Summary: Eusko Jaurlaritzaren ereduak «naturaren suntsipena» dakarrela salatu du Arabako Mendiak Aske elkarteak. Biodibertsitatea zaindu eta arrisku egoeran dauden espezieen kontserbazioa bermatzen duten energia berriztagarriak eskatu ditu elkarteak. Maiatzaren 20an egingo dute egoera salatzeko manifestazioa.

Eusko Jaurlaritzak Labrazako eta Azazetako zentral eolikoak eraikitzeko proiektuek aurrera egingo dutela adierazi eta egun batzuk geroago, energia berriztagarrien eredu horrek «naturaren suntsipena» besterik ez dakarrela salatu du Arabako Mendiak Aske elkarteak. Haize errotetan animaliak detektatu bezain laster aerosorgailuak gelditzeko mekanismoa jarriko baldin badute ere, hegazti eta saguzarren hilkortasunean eragin «larriak» izango dituztela uste dute. «Neurri horiek ez dira eraginkorrak, martxan dagoen aerosorgailu bat gelditzen denerako, hegaztiak talka egin duelako haren aurka». Erroten kokalekua hegazti horien pasabide naturala da eta, beraz, «aurretik iragarritakoa» da haien heriotza.

Era berean, haize errotek eragingo dituzten natura, arkeologia eta ondare kalteak konponezinak izango direla ohartarazi dute. Hartutako erabakien atzetik dagoen arrazoia etekin ekonomikoak direla da elkartea gehien kezkatzen duena. Azazetako zentral eolikoa nabarmendu dute zentzu horretan, Europako Next Generation funts publikoez jabetzeko aukera emango dielako. «Atal desberdinetan banaturik dagoen tamaina handiko zentral bakarra diseinatu dute, eraginak banakoak balira bezala kudeatzeko». Horrek, era berean, zentral txikiak direla sinetsarazteko aukera ematen dio Jaurlaritzari. «Zentralek 50 megawattekotik beherako potentzia dutenez, erabakiak ez dira Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioan ebazten».

Bestalde, zentralak eraiki nahi diren lurren jabeei erabakitzeko boterea kentzea leporatu dio elkarteak Jaurlaritzari. «Megaproiektu hauek eraiki nahi diren lurren jabeek ezetz esan dute». Hala, pertsona horien eskubideak defendatzeko eskatu diote Arabako Kontzejuen Elkarteari. «Administrazioak ez du enpresa energetikoen proposamenak onartzeko eragozpenik, nahiz eta eremu komunak hartu eta industrializatu nahi dituzten». Gizartearen ongizatearen aurkako jarrera dela ere salatu eta maiatzaren 20an manifestatzeko deia egin dute, Labrazaz eta Azazetaz gain, zentral eolikoak eraikitzeko beste 70 kokaleku aurreikusi dituztelako Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan. «Orain da garaia kalera atera eta lurraldea defendatzeko».


Summary: Lutxo Egiak irabazi du Cafe Bar Bilbao Antzerki Laburreko saria. ‘Hamalau’ lanarekin nagusitu da Egia, euskarazko atalean. Gaztelaniazkoa, berriz, Iñigo Cobok irabazi du. Biek ala biek bigarrenez eskuratu dute saria: Egiak 2017an ere irabazi zuen, eta Cobok 2018an.

Hogei urte bete ditu aurten Cafe Bar Bilbao Antzerki Laburreko sariketak, eta urteurren borobil hori «espero gabe» heldu dela kontatu du Mikel Martinez aktoreak eta antolatzaileak: «Maitasunez hartu nuen proiektua. Ez nuen pentsatzen hogei urte beteko genituenik, baina oso pozik nago». Lehenengo aldiko helburu berari tiraka jarraitzen du sariketak: «Gidoia da antzerkiaren gauzarik garrantzitsuena». Produkzio horri bultzada emateko egiten du urtero-urtero antzerki laburren lehiaketa Tartean Teatro konpainiak Cafe Bar Bilbao tabernarekin elkarlanean. Guztira, hemezortzi gidoi jaso dituzte; zortzi euskaraz, eta hamar gaztelaniaz. Lan guztiak «kalitate onekoak» izan direla nabarmendu du Martinezek, eta aukeraketa «zaila» izan dela kontatu du. Azkenean, baina, Lutxo Egiak jaso du euskarazko saria, Hamalau lanarekin.

Eraikin bateko hamalaugarren solairuan dago kokatuta Hamalau antzezlana. Notario bat da protagonista, eta bere buruaz beste egitera doan bezero baten zain dago. «Ez da notario baten ohiko lana, baina dena baldintza egokietan egiten ari dela ziurtatzera joan da», argitu du Egiak. Hala ere, suizidioa ez da izango obraren gai nagusia: «Gizonaren alde autosuntsitzailea erakustea da asmoa». Gatazka «berehala» piztuko dela aurreratu du egileak, eta umorea izango da nagusi: «Asko du absurdotik».

Gaztelaniazko atalean, Iñigo Cobok irabazi du sariketa, Canciones tristes para gente alegre lanarekin. Duela 30 urte bikote izandako bi lagun nola elkartzen diren kontatuko da lan horretan, eta bizitzari buruzko hausnarketa bat izango da. «Bakoitzaren arrakastak eta porrotak onartzen saiatuko dira», azaldu du Cobok.

Bigarren aldiz irabazi dute Cafe Bar Bilbao saria bi aukeratuek: Egia 2017an ere nagusitu zen, Identitarteak lanarekin; eta Cobo, berriz, 2018an, Oaxaca en dos lanarekin.

800 euro jasoko ditu egileetako bakoitzak sari gisa, eta bi gidoi irabazle horien irakurketa dramatizatua eszenaratuko dute Bilboko Lautan Hiru jaialdian, Tartean teatro konpainiaren laguntzarekin. Horrez gainera, Bilboko Pabiloi 6 aretoko Antzerki Arineko Jardunaldietan parte hartzeko ekoizpenerako laguntza jasoko dute.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretik lauk ez liekete ijitoei etxea alokatuko. Eusko Jaurlaritzak ijitoen inguruko pentsaera aztertu du 'Neurtu 2022: Ijitoekiko pertzepzioak eta jarrerak' lanaren bidez. Horren arabera, ijitoenganako irekitasunaren indizea %54koa da.

Herritarrek ijitoen inguruan dituzten pertzepzioak eta jarrerak: horiexek aztertu ditu lehenengoz Eusko Jaurlaritzak, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren bidez. Horren fruitua izan da Neurtu 2022: Ijitoekiko pertzepzioak eta jarrerak lana, eta gaur aurkeztu dute hedabideen aurrean, Gasteizen. Besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak hartu du hitza. Aitortu du ikerketak «argazki gogorra» jartzen duela mahai gainean. Datuek berresten dituzte sailburuaren hitzak: ijitoenganako irekitasunaren indizea, ijitoekiko jarrera irekia eta gizartearen jarrera toleranteak neurtzen dituena, %54,36koa da. Eta horrek isla du egunerokoan: esaterako, hamar herritarretik lauk baino gehiagok ez liokete bere etxebizitza ijito bati alokatuko.

Honatx Ikuspegiren txostenetik Jaurlaritzak atera duen ondorio nagusia: «Oraindik ere bizirik dirau egiturazko antitziganismoak, kulturen arteko bizikidetza zailtzen duena. Eta euskal gizartea jabetu egiten da horretaz». Baina herritarrak jabetu jabetzen diren arren, arrazakeriak badu lekua oraindik. Adibidez, bizilekuari dagokionez: herritarren %40,9k onartu dute saiatuko liratekeela «ijito asko» bizi diren auzo batean edo etxe bloke batean ez bizitzen; %40k baino gutxiagok esan dute biziko liratekeela; eta %15,3k ezetz esan dute. Eta zer gertatzen da ijitoak bizileku bila ari direnean? Hamar herritarretik lauk baino gehiagok ukatu egingo liekete bere etxean errentan bizitzea.

Ikusi gehiago: Ijito herria aitortzeko neurriak ditu xenofobiaren kontrako legeak

Bizilekuarekin ez ezik, lana aurkitzeko garaian ere badute diskriminazioa: txostenaren arabera, beste pertsona baten prestakuntza bera edukita, hamar pertsonatik ia hiruk ez lukete ijito bat kontratatuko, edo saihestu egingo lukete behintzat. Baita bizikidetzan ere: inkestari erantzun dioten hamar pertsonatik bederatzik baino gehiagok esan dute ez luketela arazorik izango hezkuntza eremuan edo lanean ijitoekin harremanak edukitzeko, ez ijito horiek goragoko postua dutenean —adibidez, zuzendaritzako kideak—, ez beraien parean egonda —lankidea edo ikaskidea—. Ordea, ikastetxea aukeratzeko garaian, hamarretik lauk seme-alabentzat ez lukete hautatuko ijito askok ikasten duten eskola bat.

Ijitoek jasaten dituzten irainez eta erasoez ere galdetu du Ikuspegik: biztanleen %40k baino gehiagok adierazi dute ijitoren bati buruzko iruzkin negatiboen edo zurrumurruen lekuko izan direla; %34k baino gehiagok, berriz, txantxak, txisteak, imitazioak edo antzekoak ikusi dituzte; %21,1ek irainak entzun dituzte, eta %12,5ek mehatxuak; eta %10,7ri eraso fisikoren bat ikustea tokatu zaie.

Azkenik, elkarrizketatuen artean ijitoekiko sinpatiaren eta tolerantzia pertsonalaren «balio txikiak edo ertainak» nabaritu dituzte: zerotik hamarrera 5,79 puntukoa da sinpatia; tolerantzia pertsonala, berriz, 6,65ekoa; eta gizarteari oro har ikusten dioten tolerantzia, 5,3koa.

Antitziganismoaren aurka

Emaitzok ikusita, ijitoen aurkako jarrerei aurre egin beharra ikusten dute erakundeek. Bide horretan ekiteko, Artolazabalek beharrezkotzat dauka Antigitziganismoaren Aurkako Itun Soziala. Hori horrela, hitzeman du aurten hasiko direla hori lantzen, eta, gainera, ziurtatu du Tratu Berdintasunerako eta Bereizkeriarik Ezerako Legearen aurreproiektua egiten ere hasiko direla. «Aurreproiektu horrek antitziganismoa izango du ardatzetako bat».


Summary: Israelek aske utzi du kartzelan denbora gehien igaro duen preso palestinarra. Maher Yunisek 40 urte igaro ditu kartzelan, 1980an soldadu israeldar bat hiltzea egotzita. Harrera egin diote bere jaioterrian, baina ezin izan dituzte atera Palestinako banderak.

Israelgo kartzela batean zigorrik luzeena bete duen preso palestinarra da Maher Yunis. Aske utzi dute gaur, espetxean 40 urteko kondena bete eta gero. 1983an atxilotu eta kartzelatu zuten, haren lehengusu Karim Yunisekin batera —duela bi aste askatu zuten hura—, hiru urte lehenago Golango gainetan soldadu israeldar bat hiltzea egotzita. Hasieran, urkatuak izatera zigortu zituzten. Ondoren, bizi guztiko zigorrarengatik aldatu zieten, eta, 2011n, azkenean, Simon Peres Israelgo presidente zela, 40 urteko kartzelaldiarengatik.

Palestinako Wafa berri agentziak Maher Yunisen ohar bat zabaldu du: «Agur bero bat palestinarra eta askea naizela esan dutenentzat. Hainbeste urtez kartzelatuta egon ondoren, desiratzen nago Palestinaren izenean masa handiak txaloka ikusteko. Hunkitu egiten nau ikusteak gazteen belaunaldiek balioak dituztela eta gure arazoen eta etorkizunaren kontzientzia dutela».

Arara joan da kartzelatik atera eta gero, bere jaioterrira. Herrixka palestinar hori Israelen mugen barruan dago 1948tik, eta, hain zuzen, duela bi aste Karim Yunisi harrera egin zioten han. Orduan, Palestinako banderak atera zituzten, eta, lau egun geroago, Itamar Ben-Gvir Israelgo Segurtasun ministro ultraeskuindarrak eskatu zuen eremu publikoetatik kentzeko Palestinako banderak, argudiatuta horiek erakustea «terrorismo mota bat» dela.

Ikusi gehiago: Palestinako banderak eremu publikoetatik kentzeko agindu du Israelgo Segurtasun ministroak

Ben-Gvirrek Poliziari agindu dio neurriak hartzeko. Horregatik, dozenaka poliziak Maher Yunisen etxea inguratu dute goizetik. Aske geratu eta jaioterrira heldu ondoren, Yunis aitaren hilobira joan da. 2008an hil zen. Etxera iritsi denean, amak lore orriak bota ditu airera.

Palestinako Atzerri Ministerioaren arabera, Israelek 800.000 palestinar inguru atxilotu eta kartzelatu ditu 1967an okupazioa hasi zuenetik. Iturri horrek dioenez, orain 4.700 palestinar inguru daude Israelgo kartzeletan; horien artean, 150 bat adingabe eta epaitu gabeko 835 pertsona. Preso gehienak Zisjordaniakoak dira. Maher lehengusuak aske geratu direla eta, Ben-Gvirrek abagunea baliatu du esateko heriotza zigorra ezarri behar zaiela «terroristei».

Ikusi gehiago: Botere banaketa apurtzea egotzi dio oposizioak Netanyahuri

Eta Israelgo indarrek beste bi palestinar hil dituzte gaur, eta hiru zauritu, Zisjordaniako Jenin hirian egindako sarekada batean. Palestinako Osasun Ministerioak adierazi du tiroz hil dituztela. Horrekin guztiarekin lotuta, Tor Wennesland NBE Nazio Batuen Erakundearen Ekialde Hurbilerako mandatariak erakunde horren Segurtasun Kontseiluaren aurrean eskatu du okupazioa bukatzeko eta «tentsioa baretzeko», bi estatuen konponbidea gauzatu ahal izan dadin.


Summary: Eroskik bere hornitzaileen iraunkortasuna bultzatzen du. Eroski kooperatibaren helburua da nekazaritzako elikagaien ekoizleei laguntzea ingurumenaren, gizartearen eta gobernu korporatiboaren aldeko jarduna hobetzeko garaian.

Eroski kooperatibak konpromiso sendoa du osasuna zaindu eta iraunkortasuna sustatzeko. Horrela, beste tresna bat jarri du martxan Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), nekazaritzako elikagaien ekoizle direnen zerbitzura. Haren bidez, ingurumenaren, gizartearen eta gobernu korporatiboaren alde egiten dutena ebaluatzeko modua izango dute nekazaritzako elikagaien arloko enpresek, ESG irizpideak aintzat hartuta. Sigla horiek Environmental, Social eta Governance ingelesezko hitzak adierazten dituzte, eta erreferentzia egiten diete konpainia bat iraunkorra izateko kontuan izan behar diren faktoreei, hau da, gizartea, ingurumena eta gobernu ona.

«Eroskik tokiko ekoizleekin lankidetza estuan jardun nahi du, eta gonbidatzen ditugu programa honetan parte hartzera, elkarrekin lan egin dezagun iraunkortasunerantz, zeina aldi berean baita gaur egungo kontsumitzailearen lehendabiziko kezketako bat. EAEn nekazaritzako elikagaien sektorea bultzatzen eta babesten duen ezinbesteko pieza gara, eta tokiko ekoizleak eta iraunkortasuna sustatzea ardatz estrategikoak dira Eroskirentzat», azaldu du Asun Bastidak, Eroskiko tokiko produktuen zuzendari komertzialak.

Proiektu honen bitartez, abiaburuan, sei alderdi ebaluatuko zaizkie nekazaritzako elikagaien 200 bat ekoizleri, eta alderdi horiek nola hobetu ditzaketen zedarrituko da. Helburu nagusiak hauek dira: Eroskirekin diharduten tokiko ekoizleen enpresak gehiago ezagutzea eta konpromisoa areagotzea, prestakuntza eta babesa ematea etengabe hobetzen joan daitezen, produktuen kalitatea handitzen eta ingurumen eta gizarte arloetan portaera hobetzen laguntzea eta gidatzea, eta hornidura katean gardentasun handiagoa lortzea.

Tresna berria iaz aurkeztu zitzaien ehun bat euskal ekoizleri. Ekitaldian, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailari atxikita dagoen Ihobe sozietate publikoko ekonomia zirkularreko zuzendariak ere parte hartu zuen, Jose Maria Fernandezek.

Ordurako, hogei bat euskal ekoizlek probatua zuten programa. «Elkarrekin lanean eman ditugun urte hauetan jaso dugun laguntza eskertu nahi diogu Eroskiri, batik bat tresna honekin eman digun babesa eta jarraipena, hazten jarraitzeko aukera eman baitigu», Gomiztegi kooperatibako arduradun Batis Otaegiren hitzetan.

Proiektua aurreneko fasean dago, diagnostikoan, eta helburua da ekoizleen egoera zertan den identifikatzea kalitatearen eta iraunkortasunaren arloetan, ondoren etengabeko hobekuntzan laguntzeko. Alde horretatik, hornitzaileei inprimaki bat bidaliko zaie online, ingurumenaren, gizartearen eta gobernu onaren alderdiei buruzkoa. Informazioa jaso ondoren, Eroskik bigarren fasea jarriko du martxan, diagnostikoaren txostena. Helburua da ekoizleei jakinaraztea zertan diren eta zer daukaten hobetzeko.

Ondoren, hobekuntza eremuak detektatuta, Eroskik hirugarren fasea gauzatuko du, prestakuntzarena, nola eta webinarren, buletinen eta jardunaldien bitartez, ekoizleei beren langileen gaitasuna errazteko eta produktuetan eta prozesuetan hobekuntzak aurrera eramateko. Laguntza programa hori jarraitua izango da, diagnostikoa eguneratuta egoteko eta denboran aldatzen diren interesen araberako edukiak emateko.

Janari banatzaileetan lehena EAE-n

Eroskiren politika komertzialak ahal den gehiena indartzen ditu tokiko ekonomiak, ingurunean aberastasuna sortzeko eta nekazaritzako elikagaiak, gizartea eta ekonomia garatzen laguntzeko. Eredu horrek oso dibertsifikatuta dagoen tokiko nekazaritza-ehuna bultzatzen du, zeina giltzarria baita sektorearen iraunkortasunerako.

EAEn, kooperatiba izaera duen lehen banatzailea da Eroski, eta liderra elikagaien banaketan. Horrela, Eroskik 8.000 produktu inguru merkaturatzen ditu, eta EAEko 1.650 hornitzaile ingururekin dihardu, haiei 730 milioi eurotik gorako erosketa eginez urtero.

Eroski kooperatibak guztira 412 saltoki ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hala nola supermerkatu eta hipermerkatu propioak nahiz frankiziatuak, cash & carry-ak, gasolindegiak, optikak, Forum Sport dendak eta Dooers dendak, baita online supermerkatua ere. Halaber, Eroski Cluben fidelizazio programak milioi bat bezero-bazkide inguru ditu EAEn.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es.


Summary: Danbor hotsak dira nagusi Donostian gauerditik, denboralearen burrunbaren ostean. Piztu Donostia plataformak salatu du Donostiako Udaltzaingoak herritarrak «jipoitu» dituela 'Etxera' testua zuen pankarta bat kentzeko.

Denboraleak ekarritako trumoiaren burrunba baretzen hasi den honetan, Donostian danborren hotsak ordezkatu du. Euripean bada ere, gogoz abestu dute Sarriegiren San Sebastianen martxa Donostiako plaza berrian, hiriko bandera altxatzeko ekitaldian.

Piztu Donostia plataformak salatu du Donostiako Udaltzaingoak presoen alde Etxera testua zuen pankarta bat kendu duela Plaza Berrian. «Pankarta ez jartzeko, herritarrak bortizki jipoitu ditu, eta, laban handi batez, pankarta eta soka moztu ditu». Esan dutenez, «hogei udaltzain ezkutuarekin eta borra teleskopikoarekin» egin dute herritarren kontra.

Hotza eta euri apur bat espero dute gaur goizerako, baina ohikoa da hori urtarrilaren 20 batean.

Haurren konpainiak ere aterako dira gaur eguerdian. Denera, 4.731 haurrek hartuko dute parte, 48 konpainiatan. Union Artesanak haurren danborrada aterako du aurten lehen aldiz, eta orain arte Errekalde Gastronomi Elkartea zenarena Amassorrain ikastola izenpean aterako da aurten.

Javier Garcia Cogorrok jasoko du 2023ko Urrezko Danborra, gaur. Atzo gauean San Sebastian martxa jotzen aritu zen Gaztelubide konpainiarekin, Plaza Berriako oholtzaren gainean. Bioteknologiaren alorreko Viralgen Vector Core enpresako burua da.

Lola Horcajo historialariari emango diote Hiritar Merezimenduaren Domina. Hiriaren historia ikertu du, eta hainbat liburu argitaratu ditu ikerketa horiek zabaltzeko.

Hainbat danborradek 25 urte bete dituzte aurten, eta omenaldiak ari dira jasotzen egunotan. Anastasio danborradako emakumeen konpainia da horietako bat. Beste bat Lagun Artea da, Erdialdekoa, eta, gaur, hil osteko omenaldia egingo diote haren danbor nagusi izandako Alvaro Urrengoetxeari. Alargunari emango diote oroigarria.

Morea, zuri-urdinaren artean

Aurten ere, eraso sexisten kontrako kanpaina bat antolatu du Donostiako Udaleko Berdintasun Bulegoak, eta Bulebarreko prentsa kioskoan puntu morea jarri zuen atzo. 02:00ak arte egon da zabalik. Parte Zaharreko tabernatan ere eraso matxisten inguruko informazioa dago.


Summary: Gipuzkoako saileko bortxatzaileari beste zigor bat ezarri diote, hemezortzi urtekoa. Bi emakumeri sexu erasoa egiteagatik eta beste bat bortxatzeagatik zigortu dute. Eraso horiek 2012an eta 2013an gertatu ziren, Andoainen, Tolosan eta Anoetan.

Efe albiste agentziak aurreratu duenez, 2010eko hamarkadan Gipuzkoan hainbat emakumeri eraso egin zien gizonari beste espetxe zigor bat ezarri dio Gipuzkoako Auzitegiak, hemezortzi urtekoa. Bi sexu eraso eta bortxaketa delitu bat egiteagatik ezarri diote zigorra; zehazki, eraso horiek 2012. urtean eta 2013. ean gertatu ziren, Andoainen, Tolosan eta Anoetan. Gainera, emakume horiekiko urruntze agindua bete beharko du espetxetik ateratzen denean, eta eraso bakoitzagatik lau eta bederatzi urte bitartean egon beharko du zaintzapean aske. Sexu erasoa jasan zuten emakumeei 12.000 eta 14.000 euroko kalte ordaina eman beharko die, eta bortxatu zuenari, 35.000 eurokoa.

Zigor horiek gizon horri lehendik jarri zizkioten beste biei gehitu zaizkie: bederatzi urteko espetxe zigorra 2015ean Lasarte-Orian neska bat kloroformoarekin lokartzeagatik, eta hamabi urtekoa 2019an Beasainen emakume bat bortxatzeagatik. Azken eraso horren ostean atxilotu zuten bortxatzailea, eta ondoren jakin zuten zazpi urtez Gipuzkoan izan ziren zenbait erasoren atzean zegoela.

Aurreko bi zigorrei helegitea aurkeztu die Espainiako Auzitegi Gorenean, soilik baietz da baietz lege berrian oinarrituta. Orain ezagutarazi den epaia, ordea, lege hori aintzat hartuta eman du Gipuzkoako Auzitegiko 3. Salak. Aipatutako auziez gain, bada erasotzailearen aurkako beste bat, oraindik irekia, bere delitu batengatik, baina instrukzio fasean dago oraindik.


Summary: Euskaltzaindiak zenbait argibide eman ditu San Sebastian egunari buruz. 'San Sebastian eguna' erraten zaio jaiari, eta ez 'Donostia eguna'.

Euskaltzaindiak argi erran du: «Donostian, Azpeitian,Tafallan eta beste herri batzuetan ospatzen den egunari San Sebastian eguna esaten zaio». Izan ere, akademiaren erranetan, maiz ageri dira «Donostia eguna» eta gisako esamoldeak, eta okerrak dira; guztiak Sebastian patroiarengatik egindakoak direlako.

Eguna ez ezik martxa ere patroiaren omenez egiten denez, San Sebastian martxa du izena.

Bertzalde, Euskaltzaindiak gogorarazi du danborrada erraten dela, eta ez tanborrada. Hartan aritzen denak, berriz, danbor jotzaile edo danborrari dutela izena, eta taldearen buruak, danbor nagusi. Horiek erabiltzen duten tresnari upel txikia deritzola dio Euskaltzaindiak.

Haurren danborradari buruz ere jardun da akademia, eta adierazi du antzinako armadaburuen rola betetzen dutenei jeneral erraten zaiela.


Summary: Euskadi fundazioak 62 txirrindulariz osatutako proiektua aurkeztu du. Emakumezkoen taldeak aurrerapauso bat eman dute, 2024an World Tourrean egoteko.

Euskadi fundazioak denboraldi honetarako egitasmoa aurkeztu du. Aurreko urtean bezala, hiru talde izango ditu: Euskaltel Euskadi (UCI Pro Team mailan), Laboral Kutxa-Euskadi fundazioa (Emakumezkoen Kontinental maila) eta Laboral Kutxa (amateur maila). Guztira, 62 txirrindulari izango dira talde horietan banatuta. Aurtengo denboraldiari begira, segidaren alde egin dute Pro Team mailako taldean; 2024an World Tourrean egoteko helburuari begira, aurrerapauso bat eman nahi izan dute Kontinental mailakoan, eta aurrerantzean ere harrobia sustatzea da amateur mailakoaren helburua.

Emakumezkoaren taldeari eman nahi izan dioten bultzadaren adierazgarri da aurtengo txirrindulari kopurua handiagoa izango dela: hamazazpi. Horien artean izen bat nabarmendu da: Eider Merino. Balmasedakoa etxera itzuli da. Eskarmentu handia du, eta Worl Tour mailan ibilitakoa da. Besteak beste, Bizkaia Durangon eta Movistarren korritu du, eta, Ane Santestebanekin eta Lourdes Oiarbiderekin batera, gorenean ibili diren euskal txirrindularietako bat da. Beste hainbat txirrindulari ere fitxatu ditu: Nahia Amondarain, Laura Rodriguez, Alba Teruel, Aileen Schwikart, Mireia Trias, Marta Romeu, Nadia Quagliotto, Lija Laizane eta Ines Cantera. Gainera, aurreko denboraldiko txirrindularirik esanguratsuenak daude oraingo taldean ere: Idoia Eraso, Usoa Ostolaza eta Tania Calvo. Txirrindulari gehiago izanda, lasterketa gehiago korrituko dituzte. Aitor Galdos izango da manager orokorra, eta Ion Lazkano, zuzendaria.

Segida eman nahi izan dio, berriz, gizonezkoen taldeari. Hiru txirrindulari fitxatu ditu: Enekoitz Azparren, Xabier Berasategi eta Andoni Lopez de Abetxuko. Taldea utzi duten hiru txirrindularien lekua hartuko dute: Julen Irizarrena, Mikel Aristirena eta Antonio Angulorena. Irizarrek eta Aristik erretiroa hartu dute, eta Antonio Angulo Burgos BHk fitxatu du. Euskal Herriko Itzulia eta Donostiako Klasikoa izango dira aurten ere taldearen saio nagusiak. Horrekin batera, berriro ere Espainiako Itzulian egotea espero dute. Helburua da Pro Team mailan ahalik eta puntu gehiena biltzea aurrerantzean ere, UCI World Tour mailako lasterketetatik gonbidapenak jasotzeko. Alde horretatik, jaso dute denboraldi honetako lehen albiste ona. Izan ere, Arabiar Emirerri Batuetako itzulian egongo dira.

Jesus Ezkurdia Euskadi fundazioko lehendakariak, duten «ilusioa eta harrotasuna» nabarmendu ditu: «Arlo guztietan hazten jarraitzeko ilusioa dugu». Babesleei eta zaleei eskerrak ematearekin batera, gogoan izan ditu txirrindulariak zuzendaritza teknikoa eta laguntzaileak. «Haien lan nekaezinak eta konprometituak egin gaituzte handi, eta erronkei ausardiaz, anbizioz eta apaltasunez aurre egiteko aukera ematen digute».

Hauek dira Euskadi fundazioaren hiru taldeak:

Euskaltel-Euskadi (UCI Pro Team): 20 txirrindulari

Enekoitz Azparren, Xabier Mikel Azparren, Ibai Azurmendi, Iker Ballarin, Xabier Berasategi, Mikel Bizkarra, Joan Bou, Carlos Canal, Unai Cuadrado, Asier Etxeberria, Peio Goikoetxea, Unai Iribar, Xabier Isasa, Mikel Iturria, Txomin Juaristi, Juan Joso Lobato, Andoni Lopez de Abetxuko, Gotzon Martin, Luis Angel Mate eta Antonio Soto.

Laboral Kutxa-Euskadi fundazioa (UCI Women´s Continental Team): 17 txirrindulari

Naia Amondarain, Mireia Arriazu, Ines Cantera, Ariana Gilabert, Yurani Blanco, Tania Calvo, Idoia Eraso, Lija Laizane, Eider Merino, Usoa Ostolaza, Nadia Quagliotto, Laura Rodriguez, Marta Romeu, Alba Teruel, Aileen Schweikart, Mireia Trias eta Eneritz Vadillo.

Laboral Kutxa amateurra: 25 txirrindulari

Imanol Aceña, Aimar Galdos, Luis García, Gabriel Ibañez, Ruben Rodrigues, Yerai Sastre eta Alejandro Villacastín; Aitor Agirre, Nicolas Alustiza, Danel Casais, Sergio Lorenzo, Maxime Renoux eta Unai Zubeldia; Asier Castilla, Iker Mintegi, Ander Lopez, Manuel Rodriguez, Jaime Romero eta Jagoba Uranga; Iker Barandiaran, Iñaki Diaz eta Iker Trigo; Ander Ganzabal, Ailetz Lasa eta Iñaki Murua.


Summary: Donostiako ESIko langileen protestari eutsi ala ez, astelehenean erabakiko dute. Donostia ospitalean egiten duten astelehenetako elkarretaratzea baliteke bertan behera geratzea, aldeen azken bilerak «sintonia ona» berretsi duelako.

Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostiako ESIko lengileen ordezkariek izan duten azken bilkurak berretsi du hilebete hauetan azaleratu diren desadostasunak bideratzen ari direla, eta aldeen artean «sintonia ona» dagoela, BERRIAk jakin duenez. Horrek ez du esan nahi medikuek astelehenero Donostia ospitaleko sarreran egiten duten protesta egingo ez dutenik datorren astelehenean. Egun horretan bertan erabakiko du ESIko batzarrak elkarretaratzearekin jarraitu ala ez, Osakidetzako zuzendaritzarekin negoziatzen ari diren ordezkariek azken bileraren xehetasunak helarazi eta gero.

Donostiako medikuen eskaerak bideratzen ari direla jakitera eman zuten herenegun, krisia «konponbidean» jarri dutela, eta, medikuek gaur egindako bilera informatibo batean, hori bera berretsi dute. Protestak uzteko Osakidetzak egin dituen proposamenak nahikoak diren ala ez, ordea, datorren astelehenean erabakiko du ESIaren batzar zabalak. Finean, eskainitakoaren «konkrezio maila» ea nahikoa den bozkatuko dute.

Bost eskaera akordiorako

Ia lau orduko bilera egin zuten aldeek astearte goizean, Donostia ospitalean bertan. Krisia bideratzeko asmoz azken hilabetean egindako bigarren bilera izan zen. Medikuek esplikatu dute beraien helburua dela Osasun Saila «hitzetatik ekintzetara» pasatzea, eta abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei erantzuna ematea. Bost eskaera horiek hauek dira: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak hartzea, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.

Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi zuenez, «antolaketarekin eta zerbitzuekin» lotutako hainbat gai jorratu dituzte, eta horietako batzuk «konponduta» geratu dira, eta beste batzuk aurrerago lantzekotan.


Summary: Ukrainari arma astunak ematearen ondorioez ohartarazi du Errusiak. Mendebaldeko aliatuak bihar dira jakinaraztekoak ea tankeak bidaliko dituzten. Kievek eskatu die «nabarmen handitzeko» armen hornikuntza. «Denbora amaitzen ari da».

Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak aurreratu zuen, joan den asteartean, «iragarpen berriak» egingo dituztela, Ukrainari laguntza militarra ematen dieten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bileran, bihar, Ramsteinen, AEBek Alemanian duten base militar batean. Kievek Mendebaldeari egiten dion eskaera nagusia da arma gehiago bidaltzeko, eta, Jens Stoltenberg NATO Ipar Alantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak atzo adierazi zuenez, iruditzen zaio batzarrak balio beharko lukeela are gehiago baieztatzeko aliatuek Ukrainari emandako laguntza militarra, eta, horretarako, Kiev «arma astun eta moderno gehiagorekin» hornitzeko eskatu du. Mendebaldeko aliantza militarreko buruak ere parte hartuko du biharko bileran, 50 bat estatutako Defentsa ministroekin batera.

Frantziak duela bi aste pasa baieztatu zion Ukrainari AMX-10 RC motako tanke arinak bidaliko zizkiola, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi zuen, Mendebaldeko beste herrialdeak seinalatuz, ez zegoela arrazoi sendorik haiek tankeekin ez hornitzeko. Orain duela hilabete ere, Joe Biden AEBetako presidenteak esan zionean Patriot aireko defentsa sistema bidaliko zuela Ukrainara, Zelenskik laguntza militar handiagoa eskatu zien beste aliatuei. Errusiak Gobernuak orduan adierazi zuen laguntza militarra areagotzea ez dela «lagungarria» gatazka konponbidean jartzeko, eta Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gauza bera errepikatu du, gaur, Ramsteingo bileraren atarian. Pentsatzen du Ukrainari arma astunak emateak «kualitatiboki» areagotuko duela gatazka, eta ez dela lagungarria izango «Europaren segurtasunarentzat».

Baina Ukrainak gaur bertan eskatu die aliatuei «nabarmen indartzeko» armen hornikuntza. Hori azpimarratu dute Oleksii Reznikov Defentsa ministroak eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, ohar bateratu batean. Orain arte emandako laguntza eskertu diete aliatuei, baina ohartarazi dute tropei, armamentuari eta ekipamendu militarrari dagokienez, Errusiak, kuantitatiboki, «abantaila nabarmena» duela. Zehaztu dute Mendebaldeak orain arte emandako armen laguntzarekin azken hilabeteetan lur batzuk berreskuratu dituztela, baina gogoratu dute, aldi berean, Errusiak jarraitu duela erasoak gogortzen. «Denbora bukatzen ari da», dei egin dute Kulebak eta Reznikovek, eta Leopard 2 tankeak eskatu dizkiete, herrialdeen izenak aipatuta, Kanadari, Espainiari, Danimarkari, Finlandiari, Greziari, Norvegiari, Poloniari, Suediari eta Alemaniari.

Alemaniaren jarrera

Leopard 2ak 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemanian fabrikatutako tankeak dira, merkatu militarreko sofistikatuenetakoak. Hain zuzen, ikusteko dago zer erabakiko duen Alemaniak, baina Olaf Scholz kantzilerrak zuhur jokatu nahi du laguntza militarra emateko orduan, bai Berlinek oraindik energiaren alorrean lotura batzuk dituelako Errusiarekin, bai irizten diolako arma hornikuntzak gatazka areagotzea dakarrela.

Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministro berria Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariarekin bildu da gaur, eta ondorengo agerraldian nabarmendu zuen Ukraina militarki lagunduko dutela, «baita Alemaniako armadaren materialarekin ere». Ez ditu Leopard 2 tankeak aipatu, ordea.


Summary: Lagardek berretsi egin du interes tasak ez direla jaitsiko epe motzean. Euroguneko inflazioa apur bat apaldu den arren, oraindik «handiegia» dela esan du, eta hura jaisteko behar diren neurri guztiak hartuko dituela.

Maileguek ez dute arnasarik emango epe motzean, eta litekeena da interes tasak berriz ere igotzea. Christine Lagarde EBZ Europako Banku Zentraleko presidentearen ustez, euroguneko inflazioa handiegia da oraindik, eta «beharrezkoak diren neurri guztiak» hartzeko prest dagoela iragarri du. Era berean, zehaztu du 2023ko aurreikuspenak aldatu egin direla eta espero baino urte hobea izango dela euroaren eremuko ekonomiarentzat: «Ez da distiratsua izango, baina ez uste genuena bezain txarra».p>

Europako Banku Zentrala ez dago diruaren prezioaren torlojua leuntzeko prest. Tasa aldakorreko mailegua dutenek patrikan bila jarraitu beharko dutela dirudi. Izan ere, Lagardek Davoseko (Suitza) goi bileran uxatu ditu gaur EBZk agian jarreraz alda zezakeen inguruko zurrumurruak: «Inflazioa %2 ingurura jaisteko asmo sendoa dugu. Bide horretan 250 puntu igo ditugu tasak dagoeneko eta norabide horri behar adina eutsiko diogu batez besteko horietara iritsi arte».p>

Aurretik esanikoak berretsi ditu, eta kolpetik zapuztu du euroguneko azken inflazio datuek sorturiko itxaropena. Euroguneak %9,2ko inflazioarekin amaitu zuen iazko urtea, baina azarotik abendura bederatzi hamarreneko jaitsiera izan zuen. Harturiko neurri zorrotzak eragina izaten ari direla dirudi, baina Lagardek argi du ez direla aski: «Zifra oso altuak dira, begiratzen zaion tokitik begiratzen zaiola. Orokorra edo azpikoa izan, inflazioa handiegia da»p>

2023az ere mintzatu da, eta Europako ekonomiaren gaineko hodei ilunak pixka bat sakabanatu ditu. Diruaren prezioari buruzko bere asmoak hain garbi azaldu ondoren, lasaitasun mezua bidali die merkatuei balizko atzeraldi baten inguruan. «Hirugarren eta laugarren hiruhilekoetan atzeraldia egon zitekeela aipatu zen hasieran. Ondoren, iazko azken hiruhilekoan eta aurtengo aurrenekoan. Orain, aldiz, ekonomia pixka bat uzkurtuko dela diote, eta Europako buruzagi batzuk esan dute haien herrialdeak ez direla sartuko atzeraldian».p><p>Bere ustea datuekin eta iragarpenekin argudiatu du. Azaldu du iazko urtea «bikaina» izan zela, BPGa %3,4 igo zelako, eta aurtengorako %0,5eko hazkundea espero duela. «Azken asteetan albisteak asko aldatu dira, eta haiekin gure diskurtsoa. 2023a ez da urte distiratsua izango, baina ezta ere beldur ginen bezain kaskarra», aurreratu du.p>

Trantsiziorako diruap>

Beste gai batzuk ere jorratu ditu. Nabarmendu zuen ezinbesteko dela trantsizio digital eta berdean aurrera egitea. Alde horretatik, zehaztu du diru asko beharko dela eta finantzaketa publikoa ez dela «aski izango». Horretarako ezinbesteko ikusten du kapitalen merkatua ere bateratzea, finantza erakunde guztiek arau berdinekin jokatu dezaten. Lagarderen ustez, baina, hori lortzeko «borondate politikoa» ez da nahikoa. Bateratze horrek, hareniritziz, trantsizio horiek bizkortu egingo lituzke eta Europa «independenteagoa» eta «ez hain zaurgarria» bilakatuko luke.


Summary: Urtarrilaren 31n izango da erretretaren erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna. Lehen eguneko protesta «garrantzitsua» izan dela onartu du Frantziako Gobernuak. Edonola ere, Emmanuel Macron presidenteak esan du ez duela atzera egingo, eta erreforma onartuko dutela.

Lehen xedea aise lortu dute Frantziako sindikatuek: jendetza kalera ateratzea gobernuak indarrean jarri nahi duen erreformaren aurka. Orain bigarren helburu bat dute, aurrenekoa baina zailagoa: erreformaren aurkako mugimendu iraunkor bat osatzea, gobernua makurrarazteko. Dagoeneko jarri dute bigarren hitzordua: urtarrilaren 31n izango da.

Sindikatuen aspaldi ikusi gabeko batasunak isla izan du gaurko protesta egunean. Manifestazio jendetsuak izan ziren Frantziko hiri gehienetan; bi milioitik gora lagun manifestatu direla esan dute sindikatuek, eta kopurua 1,12 milioira murriztu du Poliziak.

Bata edo bestea izan, jende asko izan zela onartu du Olivier Dussopt Lan ministroak. «Bagenekien mobilizazioa garrantzitsua izango zela, erretreta gai berezia delako».

Sindikatuak, pozik

Manifestari gehien Parisen bildu da, 400.000 lagun, CGTren arabera. Han izan dira Frantziako sindikatu nagusietako buruak, pozik mobilizazioak izandako jarraipen zabalarekin. «Inkestetan irakurtzen dugunaren isla izan da mobilizazioa; hau da, herri honetako herritar gehienak erreformaren aurka daude», aldarrikatu du Phillippe Martinez CGTko idazkari nagusiak.

«Erakunde guztiak hemen gaude. Horrek erakusten du jendea sumindua dela», esan du Gaelle Martinez Solidaires sindikatuko idazkariak. «Erretiro ona nahi dugu, ez dugu erretretara hautsita iritsi nahi, nekatuta», gaineratu du Laurent Escure UNSAko buruak.

Manifestazioa, oro har, baketsua izan da, baina izan dira istilu gutxi batzuk ere. Poliziak 38 lagun atxilotu zituen, arma zuriak eramateagatik eta txikizioak egiteagatik.

Macron, irmo

Baina egun bakarreko protestak ez du Emmanuel Macron Frantziako presidentea gibelaraziko. Bartzelonan zela, amore emateko asmorik ez du azaldu Frantziako Errepublikako presidenteak. «Gobernuak erreformarekin jarraituko du, errespetuz, elkarrizketarako asmoarekin, baina irmotasunez eta ardura erakutsiz».

Kaleko protesten «legitimotasuna» onartuta ere, erreformaren izaera «demokratikoa» aldarrikatu du presidenteak, erretreta gibelatzeko asmoa zuela iragarri baitzuen hauteskunde presidentzialetako kanpainan. «Gauzak esan egin behar dira hautaketa demokratikoak egiten direnean. Eta hauteskunde presidentzialetan eta legebiltzarrekoetan gauzak oso argi esan ziren». Gobernuak bere erreforma aurkeztu aurretik sindikatuekin eta patronalekin negoziatu duela gaineratu du, eta orain diputatuen eta senatarien txanda da «proiektua aberasteko». Demokratikoa ez ezik, bidezkoa ere iruditzen zaio erreforma Macroni: «Nahi baduzu belaunaldien arteko ituna justua izatea, erreforma egin egin behar da».


Summary: Adanero izango da PPren alkategaia Iruñean, eta Koldo Martinez Geroa Bairena. PPk argudiatu du Adanero «oso sentibera» dela Iruñearen premiekin, eta zehaztu du «nafar guztien» interesak defendatuko dituela.

PPk orain hiru egun jakinarazi zuen UPNtik ateratako Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas Nafarroako PPrekin aurkeztuko direla aurtengo hauteskundeetara. Gaur, harago jo, eta bietako batek hauteskundeei begira izanen duen rola zehaztu du alderdiak: Carlos Garcia Adanero aukeratu dute Iruñeko alkategai.

Ikusi gehiago: Sayas eta Adanero PPrekin aurkeztuko dira hauteskundeetan

PPk azaldu duenez, hautaketa egiteko garaian, alderdiak Adaneroren esperientzia politikoa hartu du aintzat, batik bat. Eginikoen artean, Nafarroan «balio konstituzionalen alde eginiko defentsa» azpimarratu du PPk. Halaber, argudiatu dute Adanero «oso sentibera» dela Iruñearen premiekin, eta egoki ordezkatuko dituela «hiriburuaren interesak», «nafar guztienak».

Geroa Baik ere zehaztu du zein izango den koalizioko alkategaia, Noticias de Navarra egunkariak argitaratu duenez: Koldo Martinez. Eskoriatzan jaioa da (Gipuzkoa), 1953an, eta gaur egun senataria da, Nafarroako Parlamentuak hala izendatuta.

Martinezen izendapenak argitu egin du Iruñeko alkatetzarako lehia, eta aditzera ematen du alderdi gehien-gehienek hautagai ezagunen aldeko apustua egin dutela maiatzeko udal eta foru hauteskundeei begira. Cristina Ibarrola izango da UPNko alkategaia, Joseba Asiron EH Bildukoa, Elma Saiz PSNkoa, Koldo Martinez Geroa Baikoa, Carlos Garcia Adanero PPkoa, eta Txema Mauleon Zurekin Nafarroakoa. Voxek Maria Estevez aurkeztuko du alkategai.


Summary: Pello Bilbaok Down Under itzuliko hirugarren etapa irabazi du, esprintean. Simon Yatesi eta Jay Vineri hartu die aurre azken metroetan. Vine da orain lider, eta Bilbao bigarren da, hamabost segundora.

Pello Bilbaok (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1990) ezin hobeto ekin dio denboraldiari. Lehiatu den laugarren egunean lortu du Bahrain taldeko txirrindulariak lehen garaipena. Australian izan da, Down Under Itzuliko hirugarren etapan. Euskal Herriko txirrindulari batek sasoi honetan lortutako lehen garaipena da, baita proba horretako lehena ere. Mikel Astarloza pasaitarra Down Under Itzulian nagusitu zen 2003an, baina ez zuen etaparik irabazi.

Esprintean irabazi du Bilbaok. Simon Yates ingelesari (Jayco) eta Jay Vine australiarrari (UAE) hartu die aurre. Vinek egin du eraso helmugarako 2,3 kilometro falta zirela, Corscrew mendatean, %9,2ko pendiza duen aldapa batean. Hasieran, Yatesek soilik jarraitu ahal izan du haren erritmoa, eta Rohan Dennis liderra (Jumbo-Visma) atzean geratu da. Bilbaok, ordea, bi iheslariak mendate gainera iritsi aurretik harrapatu ditu, eta esprintean irabazi die.

Sailkapen nagusian, Vine dago lehen postuan, eta Bilbao bigarren da, hamabost segundora. Yates, berriz, hirugarren da, hamaseira. Itxura guztien arabera, hiru ziklista horiek lehiatuko dira azkeneko bi etapetan Itzulia irabazteko asmoz. Aldapan gora bukatuko dira biak.

Bilbaok konfiantzaz lepo ekingo dio erronkari. Sasoi betean dagoela erakutsi du. Nekez du gorabeherarik. Azken urteetan lortu dituen emaitzak dira horren erakusle; Down Underrekoa kontatuta, bost garaipen lortu ditu World Tourrean 2018tik hona: bi etapa irabazi ditu Italiako Giroan, beste bat Euskal Herriko Itzulian, eta beste bat Dauphinen. Oso ondo aritu da itzuli handietan ere: Giroan, bitan izan da bosgarren, eta behin seigarren; eta, Frantziako Tourrean, bederatzigarren izan da.


Summary: Hemezortzi pertsona harrapatuta gelditu dira Mendiben, elurrarengatik. Harrapatuta geratutako guztiak onik atera dira, inor ez baitzegoen elur erauntsiaren erdian.

Mendiben (Nafarroa Beherea) zazpi ibilgailu harrapatuta gelditu ziren elurretan atzo arratsaldean: bost auto eta elurra kentzeko bi makina. Orotara, hemezortzi lagun ziren. Elur erauntsi batek eta orduko 100 kilometro inguruko haize boladek eragin zuten ezbeharra.

18:00 aldera, erreskate zerbitzuek eta Donibane Garaziko jendarmeek Menbidera eraman zituzten harrapatuta zeuden hemezortzi lagunetatik hamabi. Haize bolada handien eraginez, ezin izan zuten helikopterorik erabili.

Olivier Blanchet Pirinio Atlantikoetako Errepide Departamentuko zuzendariak adierazi duenez, harrapatuta gelditu ziren guztiak onik atera dira, inor ez baitzen gelditu erauntsiaren erdian. Hala ere, horrelako eguraldiarekin herritarrak eta mendizaleak arretaz ibiltzeko eskatu zuen.


Summary: Fronte Polisarioak Marokoren kontrako «borroka armatua areagotzea» onartu du. Buruzagia aukeratzeko, Mendebaldeko Saharako askapen mugimendu nazionalak bihar arte luzatu du su etena hautsi osteko lehen kongresua.

Fronte Polisarioa XVI. Kongresua egiten ari da joan den ostiraletik, eta atzo baiezkoa eman zioten askapen mugimendu nazionalaren buruzagitzak proposaturikoari: Marokoren kontrako «borroka armatua areagotzea». Saharako mugimendu independentistaren estrategia berriaren barruan hartu zuten erabakia.

Ikusi gehiago: Polisarioak su etena hautsi osteko lehen kongresua abiatuko du gaur, Dakhlan

«Borroka armatua ardatz nagusi duen ekintza plan nazionala onartzeak berretsi egiten du saharar herriak eta haren ordezkari legitimoak, Fronte Polisarioak, borroka armatuaren alde egin duten apustua, beren eskubideak defendatzeko eta beren eskubideen gaineko subiranotasuna berreskuratzeko tresna gisa», adierazi zuen Mohamed Sidati kongresuko bozeramaileak.

Estrategia berrian, bide diplomatikoak eta «okupatutako lurraldeen» egoera «indartu» nahi dituzte, baita komunikazioa ere. Alor horretan, Espainiako Gobernuaren jarrera aldaketa esanguratsua izan da, Pedro Sanchez gobernuburuak iaz jakinarazi baitzuen Rabaten Mendebaldeko Sahararentzako autonomia plana sostengatzen dutela, gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena» dela argudiatuta.

Buruzagitzari buruzko bozketa ere egin behar dute, eta, horretarako, bihar arte kongresua luzatzea erabaki dute. Gaur eginen dute bozketa, eta bi hautagai aurkeztu dira: Brahim Gali egungo idazkari nagusia —irabaziz gero, hirugarren agintaldia izango luke—, eta Batxir Mustafa, El-Uali Mustafa Saied lider historikoaren anaia —babes handiena jasoz gero, lehen aldiz hartuko luke buruzagi kargua—. Emaitzak gaurko espero dira.

Fronte Polisarioa eta Maroko higatze gerra batean ari dira 1991n adostutako su etena hautsi zenetik; Maroko Guerguerat eremuan sartu izanak eragin zuen ia hiru hamarkadako menia haustea eta gerra egoerara itzultzea. Marokok 1975ean okupatu zuen Mendebaldeko Sahara, eta Polisarioa gerran aritu zen, harik eta, erreferendum baten promesaren truke, menia sinatu zuen arte.

Ikusi gehiago: Fronte Polisarioak hautsitzat jo du 1991ko su etena, eta gerra egoera ezarri du

Rabaten eta Fronte Polisarioaren arteko azken elkarrizketa ofizialak 2008an egin zituzten, New Yorken (AEB), eta Staffan de Mistura Mendebaldeko Sahararako NBEko ordezkari izendatu zutenetik, 2021eko azaroan, bide diplomatikoak ez du aurrerapausorik eman.

Aurten, gainera, Mendebaldeko Saharako askapen mugimendu nazionalak 50 urte beteko ditu, maiatzaren 10ean.


Summary: David Crosby folk-rock gitarrista hil da, 81 urterekin. The Byrds taldeko kide izan zen musikari estatubatuarra, baita Crosby, Stills, Nash & Young bandakoa ere.

Folk-rock musikan zigilua utzia duelarik zendu da David Crosby gitarrista estatubatuarra. The Byrds taldean aritu zen urteetan, 1964tik aitzina, Roger McGuinn, Gene Clark, Chris Hillman eta Michael Clarkekin batera. 1968tik aurrera, Crosby, Stills, Nash & Young taldeko partaide izan zen, eta, 1970ko hamarkadan, bakarkako lanak plazaratzeari ekin zion batik bat. Haren emazteak jakinarazi duenez, «eritasun luze baten ondotik» zendu da, 81 urterekin.

Folk-rockean eginikoengatik, Crosby maisutzat zeukaten askok. Haren gitarraren doinuarekin kaleratutako hainbat kantuk erdietsi zuten arrakasta handia, eta urteek ez dituzte herdoildu, gainera. Nabarmentzekoak dira, adibidez, Eight Miles High, Lady Friend, Guinnevere eta Wooden Ships.

Ibilbidean erakutsitako errebeldiak ere atentzioa eman zuen zenbait alditan; sutsuki defendatu zituen mugimendu kontrakultural batzuk, eta 1982an espetxeratu egin zuten, drogak eta armak edukitzeagatik. Bost hilabete eman zituen kartzelan.

Los Angelesen jaio zen, 1941ean, eta aktore izan nahi zuen gaztetxotan; 20 urterekin heldu zion gitarra jotzeko grinak, eta folk talde batean jotzen hasi zen, 1960ko urteetan AEBetako mendebaldeko kosta zeharkatzen zuen soinu eta giro berriak hauspotuta.

Giro bizi hartan sortu zen The Byrds taldea. 1965ean kaleratu zuten beren aurreneko diskoa, Mr. Tambourine Man: folk kanten bertsio disko bat, nagusiki, Bob Dylanek konposatutako pieza batzuk biltzen zituena, baita Clark taldekideak sortutako edo moldatutako beste batzuk ere. Taldeak arrakasta handia izan zuen.

1960ko hamarkadaren bigarren erdian, eragin handia izan zuten rock psikodelikoaren sorreran —Fifth Dimension (1966), Younger Than Yesterday (1967) eta The Notorious Byrd Brothers (1968) diskoen bidez—, eta country rockean ere bai, 1968ko Sweetheart of the Rodeo lanarekin. Denera, estudioko hamabi lan egin zituzten hamar urtean.

The Byrds taldearekin egindako bideak Rock and Rollaren Ospearen Aretora eraman zuen Crosby. Eta beste behin ere sartu zuten han, handik urte batzuetara, Stephen Stillsekin eta Graham Nashekin batera. Hirurek disko bat atera zuten, 1969an, azalean soilik haien abizenak zeramatzana, eta lau milioi ale baino gehiago saldu zituzten. Handik urtebetera, Neil Youngekin laukotea osatu zuten, Atlantic Records zigiluaren bultzadarekin.

Halaxe sortu zen Crosby, Stills, Nash & Young (CSNY) talde entzutetsua. Jatorrizko Woodstock jaialdian jo zuten, besteak beste. Déjà vu (1970) izan zen elkarrekin kaleratu zuten lehen lana, eta hippyen garaiko disko ikoniko bihurtu zen denbora gutxian.

Crosbyk hurrengo urtean atera zuen bere bakarkako lehenengo diskoa: If I Could Only Remember My Name. Ordutik, bakarka aritu da maiz, eta hainbat kolaborazio ere egin ditu. Bakarkako zortzigarren eta azken lana 2021ekoa da: For Free.


Summary: «Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin». Donostiari eta danborradari buruz asko aztertutakoa da Javier Sada Donostiako kronikagilea. Gertutik ezagutu ditu danborradaren berrikuntza guztiak, baina gazteagoei lekukoa emanda dabil azkenaldian.

Donostia eta danborrada aipatu, eta Javier Sada etorriko zaie askori burura (Donostia, 1943). Oso gazterik hasi zen idazten, eta, Gipuzkoako hiriburua gai gisa hartuta, 5.000 artikulu baino gehiago dauzka idatzita, ehunka hitzaldi emanda eta 90 liburu baino gehiago publikatuta, horietako asko danborradari buruz. Parisekin maiteminduta dagoela aitortu du, eta «bizizaletzat» dauka bere burua. Gaurko San Sebastian egunarekin adina gozatu du azken bizpahiru asteotako tokian tokiko entseguetako danbor hotsekin.

Javier Sada, historialaria eta kronikagilea.

Ez. Lehen zatia ez da da zuzena. Niretzat oso desberdina da historialaria edo kronikagilea izatea. Ni inoiz ez naiz izan historialaria. Kronikagileak ez du egiten analisirik, ez du ikertzen, ez du erabiltzen adjektiborik. [Francisco] Francori buruzko seiehun orrialdeko liburu bat idatzi nuen, eta HBkoei eta Francisco Franco fundaziokoei gustatu zitzaien, pentsa! Irakurlea nahikoa buruargia da garai bat ona edo txarra den jakiteko. Hori bai, inoiz ez dut izan nahi izan Donostiako kronikagilea, edozein hiritako kronikagileak bertako udala zein ona den esaten duelako etengabe. Libre ibiltzea gustatu izan zait beti; nik disfrutatzeari eman izan diot garrantzia beti.

Kronikagilea bai, baina zer gehiago zara zu?

Bizizalea. Hori da nire ogibidea.

1943an jaio zinen, Bigarren Mundu Gerra betean. Nolakoa izan zen zure haurtzaroa?

Ormaiztegiko Udabarro baserrian jaio zen gure amona. Beste asko bezala, zerbitzera etorri zen amona Donostiara. Orratzain gisa aritu zen lanean, Errondo pasealekuan; trenak trenbidez aldatzeko, errailak mugitzeaz arduratzen zen. Aitona, berriz, nafarra, zerbitzaria zen Easo plazako taberna batean. Han ezagutu zuten elkar, Urbieta kalean etxebizitza bat hartu zuten alokairuan, eta han jaio ginen nire gurasoak, ni neu, nire seme-alabak…

Zein da Donostiaz daukazun lehenengo oroitzapena?

Carmelo ikastetxera joan nintzen lehenengo, Jesusen Bihotza ikastetxera gero, eta, Jesusen Bihotza Mundaiz bihurtu zenean, gurasoek Los Angeles ikastetxera bidali ninduten azkenik. 14 urterekin hasi nintzen lanean, baina aurretik, 10-11 urte betetzerako, hasita nengoen auzoko egunkarian idazten. Asko gustatzen zitzaidan idaztea. 14 urte nituenetik 17-18 bete arte laurehun neskarekin eskutitzak idazten aritu nintzen, bakoitzarekin pertsonaia bat asmatuta: adineko bat, abokatua, ikaslea… Fitxategi bat neukan pertsonaia guztiei eusteko. Izugarri idatzi nuen garai hartan. Denak lagun giroan agurtu, eta ipuinak idazten hasi nintzen gero; sari batzuk ere irabazi nituen.

Antzerkia asko gustatzen zitzaidala jabetu nintzen ondoren, eta TEUn sartu nintzen [Espainiako Unibertsitateko Antzerkia], Donostiako Kursaalean. Sei obra idatzi nituen, eta estreinatu baino bi aste lehenago debekatu zidaten bat; kolpea hartu nuen. El Diario Vasco-n aukera eman zidaten gero Sara Bernali buruzko artikulu bat idazteko, eta hura izan zen nire lehenengo artikulua, 17-18 urterekin; 5.000 iritsi dira ondoren.

Beste ate batzuk ere ireki zizkizun antzerkiak, ezta?

Bai. Antzerki eskolatik Parisera joan ginen 1961-1963 inguruan. Jendea nahi zuen bezala jantzita ibiltzen zen kalean, inor ez zen gelditzen begira, filmak zeuden, liburuak, giro ona… Hiri harrigarri batekin topo egin nuen. Ordutik, urtean bizpahiru aldiz joaten naiz Parisera.

Ikasketak kontuan hartuta, ondoren ez zenuen hartu gurasoek aukeratutako bidea, ezta?

Apaiz sartzekoa nintzen, karmeldarrekin, Zornotzan [Bizkaia], baina bezperan utzi egin nuen bide hori; ez nintzen joan. Arazo existentzial asko neuzkan orduan. Jende asko bakarrik zegoela konturatu nintzen, jende askok behar zuela laguntza. Aldizkarietan agertzen ziren neska-mutilen helbideak gordetzen hasi nintzen, eta milaka neuzkanean sortu nuen kontaktuetarako lehenengo agentzia: Sadahs. Ez zen ligatzeko ezer, harremanak egiteko baizik. Handituz joan zen jolas moduan hasi zena, eta Europako hainbat txokotan guneak sortzen joan ginen. 100 pezeta ordaintzen zizkidaten urtean [0,60 euro]. Abentura hark idazten irakatsi zidan. 20-21 urterekin Loiolako kuartelera [Donostia] joan nintzen soldaduska egitera, boluntario, aurrerantzean ez nien erantzun gutunei, eta hantxe gelditu zen dena.

20-21 urte izaterako Donostiari buruz idazten hasita zeunden, ezta?

Bai. Ordu asko pasatu nituen egunkariak-eta irakurtzen; asko interesatzen zitzaidan. Mañu Zapiain KTEn ari zen lanean orduan [Donostiako Kultur eta Turismo Ekintzetxean]. Ezagutzen nuen, eta KTEren argazki lehiaketa batean saria eman zidaten segidan. Horren harira hasi nintzen haiekin elkarlanean lehenengo eta bertako langile bezala gero, 30 urtez, lanaldi erdian, festen inguruan beti.

5.000 artikulu baino gehiago idatzi dituzu jada, horietako asko danborradari buruzkoak. Gazteenek badakite zein den danborradaren oinarria?

Danborradaren benetako historia ez du inork ezagutzen, ez dagoelako datu zehatzik. Nire ikuspegia eman nuen nik, baina duela hiruzpalau urte mundutik desagertzea erabaki nuen. Arrazoietako bat izan zen hirurogei urte daramatzadala nire bertsioa kontatzen. Gazte prestatuagoek lekukoa hartzeko garaia da.

Zuk idatzia da, ordea, 1836an sortu zela danborrada.

Bai… Baina gutxi gorabeherako datak dira denak, ez baitago danborradaren sorrerako agiririk. 1813an kokatzen dute batzuek, Frantziako soldaduen mugimenduetan; oso polita, poetikoa eta salgarria da istorio hori, baina ez dut uste hala denik.

Argi samar dagoena da militarren parodia bat zela hasierako danborrada hura, inauteri girokoa.

Bai. Orduko agiriak aztertuta, argi dago hori. Baina danborradaren bertuteetako bat izan da garaian garaikora egokitzen jakin izan duela; puristen esku egon balitz dena, aldaketarik onartu ez balute, danborrada desagertuta zegokeen aspaldian. Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin; ez data —urtarrilaren 21ean atera ziren urte batzuetan—, ez danborrak, ez jantziak, ez musika…

Nondik nora sortutakoa da gaur egungo solemnitate hori?

Poliki-poliki egokitu da hori ere. 1872an garbiketa handi bat egin zuten San Telmon, orduko kuartelean, eta danbor zahar batzuk agertu ziren. Bi urte lehenago sortu zuten Union Artesana, eta haiei oparitu zizkieten. Aurretik, bakoitza nahi zuen bezala ateratzen zen danborradan, baina danbor berri horiekin atera ziren 1872an. Antzeko zerbait gertatu zen jantziekin ere: Napoleonen garaiko uniforme batzuk agertu ziren San Telmon, eta Union Artesanari eman zizkioten. Hala atera ziren lehen urtean, errepikatu egin zuten bigarrenean, hirugarrenean ere bai… Ohitura bihurtu zen. Bigarren elkarteak Union Artesana kopiatu zuen, hirugarrenak ere bai…, gaur egun arte.

Danborradan. Javier Sada urte askoan atera zen Union Artesanaren danborradan, eta azken urteetan beste hainbat danborradatan ere bai, haiek gonbidatuta. Irudian, Union Artesanarekin, 1970 inguruan.

Noiz eta nola hartu zuten hainbesteko garrantzia Donostiako elkarte gastronomikoek?

Eskulangileen batasuna zen Union Artesana; hura sortu zutenean, artean ez zeuden elkarte gastronomikoak. 1902 ingurura arte gremioen esku zeuden Donostiako festak, sindikatuak sortu zituzten arte. Orduan, ugarituz joan ziren herriko elkarteak, eta abestu, jan, edan, koruak antolatu, kirol jarduerak antolatu, festak…; hori zen haien egitekoa. Egokitzapen fase hartan, elkarte bakoitzean danborradak sortuz joan ziren pixkanaka.

1927an, haurren danborradarena izan zen beste aldaketetako bat, ezta?

Bai. Maurizio Etxanizek, Euskal Bilerako presidenteak, 1926rako atera zuen haurren danborrada bat, Zorroagako babes etxeko haurrekin. Arrakastatsua izan zen, eta, horri esker, 1927an atera zen haurren benetako lehen danborrada. 150. urteurreneko ospakizunak zeuden 1963an, eta urte horretan haurren danborrada Falangearen Frente de Juventudesek antolatu nahi zuen. Hori saihesteko, bospasei eskola gehiago sartu zituzten 1961ean, eta 350 ume elkartu ziren; 1962rako, bostehun baino gehiago izan ziren; eta 1963rako, zazpiehun baino gehiago.

1980an iritsi zen beste aldaketa bat: Kresala elkarteko 29 emakume lehen aldiz atera ziren danborradan gizonen pare. Nola bizi izan zenuen hura?

Aktiboki. Emakumea testuinguru historikoan kokatzeko ariketa bat egin genuen, gizona bezain baliagarria zela erakusteko. Danborrada goizaldean abuztuaren 31 kaleko iturrietan sortu zela onartzen badugu, ez dut uste garai hartan, goizaldean, gizonak joango zirenik iturrira ur bila. Iturrian gizonak zeudela onartu badugu, emakumeak ere bazeudela onartu beharra daukagu. Bestalde, XIX. mendean soldaduz jantzita joaten ziren emakumeak? Ez. Horregatik, garai hartako jantziak aztertu eta urketari jantzia aukeratu genuen. Eta soldadu jantzirik ez bazeukaten, danborra ere ez zuten joko, ezta? Horregatik aukeratu genuen ferreta edo kupela. Nire ustez, halakoetan, behartzea baino hobea da konbentzitzea, baina Odon Elorza alkateak argi esan zien Gaztelubidekoei: emakumeak onartu, edo diru laguntzarik eta festa hasierarik gabe geldituko zarete.

Aurten, zortzi konpainia gizonezkoenak izango dira oraindik.

Bereziak dira Gaztelubideren eta Union Artesanaren kasuak. Garai zailean festa hasteko eta amaitzeko ardura hartu zuten, eta orain bat-batean ohore hori kenduko baliote, litzateke… Baina denbora kontua da dena.

Nola ospatuko duzu aurtengo San Sebastian eguna?

Urte askoan atera nintzen Union Artesanaren danborradan, baina duela urte asko erabaki nuen nahikoa zela. Eguna bera gustatzen zait, baina baita aurretik entseguetan sortzen den giroa ere. Asko gozatu dut entseatzen ari zirela entzunez. 15.000 familia danborrada buruan dutela ibiltzen dira hogei egun lehenagotik; horrek giro berezia sortzen du hirian.


Summary: Langabezia puntu eta erdi jaitsi da EAEn, %8,4raino. 2022ko azken hiruhilekoan urtebete lehenago baino 17.100 okupatu gehiago zeuden.

Lan merkatuak ongi eutsi dio 2022. urte nahasiari. Eustaten arabera, EAE Euskal Autonomia Erkidegoan 2021 amaieran baino 15.000 langabe gutxiago zeuden urtebete geroago, eta langabeziak puntu eta erdi egin du behera, %9,9tik %8,4raino.

Neurri horretan jaitsi da batez besteko langabezia tasa ere, %10etik %8,5era.

Gipuzkoak zuen langabezia tasarik txikiena urtearen amaieran, %6,9koa. Arabak %9raino jaitsi du, eta Bizkaiak, berriz, %9,2raino.

Ohikoa den moduan, langabezia tasa nabarmen handiagoa da emakumeen artean (%9,1), gizonezkoen artean baino (%7,8).

Urteek aurrera egin ahala, jaitsi egiten da lanik gabe daudenen kopurua. Horrela, %19,2 dira 16 eta 24 urteen artean, %9,2 25-44 tartean, eta %6,7 45 urte eta gehiagokoen artean.

EAEn 902.600 familia unitate edo etxe daudela kalkulatu du Eustatek; horietatik heren batean ez dago pertsona aktiborik, %3,3tan den-denak daude langabezian (29.600).

Okupazioak, gora

Eustaten datuek diotenez, 2022ko azken hiruhilekoan 962.600 okupatu zeuden hiru lurraldeetan. 2022ko azken hiruhilekoan baino 4.600 gutxiago dira, baina urtebete lehenago baino 17.100 gehiago.

Okupazioak gora egiten du ikasketa maila handitu ahala. Lehen mailako ikasketak soilik dituztenen eta horiek amaitu ez zituztenen %59,6 daude okupatuta; %62,2ra igotzen da okupazioa bigarren mailako ikasketak dituztenen artean, eta %85,3ra, berriz, goi mailako ikasketak dituztenen artean.

Soldatapeko langileen artean, kontratu mugagabeak dituztenen kopuruak gora egin du nabarmen: 2021 amaieran baino 61.400 gehiago dira.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak ontzat jo ditu datuak, «ziurgabetasun handiko testuinguru batean» gertatu direlako. 2022ko hirugarren hiruhilekotik laugarrenera langabezia puntu erdia handitu izana «ikusten ari den ekonomiaren dezelerazio txikiarekin» lotu du, baina sasoiaren ondorioa ere badela gaineratu du: «Aurreko urtean ikusitakoaren errepikapena da: lehen, bigarren eta hirugarren hiruhilekoetan enpleguan hobekuntzak eta langabezian jaitsierak izan dira, eta laugarren hiruhilekoan, jaitsierak okupazioan eta igoera langabezian».


Erretreta adina eta gorputza

Summary: Erretreta adina eta gorputza. Frantziako Gobernuak erretretarako adina gibelatu nahi du. Lan anitzetan, jadaneko gazterik higatzen dira gorputzak eta buruak. Jende franko ez da hain trenpu onean heltzen erretretara. Jeremi Larrondo osteopatak eta Elorri Ameztoi psikiatrak erran dute eragina izanen dela gorputz-gogoetan.

Frantziako Gobernuak egin gogo duen erretreta sistemaren erreformarekin, jendearen lan urteak luzatu nahi dituzte. 64 urterainoko epea aipatu du, baina ikasketen eta lan ibilbidearen arabera 67-68 urte arterainokoa izan daiteke. Erreforma horren kontrako mobilizazioak abiatu diren honetan, lan batzuek eta lan testuinguru batzuek gorputzetan eta zain-buruetan eragina izanen dutela azaldu dute Jeremi Larrondo osteopatak eta Elorri Ameztoi psikiatrak.

Larrondo Larresoron da osteopata. Gorputz eta izate kaltetuak ikusten ditu. “Arlo fisikoa eta mentala lotuak dira”, erran du. Lanbide batean baino gehiagotan ikusten ditu jende higatuak. Ofizio bat aipatu du etsenplu gisa: erizain laguntzaileak. Ohartua da erretreta aitzineko azken urteetan diren erizain laguntzaileek nekezia bat baino gehiago bizi dituztela. “Pisuak mugitzen dituzte egun osoan, eta, makinekin ongi hornituak badira ere, zaila da azkenean”. Lan fisiko horrek kalte egiten die gorputzean.

Dioenez, ordutegiarena da beste zailtasun bat: “Hiru edo lau egunez lan egiten dute. Gazte direlarik biziki prezatzen dute, indarra baitute; baina, adin batean, hamar-hamabi oreneko egun horiek biziki zailak zaizkie fisikoki eta mentalki”. Paziente bat gogoratu du Larrondok: 55 urtera heltzen ari da eta depresioan erori da, ezindurik; sei hilabeteko geldialdiaren ondotik, lanera itzuli da. “Holako pazienteak urtean bizpahiru aldiz ikusten ditut, hilabete bat baduelarik blokeatuak direla, eta lana utzi behar dute. Bi hilabetez gelditu, eta berriz hasten dira, kiskun-kaskun, eta [erretreta aitzineko] azken urteak hola pasatzen dituzte”. Horrek dituen ondorioekin: “Morala hunkia da; erdi burn-out, gorputza gaizki dute, eta akituak arribatzen dira erretretara”.

Zaurgarrien kalte

Ameztoi larrialdi psikiatrikoetako zerbitzu arduraduna da Baionako ospitalean. Gaizki izateak ez dira lanbide bati edo besteari lotuak, haren ustez, baizik eta bat-bederaren zaurgarritasunari. “Ofizioaren arabera baino gehiago, pertsonaren arabera da, bakoitzaren zaurgarritasunaren arabera. Lanbide bakoitzak badu bere presioa, eta ikusi behar da bakoitzak nola ihardukitzen diogun presio horri”, erran du. Ameztoik dio zaurgarritasun horri ez bazaio kasurik egiten gauzak zaildu daitezkeela urteak joan arau. “Zaurgarriak direnei jada aski zaila zaie presioari erantzutea, eta aitzina joan arau geroz eta zailago izanen zaie lanean ongi izatea”.

Zaurgarriak diren jendeetan, lanak baino gehiago lan baldintzek eragin ditzakete zain edo buru gaixotasunak. “Eman dezagun, administrazio lan batean ari den pertsona bat: hierarkian gainean duenak anitz lan ematen badio, orenak gehitzen, edo ordezkatua ez den beste baten lana eginarazten, ‘bai, bai!’ erraten du beti, eta azkenean, antsia arazoak garatzen ditu, edo depresioa”, adierazi du Ameztoik.

Erran du halakoak edozein lanetan gerta daitezkeela, pertsona halakoa bada. Bere kontu ari denari ere gerta dakioke. “Bere buruari karga handia ematen ahal dio gauzen egiteko; lana hartzen eta hartzen, eta, momentu baten buruan, ezin du gehiago”. Ameztoik gehitu du halakoei maiz ezinezkoa zaiela lanaren uztea, “zeren eta anitzetan pentsatzen da lanik gabe ez garela nehor”. Azkenean, batzuk lanean eritzen dira. “Gure lana da erakustea batzuetan behar dela moztu, berriz hasteko”, segitu du Ameztoik; “ohartaraztea ondorioak larriagoak izaten ahal direla lana gelditzea baino”.

Ez du kentzen lan batzuek gorputzak andeatzen dituztela. Larrondo osteopatak eraikuntzako ofizialeen artean ikusten ditu gorputz kaltetuak. Bizkarreko minak, tendoietakoak, lepo eta besoetakoak: “Batzuk zinez gaizki dira: lunbalgiak, tendinitisak, lepo-besoetako neuralgiak. Jende batzuek, erretretarat heldu, eta ez dakit zenbat ebakuntza egiten dituzte ondotik: bi espaldak, lepoko protesiak ezarri behar…”.

Kamioi gidari edo garraiolariak ere aipatu ditu. “Kamioietatik igan-jautsi-igan-jautsi dabiltza, gauza pisuak tiratzen, kargatzen; ordu anitz jarririk kamioian. Akiturik bukatzen dute”. Horiek ordutegi dorpea ere badutela gehitu du: “Batzuk goizeko lauretan edo bostetan hasten dira lanean astegunetan. Baina, gero, asteburuetan, familiarekin, usaiako beste ordutegia dute; berantago. Zailtasunak sortzen ditu”.

Ordutegi gorabeherak erizainek ere bizi dituzte. Zahar etxeetako artatzaile frankok gauez egiten dute lan, eta Larrondok erran du luzerat eragina duela gorputzean: “Paziente bat badut hola, erabaki duena eguneko zerbitzura

iragatea, ez baitzuen gehiago lo egiten”. Horra arte iraun zuen gau guziz lan eginez: “Hamar urtez egiten duzu lo egin gabe, usatzen zara; lan horietara joaten diren jendeek maiz ez dute lo anitzik behar. Baina adin batean, espiral batean sartzen zara, morala jausten eta jausten zaizu”. Gaizkitu arte.

Lan mundua birpentsatu

Ameztoi psikiatrak uste du bakoitzak bere buruaren mugak ezagutzera heldu behar lukeela; are gehiago gaur egungo gizarte ereduan. “Bizi dugun gizartean, gizarte presioa beti hor da, eta denek bizi dugu. Jakin behar dugu non ditugun gure mugak”. Oro har, lanbideetan behar bezalako jarraipenik ez izateak ez du laguntzen, Ameztoiren ustez, eta elkar zaintzeko modua ematen duen sistema bat sanoago litzateke jendeak ez ditzan bere mugak gainditu. “Errazago litzateke beste norbaitek erratea: ‘Orain behar zenuke pausa bat egin edo beste zerbaitetara joan'”.

Ameztoik bere ofizioan berean ikusten du hori. Ahal murrizteekin lan eta ardura karga handiak uzten dira artatzaile bakoitzaren gain. “Anitz ematen dugu —eta plazerekin egiten dugu—, baina noiz arte?”. Larrondok baditu halako artatzaileak bere pazienteetan, eta dio langile eskasiaren ondorioak pairatzen dituztela: “Jende guti dira, eta beti galdetzen diete egun gehiagotan lan egitea. Estresa bada, eta pagatzen dute: buruan, bizkarrean —lunbalgiak, ziatikak—”. Lana gelditzera behartuak izateraino: “Gorputzak ez du gehiago segitzen ahal”.

Horregatik, osteopatari iduritzen zaio adin batean eta halako egoeretan bortitza dela erretreta berantago hartu behar dela entzutea: “Emazte horiei erratea oraino bizpahiru urte gehiago lan egin beharko dutela…”. Urrunago doa Ameztoi. Batzuek erretretara joateko adin bat finkatua zuten buruan, eta erreformaz erreforma, erraten zaielarik luzatu beharko dutela, ezin bizia zaie. “Bost urte lehenago erraten bazaizu ‘ez, beste bizpahiru urtez lan egin beharko duzu oraino!’, eraiki zenuen guzia lurrera erortzen zaizu. Batzuentzat, ez da posible egun bat gehiago ere lan egitea”.

Larrondok uste du errotik berriz ikustekoa dela lan mundua, eta adinaren arabera aldatzeko ahalak eman behar liratekeela. “Lana jendeari eta adinari egokitu behar zaio; beharrez, ttipitu”. Ameztoik ere behar bera ikusi du: “Berregituratze oso bat balitzateke egiteko jendea luzerat ongi senti dadin lanean. Hori eskas da denetan”.

Lan batzuetan, muga fisikoak begi bistakoak dira, Larrondoren erranetan: “Arroila batean zarelarik, egunero euripean edo, berdin, erretzeko eguzkiaren pean, 35 urtera helduta jadanik badu aspaldi aski duzula. Usu, biziki gazterik hasi dira lan horietan. Gorputzek bildu dute”. Uste du zubiak egin behar direla beste lanbide batzuetarat errazkiago joateko, formakuntzak bermatuz.

Bere burua artatu

Larrondok eraikuntzako langile batzuk ikusi ditu, minez, kasik berantegi jiten kabinetera: “Besoa ezin gehiago altxatu, lau hilabete horietan xinaurriak sentitzen besoan. Batzuek badu urteak sentitzen dituztela eta besoak lokartzen zaizkiela gauaz”. Horretan ere heziketa bat bada egiteko, osteopatak dioenez, jendeak bere burua arta dezan: “Adin batera heltzean piesago bilakatzen baita, bestela”.

Larrondok uste du, gainera, zentzuz kontrakoa dela osasun sistemarentzat berarentzat. Jendeari lan aroa luzatzea eta erretretara gogo-gorputzak higaturik heltzea ez da ondoriorik gabekoa, hark dioenez: “60 urtetan gorputza xehaturik heltzeak zenbat ebakuntza, kinesiterapia saio, arta berezi… galdegiten dituen!”.

Ameztoik ere uste du bere arloan lortu behar dela jendeak onartzea gaizki izate mental bat izan dezakeela bizian eta ez dela larria, artatzen dela. Tabu bat bada oraino, haren ustez: “Jendearendako, ez da problema bat zangoa haustea, adibidez; artatuko dute. Erraten bazaie eritasun mental bat badutela, biziki zailago da”. Funtsean, osasun asurantzako etxeek berek ez dituzte ordaintzen ospitaleratze gastuak psikiatrian direlarik. “Zaila da gizarteari ulertaraztea edozein eritasun bezala dela, biziki ongi artatzen dela; baina, behar da artatu, ez baita bakarrik joanen”.

Belaunaldi berriekin doi bat aldatu dela ikusten du, baina helduagoetan nekeago da: “Adina joan arau, zailago da laguntza galdegitea”.


Summary: «Torturaren gaian, eskandaluzko zenbakiez ari gara». Ander Iriartek Euskal Herriko tortura kasuez egin duen ‘Karpeta urdinak’ dokumentala aurkeztuko du gaur Miarritzen, Fipadoc jaialdian. EHUko Kriminologia Institutuak egin ikerketa bat du abiapuntu.

Gaur estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, Gastibeltza ekoiztetxearekin, Ander Iriarteren (Oiartzun, Gipuzkoa, 1986) Karpeta urdinak dokumentala, Fipadoc jaialdiaren karietara, Miarritzeko Gare du Midi aretoan, 15:15ean. Laura Pegok eta Paco Etxeberriak zuzendurik, EHUko Euskal Kriminologia Institutuak Euskal Herrian gertatu milaka tortura kasuen inguruan egin ikerketa zientifikoa dauka oinarritzat dokumentalak. Psikologoen lana, Istanbulgo Protokoloa, torturatuen terapiak aipatu eta tortura sistema gisa aztertzen ditu.

Kriminologia Institutuak egin ikerketaren zorroztasun zientifikoa eta emaitzen sendotasuna nahi izan dituzu erakutsi?

2016an gomitatu ninduten txostenaren aurkezpenerako, eta goitik behera esplikatu zuten lana. Torturaren errealitatearen nahiko jakitun nintzen nire ustetan, eta, halere, han ikusi nuenak nire amesgaiztorik handienak gailendu zituen, askogatik. Nire lehenengo erreakzioa izan zen: ‘Kito, bukatu da! Hau da etapa baten amaiera’. Jende hauek frogatu dute modu ezin ezeztatuan hau gertatu dela. Inork ezin du esan hemen sistematikoki torturatu ez denik. Orain, edo neurriak hartzen dira, edo honek eztanda egingo du azkenean.

Baina neurririk ez da hartu.

Zer pasatu zen? Ezer ez zela pasatu! Zerbaiten hasiera izan beharko zuena zerbaiten amaiera zela zirudien. Hori ezin nuen onartu. Bi arazo nagusi daude. Eusko gobernuak hirurehun arrazoi dauzka honi aurre egiteko [Ertzaintzaren aurkako hirurehun tortura salaketa kasuak]. Bigarren arazoa da gizarteratzea. Txosten hori oso zaila da irakurtzeko. Orduan, esan nuen: ‘Hau baldin bada arazoa, emaitza hartu eta dokumental bihurtuko dut!’. Zientifikotasun eta zorroztasun horrekin jendeak kontsumi dezakeen produktu bat sortzea erabaki nuen.

Torturaren egiaztapen zientifikorako erabiltzen da Istanbulgo Protokoloa. Filmean agertu psikologoek esplikatzen dute jasan traumaren unearekin berriz konektatzearen garrantzia.

Hori da giltza. Torturaren bilakaera bat izan da markak ez uztea gorputzean, komunikabideek ez salatu ahal izateko. Gerora frogatu behar da iraganean izan zen zerbait. Zuk trauma bat kontatzen duzunean, distantzia batekin kontatzen duzu; psikologoek badituzte behar diren mekanismoak pertsona hori konektarazteko traumarekin. Istanbulgo Protokoloa pasatzeak beste edozein aditu frogak adinako balioa ematen du. Ikerketa honetan, ehunka kasuk pasatu dute protokoloa, eta ez da aurkitu kasu bakar bat ere zeinetan elkarrizketatuak gezurra esaten duen.

Tortura gaietako aditu Pau Perez Salesengana zoaz filmean, eta esplikatzen du tortura estatuaren sistema oso bat dela.

Pau Perez da munduan gai honetan den aditu nagusia, agian. Munduan tortura sistema asko ikusi eta ikertu ditu. Nazio Batuen Erakundearentzat egiten direlarik Istanbulgo Protokoloak, hark egiten ditu. Argi eta garbi esplikatzen du sistema hori, erantzukizunaren lausotze hori. Ez da pertsona bakarra katearen ardura osoa daukana. Hor kate oso bat dago, eta denak dira torturatzaile; sistema bera baita torturatzailea.

Auzi saio bat agertzen da, zeinetan torturatua izan denak metro batera dituen torturatu zuten guardia zibilak, eta epaileak behartzen du erakustera zein izan diren. Oso une gogorra da; bigarren torturaldi bat bezala. Hori ere sistema horretan da?

Epaile bat izatea ez duena protokolo bat tratu horien tratatzeko, hori ere torturaren sistemaren parte da. Gaur egun ezin dugu imajinatu ere egin bortxatu bat bere lau bortxatzaileak metro batera dituena eta behartzen dena hatzarekin erakustera: “Honek autoaren kontra jarri ninduen, honek hanketatik eutsi ninduen, honek bortxatu ninduen”. Ez zaigu burutik pasatzen, protokolo batzuk sortu direlako biktima babesteko. Torturaren kasuan, ez da holakorik. Hori egina dago torturatua den inor ez ausartzeko salatzera.

Zure dokumentalak aipatzen du jasan den torturaren errateko zailtasuna, eta batzuetan, ezintasuna. Baita, aldi berean, jasandakoari hitza ezartzearen garrantzia ere.

Bukaeran erakutsi dugu zer den terapia talde bat. Baina ez dute kontatzen torturan pasatu zaien ezer; hitz egiten dute beren sentimenduez. Nahi dute erakutsi zein garrantzitsua den hitz egitea, ez gertatu zaienaz, baizik eta zer moduz dauden gertatutakoaren ondoren. Hori da torturatuekin aldatu behar dugun paradigma: ez galdetu “zer egin zizuten?”, baizik eta “zer moduz zaude?”, “zein dira zure arazoak?”, “nola lagundu zaitzaket?”.

Paco Etxeberria auzi medikuak azpimarratzen du ikerketak balio duela memoria hori guztia betiko atxikitzeko ere.

Txosten hori egin zuten gauzen frogatzeko eta aldatzeko. Ni nator Pacori [Etxebarria] laguntzera hori dibulgatzen. Badakit dokumental batek ez duela dena aldatuko, baina zenbat jendek irakurriko zuen ikerketa? 50, 60 pertsonak? Dokumentala zabalduko dugun heinean, zinema geletan, telebistan, behintzat jende asko izango da jakingo duena ikerketa horretan zer esan den.

Gatazkaren kontakizuna osatzeko ere balio duke?

Arazo bat dago indarkeriarekin. Gatazka bat eduki dugu, eta bortizkeria mota asko izan ditu. Bortizkeria bat jasoa eta errekonozitua dago, eta garrantzitsua da. ETAren eta kale borrokaren indarkeria pairatu duenak esan dezake, eta onartua zaio; gainera, badaki bere espektro ideologikoaren beste aldean daudenek ezin dutela ukatu gertatu zenik. Problema da torturaren gaian eskandalagarriak diren zenbaki batzuez hitz egiten ari garela eta beste aldeak ukatu egiten duela. Bakean bizi nahi baldin badugu etorkizunean, eta traumarik gabeko gizarte sano batean, parte horri errekonozimendu bat egin behar zaio, egia, justizia eta erreparazioa integrala izateko.


Summary: «Epaileak kontrakoa esan arte, Bizkaiko 113. udalerria da Usansolo». Espainiako Estatuko Abokatutzak Usansoloren desanexioari ipinitako helegiteak ez du eten prozesua, baina moteldu egingo du, Menaren arabera; besteak beste, maiatzean ezingo dute udal hauteskunderik egin.

Azaroaren 23an onartu zuten Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansolo Galdakaotik bereizi eta Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea. Egun hartako poza urtea bukatzear zegoela epeldu zitzaien herrian: abenduaren 30ean jakin zen Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri diola desanexioari EAEko Auzitegi Nagusian. Haren ustez, Usansolok ez du betetzen Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea; horren arabera, udalerri berriek gutxienez 5.000 biztanle izan behar dituzte. Hasi duten prozesuan eragina izango duela aitortu du Usansolo Herria plataformako bozeramaile Monika Menak (Bilbo, 1980), baina esan du «oso lasai» daudela.

Hainbat politikarik iragarri zuten helegitea etor zitekeela. Zuek espero zenuten?

Bagenekien gerta zitekeela, hainbatek esaten zutelako, eta Ezkio-Itsasoko aurrekaria, Igeldokoa eta bestelakoak ere hor daudelako. Baina ez genuen espero. Eskumena Bizkaiko Batzar Nagusiena da, eta hemen foru arauak agintzen du. Foru arauak eskatutako baldintza denak betetzen ditugu. Hor daude batzorde mistoak egindako txostenak; jasangarritasun ekonomikoaren azterketa ere eginda dago. Aldundiak ere egin zuen beste ikerketa bat. Gainera, urteotan Andaluzian zortzi desanexio egon dira, eta haiei bai eragiten diela bete-betean estatuko legeak. Zortzi kasu horietatik bakar batek baino ez du gainditzen 2.000 biztanleko muga. Ia guztiak PSOEren udalen esku daude. Zergatik Andaluzian bai eta Usansolon ez? Haiek estatuko legea bete behar dute, eta guk, ez. Haiek ez dute betetzen estatuko legea, eta guk, foru araua bai.

Sozialistek esan izan dute Espainiako legedia indarrean sartu aurretik martxan jarritako prozedurak direla kasu horiek.

Gurea ere bai! 1988an hasi zen Usansolon desanexio prozesua.

Batzartu izan zarete Bizkaiko PSE-EErekin haien ezezkoa zeri dagokion jakiteko?

Alderdi guztiekin elkartu gara. PSE-EEk esan zigun ez zutela desanexioa babestuko, estatuko legea errespetatu behar dugulako. Erantzun genien eskumena foru aldundiak duela. [Espainiako] Konstituzioak dio estatuko legedia bete beharko dela tokiko araudi bat ez dagoenean. Guk badugu hau arautzen duen foru araua; beraz, foru araua bete behar dugu. Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea 2013an onartu zen. Foru araua 2015ekoa da. Bizkaian estatuko legediak dioena bete beharko balitz, 2015ean esan behar zuten foru arauak ez duela betetzen, baina inork ez zuen esan ezer, ez duelako bete behar. Ez du zentzurik, ez bada estrategia politikoagatik.

Estatuko Abokatutzak helegitea ipini dio foru aldundiak onartu eta Batzar Nagusiek berretsitako erabaki bati. Nork defenda dezake orain epailearen aurrean erabaki hori?

Interesdun guztiok dugu helegite horren aurrean erabakia defendatzeko eskubidea; guk, tartean. Usansolo Herria inplikatuta dago auzian. Galdakaoko Udala ere uste dut interesduna izan daitekeela, prozeduran parte esanguratsua izan delako. Desanexioa lehenengo eta behin Galdakaoko Udalak onartu behar izan zuen osoko bilkuran. Eta, noski, Bizkaiko Foru Aldundiak. Edozelan ere, uste dugu hau, batez ere, aldundiak defendatu behar duela.

Defentsa bateratua nahi duzue, ala zuek bereziki hartu nahi duzue parte auzian?

Alderdiei eta aldundiari eskatu diegu bilerak egiteko, planteatzeko zelan egin defentsa, eta proposamen bateratu bat egiteko. Denok batera joan behar dugu, ulertzen dugulako instituzio baten kontra doala, erabaki politiko baten kontra. Eskumenak eta burujabetza daude auzitan, eta denon artean defendatu beharko ditugu.

Madrilen helegiteak zertan eragin dio Usansoloko desanexio prozesuari?

Hemen argi dago gauza bat: epaileak kontrakoa esan arte, Usansolo Bizkaiko 113. udalerria da, eta prozedurak aurrera egin behar du. Badakigu gauza batzuk atzeratuko direla. Gutxi gorabehera, auzia bi urtez egongo da Bilbon, EAEko Auzitegi Nagusian, eta, gero, epaiari helegiteak aurkeztuz gero, beste urte bi Madrilen, Espainiako Auzitegi Gorenean. Lau urte horietan kudeaketa batzordearekin egon beharko dugu, udala osatu gabe. Kudeaketa batzordeak udalaren funtzioak betetzen ditu, desanexiotik hurrengo udal hauteskundeak arte. Uste dugu estatuak erregistroan ere eten duela gure prozedura, eta ezin ditugula datorren maiatzean udal hauteskundeak egin. Galdakaon egingo lirateke, eta Usansoloko emaitzen arabera osatuko litzateke kudeaketa batzordea. Hala ere, horrek ez du gelditzen prozesua.

Orain ere osatu behar izan duzue kudeaketa batzordea.

Aldundiak osatu behar du. Oraindik eratu gabe dago, eta eratu dezala eskatzeko bilera eskatu diogu, baina ez dugu erantzunik jaso. Independentea da Usansolo, baina oraindik ez dugu erakunderik.

Badago osatzeko eperik?

Legeak ez du markatzen. Urtarrilean izatea espero genuen, Iurretan eta Ziortza-Bolibarren erabilitako epeak kontuan hartuta, eta ariketa ekonomikoarekin bat egiteko. 11 kide izango ditu, eta 2019ko hauteskundeetan Usansolon lortutako emaitzen arabera osatuko da: Usansolo Herriako zortzi kide, EAJko bi eta EH Bilduko bat. Datozen lau urteetan batzordearekin jarraituko badugu, udal hauteskundeen ondoren emaitzetara egokitu beharko da.


Summary: Haurrak berriro atera dira kalera Donostian elkarrekin, danborrak eta upelak hartuta. Orixe ikastolako Paul Martinez danbor nagusiak, eta Zurriola ikastolako Irati Martinez jeneralak eta Unai Barros laguntzaileak hitz batzuk egin ondoren hasi da ospakizuna.

Gauerdian helduek egin bezala, Donostiako haurrak ere kalera atera dira berriro San Sebastian eguneko danborradan. Iaz, haurrek desfilatzeko aukera izan zuten hainbat auzotan banatuta, baina gaur ohiko desfilean atera dira, Alderdi Ederretik. Eguraldiak, gainera, hobera egin du azken orduetan, eta pandemia osteko lehen haur danborrada ospatu dute.

41 ikastetxetako 4.700 haurrek baino gehiagok parte hartu dute aurtengo haur danborradan, eta 48 konpainia osatu dituzte. Orixe ikastolako Paul Martinez danbor nagusiak, eta Zurriola ikastolako Irati Martinez jeneralak eta Unai Barros laguntzaileak hitz batzuk egin ondoren hasi da ospakizuna: «Aupa zuek, biba festa eta gora Donostia!», oihukatu dute, udaletxeko balkoitik.

Ikusi gehiago: Danbor hotsak dira nagusi Donostian gauerditik, denboralearen burrunbaren ostean

San Sebastian martxa jo dute lehenengo haurrek Alderdi Ederren, eta Donostiako antzinako himnoa joz hasi dute desfilea. Beste urteetan bezala, erdialdeko kaleetan barrena ibili dira elkarrekin danborrak eta upelak jotzen, Gipuzkoa plazara iritsi arte.

Ikusi gehiago: «Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin»

Danborradarekin batera ateratzen den karrozan XIX. mendeko pertsonaiak irudikatu dituzte. Bertan dauden umeek rol hauek bete dituzte: alkatea, notarioa, herritarra, arrantzalea, batelaria, inudea, artzaina, irulea, merkataria, urketaria eta mandazaina. Horiek Zurriola ikastolako ikasleek interpretatu dituzte aurten. Gainera, Donostiako Festak-ek keinu hizkuntzan arituko den lagun bat jarriko du bertan.

Ikusi gehiago: Euskaltzaindiak zenbait argibide eman ditu San Sebastian egunari buruz

Partaide berriak

Union Artesanako haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak parte hartu dute aurtengo jaialdian lehenbiziko aldiz. Orain arte Errekalde Gastronomi Elkartea zenarena, berriz, Amassorrain ikastola izenpean aterako da aurten.


Summary: Netflixek beste 7,6 milioi harpidedun lortu ditu. Reed Hastingsek zuzendari nagusi izateari utziko dio 25 urteren ostean, eta aurrerantzean konpainiako presidente eragilea izango da. Zuzendari nagusiak Ted Sarandos eta Greg Peters izango dira.

Aldaketa prozesuan murgilduta dago Netflix plataforma. Azaroan, iragarkiak sartzen dituen harpidetza aukera berria jarri zuen martxan. Eta, orain, Reed Hastings konpainiaren sortzaile eta zuzendari nagusiak —ia 25 urte egin ditu enpresa gidatzen— kargua utzi du. Hemendik aurrera, konpainiako presidente eragilea izango da Hastings. Kontseilari ordezkari edo zuzendari nagusi, berriz, Ted Sarandos eta Greg Peters izango dira. «Zuzendaritza kontseiluak eta nik uste dugu garai egokia dela nire segida erabakitzeko», idatzi du Hastingsek bere blogean.

Hastingsen iragarpena ostegun gauean iritsi zen, eta aldi berean jakinarazi zituzten plataformaren 2022ko azken hiruhilekoaren datuak: mundu osoan beste 7,6 milioi harpidedun lortu ditu. Enpresaren iragarpena zen 4,5 milioi harpidedun egiteko aukera izango zuela, baina datuak espero baino hobeak izan dira.

Aintzat hartzekoa da 2022ko bigarren hiruhilekoan Netflixek milioi bat harpidedun galdu zituela. Goia jo ote zuten aipatu zuten zenbaitek. Baina hirugarren hiruhilekoan beste 2,4 milioi harpidedun lortu zituen, eta urtea ondo amaitu du konpainiak.

Netflixek 4.141 milioi euroren irabaziak izan ditu 2022an. Plataformak esan du urtea «gogorra» izan dela, baina amaiera «distiratsua» izan dutela. «Uste dugu bidea argi dagoela irabaziak handituz joateko eta Netflixeko alor guztiak hobetuz joateko, iragarkien eskaintza tarteko», azaldu du enpresak, ofizialki.

Zuzendaritza batzordeak izendapen gehiago egin ditu: Bela Bajaria izango da edukien zuzendari berria, eta Scott Stuber Netflix Filmeko presidentea.

Netflixen osteguneko iragarpenek eta harpidedun datuek berekin ekarri dute konpainiaren akzioak burtsan %7 haztea. Dena den, bada beste datu bat aipatu beharrekoa: 2022an, Netflixen akzio bakoitzeko irabaziak 35 zentimokoak izatea espero zuten, eta 12 zentimokoak baino ez dira izan.

Datozen hilabeteetan, Netflixek beste erronka bati egin beharko dio aurre: pasahitzak partekatzen dituztenek diru gehiago ordaindu beharko dute. Sistema hori Txilen, Costa Rican eta Perun jarri dute martxan, aplikazio baten bitartez.

Ikusi beharko da sistema berri horrek ez ote dituen harpidedun asko uxatuko. Barlovento Comunicacion agentziak egin duen inkesta baten arabera, Netflixeko erabiltzaileen %61,3k baja emango dute ezin badute pasahitza partekatu. Beste streaming plataformetako erabiltzaileek baino gehiago partekatzen dituzte pasahitzak Netflixekoek, ikerketa horren arabera.

Bestalde, aztertzekoa izango da iragarkiak dituen harpidetza merkeagoak arrakasta duen ala ez. 2023ko lehen hiruhilekoan zenbatuko dute aurrenekoz harpidetza mota berri hori.

Amezkuaren eta Ruiz de Azuaren filmak Edukiei dagokienez, azkeneko bi hilabeteetan oso datu onak lortu ditu Tim Burtonen Wednesday telesailak, eta harrera beroa izan du Glass Onion: A Knives Out Mystery filmak ere.

Aste honetan bertan, Netflixek 2023. urtean estreinatuko dituen pelikula nabarmenenak iragarri ditu. Tartean izango dira Patxi Amezkuak (Iruñea, 1968) zuzendutako Infiesto —otsailaren 3an estreinatuko dute— eta Alauda Ruiz de Azuak (Barakaldo, Bizkaia, 1978) zuzendutako Eres tú. Azken film horretako protagonisten artean Gorka Otxoa (Donostia, 1979) eta Susana Abaitua (Gasteiz, 1990) daude. Miren Ibarguren aktoreak (Donostia, 1980), berriz, Carlos Theronen Fenómenas filmean parte hartuko du.

Bestalde, zinemagile prestigiotsu ugarik estreinatuko dituzte aurten filmak Netflixen: David Fincherrek The Killer egin du plataformarentzat, izen bereko komikian oinarrituta; Wes Andersonek, bere film berrian, Benedict Cumberbatch, Ralph Fiennes eta Ben Kingsley izango ditu bere esanetara; Bradley Cooperrek Leonard Bernstein musikariari buruzko film bat zuzenduko du; Zack Snyderrek zientzia fikziozko Rebel Moon eramango du plataformara; Dev Patel aktoreak zuzendari gisa debuta egingo du; eta Juan Antonio Bayonak 1972ko Andeetako hegazkin istripuari buruzko lan bat egin du.


Summary: «Gernikatik ‘bakea’ esatea ardura handia da, baina baita aukera ere». Hogei urte daramatza Maria Oiangurenek Gernika Gogoratuz zentroko buru. Proiektu nazionalak eta nazioartekoak gidatu ditu; azkenak, Kolonbia, Mozambike eta Urdaibai batu ditu.

Unibertsitatetik irten berria zen Maria Oianguren Idigoras (Gernika-Lumo, 1966) Gernika Gogoratuz Bakearen Aldeko Aztertegian lanean hasi zenean. 1992a zen, eta aztertegiak soilik bost urte zeramatzan martxan. Iaz bete zituen 35 urte. 2002an, zuzendari izendatu zuten, eta oraindik ere karguan jarraitzen du. Bere ibilbidean, hamaika sari eta errekonozimendu lortu ditu: besteak beste, Eusko Jaurlaritzak ematen duen Rene Cassin saria 2010ean, giza eskubideen alde egindako lanagatik. Haren ustez, bakeaz hitz egitea zaila da oso: “Bake hitza hain da potoloa, ezen, batzuetan, hutsik dagoela dirudien”.

Noiz hasi zinen Gernika Gogoratuz zentroan?

Zuzendari izendatua izan baino hamar urte lehenago, gutxi gorabehera. Unibertsitateko ikasketak bukatu bezain laster deitu zidaten praktikak egin eta liburutegian lan egiteko. Momentu hartan jarri genuen martxan, 1992an, egungo liburutegiaren datu basea. Nire aurreneko lana datu base hori elikatzea izan zen. Baina hasieratik hasi nintzen bakearekin lotutako gaien inguruan irakurtzen eta ikasten.

Zein izan zen aurreneko lana?

Memoria kolektiboari buruzko lehenengo ikerketa jarri zen martxan urte hartan, eta Gernikako bonbardaketaren memoria kolektiboa izan zen lehenengo ikerketa. Bonbardaketa bizi izan zuten pertsonen historiak batzea zen proiektu haren xedea. Orain, testigantzaren garrantzia ezagutzen dugu, baina garai hartan, garrantzitsua zela bagenekien arren, ez zen arrunta horrelako ikerketa bat egitea. Akademiatik eta prentsatik ikertzen ziren gatazka eta biolentzia, baina biolentziaren biktimen kontakizunak biltzea arraroa zen oso. Hango hartan hasi zen indarra hartzen ikerketa modu hori.

Zergatik izan zen garrantzitsua horrela ikertzen hastea?

Testigantzak ez dira garrantzitsuak soilik zer gertatu zen jakin eta bizipen horiek gogoratzeko, baizik eta ezagutza material bezala. Oroitzapenak partekatzerakoan ate asko zabaltzen dira. Bi xederekin gogoratu daiteke. Alde batetik, gerra egiteko, eta bestetik, bizitza zaintzeko. Ezagutza zabaltzea oso inportantea da, eta memoria ezagutzaren atal garrantzitsuenetariko bat da. Iraganaz ari gara; hau da, gure identitateaz. Identitatea diodanean, norberarena, familiarena, kulturarena eta gizartearena diot. Tokikoa, noski; baina egun ez gara soilik gure herrietan bizi: lokalak eta globalak inoiz baino lotura estuagoa dute. Hortaz, mundu osoarena. Bizitzak erabaki asko hartzera behartzen gaitu, eta, batzuetan, aukera okerraren alde egiten dugu. Testigantzei esker, horren inguruan ikas dezakegu; berriz agertuz gero beste era batera egiteko aukera izateko.

Zer da bakea?

Bizitza zaintzeko garatzen ditugun gaitasunek osatzen dute bakea. Azken urteotan, bakearen agenda zabaldu egin da, eta bizitzaren zaintzaz dihardugu, bizitza bere zentzu orokorrean, ez soilik era partikularrean ulertuta. Bakea zaindu egin behar da, ez soilik mantendu, eta horrek jarrera aktibo bat eskatzen du. Dauzkagun gaitasunak ezagutu, ulertu eta partekatu behar ditugu hori gerta dadin. Bakea ez da soilik gerra falta edo biolentziarik eza. Bakearen ezaugarri garrantzitsuak dira horiek, noski, eta historian horrela definitu da, baina pazifismoak akademikoki garatu dituen marko teorikoak zabaldu egin dira. Bakea ez da soilik negatiboki definitu behar. Zerbaitek izena har dezan, positiboki izendatu beharra dago, ez beste zerbaiten galera bezala. Ezezkoak gauza asko esaten ditu, baina harago joan behar dugu.

Gaur egun bakean bizi gara?

Gaur egun bakea ulertzen den bezala ulertuz gero, lehen definizio horretara joz gero, hemen bakean bizi gara. Ez dago gerrarik, ezta agerian dagoen biolentzia masiborik ere. Baina definizio zabalago batera joanez gero… Giza eskubide asko urratzen dira, eta pertsona askok ez dute bizitzak behar duen duintasun gutxienekoa. Egoera horiek guztiak kontuan izan behar ditugu. Bakearen eta bizitzaren arteko lotura oso estua da. Aurreneko pausoa biolentzia zuzena amaitzea da, eta hori badakigu. Baina, gero, bestelako biolentziak ere badaude: biolentzia kulturala eta biolentzia estrukturala, besteak beste. Bake egoera horretan bizi ahal izateko, horiek ere bukarazi behar dira.

Zuk zelan irudikatzen duzu etorkizuna?

Uste dut pesimismoak ez duela azken hitza izan behar. Ez dakit zer gertatuko den etorkizunean; baina badakit gaur egun aukerak daudela mundua eraldatzeko. Historiko bat dugu, eta hori kontuan izan behar dugu gauzak beste modu batean egiteko: bizi garen lekutik ekarpenak egitea. Gernikak sinbologia potentea du, ez bakarrik maila nazionalean, baizik eta mundu osoan. Gernikatik bakea esaten dugunean, ardura handia da, baina baita aukera handia ere.

Zer egiten duzue bake hori lortzeko?

Sare lana bultzatzen dugu. Gure proposamenak eta proiektuak gizarte zibilarekin partekatzen ditugu. Azkenengo sei urteetan nazioarteko programa bat lantzen ibili gara: Gatazka egoeran dauden lurraldeak. Gatazkak, guretzat, bakearen parte dira. Gatazka horiek jorratzeko eran dago ezberdintasuna. Gure proposamena da beti biolentzia barik jardutea. Ukrainan ikusi da egungo estatuek ez dutela berdin pentsatzen; bide biolentoak erabiliz konpondu nahi dute.

Zer lurralde hartzen ditu proiektu horrek?

Urdaibai, Kolonbia eta Mozambike. Orain dela 30 urte hasi ginen lanean Kolonbiako elkarte eta unibertsitateekin. Garapenerako programak egiten genituen elkarrekin. Esperientziak partekatzen genituen. Hainbat urtez elkarlanean ibiltzeak erraztu egiten du proiektu bat formulatzeko orduan besteak kontuan hartzea. Egungo gatazkak lurralde ezberdinetan zelan identifikatzen diren jakin nahi genuen; ez bakarrik akademiaren ikuspegitik, baizik eta biztanleriaren ikuspegitik.

Zer helburu zenituzten?

Bi helburu nagusi genituen: lurralde bakoitzeko problematikak identifikatu eta ekiteko aukera ematea herritarrei. Garrantzitsua da bakeaz hitz egiterakoan, pentsatzeko eta hausnartzeko aukera eskaintzeaz gain, ekiteko aukera ere ematea. Ez da soilik administrazioari edo akademiari dagokion zerbait, baizik edonork egin dezakeen zerbait. Bizikidetza ulertzeko moduan dago gakoa. Bakea ezin da unibertsitatean egon soilik: kalera ere irten behar da ezinbestean.

Zergatik Urdaibai? Ez dago bakean?

Urdaibain ez gaude gerran, ez dago biolentzia terroristarik, eta ez dago giza eskubideen aurkako urraketa masiborik. Baina, bakeaz hitz egiterakoan, mikrobiolentziaz ere hitz egin behar da. Horretarako, Gernika Gogoratuz-en egiten den lanaz gain, Urdaibain dauden hamaika elkarterekin batu ginen. Ekonomiarekin, ingurugiroarekin, kulturarekin eta ezberdintasunekin lotutako problematikak topatu genituen. Ardatz horietara bideratu genuen ikerketa, beraz.

Zer zegoen egiteko?

Arazo ekosozialari dagokionez, esaterako, topatu genuen ez zela bultzatzen horren inguruan hausnartzeko espazio nahikorik. Eta bultzatu izan direnean, parte hartzeko aukera handirik ez da egon. Horren atzean parte hartzeko gogo falta ere badago. Bizitza modu indibidual batean ulertzen dugu egun. Egungo bizitza frenetikoa eta parte hartze horrek eskatzen duen konpromisoa, askotan, ez dira bateragarriak. Administrazioak hori kontuan hartu beharko luke. Zubiak jartzen dira, baina gero horiek mantendu beharra dago. Horren ardura guztiona da: administrazioena, gizarte zibilarena eta gu bezalako elkarteena.

Bakea nola landu daiteke?

Tokiko esperientzietatik abiatuta, ezagutza teoriko-praktiko-kritikotik eta gizartea elkarlanean saretuz zubiak eraikitzeko. Entzuteko eta ekiteko gaitasunak ere funtsezkoak dira. Azken horiek bereziki garrantzitsuak dira, jaio garen tokiak eta garaiak ez gaituztelako definitzen, baizik eta momentu bakoitzean zauden lekuan eragiteko gaitasunak.

Nolakoak izan ziren ETA osteko lehenengo urteak?

ETAk armak uztea erabaki zuenean, espazio berriak asmatzen hasi ginen. Biolentziak gizartean eta bakoitzaren bizitzan izan duen eragina partekatzeko eratu genituen. Hamaika talde batu ginen gatazkaren inguruko testigantzak biltzeko. ETAren zein bestelakoen biolentziaren biktimen testigantzak biltzearen garrantziaren jabe ginen jadanik. Hala ere, biktima zuzenak izan ez ginen pertsona guztien testigantzak biltzea erabaki genuen, guztion bizitzan eragin baitzuen. Horretarako, gune babestuak sortu behar ziren, nahi zuenak bere testigantzak partekatu zitzan. Memorialab proiektua sortu genuen. Hasieran oso zaila izan zen deialdiak egitea, jendea ez zelako animatzen. Batzuek zioten haiei ez zitzaiela ezer gertatu zuzenean, eta, hortaz, ez zeukatela ezer esateko, eta beste batzuek ez zuten horren inguruan hitz egin nahi. Isiltasuna sumatu nuen. Horrelako gaien inguruan esperientziak partekatzea ez da batere erraza.

Testigantzak bi aldeetatik jaso zenituzten?

Ez dago alderik honetan. Gizarte osoarentzat zen gonbidapena. Horrelako esperientziez hitz egiteko espazioa babestu behar da. Bi eguneko ekintzak izaten ziren. Bakarleku batera joaten ginen. Garrantzitsua da lasai egoteko leku batean egotea horrelako testigantzak partekatu eta entzuteko. Espazio babestuak direla diogu, mantentzeko ere lan egin behar delako, testigantzak partekatzerakoan tentsioa sor daitekeelako.