Summary: 2022an Hekimeneko webguneek 37 milioi bisita jaso zituzten, aurreko urtean baino %3,3 gehiago. Hamalau artikulu eta hiru eranskin osagarri bildu dituzte Euskal hedabideen urtekaria 2022-2023 lanean. Euskaraz daude lan guztiak, eta ingelesez itzulita ere plazaratuko dituzte artikuluak hemendik gutxira.

Aurreko urteak emandakoaz gain, aurten mahai gainean izango diren hainbat gai mahai gainean jarri ditu Behategiak. Horrenbestez, bi urteren aipamena egin dute Euskal hedabideen urtekaria 2022-2023 lanean. Ostegun eguerdian egin dute lanaren aurkezpena, Leioan (Bizkaia), EHUko campusean. Behategiaren webgunean deskargatzeko moduan da jada; laster, ingelesez ere emango dituzte artikuluak webgunean.

«Iazkoa bildu, aztertu, dekantatu eta aurtengo zimenduak jarri, egiteke eta egiteko dauden atazei elkarlanean ekiteko». Modu horretan definitu du urtekaria Behategiko ikerlari Hibai Castrok.

Libe Mimenza Behategiko koordinatzaileak, berriz, 2023ko nazioarteko komunikazio joerak: aldaketarako mandatua artikulua idatzi du. Reuters institutuaren hiru ikerketa lan aintzat hartuz, 11 gako bildu ditu. Honako hauek dira: herrialde guztietan etengabeko beherakada dago komunikabide tradizionalen irismenean; albisteetan «oso» edo «izugarri» interesatuta daudela dioten pertsonen ehunekoa nabarmen murriztu da; albisteak batzuetan edo sarritan saihesten dituztela dioen ehunekoa bikoiztu egin da 2017az geroztik, herrialde batzuetan; hedabideekiko konfiantza maila jaitsi egin da; hedabideek ahaleginak areagotu dituzte erabiltzaileek harpidetza, bazkidetza edo dohaintzen bidez sareko edukiaren truke ordain dezaten, publizitate sarreren menpekotasuna murrizteko asmoz; enpresak lehen eskuko datuak biltzen saiatzen ari dira, publizitate enpresentzako esanguratsua den informazioa eskuratu eta tarifak igotzeko bidea aurkitu nahian; 2019az geroztik, sare sozialek gainditu egin dituzte webguneak eta aplikazioak; albisteen kontsumoari dagokionez, sare sozialen arteko erreferentzia garrantzitsuena da oraindik ere Facebook —nahiz eta 12 puntu jaitsi den 2016tik hona—; TikTok da bizkorren hazten ari dena; kontsumoa artikuluen irakurketan oinarritzen da; eta podcasten hazkundea berriro igo da 2022an.

Mimenzak gazteen kontsumoari ere begiratu dio. Horrez gain, bost ardatz jaso ditu kazetaritzaren etorkizunerako: inflazioa eta ziurgabetasuna mehatxu da —publizitatean iragarleak atzera egiten ari dira—; harpidetza digitalen esperantza dago; urteetako etengabeko hazkundearen ostean, herritarrek Interneten pasatzen duten denbora jaisten hasi da; eta 2023an YouTube eta TikTok bideo plataformei emango zaie lehentasuna —ikusle gazteak erakartzeko bide egokiak direla frogatutzat jotzen dute komunikabideetako ordezkariek—. Mimenzak idatzi duenez, era berean, hedabide batzuk hasi dira adimen artifizialeko tresnak erabiltzen, eta etorkizunean eduki automatizatu eta erdi automatizatuen eztanda iritsiko da, «bai onerako bai txarrerako».

Euskal Herriko egoerari begiratu dio, aldiz, Igor Astibia Hekimen Euskal Hedabideen Elkarteko zuzendariak: Oztopoak oztopo euskarazko komunikabideek aurrera darraite artikuluan, 2022-2024ko aldirako diru laguntza deialdiak eta ebazpenak, pandemiarekin lotutako laguntzak, berrikuntzaren eremuko pausoak, streaming plataformen egoera eta euskarazko hedabideen testuingurua xehetu ditu.

Podcastei buruzko hiru artikulu Urtekarian askotariko artikuluak eta datuak topa daitezke. CodeSyntax enpresako Josu Azpillagak —Mimenzaren laguntzaz— Hekimeneko hedabideen webguneetako trafikoa aztertu du: 2022an, 37 milioi bisita jaso zituzten webguneek, aurreko urtean baino %3,3 gehiago —pandemiarekin, 2020an asko hazi zen trafikoa; eta 2021ean jaitsi egin zen—.

Goienako zuzendari Oihane Agirrek eta ETBko zuzendari Unai Iparragirrek Saretzen hitzarmenaren eta sanjoan bezperako zuzeneko saioan egindako lankidetzaren nondik norakoak kontatu dituzte.

EHU-EITB Multimedia Komunikazio Masterreko Eneko Iriondok Euskarazko ikus-entzunezkoen egungo produkzioa artikulua idatzi du. Europako bederatzi hizkuntza gutxitutan ekoizten den Interneteko kazetaritza ikertu dute, bestalde, EHUko HEKA ikerketa taldeko lau irakaslek. Podcastei buruzko hiru artikulu bildu ditu urtekariak: Podcasten kontsumoari begirada bat; Euskarazko podcasten egoera —euskarazko 190 podcast zerrendatu dituzte—; eta Feminismoa euskarazko podcast unibertsoan.


Summary: Espainiako Kongresuak Kontzertuaren eta Hitzarmen Ekonomikoaren berritzea onartu du. Foru ogasunek kudeatuko dituzte plastikozko ontzien eta fortuna handien gaineko zerga berriak. Kupoaren eguneratzea ere onartu dute diputatuek.

Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako ordezkari politikoak Madrilen izan dira gaur goizean, Hego Euskal Herriko erakundeen eta Espainiako Erresumaren arteko zerga eta finantza harremanen berritzea ikusteko. Izan ere, Espainiako Kongresuak gaur goizean onartu ditu Euskal Autonomia Erkidegoaren Kontzertu Ekonomikoaren eta Nafarroako Hitzarmen Ekonomikoaren berritzea. Halaber onartu dute kupoaren kalkulua berritzeko legea.

Adostasun handiz egin dute aurrera, Voxen eta Ciudadanosen aurkako botoekin. Kontzertu ekonomikoaren moldaketak aldeko 272 boto izan ditu, aurkako 61, eta hiru abstentzio; Nafarroako Hitzarmenak, aldeko 273, aurkako 59 eta lau abstentzio.

Itun ekonomikoak eguneratzeari esker, zerga berriak edo eguneratuak bildu ahal izango dituzte foru ogasunek: plastikozko ontzi berrerabilezinen gaineko zerga berezi berria, fortuna handien gaineko aldi baterako solidaritate-zerga berria, eta berotegi efektuko gas fluordunen gaineko zerga eguneratua.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek laugarren bat ere izango dute: hondakinak zabortegietan biltegiratzearen, errausketaren eta hondakinen baterako errausketaren gaineko zerga.

Zerga horiek ituntzea udazkenean lotu zituzten Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak Espainiako Gobernuarekin, baina Espainiako Gorteen onespena behar dute indarrean jartzeko.

«Egun garrantzitsua da Hegoaldearentzat», aldarrikatu du Idoia Sagastizabal EAJko diputatuak. «Akordio horiek [Espainiako] Estatuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Nafarroako Foru Komunitatearen arteko zerga eta finantza harremanak normalizatzen eta eguneratzen dituzte, eta ziurtasun ekonomikoa, finantza egonkortasuna eta segurtasun juridikoa ekartzen dute».


Summary: Lanbide Heziketako ikastetxe guztiak erakunde adimendun bilakatuko dituzte. Eusko Jaurlaritzak Lanbide Heziketako VI. Euskal Plana aurkeztu du. 2025-2026ko ikasturterako, ikasle guztiak modalitate dualean aritzea nahi dute. Lanbide Heziketako 5.0 zentroak sortuko dituzte.

«Egoerei aurre hartzeko prest egon behar den formakuntza izan behar da Lanbide Heziketa». Hori da Eusko Jaurlaritzaren Lanbide Heziketako VI. Euskal Planaren helburu nagusia, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak adierazi duenez. Gaur aurkeztu du plana, Jorge Arevalo Lanbide Heziketako sailburuordearekin batera. Arevaloren arabera, lanbide heziketa «guztiz» aldatu nahi dute. 2025-2026ko ikasturterako, ikastetxe guztiak erakunde adimendun bilakatu nahi dituzte. 548 milioi euroko aurrekontua dute horretarako.

Lanbide Heziketako 180 zentro daude gaur egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 46.671 ikasle. Horietatik, 11.449 modalitate duala egiten ari dira, 7.542 enpresatan. Bildarratzek azaldu duenez, enpresa kopurua iaz halako bi da aurten: «3.155 ziren 2021-2022ko ikasturtean». Seigarren planaren helburua da 2025-2026ko ikasturtean ikasleen %100 modalitate dualean aritzea, 25.000 enpresatan. Eta 2027-2028ko ikasturtean 55.000 ikasleren langa gainditu nahi dute.

«Ikasleen erabateko enplegagarritasunerako bidean aurrera egin nahi dugu», zehaztu du Bildarratzek. Egun, ikasleen %52ak B eta D ereduan ikasten du. Ehunekoa %60ra igo nahi dute, 2024-2025 ikasturterako. Emakume ikasleen kopurua ere areagotu nahi dute. Izan ere, egun, ikasleen %35 emakumeak dira: «Industria sektorean emakumeen oso kopuru txikia dugu: %12». Sektore horretan %20ra ailegatzea da asmoa, 2025erako.

Bildarratzen arabera, gizartearen beharrak aldatuz doaz, eta bakoitzaren eginkizunak gero eta «malguagoak» dira. «Ikerkuntza eta berrikuntza aplikatua landuko duten ikastetxeak nahi ditugu, baita eraldaketa digitala garatuko dutenak ere». Hori dela eta, planaren dimentsioetako bat teknologiari zuzenduta egongo da. Arevalok eman du horren berri: «Teknologia mundua eraldatzen ari da; Lanbide Heziketako ikasleek teknologia oso ondo erabiltzen jakin behar dute». Hala ere, gogoratu du gizakia «beti» egon behar dela teknologiaren gainetik. «Teknologia eta pertsonak orekatu behar ditugu, eta gizakiaren inteligentzia eta inteligentzia artifiziala uztartu», zehaztu du.

Lanbide Heziketako 5.0 zentroak

«Digitalizazioa funtsezkoa da», argi utzi du Arevalok. Eta gehitu du espazioak eraldaketarako «ezinbesteko palanka» direla. Hori dela eta, eraldaketa digitala sustatzen ari dira Lanbide Heziketako zentroetan. «5.0 zentroak deitu ditugu; Japoniatik dator ideia». Zentroek erakunde adimendun gisa egingo dute lan, eraldaketa digitala bultzatuko dute eta teknologia aurreratua erabiliko dute hainbat egitura eta antolaketa berritzeko.

Zentro horietako batzuk martxan daude jada. «Gela batzuetan mahai digitalak dituzte, eta horietako bakoitzean lau lagunek egiten dute lan. Mahai batetik bestera, modu digitalean, euren proiektua bidal dezakete, baita hormara ere, eta bertan ikusi», zehaztu du Arevalok. Eta gehitu du proiektua beste edozein zentrora bidal dezaketela. Murgiltze teknologia ere erabiltzen ari dira. «Ikasleek betaurreko batzuk jartzen dituzte, eta ordenagailua den motxila bat jartzen dute euren bizkarrean; horrela, esaterako, aerosorgailu baten barruan sar daitezke, modu birtualean». ZIU batean ere ikus dezakete euren burua: «Ikasteko modu bat da, errealitatean ikasketa garatu aurretik». Zibersegurtasun laborategiak ere sortu dituzte. Zentro teknologiko horien adibide da Bergarako Miguel Altuna ikastetxea, baina gehiago daude. «Momentu honetan 70 interakzio zentrotan, 45 murgiltze teknologikorako zentrotan eta 15 zibersegurtasun laborategitan ari gara lanean, 38 ikastetxetan».


Summary: Pentsioen murrizketa galarazi dezatela eskatu die ELAk alderdiei. Pobretze orokorraren aurka «kaleak hartzearen» alde egin du Mitxel Lakuntzak, Iruñean afiliatuekin egindako ekitaldian. Nafarroako Gobernua langile publikoen soldaten debaluazioaren «abangoardian» dagoela salatu du sindikatuak.

Lehenik, Nafarroako Antzerki Eskolan ekitaldia egin du goizean, eta eguerdian elkarretaratzea Iruñeko udaletxearen aurrean, Soldatak, pentsioak defendatu, pobretzeari stop lelopean.

Hain zuzen ere, prezioen igoera ikusita pobretze orokorraren inguruko kezka handia duela transmititu die Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak. KPIaren igoera ikusita, enpresak «inoiz baino irabazi handiagoak» dituztela nabarmendu du, komunikabideak albisteetan panorama ezkorra islatzen ahalegintzen badira ere.

Lakuntzaren arabera, patronalak lan hitzarmenen blokeoa baliatzen du soldaten igoerak gerarazteko, eta orain Confebaskek absentismoaren gaia hartu du hizpide «eztabaida desbideratzeko asmoz».

Hori ikusita, «albiste ontzat» jo du Erresuma Batuan eta Frantzian grebak egitea soldatak igotzea eskatzeko eta pentsioen murrizketen eta pobretze orokorraren aurka egiteko.

ELA Europako Sindikatuen Konfederazioko kide da, eta, Lakuntzaren arabera, urteetan, grebaren aldarriaren aurrean, beste erakunde kide askok ez dute ontzat jo mobilizazioaren bidea, baina joera hori aldatzea ona dela deritzo. Gainera, ezkerrak eta sindikatuek kaleak hartzea eskuin muturrari aurre egiteko modua dela nabarmendu du.

Halaber, pobretze orokorrari aurre egiteko, fiskalitatearen bidea aldarrikatu du. ELAk Joe BIdenen bideo bat jarri du antzokian, eta bertan AEBetako presidenteak aldarrikatzen zuen ez dela normala aberatsenek «suhiltzaile edo irakasle batek baino zerga gutxiago» pagatzea. Lakuntzaren arabera, Biden «ez da ezkertiarra», baina jabetzen da ez dela normala zergen desoreka: «Nafarroan, berriz, Txibitek ez du esaten Bidenek dioena».

Horri loturik, beste kezketako bat zerbitzu publikoen egoera da. «Etxeko lanak ez dira ezta egiten hasi ere. Barcinaren garaian osasunean inbertitzen zenaren pare inbertitzen da egun»

Lakuntzak salatu du UPNk Nafarroako Gobernua utzi zuenetik zortzi aurrekontu onartu edo ahalbidetu dituztela Geroa Baik, EH Bilduk, Ezkerrak, Ahal Dugu-k eta PSNk —sozialistek, zehazki, azken lau urtetan—: «Barcinaren zerga eredua ez da batere aldatu, eta CEN patronala lasai dago. Berdin zaio nor dagoen gobernuan. Hori da gure tragedia».

Asteazkenean, Nafarroako Gobernuak onartu zuen aurten langile publikoei %2,5 igoko diela soldata. Iazko %3,5eko igoera gehituz gero, KPIaren azpitik izango da bi urtez jarraian, eta, ondorioz, 30.000 langile publiko erosahalmena galtzen ari dira. ELAren arabera, «soldaten debaluazioaren abangoardian» dago gobernua.

ELA-Zerbitzuetako Josetxo Mandadok gogora ekarri du Txibitek esaten duela ez dagoela dirurik. «Hori esan eta gero, hobekuntza korporatiboak adostu ditu oso sektore jakin batentzat, Sindikatu Medikoarekin gertatutakoak erakusten duen bezala».

Pentsioen erreformaz

ELAk ohartarazi du Espainiako Gobernuak akordio bat duela Europako Batzordearekin, pentsioak murrizteko. Ondorioz, «dei zuzena» egin die alderdiei; bereziki Geroa Bairi, EH Bilduri eta Unidas Podemosi. «Hausnarketa honetatik gertu egon beharko luketela uste dugu».

Pentsioak kalkulatzeko urte kopurua handitzeko asmoaren aurka egin eta erreforma hori gerarazi dezatela eskatu die. Erreforma hori Kongresura iristen bada kontra bozkatu dezatela galdegin die, beraz. Haren ustez, benetako arazoa da pentsioak «apalak» direla, eta ez alderantziz.

Ekitaldian, Lakuntzak pentsiodunen aldarri bat nabarmendu du: «Berdin dio nor dagoen gobernuan: pentsioak defenditu beharra dago». Horren aurka mobilizatzearen garrantzia azpimarratu du. ELAk gogora ekarri ditu orain zein azken hilabeteetan greban izan diren Nafarroako langileak —zahar etxeetakoak, kultura eta aisialdi arlokoak, Schneider, Conasa, Sabico, San Andres, UDC Txantrea...—.

Azkenik, azken hilabeteetako hauteskunde sindikalen emaitzekin pozik azaldu da Lakuntza, eta oraindik ere Hego Euskal Herriko «lehen sindikatua» direla azpimarratu du. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %41eko ordezkaritza dutela adierazi du, eta Nafarroan, %23,3koa. «Bilbora joan behar izan dut nik, Nafarroan inoizko emaitzarik hoberenak lor ditzazuen», aipatu du txantxetan Lakuntzak.


Summary: Irribarriaren bost finalak, bost bideotan. Maila nagusian bost final jokatu ditu Iker Irribarria pilotari aramarrak, eta, galdu ala irabazi, bost harrera ekitaldi egin dizkiote urteotan, bostak Ordiziako Tximista sagardotegian.

Ordiziako Tximista sagardotegia izan da urteotan Irribarriak jokatutako finalen topalekua. Hona hemen bost ongietorri horietan Goierriko Hitza-ren kolaboratzaile Gotzon Aranburuk egindako beste horrenbeste bideo.

Lehen txapela (2016)

Binakako txapela (2017)

(jarraitu ikusten, Goierriko Hitza-n)


Summary: Eusko Jaurlaritzak angularen arrantza profesionalizatuko du. Aisialdi edo kirol jarduera moduan arrantzatzen dutenei debekua ezarri die Bruselak. Kofradietan eta merkaturatzeko baimena duten saltokietan soilik saldu ahalko dira angulak.

Eusko Jaurlaritzak eta Euskadiko Anguleroen Elkarteak akordioa egin dute angularen arrantza profesionalizatzeko; erabaki horrek modua emango luke jarduera horrekin jarraitzeko, Europako Batasunak debekatu egin baitu arrantzale afizionatuek espezie hori harrapatzea, espeziea desagertzeko arriskuagatik.

Jaurlaritzak eta angula arrantzaleen elkarteak jarduera horretan aritzen direnen errolda bat egitea hitzartu dute. Urtero bidaliko diote Itsasoko Gizarte Institutuari, erregistroan Langile Autonomoen Araubide Berezian arrantzale profesional gisa alta emateko, kolektibo horri buruzko «epigrafe espezifiko batekin». Gaur egun 700 angulari inguru daude, baina, zehaztu dutenez, denak ez lirateke erroldan sartuko.

Bi aldeen arteko akordioaren arabera, AZTI ikerketa zentroa arduratuko da urtero banatuko diren lizentziez eta harrapatu ahalko diren angula kopuruak ezartzeaz, bai eta espezie horren populazioaren eta harrapaketa kanpainaren iraupenaren jarraipen «zehatza» egiteaz ere.

Era berean, angulak arrantzaleen kofradietan edo produktu hori merkaturatzeko baimena duten saltokietan soilik saldu ahalko dira.

Eusko Jaurlaritzak 2003-2004ko sasoian banatu zituen lizentziak azkenekoz, eta, ordutik, baimena lehendik zutenak aritu ahal izan dira; gainerakoak, berriz, ezkutuan ibili dira. Angularen arrantza arautzeko eta espeziearen iraupena bermatuko duen plan integral bat egitearen aldeko eskaerak ugaritu dira azken urteetan.


Summary: Abortua eta Elizako pederastia lotzen dituen ekintza egin dute Donostian. Muturreko talde katolikoek haurdunaldia eteteko eskubidearen aurka abiaturiko kanpainaren hasierarekin bat eginez, afixa faltsu bat jarri dute, Espainiako Apezpiku Konferentziaren sinadura erabilita.

Aho zabalik geratu da bat baino gehiago, Donostiako Amara auzoan herenegun agerturiko kartel bat ikusita. Umeki baten irudia du erdian, eta mezu hau: Orain abortatzen baduzu... norekin egingo dugu txortan bospasei urte barru? Espainiako Apezpiku Konferentziaren izena eta logoa erabilita izenpetu dute mezua.

Komunikazio gerrilla deiturikoaren ekintza izan da. Izan ere, Promedios enpresak kudeatzen duen propaganda erakusleihoan sartu du kartela norbaitek, baimenik gabe. Lekua ere ondo pentsatu dute. Askabide sexu osasuneko klinika gertu dago, eta hori muturreko talde katolikoen jomuga izan da azken hilabeteotan.

Irutxuloko Hitza kazetak atzo zabaldu zuenez, Promedios enpresak kendu egin zuen txartela astearte gauean.

Lehen ere erabili izan dute propaganda molde hau Donostian. 2016. urtean, Espainiako errege-erreginei «ongi etorri» esan zieten, Donostia 2016 kultur hiriburutzaren izenean. «Kartela ez da gurea, norbaitek egin du geure irudia hartuz», desenkusatu zen erakundea.

Atzo bertan, adingabeak babesteko eta sexu abusuak prebenitzeko Bilboko elizbarrutiaren batzordeak jakinarazi zuen sexu abusuak aztertzeko 32 txosten ireki dituela 2019tik. Horietako bederatzi, iaz. «Onartzen dugu gure elizan sexu abusuak egon direla», adierazi zuen batzorde horren eledunak. Gaineratu zutenez, ez da erraza kopuru zehatzak ematea, biktimetako askok 10 bat urte zituztelako gehiegikeriak pairatu zituztenean, eta abusuak egin zituzten apaizetatik bi bakarrik identifikatu ahal izan dituztelako. Gainerako hamalau apaizak hilda daude.

Garizumako kanpaina

Muturreko talde katolikoek eta eskuin muturrekoek protesta ekintzak egin izan dituzte Askabiden lanean ari direnen eta hara laguntza eske doazen emakumeen aurka. Azken urteotan, askotan jarri izan dira parean, haiek estu hartzeko.

Abortuaren aurkako taldeak inauterien amaieraren eta Aste Santuaren hasieraren arteko garizuma garaiaz baliatu dira 40 egun bizitzaren alde kanpaina antolatzeko. Herenegun bertan hasi zen, eta apirilaren 2ra arte iraungo du.

Baina, oraingoan, ezingo dira bildu klinikaren parean. Izan ere, iazko apirilaren 14an indarrean sartu zen legearen arabera, debekaturik dago haurdunaldia eteten duten kliniken aurrean protesta egitea.

Iazko maiatzaren 7an, esaterako, ultrakatolikoek ezin izan zuten «prozesioa» egin Artzain Onaren katedral inguruetatik Askabidera, Ertzaintzak galarazi ziolako, legea ezarrita. Jende ugari elkartu zen klinikaren parean, hango langileei sostengua emateko eta haurdunaldia eteteko eskubidea defendatzeko.


Summary: PSOEk uko egin dio bidegabeko kaleratzeen kalte ordaina handitzeari. ERCren mozioak aldeko 55 boto baino ez ditu lortu. Martxoan eztabaidatuko dute lan baldintzak hobetzeko lege proposamena.

Gaur egun, bidegabeko kaleratzeagatik 33 eguneko soldata ordaintzen da lan egindako urte bakoitzeko, gehienez 24 hilabetez. Askorentzat gutxiegi da, eta 33 egunetik 45 egunera handitzeko proposamenak mahai gainean daude. ERCk kalte ordaina handitzeko mozio bat aurkeztu zuen atzo Espainiako Diputatuen Kongresuan, baina, gaurko bozketan, ezezkoa nagusitu da: 222 diputatuk bozkatu dute mozioaren aurka, eta soilik 55ek alde.

EH Bilduk, ERCk eta Unidasek Podemosek bozkatu dute alde, besteak beste, baina PSOEk aurka egin du, PP eta Ciudadanosekin batera.

Hala ere, kontua ez da hor geratuko. Izan ere, martxoan EH Bildu, ERC eta BNG alderdiek egindako lege proposamena eztabaidatuko dute Diputatuen Kongresuan. ERCren mozioa baino orokorragoa da proposamena, eta azken lan erreforman hobetzeko geratu ziren gaiei heltzea dute asmoa; bidegabeko kaleratzeagatik jasotzen den kalte ordaina tartean.

Kataluniako epaia

Nondik dator, baina, eztabaida? Joan den urtean UGT sindikatuak Espainiako Gobernuaren aurkako salaketa bat jarri zuen Giza Eskubideen Europako Batzordean, argudiatuta bidegabeko kaleratzeengatik ematen den kalte ordaina apalegia dela. Hala ere, Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren epai batek piztu du eztabaida berriro.

Langile batek lau hilabete zeramatzan enpresa batean lanean, eta, pandemia iritsi zenean, enpresak kaleratu egin zuen; gainerako langileei ABEE aldi baterako enplegu erregulazioa ezarri zieten. Kaleratuta zegoela zioen gutunean, 942 euroko kalte ordaina jasotzeko eskubidea zuela adierazi zioten langileari. Azkenean, auzitegiak 4.435 euroko kalte ordaina ematera behartu zuen enpresa, hasierakoa baino lau aldiz handiagoa. Hala argudiatu zuen epaitegiak: «1.000 eurora iristen ez den legezko kalte ordaina nabarmen hutsala da, eta ez du enplegua galtzeagatik eragindako kaltea estaltzen».

Hala, joan den astean, Yolanda Diazek kalte ordainei buruz hitz egin zuen Diputatuen Kongresuan. Espainian langile bat kaleratzea «merkeegi» dela adierazi zuen, eta enpresarientzat izan beharko lukeen disuasio efektua galtzen duela.


Summary: «Politika publiko berriak» aldarrikatu ditu EH Bilduk. Hego Euskal Herriko hiriburuetako alkategaiak Gasteizen elkartu dira, eta «desberdinen arteko akordioak» goretsi dituzte.

Datozen udal hauteskundeetan EH Bilduk Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean aurkeztuko dituen alkategaiek bilera egin dute Gasteizen, eta «politika publiko berriak» abian jartzearen garrantzia nabarmendu dute. Maria del Rio Bilboko hautagaiak, Juan Karlos Izagirre Donostiakoak, Rocio Vitero Gasteizkoak eta Joseba Asiron Iruñekoak nabarmendu dute politika egiteko gaur egungo moldeak «ondorioak» dituela, eta horien bidez herritarren bizitzak «prekarizatzen» ari direla, eliteen mesedetan.

Viterok gogorarazi du osasungintzako langileek mobilizazioak iragarri dituzten aste berean argitaratu dela Iberdrolak lorturiko irabaziei buruzko albistea: «Onartezina da multinazionalek irabaziak handitzea, eta, aldi berean, osasun etxeak ixtea», esan du; «zerbait gaizki egiten ari da». Haren ustez, politika publikoak aldatu egin behar dira, «hiriak eta horien leku publikoak herritarren zerbitzura egon daitezen».

Asironek, berriz, esan du «herritarrentzat ongizaterik handiena» lortzeak izan behar duela lehentasuna, baina horretarako beharrezkoa dela eskuina boteretik egoztea: «Bestela, badakigu zer gertatzen den: atzera egiten da demokrazian, arlo sozialean, gardentasunean, kudeaketan eta bizikidetzan». Iruñean azken lau urteotan gertatutakoa jarri du horren adibidetzat.

Horri aurre egiteko asmoz, Asironek uste du beharrezkoa dela baldintzak jartzea «hazteko, irabazteko, eta baita desberdinen arteko akordioak lortzeko ere». Haren iritziz, EH Bildu da bermea ziurtatzeko udaletan osatzen diren gehiengo berriek «norabide progresistan eta eskubideetan aurrera egiteko» balio dutela.


Summary: Bihar iritsiko da 'Irati' zinema aretoetara. Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean girotuta dago.

Bost urteko lanaren ondoren, bihar iritsiko da Paul Urkijoren Irati filma zinema aretoetara. VIII. mendean dago girotuta ikus-entzunezkoa, eta paganismoaren amaiera kontatzen du: kristautasuna Europan barrena hedatzen hasi zen garaia. Filmean, baina, basoan bizi direnek eutsi egin nahi diete lehengo sinesmenei. Filmaren helburua «euskal kulturari eta mitologiari ohore egitea» dela adierazi du Urkijok, baina nabarmendu du gidoia «lotzeko zaila» izan dela: «Amets bat betetzea bezala izan da; betidanik izan dut halako zerbait egiteko gogoa. Euskal mitologiako pertsonaiak sartu ditut ezpatak eta sorginkeria nagusi diren film batean. Oso esperientzia polita izan da». Gaur aurkeztu dute filma, Bilboko Azkuna zentroan, eta, zuzendariaz gainera, prentsaurrekoan izan dira Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño aktoreak.

Joxean Muñozek idatzitako eta Juan Luis Landak marraztutako Iratiko zikloa izan da gidoia idazteko abiapuntua. Orreagako (Nafarroa) batailaren ostean abiatzen da istorioa, eta, oro har, borroka eszenak dira filmaren atal garrantzitsuenetako bat. Eneko Sagardoik adierazi du irudi horiek filmatzeko «trebakuntza asko» behar izan duela: «Filmatzen hasi baino lau edo bost hilabete lehenago hasi nintzen prestakuntza fisikoarekin. Gimnasiora joatea eta asko jatea zen lehen baldintza, eta, hala, hamar kilo inguru irabazi nituen. Horrez gainera, zaldian ibiltzen ere ikasi behar izan nuen. Sinesgarritasuna ematea izan da garrantzitsuena niretzat». Eneko Arista erregearen rola jokatu du filmean.

Borrokak borroka, baina, «amodiozko istorio» gisa definitu du filma zuzendariak: «Euskal mitologiari, ezpata eta abentura filmei, eta naturari eskainitako maitasun istorio bat da, besteak beste». Zortzi astean grabatu dute film osoa, eta argi naturala erabili dute gehienbat. «Benetako lokalizazioak aurkitzea gakoa izan da», azpimarratu du zuzendariak. Tartean, Aralarren, Pirinioetan, Oñati eta Pozalaguako leizeetan.

Edurne Azkaratek egin du Iratirena filmean. Aktorearen lehen lana izan da zineman, eta nabarmendu du «asko» gozatu duela, «erronka oso handia» izan bada ere: «Film bat egitea zaila da, berez, gure ogibidean; sari bat izan da. Kolore asko ditu nire pertsonaiak; mundu errealaren eta magikoaren artean dabil».

Itziar Ituñok, berriz, «kolaborazio oso berezia» egin duela azpimarratu du; Mari jainkosaren rola jokatu du: «Grabaketako azken astean iritsi nintzen, baina sekulako esperientzia izan da: Mari ez da edonor. Pertsonaia hori interpretatzea opari handi bat izan da niretzat”. Era berean, gaineratu du «harrotasun itzela» dela Euskal Herrian horren esanahi berezia duen film bat egitea.

Nafarroako «proto-erresumako euskara zaharra» bilatzen saiatu dira filmean, eta pelikula jatorrizko bertsioan ikusteko gonbita egin du zuzendariak: «Zinema areto gehienek bertsio originalean emango dute filma, eta hori poztasunez hartu dugu: filma horrela ikusi behar da, gure ustez».

Ikusi gehiago: «Filma egiteko hautuak erraietatik eta bihotzetik eraman nau»


Summary: Buru osasuneko arazoak izanik ere erasotzaileari erantzukizun penala egozten ahal zaiola dio prokuradoreak. Bere baitan entzuten duen ahots batek bultzatu zuela deklaratu du 16 urteko mutikoak Poliziaren aitzinean. Presondegira sartzeko eskatuko du Baionako fiskaltzak

Pentsaurrekoa egin du Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak, asteazken goizean Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Tomas Akinokoa lizeo pribatuan gertatutako ezbeharrari buruz azalpenak emateko. 52 urteko irakasle bat zendu zen, 16 urteko ikasle batek labankadaz eraso egin ondoren. Biziki zehatz mintzatu da prokuradorea gertatutakoari buruz, eta gaztearen buru osasunari buruzko xehetasunak ere eman ditu. Gorabehera handiak izandakoa da, eta «min egitera bultzatzen duen ahots egozentriko eta manipulatzaile batek» bultzatu duela deklaratu du Baionako komisarian egin dizkioten galdeketan. Ikerketa judiziala abiatu dute hilketa prestatuaren akusazioarekin, eta gaztea presondegian sartzeko eskatuko du Baionako fiskaltzak.

16 urteko gaztea «shock egoeran» dago egin duenagatik, prokuradorearen hitzetan. Mutikoak izan dituen «nahasmenduak» ere aipatu ditu. Aurreko ikastetxe batean eskola jazarpena pairatu zuen, eta bere buruaz beste egiten saiatu zen iazko urrian. Psikiatra baten laguntza zeukan, eta depresioaren kontrako tratamendua hartzen ari zen.

Fiskaltzaren eskariz, azterketa psikiatrikoa egin diote komisarian, eta zentzua galarazi diezaiokeen erreakziozko antsietate zantzuak erakutsi ditu. Baionako polizia judizialak egindako galdeketan, bere baitan entzuten duen ahots hori nabarmendu du gazteak. Prokuradoreak erran du galdeketak amaitzean azterketa osagarriak egin beharko dituztela, baina baieztatu du mutikoak ez duela buruko gaixotasunik, eta, beraz, erantzukizun penala egozten ahal zaio

Gaztearen motibazioei buruz ikuspegi «lausoa» dutela adierazi du Bourrierek. Bezperan ikaskide batekin izandako liskarra aipatu du, eta beste ikasgaietan baino nota apalagoak izanagatik gaztelerako irakaslearekiko gorrotoa zuela erran du.

Kolpe bortitza

Kazetariz mukuru betea zegoen Baionako epaitegiko auzi gela, ostegun arratsaldean, Baionako prokuradorearen azalpenak entzuteko. Donibane Lohitzunen gertatutako «erabateko drama» izan dela adierazi du Bourrierek, eta hari buruz «neurriz» hitz egitea guzien ardura dela erran du. Biktima eta haren hurbilekoak gogoratu ditu, baina labankada eman zuen gazteari buruzko hitzak ere izan ditu: «familia bat du, adingabea da eta hobengabetasun presuntzioari buruzko eskubideak ditu».

Atzo goizetik galdeketa andana egin dituztela esplikatu du prokuradoreak, eta, horien bidez, gertatutakoari buruzko kontakizun zehatza egiteko gai direla baieztatu du. 9:45 inguru gertatu zen erasoa, gaztelerako klasean. Irakaslea arbelean idazten ari zen bitartean, ikasgelako atea ixtera altxa zen mutikoa, eta irakasleari labana sartu zion ondoren. Bularraldean emandako kolpe «bortitz eta bizkorra» izan zela erran du Bourrierek. Erasotzailea zutik gelditu zen, «harritua bezala».

Ikaskideek ihes egin zuten, eta alboko ikasgelara sartu zen 16 urteko mutikoa. Bertan, bi irakaslek esku hartu zuten: arma uzteko eskatu, eta gaztea lasaitzea lortu zuten. Prokuradoreak aipatutako lekukotasunen arabera, bere «bizia hondatu» zuela eta baten batek «bere gorputzaren jabetza hartu» zuela adierazi zuen orduan mutikoak.

Isilunea ikastetxeetan

Asteazken honetan, Akinoko Tomas lizeoan ez dute klaserik izan. Errektoretzak eta Baionako ospitaleak prestatutako laguntza psikologikoa eskaini diete ikastetxeko ikasle eta langileei. Egunean zehar, minutu bateko isilunea egin dute Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan, hezkuntza komunitateari elkartasuna adierazteko.


Summary: Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du bere indar nuklearra. Errusiaren inbasioaren lehen urteurrenaren bezperan Putinek nabarmendu du aurten hedatuko dituela kontinente arteko Sarmat misilak. Zelenskik esan du Txinako agintariekin bildu nahiko lukeela.

Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du lurreko, itsasoko eta aireko bere indar nuklearra. Hori jakinarazi du Vladimir Putin Kremlineko buruak gaur. Albistea heldu da, hain zuzen, AEBekin arma nuklearren kontrolerako duen itun bakarra behin-behinean eten duela aditzera eman eta bi egunera —Mendebaldeko herrialdeek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak aho batez kritikatu zuten erabakia—. Aberriaren Defendatzailearen Egunaren harira grabatu duen bideoan nabarmendu du, bide batez, aurten hedatuko dituela kontinente arteko RS-28 Sarmat misilak, Mendebaldeko armadek Satan 2 deitutakoak. Errusiaren inbasioak urtebete egin bezperan heldu da iragarpena.

Moskuk dozena erdi bat urte daramatza misil hori garatzen. 35 metroko luzera du, eta azken urteotan adituek azaldu dutenez, 18.000 bat kilometroko irismena du eta hainbat buru nuklear jaurtitzeko gai da. Iazko apirilean frogatu egin zutela eta 6.000 kilometroko bidea egin zuela adierazi zuen Errusiak. Zientzialari Estatubatuarren Federazioak iazko azaroan kaleratutako datuek diotenez, Errusia da buru nuklear gehien dituen herrialdea: ia 6.000.

Putinen esanetan, «armada eta flota moderno zein eraginkorrak» edukitzea «segurtasun berme bat» da, eta horregatik agindu du jarraituko dutela Kinzhal misil hipersonikoak eta Zircon itsaspeko nuklearrak «modu masiboan» produzitzen. «Gure defentsaren sendotasuna lehenesten segituko dugu».

Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin zuen ituna

2010ean Washingtonekin sinatutako START Berria akordioa uztearen ondorioez ohartarazi du Kremlinek azkeneko hiru egunetan, eta aintzat hartu behar da, bestetik, AEBak eta NATO ari direla esaten Txina aztertzen ari dela Errusiari laguntza militarra ematea. Hori erakusteko frogak dituela esan zuen Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak aurreko asteburuan, Municheko Segurtasun Konferentzian (Alemania), eta Jens Stoltenberg Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusiak adierazi zion, atzo, Associated Press berri agentziari, jarrera horren berri ematen duten «zantzuak» dituztela.

Eta identifikatu gabeko AEBetako iturri ofizialak aipatuz The Wall Street Journal egunkariak gaur kaleratu duenez, AEBetako Gobernua eztabaidatzen ari da Txinak Errusiari egindako balizko arma transferentziari buruzko inteligentzia zerbitzuen informazio bat argitaratu ala ez. AEBetako egunkari horrek jaso duenez, aliatuek «ohartarazpen formal bat» egin zioten Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendariari, Munichen.

Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako

Iturri gisa baliatutako funtzionarioek esan dutenez, Txinak ez du, oraindik, auziari buruzko erabakirik hartu. Hori bai, Pekinek bake egitasmo bat aurkeztuko duela iragarri zuen Txinaren diplomazialari gorenak, joan den asteburuan, Munichen. Azken astean Europan izan da, bilerak egin ditu Italiako, Hungariako eta Alemaniako gobernuetako agintariekin, baita Putinekin ere, atzo. Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak «aldatu ez den jarrera orekatua» eskertu zion Yiri. Inbasioa hasi zenetik, Txinak azpimarratu izan du herrialde guztien lurralde bateratasuna errespetatu behar dela, baina nabarmendu du, aldi berean, herrialde guztien «kezka legitimoei» erreparatu behar zaiela. Errusia eta Txina aliatu geopolitikoak dira.

Aurreko larunbatean Txinako diplomaziaburuak Munichen aurreratu zuenez, Xi Jinping Txinako presidenteak bihar da, inbasioaren lehen urteurrenean, bake egitasmoa aurkeztekoa. Horrekin lotuta, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gaur esan die kazetariei ez duela Pekinen bake egitasmoaren berri, eta Txinako agintariekin biltzea gustatuko litzaiokeela.


Summary: Ferrandi preso korsikarrari erdiaskatasuneko erregimena onartu diote. 62 urteko presoari zaintzarako neurri zorrotzak ezarriko zaizkio urtebetez, «hamar urterako» baldintzapeko askatasuna onartu aurretik.

Alain Ferrandi Korsikako preso nazionalistari erdiaskatasuneko erregimena onartu dio terrorismoaren aurkako epaiak ebazten dituen auzitegiak. Hala, Ferrandik urtebeteko probaldia bete beharko du baldintzapeko askatasuna onartzeko. Preso korsikarra 1999ko maiatzean sartu zuten espetxean, eta bizi osoko kartzela zigorra ezarri zioten, 1998an Claude Erignac prefeta hiltzea egotzita, Aiacciun.

62 urteko presoari zaintzarako neurri zorrotzak ezarriko zaizkio urtebetez, «hamar urterako» baldintzapeko askatasuna onartu aurretik. Halere, Fiskaltza Antiterroristak aukera izango du erabakiaren aurka helegitea aurkezteko; hamar eguneko epea du. Ia duela hilabete, Ferrandiren taldeko kide Pierre Alessandriri erdiaskatasuneko neurria onartu zion justiziak.

Korsikako hautetsien eta Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninen arteko bileraren bezperan heldu da neurria, hain zuzen. Bihar dira biltzekoak, uhartearen estatutu instituzionala aldatzeari buruzko elkarrizketei berrekiteko. 2022ko maiatzean, Parisko Zigor Auzitegiak atzera bota zuen Ferrandik erdiaskatasuna eskuratzeko aurkeztu zituen eskaeretako bat. Otsailean, Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak onartu egin zuen, baina fiskaltzak blokeatu egin zuen ebazpena.

Urtarrilaren 31n, Parisko Zigor Auzitegiak baldintzapeko erdiaskatasuneko neurri bat eman zion Alessandriri. Neurri hori duela hamar egun gauzatu zen, eta urtebete iraun beharko luke berrikusi aurretik. Alessandrik Bastia hegoaldeko Borguko espetxean egiten du lo, eta nekazaritza enpresa batean dihardu lanean. Hilabeteko asteburu guztietan ziegan egoten da, batean izan ezik, irteteko baimena baitauka. Hain justu, Ferrandik erregimen bera izango du.

Bi militante nazionalista horiekin batera, Yvan Colonna presoari ere bizi osoko zigorra ezarri zioten. Iazko martxoaren 21ean zendu zen Colonna: Arlesko (Okzitania) presondegian eraso egin zioten, eta koman egon zen hiru astez. Colonna 2003tik zegoen preso, eta bizi guztiko kartzela zigorra betetzen ari zen, hura ere Erignac prefetaren hilketagatik zigortu baitzuten. Colonnaren hilketak zeresan handia eman zuen Korsikan eta Frantzian, erasoaz geroztik aspaldi izandako manifestaziorik eta mobilizaziorik handienak egin baitituzte Mediterraneoko uharte horretan.

Ikusi gehiago: Yvan Colonna hil da, Korsikako militante independentista ezaguna

Colonnaren kontrako erasoaren ondoren sorturiko testuinguruak erabakiak hartzera behartu zuen Frantziako Gobernua, eta, Mediterraneoko uharte horretako egoera baretze aldera, Jean Castex Frantziako lehen ministro ohiak DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zien Alessandriri eta Ferrandiri.


Summary: Bi minutuan behin emakume bat hiltzen da haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik. OMEren azken txostenaren arabera, 2000tik 2020ra bitartean %17 handitu zen erditzean hildako emakumeen kopurua Europan eta Amerika iparraldean. Hala ere, Saharaz hegoaldeko herrialdeetan gertatzen dira oraindik heriotza gehienak.

Albiste hau irakurtzerako, emakume bat haurdunaldiagatik edo erditzeagatik hila izango da munduko txokoren batean. Hala salatu du OME Osasunaren Mundu Erakundearen azken txostenak, bi minutuan behin hiltzen dela emakumezko bat munduan, haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik. 2000tik 2020ra arteko datuak aztertu dituzte adituek, eta ondorioak kezkagarriak izan dira: emakume haurdunen osasunak atzera egin du azken urteetan, eta haurdunen heriotzek gora egin dute edo bere hartan eutsi diote munduko eskualde ia guztietan.

«Haurdunaldia, harrigarria bada ere, oso esperientzia arriskutsua da oraindik ere errespetuan eta puntako teknologian oinarritutako osasun zerbitzuak eskuratzeko aukerarik ez duten milioika emakumerentzat. Datuok erakusten dute lehentasunezkoa dela emakumeei osasun arreta bermatzea haurdunaldian, erditzean eta erditze ostean», ohartarazi du OMEko idazkari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek. 2020an, batez beste, 223 emakume hil ziren arazorik gabe amaitu ziren 100.000 haurdunaldiko.

Txostenak aztertutako hamar urteko epean mundu osoko heriotzak %7 murriztu diren arren, Europan eta Amerika iparraldean %17 egin dute gora, eta %15 Latinoamerikan eta Kariben. Hala ere, kopuru absolutuei begiratuz gero, Afrika hegoaldeko herrialdeetan hiltzen dira emakume gehien haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik: han izan dira heriotza guztien bi herenak (202.000). Heriotza gehienak, gainera, gatazkan dauden herrialdeetan edo pobrezia handia den eskualdeetan gertatzen dira.

Erresuma Batuko epidemiologo Jenny Cresswellek zuzendu du ikerketa, eta, haren esanetan, arazo nagusietako bat da azken urteetan «moteldu» egin direla amen heriotzak aurreikusteko neurrietan egindako urratsak. Are, nabarmendu du heriotza kopuruak gora egiten duela haurdunek ohiko azterketak egiteko aukerarik ez duten eremuetan. «Onartezina da horrenbeste emakume hiltzea haurdunaldiagatik edo erditzeagatik. Urte bakarrean 280.000 hildako izatea gehiegizkoa da», salatu du Populazio Gaietarako Nazio Batuen Funtseko zuzendari Natalia Kanemek.

Heriotzen arrazoiak

Barneko odoljarioak, hipertentsioa, haurdunaldian gertatutako infekzioak, abortu arriskutsuak eta gaixotasun larriak (hiesa eta paludismoa, esaterako) dira heriotzen arrazoi nagusiak. Horrez gain, txostenak nabarmentzen du emakumeen herenek ez dutela jasotzen haurdunaldiko beharrezko arreta, eta 270 milioi emakumek ez daukate eskura familia plangintzarako metodo modernorik.

Dena den, datu guztiak ez dira txarrak. Australian eta Zeelanda Berrian, eta Asia erdian eta hegoaldean, %35 eta %16 murriztu dira haurdunen heriotzak, lehen aipatutako epe berean. Alde horretatik, OMEk oinarrizkotzat jo du lehen arretako sistema hobetzea, medikuak trebatzea eta botikak ekoitzi eta banatzeko kateak sendotzea.

Adituek ez dute zehaztu COVID-19aren pandemiak eraginik izan ote duen zenbait eskualdetan ikusitako heriotzen gorakadarekin. OMEren arabera, goizegi da ondorio hori ateratzeko, horretarako 2020. urtetik aurrerako datuak ere aztertu beharko lituzketelako.


Bizkaitarrak mugitu dira gehien

Summary: Bizkaitarrak mugitu dira gehien. Arraun denboraldi berrirako, hamar arraunlaritik gora fitxatu dituzte Eusko Label ligako hainbat taldek. Iaz sailkapeneko goiko postuetan amaitu zuten traineruak aldatu dira gutxien. Santurtzik, Zierbenak eta Meirak entrenatzailea aldatu dute.

Ohikoa den moduan, denboraldi berriari begira Eusko Label ligako traineruetan ez da arraunlari mugimendurik falta izan. Sei talde asko aldatu dira, eta gainontzeko seiek iazko multzoari eutsi diote. Iaz sailkapeneko lehendabiziko postuetan amaitu zuten taldeen artean, Bermeo, Hondarribia, Donostiarra eta Getaria gutxi aldatu dira, eta, aldiz, izen dantza handiagoa izan da Orion edo Kaikun. Sailkapenaren bigarren erdiko taldeak aipatuta, Cabo eta Isuntza ez beste guztiek fitxaketa ugari egin dituzte. Esaterako, Santurtzik, entrenatzailea aldatzeaz gain, hamazazpi fitxaketa egin ditu, Zierbenak entrenatzailea berria eta hamahiru aurpegi berri ditu, eta Iñaki Errastiren Ondarroara hamar arraunlari ailegatu dira. Oro har, bizkaitarrak mugitu dira gehien.

Ikusi gehiago: Beñat Eizagirre Ondarroako arraunlaria: «Erronka bat behar nuen»

EUSKO LABEL LIGAKO FITXAKETAK

BERMEO Joan direnak: Asier Bermejo (Donostiarra), Luis Manuel Gonzalez (Cabo), Iban Martinez, Jon Urresti (Orio) eta Niko Yurramendi. Iritsi direnak: Jon Etxaniz (Hondarribia), Aitor Gondra (harrobitik igo da), Iker Pascual (Kaiku) eta Fernando Ruiz (Zierbena).

CABO Joan direnak: Manuel Caneda (Zierbena), Javier Sayans (Orio) eta Julian Villanustre (Zierbena). Iritsi direnak: Gabriel Arcos (Puebla), Iago Davila, Javier Garcia (Mera), Luis Manuel Gonzalez (Bermeo) eta Manuel Triñanes.

DONOSTIARRA Joan direnak: Jon Agirrezabala Lizarran, Endika Alberdi, Unai Billakorta, Alex Garcia, Joxe Mari Intxausti eta Joseba Larrarte. Iritsi direnak: Iñigo Arzallus (San Juan), Ander Balda (Donostiarra B), Asier Bermejo (Bermeo), Beñat Eizagirre, Hadri Meizoso (Ares) eta Ekaitz Otegi (Donostiarra B).

GETARIA Joan direnak: Ion Etxeberria, Iraitz Legorburu eta Eñaut Silbeti. Iritsi direnak: Jokin Aizpuru, Daniel Ariztimuño (Ondarroa), Imanol Eizagirre (Zarautz), Julen Manterola eta Jokin Rodriguez (San Pedro).

HONDARRIBIA Joan direnak: Jon Etxaniz (Bermeo), Jon Lizarralde, Alain Osanbela (Orio), Urko Redondo eta Alex Udabe. Iritsi direnak: Julen Castrillon, Adrian Gonzalez (Zierbena), Aimar Kanpandegi (Hondarribia B), Mattin Kolas (Hondarribia B), Ander Legazkue, Xabier Olaskoaga (Hondarribia B) eta Xabier Ormazabal (Zarautz).

KAIKU Joan direnak: David Camacho, Jon Ander Casaña (Deustu), Iñaki Elorrieta, Cristian Garma (Santurtzi), Alberto Landa (Santurtzi), Adrian Miramon, Iker Pascual (Bermeo) eta Alexandru Tacu (Zierbena). Iritsi direnak: Sergio Albo, Gorka Arostegi (Santurtzi), Manuel Crespo (Santurtzi) Jon Elortegi (Zierbena), Iker Gimeno (Castro), Jon Intxaurtieta (Castro), Ibon Maiz (Zierbena), Beñat Moreno, Lucian Neagu (Camargo) eta Javier Senties (Astillero).

ISUNTZA Joan direnak: Ekhi Aboitiz, Aitor Etxeberria, Xabier Gutierrez, Jon Luzarraga eta Aritz Sanchez. Iritsi direnak: Eneko Atutxa (Busturialdea), Unai Ruiz eta Igor Sanchez. Harrobitik igoko direnak zehazteke.

ONDARROA Joan direnak: Daniel Ariztimuño (Getaria), Eneko Azkarate, Aitzol Elu, Iker Eizmendi (Orio), David Fernandez (Meira), Iñaki Goikoetxea, Josu Makazaga (Arkote), Mikel Peña, Eddy Solozabal, Eneko Zabala, Xabier Zabala eta Jenaro Zelaia. Iritsi direnak: Joseba Aristi (Zumaia), Jon Arriola (Orio), Unax Bedialauneta (Mutriku), Beñat Eizagirre (Zarautz), Josu Elu, Igor Gurutxarri (Zarautz), Iker Intxaurtieta (Castro), Ander Larrañaga (Mutriku), Ivan Lopez eta Momo Sarr (Orio B).

ORIO Joan direnak: Mikel Arostegi, Xabier Arregi, Jon Arriola (Ondarroa), Ibon Arruti eta Fernando Rua. Iritsi direnak: Iker Eizmendi (Ondarroa), Alexander Esteban (Santurtzi), Martin Leboran (Meira), Alain Osanbela (Hondarribia), Leandro Salvagno (Zierbena), Javier Sayans (Cabo) eta Jon Urresti (Bermeo). Bigarren ontzitik zein arraunlari igoko diren zehaztea falta da.

MEIRA Joan direnak: Fran Abreu, Marcos Rodriguez, Daniel Folgada, Martin Leboran (Orio), Jose Luis Macey eta Dani Perez (entrenatzailea, Zierbena). Iritsi direnak: David Arosa, Antonio Casqueiro, David Costa (entrenatzailea, Meira), David Fernandez (Ondarroa), Jacobo Gayo, Jose Parada, Hugo Paz (Vila de Cangas), Miguel Piñeiro (Ares), Samuel Regueira (Harrobitik igo da), Sergio Rodriguez (Ares), Fran Rodriguez eta Joel Santome (Harrobitik igo da).

SANTURTZI Joan direnak: Sebastian Acervi (Zierbena), Javier Aja, Ruben Alvarez, Manuel Crespo, Alexander Esteban (Orio), Jose Angel Garcia (Zierbena), Andoni Garcia, Eneko Gonzalez, Hegoi Intxauspe, Mikel Pedrosa, Andoni Pedrosa eta Mikel Portularrume Paorra (entrenatzailea). Iritsi direnak: Alan Ahedo (Castro), Gorka Abad, Ander Alvarez, Jon Artetxe, Beñat Astelarra, Eneko Ceballos, David Duran (Zierbena), Ander Fernandez, Etore Garcia-Ugarte (Astillero), Jagoba Garcia (Astillero), Cristian Garma (Kaiku), Alberto Landa (Kaiku), Jon Lecanda, Javi Polo (entrenatzailea), Ibai Porto (Astillero), Iban Rodriguez, Eder Rubio eta Lander Salas.

ZIERBENA Joan direnak: Jaime De Haz, David Duran (Santurtzi), Jon Elortegi (entrenatzailea, Kaiku), Adrian Gonzalez (Hondarribia), Ibon Maiz (Kaiku), Sergio Montenegro, Fernando Ruiz (Bermeo), Leandro Salvagno (Orio) eta Alberto Vidal. Iritsi direnak: Sebastian Acervi (Santurtzi), Manuel Caneda (Cabo), Imanol Costela (Camargo), Jose Angel Garcia (Santurtzi), Ander Gallardo, Dani Perez (entrenatzailea, Meira), Jon Ruiz, Eladio Sanchez, Yeray San Martin (Camargo), Alexandru Tacu (Kaiku), Kevin Vieira (Pedreña), Julian Villanustre (Cabo), Luis Miguel Villar (Camargo) eta Abel Vicente (Camargo).

(*): Uda atarian argitaratuko dituzte aurtengo sasoiko zerrenda ofizialak, eta orduan jakingo da taldeek zer egitura izango duten.


Summary: Euskara munduko 38. hizkuntzarik «pisutsuena» da, Frantziako Gobernuaren arabera. 2022ko Hizkuntzen Barometroa aurkeztu dute. Euskarak 24 toki egin ditu aurrera sailkapenean, 2017tik.

Frantziako Kultura MInisterioaren babespean argitaratzen dute 2010. urtetik Hizkuntzen Barometroa. Hainbat parametro kontuan hartuta, hizkuntza bakoitzak munduan duen «pisua» aztertzen dute. Iazko egoerari dagokiona plazaratu berri dute, eta azterturiko 634 hizkuntzatik euskarari 38. tokia eman diote, galizieraren atzetik. Katalana 12. tokian jarri dute.

Alain eta Louis-Jean Calvet doktoreek egin dute 2022ko ikerketa. Azaldu dutenez, kontuan hartzen dute hizkuntza bakoitzak duen hiztun kopurua, noski, baina beste hainbat ezaugarrik ere zeresana dute hizkuntzen pisua erabakitzeko orduan, haien arabera.

Izan ere, 13 faktore hartu dituzte aintzat, erabakigarriak direlako, alde batetik, eta horien inguruko datuak eskuragarri daudelako, bestetik.

Sailkapenean, ingelesa agertzen da lehen tokian, gero frantsesa, gaztelera ondoren, eta alemana laugarren. Katalana, 12. tokian agertzen da, eta, euskara 38.ean. Euskara hindi hizkuntzaren gaineko tokian dago, Indiako hizkuntzak 380 milioi biztanle dituen arren. Islandierak 300.000 hiztun baino ez ditu, baina euskara baino lau toki gorago dago.

Horrek eta sailkapena egiteko erabilitako beste irizpide batzuk eragin dute hainbatek. Euskal Wikipediako kide Galder Gonzalezen arabera, metodologia xelebrea da, eta badirudi «frantsesa bigarren izateko diseinatuta» dagoela.

Izan ere, ikertzaileek puntu gehiago eman dizkiete alfabeto latinoa erabiltzen dituzten hizkuntzei, esaterako, sistema alfabetikoak «errazagoak» direla iritzita, zeinu gutxiago ikastea eskatzen dutelako, silabikoekin edo ideogramekin konparatuta.

Esaterako, kontuan hartu dute hizkuntzaren «entropia» maila, hau da, hizkuntza baten sakabanaketa geografikoa, hau da, zenbat herrialdeetan dauden haren hiztunak. Horren arabera, euskarak 0,214ko entropia luke, bi estaturen menpe bizi direlako haren hiztunak. Gaztelerak, ordea 1eko sakabanaketa luke, 72 estatutan hitz egiten delako. Zenbat eta estatu gehiagotan mintzatu, hizkuntza horrek orduan eta erabilgarritasun handiagoa duela nazioartean, hala deritzote txostengileek, eta, beraz, puntu gehiago.

Faktore horiez gain, kontuan hartu dute zenbateraino den ele bakoitza ikasketa hizkuntza, eta noraino den ofiziala.

Hizkuntza batetik eta ele horretara zenbat itzultzen duten kontuan hartu dute, eta nazioarteko zenbat literatura sari jasotzen duten horietan eginiko lanek.

Ugalkortasun tasari ere begiratu diote, eta herrialde bakoitzeko «garapen mailari», eta horietan Internet zenbat dagoen zabalduta.

Emaitza onak lortu ditu euskarak Wikipediari dagokion alorrean. 0,818 puntu jaso ditu, estatu hizkuntza diren eta sailkapen orokorrean aurretik dauden daniera eta kroazieraren gainetik.

2017ko sailkapenean, euskara 62. tokian jarri zuten ikertzaileek, 634 hizkuntzatik.


Summary: Ertzaintzak babestu egin du Donostiako Udalak probokaziotzat jotako ekitaldi faxista. Sei falangista elkartu dira Alderdi Ederren ETAren biktimei lore eskaintza bat egiteko, eta Ertzaintzak haien aurrean protestan bilduriko herritarren kontra jo du.

Denera sei falangista elkartu dira Donostiako Alderdi Ederren gaur, 17:00etan, ETAren biktimen omenezko lore eskaintza bat egiteko. Donostiako Udalak arbuiatu egin zuen faxisten deialdia asteartean, eta probokazio bat zela adierazi zuen. Baina Ertzaintzak falangistak babestu ditu, eta haien kontra protestan ari ziren herritarren kontra jo.

Hasieran faxisten asmoa zen Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua Askatasunaren etorbideko Cantabrico klubean aurkeztea, baina ekitaldi hori bertan behera utzi zuten, «mehatxuak» jaso zituztela argudiatuta. Ondoren, horren ordez lore eskaintza egingo zutela iragarri zuten. Longueirak berak, Martin Saenz de Ynestrillas neonaziak eta Alvaro Romero falangistak parte hartu zuten.

Azkenean, hiru horiek, Maria Isabel Fernandez Pena eta beste bi falangista baino ez dira elkartu.

Jarkik protestara deitu du, eta herritar talde bat bildu da faxisten parean, Faxismoaren aurrean Euskal Herria antolatu mezua zuen pankarta batekin. Haien aurrean, Ertzaintzaren Brigada Mugikorreko talde handi bat. Denera sei furgoneta mobilizatu ditu Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, falangistak babesteko. Sailaren arabera, protestariak polizia hesia gainditzen saiatu dira, eta ertzainek haien kontra jo dute.

Faxistek, bitartean, aitagurea errezatu dute, eta loreak jarri dituzte biktimak oroitzeko monolitoan. «Faxistak kanpora» oihuen artean, Ynestrillasek hau esan du: «Bistan da ustezko bake prozesua ez dela amaitu. Pareko espaloian dago froga».

Ondoren, Ertzaintzak lurpeko aparkaleku batera lagundu ditu faxistak.

EH Bilduk Donostiako Udaleko eledunen batzordera eraman zuen ekitaldiaren gaia asteartean. «Ekitaldi horren helburu nagusia, frankismoa eta gerra zikina goraipatzea ez ezik, euskal herritar eta donostiar sektore askoren eskubide zibil eta politikoak ezabatzeko eskatzea ere bada», esaten zuen adierazpenak. Alderdi guztiek onartu zuten ekitaldia «probokaziotzat» hartzea eta arbuiatzea, PPk izan ezik.

Faxisten liburu aurkezpena Bilboko erdiguneko hotel batean egitekoa zen, baina handik Leioako (Bizkaia) beste hotel batera aldatu zuten; ekitaldia hasteko hiru ordu falta zirenean, hotel horren zuzendaritzak sare sozialen bidez jakinarazi zuen han ez zela liburu aurkezpenik egingo, eta ekitaldia bertan behera utzi zuten. Jarkik ere bertan behera utzi zuen hotelaren aurrean egitekoa zuen protesta, «faxistek aurkezpena egiteko lekurik» lortu ez zutela ikusita.


Summary: Txetx Etxeberri eta Beatrice Molle epaitzeko eskatu du fiskaltzak, Luhusoko operazioagatik. 2016ko abenduan ETAren armategiaren parte bat erabileratik kanpo uzten saiatu ziren. Stephane Etxegarai 'Etxe' epaiketatik kanpo uzteko eskatu du terrorismoaren aurkako fiskaltzak.

Terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzak Parisko Zigor Auzitegira bidali nahi du Luhusoko operazioari lotutako auzia, eta Jean Noel Etxeberri Txetx eta Beatrice Molle auziperatzeko eskatu du. Haatik, Stephane Etxegarai Etxe epaiketatik kanpo uzteko eskatu du. ETArekin lotuta, armak edukitzea eta garraitzea leporatzen diote Etxeberriri, Jean François Blanco defentsako abokatuak azaldu duenez. Teorian, hamar urte arteko presondegi zigorra arriska lezake, baina «harrigarria» litzateke hainbestera iristea, Blancoren hitzetan.

Eskaera «onartezina» dela salatu dute Bakegileek ohar batean, Luhusoko (Lapurdi) ekintza Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan «mugarri bat» izan zela azpimarratuta. Zazpi urte iragan dira ordutik. «Auzibidean diren pertsona guzien hobengabetzea galdegiten dugu», adierazi dute.

2016ko abenduaren 16an eginiko polizia operazio batean atxilotu zituzten Luhusokoak, ETAren armategiaren %15 indargabetzera zihoazela. Jean Noel Etxeberri Txetx Biziko koordinatzailea, Beatrice Molle-Haran kazetaria, Stephane Etxegarai Etxe musikari eta bideogilea, Mixel Berhokoirigoin laboraria eta Mixel Bergouignan enpresaria atzeman zituzten —Bergouignan 2017ko maiatzean hil zen, eta Berhokoirigoin, 2021eko maiatzean—. Gizarte zibileko esparru askotariko pertsona ezagunak izanik, polizia operazio hark aurkako erreakzio handia eragin zuen Ipar Euskal Herrian. Guztiak askatu zituzten ondoren, baldintzapean.

2011ko urriaren 20an jarduera armatua behin betiko uzteko erabakia jakinarazi zuenetik, ETAk eginak zituen armagabetzeko saioak, baina 2016ko abendukoak azkartu zuen prozesua. Luhusokoak atxilotu zituzten gau berean argitaratutako gutunetan ikusi zen ETAk gizarte zibilari emana ziola desarmatzeko ardura politikoa eta teknikoa. Handik lau hilabetera, 2017ko apirilaren 8an egin zen ETAren armagabetzea, Luhusoko ekintzaileen eta Frantziako Estatuaren artean elkarrizketatua eta adostua.

«Ausardia politikoa»

Instrukzio epaileak otsail hasieran eman zuen bukatutzat Luhusoko operazioari lotutako ikerketa judiziala, eta astelehenean eskuratu zuen fiskaltzaren eskaria Blancok. Auzirik ez izateko eskatuko duela baieztatu du; gauza bera egitekoa du Mollen abokatuak ere. Instrukzio epaileak izanen du azken hitza. «Epaiketa egin behar dela erabakitzen badu, errugabe jotzeko eskatuko dut», adierazi du Blancok.

Izan ere, ekintzaileen «ausardia politikoa» azpimarratu du abokatuak. «Txetxek eta Bakegileek gure aitortza merezi dute, armagabetzea ahalbidetu baitzuten. Luhuson hasi zen, apirilaren 8ko armagabetze egunarekin segitu zuen, eta ETAren desegitearekin amaitu zen», gogoratu du. Argumentu horiek helaraziko dizkio instrukzio epaileari.

Armak edukitzea eta garraitzea legeez kanpokoa izanik ere, «intentzioak» garrantzia duela nabarmendu du Blancok. «Gaitzesgarria da intentzio kaltegarriak daudenean. Kasu honetan goresgarria da. Bakegileen ekintzak eta ausardiak ahalbidetu zituen armagabetzea eta desegitea. Ausardia behar zen egin zutena egiteko».

Etxegarai auzitik kanpo uztea ere azpimarratu du Blancok. «Inplizituki kontsideratzen dute ez zuela rol operazionalik izanik. Niretzat, afera honetan fiskaltzak duen enbarazua erakusten du». Hemendik aitzina, instrukzio epailearena izanen da hitza. Presondegiratzerik ez dagoenez, erabakiak hartzeko epe zehatzik ez dagoela esplikatu du abokatuak.


Summary: Parisek «ondoko egunetan» erantzun bat emango duela ziurtatu du Bordeleko errektoreak. Bordeleko errektorea Mauleko herriko etxean eta Baionako Paul Bert lizeoan izan da. Seaskak protesta antolatu du, eta Jean-Rene Etxegaraik errektoreari erran dio Seaskakoen aldarrikapena babesten duela.

Anne Bisagni-Faure Bordeleko akademia errektorea Maulera bertaratu da gaur goizean, ikasle eta irakasleekin proiektu kultural batez hitz egitera. Seaska parean topatu du iristean, azterketak euskaraz egin daitezela eskatuz. Errektorea «harritua» zegoela iruditu zaio Seaskako Julen Mujikari. «Denbora daramagu azterketekiko erantzun baten eske, hori aldarrikatu ahal izan diogu». Errektoreak erantzuna laster emango duela adierazi die. Julen Mujikak azpimarratu du, «argi utzi diogu etortzen den bakoitzean horrelako ongietorriak prestatuko dizkiogula».

Ondotik, Baionako Paul-Bert lizeoan izan da errektorea. Seaskako kideak bertan egon dira errektorea iristerako. Mañolo Espellete Estitxu Robles kolegioko zuzendariak errektorearekin bi hitz trukatzeko aukera izan du. Berriz ere, Anne Bisagni-Faureek erantzun behar izan du: «Baieztatzen dut zuen deiadarra entzun dudala; uste dut esan dezakedala datozen egunetan iritsiko dela erantzuna». Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria han izan da, eta errektoreari erran dio Seaskakoen aldarrikapena babesten duela. Errektorea Paul-Bert lizeora sartu artean, «azterketak euskaraz» oihuak entzun dira.


Summary: Tubacexek salmentak bikoiztu ditu, eta 20 milioi euro irabazi. Azken bi urteetan galerak izan ostean, irabaziak izan zituen iaz Tubacexek. Inoizko eskaera zorrorik handiena du enpresak: 1.650 milioi euro.

Pandemia urte zailen ostean, irabazien bidera itzuli da Tubacex. 2020an 25 milioi euro galdu zituen enpresak, eta 2021ean, 32 milioi, baina 20,2 irabazi zituen 2022an. Salmentak, berriz, ia bikoiztu egin zituen: 715 milioi euro, 2021ean baino %95,8 gehiago. 2019a izan zen Tubacexek irabaziak izan zituen azken urtea, 11 milioi euro irabazi baitzituen. Enpresak adierazitakoaren arabera, azken hamalau urteetan izandako emaitzarik onenak dira iazkoak. Irabazien %40, 8,1 milioi euro, dibidenduetan banatuko dituzte.

Urte ona izateaz gain, etorkizun oparoa duela iragarri du enpresak. Izan ere, eskaera zorroa inoiz baino handiagoa da, 1.650 eurokoa; 2022aren hasieran 500 milioi eurokoa zen. Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak adierazi du zorroaren igoera trantsizio energetikoari loturiko proiektuei zor zaiola. Horri esker «hedapen fase» berri batean daudela gehitu du Esmorisek.

Hedapen hori nazioartean da nabarmena. Salmenta gehienak, %36, Asian izan dira; %31 izan dira Europan, eta %29 Amerikan; Afrikako merkatua, berriz, %4 da soilik. Lantegi gehiago ireki ditu taldeak Brasilen, Kazakhstanen, Guyanan eta Amerikako Estatu Batuetan.

Horrez gain, Arabiar Emirerri Batuetan «inoizko kontratu handiena» sinatu du Tubacexek, 10 urterako. Tuboen akabera eta hariztaketa egiteko planta izango da, eta 2024an egongo da erabilgarri. Lantegi horrekin OCTG-CRA sektorean —Petrolioaren Erabilerarako Tubo Produktuak-Aleazio Erresistentearen Korrosioa— lider izango direla gehitu du enpresak.

Zorrak kitatzen

Tubacexek zor handiak ditu oraindik, baina 49 milioi euroan baino gehiagoan murriztu dute. 2021. urtea 336 milioi euro baino gehiagoko zorrarekin amaitu zuten, baina 287 milioikoa da orain. Kapital erabilgarria ere handitu dute, 222,5 milioitik 230 milioi eurora.


Summary: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik. Elkarrizketei berriro heltzeko «baldintza egokiak» sor ditzala eskatu dio Pekinek nazioarteari, eta gerran dauden aldeei esan die «areagotze nuklearra» eragozteko

Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, apenas aldatu den Txinaren jarrera. Bere burua aktore neutral gisa aurkeztu du, eta, horrenbestez, eskatu du bai herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko, baita estatuen «segurtasun kezka zilegiak» kontuan hartzeko ere. Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direnez, Mendebaldeak adierazi izan dio Pekini baliatu dezala posizio hori Kremlinen jarreran eragiteko. Ez du urrats aipagarririk eman alde horretatik, baina azken asteetan nabarmentzen ari da irtenbide politiko bat eman behar zaiola gatazkari, eta gaur, inbasiotik urtebete bete den honetan, auzia konponbidean jartzeko iragarritako egitasmoa aurkeztu du, eta urrats esanguratsu bat ere egin du, «krisiarentzako» elkarrizketa eta negoziazio eskeetatik haratago: su eten bat eskatu die aldeei. Hau da, gatazkan izan duen inplikazioa handitu du Pekinek azkenaldian, eta gaur erakutsi du hori.

Dena den, Mendebaldeak ez du aintzat hartu Txinak esandakoa. Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak esan du ez duela «sinesgarritasun handirik», argudiatuta azken urtean ez duela gaitzetsi Moskuren jarrera, eta, gainera, inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak «mugarik gabeko lankidetza hitzarmen bat» sinatu zutela. Estonian dago Stoltenberg, eta herrialdearen independentziaren egunaren harira egindako ekitaldi ofizialetan parte hartu du. Ursula von der Leyenek ere bai, eta Europako Batzordeko presidenteak esan du Txinarena ez dela bake plan bat, «balio batzuk» partekatzeko ariketa bat baizik. «Errusiaren ondoan jarri da Txina».

NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak gaur egindako batzarrean, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek NBEri eskatu dio ez dezala «bere burua engainatu» Txinak Ukrainarako proposatutako su etenaren harira. Blinkenek, halaber, berretsi du ezin direla bi aldeak «maila berean jarri», gudan «erasotzaile bat» eta «erasoa jasaten ari den bat» daudenean.

Bien bitartean, Mendebaldeko eragile guztiek inbasioaren urteurrena baliatu dute, eta berretsi Ukraina militarki, ekonomikoki eta humanitarioki behar bezain luzaro lagunduko dutela.

Txinako Atzerri Ministerioak kaleratutako hamabi puntuko dokumentuak ez dakar berritasun handirik. Berretsi du, Wang Yi Txinako diplomazialari gorenak azken astean Europan egindako biran plazaratu bezala, «rol eraikitzaile bat» jokatzeko prest dagoela, eta nazioarteari esan dio sor ditzala «baldintzak eta plataformak» bake elkarrizketei berriro heltzeko.

Ikusi gehiago: Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du bere indar nuklearra

Eta ohartarazpen bat egin die gerran inplikatutako aldeei: «Krisi eta areagotze nuklearra eragotzi behar dira. Ez litzateke gerra nuklear bat gertatu beharko. Edozein herrialdek edozein abagunetan arma kimikoak eta biologikoak garatzearen eta erabiltzearen aurka dago Txina». Horiek horrela, Pekini iruditzen zaio «modu neurritsuan» jokatu behar dela, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin. Auzi nuklearraren harira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi zuen, atzo, «arreta handiagoarekin» sendotuko dutela beren indar nuklearra. Iragarpen hori iritsi da, hain zuzen, Moskuk eten duenean AEBekin arma nuklearren kontrolerako duen itun bakarra.

Dena den, NATOri belarrietatik tira egin dio Txinak aliantza militarra bera aipatu gabe, zeren «bloke militarren hedatzea» saihesteko eskatu baitu dokumentuan. Errusiak esan izan du besteak beste NATOk Europa ekialdean izandako hedatzegatik hasi zuela inbasioa. Bide batez, Txinak uste du ez dela ez sua hauspotu behar, ez tentsioa areagotu behar, eta justuki horrela mintzatu izan da AEBek Ukrainari emandako laguntza kritikatu izan duenean.

Ikusi gehiago: Urte zaila errusiarrentzat

Halere, gaurko egitasmoa gorabehera, Txinako Gobernua jomugan dago azken egunetan, AEBek esan baitute beren inteligentzia zerbitzuen informazioek iradokitzen dutela Txinak mahai gainean duela Errusia militarki laguntzeko aukera. Stoltenbergek gaur berriro esan du «zantzuak» dituztela hori esan ahal izateko. The Wall Street Journal-ek ere hori berresten zuen informazio bat kaleratu zuen atzo, iturri gisa erabiliz AEBetako funtzionario batzuk. Pekinek erreakzionatu egin du, eta esan oinarririk gabeko «gezurrak» direla. Alemaniako Der Spiegel astekariak gaur kaleratutako erreportaje baten arabera, Txinako enpresa batekin negoziatzen ari da Mosku, piloturik gabeko erasorako hegazkinak sal diezazkion.

NBEren ebazpena

NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiak ebazpen bat onartu zuten atzo gauean, New Yorken, gerra bukatzeko eta Errusiari tropak Ukrainatik ateratzeko eskatuz. 141 herrialdek horren alde bozkatu dute, zazpik kontra —Errusiak, Bielorrusiak, Ipar Koreak, Eritreak, Malik, Nikaraguak eta Siriak—, eta 32 abstenitu egin dira; horien artean daude Kuba, Bolivia, India, Afrikako herrialde batzuk, Sobietar Batasuneko errepublika izandako Kazakhstan, Armenia eta Uzbekistan, baita Txina ere. Antzeko lau ebazpen onartu ditu batzar nagusiak azken urtean, eta Txina denetan abstenitu da.


Summary: Egunean Behin jokoaren katalanezko bertsioa egin dute. Datorren astelehenean abiatuko dute Un Cop Al Dia jokoaren lehen denboraldia. Codesyntaxek garatu du.

Aurki, euskarak bezala, katalanak ere bere jokoa izango du. Codesyntax euskal enpresak Egunean Behin aplikazio arrakastatsua itzuli du, eta Un Cop Al Dia sortu. Datorren astelehenean hasiko du estreinako denboraldia, eta hamar aste iraungo du.

Bi bertsioak berdinak dira mekanikan —egunero, hamar galderari erantzun beharko diote jokalariek, eta ahalik eta gehien asmatzen saiatu puntuaziorik handiena lortzeko—. Edukian dago desberdintasuna, nola ez: galderen erdiak Herrialde Katalanetako kulturan eta hizkuntzan oinarritu dituzte. Codesyntaxek garatu du Un Cop Al Dia, eta Aritz Galarraga idazle eta itzultzaileak ere parte hartu du horretan.

Galesen ere, egunero

Katalanezkoa ez da sortu duten lehen bertsioa. Iazko urrian, Cwis Bob Dydd kaleratu zuen Codesyntaxek, Egunean Behin-en galesezko bertsioa. S4C Galesko telebista publikoak eskatu zion hura garatzeko, eta Tinint bertako ekoiztetxearekin elkarlanean sortu zuen.

Hain justu, joan den igandean amaitu zen lehen denboraldia, jokoa estreinatu eta lau hilabetera. Aled Parry Tininteko ekoizlearen arabera, «erronka bat» izan da jendeak aplikazioa jaistea, baina «ahoz ahokoak» bultzada eman dio. Jende andanak parte hartu du lehen denboraldian: 7.000 lagunek. Galesezko Egunean Behin jokalarien «egunerokoaren parte bihurtu da».

Jokoaren sortzaileak hurrengo denboraldiari begira dira jada, baina badute zer aztertu: «arrakastatsua» izan dena eta «hain ondo funtzionatu» ez duena. Izan ere, «galesegia» izan daitekeelako ustea du Parryk, egunero erantzun beharreko galdera asko historian eta hizkuntzan oinarritzen baitira; «eta zera nahi dugu, beren hizkuntzarekin agian hain seguru ez dauden horiek erakarri». Funtsean, apurka-apurka galesaren erabilera «areagotzeko».


Summary: Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «jarrera oztopatzailea» salatu du Foro Sozialak. Motibazio politikoko delituengatik kartzelatuta dauden euskal presoei aplikatutako politikaren behatokiaren azken txostena aurkeztu dute.

Foro Sozial Iraunkorraren arabera, Auzitegi Nazionalak «blokeatu» egiten du euskal presoei ohiko espetxe araudia aplikatzea. Hala azaldu du motibazio politikoko delituengatik kartzelatuta dauden euskal presoei aplikatutako politikaren behatokiak bere seigarren eta azken txosten monografikoan. Txostenean nabarmendu du fiskalaren «jarrera oztopatzailea» dela, eta hark hirugarren graduen aurka egiteko erabili dituen argudioak aztertu ditu.

Foro Sozialak azaldu du urruntzea, sakabanaketa, bakartzea eta lehen graduen ezarpen sistematikoa atzean geratzen ari direla, baina gogoratu du oraindik ere salbuespenezko politikak aplikatzen zaizkiela euskal presoei. Horren harira, adierazi du presoen egoerari irtenbidea emateko markoa zehaztuta dagoela: «Salbuespenezko politika guztia desmuntatzea, biktimen mina errespetatzea, birgizarteratze prozesuetan graduen eta baldintzapeko askatasunen ohiko aplikazioa, eta preso proaktiboak izatea birgizarteratze prozesuetan».

Gizarteratzeko ibilbide indibidualizatuak garatzerako garaian, motibazio politikoko presoek arazoak topatzen dituzte, eta Foro Sozialak Auzitegi Nazionala jo du horren erantzuletzat. Izan ere, fiskalak helegitea jarri die Eusko Jaurlaritzak onartutako hirugarren graduen hiru laurdeni, legez kanpokoak direla iritzita. Foroaren esanetan, baina, «ez da zentzuzkoa pentsatzea administrazioak hainbeste aldiz huts egin dezakeenik bere erabakietan». Hala, fiskalak legearen inguruan egiten duen interpretazioan «inboluzio nabariki ideologiko bat» dagoela uste du. Orain arte, onartutako 37 hirugarren graduetatik, 24ri jarri die helegitea fiskalak, eta epaileak hamabi kasutan ebatzi du presoen gradu erregresioa, oraingoz.

Foro Sozialaren ustez, fiskaltzak hirugarren graduen kontra egiten du, baina Eusko Jaurlaritzaren ebazpenen edukiak aztertu gabe. Arlo bakarrean zentratzen dela azaldu du: Espetxeetako lege organikoko 72.6 artikuluaz egiten duen interpretazioan.

Ikusi gehiago: Auzitegi Nazionalak badaezpadako neurriak ezarri dizkio Iñaki Graciari

Haren arabera, euskal presoek frogatu behar dute ez dutela loturarik ETArekin, eta horretarako bi modu dituzte: batetik, indarkeria baztertu izana adierazten duen eta biktimei barkamena eskatzen dien adierazpen bat egitea. Bestetik, espetxeetako tratamendu batzordeen txosten teknikoek hori egiaztatzea. Foro Sozialak, baina, salatu du fiskaltzak lehen aukera soilik hartzen duela kontuan, eta modu hertsian.

«Kasu guztietan daude adierazpen pertsonalak, progresioa jasotakoek idatziak; haien terminoetan, egindakoaren ardura hartzen dute, kaltetutakoei egindako mina onartu, horiekiko errespetua eta enpatia adierazi, eta berriz ez egiteko konpromisoa esplizitatu», azaldu du txostenean. Fiskalak, baina, «gaitzespen» eta «barkamen» terminoak erabiltzeko exijitzen du. Eta hala egiten denean ere, horien «zintzotasuna» zalantzan jartzea kritikatu du foroak.

Gainera, beste bi argudio ere erabili ohi ditu fiskaltzak. Batetik, euskal presoak ez direla ezarritako erantzukizun zibila ordaintzen ari, edo ez dituztela behar adinako ordainketak egiten. Foro Sozialak, ordea, espetxeetako lege organikoaren 72.5 artikuluaren interpretazio hertsia egitea leporatzen dio. Izan ere, haren arabera, nahikoa da presoek hura ordaintzeko borondatea izatea. Foroak azaldu du espetxean urte asko daramatzaten herritarrak direla, haien ondasunak enbargatuta dauzkatela, eta oraintsu arte ezin izan dutela lan egin espetxeetan, lehen graduan zeudelako. Halere, haien irabazien araberako ordainketak egiten ari direla gogoratu du.

Bestetik, aurrez espetxe baimenik eduki ez izana ere argudiatu izan du fiskaltzak. Kontua da, baina, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala izaten dela, fiskalaren txostena tarteko, presoei galarazten diena halako baimenak izatea. «Ministerio Fiskalak kontzienteki ixten du baimenetarako sarbidea eta, jarraian, irmotasun berarekin egiten du hirugarren graduen kontra presoak ez dutelako baimenik izan».

Horiek hala, Foro Sozialak salatu du espetxe politikan aldaketak egitearen aurkako lobby bat dagoela, eta ohiko legediak ezarritako eskakizunetatik haragoko exijentziak ezarri nahi dituela. «Auzitegi Nazionaleko Fiskaltza, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean eta Lehen Zigor Salan erantzuna topatzen zuen eta duen lobby bat».

Hori dela eta, «premiazkotzat» jo du 7/2014 eta 7/2003 legeak indargabetzea. Lehenak Frantzian betetako zigor urteak zenbatzea galarazten du egun. Bigarrenak, berriz, hirugarren graduak eta baldintzapeko askatasunak «oztopatzeaz» gain, gehienezko espetxe urte kopurua areagotu zuen: 30 urtetik 40ra. Izan ere, foroak uste du ez duela «zentzurik» 2003ko testuinguruan garatutako lege erreforma horri eusteak 2023an: «Hamabi urte igaro dira ETAren amaiera efektibotik. Zentzudun inor ez litzateke ausartuko esatera berriz erortzeko arriskua dagoela».

Nola funtzionatzen du gradu progresioak?

Orain arte ez bezala, «euskal gizartearen errealitatearen ezagutza zuzena» duten profesionalen esku dago egun euskal presoen gradu progresioen inguruan erabakitzea, Foro Sozialak adierazi duenez. Honela izaten da prozesua Eusko Jaurlaritzaren menpeko espetxeetan: Basauriko, Martuteneko eta Zaballako tratamendu batzordearen txostena hartzen da abiapuntutzat, eta batzorde hark eta Jaurlaritzako Justizia Zuzendaritzak eman behar dute oniritzia.

Tratamendu batzordeek gehienez sei hilabetean behin aztertzen dute preso bakoitzaren sailkapena, haiekin lan egiten duten lantalde teknikoen proposamenean oinarrituta. Hirugarren gradura aldatzea erabakiko balute, Eusko Jaurlaritzako Justizia Zuzendaritzari igortzen zaio txostena, eta hura aztertzen du —onartu, baztertu edo aldaketak egin ditzake—. Hirugarren graduaren alde egiten duenean, fiskaltzari abisua igorri behar diote.

Iruñeko kartzelari dagokionez, prozesua antzekoa da, baina eskumena Espainiako Gobernuarena denez, Espainiako Espetxe Erakundeen Idazkaritza Nagusiak hartzen du azken erabakia, tratamendu batzordearen txostenean oinarrituta. Halere, Iruñeko espetxeak oraingoz ez du onartu hirugarren gradurik.

Fiskalak errekurtsoa jarriko balu, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak ebatziko luke haren inguruan. Hark alde edo kontra egin dezake. Bi kasuetan, fiskaltzak eta defentsak aukera dute erabakiari errekurtsoa jartzeko. Kasu horietan, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Sala litzateke azken erabakia hartuko lukeena.

Halere, fiskaltzak, lehen helegitea jartzean, beste eskaera bat ere egin izan dio epaileari: hirugarren gradua behin-behinean eteteko, kautela neurri gisa. Izan ere, epaitegiak zenbait hilabete behar izaten ditu ebazteko. Orain arteko kasuetan, epaitegiak kautela neurriak hartzearen kontra egin du, baina baliteke Auzitegi Gorenaren abenduko ebazpen batek hori aldatzea.


Summary: Zenbait udalek salatu dute lurrak desjabetuko dizkietela AHTarentzat hamahiru zabortegi eraikitzeko. Nafarroako Parlamentuan agerraldia egin dute Puiu, Barasoain, Garinoain, Tirapu, Tebas-Muru Artederreta eta Biurrun-Olkotz herrietako alkateek.

Urtarrilean izan zuten proiektuaren berri: 122 hektarea baino gehiago desjabetu nahi ditu Adifek Nafarroako erdialdean, AHT Abiadura Handiko Trenaren lanei lotutako hamahiru zabortegi eraikitzeko. Orain arte, behin-behineko okupazio bidez egin izan dituzte operazio horiek, baina inguruko herriek salatu dute, oraingoan, lurrak desjabetuko dizkietela; tartean, herrion ekonomiarako «ezinbestekoak» diren nekazaritzarako lursail ugari. AHTaren lanek eragindako 3,5 milioi metro kubo hondakin botako dituzte hor.

«Gure eskualdea zerbitzuetarako korridore huts bihurtu dute», salatu du Yolanda Obanosek, Tiebas-Muru Artederretako alkateak, Nafarroako Parlamentuan eginiko agerraldian. Harekin batera izan dira Barasoaingo alkate Rita Roldan, Garinoaingo alkate Berta Sanchez eta Biurrun-Olkotz herriko alkate Marisa Serrano. «Herriotatik igarotzen dira autobidea, errepide nagusia, ohiko trenbidea, goi tentsio linea eta, aurki, AHTarena. Horrez gain, hainbat parke eoliko eta elektrizitate subestazio bat ditugu, eta orain jakin dugu hamahiru zabortegi jarriko dizkigutela gure lurretan. Beste herritarrentzako zerbitzu eta azpiegitura guztiak jasan behar ditugu, baina horrek ez digu inongo onurarik ekarri».

Zehazki, sei herri ukituko ditu AHTaren zabortegien proiektuak: Puiu, Barasoain, Garinoain, Tirapu, Tebas-Muru Artederreta eta Biurrun-Olkotz. Hango alkateek salatu dute 2012tik dutela AHTa eraikitzeko proiektuaren berri, baina Adifek proiektua aldatu duela herritarrei ezer esan gabe, eta hasierako txostenean ezarritakoa baino hektarea gehiago kenduko dizkietela; zehazki, zazpi gehiago izanen dira Puiun; 30 Garinoainen; hogei Barasoainen; eta 65, berriz, Biurrun-Olkotz eta Tebas-Muru Artederretan.

Alkateek zehaztu dutenez, gainera, zabortegiak eraikitzeko lurrak desjabetzen badituzte, herriotako herri lurrak galduko dituzte, eta horrek eragina izanen du udalerrien egoera ekonomikoan. Proiektuak despopulazioari mesede eginen diola erantsi dute, eta ezin dutela horrelakorik onartu. «AHTaren bideak 15 kilometro izanen ditu Tafalla eta Campanas arteko zatian, eta eremu horretan, hamahiru zabortegi eraikiko dituzte. Ez gaitu kezkatzen metro kopuruak, erabilerak baizik: lur horiek ezinen dira berriz erabili nekazaritzarako, eta aintzat hartu behar da horrek herri txikietan izanen duen kalte itzela», esan du Barasoaingo alkateek.

Arazo horren aurrean, Nafarroako Gobernuak «entzungor» egin diela ere salatu dute hautetsiek. «Isiltasun erabatekoarekin egin dugu topo. Saiatu gara Ingurumen Departamentuarekin eta Lurralde Kohesioko Departamentuarekin hitz egiten, baina [Bernardo Ziriza] kontseilariak ez du gurekin bildu nahi izan. Administrazioak ez digu azalpenik eman», gehitu du Roldanek.

Hori dela eta, «laguntza» eskatu diete, bai gobernuari bai talde parlamentarioei. «Sostengua behar dugu, zuen laguntza behar dugu Adifen eta Garraio Ministerioaren aurrean, guri gainezka egin digulako auzi honek. Zabortegiak eraiki daitezela horretarako gai diren lurretan, eta ez ditzatela desjabetu, lurren titulartasuna gal ez dadin», laburbildu du Berta Sanchezek.

Alderdiak, erantzukizunari izkin

Parlamentuko taldeen txandan, alderdiek ihes egin diote ardurak hartzeari, eta elkarri mokoka ibili dira. Alkateen agerraldia eskatu duten taldeen artean, Geroa Baiko Pablo Azkonak ez du zalantzan jarri «Prestazio Handiko Trenaren» proiektua, baina adierazi du konponbidea eman behar zaiela desjabetzeen arazoari eta «aztertu beharko litzatekeela kalte ordainak ematea».

EH Bilduko Adolfo Araizek esan du «erroko arazoari» heldu beharko litzaiokeela: «Gakoa AHTa bera da. Hemen, taldeek hitz politak esanen dizkizuete, baina errealitate bakarra da gehienak ados daudela proiektuarekin. Eta Adifi berdin dio nor bizi den eremu horietan edo zenbat lur desjabetu behar diren. Hortaz, arazoak bere horretan segituko du». Hala ere, «borrokan segitzeko» deia egin die Tafallaldeko herrietako alkateei.

Navarra Sumako Miguel Bujanda ere AHTaren alde agertu da, «baina ez zabortegien alde». Hori dela eta, Espainiako eta Nafarroako gobernuei galdegin die «beste formula bat» erabil dezan lur horiek erabiltzeko: «Orain arte bezala, behin-behineko okupazio bat egin beharko litzateke, eta kalte ordainen sistema aldatu».

Azkenik, PSNko Jorge Agirrek aitortu du Nafarroako erdialdea «zerbitzuen korridore bat» dela, baina ez du horren ordezko alternatibarik proposatu. «Gauzak dira diren bezalakoak, eta azpiegiturek eragina dute». Are: AHTaren lanek ukitutako herrietako alkateei esan die beste udalerri batzuek «nahiago luketela egoera horretan egon, eta erdialdeak dituen azpiegiturak eduki».


Summary: EAJren Aguraingo batzokian pintaketak egin dituzte. EAJk «iraganeko garaietara» itzuli nahi izatea egotzi die egileei.

Aguraingo (Araba) batzokian egindako pintadak «gaitzetsi» ditu EAJren Araba Buru Batzarrak. Ustelak! EAJ gazteon etsaiak eta Euskal Negozioaren Alderdia (hori, gazteleraz) idatzi dute bertako paretan. EAJk azaldu du «iraganeko garaietara itzuli nahi duten batzuen ahultasun politikoa» erakusten du ekintzak, eta haien «jokabide onartezin eta gaitzesgarria» kritikatu du.

EAJk azaldu du halako ekintzak lekuz kanpo daudela, eta ez dutela laguntzen bizikidetzan. Kontrara, «giro garratza eta gatazka elikatzea» leporatu die egileei.


Summary: Realak Erromaren aurka jokatuko du Europa ligako final-zortzirenetan. Bi taldeek estreinako aldiz neurtuko dituzte indarrak txapelketa ofizial batean. Gaur egin dute zozketa, UEFAk Nyonen (Suitza) duen egoitzan.

Realak leku berria markatuko du Europako mapan. Txuri-urdinek Erromaren aurka jokatuko dute Europa ligako final zortzirenetan. Aurrekaririk gabeko lehia izango da, bi taldeak estreinako aldiz ariko baitira elkarren aurka, txapelketa ofizial batean. Italiako hiriburuko Olinpiar Estadioan jokatuko dute joanekoa, martxoaren 9an; Anoetan erabakiko da kanporaketa, astebete geroago.

UEFAk Nyonen (Suitza) duen egoitzan dute final-zortzirenetako zozketa, eta Realarena izan da erabaki duten azken aurreko kanporaketa. Erroma aurkariak Salzburg austriarra kanporatuta egin du aurrera txapelketan. Galdu egin zuen joaneko partidan (1-0), baina kanporaketa irauli zuen atzo, etxean irabazita (2-0). Txuri-urdinak nola, talde giallorrossoa —hala deitzen diete, beren koloreengatik— ere hirugarrena da bere ligan, baina urrun du Napoli liderra: hamazortzi puntuko aldea ateratzen dio. Europa ligako lehen fasean, bigarren postuan sailkatu zen C multzoan, Betisen atzetik.

Jose Mourinho teknikari ezaguna da erromatarren entrenatzailea, eta jokalari sonatu asko ditu taldean. Besteak beste, Diego Llorente Realeko jokalari ohia. Halaber, Paulo Dybala aurrelariak, Stephan El Shaarawy eta Nemanja Maatic ere multzo italiarrean ari dira.


Summary: Macronek esan du Mediterraneoko autonomia estatutuak inspirazio iturri izan ahalko direla Korsikarentzat. Urte erdi inguruko blokeoaren ostean, berriz ekin diete uharteko etorkizun instituzionalari buruzko negoziazioei. Frantziako presidenteak ere parte hartu du saio horretan, eta esan du ez dagoela «taburik».

Sorpresa batekin abiatu dute Korsikako hautetsiek eta Parisek uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko hirugarren bilkura. Urte erdi inguru iraun duen blokeoaren ostean, beste parte hartzaile bat izan baita bilera horretan: Emmanuel Macron Frantziako presidentea. Prozesu politikoari bultzada bat eman eta horren zilegitasuna berresteko keinutzat interpretatu daitekeen gertakari bat da, baina baita elkarrizketa horren esparrua eta mugak zehaztekoa ere. Macronek irlako ordezkari politikoei ohartarazi baitie zeintzuk diren bere bi marra gorriak: Korsikak Frantziako Errepublikan jarraitu behar duela, eta ez dituztela herritarren «bi maila» sortuko —egoiliar estatusari eta Korsikako herria ez aitortzeari erreferentzia egin izan dio adierazpen horrekin—. Halere, mugimendu nazionalistak urteotan egindako aldarrikapenetako bat ere aipatu du: Mediterraneoko irlen autonomia estatutuak inspirazio iturri gisa hartu ahalko dituztela.

Macronen aurretik, Korsikako hautetsiek izan dute aukera beren ideiak eta eskariak azaltzeko. Horiek entzun ondoren, Frantziako presidenteak bi marra gorriak zein diren oroitarazi du, eta esan Parisek «engaiamendu indartsua» duela Korsikan, eta espero duela «bide komun bat» egingo dutela, Korsikako hedabideek eta AFP berri agentziak jakinarazi dutenez.

Estatuburuak bere jarrera azaldu die Korsikako hautetsiei: ez du «ez taburik» ez «aurrez erabakitako irtenbiderik» uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko elkarrizketetarako. Hori bai, oraindik argitzeko dago Frantziako Gobernua zertaz ari den autonomiaz ari denean, irlako mugimendu nazionalistak autonomia legegile bat nahi baitu, eta Parisen inork ez baitu xehetasunik eman horren inguruan. Edonola ere, gaurko bileran, Macronek adierazi du jarrera «irekia» duela.

Ikusi gehiago: Ferrandi preso korsikarrari erdiaskatasuneko erregimena onartu diote

Horrez gain, egutegiaz ere mintzatu da Frantziako presidentea, esan baitu espero duela prozesua azkar amaituko dela, Korsika ere erakundeen erreformaren parte izatea nahi baitu; hain justu, uste baitu «toki berezi bat» izan dezakeela. Gilles Simeoni uharteko gobernuburuak esana du urte amaierarako amaitu nahi duela «dena», Frantziako Parlamentuak datorren urtean bozkatu dezan konstituzioaren balizko aldaketez; horretaz, estatuburuak adierazi du «uda ondoren» hasiko dutela lege nagusia aldatzeko prozesua.

Simeonik oraingoz ez du adierazpen publikorik egin; zenbait politikari autonomistak, aldiz, bai, eta begi onez ikusi dituzte Frantziako presidentearen adierazpenak, baita hark bileran parte hartu izana ere. Michel Castellani Frantziako Asanbleako diputatuak, adibidez, «keinu positibotzat» jo du haren presentzia.

Gaurkoa prozesu politikoko hirugarren bilkura da, eta urte erdi inguruko etenaldiaren ondoren egiten ari dira, hilabeteotan bi aldeek adierazi baitute ez zirela elkarrizketarako baldintzak bete. Korsikako preso nazionalisten ingurukoa izan da desadostasuna, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandiri ukatu egin baitzieten erdi askatasun erregimena lortzeko eskariak; azkenean, Alessandriri iragan urtarrilaren 31n onartu zioten, eta Ferrandiri, atzo.

Presoek jasotako ezezkoek haserre handia eragin zuten Korsikan, eta manifestazio eta ekintza biolento batzuk izan ziren hilabeteotan. Egoera lasaitu arte, Parisek esana zuen ez zela berriz eseriko mahai beraren inguruan uhartearen etorkizun instituzionalaz aritzeko.


Urduñan galdutakoen historiak bilatzen

Summary: Urduñan galdutakoen historiak bilatzen. 1936ko gerra amaitu eta 1941era arte espetxe frankista bat egon zen Urduñan. 4.000 preso politiko inguru igaro ziren handik, eta ia erdiak Extremadurakoak ziren. 225 pertsona hil ziren guztira pareta haien artean. 71 gorpuzki topatu dituzte hilerrian.

«Bai haiek, bai haien senitartekoek eskubidea dute gorpuzkiak aurkitu, desobiratu eta identifika daitezen; haiek ohoratzeko eskubidea, haiengatik negar egitekoa, haien hilobian lore bat uztekoa». Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu zela Beatriz Artolazabalek Castueran (Extremadura, Espainia) urtarrilaren 23an egindako hitzaldikoak dira hitzok. Baina, nortzuk dira aurreneko «haiek»? 1936ko gerra bukatu eta 1941era arte Urduñan zegoen espetxean hildako Extremadurako biztanleak dira.

1939tik 1941era ia 4.000 preso erregistratu ziren kartzela hartan. Horietatik 1.940 inguru Castuerako espetxetik ekarri zituzten. Guztira, 225 pertsona hil ziren Urduñan; 127, etxetik zazpiehun kilometrora. Horietako 71 jadanik aurkitu dituzte, Gogora memoriaren, bizikidetzaren eta giza eskubideen institutuak eskatuta Aranzadik 2014an eta 2022ko abenduan egindako indusketetan. Aintzane Ezenarro Gogora-ko zuzendariak dio helburua dela, gaur egun, senitartekoak Urduñako kartzelan izan zituztenen DNAk bildu eta hezurretan topatutakoarekin gurutzatzea.

Castuerara joan aurretik, Gogora institutuaren DNA bankuan 41 pertsona zeuden Urduñako espetxeari lotuta; egun, 53 dira haien datuak eskaini dituztenak. Hamabi pertsonaren datu genetikoak «hain denbora gutxian» bildu izana «sorpresa handia» dela dio Ezenarrok. Haren ustez, oso garrantzitsua da gorpuzki horien senitartekoak topatzea, «haien historiak berreskuratzea hezurrak berreskuratzea bezain garrantzitsua» baita.

Antzera mintzatu da Itziar Biguri Ugarte Urduñako alkatea. Hark dioenez, udalak diru laguntza bat eskatu du espetxean hildakoen bizitzaren inguruan ikertu eta gehiago jakiteko: «Interesgarria iruditzen zaigu, espetxeratuak nekazariak zirelako, baina senideren bat lagundu zutelako bukatu zuten bertan». Gerraosteko kartzela izan zen, «mendeku modura» erabili zutena.

Isiltasuna apurtu

Espetxe frankistaren harira, isiltasuna izan da nagusi Urduñan urte luzez. Baina, 2011n, Joseba Egigurenek ikerketa bat kaleratu zuen espetxearen aurretik zegoen kontzentrazio esparruaren inguruan. Urduñako udal langilea eta kazetaria da Egiguren. Bigurik azaldu duenez, Egigurenen ikerketak «ikusarazi» zuen Urduñan gertatutakoa, eta udalerrian gaiari «neurria hartzen» hasi ziren horri esker. Erregistratuta dauden hildakoak eta espetxeratuak ekartzen zituen gogora ikerketak.

Alkateak aitortu du garai hartara arte udalak ez zuela memoria historikoa jorratzen; hori dela eta, talde memorialista bat sortu zen hirian. Udala, sortutako harrabotsa ikusirik, elkarlanean hasi zen elkartearekin hitzaldiak, omenaldiak eta abar antolatuz. Bigurik dio ekintza horiek eragin zutela jendeak hainbat urtez isilik mantendutako informazioa zabaltzea: «Hilerriko langileekin eta herriko nagusiekin hitz egin ostean, hilerrian hobiratzen zituztela jakin genuen».

Udala Gogora-rekin jarri zen harremanetan, indusketa lanekin hasteko; eta haiek Aranzadiren eskuetan utzi zuten lan hura. Bizkaian egin duten berreskuratzerik handiena da Urduñakoa, baina prozesua ez da erraza izan. Aurreneko indusketa —2014koa— kanposantuaren pasabidean egin behar izan zuten. Hilerrian dauden nitxoek ezinezkoa egin zuten orduko hartan indusketa lanak hilerriko beste edozein lekutan egitea.

Hamalau izan ziren pasabide hartan topatutako gorpuzkiak, baina bakarrak ez zirela argi gelditu zen, alkateak azpimarratu duenez: «Argi geratu zen han gorpu gehiago zeudela. Paretan ikusten zen nola hobien segidak nitxoen azpitik jarraitzen zuen». Gauzak horrela, udalak hiria mugiarazi zuen legeak ezarritako denbora pasatu ostean nitxoak kendu eta indusketa lanekin jarraitu ahal izateko. Erabaki hori ikusita, hiritarrek izandako jarrera «txalotzekoa» dela esan du alkateak.

Gorpuzki ordenatuak

Bigurik argi du indusketa ezin zela aurreneko hamalau gorpu haiekin amaitu: «Guztiak atera nahi ditugu, direnak direla». Horrelako ekintzen garrantzia azpimarratu du Ezenarrok: «Herri zein pertsona moduan, zure iraganari aurrez aurre begiratu eta harekin adiskidetzeko prozesua da hau». Horregatik, iazko abenduan bigarrenez ekin zieten indusketa lanei.

Behin nitxoak kenduta, Aranzadiko lantaldeak kanposantuko eskuinalde osoa izan du indusketak egiteko. Aranzadiko Antropologia zuzendaria den Lourdes Errastik dioenez, gorpuzkiez gain bestelako elementu «gutxi batzuk» ere topatu dituzte: praketako edota alkandoretako botoiak, prakak estutzeko trabileak eta letoizko eraztunak.

Hala ere, indusketatik jendea gehien harritu duena «ordena» dela dio Errastik, horrelakoetan «normala» den arren: «Ordena hori ohikoa da, batez ere, baldin badakizu etengabe jendea lurperatzen ibili behar duzula». Gorpuzkiak bata bestearen alboan daude lurperatuta hilkutxetan, denak era eta tarte berarekin. Errastik azaldu duenez, Urduñakoak ez du zerikusirik hobi komunekin.

DNA biltzen

Urduñako espetxe frankistaren hormen barruan hil ziren 225 presoetatik Extremadurakoak (Espainia) ziren 127; Gaztela-Mantxakoak (Espainia) 41; Malagakoak (Espainia) 22; eta Tarragonakoak (Herrialde Katalanak) zazpi. Denak, haien izen-abizenekin. Prozesuan aurkitutako 71 presoak asko direla aitortu dute, baina oraindik 150 inguru daudela topatzeke. Halere, «zuhurtziaz» jokatzeko deia egin du Errastik: «Beste gorpuak bilatzen hasi aurretik, orain arte egindako lana baliagarria izan den jakin behar dugu». Urduñako alkateak eta Gogora-ko zuzendariek baieztatu dutenez, «zaila da oso» beste gorpuak non dauden jakitea.

Hortaz, bete beharreko bi helburu nagusi dauzkate orain: senitartekoen DNA biltzea eta jada atera dituzten arrastoekin ahalik eta proba gehien egitea, hildakoen DNA ere lortu ahal izateko. Baina hori «denbora luzez iraungo duen prozesua» dela ohartarazi du Ezenarrok: «Hilabeteak pasatuko dira genetikariek DNA atera aurretik; ateratzea lortzen badute, noski». Izan ere, aurreneko hamalau gorpuen arrastoei ezin izan zieten DNArik atera. Horrek, baina, ez ditu geldiaraziko. Ezenarrok dio «hainbeste urtez ezkutatu dena azaleratzen laguntzen» dutela horrelako prozesuek, «zikloak ixteko».


Summary: Gerraren ostean, «preso asko eta espetxe gutxi».

Urduñako presondegi nagusia 1939ko urrian ireki zuten ofizialki. Baina, horren aurretik eta leku berean —gerra hasi aurretik Urduñako jesuiten ikastetxea zen eraikinean— kontzentrazio esparru bat jarri zuten frankistek. Joseba Egiguren kazetariak horren inguruko ikerketa kaleratu zuen 2011n. Egigurenek dioenez, gerraren ostean «preso asko eta espetxe gutxi» zeudenez, hainbat leku «egokitu» zituzten.

Presoen «laurdenak baino gehiago» gosez hil zituztela azpimarratu du Egigurenek. Horiek ez zetozen gudu frontetik, kontzentrazio esparrua zenean gertatzen zen bezala, «beste espetxe batzuetatik» baizik. Gatibuak ez ziren «gaizkile arriskutsuak edo arruntak», baizik eta estatu kolpearen aurretik «politikoki edo sozialki nabarmendu ziren pertsonak»: maisuak eta langile erakundeetako buruzagi, militante edo jarraitzaileak, esaterako.

Gehiegikeriak, indarkeriak, tiraniak, atsekabeak, gaixotasunak, pilaketak eta goseak hil zituzten batez besteko gatibuen soslaia halakoa da: Badajozko (Extremadura, Espainia) nekazaria, ezkondua, seme-alabak zituena eta 49 urtekoa. Kontzentrazio esparruan, berriz, 30 urte inguruko kataluniarra zen batez besteko gatibua, nekazaria, eta, espetxean ez bezala, biriketako gaixotasunen baten ondorioz hildakoa. Kontzentrazio esparru hori 1937ko uztailetik 1939ko irailera bitartean egon zen zabalik.

Egigurenen ikerketen arabera, 50.000 lagun inguru igaro ziren esparrutik. «Francoren tropek hartutako gudari eta Errepublikaren aldeko borrokalarien giltzapetze prebentiboa, sailkapena eta berriro heztea zen Urduñako kontzentrazio esparruaren helburua». Espetxeko zein kontzentrazio esparruko presoak bortxazko lana egitera behartu zituzten. Obra publikoak zein pribatuak egin zituzten Urduñan eta inguruetan.


Kulturen arteko zubiak eraikiz

Summary: Kulturen arteko zubiak eraikiz. Maite Ramosek Saharako Kabiak elkartasun proiektuan lan egiten du, Saharako errefuxiatuen kanpalekuak liburuz hornituz eta sahararren kultura Nafarroara ekarriz.

Sahararen inguruan hitz egiteko orduan errefuxiatuen kanpalekuak etortzen zitzaizkion burura Maite Ramos irakasleari (Iruñea, 1967). Herri haren historia gainetik ezagutzen zuen; Fronte Polisarioa, gerra edo basamortua, horiek ziren herriarekin erlazionatzen zituen kontzeptuak, baina hori aldatu egin zen Oporrak Bakean proiektuarekin Mendebaldeko Saharako haur bat etxean hartu zuenean. Ramosi saharar herriaren kulturan sakontzeko gogoa piztu zitzaion, eta irakaskuntzarekin zerikusia duen proiektu bat abiatzea erabaki zuen: irakasleak Saharako Kabiak elkartea sortu zuen 2017an, errefuxiatuen kanpalekuetan dauden liburutegiak laguntzeko, eta Nafarroaren eta Sahararen arteko zubia indartzeko asmoz.

Zubiaren alde batetik ateratzen da Ramos, batez ere haurrei bigarren eskuko liburuak eramanez eta irakurzaletasuna kanpalekuetan sustatuz. Lan hori egiteko Bubisher elkartearen lana «ezinbestekoa» dela esan du Ramosek, Espainiako elkarte horren helburu nagusia bost wilaya edo probintziatan liburutegiak eraikitzea baita. Bi elkarteen arteko elkarlana izenetan ere ikus daiteke: bubisher deritzo basamortuko tenperatura beroak zeharkatzen dituen txori txikiari, eta, diotenez, haren etorrerak berri onak ekartzen ditu. Saharan liburutegiei habiak deitzen diete, beraz, bubisherren etxea Saharako Kabietan dago.

Errefuxiatuen kanpalekuetara bigarren eskuko liburuak eraman, tailerrak antolatu eta liburutegiak zaintzen dituzte elkarrekin, baina bien arteko ezberdintasun nagusi bat dago, Ramosen ustez: «Proiektua gustatzen zitzaidan, baina ikusi nuen Nafarroaren ikuspegia falta zela; behar genuen ukitu berezi bat». Nafarroako legendak kanpalekuetara eramaten ditu, eta bueltan sahararren kondairak ekartzen ditu.

Joan-etorriko bidaia

Kondairak eta legendak trukatzeko irakasleak kamishibai izeneko kontamoldea erabiltzen du, jatorri japoniarra duten paperezko antzerkiak. Kanpalekuetako sahararrek ongi ezagutzen duten legenda aukeratu, eta eszena bakoitza banan-banan marrazten dute. Gero, Ramosek Nafarroara ekartzen ditu, eta Iruñeko Iturrama Institutuko ikasleek marrazkiak digitalizatzen dituzte, bertako kondairak ezagutzeaz gain. «Hau oso ongi dago, haien kultura eta legendak ezagutzeko aukera dugulako, eta, gainera, hemengo ikasleek ikasten dute marrazteko orduan erreferentzia ezberdinak erabili behar dituztela. Kondairan abokatu bat agertzen bada, ezin diote gorbata bat jarri», azaldu du elkartearen bozeramaileak.

Kamishibaiek azkeneko bidaia egiten dute kanpalekuetara, eta bertako umeek harriduraz ikusten dute beren marrazkiek izan duten transformazioa, eta gazteleraz eta euskaraz irakurtzen dituzte kondairak.

Kultura trukatzeko prozesua elkartasunean oinarritzen dela esan du Ramosek: «Nik zure hizkuntza eta literatura ezagutu nahi ditut, eta, ezagutza horren truke, nire hizkuntza eta literatura erakutsiko dizkizut. Euskaraz elkartasun hitza daukagu, hitz polita eta aparta kasu honetan». Zubi kultural horretan joan-etorriko bidea egitea da elkartearen helburua, beraz. Gainera, literatura elkarren artean banatuz, berdinen arteko harremana sustatzen dela esan du irakasleak, eta beste eremu batzuetan sor daitezkeen botere harremanak saihesten direla: «Karitatearen arriskua dago; iparraldeko zuri kolonialistek hegoaldeko pobreari janaria ematen diote, eta beste aldera begiratzen dute gero. Ez dut esaten janaririk ez dela eraman behar, baina mamu hori hor dago».

Karitatearen ideia baztertzeko asmoz, sahararrekin elkarlanean aritzen da Ramos. Kamishibaien tailerrak eskaintzen ditu kanpalekuetan, gero bertako irakasleek umeei erakusteko, eta euskaraz dauden kondairak eramaten ditu, sahararrak euskal kulturara hurbiltzeko asmoz.

Traizioa tradizio bihurtuta

Espainiaren mamua da Ramosen kezka nagusia, hamarkada luzez eskua «faltsuki» eskaini diotelako Saharari, eta gero bazter batean utzi: «Gure kide batek esaten du traizioa tradizio bihurtu dela. Ohikoa da Espainiarentzat Saharako herria traizionatzea». Ramosen esanetan, Espainiaren azkeneko traizioa 2022ko martxoan izan zen. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidali zion eskutitzean adierazi zuen Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzearekin ados zegoela. Ramos irakasleak, hori entzun, eta harreran hartu zuen alaba deitu zuen: «Ni oso triste nengoen, baina alabak lasai egoteko esan zidan. Ez zuten deus espero Espainiatik. Gure laguntza espero dute soilik, herritarrena».

Hala ere, Sahararen kultura zabaltzeko, institutuetan tailerrak eskaintzen eta Nafarroako liburutegietan hitzaldiak ematen jarraituko du Ramosek: «Jarduera pila bat egin dugu, eta, horri esker, ikasturte honetan Sahara liburutegietan eta kalean egon da. Kaleratu dugu Sahararen egoera eta kultura». Bihar berriro kalera aterako dute Sahararen auzia, Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoaren 47. urteurrena ospatzeko asmoz 12:30ean elkarretaratzea eginen dutelako Iruñean, Merindadeen plazan.