Summary: Elkarrekin Podemos-IUk gastu publikoa handitzeko eskatu dio Jaurlaritzari. Miren Gorrotxategik azaldu du dokumentu batean zenbait proposamen egin dizkiotela Jaurlaritzari, eta Azpiazuk horiek aztertzeko konpromisoa azaldu duela. EH Bilduk, berriz, 429 milioi euroko balioa duten neurriak proposatu ditu.

Eusko Jaurlaritzak gaur amaitu du Eusko Legebiltzarreko talde politikoekin 2021erako aurrekontuak negoziatzeko egin duen bilera sorta. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburua Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariekin batzartu da, modu telematikoan; izan ere, berrogeialdian dago koalizioko talde parlamentario osoa, euren artean COVID-19 kasu positibo bat atzeman dutelako.

Gorrotxategik eman ditu bilera osteko azalpenak. «Oso giro lasai eta onean» egin dute bilkura, eta Elkarrekin Podemos-IUk dokumentu bat helarazi dio sailburuari, aurrekontuetan sartzeko hainbat proposamenekin, eta horiek gauzatu ahal izateko, eskatu dio gastu publikoa areagotzeko: «Badakigu teknikoki gastu publikoa areagotu daitekeela; Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuak %2,2,ko defizita jasotzen du, baina posible da teknikoki %2,6ra igotzea. Horrek ahalbidetuko luke diru nahikoa izatea guk planteatutako proposamenak aurrera atera ahal izateko».

Agiri horretan jasotako proposatutako neurrien inguruan, Gorrotxategik esan du ez dela erabat onartzeko edo baztertzeko testu bat, eta «hitz egiteko aukera» ematen duela: «Gu prest gaude akordioetara iristeko, beti ere balioko dutenak jendearen bizimodua nabarmen hobetzeko». Bileran, Azpiazuk ez du «sakoneko erantzunik» eman; Gorrotxategik azaldu gaur bertan aurkeztu diotela dokumentua sailburuari, eta, beraz, ez duela astirik izan hura aztertzeko. Halere, sailburuak «interesez» aztertuko duela agindu du, eta ahal bezain azkar erantzungo duela.

Neurriei dagokienez, koalizioaren proposamenek eragingo lukete gastua 392,9 milioi eurotan handitzea. Multzo handiena, 152 milioi euro, enplegu eta industria politiketan eginiko proposamenak dira, eta 65,9 milioi, babes sozialeko eta giza eskubideak bermatzeko neurrietara. Gainera, koalizioak beste 55 milioi bideratu nahi ditu osasungintzara; nagusiki, Osakidetzako lehen arretako eta erizaintzako lantaldeak indartzeko, lan baldintzak «duintzeko» eta COVID-19aren txertoa jartzeko baliabideak areagotzeko.

Bihar, bilera

Azpiazuk, berriz, nabarmendu du Gorrotxategik, Hernandezek eta Sotok «maximoetako eta lerro gorririk gabeko» proposamen bat aurkeztu dutela eta Elkarrekin Podemos izan dela Azpiazuren bilera sortara «aurrekontuen inguruan benetako negoziazio batean sartzeko asmoarekin joan den bakarra». Hortaz, konpromisoa hartu du proposamena «patxadaz aztertzeko», eta hurrengo bilera zehaztu dute: bihar bertan izango da, 16:00etan, «balizko topaguneak bilatzeko».

Epeei begiratuta, Azpiazuk berehala eman beharko lioke erantzunen bat Elkarrekin Podemos-IUri, astelehenean amaitzen baita osoko zuzenketak aurkezteko epea. Koalizioak oraindik ez du erabaki osoko zuzenketa bat aurkeztuko duen: «Gobernuak gure proposamenetik onartzen duenaren edo ez duenaren arabera erabakiko dugu». Hain justu, epeekin kexu agertu da Gorrotxategi: «Sailburuari esan diot berandu xamar datorrela bilera, oso denbora gutxirekin gaudela edozein negoziazio egiteko. Uste dugu egoerak eskatzen duela erantzukizun berezia izatea».

Jaurlaritzak ziurtatuta dauka kontuen onespena, EAJren eta PSE-EEren gehiengo absolutuari esker, eta Gorrotxategik azaldu du aldagai hori aipatu jarri duela Azpiazuk berak: «Mahai gainean jarri da numerikoki ez dela beharrezkoa gure adostasuna; kontuan hartu beharreko abiapuntua da, baina baita guk negoziaziorako dugun jarrera ere».

EH Bilduk, 429 milioi

Bestalde, EH Bilduk gaur aurkeztu du aurrekontuetan jaso beharreko neurriei buruzko txosten bat. Azpiazurekin bildu ondorengo agerraldian eginiko balorazioak jasotzen ditu dokumentuak; «ezohiko egoera» izanik, horrek «ezohiko ariketa politiko osoa egiteko parada» eskaintzen dutela aurrekontuek. Horregatik, kontuei «izaera estrategikoa» onartu die.

EH Bilduk 429 milioi euro bideratzea eskatuko luketen proposamenak jaso ditu dokumentuan, hiru ardatzetan banatuta: diru sarrerak handitzea -besteak beste, zerga erreforma «sakon» bat eginda eta COVID-19 tasa bat ezarrita-, zerbitzu publikoak indartzea -osasun, hezkuntza eta gizarte zerbitzuen sistemak diruztatuta- eta pandemiaren testuinguruan ohiko funtzionamendua mugatua izaten ari diren sektore ekonomikoak erreskatatzeko funts bat osatzea. Hain justu, hori da diru kopuru handiena hartzen duen saila: 200 milioi euro. Osasun sistema indartzera bideratutakoak, berriz, 140 milioi euro hartzen ditu.

Txostena aurkezteko agerraldian, Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak nabarmendu du «inork» ez lukeela ulertuko, «baliabideak egonda, oinarrizko arloak diren osasuna, hezkuntza eta, oro har, zerbitzu publikoak ez indartzea». Erantsi du datozen hilabeteetan «asko» dagoela jokoan, eta, «ardura politikotik», Jaurlaritzari «elkarrizketa eta akordiorako aukera» eskaini dizkio: «Gure proposamenak errealistak dira, gure ahalmen ekonomikoaren barruan kokatuta daude eta herri honen pertsonen beharrei erantzuten diote».

Azpiazu, ordea, kexu azaldu da indar subiranistaren jokabidearekin; kritikatu du 10:00etan bidali duela txostena, prentsan aurkeztu baino minutu batzuk aurretik: «Oso ezohikoa eta desegokia iruditzen zait EH Bilduk aurrekontuen proiektuaren inguruan bere proposamena luzatzeko modua: prentsaurrekoan, negoziazio mahaian aurkeztu beharrean. Ez dirudi logikoena helburua akordio batera iristea baldin bada».

Lehen bilera sorta amaituta, murriztu egin dira akordiorako aukerak. Atzo, PP+C's koalizioko kideak izan ziren Azpiazurekin bildu zirenak, eta iragarri zuten osoko zuzenketa aurkeztuko dutela. Jaurlaritzak adostasunerako atea itxi zion Voxi ere. EH Bilduk oraingoz ez du iragarri osoko zuzenketarik aurkeztuko ote duen, baina «hankamotz» jo zuen gobernuaren proposamena. Hilaren 29an eztabaidatuko dituzte osoko zuzenketak, eta espero da behin betiko onespena otsailaren 11ko osoko bilkuran ematea.


Summary: Ia ehun pertsona kutsatu dira Zamudioko zahar etxean. Muskizko (Bizkaia) eta Erroko (Nafarroa) zahar etxeetan ere agerraldiak atzeman dituzte.

Zamudioko Truiondo zahar etxean COVID-19aren agerraldi bat izan da, eta ia ehun pertsona kutsatu dira. 67 egoiliarrek eta 31 langilek eman dute positibo. Lehen positiboak urtarrilaren 2an atzeman zituzten, baina, egunek aurrera egin ahala, agerraldia handituz joan da. Atzo baheketa bat egin zuten, eta positibo gehiago zenbatu zituzten. Denera, 98 izan dira positibo eman dutenak. Bizkaiko Aldundiak ez du oraindik zahar etxeko egoiliarren eta langileen osasun egoeraren berri eman. Uztail bukaeran ere beste agerraldi bat egon zen zahar etxe horretan, eta, orduko hartan, 30 positibo atzeman zituzten.

Bestelako agerraldiak ere egon dira Euskal Herriko hainbat zahar etxetan. Muskizko (Bizkaia) Marcelo Gangoiti zahar etxean ere agerraldi bat egon da: ia egoiliar guztiak kutsatu dira, 103 erabiltzaileetatik 93 kutsatu dira, bai eta beste 22 osasun langile ere. Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak adierazi du «irtenbideak» bilatu behar direla, eta ez errudunak. Gertatutakoaz ikasi eta prebentzioan «erlaxatu gabe» lanean segitu beharra erakutsi du Muskizkoak, haren esanetan. EH Bilduk Aldundiari eskatu dio adinekoen egoitza horretan esku hartu dezala, nahiz eta zentro horren kudeaketa pribatua izan. Koalizioak proposamena aurkeztuko du Bizkaiko Batzar Nagusietan gaiaren inguruan.

Nafarroan, Erroko Ibañeta zahar etxean ere agerraldi bat atzeman dute. Hemeretzi lagun kutsatu dira, eta horietatik hamazazpi egoiliarrak dira. Txertoaren lehen dosia jasota zeuden egoiliar guztiak. Urtarrilaren 5ean jaso zuten Ibañeta egoitzako egoiliar eta langileek txertoaren lehen dosia, baina bigarrena heldu aurretik iritsi da agerraldia. Gehienak asintomatikoak dira, baina bost ospitaleratu behar izan dituzte.


Summary: Quebeceko Couche-Tard taldea Carrefour erosi nahian dabil. Elkarrizketak hasi dituztela baieztatu dute bi konpainiek, baina ez da ziurra fruitua ematea.

Europan duen negozioa biderkatzeko operazioa abian jarri du Couche-Tardek. 2.700 saltokitik gora ditu kontinentean, gasolindegiak eta haien ondoko dendak batik bat, duela urte batzuk Statoil Norvegiako petrolio konpainia publikoari erositakoak. Cercle K marka erabiltzen du horietan Couche-Tardek, AEBetan ere baliatzen duena. 1980an jarri zuen lehen denda, Lavalen (Quebec), eta erosketen bidez hazi da, Quebecen eta Kanadan lehenik, eta hortik kanpo azken urteetan.

Frantziako Carrefour, berriz, Europako saltoki katerik handienetako bat du: han ditu munduan dituen 12.225 dendetako gehienak, horietako dozena batzuk Euskal Herrian —zazpi lurraldeetan ditu dendak—.

Neurri aldetik biak antzekoak diren arren —Couche-Tard taldeak 14.000 saltoki ditu, txikiak gehienak—, finantza merkatuetan abantaila handia du Quebeceko taldeak: 30.000 milioi eurotik gora balio du, eta Carrefour 12.000 milioi euroan geratu da. Carrefourrek ez da bere garairik onenean bizi, azken krisi ekonomikoek eta erosketa molde berriak bezero asko urrundu dizkiotelako bere hipermerkatuetatik. Azkenaldian, bere apustua izan da hiriguneetan saltoki txikiagoak jartzea, Carrefour Express izenekoak.

Gerturatze «adiskidetsua» dela ziurtatu dute Couche-Tardek eta Carrefourrek, Bllombergek bere asmoen berri eman ondoren. Ez da ziurra elkarrizketek fruitua ematea, ez dirudielako bat egiteak sinergia edo aurrezpen handiak ekarriko lituzkeenik.


Summary: Txertaketa «apurka handituz» joango dela azaldu du Indurainek. Urtarrilaren 21erako Nafarroako zahar etxeetako 13.000 egoiliar eta langileei lehen dosia jarriko zaie eta bigarren dosia otsailaren 12rako. Ondoren, osasun etxeetako 18.000 profesionalei, etxeetan bizi diren menpekotasun handiko 7.000 pertsonei eta haien bizikideei jarriko diete.

Astero Nafarroak Pfizerren 6.000 txerto jasotzen ditu; zehazki, 5.850. Txertatze kanpaina motel doala leporatu diote gobernuari, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du esperotako erritmoan doala, «apurka handituz». Indurainek zehaztu du hasiera «konplexua» izan dela, eta iritsi ahala jartzeko asmoa dutela. Hala ere, era berean, azaldu du bigarren dosia metatzen dutela «segurtasuna bermatzeko», bigarren dosi horrek ziurtatzen baitu immunitate eraginkortasuna %95 ingurukoa izatea.

Carlos Artundo Osasun zuzendariak berretsi du Nafarroak «bide orri propioa» duela, baina helburua argia dela: ahalik eta pertsona gehien txertatu dosiak jaso ahala. Dena den, horrekin batera, zehaztu du «ongi eta segurtasunez» egin nahi dutela. Adibidez, lehen fasean, zaurgarritasun handieneko pertsonak txertatzea erabaki dute, eta lehen erantzuna zahar etxeetako langile eta egoiliarretara zuzendu dute.

Horrek esan nahi du zahar etxe guztietara joan behar dutela: «Hau motela eta konplexua da. Azkarragoa da toki handi eta jendetsuagoetan hastea, adibidez ospitale batean, egun batean milaka txerto jar daitezkeelako, baina, Osasun Ministerioaren irizpideekin bat, zaurgarrienekin hastea hobetsi dugu». Aldi berean, gogorarazi du txertoa jartzen zaion pertsona bakoitza ordu erdiz zaindu behar dutela taldeek, erreakzio kaltegarriren bat agertuz gero artatzeko.

Indurainek zehaztu duenez, kanpainaren hasiera honetan lehen helburua ehundik gora zahar etxe eta menpekotasun egoitzetako 13.000 egoiliar eta langile dira. Lehen dosia urtarrilaren 21erako jartzea espero dute, eta erantzuna positibotzat jo dute, %92koa izan baita orain arte. Bigarren dosia otsailaren 12rako jarriko dela aurreikusten du gobernuak.

Hortik aurrera, hurrengo helburua ospitaleetako eta osasun sistemako 18.000 profesionalak izango dira, baita etxean bizi diren menpekotasun handiko pertsonak eta haiek zaintzen dituzten pertsonak ere. Lehen fasea gaindituta, 65 urtetik gorako pertsonak, funtsezko jardueretan lan egiten dutenak eta gaixotasun kronikoak dituztenak txertatuko dituzte. Helburua da zahar etxeetako egoiliarren %90i jartzea, osasun arloko profesionalen %70i, eta 65 urtetik gorakoen %8ri. «Iraupen luzeko lasterketa bat da. Sei hilabete eta hamabi hilabete artean iraungo du. Ez dakigu zehatz-mehatz», azaldu du Artundok.

Txertoen ekoizpenaren erritmoak baldintzatuko du txertaketa. Orain, astero 5.850 iristen dira, eta aurki Modernaren beste 500 iritsiko dira. Artundok gogorarazi du «historian lehen aldia» dela komunitate zientifikoak, farmazia enpresek eta gobernuek «hain esfortzu kolektibo handia» egiten dutela. Europako Batzordeak arrisku partekatuko kontratuak izenpetu ditu enpresa askorekin, eta denbora eskasa izan dute makina bat txerto eskura izateko. Denok nahi genuke gehiago izatea, baina daudenak daude, eta konpainiak ekoitz ditzaketenak baino ez dira jarri uneotan». Hartara, antsietatea ulergarritzat jo arren, egoera konplexua dela aipatu du.


Summary: Ndrangheta Italiako mafia nagusiaren aurkako makroepaiketa hasi dute. 355 lagun daude auzipetuta, kide edo kolaboratzaile izatea egotzita. 1986an Cosa Nostra epaitu zutenetik ez da mafiaren aurkako antzeko epaiketarik izan.

Italiako mafia boteretsuentzat jotzen den Ndrangheta sarearen aurkako epaiketa hasi dute gaur goizean, Italia hegoaldeko Lamezia Terme herrian. Industrialde batean kokatutako eraikin blindatu batean egiten ari dira epaiketa; segurtasun neurriak betetzeko, batetik, eta auzipetuak ehunka direlako, bestetik. 355 lagun epaituko dituzte, Ndranghetako kide izateagatik eta harekin kolaboratzeagatik.

Rinascita-Scott operazioaren barruan 400 lagun atxilotu zituzten 2019an Italian, Alemanian, Bulgarian eta Suitzan, eta operazio hartatik eratorri da gaur hasi den epaiketa.

Mafiako kideak ez ezik, politikariak, militarrak eta enpresariak ere epaituko dituzte, askotariko akusaziopean: hilketak, estortsioa, armen eta lehergailuen trafikoa, korrupzioa, droga trafikoa eta beste. Horien artean daude, besteak beste, Giancarlo Pitteli Forza Italia alderdiko diputatu ohia, Mario Lo Riggio enpresari ezaguna eta Salvatore Rizzo Nicotera herriko alkate ohia.

Mancuso familiaren jardunaren inguruan ardaztuko da epaiketa, batez ere. Mafiaren barruan pisurik handiena duen familia da Mancuso, eta Vibo Valentia probintziaren gaineko kontrolaren zati handi bat izatea egotzita joango dira hango kideak epailearen aurrera.

Epaitegia bunker bilakatuta

Gaur goizean egin dute lehen saioa, hedabide grafikoen presentziarik gabe, epaileak hala eskatuta. Horrek polemika eragin du, eta erabakia kritikatu dute kazetari elkarteek. Izan ere, ikusmin handia dago Italian gaur hasi den epaiketaren inguruan. 1986an Cosa Nostra taldea epaitu zutenetik ez da mafia sareen aurkako antzeko epaiketarik izan herrialdean. 474 lagun epaitu zituzten orduko hartan—horietatik 119 ihes eginda zeuden—, eta Cosa Nostra talde kriminal egituratu bat zela ebatzi zuten epaileek. Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileek gidatu zuten epaiketa, eta, 1992an, Cosa Nostrak berak hil zituen biak, atentatu bidez. Mafiaren aurkako borrokaren aurkako sinbolo bilakatu ziren.

Oraingoan ere bada mafiaren erantzunaren beldurrik, baina haren aurkako indar erakustaldi moduan ere planteatu da epaiketa, eta, zenbait hedabidek diotenez, horren erakusle da epaiketa egiteko Calabria eskualdea aukeratu izana; hain justu, Ndrangheta mafiaren jardunaren epizentro dena. Nicola Gratteri Catanzaro hiriko fiskalburuak zeresan handia eman du mafiaren aurkako azken urteetako prozesuetan, eta haren jarduna erabakigarria izan da mafia sarea epaitzeko. Hark gidatu zuen Rinascita-Scott operazioa, eta Mancuso familia ikertzen aritu da azken urteetan.


Summary: GuraSOSentzat, erraustegia era «arduragabean» ari dira kudeatzen. Plataformaren arabera, Gipuzkoako Fiskaltzak haien eskariz abiatutako ikerketaren helburua da plantaren «ilegaltasun egoera» argitzea. GHK-k jakinarazi du aztertzen ari dela GuraSOS auzitara eramatea.

GuraSOSen salaketa aintzat hartuta, Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) legeztatze prozesuan izandako ustezko irregulartasunak ikertzen hasi da Gipuzkoako Fiskaltza. Plataformaren arabera, instalazioaren «ilegaltasun egoera» argitzea, salatutako ekintzen «balizko tipikotasuna» zehaztea, eta horiek egin zituzten pertsonak «identifikatzea» du helburu ikerketak.

GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioarentzat, ordea, GuraSOSen «erasoek eta salaketek» ez dute «inolako oinarririk», eta arratsaldean plataformari «erantzuteko» soilik gaztelaniaz kaleratutako ohar batean jakinarazi du plataforma auzitara eramatea aztertzen ari dela. Entitate publikoaren arabera, «erabateko gardentasunez» jokatu du uneoro, «ezarritako prozedura guztiak betez». Gogoratu du orain arte elkarteak jarritako «salaketak eta helegiteak» hogei baino gehiago izan direla, baina auzitegiek «beti» erabaki dutela horiek aintzat ez hartzea.

Fiskaltzaren erabakia azaltzeko prentsa agerraldia egin dute, gaur goizean, Donostian, kolektiboko kide Joseba Belaustegik eta Mertxe Petxarromanek, eta eskatu diete epaileei ikerketa fasea irekita dagoen bitartean plantaren jarduera behin-behinean eten dezatela. Belaustegik salatu du hondakinak tratatzeko instalazioa, «bere osotasunean», era «arduragabean» ari direla kudeatzen, «ezkutuan», eta ingurumenarengatik zein segurtasunarengatik «erdeinua» adieraziz.

Entitate publikoa ez dago ados horrekin, eta plataformak gaurko agerraldian esandakoa «gezurtatu» du, azpimarratuz bai kontsortzioak, bai Gipuzkoako Foru Aldundiak, baita Eusko Jaurlaritzak ere «ahalik eta prestutasun eta gardentasun handienarekin» jokatu dutela, «transmititu den informazio guztian egiaztatu ahal den moduan». Jose Ignacio Asensio GHKren presidentearen eta Gipuzkoako Ingurumen diputatuaren hitzak ere jaso dituzte oharrean: «GHKko langile eta funtzionarioen profesionaltasuna eta lan ona nabarmendu nahi dugu»

Atzo plantan gertatutako suteari dagokionez , GHK-k esan du «berehala» kontrolatu zutela, «larrialdietarako protokoloa aktibatuz». GuraSOSekoek adierazi dutenez, «azken hilabeteotan» erraustegian piztutako hirugarren sutea izan zen atzokoa, baina aurrekoetako bat asteartekoa baino «askoz ere larriagoa»izan zela. Belaustegik azpimarratu duenez, ez dira «ezustean» gertatutakoak, eta pizten dira hondakinen hobiaren funtzionamendu «okerraren ondorioz». GuraSOSekoak zehaztu du hobian metanoa sortzen dela, eta horrek eragiten dituela suteak, «Zaldibarko zabortegian gertatu zen moduan».

«Espediente asko»

Plataformaren esanetan, instalazioko bi labeak eta balorizazio katearen atalak «modu ilegalean» funtzionatzen ari dira uneotan, nahiz eta GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak iragarri zuen, lehengo astelehenean, transformadore nagusia asteburuan jarri zutela martxan —irailean erre egin zen—, «normaltasun osoz eta topera». Belaustegirentzat, GHK-k «saihestu» egin du instalazioaren «ilegaltasun egoera». Iruditzen zaio ezin dela esan planta bete-betean ari dela funtzionatzen, «ez duelako gainditu proba fasea, eta are gutxiago ez gas eta argindar instalazioen ikuskatzea, ezta segurtasuna bermatzeko eta ingurumena babesteko behar diren baimen, homologazio eta agiri multzoa». Adierazi du, zentzu horretan, Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Sailak «espediente asko» helarazi beharko dizkiola fiskaltzari.


Summary: Euskal Herriko aireportuek lau bidaiaritik hiru galdu zituzten iaz. Aire garraioak zazpi urtez izan duen goranzko joera eten du koronabirusak. Merkantzien garraioak eutsi egin dio Forondan

Euskal Herriko aireportuen goranzko bidea kolpe handi batekin eten da. Kolpe metaforiko batekin, bistan da, aireportuetako pistetan istripu seriorik gabeko urtea izan baita 2020. urtea. Koronabirusaren krisiak eta hari aurre egiteko hartutako neurri gogorrek eten egin dute zazpi urtez handitzen aritu den trafikoa, azken lauak marka historikoekin, eta ia hiru laurden bat gutxitu du bidaiarien joan etorria.

2019an 7,7 milioi bidaiarik erabili zituzten Euskal Herriko bost aireportuak. Aurten, oraingoz, Hego Euskal Herriko aireportuen datuak baizik ez daude. Miarritzeko aireportuak datuak eguneratzeari utzi zion konfinamendua hasi eta instalazioa itxi zutenean, eta ez du 2020ko bidaiarien berri eman. Hori bai, joan den urrian iragarri zuen 400.000 bidaiari espero zituela, aurreko urteetan baino %60 gutxiago. Aurreikuspen hori betetzea zaila izango zaio, Ipar Euskal Herrian mugikortasuna oso mugatua izan delako udazkenean eta Eguberriko oporraldian.

Konfinamendurik ez da izan Hego Euskal Herrian apirilaren amaieraz geroztik, baina bai izan dira lurralde batetik bestera mugitzeko debekuak, eta oraindik indarrean daude. Horien ondorioz, bidaiari kopurua %71,3 txikitu da lau aireportuetan: zenbaki osoetan, 4,7 milioi lagun gutxiagok erabili dituzte. Kalte ekonomiko handia eragin du gutxitze horrek aireportuko zerbitzuetan, hala nola, kafetegietan, dendetan, eta taxisten artean.

Hegaldiak, %51 gutxiago

Hegaldien kopurua ere nabarmen jaitsi da, baina ez hainbeste: %51. Hau da, hegazkin gehiago ibili direla erdi hutsik 2019arekin alderatuz gero.

Loiukoa da, alde handiz gainera, Euskal Herri osoan erabiltzaile gehien dituen aireportua, baina besteetan ohikoagoa den irudi bat ikusi da aurten han ere: bidaiaririk gabeko terminalarena. 2019an 5,9 milioi erabiltzaile izatetik 1,7 milioi izatera igaro da (-%71,4). Are okerragoa izan da abendua, %81,7ko jaitsiera izan baitu normalean joan etorri handikoa den hilabete batean.

Antzeko portzentaietan gutxitu dira bidaiariak beste aireportuetan ere: -%65,5 Noainen (84.000 erabiltzaile), -%73,8 Hondarribian (83.800), eta -%73,9 Forondan (45.300). Bidaiarien garraiatzeari baino askoz hobeto eutsi dio merkantzien garraioak. Kopuru esanguratsu bat mugitzen duen bakarra Foronda da, eta alde horretatik ez zuen urte txarra izan, praktikoki pare geratzea lortu baitzuen, 64.3 milioi tona.

2021a ere ez da erraza izango aireportuentzat eta haien inguruko zerbitzuentzat. Mugikortasuna mugatzeko neurriak indarrean izango dira hurrengo hilabeteetan, eta nekez altxatuko dira hurrengo oporraldirako, Aste Santurako.


Summary: Gizon bati sei urteko kartzela zigorra ezarri diote Zarautzen adin txikiko bat bortxatzea egotzita. Gizona ezingo da emakumearengana gerturatu zazpi urtean, eta ezingo da harekin komunikatu. Gainera, 100.000 euroko kalte-ordaina eman beharko dio biktimari.

Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak sei urteko kartzela zigorra ezarri dio gizon bati Zarauzko (Gipuzkoa) 2017ko San Pelaio jaietan adin txikiko bat bortxatzea egotzita, Efe berri agentziak jakinarazi duenez. Eferen arabera, sexu erasoa egitea egotzi diote.

Kartzela zigorra ez ezik, beste hainbat zigor ere ezarri dizkio epaitegiak: erasotzailea ezingo da biktimarengana gerturatu zazpi urtean, ezta harekin komunikatu ere. Gainera, 100.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio egindako minagatik.

Azkenean sei urteko espetxe zigorra jarri badiote ere, zigor handiagoak nahi zituzten fiskaltzak eta akusazio partikularrak —biktimaren senideak—: bederatzi urteko kartzela zigorra eskatu zuten.


Summary: Txina «giza eskubideen mehatxutzat» jo du Human Rights Watchek. Urteko balantzea egin du erakundeak, eta ondorioztatu du XI Jinpingen gobernua azken urteetako «bortitzena eta kontrol gehien duena» dela.

Mundu mailako giza eskubideak babesteko orduan Txinako Gobernua «mehatxua» dela ondorioztatu du HRW Human Rights Watch nazioarteko erakundeak urteko balantzean. Salatu du Pekinek bere sistemarekiko kritikoa den oro isilarazi nahi duela herrialdean, zentsura bidez eta nazioartean etengabe hazten ari den bere botere ekonomikoarekin. Bestalde, beste zenbait herrialdetako buruzagi «autokratek» ere nazioarteko giza eskubideen legedia urratzen dutela salatu du HRWek. Buruzagi horien artean aipatu ditu Donald Trump AEBetako presidentea, Narendra Modi Indiako lehen ministroa eta Jair Bolsonaro Brasilgo presidentea.

Urte berriaren hasierarekin batera, HRW nazioarteko giza eskubideen aldeko erakundeak amaitu berri den urtearen balantzea egin du, eta bertan plazaratu duen ondorio nagusia da Txinako Gobernua munduan giza eskubideak gehien urratzen dituena dela. Kenneth Roth zuzendari exekutiboaren ustetan, Txinako Gobernuak «mehatxutzat» dauzka giza eskubideak, eta haren erantzunak kolokan jar litzake mundu mailako giza eskubideak. Hain zuzen ere, herrialdean askatasun politikorik ez dagoela adierazi du erakundearen txostenak, Txinako Alderdi Komunistaren boterea «kolokan» jarriko duelakoan. Urraketa horien adibidetzat jarri du gobernuak martxan jarritako «zaintza teknologikoa». Bestalde, salatu du munduko herrialde bakarra dela gutxiengo etnikoetako milioika biztanle aldi berean atxilotzen eta doktrinatzen dituena: gobernuak uigur etniako biztanleak kontzentrazio eremuetara eramaten zituela zioen albisteari erreferentzia eginez.

Gehitu du Xi Jinpingen gobernua azken urteetako «bortitzena eta kontrol gehien duena» dela, eta, horrela jarraituz, etorkizun «distopikoa» izango dutela txinatarrek, zentsoreen kontrolpetik ihes ezin eginda.

Beste herrialdeetan ere bai

Baina Txinan soilik ez, munduko beste zenbait herrialdetan ere giza eskubideetan atzerapausoak sumatu ditu HRWek. India, AEBak eta Brasil jarri ditu jomugan: hango buruzagiak «populistatzat» jo ditu, eta salatu du, Txinak bezala, nazioarteko legedia ez dutela errespetatzen. Horien kasuan ere, salatu du gutxiengo etnikoen aurkako erasoak egin dituztela, eta epaileen, kazetarien eta ekintzaileen askatasuna oztopatu dutela.

Hiru estatuen artean harremanak daudela argi utzi du txostenak, eta horiek ere eskubideen aurkako izendatu ditu. Urraketa horien adibidetzat jarri du «arrazakeria eta diskriminazioa bultzatzen dituen AEBetako migrazio politika zitala», edota estatubatuarrek osasun arreta eskuratzeko duten gaitasunaren ahultzea. Indiako kasuan, musulman eta hinduen arteko gatazkei egin die erreferentzia, gobernuak gutxiengoen aurkako erasoak saihesterik lortu ez duela azalduz. Gehitu du sarritan BJP gobernuko aderdiaren jarraitzaileek berek hauspotzen zituztela sarraskiak. Brasilen, berriz, gobernuak onartutako legeek Poliziari inpunitate osoa eskaintzen diotela salatu du erakundeak, eta hartutako neurriek biztanleria zaurgarriena arriskuan jartzen dutela.

Hiru estatu horien urraketez gain, gerran dauden herrialdeenak ere aztertu ditu, horietan gertatzen direnak «lotsagabekeriaz» izaten direla argudiatuz. Siria eta Yemengo gerrak izan ditu aztergai, horietan dauden alde guztiek zibilak babesteko ezarritako legeak urratzen dituztela azalduz: arma kimikoen debekutik ospitaleak bonbardatzeko debekuraino.

Horri lotuta, gerra horiek uzten dituzten errefuxiatuak eta haien bizi baldintzak jo ditu Europako arazo nagusitzat HRWen txostenak. Izan ere, 2019an 100.000 asilo eskatzailetik gora heldu ziren Europako mugetara, gehienak itsasoz. Greziako uharteetara heldu zen kopurua handia izan zen, eta, hain zuzen ere, kopuru handi horrek Europako estatuen arteko lankidetza arazoak azaleratu zituen. Erakundeak salatu du Italiak eta Maltak ez zietela baimenik eman GKEei itsasoan erreskatatutakoak beren lurraldeetara eramateko. Eta, horrez gain, adierazi du Europako Batasunak zenbait estatu kideren politika urratzaileen aurka aritu behar izan duela; Hungarian, esaterako, herrialdeko mugan zeuden asilo eskatzaileei elikagaiak helaraztea galarazi baitzuen.


Summary: Trump bigarrenez epaituko du AEBetako Senatuak. Estatuburuari epaiketa politikoa egitearen alde bozkatu dute 232 ordezkarik, eta aurka 197k. Alde bozkatu dutenen artean daude hamar ordezkari errepublikano. Senatuko buru Mitch McConnell errepublikanoak aitortu du ez duela garbi zer bozkatuko duen auzia goi ganberara heltzen denean.

AEBetako historian lehen aldiz, presidente batek bi impeachment prozesuri egin beharko die aurre. Donald Trumpek izango du ohore hori, Alderdi Demokrataren ekimenez. Estatuburu errepublikanoari gertatutakoa ordainarazi egin nahi diote demokratek, eta errepublikano batzuek, bere jarraitzaile andana bat Kapitolioaren aurka bidali izana. Aukera guztiak baliatu dituzte horretarako, Mike Pence presidenteordeari hura kargutik kentzeko eskatuz lehenik –Pencek uko egin zion halakorik egiteari argudiatuta horrek «egoera are gehiago sutuko» zuela–, eta haren aurkako auzi politikoari bide eginez azkenik. Atzo, Washingtonen arratsalde hasiera zenean, eta Euskal Herrian 22:40ak, Ordezkarien Ganberako gehiengoak baiezkoa eman zion Trumpen aurkako epaiketa hasteari. Aldeko 232 botorekin eta aurkako 197rekin onartu zuten estatuburuaren aurkako epaiketa politikoa abian jartzea.

Joe Bidenek, oraindik presidente hautatua denak, ontzat eman zuen ganberaren erabakia, baina nabarmendu zuen Senatuaren ardura izango dela orain Trump kargutik kentzeari buruzko auzi saioak aurrera eramatea, «nazioarentzat oinarrizkoak diren eginbeharrak» bere gain hartzen dituen bitartean. Pelosik ez zuen atzo argitu noiz helaraziko dioten Senatuari prozedura hasteko eskaria, baina ez dago zalantzarik hurrengo legealdian izango dela hori. Halla, epaiketak oztopatu egin ditzake Bidenek lehentasuntzat jotako hainbat gai eta erabaki, besteak beste, pandemiaren aurkako neurriak. Hori dela eta, buruzagi berriari lanerako tarte bat ematearen aldekoak dira, eta auzia atzeratzeko proposatu dute.

Orain arteko bidea azkarra eta erraza izan den arren, Senatuan oztopo handiagoa topatuko dute demokratek Trump errrudunttzat jotzeko garaian. Izan ere, goi ganberako senatarien bi herenen babesa behar dute horretarako, eta horrek esan nahiko luke ehun senatari errepublikanoetatik 17ren baiezkoa lortu behar dutela. Aurreko impeachment saioan ez bezala, oraingoan alderdi errepublikanoak askatasuna eman die bere senatariei bozkatzeko garaian, eta hainbatek dagoeneko aurreratu dute zalantzan daudela; esaterako, Mitch McConnell errepublikanoen senatuko buruzagiak aurreratu du «aurkezten dituzten argudioen arabera» hartuko duela azken erabakia, baina onartu du badaudela Trump auzipetzeko nahikoa oinarri.

Erantzukizun eske

Nancy Pelosi ganberako presidenteak abiatu zuen bozketa aurreko eztabaida, ohartaraziz ezinezkoa dela «historiari ihes» egitea: «Aurrera egin behar dugu. Bera [Trump] mehatxu argi eta berehalakoa da maite dugun nazioarentzat». Hala, buruzagi demokratak «oinarrizkotzat» jo du epaiketa politikoa egitea, nahiz eta ez izan denen gustukoa. «Gaur, hemen, Konstituzioa babestera etorri gara hona». Pelosik hitza hartu baino minutu batzuk lehenago Trumpen aurkako salaketak irakurri zituzten behe ganberan. Estatuburu errepublikanoari leporatzen diote «AEBetako Gobernuaren aurkako indarkeria» bultzatzea, eta ohartarazten dute hark karguan jarraituko balu kolokan jarriko lituzkeela «segurtasun nazionala, demokrazia eta Konstituzioa».

Duela bi urte ez bezala, errepublikanoen artean ere izan dira Trump kargutik kentzearen alde bozkatu dutenak. Zehazki hamar izan dira impeachment-a babestu dutenak –halako bozketa batean bere alderdiko buruzagiaren aurka bozkatu duen kopururik handiena; izan ere, Bill Clintonekin, soilik bost demokratak egin zuten haren aurka–. Trump auzipetzearen alde bozkatu dutenetako bat da Wyomingeko ordezkari eta Dick Cheney presidenteorde izandakoaren alaba Liz Cheney: «Gertatu den guztia haren erantzukizuna da. Ez zatekeen halakorik gertatuko presidentearengatik ez balitz. Auzipetzearen alde bozkatuko dut». Harekin bat etorri zen, esaterako, ganberan gutxiengoan diren errepublikanoen buru Kevin McCarthy ere. Hark egotzi zion Trumpi manifestarien jarrera txarretsi ez izana, horiek Kapitolioaren aurka jo zutenean. Baina Cheneyk ez bezala, McCarthyk defendatu zuen ez zela beharrezkoa epaiketa bat hastea, eta nahikoa litzatekeela ikerketa batzorde bat osatu eta estatuburuaren jarrera ofizialki gaitzestea.

Izan ziren, errepublikanoen artean, Trumpen jarreratik urrundu arren auzipetzearen aurka agertu zirenak. Horietako bat izan zen Hego Carolinako senatari Lindsey Graham, ohartaraziz epaiketa batek okerragotu egingo lukeela egoera. «Impeachment-ak instituzioen egoera okerragotuko luke, eta indarkeria gehiago sustatuko», esan zuen Grahamek, behe ganberako eztabaida hastear zegoela.

«Indarkeriarik ez»

Ordezkarien Ganberan eztabaida betean zirenean, komunikatu ofizial bat plazaratu zuen Trumpek hilaren 20rako aurreikusitako manifestazioak baketsuak izan zitezela eskatuz. «Eskatzen dizuet ez dadila indarkeriarik izan. Ez lege hausterik eta ez inolako istilurik ere. Ez da hori nik nahi dudana, ez da hori Amerikak eskatzen duena», zioen bertan estatuburuak.

Datorren asteazkenean hartuko du presidente kargua Joe Bidenek, eta FBIk zabaldutako informazioen arabera, Trumpen jarraitzaileek manifestazioak antolatu dituzte egun horretarako AEBetako 50 estatuetako hiriburuetan. Horietatik jendetsuena Washingtonen bertan espero dute. Segurtasun indarrek, gainera, ohartarazi dute litekeena dela miliziek ere parte hartzea. Hori dela eta, Guardia Nazionaleko milaka kide eraman dituzte hiriburura. Gerra garaitik ikusi gabeko irudiak utzi zituen atzoko egunak Kapitolioan, non militarrek hartu zituzten eraikineko gela inguru eta korridorerik gehienak.


Zigor handia jaso du Realak

Summary: Zigor handia jaso du Realak. Txuri-urdinak Espainiako Superkopatik kanpo geratu dira, Bartzelonaren aurka penaltietan galdu ostean. Donostiarrek azkenera arte estutu dituzte kataluniarrak, baina bidean geratu dira.

Modu anker batean amaitu da Realak Espainiako Superkopan egin duen ibilbide labur bezain bizia. Txuri-urdinek banako berdinketarekin osatu zuten atzo Bartzelonaren aurkako finalerdiko arauzko denbora, eta, luzapenean golik egon ez zenez, penalti jaurtiketetan erabaki zen zein taldek jokatuko duen igandeko finala: Bartzelonak egin du aurrera, penaltietan 2-3 irabazita.

Donostiarrak berandu suspertu ziren hil ala biziko joaldi horietan. Lehen hirurak huts egin zituzten Jon Bautistak, Mikel Oiartzabalek eta Willian Josek. Bartzelonak ere izan zuen makalaldia penaltietan, baina Realak ordurako zaila zuen markagailua iraultzea, eta arerioak gainditu zuen kanporaketa.

Azkenerako, zigor handiegia jaso zuen Realak. Imanol Alguacilen jokalariak ondo aritu ziren neurketan zehar, eta estu hartu zituzten Ronald Koemanenak. Arauzko denbora amaitu aurretik izan zuten aukerarik markagailuan aurrea hartu eta finalerako pasea lotzeko. Baita luzapenean ere; bi minuturen faltan, Adnan Januzajek jaurtiketa bikaina egin zuen aldeko falta batean, eta Marc Andrek Ter Stegenek ozta-ozta ukituta saihestu zuen belgikarraren gola. Bartzelonako atezaina bere taldearen salbatzailea izan zen atzo.

Kontuak kontu, nahi baino bide laburragoa egin du Realak Superkopan. Hamar eguneko bidaia nahi zuena bi eguneko osteratxoan geratu zaio, baina lezio bat ikasi dute txuri-urdinek: halako kolpeak jasotzeko, halako egoeratan egon behar dela. Taldearen jirakoen nahiz zaleen bihotz maiztasun altuek erakusten dute taldeak gertu izan zuela finalerako urratsa.

Erritmo ugariko partida

Neurketa bizia izan zen atzokoa. Txinparta jario hasi zen, eta halaxe amaitu zen. Hasi orduko, Realak goian presioa egin zion Bartzelonari, eta kataluniarrek lanak izan zituzten baloia nahieran jokatuta ateratzeko. Lehendabiziko zatiari hobeto ekin zioten donostiarrek; egin nahi zuten hori gogoan hartuta, estu hartu zuten Koemanen taldea, baina azken metroetan asmatu gabe.

Dena den, erasora gehiago egin zuten txuri-urdinek lehendabiziko zatian. Erasora begira aritu ziren Mikel Oiartzabal, Alexander Isak eta Cristian Portu, nahiz lehen biek ganora handiagoz eratu jokaldiak. Zelai erdian, berriz, Jon Guridi itsasargi zela, giharra erakutsi zuten gipuzkoarrek, eta Bartzelonari ateak itxi zizkioten. Ez hori bakarrik; baloiak bata bestearen atzetik ostu zituzten donostiarrek, arriskua sortzen saiatuz.

Hala, neurketari ekin eta 20 minutura, txuri-urdinek nahi zuten moduan egituratu zuten partida. Kataluniarrak ito nahian aritu ziren, eta hein batean lortu zuten. Ez zuten lortu, ordea, beren legea ezartzea, eta garesti ordaindu zuten hori.

Izan ere, minutuek aurrera egin ahala, orekatu egin zen neurketa. Bartzelonak geroz eta erosoago jokatu zuen, eta lehen zatiaren hondarrean nagusitu egin zen Koemanen taldea. Partida goitik behera itxuraldatu zen, eta Alex Remiroren atera egin zuen Bartzelonak, hegaletatik erasora egin eta Realaren areara gerturatuta.

Pixkanaka nagusitu zen Bartzelona, eta atsedenaldiaren aurretik lortu zuen saria. 39. minutuan jokaldi ona osatu zuten Martin Braitwhaitek, Antoine Griezmannek eta Frenkie De Jongek. Daniarrak frantziarrarekin jokatu zuen, eta Realeko harrobiko jokalariaren erdiraketa buruz errematatu zuen Herbehereetakoak. 0-1ekoa kolpea izan zen Realarentzat; lehen zatian bi jaurtiketa egin zituen atera Bartzelonak, eta bat atera sartu zuen. Atsedenaldira joan aurretik markagailua berdintzeko aukera izan zuten txuri-urdinek, baina Natxo Monrealen erdiraketa ezin izan zuen inork aprobetxatu.

Bigarren zatia estreinakoaren moduan hasi zen: joan-etorrian. Hasi eta hiru minutura, erasora egin zuen Realak, eta De Jongek eskuarekin ukitu zuen area barruan. Txuri-urdinen aldeko penaltia adierazi zuen epaileak; jaurtiketa egin aurretik, Marc Andre Ter Stegen saiatu zen Oiartzabal urduri jartzen, baina eibartarrak, ohikoa duen odol hotz horrekin, sareetara bota zuen baloia.

On egin zion golak Realari, erasora egin baitzuen berriz. Nekeak gutxika-gutxika erasan zien jokalariei, eta hori nabaritu egin zen jokoaren erritmoan. Partida hautsita zegoen, eta itzali egin zen berehalakoan; astun bilakatu zen jokoa, eta arerioari neurria hartzen aritu ziren ordutik aurrera.

Luzapena, hutsean

Lehen 90. minutuetan gol bana sartuta, bi taldeek garaipenaren bila ekin zioten luzapenari. Susperraldi moduko bat bizi izan zuten orduan: abaildutako jokalariak suspertu egin ziren bat-batean, eta aulkitik zelairatutako jokalariek distira eman zioten neurketari. Ander Barrenetxea eta Adnan Januzaj izan ziren horren adibide. Haien eta Oiartzabalen grinaren artean, astindu egin zuten Bartzelona azken minutuetan, eta gertu izan zuten irabazteko zoria.

Golik lortu ez, ordea, eta penaltietan balantzak kataluniarren alde egin zuen. Porrot mingarri batetik lezio bat irabazi zuten txuri-urdinek.


Summary: Gasteizko, Kataluniako eta Galiziako LGTBIfobiaren aurkako behatokiek Espainiako arartekora jo dute. Administrazio publikoek behar baino finantzaketa txikiagoa eman dietela salatu dute arartekoari aurkeztutako dokumentu batean. Ikerketa bat egiteko eskatu diote, laguntzak murriztuta biktimentzako arreta zerbitzuak mugatzen direla argudiatuta.

Baliabie ekonomikoak murriztu dizkietela eta, Gasteizko, Kataluniako eta Galiziako LGTBIfobiaren aurkako behatokiek Espainiako arartekoari eskatu diote ikerketa bat abiarazi dezala. Administrazio publikoek finantzaketaren kantitate bat eteteak LGTBIfobiaren biktimei laguntzeko zerbitzuak eskaintzea eragozten duela oroitarazi dute; hala nola lege arreta, arreta juiridikoa eta arreta psikosoziala.

"Gero eta kezkatuago gaude baliabideak gero eta gehiago mugatzen ari direlako, eta murrizketa horiek oztopoak dakartzalako gure lanerako", azaldu dute prentsa ohar batean. Ohartarazi dute iturri ekonomikorik gabe, lan egiteko oinarrizko baliabiderik gabe —langileak eta lanerako beharrezko materiala—, ezin dutela arreta egokia eman. Horregatik, Espainiako arartekoari eskatu diote aurkeztutako kexa onartzeko eta ikertzeko ea aurten jaso duten finantzaketa "neurrikoa eta egokia" ote den eskaintzen duten zerbitzua eman ahal izateko.

Kataluniako LGTBIfobiaren aurkako behatokiko presidente Eugeni Rodriguezek erregistratu du kexa: "Ez da onargarria beren lurraldeetan lan ukaezina egiten duten eragileek zentimo bakar bat ere ez jasotzea estatuko administrazioen aldetik". Haren ustez, egoera zaurgarrienean dauden kolektiboei arreta espezifikoa eta espezializatua eman behar zaie, eta, horretarako, ezinbestekotzat jo du behatokiok baliabide ekonomiko "duinez" hornitzea. Galiziako behatokiko arduradun Carlos Emiliok ere administrazioei eskatu diete "jabetzeko" zein lan egiten duten eragileok.

Ika-mika Gasteizen

"Onartezina da gorroto delituen eta diskurtsoen goranzko egoera batean, bizi dugun osasun krisi larrian, LGTBIfobiari aurre egin beharreko baliabideak murriztuz joatea" deitoratu du Amets Martinez de Hereditak, Lumagorriko presidente eta Ikusgune LGTBIfobiaren aurkako Gasteizko Behatokiaren kudeatzaileak. "Erakundeek behatokietatik egiten ari garen lana aitortu eta babestu behar dute", azpimarratu du.

Lehenago ere, Lumagorrik salatu izan du Gasteizko Udaleko aurrekontuetan diru sorta txikiagoa jaso dutela gizon eta emakumeen berdintasunaren aldeko eta LGTBIfobiaren eta indarkeria sexistaren aurkako egitasmoek. Zehazki, Ikusgune behatokiarekin udalak zuen hitzarmena 70.000 eurotik 30.000 eurora jaitsi dute, eta behatokiak berariaz jasotzen zituen 20.000 euroak ere ez dituzte sartu aurrekontuetan. Gasteizko Berdintasun Planak ere 45.000 euroko murrizketa jasan duela salatu dute.


Summary: Txeroki hizkuntza hitz egiten dutenek txertoa jasotzeko lehentasuna dute. Egun, 2.000 lagun inguruk hitz egiten dute hizkuntza horretan Txeroki Nazioan, eta 30 hiztun hil dira COVID-19aren eraginez. Erabakiarekin, «populaziorik zaurgarriena» eta euren kultura babestu nahi dituzte.

Txeroki hizkuntzaren egoera hain da zaila, Oklahomako (AEBak) Txeroki Nazioan 2.000 lagun besterik ez dira hizkuntza solturaz mintzatzeko gai. Hari eusteko ohiko zailtasunei, gainera, beste bat batu zaie azken urtean; koronabirusaren eragina. Txeroki hizkuntza hitz egiten duten 30 lagun inguru hil dira gaitzaren eraginez, eta, kopuruak gora egiten jarraitzea eragozteko asmoz, erabaki bat hartu du komunitateak: «Lehen hizkuntzatzat» txerokia dutenek lehentasuna izango dute txertoa jasotzeko orduan, adinekoekin eta osasun langileekin batera.

Txeroki Nazioko zuzendari Chuck Hoskinek CNNri azaldu dizkio arrazoiak: «Mintzatzaile bat galtzen duzunean, eta erraztasunez hitz egiten duten 2.000 hiztun bakarrik geratzen zaizkion tribu bat zarenean, ez duzu soilik ordezkatu ezin den zerbait galtzen; bizitza honetan dena den bezala, altxor nazional bat galtzen duzu». Uste dute horiek, COVID-19aren pandemiatik «bizirik ateratzen» badira eta «euren jakituria» transmititzen badute, txeroki hizkuntzaren iraupena ziurtatzen lagun dezaketela.

Oklahoma estatuko ipar-ekialdeko erreserban 141.000 txeroki inguru bizi dira. Han, 12.300 COVID-19 kasu inguru baieztatu dituzte, eta 60 lagun baino gehiago hil dira. Heriotzen artean, 30 inguru izan dira txeroki hizkuntza erabiltzen duten adineko herritarrak.

Tribuak abendu erdialdean jaso zituen Pfizer enpresaren lehen txertoak, eta berehala abiatu zuen txertaketa. Besteak beste, Euskal Herrian egin bezala, hainbat fasetako prozesu bat garatu dute, Txeroki Nazioaren osasun zerbitzuaren webgunean azaltzen dutenez. Hala, «lehen lerroan dauden osasun langileek» eta «adinekoek» dute txertoa jasotzeko lehentasuna. Horiekin batera jarri dituzte «lehen hizkuntza» txerokia dutenak ere. Hala, «osasun zerbitzuak eta txeroki populaziorik zaurgarriena» babesteaz gain, «kultura» ere zaintzeko hautua egin dute. Orain arte, txeroki hizkuntzan mintzatzen diren 600 lagun inguru txertatu dituzte, eta astea amaitu aurretik 1.000 izatea espero dute.

«Galtzeko arriskuan»

Txeroki hizkuntza «galtzeko arrisku bizian» dago. Hala azaldu zion Misha Becker hizkuntzalariak BERRIAri, duela pare bat urte eginiko elkarrizketa batean. Hala, egun gehienez 10.000 hiztun izango dituela adierazi zuen hark: «Azken datuen arabera, mila eta hamar mila hiztun bitarte daude. Aldeak horren zabalak dira, hitz solteak dakizkiten herritarrak hiztuntzat hartzen baitira, baina txerokiz elkarrizketa oso bat mantentzeko gai direnak gutxi dira». Horietako gehienak Oklahoman bizi dira, Txeroki Nazioan.


Summary: Italiako Gobernua kolokan da, bi ministrok dimisioa eman ostean. Renziren alderdikide Teresa Bellanova eta Elena Bonetti dira kargua utzi dutenak. Lehen ministro izandakoa oso kritiko agertu da Giuseppe Conteren gobernuak zer-nola kudeatu duen pandemia.

Hautsi egin da Italiako koalizio gobernua. Bart gauean gertatu zen. Lehen ministro izandako Matteo Renziren alderdiko bi ministrok dimisioa eman baitzuten. Italia Viva alderdiko Teresa Bellanova Nekazaritza ministroa eta Elena Bonetti Familia ministroa dira kargua utzi dutenak. Renzi oso kritiko agertu da azken asteetan Giuseppe Conte lehen ministroak zer-nola kudeatu duen pandemia. «Arrazoiren bat egon behar du Italia izan dadin koronabirusak jende gehien kutsatu eta hil duen herrialdea izateko, bai eta BPG barne produktu gordinak beheraldi handiena izan duena ere», salatu zuen Renzik, dimisioen berri eman ondoren.

Koalizioa apurtzear zela jakinda, Italiako presidente Sergio Mattarellarekin bildu zen Conte eta ohartarazi zion hautesleek ez zutela begi onez ikusiko gobernuaren azken krisia: «Ez dute ulertuko haustura, horrenbeste erronka ditugunean. Bozetara jotzen badugu, zigortu egingo gaituzte». Hala Contek baimena eskatu zion Mattarellari beste gobernu koalizio bat osatzen ahalegintzeko. Horretarako, baina, alderdi txikiagoekin aliantzak egin beharko ditu, eta horien artean egon liteke Silvio Berlusconi gobernuburu ohiaren Forza Italia kontserbadorea.

Contek nahikoa babes lortu ez balu, litekeena da Mattarellak beste norbaiti eskatzea gobernua osatzeko, besteak beste, hauteskundeak egin behar izatea saihesteko. Italian soilik presidenteak du bozetara deitzeko eskumena, baina herrialdea pandemia betean egonik, bere esku dagoen guztia egingo du hark pauso hori eman behar ez izateko.

Conte 2018an heldu zen agintera Bost Izarren Mugimenduaren eta Matteo Salviniren Ligaren arteko koalizioari esker. Elkarlanak, baina, urtebete iraun zuen, eta 2019an hautsi egin zen. Orduan, Renziren zentro-ezkerreko Alderdi Demokratikoarekin egin zuen akordioa Bost Izarren Mugimenduak Conteri arnasa emanez. Baina Renzik laster utzi zuen Alderdi Demokratikoa, eta Italia Viva taldea sortu. Geroztik, oso gogor jo du gobernuaren aurka, eta krisia sortu da Europak pandemiatik irteteko emandako 180.000 milioi euroak nola baliatu eztabaidatzen hasi diren honetan.


Summary: Bengoak hiru edo lau asteko itxialdia eskatu du. Rafael Bengoa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohiak uste du Erresuma Batuko aldaera «gutxiesten» ari direla, eta txertaketa azkartzeko eskatu du.

«Egoera kontatzen dutena baino dezente larriagoa da». Hori iruditzen zaio Rafael Bengoa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohiari, Onda Vasca irratian egin dioten elkarrizketan azaldu duenez. Haren irudiko, Erresuma Batuko aldaera «gutxiesten» ari dira, eta konponbide bat proposatu du: hiru edo lau astean etxean ixteko eskatu du.

Orain arteko erabakiei erreferentzia eginez, nabarmendu du «antzeko neurriekin» jarraitzea erabaki dutela, «gogorrago esku hartu beharrean». Izan ere, «erdizkako kontrolarekin» segituko dutela iruditzen zaio, «bigarren olatuan egin bezala». Baina ohartarazpen bat egin du: hirugarren olatuan, Erresuma Batuko aldaera ere egon daiteke, «eta egongo ez balitz ere, zenbakiak oso altuak dira».

Horri aurre egiteko, konponbidea izan daitekeena ere proposatu du Bengoak: berriz ere etxean konfinatzea. Uste du Espainiako Gobernua ez dela ari horretan pentsatzen, baina autonomia erkidegoei aukera hori ematearen alde egin du Bengoak: «Gutxienez, arautegi bat prestatzen egon beharko luke, eskatzen duten autonomia erkidegoen neurri hori [konfinamendua] hartzeko aukera izan dezaten».

Txertoaz ere aritu da Bengoa. «Beharrezkoak da posible diren baliabide guztiak erabiltzea», azpimarratu du. Uste du txertaketa azkartu beharra dagoela, «birusari mutatzeko denborarik ez emateko». Horretarako, esaterako, kiroldegietan txertatzea proposatu du, baita giza baliabideetan «eginahalak egitea» ere, «uda erdi normala izan dezagun».

Ekonomia buruan

«Ekonomiari gehiago eragingo dio hilabete askoan ahalik eta gutxiena egiten saiatzen jarraitzen badute», ohartarazi du Bengoak. Aldiz, eragin txikiagoa izango duela iruditzen zaio konfinamendu «laburra eta gogorra» egiteak, «gero argia ikusteko».


Summary: Patxi Zamorak «oso garrantzitsutzat» jo du Bruselak bere auzian jarrera bat hartzea. Europako Legebiltzarrean EAJko Izaskun Bilbaok egindako galdera bati erantzunez, Didier Reynders Europako Batzordeko Justizia komisarioak zehaztu du poliziek ezin dituztela herritarrei buruz duten informazioa erabili administrazio arloko erabakiak baldintzatzeko.

Patxi Zamorarena ez da kasu bakarra. Hiru hamarkadaz, Iberiako hegazkin zerbitzari gisa lan egin izan du Kontuz! herri plataformako eledunak, eta 2018an, erretiroa hartzeko gutxi falta zitzaiola, aireportuetan sartzeko baimen berezia atzera bota zion Guardia Zibilak. Denborarekin jakin dute arbitrariotasun berarekin jokatu dutela aireportuetan lan egin izan duten beste bi langileren aurka ere: batarekin, alderdi komunistako militante izateagatik, eta bestearekin, errepublikazalea izateagatik.

Haren auzia argitzeko borroka politiko eta juridiko etengabean, ezustea eman du Europako Legebiltzarrak. EAJko Izaskun Bilbaoren galdera bati erantzunez, Didier Reynders Europako Batzordeko Justizia komisarioak zehaztu du ezein estatutako Poliziak ezin dituela bere artxibategiak erabili administrazio arloko erabakiak baldintzatzeko. Era berean, gaineratu du Europako Batasuneko estatukide orok ziurtatu egin behar duela irizpide hori betetzen dela. Azkenik, azaldu du EBko herritar orok eskubidea duela jakiteko poliziak zer informazio duen norberari buruz.

«Adierazpen horrek garrantzia du, ez baita kazetariei mikrofono aurrean egindako adierazpen soil bat. Europako Legebiltzarrean egindako galdera bati emandako erantzun instituzional bat da, eta haren edukia bete beharrekoa da», nabarmendu du Zamorak. Izaskun BIlbaok Bruselan egindako lana eskertu du, haren ondorioz etorri baita erantzuna. Galderak zioen ea guardia zibilak erabiltzen dituen bere artxiboak Zamora eta aireportuko beste langile batzuk kaleratzeko. Reyndersek, erantzunean, ez du ofizialki baiezkorik ematen, baina zeharka aditzera ematen du kasuen berri badutela. Patxi Zamorak horri garrantzi berezia eman dio.

Alta, horrek ez du esan nahi Espainiak berehalakoan egoera aldatuko duela. Europako Batasuneko estatuek neurriak hartzeko ahalmena dute, baina, era berean, EBko arauak bete behar dituzte. Horregatik, Zamorak nabarmendu du erantzun instituzional horrek balio judizial eta politikoa duela.

Judizialki, erabakia arbitrarioa izan zen tesia indartu dezake. «Agian, ez da sekulako froga, baina balio dezake epaileari ikusarazteko zer arraio gertatu den». Auzitegietan hainbat auzi ireki ziren, baina urteotan itxi egin dira. Dena den, Zamoraren arabera, garrantzitsuena «erabakitzeke» dago oraindik. Auzitegi Goreneko administrazio auziekiko aretoak ebatziko du ea auzia Madrilgo Auzitegi Nagusira itzultzen duen. Auzibide horretan argitu beharko litzateke administrazio arloan Zamorari baimena kentzeko erabaki administratiboa zuzen edo oker hartu zuen Guardia Zibilak.

Politikoki, berriz, Espainiako Kongresuan indar ugari batzeko aukera ikusten du Zamorak. Bere aurrekari politikoengatik halako baimena kendu zaien beste bi herritar egonik, Europako Batzordearen erantzun instituzionalak hauspotu egin dezake Kongresuko hainbat talde ekinbide berean batzeko aukera. Halaber, Europako Arartekora jotzeko asmoa dute.


Summary: CAFek eta Bombardierrek 146 tren egiteko kontratua lortu dute Parisen. 2.560 milioiko kostua du, eta lanak nola banatuko dituzten zehaztu ez duten arren, azken urteetako eskaera handienetakoa izango litzateke

CAFentzat Frantziatik datoz berri onak. Beasaingo (Gipuzkoa) tren ekoizlea Kanadako Bombardierrekin batera 2.560 milioiko lan kontratu bat lortu du Parisen, 146 tren egiteko, Frantziako hiriburuko iparraldea eta hegoaldea, eta haren aireportuak lotzen dituen RER B linearentzat.

Kontratua oraindik ez dute sinatu, baina «lehenbailehen» egitea espero dute alde guztiek. Zifren tamaina kontuan hartuta, esan daiteke azken urteetako handienetako bat izango dela Euskal Herriko multinazionalarentzat. Eta hori mugikortasunaren sektoreak egun bizi duen testuinguru zailean lortu izanak, balio bikoitza ematen dio.

Bitartean, CAFek zain jarraitzen du Espainiako Renfek aurki jakinarazitu dituen bi kontratu handiak nori emango dizkion zain: 1.000 milioikoa da bata eta 1.700 milioikoa bestea. Horien zati bat lortzea da bere nahia.

CAFek Parisko lehiaketa irabazteko borroka handia egin behar izan du. Bombardierrekin partzuergoa osatuta lortu du, eta aurrean Alstom frantziarra izan dute. Herrialde hartako hedabide batzuen arabera, 500 milioi euroko aldea egon da irabazleen eta galtzailearen artean. Lehiaketak oihartzun zabala izan du komunikabideetan: Frantziako enpresa bati kontratua eman ez izanak kritika ugari eragin ditu.

Abenduan, erabakia hartuta zegoenean, Alstomen salaketa baten ondorioz, esleipena eten behar izan zuten. Kontratazio prozesua partzialki berrabiarazteko eskatu zuen, besteak beste. Epaitegietan jarraitzen du auziak, baina epaileak aukera eman du CAFek eta Bombardierrek kontratua sinatzeko. 11 egun izango dituzte horretarako eta epe horretan Alstomek berriro aurkeztu ahal izango du helegitea.

Azken egunetan, RATP, SNCF eta Ile de France Mobilites garraio operadoreek prozesua «bizkortu» nahi izan dute;âhorregatik berretsi dute kontratua CAFentzat eta Bombardierrentzat izango dela. Komunikabideetara bidalitako oharrean, dena den, ez duteakordioari buruzko zehaztasun gehiago eman; adibidez, lanak nola banatuko dituzten CAFen eta Bombardierren artean, edo bestela esanda, 2.560 milioietatik zenbat dagozkion bati eta zenbat besteari.

Frantziara begira

Beasaingo enpresa bere ohar laburrean azken urteotan Frantzian azken urteetan sinatu dituen kontratuen garrantzia azpimarratzera mugatu da. 2019ko amaieran egindako bat nabarmendu du, 700 milioi eurokoa, Paris-Clermont eta Paris-Limoges-Toulouse lineetarako 25 tren egitekoa, beste 75 egiteko aukerarekin. Gogoratu du, halaber, Nantes, Besançon eta St. Etiennenerako tranbiak egiteko eta Lyongo metroaren flota birgaitzeko eskaerak dituela, eta Okzitaniako Bigorren lantegi bat duela.

Bestalde, Kanadako Bombardierrek ere kontratu garrantzitsuak egin ditu Frantziarekin azkan aldian: 565 milioi euroko bat sinatu zuen urte amaieran, SNCFrentzat 33 tren egiteko. Horien propultsio sistemak multinazionalak Trapagarenen (Bizkaia) duen fabrikan garatuko dituzte.


Summary: Eguneko mila positiboren langara hurbiltzen ari da Hego Euskal Herria. 984 kasu atzeman dituzte Osasunbideak eta Osakidetzak, atzo 15.712 proba egin eta gero

Eguberrien eragina nabari da jada COVID-19ak Hego Euskal Herrian duen transmisio mailan. Hazi eta hazi ari da egunero atzemandako positiboen kopurua, eta transmisio kurbaren goranzko joerak ez du etenik. Eguneko 1.000 positiboren langara hurbiltzen ari dira Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa.

Atzo, esate baterako, 984 kasu atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak, 15.712 PCR eta antigeno proba egin ostean. Hortaz, positibo tasa %6,2 da oraintxe.

Herrialdeka, 119 positibo antzeman zituzten Araban, 428 Bizkaian, 209 Gipuzkoan eta 213 Nafarroan.

Ospitaleetako egoeraren berri eman dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ere: 75 pertsona ospitaleratu zituzten atzo COVID-19aren eraginez, eta ZIUetan 96 paziente daude orain.


Summary: Inoizko labar arte figuratiborik zaharrena aurkitu dute Indonesian. Duela 45.500 urteko sus cebifrons edo urde garatxodun baten marrazkia aurkitu dute Sulawesi uharteko leize-zulo batean.

Indonesiako eta Australiako arkeologo talde batek duela 45.500 urteko urde baten marrazkia aurkitu du Indonesiako Sulawesi uharteko leize-zulo batean. Science Advances aldizkarian Adam Brumm arkeologoetako batek azaldu duenez, inoizko labar arte figuratiborik zaharrena izan daiteke. Orain arte ezagutzen zen labar arte figuratiborik zaharrena duela 43.900 urteko ehiza eszena abstraktu bat zen, 2020an uharte berean arkeologo talde berak aurkitutakoa.

Arkenas Indonesiako Ikerkuntza Arkeologikoko eta Australiako Griffith Unibertsitateko arkeologoek egin dute ikerkuntza. Txerrien familiako sus cebrifrons bat da margotuta aurkitu dutena, txerri garatxodun ere esaten zaiona. Sus cebifrons txerria Bisayak uharteetako espezie bat da, eta, gaur egun, galtzeko zorian dago. Leize-zuloko marrazkikoa gandor gorri batekin ageri da, eta begien aurrean bi garatxo dauzka, urde horren helduaroaren ezaugarri bat.

«Beste bi urde garatxodunen arteko borroka bat edo hartu-eman bat ikusten ari dela dirudi», zehaztu du Brummek. Espezie horretako txerriak milaka urtetan margotu dituzte gizakiek inguru horietan, batik bat Izotz Aroan. Leize-zulo berean duela 32.000 urteko antzeko beste margolan batzuk aurkitu dituzte. Adituen arabera, margolan horiek guztiek frogatzen dute gizakiek Asia eta Australia-Ginea Berri arteko uharteak duela 65.000 urte zeharkatu zituztela.

Leang Tedongnge leize-zuloko hormetako batean aurkitu dute margolan hori. Hango biztanleen arabera, soilik eurak sartu dira orain arte leize-zulo horretan. Arkeologo taldea 2017an hasi zen han indusketak egiten. Kareharri haitzek osatzen dute Sulawesi uhartea, eta leize-zulo hori amildegien artean dagoen ibar batean dago; urtaro lehorrean soilik ailega daitezke kobazulora, euri urtaroan hara iristeko bidea urak hartzen baitu.


Summary: Bihar hastekoak dira Osakidetzako eta Osasunbideko langileei txertoa jartzen. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuen irudiko, «propagandistikoa» da Osakidetzako langileak txertatzen hasiko direla iragartzea.

Atzo iritsi ziren Modernaren txertoaren lehen dosiak Hego Euskal Herrira, eta Osakidetzak osasun langileei jarriko die txerto hori, bihar hasita. «Eskuragarri dauden dosiak ahalik eta lasterrena jartzen hasiko dira osasun langileei, salbuespen gisa», jakinarazi dute ohar batean.

Bi arrazoi eman dituzte horretarako: mugitzeko eta manipulatzeko dituen «zailtasunak» eta 65 urte baino gutxiago dituzten pertsonen artean «emaitza hobea» ematen duela. «Ezohiko txertaketa» Gurutzetako ospitalean hasiko da. Azaldu dutenez, txerto kopurua mugatua dela eta, lehentasunez zein osasun profesionalek txertatu behar duten zehaztu dute: «Aurreikuspenen arabera, datozen egunetan Modernatik jasotako dosien erdiak (700) Osakidetzako hainbat erakundetako Zainketa Intentsiboetako Unitateetako zerbitzuetako profesionalei jarriko zaizkie».

Halere, Osakidetzako zuzendaritzak ziurtatu du txertaketa «planifikatutakoaren arabera» egiten ari direla: lehenik, zahar etxeetako egoiliarrak eta langileak, eta, ondoren, osasun langileak.

Nafarroan, bihar hasiko dira ere osasun langileak immunizatzen. Ez dute zehaztu, dena den, jarriko dieten txertoa Pfizer-BioNtech enpresarena ala Moderna laborategiena den. Osasunbideak azaldu duenez, osasun zentro publiko zein pribatuetako langileei jarriko dizkiete lehen dosiak. Iruñerriko osasun zentroetako langileak Refena gunean txertatuko dituzte, eta gainerakoak, berriz, horretarako propio prestatutako unitate ibiltarietan. Martxoaren 22rako, 18.000 osasun langile immunizatu nahi dituzte.

«Propagandistikoa»

SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuen irudiko, «propagandistikoa» da Eusko Jaurlaritzak iragartzea Osakidetzako langileak txertatzen hasiko direla. «Eusko Jaurlaritzak egin nahi duen propagandatik harago, gaur ez da hasten Osakidetzazko langileen txertaketa», nabarmendu du Esther Saavedra ELAko kideak. Gaur goizean osasun langileek egin duten protesta batean egin ditu adierazpenak, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren «inprobisazioa» salatu du. Izan ere, haren hitzetan, joan den ostiralean izan zuten bilera Osasun Sailarekin, eta adierazi zieten ez zekitela zein txerto jarriko zieten, ezta noiz ere, baina atzo «aprobetxatzea» erabaki zuen 1.400 dosi iritsi izana, osasun langileei «modu inprobisatuan» jartzeko .

«Ezin da esan jada benetan osasun langileak txertatzen ari direla», azpimarratu du. Saavedrak datuak eman ditu esandakoa berresteko. Azaldu duenez, 1.400 dosi iritsi dira Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara, eta Osakidetzan 40.000 langile daude. Bakoitzari bi dosi jarri behar zaizkionez, 700 langile txertatuko dituzte. Txertaketa «benetan salbuespenezkoa» izango dela esan du.


Summary: Behatokiak salatu du ertzainen lan deialdiak ez dituela hizkuntz eskubideak bermatzen. Legegintzaldi honetan 700 ertzainentzako lanpostuak eskainiko ditu Eusko Jaurlaritzak, eta horietatik 238k ez dute hizkuntz eskakizunaren derrigortasun datarik, Behatokiak salatu duenez. Gainerako 462 lanpostuetan B2 hizkuntz eskakizuna behar da.

Ertzain eta udaltzain izateko lan deialdi esanguratsua jarri dute abian Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek. Denetara, 751 leku eskainiko dira, horietatik 700 ertzain izateko, eta gainerakoak, hemezortzi herritan udaltzain izateko. Bada, Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendariak azaldu duenez, «lan deialdi horietako hizkuntza eskakizunek baldintzatuko dute etorkizuneko Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren hizkuntza gaitasuna, eta, ondorioz, baita herritarren eskubideak ere».

Legegintzaldi honetan egingo diren lan deialdiak, ordea, ez ditu nahikoa berme eskaintzen, azaldu duenez. Izan ere, Ertzaintzarako 700 lanpostuetatik 238k ez dute hizkuntz eskakizunaren derrigortasun datarik. Gainerako 462 postuetan B2 hizkuntza eskakizuna eskatzen da. Udaltzaingoari dagokionez, 57 lanpostuetatik 14k ez dute derrigortasun datarik. Behatokiak Gasteizko kasuan jarri du azpimarra: 11 postuetatik zazpik ez baitute hizkuntza betebeharrik.

Hizkuntza eskakizun horiek «muga dira euskaraz zerbitzua jaso nahi duten herritarrentzat», Gaubekaren iritziz. Izan ere, agente denek euskaraz jakin ezean, nekez bermatu ahal izango da euskarazko zerbitzua: «Derrigortasun data duten langile kopurua ez da herritarren eskubide eta zerbitzuaren kalitatearen bermeari begira ezartzen, baizik eta euskaraz dakiten balizko herritar kopuruaren arabera».

Gogora ekarri nahi izan du, bestalde, Jaurlaritzak berak ezarritako irizpideen arabera herritarren hizkuntza aukera beti errespetatu behar dela. Baina urterik urte Behatokiak kexa ugari jasotzen ditu herritarren partetik, Ertzaintzak zein Udaltzaingo zerbitzuek ez dietelako bermatzen euskarazko zerbitzua. «Salaketa hauek erakusten dute hutsuneak hor jarraitzen duela».

Behatokiak Ertzaintzaren egungo egoera irudikatzeko datuak ere eman ditu. 2017an amaitutako euskara planaren arabera, 7.407 ertzainez osatutako lantaldetik %51k ez dauka euskarazko gaitasunik egiaztatuta. 2022an amaitzen den euskara planaren arabera, bestalde, Ertzaintzak euskaraz lan egitea eta herritarren hizkuntza eskubidea bermatzea du helburu. «Aurrerapausoak egin badira ere, bistan da ez dela nahikoa».


Summary: Zamaketariek akordio bat onartu dute lan hitzarmena negoziatzen jarraitzeko. Langile batzordearen gehiengoak sinatu du, baina ELA eta LAB kanpoan gelditu dira. Orain, hamabost egun dituzte negoziazio mahai berria osatzeko.

Bilboko portuko lan gatazkaren korapiloa askatzen hasteko akordioa lortu dute zamaketarien sindikatuetako batzuek eta Bilbo Estibak. Espainiako lan ministerioaren zaintzapean egun eta erdiz negoziatu ondoren, Coordinadorak, UGT eta Kaia sindikatuetako ordezkariek akordio bat lortu dute Bilboko portuko zamaketa enpresak batzen dituen elkartearekin. Bi aldeek zazpi akordio puntu adostu dituzte «negoziatzen jarraitzeko». ELA eta LABek ere ordezkaritza bat dute langile batzordean, baina ez dira gehiengoa, eta haiek ez dute akordioa sinatu.

Azken bi egun hauek gorriz markaturiko egunak ziren Bilboko portuko bulegoetan eskegita dauden egutegietan. Bi aldeak eta Espainiako lan ministerioak biltzekoak ziren Madrilen negoziazioen norabidea aldatzen saiatzeko, eta, txikiak badira ere, aurrera egiteko moduko fruituak eman ditu. Lan ministerioak zehaztu du bi aldeek «konpromiso» bat lortu dutela bilerekin jarraitu ahal izateko. Lan hitzarmen berria da eztabaidatzen ari direna, eta zamaketariek euren lan karga ziurta dadila nahi dute. Portu barneko hainbat jardun, baina, liberalizatu egin ditu Europako Parlamentuak, eta horrek zaildu egin ditu bilerak.

Akordioaren arabera, sektore mailako mahai bat eratuko da orain, «Bizkaiko zamaketari guztiak barnean hartuko dituena». Alegia, kontratu mugagabea duten 320 zamaketariak, eta behin-behinean daudenak. Behin-behinekoen baldintzak dira gatazkako eskaeretako bat. Akordioetako puntu bat «behin-behinekotasuna murrizteko» proposamenak onartzea da. Bi aldeek hamabost eguneko epea dute orain negoziazio mahaia osatu eta berriz biltzeko.

Bilboko zamaketariena azken hilabeteetako grebarik luzeena izan da. Urri eta abendu artean 55 eguneko lanuztea egin zuten, eta eragin handia izan zuten azpiegituraren jardunean. Enpresak, aurretik, Jaurlaritzaren bitartekaritzari uko egin zion negoziazioan, eta, azkenean, Lan Ministerioak lortu du bi aldeak batzea. Akordiorik lortu izan ez balitz, giroa are gehiago gaiztotzeko arriskua zegoen; zamaketariak grebara itzultzeko prest zeudelako eta enpresek begi onez ikusten zutelako auzia arbitraje betearazle baten bidez argitzea.


Summary: Herbehereetako Gobernuak dimisioa eman dezake. Seme-alabengatik laguntzak jaso zituzten familiei dirua itzultzeko eskatu die gobernuak, gurasoen ardura ez ziren «akatsengatik».

Herbehereetako Gobernua krisi politiko betean dago: iazko abenduan kaleratutako txosten batek azaldu zuen administrazioak seme-alabengatik emandako diru laguntzak bueltarazi zizkiola zenbait familiari, legezko babesik gabe. Hauteskundeetarako bi hilabete falta direlarik, gobernuaren dimisioa airean dago. Ezohiko ministroen kontseilua bildu zen atzo, eta bihar jakinaraziko dute gobernuaren erabakia.

Herbehereetako Gobernuak «inoiz ikusi gabeko kaltea» egin zien 20.000 gurasori, herrialdeko diputatuen komisio batek iazko abenduan kaleratutako txostenaren arabera. Han azaldu zuten, gurasoek jasotako diru laguntzak legezkoak baziren ere, itzularazi egin zizkietela, «akatsak» argudiatuta. Izapideak bukatu gabe egotea edo dagokiena baino diru kantitate handiagoa jasotzea izaten ziren horretarako argudioak; eta kontu horiek gurasoen esku ez bazeuden ere dirua bueltatzera derrigortu zituzten, beraietako asko baldintza ekonomiko eskasetara bultzatuz. Gehitu zuten ministroak, funtzionarioak, diputatuak eta epaileak horren parte zirela, eta «gurasoak aurka egiteko botererik gabe» utzi zituztela.

20.000 familiez horiez gain, jakinarazi zuten, konstituzioak espresuki debekatzen badu ere, herritartasun bikoitza duten beste 11.000 familiari ezohiko kontrolak egin zizkietela. Aste honetan bertan, kaltetutako 20 familiak gobernuko bost ministroren aurkako legezko prozesuak jarri dituzte martxan.

Txostena kaleratu zenetik, gobernuak barkamena eskatu die biktimei, eta 30.000 euroko kalte-ordainak ordaintzea onartu du. Hori ez da nahikoa izan, ordea; oposizioak eta familiek gobernuaren dimisioa eskatu dute. Hain zuzen ere, Mark Rutte lehen ministroak adierazi du bihar bilduko dela Ministroen Kontseilua, eta, atzoko bileraren ondoren dimisioa emateari ezezkoa eman bazion ere, bihar jakinaraziko du erabakia koalizio gobernuak.

Dena den, gobernuak dimisioa ez aurkeztea erabakitzen badu ere, oposizioko GroenLinks alderdiak zentsura mozioa aurkezteko asmoa du urtarrilaren 19an. Alderdi Sozialistaren eta eskuin muturreko Askatasunerako Alderdiaren babesa du, baina ez dute baztertzen alderdi gehiagok ere baiezkoa ematea.


Summary: Mugako pasabideen itxiera dela eta, herritarrentzat konponbideak aurkitzeko eskatu du Euskal Elkargoak. Frantziako Estatuari elkar aditze bat eskatu dio Joseba Erremundegi Euskal Elkargoko mugaz gaindiko harremanetarako kontseilari delegatuak.

Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko mugako zortzi pasabide itxi dituzte gaur goizean. Pirinio Atlantikoetako Prefeturak hartutako neurriak, haserrea eta ezin ulertua eragin ditu hautetsi eta herritar andanarengan. Iritzia galdetuta, prefeturara jotzeko agindu zuen atzo Euskal Hirigune Elkargoko komunikazio zerbitzuak; gaur, «zigortutako» herritar eta langileentzat «soluzioak» aurkitzera deitu du agiri batean.

«Erabaki hau, indartu nahi dugun mugaz gaindiko lankidetzaren oinarri diren euskal lurraldeetako biztanleen eta aktoreen eguneroko trukeen aurka doa. [Frantziako] Estatuari eskatzen diot elkar aditze bat abia dezala gai honi buruz, bertako biztanleei eta langileei erantzun pragmatikoak emateko. Euskal Hirigune Elkargoak osoki parte hartuko du lan honetan», adierazi du Joseba Erremundegik.

Gaur goizean itxi dituzte aipatutako pasabideak. Lizarrieta eta Lizuniaga lepoetako argazkiak zabaldu dituzte zenbait erabiltzailek sarean: plastikozko hesi batzuk ezarri dituzte errepide gainean, «itxitako bidea» dioen seinalearekin. Goiz bukaerarako, Lizuniagako hesiak baztertu eta normal-normal pasatzen hasiak ziren bertatik. Baina, arratsalde hasierarako, Frantziako militarrak ezarri dira bi lepoetako mugak ixten.

Urtarrilaren 14tik aitzina, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak hala erabakirik, Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko pasabide hauek itxiko dira:

Sara (Lapurdi). Lizuniagako lepoa; Lizarietako lepoa; Sarako bidea (Berruet bentaren heinean).

Hendaia (Lapurdi). Merkantzien zubia; Hendaia eta Hondarribia (Gipuzkoa) lotzen dituen itsasoko joan-jinkaria.

Baigorri (Nafarroa Beherea). Izpegiko lepoa.

Aldude (Nafarroa Beherea). Aldudeko ibarreko pasabidea.

Larraine (Zuberoa). Iturzaetako lepoa.


Summary: Abortuaren despenalizazioari buruzko eztabaida hasi dute Txileko Kongresuan. Abortua haurdunaldiaren 14. astera arte despenalizatzeko lege proiektu bat aurkeztu du oposizioak, baina Sebastian Piñeraren gobernua haren aurka dago.

Abortuari buruzko eztabaida Argentinatik Txilera igaro da. Txileko Kongresua haurdunaldia lehen hamalau asteetan etetea baimentzen duen lege proiektu bat eztabaidatzen hasi zen atzo. Txileko Alderdi Sozialistako diputatuek 2018an aurkeztu zuten lege proiektua. Oposizioak azkartu egin du hari buruzko eztabaida orain, ordea.

Argentinan legeztatu izanak eta herrialdeko mugimendu feministaren presioak agenda politikoan kokatu dute gaia. Gainera, prozesu konstituziogile bati ekin dio herrialdeak. Augusto Pinocheten garaiko Konstituzioa ezeztatu, eta beste bat idazteko ardura izango du herritarrek osatutako batzorde misto batek. Horrek herritarrengan sortu duen itxaropena baliatu, eta abortua eztabaidaren erdigunean kokatu nahi dute haren aldekoek.

Zigor Kodeko hiru artikulu aldatzea aurreikusten du lege proiektuak. Horrek ez luke abortua legeztatuko, baina modua ezarriko luke lehen hamalau asteetan haurdunaldia mozten dutenak ez zigortzeko. Azken helburua abortua legeztatzea bada ere egungo Konstituzioak horretarako aukerarik ez duela ematen azaldu zuen Maite Orsini RD Iraultza Demokratikoa alderdiko diputatu eta proiektua eztabaidatuko duen batzorde parlamentarioko presidenteak, Canal 24 telebista kateari emandako elkarrizketa batean. Konstituzioaren arabera, talde parlamentarioek ezin dute gobernuaren gastu fiskala gaindituko duen lege proiekturik aurkeztu, eta hala egingo luke legeztapenak, Orsinik zehaztu zuenez. Horregatik, zera proposatu dute: «gutxienez euren etxeetan edo klinika pribatuetan abortatzea erabakitzen duten emakumeek zigorrik ez jasotzea»

Kongresuan atzo hasi zuten eztabaida, Valparaiso hirian, Marea Berdea mugimenduko ehunka protestari kanpoan zirela. Abortuaren aurkakoak ere bildu ziren, eta tentsio uneak izan ziren, eztabaida hasi baino lehentxeago. Poliziak abortuaren aldekoak eta aurkakoak bereizi zituen. Kolore berdea soinean zutela eta abortuaren aldeko oihuak eginez iritsi ziren zenbait diputatu ganberara. Hala egin zuen Orsinik berak, esaterako. «Abortuaren despenalizazio legezko eta sozialerako bidea hasi dugu gaur. Abortuak egiten dira, eta egingo dira. Gure esku dago, apendizitisaren aitzakian, kliniketan abortatu beste aukerarik ez duten nerabeak eta emakumeak jazartzeari uztea», adierazi zuen.

Santiago hiriburuan ere mobilizatu zen mugimendu feminista, Kongresuan eztabaidan ari ziren bitartea. Txileko presidentearen egoitza den La Moneda jauregia inguratu zuten manifestariek, eta handik Unibertsitate Katolikora eraman zuten abortuaren aldeko aldarria. «Eztabaida kalera atera nahi dugu, Argentinan gertatu den bezala, ondoren Parlamentuan gainezka egin dezan», esan zuen Karina Nohales M8 koordinakunde feministako bozeramaileak.

Gobernua, traba nagusia

Badira desberdintasunak Argentinarekin alderatuta, hala ere, eta gobernuaren posizioa da nagusietako bat. Sebastian Piñera buru duen gobernua irmo kokatu da abortuaren aurka, eta hala berretsi zuen Karla Rubilar Garapen eta Gizarte Garapenerako eta Familia Politiketako ministroak, asteartean: «Gobernua abortu librearen aurka dago, haurdunaldia gelditzeko inolako arrazoirik ez dagoenean».

Egun, hiru kasutan soilik dago baimenduta abortua, 2017an onartutako lege baten arabera: haurdun dagoenaren bizitza arriskuan denean, bortxaketa izan denean eta fetua bizitza arriskuan dagoenean. Abortu eskarien %3 soilik izaten dira halako arrazoiren batengatik. Ondorioz, modu klandestinoan gauzatu behar izaten dute abortua emakume askok.


Summary: Hirugarren gradua proposatu dute, berriro, preso dauden buruzagi independentistentzat. Zigorra betetzen ari diren espetxeetako tratamendu batzordeek egin dute proposamena, eta Kataluniako Gobernuak bi hilabeteko epea izango du hura onartzen duen ala ez jakinarazteko.

Bigarrenez, hirugarren graduko espetxe erregimena proposatu dute preso dauden Kataluniako buruzagi independentistentzat. Lledoners, Wad-Ras eta Puig de les Basses kartzeletako tratamendu batzordeek egin dute gradu aldaketarako proposamena, Espainiako Auzitegi Gorenak preso horiei hirugarren gradua indargabetu eta hilabetera. Gorenaren iritziz, goizegi zen buruzagi independentistak graduz aldatzeko, presoetatik bakar batek ere ez zuelako zigorraren erdia bete, eta, gehienek, laurden bat ere ez. Zigor Kodearen 100.2. artikuluak bigarren gradurako aurreikusten dituen onurak ere ukatu egin zizkien.

Tratamendu batzordeek aho batez hartu dute erabakia Jordi Sanchez ANCko presidente ohi eta JxCko idazkari nagusiaren, Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidentearen eta Dolors Bassa Kataluniako kontseilari ohiaren kasuan; gehiengoz, gainerakoenean —Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiaren, Oriol Junqueras Generalitateko presidente ohiaren eta Jordi Turull, Josep Rull, Quim Forn eta Raul Romeva kontseilari ohien kasuan—.

Presoek «mendeku gosez» jokatzea leporatu zioten orduan Espainiako Estatuari, eta defentsek ziurgabetasun juridikoa salatu zuen, ezin zutelako jakin noiz beteko duten zigor nahikoa, hirugarren gradura aldatu ahal izateko.

Kataluniako Gobernuak erabaki beharko du orain tratamendu batzordeen proposamena onartuko duen ala ez. Ontzat joko balu, Fiskaltzak helegitea jartzeko aukera izango luke; lehenengo, espetxe zaintzako epailearen aurrean, eta, azken buruan, Gorenaren aurrean. Gorenak hirugarren gradua onartu zuten espetxe zaintzako epaileei egotzi zien, hain zuzen, buruzagi independentisten kontrako zigor epaia berriro interpretatzea.

Bozak atzeratzea, aztergai

Katalunian otsailaren 14an egitekoak diren hauteskundeak atzeratzeko aukera aztertzen ari da Generalitatea, pandemiarengatik. COVID-19 kasu berrien eguneko kopurua markak apurtzen ari da herrialdean, eta egoerak eztabaida piztu du bozak egitearen egokitasunari buruz. Gobernuak bihar hartuko du erabakia, osasun egoerari buruzko azken datuak aztertu ostean.

Hauteskundeak atzeratzea erabakiz gero, bozak Aste Santuaren ondoren egingo lirateke. Maiatzaren 16a da Kataluniako hedabideek gehien aipatu duten data.

Generalitateak ahalik eta adostasunik zabalena lortu nahi du, hauteskunde eguna aldatzekotan. Oraingoz, PSC eta Laura Borras JxCren presidentegaia kontra agertu dira, eta bozak atzeratzearen alde egin dute Ciudadanosek, Catalunya en Comuk, CUPek eta PDeCATek. ERCko hainbat buruzagi bozen data aldatzea babestu dute, osasun adituek hala egitea gomendatuz gero. Akordiorik ezean, baliteke epaileen esku gelditzea hauteskunde egunari buruzko azken hitza, aurrekaririk gabeko egoera judizial nahasian.


Summary: Kontxako hondartzan, eskiatzen; duela 36 urte gertatu zen, gaurko egunez. 1985ean izan zen elurte luze batek hamabost zentimetro elur pilatu zituen Donostian, eta iraupen eskiko lasterketa bat antolatu zuten hondartzan. 120 eskiatzailek hartu zuten parte. Pello Ruiz Cabestany txirrindulariak eta Urko kantariak hartu zuten parte, besteak beste.

Elurra ekarri du 2021. urteak lehen egunetan. Zuriturik esnatu ziren urtarrilaren 12a bitartean Euskal Herriko txokoak 150 metrotik gora. Joan den astebururako iragarritako elur ekaitza, baina, ez zen izan espero zen tamainakoa eta aurreko urte batzuetan izan diren elurteetatik urrun izan da aurtengo hau. Gaur betetzen dira, hain zuzen ere, 36 urte sekulako elurtea egin zuela, eta Donostiako Kontxako hondartza bera eski pista bihurtu zela.

1985eko urtarrilaren 15a zen. Elurte luzea izan zen hura Irutxuloko Hitzak duela lau urte gogoratu zuenez. Eskolak eta lantegiak itxita egon ziren, baita errepide gehienak ere. Tenperaturak zero azpitik sei gradura jaitsi ziren, eta Gipuzkoako hiriburuan 15 zentimetro elur pilatu ziren kalean; egun batean, 24 litro elur jaso ziren. Eskiatzaile donostiarrek ez zuten aukera galdu Igeldotik eskiatzen jaisteko, baina ez hori bakarrik: haratago joan zenik ere izan zen, eta gaurko egunez duela 36 urte iraupen eskiko lasterketa bat jokatu zen Kontxako hondartzan.

Hamaika aldiz errepikatu izan da Kontxako badiak eskaintzen duen ikusmiraren edertasuna. 1985eko urtarrilaren 15eko egun horretan bizitakoa errepikatzea, baina, zaila izango da. Ez soilik elurrak erabat estali zuelako hondartza, baizik eta abuztuan eguzkizaleek eta bainuzaleek betetzen duten paraje horretan 120 eskiatzaile euren eskiak eta makilak hartuta ikustea agian berritu ezin den zerbait delako. Orduko horretan, ordea, gertatu zen, eta gertatu bazen, Josu Iztueta, Dina Bilbao eta Nairobitarra osatzen zuten gainerakoek iraupen eskiko lasterketa bat antolatu zutelako izan zen.

Donostiako udaletxe parean hasi zen lasterketa. Han ziren 120 eskiatzaile irteera hartzeko prest. Haizearen Orraziraino joan eta etorri zen egin beharreko ibilbidea. Eskiatzaileez gain, ikusle asko bildu ziren ezohiko kirol erakustaldi hori ikustera. Ramon Labaien orduko alkatea ere han izan zen. 15:30ean hasi zen lasterketa, eta Angel Ortizek irabazi zuen; hori ere, Nairobitarra kuadrillako kidea. 17 minutu eta 33 segundoan helmugaratu zen. Handik ia minutu batera, bigarren postuan, Peio Ruiz Cabestany Orbea taldeko txirrindularia sailkatu zen; hiru hilabete geroago, Euskal Herriko Itzulia irabazi zuen, bizikleta gainean. Dina Bilbao izan zen lehen emakumea, 24 minutu eta 52 segundora helmugaratuta.

Pertsona ezagun gehiagok ere hartu zuen parte. Josu Iztueta bera laugarren izan zen. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria 24. iritsi zen helmugara, eta haren atzetik segundo batera, Mikel Uzkudun. 69. postuan Urko kantaria helmugaratu zen. Egun hartako sailkapenak 112 eskiatzaileen izenak jasotzen ditu:


Summary: Zaldibar Argituk ekitaldi bat antolatu du hondamendiaren urteurrenaren atarian. Urtarrilaren 23an egingo dute ekitaldia, Eibarko Armeria eskolan, eta Euskal Herriko hainbat sortzaile eta musikarik hartuko dute parte. Epaiketaren gastuei aurre egiteko diru bilketa bat abiatu dute.

Zaldibarko zabortegiaren hondamendia izan zenetik urte bat beteko da otsailaren 6an, eta, horren harira, ekitaldi bat egingo du Zaldibar Argitu plataformak. Urtarrilaren 23an Eibarko Armeria eskolan egingo duten ekitaldian gertatu zena oroituko dute, eta Joaquin Beltran aurkitu dezatela eskatu. Euskal Herriko sortzaile eta musikari ugarik hartuko dute parte: Liher, Petti, Olatz Salvador, Miren Amuriza, Miren Narbaiza, Mursego, Eneko Sagardoi eta Nerea Ibarzabal izango dira bertan, besteak beste.

Zaldibar Argitu plataforma eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna herri akusazio gisa aurkeztu dira zabortegiaren hondamendiko epaiketan. Datorren larunbatean egingo duten ekitaldia aprobetxatuko dute epaiketako gastuei aurre egiteko diru bilketa abiatzeko.

'Lagundu argitzen' ekitaldiaren kartela. BERRIA


Summary: Gorrotxategiren ustez, Azpiazu ez zaie «erraz» jartzen ari aurrekontuak babestea. Jaurlaritzak 94 milioi euroren aldaketa proposamenak egin dizkio Elkarrekin Podemosi, baina Gorrotxategik salatu du 87 baino ez direla aurtengoari dagozkionak, eta ohartarazi du proposamenak ez dakarrela «konpromiso politikorik».

Aitzina doaz EP Elkarrekin Podemos eta Eusko Jaurlaritzaren arteko negoziazioak, baina ez oso erraz: atzo bildu ondotik, akordiorako atea irekita zegoela zirudien, baina itxixeago dirudi orain. Arratsaldean bilera egin dute berriro Eusko Jaurlaritzako Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak eta EPren ordezkaritzak, eta Jaurlaritzak proposamen bat helarazi dio EPri. 94 milioi euroren aldaketak daude Jaurlaritzak EPri helarazitako dokumentuan, eta Gorrotxategik proposamenaren balorazioa egin du bileraren ondotik, ezkor: «Lehen begirada batean, ez da espero genuen bezalakoa».

EPko bozeramaileak salatu du, hain zuzen, ez dela «inolako konpromiso politikorik» biltzen proposamenean. Ohartarazi du, erraterako, zerga erreformaz, alokairuen prezioaz eta gasaren ustiapenaz ez duela ezer aipatzen: «Gai horiek alde batera utzi dituzte». Defizita igotzeaz eta zorpetzeaz ere ez da proposamenik ageri, eta, EPkoen hitzetan, «pandemiak dakarren gastuari aurre egiteko oinarrizkoak» dira arlo horiek. 94 milioi horietatik 2021ari dagokiona, bertzalde, 87 milioi da —gainontzeko zatia 2022ari legokioke—.

Gorrotxategiren ustez, Jaurlaritza ez zaie «erraz» jartzen ari aurrekontuak babestea. Ez dute oraindik atea erabat itxi, ordea: dokumentua sakon aztertu eta bihar berriro bilduko direla jakinarazi dute, eta asteburuan ere negoziatzeko prestasuna erakutsi dute: «Oraindik badago negoziaziorako tartea, nahiz eta atzo baino urrunago gauden». Talde politikoek astelehenera arteko epea dute aurrekontuei osoko zuzenketak aurkezteko.

EPk atzoko bileran Jaurlaritzari eskatu zion gastu publikoa 392,9 milioi euro handitzeko, eta, hori ordaintzeko, galdegin zion defizit muga handitu zezala: %2,2tik %2,6ra: «Badakigu teknikoki gastu publikoa areagotu daitekeela. Horrek ahalbidetuko luke diru nahikoa izatea guk planteatutako proposamenak aurrera atera ahal izateko».


Summary: Txakolingileek kezka handia dute 2021. urtearekin. Getariako Txakolina sor-markak %30 handitu du ekoizpena, eta zail ikusten du dena saltzea.

Urte zaila izan da 2020. urtea txakolingileentzat, baina 2021a are zailagoa izatea espero dute. Hainbat astez tabernak eta jatetxeak itxita egoteak %15 jaitsi zituen Getariako Txakolina sor-markaren upeltegien salmentak. Ekoizle batzuen galerak are handiagoak izan ziren, kontuan hartuta batzuek ekoizpen osoa saltzen dutela ostalaritzaren bitartez.

«Arazo nagusia», ordea, hasi berri den urtean etorriko dela aitortu du Getariako Txakolina jatorri izenak. Izan ere, uzta «aparta» izan dute Gipuzkoako mahastizainek, kalitatean ez ezik, baina kantitatean ere. 2019ko uzta baino %30 handiagoa izan da 2020koa: 4,35 milioi mahats, hiru milioi litro, eta 3,9 milioi botila. Hori guztia saltzeko lanak espero ditu, nahiz eta «txakolin biribila eta oso orekatua» den, 11,5-12 gradukoa.

Ardo horren zati bat esportaziora joango da. Iaz, 560.000 botila saldu zituzten Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpora, eta horien erdiak, AEBetan. Uneotan geldi daude esportazioak, eta, «aktibatzea» espero duen arren, uste du nekez iritsiko direla aurreko urteotako mailara.

2020ko uzta igandean aurkeztuko dute Getarian, baina, COVID-19a dela eta, ez da frontoian egingo, baizik eta Balenciaga museoan, eta hedabideentzat bakarrik.


Summary: Etxeratze agindua 18:00etan ezarriko dute Ipar Euskal Herrian. Neurri murriztaileagoak iragarri ditu Frantziako Gobernuak, eta gutxienez bi astez mantenduko ditu. Parisek esan du momentuz ez duela beste konfimendu bat ezarriko, baina ez duela baztertzen aurrerago ezarri behar izatea.

Esperotakoa iragarri du Jean Castex Frantziako lehen ministroak: Ipar Euskal Herrian 18:00etan izango da etxeratze agindua larunbatetik aitzina. Agerraldia egin du ostegunean, beste hainbat ministrorekin batera, eta pandemiari aurre egiteko neurri murritzaileagoak iragarri ditu. Gutxienez bi astez bete beharko dute etxeratze agindua Ipar Euskal Herriko herritarrek, eta salbuespen bakarrak orain artekoak izango dira. Hala, denda guztiak hetsi beharko dituzte 18:00etan. Pirinio Atlantikoetako departamenduan, dendak igandeetan ere irekiko dituzte, otsail erdira arte.

Oraingoz, Frantziako Gobernuak ez du beste konfinamendu bat ezarriko, baina ez du ukatu aurrerago ezar dezakeela egoerak okerrera egiten badu. Dena den, «oraingo egoera ikusirik, ez da baitezpadakoa konfinamendu orokor bat ezartzea», Castexen arabera.

Eskolei dagokienez, Castexek esan du ahal duten guztia egingo dutela haiek ez ixteko. Hori bai, ikastetxeetako neurriak gogortuko dituzte: aurrerantzean, klaseak «hibridoak» izango dira lizeoetan —zati bat etxean egingo dute, eta bestea, ikastetxean—; jangeletako neurriak zorroztuko dituzte, ikasgela bereko ikasleek elkarrekin jateko, eta barnean egiten den kirola debekatuko dute. Horretaz gain, antigeno probak emendatuko dituzte ikastetxeetan, eta, positiboak detektatzean, «lekuan lekuko» egoeraren arabera eskolak edo klaseak hetsiko dituzte, orain arte bezala.

Unibertsitateetan, datozen asteetan lehen mailako ikasleei (eta lehen urtekoei soilik) berriz irekiko zaizkie unibertsitateak, talde erdietan eta klase jakin batzuetarako. Izan ere, Frederique Vidal Frantziako goi mailako ikasketen eta ikerketen ministroaren ustez, «orain arte hartutako neurriak ez dira nahikoak izan ikasleak egoki laguntzeko».

Frantziako Estatura sartzeko baldintzak ere gogortu dituzte: Europako Batasunetik kanpoko herrialdeetako herritarrek PCR proba bat egin beharko dute Frantzian sartzerako, baita zazpi eguneko bakartzea ere. Salbuespena izango dira mugaz gaindiko langileak. EB barruko herrialdeekin hilaren 21ean eginen dute bilera, neurriak zehazteko.

Neurri horren arrazoia azaltzeko, Europako egoera sanitarioaren errepasoa egin du Castexek. Frantzian 16.000 kutsatze atzematen ari dira egunean, batez beste, eta 2.711 pertsona daude suspertze zerbitzuetan: «Egoera egonkorra da, baina hauskorra», adierazi du lehen ministroak.

Txertoei buruz ere jardun du. Atzo, 57.000 pertsona txertatu zituzten Frantziako Estatuan, eta astelehenetik aitzina 75 urtetik gorako pertsonek jasotzen ahalko dute txertoa; otsailaren bukaeran hasiko dira 65 urtetik gorakoak txertatzen. Oraingoz, Frantziako Estatuan 300.000 pertsona inguru txertatu dituzte: zahar etxeetako egoiliarrak eta osasun langile zaurgarriak.

Aldaera berriak

Olivier Veran Frantziako osasun ministroak hitz egin du jarraian, eta agertu diren birusaren aldaeretan egin du azpimarra. Bi aldaera daude Frantziako Estatuan. Batetik, VOC2020 aldaera, Erresuma Batuan agertu zena. «Kutsakorragoa» da, baina ez «larriagoa», eta «ez dio txertoari eragiten», Veranen arabera. Frantzian eta Ipar Euskal Herrian, koronabirusa duten 100 pertsonatik 1-1,5ek dute VOC2020 aldaera, eta hori detektatzeko testak ugaritu egin nahi ditu gobernuak.

Bigarren aldaera 501 deitzen da, eta Hegoafrikatik iritsi da. Veranek ez du zehaztu zein diren haren berezitasunak, baina esan du aldaera horren bi agerraldi daudela momentuz Frantziako Estatuan.

Castexek azpimarratu du birusaren aldaera horiek egoera «zalantzan» jartzen dutela, eta posible dela aldaera horiek, batez ere Erresuma Batukoak, gaina hartzea.

Itxita dauden sektoreak

Ekonomiaz ere jardun du Frantziako Gobernuak gaurko agerraldian. Castexen arabera, «zaila da luzera begirako galderei erantzutea», baina segurtatu du «orain arteko laguntzak» luzatuko dituztela.

Laguntzek izango dituzten hiru aldaketa nagusiak, berriz, Bruno Lemaire Ekonomia ministroak azaldu ditu. Batetik, aurrerantzean, eramateko saltzen diren produktuei esker irabazitako dirua ez da kontuan hartuko laguntzen kopurua kalkulatzean. Bestetik, hornitzaileen diru laguntza emendatuko dute, galera %75 baino handiagoa bada; eta ez da langile kopuru mugarik izango diru laguntza eskuratzeko. Hilabetean, gehienez ere, 200.000 eurokoa izango da diru laguntza.

Azkenik, iragarri du Frantziako Estatuak bere gain hartuko dituela itxiak diren enpresen karguak (alokairua eta abar), baina bakarrik hilabetean miloi bat euro baino gehiagoko irabaziak dituztenenak.


Summary: Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik beren buruak defendatu dituzte europarlamentuan. Espainiak hiru parlamentarien kontra aurkeztu duen suplikatorioa aztertu du Auzi Juridikoen Batzordeak. Gonzalez Ponsek (PP) adierazi du «gehiengo argi bat» dagoela suplikatorioa onartzearen alde. Saioa konfidentziala da.

Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak, eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiek beren burua defendatuko dute gaur, Europako Parlamentuan, Espainiako Auzitegi Gorenak hiru europarlamentari horien kontra aurkeztutako suplikatorio eskaria aztertuko duen batzordean. Bakoitzak ordu laurdeko tartea izango du, eta, ondoren, Auzi Juridikoen Batzordeko kideek hartuko dute hitza. Saioa atea itxita egingo dute, eta haren edukia konfidentziala izango da.

Espainiako Auzitegi Gorenak urriaren 1eko erreferenduma antolatzeagatik epaitu nahi ditu hirurak. Hori dela eta, parlamentari akta bertan behera uzteko eskatu dio Europako Parlamentuari, erregu gutun bidez. Hala egin ezean, Espainiak ezin ditu epaitu, Europako Batasuneko legediak —eta, beraz, batasuneko kide diren estatuetakoak— immunitatea aitortzen dielako europarlamentari diren artean.

Gonzalo Boye Puigdemonten defentsa abokatuak esana du JxCren hiru ordezkarien defentsarako garrantzi handikoa izango dela Belgikako justiziak joan den astean hartu zuen erabakia: uko egin zion Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohia Espainiara estraditatzeari. Apelazio auzitegiak berretsi egin zuen lehen instantziako epailearen ebazpena, eta fiskaltzak helegiterik ez aurkeztea erabaki zuen. Belgikako justiziaren arabera, Espainiako Auzitegi Gorena ez da Puigen Espainiaratzea galdegiteko aginte eskuduna, eta Espainiako justizia kontseilari ohiaren «errugabetasun printzipioa urratzen» ari da.

Defentsak uste du Belgikako justiziaren bi argudio horiek pisuzkoak izan daitezkeela europarlamentuarentzat, Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren suplikatorioari buruz erabakitzeko garaian. Adrian Vazquez Ciudadanoseko parlamentari eta Auzi Juridikoen batzordeko presidente denak, berriz, Puigen estradizioak suplikatorioarekin «zerikusirik ez» duela adierazi du saioa hasi aurretik.

Batzordera sartzear zela, beren buruak defendatzeko prest daudela adierazi du Puigdemontek. «Borrokatu egingo gara, europarlamentariak ezin ginela izan esan zutenean bezala. Erratu egin ziren».

Esteban Gonzalez Pons PPko eurodiputatuak konfidentzialtasun printzipioa urratu du, eta saioaren ostean adierazi du «gehiengo argi bat» dagoela Puigdemont, Comin eta Ponsatiren kontrako suplikatorioa onartzearen alde, haren hitzetan ez delako «auzi politiko bat». Puigdemontek ez du adierazpenik egin batzordetik irten denean, eta ziurtatu du berak ez duela prozesuaren edukia ezagutaraziko.


Irekitako leihotik, finalera

Summary: Irekitako leihotik, finalera. Athleticek Espainiako Superkopako finala jokatuko du, gutxi lehiatu duen Real Madrili 1-2 irabazi ondoren, Malagan. Raul Garciak egin ditu bi golak lehen zatian. Benzemak sartu du haiena, 73. minutuan. Finala igandean, Bartzelonaren aurka

Athletic Espainiako Superkopako finalean izango da igande gauean. Bartzelonak du zain, 2015ean bezala, haren kontra jokatzeko aukeraren jabe egin delako gaur, Malagako Rosaleda zelaian. Real Madrilek arrosez bete dio partida handirako bidea, eta harmaila hutsei begira, bueltaxka lasaia emateko modua izan du Marcelinoren taldeak, ez zeuden ikusleei eskuarekin agur egiteko lasaitasun guztiarekin. Lehen zatian partida erabakita uzteraino. Raul Garciak sartu ditu bi gol aurreneko erdian, espainiarrek egindako opari nabarmenetan.

Bi aurkari zelaian, eta bi jarrera: euskal herritarrak lanerako eta irabazteko gosearekin; espainiarrak, pausoan irabaziko zutelako ustean. Hemengoak, behar den bezalako jarrerarekin; hangoak, ez. Bakoitzak jakingo du nola gobernatzen duen bere etxea. Marcelino hasi da berea eraikitzen. Hasi baino, ari da. Aurreko astean ipini zuen taldearen jabe zuzendaritzak, eta Bartzelonaren kontrako estrainekoan bezala, entrenatzailearen bereizgarri batzuk erakutsi ditu taldeak. Beste gauza bat da gaurkoagatik lloreak neurririk gabe botatzen hastea Marcelinori eta taldeari. Aurkariak izena baino ez duelako atera zelaira, izana aldagelan utzita.

Baten batek esango du, edo esan dezake: «Real Madrilek lehen golean oparia egin dio Athletici, baina zuri-gorriak gora joan direlako presioa egitera». Eta hala izan da jokaldia. Minutu horretan, eta Zinedine Zidaneren taldeak baloia atzetik atera zuen bakoitzean. Motzean nahi izan dute jokatu, Marcelinorenak ondo joaten ziren presiora. Real Madrilek gaia badu horrelako oztopoak gainditzeko, baina gaur ez du ezer erakutsi. Kontua da zortzigarren minutuan, Lucas Vazquez eskuineko atzelaria pasea ematen hasi dela kanpotik barrura. Dani Garciari eman dio, baina. Horren pasea Raul Garciak jaso, eta area barrutik ondo gainditu du Courtois atezaina. Golak ez dio estrategia aldarazi Marcelinori: aukera zuenean, goian estutu, eta ezin zenean, hamaika jokalariak arearen gainean jarri ia-ia. Egoera horretan egon da deserosoen Athletic. Hegaletatik sartzen hasi delako Real Madril. Baina aukeratxo horiek ez ditu ezertarako baliatu.

Halako batean, Athleticek zelai erdia gainditu duen batean, bigarren goleko jokaldia etorri da. 36. minutua zen, eta geldikako jokaldia eragin du. Bigarren jokaldian, baloia Iñigo Martinezek hartu du area barruan, Lucas Vazquezen inguruan. Zaintza zuenik ere ez da konturatu atzelaria, eta ondarrutarrak hartu du baloia. Atzetik egin dio penaltia Vazquezek. Gola Raul Garciak 37. minutuan. 0-2 partidaren erdian. Finala oso gertu.

Bigarren zatiko lehendabiziko hamabost minutuetan, lehengo lepotik izan du burua partidak. Erosoegi zebilen Athletic, finalerdia izateko. Baina erabaki du lanean hastea Real Madrilek, eta estutzen hasi da Athletic. Asensiok bi jaurtiketa zutoinera eta langara bota ditu. Gola ere egin du Benzemak, 73. minutuan, VAR-ak balioa emandako golean. Beste bat ere sartu du, baina ez da balekoa izan. Villalibrek 1-3koa sartzeko sekulako aukera izan du zelairatu eta berehala. Beharrik ere ez sartzeko. Azkenean, langile finarentzat saria: finala. Merezitakoa.


Summary: Gasteizko udal gobernuak eta Elkarrekin-ek akordioa lortu dute aurrekontuetan. Subillako gas ustiapena ez baimentzeko konpromisoa hartu du Gorka Urtaranek. 2021eko aurrekontuak aurrera ateratzeko babes nahikoa izango du Gasteizko alkateak.

EAJk eta PSEk akordioa lortu dute Elkarrekin taldearekin Gasteizko Udaleko 2021ko aurrekontuak aurrera ateratzeko. Udal gobernuak gaur goizean emango du akordioaren berri, 11:00etan, prentsaurreko batean. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak gaur goizean Euskadi Irratian aurreratu du akordioa; iragarri duenez, Gasteizko Udaleko 2021eko aurrekontuak babestuko ditu Elkarrekin-ek. Akordio horri esker, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak konpromisoa hartu du Subilla Gasteizko Armentia II hobian gas ustiapena ez baimentzeko eta etxebizitzaren alokairuen prezioak arautzeko. Gorrotxategik azaldu du akordioa «konpromiso politikoetan» oinarritzen dela.

EAJk eta PSEk ez dute gehiengoa Gasteizko Udalean, eta, gutxienez, beste talde baten abstentzioa behar dute aurrekontuak onartzeko. EAJk zazpi zinegotzi ditu, eta PSEk, sei; beraz, zinegotzi baten falta dute gehiengoa izateko. Elkarrekin taldeak hiru zinegotzi ditu. Iazko aurrekontuak ere Elkarrekin taldearekin adostu zituen gobernuak.


Summary: Gutxienez 35 pertsona hil eta 600 zauritu dira Indonesian izandako lurrikara batean. Sulawesi uhartean izan da seismoa, eta larrialdi zerbitzuek ohartarazi dute dozenaka lagun daudela eroritako etxeen hondakinen artean harrapatuta.

Indonesiako Sulawesi uhartean 6,2 graduko lurrikara izan da goizaldean. Epizentroa Majene hiritik 6,2 kilometrora izan du lurrikarak, eta hamar kilometroko sakoneran. Gutxienez, 35 pertsona hil eta 600 gora zauritu ditu seismoak, baita dozenaka etxe suntsitu ere. Larrialdi zerbitzuek ohartarazi dute litekeena dela biktima kopurua handiagoa izatea datozen orduetan, hondakinen artean harrapatuta geratu direlako dozenaka herritar. 15.000 desplazatu ere eragin ditu lurrikarak, eta agintariek tsunami arriskuaz ohartarazi dute.

Majene iparraldeko ospitalea izan da erori den eraikinetako bat. Mediku eta gaixo talde bat barruan harrapatuta geratu dira. Larrialdietarako taldeak haiek ateratzeko lanetan ari dira. Etxebizitzak eta erietxea ez ezik, hotela eta gobernuaren egoitza ere kaltetuta geratu dira, baita errepide eta zubi ugari ere.

Lehen lurrikarak tsunamirik eragin ez duen arren, adituek ohartarazi dute haren erreplikek eragin ditzaketela olatu erraldoiak, eta eskatu diete herritarrei kostaldetik urruntzeko. Meteorologia, Klimatologia eta Geofisika agentziako Dwikorita Karnawatik nabarmendu du tsunamia gertatzen bada oso azkarra izan daitekeela, eta arriskutsua, berriz, hura ikusi zain geratzea.

Lehen seismoaren ostean, hasi dira erreplikak. Azkena Richter eskalako 5,9 gradukoa izan da.

Ez da lehen aldia Indonesiak halako lurrikara bati aurre egin behar diola. Ozeano Bareko suaren eraztunean kokatua egonik maiz gertatzen dira seismoak herrialdean. Duela bi urte 400 hildako eta milaka desagertu utzi zituzten 7,5 graduko lurrikara batek eta hark eragindako tsunamiak. Sulawesi uhartean izan zen hura ere, baina Palu hirian. Herritarrek hilabeteak behar izan zituzten eraikin hondatuak berreraikitzeko.


Summary: Berriz ere, atzeman dituzten positiboak milakotik hurbil dira Hegoaldean. Beste 998 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Birusa detektatzeko 16.000 proba egin dituzte Osasunbideak eta Osakidetzak, eta horien guztien %6k eman dute positibo. Nafarroan handiagoa da portzentajea: %8,3 da.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 998 positibo atzeman dira atzo Hegoaldean egindako testetan. Kopurua koska bat igo da, bezperako datuen aldean (984), eta laugarren egunez da 900etik gorakoa. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 16.085 test egin zituzten, eta, horiek oinarri, %6,2 da positiboen portzentajea. Hala eta guztiz ere, aldea antzeman daiteke Osakidetzak eta Osasunbideak egindako proben artean; izan ere, Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban %5,7 da ehunekoa; Nafarroan, berriz, %8,3 da.

Hegoaldeko lurraldeak banaka aztertuta, Bizkaian atzeman dute kasu gehien, beste behin; zehazki, 412 positibo zenbatu dituzte. Gipuzkoan, 239 positibo izan dira; Nafarroan, 238, eta Araban, berriz, 100. Gainera, Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Hego Euskal Herritik kanpo bizi diren beste bederatzi pertsonari ere atzeman diete koronabirusa.