Summary: Urrea euskal selekzioarentzat Munduko Sokatira Txapelketan. Historian lehenbiziko aldiz munduko txapeldun da euskal selekzioa goma gaineko sokatiran. Munduko txapelketako azken saioan lortu du urrea, 580 kiloko maila mistoan.

Herrialdeen arteko Munduko Sokatira Txapelketa amaitu da Parkgaten (Ipar Irlanda). Azken unean lortu du euskal selekzioak goma gainean lortutako urre bakarra 2014an behin betiko ofizialtasuna lortu zuenetik. Eskoziaren aurka irabazi du finala. Finalaurrekoetarako sailkatzeko lehian berdindu egin dute bi taldeek, baina finalean gehiago izan da euskal zortzikoa, eta garaipen estua lortu du Lesakako Beti Gaztek ordezkatu duen euskal selekzioak.

Taldeen arteko Munduko Txapelketan 18 domina lortu zituzten euskal taldeek; urrezko bost, zilarrezko zortzi eta brontzezko beste bost. Herrialdeen artekoan, berriz, bost domina izan dira; urrezko bat, zilarrezko hiru eta brontzezko bat.

Beste urte batzuetan baino herrialde gutxiago aritu dira aurtengoan lehian, baina maila handiko txapelketa izan da, bereziki Irlandak, Ipar Irlandak, Eskoziak, Txinak eta Taiwanek emandako mailagatik.


Summary: Azpeitian gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat egitea leporatuta. Salaketa jarri duen andrearen arabera, ostegunean egin zion gizonak eraso; bikote harreman bat dute biek

30 urte ditu atxilotu duten gizonak. Ertzainek atxilotu dute, gaur goizaldean.

Salaketa jarri duen andrearen arabera, Donostiako etxe batean egin zion eraso gizonak, ostegunean. Erietxe batera jo zuen andreak, arta zezaten, eta handik jaso zuten ertzainek erasoaren gaineko abisua.

Biktimak urruntze agindu bat eskatu du, gizona hurbil ez dakion. Ertzainek esan dute oraindik ikerketa martxan dagoela eta aurki epailearen aurrera eramango dutela atxilotua.


Summary: Basaurin gizon bat atxilotu dute adingabe bati sexu proposamenak egitea egotzita. Adingabearen familiak irailean jarri zuen salaketa, eta hainbat hilabete behar izan dituzte ertzainek atxiloketa egiteko

Ertzaintzak 39 urteko gizon bat atxilotu du Basaurin, mutil adingabe bati proposamen sexualak egitea egotzita. Kasu horren inguruko ikerketa zabalik dago oraindik, biktima gehiago ote dauden argitzeko. Adingabearen familiak irailean jarri zuen salaketa Ertzaintzaren aurrean. Hainbat hilabeteren ostean, martxoaren 7an atxilotu zuten gizona.

Adingabearen senide batek salatu zuen mutikoaren telefono mugikorrean hainbat heldu ezezagunekin izandako sexu elkarrizketak topatu zituela. Horietan, mutikoaren adinaren berri izan arren, sexu proposamenak egiten zizkioten eta izaera sexuala zuten irudiak eskatzen zizkioten. Aurrez aurre geratzea ere proposatu zioten adingabeari.


Summary: Txikia eta haren belaunaldia omendu ditu Harro Hadi dinamikak. «Gazte ausart haien ereduak gugan dirau. Bizirauteko hautua egin zutelako dago gure herria bizirik», adierazi dute antolatzaileek.

Txikia zuen «guda izena» Eustakio Mendizabalek, eta datorren apirilaren 19an 50 urte beteko dira hil zutenetik. Euskaltzalea, poeta eta ETAko kidea —fronte militarreko burua 1971tik aurrera— izan zen Txikia, eta Algortan (Bizkaia) hil zuen Poliziak, 1973an. Haren jaioterrian, Itsasondon (Gipuzkoa), ekitaldi politikoa egin du Harro Hadi dinamikak, gaur, Txikia eta haren belaunaldia omentzeko. Herriko pilotalekua bete duten pertsonek bat eginda abestu dute Telesforo Monzonek idatzi zuen eta Pantxoa Carrerek eta Peio Ospitalek abestu izan duten Txikia abestia. «Harro hadi, Kantauri itsasoa», abestu dute Itsasondon, eta ondokoa aldarrikatu: «Harro hadi, Euskal Herria».

Txikia eta haren belaunaldia omentzeko, lehenik hainbat dantzarik zapi zuri, gorri eta berdez ikurrin bat osatu dute, musikariek Eusko gudariak jotzen zuten bitartean. Aitor Arrospide Harro Hadi dinamikako kideak hartu du hitza: «Mende erdi pasatxo igaro da gazte belaunaldi bat diktaduraren ilunpean gerrako errautsetatik jaikitzera ausartu zela. Gazte ausart haien ereduak gugan dirau, eta iraungo du geroan. Bizirauteko hautua egin zutelako dago gure herria bizirik».

Hori gogorarazteko, Txikiaren bizitza kontatzen zuen bideo bat erakutsi dute, eta, ondoren, Harro Hadiko kide Haimar Altunak azaldu du Txikiaren hilketarekin «mezu argi bat» helarazi nahi izan ziotela Euskal Herriari: «España: una, grande y libre [Espainia: bat, handia eta askea] egitasmoak aurrera jarraituko zuela, kosta ahala kosta. Ezer egiterik ez genuela, ez genuela gehiago egunsentirik ikusiko. Ilunetan bizitzera kondenatuak geundela». Hala ere, nabarmendu du Txikiaren belaunaldiak «bide bat» irudikatu zuela Euskal Herriarentzat, eta «martxan» jarri zuela. «Baina bide hori errepresioaren, gerra zikinaren eta trantsizio delako erreforma baten bidez mozten saiatu ziren», azaldu du Altunak.

Txikiaren hainbat senide izan dira Itsasondoko pilotalekuan, eta haiek jasandako mina aitortzeaz gain, besarkada bana eman diete «miresmenez eta indar bereziz», baita lore sortak eta oroigarriak ere. Senide batek eskerrak eman dizkie denen izenean.

Borrokaren ondorioa

«Norbaitek pentsa lezake borroka egiteak ez duela merezi, Txikiak eta beste hainbatek egindako ekarpena hutsala izan zela. Ez. Argi eta garbi diogu ezetz. Non geundeke bestela gaur egun? Non geundeke euskal matxinada gertatu izan ez balitz?», galdetu die Altunak ingurukoei. Hark eman du erantzuna: «Azken batean borrokak eman digu gaur egun duguna: hizkuntza, euskal kultura eta nortasuna, sare komunitarioa, lan eskubideak. Ez da nahikoa, noski, baina gauzak alda daitezkela erakusten digu borroka egiteak». Horregatik, nazio susperraldi berri bati ekiteko deia egin dute Harro Hadi dinamikakoek. «Aurreko belaunaldietatik jasotako borrokak borroka berriekin josiz etorkizuna eraikitzeko konpromisoa hartzen dugu», esan du Altunak.

«Geroari esaiok olatuetan / herri izarrak ez direla itzaltzen / gure haurrek biharko ikastoletan / heien izenak abestu ditzaten», dio abestiak. Harro Hadiko kide Nerea Martinezek nabarmendu du haurrei haien izenak abesten dituztela. Hala egin dute Txikiaren jaioterrian.


Summary: Erretreten erreformaren aurkako protestak euriak epeldu ditu. Sindikatuen arabera, 7.300 lagun elkartu dira Baionan. Martxoaren 15ean egingo dituzte hurrengo protestak.

Frantziako Gobernuak erretretak erreformatzeko asmoarekin makurtu gabe jarraitzen du, baina sindikatuek eta erretreten erreformaren aurkakoek ez dute amore emango. Egun euritsu batean, manifestariak kalera atera dira Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. Baionan egindako mobilizazioan 7.300 lagun bildu dira sindikatuen arabera, nahiz eta Poliziaren arabera 3.000 lagun elkartu diren. Jarri dute hurrengo protestaren data: martxoaren 15ean izango da.

Bestalde, sektore estrategikoetako langileek —trenbideetako, portuetako, energia sektoreko eta garbiketako langileak, besteak beste— greban jarraitzen dute, 11. greba eguna izan baitzuten atzo. Egunero hainbat orduz grebalariek elektrizitate produkziorako hainbat zentral geratzea lortu dute, CGT sindikatuaren arabera.

Senatuan, eztabaidak abiadura hartu du, eta Le Monde hedabidearen arabera, baliteke gaur gauean bozkatzea Gizarte Segurantzaren Finantziazioaren lege proiektua, erretreten erreforma tartean. Hamazazpigarren artikulua eztabaidatzen ari dira jada, eta hogei ditu lege proiektuak.


«Nato ez!» aldarria ozendu dute Bilbon

Summary: «Nato ez!» aldarria ozendu dute Bilbon. Egungo «testuinguruan» Euskal Herri «antiinperialista eta internazionalista» baten alde egin behar dela esan dute

NATO eta EBren aukarko herri ekimenak, BardenasYa kolektiboak eta Askapenak antolatuta, Bilbon protesta egin dute gaur arratsaldean; Euskal Herri «antiinperialistaren» aktibazioa martxan jartzeko eskatu dute. Plaza Eliptikotik abiatu da martxa. Pankarta ugari erakutsi dituzte manifestariek, besteak beste «gerra» eta «miseria» gaitzesteko.

Sistema «kapitalistaren krisia» agerikoa dela nabarmenduta antolatu dute protesta, eta horren ondorioak «koiuntural» moduan aurkeztu nahi badira ere, uste dute ez direla inolako «salbuespena»: «Sistema kapitalistari berari dagokion ezaugarri bat da krisia». Ukrainako gerraren inguruan sortutako krisi ekonomiko, energetiko, politiko eta militarra ere hori aintzat hartuta ulertu behar dela uste dute.

Egun, gainera, AEB Ameriketako Estatu Batuak «hegemonia» galtzen ari direla adierazi dute, eta ataka horretan ulertu behar direla «inperialismo atlantista», NATO eta EB Europako Batasuna azken hilabeteetan egiten ari diren pausoak. Finean, NATO «kapitalaren politikei aurre egiten dien edozeinen aurka egiteko adar militarra» dela pentsatzen dute mobilizazioaren deitzaileek.

Horiek horrela, «burgesiaren aparatu politikoak suntsitzera» deitu dute, eta «herri langileen borroka» aldarrikatzera.

NATOren operazioak ez direla urrutiko kontuak azaldu dute; Bardeako poligono militarrean, Gasteizko Arakako baseko ariketa militarretan, gastu militarra handitzeko bertako talde politikoek hartu dituzten erabakietan, eskubide murrizketetan eta errepresioan erakundearen itzala dagoela nabarmendu dute.

«Honi guztiari ezinbestean gehitu behar zaizkio Bruselak ezarritako salbuespenezko neurri ekonomiko eta sozialak: pentsio pribatuen funtsak, erretiro adinaren igoera, osasungintza publikoaren desegitea... Gero eta argiago dago, ez herri gisa, ez klase gisa, ez dugula etorkizunik NATO eta Europako Batasunaren barruan», nabarmendu dute protestaren amaieran irakurri duten oharrean: «Beharrezkoa da burgesiaren dominazio tresnak suntsitzea, baita Estatu espainiarra eta frantsesa ere, askatasunean oinarritutako etorkizun bat nahi badugu behintzat».

Euskal Herrian NATOren aurreko jarrerak bidea egina duela gogoratu nahi izan dute. «Duela 36 urte ezezkoa eman genion NATOri, eta gaur, ez dugu hori berrestea bakarrik nahi, areago, ofentsiba inperialistari aurre egin eta dei egin nahi dugu EHn indarrak batzera NATOren eta EBren aurka, eta, ezinbestean, munduko gainerako herri langileekin eta nazio zapalduekin. Jarrai dezagun borrokan, jarrai dezagun antolatzen. Presazkoa da, eta ez dugu denborarik galtzeko».


Summary: Lesioek baldintzatu dute Berria Txapelketako bigarren jardunaldia. Berria Txapelketan ezohiko jardunaldia izan zen, bi partidak bertan behera geratu baitziren bi lesioengatik.

Berria Txapelketan ezohiko jardunaldia izan zen, bi partidak bertan behera geratu baitziren bi lesioengatik. Lehen partidan Irazu eta Zubiri 3-4 galtzen ari ziren Zubiri errebote batean lesionatu zenean eta ondorioz gorriek 3-35 galdu zuten. Horrela, urdinak lau punturekin sailkatuta daude finalerdietara, gorriek puntu bat gutxiagorekin bukatu zuten eta azken jardunaldian Loitegi eta Eskuderoren aurka jokatu beharko dute sailkapena. Zubiriko bilakaera ikusi beharko da.

Berria Txapelketako bigarren partida ez zen jokatu. Urrutia II.a, partidaren aurretik egindako bihurritu baten ondorioz, ez zen kantxaratu eta horrela 35-0 bukatu zen partida Gurrutxaga eta Zalduaren aurka. Urrutiak eta Apezetxeak puntu negatiboa dute eta azken jardunaldian Goikoetxea eta Aiestaranen aurka jokatuko dute sailkapena. Irabazten badute sailkatuko dira, baina Urrutia sendatzen den ikusi behar da.


Summary: Esku hutsik itzuliko da Osasuna Mestallatik. Partida kaxkarra jokatu du Osasunak Valentziaren aurka. Etxeko taldea nagusi izan da neurketan, hasi eta buka, eta Kluivertek egin du Valentziaren garaipenaren gola

Sadarren hiru puntuak eskuratzea zaila izaten da bisitarientzat, baina garaipena lortu zuen Valentziak duela hilabete batzuk. Gaur errebantxaren bila zelairatu dira gorritxoak, baina 1-0 hartu du mendean Valentziak. Sadarren gertatu bezala, Kluivert izan da golegilea. Epaileak txartel gorria erakutsi die Sergio Herrerari eta Aimar Orozi, baina biak ezerezean utzi behar izan ditu VAR-ean kontsultatu ostean. Atezainak, gainera, penalti bat gelditu dio Hugo Durori 90. minutuan. Aimarrek, baina, bosgarren txartel horia ikusi du, eta ezin izango du jokatu Vila-Realen aurka datorren asteburuan.

Egoera larrian dago Valentzia gaur egun, alor ekonomikoan lehenik, baina baita sailkapenean ere. Gattuso kargugabetu ostean Baraja iritsi da, klubeko izar handietako bat, eta identitatea eskuratu nahian dabil saguzarraren taldea. Gaur partida garrantzitsua zeukan etxeko taldeak, eta laugarren minuturako erakutsi du zertara zelairatu den Mestallan. Korner jaurtiketa bat ia nahi gabe errematatu du Diakhabyk, buruz, eta gutxigatik joan zaio errematea kanpora atzelariari. Osasuna, berriz, kostata sartu da neurketan. Beste behin ere, Ez Abde izan da gorritxoen argi izpia erasoan, baina ezer gutxi izan du egiterik bakarrik.

20. minutuan epaileak Sergio Herrera egotzi du, Valentziak luze jotako baloi batean Hugo Duro trabatu duelakoan. Hala ere, bere erabakia aldatu behar izan du epaileak, VAR-ean argi eta garbi ikusi baitu ederki kendu diola baloia aurrelariari. Atezaina ez da zelaitik irten, eta eskerrak, hamar minutu beranduago etxekoen lehen gola saihestu baitu. Lucas Torrok huts larria egin du area ertzean baloia galduz, eta Hugo Duroren errematea bikain oztopatu du.Kornerrera joan da baloia.

Andre Almeida izan da lehen zatiko izar nagusietako bat. Portugalgoa nahi bezala jokatu du aurrelariaren atzetik, eta azken paseak ematen maisua dela erakutsi du. Osasunako atzelariak portugaldarra gelditu ezinda aritu dira, baina haren taldekideek ez dute ate aurrean asmatu.

Ameskeria hutsa

Bigarren zatiaren hasieran, beste Osasuna bat ikusi da. Arrasatek ahulguneak antzeman dituela zirudien, eta baloia bereganatuz, min gehiago egin du Osasunak. Hamar minutuko kontua besterik ez da izan, ordea. Zaleen aupadak baliatuta golaren bila aritu da etxeko taldea, batez ere ezker hegaletik Moncayolari min egiten saiatuz. Hegal hartatik etorri da partidako gol bakarra. Torro irristatu egin da baloia atzetik ateratzen ari zela, eta baloia lapurtu eta berehala sartu da area barruan Valentzia. Linok Kluivert aurkitu du area barruan, eta honek pentsatzeko denbora edukita, atezaina iritsi ezin zitekeen tokira bidali du baloia: 1-0 74. minutuan.

Osasuna saiatu da berdinketa lortzen, baina ez du aukera garbirik ere izan. Gertuago izan du bigarrena etxeko taldeak, Darko Brasanacek penaltia egin baitio Correiari, baina Hugo Duroren jaurtiketa gelditu egin du Herrerak. Bi minutu lehenago Aimar Oroz egotzi du epaileak, falta gogor bat egiteagatik, baina partidan bigarrenez, VAR-ean irudia ikusi ostean txartel gorria ezerezean utzi behar izan du. Ez da beste ezertarako denborarik geratu, eta esku hutsik itzuliko dira gorritxoak Valentziatik.


Summary: Frantziako Senatuak erretreten erreformaren testua onartu du. 195 senatarik alde bozkatu dute, eta 112k aurka.

Hamaika egunez eztabaidatu ostean, eta gauerdirako 25 minutu besterik falta ez zirela, Emmanuel Macronen Gobernuak ezarri nahi duen erretreta sistemaren erreformari onespena eman zion atzo Frantziako Senatuak. Orain, batzorde batean aztertuko dute gaia, testua adosteko, eta legebiltzarreko bi ganberetan bozkatuko dute berriz, martxoaren 16tik aurrera.

Elisabeth Borne lehen ministroak garaipena ospatu zuen sare sozialetan, bozketa egin eta minutu gutxira: «Erabat engaiaturik gaude datozen egunetan [erreforma] behin betiko onartzeko».

195 senatarik alde bozkatu dute, eta 112k aurka. Beste 37 abstenitu egin ziren.

Errepublikanoen laguntzari esker lortu zuen gobernuak erreforma onartzea.

«Soldatapeko guztientzako egun beltz» gisa gogoratuko da, PSF alderdi sozialistako senatari Monique Lubinek bozketaren aurreko eztabaidan esan zuenez.

Orain, Asanblea Nazionalean dago jarrita arreta guztia. Datorren ostegunetik aurrera eta martxoaren 26ra arte zabalduko da erreforma bozkatzeko epea. Lehia estua espero da.

Macronek erretiro adina bi urtez atzeratu nahi du erreformaren bitartez: 62 urtetik 64ra. Manifestazio, greba eta protesta ugari egin dituzte herritarrek azken egunotan erreformaren kontra, sindikatuek deituta. Datorren asteazkenean, beste mobilizazio egun batera deitu dute, batzordean testua aztertuko dutelako.

Ostiraleko protesta egunean, 7.300 lagun bildu ziren Baionako protestan.

Ikusi gehiago: Eliseoak eztabaida blokeatu arren, kaleak gori jarraitzen du


Summary: Berdinketarekin konformatu behar izan du Realak. Epaileak eragina izan du emaitzan, gol bat baliogabetu baitiote Donostiako taldeari.

Berdinketa; besterik ez du atera ahal izan Realak Mallorca uhartetik. Bana berdindu du talde txuri-urdinak. Baina emaitzan zeresana handia eduki du Juan Martinez Munuera epaileak, Robin Le Normandi gol bat baliogabetu baitio.

Mikel Oiartzabalekin eta Carlos Fernandezekin indartu du Imanol Alguacil entrenatzaileak Realaren aurreko lerroa, eta erabakiak fruituak ekarri ditu hasieratik. Izan ere, bigarren minutuan bertan, Oiartzabalek eduki du gola sartzeko lehenengo aukera. Rajkovic atezainak gelditu du.

Realak galernak bezala jarraitu du Mallorca astintzen, eta minutu bat geroago heldu da lehenengo gola. David Silva izan da protagonista nagusia. Mallorcaren arean sartzea lortu du, eta, aurreratzeko modurik ez zuela ikusita, atzera eman dio baloia Fernandezi. Horrek ez du barkatu, eta garaipenaren bidean jarri du Donostiako taldea.

Baina enbatak indarra galdu du, eta Mallorca saiatu egin da Reala estu hartzen. Ez du arrakasta handirik eduki, edonola ere, eta 45. minutura arte ez du gol aukera argirik sortu. Kadewereren jaurtiketa kanpora atera da.

Horrela joan dira taldeak atsedenaldira, Reala golaren abantaila psikologikoarekin.

Baina Javier Agirre entrenatzaileak erabaki du Mallorcaren aurrealdea indartzea. Abdon Pratsek eta Iliman Ndiayek jarri duten presioa eraginkorra izan da. Rajkovic atezainak jaurtitako baloi luze baten kontrola eskuratzeko lehian, Pratsek Le Normand defentsari irabazi dio, eta Kang-in Leeri pasatu dio baloia. Jon Pachecok irrist egin du, eta Leek Alex Remirori izkin egin, eta gola sartu du.

Realaren ezina erabatekoa izan da hortik aurrera.

Baina 59. minutuan zale txuri-urdinen itxaropena piztu du Le Normandek. Gutxi iraun du, ordea, epaileak baliogabetu egin baitu gola, falta argudiatuta.

Eta, azkenean, berdinketarekin pozik joan behar izan dira donostiarrak, Mallorca bigarren gola sartzeko zorian egon baita 85. minutuan. Ndiayeren jaurtiketak atearen zutoinaren kontra jo du.

Bost minutu geroago, gainera, Mikel Merinori txartel gorria erakutsi dio epaileak.

Realak izan du baloia denboraren %63an, eta bi korner lortu ditu —horietako batean sartu dute baliogabeturiko gola—. Mallorcak korner bat gehiago izan du alde.


Summary: Omenaldia egin diete Polloeko mausoleo frankistan hobiraturiko milizianoei. Identifikaturiko hamazazpi errepublikazaleen izenak dituen plaka bat jarri dute.

Ekitaldi publikoa egin dute gaur goizean Donostiako Polloeko hilerrian, han frankistek eraikitako mausoleo batean lurperaturiko miliziano errepublikazaleak omentzeko.

Identifikatu ahal direnen izenak jarri dituzte plaka batean. Hildakoen 30 bat senidek hartu dute parte omenaldian, eta Jaurlaritzako zein Donostiako Udaleko ordezkariek lagundu diete.

Iazko maiatzean plazaraturiko ikerketa batean, Aranzadik ondorioztatu zuen antifaxisten gorpuak zeudela mausoleo frankistan lurperaturiko berrehun bat pertsonaren artean. EH Bilduk proposatu zuen ikerketa egitea, horren susmoa bazegoelako, eta zientzia elkarteak baieztatu zuen gutxienez hamazazpi bazirela, erregistroetan haien izen-abizenak agertzen zirelako.

Jainkoaren eta Espainiarengatik eroritakoen aldeko plaka zegoen panteoian, eta Espainiako militarrak eta guardia zibilak frankistak goratzeko ekitaldiak egin izan dituzte han.

Hori dela eta, panteoiak oroimen historikoaren legea urratzen zuela ondorioztatu zuten agintariek, eta iazko maiatzean kendu zuten plaka. Panteoiari «esangura aldatzeko» prozesuaren lehenengo urratsa izango zela adierazi zuten, eta gaurkoa izan da bigarrena.

Iñigo Arregiren Duintasuna eskulturaren erreplika baten aldamenean jarri dute plaka berria. Pedro Arriola San Pedro, Severiano Asarta Imaz, Narciso de Santos Herrero, Lorenzo Etxarri Isasa, Marcos Galluralde Elejalde, Camilo Ibañez Azkoaga, Manuel Inoriza Sagarminaga, Francisco Irazabal Saez, Alvaro Izurza, Jose Lage Iza, Luis Larrea Lopez de Ipiña, Ambrosio Narbaiza Sarasketa, Pedro Olmedo Paumero, Clemento Queipo, Eusebio Serrano Alvarez, Benito Uranga Balanzategi eta Eloy Zufiaurre Garcia miliziano anarkista, komunista eta sozialisten izenak dauzkaidatzita.

Beste hamalau pertsonaren gorpuzkien inguruan zalantzak daude, ez dagoelako argi norekin borrokatu ziren 1936ko gerran.

«Zorrak kitatzen jarraitzen dugu gure askatasunen eta gure hiriaren alde borrokatu zirenekin», adierazi du ekitaldian Eneko Goia Donostiako alkateak. «Frankismoak gure herrian egindako kaltea gogoratzeko eta konpontzeko espazioak berreskuratzen jarraitzen dugu».

Aranzadiren arabera, 1940. urtean sartu zituzten han milizianoen gorpuzkiak, hainbat hobitatik atera ostean, hilerrian lekua egiteko.


Summary: Munduko onenen artean segitzen du euskal selekzioak. Goma gaineko munduko sokatira txapelketako lehenbiziko urrea lortu du euskal selekzioak Parkgaten (Ipar Irlanda). Gainera, kategoria mistoan izan da lorpena, orain arte lur gainean ere lortu gabeko erronka.

Herrialdeen arteko txapelketan jokoan ziren sei mailetatik bostetan parte hartu du euskal selekzioak, eta guztietan igo da podiumera. Urrearen jokoan izan da lau finaletan, eta 580 kiloko mistoan lortu zuen podiumaren gorenera iristea.

Zalantzarik gabe, Lesakako (Nafarroa) Beti-Gazte taldearen txapelketa izan da aurtengoa. Mutilek urrea lortu zuten 560 kiloko kategorian, eta otsailean jokatutako Euskal Herriko txapelketa gehienak irabazi zituztenez, euskal selekzioa ordezkatzeko aukera izan dute, eta lesakarrek eratutako taldea izan da urrezko mistoa.

Ainhoa Etxegarai Elgorriagak (Bera, Nafarroa, 2002) lehenengo munduko txapelketa izan du Ipar Irlandakoa. «Hasieran zilarrezko dominak lortzea sinatuko genuen, urrerik gabe», esan du Etxegaraik, txapelketa irabaztea zeinen zaila den jakinik.

Hala ere, saria ez litzateke erabatekoa; «azken pauso hori falta zitzaigun azken bi munduko txapelketetan», gaineratu du Berako tiratzaileak, eta pauso hori lortu dute azkenik taldekako txapelketa irekian etaherrialdeen arteko txapelketa nagusian. «Urte hauetan etxean egindako lanaren emaitza dela sentitzen dugu».

Txapelketa osoko azken tiraldiak urrea eskuratzeko azken aukera eskaini zien lesakarrei, lau egunetako nekea pilaturik zutela. Etxegarairen esanetan, «desgastea nabaritu dugu, tiratzaile berak aritu baikara kategoria guztietan», baina Eskoziako talde indartsuak ere nabaritu zuen nekea. Haientzat izan zen urrea taldeen arteko txapelketa mistoan, Ayrshire talde eskoziarrarentzat, eta zortziko bera izan ez den arren, tiratzaile batzuek errepikatu egin dute.

Ainhoa Etxegaraik berak domina eskukada ederra ekarri du Parkgatetik Berara, taldeen artekoan zein herrialdeen artekoan lortuak. Aurten urrezko domina iritsi da euskal selekzioarentzat, baina askotan nekea izan da urrea ez lortzeko arrazoia, lau egunetan aritzeagatik. Aurten, hala ere, fisikoki maila bikaina erakutsi dute lesakarrek.

Galder Gobantes (Zeberio, Bizkaia, 1987) euskal selekzioaren ordezkari da TWIFen, nazioarteko federazioan. Euskal taldeak eta selekzioak emandako mailaren balorazio «oso ona» egin du: «Lehiatutako kategoria guztietan podiumean izan gara, eta gehienetan finalak jokatu ditugu».

Txapelketa «hamarrekoa ez da izan kanpoko taldeengatik», Gobantesen esanetan. «Guk maila guztietan aritzeko taldeak genituen, baina ezin izan gara 23 urtez azpikoan eta juniorretan lehiatu, ezta emakumezkoen 540 kilokoan ere».

Sokatiralari kopurua ere eskasa izan da; 450 kirolari inguruetatik erdiak euskaldunak izan dira, eta asko kategoria batean baino gehiagotan aritu dira. «Horrek eragina dauka txapelketen mailan», Goierriko (Erandio, Bizkaia) tiratzailearen ustez.

Argi dagoena da nazioarteko maila gorenean mantentzen dela euskal sokatira, eta orain arte lortu gabekoak lortzen ari dela. Euskal Herriko txapelketetan lehia estua izaten da, eta horrek euskal talde guztien maila hobetzea dakar.


Summary: Lasok eta Imazek irabazi dute, partida luze eta gogor batean. Tolosak min hartuta jokatu ditu azken tantoak, Gasteizko Ogeta pilotalekuan.

Gasteizko Ogeta pilotalekuan jokaturiko partida luze eta gogorrean, Unai Lasok eta Ander Imazek osaturiko bikotea gailendu zaio Jokin Altunak eta Xabier Tolosak osaturikoari.

12-4, zortzi punturen abantaila hartzeraino heldu dira urdinak, baina nekea sumatzen hasi da partidak aurrera egin ahala, eta, hiru tanto segidan huts egin dituztenez, gorriek tartea laburtzea lortu dute: 12-6. Horietako azkenean, pilota goregi bota du Tolosak.

Hurrengo tantoan, Altunarena izan da hutsa. Lasorekin aurrealdean motzean izan duen lehia estu batean, kanpora bota du, eta beste tanto batez laburtu dute aldea gorriek.

Hurrengoan ere, ikusgarri utzi du pilota Lasok, eta Altuna ez da heldu jasotzera. 10-12 jarri dira orduan.

Hurrengo tantoa oso gogorra izan da, atzerako pilotakada bortitzak jaurti baitituzte bi bikoteek. Baina, azkenean, Altunak galdu du arrean.

Tolosak egin du hurrengo hutsa, eta horrek ekarri du berdinketa: 12 tantona.

Eta 34. minutu inguruan etorri da mugarria, Laso eta Imaz aurretik jarri baitira, berriz ere Tolosaren huts baten ostean.

Hurrengo tantoa urdinentzat izan da, eta bazirudien haien erreakzioa etorriko zela, 13 tantona berdindu dutenean. Baina hurrengoa gorrientzako izan da, berriz ere.

Tolosa ondo ez zegoela argi geratu da, bost minutuko pilotakada baten ostean. Partida gelditu egin da, eta aldagelara joan da sendagileekin.

Itzuli denean, urdinak indarberriturik agertu dira. Hurrengo tantoa haientzat izan da, eta 16 tantona jartzera lortu dute, eta, hurrengoan, aurre egitea. Baina Lasoren pilota bat txapara joan da, eta berriz berdinketa: 17-17.

Tolosa ezin ibili aritu da geroztik ere, eta partidak ez du gogortasunik galdu.

Tentsio handiz jokatu dituzte azkeneko tantoak. 21-21 jarri dira. Tolosa min keinuak egiten aritu da, belauna tolestu ezinik, eta herrenka.

Azkenean, behetik gora helduriko gorriek eraman dute azken tantoa, eta, beraz, partida.


Summary: Athleticek etxean galdu du, gola sartzeko aukerak izan dituen arren. Zuri-gorriek ez dute jakin sorturiko arriskuaz baliatzen, eta, horrez gain, gol bat baliogabetu die epaileak, Muniainen eskua tartean.

Lehen zatiari gehituriko minutuetan sartu du Bartzelonak gaur San Mamesen Athleticen aurka garaipena eman dion gola.

Lehen zatia golik gabe amaituko zela ematen zuen. Athleticek motzean lotu du Bartzelona, eta gola sartzeko zorian egon da hainbatetan. Raul Garciak, esaterako, habean jo duen baloikada bat bidali du katalanen atera.

Horregatik, gogorragoa izan da Raphinhak sarturiko gola, luzapeneko lehenengo minutuan. Arearen alde batean bakarrik zegoela jaso du baloia, eta Julenek ezin izan du moztu.

Desabantailaren pisuarekin joan dira bilbotarrak aldagelara, halakorik merezi ez zuten arren.

Bigarren zatian, berriz, Bartzelona izan da nagusi.

Lewandowskik baloiari emandako burukada bat kanpora joan da gutxigatik.

Athletic saiatu da partida biziagotzen, baina Bartzelonak lorturiko abantaila defendatzeari ekin dio, eta joko bizia galarazi du.

64. minutuan, Vesga eta Raul Garcia zelaitik atera dira, eta, haien ordez, Iker Muniain eta Oier Zarraga sartu dira.

Sei minutu geroago, baloia zutoinera bidali du Berenguerrek. Iñaki Williamsek pasaturiko pilota jaurti du, eta Ter Stegenek apur bat desbideratu du, gola saihesteko behar adina.

70. minutuan hirugarren aldaketa egin dute zuri-gorriek: Balenziaga aldagelara joan da, eta Yurik ordezkatu du. Luzean jokatzeko apustua egin du horrekin Athleticek.

Eta eraginkorra izateko zorian egon da 78. minutuan, Munianek jaurtiketa gogorra egin baitu. Baina, bigarrenez, zurtoinean jo du, eta Stegenek bikain gelditu du.

87. minutuan heldu da Athleticen gola. Gurutzetak emaniko baloia Stegenen sarera bidali du Iñaki Williamsek. Baina pozak gutxi iraun du, Gil Manzano epaileak Muniainen ustezko eskua ikusi duelako golaren jokaldian, eta gertaturikoaren irudiak ikusteko eskatu du. Jokaldia baliogabetu du azkenean.

Athleticeko jokalariek zuten guztia eman dute orduan. 90. minutua bete denean, epaileak partida beste zazpi minutu luzatzea erabaki du. Baina ezinezkoa izan da. Merezi gabeko emaitza eskuratu izanaren ustearekin utzi dute zelaia Athleticeko jokalariek eta zaleek.


Summary: 'Everything Everywhere All at Once'-k irabazi du Oscar sari nagusia. Izendapen gehien zuen filma zen, 11 denera; horietatik, zazpi kategoriatan gailendu da. Dan Kwani eta Daniel Scheinerti eman diete zuzendari hoberenaren saria. Michelle Yeohk eta Brendan Fraserrek irabazi dituzte aktore hoberenenak.

Hollywoodeko Akademiaren 95. Oscar sariek ez zuten faborito argirik; ezusteko handirik gabe, ordea, izendapen gehien zuen filma izan da gaueko sari banaketa ekitaldiko protagonista. 11 izendapen zituen Everything Everywhere All at Once-k, eta, azkenean, zazpi kategoriatan gailendu da. Film onenaren kategorian saritu dute; Dan Kwanek eta Daniel Scheinertek jaso dute zuzendari hoberenaren saria lan horregatik; Michelle Yeoh izendatu dute emakumezko aktore onena; eta beste kategoria nagusietan ere irabazi du filmak: muntaketa onena (Paul Rogers), jatorrizko gidoi onena (Kwan eta Scheinert), taldeko emakumezko aktore onena (Jamie Lee Curtis) eta taldeko gizonezko aktore onena (Ke Huy Quan).

Zuzendari onenaren Oscar saria eskuratu duten zuzendari-bikoteen zerrendan hirugarrenak dira Kwan eta Scheinert —aurrez, Robert Wise-Jerome Robbins tandemak (West Side Story, 1961) eta Coen anaiek (No Country for Old Men, 2007) ere irabazi zuten garaikur hori—. «Benetako heroiak diren munduko ama guztiei» eskaini die aitortza Scheinert; Kwanek, berriz, arbasoak izan ditu gogoan: «Jeinuak kolektibotik azaleratzen dira, geure historiaren parte gara, eta nire gurasoen iragan immigrantea omendu nahi dut». Kategoria horretan, askok Steven Spielberg zinemagilea jotzen zuten saria irabazteko faborito nagusi, The Fabelmans bere film autobiografikoagatik. Baina, azkenean, hari ez ezik, Tood Field (Tár), Martin McDonagh (The Banshees of Inisherin) eta Ruben Ostlund (Triangle of Sadness) zuzendariei gailendu zaizkie Kwan eta Scheinert.

Ohi bezala, Los Angelesko Dolby antzokian (AEB) egin dute sari banaketa, Euskal Herrian goizaldea zenean. Ekitaldian gauza berri samarrik ere izan da; gizonezko aktoreen kasuan, 1935etik ikusi ez den zerbait jazo da. Aurretik Oscar sarietarako izendatu gabeko bost hautagai izan dira: Brendan Fraser (The Whale), Austin Butler (Elvis), Colin Farrel (The Banshees of Inisherin), Paul Mescal (Aftersun) eta Bill Nighy (Living). Eta Fraser gailendu da haien artetik, Darren Aranofskyren zuzendaritzapean obesitate morbidoa duen irakasle baten rolean egindako interpretazioagatik. Hain zuzen, zuzendariari eman dizkio eskerrak antzezleak, bere bizitzako rolik garrantzitsuena egiteko aukera emateagatik.

Emakumezko aktoreen artean, berriz, lau hamarkadako ibilbidean sari horretarako lehen aldiz izendatu duten Michelle Yeoh gailendu da. AEBetan bizi den etorkin baten rola antzeztu du, zeinak lan munduko nahiz etxeko zeregin astunei aurre egiteaz gain, mundua salbatu behar duen, unibertso paralelo batetik bestera jauzi eginez. «Amets handiak egia bilakatzen direla» frogatzen du, haren hitzetan, bera saritu izanak. «Beraz, ez utzi inori esaten gai ez zaretela», gehitu du, eta bere amari eskaini dio saria, «benetako superheroia» bera dela aitortuta. Sarien historian garaikur hori irabazi duen asiar jatorriko lehen emakumea da Yeoh. Bera eta Cate Blanchett (Tár) jotzen zituzten askok saria irabazteko faborito; haiekin batera, Ana de Armas (Blonde), Andrea Riseborough (To Leslie) eta Michelle Williams (The Fabelmans) zeuden izendatuak.

Eta taldeko aktoreen artean ere, film berean Yeohrekin lan egin duten beste bi antzezle nagusitu dira: Jamie Lee Curtis emakumezkoen kategorian, eta Ke Huy Quan gizonezkoenean. Yeoh bezala, lau hamarkadako ibilbidean lehen aldiz zegoen izendatua Lee Curtis, eta pozarren jaso du garaikurra, «ehunka laguni» eskaini diena. Huy Quan ere hunkituta agertu da saria eskuetan: «Uste nuen hau filmetan soilik gertatzen zela, baina niri gertatu zait».

Faboritoen artean, bazen besterik: Edward Bergerren Im Westen nichts Neues. Bederatzi izendapen zituen; besteak beste, film onenarena. Bada, lau sari jasota, gaueko bigarren garaile nagusitzat jo daiteke filma: nazioarteko film onenarena, argazkiarena, soinu bandarena eta produkzio diseinuarena harentzat izan dira.

Martin McDonagh zuzendariaren The Banshees of Inisherin lanak beste hainbeste izendapen zituen, bederatzi. Baina ez du sari bat bera ere lortu. Eta Spielbergen The Fabelmans izan da saririk gabe etxeratu den beste lanetako bat, zazpi kategoriatan hautagai bazen ere. Zinema aretoetan arrakasta komertziala lortu duten beste bi superprodukzio sari bakarrarekin konformatu behar izan dira: James Cameronen Avatar: The Way of Water lanak efektu berezi onenen garaikurra eraman du; eta Joseph Kosinskiren Top Gun: Maverick-ek, berriz, soinu onenarena.

Animazioak ere badu sari propioa, eta Pinocchio filmak eskuratu du kategoria horretan film luze onenaren saria. Guillermo del Torok eta Mark Gustafsonek zuzendu dute lana. «Animazioa zinema da, eta prest dago beste maila batera jauzi egiteko eta gehiagotan aintzat hartua izateko», aldarrikatu du zinemagile mexikarrak, garaikurra eskuetan. Animaziozko film labur onenaren saria, berriz, The Boy, the Mole, the Fox and the Horse (Peter Baynton, Charlie Mackesy) lanarentzat izan da, eta fikziozko labur onenarena, An Irish Goodbye-rentzat (Tom Berkeley, Ross White).

Film dokumental onenaren kategorian, Navalny (Daniel Roher) saritu dute akademiako kideek, eta film labur dokumental onenaren saria The Elephant Whisperers (Kartiki Gonsalves) lanari eman diote.

Abesti onenaren saria, berriz, Naatu Naatu kantuak irabazi du, RRR filmekoak. Indiako konposizio batek lortu duen lehen Oscar saria izan da; M.M. Keeravaanik egin du musika, eta Chandrabosek, berriz, hitzak.


Summary: Isaias Carrasco omendu dute, haren hilketaren 15. urtemugan. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak babesa agertu die senideei, eta «memoria osoa» aldarrikatu du

Isaias Carrasco PSE-EEko militante eta Arrasateko (Gipuzkoa) zinegotzi ohia hil zuen ETAk duela hamabost urte, eta hura oroitzeko ekitaldi ugari egin dituzte azken egunotan. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak atzo Arrasaten egindako omenaldian parte hartu zuen, eta «memoria osoa» aldarrikatu du, «leiala Euskadin terrorismoarekin gertatu zenarekin, ez ahazteko nazionalista ez izateagatik hiltzen zen garaietan isildu zirenez».

Bestalde, babesa agertu dio familiari. Iragan astean Adei Carrascok, Isaias Carrascoren semeak, Diario Vasco egunkarian esan zuen duela hamabost urte eskolan bullying-a jasan zuela aita hil ostean. «Oso ausarta izan zara gorrotorik gabe hitz egin duzulako. Zure egiak jende asko interpelatzen du. Zure eskola lagunak, gaur egun helduak direnak, eta jakin dezaketenak eman zizuten tratua ez zetorrela bat merezi zenuenarekin. Interpelatzen du bullying-a gutxietsi zuen irakasle bat, interpelatzen du gorroto hori transmititu zuten gurasoak, erakundeak eta hilketak, bahiketak eta bortxa zegoenean beste aldera begiratu zutenak». Anduezaren esanetan, Carrasco hil zuten sozialista zelako, «eta hori ezin da ahaztu».

Sandra Carrasco Isaias Carrasco zenaren alabak ere hartu zuen hitza, urtero legez Arrasateko Navas de Tolosa kalean egindako omenaldian —han hil zuten—. Txarretsi zuen iragan astean Arrasateko Udalean egindako minutu bateko isilunean EH Bilduko zinegotziak ez jaiki izana beren eserlekuetatik, argudiatuz ez zituztela abisatu. EH Bilduren aurka egin zuen omenaldi bakar batera joan zirelako iraganean, Maddalen Iriarte buru zela: «Ez dugu gehiago haien berririk izan. Ez dut uste baztertuak sentitu zirelako izan zenik, ahal genuen guztia egin baikenuen eroso senti zitezen». Sandra Carrascok esan zuen duela hamabost urte ETAk euren bizitza «birrindu» zuela. «Gertaera hark iragan bat eta gero bat markatu zuen guretzat. Hari bizitza kendu zioten, eta guri etorkizun bat familia gisa. Hori nahikoa ez, eta gainera urte zailak iragan behar izan genituen».

Omenaldian alderdi sozialistako ugarik hartu zuten parte: Rafaela Romero familiako lagun eta aldundiko diputatuak, Ignacio Asensio Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusiak, Iñaki Arriola kontseilariak eta Txarli Prieto legebiltzarreko presidenteordeak, besteak beste.


Summary: Kontsumobidek 123.000 euroko isuna jarri dio Kutxabanki. Kutxa zerbitzua ez emateagatik eta leihatilan eskudirutan ordaintzeko zerbitzua kentzeagatik zigortu dute banketxea, EKA Euskal Herriko Kontsumitzaileen Antolaketak eta erabiltzaileek jarritako erreklamazioen harira.

Leihatilan eskudirutan ordaintzeko zerbitzua kentzeagatik, 123.000 euroko isuna ezarri dio Kutxabanki Kontsumobide Kontsumoko Euskal Institutuak. Horrez gain, kutxa zerbitzua ez ematea eta «kontsumitzaileen eskubideen aurkako praktikak egitea» ere leporatu diote banketxeari. EKA Euskal Herriko Kontsumitzaileen Antolaketak eta erabiltzaileek jarritako erreklamazioaren harira iritsi da zigorra. Joan den urteko maiatzean jarri zuten salaketa, eta ia urtebeteren ondoren heldu da isuna.

Leihatilan ordainagiriak sartu edo ordaintzeagatik komisio bat kobratzen zuen finantza erakundeak. Hori salatu zuten kontsumitzaileek iragan urtean, eta epaiak arrazoia eman zien. Geroztik, komisioa kobratu beharrean, eragiketa horiek leihatilan egiteko aukera kendu zuen Kutxabankek.

Hain justu, salatzaileek erreklamatu zuten Kutxabankek bezeroei ez diela uzten bezero ez direnen diru sarrerak jasotzen, eta kendu egin duela leihatilan eskudirutan ordaintzeko edo kontu korrontean dirua sartzeko aukera. Kontsumobideren arabera, erabaki horrek «erabat urratzen ditu kutxa zerbitzuaren oinarrizko ezaugarrietako bat eta indarrean dagoen araudia». Izan ere, kontsumitzaileak eskubidea du araudian jasotako ordainketa bide guztiak erabiltzeko.

Azken urteetan, digitalizazioa «nabarmen» sustatu du Kutxabankek. Ander Cornejo EKAko prentsa arduradunak adierazi du zerbitzu asko Internet bidez egin behar direla orain, eta kontsumitzaileen «kalterako» izan daitekeela hori. Batez ere, «pertsona helduen kalterako».

Horiek hala, Kontsumoaren Euskal Institutuak 123.000 euroko zigorra ezarri dio Kutxabanki, eta agindu du isuna «argitara» ateratzeko, «eredugarritasuna» bermatzeko. Halaber, Cornejok halako urraketak «salatzearen garrantzia» azpimarratu du.

Ebazpenaren harira, Kutxabankek azaldu du ez duela helegiterik jarriko. Baina esan du COVID-19aren pandemian hartu zutela eskudirutan egindako eragiketak murrizteko erabakia, hots; «osasun segurtasuna bermatzeko», eta bankuko bezeroak lehenetsi zituztela horietarako.

Are, azpimarratu dute zerbitzu horiek «murriztu bakarrik» egin zituztela, eta ez «kendu». Finantza entitatearen arabera, 2022ko maiatzean berriro abian jarri zituzten zerbitzu horiek.

«Irabaziak helburu»

Banketxeak ez du ezer egiterik Kontsumobidek jarritako zigorraren aurka; izan ere, ezingo dio epaiari helegitea jarri. Hala ere, Cornejok uste du Kutxabankek aurkituko dituela «euren irabaziak ziurtatzeko bestelako bideak». Aurreko ekitaldian emaitza onak lortu zituen, 2021arekin alderatuta %52,7 igo baitziren izandako irabaziak, hots: 330,5 milioi euro. Hala ere, oraindik ez du lortu 2019ko datuetara itzultzea, gertu dabilen arren.

Gainera, aurten aintzat hartu beharko du Espainiako Gobernuak iragan urte amaieran onartutako bankuen zerga. Neurri batetik gorako bankuek zerga berezi bat ordaindu beharko dute bi urtez, eta Kutxabanken faktura 55 milioi eurokoa izango da. Erabakia ez zen banketxearen gustukoa izan, eta horren aurkako helegitea jarri zuen gaur hilabete. Iritzi dio «baztertzailea» dela, banku txikiek eta atzerrikoek ez dutelako ordaindu behar.


Summary: Kenzaburo Oe Nobel sariduna hil da, 88 urterekin. Idazle japoniarra 'Hiroshimako oharrak' obrarekin egin zen ezagun, 1960ko hamarkadan, eta bakearen alde eta energia nuklearraren kontra egindako lanagatik nabarmendu zen. 1994an jaso zuen Literaturako Nobel saria.

Kenzaburo Oe (Uchiko, 1935-Tokio, 2023) idazle japoniarra hil zen atzo goizaldean, Kodansha argitaletxeak jakinarazi zuenez.

Oek txikitatik izan zuen harremana narrazioekin, bere familiako emakumeek inguruan gertatutakoak kontatzen zituztelako etxean. Oso gaztetatik bakearen aldeko jarrera irmoa izan zuen; izan ere, aita Bigarren Mundu Gerran hil zitzaion, eta horrek betiko markatu zuen gerora idazle bilakatuko zena. Hala, gogoratzen zuen lehen hezkuntzako irakasleak Hirohito enperadorea jainko bizia zela esaten zuela, eta goizero galdetzen ziola: «Zer egingo zenuke enperadoreak hiltzeko aginduko balizu?». Oek beti erantzuten zion: «Hil egingo nintzen, jauna. Sabela moztu eta hil egingo nintzen».

Batxilergoa Matsuyama herrian egin zuen, eta, 18 urte zituela, lehen bidaia egin zuen Tokiora. Hurrengo urtean, Frantziako Literatura ikasten hasi zen Tokioko Unibertsitatean, eta han Kazuo Watanabe izan zuen irakasle. Oe 1957an hasi zen ipuinak argitaratzen, oraindik ikaslea zela, Frantziako eta Estatu Batuetako idazle garaikideen eragin handia zuela.

1961ean, literatura aldizkari batek Oeren Hamazazpi eta Gazte politiko baten heriotza nobela motzak argitaratu zituen. Biak Yamaguchi Otoyan inspiratuta zeuden. 1960an Japoniako Alderdi Sozialistako presidente Inejiro Asanuma erail zuen Otoyak, eta handik hiru astera bere buruaz beste egin zuen, kartzelan. Yamaguchik eskuin muturreko miresleak zituen, eta Gazte politiko baten heriotza-k haserrea piztu zien. Ondorioz, Oeri eta aldizkariari heriotza mehatxuak egin zizkieten aste batzuetan. Aldizkariak laster barkamena eskatu zien, baina Oek ez.

Ipuinak eta eleberri laburrak landu zituen lehen urte haietan, eta 1958an argitaratu zuen lehenengo nobela luzea: Erauzi haziak, fusilatu haurrak. Lan horretan gerraren tragediaz idatzi zuen, landa eremu batean kokatutako istorio baten bitartez. Idazleak berak azaldu zuenez, Jean Paul Sartreren eta beste idazle modernista batzuen eragina izan zuen urte haietan —Sartre bera ezagutu zuen Parisera egindako bidaia batean—.

1964an, Hikari semea burmuineko gaitz batekin jaio ondoren, Kontu pertsonal bat idatzi zuen, horrek eragin zion trauma eta horri aurre egiteko bidea kontatzen zuen nobela, eta hurrengo urtean, berriz, ospetsu bilakatu zuen liburua: Hiroshimako oharrak, Bigarren Mundu Gerran bonba atomikoak suntsitutako hirira egindako bidaia baten kazetaritza kronika.

Orduz geroztik idatzitako lanetan bi gai nagusitu ziren; aitatasuna batetik, eta Japoniako gizartea bestetik.

1994an Literaturako Nobel saria jaso zuen. Sari hori jasotzen zuen bigarren idazle japoniarra bilakatu zen horrela, Yasunari Kawabataren ondoren.

2005ean, erretiratutako bi ofizial militar japoniarrek Oe salatu zuten 1970ean idatzitako Okinawako oharrak saiakera argitaratzeagatik. Bertan idatzi zuen japoniar militarrek Okinawako zibilak bere buruaz beste egitera behartu zituztela, aliatuek 1945ean uhartea inbaditu zutenean. 2008ko martxoan, Osakako Barrutiko Auzitegiak Oeren aurkako kargu guztiak baztertu zituen. Ebazpen horretan, epaileak zera adierazi zuen: «Militarrek buru-belarri hartu zuten parte suizidio masiboetan». Epaiketaren ondorengo prentsaurrekoan, Oek esan zuen: «Epaileak zehazki irakurri du nik idatzitakoa».

2011n lurrikara batek eta tsunami batek Fukushimako zentral nuklearraren tragedia eragin ostean, Oek zentral nuklearrak ixteko kanpaina bat abiatu zuen: «Akatsa errepikatu eta zentral nuklearrak eraikitzen segitzeak giza bizitzarekiko errespetu falta erakusten du, eta Hiroshimako biktimekiko traiziorik ankerrena da», idatzi zuen Oek The New Yorker aldizkarian.


Summary: Uemak eta Nafarroako Gobernuak hitzarmen bat sinatu dute «euskararen erabilera bultzatzeko». Gobernuak 30.000 euro emanen dizkio mankomunitateari, planteatutako proiektuak garatzeko. Gaurtik hasi eta abenduaren 31 bitarteko epea izanen dute.

Udaletako euskararen erabilera planak Kemen metodologiaren bidez berritzea, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatearen kide diren udalerriei euskararen inguruko aholkularitza ematea, udalerrietan kulturartekotasuna garatzeko proiektua sustatzea, hezitzaileak prestatzea, udalerriei itzulpen zerbitzua ematea, eta udalerri euskaldunetako gazteak kontzientziatzeko udalekuak egitea. Horiek dira, bertzeak bertze, Uemak mankomunitatearen kide diren udalerri nafarretan antolatuko dituen egitasmoak. Horiek guztiak diruz babestuko ditu Nafarroako Gobernuak.

Akordioa gaur bertan sinatu dute, eta xehetasun guztiak azaldu dituzte. Euskarabidea Euskararen Nafar Institutuaren egoitzan egin dute agerraldia. Bertan izan dira Iraitz Lazkano Uemako lehendakaria, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria, Mikel Arregi Euskarabideko kudeatzailea eta Aitor Elexpuru Berako alkatea eta Uemaren zuzendaritza batzordekidea. Nafarroako hamalau udal dira Uemako kide, eta bertze bi ere izanen dira martxoaren 25etik aurrera: Doneztebe eta Arruazu. Gaur sinatutako hitzarmenaren helburua «gizarte bizitzan eta udalerri euskaldunetan euskararen erabilera bultzatzeko programak garatzea» da.

Ollok azaldu duenez, udalerri euskaldunek nabarmen eragin dute euskararen biziberritzean: «Nafarroako udalerri euskaldunetan, normalean, modu naturalean bizi daiteke euskaraz. Udalerri euskaldunetan, belaunaldi batetik bestera transmititzen da euskara, hizkuntza etenik gabe biziberrituz eta herri honen aniztasunari eta kulturari ekarpen garrantzitsua eginez. Horregatik, zaindu, babestu eta indartu egin behar ditugu». Azken urteetan Nafarroako Gobernua eta Uema elkarlanean aritu dira euskararen alde, eta espero dute hitzarmen berriaren bidez elkarlan hori «zabalduko» dutela, «euskarari eusteko eta euskara sustatzeko ezinbestekoak diren alorretan» lan eginen dutelako.

Orotara, 30.000 euro jasoko ditu Uemak: gaurtik hasi eta abenduaren 31 arte prestatutako lanak garatzeko. Diru laguntza ez ezik, jarraipen batzorde bat ere egonen da, non bi aldeak elkartuko diren, gutxienez urtean bi aldiz: lan programa adosteko, egindako lanaren balorazioa egiteko eta memoria bat ontzeko. Lazkano: «Uemarentzat garrantzitsua da Nafarroako Gobernuarekin eta zehazki Euskarabidearekin azken urteotan estutu dugun harremana eta elkarlana. Azken urteotan, udalerri euskaldunen eta bereziki euskararen arnasguneen garrantzia ikusarazteko hainbat kanpaina eta ekimen bideratu ditugu elkarrekin, eta hitzarmen honek elkarlana beste hainbat esparrutara zabaltzeko aukera ematen dio Uemari». Azaldu du «ezinbestekoa» dela udalak euskalduntzea, «herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko»


Summary: Moldaviako presidentearen dimisioa eskatu dute Chisinaun, energiaren prezioen igoeragatik. Oposizioak agintariei aurpegiratzen die gasaren eta elektrizitatearen prezioen igoera handiak geldiarazteko «gaitasunik ez» izatea. Poliziak gutxienez 54 manifestari atxilotu zituen atzo. «Errusiaren laguntzarekin» eratutako sare bat desegin du Chisinauk.

Iazko udaz geroztik, Moldaviako presidente Maia Sanduk —europazalea da— dimisioa eman dezala eta hauteskundeak aurreratu daitezela eskatzen ari dira milaka manifestari, asteburuero, Chisinaun. Oposizioak agintariei egozten diete herrialdean krisi ekonomiko «larria» eragitea. Hain zuzen, elikagaien, energiaren eta zerbitzu publikoen prezioak «izugarri» igo dira; %34 iaztik.

Hori dela eta, atzo kalera atera ziren manifestariek ebazpen bat onartu zuten, eta Moldaviako Gobernuari 24 orduko ultimatuma eman zioten: «Gobernuari eskatzen diogu herritarrei ordain diezazkiela neguko hiru hilabeteetako gasaren, elektrizitatearen eta berokuntzaren fakturak. Biharko [Gaurko] 13:00 baino lehen gobernuak gure eskaerari erantzuten ez badio, herriaren borondatea aplikatzeko beharrezko neurriak hartzeko eskubidea izango dugu», esan zuen Sor oposizioko alderdiko buruzagiorde Marina Tauberrek —errusiazalea—, elkarretaratzearen amaieran. Antolatzaileek eskaera horren aldeko 700.000 sinadura inguru lortu dituzte, Tauberrek TASS Errusiako berri agentziari ziurtatu dionez.

Gobernuaren aurkako mezu ugari oihukatu zituzten manifestariek atzo; esaterako, «kanpora diktadura» edota «kanpora Maaia Sandu». Manifestazioa hiriko plaza nagusira heltzear zela, Poliziak plazarako sarbidea itxi zion, eta, beraz, presidentearen egoitzarako norabidea hartu zuen. Protesten ostean, ordea, istiluak egon ziren herritarren eta estatuko indarren artean. Moldaviako agintarien arabera, gutxienez 54 pertsona atxilotu zituzten; besteak beste, 21 adingabe. Tauberrek, gainera, salatu zuen Sor alderdiko ohorezko presidente Valeri Klimenko ere atxilotuen artean zegoela. Poliziak bileren legea urratzea eta agenteen aurka oldartzea egotzi zien. Manifestazioaren antolatzaileek, aldiz, agintariei leporatu zien ekintza «probokatzaileak eta legez kanpokoak» antolatzea, kontzentrazio baketsua «zapuzteko».

Horrekin lotuta, gaur, Sor alderdiko buru Ilan Sorrek ukatu egin du iazko udatik abiatutako gobernuaren kontrako mobilizazioek Errusiarekin lotura dutela. «Gure aldarrikapenen atzean Moldaviako herria besterik ez dago; Sanduk, aldiz, Brusela eta Washingtonen interesen alde egiten du, eta mundu guztiak daki hori. Horregatik dei egiten diot presideneari ez ditzan estali bere politikak eta herriaren aurkako neurriak Errusiarekin, sabotatzaileekin edo beste edozerekin», idatzi du Telegrameko bere kontuan. Sorrek ohartarazi du, halaber, bere alderdiak protestak antolatzen segituko duela, «agintariek herritarren energia fakturak ordaintzen dituzten arte». Enpresari errusiazalea erbestean dago egun, Moldaviako auzitegi batek ustelkeria leporatzen baitio.

Larrialdi egoera, duela urtebetetik

Moldavian duela urtebete pasatxotik dago indarrean larrialdi egoera; hain zuzen, Errusiak Ukrainako inbasioa hasi eta gutxira ezarri zuen Chisinauk. Lege horren arabera, besteak beste, debekatuta dago ekitaldi jendetsuak antolatzea, oposizioko alderdiek manifestazioak astero egiten dituzten arren. Gainera, oposizioak salatu duenez, gobernuarekin kritiko diren zenbait telebista kate itxi dituzte agintariek azkenaldian.

Bestalde, gobernuaren aurkako protestak erabiliz herrialdea ezegonkortu nahi zuen sare bat desegitea lortu zuen atzo Poliziak. Sare hura «Errusiako inteligentziaren laguntzarekin» eratu zen, Polizia Nazionaleko buru Viorel Cernuek atzo zehaztu zuenez. Erantsi zuen sareko ustezko 25 kide atxilotu zituztela aurrez, eta atzo beste zazpi. Chisinauren arabera, bost eta hamar pertsona artean osatutako hamar bat talde inguru eratu zituzten, «Errusiatik Moldaviara joandako identifikatu gabeko herritar batek koordinatuta». Sare horretan infiltratutako agente baten bitartez lortu dute informazioa. Antza, atxilotu bakoitzak 10.000 euro inguru jaso zituen gobernuaren kontrako ekintzak antolatzeagatik.

Atzo, gainera, segurtasun indarrek gutxienez lau bonba abisu baieztatu zituzten; horietako bat eguerdi aldera jaso zuten, hiriburuko aireportuan, La Moldavo atariak Poliziaren iturriak aipatuz jasotakoaren arabera. Aireportuko langileak eta bidaiariak berehala atera zituzten eraikinetik, eta bidaiariak erregistratzeko prozedura etenda geratu zen aldi baterako, Barne Ministerioko agenteak ikertzen ari ziren bitartean. Iluntzean egiaztatu zuten atzoko abisu guztiak faltsuak izan zirela. Poliziak uste du desegindako sare hori dagoela mehatxu horien guztiaren atzean. Joan den hilean, Moldaviak Errusiari leporatu zion Sandu agintetik kentzeko konspirazioa egin izana. Bide horretan, Ameriketako Estatu Batuek konpromisoa hartu zuten Chisinauri babesa emateko.


Summary: Eduardo Madina Ernst Young aholkularitza taldearentzat arituko da. Taldearen ikusgaitasunaz eta ospeaz arduratuko da PSOEko diputatu ohia. 2017an politika utzi zuen, eta, ordutik hona, aholkularitza taldeetan jardun du Madina.

Eduardo Madina PSOEko diputatu ohia Ernst Youngentzat arituko da, aholkulari senior gisa. Espainia mailan taldearen ikusgaitasunaz eta ospeaz arduratuko da. Harmon aholkularitza enpresan jarraituko du —duela bi urte egin zen bertako bazkide; estrategiaz eta agenda publikoaz arduratzen da—. «Gizarte eta enpresa aldaketen garai honetan, inoiz baino gehiago ireki behar dira leiho berriak, aukera guztiak baliatu ahal izateko elkarrizketan eta inpaktu ekonomian aurrera egiteko», esan du Madinak.

Madina PSOEko diputatua izan zen 2004tik 2017ra; talde parlamentarioko idazkari nagusia 2009tik 2014ra; eta PSOEko buruzagitza federaleko kide 2008tik 2014ra. 2017an utzi zuen politika, PSOEko primarioetan galdu ostean. Ordutik hona Kreab aholkularitza taldean egon da lanean.

Historia Garaikidea ikasi zuen, Deustuko Unibertsitatean, eta Nazioarteko Harremanetako eta Europar Integrazioko Masterra egin zuen. Irakaslea ere izandakoa da Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean.

Federico Linares EYko presidenteak beso zabalik hartu du Madina bere taldean: «Ziur gaude haren ibilbideak eta esperientziak gure ospea sendotzen lagunduko dutela balio ekonomiko eta sozialeko sortzaile gisa eta kapitalismo humanistaren bultzatzaile gisa». Haren ekarpena «funtsezkoa» izango dela iritzi dio Linaresek.

Borja Senper

Duela bi urte, Gipuzkoako PPko presidente, Donostiako Udaleko zinegotzi eta Eusko Legebiltzarreko PPren eledun Borja Senperrek berdin egin zuen. Politika albo batera utzi eta Ernst Youngen hasi zen, erakundeekiko harremanen zuzendari lanetan. 25 urte egin zituen politikan, eta hitz hauekin eman zion amaiera ibilbide hari. «Ziklo baten amaiera da, bukatu den etapa pertsonal bat, eta ez da egon hori eragin duen beste ezer».


Summary: Europako herrialdeek %47 arma gehiago inportatu dituzte azken bost urteotan. SIPRI institutuaren txostenaren arabera, Errusiak iaz Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren Ukraina bilakatu da munduko hirugarren arma inportatzailea. Washingtonek Kievi baino arma garatuagoak eman zizkien Kuwaiti, Saudi Arabiari, Qatarri eta Japoniari.

Errusiarekin areagotu diren tentsioen ondorioz, Europako herrialdeek nabarmen handitu dituzte arma inportazioak: %47 azkeneko bost urteotan. Hori azpimarratu du SIPRI Stockholmgo Bakearen Ikerketarako Nazioarteko Institutuak, gaur kaleratu duen txostenean, eta kontinentearen militarizazioaren berri ematen du. Eta Errusiak iaz Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren, Ukraina bilakatu da munduko hirugarren arma inportatzailea. Aldiz, mundu osoa kontuan hartuta, armen salerosketa %5,1 apaldu da 2018tik 2022ra.

«Are salerosketek munduan behera egin dutenean ere, Europara bidalitako arma kopuruak nabarmen egin du gora Errusiaren eta Europako ia gainontzeko estatu gehienen arteko tentsioengatik», adierazi du txostenean Pieter Wezeman SIPRIren Armak Transferitzeko Programaren ikerlari nagusiak. «Inbasioaren ondoren, Europako estatuek arma gehiago inportatu nahi dituzte, eta azkarrago». Beste datu bat horrekin lotuta: NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren Europako herrialdeen arma inportazioa %67 handitu da denbora tarte berean.

Arma hornitzaileei dagokienez, AEBak, Frantzia eta Hego Korea izan dira Mendebaldeko aliantza militarrean dauden Europako estatuei arma gehien saldu dietenak azken bost urteetan; eta Ukrainaren hornitzaile nagusiak, bestalde, AEBak, Polonia, Alemania eta Erresuma Batua izan dira.

AEBak dira material militar gehien esportatzen dutenak, eta merkatuko kuota %33tik %40ra handitu dute 2018tik 2022ra. Ukrainara bidalitakoari dagokionez, kopurua asko handitu zen iaz, baina Washingtonek Kievi baino material gehiago bidali zien Kuwaiti, Saudi Arabiari, Qatarri eta Japoniari. Txostenean jaso dutenez, hori gertatu da Ukrainari emandako ekipamendu militarra ez dagoelako hain garatua, nagusiki bigarren eskukoa delako, eta beste laurek arma berriak jaso zituztelako; tartean, gerra hegazkinak eta aireko defentsa sistemak.

Bestalde, Errusia da oraindik ere bigarren arma hornitzailea, baina merkatu kuota %22tik %16ra murriztu du azkeneko bost urteotan. «Litekeena da Ukrainako inbasioak are gehiago txikitzea Errusiaren arma esportazioak. Izan ere, Errusiak lehentasuna emango dio bere indar armatuen hornikuntzari», azaldu du SIPRIko Wezemanek. Frantziak, munduko hirugarren hornitzaileak, duela bost urte baino gehiago esportatzen du: %7,1etik %11rakoa izan da gorakada.

Gerra frontean, bestalde, bi aldeek Bakhmuten jarraitzen dute borrokan. Wagner mertzenario taldearekin ari da Errusia han erasoa egiten joan den abuztutik, eta Jevgueni Prigozhin paramilitarren buruak adierazi du, bere prentsa zerbitzuak kaleratu duenez, Donetskeko hiriko egoera «oso zaila» dela. «Kontrarioa metro bakoitzarengatik ari da borrokan, eta zenbat eta gehiago gerturatu erdialdera, orduan eta gogorragoak dira batailak». Nabarmendu du, dena den, «aurrerapausoak» ematen jarraitzen dutela, eta hala segituko dutela. Duela astebete pasa iragarri zuen hiria «ia guztiz inguratuta» zeukatela.

Oleksandr Sirski Ukrainako armadaren lurreko indarren komandanteak ere esan du egoera «zaila» dela, baina Wagnerrekoak «galera handiak» jasaten ari direla erdigunera heldu eta hiria konkistatzeko ahaleginean. Leku estrategikoa da Bakhmut, handik Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango bailuke erasoaldia Errusiak, eta Donetsk eskualdea osorik konkistatzeko moduan egongo bailitzateke.

Bestalde, Reuters berri agentziak argitaratu du, gaur, Xi Jinping Txinako presidentearen asmoa dela datorren astean bidaia ofizial bat egitea Errusiara. Eta The Wall Street Journal AEBetako egunkariak auziaren gertuko iturriak aipatuz jaso duenez, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin telematikoki hitz egitekoa da Xi datorren astean.

Kremlineko eta NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkariak Genevan (Suitza) batzartu dira gaur, zerealen itunari buruz negoziatzeko, eta Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Verxininek esan du akordioa luzatzeko prest daudela, baina «soilik» 60 egunez. Iazko uztailean Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak martxan jarritako akordioaren bigarren epemuga hilaren 18a amaitzen da.

Haurren deportazio behartua

Inbasioa hasi aurretik Ukrainako instituzioen kargu zeuden milaka adingabe Errusiara deportatu dituzte, behartuta. Horretaz ohartarazi du gaur HRW Human Rights Watchek. GKE gobernuz kanpoko erakunde horrek Ukrainako Gobernuaren datuak hartuz jakinarazi duenez, iazko otsailean 105.000 adingabe inguru zeuden estatuaren kargu —horien erdiek desgaitasunen bat dute, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera—. Inbasioaren ondoren, gutxi gorabehera 32.000 adingabe hartzen zituzten ehun instituzio inguru Errusiaren kontrolpean geratu ziren. «Aktibista eta abokatu ukrainarren esanetan, haur horietako milaka Errusiara edo okupatutako beste lurralde batzuetara deportatu dituzte, behartuta», nabarmendu du HRWek.

Aintzat hartu behar da Errusiako Parlamentuak aldaketak egin zituela legedian iazko maiatzean, modu horretan agintariek aukera eduki dezaten adingabe ukrainarrei errusiar herritartasuna emateko, eta, hala, haien jagoletza eta adopzioa errazteko. Errusiak berak onartu du Ukrainako ehunka haur adoptatu direla inbasioaz geroztik.

Ukrainako Gobernuak aitortu izan du inbasioaren aurretik ere larria zela estatuaren kargupeko instituzioetan zeuden haurren egoera. GKEak azpimarratu duenez, kargupean dauden haurren artean, hamarretik bederatzik dituzte haiekiko eskumen osoak dituzten gurasoak, baina horiek nahiago zuten umeak estatuaren esku utzi, ez zutelako dirurik zaintzarako.


Summary: Gure Esku-k «nazioarteko puntako gonbidatuak» batuko ditu Irunen. Irlanda, Eskozia, Katalunia, Galizia eta Euskal Herriko zenbait hizlari mahaiaren bueltan jarriko ditu apirilaren 22an, Lurralde gatazken konponbidea Europako eremuan eta Herritarron aktibazioa Europako olatu subiranista berrian tituluen pean. Itsasargia eztabaidaren berri emango du egun horretan, adierazpen politiko bat eginez.

Gure Esku-k nazioarteko konferentzia bat antolatu du apirilaren 22rako, Ficoban (Irun), Itsasargia eztabaidaren egitasmoaren barruan. Orain hamar urte, Ficoban aurkeztu zuten Gure Esku-ren herri dinamika, eta hamarkada baten ostean, bertara itzultzeko gonbita egin die Josu Etxaburu bozeramaileak gaur goizean euskal herritarrei. Ez du, ordea, «nostalgia ariketa bat» proposatu: «Hona itzuli gara oroitzapen gozoz beterik, baina atzera baino gehiago aurrera begiratzeko gogoz. Europan burujabe izan nahi dugun herriok gure etorkizuna argitzen lagunduko digun itsasargi bat piztuko dugu».

Itsasargia eztabaida izan du hizpide ondarroarrak; herri eztabaida hori burura eramango du Gure Esku-k apirilaren 22an. Azaroan abiatu zen Zuzendaritza Kontseilua, eta mahai gainean jarri zuen proposamen politiko bat herri dinamikaren tesi eta lan ildo nagusiak eta antolaketa eredua birpentsatzeko; ordutik hona, eztabaidavsaio, hitzaldi eta mahai-inguru sorta bat egin eta ekarpenak jaso dituzte.

Gainera, bi solasaldi gehiago egingo dituzte Ficobara bidean: Andre Fazi irakasleak Korsikako prozesu subiranista izango du mintzagai martxoaren 22an, (19:00) Gasteizko Europa jauregian; eta Erronka globalei, herri erantzunak emateko ideiak plazaratuko dituzte Miren Azkarate (Sabino Arana fundazioa), Urko Aiartza (Telesforo Monzon eLab), Xabi Anza (Manu Robles Arangiz fundazioa) eta Irati Elizaldek (Gure Esku) martxoaren 31n, (18:30) Errenteriako Niessen aretoan, Pilar Kaltzadak gidatuta.

Eztabaida prozesuaren ondorioak martxoaren 25ean bozkatuko dituzte bazkideek, Bilboko Bizkaia aretoan egingo duten ezohiko batzar batean, eta, apirilaren 22an, Ficoban emango dute erabakitakoaren berri: adierazpen politiko bat egingo dute. Horrekin batera, bi mahai inguru egongo dira. Lurralde gatazken konponbidea Europako eremuan izendatu dute lehena, eta Herritarron aktibazioa Europako olatu subiranista berrian bigarrena, eta Irlanda, Eskozia, Katalunia, Galizia eta Euskal Herriko «puntako gonbidatuek» parte hartuko dutela adierazi du Etxaburuk. Aurrerago emango dute hizlarien berri.

Hala ere, https://izenaeman.gureesku.eus estekan izena emateko eskatu die bozeramaileak hara joateko asmoa duten herritarrei, hitzordua «zinez garrantzitsua izango baita», eta edukiera, mugatua.

Baionan deitutako manifestazioarekin bat

Ficobara dei egitearekin batera, egun berean Euskalgintzak Azterketak Euskaraz! Eta Euskarari Trabarik ez! lelopean deitutako manifestazioarekin bat egin du Gure Esku-k. «Hizkuntza politika libre erabakitzeko muga eta oztopoak baino ez ditugu Euskal Herriaren luze-zabalean; euskararen aurkako erasoaldi judizial betean gaude, eta atzera ez egiteko era bakarra burujabetzan aurrera egitea da», esan du Etxaburuk. Gaur egungo egoera salatzeko deia egin du, eta exijitu die erakunde publikoei «ausardiaz eta burujabe jokatzeko».


Summary: Txibite: «Egoeretara azkar egokitzen jakin dugu, eta herritarrak babesteko helburuari eutsi diogu». Lehendakariak, bere gobernuko kontseilari eta zuzendariez inguraturik, legealdiaren inguruko balantzea egin du, eta konpromisoa hartu du datozen asteetan gobernuaren kontuen berri emateko Nafarroako eskualdeetan.

«Denen ongizatearen legealdia izan da». Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, aurreko gobernuei egokitu ez zaizkien ezohiko bi gertakari larriren ondorioak kudeatu behar izan dituzte, baina ezohiko egoera horietan batasunak zer-nolako indarra duen nabarmendu du. «Alor publikoa ez dugu inoiz behar izan azken lau urteotan bezainbeste, eta inoiz ez da izan hain erabakigarria gizartearen osotasunarentzat».

Javier Remirez eta Jose Mari Aierdi presidenteordeak, gainerako hamar kontseilariak, eta gobernuko zuzendari nagusiak eta kabineteburuak alboan zituela, legealdiaren balorazioa egin du Txibitek, Nafarroako Jauregiko lorategian. Argazki horren bitartez, azken lau urteetako talde lan hori islatu nahi izan du. Nabarmendu du gobernuaren egungo osaerak zera adierazten duela, hain zuzen, gobernuak zerbitzatu nahi duen gizartearen aniztasuna.

PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k osatzen dute gobernua, eta 50 parlamentarietatik 21 dituzte. Txibiteren arabera, gutxiengoan egon behar izateak «elkarrizketa eta akordioak» sustatzera bultzatu ditu. Gobernuak proposatutako lege proiektuen %72 kontrako botorik gabe onartu direla eta beste %35ek gehiengo nahikoa eduki dutela azpimarratu du —suposatzen da, hortaz, %3 ez direla aurrera atera—.

Ikusi gehiago: Uemak eta Nafarroako Gobernuak hitzarmen bat sinatu dute «euskararen erabilera bultzatzeko»

Lege proiektuen artean, legealdiko lau aurrekontu proiektuek testuinguru zailean finantza egonkortasuna eman dutela azaldu du. Lau kasuetan, EH Bilduk eman dio bidea aurrekontuak onartzeari. Koalizio abertzalea «solaskide nagusi» izan denez, Txibiteri galdetu diote PSN prest ote legokeen datorren legealdian EH Bildu gobernu barruan sartzeko, eta izkin egin dio galderari: «Akordioaren eta elkarrizketaren legealdia izan da. Indar guztiekin hitzartzeko gai izan da gobernua. EH Bildurekin hitzartu diren aurrekontu akordioak herritar guztientzat baliagarri izan direlakoan nago, zerbitzu publikoak sendotzeko balio izan baitute batik bat».

Legealdiaren hasieran Ezkerrarekin batera sinatutako akordio programatikoaren %88 bete dela aurreratu du, halaber.

Komunikabideen aurrean egindako agerraldia herriz herri egingo duela aurreratu du. Datozen asteetan Nafarroan zeharkatzeko eta «272 udaletako alkateekin» biltzeko asmoa azaldu du. «Udaletako ordezkari guztiak deitu dituen lehen presidentea izan naiz, eta orain, legealdi amaieran, uste dut egindakoaren eta abian jarritakoaren kontu ematea dagokidala».

Datorren legealdian, AHTa «abian»

Hauteskundeak daude tarteko, baina tinko mintzatu da datorren legealdia dela eta. Legealdi honetan Nafarroako ubidearen lehen fasearen zabaltzea amaituta, hurrengoan «ura Erriberara» helduko dela promes egin du, bigarren fasearen bidez. Abiadura handiko trenari dagokionez, anbizio handiagoa adierazi du: «Inoiz ez bezala aurreratu dugu, eta hurrengoan AHTa martxan ikusiko dugu». N-121 errepidearen harira, berriz, 2+1 bideak eta Belateko eta Almandozko tunelen bikoiztea amaituko direla ziurtatu du.

Egindakoari begira, ezinbestean pandemiaren eta Ukrainako gerraren ondorioak aipatu ditu Txibitek. Haren irudiko, halako ziurgabetasunaren erdian, inoiz ez bezala geratu da agerian «osotasunaren indarra, komunitatearen batasuna». Horren adierazletzat jo ditu COVID-19aren txertoak, Europako funtsen banaketa, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteen babesa, eraldaketa energetikoa...

Inbertsioaren arloan, azken asteetan jakin da VWek 1.000 milioi euro inbertituko dituela Landabenen, fabrika auto elektrikoak ekoizteko egokitu dadin. «Inoizko inbertsiorik handienaz gain», bestelako proiektuak bultzatu dira elikagai industrian, farmazia eta osasun sektorean, eta ekonomia zirkularrean: «Sektore guztietatik heltzen dira inbertsio horiek, eta baieztatzen dute Nafarroa lurralde erakargarria dela inbertitzeko, bai erakundeek emandako konfiantzaren ondorioz eta bai elikatzeko gai garen talentuaren eraginez».

Autogobernuaren arloan, hogei urte pasatu behar izan dira beste transferentzia bat hitzartzeko Madrilekin. Zehazki, legealdi honetan hiru eskumen lekualdatu dira Nafarroara: espetxeko osasun zerbitzuak, bizitzeko gutxieneko diru sarrerarena eta trafikorena. Azken hori uztailaren 1ean eskualdatuko dela iragarri zuen iragan astean —berez, prozesuak bi urte inguru iraungo du—.

Txibitek iragarri du funtzio publikoan 3.000 postu finko atera dituela gobernuak, administrazioan den behin-behinekotasun handiari aurre egiteko asmoz.

Pandemia tartean izanik, «osasunaren legealdia» izan da hau, Txibiteren irudiko. Haren esanetan, Nafarroako Unibertsitate Ospitaleak «azken mende laurdeneko berrikuntza teknologiko handiena» izan du. Adierazpen horietan, ez du hizpide izan LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek datorren martxoaren 23rako antolatutako greba, ezta otsailaren 15ean egin zuten funtzio publikoko lanuztea ere.

Jardunaren laburpena egin ondoren, goraipamenen erdian, ezer txarrik edo ñabardura negatiborik ikusten ote duen galdetuta, Txibitek erantzun du txarrena bizitako ezohikoa testuingurua izan dela. «Legealdia pandemiak baldintzatu du, eta, gerora, Ukrainako gerrak. Gobernua sostengatzen dugun lau indarren arteko akordio programatikoan zetozen kontu batzuk ezin izan ditugu gauzatu, nahiz eta gehiena bete dugun. Hori da zorretan utzi duguna».


Summary: Felix Zubia: «Bere hizkuntzan ez bada, ezinezkoa da pertsona bati kalitatezko osasun arreta eskaintzea». Medikuak Uliazpiren oposizioaren aurkako ebazpena izan du hizpide Euskadi Irratian: «Han daudenak egoki artatzeko, ezinbestekoa da euskaraz ere aritzea». Afasia kasu baten diagnostiko okerra jarri du adibide.

«Osasun profesionala izanik, eta osasun gaietako irakasle, honi buruz oso argi hitz egin beharra daukat, eta, gainera, haserre: iruditzen zait nahikoa dela, eta ez hizkuntz eskubideen aldetik bakarrik». Felix Zubia medikuak Uliazpiren oposizioaren aurkako ebazpena izan zuen hizpide atzo Euskadi Irratiko Osasun etxea saioan. Gaia medikuntzaren ikuspegitik aztertzeko eskatu zion entzule batek, eta horixe egin zuen zarauztarrak.

Izan ere, gaiari hizkuntz eskubideen ikuspegitik begiratzea «oso ondo» dago Zubiaren arabera, baina «osasuna eta hizkuntza nahasten direnean» bada beste ikuspegi bat, «askotan lantzen ez dena»: «Sarri, gainera, gaiztakeriaz gutxiesten dena: kalitatezko osasun arreta bat izateko dugun eskubidearena. Hau da: nik kalitatezko arreta bat jasotzeko eskubidea dut, eta horrek, ezinbestean, nire hizkuntza erabiltzea dakar», azaldu du. «Hori egiten ez bada, osasun arretaren kalitatea okertu egiten da».

Medikuak argi utzi du hori ez dela bere uste bat: «Pertsona bat bere hizkuntzan ez artatzeak arreta arriskuan jartzen du: hilkortasuna handitzen du, akatsak izateko arriskua handitzen du, ziurtasuna arriskuan jartzen du, eta haren bizipenak arriskuan jartzen ditu». Eta ez Euskal Herrian soilik: «Hori horrela da mundu guztian, eta literatura zientifikoan idatzia dago, onartua dago. Nahi duenak milaka artikulu topa ditzake», azpimarratu du.

Afasia kasua

Adibideetara jo du. Bere begiekin ikusitako «hanka sartze handi bat» kontatu du, zehazki. Iktus bat izan zuen pertsona baten kasua da: «Medikua, gazteleraz, harekin hizketan saiatu zen, eta gazteleraz ondo erantzuten ez zionez, esan zuen afasia bat zuela». Afasia da burmuinean gertatutako traumatismo baten ondorioz mintzaira edota hizkuntza idatzia galtzea.

Paziente hark, ordea, ez zuen afasiarik. «Zuena zen gazteleraz ez zekiela horren ondo egiten. Medikuak ez zekien euskaraz, eta gero neu joan eta euskaraz bizi-bizi aritu zenean, ikustekoa zen medikuaren aurpegia. Hizkuntza arazo bat zen. Eta horrelakoak milaka esan genitzake», azaldu du.

Gehitu du hizkuntzaren kontua bereziki larria dela buru osasuneko gaitzei buruz aritzean, medikuek kasu horietan duten tresna nagusia delako. «Neurtua eta ikusia dago: pertsona bati hizkuntza aldatzen bazaio galderak egitean, diagnostikoak ez dira ondo egiten».

BAMEen azterketa

«Urrutira joan gabe», Zubiak eskakizunen inguruko adibide bat ere jarri du: «Egin berri den BAMEen azterketan, adibidez [barruko mediku egoiliar izateko azterketa], Espainiako Estatuak gaztelerazko C1 maila eskatzen die kanpotarrei, eta hori mundu guztiak onartzen du, hala delako eta behar duelako. Baina alderantziz ez da onartzen. Eta ez dut inor ikusi galdezka ea zer nahi duzun, mediku ona ala gazteleraz dakiena, ez? Zergatik ez azterketa ingelesez egin eta libre utzi, eta gazteleraz ez dakien jendea onartu?», galdetu du medikuak.

Eta erantzun ere bai: «Bada, oso argiak izango direlako eta asko jakingo dutelako, baina medikuntzako arreta, erizaintzako arreta, fisioterapiako arreta, logopediako arreta, azkenean, pertsonen arteko elkarrizketak direlako, eta hor hizkuntza sartzen delako. Eta hori, norberaren hizkuntzan egiten ez bada, gaizki egiten da».

Nabarmendu du ez duela inor ikusi horren aurka egiten: «Gauza batean hain sutsu ari direnak ez ditut ikusi BAMEen azterketatik C1 maila kentzeko eskatzen». AEB Ameriketako Estatu Batuetara lanera joan nahiko balu ere, adibidez, ingelesezko C1 maila edo parekidea beharko luke Zubiak. «Eta gurean zergatik ez?», galdetu du: «Erantzunak norberak bila ditzala, baina ez dute zerikusik osasungintzarekin eta kalitatearekin».

Uliazpi adibide

Amaitzeko, kontatutako hori guztia Uliazpiko kasura eraman du: «Han dauden pertsonei arreta egoki bat emateko, ezinbestekoa da euskaraz ere aritzea. Hau da, bi hizkuntzak ondo menperatzea, eta balorazio horiek ondo egitea. Horri kontra egitea kalitatezko osasungitzari kontra egitea da».

Martxoaren 1ean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epaiak erreakzio soka luzea ekarri du. Auzitegiak ebatzi zuen legez kanpokoa dela euskararen jakintza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen jakintza —B2 titulua— baldintza zen 32 postutarako, eta meritua beste bitarako. Betekizun hori, ordea, bertan behera utzi zuen auzitegiak. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», zioen sententziak.

Uliazpi fundazioak desgaitasunen bat dutenekin egiten du lan. Epaia txarretsi zuen, besteak beste, Iñigo Urkulluk, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Uliazpiko langileek ere esan zuten epaia «akats larria» izan dela.


Summary: Bidenek «beharrezkoa den guztia» agindu du gordailuen ihesa eteteko. Silicon Valley Banken porrotaren ostean, aurreztaile izutuek banku gehiagoren porrota eragitea eragotzi nahi du

SVB Silicon Valley Bank bankuaren porrotak 2008ko krisiaren haizeak harrotu ditu, batez ere AEBetan. Haize hori ufada zakar bat besterik ez dadin izan neurriak hartuko dituela agindu du Joe Biden AEBetako presidenteak. Erreserba Federalak SVBren gordailu guzti-guztiak bermatuko dituztela erabaki du, eta ez soilik legez bermatu behar dituenak. Horrela eragotzi nahi dute inbertitzaile izutuek beste bankuetan duten dirua ateratzea eta banku baten arazo partikularra beste finantza erakundeetara hedatzea.

Gainera, Mario Draghi Europako Banku Zentraleko presidentearen mezu historikoa beretzat hartuta, Bidenek agindu du «beharrezkoa den guztia» egingo dutela herritarren eta enpresen aurrezkia bermatzeko. Hori bai, argi utzi du SVBren akziodunak ez dituztela erreskatatuko: «Bankuetan inbertitu zutenak ez ditugu babestuko. Arrisku bat hartu zuten, eta gaizki atera zaienean, beren dirua galdu dute. Hori da kapitalismoa». Bankuko oraingo buruzagiak kaleratu egingo dituzte.

Banku berezia

SVBk ostiralean egin zuen porrot. Inoiz AEBetan erori den banku handienetan bigarrena da SVBrena, ia 200.000 milioi euroren aktiborekin —Kutxabanken halako hiru—. Baina banku berezia da SVB. Kaliforniako teknologia munduko bankua zen, start-up-en eta halakoetan inbertitzen dutenen bankua.

Sektore horretan dirutza sartu da, eta bankua ere gainezka zegoen: 120.000 milioi euroren gordailuak jaso zituen 2020an eta 2021ean. Diru hori guztia mailegatzerik ez zuenez, zati handi bat AEBetako gobernuaren epe luzeko zorran inbertitu zuen. Une horretan ez zirudien inbertsio txarra: diru hori galtzeko arriskurik ez dago, eta haren truke jasotako interesa, txikia izan arren, beste inbertsio gehienetakoa baino handiagoa zen, nahikoa gordailuen jabeei ordaindu beharrekoa estaltzeko.

Baina arazoa sortu zaio inflazio handia borrokatzeko interes tasak asko eta bizkor hazi direnean. Gordailuei ordaindu beharreko interesa %0,24tik %2,33ra handitu zen iaz, baina gobernuaren bonuen errentagarritasuna horren azpitik zegoen. Irtenbidea zen epe luzeko bonuak galerekin saltzea, eta etekin handiagoko baina epe txikiagoko zorra erostea.

Galerak estaltzeko, kapital gehiago bildu behar zuen SVBk, baina planak ez du funtzionatu, gordailuen jabeek ez dutelako pazientziarik izan. Arazoen lehen berriak iritsi zirenean, bezeroak beren dirua bankutik ateratzen hasi ziren —38.000 milioi euro egun bakarrean— eta SVB dena itzultzeko gai izan ez denean, porrot egin du. Gobernuaren asmoa da bankua saltzea; haren Erresuma Batuko adarra libra batean erosi du HSBCk.

Azken urteetan finantza erakundeek zor publiko asko erosi dutenez, pentsa liteke arazoa asko hedatu daitekeela. Baina SVBren bezeroek badute beste ezaugarri bat: gehienak enpresak dira, eta haien gordailuen %97 250.000 dolarreko muga gainditzen dute —horren azpikoak bermatuta daude AEBetan—. Halako aurreztaileak pazientzia gutxikoak izan ohi dira aurreztaile txikiekin alderatuta, eta interes tasa handiagoak eskatzen dituzte tasak handitzen hasi eta berehala. Gainera, bada beste faktore bat: interes tasak apalak izan direnean inbertsio funtsen diru asko jaso dute, baina azkenaldian iturri hori eskasten ari zen.

Eta hurrengoa, zein?

Behin Silicon Valley Bankek porrot egingo duelarik, galdera da beste finantza erakundeekin zer gertatuko den. Dagoeneko erori da banku txikiago bat, Signature Bank izenekoa. Abokatuen bufete handiekin lan egiten duen banku bat da, eta gordailuekin arazoak izan ditu —%89 babesik gabekoak ziren—. Beste banku txiki bat izan daiteke hurrengo biktima: First Republicen akzioak %77 erortzen ari ziren atzo, zuzendaritzak esan arren likidezia baduela ordainketak egiteko.

Banku handiago eta sistemikoagoen izenak ere aipatzen hasi dira, baina oraindik goiz da haietako batzuk kinka txarrean geratuko ote diren ikusteko. Orokorrean, bankuen akzioek jaitsiera handia izan zuten burtsan.

Europako Batasunean, Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak «kutsatze zuzenik» ez dagoela ziurtatu du. «Zeharkako kutsatzeak ote dauden aztertu behar dugu, baina ez dugu arrisku esanguratsurik ikusten». Lasaitasunerako deia egin dute Frantziako eta Espainiako gobernuek ere.


Summary: Erretreten erreforma azken txanpan sartu da, bozketa izango ote den jakin gabe. Erretretaren erreformaren azken testua asteazkenean prestatuko du batzorde paritarioak, eta ostegunean bozkatuko dute. Frantziako Asanblean gehiengoa bermatzerik ez badu, gobernuak ez du baztertu 49.3 artikulura jotzea

Azken txanpan sartu da erretretaren erreforma. Baina azken fase horrek prozeduraren hasieratik erantzun bila ari diren galderak berritu ditu: nahiko babes izango du Frantziako gobernuak bere proiektua onartzeko? Lortzen ez badu, Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua erabiltzera ausartuko al da? Kaleko protestak gogortuko dira eta gobernua azken unean makurraraziko dute?

Asteburua mamitsua izan da. Larunbatean, erreformaren aurkako zazpigarren protesta eguna egin zuten sindikatuek. Aurrekoetan baino jende gutxiago atera zen kalera, baina hainbat sektoretan egiten ari diren grebek erakusten dute erreformaren aurkakoek ez dutela amore emango.

Asteazkenerako antolatu dute zortzigarren mobilizazio eguna, data garrantzitsua baita erreformarentzat. Orduan bilduko da Asanbleako eta Senatuko hamalau ordezkari biltzen dituen CMP batzorde misto paritarioa, eta haren lana izango da erreformaren azken testua egitea. Frantziako Parlamentuko bi ganberek proiektu beraren moldaera desberdinak onartzen dituztenean testu bateratua jostea da batzorde horren zeregina, baina kasu honek badu berezitasun bat: Asanbleak legearen hogei artikuluetatik bi baizik ez zituen bozkatu; Senatua, berriz, gai izan zen eztabaida eta bozketa bururaino eramateko, gobernuak eta eskuinak eztabaida laburtu zutelako prozedura bizkor bati esker —konstituzioaren 44.3 artikulua—. Igande goizaldeko lehen minutuetan onartu zuten testua senatariek, aldeko 195 botorekin eta aurkako 112rekin.

CMPn gehiengoa dute erreformaren aldekoek: bosna ordezkari dituzte gobernuaren aldeko taldeek eta eskuineko Errepublikanoek (LR). Testu bateratu bat egiteko arazorik ez lukete izan behar; are gehiago, iturri batzuek diote akordioa jada eginda dagoela. Hala balitz, ostegunean bozkatuko lukete, Senatuan lehenik eta Asanblean bigarrenik.

Azken ganbera horretan dago gakoa, ez baitago inondik inora ere garbi erreformaren aldekoak kontrakoak baino gehiago izango ote diren. Gehiengo macronistari (250 diputatu) boto batzuek ihes egin diezaiokete, baina arazo nagusia LR taldearen barruan dago. 61 diputatu ditu, eta horietatik berrogei ingururen botoa beharko luke erreformak; eta gaur-gaurkoz, kopuru hori ez dago ziurtaturik. Aldeko botoa emango duela iragarri du Eric Ciotti LRko buruak, baina lana egin beharko du aldeko botoak ziurtatzeko edo, gutxienez, alde ez dauden alderdikideek abstentziora jo dezaten.

Erreformaren kontrako botoa emango dute Nupes ezkerreko koalizioko kideek (149), RN Batasun Nazionalekoek (88), eta LIOT taldekoek (Korsikako abertzaleak, Bretainiako erregionalista bat eta zentrista batzuk).

Zentsura mozioa Bozketaren emaitza garbi ez izateak erreforma aitzinarazteko beste bide bat hartzera bultza dezake gobernua: Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua erabiltzera. Artikulu horrek aukera ematen dio gobernuari aurrekontuekin lotura duen legegai bat bozketarik gabe onartzeko, betiere trukean zentsura mozio bat jasotzeko prest badago. Legealdi honetan jada hamar aldiz erabili du prozedura hori Elisabeth Borne lehen ministroak, eta kosta ahala kosta eragotzi nahi du oraingoan.

Batetik, oraingoan, kaleko giroa ikusita, gobernua bota dezakeen talde askoren arteko zentsura mozio bat jasotzeko aukerak handiagoak direlako. Eta, bestetik, legitimitatearen afera dagoelako. Iritzi publikoaren legitimitatea galdua du gobernuak, kaleko mobilizazioetan eta inkestetan ikusten denez. Hortaz, geratzen zaion babesa parlamentuarena da, eta bozketa baten bitartez baizik ezin du lortu. Batez ere kontuan hartuta herritarren nahia gehien ordezkatzen duen ganberak, Asanbleak, ez duela botorik eman. Emmanuel Macron presidenteak du azken hitza, eta azkenera arte itxarongo du erabaki bat hartzeko, asteazkenera edo ostegunera arte, talde parlamentarioek beren kontuak egin arte.


Summary: «Industriaren energia beharrak berriztagarriekin asetzeko, eskala handiko azpiegiturak behar dira». Fagor Taldeak lehentasunen artean ditu energiaren alorreko erronkak, besteak beste, pertsonekin, gizartearekin eta planetarekin finkatuak dituen konpromisoak oinarri izanik.

Energia trantsizioaren bidean urratsak egiteko beharraz mintzo da Aritz Otxandiano Kanpo Fagor Taldeko Iraunkortasun arduraduna (Otxandio, 1979), eta argi du noranzkoa zein den: energia berriztagarrietan oinarrituriko eredu bat, tokikoa, eta, ahal den heinean, autosufizientea ere bai.

Azkenaldian, gaurkotasun handia hartu du trantsizio energetikoaren erronkak. Nola eragiten dio horrek industriari?

Bete-betean eragiten dio. Finean, energia kontsumitzaile handia da industria, eta Euskal Herrikoa metalaren eraldatzean oinarriturikoa da, hein handi batean. Metalaren eraldatze prozesuek energia asko behar dute, edozein delarik ere darabilten teknologia; eta, hor, elektrizitatea eta gas naturala dira gehien erabiltzen diren energia iturriak. Beraz, beharrezkoa da enpresok serioski heltzea trantsizio energetikoaren erronkari.

Zer egiten ari da Fagor Taldea trantsizio energetikoaren bidean?

Fagor Taldearen enpresa estrategiak barne hartzen du trantsizio energetikoaren erronka. Zehatz esanda, Fagor 2030 iraunkortasun estrategia onartu genuen 2021. urtean, eta, horrekin batera, besteak beste, gure lantegien CO2 isurpenak murrizteko helburua, Parisko akordioan finkaturik dauden xedeekin bat eginez. Horrek bete-beteko eragina du energiaren gaian, haren kontsumotik eratorritakoak baitira isuri gehienak. Alde horretatik, erregai fosiletan oinarritua dagoen matrize energetikoa atzean utzi, eta berriztagarrietan oinarritutako beste batera igaro behar dugu, gure kontsumoa aintzat hartuta horrek dituen zailtasunekin. Eta ez gara geurera mugatzen, harago goaz: gizartearen beharrak osoki aseko dituen energia eredu berriztagarrien alde egiteko konpromisoa dugu.

Zenbatekoa da Fagor Taldearen energia kontsumoa?

Fagor Taldeak Euskal Herrian dituen hamahiru lantegiek urtean 310 gigawatt-ordu elektrizitate eta 130 gigawatt-ordu gas kontsumitzen dituzte, gutxi gorabehera. Eta, esan dudan moduan, gure CO2 isuriak murrizte aldera, bi dira erronka nagusiak: batetik, gas kontsumoaren ahalik eta parterik handiena elektrifikatzeko lanean gabiltza, aukerak aztertzen; eta, bestetik, elektrizitate hori energia berriztagarri bidez lortzea dugu xede. Ez dira egun batetik bestera lortzen diren helburuak. Baina jada badugu ibilbide orri bat, eta konpromiso bat. Eta horretan sakontzen segitzea dagokigu.

Posible al da energia hori guztia berriztagarriak erabilita sortzea?

Posible da, bai, baina eskala handiko azpiegiturak behar dira horretarako. Ideia bat egiteko: haize errota bidezko energia berriztagarria erabilita, 6 megawatteko 25 haize errota inguru beharko lirateke Fagor Taldeak Euskal Herrian dituen lantegien energia kontsumoa asetzeko. Energia fotovoltaikoaren aldeko hautua egingo balitz, ostera, 370 megawatt inguruko eguzki parke bat beharko litzateke, 370 hektareakoa, gutxi gorabehera.

Aipatu berri dituzun azpiegitura horien kontra agertu dira gizarteko zenbait sektore. Bateragarriak al dira azpiegitura horien hedapena, eta landa ingurunearen eta biodibertsitatearen zaintza?

Bateragarriak izan daitezen lan egin beharko dugu, ez baitago beste aukerarik. Alegia, klima larrialdia dela medio, beharturik gaude erregai fosilak albo batera uztera, eta, gaur-gaurkoz, teknologia eolikoa eta fotovoltaikoa dira energia masiboki sortzeko ditugun aukera berriztagarri bakarrak. Beraz, berriztagarrietan oinarrituriko energia eredua halabeharra dela esango nuke, nahia edo aukera baino gehiago. Alde horretatik, 2021eko ekainean Greenpeacek proposamen bat egin zuen biodibertsitatearen eta pertsonen errespetuan oinarrituriko energia berriztagarrien hedapenerako. Esango nuke hor egoki jasota daudela bete beharko liratekeen irizpideak eta printzipioak. Bide orri izan daiteke. Beraz, hark jasotakoak aztertzen eta gauzatze aukerak ikusten hasi beharko genuke.

Era berean, zenbait eragile ekologistak adierazi izan dute desazkundea dela aterabide bakarra. Zer ikuspegi du zuen talde industrialak horrelako eztabaida baten inguruan?

Argi dago baliabide mugatuak dituen planeta batean ezin dutela etengabe goraka jarraitu energia eta material kontsumoek, horrek planetaren muga biofisikoekin talka egitera eroango gaituelako, lehenago edo geroago. Are: esango nuke, eta mundu osoko adituek ere hala diote, hasiak garela talka egiten. Beraz, halabeharrez doitu beharko dugu gure kontsumoa. Fagorren hasiak gara jada efizientzia energetikoaren eta ekonomia zirkularraren eremuetan lanean, besteak beste, energia kontsumoa murriztuz, eta gure produktuen ekoizpenean gero eta material birziklatu gehiago erabiliz. Hortik harago joan nahi bada, eta desazkundean oinarrituriko eredu bat bultzatu, jakin behar dugu horrek ondorioak izango lituzkeela gure ongizatean: esate baterako, sektore batzuetan, industriarenean kasu, nabarmen murriztuko litzatekeelako enplegua. Garrantzitsua da horren eraginak mahai gainean jartzea. Finean, aberastasunaren eta ongizatearen alorrean, industria da Euskal Herriko motor ekonomiko nagusia. Zuzenean edo zeharka, jende asko bizi da industriatik, eta, herri moduan ditugun azpiegitura eta zerbitzu publikoak ere, hein handi batean, industriak sortzen duen aberastasunari esker ordain ditzakegu. Hortaz, aldekoak eta kontrakoak mahai gainean jarrita, ikusi beharko genuke prest geundekeen desazkunde prozesua abiarazteko, eta, prest egotekotan, norainokoa litzatekeen desazkunde hori.

Beraz, gauza asko daude adosteko…

Hala da. Eta uste dut beharrezkoa eta presazkoa dela gaiaren inguruko eztabaida sozial bat abiaraztea, gure errealitatea abiapuntutzat hartuta, helburu izanda adostasun zabal bat lortzea egin beharreko bidearen inguruan. Ikusi behar dugu zein azpiegituraren eta kudeaketa ereduren alde egiten dugun, eta, era berean, gure kontsumoa murrizteko zer egiteko prest gauden. Finean, nahitaezkoa da berriztagarrien bidean sakontzen segitzea. Eta hori adostasun ahalik eta zabalenarekin egin beharko litzateke.

Informazio gehiago nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.fagor.eus


Summary: Bizkaiko Foru Aldundiak Bilboko zahar etxe bat itxi du, zenbait baldintza urratzeagatik. Ortuellako zahar etxe bati zigor espedientea ireki dio Bizkaiko Foru Aldundiak, «arau hauste larri batengatik».

Bizkaiko Foru Aldundiak Bilboko Txurdinaga auzoko Handia zahar etxea itxi du, zenbait baldintza urratzeagatik. Zehazki, egindako zenbait inspekziotan ikusi zuten zahar etxeko tenperatura ez zela «egokia», hotza egiten zuelako. Inspektoreek ere hutsuneak topatu zituzten mantentze lanetan, garbitasunean, eta elikagaien eta botiken kontrolean.

Aldundiak azaldu du Handiako zuzendaritzari eskatu ziotela beharrezko baldintzak betetzeko, baina, urratzen segitu zutenez, behin-behinean itxi dutela. «Erabiltzaileen osasuna eta segurtasuna arriskuan zeuden», azaldu du Sergio Murillo Gizarte Ekintzako foru diputatuak. Behin-behineko itxiera behin betikoa bihur daitekeela ohartarazi du Murillok, egoera ez bada «bideratzen». Hamabost lagunentzako lekua du zahar etxe horrek, baina lau erabiltzaile zituen —lekualdatu dituzte—.

Bestalde, Bizkaiko Foru Aldundiak zigor espediente bat ireki dio Ortuellako (Bizkaia) Otxartaga zahar etxeari, «arau hauste larri batengatik». Izan ere, inspektoreek egiaztatu zuten otsailaren 1eko gauean ez zela langilerik izan zahar etxeko 88 erabiltzaileak artatzeko. Zigor espedientea 600.000 eurorainoko isuna izan daiteke, edo finantzaketa publikoa etetea, besteak beste.

Murillok nabarmendu du Handia eta Otxartaga zahar etxeen kasuak «salbuespenak» direla; Bizkaiko zahar etxeek «ondo» funtzionatzen dutela. Erantsi du iaz egindako inspekzioak %10 gehitu zirela aurreko urtearen aldean.

Hamar eguneko greba

Martxoaren 15etik 24ra greba egingo dute Bizkaiko zahar etxeetan. ELA sindikatuak deitu du, hitzarmen berri bat eskatzeko. Orain arte, 29 greba egun egin ditu Bizkaiko zahar etxeetan. Hauek dira ELAren eskaerak: langile gehiago kontratatzea, lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileenekin berdintzea —egoitza gehienak pribatuak dira Bizkaian—, ordezkapenak lehenengo egunetik egitea, eta lanaldi osoko kontratu gehiago egitea.

Horiez gain, soldata igotzeko ere eskatzen ari dira, erosahalmena berreskuratzeko. «Orain dela bi urte baino gehiago hasi ziren aldarri horrekin, baina entzungor egiten diete», salatu du sindikatuak.

Bizkaian 155 zahar etxe daude, eta bi baino ez dira publikoak.


Summary: 30 pentsiodunek baraualdia hasi dute 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko. Berrehun zeuden protestaldian parte hartzeko prest, baina kopurua murriztu behar izan dute, leku arazoengatik.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mgimenduko 30 kidek bost eguneko baraualdia hasi dute 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko. Fernandez del Campo Bilboko kaleko areto batean egingo dute itxialdia, eta protesta ekintza ugari antolatu dituzte. Nagusia larunbat eguerdian izango da: Bilboko erdialdeko kaleak gurutzatuko dituzte manifestazio batean. «Duela bost urte gure protestekin hasi ginenetik 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea gure oinarrizko eskaeretako bat izan da. Baina, urte hauetan, erakunde publikoek ez dute ase, eta horregatik erabaki dugu gure jarrera gogortzea», azaldu du atzo Jon Fano mugimenduko bozeramaileak, aretora sartu aurretik. Berrehun lagun zeuden protestan parte hartzeko prest, baina leku arazoak direla medio, 30era murriztu dute multzoa. Pentsiodunen mugimenduaren arabera, gaur egun hilabetean 800 eurotik beherako ordaina jasotzen duten 199.800 pentsiodun daude Euskal Herrian, eta %76 emakumeak dira. Deitzaileek salatu dute, gainera, Espainiako Gobernua pentsioen erreformaren bigarren zatiaren diseinua eztabaidatzen ari dela egunotan, eta ez duela ezarri bizitza duina bermatzeko gutxieneko langarik.


Summary: Errioxa sor-markak ekoizpena doituko du hurrengo bi urteetan. ABRAk kezka adierazi du, hartutako neurriak ez direlako nahikoa sektorean dagoen desoreka konpontzeko.

Errioxa sor-markaren Kontseilu Arautzaileak erabaki du ardoaren ekoizpena murriztea hurrengo bi urteetan. Izan ere, litro gehiegi ekoitzi dira azken urteetan, eta, salmentak jaitsi egin direnez, desoreka sortu da sektorean, eskaintza nabarmen handiagoa delako eskaria baino.

Jatorri izendapeneko ordezkariek bilera egin dute goizean, krisiari aurre egiteko plan bat adosteko. Bertan erabaki dute 2023ko eta 2024ko mahats bilketen errendimendua %90era jaistea mahats beltzaren kasuan. 2025era arte ere luza daiteke neurria, helburuak lortzen ez baldin badira. Erabakiak ez dio mahats zuriari eragingo, dena den. Hala ere, %4 handituko da jatorri izendapenik gabe eta kalifikatu gabeko ardoa, mahaiko ardoa esaten zaion hori egiteko erabili ahalko den mahats kopurua.

Horrez gain, adostu dute hurrengo hiru urteetan mahats landaketa gehiago ez egitea. Izan ere, asko handitu da mahastien kopurua azken hamarkadan, eta, gaur egun, inoiz baino hektarea gehiago daude landatuta jatorri izendapen horri dagokionez.

Aurrera begirako neurriak ez ezik, berehala martxan jarri beharrekoak ere onartu dituzte. Izan ere, aurreko urteetako ardoa merkaturatu ezinik dabiltza ardogileak. Bada, jada kalifikatuta eta jatorri izena daramaten botila ale horiek gutxitzea adostu dute. Horretarako, azken bi urteetako ardoa destilatzea proposatu dute, urte bakoitzeko 30 milioi litroraino. Alkohola bereiztean datza destilazioa, gero industriarako edo kosmetikarako osagarri bilakatzeko. Kontseilu Arautzaileak administrazioari eskatu dio diru laguntzak emateko hori egin ahal izateko.

ABRA, kezkatuta ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak adierazi du kezkatuta dagoela Kontseilu Arautzaileak hartu dituen erabakiekin, eta ohartarazi du ez duela «ezertarako balio» beste aldera begiratzeak, sektorearen egoera larria baita.

Elkarteak ez ditu gaizki ikusten ekoizpena murrizteko eta ardoa destilatzeko hartutako erabakiak. Eskari hori bera egin zuen orain astebete ere, negoziazioak hasi zituztenean. Baina ez dator bat mahaiko ardoa handitzeko erabakiarekin; izan ere, elkartearen ustez, horrek arazoa larriagotu baino ez du egingo, ardoaren balioa jaistea eragingo duelako, eta, aldi berean, mahatsaren prezioa ere bai.

Gainera, hiru urtez mahasti gehiago ez landatzeko proposamena ere ez da nahikoa, ABRAren iritziz; aitzitik, elkarteak eskatu du landaketak epe mugarik gabe gelditzea, eta azken urteetan landatu direnak kentzea, batez ere, «laborantzarako egokiak ez diren eremuetan» landatutakoak.


Summary: ‘Freddy’ zikloiak 12.000 kilometro egin ditu dagoeneko. Malawiko Gurutze Gorriak emandako datuen arabera, zikloiak gutxienez 66 lagun hil ditu herrialde hartan, eta beste 93 zauritu. Madagaskarren eta Mozambiken ere hil du jendea.

Otsailaren 6an hartu zuen izena Freddy zikloi tropikalak, eta kilometroak pilatzen segitzen du oraindik: 12.000 kilometro egin ditu dagoeneko. Malawiko Gurutze Gorriak gaur emandako datuen arabera, gutxienez 66 lagun hil ditu herrialde hartan, eta 93 zauritu. Zikloiak gogor jo du Mozambiken eta Madagaskarren ere; hain justu, bi aldiz jo du lurra Mozambiken.

Hainbat berezitasun ditu Freddy zikloiak, eta galdera ugari piztu ditu meteorologoen artean. Asteburuan indarra hartu zuen berriro Mozambikeko kanalaren gainean, Indiako Ozeanoa zeharkatu ondoren. Mozambikeko iparraldean ari da orain kalteak eragiten. Jakinarazi dutenez, ez da ohikoa egiten ari den ibilbidea, eta baliteke laugarrenez itzultzea kanalera.

36 egun bete ditu Freddy-k, eta Afrikako hegoaldean inoiz izan den zikloirik luzeena da dagoeneko; gainera, ibilbide esanguratsua egin du, kilometro ugari pilatuta. Philip Klotzbach adituaren arabera, zikloiak 17 urakan egun ere eragin ditu, zikloi tropikal batek inoiz eragindako gehienetarikoa.

Otsailetik gaur arte hainbat indartze izan ditu Freddy-k Madagaskarretik Mozambikera egindako joan-etorrietan, horietako zazpi azkarrak. Hala, arreta eta kezka piztu du zikloiak.


Summary: 30 migratzaileren heriotza egotzi diote Italiari. Gobernuz kanpoko Alarm Phone erakundearen arabera, Erromak ez zuen erreskate operaziorik abiatu, migratzaileak arriskuan zeudela jakin arren. Erreskatatu ahal izan dituztenak Libiara itzularaziko dituztela salatu dute.

Asteburuan 47 pertsona zeramatzan txalupa bat hondoratu eta gutxienez 30 lagun hil dira Libiako kostaldean. Alarm Phone gobernuz kanpoko erakundeak jaso zuen laguntza eskatzeko lehen deia larunbat goizaldean, eta Maltako, Italiako eta Libiako kostazainei eman zien gertatzen ari zenaren berri. «Egoera kritikoa zen. Txalupa noraezean zebilen. Itsasoa oso zakar zegoen. Txalupan zegoen jendea oihuka ari zen laguntza eske», azaldu du erakundeak idatzi batean, eta salatu dute Itsasoko Erreskateak Kudeatzeko Italiako Zentroak ez zuela ezer egin «beranduegi» izan zen arte.

Lehen deia egin eta ordubetera, erakundeak eskatu zion Italiari agindu ziezaiola handik gertu zegoen kargaontzi bati migratzaileei laguntzeko. Baina ez zen agindurik heldu, eta itsasontziak bere bidean jarraitu zuen. Sare sozialetara jo zuen erakundeak jarraian, baina han ere ez zuen erantzunik jaso. Bederatzi ordu beranduago, Sea Watch gobernuz kanpoko erakundeak eman zuen bigarren abisua, eta egoeraren larriaz ohartarazi zituen Italiako agintariak.

Orduek aurrera egin ahala, hainbat kargaontzi gerturatu ziren txalupa zegoen ingurura, baina zaintza lanak soilik egin zituzten, ez zutelako migratzaileak erreskatatzeko baimenik. «Beste behin, Italiako agintariek saihestu egin zuten migratzaileak hartzea, modu horretan Libiako kostazain deiturikoek atzeman eta ihes egitera behartu zituen egoera tamalgarrira itzul zitzaten», salatu du Alarm Phone erakundeak. GKEaren arabera, hasieran Libiako agintariek jakinarazi zuten ontzi bat bidaliko zutela migratzaileak erreskatatzera, baina gerora esan zuten ez zutela baliabiderik laguntza bidaltzeko.

Igande goizaldean hitz egin zuten GKEko kideek ontzian zihoazen migratzaileekin, lehen abisua eman eta 24 ordu baino gehiago igaroak zirela: «Akituta zeuden; itxaropena erabat galdua zuten. Oihuak eta negarra entzuten zen telefonoaren beste aldetik». Handik ordubetera berriz deitu zuten txalupara, baina ez zuten erantzunik jaso.

«Italiako uretatik kanpo»

Bestelakoa da Erromak eman duen azalpena. Italiako Gobernuko iturrien arabera, Libiako kostazainen ardura zen erreskatea egitea, ontzia bere uretan zegoelako. Baina hark jakinarazi zuenean ezin izango ziela migratzaileei lagundu, txalupatik gertuen zeuden kargaontziei eskatu zieten migratzaileak hartzeko. Baina itsasontzietako bat gerturatu zenean, irauli egin zen txalupa, eta dozenaka lagun itota hil ziren. Desagertutzat eman dituzte.

Italiak migratzaileekin duen jarrerak kritika ugari jaso ditu joan den otsailean beste ontzi bat hondoratu eta ia 80 migratzaile itota hil zirenetik.