Herri asmo bat bi ahotsetara

Summary: Herri asmo bat bi ahotsetara. Bizi ibilbide ezberdinak harturik ere, politikak elkartzera ekarri ditu nerabezaroko ikaskide ohiak. «Hilzorian» zegoen herriak egin dituen aitzinapausoak ikusi dituzte, baina Urrutikoetxea eta Etxeleku arranguraz mintzo dira Ipar Euskal Herriko Hirigune Elkargoak erakundeak dituen inertziez. Etorkizunerako proiektu komun bat adosteko beharra ikusten dute.

Kanboko (Lapurdi) Xalbador kolegioan ikaskide izan ziren Egoitz Urrutikoetxea eta Peio Etxeleku. Orduan izandako bizipenetatik eraiki dira, bide ezberdinak harturik ere, elkarren errespetuan, herri asmo berdinak motibatzen baititu. Euskal Hirigune Elkargoan elkartu dira berriz: EH Baiko kide eta Lexantzüko (Zuberoa) hautetsi da Urrutikoetxea; EAJren Ipar Buru Batzarreko lehendakari, Kanboko hautetsi eta Errobiko lurralde eremuko erreferente, Etxeleku. Hiru hamarkadaren ondotik, gogoetak trukatzen segitzen dute.

Noiz piztu zitzaizuen kontzientzia politikoa?

PEIO ETXELEKU: Egoitz pertzan erori zen txikia zelarik (irriak).

EGOITZ URRUTIKOETXEA: Baztertuak edo zokoratuak ginen; nik horrela bizi izan dut nire haurtzaroa. Bizi izan dut zerbait biziki bortitza: arrotz sentitzea gure herrian, gure hizkuntzan mintzatzen ginelako.

ETXELEKU: Les Bascoïs.

URRUTIKOETXEA: Denborarekin hartzen duzu horren kontzientzia. Garai baten emaitza gara, eta, beraz, horrek eraman gaitu toki ezberdinetarik bide baten eraikitzera, bere gorabeherekin.

ETXELEKU: Abertzale militante sentitzen zen familia batean hazia izan naiz. Garai hartan ikastolako guraso zirenek bazuten motore hori. Eta instituzionalki inplikatu aitzin, beti kontsideratu dut nire lantegiko buru rola eta lantegien ibilbideak bazuela zentzu politiko azkar bat.

URRUTIKOETXEA: Ibilbidea herri mugimenduetatik egin dut, militantzia guzia. Niretzat, zerbait natural gisa irudikatzen dut, pentsatzen dudalako ezinbestean behar dela herri mugimenduaren eta eremu instituzionalaren artean interakzio edo osagarritasun bat. Egun baldin bagara gauden lekuan, urteetan herri mugimenduetatik haize kontra egin den bideagatik da.

Garaian zer amets zenuten?

URRUTIKOETXEA: Euskal Herri burujabe, libre bat amesten nuen eta amesten dut. Eta uste dut beharrezkoa dela iparrorratz bat ukaitea. Ez da bakarrik gerorako uzten den helburu bat, baizik eta egunerokoan eraikitzen duzuna. Pandemia gaizto batek harrapatu gaituen egoeran, burujabetzaren kontzeptuak, eta erabakiak herritarrengandik ahal bezain hurbil hartzearen ideiak sekula baino potentzia eta indar handiagoa du. Amets horrek badu bide egiteko. Behar dugu hobeki... ez dut erran nahi saldu, hobeki partekatu.

ETXELEKU: Ni sartu naizelarik EAJn, Lizarra-Garaziko akordioen garai bete-betean ginen. Ilusio anitz sortu zuen, herriaren batze perspektiba batean. Eta nik bizian ukan dudan ibilbidean sakondu zait Europar idealismoa. Eta beraz, ene ametsa zer litzatekeen laburbiltzeko: Euskal Herri batu eta subirano bat, estatu federal bat Europa federal batean. Gaur egun, hasteko, luze gabe, ikusten dut segur aski lurraldeek beren esku hartzea joera hobean dutela ezinez eta Europaren indartzea.

Azken 30-40 urteetan, zer egin da ongi eta zer gaizki?

URRUTIKOETXEA: Non ginen eta non garen. Orain dela 40-50 urte. Erran nezake lurralde arrunt asimilatu batean ginela, non eta gutxiagotasun konplexuak arrunt barneratuak ziren. Asimilazio prozesua goren gradura heldua zen. Eta jakin dugu desegiten kokatu nahi izan gaituzten iruditeria hertsi horretatik ere. Baztertzaileak, itxiak... hori da frantziar nazionalismoak eraiki duena.

Jakin izan dugu irudikatzen gure proiektua, nortasunaren berreskuratzeko proiektua izateaz harago, jendarte hobe baten aldeko proiektua ere badela. Hiltzera kondenatua zen hizkuntza bat, desagertzera kondenatua zen herri bat oraino hor da, eta uste dut hori garaipen alimalekoa dela. Iraganeko akatsetarik anitz ikasi dugu. Akats horietako bat da euskararen berreskurapen fase batean, logika baten biktima ziren herritarrak gure etsaiak zirela kontsideratzea. Gure herri proiektuaz mintzo garenean, argi dugu gure nazio-herri proiektuak borondatezkoa izan behar duela, partekatua izan behar duela, eta Euskal Herrian bizi diren herritar guzien artean eraiki beharko dugula; dena delako jatorria izanik ere.

ETXELEKU: Pixka bat aspektu negatiboago bat azpimarratzeko, Euskal Herriak azken 40 urte hauetan aski bide egin ez duen eremua da bere lurralde ezberdinen, eta bereziki lurralde administratibo ezberdinen elkarretaratzean. Eta elkarrekin proiektuak eramateko gaitasunean. Hegoaldean, Nafarroa eta erkidegoaren arteko loturak oso gutxituak dira, eta elkar mesfidantza harreman batean gaude, eta bai hegoaldeak eta bai iparraldeak, ez du aski ukan bere proiektu guzietan gaitasun hori bat besteari elkar lotzeko eta bat bestearen esperientziarekin proiektu berri bat, proiektu komun batzuk lantzeko.

URRUTIKOETXEA: Ez dut aipatu gaia, baina ezin dugu abstrakzioa egin: bortizkeriak izan duen itzal luzea Euskal Herrian. Ez naiz ikuspegi manikeo batera lerratuko, baina egia da bortizkeria pizten dela Euskal Herrian kontestu jakin batean, bizi nahi zuen herri baten adierazpen gisa, diktadura batean, eta gurpil zoro bat martxan ezarri zen. Horrek anitz baldintzatu du Euskal Herriko politikagintza, bai ipar bai hego Euskal Herrian. Ariketa zintzo bat falta da ondorio guziak ateratzeko, eta ulertzeko zergatik egin ziren hautu batzuk garai batean: helburua zuten estatuek haien eraikuntza prozesuan eta zapalkuntza logikan duten bortizkeriaren monopolioari aurre egitea, baina eraman zituen momentu hartan bortizkeriaren hautua egin zuten kolektibo ezberdinak estatuen joko zelaian aritzera. Estatuen joko zelaian beti galtzaile ateratzen zara. Inportantea da horren inguruko gogoeta zintzo bat egitea. Estatuak ez dira gai beraien iragan ilunaz beharrezkoa den ariketa horren egiteko; uste dut badugula herri gisa anitz ikasteko eta transmisio lan bat egiteko. Belaunaldi berriek ere jakin dezaten nondik heldu garen. Heldu gara putzu sakon eta ilun batetik. Eta lortu dugu herri gogoa horretatik ateratzea.

ETXELEKU: Eta nabari da Estatu horietan agintean diren batzuek gaur egun ere itzalia espero dugun su horren berpiztea nahi dutela; xerkatzen dutela.

URRUTIKOETXEA: Bada krispazioaren estrategia ebidente bat. Uste dut gaur egun herria eta abertzaletasuna posizio ideologiko sendoagoetan dagoela. Eta azken urteetan kokatu nahi izan gaituzten eremu hertsi horretatik ateratzeaz aparte, haiek ari dira horretan zarratzen. Nazioalismo hertsi uniformizatzaile eta baztertzailea haiena da. Haiek dira aniztasunaren kontrakoak. Aniztasun kulturala, aniztasun linguistikoa, aski da ikustea migranteen gaia nola kudeatzen duten. Ez dira gai errateko Frantzia mestizajearen emaitza dela. Ez dira gai errateko ere egun Frantzian dagoen bizi maila oinarritzen dela beste herri batzuen zapalkuntzan. Eta herri horietan diren gazteek duten bizi nahi hori beren herrian egiteko manera ez badute, frantsesen eta beraz gure bizi mailaren berme den herrietara joateko eskubidea dute. Edo, bestela, bizi mailaz aldatzen dugu. Frantziar estatuak eta Frantziako instituzioek egiten dituzten hautuek krispazioa elikatzen dute; zatiketa soziala elikatzen dute, batzuen eta besteen arteko muturtzea. Uste dut hegemonia kulturalaren lehia irabazten ari garela, ideien lehia. Hein batean, gure arerio politikoek bere egiten dituztelako urteetan abertzaletasunak jorratu dituen aldarrikapen eta bideak. Politikoki existitzeko horien beharra dute. Baina orain pasatu behar dugu hegemonia politikoaren lehiara.

Zuek nola kokatzen zarete hor? Zer rol jokatu nahiko zenukete?

URRUTIKOETXEA: Bere muga eta argi-ilunekin 2017an lortu dugu Ipar Euskal Herriaren nortasuna ezagutua izatea. Urrats sinboliko izugarria da. Baina muga anitz ditu; biziki konplikatua da. Ez gaitu laguntzen behar genituzkeen tresnak eskuratzen, behar genituzkeen erabakiak hartzen. Nihaur bada urte bat hirigune elkargoan naizela, eta inpresioa da denbora galtzearena. Bilkura anitz, gauza anitz, eta anitzetan erraten duzu: «Euliak ferratzen ari gara». Eta ez ote da hori helburu bat? Gure energiak hor sartzea itzulbiderik gabeko bide batean...

ETXELEKU: Nik ere hori bizi dut.

URRUTIKOETXEA: Ezinbestekoa da zango bat atxiki dezagun egitura horretan, eta ezinbestekoa da egitura horren gobernantzan eragin dezagun bestelako norabide batean kokatzeko, baina ezinbestekoa da kanpoan ere zango baten atxikitzea. Neure burua ikusten dut osagarritasun hori eraikitzeko perspektiban.

ETXELEKU: Bisio bat behar dugu, lurralde proiektu bat. Zer estrategia? Zer lurralde nahi dugu? Zer harreman Euskal Herriaren beste parteekin. Eta nola zuzendu lehen lau urte hauen hirigune elkargoak izan dituen ibilbide txarrak? Proiektua eta iniziatibak askoz ere gehiago orekatu behar dira lurraldean, hurbildu herriei eta biztanleei, eta falta duen arintasuna martxan ezarri.

URRUTIKOETXEA: Egun dugun tresna Notre legearen emaitza da; hertsatzailea da: notabilismoaren eta klientelismoaren sareak elikatzen ditu.

ETXELEKU: Zentzu horretan elikatu baitugu. Badira beste lurralde batzuk beste manera batera egin dutenak. Badira hirigune elkargo askoz ere federalago batzuk.

URRUTIKOETXEA: Nik ikusten dudana da gauzatzeko momentuan erabaki zela zentralizatzea.

ETXELEKU: Beste elkarrizketa batean erran nuen jakobinismoa erreproduzitu genuela Iparralde mailan; zinez, hala da.

URRUTIKOETXEA: Uste dut azken batean frantziar estatuak bere egitura administratiboetan diren alde ilunak gurera ekarri dituela. Nik ez dut uste hori berez aldatzeko manerarik ez denik baina horretaz jabetu behar da.

ETXELEKU: Eta adierazi hautetsiei beste eskema bat posible dela. Gaurko egituran ere bai.

URRUTIKOETXEA: Martxoan izandako eztabaidetan ikusi genuen oraingo tresnak ez duela ahalbidetu aurreko fasetik ateratzea. Hautetsien zerumuga ez doa haien herrietako beharrez harago: nik hau behar dut nire herrian. Eta hor gertatu da gertatu den eztabaida, eta sortu diren tentsioak. «Hau nire lurraldearentzat beharrezkoa da, beraz, zuek behar duzue nire alde bozkatu; bestenaz, zuen perimetroan egin nahi duzuen hori egiteko ez duzue beharrezko sostengua eskuratuko».

ETXELEKU: Klientelismo hutsa.

Noren erantzukizuna da?

URRUTIKOETXEA: Nire ustez, hirigune elkargoa izan behar zen Ipar Euskal Herriarentzat proiektu bat duen tresna. Eta gero, herriak proiektu horren baitan kokatu. Nire ustez, egin duguna da aurreko herri elkargoen metatze edo gehikuntza hutsa. Orduan, ez dago interes orokor partekatu bat; dago interes partikularren gehiketa bat. Eta ez diot gertatzen denaren ardura guzia Etxegarairi leporatzen. Iduri du aldi guziz zerbait proposatzen denean hartzen dela eraso baten gisa.

ETXELEKU: Edo galdera egiten delarik, kontestazio bat balitz bezala proiektu orokorrari. Osoki alderantziz da. Nahi dugulako gaur dugun egitura, eta bihar landuko ditugunak, efikazak izan daitezen eta lurralde osoaren beharrei behatzeko gaitasunean izan daitezen. Lehen egituratze fase horretan, hamar egitura historikoak pixka bat hustu dira. Hazparneko herri elkargoaren etxea, fisikoki hutsa da. Egitura guzia berrantolaketekin zentralizatu da.

URRUTIKOETXEA: Nik ikusten dudana da Ipar Euskal Herriarentzat proiektu batek behar duen zilegitasuna izan dezan sufragio unibertsalaren jauzia egin behar dela. Egun, hautetsiak herrietako ordezkariak dira, eta herriko hautetsi garen ber gara hirigune elkargoko ordezkari. Nik beti dialektikan sinetsi dut: behar dira ideiak aurrez aurre ipini, konfrontazioa ona da, sanoa da, sortzailea da; eta gero behar dira sintesiak egin, eraiki. Talde politikoen sorrera gauza biziki ona litzateke hautetsiak inplikarazteko eta eraginkorrak izateko.

ETXELEKU: Desadostasun txiki bat, barne demokrazia aipatzen baitzenuen. Ikusten ditut abantaila batzuk. Izan dadin Larraine edo Behorlegi, baduena boz bat Miarritze edo Baiona bezainbat. Uste dut lurralde proiektuari buruz aberasgarri dela. Demokrazia faltaren hitza larriegia litzateke, baina egia da badirela erabaki batzuk segitzen dituztenak prozesu oso eztabaida gabekoak. Eta horrek kentzen diela behar luketen zilegitasuna.

Etxegarairen kontrako fronte bat ikusten dute batzuek. Existitzen da fronte hori?

URRUTIKOETXEA: Nik ez dut gustuko kontrakotasunetan kokatzea. Nik uste dut badela agian gogoeta bat aurrera begira kokatzen dena eta eraginkortasunean irabaztea helburu duena.

ETXELEKU: Ikuspuntu eraikitzaile batetik ikusten dut.

URRUTIKOETXEA: Ez da pertsona baten kontrakoa; hori eztabaida faltsutzea da, nire ustez. Nik ikusten dut Zuberoan, urte honetako bilana: lehenak izan ginen defendatzen hirigune elkargoa, eta badira hautetsiak bilkuretara gehiago jiten ez direnak, edo hasten direnak erraten ez duela deusetarako balio.

ETXELEKU: Deskonexio azkar bat bada herri anitzengandik elkargoarekiko.

URRUTIKOETXEA: Gu ez gara hirigune elkargoaren kontra, alderantziz. Gu gara hirigune elkargoa ahal bezain urrun eramatearen aldekoak. Hutsuneak badirenean, erran behar dira.

ETXELEKU: Izanen dira ondorio baikorrak ere. Segur da ez dela gehiago martxoan bezalako erabakirik aurkeztua izanen horrela. Meritu hori izan du.

Galderei erantzutean, behin baino gehiagotan diozue «gu». Nor da «gu» hori?

URRUTIKOETXEA: Ni EH Baiko kide naiz, eta hala parte hartzen dut Zuberoan dinamika batean, biltzen gara hautetsi talde bat, manera kolektiboan lan egiten dugu. Pentsatzen baitugu elkarrekin hobeki pentsatzen dela bakarrik baino. Eta uste dut frogatzen ari garela Zuberoaren kasuan ari garela dugun tresna ahal bezain urrun kokatzen perspektiban. Eta, bestalde, pentsatzen dut nazioaz, herriaz mintzatzen garenean, gure nazioa eraikitzeke dugula, eta eraiki beharko dugula gure herrian lan eta bizitzeko hautua egin duten guziekin. Gutasuna hortik ikusten dut.

Gaurkoa ez da aspaldi honetan bien artean duzuen elkarrizketa bakarra. Zertaz mintzo zarete?

ETXELEKU: Azken hilabeteetan izan ditugun elkarrizketak elkargoaren ibilbideari lotuak dira, orokorki.

Zer egin dezakete Peio Etxelekuk eta Egoitz Urrutikoetxeak elkarrekin?

ETXELEKU: Gogoeta eta eztabaida elikatu.

URRUTIKOETXEA: Aliantza estrategia asimetrikoen aldekoa naiz. Uste dut horretarako behar dugula mintzatu, trukatu, eztabaidatu; zenbait aldiz kexatu behar baldin bada, baina, nire ustez, zerbait sanoa eta eraikitzailea da. Eta hortik bide egin. Batzuetan, gauza batzuen inguruan ados egonen gara, eta beste batzuetan ez, eta hori, naturaltasun osoz bizi beharreko zerbait da horretarako prest direnen artean. Partekatzeko perspektiban garen guzien arteko espazioak elikatu behar dira, eta horien sortzeko militante sutsua naiz.

ETXELEKU: Bakoitzak gure historiarekin, gure zilegitasunekin, gure esperientziekin, horrek hurbilarazten gaitu, segur aski, pentsatuz inork ez duela egia osoa, bakoitzak urrats batzuk egiten ahal dituela zentzu onean.

Aipatutako guzia ikusirik, nola ikusten duzue mugimendu abertzalea?

URRUTIKOETXEA: Uste dut, zintzoki, hegemonia kulturalaren lehia eta ideien lehia hori zinez aurreratu dugula, eta orain hegemonia politikoa eraikitzeko perspektiban ezarri behar dugula, eta horrek ekarri behar du, nire ustez, paradigma aldaketa bat. Tresnak ezin dira izan erresistentziarako, gehiengo bat eraikitzeko baizik. Horrek eraman behar gaitu diskurtsoa berrasmatzera eta ausardia gehiago izatera. Berriki Errepublika gora eta Errepublika behera aritu zaizkigu uztailaren 14an izan diren ustezko gertakarien itzulian, eta nik argiki erraten dut: ez dute Errepublikaren monopolioa. Eta haien errepublikaren eredua zein den agerian ezarri behar dugu. Errepublikazaleak izanen dira, baina hertsatzaileak dira, uniformizatzaileak, baztertzaileak, separatismo soziala elikatzen dute, batzuen eta besteen arteko lehia elikatzen dute. Eta uste dut guk badugula bestelako proiektu bat, bestelako zerumuga bat, eta horren aldeko apologia sutsua egin behar dugu. Eztabaida dialektikoan haien joko zelaira salto egin behar dugu, badugulako manera lehia horretan adierazteko egun gure jendartea eri baldin bada, eri dela preseski urteetan haien mugimendu politikoek egin dituzten hautuengatik.

ETXELEKU: Erran nezake EH Bai, edo, nahiz eta ez dudan maite 'ezker abertzalea' deitzen den mundua, erradikalagoa dela. Batetik, garapen krisi fase batean dela, eta egia da luzaz oposizio modu batean autoelikatu den mugimendu bat aginte hein batzuetara heltzen denean, ikusten dut oposizio konplexu horretatik ez dela bere logikaren bururaino joaten. Eta ustez gaur dituen posizio batzuetan, elkargoko lehendakaritzaorde postu batzuetan eta abarretan, baztertzen duela bere abertzale ikuspegia. Bestetik, abertzale-euskaltzale mundu hori garatzeko fase batean da, eta espero dut gai izanen garela guri hurbilarazteko, abertzale hitzak beldurrarazten dituen agintari eta gizarte eragile batzuk, uste baitut abertzale munduko bi adar horien osaketak duela ekarriko lurralde honen bisiorik eta perspektibarik emankorrena.

URRUTIKOETXEA: Ni kokatzen naizen eremu ideologiko eta politikotik, uste dut hor badugula ariketa bat egiteko: herri mugimenduaren eta instituzioen arteko interakzio-artikulazio berri bat asmatu behar dugu. EH Bai aurkitzen da posizio jakin batean non baduen manera Ipar Euskal Herrian gehiengo bat artikulatzeko, bai Frantziatik eta bai lekutik beretik proposatzen diren ereduen aitzinean alternatiba baten eraikitzeko.

Hau guzia euskaratik eta euskaraz eraikiko da? Eraiki daiteke?

ETXELEKU: Iparrorratza izan behar da.

URRUTIKOETXEA: Hizkuntza bakoitza da mundua begiratzeko betaurreko berezi bat. Gure berezitasuna gure betaurrekoetatik heldu da. Kultura ezaugarritzen duena hizkuntza da. Hizkuntzarik ez duen kultura folklorea da. Hori argi izan behar dugu. Bai, pentsatzen dut iparrorratza izan behar dela, baina badakit gure proiektua izan beharko dela borondatezkoa ere, eta herri honetan lan eta bizi diren guzien artean partekatua. Gure egitekoa izanen da iparrorratza izatea, gure lana izan beharko da integraziorako tresna bilakatzea, ez asimilaziorako, beste batzuek egin duten bezala. Egun Euskal Herria ezagutzeko eta bizitzeko tresna inportante bat hizkuntza da. Guk izan behar dugu aniztasunaren defendatzaileak. Agian, hor dugu paradigma aldaketa eraiki behar. Euskararen alde izatea ez da besteak baztertzea, aniztasuna eraikitzea da. Euskara baztertzen dutenak mundu monokromoa ikusten dute, guk kolore anitzetakoa. Hor badugu bide bat egiteko.


Peio Etxeleku

Summary: Peio Etxeleku.

Parisen ekonomia ikasketak egin ondotik, aitaren segida hartu zuen Peio Etxelekuk Euskal Herrira itzuli zenean. Gaur egun, eraikuntza eta elikadura arloko lantegi baten baino gehiagoren buru da, Hego eta Ipar Euskal Herrian. Parisen berpiztu zitzaion kontzientzia politiko abertzalea, Lizarra-Garazi garaian, eta EAJn sartzea erabaki zuen. «Abertzaletasunera itzuli nintzen, baina izan ditut desbideratzeak». Ipar Buru Batzarreko lehendakari izendatu dute aurten, eta zentro eskuin abertzale hori egituratu nahian ari da ordutik. Kanboko (Lapurdi) hautetsi da, eta Errobi lurralde eremuko erreferente ere bada Euskal Hirigune Elkargoan. Erakundearen funtzionamendu zentralizatua kritikatu izan du behin baino gehiagotan.


Summary: Arrotxapeko gaztetxea irailaren 2an husteko asmoaz ohartarazi dute. Husteko datari buruzko epaia jaso dute, eta, hori ikusirik, Artika kalean den eraikina «defendatzera» deitu dute gaztetxeko ordezkariek, sare sozialetan.

Irailaren 2an Arrotxapeko Gaztetxea husteko agindua dute poliziek. Hala jakinarazi dute gaztetxeko kideek sare sozialetan. Urte hasieran egindako epaiketaren epaia jaso berri dute, eta bertan zehazten da noiz.

«Gaztetxeak antolatzeko eta sistemari aurre egiteko beharrezkoak direla ulertzen dugu. Horregatik guztiagatik eta horrelako proiektuetan sinisten dugunez, hau defendatzeko deia egiten dugu», zabaldu dute gaztetxeko ordezkariek sare sozialetan.

2016ko irailean Arrotxapeko Artika kalean hutsik zen eraikin bat okupatu zuten auzoko gazteek, eta euretako hiru identifikatu zituen poliziak. Geroztik, hiru epaiketa egin dira, azkena urtarrilean, eta, gaztetxeko asanbleak salatu zuenez, gazteei «40.000 eurorainoko kostu judizialak» erreklamatzen zizkien akusazioak. Azkenean akordio bat lortu zuten, kopuru hori murrizteko.

Alta, martxotik, eraikina husteari buruzko erabakiaren zain zeuden, eta orain heldu da abisua. Gaztetxekoek beti nabarmendu dute auzoarentzat garrantzitsua dela autogestio eta kontrabotere gune bat izatea.


Egoitz Urrutikoetxea

Summary: Egoitz Urrutikoetxea.

Politikarekin lotura hertsia izan du bizitza guzian Egoitz Urrutikoetxeak. Hala aurkezten du berak ere: «P7olitika bizi da». Urteetan ibilbide ezezaguna izan ondotik, 2015eko azaroan atxilotu zuten Parisen, ETArekin lotura zuelakoan. Bere auzia instrukziora bidali zuen Frantziako justiziak eta epaiketaren zain segitzen du gaur egun. Historiako ikasketak egin zituen, eta Iratzar fundazioan lan egin du azken urteetan. Aterpetxe baten arduraduna ere bada Ligin (Zuberoa). Gaur egun, EH Baiko kide eta Lexantzüko (Zuberoa) hautetsi da, eta kargu horrekin parte hartzen du Euskal Hirigune Elkargoan. Gaur egun duen funtzionamenduaz kritiko, Ipar Euskal Herriko egitura indartzearen alde mintzo da.


Summary: Bidasoan hildako gaztearen gorpua aberriratzeko laguntza eskatu dute. Abdulaye Koulibaly joan den igandean hil zen, Bidasoa ibaian itota. Familiak laguntza eskatu du, ez baitute modurik gorpua Gineara eramateko.

Abdulaye Koulibaly zuen izena, eta 18 urte zituen. Hiru urte behar izan zituen Gineatik Euskal Herrirainoko bidea egiteko. Ez zuen hemen bukatu behar bidea. Frantziara joan nahi zuen, han bizi den osaba batengana. Baina Frantziako Poliziak migratzaileei jarri dien muga hertsiak uretara bultzatu zuen, Irundik Biriatura pasatu nahian, eta han bukatu zen Koulibalyren bidea: Bidasoa ibaian itota. Aurten era horretan hil den bigarren migratzailea da: maiatzaren 22an, Yaya Karamoko Boli Kostako gaztea hil zen ibai berean, itota.

Abuztuaren 8ko goizeko bederatziak aldera atera zuten gorpua uretatik, eta, autopsia eginda, haren osabak gorpua identifikatu behar du gaur. Senideek jakinarazi dute Ginean lurperatu nahiko luketela, baina ez dutela dirurik eta baliabiderik gorpua aberriratzeko, eta laguntza eskatu dute. Webgune baten bidez ari dira dirua biltzen, https://www.lepotcommun.fr/pot/6avbvfcr helbidean. Migratzaileei laguntzeko Gipuzkoako eta Lapurdiko sareak ere ari dira laguntzen diru bilketa horretan.

Diario Vasco egunkariko kazetariak harremanetan jarri dira Koulibalyren familiarekin. Momo Koulibaly aitak azaldu die semea oso gaztea zela etxetik abiatu zenean, duela hiru urte; Frantzian lan bat topatu nahi zuen, familiari laguntzeko. Hiru urte horietan, apenas izan zuten semearen berririk. Ezagun da, ordea, joan den maiatzaren 23an Kanariar uharteetara iritsi zela migratzaile gaztea. Handik Kataluniara bidali zuten, uztailaren 29an, zaurgarritasun egoeran zegoela adierazten zuen agiri batekin. Gurutze Gorriaren esku egon zen Granollersen. Abuztuaren 5ean atera zen handik, Irunera joateko asmoz.

Irungo Harrera Sareko kideek ohartarazi zutenez, ez zen segurua Bidasoa ibaia igerian pasatzen saiatzea, eta hala ohartarazten diete bertara iristen diren migratzaile guztiei. Koulybalyk ez zekien igerian, ordea. Baina hiru egun egin zituen Irunen; ez zuen Frantziara iristeko modurik ikusten, eta ibaira jo zuen, adiskide batekin. Urpean geratu zen aurki, biak eskutik helduta bazihoazen ere. Han ingurutik pasatu ziren beste hiru herritar saiatu ziren gaztea uretatik ateratzen, baina ur-lasterrak eraman egin zituen.


Tomatea platerera

Summary: Tomatea platerera. Plater hotz zein beroetan, gordinik, labean erreta, zartaginean pasatuta... Hainbat eratara jan daiteke tomatea, eta hainbat eratara kozina daiteke. Tomatea erabilita errezeta bana prestatu dute Donostiako Garraxi Tabernak, Sarako Olhabidea jatetxeak, Bilboko Kalderapeko jatetxeak eta Iruñeko Baratza Kafeak.

Idoia Garcia Arbelaitz. Jon Urbe, FOKU

Idoia Garcia Arbelaitz Garraxi Taberna

Osagaiak

10 tomate heldu.

Meloi laurden bat.

Baratxuri bat.

Sagar ozpin txorrotada bat.

Oliba olio txorrotada bat.

Dena nahastu, eta jan!!!

On egin!!

Guillaume Fagoaga Olhabidea jatetxea (Sara, Lapurdi)

Osagaiak

SALTSARAKO OSAGAIAK

Guillaume Fagoaga. Guillaume Fauveau

16 idi-bihotz tomate.

400 g ogi oso.

2 koilarakada jerez ozpin.

2 tipula zuri.

4 baratxuri ale.

2 basiliko adar.

Olioa.

Gatz pitta bat.

PISTORAKO OSAGAIAK

4 baratxuri ale.

2 basiliko adar.

20 g parmesano edo ardi gasna xehatua.

30 g pinazi.

6 koilarakada olio.

6 koilarakada ur.

• Tomateak zuritu, barnekoa kendu eta soberakina katilu batean utzi.

• Iragazi zukua eta utzi xoko batean.

• Tomateen mamia kubo loditan moztu.

• Eman katilu batean eta eman hozkailuan.

• Ogi zaharra lodi moztu eta utzi katilu batean.

• Isuri zukua eta bi koilarakada ozpin, eta utzi aupatzen.

• Berotu labea 160 gradutan.

• Moztu ttipi-ttipitan tipula eta baratxuria.

• Katilu batean eman olioa

• Minutu batzuez olioan ezarri tipula ura desager dadin, eta gero gehitu tomateak eta gatza.

• Egosi 10 minutuz, eta gero gehitu ogia eta basilikoa.

• Dena ongi lehertu eta ura gehitu sobera trinkoa bada

• Labean sartu 20 minutuz, 160 gradutan.

• Utzi hozkailuan eta mixatu, eta ura eman sobera trinkoa bada.

• Utzi hotzen eta eman hozkailuan.

• Isuri zopa hotza plater sakonetan.

• Isuri pistua eta basilikoa.

Tina Asensio Baratza Kafea (Iruñea)

Tina Asensio. Idoia Zabaleta, FOKU

Osagaiak

250 g seitan.

2 koilarakada gari-irin integral tamizatuta.

Ekilore olioa, frijitzeko.

2 tipulin ertain.

2 tomate.

3 koilarakada choucroute.

3 koilarakada oliba olio.

Koilarakada bat soja saltsa.

Koilarakada bat mirin edo ardo txuri.

Koilarakada bat arroz ozpin edo sagar ozpin.

Itsas gatza.

• Seitana xerra finetan edo zati ez oso potolotan moztu, eta katilu batean ipini.

• Hautseztatu irina seitanaren gainean eta ondo nahastu. Hezea geratu behar du, ez irineztatuta.

• Frijigailuan edo ekilore olio askorekin frijitu, kurruskari geratu arte. Plater edo erretilu batean gorde, paper xurgatzailearekin estalita.

• Ilargi erditan moztu tipula, zurtoina xerretan, eta berdea eraztun finetan (ez da dena beharko, zurtoin bat edo bi bakarrik, zati hau aparte gorde).

• Galdarraztatu tomatea ur irakinetan minutu batez, zuritu, zatitu eta gorde.

• Zartagin, wok edo kazola batean oliba olioa berotu, kipula su ertainean salteatu gatz pixka batekin, kolorea hartu arte. Gehitu tomatea eta kozinatu 15 minutuz, su txikian tapa jarrita.

• Choucroutea gehitu, seitan frijitua, soja saltsa, mirina eta arroz ozpina. Ongi nahastu eta hiru minutuz kozinatu, su motelean.

• Zerbitzatu tipulinaren berdearekin apainduta.

Kalderapeko jatetxea (Bilbo). Monika del Valle, FOKU

Kalderapeko jatetxea (Bilbo)

Osagaiak 4 LAGUNENTZAT

4 tomate.

300 gramo barrengorri.

60 gramo tipula.

50 gramo gazta krema (Philadelphia modukoa).

Oliba olioa.

Gatza.

Piperbeltza.

• Tomateak hustu (apurtu gabe). Labeko erretilu batean olio pixka bat bota, tomateak jarri, gatza eta piperbeltza bota, eta labean sartu 10-15 minutuz, 200 gradutan. Ez dira gehiegi egin behar, betetzean ez erortzeko.

• Bitartean, barrengorriak eta tipula txikitu (sukaldeko robotarekin egin daiteke).

• Ondoren, lapiko batean, betegarria bota olio apur batekin. Su txikian kozinatu bigun egon arte.

• Prest dagoenean ontzi batera atera eta gaztarekin ondo nahastu. Gazta gehiago bota ahal zaio (norberaren gustura).

• Tomateak bete nahasketarekin, eta eginda! On egin eta gozatu!

Oharra: Gure kasuan, kuia krema jarri dugu gainean, baina edozein barazkirekin egin dezakezue (porrua, tipulatxa, azalorea…).


Summary: Bisoi europarra berriz hazi da Salburuko hezeguneetan. Gaur egun, mundu osoko haragijale txikien artean gehien mehatxatua da.

Bisoi europarra Gasteizko Salburuko eta Zadorra ibaiko hezeguneen inguruan hazi da, berriro. Udalak adierazi duenez, hiriburua inguratzen duen eraztun berdeko fauna aztertzen duten kamerek eme bat grabatu dute, aurten jaiotako hiru kumerekin batean. Bisoi europarra, gaur egun, mundu osoko haragijale txikien artean gehien mehatxatua dagoen espeziea da, eta, ondorioz, estatuan «galtzeko arrisku larrian dagoen espezie» gisa katalogatu da.

Bisoi europarraren mehatxu nagusia, berriz, bisoi amerikarrarekin duen lehia da, espezie europarra lekuz aldatzen duen espezie exotiko basatia. 2016an, espezie amerikarra desagerraraztea lortu zen, hainbat urtez Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak Europako LIFE Lutreola Spain proiektuari esker aurrera eraman zituzten ekintzen bidez.

Ordutik aurrera, garai batean Salburuan eta Zadorra ibaian ugaria zen bisoi europarraren populazioa leheneratzen saiatzeko baldintza egokiak eratu ziren. Halere, bizirik iraun zuen populazioa oso urria zen, eta populazio errefortzuak behar ziren, haien kopurua eta dibertsitate genetikoa handitu ahal izateko. Hori dela eta, 2018az geroztik, gatibutasunean hazitako 17 ale askatu dira Salburuan. Espezie horiek ingurune naturalera egokitzearen emaitzak, hain zuzen, ale bakoitzari ezarritako irrati igorleen bidez egindako jarraipen banakakoei esker lortu dira. Estonian eta Alemanian bisoi europarra birsartzeko asmoz orain arte egindako bi proiektuetan erabili izan diren tekniken antzekoak erabili dira Gasteizen.


Summary: 12 urte bete gabeko haurrik ez du txertatuko Osakidetzak. Uztail amaieratik, 12 urte beteta ez zeuzkaten ehunka haurrek hartu dute Pfizerren lehen dosia. Hemendik aurrera, baina, 12 urte beteta eduki arte ezingo dute txertorik hartu.

Hemendik aurrera, 12 urte bete gabeko umerik ez du txertatuko Osakidetzak. Hala jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Ondorioz, lehen dosia jasotzeko txanda zuten 2.700 umeren orduak atzeratuko ditu. Ekainaren 22an, Espainiako Gobernuak baiezkoa eman zion 12 eta 19 urte bitartekoak txertatzeari, hau da, 2002 eta 2009 artean jaiotakoei. Horrela egiten hasi zen Osakidetza, hau da, 2009koak txertatzeari ekin zion, nahiz eta gazteak 12 urte beterik ez eduki. Haatik, Pfizerren txertoak ez du baimenik ematen 12 urtetik beherakoak immunizatzeko, eta, hori dela-eta, Jaurlaritzak txertaketa estrategia aldatu behar izan du. Dagoeneko lehen dosia jaso duten 11 urtekoei eman egingo zaie bigarren dosia egokitzen zaien egunean, baina beste guztiek 12 urte bete arte itxaron beharko dute txertaketarako ordua hartzeko.


Summary: Langile autonomoekin ari dira oraindik ere janari banaketarako plataformak. Glovok hamar langiletik bi kontratatuko ditu, eta gainerakoak «eredu berri» batean pean mantenduko ditu. Deliverook kaleratze kolektiboa iragarri du urrirako; ordura arte ez ditu kontratuak aldatuko. Sindikatuek zalantzan jarri dute erabaki horien legezkotasuna.

Janari banaketarako plataforma digitalak langile autonomoekin ari dira oraindik ere, Hego Euskal Herrian gaurtik Espainiako Rider-en legea indarrean dagoen arren. Enpresa horiek hainbat formula bilatu dituzte, eta oraindik ikusteko dago legearekin bat datozen ala ez. Araudiak langileak soldatapeko egitera behartzen ditu konpainia horiek, baina hainbat irtenbide bilatu dituzte hori bere horretan ez betetzeko. Banatzaileen elkarteek eta sindikatuek zalantzak agertu dituzte, eta salaketak aurkezteko aukera aztertzen ari dira. Hego Euskal Herrian 1.500 banatzaile inguru daude enpresa horientzat lanean. Glovoren kasuan, konpainiak jakinarazi du bere langileen %80k autonomo gisa jarraituko dutela, «eredu berri» baten pean, eta ziurtatu du horrek legea beteko duela. Gainerako beharginak soldatapeko gisa kontratatuko ditu 2021ean. Araudiari izkin egiteko, Glovok beretzat lan egiten duten langile autonomoei aukera emango die plataformaren aplikaziora nahi duten orduan konektatzeko, eskaerak baztertzeko, beste langile batzuk azpikontratatzeko haien ordez aritu daitezen, eta «nolabaiteko askatasuna» emango die banaketa tarifak erabakitzeko. Deliverook, berriz, baieztatu egin du alde egingo duela Hego Euskal Herritik eta Espainiako araudiaren menpe dauden gainerako lurraldeetatik, urria inguruan, baina aurretik kaleratze kolektiboko prozesu bati ekingo diola. Horretan parte hartu ahal izateko, Gizarte Segurantzan alta emango ditu langile guztiak, baina ordura arte autonomo gisa lanean jarraitu beharko dute, «orain arte bezala». Hori egungo legediarekin «bateragarria» dela azpimarratu du enpresak.

Ubereats konpainiak, berriz, autonomoengana jotzeari utzi dio, eta banaketa zerbitzuetan espezializatutako hirugarren enpresen bidez azpikontratatutako langileak baino ez ditu erabiliko. Ziurtatu du ez duela joko aldi baterako laneko enpresetara (ABLE).

Just Eat, berriz, enpresa bakarra zen legea indarrean sartu aurretik horrek dioena betetzen zuena. Dena den, langile asko azpikontratatu egiten ditu beste batzuen bidez. Horiek ere zuzenean enplegatu gisa hartzeko asmoa agertu du, eta prest agertu da horri ekin aurretik sindikatuekin hitzarmen bat sinatzea negoziatzeko.

Beste marka txikiago batzuek ohartarazi dutenez, hiru hilabeteko epea «ez da nahikoa izan» legera egokitzeko, eta, bizikletako banatzaileak kontratatzen hasi diren arren, oraindik ez dira % 100era iristen.

Sindikatuen zalantzak Gaurtik indarrean dagoen araudia kasu guztietan betetzen dela ziurtatzeko, zaintza zorroztea eskatu dute: ELA, CCOO, eta UGT sindikatuek -LABek bihar egingo du agerraldia-. Halaber, ohartarazi dute legediaren edozein urraketa salduko dutela. Adibidez, ohartarazi dute beste enpresa batzuk erabiltzeak «langileak legez kanpo lagatzea» ekar dezakeela. Halaber, Deliverook egin nahi duen kaleratze kolektiboaren legezkotasuna «zalantzazkoa» dela azpimarratu dute. ELAk ohar batean azaldu duenez, banaketa enpresa horietan lan egiten duten pertsonek ez dute lan autonomoa egiten, besteren konturako lana baizik, eta enpresa batentzat lan egiten dutenen berme eta eskubide berberak izan behar dituzte. Era berean, banaketa enpresetako langileei dei egin die beren eskubideen alde borrokatzen jarraitzeko. Nabarmendu du besteren konturako langileen egoera aitortzeaz gain hitzarmen kolektibo baten babesean lan egiteko eskubidea dutela. Sindikatu abertzaleak gogorarazi duenez, Confebask patronalarekin aurreakordio batera iritsi ziren ostalaritzako itunean sartzeko, eta urtarrilean hasiko dira hori negoziatzen.


Summary: Argindar konpainia publiko bat sor dezakeela onartu du Espainiako Gobernuak. Kontzesioa bukatu duten zentral hidroelektrikoak sartuko lituzke enpresa publiko horretan. Tarifa arautuan ere aldaketak egiteko aukera aipatu du Teresa Ribera ministroak, egonkorragoa izan dadin.

Argindarraren prezio igoera etengabeak orain arte baztertutako bide batetik tira egitera bultza dezake Espainiako Gobernua: konpainia publiko bat sortzera. Teresa Ribera Trantsizio Energetikoko ministroak iragarri du aztertzen ari direla zentral hidroelektrikoekin enpresa publiko bat sortzea, behin haiek kudeatzen dituzten enpresa pribatuen kontzesioa bukatzen denean. Konpainia elektrikoen patronalaren proposamenari jarraikiz, tarifa arautuan aldaketak egiteko aukera ere aipatu du, prezioa egonkorragoa izan dadin.

Berez, konpainia publiko bat sortzeko erresistentzia ez da Espainiako Gobernu osoarena, haren osagai nagusiarena baizik: PSOErena. Bazkide txikiak, Unidas Podemosek, enpresa publikoaren sorrera defendatu du azkenaldian, eta Ione Belarra idazkari nagusiaren bitartez txalotu egin du Riberaren iragarpena. Behin urtegiak eta zentralak eginda daudela, argindarra sortzeko modu merke bat da hidroelektrikoa, energia iturri berriztagarria eta doakoa duelako. Baina azken asteetan kontsumitzaileen elkarteek ohartarazi dute konpainia elektrikoek ez dutela garbi jokatu zentral hidroelektrikoekin, eta gasaren prezioan eskaini dutela haietatik lortutako argindarra. Hidraulikoa ez baita, eolikoa edo fotovoltaikoa bezala, sortu ahala kontsumitu behar den energia bat, erregula daitekeen emari batek sortutakoa baizik.

Ulertzen denez, konpainia hidroelektriko publiko bat sortuko balitz, prezio merkeak eskainiko lituzke pool edo handizkako merkatuan, eta horrek azken prezioa txikituko luke. Edonola ere, horrelako enpresa publiko bat sortzeko eta zentral kopuru esanguratsu bat haren esku izateko, urteak beharko dira. Eta urteak agian ez, baina hilabeteak beharko dira ziur aski Espainiako Gobernuak argindarraren prezioak txikitzeko asmoz proposatutako lege proiektua indarrean jartzeko: zerutik eroritako irabaziena. Horrela deitzen zaie zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek jasotzen duten sariari, kostu txikiekin gasaren prezioa eskuratzen dutelako.

Dagoeneko indarrean den neurria, berriz, BEZaren jaitsierarena da. Megawatt-ordua 65 eurotik gora dagoen egunetan BEZa %21etik %10era jaitsi du Madrilek, eta horrek asko lagunduko du merkatu arautuan dauden herritarren —ia %40— faktura ez asko igotzen hurrengo hilabeteotan. Halaber, Espainiako Gobernuak aldi baterako eten du argindar konpainiek ordaintzen duten %7ko zerga berezia.

Tarifa arautuaren erreforma

Espainiako Gobernuak badu beste aukera bat mahai gainean; tarifa arautua bera erreformatzea. Aelec argindar ekoizle handien patronalak eskatu zuen erreforma hori herenegun, eta prezio finkoagoak dituen tarifa bat proposatu zuen. Hau da, merkatu librean dauden hamarretik sei horiek ordaintzen dutenaren antzekoagoa —eta orain arte, kasu gutiz gehienetan, garestiagoa dena aratua baino—.

Patronalaren eskaera aztertzeko eta gorabehera gutxiago dituen tarifa arautu bat sortzeko aukera ontzat hartu du RIbera ministroak. Aukera dezakeen formulen artean, aipatu du tarifaren kopuru finkoa handitzea eta aldakorra mugatzea. Edonola ere, Trantsizio Energetikoko ministroak adierazi du 2013an tarifa arautua sortu zutenetik hura erabili dutenek prezio txikiagoak ordaintzen dituztela merkatu librean daudenek baino.


Summary: Jaurlaritzak oraingoz ez du zorroztuko zahar etxeetako langileen protokoloa. Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak egoitzetako arauak gogortzeko aholkuak plazaratu zituen atzo. Ordea, Jaurlaritzak eta aldundiek ebatzi dute neurriek bere hartan segituko dutela; ez dute aldaketarik eginen.

Oraingoz, ez da izanen gogortzerik. Hego Euskal Herrian atzo ireki zen zahar etxeetako langileei eragiten dieten mugak zorrozteko aukera, baina Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako agintariek dagoeneko eman dute erantzuna: gaur-gaurkoz ez dituzte Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak helarazitako gomendioak aintzat hartuko. Kontseiluak proposatu zuen, hain zuzen, zaharren egoitzetako langile izanik COVID-19aren kontrako txertoa hartzeari uko eginez gero edo oraindik txertoaren bi dosiak jasoak izan ezean bi PCR proba egin behar izatea astean, edo, kasuaren arabera, langile horiek lanpostuz aldatzeko aukera aztertzea.

Gaiaren gainean erabakitzeko, Eusko Jaurlaritzak, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiek bilera egin dute goizean, modu telematikoan. Batzarra bukatutakoan, ohar baten bidez jakinarazi dute gaur egun indarrean diren neurriei eutsiko dietela. Edonola ere, argitu dute egoera aztertzen segituko dutela.


Summary: Astelehenean amaituko da hegaluzearen arrantzaldia. Kofradia Itsas Etxea gustura azaldu da, batez beste 3,5 euro ordaindu baitiete kiloa.

Aurreko bi urteetan bezala, aurten ere garai batean ohikoa zen baino goizago amaituko da hegaluzearen kostera Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleentzat. Espainiako Nekazaritza eta Arrantza Ministerioak agindu du arrantzaldia astelehen gauerdian amaitu behar dutela, eta portura itzuli.

Jada kuotaren %90 arrantzatu dute, eta gainontzekoa hurrengo lau egunotan bete ahal izango dutela espero dute.

Kofradia Itsas Etxea gustura azaldu da kosteraren bilakaerarekin, hegaluzea Bizkaiko Golkoan sartu baita aurten ere, eta, hori dela-eta, bidaia laburragoak eta merkeagoak egin ahal izan dituzte. Prezioa egonkorra izan da aurreko urteekin alderatuta: batez beste, 3,5 euro.

Bada, ordea, Kofradia Itsas Etxeak gustuko ez duen zerbait: Espainiako Gobernuak ez du hegaluzearen kuota kofradiaka edo ontzika banatzen, eta horrek eragiten du denak lehia bizian ibiltzea ahalik eta gehiena eta ahalik eta azkarrena arrantzatzeko. Horrek dakar egun batzuetan hegaluze asko saltzea, eta arrantzaleek prezio txikiagoak jasotzea.

Egun batzuetako atsedenaldiaren ondoren, udazkeneko lanetan hasiko dira Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleak. Sardinetara eta txitxarroetara joango dira inguraketa arrantzan ari direnak, eta legatzetara eta zapoetara besteak.


Summary: «Ni naiz 'txakurra' deitu zizuna» bertso sortarekin erantzun dio Xabier Silveirak Felix Zubiari. Facebooken hasitako ika-mikak jarraipena eduki du azken orduotan. Bertsolariak bideo baten bitartez zabaldu ditu sendagilearen hitz neurtuei emaniko erantzuna.

«Lesakan bada gizon handi bat, bertsotan aritzen dena, pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena», kantatu zuen Felix Zubiak aurrekoan. Donostia Ospitaleko Zaintza Intentsiboko Unitateko arduradun eta bertsozaleak ez zuen izenez aipatu, baina Xabier Silveira bertsolariari buruz ari zen. Izan ere, azken horrek irain egin zion Facebooken, hitz hori erabilita.

Zubiaren bertsoak bolo-bolo zabaldu dira, eta gaur ere horren inguruko albistea gehien irakurrien artean dago BERRIAren webgunean.

Orain, erantzuna plazaratu du Silveirak, Ni naiz 'txakurra' deitu zizuna izenburuko sortan.

NI NAIZ 'TXAKURRA' DEITU ZIZUNA

Kaixo Felix ni naiz lesakarra txakurra deitu zizuna modu polita ez zela aldez aurretikan jakituna baña lortu dut bai lortu ere horrrekin bilatzen nuna eztabaidari bide eginez hona nere erantzuna.

Dena ez dela ongi egina ez da hausnarketa txarra. Kazetariek zabaldu duten bertsio bat ta bakarra zalantzan jarri ezina bera ez al da bitxi xamarra zertara dator ados ez dena ixilarazi beharra?

Zuk telebistan, irratietan eta egunkarietan lau haizetara zabaldu duzu beldurra modu denetan sentiaraziz bizitza bera beldurgarria benetan eta iaz hil ziren adina hil zen aurreko urtetan

Donostiako ospitaleko ZIUek nolako sona hartu duten zu zaren ezkero bertan buru den gizona bapatean uy, gogoratu dut han larri gaixo dagona eta zu niri bertsoak jartzen ze gusto txarreko broma

‘Burua martxan ipini eta errespetuan hitzegin’ erabat ados naukazu Felix zuk botatako hitzekin. Antolatu zen eztabaida bat euskal zientzilariekin zu gonbidatu ta azaldu ez eta hori gu ezjakin.

Negazionista diozunean argudiotan urria gelditzen zara, nahiz ta iraina ez den taktika berria gaitza inorrek ez du ukatzen baina bere jatorria isolatu ez den birus bat da? ze igerlek igerria?

PCR-a diagnosian erabiltzeko hautua nik bezain ongi dela dakizu maltzurkeriz gauzatua hola nahieran darabilzue intzidentzi metatua egoera bat marrazteraino arras manipulatua

Gorritu gabe aipatze hutsa asintomatikoena lehen algara ta gero datoz haserrea eta pena mediku batek ez ote daki ume batek dakiena ez dela inoiz gaixoa izan sintomarik ez duena

Txerto esaten diozun horrek zer du? barruan zer dakar? ez du sendatzen, ez du babesten ta hainbat ondorio txar sortzen ari da nik ez dut sartu baña hartu zure bizkar -idatziz noski- ardura oro ta txertatuko naiz bihar

Zuk badakizu farmakogintzak gutxi daukala ‘santa’tik… iaz Espainian 600 miloi medikuek hauengandik jaso zituzten —publikoa da— nik horrexegatik dakit Euskal Herrira zenbat iritsi ote dira hoietatik.

Nahiz ni ez naizen zientzilaria bertsolariak bagara entzuten ez den ahotsarentzat bozgorailu eta aba. Juanjo Martinez mediku eta zirujau sonatua da bion arteko eztabaidara animatuko al zara?

Hitzak zer duen helburu, haren baitan da edo ez irain noski ni ez naiz nere burua zuritzen hasiko orain. Ulertzeko gai bazara xapo! ta bertzela ere bikain gaizki esanak barkatu eta zure erantzunaren zain

P.D.

Komunikabideetan jangoikoa zara ni berriz leproso bat bertso erronka're bada jeisteko prest bazaude zerutik plazara jokatu genezake ehun bertsotara

Irainak erantzunetan

Igandero hitz egiten du Felix Zubia medikuak Euskadi Irratiko Osasun etxea saioan, eta BERRIAn ere hamabostean behin artikuluak idazten aritu da azkeneko hilabeteetan. Tarteka, irainak jasan behar izan ditu, COVID-19ari buruzko irizpideekin eta ikuspegiekin bat egiten ez zuen jendearen partetik. Silveiraren irainari erantzun zion Zubiak, Bertsolari aldizkarian argitaratu duen zortzi bertsoko sorta honekin:

TXAKURRA

Lesakan bada gizon handi bat, Bertsotan aritzen dena, Pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena Ederki dakit zer den okerra Eta zer dugun zuzena, Zer dela eta jarri didate Modu hortako izena?

Hil zaizkigunak lau milioi pasa Zenbatu dira munduan, Euskal Herrian ia sei mila Begiratu inguruan Gauza bat daukat oraindik ere Ezin sartuta buruan, Zer dela eta ukatzen duten Izan ez balitz moduan?

Zazpiehun kasu baino gehiago Neure begiz ikusiak, Heriotzaren bidez lezio asko gara ikasiak Batzuk saihestu nahi nituzke nik, Aholkuz adieraziak. Zer dela eta jasotzen ditut Holako hitz itsusiak?

Zenbaitek, baina, gertatuari Egiten diote uko, Konspirazio baten azpian Gaituztela zapalduko Ideia latz bat bururatzen zait Horiek entzun orduko, Bost mila aldiz ukatu arren Ez dela desagertuko

Ez dakit zeinek asmatutako Gezur bat omen da dena, Txertoak berriz erdi-pozoia Guztia galtzen duena. Dudarik bada, ospitalera Etor dadila hurrena, Ikusi nahi ez duen hura Da itsurik handiena.

Negazionista batzuek ere Pneumoniaren harira, ospitalera iritsi dira Eta nahiko tira-bira. Hasieran harro xamarrak baina, Egia hutsa hori da, Arnasa falta zaien unean Ederki umiltzen dira.

Makina saltsa izan ditugu COVID-aren inguruan, Hautatu dugun bizimoduak Jarri gaitu apuruan. Ekonomian, garraioetan Eta zaintzeko moduan, Zoritxarrean zertan pentsatu Asko daukagu munduan

Nabaria da gauza guztiak Ez direla ondo egin, Agintariek, kazetariek, Eta medikuok berdin Gertatu dena onartuz eta Errepikatu ez dadin, Burua martxan ipini eta errespetuan hitz egin (bis)


Inflazioa pixka bat apaldu da uztailean

Summary: Inflazioa pixka bat apaldu da uztailean. Hego Euskal Herrian, prezioak %3 handitu dira azken urtean, argindarraren, erregaien eta elikagaien bidez.

Eten egin da urtearen hasieraz geroztik ikusi den inflazioaren igoera. Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %3 garestiago daude, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera. Ekainean, berriz, %3,2ren aldea zegoen urte baten eta bestearen artean.

Ohikoa den moduan, uztailean behera egin du KPI kontsumo prezioen indizeak, merkealdiaren ondorioz. 2021a ez da salbuespena izan: jantziak eta oinetakoak %11,7 merkatu dira Nafarroan, eta %12,4 merkatu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Bitxiagoa dirudi etxebizitzari lotutako gastuak ere merkatu izana —%0,9 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %0,7 Nafarroan—, horien barruan baitago argindarra, eta asko garestitu baita PVPC kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezio arautua dutenentzat. Jaitsiera horretan zeresan handia izan du Espainiako Gobernuak argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era jaitsi izana, betiere megawatt-orduak 65 eurotik gora baldin badago. Merkatu arautuan daudenak ez ezik, merkatu librean daudenak ere BEZ txikiagoa ordaintzen ari dira.

Hain zuzen ere, etxeko gastuen atala garestitu da gehien azken urtean: %8,1 Nafarroan, eta %9,4 beste hiru lurraldeetan. Haren atzetik doaz garraioak (%8,1), azken urteetako preziorik garestienak baitituzte gasolioak eta, batez ere, gasolinak.

Elikagaien prezioak ere gorantz egin du: %3 Nafarroan, eta %1,9 beste lurraldeetan.


Summary: Gaitza pasatu dutenak txertatzeko epea sei hilabetetik bi hilabetera murriztu du Jaurlaritzak. Orain arte, birusarekin kutsatutakoek sei hilabete itxaron behar zuten COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bi hilabetera murriztuko du epe hori, nahikoa txerto badagoelako.

Orain arte, birusarekin kutsatutakoek sei hilabete itxaron behar zuten COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bi hilabetera murriztuko du epe hori, nahikoa txerto dagoelako. Hain zuzen ere, sintomen datatik edo kutsatzearen diagnostikoaren datatik kontatzen hasi eta bigarren hilabetetik aurrera gaixotasuna igaroa duten 65 urteko edo gutxiagokoei txertoaren dosi bat jarriko zaie. Hala iragarri du gaur goizean Radio Euskadi irratian Jose Luis Quintasek, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuordeak. Duela bi hilabete edo gehiago kutsatutakoei orduak emateko, SMS mezuak bidaltzen hasiko da gaur Osakidetza. /> Quintasek azaldu duenez, hemendik aurrera, gaitza igaro dutenek ez dute sei hilabete itxaron beharko txertatzeko, eta bi hilabeteko epean txertatzeko aukera izango dute. Arrazoia ere eman du: oraintxe COVID-19aren aurkako txerto nahikoa dago, eta lehentasunak ezarri behar dira. Txerto nahikorik ez zegoenean, ordea, «talde zaurgarrienak lehenbailehen txertatzea» lehentasunezkoa zen, eta, beraz, ez dago osasun arrazoirik gaitza igarotakoek sei hilabetez itxaroteko txertatzeko.


Summary: Tiroketa batean sei lagun hil dira Plymouthen. Gizon batek, bost pertsona hil, eta bere buruaz beste egin du Erresuma Batuko Plymouth herrian. Polizia gertatutakoa ikertzen ari da, baina baztertu egin du «eraso terrorista» bat izan delakoa.

Bart gauean sei pertsona hil ziren tiroketa batean, Plymouth herriko Keyham auzoan (Ingalaterra): hiru gizon eta hiru emakume; horien artean, erasotzailea —bere buruaz beste egin zuen—, bai eta hamar urteko haur bat ere. Poliziak baztertu egin du «eraso terrorista» bat izan dela.

Lekukoek Poliziari esandakoaren arabera, arratsaldeko seiak aldera entzun zituzten lehen tiroak eta oihuak. Erasotzailea beltzez jantzita sartu zen auzoko kale nagusian, eskopeta bat eskuan zeramala. Orduan, etxe bateko atarira gerturatu, ateari ostikada bat eman, eta, sartu bezain laster, tiro egiten hasi zen. Etxetik irtendakoan ere tiro egiten jarraitu zuen.

Biktimetako bost, hiru gizon eta bi emakume, erasoa gertatu eta gutxira hil ziren. Beste emakume bat ospitalera eraman zuten, baina hura ere ordu gutxira hil zen. Poliziak eremua hesitu zuen bart, baina adierazi zuen ez direla ari erasoarekin lotura izan zezakeen beste inoren bila.

2010etik izan den lehen tiroketa da Erresuma Batuan. Devon konderriko herritarrek tragediatzat jo dute gertatutakoa, eta hildakoen senitartekoei elkartasun mezuak helarazi dizkiete. Halaber, herrialdeko zenbait agintarik, hala nola Barne ministro Priti Patelek, herritarrei lasai egoteko eskatu die: «Poliziaren aholkuak bete behar ditugu, eta larrialdi zerbitzuei beren lana egiten utzi».


Summary: Uholdeek dagoeneko 27 pertsona hil dituzte Turkian. Larrialdi zerbitzuetako langileak Turkia iparraldeko uholdeak kontrolatzeko lanetan ari dira. Bestalde, Grezian ministro berri bat izendatu dute suteen ondorengo kalteez arduratzeko.

Duela hiruzpalau egun suteak itzaltzea lortu zuten Turkian, baina gutxi iraun zuen barealdiak, izan ere, segidan iritsi ziren euriteak. Agintariek alerta egoera ezarri zuten herenegun, eta, azken orduetan, 27 pertsona hil dira uholdeen eraginez; 25 Kastamonun eta bi Sinopen. Halaber, eskualde horietako agintariek jakinarazi dute hogei pertsona desagertuta daudela, eta gobernuari eskatu diote euriteak hondatutako inguruak «hondamendi eremu» aitortzeko.

Uholdeek iparraldeko eskualdeak hondatu dituzte gehien; besteak beste, Bartin, Kastamonu eta Sinop. Larrialdi zerbitzuetako langileak euriteek eragindako galerak murrizten saiatzen ari dira, baina kalteak zenbakaitzak dira: dozenaka auto suntsituta daude kalean, hainbat zubi hondatuta daude, errepideak moztu dituzte, eta ehunka herritan argindarrik gabe daude.

Barne ministro Suleiman Soiluren hitzetan, «inoiz jasandako uholderik larriena da». Halaber, jakinarazi du azpiegiturak kolapsatuta daudela, baita estolderia sistema ere. Hain zuzen, 330 herri inguru argindarrik gabe gelditu dira azken orduetan. Egoera ikusirik, 1.700 biztanletik gora atera behar izan dituzte beren etxeetatik. Turkiako meteorologia adituek iragarri dute euri gehiago gehiago egingo duela datozen egunetan.

Aldaketak gobernuan

Greziako lehen ministro Kyriakos Mitsotakisek natur hondamendiek eragindako kalteez arduratuko den ministro bat izendatu du; Khristos Triantopulosek hartuko du kargu hori. Gobernuko kideen arabera, ministro kargu berria ezinbestekoa izango da etorkizuneko natur hondamendiei aurre egiteko, eta eremu kaltetuetan bizi diren herritarrei babesa emateko.

Mitsotakisen erabakia iritsi da herritarrek suteen aurka borrokatzeko baliatutako baliabideak eta ekintzak kritikatu ondoren. Aste honetan barkamena eskatu du ministroak, baina gobernuak hartutako neurriak defendatu ditu. Foku guztiak itzalita edo kontrolatuak badituzte ere, hainbat suhiltzailek eremu kaltetuetan jarraituko dute, suak berriz piztea eragozteko. Azken bi asteetan, 90.000 hektarea baso inguru eta ehunka etxe eta negozio erre dira guztira.


Summary: Hegoaldeko ZIUetan 87 paziente dira gaitzak jota. Guztira 439 pertsona daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Beste 1.104 kutsatu zenbatu dituzte.

Birusak Hego Euskal Herriko ospitaleetan duen eragina nahiko egonkorra dela erakusten dute osasun sistemek argitaratutako datuek. Ordea, datuak aski ilunak dira, era berean. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, oraintxe bertan guztira 439 lagun dira birusarekin erietxeratuta. Bezperan baino hamar gehiago dira. Gainera, zehaztu dutenez, horietako 87 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri.

Hain zuzen ere, Osakidetzak eta Osasunbideak 56 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzarekin. Azken hamalau egunak aintzat hartuta batezbestekoa eginez gero, datua bertsua da: eguneko 57 lagun erietxeratu dituzte Hegoaldean.

Halaber, COVID-19aren transmisioari dagokionez, osasun sistemek jakinarazi dutenez, atzo beste 1.104 kasu positibo zenbatu ziren Hego Euskal Herrian egindako testetan. Guztira, PRC probak eta antigeno testak kontuan izanda, 9.092 proba egin ziren, eta, beraz, %12 izan zen positiboen portzentajea. Lurraldeka, Bizkaian 466 kasu izan ziren; Gipuzkoan, 220; Nafarroan, 213, eta, Araban, 182.

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat zendu dela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat.


Summary: Donostiako kale garbiketako langile bat hil zen atzo. Gaueko zerbitzuan ari zela, ondoezik sentitu zen, eta handik gutxira hil zen.

Beste lan istripu bat gertatu zen atzo, Donostian. ELAk jakinarazi duenez, kaleko garbiketan gaueko zerbitzuan lanean ari zela, ondoezik sentitu zen langile bat, eta hil egin zen.

ELAren datuen arabera, aurten Hego Euskal Herrian hil den 39. langilea da Donostiakoa.

Joan den hilabete bukaeran, uztailaren 23an, antzeko egoera batean hil zen beste bat. AHTaren lanetan ari zen langile bat bihotzekoak jota hil zen Gernikan, eta, azkena ere kontatuta, bederatzi dira aurten heriotza ez-traumatikoz hil direnak.

ELAk eta UTE Donostiako Garbiketako langile batzordeak, langilea gogoratzeko asmoz, deialdia egin du elkarretaratzea egiteko enpresaren instalazioen aurrean datorren asteartean, abuztuaren 17an, 13:00etan.


Bizitza

Summary: Bizitza. Neus Canyellesek (Palma, Herrialde Katalanak, 1966) 1998an hasi zuen bere literatura ibilbidea, Neu d'agost. Un llibre de memòries (Abuztuko elurra. Oroitzapen liburu bat) liburuarekin (Bearn saria, 1998). 2002an Els vidres nets (Kristal garbiak) ipuin bilduma argitaratu ondoren, Llorenç Villalonga Palmako Hiria saria irabazi zuen Cap d'Hornos (2003) (Hornos lurmuturra) liburuarekin. L'alè del búfal a l'hivern (Bufaloaren hatsa neguan) liburua idatzi zuen gero (Odisearen Irakurlea saria eta Llibreter sariko finalista 2007an). 2010ean, La novelála de Dickens (Dickensen eleberria) argitaratu zuen, eta berriz ipuinak idazteari ekin zion gero, Mai no sé què fer fora de casa (Inoiz ez dut jakiten zer egin etxetik kanpo) liburuarekin (Merce Rodoreda saria 2013). Haren azken bi obrak, hauexek: Les millors vacances de la meva vida (2019) (Nire bizitzako oporrik onenak) eta Autobiografia autoritzada (2021) (Autografia baimendua). Ez zaio gustatzen galdetzea zergatik idazten duen, ez baitaki. Bere obretako pertsonaiak bezalakoa da: bizi diren mundua ulertzen ez duten pertsonak, baina egunero mundu horri aurre egin behar diotenak. Eta gero eta ezaxola handiagoarekin.

Idazlea bere lanbidetik bizi ezin den gizabanako bat denez —hau da, idazleak du denik eta lanbiderik okerrena—, beste lan bat bilatu behar izan nuen fakturak ordaintzeko, egunetik egunera gehiago eta zentzugabeagoak baitziren, eta botikak ordaintzeko. Zortea izan nuen. Etxe batean hartu ninduten zaintzaile lanak egiteko. Geroztik, gauza asko aldatu egin dira. Fakturak ordain ditzaket behintzat, eta ez naiz egunero negarrez hasten jaiki orduko. Egia esan, ez dut ulertzen gaur egungo idazleek idazten duten ezer. Eta ez dut ulertzen zergatik hasten den hainbeste jende ez dakien zerbaitetan, edo berez egin nahi ez duen zerbaitetan. Hainbeste igartzen zaie gezurretan ari direnean... Baina berdin da, niri bost: buruko min kroniko honen ondorioz ia ezin dudanez orri erdi bat ere irakurri egunean, saiatzen naiz lehendik nire oniritzia duen orri bat aukeratzen. Adibidez, azken hilabeteak Eudora Weltyren Optimistaren alaba eleberriari eskaini dizkiot; asko gustatu zitzaidan duela hamar urte baino gehiago, eta asko gustatu zait orain ere. Ez dut ulertzen nolatan ez duen inork horrela idazten orain. Batzuetan, Bukowskiren poemak edo kontakizunak aditzen ditut, Youtuben entzun daitezke eta. Ia-ia nazkagarria iruditzen zait hori. Ez poemak eta kontakizunak. Ez. Horiek entzun beharra izatea, esan nahi dut. Behea jo dut. Baina etxera iristen naizenean, akituta egoten naiz bi laguntxo horiek zaintzeagatik. Eta poemak irakurtzen dituen ahotsa oso goxoa denez, begiak itxi eta atseden hartzeko modua ematen dit. Eta, gehienbat, pentsatzeari uztekoa. Bukowski gogoko dut izugarri gustatzen zaizkidalako gauzak kontatzen dakiten poetak. Baina kontatu nahi nuen horri berriz helduta, oso lan entretenigarria daukat. Zaintzen ditudan bi laguntxo horiek maitagarriak dira. Eskolara joaten ez direnez, ez dira goiz jaikitzen. Horrek esan nahi du nik ere ez daukadala goiz jaiki beharrik. Haien etxera iristen naizenean, nire zain egon ohi dira, bakarrik, irrikaz. Irribarre zabal batekin hartzen naute, jai izango balitz bezala. Edo ni Mary Poppins banintz bezala. Bata ilehoria da; ile ondulatu luzea du, eta begi urdinak. Nahiko argala da, nahiz eta dezente jaten duen eta oso litxarreroa den. Besteak ile beltza du, eta gorputz biribilxeagoa. Baina, batez ere, hain irribarre polita dauka eta hain azal leuna, hari musuka pasatzen dut egun osoa. Etxean badaukate sos nahikoa. Dirua gastatzeko da; hala erakutsi diete. Sukaldean denetik dago: labe elektriko bat, mikrouhin labe bat, ontzi garbigailu bat eta beste tresna batzuk, lanak arintzen dizkidatenak. Egia da ez zaidala gustatzen sukaldean ibiltzea. Baina txintik atera gabe aritzen naiz. Zorionez, denetik jaten dute. Poz-pozik geratzen dira izartxoen zopa sinple batekin edo hezurrik gabeko dilista batzuekin. Hanburgesak ere izugarri gustatzen zaizkie (batzuetan McDonald's-ekoak jaten ditugu). Denetik jan dezaten saiatzen naiz. Fruta asko, bereziki. Bati ikaragarri gustatzen zaizkio platanoak. Besteari, melokotoiak. Noizean behin Coca-Cola pixka bat edaten uzten diet. Normala da nahi izatea. Baina ez zaie komeni asko hartzea, gero ez dute-eta siestarik egiten. Nik etxeko lanak egiten ditudan bitartean, haiek berriketan aritu ohi dira egongelan. Haserretu ere egiten dira pixka bat. Batek oihu egiten du: ez duzu ezer ongi egiten! Edo besteak, deiadarka: ez diozu batere kasurik egiten nik esandakoari; ergela banintz bezala tratatzen nauzu... Batzuetan, telebista ikusten dute pixka batean. Bolumena jaitsiarazi behar izaten diet, ze batek ez du ondo entzuten, eta etxe osoan aditzen da soinua. Irakurtzen ere entretenitzen da. Eta oso ona da idazlanetan. Irakasleak esan zion. Nintendo DS kontsolarekin ere ibiltzen da jolasean. Ondo pasatzen du lepokoak eta belarritakoak janzten, eta bitxiontzi gorrian gordeta daukan guztia probatzen du. Inoiz pentsatu izan dut idazlea izango dela, edo kazetaria, ze ikusten dituen gauzen inguruko iritzia ematen du beti. Ez da isiltzen. Esango nuke adimen koziente oso altua duela. Izugarri gustatzen zait nolakoa den. Haserretzen denean, kosta egiten zaio haserrea kentzea, baina berez on puska da. Musika entzun nahi eta ondo aditzen ez duenean bakarrik jartzen da urduri. Bestea ekineko pertsona da. Argala da, baina atletikoa. Eta nekaezina. Talentua dauka jarduera artistikoetarako. Horregatik, marrazten edo margotzen topatzen dut oso sarri. Paisaiak eta loreak oso ondo ateratzen zaizkio. Izugarri gustatzen zaio egurrarekin eta mota guztietako tresnekin jolasean egitea. Ederki pasatzen du edozein objektu desmuntatzen, nahita, berehala berriz muntatzeko. Esaten du gauza izango litzatekeela bizikleta bat egiteko pieza guztiak balitu. Baina nik uste dut margolaria izango dela. Azkenaldian arazo txiki bat dauka bistan, eta ez da sendatzen erraza izango. Nik tanta batzuk botatzen dizkiot bi begietan egunean hirutan. Eta esaten diot: nola ikusiko duzu ba betaurreko zikin horiekin? Barre egiten du, eta niri ematen dizkit betaurrekoak, inork ez dituelako nik baino hobeto garbitzen. Uste du magia egiten dudala... Jolasean ibili eta bazkaldu ondoren, lo kuluxka bat egitera eramaten ditut. Bata bere ohean etzaten da, eta ez du tapatzerik nahi izaten. Ordu erdi egin ohi du lo. Besteak nahiago du besaulkian etzan, ze, ohean sartzen bada, gero umore txarrean egoten da. Esnatzen direnean, bata jangelara joaten da saltaka, eta bonboi kutxa bat ateratzen du kaxoi batetik. Bakoitzarentzat bat. Orduan merienda jaten dute, madalenak edo galletak. Ez dute jogurtik nahi izaten, jende guztiak oso sanoa dela dioen arren. Baina nik utzi egiten diet, esan dudan bezala. Uste dut gerra garaian jaio zirela. Jadanik betetzen ez diren arau batzuen mundu batean jaio ere. Orain zeharo galduta daude. Ez dakite hitzek zer esan nahi duten. Haien bilobek, berriz, bai. Baina nik nola azalduko diet zertan den orain bizitza? Iluntzen hasten denean, alde egiten dut. Batzuetan, isilka joaten naiz, badakidalako ez zaiela gustatzen. Aita nekatuta egoten da hainbeste denboran pasilloan oinez ibiltzeaz bastoiaren bila, ez baita inoiz oroitzen non utzi duen. Ama nekatuta egoten da eserita egoteaz eta jendea pasatzen ikusteaz balkoiaren atzeko partetik. Ez zuen espero horrela bukatzerik. Irribarre egiten didate bihar itzuliko naizela esaten diedanean. Itzuliko zara?, galdetzen du gizonak. Eta nik haien txikitako argazkiei begiratzen diet, bakoitza bere bizikletarekin. Etxera iristen naizenean, batzuetan ez dut jakiten zer egin. Batetik bestera ibiltzen naiz batere fundamenturik gabe. Eta, begiak ixten bazaizkit eta ezin badut ezer egin nekatuta nagoelako edo buruko minez, Bukowskiren poemak entzuten ditut behin eta berriz. Infernua ate itxi bat da izena duen hori, edo Beraz, idazle izan nahi duzu?... Noizean behin, probetxu handiko egunetan, bertso horiek sofatik jaikiarazten naute bat-batean, eta komunera joaten naiz aurpegia atseginez freskatzera, esnatu nahian, eta ordenagailua pizten dut presaka. Eguzki batek barrua erretzen dit. Suziri bat naiz. Eta ez naiz gai geldirik egoteko; erotu egingo nintzateke seguru asko. Beraz, egin dezaket. Erotu egingo nintzateke bestela. Hau da bidea. Ez dago besterik. Berdin zait nire lanbidea munduko okerrena izatea. Are gehiago orain, fakturek jada ez baitidate buruhausterik ematen. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea


Josu Urrutikoetxea Euskal Herrian da

Summary: Josu Urrutikoetxea Euskal Herrian da. Sendiak baieztatu duenez, eskumuturreko elektronikoa kendu diote, eta Lapurdin bizi da. Kontrol judizialpean jarraituko du.

Euskal Herrian da Josu Urrutikoetxea. Espainiako hainbat komunikabidek zabaldu dute albistea goizean, eta hala baieztatu dio haren sendiak BERRIAri. Angelun bizi da, Lapurdin, eta jada ez du eskumuturreko elektronikorik: kontrol judizialpean dago oraindik, halere.

Senideek azaldu dutenez, ekainaren 24an egindako auzi saio batean erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko instrukzio ganberak euskal preso ohiari eskumuturreko elektronikoa kentzea. Izan ere, auzitegiak bezperan jaso zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak hartutako erabakia, zeinaren arabera deliberatu baitzuen bertan behera uztea Urrutikoetxea Luis Herguetaren hilketarekin lotzen zuen 2005eko autoa.

1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten Urrutikoetxeari 2005eko auto hartan, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Santiago Pedrazek maiatzean argitaraturako auto batean jakinarazi zuenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) hartu zuen bere gain, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen.

Senideen hitzetan, erabaki horrek «agerian» utzi du Espainiako Auzitegi Nazionalaren «azpikeria», baina baita «Frantziako auzitegiak Espainiarren erabakiekin itsu-itsuan nola lerrokatzen diren» ere.


Summary: Uztailean 212.000 pertsona atxilotu dituzte AEBek, muga paperik gabe igarotzeagatik. Azken hogei urteotako kopururik handiena da. ACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kezka agertu du Washingtonek paperik gabeko pertsona guztiak kanporatzen dituelako, «osasun larrialdia» aitzakia gisa jarriz.

Orotara 212.672 pertsona atxilotu zituzten AEBetako segurtasun indarrek uztailean, eta horietatik 95.788 berehala kanporatu zituzten 42. Titulua baliatuta, zeinak ahalbidetzen duen migratzaileak kanporatzea «osasun larrialdia» argudio gisa erabilita. Beste 116.884 kanporatu zituzten, araudiaren 8. puntuaren arabera, asiloa eskatzeko baldintzak betetzen ez zituztelako. Datuok AEBetako Segurtasun Nazionalerako arduradun Alejandro Mayorkasek zabaldu zituen, atzo mugara egindako bisitan.

Osasun arrazoiak medio muga paperik gabe igarotzen duten herritarrak kanporatzea ahalbidetzen duen neurria Donald Trumpek jarri zuen indarrean aurreko legealdian. Joe Biden presidenteak eutsi egin dio neurriari, pandemia oinarri gisa hartuta, baina herrialdean bakarrik sartzen diren adingabeekin salbuespena eginez. Neurriak, hala ere, kritika sorta eragin du, batez ere aste honetan Etxe Zuriak berak onartu duenetik hegoaldeko mugatik sartzen diren migratzaileak Mexiko erdira eramaten hasi direla, muga berriz igarotzen saia ez daitezen. Izan ere, 42. Titulua baliatuta kanporatutako herritarrek ez dute, berez, lege oztoporik nahi adina aldiz AEBetan sartzen saiatzeko.

ACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kezka agertu du AEBetako Gobernuaren jarrerarekin, eta ohartarazi politiko horiek oztopatu egiten dutela asiloa eskatu ahal izatea bera. «Mexiko hegoaldera eraman dituzte hainbat asilo eskatzaile, eta haietako batzuk handik Guatemalako mugara lekualdatu dituzte. Halakoek ezinezko egiten dute, asiloa eskatzeko eskubidea bera ez ezik, babesa behar duten pertsonak identifikatzea ere», kritikatu du erakundeak idatzi batean. Izan ere, arauak urratu egiten du pertsona arriskuan egon litekeen herrialdera ez itzularazteko printzipioa. Hala, erakundeak eskatu dio Washingtoni eten ditzala osasun larrialdia aitzakia gisa hartuta egindako kanporatzeak, eta bete ditzala pertsonen babesa helburu duten printzipioak.

Batzordearen eskariari erantzunez, Mayorkasek aurreratu du asiloa Internet bidez eskatu ahal izateko baliabideak jarriko dituztela abian, baina zehaztu gabe eskatzaileek zer-nolako baldintzak bete beharko dituzten horretarako. Programa hori jarri zuten indarrean aurreko legealdian ere, baina eskatzaileek denbora luzea egin behar izaten zuten zain mugaren Mexikoko aldean, erantzuna jaso arte, urtebete eta urte eta erdi artean, batez beste.

Auzitara

ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak hainbat bilera egin ditu azken asteetan Bidenen administrazioarekin, bertan behera utz dezaten 42. Titulua deritzona, baina alferrik. Hori dela-eta auzitara joko duela iragarri du. Auzitegiek salaketa tramiterako onartuko balute, eten egingo lirateke berehalako kanporatzeak. «Bidenen gobernuak ez digu auzitara jotzea beste aukerarik utzi. Badira zazpi hilabete 42. Titulua indarrean dela. Gure irtenbide bakarra dela uste dugu», salatu du Lee Gelernek, ACLUko abokatuetako batek.


Summary: Errealitate birtualeko simulagailu berriak Eurekan. Zientziarekin ongi pasa!

Eureka! Zientzia Museoak jakin-mina, sormena eta irudimena sustatzen ditu jolasaren, esperimentazioaren eta pentsamendu zientifikoaren bidez. Donostiako Zientziaren Museoak 170 modulu erabat interaktibo ditu, 8 areto tematikotan banatuta, eta, berriki, LOGIK Aretoa ireki dugu. LEGO materialen bitartez 4-12 urteko haurrek teknologia, robotika eta programazio tailerrak egiteko aukera izango dute, museoaren nortasunari eutsiz eta zientziarekin dibertituz. Asteburuetan eta oporraldietan jarduera eskaintza zabala eskaintzen dugu. Astronomiaren zale amorratua bazara, Eureka! -en azken belaunaldiko planetarioa dugu, eta egunero esperientzia ahaztezinak eskaintzen ditugu. Behatoki astronomiko bat ere du 30 metroko dorre batean, non eguraldiak laguntzen duenean gaueko bisitak egiten diren. Gainera, Animalia aretoan hiru giro berezi daude: oihan tropikala, basamortua eta itsasoa itsas baltsa baten bidez. Bertan, hiru ekosistemetako 20 espezie adierazgarri ezagutuko dituzu. Bisita gidatuetan, gure adituek hobeto ulertzen lagunduko dizute. Amaitzeko, atseginez jakinarazten dizuegu gure simulagailu-gela errealitate birtualaren munduan murgildu dela. Ez bat, baizik eta hiru simulatzaile berri lurreratu dira Eureka! Zientzia museoan, hain dibertigarria den museoko gune honetan inoiz ikusi ez diren esperientziak eskaintzeko. Simulagailu eskaintza honetan, lehiatu Mario Kart estiloko lasterketetan, erakutsi zure trebetasuna gure dantza-pistan, proban jarri zure erreflexuak eskuekin erabiliko dituzun urrutiko kontrolen bidez, edo bizi esperientzia ahaztezin bat jolas-parke birtual dibertigarrienean.Eta ez ahaztu gure errusiar mendian ibiltzea!

Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinei dagozkien maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua ditu. Eureka! Zientzia Museoan familia edo lagun arteko plan batez goza dezakezu. Museoak egunero irekitzen ditu ateak, 20:00ak aste asteburuetan.


Summary: Nafarroako zahar etxeetako egoiliar berri guztiei PCR bat egingo zaie. Halaber, test diagnostiko bat egingo zaio egoitzatik kanpo 72 ordu baino gehiago izan den egoiliar orori, Nafarroako Gobernuak erabaki duenez.

Nafarroako Gobernuak eguneratu egin ditu zahar etxeetako prebentzio eta antolakuntza neurriak, birusaren transmisioa handia baita herrialdean. Egoitzetako antolakuntzarekin, guneen kudeaketarekin, birusaren transmisioarekin eta txertaketarekin zerikusia dute neurriok. Besteak beste, Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako departamentuak eta Osasun departamentuak erabaki dute egoitzetan sartzen diren egoiliar berriei PCR bat egitea. Halaber, test diagnostiko bat egingo zaio egoitzatik kanpo 72 ordu baino gehiago izan den egoiliar orori, gaur erabaki dutenez.

Zahar etxeetako langileei dagokienez, langile berriei ere egingo zaizkie test diagnostikoak lanean hasi baino lehenago, bai eta hamabost egun baino gehiago lanetik kanpo egon direnei ere. Kasu horietan dauden langile guztiei egingo zaie proba diagnostikoa, txertatuta egon ala ez. Gobernuak esana du ez duela asmorik osasun langileak txertatzera behartzeko, eta irizpide bera erabiliko du zahar etxeetan ere. Hala ere, langileen txertaketa bultzatuko du gobernuak, eta lehentasuna emango dio txertatu nahi duenari.

Egoitzen barrualdean maskara erabiltzea ez da nahitaezkoa izango, baina gobernuak hura erabiltzea aholkatuko du; era berean, gune horiek ongi aireztatzea gomendatu du. Bisitei dagokienez, berriz, indarrean dauden neurriei eutsiko die Nafarroako Gobernuak.


Summary: Zinemaldiak «errugabetasun presuntzioa eta birgizarteratzeko eskubidea» aldarrikatu ditu Depp saritzearen harira. Donostia sarietako bat aktore estatubatuarrari emateko asmoari kritikak egin dizkiote azken egunetan. Jaialdiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek gutun publiko bidez erantzun die: saria justifikatu du, Deppek ez baitu «kondenarik emakumeen aurkako indarkeriagatik».

Astelehenean iragarri zuten Zinemaldikoek 69. jaialdiko Donostia sarietako bat Johnny Deppek jasoko zuela; geroztik, hainbat agertu dira erabakiaren kontra. Izan ere, aktore estatubatuarraren emazte ohiak, Amber Heard aktoreak, tratu txarrak egotzi zizkion dibortzioa eskatzearekin batera, 2016an, eta akusaziook berretsi zituen bi urte ondoren, The Washington Post egunkarian argitaratutako zutabe batean. Hori horrela, Depp saritzea «desegokia» iritzi diote zenbaitek: CIMA emakumezko zinemagile espainiarren elkartea agertu zen aurrena izendapenaren aurka; (H)emen elkartea bat etorri zen harekin, eta, atzo bertan, EH Bilduk ere aurkako iritzia adierazi zuen.

Kritikei aste guztian erantzun zien Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek: saria justifikatu zuen Deppen filmografia argudiatuta, eta esan zuen zinema jaialdi baten funtzioa ez dela «industriako kideen jokabideak epaitzea». Gaur berriro erantzun die «emakumeen aurkako indarkeriaren inguruko etika falta egotzi» dietenei, gutun publiko baten bitartez oraingo honetan. Nabarmendu du Deppi ez zaiola auzibiderik ireki tratu txarrengatik: «Eskuragarri ditugun eta frogatuta dauden datuen arabera, Johnny Depp ez dute atxilotu, akusatu edo zigortu ezein emakumeren aurkako eraso edo indarkeriagatik».

Halaber, adierazi du «sare sozialetako lintxamenduak ohikoak diren garaiotan», beti egingo dutela haien «kulturaren eta ordenamendu juridikoaren parte diren oinarrizko bi printzipioren alde: errugabetasun presuntzioa eta birgizarteratzeko eskubidea». Horiek horrela —eta «egoera izugarria bada ere, urtero ehunka emakume hiltzen» baititu indarkeria matxistak—, «Zinemaldiaren konpromiso etikoak ezin dira inola ere egon mugatuta emakumeek gizarte patriarkal batean dituzten arazoetara», zuzendariaren arabera. Dena den, gogorarazi du «bete» egiten dituztela Zineman Parekidetasunaren eta Emakumeen Inklusioaren Aldeko Gutunean hartutako konpromisoak.

Erabakia bertan behera uzteko eskaera

Aurtengo Donostia sarietako bat Deppi emango ziotela jakin zuenean, harrituta geratu zen CIMAko zuzendari Cristina Andreu: «Ez du ezer onik adierazten jaialdiaz eta haren zuzendaritzaz, eta mezu beldurgarri bat helarazten dio gizarteari: ‘Aktore ona bazara, bost axola tratu txarrak egin badituzu’». Iragarri zuen zer neurri hartu erabakitzen ari direla, jaialdiarekin harreman estua baitu elkarteak. (H)emeneko kideak ere «gogoeta» bat abiatzeko asmoa dute irailetik aurrera, Lara Izagirre lehendakariak asteazkenean esan zuenez Euskadi Irratiko Faktoria saioan. «Aktore onak ez ezik, gizartean erreferente izan daitezkeen horiek saritzeko lekua ere bada Zinemaldia», haren hitzetan; gogorarazi zuen jaialdiak erabakia «atzera botatzeko tartea» duela oraindik.

EH Bilduk ere izendapena bertan behera uzteko eskatu zion atzo Zinemaldiari, eta hori «sustatu» dezaten eta «bitartekariak» izan daitezen eskatu zien jaialdiko administrazio kontseiluko kide diren instituzioei —hala nola Donostiako alkate Eneko Goiari eta Berdintasuneko zinegotzi Ane Oiarbideri; Gipuzkoako Foru Aldundiari; Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari—. «Donostia saria Deppi emateak berekin dakar indarkeria matxista erlatibizatzea eta bigarren mailan jartzea. Gizarteak kontrako bidea hartu beharko luke: horren kontra borrokatzeko sentsibilizazioa eta konpromiso irmoa».


Summary: Gasteizko Udaltzaingoak 38 urteko gizonezko bat atxilotu du bikotekideari eraso egitea egotzita. Poliziek jakinarazi dutenez, emakumeak kolpeak zituen lepoan eta aurpegian.

Bart gauean, Gasteizen, landa eremuko etxebizitza batean 38 urteko gizonezko bat atxilotu zuten udaltzainek. Bikotekideari eraso egin izana leporatu diote. Udaltzainak bertaratu zirenean, emakumeari kolpeak ikusi zizkioten lepoan eta aurpegian.

Biei deklarazioa hartu zieten udaltzainek, eta ondoren hainbat lekukorekin hitz egin zuten. Lekukoek esandakoa aintzat hartuta eta biktimaren zauriak ikusita, gizonezkoa atxilotu egin zuten. Bikotekidea anbulantzia bateko medikuek artatu zuten.


Summary: Auzolana egingo dute igandean Iraultza Txikien Akanpada prestatzeko. Artean (Bizkaia) egingo da kanpaldia, abuztuaren azken astean. Igandean auzolana egitera dei egin dute antolatzaileek.

Igandeko goizeko hamarretan hasiko dira auzolanean Iraultza Txikien Akanpada atontzen, Artean (Bizkaia). Posible duenak lanabesak eraman ditzala eskatu dute. Basoa aukeratu dute kanpaldia egiteko gune, eta, antolakuntzak jakitera eman duenez, sasiak garbitzeko makinak ere behar dituzte. Hilaren 22an egingo dute berriz ere auzolana.

Abuztuaren 25etik 29ra bitartean egingo da aurtengo Iraultza Txikien Akanpada, Piztuko dugu sua? lelopean. Herri mugimendua saretzea da ekinaldiaren xedea. Hitzaldiak eta tailerrak egongo dira kanpaldian, besteak beste, ekologismoari, feminismoari eta etxebizitzari buruzkoak, hiru bloketan antolatuta: elkarrekin borrokatu, elkarrekin gogoetatu eta elkarrekin eraiki. 25ean hasiko da kanpaldia, eta egun horretan bertan Bilgune Feministak hitzaldia emango du: Erronka eta praktika feministak: gure arrazakeriaren ardura hartzen izenburupean.

Hurrengo egunean, Josebe Iturrioz arituko da hizlari Trans borroka: teoriatik praktikara jardueran. Arratian (Bizkaia) bizi diren sahararrek hitzaldia egingo dute 27an, Saharako gatazkaren historiari buruzkoa. 28an, Euskal Herriko komunikabide alternatiboen inguruan jardungo dute Arrosa Sarea, Argia, Hordago, Ekintza Zuzena eta Gure Irratia hedabideek. Egun berean izango da Nola eraiki komunitate euskaldun eta feminista hitzaldia, Idurre Eskisabel eta Lorea Agirre hizlari direla. Azken egunean, ibilaldia egingo dute eukaliptoa landatzearen aurka.

Umeentzako jarduerak ere izango dira Iraultza Txikien Akanpadan, egun guztietan. Idoia Eizmendiren gidaritzapean, txi kung eginez hasiko dituzte goizak kanpaldian, gosaldu baino lehen. Bazkaloste eta afalosteetan, kultur ekitaldiak egongo dira, hala nola Saioa Alkiza, Miren Artetxe eta Onintza Enbeitaren bertso saioa, abuztuaren 27ko afalostean, eta Nerea Arriolaren bakarrizketa, hurrengo eguneko bazkalostean.

Hiru urteren ostean

2018an egin zuten lehenengoz Iraultza Txikien Akanpada, Zubietan (Gipuzkoa). Bi urtean behin egiten jarraitzea zen antolatzaileen asmoa, baina, pandemia dela eta, 2020an ezin izan zuten egin, eta nahi baino urtebete geroago egin behar izango dute kanpaldia. Bigarren edizio honetan, lo zakuaz gain musukoa ere eramatea galdegin du antolakuntzak.


Summary: Musikeneko gazteek sei kontzertu emango dituzte Musika Hamabostaldian. Astelehenean hasiko da Interprete Gazteen Zikloa, Laia Barbera harpa jotzailearen kontzertuarekin. Musikeler gauak asteburuan izango dira.

Musikeneko gazteak protagonista dituen sei kontzertu prestatu ditu Donostiako Musika Hamabostaldiak, Interprete Gazteen Zikloan eta Kutxa Kultur Gauak programan eskainiko direnak. Zikloko lau kontzertuak astelehenetik ostegunera izango dira, Donostiako Miramar jauregian, denak 19:30ean. Atzo aurkeztu zuten bi programen egitaraua.

Laia Barbera harpa jotzaileak emango dio hasiera programari, etzi. Harparako dozena erdi moldaketa eta pieza joko ditu; tartean, Scarlattiren, Granadosen, Guridiren eta Grandjanyren obrak. Hurrengo egunean, Trio Sostenutoren txanda izango da. Ana Sagastizabal sopranoak, Aitor Aburto klarinetistak eta Pedro G. A. Aginagalderomalde pianistak osatzen dute hirukotea, eta Udaberri aireak saioa aurkeztuko dute, Mozart, Spohr, Schubert eta Richard Strauss musikagile austriar-alemaniarren kantak jasotzen dituena. Joseph Horovitz musikagile britainiarraren Klarinete eta pianorako sonatina ere joko dute. Hilaren 18an, Quintoniks boskotea igoko da oholtzara; Lucia Lanuza eta Alvar Tife biolinistek, Andrea Lamoca biola jotzaileak, Nicolas Concheiro biolentxelistak eta Alberto Abengozar pianistak osatzen duten taldea. Bi ganbera lan erromantiko interpretatuko dituzte: Schumannen 44. opuseko kintetoa, eta Brahamsen 34. opuseko kintetoa. Azken kontzertua Raul Perez saxofoi jotzaileak emango du ostegunean, Leonardo Moyano pianistarekin. Schummanen Hiru erromantza jotzeaz gain, Decrucken Sonata do diesean, Milhauden Scaramouche, Desenclosen Prelude, cadence et finale eta Pedro Iturralderen Pequeña Czarda interpretatuko dituzte.

Musikeler gauak

Abuztuaren 21eko eta 22ko gauetan, bi emanaldi egingo dituzte Kutxa Kultur Gauak programan, musika klasikoa beste publiko bati zabaltzeko. Quinteto lyoko eta TriQ taldeak arituko dira Tabakalerako terrazan, 20:00etan.


Sute bat piztu da Ezkaba mendian

Summary: Sute bat piztu da Ezkaba mendian. Haizearen eraginez, azkar zabaldu dira sugarrak, baina suhiltzaileek sutea kontrolatzea lortu dute.

Sute bat piztu da arratsaldean Ezkaba mendian, Artika eta Antsoain (Nafarroa) herrien artean. Sutea berehala zabaldu da haize ufaden ondorioz. Suhiltzaileak sua kontrolatzeko lanetan aritu dira, eta kontrolatzea lortu dute. Bi helikoptero eta hegazkin bat aritu dira itzaltzeko ahaleginetan; horretarako, ura garraiatu behar izan dute Artikako igerilekuetatik.

Sua 17:30ak aldera piztu da, eta suhiltzaileek ordubete geroago lortu dute kontrolatzea, sugarrak zuhaitzak diren lekura iritsi aitzin.

Nafarroako Gobernuak sute arriskuen kontrako segurtasun neurriak betetzeko eskatu zuen atzo.


Summary: Gazte batek eraso homofobo bat jasan duela salatu du Amurrion. Elkarretaratze bat antolatu dute eraso homofoboa salatzeko, gaur, 18:00etan, Amurrioko plazan.

Gazte batek eraso homofobo bat jasan duela salatu du Amurrion (Araba). Ostegun gauean gertatu zen erasoa, ostatu batean.

Gizonak salaketa jarri du berehala, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. Amurrioko Udalak «gorroto delitua arbuiatu eta gaitzetsi» du segidan, ohar baten bidez. «Horrelako ekintzak duintasunaren eta integritate fisiko eta moralaren aurkako eraso larriak dira», adierazi dute.

Elkarretaratze bat antolatu dute eraso homofoboa salatzeko, gaur, 18:00etan, Amurrioko plazan.


Banksy artista, margoporretan

Summary: Banksy artista, margoporretan. Grafitigileak bideo baten bidez baieztatu du berak egin dituela Ingalaterrako kostaldean egunotan agerturiko lanak.

Spraycation, horra ikasi beharreko azken hitza. Esprai margoa eta oporrak berbekin eginiko hitz jokoa da, staycation hitzaren moldez, hau da, oporrak etxean pasatzea adierazten duena. Banksy grafitigileak erabili du, azken egunotan zertan ibili den deskribatzeko. Izan ere, Ingalaterrako ekialdeko kostaldeko hainbat herritan berriki agerturiko margolanak berak egin dituela baieztatu du, bideo baten bitartez.

Instagramen argitaratu du bideoa. Horrek kontatu nahi duen istorioaren arabera, autokarabana batean ibili da margolanak egiten.

Hor erakusten du kaputxadun batek nola margotu duen arratoi bat Lowestoften.

Lehenengo lana abuztuaren 6an agertu zen, Great Yarmouthen, eta joan den asteburuan beste hainbat agertu dira inguruotan.

Azken lana herri horretan bertan agertu zen, han dagoen maketen parke batean. Figura txikien artean, pintaketa bat egin du: Handikiro egin, edo joan etxera.

Ibilbidearen hasieratik aritu da grafitigilea arratoiak margotzen. Mezua argia zen: hiriak aberastasun eta botere leku gisa saltzen du bere burua, baina azpian, arratoiak dira jaun eta jabe, eta hiriari azpia jaten ari zaizkio.

Imitatzaile asko sortu zaizkionez, azken boladan bideoak erabili izan ditu artistak bere lanen egiletza baieztatzeko.

Azkenetako batean, maskarak janzteko eskatu zuen ekintza baten bidez: Londresko metroan sartu zen, garbitzailez jantzita, eta koronabirusaren inguruko irudiak margotu zituen.


Summary: Lucia Martinez Odriozola kazetaria zendu da. Euskal Kazetarien Elkarteko lehendakaria izan zen, eta Pikara aldizkariaren sorreran parte hartu zuen.

1958an jaio zen Lucia Martinez Odriozola, Getxon (Bizkaia). Gaur goizean hil da, Pikara aldizkariak sare sozialetan jakinarazi duenez. 1983an, EHUko kazetaritza ikasketetako lehen promozioan ikasi zuen Martinez Odriozolak, eta, gerora, EHUko irakaslea ere izan zen. 2006an, Euskal Kazetarien Elkarteko lehendakari izendatu zuten.

Pikara aldizkariaren sortzaileetako bat ere izan zen, eta kazetaritza eta genero ikuspegia lantzeko hainbat elkarte eta jardunalditan parte hartu zuen.


Summary: 41 paziente ospitaleratu dituzte Hego Euskal Herrian COVID-19ak jota. Positibo tasa %11,6koa da.

Hozka batez apaldu da COVID-19agatik ospitaleratu dituzten pazienteen kopurua: atzo, 41 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian, bezperan baino hamabost gutxiago. ZIU zainketa intentsiboko unitateetan 87 paziente artatzen dituzte, ostegunean bezain bat.

Aste honetako erietxeratze zenbakirik apalenetakoa izanik ere, kutsatze berrien kopurua handia da oraindik. Atzo, erraterako, COVID-19a atzemateko 8.382 proba egin zituzten Hego Euskal Herrian: horietako 969ri atzeman diete gaitza. Hala, positibo tasa %11,6koa da. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioen arabera, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien, PCR eta antigeno probak kontuan hartuta: 408. Nafarroan, 213 kasu berri atzeman dituzte; Gipuzkoan, 191, eta, Araban, 137. Gainera, Hego Euskal Herrian bizi ez diren beste hemezortzi lagunei ere atzeman diete gaitza.


Summary: Gizon bat hil da Aitzoainen, Foruzaingoa hura geldiarazten saiatzen ari zela. Ostatu batean izan da gertaera. Lokaleko jabeek Foruzaingoari deitu diote, gizonak pertsona bati eraso egin ondotik.

Gizonezko bat hil da goizaldean Aitzoaingo ostatu batean (Nafarroa), Foruzaingoa hura geldiarazten saiatzen ari zela. 01:47ak aldera jaso dute larrialdi zerbitzukoek ostatuko jabeen deia: gizonezko bat aztoratuta zegoela eta pertsona bati eraso egin ziola. Foruzainak eta Berriozarreko eta Antsoaingo udaltzainak hurbildu dira lekura, eta Foruzaingoa gizona kontrolatzen saiatu da: orduan hil da.

Berpizten saiatu dira, eta anbulantzia medikalizatu bat ekarri dute, baina ezin izan dute hura bere onera ekarri. Gertatutakoa ikertzen ari dira.


Summary: 1.297 dira jada Haitiko lurrikararen ondorioz hildakoak. Euro-Mediterraneoko Zentro Sismologikoaren arabera, 7,6 gradukoa izan da. Hildakoez gain, 5.700 zaurituren berri eman dute oraingoz.

Momentuz 1.297 dira hildakoak, eta zaurituak 5.700 baino gehiago direla jakinarazi dute, baina kopurua gora doa etengabe. Astindua penintsula osoan nabaritu da, eta kalte materialak eragin ditu hainbat tokitan. Herritarrek sare sozialetan zabaldu dituzte irudiak.

Ez da nolanahiko lurrikara izan Haiti astindu duena. USGS AEBetako Ikerketa Geologikorako Zentroaren arabera, Richter eskalako 7,2 gradukoa izan da. Euro-Mediterraneoko Zentro Sismologikoak, berriz, 7,6ko neurria eman dio. Epizentroa, berriz, Saint-Louis du Sud herritik hamabi kilometrora kokatu dute, hamar kilometroko sakoneran. Tsunami arriskuaz ere ohartarazi zuten hasieran, baina azkenean bertan behera utzi dute alerta. Gobernuak larrialdi egoera ezarri du hilabetez herrialdean.

Halaber, Haurrentzako Nazio Batuen Funtsak (UNICEF) jakinarazi du hiri horretan dagoen Sortzez Garbiaren Ospitalea «gainezka» dagoela. «Gurasoak kanpoan zain daude, zauritutako seme-alabekin», azaldu du Twitter bidez.

Errepliken arriskuaz ere ohartarazi due adituek; izan ere, lehen seismoak hondatuta utzitako eraikinak erori egin daitezke erreplikekin, hildako eta zauritu gehiago eraginez —4 gradutik gorako bederatzi errepika izan ziren lurrikararen ondorengo orduetan—. Lurrikara ez da nabaritu soilik Haitin, baita inguruko herrialdeetan ere, hala nola Kuban, Jamaikan eta Dominikar Errepublikan.

Bestalde, Babes Zibilak ohartarazi du datozen bi egunetan Grace ekaitz tropikala iristea espero dela. Ekaitzetik babesteko prestatzen hasteko eskatu die herritarrei.

USGSk alerta gorria paratu zion lurrikarari, sor zitzakeen giza kalteengatik eta eremu zabal bati eragin ziola ikusirik. «Mota honetako alertako gertakariek nazio mailako eta nazioarteko erantzuna behar izan dute», ohartarazi zuten. Kalte ekonomikoaren aurreikuspena ere egin zuen erakunde horrek: «Haitiko BPGaren %0-3 arteko galerak izan daitezke».

Elkartasuna

Inguruko herrialdeetako agintariek ere elkartasuna adierazi diete haitiarrei. Ariel Henry Haitiko lehen ministroak esan du egoera «dramatikoa» dutela herrialdean, eta, horri aurre egiteko, herrikide guzien «elkartasun eta konpromiso izpirituari» dei egin dio Twitterren zabaldutako mezuen bidez: «Batasunak indartsu egiten gaitu». Lurrikararen biktimei dolumina adierazi die, eta, kalteak handiak izanen direla aurreikusirik, behar adina baliabide paratuko dituztela egoerari aurre egiteko. PAHO Osasunaren Panamerikar Erakundearen datuen arabera, atzoko lurrikarak kaltetutako eremuan 7.049.255 lagun bizi dira. Gainera, datorren astean helduko da herrialdera Grace ekaitz tropikala, euriteak eta haizete gogorrak eraginez. Meteorologoek ohartarazi dute uholde arriskua handia izango dela bihar eta etzi.

Egoeraren larriak mugiarazi egin ditu nazioarteko agintariak, eta AEBek esku hartuko dutela jakinarazi du hango presidente Joe Bidenek. Etxe Zuriak bidalitako ohar batean azaldu dutenez, presidenteak «berehalako erantzuna» iragarri du. Llaguntza bidaliko dute Haitira, eta Samantha Power izendatu du lan hori koordinatzeko buru. Haitiko hainbat erietxek, berriz, ohartarazi dute baliabiderik gabe geratzen hasiak zirela, heldutako zauritu guztiak artatzeko. Horietako bat izan da Jeremie hirikoa.

Ez da lehena

11 urte dira Haitik neurri bereko lurrikara bat jasan zuela. Aldi hartan dozenaka mila izan ziren hildakoak, eta askoz gehiago zaurituak. Milaka geratu ziren etxetik gabe. Ordu hartan, seismoak Port-au-Prince hiriburuan izan zuen epizentroa, eta ia erabat suntsituta utzi zuen. Hark eragindako hondamenditik erabat bere onera etorri gabe dago oraindik ere herrialdea.

Bestalde, egoera politikoa ere ez da askoz hobea. Joan den uztailaren hasieran, Jovenel Moise estatuburua hil zuten. Ez zen ahalegintzen ziren lehen aldia. Gobernuak otsailean zabaldu zuen Moise hiltzeko saio bat geldiarazi zutela. Bi aste lehenago, oposizioak Joseph Mecene epailea Haitiko presidente izendatu zuen, sare sozialetan zabaldutako bideo baten bidez, Moiseren agintaldiak ordurako amaitua behar zuela argudiatuta. Inongo herrialdek ez zion kargu hori aitortu.


Summary: Gizonezko bat hil da Aulestin, mozten ari zen zuhaitza gainera erorita. 47 urte zituen. Urriola auzoan gertatu da ezbeharra. Mozten ari zen zuhaitzaren adar batek jota hil da gizonezkoa.

Mozten ari zen zuhaitzaren adar batek jota gizonezko bat hil da gaur Aulestin (Bizkaia). 47 urte zituen, eta beste hainbat lagunekin ari zen garbiketa lanak egiten, Urriola auzoko lur pribatu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 11:30ak aldera gertatu da ezbeharra. Osasun zerbitzuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin.


Summary: Hondarribiak eta Oriok lehen kolpea eman dute. 'Ama Guadalupekoa' ontzia izan da azkarrena Zarauzko Estropaden lehen jardunaldian, baina 1,70 segundora du Santurtzi. Xanti Zabaletaren taldeak, aldiz, erakustaldi ederra eman du, eta Donostia Arraun Lagunak-i ia hamar segundo atera dizkio. Haizea eta itsaso mugitua daude iragarrita biharko.

Zarauzko Estropaden historian, lehen jardunalditik erabaki izan dira banderaren jabeak. Iazkoa da adibiderik berriena; Hondarribiak 21 segundo atera zizkion Cabori, itsaso haserre eta haizetsuan. Baina hori iraganeko kontua besterik ez da. Gaur jokatu da aurtengo lehen jardunaldia, eta, aurreko urtean ez bezala, biharko bigarren jardunaldian jakingo da zein taldek eramango duen bandera preziatua etxera (12:00, ETB 1). Hori bai, zeruak eta lurrak bat egiten ez badute, bi oilarren artean izango da dema nagusia; zehazki, Hondarribia eta Santurtzi Eusko Label ligako lehen bi taldeen artean. Ama Guadalupekoa ontziak 1,70 segundoko aldea du Sotera-rekiko.

Ustekabean, bi talde horiek banderaren makila kareletik botatzen badute, Donostiarrak bizi jasoko du; Hondarribikoarengandik hamabi segundora geratu baita. Oriok ohorezko txandan egingo du arraun, bigarren txandatik aise nagusitu delako gaur, Zierbenaren kalterako. Oriotarrek Hondarribia baino hogei segundo motelago amaitu dute.

Olatuak ez ziren apartekoak, baina bai ontziari abiadura ematekoak. Haizeak ipar-mendebaletik jotzen zuenez, lehenengo kaletik zihoazen taldeak leunago irteten ziren. Lehen txandan Isuntzak aurreneko kaletik egindako lan onari Oriok segida eman dio gero. Donostiarra joan da kale horretatik ohorezko txandan, eta ondo baino hobeto ekin dio lehen txanpari. Hondarribia hirugarrenetik eta Santurtzi bigarrenetik branka erakutsi nahian zebiltzan; Zierbenak, aldiz, bigarren kaletik uste baino gehiago sufritu du.

Lau ontziek Orioren denbora ontzeko zeregina zuten. Lehen ziabogan, behintzan, Donostiarrak soilik segundo bakarrean hobetu du, baina Hondarribia eta Santurtzi ez ziren aparte. Juan Zunzunegirenak zortzi segundora heldu dira.

Maniobraren ostean, Donostiarrak lehen olatua hartu eta hanka egin die Hondarribia eta Santurtziri. Lau segundora igo dute tartea, baina ez da gehiagora joan; Sotera eta Ama Guadalupekoa ontziak ere olatu gainean zihoazen. Batek jo eta besteak erantzun. Ontziak olatuaren zuloan ziren unean, arraunlariek presarik gabe arraun egitea funtsezkoa zuten, gero olatua behar bezala hartzeko eta gainean gehiago irauteko. Barruko ziabogetara gerturatzen ari ziren heinean, Hondarribiak estropada burua hartu du lehendabizikoz, eta talde hura izan da ontzia biratu eta maniobratik atera den lehena. Donostiarra eta Santurtzi bi segundora ziren, eta 11ra Zierbena. Orio ere zortzi atzetik zen une horretan.

Hirugarren luzean abiadura bertsuan joan dira Hondarribia, Santurtzi eta Donostiarra. Bi segundotan heldu dira azken ziabogara. Sotera traineruak hartu du lehen olatua, eta Hondarribiak soilik eutsi dio haren joaldiari, izan ere, Donostiarra zuloan geratu da. Gorka Aranberri Santurtziko patroiak bosgarren kalera joateko erabakia hartu du; Joseba Amunarriz Hondarribikoak, aldiz, bere kaleari eutsi eta atzetik zetozkion olatuak ongi zukutu ditu. Olatu bat aurretik ziren berdeak, baina Iker Zabalarenak ez dira erraz amore ematekoak. Biek ala biek azken txanpa ikusgarria egin dute, arraunzaleen gozagarrirako. Hondarribia helmugaratu da lehena, baina bi segundo ere ez dizkio atera Santurtziri.

Lehen txandan hiru ontzi aritu dira; Aresek itxialdian jarraitzen baitu. Isuntzak aise irabazi eta seigarren geratu da. Bigar bigarren txandatik arraun egingo du. Zarautz azken-aurrekoa izan da, eta Tiran hamabigarrena.

Zarauzko Estropaden 1. jardunaldia

1. Hondarribia 20.24,42 2. Santurtzi 1,70era 3. Donostiarra 12,08ra 4. Orio 20,92ra 5. Zierbena 32,04ra 6. Isuntza 33,94ra 7. Urdaibai 34,96ra 8. Ondarroa 37,54ra 9. Cabo da Cruz 45,88ra 10. Zarautz 52,44ra 11. Tiran 1.06,96ra

Eusko Label liga 1. Santurtzi 140 puntu 2. Hondarribia 132 pt. 3. Donostiarra 115 pt. 4. Zierbena 113 pt. 5. Orio 112 pt. 6. Urdaibai 100 pt. 7. Ondarroa 73 pt. 8. Cabo da Cruz 69 pt. 9. Ares 60 pt. 10. Isuntza 53 pt. 11. Tiran 41 pt. 12. Zarautz 32 pt.

Orio, nagusi

Sekulako estropada egin du Oriok gaur Zarauzko Estropaden lehen jardunaldian. Xanti Zabaletak eta haren kuadrillak 9.94 segundoko aldearekin ekingo diote bihar bigarren jardunaldiari (11:30, ETB 1). Hasieratik amaiera arte nagusi izan dira oriotarrak, eta azken luzeko bigarren zatian aldeak nabarmen handitu dituzte. Nadeth Agirre San Nikolas traineruko patroiak ontzia bikain eraman du poparerako jardunean. Ligari begira, bestalde, Donostia Arraun Lagunak-ek eguna zertxobait txukuntzea lortu du; bigarren izan baita, eta, orain, puntu bakarrera du Orio. Donostiarra izan da gaurko estropadako hirugarren sailkatua, eta Hondarribia laugarrena. Horrenbestez, Ama Guadalupekoa ontziak jaitsierako kanporaketan aritu beharko du irailean.

Zoriak Donostia Arraun Lagunak eta Orio elkarren ondoan egotea ekarri du: Lugañene laugarren kaletik, eta San Nikolas hirugarrenetik. Haien ondoan, hurrenez hurren, Hondarribia eta Donostiarra aritu dira. Ipar-mendebaleko haizea zegoenez, lehenengo eta bigarrengo kaleek babes gehixeago zuten kanporanzko luzean. Hondoko itsasoa zegoen iragarrita, nahikoa ontzia bultzatzeko.

Semaforoa berde jarri orduko, Orioko arraunlariek eman dituzten lehen palakada azkarrenak, eta berehala hartu dute estropada burua. Donostiarra ere ez zen urruti, eta hasiera ona eman dio Jose Ramon Mendizabalen taldeak. Apurka-apurka, ordea, Oriok lehen postuari heldu dio, eta bigarren minuturako, Donostia Arraun Lagunak-ek Oriorekiko atzerapena esanguratsua izan du; lau segundokoa. Lau ontziak brankaz joan arren, Orio airean zihoan. Zabaletaren taldea zortzi segundoko abantailarekin heldu dira ziabogara, eta errenta ederrarekin atera dira.

Bigarren luzearen lehen minutuetan, lau ontziko patroiek euren kaleari eutsi diote. Oriotarrak arraunean luze eta presarik gabe zihoazen; minutuko 36 palakadako erritmoan. 800 metro faltan, Oriok Arrauni sei segundo ateratzen zizkion, bederatzi Donostiarrari eta 11 Hondarribiari. Olatuak ez ziren apartekoak, baina Agirre patroiak zuku ederra atera die. San Nikolas ontziko txopan eroso zihoan, trainerua gehiegi behartu gabe. Hirugarren kaletik zihoazen Juan Mari Etxaberenak, baina nahi baino atzerago. Arraunketatik erabat aterata, hamar segundoko galera zuten 300 metroren faltan.

Lehen postua erabakita zegoen ordurako, eta bigarrenari eutsi nahi zioten Arraunekoek; izan ere, Donostiarra gainean baitzuten. Zerogarren kaletik zetorren Torrekua, hondo gutxiago zegoenez, olatuak gehiago harrotzen baitziren. Amaieran, Oriok ez du aurkaririk izan, eta alde handiz nagusitu da Zarauzko Estropaden lehen jardunaldian.

Zarauzko Estropaden 1. jardunaldia

1. Orio 11.06,62

2. Donostia Arraun Lagunak 9,94ra

3. Donostiarra 13,24ra

4. Hondarribia 14,46ra

Euskotren liga

1. Donostia Arraun Lagunak 36 puntu

2. Orio 35 pt.

3. Donostiarra 23 pt.

4. Hondarribia 16 pt.

KAE 1, KAE 2 eta ETE ligak

KAE 1 ligan Getariak aise irabazi du Castro Urdialesen (Espainia), eta igoerako kanporaketa gero eta gertuago du. Pedreña izan da bigarren, eta San Pedro hirugarren. KAE 2 eta ETE ligetakoak Zarautzen izan dute estropada. Gizonezkoetan, Busturialdea gailendu da, eta esku-eskura du igoera. Emakumezkoetan, bestalde, Tolosaldea nagusitu da, eta Hibaika Deusturen aurretik sailkatu denez, bigarren posturako lehia are gehiago estutu da. Bi ligak Castro Urdialesen izango dira bihar (11:00).


Summary: «Burujabetzak berreskuratzeko» deia egin du Sortuk Donostian. Manifestazioa egin dute, Bulebarretik hasita. Euskal Errepublikak «arazo estrukturalak gainditzeko tresnak» emango lituzke, alderdiaren hitzetan.

Sortuk deituta manifestazioa egin dute gaur Donostian «burujabetzak berreskuratzea» aldarrikatzeko. Izan ere, Sorturen ustez herritarrek izan behar dute «ezinbesteko ikusten duten hura erabakitzeko ahalmena». Euskal Errepublika burujabe baten alde egiten du alderdiak, baina ohartarazi dute estatu propio batek ez dituela bere horretan «egungo arazo estrukturalak gaindituko»: «Euskal Errepublikak arazo horiek gainditzeko tresnak eskainiko lizkiguke; tresna horiek nola eta zertarako erabiltzen diren, hortxe dago gakoa».

«Burujabetza formala, hau da, legalki eta instituzionalki Euskal Errepublika ahalbidetuko duen arau multzoa adostu» bitartean «burujabetzak eremuz eremu berreskuratzeko» deia egin dute: «Erabaki horiek herritarrok burujabeki, modu kolektiboan hartu behar ditugu». Horien adibide jarri dituzte, besteak beste, elikagaien eta energiaren ekoizpena, kultur eredua edota memoriaren eraikuntza. Adierazi dutenez, «eredu kapitalista heteropatriarkarraren aurka» borrokatu behar da, «bizitzaren aurka doan eredu bat» delako. Aldarrikapenetik harago joateok deia egin dute, ordea: «Euskal Herriarentzako eredu sozialista, feminista eta euskalduna nahi ditugu, baina argi dago gakoa ez dagoela soilik horiek aldarrikatzean, eredu hori egunerokoan, guztion ekinez, guztion artean eraikiko dugu».