Summary: EH Bilduk epaileengana jo du, Iruñeko udal egutegia ez delako elebiduna. Egutegiak elebiduna behar luke, euskararen ordenantzan jasoa dagoenez. Araua urratu dutela gaitzesteko, EH Bilduk bi helegite aurkeztu ditu Nafarroako Administrazio Auzitegian.

Enrique Maia buru duen udalak beste behin zokoratu du euskara; berriz ere, euskarazko hitzak ez dira ageri gaztelaniakoen parean. Iruñeko Udala 2022. urteari so ari da azkenaldian, eta, ohi denez, berea da udal egutegia diseinatzeko ardura. Euskararen ordenantzan jasoa dagoenez, ezinbestekoa da egutegi horiek elebidunak izatea. Ordea, Udalak kontra egin dio betebeharrari; araua urratu, eta bi egutegi mota argitaratzeko hautua egin du. Gaztelaniazkoa bata, euskarazkoa bestea. Iruñeko Udaleko EH Bilduk irmoki salatu du Enrique Maiaren taldearen jokabidea, eta auzitara jo dute: bi helegite aurkeztu dituzte Nafarroako Administrazio Auzitegian. Egutegien auziari dagokio lehenbizikoa; bigarrena, hizkuntz eskubideen beste urraketa batzuei.

EH Bilduren esanetan, Navarra Sumak euskarri elebidunen kontra egiteak asmo argia du atzean, eta hori da «okerrena». «Navarra Sumak modu kontzientean eta interesatuan egiten du, konfrontazioa sustatzeko, hiri honetako errealitate linguistikoetako bat diskriminatuz», salatu du EH Bilduk ohar batean. Izan ere, azaldu dutenez, gaztelaniazko bertsioa eta euskarazkoa euskarri bereizietan azaltzeak ezinbestean uzten du euskarazkoa ahulduago. Hain zuzen, berdin gertatu zen Twitter kontuekin ere. Udalak uko egin zion lehendik sortua zen kontuan mezu elebidunak argitaratzeari, eta bigarren kontu bat sortu zuen euskaraz aritzeko, artean jarraitzailerik gabekoa.

Halaber, EH Bilduk nabarmendu du Udalak berriz ere euskara bazter uzteko asmoa duela zenbait ekinbidetarako: hala nola informazio seinale, kartel eta plaka batzuk egiteko. «Hiriko hizkuntza koofizialetako batekiko ez ezik, hitz egiten duten pertsonekiko eta Nafarroako Administrazio Auzitegiaren irizpideekiko –euskararen ordenantzarekiko– ere errespetu falta lotsagabea da», salatu dute.


Summary: Malcolm X hiltzea egotzita kartzelatutako bi pertsona absolbitu ditu epaile batek. Manhattango Fiskaltzak nabarmendu du azterketa batek erakusten duela FBIk eta New Yorkeko Poliziak «froga erabakigarriak» ezkutatu zituztela

Manhattango Fiskaltzaren eskaria onartu du New Yorkeko Auzitegi Gorenak (AEB), eta absolbitu egin ditu 1965ean Malcolm X ekintzailea hiltzea egotzita kartzelatutako hiru pertsonetako bi. Duela urte eta erdi pasa, auziaren espedientea berriro ikertzen hasi ziren, eta ondorioztatu dute New Yorkeko Poliziak eta FBIk «froga erabakigarriak» ezkutatu zituztela. Cyrus Vance fiskalak The New York Times egunkariari esandakoaren arabera, Muhammad Abdel Azizek eta Khalil Islamek ez zuten «merezi zuten justiziarako sarbiderik» eduki.

Lehendabizikoa 1985ean atera zen kartzelatik, eta 83 urte ditu; bigarrena 1987an irten zen, eta 2009an hil zen. Ezarri zizkieten zigor «justifikaziorik gabekoak» —bizi guztikoa— baliogabetu ditzala eskatu dio gaur fiskalak auzitegiari. Mujahid Abdul Halim izan zen hirugarren zigortua. Epaiketan, 1966an, hilketa aitortu zuen, eta adierazi Aziz eta Islam errugabeak zirela. Halim 2010ean atera zen kartzelatik. 80 urte ditu.

Afro-amerikarren giza eskubideen aldeko borrokaren ikur nagusietako bat izan zen Malcolm X (1925-1965). New Yorkeko Audubon antzokian hil zuten, tiroz, 1965eko otsailaren 21ean, hitzaldi bat emateko pronto zegoenean. Hilabete batzuk lehenago, Islamaren Nazioa utzi zuen, mugimenduaren bueltan tentsioa areagotzen ari zelako. Horren ondoren, heriotza mehatxuak salatu zituen Malcolm X-k. Hain zuzen ere, mugimenduko kideak ziren New Yorkeko Auzitegi Gorenak absolbitu dituenak. Azkeneko 22 hilabeteotan fiskaltzaren bulegoak eta akusatuen abokatuek eraman dute aurrera ikerketa. 2020an erabaki zuen Vancek espedientea berriro zabaltzea; izan ere, Netflix plataformak orduan zabaldutako dokumental sorta batek zalantzan jarri zuen zigortuetatik bi hilketaren egileak zirenik. Hori bera egiteko eskatu zion The Innocence Projectek, epaiketetako hutsegiteen aurka borroka egiten duen irabazi asmorik gabeko elkarteak.

Gainera, ikerketa hori egiten hasita zeudenean, ekintzailearen hiru alabek ere espedientea zabal zedila galdegin zuten joan den otsailean. Horretarako, Raymond Wood New Yorkeko Poliziako ezkutuko agente batek zendu aurretik helarazi zien aitortza gutuna erakutsi zuten froga gisa. Horren arabera, Poliziak eta FBIk «konspiratu» egin zuten, eta eskatu zioten eskubide zibilen aldeko mugimenduan infiltratzeko, eta, behin barruan egonda, liderrak delituak egitera bultzatzeko.

Fiskaltzaren iturriak aintzat hartuta The New York Times-ek kaleratutako informazioak dioenez, FBIk auziaz dituen hainbat dokumentuk «beste susmagarri batzuk inplikatzen dituzte». Woodek 2011n idatzitako testuan adierazi zuenez, hilketaren xehetasunak ezkutatu zituen Poliziak. Gaineratu zuen erasoa gertatu aurreko orduetan bere egiteko nagusia izan zela hilketaren egunean ekintzaileak bizkartzainik ez izatea. Hain zuzen, egun batzuk lehenago atxilotu zituzten segurtasun taldeko kideetako bi.

Hortaz, auzitegiaren ebazpenarekin indar handiagoa hartu du Poliziak eta FBIk orduan rol ilun bat jokatu zutela adierazten duen tesiak. «Hutsegite larri hau onartu beharra daukagu», esan dio Manhattango fiskalak egunkariari.

Malcolm Xren hilketak AEBak astindu zituen, eta, nolabait, hamarkada hartan herrialdean zehar zabaldu ziren tentsio politikoak eta sozialak sinbolizatu zituen. Kontuan hartu behar da bi urte lehenago John Fitzgerald Kennedy AEBetako presidentea hil zutela, eta 1968an, giza eskubideen aldeko beste ikur nabarmenenetako bat: Martin Luther King.


Summary: Bonba abisu faltsua izan da Bilbotik abiaturiko hegaldi batean. Goizean Bizkaiko hiriburutik Coruñara helduriko hegazkin bateko bidaiariak miatu dituzte Galiziako hiriko aireportuan. Azkenean, ez dute lehergailurik topatu.

Susto ederra gaur goizean Bilbotik Coruñara heldu den hegaldi batean. Bonba mehatxua izan da, eta larrialdi plana aktibatu dute Galiziako hiriko aireportuan. Airekoa eta hegazkina miatu ostean, ez dute lehergailurik topatu, eta abisua faltsua izan dela ondorioztatu dute.

112 zenbakira eginiko dei batez eman zuten abisua. Bi aireportuak harremanetan jarri dira berehala, barneko kanalen bidez. 07:30ean lurreratu da Volotea konpainiako 353 hegaldia. Hegazkina Airbus 319 bat da, eta 111 pertsona zituen barruan, 105 bidaiari eta sei eskifaiakide. Denak daude ongi, konpainiak esan duenez. Bidaiariak gune itxi batera eraman dituzte, eta banan-banan miatu. Aireportua ez dute itxi, edonola ere.

Maletak aztertu dituzte, eta ez dute lehergailurik topatu. Gero, kabina miatu dute. Hainbat hedabidek zabaldu dute bidaiarietako bat atxilotu egin dutela, baina Guardia Zibilak gezurtatu egin du.

Ikusmin eta mobilizazio handia eragin du gertaerak Coruñako aireportuan.


Summary: Guardia Zibilak gizon bat atxilotu du Gasteizen. GAR Ekintza Azkarrerako Taldeko hiru Patrol joan dira atxilotua bizi den tokira, eta etxea miatu ostean eraman dute.

Guardia Zibilak gizon bat atxilotu du gaur goizean Gasteizen, Alea.eus-ek jakinarazi duenez. Arabako aldizkariak zehaztu duenez, Guardia Zibileko GAR Ekintza Azkarrerako Taldeko agenteek atxilotu dute eta sekretupeko sumario baten barruan dagoen operazio batean. Oraindik ez dute eman atxilotzeko arrazoiaren berri.

Ibaiondoko Hondarribia kaleko eraikin batean egin dute atxiloketa. Gasteizko udaltzainen laguntza izan dute inguruetako kaleak kontrolatzeko. Hiru Patrol hara joan dira, eta hainbat guardia zibilek etxebizitza baten barrua miatu dute, beste batzuek sarrerak eta irteerak kontrolatzen zituzten bitartean. Ondoren, gizonezko bat atxilo eraman dute.


Summary: Sortuko kideak 'Herrigaia' edo 'Lurrari Lotuz' hautatzen hasi dira. Igandera arteko epea daukate Nazio Kontseiluaren txostena edo hari aurkeztutako osoko zuzenketa aukeratzeko.

2017ko urtarrilean egin zuen Sortuk azken kongresua, eta oraingoa aurtengo urtarrilean egitekoa zen berez: pandemiaren ondorioz, ordea, urtebetez atzeratu zuten. 2022ko urtarrilaren 22an bukatuko da, eta zuzendaritza berria ere orduan aurkeztuko dute.

Prozesu horretan, Sortuko kideek bozketa egunak dituzte gaurtik etzira bitartekoak. Nazio Kontseiluak aurkeztutako Herrigaia txostenaren eta Lurrari Lotuz osoko zuzenketaren artean botoa emateko aukera daukate gauerditik, eta epea zabalik egongo da igandeko 23:59 arte. Zuzenketa partzialak, berriz, abenduaren 17tik 19ra. Nazio Kontseiluaren hautagaitza abendu akaberan aurkeztuko dute, eta urtarrilean bozkatuko.

Bi txostenen artean badira aldeak; besteak beste, urteotako balantzean, aliantzetan eta aurrera begirako estrategian.


Summary: Migratzaile bat arin zauritu da Donibane Lohizunen, trenaren ufakoak botata. Baionako Ospitalera eraman dute. Espainiako eta Frantziako poliziek migratzaileen kontrako kontrola ipini zuten atzo Dantxarineko mugan.

Gaur goizeko bostetan Hendaiatik atera den lehen trenak 25 urteko migratzaile bat bota du lurrera Donibane Lohizune eta Getaria artean (Lapurdi). Sud Ouest-ek jakinarazi duenez, trenaren ufakoak bota du migratzailea, eta, kolpearen ondorioz, arin zauritu da.

Trena 04:47an abiatu da Hendaiatik. Migratzailea trenbidearen alboan zegoen trena iritsi denean, eta, ondotik pasatzean, ufakoak lurrera bota du. Migratzaileak izterrean hartu du kolpea, eta Baionako Ospitalera eraman duten osasun zerbitzuek artatu dute.

Urriaren 12an lau migratzaile hil ziren Ziburun, antzeko beste istripu batean. MIgratzaileak Poliziaren kontrol batetik ihesi zihoazen, eta trenak harrapatu zituen. Harrera taldeek gogor salatu zuten gertaera hura, eta «giza ehiza bat» dagoela salatu zuten. Migratzaileentzat «bide seguruak» eskatu zituzten Donibane Lohizunen bilkura batean.

Ikusi gehiago: Line Targe: «Oztopoek arriskua errentagarri bilakatzen dute»


Summary: Austriak erabateko konfinamendua ezarri du. Vienak iragarri du otsailetik aurrera derrigorrezkoa izango dela txertatzea. Alemaniak ohartarazi du soilik txertatuak edo gaitza gainditua dutenak sartu ahalko direla eremu publiko itxietan 100.000 biztanleko sei erietxeratu baino gehiago dituzten eskualdeetan.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi zuen: Europa da orain pandemiaren erdigunea, eta azken egunetako datuek berretsi egiten dute hark esandakoa. Egoerari aurre egiteko neurri berriak hartzen hasiak dira estatu gehienak. Austriak hogei eguneko derrigorrezko itxialdia ezarri die herritar guztiei, txertatuta egon edo ez;itxialdia abenduaren 12ra arte luzatuko litzateke txertatuak daudenentzat, eta eperik gabe txertatu gabeentzat.Astelehenean sartuko da indarrean neurria. «Herritarrek murrizketak bete beharko dituzte hogei egunez, zenbaitek ez dutelako elkartasunez jokatu nahi izan. Eskatzen diet bete ditzatela neurriak eta gutxitu ditzatela kontaktuak», esan du Alexander Schallenberg kantzilerrak. Horrez gain, iragarri du otsailetik aurrera derrigorrezkoa izango dela koronabirusaren aurkako txertoa hartzea.

Aste honen hasieratik daude itxialdian txertatu ez diren herritarrak Austrian. Baina horrek ez ditu kutsatzeak moteldu. Atzo beste 15.000 kasuren berri eman zuen bederatzi milioi biztanleko herrialdeak. Azken egunetan, dena den, ugaritu egin dira txertatzeko eskariak, eta dagoeneko herritarren %65 daude txertatuta —Europako Batasunean herritarren %67k hartu dute txertoa—. Kantzilerrak aitortu du ez dutela jakin herritarrak konbentzitzen, baina txertoaren aurka egin duten alderdiei egotzi die erantzukizunaren zatirik handiena. Horietako bat da eskuin muturreko FPO, zeinak %20ko babesa duen. «Osasun sistemaren aurka» aritzea egotzi dio Schallenbergek FPOri. Eskuin muturreko alderdiko buru Herbert Kicklek —berrogeialdian da positibo eman ostean— «diktaduratzat» jo du neurria, eta manifestazio handi batera deitu du biharko, ezarritako murrizketen aurka.

Eslovakiak berrogeialdian jarri ditu txertatu ez diren eta gaitza gainditu ez duten herritarrak. Neurria astelehenean sartuko da indarrean. Eduard Heger lehen ministroak azaldu du txertatu gabeak direla erietxeetan dauden COVID-19 gaixoetatik %70, eta ospitale gehienetan dagoeneko ez dutela oherik gaixo gehiago hartzeko. Horiek hala, soilik oinarrizko beharrak asetzera atera ahal izango dira etxetik txertatu gabeak. Orain 2.904 pertsona daude erietxeetan; horietatik 505, larri.

Alemaniak ere murrizketa gehiago iragarri ditu, eta aurreratu horiek gogortuz joango dela erietxeetako testuinguruaren arabera. «Oso egoera kezkagarrian gaude. Hau ez zatekeen gertatuko txertatu gabeak gutxiago balira», esan du Angela Merkel jarduneko kantzilerrak. Hala, Berlinek iragarri du txertatzea derrigorrezkoa izango dela pertsona zaurgarriekin kontaktuan dauden langileentzat —orain arte borondatezkoa zen, eta, beraz, legedia aldatu beharko du gobernuak—. Horrez gain, 100.000 biztanleko asteko sei erietxeratu baino gehiago dituzten eskualdeetan, soilik txertatuak eta gaixotasuna gainditu dutenak sartu ahalko dira eremu publiko itxietan, ez bada oinarrizko beharrak asetzeko —hala daude egun Alemaniako lander gehienak—. Egoerak okerrera eginez gero , txertatuei ere test negatibo bat eskatuko litzaieke aipatu eremuetara sartzeko, eta, hala ere, kasuak gutxitzen hasi ezean, aipatutako eremuak itxiko lirateke.

Datu txarrak dituzte Alemanian. Gaur beste 52.970 kasu jakinarazi dituzte, eta zenbait eskualdetan hasiak dira dagoeneko gaixoak beste erietxe batzuetara bideratzen. Hala daude, besteak beste, Bavieran. Adituek neurri zorrotzagoak hartzeko ere eskatu dute, besteak beste, gaueko aisialdia bertan behera uztea. Gaixotasunen kontrolerako Robert Koch Institutuko buru Lothar Wielerrek esan du, herrialdeak duen testuingurua kontuan izanik, motz geratzen direla, eta aholkatu du herritarrak etxean gera daitezen. Alemaniako Osasun ministro Jens Spahnek berak ez du baztertu erabateko itxialdia ezarri behar izatea, eta ohartarazi du herrialdea «larrialdian» dagoela.

Hungariak 11.289 kasu jakinarazi ditu gaur. Viktor Orban lehen ministroaren gobernua ez da neurri zorrotzak hartzearen aldekoa, baina aurreratu du bihartik aurrera maskara derrigorrezkoa izango dela areto itxietan, eta 500 pertsona baino gehiago biltzen dituzten ekitaldietan txertaketa ziurtagiria eskatu beharko dela. Horrez gain, osasun arloko langileek hirugarren dosia hartu beharko dute.


Summary: Baionako familia batek jakin du litekeena dela etxean zeukaten koadro batek 200.000 euro balio izatea. Alexei Jaulenski margolariarena da koadroa, eta baionarrek ez zuten susmorik ere haren balioaz. Gaur jarriko dute enkantean Donibane Lohizunen.

Nork ez du eduki etxeko paretan hautsa hartzen betidanik egon den koadro zahar, eta ez bereziki polit hori, botatzeko, eta Ikean erositako irudi moderno bat jartzeko?

Kasu! Baionako familia batek deskubritu berri du etxean zeukatenak dirutza balio duela. 200.000 eta 300.000 euro artean baloratu diote Judua otoitzean deituriko margolana. Gaur jarriko dute enkantean Donibane Lohizunen (Lapurdi), 14:00etatik aurrera.

France Bleu Pays Basque irratiak zabaldu duenez, Alexei Jaulenski margolari errusiarrarena da koadroa (1864-1941). Moskun eta San Petersburgon ikasi zuen, espresionismoaren moldeak hartu zituen, eta, gero, abstrakziora jo zuen. Izan ere, Wassili Kandinskiren laguna eta lankidea izan zen, baita Henri Matisserena eta Paul Kleerena ere. Baionan agerturiko koadroa 1893. urtean margotu zuen.

Baionako familia horretako aitona Poloniatik Lapurdiko hiriburura bizitzera joandako arte biltzailea zen, eta 1950 aldera erosi zuen margolana. Bilobei utzi zien, etxearekin. Baina senideek etxea saltzea erabaki dute, eta egongelan zuten koadroak zer edo zer balio zezakeen jakin nahi izan zuten. Horretarako, Arnaud Lelievre adituari deitu zioten. Hark berehala esan zien koadroak balioa bazuela, ez zelako arrunta eta zirilikoz idatzitako hitzak zituelako atzean, irratiak zabaldu duenez. Datu horiekin, adituak esan zien 5.000 euro bat balioko zuela.

Familiak ikertzen jarraitu du, ordea, eta hainbat hilabeteren buruan jaso dute albiste ona: balitekeela 200.000-300.000 euro inguru balio izatea. Gaur jakingo da salduko ote den, eta zenbatean.


Summary: CX enpresa bat zara? Pasa zaitez produktu edo zerbitzu bat saltzetik esperientzia oso bat eskaintzera. Enpresen helbururik garrantzitsuena jada ez da produktu edo zerbitzu bat saltzea. Gaur egun, entitate anitzen arrakasta Customer Experience estrategiak dira, bezeroaren bizi-ziklo osoa ikertzeko eta kudeatzeko gai direnak.

Zeintzuk dira enpresa baten oinarriak? Eta edozein konpainiaren oinarrizko helburuak? Negozio-prozesuen artean kritikoena aukeratu beharko bazenu, zein hautatuko zenuke?... Galdera horiek ez dute erantzun bakarra, ezta zuzena ere, baina, edozein entitateren arrakastaren oinarrira jotzen badugu, bezeroa dago ardatz gisa. Edozein entitatek, publikok zein pribatuk, irabazi asmokoa izan zein bestelako egitasmo bat izan, target bat definitzen du. Hau da, nori bideratzen zaio aurrera eramaten den aktibitatea? “Bezeroari, noski”, erantzungo lukete askok. Zuzen egongo litzateke bezero kontzeptua haratago eramaten bada, eta ez bada oinarritzen erosketa-salmenta transakzioetan soilik; aitzitik, edozein enpresa edo entitateren egitasmoaren helburu diren pertsonak edo agenteak barneratzen ditu kontzeptu horrek.

Kontzeptu teorikoak alde batera utzita, eta hasierako galderetara bueltatzen bagara, enpresa-esparruan negozio-prozesu garrantzitsu anitz dago, makineria konplexu baten atalak bezalakoak, baina bezeroak pozik izatearenak, argi eta garbi, berebiziko garrantzia du. Orduan, zergatik ez dago bezeroaren kudeaketa-prozesuen digitalizazio- eta optimizazio-bidaiaren lehenengo faseetan, elementu osagarri bat bezala baizik? Hainbat arrazoi, joera eta motibazio daude horren atzean, baina, gaur egun, enpresak CX enpresa bilakatzen ari dira. Eta zer da CX enpresa bat? Edo, hobeto esanda, zeintzuk dira CX filosofia bereganatu dutenak? Ba, euren estrategiak bezeroaren esperientzian oinarritzen dituztenak, eta ez soilik salmentetan. Esan bezala, edozein entitatek landu dezake CX abiapuntua.

CX enpresek, beraz, bezero direnen zein izan daitezkeenen informazio ugari behar dute, euren erabakiak bideratzeko. Horretarako, merkatuan denbora asko daramaten CRMak behar dituzte, bezeroen bizi-ziklo osoa aztertzeko eta optimizatzeko. CRMak ez dira software berriak, orain dela asko daude merkatuan, baina, gaur egun teknologiak eskaintzen dizkigun cloud tresnekin, inoiz baino eskuragarriago daude edozein motatako enpresentzat. Berdin du enpresaren tamainak, helburuak eta sektoreak. Target edo helburu diren bezeroak izango ditu, eta lan egin behar dute enpresarekiko duten jarrera ahalik eta positiboena izan dadin.

Bezeroaren bizi-zikloa luzea eta konplexua da, etapa anitz ditu, eta ez da inolaz ere salmentarekin amaitzen. Fase ezberdinen informazioa erregistratzeko eta ustiatzeko gai diren software informatikoek aukera ematen dute bezeroei balio erantsi bat eskaintzeko. Bezeroek ez dute soilik produktu edo zerbitzu bat kontsumitzen, esperientzia oso bat baizik. Eta zenbat eta pertsonalizatuagoa izan, orduan eta positiboagoa gertatuko da. Horregatik, oinarrizko CRMek eskaintzen dituzten ahalmenak jada ez dira nahikoa. Orain informazio kantitate itzela jaso daiteke, eta hori guztia bezeroaren etapa guztietan ustiatzeko gai den teknologia behar da. Beraz, jada CRM bati erosketa osteko zerbitzuak eskaintzeko gai den softwarea behar dugu. Enpresek gai izan behar dute edozein iturritatik datozen eskakizunak (telefonoa, e-maila, sare sozialak eta gero eta ohikoagoak diren webguneko chatbot-ak) pertsona horrek markarekin izan dituen bestelako interakzioekin erlazionatzeko, eta informazio hori guztia kudeatzeko teknologia behar dute. Laburbilduz, bezeroak enpresarekin duen esperientzia ahalik eta positiboena izan dadin lantzeko tresnak behar ditu.

Enpresa-prozesu kritikoa izanik, Oreka IT-n lantalde espezifiko bat daukagu bezeroaren esperientzian parte hartzen duten prozesuak digitalizatzeko eta, azken finean, hobetzeko. Customer Experience sailean, puntakoak diren customer experience soluzioak eskaintzen ditugu, gure bezero diren enpresek (B2C eta B2B) euren bezeroekiko harremana estutu dezaten, denboran irauteko asmoz. Horren adibide dira SAPek garatutako C/4HANA suite-ko hodeian dauden CRM lanabesak, SAP ingurugiroan murgilduta dauden enpresa txiki, ertain zein handientzakoak.

Beraz, zure enpresa CX enpresa bihurtu nahi baduzu, eta zure bezeroei esperientzia oso bat eskaini nahi badiezu, produktu edo zerbitzu soilaren ordez, hori gauzatzeko lanabesak zure eskura jarriko ditugu Oreka IT-n.


Summary: Sagarduik esan du Donostiako Onkologikoko lanpostuak «bermatuta» daudela. Langileak kexu dira, egitura aldetik zentroak «banatuta» jarraitzen duelako. Zentroa berritu dute, eta datorren astetik aurrera bertan izango da eguneko zentroa, eta baita kanpoko kontsultak ere.

Aurrerantzean, Gipuzkoan minbiziaren kontrako tratamendua behar duten paziente anbulatorioak Donostiako Onkologikora bideratuko ditu Osakidetzak. Bertan jarriko dituzte onkologiako eta onkohematologiako kanpo kontsulta guztiak, eta baita eguneko ospitalekoak ere. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak adierazi du modu horretan Onkologikoak Osakidetzarekin duen lotura «finkatu» egingo dela. Gainera, Onkologikoan lan egiteko LEP bidez esleituko dira lanpostuak hemendik aurrera, eta orain lanean dauden langileen postuak «bermatuta» geratuko dira.

Langile Batzordea, ordea, ez da fio Sagarduiren hitzez. «Nola bermatu ditzake berak langileen baldintzak? Onkologikoa publikoa dela ematen duen arren, bertan gauden langileok enpresa pribatu bateko langileak gara, Onkologikoa Fundaziokoak. Beraz, Osakidetzak ez dakit nola bermatuko dituen gure postuak; ez dauka horretarako eskumenik», salatu du Jon Galfasoro batzordeko kideak.

Gauzak horrela, ostiralean Sagarduik Onkologikora egin duen bisitan afixekin hartu du Langile Batzordeak. Izan ere, zentroko langileek salatu dute Osakidetzak ez daukala «etorkizuneko plan argirik» ESI erakunde sanitario integratuari dagokionez, ezta zerbitzu zorro «zehatzik» ere. Horren aurrean, Onkologikoa Osakidetzan «guztiz» integratzea galdegin du: «Pazienteek ezagutu duten ospitalea desintegratzen ari da, bularreko eta digestio aparatuko kirurgia kendu nahi dute, eta, horrekin batera, minbiziaren diagnostikoan eta tratamenduan monografikoa desagerraraziko dute».

Horrez gain, Galfasorok azaldu du pazienteak, osasun sistema publikotik bideratzen badira ere, zentrora iristen direnean bitan banatzen direla: «Batzuk Onkologikoak hartzen ditu, baina beste batzuk Fundaziora bideratzen dituzte, enpresa pribatura».

Duela hilabete batzuetatik dator auzia. Langileak jada kexu ziren, Onkologikoan egiten ari diren aldaketak direla eta. Gipuzkoako Hitza-k jaso zuenez, Eusko Jaurlaritzak Kutxa fundazioarekin 2018ko abenduan sinatutako lotura hitzarmenetik dator auzia. Izan ere, hitzarmen horretan aurreikusi zuten hiru urteko epean Onkologikoa osasun sare publikoari lotutako zentro bilakatzea. Ordu hartan, eskainitako zerbitzuen %80 baino gehiago sektore publikotik heldutako pazienteentzat izaten ziren, baina, hala ere, ospitalea pribatua zen artean, baita gaur egun ere. Kutxa fundazioaren jabetzakoa da ospitalea.

Berrikuntzak ospitalean

Hain zuzen, azaroaren 15az geroztik dago martxan eguneko ospitalea, eta kanpo kontsultak datorren astelehenean irekiko dira. Sailburuak azaldu duenez, hogei kanpo kontsulta «berriztu eta egokitu» behar izan dira orain arte beste zentro batzuetan tratatu dituzten paziente anbulatorioak bertan artatu ahal izateko, baita eguneko ospitalea ere. Aurreikusten dute kanpo kontsultetan urtean 12.000 pazienteri baino gehiagori emango zaiela arreta, eta eguneko ospitalean 3.000 pazientetik gora artatuko dituzte.

Instalazioak egokitzeko 7,4 milioiko inbertsioa egin du Jaurlaritzak Kutxa fundazioarekin batera, eta «azken belaunaldiko azeleragailu lineala» ere eskuratu du. Aparatu horrek urtean 400 tumore «doitasun handiagoz» tratatzeko aukera emango du, Sagarduik azaldu duenez: «gaixotasun onkologikoen tratamenduaren zerbitzura dagoen azeleragailu horrek urtean 400 paziente tratatu ahalko ditu. Gaur egun dagoen azeleragailu linealik zehatzena, fidagarriena eta osatuena da, eta kontzeptu berri bat dakar: inbasio txikiko erradioterapia».

Zentro berrituak farmazia arloan ere berrikuntzak ekarriko ditu. Besteak beste, minbiziaren tratamendurako medikazioak prestatzen dituen robot bat izango du, eta, azaldu dutenez, informazio sistemak ere berritu dira.


Summary: Nafarroako zortzi finalistak, beren «onena emateko gogoz». Azaroaren 28an izango da Nafarroako Bertsolari Txapelketako finala, Anaitasunan. Estitxu Arozena Albizuk jantziko dio txapela irabazleari.

Helmugara iritsi da 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Izaban hasi zuen bidea, urrian, eta Tafalla, Zangoza, Doneztebe, Altsasu, Berriozar eta Leitzatik igaro ondoren, Iruñean amaituko da, hilaren 28an, igandearekin. Anaitasuna kiroldegian egingo dute finala, eta han elkartu dira gaur oholtzara igoko diren zortzi bertsolariak, Bertsozale Elkarteko ordezkariekin batera. Kantuan arituko dira Eneko Fernandez Maritxalar (Lesaka, 1977), Eneko Lazkoz Martinez (Etxarri-Aranatz, 1983), Joanes Illarregi Marzol (Leitza, 1999), Josu Sanjurjo Altzuri (Lesaka, 1993), Julio Soto Ezkurdia (Iruñea, 1987), Saioa Alkaiza Guallar (Iruñea, 1991), Xabat Illarregi Marzol (Leitza, 2001) eta Xabier Silveira Etxeberria (Lesaka, 1976). Haietako bati jantziko dio txapela Estitxu Arozena Albizuk (Mutriku, Gipuzkoa, 1975).

«Bultzada eta aldarri». Aurtengo txapelketa hori izatea nahi zuten antolatzaileek, eta asmo berarekin helduko dira finalera, Alaitz Rekondo Ferrero Bertsozale Elkarteko lehendakariak adierazi duenez: «Izan dadila bultzada eta aldarri, bertsogintzaren eta kulturaren defentsan». Nabarmendu duenez, bi hilabeteotan herrialdeko bazter ugaritara eraman ditu txapelketak kultur sorkuntza, bertsolaritza eta euskara, eta orotara 1.600 lagunek egin dute bat egitasmoarekin. «Nafarroako bertsolaritza sendo, osasuntsu eta aniztasunez agertu da plazara». Lehiatik harago, «gozamenerako iturri» izan dadila eskatu du: «Izan dadila festa kolektibo handia».

Finalean arituko diren bertsolarien artean, bi lehen aldiz izango dira final batean: Sanjurjo eta Alkaiza. Final gehienetan aritutakoa Silveira da, hamaseigarrena izango baitu; Sotok, hamargarrena; Lazkozek, zazpigarrena; Fernandezek, bosgarrena; eta Joanes eta Xabat Illarregik, berriz, bigarrena.

Finalisten artean badira txapela jantzi duten bi bertsolari ere: Soto da egungo txapelduna, eta bost aldiz irabazitakoa da: 2010ean, 2011n, 2015ean, 2017an eta 2019ean. Silveirak, berriz, zazpi aldiz irabazi du, 1997an, 2004an, 2005ean, 2006an, 2007an eta 2013an. «Finalak, beraz, era guztietako ibilbideak eta kantaerak bilduko ditu oholtza berean», laburbildu du Ander Perez Argote Nafarroako Bertsozale Elkarteko koordinatzaileak.

Bertsolariak, gogotsu

Bertsolariak, oro har, finalaz gozatzeko gogoz heldu dira azken txanpara; baina, aldi berean, beren onena emateko gogoz. Alkaiza eta Sanjurjorentzat esperientzia berria da. Alkaiza «ilusio handiz» iritsiko da finalera: izan ere, azken hiru txapelketetan finalaren atarian gelditu zen, eta aitortu du «arantzatxoa» bazuela. Behin honaino helduta, ziurtatu du ez duela txikikerietan aritu nahi. Sanjurjok, berriz, aitortu du finalerako txartela zuela esan ziotenean «urduri» sentitu zela; orain, ordea, kontzentratzen saiatzen ari da, «denen artean zerbait polita uzteko».

Beste muturrean, esperientzia luzea dutenen artean, Sotok ohartarazi du orain artekoak ez duela askorik balio finalean, egun horretan «zerotik» hasten direlako: «Alanbre gainetik pasatu behar da, eta inoiz baino estuago da. Ea orain arte egindakoak laguntzen duen alanbrearen beste aldera iristeko». Bide beretik, Lazkozek esan du esperientzia izateak ez duela errazago egiten, eta aukera aprobetxatzeko modurik onena bertsotan disfrutatzea dela: «Horretan saiatuko gara, bertso bakoitza inoiz kantatu dugun onena izan dadin».

Fernandezentzat «bide baten saria eta egindako lanaren aitortza» da finalean egotea: «Denok dakigu zer den finala, eta denok nahi dugu egon oholtza horretan; zorionez, gu gara, eta ea denon artean final ederra egiten dugun».

Joanes Illarregik esan du sentsazio onarekin aritu dela orain arte, eta aurreko txapelketan baino gusturago gelditu dela «jarrera eta emozio aldetik». Bera ere «ahalik eta saiorik politena» egiten ahaleginduko da. Xabat Illarregi ere gustura aritu da orain arte txapelketako saioetan, batez ere bigarrenean, eta final polita gera daitekeela uste du. «Baina milagrorik egiterik ez dago», gaineratu du.

Silveirak, berriz, esplikatzen zailak diren sentsazioak dituela adierazi du: «Sentsazio arraroegiak».

Estitxu Arozena Albizuk jantziko dio txapela irabazleari. Txapela irabazi zuen lehen emakumea izan zen, 1995ean, eta, iaz 25 urte bete zirenez, Nafarroako Bertsozale Elkarteak omenaldia egin nahi zion. Orain, txapela jartzeko aukera emanez, «urte luzez Nafarroako bertsolaritzaren alde egindako lan guztia» eskertu nahi dio elkarteak.

Osasun neurriei so

Sarrerak salgai daude www.bertsosarrerak.eus atarian, finalaren eguneko 15:00ak bitarte. Ordu horretatik aurrera, Anaitasunako txarteldegian eskuratu ahal izango dira. Ateak 15:00etan irekiko dituzte, eta Nafarroako Bertsozale Elkarteak garaiz joateko deia egin du, pilaketak saihesteko. Koordinatzaileak gogorarazi du osasun neurri guztiak bete behar direla, eta eskatu du isilik egoteko, bertsolarien lana errespetatzeko.

Egungo osasun egoera zalantzazkoa dela aintzat hartuta, Perezek esan du ez dakitela moldaketarik egin beharko ote duten, baina ziurtatu du ezartzen dituzten neurri guztiak beteko dituztela, orain arte egin duten bezala.


Summary: Intzidentzia tasa gora doa Hego Euskal Herrian. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 247,17raino igo da intzidentzia tasa metatua, eta Nafarroan 274 kasu positibo atzeman dituzte. Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, 87 ikasgela daude itxita COVID-19aren ondorioz.

Koronabirusaren intzidentziak gorantz jarraitzen du Hego Euskal Herrian. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi duenez, Euskal Autonomia Erkidegoan 247,17raino igo da intzidentzia tasa metatua, eta, Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, azken 24 orduetan 274 kasu positibo atzeman dituzte.

Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian

Sagarduik adierazi duenez, EAEko gaurko datuak atzokoen «oso antzekoak» dira, eta koronabirusaren «goranzko joerari» eusten diote. Hala ere, azken orduetan apaldu egin da kasu positiboen kopurua: 691 ziren, eta 639 dira orain.

Osasun sailburuaren arabera, ospitaleko okupazioa ere «kaltetuta» dago, eta, oraingoz asistentzia egoera «jasangarria» den arren, «kutsatzeen gorakada eta COVIDaren eragina ez da konpontzen ari». Horregatik, prebentzio neurriak betetzearen «garrantzia» nabarmendu du, eta «zuhurtziaz» jokatzeko eskatu.

Hezkuntzan ere badu eragina intzidentziaren igoerak: Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, guztira 87 ikasgela daude itxita 53 ikastetxetan; Euskal Hezkuntza Sistemako ikasgela guztien %0,50.

Ikusi gehiago: udalerrien intzidentziaren mapa

Nafarroan, kasu positiboak gero eta gehiago dira: foru gobernuak emandako datuen arabera, egin dituzten 3.350 probetatik 274 positibo atzeman dituzte. Horrez gain, azken orduetan bi hildako eta bost ospitaleratze izan dira COVID-19aren ondorioz. Horrela, 49 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik zazpi zainketa intentsiboetako unitatean.


Summary: Erresuma Batuak «talde terrorista» izendatuko du Hamas. Priti Patel Barne ministroak jakinarazitako planaren arabera, hamalau urtera arteko kartzelaldiak ezarri ahalko dizkiete Palestinako organizazioaren jarraitzaileei.

Priti Patel Erresuma Batuko Barne ministroak jakinarazi du «pausoak» eman dituela Hamas «talde terrorista» izendatzeko. Patelek «antisemitismoari aurre egiteko» neurri gisa aurkeztu du erabakia, eta, hortaz, hamalau urtera arteko kartzelaldira zigortu ahalko dituzte Palestinako organizazio politiko islamistaren jarraitzaileak.

«Pauso honek indartu egingo du Erresuma Batuan Hamasen bandera astintzen duen edonoren kontrako kasua; juduak segurtasunik gabe sentitzeko ekintza bat da hori», argudiatu du Barne ministroak.

Erresuma Batuak lehendik «talde terroristatzat» jotzen zuen Hamasen milizia, Izz ad-Din al-Qassam Brigadak, baina orain arte ez zuen hori erabaki organizazioari zegokionez; hortaz, AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Europako Batasunaren jarrera bera izango du, datorren astean onartzea espero duten aldaketa egin ostean. Hain justu, Barne ministroak Washingtonen eman du erabakiaren berri, AEBetako Gobernuko goi kargudunekin bildu aurretik.

Patelen jakinarazpenak poza eragin du Israelgo Gobernuan. Naftali Bennett lehen ministroak ere, txio baten bidez, adierazi du «Hamas organizazio terrorista bat» dela: «Haren adar politikoak ahalbidetzen du aktibitate militarra. Terrorista berberak dira; aldea da bestelako jantzi batzuk erabiltzen dituztela».

Hamasen ustetan, berriz, erabakiak frogatzen du Erresuma Batua Israelekin lerratuta dagoela: «Palestinako herriari Balfour Deklarazioagatik eta inperialismo britaniarragatik barkamena eskatu beharrean, okupazio israeldarrarekin lerratzen da».

1987an sortu zuten Palestinako organizazio politiko islamista hori, eta, 2006ko hauteskundeen ostean, Gaza kontrolatzen du. Gainera, Palestinako Kontseilu Legegilean —parlamentuan— gehiengo osoa du, 132 aulkietatik 74 baititu.


Summary: Donostiako Udalak ibilgailuak debekatu nahi ditu hiriaren erdigunean. Baimendutako ibilgailuak baino ezin izango dira erdialdean sartu 2023tik aurrera, udal gobernuaren asmoa aurrera ateratzen bada. Garraio publikoa indartuko dutela eta gune berdeak handituko dituztela ere iragarri dute.

Garraio publikoa, baimena duten ibilgailu bereziak eta bizilagunak: horiek bakarrik sartu ahalko dira Donostiako erdialdera 2023. urtetik aurrera. Gaur aurkeztu du proposamena Eneko Goia alkateak. Hala ere, adierazi du oraindik herritarren parte hartzearen bidez erabaki behar dela neurria ezarriko den edo ez. Neurriak Bulebarrean, Urbieta kalean, Araba parkean eta ibaiaren inguruetan eragingo du.

Gaur aurkeztu dute Datorren Donostia hiriko mugikortasun plan berria, eta, aipatutako neurriez gain, beste hainbat aldaketa ere proposatzen ditu; besteak beste, herritarrek «espazio publikoa berreskuratu» dezaten nahi du udalak, eta, horretarako, hiriko erdialdeko hainbat kale oinezkoentzako soilik gaituko dituzte. Neurri horien bidez hirian «gas isuriak gutxitzea» lortu nahi du Udalak.

Horrez gain, ibilgailu partikularrak kentzearekin batera, garraio publikoa indartuko dutela ere iragarri du Goiak. Horretarako, mendebaldetik ekialdera eta iparraldetik hegoaldera joango diren bi linea nagusi egongo dira hirian, eta, horiekin, alkatearen arabera, «ordu erdian» heldu ahal izango da hiriaren alde batetik bestera, gehienez ere. Azaldu du horrek hobeto konektatuko dituela kanpoaldeko eremuak zentroarekin.

Gune berdeak ere sortu nahi ditu Udalak plan berriaren bidez: Antiguoko tunelaren ondoan bat, eta Zurriolako pasealekuaren amaieran bestea. Araba parkea eta Loiolako Memoriaren Lorategia ere zabalduko dituzte.


Summary: Hogei film labur lehiatuko dira 44. Euskal Zine Bileran. Bihar abiatuko da jaialdia, Paperezko hegoak dokumentalaren emanaldi batekin, eta hilaren 28an amaituko. Proiekzio bereziak eta solasaldiak ere antolatu dituzte.

Iaz, Internet bidez egin zuten Euskal Zine Bilera, egoerak hala behartuta. Antolatzaileek aurrez aurreko jaialdia prestatu dute aurten, baina sareko emanaldiei ere eutsi diete. Bi formatutan emango dute egitarauaren zati handi bat: Lekeitioko (Bizkaia) Ikusgarri aretoan eta zinebilera.eus webgunean. Bihartik azaroaren 28ra arte egingo dute jaialdiaren 44. aldia.

Aitor Abaroak eta Ana Goitiak aurkeztuko dute irekiera ekitaldia, bihar, Ikusgarri aretoan. Paperezko hegoak filma emango dute, eta Josu Martinez eta Samara Velte zuzendariekin solasaldi bat egingo dute ondoren.

Sail Ofizialeko proiekzioak astelehenetik ostegunera egingo dituzte, aretoan eta online. Euskarazko hogei film labur ariko dira lehian: Peio Agirreren N.B.ren erretratu bat, Iñigo Alkortaren eta Maddi Arzallusen Atzelariak, Eukeni Arriortuaren Memoria, Sergio Azkarateren Erroak, Khuruts Begoñaren Deia, Ruben Cresporen Aterpean ateri, Xabi Cresporen eta Joserra de la Marren Itsasoan, Iban del Camporen Serendipia, Ilune Diazen Game Over, Gorka Ezkibelaren Ostendene, Maria Fontanen Zerua hautsi zen gaua, Oier Fuentesen 10 watt bakarrik, Aiert Goenagaren Zikings, Ibai Gorritiren Ate-joka, Josu Martinezen Subandila, Mikel Mendizabalen Haur erbesteratuak, Jorge Moneoren Begiak hesteko artean, Enrique Reyren eta Ainhoa Urgoitiaren Barraskiloentzat iganderik ez, Amaia San Sebastianen Rewind, eta Pello Seronen eta Unai Zaballaren Yauri Etxalde.

Hiru sari banatuko dituzte horien artean: film onenarena, zuzendari onenarena, gidoi onenarena eta ikusleen EITB saria.

Animaziozko filmek toki nabarmena izango dute Euskal Zine Bileran. Euskal Herriko bi ekoizle aitzindariri emango diete Begirada saria: Baleukori eta Dibulitooni. «Zinemazale berriak hezi» izana eskertuko diete hala.

Gainera, Pantaila Irekia sailean, Debako (Gipuzkoa) Animadeba animazio zinemaldiak parte hartuko du, eta Kimuak programako animaziozko film labur batzuk emango dituzte, asteazkenetik ostiralera, Ikusgarri aretoan eta sarean: Koldo Almandozen Hubert Le Blonen azken hegaldia, Kote Camachoren La gran carrera, Alberto Gonzalezen Cirugía, Hauazkena taldearen Beti bezperako koplak, Isabel Hergueraren La gallina ciega, Gregorio Muroren Zeinek gehiago iraun, Aitor Oñederraren I Said I Would Never Talk About Politics, Izibene Oñederraren Hezurbeltzak, eta Bego Vicarioren Jane, Tarzan ez zen horren guay.

Saio bereziak

Zinemaldiak ekitaldi berezi batzuk egingo ditu beste eragile batzuekin elkarlanean. Etzi, Zine-Labek antolatuta, Super 8 formatuan filmatutako bi pelikula emango dituzte, eta solasaldi bat egingo dute Tramana Pictures ekoiztetxea sortu zuen lekeitiar zinemagile taldearekin.

Datorren ostiralean, Gaualdia atalak Euskal Zine Bilera eta Zinegin festibala elkartuko ditu: Non dago Mikel? filma proiektatu aurretik, zuzeneko elkarrizketa bat egingo diete Zinegineko arduradunei, eta, filma ikusi eta gero, Hazparneko (Lapurdi) zinemaldian zuzenean egingo duten solasaldian parte hartuko dute.

Hurrengo egunean, ikus-entzunezkoen sektoreko emakumeak biltzen dituen (H)emen elkarteak topaketa profesional batzuk antolatu ditu filmen banaketari buruz. Horri buruz ariko dira Graxi Irigarai EHUko ikerlaria eta Gastibeltzako kidea, Johana Olabarria Euskaltzaleen Topaguneko kidea eta Maria Jesus Diez Barton Filmseko kidea. Olatz Beobide (H)emeneko lehendakaritzako kideak gidatuko du solasaldia.

Joan den astean izan zen Kameratoia ikus-entzunezko rallya, Euskaltzaleen Topaguneak eta Euskal Zine Bilerak antolatuta. Hamasei filmek parte hartu zuten, eta etzi egingo dute sari banaketa. Lehen sariak 800 euroko ordainsaria du; bigarrenak, 400 eurokoa, eta hirugarrenak, ikusleen sariak, Lekeitioko Trinkete aterpetxean gau bateko egonaldia. Film guztiak zinemaldiaren webgunean daude ikusgai.


Summary: «Gure historia zabalago baten lekukotasuna da liburua». 1969. urtetik 2021era Anai Artea elkarteak egin lana aipatzen du historialariak bere azken liburuan. Euskal iheslarien elkartasun sarearen azterketak euskal historia zabalagoa agerian ematen du zeharka, 1936ko gerratik gaur arte.

Anai Artea elkarteko kideek jo zuten Txomin Hiriart-Urruti (Kanbo, 1990) historialariarengana, beren ibilbideaz lan bat egin zezan. Azken urteetan elkartearen aktibitateak abantzu geldituak zirelako, historiari behako bat eman, eta usu itzalean egin izan den lana argitara eramatea deliberatu dute elkartekideek. Idazleak Anai Artea 1969—2021 elkartearen historia aurkeztuko du asteartean Uztaritzen, eta urtarrilaren 15ean Maulen. Aurkezpen gehiago finkatuko dituzte ondoko aste eta hilabeteetan.

Anai Artearen lehen urteetan, bereziki Telesforo Monzon eta Piarres Larzabal aipatzen dituzu, egin zuten lanarengatik.

Bai. Bi sortzaile handiak izan dira, haiek izan baitira oinarrian; ez ziren bakarrak, baina zinez animatzaileak ziren. Garaian bazuten oso hedadura handi bat ere: Piarres Larzabal komandantea izana zen erresistentzian, eta apez famatua zen bere idatziengatik ; Telesforo Monzon Gerra Zibilean euskal gobernuaren delegatua izana zen, antzerkiekin eta EAJn bazuen fama bat ere… Horiekin batera baziren beste jende anitz; azpimarratuko nuke Jean Fagoaga, Sarako medikua, haiekin izan zutela. Hastapenean, iheslarien artatzaile izan zen, eta, gero, elkarteko lehendakari bilakatu zen; kasik hasieratik eta gaur arte presente eta eraginkorra izan den kide handi bat.

Liburuan zehar historiak gurutzatzen dira. Bada pasarte bat, adibidez, Joseba Elosegirekin.

Ez zen urte bat ere Anai Artea sortua zela. Joseba Elosegik, bere buruari su eman aitzin, muga zeharkatu eta Telesforo Monzoni idatziak utzi zizkion, galdetuz notario bati uztea bere ekintza burutu arte —ekintzaz deus erran gabe— [Elosegik bere buruari su eman zion Francisco Francoren aitzinean Donostian, Anoetan]. Ekintzaren ondotik idatzi horiek argitaratzea galdetu zion. Gertakari hori esanguratsua da, argiki adierazten baitu Anai Arteak, bere sortzetik, kasik segidan hartzen duela leku biziki inportantea mundu abertzalearentzat. Elosegi iheslari eta EAJko kide izana zen; alta hautua egin zuen idatziak Anai Artekoei uztea ez eta EAJko kide batzuei. Konfiantza handiagoa bazuen haiengan bere alderdi kideengan baino.

EAJk ere bazuen iheslarien laguntza sarea. Baina Anai Artea iheslari abertzale guztien elkartasun sare bezala sortu zen.

Bai, Anai Artea elkarte humanitario bat da; beraz, berez ez da korronte politiko bati lotua. Denak onartzen ditu. Gero, egoerak eginen du iheslari politiko sail bat bereziki lagundua edo aterpetua izanen dela, baina hastapenean laguntza denei eskainia zieten. Gainera, hasieran, ihes egiten zuten gazte guztien artean gehiengo handia ez zen mugimendu politiko bati lotua; gehienek basakeria frankistaz ihes egiten zuten.

Gerora, halere, iheslarien artean zatiketa politikoak baziren. Nola kokatzen zen Anai Artea?

Anai Arteak beti atxiki du, edo saiatu da bederen, neutraltasun politiko bat atxikitzen alde horretatik. Haren teoria zen iheslari guztiei atea irekitzea. Egoeraren bilakaerak egin du, azken finean, Anai Arteak gehien laguntzen zituen iheslariak ETAko militanteak zirela.

Neutraltasun politikoa, baina inplikazio politikoarekin, halere.

Hori da, bai. Neutraltasun politikoa atxikitzen du, Anai Arteak bere ildoa beti atxiki baitu: mugimendu edo ideia batzuei gehiago afiliatua edo sentsiblea izanik ere, bere burujabetza politikoa atxiki du. Hasieratik bukaeraraino. Hori ez da beti izan denen gustukoa, hurbilekoenentzat ere ez, maiz izan dituztelako kalapitak oso hurbileko batzuekin.

Anai Artea hunki zuten errepresio garaiak ere aipatzen dituzu.

Anai Arteak iheslariak beti sustengatu ditu. Hasieran, oso manera ireki eta legalean. Baina egoera politikoaren aldaketarekin, Frantziako eta Espainiako estatuen arteko harremanarekin, emeki-emeki, errefuxiatuak geroz eta egoera zailagoan ziren. Kanporaketak hasi ziren, legez kanpo bizitzen hasi ziren Iparraldean, eta Anai Arteak ahal bezala segitu zuen ahal bezain luzaz kideak aterpetzen. 1992an iheslariak jadanik gordeka bizi ziren, baina Anai Artekoek Errefuxiatu bat, etxe bat izeneko kanpainarekin elkartasun sarea antolatu zuten. Urte baten buruan sarekadak hasi ziren etxe desberdinetan, eta, nola ez, lehen jomugak elkartean inplikatuak zirenak eta publikoki agertzen zirenak izan ziren: Frantxoa Garat, Mixel Mendiburu, [Jose Manuel Pagoaga] Peixoto atxilotu zituzten, eta beste andana bat.

Elkarteak diplomazia lan bat ere egin izan du, batzuetan goi kargudunak hunki arte.

Aspektu garrantzitsu bat da, zeren Anai Arteak iheslariak sustengatzeaz gain —eta berantago presoak ere bai—, hasieran lekuko politikariekin informazio, komunikazio eta saretze lan batean aritzen zen. Oso garrantzitsua da ondokorako. 1990eko hamarkadatik goiti saiatzen da goi mailako politikariekin harremanetan sartzea presoen egoera zuzentzeko, eta baita bakearen bidea jorratzeko ere, bitartekari lana eginez.

Alta, sare horretatik urrun zirenentzat ez da sekula izen ezaguna izan.

Ez, eta askotan pentsatuko ez genituzkeen jende batzuekin harreman hurbilak zituzten: demagun Jean Grenet Baionako auzapeza eta, aitzin, haren aita [Henri Grenet], beti solaskide oso presenteak izan dira. Jean Greneten aitak, mediku gisa, dozenaka errefuxiatu artatu zituen sekula galderarik egin gabe, jakinez politikoki arrunt aurkakoa zela. Elkarteko kideak hitzorduak finkatzen aritu izan dira estatuko goi mailan, publikoki edo ez, ministroei idazten…

Liburuan aipatzen da Hego Euskal Herritik jin iheslarien integrazioa hemengo gizartean.

2.200 iheslari pasatu dira Anai Artearen saretik. Iheslariak Iparraldera arribatu zirelarik, bereziki hasieran, diktadura batetik etorri eta askatasun bolada batean bizi ziren. Horrek noiztenka arazoak sortzen zituen lekuko jendeekin, eta Anai Artea saiatzen zen ahal bezain ongi pasa zedin eta jendeak integratzen. Kristoren lana egin du horretan.

Historialari gisa, elkartearen historiaren prismatik historia zabalago bat landu ote duzu?

Bai, elkartearen historiaren liburua da, baina elkartearen ekintzek eta ibilbideak egiten du Iparraldeko euskal historiaren 50 edo 60 urteen lekuko eta aktore izan dela. Azken finean, Anai Artearen historia kontatuz, gure historia zabalago baten lekukotasuna da liburu hau.


Summary: «Berdin dira bideko bihurguneak; pasioz bizi dugu gure lana». Editore Independenteen Nazioarteko Topaketak eginen dituzte Iruñean, bihartik ostiralera. Liburuen edizio lanari begirako soa zabaltzeko balioko dute, Aritz Otazu Editargiko lehendakariaren esanetan. Egitarau mardula antolatu dute.

Liburugintzak eta edizioak erdiz erdi hartuko du Iruñea datozen egunetan: bihartik, azaroaren 23tik 26ra, Editore Independenteen Nazioarteko Topaketak eginen dituzte Baluarten; 300 editore baino gehiagok eginen dute bat hitzorduarekin. Hiriaren egongelan, berriz, Gazteluko plazan, Edizioaren Azokak bosgarren aldia izanen du, hilaren 25etik 28ra. Prestakuntza lanetan sartua dabil Aritz Otazu Editargiko lehendakari eta Mintzoa argitaletxeko editorea (Irun, Gipuzkoa, 1975).

Topaketek Parisen, Dakarren eta Lurmutur Hirian hartu izan dute leku aurreko aldietan. Nolatan ailegatu da Iruñera?

Prozesua orain dela bi urte hasi zen. Txalaparta argitaletxea eta Editargi, gure elkartea, Nazioarteko Editoreen Aliantzaren barrenean daude. Aliantza horretan gaztelaniazko lerroa gidatzen duena Paulo Slachevsky da, eta harekin hitz egin genuen Iruñera etor zedin, bagenekielako topaketak egitekoak zirela. Etorri zen, ikusi zuen hemen zer azpiegitura eta aukera ditugun, eta ez hori bakarrik: Nafarroaren historia ezagutu zuen. Horrek harrapatu egin zuen, eta esan zigun hautagaitza aurkez genezakeela. Gainera, esana ziguten ez zituztela topaketak hiriburu handi batean antolatu nahi. Nahiago zuten herri batean, edo, behintzat, hiri txikiago batean egin.

Gogorra izan da prestaketa?

COVID-19ak nabarmen eragin du prozesuan, baina ez beti kalterako. Beste herrialdeetako ordezkariekin eginiko bilera gehienak telematikoak izan dira, eta, horri dagokionez, nahiko hurbil izan gara batzuk besteengandik. Halere, badugu pena bat: azkenaldian egoerak berriz okerrera egin duela ikusita, editoreetako batzuek atzera egin dute, eta ez dira etorriko. Behintzat, online ariko dira.

Zein da topaketen muina?

Bi ardatz ditu, argi eta garbi. Batetik, Nafarroa mapan kokatzeko balioko du, bai edizioaren munduan, baita oro har ere. Zenbait inkesta egin ditugu editoreen artean; galderak egin dizkiegu bai etorriko direnei, bai etorriko ez direnei, eta gehienek ez dute Nafarroa ezagutzen. Europakoek, beharbada, bai; kanpokoek, ez. Bestetik, topaketetan egingo diren tailerretan zehaztuko dira datozen urteetarako bide orriak.

Zer esan nahi du editore independente izateak?

Gure estatutuetan jasota dugunaren arabera, sozietate bat independentetzat jotzeko ezinbestekoa da kapitalaren erdia baino gehiago liburuetatik ateratakoa izatea; %51 gutxienez, alegia. Badaude, adibidez, noizbehinka liburuak argitaratzen dituzten talde multimediak. Ez dira txarrak, inola ere ez, baina ez dira gu bezalakoak. Gainera, azken batean, editore independente bat zera da, zernahi talde politiko edo erakunderen esanetara jokatzen ez duena. Fundazio askok liburu ugari argitaratzen dituzte, baina talde edo alderdi bat izaten dute atzean.

Eguneroko jardunean, zertan ikusten da independenteen eta besteen arteko aldea?

Interesak ez dira berdinak. Adibidez, Planeta ez da independentea, besteak beste talde multimedia baten barrenean dagoelako, publizitatea daukalako, guk inola ere egingo ez genituzkeen liburu batzuk ateratzen dituelako. Liburu potenteak baino gehiago, liburu opariak egiten dituzte, aireportu liburuak. Gure xedeak ez dira haienak bezalakoak.

Topaketek balio dezakete editoreen lana aitortzeko ere?

Bai, eta jendeak ikusi ahalko du zenbat garen eta zertan gabiltzan. Txikiak gara, baina ez txarrak. Jendeak batzuetan uste du argitaletxe txikien lanak halamoduzkoak direla, eta argitaletxe handietan, berriz, kalitatea bermatuago dagoela. Ez da horrela.

Gizartea globalizazio prozesu sakonean da aspaldi. Hori arrisku da argitaletxe txikientzat?

Sumatzen da, eta topaketek balioko digute ikusteko zenbait herrialdetan sekulako presioak dituztela argitaratzeko. Europan ere baditugu presioak, baina, gehienetan, ez dugu aparteko trabarik izaten nahi dugun hori kaleratzeko. Beste nazio batzuetan askoz gehiago dituzte: Egipton, Libian, Sirian… Topaketetara 63 naziotako jendea etorriko da.

Hizkuntza gutxituak ere izanen dira hizpide. Horietan argitaratzeak malda malkartzen du?

Horixe da piztu nahi dugun eztabaida. Oraindik ere oso zaila da hizkuntza batzuetan deus argitaratzea, edo, hobeki esanda, hizkuntza jakin batzuetan kaleratutakoak behar bezala saltzea. Euskaraz asko argitaratzen da, noski, baina salmentak ez dira nahi bezalakoak; hori diote liburuzainek. Horren aurrean, zer egin behar da? Gehiago argitaratzeak handituko du euskarazko liburuek duten irisgarritasuna? Horrez gain, bada beste kontu bat ere: liburu denda askotako erakusleihoetan nekez ikusten da euskarazko libururik. Horiek ez dira egoten jendearen bistara, eta ikusten ez dena ez da erosten.

Bada beste hitzordu esanguratsu bat Iruñean: Edizioaren Azoka, 25etik 28ra. Itxaropentsu?

Bai, noski. Jendea pozik etortzen da, eta azokak arrakasta izaten du. Pentsa: antolatu genuen lehen aldian 1.500 bat lagun etorri ziren; azkenekoan, 20.000.

Paperaren hornidura falta mehatxu bihurtu da argitaletxeentzat. Zer gertatzen ari da?

Arazoa larria da. Adibidez, Mintzoa argitaletxeak paper mota aldatu behar izan du azken bi nobedadeak inprimatu ahal izateko. Prezioen igoera ere etorriko da, eta ikusi beharko da zer gertatuko den gero. Inprentakoek eskatu digute mesedez aurreratzeko zer inprimatu nahiko dugun hemendik martxora bitartean.

Estualdi askoko urtea izaten ari da. Ez da hala?

Bai. Kontua da edizioren munduan gauden gehienoi asko gustatzen zaigula hau. Agian, toki guztietan esaten dute hori, baina, gure bideak ikusita, agerikoa da. Berdin dira bihurguneak, problemak; bost axola. Pasioz bizi dugu.

Izan topaketetan, izan Edizioaren Azokan, zer aho zaporerekin nahi zenuke gelditzea jendea?

Egia esan, niri aski zait jendeari kultura hurbiltzearekin. Kultur munduan gaudenok uste izaten dugu dena unibertsitateetako korridoreetan eta tesietan egiten dela, eta hori ez da horrela. Esate baterako, Mintzoak 1533ko euskarazko liburu bat eskuratu zuen orain astebete. Gero, sare sozialetan ikusi nuen euskal filologo batzuk esaten ari zirela beraiek ordurako ezagutzen zutela ale hori. Barkatu, baina kultura herriarena da, ez lau filologorena. Zuk ezagutzeak ez du esan nahi besteek ezagutzen dutenik. Horregatik, iruditzen zait saiatu behar dugula kultura herritarrei eramaten, izan plazetan edo kongresutan. Horrela, agian lortuko dugu norbait gehiago gure kulturaz eta edizio lanetik ateratzen direnez maitemintzea.


Summary: Agus Hernan: «Ez dugu nahi etsaiak lagun izatea, kontakizunen errespetua baizik». Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaritza bat Eusko Jaurlaritzaren Gogora institutuan izan da gaur, Beatriz Artolazabal eta Jose Antonio Rodriguez Ranzekin. Jaurlaritzak dio memoriak ondorioztatu beharko lukeela «bidegabea» izan zela gertaturikoa.

Foro Sozial Iraunkorreko Agus Hernan eta Nekane Altzelai Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin bildu dira gaur, Bilbon, Gogora institutuaren egoitzan: zehazki, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin eta Jose Antonio Rodriguez Ranz Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetza sailburuordearekin bildu da foroa. «Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala» prozesua partekatzeko batu dira, eta, bileraren ondotik, adierazpenak egin dituzte bi erakundeetako ordezkariek. Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko kidearen ustez, une honetan «baldintzak» daude «indarkeria zikloaren ondoren elkarbizitzaranzko urratsak» egiteko: «Pixkanaka, elkarbizitza sozial baten oinarriak jartzen ari gara». Bozeramaileak nabarmendu du kontua ez dela denak «lagun» egitea: «Ez dugu nahi etsaiak izan zirenak lagun bilakatzea, baizik eta kontakizun guztiekiko errespetua egotea, inork ez diezaion haren konbikzioei uko egin etorkizun hori eraiki ahal izateko, eta egiteko dauden eztabaidak ez daitezela utzi datozen belaunaldien esku».

Hernanek gogoratu du hiru «korapilo» daudela askatzeko, eta horiek azaldu dizkiete Jaurlaritzari —Bizikidetza demokratikorako itun sozial eta instituzionalerako oinarriak dokumentuan agertzen dira, eta hori ere eman diete—. Biktima guztiek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea izatea, euskal presoen gaia eta «memoria kritiko inklusiboa» lirateke hiru «korapilo» horiek: «Hiru erronka horiek gainditzeak aukera emango digu etorkizunean elkarbizitza demokratiko bat eraikitzeko, oinarri sendoen gainean», adierazi du Hernanek.

Jaurlaritzaren izenean, Rodriguez Ranzek hartu du hitza, eta adierazi du ezen memoriak, kritiko eta inklusiboa izateaz gain, «etikoa» ere izan behar duela, eta ondorioztatu behar duela, «giza eskubideen ikuspegitik», gertaturikoa «bidegabea» izan zela. Foro Sozialak emandako dokumentuak «ekarpen garrantzitsutzat» jo ditu, nolanahi ere. Ranzen ustez, «gero eta handiagoa» da «etorkizuna eraiki behar duten oinarrien» inguruko «kontsentsu soziala»: ezaugarri horien artean zerrendatu ditu, erraterako, berriro ez gertatzea, indarkeriarik eza, pertsonen duintasuna, giza eskubideen ikuspegia eta pluraltasun politikoa.


Summary: «Gizarteak egiten utzi dion pederasta bat izan da gure abusatzailea». Godoy pozik dago Basaurin umetan abusuak egin zizkion gizona zigortu dutelako. Abusuek isilpean jarraitzeaz dio «gizartearen erdia arazoaren parte» dela, "abusatzailea delako, biktima delako edo abusuen berri izan eta beste aldera begiratu duelako".

Atzo, azaroak 19, Adingabeen Aurkako Indarkeria eta Abusuak Prebenitzeko Eguna izan zen. Egun horren harira, Pepe Godoyk (Basauri, 1972) bideo bat argitaratu zuen duela hiru urte, Garaitza elkartean arreta jasotzen ari ziren pederastiaren beste biktima batzuekin batera: Basauriko futbol entrenatzaile batek umetan sexu abusuak egin zizkiola salatu zuen. Joan den hilean epaitu zuten gizon hura, eta epaileak sei urteko espetxe zigorra ezarri dio. Alaba entrenatzera eroan eta hura irten arteko tartean egin du berba Godoyk Bizkaiko Hitza-rekin. Umea kirola egiten hasi zitzaionean zer sentitu zuen galdetuta, esan du alde horretatik beti dagoela erne. Uste du halakoak ez gertatzeko neurriak falta direla. “Normala iruditzen zaizu entrenatzaileak mutil bat eroatea bere etxera, igerilekura, oporretara…? Egun bakoitzean mutil bat. Futbol taldeetan, hori baimentzen da. Ikastetxeetan pentsaezina da irakasleek horrela jokatzea ikasleekin. Kirol taldeek eta federazioek eragotzi egin beharko lukete”. Alabek badute aitari gertatutakoaren berri; emazteak eta biek argi azaldu diete zer egin behar duten: “Badakite ez diotela heldu bati horrelakorik egiten utzi behar; gertatuz gero, guri kontatu behar digutela”.

Zer sentitu zenuen epaiaren berri izan zenuenean?

Pozik nago, duela hiru urte oraindik beste ume batzuez abusatzen zebilelako eta orain ja ez. Baina borroka gogorra izan dugu duela bost urte emazteari dena kontatu nionetik. Ahal izan dugun guztia egin dugu gizon honek aurrerantzean umerik entrenatu ez zezan. Ertzaintzak ikerketa bat ireki zuen. Fiskaltzak zuzendu zuen. Artxibatu egin zen. Nik salaketa jarri nuen; gero, nire anaiek [haiez ere abusatu zuen]. Klubarekin hitz egin genuen, baina inork ez zuen abusatzailea handik kentzen. Beraz, bideoa publikatu behar izan nuen. Pozik nago zigortu delako; nik esandako guztia berretsi delako. Baina borroka horrek ez zukeen existitu behar izan.

Klubak ez zintuen babestu, ezta?

Orain Baskauri du izena, baina lehen Baskonia Futbol Eskola deitzen zen. Elkarteko buruek Kimuak futbol eskola ere zuzentzen dute orain. Arduradunek ez zuten ezer egin. Entzuna zuten gizon hark egiten zuenaz zer esaten zen herrian, eta, hala ere, klub bat sortu zuten gizon harekin. Lehengo presidentearekin batzartu nintzen, nire laguna zen eta. Handik hilabete batzuetara, eskolako beste arduradunari deitu nion; orain presidentea da, eta hark gidatzen ditu klub biak. Hitz egin genuen, eta esan zuten gizon hori kluba uztera gonbidatuko zutela. Ez zuten ezer egin. Esan zidaten ez zuela aurrekari penalen ziurtagirik. Orain ere ez du, epaia behin betikoa izan arte. Beraz, entrenatzen jarraitu ahal izango luke orain ere. Bi hilabete igaro ziren, ikusi nuen ez zutela bota, idatzi egin nien, eta erantzun zidaten ez zegoela zigortuta. Zurrumurruak bazeuden, eta, hala ere, klub bat sortu zuten gizon harekin. Erantzukizunez jokatzea da hori?

Epaia irten denetik hitz egin duzu haiekin? Klubak esan du zerbait?

Ez. Bideoaren ondoren, bai, elkartu nintzen haiekin. Hiru gauza eskatu nizkien: aitor zezatela oker jokatu zutela, barkamena eska ziezaietela gurasoei umeak arriskuan jartzeagatik, eta biktimei laguntza eskain ziezaietela. Ezetz esan zidaten. Beraz, nik hartu-eman guztiak hautsi nituen haiekin.

Basauriko Udalaz ere kexu zara.

Epaia atera da, eta ez dute ezer esan. Hori ere izugarria iruditzen zait. Salatu duen umeak salaketan esan zuen Baskonia Futbol Eskolan ezagutu zuela eta urteetan abusuak sufritu zituela, entrenamenduetara eroan eta ekartzen zuenean. Pertsona hauek, klubetik aparte, sozietate mugatu bat dute, eurek arropa saldu eta klubari fakturatzeko. 400 umetik gora dira. Beraz, diru iturri handia dute hor. Garai hartan gurasoek eskura ordaintzen zuten. Beraz, nik uste dut diru sarrerak ez zirela justifikatzen. Ez dakit, baina hala uste dut. Gero, udalean diru kontuak aurkezten zituztenean, beti zeroan berdintzen zituzten. Diru laguntzak izaten dituzte urtero. Gainera, udal futbol zelaiak doan erabil ditzakete. Udalak oso-osoan babesten ditu. Ez da bidezkoa diru publikoa jasotzea. Udalak ez du hitz egin, edo asko dakielako edo hau negozio bat delako eta hura galtzeko arriskua izan dezaketelako.

Bideoa publiko egin zenuenean, ordea, udalak babestu zintuzten, ezta? Protokolo bat ere sortu zuten herrian abusuei aurre egin eta biktimak laguntzeko.

Udalak beti orokorrean hitz egin du. Inoiz ez du zuzenean klubaren edo entrenatzailearen aurka ezer esan, eta, gainera, diruz babestu du, oraindik orduko arduradunak buru diren arren.

Abusuak oraintsu sufritu dituen gazte baten salaketagatik epaitu dute, preskribatu gabe zegoen kasu bakarra zelako. Zuenak epaitu gabe geratu dira.

Nahi genuke gure abusuak ere epaitzea. Preskribatu izanak ez du esan nahi gertatu ez direnik. Jendeak uste du 40 urte igaro direnez, dagoeneko ahaztu ditugula eta gainditu ditugula. Baina kontrakoa: nik 36 urte igaro ditut isilik eta bakarrik sufritzen. Salatzeko aukera izan dudanean, nirea ezin izan da epaitu. Zazpi salaketa egon dira, eta horietatik sei 1980ko hamarkadakoak dira. Pentsa 2021era arte zenbat umez abusatuko zuen.

Zer sentitu zenuen epaiketan sufritutakoa epaileari kontatzeko aukera izan zenuenean?

Oso lasai sentitu nintzen. Bideoa argitaratu aurretik egin nuen azken gauza zera izan zen: zer uste nuen esan nion kalean, aurrez aurre. Eskatu nion abusatzen zuen umea bakean uzteko, niri egin bezala bizitza izorratzen ari zitzaiolako. Nik esan beharrekoak esan nizkion aspaldi. Hark lurrera begiratzen zuen. Anaiek lasaitua eta poza sentitu zuten epaiketan: “Orain, egin didazuna kontatuko dut, eta zuk isilik entzun beharko duzu”. Zuk egia kontatzeko aukera duzu, eta hori handia da.

(Pepe Godoyk, Garaitza elkartean arreta jasotzen duten pederastiaren beste biktima batzuekin batera, bideo batean egin zituen publiko umetan sufritutako abusuak, 2018ko azaroan)

Salatu duen gaztea oso ausarta izan da, baina ez da ohikoa izaten abusuak sufritu eta hain denbora laburrean kontatzeko gai izatea. Zuri zerk eragotzi zizun orduan kontatzea?

Ni gurpil batean sartu nintzen, eta bola bat bezala handituz zihoan. Abusatzen hasi aurretik, ondo ez zeuden gauza batzuk onartzen zizkidan: erretzen eta alkohola edaten uzten zidan, pornoa jartzen zidan, opariak egiten zizkidan… Abusuak hasten direnean, zuk ezin duzu kontatu, aurretik egin duzun hori ere kontatu behar duzulako. Urteak igaro zirenean, ohartu nintzen nire anaiez abusatzen zuela. Baina ezin duzu ezer kontatu; errua eta lotsa sentitzen dituzu. Bola hain handia denez, ja ezin duzu gelditu.

Zerk bultzatu zintuen bideoa publiko egitera?

Urtebete neraman hura beste mutiko batekin ikusten. Nirekin jokatu zuen moduan jokatzen zuela ikusten nuen, ni eroaten ninduen lekuetara eroaten zuela… Mutikoaren adin bertsuko alabak ditut. Ezin nuen onartu hura gertatzerik: nolabait eragotzi behar nuen. Nik ustez bizitza normal bat izan dut, baina mentalki inoiz ez naiz ondo egon. Ez nuen nahi mutiko horrek nik pasatutakoa pasatzerik. Anaia gazteagoa zuen, gainera. “Hura izango da hurrengoa”, pentsatu nuen.

Frantzian, Ciivise intzestuaren eta adingabeen kontrako sexu abusuak ikertzeko kontseilu independenteak esan berri du urtean 160.000 abusu egiten dituztela senideren batek edo gertukoren batek. Asko dira isilpean gorde ahal izateko. Zergatik da hain ezkutuko arazoa?

Hau da nire teoria. Estatistiken arabera, bost neskatik bati abusuak egiten dizkiote, eta zazpi mutiletik bati. Beraz, umeen %10-12 inguruan dira abusatuak. Hortaz, beste horrenbeste abusatzaile egon daitezke. Abusatzaileak babesten dituztenak, ordea, are gehiago dira. Beti dago gertatzen dena jakiten duen jendea. Beti, beti, beti. Beraz, gutxi gorabehera gizartearen erdia inguru abusuen parte da, pederasta delako, biktima delako edo abusuen berri izan eta beste aldera begiratu duelako. Egin proba: kuadrillan zaudenean, 10-12 lagun elkarrekin, atera gaia. Ikusiko duzu batzuk deseroso sentitzen direla. Ordaintzera joango da bat; bestea, komunera; beste batzuek ez dute ezer esango gaia aldatzen den arte…

Zuen kasuan ere, Basaurin oso zabalduta zegoela diozue.

Biktima piloa ditu gizon honek. Gehiegi, 45 urtean hau ezkutuan gorde ahal izateko. Gizarteak egiten utzi dion pederasta bat izan da gizon hau. Abusuek hainbeste urte irauten dutenean, biktimetako batzuk abusatzailearen lagun izan daitezke heldu direnean. Jendea saiatzen da txarra ahazten, eta eman dizun ona gogoan hartzen. Neuri ere hark topatu zidan nire bigarren enplegua.

Biktimoi esker, azken urteetan apur bat gehiago hitz egiten da pederastiaz. Zer falta da gaia azaleratzeko?

Erakundeen konpromisoa falta da. Ezartzen dituzten protokoloek eta legeek eraginkorrak izan behar dute. Ezin duzu protokolo bat ezarri eta jendea prestatu ez. Gaur egun ume batek kontatzen badu abusuak egin dizkiotela, inork ez daki zelan jokatu. Ertzaintzara joan eta ertzainak ez badu batere enpatiarik zurekin, ez zara itzuliko. Prestakuntza falta da. Basaurin ere ipini zuten protokoloa gurea publiko egin zenean, baina denborarekin frogatu da ez duela balio. Lehengoan alkateari esan nion aurpegian. Ez dute kasuen bilakaera aztertzen; ez dira biktimez arduratzen.

Biktimontzat zama izango da abusuak publiko egin behar izatea, ezta?

Inork ez zuen zertan jakin zer gertatu zitzaidan. Futbol eskolakoek, Ertzaintzak eta fiskaltzak egin behar zutena egin izan balute, nik ez nuen bideoa publiko egin beharko, ezta nire intimitatea lau haizeetara zabaldu beharko ere.


A-15ean bertan nahi dute irtenbidea

Summary: A-15ean bertan nahi dute irtenbidea. Berastegi, Elduain, Berrobi eta Ibarrako alkateak harrituta gelditu dira elurra 700 metrotik behera iragarrita dagoenean diputazioak A-15 autobidea itxiko duelako. Bilera egitekoak dira gaur aldundian.

“Guk ez genekien ezer”, salatu du Amaia Azkuek (EH Bildu), Berastegiko alkateak: “Beste behin ere, komunikabideen bidez jakin dugu dena; ustekabean iritsi zaigu erabakia”. Horrek sortu die harridura eta haserrea. “Ez dugu aukerarik izan iritzia emateko ere, eta horrelako erabakiak ezin dira hartu errealitatea gehiago aztertu gabe”. Gipuzkoako Foru Aldundiak joan den astean, ostegunean, jakinarazi zuen 2021-2022rako Neguko Bidezaintza Plana, eta orduan azaldu zuen A-15 autobidea, Andoaindik Berastegiko lotunera artekoa, erabat itxiko dutela elurra egiteko arriskua 1. mailakoa edo handiagoa denean; alegia, Euskalmet euskal meteorologia agentziak 700 metrotik behera elurra egingo duela iragartzen duen bakoitzean. Azken urteotako datuak aintzat hartuta, gutxienez 10-12 aldiz ixteko arriskua egongo litzateke aurtengo neguan ere.

Kasu horretan, Berastegi eta Tolosa lotzen dituen GI-2130 errepidea hartu beharko dute ibilgailu arinek. Hamabi kilometro luze da errepide hori, eta tartean daude Elduain, Berrobi eta Ibarra. Oihana Amundarain (EH Bildu) Elduaingo alkatearen hitzetan, A-15a itxita “kaos handia” sor liteke GI-2130 errepidean. “Obrak tarteko A-15a tarteka itxi izan dutenean, bi ordu ere behar izan ditugu batzuetan Elduaindik Tolosara iristeko, pentsa!”.

Belabietako tunelean estaldura sendotzeko eta instalazioak egokitzeko egiten ari diren obrak daude aldundiaren erabaki horren atzean. “Baina goian, A-15 autobidean bertan aurkitu behar da irtenbidea, eta ez beherago”, adierazi du Azkuek. “Elurra kentzeko makinak egokitu, palak erabili, tuneletik kanpo eremua zabaldu… Ez dakit zein den irtenbiderik onena, baina tunelean ez da egongo elurrik, eta tunelean sartu beharrik ez dauka elurra kentzeko makinak”. Iritzi berekoa da Amundarain ere. “Zaila da irtenbidea, baina proposatu dutena ere ez da egokiena. Elurra kentzeko makina txikiagoak, palak… Ez dakit. Baina goian elurra badago, egoera txarrean egongo da gure errepidea ere”.

Irtenbide bila

Beren ezinegona azaltzeko “eta irtenbideren bat bilatzen saiatzeko”, Berastegiko, Elduaingo, Berrobiko eta Ibarrako alkateek bilera egingo dute gaur, 09:00etan, Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretarako departamentuarekin, Donostian, aldundiaren egoitzan bertan. Olatz Peon (EAJ) Tolosako alkatea ez da izango bilera horretan. “Elurra egiten duenean, Tolosan ere nabarituko dugu autoen joan-etorri handiagoa”, onartu du Peonek. “Baina, edonola ere, aldundiak adierazi du era koordinatuan lan egingo dutela desbideraketak egiteko, eta A-15eko baliabideak gainerako errepideetara bideratuko dituztela elur egunetan. Aldundiak neurriak hartu ditu eragina ahalik eta txikiena izan dadin”.

Ez da iritzi berekoa Amundarain: “Salduta geldituko gara gu, ez gora eta ez behera, erdi-erdian baikaude. Oso gogorra izango da egoera, eta herritarrak guri etorriko zaizkigu kontu eske; ez dira joango aldundira”.

Bilera egin arte, zain

Igor Zapirain (EH Bildu) Ibarrako alkateak espero du “ondo pentsatu gabe hartutako erabakia” izan dela lehengo astekoa, eta aldundiak “pauso bat atzera” emango duela gaur. “Ibarran, herriaren erdi-erditik igarotzen da GI-2130 errepidea, eta guk ere asko nabarituko genuke autoen joan-etorria”. Baina larrialdi egoerekin dago bereziki arduratuta Zapirain. “Anbulantziak Tolosako Asuncion klinikara edo Donostiara ahalik eta azkarren joan beharko balu, ez litzateke iritsiko, inbutu antzeko bat sortzen delako beti Ibarran”.

David de Miguel (PSE-EE) Berrobiko alkateari Berastegiko alkateak deitu zion gaurko bileraren berri emanez. “Eta hantxe izango naiz ni ere”, ziurtatu du. “A-15ean edozein arazo dagoenean, Berrobin ere berehala nabaritzen dugu trafikoa ugaritu egiten dela, eta arazo dezente sor daitezke diputazioaren azken erabaki honekin”. Zapirainen moduan, nahiago du lehenik eta behin aldundiaren hitzak entzutea eta hartu beharreko erabakiak ondoren hartzea. “Oraingoz, ez dugu ezer erabaki Berrobin”.


Summary: «Munduko probarik onenetan ere ez dut ikusi hemen dagoen zaletasunik». Eskatu gabe, baina gustura hartu ditu bizitzak parean jarri dizkion bideak. Mendi lasterketetan parte hartzetik horiei buruz idaztera pasatu zen, kazetari lana ogibide bihurtzeraino.

Tolosan «hamar bat urte» daramatza bizitzen Unai Ugartemendiak (Andoain, 1975). Aurretik, Alegian bizi izan zen hainbat urtean, baina “andoaindarra” dela esaten jarraitzen du berak. “Uste dut ez dudala irabazi bestelako titulurik, eta, oraingoz, oso harro nago andoaindar izateaz”. Kazetaritza ikasketarik egin ez arren, kazetari titulua irabazi du jada; azken urteotan mendiari lotutako kiroletan espezializatu da kazetari gisa, BERRIAn, besteak beste.

Noiz hasi zinen kazetaritza lanak egiten?

2010 inguruan, nahigabe; azken hamar urteotan horrela gertatu zaizkit gauzarik gehienak. Mendi lasterketetan ibilitakoa naiz betidanik, eta aukera etorri zitzaidan bere garaian martxan zegoen Euskatrail.com webgunearen bitartez. Igor Lopez zornotzarra zen egilea, uzteko asmoa zuela adierazi zuen, eta Joseba Usabiaga eta Jon Ubide lagun tolosarrekin hasi nintzen hura kudeatzen. Boluntario lana izan zen, eta han hasi zen nire kazetari ibilbidea.

Ordutik ez zara gelditu, eta zure ogibide bihurtu da kazetaritza.

Bai, hala da. Euskatrail.com-en arituta etorri zitzaidan Ternuako bloga idazteko gonbita, mendi lasterketetako euskal selekzioaren nondik norakoak-eta kontatzeko. Gero, handik etorri zen BERRIA egunkariko aukera, hortik telebistakoa [ETB 1eko Gailurra Xtreme saioan aritu zen, kamerari gisa]… Kate bat izan da dena. Ustekabean iritsi ziren denak, baina guztiak probatzeko aukera izan dut, eta gustura nago.

Mendiari buruzko orrien ardura hartu zenuen BERRIAn, eta hor jarraitzen duzu oraindik ere.

Bai. Oraindik ez gaituzte bota, eta hor jarraitzen dugu. 2015ean-edo hasi nintzen. Aurretik, Ainhoa Lendinezek egiten zuen lan hori, eta lehenago niretzako mundu honetan inspirazio iturri izan denak: Ramon Olasagastik. Elkarrizketa bat egiteko deitu zidaten, eta bukaeran galdetu zidaten ea hurrengo asterako zerbait idatziko nuen. Euskotrail.com-en ohituta geunden gauza laburrak idaztera, baina bi orrialde oso dira BERRIAn. Etxera joan eta gogoan dut berrehun hitz-edo idatzi nituela. Orduan pentsatu nuen ez nuela balioko horretan aritzeko, eta Ramon Olasagastiri deitu nion arratsalde horretan. Lasai egoteko esan zidan. “Gu ere horrela hasitakoak gara”, bota zidan, hilabete batzuetara konturatuko nintzela bi orrialde idaztea ez zela ezer. Bigarren hilabeterako asko lasaitu nintzen, gauzak ateratzen hasi ziren, eta hor konturatu nintzen kontaktuen agenda ona behar duela kazetariak, uneren batean norbaitek huts egiten badu, beste norbait hor izateko.

Mendiaren alorrean zer kirol sartzen dira, zehazki?

Eremu zabala da. Urtean zehar mendi lasterketak, mendi eskia, eskia, eskalada, mendi bizikleta, mendi duatloia… sartzen ditut. Euskal Herriak hori du ona: oso lurralde txikia da, baina sekulako kirolariak izan ditugu urteetan mendiari lotuta, munduko onenetako batzuk ere bai. Adibidez, zortzimilakoak igo dituztenak berrogei bat inguru izango dira, eta horietatik hiru euskal herritarrak dira: Juanito Oiartzabal, Alberto Iñurrategi eta Edurne Pasaban. Beste hainbeste daude hamar igo dituztenak: Alex Txikon, Juanjo San Sebastian… Geuregandik 100 kilometro eskasera ditugu guztiak, eta, alde horretatik, oso erraza da eurekin lan egitea.

Zer moduzkoa izan zen telebistako esperientzia?

Modu bitxian iritsi zitzaidan aukera. Irratsaio batean sartzera nindoan, zuzenean, eta gogoan dut bezperan lagun batekijn aritu nintzela saio horri buruz. ETBtik deitu zidaten irratian zuzenean sartzeko bost minutu baino gutxiago falta zirela, saio bat egin behar zutela-eta azalduz. Orduari begiratu, eta lagunen bat harpa jotzen ari zitzaidala pentsatu nuen. Saio bat nuela eta geroago deitzeko esan nion. Bada, pertsona berak deitu zidan, esanez programa bat prestatzen ari zirela eta ea eurei laguntzeko prest nengoen. Produkzio lana izango zela, pertsonaiak bilatuz, eta sei edo zazpi saio izango zirela hasiera batean. Hilabete eta erdiko lana izan behar zuena lau urterako lana bilakatu zen gero. Zortea izan nuen, izugarrizko jendea ezagutu nuelako bertan, lankide onak. Hiru urtez Andoni Aizpururen erredaktore lanak egiten bukatu nuen, eta harekin zerbait ikasten zen egunero. Lagun handiak gara ordutik, eta maratoi batzuk egin ditugu elkarrekin.

Ba al duzu asmorik telebistako beste proiekturen batean parte hartzeko?

Beste programa batzuetan ere lan egiteko aukera izan dut azken urteotan, eta ezetz esan izan dut. Joan den irailean hasi nintzen beste saio baterako lanean. Hilabetez aritu nintzen, baina horretara bakarrik egotea eskatzen du telebistak, eta, beste eginbeharrik baduzu, ez da posible. Konturatu nintzen urtea larri pasatuko nuela, eta aurretik neuzkan konpromiso asko utzi egin beharko nituela; ez zuen merezi. Irratia probatu dut; bizpahiru urtez Radio Vitorian aritu nintzen, Euskadi Irratian ere bai beste urtebetez, eta zerbait aukeratu beharko banu, irratia aukeratuko nuke. Beste maila bat da, askoz interesgarriagoa.

Komunikazioaren beste alor bat ere ezagutu duzu: Euskal Herriko Mendi Federazioko prentsa arduraduna izan zara.

Hiru urte pasatu nituen bertan, aurreko lehendakariarekin. Iruditzen zait azken urteotan izugarrizko lana egin dutela Euskal Herriko Mendi Federazioan, baina uste dut beste mundu batetik datozela orain sartu diren agintari berriak. Ez zaie hainbeste interesatzen prentsan agertzea, eta zeharo beste leku batean kokatu direla uste dut. Lanketa handia egin genuen hiru urtean, mendia ez delako egunero agertzen prentsan. Mendiari buruzko prentsa agerraldi bat egiteko, norberak ibili beharra dauka jendearen atzetik, baina lortu genuen. Ea egunen batean berriro norbait hasten den lanketa horretan, merezi duela uste baitut.

Zer eman dizu urteotako kazetaritza ibilbideak?

Dena eman didala esango nuke. Azken urteotan ez dut izan lanera nindoan sentsaziorik ere. Kazetaritzak aukera eman dit jende ikaragarria ezagutzeko, inoiz esperoko ez nukeen jendea ezagutzeko. Gizakia ezagutzeko aukera izan dut, kirolaritik harago dagoen pertsona hori ezagutzekoa. Kontaktuen agenda asko betetzeko aukera ere eman dit, eta, gehienbat, lagun asko egitekoa.

Tolosaldeko 3 Tontorrak maratoiaren antolakuntza taldean ere bazabiltza. Sona handia lortu du proba horrek, ezta?

Handituz joan da proiektua. Lasterketa batekin hasi ginen lehenengo; 450 parte hartzaileren muga jarri genuen, baina lehenengo urtean bete egin zen jada. Distantzia txikiagoko proba bat antolatzeko beharra nabaritu genuen gero, Tolosaldekoentzat batez ere, baina izugarri jende pilak parte hartzen du. Bolumen handia hartu du; izugarrizko poza ematen du ia mila korrikalari ikusteak, baina ardura ere bai. Beti egoten dira zalantzak, baina oso gustura gaude orain arte egindako lanarekin. Jendeak harrera ona egin dio eta jarraitzeko asmoa dugu. Gerora gustatuko litzaiguke atzetik norbait egotea, erreleboa ematen joateko.

Nola ikusten duzu mendi lasterketen errealitatea?

Iruditzen zait mendi lasterketek orain dela bi urte inguru jo zutela sabaia. Euskal Herrian herri gutxi izango dira mendi lasterketarik gabeak. Andoainen, esaterako, uste dut bost mendi lasterketa egiten direla. Lehen, agian, bai, baina orain ez dago hainbeste jende hainbeste lasterketak denbora askoan irauteko. Uste dut bi urte barru lasterketa asko ez dituztela antolatuko, eskatzen duen lanagatik, batetik, eta, antolatzen denbora asko igaro ondoren, lasterketa batzuetan 50 pertsonak parte hartzen dutelako, bestetik. Pandemiak baretu egin du pixka bat dena. Ondo antolatuta dauden eta zerbait berezia duten lasterketek aurrera egingo dute, baina uste dut ez antolatzeko hautua egingo dutela beste askok. Ez dut pesimista izan nahi, baina…

Argi dago, dena den, erakargarriak direla mendi lasterketak.

Zalantzarik gabe. Naturan egotea, isiltasun betean… Hori ezin da konparatu poligono batean edo errepidean korrika egitearekin. Oso ezberdina da. Badu erakargarritasun hori. Euskal Herrian ez dugu 1.500 metro baino altuagoko mendi askorik, baina herri bakoitzak badu tontor edo muino bat, eta horiek ezagutzeko aukera ematen dute mendi lasterketek. Mendiak berde-berde egoten dira normalean, mendi ederrak ditugu, eta zorte hori, behintzat, badugu.

Mendi altu-altuak ez, baina aldapak badaude, behintzat.

Bai, eta zaletasuna ere bai. Niri tokatu izan zait Europako lasterketa batzuetara joatea, eta, ez da euskaldunak garelako, baina munduko probarik onenetan ere ez dut ikusi hemen daukagun zaletasunik. Italian egon izan naiz, eta han mendi askotan ez da inor egoten. Hemen oso gutxitan gertatzen da hori.

Liburu bat ere idatzi duzu Iker Karrerarekin batera, Bidea ipar izenekoa, bere kirol ibilbidea jasoz. Zer bide egin du liburuak?

Biok espero ez genuena. Nire lehen liburua zen, Ikerrek ere aurretik ez zeukan horrelakorik eginda, eta ez genekien zer bilakaera izango zuen. Aurkezpena egin, salgai jarri eta kito, hori geneukan buruan. Baina urtebete pasatu da eta 25 bat aurkezpen egin ditugu dagoeneko. Ezustekoa izan da guretzat. Euskaraz publikatu zen lehenengo, iazko irailean, eta badirudi 1.500 ale baino gehiago saldu direla jadanik. Aurtengo martxoan aurkeztu genuen gaztelaniazko bertsioa, eta mila ale baino gehiago saldu dira. Nik ez dut ulertzen kopuruez, baina uste dut nahikoa badirela. Oso pozik gaude.

Zuretzat zer da mendia?

Kontraesan batzuk baditut mendiarekin. Andoaingo baserri batekoa naiz; mendia deitzen zaiona baserritik oso gertu genuen, baina ez daukat sentsaziorik gaztetan asko ibilitakoa naizenik. Gero, 18 urterekin-edo, lagun batzuekin hasi nintzen Pirinioetara joaten, eta uste dut han deskubritu nuela gehiago mendia. Oso leku erakargarria zela konturatu nintzen, altuerak ere erakartzen ninduen, eta oso gustura ibiltzen ginen. Gerora gehiago jorratu dudan eremua izan da hori. Zaila egiten zait mendia deskribatzea, baina uste dut bakea behar dudanean edo lasai egon behar dudanean joaten naizen lekua dela. Lasaitasuna, isiltasuna… Bakarrik joatea gustatzen zait askotan, baina gustukoago dut lagun batekin joatea.

Ikasketaz, berez, arotza zara. Nolatan?

Aita ere arotza izandakoa da. Gogoan dut 16 urte nituela haren ibilbide bera egin nahi nuela. Ez hainbeste ordu sartuta, astelehenean hasi eta larunbat askotan ere lanera joaten zelako. Zaletasun handia izan dut betidanik, eta erremintak-eta eskura eduki izan ditut beti, asko gustatzen zaidalako. Egun, astean arratsalde batean-edo elkartzen naiz lagun batekin, furgonetentzako altzari txiki batzuk egiteko. Niretzat horiek izaten dira asteko hiru ordurik lasaienak. Batere buruko minik ematen ez didan lanketa bat da eta gustuko dut oraindik.

Aurrera begira baduzu oraindik jorratu ez duzun proiekturen bat gauzatzeko gogorik?

Jorratu, asko jorratuko nituzke. Iker Karrerarekin egoten naiz orain, eta arriskutsua da hari gauzak pentsatzeko denbora uztea, beti dauzkalako proiektuak buruan. Bestela, komunikazioaren alorrean, ilusio handia egingo lidake irratian kirolari lotutako saio bat egiteak. Oso gustuko dut elkarrizketak egitea, eta horretarako oso komunikabide polita iruditzen zait irratia.


Summary: Animatzaileek protesta egin dute Baionan. Aisialdi publiko eta pribatuko animatzaileek greba mugimendua antolatu dute lan baldintza hobeak eskatzeko

Animazio arloko langileek protesta egin dute gaur goizean Baionako suprefetura aitzinean, haien lan baldintzak hobetzea eskatzeko. Hogei bat pertsonak elkarretaratzea egin dute, «zuen haurrak laguntzen ditugu, lagun gaitzazue» bezalako mezuak zeramatzaten afixak eskuetan. Animatzaileak eta hezitzaileak «beharrezkoak» direla aldarrikatu dute. Haien estatusa hobetzeaz gain, prestakuntza hobetzeko eta lansariak emendatzeko ere eskatu dute.

«Ez gara biziki entzunak usaian; nehok ez du ezagutzen gure egoera», deitoratu du Maialen Fauthoux Uda Leku aisialdi zentroko animatzaileak Euskal Irratietan. «Kontratu gehienak kontratu biziki laburra dira, epe baterako bakarrik». Hezkuntza engaiamendurako kontratuen berezitasuna ere aipatu du. «Harritzekoa da. Jendea egunean hogei euro pagatzeko eskubidea dugu. Hamar oren eginen ditu, eta orena bi euro ordaindua izanen zaio».

Anitzetan apalak izan ohi diren lansariak emendatu behar direla aldarrikatu du Fauthouxek, eta lan baldintzen dorpetasuna ere azpimarratu du. «Eskolaz kanpoko jardueretan, animatzaile bakarra da hemezortzi haurrentzat. Baina animatzaile batek aipatzen zidan irailean 30 haur izan zituela bere ardurapean. Hor ez da gehiago animazioa; zainketa da. Biziki gauza larriak gertatzen ahal dira: ez gara makinekin ari; haurrak ditugu parean. Eta hezkuntza egiten dugu. Ez dakit jendeak hori beti biziki argi duen».


Summary: Filosofia ikasgaia «defendatzeko» eskatu diete Hego Euskal Herriko gobernuei. Filosofia irakasleena ez ezik gizartearen eskaria ere badela nabarmendu dute Agora filosofia elkartekoek. Alor askotako hainbat pertsona ezagunek agertu diete babesa

Espainiako LOMLOE hezkuntza legearen harira, Filosofia ikasgaiaren garrantzia «defendatu» dute gaur goizean hainbat filosofia irakaslek, pentsalarik eta artistak. Horien artean egon dira, besteak beste, Juan Ignacio Perez Iglesias EHUko errektore ohia eta Lourdes Perez, Xabier Lapitz, Iñaki Soto eta Goizalde Landabaso kazetariak. Salatu dutenez, lege berriarekin asko txikituko da ikasgaiak hezkuntza prozesuan izango duen pisua.

Pentsatu jaialdiaren harira egin dute agerraldia, Donostiako Filosofia, Antropologia eta Hezkuntza Fakultatean. Lege berriaren «erasoa» salatzeaz gain, erakundeei filosofiaren alde egiteko eskatu die Maitane Nerekan Agora filosofia elkarteko kideak: «Dei egin diegu Euskal Herriko gobernuei dituzten eskumenak baliatuz filosofiaren presentzia defendatu dezaten». Filosofia ez ezik, «autonomia kritikoa» bultzatzen duten ikasgaien presentzia bermatzeko eskatu dute.

Azaldu dutenez, azken hiru hezkuntza legeek Filosofia irakasgaiaren orduen beherakada eragin dute, eta, egun, hautazkoa da Batxilergoko 2. mailan. Agora filosofia elkartea LOMCE legearen harira sortu zela gogorarazi du Nerekanek: «LOMCE legea eraso handia izan zen, baina LOMLOEk askoz espazio handiagoa kendu dio ikasgaiari».

Izan ere, Balio Etikoak izeneko irakasgaia kendu nahi du lege berriak DBHko lau mailetatik hirutan, eta DBHko 4. mailan hautazko den Filosofia ikasgaia ere desagertuko litzateke. Espainiako Gobernuaren erabakia salatu arren, Euskal Herritik ere aurre egin dakiokeela azpimarratu dute elkartekoek. «Hemen bildu gara esateko oraindik aukerak dauzkagula, hemen eskumen handiak dauzkagulako curriculumari dagokionez», azaldu du Nerekanek: «Pentsatzen dugu eskumen hori erabili behar dela filosofiaren presentzia bermatzeko».

Pentsatu jaialdiaren aurreko aldietan, Bigarren Hezkuntzako ikasleekin elkartzen ziren, filosofia era ludiko batean lantzeko. COVID-19aren eraginez, baina, parte hartzaile kopurua murriztu behar dute, eta aurten irakasleak bakarrik elkartu dituzte. Agorak Bigarren Hezkuntzako irakasleak biltzen dituen arren, hobekuntzak Lehen Hezkuntzako curriculumean ere txertatzea aldarrikatu dute: «Beharrezkoa iruditzen zaigu Lehen Hezkuntza sendotzea pentsamendu konplexura eta hausnarketa etikora bideratutako curriculum batekin».


Summary: Marija Apcevskaren 'North Pole' laburrak irabazi du Zinebiko sari nagusia. Mel Arranzen Azaletik azalera animazioak jaso du euskal zinemaren saria, eta Fern Silvaren Rock Bottom Riser film luzearentzat izan da ZIFF – ZINEBI saria.

Guztira, 55 lan proiektatu ditu Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak egunotan, eta haien artean Marija Apcevska zuzendariaren North Pole fikziozko laburra nabarmendu du epaimahaiak. «Protagonistaren aurpegia bezain delikatua da filma, eta itxaropenaren, betebeharraren, presioaren eta askapen gozoaren artean dabilen zerbait bezala deskribatzen du emakumeen desira. Bere nerabezaroan, drama mugimendu bakar batean sortu eta desagertu zen». 7.000 euro jasoko ditu zuzendariak, eta, gainontzeko sarituek bezala, gaur jasoko du garaikurra, Arriaga antzokian egingo den itxiera jaialdian. Saritutako pelikulak ere proiektatuko dituzte ekitaldian, eta bihar ere proiekzio berezia egingo dute antzokian bertan haiekin guztiekin.

Fern Silvaren Rock Bottom Riser film luzeak jaso du sail ofizialeko beste sari nagusia. Zuzendari berrien lan dokumental luzeentzat da ZIFF-Zinebi izeneko sari hori, eta 12.000 eurokoa da. Aurrez ere Berlinaleko Encounters saileko epaimahaiaren aipamen berezia jaso zuen Silvaren lanak, eta hori izan da Zinebiko epaimahaiaren ustez ere, kasu honetan, Bilboko lehiaketan proiektatu den eta zuzendari berri batek egin duen dokumental luzerik onena. Epaimahaiak aipamen berezia egin dio, bestetik, Jessica Beshir zuzendari mexikar-etiopiarraren Faya Dayi dokumentalari.

Mel Arranz zinemagileak jaso du Euskal Film Laburrik Onenaren Sari Nagusia, Azaletik azalera lanarengatik. Ukidura ardatz duen animaziozko film esperimental bat da filma, eta zuri beltzeko irudien bidez zinemagintzaren materialtasunari ere egiten dio keinu. 6.000 euro jasoko ditu. Eta ordain bera jasoko dute Espainiako Film Laburrik Onenaren saria irabazi duen Descartes dokumentalaren egileek ere: Alejandro Alvaradok eta Concha Barquerok.

Genero bakoitzeko Mikeldi sari bana ere hautatu dute: Inherent-ek jaso du fikziozko film laburrik onenarena, Crumbs of Life filmak animaziozko laburrik onenarena, eta Some Kind of Intimacy-k film labur dokumentalik onenarena. 5.000 eurokoa da sari horietako bakoitza.

Bestalde, Maider Oleagak eta Carlota Peredak idatzitako Kinka fikziozko film laburrari Euskadiko Gidoirik Onenaren Saria eman diote, 3.000 eurokoa. Diana Cam Van Nguyenren Milý tati lanak jaso du EiTBren publikoaren saria, 3.000 eurokoa. Cineclub FASek 2.000 euroko saria eman dio Ainara Elgoibarren Rotor filmari, eta UNICEF saria Paula Armijoren Écoutez-moi film dokumentalarentzat izan da.

Hainbat proiekturentzako laguntzak ere banatu dituzte jaialdian. Maria Elorzak zuzendutako eta Txintxua Filmsek ekoitzitako Libros et mulieres cano (A los libros y a las mujeres canto) izenekoak 10.000 euroko laguntza jaso du. Eta film laburren proiektuak bultzatzeko Aukera saria ere banatu dute aurten lehenengoz. Hari esker, 3.000 euro jasoko dituzte Tamara Lucarini Cortesek zuzenduko duen Prioridades lanak, Ane Ines Landeta eta Lorea Lyonsen Azkena-k, eta Ainhoa Olaso Sopelanak eta Enara Garcia Elkoroaristizabalek zuzenduko duten Hemen bizi da maitasuna proiektuak.


Erraietatik

Summary: Erraietatik.

Gaurkoan partekatu nahi dugun hausnarketa azkenaldian herri bezala hartu dugun norabidearen inguruko kezkatik heldu da. Ezker Abertzalearen legalizazioak eta ETAk borroka armatua alde batera uztearen erabakiak birkokatze prozesu bat eskatzen zuen, bai guretzat bai etsaiarentzat ere. Aldaketa askotan bezala, kezka eta zalantza asko sortu ziren hainbeste aipatzen zen «garai berri» horrek hartuko zuen norabidearekin. Hala ere, ohitura dugun moduan, aurrera!

Ibilbide hau, ilegalizazio garaian egitea egokitu zitzaigun batzuei; beste hainbati instituzioetan urte luzez isildutako ahotsen ordezkaritzaren papera betetzea tokatu zitzaigun, eta beste batzuk horretan ari gara gaur egun. Ilusio eta indar guztiarekin hartu genuen erronka hori. Argi genuen instituzioetan egotea nazio askapenerako baliatu zitekeela, sekula helburu bezala planteatu gabe. Jakin badakigulako instituzio horiek Estatu zapaltzaileek dituzten tresnarik eraginkorrenak direla herri hau zapaldu eta desagerrarazteko.

Testuinguru honetan, instituzioak herritarren esku jartzean dago gakoa, beren izaera patriarkala eta hierarkikoa salatzen dugun bitartean. Gardentasuna eta parte hartzea bultzatuz instituzio horiek eraldaketa sozialean laguntzeko eta boterea banatzeko erabiliz. Horrelako egitasmoak biderkatu zaizkigu Euskal Herriko txoko guztietan. Aitzitik, botere instituzional hori nazio eraikuntzaren oinarri diren herri mugimenduekin partekatu eta saretu dugunean emaitza eraginkorrak izan ditugu, Udalbiltza, UEU edota Uema, batzuk aipatzearren.

Aldi berean, instituzioek badituzte beren arrisku eta tranpak. Botere eremu klasiko guztietan bezala, denborak eta inertziak erosotasunera eta sistemaren parametroetan funtzionatzera eramaten gaitu, erne ez bagabiltza behintzat. Hori bereziki kezkatzen gaituen errealitate bat da. Adibide bezala, hautetsi abertzale gehien ditugun garai honetan, aipatutako nazio eraikuntzarako sortutako tresnak sortu zirenean baino indar gutxiagorekin defendatzen ditugu, Gaindegiaren kasuan, desegin arte.

Gure ustez, herri prozesua bizikleta baten metaforarekin parekatu daiteke, zeinetan bi gurpilak ezinbestekoak diren, instituzionala eta herri dinamikarena. Bizikletaren ardatz traktorea herri dinamikaren gurpilean legoke, bestea ibilarazi eta indarra emanez.

Eztabaida ez da instituzioak bai ala ez, baizik eta zertarako, nondik, nola, eta norekin. Gure hautetsiak, Madrilek eta Parisek markatzen dituzten markoetan lan egin beharrean, Euskal Agenda propioa adosten, eraikitzen eta jorratzen behar ditugu. Alegia, herri eta auzoetako batzarretan herriarekin batera ikasten eta aliantzak eraikitzen. Entzuten. Boterea oinarritik sortzen.

Ez da kasualitatea ere esparru horretan den genero eta adinaren arteko desoreka. Badirudi, legeak behartuta ez bada, instituzioetan eta partiduen egituretan zein batzarretan, adin batetik gorako gizonak direla nagusi: berehalakotasunak, emaitzak, arrazionaltasunak, ordenak, hierarkiak eta zaintzarik ezak ezaugarritzen duten eredu patriarkala erreproduzituz. Izate hori deseraikitzeko ezintasun horrek ezinezkoa bihurtzen digu sistemak bazterrean kokatzen gaituen identitate zein subjektuei (nazional zein kapitalismo-heteropatriarkalak zapaldurikoak) boterea lehiatzea. Euskal Herri feminista, sozialista eta euskalduna lortzeko, ezin ditugu instituzio horiek gure borrokaren ardatz bakartzat hartu. Euskal Herriaren eraikuntzaren arrakasta soilik esparru eta subjektu anitz horien elkarlan eta ahalduntzetik etorriko da.

Gure borrokaren oinarri izan behar duten herri mugimenduetan, aldiz, azken hamarkadetan ikusi duguna eredugarria izan da. Mugimendu feministatik hasita, etxebizitza, hizkuntza edota lurraren defentsaren mugimenduetaraino militantziaren aniztasuna eta zaintza bermatzearen aldeko apustu sendoa egiten ari da. Eztabaida demokratikoa, iritzi kritikoa, desobedientzia, auzolana eta ekintza zuzena oinarritzat hartuz, boterea eta hark sortzen dituen harremanen lanketa sakona egiten gabiltza. Hortaz, instituzioetan gauden militanteok ezinbestekoa dugu herri dinamikaren indar traktorea eta iparra. Arrazionaltasunetik harago, erraietatik eta gorputz kolektiboetatik hausnartuz, sentituz eta ekinez. Lurrari Lotuz.


Summary: Beñat Zalduak irabazi du Rikardo Arregi kazetaritza saria. 'Gara' egunkarian argitaratutako 'Nola iritsi gara honaino?' serieagatik jaso du garaikurra; COVID-19aren pandemia dute hizpide artikuluok. Komunikazio saria 'Basilika' podcastak jaso du.

Jakinarazi dituzte Rikardo Arregi sarien irabazleak. Beñat Zaldua kazetariak jaso du kazetaritza saria, Gara egunkarian egindako Nola iritsi gara honaino? serieagatik. Koronabirusaren krisiari ertz askotatik heltzen dioten zortzi artikuluz osatutako lana plazaratu zuen Zalduak urte hasieran, Iker Morenoren ilustrazioek jantzirik. Epaimahaiaren esanetan, «historia humano baten dibulgazio saio indartsua, aberatsa, zorrotza eta erakargarria» ondu du kazetariak. Halaber, epaileek erantsi dute irabazleak aski ongi jakin duela irakurleak «gaiaren mamira nola erakarri».

Harriturik hartu du saria Zalduak. «Ez nuen espero», aitortu du oholtza gainera igotakoan, garaikurra eskutan. Eskerrak eman dizkie senideei, hurbilekoei eta, batik bat, Gara egunkariaren inguruko komunitateari. «Haiek gabe ez litzateke posible».

Rikardo Arregi komunikazio sariari dagokionez, epaimahaiak Basilika podcastaren lanari egin dio aitortza. Podcasta orain urtebete hasi zen, eta zortzi pertsonako lantaldea du atzean; haien esanetan, «eduki kulturalak modu kritiko batean» azaltzea dute xede.

BERRIA izan da hautagaien artean

Sariak gaur eman badituzte ere, jadanik jakinak ziren sariak jasotzeko hautagaiak. Hil honen hasieran aurreratu zituzten lau finalistak, eta BERRIAkoak izan dira haietako bi: Ahomentan, udan argitaratu ohi den elkarrizketa seriea, eta Urtzi Urrutikoetxea kazetariak Mundua saileko Leku-lekutan atalean argitaratzen dituen artikuluak.

BERRIAren igandeko egunkariaren edizioa berritu eta gutxira sortu ziren Ahomentan elkarrizketak, 2015ean. Arlo jakin batean adituak nahiz arituak direnak jarri ohi dituzte elkarrizketan, sarritan kazetari bat gidari dutela, baina oso eremu desberdinetakoak direnak ere elkartu izan dituzte. BERRIAko sail guztietako kazetariek parte hartu izan dute halako elkarrizketak egiten. BERRIAko kolaboratzaile moduan urteak daramatza, bestalde, Urtzi Urrutikoetxea kazetariak. Nazioarteko gaiak hizpide izaten ditu Leku-lekutan atalean; askotan, nazio eta hizkuntza gutxituen ingurukoak.

Euskadi Irratiko Faktoria saioak Zaballako espetxean (Araba) egindako saio berezia ere izan da finalisten artean. Han preso dauden hiru lagunekin hitz egin zuten, besteak beste.

Komunikazio sarian, hauek dira Basilika ez beste finalistak: Oier Aranzabalen Barruan gaude podcasta, sarean euskara ikusarazteko #3000Twitz kanpaina eta euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko Pantailak Euskaraz egitasmoa.


Summary: Nafarroak baimena eskatu du azaroaren 27tik urtarrilaren 6ra ziurtagiria eskatzeko. Nafarroako Auzitegi Nagusiak datorren astean aztertuko du gobernuaren eskabidea. Asmoa da neurriak diskotekei, dantzalekuei eta ostalaritza zerbitzua ematen duten lokal batzuei eragitea, besteak beste.

Baieztatu dira susmoak: Nafarroako Gobernuak baimena eskatuko die auzitegiei COVID ziurtagiriaren inguruko neurria indarrean jartzeko, eta eman du asmoaren gaineko zehaztapen gehiago ere. Gobernuak jakinarazi duenez, neurria azaroaren 27tik urtarrilaren 6ra bitartean ezartzea da asmoa, Eguberrietan eta inguruko egunetan, alegia. Epaileen onespena beharko da, ordea, indarrean jartzeko. Gobernuak datorren astean helaraziko du eskabidea. Epaileek orduan hartuko dute haren gaineko erabakia.

Emandako informazioaren arabera, ziurtagiria eskatzea da gobernuaren asmoa, batetik, jatetxeetan eta ostalaritza zerbitzua ematen duten bestelako establezimenduetan, betiere gehienezko edukiera 50 pertsonakoa baino handiagokoa den lokaletan. Era berean, diskoteketan ere ezarri nahi dute neurria, dantzalekuetan eta gaueko aisialdirako tokietan. Mugak baimen bereziak dituzten ostatu eta klubetan ere izanen luke eragina; horietan, gobernuak zehaztu duenez, gauerdian hasiko lirateke ziurtagiria galdegiten; ez lehenago.

Halaber, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak txertatzera deitu ditu oraindik txertoa hartu gabe direnak. Oroitarazi dute aurretik ordua eskatu gabe ere posible dela txertoa hartzea. Horretarako, aski da Forem gunera joatea.