Summary: Kern Pharma taldea UCI Pro Team-en ariko da datorren sasoian. Nafarroako taldeak denboraldi bat eman du UCI Continental mailan, eta txirrindularitzako bigarren mailara igoko da. Juanjo Oroz zuzendaria pozik agertu da.

Hazten segitzeko beste urrats bat egingo du datorren sasoian Kern Pharmak. Nafarroako taldea txirrindularitzako bigarren mailan arituko du: UCI Pro Team kategorian, hain zuzen ere. "Argi dugu ez diogula sekula hazteari utzi behar", adierazi du Manolo Azkonak, taldeko zuzendaritzako buruak. Eta hau berretsi du: "Gure ilusioa eta nahia zera da, egunen batean lasterketa handi bat irabaztea. Ez dakigu lortuko dugun, goi mailako taldeak daudelako. Baina gu umilak eta ausartak gara, eta horretarako egiten dugu lan".

Juanjo Orozek zuzentzen duen taldea denboraldi honetan hasi da UCI Continental mailan, eta urtebete eskas pasatuta egingo du Pro Team mailarako urratsa. Taldeak garaipen bat erdietsi du: Enrique Sanzek Belgrade-Banjaluke lasterketako hirugarren etapan lortutakoa. Aipagarria izan zen, era berean, Espainiako Txapelketan egindako lana, eta Roger Adriak Burgoseko itzulian, Picon Blancoko etapan, egindako ihesaldia.

Orozek nabarmendu du "emozio handikoa" izan dela denboraldia. "Jendeari emozio hori helarazten ahalegintzen gara. Lehen eguneko ilusioak hor segitzen du. Proiektu hau sortzeko ezarri genituen oinarriek hor segitzen dute, eta gurekin batera proiektu hori abiatu duen jendea dira horien euskarri nagusia". Zuzendariak argi du "bidea egiten" segitu nahi dutela. "Baina ez edozein bide, gurea baizik. Betidanik argi izan dugu ez digula balio edozein garaipenek, eta are garrantzitsuagoak direla garaipenak lortzeko filosofia, lana eta balioak". Mugarriak ere ezarri ditu: "Hurrengo denboraldian World Tourreko lasterketak ezagutzeko aukera izan dezakegu. Lehen aldiz lehiatuko gara Espainiako Vueltan parte hartzeko gonbidapen bat eskuratzeko. Baina 2023tik aurrera Vueltako podiumean egoteko borrokatu nahi dugu". Horretarako gakoa zein den ere azaldu du: "Garrantzitsua izango da multzoari eustea, eta gure txirrindulari gazteen talentuan sinesten jarraitzea".


Summary: 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak negoziatzea nahi dute ELAk, LABek eta Kontseiluak. EAEko eta Nafarroako lanbide arteko itunetan baldintza hori txertatu dadila eskatuko diete sindikatuek Confebaski eta CENi. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak esan du euskararen normalizazioa garatzeko ezinbesteko esparrua dela lan mundua.

Lan eremua euskalduntzeko beste urrats bat egiteko eskatuko diete ELAk eta LABek Hego Euskal Herriko patronal nagusiei. Gaur goizean Kontseiluarekin batera egindako agerraldian, neurri jakin bat jarri dute mahai gainean: 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak negoziatzeko baldintza txertatu dadila EAEko eta Nafarroako lanbide arteko itunetan. Alegia, berdintasun planekin gertatzen den bezala, lantokietan euskara planak ere egin daitezela nahi dute. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak eskaera horren zergatia azaldu du: “Euskararen normalizazioa garatzeko ezinbesteko esparrua da lan munduarena. Gure egunerokoaren zati handi bat lanean igarotzen dugu, eta, ondorioz, gure hizkuntza praktikak eta eskubideak baldintzatzen dituen esparru bat da, langile zein kontsumitzaile gisa”.

Hori horrela izanik, sindikatuek euren eguneroko borroken agendan txertatu nahi dute hizkuntza eskubideen auzia. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak, bederen, hala zehaztu du: “Langileen eskubideen eta bermeen aldeko borrokan kokatzen da hizkuntza eskubideena. Beraz, gure borroketako ildo bat izan behar du hizkuntzarenak, euskararenak”. Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak ere ildo beretik jo du neurri hori proposatzeko arrazoiak ematerakoan: “Lan mundua euskaldundu nahi bada, ezinbestean erabaki ausartagoak hartu beharko dira. Alegia, neurri eraginkorragoak eta betearazleagoak, euskararen normalizazioak norbanakoen boluntarismoa gainditu behar baitu”.

Lanbide arteko itunetan baldintza hori txerta dadin, sindikatuek eta Kontseiluak dei egin diete Nafarroako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari: 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak negoziatzeko neurria babes dezaten eta plan horiek aurrera ateratzeko inbertsio ekonomikoa bidera dezaten.

Euskara planak enpresetan

Arlo sozioekonomikoan euskara sustatzearen beharra zenbakitara ekarri dute goizeko agerraldian. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresen %1ek besterik ez dute euskararen erabilera normalizatzeko planen bat. Edo, beste era batera esanda, eremu horretan 138.000 enpresa daude inolako planik gabe. Nafarroan are txikiagoa da zenbateko hori: %0,7k soilik daukate euskararen garapenerako prozesu bat martxan.

Sindikatuek eta Kontseiluak euskara planak negoziatzen hasteko beharra aldarrikatu dutenerako, beraz, ikusi dute nondik egin daitekeen aurrera. 50 beharginetik gorako lan eremuetan eskatu dute neurri hori. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2.000 enpresa inguruk gainditzen dute 50 langileren langa hori, baina langileen erdiek egiten dute lan horietan. Nafarroan antzeko proportzioetan dabiltzala azaldu dute agerraldian. Zenbaki horiek guztiek agerian uzten dute, beraz, baldintza horiek betetzen dituzten lantokietan euskara planak egingo balira irismen handia izango luketela.

Neurri horiek hartzen hasteko garaia dela nabarmendu du Aranburuk, are gehiago kontuan hartuz gero datozen bi hamarkadetan lan eremura salto egingo duten beharginen gehiengoak euskarazko hezkuntza jasoko duela. “Belaunaldi aldaketa bat gertatzera doa, eta abagune paregabea izango da eremu sozioekonomikoaren euskalduntzea bultzatzeko”. Kontrakoa gerta litekeela ere ohartarazi du. Hau da, neurri egokirik hartu ezean, euskarazko hezkuntza jaso duen belaunaldia erdalduntzea eremu sozioekonomikoak. “Horregatik, lan arloa gakoa izango da belaunaldi berri horretan”.


Summary: Auto salmentak amildu egin dira berriro: -%16,8 urrian.. Motor alternatiboak dituztenek merkatu kuota bikoiztu dute, eta jada bostetik bat dira.

Urrian 3.542 auto berri matrikulatu dira Hego Euskal Herrian, iaz baino 714 gutxiago (-%16,8).

Uztailean eta abuztuan, gora egin zuen merkatuak, Eusko Jaurlaritzaren Renove planaren ondorioz eta itxialdiaren ondorioz gelditu ziren operazioak berriro aktibatu zirelako, baina irailean berriro hasi zen merkatua jaisten (-%3,9), eta urrian areagotu egin da beheranzko joera. Ez da espero urte amaiera onik, bizitza soziala murrizteko indarrean jartzen ari diren neurrien ondorioz kontsumoa asko txikituko dela espero baita.

Urriko jaitsiera handia izan den arren, oraindik oso urrun dago urteko batezbestekotik. Guztira, 30.864 auto matrikulatu dira aurtengo lehen hamar hilabeteetan, iazkoetan baino 11.781 gutxiago. Hau da, merkatua %27,6 txikitu da urtebetean. Hobekuntza txiki bat da iraileko datuaren aldean, orduan %28,8 ari baitzen erortzen merkatua.

Hibridoak eta elektrikoak, gora

Auto berrien merkatuan sendotzen ari da joera bat: motor alternatiboak dituzten ibilgailuek gero eta tarte handiagoa dute. Hibridoak dira horietako gehienak, baina motor guztiz elektrikoak eta gasa erretzen dutenak ere hor sartzen dira. Iazko lehen hamar hilabeteetan %10,6 ziren halakoak, eta jada %21,7 izan dira aurten. Urrian bertan, are kuota handiagoa lortu dute: %26tik gorakoa. Berez, motor horiek dituzten autoen salmenta %48 handitu da aurten.

Merkatu hori gasolinazko motorren lepora egin dute. Motor horiek dira oraindik nagusi, baina haien kuota hamar puntu jaitsi da urtebetean, %66tik %56ra.

Jaitsiera apalagoa izan du, berriz, dieselak: %23,5etik %22ra.

Matrikulazioen beherakada joera orokorra da Europan. Hego Euskal Herrian baino gehiago gutxitu dira salmentak Espainian: %21 urrian, eta %36tik gora 2020an. Frantzian, berriz, merkatua %9,5 uzkurtu da urrian, eta %27 aurten.


Summary: Positiboek behera egin dute, baina intzidentzia tasek, gora. 1.497 positibo atzeman dituzte, eta egindako proben %8,83k eman dute positibo. Nafarroak du intzidentzia tasarik handiena, eta beste lurraldeek ere gainditua dute 500eko tasa, Arabak izan ezik.

Ohikoa izaten da asteburuetan positiboek behera egitea, eta horrela izan da oraingoan ere. 1.497 kasu atzeman zituzten atzo Hego Euskal Herrian, herenegun baino 92 gutxiago: Araban, 64; Bizkaian, 520; Gipuzkoan, 368; eta Nafarroan, 525. Gainerako hogei kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratutakoak dira. Horretarako, 16.957 PCR eta antigenoen proba egin dituzte, eta egindako proben %8,83k eman dute positibo. Hala ere, intzidentzia tasak gero eta handiagoak dira oraindik. Lurralde guztietan gainditu da 500eko tasa, Araban izan ezik.

Intzidentzia tasak adierazten du bi astean 100.000 biztanleko zenbat positibo egon diren, eta, gaur-gaurkoz, Nafarroak du kopururik handiena. Milakoa gainditua du. Ondoren, Gipuzkoa da intzidentzia tasarik handiena duen lurraldea: 947 positibo 100.000 biztanleko. Bizkaian, 587koa da tasa, eta Araban, 452koa.

Egoerak ospitaleetan ere eragin nabarmena du, eta oheak betetzen ari dira. Egun, 774 pertsona daude ospitaleetako solairuan ospitaleratuta, eta 162 gaixo ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Beraz, orotara, 936 pertsona. Gainera, asteburuan, Nafarroan bost pertsona hil dira: 69 eta 95 urte arteko bi emakume eta hiru gizonezko.

Ignacio Garitano Osakidetzak pandemiaren jarraipena eta kontrola egiteko duen planaren koordinatzaileak ere gaur arratsaldean egingo du agerraldia Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa zein den azaltzeko. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, berriz, adierazi du asteazkenean edo ostegunean aztertuko dutela zer beste neurri beharko diren, datuak ikertu ondotik. Haren arabera, Jaurlaritzak hainbat aukera ditu esku artean, baina erabaki du etxeko konfinamendua berriz ezartzeko aukeraz ez hitz egitea, «alarma» sortu ez dadin.


Summary: Pandemia hasi zenetik, Eusko Jaurlaritzak 338 milioi euro gastatu ditu osasun krisian. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak aitortu du koronabirusaren bilakaera «oso kezkagarria» dela.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Osasun Sailaren ildo nagusiak azaltzeko agerraldia egin du gaur goizean Eusko Legebiltzarrean, eta COVID-19aren izurriaren bilakaerari buruz mintzatu da. Sagarduik esan du koronabirusaren bilakaera «oso kezkagarria» dela; aitortu du orain «aurreikusi zitekeen egoerarik okerrena» dagoela, eta osasun sistemaren egoera «tenkatzen» ari dela. Hala ere, azpimarratu du Eusko Jaurlaritzak eskura dituen «baliabide material eta pertsonal guztiak» jarriko dituela birusa gehiago heda ez dadin. Oposizioko taldeek leporatu diote Jaurlaritzak baliabide nahikorik ez jartzea osasun sistema indartzeko eta «berandu» aritzea neurriak martxan jartzeko, baina osasun sailburuak ez du autokritikarik egin. Besteak beste, nabarmendu du zaintza eta miaketa sareak egiten duen detekzio goiztiarrean 600 lagun baino gehiago ari direla lanean, eta martxoan izurria hasi zenetik milioi bat PCR baino gehiago egin direla –hamar biztanletik lauri egin zaie testa–.

Pandemia hasi zenetik, Jaurlaritzako Osasun Sailak 338 milioi euro gastatu ditu osasun krisiari aurre egiteko, osasun sailburuak gaur jakinarazi duenez. Diru kopuru hori zertan gastatu den ere azaldu du: 83 milioi bideratu ditu Osakidetzako langileen nominak ordaintzera, 82 milioi erietxeetako arretara, 800.000 euro gastu farmazeutikora, 119 milioi osasun produktuetara; 27 milioi gastu arruntetara, eta beste 24 milioi inbertsioetara. Halaber, adierazi du Osakidetzako langileen kopurua %8,3 handitu egin dela urtebetean, eta iaz baino 3.000 langile gehiago dagoela.

Koronabirusak baldintzatuko du Osasun Sailaren legealdia, eta, besteak beste, lehen arreta sendotzea izango da erronka nagusia, sailburuak azaldu duenez. Hala, besteak beste, Lehen Mailako Arretarako Zuzendariordetza sortuko dute, eta lehen mailako arretarako mediku eta erizain gehiago kontratatuko dituzte. Halaber, Sagarduik iragarri du lau mila lanposturako lan eskaintza publiko batera deituko dutela Osakidetzan, eta langileen lan baldintzen akordioa «berrikusiko» dutela. Bestelako neurri batzuen berri ere eman du: Osasun Publikoko lege proiektua eramango du legebiltzarrera; 2028 urtera arteko Osasun Plan berria martxan jarriko dute; eta Osasun Behatokia abiatuko dute. Horretaz gainera, EAEko batzorde epidemiologiko iraunkor bat eratzeko asmoa ere badu Osasun Sailak.

Euskara Osakidetzan Bestalde, Eusko Jaurlaritzak euskararen erabilera normalizatzeko hirugarren plana jarriko du abian (2021-2026). Sagarduik azaldu duenez, helburua da «bai lehen mailako arreta, bai ospitaleetako arreta, harrera, onarpena eta informazioa pazienteen lehentasunezko hizkuntzan egitea». Gainera, ziurtatu du plan horren bitartez bermatu egingo dela biztanleriaren %45 baino gehiago euskalduna den herrietan pazienteek hautatuko hizkuntza ofizialean eskainiko dela arreta.


Robert Fisk kazetaria hil da

Summary: Robert Fisk kazetaria hil da. Ekialde Hurbilean berriemaile aritu zen 1976. urtetik, mendebaldeko potentzien jarrera kritikatuz. Osama Bin Laden hiru aldiz elkarrizketatu zuen. 'The Times' utzi zuen, Murdochekin izandako liskarrengatik, eta 'The Independent' egunkarian idatzi zuen gero, hil arte.

Europako egunkariek Ekialde Hurbilera bidalitako berriemaileen artean izen bat aukeratu behar balitz, kazetaritza arloko aditu gehienek Robert Fisk aukeratuko lukete. Mendebaldeko gobernuen bertso ofizialak behin eta berriz auzitan jarri, eta Ekialde Hurbilean AEBek eta Israelek izan zuten jarrera gaitzetsi zuen Fiskek urte luzez. Kazetaritzak erreferentziazko berriemaile bat galdu du asteburuan. Ostiralean bihotzekoak eman zion Fiski, eta asteburuan hil da, 74 urte zituela, Dublinen.

Ingalaterrako Maidstone hirian jaio zen Fisk, eta Sunday Express-en egin zituen lehen pausoak kazetaritzan, gaztetan. 1972an, ordea, Ipar Irlandara joan zen, The Times-eko berriemaile. IRAren ingurukoen berri eman zuen zenbait urtez. Irlandako herritartasuna hartu zuen geroago.

1976an, The Times-ek Ekialde Hurbilera bidali zuen. Besteak beste, Libanoko gerra, Sobietar Batasunaren inbasioa Afganistanen, Iraken eta Iranen arteko gerra, eta israeldarren Libanoko inbasioa zituen hizpide hurrengo urteetan.

1989an, uko egin zion The Times-en lan egiteari, Rupert Murdoch egunkariaren jabearekin izandako liskar bategatik eta bere independentziari eusteagatik. Gero, The Independent egunkarian hasi zen lanean, eta kazeta horrentzat aritu zen beharrean handik aurrerako ibilbide osoan; bitartean, Ekialde Hurbilarekin lotutako makina bat liburu idatzi zituen.

Beirutetik Europara joan zen tarte batean, Balkanetako gerraren berri ematera, baina Ekialde Hurbilera itzuli zen ostera. 1990eko hamarkadan, Osama Bin Laden Al-Qaedaren sortzailea elkarrizketatu zuen hiru aldiz. Mendebaldeko kazetari bakanetakoa izan zen Bin Laden zena elkarrizketatzen. 2001eko irailaren 11ko erasoen ostean, Fiskek Ekialde Hurbileko gatazken inguruan idazten jarraitu zuen; tartean, Afganistan, Irak eta Siriakoak. Irakeko gerraren eta AEBen jarreraren inguruan, elkarrizketa bat egin zion BERRIAk Fiski. Harald Neuber kolaboratzaileak hitz egin zuen kazetariarekin, eta honela esan zuen lerroburuan Fiskek: «Irakeko erresistentziaren atzean herritar sunita xumeak daude».

Saritua eta aitortua

Ez ziren gutxi izan kazetariak jaso zituen sariak: zazpi aldiz eman zioten Erresuma Batuko Nazioarteko Kazetari Onenaren saria. Amnesty Internationalen Erresuma Batuko saria eman zioten bitan.

Iaz, Yung Chang zinemagileak This is not a movie dokumentala egin zuen Fisken kazetari lanaren inguruan. Gatazka armatuetan kazetariek hartu beharreko jarreraz hausnartzen du bertan Fiskek. Ohartarazten du bera ez dela agentzia bat, ez dela makina bat, eta dauzkan sentimenduak helarazi behar dizkiola irakurleari.

Kazetariaren heriotzak erreakzio ugari eragin ditu azkeneko orduetan sare sozialetan. Irlandako Gobernuko presidente Michael Daniel Higgingsek zera esan du: «Haren heriotzarekin, kazetaritzaren munduak Ekialde Hurbilaren inguruko analistarik onenetako bat galdu du». The Independent Erresuma Batuko egunkariak kazetari saritua goraipatu du: «The Independent-en eta kazetaritza independentearen onena izan zen».


Summary: Aljerian baiezkoa eman diote konstituzioa erreformatzeari, parte hartze txikia izan duen erreferendum baten bidez. Boto emaileen %66,8k aldaketaren alde egin dute. Parte hartzea %23,7koa izan da, inoizko baxuena.

Aljerian konstituzioa erreformatzeko erreferenduma egin zuten atzo, eta gaur jakinarazi dituzte galdeketaren emaitzak. Mohamed Xarfi Hauteskunde Batzordeko presidenteak prentsaurrekoan adierazi duenez, behin-behineko emaitzen arabera, boto emaileen %66,8k egin dute proiektuaren alde. Bada nabarmentzeko beste kontu bat, ordea: izandako parte hartze txikia, %23,7k baino ez baitute eman botoa. Herrialdean inoiz izandako tasarik txikiena da.

Prozesua gatazkatsua izan da hasieratik. Abdelmajid Tebbune herrialdeko presidenteak abenduan boterera heldutakoan zehaztu zuen bere lehentasuna konstituzio berri bat onartzea izango zela, eta abuztu amaieran iragarri zuen erreferenduma egiteko data. Eguna ez zuen ausaz aukeratu: hain justu, azaroaren 1ean hasi zuen Aljeriak Independentzia Gerra inperio frantsesaren aurka, duela 66 urte. Tebbunek sustatutako "errepublika berriaren" esparruan abiatu zuen egitasmoa, teorian, Hirak mugimenduaren eskaerei erantzuteko eta, bide batez, protestak amaitzeko. Erreferendumak, baina, kritika ugari jaso ditu, eta Hirak bera proposamenaren kontra agertu da; oposizioak, berriz, boikoterako deia egin du. Egun Alemaniako ospitale batean dago presidentea, ustez koronabirusak jota, eta ez dago haren egoerari buruzko informazio argirik.

Aipatzekoa da, halaber, Tebbune nagusitu zen hauteskundeek herrialdean independentzia eskuratu zenetik inoiz izandako parte hartzerik txikiena izan zutela: %39,83. Gainera, bozeek ez zituzten protestak isilarazi. Abdelaziz Buteflikak kargua utzi osteko lehen hauteskundeak izan ziren, baina, herritar askorentzat, sistema zaharra legitimatzeko maniobra bat baino ez ziren izan, eta ez benetako trantsizio demokratikoa bideratzeko modu bat.


Summary: Urkulluk bihar abiatuko du bilera sorta alderdiekin. Jaurlaritzako lehendakariak Voxeko Amaia Martinezekin ekingo die bilerei, eta PP+C's-eko Carlos Iturgaizekin batzartuko da bihar bertan.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iragarri zuen Eusko Legebiltzarreko talde politikoekin bilera sorta bat egingo zuela, legealdirako erronka nagusien aurrean «lankidetza eraginkor bat» izateko. Bihar abiatuko du bilera sorta hori; 11:30ean, Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkidea hartuko du Ajuriaenean, eta 13:00etan, berriz, Carlos Iturgaiz PP+C's koalizioko legebiltzarkidearekin bilduko da, leku berean.

EH Bilduko talde parlamentarioarekin ere lotua du hitzordua Urkulluk, Arnaldo Otegi indar subiranistako bozeramaileak baieztatu duenez: ostiralean izango da. Otegik agerraldia egin du COVID-19aren izurriaren egoerari buruz hitz egiteko, eta ziurtzat jo du erakundeek konfinamendua ezarriko dutela: «Hemen argi esan behar da birusarekiko elkarbizitzan oinarritutako estrategiak porrot egin duela. Era guztietako jendeak onartzen du hori, komunitate zientifikoa agerian uzten ari da».

Ostiralean bertan hartuko du Urkulluk Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU taldeko burua ere. Pilar Garrido Ahal Dugu-ko Euskal Autonomia Erkidegoko koordinatzaileak ere hitz egin du pandemiaren kudeaketaz, eta «elkarrizketa politikoa» beharrezkotzat jo du erabakiak hartzeko: «Denbora daramagu lehendakariari eskatzen gurekin kontatzeko, foro bat sortzeko alderdi guztiek lagundu dezagun etorkizuneko konfinamendua diseinatzen».


Summary: Santa Klarako itsasargiko lanek lau milioi euroren langa gainditu dute. Donostiako Udal Gobernuak bihar onartuko du Santa Klara itsasargiko lanen kontratuaren bigarren aldaketa. Obraren kostua %11 garestitzea adostu eta lanak egiteko epea hilaren 27ra arte luzatuko dute.

Orain arteko kostua 3,7 milioi eurokoa zen, eta, garestitze honekin, 4,3 milioi eurokoa da. Itsasargia berritzeko lanen aurrekontua da handituko dutena; hain zuzen, Cristina Iglesiasen eskultura eraikin barruan kokatzeko egiten ari diren obra. Urtarrilean adjudikatu zizkioten lanak Moyua eraikuntza enpresari, 1,46 milioi eurogatik eta sei hilabeteko epea emanda. Lanak bertan behera utzi zituzten udan, ordea, uharteko bisitariei eragozpenik ez sortzeko.

Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitzan.


Summary: ‘BERRIA zabalik’ kanpaina martxan jarriko dute Zumaian. Herriko merkataritza eta ostalaritza sustatzeko egitasmoa da. Gaur aurkeztu dute, eta hilaren 16tik aurrera hartu ahalko dute parte herritarrek, komertzioek izena eman ostean.

Gaur eguerdian aurkeztu dute BERRIA zabalik kanpaina Zumaian (Gipuzkoa). Herri horretako tokiko merkataritza eta ostalaritza sustatzeko egitasmoa da, eta datozen egunetan jarriko dute abian. BERRIAk jarri du martxan kanpaina, Zumaiako Udalarekin eta Gertu merkatari eta ostalari elkartearekin batera, eta Kutxabanken babesarekin.

Kanpainan parte hartu nahi duten merkatariek eta ostalariek izena eman beharko dute azaroaren 5etik 11ra, sareko formulario baten bitartez. Orduan, BERRIAlagun iragarle izango dira aurrerantzean. Horri esker, harreman zuzenean egongo dira norbanako BERRIAlagunekin. Azaroaren 16tik 24ra, berriz, herritarren txanda iritsiko da; Zumaiako dendetan eta ostalaritzan gastua eginez gero, zozketa batean parte hartzeko aukera izango dute. Herri horretako dendetan eta tabernetan erabiltzeko 1.000 euro zozketatuko dira herritarren artean, abenduaren 1ean. Horrez gain, beste 1.000 euroko zozketa bat egingo dute kanpainan parte hartu duten saltokien eta ostalaritza lokalen artean. BERRIA egunkarian publizitatea jartzeko izango da diru kopuru hori.

Tokiko merkataritzaren ikusgarritasuna sustatu nahi dute antolatzaileek egitasmoarekin, eta baita BERRIAren kale presentzia ere. Ainara Lasa BERRIAko marketin eta publizitate arduradunak azaldu du lankidetza dagoela kanpainaren oinarrian: «Iruditzen zaigu bi sektoreek bat eginda, elkarri babesa eskainiz eta bultzada bat emanez lortzen dugula tokiko merkataritza ahalduntzea eta BERRIA herritarrengana hurbiltzea, jakin dezaten euskaraz informatzeko egunkari bat dagoela». Kanpainak irauten duen bitartean, herritarrek BERRIA egunkaria eskura izango dute kanpainan parte hartuko duten taberna eta jatetxeetan. Lasak erantsi du BERRIAk, euskarazko egunkari nazionala izanik, erakusleiho nazional bat eskaintzen diela herriko merkatari eta ostalariei.

Tokikoari bultzada, euskaraz

Lore Garciarena Gertu Zumaiako Merkatari eta Ostalari Elkarteko teknikariak uste du herritarrei eskerrak emateko modu bat ere badela egitasmoa, herriko merkataritzan jarri duten konfiantza dela eta. Gainera, azpimarratu du herrian erostea «ekintza segurua» dela: «Gure helburu nagusia da gogoraraztea dendak eta zerbitzuak gertu gaudela; hemen gaudela herritarren beharrak asetzeko, segurtasun neurri guztiak betez».

Zumaiako Udalak bitartekaritza lanak egingo ditu BERRIAren eta merkatari eta ostalarien artean. Alex Oliden Turismo eta Merkataritza zinegotziak adierazi duenez, gizarteratu egin nahi dute hurbileko merkataritzak duen garrantzia. Horrez gain, euskararen erabilerari ere bultzada bat eman nahi diote. «Euskara tresna egokia da merkataritza eta negozio munduan ere ibiltzeko», gogorarazi du Olidenek.

Ainhoa Arruabarrena Kutxabanken Gipuzkoa Sareko zuzendariak azaldu du era horretako egitasmoek «bizitasuna» ematen dietela herriei. Adierazi duenez, Kutxabankek BERRIA zabalik kanpainari babesa emateko erabakia hartu zuen uste duelako beharrezkoa dela merkatariei baliabide bereziak eskaintzea. «Helburua argi dago: etxeratzeak ez ditzala tokian tokiko ekonomiak ito», nabarmendu du.

Egitasmo berezia

BERRIAk bost urte daramatza udalekin eta merkatari elkarteekin elkarlanean BERRIA zabalik kanpainaren moduko egitasmoak egiten. Urtean pare bat herritan jarri ohi dute martxan gisa horretako kanpaina bat. Dena den, BERRIA zabalik izenpean egiten duten bigarrena da Zumaiakoa. Urrian, Bergaran (Gipuzkoa) egin zuten, eta antolatzaileek oso balorazio positiboa egin dute.

Aurretik antzeko esperientziak izan dituzten arren, aurtengoek badute berezitasun bat; pandemia dela eta, euskara eta tokiko merkataritza sustatzen dituzten egitasmoek garrantzi berezia dutela uste du Lasak. «Tokiko ekonomia asko ari da sufritzen, eta jokaleku horretan askoz ere zentzu handiagoa du kanpainak», nabarmendu du. Olidenek, bestalde, uste du kanpainak herritarren arteko loturak indartzeko balio dezakeela: “Geroz eta nabarmenagoa da, pandemia kontrolatzeko hartu beharreko neurriak zorrotz errespetatzearekin batera, bizitza soziala ere behar dugula”.

Garciarenak erantsi du gaur egungo egoeran laguntzarik txikiena ere handia dela, eta, beraz, interesgarria dela BERRIA zabalik kanpaina. Iritzi berekoa da Arruabarrena. Horrez gain, adierazi du arduratsu jokatzeko garaia dela, eta, ondorioz, egitasmo arduratsuak sustatzea dagokiela: «Gure herrian arduraz kontsumitzea eta mila euroko zorroa irabaztea edonori gerta dakioke pozgarri; poz apur bat emateko gai bagara, helburua beteta izango dugu».


Nork aukeratzen du presidentea?

Summary: Nork aukeratzen du presidentea?. Ezohiko sistema batekin aukeratzen dute estatubatuarrek presidentea. Bihar, hautatzaileen batzar bat osatuko duten konpromisarioak hautatuko dituzte, eta horiek abenduaren 14an egingo dute azken bozketa.

AEBetako hauteskunde sistema berezia da. Beste herrialde askotan bezala, hautesleek ez dute zuzenean bozkatzen nor izango den presidentea. Eusko Legebiltzarrean, Nafarroako Parlamentuan eta Euskal Elkargoan bezala, zeharkako hauteskunde sistema dute AEBetan: boto emaileek euren ordezkariak aukeratzen dituzte, eta haiek aukeratzen dute gero lehendakaria, beste bozketa batean. Hori baino ezohikoagoa da, ordea, estatubatuarren sistema. Demokrazia gehienetan eta Euskal Herriko hiru kasu horietan, herritarrek agintaldi horretan ordezkatuko dituzten ganberen bitartez egiten dute aukeraketa hori, parlamentarien bitartez. Baina AEBetan ez da hala; Senaturako eta Ordezkarien Ganberarako hauteskundeak ere egingo diren arren, presidentea ez dute ez senatariek ez kongresukideek aukeratuko, hautatzaileen batzarrak baizik. Eta, presidenteaz gain, presidenteordea nor izango den ere aukeratzen du.

Zer da hautatzaileen batzarra?

Presidentea aukeratzeko sortzen den beste organo bat da hautatzaileen batzarra. Hauteskundeak egin ondoren osatzen da, eta presidentea izendatu ondoren desegiten. 538 ordezkari edo konpromisario ditu, eta, gehiengoa izateko, presidentegaiek 270 boto behar dituzte. Estatu bakoitzak bere ordezkari kopurua dauka.

Zenbat ordezkari dagozkio estatu bakoitzari?

Senatuan eta Ordezkarien Ganberan dituen ordezkarien kopuruen batura dagokio estatu bakoitzari hautatzaileen batzarrean. Estatu bakoitzak bi ordezkari ditu Senatuan; beraz, Ordezkarien Ganbera duten kopurua baino bi aldiz handiagoa izango da konpromisarioena. Marylandek, adibidez, bi senatari ditu Senatuan, eta zortzi Ordezkarien Ganberan: ondorioz, hamar konpromisario aukeratuko dituzte presidentetzarako hauteskundeetan, hautatzaileen batzarrean ordezkatu dezaten.

Zer estatuk du ordezkari gehien?

Senatuan estatu guztiek bina ordezkari dituzten arren, Ordezkarien Ganberan demografiaren arabera banatzen dira ordezkariak. Hori horrela, gehien populaturiko estatuek dute ordezkari gehien hautatzaileen batzarrean, Ordezkarien Ganberan bezala. Kalifornia da buru, eta, presidentetzarako bozetan, 55 konpromisario dauzka. Horren ondoren, Texas (38), New York eta Florida (29), eta Pennsylvania eta Illinois (20) daude.

Zer estatuk du ordezkari gutxien?

Ordezkari gutxien dituzten estatuen artean milioi bat biztanletik behera duten estatuak daude: Montana, Delaware, Hego Dakota, Alaska, Ipar Dakota, Vermont eta Wyoming. Horiek guztiak hiru ordezkari dituzte. AEBetako 50 estatuez gain, Washington hiriburua (ez nahastu Washington estatuarekin) barruan hartzen duen Columbiako barrutiari ere konpromisario kopuru jakin bat dagokio; kasu horretan, konpromisario gutxien dituen estatuari adina dagozkio.

AEBetan menpeko lurraldeek ez dute ordezkaririk presidente aukeratzeko hautatzaileen batzarrean, nahiz eta badituzten Senatuan. Puerto Rico, Guam, Birjina Uharte Amerikarrak, Ipar Marianak eta Samoa Estatubatuarra dira lurralde horiek.

Nola erabakitzen da banaketa?

Estatu ia guztietan boto gehien jaso dituenak bereganatzen ditu estatu horri hautatzaileen batzarrean dagozkion konpromisarioak. Berdin du estatu horrek hiru ordezkari izan, Montanaren kasuan bezala, edo 55, Kaliforniak bezala. Berdin du boto aldea zein izan den. 2000. urtean, George Bushek Floridan 537 botorengatik irabazi zituen estatu horri zegozkion 29 ordezkariak, eta horiei esker heldu zen Etxe Zurira.

Bi salbuespen ditu sistema horrek: Maine (4) eta Nebraska (5). Maineri lau konpromisario dagozkio hautatzaileen batzarrean, eta horietatik bi estatu horretan boto gehien jasotzen dituen presidentegaiak jasotzen ditu. Beste biak Maine osatzen duten bi barrutietan irabazten dutenentzat dira.

Nebraskari bost konpromisario dagozkio. Mainen bezala, horietatik bi estatu horretan boto gehien jaso dituen alderdiari ematen zaizkio, eta gainontzeko hirurak Nebraska osatzen duten hiru barrutietan irabazten dutenentzat dira.

Zer dira estatu aldakorrak?

Estatu bakoitzaren demografiaren ezaugarriengatik, horietako batzuetan ez da aldaketarik izan urte askoan, eta aurten ere horietan ezustekorik ez egotea espero da. Horregatik, kanpainan ez demokratek ez errepublikanoek ez dute ahalegin handirik egiten horietan, batzuen eta besteen gotorleku direlako. Demokratek segurutzat dauzkate New York (29), Oregon (7) eta Illinois (20), adibidez, eta errepublikanoek, Utah (6), Kansas (6) eta Alabama (9).

Badira, ordea, hauteskunde batzuetatik besteetara joera aldatzen duten estatuak. Horiek dira estatu aldakorrak (ingelesez, swing states). Hauteskundeak horietan daude jokoan, eta presidentegaiek ere horietan egiten dute kanpaina, batik bat.

Zeintzuk dira estatu aldakorrak?

Aurten zalantza gehien 11 estatutan dago. Horietako batzuk ohiko estatu aldakorrak dira: Florida (29), Arizona (11), Wisconsin (10), Michigan (16), Pennsylvania (20) eta Ipar Carolina (15). Badaude, ordea, gehiago ere. Eta ezustekoak ere ezin dira baztertu. Texasen (38), 1976tik hautagai errepublikanoaren alde bozkatu izan dute, baina aurtengo inkestek iragarri dute joera hori irauli egin daitekeela.

Noiz jakingo da emaitza?

Bozkalekuak 19:00etan itxiko dira estatu ia guztietan (Kalifornian eta Alaskan, 20:00etan), baina, AEBetan sei ordutegi erabiltzen dituztenez estatuaren arabera, bozkalekuak ekialdetik mendebaldera pixkanaka itxiz joango dira. Lehenengoek Euskal Herrian asteazken goizaldean itxiko dituzte, 01:00etan. Virginia, Georgia, Hego Carolina eta Vermont izango dira lehenetarikoak, eta horietan zenbatuko dituzte botoak lehenik. BERRIA 02:00etan hasiko da emaitzen berri ematen.

Aurreko hauteskundeetan, 06:00ak pasatuta jakin izan da nor zen garailea, baina, aurten, litekeena da beranduago izatea. Izan ere, posta bidezko botoa izugarri handitu da aurreko hauteskundeekin alderatuta, eta horrek dezente atzeratu dezake emaitza; are gehiago, emaitza estua bada. Estatu bakoitzak botoak zenbatzeko bere legea dauka.

Noiz biltzen da hautatzaileen batzarra?

Behin betiko emaitzekin, hautatzaileen batzarra abenduko bigarren asteazkenaren ondorengo lehen astelehenean biltzen da. Aurten, abenduaren 14an bilduko dira. Ez dira fisikoki biltzen, ordea. Konpromisarioak norbere estatuaren parlamentura joaten dira, eta han bozkatzen dute beren hautagaiaren alde.

Derrigorrez bozkatu behar dute estatuan aukeratutako presidentegaiaren alde?

Derrigorrez-derrigorrez, ez; estatu gehienetan, badute aukera beste presidentegaiaren alde bozkatzeko ere. Eta gertatu izan da. Legediak, ordea, hainbat zigor aurreikusten ditu konpromisario batentzat, bere estatuan erabaki dutena bozkatzen ez badu.

Noiz egingo da inbestidura saioa?

Hautatzaileen batzarraren ostean, urtarrileko lehen astean Senatuak eta Ordezkarien Ganberak konpromisarioen bozketa gainbegiratzen dute, eta behin betiko emaitza izan ondoren, urtarrilaren 20an egiten da inbestidura saioa.


Summary: Sute batek kalteak eragin ditu Samosko errefuxiatuen gunean. Kanpalekuaren zati bat erre da, eta adierazi dute ez dela inor zauritu. 4.000 migratzaile bizi dira han, eta 648 hartzeko prestatu zuten, MSFk salatu duenez.

Sua piztu da bart Greziako Samos uhartean (Europa), errefuxiatuen gune batean. Zabaldutako lehen informazioaren arabera, ez da inor zauritu. Migrazio Ministerioak adierazi du suak hamabost bat barraka suntsitu dituela, baina Interneten zabaldu diren irudiek gehiago izan litezkeen susmoa piztu dute. Afrikako migratzaile komunitateak bizi dira erre den zatian, Ara egunkariak esan duenez. Errefuxiatuek Oihana deitzen diote guneari, bizi baldintza eskasengatik.

4.000 migratzaile baino gehiago bizi dira gune horretan, eta 648 migratzailerentzat prestatu zuten, Iorgos Karagiannis MSF Mugarik Gabeko Medikuen Greziako buruak adierazi duenez. Elkarteak behin eta berriz eskatu du errefuxiatuak gune seguru batera eramateko: «Sute honek, eta aurretik gertatu direnek, Europako Batasunaren arduragabekeria erakusten dute, nahita egindakoa. Lotsagarria da», adierazi dute. Joan den astean bertan salatu zituzten gune horretako bizi baldintza «ankerrak». Guneak ez du Lesboskoaren sona, txikiagoa delako, baina baldintzak bertsuak direla salatu dute.

Duela hiru egun, Richter eskalako 6,8 graduko lurrikara bat izan zen Samosen, eta bi nerabe hil ziren uhartean, errefuxiatuen gunetik kanpo. Kalterik handienak Izmir hirian gertatu ziren (Turkia), uhartetik oso gertu; 79 pertsona hil ziren, lehen informazioaren arabera. Larrialdi taldeak gorpu gehiagoren bila ari dira hondakin artean.

Joan den irailean, beste sute bat piztu zen Moriako migratzaileen kanpalekuan, Greziako Lesbos uhartean. Europako handiena zen. Koronabirusaren krisiaren kudeaketa zela eta, protesta egin zuten han zeuden errefuxiatuek, eta protestetan piztu ziren sute txikiak berehala zabaldu ziren haize indartsuen laguntzaz. Bi ordu inguruan ia kanpaleku osoa sutan zegoen. 12.000 lagun bizi ziren 3.000rentzat prestatutako kanpaleku hartan, eta errepidean harrapatuta geratu ziren. Greziako Gobernuak beste kanpaleku bat egitea erabaki du. Hori, ordea, itxia izango da, eta babesa eskatu duten errefuxiatuei mehatxu egin diete ez dituztela euren asilo eskaerak aztertuko ez badira han euren kabuz sartzen.

BERRIAk han dauden migratzaileen egoeraren berri eman du Iñaki Agirre kolaboratzailearen bitartez, eta Moriako erretratuak izeneko bideo sorta argitaratu du.


Summary: Nafarroako errege-erreginen euskarazko izenak nola eman arautu du Euskaltzaindiak. Akademiaren 192. arauan, Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu dituzte; besteak beste, Eneko Enekoitz, Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Zuria I.a, eta Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Etxeko lanak egin ditu Euskaltzaindiak. Europako hainbat errege-erreginen izenak euskaraz nola eman araututa zeukan aspaldi, eta haien izen-deiturak zerrendatuta. Antzinakoak zein gaurkoak sartzen ziren arau horietan, hala Euskal Herriaren inguruko monarkietakoak (Aragoikoak, Gaztelakoak eta Frantziakoak) nola urrutiagokoak. Baina etxekoak falta. «Euskal Herriaren historian hain toki nabarmena izan zuten Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak ez dira arau horietan ageri, izen horiek bereiz eta xeheago landu eta plazaratu nahi baitzituen Euskaltzaindiak», adierazi du akademiak, ohar baten bidez.

Gaur argitaratu du Euskaltzaindiak 192. araua, eta Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu. Horien artean daude Eneko Enekoitz edo Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Tibalt II.a edo Tibalt Gaztea, Joan II.a edo Joan Usurpatzailea, Zuria I.a, Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Nola erabaki dute euskaraz nola eman horien izenak? Euskaltzaindiak irizpideak azaldu ditu arauan bertan: hasteko, erabaki dute izenok euskarara egokitu behar direla, inguruko hizkuntzetan ere hala jokatzen delako garai hartako monarken deiturekin.

Baina Luis eta Maria errege-erreginak, ala Koldo eta Miren? Euskaltzaindiak santutegiko izenen arauan onarturikoa aintzat hartzea erabaki du, alde batera utzita Arana-Eleizalderen izendegiko formak. Beraz, Henrike, Luis, Maria, Katalina eta halakoak agertzen dira Euskaltzaindiak emaniko zerrendan.

'Gartzeiz' eta 'Enekoitz' Azaldu dute patronimikoak emateko araua ezarri dietela errege-erregin izenei ere. Horrela, gazteleraz Garces eta Iñiguez ematen direnak Gartzeiz eta Enekoitz direla ebatzi du Euskaltzaindiak, Ruitz, Ortitz, Peritz eta beste patronimikoekin egin bezala.

Izenen zerrenda eman dute euskaltzainek, kronologikoki ordenatuta, eta errege edo erregina bakoitzaren informazio gehigarriz lagunduta, hala nola izengoitiak. Frantsesez, gazteleraz eta ingelesez nola ematen diren ere jaso dute arauan.

Euskaltzaindiak aurtengo ekainetik irailera arte Donostian eta Bilbon eginiko hiru bileratan onartu dute araua.


Summary: Koronabirusaren aurkako txertoa martxo erdialderako egon daitekeela adierazi du Astra Zenecak. Datorren urteko lehen hiruhilekorako 3.000 milioi dosi izango dituztela azaldu du enpresa farmazeutikoak. Txertoa bi dositan ematea aurreikusi dute.

2021eko lehen hiruhilekorako egon daitekeela erabilgarri koronabirusaren aurkako txertoa; horixe azaldu du Astra Zeneca farmazia enpresako Ikerketa eta Onkologiaren Garapeneko zuzendari Josep Baselgak. Martxorako 3.000 milioi dosi izatea espero du enpresak, eta ordutik aurrera ekitea banaketari. Txertoa bi dositan ematea aurreikusten dutela azaldu du; 28 eguneko tartearekin jarriko dituzte.

Txertoa datorren urterako espero bada ere, aurtengo urte amaierarako Astra Zenecak eta txertoak ikertzen ari diren beste zenbait enpresak emaitzak izatea espero dutela adierazi du Baselgak RAC1 Kataluniako irratian egindako adierazpenetan. Gehitu du txertoa ez dela «irtenbide bakarra», eta iragarri du enpresa «antigorputz monoklonaletan» oinarritutako tratamendu bat garatzen ari dela. Birusa pasatu dutenen antigorputzak erabiliko dituztela adierazi du. Dena den, Baselgak adierazi du txertoa jartzeak ez duela derrigorrezkoa izan behar, «norbanakoaren askatasuna» defendatu behar dela.

Gaur egun, koronabirusaren aurkako 175 txerto ikertzen ari dira munduan, Baselgak azaldutakoaren arabera: horietatik 35 daude gaixoekin entsegu klinikoen fasean, eta hamar, berriz, egiaztapeneko azken fasean.


Summary: BERRIAk zuzen-zuzenean emango du hauteskunde gauaren berri, goizaldetik. Hasi 02:00etan, eta estatu guztietako emaitzak jakinaraziko ditu, zuzeneko kontaketa baten eta mapa interaktibo baten bitartez.

Ordu gutxi batzuk baino ez dira falta AEBetako presidentetzarako hauteskundeetarako. Bihar aukeratuko dute estatubatuarrek Donald Trump errepublikanoa edo Joe Biden demokrata. Kanpaina luze baten ondoren, herritarrek hautatzaileen batzarra osatuko duten konpromisarioak aukeratuko dituzte, eta BERRIAk luze eta zabal erreparatuko dio hauteskunde gauari, asteazken goizaldeko ordu bietan hasita. Arantxa Elizegi Egilegor BERRIAren berriemaile bereziak Floridatik helaraziko ditu emaitzak, eta erabakigarria izango den estatu horretatik kontatuko du garaipena Trumpena ala Bidenena den.

Gaueko ordu batean hasiko dira lehen bozkalekuak ixten, eta ordubeteko geroago hasiko da BERRIAren kontakizuna. Zuzen-zuzenean, estatuz estatu jakinaraziko du zer gertatzen den bai bozkalekuetan eta bai haietatik kanpo. Gainera, BERRIAk mapa interaktibo bat jarriko du irakurleen eskura emaitzak modu grafiko batean ikusi ahal izateko: batetik, estatu bakoitzean presidentegaiek bozkalekuetan zer babes izan duten islatuko du; bestetik, hautatzaileen batzarrean gehiengoa osatzeko lehian zenbat ordezkari biltzen dituzten erakutsiko du.

Ia bi aste daramatza Elizegik Miamin kanpaina jorratzen. Florida ez da nolanahiko estatu bat AEBetako hauteskundeetan, Elizegik eta Amagoia Mujika BERRIAko zuzendariordeak azaldu dutenez. 1996. urteaz gero, hor irabazten duen hautagaia Etxe Zurira iritsi izan da. Gauza bera gertatu da Ohiorekin. Historikoki, emaitzetan garrantzi handia izan dute leku horiek. Floridak 29 ordezkari ditu, eta Trumpek nahitaez irabazi behar du estatu horretan, aurrerantzean ere presidente izateko. Izan ere, Bidenek ordezkari gehiago ditu oraingoz, eta inkestetan faboritoa da.

Bidenek irabaz lezake Floridaren edo Ohioren babesik gabe, bere alde dituelako ordezkari askoko beste zenbait estatu. Trumpek, ordea, estatu aldakorren beharra dauka. Oraingoz, inkestetan bi hautagaiak parean ageri dira horietako batzuetan.

Elizegik azaldu du zergatik den Biden faboritoa: oraingoz, ordezkari gehiago ditu bere alde, inkestek garailetzat jo dute, eta, galdeketen arabera, botoa emango duten herritarretatik gutxiagok dute zalantza baten ala bestearen alde egin.

Aurtengo hauteskundeak, baina, bereziak dira. Jende askok bozkatu du aldez aurretik, eta, horren eraginez, oso litekeena da botoen kontaketa egun batzuk atzeratzea, posta bidezkoak kontatu ahal izateko. Aldez aurretik bozkatu duten gehienek demokraten alde bozkatu dute; beraz, baliteke asteartean errepublikanoek lortzea behin-behineko emaitzarik onenak eta, hurrengo egunetan boto guztiak kontatu eta gero, demokratek irabaztea. Horrelakorik gertatuz gero, liskarrak izango dira, Elizegiren esanetan.


Summary: Portuan «legea inposa» dezatela eskatu die Bilboestibak erakundeei. Zorroztasunez esku hartzeko eta zamaketarien grebak eragindako «egoera larria» konpontzeko exijitu die. Portuaren etorkizuna arriskuan ikusten du

Bilboestibak «legea inposatzeko» eskatu die erakunde publikoei Bilboko portuko zamaketarien grebak eragindako «egoera larria» ahalik eta bizkorren konpontzeko. Zamaketa lanak egiten dituzten enpresak batzen dituen elkarteak —Toro y Betolaza, Berge, S.L.P. eta Cosco txinatarra— azpiegituraren etorkizuna kolokan jartzea egotzi die sindikatuei, eta ahalik eta bizkorren parte hartzeko exijitu die instituzioei, «bakoitzaren obligazio mailaren arabera». Are gehiago, zorrotzak izan behar dutela ohartarazi die, «‘aldeen arteko elkar ulertzea’ edo ‘elkarrizketarako konponbide berritzaileak’ bilatu gabe», bere ustez, zamaketariek inoiz ez dutelako hitz egin nahi izan.

Zamaketariek astearte honetan dute 26. greba eguna, eta bigarren deialdi honetan egun erdiko lanuzteak egiten ari dira. Dena den, eta azaldu dutenez, hainbat egunetan ezin izan dute grebarik egin portuko agintaritzak ontzi guztiak zerbitzu minimotzat jo dituelako. Era berean, salatu dute Adecco aldi baterako enpresaren bitartez kontrataturiko langileek lan hitzarmenean eurei dagozkien ardurak hartzen ari direla. Zentzu horretan hainbatetan jo dute lan ikuskaritzara ustezko arau hauste horiek iker ditzaten, eta epaitegiek behin behin behineko neurriak har ditzaten, baina ikuskariek ez dituzte eskatu. Ustezko arau hauste horiek izan dira. hain zuzen, hirugarren greba bat deitzeko arrazoia, eta sindikatuek dagoeneko jakinarazi dute azaroaren 9tik abenduaren 9ra egun osoko lanuzteak egingo dituztela.

Deialdi horrek eragin du Bilboestibaren erreakzioa eta ohar gogor batean Eusko Jaurlaritzako eta Espainiako Gobernuari «dagokien ardura» hartzeko exijitu die: «Larrialdi egoera honetan beharrezkoa eta atzeraezina da erakunde bakoitzaren ardurak zehaztea, eta haien arabera jokatzea, eta kaltegarriak izan daitezkeen elkarrizketa konponbiderik ez eskatzea. Espainiako Gobernu Ordezkaritzak eta Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak, hurrenez hurren, egin duten bezala». Bilboestibak eta sindikatuek asteak daramatzate negoziatzen, eta iragan astean Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak artekaritza lana egiteko eskatu zion Espainiako Garraio Ministerioari.

Bilboestibaren ustez, izan ere, ez dagokie enpresei zamaketa lanen liberazioa gauzatzeak ekar ditzakeen «ondorioei» aurre egitea. Elkarteak gogoratu du liberalizazio hori maiatzaren 14ean sartu zela indarrean, eta hori «mehatxua» dela «betidanik portuak kontrolatu dituztenentzat». Zamaketarien sindikatuez ari da akusazio horretan.

Kontratu mugagabedun zamaketariei «plusak eta txanda onenen abantailak» beraientzat gordetzea leporatzen die, eta behin behinean dauden zamaketariak «bahituta izatea». Finkoak 320 dira; behin behinekoak, aldiz, 103, eta gehienek hamabi urte daramatzate egoera horretan. Sindikatuek, besteak beste, mugagabe kopurua handitzea eskatu dute, eta behin behinekoei lan hitzarmen hobea aplikatzea. Bi multzoek bat egin dute greban.

Lineak galtzeko arriskua

Bilboestibaren ustez, grebaren kalteak oso larriak dira dagoeneko, eta okerrera egin dezakete: «Orain arte, linea batzuen behin behineko desbideraketa izan dena behin betiko alboratze bihurtu daiteke, operadoreen biziraupena kolokan jarriz. Asko kostako zaie azken urteetan eginiko inbertsio handiak berreskuratzea». Grebak iraun duen bitartean, hainbat ontzik Santanderrera eta Gijonera (Espainia) jo dute. Bilbokoak baino ahalmen txikiagoa duten portuak dira, dena den. Zamaketa enpresek nabarmendu dutenez, eragin negatiboa ez da portura mugatzen, eta ehunaka dira beren etorkizuna kolokan ikusten duten enpresak «soldata handiko 300 zamaketariren erruz».

Momentuz ez dago beste bilerarik egiteko datarik

Bilboestibak eta sindikatuek ez dakite noiz bilduko diren berriz. Ez dute bilera data berririk euren agendetan. Iragan astean hiru aldiz elkartu ziren, horietako batean Lan Harremanen Kontseiluaren artekaritzarekin, eta ez zen akordiorik egon. Astearte arratsaldean, zamaketariek euren ustez greba behin behinean bertan behera uzteko moduko eskaintza bat egin zioten enpresari, baina hark ez zuen onartu. Bilboestibak, halere, berriz ere deitu zituen lanera behin behineko lan poltsa historikoko langile batzuk. Astebetez deitu gabe egon ondoren berriz kontratatu zitzuen hogeita hamar bat. Keinu horrek tentsioa murriztuko zuela zirudien, baina ez da halakorik pgertatu. Egun bi aldeak oso urrun daude. Artekaritza politikoak ezinbestekoa dirudi.


Summary: Eraso «terrorista» bat izan da Vienako erdigunean. Gutxienez bost lagun hil dira, ustezko erasotzaileetako bat tartean. Beste hamazortzi lagun ospitaleratu dituzte. Herrialdeko mugak itxi dituzte, eta gaur ez dute eskolarik emango.

Viena erdialdean, tiroketak izan dira bart, 20:00 aldera. Sei gunetan gertatu dira, eta horietako bat sinagoga batetik gertu, Schwedenplatz plazaren ondoan. Gutxienez bost lagun hil dira, tartean ustezko erasotzaileetako bat, eta hamazortzi zauritu, horietako batzuk larri. Poliziak berehala zabaldu du Austriako hiriburuko erdigunera ez joateko oharra, eta garraio publikorik ez hartzea gomendatu du. Gobernuak «eraso terrorista islamistatzat» jo du gertatutakoa, eta etxean geratzeko eskatu die herritarrei. Gaur ez da eskolarik emango eta herrialdeko mugak itxita daude, ustezko erasotzaileetako bat ihes eginda dagoelako. Halere, ez dute baztertu parte hartzaile gehiago ere egotea.

Poliziak «operazio handi bat» abian duela jakinarazi du, eta, besteak beste, hiriaren erdigunea inguratu du, erasotzaileak atxilotzeko asmoz. 75 soldadu berezi ere inguruan dira, eta Alemaniak eta Hungariak indar bereziak bidaltzeko eskaintza egin diote Austriako Gobernuari. Erasotzaileetako bat hil dute, eta besteek ihes egin dute. Karl Nehammer Austriako Barne ministroak adierazi duenez, Estatu Islamikoaren jarraitzailea litzateke hildakoa. Haren etxea ere miatu dute.

Austriako Poliziak bi pertsona atxilotu ditu gaur Sankt Polten hirian, Vienatik 60 bat kilometrora, hiriburuan izandako «eraso terroristarekin» lotuta, Polizia iturriek APA Austriako agentziari jakinarazi diotenez.

Herrialdeko hainbat hedabidek adierazi dute Schwedenplatzeko sinagoga izan daitekeela erasoaren helburua, baina Poliziak ez du halakorik baieztatu. Testiguen arabera, erasotzaileetako batek inguruko terrazetara tiro egin zuen, eta ingurutik igarotzen ari zen herritar bat jo zuen gutxienez. Batek adierazi du «gutxienez 50 tiro» entzun dituela.

Erasoa gertatu eta ordu batzuetara eman du Poliziak lehen heriotzaren berri. Hamazortzi dira ospitaleratuak. Horietako bat Polizia agentea.

Austriako gobernuburu Sebastian Kurtzek baieztatu egin du «eraso terrorista bat» izan dela gertatutakoa, eta «ongi prestatua» zegoela nabarmendu du. «Une gogorrak» iritsiko direla azaldu du, eta «erabakitasun osoz» erantzungo dutela.

Oskar Deutsch Austriako komunitate juduaren presidenteak azaldu du, oraingoz, ez dagoela argi Viena erdialdeko sinagogaren kontrako erasoa izan den ala ez, baina tiroketa gertatu denerako tenplua eta inguruko bulegoak itxita zeudela.

Emmanuel Macron Frantziako presidentea izan da atentatuaren inguruan iritzia eman duen lehenengoetariko nazioarteko buruzagia. «Frantziaren ondoren, adiskide den herrialde bati eraso diote. Gure etsaiek jakin behar dute zeri ari zaizkion aurre egiten. Ez diogu ezeri amore emango», idatzi du Twitterren. Beste txio bat ere argitaratu du ondoren: «Europa lutoan dago. Gutako bati kalte handia egin dio terrorismo islamistak. Frantzia Austriaren ondoan dago, babesa emateko prest». Italiak ere erasoa gaitzetsi du.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, berriz, adierazi du Kabulgo unibertsitatean eta Viena erdialdean izandako erasoek agerian uzten dutela Estatu Islamikoari aurre egiten jarraitzeak duen garrantzia.


Gasteizko Udala, Euskaraldiarekin

Summary: Gasteizko Udala, Euskaraldiarekin. Aurreko Euskaraldian 13.000 gasteiztarrek eman zuten izena, eta aurten kopuru hori gaindituko dela espero du udalak.

Gasteizko Udalak berriro Euskaraldiarekin bat egingo du, eta duela bi urteko Euskaraldiak hirian izandako oihartzun handia aurten ere nabaritzea espero du, edo handiagoa izatea. Izan ere, duela bi urteko Euskaraldian 13.000 gasteiztarrek eman zuten izena, eta aurten ere kopuru horietara iristeko konfiantza du udalak. «Nolanahi ere, kopuruetatik harago, beren hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa kolektiboa egingo duten herritar horien guztien ilusioa eta konpromisoa azpimarratu beharra dago», Gasteizko Udaleko Euskara Zerbitzuko arduradunen hitzetan. Euskaraldiaren bigarren ekitaldia azaroaren 20tik abenduaren 4ra izango da. Plano pertsonalean, rolei dagokienez, ez dago aldaketarik duela bi urte burutu zen lehen Euskaraldiarekin alderatuta: ahobiziek konpromisoa dute ahal den guztietan euskaraz aritzeko; belarriprestek, berriz, euskararen erabilera errazteko funtzioa dute. Gasteizko Udalak bereziki euskara ulertzeko gai diren gasteiztarrak animatzen ditu Euskaraldian parte hartzera. «Asko baitira». Gasteizko herritarren %46,9k euskara ulertzen dute, eta, 35 urtez azpiko gasteiztarren artean, %79,6k.

Hiria belarriprestekin bete nahi dute. «Ulermena da gakoa orain. Belarripresten ekarpena itzela izan daiteke. Belarriprest aktiboak behar ditugu Gasteizen».

Gorka Urtaran alkateak ere izena eman du, eta Gasteiz ahobiziz eta belarriprestez bete behar dela esan du. Gonbidapen berezia egin die, gainera, euskara ulertzeko gai diren gasteiztarrei. «Beraiek dira erronka nagusi eta politena orain». Herritarrak izena ematera animatzeaz gain, Gasteizko Udala entitate gisa ere parte hartzen ari da Euskaraldian. Horrela, lanean ari da, bere egitura barruan ere ariguneak identifikatzeko eta gune horiek ere aktibatzeko.

Oraingoz, arigune hauek identifikatu dituzte: 45 kanpo arigune (herritarrei arreta emateko espazioak edo bulegoak) eta 30 barne arigune (ariketa era kolektiboan egiteko prest dauden lantaldeak edo zerbitzuak). Arigune horien baitan 315 langilek hartuko dute parte. «Epe ofiziala amaitu bada ere, arigune gehiago izango dira hemendik eta Euskaraldiaren hasierara bitartean batuko direnak».

Euskara aktibatu

Aipagarria da Gasteizko Udala elkarlanean ari dela erakundeekin, elkarteekin, eragileekin eta herritarrekin euskararen erabilera sustatzeko hirian.«Eragileekin batera eta hiritarrekin batera aktibatu egingo dugu euskara Gasteizen».

Udalak hainbat ekinbide martxan jarriak ditu euskara bultzatzeko. Horrela, besteak beste, euskara ikastaroak antolatzen ditu gizarte etxeetan, gurasoentzat, 55 urtetik gorako pertsonentzat, atzerritarrentzat, eta merkataritzako eta ostalaritzako langileentzat. Euskarari lotutako beste zenbait jarduera ere egiten ditu. Horien berri jakin daiteke udalaren webgunean ageri den euskararen agendan. Halaber, Oihaneder Euskararen Etxearen bidez ere, Gasteizko Udalak antolatzen ditu euskarari loturiko ekitaldiak.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.vitoria-gasteiz.org.


Summary: OLBEk bertan behera utzi du 'Alzira' operaren estreinaldia. Operaren Lagunen Bilboko Elkarteak adierazi du COVID-19aren pandemia kontrolatzeko hartutako osasun neurriek «ezinezko» egiten dutela obra ematea.

Hilaren 21ean estreinatu behar zuen OLBEk Alzira, Giuseppe Verdiren opera, baina, oraingoz, atzeratzea erabaki du. Ohar baten bitartez adierazi duenez, joan-etorriak murriztu izanak OLBEren bazkideen eta opera zaleen erdiei baino gehiagori eragiten die, eta horri gehitu behar zaio Euskalduna jauregiaren edukiera mugatu izana ere. Opera elkarteak adierazi du urtarrilean heldu nahiko liokeela, berriro ere, musika denboraldiari.

Alzira-rekin Tutto Verdi proiektuari amaiera eman behar zion OLBEk. Egitasmo historiko horren bitartez, azkeneko hamabost urteotan Verdiren 30 lan eman dituzte Bilbon, eta, horien osagarri, hainbat hitzaldi egin dituzte, bai eta zenbait lan argitaratu ere. Azken asteetako murrizketek, ordea, ezinezko egin dute proiektuari 2020. urte honetan ematea amaiera. Elkarteak jakinarazi du bere asmoa dela lantalde berarekin estreinatzea opera datorren denboraldian, abonamendu zikloaren barruan.

OLBEk gaineratu du «egoerak modua ematen badu» urtarrilean helduko diola, berriro ere, aurtengo denboraldiari. Ordurako, Camille Saint-Saensen Samson et Dalila dauka iragarria opera elkarteak.


Kudeaketa aurreratua eta euskara

Summary: Kudeaketa aurreratua eta euskara. Euskalit fundazioak Euskaraldiarekin bat egin du. Erakundeetan kudeaketa aurreratua sustatzea da haren zeregina.

Duela bi urte bezala, Euskalit fundazioak Euskaraldiarekin bat egin du. Fundazio gisa elkartutako erakunde taldea da Euskalit, Eusko Jaurlaritzak bidea emanda, erakundeetan kudeaketa aurreratua sustatzeko eta, horrela, Euskal Autonomia Erkidegoaren lehiakortasunari eta garapen iraunkorrari laguntzeko.

Eusko Jaurlaritzak industria sendotzeko zuen arduratik jaio zen Euskalit, 1990eko hamarkadan. 1992ko abenduan, 18 euskal erakunde batu egin ziren, eta Euskalit sortu zuten, enpresa eta erakundeen kudeaketaren hobekuntza eta berrikuntza bultzatzeko asmoz.

Euskalit modu azkarrean ezagutzeko, hona hemen azken urteko zenbait datu: • 18 pertsona aritzen dira lantaldean, eta 820 erakunde dira Euskaliten laguntzaile. • Patronatua 25 erakunde publikok eta pribatuk osatzen dute. • 100 ekitaldi publiko antolatu eta 5.700 pertsona elkartu ditu kudeaketa aurreratua, kudeaketa tresnak eta erakundeen jardunbide egokiak zabaltzeko eta trukatzeko saioetan. • Sektore guztietako 1.800 erakunde eta 4.500 pertsona izan ditu prestakuntza programetan eta kudeaketa tresnak ezartzeko programetan eta tailerretan. • Euskal erakunde publikoek sektore desberdinetan kudeaketa profesionalizatu eta berritzeko martxan jarritako programetan laguntzen du: industria, osasuna, merkataritza, hezkuntza, gizarte ekintza... • 400 erakunderen kudeaketaren egoeraren diagnostikoa egiten lagundu du, kudeaketaren elementu desberdinetan duten indarguneak eta zer hobetuak identifikatzeko eta lehenesteko. • 2.500 pertsona daude ebaluazio-klub edo taldeetan, erakundeei hobetzen laguntzeko, eta praktika onak ezagutu eta partekatzeko. Euskalit euskal administrazioaren aliatua da, kudeaketa aurreratua hainbat sektoretan bultzatzeko eta gauzatzeko, prestakuntza programetan, erakundeen jarraipenean eta laguntza zerbitzuetan eta ebaluazio prozesuetan duen eskarmentuagatik.

Horrela, Euskalitek, 2006tik Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren bidelagun, Bikain Euskararen Ziurtagiriaren diseinuan, prestakuntzan eta ebaluazio prozesuaren koordinazioan dihardu.

Kudeaketa aurreratua, euskararen aliatua

Kudeaketa Aurreratua, erakundea kudeatzeko (gidatzeko, antolatzeko, garatzeko, egituratzeko, ulertzeko) filosofia bat da, eta honen helburua da ahalik eta emaitza onenak lortzea interes talde guztientzat, modu iraunkor eta orekatuan. Kudeaketa aurreratua duten erakundeek argi dute nora joan nahi duten eta zer lortu nahi duten, eta hori lortzeko estrategiarik egokiena definitzen eta ezartzen dute, bezeroen nahiak kontuan hartzen dituzte zerbitzu eta produktuak eskaintzeko orduan, pertsonak zaintzen dituzte, haien inplikazioa eta motibazioa lortzeko, beste erakunde batzuekin elkarlanean aritzen dira, gizartean eragin positiboa lortu nahi dute, eta berrikuntza erabiltzen dute beren erronkei aurre egiteko. Hortaz, kudeaketa sistema aurreratua duten erakundeek garrantzitsutzat jotzen dituzten elementuak garatu eta hauetan emaitza onak lortzeko aukera gehiago dute, elementu eta politika desberdinak (hizkuntzak, ingurumena, genero berdintasuna, kalitatea…) integratu egiten dituztelako, eta ez direlako modu isolatuan edota paraleloan kudeatzen. Horrela, kudeaketa sistema aurreratu batek hizkuntzekin lotutako alderdiak modu eraginkorrago batean garatuko ditu.

Euskara modu egokian erabiltzean erakundea interes taldeen beharrekin lerrokatuko da, zerbitzu hobea eskainiko die bezeroei, langileekin lotura indartuko du, bat egingo du gizartearen testuinguruarekin eta administrazio eta legeen eskakizunekin. Gainera, euskara ez kudeatzeak arrisku estrategikoak ekar ditzake erakundearentzat, honen garapena eta lehiakortasuna baldintzatu eta mugatu dezakeelako.

Horregatik guztiagatik, Euskaliten helburua da euskararen erabilera areagotzea. Horrela, euskararen kudeaketaren arloan Euskalitek urrats hauek eman ditu: • 2007ra arte helburu orokor batzuk zehaztuta zeuden euskararen presentzia eta erabilerari buruzkoak: «Euskararen presentzia eta erabileran pixkanaka-pixkanaka aurrera egingo da». • 2007an Bikain ziurtagiriaren EMErekin (erreferentzia marko estandarra) autoebaluazioa egin ondoren, hizkuntza politika zehazten hasi ziren Euskaliten. • 2013an hizkuntza-politika berria sortu zen, irizpideak zehaztu, eta prozesuen kudeaketarako dokumentuan integratu zituzten. • Emandako pauso guztiak adostuak izan dira, langile guztiekin eta zuzendariaren lidergoarekin, eta Patronatuaren oniritzia daukate. • Prozesuak kudeatzeko prozesuan txertatuta daude hizkuntza-irizpide orokorrak, eta zenbait prozesutan irizpide zehatzak ere. Hortaz, kudeaketa sistema orokorrean txertatuta dago hizkuntzen kudeaketa. • Hizkuntza irizpideak ez betetzeagatik dauden intzidentziak apuntatu eta jasotzen dira. • 2007tik hona 5 autoebaluazio egin dituzte, EME erabiliz, 2007, 2012, 2013, 2017 eta 2018an.

Euskaraldia

2018an gizarte mailan eta Euskaliten hizkuntza ohituren aldaketan pauso garrantzitsuak eman zituzten Euskaliten Euskaraldia: 11 egun euskaraz ekimenaz baliatuz. Eta Euskaraldiaren bigarren ekitaldi honetan urrats berriak emango dituzte, eta norbanakoen konpromisotik taldeko konpromisoetara jauzi egingo dute, hizkuntza praktika berriak bultzatzeko eta haien hizkuntza politikari jarraiki aurrerapausoak ematen jarraitzeko. «Gure harremanetan euskararen erabilera areagotzea da gure helburua», azaldu dute.

Euskaraldiarekin, Euskaliteko langileei hamabost egunetan euren hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa egitea proposatu diete, ahobizi edo belarriprest rolak erabiliz. Horrez gain, Euskaliten euskaraz hitz egiteko gai diren hiztun taldeak identifikatu dituzte, 13 barne arigune sortuz. Uneoro euskaraz hitz egiteko aukera bermatuko da arigune horietan. COVID-19ak sortutako egoerak lan dinamika baldintzatu badu ere, Euskaliten euskaraz bizitzeko eta lan egiteko pausuak ematen jarraitu nahi dute. Horretarako, Euskalit osatzen duten pertsona guztien inplikazioa beharrezkoa izango dela azpimarratu dute: «Ekin diezaiogun euskarari! Gehiago, gehiagorekin, gehiagotan!».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.euskalit.net.


Summary: Hiru edukiontzi erre dituzte Arrasaten, eta beste lau Bilbon.

Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, hiru edukiontzi erre dituzte bart gauean Arrasaten. Ez da bestelako aparteko istilurik izan. Bilbon ere, Santutxu auzoan, beste lau edukiontzi erre dituzte.

Ohar bidez jakinarazi dutenez, Arrasaten Bidekurtzeta kalean erre zituzten edukiontziak, ilunabarrean, 20:30 aldera. Santutxukoak Torre Gorostiza kalean erre dituzte, goizaldean, 03:30 aldera, eta bi autori kalte materialak eragin dizkiete. Azken horri dagokionez, Segurtasun Sailak ez du zehaztu propio eragindako sutea izan den. Ikertzen ari dira. Asteburuan beste zenbait eduki ontzi erre dituzte, eta istiluak izan dira, besteak beste, Bilbon eta Gasteizen.


Summary: Espainiako errege familiako hainbat kidek erabilitako txartel «beltzak» ikertzen ari dira. Juan Carlos Borboikoak, Greziako Sofiak eta beste «senide zuzen» batzuek txartelokin eginiko mugimenduak aztertzen ari da ustelkeriaren kontrako fiskaltza.

Juan Carlos Borboikoa Espainiako errege emerituak, haren emazte Greziako Sofiak eta bikotearen hainbat bilobek erabilitako kreditu txartel batzuk ikertzen ari da Espainiako ustelkeriaren aurkako fiskaltzak, Eldiario.es informazio webguneak gaur zabaldu duenez. Ikerketaren iturriak aipatzen ditu hedabideak, eta azaldu du txartelak «beltzak» direla, ez daudelako Espainiako errege familiako kideen izenean, eta oraindik ez dakitelako nondik datorren dirua.

Fiskaltza 2016tik 2018ra eginiko gastuak ikertzen ari da. Juan Carlos Borboikoaren abdikazioa 2014ko ekainaren 19an gauzatu zen ofizialki, beraz, hura eta emaztea txartelekin eginiko mugimenduongatik epaitzeko aukera legoke, Espainiako legeak monarkei ematen dien babesetik at legokeelako, hedabidearen arabera.

Txarteletako dirua nondik datorren ikertzen ari dira, baina dagoeneko esan dute «Espainiatik at» duela jatorria. Galderak bidali dituzte dagoeneko hainbat herrialdetara, txartelen atzean nor dagoen argitzeko. Hedabidearen arabera, dagoeneko Mexikoko hiritar bat eta «Guardia Zibilaren buru bat» identifikatu dituzte.

Fiskaltzak ogasunaren kontrako delitu baten zantzuak topatu ditu, informazioaren arabera: «Deklaratu gabeko 120.000 euroko errenta handitzeak ekinaldi bakarrean».

Atzeman dituzten gastuen artean Londreserako hainbat bidaia daude. Greziako Sofia han bizi da aspaldi. Guneak azaltzen duenez, aurten 111.854 euro jasoko ditu, besteak beste Hego Euskal Herriko biztanleek ordaindutako diru publikotik. Errege emerituak, berriz, 161.034 euro jaso zituen iaz aurrekontuetatik.

Ikerketak beste fronte bat irekiko lioke Borboi familiari. Izan ere, dagoeneko ikerketapean dago 2008. urtean Saudi Arabiatik ustez jaso zituen 65 milioi eurorengatik. Edonola ere, auzi hori artxibatzeko arriskua dago, abdikazioaren aurretik gertaturiko ustezko lege hausteak liratekeelako, eta, beraz, ezin epaituak Espainiako Konstituzioaren arabera. Haatik, orain zabalduriko ekintzengatik balego errege familiako kideok epaitzerik.

Edonola ere, fiskaltzaren iturriek adierazi dute txartel beltz horien onuradunen artean ez leudekeela Felipe Borboikoa Espainiako gaurko erregea, haren emazte Letizia Ortiz edo Leonor Borboikoa. Bai, ordea, beste «senide zuzen batzuk».

Abuztuan egin zuen ihes

Juan Carlos Borboikoak abuztuaren hasieran jakinarazi zuen aurrerantzean herrialdetik kanpo biziko zela, bere «iraganeko bizitza pribatuko zenbait gertakari izaten ari den oihartzun publikoarengatik». Ordurako, Saudi Arabian zegoen. Suitzako eta Espainiako fiskaltzak zabalduriko auzietatik ihesi.

Ikerketa 2018. urtean hasi zen. Suitzako Polizia Judizialak herrialde hartako bankuetan kontuak irekita zeuzkaten bi fundazio aurkitu zituzten. Lehenak (Zagatka) Liechtensteinen zuen egoitza, errege emerituaren urruneko lehengusu baten izenean, eta haren bitartez ordaindu zituzten Juan Carlos Borboikoak Corinna Larsen bikotekide ohiarekin eginiko bidaiak. Bigarrenak (Lucum), berriz, Panaman zuen egoitza, eta horren onuradun nagusia Juan Carlos Borboikoa zen, eta bigarrena, haren seme Felipe.

Suitzak jakinarazi zuen borboitarrek 68,8 milioi jaso zituztela Lucum fundazioaren kontuan. Saudi Arabiako Finantza Ministerioak ordaindu zituen, eta litekeena da Mekarako trenbidearen esleipenarekin lotutako komisio bat izatea. Lau urte geroago, diru hori Bahametako beste kontu batera mugiarazi zuen errege emerituak; Solare sozietatearen izenean zegoen kontu batera. Sozietate horren jabea Larsen zen. Suitzako fiskaltzak kontu guztiak bahitu zituen, eta auzi bat ireki zuen, sekretupean, diru zuritzeagatik.


Summary: Epaiketa arte Urrutikoetxeak baldintzapean aske segitzea erabaki du epaileak. Astean behin aurkeztu beharko du bizilekua duen auzoko komisarian, eta Frantziatik ateratzeko debekua du.

Urriaren 19an eta 20an epaitu behar zuten Josu Urrutikoetxea Parisko Dei Auzitegian, 2005 eta 2006 arteko prozesuarekin lotuta, baina osasun krisiagatik lekukoak Parisen ezin zirenez egon, atzeratu egin zuten epaiketa. Datorren otsailaren 22rako eta 23rako jarri zuten data.

Gaur, epaiketa izan arte baldintzapean aske uztea erabaki du epaileak. Astean behin aurkeztu beharko du bizilekua duen auzoko komisarian, eta Frantziatik ateratzeko debekua du. 2019ko maiatzean atxilotu zuten ETAren ordezkari izandakoa, eta, ordutik, amaraun judizial batean dago. Kontrako bi prozedura irekiak dizkiote Frantzian, eta Espainiak eginak dizkio kontrako bi estradizio eta bi euroagindu eskaera. Uztailean utzi zuten baldintzapean aske.

Urrutikoetxearen aurkako bi auzi ziren egitekoak urrian, Frantziako prozeduren harira. Lehena otsailera arte gibelatu dute; bigarrena, 2010-2013ko prozesukoari buruzkoa, instrukziora bidali zuen Parisko Zigor Auzitegiak.


Summary: Salatu dute Bilboko udaltzainek eraso bat egin dutela «arraza ezaugarriak tarteko». Bizkaiko SOS Arrazakeriak egin du salaketa: «Funtzionario publiko batek bestelako arraza ezaugarriak dituen gazte bati egindako gorroto delitua da».

Bizkaiko SOS Arrazakeriak adierazi du Bilboko udaltzainek eraso egin ziotela «bestelako arraza ezaugarriak» dituen gazte bati urriaren 10ean, Bilboko San Frantzisko auzoko Maiatzak 2 kalean, eta gazteak irainak ere pairatu behar izan zituela.

Gaztearen testigantzaren berri eman dute: «SOS Arrazakeriaren bulegoan salatu duenez, egun horretan lanetik irten zen, eta, ia egunero egin ohi duen bezala, Maiatzak 2 kaleko harategira jo zuen. Kale horretatik behera zebilenean, Udaltzaingoaren patruila bat heldu zen, norabide berean, autoz. Gazteak autoa beregandik oso gertu sumatu zuen. Norbaiti zerbait esateko edo zerbait begiratzeko asmoz hurbilduko zirela pentsatu zuen. Bat-batean, autoak harrapatuak zituen orpoak. Mutilak ukitu bat eman zion autoari, bera bertan zegoela eta oinak harrapatuak zituela adierazteko. Berehala, udaltzain bat autotik atera zen, eta ukabilkada bi eman zizkion gazteari bularrean, arnasa hartu ezinik utzita. Udaltzainak hormaren kontra jarri zuen gaztea. Horren ostean, mutilari dokumentazioa eskatu zion, haren nortasun agiria Espainiakoa dela jakin barik».

Bien bitartean Ertzaintza heldu zela esan dute, baina ez zuela esku hartu. Eta erasoa ez zutela eten: «Gaztea udaltzain erasotzailearekin hitz egitera hurbiltzen saiatu zen bakoitzean, beste udaltzainak ukabilkada bat ematen zion bularrean».

Horiek horrela, Bizkaiko SOS Arrazakeriak salaketa egin du. «Polizia indarkeria hori arrazakeria instituzionalaren parte da, eta egiturazko arrazismoa duen gizarte honetan gertatzen da. Izan ere, horrela, gizarteak berak bere iruditerian gaizkiletzat dituen kolektiboen aurkako diskriminazioa normalizatzen du», deitoratu du. «Funtzionario publiko batek bestelako arraza ezaugarriak dituen gazte bati eragindako gorroto delitua da, justifikaziorik ez daukan indarkeria fisikoa erabilita».

Adierazi dute lehendik ere heldu izan zaizkiela antzekoen salaketak: «Ez da hau izan polizia abusuei buruz guregana heldu den lehenengo kasua. Are gehiago, ondorioztatu dugunez, handitu egin da udaltzainen indarkeriazko ekintzen kopurua, aldez aurretik jokamolde hori eragiteko inolako ekintzarik egon barik». Argi daukate egiturazko arazo bat dagoela muinean: «Herri erakundeen arrazakeria agerian uzten duten hainbat adierazle daude: San Frantzisko auzoko polizia indarren neurri gabeko hedapena, agenteei soslai etnikoaren arabera identifikazioak egiteko aukera ematen dieten polizia protokoloak, eta polizia indarrek zenbait gizarte talderen kontra eragindako erasoek zigorrik ez edukitzea, herritar horiei beren duintasuna eta eskubideak kenduta».

Horregatik eskea: «Eskatu nahi dugu behingoz amaitzeko nazioarteko erakundeek gaitzetsiak dituzten jarduera bidegabe baztertzaile horiek, gure kaleetan egunero gertatzen diren praktika horiekiko erantzukizun instituzional eta politikoa erakustearekin batera».


Summary: Emaitzak zuzenean BERRIAn, 02:00etatik aurrera. 18:00ak eta 19:00ak artean hasi dira hauteslekuak ixten, Euskal Herriko gauerdi aldean. Hasi dira botoak kontatzen. Aurrez, ehun milioi lagunek baino gehiagok eman dute botoa; duela lau urte bozkatu zuten guztien %72k baino gehiagok. Sei estatutan jada gainditu dute 2016ko parte hartzea.

* Aukera guztiak daude zabalik. Bidenek bederatzi punturen aldea ateratzen dio Trumpi inkestetan, baina ezer ez dago erabakita.

* 'Trumpistak eta demokratak', Arantxa Elizegi Egilegor berriemaile bereziaren analisia.

* Nork aukeratzen du presidentea?

* AEBetako hauteskundeen kanpainaren amaiera aztergai bideo batean.

* Duela lau urte botoa eman zutenen %70ek jada bozkatu dute.


Summary: Bederatzi senideri administrazio espedienteak ireki dizkiete presoak bisitatzera joateagatik. Puerto I, Puerto III eta Avilako espetxeetara joandako senideei ezarri dizkiete administrazio espedienteak, «perimetroa itxita daukaten lurraldeak zeharkatzeagatik». Teruelgo espetxera joandako senide batek bisita galdu zuen. Sarek eta Etxerat-ek salatu dute egoera «jasanezina» dela.

COVID-19aren eta alarma egoeraren ondorioz ezarritako neurri murriztaileek bete-betean eragin diete euskal presoen senideei. Etxerat-ek eta Sarek eman dute asteburuko bisiten egoeraren argazkia: bederatzi senideri espedienteak ireki dizkiete «perimetroa itxita daukaten lurraldeak zeharkatzeagatik», eta bertze senide bat bisitarik gabe gelditu da, alarma egoeraren ondorioz. Espedienteak jaso dituztenak Cadizko Puerto I, Puerto III espetxeetara (Andaluzia, Espainia, 1.010 kilometro) eta Avilara (Espainia, 455 kilometro) joandako senideak dira. Teruelen dagoen preso baten senidea (Espainia, 430 kilometro) da bisitarik gabe gelditu dena.

Sarek eta Etxerat-ek ohartarazi dute «inork» ez duela «konfinamendurik hautsi»: «Senideek bidaia egiteko arrazoi justifikatuak frogatzen zituzten agiriak eraman dituzte: bisita baimenduen egiaztagiria eta, gainera, ondoren, bisita egin izanaren egiaztagiria, ia espetxe guztietan emana». Presoen senideen elkarteak eta presoen aldeko mugimenduak oroitarazi dute Espainiako Estatuan dauden euskal presoak Euskal Herriko kartzeletan baleude ez litzatekeela horrelakorik gertatuko: «Gaur egun, 187 presotik 170 baino gehiago EAEtik eta Nafarroatik kanpoko espetxeetan daude. Euskal presoen senide eta hurbilekoak egoera hau bizitzera behartzen dituzte».

Egoera «jasanezina»

Sarek eta Etxerat-ek gogoratu dutenez, hamar hilabete igaro dira jada Espainiako Estatuko kartzeletan komunikazioak «eten edo murriztu» zituztenetik. Frantziako Espetxeetan gertatzen dena ere «zaila» dela salatu dute, eta, orokorrean, «jasanezina» dela egoera, «euskal presoek eta haien senideek etengabe ziurgabetasuna jasaten baitute».

Presoak «lehenbailehen» Euskal Herrira ekartzeko eskatu dute, «gero eta handiagoak baitira kartzelatutako pertsonek eta haien familiek jasaten dituzten urruntzearen ondorio konponezinak».


Summary: 2016an botoa eman zutenen %71k jada bozkatu dute. Milioika estatubatuarrek posta bidez bozkatzea erabaki dute: 99 milioi dira. Duela lau urte baino parte hartze handiagoa espero da.

AEBetako presidentetzarako hauteskundeetako botoen zenbaketak luze joko du. Koronabirusak eragindako egoeraren ondorioz, milioika herritarrek erabaki dute botoa posta bidez ematea, eta dagoeneko 2016an bozkatu zutenen %71k eman dute beren hautuaren berri: 99 milioi dira. Joera horrek, ordea, errepublikanoei ate bat ireki die: emaitzen legezkotasuna eta zilegitasuna zalantzan jartzea.

Gau luzea espero da, tentsio handikoa. Donald Trumpek, bozketa bezperan, adierazi du bozak «azaroaren 3an amaitu behar» direla, «ez geroago». Posta bidezko botoen zenbaketari egin dio erreferentzia, estatu batzuetan egunak beharko dituztelako horiek zenbatzeko, eta, hortaz, behin betiko emaitzak jakinarazteko.

Testuinguru horretan, errepublikanoak, jakinik beren hauteskunde oinarriaren gehiengoak botoa hauteskundeen egunean emango duela, bozen gauean bertan garailea aldarrikatzeko asmotan dira. Izan ere, posta bidezko botoak zenbatu gabe, litekeena da Trumpek izatea aldeko boto gehien.

Gerora, boto guztiak zenbatuta Bidenek irabaziko balu, errepublikanoak prest leudeke prozesua auzitara eramateko, Gorenera jotzeraino. Agintari errepublikanoak iragan astean aukeratu zuen beste epaile bat, eta, hortaz, joera kontserbadorekoak dira nagusi auzitegi horretan. Ikusteko dago, beraz, horrek zer egoera eragingo duen.

Estatu bakoitzaren arauak eta asteotan izandako joerak aztertzea besterik ez dago horretaz jabetzeko. Gaur goizerako, Texasen, Hawaiin eta Montanan posta bidez bozkatu dute 2016an bozkatu zutenen %100ek baino gehiagok; Washingtonen, Nevadan, Mexiko Berrian, Georgian, Floridan, Ipar Carolinan eta Coloradon ere duela lau urteko kopurua gainditzear dira. Demokraten ustetan, beren oinarriaren gehiengoak posta bidez bozkatu du, eta, hortaz, datozen egunetako zenbaketan du jarria itxaropena.

Halere, AEBetan, posta bidezko bozketa kontzeptua ez da soilik aukera horretara mugatzen. Lau aukera ahalbidetzen ditu: izenak dioen bezala, botoa posta bidez bidaltzea; kaleetan jarri dituzten bozketa kutxa batean uztea; hauteskunde eguna baino lehen aurrez aurre ematea, horretarako ahalbidetu duten epe batean; edo hauteskunde egunean bertan aurrez aurre ematea.

Kasua edozein dela ere, estatu bakoitzak bere arauak ditu horien zenbaketa hasteko. Honako hauek dira kasuetako batzuk, jokoan dauden tokietan:

Arizona: hauteskunde eguna baino hamalau egun lehenago. Colorado: hamabost egun lehenago. Florida: 22 egun lehenago. Georgia: hauteskunde eguneko 07:00etatik aurrera. Michigan: hauteskunde egunean, bozkatzeko epea amaitu aurretik. Minnesota: hauteskunde egunean, bozkatzeko epea amaitu ostean. Ohio: hauteskunde eguna baino lehen, edonoiz. Texas: hauteskunde egunean, bozkatzeko epea hasten denean.

Denera, 22 estatuk eta Columbiako barrutiak zenbatuko dituzte botoak hauteskunde egunaren ostean, betiere botoa azaroaren 3an edo lehenago eman bada. Badira batzuk onartuko dituztenak bozen egunaren ostean jasoko dituzten botoak, baina gehienek ez dituzte onartuko bihartik aurrera jasoko dituztenak.

Nori egingo dio mesede?

Demokratek uste dute irabazteko besterik ez dutela posta bidezko botoen bidez, baina Standford Unibertsitateak eta Zientzien Garapenerako Amerikako Elkarteak aurten ezagutarazitako bi ikerketaren arabera, ez da zertan halakorik gertatu; uste dute ez diola inori mesede egingo. Halere, koronabirusak sorturiko egoerak ezohiko bilakatu ditu aurtengo bozak, eta ikusteko dago ikerketa horiek diotena bete egingo den.

Hori bai, orain arteko joera beteko balitz, parte hartzea nabarmen handituko litzateke 2016koarekin konparatuz gero, eta litekeena da inoizko handienen artean egotea. Izan ere, aurtengo bozak aztertu ostean, FiveThirtyEight atariak ondorioztatu du jende gehiagok bozkatu duela aurrez aurre bozen egunean, posta bidez baino, azken aukera hori handitu den arren. Eta, horrekin batera, parte hartzea ez dela txikituko.


Summary: 'La trinchera infinita', Oscar sarietarako bidean. Aitor Arregi, Jon Garaño eta Jose Mari Goenaga euskal zinemagileek zuzendutako lana aukeratu du Espainiako Zinema Akademiak Oscar sarietan Espainia ordezkatzeko. Beste langa bat gainditu beharko du, oraindik, nazioarteko filmik onenaren saria lortzeko bost hautagaien artean egoteko.

Oscar sarietan Espainia ordezkatuko duen filma aukeratu du dagoeneko Espainiako zinema akademiak: La trinchera infinita izango da lan hori. Galder Gaztelu-Urrutiaren El hoyo eta Oliver Laxeren O que arde filmak ziren beste bi hautagaiak. Aitor Arregik, Jon Garañok eta Jose Mari Goenagak zuzendutako pelikulak, baina, beste aukeraketa bat gainditu beharko du Oscarretan nazioarteko filmik onenaren saria lortzeko lehian izateko. 2021eko apirilaren 25ean banatuko dituzte 93. Oscar sariak, Los Angelesen (AEB).

Moriartiko kideek badakite lehendik ere zer den Oscarretarako bidean egotea. Izan ere, 2016an ere abiatu zuten ibilbide hori, Loreak filmarekin, baina pelikulak ez zuen Hollywoodeko akademiaren aukeraketako hurrengo fasea gainditu.


Summary: Eroskik 27 denda saldu dizkio AEBetako funts bati. 85,5 milioi euro lortu ditu operazio horren bitartez. Saltokiak errentan hartuko ditu orain.

Bere zor handia ordaindu ahal izateko planarekin aurrera doa Eroski. Aukeratu dituen bideetako bat da orain bere jabetzakoak diren saltokiak eta merkataritza zentroak hirugarren bati saltzea baina denda horiek errentan hartzea ondoren —sale & leaseback, sektoreak erabiltzen duen ingelesezko izenaren arabera—.

Oraingoan, 27 higiezin saldu dizkio Eroskik sektorean aritzen den inbertsio funts bati, WP Carey izenekoari. Dendetako hamabost Euskal Herrian daude. Guztira, 85,5 milioi euro jasoko ditu Elorrioko kooperatibak.

«Operazio honek agerian uzten du Eroski interesgarria dela finantzen merkatuan, eta erakusten du gure enpresa proiektu sendoak konfiantza ematen duela», azaldu du Eroskiko finantza arloko zuzendari Jose Ramon Anduagak.

Luzerako harremana izango dutela agindu du, berriz, Christopher Mertlitzer WP Carey funtseko inbertsioetako zuzendariak.


Summary: Eusko Jaurlaritza, «tematuta» itxialdi orokor bat saihesteko. Bingen Zupiria bozeramaileak adierazi du beste neurri «asko» har daitezkeela

COVID-19ak eragindako egoera zein den kontuan hartuta, Eusko Jaurlaritza azken bi asteetan adierazten ari da mahai gainean dagoela itxialdi orokor bat. Baina, Bingen Zupiria bozeramaileak nabarmendu duenez, «tematuta» daude hori saihesteko ahaleginean. Gobernu kontseiluaren ondorengo agerraldian adierazi du beste neurri «asko» har daitezkeela joan den martxoko eta apirileko erabateko konfinamendura heldu aurretik.

Zupiriak esan du «normaltasun berrirako» Jaurlaritzak ondutako Bizi Berri dokumentuak hainbat jokaleku aurreikusten dituela, eta, horiek aintzat hartuta, Araba, Bizkaia, eta Gipuzkoa «zutabe gorrian» daudela; hau da, 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 500 positibotik gorakoa dela. «Beste aldagai batzuk, gainera, adierazgarriak dira: transmisio tasa eta ZIUko ohe kopurua, besteak beste»

«Sekulako erronka» da, Zupiriaren esanetan, «gaixotasunarekin batera epe luzez bizitzea», eta nabarmendu du Jaurlaritzak uste duela hori ezin dela egin «soilik murrizketekin eta debekuekin». Bozeramaileak pentsatzen du 2021eko udaberrian eta udan izurriaren «olatu berriak» etor daitezkeela. «Jaurlaritzak uste du ezin dugula hiru hilabetez behin etxean itxita egon zientziak gaixotasun hau menperatzea lortzen duen arte», azpimarratu du.

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak atzo adierazi zuenez, bihar edo etzi dira aztertzekoak COVID-19aren aurkako «neurri guztiak». Radio Euskadin egindako elkarrizketan esan zuenez, joan den urriaren 26an hartutako neurrien eraginkortasuna ikusi arte itxaron nahi dute. Etzi da biltzekoa Espainiako Osasun Sistemaren lurralde arteko batzordea.


Summary: 1.549 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. 15.587 proba egin dituzte, eta egindako proben %9,93k eman dute positibo Hegoaldean. Ospitaleetan, 749 pertsona daude ospitaleratuta gela arruntetan, eta 167 ZIUetan.

Hego Euskal Herrian 15.587 PCR eta antigenoen proba egin dituzte, eta, atzoko datuak oinarri hartuta, 1.549 pertsonak eman dute positibo: Araban, 113k; Bizkaian, 506k; Gipuzkoan, 490ek; Nafarroan, 429k. Gainontzeko 11 kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Beraz, egindako proben %9,93k eman dute positibo.

Intzidentzia tasak ere erreparatu behar dira. Aurreko egunetako joerari jarraituz, Nafarroak du altuena, milakoa gaindituta: 1.108. Hala ere, gertu du Gipuzkoa ere: bi astean 100.000 biztanleko 973 positibo egon dira. Bizkaian, 608koa da intzidentzia tasa, eta Araban, 470ekoa.

Ospitaleratuta daudenen kopuruak behera egin du atzoko datuarekin alderatuta. Eskainitako datuen arabera, gaur-gaurkoz, 916 pertsona daude ospitaleratuta: hogei gutxiago ziren herenegun. Horietatik 749 gela arruntetan daude, eta, 167, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Hala ere, azpimarratu behar da ZIUetako gaixoen kopurua gero eta handiagoa dela, aurreko egunean baino bost pertsona gehiago baitaude ospitaleratuta gune horretan.


Summary: Bi astez luzatuko dituzte neurriak Nafarroan. Remirezek funtsezkotzat jo du harreman sozialak «ahalik eta gehiena» murriztea. Indurainen arabera, beharrezkoa da aste honetan kutsatzeak murriztea, osterantzean ospitaleetako egoera «larria» izango delakoan.

Nafarroako Gobernuak bi astez luzatuko ditu izurritea geldiarazteko asmoz hartutako neurriak. Haren arabera, beraz, indarrean jarraituko du, besteak beste, Nafarroatik irteteko arauak, eta baita gaueko mugimenduak eta bilkurak mugatzea helburu dutenak ere. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordeak adierazi duenez, egun hauetan posible da hartutako neurrien eragina nabaritzen hastea, baina «zuhurtzia» eskatu du. Funtsezkotzat jo du harreman sozialak ahalik eta gehien murriztea: «Guztiok norabide horretan eginez gero aurrera, eta, neurriak betez gero, berandu baino lehen aterako gara egoera honetatik».

Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilaria ere gaur eguerdian eginiko agerraldian egon da, eta adierazi du «beharrezkoa» dela aste honetan kutsatzeen datua murriztea, osasun sistemaren egoera oinarri hartuta. Jakinarazi duenez, ospitaleetan egun gogorrak espero dituzte; besteak beste, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean 61 pertsona daudelako ospitaleratuta. Hain zuzen, nabarmendu du Nafarroan bigarren olatuko kopururik handiena dela hori. Gainera, erantsi du azken asteetako kutsatzeen ondorioz pertsona gehiago ospitaleratu behar izan dituztela, eta horietatik zenbait egoera «larrian» daudela, ZIUetan. «Zainketa intentsiboetako egonaldiak luzatzen ari dira, eta, ondorioz, ospitaleetan emandako sendagiriek —batzuetan, heriotzak— ez dituzte ospitaleratze berriak konpentsatzen».


Summary: Banakako txapelketarik ezohikoena aurkeztu dute. Koronabirusa eta Baikoko pilotarien greba direla eta, inoiz baino beranduago hasiko da, eta aspaldiko laburrena eta parte hartzaile gutxienekoa izango da. Ostiral honetan ekingo diote lehiari, Ataunen

Hitz batek definitzen du ondoen aurtengo Buruz Buruzko Txapelketa: ezohikoa. Ezohikoa da begiratzen zaion tokitik begiratzen zaiola. Ezohikoa da koronabirusaren pandemiagatik lehenbizi, eta Baikoko pilotarien lan gatazkagatik ondoren, ohi baino urte erdi pasatxo geroago hasiko baita. Hori gutxi ez, eta binakakoaren txapelak eman gabe hasiko da.

Ezohikoa da atzerapen horien ondorioz, eta, osasun egoeragatik bertan behera geratzeko arriskua saihesteko asmoz, ohi baino laburragoa izango da: hilabete eskasean jokatuko da, datozen lau asteburuetan, hain zuzen ere. Ezohikoa da laburragoa izanda ohi baino pilotari gutxiagok hartuko dutelako parte: hamabik, enpresa bakoitzetik seik. 2010etik ez ziren horren gutxi aritu —zortzi izan ziren orduko hartan—.

Ezohikoa da osasun egoera txarrari aurre egiteko Nafarroako Gobernuak hartutako neurrien ondorioz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bakarrik jokatuko delako txapelketa, eta gehienez 400 ikusle izango direlako harmailetan —ikusteko dago neurri zorrotzagoak hartuko dituen Eusko Jaurlaritzak—. Antolatzaileen asmoa ikusleekin jokatzea da, baina hori osasun egoeraren mende dago erabat.

Ezohikoa da bi urtez frontoietatik kanpo egon ondoren botileroak egongo direlako berriro: bakarrik enpresa ezberdineko pilotarien arteko partidetan egongo dira, eta enpresako teknikariak izan beharko dute. Eta ezohikoa da sakea errestatzeko orduan pilotariak horren atzean egon ez daitezen zazpitik sei eta erdira aurreratu dutelako pasaren marra. Esandakoa: ezohikoa da begiratzen zaion tokitik begiratzen zaiola, eta egoerari egokitutakoa erabat.

Ostiralean hasiko da txapelketa, Ataunen (Gipuzkoa), 19:30ean. Banakakoa estreinakoz jokatuko duten bi pilotari ariko dira elkarren aurka final-zortzirenetako lehen partidan: Iraitz Zubizarreta eta Dario Gomez. Larunbatean, berriz, Oinatz Bengoetxeak eta Asier Agirrek jokatuko dute Amurrion (Araba), 17:30ean. Igandean, azkenik, bi lehia jokatuko dituzte, Eibarren (Gipuzkoa), 17:00etan: batetik, Jokin Altuna, Jon Ander Peñaren aurka; eta bestetik, Erik Jaka, Joanes Bakaikoaren kontra. Hasieran, Tolosan (Gipuzkoa) zen jokatzekoa azken neurketa hori, baina bertan behera geratu da.

Ondo bidean, bi aste barru jokatuko lirateke final-laurdenak: Zubizarreta III.a eta Darioren artekoaren irabazleak Iker Irribarria izango luke aurkari; Altuna III.aren eta Peña II.aren artekoarenak, Joseba Ezkurdia; Jakaren eta Bakaikoaren artekoarenak, Mikel Urrutikoetxea; eta Bengoetxea VI.aren eta Agirreren artekoarenak, Danel Elezkano. Finalerdiak, berriz, astebete geroago jokatuko lirateke. Aurten, ez da astebeteko etenaldia izango finalerdien eta finalaren artean, eta hilaren 29an jokatuko litzateke finala, Bilbon. Ez da atzerapenik onartuko, ezta finalarena ere. Finalistetakoren bat lesionatuz gero, finalerdietan tanto gehien lortu zituen galtzaileak ordezkatuko luke.


Summary: Mahai tekniko bat osatu du Nafarroako Gobernuak ostalaritzarekin. Mahai teknikoan sektorearekin aztertuko dute bilakaera epidemiologikoaren arabera egoera leuntzeko zer neurri hartu

Beste bi astez egongo da itxita Nafarroa, eta beste bi astez pertsianak jaitsita izango ditu ostalaritzak. Taberna eta jatetxeen itxierari aurre egiteko, Nafarroako Gobernuak 10 milioi euroko laguntza iragarri zuen Nafarroako Gobernuak, eta, gaur, Manu Aierdi Garapen Ekonomikoko kontseilariak adierazi du neurri gehiago hartzea aztertzen ari direla.

Eguerdian bildu da Aierdi sektoreko ordezkariekin. Bileraren ostean, gobernuak jakinarazi du beste hamabost egunez luzatuko dutela erkidegoaren itxiera eta iragan urriaren 22an indarrean sartu ziren neurriak. Dena den, elikagaiak etxera eramateko zerbitzua malgutu egingo da gauean, eta 22:30era arte luzatzeko aukera izango da.

«Kolpe gogorra»

Ana Beriain Nafarroako Ostalaritza Elkarteko presidenteak ontzat jo du mahai teknikoa osatzea, baina onartu du itxiera beste bi astez luzatzea «kolpe gogorra» dela. Beriainen ustez, albiste on bakarra da mahai hori egotea, sektoreak «lehen eskuko informazioa» jasoko duelako noiz ireki dezaketen eta zer baldintzatan. Espero du bi asteok gehiago ez luzatzea: «Elkarrizketa garrantzitsua da gauzak ondo egin ahal izateko».

Ostalaritzako ordezkariaren ustez, sektoreak kontrol neurriak hartzen ditu eta ez da agerraldirik ostalaritzan, baina onartu du kaleko mugikortasun handiago sustatu dezakeela. «Ea datozen hamalau egunetan datuak hobetzen diren». Beriaini galdetu diote ea etxean konfinamendua ezartzeko arriskua dagoen: «Hamalau egun barru, bi jokaleku egongo dira: batetik, pixkanaka irekitzea, eta ez dago baztertuta aukera hori; edo, bestetik, etxeko konfinamendua, eta, hala balitz, ikusi beharko genuke zer egin sektoreak euts diezaion ireki arte. Gobernuak esan digu egoera aztertzen ari direla».


Summary: Nafarroako ikastetxeetan euskara erdigunean jartzeko neurriak proposatu dituzte, atzeraldiaz kezkatuta. Egoerak aurretik kezkatzen bazituen ere, pandemiak ikasleen hizkuntzaren normalizazioari eragin diola gogoratu dute hainbat eragilek.

Pandemiak Nafarroako ikasleen artean sortu duen hizkuntza arrakalari aurre egiteko neurriak aurkeztu dituzte Ikama, Kontseilua, Sortzen eta Nafarroako Ikastolen Elkarteak, eta ELA, LAB eta Steilas sindikatuek. Hizkuntza errefortzuak indartzea, ikasle ratioak jaistea eta egokitzea, eta hezkuntza formaletik kanpo ere euskarazko edukiak eskaintzea proposatu dute, besteak beste.

COVID-19ak euskararengan kaltea eragin duela adierazi dute sei eragileek. Konfinamendu garaian beste zenbaitek salatu bezala, itxialdiak euskararen erabilerari eta ezagutzari eragin kaltegarriak ekarri dizkiola azaldu dute: «Itxialdiaren hasieratik behin baino gehiagotan esan dugu milaka eta milaka haurrek zein nerabek ez dutela inolako loturarik izango euskararekin, eta horrela izan da ia urte erdiz». Ikasturte berriarekin batera, euskara erdigunean jarri behar zela ohartarazi zuten proposamena sinatu duten eragileek. Hori horrela, Kontseiluak aurkeztutako Geroa Euskaratik dokumentua izan dute oinarri proposatutako neurriak zehazteko orduan.

Hizkuntza errefortzuak indartzekotan, Nafarroako ikastetxe guztietan Euskaraz mintza programa ezartzea proposatu dute. Horrez gain, proposatu dute ikasleen ratioak jaitsi eta egokitzearekin batera ikasleen konpetentzien ebaluazioa egitea eta bakoitzaren hizkuntza beharrizanei erantzuteko baliabide pertsonal eta materialak handitzea.

Ikasleen euskararekiko atxikimenduari begira, euskara esparru formaletik harago eramatea ere proposatu dute: euskarazko eskolaz kanpoko jarduerak eta aisialdia bera eskaintzea. Eta eskaintza horiek Nafarroako ikaskuntzako beste arloetan –arteak, hizkuntzak, kirolak, etab.– ere bermatu behar direla gehitu dute. Euskarazko ahozkotasuna lantzea eta ikasleen emozioak euskararen erabilerarekin lotzeko helburua duten programak ezartzea ere proposatu dute.


Summary: 'Hondar ahoak' telesaila estreinatuko du bihar ETB1ek. Koldo Almandoz da gidoilari eta zuzendaria. Aktore protagonistak Nagore Aranburu eta Eneko Sagardoi dira.

Lau atal izango ditu ETB1eko telesail berriak, eta asteazkenero izango da ikusgai, gaueko prime time-an, 22:30ean. Txintxua Films ekoizpen etxeak ETBrentzat sortutako telesailak thrillerraren eta zinema beltzaren elementuak nahasten ditu.

Edu Barinaga ETBko zuzendaria pozik agertu da gaur Bilbon, Hondar ahoak-en aurkezpenean, eta esan du emaitzak merezi izan duela. Txintxua ekoiztetxearen, Koldo Almandoz zuzendariaren eta lantalde osoaren kalitatea azpimarratu du, eta zinema telebistara hurbildu ahal izateko eskainitako aukera berezi nahi izan du. Halaber, gaineratu du ETBren asmoa dela datorren urtean fikzioarekin jarraitzea, eta erronka bota die Txintxua etxekoei "urratutako bideari segida eman diezaioten eta datorren urterako proiektu berri bat aurkeztu dezaten".

Marian Fernandez Hondar ahoak telesaileko ekoizle eragilea bat etorri da lortutako "emaitza ona" nabarmentzerakoan. Talde guztiaren inplikazioa nabarmendu du, eta ikus-entzuleek telesaila nola hartuko duten zain dagoela adierazi. Hasiera-hasieratik Almandoz zuzendariak eta berak fikzioa Ondarroan (Bizkaia) kokatzea pentsatuta zeukaten, "abiapuntu estetiko eta soziologikora guztiz egokitzen zelako". Erabakiaz ez dira damu, ikusten denez, herriak agertutako inplikazio maila oso handia izan baita, eta laguntza handia, Fernandezek azaldutakoaren arabera.

Nagore Aranburu eta Eneko Sagardoi aktore nagusiek, berriz, aitortu dute ez dutela inongo zalantzarik izan proiektuan parte hartzeko. Lantalde guztiaren kalitatea eta profesionaltasuna gailendu ditu Aranburuk, eta telesaila ikusteko "irrikitan" dagoela esan du. Halaber, genero beltza ukituz "inspektore desatseginaren" rola jokatuta dibertitu egin dela ere azaldu du. Eneko Sagardoi, berebat, "oso gustura" agertu da esperientzia guztiarekin. Aranbururekin lan egitea "ametsa" izan dela azaldu du. Bestalde, Hondar ahoak geruza asko dituen lan bat dela esan du, eta estetikoki eta artistikoki apustutzat jo du.

Hain zuzen ere, Koldo Almandozek hala esan zion BERRIAri, urrian eskainitako elkarrizketa batean: «Gurea eta bereizgarria den geruza bat gehitu diot generoari».

Intrigazko istorio bat

Telesailaren trama nagusia euskal kostaldeko herri batean garatzen da, arrantza portu garrantzitsu baten inguruan. Marinelen usadio batek dio itsasoko sekretuak lurrean kontatzen dituenari ahoa hondarrez beteko zaiola, itsasotik lurrera eramandako hitzek urratsak uzten dituztelako.

Nerea Garcia (Nagore Aranburu) inspektorea arrantza portu batera bidaltzen dute patroi baten desagerpena ikertzera. Alex (Eneko Sagardoi) herriko agentearen laguntza izango du lan horretan. Berehala jabetuko da ez dela ohiko desagerpen bat eta ezer ez dela dirudien bezalakoa. Ezin da aldez aurretik jakin iraganak zer ekarriko duen.

Aranbururekin eta Sagardoirekin batera, Iñaki Beraetxek, Sara Cozarrek, Ainhoa Artetxek eta Iraia Eliasek osatzen dute aktore taldea. Joxean Bengoetxea, Mikel Tello, Asier Hernandez eta Pako Revueltas aktoreek ere parte hartzen dute telesailean. Omar Diop, Fanta Touty Diatta eta Ibou Sarr jatorri senegaldarreko aktore ez-profesionalek ere presentzia garrantzitsua dute istorioan.

Koldo Almandozen ohiko kolaboratzaileak aritu dira lantalde teknikoan: Javier Agirre argazkilaritza zuzendaritzan, eta Alazne Ameztoi eta Xanti Salvador zuzeneko soinuan. Arte zuzendaria Ane Arteaga izan da; bigarren unitatea Asier Altuna zinemagilearen esku egon da. Musika Aitor Etxebarriak sortu du. Muntaiaren arduradunak, berriz, Laurent Dufreche eta Demetrio Elorz izan dira.

Telesaileko lau atalak abuztuan grabatu zituzten, Ondarroan. Almandozek zuzentzen duen lehen telesaila da.


Summary: Palestinako preso batek ehun egun bete ditu gose greban. Maher al-Akhras protestan ari da Israelen atxilotze administratiboak salatzeko. Haren bizitza arriskuan dagoela eta, irtenbide bat galdegin dute Europako Batasunak eta NBEren Ekialde Hurbilerako ordezkariak.

Erresistentziaren eta Israelen atxiloketa administratiboen kontrako borrokaren ikur bihurtu da Maher al-Akhras Palestinako presoa. Ehun egun bete ditu gaur gose greban, Israelgo ospitale batean atxilo dagoela. Larria dago, eta hura aske uzteko eskatu diote giza eskubideen aldeko hainbat nazioarteko erakundek Israelgo Gobernuari.

Al-Akhrasek 49 urte ditu, eta Zisjordaniako Jenin hiriaren ondoko Silat Al-Daher herrian bizi den baserritar bat da. Uztailaren amaieran espetxeratu zuen Israelek, Jihad Islamikoa talde armatuko kide izatea leporatuta. Shin Bet Israelgo «terrorismoaren» kontrako agentziaren arabera, bosgarrenez hartu zuten preso uztailean. Al-Akhrasek ukatu egin du talde horretako kidea denik egun.

Inolako epaiketarik egin gabe daukate preso, atxilotze administratiboa ezarrita. Hain justu, horregatik hasi du gose greba Al-Akhrasek: Israelgo atxilotze sistema hori salatzeko. Ehunka dira atxilotze administratiboen ondorioz Israelgo espetxeetan preso dauden palestinarrak; inolako kargurik gabe, epaiketarik gabe edo aske gelditzeko datarik gabe. HaMoked elkartearen arabera, egun 387 preso palestinar daude Israelgo kartzeletan, atxilotze sistema horren ondorioz. Atxilotze administratiboaren bidez, Israelen mugagabe izan ditzake espetxeratuta «terrorismo» delituen ustezko erantzuletzat jotzen dituenak, sei hilabeteko atxiloaldiak berrituz.

«[Al-Akhras] Munduari eta bere kasua aztertzen ari diren erakundeei bidaltzen ari den mezua da legearen eta nazioarteko hitzarmenen kontrako krimenak gertatzen ari direla», adierazi dio Efe albiste agentziari Tareq Selmi Al-Akhrasi babesa emateko herritar batzordearen bozeramaileak.

Hainbatetan salatu dute atxilotze administratiboa nazioarteko eragile ugarik, oinarrizko eskubideak urratzen dituela eta nazioarteko legediaren kontrakoa dela uste baitute. Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak eta Nikolai Mladenov NBEren Ekialde Hurbilerako ordezkariak kezka agertu dute aste honetan, sistema horren erabilerarengatik. «Atxilotze administratiboekin espetxeratutako oro berehala izan beharko litzateke auzitegi batean akusatua eta epaitua, ala atzerapenik gabe aske gelditu beharko litzateke», adierazi du Mladenovek.

Israelek, ordea, ez die salaketei jaramonik egin, eta sistema hori erabiltzen jarraitzen du; bereziki, palestinarren kontra. Gobernuak argudiatu du ezinbesteko elementua dela «terrorismoaren» kontrako borrokan, eta epaiketarik gabeko atxiloketak beharrezkoak direla batzuetan, sekretupeko polizia operazioak babesteko.

AOHR Giza Eskubideen Aldeko Elkarte Arabiarrak Benjamin Netanyahuren gobernuari presio egiteko eskatu die nazioarteko eragileei, «denbora agortzen» ari delako. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Komitearen esanetan, Al-Akhrasen egoera «kritikoa» da. Borrellek eta Mladenovek irtenbide bat eskatu diote Israelgo Gobernuari. «Eskaerak berandu badatoz ere, garrantzitsuak dira», adierazi du Qadri Abu Bakr Palestinako presoen eta preso ohien auzietarako batzordearen buruak.

Israelgo agintariek atxiloketa epea ez luzatzea eskaini diote Al-Akhrasi, gose greba bertan behera uztearen truke. Printzipioz, azaroaren 26an amaitzen da haren atxiloaldia. Al-Akhrasek, ordea, protestarekin jarraitzea erabaki du, eta berehalako askatasuna aldarrikatzen segitzen du. «Badaki Israelen Okupazio Agintariak atzeratzen ari direla eta atxiloaldia luza diezaioketela berriro ere», adierazi du Bakrek.

Taghrid al-Akhras presoaren emazteak azaldu duenez, bere senarra larri dago. Min handia du bularrean eta buruan, eta zailtasunak dauzka entzuteko, ikusteko eta hitz egiteko. Giza eskubideen aldeko zenbait elkartetako medikuek adierazi dute kalteak dituela giltzurrunetan, gibelean eta bihotzean.

Al-Akhrasen defentsa abokatuak Israelgo Auzitegi Gorenera jo du presoaren askatasuna eskatzeko, baina epaileek baztertu egin dute eskaria. Adierazi dutenez, Al-Akhrasek Jihad Islamikoko kide delako ebidentzia nahikoa dago hura espetxeratuta mantentzeko.

Preso palestinarrek protestarako bide gisa erabili ohi izan dute gose greba, baina ezohikoak dira Al-Akhrasenak beste iraun dutenak. Iaz, Ahmad Ghannam presoak 102 egun egin zituen gose greban, Israelek haren atxilotze administratiboa ez luzatzea erabaki zuen arte.