Prestatzen, eskaera handitzen denerako

Summary: Prestatzen, eskaera handitzen denerako. Hileta zibil bat nahi izan arren, hildakoaren senideek askotan ez dute jakiten nondik hasi ere zeremonia prestatzen. Etorkizunean halakoen eskaerak gora egingo duelakoan, aretoak eta ordenantzak egokitzen ari dira udalak eta hileta zerbitzuak ematen dituzten enpresak.

Itxura guztien arabera, etorkizunean handitu egingo da hileta zibilen eskaera, eta premia horri erantzuteko prestatzen ari dira udalak eta hileta zerbitzuak ematen dituzten enpresak. Gorakada bat espero duten arren, azaldu dute gaur-gaurkoz jendeak ez dakiela nola antolatu hileta zibil bat.

Eibar da halako agurrak egiteko ohitura handiena duen Gipuzkoako herria. “Nik gogoan dudan lehen oroitzapena da umetan nola joaten nintzen amarekin. Hilerriaren kanpoan izaten ziren, errepidearen ondoan, eta, autoren bat pasatuz gero, mugitu egin behar izaten genuen. Giro ilun bat datorkit gogora”, esan du Nerea Alustiza Eibarko zinegotzi ohi eta PSE-EEko kideak. Etxean entzun izan zuen, 1936ko gerra amaitu berritan, goizeko bostetan ere egiten zirela. Marcelino Baskaranek gidatu ohi zituen hileta haiek, eta, batik bat, komunistek eta sozialistek izan dute hileta zibilak egiteko ohitura Eibarren.

Gaur egun, herriaren erdian dagoen plaza batean egiten dituzte. “Beste herrietan, ehorztetxeetan egiten dira gehienbat, baina Eibarren, ez. Zu hiletan zauden bitartean, jendea inguruan erosketak egiten edo arropak zabaltzen ari da, publikoak dira; hori bai, erabateko errespetua egoten da”. Udalak megafonia, aulkiak eta abar jartzen ditu ekitaldia egin ahal izateko. Beste herri batzuetako ehorztetxeetako arduradunak ere joan izan dira, ikusteko nolakoak izaten diren. “Harrituta geratzen dira zeinen ‘politak’ diren ikusita; beraiek ez dute jakiten nola egin”.

Alustizak Eibarko zinegotzi zenean gidatu zuen lehenengo aldiz halako ekitaldi bat; 2012ko urriaren 31n izan zen. “Aurrena beti izaten da berezia: Miguel Castillonena izan zen, herriko gozogile onenarena. Familia etorri zitzaidan ea egingo nuen galdetuz. Alabak galdetu zidan zer iruditzen zitzaidan Paco de Luciaren Entre dos Aguas jartzea, eta erantzun nion abesti hark definitu egiten zuela aita”.

Elizan apaizak agintzen duen bezala, esan du hileta zibiletan familiak erabakitzen duela guztia. “Ni izaten naiz familiaren bozeramaile moduko bat, une gogorrak direnez beraiek ez direlako hitz egiteko moduan egoten”. Hildakoari buruzko kontakizunak entzuten ditu, nabarmentzeko moduko gertakariren bat atera, zer musika jarri nahi duten galdetu, norbaitek abesteko, aurreskua egiteko edo bideoren bat jartzeko asmorik duen jakin… “Hileta laburrak izan ohi dira, eta oso intimoak. Ekitaldirako idazten dudan testua familiari ematen diot”. Eibarren, gorpua bertan dela ere egiten dira hileta zibilak.

Aitortu du egoera batzuetan eustea ez dela erraza izaten. Gogoan du bereziki bat: amaren laguna zen hildakoa, eta haren alaba ere laguna zuen Alustizak. “Nire ama urtebete lehenago hila zen, biak ziren adinekoak, eta, bat-batean, amaren oroitzapen guztiak etorri zitzaizkidan. Ezin nintzen mugitu, ezin nuen hitz egin, negar egiteko gogoa nuen…”.

Hain zuzen ere, ezagutzen zituen pertsonenak izan dira Alustizak zuzendu dituen hiletetako batzuk, eta familiak zuzenean eskatuta egin izan du lan hori. “Une horretan ezetz esanez gero, huts egin diezula sentitzen duzu, beraiek zuk egitea nahi zutelako”. Beste batzuetan, senideek udalari eskaera egin diotelako aurkeztu ditu. “Aurretik ezagutzen ez badituzu ere, gero betiko geratzen da lotura bat hildakoaren ingurukoekin, zerbait berezia sortzen da”.

Denbora gutxi prestatzeko

Peio Rafunek ere badu eskarmentua hileta zibilak aurkezten. Oiartzunen, Donostian eta Tolosan egin izan ditu halakoak. Orain, Arrasate Berria ehorztetxeko hileta teknikaria da. “Prest gaude eskaera horri erantzuteko, baina oraindik jendeak ez ditu asko eskatzen hileta zibilak”. Lokal berria du ehorztetxeak, eta, besteak beste, gune bat prestatu dute hainbat motatako agurrak egin ahal izateko. “Adibidez, ebanjelisten aspaldiko eskaera izan da halako zerbait izatea, bestela apaizei eliza eskatzen ibili behar izaten zutelako”. Hiletak streaming bidez emateko teknologia ere jarri dute aretoan; batik bat, senideak kanpoan dituztenei begira.

Eskelei erreparatuz gero, Rafunek esan du gero eta ohikoagoa izaten dela honelakoak irakurtzea: “Familiak eskertzen ditu doluminak, baina agurra senitartean egingo da”. “Izan ere, batzuek ez dute egin nahi izaten elizako ohiko hileta bat, baina oraindik ez dakite nola egin bestelako agur bat”. Haren esanetan, lana eskatzen du halako ekitaldi bat prestatzeak —argazkiak eskatu, bideo bat egin, jendearekin hitz egin hildakoari buruz…—, eta denbora izaten da arazo nagusia. “Legeak esaten du gehienez ere 72 ordu daudela dena bukatutzat emateko, eta horrek arazoak sortzen ditu agur bat prestatzeko, denbora gehiago behar duzulako normalean”.

Komentatu izan diote hileta katolikoetan apaizarekin pixka bat hitz egin eta aski izaten dela. “Elizan badakizu nolakoa izango den agur bat; liturgia bat dago, dena idatzita. Hileta zibiletan, ordea, dena sortu egin behar da; pertsonalizatuak dira, eta ezin dugu gauza estandar bat prestatu”.

Rafunen esanetan, hildakoak izan duen amaierak ere izan ohi du eragina agurrean: luze joan bada, nekatuta egon ohi dira senideak, ezertarako gogo handirik gabe; bat-bateko heriotza izan bada, shock egoeran egoten dira, eta agur bat prestatzen hastea ez da samurra izaten. “Hasi dira agurrak egiten behin gorpua erre edo lurperatu ostean ere, eta badu logika. Guk, ehorztetxean, lehen pausoak egin ditugu, prestatuta gaude. Ea zer bilakaera izaten duen hileta zibilen kontuak”.

Lehen pauso horiek eginak dituzte Gipuzkoako herri askotan ere, eta onartuak dituzte hileta zibilak arautzeko udal ordenantzak. Besteak beste, ekitaldi horiek non eta noiz egin ahal izango dituzten zehazten da ordenantzetan. Esate baterako, Donostian, udaleko ordezkarien esanetan, hainbat eskaera jaso zituzten 2018an, hileta zibilak egiteko gune bat eskatuz. Lanketa bat egin ostean, adostu zuten Kristinaenea parkeko Mandasko Dukearen jauregiaren atzean dagoen eraikin horian egitea halakoak.

2019an sinatu zuten akordioa Cristina Enea fundazioak eta Donostiako Udalak, eta lau hileta egin dituzte ordutik. Sonatua izan zen aurrena: 2019ko urrian, Mariano Ferrer kazetariarena. 2019ko abenduan, 2020ko ekainean eta 2021eko urrian izan ziren beste hirurak. Hiletetako arreta hobetzeko premia ikusita, aurtengo apirilean aldaketa batzuk egin dizkiote akordioari, eta Cristina Enea fundazioak zerbitzu hori emateko behar diren langileak jarriko dituela adostu dute. Herritarrek ez dute ordaindu beharrik izaten, baina udalak hiletako 255 euro ordaintzen dizkio fundazioari. Eserita, 55 lagun sar daitezke aretoan, eta 75 zutik.

Unea errazteko premia

Ordizian, orain dira gaia arautzen hastekoak. “Lehen urratsa izaten da jakinaraztea ordenantzarekin hasiko garela. Eta gai honekin, igarri dugu interesa dagoela”, esan du Adur Ezenarro alkateak. Hileta zibilak ez ezik, gainerako zeremonia zibilak ere arautzeko asmoa dute. Alkateak esan du ez dakitela urtean halako zenbat hileta egiten dituzten herrian. “Ez dugu daturik, ez dagoelako araututa. Ia denak oso pertsonalak eta esparru pribatukoak izaten dira. Orain arte, trataera gehiago izan da ekitaldi batena. Hileta zibila oraindik definitu gabe dugu”.

Ordiziako plazan egin izan dute baten bat; ehorztetxearen kanpoan ere bai; Oiangu parkean ekitaldi informalagoak… Ordenantzak bere bidea egingo duen arren, hileta horiek pleno aretoan egitea proposatuko dutela iragarri du Ezenarrok. “Ezkontzekin, adibidez, inork ez du ezbaian jartzen pleno aretoan egitea. Hiletak ere zergatik ez han egin?”.

Areto horri erabilera “herritarrago bat” emateko nahia ere badu Ordiziako Udalak. Alkatearen esanetan, karga emozional handiko uneak hartu beharko ditu tokiak. “Hori lokal komertzial arrunt batean sartzea ez dugu hain argi ikusten”. Aipatu du jende gehiagoko ekitaldietarako antzokia ere badutela herrian, eta orain arte erabili izan dituzten Oiangu parkea, hilerrian bertan dagoen kapera laikoa eta abar ere hor daudela. “Dena ordenatu, ondo arautu, eta aukerak eskaini nahi ditugu”.

Gaiari lotuta, zalantzarik ere badutela aipatu du Ezenarrok. “Gero eta ohikoagoa da jendeak ezer ez egitea: ez elizkizunik, ez hileta zibilik. Eta ez dakigu zergatik ez den ezer egiten, hala erabaki delako edo momentu hauetan oso zaila delako zuk nahi duzun bezalako agur bat egitea”.

Alkateak dio elizako ohiko hiletetan, adibidez, zama hori ez dela hainbeste familiaren gain jausten, dena oso sistematizatuta egoten delako ehorztetxetik bertatik. “Hileta zibilak arautu gabe egoteak ekartzen du ez jakitea nora jo, zer egin, non eskatu gauzak. Horrelako une batean antolaketa horietan sartu behar izateak asko zailtzen ditu gauzak, eta uste dut ezinbestekoa dela zerbitzu hori eskaintzea, maite duzun pertsonaren agurra ahalik eta errazena izan dadin ingurukoentzat”.


Summary: Estrasburgok dioena betetzera premiatu dute Espainia EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk. Auzitegi Gorenaren epai «arbitrarioa» kritikatu dute Eusko Legebiltzarreko hiru taldeok, adierazpen batean

«Harridura» eta «kezka» adierazi dute EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek Eusko Legebiltzarrean, Xabier Atristain atxilotzeko agindua dela eta. Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakia «arbitrarioa» dela eta «ziurgabetasun juridiko sakona» eragin duela uste dute, gaur aurkeztu duten adierazpenean irakur daitekeenez.

EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk gogorarazi dute Europako Giza Eskubideen Auzitegiak emaniko epaia «argia, irmoa eta bete beharrekoa» zela, eta, hortaz, harrigarri zaie Espainiak sententzia hura aintzat hartu ez izana: «Errespetuz hartu genuen Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiaren aurkako Atristain auzia-n emandako epaia, zeinaren arabera Atristaini epaiketa justu bat izateko eskubidea urratu zitzaion, inkomunikazio erregimenaren aplikazioaren ondorioz. Sententzia horri jarraituz, Atristain aske geratu zen». Orain, Atristain atzera ere espetxeratuta, Auzitegi Gorenak «ziurgabetasun juridiko sakona» eragin duela uste dute hiru taldeek.

«Kezka» ere adierazi dute, «alternatibak egonda ere Atristain berehala espetxeratzeko agindua» eman duelako Espainiak.


Mende eta erdiko eraldaketa

Summary: Mende eta erdiko eraldaketa. XIX. mende hondarretik hona, Ipar Euskal Herriko biztanle kopurua doblatu da. Hamarkadaz hamarkadako bilakaeraren azterketa egin du Peio Etxeberri Historia-Geografia irakasleak, eta zenbait irakasbide atera ditu. Azken urteetako emendatzeak aldaketa franko ekartzen dizkio lurraldeari.

INSEE, Frantziako Estatistika eta Ekonomia Azterketen Institutuak biztanleriaren bilakaerari buruz atera dituen zenbakiek irakurgarritasun zerbait dakarte Ipar Euskal Herriak izan dituen aldaketez. 1876tik 2019ra, mende bat eta erdiz, Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoak izan dituzten bizilagun-andana aldaketak bildu ditu BERRIA egunkariak, eta Peio Etxeberri bigarren mailako Historia-Geografia irakasleak bilakaeraren azterketa egin du Ipar Euskal Herriko Hitza-rentzako.

Zientzia alor franko gurutzatuko lituzkeen azterketa xehea behar lukete datuek. Bizkitartean, ohargarri da nola, XIX. mende hondarrean, Baxenabarrek eta Zuberoak biztanle galtze bat izan zuten. Etxeetako alaba-seme guzien hazteko ahalik aski ez izateak eragin emigrazio edo erbesteratzearen seinale. Halaber, argi da bi mundu gerlek eragin duten odolustea hiru lurraldeetan. Azken hamarkadetako oldeak, berriz, jendetza azkarki emendatu du epe laburrean, horrek dituen gizarte ondorioekin.

«Orokorki, datuak argiak dira, 150 urtez, Ipar Euskal Herriaren jendetza azkarki emendatu da», hasi da Peio Etxeberri Historia-Geografia irakaslea; 165.000 biztanletik 315.000ra hazi da Ipar Euskal Herria. «Ber denboran, Euskal Herri osoarentzat, emendatzea %285 izan da». Hiru milioi biztanlez goiti dituen herrian birkokatzeko Ipar Euskal Herria. «Azpimarratzekoa da Iparraldearen pisua Euskal Herrian gutitu zela XXI. mendera arte —%16 1860. urtean; % 9 2000. urtean—. Azken urteetan, portzentajea emendatzen da berriz», azaldu du Etxeberrik.

Gizartearen izatea bera aldatu dela dio irakasleak: «Bernardo Atxagak izendatzen zuen Euskal Hiria indartzen ari da. Gaur egun, euskal herritarren gehiengo bat hiritarra da, laurden bat eremu periurbanizatuetan bizi da, eta, azkenik, landa eremuetan gelditzen dira biztanleen % 17».

Baxenabarrek eta Zuberoak Euskal Herri mailan zuten biztanle pisua, berriz, apaldu egin da, azkarki: duela mende bat eta erdi %9 ordezkatzen zuten, eta orain, %1,5.

XIX. mende bukaeran, Ipar Euskal Herria bere osotasunean hartzen baldin bada, Etxeberrik dio, oro har, biztanleria mantendu zela: «Emigrazio azkar bat izanez ere —aipatzen da 100.000 jende joan zirela—, sortze tasa azkarra izanki, solde naturala positiboa zen». Xehetasunetan sartuz, ohargarri da Zuberoan emendatze bat gertatu zela bi mendeen arteko jauzian. «Maule hiriak izan zuen dinamikak espartingintzaren inguruan bilakaera esplikatzen du».

Aro berean, Lapurdin ere «industrializazio prozesuak hiritartzea ekarri zuen. Baionak 27.000 biztanle zituen, eta Biarritzek garapen izugarria izan zuen —2.000 biztanle 1851n; 18.000 1911n—». Baina, lehen mundu gerlak sekulako desmasia ekarri zuen: 6.000 gizon hil ziren. 1930 inguruan berriz emendatu zen doi bat jendetza Ipar Euskal Herrian, baina ez luzerako. Bigarren mundu gerlak ere bere ondorioak ekarri zituen.

XIX. mendean oraino ageri da ez zela hozka hain handia itsasbazterraren eta mendialdearen artean. Herritargoa orekatuago zen lurraldean. «Iparraldea landa eremu bat zen; atzematen ziren laborari ainitz Lapurdiko itsasbazterrean ere», erran du Etxeberrik. XX. mendeko lehen hamarkadetan hasi ziren gauzak bestelakotzen. «Zuberoak biztanleak galdu ditu aski goizik, Baxenabarrek mugimendua segitu du, baina abiadura motelagoarekin».

Besterik izan da Lapurdin. Partikularki bigarren mundu gerlatik landa, BAB, Baiona-Angelu-Biarritze hirigunea hasi zen azkarki handitzen. Angeluk, gerla biharamunean dozena bat mila biztanle zuen, eta 1982ko 30.000rat iragana zen. «Geroztik, BAB hirigunearen inguruan, garatu dira lehen gerriko bat —Hiriburu, adibidez—, eta, azken denboretan, bigarren gerriko batek hazkunde azkarra du», Senperetik Bidaxunera, Uztaritze eta Hazparnen barna.

Desorekak zalu joan dira. Barnealdea husten ari zen oraino duela zenbait urte. Iduri luke, Baxenabarren, segurik, joera aldatuz doala azken urte hauetan.

Frantziatik etorri jende batentzat tira izan du lurraldeak. Ipar Euskal Herria ez da leku bakarra fenomeno hori bizi duena, Etxeberrik dioenez: «Europako edo munduko espazio ainitzetan bezala, erran genezake mundializazioaren ondorioak edo ezaugarriak izan ditugula: lehen fasean, heliotropismoa edo balneotropismoa —eguzkia edo itsasoa xerkatzea—, baita metropolizazioa ere —hiri handietan kokatzea—».

Mugikortasunak, edo jende klase batentzat garraioak merke izateak, bere ondorioak izan ditu, bestalde: «Jendeek ez dute dudatzen hegazkinez joatea lanerat eta Iparraldean bizitzea». Lurraldearen saltzeko egin komunikazio eta promozio kanpainak ere aipatu ditu irakasleak: «Aski da ikustea etxe agentziek aipatzen dituzten argumentuak jendeak Iparraldera ekarrarazteko; agertzen da gure lurraldea inbertsio leku bat bezala ikusia dela eta ez dira gordetzen, orain, luxuzko eremua bilakatzen dela azpimarratzeko».

Nahiz horren neurtzea zailago den, ideologia xenofobo bateko biztanle berri mota batek ere Ipar Euskal Herria hautatu luke, azken urteetan: «Batzuetan entzuten da gure eskualdea ez dela baitezpada koloretsua… Maluruski, argumentu hori ere erakargarria da jende batzuentzat».

Beti, goititze biziki azkarra izan du Ipar Euskal Herriak; bereziki, azken 50 urteetan: 100.000 biztanlekoa —1968an 218.637 biztanle zituen, 2019an 315.673—. Lapurdi itsasaldean metatzen da nagusiki jendea, eta dentsitate handiko hiriak egin.

Emendioak segituko omen du ondoko urteetan. 30.000 jende gehiago aipu dute proiekzio batzuek. «Azken urteetan jende anitz etorri da, Landetatik, Parisko edo Bordeleko eskualdetik», azaldu du Etxeberrik. Baliteke hala segitzea, baina non kokatzeko? «Lapurdik segituko du hazkunde inportante batekin, Baxenabarrek irabaziko ditu jendeak —azken urteetako zenbakiak ikusita—, eta Zuberoa desafio handi baten aitzinean egonen da; arriskua litzateke gune batzuek despopulazio bat izatea».

Euskal Herri guziak duen demografia fenomeno bat azpimarratu du, horrez gain: «Populazioaren zahartzea eta gazteriaren pisu ahultzea. Etortzen diren jendeen artean, anitz haurrik gabe dira».

Merkatuaren araberako bilakaera horretan, desoreka sozioekonomikoak ere gero eta ageriagoak dira; «aski da gure herria begiratzea ikusteko, adibidez, gastro diren jatetxe kopuru handia edo luxuzko autoak lehen baino aise gehiago direla». Ipar Euskal Herriak migrazio balantze positiboa badu ere, gutiago aipatzen da lurraldetik joaten den jendea: «Azpimarratu behar da jende batzuk behartuak direla joatera Iparraldetik —etxebizitza prezioekin loturik—, eta, azken zenbakien arabera, hemengo populazioaren %12 pobrezia handi batean bizi dela».

Ez du Baionako hiriguneak beste Europako hiri handi batzuen hein bereko jende tinkatzerik oraino. Horiek horrela, «populazioa, baita aktibitateak ere, orokorki, itsasbazterrean kontzentratuak dira». Gehiago dena, ekonomian hirugarren sektorea da nagusi: «Kualitatiboki, ekoizpen aktibitateak badira, baina emeki-emeki zerbitzuek gero eta leku garrantzitsuagoa dute; ondorio okerrak ukan ditzakete, hala nola enpleguaren prekaritatea».

Presio demografiko horrek ondorioak baditu lur eta etxebizitzen bilakaeran; «bizitegientzat eta laborantzan, krispazioak eta tentsioak» handitzen ari dira. «Ingurumenari begira ere arazoak sortzen ditu, izan espazio naturalen babesteko, izan kutsaduraren aldetik». Adibide gisa: nagusiki autoa erabiltzen dute Ipar Euskal Herriko egoiliarrek, gaur egun.

Etxeberri baikorren aldekoa da lurraldearen hizkuntza bilakaerari buruz. «Historialariaren ikuspuntutik, azpimarratu behar da Euskal Herrian, bere neurrian, aniztasun kultural bat izan dela betidanik», dioenez. Argi dauka olde demografiko berriak nolako eragin linguistikoa duen: erdaldunak nagusi dira gero eta gehiago. «Euskara kinka txarrean da, euskaldunen kopurua ttipituz doa, baina ezin dugu ezkorrak izan», Etxeberriren ustez: «Jadanik desagertuak izan behar ginen, ontsalaz!».

Gazteenen artean euskararen ezagutza doi bat berriz jin dela dio. Ikastetxe elebiduneko irakasle gisa duen esperientzia aipatu du: «Irakasle gisa, ohartzen gara, noski, erdaldun ainitzen arribatzeak hiztunetan euskararen presentzia ahultzen duela, baina, aldi berean, integratzeko manera gisa ikusia da gure hizkuntza. Desafio handia dugu prozesu hori sendotzea eta azkartzea».


Summary: Madrili «beto» eskubidea eman izana leporatu dio Iriartek Urkulluri. EH Bilduko eledunak salatu du Jaurlaritzak uko egin diola Europari argitasun zuzentarau bat eskatzeari. Urkulluren hitzetan, beste ate batzuk irekitzea da asmoa.

EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek leporatu dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri Euskal Herriaren subiranotasunaren inguruko jarrera «otzandu» izana. Zehazki, uste du gobernuak uko egin diola Europako Batasunari kontsulta subiranisten inguruko argitasun zuzentarau bat eskatzeari, eta Espainiaren esku utzi duela afera. Urkulluren esanetan, baina, Jaurlaritzak aukerak «zabaldu» ditu azken proposamenarekin.

Urkulluk Korsikatik eskatu zion Espainiari «estatuaren eredu berri bat» lortzeko urratsak egiteko, «lurralde desadostasunari» eta «estatu ereduaren krisiari» erantzuteko. EH Bilduko eledunaren iritziz, baina, Madrilera gehiegi begiratzen ari da lehendakaria, eta jokabide horrek Espainiari azken hitza izateko aukera ematea dakar: «Zure gobernuarentzat, Espainiak betoa ezartzeko boterea du euskal gizarteak etorkizunari buruz egin dezakeen edozein akordioren inguruan».

Beraz, Iriartek salatu du «atzerapausoak» eman dituela Jaurlaritzak «Euskal Herriaren burujabetzaren defentsan», erreferendum bati bide emateko Europari eginiko eskaerak Espainiaren balizko adostasun batekin lotu dituelakoan. Modu horretan Euskal Herriaren eskubideak «gutxiesten» dituela leporatu dio, baita erabakitze eskubidea aldarrikatzeak «haustura guneak» eragingo dituela asumitu izana ere.

EH Bilduko bozeramaileak adierazi du «subiranotasun materialez eta botere politikoz» jabetzeko unea dela: «Inor bazterrean utzi gabe, baina erreferentziarik gabe, inoren betorik onartu gabe». Hala, Urkulluri gogoratu dio Eskoziako erreferendumak erakutsi zuela bide horretan urratsak egiteko modua badagoela. Kontrara, Espainiari «gero eta gehiago obeditzeak» PSE-EEk gero eta eskaera gehiago egitea dakarrela uste du.

Izan ere, azken egunetan EAJko eta PSE-EEko gobernukideen artean talka eragin du subiranotasunaren inguruko aferak. Jeltzaleek Urkulluren proposamena defendatu dute, EAJk eta PSOEk Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezen inbestidurarako egindako akordioak hura babesten duelakoan. Sozialistek, baina, uko egin diote bide horretan urratsak egiteari, argudiatuta Eusko Jaurlaritzako gobernu itunak ez duela halakorik jasotzen.

Aukera gehiago

Urkulluren esanetan, helburua da mekanismoak ezartzea bermatzeko Europako Batasuneko estatu kideetako eta haien barruko «komunitate politikoetako» parlamentuek hartutako erabakiak errespetatuko direla, haiek «parte diren estatu kideko subiranotasun, subiranotasun partekatu edo interdependentzia estatusaren gainean erabakitzeko asmoa» adierazten dutenean. Horretarako, argitasun zuzentaraua tresna posibleetako bat da, lehendakariaren hitzetan, baina ez bakarra: «Kontua ez da ateak ixtea eta aukera bakar batera mugatzea».

Horrek, baina, ez du bat egiten EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek aurrez esandakoekin. Hark espresuki adierazi zuen jeltzaleek eskatzen dutela «Europako Batasunaren araudiaren barruan argitasun zuzentarau bat jasotzea»: «Europako Batasunarekiko duten estatusari buruz erabakitzeko borondatea argi eta garbi eta zalantzarik gabe adierazten duten erkidego politikoek beren etorkizunari buruz herritarrei galdetzea ahalbidetzen duten mekanismoak izan ditzaten». Hala adierazi zuten jeltzaleek Europaren Etorkizunari Buruzko Konferentzian ere.


Summary: Industriak eta esportazioek eutsi egin diote hazkundeari. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %1 handitu zen urteko lehen hiruhilekoan, kontsumoa apaldu egin zen arren

Euskal Herriko ekonomiak hazkunde sendo bati eutsi dio 2022. urtearen hasieran. Nafarroako barne produktu gordina %1 handitu zela aurreratu zuen Nastatek duela aste batzuk, eta Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa ere kopuru horretan handitu dela berretsi du Eustatek. Industria eta esportazioak izan dira ekonomiaren motorra, inflazio handiak eraginda-edo kontsumoa apaldu egin zelako urtarriletik martxora.

Prezioen gorakada handiak eta Ukrainako gerrak ekonomiaren hazkundea oztopatuko zuten kezka zabaldu da azkenaldian, baina datuek ez dute, oraingoz behintzat, kezka hori berretsi. Gora egiten ari da enplegua —hirugarren hilabetez jarraian, Gizarte Segurantzak afiliatuen marka hautsi du Hego Euskal Herrian—, eta BPGak ere hazkunde tasa sendoa izan du, moteltze txiki bat egon den arren: %1,3 handitu zen 2021eko azken hiruhilekoan, eta %1 2022ko lehenengoan.

Urte arteko tasan, hazkundea oso ikusgarria da, %5,7koa, baina kontuan hartu behar da iazko lehen hiruhilekoa kaskarra izan zela oso: koronabirusaren hirugarren eta laugarren olatuei aurre egiteko jarduera murriztua izan zuten hainbat sektorek, eta, horregatik, normala da harekiko aldea oso handia izatea. Horrek azaltzen du, esaterako, hazkunderik handiena merkataritzak, ostalaritzak eta garraioak izatea, %11koa hain zuzen ere, haiek jasan baitzituzten murrizketa gehien 2021eko hasieran.

Pentsatzekoa da hurrengo hiruhilekoetan moteldu egingo dela urte arteko tasa, portaera ekonomiko normalagoa izan zuten iazko hiruhilekoekin egingo baitira konparazioak. Gainera, eta hazkundea etetea espero ez bada ere, gerrak, inflazioak eta hornidura arazoek beren eragina izango dute, eta nekez izango da onerako. Eragin hori bi puntutik gorakoa izango da, Eusko Jaurlaritzaren iritziz: martxoan, Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak iragarri zuen %4,5 handituko dela aurten BPGa: aurretik zioen baino 2,2 puntu gutxiago.

Zerbitzuen ekarpen eskasa

Urte hasierako hazkundea, hein oso handi batean, industriari zor zaio. Lehengaien garestitzea eta osagai askoren falta gorabehera, %3,5eko hazkundea izan du aurtengo lehen hiruhilekoan; gainera, ez da guztiz energiaren ekarpenari esker izan —Petronor eta Bahia de Bizkaia Gas—, manufaktura industria bera %3,4 hazi baita. Nekazaritzaren (+%15) eta eraikuntzaren ekarpena ere handia izan da (+%2,5), eta horri esker konpentsatu dute zerbitzuen emaitza kaskarra (+%0,1).

Industriaren indarra antzematen da beste bi datutan ere: batetik, eskariaren aldetik, kanpo merkataritza izan da atalik indartsuena: %6,3 handitu da esportazioen ekarpena, %4 inportazioena; bestetik, kapital eraketa gordina %1,5 handitu da, eta horrek erakusten du enpresak makina berrietan inbertitzen ari direla.

Portaera apalagoa izan du kontsumoak: %0,9 uzkurtu da iazko azken hiruhilekotik aurtengo lehenengora, batez ere kontsumo publikoa asko jaitsi delako (-%3,5). Baina kontsumo pribatua %0,2 jaitsi izanak erakusten du inflazioa eragina izaten ari dela.

Enpleguari dagokionez, hazkunde sendoa izan du: %0,9koa aurreko hiruhilekoarekin alderatuz, eta %0,5ekoa urte arteko tasan.


Summary: Bilbo Artek bigarren egoitza izango du 2023an. Abandoibarreko ibaiertzean egongo da 650 metro koadro izango dituen gune berria

Mende laurden beteko du Bilbo Artek datorren urtean, eta bigarren eraikina izango du ordurako. Egun Bilboko Urazurrutia kalean duen egoitzan izango dira aurrerantzean are artistentzako tailerrak eta administrazio zerbitzuak, eta erakusketak egiteko eta biltegi modura erabiltzeko baliatuko dute gune berria. Abandoibarrean egongo da espazio hori, Uribitarteko moiletan zehazki, eta 650 metro koadro izango ditu.

Eraikina «txiki» gelditzen ari zelako hartu dute erabakia, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak azaldu duenez. Izan ere, 500 obra baino gehiagoko funtsa gordetzen du egun eraikinak, eta, alkateak aitortu duenez, nagusiki artelan kopuru horrek eraman zituen pentsatzera proiektuak gune berri bat beharko zuela. «Erakusketa gune berriak bi kontu konpontzen ditu: Urazurrutiako eraikineko espazioa liberatzen du, eta obrak gordetzeko espazioa ematen du».

Biltegiak hartuko du eraikin berriaren erdia, eta erakusketak egiteko izango da beste erdia. Aburto: «Ikusgarritasun handiagoa emango digu horrek, eta aukera emango digu gurearen moduko Europako beste zentro batzuekin konexioak sortzeko».

Guztira, 580.000 euroko aurrekontua izango dute lanek, eta hamar hilabetez luzatuko direla espero dute. Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak bideratuko dute diru hori, eta eraikin berria datorren urteko azarorako nahi dute martxan: Bilbo Artek areak lehenengoz ireki zituenetik 25 urte beteko direnean, hain justu.

Beka luzeagoak

Urazurrutiako eraikinean ere aldaketak izango dira. Administrazio zerbitzuak beheko solairura pasatuko dituzte, eta hirugarren solairuan egongo dira aurrerantzean ere tailer guztiak, eta artistentzako lan esparruak izango dira lehen eta bigarren solairuak.

Eraikin berria eraikitzeaz gain, zentroak artistei eskaintzen dizkien beken iraupena luzatzeko asmoa dute arduradunek. Javier Riaño Bilbo Arteko egungo zuzendariak gogoratu duenez, orotara 764 artista bekadun izan ditu zentroak orain arteko 24 urteetan, eta proiektuak duen azpiegitura eta aurrekontua kontuan harturik datua «nabarmentzekoa» dela esan du.


Summary: NATOk esan du Ukrainak «higatze gerra luze baterako» prest egon behar duela. Kremlinek berretsi du Ukrainan egiten ari den «operazio militar bereziko helburu guztiak» beteko dituela. ABko presidentea zerealen esportazioei eragiten dieten zigorrak kentzearen alde azaldu da.

Ehun egun bete dira gaur Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik. Errusiako armada aurrera doa Donbass eskualdearen erabateko kontrola bereganatzeko helburuan. Borrokek eta suntsiketek gogor segitzen duten bitartean, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak esan du Ukrainak «higatze gerra luze baterako» prest egon behar duela, eta guda negoziazio mahai batek «bakarrik» amai dezakeela. Etxe Zurian egin ditu adierazpenok Stoltenbergek, Joe Biden AEBetako presidentearekin batzartu ostean.

Bi aldeen arteko oldarraldirik gogorrenak Sievierodonetsk hirian izaten ari dira azken egunotan; hiriaren zatirik handiena Errusiaren okupazioaren pean dago, eta, guztia hartuz gero, Luhansk oblast osoa kontrolatuko luke.

Ikusi gehiago: Etsi-etsian luzatutako gerra

Ikusi gehiago: Gerra Ukrainan; Errusiaren inbasioa, egunez egun

Kremlinek, berriz, beste behin berretsi du otsailaren 24an abiatutako «operazio militar bereziko helburu guztiak» beteko dituela; hain zuzen ere, Moskuren xede handienetako bat da «Luhansk eta Donetsk oblasteko jendea babestea». Hala ziurtatu du gaur Errusiako Gobernuko bozeramaile Dmitri Peskovek, egunero telefono bidez egiten duen prentsa agerraldian. «Herri asko Ukrainako erregimen nazitik askatu ditugu», zehaztu du.

NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan duen koordinatzaile Amin Awadek, bestalde, gerra «berehala» amaitzeko eskatu du. «Gerrak ez du irabazlerik, eta ez du izango. Bakea behar dugu», esan du, Kieven eta Moskuren arteko negoziazioak etenda dauden honetan.

Awaden hitzetan, Errusiaren inbasioak gogor jo ditu milioika zibil. «Galdu den guztiaren lekuko izan gara: bizitzak, etxeak, lana, oparotasuna...». Otsail amaieratik, ia hamalau milioi ukrainarrek egin behar izan dute ihes etxetik. Emakumeak eta haurrak izan dira gehienak. Horretaz gain, NBEk gogorarazi du Ukrainan gutxienez 15,7 milioi pertsonak —biztanleriaren heren batek— «laguntza eta babesa behar dutela».

Antzera mintzatu da Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeko zuzendari nagusi Robert Mardini ere. Deitoratu duenez, Ukrainan izandako suntsipen maila «ulergaitza» da. «Etxebizitzak, eskolak eta ospitaleak suntsitu dituzte, eta zibilek gatazkaren izugarrikeriak jasan dituzte», adierazi du.

Afrika, gatazkaren «biktima»

AB Afrikako Batasuneko eta Senegalgo presidente Macky Sall Errusiako presidente Vladimir Putinekin batzartu da gaur, Sotxin, Errusian, elikagai krisiaz eta bien arteko merkataritza harremanaz hitz egiteko. Sallek adierazi du Afrika Ukrainako gatazkaren «biktima» dela, eta, aldi berean, zerealen eta ongarrien esportazioei eragiten dieten zigorrak kentzearen alde azaldu da. «Gatazkatik oso urrun dauden herrialdeak ondorioak jasaten ari dira», nabarmendu du ABko presidenteak, Errusiako telebista publikoak jasotakoaren arabera.

Ukrainaren inbasioa hasi aurretik, Afrikak gariaren %40 Ukrainatik eta Errusiatik inportatzen zuen. Gaur-gaurkoz, ordea, Ukrainako portuetan otsail amaieratik hogei milioi tona gari baino gehiago blokeatuta daude, ez aurrera, ez atzera. Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorren eraginez, Afrikak ez du Errusiako zerealak inportatzeko sarbiderik. «Horrek ondorioak ditu Afrikako elikagaien segurtasunean», ohartarazi du Sallek.

Txadek, esaterako, elikagai larrialdia deklaratu zuen atzo, herrialdeko egoerak «etengabe okerrera» egin duela eta. Modu berean, laguntza humanitarioa emateko eskatu zion nazioarteari. Nazio Batuen Erakundearen arabera, iaz 5,5 milioi txadarrek —biztanleriaren herenak— premiazko laguntza humanitarioa behar zuten. Ukrainako gerrak egoera gaiztotu baino ez du egin.

Senegalgo agintariak gogorarazi du iragan asteartean Europako Batasuneko buruzagiekin hitz egin zuela, eta Afrikako herrialdeen premiarik larrienak zehaztu zizkiela. Erantsi du ABk talde komunitarioko kide diren 27 estatuekin lan egingo duela «krisiari irtenbideak emateko».

Sallek, bestalde, argi utzi nahi izan dio Errusiako presidenteari Afrikako kontinentea «oso plurala» dela. Herrialde guztiek ez baitute oraindik Errusiaren jarrera gaitzetsi NBEren Segurtasun Kontseiluan, «presio politikoa gorabehera». Nolanahi ere, ABk Errusiarekin «lankidetzan aritzeko itxaropen handiak» dituela azpimarratu du Senegalgo presidenteak.

Putin, berriz, ez da zuzenean elikagai krisian sartu, eta merkataritzaz eta lankidetza humanitarioaz soilik hitz egin du. Gogorarazi duenez, Errusia «beti egon da Afrikaren alde, eta beti babestu du Afrika kolonialismoaren aurkako borrokan».

Era berean, Putinek oroitarazi du Errusiaren eta Afrikaren arteko goi bilera egin zela 2019an, Sotxin, eta «garai berri honetan» Kremlinek «garrantzi handia» ematen diela Afrikako herrialdeekiko «harremanei»; hain zuzen ere, Errusiaren eta Afrikaren arteko merkataritza trukea handitzen ari baita. Aurtengo lehen hilabeteetan, esaterako, merkataritza %34 baino gehiago handitu da. «Uste dugu Afrikak asmo handiak dituela. Hori kontuan hartuta, gure arteko harremanak are gehiago sendotzeko prest gaude», biribildu du.


Summary: Sarrionandiak euskaltzain urgazlearen agiria jaso du, izendatua izan eta 31 urtera. Euskaltzaindiak 1991ko urtarrilaren 31n izendatu zuen urgazle Joseba Sarrionandia. Ordea, ordutik ez du izan aukerarik idazleari diploma emateko; gaur arte.

Euskal Herritik kanpo egindako urte guztietan, gauza asko izan zituen zain Joseba Sarrionandia idazleak, luze. Kartzelan zegoelako lehenik, eta erbesteratua gero, egin ezinezkoak izan zituen kontu ugari. Esate baterako, itsaso zabalak bereizirik, nola izanen zuen Euskaltzaindiaren aitortza aurrez aurre hartzea? 1991ko urtarrilaren 31n, Akademiak euskaltzain urgazle izendatu zuen idazle iurretarra. Gaur jaso du diploma, azkenik.

31 urtez, prozesua guztiz trabatua izan zaie Joseba Sarrionandiari eta Euskaltzaindiari. Hala, Sarrionandia Euskal Herrira bueltatutakoan zabaldu ziren bi aldeen arteko hitzordua gauzatzeko aukerak. Iazko apirilean itzuli zen idazlea, 30 urte baino gehiago erbestean pasatu eta gero. Bilbon izan da gaur, Akademiaren egoitzan. Euskaltzaindiak bideoa plazaratu du bere sare sozialetan eta webgunean.


Summary: Jaia eta aldarrikapena uztartzeko prest igandean, Bastidan. Bi urtez atzeratu ostean, igande honetan egingo dute 29. Euskal Eskola Publikoaren Jaia Bastidan; ‘Hazitik gora’ du lelo jaialdiak, eta festa eta aldarrikapena uztartzea dute helburu.

Hirugarren saiakeran egingo da azkenean Euskal Eskola Publikoaren Jaia, azken bi urteetan ezin izan baitute ospatu osasun larrialdia dela eta. Igande honetan izango da jaialdia, Arabako Errioxan egiten den lehena. Jaiaren aurkezpen ekitaldian eskualde honek «Euskal Eskola Publikoaren festa handi bat» merezi duela adierazi zuen Lurdes Imazek, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko koordinatzaileak. Eguraldi ona iragarrita dago iganderako, eta festak hiru urteko etenaldia izan duenez, jende asko gerturatuko dela aurreikusten du Imazek.

Egitaraua, baina, ez da igandera mugatuko, eta larunbatean ere hainbat egiteko egongo dira Bastidan. Arratsaldean umeentzako tailerrak egingo dituzte Udaletxeko plazan, eta herriaz eta bere inguruneaz gehiago ezagutzeko bisita gidatuak ere antolatu dituzte.

Jaialdian bost gune egongo dira, herrian sakabanatuta. Lehen gunea eskola eta irakasleen plazan egongo da, eta bertan egingo da festaren irekiera ekitaldia, eta ostean Elikagaien taupadak eta Antzarrekin dantzan antzezlanak antzeztuko dituzte. Udaletxeko plazan kokatuko da bigarren gunea, musikari zuzendua. 12:00etan Ez da kasualitatea bertso musikatuek hartuko dute plaza, eta arratsaldean bi kontzertu egongo dira, Alarma morea eta Karrontzi taldeen eskutik, 16:00 eta 18:00etan, hurrenez hurren.

Mugazabal gunean, hirugarrenean, egingo da haurrei zuzendutako jarduera nagusia, 12:00etan Kuikui ikuskizuna eramango baitute oholtzara Pirritx, Porrotx eta Marimototsek. Etxeko txikienentzako bestelako jarduera eta ikuskizunak egongo dira gune honetan, baita rokodromo bat ere. Toloño gunean puzgarriak egongo dira umeentzat, eta EITBren eskutik beste hainbat jarduera ere egingo dira. Jai plazak, Florida kaleak eta frontoiak osatuko dute Dolare gunea, perkusio tailerrekin, kale antzerkiekin eta hainbat eragileren postuekin. Frontoia izango da bazkarirako gunea.

Aldarrikapenerako eguna

Festa egiteaz gain, igandea aldarrikapenerako ere baliatuko dute. Izan ere, EHIGEko koordinatzaileak dio ikasleei kalitatezko hezkuntza eskaintzeko beharrezkoa dela «baliabide ugari izatea». Azpiegitura egokiak izatea eta lantalde egonkor eta konprometitua edukitzea ezinbestekotzat jo ditu, eta hezkuntza sare publiko indartsu bat euskara indartzeko tresna oso garrantzitsua dela nabarmendu du.

Hala ere, Arabako Errioxako eskola publikoetan lan oso ona egiten ari direla onartu du Imazek, eta festak sare publikoaren irudia indartzen lagunduko duela ere gehitu du: «Jendeak ikusiko du kalitatezko hezkuntza eskaintzen dela». Izan ere, azken urteetan Arabako Errioxako eskoletan zuzendaritza talde berriak daude jardunean, eta aire freskoarekin etorri dira: «Euskara bultzatzeko eta bestelako gauza batzuei garrantzia emateko proiektuak ari dira bultzatzen zuzendaritza berriak. Bestalde, eskolen arteko elkarlana gero eta gehiago ari da sustatzen, eta saretze horrek hezkuntza publikoa indartzea ekarri du», dio Imazek.


Summary: Gutxienez lau pertsona hil dira Bavarian, tren bat bidetik atera denean. Zauritu asko daude, horietako 16 larri. Ikasle ugari zeramatzan trenak, Mendekosteko oporrak hasi berritan.

Gutxienez lau pertsona hil dira Alemaniako hegoaldeko Bavaria estatuan gertaturiko tren istripu batean.

12:15 aldera, tren baten hiru bagoi bidetik atera dira Garmisch-Partenkirchen herritik gertu. Bagoiak irauli egin dira. Munichera zihoan eskualdeko trena, eta ikasle ugari zeramatzan, Mendekosteko oporrak hasi berritan, etxera itzultzeko.

Gutxienez sei helikoptero eta 500 larrialdi langile joan dira istripuaren lekura, biktimak iraulitako bagoietako leihoetatik ateratzeko, eta zaurituak erietxera eramateko. Eskualdeko agintariek adierazi dutenez, gutxienez 60 zauritu daude, eta horietako 16 bat, larri.

Agintarien arabera, zaurituen artean, «adin guztietako» pertsonak daude. Zaurituak inguruko eraikin batean elkartu dituzte, eta Municheko Klinikan mobilizatu egin dira lekua egiteko, zaurituetako batzuk hartze aldera.

Ez dute esan zenbat pertsona zihoazen trenean, baina litekeena da normalean baino gehiago izatea, ikasleen oporrengatik, eta atzo indarrean jarri zelako garraio publikoa bultzatzeko plan berezia. Izan ere, hilean 9 euro ordainduta, alemaniarrek ia nahi bezala bidaiatu ahalko dute datozen hiru hilabeteetan herrialdeko garraio publikoan, besteak beste eskualdeko trenetan.

Azken tren istripu larria otsailean gertatu zen Alemanian. Munichetik gertu, pertsona bat hil zen, eta beste 14 zauritu bi trenen arteko talkan. Eta herrialdeko orain arteko tren istripurik larriena 1998. urtean gertatu zen, abiadura handiko tren bat bidetik atera zenean, Escheden: 101 pertsona hil ziren.


Summary: Osakidetzak adierazi du «erabat faltsua» dela Debagoieneko ESIko langile bati estortsioa egin izana. Ohar bidez, azaldu du berdin tratatzen dituela langile guztiak.

Roberto Sanchez anestesistak salatu duenez, Debagoieneko ESIa utzi behar izan du beste mediku fakultatibo batekin batera, zuzendaritzak «estortsio sistematikoa» egin dielako. Vocento taldeak jaso du salaketa. Anestesistak Osakidetzako lan eskaintza publiko batean egondako irregulartasunak salatu zituen 2017an eta 2018an.

Gutun batean, langile batzuek deitoratu egin dute zuzendaritzaren jarrera, eta adierazi dute «ordezkatzeko zailak diren profesional bik» ezetz esan behar izan diotela epe luzeko kontratu bati, «urteetako presio eta jazarpenaren ondorioz». ESIko zuzendari medikoa kargutik kentzeko eskatu dute, eta herritarrei eta langileei dei egin diete ekainaren 6an osasun zentroaren aurrean protesta egiteko, 13:00etan.

Osakidetzak ohar bidez azaldu duenez, «erabat faltsua» da «Debagoieneko profesional bat bera ere diskriminatzen edo estortsioa egiten ari delako hori». Gainera, esan du langile guztiak berdin tratatzen dituela eta plantilla osatzen duten 38.000 langileen lan baldintzak «arau, eskubide eta betebehar berberen menpe» daudela. Osasun Sailak eta Osakidetzako Zuzendaritzak Debagoieneko ESIko zuzendaritza taldearen kudeaketa babestu du.


Summary: Hil egin da astelehenean Garesen zauritutako langilea. 58 urte zituen. Eraikin baten berritze lanetan ari zela zauritu zen, altuera batetik erorita. LABen arabera, aldamioak ez zituen segurtasun neurriak betetzen.

Astelehenean Garesen (Nafarroa) istripu larria izan zuen langilea hil egin da. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin baten berritzen lanetan zebilen; aldamiotik erori eta larri zauritu zen. Ostegunean hil zen.

LAB sindikaturen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian lan istripuan hildako 31. behargina da; horietatik zazpi altueretatik erorita hil dira.

Sindikatuak salatu duenez, aldamioak ez zituen beharrezko segurtasun neurriak betetzen. LABen arabera, «benetako neurriak hartzen ez diren bitartean odol isuria ez da etengo». «Behin eta berriz jarri dugu mahai gainean istripu hauek saihesgarriak direla, honen atzean ematen diren drama pertsonal eta sozialak ekidin daitezkeela prebentziorako neurriak beteko balira». Hala, Nafarroako Gobernuari «beharrezko baliabideak» jartzeko eskatu dio, eta patronalari lan osasunerako neurriak betetzeko.

CCOOk ere salatu du gertakaria, eta administrazioei eskatu die kontrol neurriak indartzeko. «Istripu guztiak saihestu daitezke, eta enpresen beharra da hori betetzea, eta administrazioena hori exijitzea».


Summary: Erasorako armak debekatu «beharra» dagoela esan du Bidenek. Kongresuko kideei armak kontrolatzeko neurriak hartzeko eskatu die AEBetako presidenteak. Errepublikanoek ez dituzte demokratek proposatutako neurri murriztaileenak onartuko. Beste bi tiroketa izan dira herrialdean, eta horietako batean bi pertsona hil dituzte.

Azken egunetan AEBetan gertatutako tiroketek eragindako hildakoen ondoren, Joe Biden presidentea herrialdeari zuzendu zitzaion atzo. «Erasorako armak eta gaitasun handiko kargagailuak debekatu beharra dugu», nabarmendu zuen. Baina Etxe Zuriko maizterrak badaki errepublikanoak ez daudela ados lehen neurriarekin, behintzat; ez dutela onartuko, «eta, ezin baditugu debekatu, horiek erosi ahal izateko adina 18tik 21era igo beharko genuke». Diskurtsoan eskaera batzuk egin zizkien Kongresuko kideei: erosle posibleen aurrekarien egiaztapena indartzea; armak modu seguruan gorde ahal izateko legea aplikatzea; eta bertan behera geratzea «armagileak babesten dituen immunitatea».

«Nahikoa da», errepikatu zuen behin baino gehiagotan. Biden mintzatu eta gero, ordea, AEBetan gertatutako beste bi tiroketaren berri eman zuten: Amesen (Iowa) bi emakume hil zituen gizon batek —bere buruaz beste egin zuen erasotzaileak ondoren—; eta Racinen (Wisconsin) bi pertsona zauritu zituzten, tiroz. Eraso horiei gehitu behar zaizkie azken bi asteetan gertatutako tiroketa masiboak: 21 hildako Uvalden (Texas), hamar Buffalon (New York) eta lau Tulsan (Oklahoma).

Bidenen esanetan, tiroketetatik bizirik atera direnek mezu bat bidali nahi diete politikariei: «Zerbait egin ezazue, soilik zerbait egin ezazue, Jainkoarren». Hain zuzen, New Yorkeko estatuko Asanbleak atzo onartu zuen armen kontrolerako neurri sorta bat, eta horien artean dago errifle erdiautomatikoak erosi ahal izateko gutxieneko adina 18 urtekoa beharrean 21ekoa izatea.

AEBetako presidenteari iruditzen zaio neurrien helburua dela adingabeak, familiak, «komunitateak bere osotasunean» babestea, eta kontua ez dela inori eskubideak kentzea. AEBetako Konstituzioaren bigarren emendakinak armak edukitzeko eskubidea aitortzen du, baina, Bidenen hitzetan, «beste eskubide guztiak bezala», ez da «absolutua».

Neurriez hitz egiten

Alderdi Demokratako eta Alderdi Errepublikanoko bederatzina senatari joan den astetik ari dira hitz egiten neurri sorta bat adostu ahal izateko, eta, horrela, bozketa batean, bi aldeen babesa jaso dezan. Baina demokratek proposatutakoak baino apalagoak izango dira. Errepublikanoek planteatzen dute eskoletako segurtasuna indartzea, eta, besteak beste, buru osasuneko programak finantzatzea.

Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako demokraten liderrak atzo esan zuenez, behe ganberan datorren astean eztabaidatuko dute neurri sorta bati buruz. Senatari eta diputatu errepublikano gehienek garbi utzi dute oztopatu egingo dutela estatubatuarrek armak erosi ahal izatea mugatzen duen edozein saiakera. Errepublikanoek errepikatu egin dute halakoetan erabili ohi duten mezua: «Morroi gaizto bat geldiarazten duen bakarra zera da, morroi zintzo bat arma batekin».

Kanadan, mugatu

Uvaldeko hilketa gertatu eta gero, suzko armen salerosketa eteteko lege proiektu bat aurkeztu zuen Kanadako Gobernuak, joan den astelehenean «Finean, suzko armen merkatua mugatu nahi dugu», azpimarratu zuen Justin Trudeau lehen ministroak. Proposamena parlamentura eramango dute,eta, liberalek gehiengorik ez duten arren, onartzeko moduan dira Alderdi Demokratiko Berria indarraren babesarekin.Proposamenak baditu salbuespen batzuk, baina, esate baterako, armak edukitzea de-bekatzen die indarkeria matxistarekin edo jazarpenarekin lo-tutako delituak egin dituztenei,eta herrialde osoan dagoen arma kopurua mugatu nahi du. Gobernuak jakinarazi du, gainera, norbanakoen erasorako armak erosiko dituela.


Summary: Paueko Auzitegiak bertan behera utzi du turismorako bizitokien konpentsazio neurria. Euskal Elkargoko hautetsien erabakiaren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai duten jabeek urte osorako beste bizitegi bat eskaini beharko zuten. Errekurtsoa aurkeztu zioten, eta Paueko Auzitegi Administratiboak beran behera laga du hautetsiek erabakitakoa.

Euskal Hirigune Elkargoak turismorako bizitegien hazkundeari aurre egiteko erabakia hartu zuen martxoaren hasieran. Haren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai jartzen dutenek urte osoan beste bat eskaini beharko zuten, konpentsatzeko. Ordea, etxeen jabeen kolektiboak helegitea jarri zion, eta arrazoia eman dio Paueko Administrazio Auzitegiak: suspenditu egin du konpentsazio neurria.

Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei zegokien neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko bizitegia hiri berean eskaini behar zuten, eta gutxi gorabehera ezaugarri berak izan behar zituen.

Erabakiaren berri izan ondoren, Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak eta Daniel Olzomendi eta Filipe Aramendi elkargoko hautetsiek agerraldia egin zuen, deliberoa kritikatzeko: «Gaur interes kolektiboak galdu du, eta interes pribatuak irabazi», arbuiatu zuen Olzomendik. Erabakia larria dela adierazi zuen Aramendik. Elkargoak helegitea aurkeztuko du Frantziako Estatu Kontseiluaren aitzinean datorren astelehenean, baina hilabeteak beharko dira hura ebazteko.

EH Baik epaitegien erabakia gaitzetsi du: «Haserre handia eragiten duen deliberoa da gaurkoa». Izan ere, herritarrentzat kaltegarria iruditzen zaie: «Helegitea pausatzearekin, Ipar Euskal Herriko biztanleek bertan bizitzeko duten eskubidea urratzen da».

Erabakiak erabaki, borrokan jarraitzeko asmotan da EH Bai: «Etxebizitza arloan, ezin dugu denbora gehiago galdu». Horregatik, Joko arauak alda ditzagun kanpainarekin jarraituko dute, eta esan dute lanean jarraituko dutela Herrian bizi plataformaren baitan ere. «Espekulatzaileen kontra, gure etxebizitzak diru iturri gisa kontsideratzen dituztenen kontra hartzen diren iniziatiba guziak sustengatzen ditugu». Etxebizitza eskubidearen alde egiteko, EH Bai bozkatzeko ere eskatu diete herritarrei: «Heldu den ekainaren 12an, EH Bairen bozka papera da bakarra joko arauak aldatu nahi dituenak».

Alda mugimenduak txalotu egin zuen elkargoaren erabakia, eta orain kritikatu du auzitegiak men egin diela «zenbait lobby-ren» eskakizunei, «gutxi batzuen interes pribatua lehenetsita». Halere, ziurtatu du borrokan jarraituko dutela, eta herritarrei dei egin diete «inoiz baino gehiago mobilizatzera».


Summary: Laborari bat hil da Uztaritzen, traktorea irauli eta azpian harrapatuta. Aste honetan traktore istripuz hil den bigarren laboraria da. 78 urte zituen.

Atzo arratsaldean laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi), traktoreak azpian harrapatuta. 78 urte zituen. 17:30 inguruan izan zen istripua. Lanean ari zela, errekasto batean irauli zen traktorea, eta laboraria harrapatu zuen. Larrialdi zerbitzuak joan ziren istripua izan zen tokira, baina ezin izan zuten gizonaren bizia salbatu.

Aste honetan traktore istripuz hil den bigarren laboraria da. Asteazkenean 70 urteko laborari bat hil zen Duzunaritze-Sarasketan (Nafarroa Behera). Gizona Azkonzabal auzoko bere soroan ari zen lanean; traktoretik erori zen, eta azpian harrapatu zuen. Zerbitzu medikoak iritsi zirenean, bihotz-biriketako geldialdian zegoen, eta berehala hil zen.

Apirilean 70 urteko beste nekazari bat hil zen, hura ere lurra lantzen zebilela traktoreak harrapatuta. Aste honetako bi heriotzekin eta Garesen hil den eraikuntzako langilearekin, aurten jada 33 langile hil dira lan istripuan, sindikatuen arabera.


Summary: Alda: «Interes pribatuak lehenetsi dituzte, interes orokorraren gainetik». Alda mugimenduarentzat oso larria da Paueko Auzitegiak konpentsazio neurriak bertan behera utzi izana. Etxebizitza turistikoen kontra tresna guztiak erabiltzera deitu ditu herritarrak eta Elkargoa.

Alda mugimenduarentzat oso larria da Paueko Administrazio Auzitegiak turismo etxeen konpentsazio neurria atzera bota izana. Atzo hartu zuten erabakia, eta gaur goizean Sebas Cristy Aldako kidea «oso haserre» agertu da Euskadi Irratian egin dituen adierazpenetan. Esan du interes pribatuak lehenetsi dituztela interes orokorraren gainetik.

Euskal Hirigune Elkargoak martxoaren hasieran erabaki zuen aurre egitea turismorako bizitegien hazkundeari. Haren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai jartzen dutenek urte osoan beste bat eskaini beharko zuten, konpentsatzeko. Neurri hori, ordea, bertan behera utzi du Paueko auzitegiak. Euskal Elkargoak helegitea aurkeztuko du Paueko Auzitegiaren erabakiaren kontra, eta hori poztekoa dela esan du Aldako kideak, baina denbora galduko dela adierazi du: «Hilabeteak pasatuko dira, eta etxebizitzak galduko dira denbora horretan, turistikoak bihurtzeko. Gaur larria den egoera larriagotu egingo da hemen bizi nahi dutenentzat», salatu du Cristyk. Herritarrak eta Elkargoa bera deitu ditu etxebizitza turistikoen kontra tresna guztiak erabiltzera.

Hain zuzen, gaur goizean Hiriburun (Lapurdi) bildu dira Aldako kideak. Biltzarrean egitekoa den hitzaldietako batean konpentsazio neurriak Frantziako toki batzuetan ekarri dituen onurak azalduko dituzte. «Auzitegiek erran dute justifikatua dela. Parisen ere bai. Ez dugu hau ulertzen», azaldu du Cristyk. Etxebizitza sozialaren arazoa ere hizpide izango du Aldak biltzarrean.

«Kataklismo bat»

Erabakiaren berri izan ondoren, Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak, Daniel Olzomendi Turismorako hautetsiak eta Filipe Aramendi Urruñako auzapezak (Lapurdi) agerraldi bat egin zuten atzo. Etxegarairen ustez, auzitegiaren erabakia «kataklismo bat» da. «Azken bi urteetan irabazi hutsezko helburuarekin esplotatu duten higiezin zibil gaixo horien alde paratu da», adierazi zuen.

EH Baik ere auzitegiaren erabakia gaitzetsi du: «Haserre handia eragiten duen deliberoa». Izan ere, herritarrentzat kaltegarria iruditzen zaie: «Helegitea pausatzearekin, Ipar Euskal Herriko biztanleek bertan bizitzeko duten eskubidea urratzen da».

Erabakiak erabaki, borrokan jarraitzeko asmotan da EH Bai: «Etxebizitza arloan, ezin dugu denbora gehiago galdu». Horregatik, Joko arauak alda ditzagun kanpainarekin jarraituko dute, eta esan dute lanean jarraituko dutela Herrian Bizi plataformaren barruan ere. «Espekulatzaileen kontra, gure etxebizitzak diru iturri gisa kontsideratzen dituztenen kontra hartzen diren iniziatiba guziak sostengatzen ditugu». Etxebizitza eskubidearen alde egiteko, Frantziako Asanbleako bozetan EH Bai bozkatzeko ere eskatu diete herritarrei: «Heldu den ekainaren 12an, EH Bairen bozka papera da joko arauak aldatu nahi dituen bakarra».


Summary: Aitzol Maurtua aske geratu da, hogei urteko zigorra beteta. 2002ko ekainaren 14an atxilotu zuten

Etxeratek jakinarazi duenez, Aitzol Maurtua Eguren euskal preso atxondarra aske utzi dute gaur goizean, Basauriko espetxean (Bizkaia). Hogei urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta osorik bete ondoren geratu da aske.

2002ko ekainaren 14an atxilotu zuten Maurtua. Hogei urte horietan Huelvako, Dueñasko eta Caceresko espetxeetan egon da.


Summary: Zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu diete hainbat lagunek, mozorrotuta. Ehun mugimenduak «lehen burujabetza ekintza» egin du, eta Irundik Baionako Pausaraino eraman ditu Afrikatik iritsitako zenbait lagun

Ehun mugimenduak deituta, hainbat lagunek mozorrotuta pasatu dute gaur eguerdian muga Irunen, eta, modu horretan, Afrikatik iritsitako zenbait laguni muga zeharkatzen lagundu diete. Baionako Pausaraino eraman dituzte. «Lehen burujabetza ekintza» gisa izendatu du Ehunek. «Herritartasuna emateko gure eskubidea, eta gure herrian libre mugitzeko eskubidea jarri ditugu praktikan». Uztailaren 4an beste ekintza bat egingo dutela ere aurreratu dute.

«Frantziak erabaki du Afrikatik datozen lagunak ezin direla pasatu Gipuzkoatik eta Nafarroatik Lapurdira, Nafarroa Beherera eta Zuberoara. Erabaki horrek heriotzara eraman ditu bizi hobe baten bila Afrikatik etorritako hainbat lagun. Gure Bidasoa ibaia heriotzaren sinonimo bilakatu dute Frantziak eta Espainiak», salatu du Ehunek ohar batean.


Sostengu eraginkorragoa lehentasun

Summary: Sostengu eraginkorragoa lehentasun. Independentzia ekonomikoa bermatuz garaira egokitzea jarri du erronkatzat BERRIA Taldeak Akziodunen Batzarrean. Inoizko BERRIAlagun gehien ditu: 15.000tik gora.

Komunitatearen sostengua erdigunean jarrita, «independentziari eta bideragarritasun ekonomikoari eustea»: helburu hori izango du BERRIA Taldeak datozen bi urteetan. Hala berretsi dute akziodunek, Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean (Gipuzkoa) egindako batzarrean. Komunitate hori zabaltzeko, ezinbestekotzat jo zuten irakurleek «BERRIA gehiago eta gehiagotan» irakurtzea, eta, horretarako, beharrezkotzat ezarri zuten hedabideen eremuan gertatzen ari diren «eraldaketa sakonetara» egokitzea.

Izan ere, 2022-2024ko aldirako plan estrategikoak parez pare begiratzen die hedabideen arloan gertatzen ari diren joerei: «Kalitatezko informazioa eskaintzeko eta jasotzeko moduak eraldatzen ari dira. Informazioaren mundua gero eta digitalagoa izango da herritarrentzat, eta, ondorioz, hedabideontzat ere bai». Horregatik, eremu digitalean hazi eta hari lotutako sostengu ekonomikoa zabaldu nahi du hedabideak, orekari eutsita eta «paperaren eskaintza behar bezala balioetsiz».

2024ra arteko kudeaketa planak, halaber, iparrorratz izango ditu BERRIAren bost ildo estrategikoak: «Kazetaritza esanguratsua egitea»,«irakurleen esperientzia digitala hobetzea», «BERRIAren komunitatearekin harremana sendotzea», «negozio eredua egokitzea» eta «BERRIA feminista eraiki eta lanerako leku hobea egitea».

Urte zail baina «emankor» baten osteko gogoetak plazaratu ditu Iban Arregi BERRIA Taldeko kontseilari ordezkariak batzarrean. Pandemiaren eraginpeko bigarren urtea izan zen iazkoa, eta horretara moldatu beharrak konplikatu zuen lana: «Etxetik lan egiteko antolatu behar izan dugu, eta neke handia pilatu da. Taldea erdigunean jartzeko eta zaintzeko ahalegin handia egin da». Zaila izan zen, halaber, ikuspuntu ekonomikotik, baina, hala ere, «irabazi txiki batekin» amaitu zuen taldeak iazko urtea.

Publizitate aurreikuspenak bete izanak eta Jaurlaritzarekin eginiko itunak lagundu dute horretan, aitortu duenez, baina, batez ere, BERRIAlagun kopuruan izan den «jauzia» nabarmendu du. Inoizko gehien dira: 15.000tik gora. Salmentetan urteotan izandako beherakadak bere horretan jarraitzen du, baina, aldi berean, BERRIAlagunen komunitatea handitzen ari da.

Positiboagoa da Interneteko eskaintzaren bilakaera. 2021eko datuak 2020koak baino okerragoak izan arren, datuek erakusten dute pandemia aldagai erabakigarria izan zela, eta, erreferentzia gisa 2019ko datuak hartuz gero, gorakada ikusten da. «Irakurketa maiztasuna» ere handitzen ari dela aipatu zuen Arregik, eta horren garrantzia nabarmendu. Azaldu zuen maiztasuna igo ahala «atxikimenduak» ere hala egiten duela.

BERRIA ez dago joera orokorretatik salbu, hala ere, eta horrek ez du hobera egin urte berriarekin. KPI Kontsumo Prezio Indizearen igoerak «lehendik zaila zen egoera areago zaildu» duela adierazi zuen. Gorakada horren islarik ez da izan langileen soldatetan, eta %4 igo dira. Testuinguru horretan, batzarrak aurrekontu defizitarioa onartu du, datozen bi urteetan diru sarrerak handitzeko helburuarekin.

Hori lortzeko, komunitatea «handitzea» eta»trinkotzea» datozen urteetarako erronka izango dela esan zuen, eta hala egin beharko dela, «independentzia ekonomikoa» bermatu ahal izateko; informazio «onena eta esanguratsuena» eskainiz egin nahi dute hori, batetik, eta sektoreko etengabeko aldaketetara egokituz, bestetik. Azken horrek eskatzen dituen «jauzi digitalak» egiteko, ordea, finantzaketa publikoa behar-beharrezkoa izango dela gaineratu du.

Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakariak, berriz, eskerrak eman dizkie BERRIAlagun, euskaltzale, babesle eta irakurleei, eta «euskarazko kazeta bakarra zaintzera» deitu du: «Gure aurrekoek egindakoari zor diogun errespetuagatik, ondorengoei transmititzeko dugun obligazioagatik, gure erantzukizuna delako». Beste argudio bat ere erantsi du: «Munduko dibertsitateari egiten diogun ekarpenarengatik».

Aldaketak

Administrazio Kontseilua ere berritu dute batzarrean. Bost urte beteta, kargua utzi dute Amagoia Gurrutxaga BERRIAko kazetari eta Lanarteako kideak eta Jon Altuna Mondragon Unibertsitateko errektoreorde akademikoak, eta haien lekua hartu dute Nagore Ipiña Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko dekanoak eta Jon Olano BERRIAko kazetariak. Horiekin, Arregirekin eta Zabalondorekin batera, hauek osatzen dute kontseilua: Haizpea Abrisketak, Karmele Artetxek, Gabirel Erdoizak, Erika Lagomak, Txema Ramirez de la Piscinak, Mikel Legarrak eta Idoia Torregaraik.


Summary: Epaiketekin «ez dituztela geldituko» aldarrikatu dute Ernaiko kideek. Mobilizazio jendetsua egin dute ekainaren 15ean epaituko dituzten zazpi gazteei elkartasuna adierazteko. Manifestari talde batek afixak itsatsi ditu BBVAren egoitza nagusian eta Ertzaintzak martxa geldiarazi du

«Irribarre egiten eta hortzak erakusten ari gara gaur. Berriz ere kalean gaude. Ez gaituzte geldituko, gazte borrokak merezi duelako». Ane Alava Ernaiko bozeramaileak aldarri horrekin amaitu du gazte erakundeak Bilboko kaleetan antolaturiko manifestazioaren osteko bere hitzartzea. Ekainaren 15ean iazko maiatzean Bilbon atxiloturiko zazpi gazteen aurkako epaiketa hasiko da, eta Ernaik Bilbon antolatu du haiei babesa eskaintzeko mobilizazio jendetsua. Tentsio handiko uneak egon dira gazte talde batek BBVAko egoitza nagusiko paretan afixa batzuk itsatsi dituenean. Ertzaintzak neska bat identifikatu du.

Moyua Plaza eta Arriaga antzokiaren arteko bidea egin du manifestazioak. «Ez gaituzte geldituko!» eta «Gazte altxa, hasi da iraultza!» izan dira oihu errepikatuenak. Manifestariek hainbat lan gatazkatan murgildutako langileen babesa jaso dute, eta bertan ziren, besteak beste, Alconzako, ITP Aero PCBko eta Tubacexeko behargin batzuk. Lasai zihoan martxa BBVAk Kale Nagusian duen egoitzaren parera iritsi den arte. Gazte multzo bat manifestaziotik irten eta afixa batzuk itsatsi dituzte paretan. Bat batean Ertzaintzaren sei bat furgoi agertu dira eta auto batean zihoazen bi agentek, borra eskuan, neska bat bortizki atxiki dute. Identifikatu eta aske utzi dute. Tentsio handiko uneak egon dira. Istiluen aurkako hogei bat ertzain agertu dira eta babes hesia egin dute manifestazioaren aurrean. Manifestariek oihuka erantzun diete. Aurrean bi auto gurutzatu dituzte eta ez diote manifestazioari aurre egiten utzi. Martxa bost bat minutuz geldirik egon da Kale Nagusian. Hortik aurrerakoetan, istiluen aurkako ertzainek, ‘Foam’ jaurtigailu eta ezkutuekin, oso gertutik jarraitu dute mobilizazioa.

Euripean bukatu da martxa, eta Asier Alcedo epailearen aurretik pasatu beharko den gazteetako bat izan da aurrenekoa hitz egiten. Azken egunetan jasotako elkartasun keinuak eskertu ditu. Mugimendu sozialei zein langile borroka ezberdinetan murgilduta dauden pertsonei eskerrak eman dizkie. Azaldu du iazko mobilizazioan egin zuten gauza bakarra «gazteon bizitza duinaren alde borrokatzea» izan zela. Haien atxiloketa «poliziaren muntai berri bat» dela salatu du, «arrazoirik gabeko» eta «gezurrez beteriko» atestatu batean oinarriturikoa, eta ez dela kasu isolatu bat, halakoak ohikoak direlako gazte mugimenduen aurka.

Hala ere, alde ona ere aurkitu nahi izan dio Alcesok bere hitzartzean: «Gu geldiarazten saiatzen badira, jipoitzen eta atxilotzen bagaituzte… aldaketak eragiten ari garelako da. Sistemarentzat konpondu beharreko arazo bat garelako». Beraz, aldarrikatu du gazteriak norabide berean jarraitu behar duela, bide berriak urratuz eta ez hain berrietan lan egiten jarraituz.

Alavak hartu du hitza da ondoren, eta azaldu du epaiketaren aurkako erantzunik onena «elkartasuna jostea», haien borroketan berrestea eta bizitza duinaren aldeko mugimenduekin bat egitea dela. Kritika gogorra egin dio poliziaren jardunari, eta gogoratu du duela urtebete Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu eta beste 60 jipoitu zituela Bilboko epaitegiaren aurrean. Poliziak bortizkeriaz erantzun zuen, «Eusko Jaurlaritzaren isiltasun eta konplizitate guztia zituela jakitun izanda». Bortizkeria hori, baina, Alavak salatu duenez, «etengabe» errepikatu da azken hilabeteetan, lan gatazketan, etxegabetzeetan edota herri mugimenduetan ikusi den bezala: «Bizitza duinen aldeko borrokaren aurrean bortizkeria poliziala agertzen da».


Summary: Bidasoak Asobal Kopako finala jokatuko du bihar. Bartzelona izango du kontrario (18:00). Granollers kanporatu du gaur (38-28).

Bidasoa final batean da berriz ere. 2019an bezala, Asobal Kopakoa izango du, eta orduan bezala, Bartzelona aurkari. Bihar du partida garrantzitsu hori, Zaragozan (18:00, La Liga SportsTV), gaur bi finalerdiak jokatu zituzten leku berean.

Aurrenekoan aritu daBidasoa, eta irabazi egin dioGranollersi (32-28. Atsedenaldian, 16-17). Jokalari bat nabarmendu da: Iñaki Caverok hamalu gol sartu ditu —jaurtiketa bakarra hutsegin du—. Xoan Ledo atezainak ere partida ona jokatu du, eta horrenbestez, ligako hirugarren sailkatuak mendean hartu du bigarrena. Kopako mendekua ere hartu du, final-laurdenetan utzi baitzuen kalean Granollersek.

Izan ditu estutasunak, hala ere, Bidasoak, bigarren zatiaren hasieran 20-16 galtzen zelako. Gero, hiru aurretik jarri da, baina gol batera gerturatzea lortu dute kataluniarrek. Ez dute, baina Bidasoa harrapatu, eta 1993ko titulua berriz lortzeko aukera izango du.

Logroñok ere ez du Bartzelona harrapatu bigarren finalerdian. Aise nagusitu zaio talde ahalguztiduna, hasi eta buka (40-26).


Summary: Ehunka lagun bildu dira Amaiurren, burujabetza aldarrikatzeko. Nafarroa Berriz Altxa mugimenduak antolatu du Amaiuraldia. Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko ekitaldi nagusia izan da.

Festa eta aldarrikapena uztartu dituzte gaur ehunka lagunek Amaiurren (Nafarroa). Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko ekitaldi nagusia egin dute Nafarroa Berriz Altxa dinamikak antolatuta, eta, haien arabera, «gaurkotasun handiko aldarrikapen bat» egiteko baliatu dute: «Errotik ezberdina izango den burujabetza eredu bat» aldarrikatu dute.

11:00etarako ailegatu dira autobusak Amaiurrera, eta, 11:30ean, ekitaldia egin dute herrian; ondotik, hiru kilometroko oinezko martxa, eta, azkenik, herri bazkaria eta festa Elizondon —bazkariko diruarekin Aroztegiaren aurkako mugimendua eta Erdiz Bizirik lagunduko dituzte—. Trikidantz, Madame Birrots eta Irrien Lagunak izango dira han.

«500 urte beranduago, hemen gaude, zutik. Eta ez gaude bakarrik, gainera: Katalunia, Irlanda, Gales, Korsika, Galizia eta estaturik gabeko gainontzeko herriak», esan dute, amaieran, antolatzaileek. «Denon artean gure nahiak lotu ditzagun, eta altxa dezagun olatu subiranista bat, gure herrien biziraupen nazionala bermatuko duena eta, batez ere, errepublika berriak eraikiz, mundu berri bat posible egingo duena».

Ekitaldian izan dira Euskal Herri osoko ordezkariak: Irati Elizalde Gipuzkoatik, Txema Ramirez de la Piscina Arabatik, Oier Errementeria Bizkaitik, Klara Rouget Ipar Euskal Herritik eta Mieljoxe Ariztia Nafarroatik. Nafarroa Berriz Altxa dinamikaren aldetik, Floren Aoizek, Amagoia Susperregik eta Joseba Compainsek hitz egin dute, eta han izan da Isabel Aleman Amaiurko alkatea ere.


Summary: Ampo Ordiziak galdu egin du ligako finala. Goierritarrek ezin izan dute euren lehen liga irabazi. Oso lehiatua izan da neurketa.

Bigarrenean ere ez. Bere lehen liga irabazteko aukera zuen gaur Ampo Ordiziak, baina ezin izan du Santboiana gainditu (23-17). Partida borrokatua izan da Sant Boin (Katalunia), eta dozenaka zaleren babesa izan du Goierriko taldeak. Ordiziako plazan ere elkartu dira zaleak, lehia ikusteko.

Ondo hasi dute neurketa ordiziarrek: zazpigarren minutuan egin du lehen entsegua Elliot Ryanek, eta Valentin Cruzek transformatu du. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, markagailua irauli dute etxekoek (13-7). Bigarren zatian izan ditu aukerak Ampok, baina Santboianak baliatu ditu.

Dena den, denboraldi bikaina izan da Ordiziarentzat. Bigarren aldiz jokatu dute ligako finala, baina oraingoan ere ezin izan dute garaikurra altxatu. Ea hirugarrengoan.


Summary: Emakume bati sexu eraso bat egin diote Beasaingo festetan. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da, eta udalak elkartasuna adierazi dio biktimari. Elkarretaratze jendetsua egin zuten atzo arratsaldean, protestatzeko.

Emakume bati sexu eraso bat egin zioten larunbat gauean Beasainen (Gipuzkoa), Loinatz jaien azken-aurreko egunean. Udalak eman du gertatutakoaren berri, eta igande eguerdian alderdi guztiek adostu duten ohar bat argitaratu du.

Han dioenez, «ustezko eraso baten aurrean gaude oraintxe. Zer gertatu den argitzea Ertzaintza eta mediku zerbitzuen eskuetan dago, eta ikerketak aurrera jarraitzen du». Horregatik, «testuinguru horren barruan, Udalak bere laguntza osoa eskaintzen die ustezko biktimari eta bere familiari». Horretaz gain, jaien atarian sexu erasoen aurka egindako adierazpen bateratua berretsi dute.

Neskak Ertzaintzaren aurrean salaketa jarri aurretik argitaratu zuten agiria. Gaur goizean baieztatu du Ertzaintzak salaketa jarri duela.

«Sexu erasoak onartezinak dira, pertsonen askatasunaren aurkako eraso zuzenak direlako, haien duintasunaren kontrakoak. Batez ere emakumeen aurka eginikoak direnean». Dei egin diote gizarte osoari «konpromiso aktiboa» edukitzeko halakoei aurre egiteko. «Udalak ere egingo du».

Erasoa salatzeko eta erasotako emakumeari babesa adierazteko elkarretaratze jendetsua egin dute arratsaldean, Itaiak deituta.


Summary: Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatu dute Bastidan. Bi urtez atzeratu ostean, jaia eta aldarrikapena uztartu dituzte Bastidan elkartu diren milaka lagunek.

Hirugarren saiakeran egin dute azkenean Euskal Eskola Publikoaren Jaia, azken bi urteetan ezin izan baitute ospatu, osasun larrialdia dela eta. Arabako Errioxan egin da lehen aldiz jaialdia, Bastidan, eta milaka lagun elkartu dira han, eguraldia lagun.

Jaialdia atzo hasi zen. Arratsaldean umeentzako tailerrak egin zituzten, baita herriaz eta inguruneaz gehiago jakiteko bisita gidatuak ere.

Gaur, berriz, bost gune egon dira, herrian sakabanatuta, eta denetariko ekitaldiak izan dira haietan.

Festa egiteaz gain, aldarrikapenerako ere baliatu dute eguna. Izan ere, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteak azpimarratu nahi izan du ikasleei kalitatezko hezkuntza eskaintzeko beharrezkoa dela «baliabide ugari izatea». Azpiegitura egokiak izatea eta lantalde egonkor eta konprometitua edukitzea ezinbestekotzat jo ditu, eta nabarmendu du hezkuntza sare publiko indartsu bat euskara indartzeko tresna oso garrantzitsua dela.

Lan eredugarria

Irekiera ekitaldian hitz egin dute Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Arkaitz Aburto EHIGEko presidenteak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Bildarratzek Bastidako ikastetxe publikoaren «lan eredugarria» nabarmendu du. Azpimarratu du «etorkizuna eraikitzeko ezinbestekoa» izango dela «ezberdinen arteko elkarlana».

Aburtok, berriz, eskola publiko guztien lana goraipatu du, hezkuntza kalitatea «maila gorenean» jartzen dutelako. Dena den, gobernantza eredu berri bat behar dela defendatu du, «deszentralizatua eta parte hartzailea, kohesioa bilatzen duena».

Azkenik, Gonzalezek euskal eskola publikoa Arabako Errioxan euskara errotzeko egiten ari den lana aipatu du: «Hamar gaztetik zazpik euskara ulertzen dute, eta gero eta gehiago entzuten da kalean», nabarmendu du.


Baiona Top14ra itzuli da

Summary: Baiona Top14ra itzuli da. Avironek aise irabazi du Mont-de-Marsanen aurkako neurketa. Urte bakarra egin du bigarren mailan.

Lehenengo aukera baliatu du Baionak. Avironek bi aukera zituen Top14ra bueltatzeko: lehena, gaur, Montpellierren (Frantzia), Mont-de-Marsanen aurka; eta, bestela, datorren astean, Perpinya Top14 ligako azken-aurreko sailkatua menderatu beharko zukeen. Baiona, ordea, maila goreneko taldea da jada, Mont-de-Marsani 20-49 irabazita.

Iaz Miarritzeren aurkako derbian maila galdu eta gero, Baionak Top14 ligara itzultzea baino ez zuen buruan denboraldi hasieran. ProD2ra jaitsi izanagatik ere, egitasmoari «segida» eman zion zuzendaritzak, eta taldeak denboraldi bikaina osatu du. Gaur jaso dute saria.

Dena den, datorren urtean ez da derbirik izango Top14an, aurten maila galdu baitu Miarritzek. 2013-2014ko denboraldiaz geroztik ez daude Miarritze eta Baiona aldi berean lehen mailan.


Eibarrek Bigarren Mailan jarraituko du

Summary: Eibarrek Bigarren Mailan jarraituko du. Armaginek luzapenean galdu dute Gironaren aurkako itzulerako neurketa, eta ez dute baliatu joanekoan lortutako garaipena. Gertu izan dute Lehen Maila.

Eibarrek, aurtengoz, agur esan dio Lehen Mailan jokatzeko ametsari. Armaginek oso gertu izan dute Lehen Maila, baina, lehenik Alcorconen, eta gaur Ipuruan, huts egin du taldeak. Dena alde zutenean, errematatzea falta.

Gaur igoera kanporaketako itzulerako partida galdu dute Ipuruan, luzapenean. Gironan 0-1 irabazi zuen Eibarrek, baina, gaur, lehen 90 minutuetan, 0-1 gailendu da Girona. Luzapena jokatzera behartu ditu horrek, eta hura hasi bezain pronto okertu zaizkie gauzak etxekoei: Stuanik sartu du Gironari finala jokatzeko txartela eman dion gola.

Denboraldi ona egin du Eibarrek, baina saririk gabea. Jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan. Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berriak zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta; laurogei punturekin bukatu zuen sasoia. Almeriak eta Valladolidek 81 lortu zituzten. Kanporaketetako finala Tenerifek eta Gironak jokatuko dute.


Summary: Gutxienez 50 pertsona hil dituzte eliza katoliko bati eraso eginda. Igandeko meza egiten ari ziren Owo herrian. Tiroz eta lehergaiz egin dute erasoa.

Xabierko Frantziskoren elizan Mendekosteko igandeko meza egiten ari ziren atzo, Nigeriako Ondo estatuko Owo herrian, eta gizon armatu batzuk sartu ziren.

Agintarien arabera, tiro egin zuten eliztarren kontra, eta lehergailu bat zartarazi zuten.

Gutxienez, 50 pertsona hil zituzten, eta dozenaka zauritu. Hildakoetako batzuk haurrak dira. Apaizak eta apezpikua bizirik atera dira erasotik, Nigeriako Eliza katolikoko eledun batek azaldu duenez.

«Herrialde honek ez dio inoiz amore emango gaizkiari, eta jende gaiztoa eta iluntasuna ez zaizkio inoiz gailenduko argiari», adierazi du herrialdeko presidente Muhammadu Buharik.

Ez dute jakinarazi erasotzaileak nortzuk edo zer taldetakoak ziren. Edonola ere, Ondo estatuko legebiltzarreko kide Adeyemi Olayemik esan du Fulani talde etnikoko kideak zirela. Fulani gehienak musulmanak dira. Gatazka dago Nigeriako iparraldean artzain bizimodua duten herrien eta lurjabeen artean. Estatuko gobernuak berriki debekatu du aziendak Ondon bazkatzea, besteak beste basoetan, bahiketak egin dituztelako inguruan. «Segurtasuna handitu da abeltzainak gure basoetatik bidali ditugunean», esan du Olayemik. «Eraso hau mendekua da, gobernadoreari deabruzko mezu bat bidaltzeko».


Summary: Boris Johnsonek zentsura mozioari aurre egin beharko dio gaur bere alderdian. Alderdi Kontserbadoreko kritikoek sinadurak bildu dituzte lehen ministroa kanporatzeko bozketa egiteko. Lehen ministroak esan du «hilabeteotako espekulazioak amaitzeko aukera bat» dela bozketa.

Baliteke gaur arratsaldean amaitzea Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministro gisa egiten ari den ibilbidea. Hura kanporatzea nahi duten haren alderdikideek sinadurak bildu dituzte, eta gaur bozkatuko dute Johnsonen aurkako barneko zentsura mozioa. Eskandaluz eskandalu ibili da lehen ministroa azken hilabeteotan, eta haren alderdian gero eta handiagoa da ezinegona.

Gutxienez 54 diputatuk gutun bidez eskatzea behar zen bozketa egiteko, %15, alegia. Kopuru hori lortu dela jakinarazi du gaur Graham Brady toryen talde parlamentarioko presidenteak, eta azaldu du Johnsoni atzo eman ziola horren berri; hala, lehen ministroarekin bozketa «ahalik eta azkarrena» egiteko adostu zuen.

Bozeramaile baten bitartez, Johnsonek erantzun du «hilabeteotako espekulazioak amaitzeko aukera bat» dela bozketa, eta gogo onez hartu du, bere burua «defendatzea» ahalbidetuko diolakoan. Sajid Javid Osasun ministroak ere antzeko mezua helarazi du —lehen ministroaren aliatuetako bat da alderdian—, eta esan du irabaziz gero Johnsonek aurrera jarraitzeko zilegitasuna izango duela, nahiz eta alde handiz ez irabazi.

Beraz, alderdiko arauen arabera, gaur bertan egingo dute bozketa, Euskal Herrian 19:00ak eta 21:00ak artean direnean. Zentsura mozioa gainditzeko, 180 diputaturen sostengua beharko du Johnsonek, hau da, erdiarena gehi batena; bozketa galtzen badu, toryek primarioak egiteko prozesua hasiko dute, zenbait hilabete iraungo duena —bi inguru, azken bozketei erreparatuz gero—.

Lehen ministroa ordezkatzeko faboritoen artean, Rishi Sunak Ogasun ministroa, Liz Truss Atzerrikoa eta Jeremy Hunt diputatu eta Atzerri ministro ohia daude —2019ko primarioetan Johnsonen kontra galdu zuen—; Sunakek, baina, badirudi irabazteko aukera asko galdu zituela iragan apirilean, haren emaztearen eskandalu batek —ez zituen zerga batzuk ordaindu— kalte egin ziolako. Hori bai, ministro horiek jada eman diote babesa publikoki Johnsoni, Twitter bidez, baina mozioko botoak sekretu direnez, ez dago argi sostengu horiek egiazkoak diren.

Lehen ere gertatu dira halako zentsura mozioak alderdian. Theresa May lehen ministroak halako bat irabazi zuen 2018. urtean, baina bost hilabete geroago kargua utzi behar izan zuen, alderdian brexit-aren aferan zuen sostengu falta ikusita eta barne presioen ondorioz.

Iragan apirilaren 21ean, Erresuma Batuko Komunen Ganberak Boris Johnson ikertzea onartu zuen, bere bulegoko festen auzian gezurra esan ote zuen argitzeko. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen Johnson ikertzeko mozioa, eta, kontserbadoreek gehiengo osoa duten arren, batere oztoporik gabe egin zuen aurrera, lehen ministroaren alderdiko diputatuak ere ez baitziren kontra agertu. Horrek argi utzi zuen Johnsonek bere alderdian bertan zuen konfiantza krisia.

Gainera, lehen ministroaren irudiari nabarmen kalte egin dio konfinamendu garaian Downing Streeten egindako festen auziak. Duela bi aste, Erresuma Batuko lehen ministroaren kabineteko idazkariorde Sue Grayk argitara atera zuen afera horri buruzko ikerketaren behin betiko txostena, eta, horretan, zeharka bada ere, beren erantzukizuna aitortzeko eskatzen die Johnsoni eta haren kabineteko idazkari Simon Caseri.


Summary: Liskarrak eta erasoak izan dira Donostian GKSren eta Gazte Asanbladaren inguruko kideen artean. Gazte Asanbladak salatu du GKSren inguruko hogei bat kidek «eraso egin eta jipoia eman» zietela bi laguni. GKSk ere salatu du bere kide bat «jipoitu» dutela etxeko atarian. Gazte Asanbladak agerraldia egin du gaur, eta bi aldeek eginiko erasoak gaitzetsi ditu.

Gazte Asanbladaren eta Gazte Koordinakunde Sozialistaren arteko giroa gaiztotuz doa Donostiako Parte Zaharrean. Joan den astean zabaldu zen bien arteko liskarrak izan zirela Kijera gaztetxea zen eraikinean, han zegoen materialaren kontura, eta asteburuan, berriz, AZGA Alde Zaharreko Gazte Asanbladak salatu du GKSren inguruko hogei bat lagunek eraso egin dietela Gazte Asanbladako kide bati eta auzoko gazte bati. GKSk, berriz, salatu du bere kide bati etxera jarraitu eta jipoia eman ziotela atarian.

Gertakari horien harira, agerraldi bat egin du gaur Alde Zaharreko Gazte Asanbladak, 19:30ean, Trinitate plazan. Zehaztu dutenez, egoerari irtenbide bat ematea dute helburu, eta auzoko eragileen mahaira deitzea erabaki dute horretarako. GKS ere deitu dute mahaira. «Errespetuan oinarrituriko espazio seguruen, anitzen eta parte hartzaileen alde egiten jarraituko dugu, betiere auzoaren eta auzotarron mesedetan», erantsi dute.

GKSk egindako salaketari buruz ere mintzatu dira AZGAkoak. Izan ere, Gazte Koordinakunde Sozialistak salatu du bere kide bati jipoia eman ziotela. Horren gainean, AZGAk jakinarazi du eraso egin zuen kidea kanporatu dutela: «Ez dugu inongo erasorik onartzen». Hala, GKSri eskatu diote «jarrera bat» har dezala eraso egin zuten bere kideekiko.

Larunbateko liskarrak

Atzo goizaldean zabaldu zen notizia. Gazte Asanbladak ohar batean azaldu zuenez, larunbatean, 20:30 aldera, hogei bat lagunek AZGAko kide bati eta auzoko gazte bati «eraso egin eta jipoia eman» zieten «ildo sozialistako hogei bat kidek». Horietako «asko kanpotik etorriak» zirela ere adierazi zuen AZGAk: «Gainera, egoera lasaitzera sartu zen auzotar orori mehatxu eta eraso egin zioten ildo sozialistako militanteek».

Gauerdian beste eraso bat gertatu zela azaldu du AZGAk: «AZGAko bi kide kalean zeudela, ildo sozialistako hiru kide aurretik eraso egina zioten kidearengana harropuzkeriaz oldartu ziren». Gazte Asanbladaren arabera, beste kidea egoera baretzen ahalegindu zen, baina «ildo sozialistako 40 bat militante kalearen bi muturretatik kristalezko botilak auzotarroi botaz auzotarron aurka oldartu ziren». Horietako batzuek aurpegia estalita zeramatela ere zehaztu zuen Gazte Asanbladak, eta gaineratu «eraso antolatuak» izan zirela.

Bestelakoa da Donostiako GKSk emaniko bertsioa. Azaldu du asteburuan bere «militantzia babestu» nahi zuela: «Ez baitzen harritzekoa beste liskarren bat gertatu eta gu babesik gabe egotea». Horiek horrela, GKSren arabera, hiru kide Jarkiko bi militanterengana hurbildu ziren, haiek hamar bat lagunekin zeudela: «Horren asmoa zen horietako bati esatea ez ziela berriro ere militante sozialistei erasorik egingo». Izan ere, GKSk Jarkiko kide horietako bati egozten dio ildo sozialistako kide bati «ukabilkada bat» eman, GKSko kideak «hainbat bider mehatxatu» eta «espazio publikotik kanporatu» izana. GKSren hitzetan, «liskarrean hasi ostean joka» amaitu zuten, baina ukatu egin du «lintxamendu bat» egon izana: «Borrokaldi tipiko bat izan zen». Izan ere, GKSk dio guztira haren ildoko dozena bat lagun zeudela kale horretan, eta tirabira hastean horien laurdenek-edo hartu zutela parte. Gauerdiko gertakariaren harira, GKSk Jarkiko kideari egotzi dio liskarra sortu izanaren erantzukizuna, baina bigarren «borrokaldi» hori «jende askoren artekoa izan zen, bi aldeen partetik».

Horrez gain, GKSk ere salatu du bere kide bat, Kijera gaztetxeko materialaren eztabaidaren harira zabaldutako bideo batean ageri dena, «jipoitu» egin zutela etxeko atarian, eta heriotza mehatxuak egin dizkiotela sare sozialen bidez. Gazte Asanbladak eraso hori «salatu» du, eta erantsi ez duela «inolako erasorik» onartu.

GKSk Sortu eta EH Bildu egin ditu gertatutakoaren erantzule: «Haiek diseinatu dute mugimendu sozialistaren aurkako toxikazio kanpaina, beto politikoen eta edozelako trikimailuen bitartez tentsioa Euskal Herri osoko kaleetara eramateko apustua eginda».


Summary: Langile bat hil da bihotzekoak jota, Bermeon. Urteko 11. heriotza ez-traumatikoa izan da, LAB sindikatuaren arabera; arazo kardiobaskularrak areagotu egin dira haren ustez, eta horiei aurre egiteko «benetako kontrola eta politika zehatzak» eskatu ditu

Joan zen ostiralean gertatu zen heriotza, baina gaur jakinarazi dute: Bermeoko Coviran supermerkatuan bihotzekoak jota hil zen 50 urteko langile bat. LAB sindikatuaren arabera, lan istripuan aurten hildako 32. langilea da, eta ezbehar ez-traumatikoen eraginez zendutako 11.a.

Sindikatuaren arabera, langilea autonomoa zen, eta frankizia denda txikian zebilen lanean.

LABek salatu du arazo kardiobaskularrak areagotu egin direla denda txikietako langileen artean, saltoki handien lehia dela-eta egin beharreko lanaren presioaren eraginez. Zalantzan jarri du patronalak arrisku horren aurrean ematen duen erantzuna, eta Eusko Jaurlaritzari ere leporatu dio arazo horri arreta berezirik ez jartzea. Galdetu dio ea Osalanen eta ikuskaritzaren lana egokitu duen.

«Urkullu jauna patronalaren eskutik absentismoaren aurka hitz egiten ikusi dugu berriki. Noiz hitz egingo du laneko erailketen aurka?».

Berehalako neurriak eskatu dituzte, tartean «benetako kontrola eta politika zehatzak».


Summary: Etxegabetzeek %6,18 egin dute gora Hego Euskal Herrian. Aurtengo lehen hiruhilekoan 292 etxegabetze izan dira Hego Euskal Herrian, joan den urteko garai beran baino %6,18 gehiago.

Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak estatuan lehen hiruhilekoan egondako etxegabetzeen datuak argitaratu ditu, eta Hego Euskal Herrian %6,18 gehitu dira aurreko urtearekin alderatuta. Hipoteka betearazpenen eta Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko prozedurak gehituta, Hegoaldean 275 kaleratze izan ziren 2021ko lehen hiruhilekoan, eta 292 aurtengo epe berean.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuei erreparatuta, %13,3 gehitu dira hipoteka betearazpenen bidezko prozedurak, eta Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko kaleratzeak, berriz, %7,9. Guztira, beraz, joan den urtetik %9,09 ugaritu dira etxegabetzeak hiru herrialdeetan.

Nafarroan hipoteka betearazpenaren bitartez egindako prozedurak ugaritu dira. 2021eko lehen hiruhilekoan sei egin ziren, eta aurten, berriz, hamalau; %133,3ko igoera da. Bestalde, Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko etxegabetzeek %16,7 egin dute behera, 2021ean 60 egin baitziren eta aurten 50. Guztira, Nafarroan %3,03 gutxitu dira kaleratzeak.

2022ko otsailaren 22an Espainiako Gobernuak etxegabetzeen etenaldia luzatu bazuen ere, datuek erakusten dute Hego Euskal Herrian eta estatuan kaleratzeak ugaritu egin direla.


Summary: Militanteenganako polizia jazarpena salatu du Sortuk, eta auzitara jo dute. Sarai Goitia militante gazteak Poliziaren jazarpen poltikoa salatu du epaitegietan; adierazi du dei anonimoak jaso dituela, etxean sartu zaizkiola, eta autoan pintaketak egin dizkiotela.

Duela bi aste pasatxo, Galder Barbado Sortuko militanteak salatu zuen Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin zizkiola; egun horretan, bere lagun batek ere dei anonimoak jaso zituztela adierazi zuen Barbadok, eta gaur adierazi dute Sarai Goitia zela deiak jaso zituena. Goitiarenganako jazarpena, baina, ez zen dei anonimo horietara mugatu. Sortuk argitaratutako ohar baten arabera, Goitia etxera iritsi zen egun batean gauzak mugituta zeudela ohartu zen, baina ez zioten lapurretarik egin. Bestalde, egun berean bere autoan «Hola» zioen pintaketa bat egin zioten autoan.

Gertakari horiek guztiek «kasualitatetik gutxi» dutela adierazi du Sortuk, eta salaketa jarri dute Bilboko Guardiako Epaitegian. Sortuk gogor gaitzetsi ditu euskal militanteak pairatzen ari diren polizia jazarpena, eta nabarmendu du halakoak ez direla iraganeko kontuak: «estatuaren estoldek euskal militanteak zelatatzen eta mehatxatzen jarraitzen dute, eta xantaia egiten ari dira. Azken batean, militanteen aurka beldurra eragin nahian ari dira nazio askapen prozesua geldiarazteko», esan du oharraren amaieran.

Barbadoren kasua

Joan den maiatzaren 20ean, Galder Barbado Sortuko militanteak jakinarazi zuen, alderdiak Donostian duen egoitzan, polizia jazartzen ari zitzaiola. Haren hitzetan, lau lagun autoan zeudela, Guardia Zibilak gelditu egin zituzten kontrol batean. «Hasieran normala izan zen kontrola, baina, denbora pasatu ahala, gaiztotuz joan zen. Ordu eta erdi baino gehiago eman genuen kontrolean, mendira begira, eskuak kanpoan, sakabanatuta eta euripean», adierazi zuen. Orduan, «kamuflatutako bi auto» hurbildu ziren, eta auto horietan zihoazenek estalita zeukaten aurpegia.

Aurpegia begi bistan zuen bakarrak, Harley ezizena zuenak, kolaborazio eskaera egin zion Barbadori. Bere egoera zein zen bazekiela adierazi zion poliziak, eta gauzak kontatuz gero epaiketan lagunduko ziola. Horren ostean, Bilbon kafe bat hartzeko gonbidapena egin zion poliziak militante gazteari. Hala ere, non bizi den eta non ibiltzen den bazekiela esan zion Harleyk, eta harremanetan jarriko zela iragarri zion. Egun hartatik aurrera, telefonoz etengabe deika aritu zen polizia, baita SMSak bidaltzen ere, eta Barbadoren lagun bati ere deika aritu zen, Goitiari.

Barbadok egun batzuk beranduago pairatu zuen azken jazarpena: autoa gidatzen zebilela, pertsona bat jarraika zuela ohartu zen. Polizia zela konturatu zenean, autotik jaitsi zen Barbado, eta herritik alde egiteko eta bakean uzteko eskatu zion poliziari. Hura barrez hasi zen, eta han geratu zen Barbadok alde egin arte.


Summary: Bi langile hil dira Garesko esne ustiategi batean. Minda biltegi batean harrapatuta geratu dira. Hildakoek 45 eta 36 urte zituzten.

Señorio de Sarria taldearen esne ustiategi batean lan istripu larria gertatu da astelehen goizean, Garesen (Nafarroa). Bi langile hil dira. Batek Jose Luis Coral Hidalgo zuen izena, 45 urte zituen, eta Gareskoa zen. Besteak (J. S. P.) 36 urte zituen, eta San Adriangoa zen (Nafarroa).

Nafarroako Gobernuak zabaldutako informazioaren arabera, hutsik zegoen minda biltegi baten isurbidean harrapaturik geratu dira langileak. Foruzainek ikerketa bat abiatu dute ezbeharra zer-nola gertatu den argitzeko, baina, oraingoz, hau da hipotesi nagusia: langileetako bat isurbidera joan da, garbitzeko. Zeregin horretan ari zela, konortea galdu du –oxigeno faltagatik, segur aski–. Gertatuaz konturatuta, lankide bat hari laguntzera joan da, eta konortea galdu du hark ere.

Abisua jasota, suhiltzaileak, foruzainak eta helikoptero bat joan dira istripuaren lekura. Ordea, larrialdi taldeak heldu direnerako, langileetako bat hilda zegoen, eta bestea larri; ospitalean hil da.

Ikusi gehiago: Langile bat hil da bihotzekoak jota, Bermeon

Duela astebete, beste langile bat zauritu zen Garesen, aldamio batetik erorita, eta ostegunean hil zen. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin bat berritzeko lanetan zebilen; aldamiotik erori, eta larri zauritu zen.

LABek salatu zuenez, aldamioak ez zituen betetzen beharrezko segurtasun neurriak. LABen arabera, «benetako neurriak hartzen ez diren bitartean odol isuria ez da etengo».

Ollokin zauritutako ere hil da

Bestalde, gaur ere hil da maiatzaren 20an Cifan laborategien Ollokiko plantaren (Nafarroa) handitze lanetan oso larri zauritu zen 60 urteko langilea, Agustin Escobes Ecay atarrabiarra. Hiru metro baino gehiagoko altueratik erori zen eta buruko traumatismo larria izan zuen. Lesio horiek direla-eta Nafarroako hiriburuko ospitalean egon da ingresatuta.


Summary: Ia 500 kaltetu bildu dira Andoainen, Geroa BGAEren kudeaketaren aurka. Erretiroa hartzean, langile guztiek ezin dute ekarpen osoa aldi berean berreskuratu. Gaur egunera arte, Asufin elkarteak 107 demanda judizial jarri ditu Geroaren aurka.

480 bat pertsona bildu dira Andoaingo (Gipuzkoa) Bastero kulturgunean, Geroa Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundearen kudeaketaren aurka. Salatzen dute langile guztiek ezin dutela diru guztia aldi berean eskuratu, behin erretiroa hartuta.

Asufin erabiltzaile finantzarioen elkarteak deitu du mobilizaziora –1.600 kaltetu ordezten ditu–. Arratsaldean saio informatibo bat ere eskainiko dute Basteron, elkartu diren kideentzat. Ikusgaitasuna lortzeko lehen egitasmoa da; irailera begira manifestazio batera deitzekotan daude, Donostian.

Denboran atzera egin behar da Geroako langileen eta erretirodunen arazoa ulertzeko. 1996an erakundea sortu zenean, hiru bide aurreikusi zituzten egindako ekarpena berreskuratzeko: hileko errenta bidezkoa; guztia aldi berean jasotzea, administrazio organoak ezarritako muga bateraino (garai hartan, milioi bat pezeta); eta sistema mistoa.

2001ean, ordea, estatutuak aldatu zituzten, azken aukera hori ezabatuz. Jaime de Carvajal abokatuak zuzentzen du Asufinen talde juridikoa Geroaren kasuan. Haren arabera, estatutuak langileei «komunikatu gabe» aldatu zituzten.

Egun, 45.120 eurotan dago muga. Kopuru hori gainditzen dutenek dirua soilik errenta bidez jaso dezakete (hilero 188 euro gordin). Muga horretatik beherakoek, nahi izatekotan, kobrantza bakarrean eskuratu dezakete. De Carvajalek azaldu gisa, Geroa urteetan muga hori aldatuz joan da «inork ezer esan ez zezan». «2019az geroztik jende askok erretiroa hartuko zutela ikusita, muga hori jaitsi zuten», gehitu du. Asufinen kide direnek 52.000 euro inguru dituzte Geroan, batez beste.

Bide judiziala

Iazko ekainean hasi zen Asufin harremanetan jartzen Geroaren administrazio organoarekin, elkartzeko asmoz. Ehun kaltetu inguru zituen kide momentu hartan. Zazpiehunera iristean, berriro jo zuten haiengana. «Esan ziguten ez zutela zertan gurekin hitz egin. Beraz, bakarkako demandei ekin genien», azaldu du Asufineko abokatuak.

Urrian hasi ziren bost demandarekin. Joan den martxoan jaso zuten lehen epaia: galtzen irten ziren. Kasu hartan, de Carvajalek dio epaileak erabaki zuela Asufinek aurkeztutako lekukoen testigantza «partziala» zela, «interes ekonomikoengatik».

Era berean, gaineratu du Geroak mezularitza enpresa pribatu baten faktura aurkeztu zuela «ordainketa agiririk gabe», alegatuz 130.000 liburuxka bidali zizkiela langileei. Mezularitza enpresako langilerik edo liburuxka jaso zuenik ez zen izan Geroaren lekukoen artean.

Eusko Jaurlaritzarekin ere bildu ziren Aste Santuaren aurretik. «Pazientzia» eskatu zien abokatuei zein langileei, baina «bide judiziala masifikatzeari» ekin diote. Gaur egunera arte, 105 demanda jarri ditu Asufinek Euskal Herrian: 87 Donostian, hamaika Eibarren, lau Bilbon, bi Gasteizen eta bat Iruñean. Madrilen eta Kantabrian ere bana jarri dute.


Summary: Sei gizonezko atxilotu dituzte asteburuan indarkeria matxistagatik. Atxilotuetako lau Gasteizen atzeman dituzte; beste biak, Tuteran eta Donostiako Herrera auzoan. Gasteizen izandako erasoetako bat sexu erasoa izan da; emakumezko bati ukituak egin izana leporatuta atzeman dute gizona.

Indarkeria matxistari loturiko sei atxiloketa izan dira asteburuan Euskal Herrian. Horietako lau Gasteizen izan dira; bi ostiralean, bat larunbatean, eta bat igandean. Beste bi atxiloketei dagokienez, bat Tuteran izan da (Nafarroa), eta Donostiako Herrera auzoan bestea.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, larunbatean Gasteizen izandako erasoa sexu erasoa da. Zehazki, udaltzainek 39 urteko gizonezko bat atxilotu dute karrikan emakume bati ukituak egitea egotzita. Biktimak laguntza eskatu zuen. Polizia hurbildu egin zen, eta, horretaz ohartuta, gizona ihesean joan zen. Handik gutxira hartu zuten atxilo, ordea.

Arabako hiriburuan izandako beste hiru kasuetan, bikotekideei eraso egin izana leporatuta atzeman dituzte gizonezkoak. Atxilotuek 32, 33 eta 48 urte dituzte.

Tuteran eta Donostian

Halaber, Tuterako erasoari dagokionez, Udaltzaingoak atxilotu zuen gizona; 34 urte ditu. Biktimak eman zion abisua Poliziari, telefonoz.

Bestalde, Ertzaintzak 34 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo goizean Donostiako Herrera auzoan, emakume bati eraso egiteagatik. Biktima atxilotuaren bikotekidea da. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, orduan lanean ari ez zen udaltzain batek ikusi zuen erasoa, karrikan. Gizonezkoa eztabaida bizian ari zen bikotekidearekin, eta eraso egin zion.

Ertzaintza erasoa gertatutako tokira joan zen, eta atxilo eraman zuten gizona. Indarkeria matxista leporatu diote, eta ikerketa abiatu du Poliziak, kasua sakonago aztertzeko.


Summary: Zentsura mozioa gainditu arren, Johnsonen posizioa areago ahuldu da. 211 diputatu kontserbadorek Johnsonen alde bozkatu dute pandemiako festen auziak eragindako alderdi barruko konfiantza mozioan, eta Erresuma Batuko lehen ministro izaten jarraituko du.

Are gehiago ahulduta, baina Boris Johnsonek Erresuma Batuko lehen ministro izaten jarraituko du. Pandemian Downing Streeten egindako festen eskandaluaren harira erantzukizunak argitzeko, Alderdi Kontserbadoreak barneko zentsura mozio bat egin du gaur iluntzean, eta 211 diputatuk egin dute tory-en liderraren alde, eta 148k, berriz, kontra. Parlamentari tory-ak 359 izanik, 180ren babesa behar zuen: erdia gehi bat. Bozketa egin aurretik, Johnson Komunen Ganberako diputatu kontserbadoreei zuzendu zaie bilera batean, eta, Sky News telebista katearen arabera, «batasuna» eskatu die. «Nire lidergopean lortu zuten kontserbadoreek azkeneko 40 urteotako garaipenik handiena [2019ko bozetan]. Aurrera egin dezakegu. Elkarrekin indar izugarria dugu». Baina mozioko emaitzak ez du batasun horren berri ematen.

Alderdi Kontserbadorearen arautegiak zehazten du behin konfiantza mozioa gaindituta, urtebeteko epean ezingo dela molde bereko beste bozketa bat egin alderdiko burua kargugabetzeko. Nolanahi ere, Johnsonenganako konfiantza oso higatuta dago; bai gizartean —hala adierazten dute inkestek—, baita alderdi barruan ere.

Lehen ministroaren kabineteko idazkariorde Sue Grayk pasa den maiatzaren 25ean kaleratu zuen gobernuaren egoitzan egindako festei buruzko behin betiko txostena. Jarrera «justifikaezina» edukitzea egotzi zion Johnsoni, eta erantzukizunak hartzera deitu zuen. Komunen Ganberak berak, gainera, Johnson ikertzea onartu zuen apirilaren 21ean. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen mozioa, eta oztoporik gabe egin zuen aurrera, lehen ministroaren alderdiko diputatuak ere ez baitziren kontra agertu.

Johnson barkamena eskatzera mugatu da joan den urtarriletik, hedabideak festen auziari buruzko informazioa kaleratzen hasi zirenetik. Dimititzeko eskatu diote, baina Johnsonek ez du amore eman. Hesituta dago politikoki, eta ekonomikoki, gainera, atzeraldi arriskuan dago Erresuma Batua.

Balizko hautagaiak

Azken asteetan barneko zentsura mozioaz espekulatu da, ugaritu egin direlako Johnsonen egiteko moduaren aurka agertu diren diputatu tory-ak. Eta Graham Brady 1922 Batzordeko buruak —gobernuan ez dauden diputatu kontserbadoreak biltzen ditu batzorde horrek— gaur goizean jakinarazi du Alderdi Kontserbadoreko liderraren aurkako konfiantza mozio bat aurkezteko prozedura abiatuko zuela, arautegiak zehaztu bezala diputatu tory-en %15ek hala eskatu dutelako; horrek esan nahi du 54 parlamentarik, behintzat, egin dutela eskaera, 359 dituzte-eta Komunen Ganberan.

Eta Erresuma Batuko hedabideek azken egunetan kaleratu dute Jeremy Hunt diputatuak edukiko lituzkeela Johnson ordezkatzeko aukera gehien, kargugabetzen baldin badute. «[Herritarrek] agintea eman ziguten, eta diputatu kontserbadoreek badakite ez garela ari britainiarrei merezi duten lidergoa eskaintzen. Ez gara ari eskaintzen beharrezko zintzotasuna, eraginkortasuna eta bisioa herrialde honek daukan alimaleko ahalaren burua hartzeko», idatzi du, goizean, Twitterreko bere kontuan.

Theresa May Erresuma Batuko lehen ministro izandakoak (2016-2019) dimisioa eman eta gero Alderdi Kontserbadoreak egindako hauteskunde primarioetan Johnsonen lehiakide nagusia izan zen Hunt. Gainera, bai David Cameron lehen ministroa izan zenean (2010-2016), bai May karguan egon zenean, ministro izan zen. «Ez aldatzearen [liderra] ondorioak izango dira herrialdea uztea balio horiek [kontserbadoreenak] konpartitzen ez dituztenen esku», ohartarazi du. 2025eko urtarrila baino lehenago egin beharko dituzte hurrengo hauteskunde orokorrak Erresuma Batuan.

Areago joan da John Penrose diputatua, Sky News telebista katean egin zioten elkarrizketa batean: «Azkenean gaur arratsaldeko bozketa irabazten badu ere, sentsazio orokorra da hau dela bukaeraren hasiera. Uste dut dena amaitu dela». Barne Ministerioak ustelkeriari aurre egiteko duen saileko burua izan da Penrose Johnson lehen ministro denetik, baina atzo iragarri zuen dimisioa eman duela, iruditzen baitzaio Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterrak gobernuaren kode etikoa «urratu» duela, egotzita pandemian egindako festen inguruan «gezurrak» esan izan dituela Komunen Ganberan.

Bestalde, Alderdi Laboristako buru Keir Stamer aspalditik ari zaio esaten Johnsoni dimititu dezala. Ez duenez hori egin, tory-ei eskatu izan die barneko zentsura moziora deitu zezatela, eta gaur, «interes nazionalagatik», lehen ministroaren kontra bozkatzeko eskatu die parlamentari kontserbadoreei. Hori bai, laboristen artean badira pentsatzen dutenak Johnsonek karguan jarraitzeak on egin diezaiekeela azkenean.

Aurrekari batzuk Margaret Thatcherrek (1989an eta 1990ean), John Majorrek (1995ean) eta Mayk (2018) ere barneko zentsura mozio bati aurre egin behar izan zioten tory-en lider eta Erresuma Batuko lehen ministro zirenean, eta onik atera ziren. Hori bai, gehiengo ahul bat eskuratu zuten bozketa horietan, %50-60 artekoa, eta argi ikusi zen, hortaz, diputatuen erdiak ia kontra zituztela.