Summary: Realak ez du huts egin, eta Alavesek handia egin du. Realak gol baten aldearekin gainditu du UD Logroñes. Alavesek ezustekoa eman du, Lehen Mailako Valladolid kanpoan utzita

Realak eta Alavesek aurrera egin dute Espainiako Kopan, biek ala biek gol bateko aldea eskuratu baitute final-hamaseirenetako kanporaketan. Emaitzak balio bera du, txapelketan segitzea, baina neurketen aurretik logikak ez zuen halakorik agintzen. Donostiarrek aurrera egitea bai, apustu merkea zen hori, baina Alavesena ez zen kiniela gehienetan jokatzen.

Dena den, bi taldeak egongo dira etziko zozketan. Imanol Alguacilen multzoa ohi baino makalago aritu da, baina eraginkortasuna izan du berme. Kontrarioak baino gol bat gehiago sartzea nahikoa baita futbolean gailentzeko (0-1). UD Logroñes maila apalago bateko taldea da, baina Realak ez du aurreko kanporaketako alderik lortu, nahiz eta partida sendoa jokatu.

Robert Navarrok lehen zatian egindako gol bakarra nahikoa izan da Las Gaunasen bildutako 3.000 zale txuri-urdinak pozik itzultzeko. Kataluniarraren parte hartzea garrantzitsua izaten ari da Realaren bidean. Ez alferrik, hura izan baita taldeak irabazitako hiru kanporaketetan estreinako gola egin duen jokalaria. Lehen bi norgehiagoketan taldekideek sartu zituzten gero. Logroñon, berriz, bere gola izan da partidako bakarra. Navarrok Asier Illarramendiren eta Brais Mendezen arteko jokaldi bat probestu du gola egiteko, 32. minutuan.

Alavesek lehenago bideratu du kanporaketa, 10. minutuan aurreratu baita. Tarte murritza lortu dute babazorroek ere, baina aurkariaren mailak distiratu zuen emaitza (1-0). Izan ere, logikaren arabera, Lehen Mailako Valladolid zen sailkatzeko hautagai nagusia. Ordea, Gasteizko taldeak ondo eutsi dio errentari, eta aldea handitzeko abagunerik ere eduki du. Mamadou Sylla izan zen golegilea.

Athleticek eta Osasunak jomuga bera dute Realak eta Alavesek bezalaxe, Athleticek eta Osasunak lehiaketan jarraitzea dute helburu. Bihar ariko dira bi talde horiek, aurrera egin nahian. Etxetik kanpora ariko dira, maila baxuagoko taldeak izango baitituzte aurkari. Gorritxoek Nastic izango dute aurkari (16:00). Aldiz, Eldenseren zelaian jokatuko dute zuri-gorriek (21:00). Hurrengo kanporaketako zozketa larunbatean egingo dute, Espainiako Federazioaren egoitzan.


2022a infografietan azalduta

Summary: 2022a infografietan azalduta. Zenbaitetan, errazagoa da zerbait irudiz azaltzea, hitzez baino. Hortaz, 2022ko infografiarik esanguratsuenen zerrenda egin du BERRIAk.

Irudi batek hamaika hitzek baino gehiago balio badu, infografia baten balioa kalkulaezina da. Maiz testu batean azaltzeko zaila den edozein informazio modu argi eta zehatzean antolatzeko aukera ematen baitute pieza horiek. Hala, joan den urteko infografiarik esanguratsuenen zerrenda egin du BERRIAk.

22. Korrikaren harira egindakoa da lehenbizikoa. Egun bakoitzeko ibilbidearen xehetasun guztiak daude bertan: bidearen mapa, ordutegia eta lekuak. Gainera, erabiltzaileei lana errazteko, bilatzaile bat ere badu infografiak, norberak bere herriko edo auzoko informazioa zuzenean bilatzeko.

Aisialdian ez ezik, politikan ere arreta jartzen dute BERRIAko infografiek. Joan den maiatzean, erraterako, hauteskundeetarako urte eskas falta zenean, Hego Euskal Herriko alkateak alderdika sailkatzen dituen pieza hau argitaratu zen:

Gainerako urteko zerrendetan bezala, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gatazkak ere bere lekua izan zuen 2022ko infografietan. Errusiaren inbasioa egunez egun azaltzen duen pieza bat argitaratu zuen BERRIAk ekainean. Azalpenak hitzez emateaz gain, horiek ulertzeko mapa bat ere badago.

Uztailean, Eraikuntzaren G7aren inguruko zenbait infografia argitaratu zituen BERRIAk. Acciona, Dragados, FCC, Ferrovial, OHL eta Sacyr enpresek eta izena argitu gabeko beste batek G7koa deitzen zuten koordinazio talde bat eduki zuten 1992tik 2017ra, 25 urtez: iruzur egin zuten milaka lehiaketa publikotan txosten teknikoak partekatuz, dirua aurrezteko. Ibilbide hori eta enpresen aurrezpen nahiz isunak azaltzen dituzte pieza horiek.

Mapa interaktibo andana ere egin du BERRIAk, bai Euskal Herri mailakoak, eta baita mundu mailakoak ere. Euskal Herriari dagokionez, honako hauek izan dira 2022ko esanguratsuenak: Euskal Herriko jaiotze tasen ingurukoa, gasolindegi bakoitzak duen erregai prezioari buruzkoa, eta 43 parke eoliko egiteko eskariak erakusten dituena. Mundu mailako ikuspegiari dagokionez, abortatzeko eskubidearen egoera herrialde bakoitzean azaltzen du mapa honek.

Urteari amaiera emateko, Urkulluren Euskadi, 100.000 hitzetan pieza atera zuen BERRIAk, berba horiek guztiak biltzen dituen infografia batez lagunduta.


Summary: Hogei bat errepublikanok berriro blokeatu dute McCarthyren izendapena. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente izateko errepublikanoen hautagaiak ez du lortu, zortzigarrenez, alderdikide guztien babesa.

Hirugarren egunez, eta zortzi bozketaren ostean, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak ez du presidenterik oraindik. Kevin McCarthy da behe ganberako presidente izateko Alderdi Errepublikanoaren hautagaia, baina hogei bat ordezkari errepublikanok ez dute babestu McCarthyren hautagaitza, zenbait desadostasunen ondorioz.

Ganberak ezin du lanean hasi presidenterik gabe, eta, beraz, akordioa lortzeko behar adina bozketa egingo dituzte. Normalean lehen bozketan aukeratu izan ohi dute presidentea. Azken aurrekaria 1923koa da; bederatzi bozketa egin behar izan zituzten presidentea aukeratzeko. Gaur zazpigarren eta zortzigarren bozketak egin dituzte, eta, oraindik iragarri gabe dute noiz egingo duten hurrengoa.

Askatasunaren Taldean bildutako Alderdi Errepublikanoko eskuin muturreko kideek blokeatuta daukate Ordezkarien Ganberako presidente berriaren hautaketa. 218 ordezkariren babesa behar du McCarthyk presidente bihurtzeko, eta Alderdi Errepublikanoak 222 ditu behe ganberan. Hala ere, herenegun 202 ordezkari errepublikanok babestu zuten, eta atzo eta gaur, berriz, 201ek.

Ordezkari ultrakontserbadoreek McCarthyri leporatu diote ez duela nahi haiekin eztabaiden araudiaren erreformarik negoziatu, ezta agintaldi berrian ganberako batzordeen buru izateko izenez hitz egin ere.

Hala ere, McCarthyk gaur saiakera bat egin du Askatasunaren Taldean bildutako ordezkarien babesa eskuratzeko. Negoziazioekin lotutako iturriak aipatuta hainbat hedabidek argitaratu dutenez, McCarthyk zera baimenduko duela adierazi diehura babesten ez duten ordezkari errepublikanoei: bera presidentetzatik kanporatzeko bozketa bat bultzatu ahalko duela ordezkari bakar batek.

Gainera, iturri horien arabera, McCarthyk ordezkari ultrakontserbadoreei «ziurtatu» die Askatasunaren Taldeko kideek hautatu ahalko luketela Arauen Batzordeko kideen herena. Batzorde horrek kontrolatzen du, besteak beste, zein lege iristen diren Ordezkarien Ganberako osoko bilkurara, eta nola. Gastuen lege proiektuek eztabaida askea izango luketela ere adierazi zien hautagaiak ultrakontserbadoreei, eta edozein ordezkarik proposa litzakeela aldaketak.

Eskaintza horiek nabarmen murriztuko lukete McCarthyren boterea, Ordezkarien Ganberako presidente aukeratuko balute. Gainera, Alderdi Errepublikanoak ez du gehiengorik zabalena behe ganberan: 222 eserleku dituzte errepublikanoek, eta 212 demokratek.

Gaur, zazpigarren bozketa hasi baino lehen, McCarthyk kazetariei esan die lanean jarraituko duela egoera konpondu arte. «Hitz egiten ari garenok irtenbide bat topatu nahi dugu», esan du. Irtenbidea ez du gaur aurkitu, nahiz eta Donald Trump AEBetako presidente ohiak (2017-2022), herenegun, alderdikideei eskatu zien McCarthyren alde egiteko. Hala ere, Trump bera bozkatu duenik ere izan da gaur.

Joe Biden AEBetako presidenteak, berriz, «lotsagarritzat» jo zuen, atzo, errepublikanoen barne zatiketak Ordezkarien Ganberako buruzagi berriaren hautaketa blokeatu izana.


Summary: Amazonek 18.000 langile kaleratuko ditu aurten. LABen arabera, erabakiak ez du eraginik izango Trapagarango zentroan, Euskal Herrian duen bakarrean.

Amazon merkataritza teknologikoko enpresa erraldoiak 18.000 langile kaleratuko ditu aurten, lantaldearen %2 inguru, Andy Jassy zuzendariak ohar batean azaldu duenez. Azaroan, 10.000 kaleratze iragarri zituen enpresak, eta beste 8.000 gehitu ditu orain. Multinazionaleko buruak zehaztu duenez, kaleratze gehienak zuzendaritza eta berrikuntza arloetan egingo dira —batez ere AEBetako bulegoetan—, eta Amazonek mundu osoan dituen dendetan.

Euskal Herrian ez du saltoki fisikorik, eta duen zentro bakarra logistikakoa da, Trapagarangoa (Bizkaia), 113 langilekoa. Zentro horretako sindikatu nagusi LABek ez du kaleratzerik espero. Ezkerraldeko zerbitzuen arduradun Gotzon Mardaratsek esan duenez, ez dute inolako berririk jaso, eta gogorarazi du aurreko udan handitu egin zutela lantaldea. LABeko kideak gogorarazi du Amazon «milioi askoko irabaziak» dituen enpresa bat dela, eta lanpostuei eutsi ahal diela, «baita duindu eta askoz hobeto ordaindu ere».

Horren harira, gogoratu du hitzarmen propioa lortzeko negoziazio betean daudela Trapagarango zentroan, baina elkarrizketak blokeatuta daudela, zuzendaritzaren «egoskorkeria» dela eta. Egoera salatzeko bi greba egun egin zituzten abenduan, eta LABek enpresa salatu du, langileen eskubideak urratzeagatik. Enpresa batzordea urtarrilaren 18an bilduko da zuzendaritzarekin, eta langileak urtarrilaren amaieran batzartuko dira egoera aztertzeko; oraingoz, ez dute greba gehiago egitea aurreikusten.

1,5 milioi langile

Irailaren amaieran, Amazon taldeak 1,54 milioi langile zituen mundu osoan, Black Friday eta Eguberrietarako kontratatzen dituen langileak kontuan hartu gabe. Pandemian, kontratazio masiboak egin zituen eskaera handiari erantzuteko, eta langileen kopurua bikoiztu egin zuen 2020tik 2022ra.


Arangurengo biomasa planta itxi dute

Summary: Arangurengo biomasa planta itxi dute. Argindarra sortzeko erabiltzen da, baina enpresak argudiatu du jada ez zaiola errentagarria ekoizten jarraitzea. Langile guztiak kaleratuko ditu.

Zalla eta Gueñes (Bizkaia) artean dagoen biomasa planta itxita dago asteazkenetik. Ohar baten bidez eman du erabakiaren berri Global Efficiency Aranguren enpresak (Glefaran), eta gaineratu du martxan jarri duela enplegua erregulatzeko txostena bertako langileak kaleratzeko —ez du zehaztu zenbat behargin diren, baina 30 inguru ere izan ziren—.

Argindarra sortzeko, inguruetako basoetako egurra erabiltzen du planta horrek, eta, enpresak argudiatu duenez, jada ez zaio errentagarria ekoizten jarraitzea, abenduan Espainiako Gobernuak aldatu egin zituelako halako instalazioentzat ematen zituen konpentsazio ekonomikoak.

Biomasa planta Zallako Aranguren auzoan dago, paper fabrika zahar baten lurretan. Zallako eta Gueñesko herrietan instalazioaren aurka sortutako plataformek protesta ugari egin dituzte azken urteetan; plantak sortzen duen kutsadurari buruzko txostenak ere egin dituzte, eta produkzio lizentzia bertan behera uzteko eskatu diete Zallako eta Gueñesko udalei.


Summary: Putinek 36 orduko su eten batera deitu du bihar eguerditik aurrera, ortodoxoen Eguberria dela eta. Kremlineko buruak eskatu dio Ukrainari menia bat aldarrikatzeko. Esan du, bide batez, negoziatzeko prest dagoela Ukrainak aintzat hartzen badu Errusiak okupatutako «lurraldeen egoera berria». Turkiak su eten bat eskatu dio. Parisek tanke arinak bidaliko dizkio Kievi.

Errusiako Eliza ortodoxoko Kiril patriarkak egindako eskaera aintzat hartuz, Vladimir Putin Errusiako presidenteak 36 orduko su eten batera du bihar eguerditik aurrera. Horrek gerra fronte osoari eragingo lioke. Hala jakinarazi du Kremlinek, ohar baten bidez. Izan ere, ortodoxoek Eguberria ospatuko dute bihar eta etzi, eta erlijio horren Errusiako buruak menia eskaera bat egin die gaur alde guztiei.

«Erlijio ortodoxoaren jarraitzaile asko gatazka guneetan bizi direnez, Ukrainari eskatzen diogu su eten bat aldarrikatu dezala», nabarmendu du Putinek. Haren esanetan, modu horretan mezetara joan ahalko dira bihar eta etzi. Joan den otsailaren 24an Ukrainako inbasioa hasi zuenetik aurrenekoz agindu du menia bart.

Bestalde, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ere, Moskuren eta Kieven arteko bitartekari lana egiten ari den agintariak, gerra etetea galdegin dio goizeko telefono dei batean. Bada, Errusiako presidenteak erantzun dio Erdogani Mosku prest dagoela «elkarrizketa serio baterako», zenbait baldintza onartzearen truke; besteak beste, Kievek aintzat hartzen badu Errusiak anexionatutako «lurraldeen egungo egoera berria».

Turkiako presidentetzak ohar batean azaldu duenez, Erdoganek berretsi egin dio Putini «aldebakarreko su eten baten bidez gauzatu behar direla bai bakerako deiak, bai Moskuren eta Kieven arteko negoziazioak, konponbide justua eta iraunkorra lortzeko», eta nabarmendu du Errusiako armadak erretiratu egin behar duela Ukrainako lurralde okupatuetatik: Kherson, Zaporizhia, Luhansk eta Donets eskualdeetatik, baita 2014an Errusiak anexionatutako Krimeatik ere, Erdoganen esanetan.

Kiril patriarkak, berriz, su etena eskatu die Errusiaren eta Ukrainaren arteko gatazkan parte diren guztiei, urtarrilaren 6ko 12:00etatik —Euskal Herrian 10:00ak— hilaren 7ko gauerdira arte, «herritar ortodoxoek mezetara joateko aukera izan dezaten Eguberriaren bezperan eta Jesu Kristo jaio zen egunean», Eliza ortodoxoaren webgunean argitaratutako oharrak dioenez.

Kremlinek baztertu egin zuen menia ezartzea abenduaren 24an eta 25ean, eta berdin Urteberri egunean. Are gehiago, urtarrilaren 1eko goizaldean eta hurrengo egunean armadak dozenaka drone bonba jaurti zituen Ukrainako zenbait hiriren aurka.

Egoera «hobetu» beharra

Frantziak uste du Ukrainak bere egoera «hobetu» behar duela gerra frontean, Kremlinekin negoziatzen hasi aurretik. Hala esan du Frantziako Atzerri ministro Catherine Colonnak, LCI telebista kateari emandako elkarrizketa batean. Erantsi du Parisek «maila guztietako» harremanak dituela Errusiarekin, baina aitortu du ez dagoela datarik zehaztuta Frantziako presidente Emmanuel Macron eta Putin elkarrekin mintza daitezen.

Gerra hotsen erdian, Macronek Zelenskirekin hitz egin zuen atzo, eta baieztatu zuen Parisek AMX-10 RC motako tanke arinak bidaliko dizkiola Kievi, eta horiek izango direla Ukrainako tropek erabili ahal izango dituzten lehenak. Eliseoaren iritziz, arma bidalketa Ukrainari ematen dion «babesaren adierazgarria da»; izan ere, herrialde hori «subiranotasunaren eta independentziaren borrokan ari da, bere burua defendatzeko eskubidea baitu».


Summary: Kritikoek EAri exijitu diote Twitterri eskatzeko haien kontuak berriz aktibatzeko. EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte, eta haiek alderdiko zuzendaritza jo dute erruduntzat.

Maiorga Ramirez du buru sektore kritikoak, eta eskaera bat egin dio Eusko Alkartasunako zuzendaritzari: ziurtagiri bat igor diezaiola Twitter sare sozialari argitzeko alderdi hori ez dagoela kritikoen kontuen aurka, eta eskatzeko bertan behera utzi diren kritikoen kontuak atzera aktibatzeko. EAko idazkari nagusi Eba Blancori eskatua diote hori, Ramirezek berak gaur jakitera eman duenez. EAk, ordea, ohar batean kritikoei leporatu die adierazpen askatasuna «manipulatzea» eta «desinformazio kanpainak» egitea, eta salatu dute «urteak» daramatzatela «jazarpena eta gezurrak» jasaten. Ertzaintza eta Udaltzaingoa «jakinaren gainean» jarri dute EAko kritikoek, haien TW kontuekin gertatutakoaz, eta «ahotsa berreskuratzeko behar diren ekinaldiak» egingo dituztela esan du EH Bilduko Nafarroako parlamentariak.

EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituztela salatu zuten atzo. Horien artean daude afiliazio eten dieten bost kideetako hiru: Maiorga Ramirez Nafarroako parlamentari eta ildo kritikoko burua, Iratxe Lopez de Aberasturi Arabako EAren koordinatzaile ohia, eta Mikel Goenaga Gipuzkoako EAren koordinatzaile ohia. Bestalde, Koldo Amezketa eta Ikerne Badiola alderdikideen kontuak ere itxi dituzte.

Horrez gain, kritikoek salatu zutenez, Azpeitiko (Gipuzkoa) eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren Twitter kontuak ere itxi dituzte. EAko zuzendaritzak adierazi du, ordea, ez dutela horren inguruko jakinarazpenik jaso. Are gehiago, azaldu dute ikerketa bat egin dutela, eta kontu horiek iazko martxotik daudela itxita. Hala, «fede txarrez» egindako salaketa bat dela adierazi dute.

«Demokratizazioaren aldekoak isilarazi»

Ramirezek azaldu du «EA demokratizatu nahi dutenen ahotsa isilari nahian» dabiltzala. Kritikoen helburua da, haren arabera, EA «izaera propioarekin» parte hartzea EH Bildu koalizioaren barruan. Txori urdinaren sare sozialeko kontuen «kopuru garrantzitsu bat» bertan behera utzita egin dute «batzuk isilarazteko» saio hori, EAko afiliazioa galdu duen politikariaren esanetan; kontu horietako batzuk EH Bilduko kargudunak direla ere gogorarazi du.

Lopez de Aberasturi eta Eusko Alkartasunako beste kide kritiko batzuekin batera azaldu da prentsaren aurrera Ramirez, eta helarazi dute TWeko kontuak bertan behera uztea «ekintza sinkronizatua, koordinatua eta ordu gutxian egina» izan dela, eta ez diela soilik eragin «barne jazarpena jasotzera ohituak daudenei». Beste zenbaiten kontuak ere galarazi dituzte, Ramirezek esan duenez: «EA demokratizatzeko bokazioa jendaurrean azaldu dutenenak»; eta Koldo Amezketa aipatu du, Nafarroako Parlamentuko presidente ohia.

EAk dio ez duela zerikusirik

Eba Blanco EAko idazkari nagusiak adierazi zuen atzo, hark ez duela zerikusirik gertatutakoarekin, eta salatu du aferaren harira pairatzen ari den jazarpena ez dela «onargarria»: «Debatearen eta adierazpen askatasunaren alde nago, beti errespetuz».

EA Bizirik plataformak —ildo kritikoko kideek eratua da—, ordea, ez du bat egin Blancok esandakoekin, eta «sorgin ehizan» aritzea leporatu dio zuzendaritzari: «Ahots ezberdinak eta aniztasuna berriro isilarazi nahian hasi du 2023a batzorde exekutiboak».

Ez da Twitterrek EAko ildo kritikoko kideen kontuak ixten dituen lehen aldia. Martxoan, Ramirezen eta Miren Aranoa EAren Nafarroako koordinatzaile ohiaren kontuak ere itxi zituzten, eta salatu zuten Donostiako eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren kontuak ere itxi zituztela. Orduan, «zentsura eta errepresioa» salatu zituen Aranoak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Getxon, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Urteberri egunean egin zion eraso, Getxoko etxebizitza batean. Udalak elkarretaratzea antolatu du astelehenerako.

Gaur 29 urteko gizon bat atxilotu dute Getxon, Urteberri eguneko goizaldean emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Biktimak erasoa salatu zuen, eta atxilotua epailearen esku utzi du Poliziak.

Getxoko Udalak erasoa gaitzetsi du ohar baten bidez, eta elkarretaratze instituzional batera deitu du datorren astelehen goizerako. Egun horretan bertan, beste elkarretaratze bat ere antolatu dute, eta herritarrei dei egin diete bertara joateko; 19:00etan izango da, Areetako lilagunean.


Betiko desfileen berotasuna

Summary: Betiko desfileen berotasuna. Harrera beroa egin diete Errege Magoei Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Iazko mugak eta gero —Bilbon ez zuten desfilerik egin—, betiko itxura hartu dute hirietako kaleek.

Laster iritsiko dira Meltxor, Gaspar eta Baltasar ekialdetik ekarriko dituen trena», entzun da tren geltokiko bozgoragailuetatik, behin eta berriz. Pandemiak eragindako bi urteren ondoren, Errege Magoek ilusioa ekarri diete Gasteizko umeei. Izan ere, hiriko tren geltokian egiten zaien ongietorria berreskuratu dute. Goizean goizetik bertan izan dira hainbat familia. Gurasoek neguko hotza barruraino sartzen zaiela sentitu duten bitartean, Errege Magoak behingoz iristea besterik ez dute nahi eskariz betetako eskutitza eskuan daukaten umeek.«Urduri gaude», oihukatu du barandaren atzeko lehen lerroan zegoen lagun talde batek. Zain daude; oso urduri. Eta Errege Magoak ikusteko ilusioa nabari zaie aurpegietan.

Errege Magoen ohiko ekitaldi eta desfileak berreskuratu dituzte gaur Euskal Herriko hiriburu nagusietan. Jendeak gertu sentitu ahal izan ditu Meltxor, Gaspar eta Baltasar. Haiek ukitu eta besarkatu dituzte, eta haiekin hitz egin dute. Ez da izan pandemiak eragindako mugarik. Bilbon iaz ez zuten egin Errege Magoen desfilerik; gaur, bai. Ikuskizunez bete dira hiriak, inolako murrizketarik gabe.

11:00etan puntu-puntuan, Gasteizko tren geltokira iritsi dira hiru izarrak, euren laguntzaileekin batera. Poztasun garrasi artean hartu dituzte itxaroten ari diren ehunka pertsonak. Txarangak jo dituen gabon kantak entzun dira oihuen azpitik. Haur askoren aurpegietan nabaritu daiteke Errege Magoak ikusi dituzten lehen aldia dela. «Meltxor, Meltxor, Meltxor...». Haren izena izan da haurrek gehien errepikatu dutena.

Buruan koroa bana dutela, idoloen zain daude Cayetana Peñafiel eta Clara Aguado. Ez dira ados jarri, ordea, euren errege gogokoena zein den erabakitzeko unean. «Meltxor da guztietatik gehien gustatzen zaidana», esan du Peñafielek, inongo zalantza izpirik gabe. Aguadorentzat, aldiz, Baltasar da «hiruretatik onena». Eskutitzetan eskatu dietena ere kontatu dute bi lagunek. Peñafielek ez du jostailurik desira, beraz, objektu bat eskatu beharrean, «poztasuna eta bakea» nahi dituela idatzi die gutunean. Poztasuna ere eskatu du Aguadok, baina pelikula bat nahi duela gehitu du idatzian.

Geltokitik atera eta inguruan dagoen jendea agurtu ondoren, auto klasikoetara igo dira Errege Magoak. Dato kalea zeharkatu, eta udaletxera iristea dute helburu. Mezulariei, opariz betetako traktore bati, txarangari eta Cal y Canto konpainiaren Haizearen lorategia ikuskizunari esker, entretenituta egon dira kalearen izkinak betetzen dituzten haurrak.

Eskutitzak jasotzen, eta, aldi berean, jendea agurtzen pasa dute ibilbidea Errege Magoek, haien laguntzaileekin batera. «Ez egin korrika, garaiz iritsiko gara erregeen agurrera», esan dio aita batek semeari. Izan ere, udaletxeko balkoi nagusitik eskaini duten agurra ikusteko desiratzen dago semea.

Plaza Berria jendez gainezka dago Errege Magoak iritsi zirenerako. Gorka Urtaran alkateak harrera egin die udaletxeko balkoira igo aurretik. Lehen lerroan, erregeen hitzak entzuteko itxaroten dago Vicente Perez, seme-alabekin batera. Urtero legez, eta azken bi urteetan pandemiak planak baldintzatu bazizkion ere, eguneko ekitaldi guztiez gozatzea da Perezen asmoa: «Erregeek beti esaten dituzte oso gauza interesgarriak. Entzun ondoren, Goiuri jauregira joango gara gutunak ematera». Hain justu, ekologismoaz, elkartasunaz, berdintasunaz eta beste hainbat gairi buruz hitz egin dute erregeek. Hori bai, aurten ere gazteleraz esan dituzte gauza gehienak.

Jarraian, Errege Magoak Goiuri jauregira joan dira, haurrei harrera egitera. Elkartutako haurren eskutitzak banan-banan jaso dituzte han. Denetik eskatu dute haurrek: «bideojokoetan jolasteko aulki bat» batek, «mahai jokoak» besteak, «patineteak» batek baino gehiagok, «baloiak» zenbait neska-mutilek...

Errege Magoak 18:00ak arte egon dira jauregian. Ordubete geroago ekin diote desfileari. 300 lagunek baino gehiagok hartu dute parte bertan.

Bilbon, zirkua

Gabonetako argiz jantzitako suhiltzaileen kamioiak eman du abisua Bilboko Kale Nagusian. Sirena hotsak jendea ohartarazi du: batatoz Errege Magoak. Kale Nagusi osoa zeharkatu du zirkuan oinarritutako desfileak, eta Kale Nagusi osoa bete du jendeak. Carla Mendoza gurasoekin eta Irune eta Martin neba-arrebekin joan da Errege Magoak ikustera. «Ez dut ezer eskatu, sorpresa», esan du Mendozak. Bera bezala, beste hainbat haur hurbildu dira desfilera. Ume batzuk edukiontzien gainean daude jesarrita. Beste batzuk, berriz, bankuetara igota.

Musikariek girotu dute ibilbidea, Ran Robe Ran bezalako abestiekin. Haien atzetik, airez betetako zaldiak doaz, hiru metrokoak. «Ikusi dituzu zaldiak, Martin?», aita batek semeari. «Ama, begira zaldiak!», haur batek gurasoari. Zaldiez gain, tximeletak hara eta hona dabiltza, patinete elektrikoetan igota. Eta pinguinoak, hipopotamoa eta jirafa ere badaude.

Zirkuaren ostean, Errege Magoen txanda izan da. Gogotsu oihukatu dituzte haien izenak haurrek. Bakoitza karroza batean igota joan da, musuak bidaliz. Lehenengo, Meltxor; gero, Gaspar; eta, azkena, Baltasar.

Erregeak igaro direnean, edukiontzietara igotako haurrak korrika jaitsi dira: goxokiak botatzen zituen karrozaren ordua da. «Ea baten bat hartzen duzuen» , esan dio ama batek beste bati. Udaletxeko eskaileretako alfonbra gorria igaro dute Errege Magoek, eta balkoitik mundu guztiarentzako bakea eskatuz amaitu dute desfilea.


Summary: Osasunak sufritu egin du sailkatzeko. Athleticek, berriz, aise egin du aurrera. Gorritxoek luzapenean irabazi diote Gimnastici (1-2). Zuri-gorriek nagusitasunez hartu dute mendean Eldense (1-6). Biak final-zortzirenetan ariko dira Realarekin eta Alavesekin batera

Euskal taldeentzat biribila izan da Espainiako Kopako final-hamaseirenetako kanporaketa. Lauk jokatu dute, eta laurek egin dute aurrera: Realak, Alavesek, Osasunak eta Athleticek. Larunbatean 13:00 inguruan jakingo dute noren aurka jokatuko duten final-zortzirenetan bi aste barru.

Osasuna eta Athletic izan dira azkenak sailkatzen, gaur. Biek Herrialde Katalanetan irabazita egin dute urratsa: talde gorritxoa Gimnastici nagusitu zaio Tarragonan, luzapenean: 1-2; zuri-gorriak, berriz, oso erraz hartu du mendean Eldense, Eldan: 1-6.

Osasunak egin ditu lehenbizi etxeko lanak, gogotik kostata bada ere. Neurketa kontrolpean izan ostean, Jagoba Arrasateren taldea lokartu egin da, eta sufritu egin behar izan du Gimnastic kanporatzeko. Neurketa bana amaitu eta gero, luzapenean Eric Montesek bere atean sartutako golari esker egin du aurrera.

Neurketako lehen aukera Osasunarena izan da: korner bat luze jokatu du Ruben Garciak, eta Chimy Avilaren bolea indartsuak zutoinarekin topo egin du. Berehala, jokaldi nahasi batean, iritsi da gorritxoen lehen gola: baloia area barruan batera eta bestera ibili ostean, Kike Garciari iritsi zaio penalti puntuan, eta ez du huts egin: 0-1, 15. minutuan. Bosgarren gola du Kopan. Hortik aurrera, Osasunak zailtasunik gabe kontrolatu du lehen zatia.

Zuen aldearekin konformatuta, Osasunak neurketa kontrolatu baino ez du egin. Korner batean, ordea, Pablo Fernandez gai izan da partida berdintzeko: 1-1, 77. minutuan. Gainera, Lupuk kontraeraso batean ez du urrun izan 2-1ekoa. Dena den, neurketa berriro ere aldeko jarri zaio talde handienari, zazpi minutu falta zirela Pablo Fernandezi txartel gorria erakutsi baitiote protesta egiteagatik. Bat gutxiagorekin, atzean sartu behar izan du etxeko taldeak, eta Ante Budimirrek izan du luzapena saihesteko aukera, 94. minutuan.

Luzapenean, Ez Abdek, Osasunako onenak, askatu du korapiloa: bakarkako jokaldi aparta egin du, eta haren erdiraketa Eric Montesek bere atean sartu du. Lehen taldearekin debuta egin du Diego Morenok —Ruben Peña ordezkatu du, hura min hartuta dagoelako—, eta gola sartzeko aukera izan du, kontraeraso batean. Azken segundoetan, Pablo Ibañezi txartel gorria erakutsi diote.

Zuri-gorriak nagusi

Osasunak baino askoz zailtasun gutxiago izan ditu Athleticek final-zortzirenetako sailkatzeko. Ernesto Valverdek partida serio hartzeko agindu die jokalariei, eta halaxe egin dute. Hala, zuri-gorriek ia erabakita utzi dute lehia lehen zatian, bi golen aldea lortu eta gero: Nico Williamsek sartu du lehen gola, 36. minutuan, aldaratze bat baliatuta, eta, beste horrenbeste egin du Berenguerrek bost minutu eskas geroago. Bigarren zatian, Zarragak hirugarren gola egin du 58. minutuan, eta, Berenguerrek, laugarrena, haren bigarrena, 65.ean. Soberonek aldea murriztu du 67.ean, baina Correiak bere atean sartu du gola 74.ean. Muniainek azkena eman die etxekoei, partidaren hondarrean seigarrena eginda.


Summary: Glaziarren erdiak galduko dira mende honetan, gutxienez, ikerketa baten arabera. IPCC munduko adituen taldeak kalkulatutakoak baino ondorio okerragoak izango ditu klima aldaketak, eta baldintza onenetan ere glaziarren galera espero baino handiagoa izango da.

Munduaren batez besteko tenperatura 2100. urtean 1,5 gradu soilik igota ere, glaziar guztien erdiak galduko dira, Science aldizkariak argitaratu berri duen ikerketa baten arabera. Zehazki, berotze global horrekin, bere ur masaren laurden bat galduko lukete glaziarrek, eta itsasoaren maila 90 milimetro haziko litzateke.

Hori, kasurik onenean: aurreikuspen guztien arabera munduaren batez besteko tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igoko delako mende hau bukatzerako. Nazioarteko COP26 bileran hartutako erabakiekin, espero izatekoa da munduaren tenperatura 2,7 gradu igotzea batez beste 2100. urterako; eta hori gertatuko balitz, Europako, Ipar Amerikako ekialdeko eta Zeelanda Berriko glaziar guztiak urtuko lirateke.

Eta munduko tenperatura are gehiago —batez beste lau gradu— igoko balitz, munduko glaziarren %83 desagertuko lirateke. Kasu horretan, ur masaren %41 galduko lukete glaziarrek, eta itsasoaren maila 154 milimetro haziko litzateke.

Iparralde globalean okerren

Ikerketak erakusten du glaziar txikienek jasango dutela klima aldaketa gehien. Europa erdialdeko eta Ipar Amerikako glaziarrak galduko dira lehenik. Munduko batez besteko tenperatura hiru gradu igoko balitz, ia erabat desagertuko lirateke.

Glaziarrek masa galtzeak eragina du hidrologian, ekologian eta natur arriskuetan, ikerketaren egileek nabarmendu dutenez. Esaterako, kalte horiek ekar dezakete 2.000 milioi pertsonak edateko ura eskas izatea, glaziarrek gordetzen dutelako munduko ur gezaren hiru laurden.

2015etik 2100era bitartean munduko 215.000 glaziarretan gertatuko diren aldaketak ikertu ditu zientzialari talde batek, modelo aurreratuak erabilita. Amerikako Estatu Batuetako Carnegie Mellon Unibertsitateko irakasle David Rouncek gidatu du ikerketa. «Tenperaturaren igotzea eta glaziarren masaren galera linealki lotuta daudela ikusi dugu, eta, beraz, tenperatura jaisteak nabarmen gutxituko luke glaziarretako masaren galera», adierazi du. Baina oraingoz, ez da hori joera.

Ikerlariek erantsi dute «aurreikuspenak egiteko modelizazioarentzat aurrerapen nabarmena» izan dela ikerketa honetan erabili duten metodoa. Eta egileek adierazi dute espero dute ikerketa honek balioko duela klima aldaketari aurre egiteko politikak indartzeko: «Berandu da glaziar askoren galera geldiarazteko. Baina munduko batez besteko tenperaturaren igoer amugatzeko ahalegin guztiek zuzen-zuzenean eragingo dute glaziar gutxiago galtzea».


Summary: Manasluko gailurra zapaldu du Alex Txikonek, neguan. «Oso nekatuta, baina hunkituta», zegoela esan du tontorretik. Arau berrien arabera, Manaslura neguan (abenduaren 21a eta otsailaren 28a bitartean) egiten den lehen igoera da Txikonena.

Alex Txikonek azkenean lortu du Manaslu mendira neguan igotzea (8.163 metro), oxigeno artifizialaren laguntzarik gabe. Hirugarren saiakera zuen oraingoa, eta gaur goizean sare sozialetan jakinarazi duenez, 04:45ean zapaldu du gailurra, Nepalen 09:30ak zirenean, sei eskalatzaile nepaldarrekin batera: Pasang Nurbu Sherpa, Chhapel Sherpa, Gelu Sherpa, Maila Sherpa, Mantere Lama Sherpa eta Gamje Babu Sherpa. Simone Moro italiarra ere espedizio horretan zegoen baina utzi egin behar izan zuen, ondoezik zegoelako.

Espedizioaren lehen saiakeran lortu dute tontorrera igotzea. Munduko zortzigarren mendirik garaiena da Manaslu, eta hilabete bat egon da Txikon garaiera horretara egokitzen. «Oso nekatuta gaude, baina guztiz hunkituta. Orain pixkanaka-pixkanaka jaitsi eta denak onik iritsi behar gara. Une horretan lortuko baitugu, hain zuzen ere, benetako gailurra», adierazi du Txikonek tontorretik. Arratsalderako espero da kanpalekura iristea. Eguraldi ona izan dutela azpimarratu du Txikonek, eta hori funtsezkoa izan dela tontorrera iristeko.

Zortzimilakoen artean, neguan igo zuten bigarrena tontorra izan zen Manaslu. Orain arte soilik 1984an igo dute mendi hori neguan: Maciej Berbeka eta Ryszard Gajewski poloniarrak 1984ko urtarrilaren 14an igo ziren, oxigenoarekin. Aintzat hartuta, ordea, igotzeko lanak abenduaren 2an hasi zituztela, araudi berriaren arabera, Txikonen gaurko igoera litzateke Manaslura neguan egindako lehenengoa.

Orain arte, igoera bat neguan egin dela esateko, igotzeko lanak abenduan 1ean hastea nahikoa zen. Hala, Berbeka eta Gajewski abenduaren 2an hasi ziren Manaslura igotzeko lanetan. Orain, ordea, negua Himalaian abenduaren 21etik otsailaren 28ra dela dio araudi berriak, eta horrekin bat egiten dute mendizale gehienek; Denis Urubko da, beste batzuen artean, salbuespena. Nepalgo Gobernuak egun horien arteko igoerak soilik izendatzen ditu orain negukotzat.

Eztabaida horri iskin eginda, Txikonek eta Morok egun horien artean prestatu dituzte Manaslurako espedizioak. Hirugarrengoan lortu du Txikonek tontorrera heltzea. Iaz saiatu ziren Txikon eta Moro azkenekoz Manaslura neguan igotzen, baina eguraldi txarragatik ez zuten lortzerik izan. Aurreko urtean ere, 2021ean, saiatu ziren, Iñaki Alvarez zumarragarrarekin. Espedizioak zazpi aste iraun zuen, eta bi aldiz lortu zuten 7.000 metro ingurura igotzea, baina ezin izan zuten gorago heldu. Iñurrategi anaiak eta Josu Bereziartua ere 1997-1998ko neguan 7.500 metrora geratu ziren; eguraldi txarraren eta haize bortitzaren ondorioz, horiek ere atzera egin behar izan zuten orduan.

Aurretik ere, Himalaian

Aurten beste modu batera prestatu du igoera. «Lehen bi saiakeretan ikasitakoari esker erabaki zuten aurkezten zitzaien lehen aukerarako prest egon behar zutela. Hori dela eta, Alex Txikon Himalaiako beste proiektu batzuetan murgilduta egon da, egokitzapen egoki bat izatea ahalbidetu diotenak», azaldu dute Manasluko igoeraren berri emateko bidali duten oharrean.

Abenduaren 26an iritsi zen Manasluko oinarrizko kanpalekura, lehen aukera zuenean igotzeko prest. Oinarrizko kanpamentua 5.000 metrora ezarri zuten. Urteberriarekin eguraldia egonkortu egingo zela iragarri zuten. «Hauxe zen espero genuen aukera» adierazi zuen Txikonek. Urtarrilaren 4an motxila eta beharrezko materiala hartu eta zuzenean igo ziren bigarren kanpalekura (6.400 metrora). «1.500 metro inguruko desnibela egin dugu. Ibilbidea oso gogorra izan da haizeagatik eta ekartzen genuen material guztiagatik», esan zuen. Hala ere, gogotsu jarraitzen zutela esan zuen Txikonek.

Bigarren kanpalekuan atseden hartu zuten eta urtarrilaren 5ean igo ziren hirugarren kanpalekura (7.000 metrotik behera). Bertan igaro zuten gaua, jarraitu beharreko estrategia aztertuz. «Aukera hau aprobetxatu, behar dugu. Eguraldia ona da eta gure aukera izan daiteke. Bihar goizaldean gailurrera irtengo gara. Ea zer aurkitzen dugun» azaldu zuen erronkari aurre egin aurretik.

Litekeena da hau izatea Txikonen neguko azken espedizioa, Unai Ugartemendia BERRIAko mendi kolaboratzaileak 2021ean zioenez. Neguko 12. espedizioa izan da Manasluko hirugarren hau. Urte hauetan guztietan, Gasherbrum I, Everest, K2, Manaslu eta Nanga Parbat mendiak izan ditu helburu, baina azkenengo horretan soilik igo zen gailurrera, 2016ko otsailean.


Summary: Hilda aurkitu dute Orozkon desagertuta zegoen 77 urteko gizona. Atzo goizaldean ibilgailuarekin landa bide batean ez aurrera eta ez atzera geratu zela ohartarazi zuen. Gauean ibilgailua topatu zuten, baina ez gizona.

Atzoz geroztik desagertuta zegoen 77 urteko gizonezkoaren gorpua aurkitu dute, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Baso eremu batean atzeman dute, gaur, 13:00ak aldera, goizean berriro bilaketa lanak hasi ondoren.

Ostegun goizaldean, 02:37etan, SOS Deiak-era deitu zuen gizonak, landa bide batean bere ibilgailuarekin ez atzera eta ez aurrera geratu zela ohartaraziz, Araba eta Bizkaia artean. Ez zuen zehazterik izan non zegoen, ordea, eta atzo gaueko 21:00etan topatu dute ibilgailua, Orozkon. Gizonaren ez zegoen han, ordea. Uste dute inguruan etxe bat bilatzeko aldendu zela ibilgailutik.


Summary: Datozen hiru urteetan Osakidetzako 2.300 medikuk eta erizainek erretiroa hartuko dute. EH Bilduk eskatuta eman ditu datuok Osasun Sailak. «Premiazkoa da Osakidetzako kontratazio politika goitik behera aldatzea», Rebeka Uberak ohartarazi duenez.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, 2025.urtera bitartean Osakidetzako 2.300 mediku eta erizain inguruk erretiroa hartuko dute. Zehazki, datozen hiru urteetan 1.391 mediku eta 912 erizain erretiroa hartzeko adinean egongo dira. Horiek ez ezik, Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzako beste 63 profesional ere jubilatuko dira epe horretan. EH Bilduk eskatuta, datuok igorri ditu Gotzone Sagarduiren departamenduak Eusko Legebiltzarrera. Bidalitako txostenak jasotzen duenez, gainera, iaz 189 medikuk eta 233 erizainek erretiroa hartu zuten. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «kezkagarritzat» jo ditu datuok. Ohartarazi duenez, argi geratu da «premiazkoa» dela Osakidetzako kontratazio politika «goitik behera aldatzea», bistakoa delako aurreikusitako lan eskaintza publikoak ez direla aski Osakidetzak behar dituen profesional kopurua bermatu ahal izateko. «Egungo kontratazio politika zuzendu ezean, pertsonala gero eta ahulagoa izango da». Uberaren iritziz, langileria kontratatzeko Osakidetzaren politikak lan eskaintza publikoak egitetik harago joan behar du. Osasun Sailak gai horretan urtetan erakutsitako «utzikeria» salatu du Uberak, eta planifikaziorik ez egitea leporatu dio. Gogoratu du koalizioak askotan egin dituela proposamenak Osakidetzaren erretiro eta kontratazio politikak aldatzeko. Besteak beste, ezinbestekotzat jo du Osakidetzako Giza Baliabideen Plana egitea Mahai Sektorialarekin adostuta, eta langile kopurua handitzea, besteak beste, behin-behineko plaza asko egiturazko lanpostuetan txertatuta. Halaber, lehen arretaren aldeko apustua egiteko ere eskatu dio Osasun Sailari.


Summary: Bilbo bete nahi du bihar Sarek, presoak etxeratzeko «oztopoen aurka». Elkarteak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarria du arreta aurtengoan.

Biharko deitu du Sarek urte hasieran egin ohi duen mobilizazio jendetsua. baina testuinguru berezia izango du aurten; berezitasun bikoitza izango da, gainera: Batetik, ohiko mobilizazio moldera itzuliko da, pandemiak eragindako bi urteko parentesiaren ostean. Bestalde, aldaketa garrantzitsuak izan dira espetxeetako egoeran. Sarek adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarria du arreta aurtengoan; hain zuzen, Etxera bidea gertu izango du lelotzat manifestazioak. Irudian, euskal presoen espetxe mugimiendua, 2018 eta 2023 urteen artean.

Lelo hori irudikatzeko, bi gezi dituen ikur berri bat aurkeztu dute aste honetan Etxerat-ek eta Sarek. Eta ikur horrek ordezkatuko du aurrerantzean Euskal presoak Euskal Herrira leloa. Hala ere, etxeratze prozesu horretan «oztopoak» daudela adierazi zioten Begoña Atxa eta Inaxio Oiartzabal Sareko eledunek BERRIAri. Bereziki, gradu aldaketak eta espetxe baimenak lortzeko oztopoak kritikatu dituzte, eta horiek salbuespenik gabe ezartzeko eskaria egin.

«Elkarbizitzarako oztopo»

Espetxe politika horiek elkarbizitza oztopatzen dutela adierazi zuen Oiarzabalek: «Batetik, mendekua du helburu politika horrek. De Pradak berak esan du sistematikoki hartzen diren erabaki horiek, legean oinarritzen ez badira, mendekua dutela helburu. Baina, bestetik, ematen du ETA desagertu zenetik Euskal Herrian dagoen elkarbizitzarako bilakaera hori oztopatu nahi dela». Horregatik, presoeu legez dagozkien eskubideak «ukatu edo murriztu» ez diezaien eskatuko dute biharko protestan.

Ikusi gehiago: Presoen urruntzearen bilakaera datuetan

Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzeletako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak motibazio politikoko zenbait presori baimenak eta hirugarren graduak ematearen alde egin dute azken hilabeteetan. Horietako gehienek, ordea, murru bat topatu dute Auzitegi Nazionalean. Fiskaltzak helegite ugari jarri ditu, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak harekin bat egin du zenbait kasutan. Oraingoz, sei presok espetxera itzuli behar izan dute, bigarren gradua berrezarrita. Atxak, ordea, Fiskaltzak jarrtako helegiteak legezkoak ez direla azaldu zuen: «Ez daude legean zehaztuta eta, gainera, ez dira egia. Erantzukizun zibilei dagokienez, argi dago preso bati gradu progresioa ukatzen bazaio ezin dela lan merkatura sartu, eta beraz erantzukizun horiei aurre egitea zaildu egiten dela. Erabiltzen den beste aitzakia da ez dutela gizarteratzeko asmorik erakutsi, baina presoa nola txertatuko da berriro gizartean baimenak ukatzen bazaizkio?».

BERRIAk, zuzenean

Hamaikak zuzeneko telebista saio baten bidez emango du manifestazioa, 16:30etatik aurrera. Emankizun hori bera BERRIAren webgunean ere ikusi ahalko da, eta, halaber, BERRIAk testu kaiera bat ere izango du webgunean, zuzeneko kontakizuna egiteko. Interneteko sare sozialetan manifestazioaren berri emango dute BERRIAko kazetariek —17:00etan da abiatzekoa—. Bukaeran, Berria Telebistak bideo bat egingo du, mobilizazioaren irudi esanguratsuenekin. Igandeko BERRIAn presoen egoeraren ingurukoa izango da gai nagusia, eta zortzi orrialde eskainiko zaizkio gaiari.


Summary: Amoxizilina eskasia dago Ipar Euskal Herrian. Amoxizilina eskuratzeko zailtasuna dute Frantziako eta Ipar Euskal Herriko farmaziek. Haurrei egokituak diren sendagaiak falta dira gehienbat.

Amoxizilina eskasia sumatzen da Frantzian. Azaroaren 18an ANSM Frantziako Sendagai Segurtasunaren Agentzia Nazionalak eskasia arriskua jakinarazi zuen. Gaurko unean, eskasia gailendu da. Eta, Ipar Euskal Herrian ere eragina dauka. Hendaiako, Baionako eta Donibane Garaziko hiru farmaziatako botikariek egoera azaldu diote BERRIAri.

Amoxizilina orotariko erabilpena duen antibiotikoa da. Haurrentzat erabilia da bereziki angina edota otitis kasuetan. Baina, aurtengo neguan farmazialariek zailtasunak dituzte antibiotikoa eskuratzeko. «Eskasia orokortua da, ez da laborategi baten arazoa, orain arte gertatu ahal izan den bezala», azaldu du Oihana Algalarrondo Donibane Garaziko botikariak. Haren arabera, azken urteetan Covid-19aren aurkako prebentzio neurriekin infekzio anitz ekidin dira. Horregatik, sendagai produkzioa urritu zuten industria farmazeutikoek. «Aurten, bizimodu normalago bat dugunez, birusek jendea kutsatzen dute, baina ez dira bortxaz larriak. Botikarioi gain-infekzioek kezkatzen gaituzte». Izan ere, sendagai produkzioak ez du behar bezain besteko martxa hartu. «Horregatik, botikariok egokitu behar dugu. Beste antibiotiko batzuekin irtenbideak atzeman, baina hauek ere urritzen hasi dira jada». Beste antibiotikoen eskasia bada ere orokorrean, baita Dolipran gisako sendagaiena ere, baina «kudeagarriagoa» da.

Hendaiako Behobia farmaziako botikariek «egunero buruhaustea» dela azaldu dute. «Gaixoak sendagai baten bila etortzen dira, eta sendagai hori ez badugu medikuari dei egin behar diogu zerekin ordezkatu adosteko. Bestela, beste farmazia batera bidali behar dugu gaixoa, jakinez eta hangoan badaukatela behar duen sendagaia». Baionako merkatuko farmazian lanean zeuden botikariek sendagai eskaerak nola egiten dituzten erakutsi dute. «Behar duguna eskatzen badugu ere, azken aldian eskaerak ez dira osaturik iristen». Haien ustez, sendagaien lehengaiak eskuratzeko zailtasunak eragin du eskasia, «Frantziak atzerritik inportatzen ditu printzipio aktiboak, beste herrienganako dependentzia eraginez».

Hiru farmazietako botikariak gai baten inguruan ados daude: eskasia bada, baina ez da kezkatu behar. Botikariek irtenbideak atzematen dituztela azaldu dute, eta jendeari haiengana jotzeko eskatzen diote edozein kezka badute.


Summary: Errusiak iragarritako alde bakarreko su etenak ez du arrakastarik izan. Ukrainak ez du meniarekin bat egin, eta Moskuk esan du «soilik» etsaiaren erasoei erantzun diela. NBEk «irtenbide iraunkor bat» eskatu du gatazkarako

Errusiak berak egin du aitorpena, gaur, bezperan iragarritako 36 orduko su etena indarrean sartu eta gutxira: «Moskuko 12:00etan [Euskal Herriko 10:00etan] Errusiako tropak su etenari begira dauden arren, Kieveko erregimenak eraso egiten jarraitu du, artilleria erabiliz, herritarren eta Errusiako tropen kontra». Igor Konaxenkov Errusiako Defentsa Ministerioaren bozeramailearen adierazpen labur horrek agerian utzi du arrakasta gutxi izan duela Vladimir Putin herrialde horretako presidenteak iragarritako alde bakarreko meniak, are gehiago Konaxenkovek gehitu duenean Errusiako armadak ere ez diola erabat utzi borroka egiteari, «soilik» Ukrainako armadaren erasoei erantzuteko izan baldin bada ere.

Putinek atzo eman zuen su etenaren berri, ortodoxoen Eguberriaren harira, baina hasiera-hasieratik argi geratu zen borrokak bere horretan mantenduko zirela, Kievek jakinarazi baitzuen ez zuela bat egingo erabaki horrekin. Eta hala izan da: Donetskeko Herri Errepublikan, esaterako, zenbait bonbardaketa egin ditu Ukrainako armadak, Errusiako TASS albiste agentziak jasotakoaren arabera. Eskualde horretako Bakhmut hirian borrokak izan direla azaldu du AFP berri agentziak, «bi aldeen partetik»; eta, Donetsken ere, Jevgeni Prigozhin Errusiako Wagner mertzenario taldeko buruzagiak esan du Soledar hiria «hartzear» daudela —Wagnerren erasoa menia indarrean sartzear zegoela hasi da—.

Gainera, herrialde osoan aireko erasoen berri ematen duten alarmak piztu dira egunean zehar, Ukrainako Gobernuak jakinarazi duenez, baina, gerora, Kievek ez du Errusiaren ustezko bonbardaketa bakar baten berri ere eman.

Dena den, alde bakarreko su etenaren eraginkortasunik ezak protagonismo guztia bereganatu duen arren, Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak «positibotzat» jo du, gaur, Putinek harturiko erabakia. «Eguberrietan baldintzarik egon badaiteke jendea ez hiltzeko, hori, berez, positiboa da. Baina, funtsean, gatazkaren irtenbidea da inporta duena, eta hori soilik posible da nazioarteko zuzenbidea eta Nazio Batuen Agiria oinarri hartuta», adierazi du Guterresek.

Horregatik, NBEren idazkari nagusiak dei egin du Ukrainako gerra amaitzeko «irtenbide iraunkor bat» aurkitzera.

NATO, Errusiara begira

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea, aldiz, Errusiaz aritu da berriz ere, eta Putinengan jarri du arreta, hark «hasi» zuelakoan gerra, eta, beraz, hark «amaitu» dezakeelakoan, Oana Lungescu NATOko bozeramaileak argudiatu duenez: «NATOk Ukraina babesten jarraituko du autodefentsarako eskubidearen defentsan, zeina Nazio Batuen Agirian ezarrita dagoen. Putinek gaur bertan gelditu dezake gerra, tropak herrialdetik aterata».


Summary: Zornotzan, Erriberrin eta Donostian atera da Espainiako Erregeetako loteria. Guztira, 450.000 euro banatu dituzte Euskal Herrian. 72289 zenbakia izan da saritua.

Zornotzan (Bizkaia), Erriberrin (Nafarroa) eta Donostian egokitu da Erregeetako loteriaren bigarren saria, 72289 zenbakiarekin. Sari horrek serieko 750.000 euroko saria du; hau da, 75.000 euro dezimoko. Donostian, Argi Leku liburudendan saldu dute dezimo bat, Zornotzan, Ibaizabal kaleko loteria saltokian, beste lau, eta Erriberriko Karlos III.a Noblearen plazakoan bakarra.

Hala ere, saria ez da Eguberrietako loteriak Euskal Herrian utzi zuenaren bestekoa; izan ere, abenduaren 22an Bilbon, Iruñean, Cordovillan (Nafarroa) eta Azkoitian (Gipuzkoa) atera da lehen saria: 5490 zenbakia. Hain zuzen. 5,2 milioi euro utzi zituen lehen sariak: Bilbon zenbakiaren hamar dezimo saldu ziren; eta bana Iruñean, Cordovillan eta Azkoitian. Saridunek 400.000 jaso zuten dezimo bakoitzeko.


Summary: Inflazioa apaldu egin da eurogunean, baina interes tasak ez dira jaitsiko. Eurostaten arabera, uste baino gehiago jaitsi da inflazioa abenduan, %9,2raino. Azpiko inflazioak, ordea, gora egin du, eta hura moteldu arte interesak igotzen jarraitzeko asmoa du EBZk

Betetzen ari dira 2022. urtea amaitu ahala inflazioak goia jo eta beheranzko bidea hartuko zuela zioten aurreikuspenak. Hori gertatu da aurretik Frantzian eta Espainian, eta orain eurogune osora hedatu da joera. Eurostaten arabera, urte arteko inflazioa %9,2koa izan zen abenduan, azarokoa baino 0,9 puntu gutxiago, eta adituek espero zuten %9,5ekoaren azpitik. Berri ona da Euskal Herriarentzat ere, euroguneko inflazioa baita aldagai nagusia interes tasak erabakitzeko garaian.

Zergatik jaitsi da inflazioa?

Nagusiki, energiaren garestitzea indarra galtzen ari delako. Eurostatek aurreratu duenez, 2022ko abenduan urtebete lehenago baino %25,7 garestiago zegoen. Igoera handia da, baina azaroko %34,9koaren azpitik dago.

Gutxienez hiru faktore daude igoera txikiago hori azaltzeko. Batetik dago egutegi efektua: konparaketak aurreko urtearekin egiten dira, eta 2021 amaieran jada energia asko garestitzen ari zenez, 2022arekiko aldea ez da hain handia.

Bigarrenik, EBko gobernuek neurriak hartu dituzte beren herritar eta enpresak energiaren garestitik babesteko. Esaterako, Alemaniaren inflazioaren beherakadaren zati bat dagokio abenduan Berlingo gobernuak bere kargu hartu zituela herritar askoren abenduko argindar eta gas fakturak. Horrek, Commerzbanken arabera, 1,2 puntu kendu dizkio Alemaniaren inflazioari.

Azkenik, udazkena eta neguaren hasiera ohi baino epelagoak izan dira. Horrek ekarri du argindar eta gas gutxiago erretzea eta, hortaz, bi produktu horien prezioa apaltzea. Gasaren megawatt ordua, Herbehereetako TTF merkatuan, 72 euroan salerosten ari zen atzo, duela urtebeteko antzeko prezioetan, eta udako maximoetatik oso urruti —342 eurora iritsi zen MWh—.

Zer egingo du hurrengo hilabeteotan?

Gorabeherak izan daitezke, baina beheranzko joerari eustea espero da, Ukrainako gerrak eragindako garestitzearen efektuak desagertu egin behar duelako. Noraino jaitsiko den, ikusteko dago. Baikorrenek iragarri dute urte amaierarako %2ra hurbilduko dela, EBZk egokitzat jotzen duen mailara. Europako Batzordeak, berriz, %3,7ko inflazioa iragarri du 2023ko azken hiruhilekorako.

EBZ tasak jaisten hasiko al da?

Inondik ere ez. Kontrakoa egingo du: tasak igotzen jarraitu inflazioa erabat itotzen duela ikusi arte. Eta horretarako atzeraldi bat eragin behar badu, eragin dezala, bankuak uste duelako hori dela biderik errazena epe erdian berriro prezioek igoera «normalago» bat izan dezaten. Gauzak horrela, inflazioaren datu orokorrari baino, EBZk azpiko inflazioari erreparatuko dio; hau da, elementu aldakorrenak —energia eta elikagai freskoak— aintzat hartzen ez dituena. Eta, alde horretatik, Eurostaten atzoko datua ez da hain ona: bi hamarren egin du gora abenduan, %5,2raino. Banku zentralaren arabera, horrek erakusten du prezioen igoera dagoeneko sustraitu dela, energiatik eta elikagaietatik beste produktu eta zerbitzuetara iragan dela. Azpiko inflazio hori jaistea zailagoa da.

Zer egingo du EBZ-k?

Abenduko bileran, EBZk puntu erdia igo zituen interes tasak, eta otsaileko eta martxoko bileretan gauza bera egingo zuela iradoki zuen. Merkatuek espero dute aurrerago ere bilera txikiagoak egingo dituela, interes tasak %4an kokatzeraino. Bankuek beren bezeroei kobratzen dizkieten tasak ere igotzen ari dira. Euriborra, esaterako, dagoeneko %3,32ra heldu da, eta 250 eurotik gora garestituko ditu orain berrikusi behar diren hipotekak.


Summary: «Militantziara ekarri ditugu horra arte hala ez zirenak». Alda mugimenduak bi urte ditu, eta haren garaipenak eta desafioak aipatu ditu mugimenduko bozeramaile Malika Peyrautek.

EPPAB Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoan eta Euskal Elkargoko HSAn, gehiengoa erdietsi zuen Alda mugimenduak biztanleen ordezkarien bozetan. Bizkitartean, bi erakundeetako administrazio kontseiluetan, erabakiguneak diren batzordeetatik kanpo utzi dute beste hautetsiek. Aldak jukutria salatu du. Bi urte ditu mugimenduak, eta haren garaipenak eta desafioak aipatu ditu Aldako bozeramaile Malika Peyrautek (Poitiers, Frantzia, 1987). Apirilaren lehenerako manifestaldi handia ere iragarria du Aldak bultzatu Herrian Bizi plataformak.

Alokairu apaleko ordezkaritza bozak irabazi abenduan, eta erabakiguneetarik kanpo utzi zaituztete. Nagusiki, erakunde publikoetako hautetsiak dira administrazio kontseiluan. Zer pasatu da?

Gaude ez ote diren bozka kontsigna batzuk emanak izan, ikusita beste hautetsi guziek Aldaren kontra bozkatu dutela.

HSAren kasuan, hautatu duten ordezkaria —CLCVko Serge Darnauthandi— aspaldian da leku horretan.

Hori da arazoa. Badira 25 bat urte Serge Darnauthandi hor dela. Haren elkarteak Aldak baino hiru aldiz boz gutiago egin dituelarik, nola eskuratu ditu hiru batzordeak? Amarrua handixkoa da. Galdegiten diogu kargua Aldari uzteko, eta Roland Hirigoien lehendakariari hitzordua eskatu diogu, mintzatzeko.

Nola ulertu duzue Aldaren batzordeetarik baztertzea?

Gune horietan izatea ez da itxura hutsa edo biztanleen ordezkaritza faltsua egitea. Nahitara baztertu nahi izan bagaituzte, badaiteke arrazoi bat; zer kukutzen du horrek? Hain da lodia, non iduri baitu badutela zerbait gordetzeko. Gu aurkeztu ginen biztanleen boza defendatzeko, bizitegi sozialen banatzerakoan zuzentasuna bermatua zela segurtatzeko. Gauzak gordetzen dizkigutelako sentimendua handitu egin da.

Zer ondorio ateratzen duzue Aldak bi urtez eraman duen lanetik?

Ona eta baikorra. Aldak langile klaseen eta alokairu sozialeko biztanleen ondoan kokatzeko egin zuen parioa guziz irabazi du. Hauteskunde emaitzek erakutsi dute. Abertzale mugimenduak guti hunkitzen zituen eremuak dira. Aldaren iturburuan da langile auzoaldeak defendatuko dituen antolakunde baten eraikitzea, komunitate sentimendu bat pizteko eta abertzale munduarekin joan-jin bat ahalbidetzeko; nahi dugun Euskal Herria eraikitzeko: solidarioa, bizigarria.

Zuen militante sarea hedatu duzue?

Bostehun kidez goiti gaude. Bi urte barne hori lortzea arrunt baikorra da. Militantziara ekarri ditugu horra arte hala ez zirenak. Aldako kideen profil soziologikoa argiki aldatu da sortze biltzar nagusitik. Ohiko militante abertzaleez gain, arazo konkretuak izanik lagundu ditugun eguneroko borroketarik ezagutu jendeak ere badira. Aldak auzoetan sustatu dinamiketarik etorri jendeak.

Azpimarratu duzue borroka konkretu batzuen irabazteak duen garrantzia.

Norbanako frankoren garaipenak badira —pertsona batzuen behar eta arazoei kolektiboki aterabideak atzeman dizkiegu—. 2022an berean, Aldak 425 familia eta pertsona lagundu ditu. Egunero jende anitzek deitzen gaituzte, nagusiki etxebizitzarekin arazoak dituztelako. Kontsumo arazoengatik ere deitzen gaituzte, hala nola SFR telefonia operadorearekin gertatu dena. Arazo batzuk berehala konpon daitezke, baina beste batzuek hilabeteak behar dituzte; beraz, lan zama ikaragarria da. Baina Aldaren interesa ez da bakarrik norbanakako lan horren egitea, baizik eta nola egin dinamika kolektiboen akuilatzeko. Nola egin arazoaren erroari lotzeko, herritar mobilizazioa, komunikabideetan aipamena erabiliz?

Etxebizitza turistikoen gaineko zerga eta Airbnb-ren kontrako kanpainak dituzu gogoan?

Bi urtean, Aldak Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren krisia aldatzen hasi duten bi garaipen handi erdietsi ditu: konpentsazioaren bozka Elkargoan, eta iruzurrezko alokairu kontratuen borrokatzeko batzordearen sortzea.

Aldak txalotu du Elkargoak bizitegi turistikoen konpentsazio araua bozkatu duelarik. Jarraipenik egiteko asmoa duzue araua zinez betetzen dela segur izateko ?

Martxoaren lehenean sartuko da indarrean konpentsazioa. Artaz jarraituko dugu. Bizitegi horien kontatzeko, kontrolatzeko, eta, beharrez, zigortzeko dispositiboak zinez plantan eman direnez so eginen dugu.

Eta urte osorako bizitegientzat ondoriorik baduen?

Araua indarrean izanez, aurreikusi dugu 20.000 bizitegi lor daitezkeela konpentsazioari esker. Ikusirik Airbnb-ren goranzko joera nolakoa zen, konpentsazioak geldiaraziko du. Jadaneko erran daiteke eragin bat baduela etxebizitza krisiarentzat. Eragin psikologikoa ere badu: seinale bat bidali dio merkatuari; etxebizitza turistiko iraunkorretan inbertitzeko gogoa kentzen du. Bankuek ere nekezago prestatuko diete dirua halako egitasmoak dituztenei.

Apirilaren lehenerako manifestaldi handia deitu duzue, Baionan, iaz bezala. Zein da helburua aurten?

Aipatu garaipenak gertatu dira, baina ez da horretan gelditu behar. Herrian bizitzeko eta etxe bat izateko eskubidearen alde mobilizatzen jarraitu behar dugu. Gaur egun, gazteak eta langile klaseak Ipar Euskal Herriko bizitegietarik kanpo utziak dira oraino. Ez dugu nahi Ipar Euskal Herria alimaleko gune balneario hutsa bilaka dadin, ontasun anitzeko jabe handien eskutan litzatekeena.


Summary: Espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute. Sarek eta Bake Bideak ekitaldia egin dute Bilboko Euskalduna jauregian, arratsaldeko manifestazioaren atarian. Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi, sindikatu eta eragile ugarik babesa eman diote presoak etxeratzeko aldarriari.

Etxera bidea gertu leloa hartuta, milaka lagunek presoak etxeratzeko eskatuko dute gaur Bilboko kaleetan, Sarek deitutako manifestazioan. Goizean, mobilizazioaren atarian, Elkarbizitzarantz aurrera eginez izenburupean indarkeriaren biktima batzuekin mahai ingurua antolatu dute Sarek eta Bake Bideak Euskalduna Jauregian. Bertan izan dira eragile politiko eta sozial ugari ere. Besteak beste, EAJ, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU, Ahal Dugu Nafarroa, EH Bai eta EELV alderdiko ordezkariak eta ELA, LAB, CCOO, Steilas, ESK, Etxalde, HIRU, CGT, CNT eta ENHE sindikatukoak. Kataluniatik eta Galiziatik ere ordezkaritza zabala egon da: ERC, Junts, CUP eta BNG alderdi eta elkarteetako kideak izan dira, besteren artean. Ekitaldian, Sareren eta Bake Bidearen izenean Joseba Azkarragak eta Anaiz Funosasek gogoratu dute urtarrilaren 3an Sarek «garai berrirako» irudi berria aurkeztu zuela, urruntze eta sakabanaketa politika amaitzen ari diren seinale. Ireki berri den aroak bestelako ezaugarriak izan behar dituela azaldu dute: hain justu, espetxe politika arrunta ezartzearena, euskal presoak etxera itzultzeko prozesua ahalbidetzeko. Kale mobilizazioekin eta instantzia politiko eta instituzionalei eraginez lortuko da helburu hori, adierazi dutenez. Hala, gatazkaren biktimei mezua zuzendu diete: «Sarek eta Bake Bideak lanean jarraituko dugu gutxieneko akordio bat lortzeko, indarkeria guztien biktimak errespetatuak izan daitezen, eragindako kaltea eta erreparazioa aitor dakizuen». Azken urteotan aurrerapausoak eman badira ere, hainbat «blokeo» oraindik indarrean direla ohartarazi dute. Salbuespen politika jarri dute horren adibide: «Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren blokeo jarrera eta EAEko espetxe administrazioaren erabakien aurka etengabe aurkezten dituen errekurtsoek izan behar dute gure lanaren ardatza hemendik aurrera». Hori hala, eskatu dute espetxe politika «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eta euskal presoei espetxe politika arrunta ezartzen hasteko. «Espero dugu euskal espetxe administrazioak normaltasun irizpideak ardatz izaten jarraitzea, alde batera utzita orain dela hiru hamarkada baino gehiago erabat ezberdina zen egoera politiko eta sozial batean ezarritako salbuespen legeria». Horrekin batera, nabarmendu dute «akatsa» dela eskubide urraketei buruzko kontakizun bakarra adosten tematzea. «Herri hau pentsamolde guztiek osatu eta eraikitzen dute». Sare eta Bake Bidearen ustez, aurrerapausoa litzateke konpromisoa erdiestea giza eskubideen inguruan, eta zehazki, bizitzeko eskubidearen inguruan. «Bizitzeko eskubidea aitortzearekin batera, torturaren oroimena eta beste eskubide batzuen urraketa aitortu behar dira». Eragileen deia Mahai ingurua hasi aurretik adierazpenak egin dituzte bertaratutako hainbat alderdi eta sindikatuetako ordezkariek. EAJk ez du arratsaldeko manifestazioan parte hartuko, baina Irune Berasaluze EAJko ordezkariak Espainiako Gobernuari eskatu dio behingoz indargabetzeko euskal presoei ezarritako «salbuespen legedia». Positibotzat jo du azken hilabeteotan izan diren presoen hurbilketak, «bergizarteratzean lagungarri izango delako eta iraganaren irakurketa kritikoa sustatzeko baliagarria izango delako». Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak azpimarratu du badirela «lobby-ak» presoen eskubideak «suntsitzeko», eta horri aurre egiteko «energiak batzera» deitu du gizartea. Ildo horretan, Sarek arratsaldean antolatutako manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Eskaera bera egin du ELA sindikatuko ordezkari Leire Txakartegik. Presoen aurkako salbuespen legedia amaitzeko galdegin du, iritzita euskal presoei legedi arrunta ezarri behar zaiela «xantaiarik gabe». Bere ustez, «bizikidetzan aurrera egiteko» urratsa litzateke euskal presoak etxeratzea. Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren esanetan, sakabanaketa politika amaitzeko urratsak baikorrak izan dira, baina euskal presoak etxera bueltatzea ezinbestekotzat jo du «justiziatik eta elkarbizitzaren» ikuspegitik pausoa delako. Indarkeria zikloa ixteko, biktima ororen aitortza ezinbestekoa dela gaineratu du. Aurora Madaula Junts per Catalunya-ko diputatuak manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Euskal presoen eskubideen urraketa salatu du eta «salbuespen politika» amaitzeko galdegin. Carme Forcadell Kataluniako parlamentuko presidente ohia ere izan da Euskalduna Jauregian, eta arratsaldeko manifestaziora joateko deia egin du. «Lotsagarritzat» jo du presoen auzian aski urratsak ez egitea. Euskal presoei ohiko legedia ezartzeari ezartzen zaizkion trabak gaitzetsi ditu, halaber: «Giza eskubideei lotutako gai bat da». Jordi Pesadorrona ANCko ordezkariak ere babesa agertu dio Sareren manifestazioari eta baita indarkeria mota ororen biktimen aitortzari ere. Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea defendatu du, era berean


Summary: «Aro demokratiko berria» irekitzera deitu du EH Bilduk, autonomia estatutuak «agortuta» daudelako. Nazio batzarra egin du EH Bilduk Bilbon. Euskal presoen aurkako «salbuespen legedia» atzean uzteko garaia dela esan du Bakartxo Ruizek, eta arratsaldeko manifestaziora joateko deia egin du.

Nazio batzarra egin du gaur EH Bilduk Bilbon, urte berriaren erronka nagusiak finkatzeko. Han hitz egin du Bakartxo Ruiz EH Bilduren Mahai Politikoko bozeramaileak. 1978an diseinatutako esparru konstituzional eta autonomikoa «agortua» dagoela esan du Ruizek, ez duelako balio egungo gizartearen beharrak asetzeko: «Egungo markoak zapaldu eta estutu egiten gaitu herri gisa gure erabaki propioak hartzeko orduan». Hain justu, kritikatu du autonomia estatutuak «agortuta» daudela, eta beharrezkoa dela «aro demokratiko berria» irekitzea. «Geure erabaki propioak hartzeko mugak eta oztopoak etengabekoak dira arlo ekonomiko eta sozialean. Euskal Herriak herri justu, duin eta demokratikoa izateko behar dituen sakoneko eraldaketak egiteko, trantsizio ekologikoari heltzeko, pertsona guztien eskubideak bermatzeko beste marko bat behar dugu». Ruizen esanetan, ez dago estatutu eta foru hobekuntzaren urtemugak ospatzeko motiborik; kontrara, Euskal Herriaren nazio izaera onartzeko garaia dela adierazi du. Herritarren «borondatea» muga bakarra izango duen aroa zabaltzera deitu du EH Bilduko ordezkariak, eta horretarako, ezinbestekotzat jo du hauteskundeetan koalizioak babes zabala lortzea. Sarek gaur arratsaldean presoen alde deitutako manifestazioan izango da EH Bildu, eta hori ere hizpide izan du Ruizek. Herritarrak animatu ditu Bilbora joateko, eta esan du presoen auzian «ziklo berri bat» irekitzeko garaia dela, «salbuespen legediaren traba guztiak» atzean utzita.


Summary: Horrela kontatu du BERRIAk Sareren Bilboko manifestazioa. Euskal Herritik Bilbora joan diren milaka lagun elkartu dira mobilizazio jendetsu batean. Joseba Azkarragak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta presoak etxeratzeko garaia dela.

* «Salbuespen neurrien aurka» jendetzak bete ditu Bilboko kaleak

* Manifestazio amaierako mezua

* Argazki bilduma

* Espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute

* Presoen urruntzearen bilakaera datuetan


Summary: Alaves-Sevilla, Betis-Osasuna, Reala-Mallorca eta Athletic-Espanyol, final-zortzirenetan. Alavesek, Realak eta Athleticek etxean jokatuko dute; Osasunak, aldiz, Sevillan. Partida bakarra jokatuko dute kanporaketa honetan ere, eta fase berri honetatik aurrera VAR-a izango da partida guztietan.

Zortea alde izan dute Realak eta Athleticek Espainiako Kopako final-zortzirenetako zozketan. Bi taldeek etxean jokatuko dituzte partidak: Txuri-urdinek Mallorca hartuko dute, eta zuri-gorriek, berriz, Espanyol. Alavesi eta Osasunari, ordea, izkin egin die zorteak. Mendizorrotzan arituko den arren, Sevillaren bisita jasoko du Alavesek. Osasuna izango da etxetik kanpo jokatuko duen euskal talde bakarra. Benito Villamarinen arituko da, Betis azken txapeldunaren etxean. Urtarrilaren 17an,18an eta 19an jokatuko dira final-zortzirenetako partida guztiak, eta fase berri honetatik aurrera VAR-a erabiltzeko aukera izango dute epaileek.

Valladolid kanporatu ostean, Alaves Lehen Mailako talde baten aurka aritu beharko da beste behin, maila apalago batean jokatzen baitu. Sevilla izango du aurkari, gaur egun oso une txarrean dagoen taldea. Hala ere, azken urteetan maila altuan aritu da ligan zein Europan, eta oso aurkari zaila izango da Luis Garcia Plazaren taldearentzat.

Realak eta Athleticek talde handienak saihestu dituzte, eta etxean jokatuko dute biek. Javier Aguirreren Mallorca izango da donostiarren aurkaria. Bi taldeek urrian jokatu zuten ligan elkarren aurka, eta orduan Realak irabazi zuen (1-0). Athleticek, berriz Espanyol izango du aurkari. Diego Martinezen taldea bolada onean murgilduta dago geldialditik bueltatu denetik. Ligako lehen partidan berdindu egin zuen Bartzelonako derbian (1-1), eta Celta kanporatu zuen Kopan, orain arte Lehen Mailako taldeen artean jokatu den partida bakarrean.

Osasunak, aldiz, ez du zortea alde izan. Gorritxoak Benito Villamarinen arituko dira Betisen aurka, Kopako azken txapeldunaren etxean. 2005ean elkarren aurka jokatu zuten Kopako finala, eta orduan Betisek irabazi zuen (2-1). Bestalde, etxetik kanpora arituko dira Jagoba Arrasaterenak enegarrenez. Espainiako Kopak arautegi berria duenetik Osasunak ez du partidarik jokatu Sadarren. Betisen aurkakoa hamabosgarren partida izango du jarraian etxetik kanpo.


Summary: McCarthyren izendapenak agerian utzi du errepublikanoen barne zatiketa. Politikari beteranoak lau egun eta hamabost bozketa behar izan ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente bilakatzeko. Horretarako, amore eman behar izan du eskuin muturreko alderdikide batzuen eskarien aurrean.

Hamalaugarren bozketa galdu ondoren, Matt Gaetz alderdikidearengana joan da Kevin McCarthy, haren alde egin beharrean «hemen nago» —abstentzioaren baliokidea— bozkatzeagatik. McCarthyri boto bat falta zitzaion AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidente aukeratua izateko, eta uste zuen baietz, hamalaugarren saiakeran lortuko zuela kargu hori; ez da hala izan, eta, haserrea ezkutatuta, Gaetzengana hurbildu da, hura konbentzitzen saiatzera, beste ordezkarien eta kameren aurrean. McCarthy ez da pozik itzuli bere postura, eta, une horretan, Mike Rogers errepublikanoa, oso haserre zegoela, izan da Gaetzi errieta bota diona.

Azkenean, McCarthyk hamabost bozketa behar izan ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente kargua lortzeko. Lau egun, hamabost bozketa eta Donald Trump estatuburu ohiaren laguntza. «Hau erraza izan da, e?», esan du kargudun berriak, barrezka, bere postura iritsi denean. «Kontua ez da nola hasten zaren, nola amaitzen duzun baizik. Eta orain sendo amaitu behar dugu amerikarrentzat».

AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente hautatuak amore eman behar izan du Askatasunaren Taldean bildutako Alderdi Errepublikanoko eskuin muturreko kideen eskarien aurrean, kargu hori lortze aldera. Errepublikanoek aulkien gehiengo osoa eskuratu zuten iragan azaroko bozetan, 435 eserlekutik 222 bilduta, baina aldea handiagoa izatea espero zuten, eta egunotan behe ganberan izandako bozketa sortak agerian utzi du datozen bi urteak barne gatazkaz eta zatiketaz beterikoak izango direla Alderdi Errepublikanoarentzat.

Besteak beste, McCarthyk onartu egin behar izan du Ordezkarien Ganberako presidentearen kontrako zentsura mozio bat abiatzeko araudia aldatzea: orain, ordezkari bakar batek sustatu ahalko du, eta horrek kolokan jarri du kargudun berriak luze irautea postu berrian. Gainera, errepublikano kontserbadoreenek ordezkaritza handituko dute Ganberako Arauen Batzordean, lege proiektu edo proposamen bat noiz eta nola bozkatu, eta nola aldatu zehazten duen komitean.

«[Ordezkarien Ganberako] Presidenterik ahulena izango da. Arazoa da erakundea oro har ere ahuldu duela. Hori guztia, presidente kargua nahi duelako, baina botererik edo erantzukizunik gabe», esan du, oso kritiko, Ruben Gallego ordezkari demokratak. Izan ere, postu hori lortzeko, McCarthyk ahuldutzat ikusi du Ordezkarien Ganberako jarduna kontrolatzeko izango zukeen boterea.

Testuinguru horri egin beharko dio aurre Joe Biden herrialdeko presidenteak ere. Demokratek soilik Senatuaren kontrola dute, eta errepublikanoekin lan egin beharko dute lege proiektuak onartzeko. Horretaz, Bidenek esan du prest dagoela elkarlanerako, baina marra gorri batzuk ere finkatu ditu: «Beharrezkoa da garapen ekonomikoan sakontzea, eta ez atzera egitea; baita gizarte segurantza eta Medicare [osasun laguntza] babestea ere, horiek ebaki beharrean. Horiek dira aurrean ditugun hautuetako batzuk».


Summary: «Salbuespen neurrien aurka» jendetzak bete ditu Bilboko kaleak. Arrakasta izan du aurten ere presoen eskubideen aldeko manifestazioak. Aurten, dispertsioaren bukaera «hurbil» ikusten dutela adierazi dute antolatzaileek, baina azaldu dute horrek ez duela esan nahi «salbuespen neurriak» bukatu direnik

Beste behin, Bilboko kaleak bete ditu Sarek, euskal presoen eskubideen alde. Aurten testuinguru ezohikoa izan du, eta berezitasun bikoitza: ohiko mobilizazio moldera itzuli da, pandemiak eragindako bi urteko parentesiaren ostean, eta, orduz geroztik, aldaketa garrantzitsuak izan dira espetxeetako egoeran. Hala ere, parentesi horrek ez du eragotzi Bilboko kaleak betetzerik.

Sarek adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarri du arreta aurtengoan; hain zuzen, Etxera bidea gertu izan du lelotzat manifestazioak. La Casillan hasi da protesta, 17:00etan, baina ia ordubete behar izan du mugitzen hasteko; batu den jende kopuru handiaren ondorioz. Hala ere, aurten ez dute, ohi duten modura, La Casillan guztiek hasi.

Horren ordez, Autonomia kalea betetzean jarri dute arreta, eta baita lortu ere. Casillan hasi eta Zabalburura arte jendetzak bete du kale guztia, eta kaleko punta bakoitzetik oihal erraldoi bat atera dute; bi oihalak manifestazioa hasi baino lehen elkartu dira; Huntza taldeko Josune Arakistainekin batera, manifestariek txoriak txori abesten zuten bitartean.

Hala ere, ez da Zabalburun, protestaren aurrealdean jarri duten eszenatokira igo den bakarra. Bertan izan dira, besteak beste, Maialen Lujanbio eta Amets Arzallus ere, eta autonomia kale osoan entzun dira haien bertsoak.

Ikusi gehiago: Manifestazio amaierako mezua

Seiak jota hasi da jendetza autonomia kalean behera mugitzen, eta presoen senideak, preso ohiak eta Sareko ordezkariak gidari zituztela, besteak beste. Manifestazioan bertan adierazpenak eman dituzte Sareko Joseba Azkarraga eta Bego Atxak ere. Azaldu dute, euskal presoei lege arrunta aplikatuz gero, preso horien %64 «hirugarren graduan edo erdi askatasunean leudekeela»; hau da, 110 preso. Esan dute esparru judizialak «gorrotoa eta mendekua» alboratzea beharrezkoa dela.

Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk manifestazioa

Orduerdi pasatxoan egin du bere ibilbidea, eta txalo eta oihu artean iritsi dira manifestariak helmugara: Bilboko udaletxera. Bertan egin dute amaiera ekitaldia, eta Sareko Anaiz Funosasek eta Joseba Azkarragak hitza hartu dute —euskaraz lehenak, eta gazteleraz bigarrenak—. Euskal Presoen eskubideen aldeko borrokan egindako ibilbideari aitortza egin dio, duela 34 urte Madrileko gobernuak «sakabanaketa politika ankerra» martxan jarri zuenetik.

Hala ere, azaldu du gobernu hark ez zuela haintzat hartu «euskal gizarteak eskubideen urraketa horri demokratikoki aurre egiteko zuen borondate irmoa», eta euskal gizarteari eskerrak eman dizkio eskubide urraketa horiei kontra egiteagatik: «Guztion artean etapa hau irabazi dugu».

Ikusi gehiago: Mahai ingurua: espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute

Senide presoak bisitatzera zihoazenean edo bisitatik bueltan errepidean hildakoak ere oroitu nahi izan dituzte Funosas eta Azkarragak, eta, era berean, «Euskal Herrian izandako indarkeria guztien biktima guztiei» errespetua adierazi die haien minaren aurrean: «Biktimen auziari konponbiderik bilatzen ez diogun bitartean, gizarteak behar duten begirunea ematen ez dien bitartean, eta euskal presoen egoera konpontzen ez den bitartean, ezin izango dugu elkarbizitzaz hitz egin».

Izan ere, azaldu du «mendekuaren aurkako bataila irabazten» ari direla: «Gorrotoaren eta errebantxaren gainetik etxera bidea hurbilago jarri dugu (...) Presoei Hala dagokielako eta elkarbizitzarako lagungarria eta beharrezkoa delako». Bide horretatik, Sare herritarrak eta Bake Bideak konponbidearen «parte aktiboa» izateko konpromisoa hartuko dutela esan zuen Sareko eledunak.

Ikusi gehiago: Presoen urruntzearen bilakaera datuetan

Hala ere, «bizikidetza» lortzeko bide horretan «oztopo asko» dituztela nabarmendu zuen, besteak beste, «Espainiako eta Frantziako auzitegi berezi eta fiskaltza antiterroristak»: «Justizia esaten zaion horrek, zeinak, mendekuaren gainean oinarrituta, hemendik ehundaka kimometrotara erabakitzen baitu gutxi ezagutzen dituen eta interesatzen ez zaizkion pertsonei askatasuna eman ala ez». Pertsona horiei buruzko erabakian Euskal Herrian hartzea «demokratikoa» dela ondorioztatu zuen gero.

Elkartasuna aldarrikatu zuten Sareko kideek hitz hartzea bukatzeko, eta nabarmendu zuten «bide bakarra» mobilizazio sozialek eta euskal gehiengo politiko eta sindikalaren borondateak urratu beharko dutela.


Summary: Peio Etxeberria eta Rezusta nagusi Labriten. Hasieratik aurretik aritu dira Jaka eta Aranguren, baina amaieran azken partidetako mamuak etorri zaizkie gogora, eta galdu egin dute

Partida arraroa jokatu dute Iruñeko Labriten Jaka-Aranguren eta Peio Etxeberria-Rezustak. Aspeko bikoteak irabazi du (20-22). Hasiera-hasieratik aurreratu dira markagailuan Jaka eta Aranguren, baina zazpi puntuko aldea lortu badute ere (14-7), amaieran ihes egin die partidak. Peio Etxeberriaren susperraldiak eman die laugarren garaipena jarraian Aspekoei. Baikokoak, aldiz, burua altxa ezinda dabiltza, eta azken postuan jarraituko dute.

Peio Etxeberriak oker ekin dio partidari. Baikoko bikotearen lehenengo lau tantoak Zenotzeko aurrelariak galdutakoak izan dira, eta partidan sartu ezinda aritu da. Jaka eta Aranguren ahalegindu dira Aspeko aurrelaria mugiarazten; ez diote pentsatzen utzi nahi, eta gozakaitz aritu da. Baikoek ez dute partida hasiera bikainik egin, baina aurkarien hutsak aprobetxatuz, 14-7 jarri dira aurretik.

Bazirudien Baikokoek bigarren garaipena eskuratuko zutela, baina ez da halakorik gertatu. Peio Etxeberria gehiago sartu da jokoan, eta partida zoro bihurtu du. Batzuetan asmatuta, eta besteetan huts eginda, baina helburua lortu du aurrelariak. Gorriei nekearekin batera aurreko partidetako mamuak etorri zaizkie gainera, eta zenbait huts egin eta gero, markagailua berdintzea lortu dute Aspekoek (19-19), arratsaldean lehenengoz. Kale edo bale egin du orduan Peio Etxeberriak, eta hasieran huts egindakoen ordainetan, amaieran asmatu du.


Olatuaren gainean dirau Realak

Summary: Olatuaren gainean dirau Realak. Txuri-urdinek Almeriari irabazi diote Silvak eta Sorlothek bigarren zatiaren hasieran sartutako golei esker. Sailkapen nagusian hirugarren postuan diraute.

Bizitzen ari den une gozoan, zaila da Realak huts egitea. Eta, gainera, hori da taldeak hasiera-hasieratik azkenera arte ematen duen sentsazioa. Gaurkoan Almeria izan da biktima: txuri-urdinek 0-2 irabazi dute Mediterraneoko Jokoen estadioan, David Silvak eta Alex Sorlothek egindako golei esker.

Hamaikakoan Brais Mendezen falta izan da nabarmenena. Realaren golegilerik onenari bosgarren txartel horia erakutsi zioten Osasunaren aurka, eta zigorra bete behar izan du gaur. Imanolek ez du aldaketa handirik egin, eta Asier Illarramendi sartu du galiziarraren lekuan. Zelai erdian ezkerretik jokatu du Mutrikukoak, eta eskuinera igaro da Merino, Braisen postura. Gainontzean, aurreikusitako hamaikakoa zelairatu du Orioko prestatzaileak.

Hasieran, kosta zaio Realari neurketan sartzea. Erasoan presaz jokatu dute txuri-urdinek, eta aise jokatu du Almeriak, kontraerasoan bere aukerak baliatu nahian. Denborak aurrera egin ahala, ordea, partida nahi zuten lekura eraman dute donostiarrek, eta geroz eta aukera argiagoak sortzen hasi dira. Illarrak izan du onena, buruz, baina ez du asmatu errematean.

Hasiera indartsua

Bigarren zatia, ordea, beste erritmo batekin hasi dute. Hasi eta minutura, Take Kubok egin du jokaldia hegaletik eta haren erdiraketa sareetara bidali du Silvak. Hasiera batean gola baliogatu du marrazainak, baina VAR-ean gainbegiratu eta gero, ontzat jo du Alberola Rojas epaileak.

Bost minutu geroago, Sorlothek zulatu du Almeriaren atea, Merinoren pase bat baliatuta. Norvegiarrak sekulako kanoia du ezkerreko hankan, eta momentu gozoa bizitzen ari da. Aurten ligan sartu duen seigarren gola izan da gaurkoa. Silvarena, lehenengoa (Europa Ligan sartu zuen bat).

Hortik aurrera, neurketa kontrolpean izan du Realak. Oiartzabalek eta Navarrok izan dituzte errenta handitzeko aukera argiak, baina ez dute asmatu, eta azken-azkenean Almeriak izan du gerturatzeko aukerarik; argienak, geldikako jokaldietan.

Gauzak horrela, 32 puntu ditu Realak, eta geroz eta sendoago dago hirugarren postuan. Datorren astean, Athleticen aurkako derbia Anoetan.

Almeria: Fernando; Mendes (Pozo, 75. min), Ely, Babic, Akieme; De la Hoz, Robertone (Vinicius, 66. min), Melero; Ramazani (Sousa, 66. min), Luis Suarez (Embarba, 55. min) eta Toure (Portillo, 66. min).

Reala: Remiro; Aritz, Zubeldia, Le Normand, Rico; Zubimendi, Illarra (Gebara, 81. min), Merino (Marin, 72. min), Silva (Navarro, 81. min); Kubo (Oiartzabal, 72. min) eta Sorloth (Ander Martin, 86. min).


Gorantz doaz Laso eta Imaz

Summary: Gorantz doaz Laso eta Imaz. Neurketa ederra jokatu dute Altuna III.a-Tolosaren aurka, eta txapelketako laugarren puntua poltsikoratu dute. Sailkapenean berdinduta daude bi bikoteak.

Egun handietako giroa izan da gaur Donostiako Atano III.a pilotalekuan. Iazko lau finalistetatik hiru aritu dira nor baino nor gehiago, eta nabaritu da pilotazaleek bazutela gogoa Laso eta Altuna III.a aurrez aurre ikusteko. Pilotariek ez dute hutsik egin. Txapelketa hasi zenetik hobera egiten ari dira Laso eta Imaz, baina parean zituztenak ere ez ziren makalak. Azkenean 22-19 amaitu da partida, eta lau punturekin berdinduta gelditu dira bi bikoteak lehen itzuliaren amaieran.

Hasieratik hartu dute aurrea gorriek (6-2). Bi aurrelariek ikuskizuna eman dute, baina atzeko koadroetan huts gehiago egin ditu Tolosak Imazek baino. Anoetarrari kosta zaio frontoiari neurria hartzea. Hark hobera egin ahala, ordea, pixkanaka, berdinduz joan da neurketa.

Tanto ikusgarriak jokatu dituzte, oso gogorrak. Maila bikainekoa izan da partida, zaleen gozamenerako. Imazek berak aitortu du partidaren ondoren: ziurrenik aurtengo txapelketan egin duen norgehiagokarik onena izan da, eta bikotea ari da iazko mailara gerturatzen.

19-13 aurretik zirenean, neurketa erabakita zegoela zirudien; orduan hasi dira markagailua iraultzen urdinak. Ez da, ordea, nahikoa izan, eta Altunak luze ateratako sake batekin iritsi dira gorriak 22. tantora. Amaieran, kamaren aurrean, bere buruarekin haserre agertu da amezketarra.

Txapelketan, oraingoz, Elordi-Zabaleta da bikoterik onena, baina bigarren posturako lehia estu dago: lau puntu dituzte Peio Etxeberria-Rezustak, Altuna III.a-Tolosak eta Laso-Imazek.

Ikusi gehiago: Jakak eta Arangurenek ezin dute mamurik uxatu


Summary: Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo Kongresua hartu dute. Poliziak bi ordu eta erdi geroago berreskuratu du kontrola.

2021eko urtarrilaren 6an Ameriketako Estatu Batuetan izan zen, eta 2023ko urtarrilaren 8an, Brasilen: Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohiaren ehunka jarraitzailek Brasilgo Kongresua hartu dute, Brasilian. Luiz Inacio da Silva Lula presidentearen aurka egiten ari ziren manifestazio bat kongresura iritsi da; han, Poliziaren hesia gainditu, eta eraikinera sartu dira. Han zeuden hainbat gauza suntsitu dituzte, besteak beste. Presidentearen egoitzako hirugarren pisuraino ere igo dira.

Manifestariek ez dute Lularen garaipena onartzen, eta haren aurkako esku hartze militar bat eskatzen dute. Euskal Herrian 18:40ak zirenean gainditu dute Poliziaren hesia (14:40ak Brasilian). Kongresuaren sartu dira lehenik, eta, jarraian, Planalto jauregira —presidentearen egoitzara— joan dira. Gune berean dago Brasilgo Auzitegi Gorena ere. Bidean Poliziaren hainbat auto suntsitu dituzte, eta aurre egin diete agenteei. Manifestari gehienak Brasilgo banderekin eta kamisetekin jantzita ageri dira irudietan. Poliziak Euskal Herrian 21:00ak zirenean berreskuratu du kontrola.

Lula ez dago Brasilian. Asteburu honetan bidaia bat zuen Sao Pauloko Araraqua hirira, euriteek gogor eragin baitiote, eta bideokonferentziaz bildu da bere gobernuko ministroekin. Flavio Dino Justizia ministroa, adibidez, hiriburuan dago, ministerioaren egoitzan. Twitterren hau idatzi du: «Euren nahia indarrez inposatzeko saiakera zentzugabe hori ez da nagusituko. Gobernu Federalak errefortzuak egongo direla dio. Eta gure esku dauden indarrak ari dira lanean. Justizia Ministerioaren egoitzan nago».

Oraintxe, ez dago martxan Brasilgo Kongresua. Otsailean berrekingo diote jardunari han. Bolsonaro, bestalde, AEBetan dago, Orlandon; Lularen kargu hartzea baino bi egun lehenago joan zen hara.

Lula Brasilian bertan egindako ekitaldi jendetsu batean izendatu zuten berriz ere presidente, urtarrilaren 1ean, duela astebete. 2003tik 2011ra presidente izandakoa orduan itzuli zen Planalto jauregira —presidentearen egoitzara—, Brasilgo hauteskundeak irabazi ondoren. Botoen %50,9 eskuratu zituen bigarren itzulian, eta ia bi punturen aldea atera zion Jair Bolsonaro aurreko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari (%49,1).

Hainbat hilabetetako protesta

Gaurkoa ez da Bolsonaroren jarraitzaile talde horren lehen protesta. Izan ere, urriaren 30etik —Bolsonarok hauteskundeak galdu zituenetik—, Brasilgo Armadaren hainbat egoitzaren aurrean kanpatu ziren. Brasiliakoa zen kontzentrazio nagusia —handik abiatu da gaurko manifestazioa—, baina beste hiri batzuetan ere izan dira; Belo Horizonten, adibidez, istiluak izan ziren ostiralean, kanpamentu horietako bat desegin zutenean.

Giroa, gainera, berotzen ari zen azken egunetan: atzo bertan, Dino ministro izendatu berriak talde horien aurka egiteko baimena eman zien Brasilgo Segurtasun Indarrei, misio berezietan soilik jarduten den goi mailako talde bateko kideei. Manifestariei indarrez aurre egiteko asmoa erakutsi du hasieratik Dinok, beste ministro batzuek ez bezala.

Bolsonaroren jarraitzaileek Kongresua hartu aurretik, gainera, haiei mintzatu zitzaien: esan zien 2026. urtera arte itxaron beharko dutela, hurrengo hauteskundeetara arte. Horretaz gain, jakinarazi zuen berehalako bilera batera deitu zituela segurtasun indarrak, manifestazioei aurre egiteko.


Summary: Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena». Brasilgo presidentearen arabera, haren aurkako manifestazioak Kongresura heltzea «bultzatu» du Bolsonarok. Estatuburu ohiak, bere aldetik, uko egin die akusazioei: «Lotsagarria izan da guztiontzat».

«Igandeko isiltasuna aprobetxatu zuten, oraindik gobernua eratzen ari garen honetan, egin zutena egiteko». Horrela mintzatu da Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidentea atzoko mobilizazioez. Jair Bolsonaroren ehunka jarraitzailek Brasilgo Kongresua hartu zuten atzo, Brasilian. Eta presidente ohiari egotzi dio Lulak halakorik gertatu izana: «Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna, eta hari lagundu dioten alderdiena».

400 manifestari inguru atxilotu dituzte, herrialdeko Zigor Kodearen arabera, «legitimoki aukeratutako gobernu bat kentzea saiatzeagatik» —lau eta hamabi urte arteko espetxealdiak aurreikusten ditu—. Flavio Dino Justizia ministroak ere gaitzetsi du Kongresua hartzeko saiakera, eta atxiloketak ez direla amaitu gaineratu du. Haren arabera, abendutik atxiloketak «eskatu eta egin» dira, eta «beste batzuk beharko dira».

Bere aldetik, Bolsonarok «uko» egin die Brasilgo presidentearen «frogarik gabeko» akusazioei. «Ez ditugu halako ekintzak babesten»; «lotsagarria izan da guztiontzat», erantsi du. Are gehiago: igandeko «inbasioak» alderatu ditu «ezkerrak deitutako manifestazioekin», esanez «legetik at» direla. Horixe bera egotzi dio Justizia ministroak presidente ohiari: haren ahotan, «legea etengabe urratu» dute haren jarraitzaileek Lulak hauteskundeak irabazi zituenetik, eta atzokoa «trantsizio gatazkatsu» baten emaitza besterik ez da. «Argi dago [Bolsonaroren] erantzukizun politikoa, zalantzarik gabe».

Brasiletik at, Latinoamerikako liderrak Lularen alde agertu dira. Gustavo Petro ere iaz hautatu zuten Kolonbiako presidente, eta «faxismoaren kolpe» gisa jo du Brasilgo Kongresua hartzeko saiakera; «eskubiek ezin izan dute biolentziarik ezaren hitza bete». Gabriel Boric ezkertiarrak ere iaz irabazi zituen Txileko hauteskundeak, eta txarretsi egin ditu Bolsonaron aldekoek herrialdearen «hiru botereen» aurka egindako erasoa. Berdin Argentinako presidente Alberto Fernandezek ere: «Zigor legala ez ezik, nazioarteko komunitatearen arbuioa ere merezi dute». Beste hainbat buruk ere hitz egin dute atzoko manifestazioaren harira, eta «demokraziaren aurkakoa» izana azpimarratu dute.

Nazioarteko beste hainbat gobernuren eta erakunderen babesa ere jaso du Brasilgo presidenteak; tartean, Europako Batasunarena, Espainiarena, Frantziarena, Erresuma Batuarena, Italiarena, Txinarena, Indiarena eta Errusiarena.

Bi hilabete pasa igaro dira Lulak Brasilgo hauteskundeak irabazi zituenetik, eta astebete besterik ez kargua hartu zuenetik, hilaren 1ean. Bolsonarori gailendu zitzaion bozen bigarren itzulian, urriaren amaieran, botoen %50,9 lortuta. Gobernu aldaketa, dena dela, ez da Bolsonaroren jarraitzaileen begiko izan; haren porrotetik egun arte bildu dira, haren aurkako esku hartze militar bat eskatuz.

Brasilgo presidente ohia, gainera, Orlandon (AEB) dago iragan abendu amaieratik. Horren ondorioz, ez zuen parte hartu Lularen inbestidura ekitaldian; besteak beste, ez zuelako harekin batera agertu nahi. Bolsonarok ez du espresuki onartu agintari ezkertiarraren garaipena, eta horrek estatuburu ohi ultraeskuindarraren zaleak indartu ditu esku hartze militar bat eskatzeko, eta egungo presidentearen aurkako protestak egiteko. Buruzagi ultraeskuindarrak ekintza biolentoak kritikatu izan ditu, baina «abertzaletzat» jo ditu haren jarraitzaileak.

Presidente ohiaren emazte Michelle Bolsonarok jakinarazi duenez, bere senarra Orlandon ospitaleratu dute, sabelaldean min duelako.


Trantsizio garaiko kameleoiak

Summary: Trantsizio garaiko kameleoiak. Mikel Buenok PSNren eta Nafarroako UGT sindikatuaren bilakaera ikertu du Nos llamarán chaqueteros liburuan, batez ere 1974tik 1982ra bien barruan egondako aldaketa ideologikoa.

1981eko ekaina. Nafarroako Talde Sozialistaren ezohiko eskualde kontseilu bat egin zen, hurrengo mintzagaia oinarri gisa hartuz: Nafarroa eta EAEren banaketa. Ordura arte, bateratzea bere egituran zentzu islatzen zuen Nafarroako Talde Sozialista Euskadiko Alderdi Sozialistaren barruan zegoen. Hala ere, kontseilu horretan bereizketaren hazia landatu zuten lehenengo aldiz. Aurkeztu zen manifestu nabarrista ez zuten ongi hartu kide guztiek: “Lehen A esaten genuen, gero B. Orain, ez A ez B. Kameleoi deituko gaituzte”, esan zuen Ribaforadako Taldeak.

Kontseilu horretan Nafarroako Talde Sozialistak larrua aldatu zuen. Hala ere, aldaketa ideologiko hori ez zen bat-batean gertatu, prozesu horretan funtsezkoak izan ziren hainbat aurrekari eta protagonista baitaude. PSOEren eta UGTren aldaketa ideologikoari buruzko galderetara hurbiltzeko asmoz, Mikel Bueno historialariak (Iruñea, 1984) Nos llamarán chaqueteros liburua argitaratu du.

Nafarroan ez zegoenez PSOEren historiari buruzko ikerketa akademikorik, idazleak zailtasunak izan zituen dokumentazioa aurkitzeko: “Ez nuen dokumentu askorik aurkitu, eta batzuk ezin nituen eskuratu. Baina hori gertatuko zela banekienez, elkarrizketak izan ziren nire informazio iturri nagusia”. Buenok 50 elkarrizketa egin zituen idatzizko iturriekin lortzen ez zuena osatzeko; 1974-1982ko garaiko protagonistekin hitz egin zuen. Protagonista batzuekin, behintzat.

Nafarroako Talde Sozialistaren eraldaketan eragina izan zuten hiru aktorek ez zuten elkarrizketarik eskaini: Gabriel Urralburuk, Jose Antonio Asiainek eta Alfonso Guerrak. Urralbururen ezezkoa zeharka jaso zuen idazleak, bere ezagun baten ahotik; besteenak, berriz, argi eta garbi jaso zituen: “Jose Antonio Asiainekin elkartu nintzen bere bulegoan, eta hasieran esan zidan elkarrizketa egiteko prest zegoela, baina gero ez zituen nire mezuak erantzuten. Eta Alfonso Guerrari galdetegi bat bidali nion, eta erantzun zidan galderen zergatia ez zuela ulertzen”, azaldu du Buenok. Nahiz eta erantzunik ez jaso, PSOEren ibilbidea aztertzen jarraitu zuen, aldaketaren inflexio puntua aurkitu nahian.

Marxista, antiinperialista, autodeterminazio eskubidearen aldekoa eta langileriaren diktaduraren babesle: horrela definitu zuen PSOEk bere burua 1976an egindako XXVII. Kongresuan. Errealitatea bestelakoa zen. Bai Espainian eta bai Nafarroan, haustura demokratikoaren aldekoak PSOE alderditik kanporatu zituzten. Madrilen laguntzarekin, Nafarroako sozialismoaren eta sektore iraultzailearen buruzagiak kanporatu zituzten, erakunde troskista bateko kide izatea faltsuki leporatuz. “Ezin zen onartu diktaduratik gauzatzen ari zen erreformaren aurka zeuden PSOEko diputatuak egotea”, esan du idazleak. Alegia, ezkerreko alderdi moderatua izatea baina erreforma zalantzan jarri gabe.

Nabarrismoaren alde

Zuzendaritzaren tesiekin bat ez zetozenen aurkako erasoek eragina izan zuten UGT sindikatuan ere. Arabako eta Nafarroako sindikatuak, Moncloako Itunarekin ados ez zeudenez, zigortuak izan ziren, eta Euskadiko Alderdi Sozialistak agindutakoa betetzen ez zuen militantzia iraultzailea baztertua izan zen. “Hori guztia sindikatua bera suntsitzearen truke”, esan du Buenok .

Atzean geratu zen 1976ko kongresuan bere burua marxista, antiinperialista eta autodeterminazio eskubidearen aldeko gisa definitu zuen alderdia, aro berri bati hasiera emanez.

Nafarroaren autonomiaren alde. Integrazioaren kontra. Hori izan zen 1981eko eskualde kontseiluaren lelo nagusia. Nafarroako Talde Sozialistak Euskadiko Alderdi Sozialistatik atera nahi zuen, eta alderdi propioa sortu. Aurretik bazegoen nabarrismoaren joera, idazlearen arabera; batez ere, Jose Antonio Asiain eta Tuterako Talde Sozialistako sektore garrantzitsu batean. Hala ere, Euskadiko Alderdi Sozialistan mesfidantza nagusitu zen, eskuinak alderdian izango zuen etorkizunaren beldur zirelako. Hiru orduko eztabaidaren ondoren, kontseiluko 27 ordezkariek adostu zuten Nafarroako autonomiari buruzko ebazpena. Desadostasunak sortu baziren ere, 1982an Nafarroako Alderdi Sozialista sortu zen, Euskaditik bereiziz eta nabarrismoa besarkatuz.

Nabarrismo horren oinarriak Foru Hobekuntzak finkatu zituen. Nafarroako Foruaren Hobekuntzak foru erregimenaren jarraipen historikoa bermatzen du, Nafarroako herriaren irtenbide autonomiko berezi gisa. “PSN eta UPN Foru Hobekuntzaren eragileak dira. Bi oinarriak indartsuak badira, erregimen politikoa mantentzen da”, esan du Buenok. Foru Hobekuntza 1982tik dago indarrean, eta lehenengo artikuluan adierazten da Nafarroa Espainiako nazioaren parte dela, gaztelania hizkuntza ofizial gisa aurkezteaz gain. “PSOE 1978ko erregimenaren alderdia bada, PSN Foru Hobekuntzaren ordezkaria da”, adierazi du idazleak.

Historialariaren arabera, zortzi urte horietan gertatutakoaren ondorioak gaur egun ikus daitezke: “Jende arruntak bizi izan du PSOEk Nafarroan ideologia aldatzeko prozesu hori, eta hori ikertzea eta ezagutaraztea oraina ulertzeko modu bat da”.