Ez du zertan mingotsa izan

Summary: Ez du zertan mingotsa izan. Kafea esnearekin eta azukrearekin hartzeko joera oso zabalduta badago ere, zaporea ezkutatzeko ahalegina egon ohi da horren atzean. Euskal gizarteak geroz eta gehiago erreparatzen dio kafearen kalitateari, baita zaporeari ere. Adituek kafe ona hartzeko gakoak eman dituzte.

Eguneroko edaria da askorentzat kafea: egunean behin zein egunean maiz edatekoa. Euskaldunen kulturan ere erroturik dago, baina, nolakoa da haren kalitatea? Erreparatzen zaio horri? Marisa Baquek argi du: «Kontsumitzen dugun kafea ez da oso ona». Oso ohikoa izaten da kafea esnearekin eta azukrearekin nahastea, eta horrek ematen du pista: «Zergatik egiten dugu hori? Edaria gustuko dugulako edo kafearen zapore desatseginak estali nahi ditugulako?». Izan ere, orain dela gutxi arte kafea edari «oso mingotsa» izan dela azaldu du. Haren ustez, ez luke horrela izan behar.

Ehotako aleak modu egokian zanpatu beharko lirateke kafe ona prestatzeko. Aritz Loiola, FOKU

Baque kafe dastatzaile ezaguna da, eta Bb's kafe txigortze enpresaren jabea. Pasioz mintzo da kafeari buruz: «Kafeak ez du edari mingotsa izan behar; mihiaren bukaeran ez duzu zertan puntu mingots hori sumatu. Kafeak zaporeak izan behar ditu». Zapore mingotsaren atzean bi arrazoi egon litezke: lehengaia kalitate txarrekoa izatea edo gehiegi txigortu izana. Torrefaktua ere aipatu du: kasu horretan, azukrea botatzen diote kafeari txigortzeko prozesuan. «Infusio horrekin, kafea azukre errearekin hartzen ari zara, eta kafe horiek ez dira kalitate onekoak izaten».

Amilka Lee Nafarroako Barista eskolako formakuntza arduraduna da, eta Coffee Lovers Roasters txigortze enpresako zuzendaria. Kafeak nolakoa izan beharko lukeen azaldu du: «Ahogozo krematsua utzi behar dizu; espresa bukatuta, karrikan oinez zoazela, zapore atsegingarri hori gogoratu behar duzu». Lehenago, ez zen horrela: «Garai batean, kafeina dosi bat nahi izaten zen; bizia eta mingotsa. Orain, nahiago dugu atsegina izatea, eta egunean zenbait kafe hartzeko aukera izatea kafeina atake bat jasan gabe».

Historia garaikideari begira, kapitalaren logikak bultzatu du kalitate eskaseko kafea. Inportazioei begiratuta, Euskal Herrian sartu den kafe gehiena robusta aldaerakoa izan da. Arabikak kalitate hobea izaten du, delikatuagoa da, baina garestiagoa ere bada. Sartzen den arabikaren parte handi bat kalitate txarrekoa dela ohartarazi du, hala ere, Baquek. «Kontsumitzen den kafe gehiena kalitate txarrekoa da».

Multinazionalak zabaltzen hasi zirenean, supermerkatuak eta saltoki handiak sortu ahala, prezioaren lehia hasi zen, lehengaien kalitatea jaitsita. «Hein batean, multinazionalak dira kalitate txarreko kafearen kontsumoa zabaltzearen erantzuleak». Txigortzaileek, prezio horiekin lehiatu ahal izateko, lehengaien kalitatea jaistea erabaki zuten. «Azkenean, kontsumo ohitura bihurtu zen».

Kafe mota bakoitza prestatzeko, neurriko katilua erabili beharko litzateke. Aritz Loiola, Foku

Orain, egoera horri buelta ematen hasi dira poliki-poliki. Hamabost urte inguru dira espezialitate kafea zabaltzen hasi zela; horrela deitzen zaio kafe aleak bilatu, dastatu eta aukeratzean oinarritutako kafegintzari. Kafearen pertzepzioa nolabait aldatzea ekarri du horrek, eta Euskal Herriko hiririk handienetako zenbait kafetegik jada ematen dute espezialitate kafea.

Furqan Meerza Basque Culinary Centerreko sukaldari ikertzailea da, eta, berriki, kafearen inguruko joeren gaineko ikerketa batean parte hartu du. «Gazteak joera aldatzen ari dira, kezka baitute aleen alde teknikoaz: nola txigortzen diren, nola ehotzen diren...». Esan du COVID-19aren pandemiarekin kapsulako kafearen salmentak gora egin zuela, cold brew kafe hotzaren aldeko joera handitu zela, eta Aeropress makinak asko zabaldu zirela. «Baina iraultzarik handiena jatorri bakarreko kafeen aldeko apustua izan da. Ez baita berdin hazten herrialde bakoitzean: Guatemalan txokolate ukitua du, eta Indonesian lore zaporea». Marka handiek aleak nahasten dituztela esan du Meerzak, «jatorri bateko akatsak bestearekin estaltzen dituzte horrela».

Kafe ona, faborez

Luzea da kafea ereiten denetik katilura ailegatu arteko tartea. Ezinbestekoa da kate horretako katebegi guziek lana ongi egitea kafe ona lortzeko. Hiru gauza hartu behar dira kontuan: lehengaia ona izatea, egoki txigortzea eta ongi prestatzen jakitea. Bai etxean, bai kafetegian, horiek dira kafe ona egiteko bermeak.

Leek uste du Euskal Herriko kafearen kalitatea ez dela txarra. «Arazorik handiena eskuarena da. Ostalari askok ez ditugu ezagutzen erabiltzen ditugun produktuak. Kafea prestatzea erraza dela uste dugu, eta, horregatik, katilukada gehienak gaizki ateratzen dira. Kafea, ongi egina badago, itzela da». Alde horretatik, poztu da baristari geroz eta arreta handiagoa jartzen zaiolako. «Bezero asko prest daude kafe onaren truke 20-30 zentimo gehiago ordaintzeko, eta baristari zor zaion garrantzia ematen hasi dira».

Kafegailu espresa bi kafe prestatzen, aparra dariola alderik alde. Aritz Loiola, FOKU

Kafe ona egiteko, dosiak, uraren tenperaturak eta prestatzeko denborak egokiak izan behar dute. Makina guziak garbi egotea ere garrantzitsua da. «Makinak garbitu ezean, aurreko kafearen hondarrekin prestatuko dugu ondorengoa», esan du Leek. Urari ere erreparatu behar zaio: «Kafe espres baten %92 inguru, ura da; beraz, kalitatezkoa izan behar du. Txorrotakoak balio dezake, baina ez du kafea ongi loratzen utziko. Ongi tratatutako ura behar dugu, bikarbonato gutxikoa».

Katiluak ere egokia izan behar du. Kafe bakoitzak du berea. «Hemen bi katilurekin aritzen gara lanean batez ere, eta hori muga handia da». Azkenik, prestatzen ari denak lehengaia ezagutu beharko lukeela uste du Leek: «Ez da gauza bera Kolonbiako kafea, Boliviakoa, Kenyakoa edo Myanmarrekoa. Ez badugu kafea ezagutzen, gero ez dugu lortuko bakoitzak duen lore, txokolate, fruitu idor edo likore zapore hori ateratzen».

Etxean kafe ona egiteari dagokionez, aditu guziak bat datoz: lehengai ona behar da. «Egunero hartu behar baduzu, komeni da lehengaietan eta kafe makina on batean inbertitzea», esan du Meerzak. «Onena gertuko txigortzaileetara jotzea da, aleak dastatu, zaindu eta ongi txigortzen dituztelako. Eta hori ez da prezio kontua: gaur egun, kafe oso onak daude prezio ekonomikoan». Leek ardoarekin alderatu du: «Ardo ona nahi badugu, ez gara supermerkatura joaten; kafearekin, berdin. Denda espezializatuetan, gustuko duzun edo harrituko zaituen kafea aurkitzen lagunduko dizute».

Kafeaz bainoago kafeez hitz egiten hasteko beharra nabarmendu du Baquek, zapore ezberdina baitute jatorriaren arabera. Ehotze egokia ere aipatu du: «Ehotzea oso lodia bada, ura erresistentziarik gabe pasatuko da, eta edari gazitua izanen duzu, egur kutsukoa. Sobera ehotzekotan, erresistentziak ez dio utziko igotzen urari». Eho berria egotea ere garrantzitsua da, orduan agertzen baitira lurrinak eta zaporeak argiago eta biziago.

Kafegailu italiarra erabilita, ura aurretik berotzea gomendatu dute adituek, eta tapa ez ixtea. «Bestela, beroa metatzen da, eta kafeak sufritu egiten du hainbesteko tenperaturarekin», esan du Leek. Kafea infusio gisa eginez gero, urak 93 edo 95 gradu artean egon behar duela esan du Baquek. Kafe dosi egokia ere aipatu du: 60 gramo litro bakoitzeko.

Neurria da denek aipatu dutena. Kafe kantitatea, ura, presioa, ehotzea, txigorketa... Denak egon behar du neurrian. Baquek eman du azken aholkua: «Kafetegi batean, begiratu ea kafea pisatzen ote duten, ongi zanpatzen duten, ea dena garbi dagoen, eta ea esnea erretzen arreta jartzen duten. Kantitatea eta denbora, dena oso ongi neurtu behar da kafea ongi egin ahal izateko». Eta ondoren eseri, usaindu eta gozatu.


Summary: Piketeekin hasi dituzte Bizkaiko eraikuntzako eta ostalaritzako grebak. Bi sektoreetako 54.000 bat langile greba egitera deituta daude. Ostalaritzan eta eraikuntzan sindikatu guztiek deitu dute grebara.

Bizkaian, eraikuntzako eta ostalaritzako grebek kointziditu egingo dute gaur eta bihar. Sektore bietan ordezkaritza duten lau sindikatu nagusiek egin dute grebarako deia, eta goizetik piketeekin ari dira lantegi batzuetan. 32.000 langilek dihardute eraikuntzaren sektorean, eta 22.000 batek ostalaritzakoan.

Eraikuntzan, CCOOk du ordezkaritza gehien, eta 11:00etan mobilizazio bat egin dute, Bilboko Kale Nagusitik Ascobi patronalaren egoitzara. Manifestazioaren aurretik, CCOOko Txema Herrerok hitz egin du, eta adierazi du patronalaren «immobilismoak eta injustiziak» bultzatu dituela sindikatuak grebara, eta gehitu du «larria» dela soldata igoerak KPIarekin ez lotzea; astearteko bileran patronalak %3,7ko soldata igoera eskaini zuen. «Langileen haserreak eragin du sindikatu guztiak elkartzea gaurko eta biharko greba antolatzeko, eta, noski, egoera ez bada konpontzen, harago joango gara», esan du Herrerok.

Piketeak egin dituzte eraikuntzako grebalariek goizean. CCOOren arabera, Bizkaiko eraikuntza enpresen %80ek babestu dute greba. ELAk, ordezkari gehien dituzten sindikatuetan bigarrenak (%32,75), adierazi du «ontzat» jo duela grebaren lehen deialdiak izan duen erantzuna, nahiz eta datu zehatzik ez duen eman.

Ostalaritzan ere greba dute, eta 09:00etan hasi dira elkarretaratzeekin eta piketeekin. 09:00etan hasita, ordubetean behin, Bilboko hotel baten atarian elkartu dira, eta 13:30ean manifestazioa egin dute, Ledesma kaletik hasita Areatzara. Ostalaritzan, ELAk du gehiengoa Bizkaian, eta adierazi du sindikatu guztiek ontzat jo dutela lehen greba egunaren erantzuna. Hoteletan erantzuna bereziki ona izaten ari dela nabarmendu dute.


Summary: Zaldibarko zabortegia egonkorra ote den aztertuko du Jaurlaritzak. Mantentze lanak Verter enpresari dagozkio, baina, Arantxa Tapiak esan duenez, muzin egin die administrazioak egindako errekerimenduei

Eusko Jaurlaritzak bere gain hartuko du Zaldibarko zabortegiaren egonkortasunari buruzko ikerketa bat egiteko lana. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburu Arantxa Tapiak azaldu duenez, administrazioak ikuskapen tekniko bat egin du 2020ko otsailean amildu zen zabortegian, eta egiaztatu du orain konkurtso administratzailearen bidez ordezkatuta dagoen Verter enpresak ez dituela bete administrazioak egindako errekerimenduak: «Zabortegiaren kontrol, mantentze eta jarraipen lanak ez ditu titularrak behar bezala egin, ziurgabetasun egoera bat sortu du, eta azpiegituraren baldintzak nabarmen okertu dira».

Hori ikusita, Jaurlaritzak erabaki du azterketa berak egitea: «Enpresak egonkortasunari buruzko azterlanik aurkeztu ez duenez, Eusko Jaurlaritzak berriro hartuko du bere gain zabortegiaren titularraren erantzukizuna, eta hondakinaren egonkortasunari buruzko azterketa egingo du lehenbailehen». Azterketa horren bidez jakingo du zein den zabortegiaren benetako egoera, eta, behar izanez gero, esku hartu ahal izango du «instalazioaren segurtasuna eta ingurumenaren babesa bermatzeko».

Jaurlaritzak lan hori bere gain hartuko badu ere, haren asmoa da horren kostua gero enpresari ordainaraztea. Horrez gain, administrazioaren errekerimenduak behin eta berriz ez betetzeak «dagozkion isun espedienteak martxan ipintzea» ekarriko duela ohartarazi du Tapiak.

Segurtasuna bermatzeko eskea

Aste honetan bertan, Zaldibar Argitu plataformak, Ekologistak Martxan taldeak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak kezka azaldu dute zabortegiaren egoeraren inguruan, eta haren segurtasuna bermatzeko eskatu diote administrazioari, Bilbon egindako agerraldi batean. Hiru elkarteek elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Legebiltzarraren aurrean.


Summary: Tubos Reunidosek iazko urte osoko irabaziak hobetu ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan. Bigarren sei hilabeterako eskari zorroa askoz txikiagoa izan arren, burtsako bilakaera onari eustea espero du. Udazkenean itxiko du Trapagarango altzairutegia.

Tubos Reunidosek urte hasiera «bikaina» izan du, hala onartu du Francisco Irazusta konpainiako presidenteak akziodunen batzarrean. Hitz handiak dira, baina datuek berretsi egiten dituzte: 300 milioiren salmentak egin ditu, eta 50 milioi euroko irabazi garbia lortu. «Iazko urte osoan lorturiko mozkinak baino zazpi milioi gehiago dira horiek», zehaztu du. Dena den, nabarmendu du bigarren seihilekorako eskari poltsa askoz txikiagoa dela, batez ere bezeroek stock handia pilatu dutelako biltegietan.

Hamabost urtez maldan behera egin ondoren Tubos Reunidos irabazien bidera itzuli zen iaz (43 milioi euro), eta aurtengo sei hilabeteetan olatu horren gainean jarraitzen du. «Lehen seihilekoa izugarria izan da, baina bigarrena ez zaio gerturatuko, ezta urrundik ere. Baina urte osoa kontuan hartuz gero, ona izango da». Tubos Reunidosek 2008an izan zuen azken hamarkadetako emaitzarik onena, 83 milioi euroren etekina lortuta, eta Irazusta ez da ausartu iragartzen kopuru horretara iritsiko diren ala ez.

Datuak ematean presidenteak hainbatetan nabarmendu du epe motzeko eskari zorroarekin lan egin izan dutela beti, eskaera jakinetara egokitzeko, eta egungo eskari poltsa oso txikia da, 143 milioi euro ingurukoa. Udaberrian eskari oso gutxi jaso dituzte udazkenerako, eta arduratu ziren, baina ekainean ere berriz ere ohiko deiak iritsi dira, eta horrek lasaitu egin ditu. «Bezeroek esaten digute ez dituztela inbertsioak bertan behera utziko. AEBetako eskariak itxaropentsuak dira, gure merkatuaren %53 han dago».

AEBetara begira

Zer gertatu da orduan bi seihilekoen artean horrelako aldea egoteko? Irazusta: «Eskaintza eta eskari erreala orekatu egin direla. Bezeroak iaz hornidura gabeziaren beldur ziren, eta eskari asko egin zizkiguten. Orain hodi asko dituzte biltegietan eta haiek ari dira erabiltzen». Horrez gain, beste arrazoi batzuk eman ditu: interes tasa handiek inbertsioak egitea zailtzen dutela eta energiaren prezioaren bilakaerak inbertsioetan eragin handia duela.

Etorkizunera begira, Asiako merkatuetan hedatu nahi du TRk, baina zabalkunde industriala AEBetan egingo du bakarrik. Horretarako, 8 milioi euroko inbertsioa egingo du hango plantan. AEBetan Amurrion eginiko hodiak jasotzen dituzte, eta bertan tratamendu termiko berezia egiten diete. «Balio erantsi handiagoko produktu bat bilakatzen da han».

Irazustak zehaztu du gas eta petrolio enpresak hazkunde fasean daudela han, eta hara esportatzen duten kopurua bikoiztea dela helburua: 35.000 tonatik 70.000ra. Muga zergen leuntzea ere mesedegarria dela nabarmendu du. Era berean, zeharkako kritika egin die Europako ingurumen politikei, eta lehiakortasunari kalte egiten diotela ulertzera eman du: «Kontinente guztiak ez doaz erritmo berean, eta horrek hemengo gure bezeroak moteltzen ditu».

Trapagaran udazkenean itxiko dute

TRek aldaketa garaiak bizi ditu. 292 milioi euroen zorra du pilatuta, eta 2021ean 113 milioi euroko erreskatea jaso behar izuen Espainiako Gobernuak industria parte hartzeko duen funtsarengandik (SEPI). Birmoldaketa prozesu sakona hasi du Euskal Herriko plantetan, eta ekoizpen osoa Amurrion (Araba) zentralizatuko du. 2021ean Iruñeko planta itxi zuen, eta aurten Trapagarango (Bizkaia) altzairutegia itzaliko du, «ondo bidean, irailean».

Dagoeneko bertako hainbat langile mugitu dituzte Amurriora, baina prozesua espero baino motelago doa, besteak beste, Vallourec Frantziako hodi enpresa itxi ondoren haren bezero batzuk TRen atea jo dutelako eta Trapagan egiten dituzten produktuak eskatu dituztelako. TRk egun 800 langile ditu Euskal Herrian eta duela gutxi sei urterako lan hitzarmen berria sinatu zuten.

Berregituraketarekin batera, azken hilabeteetan TR albiste izan da bere akzioen bilakaeraren eraginez. Iaz akzioek %12 egin zuten behera, eta enpresaren balio osoa 43 milioi eurokoa zen, 2014ean zuen balioaren hamarren bat. Azken sei hilabeteetan, baina, joera guztiz kontrakoa izan da: iazko abenduan 0,24 zentimotan zegoen akzioa; egun, aldiz, 0,84 zentimotan dago, eta martxoan 0,98 zentimotan ere egon zen. Alegia, %133ko balio igoera izan dutela azken urtean. Irazustak uste du joera horri eusteko gai izango direla: «Iazko emaitza onen berri eman ondoren egin zuten gora, eta joera hori sendotuko dela espero du. Badago oraindik ere are gorago egiteko tartea».


Summary: Inoizko polizia eta guardia zibil gehien daude Nafarroan: 2.184. Espainiako Gobernuko ordezkaritzak azaldu duenez, azken promozioetako poliziak komisarietan eta kuarteletan lanean hasteak eragin du kopuru historikoa.

Nafarroak inoiz izan duen Espainiako polizia eta guardia zibil gehien izango du udan: 2.184. Nafarroan, azken urteetan 91 agente gehiago daude; 2017tik, %4,3 gehiago. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak azaldu duenez, azken promozioetako poliziak komisarietan eta kuarteletan lanean hasi direla-eta daude hainbeste.

Europan, polizia dentsitate handieneko lurraldea da Euskal Herria. Europako Batasunak gomendatzen duen irizpidearen arabera, polizia bat egon behar da 500 biztanleko. Nafarroan, 2017ko datuaren arabera, halako bi baino gehiago ziren: polizia bat zegoen orduan 200 biztanleko.

Espainiako Ogasun Ministerioaren 2016ko uztaileko datuen arabera, 3.199 polizia zeuden Nafarroan —Espainiako Poliziako kideak eta guardia zibilak ziren gehienak; gainerakoak, foru poliziak—. Horiez gain, Espainiako armadako 711 soldadu ere bazeuden Nafarroan.


Summary: Ruandara deportatzeko plana «ilegaltzat» jo du Londresko Apelazio Auzitegiak. Epaileek uste dute ezin dela Ruanda «garatzeko bidean dagoen herrialde segurutzat» hartu. Epaiaren arabera, Afrikako herrialdeak sisteman dituen «hutsuneak» zuzendu arte, asilo eskatzaileen kanporatzea «legez kontrakoa» izango da.

Erresuma Batuko Gobernuak asilo eskatzaileak Ruandara deportatzeko duen plana «legez kanpokoa» dela ebatzi du gaur Londresko Apelazio Auzitegiak. Haren ustez, herrialdeko asilo sistema aldatu egin beharko litzateke, Boris Johnson lehen ministro ohiak (2019-2022) onartutako baina giza eskubideen aldeko erakundeek eta NBE Nazio Batuen Erakundeak zalantzan jarritako ekinbide hori aurrera eramateko. Auzitegi Nagusiak babestu egin zuen sistema hori abenduan, Afrika ekialdeko estatua «garabidean den herrialde segurutzat» har zitekeela argudiatuta, baina, ekintzaileek eta asilo eskatzaileek epaiaren aurka errekurtso bat aurkeztu ostean, Apelazio Auzitegiak atzera bota du Auzitegi Nagusiaren erabakia.

Hiru epaile nagusiek gehiengoz ebatzi dute Ruanda ezin dela «segurutzat» hartu, herrialdeko asilo sistemak dituen «hutsuneen» ondorioz. Hori dela eta, epaileek «arrazoi sendoak» dituzte Ruandara bidalitako iheslariak haien jaioterrira itzultzeko «benetako arriskua» dagoela uste izateko. Hori bai, auzitegiak ebatzi duenez, «akats» horiek zuzendu arte, asilo eskatzaileen kanporatzea legez kontrakoa izango da.

Edonola ere, auzitegiaren kanpoan zeuden dozenaka herritarrek ospatu egin dute epaia. Freedom from Torture erakundeak, biktimei babesa ematen dienak eta gaiari buruzko kanpaina egiten duenak, adierazpen hau egin du: «Pozarren gaude epaiak herrialde honetako jende solidarioak bazekiena baieztatu duelako. Erresuma Batuko Gobernuak Ruandarekin duen akordioa, erabat immorala izateaz gain, herrialde honetako legeen aurka doa».

Rishi Sunak Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterra Ruandara deportatzeko planaren alde azaldu da behin baino gehiagotan, Mantxako kanaleko bidegurutzeak galarazteko. Gobernuak 2022ko apirilean iragarri zuen akordioa Ruandarekin, eta lehen hegaldia ekainean bertan abiatzekoa zen, baina azken orduan bertan behera utzi duten, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren esku hartzearen ondoren. Orduan, barne prozesu judizial arantzatsu bat abiatu zen, eta lekualdatze horien aldagaiak aztertu dituzte, baita migratzaile kaltetuen babesgabetasun egoeragatik ere.

Sunakek migrazioaren kopuruak murrizteko konpromisoa hartu du, Frantziatik Erresuma Batuko hegoaldera iristen diren «itsasontziak geldiarazteko» asmoz. Halaber, aldaketak iragarri ditu kanporatzeak arintzeko eta ferryak hedatzeko, Mantxako kanala zeharkatzen dutenak aldi baterako hartzeko.

Kanala gurutzatzeko saiakeran, hain zuzen, berrehun pertsona baino gehiago hil dira 2014az geroztik, OIM Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera. Urtea hasi zenetik bi lagun hil direla zenbatu du OIMk.


Summary: Enrique Maiaren agurra, peñen pankartetan. Iruñeko Peñen Federazioak 25 urte bete dituela eta, 17 pankarta aurkeztu dituzte aurten. Alkate ohiaz gainera, Irulegiko Eskua eta Osasuna dira nagusi aurtengo irudietan.

Agur, Enrique Maia, agur! Ekainaren 17az geroztik, ez da Iruñeko alkatea, baina sanferminetara arte haren irudia han eta hemen ikusiko da oraindik ere. Izan ere, Maia izan da peñen pankartetako izarra aurten ere. Beraz, oihaletan margotuta eginen dio agurra alkate karguari. Horrekin batera, Irulegiko Eskua eta Osasuna dira aurtengo gai nagusiak, baita Iruñean gertatutako hamaika kontu ere. Aurten, pankarta bat gehiago aurkeztu dute. Iruñeko Peñen Federazioak 25 urte betetzen dituenez gero, Asisko eta Mikel Urmeneta anaiek irudi bat sortu dute urtemuga ospatzeko.

Etzi ospatuko dute Peñen Eguna, eta eguerdian plazaratuko dituzte pankarta berriak lehenbizikoz. Zezen plazako pasabideetan zabalduko dituzte sanferminetan dantzatuko dituzten oihalak. Horretaz gainera, erraldoi topaketa eginen dute goizean.

Osasunaren aldeko mezuak nonahi ikus daitezke aurten, Espainiako Kopako finala jokatu baitzuen –baita galdu ere–. Irulegiko eskuaren aurkikuntza ere pankarta askotan sartu dute, sarri euskararen aldeko mezuekin. Sanfermin peñak bi gai nagusiak batu ditu, eta Osasunako atezainari Irulegiko Eskua paratu eskularruaren ordez.

Horietaz gainera, askotariko gaiak agertu dira aurtengo peñetan: hauteskundeen ondoren PSNk izandako jarrera, Espainiako hauteskunde kanpaina, Labriteko pasabidearen afera, auzoetako erraldoi konpartsei errepidean ibiltzeko jarritako debekuak, zaintza kamerak areagotu izana, euskararen kontrako erasoak eta auzoetako borrokak, besteak beste. Borroka feministari buruzko erreferentziak ere badira, eta eraso sexisten kontrako mezuak.

Mezuen hizkuntzari erreparatuta, aurrekoetan ez bezala, euskara eta gaztelania paretsu ageri dira. Are, euskarazko mezuak pixka bat gehiago dira, %55. Sexuaren aldagaiari erreparatuta, aitzitik, emaitza ez da parekidea. Gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna urruti gelditu da aurten ere: irudikatutakoen %65 dira gizonak, eta %35 emakumeak.

Sanferminetako mezua

Goizean aurkeztu dituzte irudiak kazetarien aurrean, eta Marta Aparicio Iruñeko Peñen Federazioko batzordekideak salatu du udalak oztopoak paratu dizkiela. «Udalari eskatzen diogu begirada zabalagoa izan dezan eskatutako baimenekin, peñak jaiaren parte garrantzitsu eta ezinbestekoa baitira». Horretaz gainera, hiriko karriketan egiten diren ekitaldiak «errespetatzeko» dei egin diete herritarrei, «kalea guztiena baita». Ekitaldi horietan denak «aske» izatea nahi dute. «Eraso sexistarik gabeko jaiak nahi ditugu. Mugimendu feministak eta LGTBI mugimendua azpimarratuz, haien alde lanean jarraituko dugu, behar duzuen guzirako».

Urteurreneko logotipoan, aulki gurpildun bat paratu dute, eta Iosu Santxezek azaldu du horren esanahia. «Iaz kanpaina bat abiatu genuen mugitzeko gaitasuna mugatua dutenek jaiez gozatzeko aukera izan dezaten, karrikan arazoak dituztelako, batez ere jendetza dagoenean». Hori dela eta, peñetako barren zati bat elbarrientzat gorde zuten. «Aurten, beste urrats bat egin nahi izan dugu, eta gai hori ikusgai egin».


Summary: Hiroshi Teshigaharari eskainiko dio atzera begirakoa Zinemaldiak. Zinemagile japoniarraren filmografia osoa proiektatuko du Donostiako jaialdiak bere 71. aldian, irailaren 22tik 30era bitartean. 2024ko atzera begirakoaren protagonista zein izango den ere aurreratu dute: Italiako polizia zinema jorratuko dute.

Hiroshi Teshigahara zuzendari japoniarraren filmografia osorik proiektatuko du Donostiako Zinemaldiak bere 71. aldian; denera, hogei filmetik gora. Tokion jaio eta hil zen Teshigahara. Arte Ederrak ikasita, 1950eko hamarkadan hasi zen dokumentalgintzan, eta erresistentzia mugimenduek Bigarren Mundu Gerran erakutsi zituzten mendebaldeko joera zinematografikoenganako interesa agertu zuen: neorrealismo italiarra eta garai hartako zinema frantsesa landu zituen, batik bat.

Kobo Aberekin elkarlan oparoa izan zuen; hark idatzi zuen Otoshi-ana / The Trap filmeko gidoia, baita Suna no onna, Tanin no kao kao / The Face of Another (1966) eta Moetsukita chizu / The Man Without a Map (1968) filmek oinarri dituzten hiru eleberrien egokitzapenak ere. Zinemaldiak azaldu duenez, zinemagilearen «ezinbesteko» obrak dira hirurak. «1960ko hamarkadako zinema japoniarraren ezinbesteko egile bat da, poetika esperimentaleko film sorta bati eta Kobo Abe idazlearekin egin zuen elkarlan luzeari esker», azaldu dute ohar bidez.

Telebistarako ere egin zuen lan, baina ez zion inoiz dokumentalak egiteari utzi; film labur, ertain eta luzeen formatuak eginez. Bi film egin zituen Jose Torres boxeolariaren inguruan; Jean Tinguely eskultore eta margolariari buruz ere egin zuen bat, eta baita Tokiori buruzko bat ere, 1958an. Dena den, haren dokumental ezagunena Antonio Gaudí (1984) da, kataluniar arkitekto modernistaren irudia eta obra erakusten dituena.

Zinema egiteaz gain, lore apainketan ere aritu zen, arte japoniarrean sona duen lanean. Ikebana Sogetsu eskola zuzendu zuen, eta The Art of Ikebana (1997) liburua argitaratu. Zinemaldiak ere iragarri du beste argitalpen bat: 71. aldiko zinema klasikoaren zikloa osatzeko, Teshigaharari egindako elkarrizketen liburu bat argitaratuko dute, Euskadiko Filmategiarekin elkarlanean —harekin elkarlanean antolatzen du atzera begirakoa jaialdiak, Etxepare Institutuarekin eta, oraingoan, Japan Foundationekin elkarlanean—.

2024an, Italiako polizia zinema

Hurrengo urteko atzera begirakoak ere badu gaia: Italia biolentoa. Polizia-zinema italiarra izendatu dute, herrialdearen erretratu egoki bat egiteko balioko duen ustearekin; betiere, ikuspegi garaikide batetik berrikusteko.

Faxismoaren eta gerraostearen ondoren, Italiako polizia zinemako aitzindaria Pietro Germiren Un maledetto imbroglio / The Facts of Murder (1959) filma izan zen. Lehena izan zen Frantziako noir generoa imitatu ez zuena. Eredu propio bat finkatu zuen horrela, eta generoarentzako urrezko aroa ireki. Ordutik aurrera, eragin zuzena izan zuen herrialdeko politikan eta gizartean.


Summary: Tsiprasek dimisioa eman du, bozetan emaitza txarrak izan ondoren. Tsiprasek goratu egin du bera buru zela Syriza ezkerreko alderdiak egindako bidea. 2015ean lehen ministro izateko bidea eman zioten hauteskundeetan lortutako botoen erdiak bereganatu zituen igandeko bozetan.

Syriza ezkerreko alderdiak emaitza txarrak atera zituen aurreko igandean, Greziako Parlamenturako hauteskundeen errepikapenean, eta alderdi horretako lider Alexis Tsiprasek adierazi zuen buruzagi kargua militanteen esku utziko zuela. Bada, alderdiaren zuzendaritzarekin bildu da gaur, eta dimisioa eman du. Hala adierazi dute Greziako hedabideek, alderdiko iturriak aipatuz. 2015etik 2019ra, herrialdeko lehen ministro izan zen Tsipras, eta, igandeko hauteskundeetan, duela zortzi urtekoetan lortutako botoen erdiak ere ez zituen bereganatu Syrizak.

Ikusi gehiago: Greziarentzako «erreforma handiak» iragarri ditu Mitsotakisek

Kyriakos Mitsotakis buru duen ND Demokrazia Berria eskuindarra nagusitu zen, nabarmen, igandeko bozetan, eta, aurreko legegintzaldian egin bezala, gehiengo osoarekin gobernatu ahal izango du. Hori zen, hain zuzen, presidentegaiaren asmoa, eta horregatik erabaki zuen maiatzaren 21eko bozak errepikatu zitezen bultzatzea. Lehen bozen aurretik, hain zuzen, Tsiprasek espero zuen gai izango zela koalizio aurrerakoi baten buru izateko. Baina emaitzek erakutsi zioten ez zuela modurik izango horretarako.

Oposizioko lidergoa hartze aldera alderdiaren buruzagitza berritzera deitu duen arren, Tsiprasek defendatu egin du azkeneko hamarkadan indar politikoaren buruzagitzan egindako lana. Hedabideek jaso dutenez, Tsiprasi iruditzen zaio lortu dutela «ezkerreko alderdi txiki bat» zena gobernuan egondako alderdi baten, hau da, Pasok hegemonikoaren gainetik jartzea.

Ikusi gehiago: Mitsotakisek haizea alde du bozetan, hildako etorkinen auzia gorabehera

2004an sortu zuten Syriza, eta, urte bakan batzuk geroago, 2008an, mundu zabalean piztutako krisi ekonomikoak gogor jo zuen Grezia. Alderdiak abagune hori baliatu zuen bozkatzaileak erakartzeko, eta oposizioko indar nagusia izan zen 2012tik 2015era. Gobernura iritsi zen, baina, hain zuzen, Tsiprasek berak egin behar izan zituen, lehen ministro zela, troikak eskatutako murrizketa ekonomikoak, eta greziarrek ondo gogoan izan dute hura, txarrerako.


Summary: Nafarroan irakasleak egonkortzeko prozedura «iruzurra» dela salatu du Steilasek. Sindikatuak uste du prozesuak ez duela behin-behinekotasunaren arazoa konponduko, PAI hedatzeko soilik balioko duela

Steilas sindikatuak salatu du Nafarroako hezkuntza publikoan irakasleak egonkortzeko prozesua «iruzurra» izaten ari dela eta ez duela balioko behin-behinekotasuna murrizteko. «Guztira, 766 lanpostu baino ez dira atera, Espainiako eta Nafarroako gobernuek Europako zuzentarauaren interpretazio erabat murriztailea egin ondoren». Sindikatuaren arabera, Nafarroako hezkuntza publikoaren «behin-behinekotasun arazo larriari konponbidea emateko itxaropenak zapuztu» ditu egonkortze prozesuak. Gaur egun, behin-behinekotasun tasa %52 ingurukoa da Nafarroako sare publikoan.

Are: prozesu honek guztiak «PAI [Ingelesez Ikasteko Programak] egonkortzeko» soilik balioko duela salatu du Steilasek. Izan ere, Nafarroa da Espainiako Estatu osoan kontratazio zerrendak hizkuntzaren arabera bereizten dituen erkidego bakarra. «Hizkuntza apartheid-aren eta PAIren Legearen ondorioz, irakaskuntza hiru prozesu desberdinetan egonkortu da merezimendu lehiaketa bidez, gainerako hezkuntza administrazioetan ez bezala». Hala, hiru prozedura abiatu dituzte: irakasle funtzionario postuak gaztelaniaz, funtzionario postuak euskaraz eta PAI programarako propio sortutako langile multzo berezia.

Gaztelania lan hizkuntza duten funtzionarioei dagokienez, Espainiako Hezkuntza Ministerioak koordinatu du prozesua, 14 erkidegotan. «Prozedura horren helburua zen, ustez, funtzionario lanposturik ez galtzea, baina Nafarroan eragin du egonkortutako langileen %37 soilik izan direla aurreko ikasturtean herrialdeko sistema publikoan lanean zirenak. Puntuazio handiena lortu duten behin-behineko irakasle asko beste erkidego batzuetan lortu dute tokia». Euskarazkoei dagokionez, egonkortutako toki kopurua «oso urria» dela salatu du Steilasek: 77 baino ez. «Lanpostuen egonkortzea PAIra baino ez da iritsi. Urtero, batez beste, 328 irakaslek erretiroa hartzen dute hezkuntza publikoan; beraz, prozesu honek ez du ia batere murriztuko behin-behinekotasuna, PAI programan izan ezik. Gaztelaniazko lanpostuetan, egonkortutako langile gehienak beste administrazio batera mugitzen saiatuko dira, eta euskaraz ateratako lanpostu kopurua oso urria da, eragin esanguratsua izateko».

PAI programaren merezimendu lehiaketan, aldiz, egonkortutako postuen %91 herrialdean lanean izan dira ikasturte honetan: 197, lehiaketara ateratako 217etatik. Horrez gain, gobernuak prozesu hori «lagundu» duela uste dute sindikatuko ordezkariek: «PAIren kasuan, lanpostu bat esleitu eta langileek uko egiten badiote edo eszedentzia eskatzen badute, esleipen osagarriak egiten dituzte, beste prozesuetan ez bezala. Hori ez dator bat Estatuko funtzionario lanpostuen prozedurarekin». PAI programari baliabide egonkorrak «amarruen bidez» eman nahi izatea egotzi dio Steilasek Nafarroako Gobernuari: «Hala nola Ingeleseko espezialisten oposizioak antolatzea, gero tutore izateko —eta ez Ingeleseko irakasle—; edo kontratazio zerrendetatik Ingeleseko titulazioa duten irakasleak ateratzea, PAI programarako sasi-zerrendak osatzeko». Horrek guztiak ondorioak izan ditzakeela ohartarazi du sindikatuak: «Funtzionario izatea errazten diete [PAI programako irakasleei], baina irakasleak sartzen ari dira aurreikusi ezin diren ondorioak izanen dituen sistema batean».

Funtzionario talde paralelo bat, iaztik

Egonkortze prozesu honek jatorria du 2022ko apirilaren 28an PSNk eta Navarra Sumak adostutako lege batean. Lege horren ondorioz, ingelesa menperatzea ez zaie eskatzen Ingeles espezialitateko irakasleei bakarrik, baldintza orokorra baita, Espainiako 276/2007 Errege Dekretuak halakorik baimentzen ez duen arren. Are: Espainiako Gobernuak behin baino gehiagotan esan dio Nafarroako Gobernuari ingelesa ez dela hizkuntza ofizial bat Nafarroan, eta, hortaz, ezin dela eskakizun izan lan deialdi orokor batean. Horrek kolokan jar dezake, Steilsek eta beste sindikatu batzuek salatu dutenez, PAI programako lanpostu bat lortzen duten funtzionarioen segurtasun juridikoa.

PAI Legearen ondorio nagusietako bat izan da, Nafarroan, funtzionario multzo paralelo bat sortu dela, gainerako irakasleengandik bereizia, ingelesezko programan aritzeko. Betekizun berberak dituzte batzuek zein besteek, baina eskubideak eta baldintzak ez dira igualak: PAI programako lan deialdian plaza lortzen dutenak irakasle funtzionarioak izanen dira, baina Nafarroan bakarrik. Ezin izanen dute beste erkidegoetako lekualdatze prozesuetan parte hartu. Gainera, Navarra Sumak lege proposamenari eginiko zuzenketa baten ondorioz, PAItik ateratzeko bidea ere itxi zieten: behin lanpostua lortuta, ezin izanen dira beste eredu batera aldatu, horretarako baldintzak beteta ere.


Summary: Euskal Herria independentea da Supermanen azken komikian. 'Superman: Space Age' saileko azken alean Europako mapa agertzen da, eta, horretan, zazpi herrialdeak bat eginda, eta burujabe.

Zer da? Utopia bat? Errealitate alternatibo bat? Ez, Supermanen azken komikia da!

Superman: Space Age eleberri grafikoan, Euskal Herria estatu independente gisa erretratatu dute Mark Rusell gidoilariak eta Michael Alfred marrazkilariak.

@lordisasi Twitterreko erabiltzaileak ohartarazi du horretaz sare sozialetan. Mapa bat agertzen da komikiko marrazkietako batean, geopolitikaz-edo arduratzen den erakunde bateko bilera gela borobilean. Supermanek esaten du: «Hainbeste arazo ditu munduak». Baina mapari begiratuta, badirudi arazoetako bat konponduta dagoela: izan ere, Euskal Herriko zazpi lurraldeak estatu batean batuta agertzen dira, Espainia eta Frantziatik kolorez ongi bereizita, independente.

DC Black Label komiki argitaletxeak plazaratu du Superman: Space Age saila. 2022an argitaratu zuten lehenengo liburukia, eta aurten eman dute azkena. Kolorea Laura Allred marrazkilariak jarri dio Euskal Herriari, eta komiki osoari.

Lur-203495-B planeta alternatiboan gertatzen da istorioa, 1960ko hamarkadan. Sobietar Batasunaren blokea zutik dago, AEBen aurrean, eta Euskal Herria ez da baturik agertzen den herrialde zatikatu bakarra: Irlandako uhartea ere kolore bakarrean irudikatu dute. Eskoziak ez du zorterik izan, ordea, eta Ingalaterraren kolore berean agertzen da.

Badirudi Marokoren iparraldeko zati bat Espainiarena dela, eta Afrika iparraldea batu dela, eta Sizilia eta Sardinia horren parte direla.

Supermanena irakurri ostean, zilegi da komikizaleak irudikatzea korrika joaten Batman pertsonaiaren abenturen azken alea erostera. Agian, han ere, Euskal Herriko lurraldetasuna aintzat hartuko dute Gothameko mapa geopolitikoetan. Azkenean beteko litzateke Asisko Urmeneta komikigileak aspaldi botatako profezia hura: Zazpiak Batman.


Summary: Sei urtetako espetxe zigorra eskatzen dute 2020ko greban atxilotutako hiru nafarrentzat. Uztailaren 3an egingo da epaiketa. Haiei elkartasuna adierazteko eta «gertatzen ari dena salatzeko», egun horretan elkarretaratzea egingo dute 11:00etan, Iruñeko epaitegiaren aurrean.

2020ko urtarrilaren 30ean Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deitutako greba orokorrean, hamar lagun atxilotu zituzten Iruñeko La Morea merkataritza gunean. Atxilotuen aurkako bi auzi abiatu ziren, eta horietako bat irekirik dago oraindik. Astelehenean epaituko dituzte duela hiru urte atxilotuetako hiru.

Agintaritzaren aurkako delitua eta desordena publikoak egotzita, bi delitu horietarako aurreikusitako zigorrik gogorrena proposatu du fiskaltzak —Sei urte alegia—. «Fiskalak ez du inolako akordiorik lortu nahi, hitz egiteko eskaera guztiei uko egin die, eta, eskainitako akordio bakarraren arabera, pertsona batek hiru urte eta erdiko zigorra eta beste biek bi urtekoa onartu beharko lukete. Argi utzi du bere helburu bakarra hiru pertsonak kartzelan sartzea dela», azaldu du atxilotuei elkartasuna adierazteko gazte mugimenduko kide Ander Barandiaranek.

La Moreako gertaerak

Egoera salatzeko, prentsaurrekoa egin dute gaur goizean, Iruñeko Katakrak liburu dendan. Gogora ekarri dutenez, greba egunean La Moreara joateko deialdia zabaldu zen, eta Guardia Zibilak liskarrak eragin zituen han. Pertsona bat atxilotu zuten. Grebalariak alde egiten ari zirela, foruzainak oldartu egin zitzaizkien, eta bederatzi lagun atzeman zituzten: lau La Morean, eta beste bost handik ihesi egiten ari zirenean. Azken horiek guardia zibilen esku utzi zituzten.

Atxilotuek ziegan eman zuten gaua, baita hurrengo eguna ere, eta aske geratu ziren gero, epaiketaren zain. Guardia Zibilen esku geratu zirenen auzia amaitu zen: sei hilabeteko zigorra eskatu zuten haientzat. Foruzainek atxilotutako lau lagunetatik hiruri, baina, orain egingo diete epaiketa. Irmo salatu dute fiskaltzak «neurriz kanpoko eskaera» egin duela.

Gazte mugimenduak testuinguruari erreparatu nahi izan dio. Gogora ekarri dute ez dela kasualitatea horrelako eskaerak egitea, «ezta poliziek gezurrez beteriko kontakizun irreal bat egitea ere, jazarpena justifikatu ahal izateko». Haien ustez, horren helburua da «herri mugimendua eta kolektibo politikoak desmobilizatzea, eta jazarpena erabiltzen dute mugimendua itotzeko, gelditzeko».

Azpimarratu dute, bestalde, isun ekonomikoak ere «gero eta handiagoak» direla, «ordainezinak gehienetan». Halere, nabarmendu dute ez dituztela geldiaraziko, zigor neurri horiek gorabehera.

Horregatik, garrantzitsua deritzote uztailaren 3an, hau da, astelehenean egingo den elkarretaratzera joatea. 11:00etan izango da. Barandiaranen arabera, elkartasuna azaldu nahi diete auzipetuei, eta adierazi ez daudela bakarrik. Zigor eskari hori bertan behera uztea exijituko dute.


David Aznarrek entrenatuko du Athletic

Summary: David Aznarrek entrenatuko du Athletic. Real Madrileko teknikari izandakoak Iraia Iturregi ordezkatuko du. Denboraldi baterako sinatu du

Athleticek badu entrenatzailea: David Aznar. 43 urteko teknikari espainiarra Iraia Iturregiren ordez eseriko da talde zuri-gorriaren aulkian. Aznarrek eta klubak denboraldi baterako kontratua adostu dute.

Aznar talderik gabe zegoen 2021eko azaroan Real Madrilek kargutik kendu zuenetik. Aurretik, hiru denboraldi egin zituen emakumezkoak entrenatzen: aurreneko biak, Taconen, eta hirugarrena, Real Madrilen, hura Taconen jabe egin eta gero.

Taconekin, Espainiako Mailara igo zen lehen sasoian, eta, bigarrengoan, hamargarren postuan sailkatu zen. Real Madrilekin, berriz, txapeldunorde izan zen, eta Txapeldunen Ligarako sailkatu zen. Baina sasoia hasi eta gutxira kendu zuten kargutik, taldearen emaitza txarrak direla eta.

Aznarrek esan du «oso harro» dagoela horren klub «berezi eta bakarra» ordezkatzeagatik. «Klub honek sinetsi egiten du emakumezkoen futbolean, eta hazten jarraitu nahi du. Bat egiten dut haren filosofiarekin eta identitatearekin. Ordezkatu egiten nau».


Summary: Prudhomme eta Zupiria, Gure Esku-k prestatutako ikurrinarekin. Frantziako Tourreko zuzendariak eta Eusko Jaurlaritzako eledunak 'Euskal Herriak erabaki' lelodun ikurrinarekin atera dute argazkia, BERRIAren postuan.

Frantziako Tourreko lehen hiru etapak, uztailaren 1ekoa, 2koa eta 3koa, Euskal Herrian izango dira hasieratik amaierara. Halere, kirol ikuskizun horrek mugiarazten duena lasterketako lehiatik haratago doa. Hala, martxan da jada Bilbon zaleentzako gunea ere, eta han da BERRIA. Eguneko irudietako bat izan da Frantziako Tourreko, Eusko Jaurlaritzako eta Bilboko Udaleko ordezkariek egunkariaren postura eginiko bisita. Besteak beste, Frantziako Tourreko zuzendari Christian Prudhommek, Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak eta Bilboko alkate Juan Mari Aburtok argazki bat egin dute Gure Esku-k ekitaldirako prestatutako ikurrinarekin. Hartan, argi irakurri daiteke: Euskal Herriak erabaki. Basques decide.

Euskal Herria mundu osoko hedabideetan presente egongo da datozen egunetan, eta hori baliatu nahi du Gure Esku-k Euskal Herriaz informatzeko eta erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria zabaltzeko. Hala, plataformako komunikazio taldeak prentsa dosierrak banatu dizkie lasterketaren berri ematera iritsitako kazetariei; 1.800 inguru dira. Dokumentu horretan, Euskal Herriaren, euskararen, txirrindularitzazaletasunaren zein euskal kulturaren inguruko informazio jaso dute.

Era berean, 60.000 ikurrin banatuko dituzte, Euskal Herriak erabaki. Basques decide leloarekin. Horiek eskuragarri daude Gure Esku-ren online dendan eta herrietako taldeetan, baita Naiz-en eta BERRIAren gunean ere; gainera, uztailaren 3an Tourreko karabanan ere banatuko ditu BERRIAk. Gure Esku-k dei egin du ikur horiek eskuan errepide bazterretara gerturatzeko: «Adierazteko euskal herritarren etorkizuna erabakitzeak gure esku egon behar duela». Horretarako deia egin dute, besteak beste, Pello Bilbao eta Ion Izagirre txirrindulariek ere.


Psikonautaren paradisua

Summary: Psikonautaren paradisua. Patxi Iturregik (Laudio, Araba, 1952) itsas ikasketak egin zituen Portugaleteko (Bizkaia) Nautika eskolan, eta hainbat urtez nabigazioan egin zuen lan. Gerora, ordea, euskara irakaskuntzan jardun du. Narrazio laburra da gehien landu duen generoa. Bere lehenengo kontakizuna, Tropikoan galtzeko gida, 1986an argitaratu zuen, Erein etxeak plazaratutako Isabel Lertxundi eta Jesus Mari Aldairen omenez literatur lehiaketa izeneko ipuin-bilduman. 1998an Donostia Hiria Saria irabazi zuen Hobe ez gogoratzea istorioarekin eta 1991n Tene Mujika Lehiaketa Hondarreko distira ahantzi hura izenekoarekin. Gerora, bost narrazio bilduma kaleratu ditu: Haize kontra (Elkar, 1996), Behi eroak (Elkar, 2003), Dioramak (Elkar, 2006), Ur biren artean (Elkar, 2019) eta Estuarioa (Gallo de Oro, 2022).

Julen Goirik —zazpi anai-arrebaren artean nagusia— Ekonomia eta Enpresa zientziak hasi zituen Deustuko unibertsitate pribatuan, jainkoaren borondateari eta jatorri burgeseko familiaren tradizioari men eginik, nahiz berak, aukeran, itsas biologoa izan nahiago zukeen, eta koral arrezifetako ur epelak esploratu, Jacques Cousteauren antzean, ozeanoen biodibertsitatearen inbentario zehatza jasotze aldera. Bizitzak, ordea, berehala irakatsi zion, arrakasta nahi izanez gero, funtsik gabeko ameskeriak errealitatearen neurrira ekarri behar direla, derrigor. Hortaz, nerabezaroko snorkel-maskara eta zodiac tolesgarria etxeko garajean zokoratu eta teoria finantzarioaren zurrunbilo nahasian murgildu zen, ezelako aurreiritzirik gabe.

Karrera bukatuta, aise lortu zuen lana bere osabetako batek gomendatu zion banku ezagun batean, eta, nahiko gizon handinahia eta talentuduna izanik, denbora gutxian, hiriburuko sukurtsal nagusiaren zuzendaritzaraino aupatu zuten, barneko antolakuntzan eta gastu kudeaketan bildutako merituei esker. Abiapuntu horrekin, benetako zortea izan balu, espediente profesional eredugarria osatuko zuen, ezbairik gabe; baina goi mailako ardura-karguetan bi hamarkada luze zeramatzala, finantza krisi globalak bete-betean harrapatu zuen. Hori, duela hamabost urte gertatu zen, 2008ko uda dohakabe hartan hain zuzen, badakizue, higiezinen burbuilak eta subprime hipoteken eskandaluak eztanda egin eta gutxira.

Ataka zail hartan ere, gure bankari ausarta ez zen kikildu. Ordura arte emaitza ezin hobeak emanak zizkion estilo zuzena eta oldarkorra baliatuta, bere banku-entitatea salbatzeko ahaleginean hasi eta, antza denez, kapital-ekarpen berriak lortzearren, hainbat finantza-produktu toxiko zabaldu zituen inbertitzaile xume eta esperientziarik gabeko bezero txikien artean, hori bai, benetako arriskuen gaineko informaziorik eman gabe eta balore-merkatuaren kontrol-komisioa konplize isila zuelarik, harik eta komunikabide fidagarrienek etikaren kontrako jarduera haietaz ohartarazi eta irmo gaitzetsi zituzten arte. Egia esan, inork ez zuen espero ekonomiaren zutabeak hain ustelduta egotea.

Munduko banku-sistemaren lurrikararen ondoren, hondamendi existentziala etorri zitzaion Goiriri. Bat-batean, arropa zikinaren saskira bota izan balute bezala sentitu zen. Izan ere, zuzendaritza galdu orduko, emazteak dibortzioa eskatu zion, seme-alaba nagusiak bata bestearen atzetik muturtu zitzaizkion eta hainbat elkarteren bazkidetza bertan behera utzi behar izan zuen, egoera berrian zituen baliabide ekonomiko murritzagoak optimizatze aldera. Mingarriena tenis-klubeko karneta galtzea suertatu zitzaion, bertan aritzen baitzen monitore bere azken urtetako maitalea, Nina, neska sinesbera eta zozo samarra, fede onez jokatu arren egoera areago katramilatu ziona.

Gizona egun batetik bestera goibeldu zen. Jadanik ez zuen batere interesik erakusten lehen hain gogokoak zituen zaletasunetan: operan, padelean, gastronomian edo Bat Formulako auto lasterketetan, alegia. Aldika, jatorri ezezaguneko txistu hots asaldagarriak sumatzen zituen ezkerreko birikan. Kaleko jendeak zein trafikoaren zaratak neurri gabe alditxartzen zuten maiz. Eta, astean behin, negar-zotinka bukatzen zuen psikologoarenean, burua esku bien artean hartuta. Hitz batez, gero eta mingarriago gertatzen zitzaion bere larruan bizi beharra.

Tratamendu moduan, farmako eta psikoterapia-saioez gain, yoga, meditazioa eta erabateko deskonexio digitala aholkatu zizkioten.

Baina jakina da depresioaren kontra ez dagoela erremedio miragarririk, eta, nahiz bere osasun mentalak zertxobait hobera egin duen, sendatze prozesua luze eta nekagarria aurreikusten zaio oraindik.

Gaur egun, mikrobiota zaintzen du. Azukrea, ultraprozesatuak eta trans gantzak arras saihesten ditu, baita laktosa eta glutendun jakiak ere. Zazpi orduz egiten du lo gauean. Eta, ahal duen neurrian, lagun hurkoarekiko onberatasuna praktikatzen du. Egunero, ezinbesteko meza entzun ostean, metro-geltokiaren ahoan belaunikatzen den eskalearen saskitxoan euro bateko txanpona bota ohi du, nahiz eta beti ez den behartsu berbera izaten. Gaur goizean, adibidez, hanka izugarri puztuak dituen emakume errumaniar lotsabakoa dago, eta ez berak gogokoago duen akordeoilari itsua, azken honen zoritxarra benetakoagoa iruditzen zaiolako eta, ondorioz, hobeto sentitzen delako hari lagunduta.

Gero ibaiertzeko pasealekura jotzen du ezinbesteko ibilalditxoa egitera, «If you don’t use it, you lose it», esan ohi baitio fisioterapeutak, Hipokratesek 400 bat urte Kristo aurretik asmatu zuen maxima burutsua ergelentzako ingeles arruntera moldatuta.

Urriaren amaiera izanagatik ederto berotzen du eguzkiak eta jende andana dabil hara eta hona kaio hauskaren hegadaren pean: jubilatuak, korrikalariak, maskotadunak, maitemindu bikoteak, turista taldeak...

Halako batean, kontrako noranzkoan datorren bere adin bertsuko paseatzaile bati irribarrea loratu zaio ezpainetan, oraindik urrun dagoelarik. Aspaldiko lagunen bat ote? Ederki ahalegindu arren, ez dio inoren tankera hartzen. Edonola ere, diosal labur baterako prestatu du bere burua. Besteak, ordea, zeramikazko hortz-inplante distiratsuak erakutsi eta tu egin dio aurpegian, paretik pasatzean.

–Lapur halakoa!

Egia esan, ez da kalean ezagutu eta iraintzen duten lehen aldia, aurreztaile txiki asko erabat engainatuta sentitu baitziren bere garaian, akzio preferenteen iruzurrarekin. Eta, badaezpada, udaltzainen autoaren babesaren bila hasi da larri samar, begiak harantz eta honantz. Zorionez, ezusteko erasotzaileak ez dauka areago liskartzeko asmorik eta aurrera segitzen du, egindako akzioaz kontent, ezer gertutu ez bailitzan. Azken finean, nor konturatuko zen bien arteko gorabeheraz? Inor ez. Gertuko paseari guztiak burua bueltatu gabe igaro dira.

Uneko antsietatea gainditzeko, ibai ondoko petrilean etzan da, esku bat sabelaren gainean eta bestea bihotzetik gertu. Eta, ibai-korrontearen ur palastada leunak entzunik, bere sentsazioak bistaratzen saiatu da, arreta guztia bere arnasketan jarriz: sudurretik hartu eta ahotik bota, sudurretik hartu eta ahotik bota... Orain alga eta anemonen mundu uhindunean murgildu da eta bere pentsamenduak marearen atzera-aurrerarekin batera dabiltzan medusa gelatinakarak dira, poliketo gardenak, simetria ezinezko ekinodermoak eta koloreetako arrainen artean sosegu handiz higitzen diren dekapodo mimetikoak. Dagoeneko ezerk ez dio arima asaldatzen. Atoloiaren magalean dena da bakea, harmonia eta zoriontasun betea, azken milioika urtetan bezala.


Bizitza, kafearen bueltan

Summary: Bizitza, kafearen bueltan. Konpainian edo bakarrik har daiteke kafea, eguneko momentuaren arabera. Askok begiz joak dituzte kafetegi jakin batzuk, eta bertara joaten dira, badakitelako kalitatea bermatuta daukatela.

Esnearekin, hutsa, bikoitza; izotzekin, epel, ia irakiten; bakarrik zein konpainian. Hamaika eratara hartu daiteke kafea, eta jende askok eta askok gozatzen du hartaz Euskal Herrian, eguneroko edaria baita, errutinaren parte. Batzuentzat, besterik gabe hartzen den edari bat izan daiteke; beste batzuek, aldiz, garrantzi berezia ematen diote, erritu bihurtzeraino.

Gasteizko El Mentiron tabernan elkartu dira Jon Gonzalez eta Alaitz Pedrozo. Kafea aitzakia da batak bestearen berri izateko. «Niri asko gustatzen zait lagunekin kafe baten inguruan elkartzea, batez ere goizean. Lagunaren berri izan, harekin momentuaz gozatu...», esan du Pedrozok. Zurrutada bat eman dio azukre gabeko hutsari, eta Gonzalezek hitza hartu du: «Eguneratzeko eta lagunaren berri izateko gustatzen zaigu kafearen bueltan elkartzea». Zurrutada eman dio ebakiari, aurrez «bi gramo azukre» bota eta gero.

Erritu bera errepikatzen da beste hainbat tokitan ere, hala nola Donostiako Tabakalerako Taba kafetegian. Jesus Mari Zabalza eta Natxo Castellanos terrazan eserita daude, kafesne bana mahai gainean dutela. Erretiro aurreratua hartu berri du Zabalzak, eta, lehen bezala orain, ohitura finko bat dela kontatu du: «Eten txiki bat egiten genuen lanean, deskonektatzeko: hiruzpalau lankide elkartu, kafea hartu, lanarekin zerikusirik ez duten gauzei buruz hitz egin... eta, gero, berriro lanera buelta. Orain, berriz, kalera ateratzen naiz, kafe bat hartu, lasai egon, egunkaria edo telefonoa hartu, tarte batean egon...».

Alaitz Pedrozo eta Jon Gonzalez, Gasteizko El Mentironen. Unai Etxenausia

Yolanda Perezek eta Alazne Garciak ez dute elkarrekin kafea hartzeko ohiturarik, baina El Mentiron tabernan elkartu dira, aspaldiko partez. Ikastolako irakasleak dira, eta tarte bat bilatu dute elkarrekin egoteko, kafe bat hartzeko aitzakiarekin. «Ez gara askotan gelditzen; noizbehinka. Halere, lagunak gara, eta gustatzen zaigu elkarrekin egotea, eta kafea hartzea», azaldu du Perezek. Gozozaleak dira biak, batak azukrea eta besteak sakarina bota baitiote kafesneari. Baina konpainia da benetan gozoa dena, Garciarentzat lagunekin hartzen diren kafeak baitira «onenak».

Kafea ez da beti konpainian hartzen den zerbait, ordea. Aitzitik, norberaren bakardadean lagun izan daiteke. Virginia Etxarrik, adibidez, «martxan jartzeko» baliatzen du kafea hartzeko momentua, eguna gogoz hasteko: «Askotan, lanera etorri baino lehenago hemendik pasatzen nintzen, eta eguna alaitzen zidan kafea hartzeak. Edari soziala da, baina nik bakarka ere oso gustura hartzen dut». Erretzaileek zigarreta batekin laguntzen dute kafea; erretzaile ez direnek, aldiz, beste zerbaitekin. «Bakarrik nagoenean, liburu batekin gozatzen dut kafea», azaldu du Pedrozok.

Zapore gorenaren bila

Donostiako Taba kafetegira edo Gasteizko Andre Maria Zuriaren Plazako Cafe Dublinera «kafea bereziki ona» delako joaten dira betiko bezero asko. Hala adierazi dute bi establezimenduetako zerbitzariek. Horretarako, «parametro zehatzak» erabiltzen dituzte Taban, kaferik ez alferrik galtzeko. Pisu txiki bat atera du Mikel Benitez kafetegiko langileak, eta gramoz gramo hasi da horiek neurtzen: «Teknika honekin, kafea gramoka pisatzen dugu. Bi kafe ateratzeko, adibidez, 13,6 kafe gramo behar ditugu. Kafe baterako, berriz, zazpi gramo, batez beste».

Dario Chaverra Cafe Dublineko zerbitzariak badaki gramo bakoitzak zenbat balio duen. Izan ere, kolonbiarra da, eta, zerbitzari ez ezik, kafe aleen biltzaile izan zen 25 urtez. Gasteizen kafe ona zerbitzatzen dela nabarmendu du, eta badu kafeak behar bezala zerbitzatzeko sekretu bat: «Maitasun asko, eta gogoa. Beste barik». Ohiko bezero asko dituztela esan du, batez ere gosaltzera joaten direnak. «Jende asko ibiltzen den leku batean dago kafetegia, eta jende berri asko etortzen da egunero».

Dario Chaverra, Cafe Dublin kafetegiko zerbitzaria. Unai Etxenausia

Taban, berriz, espezializazioa dute estrategia fideltasuna lortzeko: zortzi kafe mota dituzte eskuragarri, eta bakoitzak bere kafe errota dauka barran: Mexiko, Papua Ginea Berria, El Salvador, Etiopia, Peru... irakur daiteke txarteletan. Astero aldatzen dituzte jatorriaren araberako kafeak, eta badituzte aldatzen ez dituzten pare bat ere, Benitezek kontatu duenez: «Kafearen kultura zabaltzea da gure asmoa, eta jendeari erakustea, eskaintza zabaltzeko. Kafea egunero hartzen dugun produktu bat da; egunerokotasun horretan, konturatu gabe, jendeak findu egin du ahosabaia».

Ez da erraza kafean espezializatutako espazio bat sortzea, ordea, Benitezen hitzetan. Izan ere, Taba kafetegiak hiru ate ditu, eta eraikineko langileak, trenetik datozen bidaiariak edo Donostian dabiltzan bezeroak izaten dituzte, bakoitza bere lehentasun eta gustuekin. Haien «identitateari eustea» da gakoa, jendeari egiten duten lanaren berri emanez.

Eta aitortzen diete hori bezeroek. Pilar de la Serna eta Anna Ferrer, adibidez, Tabakalerako langileak dira, eta, eskura dutelako joaten hasi baziren ere, kalitateagatik errepikatzen dute lekua. «Oso kafe ona» egiten dutela esan du De la Sernak, eta Ferrerrek, berriz, eredutzat dauka bertako kafea: «Orain arte ez nuen kaferik hartzen, ez zitzaidalako gustatzen; hemen deskubritu dut kafea, nolabait. Eta, hemendik kanpo, antzekoa izatea bilatzen dut: leuna izatea, adibidez».

Jendearen lehentasunak

«Kafe bat, hutsa ta doblea, gaur ez dut ametsik egin nahi» dio Berri Txarrak-en Biziraun kantu ezagunak. Izan ere, batzuek esna mantentzeko baliatzen dute kafea, eta besteei loa lapurtzen die. Eguneko kafeina kantitatea txikitu du, adibidez, Garciak; goizekoa hartzen du soilik. Gonzalezek eta Pedrozok, berriz, bi edo hiru hartzen dituzte. «Zerbait psikologikoa izan daiteke kafe nahia, dependentzia moduko bat, baina egunero behar dut», gaineratu du Gonzalezek.

Castellanosek, berriz, hiruzpalau hartzen ditu egunean, baina, arratsaldetik aurrera, ez hartzen saiatzen da, loa ez eragozteko: «Nik ere hiruzpalau kafe hartzen ditut egunean. Arratsaldean, goiz samar geratuta banago, batzuetan hartzen dut bigarrena, baina normalean ez hartzen saiatzen naiz». Ferrerrek eta De la Sernak ere saihestu egiten dute arratsaldean hartzea. «Ez, ez, ez, hau da azkena», onartu du barrez Ferrerrek, ordularira begiratu eta ordu bata dela ikusita.

Finean, edari bat baino gehiago da kafea jendearentzat, eta baita Chaverrarentzat ere, haren bizitzaren zati garrantzitsu bat baita. Haren ohituretan nabari daiteke, lau edo bost hartzen baititu egunero, eta ez diote loa kentzen. Kafea badago, edango du, zalantza barik: «Kafea ardoa bezalakoa da: ez da botatzen; norbaitek kafea hartu nahi ez badu, nik hartuko dut».

Anna Ferrer eta Pilar de la Serna, Taba kafetegiko kafe bat hartzen. Ane Insausti Barandiaran


Summary: Eider Mendoza izendatu dute Gipuzkoako ahaldun nagusi, PPren babesarekin. Gehiengo soilez gailendu da ahaldungai jeltzalearen hautagaitza; bere alderdiak, sozialistek eta PPko batzarkide batek babestu dute. «Erantzukidetasunaren legealdia» aldarrikatu du Mendozak.

Gipuzkoako Batzar Nagusiek Eider Mendoza izendatu dute ahaldun nagusi. Ahaldungai jeltzalearen hautagaitzak 25 batzarkideren babesa jaso du, EAJren hamazazpi batzarkideen, PSE-EEren zazpien eta PPko batzarkide baten aldeko botoekin. Bigarren bozketa egin behar izan dute Mendoza ahaldun nagusi izendatu ahal izateko. Lehen bozketan hogei eta launa boto eskuratu dituzte Iriartek —Elkarrekin Podemosen babesarekin— eta Mendozak, PPko hiru batzarkideak abstenitu direlako; hautagai batek ere ez du lortu gehiengo osorik. Bigarren bozketan, Iriartek baino boto bat gehiago jaso Mendozak. Gehiengo soilarekin bihurtu da Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusia, kargu hori hartu duen historiako lehen emakumea.

Batzarkideen txalo artean eman dizkio batzar nagusietako lehendakari Xabier Ezeizabarrenak Mendozari ahaldun nagusiari dagozkion aginte makila eta domina, Gipuzkoako ereserkia entzun ostean. Hunkituta hartu du hitza Mendozak, esker on hitzekin: «Benetako ohorea eta ardura da gipuzkoarron borondatearen ordezkari izatea». Politikagintzan bidea urratu duten emakume guztien «ispiluari» begiratuko diola hitz eman du: «Onena emango dut gipuzkoar guztion ongizatea, aukera eta eskubide berdintasuna bermatzen jarraitzeko».

Gaineratu du «erantzukidetasunaren legealdian» gobernatu nahi duela: «Ez da garaia galdetzeko zer egin dezaketen besteek gugatik, baizik eta zer egin dezakegun guztiok Gipuzkoa eta Euskadi proiektu kolektibo bezala indartzeko». Politikagintza «duintzen» saiatzeko konpromisoa ere hartu du. Agur Jaunak-ekin amaitu dute batzarkideek, zutik, osoko bilkura. EAJko iturrien arabera, bihar dira iragartzekoak Gipuzkoako Foru Aldundiaren osaera, eta etzi egingo dute lehen gobernu kontseilua.

Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusi izendatu badute ere, EH Bilduk irabazi zituen maiatzaren 28ko foru hauteskundeak; 22 eserleku eskuratu zituen. Horregatik, Iriartek ere ahaldun nagusi izenda dezatela eskatu die batzar nagusiei. «Ahaldun nagusitarako neure burua aurkezten dut, lurralde honetako herritarrek EH Bilduk hauteskundeak irabazteko egin duen hautuari erantzuteko. Herritarrek argi hitz egin dute», esan du goizean.

Hala ere, aurreikuspenak bete dira. EAJk eta PSE-EEk atzo publiko egin zuten gobernu akordioa, eta gaurko osoko bilkuran berretsi egin dute. PPren aldeko botoak beharko zituztela ere jakina zen. «Beti esan genuen guztiekin akordioak egingo genituela, guztien mesederako. Egokia iruditzen zaigu alderdien interesen gainetik lurraldearen gobernabidea jartzea», esan du Mikel Lezamak, PPren ahaldungai nagusiak, bozketa baino lehen. EAJko Maria Eugenia Arrizabalagak, eguerdian, adierazi du ez dutela «inolako negoziaziorik» egin PPrekin. Dena den, haien babesarekin bihurtu da Mendoza ahaldun nagusi.

«Memoria eta ardura»

Goizean ekin diote osoko bilkurari, eta Mendozak «apaltasunez, baina konbikzio osoz» aurkeztu du bere hautagaitza ahaldun nagusi izateko —bozetatik ahaldungai nagusi moduan egin duen lehen hitzaldia izan da—. «Ibilbide sendo eta partekatu horrekiko koherentziaz eta arduraz aurkezten dugu diputatu nagusi izateko hautagaitza. Memoriak eta ardurak bultzatu gaitu PSE-EErekin akordioak bilatu eta lantzera. Bi alderdion artean azken hauteskundeetan batu ditugun 157.056 bozek, boto emaileen ia erdiak, zilegitasuna ematen digute», nabarmendu du.

Gaur arte ahaldun nagusi izandakoari, Markel Olanori, eskerrak eman dizkio Mendozak, eta hark ezarritako «oinarri sendotik» gobernatu nahi duela esan du. Mendozak ere gizarte politikei eman die garrantzia. Haien «lehentasuna» izan dela esan du: «Herritar zaurgarrienei etxetik ahalik eta gertuen, eta ahal den bitartean etxean bertan, zaintza pertsonalizatua eskaintzeko neurri berritzaileak hartuz, berrikuntzan eta komunitatearen partaidetzan sakonduz eta etorkizuneko ongizatea bermatuko duen zerbitzuen bideragarritasuna bermatuz».

Zerga politikari dagokionez, «behar besteko finantza nahikotasuna» sortzearen alde egin du jeltzaleak, eta «jarduera ekonomikoaren lehiakortasuna» indartzeko helburua ere izan behar duela nabarmendu du.

«Lankidetzazko gobernantza» aldarrikatu du, eta elkarlanari garrantzia eman dio: «Alderdi guztiekin elkarlanerako prest egongo naiz eta egongo gara, datorren legealdian beharrezkoak izango direlako elkar ulertzea eta adostasunak bilatzea. Hala izatea lortzen badugu, ziur nago gipuzkoarren mesedetan aurrera egitea lortuko dugula eta, horrekin batera, demokraziaren oinarriak sendotzen lagunduko dugula». EH Bilduri «eskua luzatu» diola esan du Mendozak, legealdian zehar bat etortzeko.

Jose Igancio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, EAJrekin egin duten gobernu akordioa txalotu du: «Ez da erraza izango, baina, gure aldetik, gure enpatia, kolaborazioa eta inplikazio guztia eskaintzen ditugu, adostasun gobernu bat finkatu eta gipuzkoarrek merezi duten egonkortasuna, pluraltasuna eta ongizatea bermatzeko». Nabarmendu du sozialistak izango direla foru gobernuan «politika sozialdemokratak» txertatuko dituztenak.

Iriarteren hautagaitza

Iriartek esan du EAJren, PSE-EEren eta PPren artean «hiruko akordio bat» egon dela: «Ezer ez da dohainik ateratzen». Nabarmendu du ez dela herritarrek «eskatu dutena». Bozketa irabazi ez badu ere, Iriartek ere aurkeztu du bere hautagaitza ahaldun nagusi izateko. «Nire gobernua izango da garaiko erronka handiei erantzuna ematen hasteko, erantzun estrategikoak lantzeko gobernua. Beraz, feminista, ezkerrekoa, krisi klimatikoari, energia dependentziari, elikagaien dependentziari erantzuna emateko gobernua», nabarmendu du.

Gizarte politika da aldundiaren eskumen nagusietako bat, eta zaintza lanak «kolektibizatu, politizatu eta duindu» behar direla nabarmendu du: «Ezinbestekoa da demokratizaziorako bidean jauzi bat ematea, zaintza sistema publiko komunitario baterako bidean. Herritarrentzako erreferentzia publikoak sortu eta zaintzak baloratu, aitortu eta konpentsatzeko prozesua abian jartzea».

Zerga sistemari dagokionez, eredu «justu eta progresiboago bat» defendatu du. Gobernantza feminista ere aldarrikatu du, eta jai parekideen alde egin du: «Ni ahaldun nagusi banaiz, Irungo eta Hondarribiko alarde parekideak babesten egongo naiz».

Elkarrekin Podemoseko ahaldungai nagusi Miren Etxebestek nabarmendu du hasia den legealdian «aritmetikoki beharrezkoak» izango direla. Mendozari PPk babesa eman izana gaitzetsi du: «Ultraeskuinerantz goaz Gipuzkoan. Hori dirudi».


Summary: Zerbitzuak sendo eta industria ahul, BPG %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak. Hego Euskal Herriko ekonomiaren aurtengo aurreikuspena hiru hamarren hobetu du, abendutik hona. Zerbitzuen sektorea indartsu indartsu badago ere, «agortzen ari den zantzuak» ditu, finantza erakundearen arabera a

Sei hilabeteren buruan, aurtengo aurreikuspen ekonomikoak zertxobait hobetu ditu Laboral Kutxak. Abenduan, Hego Euskal Herriko ekonomiaren 2023ko koadro makroekonomikoa prestatzerakoan, azaroaren hasiera arteko aldagaiak zituen eskuartean. Haatik, ordutik energiaren kostuek behera egin izanak edo Txinak COVID-19ari aurre egiteko kontrol neurriak kentzeak koadroa hobetu dute.

Hala, Hego Euskal Herriko ekonomia %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak, abenduan egindako aurreikuspena baino hiru hamarren gorago. «Bereizi egin behar industria eta zerbitzu sektoreak. Industria ahulezia nabaritzen da; zerbitzuetan, aldiz, jarduera maila nabarmena da», azpimarratu du Ibon Urgoiti Laboral Kutxako Negozio Garapeneko arduradunak.

Bilbon zein Iruñean, EAEko eta Nafarroako ekonomiaren iazko txostenak aurkeztu dituzte Urgoitiak eta Joseba Madariaga ikerketa bulegoko arduradunak. Ez diote soilik iazkoari erreparatu eta aurrera ere begiratu dute. Sei hilabeteetan zifrek hobera egin arren, «dena ez da argia», Madariagaren hitzetan. «Industrian zalantzazko egoera dago. Mundu mailan datuek ahulezia erakusten dute, Europan are gehiago. Eta zintzo izateko, ez dakigu zeintzuk diren arrazoiak».

Madariagaren arabera, datuak onak dira. Batetik, lehengai energetikoek behera egin dute —gas naturalak %80 eta petrolioak %40 inguru—. Bestetik, enpresen artean egindako galdeketek erakusten dute hornidura kateko arazoak jada ez direla hain nabarmenak, «banaketa epeak murrizten ari direlako». Hala eta guztiz ere, zalantza da nagusi industrian.

Zerbitzuen sektorean, egoera guztiz bestelakoa da. Lan merkatua sendo izateak eta kontsumitzaileen goranzko joerak mesede egiten diote sektoreari. Dena den, jokabide on hori agortzen ari den zantzuak ikusten ditu, batik bat diru politikaren ondorioz.

Azpiko inflazioa, arazo Madariagak argi du Europako Banku Zentralak ez duela politikaren ildoa aldatuko inflazioa handia den bitartean. Berez, iazko uztailetik Hego Euskal Herriko KPIk nabarmen egin du behera, %11 ingurutik %3,5era, baina EBZ kezka nagusia azpiko inflazioa da, %6 inguruan baitago. «Erakutsi du uste baino iraunkorragoa dela, eta presio egiten ari zaie banku zentralei».

EBZk gaurdaino %4raino igo ditu interes tasak, baina goranzko bidea ez du agortu: «Ekainaren 15eko bilkurak argi utzi du igoera gehiago etorriko direla». Hala, uztailean interes tasak berriro igoko direlakoan dago , eta «oso litekeena da» irailean ere egitea. «Zerbitzu sektorea sendo eta euroaren eremuko langabezia tasa %6 inguruan izanda, aukera handiak daude soldatak igotzeko eta hori ez da bateragarria EBZk nahi duen [%2ko] inflazio tasarekin». Horregatik, Madariagaren ustez, «inflazioaren aurkako borroka ez da amaitu, zoritxarrez».

Apurka ekonomian eragiten ari da. Apirileko datuen arabera, Finantza erakundeek enpresei eta familiei banatutako maileguen hazkunde erritmoa moteltzen ari da. «EBZren maileguei buruzko azken inkestaren arabera, hala eskaintzaren nola eskariaren ondorioa da, eta espero liteke joera hori areagotzea aurreikusitako interes tasen ondorioz. Horregatik, zentzuzkoa da pentsatzea hirugarren hiruhilekotik aurrera diru politikak BPGn eragitea».


Summary: Espainiako Gobernuak uko egin dio Usansolo udalerri gisa erregistratzeari. Madrilek argudiatu du Usansolok ez duela gutxieneko biztanle kopurua. Kudeaketa batzordeak ebazpenaren kontrako errekurtsoa jarriko du.

Espainiako Gobernua harremanetan jarri da Usansoloren (Bizkaia) desanexioaren ardura hartu duen batzorde kudeatzailearekin, eta adierazi dio haien eskaera atzera bota dutela; hala, Madrilek eten egin du Galdakaotik banandu eta Bizkaiko 113. udalerria eratzeko prozesua. Agustin Aizpuru kudeaketa batzordeko presidenteak «txarto» jaso du albistea, baina adierazi du aukera mahai gainean zegoela: «Nolabait, espero genuen hau pasatzea. Ez da sorpresa bat». Lurralde Politikako Ministerioaren ebazpenak, baina, «linbo» batean utzi du prozesua, eta erantzuteko modua aztertzeari ekin dio kudeaketa batzordeak.

Jakinarazi dutenez, Espainiako Lurralde Politikako Ministerioak asteartean ebatzi zuen Usansolo udalerrien erregistroan txertatzearen kontra, argudiatuta ez dituela betetzen Espainiako legediak jasotzen dituen betebeharrak; hau da, ez dituela gutxieneko 5.000 biztanleak. Izan ere, Usansolok 4.520 bizilagun zituen eskaera egin zuen unean, gobernuaren arabera.

Ebazpena, baina, ez da behin betiko erabaki bat, eta errekurtsoak aurkeztu ditzakete kudeaketa batzordeak, Galdakaoko Udalak eta Bizkaiko Aldundiak. Horretarako bi aukera dituzte, Aizpururen hitzetan. Batetik, bide administratibotik ekitea, berriz ere eskatuz Usansolo udalerrien erregistroan txertatzeko; horretarako bi hilabeteko epea dute. Bestetik, prozesu juridiko bat hastea. Halere, Aizpuru berak jakinarazi du bi prozesuei batera heldu diezaieketela, edo lehenik bati eta gero besteari. Erabakia, ordea, datozen egunetan hartuko du kudeaketa batzordeak.

Usansoloren desanexio prozesuaren oztopo nagusietako bat izan da biztanle kopurua, eta eskumen gatazka bat eragin du. Izan ere, Espainiako Gobernuak behin eta berriz adierazi du estatuko legedian finkatutako 5.000ko langa dela kontuan hartu beharrekoa udalerri berri bat eratzeko, eta Estatuko Abokatutzak ere hala esan du, eta prozesuaren kontrako errekurtso bat aurkeztu EAEko Auzitegi Nagusian.

Usansolo Herria plataformak, Galdakaoko Udalak eta Bizkaiko Batzar Nagusiek, baina, beste interpretazio bat egin dute, eta Bizkaiko Foru arauak jo dituzte oinarritzat. Haien arabera, 2.500 herritar izatea eta zerbitzuen zein ekonomiaren aldetik bideragarria izatea nahikoa da udalerri bilakatzeko. Bide horretatik, EAJk, EH Bilduk eta Unidas Podemosek «orain arteko oztopoak» gainditzeko lege aldaketa bat proposatu zuten Espainiako Kongresuan, foru araua lehenestearen alde eginda.

Bide luzea

Usansolon, 1980ko hamarkadan ekin zioten desanexioaren aldeko urratsak egiteari; besteak beste, 1987an egin zuten lehen galdeketa, eta, eten baten ostean, 2014an bigarrena. Halere, azken urteetan beste abiadura bat hartu du prozesuak. Iazko martxoan hirugarren galdeketa egin zuten, eta Bizkaiko Batzar Nagusiek azaroaren 23an onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea. Hala, maiatzean eratu zuten Usansoloren desanexioa kudeatzeko batzordea, 11 kidez osatua: Usansolo Herria plataformako zortzi ordezkari, eta EAJko hiru.


Summary: Jendetza bildu da Bilbon, taldeen aurkezpenean. Lasterketan parte hartuko duten 176 txirrindulariek zaleen animoak jaso dituzte. Euskal Herriko ziklistek jaso dituzte txalo gehien

Jendetza espero zen, eta bete egin dira aurreikuspenak: milaka lagun bildu dira gaur Bilbon, Frantziako Tourraren irteeraren inguruan antolatutako ekitaldietan. 18:30ean zen hastekoa ekitaldi nagusia Guggenheim museoan, lasterketan parte hartuko duten 22 taldeen aurkezpena, baina ordurako lepo zeuden Abandoibarra pasealekuaren inguruak. 16:00etan ireki dituzte gunearen ateak, eta segituan hasi da jendea sartzen. Adin guztientzako ekintzak zituzten zain: jolasak, musika, dantza eta antzerkia, besteak beste.

Aurtengo ekitaldian ariko diren 176 txirrindulariak iritsi zain, beste txirrindulari batzuk bereganatu dute arreta osoa: Tourrean parte hartutako hainbat euskal txirrindulari ohik. Omenaldia egin diete. Makina bat egon dira: Joane Somarriba, Agurtzane Elorriaga, Miguel Mari Lasa, David Etxebarria, Abraham Olano, Marino Lejarreta, Iban Mayo, Roberto Laiseka, Julian Gorospe, Juanma Garate, Fede Etxabe, Javier Murgialdai, Joxe Nazabal, Jon Unzaga, Iñaki Gaston, Igor Gonzalez Galdeano, Haimar Zubeldia, Amets Txurruka eta Igor Anton, besteak beste.

Jarraian hasi da taldeen aurkezpena. Bahrain izan da lehen taldea, eta Jumbo azkena. Talde guztiek aurretik omendutako zenbait txirrindulari ohi izan dituzte bidea irekitzen. Pasioan, ikusleen txaloak eta animoak jaso dituzte. Euskal Herriari keinua eginez, txapela jantzi dute txirrindulari ia guztiek. Euria egin du ia ekitaldi osoan, baina ikusleek eutsi egin dute. Hitzartzeak hasi aurretik, minutuko isilunea gorde dute Gino Maeder zenaren omenez. Aurkezpenaren amaieran, berriz, Txomin Perurena zena omendu dute.

Euskal Herriko ziklistak izan dira babes gehien jaso dutenak. Zazpi dira: Mikel Landa, Pello Bilbao (Bahrain), Gorka Izagirre, Alex Aranburu (Movistar), Ion Izagirre (Cofidis), Omar Fraile eta Jonathan Castroviejo (Ineos). Guztiak oso pozik azaldu dira Tourra etxean hasiko dutelako. «Ametsa litzateke Bilbon irabaztea. Inoiz ahaztuko ez dugun Tourra izango da», esan du Bilbaok. «Saiatuko gara podiumera igotzen», adierazi du Landak. Ion Izagirrek, berriz, aitortu du «irribarretsu» egin duela eszenatokira iristeko bidea, eta hori «zaleei esker» izan dela. Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak ere eskerrak eman dizkie zaleei.

Txalo asko jo dizkiete ere Tourra irabazteko bi faborito nagusiei: Jonas Vingegaardi (Jumbo) eta Tadej Pogacarri (UAE). Danimarkarrak iaz irabazi zuen. Esloveniarrak, berriz, 2020an eta 2021ean. «Erronka berezia da bigarrenez Tourra irabazten saiatzea», esan du Vingegaardek. «Niretzat oso berezia da hemen egotea», azpimarratu du Pogacarrek. Haien artean azaldu da Miguel Indurain handia, bost Tour jarraian irabazi dituen bakarra. Hari ere txalo zaparrada jo diote.

Umorerako tartea ere izan du Pogacarrek: «Euskaldun asko ditugu lan taldean; haien omenez lehiatuko gara. Josebak [Elgezabalek, UAE taldeko masaje emaileak] esan zidan esan behar nuela: 'Aupa Bilbo, Aupa Athletic, eta gora Euskadi'. Eskerrik asko!».

Momentu kuriosoak ere izan dira txirrindularien taldeen aurkezpenean: Lawson Craddock estatubatuarrak irrintzia bota du eszenatokian. «Uste dut euskalduna izan nintzela aurreko bizitza batean. Irrikaz nago Tourra has dadin!», esan du gero sare sozialetan.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arte eszenikoen sektoreko lehen hitzarmena sinatu dute. Eskena arte eszenikoen ekoizleen elkarteak eta Euskal Aktoreen Batasunak adostu dute ituna, baina, ekoizleek jakinarazi dutenez, sektoreko gainerako eragileen babesa ere badu. 400 enpresa eta mila langile ingururi eragingo die.

Eskenak gaur bertan jakinarazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arte eszenikoen sektoreko lehenengo hitzarmena sinatu dutela. Ohar baten bitartez adierazi du negoziazioak Eskena eta EAB Euskal Aktoreen Batasunak gidatu dituztela, baina patronal osoaren adostasunarekin (Eskena eta Besteok), euskal eragile eszeniko guztien onespenarekin (ADDE, Artekale eta EZE), eta sindikatu guztien babesarekin (ELA, LAB, UGT eta CCOO) sinatu dutela hitzarmena. Honen helburua, Eskenak azaldu duenez, «kontratuetan intrusismoari eta jardunbide txarrei aurre egitea da».

Irunak, Eskenaren iritziz, «Euskadiko arte eszenikoetako jardunbide praktika egokiak sendotzen ditu», eta lan erreferentzia bat ezarri nahi du, nahiz eta, ekoizleen elkartearen arabera, «enpresa, enpresaburu eta ekoizle profesional gehienek jada praktika egokiak egiten zituzten». Gainera, arte eszenikoena «sektore ekonomikoa» ere badela jasotzen da hitzarmenean.

Itunak aretoko zein kaleko arte eszenikoen diziplina ezberdinak biltzen ditu: antzerkia, dantza eta zirkua. «Hitzarmenak lan eta produktibitate baldintza onak bermatzen ditu, eta produkzio eta emanaldi faseei dagozkien lan-baldintzak jasotzen ditu, hau da, entseguak eta bira eszenikoak. Era berean, merkatuaren errealitate ekonomiko desberdinak hartu dira kontuan, helduentzako antzerkiaren eta familia antzerkiaren artean bereizita», adierazi du Eskenak.

400 enpresa eta mila langile ingururi eragingo die

Kulturaren Euskal Behatokiaren datuen arabera, erregulazio horrek 400 enpresa eta enpresaburu kontratatzaileri eta mila langile ingururi eragingo die. Gainera, interpreteak kontratatzen dituzten autonomoei ere eragiten die —sektore eszenikoaren % 60 dira –.

«Gaur egun bizi dugun ziurgabetasun ekonomikoaren barruan, hitzarmen hau lanbide sendo bat duintzeko eta sortzeko sektore apustu bat da», Eskenaren iritziz. Hain zuzen ere, sinatu zen egunetik aurrerako kontratu guztiak —2023ko apirilaren 26an sinatu zuten—, hitzarmenean araututakoaren mende egongo dira. Hitzarmen hori gaur argitaratu da Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian, eta bihar indarrean jarriko da, atzerako eraginez.


Summary: Aiora Renteria izango da Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. Pinpilinpauxa konpartsako Izaskun Pinedo izango da txupinera

Aiora Renteria Zea Mays taldeko abeslaria izango da aurtengo Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. Haren hitzek emango diote hasiera Bilboko jaiei, eta Izaskun Pinedo Pinpilinpauxa konpartsako kidea izango da txupina jaurtitzeko arduraduna. Aste Nagusia abuztuaren 19an hasiko da.

Udalaren Jaietako Batzorde Mistoak aukeratu du Renteria. Bilbotarra da jaiotzez (1976), musika irakaslea ogibidez, eta 1997az geroztik Zea Mays laukoteko abeslaria da; iaz 25 urte bete zituzten agertoki gainean, eta aurten Adarra saria jaso du Renteriak, taldekideekin batera. Eten bat egin behar izan zuen, ordea, 2021ean, minbiziaren ondorioz; sendatzean argitaratu zuten Adore, kemena, kuraia (2022) orain arteko azken diskoa.

Txupinera, berriiz, Izaskun Pinedo Pinpilinpauxa konpartsako kidea izango da. Konpartsen artean zozketa bidez erabakitzen da haietako zeini dagokion txupinera izatea, eta konpartsako kideek emakume bat aukeratzen dute barne hautaketa baten bitartez. Pinedo ohore hori izango duen 43. emakumea izango da.


Summary: 23 urteko gazte bat hil da Muskizen, hondartzan itota. Lagun talde bat sartu da urera, baina mutila desagertu egin da. 23:30 aldera aurkitu dute gorpua.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, bart gauean 23 urteko mutil bat hil egin da Muskizeko La Arena hondartzan (Bizkaia), itota. Lagun talde bat sartu zen uretan, baina mutila desagertu egin zen. Hala, larrialdi zerbitzuak 21:30 aldera abisatu zituzten.

Desagertuaren bila hasi ziren Muskizko komisariako ertzainak, suhiltzaileak eta helikoptero bat; 23:30ak aldera suhiltzaileek gaztearen gorpua aurkitu zuten. Hura suspertzen saiatu baziren ere, hila zela baino ez zuten egiaztatu ahal izan. Biktimarekin batera uretara sartu zen bertze mutil bat ospitalera eraman dute, hipotermia izan zezakeelakoan.


30 urteen lagin grafiko bat

Summary: 30 urteen lagin grafiko bat. Martxelo Otamendik gaur hartuko du erretiroa. 1993an hasi zen egunkariko zuzendari lanetan.

Gaur du laneko azkeneko eguna Martxelo Otamendik (Tolosa, Gipuzkoa, 1957)): erretiroa hartuko du. Euskaltegian eta ETBn ibili ondoren, 1993ko ekainean izendatu zuten Egunkaria-ko zuzendari. Egunkaria-ren itxieraren ondoren (2003), BERRIAren zuzendari jarri zen.

Ikusi gehiago: Martxelo Otamendi: «Denbora tarte batzuk kenduta, oso ondo pasatu dut lanean»

Beraz, 30 urte egin ditu kazetako zuzendari gisa. Lan, bilera, harreman, egoera… mota asko izan dira. Otamendiren 30 urte horien lagin grafiko bat da hau.

Amagoia Mujika Tolaretxipik (Andoain, Gipuzkoa, 1971) hartuko du bihar Otamendiren lekukoa BERRIAren zuzendari postuan.

Ikusi gehiago: Datorrena kontatzeko prest


Summary: Garazi Kamiok irabazi du Mikel Zarate saria. 'Bikini' nobelari esker eskuratu du haur literaturako saria Kamiok. Elkar argitaletxeak plazaratuko du.

Garazi Kamio Anduaga (Andoain, Gipuzkoa, 1979) kazetari, irakasle eta idazlearen Bikini nobelak irabazi du 2023ko Mikel Zarate haur literatura saria. Hala erabaki du Maribel Aiertzak, Leire Bilbaok eta Xabier Mendigurenek osatutako epaimahaiak. 3.000 euroko saria emango diote, eta Elkar argitaletxeak plazaratuko du liburua.

Bullying istorio bat kontatzen du liburuak, baina ez biktimaren edo erasotzailearen ikuspegitik, ikusle hutsa den ikaslearen begiradatik baizik.

Hamasei lan lehiatu dira guztira. Lezamako Udalak (Bizkaia) eta Elkar argitaletxeak abiatu zuten sariketa, euskal kulturako sortzaile eta sustatzaile izandako Mikel Zarateren omenez, eta hamahirugarren aldia bete du aurten. Karmele Mitxelenak irabazi zuen iaz, Marrubizko uda lanarekin.


Summary: Gizarte Politiketako foru diputatua izango da Gorka Urtaran. Ramiro Gonzalezekin batera, EAJko sei kidek eta PSE-EEko hiruk osatuko dute Arabako Foru Aldundiko gobernua.

Ramiro Gonzalezek atzo eskuratu zuen Arabako Foru Aldundiko aginte makila, eta ez du itxaron gobernu berria osatuko duten kideak aurkezteko. EAJk sei sail kudeatuko ditu, eta PSE-EEk, hiru. Bost lagun lehen aldiz arituko dira foru diputatu lanetan, eta horien artean nabarmentzekoa da Gorka Urtaranen presentzia. Jakinarazi dutenez, Gasteizko alkate ohia Arabako Gizarte Politiketako diputatua izango da.

Gonzalezekin batera, bost emakumek eta hiru gizonek osatuko dute Arabako Foru Aldundia. Ahaldun nagusiaren alboan, bi diputatu nagusiorde arituko dira: Arabako PSE-EEko idazkari nagusi Cristina Gonzalez eta EAJko Itziar Gonzalo de Zuazo. Biak ere aldundiko kide izan dira azken legealdian, eta orain arteko sail berak kudeatzen jarraituko dute. Gonzalez Enplegu, Merkataritza, Turismo eta Foru Administrazio diputatua izango da berriz ere, eta Gonzalo de Zuazo, Ogasun, Finantza eta Aurrekontu arduraduna. Foru diputatu gisa jarraituko duen laugarren gobernukidea Ana del Val sozialista da: Kultura eta Kiroletako diputatu karguan jarraituko du.

Gainerako gobernukideak berriak izango dira. Gorka Urtaran, azken bi legealdietan Gasteizko alkate izandakoa, Gizarte Politiketako foru diputatua izango da. Jone Berriozabal, berriz, Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako diputatua. Hura Eusko Legebiltzarreko parlamentari izan zen 2009tik 2020ra bitarte, eta ordutik aurrera Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu Saileko Erakunde Harremanetarako sailburuordea izan da. Biak ere jeltzaleak dira.

EAJren esku egongo dira beste hiru sail ere. Arraia-Maeztuko (Araba) alkate ohi Anartz Gorrotxategi Lurralde Orekako eta Lurralde Antolaketako foru diputatua izango da, eta Amaia Barredo, Iraunkortasuneko, Nekazaritzako eta Natura Inguruneko diputatua. Azken horrek Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailean egin ditu azken urteak, Ingurumen Jasangarritasuneko sailburuorde karguan. Ekonomiaren Garapena eta Berrikuntza, berriz, Saray Zaratek kudeatuko du. Hura Gasteizko udal gobernuko kide izendatu zuen Maider Etxebarriak alkatetzara iristean, baina astebete iraun du Kultura, Hezkuntza eta Administrazioaren Modernizaziorako zinegotzi karguan. Haren lekua Sonia Diaz de Corcuerak beteko du, orain arte Eusko Jaurlaritzako Trafiko zuzendari izan denak; zazpigarrena zen EAJk Gasteizko udal bozetara aurkeztutako zerrendan.

PSE-EEk aldundian izango duen hirugarren ordezkaria Jon Nogales izango da. Azken legealdian sozialistek Arabako Batzar Nagusietan izan duten bozeramailea Mugikortasun Jasangarriaren eta Bide Azpiegituren foru diputatua izango da aurrerantzean.


Summary: Jose Antonio Santano Irungo alkateak harrera egin dio alarde parekideari. Txalo artean abiatu da alardea, eta, lehenbiziko aldiz, gizon bat atera den kantinera

Historian lehenbiziko aldiz, alarde parekideari harrera egin dio Jose Antonio Santano Irungo alkateak. San Joan plaza beteta dagoela, udaletxeko balkoian udal gobernua dago Santanorekin batera, eta udaletxean daude EAJren GBBko zenbait kide ere. Emakundeko zuzendari Miren Elgarresta ere bertan dago.

Prentsaurrekoa egin dute Santanok, eta udaleko PSE-EEko, EAJko eta PPko ordezkariek. «Urratsak egin beharko genituzke, kalean normala dena horrela izan dadin Irungo Udalean. Bi alarde ditugu, eta alardea ulertzeko bi modu», esan du alkateak. Udalak datozen urteetan alarde parekideari eta baztertzaileari harrera egiteko «konpromiso instituzionala» duela esan du. «Gure lehentasuna izan da bizikidetza eta errespetua ez zedila hondatu inola ere. Uste dugu lortu dugula. Gaur urrats bat eman dugu. Gaur, Irungo gizartea islatzen duen biribil bat ixteko urratsa egin dugu», borobildu du.

Horrekin batera, gehitu du alarde parekideari eta baztertzaileari harrera egitea «errespetu sozialeko» kontua dela, eta EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi adierazi die hori ulertu behar dutela. Hala, «normaltasun sozial eta instituzionala» eskatu ditu, festa bera delako protagonista.

Maddalen Iriartek adierazi du «poztekoa» dela Santanok harrera egitea: «Berandu dator, ordea». Oihana Briones Irungo Udaleko EH Bilduko bozeramaileak, berriz, esan du «garaia» dela «alardea udalak antolatu dezan».

Alarde parekidea, berriz, txalo artean abiatu da. San Joan plaza bete dute, eta, lehenbiziko aldiz gizon bat atera da aldiz kantinera: Antxon Jauregi Vidal. «Amets bat» betetzen ari dela esan du, eta «normaltasun osoz» bizi duela. Aitortu du «negar batean» igo duela San Martzial kalea, «hunkituta eta zoriontsu». Brionesek eman duhiriko bandera.

Emakumeek alardean parte hartzeko duen eskubidea aldarrikatu dute parte hartzaile guztiek oihu artean: «Emakumeak alardean», zioten. Inoizko jendetsuena izan da aurtengo alarde parekidea. Jeneralaren esanetan, 1.900 partaide inguru izan dira goizeko desfilean.


Summary: Wagnerrek kideak errekrutatzen jarraitzen du. BBC hedabideak kaleratutako informazio baten arabera, errekrutatze bulego batean adierazi diete balitekeela izena ematen dutenak Bielorrusiara joatea. Horri buruz ohartarazi dute EBko zenbait liderrek

Joan den larunbateko altxamenduaren ondorioak gorabehera, Wagner taldeak Errusia osoan kideak errekrutatzen jarraitzen du, BBC Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak jakinarazi duenez. Informazio horren arabera, Errusiako telefono zenbaki bat erabiliz deitu dute mertzenarioen taldeak herrialdearen luze-zabalean dituen hainbat bulegotara, eta horietan denek erantzun diete segitzen dutela errekrutatzen. Matxinada saiakera bertan behera geratu ondoren, Vladimir Putin Errusiako presidenteak hiru aukera planteatu zizkien Jevgeni Prigozhin buru duen mertzenario taldeko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea.

Prigozhin Bielorrusiara erbesteratu da, hango presidente Aleksandr Lukaxenkok auzian izandako bitartekaritza baliatuta. Eta Europar Kontseilua Bruselan egiten ari den goi bileraren lehen egunean, atzo, EB Europako Batasuneko zenbait liderrek ohartarazi zuten Wagner taldea Bielorrusian ezartzeak «segurtasun krisia» eragin dezakeela. BBCk argitaratu duenez, errekrutatze bulegoetako batean telefonoa hartu duenak adierazi du balitekeela izena ematen dutenak Bielorrusiara joatea.

Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini

«Boluntarioan taldeak» armadan integratzeko agindua emanda dauka Errusiako Defentsa Ministerioak. Armada pribatuak, legez, debekatuta daude Errusian, eta Txetxeniako Akhmat taldeak, esate baterako, kontratu bat sinatu du Errusiako armadan integratzeko. Prigozhinek esan zuen aurreko ostiralean, altxamendua gertatu baino egun bat lehenago, erabakita zeukala taldearen armamentu astuna armadari entregatzea. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen joan den astelehenean Wagnerrekoak prestatzen ari zirela ekipamendu militarra armadari emateko. Horren guztiaren harira, BBCk jaso du errekrutatze bulego batean esan dietela kide bihurtzen direnek Wagnerrekin sinatzen dutela kontratua, ez armadarekin.

Ikusi gehiago: Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu egin du Kremlinek

Bestalde, EBko estatuetako estatuburuek eta gobernuburuek atzo berretsi zuten jarraituko dutela Ukraina behar beste denboraz laguntzen. «Laguntza militarrak luzerako izan behar du», nabarmendu zuen EBren diplomaziaburu Josep Borrellek. Besteak beste, aireko defentsak sistemak eskatzen ditu Ukrainak, eta, Kievek gaur adierazi duenez, horiei esker Errusiak goizaldean Zaporizhia eskualdean azpiegitura militarren aurka jaurtitako hamahiru droneetatik hamar erorarazi ahal izan ditu. Ez da biktimarik egon.

Eta HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak salatu duenez, bildu dituen froga berri batzuen arabera, Ukrainako armadak pertsonen kontrako minak erabili ditu Errusiako tropen aurka, eta debekatuta daude. Horiek horrela, Kievi eskatu dio bete dezala hilaren hasieran hartutako konpromisoa, zeinak zehazten zuen ez dituztela arma horiek erabiliko, eta erabiltzen diren kasuetan ikertuko duela horien erabilera.


Summary: Urkulluk esan du «biktimak babestearren» erabaki zutela torturaren biktimak aitortzeko ekitaldia atzeratzea. Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan egin ditu adierazpenak lehendakariak, Julen Arzuagak galdetuta. EH Bilduk Jaurlaritzari egotzi dio torturaren biktimekin «beherapenetan» ibiltzea.

Ekainaren 26rako zuen aurreikusia Eusko Jaurlaritzak torturaren eta motibazio politikoko indarkeriaren biktimak aitortzeko ekitaldi bat egitea, Donostian, baina atzeratzea erabaki zuen Iñigo Urkulluren gobernuak. Azalpenak eskatu dizkio gaur Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Gogoratu dio Nazio Batuen Erakundeak ezarria duela ekainaren 26a dela torturaren biktimei babesa emateko nazioarteko eguna, «ez beste egun bat», eta, beraz, ulertezina dela aurten Jaurlaritzak aitortza ekitaldia bertan behera utzi izana. Erabaki hori, NBEren irizpideen aurka ez ezik, biktimen nahiaren aurka ere hartu zutela salatu du Arzuagak. Horregatik, gobernuari aurpegiratu dio «beherapenetan» ibiltzea estatuaren indarkeriaren biktimekin: «Ez duzue mailarik eman». Biktimek beraiek aitortza ekitaldia egitea nahi zutela gogoratu du Arzuagak, eta azalpenak eskatu dizkio Urkulluri. Lehendakariak erantzun dio ekitaldia atzeratzea erabaki zutela hauteskundeetara deitu zutelako uztailerako, eta ez zutelako nahi bozek omenaldian «interferitzerik». Jaurlaritzaren asmoa biktimak «babestea» izan dela azpimarratu du Urkulluk, «polemika eta borroka eremuetatik» blindatuta. «Torturaren praktika gaitzesten dugu, eta gaitzesten jarraituko dugu», gaineratu du.

EH Bildukoaren ustez, baina, Jaurlaritzak hitzez baino ez ditu biktima guztien eskubideak aldarrikatzen, baina praktikan ez du berdin jokatzen. Eta Urkulluri zuzenean gogoratu dio ez duela «sekula» torturaren biktimen aldeko ekitaldi batean parte hartu.

Presoen aldeko ekitaldiak

Bestalde, presoen ongietorriak eta haien aldeko babes ekitaldiak debekatzeari buruz galdetu dio PP+C’s alderdiak Josu Erkoreka Segurtasun sailburuari. Zehazki, Carmelo Barriok salatu du azken asteetan hainbat herri eta hiritan «ETAko kideei omenaldiak eta gorazarreak» egin dizkietela, eta «terrorismoaren biktimak umiliatu» dituztela. Haren ustez, «zerbaitek huts» egiten du horrelako ekitaldiak egiten jarraitzen bada, eta botere publikoek zerbait egin behar dute horren aurka.

Erkorekak erantzun dio Espainiako Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaitegi zentralek espresuki debekatu zutela presoen eskubideak babesteko eta haiei harrera egiteko ekitaldiak kautelaz debekatzea. Gogorarazi du Auzitegi Nazionalak, auto ugarien bidez, «doktrina lerro argi samar bat» finkatu duela horrelako ekintzen inguruan, eta baztertu egin duela ekitaldiak kautelaz debekatzea, argudiatuz «adierazpen, bilera eta manifestaziorako oinarrizko eskubideen murrizketa neurrigabea ekarriko lukeela». Sailburuak gaineratu du Ertzaintzak gertutik erreparatzen diela horrelako ekitaldiei, deliturik egiten ote den egiaztatzeko. Alde horretatik, jakinarazi du Poliziak ez duela «delitu zantzurik» atzeman azkenaldian presoen eskubideen alde egin diren ekitaldietan. Eusko Jaurlaritzak presoen aldeko omenaldiak «irmo» errefusatzen dituela esan du Erkorekak, baina gauza bat dela horrelako jokabideak moralki gaitzestea, eta beste bat horiei penalki jazartzeko neurriak hartzea.


Minutu bat, mende bat

Summary: Minutu bat, mende bat. Kafea maite dutenen sukaldean geroz eta ohikoagoa da kafe kapsulak aurkitzea, batez ere COVID-19aren ondoren. Hainbat adituk esan dute horren atzean kafea modu azkarrean egiteko nahia dagoela, eta salatu dute aluminiozko kapsulek ingurunean eragina dutela.

Kafeontzia garbitu, urez bete, kafe ehoa sartu, eta sukaldea kafe usainarekin bete arte itxaron: hori izan da eguneroko erritua askorentzat. Hala ere, azken urteetan kafe kapsulek hartu dute kafe ehoaren lekua, eta goizetako prozesu hori azkartu. Kapsulan zazpi gramo kafe inguru daude, dosi bakarreko kantitatea, alegia. Minutu baten buruan kafeontziak kapsulen lamina fina zulatzen du, hortik kafeontziko ur beroa sar dadin. Katilua kafez betetzen den minutu horretan, birziklatu ezin diren 13.500 kafe kapsula botatzen dira zakarrontzira. Greenpeaceren arabera, aluminiozko eta plastikozko objektu horiek erabat desagertzeko, 100 urte behar dira gutxienez. Minutu bat, mende baten truke.

Azkartasun horren bila joan zen Eric Favre ingeniaria Erromara, 1975ean. Suitzako Nestleren egoitzan lanean hasi berria zen, eta etxeko kafearen egokitasunaren eta espressoaren kalitatearen arteko konbinazioa aurkitu nahi zuen Italiako kaleetan. Egunero egiten zuen bezala, Erromako kaleetan barrena abiatu zen, inspirazio bila. Panteoiaren ondoan zegoen kafetegi batean ilara luze bat ikusi zuen, eta bere aurpegia kafetegiaren erakusleihoan itsatsi zuen, denda horren berezitasuna aurkitzeko asmoz. Begi bistaz Erromako Sant Eustachio Il Caffe kafetegiak nahiko arrunta zirudien; beste establezimenduetan erabiltzen zituzten makinak zituzten, jendez jositako mahaiak eta opilez apaindutako mostradorea. Hala ere, kafetegiko langileek pistoia behin baino gehiagotan ponpatzen zuten, behin ponpatu ordez. Horrela, kafean apar bat sortzea lortzen zuten, eta kafe alearen zaporea gehiago nabarmentzea.

Favre liluratuta itzuli zen Suitzara, eta lantalde bat osatu zuen Sant Eustachio Il Cafferen kafea egiteko gai izango zen makina bat sortzeko. Asmakizuna bezeroen sukaldeetan egotea zen helburu nagusia, bakoitzak bere kafea modu errazean egiteko etxean, kafe alearen zapore originala mantenduz. Ingeniari gaztea lehendabizikoz Italiara joan zenetik, kafearen merkatua aldatu egin da, baina Favreren makina ez da bezeroen sukaldetik mugitu. Gaur egun, kolore, zapore eta tamaina desberdineko kapsulek betetzen dituzte supermerkatuetako korridoreak; izan ere, kalkulatzen da 400 kafe kapsula marka baino gehiago daudela.

Askotariko eskaintza horren kalitatea zalantzan jarri du Aritz Arano kafe adituak: «Kapsulako kafea hartzea tetrabrik zopa hartzea bezala da; ez duzu sukaldea zikintzen, eta bi minutu barru produktu on samarra duzu prest». Arano 2016an joan zen lehendabiziko aldiz Kolonbiara, eta hango kafe dastatzaileekin ikasitakoa ezagutarazten du bere ikastaroetan. Kafea prestatzeko eman beharreko pausoak Kolonbian ikasi zituen. «Jendeak ez dio denborarik eskaini nahi kafearen prestakuntzari. Kafea prestatzea erritual bat izan daiteke: kafea ehotu momentuan bertan, teknika bat aukeratu, eta ur kantitatea kalkulatu. Baina, horretarako, denbora behar da», esan du Aranok.

Denbora da kapsulek duten abantaila nagusia adituaren ustez, kafea azkar egiteko aukera eskaintzen dutelako. Kafeontzia garbitu, teknika aukeratu, ontzia urez bete eta kafe ehoa sartu; horiek dira kafea prestatzeko eman beharreko pausoak, baina bezeroak alde batera uzten ditu, kapsulen mesedean. Izan ere, kafea lortzeko, kapsula sartu, eta botoi bat klikatu behar da, besterik ez.

Luxuzko produktua

Langile bat, kapsulak egiaztatzen. LAURENT GILLIERON, EFE

Konstantzia da kapsulen beste ezaugarri positibo bat, Aranoren ustez: kafe ehoa erabiltzean ur asko edo ur gutxi jarriz gero, zaporea aldatu daiteke, baina kapsuletan hori ez da gertatzen. Kapsulen zaporea berdina izango da egunero. «Azkenean, ez baduzu kafe onik probatu, iruditzen zaizu hori ongi dagoela; bakarrik abantailak ikusten dizkiozu», azaldu du adituak.

Publizitatea «ezinbestekoa» izan da kafe kapsulen irudia indartzeko orduan, Aranok dioenez, eta marken estrategia «txalotu» nahi du: «Kafe kapsula luxuzko produktu gisa saltzen eta kobratzen dute. Lortu dute jendeak kapsulako kafea hobea dela sinistea». Kapsula goi mailako produktu gisa aurkeztu dute iragarkietan, irudi dotoreekin eta gonbidatu famatuekin, baina horren atzean «tranpa» dagoela esan du adituak: «Kapsulak saltzen dituzten prezioan eros daitezke merkatuan dauden kafe onenetariko asko».

Markaren arabera, prezioa aldatzen da, baina, batez beste, kapsula bakoitzak 50 zentimoko prezioa du. «Prezioan oso ondo dago kamuflatuta, eta ez du ematen hainbeste ordaintzen ari zarenik, baina, gero, urte amaieran, izugarria da kafetan uzten duzun dirutza», azaldu du Aranok.

Kapsulek kutsadura sortzen dutela, hori da alde negatiboena, batez ere kontuan hartuz COVID-19aren ondoren kapsulen salmenta igo egin dela . Kafe kontsumitzaileak etxean geratu ziren, eta, kafetegietan dastatutako zaporeak berreskuratu nahian, kafe kapsulak gehitu zituzten erosketetako zerrendara. Egoera horri aurre egiteko eta hondakinei bigarren bizialdi bat emateko, KafeaEco enpresak kafe kapsulak jasotzen ditu, eta, gero, bereizi kafea, aluminioa eta plastikoa.

Bereizketa horren bitartez, bi material garbi lortzen dituzte: kafea —landareentzako substratu bihurtzen dute —, eta aluminio eta plastiko txikitua. Plastikoaren eta aluminioaren hondakinekin loreontziak, poteak eta erretiluak egiten dituzte, kapsulei beste erabilera bat emateko. Kafe lehortuarekin ongarria ere egiten dute. KafeaEcok bere webgunean ditu hainbat datu ikusgai, baina esanguratsuena hurrengoa da: 2021ean 40.000.000 kapsula birziklatu zituen.

Kapsulek sortzen duten hondamendia saihesteko, adituak gomendatzen du behin baino gehiagotan erabil daitekeen kapsula erostea eta etxeko kafearekin betetzea. Horrela, dirua aurrezteaz gain, ez dira plastikozko eta aluminiozko kapsula gehiago botako behar ez den edukiontzian. Bestalde, hainbat kafe markak kapsula biodegradagarriak aurkeztu dituzte, ingurunean duten eragina murrizteko asmoz. Markaren arabera, kapsularen iraupena desberdina da, baina batez beste kapsula biodegradagarri bat hiru hilabete igaro eta gero desagertuko litzateke. Batzuek enpresa horien ekinbidea txalotzen dute; beste batzuek, berriz, marketineko estrategia izan daitekeela esaten dute, enpresaren irudia legitimatzeko asmoz.

Ohitura berriak Birziklatzeko lanak batez ere Ipar Amerikan eta Europan egiten dira, han kontsumitzen direlako erabilera bakarreko kafe kapsula gehien. Joan den urtean 62 mila milioi kafe kapsula kontsumitu zituzten. Nahiz eta Hego Amerikan produzitu kafe gehiena, ez da ohikoa kapsulako kafea kontsumitzea, eta ekoizten dituzten kafe ehoak Ipar Hemisferiora esportatzen dituzte, bertan kapsulak sortzeko. Arano urtero bueltatzen da Kolonbiara, eta, nahiz eta herrialde hartan ekoizten den kaferik «hoberena», bertako terrazetan kaferik txarrenak ere dastatu dituela esan du: «Barruan beti geratzen da produktu txarra, eta ona esportatzen dute. Hori kolonialismoaren ondorioetako bat da». Hala ere, azken hamarkadan hasi dira Kolonbiako kafe marka batzuk hori zalantzan jartzen, adituaren ustez: «Zergatik eman behar diete estatubatuarrei eta europarrei duten kaferik onena?». Kolonbiako terraza batean tokiko kafea dastatu nahi du Aranok, kapsulak alde batera utziz. "Kolonbian geratzen da produktu txarra, eta ona esportatzen dute. Hori kolonialismoaren ondorioetako bat da" Aritz Arano. Kafe aditua Euskal Herrian ere kapsulak alde batera utzi behar direla uste du, kafearen kultura babesteko: «Oso ongi baloratzen da jatetxe bateko Michelin izarra, baina gero postrearekin batera ateratzen den kafea arrunta da». Nahiz eta hainbat jatetxetan hori aldatzen hasi den, oraindik bidea «luzea» dela dio: «Lanketa sakon bat egin behar da, eta jendeari kafearen kultura gehiago zabaldu; kapsuletatik haratago mundu zoragarri bat dagoela erakutsi behar da, eta haien jakin-mina piztu, gauzak berriak probatu ditzaten». Urtetik urtera kafe kapsula gehiago saltzen ari dira, baina Aranok dio ez duela etorkizuna kapsulez beteta imajinatzen. Hori ziurtatzeko, kafeari merezi duen garrantzia eman behar zaiola dio, kalitate oneko produktuei lehentasuna emanez. Aranok nahiago du kafeontzia kontu handiz garbitu, urez bete, poltsa handi batetik kalitate oneko kafe ehoak atera, eta, presarik gabe, kafeontziak deitu arte itxarotea. Kapsulak birziklatzeko pausoak Kapsulak ongi garbitu. Kafearen hondakinekin ongarria egin daiteke. Plastikozko kapsulak: Kapsulak plastikozkoak badira, material horren beste hondakinekin nahas daitezke. Edukiontzi horira bota behar dira. Aluminiozko kapsulak: Kapsulak garbigune batera eraman behar dira.