Summary: Erreakzio soka luzea eragin du EPPKren iragarpenak. Eragile ugarik nabarmendu dute «berri ona» dela eta «bizikidetza demokratikorako ekarpena» egiten duela.

Euskal Preso Politikoen Kolektiboak presoei egiten zaizkien harreren inguruan eginiko iragarpenak askotariko erreazkioak sortu ditu albistea zabaldu eta berehala. Foro Sozial Iraunkorrak, esaterako, nabarmendu du «adierazpen garrantzitsua eta bizikidetza demokratikorako ekarpena» dela: «Erabaki horrekin, EPPK-k Euskal Herriko gehiengo sozial eta politikoarekin bat egiten du, indarkeriaren zikloaren ondorio guztiak konpontzeko helburu komunarekin».

Antzera hitz egin du Etxerat-ek ere. «Erabateko sintonia erakusten du euskal gizarteak nahi duenarekin, eta, beraz, uste dugu, euskal gizartearen nahiarekin bat etorriz ere, Espainiako eta Frantziako estatuek era berean eta maila guztietan amaitu behar dutela salbuespen politikarekin, askatasuna helburu izanik, euskal presoek beren ibilbide juridiko-penitentziarioarekin jarraitu ahal izan dezaten». Gaineratu du «indarkeriak eragindako sufrimendua aitortzeko ekarpen argia dela, eta baita ere, zauriak sendatzen jarraitzeko ekarpena ere».

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren hitzetan, «lubakien ordez zubiak eraikitzea ezinbesteko baldintza da bizikidetza demokratikorako. EPPK-k gaur plazaratu duen erabaki politikoa esanahi eta balio handiko ekarpena da, eta norabide horretan egindakoa da». Era berean, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak zabaldu du «ezker abertzaleak esaten duena egiten eta egiten duena esaten» duela.

Eusko Jaurlaritzak «balioetsi» egin du EPPK-k egindako iragarpena. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak balio berezia eman dio erabakiari, «sufrimendua eragin dutenek egina» izan delako: «Beste urrats bat da bizikidetza normalizatua eraikitzeko bidean». Hala ere, nabarmendu du oraindik «keinu gehiago» behar direla: «Eragindako mina eta ETAren indarkeria eta herri honetan izan diren gainerako indarkeriak bidegabeak izan zirela aitortu behar da».

Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak ere begi onez hartu du adierazpena. Esan du «biktimen garaipena» dela. «Ongietorriak amaitzeko egon den presio sozial eta instituzionalaren emaitza da adierazpena», Anduezaren ustez.

Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan daukan ordezkariak, ordea, nabarmendu du «etxera inoiz itzuliko ez diren biktimen senideekiko errespetu eta enpatia» kontu bat dela: «Ez gara arduragabeak izan, eta ez dugu bilatu doako konfrontaziorik ETAko presoen harrera publikoak amaitzeko eskatu dugunean». Itxasok esan du «norabide onean emandako pausoa» dela: «Espero dugu ekintzetan islatzea lehenbailehen, eta erakusten du presio sozialak eta balio zibiko eta etikoetatik eginiko politikak emaitzak ematen dituela».

Andoni Ortuzar EAJren EBBren presidenteak «positibotzat» jo du iragarpena, «berandu iritsi bada ere», eta erantsi du ezker abertzaleak oraindik baduela egin beharreko beste urrats bat: «Aitortzea ETA ez zela inoiz existitu behar, eta haren ekintzek min bidegabea eragin zietela biktimei eta kalte konponezina gizarteari». Urrats hori «berandu baino lehen» egiteko eskatu dio ezker abertzaleari: «Azkenean gainerakoek exijitzen dieguna egiten badute, ez du zentzurik erabakia gehiago atzeratzeak».

Koldo Martinez Geroa Baiko senatariak ere «ongietorria» eman dio EPPKren adierazpenari.

Iñigo Martinez Zaton Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidearen arabera, «berri ona» da EPPKren erabakia: «Aspalditik gizarteak eskatzen zuen elkarbizitzaren aldeko pausoa».

Interpretazio baikorra egin du Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteorde ohi eta Podemoseko buru ohiak ere: «ETAko presoek ongietorriei uko egiteak erakusten du ezker abertzaleak zenbaterainoko autoritatea eta ardura daukan berradiskidetzeko bidean dagozkien pausoak ematerakoan. Hori ez aitortzea estatu zentzurik ez izatea da».

PPko Carlos Iturgaizek, aldiz, «Sanchezen eta Otegiren arteko itunaren ondoriotzat» jo du erabakia, eta adierazi du horren helburu bakarra dela «Sanchezen aldetik hiltzaileen kaleratzea eta zuritzea» lortzea.

Javier Esparza Navarra Sumako bozeramailearen ustez, iragarpena «estrategia politiko bat» da, «Espainiako Gobernuari presioa kentzeko Bildurekin dituen itunak direla eta». Esan duenez, erabakia «presoak espetxeetatik ateratzeko lehentasunezko helburu horri begira egindako beste urrats bat» baino ez da.

Jose Manuel Gil Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ciudadanos alderdiko koordinatzaileak deitoratu egin du iragarpena «presoen erabaki baten ondorioz» iritsi izana, eta ez «gobernuek eta agintariek beren lana egin dutelako».

EPPK-k aurrerantzean «hurkoen artean eta era pribatu eta diskretuan» jaso nahi ditu presoei espetxetik irtetean egin izan zaizkien harrera ekitaldiak. Presoen kolektiboak aitortu du badirela harrera ekitaldi horiengatik «samina sentitu dutela zintzoki azaldu duten pertsonak», eta erantsi min hori «ulertzen» dutela: «Gure iraganeko militantzian egindako ekintzen ondorioz kaltetutako pertsonak dira, eta minduta sentitu daitezkeela ulertzen dugu».

Hori horrela, ETAren indarkeriaren biktima batzuek ere eman dute iritzia EPPKren asmoaz. «Aurrera goaz, pausoz pauso. Ze berri ona», nabarmendu du Maria Jauregi ETAk 2000ko uztailaren 29an hildako Juan Mari Jauregiren alabak. Josu Elespe ETAk hildako Froilan Elesperen semeak, berriz, esan du EPPKren adierazpena «biktimen eta herri honetako elkarbizitzaren alde kalkulurik gabe lan egiten duen jendearen garaipen handia» dela.

Sara Buesa ETAk hildako Fernando Buesa buruzagi sozialistaren alabaren iritziz, EPPK «biktimen minera gerturatu» da adierazpen horrekin, eta etorkizunerako nahi bat ere azaldu du: «Eragindako kalte bidegabe eta konponezinari buruzko gogoetak jarrai diezaiola urrats honi».

Buesa fundazioak uste du «ezinbesteko pausoa» dela eta elkarte ugarik eskatzen zutela, iritzita «omenaldi horiek ez-duinak, umiliagarriak eta oso mingarriak» direla biktimentzat eta gizartearentzat. Hala ere, fundazioak beharrezko jo du «hil, mehatxatu, bahitu eta estortsionatu zutenek eta ekintza horiek guztiak txalotu zituztenek autokritika» egitea.

Covitek ere adierazi du «berri ona» dela: «Ekitaldi horiek salatzeko Covitek urteotan eginiko borroka ezinbestekoa izan da». Haatik, gaineratu du ezker abertzaleak «kalkulu estrategiko gisa» emandako pausoa dela, «ez erabaki etiko batengatik» emandakoa. Consuelo Ordoñez Radio Euskadin mintzatu da: «Pozten gara, albiste ona da», esan du. Halere, adierazi du ez daukatela presoei zer eskertu.

Sarek uste du euskal presoen kolektiboak emaniko pausoa «enpatia ariketa sendoa» izan dela, eta elkarbizitzaren bidean ekarpen garrantzitsua dela baloratu du. Halere, enpatiaz jokatzea guztien ardura dela esan dute, eta guztien arteko oreka bilatzean dagoela gakoa. Horregatik, Sarek espero du elkarbizitzan aurrera egiteko borondate hori euskal presoei eta senideei «horrenbeste min» egiten dien salbuespeneko espetxe politika indarrean mantentzen duten horiengan islatzea. «2021. urte amaiera eta 2022. urte hasiera kalean egingo ditugu, herriz herri antolatuko diren egitasmoekin, hiriz hiri egingo ditugun mobilizazioekin eta urtarrilaren 8an Bilbon egingo dugun manifestazio jendetsuarekin. Ezin da gehiago atzeratu», erantsi dute.


Talde apalaren aurka ere, ezinean

Summary: Talde apalaren aurka ere, ezinean. Osasunak 1-1 berdindu du Elxen aurka Sadarren, ligako hamabosgarren jardunaldiko azken neurketan. Gorritxoak deseroso aritu dira, eta ate aurrean izan dituzten aukeretan, kamuts. Jagoba Arrasateren taldeak jokoan egon diren azken hemezortzi puntutatik soilik hiru bildu ditu.

Sevilla, Reala eta Atletico Madril talde indartsuen aurka galdu eta gero, Osasunak Elxen aurkako partida baliatu nahi zuen garaipenaren bidera itzultzeko, Sadarren. Bada, gorritxoek aukerak sortu, sortu dituzte, baina ez diete behar adinako etekina atera neurketa irabazteko. 1-1 berdindu dute, eta gisa horretara, Jagoba Arrasateren taldeak sei partida daramatza irabazi gabe.

Berriatuko entrenatzaileak Lucas Torroren hutsunea zuela eta, Oier kapitaina jarri du euskarri lanetan. Hasi, behintzat, erritmo handiarekin hasi du Osasunak norgehiagoka, Elxen atera hurbiltzeko gosez. Baita hurbildu ere. Partidari ekin zaionetik bost minutu ere bete ez direnean, Budimirrek aukera paregabea izan du; ezkerrez lehor-lehor eman dio baloiari, baina zutoinean jo du. Ondorengoko jokaldian jaso du saria Osasunak; area txikian, Fidel Elxeko aurrelariak besoarekin Nacho Vidal lurrera bota du nabarmen, eta Isidro Diaz de Mera epaileak zalantzarik ez du izan penaltia adierazteko. Budimirrek ez du barkatu 11 metrotatik. Zoramena Sadarren. Denboraldiko lehen gola du kroaziarrak.

Gorritxoei, baina, pozak gutxi iraun die; 18. minutuan, Elxek kornerra izan du alde, eta Fidelek buruz orraztu, eta Sergio Herrera atezaina ezustean harrapatu du. Jokalari espainiarrak odolkiak ordainetan eman dizkie nafarrei. Osasunak geldikako jokaldietan duen ahultasuna berretsi du, Arrasateren etsipenerako.

Hortik aurrera, Herrialde Katalanetako taldea hauspotu eta indartu egin den heinean, Osasunak atzerapausoa eman du, nahiz eta, aldian-aldian, bisitarien areara heltzen ziren. Kike Barjak buruz buruko jokaldi bat egin ostean, sukalderaino sartu da, baina Elxeko jokalariek harresi sendoa zuten atzean eraikia. Atsedenaldira heldu aurretik, Herrera Osasunako atezainak erantzun bikaina eman dion Lucas Perezek egindako jaurtiketa pozoitsuari.

Bigarren zatian, kataluniarrak zentratuago irten dira berdegunera. Baloiaren jabetza eurek izan dute, eta Osasunako jokalariek ezin zuten demaren jabe egin. Are, gorritxoei bigarren gola sartu diete ia-ia; izan ere, Lucas Boyek bidalitako baloiak zutoina jo du. Arrasaterenak atzean sartu dira, eta bisitarien erauntsiak ez zuen etenik. Herrerak, beste behin, marra zuriaren gainean gelditu du.

Egoera gozakaitz horretan, Arrasatek aldaketen beharra sumatu du hamaikakoan; Roberto Torrek eta Chimy Avila zelairatu ditu, azken metroetan eraginkortasunez aritzeko eta ataka estutik ateratzeko xedez. Dena den, Osasunak ezin zuen arrisku handirik sortu Elxen zelaian, harik eta, arauzko denbora beteta zegoela, Kike Garciari area txikian baloia oinetara heldu zaion arte. Aurrelariak, ordea, ez du atea zulatzea lortu. Amaieran, 1-1. Puntu garratza Osasunarentzat. Jokoan egon diren azken hemezortzi puntutatik soilik hiru bildu ditu, eta hamargarren postuan da sailkapenean. Ostegunean, Espainiako Kopako lehen kanporaketa jokatuko du San Agustinen aurka (19:00), Madrilen.

Osasuna: Sergio Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Cote; Kike Barja (Roberto Torres, 79 min), Moncayola, Oier (Darko, 63 min), Ruben Garcia (Manu Sanchez, 87 min); Kike Garcia eta Budimir (Chimy Avila, 79 min).

Elx: Edgar; Palacios (Barragan, 85 min), Enzo Roco, Diego Glez., Mojica; Mascarell, Marcone (Dumbau, 60 min), Fidel (Josan, 60 min); Tete Morente, Lucas Perez (Guti, 85 min) eta Lucas Boye.


Summary: Bi emakume hilik topatu dituzte Bilboko etxebizitza batean. Suhiltzaileek ustekabean aurkitu dituzte gorpuak, Deustuko etxe bat miatzera joanak zirela. Ikertzen ari dira zer gertatu zaien.

Atzoko 11:00etan egin zuten aurkikuntza, baina gaur zabaldu dute horren berria. Bi emakume gorpu topatu zituzten Bilboko Deustu auzoko etxebizitza batean.

Suhiltzaileek auzoen abisua jaso zuten, etxebizitza horretako atearen azpitik ura ateratzen ari zela eta. Barrura sartu zirenean, bi gorpuak aurkitu zituzten, eta Bilboko Auzi Medikuntzako Zerbitzura eraman zituzten; han aztertzen ari dira zer gertatu zitzaien, eta krimen baten zantzurik dagoen.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, ama-alabak lirateke hildakoak, eta, lehen arrastoen arabera, ez dute indarkeria zantzurik.


Summary: Barbadosek Ingalaterrako koroa baztertu du, eta errepublika aldarrikatu du. Sandra Mason presidente izendatu dute, Bridgetown hiriburuan eginiko ekitaldi arranditsu batean.

Munduak beste errepublika bat du. Barbadosek estatuburutzatik kendu du Ingalaterrako Elizabeth II.a, eta bere burua errepublika aldarrikatu du. Sandra Mason presidente izendatu dute, Euskal Herrian gaua zenean eginiko ekitaldi arranditsu batean.

Karibeko uharte bat da Barbados, ia 300.000 biztanlekoa. 1966. urtean independentzia lortu zuen, baina Commonwealth delakoan geratu zen, eta Ingalaterrako monarka estatuburu gisa gorde zuen.

Gatazkarik gabeko dibortzioa izan da, ordea. Izan ere, Bridgetownen eginiko ekitaldian, Charles Mountbatten-Windsor Elizabeth II.aren semea mintzatu da, besteak beste, eta aitortu egin du «esklabotzaren izugarrikeria». 1625an aldarrikatu zuten ingelesek uhartearen jabetza, eta mende horretan eraman zituzten esklabo beltzak hango etxaldeetan lan egitera. Esklabotza 1833. urtean abolitu zuten. Gaur, uhartearen populazioaren %91 beltza da, eta bakarrik %4 da zuria.

Egoera instituzionala aldatu bada ere, Erresuma Batuaren eta Barbadosen arteko loturei eutsiko dietela adierazi zuen monarkiaren ordezkariak, eta erreginak «zoriona, bakea eta etorkizunerako oparotasuna» opatu zion errepublika berriari.

Herrialdeko lehen presidenteak 72 urte ditu, eta uhartearen gobernadorea izan da 2018. urtetik. Barbadosko Itsasontzi Errepublikak lehen bidaia hasi du», esan du Masonek ekitaldian. «Ekaitz guztien gainetik egin dezala, gure herrialdea eta herritarrak gure aurrean dauden ostertz eta kostaldeetan lehorreratzeko».

Iragarri dutenez, errepublikaren lehenengo erabakietako bat Rihanna abeslaria heroi nazional izendatzea izango da. Izan ere, Robyn Rihanna Fenty musikaria herrialdeko Saint Michael hirian jaio zen, 1988. urtean. Kantariak parte hartu du ekitaldian.


Summary: Zemmour hautagai aurkeztu da Frantziako presidentetzarako bozetarako. Azken asteetan behera egin du eskuin muturreko polemistaren sostenguak. Igandean egingo du kanpainako lehen ekitaldi ofiziala, Parisen.

Aspaldian iragarritako hautagaitza ofizialki aurkeztu du gaur eguerdian Eric Zemmour eskuin muturreko polemistak. Sare sozialetan argitaratutako bideo bidez iragarri du datorren urteko Frantziako presidentetzarako hauteskundeetara aurkezteko asmoa. 63 urteko polemistak babesa galdu du azken asteetan. Presidentegai izateko izenen artean harena zegoela zabaltzen hasi zenean, hainbat inkestak aurreratu zuten hura izan zitekeela Emmanuel Macron egungo presidentearen aurkaria bozen bigarren itzulian —Macronek berak ere ez du oraindik ofizial egin bere hautagaitza—. Azken egunetan, ordea, iragarpenak aldatuz joan dira, eta galdeketek eskuin muturreko hautagai Marine Le Peni ematen diote orain bigarren tokia.

Islamaren, migratzaileen eta emakumeen aurkako bere adierazpenengatik egin da ezagun Zemmour. Frantziaren burujabetza defendatzen du Europako Batasunaren aurrean. Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da. Ez du ez alderdirik, ezta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak sortu dira han-hemen. Haren gertuko hainbat lagun goizean goiz hasi dira Twitterren #Zemmourcandidat (Zemmour hautagai) hashtag-a erabiltzen.

Joan den larunbatean zeresana eman zuen eskuin muturreko polemistak, Marseillan egitekoa zuen ekitaldi batean oinezko bati erdiko hatza erakutsi zionean —aurrez hark ere gauza bera egin zuen—. Euskal Herrian ere izana da Zemmour, urri amaieran, bere liburua aurkezten. Miarritzen egin zuen ekitaldian, jende andana bildu zen haren aurka protestatzera, besteak beste, EH Baik, LABek, Les Bascosek, IPEH Antifaxistak eta GKSk deitu zituzten mobilizazioetan.

Presidentetzarako bozetarako kanpainako lehen ekitaldi ofiziala, hala ere, igandean egingo du, Parisen. Mugimendu eta elkarte antifaxistek iragarriak dituzten protestak, Isildu Zemmour lelopean.


Summary: Euskaltzaindiak 19 urgazle eta 26 ohorezko hautatu ditu. Hainbat izen ospetsu dira tartean: adibidez, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakari ohia, Kike Amonarriz hizkuntzalaria, Aizpea Goenaga aktorea, eta Itxaro Borda, Ramon Saizarbitoria eta Anjel Lertxundi idazleak. Gizonezkoak 29 dira, eta emakumezkoak, 16.

Euskaltzaindiak ostiralean onartu zituen euskaltzain urgazle eta ohorezko berrien zerrendak, eta gaur argitaratu ditu. Iruñeko udaletxean egin zuten osoko bilkura. Urgazleen kasuan, ez dira Euskal Herri osoko pertsonak izendatu, Gipuzkoakoak, Ipar Euskal Herrikoak eta Bizkaikoak soilik; baita Euskal Herritik kanpoko batzuk ere. Arabakoak 2015ean izendatu zituzten, eta Nafarroakoak, 2016an. Azken ohorezkoak, berriz, 2018an hautatu zituzten.

Izendatuen artean zenbait diziplinatako kideak daude: hizkuntzalariak, kazetariak, idazleak, kultur eragileak, irakasleak... hau da zerrenda osoa:

Ohorezkoak

Araba/Bizkaia: Antton Aldekoa-Otalora (Iurreta, 1951), Gerediaga Elkarteko presidente ohia; Pilare Baraiazarra (Meñaka, 1938), euskara irakaslea eta ekintzailea; Jesus Eguzkitza (Atxondo, 1946), euskara irakaslea eta bikoiztailea; Juan Luis Goikoetxea (Mungia, 1947), Mendebalde Kultur Alkarteko buru ohia; eta Lontzo Zugazaga (Gamiz, 1943), Bilboko elizbarrutiko euskara arduraduna.

Gipuzkoa: Luis Alberto Aranberri Amatiño (Eibar, 1945), politikaria eta kazetaria, ETBko zuzendari ohia; Itziar Idiazabal (Gaintza, 1949), hizkuntzalaria eta psikolinguista; Anjel Lertxundi (Orio, 1948), idazlea; Xabier Mendiguren Bereziartu (Ezkio-Itsaso, 1945), idazlea; Jose Antonio Mujika (Donostia, 1943), idazlea eta irakaslea; Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944), idazlea; Josu Zabaleta (Legazpi, 1948), itzultzailea eta idazlea.

Nafarroa: Manolo Arozena (Goizueta, 1949), bertsolaria; Carlos Garaikoetxea (Iruñea, 1938), Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohia; Maria Pilar Lasarte (Leitza, 1937), Euskaltzaindiak Gipuzkoako Diputazioan zuen bulegoko langile ohia; Daniel Lopez (Ablitas, 1948), euskararen aldeko ekintzailea Nafarroako Erriberan; Rosa Miren Pagola (Iruñea, 1949), filologoa eta irakaslea; Pakita Zabaleta (Leitza, 1948), pedagogoa.

Ipar Euskal Herria: Piarres Aintziart (Heleta, 1937), idazlea; Luzien Etxezaharreta (Hazparne, 1946), kazetaria eta idazlea; Daniel Landart (Donoztiri, 1946), idazlea eta antzerkigilea; Mixel Oronoz (Baigorri, 1935), idazlea, irakaslea eta apaiza; Marikita Tambourin (Baigorri, 1946), irakaslea eta idazlea.

Euskal Herritik kanpokoak: Bernhard Hurch (Schärding/Inn, Austria, 1955), hizkuntzalaria; José Antonio Pascual (Salamanca, 1957), hizkuntzalaria; José María Sánchez Txepetx (Cartagena, 1952), hizkuntzalaria.

Urgazleak

Bizkaia: Libe Agirre (Meñaka, 1961), kazetaria; Eneko Barrutia (Bilbo, 1966), hizkuntzalaria; Eba Gaminde (Bilbo, 1968), abokatua eta itzultzailea; Pedro Maria Goikoetxea (Lezama, 1959), kirol kazetaria; Nerea Mujika (Durango, 1960), irakaslea eta kultur eragilea; Elixabete Piñol (Bilbo, 1965), abokatua eta politikaria.

Gipuzkoa: Kike Amonarriz (Tolosa, 1961), hizkuntzalaria eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria; Nerea Azurmendi (Legazpi, 1961), kazetaria; Asun Garikano (Tolosa, 1962), itzultzailea eta idazlea; Aizpea Goenaga (Donostia, 1959), aktorea eta zine zuzendaria; Oroitz Jauregi (Legorreta, 1974), hizkuntzalaria eta irakaslea; Jon Sarasua (Aretxabaleta, 1966), bertsolaria eta irakaslea.

Ipar Euskal Herria: Mixel Aurnague (Baigorri, 1963), hizkuntzalaria; Eneko Bidegain (Baiona, 1975), idazlea eta kazetaria; Itxaro Borda (Oragarre, 1959), idazlea; Pantxoa Etxegoin (Jatsu, 1960), kultur eragilea; Marie-Andrée Ouret (Suhuskune, 1970), Biga Bai guraso elkarteko lehendakaria.

Euskal Herritik kanpokoak: Manuel González (Beba –Mazaricos−, A Coruña, 1951), hizkuntzalaria; Mikel Morris (Denver, Colorado, AEB, 1957), hiztegigilea, itzultzailea eta irakaslea.


Summary: Gizonezko bat hilda agertu da Deba ibaian, Arrasate parean. Goizaldean salatu dute desagertuta zegoela. 32 urte zituen hildakoak.

Gizonezko bat hilotz agertu da Deba ibaian, Arrasate (Gipuzkoa) parean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, gaur goizaldean salatu dute gizona desagertuta zegoela. 9:30 aldera, bizilagun batek gorpua ikusi du ibaian flotatzen, eta abisua pasatu du. Ertzaintza, suhiltzaileak eta Udaltzaingoa bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin 32 urteko gizona salbatzeko.


Zer gertatu zaio 'Leonard'-i?

Summary: Zer gertatu zaio 'Leonard'-i?. C/2021 A1 Leonard kometa datorren astean begi hutsez ikusgai izatea espero zen, baina magnitude eskalan indarra galdu duela dirudi, eta adituek iragarri dute agian hautsi egin dela.

Urtarrilean aurkitu zuten Greg Leonardek Arizonako (AEB) Lemmon Mountain behatokitik eta bere deitura eman zion: C/2021 A1 Leonard. 80.000 urtean behin pasatzen da Lurraren ingurutik, eta astronomiaren zaleak haren esperoan ziren. Izan ere, ez da nolanahiko kometa. Magnitude eskalan hirugarren maila zegoen, eta gerturatu ahala, mailaz igotzea eta abenduaren erdialdean begi hutsez ikusgai egotea espero zen. Azken orduetan, baina, zerbait gertatu da. Kometaren magnitudea gelditu egin da, ez da handitzen ari, eta, adituen arabera, agian hautsi egin da. «Zer gertatu zaio Leonard-i?» da orain argitu beharreko galdera.

Ikusi gehiago: Leonard kometa ez da hautsi eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da

Ez da ezohikoa kometa bat puskatzea edo norabidez aldatzea. Virginia Garcia Aranzadiko Astronomia saileko kideak BERRIAri azaldu dionez, asteroideak ez bezala (harriz osatuak dira horiek), kometak izotzez eta hautsez osatzen dira. «Horregatik dute isatsa: ur eta hauts partikulak askatzen dituztelako. Eguzkira hurbiltzean kometa urtu egiten da, eta forma aldatzean puskatu egin daiteke, edo norabidea aldatu dezake», azaldu zuen joan den astean Leonard-engatik galdetuta, zuhur. Astelehenean ohartarazi dute Leonard-en magnitudea geldirik zegoela, eta datozen egunetan baieztatuko dute zer gertatu den, eta azkenean begi hutsez ikusi ahal izango den edo ikusteko gailuren bat beharko den.

Alex Escartinek joan den astean, azaroaren 19an, argazki bat atera zion Leonard-i Mungian (Bizkaia), teleskopio batekin eta argazki kamera berezi batekin. Bizkaiko Astronomoen Elkarteko kidea da, eta Espainiako toki batean modu finko batean jarri nahi duten teleskopioarekin ari zen probak egiten argazkia atera zionean. Guztira hamabost argazki atera zizkion, goizaldeako 04:17ean. «Kurba bat zuen iragarria, eta hautsi egin dela dirudi», dio orain. «Kometa bat elur bola zikin baten tankerako zerbait da, baina konpaktatu gabekoa. Eguzkiaren beroa eta radiazioa nabaritzen duenean gasa eta partikulak askatzen ditu, horregatik du isatsa. Baina kohesioa galtzen du, eta puskatu egin liteke».

Ipar Hemisferiotik begi hutsez ikusgai izan den azken kometa C/2020 F3 Neowise izan zen. Iazko udan ikusi ahal izan zen. Leonard abenduan espero zen begi hutsez ikusi ahal izatea, lehen iragarrita zegoen bezala hurbiltzen bada. Garciak BERRIAri azaldu dio berez abenduaren 12an, 13an eta 14ean espero zela begi hutsez ondoen ikustea, betiere zerua oskarbi badago, «oso garbi». Aranzadiko kidearen arabera, iluntzean eta egunsentian ikusiko da, gailuren batekin edo gabe, eta, horretarako, Hartz Nagusirantz begiratu beharko da, handik gertu pasatuko baita. Une honetan Hartz Nagusia oso behean dago, zeruertzean. Horregatik toki altuetara igotzea gomendatzen zuen Garciak: «Bestela mendiek oztopatu egin baitezakete kometa ikustea». Escartinek zehaztu du egunsentian Arturo izarrak lagundu dezakeela Leonard aurkitzen, eta iluntzeetan abenduaren 11tik 29ra izango dela ikusgai, «zeruertz oso garbietan».

Kometa ikusi ahal izateko lagungarria izango da baita Aranzadiren Elkano euskal planisferioa. Planisferio bat zeru sabaiko izarren mapa bat da, plano batean proiektatua, eta konstelazioak eta izarrak ezagutzeko erabiltzen da. Oso-osorik euskaraz idatzita dago, eta Euskal Herriko paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da. Hain zuzen, larunbatean 16:00etan aurkeztuko du Virginia Garciak Durangoko Azokan.

Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortu du Aranzadik, eta BERRIA Dendan dago salgai. Ingurumenari eta zientziari lotutako jakintza euskaraz zabaltzea da BERRIAren eginkizunetako bat. Hori dela eta, irakurleek zerua ere euskaraz irakur dezan sustatu nahi izan dugu euskaraz idatziko planisferioaren bidez.

Datorren astean, gainera, BERRIAk behaketa astronomiko bat egingo du Aranzadirekin, eta izena eman duten irakurleekin Arbailungo behatokian, Usun (Nafarroa). Bi ordu iraungo du, eta 50 lagunek hartuko dute parte. Eguraldiak laguntzen badu (behaketa azaroan zen egitekoa baina eguraldiagatik atzeratu egin behar izan zuten), begi hutsez ez bada ere, Leonard kometa ikusi ahal izango dute.


Summary: Interes orokorreko legearen zuzenketan atzera egiteko eskatu dio Podemosek «PSE-EE berriari». Eusko Jaurlaritzak Ingurumen administrazioaren legeari jarri nahi dion zuzenketak udalerrien eskumenei zuzenean eragingo diela salatu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarreko bozeramaileak.

«PSE-EE berriak udalen eskubideak defendatuko ditu, ala beste aldera begiratzen jarraituko du?», galdetu du Miren Gorrotatxegi Elkarrekin-Podemos-IUko legebiltzarreko eledunak, Irunen, Ingurumen administrazioaren legearen harira EAJrekin batera alderdi sozialistak aurkeztu duen zuzenketaren harira. Irunen egin zituen adierazpenok. Hain zuzen, PSE-EEk gobernatzen duen udal horrek eskatu dio Jaurlaritzari atzera egiteko zuzenketa horretan. Interes orokorraren izenean Jaurlaritzak zenbait proiektu aurrera ateratzeko eskumena hartzeak udalen autonomian «zuzenean» eragingo duela iritzi dio Gorrotxategik. «Interes orokorreko figura horrek zuzenean eragiten dio toki autonomiari eta baita udalerrien eskumenei ere».

Halaber, zuzenketa horiek egiteko prozesua «opakua» izan dela salatu du. «Ehun zuzenketa baino gehiagorekin zuzendu du euskal gobernuak bere legea, eta Eudelek eta Aholku Batzorde Juridikoak ezin izan dute beren iritzia eman, ezta zuzenbidearekin bat datorren erabaki ere». Bide horretan, gaitzetsi du Jaurlaritza gehiengo osoaz baliatzen ari dela «legea abiada bizian tramitatzeko» Eusko Legebiltzarrean bertan onartu berri baita araudi berriaren irizpena, abenduaren 9an behin betiko onartzeko xedeaz.

Hain zuzen, gai horrekin lotuta mozio bat eztabaidatzekoak dira ostegunean Eusko Legebiltzarrean, osoko bilkuran.


Summary: Ia erabateko erantzuna izan du Bizkaiko arrain kontserbetako grebak. Soldata eta lan baldintza «duinak» eskatzen ari dira, baina salatu dute patronalak blokeatu egin dituela lan hitzarmena berritzeko negoziazioak. Mila langile inguru ditu sektoreak, gehien-gehienak emakumeak.

ELA eta CCOO sindikatuek jakinarazi dutenez, «ia erabateko erantzuna» izan du Bizkaiko arrain kontserben sektorean gaurko deitutako grebak. Horrekin batera, manifestazioak egin dituzte Ondarroako eta Bermeoko kaleetan. Ia mila behargin ari dira bereziki Ondarroa, Bermeo eta Markinan kokatuta dauden lantegietan. Patronalak lan itunaren negoziazioa blokeatuta daukala salatzeko mobilizatu dira.

ELA, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek deitu dute gaurko mobilizazioetara. Langileak «soldata duinak» eskatzen ari dira; batez beste 15.000 euro ingurukoa da urtean. Sindikatuen arabera, «oso eskasa» da jaso duten azken proposamena: aurten soldatak %0,5 igotzea, 2022an %1,5, eta 2023an %1. Gaur egun KPI kontsumorako prezioen indizea %5etik gora dagoela kontuan hartuta, proposamen horrekin langileek erosahalmena nabarmen galduko luketela ohartarazi dute.

Sektoreko azkeneko lan ituna 2016koa da, eta horretan jasotzen da KPIaren araberako igoera. Sindikatuek ez dute plataforma bateraturik adostu, baina guztiak bat datoz soldaten igoeraren eskaerarekin. Horrez gain, beste batzuk egin dituzte: behin-behinekotasuna murriztea eta sexu arrakala amaitzea; azpimarratu dute sektore feminizatua den arren —langileen %90 inguru emakumeak dira— lan kontratu finkoa dutenen %95 gizonezkoak direla.

Oro har, deialdia egin duten lau sindikatuek uste dute lan baldintzak nabarmen hobetu behar direla. Hori dela eta, borroka luzea izango dela aurreikusten dute, «gai horiek guztiak mahai gainean jarri behar direlako».


Summary: Delirium Tremensek disko berria eta aurkezpen bira iragarri ditu. Zortzi abesti berri grabatzen dabil taldea, eta gaur plazaratu dute lehen singlea: Ordago. Maiatzaren 28an kontzertu jendetsua emango dute BEC erakustazokan

Seguruenik, ezin da hiru hamarkadaz pilatuz joan den isiltasun zama urratu, aurrez abiada pixka bat hartu beharrik gabe. Hitza pasatu diotenean, espanturik egin gabe, baina arnasa sakon hartzeko baliatu du aukera labur hori Andoni Basterretxea Delirium Tremens taldeko gitarra jotzaile eta kantariak, behintzat. «Bueno, ba, hemen gauzkazue, aspaldiko partez: 30 urte!, erraz esaten da». 1991ko azaroaren 30ean eskaini zuen taldeak bere azken emanaldia, eta gaur jakinarazi dute ofizialki oholtzara itzuliko direla, hirukote formatuan: Basterretxea, Patxi Irisarri baxu jotzailea eta Juantxo Iurrita bateria. Disko berria argitaratuko dute datorren urtean, zortzi kanta berriekin, eta lehen abestia eta haren bideoklipa ere aurkeztu dituzte: Ordago.

Maiatzaren 28an kontzertu erraldoia eskainiko dutela ere iragarri dute: Barakaldok BEC erakustazokan (Bizkaia) izango da, Des-kontrol eta McOnak taldeekin batera, eta 8.000 ikusle ingururentzat. Ostiralean jarriko dituzte txartelak salgai.

«Duela bi urtekoa la ostia izan zen!». Taldekide eta lagun izan zuten Iñigo Muguruzari egindako omenaldia da guztiaren hazia, abeslariak onartu duenez. Hil berri zen laguna omentzeko, Muguruzaren ibilbidearen parte izan ziren hamaika talde batu ziren Bilboko Kafe Antzokian 2019ko abenduaren 18an, eta Delirium Tremens ere orduan itzuli zen oholtzara lau abesti jotzeko. Basterretxeak dioenez, han sentitutakoak eraman ditu berriz estudiora. «Batu ginen, nahi gabe bezala, entseatu genuen, eta, hain ondo pasatu genuen, batzuk berotu egin baikinen». Bai ala ez, ez ala bai ibili ziren geroztik. «Eta erabaki genuen aurrera egitea».

Argi izan zuten ez zutela iraganeko abestiak jotzeko bakarrik bueltatu nahi: lokala hartu, entseatzen hasi, eta, urtebeteko lanaren ondoren, egunotan dabiltza estudioan abesti berriak grabatzen.

Betikoa eta berri

Basterretxearen hitzetan, abesti berrietan ere erraz errekonozituko dute Delirium Tremensen soinua taldearen betiko zaleek. Eta horren froga da kaleratu berri duten kanta ere. Gitarraren melodiak, ahotsa, bateria eta baxuaren lan gardena... Guztian igar daiteke Delirium Tremens dela. Oraingoan bitarteko «modernoagoak» baliatu dituztela esan du musikariak, baina hori esan eta berehala gehitu du ñabardura. «Bueno, anplia eta gitarra lehengo berberak dira».

«Oso deskonektatuta gaude». Ea egungo eszenari erreparatzen ote dioten galdetu diete musikariei, eta kolpean erantzun dute ezetz. Basterretxea: «Duela 30 urte ere hori galdetzen ziguten, ea nola ikusten genuen mugimendua, eta orduan ere gauza bera erantzuten nien: ni herri txiki batean bizi nintzela, oso gustura, ez naizela inongo melomanoa. Talde bat daukat, eta badirudi horregatik gertatzen den guztiaren jakitun egon behar duzula, eta ez».

Bizialdi laburra, eta itzal luzea

Aurrez taldearen zale izandakoek egingo dieten harrera ikusteko gogoz daude musikariak, baina jakin-mina dute aurrez taldea ikusteko aukerarik izan ez zuten entzule gazteen harrera ere ezagutzeko. Herrian oraindik ere jende gazteak beren kantak entzuten dituela badakitela diote taldekideek, eta poza azaldu dute horregatik. «Jende askok esan dit Delirium Tremens izan dela bere bizitzako taldea. Hori esaten dizute, eta oso sakonera iristen da», aitortu du Basterretxeak.

1985etik 1991ra bakarrik aritu zen zuzenean taldea, eta Zarrapo taldearekin konpartituta eman zuten argitara beren lehen lana, 1985ean. Beste bi disko luze eta zuzeneko bat ere argitaratu zituzten geroztik, baina luzea izan da haien itzala euskal musikagintzan. Ez dute zergatiaz gogoeta gehiegi egin, taldekideek esan dutenez.

Kontzertu gehiago

Duela 30 urte talde gehienak «gogorrak» zirela gogoratu du Juantxo Iurreta bateria jotzaileak. «Gu hortik ateratzen ginen, eta agian horregatik izan daiteke? Horregatik izan genuen halako harrera?». Talde «umila» zirela ere gogoratu du Basterretxeak. «Errazak ginen, ondo moldatzen ginen guztiekin, eta ez genuen inolako rollo arrarorik beste inorekin; ze halakoak ere ikusi genituen, jotzen aritu ginen sei urteetan. Batzuek ez zutela besteen ondoan afaldu nahi izaten eta halakoak».

BEC erakustazokan emango duten saioaren berri bakarrik eman dute oraingoz, baina kontzertu gehiago ere izango direla iradoki dute.


Summary: 36ko gerrako memoria guneen sarea landu du Nafarroako Gobernuak. 1936ko altxamendu faxistak eta ondorengo diktadurak Nafarroan eragindako indarkeriaren guneen webgune bat aurkeztuko du. Oraingoz hamazazpi fitxa izango ditu, baina asmoa da denborarekin osatzen joatea.

Memoria guneen sareari buruzko webgunea aurkeztu du Ana Ollo Nafarroako Gobernuako Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak, Josemi Gaston Nafarroako Memoriaren Institutuko zuzendariarekin batera. Duela hiru urte onartu zen memoria tokiei buruzko foru legea, eta bertan hamazazpi toki aitortu ziren. Webguneak, hain zuzen, hamazazpi toki horien fitxak dakartza, baita Pirinioak memoria eta muga izeneko ibilbidea ere.

«Espazio horietan bizi izan zen indarkeriaz eta izuaz galdetu ahal izango diogu gure buruari. Askotan egon gara toki horietan, itzaltzen ari ziren oihartzun horiei buruz ezer jakin gabe». Halaxe azaldu du Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak egitasmoaren helburua.

Hamazazpi fitxa horietan, 36ko gerra eta diktadura bultzatu zituztenen indarkeriaren gertaerak daude: krimenak eta hobiak, emakumeak umiliatuak izan ziren tokiak, atxilotuak espetxeratu zituzten kartzelak, muga ixteko asmoz defentsarako eraiki ziren gotorlekuak...

Ollok argi utzi du denborarekin fitxa gehiago izango dituztela, «zoritxarrez» jazarpen frankistaren «espazio gehiago» baitaude Nafarroan. Informazio hori guztia memoriaren arloan ibiltzen diren elkarteei, tokiko erakundeei, ikastetxeei eta oro har lehen aldiz iragan traumatiko horri buruz ezagutu nahi duten bisitariei zuzenduta dago.

Webgunera joz gero, toki hauek ageri dira: Babesaren muga iheslari eta erbesteratuen omenezko eskultura, Elizondon; Erronkari eta Zaraitzu arteko errepidea egiteko lanetan izan ziren presoei ostatu eman zien Igariko barrakoiaren erreplika; Artesiagan, Iruritatik Eugira doan errepidea egin zuten frankisten gatibu izan ziren langile esklaboen omenezko Bidegabeko bidea eskultura; Auritz inguruan, Ibañeta mendatean barrena muga inguruan diren sei bunker; Bera, Lesaka, Erratzu eta Eugi inguruko bunkerrak; Berako eta Erronkariko hilerriak, Ezkabako gotorlekuko 1938ko ihesean oinarritutako GR 225 ibiblidea; Erronkariko eskola, presondegi bihurtu zutena; Legarreako leizea, Gaztelun...

Gune horietako batzuk bultzatu dituzten elkarteen informazioa ere jasotzen du webguneak, bertaratzen direnek haiekin harrementan jartzeko aukera izan dezaten, edo bisitak antolatzeko. Guneez gain, Pirinioetako ibilbidea aurkeztu du, zeina «erbesteari eta bortxazko lanei loturik» dagoen. Dena den, udaberrian ibilbide eta fitxa gehiagoren berri emango dutela aurreratu du Joxemi Gastonek: «Espero dugu erreminta baliagarria izatea ikastetxeentxat, tokiko erakundeentzat, memoria elkarteentzat».


Summary: GIBdunen estigma eta bazterketa desagerraraztera deitu dute. Aurten bete dira 40 urte lehen kasuak agertu zirenetik. GIB positibo diren bi pertsonarekin izan da BERRIA: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri.

Hiesaren Aurkako Nazioarteko Egunean, Nafarroako Gobernuko Osasun Saila eta GIBaren aurka aritzen diren erakundeak elkartu egin dira gaur, Iruñean. Carlos Artundo Osasun zuzendariak esan du gaur egun hiesarekin lotutako diskriminazioa desagerraraztea dela helburua, eta horregatik GIB birusa dutenenganako estigma eta bazterketa jarrerak aldatzera deitu du.

Prebentzioan ere jarri du azpimarra gaur Nafarroako Gobernuak. Hori pertsona bakoitzaren esku dagoela esan du, baina gaineratu du inguru osasuntsuak ere sortu behar direla. GIB birusaren ez hedatzeko, ezinbestekotzat jo du bizimodu desberdinak toleratzeko giro bat izatea. Nafarroan, aurten, urtarriletik ekainera, hamazazpi pertsonari antzeman zaie GIBa. 40 urte hauetan, 2.212 pertsonari detektatu zaie, eta 619 hil dira hiesak jota.

Lau hamarkada

Duela lau hamarraldi hasi zen ofizialki hiesaren pandemia, 1981ean. Gaur egun pandemia hitza ia erabat koronabirusarekin lotzen dugun arren, hiesarenak ere milaka lagun hil ditu Euskal Herrian: 1984tik 1996ra, lehen olatuan, 2.528 lagun hil zituen denera Hego Euskal Herrian. Gainera, oraingoan ez bezala, gazteak ziren gehienak. 1996tik aurrera heldu ziren birusaren aurka egiteko botika eraginkorrak.

Gaitz horren aurkako borroka oraindik bizirik dagoela gogoratzeko eguna da gaur (1988tik ospatzen da, Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita). Izan ere, urtero atzematen dira positibo berriak, eta osasun publikoko arazo bat da oraindik ere: Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 134 kasu positibo diagnostikatu zituzten iaz Hego Euskal Herrian.

Horregatik, gaur, GIB positibo diren bi pertsonari eman nahi izan die hitza BERRIAk: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri. 1990eko hamarkadan jakin zuten seropositibo zirela, eta ordutik hona bizi izandakoak kontatu dituzte BERRIAk osatutako bideoan.

40. urteurrena aitzakiatzat hartuta, hiesaren gaia sakon landu zuen BERRIAk joan den igandean, hainbat erreportajeren eta elkarrizketaren bidez. Daniel Zulaika sendagilearen arabera, adibidez, 1981. urtearen aurretik Euskal Herrian baziren zerbait ezohikoaren zantzuak hainbat paziente gazterengan. 1979ko uda du gogoan, Errenteriako madalenen osteko egun eta asteak. «Ordura arte liburuetan bakarrik ikusten genituen gauzak ikusten hasi ginen». Hala jaso zuten Arantxa Iraolak eta Gorka Berasategi Otamendik hiesaren historiaren inguruko erreportajean.

Koronabirusarekin gertatu den moduan, GIB birusak ere galdera ugari sorrarazi zituen komunitate zientifikoan. 40 urteko ibilbidearen ostean, ordea, galdera gehienei erantzuna ematea lortu du zientziak. Ohikoenetako batzuk bildu zituen Ion Orzaizek.

Berasategik Quarraisha Abdool Karim epidemiologoarekin (Tongaat, Hegoafrika, 1960) ere jardun zuen gaiaz. Haren iritziz, gizadiak «askotariko epidemiei» aurre egiteko prestatu behar du, eta nabarmendu zuen GIBaren eta COVID-19aren aurkako borrokak ezin direla gainditu desberdinkeriari aurre egin gabe.

GIBarekin bizitzen

Iraolak, berriz, GIBarekin bizi diren Josu Imanol Unanuerekin, Udiarraga Garciarekin eta Joseba Errekalderekin hitz egin zuen. Diagnostiko batek guztiz markatu zuen haien bizitza, eta ia osorik eman dute GIB birusa dutenen eskubideen aldeko ekintzailetzan. Hirurentzat, 80ko urteetan hasi zen bizitzaren zati hori, izurria agertu zenean, bortitz: aski gazteak ziren orduan.

GIBa, ordea, ez da iraganeko kontua. Zein da egoera gaur egun? Igandeko BERRIAk argi utzi zuen moduan, urtero atzematen dira positibo berriak. Infektatuek, gainera, badituzte aparteko arazoak; gizartean nor izateko bidean sortuak dira gehienak: GIB sozialak eragindakoak.

Gaitza dutenen diskriminazioa aztertu du Paulina Ramirez Carvajal Zuzenbideko lizentziadunak, eta doktore tesia amaitzear dago: «Egiaztatu behar dugu GIBa dutenak ez direla bidean geratzen», azaldu zuen.

Eta munduan? Nola dago hiesa? BERRIAk bildu zituen gakoak: GIBa duela 40 urte agertu zenetik, 79,3 milioi lagun infektatu dira, eta 36,3 milioi hil dira hiesarekin lotutako gaixotasunen ondorioz.


Summary: Osasun larrialdia ezarriko du Jaurlaritzak. Gotzone Sagarduik esan du Auzitegi Gorenean abian duten auzibidearen ebazpenaren zain zeudela; orain, hori argituta, larrialdia noiz eta nola ezarriko den zehaztea falta da

COVID-19ari aurre egiteko murrizketarik gabeko aroa iragarri zuen irailaren 6an Eusko Jaurlaritzak; osasun larrialdia indargabetu zuen ordura arteko neurrien ardura izan zuen Labi batzordeak, eta hurrengo egunetik bertan behera geratu ziren ordura arte egon ziren neurri gehienak. Baina berriz ezartzeko asmoa dutela esan du gaur Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. «Egoerak txarrera egiten jarraitzen du», onartu du. Hainbat datu eman ditu: atzo, adibidez, 1.274 positibo atzeman zituzten, eta 60 ospitaleratze izan ziren COVID-19ak eraginda Osakidetzako zentroetan. ZIUetan ere muga-mugan daude, aurrez neurri zorrotzagoak hartzeko erreferentziatzat hartu zuten kopuruaren atarian: «49 paziente daude». Osasun larrialdia ezartzeko Espainiako Gorenean osasun neurrien inguruan lehengo astean jarri zuten helegitearen erantzunaren zain geratuko direla esan du Osasun sailburuak. Nabarmendu du neurriak «marko juridiko» egoki baten babesean hartze aldera, itxarotea garrantzitsua dela. Ebazpena handik minutu gutxi batzuetara jakin da: ontzat eman ditu osasun ziurtagiria eskatzeko Jaurlaritzak azaldutako irizpideak. Horiek horrela, orain osasun larrialdia noiz eta nola ezarriko den zehaztea falta da.

Bitartean, indarrean dauden neurriak betetzeko eskatu du Sagarduik egin duen agerraldian. «Eta neurriak baditugu». Jendetzak saihesteko, aireztapena bermatzeko, eskuak maiz garbitzeko eta musukoa edonon erabiltzeko eskatu du. Era berean, gogoratu du prebentzio neurriak ezin badira bete, atzeratu edo bertan behera utzi behar dituztela udalek ekitaldiak. Birusaren omikron aldaeraren inguruan esan du oraindik ez dutela kasurik atzeman. Egoeraren larritasunaren erakusgarri, beste albiste bat ere eman du; «kirurgia jarduerak mugatu» egin ditu Osakidetzak. Premiazko artak bermatuta daudela esan du, baina zailtasunak ditu osasun sistemak. Esan du, hala ere, egun dauden oheak «hirukoiztu» ere egin ditzaketela.

Osasun larrialdia 2020ko martxoaren 14an ezarri zuen estreinakoz Jaurlaritzak. Izurria eragiten ari zen arazoei buruzko albisteak ozentzen joan ziren aurreko egunetan, eta Gobernu Kontseiluak ezohiko bilera batean erabaki zuen Labi Larrialdiei Aurre Egiteko Bideak plana onartzea. Osasun Sailak adierazpen bat onartu zuen aurrena, eta Segurtasunekoak plana aktibatzeko aukera ematen duen agindua eman zuen gero. Iñigo Urkullu lehendakariak bere gain hartu zuen babes zibileko goi zuzendaritza. Ordutik, aparteko garrantzia izan zuten Labiren bileretan hartutako erabakiek, eta izurria ez hedatze aldera, murrizketa ugari ezarri zituzten. Ez zen egun hartan ezarri zen neurri bakarra, ordea, Espainiako Gobernuak, bere aldetik, alarma egoera ezarri zuen. Ondoren, eskumenei buruzko eztabaida askoren sorburua izan ziren bi erabakiak.

Aurrez ere, bertan behera utzita egon da neurria; 2020ko maiatzaren 18an, Urkulluk, bere «erantzukizuna baliatuz», osasun larrialdiko egoera bertan behera utzi, eta beste aro bat ireki zuen: «Zaintza eta kontrolekoa». Abuztuaren 17an ezarri zuen berriro.

Labik bi bilera mota egin zituen indarrean egon zen aurreko aldian. Labi teknikoa deituak izurriaren inguruko datuak aztertu eta ebaluatu zituen; erakundeetako ordezkarien bileretan, berriz, Labi instituzionala deituan, egoera kontrolatze aldera erabakitzen zituzten neurrien berri ematen zuten. Ondoren, dekretu bidez ezartzen zituzten.


Summary: CAFek 161 autobus hibrido egingo ditu Belgikarako. Zortzi urteko mantentze lanak ere adostu ditu; guztira, 75 milioi euroren truke.

CAF taldeak, Solaris filialaren bitartez, Urbino 12 modeloko 161 autobus hibrido egingo ditu Belgikarako, 75 milioi eurorengatik. Euskal enpresak akordio bat egin du Operateur de Transport de Wallonie (OTW) enpresarekin, Urbino modeloko autobusak saldu eta zortzi urtez mantentzeko. Valoniako Namur, Lieja eta Charleroi hirietan ibiliko dira. Solarisek lehen ere hango operadoreekin kolaboratu izan du.

Unitate berriak 2022an entregatuko dira. Valoniako hiriburu Namur hiriarentzat 64 unitate izango dira; Charleroirako, 58, eta Liejarako, 39. Bi eta hiru ateko autobusak izango dira, eta guztiek erabiliko dute Hybri Drive propultsio elektriko hibridoko sistema.

Solaris markako lehen autobusak 2013an iritsi ziren Belgikara, eta, orduz geroztik, 240 autobus hibrido inguru entregatu ditu —CAFek 2018an erosi zuen Poloniako Solaris enpresa—. Horiez gain, une honetan beste 32 autobus elektriko ari dira zerbitzua ematen Bruselako kaleetan.


Summary: Manifestazioa eginen du Seaskak abenduaren 10ean, Bordelen. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatuko dute Bordeleko Giza Eskubideen plazan. «Espero dugu aurten zinezko lorpenak izatea, eta badakigu hori mobilizazioen bidez egiten dela», adierazi du Peio Jorajuriak Euskal Irratietan

Euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko beste mobilizazio bat antolatu du Seaska Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioak. Abenduaren 10ean izanen da, Bordelen (Okzitania), Giza Eskubideen plazan. Azterketak Euskaraz kolektiboarekin antolatu dute protesta, ikasketak euskaraz egiten dituzten ikasleek azterketak euskaraz egiteko eskubidea izan dezatela aldarrikatzeko.

«Azterketen gaia biziki garrantzitsua da», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak Euskal Irratietan, eta azken urteetan izan diren gibelapenak salatu ditu. Izan ere, 2017ra arte brebeta osoki euskaraz pasatzeko eskubidea zuten kolegioko ikasleek, baina, geroztik, zientziak frantsesez pasatzera behartuak dira. Hala, desobedientzia ekintza bat egin dute aurten, ikuskaritzaren ezezkoa jasorik ere azterketak euskaraz itzulita. Egoera salatzeko, Amikuzeko kolegioa okupatu zuten guraso, irakasle eta ikasleek bi egunez, eta manifestazio jendetsua egin zuten.

Baxoan ere lorpenak izan dituzte azken urteetan, Jorajuriaren hitzetan, hala nola Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin 2019an hitzarmena berritu zutenean, Baxoko ahozko handiaren zati bat euskaraz egitea adostu baitzuten; baina, ordutik, ez da neurria bete. «Gibelapen horiek ezin dira pasatzera utzi. Espero dugu aurten zinezko lorpenak izatea, eta badakigu hori mobilizazioen bidez egiten dela», adierazi du Jorajuriak Euskal Irratietako elkarrizketan-

Zirkularra

Frantziako Gobernuaren jarrera hizkuntza gutxituei buruz «biziki ezkorra» dela berretsi du Jorajuriak, besteak beste Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroaren jarrera deitoratuta. «Gailurra ukitu zuen iaz Konstituzio Kontseiluaren erabakiarekin». Hala ere, gibel egin behar izan zutela erran du, eta euskarazko murgiltze irakaskuntza baimentzeko zirkular bat prestatzen ari direla oroitarazi du. «Baina azterketak ez dituzte sartzen zirkularrean; horretarako ez dira prest», deitoratu du Jorajuriak. «Badira oraindik posizio batzuk frantsesaren nagusitasuna atxiki behar dela diotenak».

Horregatik, mobilizazioaren bidez presio egiten saiatu nahiko luke Seaskak, eta ikasleak, gurasoak, irakasleak eta euskaltzaleak oro har protestan parte hartzera deitu ditu Jorajuriak. «Ikasleak biziki inplikatuak dira borroka horretan, bai kolegioan eta bai lizeoan. Deitzen ditugu ere libre diren guziak, mobilizatzeko, ahalaz gauzak mugitzeko esperantzaz».


Summary: Ugandako armadak ADFren miliziei eraso die Kongoko Errepublika Demokratikoan. Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko gobernuek aliantza militar bat osatu dute Indar Demokratiko Aliatuaren «mehatxuari» aurre egiteko.

Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko gobernuek atzo iragarri zutenez, aliantza militar bat osatu dute ADF Indar Demokratiko Aliatuak miliziaren «mehatxuari» aurre egiteko. Eta, ordu batzuk geroago, miliziaren aurkako erasoaldia hasi du Ugandako armadak. Txio baten bidez bozeramaile batek adierazi duenez, ADFkoek Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean dituzten kanpaleku batzuk bonbardatu dituzte.

Patrick Muyaya Kongoko Errepublika Demokratikoaren Gobernuko bozeramaileak ere «talde terroristaren» aurkako aire erasoak baieztatu ditu. Prentsaren aurrean nabarmendu du, hori bai, bi gobernuek ez dutela esan ekintza bateratuak egingo dituztenik, «baizik eta adostutako ekintzak» izango direla. Ez du horiei buruzko zehaztasun gehiago eman, ordea.

Reuters berri agentziaren arabera, Watalinga eremuko herritarrek, Kivu Iparraldea probintzian (Kongoko Errepublika Demokratikoa), leherketak entzun dituzte. Ugandako mugatik gertu dago. «Izututa gaude etxean, ez gaituztelako egoeraz informatu», adierazi dio berri agentziari hango herritar batek. «ADFrekin gehiegi sufritu dugu. Gure familiak sarraskitu dituzte. Irtenbide baten zain gaude».

Miliziek urteak daramatzate Kongoko Kivu Iparraldea eta Ituri probintzietako zibilei eraso egiten. Kivuko Segurtasunaren Barometroak bildutako datuen arabera, 2017az geroztik 361 eraso egin dituzte miliziako kideek Kongo ekialdean, eta horietan 2.000 lagunetik gora hil dituzte. Azken asteetan, gainera, hainbat eraso suizida gertatu dira Ugandan, eta gobernuak ADFri egozten dizkio. Miliziak gutxitan hartzen ditu bere gain erasoak, baina duela bi aste, horietako baten ondoren, Musa Baluku liderrak adierazi zuen EI Estatu Islamikoak Afrika erdialdean duen adarretako baten kidea dela. EIk berak bere gain hartu izan ditu agintariek ADFri leporatutako erasoak.

ADF Uganda mendebaldean sortu zen, 1990eko hasieran, eta gerora Kongoko Errepublika Demokratikora zabaldu zen. Ugandako Gobernuarentzat, erakunde «terrorista» bat da, eta Kinshasa bera behin baino gehiagotan ahalegindu da milizia desagerrarazten. Herrialdearen ekialdea eremu aberatsa da baliabide naturalei dagokienez. Mineral asko dago; batez ere koltana, sakelako telefono adimendunetan erabiltzen dena.

Yoweri Museveni Ugandako presidenteak urteak zeramatzan abiatutakoaren moduko operazio bat egin nahian. Aintzat hartu behar da, gainera, tartean auzi ekonomikoak ere badaudela: joan den ekainean Ugandako partzuergo bati esleitu zioten bi herrialdeak lotzekoak diren hainbat errepideren eraikuntza.

Desplazatuen kopuruak, gora

Biolentziak desplazamendu jario handiak eragin ditu Kongoko Errepublika Demokratikoaren barruan. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren datuek diotenez, 2017az geroztik 5,6 milioi pertsona desplazatu dira; aurten bertan, 400.000. NBE Nazio Batuen Erakundeak esana die gatazkan dauden aldeei zibilak errespetatu ditzatela.

Monusco Kongoko Errepublika Demokratikorako Nazio Batuen Misioak 14.000 bat soldadu ditu han, baina XX. mendearen amaieratik nabarmen egin dute gora milizien eta armadaren arteko erasoek. Bizirik irauteko alternatiben faltan, kongoar askok armak hartu dituzte, eta miliziekin bat egin dute. Kivuko Segurtasunaren Barometroaren datuen arabera, 122 matxino talde daude herrialdean.


Summary: Abenduan beste astebeteko greba egingo dute Bizkaiko autoeskoletan. Duela 11 urte amaituriko lan ituna berritu nahi dute langileek, baina azaldu dute patronalak ez duela negoziatu nahi. Salatu dute bulegoetako langileen soldata garbiak ez direla iristen mila eurora.

ELA sindikatuak beste bost greba egunera deitu du abenduaren 13tik 17ra Bizkaiko autoeskolen sektorean. Salatu du lan hitzarmena berritzeko eginiko deiei erantzun gabe jarraitzen duela patronalak. Duela 11 urte iraungi zen ituna. Mobilizazioekin batera, abenduaren 9an Lan Harremanen Kontseiluaren egoitzan egitekoa den bilerara joateko eskatu dio patronalari.

Langileek, besteak beste, hau eskatu dute: soldata taulak erregularizatzeko, 11 urteotan galdutako erosahalmena berreskuratzeko, ordutegiak hobeto antolatzeko, eta sexu arrakala amaitzeko. Agerraldian, langileen ordezkariek salatu dute lan baldintzak «oso prekarioak eta kasu askotan irregularrak» direla.

ELAk gogorarazi du ia autoeskola guztietan irakasleek soldata ofizialak osatzen dituztela «modu irregularrean» ordaintzen dizkieten beste kopuru batzuekin. Gainera, azpimarratu dute mila eurora ez direla iristen irakasle ez diren langileen soldatak, batez ere administrazioko langileenak, gehienak emakumeak.

Bizkaian 400 langile inguru ditu sektoreak; 80 autoeskola daude, 120 bulegotan banatuta.


Summary: Gorenak baimendu egin du ziurtagiria eskatzea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzaren helegitea, eta ebatzi du zenbait tokitan sartzeko ziurtagiria aurkeztu beharra «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela.

Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiaren kontra aurkeztu zuen helegitea, eta baimendu egin du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere hainbat tokitan ziurtagiria exijitzeko eskaera. Bere erabakia argudiatzeko, irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpenean oinarritu da, eta esan du ziurtagiria exijitzea «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela. Fiskaltza ere ziurtagiriaren alde agertu zen. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du osasun larrialdia berriro ezartzeko asmoa duela;ostiralean bilduko da Labi.Nafarroan, joan den larunbatetik dago indarrean ziurtagiria zenbait tokitan sartzeko. Ipar Euskal Herrian, lehenagotik.

EAEko Auzitegi Nagusiak azaroaren 22an ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzaren asmoak oinarrizko eskubideak urratzen dituela. Jaurlaritzak egindako eskaeraren arabera, ziurtagiria erakutsi beharko da herritarrei aisialdirako jarduerak eta dantzarako aukerak eskaintzen dizkieten lekuetan, hala nola dantzalekuetan, musika ikuskizunak eskaintzen dituzten aretoetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere eskatu nahi dute ziurtagiria, 22:00etatik aurrera.

Jatetxeei ere eragingo die neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken 14 egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 150 kasukoa baino handiagoa den bitartean eutsi nahi diote neurriari (811koa zen atzo EAEn). Establezimenduen jabeen ardura izango da bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea, eta paperean edo formatu digitalean aurkezteko aukera egongo da.

Ikusi gehiago: herriz herriko intzidentziaren mapa

EAEko Auzitegi Nagusiko epaileek zenbait arrazoi eman zituzten COVID ziurtagiria ez derrigortzeko. Adierazi zutenez, eskubide «garrantzitsu askori» eragingo die neurriak, eta ez soilik berdintasunari eta intimitateari —epaileen arabera, Eusko Jaurlaritzak horiek aipatu zituen eskaera egitean—. Besteak beste, «biltzeko askatasunari, hara-hona ibiltzeko askatasunari eta adierazpen eta sorkuntza artistikorako askatasunei» eragin diezaiekeela esan dute. Hori guztia atzera bota du Gorenak bere erabakiarekin.

Auzitegi Nagusiak epaia argitaratu eta ordu gutxira, «kezka eta harridura» agertu zituen Jaurlaritzak. Ohar bidez adierazi zuen ez dagoela ados EAEko Justizia Auzitegiaren autoarekin. Gogoratu zuen auzitegiak ebazpenean dioela «arrazoi medikoengatik eta epidemiologoengatik» justifikatu behar dela oinarrizko eskubideei mugak ezartzea. «Horixe da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak egin duena», nabarmendu zuen. Urratuko liratekeen eskubide zerrenda bat jaso zuen auzitegiak, baina, Eusko Jaurlaritzaren ustez, txertoa hartua edo PCRa egina dutenek bermatuak izango lituzkete horiek. Ospitaleetako egoerari dagokionez, auzitegiak esan zuen «orain ez dela beste batzuetan bezain larria»; Jaurlaritzaren ustez, berriz, «kontua da presio hori areagotzea eragoztea».

Ikusi gehiago: datuak Euskal Herrian

Nafarroako Auzitegi Nagusiak joan den astean baimendu zuen COVID-19 ziurtagiria erabiltzeko Nafarroako Gobernuaren erabakia. Urtarrilaren 7ra bitartean egongo da indarrean. Ipar Euskal Herrian, hilabeteak daramatza indarrean neurriak. Beharrezkoa da COVID ziurtagiria edukitzea tabernetara eta jatetxeetara sartzeko, 50 lagun baino gehiagoko kultur ekintzetara joateko, kirol instalazioetarako, zahar etxeetara sartzeko eta osasun zentroetan eta ospitaleetan larrialdiak ez diren gauzengatik artatua izateko, adibidez. 2022ko uztailaren 31ra arte egongo da indarrean.


Summary: Sarek mobilizazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko hiriburuetan Gabonetarako. Euskal presoen sakabanaketa «berehala» amaitu behar dela nabarmendu du plataformak.

«Euskal preso guztien hurbilketa berehala gauzatu behar da, beste atzerapenik gabe». Hala adierazi dute Sareko kideek Gasteizen egin duten prentsaurrekoan. Izan ere, sakabanaketa euskal presoen giza eskubideen «urraketa» bat dela salatu dute, eta gaineratu sektore batzuk, aurrera egin beharrean, iraganeko «konfrontazio egoeran erosoago» sentitzen direla. Horregatik, urtero bezala, urtarrilaren 8an Bilbon egingo den mobilizazioaren bezperan eta Gabonen inguruan, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan mobilizazioak antolatu ditu Sarek, «jendarte zein herri gisa aurrera egin nahi duten herritar guztientzat».

Lehenengo manifestazioa abenduaren 18an izango da, larunbatarekin, 12:00etan. Basauriko (Bizkaia) Arizgoiti plazatik abiatu, eta bertako espetxetik igaroko da. Abenduaren 26rako, berriz, bi topaketa antolatu dituzte: batetik, Zaballan (Araba) ekitaldia egingo dute, eguerdian; bestetik, Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa) bizikleta martxa egingo dute 12:00etan, eta, gero, manifestazioa abiatuko da Donostiako epaitegitik. Azkenik, abenduaren 31n, kultur ekitaldia eta urte berriko topa antolatu dituzte Iruñeko Baratxurien plazan, 12:30ean.

Espainiako Auzitegi Nazionala izaten ari den jarrera ere salatu du Sarek. Izan ere, Espetxeetako Tratamendu Batzordeen erabakiak atzera bota ditu auzitegiak. Ondorioz, irteteko baimena zuten edo baldintzapean aske zeuden preso batzuk bigarren graduan espetxeratu dituzte berriz. Sarek esan du espetxe politikaren aldaketan «atzerako urrats argia» dela hori: «196 euskal presoetatik soilik 77 daude Euskal Herrian. Gradu progresioari dagokionez, nahiz eta praktikan preso guztiak bigarren graduan egon, lehen graduan urteak eman ondoren, bederatzi bakarrik aurreratu dituzte hirugarren gradura».


Summary: Bildarratzek iragarri du ikasleek ez dutela aztarnarien deiaren zain egon beharko COVID-19a atzemateko proba egiteko. ESI erakunde sanitario integratuak ikastetxean baheketa bat egin behar dela erabakitzen duenean, listu bidezko probak egingo dizkiete ikasleei.

Eusko Jaurlaritzak aldatu egingo du ikasleen artean COVID-19a atzemateko protokoloa. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Gobernu Kontseiluaren ondoren iragarri duenez, aurrerantzean, ESI erakunde sanitario integratuak ikastetxe bateko ikasleen artean baheketa egin behar dela erabakitzen duenean, ikastetxeei jakinaraziko die, eta haiek arduratuko dira familiei abisatzeaz. Hortaz, ez dute aztarnarien deiaren zain egon beharko. Behin abisu hori jasota, osasun zentrora joan beharko dute, eta proba desberdin bat egingo diete: listu bidezko proba. Bildarratzen hitzetan, familiei kudeaketa erraztu nahi diete, prozesua azkartu, eta, gainera, umeei «erasoagoa» den proba bat egingo diete. «Horrela, nabarmen arinduko da kasuak atzemateko prozesua, ikasgeletako presentzialtasuna indartuko dugu, eta familiei lasaitasun handiagoa emango diegu».

Bildarratzek itxitako ikasgelen datuak ere eguneratu ditu: 190 ikasgela —atzo baino bi gehiago— daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 85 ikastetxetan. Azaldu duenez, indarrean dauden neurriak aztertzen ari dira, eta, indartzea beharrezko ikusten badute, hala egingo dute, «orain arte bezala».

Lau milioi euro unibertsitateentzat

Eskoletan COVID-19a izaten ari den eraginaren berri ematearekin batera, Gobernu Kontseiluan hartu duten beste erabaki batez ere aritu da Bildarratz. Azaldu duenez, 3,9 milioi euro pasatxo emango dizkiete EHU Euskal Herriko Unibertsitateari, Deustuko Unibertsitateari eta Mondragon Unibertsitateari, «lehentasunezko» hiru eremutako programak eta ekintzak bultzatzeko: eraldaketa digitalerako, osasun zientziekin lotutako ikasketetan ikuspegi berritzaile batetik prestakuntza indartzeko eta hezkuntza arloko ikerketarako. Zehazki, 2,9 milioi jasoko ditu EHUk, 700.000 euro pasatxo Deustuko Unibertsitateak, eta 300.000 eskas Mondragon Unibertsitateak.

Digitalizazioari dagokionez, adierazi du Hezkuntza Sailak digitalizazioa eta urrutiko prestakuntza garatzeko laguntzak eman zizkiela unibertsitateei, COVID-19a dela eta, eta nabarmendu du «emaitza onak» izan direla. Hortaz, iruditzen zaie «beharrezkoa» dela «digitalizazio prozesua indartzeko politika horrekin» jarraitzea. Osasun zientzien arloan, berriz, «beharrezkotzat» jo dute osasun zientziekin eta, bereziki, medikuntzarekin eta erizaintzarekin lotutako ikasketetan prestakuntza indartzeko ekintzak sustatzea, ikuspegi berritzaile batetik. Azkenik, hezkuntza arloko ikerketa sustatzeko asmoa dute: «Hezkuntzaren esparruko ikerketak bai gizartean bai hezkuntza sisteman bertan duen eragina kontuan hartuta, ikerketa aplikatua eta bikaintasunekoa indartzeko beharra identifikatu da».


Summary: Jaurlaritzaren Boluntariotzaren estrategia berriak «gizarte ahaldundua eta parte hartzailea» sustatuko du. Amilibiak aurreratu du abenduaren 5ean ospatuko dutela aurtengo boluntariotza eguna.

Lide Amilibia Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako sailburuordeak, eta Jose Alberto Vicente Boluntariotzaren Euskal Kontseiluko presidenteordeak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2021-2024 aldirako Boluntariotza Estrategiaren ildo nagusiak aurkeztu dituzte Gasteizen. Estrategia berriak, «gizarte ahaldundua eta parte hartzailea» sustatuko duela adierazi dute biek. Horrez gain, Amilibiak aurreratu du abenduaren 5ean ospatuko dutela aurtengo boluntariotza eguna: «Une oso berezia da EAEko Boluntariotza Estrategiaren ildo nagusiak ezagutzera emateko».

Gobernu batzuek «gizarte desmobilizatuak, lo daudenak, ekintza sozio politikotik urruntzen dituen lozorroan murgilduta daudenak» nahiago dituztela aipatu du Amilibiak. «Eusko Jaurlaritzak kontrako iritzia du, erabat», azpimarratu du. «Gizarte aktiboa nahi dugu, esna dagoena, mobilizatua, merezi duten kausekin konpromisoa hartzeko prest dagoena, eskuzabalki laguntzeko prest dagoena». Sailburuordearen ustez, boluntariotza da sozialki aktiboa den erkidego bat bultzatzen duen eragilea, «muskulua». Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzak eta, haren barruan, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eragile horrek are indar handiagoa hartzea nahi dute. «Eztabaidarako eta ideiak partekatzeko eta prestatzeko ibilbide horrek guztiak 2024rako helburu handi bat ezartzera eraman gaitu: EAEko gizarte ahaldundua eta eraldatzailea izan dadin nahi dugu», nabarmendu du Amilibiak.

Ildoak

Xede hori lortzeko, estrategiak lau ildo nagusi proposatzen ditu: ekintza boluntarioaren gizarte eta politika intzidentzian gora egitea; boluntariotza eta haren erakundeak sendotzea; parte hartzeko, elkartasunerako eta lankidetzarako kultura sustatzea; eta boluntariotzaren esparru kontzeptualak eta araudizkoak eguneratzea.

41 erakundek baino gehiagok parte hartu dute 2024ra arte boluntariotzaren garapena bideratuko duen dokumentua prestatzen, baita profil akademiko adituko pertsonek eta administrazioko kideek ere; guztira, 75 pertsonak. Sailburuordeak eskerrak eman ditu berriro, pertsona horien guztien konpromisoagatik eta inplikazioagatik; «haien ekarpena funtsezkoa izan da».


Summary: «Guraso erdaldunek berebiziko rola dute euskararen transmisioan». Euskaltzaleen Topaguneak mahai ingurua antolatu du gaurko: 'Haurren aurrean, helduok heldu' solasaldia. Hizkuntza praktikak eta helduen eredugarritasuna mintzagai, Paula Kasares eta Kike Amonarriz izan dira hizlari.

Norabide guzietan zabaldu beharra da euskara, baina inportantea da horietako bakoitzean arreta jartzea, erne. Berriki, herritar helduen hizkuntza ohituretara zuzendu du begirada Euskaltzaleen Topaguneak beste hainbat eragilerekin sortutako egitasmoak: 'Haurren aurrean, helduok heldu' ariketa soziala abiatu dute Euskal Herriko 80 bat herritan. Ariketak joan den astean ekin zion bideari, azaroaren 22an, eta abenduaren 5ean izanen du amaia. Ariketak muinean duen gaia hizpide harturik, solasaldia egiten ari dira, 19:00etatik, Martin Ugalde kultur parkean, Andoainen (Gipuzkoa). BERRIAk zuzenean ari da ematen, streaming bidez.

Hauek izan dira solasaldiko partaideak: Paula Kasares Corrales Soziolinguistikako doktorea eta NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea eta Kike Amonarriz Gorria Soziolinguistikan aditua eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria. Garbiñe Ubeda Goikoetxea izan da moderatzailea.

Helduen eredugarritasunari so

12 urtera arteko umeen gertuko helduen hizkuntza portaeretan eragin nahi du ekinbide berriak, eta euskararen erabilera areagotu. Antolatzaileek aurkezpenean zehaztu zutenez, hiru portaera egonkortu nahi dituzte, batez ere: solaskideek euskara dakiten kasuetan euskaraz aritzea; lehen hitzak euskaraz egitea, baita ezezagunekin eta euskaraz ulertzen duten ezagunekin ere; eta euskaraz hitz egiten ez duten baina ulertzeko gai diren mintzakideekin euskarari eustea, baita hizkuntza bitako elkarrizketetan ere.

Helburu horien guztien bueltan ari dira hizketan Kasares eta Amonarriz, nor beretik. Batik bat, Kasaresek azpimarratu du gurasoak direla, hein handi batean, hizkuntza bakarrik ez, «hizkuntzaren inguruko arau soziokulturalak» zein diren irakasten dutenak. «Zer hizkuntza erabili, noiz zein hizkuntzatan aritu, norekin», zehaztu du Kasaresek. Iritzi berekoa da Amonarriz. «Haurrari euskaraz egitea bezain garrantzitsua da haurrari euskaraz egitea», zehaztu du Topaguneko lehendakariak.

Gako inportantea da gurasoen eta seme-alaben arteko transmisio linguistikoa. Zer gertatzen da, baina, gurasoek euskaraz ez dakitenean? Galdera horri ere heldu diote hizlariek, Ubedaren itaunari segika. Biek ala biek, Kasaresek eta Amonarrizek, argi dute erantzuna: guraso erdaldunak ezinbestekoak dira auzi honetan urratsak egiteko.

«Urteetan, euskal munduan ez dugu diskurtsorik izan euskaraz ez dakiten guraso horiendako. Familiaren transmisio eredu klasikoan oinarritzen zen ikuspegiak bazter utzi ditu guraso horiek, deus egiterik ez balute bezala», azaldu du Kasaresek, eta argi azaldu du guztiz kontrakoa dela errealitatea, bere ustetan: «Berebiziko rola dute honetan». Harago jo du Amonarrizek: «Ez da ulertzen gaur egungo euskararen egoera milaka familia erdaldunek egindako ahalegina ikusi gabe».


Summary: Guuk konpainia osorik erosi du Masmovilek. Telekomunikazioko euskal konpainia horren %40 beste akziodunen esku zegoen, eta zati hori bereganatu du orain.

Global Dominionen (%25), Nafarroako Rural Kutxaren (%10) eta Elkargiren (%5) akzio poltsak erosi ditu Masmovilek, eta, horrenbestez, Guuk konpainia osorik eskuratu du. Euskaltel erosi ondoren, Masmovilek euskal merkatuaren kuota irabazten jarraitu du Guuk osorik erosita. Ez dute operazioaren datu ekonomikoen berri eman.

Euskaltelek, marka gisa, aurrera egingo duela berretsi du Meinrad Spenger kontseilari ordezkariak. Guukek, berriz, baditu 17.000 bezero bere ibilbidearen lehen urtean lortuak. Masmovilek aurreikusi du Hego Euskal Herriko merkatuaren %5 eta %10 arteko kopurua lortzea Guuki esker.

187 milioiren irabaziak

Masmovil taldearen barruan da Euskaltel abuztuaz geroztik, eta konpainia laranja barruan dela emaitzak jakinarazi ditu estreinakoz Masmovilek. 187 milioi euroko irabazia lortu du urteko lehen bederatzi hilabeteetan, 1.777 milioi euroren salmentak egin ondoren, %22 gehiago.

Donostian sortu zuten telekomunikazio konpainia handiak hamalau milioi bezero dauzka, eta banda zabaleko hiru milioi linea. Meinrad Spenger kontseilari ordezkariak esan du "uste baino hobeto" doala Euskaltelen integrazioa, eta "eragin nabarmena" azpimarratu du sinergiei buruz hitz egin duenean.

Masmovil bere jarduera dibertsifikatzen ari da, eta alarmen esparruan sartu da El Corte Ingles taldearekin akordioa egin ondoren.


Summary: Espainiako Gobernuko iturriek esan dute atzerriko plataformek ez dutela %6ko kuotarik bete beharko. Gaur onartu dute Espainiako ikus-entzunezkoen lege berria, eta hainbat hedabideren arabera, Netflixek, Disney Plusek, HBO Maxek eta Amazon Prime Videok ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko. ERCk iragarri du emendakinak aurkeztuko dizkiola testuari.

Espainiako Ministroen Kontseiluak Ikus-entzunezko Lege Orokor berria onartu du gaur. Plataformei kuotak ezartzea adostu zuen ERCk Espainiako Gobernuarekin. Baina AADP elkarteak eta Plataforma per la Llenguak uste dute «murritza» dela legea, plataformak soilik bikoiztuak eta azpititulatuak dauden edukiak sartzera beharko baitu legeak, «teknikoki posible denean», eta horrek aitzakiak emango dizkiela plataformei.

Hori gutxi balitz, Espainiako Gobernuko iturriek albiste agentzia bati esan diote gaur atzerriko plataformek ez dutela %6ko kuotarik bete beharko, eta soilik egoitza Espainian, Hego Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan edota Galizian duten plataformei eragingo diela legeak (Filmin, Movistar edota Atresmedia, besteak beste). Agentziek diotena egia bada, Netflixek, Amazon Prime Videok, Disney Plusek eta HBO Maxek, besteak beste, ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko.

ERCk emendakinak aurkeztuko ditu. Testua ez da behin-betikoa, eta, subiranisten arabera, «gutxiengoak soilik» adostu zituzten, gaur Gabriel Rufian bozeramaileak berretsi duenez. Gobernuak ERCren babesa behar du aurrekontuak onartzeko. Ikusteko dago zertan gelditzen den ikus-entzunezko lege berria, eta nola eragiten dion euskarazko, katalanezko eta galegozko edukiei.

Joan den astean hala azaldu zuen akordioa ERCk: «Netflixen egongo diren ehun filmetatik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, Estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez».

Kongresuan, Espainiako Gobernuaren aurka gogor jo duena Mireia Vehí CUPeko diputatua izan da: «Nola da posible gobernu batek ez balio izatea atzerriko enpresa handiei legeak betearazteko?». Plataforma horiekin gogorra izateko eskatu du, kuotak bete ditzaten.

Kataluniako bikoiztaileen eta TV3en arteko akordioa

Bestetik, Kataluniako DUB bikoiztaile taldeak agerraldi bat egin zuen, hamar eguneko epean negoziazio bidez baldintzak hobetzen ez baziren greban hasiko zirela mehatxu eginez. Handik egun gutxitara, TV3 telebistako zuzendaritzak bilera batera deitu zituen bikoiztaileak. CCMA Kataluniako hedabide publikoen korporazioak baldintza berriak ezarri dizkio TV3i, eta bikoiztaileen eskaerak aintzat hartuko dituzte. Hala, katalanezko bikoizketarako aurrekontua %30 haziko da, eta kontratazioetarako sei estudiori emango diete lana.

Bikoizketa zerbitzuen kontratazioetan, mekanismo bereziak ere ezarriko dituzte: auditoriak, zaintza zerbitzuak eta bikoizketa planak. Aurreko baldintzetan desagerraraziak zituzten mekanismo horiek.

Vicent Sanchis TV3eko zuzendariak Kataluniako Parlamentuan aitortu berri du bikoizketarako baldintzen hobekuntzak bikoiztaile elkartearekin egindako lanaren eta negoziazioen fruitu direla.

Kalitate eskakizunak ere sartu dituzte eskakizun pleguan. Bikoiztaile katalanak oro har gustura daude baldintza berriekin. Baina AADP elkarteak ohartarazi du kezka duela zenbait zerbitzu azpikontratatu egin daitezkeelako. Gogorarazi du 2020ko agirian azpikontratazioaren debekua ezarria zegoela, eta orain ez dela debeku hori jaso testuan.

Kataluniako Generalitateko Kultura Sailaren bikoizketarako aurrekontua aurten 6,3 milioi eurokoa izan da —ia hiru milioi eurotan handitu zen iazkoarekin alderatuta—. Gehiago haziko da datorren urtean.

Bieuseko bikoiztaileen egoera

Kataluniako bikoiztaileek lortutakoaren harira, Bieuse elkarteko bikoiztaileek —hiru urte dira greba hasi zutenetik— uste dute sei estudio kontratatzeak lanaren «kalitatea» eta «aniztasuna» bermatzen dituela. ETBk estudio bakar bati ematen dio lana egun: Bilboko Mixer enpresari. Baldintzetan, bestalde, Bieuse kooperatibari iruditzen zaio katalanek kalitate eskakizunak lortu dituztela: «Katalunian bikoizketarako eskakizun plegua lanbideak benetako balio izan dezan aldatu dute, kalitate linguistiko eta artistikoa lehenetsiz, tarifen igoera eta lan kantitatearen gehitzearekin batera. Duintasunez lan egiteko moduko baldintza ekonomikoak hobetu dituzte». Aldarrikapen horiek berak ditu elkarteak. «Bieusen beti eskatu duguna da, baina erakundeen gaiarekiko ukazioa amaigabea da».


Summary: Ermuko zahar etxe batean egoiliar bat hil da, eta beste 25 kutsatu. Birusa berriro sartu da zahar etxeetan: agerraldi bat atzeman dute Ermuko Abeletxe egoitzan; Arabako zahar etxeetan bost positibo eta hildako bat izan dira. Gipuzkoako egoitzetan, zazpi kasu positibo atzeman dituzte.

Berriro sartu da birusa adinekoen egoitzetan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek jakinarazi dutenez. Araban, bost positibo eta hildako bat izan dira; Bizkaian, 25 kasu eta heriotza bat zenbatu dituzte; eta Gipuzkoan, zazpi kasu positibo atzeman dituzte.

Bizkaian, birusaren agerraldi bat atzeman dute Ermuko Abeletxe zentroan: egoiliar bat hil da, eta beste 25 erabiltzailek eman dute positibo. Kutsatutako egoiliarretako bat ospitaleratu egin dute, baina egonkor dago. Positibo eman duten gainerako egoiliarrak bi solairutan bakartuta dauzkate, ondo daude, eta txertoaren hirugarren dosia hartua dute, foru aldundiak jakinarazi duenez. Agerraldiaren ondorioz, egoitzako bisitak bertan behera utzi dituzte, eta komunikazio sistema telematikoa jarri dute martxan.

Gipuzkoan, berriz, lau egoitzatako zazpi egoiliarrek positibo eman dute, eta guztiak Eibarko erreferentziazko zentrora eraman dituzte; ez dute aparteko sintoma larririk. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak azaldu du transmisioak gora jarraituz gero eta neurriak zorroztu behar badira beste erakundeekin elkarlanean egingo dutela.

Araban, bestalde, bost kasu atzeman dituzte egoiliarren artean hiru egoitzatan, eta positibo eman duten horietako bat ospitalean dago. Gainera, egoiliar bat hil da gaitzarekin, baina, diputazioak jakinarazi duenez, heriotzaren arrazoiak beste batzuk izan dira.


Summary: Txertoak aldaera berrira moldatzeko hiru edo lau hilabete beharko direla dio EMAk. Derrigorrezko txertaketa ezartzeko lehen urratsa egin du Austriak. Greziak ehun euroko isuna ezarriko die txertatzen ez diren 60 urtetik gorako herritarrei.

EMA Sendagaien Europako Agentziako buru Emer Cookek iragarri du hiru edo lau hilabete beharko dituztela egun dauden txertoak aldaera berrira egokitzeko. Europako Parlamentuan egin duen agerraldian zehaztu du, hala ere, goizegi dela esateko txertoak moldatzea beharrezkoa izango ote den edo gaur egun daudenekin nahikoa izango den. «Oraindik ez dakigu ziur beharrezkoa izango ote den, baina, hala balitz, prest gaude. Okerrenari aurre egiteko prest gaude», azaldu du Cookek. Haren esanetan, egun dauden txertoak baliagarriak dira Europan gehien zabaldutako aldaerei aurre egiteko, baina azaldu du birusa mutatzen ari denez egunen batean txertoak ere moldatu beharko dituztela: «Horretarako, aintzat hartu beharko dugu egoera epidemiologikoa, aldaera berria zenbateraino dagoen zabalduta, eta herritarren adina eta txertaketa maila».

Bien bitartean, Austriak aurrera jarraitzen du otsailetik aurrera derrigorrezko txertaketa indarrean sartzeko prozeduran. Datorren astean aurkeztuko du horretarako lege proiektua, hilabeteko epean parlamentuak onartu eta otsailean indarrean sar dadin. Zehazteko dago, dena den, zer adinetatik gora izango den derrigorrezkoa txertatzea, zenbat dosi behar izango diren eta legea zenbat denboran egongo den indarrean —zenbait adituren arabera, arauak ez luke zentzurik herritarren %75 baino gehiago txertatuta daudenean—. Aurreratu dutena izan da araua betetzen ez dutenei 7.200 eurorainoko isuna jar diezaieketela. Austrian ez ezik, Alemanian ere gero eta gehiago dira neurri bera ezartzearen aldekoak, tartean abenduan kantziler kargua hartuko duena, Olaf Scholz sozialdemokrata.

Irlandak, berriz, iragarri du txertaketa ziurtagiria ez ezik test negatiboa ere eskatuko diela herrialdean sartzen diren guztiei, baita Erresuma Batutik joaten direnei ere. Ostiraletik aurrera sartuko da indarrean neurria, eta berdin balioko du txertoaren bi dosiak hartu dituztenentzat zein gaitza gainditu dutenentzat. Afrika hegoaldeko herrialdeetatik doazenentzako baimenak murriztu dituzte, eta aurreratu dute horiek berrogeialdia egin beharko dutela. Irlandak ez du oraindik aldaera berriaren kasurik baieztatu, baina 11 kasu ikertzen ariko litzateke.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak gogor kritikatu ditu herrialdeek hartutako hainbat neurri; besteak beste, Afrika hegoalderako hegaldiak etetearena. Tedros Adhanom idazkari nagusiaren iritziz, «ulergarria» da aldaera berriak kezka eragitea, baina hartzen diren neurriek «arrazoizkoak» behar dute izan, nazioarteko osasun aholkuetan oinarrituak. Europako eta Asiako hainbat estatuk erabaki dute Afrika hegoalderako hegaldiak behin-behinean etetea, baina gaur jakin da Hegoafrikak aldaera berriaren berri eman baino egun batzuk lehenago agertu zela hura Herbehereetan. Amsterdamgo gobernua ikertzen ari da positibo emandakoak Hegoafrikan izan ote diren azken asteetan. Alemanian, berriz, inoiz Afrika hegoaldean egon ez den 39 urteko gizonezko batek positibo eman du omikron aldaeran. Leipzigen izan da, Saxonia eskualdean, COVID-19a zabalduen dagoen landerretako batean.


Summary: Iparraldeko hiri nagusietan maskara beharrezkoa izanen da karrikan. Eric Spitzek segurtatu du ostegunetik goiti maskararen erabilera derrigortuko duela zenbait hiritan, baita ziurtagiria eskatzen duten eremu publikoetan ere.

Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak adierazi zuen prefetei eskumena emanen ziela maskararen erabilera berriz ezartzeko. Bada, Pirinio Atlantikoetako prefeta Eric Spitzek neurria martxan jartzea erabaki du, intzidentzia tasaren igoera ikusita. Dekretu ofiziala oraino atera ez bada ere, France Bleu irratian baieztatu du erabakia. Ostegunetik aurrera, beraz, maskara erabiltzea beharrezkoa izanen da Ipar Euskal Herriko hiri nagusietan, hala nola Baionan. Gainera, elkarretaratze handietan ere beharrezkoa izanen da, osasun ziurtagiria eskatzen duten leku publikoetan barne —kirol zelaien adibidea eman du—. Eguberriko merkatuetara sartzeko ere beharrezkoa izanen da maskara.

Azken egunetan osasun egoerak okerrera egin du Iparraldea barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduan: 424 da zazpi eguneko intzidentzia metatuaren tasa; duela «hamar bat egun» 200 zen.


Summary: Ertzain Abertzaleen Elkarteak 'mozal legearen' erreforma babestu du. Elkarteak ez du «onartzen» Herritarren Segurtasunerako Espainiako Legea aldatzearen aurkako manifestazioetan «ertzainak ere agertzea Espainiako ultra eskuineko kideekin batera».

Espainiako Gobernua Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko proposamen bat lantzen ari da, eta legean aldatu litekeenaren aurkako manifestazioak egin dituzte sindikatu ugarik. Hamar sindikatuk egin zuten bat joan den astean Bilbon eginiko bilkuran, Plaza Eliptikoan: Erne, Euspel, Sipe, SVPE-PLES, IGC, AUGC, CEP, SPP, SUP y UFP. Salatu zuten, besteak beste, legearen erreformari jarraikiz herritarrek komunikatu gabeko «bat-bateko elkarretaratzeak» egin ahal izatea.

Besteak beste, sindikatuok kritikatu dute herritarrek Polizia grabatu ahal izatea, eta sare sozialetan zabaltzea, horrek poliziak «babesgabe» uzten dituelakoan. «Oso zaila da irudiak eta bideoak sareratzen dituzten pertsonen aurka jotzea. Gure lana zaila da. Gauzak okertzen direnean, geuk hartu behar dugu esku, eta, egoera horretan, geure lana itsusia izaten da».

Guztiak ez datoz bat, ordea. Ertzain Abertzaleen Elkarteak babestu egin du mozal legearen erreforma: «Ezin dugu onartu Ertzaintzako sindikatu batzuetako buruzagiek legearen aldatzearen edo derogatzearen aurka agertzea, ezta legea indargabetzearen aurkako manifestazioetan ertzainak agertzea ere Espainiako ultraeskuineko kideekin batera, egite horrek euskal gizartearen zati batek, Ertzaintza osatzen duten gizon eta emakumeen sentimendua hori dela pentsaraztea ekarri dezakeelako. Errealitatetik oso urrun dago eta».

Elkarteak dio Ertzaintza eta ertzain gehienak «gizartearen eskubide eta askatasunen alde» daudela, eta jakitun direla lege horrek dakarren «manifestazio eskubidearen mugaketa. Manifestazio eskubidea herriaren polizia bati atxikita dago, gizartea babestea delako gure zeregina, herritarrek bere manifestazio eskubidea erabili dezan, hori baita Ertzaintzak gizarte demokratiko batean egiten duen lana». Era berean, salatu dute legearen aurkako mobilizazioak «politikoak» direla eta «eskuin muturreko ideologia bati lotuta» daudela: «Ertzaintzak ezin du muturreko ideologien ondoan egon, eta ezin du gizartearen eskubideei eraso eginez bere eskubideak defendatu».


Summary: Sanchezek argindarren promesari eutsi arren, kontuak ez dira ateratzen. Azaroan %68 igo da argindarra, eta Espainiako Gobernuaren 2018ko prezioen promesa urrunago dago. Adituek diote «ezinezkoa» dela.

Azaroa badoa, eta harekin batera Espainiako Gobernuak argindarrari buruz egindako promesaren esperantzarako zio gehienak, historiako fakturarik garestienetan bigarrena utzi baitu hilak, berriro ere errekorrak hautsita egun askoan. Madrilek bere promesari eusten dio, ordea: atzo bertan, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak esan zuen gobernuaren helburua indarrean dagoela, eta argindarraren 2021eko batez besteko faktura 2018koaren parekoa izango dela.

«Bai, inolako zalantzarik gabe». Hori erantzun zuen Madrilek agindutakoa betetzea posible ote den galdetu ziotenean. Ekaineko eta iraileko dekretuak gogora ekarri zituen, eta horiei esker faktura jaitsi dela zama fiskalean. Argitu zuen aurtengo faktura ez dela kontsumitzaile guztientzat 2018koaren parekoa izango, eta betiere batez besteko fakturari erreparatzen diola gobernuak.

Kontsumitzaileen elkarteek oso bestela ikusten dute gobernuaren helburu hori. Facuak adierazi du batez besteko kontsumitzaile batek 115,18 euro pagatu dituela azaroan araututako tarifarekin, hau da, duela urtebete baino %68,1 gehiago. Urritik zertxobait jaitsi da argindarra, %1,7 hain zuzen, baina, dekretuak dekretu eta neurriak neurri, 2018ko fakturaren maila urrun dago.

Facuak dio abenduko fakturak negatiboa beharko lukeela Pedro Sanchez Espaniako presidenteak bere promesa bete ahal izateko: kontsumitzaileek batez beste 2018ko prezioa pagatuko dutela 2021ean, KPIa alde batera utzita; %5etik gora kokatu da inflazioa azaroan, eta litekeena da datu hori Sanchezen aliatu gertatzea azkenerako. Hala ere, kontsumitzaileen elkarteen ustez, argindar konpainiek hamabi euroko itzulketa egin beharko lukete 2021. urtea 2018.ekoaren pare bukatzeko. Bistan da: hori ezinezkoa da.

KPIa, koiunturala

Ribera ministroak bakarrik ez, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak ere babestu egin du Sanchez presidentearen promesa, eta esan du «tartea» badela oraindik neurri gehiago hartzeko energiaren garestitzeari mugak jartzeko, «hartu beharko balira». Gasaren BEZari buruz galdetzean helarazi du mezu hori, eta garbi utzi inflazioaren gorakada historikoa unean unekoa dela, 2022an jaitsi egingo dela eta maila apalagoetan egonkortuko dela.

Argi dago litekeena dela argindarraren prezioaren helburua betetzea hauteskundeetarako aldagai garrantzitsua izatea, batik bat Sanchezen gobernuak betetzen ez badu. Eta oso zaila da betetzea: AEGE Espainiako Kontsumo Handiko Enpresen Elkarteak aurreikusi du 112,09 euro megawatt-ordu izango dela 2021eko handizkako merkatuaren batez besteko prezioa: 2020koa halako hiru, alegia, %228,5 garestiagoa.


Summary: 'Leonard' kometa ez da hautsi, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da. Espero zen bidea egiten ari da Leonard kometa, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da Euskal Herrian. 80.000 urtean behin hurbiltzen da Lurrera.

«Berri onak! Kometa bizirik dago oraindik! Sutan bero eta distiratsu ikusi dute Lemmon behatokitik!». Hitz horiekin baieztatu dute sare sozialetan C/2021 A1 Leonard kometa espero zen bidea egiten ari dela. Ondo bidean, datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da Euskal Herritik, eguraldiak laguntzen badu.

Urtarrilean aurkitu zuten Greg Leonardek Arizonako (AEB) Lemmon Mountain behatokitik, eta bere deitura eman zion: C/2021 A1 Leonard. Harrezkero astronomia zaleak haren esperoan izan dira. Azken egunetan, ordea, kometaren egoeraren gainean zalantzak sortu dira, haren argitasuna geratuta zegoelakoan, hurbildu ahala handitu beharrean. Adituek uste zuten nukleoa hautsita egon zitekeela, baina azkenean ez dela hala baieztatu dute, hainbat lekutan atera dizkioten argazkiek erakusten dutenez.

80.000 urtean behin pasatzen da Leonard Lurraren ingurutik, eta jada ikusgai da gailuren batekin begiratzen duenarentzat. Virginia Garcia Aranzadiko Astronomia saileko kideak BERRIAri adierazi dionez, goizaldetan largabistekin ere ikusi ahal izango da oraingoz,ekialderantz begiratuta. Datorren astean, baina, begi hutsez ikusi ahal izango da Leonard. Horretarako egunik onenak abenduaren 12a, 13a eta 14a izango dira, betiere zerua oskarbi badago, «oso garbi».

Ipar Hemisferiotik begi hutsez ikusi ahal izan den azken kometa C/2020 F3 Neowise izan zen. Iazko udan ikusi ahal izan zen. Aranzadiko kidearen arabera, Leonard iluntzean eta egunsentian ikusiko da abenduan, eta, horretarako, Hartz Handirantz begiratu beharko da, handik gertu pasatuko baita. Oraintxe bertan Hartz Handia oso behean dago, zeruertzean. Horregatik, toki altuetara igotzea gomendatzen zuen Garciak: «Bestela mendiek oztopatu egin baitezakete kometa ikustea».

Argazki bat Mungiatik

Alex Escartinek joan den astean, azaroaren 19an, atera zion argazki bat Leonard-i Mungian (Bizkaia), teleskopio batekin eta argazki kamera berezi batekin. Bizkaiko Astronomoen Elkarteko kidea da, eta Espainiako toki batean modu finko batean jarri nahi duten teleskopioarekin ari zen probak egiten argazkia atera zionean. Guztira hamabost argazki atera zizkion, goizaldeko 04:17etan.

Isatsagatik dira ezagutzeko errazak kometak. Garciak BERRIAri azaldu dionez, asteroideak ez bezala (harriz osatuak dira horiek), kometak izotzez eta hautsez osatuta daude. «Horregatik dute isatsa: ur eta hauts partikulak askatzen dituztelako. Eguzkira hurbiltzean kometa urtu egiten da», azaldu zuen joan den astean Leonard-engatik galdetuta, zuhur. Izan ere, formaz aldatzean kometa puskatu egin daiteke, edo norabidea alda dezake. Uste hori zuten aurreko bi egunetan kometa puskatu egin dela susmatzen zutenek.

«Kometa bat gogortu gabeko elur bola zikin baten tankerako zerbait da. Eguzkiaren beroa eta erradiazioa nabaritzen duenean, gasa eta partikulak askatzen ditu: horregatik du isatsa. Baina kohesioa galtzen du, eta puskatu egin liteke», azaldu dio Escartinek BERRIAri. Haren arabera, egunsentian Arturo izarrak lagundu dezake Leonard aurkitzen, eta iluntzeetan abenduaren 11tik 29ra izango da ikusgai.

Euskal planisferioa lagun

Datozen egunetan kometa ikusi ahal izateko lagungarria izango da Aranzadiren Elkano euskal planisferioa. Planisferio bat zeru sabaiko izarren mapa bat da, plano batean proiektatua, eta konstelazioak eta izarrak ezagutzeko erabiltzen da. Oso-osorik euskaraz idatzita dago, eta Euskal Herriko paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da. Hain zuzen, larunbatean 16:00etan aurkeztuko du Virginia Garciak Durangoko Azokan.

Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortu du Aranzadik, eta BERRIA Dendan dago salgai. Ingurumenari eta zientziari lotutako jakintza euskaraz zabaltzea da BERRIAren eginkizunetako bat. Hori dela eta, irakurleek zerua ere euskaraz irakur dezaten sustatu nahi izan du euskaraz idatziko planisferioaren bidez.

Datorren astean, gainera, BERRIAk behaketa astronomiko bat egingo du Aranzadirekin eta izena eman duten irakurleekin, Arbailungo behatokian, Usun (Nafarroa). Bi ordu iraungo du, eta 50 lagunek hartuko dute parte. Eguraldiak laguntzen badu (behaketa azaroan zen egitekoa, baina eguraldiagatik atzeratu egin behar izan zuten), begi hutsez ez bada ere, Leonard kometa ikusi ahal izango dute.


Summary: Hizkuntzen berdintasunaren alde lan egiten dutenek salatu dute legean ez dagoela urratsik. Euskalgintzaren Kontseiluak eta katalanaren eta galegoaren eskubideen alde lan egiten duten erakundeek adierazi dute ikus-entzunezkoen lege berrian hizkuntza aniztasuna aitortu, defendatu, bermatu eta sustatu behar dela printzipio gisa.

Hizkuntzen eta haien berdintasunaren alde lan egiten duten gizarte eta kultur erakundeek —tartean Euskalgintzaren Kontseilua— adierazpen bateratua egin dute Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokorraren auziaren inguruan. Salatu dute ez direla inondik inora nahikoa testuan jasotzen diren hizkuntzen aldeko urratsak. «Nabarmen hobetu beharko da legea Espainiako Kongresuan izapidetzen den bitartean». Halaber, indar politiko guztiei eta Espainiako Gobernuari zera eskatu diete: «Gorte Nagusietarako izapideak egin bitartean, testuak oinarrizko printzipio gisa jaso dezala hizkuntza aniztasuna aitortzea, defendatzea, bermatzea eta sustatzea». Aniztasun hori bi eremutan, gutxienez, zehaztu beharko litzatekeela uste dute: «Estatuko hizkuntza guztietako edukiak eta gutxieneko ehunekoak berdinduko dira bikoizketan, azpitituluetan eta audio deskribapenetan.

Eta, bigarrenik, Estatuko hizkuntzetako ikus-entzunezko ekoizpenak finantzatzeko betebeharrak berdinduko dira, plataforma digitaletarako zein telebista kanaletarako». Ohartarazi dute ikus-entzunezkoena dela gaztelania ez diren hizkuntzek bazterketa nabarmena duten sektoreetako bat. Ikus-entzunezkoen sektorean «erabakitasunez» jardun behar dela uste dute adierazpenaren sinatzaileek; «izan ere, gure hizkuntzen bazterkeria egoera nabarmenena den eremuetako bat da, eta, aldi berean, herritarrek gehien erabiltzen duten aisialdi eskaintzetako bat da».

Adierazpen bateratuaren sinatzaileak honakoak dira: Euskalgintzaren Kontseilua, A Mesa pola Normalizacion Linguistica, Omnium Cultural, Ciemen, Accio Cultural del Pais Valencia, Obra Cultural Balear, Escola Valenciana, Asociacio Cultural Valenciana Tirant lo Blanc, Federacio d'Organitzacions per la Llengua Catalana, Iniciativa pol Asturianu eta Nogara Religada. Konpromisoa adierazi dute beharrezko eta jarduera guztiak elkarrekin egiteko diputatuen eta senatarien aurrean, bai eta Espainiako Gobernuaren aurrean ere.

Aurrekontuak zalantzan

ERCren haserrea eragin du atzo Espainiako Gobernuko iturriek berri agentziei esandakoak. Joan den azaroaren 23an streaming plataformetako edukien %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatea adostu zuten Madrilek eta subiranistek, eta, horri esker, Pedro Sanchezen gobernuak bermatu zituen Espainiako aurrekontuentzako babesak. Atzo, ordea, Espainiako Gobernuak baieztatu zuen Netflixek, Amazon Prime Videok, Disney Plusek eta HBO Maxek, besteak beste, ez dute legez edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko. Legeak Espainian, Herrialde Katalanetan, Galizian edo Hego Euskal Herrian sortuak diren zerbitzuei soilik eragingo die (Filmin, FlixOle eta tankerakoei).

Iluntzean, albistearen berri izan ostean, gogor mintzatu zen Gabriel Rufian ERCren bozeramailea. Argi utzi zuen, atzo argitaratutako informazioa egia bada behintzat, ez dutela babestuko Ikus-entzunezko Lege Orokor berria: «Eta ERCk lege hori babesten ez badu, lege hori ez da existitzen». Rufianek hizkuntzen kuotak Espainian, Herrialde Katalanetan, Galizian eta Hego Euskal Herrian ikusgai dauden plataforma guztiei ezartzea exijitu dio gobernuari, «hala ez egiteko jarri duten aitzakiak ez baitu zentzurik»: «Europako legediak kultur aniztasuna defendatzea ahalbidetzen du».

Azkenik, Espainiako aurrekontuak ez onartzeko mehatxu egin zuen bozeramaileak: «Hizkuntzaren gaiarekin ERCri adarra jotzea negozio txarra da», gehitu zuen. Izan ere, Espainiako Senatuan aurrekontu publikoak aldatuko balituzte, aurrekontuak berriz bozkatu beharko lituzkete Kongresuan, eta ERCren babesik gabe ezin dituzte onartu haiek. Oraingoz, argi dagoen bakarra da ERCk ez duela ikus-entzunezkoen legea onartuko kuotak plataforma guztiei ezartzen ez bazaizkie. Espainiako Gobernuko iturriek adierazi dute, bestalde, prest daudela negoziaziorako eta legearen tramitazioan aldaketak egiteko.

Akordioa

Joan den astean honela azaldu zuen akordioa ERCk: «Netflixen egongo diren ehun filmetik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez». Baina baliteke paper errea izatea hori guztia.

Kataluniako aktore eta bikoizleen AADP elkarteak eta Plataforma per la Llenguak lehendik ere uste zuten «murritza» zela akordioa, plataformak soilik bikoiztuak eta azpidatziak dauden edukiak sartzera behartuko lukeelako legeak, «teknikoki posible denean», eta horrek aitzakiak emango dizkielako plataformei. Euskalgintzaren Kontseiluak, Galiziako eta Kataluniako beste eragile batzuekin batera, auziaren gaineko analisi bateratua egingo du gaur.

Bestalde, Espainiako Kongresuan, PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuaren aurka gogor jo zuen atzo Mireia Vehi CUPeko diputatuak ere: «Nola da posible gobernu batek ez balio izatea atzerriko enpresa handiei legeak betearazteko?». Streaming plataforma horiekin gogorra izateko eskatu zuen, kuotak bete ditzaten.


Summary: Karrantza ibaian aurkitu dute igandean desagertutako 31 urteko gizona. Sendiak igandean jarri zuen salaketa, atzo aurkitu zuten Ramales de la Victorian (Espainia), eta Ertzaintzak gaur baieztatu du gorpua desagertuarena dela.

Herritar batek gorpu bat aurkitu zuen atzo arratsaldean Karrantza ibaian, Kantabriako (Espainia) Ramales de la Victoria herriaren parean. Ertzaintzak gaur baieztatu duenez, igandetik bila zebiltzan 31 urteko gazte bizkaitarrarena da hilotza. Autopsiaren zain daude oraindik, baina jada baieztatu dute hura dela.

Familiak igandean bertan jarri zuen salaketa, eta oraindik ere zabalik dago desagerpenaren arrazoiak argitzeko ikerketa.


Summary: Urkulluk esan du Labiren bilerarako deia egingo duela, osasun larrialdia ezartzeko. Osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak adostuko dituzte bileran. COVID ziurtagiria noiz eta nola ezarriko den ere zehaztuko dute. Bilera ostiralean izango dela adierazi dute hainbat hedabidek, baina holakorik ez du ziurtatu lehendakariak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Labiren bilerara deitukodu, osasun larrialdi egoera ezartzeko eta COVID ziurtagiria martxan jartzeko. Albiste agentziek zabaldu dutenez, ostiral arratsalderako deitu ditu erakundeetako ordezkariak Labiren bilerara. Bertan zehaztuko dituzte osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak. Besteak beste, COVID ziurtagiria nola eta noiz ezarriko duten zehaztuko dute bilera horretan.Urkulluk hedabideen aurrean egindako adierazpenetan zehaztu du, hala ere, ez dela ziurra bilera ostiralean egingo den. Pandemiaren aurkako legeak aukera ematen dio Jaurlaritzari birusa hesitzeko helburuz hainbat neurri zorrozteko. Edukierak edota talde bilerak mugatzea daude horien artean. Ordea, Jaurlaritzaren eskumenen artean ez dago mugikortasuna mugatzea, eta, beraz, osasun larrialdia ezarrita ere, Jaurlaritzak ezingo luke ezarri itxiera perimetralik edo etxeratze agindurik.

Eusko Jaurlaritzak joan den urriaren 6an indargabetu zuen osasun larrialdia, eta ordura arteko neurrien ardura izan zuen Labi batzordea ere, eta hurrengo egunetik aurrera bertan behera geratu ziren ordura arte egon ziren neurri gehienak. Haatik, bilakaera epidemiologikoak txarrera egin duela-eta, atzo Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak iragarri zuen berriro ezarriko dutela osasun larrialdia. Osasun larrialdia ezartzeko, Espainiako Auzitegi Gorenean osasun neurrien inguruan lehengo astean jarri zuten helegitearen erantzunaren zain geratuko zirela azaldu zuen Sagarduik eguerdian egin zuen agerraldian, eta Gorenak atzo bertan eman zion oniritzia ziurtagiria ezartzeari.