Summary: Zelenskik arma gehiago eskatu dizkie aliatuei, NATOn zalantzak ugaritzen ari diren honetan. Ukrainako presidentea lehen aldiz izan da Mendebaldearen aliantza militarraren egoitzan Errusiak inbasioa hasi zuenetik. Stoltenbergek babesa berretsi dio.

Errusiak egin zuen ohartarazpena, hilaren hasieran: Ukraina babesteko orduan Mendebaldean arrakalak handituko direla pentsatzen du. Zerealen esportazioaren aferak eman ditu horren lehen zantzuak, eta Poloniak, errefuxiatu ukrainar gehien jaso dituen herrialdeak, bozetarako kanpaina betean laguntza militarra eten izanak are gehiago handitu du Moskuk esandakoa egia bilakatzeko aukera. Kremlinen usteaz eta estatuek harturiko erabakiez harago, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideen artean ere ugaritzen ari dira Kievi ematen dioten laguntzaren inguruko zalantzak. Baliteke Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak horregatik erabakitzea NATOko Defentsa ministroen egunotako bilkurara joatea: aliatuei aurrez aurre arma gehiago eskatzeko, batez ere negurako. Eta batasun irudiari eusteko.

«Liderren babes handiagoa behar dugu. Horregatik nago hemen [Bruselan]. Garrantzitsua da irismen handiko misilak edo irismen handiko armak izatea... Arazoa zera da: nola lortuko ditugu horiek?», adierazi du Zelenskik gaur. Ukrainako presidentea alboan zuela, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak gehitu du «babes gehiago mobilizatu behar» dutela herrialde horretako armadak Errusiakoari aurre egin diezaion gerra frontean, eta horretarako baliatzen ari da Zelenski gaur hasi eta bihar amaituko den NATOko bilkura. Armadaren gaitasun militarra handitu nahi du, negurako; negu «izugarri baterako», Ukrainako presidentearen arabera.

Baina Mendebaldearen aliantza militarreko estatu kideen artean badira zalantzak laguntza militarraren inguruan; eta, zehazki, Kievi irismen handiko armak emateari dagokionez, uste baitute Errusiari eraso egiteko balia litzaketela, esaterako. Zelenski, ordea, erabat tematuta dago herrialde horiek konbentzitzeaz: «Gaur egun, inork ezin du esan zenbat egun gehiago egon beharko dugun gure independentzia eta gure identitatea defendatzen».

Adierazpenak adierazpen, Ukrainako armadaren kontraerasoak kezka eragin du Mendebaldeko aliatuen artean, espero eta aurreikusi baino askoz ere aurrerapauso gutxiago eman baititu. Eta horrek, ezinbestean, eragina du armak emateari buruzko eztabaidetan eta iritzietan.

AEBen asmoak

Edonola ere, badirudi AEB Ameriketako Estatu Batuek ez diotela etengo laguntza Ukrainari. Hori iradoki du herrialde horretako Defentsa idazkari Lloyd Austinek, NATOko bilkuraren aurretik; are, jakinarazi du 188,2 milioi euroko beste laguntza militar bat emango diola Kievi —aireko defentsarako munizioz betea, besteak beste—.

Lloyden adierazpenek arreta bereganatu dute, AEBetako Kongresuak onartu duen azken aurrekontutik kanpo utzia baitute Ukrainari laguntza militarra emateko diru saila —Alderdi Errepublikanoaren presioagatik—. Joe Biden AEBetako presidenteak, ordea, esana du lortuko duela modu batera edo bestera laguntza hori berreskuratzea.


Summary: Azaroaren 30eko greba orokorra Hego Euskal Herri osoan erregistratuta dago jada. Atzo Nafarroan erregistratu zuten greba feminista ELA, LAB, Steilas, ESK, EHNE, Etxalde eta CGT sindikatuek, eta gaur Euskal Autonomia Erkidegoan. Bai gizonak eta bai emakumeak daude deituta.

Azaroaren 30erako greba feminista orokorra antolatu du Hego Euskal Herriko mugimendu feministak, ELA, LAB, Steilas, ESK, EHNE, Etxalde eta CGT sindikatuen babesarekin. Gaur, Eusko Jaurlaritzaren Bilboko egoitzan erregistratu dute deialdia. Agerraldian, zaintza lanek «eraldaketa sakon bat» behar dutela aldarrikatu dute ordezkariek.

«Zaintza krisi batean gaude, emakumeok errebelatzen ari garelako», adierazi du Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile nagusiak, eta sexuaren araberako lan banaketak ekartzen dituen baldintza prekario eta kaskarrak salatu ditu. Horri aurka egiteko, «zaintza sistema publiko eta komunitario bat» ezartzeko eskatuko diete instituzioei.

Bai emakumeak eta bai gizonak daude deituta azaroaren 30eko greba feministan parte hartzera, «zaintza lanak bizitzan guztiok beharko ditugulako, zaintza lanak guztion ardura direlako eta zaintza lanak antolatu eta banatu egin behar direlako», Aranbururen hitzetan. Ordezkariak ziurtatu du mugimendu feministarekin «eskuz esku» lan egingo dutela. Sindikatuek jakinarazi dutenez, bat egiten dute Euskal Herriko mugimendu feministaren aldarrikapenekin, eta bere egin dituzte larunbatean herri akordioan aurkeztutako eskaerak: zaintza duina eta unibertsala bermatzea, pribatizazioa amaitzea, sistema publikoa garatzea, lan jarduna murriztea eta langileen lan baldintzak hobetzea, besteak beste.

Azaroaren 30ekoa Euskal Herriko mugimendu feministak deitzen duen lehenengo greba feminista orokorra izango da, eta prozesu luze baten emaitza da. Prentsa oharrean, greba feminista orokorraren helburua lantokietan intzidentzia izatea dela jakinarazi dute sindikatuek eta mugimendu feministak.

Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusiaren albokoak ere hartu du hitza greba erregistratzean. Haren ustez, «bizitza erdigunean» jartzeko, zaintza sistema irauli egin behar da. «Zaintza lanak, hein batean, emakumeen bizkarrean geratzen dira», azaldu du sindikatuko ordezkariak. Horrez gain, instituzioei leporatu die zaintza sistema enpresa pribatuen esku jartzea, «negozioa egin dezaten». Egoera aldatzeko, zaintza sistema publiko, doako, unibertsal eta kalitatezko bat finkatzea dute helburu.


Summary: Ane Gabarain eta Elena Irureta sarituko ditu Euskal Zine Bilerak. Euskal Zinemaren Begirada saria jasoko dute bi aktoreek hilaren 21ean Lekeition egingo den ekitaldian.

Euskal Zine Bilera urriaren 19tik 22ra egingo da, Lekeition (Bizkaia), eta aurten Ane Gabarain (Donostia, 1963) eta Elena Irureta (Zumaia, Gipuzkoa, 1955) aktoreak saritzea erabaki dute antolatzaileek. Euskal Zinemaren Begirada saria emango die bi antzezle ezagunei. Urtero, ikus-entzunezkoen alorrean ekarpen berezia egin duen eragile edo pertsona bati eman ohi dio saria Zine Bilerak, eta, 46. aldi honetan, «bi aktore handiren bideak berriz gurutzatuko ditu», ohar baten bidez azaldu dutenez: «Hamarkada hauetan guztietan, gure iruditeria osatzeko egindako ekarpenean eta euskal ikus-entzunezko ondarean utzitako lorratzaren gainean jarriko dugu Euskal Zinemaren begirada».

Antolatzaileen arabera, urte hauetan guztietan bi aktoreek errekonozimendua lortu dute Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpo.

Sariak emateko ekitaldia hilaren 21ean izango da, Ikusgarri zinema aretoan.

Aurten, euskarazko hemeretzi film aurkeztuko dituzte Euskal Zine Bilerako sail ofizialeko lehiaketan, eta beste lan bat emango dute lehiaz kanpo: Ane Berriotxoaren Nire amaren etxea.


Summary: «Berdintasunezko» alardeen aldeko mozio bat onartu dute Gipuzkoako Batzar Nagusietan. EH Bilduren ekinaldi baten emaitza izan da mozioaren onarpena; bat egin dute EAJk, PSE-EEk eta PPk ere.

Irunen eta Hondarribian alardea «berdintasunezko, elkarbizitzazko eta errespetuzko» jaia izan dadin, Gipuzkoako Batzar Nagusiek, gaurko osoko bilkuran, mozio baten bidez Gipuzkoako Foru Aldundiari eskatu diote konponbidean laguntzeko, udalen eskutik eta «beraiekin elkarlanean». EH Bilduren ekinaldi baten emaitza izan da testuaren onarpena, eta haren alde egin dute PSE-EEk, EAJk eta PPk ere. Elkarrekin Gipuzkoa abstenitu egin da.

EH Bilduko batzarkide Garoa Lekuonak «ongietorria» eman die gainerako taldeei, lehen aldiz egin dutelako bat propio jaiaren hautu parekidearen aldeko testu batean. «Gaur lehenengo aldiz, alarde parekide eta bakarraren aldeko mozioak Gipuzkoako Batzar Nagusien babes zabala jaso du», nabarmendu du koalizioak ere mozioaren berri emateko atera duen oharrean.

Udalerri bietan mende laurden bat daramate herritar askok alarde parekideen alde, desfileak ere antolatzen dituzte, baina erresistentzia handiak izan dituzte aurka. Herritar askok kontra egin zuten aldarriaren hastapenetan, eta udal gobernuek ez dute oraintxura arte alarde parekideen aldeko keinu eta urratsik egin. Alde horretatik, urte berezia izan da aurten. Lehen aldiz egin dio harrera udaletxeko balkoian Irungo alkate Jose Antonio Santanok Irungo alarde mistoari, eta Hondarribian ere, jeltzaleek alkatetza galduta, aldarri parekidearen aldeko keinu esanguratsuak egon dira, eta Hondarribiko alkate Igor Enparanek (Abotsanitz), adibidez, txalo egin dio aurten Jaizkibel konpainia parekideari. Keinu hori egin duen lehen alkatea izan da.

Hala ere, konpondu gabeko auzia da alardeena bi herrietan. Hondarribian, alardean ez dituzte andreak onartzen oraindik; aparte desfilatzen du Jaizkibel konpainia parekideak. Irunen bi alarde daude, baina baztertzailea da handiena; txikiagoa da mistoa, eta hura berriz antolatzen hasteko eta lehenesteko alarde parekidearen aldekoek egiten dituzten eskeei ez die erantzunik ematen udalak.

Auziak konpontzera egin behar dela ere jarri dute Gipuzkoako Batzar Nagusietan onartu den mozioan: «Irtenbide hori guztion arteko elkarrizketaren bidez bilatua izan beharko da».

Nolako konponbidea

«Alarde publiko eta parekide bat» lortze aldera zer egiteko asmoa duen galdetu zion irailean Gipuzkoako Batzar Nagusietan EH Bilduk Gipuzkoako diputatu nagusi Eider Mendozari. «Konponbide bat» lortzen laguntzeko prest dagoela erantzun zuen, baina ez zuen esan «parekidea» izan behar duenik alardeak, ezta «publikoa» izan behar duenik ere. Beste hitz batzuekin adierazi zuen nolakoa izan behar duen bere ustez konponbideak: «Justua eta bidezkoa izan behar du».

Argazki esanguratsua utzi zuen aurten Hondarribian, alarde egunean, Eider Mendozak ere. EAJko lehen diputatu nagusia izan zen Jaizkibel konpainiari txalo egitera joan zena. Alardea ikusten ere geratu zen gero.


Summary: Errenta zergaren taulak beste %2,5 deflatatuko dituzte foru aldundiek 2024an. Urtarriletik aurrera sartuko da indarrean, eta aurretik egindako beste hiru deflatazioei gehituko zaie. Zergen bidez aurten 18.102 milioi euro bilduko direla kalkulatu dute, eta 19.000 milioi euro datorren urtean.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunek beste %2 deflatatuko dituzte errenta zergaren taulak urtarriletik aurrera. Prezioen igoerari aurre egiteko neurri gisa aurkeztu zuten erakundeek deflatazioa, baina inflazioaren kurba jaistea behar baino gehiago kostatzen ari dela ikusita, datorren urtean ere PFEZaren taulak egokitzea erabaki dute aldundiek. 200 euroko kenkariari ere eutsiko diote, halaber. Ukrainako gerra hasi zenetik hirutan egokitu dituzte taulak: bi aldiz egin zituzten iaz (%5,5 guztira) eta beste behin aurten (%2).

Finantzen Euskal Kontseiluak gaur Gasteizen egin duten bileran hartu dute erabakia. Bertan izan dira Eusko Jaurlaritzako, hiru aldundietako eta Eudeleko ordezkariak. Aurtengo zerga bilketaren itxiera aurreikusi, eta datorren urteko aurrekontuak egiteko erabiliko den kalkulua zehaztu dituzten batzarrean. Hain zuzen ere, foru ogasunek iragarri dute inoiz baino gehiago bilduko dituztela aurten zergen bidez: 18.102 milioi euro.

Iaz kalkulatu zutena baino 30 milioi gehiago dira, eta aurtengo aurrekontuan jasotakoa baino 100 milioi gehiago. Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak iragarri du, hala ere, bilketa are handiagoa izango zatekeela errenta zergak deflatatzea erabakiko ez balute. Taulak egokitzeko erabakiak 100 milioi euro gutxiago biltzea eragingo baitie ogasunei. Hala ere, datorren urtean bilketa are handiago izango dela esan du Azpiazuk, zergen bidez 19.000 milioi euro bilduko dituztela aurreikusi baitute. Inoiz ez bezalako kopurua da hori.

Sailburuak ez du aurrekontuari buruzko zehaztasunik eman, baina Iñigo Urkullu lehendakariak iragarri zuen Eusko Jaurlaritzaren 2024ko aurrekontuak 15.000 milioi euro langa gaindituko zuela. Bada, foru ogasunek, 12.868 milioi euro emango dizkiote guztira. Arabak 2.013 milioi euro jarriko ditu (%15,87), Bizkaiak 6.405 milioi (%50,49), eta Gipuzkoak 4.267 (%33,64).


Summary: Gazako gerrak petrolioren merkatuari buruzko kezka handitu du. NDFk ohartarazi du prezioetan gorabeherak izan direla azken egunetan, eta horrek hazkunde ekonomikoa «belzten» duela.

Geldialdi ekonomikoaren mamua oso presente egon da Nazioarteko Diru Funtsa (NDF) eta Munduko Bankua asteon Marrakexen (Maroko) egiten ari diren bileretan. Ostegun honetan, Kristalina Georgieva NDFko zuzendari nagusiak esan du oso adi daudela Israelen eta milizia palestinarren arteko gatazkaren bilakaerari, inflazioa igotzea ekar dezakeelako, batez ere petrolioaren ekoizpena eta banaketa zailtzen bada. Eragina neurtzeko «goizegi» den arren, ohartarazi du prezioetan gorabeherak izan direla azken egunetan, eta horrek ekonomiaren etorkizun hurbila «belzten» duela.

Gerra «hauskortasun garai batean» piztu da. Munduko ekonomia hazten ari da oraindik ere, baina «herrenka», Pierre-Olivier Gourinchas NDFko ekonomista buruak asteartean esan zuenez. Eta epe ertaineko panorama udaberrian irudikatutakoa baino okerragoa bazen, orain ilundu egin dela gaineratu du Georgievak. Kezka nagusia gatazka hedatzea da, eta bereziki inguruko herrialde batzuek, petrolio ekoizle eta esportatzaileek, hala nola Saudi Arabiak eta Iranek, zuzenean edo zeharka parte hartzea.

1973ko krisiaren itzala oso handia da oraindik. Halakorik ez du inork aipatu, baina nazioarteko ekonomia erakundeak beldur dira oraingo gatazkak inflazioan beste gorakada bat eragingo ote duen. «Gatazka zabaltzen bada, eragina izango du ekonomietan», ohartarazi du Gita Gopinath NDFko idazkariordeak Bloomberg-en egindako elkarrizketa batean.

Kezka gero eta erakunde gehiagotara hedatzen ari da. Ostegun honetan, Energiaren Nazioarteko Agentzia (IEA) zuhur agertu da, eta esan du gatazkak «oraingoz» ez duela eraginik izan petrolio fluxuetan, baina prezioetan gorabeherak izan direla ohartarazi du. Brent upela %5 igo da gerra piztu zenetik, eta 88 dolar inguruan dago. Irailaren 28an, 97,5 dolarrera iritsi zen, eta lehen erasoak gertatu baino bi egun lehenago 84 dolarretan zegoen. Energia agentziak ohartarazi du «epe motzean» gerrak petrolio merkatura bideratuko dituela begirada guztiak, ezegonkortasuna handitu daitekeelako. Ziurtatu du gertutik zainduko duela hori eta, «behar izanez gero», hornikuntza bermatzeko neurriak hartuko dituela.

Ekoizleei begira

Izan ere, hileko txostenean, IEAk aurtengo petrolio kontsumoaren aurreikuspenak handitu ditu: joan den hilean aurreratu zuena baino 100.000 upel gehiago egunean. Igoera horren %77 Txinari dagokio. 2024an, berriz, kontsumoa jaitsi egingo da: egunean 380.000 upel gutxiago.

Testuinguru horretan, Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, LPEE+ izeneko taldeko kideek, ahalik eta zuku gehien atera nahi diote produkzioari, eta haietako batzuek berretsi dute ekoizpena murrizten jarraituko dutela, prezioa igotzeko eta 100 euro inguruan finkatzeko. Hala baieztatu du ostegun honetan Abdul Aziz Bin Salman Saudi Arabiako Energia ministroak. «Produkzio murrizketak bi, hiru, lau edo bost hilabete iraungo ditu; alegia, merkatuetan lasaitasuna bermatzeko eta egonkortasuna ekartzeko behar den denbora guztia». Bin Salman Errusiako lehen ministrorde Alexander Novakekin bildu da Moskun. Hark ez du «arrisku handirik» espero petrolioaren merkatuetan, «oraingoz behintzat».

Ekoizleen edozein erabakik ekonomiaren bilakaera baldintzatuko du. NDFk badu hipotesi bat: prezioak %10 igoz gero, munduko Barne Produktu Gordina (BPG) %0,2 inguru murriztuko litzateke, eta munduko inflazioa bi eta lau hamarren artean handituko. «Eskualdean ezegonkortasun geopolitikoak daudenean, sarritan ikusten ditugu energiaren eta petrolioaren prezioetan igoerak», adierazi zuen asteartean Pierre-Olivier Gourinchas erakundeko ekonomialari buruak.

Banku zentralak ere kezkatuta daude egoerarekin. Gainera, gatazka garairik «desegokienean» piztu da, interes tasen igoeren ondorioak laster ikusiko zirela uste zutenean, Ajay Banga Munduko Bankuko presidenteak Reuters agentzian egindako elkarrizketa batean adierazi duenez. «Lurreratze leun baterako aukera bat zegoela sentitzen hasi ginenean gertatu da. Egoera berriak gogorrago bihurtuko du lurreratzea».


Summary: ‘Indar errepresiboak suntsitu’ lelopean mobilizazioak egin ditu Aske antolakundeak. Hego Euskal Herriko eragile anitzek erran dute urriaren 12an ez dutela ezer ospatuko. Zenbait enpresa, gainera, irekita egonen dira.

«Hau ez da Espainia, Euskal Herria da», bezalako oihuak entzun zitezkeen gaur eguerdian Donostiako kaleetan. Aske antolakundeko kideek manifestazioa egin dute Hispanitatearen Egunaren harira: Egiako epaitegien paretik abiatu dira, eta Loiolako kuartel parean amaitu dute, adierazpen irmo batekin: «Urriaren 12a estatuak inposatutako jaieguna izatetik Euskal Herri langilearen askapenerako borroka egun bilakatu behar dugu». Gasteizen, Mungian (Bizkaia) eta Iruñean ere mobilizazioak eginen dituzte, guztiak Indar errepresiboak suntsitu lelopean.

Antolakundeak dio Euskal Herriak pairatzen duen «zapalkuntza nazionala eta soziala» salatzeko eguna izan beharko litzatekeela gaurkoa, bertze anitzendako «indar errepresiboak goraipatzeko» eguna delako. Eta indar horiek direla, hain zuzen ere, «burgesiak Euskal Herrian aurrera daraman zapalkuntza nazionala eta soziala bermatzen» dutenak. Euskal Herrian «inposatutako» jaia bertzerik ez dela diote: «Espainiako Estatuak Hispanitatearen Eguna asimilazio nazionalean sakontzeko baliatzen du».

Hala ere, argi dute ez dela nahikoa egun bakar batean mobilizatzearekin: «Beharrezkoa zaigu egunez egun Euskal Herrian antolatu behar den antolakuntza gorpuztea, Euskal Herri langileak pairatzen duen zapalkuntzaren gaindipena Euskal Herriko langile antolatuen bitartez etorriko baita soilik». Horretarako indibidualismoa alde batera utzi eta kolektiboan lan egin behar dela diote.

Anitz dira Aske antolakundearen iritzia partekatzen dutenak, Hego Euskal Herriko hainbat eragilek argi utzi baitute gaur ez dutela ezer ospatzeko. Hala, enpresa anitz irekita egonen dira gaur: Iruñerriko AEK, Zabaldi elkartasun etxea, Izarkom, EH Kom, Bizkaiko Bertsozale Elkartea, Talaios Kooperatiba edo SKura Kooperatiba, erraterako.

LAB eta ELA sindikatuek ere gaur lan eginen dutela erran dute. Gainera, LABek azpimarratu du Euskal Herriko lan egutegi propio baten aldarria egiten duela. «Espainiak Abya Yalako lurraldeak bortizkeriaz konkistatu eta kolonizatu izana eta bertan egindako gehiegikeriak gogoratu eta ospatzeko helburuz inposatua izan zaigun jai egunean, urriaren 12an, zer ospaturik ez dugu», borobildu du.

Aldarrikapenak

Horrez gain, hainbat eragilek sare sozialetan zabaldu dituzte beren mezuak. Ernaik, erraterako, gogoratu du gaurko eguna «borroka eta intsumisio eguna» dela gazte independentistendako: «Indarrez espainolak izan behar garela inposatu nahi diguten horiei, hautu independentistan berresten garela inoiz baino ozenago oihukatzeko baliatzen dugu gaurko eguna».

Gazte antolakundeak adierazi du eurek etorkizuna ikusarazten dutela, eta Hispanitatearen Eguna ospatzen dutenek iragana, «agortuta baitago espainiar estatuaren proiektua». «Euskal Herria eraldaketarako markoa» dela diote eta horren adibide direla Euskal Herrian eginen den Greba Feminista Orokorra eta euskalgintzak azaroaren 4rako deitutako manifestazio nazionala. «Euskal Herria martxan dago, erronka global zein propioei aurre egiteko gaitasuna irabazten eta ertz desberdinetatik herri hau eraikitzen», borobildu dute.

GKS Gazte Koordinadora Sozialistak, berriz, adierazi du ez dutela ezer ospatzeko: «Espainiaren izenean eginiko sarraski kolonialen adierazpen gisa ulertzen dugu gaurko eguna. Espainiar identitatearen gorazarrearen atzean gordetzen dira klase menderakuntzaren eta egungo nazio zapalduen betikotzea».

Sortuk ere sare sozialen bidez zabaldu du bere aldarrikapena: «Zapaltzen, jazartzen eta inposatzen diguten erregimen honen aurrean, euskal herritarrok ospatzeko ezer ez, goratzeko ezer ez». EH Bilduk, berriz, ospatzeko ezer ez dutela erran du, eta gaur lan eginen dutela adierazi.

«Erresistentzia eguna»

Hispanitate Egunean beharrean, jatorrizko herrien erresistentzian jarri dute arreta zenbait eragilek. Askapena Euskal Herriko mugimendu internazionalistak, adibidez, gogoratu dute urriaren 12a «jatorrizko herrien erresistentzia eguna» dela. «Maputxeak, kolonbiarrak eta greziarrak kolpatzen dituztenean, gu ere kolpatzen gaituzte; eta alderantziz. Ez diogu errepikatzeari utziko, hamaika herri garelako, baina borroka bakarra», adierazi dute.

Mugimenduaren iritziz, beharrezkoa da herri guztien interesak defendatuko dituen «indar batasuna» osatzea, eta hori lortzeko elkartasuna ezinbertzekoa izanen da. «Susta dezagun antolakuntza, instituzioetatik kanpo, Euskal Herria oinarri, nazioartean artikulatuz, egitura eta eraso inperialistei aurre egiteko. Horrela, eta ez bestela, lortuko dugulako munduko langileria osoaren interesei erantzutea», erran dute.

Mugarik Gabe Gobernuz Kanpoko Erakundeak ere bide beretik egin ditu aldarrikapenak: «Urriaren 12an ez dugu ezer ospatzeko. Gaur gogoratu nahi dugu herriek izaten jarraitzen duten indarra ama lurra, eta beren lurraldea defendatzeko nazioen eta nazioz gaindiko proiektuen aurrean. Zentzu horretan, Euskal Herriko Bilgune Feministak herritar guztiendako «bizitza eta lurralde askeak» aldarrikatu ditu.


Summary: Kontseiluak salatu du hizkuntza ereduei eustea «traba» dela euskararen normalizaziorako. Euskarazko eredu inklusibo bat proposatu dute, «ikasleak elebakartasunera ez kondenatzeko»

Hizkuntza ereduen sistema «zaharkituta» dago, «sakonki diskriminatzailea» da, eta «traba» besterik ez da euskara normalizatzeko bidean. Euskalgintzaren Kontseiluak gogor hitz egin du egungo hezkuntza sisteman hizkuntzek jasotzen duten trataeraren aurka, eta «kezka» adierazi du, Hezkuntza Lege berrian eredu horiei eusteko asmoa agertu baitu Eusko Jaurlaritzak.

Elkarteak gogorarazi du 2021ean abiatutako gogoeta eta eztabaida prozesuan argi adierazi zuela bere proposamena: «Euskarazko ikas eredu inklusiboa orokortzea», hori delakoan «etorkizuneko ikasle guztiak euskaraz jabetzeko bide bakarra». Hau da: Kontseiluaren irudiko, euskarak izan behar du hezkuntza sistema osoaren «ikas eta irakats hizkuntza normalizatua», belaunaldi berriak euskaldun eleaniztunak izan daitezen. «Orain arteko datu eta azterketa guztiek frogatzen dute hori, eta gizartean adostasun zabala duen proposamena da».

Kontseiluak ohar bidez adierazi du egun indarrean diren hizkuntza ereduak «zaharkitutako tresnak» direla. «Orain arteko esperientziak eta ibilbideak, eta gaur egungo ikasgeletako errealitateak frogatu dute ereduak gaindituta daudela, eta ez direla eraginkorrak ikasleek hezkuntza itunean zein lege egitasmoan bertan ezartzen diren hizkuntza helburuak lor ditzaten». Hori dela eta, kezka adierazi du euskararen aldeko eragileen elkarteak, ereduei eusteak eraginen baitu «ondorengo belaunaldietan milaka ikasle euskaldundu gabe uztea, eta milaka haur eta gazteri euskara menderatzeko aukera eragoztea». Horrek, ikasleei beraiei «kalte nabarmena» eragiteaz gain, «euskararen normalizazioa oztopatuko luke», Kontseiluaren esanetan.

Are, duela berrogei urte sortutako hizkuntza ereduen sistema «sakonki diskriminatzailea» dela uste du erakundeak, ereduak «segregaziorako tresna» diren heinean: «Zaurgarritasun sozioekonomikoari zaurgarritasun soziolinguistikoa erantsiz, milaka haurren etorkizuneko garapen soziala eta profesionala baldintzatuz eta elebakartasunera kondenatuz». Horren harira, «epe luzeko begirada» proposatu du Kontseiluak, «hamarkada batzuk barru euskal gizartea euskaldun eta eleaniztuna izan dadin».

Azkenik, gogorarazi dute urriaren 29ra arte zabalik izanen dela Hezkuntzak euskara gehiago behar du kanpaina, eta dei egin dute www.euskaragehiago.eus webgunean izena ematera.


Summary: Milioi bat palestinarri 24 ordu eman dizkie Israelek Gaza iparraldetik ateratzeko. Nazio Batuen Erakundeak Tel Avivi eskatu dio agindua atzera botatzeko, «hondamendirik izan ez dadin». Hamasek esan du palestinarrek ez dutela alde egingo.

Ultimatuma eman die Israelek Gazako biztanleen erdiei, hau da, milioi bat pasatxo palestinarri: 24 ordu dituzte Gaza iparraldetik ateratzeko eta hegoaldera joateko. Hala zabaldu du NBE Nazio Batuen Erakundeak, eta agindua bertan behera uzteko eskatu dio Israelgo Gobernuari, «dagoeneko tragedia dena hondamendi bihur ez dadin».

Bart gauean eman du agindua Tel Avivek. NBEri adierazi dionez, Wadi Gazatik iparraldera bizi den orori hegoaldera joateko agindu dio. Gazaren erdian dagoen erreka eta hark sorturiko ibarra da Wadi Gaza. Tokiko hedabideen arabera, Gaza iparraldeko milaka palestinarrek jo dute hegoaldera, eta beste askok etxean gelditzea erabaki dute. Hamasen arabera, 70 palestinar hil dira Israelek ihes egiten ari ziren herritarren aurka jaurtitako misilen ondorioz.

Gaza hiria hustu beharreko gunean geratzen da. NBEk esan duenez, 1,1 milioi pertsona mugitu beharko lirateke, Israelgo armadaren agindua betetzekotan. «Nazio Batuen Erakundeak uste du ezinezkoa dela halako mugimendurik egitea ondorio izugarririk gabe», adierazi du NBEk agiri baten bidez. Gainera, nazioarteko erakundeari zuzenean eragiten dio aginduak, Israelek hango langileei ere agindu baitie ateratzeko, baita hark kudeaturiko ikastetxe, erietxe eta bestelakoetan babes hartuta dauden herritarrei ere. Israelek Gaza hegoaldea bonbardatzen jarraitzen du. NBEko Segurtasun Kontseilua gaur arratsaldean biltzekoa da, egoera aztertzeko.

NBEko Giza Eskubideen Bulegoak Israeli eskatu dio bete dezala «nazioarteko zuzenbidea», eta ez diezaiela «zigor kolektiborik» ezarri Gazako herritarrei: «Zibilak ezin dira inoiz erabili trukerako txanpon gisa». Osasunaren Mundu Erakundeak esan du Gazako ospitaleetan dauzkan gaixorik zaurgarrienak lekualdatzea «haien heriotza epaia» izango dela, eta laguntzarik jaso ezean Gazako osasun zerbitzuak eten egingo direla.

Israelek, ordea, ez ditu aintzat hartu ohar horiek, Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundeak salatu duenez. 19:45 aldera, mezu bat zabaldu du X sare sozialean, eta esan Tel Avivek bi orduko tartea eman diela Al Awda ospitalea guztiz husteko. «Gure langileak gaixoak artatzen ari dira oraindik», jakinarazi du erakundeak.

Gazako Osasun Ministerioak atzo jada esan zuen osasun zerbitzuak «kolapsatuta» daudela, besteak beste zauritu asko daudelako, eta argindarrik ez. Gaur laguntza eskatu die nazioarteko komunitateari eta gobernuz kanpoko erakundeei, «urgentziaz»: «Okerrena etortzear da».

Israelek gogor jo du NBEren kontra, agiria dela eta. Israelek NBEn duen enbaxadore Gilad Erdanek esan du «lotsagarria» dela agindua bertan behera uzteko eskatu izana. «Israelen alde egin beharrean, kargu hartu dio, jakinda Hamaseko terroristek Israelgo herritarrak sarraskitu dituztela». Ultimatumaren aurretik, Israelen bonbardaketek gutxi gorabehera 340.000 barne desplazatu eragin dituzte oraingoz, NBEren arabera.

Beste Nakba bat

Hamas erakunde islamistak Israelgo Gobernuari erantzun dio: esan du palestinarrek ez dutela alde egingo Gazatik. «Bi aukera dauzkagu: okupazioa borrokatzea edo geure etxean hiltzea. Ez gara joango», adierazi du Basem Naimek, Hamaseko adar politikoko buruak. Nabarmendu du ez duela Nakba berriro gertatzea nahi. 1948an gertatu zen Nakba deitzen diotena, Israelgo Estatua sortu zutenean: 750.000 palestinar baino gehiago bota zituzten beren lurraldeetatik.

Hamasek esan du larunbatean Israelen aurka egindako erasoa 17 urte iraun duen «setio itogarriaren ondorioa» izan zela: «Ahalegindu gara aire zabaleko espetxe honetatik irteten. Ahalegindu gara geure ahotsa altxatzen nazioarteko komunitatearen aurrean. Egiten ari garena defentsa ekintza bat da: geure existentzia defendatzen ari gara». Israelgo armadaren bozeramaileak, Daniel Hagarik, esan du Gazan zibilei eragindako «edozein minen erantzulea» Hamas izango dela, «israeldarren gomendioei ez entzuteko eskatzeagatik».

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko buru Mahmud Abbasek ere palestinarren exodoa galarazteko eskatu du: «Ez dugu berriro Nakba gertatzerik nahi». AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenekin bildu da gaur, eta esan dio gaitzesgarri deritzola «indarrez behartutako lekualdatzeari», Wafa agentziaren arabera. Blinken Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin bildu zen atzo, eta Estatu idazkariak berretsi zuen Etxe Zuriak Israeli lagunduko diola: «Zuen ondoan izango gara beti».

Palestinak NBEn duen enbaxadoreak, berriz, gehiago egiteko eskatu dio erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresi, ez dadin gizateriaren kontrako krimenik izan Gazan. «Egin duena egin duela, ez da nahikoa izan», esan du Riyad Mansurrek, Arabiar Ligako herrialdeetako enbaxadoreekin bildu aurretik. Haren iritziz ere, palestinarrak Gazatik ateratzea beste Nakba bat litzateke.

Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyen Benjamin Netanyahurekin bildu da gaur, eta Hamasi egotzi dio «Israelgo eta Gazako sufrimenduaren» erantzukizun osoa. «Hamasek zabaldu duen izuak sufrimendu gehiago ekarri du Palestinako herritar errugabeentzat». Aldi berean, adierazi du zer erantzun espero duen Israelen aldetik. «Badakit Israelen erantzuteko moduak demokrazia bat dela erakutsiko duela».

Gazako egoeraren ardura osoa Hamasena dela adierazi du Alemaniako Atzerri ministro Annalena Baerbockek ere, Israelgo haren homologo Eli Cohenekin bildu ostean. «Gazako biztanle guztiak hartu ditu gatibu». Haren esanetan, talde islamista Gazako herritarrak erabiltzen ari da giza ezkutu modura, bere burua babesteko.

Errusiako presidente Vladimir Putinek salatu du Israel «metodo krudelekin» ari zaiola erantzuten Hamasen erasoari. Agintariak adierazi du Hamasek «inoiz ez bezalako krudelkeriaz» jokatu duela Israelen aurka, baina Israelen erantzuna ezin justifikatuzkoa dela. Nazien Leningradeko setioarekin parekatu du Gazakoa. «Bi milioi pertsona baino gehiago bizi dira han. Hamas ez dute guztiek babesten, inolaz ere. Baina denek sufritu behar dute, emakumeak eta haurrak barne. Noski, edozeinentzat zaila da horrekin ados egotea».

UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak esan du Gaza «infernua» bihurtzear dela, eta «kolapsatzeko zorian» dagoela. Are, Unicefek esan du Gazan ez dagoela «leku seguru bat ere».

Nahita ere, Gazan bizi diren palestinarrentzat ia ezinezkoa da zerrendatik irtetea, Israelek erabat blokeatuta daukalako. Batetik, muga guztiak itxita daude. Israelek kontrolatzen ez duen korridore bakarra Rafahkoa da; Gaza hegoaldean dago, eta Egiptorekin egiten du muga. Egipto atzo prest agertu zen korridore horren bitartez Gazara giza laguntza helarazten laguntzeko, baina Kairok ohartarazi zuen korridorea ez dagoela erabilgarri, Israelek bonbardatu duelako. Argi utzi zuen ez duela zibilentzako korridore bat irekiko, «palestinarren exodoa» eragingo lukeelako, eta horrek «kalte» egingo liokeelako «Palestinako auziari».

Bestetik, Gazan etenda dago astelehenetik elikagai, ur, argindar eta erregai hornidura, Tel Aviven aginduz. Israelgo Energia ministro Israel Katzek atzo adierazi zuen setioari eutsiko diotela Hamasek larunbatean Israelen bahitutako israeldarrak askatzen ez dituzten bitartean —Israelgo armadak baieztatu du talde islamistak 120 pertsona dituela gatibu—. Israelek Gazan 2007tik indarrean duen blokeoaren ondorioz, lurraldeko biztanleen %80ri ezinbestekoa zaie laguntza humanitarioa bizirik irauteko.

Lehen operazioak Gazan

Israelgo armadak jakinarazi duenez, lehen operazioak egin ditu Gaza barnean, Hamasek Israeldik hartutako gatibuak bilatu eta ingurua «terroristez eta armamentuz garbitzeko». Bahituak non dauden argitzeko zantzuen bila aritu da armada muga ondoko eremuetan. Esan du Hamasen zenbait azpiegitura suntsitu dituela.

Gainera, Gaza bonbardatzen jarraitzen du Israelek. Larunbatetik, ia 1.800 palestinar hil ditu, eta 6.000 baino gehiago zauritu, Gazako Gobernuaren arabera —horietatik 447 adingabeak, gutxienez—. Hamasek gutxienez 1.300 israeldar hil ditu, eta 3.400 zauritu, Tel Aviven esanetan. Israelgo armadak «eskala handiko eraso bat» hasi zuen herenegun, eta gatazka sakontzeko bidean da. Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallantek asteartean iragarri zuen Israelgo armada «eraso integral bat» prestatzen ari dela. Atzo esan zuen lurreko erasoa Israelen helburuak betetzeko egokia denean abiatuko dutela.

Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk berretsi du orain arteko bonbardaketak «hasiera besterik ez» direla. Azaldu duenez, «sekulako» babesa jaso du nazioarteko agintarien artean, eta Gazaren kontrako erasoak areagotu egingo dira hurrengo egunetan. «Hamas desagerraziko dugu». Iragarri du denbora beharko dela helburu hori betetzeko eta Israel gerratik «orain baino indartsuago» aterako dela.

Bonbardaketa ugari izan dira bart gauean. Israelgo armadak esan du 750 «helburu militarri» egin diola eraso, hala nola hamabi eraikin handiri. Israelgo armadak esan du larunbatetik 6.000 misil jaurti dituela Gazara. AEBek 2019. urte osoan Afganistanen jaurtitako misil kopuruaren antzekoa da; Gaza 1.800 aldiz txikiagoa da Afganistan baino. Palestinako lehen ministroak, Mohammed Xtayyehk, Gazan «genozidioa» egin duela leporatu dio Israeli.

Hamasek esan du bart 150 misil jaurti dituela Israelgo Axkelon hirira, «zibilen lekualdatzeari eta hilketari erantzuteko».

Gatazka hedatzeko arriskua

Hosein Amirabdollahianek, Irango Atzerri ministroak, adierazi du gerra «Ekialde Hurbileko beste leku batzuetara» heda litekeela Israelek ez badio «berehala» uzten Gaza bonbardatzeari. Libanoko Hezbollah miliziak adierazi du «oso prestatuta» dagoela Hamasekin bat egin eta Israelen aurka borrokatzeko, «une egokia iristen denean». «Operazio honetan parte hartuko dugu, gure planei eta irizpideei jarraituta, hala dagokionean», adierazi du Naim Qasemek, milizia xiitako idazkari nagusiaren albokoak, L'Orient-Le Jour hedabideak jaso duenez.

Izan ere, borrokak beste fronte batzuetara zabaltzen ari dira jada. Azken egunetan, Libanoren eta Israelen arteko mugako borrokek erakarri dute arreta. Atzo, berriz, Sirian ere izan ziren erasoak. Damaskok salatu zuen Israelgo armadak eraso egin ziela hiriburuko eta Alepoko aireportuei, eta biak zerbitzua eman ezinik gelditu zirela.

Israelgo armadak kazetari bat hil du Libanoko mugan. Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez, harentzat lanean ari zen bideo kamerari bat da biktima. Zuzeneko bideo seinalea ematen ari zen tiro egin diotenean. Beste bi kazetari zaurituta daude. Israelek beste sei kazetari hil zituen Gazaren bonbardaketaren lehen egunetan.


Summary: EH Bilduk «anbizioa» exijitu dio Sanchezi, «zintzilik» dauden gaiak lantzeko. Inbestidurarako bilera sortan, lehen aldiz bildu da Sanchez EH Bildurekin. Koalizio abertzalea prest dago azken legealdiko «neurririk positiboenei» jarraipena emango dien «agintaldia garatzen eta sendotzen laguntzeko».

Ezohiko irudi bat gaur Madrilen: lehen aldiz, EH Bilduko ordezkariak jendaurrean elkartu dira Pedro Sanchez Espainiako gobernuburu izateko PSOEren hautagaiarekin, inbestiduraz hitz egiteko. Hain zuzen, Mertxe Aizpurua Kongresuko eleduna eta Gorka Elejabarrieta Senatukoa izan dira bileran. Koalizio abertzaleak mugarri garrantzitsutzat jo du bilkura, «elkarrizketan, negoziazioan eta akordioan oinarritutako konfiantzazko ziklo bati ekiteko». Eta hautagai sozialistari adierazi diote prest daudela azken legealdiko «neurririk positiboenei» jarraipena emango dien «agintaldia garatzen eta sendotzen laguntzeko». Era berean, «anbizioa» exijitu diote Sanchezi, «zintzilik» dauden gaiak landu ditzan. Santos Cerdan PSOEko Antolamendu idazkariak eta Maria Jesus Montero Ogasun ministroak ere parte hartu dute bileran.

Uztaileko hauteskundeek utzitako agertokiaren analisia egin du EH Bilduk bileran, eta bere asmoa argi utzi: «PP eta Vox buru dituen bloke erreakzionarioari gobernua osatzen ez uztea eta aukera hori uxatzea». Alderdiak «agindu demokratikotzat» jo du «ultraeskuina geldiaraztea»; eta «eskuin atzerakoiak geldiaraztea» ere ezinbestekoa iruditzen zaio legegintzaldiari hasiera emateko. Era berean, adierazi du laster hasiko den legealdian «pauso sakonak» eman behar direla: «Euskal langileen eta estatukoen eskubide sozialak eta ekonomikoak zabaltzeko, Euskal Herrian bakea eta bizikidetza demokratikoa egonkortuko dituzten politikak egiten jarraitzeko, eta estatuaren nazio aniztasunari eta gure herriaren eskubide nazionalei buruzko eztabaida behingoz irekitzeko».

Bilera giro «eraikitzaile» eta «positiboan» egin dela azpimarratu du EH Bilduk. Eta gehitu du gaurko topaketek jarduera politikoa ulertzeko eta egungo aldi historikoan kokatzeko modu bat erakusten dutela, «erantzukizunean eta errespetu etengabean oinarrituta, beste edozein interesen gainetik».

Juntsekin ere, lehen aldiz

Orain arte, koalizio abertzalea PSOEren bozeramaileekin bildu izan da. Azken legegintzaldian, izan ere, PSOEk garai hartan zuen Kongresuko bozeramaileak egin zituen inbestidurarako harremanak, hau da, Adriana Lastrak. EH Bildurekin ez ezik, hautagai sozialista Miriam Nogueras Juntsek Kongresuan duen bozeramailearekin ere bilduko da lehen aldiz gaur. Bi bilera horiek eginda, Sanchezek amaitutzat emango du inbestidurarako bilera sorta. Oraindik ez dute jarri inbestidura egiteko egunik, ordea: PSOEk adierazi du ez duela eguna zehaztuko talde parlamentarioekin akordioa lortu arte.


Summary: Laugarrenez jarraian gora egin du inflazioak, energien garestitzeagatik. Elikagaien saskia apur bat merkatu da, baina iaz baino %9,5 garestiago dago. Olioaren igoerak ez du etenik: %40 garestitu da iaztik.

Iraileko malda are gogorragoa izan da aurten. Hego Euskal Herrian prezioek gora egin dute beste behin: %3,5 batez beste, INE Espainiako estatistika erakundeak ostiral honetan argitaratutako datuen arabera. Abuztuan baino zortzi hamarren handiagoa da, eta maiatzetik laugarren igoera da jarraian.

Alde positiboan, azpiko inflazioa, elikagai ez-elaboratuak eta produktu energetikoak kanpo uzten dituena: irailean % 5,8ra jaitsi da. Eta elikagaien saskia: apur bat merkatu da. Dena den, iaz baino %9,5 garestiagoa da.

Energien prezioen igoerak eragin du inflazio orokorrak gora egin izana. Iazko irailean baino merkeago daude argindarra, gasa eta erregaiak. Bereziki, argindarra eta gasa: %27,6 merkeago. Hala ere, 7,3 puntu garestitu da abuztutik irailera, eta igoera handia da hori. Iaz, epe berean, 33,3 puntu jaitsi zen.

Erregaien kasuan, berdin. Uztailaren hasieratik, astez aste, garestitu egin dira gasolioa eta gasolina, eta abuztutik irailera beste 3,2 puntu egin du gora. Iaz, epe berean, 3,9 puntu merkatu zen. 95 gasolinaren litroak batez beste 1,621 euro balio zuen ekainaren 26an, eta atzo 1,702 euroan zegoen. Dieselaren litroak, berriz, 1,462 euro balio zuen ekainaren amaieran, eta atzo 1,679 euro ziren.

Nazioartera begira

Elikagaien eta erregaien prezioak oso aldakorrak direnez, EBZ Europako Banku Zentralak azpiko inflazioaren bilakaera erabiltzen du erreferentzia moduan bere erabakiak hartzeko; bi ondasun horiek kontuan hartu gabe kalkulatzen da azpiko inflazioa. Irailean abuztuan baino bost hamarren gutxiago da, eta 2022ko ekainetik erregistratutako txikiena da; % 5,5ekoa izan zen, eta %5,8koa da orain.

Beherako joera hori eurogunean ere gertatzen ari da. Eurostaten arabera, inflazioa bederatzi hamarren txikitu da abuztutik irailera. %4,3an dago orain, mailarik txikiena 2021eko urriaz geroztik. Hori kontuan hartuta, iraileko bileran EBZk iradoki zuen diruaren prezioa garestitzeari uztiko ziola, AEBetako Erreserba Federalak eta Ingalaterrako Bankuak egin bezala. Baina testuingurua aldatzen hasi da.

Izan ere, energien merkatuan ezegonkortasuna gero eta handiagoa da. Eta baliteke Palestinako gatazkak are gehiago aztoratzea prezioak. Horrekin batera, Espainiako Gobernuak energiarako laguntzak kentzea edo moldatzea aurreikusten du; besteak beste, Europako Batzordearen eta Nazioarteko Diru Funtsaren iradokizunei jarraituz, eta gasaren eskaria ere gora egiten ari da, neguaren etorreraren ondorioz. Petrolio ekoizleek ere murrizketak iragarri dituzte produkzioan.

Baliteke horrek guztiak energien prezioak garestitzea, eta, aurrez gertatu izan den bezala, litekeena da inflazio orokorrak gora egitea datozen hilabeteetan, eta horrekin batera ugaritzea hari aurre egiteko neurriak: banku zentralek interes tasa handiei eustea, nagusiki.

AEBetako Erreserba Federalak (Fed) hala egingo duen susmoa zabaldu da egunotan, herrialdeko inflazioa %0,4 handitu dela jakinarazi ostean. Erreserba Federalak interesak handitzen baditu, EBZk ere gauza bera egingo luke. Izan ere, dolarraren garestitzeak prezioen garestitze orokorra dakar, bereziki petroleoarena. Hori berdintzeko, EBZk interes tasak handituko lituzke.

Elikagaiak, apurka behera

Beste aldean, erosketa saskia dago. Lasaitua hartu du irailean ere. Eta Hego Euskal Herrian seigarren hilabetez jarraian behera egin du, baina jaitsiera erritmoa motela da oraindik: abuztutik irailera 0,3 puntuko jaitsiera. Dena den, iaz baino %9,5 garestiago daude elikagaiak.

Olioaren prezioaren igoerak ez du etenik, eta beste %8,3 garestitu da hilabete bakarrean. Iazko irailetik %39,3 garestiago dago; besteak beste, lehorteek produkzioan izan duten eraginagatik. Olioarekin batera, azukrea da azken urtean gehien garestitu den beste elikagaia, baina azken hilabeteetan egonkortu egin da, eta igoerarik ez da izan azkenekoan. Hala ere, iaz baino %46,9 gehiago kostatzen da.

Abuztuarekin alderatuta gehien merkatu diren elikagaiak patatak (-%3) eta zerealak (-%2,7) dira. Patatak, dena den, iaz baino %11,5 garestiago daude, eta zerealak, berriz, %7,8.

Izan ere, urte arteko konparazioan estatistika erakundeak biltzen dituen 23 produktuetatik bakar bat ere ez da jaitsi Hego Euskal Herrian. Azukrearen eta olioaren atzetik, kafea garestitu da gehien: %12,3. Eta, jarraian, esnea: %12. Esnekiak, %6,1. Haragien kasuan, txerrikia garestitu da gehien: %8,5. Eta behikia eta hegazti haragia %3,4. Arrain freskoak ere igoera esanguratsua izan du: %7,6. Eta antzekoa frutak: %7,2. Lekaleak eta barazkiak %6,4 garestitu dira.

Edari alkoholdunen prezioak %7,5 igo dira. Antzekoa izan da ostalaritza produktuena: %7. Uda honetan bereziki deigarria izan da pakete turistikoek izan duten igoera: %21,4koa.


Summary: 'Aita Mari' ontziak 69 lagun erreskatatu ditu, eta Italiara bidean da. Itsas Salbamendu Humanitarioa erakundeak jakinarazi du sei adingabe daudela erreskatatutakoen artean.

Aita Mari ontziak 69 lagun erreskatatu ditu bart gauean Mediterraneo itsasoan. Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi duenez, orduak zeramatzaten noraezean, egurrezko bi ontzitan. Italiako Gobernuak Napolin porturatzeko agindu die, nahiz eta hasieran Genovara bideratu nahi zituen, erreskatea egin duten lekutik 965 kilometrora.

Tripulazioak aste hasieran ekin zion misioari, Burrianatik (Herrialde Katalanak) Mediterraneorantz abiatuta, eta handik lau egunera egin dute lehen erreskatea. Azaldu dutenez, hemezortzi lagun erreskatatu dituzte ontzi batetik, eta 51 beste batetik. Gehienak gizonezkoak dira, baina azaldu dute artatu dituztenen artean sei emakume eta beste horrenbeste adingabe daudela, eta gehitu hainbatek «trauma psikologikoak» dituztela noraezean pasatu duten denboraren ondorioz. Horiek artatzen ari da ontziko sorospen taldea.

Italiaren jarrera ere gogor kritikatu dute, esanez Genovan porturatzeko agindua nazioarteko zuzenbidearen kontrakoa zela, hark gertuen dagoen portura bidaltzeko agintzen baitu. Are gehiago, goizean salatu dute inoiz ez zaiola hain urrun porturatzeko agindu halako itsasontzi bati. Horiek hala, Simon Vidal ontziko kapitainak azaldu du bide «arriskutsua» dutela aurrean: «Bi metro eta erditik gorako olatuei aurre egin behar diegu, 33 korapilotik gorako abiadurako haizearekin». Jarraian, Italiak iritzia aldatu du, eta Napolin porturatzeko agindu.

Ontziak aurten egindako hirugarren misioa da martxan duena; ia hirurehun pertsona erreskatatu zituzten, eta beste 162 lagundu. Guztira, ontzia beste hamar aldiz aritu da Mediterraneoan erreskate lanetan.


Plana bai, baina dirurik ez

Summary: Plana bai, baina dirurik ez. Adavan amiantoaren biktimak laguntzeko Nafarroako elkarteak Nafarroako Gobernuari eskatu dio ekin diezaiola, eta martxan jar dezala amiantoa ezabatzeko herrialdeko plan zuzentzailea. 2019an onartu zuten, baina ez dute garatu.

Epaiketa batek karrikara atera ditu Adavan amiantoaren biktimak laguntzeko Nafarroako elkarteko kideak: elkarretaratzea egin dute Iruñean —urriaren 5ean—, Nafarroako Justizia Auzitegiaren aurrean. Lizarrako Agni-BSH enpresako langile baten familiak jo du auzitara, lanean kutsatuta gaixotu zela aitor diezaioten. Amiantoak eragindako minbizia baten ondorioz hil da langilea.

2018. urtean sortu zuten Adavan, eta, geroztik, amiantoaren biktimen alde ari dira elkarteko kideak: auzitara jotzen dutenak bidean laguntzen dituzte; administrazioaren aurka indarra egiten dute, erakunde publikoek hartutako konpromisoak bete ditzaten; eta karrikara ateratzen dira, herritarrak amiantoaren arriskuez ohartarazteko.

Jose Manuel Bueno da Adavan elkarteko presidentea. Altsasuko Sunsundegi etxean egin du lan hainbat urtez. Amiantoak inguratuta aritu da urte horietan guztietan. Oraingoz ez da gaixotu, baina Damoklesen ezpata sumatzen du buru gainean. Izan ere, pertsona bat amiantoaren zuntza arnastu eta 30 urte ingurura gaixotu daiteke. Buenok badaki hori zer den, anaia bat galdu baitu amiantoak eragindako minbizi baten ondorioz. «Bi urtez aritu ginen auzitan; 2021eko urtarrilean onartu zioten epaileek amiantoak gaixotu zuela. Ordurako hilik zen».

Adavan elkarteko kide da Juan Antonio Castilla ere; amiantoa zegoen lantegi batean aritu da urte luzez, Bueno bezala. Elkartean buru-belarri ari da, gaixotu direnen alde, eta, batez ere, amiantoaren auzia erakunde publikoen agendetan sartzeko eragiten. Biktimek egindako presioaren ondorioz du Nafarroak amiantoa ezabatzeko plan bat, hain zuzen ere. Urrats hori, baina, ez da nahikoa plana diruz hornitu eta garatzen ez bada, eta bigarren pauso hori ez dutela eman salatu du Castillak: «Nafarroak badu amiantoa ezabatzeko plan bat, baina ez du deuserako balio administrazioak ez badu garatzen eta erabiltzen. Nafarroako Gobernua sekulako arduragabekeriaz ari da jokatzen. Ekin diezaiola, behingoz, amiantoa ezabatzeko».

Amiantoa, edonon

Nafarroako Gobernuak 2019ko martxoan onartu zuen amiantoa ezabatzeko plan zuzentzailea, Nafarroako Parlamentuak 2017an egindako eskaerari erantzunez. 2017ko irailean, hain zuzen, parlamentuak mozio bat onartu zuen Nafarroako Gobernuari eskatzeko amiantoa ezabatzeko plana presta zezala, amiantoa dagoen tokien errolda eta mapa osatuz.

Gobernuak errolda eta mapa egin ditu, eta datuek agerian utzi dute amiantoaren auziak duen neurria: gutxienez, amiantoz egindako 6,3 milioi metro koadro estalki daude herrialdean, eta 566 kilometro hodi eta kanalizazio.

Amiantoa, egun, edonon dago, XX. mendean erruz erabili baitzuten eraikuntzaren esparruan, bertzeak bertze. «Merkea zen, eta hamaika esparrutan erabil zitekeen. Gerora jabetu gara dituen arriskuez», erran du Osasun Publikoaren eta Laneko Osasunaren Nafarroako Institutuko teknikari Teresa Ferrerrek.

Amiantoak, beraz, ez die bakarrik enpresa jakin batzuetako langileei eragiten, gizarte osoari baizik. 1970-1990eko hamarkadetan erruz erabili zuten mineral hori, eta 2002. urtera arte ez zuten debekatu. Lehenagotik jakina zen gizakien osasunarentzat kaltegarria zela, baina amiantoa bazter uzteko prozesua mantso joan zen.

Prozesu garestia

Amiantoz egindako fibrozementuak 30 eta 50 urte arteko bizitza erabilgarria dauka; XX. mendearen bukaeran erabilitako materialaren bizitza erabilgarria, beraz, agortzen ari da. «Amiantoaren auziak Europa osoa hartzen du», erran du Ferrerrek. Europako Parlamentuak 2013an onartu zuen amiantoaren arriskuei aurre egiteko ebazpen bat, eta, 2014an, urte hartako Europako Batzorde Ekonomiko eta Sozialak berretsi zuen 2032. urte bukaerarako Europako Batasunetik kanpo egon behar duela amiantoak. «Ebazpen horrek ez du derrigortzen, halere», zehaztu du Ferrerrek.

Nafarroako amiantoa ezabatzeko 245 milioi euro behar direla erran zuten Nafarroako Gobernuko agintariek 2019an, mineral horren inguruko plana aurkeztu zutenean. Dirua da, hain zuzen, plan hori indarrean ez jartzeko arrazoi nagusia; Adavan elkarteak salatu du amiantoa ezabatzeko plana ez dutela diruz behar bezala hornitu, eta Nafarroako Osasun Publikoaren eta Laneko Osasunaren Institutuko teknikari Teresa Ferrerrek ere garbi du baliabide ekonomikorik eza dela zailtasun nagusia: «Plana onartu izana garrantzitsua da, baina dirua behar da; oraingoz, gutxi gastatu da», aitortu du teknikariak.

Amiantoa ezabatzeko prozesua, hain zuzen, ez da batere merkea. Lan horretan espezializatutako enpresek egin behar dute, derrigorrez. «Hagitz garestiak dira», berretsi du Ferrerrek. Haren ustez, Europak eman beharko lituzke amiantoa ezabatzeko laguntzak.

Arazoak herritarrei eragiten die, bizi diren eraikinetan edo lantegietan egon daitekeelako amiantoa; erakunde publikoei ere bai, azpiegitura publiko anitzetan ere egon badagoelako. Ferrerrek nabarmendu du Espainiako Kongresuak 2022. urtean onartutako hondakinen eta kutsatutako lurzoruen legeak udalak behartzen dituela amiantoa duten tokien errolda osatzera eta amianto hori ezabatzeko kudeaketa planak egitera. «Garrantzitsua da udalek lan hori egitea. Amiantoa duten eraikin publikoen errolda egin beharko lukete, hasteko; horretarako, laguntzak beharko dituzte», erran du Teresa Ferrerrek.

Kalte ordainen funtsa

«Hamaika bilera egin ditugu Nafarroako Gobernuko arduradunekin, eta Nafarroako Parlamentuan ere egon gara; beti erraten digute ez dagoela dirurik, baina guk garbi dugu arazo nagusia administrazioaren utzikeria dela. Eta hori hagitz larria da», nabarmendu du Adavan elkarteko Juan Antonio Castillak, haserre.

Baliabideak exijitu ditu herrialdean dagoen amiantoa ezabatzeko, bai eta amiantoak gaixotutako langileentzat ere. Espainiako Kongresuak, hain justu, amiantoaren biktimei kalte ordaina emateko funts bat onartu zuen, 2022ko urrian. Lege hori garatzeko erregelamendua, baina, oraindik ez dute egin. «Berandu ari dira, eta gaizki. Erregelamendua lantzen ari den batzordearen proposamena ez da nahikoa, epaileak ezartzen ari diren kalte ordainen azpitik baitago».

Castillak erran du amiantoak kalte egindako langileak artatzeko moduan zer hobetu badela; 2019an, amiantoak kalte egindako 3.200 langileko zerrenda osatu zuen Nafarroako Gobernuak. Egun, 2.400 daude. Adavanek garbi du kopuru hori motz gelditzen dela. Urtean behin azterketa medikoak egiteko eskatu dute, gainera, erradiazio baxuko ordenagailu bidezko tomografia axialak egiteko. «Garrantzitsua da gaitzari aurrea hartzea».


Kontsumo ohituren azterketa

Summary: Kontsumo ohituren azterketa. Elikadura burujabetza eta jasangarritasuna bultzatzeko, Elikaldia egingo dute gaurtik larunbatera, Bilbon. Kontzeptuak finkatu eta horien kontzientzia hartu nahi dute ekinaldiarekin.

Elikadura ardatz dela, Bilbon probaldi bat egingo dute datorren astean: Elikaldia izeneko egitasmoa. Gaur eta datorren larunbata bitarte izango da. Urtzi Ugalde egitasmoaren antolatzaileetako baten hitzetan, kontsumoaren eraginak aztertu nahi dituzte: «Jaten eta edaten ditugun produktuek, eta, hain zuzen ere, haien ekoizteko eta banatzeko moduak gure ingurumenean, gizartean eta ekonomian duten eragin positiboei eta negatiboei buruz hausnarketa eragin nahi dugu. Bide batez, praktika onak ere sustatu nahi ditugu».

Ugalderen iritziz, ezinbestekoa da ohiturak aldatzea: «Data jakinetan hainbat ekintza egin beharrean, hobe da egunean-egunean bizimoduko kontu txikiak aldatzea; ohartzea zer den egiten ari garena eta zergatik. Kontzientzia hartzea da garrantzitsuena».

Urriaren 16a Elikaduraren Nazioarteko Eguna da, baita Elikadura Burujabetzaren Aldeko Ekintzen Eguna ere. Hori dela eta, abagune «ezin hobea» iruditzen zaie Elikaldiko antolatzaileei proba martxan jartzeko. Izan ere, ekintza jakinak oinarritzat izanda, norbanakoen egunerokoa aldatu nahi lukete, Ugalderen arabera: «Ariketa pilotua izango da; beraz, hastapenak ondo finkatu nahi ditugu. Baita saretzeko erabili ere, eta ea lortzen dugun berrehun pertsonako langa gainditzea izen ematean».

‘Zer egin, hura izan’

Elikadura «gizartearen eta herrien oinarrizko ondarea da», antolatzaileentzat: «Euskal Herriak duen berezko baldintza antropologiko, klimatiko eta orografikoak transmititu egin dira urtez urte, belaunaldiz belaunaldi eta auzoz auzo. Izugarrizko altxorra da jakintza hori; adibiderako, euskal kulturan gastronomiak duen garrantzia eta indarra».

Hortaz, antolatzaileek nabarmendu nahi izan dute Elikaldia ez dela inorena, eta, aldi berean, «denena» dela: «Biztanleon, gizarte mugimenduon, erakunde publiko eta pribatu guztion ardura da. Jabego kolektiboa da, eta horrela zaintzen jarraitu behar dugu. Hizkuntzak bezala, elikadura ezinbestekoa da herrien transmisiorako eta biziraupenerako, eta horien osasunari buruz asko esaten digu. Guk argi daukagu esaera zaharrak dioena: Zer egin, hura izan».

Edonola ere, bi elkartek hauspotu dute Elikaldia. Dinamizazio lanetan, batez ere, Kidekoop eta Bizilur aritu dira. «Kidekoop kontsumo kooperatiba bat da, Bilbo Zaharrekoa. Denda baten antzeko funtzionamendua dauka, baina bazkideen bitartez», dio Ugaldek. «Bizilurrek, berriz, Euskal Herri osoan egiten du lan, eta burujabetza du ardatz. Jardunaldiak antolatzen ditu, eta nazioartean egiten du lan. Bi elkarteak kudeaketa taldean egon dira buru-belarri, baina auzoko hamar bat eragilek ere laguntzen dihardute».

Elikadura, burujabetza, jasangarritasuna eta lur eremua ardatz hartuta, bost eguneko egitaraua antolatu dute. «Denek daukate gauza komun bat, eta hori zera da, gure inguruan, naturan, ekonomian, maila sozialean eragiten dutela, eta guk erabakitzen dugu nora doan gure dirua: kanpora edo gertukora, ekoizpen modu jasangarrietara edo esplotatzaileetara. Garrantzitsua izaten da horien lanketa egitea kontziente izateko gure ekintzez, ez aritzeko automatismoz».

Euskal Herrian egina

Datu deigarriek gizartean eragin handia izaten dute sarri. «Esate baterako, munduko biztanleen %60 nekazari txikiak dira. Horietatik %70, emakumeak. Horrek esan nahi du, gainera, zuzenean munduko biztanleen %70 elikatzen dituztela». Ugaldek dio munduko biztanleen %6k daukatela lurraren %65aren jabetza. «Kontsumitzen dugunaren %10 baino gutxiago ekoizten da Euskal Herrian».

Elikalagun izena ipini diete Bilboko ekinaldian parte hartuko dutenei. «Auzoan bizi edo lan egiten duten bizilagunak izango dira protagonistak; norbere kontsumo ohiturak aztertu eta eraldatzeko prest egotea da baldintzarik behinena». Lagunei, lankideei eta familiakoeei egitasmoaren berri eman, eta informazioa errazteko eskaera ere egin du Ugaldek, baita lotsak kendu eta ekintzetan parte hartzekoa ere. Elikaldia.eus atarian eman behar da izena, aurretiaz.


Emakumeak, lurrari lotuta

Summary: Emakumeak, lurrari lotuta. Landa Eremuko Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur. Gipuzkoan, egun, emakume asko bizi dira landa eremuan, baina horrek ez du esan nahi guztiak baserritarrak direnik. Dena dela, lurretik bizitzea erabaki dutenek geroz eta toki gehiago daukate erabakiguneetan.

Eguzkiaren azken printzek argitzen dituzte soroak Lezoko Urreleku baserrian. Urria den arren, eguraldiak modua ematen du baratzean egun osoan aritzeko. Eguna bukatzearekin batera, baratzeko lanak ere amaitu ditu Nekane Tomasenak (Errenteria, 1968). Lurraren Orena proiektuaren sortzaileetako bat da; egitasmo horren bidez, Urrelekuko lurretan nekazaritza ekologikoan oinarrituta ekoitzitako produktuak saltzen dituzte. Miriam Arrietarekin (Itziar, Deba, 1983) batu da baserrian; Arrietak Itziarren dauka baserria, baina hara eta hona dabil azken egunotan, bere lurretan hazitako sagarrekin zukua egiten. Hirian jaio zen Tomasena, eta hirian bizi da, baina landa eremuan egiten du lan. Baserrian jaiotakoa da Arrieta, eta bertan ari da lanean oraindik, ahizparekin. Biek daukate lotura landa eremuarekin, eta ez dira bakarrak. Hain zuzen, Landa Eremuko Emakumeen Nazioarteko Eguna da igandean, urriaren 15ean, eta, Eustatek emandako datuen arabera, gaur egun Gipuzkoan 42.319 emakume bizi dira eremu horretan.

Kalabaza itxurako barazki lehorrak atera ditu Tomasenak autoaren atzealdetik. «Badirudi aurten izango ditugula batzuk, behintzat», dio. «Guri ez zaizkigu ondo lehortu», erantzun dio Arrietak. «Luffa izena du landareak, eta lehortzen direnean, belakiak egiteko erabiltzen dira», azaldu du geroago. Baserriko tresnak gordetzen dituzten etxe baten alboan eseri dira, baratzera begira. «Biolur elkartean ezagutu genuen elkar, baratzezainen taldean, eta arazoak ditugunean elkarri laguntzen saiatzen gara. Elkarte horren barruan hainbat talde daude, eta esango nuke baratzean aritzen direnen eta okinen taldean biltzen dela emakume gehien. Bakoitzak bere proiektua dauka, baina badaude emakume guztion artean saretuta sortu ditugun egitasmoak ere», esan du Arrietak.

Milorri da egitasmo horietako bat. Infusioak edo saldak egiteko belarrak nola ekoitzi azaltzen diote elkarri, ¨esperimentatu» egiten dute, eta ekoizpena guztien artean saldu. “Proiektu horretan gauden guztiak emakume baserritarrak gara, eta loturaren bat daukagu lurrarekin, modu batera edo bestera. Batzuk ekoizleak dira, profesionalak, eta beste batzuk baserrian bizi dira, ez dute profesionalki ekoizten, baina bai «beste modu batean», azaldu du Tomasenak. Izan ere, uste du landa eremuko emakumeen kontzeptua malgutu egin dela azken urteetan: «Gaur egun, gauzak aldatzen ari dira. Ni hiriko emakume bat naiz, baina lurra lantzen dut. Eta badaude baserrietan bizi baina inoiz aitzurrik hartu ez duten emakumeak ere». Arrietak gehitu du landa inguruneko bizitza izatea dela elkarren beste puntu komunetako bat: «Hor dauzkagun zerbitzuak, zailtasunak eta erraztasunak berdinak dira guztiontzat».

Landa eremua, gizonena?

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, landa eremuan bizi eta lanean ari diren emakumeen %86k baino gehiagok egiten dute lan zerbitzuen sektorean, %12k industrian, eta %1ek eraikuntzan. Nekazaritza, abeltzaintza, basogintza edo arrantza lanbide gisa daukaten emakumeen ehunekoa ere txikia da: %1. Gizonen kasuan, %4ra igotzen da kopurua. Bide horretatik, landa eremua gizonezko baserritarraren irudiarekin lotu izan da beti. «Gizonek beti izan dute ikusgaitasun handiagoa baserri munduan, baina emakumeak ere hor egon dira beti, esparru guztietan: baratzeko zaintza lanetan, animaliekin zein etxe barruan. Gizonak, berriz, beti egon dira erabakiguneetan, eta hala daude oraindik ere», dio Tomasenak. Arrieta bat dator harekin, eta erantsi du baserritarren elkarteetan zein kooperatibetan ikusi izan dela hori: «Duela gutxira arte emakumea ez da egon leku horietan; emaztea etxean geratzen zen, eta gizona joaten zen bileretara». Gaur egun ere joera horiek askotan gertatzen direla azaldu du Tomasenak: «Ezagutzen ditut kasuak non emakumeak baserrian lan egiten duen eta gizonak kanpoan. Bileretara, ordea, gizona joaten da».

Era berean, baserriko makina handiak erabiltzeko orduan igartzen dute desberdintasuna. «Makinak iritsi zirenean, gizonak gidatzen zituen beti», esan du Arrietak. «Beti izan dute joera makina handiak hartzeko, aurrean egoteko. Uste dut boteretsuago sentitzen direlako egiten dutela, eta uste dutelako zuk ez duzula ondo egingo. Oso joera kulturala da; txertatuta dago gure gizartean», dio Tomasenak.

Horren adibidetzat pasadizo ugari dauzkate biek. «Garai batean, traktorea hartzen nuen lehengusua edo makina erabiltzen zuen beste gizonik ez zegoenean. Azken aukera nintzen ni. Momentuan ez nintzen ohartzen, baina orain pentsarazi egiten dit kontu horrek», aipatu du Arrietak. Tomasena, berriz, traktore bat erostekotan zela saltzailearekin aritu zen telefonoz hizketan, eta saltzaileak ziurtzat jo zuen emakumeak ez zekiela makinei buruzko kontu teknikorik. «Alabak eta biok hitz egin genuen saltzailearekin, eta motorrari zein zaldiei buruz galdera teknikoak egiten hasi nintzen. Saltzaileak, orduan, esan zidan ez arduratzeko, kontu horien inguruan nire gizonarekin edo aitarekin hitz egingo zuela».

Makinei dagokienez, aldaketa handiak izan dira duela hamarkada batzuetatik nekazaritzan eta abeltzaintzan, eta bi baserritarrek uste dute ekoizpen eremu bakoitzean ezarri den ereduak zerikusia izan duela baserriaren buruaren generoarekin. «Gizona buru zen baserrietan joera handiagoa egon da inbertsio handiak egiteko eta azpiegitura handiak eraikitzeko. Emakumeak buru ziren baserrietan, ordea, esango nuke ez dela horrenbeste ezarri nekazaritza industriala, eta lurrari lotuta jarraitu dutela, mekanizazio txikiekin, eta lehengo jakintza aurrera eramaten», azaldu du Arrietak. Eredu aldaketarekin, indibidualizaziorako joera bat ere antzeman dute biek: «Sektorean, bakoitzak bere bidea egiten du», ondorioztatu dute. Dena den, Arrietak nabarmendu du hori ez dela beti horrela izan: «Garai batean, ez zegoen makinarik, lana etxez etxe egiten zen, eta auzokide guztiak joaten ziren etxe bakoitzeko lanak egitera. Baina momenturen batean gertatu zen banaketa hori». Horren harira, modu kolektiboan lan egitearen garrantzia nabarmendu du hark ere, eta beste lan eredu batzuk eraikitzeko garrantziaz ere aritu da. «Haziak gordetzeko lanetarako, adibidez, beti emakumeengana jotzen da, emakumeek egiten dituztelako baratzeko eskulan txiki horiek, eta lan hori, gainera, ez zaie aitortu oraindik. Nekazaritzako industria handiek, ordea, ez dituzte haziak inoiz eman izan».

Ereduen arteko talka

«Makroproiektuen eredua oso maskulinoa da; hori beti esaten dute etxaldeetako emakumeek», esan du Tomasenak. «Emakumeen eredua plurala da, txikitik abiatutakoa, askoz ere logikoagoa. Eta uste dut klima larrialdiak arrazoia emango digula. Ez dago energiarik makroproiektuak egiteko, eta, beraz, uste dut denborarekin gurea izango dela eredu berria».

Baina txikitik abiatutako ereduari aitortza falta zaiola uste du Arrietak: «Administrazioarentzat, ematen du ez zarela profesionala». Baserri mundua irudikatzen denean, ordea, uste dute hori dela saltzen den irudia: eskulan asko dagoen eta animaliak asko zaintzen diren eremu bat. «Gauza bat saltzen ari bagara, gero hori praktikara eraman behar da, baina administraziotik beste eredu bat sustatzen ari dira», txarretsi du Arrietak. Jakina da baserriko lana ez dela erraza, eta etxalde txikietan lan egiten dutenen egoera prekarioa izaten da askotan, lan baldintza gogorrekin. «Gaur egun, inor ez da ari aberasten lehen sektorean, ez bada laguntza mordoa hartuta…», aitortu du Arrietak. Aldiz, salatu du abeltzaintzaren sektorea «publikoki askoz gehiago lagunduta» dagoela. Dena dela, lehen sektore osoko baldintzak «gogorrak» direla azaldu du Tomasenak: «Lehen sektorean lan egitea ez da batere erakargarria: lan gehiegi delako, lan astuna delako, oso fisikoa…».

Soldata «ez da proportzionala»

Lezoko Urreleku baserriko soroei begiratu die Arrietak, eta esan du «kostatuta» bete direla eremu horretan alokatzeko baliagarri dauden bederatzi hektareak. Jasotzen duten ordainsaria azpimarratu du, besteak beste: «Jendea harritu egiten da askotan daukagun soldatarekin. Eduki behar duzun jakintza, lanean eman beharreko orduak eta egindako inbertsioak kontuan hartuta, ez da proportzionala. Lehen, baserrian geratzea beste aukerarik ez zuenak egiten zuen hautu bat zen, eta ematen du edonork egin dezakeela, baina nik esango nuke hori ez dela horrela».

«Ekoizpen txikiaren irudia saltzen da, baina laguntzarik ez dugu jasotzen gero», salatu du Tomasenak. Gainera, azaldu du ez dutela «eliteentzako» ekoitzi nahi: «Produktuen prezioa igotzen badugu, dirudunek soilik erosiko digute, eta herriarentzako ekoitzi nahi dugu guk, guztiok izateko janari osasuntsua jateko eskubidea eta geuk baldintza duinak edukitzeko». Arazo hori beste faktore batzuek ere baldintzatzen dutela esan du Arrietak: «Lehen, etxe bakoitzeko aurrekontuaren %30 erabiltzen zen jateko; orain, %17ra ere ez da iristen, gaur egun etxebizitzarako edo garraiorako askoz diru gehiago erabili behar delako».

Paisaiari begiratu diote biek. «Lanbideak badauzka alde onak ere, eta harrapatu egiten zaitu: urtaro guztietan kanpoan lan egiten duzu, lurrarekin bateratuta zaude, paisaiarekin desegiten zara…», nabarmendu du Tomasenak. Arrietak ere alde onak ikusten dizkio hartutako bideari: «denboraren antolaketa norberaren esku izatea, eta zer norentzat ekoitzi nahi dugun erabakitzea, adibidez».

Freskatzen hasi du. Bakoitza bere autoan sartu da, eta katu bat atera da zuhaixka batzuen artetik. Biek agur esan diote lurrari; bihar egunsentiarekin batera ikusiko dute berriro.


Summary: Kulturgileek babesa adierazi diote Kontseiluaren azaroaren 4ko manifestazio deiari. Bertan izan dira Olaia Inziarte kantaria, Mikel Martinez eta Patxo Telleria antzezleak, Sustrai Colina bertsolaria, Arkaitz Miner musikaria, Jose Luis Otamendi idazlea, Duguna Iruñeko dantza taldea eta Ibil Bedi musika taldea.

Bertsoak, dantzak, umore emanaldiak, olerkiak, musika... Oharkabean, gaur eguerdian Iruñeko Epaitegi aurreko plazatik igaro den oro harrituko zen ordu erdiko kultur ekitaldi bat aditzean euskaraz. Bazuen zergatia. Adierazpen bat irakurri ordez, hainbat kultur eragilek ongiena egiten dakitenarekin babestu nahi izan dute azaroaren 4rako Kontseiluak Bilbon deitutako manifestazioa.

Azkenaldian Hego Euskal Herriko epaitegietan euskararen aurka ebatzi diren epaiei aurre egiteko deia egin du Euskalgintzaren Kontseiluak. Bilbon azaroaren 4an egingo den manifestazioarekin bat egin dute eragileek gaur eguerdian. Bakoitzaren saioa amaitutakoan, labur, Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiak gogora ekarri du euskaldunen hizkuntz eskubideen eta pluraltasunaren aurkako oldarraldi bat dela: «Kezkagarria da euskararekin gertatzen ari dena. Olatu erreakzionario baten parte da, eta orokorrean gu denon bizitzen kontra doa».

Eskisabelek nabarmendu duenez, eragile bakoitzaren saioek «bizitza» izan dute ardatz, euskaraz bizitzeko eskubidea auzitan jarri baita. Azken saioan, Sustrai Colinak idatzitako bertsoen gainean sokadantza bat interpretatu dute Duguna dantza taldekoek. Hala, oldarraldiari aurre egiteko, Eskisabelek proposatu du antzeko sokadantza bat eratzea: «Sokadantza hori izan dadila zubi bat ez etorkizun batera, baizik eta bihar oparo batera».

Saioak ordu erdi inguru iraun du, eta hasi eta buka Duguna-ko dantzariek hasi dute. Ondoren, Patxo Telletxea eta Mikel Martinezek bere umore ukitu propioa eman diote. Bi aldiz atera dira, eta bietan barre algarak eragin dituzte. Bereziki nabarmentzekoa da nola Telletxeak euskaraz trakets egiten duen euskal politikari bati egindako elkarrizketaren parodia. Martinezek abizenak esanez ihardesten zion elkarrizketako itaun bakoitzari.

Horrez gain, Olaia Inziarte eta Ibil Bedi-k kanta bana abestu dute. Jose Luis Otamendik 2015ean idatziriko Hautua poema errezitatu du. «Aspaldiko testua da. Euskaraz bizi nahi dut kanpainaren barruan eskatu zidaten, eta handik abiatu eta testu honetara iritsi nintzen. Nik uste dut hizkuntza hautu libre bezala defenditu behar dela, baina, hautatzeko, komunitate batera dei egiten duenez, nahitaezkoa da komunitate bat izatea. Bakarrean ez gara ezer, ia ezer», azaldu du.

Sustrai Colinak pare bat bertso abestu ditu, eta arestian aipatutako sokadantzarekin amaitu da saioa. Amaieran, bertaratutako kultur eragileek argazki bateratu bat atera dute, Oldarraldiaren aurrean euskararekin bat, euskara bat leloa zuten kartelei eutsiz.


Summary: «Irratsaioek imajinazioa lantzeko izugarrizko aukera ematen dute». Txikitako ametsa betetzea ez ezik, irratian urte luzez irautea ere lortu du Manu Etxezortuk. Entzule porrokatua da, eta esatari zaildua: Euskadi Irratiko ahotsik ezagunenetako bat da harena; 'Kultur leihoa' saioa gidatzen du orain.

Euskadi Irratiko goizetako entzuleek nekez nahastuko dute Manu Etxezorturen (Andoain, 1969) ahotsa beste esatari batenarekin. 30 urtetik gora joan dira Etxezortu Euskadi Irratian lanean hasi zenetik, eta urte horietatik gehienak goizeko saioetan egin ditu lanean, albistegietan asko, eta Faktoria magazina gidatzen ere bai. Ikasturte honetan, bazkalondora jauzi eginda dabil. Aldaketak aldaketa eta zikloak ziklo, hitz jario joria eta hizkera bizia ez ditu galdu. Irratiari dion maitasuna are gutxiago.

Gogoan al duzu zer sentitu zenuen kalean ahotsagatik ezagutu zintuzten lehen aldian?

Justu orain bizi naizen herrian izan zen, Zarautzen, oso gaztea nintzela. Lagunekin arratsalde-pasa joan ginen. Gaur egun ez dagoen gozo denda batera sartu ginen: El Getarianora. Ez dut gogoan zer eskatu nuen, baina hango saltzaileak “a, zu irratikoa zara!”, esan zidan. Harritu egin nintzen. Gerora, denborarekin, ohikoago bihurtu dira halakoak, baina lehen aldi hark markatu egin ninduen; beti gogoratuko dut. Gainera, ez neraman denbora asko irratian, baina saltzaile hark berehala ezagutu ninduen ahotsagatik.

Euskadi Irratiak berrogei urte bete zituen iaz, eta zuk 30etik gora daramatzazu jada etxe horretan. Zer iradokitzen dizute zenbaki horiek?

Euskadi Irratiarekin bi harreman izan ditut nik. Batetik, entzule gisa; lanean hasi aurretik nintzen entzule. Txikitatik ordu asko eman ditut irratia entzuten. Saio guztiak entzuten nituen: albistegiak, musika saioak, lehiaketak… Izugarri gustatzen zitzaidan Euskadi Irratia entzutea, orduak eta orduak ematen nituen horretan; txikitako nire denbora-pasa nagusia irratia entzutea zela esango nuke. Noizbait Euskadi Irratian lan egitearekin amesten nuen, desiratzen nuen hori. Bestetik, ikasketak hasi nituenean-eta hori zen nire ilusioa, nire desioa, eta, denborarekin, gauzatu egin zen txikitako amets hura.

Eta imajinatzen al zenuen Euskadi Irratian hainbeste urtez ariko zinela?

Inoiz ez dakizu zein izango den etorkizuna, baina argi neukan hau zela nire mundua. Zorionez, irratian denetik probatzeko eta lantzeko aukera izan dut: albistegietan hasi nintzen, ordezkapenak egiten; gero, Jaime Otamendik eta Arantxa Iturbek Goizean behin magazinean parte hartzeko aukera eman zidaten, eta hor hasi nuen magazinetako bidea; ondoren, urte asko egin nituen goizeko albistegia aurkezten —Odile Kruzeta zen albistegi buru—, goizeko tertulia gidatzen eta politika elkarrizketak egiten; eta jarraian etorri zen magazinaren garaia.

Irratigintza zure betiko pasioa izan arren, bekaldia telebistan egin zenuen. Aldatzeko tentaziorik izan al duzu inoiz?

Denbora tarte txiki bat izan zen telebistakoa. Unibertsitatean ikasten ari nintzela, beka batera aurkezteko modua izan nuen, eta sei bat hilabetez aritu nintzen bekadun telebistan, asteburuko albistegian. Horixe izan zen nire esperientzia telebistarekin; ondo etorri zitzaidan telebistaren tripak ezagutzeko, baina ni beti izan naiz irratikoa, irratia izan da beti nire pasioa. Oso eroso sentitzen naiz irrati bidez komunikatzen, jendearekin harreman zuzena izaten eta saioak aurkezten. Saioak aurkezteak badu magia berezi bat, ilusio berezi bat sortzen du irratiak, eta oso estua da entzuleekin sortzen den harremana. Irratsaioek izugarrizko aukera ematen dute imajinazioa lantzeko, jolas egiteko, musika jartzeko eta ezagutzeko, elkarrizketak egiteko… Hainbat gauza probatu ditzakezu irratian.

Zure izena eta ahotsa Faktoria saioarekin lotuta egon dira urte luzez, ia oraintsu arte. Zer izan da zuretzat Faktoria?

Nire bizitzaren zati handi bat. Faktoria-ri eskaini dizkiot nire bizitzako ordu asko, oso pozik eskaini ere. Faktoria-k aukera eman dit lantalde zoragarri batekin lan egiteko eta askotariko jendea ezagutzeko, bai lankideak, bai gonbidatuak; era guztietako jendea ezagutu eta testigantza oso interesgarriak entzun ditut urte hauetan. Eskola moduko bat izan da Faktoria niretzat, unibertsitate moduko bat. Unibertsitatean ikasketak egin nituen, jakina, oinarrizko ikasketak denok behar ditugu. Baina Faktoria egitea bizitza nolakoa den ikasteko modu bat izan da; bai lantaldearen bitartez, lankideek asko irakasten baitizute, baita gurera etorri den jendearen bitartez ere.

Pena eman al zizun saioa uzteak?

Irratiak bere zikloak izaten ditu, eta tartean aldaketak egin behar izaten dira. Albistegietan eta tertulietan politika gaiak jorratzen aritu nintzen urte luzez, urte asko egin ditut ondoren magazinean, entretenimenduari lotuago, eta beste ziklo bati ekin diot orain, kulturaren munduan, Kultur leihoa saioarekin. Lehendik martxan zegoen tren bat hartu dut, tren horretara igo naiz. Orain arte bi gidari, bi makinista, izan ditu Kultur leihoa-k; lehendabizi, Jon Aizpurua, eta, ondoren, Eneritz Gorrotxategi. Orain nik hartu dut lekukoa, eta oso gustura hasi dut tren bidaia hori.

Euskadi Irratiaren 40. urteurrenaren bueltako Beste 40 urtean saioa aurkeztu zenuen aurreko irrati denboraldian. Zer moduzko esperientzia izan zen?

Oso polita. Aukera eman dit omenaldi moduko bat egiteko gure lankide izan direnei eta jada irratian ari ez direnei, eta, horrekin batera, oso polita izan da entzuleekin egotea. Gure entzule askorekin aritu naiz hizketan saioak iraun duen bitartean, eta haiei ere halako omenaldi bat egin diet. Jakin dut nola eta noiz entzuten duten irratia, zer saio dituzten gustuko… Konturatu naiz entzule oso leialak ditugula eta benetako familia bat osatzen dugula. Izan ere, irratiak badu hori; ez dakit hitzaren indarra edo zer den, baina oso lotura estuak sortzen ditu irratiak, entzuten zaituenak familiakotzat hartzen zaitu ia.

Era berean, Beste 40 urtean-ek aukera eman dit ikusteko gizartearen arlo guztietan gauzak nola aldatu diren berrogei urte hauetan. Oso interesgarria izan da, eta oso testigantza politak bildu ditugu; saioa amaitu zen, baina atalak berreskuratu nahi dituenak eskura ditu podcastak.

Entzule fidelak, aldaketak, podcastak… Sasoiko al dago irratigintza konbentzionala?

Esango nuke elkarren osagarri direla irratigintza eta podcastak. Zuzeneko irratiak beti izango du indarra, beti kontatuko dizu Reala galtzen ala irabazten ari den, edo zer azken adierazpen egin duen politikari batek. Hori, momentuan, irratiak kontatuko dizu. Baina horren osagarri dira podcastak: saioak lasai entzun ahal izatea, edo zerbaitek interes berezia sortu badizu, berriro entzuteko aukera izatea.

Gazteei gero eta arrotzago zaizkie komunikabide konbentzionalak. Zer iruditzen zaizu joera hori?

Egia da gazte jendearengana iristea izan dela beti gure erronketako bat, baina egia da, era berean, irratiak bere garaiak dituela. Gaztea zarenean, gorputzak musika eskatzen dizu, segur aski. Baina adinean aurrera zoazenean, gurasoen etxetik joaten zarenean, 35-40 urterekin gorputza hasten zaizu hitza eskatzen; eta hitza lortzeko tresnarik egokiena irratia da. Audientziak-eta behatzen dituen EITBko lankide batek esan zuen behin norberak etxea hartzen duenean telebista erosten duela, nahiz eta telebistako produktuak beste gailu batzuetatik kontsumitzeko joera gero eta handiagoa den. Nik uste dut irratia ere orduan eskuratzen duela jendeak, edo, behinik behin, orduan hasten dela irratia entzuten. Irratia da konpainiarik onena gosaltzen ari zarenean, edo sukalde lanetan orduak eman behar dituzunean, eta, zer esanik ez, txofer zoazenean. Esaten da gaur egungo gazteek ez dutela entzuten irratia, baina gazte horiek etxean ikusi badute gurasoek irratia entzuten dutela, gerora, independizatzen direnean, askok gurasoen ohitura berak hartzen dituzte.

Eta Euskadi Irratia? Euskarazko irratigintza publikoa nola ikusten duzu?

Euskadi Irratia beti joan da gizartearekin batera, beti izan gara gizarteak esaten digun horren entzule, gizartearen tenperaturaren termometro. Garaian garaiko pentsamoldearen lekuko izan da Euskadi Irratia. Euskararen erabilerarekin eta euskarazko produktuen kontsumoarekin lotutako kezka ere beti izan dugu guk. Horregatik saiatzen gara, euskaraz, jendearentzat erakargarria izango den produktu bat egiten, produktu moderno bat egiten. Hitz egin dezagun euskaraz Euskal Herrian gertatzen denaz, baina baita munduan gertatzen denaz ere. Hori da gure filosofia; euskararen mundutik, hitz egin dezagun munduaz.


Summary: Seynabou Male Cisse ekintzaile senegaldarrak jasoko du Ignacio Ellakuria saria. Bakearen eta emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik sarituko dute.

Seynabou Male Cisse ekintzaile senegaldarrak jasoko du aurtengo Ignacio Ellakuria garapenerako lankidetzako saria, bakearen eta emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik. Epaimahaiak adierazi duenez, «Senegal gizarte bidezkoagoa eta berdintasunezkoagoa» sortzeko konpromisoagatik sarituko dute, eta «gatazketan elkarrizketa eta bitartekaritzatik bakea eraikitzeagatik, emakumeen eskubideen errespetua eta berdintasuna defendatuz».

Male Cisse 1952an jaio zen Gandiayen, Kaolack eskualdean. Geografia ikasi ondoren, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen 25 urtez. Gaztetatik ibili da gizarte mugimenduetan, baita berdintasunaren aldeko borrokan eta emakumeen ahalduntzearen alde lanean ere. Izan ere, emakumeen eskubideen eta bakearen aldeko ekintzailea da Casamance eskualdean. Bertako gatazka 1982an hasi zen, Indar Demokratikoen Mugimenduaren (MFDC) eta estatuaren artean. Gatazka horrek emakumeak kolpatu ditu bereziki, horregatik egiten du lan Male Cissek bertan. 2010ean, Plateforme des Femmes pour la Paix en Casamance (PFPC) koalizioaren sustatzailea izan zen: gizarte zibileko 210 tokiko erakunde eta eskualdean bakearen eta justiziaren alde lan egiten duten 40.000 emakume baino gehiago bildu zituzten.

Sariaren helburua da, besteak beste, ekimena ezagutaraztea eta gizartea sentsibilizatzea. Hori dela eta, epaimahaiak uste du sariak lagunduko duela «euskal gizartea kontzientzatzen Afrikan ahaztutako krisi eta gatazken inguruan eta horiek ikusarazten». Datorren asteetan emango dio saria Iñigo Urkullu Lehendakariak.


Etxebizitza bat lortzea, azalaren mende

Summary: Etxebizitza bat lortzea, azalaren mende. Etxebizitza bat lortzeko bidea nabarmen zailtzen zaie pertsona arrazializatuei. Behin eta berriz jasaten duten diskriminazioa salatu dute ‘Ausartak’ izeneko jardunaldietan, Donostian.

Etxe bila zabiltza. Alokairuan edo jabetzan, teilatu bat behar duzu, bizi ahal izateko. Higiezinen enpresa batera deitu, eta eskaintza zabala egiten dizute. Zaharrak, berriagoak, herriaren erdialdean daudenak, garestiagoak. Zure izen-abizenak entzutean edo zure azaleko kolorea ikustean, katalogoan jada ez dago etxerik zuretzako. Behin eta berriz errepikatzen da istorio hori higiezinen enpresetan edota jabe partikularrekin. Egoera hori bizi dute gaur egun etorkinek zein Euskal Herrian jaiotako pertsona arrazializatu askok. Kasu horietan gertatzen den arrazagatiko diskriminazioaz aritu ziren joan den ostegunean Donostiako Aquariumean, Ausartak, etxebizitza alokatzeko irizpide arrazisten aurka jardunaldietan. Zehar Errefuxiatuekin GKEak, Eraberean sareak eta Eusko Jaurlaritzaren Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak antolatu zuten.

Mari Carmen Jimenezek, esaterako, ondo ezagutzen du diskriminazio hori, askotan bizi izan baitu. Ijitoa da, eta baita Amuge Euskadi emakume ijitoen elkarteko kidea ere. Duela hemezortzi urte ijitoa izateak arlo horretan ekarri zizkion trabez aritu da Donostiako saioan. “Higiezinen agentziara joan aurretik, han hitz egiteko praktikatzen nuen, arropa ondo aukeratu… ez zezaten igarri ijitoa naizela”. Hala ere, Jimenezek ez zuen baiezkorik lortu, eta, azkenean, lankide baten gurasoek —azal zurikoak— beren burua eskaini zuten abal emaile gisa; horrela lortu zuen etxe bat erosteko aukera.

Oraindik ere, ezinegona

Gaur egun egoerak ez du hobera egin, Jimenezen arabera: “Oraindik ez dugu lortu ijitoen familiek alokairu libre bat lortzeko aukera izatea. Ezinezkoa da, eta horrek sufrimendu handia sorrarazten die. Txakurrak, umeak eta ijitoak ez dituztela onartzen dioten iragarkiak ikusi izan ditugu”. Zahra Bourasek ere bere egoera salatu du Donostiako jardunaldietan. Aljeriar errefuxiatua da, eta salatu du bi aldiz kartzelatu eta torturatu izan dutela, giza eskubideen alde lan egiteagatik. “Lasaitasun eta bake bila etorri nintzen hona. Ondo egokitu naiz, baina ezin naiz lasai egon orain bizi naizen etxean, bertako baldintzak ia-ia kartzelako berdinak direlako”. Familia bati etxeko gela bat alokairuan hartu zien Bourasek, eta familia horrek ezarritako baldintzak eta egiten dioten “presioa” salatu ditu: “Etxeko kontratuan dio ezin dudala dutxa erabili astean hiru minutuan baino gehiagoan, eta egunean ordubete baino ez dudala sukaldea erabiltzeko. Labea ere ezin dut erabili; giltzarrapo batekin ixten didate. Psikologikoki ere presio handia egiten didate”.

Arlo horretako diskriminazioa norainokoa den aztertu dute instituzioek Ganten (Belgika). Bertako udaleko ordezkari Frank Philipsek jardunaldi horretan parte hartu du, bideo dei baten bidez, eta azaldu du Ganteko higiezinen agentziei “froga” bat egin zietela, arrazagatik bezeroak diskriminatzen ote zituzten ikusteko. Horretarako, agentzia bakoitzera bi dei egiten zituzten etxe baten bila, soslai oso antzekoa zeukaten bi pertsona balira bezala. Bi horien arteko ezberdintasun bakarra zen batek atzerritar jatorria duten deiturak zituela. Jabe partikularrei dagokienez, belgikar jatorriko abizena zuten hamar pertsonatik lauri eman zieten ezezkoa, eta, atzerritar jatorriko izena zeukatenen kasuan, hamarretik zazpik jaso zuten ezezkoa. Ikertu zituzten berrehun agentzietatik, berriz, hamazazpi agentziatan atzeman zuten diskriminazioa.

Instituzioen erantzukizuna

Gipuzkoan, Yahya Aaboud Errenteriako bizilaguna izan da agentzien aldetik era horretako diskriminazioa jasan duten herritarretako bat. Bere familiarekin bizi zen etxeko jabea hil zenean, etxetik joan behar zutela jakinarazi zieten haren oinordekoek. Orduan hasi ziren etxe bila, baina ikusi zuten “zaila” zela: “Etxea aurkitzea lortu ez genuenez, jabearen oinordekoak bizilagunei esaten hasi ziren beraien etxea okupatzen genbiltzala, edo diru sarrerak bermatzeko errenta kobratzen ari ginela; gobernuaren laguntzetatik bizi ginela. Eta gezurra zen”. Agentzia batek eskainitako etxe bat begiz jo zuten, baina hura alokatzea ere ez zuten lortu azkenean: “Agentziakoek esan zidaten eurak ez zirela arrazistak, baina etxearen jabeak ez zuela nahi maizterra etorkina izan zedin”.

Aaboudek salatu du kexa jarri izan zuela Eusko Jaurlaritzako Zuzenean Herritarrentzako Zerbitzuan, baina ez ziotela onartu, horrelako salaketak komisarian egin behar zirela argudiatuta. Erantzun horri kontra egin dio Donostiako jardunaldietako beste hizlari batek: Mikel Mazkiaranek, SOS Arrazakeriako kideak. “Eusko Jaurlaritzak ziurtatu behar du biztanleei behar bezala ematen zaizkiela zerbitzu guztiak”. Aaboudek gehitu duenez, jabeak maizterren gaineko baldintzak eskatzen baditu, agentziak dauka horiek ez onartzeko erantzukizuna.

Abdoulaye Sarr Gipuzkoako SOS Arrazakeriako kideak azaldu duenez, etorri berriak diren eta kalean bizitzea beste aukerarik ez duten etorkin adingabeekin egiten du lan berak. Adingabeok errolda lortzeko bederatzi hilabete itxaron behar izaten dute, batez beste, eta epe horretan ezin izaten dute etxe bat eskuratu. “Azkenean, erroldatzea lortu eta etxe bat izateko moduan daudenean, beste bide luze bat hasten da: etxea bilatzekoa”.


Summary: Manifestazioa egin dute Baionan, sindikatuek deituta. Lansarien emendatzea, sexu arrakala gainditzea, eta, oro har, bizi baldintza «duinak» bermatzea galdegin dute.

Ehunka lagun elkartu dira goizean Baionako karriketan, sindikatuek «austeritatearen kontra» abiaturiko greba deialdiari erantzunez. CFDT, FSU, CGT, FO, Solidaires eta UNSA sindikatuek osatu dute intersindikala, eta aldarrikatu dute emakumeen eta gizonen lansariak berdindu behar direla, eta langileen soldatak igo, baita gutxieneko soldata, pentsioak eta diru laguntzak ere. LAB sindikatua ere izan da manifestazioan, nahiz eta ez duen intersindikalean parte hartu. EH Bai ezkerreko koalizio abertzalea ere bertaratu da.

Sindikatuek erran dute inflazioaren testuinguruan «ezinbestekoa» dela lan sarien emendatzea bizi eta lan baldintza «duinak» izateko. Horretarako, «mobilizazioekin» segitzeko asmoa erakutsi dute. Hala eta guztiz ere, greba deialdiak ez du oihartzun handia izan Ipar Euskal Herrian. Frantzian ere, mobilizazioak ez dira jendetsuak izan. Dena den, sindikatuek jada ezarri dute eguna hurrengo protestarako: abenduaren 13a.


Summary: Agenda soziala «negoziazioen erdigunean» jarri nahi du Ahal Dugu-k. Batzarra egin dute Bilbon, Eraldatzen jarraitzeko indarra izeneko dokumentua eztabaidatzeko

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ahal Dugu-k batzarra egin du Bilbon, Eraldatzen jarraitzeko indarra izeneko dokumentuari aurkeztutako ekarpenen inguruan eztabaidatzeko, eta bilkuran Podemoseko idazkari nagusi eta Espainiako Eskubide Sozialetako ministro Ione Belarra izan da. Batzarraren atsedenaldian, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garridok hizpide izan ditu Espainian gobernua osatzeko negoziazioak, eta esan du elkarrizketa horietan «agenda soziala» jarri behar dela erdigunean.

«Negoziazioaren gai bakarrak ezin dira izan amnistia eta Kataluniako gatazka politikoa», esan du Garridok, eta nabarmendu du «asmo handiko agenda sozialari» ekin behar zaiola negoziazio horietan: «Asko hitz egiten da eskuin muturra geldiarazteaz, baina eskuin muturra geldiarazteko modu bakarra da eskubide gehiago lortzea eta agenda sozialean aurrera egitea. Bestela, eskuin muturra iritsiko da, lehenago edo geroago».

Batez ere, bi gai nabarmendu ditu Garridok agenda sozial horretan: alde batetik, etxebizitza eskuratzeko eskubidea bermatzea, eta, beste aldetik, oinarrizko produktuen presioei muga jartzea. Lehenengoari dagokionez, Garridok uste du beharrezkoa dela hipoteken igoera geldiaraztea eta alokairuen errentak izoztea «gehiegizko prezioak kontrolatzeko neurriak abian jarri bitartean». Oinarrizko produktuen prezioez, berriz, ezinbestekotzat jo du herritarrek produktu horiek eskuratu ahal izatea «hil amaieran estu eta larri ibili gabe».

Garridok kezka azaldu du ea PSOEk, EAJrekin eta Juntsekin dituen elkarrizketetan, men egingo ote dion gobernua osatzeko bi alderdi horien «eredu sozial eta ekonomikoari»: «Badakigu eredu horrek zer esan nahi duen: elite ekonomikoen interesak babestea, eta herritarrek sakrifizio gehiago egitea».

Edonola ere, Garrido baikor agertu da, eta uste du negoziazioen ostean koalizio gobernua egongo dela Espainian: «Koalizio gobernu horrek indar politiko askoren babesa beharko du, eta, beraz, negoziazioak zailak izango dira, baina ziur nago azkenean koalizio gobernua egongo dena».

Eusko Legebiltzarrerako bozak

Garridok Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak ere izan ditu hizpide, eta esan du ez dakitela noiz izango diren, hauteskundeetara deitzeko ahalmena lehendakariarena baita: «Edonola ere, argi dago martxo eta ekain bitartean izango direla, eta gu prest gaude egitasmo sendo eta ilusionagarri bat aurkezteko». Berretsi du bera ez dela lehendakarigai izango: «Niri dagokidana da egitasmo horretan nire ekarpena egitea, foru eta udal hauteskundeetan egin nuen moduan, eta horretan ari naiz».


Summary: Eusko Jaurlaritza ez da joango sindikatuek LHKn deitutako bilerara. Bilera astelehenean egin nahi dute sektore publikoan grebara deitu duten sindikatuek. Garamendiren arabera, negoziazioa maila guztietan dago zabalik, eta beste toki batean beste bilera bat egiteak ez du ezertarako balio.

Urriaren 25ean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publikoan deitutako greba hurbilduz doan heinean, sindikatuen eta erakundeen mugimenduak gero eta gehiago dira. Gaur, Eusko Jaurlaritzak uko egin dio sindikatuekin biltzeari datorren astelehenean LHK Lan Harremanen Kontseiluan, eta, beraz, ezezkoarekin erantzun die ELA, LAB, CCOO, Steilas, Satse eta ESK sindikatuen eskariari. Jaurlaritzaz gain, sindikatuek langile publikoen ardura duten erakunde guztiak dituzte deituta bilera horretara, hala nola Eudel, hiru foru aldundiak eta Estatuko EAEko ordezkariak.

Olatz Garamendik Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko eta Autogobernuko sailburuak eman ditu Jaurlaritzaren arrazoiak. Haren arabera, «jada ezarrita daude foroak sindikatuekin eta negoziazioa maila guztietan dago zabalik. Beste toki batean bilera bat egiteak ez du ezertarako balio».

Sailburuak gogoratu du aste honetan bertan egin duela bilera Enplegu Publikoaren Euskal Kontseiluak, hor ordezkaritza dutela sindikatuek eta aldundiek, «eta ez da ezer esan LHKn beste bilera bat egiteaz, ezta hizpidera ekarri nahi dituzten gaiez ere».

«Nire ustez, negoziaziori mesede txikia egitea litzateke egiaz existitzen ez diren, ezarrita ez dauden foroetan parte hartzea», esan du Garamendik, eta gaineratu mahai guztiak daudela zabalik; «elkarrizketa zabalik dago, eta gu ere prest gaude negoziatzen jarraitzeko».

Sindikatuen kritikei erantzunez, esan du Jaurlaritzaren legealdi honetako ezaugarria «zerbitzu publikoen kalitatearen aldeko apustua» izan dela. «Administrazio Orokorrean 3.700 lanpostu eta Osakidetzan eta Hezkuntza 14.000 lanpostu sendotzeko prozesuak ditugu mahai gainean, eta langile taldea 5.800 pertsona handitzea». Horrez gain, azaldu duenez, «nahiz eta Estatuak ezarri soldata mugak, Euskadin soldatak oso toki onean daude, beste erkidegoekin alderatuta».

Garamendik, era berean ukatu egin ditu sindikatuek egotzitako pribatizazio asmoak eta horren ondoriozko sektore publikoaren prekarizazioa. «Hain zuzen, guztiz kontrakoa egiten ari da Gobernua».


Summary: Julio Ibarrak podcast bat aurkeztuko du EITBrentzat astelehenetik aurrera. Ordu erdiko elkarrizketak egingo ditu kazetariak. EITB Podkast atarian izango da entzungai. Estoy aquí du izena saioak.

«Atzo esaten genuen moduan, gabon guztioi eta ongi etorri Teleberri-ra. Bai, halaxe da, Julio Ibarra naiz, eta hori zen nire aurkezpena urte askoan zuen etxean sartzen nintzenean. Nire etxea izan dena, orain ere badena eta izango denera itzuli naiz: EITBra. Orain podcast bat aurkeztuko dizuet. Atzo publizitatera joan nintzen tartetxo baterako, eta hemen nago». Julio Ibarraren (Bilbo, 1965) hitz horiek entzun daitezke —gaztelaniaz— Estoy aquí podcast berriaren iragarkian, EITB Podcast atarian. Eta atari horretan entzun ahalko da elkarrizketa podcasta datorren astelehenetik aurrera. Ordu erdiko zortzi elkarrizketa izango dira, eta astelehenero sareratuko dituzte. Ohiko audio plataformetan ere entzun ahalko dira.

Publizitatera joan den tartetxo hori, ordea, ez da hain laburra izan. Ibarrak 2007. urtean utzi zion Teleberri aurkezteari; aurretik, hogei urte egin zituen kazetariak Radio Euskadiko zein Euskadi Irratiko albistegietan, baita ETBko albistegietan ere. Teleberri-ko editore eta aurkezle zela, urte gogorrak egokitu zitzaizkion, eta ez zituen kritika gutxi jaso bere lanagatik. 2007an Metro Bilbaora joan zen Ibarra lan egitera, han egin zituen lauzpabost urte. Azkeneko urteetan, berriz, kazetaritzarekin zuzeneko loturarik ez duten bestelako lan batzuetan aritu da.

Errepidean istripu larri bat izan zuen Ibarrak. Horren eraginez, eskuetan hamabi ebakuntza egin dizkiote. Hala kontatu zuen ETB2ko El Club del Tupper saioan.

«Solasean, patxadaz» Estoy aquí podcasteko elkarrizketek «estilo atsegina» izango dutela iragarri du Ibarrak. «Ezagunen arteko solasaldi gertuko bat izango da atal bakoitza», gaineratu du. Gaztelaniaz izango dira.

Iraganaren ikuspegitik ariko dira solasaldi horietan, «patxadaz», baina «etorkizunari begira» ere bai. Oroimenerako, kritikarako eta hausnarketarako tokia egiten saiatuko dira elkarrizketetan.

New Digital Media Euskadi ekoiztetxeak ekoitzi ditu podcasteko zortzi atalak —ekoiztetxe horrek egiten du Biba zuek! magazina ETB1entzat—.

Estoy aquí podcasteko lehen elkarrizketatua Gemma Zabaleta Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Gaietako sailburu ohia izango da —hainbat urtez PSE-EEko kidea izan zen, eta azkeneko hauteskundeetan EH Bildurentzat eskatu zuen botoa—. Joseba Azkarraga Sareko bozeramailea izango da politika arloko beste elkarrizketatua.

Komunikazioaren munduarekin lotuta, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendari ohia eta Ana Urrutia ETBko aurkezle ohia elkarrizketatuko ditu Ibarrak; kultur arloko solasaldiak Lucia Lakarra dantzariarekin eta Aiora Renteria musikariarekin izango dira; eta kirol arlokoak, Bittor Alkiza futbolari ohi eta entrenatzailearekin eta Maider Unda borroka libreko kirolariarekin.


Summary: «Kontzertua guretzako historikoa izan da; amets bat». Liverpooleko The Cavern aretoan jo duen lehen euskal taldea izan da Kristonak. Aretoaren «historiaren parte» izan direla sentitu dute taldekideek. Euskal Herritik eurak ikustera joan zen jendea.

Rockzaleentzako toki ezaguna da Liverpoolgo The Cavern aretoa. Besteak beste, The Beatles taldeak hor eman zuen bere lehen kontzertua. Peio Artetxerentzat (Areatza, Bizkaia, 1990), areto hori Rockaren «santutegi» moduko bat da, eta, orain, esan dezake bertan jo duela bere taldearekin batera. Izan ere, Kristonak taldeak atzo jo zuen The Cavernen. 2020an jotzekoak ziren, eta pandemiak zapuztu zien plana. Hiru urteren ondoren, euren ametsa betetzea lortu du taldeak.

Nola joan zen kontzertua? Oso ondo atera zen. Azkenean The Cavernen jotzeko aukera izan genuen. 2020tik genuen dena lotuta bertan jotzeko, baina, pandemiaren ondorioz, ezin izan ginen joan. Data atzeratzen joan ginen, pixkanaka, eta, azkenean, osteguneko data sortu zen. Oso urduri pasatu genuen egun guztia. Hala ere, guk asko disfrutatu genuen; oso berezia izan zen.

Azken finean, kontzertu arrunt bat baino gehiago izan zen zuentzat. Bai. Guk talde moduan badugu eskarmentua kontzertuetan, hamabi urte daramatzagu oholtzetan, eta 200 kontzertu baino gehiago eman ditugu, horien ia %99 Euskal Herrian. Hona etortzea, amets bat betetzea izan da. Ez bakarrik amets bat, baita erronka bat ere. Ikertzen ibili gara, eta, guk dakigula behintzat, ez da ez Euskal Herriko talderik, ez euskaraz kantatzen duen talderik egon hemen kontzertu bat ematen. Gu lehenengoak izatea erronka bat eta sari bat izan da.

The Beatles taldeak bere lehen kontzertua eman zuen leku berean jotzeko aukera izan duzue. Nola sentitu zineten bertan jotzean? The Cavernek bi areto ditu. Horietako bat The Beatlesen museo antzeko bat da. Taldearen bertsioak jotzen dira areto horretan. Bigarren aretoa kontzertuetarako dago prestatuta, eta bertan jo genuen guk. Ez bakarrik The Beatlesek, rock munduko talde askok jo dute hor. Oso talde garrantzitsuek jo dute, eta gu ere tartean egon gara. Aretoaren historiaren parte izan garela sentitu dugu.

Zer-nolako publikoa zegoen? Jendeak gozatu al zuen? Euskaldun asko etorri ziren, eta Liverpoolgo jendea ere bazegoen. Euskal Herritik etorritako jendeak ahalegin bat egin zuen bertan egoteko, eta eskertzekoa da. Euskal Herriko edozein herritan jotzen dugunean beti ikusten dugun jendea dago, eta Liverpooleraino ere etorri ziren batzuk. Jendeak asko gozatu zuen, eta baita guk ere. Guretzako historikoa izan zen; amets bat. Baita publikoarentzat ere.

Eskean Kristo taldea Kristonak bihurtu zen. Pandemia inflexio puntu bat izan zen zuentzat. Bai. Pandemian, taldeko kide bakoitza Euskal Herriko punta batean zegoen. Berriro entseatzen hasi ginenean, erabaki genuen aldaketa bat egitea, gu ere aldatu ginen eta. Bere garaian, Eskean Kristo izena behin-behinekoa zela erabaki genuen. Beti izan genuen buruan izena aldatzea, eta pandemiaren ondoren momentu egokia zela erabaki genuen. Gure neurrira egindako izen bat nahi genuen. Ez genuen aldaketa bat nahi, moldaketa bat baizik, gu garenetik gehiegi aldendu gabe.

Izena aldatu duzue, baina taldearen esentzia berbera al da? Bai, zalantzarik gabe. Taldearen jarrera eta esentzia berberak dira. Orain dela 12 urte genuen gogo eta energia berbera dugu orain ere. Aldaketak, batez ere, arlo musikalean etorri dira; konposatzeko orduan. Gustu desberdinak izan ditugu, eta horrek eragina du sortzen den produktuan. Hala ere, gure ildoa beti izan da berbera: rock-and-rolla.

Zuen kanta batek dioen bezala, bizirik zaudete orduan. Bai, hori da. Atzo jo genuen lehen kanta izan zen, eta diskoko lehen kanta ere bada. Mundu guztiari bizirik gaudela esateko modu bat izan da, baina bada aldarrikapen bat ere. Aldarrikapena dela diot, 12 urte igaro eta gero energiaz beteta gaudela esateko modu bat da, baita euskal rocka bizirik dagoela zabaltzeko modua ere.

Hemendik aurrera zein da bidea? Baduzue kontzertu gehiagorik programaturik Kontzertuak ematen ibili gara orain arte, diskoa aurkezten. Kontzertu bakarra dugu lotuta oraingoz: azaroaren 11n, Zoilon [Arrankudiaga, Bizkaia]. Gure asmoa gauza berriak prestatzen jarraitzea da. Bestalde, urtero euskal gabon kanta baten bertsio bat kaleratzeko erronka hartu genuen iaz, eta aurten ere kaleratuko dugu bat. Rock estilora eramango dugu. Rock izar ezagunek gabon kanten bertsioen diskoak kaleratzen zituzten, AEBn batez ere. Guk ere gauza bera egingo dugu.

LOTSABAKO

Eszenatokira igo aurretik urduri al zeundeten? Apur bat bai; emozio nahasketa izan zen. Jotzera irten aurretik, baduzu maniarik? Ez bereziki. Kontzertuen aurretik, bostok elkarri besarkada bat ematen diogu.