzea gomendatuko du. Aurtengo udan abiatuko dute ekinbidea, eta 2022an gainerako hondartzetara zabaltzea nahi dute

Osakidetzak udan zortzi hondartzatan ez erretzeko gonbita egin du: Zumaiako Itzurun eta Santiago hondartzetan, Ibarrangeluko Lagan eta Laidan, Lekeitioko Isuntzan, Mundakako Laidatxuran eta Hondartzapen, eta Garaio hegoaldeko hondartzan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak adierazi duenez, proposamenaren helburua da adingabe ugari dituen aisialdirako ingurune horretan tabako kontsumoa desnormalizatzea, eta, era berean, hondartzak zikintzen dituen zigarro puntarik ez egotea. Aurtengo udan abiatuko dute ekinbidea, ekainaren 15ean, eta 2022an gainerako hondartzetara zabaltzea nahi dute, tabakorik eta kerik gabeko hondartzen sarea eratzeko asmoz.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur emandako prentsaurrekoan esandakoaren arabera, ez da zigor ekinbide bat bat izango, banako konpromisoan eta kolektiboan oinarritzen den ekintza bat baizik: «Ez da gure asmoa hondartzetan erretzea debekatzen duen lege bat sustatzea. Espazio horretan erretzera doazenek birritan pentsatzeko eta ez egiteko gonbidapena da». Informazioa emateko kartelak egongo dira, eta hondartza horietan lan egiten dutenek lan pedagogikoa egingo dute, ez erretzea gomendatzeko.

Datuak

Bestalde, Sagarduik nabarmendu du igo egin dela tabakoa erretzeari uzteko Osakidetzaren programetan parte hartu duen lagunen kopurua: 2020an, 7.820 pertsonak hasi zuten; 2019an, berriz, 2.059k. Hots, hirukoiztu egin da. «Oso positibotzat» jo dute hori, eta tabakismoaren aurkako gizarte kontzientziaziorako eta prebentziorako egiten den lana goraipatu dute.


Summary: 'Ongizate krisia: salbuespen egoeran, erantzun berrien bila' solasaldia zuzenean emititu du BERRIAk. Koronabirusak ongizate estatuan izan duen eraginaz aritu dira hizlariak, bakoitzak bere arlotik ekarpenak eginez.

Krisialdia ez zen hasi COVID-19arekin. Aitzitik, izurriak azalera atera ditu lehendik ere antzeman zitezkeen arrakalak eta desorekak. Horri buruz solastatu dira Gotzone Sestorain baserritarra eta Etxalde egitasmoko kidea, Angel Elias EHUko Enpresen Zuzenbideko irakaslea eta Gaizka Suarez Eragin Bilboko kidea, Ongizate krisia: salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila izeneko mahai inguruan. Hamaika Gara ekinbideak antolatutako solasaldi zikloan bosgarrena izan da gaurkoa.

Eliasen ustez, pandemiak bi faktore utzi ditu agerian: batetik, «gizartean lehendik ziren gabeziak eta desorekak»; eta, bestetik, erakundeen erreakzio gaitasuna. Ideia horrekin bat egin du Suarezek, COVID-19aren izurriak gizarte arrakalak «areagotu» dituela sinetsita: «Koronabirusaren aurretik ere argi ikusten zen egoera gero eta okerragoa zela hainbat sektoretan, eta horren adibide izan ziren mugimendu feministaren protestak, pentsiodunen mobilizazioak, metalaren sektoreko eta irakaskuntzako grebak... Ezinegon eta gabezia horiek areagotu egin ditu koronabirusaren izurriak».

Sestorainek beste erpin batetik heldu dio gaiari: elikadura burujabetzaren ikuspuntutik. Haren esanetan, pandemia eta gaixotasun berriek lotura dute egungo elikadura industriarekin: «Sistema globalizatu eta inperialista ari da tokian tokiko elikadura ereduak suntsitzen. Horrek eragina du ekoizpenean, ekonomian, kulturan, baliabideetan... eta baita osasunean ere». Zehazki, abeltzaintza industriala «osasun publikorako arriskutsua» dela esan du baserritarrak, «izurriak zabaltzen lagun dezakeelako».

Atzemandako arazo horien aurrean, «eredu osoa» auzitan jarri beharra dagoela gaineratu du Eliasek: «Kapitalismo, neoliberalismo... edozein izenekin ere, argi dago eredu ekonomiko honen erdigunean ez daudela pertsonak, interesak baizik». Horren adibidetzat jo du maskaren arazoa: «Esportazio eta inportazioen menpe gaude. Maskarak Txinatik ekarri zituzten arte, ez genuen izan baliabide hori eskuratzerik». Sistema publikoa indartzeko beharra ere azpimarratu du EHUko irakasleak. Hain zuzen, enpresa handien interesen aurrean «beste politika batzuk» aldarrikatu ditu Suarezek, «langile klasearen aldekoak, enpresei legea betearaziko dietenak eta zerbitzuak bermatuko dituztenak».

Burujabetza erdigunean Osasun krisi bat kudeatzeko tenorean baliabide, mekanismo eta egitura propioak izatea garrantzitsua dela esan dute hiru solaskideek. Hala ere, ñabardura batzuk azaleratu dira. Hala, Sestorainen aburuz, beharrezkoa da «estatu mentalitatea, estatu egiturak bainoago». «Independentzia lortuta ere, egungo mentalitate eta politikekin ez genuke arazoa konponduko. Egungo baliabideak erabil daitezke multinazionalen menpe ez dauden politikak bultzatzeko».

Eliasek azpimarratu du erakundeak herritarrengandik zenbat eta hurbilago izan orduan eta «hobeto» kudeatzen direla krisiak, baina aintzat hartu behar dela «izurriak mundu osoari eragin diola, eta interes ekonomikoak ere globalak direla».

Solasaldi zikloa

Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek antolatu duten zikloaren barruan dago azken solasaldi hau. Burujabetzak eta erabakitzeko eskubideak «arduratzen» dituzten eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzeko» helburuarekin antolatu dituzte hizketaldiak. BERRIAk zuzenean eman ditu orain arteko solasaldi guztiak, baina oraindik ere ikusteko aukera dago, hemen klik eginez.


Summary: Irtenbideen zidorrak hizpide Frantziako Asanblean. Itxierako mahai-ingurua egiten ari dira Etsaien artean hitz egin izenburupeko jardunaldian.

Bi egunez bakegintzaz hizketan aritu dira Etsaien artean hitz egin izenburupeko jardunaldian Frantziako Asanblean, eta 16:30ean abiatu dute itxierako mahai-ingurua. Gaia: bake prozesuez atera daitezkeen irakaspenak; nortzuk diren ezinbesteko bitartekariak, babesleak aliatuak eta arerioak; eta negoziatzaileen estatusa eta horien babesa bermatzeko beharra.

Hitza hartzen lehena izan da Teresa Whitfield; Nazio Batuen Erakundeko Bakegintza eta Politika Departamentuko Politika eta Mediazio Dibisioko zuzendaria da Whitfield, Henri Dunant zentroko aholkulari nagusia eta Euskal Herriko prozesuan aditua; hain justu, euskal bakegintza prozesua jarri du «eragileen engaiamendu sortzailearen» adibide, baita «inguruabar politikoek» aldebakarreko prozesu bat garatzera bultzatu zutenean ere.

Bestalde, Michael Keating Bakerako Europako Institutuaren zuzendari exekutibo eta NBEko idazkari nagusiaren Somaliarako ordezkari ohiak azaldu du zaila dela zehatz kalkulatzea, baina merkeagoa dela bakegintzan baliabide ekonomikoak jartzea segurtasunean baino: «Gatazkaren prebentzioa eta konponbidea oharkabean igarotzen da; indarkeriak, berriz, arreta handia pizten du».

Gainera, bake prozesuetan engaiatzeko «arriskuak hartzen dituztenak babestearen garrantzia» nabarmendu du. Arrisku batez ohartarazi du, halere: «Gatazken konponbidea sexy-a bihurtu da estatu askorentzat; ongi dago interesa, baina ez du ekarpenik egingo egindako lanetik ikasten ez bada, kanpo politikari begira egina bada».

Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendari exekutiboaren esanetan, bake prozesuak ez dira elkarrizketa mahaian hasten eta amaitzen, eta beharrezko jo du «gizartean bakearen aldeko sostengua zabaltzea», argudiatuta bake negoziazioen arriskuetako bat dela «hierarkiak pribilegiatzea».

Kezka agertu du Liv Tørres Norvegiako Nobel Bakearen Zentroko zuzendari exekutibo ohiak: «Europako parte batek ez du gerra bizi izan, eta batzuetan ikusten ditugu gerra jokoak. Zabaldu behar dugu bakearen garrantzia, eta gerraren kostuak izugarriak direla». Horregatik, ohartarazi du galdetu behar dela zer nahiago den: «Gerra bat irabaztea edo bakea eraikitzea». Torresek ere adierazi du lan zailena bake akordio bat lortu ostean datorrela, eta negoziatzaileek babesa behar dutela: «Posizio arriskutsua da».


Summary: Jaurlaritzak 23 hilabeteko zigor eskaera bana egin du Bizkaiko metalgintzako bi grebalarirentzat. 2019an Durangoko pikete batean agintaritzaren aurkako delitua egin izana egozten die. Beste hiru epaitu dituzte Bilbon eginiko manifestazio bateko istiluengatik.

Urte eta erdi igaro da Bizkaiko metalgintzako sektoreko azken lan ituna sinatu zenetik. Negoziazio luzeen eta mobilizazio ugariren ondoren iritsi zen akordioa. Protestaldi haiek harroturiko hautsa, baina, ez da pausatu oraindik, eta egunotan ari dira epaitzen 2019an ustez eginiko hainbat delitu. ELAk, LABek, CCOOk, eta UGTk, mobilizazioetan parte hartu zuten sindikatuek, salatu dute auzibide horiek irekita jarraitzen dutela eta «langile borroka kriminalizatzen jarraitzeko» interes politiko bat dagoela: «Atzean erabaki politikoak daude». Sindikatuek EAEko Auzitegi Nagusian eman dute ezagutzera egoera. 2019ko ekainaren 21ean Bilbon antolaturiko manifestazio batean atxiloturiko hiru grebalari epaitu dituzte. Sektorean deituriko greba egun batean izan zen, eta desordena publikoa egozten diete. Iratxe Azkue LAB sindikatuko metaleko ordezkariak azaldu duenez, egun hartan Ertzaintza bortitz oldartu zen «manifestazioaren erdian», eta lau sindikatuek agerraldia egin zuten gertaturikoa salatzeko. Hiru horiek, baina, ez dira Bizkaiko metaleko grebako protestaldiengatik epaituko dituzten langile bakarrak. Beste lau epaitegira joateko hitzorduaren zain daude. Biri, gainera, Eusko Jaurlaritzaren abokatuak 23 hilabeteko zigor eskaera bana egin die autoritatearen aurkako delituarengatik. Durangoko (Bizkaia) pikete batean parte hartu zuten bi langile dira, eta, sindikatuen kontakizunaren arabera, Ertzaintzaren oldarraldi batean bietako bat lurrera bota zuten, eta bestea hura babestera joan zenean atxilotu zituzten. Langileak lehen arretako zentroan artatu behar izan zituzten, eta ertzainei salaketa jarri zieten, lesioengatik. Fiskaltzaren zigor eskaera, berriz, hamabi hilabetekoa da.

Azkueren ustez, «erabaki politikoak» daude salaketen atzean, «Eusko Jaurlaritzak eta Urkullu lehendakariak borroka sindikalarekin zer ikusia duten ekintza oro kriminalizatu nahi dute». Epaitegiaren aurrean eginiko adierazpenetan, nabarmendu du «eskubide bat» dela lanpostuengatik eta lan baldintza duinengatik borrokatzea , eta, besteak beste, Tubacexeko edota ITP-PCBko langileak «egurtuak» izan direla gogoratu.

LABeko ordezkariak kritika zorrotza egin dio EAJri auziaren inguruan izandako jarrerarengatik: «Ez da kasualitatea EAJ abstenitu izana Espainiako Kongresuan piketeetan eginiko ekintzak zigorgabetu ala ez erabakitzeko bozketa egin zenean». Jose Maria Rojo EAEko UGTko industria federazioko ordezkariak antzeko kritika egin du: «Ez du zentzurik langile horien aurkako akusazioa mantentzeak piketeen jarduna zigortzen zuen zigor kodeko puntua dagoeneko indargabetu den honetan. 2019ko greba egunetan egin ziren protestaldiekin lotura duten ekintzak epaitzen ari dira, eta, ondorioz, lotura dute piketeen jardunarekin».

Unai Orbegozo CCOOko metaleko sektoreko ordezkariak, berriz, «elkartasun osoa» adierazi die auzipetuei, eta nabarmendu du Bizkaiko metaleko hitzarmeneko borrokarena «eredu interesgarria» izan zela. Egun langile asko borrokan daudela gogoratu du, eta epaiketa hauen antzeko erasoak «geldiarazi» egin behar direla.

Metaleko grebetako epaiketen aldi berean, sindikatuek azaldu dutenez, ekainaren 24an Zigor Azpiolea ITP Aero Castingeko LABeko delegatua epaituko dute Barakaldon (Bizkaia). Greba egunetan Barakaldoko lantegira joatea erabaki zuten langileak zeramatzan autobusari kalteak eragin izana egozten diote.


Summary: COVID-19a laborategi batetik atera izanaren aukera ere ikertzeko eskatu du Joe Bidenek. Koronabirusaren eta Wuhango Birologia Institutuaren arteko loturaren hipotesiari hauspoa eman dio AEBetako presidenteak. Ikerketaren emaitza 90 egunen buruan entregatzeko esan die zerbitzu sekretuei.

Nola sortu zen munduko azken pandemia eragin duen COVID-19 birusa? Basa animalietan sortu eta gizakietara pasatu zela uste dute aditu gehienek. Halere, birusa laborategi batetik atera ote zen galdetu izan dute beste batzuek. Konspirazio teorien esparruan ibili da orain arte hipotesi hori, baina AEBetako presidente Joe Bidenek nolabaiteko bultzada eman dio orain. Birusaren jatorria azaltzeko ahaleginak indartzeko eskatu die zerbitzu sekretuei, eta, besteak beste, laborategiaren hipotesia kontuan hartzeko.

Bidenek esan du AEBetako informazio zerbitzuetako adituak banandurik daudela ezbeharraren eta laborategiaren hipotesiaren defendatzaileen artean. Zehaztu duenez, AEBetako bi zerbitzu sekretuk basapiztien hipotesiaren alde egin dute, baina beste batek uste du birusa laborategi batetik atera zela. «Ez dago behar adina informaziorik hipotesi baten edo bestearen alde egiteko».

Txostena 90 egunen buruan emateko agindu die presidenteak informazio zerbitzuei.

Horrek Txinaren haserrea eragin du, espero izatekoa zen bezala. «Gezur kanpainetan eta errua beste norbaiti leporatzeko ahaleginetan ari dira berriz ere, eta laborategiko ihesaren konspirazio teoria berriz ari da azalera ateratzen», adierazi du Pekinek AEBetan duen enbaxadak. Diplomazialari txinatarrek esan dute ez «politizatzeko» zientziari dagokion ikerketa bat.

AEBetako prentsak joan zen astean zabaldu zuenez, informazio zerbitzuetako txosten batek jaso du Txinako Wuhang hiriko Birologia Institutuko hiru ikertzaile ospitalean sartu behar izan zituztela 2019ko azaroan, hau da, hirian beste kasurik ofizialki atzeman aurretik, lehenengo kasuak abenduaren erdialdera detektatu baitzituzten. Haien sintomak bat zetozen, txostenaren arabera, «koronabirusak eragindako gaitzarekin, edo sasoiko gaixotasun arrunt batekin». Plazaraturiko informazio horrek bultzada eman dio berriz laborategiko istripuaren hipotesiari.

Informazio hori jasotzen zuen dagoeneko Donald Trump presidentearen agintaldiaren azken egunetan zabalduriko Estatu Departamentuko agiri batek, baina hedabideek adierazi dute oraingo txostenak xehetasun gehiago ematen dituela, besteak beste zenbat ikertzaile gaixotu ziren, noiz eta zer bisita eduki zituzten erietxean.

Trumpek zabaldu zuen iaz birusa Wuhango Birologia Institututik atera zela. Orduan, politikari eta hedabide gehienek baztertu egin zuten hipotesia.

Osasunaren Mundu Erakundeak Txinako ikertzaileekin osaturiko txosten bat plazaratu zuen martxoan. Han, ondorioztatu zuten laborategiaren hipotesia zuzena izateko aukera oso txikia dela, baina onartu zuten ikertzen jarraitzeko beharra dagoela.