Summary: Ia 28.000 produktu saldu ditu Durangoko Azoka digitalak. Gerediaga elkarteko ordezkariek egindako aurreikuspenak «bete» eta «gainditu» ditu azokak, eta «hunkituta» daudela esan dute. Landako gunean hurrengo egunetan bidalketak egiten jarraitu beharko dute langileek, jasotako eskari oldeari erantzuteko.

Itxi dute Durangoko Azokako denda digitala, baina isats luzea utziko du oraindik ere Landako gunean. Oraindik lanez lepo jarraitzen dute Gerediaga elkarteko langileek eraikin barruan azoka egunetan jasotako eskari guztiei erantzuteko. «Egun batzuetarako lana dugu oraindik hemen». Ehunka paketeko metak ikus daitezke bazterretan; mahairik mahai dabil jendea liburu eta disko bila, eta etenik gabea da zinta itsasgarriaren hotsa; neke aurpegi nabarmenak, baita lasaitasun aire bat ere. Funtzionatu du aurtengo ereduak. Aurreikuspenak «bete» eta, are, «gainditu» ere egin dituela esan dute antolatzaileek. 7.800 erosketa egin direla zehaztu dute Gerediaga elkarteko ordezkariek, eta 27.758 produktu saldu direla, guztira. Igandera arte bidalketak egiten jarraituko dutela aurreikusi dute horregatik. Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak bihurtu ditu sentsazio datu horiek guztiak. «Hunkituta gaude kulturazaleen aldetik jaso dugun erantzunarekin; ikaragarria da jaso dugun taupada kolektiboa».

Erosketa guztiak digitalak izan dira aurten, eta horrek aukera eman die antolatzaileei datu guztiak zehatz eman ahal izateko. Erosleen jatorria, erosketa gehien noiz egin den, erosketaren zenbatekoak... 27.758 produktu horien artean, esaterako, liburuak izan dira 15.577, diskoak 7.036, eta bestelako 5.145. Euskal Herrikoak izan dira erosle gehienak, eta batez beste 53 euro gastatu ditu haietako bakoitzak, 3,5 produktu erosteko. Abenduaren 8an izan zen salmenta gehien, azokako azken egunean zehazki.

Programak ere harrera ona

Arantza Atutxa Gerediaga elkarteko kudeatzaileak esan du bikoiztu egin behar izan dituztela erosketak bideratzeko aurreikusitako langileen txandak, eta baita kutxa gehiago eskatu eta garraiolarien bidaiak areagotu behar izan dituztela ere. «Asko izan dira egun hauetan agortu diren produktuak eta hainbat sortzaile, argitaletxe eta diskoetxe etorri behar izan dira produktu gehiago ekartzera».

Azoka egunetarako antolatutako kultur egitarauak izandako harrera ona ere nabarmendu dute; bai aurrez aurre izan den ikusle kopuruagatik, bai streaming bidez izan dituenengatik ere. Guztira, 5.800 pertsona izan dira Durangon eta Euskal Herriko zortzi herritara eraman duten Zu non, han DA! programan antolatutako kontzertuetan, eta, guztira, 43.500 ikusle izan ditu sarean egitarauak. Euskal Herrikoak izan dira ikusle gehienak, baina izan dira Mexikon, AEBetan eta Argentinan konektatu diren ikusleak ere. Bertatik bertara izandako ikusleak eta sarean izandako jarraitzaileak batuz, beraz, 50.000 zale batu ditu programak, Atutxak zehaztu duenez.

Ez dago aurreko urteetan izandako salmentekin alderatu ahal izateko daturik. Izan ere, saltzaileek kudeatu izan dituzte erosketei buruzko zenbakiak orain arte, eta ez Gerediaga elkarteak. Elkarteko kudeatzaileak gogoratu duenez, ordea, Durangora joandako 100.000 bisitarietako bakoitzak 48 euroko gastua egiten zuela zehaztu zuen Siadeco etxeak duela hiru urte egindako ikerketa batean. Aurten, berriz, 53 euro izan da batezbestekoa, webgunea baliatu duten 7.800 erosleen kasuan.

Azoka fisikora itzultzea

Tentsio handiko hilabete batzuen ostean, Mujikaren kortesiazko agur hitzetatik hasita igarri zaie lasaitua gaurko prentsaurrekoan, eta sinbolikoa izan da datuak aurkezteko aukeratu duten lekua. Saiakerak funtzionatu egin duela esan du Mujikak. «Zalantzaz betetako urte honetan, oso ondo ez genekien egiten ari ginen lan honek guztiak zerbaitetarako balioko ote zuen, azoka egoera honetan egingarria ote zen eta jendeak erantzungo ote zuen; baina esfortzu honek guztiak merezi izan duela frogatu duzue». Azokako lehenengo biltegi lanak egin zituen eta Hitz liburu denda izandako etxabean egin dute balorazio prentsaurrekoa. «Azoka bertan behera utzi edo murriztu beharrean, moldatu, berritu eta zabaltzea erabaki dugu. Erronka handia izan da hau guztia antolatzea. Lehen aldiz sortu dugu euskal kulturaren online denda erraldoia, bere konplexutasun guztiarekin. Horregatik, eskertu nahi izan dugu erosleak zenbait arazo teknikoren aurrean zein ulerberak izan diren».

Azoka fisikora bueltatzea da plana, halere. Argi eman du erantzuna Gerediaga elkarteko lehendakariak. «Ez dugu ezkutatu behar guztiok, geuk barne, aurrez aurreko azoka faltan sumatu dugula. Horrek ez du kentzen oso pozik gaudela egin den lanarekin eta lortu dugunarekin. Orain aztertu beharko ditugu ondo arlo guztiak, eta ikusi beharko dugu nola goazen 2021. urtean, eta ikusiko dugu zer modutako azoka egin ahalko dugun».

Liburu dendetara

Durangoko Azoka amaitu ondoren ere euskal kultura kontsumitzen jarraitzeko deia egin die herritarrei Mujikak. Hain zuzen, jarraipen hori irudikatzeko atxikimendu kanpaina antolatu dute Euskal Herriok 141 liburu dendarekin. Gaurtik hasi eta urtarrilaren 8ra bitartean Durangoko Azokaren produktuak bertan salgai jarraitzen dutela adierazi dute Gerediaga elkarteko kideek. «Online dendan erosi ez duzuenok aukera daukazue zuen herri edo hiriko liburu dendetan azokako produktuak eskuratzeko». Webgunean dator egitasmoarekin bat egin duen saltokien zerrenda, baina, zehaztu dutenez, Araban hamahiru liburu denda bildu ditu kanpainak, Bizkaian 59, Gipuzkoan 49, Lapurdin bat, eta Nafarroan hemeretzi.


Summary: Erraustegia «baimenik gabe» ari dela eta fiskaltzara joko duela jakinarazi du GuraSOSek. Jakinarazi duenez, aurreko astean GHK-k aurkeztu zuen Jaurlaritzaren agiriak ez dio industria baimenik eman instalazioari, eta ohartarazi du «prebarikazio eta agiri faltsutze delituak» egon daitezkeela.

GuraSOSek adierazi du Zubietako erraustegiaren balorizazio eta energia-horniduraren katea «funtzionamendutik kanpo» dagoela, azaroaren 15ean industria baimenik gabe geratu zirelako. Ondorio horiek atera ditu elkarteak, joan den ostiralean, hilak 4, Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatu eta hondakinen kontsortzioko presidenteak ezagutzera eman zuen Jaurlaritzako Industriako dokumentuaren edukia aztertu ondoren. Hain zuzen ere, elkarteak uste du agiri horrek instalazioari jarduteko baimena eman ez, baizik eta berretsi duela abian jartzeko behin-behineko akta bertan behera geratu dela. Azaroaren 15ean bukatu zen abuztuaren 17an emandako behin-behineko abiatze aktarentzako baimen epea, eta Ekondakin enpresa kudeatzaileak eskatu arren, Jaurlaritzako Industria Sailak ez luzatzea erabaki du. GuraSOSek uste du Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak bazekiela ekainaren 16an erraustegiari emandako ingurumen baimen bateratuaren (IBB) eraginkortasuna ez zela baliozkoa, obrak amaitu gabe zeudelako. Besteak beste, instalazio elektrikoaren pieza nagusia (transformadorea) irailaren 1ean probatu zuten lehen aldiz, eta orduan erre egin zen. Hala ere, Tapiak atzera bota du GuraSOSek baimen horren aurka jarritako gorako helegitea, eta taldeak uste du «prebarikazioa» egiten ari dela. «Haren asmo bakarra da uztailaren 7an iraungitzekoa zen IBBa salbatzea». Izan ere, IBBa galduz gero, Zubietako proiektua eta enpresekiko kontratua bertan behera geratuko lirateke, eta tramitazioari hasieratik ekin beharko litzaioke.

Berehala gelditzea

Egoera hori ikusita, GuraSOSek Jaurlaritzako Industria Saileko Gipuzkoako lurralde-ordezkariari eta Energia zuzendariari eskatu die «erraustegiaren instalazioetako jarduera berehala gelditzeko» agindua emateko, eta ohartarazi die, bestela, ez betetze hori fiskaltzari aurkeztuko dion salaketan erantsiko duela. Hain zuzen ere, GuraSOSek aipatu du fiskaltza Ekondakineko lau arduradun ikertzen ari dela ingurumen delitu bat egin zutelakoan, Arkaitzerrekara maiatzean egindako amoniako isurketarengatik. Jakinarazi du ikerketa horretan erraustegiaren baimen administratiboak aztertzen ari direla. GuraSOSen iritziz, «plantaren jarduera gelditu egin behar da, eta egiten ari diren urraketa juridiko-administratiboen soka eten, gizartearen eta erakundeen artean hausnarketa-aldi bat irekitzeko». Horretarako, elkarrizketarako deia egin die erakundeei. Ostiralean Asensiok aurkeztu zuen Industriaren agiriak aipatzen du ordezko instalazio elektrikoa (transformadore nagusia ordezkatu duten hiru itsas sorgailuk osatutakoa) dokumentazio jakin baten zain dagoela. Agirian zehaztu dute hori aurkeztutakoan Industriak aldi baterako instalazio hori martxan jartzeko akta egingo duela. GuraSOSek azpimarratu du, beraz, oraingoz ez daukala funtzionatzeko aktarik. Sinadura «arraroa»

Agirian ageri den Jaurlaritzaren sinadurari ere «ezohiko traza» hartu dio GuraSOSek. Izan ere, bi izen ageri badira ere, bakar batek sinatu du, eta gainera, PA akronimoa erantsi dio. GuraSOSek uste du horrek «abokazio» kontzeptuari erantzun diezaiokeela, sinatzailea (Javier Martinez de Lagos Manzana) ez delako Gipuzkoako Lurralde Ordezkaritzako funtzionarioa. GuraSOSek adierazi du zantzuak dituela pentsatzeko Industriako arduradunek «presiopean» jarri dutela gaiari atxikitako funtzionarioa, eta «legearen eta araudiaren aurrean nekez» har daitezkeen erabakiak sinatzera behartzen dutela. GuraSOS amaitzen ari da aste honetan bertan fiskaltzaren aurrean jarriko duen salaketa, eta, besteak beste,«funtzioak usurpatzea», «agiriak faltsutzea» eta «prebarikazioa» egin ote duten argitzeko eskatuko dio fiskaltzari. Era berean, elkarteak jakinarazi dio Red Electrica de Españari Zubietako instalazioa legez kanpokoa izan daitekeela, eta sare elektrikoaren instalazioak deskonektatzeko eta hainbat erregistro eta izapide ezeztatzeko eskatu dio. Era berean, Iberdrola Taldeari ere eskatu dio ez diezaiola eman kontsumorako eta sorkuntzarako aukera bere banaketa-sarearen bidez, eta legez kanpoko egoeran hornitzeak dakartzan ondorioez ohartarazi dio.

Operazioaren hasiera akta

Bestalde, Jose Ignacio Asensiok gaur iragarri duenez, tratamendu mekaniko biologikorako (TMB) eta erraustegirako operazioaren hasiera akta hurrengo egunetan sinatuko dute, eta orduan hasiko da emakidaduna ustiapen arrunta egiten. Horrek abiatuko luke kontratua, eta enpresak kobratzen hasiko lirateke ematen duten zerbitzuarengatik. Asensiok iragarri du hori dela «azken tramite administratiboa» eta urtea amaitu baino lehen egingo dutela. Jakinarazi duenez, Markel Olano diputatu nagusiarekin batera bisita bat egingo du laster Zubietako instalazioetara.


Summary: Sarek mobilizazioak antolatu ditu Hegoaldeko lau hiriburuetan abendurako. Martxak antolatu dituzte Iruñeko eta Basauriko kartzeletara, eta beste bat Martutenekotik hasita. Mobilizazioak egingo dituzte Gasteizen eta Bilbon ere.

Sarek duela ia hilabete jakinarazi zuen urtero urtarrilean Bilbon antolatu ohi duten manifestazioa bertan behera uztea erabaki zutela, COVID-19a dela eta. Orduan, urtarrilaren 9an herriz herri eta auzoz auzo mobilizatzeko deia egin zuten, eta gaur jakinarazi dute abendurako ere hainbat mobilizazio antolatu dituztela. Abenduaren 19an izango dira lehenengoak. Berriozarreko (Nafarroa) Euskal Herria plazatik Iruñeko espetxera martxa bat antolatu dute, 17:30ean abiatuta, iluntasunari, etxerako argia lelopean. Egun berean, Bilbon mobilizazio bat egingo dute, 19:00etan, Arriagan, Bidea gara leloarekin. Abenduaren 24an, Gasteizen egingo dute mobilizazioa, 19:00etan, Ahateen iturria plazan. Azkenik, hilaren 26an, Basauriko (Bizkaia) osasun etxetik kartzelara martxa egingo dute, eta Donostian, Martuteneko espetxetik Loiolara joango dira, 11:00etan abiatuta, urrunketa + COVID-19a = umezurtz lelopean.

Mobilizatzeko arrazoiak badaudela uste du Sarek, «bizi dugun egoerak espetxean diren pertsonengan eta euren senideengan izaten ari den eragin larria dela eta». Bereziki kezkatzen ditu aita, ama edo bi gurasoak kartzelan dituzten haurrek; larri gaixo dagoen Ibon Fernandez Iradik COVID-19a pasatu izanak; eta urruntze politikari COVID-19a gehitzean gaixotasun horrekiko zaurgarriak diren senideek bizi duten egoerak. «Adibide soilak dira, beste hainbeste egoera mingarri sortu baititu salbuespeneko espetxe politika honi pandemia egoera gehitu zaionean».

Irekita dagoen aukera berria aprobetxatu eta bultzatzeko beharra ere ikusten du Sarek: «Lortutako adostasun eta babes politiko, instituzional, sindikal eta sozialak ,eta frantziar eta espainiar estatuen aldetik, txikiak eta ez-orokortuak izan arren, ematen ari diren urratsek ireki duten aukera eta egoera berria probestu eta bultzatzeko beharra dago». Herritar bakoitzaren ekarpena «ezinbestekotzat» dute, presoen egoerari irtenbidea emateko eta salbuespen legedia bertan behera geratzeko.

Hori dela eta, urtarrilaren 9ra itxaron gabe, herritarrak kalera ateratzera deitu dituzte. Abenduko mobilizazioek lau aldarri nagusi izango dituztela azpimarratu dute: haur motxiladunek gurasoekin egon behar dutela, etxeratze prozesua ahalbidetzen duen gradu progresioa preso guztiei aplikatu behar zaiela, urruntze politika behin betiko amaitu behar dela eta larriki gaixo diren presoak etxean egon behar dutela.


Summary: Joxean Sagastizabalen deabruak eta umorea, 'Andromedan'. Nobela laburra argitaratu du idazleak, Erein argitaletxearekin. Baziren hamalau urte fikzio lanik ez zuela argitaratzen, eta apaiztegitik atera berritan mundu normalarekin topo egiten duen gizon gaztea bihurtu du protagonista.

24 bat urteko gizon apaiztu berri bat, Juantxo izenekoa, apaiztegitik irtendakoan mundu normalarekin topo egin duena. Haren nagusiak, gotzainak, hots egiten dio, Santa Agedako parrokian zerbait oso xelebrea gertatzen delako. Eta hor doa Juantxo Santa Agedara, ikertzera, eta hamaika gauza gertatuko dira bere inguruan. Maitasun istorio bat ere bai, eta deabruak, aingeruak, zerua eta infernua.

Horixe Joxean Sagastizabalen (Eibar, Gipuzkoa, 1956) Andromedan nobela laburraren sinopsi posible bat. Eta helburua: «Tristeak kontsolatzeko makina txiki bat izan dadila», Anjel Lertxundik 1981ean Ereinekin argitaratu zuen narrazio liburua gogora ekarriz. Haren Tristeak kontsolatzeko makina izan da Sagastizabalen nobelaren inspiratzaileetako bat, izan ere. Itxialdian irakurri dituen euskarazko bost liburuek aurretik irakurriak zituen hamaikekin ateratako ondorioa berretsi besterik ez duelako egin, azaldu duenez: «Euskarazko literatura oso tristea da. Horrekin ez dut esan nahi txarra denik, inondik ere, baina nire liburuxka hau bada ahalegin txiki bat poztasun pixka bat ekartzeko gure mundu triste honetara». Horretarako, aurreko bere fikzio lan ia guztietan konstantea izan den ezaugarriari eutsi dio idazleak oraingo honetan ere: umoreari. «Eta aurrera dezaket happy end erabatekoa daukala nobelak».

Teologoa eta exorzista

Andromedan-en genesian, Lertxundiz gain, badira beste bi pertsona ere. Bata, Origenes teologoa, Apokatastasiaren dotrinaren sortzailea; «kristautasunaren Aitetako bat», Sagastizabalen esanetan. «Origenesek zioen denok hain ongi ezagutzen dugun kristautasunaren infernua ez zela betirako, Jainkoak sortu dituen guztiak egunen batean bueltatuko direla beren sortzailearengana». Horrek esan nahi luke Satan bera eta gainerako deabru guztiak egunen batean bueltatu egingo direla jainkoaren besoetara. «Orduko eta gaurko Elizarentzat, tesi hori heresia bat zen»; eta, ondorioz, Origenesen Apokatastasitik «asko» ekarri du Sagastizabalek nobela berrira.

Batxilergoko ikasle zela ezagutu zuen idazleak II. mendean jaio eta III.an hil zen Origenes, 12 urterekin. «San Bernardo, San Geronimo eta Origenes batera ezagutu nituen, fraide ikastetxe batean ikasle nintzela, eta egungoko inpresioa egin zidan». Ez zen gutxiagorako: haragizko tentazioaren aurrean, San Geronimok bere burua larrugorrian elurretara bota zuela esan zioten; San Bernardo sasi artera bota zela; eta Origenesek bere burua zikiratu zuela. «Hori kontatu ostean, egin ziguten galdera zen: 'zeuk zer egingo zenuke?'. Eta guk, gure 12 urteekin, galdera horri erantzun behar izan genion».

Sagastizabalen azken liburuko hirugarren inspiratzaile nagusiak ere, bada, badu zerikusirik Eliza Katolikoarekin eta deabruekin: Jose Antonio Fortea izena du, eta exorzista da Alcala de Henaresko (Madril) gotzaitegian. «Gotzaindegi bakoitzak du bere exorzista. Bihar edo etzi hemen bertan Satan agertu eta norbaitez jabetuko balitz, Munilla jaunak izango luke nori deitu, exorzismoa egin zezan». Fortea exorzista, bada, idazlea ere bada. «Zoragarria», gainera. Batez ere, bere lanak serio irakurtzen ez direnean. «Bi tesi idatzi ditu, tochus terribilis motakoak: Summa daemoniaca eta La tiniebla en el exorcismo. Milaka orrialde». Biak irakurri ditu Sagastizabalek. Goitik behera. Hilabeteak behar izan ditu horretarako. Hala, «Fortearen mundu ezin eroago baina ikaragarri entretenigarri horretatik badago zerbait nobela honetan».

Erlijioa ez da berria Sagastizabalen lanetan. Duela lau urte Pamielarekin eman zuen Peru Apreta, mistikoa saiakeran, esaterako, zentrala zen. Urtebetean idatzi zuen hura, baina bizpahiru behar izan zituen aurretik irakurtzeko, idazketa hura prestatzeko. «Orduko irakurketak ondo etorri zaizkit nobela hau idazterakoan. Eta liburu honetarako dokumentatzen ere denbora asko pasatu dut. Gero, idazten, ez hainbeste».

Budista da Sagastizabal, eta azken urteetan taoismoan dago murgilduta. Webgune eta irrati kate ultra-katolikoetan kuxkuxeatu zale dela aipatu du aurkezpenean, eta nabarmendu du mundua ez dagoela ulertzerik erlijio nagusien inguruan «zerbait gutxienez» jakin gabe.

Kutsidazu bidea, Ixabel (Alberdania, 1994) da Sagastizabalen lanik ospatuena eta ezagunena, zalantzarik gabe. Andromedan-en aurkezpenean, idazlearen lan guztiak lotzen dituen umore soka nabarmendu du Inazio Mujikak, Ereineko editoreak: «Topikoa da beharbada, baina nik beti esaten diot Joxeani berea komiki bat dela, idatzia. Album ilustratua egin daiteke bere lan gehienekin. Honekin ere bai».


Summary: Urtarrileko bigarren hamabostaldian hasiko da txertaketa Nafarroan. Zahar etxeetako egoiliarrak eta osasun arloko langileak izango dira hura hartzen lehenak.

Nafarroako Osasun kontseilari Santos Indurainek jakinarazi du noiz hasiko den lurralde hartan txertoa jartzeko kanpaina: okerrik ezean, urtarrileko bigarren hamabostaldian ekingo diote, pertsona «zaurgarrienetatik» hasita. Kontseilariaren esanetan, Espainiako Gobernuarekin eta gainerako autonomia erkidegoekin elkarlanean ari dira, prozesua aurrera eramateko plan bat osatzeko. Aldaketarik ezean, Pfizerrek garatutako txertoa erabiliko dute.

Txertoa hartzen lehenak «zahar etxeetako egoiliarrak, eta osasun arloko langileak eta soziosanitarioak» izango dira. Ondoren, «era mailakatuan», gainerako kolektibo zaurgarrietara zabalduko da deialdia. Hala, herritarren gehiengoak ekainetik aurrera izango du txertoa jartzeko aukera. «Gure proposamena txertoak jaso ahala kolektibo guztietara iristea da», azaldu du kontseilariak.

Indurainen esanetan, gripearen aurkako txertaketa kanpainen antzeko prozesu bat egingo du. Hala, urteetako esperientzia «sendoa» dutela azpimarratu du. Hura bezala, COVID-19aren aurkakoa jartzea ere boluntarioa izango da. Halere, herritarren erantzun ona espero du kontseilariak, txertoak «segurtasuna eta eraginkortasuna» bermatuta baititu.


Summary: Ofizialtasuna galdegiteko eskatu diote futbol federazioari. Ainhoa Tirapuk, Asier Illarramendik, David Zurutuzak eta Asier Riesgok egin dute eskaria, agiri baten bitartez, orain dela bi urte Durangon eskatutakoa betetzeko.

Duela bi urte FIFAn eta UEFAn euskal selekzioaren ofizialtasuna eskatzea adostu zuten EAEko Futbol Federazioaren Batzar Nagusian. Bi urte igaro dira geroztik, baina federazioak ez du urratsik egin. Luis Mari Elustondo presidentearen agintaldia amaitzear da, eta eskaria egitea galdegin diote Ainhoa Tirapu, Asier Illarramendi, David Zurutuza eta Asier Riesgo futbolariek. Tirapuk eta Zurutuzak aurreko sasoian hartu zuten erretiroa, eta Illarramendik eta Riesgok jokatzen segitzen dute.

Agiri baten bidez eskatu dute, eta EH Kirolak taldeak eman du horren berri. Gogorarazi dute larunbatean, abenduaren 12an, bi urte beteko direla Durangon batzordeak eskaria egin zuenetik, ia aho batez, eta kexu agertu dira oraindik ez delako bete. "Orduan ulertu genuen batzarrak ia aho batez emandako baietzak eskaera bideratzea ekarriko zuela. Baina bestela gertatu da".

Lau jokalariek gogorarazi dute "urte askoan" erakutsi dutela selekzioarekiko konpromisoa. "Horrek bultzatu gaitu ofizialtasuna aldarrikatzera eta antolatu diren lagunarteko partidak jokatzera". Noizbait ere planto egin behar izan dutela oroitarazi dute: "Uste izan dugunean partida horiek gure selekzioak nazioartean lehiatzeko aurrerapausorik ez zirela".

Selekzioarekiko konpromisoari eusten diotela nabarmendu dute. "Betiere ofizialtasunaren bidean aurrera egitekotan". Ildo horretan, ezinbestekotzat jo dute batzar nagusiak agindutakoa betetzea.

Elustondoren adierazpenak

Euskal selekzioak azaroaren 16an jokatu zuen azken partida, Costa Ricaren kontra. 2-1 irabazi zuen, eta FIFAk selekzioentzat gordetako datetan hirugarrena izan zen. Horren ostean, oihartzuna izan zuten Luis Mari Elustondo EAEko Futbol Federazioko presidenteak Radio Euskadin egindako adierazpenek. Bertan, adierazi zuen aurreakordio bat zegoela Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean, euskal selekzioek nazioartean lehiatzeko bidea abiatzeko. Baina gero Elustondok atzera egin zuen, eta, Cope irratian egindako adierazpenetan, gauzak ez zituela ondo azaldu esan zuen. "Aurreakordio hori ez da existitzen. Ez nituen gauzak behar bezala azaldu, sentitzen dut. Pedro Sanchezen inbestidurarako EAJk eta PSOEk sinatutako akordioaz ari nintzen. Akordio horretako puntuetako batean, esaten zen Sanchezek beharrezkoak ziren erreformak egiteko konpromisoa zuela, eta bide hori abiatzekoa".

Elustondok adierazi zuen ofizialtasuna "mantso, akordioekin eta harmonia onean" egin beharreko zerbait dela. "Lortuz gero, euskal zaleen pozgarri izango da". Baina argi esan zuen: "Gu ez gara sekula pankarta eta oihu batekin aterako". FIFAra eta UEFAra jotzeko duela bi urte Durangoko bileran lortutako akordioaz ere mintzatu zen. "Hiru batzar informatibo egin ziren, eta hor adostu zen tramitazio edo bide hori abiatzea. Baina ordutik ez dugu urratsik egin. Ez diogu erakunde horiei ez eskutitzik, ez bestelako komunikaziorik bidali". Hurrengo zuzendaritzak egin beharko du lan hori, urte hasieran izango baitira hauteskundeak.

Baina berriro nabarmendu zuen: "Pazientziaz egin beharreko kontua izango da, eta, lortuz gero, gure seme-alabek edo bilobek ikusiko dute" .


Summary: «Erakunde publikoek ITP estutu behar dute». PCBko langileek eragile publikoen inplikazioa eskatu dute 136 kaleratzeak eragozteko. Behin behineko neurriak aski direla uste dute.

Precision Castings Bilbaoko (PCB) langileek ITP Aerori «presio egiteko» eskatu diete erakunde publikoei, haien ustez enpresak egin nahi dituen 136 kaleratzeak eragotzi daitezkeelako. Horretarako, baina, ITP «behartu» egin beharko dute, eta Jaurlaritzak, Bizkaiko Aldundiak, eta Sestao eta Barakaldoko udalek horretarako ahalmena dutela uste dute. Era berean, partida kalean ere jokatuko dela argi dute, eta hainbat mobilizazio deitu dituzte Ezkerraldean hurrengo egunetarako.

«Sestaoko eta Barakaldoko ITP plantak dira egun Ezkerraldeko enpresarik garrantzitsuenak. Ezin dugu onartu eskualdean enplegua suntsitzen jarraitzea, are gutxiago eragotzi daitekeenean». Angel Rodriguez Precision Castings Bilbao langile batzordeko presidenteak (CCOO) hitz horiekin laburbildu du langileen. ITP Aeroren fundizioa da PCB, eta 136 langileri eragingo dion erregulazio espediente bat du mahai gainean. Hilaren 23ra arte negoziatuko dituzte neurriaren baldintzak langileekin. Egun 405 langile dira, finkoak denak, eta 45 urteko batez besteko adinarekin. Dena den, urtarrilean 620 langile inguru ziren, eta enpresak ez die kontratua berritu behin-behinekoei.

Langile batzordeak argi du zeintzuk diren negoziazio mahaian jokatu nahi dituen kartak. «Aurreikuspenen arabera, 2022. urterako susperraldi argia espero da hegazkigintzan. Beraz ez dugu ulertzen enpresak egiturazko neurriak hartzea», azaldu zuen Rodriguezek. Aurretik, baina, 2021. urtea dago, eta horri aurre egiteko behin behineko neurriak proposatu dituzte bileretan. «Urte zaila izango da, eta litekeena da jaitsiera izatea eskaeretan. Baina badaude kaleratzeak eragozteko neurriak: aldi baterako erregulazioak... Hortik jo behar du konponbideak, eta urtebete barru egoera berriz aztertu». Sindikatuen arabera, ITP taldeak 105 milioi euroko irabazi zituen 2019an.

Enpresak negoziazioetan esan duenez, 2021.ean ia erdiraino jaitsiko da ekoizpena, baina batzordean uste dute ez dela hainbesterako izango. Gainera dagoeneko lantaldea murriztua dago behin behinekoen kaleratzeekin. Mugimenduen atzean, baina, beste aldagai bat dago: Rolls Roycek ITP Aero saldu nahi du; eta erregulazioak asmo horrekin lotura izan dezakeela iritzi diote sindikatuek. Gauzak hala, erakunde publikoen laguntza eskatu dute. «Jarrera argia erakutsi behar dute. Hitzetatik ekintzetara pasatu behar dute eta enpresa presionatu langileen adosturiko irtenbide bat exijitzeko». Sektorean inbertsio publiko handiak egin direla nabarmendu du Rodriguezek, eta hortik iritsi daiteke presiobidea.

Iragan astean ELA sindikatuak jakinarazi zuen «epe ertainean» lankarga berria espero dutela ITPk Zamudion (Bizkaia) duen plantan. PCBn harentzat egiten dute lan, eta albiste ona dela badakite, baina egun epe motzagoko neurriak behar dituztela esan zuen Rodriguezek. Horiek lortzeko, bederatzi eguneko grebaldia eta hainbat mobilizazio antolatu dituzte hurrengo bi asteetarako. Nagusiak etziko eta hurrengo larunbateko martxak dira. «Ezkerraldean egin nahi duten harrapaketa eragozteko eskualde osoaren beharra dugu».

LAN GATAZKA PCB ITP Castingseko lan erregulazio espedientearen baldintzak negoziatzeko epea hilaren 23an bukatuko da. Enpresak 136 langile kaleratu nahi ditu, eta urtarrilaz geroztik ez die kontratua berritu behin behineko 120 langileri.

Protestaldiak Grebak. Egun osokoak—zortzi ordukoak txandako— 23ra arte, bihar izan ezik. Bederatzi egun guztira. Mobilizazioak. Bi martxa handi: etzi (11:30), Barakaldo-Sestao; eta 19an (11:30), Sestao-Barakaldo. 14an eta 22an ere manifestazioak egingo dituzte Barakaldon. 17an kontzentrazioa egingo dute Eusko Jaurlaritzaren aurrean, Gasteizen; eta 18an Bizkaiko Aldundiaren egoitzaren aurrean, Bilbon.

Bilerak Enpresarekin. Gaur, eta hilaren 16an, 21ean eta 23an. Eskaerak. Langile batzordeak kaleratzeak saihestu daitezkeela uste du. Aldi baterako erregulazio luze bat onartzeko prest legoke.


Summary: 'Gure historia da etorkizuna' plazaratu du Katakrakek. Amaia Astobizak eta Danele Sarriugartek itzuli dute Nick Estes historia irakasle eta militante indigenaren lana, eta Garbiñe Elizegik idatzi du hitzaurrea.

«Existitzen dira liburuak Durangoko Azokaren ondoren ere». Azokaren biharamunean, ezin zuen bestela hasi aurkezpena Hedoi Etxarte Katakrakeko kideak. Azaldu duenez, pandemiarekin euskarazko argitalpenen adarrerako pentsatutako bi liburu erori zaizkie aurten, baina horietako bat berreskuratzera heldu dira, eta atzo aurkeztu zuten: Nick Estes historia irakasle eta militante indigenaren Gure historia da etorkizuna. «Guretzat liburu hau apustu bat da, publikatzen dugun lehenengo historia liburua baita». Nahiz eta gehitu duen historia dagoela euren lan guztien atzean. «Baina stricto sensu, historia liburu bat publikatzen dugun lehen aldia da, eta autorearen bi arimak harilkatzen ditu: Ipar Ameriketako azpiegitura handien kontrako mugimendu indigenen erresistentzian ari den militantearena eta irakaslearena». Bi ahotsak datoz nahasian liburuan, hura osatzen duten zazpi ataletan. Danele Sarriugartek eta Amaia Astobizak euskaratu dituzte, eta Garbiñe Elizegik jantzi du hitzaurre batekin. Etxarte: «Bi mendeko kolonizazio prozesuaren eta, aldi berean, erresistentziaren kontaketa bat da, batzuetan nazioarteko esferatik, besteetan komunitate jakin batetik; laudorio handiak jaso dituena, sintesi eta aberastasun gaitasunengatik».

Urtebete pasa besterik ez du jatorrizko lanak, eta non deskubritu zuten kontatu du Etxartek. Amy Goodman kazetariak gidatutako Democracy Now telebista saioan izan zen —«saio erreferentziala pentsamendu kritikoan»—; elkarrizketa egin zioten Estesi, eta egunotan berrikusi eta orduko gaurkotasun berretsi du Etxartek. «Planteatzen delako zein harreman dagoen kolonizazioaren, genozidioaren, suntsitutako kulturen eta kapitalismoaren garapenaren artean, baina baita ere esaten duelako ez dagoela akordio berde posiblerik merkatua zentroan jarrita, zapaltzen delako mendi horietan, herri horietan, ibai inguruetan bizi den jendea».

Luzeagoa da, izan, liburuaren izenburu osoa: Gure historia da etorkizuna. Standing Rock vs Dakota Access oliobidea, eta indigenen erresistentziaren tradizio luzea. Eta hor aipatuta datorren Dakota Acess oliobidearen kontrako erresistentziaren historiarekin abiatzen da, hain justu, lehen atala. Zazpi komunitatek osatzen duten Oceti Sakowin herriko jende indigena da protagonista, Missouri ibaiaren ondoan bizi dena. 2016a da; energia konpainia handi batek han zulaketak egiteko asmoa agertu du, eta ura arriskuan jarri du hala. «Baina ez bakarrik», zehaztu du Sarriugartek . «Proiektuaren kontrako erresistentzia handi bat abiatzen da, eta Estesek erresistentzia horren aurrekariak erakusten ditu, nola izan zen kolonizazio modua, zer tresna biolento erabili ziren». Bada, irakurketak bi tonu uztartzen dituela adierazi du: «Gogorra da, baina, aldi berean, etengabe dago etsitzen ez duen herri bat, era ezberdinetako borrokak egin dituena azken 200 urteetan».

Denboraren kosmobisioa

Beste alderdi bati ere jarri dio azpimarra Sarriugartek: Ameriketako natiboen kosmobisoari. Haien ikuspegian, iragana, oraina eta etorkizuna ez ei dira gauza bereiziak, «harreman batean» dauden kontzeptuak baizik. Estesek kolonoen edo Mendebaldeko historiaren ikuspegiarekin alderatzen du: «Aipatzen du nola kolonizatzaileek pentsatu nahi duten garapen bat dagoela historian, horrela pentsa dezaketelako iraganean egin zituzten eta harrotzen ez dituzten gehiegikeria horiek jada pasatu direla; eta haiek [indigenek] ez dute horrela ikusten; haiek ikusten dute nolabait iragana eraikiz lortuko dutela etorkizuna eraikitzea, iraganaren kontaketa hori etorkizunaren kontaketaren parte bat dela». Ikusmolde hori jasotzen du, hain justu, izenburuak.

Bufalo bat agertzen da azalean, eta horrek liburuko beste elementu garrantzitsu bat irudikatzen duela ekarri du gogora itzultzaileak: senidetza. «Senideak beste herriak dira, baina baita bufaloak, mendia, ibaiak ere». Kolonizazio hasieran indigenek bufaloei esker euren bizimoldeari eutsi ahal izan ziotela azaldu du, jatekoa eman zielako, harik eta kolonizatzaileek bufalo populazioa hiltzeari ekin arte. «AEBetako armadakoek bufaloak hiltzen zituztenean, azalgorriak deitzen zieten, indigenei bezala; haiek hiltzean, aldi berean indigenak hiltzen ari zirela sentitzen zuten».

Profetak, Setioa, Sorrera, Gerra, Uholdea, Red Power, Internazionalismoa, Askapena. Historia kolonialak eta dekolonialak talkan egindako bidea aletzen dute zazpi atalek, zehatz jasoz gertakariak, erabakiak, beren izen, data eta xehetasunekin, gaur arteko auzietara helduz. Izenen kasuan, Astobizak aipatu du Ataramiñek aurten emandako Zaldi zoro izan dutela erreferente horiek itzultzerakoan, Aitor Fresnedok euskaratutako lanak dakarren izen indiarren zerrenda.

Euskaldunetara etorrita

Ameriketako indigenen historia Euskal Herriko testuingurura ekarri du Elizegik hitzaurrean, Dakotako tribu batean lanean emandako sasoia gogoan. Aldeak alde, ideia bat azpimarratu du: urrun izanagatik, «herri kolonizatuek» antzeko prozesuak bizi izan dituztela. «Helburu bera da: herri bat desagerraraztea». Alde bat aipatzera, kolonizatu aurreko historiaz euskaldunak indiarrak baino desjabetuago antzematen dituela esan du, eta eguneroko erresistentzien balioa nabarmendu. «Hizkuntzarena, lurraren defentsarena, lurrari lotutako bizimoduarena... maizago irakurri beharko genituzke jatorrizko herrietatik heltzen diren irakurketak; nahita edo nahi gabe, geure buruari harrika aritu ohi gara maiz patroi batzuk errepikatuz».


Summary: Ostalaritza berriro irekiko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. LABIren aholku batzordeak erabaki du udaletatik atera ahal izatea eta konfinamendu perimetrala lurralde historikoa mugatzea. Autonomia erkidegotik atera ahal izango da abenduaren 23tik 26ra eta abenduaren 30etik urtarrilaren 2ra.

Terrazez gain, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako taberna eta jatetxeen barruan edukieraren %50era arte sartu ahal izatea baimendu du LABiren aholku batzordeak. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ohartarazi du maskara jartzea «derrigorrezkoa» izango dela uneoro, jateko eta edateko uneetan ezik.

Barran ezingo da kontsumitu, ez zutik, ez eserita. Erabiltzaileek mahai baten inguruan eseri beharko dute. Ostalaritza 06:00etatik 20:00etara arte egon ahalko da irekita. Dena den, intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 500 positibotik gora duten herrietan itxita jarraituko du. Horrez gain, terrazetan ez erretzeko gomendioa egin du lehendakariak.

Momentu honetan, Bizkaiko bi herri (Arrigorriaga eta Ermua) eta Gipuzkoako hiru herri (Arrasate, Eibar eta Ordizia) bakarrik daude 100.000 biztanleko 500 kutsatutik gorako kasuen artean, alde batera utzita herri txikietako datuak. Bost herri horietan ezingo dute ostatuek oraingoz ireki.

Halaber, urriaren 26tik mugikortasuna mugatzen duen dekretua malgutuko dute: herritik sartu eta irten ahal izango da, baina ez probintziatik —hots, arabarrak Araban zehar mugitu daitezke, bizkaitarrak Bizkaian zehar eta gipuzkoarrak Gipuzkoan zehar—.

Eguberriei dagokionez, neurri hori malgutu egingo dute. Iragan asteazkenean Espainiako Gobernuak erkidegoekin batera hitzartutako neurrietako batzuk aldatzea eta gogortzea erabaki baitu LABIk. Ospakizunetan erkidegotik atera edo sartu ahal izango da, baina soilik abenduaren 23tik 26 bitartean eta abenduaren 30etik urtarrilaren 2ra bitartean —eta ez abenduaren 23tik urtarrilaren 6ra bitartean—.

Halaber, abenduaren 24an, 25ean, 31n eta urtarrilaren 1ean gehienez hamar lagun bildu ahal izango dira, Madrilekin hitzartu bezala: «Iradokitzen da, batetik, hamar pertsona horiek bi bizikidetza unitatekoak izatea eta, bestetik, berdinak izatea ospakizun desberdinetan».

Abenduaren 24an zein 31n, etxeratzeko agindua 01:30era luzatuko dute, eta gainerako egunetan 22:00etan izaten jarraituko du.

Horrez gain, «pertsonen pilaketak eragiten dituzten ekitaldiak debekatu egingo dira»: hala nola, Gabon gaueko eta errege bezperako kantu taldeak, kaleko jaiak, santomasak, abenduaren 31ko herri lasterketak, kabalgatak eta gainerako ekitaldiak.

Seiko taldeak

Eguberriez aparte, sei pertsonetako taldetan kirol federatuko entrenamenduak egin ahal izango dira. Eta %30eko okupazioa duten aldagelak erabili ahal izango dira, baita dutxak ere, «beti ere banaka». Kirol arloko gainerako murrizketek indarrean jarraituko dute.

Bada aldaketarik, baina: maskararen erabilera intentsitate handiko ariketetan ez derrigortzearen alde egin du LABIk, OME Osasunaren Mundu Erakundearen aholkuari kasu eginda. Toki itxietan eta jende asko ibiltzen den hiri eremuetan egiten diren kiroletan, ordea, beti erabili beharko da.

Eguberrietako oporren ondoren, urtarrilaren 11n, murrizketak malgutzeko aukera aztertuko du LABiren aholku batzordeak, «beti ere pandemiaren bilakaeraren arabera».

Gabon garaian, adinekoentzako egoitzetan bisitak egiteko araudia ere malgutuko dutela adierazi du Urkulluk, baina ez du gaiaren inguruko xehetasunik eman.


Summary: Aretxabaletako merkatari txikiak inperioaren kontra, Eguberrietako bideoan.

Dagoeneko tradizio bihurtu da Aretxabaletako (Gipuzkoa) merkatari txikiek Eguberritan bideo bat plazaratzea, herritarrei eskatzeko herrian bertan egin ditzaten erosketak. Aurtengoan, nola ez, koronabirusaren izurriak eragin du.

Kepa Errasti herriko aktorearen laguntza eduki dute, eta Monty Pythonen Brianen bizitza filmean oinarritu dira. Izan ere, merkatari txikiek ere inperio baten borrokaren erdian daude: ez Erromakoa, baizik eta Amatzon deiturikoa. Gurutzetan agertzen dira herriko merkatari martiriak. Baina filmean bezala, egoera ezin latzagoa izan arren, mezua positiboa da: Always Look on the Bright Side of Life (Erreparatu beti bizitzaren alde argiari) amaierako kantua euren egoerara ekarri dute: Bizipoza ez dusku inork eruengo! (Bizipoza ez digu inork eramango!) abesten dute Errastik, merkatariek eta herritarrek, Gabonetako argiz inguraturik.

Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren inguruko Sisiforen paperak antzezlanean dabil Errasti egunotan.

2014tik, umorez

Urtero bideo umoretsu baten bidez egiten diote aurre merkatariok egoera latzari. Iazkoan, La casa de papel telesaila hartu zuten aintzat. Itziar Ituñok lagundu zien orduan.

2018. urtean, Kataluniako procés-ean eta Carles Puigdemont orduko presidentearen egoeran oinarritu ziren.

2017an eduki zuten lagun, lehen aldiz, Errasti aktorea, Freddie Mercuryrena egiten, Queenen Somebody to Love kantarekin.

Aurreko urtean, Olentzero berak hartu zuen parte bideoan.

2015ean, Darth Vader herrira eraman zuten, orduan ere merkatariak alde argira eramateko.

Esan bezala, 2014. urtean hasi zuten Eguberrietan bideoak egiteko tradizioa. Orduan Bizarzuri jarri zuten, gero urtero behin eta berriz zabalduko zuten mezua barreiatzen: erosi herrian bertan.


Summary: Bruselak eta Londresek igandera arte negoziatzen jarraituko dute. Urrats handirik ez zen izan Von der Leyenen eta Johnsonen arteko afarian.

Akordiorik gabeko brexit baterako aukera handitu egin da nabarmen asteazken gaueko bileraren ondoren. Europako Batzordeko eta Erresuma Batuko ordezkariek onartu zuten desadostasun handiak dituztela, eta bilerak ez zuen askorik balio izan tarte hori ezabatzeko.

Von der Leyenek eta Johnsonek erabaki zuten azken aukera bat ematea negoziazioei. Igandera arteko epea eman zioten beren buruari "erabaki irmo bat" hartzeko. Akordiorik bada, bi aste eta erdi izango dituzte parlamentuek adostutakoa berresteko; ez bada akordiorik, tarte hori izango dute aduanak egoera berrira egokitzen bukatzeko. Izan ere, merkataritza librerako akordiorik ez bada, Europako Batasunetik Erresuma Batura eta alderantziz doazen produktuek muga zergak ordaindu beharko dituzte, eta mugetan kontrolatu beharko dituzte, bi aldeetako arauak betetzen dituztela egiaztatzeko. Hori egin behar izateak geldotu egingo du bien arteko merkataritza, eta kalte ekonomiko handia eragin dezake, batez ere Erresuma Batuan, produktu asko inportatzen dituelako EBko herrialdeetatik.

Negoziazio taldeek berriro ekin diete negoziazioei, Bruselan. HIru dira eztabaidagai nagusiak. Batetik, zer sarbide izango duten EBko arrantzaleek Ingalaterrako eta Eskoziako ur aberatsetan. Bigarrenik, nola egiaztatuko duten elkarri lehia bidegabea ez diotela egingo, lan, ingurumen eta estatu laguntzei buruzko araudien bitartez. Azkenik, nola konponduko dituzten desadostasunak, halakorik sortzen bada.


Positibo tasa %6,3 da Hegoaldean

Summary: Positibo tasa %6,3 da Hegoaldean. Atzo 8.437 PCR eta antigeno proba egin ziren Hego Euskal Herrian, eta horietatik 533 positibo izan ziren.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eguneratu egin dituzte kutsatu kopuruen datuak, eta, azken zenbaketaren arabera, beste 533 kasu erregistratu dira, bezperan baino hiru gutxiago. Hala ere, PCR eta antigeno proba gehiago egin ziren atzo, eta beraz, positiboen ehunekoak gora egin du azken orduetan. Zehazki, 8.437 test egin ziren atzo Hego Euskal Herrian, eta horietatik %6,3k eman zuten positibo. Bezperan, ordea, proben %5,7 izan ziren positibo.

Eusko Jaurlaritzako osasun agintariek eman berri dituzte Araba, Bizkai eta Gipuzkoari dagozkien datuak, eta azpimarratzekoak dira hauek: atzo 6.767 PCR eta antigeno proba egin zituzten, eta horietatik 446 izan ziren positibo. Hortaz, positiboen ehunekoa %6,6 da hiru lurraldeetan. Lurraldeka, Araban 99 kasu erregistratu dituzte, Bizkaian 210, eta Gipuzkoan 135. Beste bi positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratutakoak dira. Aurreko egunarekin alderatuta, Araban egin dute gora positiboek: 26 gehiago zenbatu dituzte. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, behera egin dute: Bizkaian hamazazpi positibo gutxiago erregistratu dituzte, eta Gipuzkoan, zortzi gutxiago.

Ospitelaratzeei buruzko datuak ere eman ditu Osakidetzak. Atzo, beste 54 lagun ospitaleratu zituzten koronabirusagatik Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta oraintxe 116 lagun daude hiru lurraldeetako ZIUetan.

Nafarroako Gobernuak emandako behin-behineko datuen arabera, berriz, azken orduetan beste 87 kasu erregistratu dituzte herrialdean. Bezperan atzemandako positibo kopuru bertsua da —86 positibo zenbatu zituzten—, baina test gehiago eginda. Izan ere, asteartean 1.057 test egin zituzten, eta horietatik %8,1k eman zuten positibo. Atzo, berriz, PCR eta antigeno proba gehiago egin zituzten (1.670 guztira), eta horietatik %5,2k eman zuten positibo.

Positibo gehien duten udalerri edo eskualdeei dagokienez, denak daude hamar kasuren azpitik. Besteak beste, launa positibo zenbatu dituzte Burlatan, Mutiloan eta Iruñeko Arrosadia auzoan, eta hiruna Ablitas, Noain eta Iruñeko Txantrea auzoan.


Summary: Frantziak Google eta Amazon zigortu ditu, bizitza pribatua urratzeagatik. Interneten Frantziako arautzaileak ebatzi du konpainiek publizitate fitxategiak jartzen dituztela «aldez aurreko baimenik gabe». AEBetako 46 estatuk Facebook salatu dute, «monopoliogatik».

Enpresa teknologiko handiei emandako su-etena amaituta, erasora jo du Frantziak. Bere mugen barruan fakturatzen dutenaren gaineko tasa bat ezartzearekin batera, isunen bidea hartu du. 100 milioi eurokoa jarri dio Googleri eta 35 milioikoa Amazoni, erabiltzaileen pribatutasuna urratzeagatik, publizitate fitxategi edo cookie-en bitartez.

Google.fr eta Amazon.fr zigortu ditu Informatikaren eta Askatasunen Frantziako Batzorde Nazionalak (CNIL). Ohartarazi du erabiltzaileen baimenik gabe haiei buruzko informazio ugari biltzen dutela bi enpresa horiek, ondoren publizitate pertsonalizatua proposatu ahal izateko aitzakiarekin, eta zeharkako diru sarrerak lortzeko. Erakunde horrek egiaztatu duenez, informazio abisuek ez dute leiho horien helburuei buruzko informazio argirik jasotzen, eta horiek erraz desaktibatzeko modurik ere ez diete eskaintzen erabiltzaileei.

Artxibo ezkutuak

Gainera, Googleri leporatzen dio artxibo bat gordetzea ordenagailuetan, ezer jakinarazi gabe edo iragarkien pertsonalizazioa kenduta ere. Ezkutuko artxibo horren bitartez, erabiltzaileek bilatzailean sartzen dituzten edukiak erregistratu eta jasotzen jarraitzen du konpainiak.

CNILek bi enpresa horiei agindu die informazio abisuak aldatzeko hiru hilabeteko epean; bestela, 100.000 euroko isun gehigarria jasoko dute igarotako egun bakoitzeko. 2019ko urtarrilean, CNILek 50 milioi euroko isuna jarri zion Googleri arrazoi beragatik.

Frantzia, halaber, azaro amaieran hasi zen enpresa handi horiei tasa berezi bat eskatzen, hainbat hilabetez izoztuta eduki ostean. Herrialdean fakturatzen dutenaren %3 eman beharko diote estatuari. Munduan Google tasa esaten zaio neurri horri, eta hainbat herrialdetan ezarri dute —Espainian urtarrilaren 1etik aurrera egongo da indarrean—. OCDEk eta Europako Batasunak oinarriak finkatu nahi dituzte, baina ezezko batzuekin egin dute topo: Irlandak eta Eskandinaviako herrialdeek esan dute ezetz, adibidez.

Lehiakideen kontrola

Frantziak ez ezik, AEBetako agintariek ere kezkaz begiratzen diote sareko erraldoiak biltzen ari diren botereari. Herenegun jakin zen 46 estatuk eta bi eskualdek Facebook salatu dutela «legez kanpoko monopolioagatik»; bere esku dauden Whatsapp eta Instagram saltzera behartu nahi dute. AEBetako agintarien ustez, Facebookek, bere estrategia oldarkorrarekin, bere lehiakideak kontrolatu nahi ditu, eta merkatua menderatu.

Auzia Europara ekarrita, Margrethe Vestager Lehiaren komisarioak esan du «interesgarria» eta «pozgarria» dela agintari estatubatuarrek egindako urratsa. Europan, Facebooken inguruko bi ikerketa martxan daude, baina, Vestagerren arabera, ez daude AEBetakoak bezain aurreratuta.

Aurretik ere egin du saiorik. Whatsappen erosketa ikertu zuen; zehazki, erabiltzaileen telefono zenbakiak Facebookeko profilekin lotzearen ondorioak aztertu zituen. Nahiz eta sare sozialak ziurtatu ez zuela hartuko neurri hori, azkenean hartu zuen, eta Europako Batzordeak 110 milioi euroko isuna jarri zion, modu engainagarrian jokatzeagatik. Bruselaren ikerketak, baina, ezin izan zuen frogatu Eurtopako lehiari buruzko legeak urratu zituenik.


Summary: Hiru pertsona hil eta 17 zauritu dira Badalonako eraikin batean izandako sutean. Pabiloi huts batean piztu da sua. Lekukoen arabera, etxerik gabeko 150 lagun inguru zeuden han sutea hasi denean.

Bart gauean piztu zen sua Badalonako pabiloi batean. 150 lagunetik gora zeuden han lotan sutea hasi zenean. Inguruko bizilagunen arabera, migratzaileak bizi ziren han. Goizaldean, suhiltzaileek jakinarazi dute hiru gorpu aurkitu dituztela eraikinean, eta zaurituak gutxienez hamazazpi direla; haietako sei larri eraman behar izan dituzte erietxera. Hala ere, ohartarazi dute biktima kopuruak gora egin dezakeela datozen orduetan, besteak beste, ez dakitelako ziur zenbat jende zegoen eraikinean sua piztu zenean.

«Informaziorik gabe ari gara lanean, itsu-itsuan. Oraintxe ditugun datuak hipotesiak besterik ez dira. Inork ez digu jakinarazi barruan senide edo lagunik ote duen», azaldu du Miquel Samper Generalitateko Barne kontseilariak. Suhiltzaileek lanean jarraitzen dute sutea kontrolpean hartzeko, baina, lerro hauek idazteko unean, eraikina erortzea da arrisku nagusia. «Eraikinaren zati batzuk hasi dira erortzen», jakinarazi du Samperrek. Larrialdi zerbitzuetako kideak beldur dira eraikinaren barruan oraindik jende gehiago egongo ote den harrapatuta.

Badalonako alkate Xavier Garcia Albiolen esanetan, badira «zazpi edo zortzi urte» eraikina «okupatuta» dagoela. «Bizilagunek salaketa bat baino gehiago jarri izan dituzte, baina gaur arte Udaltzaingoak ezin izan du barrura sartu, horretarako epaile baten agindua behar zutelako, eta ez geneukalako halakorik. Beraz, ez dakigu zehazki zenbat jende bizi zen bertan».


Summary: EHUko ikasleen %14k gantz gehiegi dute gorputzean. Unibertsitateak argitaratutako tesi batek seiehun ikasle baino gehiago elkarrizketatu ditu. Ondorioztatu duenez, oro har, ikasleen dieta proteina eta gantz askokoa da, eta karbono hidrato eta zuntz gutxikoa. Gainera, gehienetan, jarduera fisiko gutxi egiten dute, eserita denbora asko igarotzen dute, alkohola neurrian edaten dute, ez dute erretzen eta behar beste ordu egiten dute lo.

%14,4 da Euskal Herriko Unibertsitateko ikasleen gainpisu prebalentzia. Hala ondorioztatu du Nerea Telleria Aranburu ikerlariak argitaratu berri duen tesi batek. Azaldu duenez, ikerketak « datu baliotsuak eman ditu ikasleen obesitatearen konplexutasuna eta dimentsio aniztasuna hobeto ulertzeko eta prebentzio eta tratamendu estrategiak diseinatzeko». Ikerketa EHU12/24 proiektuaren parte da.

Tesia osatzeko, seiehun ikasle boluntario baino gehiago elkarrizketatu dituzte, eta hainbat ondorio atera; besteak beste, dieta ohiturak eta bizitzeko erak aldagai demografikoekin eta ikasleak ikasten ari diren titulazioko jakintza arloarekin lotuta daudela. Telleriaren ikerketak dioenez, gorputzean gantz gehiegi izateko arrisku handiena gizonek dute, adin handieneko ikasleek, maila sozioekonomiko txikienekoek eta Osasun Zientzietako ikasketak egiten ari direnek.

Horrez gain, oro har, unibertsitateko ikasleek jarduera fisiko gutxi egiten dute, eserita denbora asko igarotzen dute, alkohola neurrian edaten dute, ez dute erretzen, eta behar beste ordu egiten dute lo, ikerketaren arabera. Eta zein dira obesitatearen arrisku faktoreak? Nagusiki, elikadura eredu desegokia, kalitate gutxiko dieta eta bestelako bizimodu ez-osasungarria. Horiek elkartzen badira, noski, nabarmen handitzen da gorputzean gantz gehiegi izateko arriskua.

Aztertutako ikasleei hainbat datu eskatu dizkiete: demografikoak, sozioekonomikoak, akademikoak, norberaren eta familiaren gaixotasun aurrekarienak, bizimoduaren ingurukoak, gorputz irudiaren ingurukoak, pisuaren kontrolarenak eta nutrizioaren arloko ezagutzarenak. Gainera, denei neurri antropometrikoak hartu zizkieten, eta, horietatik abiatuz, adipositate indizeak kalkulatu dituzte. Hala, ondorioztatu dute obesitatea duten ikasleek gogobetetasun txikiagoa dutela beren pisuarekin eta gorputzaren irudiarekin, eta zenbat pisatzen duten aitortzeko zailtasun handiagoa ere bai.

Munduko unibertsitateetan, %22

Dena den, EHUko datuak onak direla esan daiteke munduko gainontzeko unibertsitateekin alderatuz gero. OME Osasunaren Mundu Erakundeak 2016an argitaratu zuenez, unibertsitateko ikasleen gainpisu prebalentzia % 22 inguru da munduan. Hori, nagusiki, kultura eta ingurumen arloko eraginen, energia handiko dieten, elikagai anoen tamaina handitzearen eta bizimodu sedentarioa izatearen ondorioa da, OMEren arabera.

EHUk argitaratu duen ikerketa Marta Arroyo Izaga doktoreak zuzendu du, EHUko Farmazia eta Elikagaien Zientzia Sailean egin da, eta bikain cum laude kalifikazioa jaso du.


Summary: Bizkaiko ostalariak: «Bidegabekeriaren parte bat erreparatu dute neurri berriekin». Kexu dira «afari zerbitzua» ezin izango dutelako eman, eta nabarmendu dute arazoak «bere horretan» jarraitzen duela.

Bizkaiko ostalarien elkartearen iritziz, jasaten ari ziren «bidegabekeriaren» parte baten «erreparazioa» da Labiren aholku batzordeak euren jardunari jarritako mugak leundu izana. Hector Fernandez elkarteko presidenteak begi onez hartu ditu aldaketak, baina nabarmendu du ez direla aski: «Arazoak bere horretan dirau. Sektoreak lan egin beharra dauka, eta negozioek fakturatzeko beharra dute, krisia oso gogorra delako».

Larunbatetik aurrera ostalariek terraza zerbitzua eman ahal izango dute kanpoan; lokalaren barruan, aldiz, mugak izango dituzte: edukieraren erdia, eta bezero guztiak eserita. Muga zorrotzena, dena den, ordutegian dute, 20:00etan itxi beharko baitute. Sanchez kritiko mintzatu da ordutegiarekin: «Jatetxeetako bi zerbitzuak salbatzeaz hitz egin genuen, bazkariak eta afariak, baina ezin izan ditugu afariak lortu». Azaldu duenez, tabernetako barretan eserita kontsumitu ahal izatea eskatu zuten, baina eskaera hori ere ukatu egin zaie. Bizkaian herri guztietako ostalaritza negozioek ireki ahalko dute, Ermukoek eta Arrigorriagakoek izan ezik. Bi herri horietan azken hamalau egunetan pilaturiko intzidentzia 500 kasutik gorakoa da 100.000 biztanleko.


Summary: Enpresa txiki eta autonomoentzako laguntzak luza ditzala eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. Talde guztiek babestu dute egitasmoa. Mailegu gehiago galdegin dituzte, eta baldintza hobeetan emateko.

Enpresa txiki, ertain eta autonomoentzako laguntzak 2021era luzatzeko eskatu dute Eusko Legebiltzarreko talde guztiek. PP+C's-ek bultzatu du eztabaida, eta zuzenketa bat adostu du EAJrekin eta PSErekin; gero, gainerako alderdiek babestu dute. Eskaera aho batez onartu izana nabarmendu dute talde guztiek.

COVID-19aren osasun krisiak iraun bitartean maileguak eskuratzeko baldintza errazteko eskatu diote Jaurlaritzari. Zehazki, maileguen gabealdia urtebetetik bira luzatzeko, eta itzultzeko epea bost urtetik zortzira.

Gainera, krisiak kalte handiena egiten dien sektoreei laguntzeko lerro espezifiko bat sortzea proposatu diote gobernuari, eta aurten indarrean dagoen programaren onuradunei ere baldintza berri horiek lortzeko aukera ematea.

Funtsean, Jaurlaritzak aurten enpresa txiki, ertain eta autonomoei laguntzeko sortu duen programa 2021era zabaltzea galdegin dute. Hasieran, funts horrek 500 milioi euro zituen, eta gero beste 500 milioi euro gehiago jarri zituen gobernuak.


Summary: Behatokiak ohartarazi du giza eskubideak ez direla betetzen hizkuntz eskubideak bermatu ezean. Pandemian hizkuntz eskubideen urraketak areagotu egin direla nabarmendu du Behatokiak, eta hori konpondu beharra azpimarratu du.

«Euskara eta hizkuntz eskubideak bermatu ezean, giza eskubideak bete gabe jarraituko dute Euskal Herrian». Salaketa argia egin du Behatokiak, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunaren harira ateratako oharrean. Nabarmendu duenez, giza eskubideak ere oinarrizko eskubide direla aitortzen du Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalak. Horrenbestez, Behatokiaren hitzetan, «oinarrizkoa» da euskara eta hizkuntz eskubideak bermatzea.

Euskal Herrian egoera bestelakoa dela uste dute, eta argi dute egoera «makurtu» egin dela pandemiarekin. Datuak eman dituzte hori berresteko: lehen olatuan, aurreko urtean sasoi berean jasotako kexuak halako bi jaso zituen Behatokiak, eta bigarren olatuan ere ez da itzuli lehengora. Hizkuntz eskubideen urraketak hainbat eremutan gertatzen direlakoan daude. Zaintzara, osasungintzara, lan esparrura, lege eta ondasunei dagozkien zerbitzuetara, hezkuntzara eta aisialdira begira jarri da Behatokia.

Urraketak, hainbat esparrutan

Zaintzari erreparatu dio Izaskun Gaubeka Behatokiko zuzendariak. «Ezinbestekoa» iruditzen zaio zaintza zerbitzu guztietan euskara txertatzea, «berebiziko garrantzia duelako Euskal Herrian bizi diren guztien ongizatea eta gizartearen elkarbizitza eta eraikuntza sozial, indibidual eta kolektiboa bermatzeko». Horregatik, Gaubekak uste du pertsona zaurgarrienei euskaraz bizitzeko eskubidea izateko baliabideak eta aukera eskaini behar zaiela.

Osasungintzan, berriz, Behatokiak aipatu du aldea dagoela herriaren edo eremuaren arabera. «Hala ere, guztietan profesional euskaldunak falta dira». Gaubekak deritzo egoera «bereziki larria» dela esparru batzuetan: pediatria, psikologia, psikiatria... Eta gogorarazi du erditzearekin eta heriotzarekin lotutako osasun zein zaintza zerbitzuetan «aparteko garrantzia» duela bertako hizkuntza erabiltzeak. Ziurtatu du hori ez dela kontuan izan pandemian: «Pandemia honek eragindako aldaketa guztietan hizkuntza ez da kontuan izan, horrek herritarren osasunean ere duen eraginaz jabetu gabe».

Gaubekak uste du lan esparruan ere «oso ohikoak» direla hizkuntz eskubideen urraketak . Haren hitzetan, bezeroek, kontsumitzaileek eta herritarrek ez daukate «inolako bermerik» zerbitzuak euskaraz jasotzeko. Hori konpondu beharra dagoela azpimarratu du: «Herritar guztiok eskubidea izan beharko genuke euskaraz lan egin ahal izateko eta baliabideak eta laneko formakuntza euskaraz izateko».

Egoera antzekoa dela uste du Gaubekak legeei eta ondasunei lotutako zerbitzuetan: «Oinarrizko zerbitzu jakin batzuetan, ia ezinezkoa egiten zaie herritarrei euskaraz jaso ahal izatea: notariotza zerbitzuetan, justizia eremuko zerbitzuetan edo azken borondateen agiria osasun zerbitzu publikoan egiterakoan».

Hezkuntzan ere aldaketak beharrezko ikusten ditu Gaubekak, euskara «ardatza» izan dadin hezkuntza osoan: «Euskaraz ikastea eskubide unibertsala izanik, behar-beharrezkoa da doakotasuna eta hezkuntzan ondo integratuta egotea, herritarrek hizkuntza berdintasunean ikas dezaten». Bereziki, Lanbide Heziketako egoerak kezkatzen du, eskaintza «oso urria» delako.

Aisialdian eta bizitza sozialean ere erdarak nagusitzen direlakoan dago Gaubeka. Haurrei eta gazteei begira jarrita, komunikabideetan haientzako eskaintza indartu beharra aipatu du, eta telebista publikoko euskarazko haurrentzako kateak duen egoera gogorarazi du: «Oraindik ezin da euskararen lurralde guztietan ikusi».


Summary: «Ikusi nuen nola heltzen zion gerria. Inpotentzia sentitu, eta muturrekoa eman nion Nieblari». Asier Nieblaren kasuko akusatuak gaur deklaratu du epaiketan. Azaldu du ez zuela hura hiltzeko asmorik.

Duela bi urte eta bi hilabete hil zen Asier Niebla urnietarra (Gipuzkoa), bi hilabete lehenago beste gizonezko batek buruan jo, lurrera erori, eta koman 61 egun egin ostean. Akusatuak gaur deklaratu du bigarren auzi saioan. Fiskalaren galderak erantzuten hasi bezain pronto, argi utzi nahi izan du bere asmoa ez zela Niebla hiltzea: «Ez nuen hori gertatzea nahi. Ulertzen dut jendeak nire heriotza nahi izatea, baina bihotzez diot, ni ez nintzen mutila hiltzera joan. Bi urte daramatzat egunero une hura buruan dudala esnatzen».

Abuztuaren 12 hartan gertatutakoa azaldu du. Muturrekoa bizkarrez eta korrika zihoala ematea egotzi diote, baina ez zela hala izan deklaratu du: «Aurpegian eman nion. Begiratu nion, begiratu zidan, eta bizkarrez erori zen». Izututa alde egin zuela adierazi du. Fiskalak esan dionean Nieblak okotzean ez zuela lesiorik, akusatuak esan du ez ziola horren indartsu jo, eta irristatu egin zela biktima.

Muturrekoa emateko arrazoiaren inguruan galdetuta, testuinguruaz hitz egin du: «Nire neska lagun ohia ikusi nuen, beregana joan nintzen, eta Asierrek gerritik heldu zion, ipurdi aldera. Inpotentzia sentitu nuen, eta horrek eragin zuen nik muturrekoa jotzea». Azaldu du Niebla ez zuela ezagutzen lehendik, eta udaltzainek deitu ziotenean izan zuela haren egoeraren berri. Gau hartan bertan, ordea, lehenago, eztabaidatu egin zuten: «Arrazoi bat emateko eskatu nion, nik jakiteko zergatik utzi ninduen utzi ninduen moduan».

Epaimahaiaren esku

Horrez gain, aitortu du drogak kontsumitu zituela gau hartan, eta bazekiela bere bikotekide ohia eta Niebla batera zeudela. Urnietako Udalak eskatu du indarkeria matxista aintzat hartzeko auzian, eta biolentzia mota horren biktima izendatzeko Asier Niebla.

Udaleko abokatuaren galderei erantzunez azaldu ditu akusatuak lehendik gertatutakoak. Hiru-lau urte eman zituen neska lagun ohiarekin bizitzen, eta zazpi hilabete zeramatzaten harremana utzita. Esan du berak nahi zuela harremana konpondu, baina ez ziola behar baino gehiago insistitu neskari.

Orain, zinpeko epaimahai batek erabakiko du ea erasotzailea soilik lesioen arduraduna den, homizidio baten egilea ala hiltzailea den. Epaimahaikideek, halaber, kontuan hartu beharko dute ea auziaren oinarrian indarkeria matxista badagoen ala ez. Polizia izango da hurrengoa deklaratzen, eta bihar jarraituko du saioak, lekukoekin.


Summary: Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Zentroa ez onartzeko eskatu dute memoria eragileek. 'Memoria osoa, bizikidetzaren alde' kanpaina aurkeztu dute hamahiru memoria eragilek, eta manifestuarekin bat egiteko eskatu diete erakundeei, eragileei eta norbanakoei.

Hamahiru memoria elkartek Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Zentroaren proiektua ez onartzeko eskatu dute gaur Gasteizen eginiko agerraldi batean. Memoria osoa, bizikidetzaren alde kanpaina aurkeztu dute, Giza Eskubideen Nazioarteko egunean berean. Haien arabera, Euskal Herria memoria duen herri bat da, eta ezin dira ahaztu gaur arte egondako giza eskubideen urraketak. Bizikidetza eraikitzearen aldeko urratsak egin nahi dituzte, baina adierazi dute zentro horren proiektuak bizikidetzaren eraikuntzaren aurka egiten duela. Hain zuzen, Espainiako Gobernuak gune hori Gasteizen eraikitzeko erabakia hartu zuen 2014an. Webgune bat ere martxan jarri dute, gaur aurkeztu duten manifestuarekin bat egiten dutenek beren atxikimendua eman dezaten.

Kanpainarekin bat egin dute, besteak beste, Egiari Zor fundazioak, Intxorta 1937 elkarteak, Gernika batzordeak eta Sanferminak 78: Gogoan! elkarteak. Inolako bazterkeriarik eta diskriminaziorik gabeko memoria osoaren aldeko hautua egin dute, bizikidetza eraikitzeko erronka mahai gainean jarrita: «Asko dira gure zauri irekiak, eta ez ditugu ahaztu indarkeria adierazpen ugarik eragindako marka horiek». Elkartutako eragileek uste dute erronka horrek kolektiboa izan behar duela, eta bizikidetza «ikuspegi integral batean» oinarritu behar dela, azken hamarkadetako «sufrimenduaren mapa» osatzen duten errealitateak ahaztu gabe. «Norabide on horretan pauso batzuk eman dira, tokian tokiko esperientziak eta dinamikak, modu inklusiboan bizikidetza eraikitzea errazten dutenak». Halere, argi dute bidea «zailtasunez» beteta dagoela, «estrategia diskriminatzaileak» daudelako: «Nabarmenak dira arriskuak».

Bide horretan dagoen arrisku nabarmenetako bat Terrorismoaren Biktimen Memoriaren Zentroa bera dela nabarmendu dute memoria elkarteek. Jakinarazi dutenez, gune horren oinarrian lege bat dago, eta horrek «1960ko urtarrilaren 1etik erregistratutako terrorismoaren adierazpen guztien biktimekiko aitorpen, errespetu eta elkartasun zeinua» izan nahi duela zehazten du. Hala ere, salatu dute lege horren planteamendutik kanpo gelditzen direla data horren ostean edo lehenago Espainiako Estatuaren aparatuek egindako giza eskubideen urraketen milaka biktima. Areago, erantsi dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak onartutako legeetan dagoeneko biktima horietako batzuk gogoan hartzen direla, baina aitortza ez dela beste batzuen adinakoa. «Biktima asko daude aitortu gabe eta giza eskubideen urraketen mapara gehitzeko».

Zentroaren planteamendua gaitzetsi, eta giza eskubideen urraketa guztiak oinarri izango dituen proiektu «eraikitzaile eta integral» baten aldeko aldarria egin dute. Izan ere, uste dute zentroak bazter uzten duela biktimen errealitatearen zati handi bat, eta hori bizikidetzarako arazo bat dela. Beraz, zentroaren proiektua ez onartzeaz gain, memoria osoa oinarri hartuko duten dinamikak bultzatzeko eskatu diete Euskal Herriko erakundeei eta elkarteei, eta baita bazterkeriarik gabeko bizikidetza eraikitzekoa ere. Instituzioekin, oraingoz, ez dira harremanetan jarri, baina beraien atxikimendua eman dezakete kanpainarako propio sortu duten webgunean. Hala ere, aitortu dute nahiko luketela ahalik eta instituzio gehienek manifestuarekin bat egitea: «Uste dugu oso oinarrizkoa dela eskatzen duguna, eta argia dela egungo eskubideen urraketa eta biktima askorekiko bazterkeria».

Kanpainarekin aurrera

Manifestuarekin bat egiteko aukera izango dute norbanakoek, eragileek eta erakundeek datozen egunetan. Baina, horrez gain, memoria eragileek azaldu dute kanpaina gizarteratzeko asmoa dutela, eta beraz, ekimen berriak aurkezteko dituztela. Hala ere, oraindik ez dute aurreratu zeintzuk izango diren planteamendu berri horiek.


Summary: Intzidentzia handiko herri txikietan ostalaritzak ireki ahal izango du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurreko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 500 positibotik gora izan duten herrietan tabernek eta jatetxeek itxita jarraituko dute, baina neurri horrek ez die eragingo 5.000 biztanletik beherako herriei. Horietakoren batean egoerak okerrera eginez gero, Jaurlaritzak neurri murriztaileak ezarriko ditu bertan.

Urriaren 26tik eta azaroaren 6tik indarrean diren neurriak malgutu egingo dituela jakinarazi zuen atzo Eusko Jaurlaritzak. Ostalaritzak ateak ireki ahal izango ditu, printzipioz, terrazak osorik eta jatetxe eta taberna barruan edukieraren %50 beteta gehienez. Baina neurria ez da orokorra izango. Izan ere, aurreko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 500 positibotik gora eduki duten herrietan itxita jarraituko dute taberna eta jatetxeek.

Araban, hauek dira 100.000 biztanleko 500 positibotik gora eduki dituzten herriak: Añana, Erriberagoitia, Iruña Oka, Armiñon, Berantevilla, Urizaharra, Eltziego, Elvillar, Arraia-Maeztu, Legutio eta Aramaio.

Bizkaian: Zeberio, Arakaldo, Ugao, Gamiz-Fika, Errigoiti, Forua, Ermua eta Arrigorriaga.

Gipuzkoan: Eibar, Elgeta, Arrasate, Beizama, Larraul, Gaztelu, Alegia, Ordizia, Arana eta Segura.

Mapa honetan kontsulta daiteke intzidentzia herriz herri.

5.000 biztanle baino gutxiago dituzten herrietan, ordea, bestela jokatuko du Eusko Jaurlaritzak. Bihar aterako duten dekretuaren zirriborroan zehaztu dutenez, 26 herri horietako egoera aztertuko dute banaka, eta ez dute intzidentziaren arabera ostalaritza ixteko debekurik ezarriko horietan. Dena dela, egoerak okerrera eginez gero, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak neurri murriztaileak ezar litzake, esan dutenez.


Summary: Sindikatuen arabera, Haurreskolak partzuergoko grebak «erabateko jarraipena» izan du. LAB, Steilas eta ELA sindikatuek datorren asteazkenerako dute deituta bigarren greba eguna, eta, egoera aldatu ezean, mantendu egingo dute.

LAB, Steilas eta ELA sindikatuek grebara deitu zituzten gaurko Haurreskolak partzuergoko langileak, eta deialdiak erantzuna izan du. Sindikatuen arabera, «erabatekoa» izan da jarraipena, %73koa. Datorren asteazkenerako dute deituta bigarren greba eguna, eta mantendu egingo dutela ziurtatu dute, egoera aldatzen ez bada behintzat.

Parte hartzea, «erabatekoa» izanda ere, gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak izan direla salatu dute: «Hainbat haur eskolatan langile guztiei kendu zaie greba egiteko eskubidea; alegia, bi hezitzaileko haur eskola guztiei; orotara, 278 langileri». Gainera, sindikatuen aburuz, Haurreskolak partzuergoko kudeatzaile Zorione Etxezarraga harago joan da gutxieneko zerbitzuen interpretazioarekin, «greba desitxuratzeko helburuz».

Grebarako arrazoiak izan, badituzte, sindikatuek diotenez: «Haurreskolak Partzuergoko langileoi greba dinamikarekin hastea baino ez zaigu geratu». Izan ere, salatu dutenez, ez dira betetzen indarrean dituzten lan hitzarmena eta akordioak. Gainera, orain arte negoziazioa falta izan dela nabarmendu dute. Abenduaren 22an izango duten mahai negoziatzailean hainbat puntu gehitzea ere nahi dute: ordezkapenak betetzea, eta hezitzaileen mugimenduak eta aparteko orduen «erabilera txarra» amaitzea; sinatuta dauden akordioetatik abiatuko den lan hitzarmen berriaren negoziazioa hastea; eta irakaskuntza publikoan Osakidetzak egiten duen COVID-19tik norbera babesteko ekipamenduen horniduran Haurreskolak partzuergoa ere sartzea.

Sindikatuei iruditzen zaie beharrezkoa dela aurrekontua handitzea, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzengana zuzendu dira: «Jokin Bildarratzek du giltza gatazka honetan; horregatik, Hezkuntza sailburua eta Haurreskolak Partzuergoko lehendakaria den heinean, dagokion erantzukizuna bete dezala exijitzen diogu». Orain arte egindako eskaerei eutsiz, Haurreskolak partzuergoaren doakotasuna eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean integratzea eskatu dute.


Summary: Gabonetan adinekoen zaintza hobetzeko neurriak iragarri ditu Gipuzkoako Foru Aldundiak. Egoiliar bakoitzari 18 minutu gehiago eskainiko dizkiete egunean, horretarako langilerik kontratatuko ez badute ere. Bisitak bi senidekoak izango dira abenduaren 23tik urtarrilaren 6ra.

Gipuzkoako Foru Aldundiak hamahiru neurri kaleratu ditu Gabonetara begira “adinekoen bizi kalitatea eta ongizate emozionala babesteko” asmoz. Neurri horien artean daude arreta ratioak %9,2a igotzea, 18 minutu gehiago egoiliar bakoitzeko; nahiz eta horretarako ez dituzten langile gehiago kontratatuko. Psikologiaren, fisioterapiaren eta terapia emozionalaren alorrean, aldiz, bikoiztu egingo dituzte lantaldeak. Bisitak ere gehitzeko asmoa azaldu du, eta abenduaren 23tik urtarrilaren 6ra bitartean bi senidek bisitatu ahalko dituzte egoiliarrak. Aldundiak ez du baztertu neurriak Gabonak pasata ere mantentzea, “erantzun egokia” izaten badute.

“Horrelako planak martxan jartzeko orduan pertsonak ditugu gogoan, beraiek dira lehentasun nagusia”, adierazi du Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusiak. Gogorarazi du pandemiaren bigarren olatuak 99 hildako utzi dituela herrialdeko egoitzetan. Haren hitzetan, orain arte ezarritako politikek egoiliarren “osasuna eta segurtasuna bermatzea” helburu izan badute ere, egoiliarrei ondorio psikologiko eta emozionalak eragin dizkie. Hori horrela, Goxatu plana aurkeztu du diputazioak, gizarte eragileekin elkarlanean eta familiekin, langileen ordezkariekin eta zentroetako talde arduradunekin kontrastatuta.

Hiru alor nagusiri ezarriko dizkiete neurriak. Lehena, ratioei dagokiena: egoiliar bakoitzari 18 minutu gehiago eskaini ahal izango dizkiete langileek. Horretarako, egoitzaz egoitzako azterketa egin dutela adierazi du Maite Peña Gizarte Politiketako foru diputatuak, eta herrialdeko 65 zahar egoitzetan 400 lekutik gora libre utziko dituzte, ordainduta baina egoiliarrik gabe. Horrela, lantaldeak mantenduko dira, baina egoiliar gutxiagorekin denbora gehiago izango dute bakoitzari eskaintzeko. Alta, zentroetako zenbait alorretan —psikoterapian, fisioterapian eta terapia okupazionalean—, bikoiztu egingo dituzte lantaldeak. Neurri hori Gabonak igaro eta gero ere mantenduko dutela adierazi dute.

Egoiliarren bisitak ere areagotuko dituzte: familiarekin harremana “errazten saiatzen” direla argudiatuz, betiere ingurugiro seguru batean. Hori horrela, abenduaren 23a eta urtarrilaren 6a artean bi senideko bisitak izan ahalko dituzte egoiliarrek, eta neurri hori luzatzeko aukera dagoela adierazi dute, “emaitza onak” ematen baditu. Bestalde, Gabonetan egoitzetatik irten ahalko dira egoiliarrak; 30 egun baino gehiago egiten badituzte kanpoan, familiek ez dute lekua ordaindu beharko, eta laguntza ekonomikoa jasoko dute. Egoitzara bueltatzean, ostera, PCR proba eta berrogeialdia egin beharko dituzte egoiliarrek. Zahar etxeetatik kontaktua mantentzeko, pantaila handi bana erosi die diputazioak herrialdeko egoitzei. Bisitak soilik ez, irtenaldiak ere areagotzeko asmoa azaldu dute. Horretarako egoitzetatik kanpo dauden parke edo plazetan “eremu seguruak” sortu dituztela adierazi dute, adinekoak irten daitezen. Oraingoz, bederatzi egoitzatan egin dute, eta datozen asteetan 21 prest izatea aurreikusi dute.

“Herrietako bizitza egoitzetara eramateko asmoz”, Gipuzkoako sektore sozialeko hainbat eragilerekin elkarlana bultzatu dutela ere gehitu dute: Nagusilan elkartearekin senitartekoen bideoak grabatuko dituzte. Bertsoak ere izango dira, Lankurekin eta Sebastian Lizaso bertsolariarekin elkarlanean. Gizaldek ere hartuko du parte, herrietako bandek emanaldiak egin ditzaten. Mundukide eta Harreman elkarteak, azkenik, abenduaren 24an kontzertua antolatuko dute lurraldeko egoitza guztietan.

"Tranpa"

ELA eta LAB sindikatuek grebara deitu dute gaurko eta bihar egoitzetako hitzarmen "duin" baten alde. Diputazioak hartutako neurriengatik galdetzean, ratioak igotzea beti positiboa dela adierazi du ELAko eledun Aimar Etxeberriak, baina neurri horiek "tranpa" dutela salatu du. Izan ere, ratioak igo badira ere, langile berririk ez dute kontratatuko, eta beraz, neurriak "nahikoa ez" direla adierazi du.

Bestalde, bi sindikatuak kexu azaldu dira ezarritako %100eko gutxiengo zerbitzuekin. LABeko eledun Ane Sarriegik salatu du langileek eskubideak aldarrikatzeko duten "tresna bakarra" kendu dietela. ELAko eledun Aimar Etxeberriak ere salatu egin du erabakia, eta gehitu du egun normal batean baino langile gehiago izango direla bi greba egunetan: "paradoxikoki, greba egunotan egun normaletan baino langile gehiago egongo dira; intzidentziak askotan ez baitira ordezkatzen".

Egoitzak mahai gainean

Gainontzeko lurraldeetan ere iragarri dituzte neurriak Gabonei begira. Nafarroako kasuan, gobernuak jakinarazi du Gabonetan egoiliarrak etxera joan ahal izatea baimentzea aztertzen ari direla.

Bizkaiko kasuan, aldiz, uko egin diote zaharren egoitzen inguruan egoiliarrek paseatzeko eremuak sortzeari. EAJ eta PSEk eman diote ezezkoa Elkarrekin Podemosen proposamenari, eremu horiek sortzeak egoiliarrak “bakartu” egingo lituzkela argudiatuz. Elkarrekin Podemosek, aldiz, azpimarratu du eremu horiek “sozializazio eremu seguru” izango liratekeela, eta gogorarazi du Nafarroan ere antzerako proposamena egin zutela.


EBZk diru gehiago sartuko du ekonomian

Summary: EBZk diru gehiago sartuko du ekonomian. 2021. urtea ekonomikoki gogorra izango dela ikusita, 500.000 milioi euro handituko du bere zorra erosteko programa berezia. Bankuei mailegu merke gehiago emango dizkie.

Bere diru zorro zabala gehiago zabalduko du EBZ Europako Banku Zentralak, 2021. urte osoan zehar ere euroguneko ekonomiak bultzada bat beharko duela uste duelako. Beste 500.000 milioi euro jarriko ditu zor publikoa eta pribatua erosteko PEPP programa berezian, eta bankuei interesak ordaintzen jarraituko du, maileguen zirkulazioa eten ez dezaten, eta, bidenabar, interes tasa txikien ondorioz porrot egin ez dezaten.

Iragarri bezala, urteko azken bilera neurri gehigarriekin amaitu du EBZk. Urrian iragarri zuen bide horretatik joko zuela, koronabirusaren pandemiaren bigarren olatua euroguneko ekonomiaren suspertzea eteten ari zela abisatuta. Bere usteak bete direla uste du Christine Lagarde EBZko presidenteak, eta urtearen azken hiruhilekoan BPG barne produktu gordina %2,2 txikitzea espero duela iragarri zuen. Motelaldi horrek 2021eko lehen hiruhilekoan jarraituko duelakoan dago banku zentrala, herrialde askok iragarriko dutelako mugikortasuna eta harreman sozialak gutxitzeko neurriekin jarraituko dutela; batzuek, Alemaniak bezalaxe, gogortzeko asmotan dabiltza.

Gauzak horrela, bere iragarpen ekonomikoak aldatu ditu EBZk. Orain dio aurten euroa partekatzen duten hemeretzi herrialdeetan %7,3 txikituko dela BPGa: %8 iragarri zuen irailean, baina Lagardek onartu du udako hilabeteetan uste baino suspertze handiagoa izan zuela ekonomiak —%12,5, Eurostaten arabera; %15etik gora Euskal Herrian—. 2021era begira, ordea, ezkorragoa da banku zentrala: %5 handitzea espero zuen, eta %3,9an geratuko dela iragarri du orain. Hau da, galdutakoaren erdia baino pixka bat gehiago baizik ez duela berreskuratuko.

2022rako datu hobeak espero ditu —puntu bat igo du hazkunde aurreikuspena, %4,2 arte—, ordurako espero baitu bizitza soziala gutxitzeko neurriak guztiz desagertuko direla eta horiei lotutako zerbitzuak —ostalaritza, garraioak, aisialdia...— pandemiaren aurreko egoera batera itzul daitezkeela. Berez, 2021eko udazkenerako iragarri du egoera normalago baten hasiera, «zientzielariek diotelako ordurako egon daitekeela taldeko immunitatea».

«Krisia amaitu arte»

Une hori iritsi bitartean, ekonomiari bultzada eman beharko zaiola uste dute banku zentraleko arduradunek. Horretarako, pandemiaren hasieran indarrean jarritako neurriak sakontzea hobetsi dute, nahiz eta analista batzuren iritziz dagoeneko ez duten eragin handirik ekonomiaren bilakaeran.

Neurri horien artean nagusia da PEPP pandemiari lotutako zorra erosteko programa: bilioi erdi gehiago jarriko du, 1,85 bilioi euro guztira. Ekainean zuen bukatzekoa, baina 2022ko martxo arte luzatu du. Lagardek onartu du, ordea, beharrezkoa ez bada ez duela diru hori guztia gastatuko, eta beharrezkoa bada, gehiago gasta dezakeela. «Krisia amaitu arte» iraungo du programa horrek.

Programa horren bidez, EBZk diru gehiago sortzen du eta zorra erosten du, publikoa batez ere, baina baita pribatua ere. Helburua da bankuek dirua libre izatea enpresei eta herritarrei maileguak emateko. Baina ondorio onugarri nagusia honako hau da: estatuek eta beste erakunde publikoek erraz eta merke saldu ahal dutela beren zorra, beti baitago azken erosle bat, EBZ bera. Horren ondorioetako bat da estatukide gehienek interes negatiboetan finantzatu ahal dutela beren burua, hau da, bonuak erosi dituztenei interesa kobratu beharrean, interesa haiek jasotzen dutela. Zorpetzeagatik kobratzen duen azken estatukidea Espainia da, lehen aldiz interes negatiboa jaso duelako hamar urteko zorran.

Finantzaketa mota horrek arindu egiten du orain pandemiaren kalteei aurre egiteko hartzen ari diren zor publiko handiaren zama. Zorpetzeak jarraitu behar duela eta gerrikoa estutzeko unea ez dela iritsi nabarmendu du Lagardek azken agerraldi publikoetan.

EBZk gaurko bileran hartu zuen beste neurria izan da bankuei diru enkante berezi gehiago egitea, TLTRO eta PELTRO izenekoak. Enkante horietan %1eko interesa ordaintzen die banku zentralak, betiere jasotako dirua maileguetarako bideratzen badute.


Summary: Tokarczuk eta Handke: beste bi Nobel euskal literatura «aberasteko». Elkar argitaletxeak Olga Tokarczuken eleberri bat eta Peter Handkeren beste bat kaleratu ditu: Tokarczuken ‘Erabili goldea hilen hezurren gainetik’ eta Handkeren ‘Atezainaren larria penalti-jaurtiketan’. Amaia Apalauzak eta Sonia Kolaczekek euskaratu dute Tokarczuk, eta Joxe Mari Berasategik Handke. Idazleen zailtasun formala azpimarratu dute itzultzaileek.

Suediako Akademiako kide batzuek eginiko sexu jazarpena arbuiatzeko, Nobel saririk ez zen iragarri 2018an. Orduko saria urtebete geroago eman zen, eta, hortaz, 2019an bi idazlek partekatu zituzten oihartzuna eta loria: Olga Tokarczukek —2018ko irabazle gisara— eta Peter Handkek. Urtero bezala, Elkar argitaletxeak saridun bakoitzaren obra bat argitaratu du, AED elkartearekin, Arrasateko (Gipuzkoa) Udalarekin eta Laboral Kutxarekin batera antolatutako Jokin Zaitegi sarian: Tokarczuken Erabili goldea hilen hezurren gainetik euskaratu dute Amaia Apalauza Ollok eta Sonia Kolaczekek, eta Handkeren Atezainaren larria penalti-jaurtiketan Joxe Mari Berasategik.

Espainiako, Frantziako eta herrialde anglosaxoietako literaturak «ondo samar» ezagutzen direla azpimarratu du Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak, baina Erdialdeko Europako lanak «arrotzak» zaizkiola oraindik euskal sistemari. Europako «aberastasuna» euskarara ekarri nahi izan dutela azaldu du editoreak, eta horren bi lagin dira argitaratu berri dituzten hauek: «Ez dira nolanahikoak, ez liburuak, ez idazleak, ezta itzultzaileak ere». Badira, ordea, ezberdinak: izan ere, Tokarczuken narratiba samurrari —autoreak berak idazteko modu horixe aldarrikatu baitzuen Nobel sariaren ekitaldian— Handkeren «narrazio hotza» kontrajartzen zaio, Mendigurenek azaldu duenez.

Erabili goldea hilen hezurren gainetik «hainbat etiketapean» ageri den liburu bat dela dio Apalauzak: «Eleberri beltzat jo izan da normalean, baina ñabardurekin. Generoaren ezaugarriak ditu, baina harago doa». Protagonista, Janina Duszejko, atzerrian bizi izan da urte askotan, eta orain Poloniako landa eremuko herri txiki batean dihardu ingelesa irakasten. Inguruan hilketa bitxi batzuk jazoko dira, eta horiek ikertzen hasiko da «buru-belarri». Biktimak ehiztariak izaki, eleberria thriller ekologikotzat jo izan dute askok, eta protagonistaren hasierako hipotesia ere gisa horretakoa izango da: «Duszejko sinetsita dago animaliak mendeku hartzen ari direla gizakien kontra».

Gizartetik aldenduta bizi den emakume bakarti bat da Duszejko. Landa eremu «matxista» batean bizi da, eta «gutxietsia» sentiarazten dute maiz «adineko emakumea» izateagatik, Apalauzak azaldu duenez. «Ez du onartzen gizonek antolatutako sistema bateko txotxongiloa izatea, eta horrek arazoak ekarriko dizkio askotan». Irakurleak andre horren galbahetik jasoko du kontakizuna, protagonista bera baita eleberriaren muina. Kolaczeken aburuz, Duszejko andreak «narrazioa bere bidetik eramaten du», eta ez da bide hutsala, Apalauzaren hitzei erreparatuz gero bederen: «Obraren elementurik azpimarragarriena dela uste dut. Ahots narratibo indartsua da, eta ondo landua. Introspekzio ariketa sakona da liburu hau».

Handkeren lana ere bazterrak arakatuz ondutako obra da, eta orobat kontatua dago protagonistaren ikuspegitik. Ezer gutxi da Josef Blochi buruz kontatzen dena, Berasategik dioenez: «Atezain nahiko ona izan zela esaten da, baina ez dakigu garbi zer duen atzean, harrikada duela soilik, ez baita gauza ingurukoekin ondo komunikatzeko». Tokarczuken eleberriko protagonista bezala, bakardadea du hark ere bidelagun, baina ez inguruan inor ez izateak eragindako hori, ezpada «barruko egonezin eternala». Krimen bat gertatuko da, eta Blochek ihes egingo du, edo hori irudituko zaio behintzat irakurleari, hau ere ez baitago garbi: «Hiritik herri txiki batera alde egingo du, eta inguruko guztia berari zuzendutako seinaleak direla usteko du». Izenburua eta Bloch futbolean aritu izana gorabehera, kirola «zeharkako gaia» baino ez da, itzultzaileak argitu duenez.

Forma: opari zein oztopo

Hiru itzultzaileek gozagarri egin zaizkien testu batzuekin egin dute lan, baina konplexutasun hori «zailtasuna» ere izan da haientzat. Tokarczuken ezaugarri formalen artean, darabilen erregistroa azpimarratu du Kolaczekek: «Tokarczuken pertsonaiek hizkera jasoa izaten dute». Eleberri honetan ere bide beretik jo du, eta beste hainbat erregistroz ere baliatu da, Apalauzak ñabartu duenez: «Lagunartean, laxoa; poliziarekin hitz egitean, hanpatua; apaizak hizkera arkaikoa darabil botatzen duen sermoian». Horiek horrela, erregistroa ondo bereiztea izan da itzulpenaren «koska nagusia» Apalauzarentzat. Horrez gain, Tokarczuken irudiak sortzeko trebetasuna nabarmendu nahi izan du Kolaczekek: «Metafora asko erabiltzen ditu; formaren bitartez errazten du eduki sakon eta filosofikoagoen ulermena».

Berasategirentzat, narrazioaren ikuspuntua da Handkeren obraren «meritua» zein «zailtasuna»: «Mundua ez da begi arruntetatik ikusten. Batzuetan, kamera darabilela dirudi; besteetan, lupa edo mikroskopioa... Kameraren joan-etorri horiek bizkor eta ondo egiten direnean eragiten duten zorabioa eragiten dio Handkek irakurleari». Horrekin eta hizkuntzarekin egiten dituen jolasekin josi du Handkek narrazioa, «intriga bereziren beharrik gabe».


Summary: Bilboko portuak iaz baino %38 tona gutxiago mugitu zituen urrian. Urte osoko datuak alderatuta %13 egin du behera jardunak; Pasaian, aldiz, %10 pasatxo.

Zamaketarien grebak eta pandemiaren krisiaren eragina bere arrastoa utzi dute Bilboko portuan. Espainiako Portuen agintaritzaren datuen arabera, urrian 1.965.696 tona merkantzia mugitu ziren Bilboko portuan, iaz hilabete berean baino %38,4 gutxiago. Urrira arteko datuak bildu eta iazkoekin alderatuta, aldiz, beherakada %13.95ekoa izan da -- 25.620.818 tona guztira--. Datuen arteko desorekaren eragileetako bat zamaketarien greba da. Urriaren 9an hasi ziren eta hainbat lanuzte egin zituzten azaro amaierara arte. Gutxieneko zerbitzu guztiak bere zituzten. Pasaiako portuko (Gipuzkoa) joera ezberdina izan zen, urrian %19 egin baitzuen gora lanak iazko hilabete berarekin alderatuta. Iaz 257.163 tona merkantzia mugitu zituzten; aurten, aldiz, 306.698. Bilbon deskargatu ezin izan zuten hainbat itsasontzik Pasaiara jo zuten eta hori izan daiteke gorakadaren azalpena. Urte osoko datuei erreparatuta, 2.363.926 tona mugitu ditu, iaz urrira arte mugitu baino %10,46 gutxiago. Alderatzen jarrita, Espainiako portuetan batez beste %10,10 jaitsi da jarduna.


Summary: Nafarroako egoitza berrietan 200 leku eskaini ahalko dira gehienez. 130 leku adinekoentzat izango dira, eta 70 menpekotasunen bat dutenentzat.

Nafarroako Gobernuak egoitza berrien inguruko dekretua onartu du; berrehun leku eskaini ahalko dituzte gehienez, 130 adinekoentzat eta 70 menpekotasunen bat dutenentzat. Dekretu berriak egoitzetako egoiliar kopurua mugatuko du, eta hamasei laguneko bizikidetza unitateetan banatuko du espazioaren %65 gutxienez. “Egoiliarren beharrizanetara gehiago moldatzen den eredu bat” ezartzeko asmoz onartu dituzte neurriak.

Nafarroako Eskubide Sozialen Sailak proposatu ditu neurriok. Egoitzetako gehienezko egoiliar kopurua aurreko legeetan ere zehazten zuen, baina lehen aldia da eremuen banaketa zehazten duena. Horiek horrela, gelek gutxienez 14 metro koadro izan beharko dituzte, 20 metro koadro birentzako gelak badira, eta horiek komuna izan beharko dute. Hain zuzen ere, egoitzetako gelen %80an izan beharko dute komuna. Bestalde, zentro berrietan espazio askotarikoak sortzea aurreikusi du: egongela, sukaldea edota Interneteko gunea banatuta.

Lege berriak egoiliarren beharrizanen arabera sailkatuko ditu zerbitzuak, beren soslaiaren arabera izan beharrean, eta horrela sailkatuko ditu egoitza edo zerbitzu motak ere: egoitza, tutoretza menpeko pisua, eguneko zentroak eta etxegabeentzako zerbitzuak besteak beste.

Neurri berriekin zerbitzu guztien “normalizazioa” bultzatu nahi dutela azaldu du Ines Frances Pertsonen Autonomiarako eta Garapenerako Nafarroako Agentziako zuzendariak. Egoiliarren familia eta ingurugirotik “ahalik eta hurbilen dagoen egoera bat” sustatzeko helburua du programak.

Herrialdean dauden 525 zerbitzuei ez die eragingo dekretu berriak, baina moldaketak egin beharko dituzte 15 leku berri baino gehiago sortzen badituzte etorkizunean egindako lanetan.


Summary: Bigarren lana euskaratu diote Bariccori: ‘Odolik gabe’. Fernando Reyk itzuli du idazle italiarraren nobela laburra, eta Igela argitaletxearekin plazaratu. Gerra zibil zehaztu gabe bat da liburuko tramaren markoa.

Alessandro Bariccok (Turin, Italia, 1958) 2002an argitaratu zuen Odolik gabe nobela laburra. Ordurako, aski ezaguna zen nazioartean, XX. mendeko azken hamarkadan argitaratu zituen Castelli di rabbia (Amorru gazteluak, 1991), Oceano mare (Ozeano itsasoa, 1993) eta, batez ere, Zeta (1996) liburuei esker. Azken horrek nazioarteko irakurleen eta kritikarien oniritzia ekarri zion: ia hogei hizkuntzatara itzuli dute, eta milioika ale saldu dituzte. Euskarara ere ekarrita dago: Koldo Bigurik itzuli zuen Zeta, eta Igela argitaletxeak kaleratu, 2001ean —martxoan berrargitaratuko dute, agortuta baitago—.p>

Bariccoren beste lan bat eman dute euskaraz orain: Fernando Reyk (Iruñea, 1961) euskaratu du Senza Sangue, eta Igelarekin eman, Odolik gabe izenburuarekin. Gaur aurkeztu dute itzulpena, Donostiako Udal Liburutegian. Kontrazalean, zortzi lerroko testu hau dakar liburuak: «Etxe ahul bat landaren erdian, aita batek eta bere bi seme-alabek eutsia. Hiru gizon gauez dakartzan auto bat, mendekua helburu. Sugarrak. Zergatik egin uko biolentziari, barkamena baino eraginkorragoa bada? Zaila da mozten bortxaren haria, gerra noiz bukatzen den irabazleak erabakitzen du».

Gerra, hortxe hitz gako bat nobelaren haria ulertzeko, gerra bat baitu ardatz, Reyk nabarmendu duenez: «Gerra zibil bat da nobela honen markoa, ez da oso ongi argitzen nongoa, eta muina da gerraren beraren izugarrikeriak eta ondorioak sufritzen ditugunean pizten zaizkigun sentimendu, jokabide eta jarrerak». Errealitatea eta mundu onirikoa nahasteko gaitasun handia erabiliz, itzultzailearen ustez.

Bigarren azpimarra egin du itzultzaileak: «Giza ariman zer dagoen aztertzeko pertsonaien bitartez egiten duen bilaketa etengabea nabarmenduko nuke. Ez ditu bere pertsonaiak epaitzen, marrazten baizik». Eta irakurleak 83 orrialde ditu marrazki hori dekodetzeko. «Nobela hau sakona bezain laburra da», izan ere. Eta laburtasunak badu abantaila bat: «Liburu honetan pertsonaiak eta tokiak ez daude oso zehaztuak, eta lan hori irakurleari uzten dio».

Bi atal, bi erritmop>

Lander Majuelo Igelako editoreak, berriz, Bariccoren idazkera soil eta eliptikoa azpimarratu du. Liburuaren egitura aipatu du segidan: forman, erritmoan eta kontakeran antz handirik ez duten bi atalez osatuta dago. «Atalok bi ipuin bereizi dirudite, nahiz eta elipsi erraldoi baten osteko istorio bereko bi une izan».

Lehendabiziko atala «ekintzarena» da, Reyren arabera, Far Westeko film batera sartzearen modukoa. «Oso laster gertatzen da dena, oso zinematografikoa da. Truman Capoteren Odol hotzean ekarri zidan gogora irakurtzean». Bigarren partean, berriz, lehen ataleko pertsonaiak 40 urte pasatu eta gero topatzen dira. «Psikologikoagoa» da zati hori. «Barne mundua erakusten da hor, biolentziaren ondorioak eta ondorio horiek bizitzeko moduak. Pausatuagoa da, nahiz eta tentsioa dagoen une oro». Horixe izan omen du kezka nagusia Reyk, hain zuzen ere, testua itzultzerakoan: «Erritmoa ongi islatzea, lehen parte bizi eta eroan eta bigarren parte pausatuagoan».

Nobela labur bezain iradokitzaile bat da emaitza, Reyren ustez. «Niri oso garbi iradoki dit gerrak gaitasun bat duela gizakiak duen hoberena eta txarrena ateratzeko». Itzultzaileak erraz irudikatu du irakurle euskaldunaren burua bidaiatzen, bere bizitzara eta bere harremanak kudeatzeko modura, Euskal Herriak bizi izan duen indarkeria girora eta hor egon diren eta badiren jarreretara. «Gogoeta sakon bat pizten ahal zaio irakurleari indarkeriari buruz, mendekuari buruz, zubien premiari buruz, barkamenari buruz, enpatiari buruz, odolari buruz. Azken batean, galdera bat dago hor: nolako tokia dute gorrotoak, mendekuak eta barkamenak gure gatazketan, gure herrian?».


Summary: Loiuko aireportuak ohiko bidaiari kopuruaren laurdena izan du urrian. Hego Euskal Herriko beste aireportuek antzeko bidaiari datuak dituzte; Forondan, aldiz, iaz baino zama gehiago mugitu dute.

Hego Euskal Herriko aireportuek burua altxatu ezinda jarraitzen dute. Pandemiak eragin nabarmena izan du bidaiari kopuruan, eta udazkenean egoerak okerrera jarraitzen du. Urriko datuak argitara eman dituzte, eta Loiuko aireportuko bidaiari kopuruak %75,5 egin du behera iazko hilabete berarekin alderatuta. 134.508 pertsonak erabili dute urrian aireportua, iazkoen laurdenek baino gutxiagok. Besteetan ere beherakada nabarmena izan da: %78 bidaiari gutxiago Donostian (6.723), %76 Forondan (3.782 bidaiari), eta %72 Noainen (6.581).

Urria txarra izan da, hilabeteko datuak urteko lehen hamar hilabeteetan pilaturikoak baino okerragoak baitira. Denbora tarte hori kontuan hartu eta iazkoekin alderatuz gero, Bilboko aireportuak izan duen bidaiari beherakada %69koa izan da. Donostian, berriz, %72koa izan da jaitsiera, %72.5ekoa Forondan, eta %63,5ekoa Noainen. Gogoratzekoa da udaberrian, itxialdi garaian, ia ez zela hegaldirik egon bi hilabetez.

Bidaiari kopuruan beherakada nabarmena da; zamen mugimenduan, aldiz, ez. Horretan Foronda da erreferentziazko aireportua, Euskal Herrira iristen diren zama hegazkin gehienak han lurreratzen baitira. Bada, urrian iaz baino zama tona gehiago mugitu dira Forondan: %2.7 gehitu dira, hain zuzen. Urte osoko tona datuei erreparatuta, berriz, %3.8 bakarrik egin du behera Forondak. Alderatzen jarrita, Gasteizko aireportuak 51.328.834 kilo zama mugitu ditu aurten; Loiuk, aldiz, Euskal Herrian zama gehien mugitzen duten aireportuetan bigarrenak, 328.486 kilo.


Mahala produktuak: berezko zaporea

Summary: Mahala produktuak: berezko zaporea. Jogurtak, gaztak nahiz izozkiak eskaintzen dituzte, baita mendian hazitako txerrien txerrikiak ere. Mahalak 25 urte beteko ditu 2021ean.

Mende laurden bat, 25 urte beteko ditu Mahalak datorren urtean. 1996an ekin zioten Mahala baserrian bertan hezitako behien esnea erabilita esnekiak egiteari, eta gelditu gabe aritu dira ordutik. Urtez urte, gainera, eskaintza zabalduz joan dira, eta hasiera hartan gazta soilik eskaintzen zuten arren, geroago jogurtak, izozkiak eta bestelako postreak eskaintzen hasi ziren. 2003an, urrats bat gehiago egitea erabaki zuten, eta instalazioak haragiak prestatu ahal izateko egokitu zituzten; horrela, gaur egun, txerriki fresko eta onduak eta hestebeteak ere egiten dituzte. Produktu guztiak ahalik eta modurik naturalenean eginak daude, eta prozesu osoaz arduratzen dira, hau da, Mahala baserrian bertan hezitako abereak elikatzeaz eta zaintzeaz arduratzeaz gain, produktuak saltokietara eramaten dituzte.

Zaila izan ohi da baserriko bizitzari eustea, eta are zailagoa baserritik bizitzea. Orain dela 35 urte ere ez zen erraza halako erabaki bat hartzea, baina Jokin Arrospide Mahalako arduradun nagusiak oso argi zuen: Mahala baserrian hezitakoa da, eta baserritik bizi nahi zuen. 1988. urte inguruaz geroztik dihardu esne behia lantzen. Garai hartan, Europako hainbat herrialdetan, Holandan esaterako, hasiak ziren esne behia sistema berriekin kudeatzen, eta Euskal Herrian ere eredu horiek ezartzen hasi ziren, besteak beste, zuzeneko esne salmentan alde batera utzi zuten. Arrospide ez zetorren bat industriek esnea kaleratzeko zuten moduarekin, eta erabaki zuen lehengaia haren kabuz transformatzea eta komertzializatzea. Azaldu du arazo asko izan zituela hasieran, eta inbertsio oso handiak egin behar izan zituela. Gainera, esan du ia laguntza ekonomikorik gabe egin behar izan zuela dena, garai hartan, instituzio eta erakundeek ez zituztelako halako proiektuak gaur egun bezala babesten eta laguntzen.

Produktu naturalen bermea

“Baina 25 urte geroago, denborak arrazoia eman dit”. Instituzioen jarrera aldatu egin dela adierazi du, eta gizarteak ere halako produktuak eskatu egiten dituela uste du. “Janaria guk geuk transformatzen dugunok beste berme bat eskaintzen dugu, lanpostuak sortzen ditugu, eta, besteak beste, ekonomia zirkularra sortzen da inguruan. Baserriaren iraunkortasuna ere bermatuagoa dago horrela”.

Prozesu oso-osoaz arduratzen diren aldetik, Arrospidek argi dauka hori produktuen kalitatea zaintzeko berme bat dela, baina, aldi berean, arazoak ere sortu ohi dituela azaldu du: “Jendea industriaren zaporera ohituta dago, berezko zaporea galdu egin da, eta industriarena indartu; aromak, egonkortzaileak eta halakoak erabiltzen dituzte. Guk, aldiz, ez dugu ez gehigarririk, ez egonkortzailerik, ez koloragarririk erabiltzen”.

Baserriaren etorkizunaz kezkatuta

Mahalako arduradunak oso gustuko du bere lana, eta etorkizunean ere horretan jarraitzeko asmoa dauka. Halere, uste du sektorea “depresio batean sartuta” dagoela. Izan ere, iruditzen zaio baserrian bizi den jendea egon badagoen arren, oso gutxik jarraitzen dutela baserriko lanak egiten, eta ez daukatela zerikusirik baserriko jarduerekin. Nabarmendu du askok uste baino zailagoa dela baserriko lanetan aritzea, eta ezinbestekoa dela lana gustatzea. “Baserrian bizi diren askok ez daukate baserria kudeatzeko gaitasunik. Barrera handi bat sortu da, oso kaltegarria dena”.


Summary: Libanoko lehen ministroa auzipetu dute Beiruteko portuko leherketarengatik. Epaileak arduragabekeria delitua leporatzen dio Hassan Diab jarduneko gobernuburuari. Harekin batera auzipetu ditu hiru ministro ohi ere.

Joan den abuztuan Beiruteko portuan izan zen leherketa eragozteko beren ardurari iskin egitea egotzita, Fadi Sawan epaileak auzipetu egin ditu Hassan Diab Libanoko jarduneko lehen ministroa, Ghazi Zaeiter eta Youssef Fenianos Herri Lanetako ministro ohiak eta Ali Hassan Khalil Finantza ministro ohia.

Beiruteko leherketan berrehun herritar hil ziren, 6.000 lagun baino gehiago zauritu eta Beiruteko eremu zabal bat suntsituta gelditu zen. Milaka milioiren kalteak eragin zituen.

Libanoko ANN Albisteen Agentzia Nazionalak jakinarazi duenez, epaileak Diab deitu du deklaratzera astelehenean, Grand Serail gobernuaren jauregian bertan. Ministro ohiekin jarraituko du galdeketa, asteazkenera bitartean. Sawanek aurretik ere deitu ditu laurak, lekuko gisa deklaratzera.

Epaileak egungo ministroak eta 2013tik gobernuan izan diten ministro ohiak ikertzeko eskatu zion duela bi aste Libanoko Parlamentuari, portuko leherketaren gainean erantzukizunik ba ote duten argitzeko. Goi karguak ikertzeko auzitegi parlamentario berezi bat du ganberak, eta haren bidez ikerketa abiatzeko galdegin zuen Sawan epaileak. Nabih Berri parlamentuko bozeramaileak baztertu egin zuen haren eskaria. Ezezkoa jaso eta gutxira, Diab eta hiru ministro ohi arduragabekeriagatik auzipetzea erabaki du.

Al Jazeera hedabideak azaldu duenez, akusazioak jarduneko lehen ministroari eta ministro ohiei bidalitako hainbat gutun ditu oinarri. Horietan, agintariei ohartarazi zieten Beiruteko portuan 3.000 tona inguru lehergai zegoela pilatuta.

Lehen ministroaren bulegoak adierazi du Diab «harrituta» dagoela akusazioarengatik eta «kontzientzia garbi» duela. Leherketaren aferan «gardentasunez» jokatu duela ziurtatu du. Lehen ministroak esana du ekainaren 3an izan zuela lehergai pilatuaren berri, baina Estatu Segurtasunerako Agentziaren txosten baten zain gelditu zela aginduren bat eman aurretik. Haren hitzetan, txostena uztailaren amaieran jaso zuen, eta informazioa auziaren gaineko ardurak zituzten ministroekin aztertzeko asmoa zuen. Neurriak hartu baino lehen gertatu zen leherketa.

Bestalde, Diabek jakinarazi du ez diola erantzungo epaileak galdeketa baterako bidali dion deialdiari. Diaben iritziz, Sawanek dagozkion eskumenak gainditu ditu eta konstituzioa urratu du, parlamentuarenak diren egitekoak bere gain hartuta. Lehen ministroak ziurtatu du parlamentuaren auzitegi berezi batena dela goi agintariak epaitzeko eskuduntza.

Diabekin eta hiru ministro ohiekin, guztira 37 dira akusatuak Beiruteko portuko leherketaren auzian. Horietatik, 25 espetxean daude.

Libanoko Gobernuak dimisioa eman zuen leherketa gertatu eta egun gutxira.


Summary: «Bazterrekotzat jotzen diren biktimen» aldeko lanagatik, Beristaini eman diote Rene Cassin saria. Latinoamerikan, Mendebaldeko Saharan eta Euskal Herrian giza eskubideen alde egindako guztia aitortu zaio sariaren banaketan.

«Ez dut hitzik esateko zer esan nahi duen sari hau jasotzeak». Pandemia garaia izanik, prebentzio neurriek berezko hoztasuna eman badiote ere, Rene Cassin sariaren ekitaldian hunkituta agertu da Carlos Martin Beristain mediku bilbotarra. Guatemalan, Kolonbian, Mendebaldeko Saharan, Mexikon eta Euskal Herrian, Glencree programaren edo torturaren inguruko ikerketaren bidez, desagertuen eta biktimen aldeko lanean aritu da Beristain, eta Eusko Jaurlaritzak Rene Cassin saria eman dio.

Beristainen ibilbidearen inguruko goraipamen ugari entzun dira ekitaldian, eta tartean, bideo bidez, berekin orpoz orpo lan egin dutenen zein biktimen senideen hitzak ere entzun dira. Irati Agirrezkuenaga ikerlariak, kasu, Eduardo Galeanoren poema bat irakurri eta Beristain gogora ekartzen diola nabarmendu du: «Bazterrekotzat jotzen diren horiek besarkaden planora ekartzeko egiten duzun lan nekaezinagatik. Hitzak mugarrietatik atera eta doinu armoniatsuetan mintza daitezen lortzen duzulako».

Bere hitzaldian, Guatemalan Inoiz ez ikerketan parte hartu zuen, desagertutako 5.000 lagunen inguruko testigantzak eta frogak bilduz. Kolonbian, egiaren batzordean parte hartu du «20.000 biktimaren eskutik». Edo Mexikon, Ayotzinapan desagertutako 43 ikasleen ikerketan. «Askotan esaten ziguten ezingo genuela ezer egin, ez zigutela ezer egiten utziko, Biktimak dira giza eskubideen eskubideen defentsaren iturria, funtsa, eta horri esker jakin genuen estatuko agintari batzuk, narkotrafikoarekin batera inplikatuta zirela, oraindik ere amaitu ez den bidean».

Nazioartean biktimen alde egindako lanaz gain, epaimahaiak Euskal Herrian egin duen lana ere goraipatu nahi izan du. Gizartea polarizatuta eta egunerokoan batzuk besteengandik bereizten zituzten hitzak nagusi zirenean, «Carlosek beti bere tokian egoten» jakin duela nabarmendu dute, «muturrean diren posizioak disolbatzen eta gizartea elkarrengana biltzen». Beristainek gogoan hartu du nola Glencree programan, ETAren zein estatuaren indarkeria jasan duten biktimek elkar entzun ahala sufrimendua jarri duenaren albo berean zirela jabetu zirenekoa.

Saria jaso eta Iñigo Urkulluk bere hitzaldi laburrean nabarmendu du giza eskubideen hitzarmeneko lehen artikuluak dioena izan dela Beristainen ardatza bere ibilbidean: «Gizaki oro aske jaio eta duintasunean berdinak direla dio. Ideia horrek laburbiltzen ditu Beristainen egia eta balioak».


Summary: Aramaion eta Arrasaten PCR probak egitera deitu dute.

Sei urtetik gorako herritar guztiak PCRak egitera deitu dituzte Aramaion eta Arrasaten. Jaurlaritzaren Osasun Sailak eta Osakidetzak egindako oharraren arabera, beharrezkoa da aurrez izena ematea. Bihar goizean hasita asteburu osoan 08:00etatik 20:00etara deitu ahal izango da Arrasateko Osasun etxera, 943035250 telefonora; edo Osasun Aholkularitzarako telefonora: 900203050.

Deba Garaiko ospitaleko kanpo arretarako eraikinean atonduko da PCRak egiteko gunea datorren astelehenetik abenduaren 18ra arte, ostiralera arte.

Ikastetxetako eta unibertsitatek ikasleek ez dute aurrez eskatu beharko txanda, ikastetxe bakoitzeko zuzendaritzak antolatuko dituztelako. SMS bidez jakinaraziko dituzte emaitzak.