Summary: «Mezuak hobeki aditzen dira melodia batek lagunduta». Alzheimerraren Nazioarteko Eguna izan zen iragan den astelehenean, irailaren 21ean. Gaitzari buruzko abesti bat sortu zuen Iberok itxialdian, bere istorioan oinarriturik: 'Habitación 40'.

Barrenak husteko eta oroitzeko. Horretarako sortu zuen Nekane Ibero musikariak (Iruñea, 1996) Habitación 40 kantua. Alzheimerraz mintzo da bertan. Izan ere, Iberori joan den urtean hil zitzaion amona, gaitz hori zuela. Bizipenetatik abiatuta, apirilean kaleratu zuen kantua, eta, orain, Recuérdame. El principio de la desconexión dokumentalaren parte da haren lana. Bartzelonan estreinatu zuten, astelehenean: gaur, Noaingo Kultur Etxean izanen da. Abestu eginen du Iberok. Astelehenean izan zen Alzheimerraren Nazioarteko Eguna. Zerk bultzatu zintuen alzheimerraz kantua sortzera? Gertatzen ari zitzaidana kontatu beharra nuen, nolabait. Premia horrek bultzatuta sortu nuen abestia. Hasieran, uste nuen kontatzen nuen istorioa nirea bakarrik zela, nire arazoa zela soilik. Gero ohartu naiz ez dela horrela inondik inora: askok eta askok bizi dute nik bizi izan dudana. Are gehiago, esanen nuke mundu guztiak duela alzheimerra duen edo izan duen ezagun bat inguruan. Jende asko identifikatua sentitu da kantuko hitzekin, eta hori sentitzea oso polita izan da. Nolakoa izan zen sorkuntza prozesua? Aurretik ere buruan nuen horretaz hitz eginen zuen abesti bat sortzea, baina, egia esateko, ustekabean sortu nuen, arratsalde bakarrean. Etxean nintzen, ospitalera joan baino lehenago, gertatzen ari zenari buruz hausnartzen, eta, ohartzerako, sortua nuen ia osorik. Barrenak hustu nituen, eta lasaitu egin nintzen idatzi eta berehala. Zer da kantuan kontatzen duzuna zehazki? Amonaren istorioaz ari naiz, baina batez ere deskribatzen dut nola sentitzen den gaixoa zaintzen duena. Horretan jarri nahi nuen fokua: zaintzailearengan. Pertsona horren zeregina biziki inportantea da, eta, aldi berean, oso gogorra. Nik oso hurbiletik ikusi nuen, nire ama eta izebak halaxe izan zirelako, eta garrantzitsua iruditzen zait alde hori nolakoa den kontatzea. Ezkutuan gelditu ohi da? Bai, hala uste dut. Horregatik nahi nuen ikusarazi. Denok dakigu gaitza gutxi gorabehera nolakoa den. Hau da, badakigu gaixotasunak zer ondorio dakartzan pairatzen duen pertsonarengan: oroimenari egiten dio kalte, eta gaixorik dagoenak gauzak ahazten ditu, gero eta gehiago, ia dena ahazteraino. Hori jakina da, baina orokorrean ez gara ohartzen zaintzaileak sufritzen duenaz. Azken batean, alzheimerra duen pertsona une batetik aurrera ez da gai izaten inguruan gertatzen ari denaz ohartzeko, baina hurbilekoak bai, eta oso mingarria da. Sintomak pixkanaka nola larritzen diren ikusten dugu, egunez egun. Zuri zertan lagundu dizu abestiak? Barrenean nuena oihukatzeko balio izan dit, hasieran batez ere. Orain, jendaurrean kantatzen dudan bakoitzean, sentitzen dut zerbait gehiago askatzen dudala. Emozioak ez dira lehen aldietakoen berdinak; aldatu egin dira. Eboluzionatu egin du abestiaren esanahiak? Behin kantua publiko bihurtuta, denona bihurtzen da, eta, aldi berean, inorena ere ez. Mezua partekatu egiten duzu, eta, niretzat behintzat, katarsi bat izan da. Kantatzen dudan bakoitzean, zauria sendatzen joaten da, eta orbaintzen. Musika sendagai eraginkorra izan daiteke, beraz. Bai, eta ez horrelakoetarako bakarrik. Ikerketek erakutsi dute musikak asko laguntzen diela alzheimerra duten gaixoei. Nire amonarengan oso argi ikusi nuen,eta, gaitz honetatik harago, beste gaixotasun batzuentzat ere oso tratamendu ona da musika. Musikoterapia gehiago sustatu beharko litzateke, orduan? Bai. San Juan de Dios ospitalean eskaintzen dute batzuetan. Zoritxarrez, nire amonak ezin izan zuen horrelakoetan parte hartu, baina bai, zalantzarik gabe, komeni litzateke gehiagotan izatea. Alzheimerrari buruzko dokumental batean entzun daiteke zure abestia. Nola ailegatu da? Sarean publikatu nuen, eta oso harrera ona izan zuen. Ez nuen halakorik espero. Bartzelonatik deitu zidaten, esanez asko gustatu zitzaiela, eta galdetu zidaten ea dokumentalean parte hartu nahi nuen. Pozik esan nien baietz, ikusi nuelako helburu bera genuela; hain zuzen ere, azaltzea alzheimerraren errealitatea zein den. Izan ere, gauza askori ez diegu erreparatzen. Jendartea ez dago aski sentsibilizatuta gaixotasunarekin? Egon badago, baina premiazkoa da gehiago jakitea eta sakontzea. Sentsibilizazioak orokorragoa izan behar du, esparru guztietara zabaldua. Apiriletik gaur arte, sortu dituzu kantu gehiago, eta denek dute aldarrikapen mezuren bat. Sor nitzakeen kantuak maitasunari buruzkoak, eta, izatez, horrelakoak ere egiten ditut, baina uste dut jendeak ez duela horrelako mezu gehiagoren beharrik. Ordea, gai sozialak argitara ateratzea premiazkoagoa ikusten dut. Feminismoa zen nagusi maiatzean kaleratu nuen abestian, eta, berriki, beste bat ere atera dut: beloari buruz mintzo naiz horretan, eta islamofobiaren gaia jorratzen dut haren bidez. Musika bozgorailu ona da? Bai, zalantzarik gabe; bozgorailurik indartsuenetarikoa da. Mezuak hobeki aditzen dira melodia batek lagunduta.


Biharko elitearen eskola

Summary: Biharko elitearen eskola. Ikasturte honetan abiatu da pilotarien formakuntza zentroa Hazparneko Berria trinketean. Batasun desberdinetako hogei pilotari hautatu dituzte, hoberenak direlakoan, astean hiru eguneko trebakuntzetan parte hartzeko: fisikoa, teknika eta partidak eginen dituzte, Manu Martiarenaren zuzendaritzapean.

Bidasoaren alde honetan pilotari profesionalen estatusa ez da ezker paretakoen bera; trinketean, Elite Pro mailan ari diren pilotariek beste ofizio bat ere badute pilotaz gain. Erdibideko izaera horrek agerian uzten du pilota profesionala haboro garatzeko lekua badela oraino ere. Alde horretatik, beste urrats bat egin da Hazparneko Berria trinketean, gazteen formakuntza zentroa sortzearekin. 1998 eta 2000. urteen artean sortu diren hogei gazte hautatu dituzte Ipar Euskal Herri osoko pilota batasun desberdinetan lehen urtearentzat. «Momentuan ontsa ari direnak eta oraino hobeki egiteko esperantza» dutenak dira pilotari gazte horiek, Manu Martiarena zentroko zuzendariaren erranetan. Pilota batasunetan «anitz badute jadanik», Martiarenaren arabera, baina Hazparnen eskaintza osagarria eta zehatza dute: fisikoaren lanketa berezia astelehenean, teknika asteartean, eta partidak asteazkenean. Laurak enpresako buru Jean-Marc Charritonen mezenasgoak ekarri dizkie ahalak: Berria trinket berrituaren koadroan, muskulazio gela, barnetegiko gelak, jangela eta trinketa bera dituzte. Gazteak gidatzeko, hiru trebatzaile: fisikoa lantzeko, Vincent Itoiz; teknikarentzat, Alain Hegiabehere; eta asteazkenetako partidak zuzentzeko, Antton Amulet. Trebakuntzetan, trinket zolatik so zaie Martiarena, hainbat aldiz pilota txapeldun eta azken urteetako txapeldun batzuen trebatzaile izan dena. Prestakuntza fisikoak hartu duen garrantzia baldin badu, haren ustez, jokoaren bilakaerari ere zor zaio: «Guk beharbada teknikoki gehiago ezker jokatzen genuen trinketean; orain pilota fiteago heldu da, eta ohartzen gara gazteek oren eta erdiko partidak egiten dituztela; fisikoki hobeki prestatzen dira, eta gu baino hobeki indarberritzen dira». Zubi profesionala «Elite Pro urrun da oraino», Unai Iribarren gazte saratarraren ustez, nahiz eta helburu urrun gisa begi bistan duela ez gorde: «Enetzat gehiago plazer hartzea da, ahalik eta maila onena ukaitea eta ondorioz geroz eta plazer gehiago hartzea. Ez badugu plazer hartzen, pentsatzen dut ez dugula aski maila izanen Elite Prora ailegatzeko. Ez da denei emana, ez da biziki erresa, baina horrentzat entrenatzen gara, bai». Taldeko pilotari batzuek jokatu dituzte jadanik partidak goi mailakoekin eta haien kontra, eta, epidemiaren ondorioz azken hilabeteetan partida guti izan badira ere, gehiago izatea espero du Martiarenak: «Heldu den urtean ontsalaz lehiaketa anitz izanen dira, eta hemengo gazteak ikusi nahi nituzke Larralde eta Ducassouren partidak aitzin aritzen eta gero haiekin, eta zerendako ez gazteek irabaztea haien kontra». Elitea ere gora tiratzeko xedea ez du gordetzen zuzendariak, entzuten diren kritika batzuei oihartzun eginez. Profesionaletan bi talde dira, A eta B, eta azken horretan ez lukete denek beren lekua. Manu Martiarena: «Batzuek erraten dute B mailako pilotari batzuek ez luketela hor izan behar, baina hor dira. Hoberena da gazteek irabaztea horien kontra. Gazteek osasuna badute, kartsu dira, emeki-emeki trinketeko egiak irabazi behar du». Kantitatean baino, kalitatean zentratu nahi du, halere, «bost Larralde eta bost Ducassou berri ateratzea» ez baita hain errealista, haren ustez. Eskola berriko trebatzaile, zuzendari eta pilotarientzat argi da helburu nagusia profesional berriak formatzea dela. Airetik taldeko Betti Gurutxaga luhusoarrak ez du gordetzen: «Horrentzat lan egiten dugu egunero, horrentzat heldu gara. Posibilitatea baldin badut, xantza hori baldin badut, bai, entseatuko naiz profesionaletara igotzen». Fisikoa bakarrik ez, dietetika ere lantzen dute, adibidez, «emeki-emeki profesional bizi» bat ukaiten ikasteko, zuzendariaren hitzetan. Lagunarteko giroan Lagunarteko giroa nagusi da, halere, trebakuntzan. Luzaketa denboran irriak, bukaeran irriak. Trebakuntza bera, berriz, serioski egiten dute. Aspalditik ezagutzen dira taldekideak, beti elkarren kontra jokatu baitute; gainera, usu pareka hautatuak izan dira, batasun beretik bikoteka hautatu baitituzte. «Denak lagunak gara, baina beti gure ber mailakoen aurka aritzeak pusatzen du hobeak izatera eta pentsatzen dut denei on egiten digula», zehazten du Iribarrenek. Hasi baizik ez da egin zentroaren ibilbidea, hogei kiderekin, baina gutiago balitz ez litzateke kexatuko Martiarena: «Jadanik anitz da, lan ona egiteko pentsatzen dut gutxiago izatea hobe dela. Aurten hogei, heldu den urtean beharbada hamabi izanen dira». Adin aldetik ere, beheiti tiraka garatzeko xedea dute heldu den urtetik goiti. «Aurtengoak kasik zaharregiak dira», dio zuzendariak, gehituz heldu den ikasturtean hasi beharko luketela hamalau urteko gazteagoek ere Hazparnen trebatzen. Haientzat izanen dira, preseski, trinketeko logela desberdinak. Martiarenak argi du zentro berriak pilotaren maila orokorra gorago eramanen duela eta ez soilik bertan formaturik plazaratuko baitira profesional berriak: «Pilotak irabaziko du joko hobea. Elite Prora pasatzeko ideia dute denek, hona etortzeko ideia hori da. Denek nahiko dute hona jin, eta dena eginen dute haien izena hautatua izateko. Amets bat bezala izanen da hona jitea», zuzendariaren ustez, eta, ondorioz, eragina orokorra izanen da.


Summary: «Talde horrek irauten badu, zerbait eginen dute».

2012an sartu zen zirkuitu profesionalean Antton Amulet (Donapaleu, 1988). Zuberoa eta Baxenabarreko eskoletan ibiltzen da pilota hezitzaile lanetan, Pilota Batzordearen kontu. Pilotari gisa, jantzi dituen txapel desberdinetan azkena ez da tipiena, profesionalen lehen mailako Frantziako txapeldun berria baita, Peio Larralde hazpandarrarekin batean. Hazparneko formakuntza zentroan ordezkari gisa hasi da trebatzaile lanetan, asteazkenetan partiden gidari lanetan. Zure ibilbideari begiraturik, zer desberdintasun da hogei gazteek Hazparneko pilota eskolan hasi formakuntzarekin? Biziki ontsa da hori izatea; badakite aste guztiz badituztela entrenamenduak, bai fisikoki eta bai teknikoki. Hori biziki ontsa da, badute segida bat. Ni pixka bat bakarrik nintzen, bakarrik antolatzen nintzen eskuin-ezker jokalariak deituz entrenatzeko, eta hori biziki zaila zen. Gazte horiek badakite aste guztiz astelehen, astearte eta asteazkenetan ariko direla; hori biziki ontsa da. Ideia biharko profesionalak formatzea da. Zuk badakizu zer berezia den bide hori. Behar da entrenatu aste guztiz, erritmoa galdu gabe. Fisikoki ere behar da muskulazio pixka bat egin. Hor eskainia zaie hori: kolpatzen badira badute osteopata bat ere, dena dute. Ene aldetik, bakarrik antolatzen nintzen medikua deitzeko, adibidez. Prestakuntza fisikoa, beste kiroletan bezala, pilotari egokitua ote da? Egina da pixka bat, baina bada oraino bide anitz egiteko, ene ustez. Desberdina da aitzinean edo gibelean ari bazara. Ez dira gauza berak landu behar: aitzinean behar da fite joan piloten xerka, eta gibelean fisikoa landu behar da partida guztia atxikitzeko, gehiago iraupena da landu behar dena. Pilota irakaslea zara ofizioz. Entseatzen naiz fisikoa lantzen tipi-tipitik. Entseatzen gara gauzak aldatzen, baina ikusiko dugu nola piztuko den. Ibiltzen naiz eskoletan Zuberoan eta Amikuzen, gazte-gazteekin; pilota erakusten diet, gero gazte batzuk pilota eskoletan sar daitezen. Haurrentzat pilota erakargarri da, zure ustez, errugbiaren ondoan adibidez? Zuberoan bazen zulo handi bat hasi nintzenean, duela hiru urte. Haurrak berriz etortzen dira pilotara orain. Eskoletatik pasatu eta etortzen dira, baina irakatsi behar da eskoletan. Ene ustez, ideia ona izan da, tipitik hasi behar baita. Hazparneko zentroan ez da zuberotar bakar bat ere. Amikuztarrik ere ez; badira batzuk Garazi-Baigorritik, baina gero kostaldean dira hoberenak. Zure garaian ere hala zen? Amikuzen guti zineten? Hamar bat ginen haurren mailan, eta bi bakarrik kadeteetan, besteak futbolera edo errugbira joaten ziren. Orain ere ikusten da, baina gutxiago, ene ustez. Profesionaletara heltzeko nola egin zenuen? Etxean aita banuen gibeletik beti, eta Amikuzen bagenuen talde bat biziki ona. Hazparnen diren gazte horiek berezkoekin jokatzen dituzte partida batzuk. Biziki ontsa da, eta ikusten dugu ere gazteak berriz trinketetara hurbiltzen direla. Hazparnen hasi diren gazte horietan maila izugarri ona da, baina momentuko berezkoekin bada zilo handi bat. Talde horrek irauten badu, zerbait eginen dute, baina behar dute landu oraino. Haien arteko giroak gehiago du lehiatik ala adiskidetasunetik? Oraino bakarrik bi aldiz bildu gara, baina giroa biziki ona atzematen dut. Beroketan mintzatzen dira, jostatzen eta abar..., baina entrenamendua hasten delarik serioski ari dira. Maila ona ikusten da. Ene ustez, denek gogoan dute egun batez profesional izatea, eta landu behar da. Fisikoa landu behar da, eskuak ontsa ukan, eta gero ikusiko dugu. Hogei gazteen hautaketa aho batez adostu omen da egitura desberdinen artean. Berezkoetara jauzi egiteko, berriz, kanpotik ikusirik, ez da hain argi hautuak nola egiten diren. Guk ere ez dakigu nola pasatzen den. Batzuetan pasatzen gara eta ulertzen dugu, batzuk pasatzen dira eta ez dugu ulertzen zerendako, batzuek galdegiten dute eta ez dira pasatzen, eta ez dugu ulertzen.


Summary: «Berdintasunaren aldeko politikak txertatuta daude Jaurlaritza osoan». Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburuari eginiko elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk.

Hiru aste beteko dira bihar Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak karguaren zina egin zuenetik Gernika-Lumon (Bizkaia), eta hiru egun geroago hartu zuten kargua sailburu berriek; tartean, Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburua. Jardun horri beste bat erantsi diote orain, ordea: gobernuaren bozeramailea izatea. Hari eginiko elkarrizketa argitaratuko du bihar, eta hauek dira Zupiriak elkarrizketan esandakoetako batzuk:

- «Hezkuntza huelga egun hori baino askoz gehiago da, eta Jaurlaritzari erantzukizun handia dagokigu, baina egoera potolo baten aurrean gaude, eta denon erantzukizuna beharko da honi aurre egiteko».

- «Osasun arloko lankideei entzuten diedana da martxoan eta apirilean baino hobeto gaudela. Nekane Murgari entzun nion gertatzen ari ziren kutsatzeek hildakoak ekarriko zituztela; oso gaizki hartu zituzten batzuek, baina hori gertatzen ari da».

- «Gaur-gaurkoz ez dago beste biderik autogobernu handiagoa lortzeko: bide bakarra da elkarrizketa, negoziazioa eta akordioa. Bide horretatik kanpo egon dira proklamak eta aldarriak 40 urtez, eta bide horretatik gauza gutxiago etorri da».


Gasolinoa bere bakardadean

Summary: Gasolinoa bere bakardadean. Bilboko itsasadarren bi ertzak lotzeko txalupa zerbitzua dago Barakaldotik Erandiora eta Portugaletetik Areetara. Biek galdu dituzte bezeroak, baina lehena «larri» dabil.

Egunak argitu orduko hasten dira beharrean, Bilboko itsasadarrak banatzen dituen bi ertzak lotu guran: Erandiotik Barakaldora, eta buelta; Portugaletetik Areetara, eta buelta. Etengabean ibiltzen dira txalupa motordun txikiak eskumako eta ezkerreko ibarren arteko distantzia desagerrarazi guran. Baina gasolino izenez ezagun diren txalupa horien etorkizuna kolokan dago. Ertz bateko eta besteko bizilagunek bestelako loturak topatu dituzte azken hamarkadetan. Arrondegiko zubiak, lehenengo, eta Bilboko Metroak, hurrengo, erabiltzaile kopurua nabarmen txikitzea ekarri die zerbitzu biei. Eta COVID-19aren pandemiak Erandio eta Barakaldo artekoa kinka larrian ipini duela ohartarazi du Oscar Suarez ugazabak. Erandion dagoen Muruetako ontziolakoek abuztuan egindako enkargu bati esker irabazitako diruak salbatu du udan negozioa behin betirako ixtetik; urte bukaera arte eutsi ahalko duela esan du. Baina ez daki gero segitzerik izango duen. «Koronabirusak esango du». Astelehenetik barikura eskaintzen du Suarezen Boteros de la Ria enpresak bi itsasertzak lotzen dituen zerbitzua: 05:30ean hasi eta 21:30 arte, eten barik. «Asteburuetan zerbitzua eskaintzeari utzi genion metroa martxan jarri zenean. Ez zen errentagarria», gogoratu du. Beti bezala, beharginak dira erabiltzaile nagusiak, itsasadarraren alde batean bizi eta bestean lan egiten dutenak. Besteak beste, momentuz negozioa salbatzen lagundu dioten Murueta ontziolako langileek erabiltzen dute. Baina baita Barakaldoko bidegorrira bizikletaz ibiltzera joan gura duten erandiotarrek ere. Edo umeekin txalupan ibili gura duten familiek. Suarezek argi esan du: «Bi ertzak lotzeko zerbitzua ez da errentagarria; aspaldi utzi zion dirua emateari». Nolabaiteko nostalgiagatik eusten diola aitortu du. Haren enpresak bestelako zerbitzuak ere eskaintzen ditu. Txalupa handiagoak ditu itsasadarrean gora eta behera ibiltzeko. Adibidez, bisita gidatuak eskaintzen dituzte, eta baita ezkontzera doazenen despedida jaiak ere. «Udan alokatuta irabazten dudan horri esker, gasolino zerbitzua mantendu ahal izaten dut, berez ez baita inondik ere errentagarria». Baina, pandemia hasi zenetik, itsasontzia alokatzen duten talde horiek desagertu egin dira. «Ez dut bezero bakar bat ere izan, eta uztailean uste nuen zarratu egin beharko nuela. Ea datozen hilabeteetan koronabirusak bakean uzten gaituen eta jendea itzultzen den. Baina neguan, normalean, eguraldia dela eta, mugimendu gutxi egoten da». Elkarrekin Bizkaiak proposatuta, txalupa zerbitzu hauek biak Barik txartelaren egituran sartzea eztabaidatu dute Bizkaiko Batzar Nagusiek. Ez da onartu. Baina, Suarezen esanetan, bere kasuan ez daki onuragarri izango litzatekeen ere. «Egia esan, ez dut ezagutzen txartelaren funtzionamendua. Baina 1,10 euroko bidaia erretiratu bati 50 zentimo kobratu behar badiot Barik txartela duelako, ez da negozio!». Bestelako laguntza batzuk beharko lituzkeela uste du. Eta dagoeneko eskatu dizkio Erandioko Udalari. Moila egokitzea eta Bilboko Portu Agintaritzari itsasadarra dragatzeko eskatzea nahi du. Joan diren egunotan arazoak izan ditu nabigaziorako, marea biziak direla eta. Erdia betetzean, pozik Barakaldo eta Getxoko Areeta auzoa lotzen dituen zerbitzuaren kudeatzaile Juanma Hernandezek, ordea, begi onez ikusi du Barik txartelean sartzeko ideia. Are gehiago: ez du ulertu zer dela eta eztabaidatu duten Batzar Nagusiek proposamen hori, berak dagoeneko Bizkaiko Garraio Partzuergoarekin negoziatua baitu. «Sar gintezkeela esan ziguten uztailean egindako bileran; ez dut uste orain arazorik izango dugunik». Euren enpresa Erandiokoa baino «hobeto» dagoela esan du. «Azken urteetan bezero asko galdu ditugu, bai, baina oraingoz negozioari eusteko moduan gaude». Gogoratu du garai batean jende gehien ibili ohi zen orduetan bi txalupa ipini behar izaten zituztela aldi berean lanean; orain, bakarra izaten dute, eta sarri erabiltzaile bakarra garraiatzeko. «Txalupak 40 lagun eroan ditzake aldi berean, baina orain sekula ez dugu hainbeste garraiatzen; gehienez 20ren bat joango dira, bidaia onenetan». Erandio eta Barakaldo artean bezala, Portugalete eta Areeta artean ere bezero gehienak beharginak izaten dira. Eta uda partean, turistak ere bai. Aurten halakorik gutxi izan dute, hala ere. Neguan, berriz, Erandion bezala, behera egiten du erabiltzaile kopuruak.


Filippo Ganna, hegan etxean

Summary: Filippo Ganna, hegan etxean. Erlojuaren aurkako Munduko Txapelketa irabazi du lehendabiziko aldiz, Imolan (Italia). Wout van Aert izan da bigarren, eta Stefan Kung hirugarren.

Italiako txirrindularitzaren palmaresean erlojuaren aurkako Munduko Txapelketa azalduko da gaurtik. Filippo Gannari esker. Erakustaldia eman du 24 urteko gazteak zaleen aurrean, Imolan. Hegan joan da bizikleta gainean, eta bereibilbide motzeko garaipenik handiena lortu du. Duela hiru egin zuen debuta profesionaletan. Orduko 53 kilometroko batez besteko abiaduran egin ditu 31.7 kilometroak; 35.54 minutuko denbora egin du. Bigarren Wout van Aert flandiarra izan da, harengandik 26 segundora, eta Stefan Kung suitzarrak jantzi du brontzezko domina, 29 segundora. Azken bi aldietako txapelduna, Rohan Dennis australiarra, bosgarren sailkatu da, 39 segundora, eta haren aurretik Geraint Thomas galestarrak egin du, 37 segundora.

Hasi eta bukatu menderatu ditu aurkariak Gannak. 14,9. kilometroan zegoen erreferentzia puntuan aurrena zihoan, eta atzetik zituen Dennis (20 segundora), Thomas (35era), Kung (41era) eta Tom Dumolin (45era). Lasterketaren bigarren zatian, haizea alde izan duten horretan, Van Aert ere ziztu bizian joan da. Izan ere, erreferentzia puntuan, seigarren denbora egin du, Gannarengandik 46 segundora. Azkeneko 17 kilometroan, Ganna ez beste aurkari guztiak gainditu ditu, eta munduko txapeldunari ere 20 segundo jan dizkio tarte horretan.

Pello Bilbao 26. sailkatu da. Irabazleak baino 2.33 minutu gehiago behar izan ditu Gernikako txirrindulariak. Gaur zuen debuta erlojuaren aurkako Munduko Txapelketan.


Summary: Esnal, Haranburu eta Parot «hiltzea» egotzi diote Frantziari. Euskal Herriak blokeoa «egiaztatu» duela erran du Ipar Euskal Herriko ordezkaritzak bFiskaltzaren hitzak salatu ditu Paulus Basurco abokatuak

Esperotako erabakia eman zuen atzo Parisko Dei Auzitegiak. 70 urte betetzear, preso segitu beharko du Jakes Esnal euskal presoak. Presondegian 30 urte eman baditu ere, beste behin ere, ez diote baldintzapeko askatasun eskaera onartu. Eta sorpresarik ezean, erabaki bera espero da urriaren 27an, Frederic Haranburu Xistorren eskaera ukatzea eskatu baitu fiskaltzak. Jon Kepa Parotek bere aldetik, sei eskaera egin ditu orain arte; seiak ukatuak. «Onartezina eta kriminala» dela erran zuen Bake Bideak atzo, eta hitz berak erabili ditu gaur EH Baik ere, Frantziako Gobernuaren «inmobilismoa eta arduragabekeria» nabarmentzeko.

Gogorrago mintzatu dira Ipar Euskal Herriko ordezkaritzako kideak: «erabaki hau hiltze bat da. [...] Dei Auzitegiak baldintzapeko askatasun eskerak behin eta berriz ukatzea heriotzerainoko kondena da», deitoratu dute. Egoera «blokeatua» dela egiaztatu dutela adierazi dute, eta Frantziari dei egin diote politika penal bat definitu dezan, «zentzuz eta errealismoz». Eta oharra: «blokeo honek, inork nahi ez dituen eta bake prozesuaren bidez sahiestu nahi ziren lerratzeen arriskuan ezartzen du Euskal Herria».

Haserre mintzatu da Maritxu Paulus Basurco abokatua ere. Baldintzapeko askatasun eskaera ukatzeko epaileak argumentatu du Esnal ez zela Frantziako Ebaluzio Zentroaren aitzinetik pasa, terrorismo kasuei lotutako prozedurek baitezpadakotzat jotzen ez badute ere. «Prozedura berezia da, eta errespetatua izan da. Orain, beste baldintza batzuk gehitzen zaizkigu, beste eginbehar batzuk. Argi da: ez dugu nehoiz bukatuko. Beti zerbait izanen da. Hau izan ez bazen beste argumentu bat izanen zen. Hori da ulertu behar dena: nahi ez delarik aitzakiak aurkitzen dira», salatu du Euskal Irratietan.

Haranbururen lehen auzia biziki «zaila» izan zela erran du, «eraso handiak jasan zituen». Oraingo hau «bareago» izan bada ere, fiskaltzaren jarrera salatu du. «Prokuradoreak argi utzi du Haranbururen baldintzapeko eskaeren aitzinean beti ezezko postura izanen zuela; ez zuela inoiz postura aldatuko». Paulus Basurcoren hitzetan, legezko oinarrizko printzipioen kontra doa hori: «berdin zaio dosierra, berdin zaizkio bermeak, berdin zaizkio ekarri ditugun elementuak -eta badira! Horien artean Baionako prokuradorearen oniritzia-... Beti ezezkoan egonen dela dio, eta hori epaile batek ezin du onartu».


Summary: Gutxienez 22 lagun hil dira Ukrainan, hegazkin istripuan. Armadaren aireko batek lurra jo du herrialdearen ipar-ekialdean.

Hegazkin militar batek lurra jo du Ukrainako ipar-ekialdean, eta gutxienez hogei lagun hil dira istripuan. Reuters agentziaren arabera, hegazkinak 28 bidaiari zeramatzan barrenean, tripulazioko kideak kontatuta, eta 22 hil dira. Haietako asko armadako kadeteak ziren, iturri horrek dioenez.

Kharkiv hiritik gertu erori da hegazkina, aireportu militar batetik bi kilometrora. Anton Geraxtxenko Barne ministrordeak jakinarazi du hiru lagun ospitalera eraman dituztela "egoera larrian". Volodimir Zelenski presidentea ere mintzatu da istripuari buruz, eta esan du lehen zantzuen arabera hegazkina trebaketa hegaldi bat egiten ari zela.


Bakardadea ere osasunaren etsai

Summary: Bakardadea ere osasunaren etsai. 55 urtetik gorakoen %5,5ek aitortu dute bakarrik sentitzen direla; kopuru hori, ordea, dezente handiagoa dela ondorioztatu dute beste galdera batzuei emandako erantzunetatik. COVID-19ari aurre egiteko hartutako neurriek are gehiago oker dezakete egoera.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren Bakardadea-K. Gipuzkoan pertsonak konektatzen estrategiaren barruan, azterketa kuantitatibo bat egin dute, herrialdean dauden bakardade profilak aztertzeko asmoz. 55 urtetik gorako 2.050 pertsonako lagin bat hartu dute, eta ateratako emaitzetako bat hau izan da: %5,5ek esan dute bakarrik sentitzen direla —15.000 lagun lirateke—. Inkesta berean, zeharkako bakardadea edo bakardade pribatua ere neurtu dute Jong Giervelden eskalaren bidez —hau da, bakarrik hitza agertzen ez den eskala baten bidez, zeharka galdetuz—, eta kalkulatu dute nahi gabeko bakardadea sentitzen dutela %29,5ek —80.000 pertsonak baino gehiagok—. Generoa kontuan hartuz gero, bakarrik sentitzen direla esan duten emakumeen ehunekoa %7koa da; gizonena, berriz, %3,7koa. Adinean aurrera egin ahala bakardade sentimendua areagotu egiten dela ere ondorioztatu du azterlanak; izan ere, 55-64 urte dituztenen %4k erantzun dute bakarrik sentitzen direla, eta 80 urtetik gorakoen %8,5ek. COVID-19ari dagokionez, bereziki zaurgarriak dira adinekoak, eta etxetik ateratzeko beldur dira zenbait. Beldurrik ez dutenei ere nabarmen aldatu zaie eguneroko bizitza; esate baterako, haientzako antolatutako jarduerak murriztu egin direlako —Imsersoren bidaiak, kultur ekitaldiak eta abar—, agintariek harreman sozialak murrizteko agindu dutelako kutsatzeko arriskuagatik, seme-alabek biloben zaintza lanak ez egiteko eskatu dietelako nahiz beste hainbat arrazoirengatik. Ez gaixotzea garrantzitsua izanik ere, adituek ohartarazi dute norbere ongizatean eragiten duten bestelako alderdiak ere zaindu egin behar direla. Bakardadean dauden adinekoei laguntzea da Nagusilan elkartearen helburuetako bat. Asun Ugarte hango boluntarioetako bat da, Legazpiko taldearen koordinatzailea. «Egoera honetan, adineko pertsona asko bakardadean harrapatuta geratzen dira», esan du. Pandemia iritsi aurretik, elkarteko kideek egunero egiten zituzten bisitak eguneko zentrora eta zahar egoitzara, eta aldiro antolatzen zituzten jarduerak, hala nola bingoa eta bideo emanaldiak. Otsailaren amaieran, inauteriak ospatu zituzten egoitzan, eta hura izan zen orain arteko azken ekitaldia, urte erdia igaro den arren oraindik ez baitute lehengo martxa berreskuratzerik izan. «Badakigu pertsona askok sumatzen dutela guk ematen diegun horren falta, ordubete horretan egiten genituen ekintzekin oso pozik egoten baitziren». Ulertzen dute egoitzetan neurri zorrotzak jarri izana egoiliarrak babesteko. «Baina aztertu nahi dugu zer egin dezakegun berriz ere gauza txiki batzuk antolatzen hasteko, inor ez dutenekin paseotxo batzuk eman eta horrelako gauzak». Ugarteren esanetan, adinekoentzat ere izugarri garrantzitsuak dira harreman sozialak. «Behar ditugu, eta egunerokotasun edo normaltasun bat ere bai. Neurriak hartzen jarraitu behar dugu, baina ahalik eta normaltasun handienari eutsiz». Orekaren beharra Bat dator Maria Zunzunegi psikologoa. Gaur egun psikologia kabinete bat du Azpeitian, eta aurrez zahar egoitzetan aritu izan da psikologo lanetan, egoiliarrekin nahiz senideekin. «Lehenik eta behin, ez dezagun ahaztu osasun fisikoaz gain buru osasuna ere beharrezkoa dugula gure ongizaterako, bien arteko oreka bat behar dugula osasuntsu mantentzeko». Esate baterako, gogoratu du zenbait ikerketak ondorioztatu dutela bakardade sentimenduak eragin zuzena duela hilkortasun tasetan; hau da, bakarrik sentitzen diren nagusiek behar baino lehenago hiltzeko arrisku handiagoa dutela. Diputazioak bakardadeari buruz emandako datuak ez zaizkio harrigarriak egin. Alde batetik, azaldu du pertsonak behartuta daudela une oro egokitzapen prozesu batean bizitzera, eta adin nagusikoek oso aldaketa handietara egokitu behar izaten dutela, hala nola erretirora, alarguntzera nahiz gurasoen edo lagunen heriotzari aurre egitera. «Bizitzaren zentzua mantentzea maiz ez da erraza izaten gure bizitzan esanguratsuak izan diren rolak galtzean: langile, guraso, senar-emazte…». Bestetik, egungo indibidualismoa aipatu du. «Indibidualismoak eta zahartzearen inguruko aurreiritzi negatiboek adin tarte horretan daudenak baztertzeko joera bultzatzen dute, bakardade sentimendua areagotuz». Bakardade aitortuaren (%5,5) eta zeharka ondorioztatu denaren (%29,5) artean halako aldea egoteari ere ikusten dizkio zenbait arrazoi posible. «Buru osasuneko beste hainbat kasutan bezala, bakardadearen eta haren inguruan sortzen diren emozioen inguruan tabu bat dago: esan ezina, lotsa eta beldurra. Kontuan izan behar da, gainera, adin tarte horretatik gorakoek hezkuntza emozionalik ez zutela jaso ez etxean, ez ikastetxean; beraz, barneko sentimendu eta emozioen kudeaketan zailtasunak izaten dituzte». Familia egituretan, zaintza ohituretan eta jendearen bizimoduan aldaketa handiak izan diren arren, eraldaketa horretan nagusiek dituzten ezagutzak, balioak eta abar txertatzea eta estimatzea «ahaztu» egin zaigula uste du Zunzunegik. Horren harira, COVID-19a iritsi zenetik adinekoen bakardadea handitzen ari dela dio, bai sentimendu gisa, bai errealitate gisa. «Gertutasun fisikoari ezarritako mugak kontuan izanik, teknologiak eskura jartzen dizkigun tresnez baliatu beharko genuke gure nagusiekin ditugun harremanak mantentzeko edo sendotzeko». Bideo deiak, betiko deiak nahiz iraganean ohikoagoak ziren idatzizko gutunak gomendatu ditu. 'Zilarrezko haria' Hain zuzen, eguneroko bisitak egiteko aukerarik gabe geratu zirenean, Zilarrezko haria izeneko zerbitzua indartzea izan zen Nagusilanek hartu zuen erabakietako bat. «Izugarrizko arrakasta izan du», kontatu du Ugartek. Telefono linea bat da, eta zerbitzuaren bidez, jendeari norbaitekin hitz egiteko aukera ematen zaio, adostutako egun eta orduan. Nagusilaneko boluntarioak deitu ohi dio, baina zerbitzua eskatu duenak esaten du zeri buruz hitz egin. «Hasieran jendeari erreparo pixka bat ematen dio: zer galdetuko ote dit, igual nire bizitzari buruzko zerbait jakin nahiko du... Baina ez da horrelakorik gertatzen; pertsonak nahi duenari buruz hitz egiten da». Kanpaina bat egiteko asmoa du elkarteak, zerbitzua hobeto ezagutarazteko. «Poliki-poliki harremanak sortuz joaten dira, eta jendea oso gustura egoten da, pozik norbaitek deitu behar diolako ordu jakin batean». Hilabeteotan, saiatu dira egoitzetako arduradunekin telefono bidezko harremanari behintzat eusten, eta bideoak eta abar ere egin dituzte egoiliarrentzat, kontaktua mantentzeko. Boluntarioen arteko harremanari eusteko ahalegina ere egin dute, Whatsapp bidez eta halakorik ez dutenei zuzenean deituz, talde giroa ez hozteko. Boluntario lan horietan ari direnean bakardade asko ikusten al duten galdetuta, Ugartek zehaztu du era askotakoa izan daitekeela bakardadea. «Baten batek erabaki dezake bakarrik egotea: bada, primeran, baina izan dadila berak erabaki duelako». Nagusilanen helburuetako bat da «antena moduko bat» izatea, nahi gabeko bakardadea bizi duten horien kasuak detektatzeko. Etengabeko harremana dute gizarte zerbitzuekin eta lehen mailako arretarekin, eta elkarrengana bideratzen dute jendea. «Baina argi dugu arau bat: gu ez gara sartzen langile profesional baten lanean. Gure egitekoak beste batzuk dira». Nagusilaneko boluntarioen artean, emakumeak gehiago dira gizonak baino. Alabaina, datuek diote emakumeen artean handiagoa izan ohi dela bakardade sentimendua. Bi arrazoi nagusi ikusten ditu Zunzunegik: «Emakume nagusiak, beraien bizitzan zehar, inguru sozialaz baino gehiago arduratu izan dira etxeko lanez eta zaintza lanez; beraz, urteetan jorratu gabeko erlazio sozialen hutsunea handiagoa izan ohi da bestelako rolak galdutakoan». Bizi itxaropen luzeagoa izateak ere badu zerikusia. «Alarguntze prozesuak oso sarri gertatu ohi dira, baita ingurukoen heriotzen dolu prozesuak bizi behar izatea ere». Nola aurre egin? Bakarrik senti zitezkeela pentsatuta, Nagusilaneko kideek behin baino gehiagotan gonbidatu izan dute jendea elkartera, eta proposamena onartu izan dutenek asko eskertu izan diete emandako aukera. Izan ere, bakardadeari aurre egiteko gomendio bat eskatuta, Ugartek argi du talderen bateko kide izateak asko laguntzen duela. «Aukera asko daude bakardadea pixka bat alde batera uzteko: boluntario lanak, zerbait ikasi, dantza, paseoak eman... Taldetxoren batean egonez gero, jendea ezagutzen da, eta akaso bizpahiru lagunekin kafea hartzeko geratuko zara egunen batean, eta gero haien bidez beste jende bat ezagutuko duzu...». Haren esanetan, ordea, bakoitzari dagokio bere egoera noiz eta nola bideratu erabakitzea, eta barrutik indar pixka bat ateratzea. «Nik jendeari aholkatuko nioke ez geratzeko etxean. Garrantzitsua da aktibo mantentzea eta leihoak pixka bat irekitzea». Antzeko aholkuak eman ditu Zunzunegik ere. Haren esanetan, bakardade sentimenduari aurre egiteko beharrezkoa da norbere sentimenduak onartzea eta adieraztea —idatziz, margotuz, musikaren bidez—; gure barnean bakartu beharrean, besteekiko gertutasuna bilatzea; bizitzarekiko jokaera aktiboago bat bultzatzea —ariketa fisikoa egitea, telefono deiak egitea…—; gustuko ditugun jarduerak egitea —irakurri, ariketa fisikoa egin, kozinatu…— eta lagunarteko edo familiako kideekin elkartzea. «Boluntariotza egitea ere baliabide bikaina da bakardadeari aurre egiteko eta, bide batez, besteen bakardadea uxatzen laguntzeko». Kontatu du bakardadea aipatzen denean hutsune fisiko bati egiten zaiola erreferentzia batzuetan, baina beste batzuetan, geure buruarekin egoteak sortzen digun egonezinari, hutsune emozionalari. «Askotan esaten da, adibidez, jendez inguratuta egonik ere, bakarrik senti gaitezkeela». Horri lotuta, trabak jartzeaz gain, pandemiak aukera batzuk ere sortu dituela uste du. «Gure buruarekin egoten ikasteko eta disfrutatzeko aukera ematen ari zaigu».


Summary: «Sarritan, mezuari baino garrantzi handiagoa ematen diogu formari». Zirtoa eta umorea ezinbestekoak ditu Agin Laburuk, baina rol horretatik harago doa haren bertsokera. Egun den horretatik eta dagokion garaitik abiatuta kantatzeko gogoa du, udaberriko balaztadaren aurretik nabari zuen sasoi onera itzultzekoa.

Etenaldirik ez dute izan bertsolaritzak eta sagardogintzak udan, baina egoerak behartutako motelaldian eta testuinguru berrira moldatu beharrean ikusten ditu biak Agin Laburuk (Astigarraga, 1985). Etxean jaso ditu bata zein bestea. Ofizio du sagardoa, eta Ipintza familiako sagardotegian ematen ditu lan orduak, arrebarekin batera. Bertsora, berriz, «jolasean» iritsi zen. Egun ere banaezin ikusten du bertsolaritza bere aspektu ludikotik, baina egun bere bizitzan duen lekua hortik nabarmen harago doa, hark hala baimenduta. Neguan izaten da sagardotegi garaia, baina aurten uda negutu egin zaizue, nolabait. Lehendik ere urte osoan zabalik izaten genuen, eta, alde horretatik, guretzat ez da aldaketa handirik izan. Bertako jendearekin lan egiten saiatzen gara, turismoarekin baino gehiago, eta lan egiteko moduan ez digu plana asko aldatu. Egia da guretzat diru sarrera oso garrantzitsuak direla txotx garaikoak, eta horrek asko eragiten digula. Dena den, nik uste dut udan lan egiten ez duten sagardotegiei min gehiago egingo diela. Neguko galera ekonomikoak orekatzerik izan duzue? Ahalik eta gutxien galtzeko eta irauteko urtea da aurtengoa. Uztailean herriko festak puntu garrantzitsu bat izaten ziren, esate baterako, eta hori ez da aurten egin. Behobia-Donostiarik ere ez dago, eta horrek ekartzen zuen jende saldo bat. Turismotik ere diru gutxi bilduko dugu. Denboraldia irabaziak ateratzeko garaia izaten da, eta halakorik ez da egon aurten. Orduan, ez galtzea eta irautea da helburua. Eta aurtengotik harago, nola molda daiteke sagardogintza egoera arraro honetara? Berrasmatu egin beharko du, orain arteko formulek ez baitute balioko. Dena ez dago gure gaitasunaren menpe; autobusak ere ez dira lehen bezala etorriko, eta masifikazio hori, guk ezer egin gabe ere, ez da sortuko. Arazo nagusia txotxarekin egongo da, hor pilatzen baita jende gehien. Sagardotegioi eragingo digu, baina baita tabernariei ere. Astigarragan eta inguruan asko nabarituko da. Guk, azkenean, larunbat batean 120 eman beharrean 70 otordu eman baditzakegu, moldatuko gara edo iraungo dugu, baina beste askok alde handiagoa nabarituko dute. Autobusetatik-eta bizi direnek gorriak pasatuko dituzte. Etxetik datorkizu ofizioa: sagardogintza. Kazetari ere aritutakoa zara. Etxeko sokari eutsi ala horrekin apurtu; ataka horretan ikusi al duzu inoiz zure burua? Kazetaritza gustatzen zitzaidan eta gustatzen zait, eta noizbait badut itzultzeko asmoa. Familiako egoera medio sartu behar izan dut sagardotegi mundura, eta ataka batean geundelako. Niri horri heltzea tokatu zait, eta, behin ataka hori pasata, agian beste bidegurutze batean aurkituko naiz laster. Orduan ikusiko dugu ezkerrera edo eskuinera, nora hartuko dudan. Etxean jaso duzu bertsoa ere. Horri heldu edo ez, zalantza gutxiago izan duzu? Hor ez dago zalantzarik; pasio bat da. Betidanik gustatu izan zait hizkuntzarekin jolas egitea, eta bertsoak horretarako aukera ematen dit. Asko disfrutatzen dut bertsoarekin. Momentu honetan, nire bizitzako zati garrantzitsu bat ere hartzen du, nik hala nahi dudalako eta hala izan dadin utzi dudalako. Bertsoa kenduko balidate —eta ez plaza, urte batzuetako kontua izan ohi baita plazako jarduna—, nire bizitzaren zati handi bat faltako litzaidake. Laguntasunak, harremanak, jolasak eta gauza horiek denek, sozializazio horrek guztiak, zati handi bat okupatzen dute. Bertsoa zuretzat jolasa dela esan izan duzu; jolasean iritsi zinela plazetara? Orain horrela da, eta gerora ere hala izango da. Bertsoa, oinarri-oinarrian jolasa da. Espresio bide bat ere bada, barruko kezkak azaleratzeko modu bat da, transmisioari eta euskarari ere laguntzen dio... Hori guztia ere bai, noski, baina, oinarri-oinarrian, jolasa dago. Esentzia hori ez luke inoiz galdu behar. Nola aurkitu duzu plaza konfinamendu ostean? Izan den hori albait hobekien aprobetxatzen saiatu gara, baina distantziak, maskarek eta halakoek hoztu egin dute publikoarekin harremana. Bertsolariaren eta publikoaren arteko harreman zuzena da bertsoaren ezaugarrietako bat, eta, harreman hori hozten bada, bertsolaria ere hozten da, eta horrek eragiten du. Hori aintzat hartuta, iruditzen zait oso zaila zela konfinamendu ostean saio oso on bat ateratzea. Gaur egun daukagun markoan, baldintza onenak jarrita ere, zaila iruditzen zait. Baldintza duinak badaude, noski, baina zaila da baldintza guztiak betetzea, bertso saio on batek dituen osagai guztiak izateko. Entzuteko gogoz eta bertso gosez dagoen publikoa topatu dut, baina, antolatzaileek oso baldintza duinak jarriagatik ere, oso baldintza ez-naturalak dira, eta zaila da baldintza horietan bertso saio on edo oso on bat ateratzea. Publikoaren feedback-a edo erreakzioa falta dutela nabarmendu dute zenbait bertsolarik. Bertso bat bota eta jendeak eskertzen dizunean, keinu bidez-edo antzematen baduzu, apustu hori bikoiztu egingo duzu, eta hurrengoan igerilekura salto egitera ausartuko zara, urik dagoen edo ez jakin gabe. Feedback hori ez baduzu, kontserbadoreagoa bihurtuko zara, nolabait. Saioa ona izan dadin ahaleginduko zara, baina ez zara sekulako jauzia egitera ausartuko. Saio txukunak ateratzea posible da, baina baldintza hauetan oso saio on bat egitea zaila iruditzen zait, ez dagoelako harreman esturik publikoarekin. Zaila da saioa berotzea. Zure esaldi bat da: «Gustatuko zaizu ala ez, baina Aginek horrela egiten du bertsotan». Nola da «horrela»? Uste dut oso garrantzitsua dela norberak nahi duena egitea. Besteek nahi dutena egitera makurtzen bazara etengabe segur aski zu zeu ere ez zara gustura sentituko, batetik, eta besteek nahi duten hori egiten ere ez duzu asmatuko, bestetik. Zuk egiten duzun horretan sinestea garrantzitsua dela uste dut; botatako bertso guztiak sinatzea, nahiz eta hanka sartzeren bat egin. Beldurrak galtzea eta norbere buruarekin fidela izatea, finean. Iraganean izan diren bertsolari batzuek agian plaza gehiago egingo zituzketen euren bertsokera moldatu izan balute, baina ez zuketen euren bertsokera jarraituko. Horri leial jarraitu zietelako jarraitu zuten zituzten plaza horietan. Beste batzuk, aldiz, saiatu izan dira bertsokera aldatzen, eta erdibidean geratu dira; zirena ukatu diote euren buruei, eta izan nahi zutena izatera ez dira iristen. Uste dut garrantzitsua dela estiloari fidel mantentzea. Estilo aldetik oso abaniko zabala dago gaur egun bertsolarien artean. Bertsolaritzaren aberastasuna horretan oinarritzen dela uste dut, eta estilo jakin bat gustatzen ez bazaizu, bestelako bertso saio batera joateko aukera duzu. Zure bertsokeran umoreak leku handia du. Ezinbestekoa da bertsolaritza zure moduan ulertzeko? Bai, jolasean oinarritzen baita nire bertsokera. Horrek ez du esan nahi serio kantatzeari uko egiten diodanik. Bere momentuan, gainera, apustu egin nuen esateko nik ere badakidala serio kantatzen, eta bereziki hori landu nuen. Ez dut uste umorean bakarrik sailka naitekeenik. Nire estiloaren oinarrietako bat umorea da, noski, baina ez bakarra. Umoretik kanpo ere moldatzen zarela erakutsi beharraren zama izan duzu inoiz? Bai, noski. Umoretik heltzeko moduko gai bat jarri, eta nik propio serio heldu; halakoak ere egin izan ditut. Ulertzen dut badirela ni baino bertsolari hobeak gai batzuetan tonu jakin batean kantatzeko. Nire rola onartzen dut kasu batzuetan, baina ez bestea menperatzen ez dudalako. Eta, gainera, gustura ere sentitzen naiz tonu horretan, hala egitea dagokidanean. Umorea ez da gauza lau eta objektibo bat, ordea. Publikoan nabaritu duzu zure umoreari erresistentziarik? Nire umorea gustatzen ez zaionak erraza dauka; Agin ez entzutea oso erraza da... Ulertzen dut jende bati nire bertsokera ez gustatzea edo beste bertsokera bat nahiago izatea. Natural bizi dut hori guztia. Nire bertso guztiak nireak dira, eta nire hanka-sartze guztiak ere bai; ez daukat konplexurik, alde horretatik. Eduki dut meditazio fase bat, eta kezka batzuk ere bai, baina momentu honetan seguru nago nire buruaz, eta ez daukat arazorik plazara lasaitasun osoz ateratzeko, jakitun izanda gauza batzuk ez ditudala ongi egingo eta jende bati agian ez zaiola gustatuko egiten dudana. Mezua teknikaren zerbitzura jartzen duen bertso modu bat ez ote den gailentzen ari; kezka hori azaleratu zenuen Txapelketa Nagusian. Txapelketa garaiari dagokion gogoeta bat da hori. Arriskutsua iruditzen zait kontatu nahi duzuna kontatzeari uko egitea, jakinda horrek puntuak emango dizkizula. Formari mezuari baino garrantzi handiagoa ematen diogu sarritan, eta ez diogu behar beste begiratzen esandako horri. Ez da zuria edo beltza, noski; prosaz esango zenukeen hori bera ezin duzu bertsoz esan, eta hori ere jokoaren parte da: hitz gutxirekin gauza asko esatea. Askotan ez diogu galdetzen geure buruari, ordea, bertsolaria zer ari zaigun kontatzen. Arriskua ikusten diot mezuari behar bezala ez erreparatzeari. Txapelketa garaiko gogoeta bat da, iruditzen zitzaidalako ari ginela gauza batzuk baloratzen, garrantzitsuagoak iruditzen zaizkidan beste gauza batzuk ahaztuta. Nolakoa izaten da zuretzat txapelketa garaia? Asko gustatzen zait, egia esan; entrenamenduak edo prestatze fase hori, batez ere. Beti igarotzen dut gau txarren bat edo beste, nire urduritasunagatik nahiz ingurukoenagatik. Badaude kenduko nituzkeen aspektu batzuk, baina sortzen den giroa gustatzen zait, eta biltzea, saioez hitz egitea... Hobetzeko aukera ona izaten da, gainera. Urtean zehar progresio bat izaten saiatzen gara, baina txapelketak progresio hori bizkortu eta koxka bat gora egiten laguntzen digu. Fruituak agian ez ditugu txapelketa garaian jasoko. Ni orain ari naiz nabaritzen Gipuzkoako Txapelketarako landutako gauza batzuk, adibidez. Egia da, bestalde, txapelketa oso era transzendentalean bizitzeko joera dugula, ahaztuta oinarrian dagoen jokoa. Dena biderkatzen da txapelketaren bueltan. Fokupean eroso sentitzen al zara? Kontua da fokua zuk aukeratu duzun edo gainean jarri dizuten; hor dago desberdintasuna. Esposizio publikoa asko igotzen da txapelketetan, baina, kasu batzuetan, eztabaida publikoan dauden gai batzuen erdian egoten gara guk hala nahi izaten dugulako, eta, beste batzuetan, aldiz, guk hala nahi izan gabe. Hori gertatu zitzaidan niri azkeneko txapelketa nagusian, adibidez: eztabaida batean erdigune bilakatu nintzen. Garai zehatz horretan oso gaizki pasatu nuen, baina, gainontzean, ez dut arazorik fokuekin. Umorearen arazoa da sarritan mugara eramaten dugula, eta batzuetan muga horiek pasatu ere egiten ditugula. Arrisku horiek hartzea da umorea. Hartuko ez bagenitu, joko aspergarri batean eroriko ginateke. Buruz burukora heldu zinen iaz Gipuzkoako Txapelketan. Lehen aipatu duzun progresio horretan koxka bat gora egitea izan al zen? Emaitzei erreparatuta ematen du koxka bat gora egin dudala, baina ez nuke horren arabera neurtu nahi. Koxka bat gora egin dudala esango nuke, baina ez emaitzei dagokienez, heldutasun aldetik baizik; gaien trataeraren aldetik eta ni neu oholtzan jartzeko moduagatik. Lehen aipatu dudan kontu horrengatik, azkeneko txapelketa nagusia nahikoa behean amaitu nuen, bai animoz eta bai indarrez, eta bertsotan ere nahikoa behean nengoela uste dut. Orduan, lan handia egin dut lehengo mailara itzultzeko, eta, bide horretan, gauza berriak ikasi ditut. Alde horretatik ikusten dut, batez ere, nire garapena. Eta garapen horretan, bat-batean, behartutako geldialdia. Balaztada handi samarra izan da, bai. Baina gogoz nago, eta, kurtso berriarekin batera, garapen horrekin jarraitu nahi nuke. Pertsonarekin batera garatzen da bertsoa. Horrela bizi dut nik, behintzat. Ez ditut 25 urte, ezin da beti gazte izan edo beti rol beretik kantatu. Gaur egun nagoen tokitik eta dagokidan garaitik kantatu nahi dut.


Mariezkurrenak ez du Baikon jarraituko

Summary: Mariezkurrenak ez du Baikon jarraituko. Enpresak pilotariaren gain utzi du erantzukizuna. Mariezkurrenak, berriz, «penagarritzat» jo du Baikoren jarrera. Enpresako pilotari gehienen taldeak babesa azaldu dio.

Baiko utziko duten pilotarien zerrendak izen bat gehiago du: Jon Mariezkurrena. Enpresak gaur jakinarazi zuenez, bi eskaintza egin dizkiote atzelariari kontratua berritzeko, baina ez ditu onartu. Baikoren arabera, urte hasieran aurreko kontratua «nabarmen» hobetzen zuen proposamena egin zioten, eta ez zuen onartu; ezta aste honetan egindako beste bat ere. Enpresak azaldu duenez, «pandemiak eragindako krisi ekonomiko honetan», ezin izan dituzte pilotariak eginiko eskaerak onartu, «gehiegizkoak» baitira, eta «atsekabez» hartu dute Mariezkurrenak eginiko eskariak «ezin ase ondoren», pilotariak ez jarraitzea erabaki izana. Espero dute «etorkizunean» bi aldeek «elkar ulertzeko aukera» izatea.

Enpresak erabakiaren berri eman bezain laster hitz egin du BERRIAk Mariezkurrenarekin, eta pilotariak «penagarritzak» jo ditu Baikoren azalpenak. Azaldu duenez, enpresak lau proposamen egin dizkio: urte hasieran bi egin zizkion, eta bietan debuteko lehen urtean baino «diru gutxiago» eskaini zioten; hirugarren proposamena, berriz, txapelketa betean egin zioten, eta lehian buru-belarri aritzeko asmoz, «geroago» aztertzeko eskaera egin zuen. Orduan, «gertu» zeuden akordiotik; aste honetan jaso du azken proposamena, eta hura debuteko kontratua baino «pixka bat» hobea zen. «Lotsagarria da horren eskaintza baxuak egitea, esateko guk ez dugula berritu nahi izan. Nire eskaerak gehiegizkoak izan direla diote, baina eskatu dudan gauza bakarra lan baldintza duinak edukitzea izan da», adierazi du Mariezkurrenak.

21 urterekin utzi beharko du pilota profesionala. Bi urte egin ditu. Hura kontuan hartuta, sei dira Baiko utzi duten pilotariak: Iñaki Etxegoien, Iker Arretxe, Iosu Eskiroz, Victor Esteban eta Unai Laso dira beste bostak.

Pilotarien babesa

Hain zuzen, Aimar Olaizolak, Mikel Urrutikoetxeak eta Ander Imazek ez beste, Baikoko pilotari guztiek osatutako taldeak ere oharra atera du, eta babesa adierazi diote Mariezkurrenari. Bertan diote enpresak haien eskaeren aurrean adierazi duen «isiltasunaren aurrean, hasieratik erakutsi duen lankidetzarako eta elkarrizketarako jarrera berarekin jarraituko» dutela, eta horren erakusgarri dela hilaren 23an Baikori bidalitako burofaxa. Bertan, enpresako zuzendaritzarekin bilera bat egiteko nahia adierazi zuten. Baina azaldu dutenez, erantzuna prentsaurrekoaren ondoren jaso zuten bera izan da: «isiltasuna, beti bezala, ez entzunarena egitea». Diotenez, kolektibo gisa onartu beharrean, banakako bileretara deitu ditu enpresak, eta horietan soldata % 20 jaisteko proposamena egin diete, nahiz eta enpresak ez dien justifikatu ekonomikoki jaitsiera hori. Haien ustez, pilotari bakoitza «banaka presionatzea» eta haien «batasuna usteltzea» bilatzen dute. Amaitzeko, «bihotzez» eskertu dituzte pilotazaleen aldetik jasotako babesa. «Energia iturri handia zarete guretzat une zail hauetan. Guk gure eskubideak eta gure kirola defendatzen jarraituko dugu, esku pilota».


Summary: Ibai Beobide euskal presoaren lagunek istripua izan dute Puertora bidean. Cadizen gertatu zen istripua, atzo. Etxeraten arabera, denera 348 istripu gertatu dira «dispertsioaren eraginez».

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Ibai Beobide preso bilbotarraren bi lagunek auto istripua izan zuten atzo arratsaldean, Puerto III espetxera —Euskal Herritik 1.050 kilometrora— bidean zihoazela. Elkarteak «dispertsioak eragindako» istripua salatu du.

Istripua Cadizen gertatu da, atzetik zihoan auto batek haiena jotzean. «Talka handiaren ondorioz mina eta ondoeza jasan arren, bidaiarekin jarraitu zuten bisitara iristeko», azaldu du Etxeratek, eta gaineratu du bidaiaren azken zatia taxian egin behar izan zutela, autoak jasaniko matxuraren ondorioz.

Koronabirusak eragindako osasun larrialdi egoerak bisita gutxiago egotea eragin duen arren, «urruntze politikak ezartzen duen arriskuak» mantentzen direla azaldu du Etxeratek, eta adibidetzat jarri du atzoko istripua; urteko lehena. Etxeraten arabera, ordea, azken horrekin 348 dira Espainiako eta Frantziako gobernuek martxan jarritako «sakabanaketaren» eraginez gertatutako istripuak. Horiek 944 euskal presoren senide eta lagunei eragin diete, eta orotara hamasei lagun hil dira errepideetan.

«Istripu horietako bakoitzak, haien ondorioek eta kalteak, eta hauek konponezinak izateko arriskuak, urruntzeari amaiera emateko premia azpimarratzen dute», salatu dute. Hala, euskal presoen senideen bizitzak «arriskuan» ez jartzeko eskatu du elkarteak.


Summary: Positiboen kopuruak gora egin du Hegoaldean: 750 kasu. Bezperako datuekin alderatuta, 53 kasu gehiago atzeman dituzte.

Hego Euskal Herrian gora egin du positiboen kopuruak: 750 kasu atzeman dira, bezperan baino 53 gehiago.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 398 positibo antzeman dituzte azken orduetan, bezperan baino hamabost gehiago, Eusko Jaurlaritzak eman berri dituen datuen arabera. Positiboen kopuruak apur bat gora egin arren, nahiko egonkor jarraitzen du, beraz; hala ere, egindako PCR probak gutxiago izan dira. Hain zuzen ere, azken orduetan 8.649 PCR proba egin dira hiru lurraldeetan, bezperan baino 469 gutxiago. Egindako PCR probetatik %4,6 izan dira positibo.

Lurraldeka aztertuta, Bizkaian izan da positibo gehien: 185. Aurreko egunarekin alderatuta baino 26 lagun gehiagok eman dute positibo lurralde horretan. Gipuzkoan, berriz, behera egin dute kutsatu kopuruak: 115 lagunek eman dute positibo PCR probetan, bezperan baino 26 gutxiagok. Araban gora egin dute kutsatu kopuruek: 96 positibo atzeman dituzte, bezperan baino 26 gehiago.

Ospitaleratzeei dagokienez, atzo 27 lagun sartu zituzten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta Jaurlaritzak emandako datuen arabera, gaur egun 49 lagun daude ZIU Zaintza Intentsiboetako Unitateetan.

Nafarroan, berriz, 352 kasu berri atzeman dituzte azken orduetan, bezperan baino 38 gehiago. Nafarroako Gobernuak zehaztu duenez, 3.610 PCR proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %9,75k eman dute positibo. Nafarroan, 218 paziente artatzen ari dira erietxeetan koronabirusagatik (atzo baino bost gutxiago) eta horietako 26 ZIUn daude.


Summary: Ikastolek baliabideak eskatu dituzte pandemiaren ikasturteari heldu ahal izateko. Ikastolen ikasturte hasiera ekitaldia egin dute Agurainen (Araba). Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eskua luzatu die akordioak lortzeko.

Ikastolen Elkarteak antolatuta, ikasturte berriaren hasiera ekitaldia egin dute gaur goizean Agurainen (Araba), Etorkizunerantz, hezkuntza eraldatzen leloa hartuta. Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak bertan adierazi du pandemiaren ikasturteari aurre egin ahal izateko ikastolek «baliabideak eta baldintzak» behar dituztela. «Aurtengo lehentasuna egoera honi erantzun duina ematea da, ahalik eta erantzun onena ematea», azaldu du. Egungo egoerak hezkuntza sistemaren inguruko gogoeta egiteko ere baliatu behar dela erantsi du Tellituk: «Honek guztiak hezkuntza sistema osotasunean zalantzan jartzeko ere balio behar digu. Ez da nahikoa akordio bat. Errotik aldatu behar da hezkuntza sistema». Aldaketarik ezean, hezkuntza sistemak «porrot» egingo duela ohartarazi du Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Eta, ildo horretan, hezkuntza sistema osorako lege bat aldarrikatu du.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, berriz, «elkarrizketa eta negoziazio» eskaini ditu akordioak lortzeko, eta esan bere helburua «herri proiektu bat sendotzea» izango dela.

Bestalde, gaurko ekitaldian pandemiagatik ospatu ezin izan diren ikastolen jaiak omendu dituzte. «Egindako auzolan eta elkarlan erraldoiek aitortza merezi dute», azpimarratu dute.


Summary: Bertan behera gelditu dira Atlantikaldiaren gaur gaueko kontzertuak. Gabacho Maroc eta Ainara Ortega nahiz Che Sudaka eta Huntza ziren gaur gauean jotzekoak Errenteriako (Gipuzkoa) jaialdian, baina eguraldi iragarpenek emanaldiak bertan behera uztera eraman dituzte antolatzaileak.

Okerrera egin du eguraldi iragarpenak eta atzo gertatu bezala, Atlantikaldia jaialdiko antolakuntzak gaur iluntzean egitekoak ziren kontzertuak ere bertan behera uztea erabaki du.

Eguerdirako iragarrita zegoen emanaldia, aldiz, aurrera atera ahal izan dute. Kontzertu horretan Padro Pastorrek eta Izarok hartu dute parte.

Haur gauean ez da emanaldirik izango, baina, hala ere, «inplikatutako talde, teknikari eta lantaldearen ahalegin bereziari esker», Gabacho Maroc eta Ainara Ortegaren kontzertua bihar eskaini ahal izango dute 12:00etan.

Antolakuntza taldeak jakinarazi du ikusleen segurtasuna lehenetsita hartutako erabakiak direla guztiak.


Summary: Goran Paskaljevic zinema zuzendari serbiarra hil da. Zinemagilea Parisen hil zen atzo, 73 urte zituela.

Jugoslavia ohian 1970eko hamarkadan loratu zen zinemagile olde berriaren ordezkari ezagunenetako bat izan zen Goran Paskaljevic (Belgrad, 1947-Paris, 2020). Pragako Zinema Eskolan egin zituen ikasketak, eta 1960ko hamarkadaren amaieran estreinatu zen Pan Hrstka dokumentalarekin. Lan hark, baina, lehenengo arazoak eman zizkion, Txekoslovakiako gobernu komunistak debekatu egin baitzuen.

70eko hamarkadaren erdialdera arte film laburren eta dokumentalen esparruan aritu zen, eta Cuvar plaze u zimskom periodu (1976) tragikomedia izan zen filmatu zuen fikziozko lehen lan luzea. Gero iritsiko ziren Pas koji je voleo vozove (1977), Poseban tretman (1980), Varljivo leto '68 (1984), Someone Else's America (1995) eta San zimske noci (2005), besteak beste.

Vreme cuda (1990) filmarekin zuzendari onenaren saria eskuratu zuen Cannesen, eta 2010ean epaimahai ofizialeko burua izan zen Donostiako Zinemaldian.


Itxura ona eta puntu bat

Summary: Itxura ona eta puntu bat. Alavesek hutsean berdindu du Getaferen kontra, Mendizorrotzan. Aurreko lehietan baino sendoago aritu da, eta erasoan arrisku dezente sortu du. Ate aurrean asmatzea falta izan zaio, ordea

Hobera egiten jarraitzen du Alavesek. Geroz eta lehiakorrago dabil, eta gaur sasoiko lehen puntua poltsikoratu du Getaferen aurka. Irabaztea merezi zuen akaso, baina bederen, bukaera eman dio puntu eskasiari; nola, eta atea hutsean utzita. Defentsako pitzadurek kezkatuta zuten Arabako taldea, baina sendo aritu da gaur, eta Pachecok ez du sareetatik baloirik atera behar izan. Erasoan ere txukun ibili da, joko zuzenaren bidez Getafe sufriarazita. Garrantzitsuena falta izan zaio, ordea: ate aurrean asmatzea. Eta golik gabe, ez dago garaipenik.

Bi taldeek esperotako gidoia apurtu dute lehen zatian. Izan ere, erasora jo dute hasieratik, eta gol aukera dezente sortu dituzte. Garbiena Alavesek izan du, Deyversonen oinetan. Brasildarra bakarrik gelditu da atezainaren aurrean, baina gehiegi loratu du baloia. Aurrelaria amesgaizto bihurtu da Getaferen atzelarientzat. Espainiako taldea deseroso egon da. Lanak izan ditu atzean, eta aurrera egiten saiatzean, arabarren presio estuarekin egin du topo. Hori bai, Cuchok baliorik gabe gelditu den gol bat egin du, eta Matak eta Cucurellak geldiketa onak egitera behartu dute Pacheco.

Itxiagoa izan da bigarren zatia, hasiera batean espero zenaren antzekoagoa. Getafek hobe egin dio kontra Alavesen joko zuzenari, eta horrenbestez, area zapaltzeko arazo gehiago izan dituzte etxekoek. Horrek adoretu egin du Bordalasen taldea, eta garaipena bilatu du Cucurellak, Nyomek eta Unalek egindako ahaleginekin. Alavesek tinko eutsi du, ordea, eta erasokor agertu da amaieran. Hegaletan Javi Lopez eta Borja Sainz sartu ditu Machinek, eta gazteen grinak kutsatu egin du taldea. Erdiraketa ugari jarri ditu arean, baina errematean ez du inork asmatu. Horrenbestez, 0-0 Mendizorrotzan.


Summary: Plan estrategiko bat eskatu dute aeronautikarentzat. Sektoreko langileek manifestazioa egin dute Gasteizen. Sindikatuek uste dute kaleratzeak beharrean, «behin behineko neurriak» har daitezkeela

Erakundeen inplikazioa galdegin dute aeronautikako langileek, sektoreak bizi duen krisiari aurre egiteko. Euskal Herrian, Araban biltzen dira langile gehienak eta, hain justu, hiriburuan mobilizatu dira larunbat honetan. Manifestazioaren deitzaileek gogoratu dute administrazioek inbertsio handiak egin dituztela sektorea lurraldean errotu zedin eta hori dela-eta «estrategikoa» bihurtu dela -1.400 langile eta beste 8.000 zeharkako-. Gaineratu dute beharginek «kualifikazio maila altua» lortu dutela eta hori ezin dela galtzen utzi. Sektoreak etorkizuna baduela iritzita, instuzioei eskatu diete «benetako» plan industrial bat lantzeko aeronautikarentzat, pandemiaren osteko egoerara egokitu dadin.

ELA, LAB, CGT eta UGT sindikatuek deitu zuten mobilizaziora, eta Aernnova, Alestis, Fibertecnic, Burulan, Gmpasa, Metraltex eta Feliu Madinabeitia enpresetako langileek babestu dute. Asteon eginiko bigarren mobilizazio bateratua izan da. Asteartean, sektoreko beharginek lanuzteak egin zituzten, eta Bilbon bildu ziren, manifestazio batean. Irudi hori errepikatu da Gasteizen.

Martxaren amaieran irakurritako agirian, sindikatuek gogoratu dute sektoreko enpresek urteetan zehar euskal erakundeen «laguntza asko» jaso dituztela eta, aldiz, instituzioek «ezer ez» dutela egin zuzendaritzek «lantaldeak murriztu dituztenean, lan kargak penintsularen erdialdera eta hegoaldera eraman dituztenean, eta ekoizpenaren zati handi bat beste herrialde batzuetan deslokalizatu dutenean». «Zer gehiago gertatu behar da erakundeak inplikatu daitezen?», galdetu du martxaren amaieran Cesar Gomezek, Alestiseko enpresa batzordeko buruak.

Laino beltzak

COVID-19aren krisiak gehien kolpatu duen sektoreetako bat da aeronautika, eta enpresa gehienek kaleratzeak iragarri dituzte. Pandemiaren aurretik hasi zen atzeraldia, eta hori areagotu egin da orain. Enpresak krisiaren aurreko emaitzetatik oso urrun daude: %30-50ean. Beharginek kezkaz ikusten dute euren etorkizuna, eta Euskal Herrian ez daude laino beltzetatik salbu.

Zuzendaritzek uda honetan jakinarazitako neurriek agerian uzten dute kolpearen tamaina. 1.000tik gora lanpostu galduko dira. Aernnovak 450 behargin ditu Arabako Berantevillako plantan, eta enpresak %20 inguru kaleratuko ditu. Aciturrik, berriz, 214 lanpostu kenduko ditu bere lau fabriketan —Berantevillan du horietako bat-, eta beste 87 Alestisek, Gasteizko Miñaoko Parkeko lantegiko lantaldearen erdia inguru. Bizkaian, ITPk 194 behargin kaleratuko ditu Zamudioko fabrikatik, eta Lapurdiko Lauak taldeak beste 156 –lantaldearen herena-.

Sindikatuek nabarmendu dute enpresek kaleratzeak ez diren beste neurri batzuk har ditzaketela - «behin behinekoak»: hala nola, lanaldi murrizketak, baimenak eta halakoak-, baina ez dutela nahi salatu dute. «Egoera hau aprobetxatzen ari dira lanpostuak eta lan baldintzak suntsitzeko». Enpresaburuen elkarteek eta Eusko Jaurlaritzako sailburu batzuek asteotan defendatzen ari diren soldata jaitsierak ere baztertu dituzte. «Horrek ez du sakonean dagoen arazoa konponduko», azaldu du Alestiseko Cesar Gomezek.


Summary: Urrizak zazpigarrenez irabazi du buruz buruko txapela. Endikak partida handia egin du, eta oso estu hartu du txapelduna, baina hustuta iritsi da azken txanpara

Hark aitortu du. Jokatzen jarraitu edo utzi zalantza izan zuen Javier Urrizak COVID-19aren pandemiak eragindako etenaldi luzean. Adinak eragiten zion duda gehien: 38 urte izanik —39 beteko ditu azaroan—, ez zuen argi ikusten ea gai izango zen bere onena emateko horrenbeste denbora jokatu gabe egon ondoren. Indartsu ikusten zituen erremontista gazteak, eta ez zegoen seguru haiekin nor baino nor gehiago aritu ahal izango zuen. Baina asko pentsatu ostean, baiezkoa eman zion Oriamendi 2010 enpresak egindako eskaintzari, eta beste urtebeterako sinatu zuen. Maiatz amaiera zen. Hilabete bat pasatuta, berriz ere ari zen jokatzen.

Hiru hilabete eskas joan dira ordutik, eta agerian geratu da Urriza goitik behera okertuko zela jokatzeari utzi izan balio. Gailurrean dago oraindik. Bi txapelketa jokatu dituzte lehiari berriz ere ekin zitzaionetik, eta bietan nagusitu da aurrelari iruindarra: uztailean, Galarretaren 50. urteurrenaren txapela jantzi zuen Aritz Zubirirekin; gaur, berriz, txapelik handiena jarri du buruan, Kutxabank Banakako Txapelketarena. 30-27 irabazi dio Endika Urrutiari final ederrean, Galarreta frontoian. Zazpigarren txapela du buruz burukoan, zazpigarrena azken bederatzi urteetan. Oso urruti du oraindik Koteto Ezkurraren marka —11 txapel ditu irabaziak banakakoan—, baina itzela da egiten ari dena. Haren izena letra larriz azalduko da erremontearen liburuetan.

Faboritoa zen, faboritoa, final-laurdenetako ligaxkan oso erraz irabazi baitzion Endikari: 30-19; eta faboritoa zen ere final batean garrantzi handia baitu eskarmentuak. Bederatzigarren finala zuen Urrizak, bederatzigarrena segidan. Endikak, ordea, lehena zuen. Baina tentsioak inori eragin badio, Urrizari izan da. «Izugarri sufritu dut. Deseroso aritu naiz, tentsioa gainetik kendu ezinda. Baina borrokatzen jarraitu dut, eta horri esker irabazi dut. Oso pozik nago», aitortu du partida amaieran.

Endikak ezin hobeto aprobetxatu ditu aurkariaren nerbioak eta zalantzak, eta gertu izan du ezustekoa ematea. Partida handia egin du txapeldunordeak: bikain hasi da (0-5 eta 6-11), eta gai izan da Urrizaren susperraldiari eusteko, baita 27-22koarekin lehia amaituta zegoela zirudienean indarrak atera, 27na berdindu eta Urrizari beldurra barruraino sartzeko ere. Baina azkeneko ahalegin horrek hustuta utzi du, eta Urrizak ez du barkatu. Hala ere, "oso gustura" amaitu du finala. «Oso pozik nago neure buruarekin. Inoiz baino lan gehiago eman diot Urrizari. Baina azken txanpan, nekea sumatu dut".


Summary: Loiuko enpresa bateko langile bat hil da Kantabrian. Ostiral arratsaldean zauritu zen, leherketa batean, eta gauean hil zen Gurutzetako ospitalean. Aurten lan istripuan zendutako 48. behargina da.

Bizkaian bizi zen 34 urteko langile bat hil da, ostiralean Ontonen (Kantabria, Espainia) izan zuen lan istripu baten ondorioz. Gurutzetako Ospitalean zendu zen, gauean. CCOO sindikatuak jakinarazi duenez, Loiun (Bizkaia) egoitza duen Sisteinge enpresan lan egiten zuen, eta azpikontratuta zegoen Ontongo Derivados de Fluor lantegian. Istripua ostiral arratsaldeko lehen orduan gertatu zen. Leherketa baten ondorioz langileak erredurak izan zituen gorputzean, eta Bizkaiko ospitalera eraman zuten.

Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hildako 48. langilea da. Horri gehitu behar zaio Zaldibarko zabortegian harrapatuta geratzen dena, Joaquin Beltran.

Lankideek mobilizazio bat antolatu dute astelehen honetarako Ontonen, enpresaren aurrean, eta hildakoaren familiari lanaldi bateko soldata ematea erabaki dute.

CCOOk ere elkarretaratzea egingo du astelehenean, 11:30ean, Sondikako tren geltokiaren parean. Azpikontratutako langileek bizi duten «prekarietate eta babesgabetasun egoera» salatu du sindikatuak, eta eskatu du gertatutakoaren inguruko ikerketa «zorrotz» bat abiatzeko.


Summary: AHTren aurkako mobilizazioekin jarraitzera deitu du Mugitu mugimenduak. Azken asteetan taldeko zortzi kideren aurka egin diren atxiloketek «garai zaharrak» gogorarazten dizkiela salatu dute, baina errepresioak ez dituela beldurtuko gaineratu dute

Iragan abuztuan, Mugitu mugimenduko kideek AHTren obrak geldiarazteko ekintza bat egin zuten Martzillan, egun batzuk lehenago Airef erakundeak azpiegitura horri buruzko kritika oinarri hartuta. Duela bi aste, berriz, Espainiako Poliziak mugimenduko zortzi kide atxilotu zituen, baita ekintza haren berri eman zuten bi kazetari ikertu ere.

Operazio hori gaitzesteko asmoz, gaur prentsaurrekoa eman dute Mugitu mugimenduko kideek, Sarasate pasealekuan, PSNren egoitza aurrean. Nabarmendu dute atxilotuek akusazio larriei aurre egingo dietela, funtzio publikoa usurpatzea, dokumentuak faltsutzea eta derrigortzea leporatzen dietelako. «Dirudienez, gobernu honi ez zitzaion gustatu AHTaren Nafarroako korridorearen azpizati bat modu publikoan geldiaraztea, nahiz eta beraiek isil-isilik beste bi azpizati geldiaraztea erabaki duten», aipatu dute.

Halaber, irailaren 13an Mugituko hainbat kidek Espainiako Gobernu ordezkaritzara igo eta lepotik kateatu ziren. Ekintza harekin, Nafarroako korridoreko eta euskal Y-eko azpisail guztiak geldiaraztea aldarrikatu zuten. Ekintza haren aurka egin zuten ere. Mugituk salatu du atxiloketak «epailaren agindu gabe» etorri zirela, AHTren aurkako mugimendua beldurtzeko helburu argiarekin. «Desmobilizatu eta kriminalizatu besterik ez du egin nahi, gatazka sozial handiak sortzen ari diren garai hauetan»

Mugitu mugimenduari adierazgarria iruditzen zaio egun AHTk «unerik ahulena» bizi duen testuinguruan etorri direla atxiloketok. Gogora ekarri dute Nafarroako korridorean bi azpitarte geldiarazi behar izan dituztela, eta erakundeetan bertan gero eta ohikoago dela ahots kritikoak entzutea. Adierazgarriena Airef erakundeak abuztuan argitara emandako txostena da. edo Europako Kontu Auzitegiak 2018an egindakoa. Biek ere inbertsioaren eraginkortasuna jarri dute zalantzan.

Horregatik guztiagatik Mugitu mugimenduak dei egin die herritarrei mobilizazioarekin jarraitzera. Euren ustez, desobedientziaren bidetik jarraitu behar da «inoiz baino gehiago», trena «Euskal Herriaren historiako azpiegiturarik xahutzaileen, suntsitzaileena eta antisozialena» baita eta egungo krisi ekologikoa eta ekonomikoa gehiago sakonduko baitu.


Baionako auzapeza mehatxatu dute

Summary: Baionako auzapeza mehatxatu dute. Hiltzeko mehatxuak egin dizkiote telefonoz, Jean Rene Etxegarairi. Salaketa jarri du berehala.

Sud Ouest egunkariak eman du albistearen berri: Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezari mehatxuak egin dizkiote, telefonoz. Baionako Herriko Etxeko idazkariak jaso du deia, eta «Auzapeza Baiona txikira ez hurbiltzeko, bestela tiro bat» jasoko zuela esan dio.

Mehatxuak egin dituen pertsonak etxegabeen kontrako neurriak hartu izana leporatu dio auzapezari. Etxegaraik berehala jarri du salaketa, hiltzeko mehatxuengatik. «Auzapeza naizenetik lehen aldia da halako mehatxuak jasotzen ditudala», esan du.

Bestalde, iragan ostegunean herritarrek egin zuten protestaren ondotik, herriko etxeko paretetan agertu diren pintaketak gaitzetsi ditu.


Summary: 'Dasatskisi' / 'Beginning' filmak irabazi ditu sari nagusiak. Film onenarentzako Urrezko Maskorraz gain, zuzendari eta emakumezko aktore onenarentzako Zilarrezko Maskorrak eskuratu ditu Dea Kulumbegaxvilik zuzendutako lanak, eta baita gidoi onenarentzako saria ere.

Urakan bat bezala sartu zen Dasatskisi / Beginning ekoizpen georgiarra Donostiako 68. Zinemaldiko Sail Ofizialeko lehiaketan, eta aurretik zuen guztia eramanda atera da bertatik. Dea Kulumbegaxvilik zuzendutako lanak irabazi du film onenari dagokion Urrezko Maskorra, eta baita zuzendari onenarentzako Zilarrezko Maskorra ere. Gutxitan gertatzen den garaipen bikoitza da Dasatskisi / Beginning-ek lortutakoa; azkeneko aldiz Carlos Vermuten Magical Girl-ek eskuratu zituen Zinemaldiko bi sari nagusiak, 2014an. Baina, horietaz gain, emakumezko aktore onenaren saria ere beretzat izan da (Ia Sukhitaxvili), eta Luca Guadagninok gidatutako epaimahaiak gidoi onenarena ere eman dio. Beraz, lau sari eskuratu ditu film georgiarrak.

Kulumbegaxviliren filma Jehovaren lekukoen komunitate batean dago kokatua, Georgiako herri batean, eta komunitate horren buruaren emaztearen inguruan eratu du zuzendariak pelikula. Isiltasunez eta plano sekuentzia finkoz beteriko filma da, eta asteazkenean aurrenekoz eman zutenean, iritzi kontrajarriak eragin zituen kritikaren artean. Izan ziren maisulantzat jo zutenak, eta baita zinemaldiko kinieletan puntuaziorik apalena eman ziotenak ere.

Gizonezko aktore onenaren saria, berriz, Thomas Vinterbergen Druk filmeko aktore taldearentzat izan da (Mads Mikkelsen, Thomas Bo Larsen, Lars Ranthe eta Magnus Millang), eta Epaimahaiaren Sari Berezia, berriz, Julien Templek zuzendutako Crock of Gold: a Few Rounds with Shane MacGowan dokumentalarentzat.

Azkenik, epaimahaiak Yuta Tsukinaga saritu du Nakuko wa ineega / Any Crybabies Around filmeko argazkiagatik.


Summary: Iurretan emakume bat hil da auto batek harrapatuta. 74 urte zituen hildakoak. Ezbeharra 20:40 aldera gertatu zen, atzo.

74 urteko emakume bat hil da auto batek harrapatu ostean, Iurreta eta Durango (Bizkaia) arteko errepidean. Ezbeharra 20:40 aldera gertatu zen, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren esanetan. Anbulantzia bat, Ertzaintza eta Udaltzaingoa joan dira, baina ezin izan dute ezer egin emakumearen bizia salbatzeko. Ertzainta zer gertatu den ikertzen ari da.


Summary: Txiki eta Otaegi gogoratu dituzte, fusilamenduen 45. urteurrenean. 1975eko irailaren 27an fusilatu zituzten Txiki, Otaegi eta FRAPeko hiru kide, Bartzelonan.

«Beste behin, 1970ean bezala, Euskal Herriaren eta munduko herri guztien borroka lehen lerroan dago». Juan Paredes Txiki-k hil aurretik idatzitako azken gutunaren zati dira hitz horiek. Izan ere, gaurko egunez, baina 1975ean, diktadura frankistak Txiki eta Angel Otaegi ETAko militanteak eta FRAPeko hiru kide hil zituen. Frankismo garaiko azken fusilatuak izan ziren. 45. urteurrenean, bost kideak oroitzeko hainbat ekitaldi antolatu dituzte.

Azken egunak Bartzelonako Modelo espetxean igaro zituen Txiki-k, eta han idatzi zuen bere azken gutuna. Hartan jaurtitako mezua gogoratu du La Directa-k, bideo baten bidez. Hari ahotsa jarri diote Bartzelonan egingo dioten omenaldian parte hartuko duten hainbat lagunek. Tartean dira, besteak beste, David Fernandez kazetaria, Magda Oranich Txiki-ren abokatua izan zena, Gorka Knorr abeslaria, Joan Tarda ERCko diputatu ohia, Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatua eta Diego Paredes Txiki-ren anaia. Mezua, gainera, ETAko kideak bere azken egunak pasatu zituen espetxeko galeria berean grabatu dute.

Sortuk ere ohar bat argitaratu du Txiki eta Otaegiren hilketaren urteurrena dela eta. «Areagotzen ari zen subordinazioaren kontra matxinatu ziren gazte ero batzuk, eta hamaika esparrutan hartu zuen indarra euskal matxinadaren suak», azaldu du alderdiak. Horren aurrean Espainiako eta Frantziako estatuek erabilitako «errepresioa» salatu du, besteak beste, «tortura eta estatu terrorismoa» erabili izana. Hala, «beste mundu baten eraikuntza» galarazi nahi dutenei aurre egin beharra azpimarratu dute, aurreko belaunaldiek egin bezala: «Biziraupenaren erronkaz arduratu zirelako dugu gure aurrean bizitza duinaren lehia. Omenaldirik onena, askapenaren bidetik urrats berriak ematea!».

Frankismoaren azken hatsa

Frankismoko azken heriotza epaiak idazterako, bost urte igaro ziren Burgosko prozesuan ETAko bederatzi kide indultatu zituztenetik. Kaleetako protestek eta nazioarteko presioak erregimenaren ahuldadea agerian utzi zuten. ETAk bonba auto batekin hil zuen Luis Carrero Blanco 1973an, eta Carlos Arias Navarrok hartu zuen haren lekua estatuko presidentetzan. Franco azkenetan zen, eta indarra erakutsi nahi zuen frankismoak. Horren lekuko da, besteak beste, Salvador Puig Antich anarkistaren exekuzioa 1974an. Gauzak hala, eta protesta artean, «terrorismo delituak» leporatuta, justizia frankistak heriotza zigorrera kondenatu zituen Txiki, Otaegi eta FRAPeko kideak, prozesu sumarisimoen bidez. 1975eko irailaren 27an fusilatu zituzten. Bi hilabete geroago hil zen Franco.


Summary: Aske utzi dute Rufino Arriaga euskal presoa. 23 urte igaro ditu espetxean. Lehenik, Frantzian, eta 2003tik, Espainian. Horrez gain, Puertora bidean zihoan euskal presoen senideen furgoneta batek istripu bat izan du. Asteburuko bigarrena da.

Aske geratu da Rufino Arriaga Arruabarrena euskal presoa, 23 urteko espetxe zigorra bete ostean. Sevilla III espetxetik (Andaluzia, Espainia) atera da.

Arraiga 1997an atxilotu zuten Orleansen (Frantzia), eta 2003an Espainiaratu zuten. Aurrez, Espainiako Konstituzio Auzitegiko epaile Francisco Tomas y Valienteren hilketagatik eskatu zuten hura Espainiaratzeko, baina Frantziak uko egin zion. Haren aurkako epaiketa 2007an egin zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalean. Epaileek 20 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, ETAko kide izatea leporatuta.

Bakartuta pasatu ditu espetxe urteak. Izan ere, hainbat lekualdatze eskaera egin zituen arren, denak ukatu zizkioten.

Beste istripu bat

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Mirentxin gidari boluntarioen furgoneta batek auto istripua izan du, Puerto de Santamariako espetxera (Andaluzia, Espainia) zihoazela. Ezbeharra, asteburuko bigarrena, larunbat goizean gertatu zen. «Basurde txiki bat errepidera atera zen, eta furgonetaren aurreko partearen aurka jo», azaldu du Etxeratek. Bidaiariek aurrera jarraitu zuten, eta ez zuten bisitak egiteko aukera galdu.

Atzokoarekin, 349 dira euskal presoen senide eta lagunek espetxeetara bidean izan dituzten ezbeharrak. Horietan, hamasei lagun hil dira: «Jasanezina da, aski da! Salbuespen egoera hau amaitu behar dugu!», salatu du elkarteak.


Harraparia harrapatzeko prest

Summary: Harraparia harrapatzeko prest. Erlauntzetara erle bila joaten diren liztor asiarrak harrapatzeko gailu bat asmatu du Fernando Arango erlezainak. Erlauntzaren sarreran jartzen duen kutxa bat da

Liztorrak harrapatzeko botila batzuk ipini nituen, ziri batekin. Eta haiei begira nengoela bururatu zitzaidan. Azkeneko Gabonetan izan zen. Gero zirriborro batzuk egin nituen, eta hala sortu nuen». Liztor asiarrentzako harrapagailu berri bat asmatu du Fernando Arangok. Sortzez Asturiaskoa (Espainia) den arren, Bilboko Zorrotza auzoan bizi da, eta Basaurin ditu erlauntzak. «Nik siderurgian egiten dut lan. Erlezaintza zaletasuna baino ez da niretzat. Ni bezalakoei ez zaigu errentagarri egiten merkatuan dauden sistemak erostea. Edonork etxean egiteko moduko hau asmatu dut». Bizkaiko Erlezainen Elkartera jo zuen beste kideei bere asmakuntzaren berri emateko. Batzuek ez dute oso argi ikusi, baina beste batzuei gustatu zitzaien, eta publiko egitera animatu dute. «Nik ez dut uste honek liztorra desagerraraziko duenik, baina lortzen dut kasta ahultzea», ohartarazi du. Erlauntz guztietan ditu ipiniak, eta joaten denero liztor mordoa harrapatu duela ikusten du. Dagoeneko, 19.000tik gora zenbatu ditu; eta zenbatu ez dituenak gehiago dira. «Arrakastatsua da, oso eraginkorra. Erlauntzak ditudan inguruan, azken egunetan oso liztor gutxi dabil; populazioa urritu diet». Orain Bizkaiko beste toki batzuetatik etorriko zaizkion beldur da. Horregatik uste du herrialde osoan horrelako gailuak jartzea izango litzatekeela eraginkorrena. Erlauntzari kutxa moduko bat ipintzen dio, sarrera estaliz. Kutxaren sarrera alanbrezko saretaz eginda dago. Zulotxoak erleak sartu eta irteteko bestekoak dira, sei milimetrokoak, baina liztor asiarra ez da kabitzen haietan. Saretaren beheko partean, tolestura bat egin dio Arangok, liztorrak handik sar daitezen erleen atzetik. Izan ere, liztor asiarrek erleak hiltzen eta jaten dituzte, eta hori da erlezainek intsektu inbaditzaile honekin duten arazo nagusia. «Ez dugu ezer behar liztorrak erakartzeko. Beste gailu batzuek likidoren bat edo bestelako moduren bat erabiltzen dute. Kasu honetan, erleen euren atzetik etortzen dira». Saretaren beheko tolestura hori zortzi zentimetro da luze. Behin handik barrura igarota, liztorrak ez daki atzera egin eta irteten. «Erleen bila doa, eta gorantz egiten du hegan, argitarantz. Baina sareta barruan dago, harrapatuta, saretaren eta erlauntzaren artean. Irteera bakarra du: kutxaren albo batean ipini diodan botilarakoa». Botila plastikozkoa da, gardena, eta barruan ura eta xaboia jarri ditu Arangok. Xaboiari esker, liztorrek laprast egiten dute gorantz igo nahi dutenean, eta uretan itota hiltzen dira. «Garagardoa ere probatu izan dut, eta erakartzen ditu, bai. Baina ura eta xaboia soilik erabilita ere berdin balio du. Ura eta xaboia dira ezinbestekoak: hori argi dut». Nahi duenak egiteko Sareta bera harrapagailua egiteko barik babeserako erabili izan dela azaldu du Arangok. «Merkatuan eros daitezke. Liztorrak barrura sartzea eragozteko balio dute. 'Ez zaizkizu sartuko, eta ez dizkizute erleak jango', esaten dute. Eta ondo dago. Baina nire harrapagailu honek babestu egiten du, bai, zulotxoetatik ezin direlako liztorrak sartu, soilik beheko tolesgunetik. Baina, aldi berean, harrapatu egiten ditu, eta hil». Tolesgune horretan, ohola luzeagoa da, liztorrak hegan datozenean bertan gelditzeko; nolabait tolesgunetik sartzeko gonbidapena da oholeko atsedenleku hori. Harrapagailua egitea oso merkea dela azpimarratu du. «Sareta eta kutxa osatzeko kabilak baino ez ditut erosi. Oholak lantokian hartu nituen, botatzeko zeuden batzuk. Edonork egin dezake, erraz eta merke». Ez du asmakizuna patentatzeko asmorik. Eta ez luke nahi beste inork egiterik. «Niri bururatu zait, eta doan eman gura diet beste erlezainei».


Summary: Hiru pertsona hil dira Nafarroan COVID-19aren ondorioz. 13.012 PCR egin dituzte Hego Euskal Herrian, eta horietatik 842k positibo eman dute.

Hego Euskal Herrian 13.012 PCR proba egin dira azken orduetan, eta 842 positibo atzeman dituzte. Bezperan baino 92 kasu gehiago detektatu dituzte, beraz, 753 proba gehiago eginda. Nafarroan, gainera, hiru lagun zendu dira koronabirusaren eraginez.

Lurraldez lurralde, Nafarroan egiten ari da kalterik handiena. Han, 363 positibo atzeman dituzte; egindako proben %10,9. Bizkaian, berriz, 276 erregistratu dituzte; Gipuzkoan, 113; eta Araban, 88. Horiez gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo atzemandako beste bi kasuren berri ere eman du Eusko Jaurlaritzak.

Ospitaleen egoerari dagokionez, COVID-19aren eraginez beste 30 lagun erietxeratu zituzten Hego Euskal Herrian: hamar Nafarroan, eta hogei Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Oraintxe bertan 76 lagun daude zainketa intentsiboetako unitateetan; horietatik 26, Nafarroan. Lurralde hartan beste 165 lagun daude solairuan ospitaleratuta. Eusko Jaurlaritzak, berriz, ez du asteburuetan azken datu hori ematen.


Xabier Zaldua berriz ere garaile

Summary: Xabier Zaldua berriz ere garaile. Hirugarrenez irabazi du Euskal Pentatloi Txapelketa. Gabirondo izan zen bigarren, eta Arria V.a hirugarren.

Azpeitiko zezen plazak hartu zuen atzo euskal pentatloiko final handia. Geldiune baten ostean, 2018an hasi ziren berriz ere proba egiten, eta ordutik txapeldun bakarra ezagutu du: Xabier Zaldua. Bigarren izan zen Julen Gabirondo, eta hirugarren Xabier Orbegozo Arria V.a.

Euripean jokatu zuten atzoko finala, bi txandatan banatuta. Lehenegoan, nor baino nor gehiago aritu ziren Kepa Peñagarikano, Iñaki Errazkin eta Julen Kañamares. Bigarrengoan, berriz, faboritoak: Zaldua, Gabirondo eta Arria V.a. Denak prest bost jarduerak egiteko: 100 kiloko harriari 25 jasoaldi; gizon proban, bi plaza 400 kiloko harriarekin; hiru kanerdiko moztu; 50 kiloko bi txingarekin lau plaza; eta korrika hiru kilometro —30 itzuli plazari—.

Peñagarikano izan zen azkarrena lehen txandan, hasieratik amaierara arte, korrika saioan une txarrak pasatu zituen arren. Hala, 38:42 minutuan amaitu zuen proba. Errazkinek 40:05 minutu behar izan zituen, eta Kañamaresek, 43:25.

Bigarren txandako hirurak, ordea, Peñagarikanok baino azkarrago osatu zuten proba. Zaldua nagusitu zen hasieratik, eta, Gabirondo hainbat unetan gerturatu zitzaion arren, 35 segundoren aldearekin nagusitu zitzaion. 36:05 minutu behar izan zituen lehenak, eta 36:41 bigarrenak. 37:55eko denbora eginda amaitu zuen, berriz, Arria V.ak.

Hala, Zalduak Joxe Mari Olasagastiren marka berdindu du. Hark ere hirutan irabazi zuen Euskal Pentatloi Txapelketa, 1983an, 1984an eta 1990ean.


Summary: Trumpek 645 euro ordaindu zuen zergetan 2016an eta 2017an, 'The New York Times'-en arabera. AEBetako egunkariak presidenteak azken hogei urteetan isilpean gorde duen informazio fiskala jaso du. Zenbait erakunde kontu horiek ikertzen ari dira.

Igandean, The New York Times egunkariak Donald Trump AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen azken hogei urteetako zerga aitorpenak argitaratu ditu, eta adierazi du dagoeneko bete dela ehunka milioi euroko zenbait zor ordaintzeko epea. 2016. urteko hauteskunde kanpainaz geroztik, Trumpek ez ditu bere zerga aitorpenak argitaratu; haren aurretik karguan egon diren guztiek egin izan dute hori.

The New York Times-ek jakinarazi du Trumpek 645 euro ordaindu zuela zerga federaletan 2016an, hauteskundeak irabazi zituen urtean, eta beste 645 euro Etxe Zurian egin zuen lehen urtean. Kopuru hori oso txikia da AEBetako presidenteak higiezinen negozioan ustez egin duen dirutzarekin alderatuta. Forbes aldizkariak iaz argitaratu zuen Trump «ikaragarri aberatsa» dela, eta zenbatetsi zuen haren ondasuna 2.665 milioi eurokoa dela, eta hainbat irabazpidetan duela banatuta.

Atzo argitaratu zuten erreportajearen arabera, agintariak ez du irabazien gaineko zergarik ordaindu azken hamabost urteetatik hamarretan, IRS zergak biltzeko agentziari adierazi baitzion galdua zuela sartutako diru asko.

Gaur egun, egunkariaren arabera, Trumpen finantzak estutzen ari dira, dagoeneko epea bukatu zaien ehunka milioika euroko zorrak dituelako, eta berak ordainduko dituela bermatu baitu.

Presidenteak hamar urte daramatza IRSrekin ika-mikan, agentziak zalantzak agertu izan dituelako Trumpek egin zuen eragiketa bat dela-eta: 62 milioi euro itzultzeko eskatu zion agentziari, eta hark onartu egin zuen, Trumpek galera handiak zituela jakinarazi ziolako. Auzi horrek presidentearen kontrako epai bat izango balu, 86 milioi euro kostatuko litzaioke, The New York Times-en arabera.

Informazio horri erantzunez, Trumpek esan du horiek «albiste faltsuak» direla, Etxe Zurian egin duen agerraldi batean. The New York Times-en kontra jo du, haren gaineko artikulu «kaltegarriak» argitaratzeagatik. Adierazi du IRSk «oso gaizki» tratatzen dutela, eta azaldu du agentzia zergak ikuskatzen ari zaiola: «Guztia argitaratuko dut ikuskapena burutzen dutenean. Haiek haien azterketa ari dira egiten, denbora luzez negoziatu dugu, auzia faltsua da zeharo», esan du.

The New York Times-eko artikuluan, Alan Garten abokatu eta AEBetako Gobernuko kideak adierazi du «gertaera gehienak, edo guztiak, zehaztugabeak» direla, eta egunkariari eskatu dio emateko jatorrizko dokumentuak.

AEBetako Kongresuko demokratak saiatu izan dira Trumpen zergak argitara ateratzen, baina ez dute lortu. Bestalde, Manhattango fiskaltzak presidentearen zerga aitorpena eskatu dio Mazars enpresari, Trumpekin lan egin zuen kontabilitate enpresari, ikertzeko ea kanpainan ezkutuka Stormy Daniels aktoreari ordaindu izanak New York estatuko arauak urratzen dituen.

Egun, hauteskunde kanpaina betean daude AEBetako presidente izateko hautagaiak. Oraingoz, inkesta gehienetan Trumpen aurretik doa Joe Biden Alderdi Demokratako kide eta AEBetako presidenteordea, baina lehia estua izango dutela espero dute. Bihar egingo dute hauteskundeetako lehen debatea, Clevelandeko Unibertsitatean.


Summary: Alaphilippek irabazi du Errepideko Munduko Txapelketa. Bigarren postuan Wout van Aert sailkatu da, eta hirugarrenean, Marc Hirschi.

Julian Alaphilippe txirrindulariak irabazi zuen Errepideko Munduko Txapelketa atzo, Imolan (Italia). Bakarrik iritsi zen helmugara, eta haren atzetik sartu ziren Wout van Aert eta Marc Hirschi, hurrenez hurren. Mikel Landa hamaseigarrena izan zen, eta Pello Bilbao, hogeigarrena.

Alaphilippek erasoa egin zuen Cima Gallisternako azken igoeran, helmugara iristeko hamabi kilometro falta zirela, eta 24 segundoren aldearekin irabazi zuen.

258,2 kilometro egin zituzten atzoko proban, 5.000 metrotako maldarekin. Bederatzi itzuli egin zituzten 28,8 kilometrotako zirkuiutu batean. Antzeko bi aldapa zeuden bidean, Mazzolano eta Gallisterna gainetara igotzeko. Ia 200 kilometrotako ihesaldi bat izan zen lasterketaren hasieratik, eta Tadej Pogacarrek erasora jo zuen Gallisternara egindako azken aurreko igoeran.

Emakumezkoena Anna van der Breggen herbeheretarrak irabazi zuen.


Summary: Realak hirugarrenez irabazi du Euskal Herria Kopa. Realak penaltietan irabazi du finala, partida hutsean amaitu ondoren.

Aurten ere Realak eta Athleticek jokatu dute Euskal Herria Kopako finala, igandean, Zornotzan (Bizkaia). Realak irabazi du hamargarren txapelketa. Taldeak hirugarren aldia du. Athletic izan da txapelduna beste guztietan, eta beti bi talde horiek izan dira finalean.

Partidaren lehen zatian, bi taldeak parekatuta aritu ziren, baina bigarrenean Realak hobetu jokatu zuen. Halere, golik gabe amaitu zen arauzko denbora, eta partida penaltietan erabaki zen. Athleticeko zazpi jokalarik sartu zuten gola: Gimbertek, Unzuek, Zuraikik, Monentek, Nevadok, Marianak eta Valdezatek; Realean, zortzik: Nuriak, Amaiurrek, Itxasok, Lareok, Mendozak, Tejadak, Luciak eta Bañosek.


Summary: Quim Torra Kataluniako presidentea inhabilitatu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Dagoeneko indarrean da inhabilitazioa. Goreneko epaileek aho batez hartu dute erabakia, eta urte eta erdiko inhabilitazioa bete beharko du. Erabaki horrek Kataluniako legealdia amaitzera behartuko du.

Iazko abenduan Kataluniako Auzitegi Nagusiak hartutako erabakia berretsi du Espainiako Auzitegi Gorenak, eta Kataluniako presidente Quim Torraren inhabilitazioaren alde egin du. Urte eta erdiz ezingo du kargu publikorik izan, Kataluniako buruzagi politiko eta sozial presoen aldeko pankartak kentzeko Espainiako Hauteskunde Batzordearen agindua ez betetzeagatik. Gorenaren iritziz, Torrak modu «setati eta sendoan» egin zion entzungor Espainiako Hauteskunde Batzordearen aginduari. Erabakiaren arabera, Generalitateko presidentea aske da bere nortasun politikoa islatzen duten adierazpenak egiteko, baina ez hauteskunde prozesuen gardentasuna bermatzeaz arduratzen den erakunde instituzional bati entzungor egiteko. «Ez gara ari aukera politiko baten inguruko ikurrak edo pankartak jartzeaz, horiek hauteskunde garaian erabiltzeaz baizik, Hauteskunde Batzordearen aginduei entzungor eginez».

Presidentearen defentsak auzia Europara eramateko eskaria ere baztertu egin du auzitegiak Fiskaltzaren eta herri akusazioak eskatu bezala. Hala, presidente kargua utzi beharko du Torrak. Epaiak hauteskundeetarako deialdia behartuko du Katalunian. Urtarrilaren amaieran edo otsailaren hasieran izango dira bozak, azken orduko ezustekorik ez bada. Bideoanalisia: Arantxa Elizegi Egilegor, BERRIAko Mundua saileko koordinatzailea (jarraitu irakurtzen bideoaren ostean):

Torra bere inhabilitazioari buruz mintzatu zen BERRIAk atzo argitaratu zuen elkarrizketan. Gorenak har zezakeen erabakiari buruz galdetuta, zera adierazi zuen: «Azken hilabeteetan eta urteetan gertatu denak autonomiaren mugak utzi ditu agerian. [Kataluniako] Parlamentuak ezin ditu adosten dituen ebazpenak onartu, 2.850 errepresaliatu ditugu, eta baliteke presidente inhabilitatu bat izatea adierazpen askatasuna defendatzeagatik... Horrek nazioaren jauzi kolektibo baten beharra dakar. Zirt edo zart egin behar da, haustura demokratiko bat egin eta independentzia defendatu».

Zer gerta zitekeen aurreikusiz, JxCek eta ERCk akordioa itxi dute Torra inhabilitatu osterako. Legealdiaren amaiera nola kudeatu hitzartu dute Kataluniako Generalitatea sostengatzen duten bi indar independentistek. Torrak arratsaldeko 16:30 aldera jaso du epaia, eta, beraz, dagoeneko indarrean da inhabilitazioa. Pere Aragones presidenteordeak hartuko du Torraren tokia —funtzio mugatuak izango ditu—, eta gobernuak bere egitekoekin jarraituko du, pandemiaren kudeaketa lehentasun hartuta.

Parlamentuko presidente Roger Torrentek inbestidurarako hautagaitzak aurkezteko epea zabalduko du, Kataluniako Auzitegi Gorenak Torraren kontrako epaia Generalitateari jakinarazten dionean. Hamar egun izango ditu horretarako. Azken orduko aldaketarik ezean, ez da Torraren ordezkorik izango. Hautagairik ez dutela aurkeztuko esana dute indar independentistek, eta gainerako alderdiek ez lukete gehiengorik lortuko. Bi hilabeteko epean ordezko presidenterik izendatzen ez bada, legeak automatikoki bozetara deitzea agintzen du. 54 egun beranduago egin beharko lirateke; hau da, urtarrilaren 31an ala otsailaren lehenengo egunetan izan beharko lirateke.

JxCk eta ERCk lortu dute legealdi amaieran gobernu barruko funtzioak nola banatu adostea, baina ez dago argi erantzun bateratu bat emateko gai izango diren. Bien arteko zatiketa agerikoa izan da azken hilabeteetan, eta herritar independentista askok etsipenez gogoratzen dute nola iazko urrian ez zuten erantzun bateratu bat adostu buruzagi independentisten kontrako epaiari erantzuteko. Kataluniako hainbat hedabidek iragarri dutenez, oraingoz adostu dutena da datozen egunetan Torrak ezohiko agerraldi bat egitea Kataluniako Parlamentuan. CUPek kritikatu egin du JxCren eta ERCren jarrera, eta adierazi du gobernuko bi indarrek uko egin diotela «konfrontazioan oinarritutako erantzun bat» emateari.

ANC eta Omnium Cultural eragile independentistek elkarretaratzeak egitera deitu dute, Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia salatzeko.

Urte eta erdiko auzia

Luze doa estatuko sistema judizialak Torraren aurka abiatutako prozesua. 2019ko martxoaren 11n eman zion lehen agindua Espainiako Hauteskunde Batzordeak Kataluniako presidenteari, esanez Generalitatearen eta harekin lotura duten erakundeen eraikinetatik kentzeko, besteak beste, esteladak, xingola horiak eta bozetara aurkezten den hautagaitzaren batekin bat egiten duten pankartak. Kasu hartan, iazko apirilaren 28ko Espainiako hauteskunde kanpainari eragiten zion debekuak, eraikin publikoek «neutraltasuna» erakutsi behar dutela argudiatuta.

Ordurako, Generalitateko balkoi nagusian zintzilik zegoen Askatasuna preso politiko eta erbesteratuentzat zioen pankarta, xingola hori bat alboan zuela. Hura mezu bera zeraman beste bategatik aldatu zuten, xingola horia zuri batengatik ordezkatuz. Marra gorri bat zeraman hark, adierazpen askatasunaren alde. Gainerako eraikinetan pankarta oro kentzearen aurka ere agertu zen Torra.

Hala, hauteskunde batzordeak fiskaltzaren esku utzi zuen presidenteak desobedientzia delitu bat egin ote zuen ikertzea. Hark Kataluniako Auzitegi Nagusira eraman zuen auzia, eta epaitegiak abenduaren 19an eman zuen haren aurkako epaia: urte eta erdiko inhabilitazioa.

Kataluniako presidenteak, ordea, epaiaren aurkako helegitea aurkeztu zuen, eta ordutik Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpenaren zain egon da, hau da, gaurko ebazpenaren zain.

Bien bitartean, eta epaia irmoa izan gabe, Torrari diputatu kargua kentzearen alde egin zuen Hauteskunde Batzordeak, behin-behineko epai bat horretarako nahikoa zela argudiatuta. Hori baliatuz, PPk, Voxek eta Ciudadanosek diputatu kargua ez ezik presidentearena ere kentzeko eskatu zuten. Izan ere, Kataluniako Parlamentuko legediaren arabera, presidente bilakatzeko ezinbestekoa da parlamentari izatea.

Bigarren auziaren zain

Hori ez da Torraren aurkako epaiketa bakarra. Izan ere, asteazkenean Kataluniako Auzitegi Nagusiko epailearen aurretik pasatu zen, beste desobedientzia delitu bat leporatuta, oraingoan Kataluniako Auzitegi Gorenaren aginduari men ez egiteagatik. Torraren defentsaren arabera, ordea, auzi hori bestearen jarraipena da, ekintza bera egiteagatik ari baitira Torra epaitzen: Generalitatean jarritako pankarta ez kentzea, kasu honetan hauteskunde kanpainatik kanpo. Horrez gain, defentsak adierazi du Kataluniako Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzien bosgarren salak ez zuela erabaki hura hartzeko eskumenik. Gauzak hala, Kataluniako presidenteak uko egin zion deklaratzeari, independentismoak jasaten duen «errepresioaren biktima» dela argudiatuta.


Summary: Athleticek irabazi egin du Eibarren aurkako derbia. Bilboko taldeak denboraldiko lehen hiru puntuak lortu ditu Ipuruan. Eibarrek ez du irabazi oraindik.

Espainiako Ligako hirugarren jardunaldian, Athleticek 1-2 irabazi dio Eibarri igandean Ipuruan jokatu duten derbian. Talde zuri-gorriaren bi golak Unai Lopezek egin ditu; etxeko taldearena, berriz, Kike Garciak. Denboraldiko bigarren gola du. Gol horrekin berdindu egin du partida, baina atzetik etorri da Athleticen bigarrena.

VAR bideo epaile laguntzaileak leku nabarmena izan du partidan; epaileak hainbat aldiz jo baitu harengana. Athleticek sartu dituen hiru goletako bat baliorik gabe utzi du, Villalibre jokoz kanpo zegoelako Iñaki Williamsi goleko erdiraketa egin dionean. Beste bi gol ere aztertu behar izan ditu VARak, eta, balio zutela erabaki duten arren, horrek asko moteldu du partida.


Summary: Ortuzarrek «eskua luzatu» die eragile politiko eta sindikalei, «elkarrizketa eta adostasuna» lortzeko. Alderdi Eguneko mintzaldian, Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak esan du espero dutela abendu erdialdera egitea EBB berritzeko Batzar Nagusia.

Ezohiko Alderdi Eguna bizi izan zuen atzo EAJk. COVID-19aren izurriaren eraginez, lehen aldiz 43 urtez, ezin izan ziren milaka lagun elkartu Forondako zelaietan, baina leku horretan bertan ekitaldi bat egin zuten Euzkadi Buru Batzarreko eta herrialde batzarretako kideek.

«Alderdi honek herri honekin eta bere etorkizunarekin daukan konpromisoaren garra bizirik mantentzea» izan da aurten EAJk Forondan nabarmendu nahi izan duena, Andoni Ortuzar EBBko lehendakariak azaldu zuenez. Egungo egoeraz mintzatu zen, eta «batasunaren» beharra nabarmendu: «Egoera honetatik irten gaitezen, batasuna behar dugu, erantzukizuna, bakoitza bere esparrutik. Lehenengo eta behin, jakina, erantzukizun politikoak edo herri karguak ditugunon aldetik. Baina baita sindikatuen eta erakunde ekonomikoen aldetik ere. Baita komunikabideen eta iritzi sortzaileen aldetik ere».

Ortuzarrek gaineratu zuen «elkarrizketa eta adostasuna» behar direla, «eta ez pankartatik edo gatazkarik. Grebak eta aldarrikapenak baino, gure konpromisoak berritu behar ditugu: gure konpromisoa gizarte bidezko eta osasuntsua eraikitzeko; gure konpromisoa kalitatezko zerbitzu publikoekin, osasun zerbitzu onarekin, hezkuntza onarekin eta zerbitzu onekin; euskal autogobernuarekin, esan dudan guztiaren bermatzaile gisa, aurkeztuko den edozein eraso edo mehatxutik babesteko ezkutu gisa».

Horretarako, Ortuzarrek eskua luzatu zien «herri honetako erakunde sozial eta politiko guztiei, denon artean ezkutu sendo hori egin dezagun, gure hiritargoa babesteko eta ekonomia suspertzeko bidea hartzeko». Izan ere, EAEko aurrekontuak onartzearen garrantziari erreparatu zion: «Kalkuluen eta alderdikeriaren gainetik, bakoitzaren ideologiaren gainetik, hiritargoaren beharrak lehenetsi behar ditugu, eta, horiei denei erantzuteko, ezinbestekoa da erakunde guztietako aurrekontuak lerrokatuta egotea krisitik irten gaitezen. Bide horretan aurkituko dute EAJ».

Bestalde, uztailean egitekoak ziren EAJren Batzar Nagusia abendu erdialdera egitea espero dute, Ortuzarrek jakinarazi zuenez: «Alderdia indartu beharra dago. Indartu eta berritu. Gurearen moduko alderdi politiko batek, herriaren alderdia denak, jendearen begietatik ikusten duenak, kaletik dabilenaren haize berbera arnasten duenak, adi egon behar du aldaketa sozialen aurrean, joera ezberdinen aurrean, eta erantzuna ematen jakin behar du. Hori da hemendik eta hurrengo Batzar Nagusia egin arte egin beharko dugun lana. Alderdia prestatzea, eta, erronka horretarako, onenak aukeratzea».


Osasunak galdu egin du Sadar berrian

Summary: Osasunak galdu egin du Sadar berrian. Levantek buelta eman dio markagailuari, eta partida aise irabaztea lortu du Iruñean.

Osasunak 1-3 galdu du Levanteren aurka Sadar zelai berrian jokatutako estreinako partidan, Espainiako Ligako hirugarren jardunaldian. Taldea irabazten hasi da lehen zatiaren erdialdean, Roberto Torresek area kanpotik sartutako gol bati esker. Pozak gutxi iraun die, ordea, eta Melerok handik hiru minutura berdindu du partida.

Atsedenaldiaren ondoren, Levante hobeto aritu da Osasuna baino, eta aurrea hartzeko aukera argia izan du penalti batean, baina Sergio Herrerak gelditu egin du Roger Martiren jaurtiketa. Hala ere, Levanteko aurrelariak gola sartu du geroago. Moralesek erabaki du partida, bukatzeko bederatzi minutu falta zirela.