Summary: Gorroto delituei aurre hartzea gakotzat jo dute jardunaldi batzuetan, Bilbon. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako sailburuak, eta Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko kontseilariak parte hartu dute mahainguru batean. Uste dute gorroto diskurtsoekin bukatzeko, prebentzioa dela garrantzitsuena.

Gorroto delituak izan dituzte aztergai EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco Katedrak Bilboko Bizkaia Aretoan antolatu dituen jardunaldietan. Mahainguru batekin hasi dituzte jardunaldiak, eta Euskal Herriko politikari eta adituek haien iritzi zein proposamenak aurkeztu dituzte bertan. Mahainguruaren parte izan dira Beatriz Artolazabal, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, eta Eduardo Santos, Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiketako eta Justiziako kontseilaria. Gorroto delituekin harremandutako gai ezberdinak jorratu dituzte biek. Lehenik, Artolazabalek sare sozialen erabileraren inguruko gogoeta egin du, eta ohartarazi du sare sozialen bitartez «gero eta gehiago» gorroto mezu gehiago zabaltzen direla. Santosek, berriz, arrazakeriaren inguruan hitz egin du, eta gorrotozko diskurtsoak prebenitzeko eta horiei aurre egiteko lege proposamen zehatzak aurkeztu ditu. Are, Arrazakeriaren Aurkako Legearen eta Justizia Errestauratiboari Buruzko Foru Legearen alde egin du. Gaiak ezberdinak izan arren, bat egin dute biek, eta aipatu dute gorroto diskurtsoekin «behingoz» bukatzeko, prebentzioa dela garrantzitsuena.

Artolazabalentzat, sare sozialetako harremanen bilakaerak eta garapenak agerian utzi dute, besteak beste, izaera «arrazista, xenofoboa eta homofoboa» duten diskurtsoen errealitatea areagotu egin dela; «ijto herriaren aurkakoa», adibidez. «Krisia hasi zenetik, beste behin ere, pertsona eta kolektibo ahulenak bereziki kaltetzen eta diskriminatzen ari dira», azaldu du.

Santosen ustez, gorroto delituak, eta, bereziki, arrazakeria delituak prebenitzeko eskubide sozialak indartzea «funtsezkoa» da, «gorrotoaren hedapenaren aldeko haztegirik» egon ez dadin. Ildo horretan, etorkizuneko Arrazakeriaren Aurkako Legeak «gogoeta sozial bat» ahalbidetuko duela esan du, eta pertsonei jatorriaren arabera eragiten dien egoera bati modu integralean nola «aurre egin» aztertzeko balioko du. Bestalde, Justizia Errestauratiboari Buruzko Foru Legeak, «benetan behar dutena egiteko» tresna edo bitartekoak emango dizkio Nafarroari. «Benetan behar dutena, biktimei eta haien premiei arreta jartzeko eta erasotzailea pertsona horiei ez ezik, gizarte bizikidetzari ere eragiten dion kalteaz jabetzeko balioko du legeak».

Gero eta jende gehiagok erabiltzen ditu sare sozialak, batez ere gazteek, baina Artolazabalek ohartarazi du bizikidetzaren aurkako «bide berriak» direla: «Diskurtso eta gorroto delitu horiek bizikidetza hausteko modu berriak dira, eta, horren aurrean, irmo jokatu behar dugu gure diskurtsoetan». Gainera, Santosek gehitu du sare sozialetan zein beste esparru batzuetan, «xenofoak edo arrazistak» direla gorroto delitu gehienak.

Ezagutza eta koordinazioa

Gorroto delituei aurre egiteko, Artolazabalek aipatu du funteskoa dela gertatzen diren gorroto gertakari eta delituei buruzko informazioa edukitzea. Izan ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Ertzaintzak 241 kasu erregistratu zituen iaz, eta 63 kasu Eraberean sareak. Horregatik, erregistratutako gertakari kopuruaren «hazkunde handia» antzeman ondoren, Ertzaintzak arlo horretako prestakuntza handitu duela azaldu du Artolazabalek. Horrez gain, gorroto diskurtsoak desagerrarazteko «heziketa eta sentsibilizazioan esfortzuak» egin behar direla nabarmendu du, eta bazterkeria eta diskriminazioa jasan duten pertsonei «babes emozionala» eskaini behar zaiela.

Bide horretan, Santosek esan du Nafarroan Pertsona Migratzaileen Harrera Plana aurkeztuko dutela. Plan horren puntu aipagarriena da Nafarroako zenbait herritan ematen ari diren egoera zehatzekin lan egingo duen udal teknikarien sare bat sortzea. Lan zehatz eta lokalizatu horretatik harago, Santosek «gorroto delituak hautemateko eta kuantifikatzeko metodologia sistematizatu eta lantzearen» aldeko apustua egin du. «Tresna zientifiko sendoak behar ditugu, arazo honen eraginari eta eragina duten kolektiboei buruz, gauzatu beharreko politika publikoei lehentasuna emateko», hausnartu du.

Bazterkeriari zein diskriminazioari aurre egiteko, «eskubideen defentsan» lana dagoela esan du Artolazabalek. Horregatik, haren ustez, beharrezkoa da «aniztasunaren diskurtso positiboa sortzea, eta giza eskubideen defentsan atzerapausorik ez izatea». Hala, Santosek nabarmendu du gorroto delituen inguruan «hausnarketarako espazio lasaiak» behar direla. «Izaera alderdikoi hutseko adjektibo ideologikoak eta tentazio sentimentala kendu behar dira pertsona eta kolektibo zaurgarriak modu eraginkorrean babestu ahal izateko», amaitu du.


Summary: Jaurlaritzak eta EPk iritzi kontrajarriak azaldu dituzte egin duten bileraz. Aurrekontuen inguruan berba egiteko bildu dira, eta Jaurlaritzak 72 milioi euroko proposamena egin du.

Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemos-IU taldeak bilera egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2022ko aurrekontuez berba egiteko, eta bilera amaitutakoan oso balorazio desberdinak egin dituzte han eztabaidatutakoaz. Jaurlaritzaren esanetan, EP-IUri 72 milioi euroko proposamen bat egin dio, «koalizioak planteatutako proposamenak modu zehaztean jasotzen dituena»; EP-IUk, aldiz, uste du Jaurlaritzaren proposamenak «funtsezko eta garrantzi sozialeko aldaketak ahalbidetuko lituzketen neurri nagusiak kanpo» uzten dituela.

Ekonomia eta Ogasun sailburu Pedro Azpiazuk uste du Jaurlaritzaren proposamenak aintzat hartzen dituela «Elkarrekin Podemosek bere planteamenduan sartutako politikak»; hau da, Osakidetza indartzea, emisioak kontrolatzera edo ekonomia zirkularra sustatzera bideratutako diru laguntzak, ikastetxeetan inbertsioak handitzea, Lan Ikuskaritzarako lanpostu berriak, gazteen emantzipazioa, berdintasuna, migratzaileak eta errefuxiatuak, alokairu soziala eta abar.

Zehazki, Osakidetzan 30 milioi euro gehiago inbertitzea proposatu diote EP-IUri; aho-hortzen osasun zerbitzuari eta osasun mentalari arreta berezia eskainiz; ingurumenean, zortzi milioi euro gehiago bideratzea zenbait proiektu sustatzeko; hezkuntzan, bederatzi miloi euro inbertitzea; etxebizitza arloan, diru poltsa bost milioi eurotan handitzea alokairu sozialeko etxebizitza publikoak erosteko; eta beste igoera batzuk gazteria, berdintasun, enplegu eta euskara arloetan.

Orotara, 72 milioi eurokoa da Jaurlaritzak egin dion eskaintza; horretaz aparte, Jasangarritasun Energetikoaren Funtsetik 90 milioi euro EAEko udalentzat aktibatzea ere mahai gainean jarri dute.

Oso bestelakoa da EP-IUren irakurketa. Miren Gorrotxategi legebiltzarkideak esan duenez, Gobernua «tarte txikia» uzten ari da negoziaziorako: «Ez daude prest 4.000 osasun langileren postuei eusteko, eta hezkuntzaren eremuan ere ez daude prest inklusio itunean aurrera jarraitzeko, ezta energiaren enpresa publiko bat sortzeko ere». Gorrotxategiren esanetan, Jaurlaritzak «betoa» jarri dio «egiturazko aldaketak» ekar ditzaketen gaiez eztabaidatzeari.

Esteban, baikor baina zuhur

Espainian ere 2022ko aurrekontuen inguruko negoziazio prozesua abian da. Horren inguruan, EAJk Kongresuan duen ordezkari Aitor Estebanek ontzat eman ditu orain arte lortutako inbertsioak. Edonola ere, ohartarazi du aurrekontuek «Senatuan izapide luzea» izango dutela oraindik, eta gogorarazi du zein den EAJk negoziazioetan lortu nahi duen helburu nagusietako bat: «Eztabaidatzen jarraitzen dugu akordioak lortzeko AHTa hiriburuetara sartzeko moduaz eta prozesuaz, proiektuari bultzada erabakigarria emateko. Nahiko nuke zehaztea, garaia delako. Kezkatzen gaituen gaia da».


Summary: Loiolako kuartelean Dibisio Urdinari buruzko erakusketa bat kentzeko eskatu du EAJk. Estefania Beltran de Heredia senatariak esan du Memoria Historikoaren Legea urratzen duela.

Espainiako armadaren Donostiako kuartelenean Dibisio Urdinari buruzko erakusketa bat jarri dutela salatu du EAJk Madrilen. Estefania Beltran de Heredia Senatuko bozeramaile jeltzaleak erakusketa hori kentzeko eskatu dio Felix Bolaños Espainiako Memoria Demokratikoko ministroari. Beltran de Herediak salatu du erakusketa horrek Memoria Historikoaren Legea urratzen duela, eta horri buruzko galdera bat aurkeztu dio.

Dibisio Urdina Fransco Franco diktadoreak Bigarren Mundu Gerrara bidali zuen unitate militar bat izan zen, boluntario faxistek osatuta, Sobietar Batasunaren aurka borrokatzeko. Beltran de Herediak gogorarazi du urte hasieran Carmen Calvok, Espainiako presidenteorde eta Memoria Demokratikoko ministro zela, esan zuela kuarteletan eta instalakuntza militarretan ez zela geratzen Memoria Historikoaren Legea urratzen zuen ezer, eta galdetu du nola den posible orain erakuskta hori jartzea Loiolakoan, «nola uztartzen den erakusketa hori eraikin publiko batean, Estatuko eraikin batean egotea 2007ko Memoria Historikoaren Legearekin».

Gainera, 1936ko Gerrako dokumentuak desklasifikatzeko galdegin du, Sekretu Ofizialen Legea desblokeatuz «dokumentu-funtsak eskuratzea zailtzen duen legedia kentzeko beharra» nabarmendu du.


Summary: EAEko Fiskaltza ziurtagiria eskatzeko baimenaren alde agertu da. EAEko Auzitegi Nagusiak astelehenean aztertuko du gaia.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Fiskaltzak begi onez hartu du Eusko Jaurlaritzak COVID-19 ziurtagiria eskatzeko egin duen eskaera. Besteak beste, diskoteka eta jatetxeetan sartzeko exijitu nahi du ziurtagiria Jaurlaritzak, eta horren aldeko txostena egin du Fiskaltzak. Jada auzitegiko administrazio arloko salara igorri du, albiste agentziek jakinarazi dutenez. Astelehenean aztertuko dute gaia. Fiskaltzaren txostena ez da loteslea.

Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak

Eusko Jaurlaritzak nahi du COVID ziurtagiria eskatzea diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan, baita III. taldean sartutako taberna eta pub berezietan ere 22:00etatik aurrera. 50 pertsonak baino gehiagok jateko prestatuta dauden jatetxeetan ere bai. Establezimendu horien jabeen ardura izango da dokumentua eskatzea.

Eusko Jaurlaritzak ohar bidez atzo azaldu zuenez, haien zerbitzu juridikoek esan dute horrelako neurri bat beharrezkoa dela «birusaren transmisio komunitarioko beste olatu bat eteten laguntzeko eta herritar guztien txertaketa are gehiago sustatzeko». Espainiako Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia ere kontuan hartu dute. Haien hitzetan, auzitegi horren doktrinaren arabera, datuak babesteko oinarrizko eskubideak ez du eraginik izango.

Nafarroako Gobernuak gaur aurkeztu du eskaera. Azaroaren 27tik urtarrilaren 6ra arte ziurtagiria eskatzeko baimena nahi du. Intzidentzia tasa gora doa Hego Euskal Herrian. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 247,17raino igo da intzidentzia tasa metatua, eta Nafarroan 274 kasu positibo atzeman dituzte. Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, 87 ikasgela daude itxita COVID-19aren ondorioz.


Summary: Baieztatu da Behobia-Donostiako korrikalari bat hil dela. Herenegun zabaldu zen lasterketan parte hartu zuen 27 urteko korrikalari bat zendu zela, bihotzekoak jota. Geroztik, gizona hila ote zen zehazteko informazioa nahasgarria izan da, gaur arte. Omenaldia egin diote Tuteran (Nafarroa), irakasle baitzen hango ikastetxe batean.

Baieztatu dute, azkenik: Behobia-Donostia lasterketan parte hartzen ari zela, bihotz geldialdia eduki zuen korrikalarietako batek, eta, ondorioz, Donostia ospitalean zendu zen gero. Hain zuzen, Aragoiko (Espainia) El periódico de Aragón egunkariak plazaratu zuen herenegun notizia. Atzo, ordea, korrikalaria ez zela hila zabaldu zuten zenbait hedabidek, EITB tartean, eta aski nahasgarria izan zen gaiari buruzko informazioa. Are, Behobia-Donostiako antolatzaileek argitu zuten ez zutela heriotzaren baieztapenik. Informazio lausoko orduen ondotik, baina, zendu dela baieztatu dute azkenik. 27 urteko gizonezko bat da, Taustekoa (Espainia). Hector Vilellas zuen izena.

Hildakoa irakasle zen ogibidez, eta Iruñean eta Tuteran ari zen lanean azken hilabeteetan. Hain justu, Tuterako Monte San Julian ikastetxeak –zentro horretan aritzen zen lanaean– omenaldia eskaini dio gaur korrikalariari. Hainbat ikasle eta lankide bildu dira korrikalaria oroitzeko.

Lasterketako heriotza gehiago

Cesar Elordui bizkaitarra 2002an hil zen Behobia-Donostia lasterketa korritzen, amaitzen ari zenean ondoeza sentitu ostean. 2013an, Arantza Ezkerro nafarrak bihotz geldialdia izan zuen helmugara iristeko kilometro bat falta zitzaiola, eta bi urte geroago, 2015ean, Jose Javier Sueskun Subero nafarra hil zen, helmuga gurutzatu eta gero.

EITBk, ordea, gaur zabaldu du korrikalaria ez dela zendu, eta hil ala biziko egoeran dagoela. BERRIA harremanetan jarri da Behobia-Donostia lasterketaren antolatzaileekin, eta haiek adierazi dute ez dutela heriotzaren baieztapenik. Donostia ospitaleko iturriek, berriz, Datu Babeserako Legea aipatu dute esateko ezin dutela zabaldu kasuaren inguruko informaziorik, eta hori egitea familiari dagokiola, haiek nahi izanez gero.


Summary: Brasilgo Amazoniako deforestazioan azken 15 urteetako markak hautsi dituzte. Munduko oihan tropikalik handienak 13.000 kilometro koadro baino gehiagoko eremua galdu zuen 2020ko abuztutik 2021eko uztailera bitartean: Araba eta Nafarroa biak batera adinako eremua.

Laugarren urtez jarraian, Amazoniako deforestazioaren datuek hazkunde joerari eutsi diote. Ez zen halakorik gertatzen 1988an deforestazio datuak erregistratzen hasi zirenetik. Iazko datuen aldean —2019ko abuztutik 2020ko uztailera bitartekoak— %22 hazi da deforestatutako eremua, INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionalak argitaratu duen azken txostenaren arabera.

Azken urteetako datuak ez datoz bat Brasilgo Gobernuak COP26 klima larrialdiari buruzko goi bileran iragarri zituen konpromisoak betetzeko jarraitu beharko lukeen ildoarekin. Brasilek 2030erako deforestazioarekin amaitzeko akordio bat sinatu zuen Glasgown (Eskozia), beste ehun herrialde ingururekin batera, eta horrek urtez urteko deforestazio kopuruen murrizte nabarmena sustatzea eskatzen du. Gainera, Jair Bolsonaroren gobernuak hitzeman zuen 2028rako etengo zuela legez kanpoko deforestazioa.

Elkarte ekologistek errealitatea «ezkutatzea» eta gobernuaren politika «ekozida» zuritzea leporatu diote Bolsonarori. «Hau da Bolsonaroren gobernuaren egiazko Brasil, atzerrian bere asmakeriazko diskurtsoekin eta zuriketa berdearekin ezkutatzen ahalegintzen dena», salatu du Mauricio Voivodic WWF elkartearen Brasilgo zuzendariak. Haren esanetan, «antolatutako kriminalak kontrolik gabe jarduten dute Amazonian», Brasilgo Gobernuari esker.

Bolsonarok Amazoniaren babeserako politikak «era jarraituan desegin» dituela ohartarazi du Marcio Astrini 70 elkarte ekologista baino gehiago biltzen dituen Klimaren Behatokiko idazkari nagusiak. «Munduko oihan tropikalik handiena desagerrarazteko proiektu ankerraren arrakasta da, eta Bolsonaro mundu mailako arrisku klimatikoa bihurtzen du». Ekologistek presidenteari egozten diote oihanaren kontrolerako mekanismoak ezabatzea, eta nekazaritza eta meatzaritza ustiapenerako proiektuak babestea, baita horiek ingurumen nahiz indigenen erreserbetan egiten direnean ere.

Deforestazioari buruzko txostenak urriaren 27ko data du, eta hori ez da datu huts bat. Zientzia eta Teknologia Langile Publikoen Sindikatuak nabarmendu duenez, Brasilgo Gobernuak esku artean zituen Amazoniaren deforestazio kopuruak COP26 hasterako —azaroaren 1ean hasi zen—, baina datuak ezkutatu ditu Glasgowko goi bilera amaitu den arte.

INPE institutuak satelite bidezko argazkiak erabiltzen ditu urtetik urtera Amazonian deforestatu den eremua neurtzeko. Prodes izeneko proiektuaren bitartez egiten du neurketa hori, eta sateliteekin gai dira 6,25 hektarea baino gehiagoko eremuen deforestazioa atzemateko. Datuek erakutsi dute oihanaren suntsiketa Amazoniaren bihotzeraino iritsi dela. Amazoniari Buruzko Zientzialari Taldearen ikerketa batek, berriz, Glasgown aurkeztu zuen txosten batean ondorioztatu du egungo deforestazio erritmoari eutsiz gero Amazonia itzulirik gabeko puntu batera helduko dela 2050. urtea baino lehen, eta egoera horretara iritsiz gero daukan landarediaren %70 galduko lukeela. Aurten argitaratu diren beste ikerketa batzuek nabarmendu dutenez, Amazoniak karbono dioxido biltegi izateari utzi dio. Eremuak xurgatzen duena baino karbono dioxido gehiago isurtzen du atmosferara.


Summary: Athletic ezinean, azken sailkatuaren zelaian. Partida kaskarra jokatu dute zuri-gorriek, eta 0-0 berdindu dute Levanteren aurka. Beste behin, jokoa sortzeko argitasuna falta izan zaio Marcelino Garcia Toralen taldeari.

Anoetan 1-1 berdindu ostean, Athleticek aukera paregabea zuen aurreko jardunaldian eta honetan sailkapenean gora egiteko, zuloan zeuden bi aurkari baitzituen aurrean. Baina Cadizen aurka galdu egin zuen duela bi aste, eta Levanteren aurka puntu bakarra poltsikoratu ahal izan du, 0-0 berdindu ostean. Zuri-gorriek partida grisa jokatu dute, beste behin kosta egin zaie gol aukerak sortzea, eta erasoan argitasuna izatea. Hala, ezin izan diote irabazi, artean partidarik irabazi gabe dagoen Levanteri.

Bizia izan da neurketa hasiera. Bi taldeak goian hasi dira presioa egiten, eta erasora begira. Lehen aukera garbia Athleticek izan du, Iñigo Martinezek buruz ondo errematatu du Muniaien erdiraketa bat. Gutxigatik joan da baloia kanpora. Gertu izan du baita ere gola Levantek, buruz ere. Kasu honetan Clercena izan da erdiraketa, eta errematea De Frutosena. Baina ez du asmatu hark ere.

Partidak bizitasun apur bat galdu. Athletic itzaltzen joan da. Izan ere, ez Unai Vencedor, ezta Muniain ere ez dira jokoan sartu. Etxekoek ondo zainduta zituzten. Hori kontuan hartuta, zuri-gorriek aurkariaren ateari begira zuten bide bakarra Iñaki Williamsen abiadura izan da. Baina hura ere ez da fin aritu. Levante, berriz, iritsi da Unai Simonen area ingurura, baina argitasunik gabe.

21. minutuan lehen zatiko jokaldi eztabaidagarriena gertatu da. Epailea VARera joan da, korner batean Campañak Yerayri ukalondoarekin jo dion ikusteko. Denbora dezente eman du jokaldia aztertzen. Baina azkenean ez du ezer adierazi. Bide beretik segitu du partidak atsedenaldira arte. Athletic distirarik eta jokoaren ekimenik gabe, eta Levante iritsi nahian, baina ezinean.

Hala, partida hasi bezala ailegatu da atsedenaldira. Ia bigaren zatia hasi eta berehala, Marcelinok Zarraga eta Sancet zelairatu ditu, Raul Garciaren eta Berenguerren ordez, zelai erditik aurrera bizitasun gehiago bilatu nahian. Baina ez du lortu. Alderantziz. Lehen zatian bezala, etxekoak izan dira Unai Simonen atera gehiago gerturatu direnak, gutxienez argitasun gehiagorekin. Gauzek hala segitu dute. Ondoren, Muniainek eta Iñaki Williamsek utzi dute zelai, Nico Williamsen eta Asier Villalibreren ordez. Partida kaskarra egin dute biek. Etxekoak ia aurretik jarri dira, partidako jokaldi onentsuenetako batean. De Frutosek erremate gogorra egin du area ertzetik, baina Unai Simonek ondo atera du ezker eskua. Athleticen Nico Williams zen ausartzen zen bakarra, eta pare bat aldiz arriskuarekin gerturatu da Cardenasen atera. Baina alferrik. Partida grisa eta emaitza halakoa. Zuri-gorriak, gainera, albiste txar batekin bueltatu dira. Izan ere, Villalibrek min hartu du berriz ere. Gaur itzuli da taldera, ez du zorterik izan aurrelariak.


Summary: Turkiak aske utzi du Omar Suleiman abeslaria. Asteazkenean atxilotu zuten, terrorismo delitua egotzita. Ez dute zehaztu deliturik leporatzen dioten orain. Etxera itzuli da, eta Turkian bizitzen jarraitzeko asmoa iragarri du.

Turkiak aske utzi zuen atzo gauean Omar Suleiman jatorri siriarreko abeslari kurdua. Albiste agentzien arabera, iluntzean geratu zen libre, hainbat orduz atxilotuta egon ostean. Ez dute zehaztu karguren bat leporatzen dioten.

AFP agentziako argazkilari batek ikusi ahal izan zuen Suleiman, aske geratu ondoren. Haren arabera, etxera itzuli da. Han zituen zain familia, lagunak eta jarraitzaile batzuk. «Turkia maite dut. Europarrek asiloa eskaini didate, baina hemen geratu nahi dut», esan zuen, argazkilariaren arabera.

Asteazkenean atxilotu zuen Turkiak. PKK alderdiarekin lotura edukitzea leporatu diote folk elektronikoaren nazioarteko izarrari eta terrorismo delitua leporatu zioten. France Press agentziak zabaldu duenez, duela gutxi YPG Herriaren Babeserako Unitateek kontrolaturiko eremu batera eginiko bidaia baten inguruan galdekatu dute.

Suleiman Haseke eskualdean jaio zen, duela 55 urte. Arabiar sunita izanda ere, arabiarrez eta kurdueraz abesten du, eta beti mintzatu da eskualdean bizi diren talde etnikoen arteko elkarbizitzaren alde. Sirian gerra hasi zenean, okindegi bat jarri zuen Urfa hirian, iheslari pobreei ogia doan emateko.


Summary: Migratzaile bat hilik atzeman dute Bidasoa ibaian. 11:00etan aurkitu dute gorpua, Endarlatsan. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizonezkoa eta gaztea da. Migrazioen bidean aurten Euskal Herrian hildako zazpigarren pertsona da. Irungo Harrera Sareak elkarretaratzera deitu du biharko: 12:30ean, San Juan Plazan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, pertsona baten gorpua atzeman dute gaur Bidasoa ibaian, Irungo uretan (Gipuzkoa), Endarlatsa inguruan, Nafarroarekin mugan. Padel surfa egiten ari zen kirolari batek atzeman du, 11:00ak aldera, eta, larrialdi zerbitzuei abisua eman ondotik, suhiltzaileak eta Ertzaintza bertaratu dira lekura, baita helikoptero bat ere. 12:00ak aldera atera dute gorpua uretatik.

Poliziak ikerketa abiatu du hildakoa identifikatzeko eta gertaturikoa argitzeko: Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, migrantea da hildakoa, gizonezkoa eta gaztea, eta «hain segur» jatorri afrikarrekoa. Oraindik ez dute gorpua identifikatu, baina hildako pertsonaren identitatea bilatzea erraztu dezaketen hainbat dokumentu atzeman dituzte hilotzak aldean zeramatzan paperetan. Gorpuari autopsia eginen diote orain, eta horretarako Donostiako Auzitegi Patologiako Zerbitzura eraman dute. Segurtasun Sailak jakinarazi du ez daukala kriminalitate zantzurik.

Urtea hasi zenetik, zazpi pertsona hil dira migrazioen bidean Euskal Herrian: batek bere buruaz bertze egin zuen, hiru Bidasoa ibaian hil dira, eta bertze hiru trenak harrapatuta hil ziren Ziburun (Lapurdi), urri hasieran.

«Gertatu da»

Irungo Harrera Sareak oroitu du azaroaren 8an iragarri egin zutela «baldintzak betetzen ari zirela migratzaileak Europako iparralderako migrazio-bidaian beharrezkoak ez ziren arriskuak hartzera bultzatzeko». Eta arrazoia zutela ohartarazi du gaur: «Gertatu da». Protestara deitu dute biharko: Irungo San Juan plazan elkartuko dira, «solua eta salaketa» egiteko. Astelehenean ere eginen dute protesta, Ipar Euskal Herriko taldeekin batera: 19:00etan giza kate bat eginen dute, kandelekin eta argiekin, «mugaren biktimen eta Europako migrazio politiken omenez», Santiago zubian bat egingo duten «Bidasoaren bi ertzetatik» abiatuta.

Harrera Sareak salatu duenez, alde batetik, «gero eta modu zorrotzagoan itxi» dituzte Irun eta Hendaia arteko mugak, eta, bertzetik, «hirira trantsitu egoeran iristen diren pertsona talde bati eskaintzen zaion harrera eskasa» da: «Egun, Irungo dispositiborako sarrera baimentzen eta kudeatzen duten pertsonek bakarrik ezagutzen dituzten 'irizpideak' ez dituzte betetzen». Gaitzetsi dutenez, asteon «gutxienez» hamar pertsonari ukatu diote dispositiborako sarbidea, eta etxe partikularretan hartu dituzte «diru publikoz Gurutze Gorriak kudeatzen duen [Espainiako] Barne Ministerioren zentroan tokiak egonik». Deitoratu dute erakundeak pertsona migranteen bizitzekin «jolasten» ari direla, «Frantziara iristeko eta haren ertza 100 metrora ikusita, duten etsipenaren baitan»: Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Aldundia eta Irungo Udala aipatu dituzte zehazki. «Kalean lo egin behar izatearen perspektibaren aurrean igerian pasatzeko arriskua hartzera laguntzen ari dira, izan ere, behin eta berriz esaten dugu pertsonekin jolasten dutela elkarlanerako zantzurik gabe erakunde bakoitzaren irizpide eta eskumenetan babestuz». «Gehiago» egiteko eskatu diete «bide segururik ez izateak eragiten dien sufrimendua arintzeko, murrizteko»: «Eta orain ere ez digu balio erakundeetako ordezkarien aldetik kexak eta aiene bizigabeak entzuteak mugako itxierari buruz, pertsonen bizitzaren garrantziari buruz, edo galerek eragindako minari buruz, hori saihesteko beren esku dagoen guztia egiten ez dutenean».

Azken urteotan ugaritutako kontrolen ondorioz migrazio bide arriskutsuak hartzen dituzte maiz migranteek, eta, migranteen harrera sareek ohartarazi ohi dutenez, horren ondorioz gertatu ohi dira ezbehar hilgarriak. Atzo bertan gertatu zen bertze istripu bat: migratzaile bat zauritu zen trenak botata, Donibane Lohizunen (Lapurdi).

Europari eskea

Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendariak Europari luzatu dio galdea: «Zoritxarrez, halako gertakariak pasatu egingo dira Europak trantsituan dauden pertsonentzat bide seguruak sortzen ez dituen bitartean». Zehaztu du migranteek «soilik etorkizun hobe bat» bilatzen dutela, eta «errealitate» horri «erantzun egoki» bat ematea «betebehar bat» dela Europako, nazioarteko zein «barne» zuzenbidean. Legarretaren erranetan, «kezka» sortzen die «pertsonek Europaranzko ametsaren bidean bizitza galtzeak», eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakunde instituzional eta sozialek «fenomeno migratorioei erantzun ordenatu eta elkartasunezkoa» emateko «sistema» bat osatua dute, baita euren «eskumenetatik harago» ere.

Irungo Harrera Sareak zabal dezakeen mezuari aitzinatu zaio Legarreta, «bere diskurtsoarekin etorriko balitz ere», eta salatu du ez duela «laguntzen» errealitate ezberdinak «nahasteak», hala nola trantsituan dauden migranteena, nazioarteko babesa eskatzen dutenena, etxegabeena edota Hego Euskal Herrian dauden edo gelditu nahi duten migranteena: «Desorientatu eta espektatiba distortsionatuak sor ditzake bestelako beharrak dituzten kolektibo batzuetan dauden pertsonentzat».

Gipuzkoako Aldundiak ere gaitzetsi du migrantearen heriotza. «Atsekabe eta sumindura sakona» adierazi ditu Markel Olano ahaldun nagusiak: «Gipuzkoatik nire elkartasun eta hurbiltasun osoa helarazi nahi nieke haren senideei eta hurbilekoei; nahi nuke lurralde solidario baten sentimendua helaraztea, Europarako bidean pertsona bat modu bidegabean hil izanagatik izugarri tristetzen eta sumintzen den lurralde baten sentimendua».

Jose Antonio Santano Irungo alkateak eskatu du «birplanteatu» daitezela «mugako» kontrolak, migranteak «bizitza arriskuan» jartzera bultzatzen baitituzte. Europari ere galdegin dio «drama eragotzi» dezala, eta Frantziako Gobernuari ere luzatu dio eskaera: «Beharrezkoa da Frantziak ulertzea ezin diogula mugako pasabidea inori itxi, eta are gutxiago euren bidean jarraitzeko teman amore ematen ez dutenentzako tranpa hilgarri bat bilakatzen bada». Gaurko heriotza «sakonki» dolutzen duela erran du Santanok: «zinez tristea» dela eta «inpotentzia erraldoia» eragiten duela ikusteak jendeak «bizitza arriskuan» jartzen duela Poliziaren kontrolak saihesteko.


Summary: Euskaraldiaren 3. aldia 2022ko azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo da. Euskaldunen, erakundeen eta eragileen aktibazioa indartu nahi dute, eta ariguneen dinamikari bultzada eman.

Asteon, euskararen erabilera gizarteratzeko eta bultzatzeko bi dinamika sozial handi aurkeztu dira: asteazkenean, Korrika, eta gaur eguerdian, Euskaraldia. Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariaren hitzetan, biak ere Europako hizkuntz praktikarako ariketa sozial masibo handienetakoak dira. Iaz pandemiaren ondorioz baldintzatuta egon ostean, hirugarren aldia azaroaren 18tik abenduaren 2ra bitartean izango da.

Urtebete geratzen bada ere, hirugarren aldiaren ezaugarri nagusiak aurkeztu dituzte Iruñean, Zentral aretoan egindako ekitaldian. Estitxu Fernandez eta Zuhaitz Gurrutxagak gidatu dute aurkezpena, eta bertan parte hartu dute, Amonarrizez gain, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Erakundeetako kontseilariak, Bingen Zupiria Jaurlaritzako Kultura sailburuak eta Antton Kurutxarri Euskararen Erakunde Publikoko presidente zein Euskal Hirigune Elkargoko Hizkuntza Politika lehendakariordeak, besteak beste.

Euskaraldiaren helburu nagusia hizkuntza ohiturak aldatzea da, eta, Ana Olloren arabera, horrek «oraindik ere lan sakona eskatzen du; badago bidea oraindik». «Hasi gara lorpen esanguratsuak erdiesten. Euskaraldiko partaide askok bere inguruko harremanetan eta euskararen erabileran aurrerapauso garrantzitsuak izan dituzte», gaineratu du. Nahiz eta aurrekoan pandemiak eragin handia izan, orain artean egindakoa ikusita, Euskaraldia «gizartean txertatu» dela ondorioztatu du Ollok. Ahobizi eta belarriprest-en figurez gain, ariguneen garrantzia ere azpimarratu du.

Kike Amonarrizen arabera, pandemiaren baldintzetan Euskaraldia aurrera ateratzea «sekulakoa» izan zen. Hurrengo aldiari begira, «ariketa indartsu eta masibo gisa» irudikatzen du. «Ziurrenik Europan hizkuntza praktiken inguruan egiten den ariketa sozial masibo handienari buruz ari gara», eta horren pare jarri du Korrika ere. Amonarrizen aburuz, gakoa da euskaldunak, erakundeak eta eragileak aktibatzea. «Argazki horretan ageri den elkarlana, indar metaketa eta aukera hori oso-oso gutxitan izan dugu herri honetan, eta hori aprobetxatzen jakin behar dugu, ditugun erronkak sekulakoak baitira». Arriskuak handiak izan arren, itxaropen mezua eman du Amorrarrizek, eta aipatu du 2022an «gauza asko» gertatuko direla. «Denak gertatzen badira, inflexio puntu bat izan daitezke».

Ariguneak: sumendi eta artxipielago

Euskaraldiaren lehen edizioa belarriprest eta ahobizi figurekin erlazionatu zen, eta bigarrengoan euskaraz komunikatzeko Arigune dinamikak indar hartu nahi izan zuen. Bigarren edizioan pandemiak eragin handia izan zuenez, hurrengoan ariguneei jarraipena eman nahi diete.

Haren ekarpenari buruz galdetuta, Bingen Zupiriak sumendiaren irudiarekin lotu du: «Sumendia da lurraren erraietatik gorantza ateratzen den zerbait, energiaz betetakoa, kolore bizikoa. Arriskuak ditu, baina gauza berriak ateratzen ditu kanpora eta munduan errai horietan ziurrenik oreka bat bilatzen du». Zupiriaren ustez, «pauso baliagarria» izan zen eta horretan sakondu behar da, bai arlo sozioekonomikoan bai gizartean. «Ekarpena ez zen nabarmena izan», herri eragile askok ezin izan zutelako modu normalizatuan jardun. Den den, uste du aukera bat direla, eta adibide gisa jarri du bere sailean sortutakoa: «Lanean, hainbat arigune sortu genituen eta erabili genituen, funtzionatu zuten, eta erakutsi digute emankorrak direla. Euskara gehiago erabiltzen dugu».

Antton Kurutxarrik beste irudi bat eman du: artxipielago edo uhartediena. «Iazko ariketan, 500 eragile abiatu ziren eta kasik mila arigune sortu genituen. Iparraldea oso txikia da eta ez da gutxi. Iparraldean euskara hain hizkuntz gutxitua baita, non euskara bizi diren guneak diren irla galduak frantses ozeano batean. Eta arigune horiekin mila argi berde pizteak eta hori ikusteak irlak saretu ditu, eta artxipielagoak sortu. Bakoitzak ikusten du euskaraz non mintza daitekeen, eta hori biziki ariketa ona izan da».

Hirugarren aldiari begira, herri batzordeek izango dute protagonismo berezia. Pandemiak eragina izan badu ere, ikusi da euskalgintzan diharduten euskaltzaleen ilusioa «motorra» dela euskararen normalizazioan. Hainbat herritan hasi dira jada antolaketa lanetan, baina gaurtik aurrera tokian tokiko batzordeak aktibatzeari eta berrantolatzeari ekingo diote.


Summary: Mendiak PSE-EEren idazkari nagusi kargua utziko du, «euskal gizartean funtsezko rola dutela erakutsita». PSE-EE IX. kongresua egiten ari da. Eneko Anduezak hartuko du alderdiaren idazkari nagusi kargua. Idoia Mendiaren Batzorde Betearazlearen kudeaketa txostena onartu dute, botoen %99,4rekin.

PSE-EE alderdiaren IX. kongresua egiten ari da asteburuan, Bilboko Euskalduna Jauregian, Hasiera berri bat lelopean. Bertan, Eneko Anduezak hartuko du Idoia Mendiaren erreleboa idazkari nagusi karguan. Aurretik, Batzorde Betearazlearen kudeaketa txostena aurkeztu du Mendiak, eta onartu egin dute, botoen %99,4rekin.

Mendiak azken zazpi urteetako lanaren balorazioa egin du: «Ekintzekin frogatu dugu gure funtsezko rola euskal gizartean. Lortu egin dugu, eta harrotasunez esan dezakegu». Eta ziurtatu du haien lanak isla utzi duela: «Euskadiko egungo proiektuak sozialisten seilua darama». Haren iritziz, lortu dute «posizio erabakigarrian egotea».

Mendiaren hitzetan, herritarrek argi dute zein den PSE-EEren iritzia «gai guztietan»: «Euskal herritar guztiek argi dute gure iritzia gai desberdinei buruz. Alderdi serioa eta sinesgarria gara. Denek ezin dute gauza bera esan». Besteak beste, Eusko Legebiltzarreko autogobernu lantaldean izan duten jarrera nabarmendu du. «Lan serioa eta sakona» egin dutela adierazi du, eta, ondorioz, denek dakitela zer pentsatzen duten: «Estatutuaren erreforma batek ezin du jaso legezkoa dena gainditzen duen proposamenik, ezta konstituzioa atzeko atetik aldatzen ahalegintzen denik ere».

Gogoan izan ditu «terrorearen biktima guztiak eta giza eskubideen urraketak jasan dituztenak», eta gaitzetsi egin du «desberdinaren deuseztapena»: «Proiektu politiko bat indarrez inposatu nahi izan zutenen bidegabekeria sakona salatu nahi dut, baita antzeko bat desagerrarazteko estatu arrazoietan ezkutatu zirenena ere. Gure oroimenean dago biktima horietako bakoitza, salbuespenik gabe». Izen batzuk aipatu ditu: Santi Brouard, Josu Muguruza, Jose Benito Sanchez, Benjamin Sancho eta Ernest Lluch.

Espainiari ere erreparatu dio Mendiak. Haren esanetan, Espainiako Gobernuak iraungo du: «Luzerako daukagu Pedro Sanchez [Espainiako Gobernuko presidentea]. Legealdi honetarako eta gehiagorako».

Bihar, jarraipena

Kongresuak bihar izango du segida. Besteak beste, Batzorde Betearazlea bozkatuko dute, baita Batzorde Nazionala, Batzorde Etikoa eta Batzorde Federala ere. Gainera, Eneko Anduezak lehen hitzaldia emango du alderdiaren idazkari nagusi gisa, eta Pedro Sanchezek ere hitza hartuko du.


Summary: Etxebizitza eskubidearen aldeko protesta jendetsua egin dute Baionan. Antolatzaileen arabera, 8.000 pertsona inguru bildu dira. Azken urteetan okertu egin da egoera, eta aterabideak atzematera deitu dute.

Manifestazio jendetsua egin dute gaur Baionan, etxebizitza eskubidearen alde eta espekulazioaren kontra. San Andres plazatik abiatu da protesta, eta aniztasuna izan da parte hartzaileen artean. 30 bat eragilek babestu dute mobilizazioaren deialdia, horien artean, Ipar Euskal Herriko ezkerreko alderdi guziek, sindikatu nagusiek, eta eragile sozial andanak. Etxebizitzaren arazoa areagotu egin da azken urteetan Ipar Euskal Herrian, eta botere publikoei neurriak hartzeko eskatu diete. Etiketa politiko ezberdinetako hautetsi andanak parte hartu du protestan. Horien artean izan da Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria ere.

Anita Lopepe EH Baiko bozeramailearen hitzetan, Ipar Euskal Herriko gizartearen «oihu bat» bezala ikusi behar da manifestazioa «sentiarazteko populazioaren biziki esparru zabalak arazoekin direla etxebizitza bat atzemateko. Eta konpreniarazteko hautetsiei populazioa prest dela neurri ausartagoetarako». Bere hitzetan, «urte luzeertan izan den imobilismo edo utzikeriari» aterabideak atzeman behar zaizkio. «Gure iduriko behar da erotua den merkatu hori interbentzio publikoarekin arautu eta neurri ausartagoen bila joan, posible izan dadin oraino hemengo jendearentzat hemen bizitzea eta hemen etxebizitza bat atzematea» Prekarietatean bizi diren pertsonak laguntzen ditu Atherbea-k: «Sistema liberal honetan osoki baztertuak dira», salatu du Pantxika Ibarboure egiturako zuzendariak. Tresna politikoen bidez etorriko dira aterabideak bere ustez ere.

«Garrantzitsua zen mobilizatzea», Argitxu Dufau LAB sindikatuko kidearen hitzetan. «Biziki zaila zaigu etxebizitza duin bat lortzea gure herrian. Alta, alternatiba batzuk proposaten ditugu eta presio egin nahi dugu horiek plantan ezarri ditzaten». Manifestazioaren balorazio baikorra egin du Xebas Cristy Alda mugimenduko kideak. «Helburua zen erakustea jende anitz kezkatua dela etxebizitzaren gaiari buruz, eta gauzak aldatzea nahi dutela. Hautetsiei eta botere publikoei erakutsi nahi diegu neurriak hartu behar dituztela. Indar harreman bat sortu nahi dugu, ondoko hilabeteetan aldarriak eta proposamenak plararatzen ditugunean jakin dezaten sostengu azkar bat gibelean. Hastapen bat baizik ez da».

Askotariko aldarrikapenak eta mezuak entzun dira manifestazio guzian zehar. Etxebizitza eskubide bat dela oihukatu dute batzuek, Euskal Herria ez dela salgai besteek, eta baita etxebizitza urririk izan behar dela ere. Manifestazioa Paulmy etorbidera iritsi denean, giltzak eskuetan hartu eta airean astindu dituzte manifestariek. Euskal Hirigune Elkargoaren eta Baionako suprefeturaren artean egin dute ekintza sinbolikoa. Izan ere, manifestazioaren antolatzaileek eskatzen dituzten neurritako batzuk Euskal Elkargoak berak hartu litzake, hala nola, bizitoki turistikoei konpentsazio baldintza ezartzea; baina, beste batzuentzat legedi aldaketa beharrezkoa da, eta hori Frantziako Asanbleari dagokio.

Ibilbidean zehar, Espainiako atearen parean, eskuorriak airean bota dituzte ezezagun batzuek espekulazioa «bide oroz» borrokatzeko gomita eginez. Euskaraz eta frantsesez idatzitako testuan adierazi dute instituzioek eta legeek ez dutela «hondamendia gelditzeko indarrik», eta «erosten gaituztenak kanporatzera» deitu dute. «Agentziak, bankuak, eraikuntza enpresak, bide bazterretako publizitateak... ahal bezain usu kolpatu beharko ditugu».

Merkatuari koadroa

Manifestazioa Lauga gelan bukatu da, eta ekitaldia egin dute bertan. Jean Daniel Elixiri eta Maialen Elosegi mintzatu dira antolatzaileen izenean, eta azpimarratu dute «denek» jasaten dituztela etxebizitza krisiaren ondorioak: «behar handienetan direnek, klase ertainak, hemen sortu direnek, hona bizitzera etorri direnek, hemen ikasten edota lan egiten dutenek». Eskaintza eta eskaeraren arteko «diskurtso eroek» erakusten dute, haien hitzetan, «merkatua koadratuko duten neurriak» beharrezkoak direla. Bi elementu azpimarratu dituzte hori lortzeko: mobilizazio herritarra eta ausardia politikoa.

Eta aterabideak badira antolatzaileen ustez, horietako batzuk herriko etxeek eta Euskal Elkargoak berehala har ditzaketenak. «Botere publikoek askoz ere parte hartze handiagoa izan behar dute merkatuan», egin dute aldarri. «Etxebizitza bat izateko eskubideak, bi etxebizitza izatea baino lehentasun handiagoa du. Bigarren etxebizitzen kontra borrokatzen segitu behar dugu. Etxebizitza horiek, bertan bizi nahi dutenei lapurtuak zaizkie». Egoeraren larritasunaz abisua eman nahi izan dute, halaber. «Soldata edo lan-kontratu mugagabea izateak Ipar euskal Herrian etxebizitza aurkitzea ez du segurtatzen. Alokairuek eta lurren prezioek lurraldean atxemaiten diren soldatekin ez dute deus ikustekorik. Orain arte babestua zela uste zuen biztanleriaren zati oso bat mehatxatua sentitzen da. Eta hori, bizitzako istripuak, langabetuak, prekarioak, ikasleak, baztertuak eta estatusik gabekoak aipatu gabe. Neurri indartsurik gabe, biztanleriaren zati handi bat etxerik gabe edo gaizki aterbetua geldi liteke».

Gaurko protestan milaka pertsona bildu izana eskertu dute, eta deialdia zabaldu dute 32 eragileek elkarlanean segitzeko borondatea dutela jakinarazi dute. «Lan kolektiboa, batasuna eta lankidetza behar ditugu, merkatu libreari eta haren ondorioei aurre egiteko. Bakoitzak bere herrian bizitzeko eskubidea ukan behar du». Besta giroan bukatuko dute aldarrikapen eguna, Xiberoots, Foisi Jaunak eta Sheep'n'beer taldeen kontzertuekin.

Ikusi gehiago: Bizitoki bat helburu


Summary: Ane Muguruza: «Estatu terrorismoa ez da GAL bakarrik izan». Estatu indarkeria jasandako «ehunka lagunei» ere eskaini diete Santi Brouarden eta Josu Muguruzaren hilketen urteurreneko omenaldia.

«Egia itzaletik argira ateratzeko borrokan jarraitzen duten guztiei, hedabideetan espazio txiki bat ere ez dutenei, efemerideetan aipatzen ez direnei, izen edo historia debekatua dutenei». Estatuaren indarkeria jasan duten «ehunka lagunak» gogoan izan dituzte Bilbon, Santi Brouarden eta Josu Muguruzaren omenezko ekitaldian, eta, hain justu, haiei ere hedatu diete bi politikari abertzaleen hilketen urteurrenean dozenaka herritarrek agertutako babesa. Estatu indarkeriarekin lotutako auzi guztiak argitzeko eskatu du Ane Muguruzak, Josu Muguruza zenaren alaba eta Egiari Zor fundazioko kideak: «Estatu terrorismoa ez da GAL bakarrik izan».

Lorez, dantzaz, kantaz eta bertsoz oroitu dituzte HBko bi buruzagiak Errekalde auzoan. Ekitaldi jendetsua egin dute eguerdian: han izan dira EH Bilduko kide eta hautetsi ugari —besteak beste, Maddalen Iriarte, Bakartxo Ruiz, Mertxe Aizpurua eta Jone Goirizelaia—, eta bizikidetzaren alorreko hainbat ordezkari, hala nola Aintzane Ezenarro Gogora institutuaren zuzendaria edota Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramailea.

Brouard 1984an hil zuten, Bilbon zeukan pediatria kontsultan; Muguruza, berriz, bost urte geroago, 1989an, Madrilgo hotel batean, Kongresuko diputatu akta jaso berritan. «Data ez zen kasualitatea izan, ezta kontestua ere: biak hil zituzten bi elkarrizketa prozesuk huts egin ostean», adierazi du Tasio Arrizabalaga Egiari Zor fundazioko kideak. «Estatuaren erantzuna izan zen konponbidearen bidea argitzen saiatu ziren horiek desagerraraztea. Santiren, Josuren eta beste hainbaten proiektu politikoak oraindik ere aurrez aurre talka egiten du diktadoreak ondo lotuta utzi zuenarekin».

GALek hil zituen Brouard eta Muguruza, baina argi du Ane Muguruzak: harago doa estatu indarkeriaren itzala. Gogoan izan ditu, besteak beste, martxoaren 3ko sarraskian edota Pasaiako segadan hildakoak, German Rodriguez, Mikel Zabalza, Esteban Muruetagoiena eta Txabi Etxebarrieta, baita ZEN plana eta espetxe politika ere. Torturaz ere mintzatu da, eta gogora ekarri du Eusko Jaurlaritzak gaiaz egindako txostenean Ertzaintzaren tratu txarrak ere agertu zirela: «Lehendakariak harro dio ez dagoela Ertzaintzaren aurkako epai bat ere, baina min ematen digu oraindik inork ezer esan ez izana 300dik gora tortura kasu horiei buruz».

Ildo horretan, Muguruzak baztertu egin du «errebisionismo historikoa», «kontakizun bakarra eraikitzeko» xedea duelakoan: «Memorial baztertzaileak, ukatzen gaituzten diskurtso instituzionalak, jarrera alderdikoiak dituzten ustezko bizikidetza planak... Etengabe jasan behar ditugu estatuaren indarkeria eta terrorismoa goratzeko ekintzak».

Hala, krimenok argitzeko eta egia azaleratzeko eskatu du fundazioak. «Koherentzia» eta «ausardia» galdegin du Muguruzak «milaka pertsonari egindako kaltea behingoz aitortzeko». Baita ardurak hartzeko ere: «Indarkeria estrategiaren erantzukizuna ez da soilik estrategia hori abian jarri zutenena, ezinbestekoa baitzen gehiengo politikoaren babesa; egun etikaren, moralaren eta politikoki onargarria denaren elite gisa aurkezten diren horiena».


Summary: «Herria askatu, eraldatu, eraiki behar dugu; fase horretan sartu behar gara». Milaka lagun elkartu ditu EH Bilduk Bilbon, aspaldian ez bezalako manifestazio batean. Aurreikuspenak gaindituta, indar erakustaldia egin du, eta Autonomia kalea bete du. Euskal Herritik 70 autobus iritsi dira. Independentismoa indartsu dagoela esan du Pereak, eta Otegi presoei eta senideei zuzendu zaie amaieran. «Poliki goaz, urruti goazelako», esan du.

Aspaldian ez bezalako manifestazioa egin du ezker independentistak Bilbon, EH Bilduk deituta. «Mugarri bat» jarri nahi izan du mobilizazio horrekin, Euskal Herriaren independentzia, justizia, feminismoa, ekologismoa, antifaxismoa, euskara eta bakea aldarrikatzeko, eta indar erakustaldia agerikoa izan da. Maite Asensio Lozano BERRIAko kazetaria manifestazioaren berri ematen ari da zuzenean.

Tweets by MAsensioLozano

Amaiera ekitaldian Arnaldo Otegik hartu du hitza, eta eskerrak eman ditu: «Beti hor zaudetelako». «Euskal nazioari» mintzatu zaio: «Mirari bat da herri hau bizirik egotea, mendeetan zehar herri hau desagerrarazteko estrategia bat egon baita». Baina erresistitu baino gehiago egitera deitu du: «Herrien egoera naturala ez da erresistentzia, baizik eta askatasuna. Herria askatu, eraldatu, eraiki behar dugu; fase horretan sartu behar gara».

Herria martxan jartzeko dei irmoa egin du Otegik: «Herri mugimenduetatik, sindikatuetatik, alderdietatik, banakoetatik bloke historiko bat artikulatu behar dugu, nazio feminista, sozialista, burujabe, ekologista eta parekidea sortzeko». Eta, presoei eta senideei zuzenduz, «konfiantza, itxaropena, ilusioa eta baikortasuna» izan ditu ahotan: «Poliki goaz, urruti goazelako».

Otegiren aurretik, Garazi Pereak nabarmendu du independentismoa indartsu dagoela: «Batzuk izututa daude EH Bildu instituzioetan dagoelako. Badakite alternatiba bakarra garela. Gure etorkizunaz erabaki nahi dugu, euskaraz bizi eta presoak ekarri». Ekologismoa eta feminismoa ere aldarrikatu du Pereak, eta «politika aurrerakoi eta eraldatzaileak». «Jendearen bizitza hobetzeko politikak egiten ari gara. Ezkerreko subiranismoa gora doa estaturik gabeko nazioetan, eta gu ere olatu horretan goaz», esan du.

'Txoria txori' eta 'Sarri, Sarri'

EH Bilduren ehunka hautetsi eta militante izan dira manifestazioan, ikurrinak eta Nafarroako banderak eskuetan. Independentziaren aldeko oihu artean hasi da, 17:30ak pasata. Txoria txori-ren doinuan eta txalo artean iritsi dira EH Bilduko agintari nagusiak eta mobilizazioaren sustatzaileak. Euskal presoen aldeko oihuak ere entzun dira, eta txaranga batek Sarri, Sarri abestiaren erritmora girotu du manifestazioa ibilbidean.

Martxa hastear zela, pandemiarekin lotutako segurtasun neurriak ekarri dituzte gogora. Autonomia kalea betetzera deitu baitu EH Bilduk, Santi Brouard eta Iosu Muguruza Herri Batasuneko kideen hilketen urteurrenean. Otegik gogoan izan ditu, eta, Santi Brouard eta Josu Muguruza gogora ekarrita, «euskal nazioa suntsitu nahi zuen estatuari» mezu bat igorri dio Otegik: «Hemen gaude. Lurralde auzia politikaren erdigunean dago. Euskal nazioarekiko errespetua exijitzen dugu: autodeterminazio eskubidea nahi dugu».

«Data ez da alferrik hautatua», esan zuen Arnaldo Otegi idazkari nagusiak deialdia egin zutenean. Urrian egin zuen EH Bilduk deialdia, eta orduan argudiatu zuen izurrian bizi izandako hilabeteen iluna atzean utzi nahi zutela, eta horiek utzitako «zauri emozionalak» atzean uzten hasteko eguna izatea ere nahi dutela: «Berriro elkartzeko eguna».

«Euskal Herria nazio bat da, eta errespetatua izan behar du», gaineratu zuen Otegik. Bide horretan beste «agertoki batera» heltzeko bidea landu behar dela adierazi zuen, haren ustez ezkerrekoak eta independentistak diren eragileak batzea ezinbestekoa baita horretarako. «Euskal Herriaren gehiengoaren nahiak egikaritzeko konpromisoa hartzen dugu, eta azaroaren 20an Bilbon beste fase bat irekitzera goaz», esan zuen Olaia Duartek EH Bilduren izenean, manifestazio nazionalera deitzeko agiria irakurri zuenean.

EH Bilduko ordezkarien ondoan, manifestazioa sustatu duen taldeko pertsonak egon ziren. 11 izan dira sustatzaileak. Joseba Sarrionandia, idazlea; Edurne Brouard, Santi Brouarden alaba; Elena Bartolome, Josu Muguruzaren bikotekidea; Xabi Garate Seleta, El Conquistador saioko parte hartzailea; Miren Amuriza, bertsolaria; Ibai Zabala, pilotari ohia; Oihana Azkorbebeitia, mendi lasterkaria; Izortze Santin, EHUko irakaslea; Jose Mari Esparza, editorea; Josu Zabala, Tubacexeko langilea; eta Juan Puerto, pentsioduna.


Summary: Bera Berak agur esan dio Europako txangoari. Donostiarrek Ramnicu Valcearen aurka galdu dute Europako Ligako hirugarren kanporaketako itzulerako lehian, Gaskan, eta txapelketatik kanpo geratu dira. Etxeko taldea atsedenaldira lau goleko aldearekin heldu den arren, bigarren zatian partida erabat nahasi da, errumaniarren mesederako.

Kito. Super Amara Bera Berari amaitu zaio Europako ibilaldia. Donostiarrek sei goleko errentarekin irabazi behar zioten Ramniu Valceari Europako Ligan jarraitzeko. Bada, sekulako ahalegina egin duten arren, ez dira gai izan egoera iraultzeko. Erregaia nahi baino arinago xahutu dute, eta hirugarren kanporaketako itzulerako lehia ere galdu egin dute jarraitzaileen aurrean, Gaskan: 27-29.

Bera Berak bikain ekin dio neurketari. Errumaniarrek bost eta bateko defentsa ezarri dute, Mariane Fernandes gertutik zaintzeko helburuz, baina donostiarrentzat ez da oztopoa izan. Eraso landuak eta bat baten aurkako jokoa baliatuta, 3-0 jarri dira aurretik.

Kristina Liscevic taldeko izarra jokatzeko moduan ote zegoen zalantza zegoen, arazo fisikoak tarteko. Bent Dahl Valceako entrenatzaileak ez du jokalari serbiarra kantxaratu lehen zatian, badaezpada. Hain zuzen, hutsune horrek eta bisitariek egindako opariek mesede egin diote Imanol Alvarezen taldeari, eta eraginkortasunez aritu da. Bera Berakoak baloia abiadura handiz mugitu dute zuloak topatzeko, batez ere eskuin aldetik. Postu horretan eroso zebilen Maitane Etxeberria; lezoarrak hiru gol sartu ditu lehen 30 minutuetan —bederatzi guztira—. Edonola ere, Laura Hernanezek sartutako lau golak izan dira nabarmentzekoak. Etxeko taldea 14-10 aurretik heldu da atsedenaldira.

Bera Berak bide beretik ekin dio bigarren zatiari. Imanol Alvarezen jokalariek erregulartasunari eustea zuten asmo. Zehazki, une batez bost goleko errenta hartu dute etxekoek; gertu zuten joaneko emaitza iraultzeko parada. Egoera horretan, Dahl Valceako teknikariak zirt edo zart egin beharra zeukan markagailua orekatzeko. Liscevic kantxaratu du, eta errenkan jokatu badu ere, lehen unetik nabaritu zaio zer nolako kalitatea duen Serbiako erdilariak. Liscevicek eta Bobana Klikovac pibot garaiak jokaldi apartak egin dituzte, eta Berako Berako jokalariek ezin zituzten geratu. Are, etxeko taldeari partida erabat narrastu zaio; argitasun handirik gabe aritu dira erasoan, eta errumaniarrek zukua atera diote horri, eta lehia orekatu, Liscevicen gidaritzapean.

Denbora aurrera zihoan heinean, presaren presaz, jaurtiketa behartuak egin dituzte donostiarrak; Mariane Fernandes hegalekoak, esaterako, ezin zuen aurkariaren hesi garaia eraitsi. Nabarmentzekoa Daciana Hosu Errumaniako taldeko atezainaren lan eskerga; sei geldiketa egin ditu. Bera Berari maldan gora jartzen ari zitzaion kanporaketa, eta Alvarez entrenatzaileak, beste aukerarik ezean, jokalari bat gehiago sartu du erasoan: horrek, baina, atea hutsik egotea behartzen zuen, eta etxekoek jaurtiketetan kale egin duten bakoitzean, garesti ordaindu dute. Errumaniarrek markagailua berdintzeaz gain, aurretik ezarri dira, eta neurketa amaitu arte kontrolpean izan dute. Amaieran, 27-29. Onena izan denak jarraituko du Europan.


Summary: Larrialdi kimikoetarako sirenak probatuko dituzte datorren astean sei udalerritan. Astelehenetik asteazkenera larrialdi kimikoa iragartzen duten sirenak piztuko dituzte Abanton, Hernanin, Lantaronen, Muskizen, Santurtzin eta Zierbenan.

Enpresa Kimikoen Euskal Elkarteak larrialdietarako sirenak probatuko ditu datorren astean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sei udalerritan. Zehazki, Abanton, Hernanin, Lantaronen, Muskizen, Santurtzin eta Zierbenan piztuko dituzte sirenak, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean.

Jaurlaritzak azaldu duenez, helburua da herritarrek sirenen soinuak ezagutzea, industria kimikoan izan litezkeen isuri toxikoen kasuetan larrialdiaz jabetzeko. Espainiako Seveso araudiak arautzen du protokoloa. Horren arabera, sirenen helburua alerta ahalik eta azkarren ematea da, herritarrak babestu daitezen.

Bi seinale mota joko dituzte sirenek sei udalerri horietan. Lehenengo bat hodei toxiko batez ohartarazteko erabiltzen dena. Gero beste bat, hodei toxikoaren arriskua amaitu dela iragartzeko erabiltzen dena. Lehenengoak agintzen du herritarrek leku itxi batean konfinatu behar dutela, babesteko.

Eusko Jaurlaritzak gaineratu du horrelako kasuetarako larrialdi plan bat duela, giza baliabideak eta materialak koordinatzeko. Istripu bat gertatuz gero, sirenez gain, megafonia bidezko oharrak eta prentsa eta sare sozialen bidezko iragarkiak ere jasotzen ditu plan horrek.


Zaplaztekoa jaso du Alavesek Pizjuanen

Summary: Zaplaztekoa jaso du Alavesek Pizjuanen. Garaipenak eskuetatik ihes egin die arabarrei bi minuturen faltan. Alavesen aldeko golegileak Laguardia eta Pacheco izan dira, eta berdinketari esker, bost partida jarraian daramatza porrotik jaso gabe.

Zapore gazi-gozoarekin amaitu du Alavesek Sevillaren aurka. Bi aldiz hartu dio aurrea markagailuan, baina Rakiticek azken minutuan egindako golak arabarren garaipena zapuztu du. Hori horrela, helburutik puntu bat gertuago dago Alaves, eta azken asteetan izandako emaitza onei jarraipena eman dio.

Bikain ekin dio lehiari Javier Callejaren taldeak. Bosgarren minuturako aurretik jarri da Laguardiaren golari esker. Atzelariak buruz bidali du sareetara Toni Moyak kornerrez egindako erdiraketa baten ostean. Alaves oso ausart zelairatu da, baina gola eta gero atzerapausoa eman du, eta Sevillak hori baliatu gura izan du. Julen Lopetegiren taldea alderik alde ibili da baloia mugitzen, aurrean jokalari askorekin defendatzen zuen taldea izan baitu. Berdinketaren giltza Rafa Mirrek izan du, baina orpoarekin ez du egoki bideratu Montielen erdiraketa.

Mirrek ez, baina Ocamposek bai. Bakarrik zegoela jaso du Montielen erdiraketa, eta 1-1ekoa egin du 38. minutuan. Orduantxe sekulako euri zaparrada hasi da, eta partida erabat nahasi da. Atsedenaldira joan aurretik, Ocamposek baloia eskuarekin ukitu duela ikusi du VAR-ak, eta Alavesentzako izan da penaltia. Joseluk ez du barkatu, eta 1-2koa ezarri du markagailuan.

Aldageletarako bidea haserre hartu du Lopetegik. Horiek horrela, bigarren zatiaren aurretik bi aldaketa egin ditu. Diego Carlosek burukada garbi bat izan du, baina Pachecok geldiketa eder batekin erantzun dio. Mendez ere ez da fin ibili bigarren zatian izandako bi errematetan; partida erabakita uzteko bikainak ziren.

Norgehiagokaren azken zatia luzeegia egin zaio Alavesi. Sevilla geroz eta sarriago heltzen ari zen arabarren areara, eta etxekoen gola gertuago zegoen. Garbiena Rakiticek izan du, zuzenean Pachecoren gorputzera errematatu eta gero. Aurrez, Mirrek eta Ocamposek ere aukera garbiak izan dituzte.

Bigarren gola luzapenean jaso du Alavesek. Lejeunek urrundutako baloia ahulegi gelditu da area barruan, eta Rakiticek ez du aukera pasatzen utzi. Pachecok ezin izan du ezer egin gurutzatutako jaurtiketa gelditzeko. Azken minutuan, aldiz, bizi egon da Munirren burukada sareetara joan ez zedin.


Lana artez, baina saririk ez

Summary: Lana artez, baina saririk ez. Osasuna punturik gabe gelditu da Atletico Madrilen aurka, azken uneko akats baten erruz. Kornerrez jaso du gola, oso sendo aritu ostean.

Hasierako grina, geroko itxaropena, eta bukaerako frustrazioa. Hitz gutxitan, hala labur liteke Osasunak gaur Atletico Madrilen zelaian jokatu eta galdu duen neurketa. Lana zuzen egin du, ausardia eta bizirik irauteko gaitasuna uztartuta. Garaipenetik urrun samar izan da, baina berdinketa ondo lotua izan du ia 90 minutuz; harik eta korner batean hutsa egin, eta esku hutsik gelditu den arte. Santiago Bernabeun ez bezala, nafarren harresiak pitzadura izan du. Bakarra, baina halako zelai batean zigorra jasotzeko nahikoa.

Esperotako hamaikakoa zelairatu du Jagoba Arrasatek: bost jokalari ipini ditu atzeko lerroan, eta aurrean, elkarrekin aritzeko abagunea eman die Chimy Avilari eta Kike Garciari, Real Madrilen aurka bezala. Eskema horrekin primeran moldatu izan da Osasuna, eta gaur ez da gutxiago izan. Nortasun handia erakutsi du hasieratik, eta defentsan lana erruz egiteaz gain, partidaren ekimena hartzeko prest ere agertu da.

Zenbaitetan, gorritxoek atzean sartu dute Atletico, arrain handia balira bezala. Azken metroetan sakontzea falta izan zaie bakarrik. Ez da erraza Atleticoren barrunbeetan sartzea, lehen bezain sendoa ez den arren. Hartara, 34. minutuan urrutitik saiatu da Torro, zartako indartsu batekin; hegan egitera behartu du Oblak.

Etxekoen aukerak ere bakanak izan dira lehen zatian, eta Osasunaren eskuin hegaletik iritsi dira gehienak. Griezmann mehatxua izan da area barruan, eta gertu izan du gola atsedenaren atarian. Llorente barruraino sartu da, Correarekin hormarena eginda, eta Herrerak itsu-itsuan atera behar izan du atepetik Griezmannen errematea oztopatzeko.

Osasuna arnasestuka hasi da aldageletatik bueltan, Atleticok estutu ahala. Txipa aldatu dute Simeoneren mutilek, eta energia handiagoz jokatzeari ekin. Zuzen, zehatz eta azkar mugitu dute baloia, eta ia galdu orduko berreskuratu dute. Dena den, minuturik itogarrienetan ere itxura irmoa eman dute gorritxoek. Eutsi egin diote defentsako egiturari, eta arean nagusitasun handiz jardun dute. Salbuespena, goleko jokaldia izan da, 87. minutuan. Carrascok erdiraketa zitala egin du lehen zutoinera, eta han agertu da Felipe, atzelariei nahiz atezainari aurrea hartuta. Arreta momenturik txarrenean galdu dute iruindarrek.

Saiatu dira iratzartzen, Torresen ezkerkada bat tarteko, baina beranduegi zen jada akatsa konpondu eta ordura arte merezi izandako saria berreskuratzeko.


Summary: Agurainen bi gizonezko espetxeratu dituzte adingabe bati sexu erasoak egitea egotzita. Ostiralean atxilotu zituzten, eta epaileak gaur erabaki du haiek Zaballako kartzelara bidaltzea. Senideak dira erasotzaileak eta biktima.

Epaile batek espetxeratu egin ditu ostiralean Agurainen (Araba) atxilotu zituzten bi gizonezkoak; 30 urte ditu batak, eta 39 besteak. Senide duten adingabe bati hainbat hilabetez sexu erasoak egitea leporatzen die. Ertzaintzak ez du xehetasun gehiago eman, eraso egin diotena adingabea baita.

El Correo egunkariak zabaldu duenez, ordea, biktimak eta haren amak ostiralean jo zuten komisariara. Haien testigantzak entzun eta gero atxilotu zituzten bi erasotzaileak.


Summary: Andueza: «Euskadiren liderrak izateko prest gaude». Amaitu da PSE-EE alderdiaren IX. kongresua, Bilbon. Hitza hartu dute alderdiko idazkari nagusi izendatu berriak, Eneko Anduezak, eta Pedro Sanchez Espainiako presidenteak.

«Sozialistok betidanik hartu dugu parte herri honen eraikuntzan; gure eskuekin eraiki dugu Euskadi». Sinboloz eta epikaz beteriko diskurtsoa eman du gaur Eneko Anduezak, PSE-EEko idazkari nagusi izendatu berriak, Bilboko Euskalduna Jauregian. Gaur amaitu da alderdiaren IX. kongresua.

Goizean Batzorde Betearazlea bozkatu dute, baita Biltzar Ttipia, Etika Komisioa eta Batzar Federala ere. Ekitaldian aurkeztu dituzte aurrerantzean haiek osatuko dituzten kideak banan-banan, eta txalo, besarkada eta musu artean jaso dituzte alderdikideek. Oholtzara igotzen azkena izan da Andueza, atzo agurtu zen Idoia Mendiaren lekukoa ofizialki hartuta. Atzo, Batzorde Betearazlearen kudeaketa txostena aurkeztu zuen Mendiak 350 ordezkariren aurrean, eta onartu egin zuten, botoen %99,4rekin.

Anduezaren hitzetan, garai berri bat hasi da gaur, eta asteburu honetan berretsi dute «euskal sozialismoa sekula baino indartsuago» dagoela. Lehenik eta behin, eskerrak eman dizkie kongresua posible egin duten guztiei, eta jarraian eman du bere lehen diskurtsoa idazkari nagusi moduan.

Azaldu duenez, PSE-EE «Euskadiren liderra izateko prest dago, herriak merezi gaituelako». Jarraian, gehiago hitz egin du iraganaz etorkizunaz baino: behin eta berriz errepikatu du PSE dela Euskal Herriko alderdirik zaharrena, eta banan-banan gogoratu ditu ETAk hildako alderdikide guztiak.

Alde horretatik, esan du inork ez diela azaldu behar nolako euskaldunak izan behar duten: «Sozialistok Euskadi gara, eta beti hartu dugu parte herri honen eraikuntzan; gure eskuekin eraiki dugu. Norbaitek pluraltasuna arriskuan jarri nahi badu, aurrean izango gaitu», gehitu du. Ez die aipamenik egin etorkizunean osatu ditzaketen akordioei.

Amaierarako utzi ditu etorkizuneko erronkak, besteak beste, indarkeria matxistaren eta larrialdi klimatikoaren aurkako borrokak: «Gure erronka ez da mundu berri bat eraikitzea, orain duguna ez desegitea baizik», esan du.

Sanchez, Espainiaz

Ekitaldiko beste hizlaria Pedro Sanchez izan da, Espainiako presidentea eta PSOEko idazkari nagusia. Hark, nagusiki, Espainiako politikagintzari buruz jardun du. Eskerrak eman dizkio Mendiari, babesa adierazi dio Anduezari, baina, gainontzekoan, gutxi hitz egin du Euskal Herriaz.

Besteak beste, aipatu ditu azken hilabeteetan herrialdeak izan duen bilakaera, sozialdemokraziaren egoera, Espainian duten oposizioaren jarrera, pentsioak... eta alderdikideak kongresuagatik zorionduz amaitu du.

Gaur, han izan dira Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Patxi Lopez Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohia, Rodolfo Ares Jaurlaritzako Herrizaingo sailburu ohia, Jesus Egiguren PSE-EEko presidente ohia, Concha Andreu Errioxako presidentea, eta alderdiko beste ehunka kide.


Summary: «Benetako harrera politikak» eskatu dituzte Irunen. Beste migrante bat hil da Euskal Herrian, aurtengo zazpigarrena. Bidasoan aurkitu duten gizonak 38 zituen, eta Boli Kostatik zetorren. Elkarretaratze bat egin dute, Irungo Harrera Sareak deituta.

Ehunka lagun bildu ziren atzo Irungo (Gipuzkoa) udaletxearen aurrean, «dolu eta salaketa» protesta egiteko. Migrazio bidean aurten Euskal Herrian hil den zazpigarren pertsona da herenegun Bidasoan aurkitu zutena: ibai horretan edo haren inguruan lau hil dira —gutxienez bi itota, eta bat bere buruaz beste eginda—, eta beste hiru trenak harrapatuta hil ziren urrian, Ziburun (Lapurdi).

Irungo Harrera Sareak herenegun oroitu zuen azaroaren 8an iragarri zutela «baldintzak betetzen» ari zirela «migratzaileak Europako iparralderako migrazio bidaian beharrezkoak ez ziren arriskuak hartzera bultzatzeko». Harrera Sarearen esanetan, alde batetik, «gero eta modu zorrotzagoan itxi» dituzte Irun eta Hendaia arteko mugako pasabideak, eta, bestetik, Irunera «pasaeran iristen den pertsona talde bati eskaintzen zaion harrera eskasa» da: «Egun, Irungo zerbitzurako sarrera baimentzen eta kudeatzen dutenek bakarrik ezagutzen dituzten irizpideak ez dituzte betetzen». Gaitzetsi dutenez, asteon «gutxienez» hamar pertsonari ukatu diote Gurutze Gorrirako sarbidea, eta etxeetan hartu dituzte, «diru publikoz Gurutze Gorriak kudeatzen duen [Espainiako] Barne Ministerioaren zentroan tokia egonik».

Deitoratu dute erakundeak migranteen bizitzekin «jolasten» ari direla, «Frantziara iristeko eta haren ertza 100 metrora ikusia duten etsipenaren baitan»: Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Irungo Udala aipatu dituzte espresuki. «Kalean lo egin behar izatearen perspektibaren aurrean igerian pasatzeko arriskua hartzera laguntzen ari dira; izan ere, behin eta berriz esaten dugu pertsonekin jolasten dutela elkarlanerako zantzurik gabe erakunde bakoitzaren irizpide eta eskumenetan babestuz». Eskatu diete «gehiago» egiteko.

Gaurko ere giza katea antolatu dute Ipar Euskal Herriko harrera taldeekin elkarlanean: 19:00etan egingo dute, Santiago zubian.

Migrantea

Endarlatsa inguruan atzeman zuten larunbatean gazte migrantearen gorpua, Irunen, Nafarroarekiko mugan. Padel surfa egiten ari zen kirolari batek aurkitu zuen, 11:00ak aldera, eta, abisua eman ondotik, suhiltzaileak eta Ertzaintza bertaratu ziren, baita helikoptero bat ere. 12:00ak aldera atera zuten gorpua uretatik, eta Donostiako Auzitegi Patologiako Zerbitzura eraman zuten, han autopsia egiteko. Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez, hildakoaren identitatea bilatzea «erraztu» dezaketen hainbat dokumentu atzeman dizkiote.

Atzo arratsaldean jakin zenez, Boli Kostatik zetorren gizona (ez dute baieztatu hangoa denik), eta 38 urte zituen. El Ejidoko (Espainia) anbulatorioan COVID-19aren aurkako txertoa hartu zuela zioen dokumentu bat zeraman gainean, eta Jaurlaritzak baieztatu du bere zerbitzuek ez zutela sekula artatu. Sasoikako langilea zela uste dute ikertzaileek.

Europari eskea

Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendariak, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Jose Antonio Santano Irungo alkateak Europari egin diote soluziorako galdea. Legarreta: «Zoritxarrez, halako gertakariak pasatu egingo dira Europak pasaeran dauden pertsonentzat bide seguruak sortzen ez dituen bitartean». Olanok «borondate politiko irmoa» eskatu dio Europari, eta adierazi du «migratzaileen errealitateari ahalik eta erantzun egokiena» emateko «lankidetza estuan» jarraituko dutela gainontzeko erakundeekin. Santanok eskatu du «birplanteatu» daitezela «mugako kontrolak», migranteak «bizitza arriskuan» jartzera bultzatzen baitituzte. Frantziako Gobernuari ere egin dio eskaera.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak gaur hartuko du ziurtagiriaren inguruko erabakia. Fiskaltza neurriaren alde agertu da. Printzipioz, ostalaritzan eta diskoteketan eskatuko lukete.

COVID ziurtagiria bai, edo COVID ziurtagiria ez. Horixe erabakiko du gaur Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Auzitegi Nagusiak, eta litekeena da gaur bertan ematea erabakiaren berri; 9:30ean bilduko dira. Eusko Jaurlaritzak asteartean iragarri zuen, eta ostegunean eman zuen pausoa: auzitegiari baimena eskatu zion COVID ziurtagiria eskatu ahal izateko.

Fiskaltzak eman du bere iritziaren berri: ziurtagiria eskatu ahal izatea babesten du.

Herritarrei aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dizkieten lekuetan eskatzea nahi dute, hala nola diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak eskaintzen dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere eskatzea nahi dute ziurtagiria, 22:00etatik aurrera.

Helburuak

Jatetxeei ere eragingo die neurriak, onartzen bada: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken 14 egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 150 kasukoa baino handiagoa den artean eutsi nahi diote neurriari. Establezimenduen jabeen ardura izango da bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea.

Eusko Jaurlaritzak ohar bidez azaldu zuenez, haien zerbitzu juridikoek esan dute horrelako neurri bat beharrezkoa dela «birusaren transmisio komunitarioko beste olatu bat eteten laguntzeko eta herritar guztien txertaketa are gehiago sustatzeko». Espainiako Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia ere kontuan hartu dute. Haien hitzetan, auzitegi horren doktrinaren arabera, datuak babesteko oinarrizko eskubideak ez du eraginik izango.


Summary: Iker Vicente eta Karmele Gisasola nagusi Sherpa Ai-ko finalean. Biak aise nagusitu zaizkie aurkariei Bilbao Arenan. Emakumezkoen bakarkako finala lehenengoz egin dute.

Ez da ezustekorik izan Sherpa Ai Aizkolari Txapelketan: gizonezkoetan, iaz bezala, Iker Vicentek irabazi du, eta emakumeetan ere Karmele Gisasola Zelai III.a faboritoak irabazi du. Ikuskizun ederra eman dute gaur goizean Bilbao Arenan.

Gizonezkoetan, sei aizkolari aritu dira. Irabazleak, Vicentek, bi minutu eta hamar segunduko tartea atera dio bigarren sailkatuari, Mikel Larrañaga Gipuzkoako txapeldunari. 39 minutu eta 37 segundu behar izan ditu hamabi enborrak mozteko. Hasieratik hartu du aurrea, eta amaierara arte eutsi dio. Eneko Otaño izan da hirugarren, Atutxa III.a laugarren, Txikia IV.a bosgarren, eta Jon Irazu seigarren.

Emakumezkoetan, aise gailendu da Gisasola, eta Uxue Ansorregik baino minutu bat eta hamabost segundu gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko. Hirugarren Maika Ariztegi izan da.


Summary: Erakustaldia emanez hasi dira txapeldunak. Ezkurdia eta Tolosa baino gehiago direla erakutsi dute Elezkanok eta Zabaletak Binakako Txapelketako lehen jardunaldian. 7-7tik 7-22raino heldu dira.

Lehengo lepotik burua. Denbora igaro ez balitz bezala. Iazko Binakako Txapelketako bikoterik onena izan zen Elezkano II.ak eta Zabaletak osatzen dutena, eta berdin hasi dute aurtengoa ere. Mungian (Bizkaia) jokatu dute lehen jardunaldian, Ezkurdia-Tolosaren aurka, eta aise irabazi dute.

Hasieran ez zirudien erraz jarriko zietenik: ondo aritu dira Ezkurdia eta Tolosa, eta zirraragarriak izan dira lehen tantoak. 5-7 aurretik zihoazela, pilotakada bat hartu du aurpegian Elezkanok, odoletan hasi da, eta minutu batzuetan norgehiagoka gelditu behar izan dute. Pilotakadak, kalte egin beharrean, mesede egin dio, ordea, aurrelariari. Hortik amaierara, bera izan da protagonista nagusia.

Aldagelatik bueltan, 7-7 berdindu dute Ezkurdiak eta Tolosak. Hor amaitu da partida, irabazleek hurrengo hamabost tanto jarraian egin baitituzte, amaieraraino. Atzeko koadroetan agindu egin du Zabaletak, eta aurrean asmatu egin du Elezkanok.

Dena den, Zabaletak esan du ez dela gustora geratu egindako lanarekin: aitortu du konfiantza falta zaiola oraindik, eta ez dagoela bere onenean. Ikustekoa izango da, orduan, konfiantza hartzen duenean nola jokatuko duen.

Tolosak, berriz, aitortu du ez dela pozik atera, baina gehitu du ez dela hain gaizki sentitu. Esan du emaitzak ez duela erakusten egin duten lana.


Summary: Hilda aurkitu dute ostegunean Lantzen desagertu zen 84 urteko emakumea. Herrigunetik bi kilometrora dagoen baso batean aurkitu dute hilotza. Bilaketa taldeak aurkitu du, gaur goizean.

Hilda aurkitu dute joan den ostegunean Lantzen (Nafarroa) desagertu zen 84 urteko emakumea, herrigunetik bi kilometrora, baso batean. Azken orduetan, bilaketa eremua zabaltzea erabaki dute arduradunek, eta horri esker aurkitu ahal izan dute gaur, 12:15ak aldera.

Emakumeak ez zuen osasun arazorik, eta bere ohiko ibilaldia egitera irten zen ostegun eguerdian. Normalean alabarekin paseatu ohi zuen, baina, hura herrian ez zegoenez, bakarrik joan zen. Geroxeago heldu zen alaba, eta, amaren berririk ez zuela eta, abisua eman zuen. Ordutik 120 lagun inguruko talde bat jardun da haren bila gau eta egun.


Summary: Gorka Pagonabarraga, Bizkaiko Txapelketako lehen finalista. Onintza Enbeitak egin du bigarren, eta Miren Amurizak hirugarren. Beste bi finalaurrekoetako emaitzen zain egon beharko dute abenduaren 18ko finala jokatuko duten edo ez jakiteko.

Aurpegi berri bat, gutxienez, izango da abenduaren 18ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean: Gorka Pagonabarraga Agorriarena. Durangoko 21 urteko bertsolaria nagusitu da gaur Etxebarrian (Bizkaia) jokatu den lehen finalaurrekoan, eta puntuazio onarekin gainera. 500 lagun inguru bildu dira han.

Bigarren izan da Onintza Enbeita Maguregi, eta hirugarren Miren Amuriza Plaza. Horiek beste bi finalaurrekoetako emaitzen zain egon beharko dute Bilboko finalean izango diren edo ez jakiteko. Laugarren egin du Imanol Uria Albizurik, bosgarren Ibon Ajuriagojeaskoa Garmendiak, eta seigarren Paule Ixiar Loizaga Legarrak. Zihara Enbeita Gardokik egin ditu gai jartzaile lanak. Hauek izan dira puntuazioak:

1- Gorka Pagonabarraga Agorria: 529 2- Onintza Enbeita Maguregi: 518,5 3- Miren Amuriza Plaza: 505,5 4- Imanol Uria Albizuri: 488 5- Ibon Ajuriagojeaskoa Garmendia: 441,5 6- Paule Ixiar Loizaga Legarra: 434

Saio bakoitzaren irabazlea zuzenean sailkatzen da finalera, eta gainerakoek puntuazioaren arabera edukiko dute horretarako aukera. Finala iritsi aurretik egingo diren beste bi finalaurrekoak Galdakaon (hilaren 27an) eta Larrabetzun (abenduaren 4an) jokatuko dira.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID-19aren harira kaleratutako azken oharren ondotik, antolatzaileek adierazi dute datozen saioetako segurtasun neurriak indartuko dituztela. Areto bakoitzaren ezaugarrien arabera, kontuan hartuko dituzte, besteak beste, edukiera, zaleen arteko distantzia eta maskaren erabilera, eta gogorarazi dute ezingo dela ez jan, ez edan.


Lehen postua galdu du Realak

Summary: Lehen postua galdu du Realak. Txuri-urdinek neurketa nahasia jokatu dute Valentziaren aurka, futbol gutxikoa. Azken minutuetan, gainera, erabat zikindu da giroa. Aritzek txartel gorria ikusi du 75. minutuan.

Irabazlerik eta galtzailerik gabeko guda bat. Horixe izan da gaur Anoetan Reala eta Valentzia protagonista izan dituen neurketa. Ostikada asko, bultzakada asko, antzerki asko, eta futbol gutxi. Azkenean, puntu bat talde bakoitzarentzat (0-0); Realari ez dio balio sailkapeneko lehen postua mantentzeko. Real Madril da Espainiako Ligako lider berria.

Valentziak argi utzi du jada barneratu duela Jose Bordalas entrenatzailearen estiloa. Getafeko entrenatzaile ohiaren taldeen ezaugarri nagusiak izaten dira liskarrak, faltak eta joko zuzena. Eta atzo, ezbairik gabe, Bordalasen estilora jokatu zen neurketa, ez Imanolen estilora. Lehen zatian saiatu zen Reala bere estiloa ezartzen, baina Valentziak une oro moztu zituen donostiarren erasoak; askotan, falten bidez.

Lehen zatiko gol aukerarik onenak Isakek eta Merinok izan dituzte etxekoentzat, eta Guedesek bisitarientzat. Seigarren minutuan, jada, lehen liskarra izan dute Isakek eta Foulquierrek; hamabosgarrenean, Januzajek eta Cillessen atezainak. Irudika zitekeen neurketa nola amaituko zen. Atezainak berak geldiketa ikusgarria egin zion gutxi geroago Isaki. Atzean, ordea, ohiko sendotasuna erakutsi zuen Realak.

Bigarren zati nahasia

Bestelakoa izan zen bigarren zatia. Lehen zatian, ezer gutxi sortu zuen arren, Reala izan zen erasoan ibili den taldea. Bigarrenean, parekatu egin ziren indarrak, eta arrisku gehiago sortu zuen Valentziak, nahiz eta aukera argi askorik ez zuen izan. Etxekoentzat albisterik onena aulkitik sartu zen: zelaira itzuli zen Mikel Oiartzabal, azken asteetan jokatzea eragotzi zion lesioa ahaztuta.

75. minutuan, Valentzia ondoen zegoenean, txartel gorria ikusi zuen Aritzek. Bisitarien tranpan erori zen atzelaria: Wassek atzetik bultza zion baloirik ez zuenean, eta hura zangotrabatu zuen Realekoak. Bigarrena soilik zigortu zuen epaileak, eta haserre batean utzi zuen zelaia Aritzek.

Valentziak, jokalari bat gehiagorekin, aurrera beharrean atzera egin zuen, eta, orduan bai, erabat nahasi zen neurketa. Hainbat liskar izan zituzten jokalariek, txartel hori mordoa atera zituen epaileak, eta futbolera ez zen askoz gehiago jokatu, nahiz eta Realak jarrera ausarta erakutsi.

Hurrengo igandean Bartzelonan jokatuko dute txuri-urdinek, sailkapenean 11. den Espanyolen aurka (16:15).

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Rico; Merino, Gebara (Zubimendi, 59'), Silva (Turrientes, 83'); Januzaj (Portu, 83'), Barrenetxea (Oiartzabal, 59') eta Isak (Sorloth, 83').

Valentzia: Cillessen; Foulquier, Diakhaby, Alderete, Gaya; Racic (Koindredi, 77'), Wass (Marcos Andre, 88'), Soler, Helder Costa, Hugo Duro (Musah, 76'); eta Guedes (Maxi Gomez, 66').


Summary: Wisconsinen bost lagun hil eta 40 zauritu dira eguberri desfile batean auto batek jendearen kontra egin ondotik. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra. Poliziak atxilo eraman du ustezko erasotzailea, eta ikerketa abiatu du zer gertatu den argitzeko. Jakinarazi dutenez, zaurituetako hainbat adingabeak dira.

Atzo arratsaldean, bostak aldera, auto batek jendetzaren kontra jo zuen Wisconsingo (Ameriketako Estatu Batuak) Waukesha hirian egiten ari zen eguberri desfile batean. Ibilgailuak hamarka pertsona harrapatu zituen: gutxienez bost hildako dira oraingoz, eta, horiez gainera, beste 40 lagun zauriturik daude. Horietako batzuk adingabeak dira. Dena dela, zauritu gehiago ere izan daitezkeela argitu du Poliziak, desfilean ziren hainbat lagun beren kabuz joan baitira ospitalera. Datozen orduetan jakinaraziko dute kopurua zehazki.

Poliziek gizonezko bat eraman dute atxilo, erasotzailea izan daitekeelakoan. Gertatutakoa zergatik gertatu zen ikertzeko ahaleginean, poliziek hainbat hipotesi dituzte mahai gainean. Edonola ere, eraso terrorista izan daitekeen ari dira aztertzen, batik bat. Halaber, azaldu dute inguruko hainbat lagunek ezohiko gertaerak bizi izan dituztela bart. «Herritar askok gertakari traumatikoak jasan dituzte», argitu du Poliziak. Horiek horrela, arreta psikologikoa emateko zerbitzua jarri dute martxan, telefono bidez.


Summary: Ezkerra eta eskuin muturra igaro dira Txileko presidentetzarako bigarren itzulira. Eskuin muturreko Jose Antonio Kastek irabazi du hauteskundeen lehen itzulia, botoen %28 lortuta; ia hiru puntura geratu da Apruebo Dignidad zerrendako hautagai Gabriel Boric.

Inkestek iragarritakoa bete da gutxi-asko Txilen. Galdeketek aurreikusten zuten Apruebo Dignidad koalizioko Gabriel Boric eta Alderdi Errepublikanoko Jose Antonio Kast igaroko zirela presidentetzarako bozen bigarren itzulira, eta halaxe gertatu da. Azken egunetan, ordea, uste nagusia zen Boricek aurrea hartuko ziola Kasti, eta hor huts egin dute iragarpenek. Botoen %28 eskuratu ditu eskuin muturreko hautagaiak, eta bi punturen aldea atera dio ezkerrekoari (%25,5). Hala, hautagaietako bakar batek ere botoen erdiak baino gehiago lortu ez dituenez, Kast eta Boric aurrez aurre izango dira bigarrenez abenduaren 19an egingo duten bigarren itzulian.

Kasten eta Boricen garaipenak lehiatik kanpo utzi ditu lehen aldiz zentro-ezkerreko eta eskuineko alderdi tradizionalak. Izan ere, eskuin muturrekotzat daukate gehienek Kast, nahiz eta berak halakorik onartu ez. AEBetako presidente izandako Donald Trump eta Brasilgo estatuburu Jair Bolsonaro diru eredu, eta berak esana da Augusto Pinochet diktadoreak ere bere alde egingo zukeela bizirik balego. Bart gauean, emaitzen berri izan ostean, milaka jarraitzaileren aurrean agertu zen Kast, eta aldarrikatu herrialdeak «bakea eta askatasuna» merezi duela. Kasten proposamenen artean daude «ordena» ezartzea eta migrazioen aurkako neurriak hartzea.

Boricek, berriz, «demokraten batasuna» aldarrikatu zuen: «Ez da lehen aldia atzeko lerrotik abiatzen garela. Gauza bera egin genien hezkuntzaren alde aritu ginenean, berdin bi alderdiko sistema apurtu genuenean ere, eta hala egingo dugu bigarren itzulian». Orain, eta, bigarren itzulirako geratzen den tartean, gainontzeko hautagaiekiko elkarrizketak hasiko ditu Apruebo Digniddad koalizioko zerrendaburuak, haien babesa eskuratzeko asmoz. Horietako bat izan daiteke zentro-ezkerreko koalizioko buru Yasna Provoste, zeinak «faxista eta totalitarioa» izatea leporatu baitio Kasti, eta dagoeneko zoriondu du Boric igandeko emaitzengatik. Prvostek ez du baztertu Boricekin koalizio gobernu bat osatzea ere, hark bigarren itzulian irabaziko balu. Antzera mintzatu da Alderdi Sozialistako presidente Alvaro Elizalde bera ere, zeinak emaitzak jakin bezain laster Boricen alde bozkatzeko deia egin baitie herritarrei.

Txileko presidente Sebastian Piñerak, aldiz, ez du faboritorik aukeratu, eta bi presidentegaiak zoriondu ditu lortutako emaitzengatik. Biei gogorarazi die bakea behar duela herrialdeak, eta eskatu bazter ditzatela «indarkeriazko bideak». Estatuburua bera ez da aurkeztu hauteskundeetara, eta haren hautagaiak, Sebastian Sichelek, botoen %12,5 eskuratu ditu, eta laugarren tokian geratu da. Franco Parisik, berriz, ezustea eman du. Parisik AEBetatik egin du kanpaina, Txilera agertu ere egin gabe; eta, hala ere, boto gehien bildu duten hautagaietan hirugarrena izan da, botoen %13 lortuta.


Summary: Ziurtagiriaren aurkako erabakia hartu du EAEko Auzitegi Nagusiak. Eusko Jaurlaritzak ez du helegiterik aurkeztuko. Jatetxeetan eta aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dituzten lekuetan aurkeztu behar izatea nahi zuen hark. Nafarroako Gobernuak asteazkenean eskatuko dio ziurtagiria eskatzeko baimena Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ez dio baimenik eman Eusko Jaurlaritzari zenbait tokitan ziurtagiria aurkezteko beharra ezartzeko. Joan den astean aurkeztu zuen eskaera Iñigo Urkullu lehendakariaren gobernuak, eta epaileek gaur eman diote ezezkoa. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken 14 egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 150 kasukoa baino handiagoa den herrietan ezarri nahi zuten neurria.

09:30ean bildu dira epaileak baimena eman edo ez aztertzeko. Bi magistratuk babestu dute ziurtagiriaren aurkako erabakia. Luis Garrido epaileak boto partikularra eman du, eta argudiatu du bere ustez baimendu egin beharko zutela ziurtagiria ezartzea. Horretarako aukera izan arren, Eusko Jaurlaritzak helegiterik aurkeztuko Espainiako Auzitegi Gorenean.

Auzitegiak zenbait arrazoi eman ditu COVID ziurtagiria ez derrigortzeko. Adierazi dutenez, eskubide «garrantzitsu askori» eragingo lieke neurriak, eta ez soilik berdintasunari eta intimitateari —epaileen arabera, Eusko Jaurlaritzak horiek aipatu zituen eskaera egiterakoan—. Besteak beste, biltzeko askatasunari, hara-hona ibiltzeko askatasunari eta adierazpen eta sorkuntza artistikorako askatasunei eragin diezaiekeela esan dute. Gainera, azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako memoriak jasotzen du 100.000 biztanleko 184,84 kasuko intzidentzia metatua zegoela azaroaren 15ean, baina ez du zehazten herri bakoitzekoa zenbatekoa den: «Ez da justifikatzen aipatu ditugun zifrak berdinak direnik erkidego osoan, eta horrekin ez da justifikatzen neurri bera aplikatu behar denik Euskal Autonomia Erkidego osoan». Gogorarazi dute 12 urtetik gorako herritar «gehien-gehienak» txertatuta daudela, eta hori ere neurria ez ezartzeko faktore bat dela. Beste arrazoi bat ere eman du auzitegiak: «Inkongruentzia» da establezimenduetako bezeroei ziurtagiria eskatzea baina langileei eta jabeei ez eskatzea.

Ez da lehen aldia EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Jaurlaritzak koronabirusaren aurka hartu nahi duen neurri bat atzera botatzen duela. Otsailean kolpe handia eman zion Jaurlaritzari, ebatzi zuenean eremu gorrian egon ala ez gobernuak ezin zituela itxi ostalaritzako lokalak. Erreakzioak berehala heldu dira. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak esan du «ulertezina» dela erabakia, eta azpimarratu du «Europa erdian» ezarrita dagoela ziurtagiria.

Jaurlaritzaren eskariak aurrera egin izan balu, establezimenduen jabeen ardura izango zen bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea. Aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dizkieten lekuetan eskatu beharko zuten, hala nola diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak eskaintzen dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere nahi zuten ziurtagiria eskatzea, 22:00etatik aurrera.

Jatetxeetan ere eragingo zuen neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko zuten.

Nafarroako Gobernuak ere eskatu asmo du COVID ziurtagiria zenbait jardueratan. Bihar eskatuko dio horretarako baimena Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari. Azaroaren 27tik urtarrilaren 6ra eskatu nahi dute, jatetxeetan,gaueko aisialdian —besteak beste, diskoteketan eta dantzalekuetan—, baita barnealdeko ekitaldi jendetsuetan ere, jateko edo edateko aukera badago.

«Beharrezko neurria»

Eusko Jaurlaritzak ohar bidez joan den astean azaldu zuenez, haien zerbitzu juridikoek argudiatu dute horrelako neurri bat beharrezkoa dela «birusaren transmisio komunitarioko beste olatu bat eteten laguntzeko eta herritar guztien txertaketa are gehiago sustatzeko». Auzitegi Nagusiko Fiskaltzak aldeko txostena aurkeztu zuen joan den ostiralean, baina ez zen loteslea.

Nafarroako Gobernua gaur da ziurtagiria eskatzeko baimena galdegitekoa. Gaueko aisialdiko lokaletan eta ekitaldi jendetsuetan eragingo luke, onartzen badute. Zehazki, larunbatetik urtarrilaren 6ra arteko baimena nahi du Maria Txibiteren gobernuak horretarako.

Ipar Euskal Herrian, hilabeteak daramatza indarrean neurriak. Beharrezkoa da COVID ziurtagiria edukitzea tabernetara eta jatetxeetara sartzeko, 50 lagun baino gehiagoko kultur ekintzetara joateko, kirol instalazioetarako, zahar etxeetara sartzeko eta osasun zentroetan eta ospitaleetan larrialdiak ez diren gauzengatik artatzeko, adibidez. 2022ko uztailaren 31ra arte egongo da indarrean.


Summary: Haize berria sartu da Bizkaiko Txapelketako finalera. Gorka Pagonabarraga nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako lehenengo finalaurrekoan, Etxebarrin, eta finalerako sailkatu da aurreneko aldiz. Haren atzetik geratu dira sailkapenean Onintza Enbeita eta Miren Amuriza.

Atzo hasi zuen finalaurrekoen itzulia Bizkaiko Bertsolari Txapelketak, Etxebarrin. Gorka Pagonabarraga Agorriak irabazi zuen saioa, 529 punturekin. Eta, hasierako agurrean azaldu zuenez, urduri samar joan zen Etxebarriko frontoira: «Arratsalde on, hau da hau plaza:/ egina nago ehun zati./ Baina batzuon gogo-sabelak/ ase ezinak izaki». Hasieratik bero zegoen giroa; entzuleak, gozatzeko gogoz, eta bertsolariak, emateko gogoz. Irabazlearen atzetik sailkatu ziren Onintza Enbeita Maguregi (518,5), Miren Amuriza Plaza (505,5), Imanol Uria Albizuri (488), Ibon Ajuriagojeaskoa Garmendia (441,5) eta Paule Ixiar Loizaga Legarra (434). Horrenbestez, Pagonabarraga zuzenean sailkatu da abenduaren 18an Bilbon jokatuko den finalerako. Lehenengo aldia izango du bertan, eta aurreko txapelketako txapeldun Enbeitaren gainetik sailkatuta, gainera. Gainerako bertsolariek, berriz, datozen bi finalaurrekoen sailkapenen zain gelditu beharko dute.

Zortziko txikian umoretsu ibili ziren bertsolari guztiak. Bikote baten larruan jarri zituen gaiak Enbeita eta Pagonabarraga. Elkarren artean komunikazio askorik ez zegoela eta, sakelakoa gutxiago erabiltzeko terapia bat abiatu zuen bikoteak. Honela hasi zuen ofizioa Enbeitak: «Sasoi baten ginenak/ gazte eta bero,/ orain mahaia erdian,/ ta gu biok zero». Ideia horri tiraka, etxeko sukaldean zegoen tentsioa nabarmendu zuten bi bertsolariek. Hala ere, amaiera aldera lortu zuten txalo zaparrada handiena, meme berbaren hitz jokoaren ondorioz. Honela esan zuen Pagonabarragak: “Gezurrik ez, itxura/ eskasa daukagu./ Onintza, ja meme bat/ baino ez gara gu». Berehala erantzun zion Enbeitak: «Meme-a izan neike,/ baina mamala ez». Fin itxi zuen ofizioa saioko irabazleak: «Mobilaz edo gabe/ gu geurean tinko./ Hainbeste errespetu/ guk elkarrekiko,/ ta orain Whatsappera/ bi korasonsito./ Memela asko maiteko/ zaitut nik betiko».

Hamarreko txikian, berriz, umoretik eta gogoetatik jo zuten bertsolariek. Lan elkarrizketa bateko itxarongelan zeuden Enbeita eta Amuriza. Diru premia larrian zegoenez bertatik alde egiteko esan zion Enbeitak Amurizari: «Nirea premia da/ zurea aukera». Bien arteko eztabaidaren ondoren, ondorio argi batekin amaitu zuen bertso aldia Amurizak: «Ze amorruak ez deusku/ jaten emongo ta».

Askotariko begiradak

«Hurreratzeko keinua egin dizu; ez zaude seguru». Bertsolari bakoitzak egoera bana aukeratu zuen kartzelako gaiari erantzuteko. Pobrezia izan zen Pagonabarragak hiru bertsoetan landu zuen gaia. Erosketak egitera joan, eta etxegabe batekin gurutzatu zuen begirada durangarrak: «Egia hau da: gurata ere/ ezingo zaitut lagundu». Pilotalekua lehertu beharrean zegoen bigarren bertsoaldi horren amaieran. Eta, hirugarrenarekin, errematea: «Hauxe delako mendebaldarrok/ daukagun errituala,/ ezikusia egiten dugu/ masailak gorritu ahala,/ berai begira nagoela bai,/ ohartu da berehala,/ baina nik uko egin behar diot,/ egin aise dena dala/ gorritzen zaigu azala,/ eta halere munduak berdin/ berdin jarraitu dezala,/ aurrera egin dut, begiak harro,/ ikusi ez banu bezala”.

Amurizaren bertsoaldiak ere zeharo hunkitu zituen entzuleak. Kuadrillako lagun bat indarkeria matxistaren biktima izandakoa zen, eta erasotzailearekin egin zuen topo Amurizak. Berriztarraren kantaerak eta erabilitako doinuak ileak tente jarri zizkion bati baino gehiagori. Honek ere izugarrizko txalo zaparrada jaso zuen bertsoaldiaren amaieran: «Tipoa neukon begira,/ gorputza neukon dardaraz,/ bera ‘etorri’ esanaz,/ ni erdiko hatza ataraz,/ azkenean, alde egin dot/ bera intakto han lagaz:/ noraezean gidatzen/ bizpahiru ordu daroadaz». Horiez gainera, arrazakeria eta sexu harremanak izan ziren gainerako bertsolariek aukeratutako gaietako batzuk.

Osasun neurriak zorroztuta

Datorren asteburuan jokatuko da txapelketako bigarren finalaurrekoa, hilaren 27an. Galdakaoko Urreta kiroldegian arituko dira kantuan, kanporaketetan sailkatutakoekin batera, zuzenean finalaurrekoetan sartu diren bertsolariak: Aitor Bizkarra, Aitor Etxebarriazarraga, Etxahun Lekue, Josune Aramendi, Oihana Bartra eta Xabat Galletebeitia.

Gainera, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID-19aren harira kaleratutako azken oharren ondotik, antolatzaileek adierazi dute datozen saioetako segurtasun neurriak indartuko dituztela. Areto bakoitzaren ezaugarrien arabera, kontuan hartuko dituzte, besteak beste, edukiera, zaleen arteko distantzia eta maskaren erabilera, eta gogorarazi dute ezingo dela ez jan, ez edan.

SAILKAPENA

1- Gorka Pagonabarraga Agorria: 529 2- Onintza Enbeita Maguregi: 518,5 3- Miren Amuriza Plaza: 505,5 4- Imanol Uria Albizuri: 488 5- Ibon Ajuriagojeaskoa Garmendia: 441,5 6- Paule Ixiar Loizaga Legarra: 434


Summary: Pablo Casado Francoren omenezko meza batean izan da asteburuan. PPko informazio iturrien arabera, Casadok ez zekien diktadorearen aldeko meza bat zenik. Larunbatean joan zen elizkizunera, Granadan (Espainia), Francoren heriotzaren urteurrenean.

1975eko azaroaren 20an zendu zen Francisco Franco; horiek horrela, urteurrena izaki, diktadorea oroitzeko hainbat ekitaldi egin dira asteburuan hainbat herritan. Hain zuzen, horietako batean izan zen larunbatean Pablo Casado Espainiako Alderdi Popularreko idazkari nagusia. Francoren alde otoitz egiteko meza batean izan zen, Granadako katedralean (Espainia), emaztearekin eta semeekin. Ordea, alderdi politikoko iturriek argitu dute Casadok ez zekiela diktadorea omentzeko ekitaldia zenik.

PPko iturriek nabarmendu dutenez, katedrala ikusteko joan zen elizara Casado, senideekin, eta ordurako meza hasia zelako erabaki zuten bertan gelditzea. Gainera, PPren esanetan, Casadoren hitzordu politikoen eraginez, familiari ezinezko izanen zitzaion igandean mezetara joatea, eta horregatik baliatu zuten larunbatean joateko aukera. Diotenez, politikariak ondoko egunean jakin zuen Francoren omenaldi batean egona zela, «ez lehenago». Izan ere, erantsi dutenez, elizkizunean ez zen Francisco Francoren izenik aipatu, ez behintzat osorik. Francisco izena baizik ez omen zuten ahoskatu; abizenik esan gabe aipatu zuten, alegia. Hori dela eta, beste bide batzuen bidez izan omen du Pablo Casadok omenaldiaren berri. Elizkizuna bukatutakoan, politikariak argazki bat atera zuen herritar batekin, eta azken horrek Twitterrera igo zuen argazki hori, esaldi batek lagundurik: «Pablo Casadorekin, generalisimo-aren aldeko mezan».


Summary: Sortuko kideek 'Herrigaia' txostena babestu dute. Parte hartzea %52 izan da. Botoa eman duten hamarretik zazpik (%71) babestu dute Nazio Kontseiluaren txostena.

Sorturen kongresu prozesuan, Nazio Kontseiluak aurkeztutako Herrigaia txostenaren eta Lurrari Lotuz osoko zuzenketaren artean botoa emateko asteburua izan dute Sortuko kideek. Zuzendaritzaren proposamena nagusitu da: 7.936 kidek eman zezaketen botoa, eta 4.164k bozkatu dute (%52,4); horietatik %71k (2.948) babestu dute Herrigaia, eta %22k Lurrari Lotuz (919). 297k (%7) zuri bozkatu dute.

«Herrigaia hastapenik eraikuntza kolektiboa izan da. Buruz buruko 500 elkarrizketaren, dozenaka herri batzarren eta udaran egindako bi Nazio Topaketen emaitza, eta hala izango da aurrerantzean ere», zabaldu du Nazio Kontseiluak ohar batean.

Eztabaida prozesuak aurrera jarraitzen du. Abenduaren 5a arte, aukera dago Herrigaia>> dosierrari zuzenketa partzialak egiteko, eta abenduaren 17tik 19ra bozkatu ahal izango dira.

2017ko urtarrilean egin zuen Sortuk azken kongresua, eta oraingoa aurtengo urtarrilean egitekoa zen berez: pandemiaren ondorioz, ordea, urtebetez atzeratu zuten. 2022ko urtarrilaren 22an bukatuko da, eta zuzendaritza berria ere orduan aurkeztuko dute.


Summary: Pentsioen erreforma aurrera doa, EAJren aldeko botoarekin eta EH Bilduren abstentzioarekin. Espainiako Kongresuko lan batzordearen onespenaren ondoren, osoko saioak eztabaidatuko du legegaia.

Gaur hasi da ikusten zer babes politiko duen pentsioen erreformak. Espainiako Kongresuko Lan Batzordeak ontzat hartu du gobernuak eta gizarte eragileek negoziatutako erreformaren lehen zatia, eta legegaia osoko bilkuraren esku geratu da. Aldeko botoa eman dute PSOEk, Unidas Podemosek, ERCk, EAJk eta Compromisek, eta aurkakoa PPk, Voxek, Ciudadanosek eta CUPek; EH bildu abstenitu egin da

Lege proiektuaren barruan daude ekainean erabakitakoak —batez besteko KPIaren arabera eguneratzea, gastu batzuk zergen kargu uztea, erretiro aurreratua zigortzea...—, baina baita joan den astean hitzartutakoa ere —kotizazioak hamar urte igotzea, pentsioen erreserba funtsa betetzeko—.

Halaber, diputatuek eztabaidan egindako aldaketa batzuk azalduko dira, hala nola alargun pentsioak ezkonduta ez dauden bikoteei ere ematea.

EH Bildu abstenitu egin den arren, hark eta ERC aliatuak negoziatutako zuzenketa batek aurrera egin du. Horren ondorioz, sei hilabeteko epean auditoria bat egin beharko dute Gizarte Segurantzak bere gain hartzen dituen gastuei buruz, eta ez dagozkion gastuak argitzeko.

Beste zuzenketa batek gobernua behartuko du urtebeteko epean gutxieneko pentsioen erreforma bat abiatzera, eta pentsio horiek SMI lanbide arteko gutxieneko soldatara lotzera.

ELAren presioa

EAJren eta EH Bilduren botoak erabakigarriak direla ikusita, haiei eta Elkarrekin Podemosekoei presio egiten ari da ELA, erreforma onar ez dezaten. Urriaren 24an kalera atera zen Hego Euskal Herriko hiriburuetan, Ez gaitzazue Madrilen saldu leloarekin.

Sindikatu horrek uste du erreformaren azken helburua dela pentsioen zenbatekoa jaistea, eta bereziki kritikoa da saria kalkulatzeko kotizatu beharreko epea luzatzearekin. Neurri hori erreformaren bigarren zati baterako utzi du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak. Azken erreforma batek hamabostetik 25 urtera handitu du pentsioaren zenbatekoa kalkulatzeko zenbat urteko kotizazioak hartzen diren kontuan —aurten 24 urte izango dira, eta 25 urte 2022an—. Epe hori 35 urtera handitzeko aukera aipatu izan du Escrivak, baina baita kotizazio urterik txarrenak kalkulu horretatik kentzeko aukera ere, lan bizitzaren amaieran lanpostua galdutakoei kaltea txikitzeko.


Summary: Vicario baldintzapean aske uzteko eskatu dute Sarek eta Etxerat-ek. Adierazi dute «ongi» joan zaiola bihotzeko ebakuntza, baina salatu dute espetxea ez dela leku «egokia» halako eritasunak artatzeko. 1988tik, sei euskal preso hil dira bihotzeko arazoen ondorioz.

Juan Carlos Alberdi urnietarra (Gipuzkoa), 1988an, bihotzekoak jota. Mikel Zalakain Odriozola, Villabonakoa (Gipuzkoa), 1990an, berdin. Roberto Sainz Olmos Portugaleteko presoa (Bizkaia), 2006an, bihotzekoz. Xabier Lopez Peña galdakoztarra (Bizkaia), 2013an, bihotzeko arazoen ondorioz ospitalera eraman ondoren, buruko isuriz. Arkaitz Bellon Blanco Elorriokoa (Bizkaia), bihotzekoz, 2014an. Eta Kepa del Hoyo galdakoztarra, 2017an, berdin. Azken hiru hamarkadetan sei euskal preso zendu dira bihotzeko arazoen ondorioz, eta Sarek eta Etxerat-ek ohartarazi dute ez dutela halako heriotza gehiagorik nahi: «Era askotako gaitzak dituzte gaixorik dauden presoek, baina, zehazki, bihotzarekin lotutakoek eragin dute hildako gehien».

Patricia Velez Etxerat-eko bozeramaileak eta Joseba Azkarraga Sarekoak agerraldia egin dute gaur, Donostian, Gregorio Vicario Setien euskal presoaren egoeraz xehetasunak emateko. Joan den astean jakinarazi zuten bihotzeko ebakuntza bat egitekoa ziotela, eta gaur adierazi dute «ongi» joan dela operazioa, duten informazioaren arabera. Ez da hargatik gutiago kezkatzekoa: «Lau bypass jarri dizkiote, haren bizitza arriskuan baitzegoen». Salatu dutenez, gainera, haren osasun arazoa ez da «bat-batekoa» izan: «Denbora luzea darama minez». Azaldu dute duela urte eta erdi ospitaleratu zutela lehen aldiz, eta joan den urrian «oso zabalduta zegoen iskemia larria» detektatu ziotela: «Kateterismo bat egin, eta stent bat jarri zioten». Leongo ospitalean egin diote urgentziazko ebakuntza (Espainia), Burgosko espetxetik (Espainia) hara eramanda.

Euskal presoen eskubideen aldeko bi taldeek azpimarratu dute espetxea ez dela «leku egokia» halako gaixotasunak artatzeko: «Espetxe araudian araututa dago pertsona hauek espetxetik kanpo jaso ahal dutela tratamendua, baina, zoritxarrez, euskal presoen kasuan ez da aplikatzen arau hori». Oroitu dute, gainera, Vicariok 64 urte dituela, eta hogei daramatzala dagoeneko kartzelan. Sarek eta Etxerat-ek eskatu dute Vicario «berehala» hirugarren graduan ezar dezatela, eta baldintzapean aske utz dezatela ondotik, «dituen gaitzen tratamendua espetxetik kanpo hartzeko aukera izan dezan, bere hurkoengandik hurbil». Eritasun larriak dituzten bertze hemeretzi presoekin berdin egitea galdegin dute.

Berriki, Arizkuren

Presoen eskubideen aldeko bi taldeek gogoratu dute berriki izan dela halako bertze kasu bat: Josetxo Arizkurenena. 2018ko ekainean, Murtzian ospitaleratu zuten (Espainia), bihotzeko krisi akutu baten ondorioz. 2020ko azaroan, berriz, urgentziaz eraman behar izan zuten ospitalera, miokardia infartu bat izan ondotik. Ohartarazi dute Arizkurenek ere 60 urte baino gehiago dituela, eta hark ere hogei daramatzala espetxean. Kartzeletako «arduradunei» eskatu diete ez dezatela jarrai pertsona horien bizitza «arriskuan» jartzen: «Amaiera eman behar diote etengabeko osasun desasistentziari, eta gaixotasunak berandu detektatzea zuzentzeko bitartekoak jarri». Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere egin diete deia, haiek baitute Hego Euskal Herriko kartzeletako osasunaren eskumena: «Eskatzen diegu aurrerapauso bat eman dezatela, beren osasun zerbitzuen bidez, presoei osasun arreta emateko».