Summary: Aire zabaleko kirol ikuskizunetan zer neurri hartu aztertuko du Eusko Jaurlaritzak. Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan du «eremu seguruak» izan behar dutela, besteak beste, kirol estadioek eta frontoiek.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria eremu itxi ia gehienetara zabaltzeko baimena eman zuen atzo, salbuespen batekin: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunak; toki horietan ez da derrigorrezkoa izango ziurtagiria eskatzea. Horri buruz mintzatu da gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea, Onda Vasca irratian. Esan du Eusko Jaurlaritzak aztertuko duela zer neurri osagarri har daitezkeen aire zabalean egiten diren ikuskizun horiek «eremu seguruak» izan daitezen. «Gaizki aireztatutako toki itxiak ez ezik, bereziki zaindu behar ditugu aire zabalean egiten diren eta jende asko biltzen duten guneak ere», azaldu du. Atzo, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak kirol klubei ohartarazi zien neurriak bete eta betearazi behar dituztela, eta horixe bera azpimarratu du gaur Zupiriak ere: «Araua argia da, eta balio du Anoeta, Mendizorrotza edo San Mameserako, eta pilotaleku edo saskibaloi estadioetarako ere: maskara une oro jantzita eraman behar da, eta debekatuta dago jatea eta edatea, horretarako maskara kendu behar delako». Zupiriak «kezka» agertu du, toki horietan neurriak ez direlako behar bezala betetzen, eta onartu du EAEko Auzitegi Nagusiaren babes juridikorik gabe Jaurlaritzak bestelako neurriak aztertu beharko dituela. COVID ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko neurriari buruz, berriz, Zupiriak adierazi du balio izango duela txertatu gabekoak txertoa hartzera animatzeko eta txertoa hartu dutenak toki itxietan «seguruago» egoteko.


Summary: 20 eta 22 urteko espetxe zigorra ezarri diete Javier Ardinesen hiltzaileei. 22 urteko zigorra ezarri diete hilketa agindu eta gauzatu zuten hiruei, eta 20 urteko zigorra bitartekari lanetan aritu zenari. Llanesko zinegotzi zen Javier Ardines, Izquierda Unida alderdiarekin.

Iritsi da Javier Ardinesen hiltzaileen zigorraren ebazpena. Oviedoko Auzitegiak 20 eta 22 urteko espetxe zigorra ezarri die lau inplikatuei: 22 urteko zigorra hilketa agindu eta gauzatu zuten hiru lagunei, eta 20 urteko zigorra bitartekari lanetan aritu zen lagunari.

2018ko abuztuaren 16an hil zuten Ardines, 52 urte zituela. Llanesko (Asturias, Espainia) zinegotzi zen orduan, Izquierda Unida alderdiarekin. Etxe alboan auto barrenean zela egin zioten eraso: hesi batzuk jarri eta oztopatu egin zuten, eta ibilgailutik ateratakoan, jipoitu eta ito egin zuten, hil arte. Bizkaiko lau gizonezko atxilotu zituzten hilketa leporatuta.

«Mendeku gisa»

Ardines Izquierda Unidako zinegotzi izanik, hasieran arrazoi politikoengatik hil zutela susmatu zuen Poliziak. Ikerketan aurrera egin ahala, baina, beste hipotesi bat gailendu zen: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain justu ere, andre haren bikoteak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.

Epaiketa azaroan egin zuten, Oviedoko Lurralde Auzitegian (Espainia), eta, 18 saioren ostean, lau gizonezkoak erruduntzat jo zituen herri epaimahaiak.


Summary: ERCk eta Espainiako Gobernuak akordioa lortu dute Ikus-entzunezkoen Legearen inguruan. Horren ondorioz, ERCk bide emango dio Espainiako 2022ko aurrekontuak onartzeari

ERCk jakinarazi du akordio bat lortu duela Espainiako Gobernuarekin, Ikus-entzunezkoen Legearen inguruan. Akordio horrek «katalana bermatu» egiten du ikus-entzunezko edukietan, eta, era berean, «Espainiako aurrekontuen onartzea erraztu» egiten du, «negoziazio prozesuari bultzada emateko».

Oraindik ez dute jakitera eman zertan datzan akordioa, baina El Pais egunkariak argitaratu duenez, Espainiako Gobernua eta ERC beste bide bat aztertzen ari ziren Espainiako aurrekontuetan nazioetako hizkuntzetako ikus-entzunezko edukien aferari aterabide bat emateko. ERCk %6ko kuota bat ezarri nahi zuen, nazioarteko plataformek Espainiaren menpeko nazioetako hizkuntzetan eman beharreko edukiei dagokienez, eta hori bete beharreko baldintzatzat aurkeztu zuen aurrekontuei baiezko botoa emateko. Orain, aldiz, badirudi kuota hori ezartzea Europako Batasunaren legeriaren kontrakoa izan daitekeela, eta horregatik bi aldeek beste bide bat aztertzeari ekin zioten.

El Paisek argitaratutakoaren arabera, Espainiako Gobernuak kuota bat ezarriko lieke Espainiako plataformei. Nazioartekoei ere ezartzea ezinezkoa litzaiokeenez, hori konpentsatuko luke diru poltsa bat ezarriz, katalanez sortzen diren ikus-entzunezkoak diruz laguntzeko, eta kanpotik iritsitako edukiak katalanez bikoizteko. Oraindik ez dute jakitera eman funts hori zenbat diruz hornituko luketen, ezta katalana ez beste hizkuntzetako ikus-entzunezko edukiak ere funts horretatik diruz lagunduko ote lituzketen.

Akordioaren albistea zabaldu aurretik, ERCko presidente Oriol Junquerasek elkarrizketa batean esan du akordioa lortuko balitz, hura «ezer ez lortzea baino hobea» izango litzatekeela.

«Fronte komuna» osatzeko deia

Hizkuntza gutxituen alde lanean ari diren elkarteek, tartean Euskalgintzaren Kontseiluak, bilera egin dute Madrilen estaturik gabeko nazioetako ordezkariekin, eta Ikus-entzunezkoen Lege berrian sartu beharreko gutxieneko hizkuntza-aldarrikapenak eta akordioak helarazteaz gain, euskararen, galizieraren eta katalanaren aldeko «fronte komuna» egitea proposatu diete.

Hizkuntza gutxituen alde elkarteek EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, BNG, Compromís, CUP, En Comu Podem eta Mes per Mallorca taldeei eskatu diete legeak «zehapen araudi argia eta zehatza» izan dezala, eta berma dadila plataforma bakoitzaren katalogoan edukien %6 euskaraz, galizieraz eta katalanez egotea, «egoitza [Espainiako] estatutik kanpo dutenetan ere». Katalogoetan euskaraz, galizieraz eta katalanez bikoizketa duten produktu guztiak eskuragarri egotea, hizkuntza horietan telesailak sortzeko pizgarriak ezartzea, Espainiako Irrati eta Telebista Korporazioak ere bere eduki guztiak euskarara, galizierara eta katalanera bikoiztutako aukerarekin zabaltzeko betebeharra edukitzea eta beste zenbait eskaera egin dizkiete alderdietako ordezkariei.


Summary: Luis Azanza argazkilari iruindarra hil da. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-n egin zuen lan bere berrogei urteko ibilbidean. 60 urte zituen.

Minbiziak jota hil zen, atzo, Luis Azanza argazkilari iruindarra, 60 urte zituela. Denera 40 urtez jardun du argazki kazetaritzan, hogei urte zituenetik hil den arte. Hainbat hedabidetan osatu du bere ibilbidea, baina lana beti Nafarroan egin izan du: besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-n, El País-en, El Diario Vasco-n eta Deia-n jardun zuen.

Azken hamar urteetan ilustrazioan eta diseinuan ere ibili da, bikotekidearekin sortu zuen Aloa komunikazio agentzian. Haren webgunean ikus daitezke Azanzaren lanik onenetako batzuk.


Summary: PSNk Iruñeko aurrekontu proiektuaren aurka egingo du. Maite Esporrinek esan du Maia alkatea ez dela «konfiantzazkoa». Gaitzetsi du aurtengo aurrekontuak «irrealak eta kontinuistak» direla, eta, iazkoak bezala, ezingo direla bete.

Iruñeko udal gobernuari zaildu egin zaio datorren urterako aurrekontu proiektua aurrera ateratzea. Izan ere, PSNko udal taldeak agerraldi bat egin du gaur, iragartzeko kontrako botoa emango diola aurrekontu proiektuari. 253 milioi euroko aurrekontu proiektua aurkeztu zuen Navarra Sumak osatutako udal gobernuak.

Maite Esporrin bozeramailea udal talde osoak lagunduta irten da prentsaren aurrera, eta azaldu du PSNren Iruñeko asanbleari proposatuko diola kontrako botoa ematea. Astelehen arratsaldean da batzar hori biltzekoa. Esporrinek esan du Enrique Maia alkateak «bere hitza hautsi» duela eta ez dela «konfiantzazkoa»: «Kezkatzen gaitu, ez talde sozialista engainatu izanak, Iruñeko herritar guztiak engainatu izanak baizik».

Izan ere, gaitzetsi du aurrekontuak «irrealak eta kontinuistak» direla, eta, iazko aurrekontuak bezala, ezingo direla bete: «Lortuko ez dituela badakien diru sarrera batzuetan oinarritzen dira aurrekontuak». 2019ko maiatzeko hauteskundeen ondoren, PSN giltzarri izan zen Enrique Maiak alkatetza lor zezan, eta, iaz, bi taldeek lortu zuten aurrekontuak aurrera ateratzeko akordioa. Aurtengo aurrekontuek, ordea, ezer berririk ez dakartela adierazi du Esporrinek, «ezta ilusioa pizten duen proiekturik ere».

Legezko zirrikitua

Bete ez diren zuzenketak zehaztu ditu bozeramaileak, haren iritziz «oso garrantzitsuak» direnak: etxebizitza sozialarena, Sarasate pasealekuarena, Labriteko pasabidearena, Labriteko bidegorriarena eta abar. PSNren arabera, zuzenketa horiek guztiak onartu zituen iaz Maiak, baina ez ditu bete: «Udatik, gainera, ez dugu aurrekontuen ebaluazioa egiteko bilera bat bera ere egin; Maiak ez digu dei egin», gehitu du.

Abenduaren 30ean bozkatuko dituzte aurrekontuak, eta zer gerta daitekeen aurreikusi du Esporrinek: «Alkateak zinegotziren baten falta baliatzen badu aurrekontuak onartzeko, etika demokratiko gutxi erakutsiko du». Kontua da zinegotzi izateari utzi diola EH Bilduko Joxe Abaurreak, 2019ko sanferminetako txupinazoan izandako istiluengatik sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri diotelako: «[Aurrekontuak onartzea] Legezkoa izango da, ez dugu hori eztabaidatuko, baina ez dator bat udal honek duen errealitate instituzionalarekin», amaitu du PSNren bozeramaileak.


Summary: Urtarrilaren 31 arte eskatuko da COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetan. EAEko Aldizkari Ofizialak goizeko lehen orduan argitaratu du Iñigo Urkullu lehendakariak sinatutako dekretua, eta, beraz, indarrean da ziurtagiria eremu itxietan erabiltzeko betebeharra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

COVID ziurtagiria eremu itxi gehiagotan ezartzen duen dekretua gaur goizeko 8:00ak aldera argitaratu da EAEko Aldizkari Ofizialean, eta une horretan bertan indarrean sartu da neurria Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iñigo Urkullu lehendakariak sinatutako dekretuak zehazten du zein tokitan eskatu beharko den ziurtagiria, zein egoeratan eskatu ahalko den, nola eskuratu daitekeen agiri hori eta noiz arte izango den indarrean neurria. Non eskatuko da ziurtagiria?

100.000 biztanleko intzidentzia metatua 300 kasu edo gehiago duten herrietan eta hirietan, toki hauetan: 1.– Kontzertu aretoetan eta erabilera anitzeko aretoetan edo beste espazio itxi batzuetan, kontzertuak, musika jaialdiak eta bestelako kultura eta arte ekitaldiak egiten direnean.

2.– Ostalaritza establezimenduetan eta jatetxeetan, baita bankete aretoetan ere, dantza egiteko aukera ematen duten jarduerak egiten direnean, bertaratuen kopurua zeinahi dela ere.

3.– Kiroldegietan, gimnasioetan eta jarduera fisikoa edota kirola egiten den bestelako espazio itxietan, izan kirolarientzat, laguntzaileentzat nahiz publikoarentzat.

4.– Kirol instalazio itxietan, hala nola estadioetan, frontoietan edo antzekoetan, sarrera kontrolatzeko sistema batekin (tiketak, abonamenduak, gonbidapenak eta antzekoak), eta ehun pertsona baino gehiago bertaratuta lehiaketak egiten direnean.

5.– Ospitaleetan, zentro soziosanitarioetan eta espetxeetan: ospitaleratutako pazienteak edo egoiliarrak bisitatzen dituzten pertsonak. Nortzuk daude salbuetsita?

12 urtetik beherakoek eta goian aipaturiko guneetako langileek ez dute COVID ziurtagiria erakutsi beharko.

Noiz arte egongo da indarrean? 2022ko urtarrilaren 31 arte. Hala ere, dekretuak zehazten du egoera epidemiologikoaren arabera egokituko dela erabakia, eta horren arabera epe hori luzatu, aldatu edo bertan behera utz daitekeela. Nork kontrolatuko du neurria betetzen dela? Establezimenduetako eta ekitaldietako titularrek eta arduradunek, baita poliziek ere, edonoiz. Establezimenduetako sarreretan ikusteko moduko kartelak jarri beharko dira, lokalean sartzeko baldintzen eta bertan aplikatu beharreko neurrien berri emango zaie bezeroei, eta, bereziki, maskara erabiltzea nahitaezkoa dela gogoraziko zaie.


Summary: «Ez dut uste euskalkiak desagertuko direnik, baina antzekotu bai». Euskal Filologia ikasi zuen Artzelusek, eta Garaziko hizkeraren inguruko doktore tesia egin du. Ipar Euskal Herriko hizkeraz, muga politikoaren eraginaz eta euskararen egoeraz hitz egin du.

Bergaran jaio, Azpeitian hazi, Gasteizen bizi. Nafarroa Beherera eta Zuberoara joan izan da sarri-sarri. Hango eta hemengo iturrietatik edan du Alex Artzelusek (Bergara, Gipuzkoa, 1992), eta, ziur aski, hortik etorriko da haren pasioa: euskara eta, bereziki, dialektologia interesatzen zaizkio. Ez interesatu bakarrik: Euskal Filologia ikasi zuen, eta Garaziko hizkeraren inguruko doktore tesia egin du. Bazkalostean, trikitia jotzen ari zela harrapatu du Urola Kostako Hitza-k.

Garaziko hizkera ikertu duzu, Irulegiko Irratian kolaboratzen duzu… Gipuzkoarra izanda, nondik datorkizu Ipar Euskal Herriarekiko halako atxikimendua?

Betidanik asko gustatu izan zaizkit Zuberoa eta Nafarroa Beherea, gurasoekin joaten nintzelako. Lapurdirekin beti izan dut lotura gutxiago: izan ere, oso laua da, eta herriak dezente handiak dira. Horregatik, gehiago gustatu izan zaizkit Nafarroa Beherea eta Zuberoa. Nik 13 bat urte neuzkala hasi ginen leku horietara joaten, eta ikusten nuen gure inguruan galdu diren gauza asko gordetzen zituztela: lehengo basoak, baserria ere askoz biziago dago han… Amak kontatzen zizkidan ipuinak bizirik ikusten nituen han, eta horregatik hasi zitzaidan asko gustatzen. Gainera, hara joatean, konturatzen zara zer den benetan euskalduna izatea: hau da, zer datorkizun zuri Espainiako Estatuak inposatu dizulako, eta zer ez. Hara joaten zarenean, Espainiatik edan duzun hori dena albo batera utzi behar duzu, bestela ez baituzu ezer ulertuko: ez erreferentziak, ez hizkuntza… Hori oso ariketa interesgarria iruditzen zitzaidan.

Iparraldera egindako joan-etorri horietan, Garaziko euskarak interes berezia piztu zizun.

Luzaideko errealitateak piztu zidan arreta. Luzaide berez Nafarroa Garaian dago, baina hango kultura, etxeen arkitektura eta euskara Garaziko berak dira. 23 urte nituela, lan txiki bat egin nuen Luzaideko euskararen inguruan, eta hango amandre batengana joan nintzen: Garaziko euskararen berdin-berdina hitz egiten zuen, baina ez zekien frantsesez. Garazin, bestalde, ez dakite gaztelaniaz. Muga bat erdian egonda, euskara modu berean hitz egiten zuten bi aldeetan, eta horrek harrituta utzi ninduen. Zaharren artean ez da nabaritzen muga hori apenas, baina gazteagoen artean bai: haien artean, frantsesak eta espainierak sekulako eragina daukate. Muga politiko bat muga naturala gainditzeko gai izan da, eta horrek euskara desberdintzea eragin du.

Irakurri elkarrizketa, osorik, Urola Kostako Hitzaren webgunean.


Summary: 'Castells legeak' desobeditzera dei egin dute Ernaik eta SEPCk. «Hezkuntzaren merkantilizazioa» sustatuko du Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak, bi antolakundeen arabera, eta «kontzientziazio politikoaren» eta mobilizazioaren kontra egingo Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak. Mobilizazioetara deitua dute biharko.

Ernai gazte antolakundeak eta SEPC Herrialde Katalanetako Ikasle Sindikatuak adierazpen bateratu bat plazaratu dute Castells lege gisa —Manuel Castells Espainiako Unibertsitateen ministroak sustatu dituelako— izendatu dituztenen kontra; hots, Unibertsitateko Elkarbizitza Legearen eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorraren aurka.

Azaroan onartu zuten lehenengoa, eta hori «desobeditzera» dei egin diete «estatu espainiarreko herri zapalduetako ikasleei». Izan ere, salatu dute Espainiako Gobernuak «demokrazia ikasgeletara» eramango dutela hitzeman arren «manifestaziorako, elkartzeko, adierazpen askatasunerako eta grebarako eskubideak gogor zigortu eta zapalduko» dituela legeak, eta «merkantilizazioari joko zelai erosoa bermatuko» diola.

Hezkuntzaren merkantilizazio prozesuarekin eta pribatizazioarekin lotu dute bi eragileek, hain justu, Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorra —abuztu amaieran onartu zuen Espainiako Ministroen Kontseiluak legearen aurreproiektua—: «Lege aurrerakoia, gure hezkuntzaren merkantilizazio prozesua zorrozten eta sustatzen duena enpresa pribatuei unibertsitateen ateak irekiz, lan merkatuaren beharretara egokitu ahal dezaten, hau da, haien nahietara egokitu dezaten». Halaber, salatu dute Espainiako Unibertsitate Ministerioak «adostasun lege» gisa aurkeztu duela «unibertsitateko hezkuntza komunitatearekin adostu gabeko» lege hori.

«Frankismoaren oinordekoa» den eredua

«Borroka» egingo dutela ziurtatu dute Ernaik eta SEPCk, «gure hezkuntza merkantzia bilakatzeko ahalegin bakoitzaren aurrean, gure hizkuntza eta kultura akabatzeko ahalegin bakoitzean eta gu eskulan merke bihurtzeko ahaleginen aurka». Legeon jatorrian, «Frankismoaren oinordeko den espainiar estatuaren inposaketa eta errepresioa» ikusten dute bi gazte eragileek, zeinak «izpiritu kritikoz» nahiz «kontzientzia politikoz hila» izango den unibertsitate eredua sustatzen duen.

Era berean, «sistema patriarkala erreproduzitzen duen» eta «kapitalismo basatienaren zerbitzura dagoen» unibertsitate sistema «geldiarazteko» indar egingo dutela azaldu dute. Horri nolako eredua gainjarri nahi dioten ere azaldu dute: «Hezkuntza erabat antipatriarkala eta feminista. Gure hizkuntza, gure kultura defendatuko duen eta gizarte kohesiorako tresna bihurtuko den hezkuntza. Etorkizuneko gizartea eraikitzeko balioko digun hezkuntza, ez beraiek nahi duten bezala, baizik eta guk nahi dugun bezala».

Analisi hori biharko deituak dituzten mobilizazioekin lotu dute bi antolakundeek. EHUko Gasteizko, Leioako eta Donostiako campusetatik abiatuta, mobilizazioak egingo ditu Ernaik bihar, 12:00etan.


Summary: Ingurumen delituak kartzelarekin zigortzea proposatu du Europako Batzordeak. Europako Batasuneko estatu kideek zehaztu beharko dute zeintzuk diren gutxieneko zigorrak, eta kontratu publikoak lotzea debekatuko diete delitu larriak egiten dituztenei.

Europako Batzordeak zigor gogorragoak nahi ditu ingurumenaren aurkako delituak egiten dituztenentzat, eta delitu horiek gehiago zehazteko ere eskatu die Europako Batasuneko estatu kideei. Neurria aurrera aterako bada, Europako Parlamentuaren eta Europar Kontseiluaren onespena behar du oraindik, baina Batzordeak aurreratu ditu dagoeneko proposamenaren puntu nagusiak: kartzela zigorrak jasoko dituzte ingurumenaren aurkako delituak egiten dituztenek, eta, kasu larrienetan, ukatu egingo zaie kontratu publikoak eskuratzeko aukera. Gutxieneko kartzela zigorrak eta delituaren nondik norakoak, ordea, estatu kide bakoitzak zehaztu beharko ditu.

Ingurumen komisario Virginijus Sinkeviciusek azaldu duenez, urtero %5 handitzen dira delitu mota horiek, eta horien ondorioek luze eragiten dute: «Ez dago neurri nahikorik ingurumen legeak betearazteko, eta, ondorioz, maiz zigorrik gabe geratzen dira delituok». Europako Batzordearen asmoa litzateke egun dauden delituak are gehiago zehaztea, baina, aldi berean, lege hausteen zerrenda handitzea egun delitu gisa jasotzen ez diren beste hainbat ekintzekin; besteak beste, egurraren legez kanpoko salerosketak, ontziak ezkutuan desegitea eta ura baimenik gabe ustiatzea.

Horiek hala, Bruselak estatu kideak derrigortu nahi ditu mota horretako delituak zigortzera, eta helburu horrekin gutxieneko kartzela zigorrak ezartzeko eskatu die, baita isunak edo bestelako zigor ekonomikoak aztertzeko ere, delitu larriagoen kasuan, esaterako, herritarren heriotza edo osasun arazoak eragiten dituztenentzat. Proposamenak aurreikusten du, gainera, kaltea eragiten duenak kalte ordainak eman beharko dituela, ezin izango duela diru laguntza publikorik jaso, eta baimen administratiboak kenduko dizkiotela.

Hala ere, Sinkeviciusek ohartarazi du jazarpenaren eta indarkeriaren biktima izan ohi direla halako delituak salatzen dituztenak, eta, beraz, horiek babesteko neurriak ere eskatu ditu. «Ingurumenak ez du mugarik, baina haren aurkako delituek ondorio kaltegarriak dituzte estatu kideengan. Proposamen honek tresna gehiago emango dizkie agintariei eta justiziari, ingurumenaren aurkako delituak geldi ditzaten», azaldu du komisarioak. Horretarako, baina, elkarlan handiagoa eskatu du Bruselak, baita justiziari eta segurtasun indarrei baliabide gehiago emateko ere.


Summary: AEBetan 800.000 hildako eragin ditu dagoeneko COVID-19ak. Omikron aldaera nagusi izango da Europan urtarril erdirako; hala ohartarazi du Europako Batzordeak.

COVID-19a goraldi betean da beste behin ere, eta ondorioak nabarmentzen hasiak dira. Omikron aldaeraren kasuak ugaritzen ari diren honetan, AEBek jakinarazi dute 800.000 hildakotik gora zenbatu dituztela orain arte: mundu osoan 5,3 milioi hildako eragin ditu pandemiak, horietatik %15 AEBetan, han munduko biztanle guztien %4 baino bizi ez badira ere. Adituek ohartarazi dute litekeena dela kopurua are handiagoa izatea herrialde horretan, eta egoerak ez duela hobera egingo. Poloniak ere jakinarazi du aurreko olatuko hildako kopuru gorena gainditu duela: 660 lagun hil dira azken 24 orduetan.

Kasuen gorakada azkarra omikron aldaera berriaren kutsakortasunari egotzi diote zenbait adituk. Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak ere aitortu du aldaera hori «aurretik ikusi gabeko abiaduran» ari dela hedatzen, eta azaldu du dagoeneko 77 estatutan jakinarazi dituztela omikron aldaeraren kasuak.

Europan ere, haren presentzia handitzen ari da, eta urtarril erdialderako aldaera nagusi bilakatu daitekeela uste du Von der Leyenek. «Aztertuz gero kasu berri bakoitzak beste bi kutsatzeko behar duen denbora, badirudi bizpahiru egunen buruan bikoiztu egiten dela kasu kopurua. Hori ikaragarria da. Adituek esan digute litekeena dela urtarril erdialderako omikrona izatea Europako aldaera nagusia», azaldu du Von der Leyenek.

Hala ere, lasaitasun mezua zabaldu du, argudiaturik EB Europako Batasuna osatzen duten 27 estatuek pandemiari aurre egiteko beste txerto dituztela. «Europan gaitasuna dugu hilean 300 milioi dosi ekoizteko», esan du. Berak emandako datuen arabera, EBko biztanleen %66,6k jaso dituzte COVID-19aren aurkako txertoaren bi dosiak, eta 62 milioi lagunek jaso dute hirugarrena. Hori horrela, batzordearen egungo erronkak zehaztu ditu: txertatuen ehunekoa areagotzea, haurren txertaketa bultzatzea eta txertoen inguruko sinesgaiztasuna gainditzea.

Neurri zorrotzagoen beharrean

Erresuma Batuko agintariek Von der Leyenek erabilitako datu berak erabili dituzte: haiek ere azaldu dute omikron aldaerarekin bizpahiru egunen buruan bikoizten dela kasu kopurua; eta aurreikusi dute abendu amaierarako milioi bat kasutara heldu daitekeela aldaera berria. Kutsatzeek abiadura bizitu dutela ohartarazi dute, eta horrek osasun sisteman «presio nabarmena» eragin dezakeela. Egoerari buelta emateko asmotan, gobernuak neurriak iragarri ditu; horietako bi dira osasun ziurtagiria eta barrualdeetan maskara erabiltzeko agindua. Hala ere, neurri horiek iragartzeak krisia sortu du Boris Johnson lehen ministroaren gobernuan, neurrien aurka bozkatu baitute Johnsonen alderdi kontserbadoreko kideetako askok.

Norvegiak eta Danimarkak ere azaldu dute aldaera berriaren presentzia nabarmena dela, eta, deltarekin batuta, birusak kalte handiak eragin ditzakeela. Horregatik, neurriak zorroztu dituzte bi herrialde horietan ere, eta eskolak itxi eta tabernetako ordutegiak murriztu dituzte Danimarkan. Norvegian, berriz, tabernetan alkohola saltzea debekatu dute, telelana bultzatu, eta gimnasioetako edukierak murriztu.


Summary: Egunean Behin jokoaren finala eta elkartasun maratoia egingo dituzte bihar ETBn. Alzheimerrarekin lotutako saio bereziak emango dituzte ETB1en eta ETB2n. Bestetik, Egunean Behin jokoaren final sinkronizatua 21:30ean hasiko da, eta Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute.

Bihar hasiko da EITB Maratoiaren eguna, 09:00etan, EITBren Bilboko egoitzako Multibox aretoan jarriko duten deien gunean; bertan izango dira Unai Iparragirre ETBko zuzendaria eta Marian Ibarrondo Ikerketa eta Berrikuntza Sanitarioko zuzendaria, besteak beste. Ohi bezala, egunean zehar 150 pertsonaia ezagun arituko dira gune horretan deiak hartzen, eta Eusko Jaurlaritzako hainbat sailburu ere bertan izango dira egun osoan.

EITBko hedabideek luze eta zabal emango dute horren berri: Biba Zuek Ondorengoak (ETB1) eta El Día de Mañana: Especial Alzhéimer( ETB2) saio bereziekin bukatuko da eguna. Azkeneko konexioan, Andoni Aldekoa EITBko zuzendaria izango da deien gunean.

Goizean zehar, EITB Maratoiak eta aurtengo kausek leku berezia izango dute Donostiako Kontxako hondartzan, harean egingo duten esku hartze artistiko iragankorrean. Streaming bidez ikusi ahalko da hori guztia.

Alzheimerraren ikerketaren alde dohaintzak egiteko zenbait aukera jarri ditu EITBk: 900-840 750 doako telefonoa, Bizum (33478), banku transferentzia, eta Internet bidezko ekarpena EITBren webgunean.

Egunean Behin jokoaren finala ETB1en

Egunean Behin lehiaketako final sinkronizatua egingo dute bihar gauean, elkartasun maratoiaren harira: Biba Egunean Behin telebistako saio berezia emango dute, zuzenean, 21:30ean, ETB1en. Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute bigarren aldiz aldibereko lehiaketa handia —aurreneko aldia uztailean egin zuten—. Eitb.eus-en eta EITBren Youtubeko kanalean ere ikusi ahal izango da saioa.

Oraingo honetan, platoan eta Euskal Herri osoko Egunean Behin-en zaleekin batera, bikote hauek parte hartuko dute: Maitane Urbieta kazetaria eta Iker Galartza aktorea —Euskadi Irratian elkarrekin Realaren Europako Ligako partidak komentatzen dituzte—; Gazteako Julen Telleria eta Jon Gotzon Aldaparena; eta Xabier Lizaso bertsolaria eta Sara Cozar aktorea.

Gonbidatuen artean, halaber, Erik Gartzia Egaña izango dute saioan. Denboraldi honetako txapeldun absolutua izan da Egunean Behin aplikazioan, eta Oarso-Bidasoko Hitza-ko kazetaria da —BERRIAn aritu zen kazetari duela urte batzuk—. Jokoan parte hartu duten 83.223 jokalariren artean berak lortu ditu puntu gehien. Platoan txapeldunak ere izango du 10 galdera 40 segundo azpitik nola erantzuten duen erakusteko aukera.

Finalaren dinamikari dagokionez, lau partida jokatuko dira, eta galdetegi berdinak azalduko dira sakelako telefono guztietan aldi berean (21:30ean). Lehen hiru partidak parte hartzaile guztientzat izango dira; laugarren partida erabakigarrira, berriz, aurreko hiru partidetako 20 onenak pasatuko dira. Denboraldi honetan 83.000 lagunek jokatu dute Egunean Behin-en, eta 3,9 milioi partida jokatu dituzte.


Summary: Prezioen igoera urte hasieran «normalduko» dela uste du Laboral Kutxak. 2022rako iragarpenak apaldu dituen arren, «hazkunde urtea» izango dela uste du bankuek. Ikerlarien ustez, BPGa %6,2 igoko da Nafarroan, eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Laboral Kutxarek ikerketa taldea baikor dago 2022ra begira, eta Hego Euskal Herrian «hazkunde urtea» izango dela iragarri du. Susmo hori, baina, duela sei hilabete zuena baino apalagoa da, orduan eginiko hazkunde aurreikuspenak apaldu baititu. Apaltze horren arrazoiak pandemiaren bilakaera eta inflazioa dira, baina arazo horiek ere luze gabe konponduko direla espero dute, prezioen gorakada eragiten ari diren faktore asko urte hasieran «normalduko» direlako.

Laboral Kutxaren ikerketa taldeak abenduan egiten duen euskal ekonomiaren egoeraren txostenaren aurkezpenean egin ditu iragarpenak. Haien datuen arabera, 2022an BPGa %6,2 handituko da Nafarroan eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Datu onak dira, baina duela sei hilabete eman zituztenak baino apalagoak. Ordukoan, %6,8ko igoera iragarri zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eta %7koa Nafarroan. Pandemia aurreko balioekin alderatuz, gaur egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa 2019an baino %4,5 beherago dago, eta Nafarroakoa %2. Beste ekonomia adierazleei erreparatuz, Nafarroako enplegu tasa %4,7 igoko dela uste dute, eta %4,4 Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoa. KPIak ere gora egingo du, %3,2 eta %3 hurrenez hurren.

Eta zergatik apaldu dituzte datuak? Bi dira gakoak, Joseba Madariaga ikerketa taldeko buruaren ustetan: «Pandemiaren bilakaera eta inflazioa». Aldagai horiek eragin nabarmena izan dute urteko bigarren sehilekoan. Lehen aldagaia txertaketaren zabalkundearekin konponduko dela ziurtzat ematen dute; beste kontu bat da, baina, prezioen garestitzea. Orain, inflazioa %5 ingurukoa da Hego Euskal Herrian, eta Madariagak azaldu du igoera horren %80 garraioaren, eta etxebizitzaren eta etxebizitza barneko energiaren garestitzearen ondorio dela. Ikerlarien ustez, baina, baliteke hiru hilabete barru normaltzea: «Neguan kontsumo fase handi batean sartuta egongo gara, eta hornidura arazo batzuk ditugu. Baina epe motzean konpondu beharko lirateke, eta horrek prezioetan eragina izan beharko luke». Dena den, ondoren ikusi beharko da erosketa saskiko zenbat produktu merkatuko diren atzera.

Madariagak hainbat daturekin arrazoitu du bere erantzuna. Esaterako, irailean goia jo ondoren, itsas garraioa ia %40 merkeago zegoen abendu hasieran. Brent petrolio upela ere merkatu egin da, baita gas naturala ere. Onartu du azken astean hiru aldagaiek gorakada txikia izan dutela, baina ez du uste luzerako izango denik. «Horregatik uste dugu garestitzea apaldu egingo dela. Hurrengo urteko inflazioan eragin zuzena izateko, erregaiek eta garraioek erritmo berean garestitzen jarraitu beharko lukete, eta ez dugu halakorik espero». Horiek hala, 2021eko KPIa Nafarroan %3,3 izango dela uste dute, eta %3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Datu hori hilabete guztietako batezbestekoa batuz kalkulatu dute.

Laboral Kutxako ikerlariak arduratuta daude euskal ekonomian urteko hirugarren hiruhilekoan izandako gertaera batzuekin. Industria jarduera murriztu egin da hornidura krisiarengatik, eta txikizkako merkataritzak espero baino bilakaera kaskarragoa izan du. «Inflazioak beti du eragina kontsumoan», azaldu du Madariagak, «pandemian egin den aurrezki poltsarekin konponduko zela uste genuen. Gehiago azaleratuko zela. Baina konponduz joatea komeni da». Erosketa ahalmenarekin lotuta doaz soldatak: «Igotzen badituzte, igoera horrek isla izan beharko du produktuen salneurrietan».


Summary: AZETek salatu du hiru familia etxegabetu dituztela Bilboko Alde Zaharrean. «Ondasun handiak dituen jabe bat» eraikin oso batez jabetu zen, bertako bizilagunek eta etxebizitza sindikatuko kideek azaldu dutenez, eta hiru familiek alde egin behar izan dute, errenta berria ezin ordainduta.

Bilboko Erribera kaleko 9. zenbakiko bizilagunek eta AZET Etxebizitza Sindikatuko kideek agerraldia egin dute, eta salatu dute eraikin horretan bizi ziren hiru familiak beren etxea utzi behar izan dutela. Azaldu dutenez, udan jakin zuten «gure auzoan hainbat jabetza dituen jabe handi batek gure etxeak erosi zituela». Adierazi dute jabe berriak bloke horretako errentak «errenta altuagoengatik ordezkatu» zituela, eta horrek beren etxetik alde egin beharrean utzi zituela bloke horretan bizi ziren bost familiatik hiru.

Izan ere, «etxegabetzeko modu asko» daudela azaldu dute, eta horietako bat dela bloke oso bat jabe handi bati saltzea, «bertan bizi diren familiak etxetik alde egitera behartuz». Modu hori eta beste zenbait, gainera, «legalak» direla salatu dute: «Gure kasua, Erriberan eman dena, estatistika ofizialetan agertuko ez den etxegabetzea izan da, beste hainbat bezala. Etxegabetze sotilak dira, oharkabean pasatzen direnak, inpunitate osoz gauzatzen direnak eta instituzioen babes osoarekin exekutatzen direnak».

«Espekulazio operazioa» salatzeaz gain, etxebizitzaren jabeari bi eskaera zuzen egin dizkiote agerraldian: «blokean geratzen diren auzokideek lehengo jabearekin sinatutako kontratua errespetatzea» eta «eraikina birkalifikatzeko eta eraberritzeko obra guztiak egungo auzokideekin adostea».

Agentzia, «bitartekari»

Jabea ez ezik, Somera higiezinen agentziak «operazio espekulatibo honetan egindako bitartekari lana» ere salatu dute. Ohartarazi dute ez dela halakoekin «topo» egiten duten lehen aldia, eta gaitzetsi dute halako enpresek «etxebizitzaren problematikan, merkatu espekulatiboan eta auzo herrikoien suntsiketan paper erabakigarria» jokatzen dutela. Izan ere, azaldu dute higiezinen merkatuak «pobreen arteko gerra» sustatzen duela. Horrez gain, «arrazakeria immobiliarioa» ere aipatu dute: «pertsona migrante edo arrazializatuei alokairuak ukatzea», alegia. Higiezinen agentziek desokupazio enpresen eta jabeen arteko bitartekaritza zerbitzua eskaini ohi dutela ere salatu dute. Gentrifikazioaz ere ohartarazi dute etxebizitza sindikatuko kideek, eta azaldu dute higiezinen agentziek fenomeno horri hauspoa ematen diotela.

Etxebizitza eskubidea «oinarrizko beharra» dela gogorarazi dute agerraldian, eta horren aldeko dinamikak txalotu dituzte, etxebizitza sindikatuei aipamen berezia eginda: «Desjabetu moduan antolatzen ari gara, eta horren adierazle da Euskal Herriko hainbat auzo eta herritan etxebizitza sindikatuetatik eraikitzen ari den komunitate politikoa».


Summary: Eguberrietan gehienez hamar pertsona biltzea proposatu du Nafarroako Gobernuak. Bilakaera epidemiologiko makurra dela eta, Eguberrietako ospakizunetan gehienez bi bizikidetza unitate eta hamar pertsona biltzeko aholkua eman du Osasun Departamentuak. Omikron aldaeraren beste bi kasu atzeman dituzte Nafarroan.

Nafarroan koronabirusaren intzidentzia handia dela eta, Eguberrietako eta urte amaierako ospakizunekin kezkatuta dago Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilaria. Hala, prebentzio neurriak zorrotz betetzeko gomendioan jarri du indarra osasun kontseilariak, eta gomendioa egin du Eguberrietan gehienez hamar pertsona eta bi bizikidetza unitate biltzeko. Nafarroako Gobernuak ostiralean argitaratuko du ebazpen bat Gabonetarako gomendioak bildurik. Indurainek abisua eman du: neurriak zorrotz bete ezean, baliteke Eguberrietan murrizketak izatea. Izan ere, ohartarazi du ospitaleetan tentsioa areagotzen ari dela: 129 pertsona daude gaitzak jota erietxeratuta, bezperan baino bederatzi gehiago, eta horietatik 23 ZIUetan, hiru gehiago. Gainera, hasi dira bertan behera uzten premiazkoak ez diren zenbait ebakuntza, Indurainek adierazi duenez.

Gainera, jakinarazi du Nafarroan omikron aldaeraren beste bi kasu detektatu dituztela. Atzo atzemandako bi kasuen zuzeneko kontaktuak dira kasu horiek.


Summary: Hazkunde aurreikuspena puntu bat murriztu du Jaurlaritzak. Pedro Azpiazuk argitu du susperraldiaren zati bat 2022ra atzeratuko dela, ziurgabetasuna dela eta. Irailean BPGaren %6,7ko hazkundea finkatu ondoren, %5,6ra apaldu du Ekonomia Sailak orain.

Susperraldiaren urtea izango da 2021a, baina ez gobernuek espero zuten bezainbesteko indarrez. Eusko Jaurlaritzak murriztu egin du aurtengo hazkunde aurreikuspena, azken hilabeteetan hedatutako ziurgabetasun handiko jokaleku honetan. %6,7 ez, %5,6 handituko da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordina. Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk eman du azken doikuntza horren berri.

Gobernuak zenbaki makroak aldatu ditu, eta lerratu da hainbat eragilek beren aurreikuspenetan helarazitako kopuru apalagoekin. Pandemiaren ondoriorik larrienak bridatu dituzte txertoek, baina kutsatzeen oldarraldia gai da ekonomian eragiteko oraindik ere, kontsumoan adibidez. Eta, susperraldiak eragindako albo ondorioak, osagai batzuen eskasia eta energiaren garestitzea tarteko, 1,1 puntu kendu dio Lakuak irailean finkatu zuen hazkundeari.

Baina Azpiazuk argitu du hazkundearen doikuntzak ez duela islatzen «sare produktiboaren ahultasuna». Aurten uste baino gutxiago handituko da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGen batura, baina galdutako koska horren zati bat 2022an berreskuratuko dute, Ekonomia Sailaren arabera: 2022. urtean hazkundeak %6,7 egingo du gora, irailean aurreikusi zutena (%6,4) baino hiru hamarren gehiago.«Osagai batzuen eta lehengaien eskasiak prezioak garestitu ditu, eta ekonomiaren osotasunera zabaltzen ari da hori, KPIan islatzen denez», esplikatu du sailburuak.

Eragin txikia enpleguan

Edonola ere, doikuntza egiteak behartua ematen zuen, urteko hirugarren hiruhilekoen datuak jakin ondoren. Eustatek %3,9ko errebotea islatu du urte arteko tasan, eta %5,5ekoa aurreikusia zuen gobernuak. Dena den, hazkunde apalago horrek enpleguari eragingo ote dion kezkak uxatu nahi izan ditu Azpiazuk. Gasteizko gobernuak duen taula makroak enpleguari buruzko datu onak islatzen ditu: urte honetarako 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu, eta beste 11.500 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko langabezia %10 inguruan ibiliko da aurtengo amaieran, eta %9,2ra jaitsiko da 2022rako. Irailean, urte honetarako %10,3ko langabezia tasa iragarri zuen gobernuak, eta %9,5ekoa 2022rako.

Bilketa eta zorra

Jaurlaritzaren aurrekontuen tramitazioaren harira eman du Azpiazuk aurreikuspenen doikuntzaren berri, eta ziurtatu du apaltze horrek ez diela eragingo aurrekontuei, %9,3koa delako BPGaren hazkunde nominala. Indikatzaile hori bilketari lotua dago, eta ogasunen bilketa bide onetik doa. Araban, %12,4 igo da azarora arte, eta Gipuzkoak %13,3 gehiago bildu du. 2019ko azaroko datuen gainetik dago jadanik Gipuzkoa (+%3,9). Bizkaia gaur da jakinaraztekoa azaroko datua, baina urrirako kasik 2019ko maila berreskuratuta zuen.

Zerga bilketa handitu arren, handiagoa izan da erakunde publikoek egindako gastua, eta horrek zor publikoa handitu du. Espainiako Bankuak berritutako datuek diote Jaurlaritzak 11.470 milioi euroren zorra duela, BPGaren %16,3 gehiago. Azken hiruhilekoan txikitu egin da (-69 milioi euro), baina duela urtebetekoa baino nabarmen handiagoa da (+1.303 milioi). Nafarroak ere gutxitu egin du zorra azken hiruhilekoan (-7 milioi), eta handitu azken urtean (+148 milioi); guztira, 3.613 milioi zor ditu, BPGaren %18,3.


Summary: Biktimek emanen diote hasiera urtarrilaren 8ko goizeko ekitaldiari. Bilboko manifestazioaren aitzinetik mahai ingurua eginen dute Euskalduna jauregian. Robert Manriquek, Naiara Zamarreñok, Rosa Lluchek, Maider Garciak eta Idoia Zabalzak hartuko dute hitza.

Euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioak eginen dituzte urtarrilaren 8an Bilbon eta Baionan, eta, Sarek gaur goizean iragarri duenez, Bilbon goizetik abiatuko dute aldarrikapen eguna. «Indarkeria anitzeko» biktimek emanen diote hasiera 10:30ean Euskalduna jauregian eginen duten ekitaldiari. Mahai inguruan izanen dira Robert Manrique, Naiara Zamarreño eta Rosa Lluch ETAren biktimak eta Maider Garcia eta Idoia Zabalza estatu indarkeriaren biktimak. Pilar Kaltzada kazetariak eginen dizkie galderak.

Sareren ustez, gizarteak «Euskal Herrian suntsitu eta eraitsi diren hainbat eta hainbat zubi berreraiki» behar ditu, eta «elkarbizitzaren alde borondateak batu». Horregatik emanen diete «ahotsa» biktimei: «Biktimei buruz asko hitz egiten da, bada baita haien izenean hitz egiten dutela dioenik ere, baina garrantzitsuena haiekin hitz egitea da, entzutea eta babesa ematea».

Mahai inguruaren ondotik, Sareko bozeramaileek «elkarbizitzarako bidean aurrera egiteko beharrari buruzko hausnarketa labur bat» plazaratuko dute, «enpatian, erantzukizunean eta sufrimendu guztien aitortzan eta errespetuan oinarritua». Halaber, «elkarbizitzarako eta bakerako bidean aurrera egiten jarraitzeko, euskal presoak etxera itzultzeko prozesuan aurrera egitearen beharrezkotasuna» azpimarratuko dute. Sarek jakinarazi duenez, azkenik, ekitaldiaren ondotik «uneari buruzko barne hausnarketa baten ondorioak» argitaratuko dituzte dokumentu «luze» batean: «Espetxe politikaren elementu distortsionatzaile guztiak ez ezik, indarkeriaren biktimei eman beharreko tratamenduaren inguruan, memoriaren kontakizunaren inguruan, egungo egoeraren datuen inguruan... hausnartu eta elementu desitxuratzaile guztiak aztertzen dituena».


Summary: 37 urteko kartzela zigorra ezarri diote Maguette Mbeugouren hiltzaileari. Izenpeko epaimahaiak joan den azaroaren 24an jo zuen Mbegouren senarra bere emaztearen hilketaren erruduntzat; gaur argitaratu dute sententzia. Tratu txarrak egiteagatik ere kondenatu dute.

Zehaztua da kondena: Bizkaiko Probintzia Auzitegiak 37 urteko zigorra ezarri dio Bara N.-ri, Maguette Mbeugouren senarrari, emaztea hiltzeagatik eta tratu txarrak egiteagatik. Gizonezkoak 2018ko irailaren 24an hil zuen Mbeugou, emakumezkoak 25 urte zituela.

Kondenaren neurriari dagokionez, fiskalak eta akusazio guztiek galdegindakoa baino apalagoa da orain epaileek zehaztutako zigorra, 44 urteko espetxealdia eskatu baitzuten epaiketaren hondarrean.

Zinpeko epaimahaiak joan den azaroan ebatzi zuenez, hiltzaileak labankadaka hil zuen Mbeugou, bikotearen Bilboko etxebizitzan, 2 eta 4 urteko alabak aurrean zirela. Ondotik, gizonezkoak ihes egin zuen, eta amaren gorpuarekin utzi zituen haurrak, bakarrik. Horregatik, emaztea hil eta tratu txarrak eman ez ezik, adingabeak abandonatu zituela eta lesioak eragin zizkiela ere ebatzi zuten epaiketan, aho batez.


Summary: Plastikozko ehunka borobil aurkitu dituzte Hendaiako kostaldean. Surf Rider elkartearen arabera, ura iragazteko erabiltzen diren biomediak dira. Azken egunetako uholdeen ondorio izan daitekeela uste dute, baina ez dute identifikatu kutsaduraren iturria

Hendaiako kostaldean dagoen kutsadura salatu du Surf Rider ingurumen elkarteak sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Plastikozko ehunka borobil aurkitu dituzte itsas bazterrean, urak ekarriak. Elkartearen arabera, ura iragazteko erabiltzen diren biomedia batzuk lirateke, eta itsas bazterrera azken egunetako uholdeek ekarri dituztela uste dute. «Gure laguntzaileetako batek 120 borobil bildu zituen igandean, ordubetean», adierazi dute. Beste lekukotza ugari ere jaso dituzte biomedietan kutsadura handia dagoela adierazteko, eta, egin dituzten behaketen arabera, Hendaiako hondartzetako metro bakoitzeko gutxienez biomedia bat ikusi dute.

Hondartzako eremutik harago, beste laguntzaile batzuek Bidasoa ibaian gora egin dutela esplikatu du Surf Riderrek, eta biomediak aurkitu dituzte leku gehiagotan ere. Besteak beste, Txingudiko badia nautikoaren parean, Kanetako portuan eta hamabi bat kilometro gorago ur bazterrean agertu dira plastikozko borobilak.

Surf Rider elkarteak esplikatu du ura iragazteko erabili ohi direla biomediak. «Biomediak erabiltzen dira mikroorganismoak finkatu daitezen, gisa horretara uretan zintzilik dauden gaiak ugaritu eta digeritzeko, higatutako urak iragazteko helburuarekin». Baina, ur araztegietako disfuntzio edo ahalmenik eza dela eta, maiz gertatzen da biomedia horiek naturan askatzea, ingurumen elkartearen hitzetan.

Kutsadura hau azken egunetako eguraldi gogorrarekin lotuta egon daitekeela uste du Surf Rider elkarteak, baina argitu dute haren jatorria eta kausa ezin izan direla oraindik identifikatu. Horregatik, herritarrei dei egin diete hondartzetan gisa horretako kutsadurak ikusiz gero elkartearen orrialdearen bidez jakinarazpena bidaltzeko.


Summary: Seme-alaba bakoitzeko laguntzak handitu nahi ditu Eusko Jaurlaritzak. Erronka demografikorako 2030 euskal estrategiaren proposamena aurkeztu dute; 0-2 urtekoentzako haur eskolak doan jarriko ditu gobernuak.

Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak Erronka demografikorako 2030 euskal estrategiaren proposamena aurkeztu du. Besteak beste, txostenean jasotako asmoetako bat da ardurapeko seme-alaba bakoitzeko laguntzen eredua «birmoldatzea» eta zenbatekoa handitzea: «Familiek jasotzen dituzten estimuluak birkonfiguratu, bateratu eta igoko dituen laguntza bat planteatzen da, progresio ikuspegiarekin, 2023tik 2030era arte».

Era berean, 0-2 urtekoentzako haur eskolen «doakotasuna bermatzeko beharrezkoak diren aurrekontu baliabideak antolatu» nahi ditu Jaurlaritzak, «kontziliazioa indartzeko neurri gisa».

Gobernuaren estrategiak 25 ekinaldi ditu, eta horietako lau proposamen berriak dira. Horien artean daude seme-alaba bakoitzeko diru laguntzak handitzea eta haur eskolak doakoak izatea. Horrez gain, ordea, gazteek etxebizitza baterako sarbidea izan dezaten errazteko, Jaurlaritzak iragarri du interesik gabeko maileguen eta epe luzerako itzulketen programa bat sortuko duela «ekintzailetzako, prestakuntzako edo gazteentzako etxebizitzako proiektuetarako». Testuinguru horretan, landa inguruneko proiektuetarako, maileguaren zati bat itzuli beharrik gabeko diru laguntza izango litzateke. Programak hartuko lukeen adina, kuantifikazioa eta erregulazioa aztertzen ari dira orain. Edonola ere, lehen lau urteetan, programa irekita egongo litzateke aurrekontua amaitu arte. Fernandezen esanetan, aurreikuspen horrek aukera emango du «inpaktua ebaluatzeko eta etorkizuneko dimentsionamendua doitzeko».

2023rako indarrean

Fernandezek laburbildu duenez, bi dira jardun eremu estrategikoak «gizartea gaztetzeko eta oreka demografiko berri bat» lortzeko: «Gazteen emantzipazio prozesuei laguntzea eta familia proiektuak eraikitzea». Hori horrela, Jaurlaritzaren xedea da datozen urteetan «joera negatiboa aldatzea, bai emantzipatzeko adinean, bai jaiotza tasetan, susperraldi demografiko batera igarotzeko».

Ekarpenak jasotzeko aldi bat du orain gobernuak, eta asmoa da 2022ko ekainean egitasmoak behin betiko onarpena jasotzea eta, horrela, 2023ko aurrekontuetan isla izatea.


Summary: Desagerturik zen 75 urteko Iruñeko gizon baten gorpua aurkitu dute. Larunbatean desagertu zen, Arrotxapea auzoan.

Hilik agertu da joan den larunbatean Iruñean desagertu zen 75 urteko gizona. Arrotxapea auzoko bizilaguna zen, eta senideek larunbat arratsaldean galdu zuten haren arrastoa. Gaur Santa Luzia gainaren eta agustindarren industrialdearen artean aurkitu dute haren gorpua. Inguru horretan paseatzen ari zen pertsona batek aurkitu du.

Gizonak buruko gaixotasun degeneratibo bat zuen, baina horrek ez zion eragozten orientatzea. Joan den larunbatean, ordea, emaztea saltoki batera sartu eta handik irtetean jabetu zen senarra ez zuela kanpoan, utzitako tokian. 19:00ak inguru ziren. Etxean ez zegoela ikusirik, auzoan hasi ziren haren bila, eta gauean jarri zuten salaketa.


Summary: Galdakaon egin den ‘BERRIA zabalik’ kanpainak baditu irabazleak. Txalaparta Kopi dendak 1.000 euroko bonua izango du BERRIAn publizitatean gastatzeko, eta Pilar RianÌok, berriz, beste 1.000 euro kanpainan parte hartu duten tokiko establezimenduetan kontsumitzeko.

Euskararen Egunarekin bat jakin zen nortzuk izan ziren BERRIA zabalik kanpainaren irabazleak. Txalaparta Kopi dendak 1.000 euro izango ditu, BERRIAren eskutik, hedabide horretan bertan publizitatean gastatzeko. Pilar RianÌok, berriz, Kutxabankek babestuta, 1.000 euro izango ditu Galdakaon egin zen kanpainan parte hartu zuten establezimenduetan gastatzeko. Kanpaina arrakastatsua izan da, eta bete egin dira hasierako helburuak: batetik, tokiko establezimenduei ikusgaitasuna eman eta merkatari txikien ekonomia biziberritzea, eta, bestetik, euskara sustatu eta gizarteratzea galdakoztarren artean.

Galdakaoko dendari eta kontsumitzaileen artean harrera oso ona izan du BERRIA zabalik kanpainak. 41 establezimenduk parte hartu dute, eta 8.000 txartel baino gehiago bete dituzte kanpainak iraun duen bitartean. Galdakaoko eragileek ahalegin berezia egin dute tokiko ekonomia biziberritzeko, euskaratik eta euskaraz. Izan ere, egitasmo honek bi ardatz nagusi ditu: batetik, tokiko eragileei ikusgaitasuna eman eta kontsumoa sustatzea, eta, bestetik, euskaraz bizi eta irakurtzeko ahaleginean pauso bat aurrera egitea.

Tokiko eragileen babesa

Kanpaina aurrera eramateko, ezinbestekoa izan da tokiko eragileen babesa eta engaiamendua. Horiek horrela, Galdakaoko Udalak hasiera-hasieratik eskaini dio babesa egitasmoari. Herriko dendarien elkarteak ere, Gu Dendari-k, parte hartu du egitasmoan, eta Kutxabankek diruz babestu du kanpaina. Aurrera begira, BERRIAk lanean jarraituko du tokiko eragileekin batera euskararen erabileran eta irakurzaletasunean eragiteko.


Summary: Gobernuaren aurkako protestetan 28 manifestari hiltzea egotzi dio NBEk Kolonbiako Poliziari. NBEren Giza Eskubideen Bulegoak egin duen ikerketaren arabera, 63 hilketaren berri izan zuten apiriletik uztailera arteko manifestazioetan, eta horietatik %76 tiroketen biktima izan ziren.

Manifestazioak izan ziren nagusi Kolonbian aurtengo udaberrian eta uda hasieran. Ivan Duque presidenteak bultzatutako zerga erreformak piztu zuen herritarren haserrea, eta hainbat egunez kaleak bete zituzten gobernuaren aurkako aldarriek. Protestak, baina, ez ziren baketsuak izan. Datu ofizialen arabera, 63 manifestari hil zituzten —horiek dira NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Bulegoari jakinarazitako heriotzak—; horietatik, gaur-gaurkoz, 46 baieztatu ahal izan ditu nazioarteko erakundeak: 28, Poliziak berak tiroz hildakoak.

2021eko lanuzte nazionala. Kolonbian modu baketsuan biltzeko eskubidea erabiltzeko ikasitakoak izeneko txostena aurkeztu du gaur Giza Eskubideen Bulegoko ordezkari Juliette de Riverok. Bertan jasotzen diren datuen arabera, egiaztatutako 46 hildakoetatik 44 ziren zibilak, eta bi poliziak; horrez gain, hildakoetatik %76 tiroketen biktima izan ziren. «Ikerketa argi, azkar, independente eta sakonak egin behar zaizkie indarkeriaren erantzule guztiei, baita estatuaren aginduetara aritu zirenei ere», esan du Riverok. Horrez gain, Kolonbiako Gobernuari eskatu dio berma dezala biktimek kalte ordainak jasotzen dituztela.

Rivero kezkatuta agertu da manifestazioetan kaleko jantzita eta armak eskuan zituztela manifestarien aurka jo zutenen inguruan ere. «Kolonbian aldatu egin behar da protestak kudeatzeko modua. Estatuak bermatu egin behar ditu giza eskubideak», nabarmendu du NBEko ordezkariak. Txostenak jasotzen duenez, Bogotak ez zituen manifestariak babesteko neurriak hartu, eta, aldiz, «gehiegizko indarkeria» baliatu zuen protestan ari zirenen aurka, kasu batzuetan baita sexu indarkeria ere. Adibide gisa jasotzen du apirilaren 28ko greba deialdia. Egun hartan, Poliziak indarrez desegin zituen manifestazioak, modu baketsuan biltzeko eskubidea urratuz. Alde horretatik, gogora ekartzen du Kolonbiak onartuak dituela indarkeriaren gehiegizko erabilera eragozteko nazioarteko protokoloak.

Nazioarteko araudiaren arabera, protestak indarrez desegin daitezke soilik baketsuak izateari uzten diotenean. Baina legeak zehazten du banako batzuek beste batzuei bultza egitea ez dela indarkeria, eta errepideak moztea ere ez; eta soilik indarkeriatzat joko litzatekeela gehiengo batek herritarren aurka joko balu, inoren aurka gogor oldartuko balitz edota kalte material handiak eragingo balitu. Bide batez, nabarmentzen du ezin zaizkiela manifestari guztiei edo antolatzaileei egotzi gutxi batzuek eragindako istiluak, eta estatuak bermatu egin behar dituela «indarkeriaz» akusatutako horien giza eskubideak ere. Hala, Kolonbiari dagokionez ondorio argia atera du Riverok: «Gutxi batzuek edo gutxiengo batek eragindako istiluek ez dute zuritzen modu baketsuan manifestatzen ari zirenen aurkako indarkeria».

Segurtasun indarrek baliatutako indarkeriaren adibide jakinak ere jasotzen ditu txostenak. Haietako bat da 20 urteko Harold Antonio Rodriguez. Maiatzaren 3an hil zuten gaztea, Siloen, ogia erostera zihoanean. Ez zen manifestazioetan parte hartzen ari, baina tiroz hil zuen Poliziak. Berdin gertatu zitzaion 26 urteko Christian David Castillori ere. Bogotan zen Castillo ekainaren 22an, ESMAD Istiluen Kontrako Eskuadroi Ibiltariak jaurtitako negar-gas jaurtigai batek buruan jo eta hil zuenean. Bi kasuetan, fiskaltzak ikerketa bat abiatu zuen.

Suzko armen erabilera

Dokumentuak ohartarazten du suzko armen erabilerari buruz ere, eta nabarmentzen segurtasun indarrek ez lituzketela horiek soinean eraman behar manifestazio baketsuak zaintzeko. «Norbait hiltzeko arriskua dagoen kasuetan edo pertsona jakinak zaintzeko soilik erabili behar ditu Poliziak suzko armak; inoiz ez manifestazio baketsu bat sakabanatzeko», azaldu du Riverok. Arma arriskutsuen artean sailkatzen dituzte, gainera, negar gasa jaurtitzeko erabiltzen direnak eta tarte motzetan erabilita heriotza eragin dezaketenak.

Hildakoak ez ezik, zaurituak ere eragin zituzten manifestazioek: 1.140 zibil eta 1.712 polizia zauritu zituzten. Baina txostenak zehazten du kopurua askoz handiagoa izan daitekeela, zaurituetako askok ez zutelako erietxera jo, Poliziak identifikatu egingo zituen beldur. Hala, manifestariek eurek antolatutako «larrialdi guneetan» artatu zituzten horietako asko. Nabarmentzekoa da zaurituetako zenbatek galdu zuten begi bat, edo biak. Gobernuz kanpoko Temblores erakundearen arabera, 103 salaketa jaso zituzten uztailaren 20ra arte; horietatik %79, Poliziaren oldarraldien ondorioz. Kasuen %34tan biktimek begi bat galdu zuten, edo ikusmena nabarmen murriztu zitzaien.

Duqueren gobernua, baina, ez dator bat erakundearen ondorioekin. Bogotak jasotako datuen arabera, protestetan 29 pertsona hil zituzten.


Summary: Euskal selekzioak ez du jokatuko Gabonetan. Txile edo Nigeriaren aurka jokatzeko saiakera egin du federazioak. "Baina ezinezkoa izan da, Espainiako Ligak egutegian egindako aldaketengatik", adierazi du Javier Landeta presidenteak. Martxoan saiatuko dira berriro.

Azken asteetako zurrumurrua baieztatu egin da. Futboleko euskal selekzioak ez du partidarik jokatuko Gabonetan. Hala jakinarazi du, ohar baten bidez, federazioak. "Azkenera arte saiatu gara. Baina ezin izan ditugu batu halako partida garrantzitsu bat jokatzeko beharrezkoak ziren osagai guztiak. Atsekabetuta gaude; ez genuen hau espero", adierazi du Javer Landeta presidenteak.

"Ahalik eta kalitate handieneko partida" antolatu nahi zuten, eta, oharrean jasotzen denez, hiru irizpideren arabera egin nahi zuten hori: goi mailako jokalarien deialdi bat osatzea, aurkaririk erakargarriena gonbidatzea, eta ahalik eta zale gehien bilduko lituzkeen zelai bat topatzea. "Baina ezinezkoa izan zaigu. Prozesu honetan, erabakigarria izan da Espainiako Ligak egutegian egindako aldaketak". Federazioak bi egun zituen buruan, abenduaren 21a eta 27a. Aurkarien kasuan, Txileko eta Nigeriako selekzioekin hitz egin zuten. Baina datorren astean Athleticek eta Alavesek Ligako partidak dituzte, egutegian izandako aldaketak direla medio, eta ezinezkoa izango da.

Landetak zaleengan jarri du arreta. "Ulertu eta babestu egiten dugu erabaki honek zaleengan eragiten duen frustrazioa. Ez da nahi genuena, eta gogorra izan da onartzea". Hemendik aurrera helburu bat dutela aurreratu du Landetak: "Ea martxoan aipatutako hiru irizpide horiek betetzen diren". Data jakinik eman ez duen arren, martxoaren 24 eta 29 artean izango litzateke, orduan jokatzen baitira Qatarko Munduko Kopan egoteko azken kanporaketak. "Gogor jarraituko dugu lanean, gure nahia baita euskal selekzioa jokalari onenekin, zelairik onenean eta aurkaririk indartsuenaren kontra jokatzen ikustea".

Iazko azaroaren 16an jokatu zuen azken partida euskal selekzioak. Costa Ricaren kontra jokatu zuen, Ipuruan. eta 2-1 irabazi zuen. Unai Nuñezek sartu zuen, luzapenean, garaipenaren gola. Orduan Javier Clemente zen hautatzailea. Baina Barakaldoko teknikariak kargua utzi zuen, berriro ere Libiako selekzioa zuzentzen hasteko. Euskadiko Futbol Federazioak oraindik ez du erabaki nork hartuko duen haren lekua. Bi dira bolo-bolo dabiltzan izenak: Jagoba Arrasate eta Joseba Etxeberria


Summary: 'Cabacas auzia' dela-eta irekita zegoen barne ikerketa artxibatu egingo du Ertzaintzak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun sailburuak Segurtasun Batzordean esan du ezin zaiela erantzukizun diziplinariorik eskatu, jada ez direlako Ertzaintzaren parte.

Ertzaintzak barne ikerketa artxibatuko du. Iñigo Cabacas gomazko pilota batek jo ostean hil zen, 2012an, Ertzaintza Bilbon oldartu ostean. Auzi judiziala egin zen, eta operazio haren buru izan zen polizia zigortu egin zuten bi urtera eta lau urteko inhabilitaziora. Barne ikerketa bat ere hasi zuten, eta Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak legebiltzarreko batzordean esan du barne ikerketa hori ere itxi egin dutela irekita zegoen sei ertzainetatik bosten kasuan. Erkorekaren esanetan, ezin zaie erantzukizun diziplinariorik eskatu, jada ez direlako Ertzaintzaren parte.

Erkorekak esan du barne ikerketa bakarra dagoela irekita: Cabacas auzia dela-eta epaitu zituzten ertzainetatik absolbituak izan zirenetako batena, «prozesatua izan zen ertzain bakarra baita oraindik ere Ertzaintzaren parte». Dena den, esan du oso zaila dela zehaztea ertzain horrek inolako araurik urratu ote zuen: «Bere gainetik zeuden agintarien aginduak bete zituen, ez besterik».

Agerraldia EH Bilduren eskariz egin du Erkorekak. Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideari «lotsagabea» eta «etsigarria» egin zaio Iñigo Cabacasen auziaren harira hasitako barne ikerketa amaitutzat ematea. «Cabacasen senideentzat beste umiliazio bat izan da», Arzuagaren esanetan. «Zergatik egin zuten tiro egin zuten moduan pilotak bota zituztenek? Zergatik garbitu zituzten armak? Zergatik ezkutatzen dituzte frogak? Familiak justizia eskatzen du semea hil eta hamar urtera, baina Eusko Jaurlaritzak bizkarra eman die berriz ere».

Cabacas zenaren gurasoek ezinegona adierazi dute ikerketa artxibatzeko moduari buruz. Hedabideei egindako adierazpenetan, Ertzaintzaren eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko arduradunen «enpatia eta gizatasun falta» salatu dituzte, «bizirik egonik hil dituztela» erran dute.


Summary: Euskal lan itunek lehentasuna izango lukete, baina ez eduki guztietan. Lan erreformaren akordioa espero da aurki, Madrilen. Espainiako Gobernuak lehentasuna kendu nahi dio enpresa itunari .

Espainiako Gobernuak azeleragailuari eragin dio lan erreformaren inguruan eragileek akordioa egin dezaten aste honetan edo hurrenean. Joan den astetik egunero ari dira negoziatzen CCOO eta UGT sindikatuak eta CEOE patronala, Yolanda Diaz Lan ministroarekin batera. Hiru aldeko akordioak bidea zabalik du gaur-gaurkoz, eragileen adierazpenen arabera, baina azken egunetan oso gutxi jakin da negoziazioen edukien inguruan; beharbada, ituna oso gertu dagoen seinale.

Azken orduan jakin den apurra negoziazio kolektiboari dagokio, eta milaka euskal langileri zuzen-zuzenean eragiten dien eduki garrantzitsua du hizpide: Sanchezen gobernuak herrialdeko sektoreko hitzarmenei eman nahi die berriro lehentasuna, eta horrek esan nahiko luke Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako lan hitzarmenetan adostutakoak arautuko lituzkeela euskal langileen baldintzak. Bai behintzat soldatari eta lanaldiari dagokienez, beste zenbait eduki Espainia osoko sektoreko itunek finkatuko lituzkete eta.

Eta letra txiki horrek badu garrantzia; izan ere, Madrilgo gobernuak mahairatu duen eredua aurrera aterako balitz, Euskal Herritik kanpo hitzartutako akordioek arautuko lituzkete soldata eta lanaldiaz besteko zenbait eduki: esaterako, kontratazio motak, mailaketa profesionala, diziplina arautegia eta lan arriskuen prebentzioa.

Lanbide arteko euskal esparru akordioa

PPren lan erreformak (2012) enpresako itunei ematen die nagusitasuna, eta, haiek ez daudenean, Espainia osoko sektoreko itunei. Hori dela eta, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eta Confebaskek Lanbide arteko euskal esparru akordioa egin zuten 2017ko urtarrilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko hitzarmenak aplikatzeko, haiek indarrean daudenean behintzat. Itun hori ez dute begi onez ikusten ez CEOEk ezta Madrilen egoitza nagusia duten sindikatuek ere, CCOOk eta UGTk, nahiz eta haien euskal adarrek sinatu duten. FEADRS patronalak (CEOEko kide) eta CCOOk eta UGTk epaitegira eraman zuten itun hori, baina gaur arte indarrean da.

Sindikatu abertzaleek ohartarazi dute azken asteetan lan erreformak areagotu egin dezakeela estatalizazioaren prozesua, euskal eragileei negoziatzeko eskuduntza gehiago kenduta. ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak BERRIAri azaldu dio berriki espero dutela Sanchezen gobernuak esku artean izango lukeen eredua: «Gerta daiteke erreformak estatuko itunak lehenestea, argi, edota edukien arabera erabakitzea prebalentziak: soldatak, ordutegia eta abar. Zer sektore itunetan eta zer edukitan ezarriko dituzten lehentasunak, hori da gakoa hemen».

ELAk eta LABek euskal negoziazio kolektiboari eraso egingo dion lan erreformarik ez onartzeko eskatu diete kalean EAJri eta EH Bilduri. Greba orokorraren aukera baztertu den arren, alderdi horiek jaso dute mezua, eta estu hartzen ari dira Madrilen, herrialdeko sektorekoak izan daitezen lehentasunezkoak. Diaz ministroak aurrez aurre dituen eragileak, ordea, ez dira itunen prebalentziak modu horretan ezartzearen aldekoak, batez ere CEOE. Beretzat gorde nahiko lituzkete zenbait eduki CCOOk eta UGTk ere, eta sindikatu abertzaleak negoziazioaren jokotik atera.


Summary: Pentsioak, %2,5 handituko dira Hegoaldean. Batez beste, urtarriletik aurrera, hilero 32 euro handituko dira pentsioak. Erretiro pentsioak, berriz, 36 euro batez beste.

Duela pare bat aste iragarritakoa baieztatu egin da: urtarrilaren 1ean %2,5 handituko dira pentsioak Hego Euskal Herrian. Espainian 2020eko abendutik 2021eko azarora artean izan den batez besteko inflazioa da %2,5. Aurrerantzean formula hori erabiliko dute pentsioak eguneratzeko, eta alde batera geratuko dira aurretik erabilitakoak, hala nola inflazio aurreikuspenaren araberako eguneratzea, edo Gizarte Segurantzaren finantza egoerari lotutakoa (PPren azken erreforma).

Hego Euskal Herrian, batez besteko pentsioa 32 euro handituko da, 1.300 euroraino.

Gutxieneko pentsioa 721,7 eurokoa izango da, eta gehienezkoa, 2.819,1.

Gainera, azken aldiz, pentsiodunek urtarrileko sari txikia jasoko dute, azaroko batez besteko inflazioa 1,6 puntu handiagoa izan delako iragan urtarrilean jasotako pentsioen igoera baino (%0,9). Kopuru osoetan, batez besteko pentsioa eskuratzen duenak —1.268 euro— 284 euroko ordainketa bat jasoko du.


Summary: bell hooks idazle eta militante feminista hil da. Arrazari, generoari eta klaseari buruzko hainbat eztabaida landu zituen bere saiakeretan. Etxean hil da, gaixorik zela, 69 urterekin.

Gloria Jean Watkins izena zuen sortzez, eta bell hooks ezizenez egin zen ezaguna (horrela, txikiz); birramonaren izenarekin sinatu zituen literatura lanak, letra xehez. Hopkinsville hirian jaio zen (Kentucky, AEB), 1952an, eta haren karrerak oihartzun handia izan zuen nazioartean. Idazlea, militante feminista, irakaslea eta ekintzaile soziala izan zen. Gaur hil da, Bereako bere etxean (Kentucky, AEB), gaixotasun baten ondorioz. 69 urte zituen.

Zapalkuntza eta esplotazioa landu zituen bere obra zabalean, 40 liburutan baino gehiagotan, intersekzionalitatearen ikuspegitik, elkar gurutzatzen diren hiru sistematan sakonduta: arraza, generoa eta klasea.

1981an argitaratu zuen estreinako liburua: Ain't I a Woman? Black Women and Feminism (Ez al naiz emakumea? Emakume beltzak eta feminismoa). Saiakera idatzi zuen batez ere, baina baita poesia eta haur literatura ere. Feminismotik idatzi zuen historiaz, arteaz, sexualitateaz eta hedabideez, besteak beste.

Katakrak argitaletxeak bell hooksen Feminismoa denon kontua da. Politika pasio saiakera euskaratu zuen 2019an, «feminismoaren mapa bat», aurkezpenean esan zutenez. Amaia Apalauzak egin zuen itzulpena, eta Mari Luz Estebanek idatzi zuen hitzaurrea: «Iraganetik ikasteko ausardia izan eta gure garaia aurreratzeko aukerak irudikatzea. Hori da bell hooksek liburu honetan proposatzen diguna, eraberritze lanari etenik gabe ekiten dion feminismo baten alde eginez, zeinean emakumeak ez ezik gizonak eta umeak ere aske izan daitezkeen», azaldu zuen.


Summary: Korrikalarien aukeraketan «irizpide gardenagoak» nahi ditu federazioak. Federazioko zuzendaritza taldeak ohar bat argitaratu zuen joan den astean euskal selekzioko korrikalarien adierazpenen harira. Korrikalarien hautaketarako aurrerantzean aintzat hartuko diren irizpideak zehaztu dituzte.

Iragan ostiralean atera zen argitara auzia: mendi lasterketako korrikalari gehienek jakinarazi zuten ez direla berriz euskal selekzioarekin arituko. 2021eko mendi lasterketetako euskal selekzioko korrikalari guztiek sinatutako ohar baten bidez egin zuten jakinarazpena, baita erabakiaren argudioak azaldu ere: «onartezintzat» jotzen dute Euskal Mendizale Federazioak azkenaldian izandako jokabidea. Batik bat, federazioan hautatzaile zereginetan ziharduen boluntario taldea aldatu izanak sumindu zituen kirolariak. Orain, adierazpen horiei erantzun die federazioak. Zuzendaritzak argudiatu du korrikalariak aukeratzeko irizpideak «eguneratu» eta «gardendu» beharrak bultzatu dituela aldaketak.

Ohar bidez aletu ditu Euskal Mendizale Federazioak egindako urratsen zergatiak azaltzeko argudioak. Besteak beste, xehetasunez zehaztu dituzte txapelketetarako lasterkarien selekzioa osatzeko aurrerantzean kontuan hartuko diren irizpideak. Diotenez, asmoa da irizpide horiek «kirol-merituetan, alderdi objektiboetan eta izaera teknikoko beste batzuetan» oinarritzea. Irizpide berrien zerrendan azaldua denez, nabarmen begiratuko diete sailkapenei eta emaitzei. Horregatik, azaldu dute beharrezkoa dela hautatzaileentzat «irizpide teknikoak» ezartzea.

Halaber, federazioko zuzendaritzak nabarmendu du orain arte jardunean izan diren hautatzaileei ez eusteko erabakia hartu izana ez dagoela kirol emaitzekin loturik. Kontrara, argudiatu dute hain zuzen ere irizpideen gaineko desadostasunak direla erabakiaren atzean. Izan ere, «guztiek norabide berean arraun egitea» nahi dute, diotenez.

Gainera, zuzendaritzak adierazi du errespetua dietela korrikalariek hartutako erabakiei. Edonola ere, ohartarazpena egin dute: «Lasterkari onenek beti izango dituzte zabalik selekzio honetako ateak».

Selekzioaren aldeko apustua

Azken astean piztutako eztabaidari erantzuteko argudioak emateko ez ezik, federazioak selekzioaren aldeko adierazpenak egiteko ere baliatu du oharra. «Euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko apustua egiten jarraitzen dugu, eta, horretan lanean jarraitzen dugun bitartean, helburua mendi lasterketetako euskal selekzioak selekzio gisa funtzionatzea da», azpimarratu dute.


Summary: Realak eta Eibarrek aurrera egin dute Kopan. Imanol Alguacilen taldeak 0-3 irabazi du Zamoran, eta Gaizka Garitanorenak, 1-2 Tenerifen. Bihar izango da Amorebietaren eta Osasunaren txanda.

Alaves Linaresen kontra ezustean kanpoan geratu arren, gutxienez bi euskal talde izango dira Espainiako Kopako hurrengo kanporaketan. Realak eta Eibarrek aurrera egin baitute, Zamoran eta Tenerifen irabazi eta gero. Bihar beste bik izango dute horretarako aukera, Osasunak eta Amorebietak.

Behe laino izugarri baten artean, Realak 0-3 irabazi zuen Zamoraren kontra, eta aurrera egin du. Iragan igandean Betisen aurka jokatu zuten jokalariekin alderatuz, hamar aldaketa egin ditu Imanol Alguacilek. Lehen zati kaskarra egin dute txuri-urdinek. Gauzak ez zituen garbi ikusten Imanolek, eta bigarren zatia hasterako Mikel Oiartzabal zelairatu zuen. Partida aldatzen hasi zen; beste zerbait eman zion kapitainak taldeari. Jon Guridik aurretik jarri zuen Reala 47. minutuan. Horrek patxada eman zion, eta, aparteko jokorik egin gabe, Realak hainbat aukera izan zituen partida erabakita uzteko. Baina ez zuen egin, eta Zamorak ia neurketa berdindu zuen 67. minutuan, korner batean. Astrayk zutoinera bidali zuen baloia. Azkenean, txuri-urdinek beste bi gol sartu zituzten: Turrientesek 71.minutuan, eta Oiartzabalek 93.ean. Garaipenaz gain, beste albiste on bat ere izan da Realarentzat, Asier Illarramendi zelaira itzuli baita.

Ligan bezala, Eibarrek ere irabazi egin zuen Tenerifen, eta Kopako hurrengo kanporaketan da. 1-2 irabazi zuen Gaizka Garitanoren taldeak. Edu Expositok sartu zuen gol erabakigarria, 88. minutuan. Gipuzkoarren lehendabiziko gola Quiquek sartu zuen.

Osasunak eta Amorebietak, berriz, gaur jokatuko dituzte partidak. Bizkaitarrek jokatuko dute lehenbizi, Urritxen. Almeriaren kontra neurtuko ditu indarrak (19:00). Osasunak, berriz, 21:00etan, Deportivoren kontra, Riazor futbol zelaian.


Summary: Gaurko positiboen marka iragarri du Sagarduik: «2.200 kasu baino gehiago izango dira». Txertoen eragina «ukaezina» dela adierazi du Osasun sailburuak, eta txertaketaren aldeko mezua eman du berriro ere

Berriz onartu du gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik COVID-19aren izurriaren bilakaeraren datuak ez direla «onak», eta, areago, iragarri du gaur berriz positibo kopuruan langa bat igaroko dela: «2.200 kasuak gaindituko dira». Hamalau eguneko intzidentzia metatuak ere errekor bat gaindituko duela esan du: mila kasu baino gehiago izango dira. Horiek horrela, erietxeetan ere egoerak okerrera egingo duela onartu du sailburuak: «Erietxean arta beharko duen jendea ugarituko da; dagoeneko 300 COVID-19 paziente ditugu; ZIUetan arta beharko dute horietako hainbatek, eta jada unitate horietan ere ia ehun paziente ditugu».

Txertaketan ardaztua dago instituzioen estrategia hein handi batean, eta horren defentsa egiten jarraitu du Sagarduik. «Txertoekin, txertorik gabe baino hobeto gaude», defendatu du. «Ahaztu egiten zaigu zenbat hildako genituen orain dela urtebete?», galdetu du: «Nola lortu dugun heriotza kopurua apaltzea?». Adierazi du, gainera, txertatu gabeen artean erietxera joateko premian egoteko arriskua «sei aldiz» handiagoa dela, eta ZIU batean amaitzekoa «hamar aldiz» handiagoa.

Nafarroako Gobernuak ere eman ditu azken orduko datuak. Atzo 649 kasu positibo atzeman zituzten.


Summary: Frantziako Hezkuntza Ministerioak arautu du murgiltze irakaskuntza. Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ekaineko erabakitik espero zen zirkularra publikatu du ministerioak. Hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza «posible» dela dio frantsesaren eta hizkuntza gutxituaren «maila bereko ezagutza» bermatzen baditu. Baxoan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatu du.

Frantziako Hezkuntza Ministerioak Eskualdeko Hizkuntzen eta Kulturen Irakaskuntzari Buruzko Zirkularra publikatu du aldizkari ofizialean. 2017ko zirkularra ordezkatzen du, eta hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza arautzen du. Dokumentu administratiboak ikastetxeen esku uzten du ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainitako denbora, eta dio «posible» dela «murgiltze metodoa» erabiltzea. Frantsesaren eta hizkuntza gutxituaren «maila bereko ezagutza» jarri ditu baldintza gisa, eta «ebaluazio osagarriak» eginen dituztela iragarri du. Hizkuntzen Kontseilu Nagusia sortuko dute, eta biltzarretako bat hizkuntza gutxituei buruzkoa izanen da. Baxoan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatu du. Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren kontra hartutako ebazpenari erantzuten dio dokumentuak, baina ez du erabakiak sortutako ziurgabetasun juridikoa konponduko.

Zortzi orriko dokumentua da Frantziako Hezkuntza Ministerioak publikatu duena. Hirugarren atalean aipatzen du hizkuntza gutxituen irakaskuntza: Interesa duten ikasleentzat eskualdeko hizkuntzen irakaskuntza indartu, elebitasunaren koadroan izenburua du. Honela dio dokumentuak: «Murgiltzearen bidezko irakaskuntza ikasketa estrategia aukera bat da irakaskuntza elebidunean». Aitzitik, zehazten du irakaskuntza elebidunaren helburua dela frantsesa eta hizkuntza gutxitua maila berean jakitea. Ebaluazio osagarri batzuk sortuko dituzte ikasleen hizkuntza mailak neurtzeko.

Dokumentuak azpimarratzen du murgiltze eredua erabiltzea «baitezpada hautazkoa» izan behar dela ikaslearentzat, eta gurasoei dagokiela erabakitzea metodo hori proposatzen duen egitura batean haurraren izen ematea. «Beharraren arabera» eta «proiektu pedagogikoaren barruan», haurraren «adierazpena eta ulermena sostengatzeko», frantsesera jo daitekeela zehazten du. Baina dio ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainiko zaion denbora ikastetxeen eta ikasgelen proiektu pedagogikoari «egokitua» izanen dela. Ikastetxeetan zer hizkuntzatan funtzionatu behar duten zehazteko irizpideak ere ematen ditu: frantsesa izan behar da. «Behar balitz, eta testuinguruaren arabera, eskualdeko hizkuntza ere erabil daiteke, frantsesarekin batera», argitu dute, hala ere.

Hasieran sartuko ez zutela uste bazen ere, azkenean azterketei ere egin die aipamena zirkularrak. «Ibilbide elebidun hori segitu duten ikasleek Baxoko proba batzuk eskualdeetako hizkuntzetan pasatzen ahal dituzte». Eragileen eskaera bat zen hori; besteak beste, Seaskarena. Azken hilabeteetan mobilizazio andana bat antolatu dute ikasleek azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko, baina ez diete jaramonik egin. Abenduaren 10ean Bordeleko (Okzitania) errektoretza aitzinean protesta egitekoa zuten, baina bertan behera utzi zuten, eguraldi txarragatik. Zirkularrean ez da zehaztua zer ikasgai pasatzen ahalko dituzten euskaraz; Bordeleko errektoretzarekin negoziatu beharko du Seaskak.

Laburbilduz, oreka joko batean oinarritzen da testua, murgiltze eredua elebitasunaren markoan kokatuz, Frantziako Konstituzio Kontseiluak finkatutako koadroan sar dadin. Frantziako Gobernuaren borondate politikoa erakusten du, eta epe laburrean oztopo administratiboak kentzeko balio lezake. Baina Damoclesen ezpata gainean dutela segitu beharko dute hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntzan dihardutenek.

Esperimentazioen bukaera

Biltzar nagusia izan du EEP Euskararen Erakunde Publikoak gaur arratsaldean. Murgiltze ikasgela berrien irekitze egutegia zuten, besteak beste, aipagaien artean. «Zirkularrak aitzinatzeko manera ematen digu», adierazi du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak. «Guretzat biziki berri ona da. Molac legea-k murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea proposatzen zuen. Zirkularrean kontortsio ariketa bat egin dute errateko murgiltzea elebitasunaren metodo bat dela». Zehaztu du horren ondorioz sare guziak «berdin» tratatuko dituztela. Horrez gain, esperimentazioak desagertuko dira, eta sare publikoan eta pribatu katolikoan diren euskara hutsezko ikasgela koadro orokorrean sartuko dira. Era berean, Kurutxarrik uste du epe luzera ama eskoletatik harago ere euskara hutsezko irakaskuntza orokortzeko aukera egon litekeela: «Zirkularrak ez du debekatzen».

Hala ere, dokumentu administratiboak duen «ñabardura» azpimarratu du: juridikoki zirkularra da maila apalenekoa. «Espero dugu ez dela atakatua izanen, ez dela Estatu Kontseilura eramana izanen. Normalki berme guziak hartuak izan dira horretara ez iristeko. Guk nahi duguna da juridikoki segurtasuna lortzea». Horretarako, bai EEPn eta baita Euskal Hirigune Elkargoan ere konstituzio aldaketa eskatzen segituko dutela adierazi du. «Hauteskunde kanpaina parada izanen da aldi oro eskaera hori entzunarazteko; hautagai guziek entzun gaitzaten eta erran dezaten nola posizionatzen diren».

Euskal Konfederazioak ohar batean erran du zirkularra «maila apalekoa» bada ere «aitzinamendu» konkretuak ekarriko dituela. Erakundeei, hautetsiei eta hezkuntza arloko eragileei dei egin die heldu den urte hasieratik aitzina euskarazko irakaskuntzaren karta osatzeko ekimena izan dezaten, «eskola elebidunetan murgiltze eredua lehen mailako azken urteraino garatzeko, eta euskara batere presente ez den eskoletan oren parekotasunezko eredua plantan ezartzeko».

Hizkuntza gutxituen aldeko legearen bultzatzaile izan zen Paul Molac Bretainiako diputatuak ere baikorki hartu du Frantziako Gobernuaren zirkularra, «murgiltzeari segurtasuna» ematen diolako. Hala ere, azpimarratu du beharrezkoa dela Frantziako Konstituzioa aldatzea erabateko segurtasuna lortzeko.

Juridikoki, arriskuan beti

Maiatzaren 21ean iritsi zen Konstituzio Kontseiluaren erabakia. Hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntzari legezko koadro bat ematea xede zuen Molac legea hustu zuen, 4. eta 9. artikuluak Frantziako Konstituzioaren aurkakoak zirela erranez. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluan oinarrituta, hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza konstituzioaren kontrakoa zela ebatzi zuen, bai irakaskuntza publikoan, bai itunpekoan. Konstituzioaren aurkako bilakatu zituen ikastolak, eta baita azken urteetan irakaskuntza publikoan abiatu diren euskara hutsezko esperimentazioak ere.

Hizkuntza gutxituak mintzo dituzten Frantziako meneko lurraldeetan erabakiak sortu zuen haserrea ikusirik, eta hauteskunde giroak motibatuta, Frantziako Gobernuak bere gain hartu zuen afera, Jean Castex lehen ministroaren eta Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroaren artean dauden desadostasunak agerian utzita. Erabakiaren ondorioak aztertu, eta proposamenak egitea agindu zien Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot diputatuei, eta uztailean publikatu zuten txostena. Bertan hobetsi zuten zirkular bat egitearen aukera, Frantziako Konstituzioa aldatzea baztertuta.

Joan den irailetik bilkura bat baino gehiago egin dituzte Frantziako Hezkuntza Ministerioko teknikariek, hautetsiekin, eragileekin eta hizkuntzen erakunde publikoetako ordezkariekin zirkularraren edukia adosteko. Udazkenean, «baikor» agertu ziren hartutako norabidearekin, eta eskuartean izan duten azken bertsioaren parekoa da ministerioak publikatu duena. Behin-behinean arnasa emanen badie ere, eragileek behin baino gehiagotan erran dute ez duela maiatzeko ebazpenak sortutako egoera konpontzen.

Dokumentu administratibo bat da zirkularra, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren meneko erakundeek izan behar dituzten irizpideak finkatzen dituena. Hortaz, ez du Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren balio juridiko bera. Inork Frantziako Estatu Kontseiluaren aitzinean auzitan jarriko balu, maiatzeko ebazpena kontuan hartuta, zirkularra bertan behera geldituko litzateke. Frantziako Konstituzioa aldatzeko eskatu dute ahots anitzek azken hilabeteetan; bataila horri ekin beharko diote eragileek eta hautetsiek ondoko hilabeteetan.

Hizkuntzen Kontseilu Nagusia

Frantziako Hezkuntza Ministerioaren barruan sortuko duten Hizkuntzen Kontseilu Nagusia da zirkularrak dakarren beste berritasun bat. «Atzerriko, eskualdeetako eta antzinako hizkuntzen irakaskuntzari buruzko gogoeta, kontsulta eta bultzada» izanen ditu helburu dokumentuaren arabera. Besteak beste, kontseilu horrek gidatuko du «eskualdeko hizkuntzen aldeko politika» Frantzian eta akademietan.


Summary: EAJk irabaziko lituzke Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, Soziometroaren arabera. Gaur egungo emaitzekiko alde esanguratsu bakarra aurreikusi du Prospekzio Soziologikoen Kabineteak; EH Bilduk 23 eserleku lituzke.

Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak Eusko Legebiltzarrerako boto asmoari buruzko Soziometroa argitaratu du; horren arabera, EAJk irabaziko lituzke bozak, egungo eserleku kopuru bera eskuratuta: 31. Boto ehunekoari begiratuta, jeltzaleak indar nagusia lirateke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hurrenez hurren bederatzi, hamabi eta hamar legebiltzarkide eskuratuta.

Gipuzkoan, ordea, EAJ eta EH Bildu berdinduta leudeke eserleku kopuruan. Hain justu, Soziometroaren iragarpenaren berritasun nagusia da EH Bilduren hazkundea; egun dituen 21 legebiltzarkideak baino bi gehiago izango lituzke (23). Araban eta Gipuzkoan ordezkari bat gehiago lortuko luke; Araban, seitik zazpira, eta Gipuzkoan, bederatzitik hamarrera. Koalizio subiranista bigarren indarra litzateke hiru herrialdeetan.

Hirugarren indar politikoa, berriz, PSE-EE litzateke, egungo ordezkaritzari eutsita: hamar legebiltzarkide. Iazko hauteskundeetan lau ordezkari lortu zituzten Araban, hiru Bizkaian, eta hiru Gipuzkoan, eta emaitza horixe bera izango luke gaur egun, Soziometroaren arabera. Haren atzetik legoke PP legebiltzarrean, egungo sei eserlekuei eutsita. Aldiz, Elkarrekin Podemos-IUk beste bi ordezkari galduko lituzke, bat Araban eta bat Gipuzkoan, eta seitik laura urrituko litzateke legebiltzarrean duen taldea.

Azkenik, Voxek eutsi egingo lioke Araban eskuratu zuen ordezkariari.


Summary: Bakegileek «fase ofentsiboari» ekin diote Baionako suprefeturan, ekintza batez. Hondarra bota dute Frantziako Gobernuaren ordezkaritzan, 'Denboraz larri gabiltza' adierazteko.

Abenduaren hasieran iragarri zuten Bakegileek «beste mobilizazio fase bat» hasiko zutela, Euskal Herriko gatazkaren konponbidean Frantziako Gobernua aitzinapausoak egitera bultzatzeko. «Fase ofentsiboa» desobedientzia zibilean oinarrituko zela, «ekintza indartsuago eta determinatuagoekin». Gaur egin dute horietako lehena, Baionako suprefeturan.

Luhusoko atxiloketak duela 5 urte izan zirela gogoan heldu dira ekintzaileak gaur goizean Parisek Baionan duen ordezkaritzara, egoeraren blokeoa salatzeko. Harea bota dute suprefeturara, harea erlojua baita urtarrilaren 8an eginen duten manifestazioaren sinboloa, Denboraz larri gabiltza lelopean.

Berretsi dute indar harremana handitzeko desobedientzia zibilaren bideari ekinen diotela.

Anaiz Funosas bakegileak egoera azaldu du. Duela bost urte «bakearen alde» egindako parioa bururaino eramateko garaia dela esan du.

Abenduaren 4an iragarri zuten ekintza oldea, eta herritarrei dei egin zieten parte hartzera. Orduan esan zuten urtarrilaren 8an euskal presoen alde Baionan eginen duten manifestazioarekin abiatu nahi zutela fase berria. Gaurko ekintzan ustekabea erabili dute, beraz.

2020ko irailean ekintza sinbolikoa egin zuten Bakegileek Baionako suprefetura aitzinean, adreiluzko pareta bat eraikita Frantziak gatazkaren konponbideari jarri dion «blokeoa» salatzeko. Handik hilabetera, biltzar nagusia egin zuten, eta mobilizazio ziklo «determinatu eta iraunkor bat» bultzatzea erabaki zuten. «Gogorrago» jokatzeko asmoa azaldu zuten, eta Luhusoko operazioaren urteurrenerako euskal presoen aldeko desobedientzia zibileko egitasmo «masibo eta determinatu» batean parte hartzera deitu zuten. Baina, hortik egun batzuetara, Frederic Haranburu Xistor euskal presoa baldintzapean aske uztea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiak, eta behin-behinean ekintza «bertan behera uztea» erabaki zuten Bakegileek, erabakiak «esperantza izpi bat» sortzen ziela adierazita.

Urtarrilaren 8ko mobilizazioa Jon, Jakes eta Unai gurekin! lelopean antolatuko dute. Lauga gelatik, tren geltokitik eta Euskaldunen plazatik abiatuko da, eta Ipar Euskal Herriko eskualde bakoitzeko jendea hiru eremuetako batera bideratuko dute. Zutabe moduan Baionako karrikak zeharkatu ondotik, aurrerago jakinaraziko duten toki batera iritsiko dira. Mobilizazioa prestatzeko, toki mailako dinamikak martxan jarriko dituzte gaurdanik, eta Eguberri garaian ekitaldi bat baino gehiago antolatuko dutela iragarri dute.


Summary: 100.000 lagun atera dituzte etxetik Filipinetan, tifoi baten beldur. Gurutze Gorriak ohartarazi du litekeena dela «urteko okerrena» izatea eta milioika laguni kalte egitea. Herrialdeak aurten jasan duen hamabosgarren tifoia da.

Filipinetan ia 100.000 lagun atera dituzte etxetik, Rai tifoiak kalteak eragingo dizkien beldur. Gurutze Gorriaren esanetan, litekeena da 2021eko tifoirik okerrena izatea eta milioika pertsonari kalte egitea. NBEren Gai Humanitarioak Koordinatzeko Bulegoak azaldu du 9 milioi lagunetik gora bizi direla tifoiak gogorren jo ditzakeen eremuetan; horietatik 2,1 milioi, egoera bereziki zaurgarrian. Hala ere, oraingoz ez dute jakinarazi ez hildakorik, ez zauriturik. Aurten izan duten hamabosgarren tifoia da hau.

Rai tifoia heldua da Filipinetara. PAGASA Filipinetako Eguraldi Agentziak jakinarazi du gaur goizaldean jo duela lurra, eta ohartarazi du «oso haize bortitzak» ekarriko dituela: 195 km/h-tik 240ra pasatu dira haizeak. AEBetako Itsas Armadak «supertifoitzat» jo du Rai. Dagoeneko herrialdeko hiru eremutara heldu da: Siargao Uhartera, Ipar Surigaora eta Dinagat Uhartera. Guztiak daude herrialdeko hego-ekialdean, tifoiak gogorren jo duen eremuan, hain zuzen ere. Kostaldean uholdeak espero dituzte, eta mendialdean, lur jausiak.

Gobernuak larrialdi mailarik altuenean jarri ditu zortzi eskualde, eta hogeitik gora dira alarma egoeran daudenak; hala jakinarazi du NDRRMC Hondamendi Nazionalak Arintzeko Agentziak. Erdialdeko eta hegoaldeko uhartedietan daude eskualde horiek, eta guztira 30 milioi biztanle dituzte. Horrez gain, ikastetxeetan eta lantokietan telelana bultzatu dute, baita COVID-19aren aurkako txertaketarako zenbait eremu itxi ere. Horrek kezka sorrarazi die zenbait erakunderi, zaildu egin baitezake larrialdietarako prestatutako aterpetxeetan izurriaren aurkako prebentzio neurriei eustea. Era berean, kostazainek jakinarazi dute itsasontzi guztiak erdialdeko eta hegoaldeko portuetan lehorreratu direla, guztira ia 4.000 bidaiari eta langile. Hegaldi gehienak ere bertan behera geratu dira.

Gobernuak 6,6 milioi dolar bideratuko ditu elikagaiak bertaratzera. UNICEFek ere jakinarazi du kaltetutako familientzako hornigaiak prestatzen ari dela, kalkulatu baitu egoera zaurgarrian 700.000 haur izango direla herrialdean.

Azken tifoitik bi hilabete eskas bete diren honetan heldu da aurtengo bortitzena izan daitekeena. Urriaren erdialdean, Kompasu izenekoak 11 lagun hil zituen. Orduan ere, jendea etxetik atera zuten; orduko hartan 6.500 inguru izan ziren lekualdatutakoak.

Urtero dozena bat tifoi jasaten dituzte herrialdean, NDRRMCren arabera. Iaz, Goni tifoiak ere 20 hildakotik gora utzi zituen. Dena den, 2013an izandako Haiyan da azken urteetako bortitzena, 6.300 lagun hil baitziren.


Summary: Hezkuntzako eragileek eskatu dute «ereduen sistema baztertzailea» gainditzeko. «Ikasle guztiei euskara gaitasun egokia» bermatuko dien «eredu orokortua» galdegin dute Euskalgintzaren Kontseiluak, Ikastolen Elkarteak, EHIGEk, Hik Hasik, Kristau Eskolak, ELAk, LABek, Steilasek eta EHIZEk. Nahi dute EAEko hezkuntza hitzarmenak «berariaz» jaso dezala hori.

Hezkuntza Lege berria osatzeko eztabaidei ekin diete udazken honetan Eusko Legebiltzarrean, eta hezkuntza komunitateko eragileen gehiengo zabal batek eskaera argi bat bat egin die gaur legea osatzeko hitzarmena adostuko dutenei: galdegin diete hezkuntza hitzarmenean «berariaz» jaso dezatela hurrengo legeak «ereduen sistema baztertzailea» gaindituko duela eta «ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua» ezarriko dela. Euskalgintzaren Kontseiluak, Ikastolen Elkarteak, EHIGEk, Hik Hasik, Kristau Eskolak, LABek, ELAk, Steilasek eta EHIZEk osatu dute Euskaraz hezi, berdintasunean hazi adierazpena, eta gaur aurkeztu dute, Gasteizko Europa jauregian egindako agerraldi bateratu batean. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak hitz egin du guztien izenean, eta testua leitu aitzinetik nabarmendu du «poztasunerako» eguna dela gaurkoa, lortutako adostasun «zabalagatik».

Eragileek «konpromisoa» hartu dute adierazpenean egindako eskaera eurena egiteko, baita Hezkuntza Legearen inguruan parte hartzen duten foroetan edota egiten dituzten harremanetan eskaera hori defendatzeko ere. Bilbaok aitzinatu duenez, Kontseiluak berak Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordean parte hartuko du asteartean, eta hezkuntzako eragileekin batera adosturiko proposamena aurkeztuko du han.

Euskaraz hezi, berdintasunean hazi du izena gaur hezkuntzako eragileek irakurri duten testuak, eta izenburuak berak azpimarratzen dituen bi ideiei buruz aritu dira nagusiki: euskaraz eta berdintasunaz. Eragileek uste dute, hain zuzen, hezkuntza «ardatza» dela «egoera gutxituan dagoen edozein hizkuntzaren berreskurapen prozesuan», baina ez soilik «belaunaldi berriek hizkuntza gutxituaren gaitasun egokia» lortzea bermatzen duelako: «Gizarte kohesioa eta bizikidetza bermatzeko giltzarria ere bada».

Adierazpeneko sinatzaileen ustez, izan ere, gizarte bizitzan eta garapen profesionalean aurrera egiteko «oinarrizkoa» da «hizkuntza gaitasun egokia» eskuratzea, eta horretan «berdintasun printzipioari» segitu behar zaio: «Jatorriak, egoera sozioekonomikoak, egoera soziolinguistikoak edota bestelako irizpideek ezin dituzte baldintzatu ikasleek eskuratu beharreko gaitasunak, ez hizkuntzaren arloan, ezta beste ezagutza arloetan ere». Horretarako bidea «gutxien duenari gehiago ematea da», hezkuntzako eragileen ustez: «Horregatik diogu oinarrizko euskara gaitasuna belaunaldi berri guztiei bermatuko dien eredu berri orokortua ezartzea dela aukerarik justuena eta berdinzaleena». Adierazi dute badela «garaia aurrera egin eta ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora jauzi» egiteko.

Adierazpena irakurri ondotik Bilbaok zehaztu duenez, proposatzen duten eredua bakarra izan arren, ikastetxe bakoitzeko hizkuntza proiektuan zehaztu beharko da leku bakoitzean hori nola gauzatu. Nabarmendu du, halaber, «inbertsioak» eta «baliabideak» beharko direla eredu hori plantan ezartzeko. Mementoaren garrantzia ere azpimarratu du Bilbaok: «Halako legeek iraupen luzea izaten dute. Hasieratik kokatu behar da ardatz hori. Orain behar dugu erabakia, eta gero goazen denok hori eraikitzen».

«Unibertsalizaziotik urrun»

Hezkuntzako eragileek badakite ez direla hutsetik hasten, eta «aitortza» egin diote «azken hamarkadotan hezkuntza sistemak egin duen ekarpenari»: «Milaka eta milaka herritar euskaldundu dira». Ordea, gaitzetsi dute «urrun» dagoela «ezagutzaren unibertsalizazioa». Haien hitzetan, datuek erakusten dute ereduen sistemak «arrakalak» dituela: «Badakigu zein den eredurik arrakastatsuena eta zein den desegokiena, baina sistema bera berrikusi behar da». Salatu dute, izan ere, gaur-gaurkoz ikasle «askori» ez zaiela bermatzen euskarazko gaitasun egokia eskuratzeko «eskubidea».


Summary: Bakegileek harea bota dute Baionako suprefeturaren gainera. Estatuekiko indar harremana handitzeko desobedientzia zibilaren hautua egiteko prest agertu dira. Urtarrilaren 8an Baionan eginen duten manifestazioan parte hartzeko dei egin dute.

Bost urte bete dira gaur Luhusoko atxiloketak gertatu zirenetik. ETAren armagabetzea prestatzen ari zirela, bost lagun atxilotu zituen Frantziako Poliziak, Guardia Zibilarekin elkarlanean. Txetx Etxeberri, Mixel Berhokoirigoin, Beatrice Molle, Mixel Bergougnan eta Stephane Etxegarai Etxe atxilotu zituzten, eta Michel Tubiana ez zuten atzeman. Bost urte geroago, «urratsak egin» badira ere, euskal presoen «egoerak blokeatuta» segitzen duela salatu dute bakegileek. Goizean, erraterako, ekintza bat egin dute Baionako suprefeturan: harea bota dute egoitza gainera. Urtarrilaren 8an eginen duten manifestazioaren sinbolo da harea erlojua, eta «denbora pasatzen ari» dela irudikatzeko bota dute harea: «Mendekuaren eta injustiziaren denbora da, eta irauli behar dugu», aldarrikatu du Anaiz Funosas bakegileak. Hain zuzen, urtarrilean eginen duten manifestazioa Denboraz larri gabiltza, Ion, Jakes eta Unai gurekin lelopean antolatu dute. Ion Parotek, Unai Parotek eta Jakes Esnalek 31 urte daramatzate preso.

«Duela bost urte aldarazi genuen joko araua, eta bidea ireki zitzaion bakearen eraikuntzari, armagabetze zibilaren hastapena izan zelako; usteltze arriskuan zen prozesua orduan. Bost urteotan pausoak eman dira, baina batez ere alde batek; estatuen pausoak ez dira beti horien heinekoak. Berriz ere blokeo egoera batean gara», salatu du Funosasek. Hala, estatuekiko indar harremana indartu beharra azpimarratu, eta fase berri bat irekiko dutela aldarrikatu dute, «desobedientzia zibilaren haritik tiraka».

Izan ere, iragan azaroan fase «ofentsiboago eta determinatuago» bat abiatuko zutela erran zuten Bakegileek, azken urtean euskal preso eta iheslarien auzia konpontzeko «pauso esanguratsurik» eman ez dela argudiatuta. «Xistorren presondegitik ateratzearen urtemuga betetzen den egun honetan, euskal presoen eta bereziki Jon Paroten eta Jakes Esnalen auziak konpontzeko borondate eskasa ondorioztatu behar dugu, baita Espainiako Estatuan preso den Unai Paroten kasuan ere. Hori dela eta, 2022ko lehen sei hilabeteetan ofentsiboagoa eta determinatuagoa izanen den dinamika mobilizatzaile berria aktibatzeko erabakia hartu dugu», erran zuten orduan. Fase berriaren abiapuntu izanen den urtarrilaren 8ko protestara batzeko deia egin diete herritarrei.


Summary: Igaraba berriro azaldu da Urumearen behe eremuan, 75 urteren ostean. Aranzadik auzotarrekin egindako urmael batean agertu da; Iñaki Sanz-Azkue biologoaren hitzetan, aurreko asteko uholdeak hara igel ehizara bultzatu zuela eta.

Biodibertsitatearen aldeko lanak fruitua eman du Urumea ibaiaren behe eremuan. 75 urteren ondoren, igaraba berriro agertu da inguru horretan, Aranzadik atzo jakinarazi zuenez. Igaraba galtzeko arriskuan dagoen espezie bat da, eta, duela urte gutxi arte, Gipuzkoan galdutzat ematen zen. Iñaki Sanz-Azkue biologoak azaldu du ez dela kasualitatea joan den asteko uholdeen ondoren agertzea, errekak hazita zetozelako eta, hazitako erreka batean arrantzatzea zaila denez, urmaelean zeuden baso igel gorrien bila joan delako ehizan.

Aranzadi zientzia elkarteak jakinarazi duenez, Urumea ibaiaren eta Aiako Harria parke naturalaren artean agertu da igaraba, zientzia elkarteak auzotarrekin egin zuen urmael batean. Itsas Enara ornitologia elkarteko eta Haritzalde naturazaleen elkarteko kideen laguntzaz, igaraba filmatu dute, gauez.

«Oso-oso pozik gaude», esan du Sanz-Azkue Aranzadiko kideak. Azaldu duenez, 2005etik ari da zientzia elkarte hori inguru horretan biodibertsitatea ikertzen eta zabaltzen. Hainbat putzu egin zituzten, eta horietako batean agertu da: urmaelak paisaia aniztasuna ekarri du, eta horrek, aukera aniztasuna espezieentzat, Sanz-Azkueren hitzetan.

75 urtez desagerturik

Bailaran duela 75 urte ikusi zuten igaraba azken aldiz. «Iyaraba edo ur txakurra izenez ezagutzen dute. Animalia horri loturiko ahozko ondarea jasota dago. Burbunak eta etsayak proiektuan zabaldu genuen, bai eta berriki atera dugun liburuan ere», esan zuen Aranzadiko biologoak atzo txio batean.

Burbunak eta etsayak Hernaniko natura eta ahozko ondarea biltzen dituen dokumentala da, eta Hernaniko bailaretan gizaldiz gizaldi transmititu den aberastasuna erakusten du. Landare eta animaliei buruzko corpusa osatzeko helburuz hasi zen, baina, aurretik, dokumentala egin dute, naturarekin harremana mantendu duten hernaniarrei egindako elkarrizketekin osatua. 25 hernaniar ingururi egindako elkarrizketekin osatu dute lana.

«Auzotarrengandik jaso dugun ahozko ondarea, auzotarrekin sortu ditugun putzuak, eta, orain, oso mehatxatua dagoen espezie bat eremura itzuli dela eta, auzotarrei berri on bat ematea. Hau poza!». Urmaelak paisaia aniztasuna ekarri du, eta horrek, aukera aniztasuna espezieentzat», adierazi du Sanz- Azkuek.

Nabarmendu du beharrezkoak direla biodibertsitatearen aldeko «proiektu lokalak eta ondo diseinatuak», luzera begira emaitzak ematen dituztela eta eremuko biztanleentzat eta gizartearentzat onuragarriak direla. «Beraz, horretan jarraituko dugu: gizartearekin, gizartearentzat lan egiten».


Summary: Martxoaren 3aren Oroimenezkoaren proiektuan «aurrerapausorik» ez dagoela salatu dute. Memoria Gara elkartearen ustez, San Frantzisko eliza «gertatutakoaren berri ematen duen eta zaindu behar den aztarna» da

Memoria Gara elkarteak joan den asteburuan egindako 11n 11etan jardunaldietako ondorioen berri eman du. Jardunaldien helburua eztabaida irekitzea zen, 1976ko martxoaren 3an «Poliziak egindako langile sarraskiaren lekuko izan zen elizan» memoriarako gune bat zabaltzeko proiektuaren inguruan. Elkarteko kide Josu Santamarinak eta Nerea Martinezek esan dutenez, azken bolada honetan egitasmoan ez da «aurrerapausorik» egon: «Joan den otsailean, aukera leiho bat ireki zen, eta asmo protokolo bat sinatu zen, eliza Martxoaren 3aren inguruko memorial bihurtzeko. Antza denez, Martxoak 3 elkartearekin hitzarmena sinatzeko borondatea dago, baina, oraingoz, dena dira promesak».

Jardunaldietan arkitekturako, arkeologiako, historiako eta beste zenbait arlotako adituek parte hartu zuten. Han azaldu zutenez, San Frantzisko elizan «lau balio handi» hartu behar dira aintzat: arkitekturakoa, historiko-arkeologikoa, memoriaren arlokoa eta pedagogikoa: «Jatorrizko eraikina eta esanahia, eta horrelako proiektu baten egokitasuna uztartu egin behar dira», esan dute.

Proposamen zehatzak ere egin dituzte elizaren jatorrizko balioa eta memoriarako esparru gisa izango lukeen garrantzia lantzeko: barneko perimetroa erakusketa guneak egiteko baliatzea, proiekzioetarako eta jardueretarako bi eremu sortzea eta abar. «Ezin da parke tematiko bilakatu», zehaztu dute; haien ustez, «testuinguru historikoa azalduko duen gune bizia» izan behar du.

Memoria Gara elkarteko kideek salatu dute Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek elizan sartzea galarazi zietela: «Ahalegin guztiak alferrikakoak izan ziren; aitzakiak eman zizkiguten, eta ez zaigu bidezkoa iruditzen horrelako bisita bat egiteko sarrera galaraztea», esan du Nerea Martinezek.


Summary: Konfinatuta dauden umeak zaintzen laguntzeko neurriak eskatu ditu EH Bilduk. Familia askok zaintza eta lana bateratzeko zailtasunak dituela esan du Nerea Kortajarena legebiltzarkideak, eta Jaurlaritzak erantzun egin behar duela

Birusaren bilakaeraren ondorioz, ume asko konfinatuta daude, eta hainbat familiak zailtasunak dituzte seme-alaben zaintza eta laneko martxa bateratzeko; horiek horrela, laguntza «presazkoak» eskatu ditu EH Bilduk egoera horretan dauden familientzat. Izurriaren lehen faseetan, alarma egoeraren abaroan, laguntza batzuk eman zirela esan du, eta horiek berreskuratzera egin behar dela.

Nerea Kortajarena legebiltzarkideak egin du gaur eskea, agerraldi batean, eta jakinarazi du Gizarte Politiketako Sailera bideratuko dutela, «zuzenean», Eusko Legebiltzarrera bideratu gabe, lehenbailehen aintzat hartua izan dadin. Lehen, familia asko osorik konfinatzen ziren, kasu positiboen inguruko pertsonak ere kontaktutzat hartzen baitziren, baina orain ebatzi da ez dagoela txertatutako pertsonak konfinatu beharrik, eta, beraz, laneko martxa geratzeko biderik ez zaie irekitzen umeen ardura duten pertsona txertatu askori. Ataka zailean jarri ditu horrek familia asko, eta Eguberrietako oporretan egoera «larriagotu» egin daitekeela ohartarazi du Kortajarenak, gogoan hartu behar baita bertan behera utzi behar izan direla umeei begirako hainbat jarduera.

«Eusko Jaurlaritzak ezin du beso gurutzatuta geratu», adierazi du Kortajarenak. Laguntzak bideratzeko bideek «arinak» izan behar dutela esan du.