Summary: Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak bueltatu dituzte Galdakaora. 1938an fusilatu zuten galdakoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egin dute gaur. Galdakaon «duintasunaren kolunbario bat» egingo dutela iragarri dute.

«Zirkulu bat itxi da»: 85 urteren ostean, ekarri dituzte Galdakaora (Bizkaia) Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak. Espainiako gerran fusilatu zuten galdakoztarra, 1938ko otsailaren 7an. 21 urte zituen. Urte luzez ezer gutxi zekien familiak Asuari buruz, baina haren iloba txiki Josu Larreak senidea non zen ikertzeari ekin zion, Jakan exekutatu zutela jakitean.

Beste asko bezala, hobi komun baten lurperatu zuten Asua, izenik gabe. Galdakaoko Udala 2019. urtean hasi zen Larreari eta haren familiari laguntzen. Azkenean, iazko urrian topatu zituzten milizianoaren gorpuzkoak. Hobitik ateratzeko lanak Aranzadi zientzia elkarteak egin zituen, Lourdes Errastiren zuzendaritzapean. Bertan izan ziren Asuaren senideak, Ander Aperribai historialaria, Gogora institutuaren ordezkaritza, Galdakaoko alkate Iñigo Hernando eta Jakako Juan Manuel Ramon.

Gorpuzkiak entregatzeko ekitaldia egin dute gaur eguerdian, Elexalde auzoan den hilerri inguruan. Asuaren familiarenak ziren orain Elexaldeko hilerria dagoen lurrak. Bertan izan dira Aranzadiko, Jakako Circulo Republicanoko eta Galdakaoko Gogora-ko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkaritza eta Iñigo Hernando alkatea.

Kolunbario bat

Ekitaldiko iragarpen nagusia Hernandok eta Jaurlaritzako Antonio Rodriguezek egin dute: Galdakaon «duintasunaren kolunbario bat» egingo dute, ekitaldia egin den hilerriaren inguruan. Azaldu dutenez, beharra sortu da Urduñako eta Begoñako hilerriak hustu direlako, eta gaur egun Elgoibarren eta Urduñan daudenak ia beteak daudelako.

Rodriguez sailburuordearen arabera, Elgoibarrek, Urduñak eta Galdakaok «triangelu sinboliko bat» osatuko dute, «duintasunaren triangelua, herri honen memoria bizia islatuko duena». Gainontzean, Asua «etxera ekartzeko» lan egin duten guztiei eskerrak eman dizkie.

Lehen desobiratzea

Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoian aritu zen Asua. Tropa frankistek 1937ko ekainean Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten, eta Langileen Batailoietan lan behartuak eginarazi zizkioten, lehenik Asturiasen, eta gero Jakan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, 1938ko otsailaren 7an.

Asuarena Jakako lehen desobiratzea izan da, eta bidea ireki diezaieke hilerriko hobi komunetan lurperatuta dauden gainontzeko fusilatuen senideei. Laurehun pertsonatik gora daude Jakan hobi komunetan lurperatuta.


Summary: UBS bankuak hondoak jotako Credit Suisse erosi du 3.000 milioi euroan. Suitzako Gobernuak 9.000 milioi euro eman dizkio erreskatea bere gain har dezan. Credit Suissen akzioak %64 jaitsi dira, eta USBk kaleratzeak iragarri ditu.

In extremis, baina garaiz. Beldurra zegoen gaur, Suitzan, eta Europa osoan, burtsak zabaldu eta Credit Suisse bankua are gehiago hondoratuko ote zen. Asteburu osoan, jo eta ke aritu dira Suitzako agintariak eta hango bankuetako arduradunak konponbide bat bilatzeko, astea hasi aurretik. Igande iluntzean aurkitu zuten arnasbidea: UBS Suitzako bankuak Credit Suisse erostea adostu zuen, 3.000 milioi euroan. Suitzako Gobernuaren babesarekin egin dute operazioa.

Bizkarrekoa izango da akziodunentzat, bankua joan zen ostiralean 8.000 milioi euroan baloratuta baitzegoen, baina hondoa jotzear zegoen. Kolpearen zenbatekoa gaur goizean neurtu da, Zuricheko (Suitza) burtsaren irekieran. Credit Suisseren akzioen balioa %64 jaitsiak ziren, eta 0,67 frankotan zeuden salgai (0,68 euro) —ostiralean 1,76 frankotan zeuden (1,77 euro)—. UBSk 0,76tan (0,77 euro) erosi zituen igandean, eta hala ere jaisten jarraitu dute. USBren akzioek ere nabaritu dute erabakiaren ondorioa: -%13.

«Konponbide bat topatu dugu egonkortasuna ziurtatzeko, eta Suitzako ekonomia babesteko salbuespen egoera honetan», esan du Suitzako Banku Zentralak, ohar baten bitartez. Sistemak arnasa hartu du, banku batek bestea erreskatatuko duelako, baina Ralph Hamess USBko kontseilari delegatuak jakinarazi du doiketak egin beharko dituela Credit Suisseko lantaldean. Alegia, kaleratzeak datozela, baina ez du zehaztu zenbat. Hamesek nabarmendu du bi bankuren arteko fusioa gertatzen denean beti bilatzen direla «sinergiak». Credit Suissek egun 50.000 langile ditu.

Prentsaurrekoa eman zuen atzo Suitzako gobernuburu Alain Bersetek. Esan zuenez, ostiralean ikusi zuten Credit Suissenganako konfiantza berreskuratzerik ez zegoela, eta konponbide bakarra UBSk hura erostea zela. «Erantzukizuna» aipatu zuen Bersetek neurria hartzeko arrazoi gisa, «Credit Suisse kontrolik gabe hondoratzeak ondorioa kalkulaezinak eragingo lituzke nazioarteko finantza sisteman». Baina zein rol izan du Suitzako Gobernuak? Hasteko, artekari eta suhiltzaile lanak egin ditu, eta ondoren kutxa ireki du USBri bermea emateko. 9.000 milioi euro emango dizkio USBri Credit Suissen arrisku poltsa batzuek eragin diezazkioketen galerak eragozteko. Halaber, Suitzako Banku Nazionalak 100.000 milioi euroko likidezia lerroa jarriko du eroslearen esku. Pozez hartu du erabakia Christine Lagarde Europako Banku Zentraleko presidenteak, eta euroguneko banku sistema «sendo» dagoela adierazi du.

Tentsioak burtsetan

Credit Suisseren krisiak Suitzako bankuetan izan du eragin handiena, baina handik kanpo, Europako beste herrialdeetan ere egun beltza izaten ari da finantza erakundeentzat. Frantzian, esaterako, Societe Generale eta BNP Paribas bankuen akzioen balioak %6,9 eta %6,4 egin du behera, hurrenez hurren. ING Herbehereetako bankua %5,66ko jaitsierarekin esnatu da, eta UniCredit eta Intesa Sanpaolo Italiakoak ere bestondo gogorra izan dute: %4,97 eta %3,31 hurrenez hurren.

Alemanian kolpea handiagoa izan da, Deutsche Bankek %10eko galera izan du egunaren hasieran eta Commerzbankek %8koa. Irekiera datuak dira horiek, orduak pasatu ahala akzioen balioa igoz joan da. Goizean, Munduko Banku Zentralik handienek elkarren arteko diru trukeak erraztuko dituztela jakinarazi dute, eta giroa lasaitu du. Burtsen itxierara itxaron beharko da egun beltz bat baino gehiago izan den jakiteko.


Summary: Biriatuko ordainlekua 40 minutuz blokeatu dute. Poliziak kanporatu ostean, Hendaiako industrialdera eraman dute protesta

Erretreten erreformaren aurkako protestekin jarraitzen dute sindikatuek, eta, gaur goizean, 40 minutuz blokeatu dute Biriatuko ordainlekua.

Ilarak sortu dira autobidean.

08:00 aldera, Frantziako Poliziak errepidetik kanporatu ditu protestariak. Bidea zabaldu dute, baina polizia ugari dabil Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan.

Protestariak, ondoren, Hendaiako Intzura industrialdera joan dira, eta horra sartzeko bidea blokeatu dute.


Summary: Florida aztertzen ari da eskolan 12 urtetik behekoei hilekoaz hitz egitea debekatzea. Planned Parenthood erakundeak lege proiektua kritikatu du, eta adierazi zentzugabea dela.

Eztabaida eragin duen lege proiektu bat aztertzen ari da Florida sexu hezkuntzaren gainean: Lehen Hezkuntzako 6. maila baino lehen debekatzea hilekoaren zikloen inguruan jardutea, hain zuzen. Estatuko legislaturan errepublikanoak dira nagusi, eta Ron DeSantis gobernadorearen babesean, hainbat neurri hartu dituzte dagoeneko eskoletan generoari eta sexualitateari buruzko eztabaida mugatzeko. Beste urrats bat egin nahi dute orain.

Stan McClain errepublikanoak egindako azken proposamenak ere jasotzen du hartutako immunoeskasiaren sindromeari, sexu transmisiozko gaixotasunei eta osasun heziketari buruzko irakaspenak 6. mailatik 12. mailara soilik ahalbidetzea; hots, 12 eta 18 urte bitarteko ikasleentzat. Halaber, duela gutxi batzordeak egindako bilera batean berretsi zuen hilekoaren zikloei buruzko eztabaidak ere gradu horietara mugatuko liratekeela.

Ashley Gantt demokratak gogor egin du proposamenaren aurka: «Imajinatu neska bat laugarren mailan komunera joaten dela, kuleroetan odola aurkitu, eta hiltzen ari dela pentsatzea. Berak ez daki benetan zer gertatzen ari den, eta bere irakasleak ez du ahalmenik hori bizitzaren parte dela esateko ere. Orduan, neskek beren hilekoaren zikloa bosgarren edo laugarren graduan esperimentatzen badute, debekatua izango dute haien artean elkarrizketak izatea seigarren mailatik behera daudelako?».

Baietz erantzun zuen McClainek. Haren arabera, legeak ahalbidetuko luke estatu osoan sexu hezkuntza bateratuagoa izatea. Azpibatzordeak dagoeneko onartu du lege proiektua: aldeko hamahiru boto jaso zituen, eta kontrako bost.

Planned Parenthood erakundeak legedia gaitzetsi du, eta proposamenak sexuaren ikuspegi murriztailea eta bitarra bultzatzen duela salatu, LGTBI ikasleen estigmatizazioa areagotuz. Zentzugabetzat jo dute asmoa.

Irakurri gehiago: Abortatzeko pilulak debekatu ditu Wyomingeko gobernadoreak


Summary: Nuuk enpresaren kapitalean sartu da Eusko Jaurlaritza. Hiru milioi euroko inbertsioa egin du, Ezten arrisku kapitaleko funtsaren bitartez.

Eusko Jaurlaritzak Nuuk Mobility Solutions enpresaren zati bat erosi du. Bizkaiko enpresaren kapitalean sartu baita, hiru milioi euroko inbertsioa eginda. SPRI agentziaren menpeko Ezten arrisku kapitaleko funtsaren bitartez egin du erosketa. Zornotzan (Bizkaia) du egoitza Nuuk ingeniaritza enpresak, eta motor elektrikoak ekoizten ditu.

2021az geroztik, kapitala handitzeko egin duen bigarren operazioa da. Enpresak jakinarazi duenez, baliabide gehiago izango ditu aurrerantzean, eta horrek aukera emango dio bere balantzea indartzeko eta negozioa hedatzeko plana azkartzeko. Garapen komertzialerako, nazioarteko hedapenerako eta produktu berrietarako erabiliko ditu baliabide horiek.

Izan ere, hazten ari da enpresa, eta kontratu garrantzitsuak lortu ditu azken urteetan. 2020an, esaterako, 600 motozikleta elektriko erosi zizkion Correosek. Eta iaz inoizko eskaririk handiena egin zion Espainiako Burgen Kingen adarrak, bi urtean 6.000 moto elektriko hornitzeko. Gaur egun, 11.000 ibilgailu baino gehiago kudeatzen ditu Bizkaiko enpresak.


Summary: Epaile batek dio euskaraz paratu behar dela Iruñeko Konstituzio plazako plaka. Urtarrilean administrazioarekiko auzien lehenbiziko epaitegiak ebatzi zuen izena gaztelaniaz bakarrik idatzi behar dela.

Iruñeko Konstituzio plazako plaka euskarara itzuli behar dela adierazi du administrazioarekiko auzien bigarren epaitegiak. Argudiatu du hori jasotzen duela Iruñeko Udalaren esparruan euskararen erabilera arautzen duen ordenantzak. Ebazpen horrek, baina, kontra egiten dio joan den urtarrilean administrazioarekiko auzien lehenbiziko epaitegiak errandakoari, zeinaren arabera plaka gaztelaniaz soilik paratu behar den.

Joan den urteko urtarrilean aldatu zioten izena lehen Baluarteko plaza zenari, eta orduan hasi zen izen berriaren inguruko eztabaida. Izan ere, inaugurazio ekitaldian plaka gaztelania hutsean zegoela ikusi ahal izan zen. Hori ikusirik, EH Bilduk helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Administrazio Auzitegian. Organoak alderdiari arrazoia eman bazion ere, udalak errekurtsoa aurkeztu zuen administrazioarekiko auzietarako lehenbiziko auzitegian. Azken organo horrek udalari arrazoia eman zion, argudiatuta Constitución (Konstituzioa) izen propioa dela, eta ezinezkoa dela euskarara itzultzea. Eta, gainera, ezin zaiola aplikatu euskarari buruzko ordenantza.

Gaur jakinarazi den sententziak, baina, Administrazio Auzitegiaren lehenbiziko ebazpen hura berresten du. Adierazi du Constitución hitzak (Konstituzioa) Espainiako Konstituzioari erreferentzia egiteak ez duela izen propio bihurtzen. «Konstituzio terminoak, Iruñeko Udalean euskararen erabilera arautzen duen ordenantzan jada transkribatuta dauden aginduetan ezarritakoaren arabera, ele bitan agertu behar du espazio publikoaren izena agertzen den errotuluan, eta ez dago arrazoirik hori horrela ez izateko», ebatzi du.


Summary: Euskaldunen erdiak baino gehiago eremu erdaldunetan bizi dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. VII. Inkesta Soziolinguistikoa aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak, eta 1991tik hona euskarak izan duen joera «iraunkorra» nabarmendu du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egun duela 30 urte baino 261.000 euskaldun gehiago daude. 16 eta 24 urtekoen artean 1991tik %25etik %75era igo da euskaldun kopurua. Biztanleen %21,9k erabiltzen dute egun euskara erdara bezain beste edo gehiago. Eremu euskaldunetan behera egin du erabilerak.

Euskararen ezagutza, erabilera, transmisioa eta jarrerak. Lau arloetan ikusten da hobekuntza, gaur goizean Eusko Jaurlaritzak aurkeztu duen VII. Inkesta Soziolinguistikoan. Baina dena ez da positiboa, argi-ilunak azaleratu baititu azterketak: euskaldunek euskaraz hitz egiteko gero eta gaitasun txikiagoa dute, lekurik euskaldunenetan atzeraka ari da euskararen erabilera, eta erabilera bera, oro har, ez da handitu ezagutza adina. Euskaldunen ezaugarriak ere aldatu dira: gazteak aritzen dira gehien euskaraz, eta euskaldunen erdiak baino gehiago eremu erdaldunetan bizi dira. Jon Aizpurua Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako zerbitzuburuak hainbat azalpen tekniko eman ditu, ondoan Kultura eta sailburu Bingen Zupiria eta Hizkuntza Politikako sailburuorde Miren Dobaran zituela.

1991tik egiten da inkesta soziolinguistikoa, 16 urtetik gorakoei galdetuta. Datuak ondo ulertzeko gizartean izan diren hainbat aldaketa aintzat hartu behar direla gogorarazi dute txostenean. Lehena: gizartea gero eta zaharragoa da. Bigarrena: azken hamarkadetan atzerrian jaiotako gero eta jende gehiago etorri da. Hirugarrena: globalizazioa ere oso presente izan behar da; eragina du hizkuntza hegemonikoen erabileran. Eta hor, gizartearen mugimenduak ere kontuan hartu behar dira; azken hamarkada hauetan aiseago mugitzen baita jendea toki batetik bestera: ondorioz, hizkuntza paisaia aldatzen ari da.

Gaur aurkeztu dutenak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoeraren argazkia eta azken urteetako bilakera erakutsi ditu. Nafarroako inkesta duela hamar egun aurkeztu zuten; Ipar euskal herrikoa, berriz, oraindik ez dute jendaurrean aurkeztu. Hona Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako inkestaren hainbat datu, atalka:

Ezagutza

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egun duela 30 urte baino 261.000 euskaldun gehiago daude, hamabi puntuko igoera izan du hiru hamarralditan. Egun, 681.000 euskaldun daude, biztanleen %36,2. Azken inkesta soziolinguistikoarekin alderatuta ere ikusten da igoera: 2016tik 2,3 puntu igo da ezagutza; alegia, 49.000 euskaldun gehiago daude. Hiztunen gaztetasuna nabarmendu behar da; 16 eta 24 urtekoen artean %75 dira egun euskaldunak; 1991n %25 ziren. Datu horixe bera goraipatu du sailburuak ere: «Euskara hizkuntza gaztea da, gero eta gazteagoa, gazteenen artean oso zabalduta dagoelako euskararen ezagutza».

Euskara eremu geografiko eta soziolinguistiko berrietara aldatu da. «Duela 30 urte euskaldun gehienak 3. eta 4. gune soziolinguistikoetan bizi ziren», azaldu dute. 30 urte geroago, «mugitu» egin dira. «Euskaldunen erdiak baino gehiago 1. eta 2. gune soziolinguistikoetan bizi dira». Alegia, ingururik erdaldunenetan.

Datu hori ulertzeko, garrantzitsua da gune bakoitza zer den azaltzea. Lehena gune erdaldunena da: %31tik behera dira euskaldunak; bigarren gunean, %31-%50 dira; hirugarrenean, %50-%80; eta laugarrenean, %80tik gora. Eta hortxe dago aldaketarik esanguratsuenetariko bat. Gaur egun euskaldunen %55, hain justu, 1. eta 2. guneetan bizi dira. Alegia, eremu erdaldunenetan bizi dira, euskaraz aritzeko aukera gutxiagorekin gehienak.

Ezagutzari begira beste aldaketa bat «lehen hizkuntzarena» da. Bizitzaren lehen hiru urteetan nagusiki erabiltzen den hizkuntza edo hizkuntzak dira. Egun euskaldunen %47,8k dute lehen hizkuntza euskara. Euskaldunen %37k euskara etxetik kanpoan jaso dute; euskaltegian, eskolan. Gainerakoak jatorrizko elebidunak dira. Hor ere bilakaera historikoa aintzat hartu behar da, zer gertatzen ari den hobeto ulertzeko. 1991n %14 ziren euskaldun berriak, eta %79 etxean jaso zutenak.

Ezagutza pixkanaka handitzen ari bada ere, datu guztiak ez dira baikorrak. Euskaldunak irabazi ahala, gora egin du erdaraz euskaraz baino errazago hitz egiten duten euskaldunen kopuruak. Gaur egun, euskaldunen %44k erraztasun handiagoa dute erdaraz hitz egiteko euskaraz baino —%37,8 ziren 1991n—. Kasu honetan ere, aldea dago lurraldearen arabera: Gipuzkoan, hamar euskaldunetik hiru aritzen dira errazago erdaraz; Bizkaian, hamarretik bost; eta Araban, hamarretik ia sei.

Transmisioa

Norberak jaso duen hizkuntzaz ez ezik, 3-15 urte arteko umeak dituzten inkestatuei galdetu diete eurek zer hizkuntza transmititu dituzten ere. Lehen hizkuntza oso garrantzitsua dela euskara transmititzeko orduan. Bi gurasoak euskaldunak direnean eta haien lehen hizkuntza euskara denean, %98k transmititzen dute euskara; %2k erdararekin batera. Lehen hizkuntza batek bakarrik duenean %88k transmititzen dute, eta %10ek bi hizkuntzak transmititzen dituzte. Bien lehen hizkuntza erdara denean: %35ek euskara, %36k biak, eta %29k ez dute euskara transmititzen.

Hori bi gurasoak euskaraz gaituta daudenean. Baina zer gertatzen da gurasoetako batek soilik dakienean euskaraz? Bere lehenengo hizkuntza euskara bada, hamarretik zortzik baino gehiagok transmititzen dute euskara; bere lehen hizkuntza euskara ez bada, berriz, hamarretik ia seik. Gurasoen sexuak ere badu eragina: bikote batean euskalduna ama denean, erdiek euskara transmitizen diete seme-alabei; euskalduna aita denean, berriz, %41,7k.

«Badago zer irabazi, baina badago ehuneko handi bat euskara erdararekin batera transmititzen duena», ondorioztatu dute gaur goizeko aurkezpenean.

Erabilera

Biztanleen %21,9k erabiltzen dute egun euskara erdara bezainbeste edo gehiago. Datu horrek ere gora egin du urtez urte, baina ez ezagutzak bezainbeste: azken 30 urteetan, ezagutza hamabi puntu igo da; erabilera, aldiz, 6,4 puntu. Azken inkesta soziolinguistikotik, 2016kotik, 1,9 puntu igo da erabilera: orduan baino 38.000 hiztun gehiago ditu orain euskarak. Hiru lurraldeetan egin du gora datuak, eta hiru hiriburuetan ere bai.

Eragiten duten «faktoreak» aintzat hartu behar dira hor ere. «Harreman sareak» eta «lehen hizkuntzak edo erraztasunak» eragiten dute gehien. Inkesta guztietan agertu izan da hori. Eta eragin handia du. «Euskaldunak norekin hitz egin daukanean, harreman sare sendoa daukanean, euskara erabiltzen du», azaldu dute gaur goizeko aurkezpenean. Adibidez, 16-24 artean 4. eta 3. guneetan, erabilera asko handitzen da. Eremu euskaldunenetan gazteen %93,ek euskaraz jarduten dute. Datu orokorra, hiru herrialdeetakoa, %33 da.

Ikusi gehiago: Gari Goikoetxea: Dena ez da arnasgune

Bada aintzat hartu behar den aldaketa bat, hala ere. 4. gune soziolinguistikoan egin du erabilerak behera: eremu euskaldunean. Aldagai sozialei erreparatu behar zaie hor. Mugikortasuna areagotu egin da, eta horrek gune batzuetan eragina izan du. Horra datuak; eremu euskaldunenetan euskara bezainbeste edo gehiago erabiltzen zuten 1991n %88k; 2001ean, %81ek; 2011n, %80k; eta 2021ean, %78,5ek.

Urteotan guztiotan etxeko erabilera aldatu da «gutxien». «Ez atzera ez aurrera» ibili dela onartu dute gaur aurkezpenean. Aditzera eman dutenez, azken urteotan gora egin du, bereziki, hazi delako bikotekidearekin egiten den erabilera. Etxean erabilerarik handiena, hala ere, seme-alabekin izaten da: %24k erabiltzen dute. Etxetik kanpora, horra. Lagunekin %22k erabiltzen dute euskara, eta lankideekin, %27k. Udal zerbitzuekin, nabarmentzekoa da erabilera: %27,4 aritzen dira euskaraz.

Jarrera

Ez zaie galdetzen zuzenean alde edo kontra dauden inkestan parte hartzen dutenei. Lau baieztapen aintzat hartuta neurtzen da jarrera. Horiek aintzat hartuta, biztanleen %67 euskararen alde daude. Hor ere agerikoa da igoera; 1991n %55 ziren. «Progresiboki» gora egin du datu horrek inkesta guztietan.

Aldekotasunik handiena hona hemen zeren inguruan dagoen: inkestan parte hartu dutenen %89,3k uste dute haur guztiek ikasi behar luketela euskara. %74k adierazi dute euskaraz jakin behar dela administrazioan sartzeko.


Summary: Eusko Jaurlaritzak nabarmendu du handitu egin dela euskararen erabilera eta ezagutza. Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak VII. Inkesta Soziolinguistikoaren balorazioa egin du.

«Euskararen biziberritze prozesuak goranzko bidea egiten jarraitzen du erabileran, ezagutzan, transmisioan eta jarreretan». Horixe da gaur goizean Eusko Jaurlaritzak aurkeztu duen VII. Inkesta Soziolinguistikoaz Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak egin duen balorazioaren laburpena. 1991n egin zuten lehen azterketa, eta ordutik hobekuntza etengabea izan dela nabarmendu du: «Datuek balio digute atzera begiratu eta euskararen biziberritze prozesuaren egin den lanaren fruituak ikusteko».

Hasteko, ezagutza dago. Euskara Gipuzkoan dago gehien zabaldua. Dena dela, Zupiriak goraipatu du hiru lurraldeetan areagotu dela ezagutza: 30 urtean zortzi puntu igo da Gipuzkoan; Bizkaian, ia bikoiztu egin da; eta Araban, hirukoiztu.

Ezagutza igotzen ari den bezala, erabilera ere handiagoa da. Zupiriak nabarmendu du hizkuntza gaztea dela euskara, gazteen artean dagoela gehien hedatuta. Euskara, hiztunak ez ezik, lekuak irabazten ere ari da, sailburuak azaldu duenez: «Euskara erabiltzeko guneak ere aldatu egin dira; testuinguru formalean nahiz informalean egin du gora erabilerak».

Jarrera positiboak

Sailburuaren esanetan, herritarrek euskararekiko atxikimendua adierazten dute. Izan ere, haien hizkuntza mailaz eta erabileraz galdetzeaz gainera, euskarari buruz zein pentsaera dituzten ere galdetu diete. Oro har, herritarrek euskara bultzatzearen alde egiten dutela esan du: «Gizartea euskararen gero eta aldekoagoa da».

Horiek horrela, Zupiriak uste du orain arteko bideari eutsi behar zaiola. Izan ere, haren esanetan, gaur egungo egoera «duela 30 urte amestutako etorkizuna» da. Dena dela, oraindik zer eginik ere ikusten ditu: «Hemendik aurrera, gure erronka nagusia izango da gune bakoitzak dituen beharrizan soziolinguistikoei erantzutea». Horretarako, batez ere, garrantzitsua iruditzen zaio hizkuntzaren ezagutzan eta harreman sareetan eragitea.


Summary: Gasteizko tranbia apirilaren 11n iritsiko da Salburura. Lehen egunean doakoa izango da. Tarte berria 2,5 kilometro luze da, eta bost geltoki berri izango ditu.

Jada igaro da pare bat hilabete tranbia Gasteizko Salburua auzora lehen aldiz sartu zela, baina Euskotrenek gaur iragarri du erabiltzaileek noiz erabili ahal izango duten: apirilaren 11n. Adar berria martxan jarriko den lehen egun hori, gainera, doakoa izango dela jakinarazi du, «erabiltzaileak ibilbidera ohitzeko».

Frogak urtarrilaren 10ean hasi zituzten, denak behar bezala funtzionatzen duela ziurtatzeko. Azkenengoak apirilaren 1etik aurrera egingo dituzte: orduan jarriko dute martxan tranbia, baina bidaiaririk gabe. Hala jakingo dute, besteak beste, ibilbide berriak denborak behar bezala betetzen ote dituen.

Adar berriak eragingo die gaur egun martxan dauden ibilbide batzuei. Horregatik, apirilaren 1etik aurrera tranbiek Abetxukotik Unibertsitatera egingo dute, eta Ibaiondotik Salburura. Gaur egun egiten dutenaren alderantzizkoa, beraz. Azaldu dutenez, aldaketa horrek «aldaketa txikiak» eragingo ditu ordutegietan, baina 15 minutuko maiztasuna mantendu egingo da.

30.000 erabiltzaile

Floridatik Salbururako adar berriak 2,5 kilometro ditu, eta bost geltoki berri eraiki dituzte han: Santa Luzia, Iliada, Nikosia, La Union eta Salburua.

Tranbia Salburura iristea ahalbidetu duen obra egiteko 70.000 metro karratu lur publiko berritu behar izan dituzte, eta 25 milioi euro inguru inbertitu. Tranbiaren bideekin batera bizikletentzako bideak ere egin dituzte. Euskotrenen kalkuluen arabera, 30.000 lagunek erabiliko dute adar berria martxan jartzen denean; auzo horretan 20.000 lagun inguru bizi dira gaur egun.


Summary: CAFek 100 milioi euroko bi kontratu erdietsi ditu Hungarian eta Espainian. Budapesterako 31 tranbia egingo ditu, eta sei Sevillako Alcala de Guadairarako.

Beasaingo CAF tren ekoizleak bi kontratu garrantzitsu lortu ditu Hungarian eta Espainian, biak ere tranbiari lotutakoak. Batetik, Urbos familiako 31 tren arin egingo ditu Budapesterako. Eta, bestetik, sei tren egingo ditu Sevillako Alcala de Guadairarako. Bi kontratuen zenbatekoa 100 milioi euro da.

CAFek azaldu duenez, aurreneko ituna 2014ko martxoan egin zuen Hungariako hiriburuko garraioaren kudeaketaz arduratzen den enpresarekin, BKK-rekin; 37 tren egiteko asmoa zuten orduan. Kontratu hartan jada jasotzen zen eskaria handitzeko aukera, eta horri esker egingo dizkio tren gehiago orain. Aurrez ere, bide bera erabilita, beste 36 tren jaso zituen konpainiak, eta beste hogei gehituko zaizkie laster.

Zoru baxuko ibilgailuak dira, eta irisgarritasun hobea dutenak. Orduko 50 kilometroko abiaduran zirkulatzeko diseinatuta daude. Munduko tranbiarik luzeenak dira. Hain zuzen ere, Budapest izan zen hiriko garraiobide hori ezarri zuen lehen hirietako bat munduan, eta, gaur egun, 40 linea inguruko sarea du. «Europa osoan urtean bidaiari bolumenik handiena garraiatzen dutenak» dira linea horietako batzuk, CAFek nabarmendu duenez.

Sei tren Sevillarako

Sevillako Alcala de Guadairarako ere Urbos familiako sei tranbia egingo ditu CAFek. Kontratuak jasotzen du, gainera, bi urtean mantentze lanak ere egitea, eta unitate horietarako parkeko piezaz ere hornitzea. Sei trenetatik bost ariko dira hiriko garraioan, eta bat biltokian gordeko dute, Sevillako metroarekin sinkronizatutako zerbitzu bat eman beharko balitz ere.


Moskura heldu da Txinako presidentea

Summary: Moskura heldu da Txinako presidentea. Nazioarteko Zigor Auzitegiaren «moral bikoitza» salatu du Xik, Putinen aurkako atxilotze aginduari erreferentzia eginez. Moskuk zigor auzibide bat ireki du Hagako fiskalburuaren aurka. EBko Atzerri ministroek 2.000 milioi euroko plan bat onartu dute Kievi munizioa emateko.

Azken egunetan iragarritakoa bete da, eta gaur heldu da Txinako estatuburu Xi Jinping Moskura, Vladimir Putinekin biltzeko. Hiru egunez izango dira bi estatuburuak elkarrekin, eta, besteak beste, gerra eta harreman ekonomikoak izango dituzte hizpide. Baikor agertu da Xi bera aireportura iritsi berritan: «Uste dut bisita hau emankorra izango dela, eta bultzada bat emango diela gaur egun egonkorrak eta osasuntsuak diren Txinaren eta Errusiaren arteko harremanei».

Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek aurreratu du Pekinek duela hilabete aurkeztutako bake proposamena izango dutela hizpide bi buruzagiek, eta Errusiak Ukrainaren inbasioaren bere ikuspegia azalduko diola Xiri. Errusiako egunkari batean argitaratutako artikuluan, berriz, Xik zehaztu du Ukrainako gerrari irtenbide bat aurkitzeko aurkeztutako egitasmoan jasotzen dela Txinaren munduko ikuspegia, eta proposamen horrek berak balio beharko lukeela krisitik irten ahal izateko, nahiz eta aitortu ez dela erraza izango. «Arazo konplexuek ez dute irtenbide errazik», esan du estatuburuak. Ukrainako Gobernuak espero du Txinak Errusiarengan duen «eragina» baliatzea, gerra amaitzeko. Hori adierazi du Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak, ohar batean.

Bestalde, Kremlinek iragarri du zigor auzibide bat ireki duela gerra krimen bat egotzita Vladimir Putin atxilotzeko eskatu duten NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalaren eta epaileen aurka. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur esan du Hagaren erabakia Errusiaren eta Putinen aurkako «etsaitasun nabariko seinale bat» dela. Ostiralean, auzitegiak erabakiaren berri eman zuenean, Errusiako Gobernuak nabarmendu zuen ez dagoela behartuta kolaboratzera, ez delako organo horretako kidea. Hori bai, Putin atxilotua izateko arriskuan legoke baldin eta NZAren jurisdikzioa onartzen duen herrialderen batera joango balitz; 123k hartzen dute aintzat. Pekinek kritikatu egin du Hagaren jokabidea, eta eskatu dio alde batera utz ditzala «moral bikoitza» eta «erabaki politikoak hartzea».

Erresuma Batuko The Guardian egunkariak gaur kaleratu duenez, NZAko fiskalburu Karim Khan Ukrainako gerra krimenak ikertzeko diru gehiago eskatzekoa da gaur, 40 bat herrialdetako Defentsa ministroek Londresen egingo duten bilera batean. Informazio horren arabera, auzitegiak 40 ikertzaile ditu Ukrainan lanean, baina azkeneko hilabeteetan ez du aurrekontua handitu.

Bitartean, EB Europako Batasuneko estatu kideetako Atzerri ministroek 2.000 milioi euroko plan bat onartu dute Kievi artilleria jaurtigaiak emateko.


Summary: Basurtuko ospitalean paziente batek segurtasun zaindari bati eraso egin izana salatu dute. CCOO sindikatuak iragarri du protesta egingo dutela bihar ospitalean, erasoa gaitzesteko eta babes neurri gehiago eskatzeko.

Bilboko Basurtuko ospitaleko psikiatria gunean paziente batek eraso egin zion segurtasun zaindari bati joan den astean. Zentroan bertan artatu zuen langilea, eta aurpegian kalte larriak eragin zizkion. 30 puntu eman behar izan zizkioten, eta begi batean ikusmena galtzear egon zen.

Invico enpresako langilea da kaltetua, eta Prebentzio eta Lan Osasun batzordeak salatu du hainbat urte daramatzatela zentro horretan babes neurri gehiago jartzeko eskatzen. Haien arabera, esku hartze asko egin behar izaten dituzte, eta horiek arrisku handia dute. Neurriak hartzeko eskatu izan dute larrialdietan lan egiten duten zaindariak babesteko ere, «eremu gatazkatsua delako».

CCOO sindikatuak iragarri duenez, azken erasoa salatzeko, gabeziak agerian uzteko eta babes neurriak exijitzeko protesta egingo dute bihar Basurtuko ospitalearen ate nagusian. Protesta 11:00etatik 11:30era izango da.


Summary: Frantziako Gobernuak gutxigatik gainditu du zentsura mozioa. 287 boto behar ziren gobernua botatzeko eta LIOT taldearen mozioak 278 boto jaso ditu.

Erretretaren erreforma parlamentuan geratzeko azken saioak huts egin du. Frantziako Asanbleak ez ditu onartu erreforma hori dela-eta oposizioak Elisabeth Borneren gobernuaren aurka jarritako bi zentsura mozioak. 287 boto behar ziren mozioek aurrera egiteko, eta gutxigatik bada ere, motz geratu da LIOT taldeak aurkeztutakoa: aldeko 278 jaso ditu.

Uste baino boto gehiago izan dira, eta horrek esan nahi du LR Errepublikanoak alderdiko 61 diputatuetatik hemeretzik babestu dutela.

Babes gutxiago jaso du, ordea, RN Batasun Nazionalak jarritako mozioak: 94 boto. Eskuin muturreko alderdiak 88 parlamentari ditu.

Frantziako zentsura mozioak gainditzeak esan nahi du onartuta geratu dela Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretretaren adina 62 urtetik 64ra atzeratzen duen legegaia. Ez da, ordea, automatikoki indarrean jarriko, horretarako Emmanuel Macron presidentearen sinadura behar baita. Onartuta izan arren, inoiz indarrean jarri ez den lege baten aurrekari bat badago: CPE kontratuarena. 2006ko apirilaren 2an agertu zen agerkari ofizialean, baina Jacques Chirac presidenteak eta haren gobernuak egun gutxira erabaki zuten zakarrontzira botatzea, haren aurkako protestak apaltzen ez zirela ikusita.

Gobernua, oso ahul

Mozioa garaitu duen arren, politikoki oso egoera ahulean geratu da gobernua. Erretretaren erreforma bezalako gai handi eta eztabaidatu bat parlamentuaren bozketarik gabe onartu izanak sutan jarri ditu kalean erreforma salatu dutenak, baina, gainera, are gehiago bakartu ditu Macron eta haren ingurukoak.

Bornek iragarri du bere gobernuaren aurkako giroak ez duela gobernua geraraziko, eta jarraitu egingo duela lege proiektuak aurkezten eta parlamentura eramaten. Ikusteko dago zer aukera duten aurrera egiteko. Gehiengo osorako ia 40 diputatu behar ditu, eta argi geratu da nekez fio daitekeela boto horiek eman diezazkiokeen LR alderdiarekin.

Haien buruzagitzarekin negoziatu eta adostu zuen erretretaren erreforma, baina talde parlamentarioaren erdiaren sustengua baizik ziurtatzerik ez zuenez, bozketa egiteko arriskurik ez hartzea erabaki zuen Macronek. Mozioak LRko hogeiren bat diputaturen babesa jaso izanak erakusten du eskuineko diputatu asko ez daudela buruzagitzaren aginduak jasotzeko prest, eta gobernua botatzea dutela lehentasun.

Bozketaren ondoren, Marine Le Pen RNko buruzagiak Borneren dimisioa galdegin du, eta ildo horretatik jo du Mathilde Panot LFI Frantzia Intsumisoko talde parlamentarioko buruak: «Gobernua jada hilda dago frantziarren begietara. Ez du inolako legitimitaterik».

Borroka ez da amaitu

Parlamentuko bidea agortuta, hiru bide bakarrik geratzen zaizkie Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretretaren adina 62 urtetik 64ra gibeleratzea eragotzi nahi dutenei: Kontseilu Konstituzionalak atzera botatzea, erreferendum bat egiteko nahiko babes lortzea, eta protesta gero eta gogorragoen ondorioz, gobernuak onartutako legea indarrean ez jartzea.

Oposizioko taldeek jakinarazi dute Kontseilu Konstituzionalaren atea joko dutela, eta ezkerrak ekinaldi partekatuko erreferendum bat bultzatu nahi du; 185 parlamentariren eta 4,7 milioi hautesleen sinadura beharko luke hori egin ahal izateko.

Baina bi bide horiek luze joko dutenez, protestaren karta jokatzen jarraituko dute erreformaren aurkakoek. Sindikatuek bederatzigarren mobilizazio eguna egingo dute ostegunean, baina gobernuari ohartarazi diote gero eta zailagoa dela herritarren haserrea modu baketsuan eta antolatuan bideratzea. Izan ere, Macronek erreforma 49.3 artikuluaren bitartez onartu izanak are gehiago sutu ditu erreformaren aurkakoak. Asteburuan, erreformaren aurkako dozenaka mobilizazio izan dira, eta horietako asko manifestarien eta polizien arteko borrokekin amaitu dira.

Euskal Herrian ere izan dira erretretaren erreformaren aurkako protestak. Gaur goizean, esaterako, manifestariek Biriatuko ordainlekua blokeatu dute.


Summary: Nafarroako lehendakariarekin zuzenean negoziatzeko eskaera egin dute hezkuntzako sindikatuek. Salatu dute Hezkuntza Sailak «jarrera arduragabea» izan duela negoziazioetan. Apirilaren 3rako greba deialdia zutik dago oraindik.

Apirilaren 3rako Nafarroako Hezkuntza publikoan grebara deitu duten sindikatuek —LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT— Maria Txibite lehendakariari eskatu diote beraiekin «zuzenean» negoziatzeko, Hezkuntza Sailaren bitartekaritzarik gabe. Izan ere, gaur goizean egindako agerraldi batean, LAB sindikatuko ordezkari Edurne Erreak eta Steilaseko Oihane Jordanak salatu dute «jarrera arduragabea» izan duela Hezkuntza Sailak, eta «egoskorkeria» leporatu diote.

Martxoaren 6an egin zuten sindikatuek hezkuntza publikoan greba egiteko deialdia, eta egun berean egin zioten Hezkuntza Departamentuari negoziazio bilera baterako eskaera. Gaur salatu dutenez, orduko hartan ez zuten erantzunik jaso, eta, hortaz, astebete geroago berriro ere egin zuten bilkura egiteko eskaera. Hezkuntza Sailak erantzun zion bigarren proposamenari, eta joan den ostiralean bildu zen sindikatuekin. «Bertan Hezkuntza Baliabideen zuzendari nagusia eta Hezkuntza kontseilaria bera falta zirela nabarmendu nahi dugu. Departamentuko ordezkarien jarrera edozein negoziazioren aurkakoa izan zen», gaitzetsi dute sindikatuek.

Aldarrikapenen babes zabala

Lau dira grebaren bidez aldarrikatu dituzten eskubide nagusiak: «ratioak modu linealean jaistea, lan gainkarga murriztea, plantilaren egonkortasuna handitzea eta erosahalmena berreskuratzea». Horiek mahai gainean jarri zituzten bileran, azaldu dutenez, baina Hezkuntza Sailak ez zuen horiei erantzuteko «proposamenik» eraman: «Are gehiago, lehenengo premisa izan zen ez dutela inbertsio ekonomikoa dakarren ezer negoziatuko, eta horrek erakusten du edozein negoziazioren inguruan dagoen jarrera itxia». Gehitu dute, gainera, bestelakoa izan dela administrazioko beste talde batzuekin gobernuak izan duen jarrera, lan baldintzak zein soldata igoera negoziatzeko orduan.

Horrez gain, azaldu dute astebetean «40 irakasle talde» batzartu direla greban egin beharreko aldarrikapenak eztabaidatzeko, eta klaustro askok atxikimendua eman dutela ere baieztatu dute. «Sindikatu deitzaileok prest gaude negoziatzeko», adierazi dute. Horregatik egin diote dei Maria Txibite lehendakariari zuzenean beraiekin negoziatzeko, «zenbait adierazpenetan elkarrizketa sozialaren garrantzia nabarmendu baitu eta ildo horretan jarraitzeko konpromisoa hartu baitu».


Summary: PKKz eta ur baliabideez arituko dira Irakeko eta Turkiako buruzagiak. Irak urez hornitzen duten bi ibai nagusiek Turkian dute jatorria, baina hark azken urteetan eraikitako urtegiek arazoak eragin dituzte auzoko herrialdean. Ankaran bilduko dira bi buruzagiak.

Irakeko lehen ministro Xia al-Sudani asteartean helduko da Ankarara, iazko urrian kargua hartu zuenetik auzoko herrialdera egingo duen lehen bidaian. Bi gai nagusi izango dituzte mahai gainean Al-Sudanik eta Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek: ur baliabideak eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren aurkako operazioak —gerrilla «terroristatzat» daukate Erdoganen exekutiboak eta Europako Batasunak—.

Turkiako armadak maiz egiten ditu PKKren aurkako operazio militarrak Iraken menpeko Kurdistanen. Horrez gain, Ankarak dozenaka gune militar ditu Kurdistanen PKKren aurkako borrokan baliatzen dituenak. Iazko uztailean, ordea, bi estatuen arteko harremana mikaztu egin zen, Turkiak Kurdistango parke bat bonbardatu eta bederatzi zibil hil zituenean, tartean emakume bat eta adingabe bat. Ankarak ukatu egin zuen erasoa berak egina zela, eta PKK gerrillari egotzi zion.

Ur baliabideen auziak ere garraztu ditu harremanak. Irak hornitzen duten bi ibai nagusiek, Tigrisek eta Eufratesek, Turkian dute jatorria, baina Ankarak azken urteetan eraikitako urtegiek nabarmen murriztu dute haien emaria. Bagdadek behin baino gehiagotan salatu du Ankararen jarrera, baina hark entzungor egin dio orain arte.

Irakeko Gobernuak iaz zabaldutako estatistiken arabera, Tigrisen emariak %35 egin zuen behera 2022an, aurreko mendeko datuekin alderatuta. Ibaien egoerak okerrera egin du azken hilabeteetako lehorteagatik eta euri eskasiagatik, baita ibaiak gehiegi erabiltzeagatik ere. Turkiak herrialdean duen enbaxadore Ali Riza Guneik uztailean egindako adierazpenek are gehiago okertu dute egoera. Izan ere, Rizak orduan salatu zuen ura «alferrik galtzen» dela Iraken, eta herritarrei eskatu zien «modu eraginkorrago batean» baliatzeko. Ankarak Iraken duen jokabidea kritikatuz erantzun zion Uraren ministro Mehdi al-Hamdanik: «Ankarak uste du haren eskumenen artean dela Irakera iristen den ur kantitatea kudeatzea».

Herrialdearen hego-ekialdean hainbat urtegi eta lantegi hidroelektriko eraikitzeko asmoak iragarri zituen Turkiak 1980an. 1990ean, Ataturk urtegia amaitu zuten, Eufrates ibaian, Siriako mugatik 80 kilometro eskasera. Irakek ez ezik, Siriak ere behin baino gehiagotan salatu du Turkiak eraikitako urtegiek nabarmen murriztu dutela ibaien ur emaria. Are, ura arma gisa baliatzea egotzi diote Siriaren menpeko kurduek. Beste urtegi handia Ilisukoa da: Tigris ibaiko urez hornitzen da, eta Irakeko mugatik 70 kilometro baino gutxiagora dago. 10.400 milioi metro kuborako tokia du. Irakeko agintariek salatu dute urtegi horrek kalte handia eragin diola ibaiari, eta ez bakarrik ur kantitatea murriztu duelako, baita hango bizitzari eragin diolako ere.

Klima larrialdia

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, klima larrialdiaren kalteak aintzat hartuta, herrialderik zaurgarrienetan bosgarrena da Irak. Azken urteetan, agerian geratu dira aldaketa horren ondorioak, askoz euri gutxiago egin duelako eta tenperaturak nabarmen beroagoak izan direlako. Azken hiru urteotan, lehorteari aurre egin behar izan dio herrialdeak, eta erdira murriztu behar izan ditu nekazaritzarako eremuak.


Summary: Nafarroako hamar bat pertsona ezagunek DNA proba bat egin dute, arrazakeriaren kontrako kanpaina batean. DNA proba egin dutenen artean daude, besteak beste, Mai Garde futbol jokalaria eta Julian Iantzi telebista aurkezlea. Nafarroako Gobernuak abiatutako kanpaina bat da.

Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiketako Zuzendaritza Nagusiak kanpaina bat abiatu du arrazakeriari eta aurreiritziei kontra egiteko asmoz: Aniztasuna gure DNAn dago. Nafarroako hamar bat pertsona ezagunek DNA proba bat egin dute, euren jatorria nongoa den aztertu eta aztarna genetikoak berrikusteko.

Jakinarazi dutenez, zenbait kirolarik, musikarik, sukaldarik eta kazetarik hartu dute parte. Besteak beste, azterketa genetikoa egin diete Mai Garde futbol jokalariari, Joaquin Calderon zinema zuzendariari, Julian Iantzi telebista aurkezleari, Natalia Lakunza abeslariari eta Javier Solano kazetariari. Emandako datuen arabera, Gardek arbasoen %5 Asia ekialdekoak ditu, Iantzik jatorri franko-alemaniar sendoa du, eta Solanok arbaso urrunak ditu Afrikako adarrean.

Kanpaina gaur goizean aurkeztu dute Iantzik eta Gardek, Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariarekin batera. Bihar izango da Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna, eta horren harira sortu dute egitasmoa.

Sare sozialetan zabaltzeko bideo laburrak egin dituzte, eta, horrez gain, kartelak jarriko dituzte Nafarroako kaleetan eta markesinetan.

Santosen arabera, larruazalaren kolorea, aurpegiko ezaugarriak edo ilea modu jakin batean edukitzea kromosometako aldakortasun xume eta azaleko baten ondorio baino ez da: «Gizakiok gure material genetikoaren %99,9 partekatzen dugu».

Gainera, adierazi du migrazioa mendeetan existitu dela, eta horrek eragin duela jendea urruneko pertsona eta giza taldeekin ahaidetuta egotea. «Hala eta guztiz ere, tamalez, hortxe segitzen dute arrazakeriak, xenofobiak, desberdinarenganako gorrotoak eta identitate batzuk besteak baino baliozkoagoak diren ideiak».

Arrazakeriaren aurkako kontzientzia zabaltzeaz gain, beharrezkotzat jo du mekanismo legalak izatea, baita pertsona arrazializatuak babestu eta diskriminazioa prebenitzeko tresnak ere. Hain justu, Nafarroako Gobernuaren kontseiluak arrazismoaren eta xenofobiaren aurkako foru lege proiektua onartu zuen urtarrilean; orain parlamentuan aurkeztuko dute, legealdia amaitu bitartean onartu dadin. Santosek garrantzia eman dio lege proiektu horri.


Summary: Aske geratu da Iñaki Armendariz euskal presoa. 25 urteko zigorra osorik beteta atera da Zaballako kartzelatik.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, aske geratu da Iñaki Armendariz euskal presoa, kartzelan 25 urte egin ostean. Armendariz 1998an espetxeratu zuten, ETAko kide izatea egotzita, eta zigor osoa beteta atera da. 2020ko urrian Ciudad Realgo espetxetik (640 kilometro) Burgosera (215 kilometro) lekualdatu, eta 2021eko otsailean Euskal Herriratu zuten, Zaballako espetxera (Araba).

Armendarizekin, hiru dira azken 48 orduetan aske geratu diren euskal presoak. Etxerat-ek larunbatean jakinarazi zuen Zigor Blanco eta Sebas Gurtubai ere aske geratu direla. Lehena Basaurin (Bizkaia) zegoen preso; bigarrena, Darocan (280 kilometro). Hala, sei dira Espainiako kartzeletan dauden euskal presoak.


Summary: 'Ombuaren itzala' filmerako castinga egingo dute apirilaren 1ean. Pello Mari Otaño bertsolariaren bizitza kontatuko du Patxi Bisquerten Eguzki Art Zinema ekoiztetxeak. Zizurkilen egingo dute aktoreen hautaproba. Maiatzean ekingo diote grabazioari; Euskal Herrian eta Argentinan grabatuko dute.

Aktore taldea eta figurante andana behar ditu Ombuaren itzala filmak. Eguzki Art Zinema ekoiztetxeak duela bi urte eta erdi egin zituen proiektuaren lehen aurkezpenak, eta iritsi da grabazioarekin hasteko garaia. Horretarako, hautaprobak egin behar: apirilaren 1erako egin dute deialdia, Zizurkilgo Udalean (Gipuzkoa). Bi txanda egingo dituzte: baga, aktoreak hautatzeko –10:30etik 14:30era–; biga, figuranteak hautatzeko –16:00etatik 20:00etara–.

Pello Mari Otaño (1857-1910) bertsolari zizurkildarraren bizitza kontatuko dute filmean. Eta ez dituzte figurante gutxi behar: film osorako bostehun beharko dituztela aurreikusi dute. 350 inguru Euskal Herrian, eta 150 bat Argentinan. Emakumeak eta gizonak behar dituzte figurante lanetarako, gazteak eta helduak. Patxi Bisquert da Eguzki Art Zinema ekoiztetxearen buru, eta aurreratu du nor izango den Otaño Ombuaren itzala filmean: Joseba Usabiaga aktore tolosarra. Bestalde, larunbat honetan egingo dute Maria Magdalena Alberdi Otañoren emazte izan zenaren rolerako castinga.

Otañoren azken hogei urteei begira jarriko dituzte kamerak: hori izan zen, Bisquerten arabera, bertsolariaren boladarik «emankorrena». Euskal Herria ere ez da atzean geratzen: «Foruak desagertzearekin batera, hankaz gora geratu zen herria. Eta hortxe hasi zen pizten, bi hamarkada horietan». Gainera, haren iritziz, euskal zinemagintzak «oso gutxi» jorratu du garai hura. Dena dela, Otañoren sorkuntza da filmaren ardatz.

«Pandemia pil-pilean zela» ekin zioten Ombuaren itzala aurkezteari, eta, Bisquerten ahotan, «pozik» dira orain arteko ibilbidearekin. Zailtasunak izan dituztela aitortu du, baina aurki hasiko dira grabazio lanetan, behin aktoreen eta figuranteen hautaprobak amaitu ostean.

Ikusi gehiago: Patxi Bisquert: «Pello Mari Otaño ahanzturatik ateratzea da nire asmoa»

Berez, joan den udazken inguruan ziren grabazioa hastekoak, Argentinan, baina «buelta» eman behar izan diote plangintzari. Bost asteko grabazioa zuten buruan —lehendabizi hiru aste Argentinan, eta gero bi aste Euskal Herrian—. Plangintza berriaren arabera, maiatzean hasiko dira grabaketa lanarekin, Euskal Herrian. «Hiru aste pasatxoko» grabaketa izango da. Hurbiltasunaz baliatu nahi izan dute, bide batez: «Barruko [eszena] asko Argentinan egitekoak ginen. Hona ekarri ditugu; gastua hemen finkatu dugu».

Azaroan jarraituko dute grabatzen, Argentinan, 8-10 egunez. Ordura arte, filmaren aurkezpenak egingo dituzte hemen. 100 herritara joatea zuten asmoa; oraingoz, 80tik gora aurkezpen egin dituzte. Maiatzera arteko batzuk hitzartzen dabiltza ekoiztetxekoak, eta irail edo urri aldean ere aurkezpenak egin nahi dituzte. «Hortxe-hortxe» iritsiko dira ehunera, Bisquertek dioenez.

Grabazioaz ez ezik, ekoiztetxeko burua datorren urterako plangintzaz ere aritu da. Gabonetatik bueltan, postprodukzioarekin hasiko dira. «Postprodukzio motza nahi dugu». Udaberrian filma amaitzea espero dute, apiril inguruan herriz herri emanaldiak egiten hasteko. Izan ere, auzolanean finantzatu dute Ombuaren itzala: «Alde komertzialari heldu aurretik, filma auzolankideei zor diegu». Proiektuaren webgunean eros daitezke filmerako sarrerak, besteak beste.

Horiek horrela, Bisquerten iritziz «bada ordua» proiektua pantailaratzen hasteko. Duela hamabi urte egin zuen lehen bilera Koldo Izagirre idazlearekin, gidoiaz eztabaidatzeko, 2011ko udan. «San Agustinek esan zuen Aitorpenak liburua idazteko hamabi urte behar izan zituela. Ba, guk ere hamabi urte behar izan ditugu filma grabatzen hasteko [barrezka]».


Summary: IPCCk nabarmendu du posible dela Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzea. Zientzialari taldearen arabera, tartea dago planetaren berotzea 1,4 gradukoa izan dadin mende amaieran. Klima krisiari buruzko jakintza zientifikoa laburbildu du argitaratu duen azken txostenean.

«Bizirauteko gida bat» du gizadiak esku artean, gaurtik. «Klimaren denbora bonba desaktibatzeko gida bat», Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren esanetan. IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak gaur aurkeztu du txostenari buruz egin ditu adierazpen horiek NBEko buruak. IPCCren seigarren txostena da, eta bertan laburtu ditu zientziak klima krisiari buruz ondu duen jakintzaren gako nagusiak, baita munduko agintarientzako gomendio sorta bat ere, berotze globalaren kontrako politika eraginkorrak ezar ditzaten. Txostenak argi dio neurri sakonak eta berehalakoak behar direla klima krisiaren ondoriorik larrienak saihesteko. Eta itxaropen mezu bat eman du aldi berean Hoesung Lee IPCCko presidenteak: «Orain ekiten badiogu, guztiontzako etorkizun jasangarri bat berma dezakegu oraindik».

Parisko Hitzarmenean (2015) zehaztutako helburuak betetzeko oinarri zientifikoa biltzen du IPCCren dokumentuak. Helburu nagusia da Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzea, industria aurreko tenperaturarekin alderatuta. Handik gora klima aldaketaren kalteak esponentzialki handituko lirateke eta. Ikerlariek ohartarazi dute helburu hori betetzeko ezinbestekoa izango dela egungo berotegi gasen isuria erdira murriztea 2030 urtea baino lehen, eta karbonoan neutro bilakatzea 2050 aldera. Beraz, orain arte hartutako konpromisoak baino neurri ausartagoak beharko dira.

Egungo joerarekin, Lurra 3,2 gradu berotuko litzateke mende honen amaierarako, eta estatuek gaur arte hartu dituzten konpromisoak betez gero, gutxienez, 2,2 gradukoa litzateke berotzea. IPCCk ohartarazi du azken hamarkadan tenperatura 1,1 gradu handiagoa izan dela batez beste, industria aurreko aldiarekin konparatuz. Bi datu Berotzea ezohikoa den adierazgarri: azken 50 urteetako tenperatura igoera 2.000 urteotako handiena izan da, eta atmosferako karbono dioxido kontzentrazioa azken bi milioi urteetako handiena.

Klima krisiak hainbat kalte eragin ditu dagoeneko. Muturreko fenomeno meteorologikoak ugaritu dira mundu osoan: bero olatuak, lehorteak eta eurite bortitzak. Uzta ugari galdu dira, milioika pertsona ari dira gosetea pairatzen, atzera-bueltarik gabeko galerak izan dira garrantzi handiko zenbait ekosistemetan, eta itsas maila geroz eta azkarrago ari da igotzen. Txostenak gogorarazi du munduko biztanleen %40 inguru bizi direla klima larrialdia dela-eta «oso zaurgarriak» diren eremuetan, eta biztanleen erdiek jasaten dutela ur eskasia urtean aldi batez, behintzat. Horren ondorioz, milioika pertsonak lekualdatu behar izan dute.

Goia, mende erdi inguruan

Etsipenetik urrun, IPCCk ekitera deitu du, ezagun direlako «klima larrialdira egokitzeko eta isuriak murrizteko askotariko aukerak, egingarriak eta eraginkorrak». Lorgarritzat jo du Lurraren berotzea 1,4 gradura mugatzea 2100. urterako, mende honen erdialdera, 1,5 graduan goia jo ostean.

Horretarako, txostenak nabarmentzen du energia berriztagarrietan inbertitzeko beharra. Eguzki eta haize energiaren ekoizpena modu esanguratsuan merkatu dela gogorarazi du, eta, kasu askotan, isuri handiko energiak ustiatzea berriztagarrietarako trantsizioa egitea baino garestigoa dela ziurtatu. Bestetik, garraioetan bioerregai jasangarriak, hidrogenotik eratorritako erregaiak edo ibilgailu elektrikoak erabiltzeari aitortu dio garrantzia. Baita portaera sozial batzuk aldatzeari ere; besteak beste, autoaren erabilera garraio publikoarekin edo bizikletarekin ordezkatzeari eta energia kontsumoa murrizteari. IPCCk aurreratu du egungo kontsumo ereduarekin ezinezkoa dela Lurraren berotzea 1,5 graduren azpitik mantentzea.

Planetaren berotzea mugatzeko prozesu horretan, hala ere, atzera bueltarik gabeko aldaketa batzuk gertatuko dira, zientzialariek iragarri dutenez. Esaterako, «saihetsezina» izango da itsas mailak igotzen jarraitzea «datozen mende eta milurtekotan». Lurra mende amaieran 1,5 gradu berotuko balitz, bizpahiru metro igoko da itsas maila datozen bi mila urteetan. Igoera bi eta sei metro artekoa izango da berotze globala bi gradukoa bada. Aldiz, planetaren tenperatura bi eta hiru gradu artean berotuko balitz, Groelandia eta Artikoaren mendebaldea ia osorik urtuko direla iragarri du IPCCk. Halako baldintzetan, itsas maila hamabost metro inguru igoko litzateke 2300. urterako.

IPCCk klima larrialdiari buruzko lan mardul bat amaitu du seigarren txostenarekin. 2021 eta 2022 artean argitaratu zituen lanen bidez azaldu zituen klima aldaketaren bilakaera, haren ondorioak, eta krisiari aurre egiteko har zitezkeen neurriak. Azken dokumentuak ondorio garrantzitsuenak laburbildu ditu. Hurrengo txostena klima larrialdiaren eta hiri antolakuntzaren arteko loturari buruzkoa izango da.


Summary: Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu garaile Regil zeharkaldian. Euskal Herriko Kopako azken proba ere izan da, eta horretan Aranburu nagusitu da, Ander de Miguelen eta Alonsoren beraren aurretik. Nesketan, nahiz eta Regilen ez parte hartu, Nahia Quincoces, Igone Campos eta Lur Basterretxea izan dira Kopako lehenak.

Mendiko eskiko Andres de Regil zeharkaldia egin zen larunbatean Europako Mendietan, taldekako Euskadiko Txapelketa (EMF) eta mendiko eskiko Euskal Herriko Kopako azken proba, aldi berean. Guztira, 124 partaide elkartu ziren Fuente Den. Eguraldia tarteka ireki, tarteka itxi ibili bazen ere, haize askorik gabe, egun ona izan zen mendiko eskirako. Ibilbide luzean, ia 1.800 metroko desnibela gainditu behar izan zuten eskiatzaileek: igoera, jaitsiera eta trantsizio ugari, korridore dotore bat ere bai tartean...

Aurrean, oso lehia polita izan zuten Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu gipuzkoarrek eta Asier Labairu eta Ander de Miguel nafarrek. Bi bikoteak nor baino nor aritu ziren ibilbide osoan, baita elkarri laguntzen ere, hirugarren bikotea atzean uzteko; Ivan Cuesta eta Juan Torres kantabriarrek osatutakoa, hain zuzen. Azken esprintean, helmugako lerroan bi gipuzkoarrek eginiko denbora batuta, Aranburu eta Alonso izan ziren garaile. Labairu eta de Miguel bigarren eta kantabriarrak hirugarren.

Mendiko eskiko Euskal Herriko Kopako azken proba ere bazen Regil zeharkaldia. Hiru probak osatu dute Kopa: Candanchuko Causiat Extrem probak, Erronkariko Bandres-Karolo memorialak eta Regil zeharkaldiak. Eta hiruetako emaitzak kontuan hartuta, Jon Ander Aranburu zumarragarra gailendu da, Ander de Miguel iruindarra izan da bigarren eta Axier Alonso oñatiarra hirugarren.

Martin Montañes, Nafarroako Federazioko presidentea, Ander de Miguel, Jon Ander Aranburu, Axier Alonso eta Zigor Egia, EMFko presidentea. EMF

Nesketan, partaidetza urria izan zen Regil zeharkaldian. Euskal Herriko Kopako hiru lehenak, Nahia Quincoces mendexarra, Igone Campos zumarragarra eta Lur Basterretxea elorriarra, adibidez, ez ziren Europako Mendietara joan. Hala ere, Causiat Extrem eta Bandres-Karolo probetan lortutako puntuei esker, beraiek izan dira Euskal Herriko Kopan lehenak.

Gazteetan, maila handia erakutsi zuten Unax Sologaistoa eta Ibai Hernani 16 urtez azpiko gazteek. «Lasterketa polita osatu dute. Etorkizun handia dute», azpimarratu du Gabi Regil antolakuntzako buruak.

Omenaldia Regil anaiei

Euskal Herriko mendiko eskiko proba zaharrena da Andres de Regil. 46. edizioa izan da aurtengoa. Andres de Regil gazte bizkaitar bat zen, anaiak bezala mendizale eta eskiatzaile amorratua. 1969an, Regil anaiek, Alpeetako mendiko eskiko rallyen modalitatea Europako Mendietara ekarri eta mendiko eskiko lehen lasterketa antolatu zuten. Hurrengo urtean, ordea, 1970eko martxoaren 15ean, Andresek zoritxarreko istripua izan zuen Gorbeia eskiz jaisten ari zela, eta hil egin zen. Hurrengo urtean, Jose Marik, Juan Antoniok eta Angelek, anaiaren omenez proba antolatzea erabaki zuten, eta Andres de Regil Kopa izena jarri zioten. Geroztik, 2000. urtera arte, hiru hamarkadatan antolatu zuten zeharkaldia hiru anaiek, beste hainbaten laguntzarekin. «2000. urtean, berriz, guk hartu genien lekukoa», jakinarazi du Gabi Regilek, Andres zenaren semeak. Aurten, urte hauetako guztietako lanaren aitortza gisa, omenaldia egin nahi izan diete hiru anaiei; hala, probaren bezperetan, ekitaldi berezia egin zuten La Salve garagardo fabrikaren egoitzan. Probaren babesle nagusia da La Salve.

SAILKAPENAK Andres de Regil zeharkaldia Gizonezkoak 1.- Axier Alonso-Jon Ander Aranburu 2.30:36 2.- Asier Labairu-Ander de Miguel 2.30:48 3.- Ivan Cuesta-Juan Torres 2.33:55

Emakumezkoak 1.- Claudia Gutierrez-Agnieszka Solik 3.25:45

Binakako Euskadiko Txapelketa Senior gizonezkoak 1.- Axier Alonso-Jon Ander Aranburu 2.- Rafael Urbizu-Hugo Robles 3.- Igor Guenetxea-Xabier Urkizu Beteranoak gizonezkoak 1.- Igor Guenetxea-Xabier Urkizu 2.- Roberto Milikua-Gorka Agirreazabaldegi 3.- Aitor Bilbao-Etor Etxeandia U23 emakumezkoak 1.- Carlota Martinez de Aragon-Elur Zaldua U16 gizonezkoak 1.- Unax Sologaistoa-Ibai Hernani 2.- Lucas Zorrilla-Sergio Zorrilla

EUSKAL HERRIKO KOPA Senior emakumezkoak 1.- Nahia Quincoces 2.- Igone Campos 3.- Lur Basterretxea Senior gizonezkoak 1.- Jon Ander Aranburu 2.- Ander de Miguel 3.- Axier Alonso Beteranoak emakumezkoak 1.- Nahia Quincoces 2.- Lur Basterretxea 3.- Uxue Fraile Beteranoak gizonezkoak 1.- Roberto Milikua 2.- Mikel Legarreta 3.- Guillermo Aparicio U23 Emakumezkoak 1.- Carlota Martinez de Aragon

U23 Gizonezkoak 1.- Rafael Urbizu

U20 Gizonezkoak 1.- Elur Zaldua 2.- Jon Razkin U18 Gizonezkoak 1.- Hugo Robles

U16 Gizonezkoak 1.- Ibai Hernani 2.- Unax Sologaistoa


Summary: Donostiaren irudiarekin Nafarroako publizitatea egin dute Alemaniako hainbat bidaia agentziak. Maria Txibite Nafarroako presidenteak argitu du kanpainak ez duela zerikusirik gobernuarekin. Esan du «legebidera jo» dezaketela, Nafarroako Gobernuaren menpeko logotipoak baimenik gabe erabiltzeagatik.

«Antzinako Nafarroako Erresuma: tradizioak, gastronomia ona eta erromesaldiak». Hitz horiek erabili dituzte Alemaniako bidaia agentzia batzuek Nafarroako turismoaren iragarkietan. Beste nonbaiteko irudiarekin, ordea: Donostiaren irudi orokor batekin. Hainbaten artean, bertan ikus daitezke Kontxa pasealekua, Santa Klara uhartea, Urgull mendia; baita Igeldo ere. Nafarroakoa den bakarra Bardeako Menditxiki da, Nafarroako Turismo Zuzendaritza Nagusiaren logoaz gain.

Turismo zuzendaritzak ziurtatu du ez dutela zerikusirik sustapen kanpaina horrekin, eta hura erabili duten bidaia agentziak topatzen ari direla. Maria Txibite Nafarroako presidenteak ere argitu du gobernuak ez duela zerikusirik iragarki horrekin: «Ez dagokio Nafarroako Gobernuko webgune ofizial bati, ezta Alemanian duen kanpaina bati ere». Esan duenez, «gertakaria baloratu ostean», «dagokion legebidera jo» dezakete, Nafarroako logotipo ofizialak erabiltzeagatik.


Summary: Hainbat armagintza enpresatan pintaketak egin dituzte, «gerraren kolaboratzaile» izateagatik. Kontseilu Sozialistek markatu dituzte Gasteizko Aernnova, Artikako Orbital Critical Systems, Barakaldoko ITP Aero eta Andoaingo SAPA. Mobilizazioetara deitu dute martxoaren 31rako eta apirilaren 1erako.

«Gerraren negozioari ez»; «gerraren konplizeak!»; «kolaboratzaile!». Mezu horiek irakurri ahal izan dira azken egunetan Euskal Herriko hainbat armagintza enpresatako hormetan. Kontseilu Sozialistetako kideek egin dituzte, enpresa horiek «gerraren kolaboratzaile» direla seinalatzeko eta egingo dituzten mobilizazioetara deitzeko. NATOren kontra, gerra eta basakeria kapitalista gelditu lelopean, Baionan protesta egingo dute martxoaren 31n, eta Iruñean eta Gasteizen apirilaren 1ean.

Zehazki, hauek dira markatu dituzten egoitzak dira: ITP Aeroren Barakaldokoa (Bizkaia), Aernnovaren Gasteizkoa, Orbital Critical Systemsen Artikakoa (Nafarroa) eta SAPAren Andoaingoa (Gipuzkoa). Armak ekoizten dituzten enpresak dira laurak: aeronautikan aritzen dira ITP Aero, Aernnova eta Orbital Critical, eta ibilgailu militarrak egiten ditu SAPAk. Dena den, Kontseilu Sozialistek salatu dute ehunka direla «arma industriarekin lotura zuzena daukaten Euskal Herriko negozioak».

Haien arabera, azken urteetan etengabe larriagotu da «gorakada belikoa», eta Mendebaldean «aparatu politiko-militarrak berrarmatzen ari da oligarkia»: «NATOko estatu kideak gelditu gabe ari dira inbertsio militarra areagotzen eta gerrarako bideratutako sailak handitzen, Espainiako eta Frantziako azken aurrekontuek erakusten duten moduan».

Jaurlaritzaren laguntzaz

Gehitu dute erakunde publikoek hamarkadak daramatzatela gerrak finantzatzen, «zuzenean nahiz zeharka»: «Zuzenean, adibidez, defentsara bideratutako aurrekontuak indartuta; eta zeharka, besteak beste, armagintzan jarduten duten hainbat enpresa finantzatuta eta bultzatuta».

Eusko Jaurlaritzaren kasua aipatu dute: «1990eko hamarkadan utzi zion arma laburrak ekoizten zituzten enpresei dirua emateari, baina aeronautika enpresei erreparatu zien orduan: diruz lagundu zuen, esaterako, ITP Aero eta Aernnova martxan jartzea. Sektorea sendotuko zuen enpresa azpikontratatuen sare oso bat ere sustatu zuen», gaitzetsi dute.


Summary: Sagardoi Emmerichen ekoizpen erraldoi batean ari da lanean. Gladiatoreen inguruko telesail bat da: Those About to Die. Ekoizpen erraldoia da, eta Erromako Cinecitta estudioetan ari dira grabatzen. «Sinestea kostatzen zait oraindik», esan dio Sagardoik BERRIAri.

«Casting erraldoi horietako bat zen, eta oso zail ikusten nuen, ia ezinezko». Hala azaldu dio Eneko Sagardoi euskal aktoreak BERRIAri. Baina Peacock plataformaren (NBC Universal) ekoizpen erraldoi baterako aukeratu dute Sagardoi, Anthony Hopkins beteranoarekin batera. Roland Emmerich Hollywoodeko zinemagilearen —Independence Day filmaren zuzendariaren— gidaritzapean. Baita nazioarteko beste izar batzuekin batera ere. Gladiatoreen inguruko telesail bat da Those About to Die. Erromako Cinecitta estudio historikoetan hasi dira telesailean lanean. «Orain dela gutxi hasi gara, eta ikaragarria da dena: beste dimentsio bat», azaldu du Sagardoik. Edonola ere, hau ohartarazi du: «Ikaragarria da, baina eguneroko lana betikoa da». Euskal aktoreak pozez ekin dio lanari. «Ilusio handia piztu zait, eta ahal beste ikasteko gogoa dut».

Sagardoik, Pepe Barrosok eta Gonçalo Almeidak Corsi anaien rola jokatzen dute telesailean. Hopkinsek, berriz, Vespasiano Erromako enperadorearena egiten du. Lantaldean dira aktore hauek ere: Iwan Rheon (Game of Thrones), Liraz Charhi, Johannes Haukur Johannesson, Rupert Penry-Jones, Kyshan Wilson eta Alicia Edogamhe. Gidoiak Daniel Mannixen liburu batean oinarrituta daude.

AGC Television eta High End Productions dira telesailaren ekoizle nagusiak, eta Italiako Wildside Productions ekoiztetxearen laguntza dute. Emmerich da zuzendari nagusia, Marco Kreuzpaintnerrekin batera. Gidoilari burua Robert Rodat da, Saving Privat Ryan filmean aritutakoa. Hiru horiek ekoizle eragileak dira, Gianni Nunnarirekin batera. Lourdes Diaz AGCko ordezkariak ere parte hartzen du ekoizpenean.

Peacock plataforma soilik AEBetan dago martxan. Baina zerbitzu horretako eduki ugari Sky Showtime plataforman ikus daitezke Hego Euskal Herrian. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, beste ordainpeko plataforma batzuetan ikus daitezke, oraingoz.

Eneko Sagardoik antzerkian eta zineman lan egin du batez ere. Telebistarako ere egin ditu zenbait lan, ordea: ETBko Goenkale eta Hondar ahoak telesailetan aritu zen, esate baterako. Handia filmean egindako lanari esker, Goya sari bat jaso zuen. Egunotan, Irati filmean ikus daiteke Sagardoiren lana, zinema aretoetan. Jada 120.000 ikus-entzulek baino gehiagok ikusi dute Paul Urkijoren film hori. Berriki, Sagardoi zuzendari lanetan hasi da: Betiko gaua film laburra zuzendu du —ez dute estreinatu oraindik—. Nerea Ibarzabal bertsolariaren eta Sagardoiren gidoia du film labur horrek, eta Elena Irureta eta Miren Gaztañaga daude aktoreen artean.


Summary: Bertan behera utzi dute Osasunbideko greba, LABek eta UGTk gobernuarekin akordioa lortuta. Bi sindikatuek azaldu dute Osasun Departamentuaren azken eskaintzak beren aldarrikapenen «zati bat» bermatzen duela. ELAk kritikatu egin du akordioa: «Hutsala da, eta ez du langileen egoera hobetzen»

LAB eta UGT sindikatuek bertan behera utzi dute ostegun honetan Osasunbidean egitekoak ziren greba. Akordioa lortu dute Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuarekin, intersindikalak eginiko aldarrikapenetako batzuei konponbidea emateko. Itunak «Osasunbideko langile guztientzat antolamendu eta ekonomia hobekuntzak» eraginen dituela nabarmendu dute LABek eta UGTk ohar batean: «Departamentuak konpromisoa hartu du lantaldea indartzeko, lehen arretan eta arreta espezializatuan lan gainkarga aztertzeko, onartua ez duten osasun langileentzat eta langile ez-sanitarioentzat lanbide karrera ezartzeko, eta langile guztiei jaiegun bereziak ordaintzeko, bai eta esklusibotasunari eusteko eta osasun langileen kokapena mahai orokorraren esparruan berrikusteko, besteak beste».

Osasunbideko intersindikalean gehiengoa dute LABek eta UGTk, eta, hortaz, bertan behera utzi dute lanuzte deialdia. Hala ere, sinatutako konpromisoak betetzeko exijitu diote gobernuari: «Ez dugu onartuko adostutako promesak ez betetzea; une oro exijituko dugu lantalde osoarentzat hartutako konpromisoak bete daitezela». Osasunbideko mahai sektoriala biltzeko ere galdegin dute, akordioan jasotako gaiak lantzen hasteko.

Hauek dira akordioan jasotako konpromisoetako batzuk:

Lantaldea: Batzorde bat eratuko dute, lehen arretako eta arreta espezializatuko lantaldeen beharrak aztertzeko «irizpide objektiboen arabera», eta behar horiek aurrekontuetan islatzeko.

Jaiegun berezien osagarria: Egun horietan lan egiten duten langile guztiek ordainsari bera jasoko dute (22 euro ordu bakoitzeko), titulazio maila edozein delarik ere.

Esklusibotasuna: Indarrean den araudiari eutsiko diote, baldintzetan aldaketarik egin gabe.

Lanbide karrera: 2023ko aurrekontuei buruzko foru legean jasoa dago osasun arloko langile guztiei lanbide karrera ezartzeko araubide bat ezartzea. Nafarroako Gobernuak konpromisoa hartu du araubide horren zirriborroa maiatza baino lehen aurkezteko osasuneko mahai sektorialean, han eztabaidatu eta onar dezaten. Horrez gain, sanitarioak ez diren langileei ere lanbide karrera «gutxika-gutxika ezartzeko» baldintzak jarriko ditu Osasun Departamentuak. 2024ko aurrekontuetan txertatuko lukete horretarako diru saila.

Parte hartzea: Nafarroako Gobernuak konpromisoa hartu du osasuneko mahai sektorialaren «parte hartze aktiboa errazteko eta bermatzeko», lehen arretari buruzko planak garatzeko eta ezartzeko prozesuan. Apirilaren bigarren hamabostaldian bilduko da osasun mahai sektoriala.

Konpromiso horiek jasotzen dituen agiria sinatuta, LABek adierazi du «arduragabea» izanen litzatekeela osteguneko lanuzteari eustea, eta horregatik erabaki dute M-23ko greba bertan behera uztea: «Kontuan harturik Nafarroako Parlamentua laster deseginen dutela, aurrekontua bertze interes batzuekin konprometituta dagoela eta egungo arduradunek negoziatzeko gaitasunik ez dutela, LABek guztiz arduragabetzat jo du oraingo mobilizazioei eustea, mobilizazio horiek langileei kalte ekonomikoa bertzerik ez balie ekarriko».

Hala ere, sindikatuak iragarri du Osasun Departamentua estu hartuko duela, sinatutakoa beteko duela ziurtatzeko: «Adi egonen gara Osasun Departamentuak adierazitako konpromisoak bete ditzan, luzamendutan ibili gabe, eta ez du onartuko langile guztientzako hobekuntzak eragotziko dituen negoziazio korporatibista gehiagorik». Horrez gain, «zerbitzu publikoen aldeko ekimen guztietan» parte hartzen segituko duela iragarri du LABek, «zerbitzu publikoen pribatizazioa edo langileen arteko bidegabekeria helburu duten azpijoko guztiak salatuz».

ELA: «Ez du Osasunbidea ezertara konprometitzen»

ELA sindikatuak, berriz, gogor kritikatu du LABek eta UGTk gobernuarekin sinatutako akordioa. «Akordioa hutsik dago, eta ez dakar inongo hobekuntzarik langileen baldintzetan», azaldu dute ohar batean. Are: ituna «zehaztugabea eta orokortasunez betea» dela uste du sindikatuak: «Ez du Osasunbidea ezertara konprometitzen».

Zehazki, ELAk salatu du gobernuak sindikatuei eskainitako lanbide karrera «aurrekontuaren araberakoa» izanen dela. «Osasunbidearen konpromiso bakarrak dira zirriborro bat eztabaidatzea, 2024ko aurrekontuetan diru sail bat proposatzea eta foru legearen zirriborro bat prestatzea». Lan gainkargari aurre egiteko proposatu duten neurri bakarra «lantalde bat osatzea» dela gaineratu du sindikatuak.

EH Bilduren eta PSNren menpe egotea ere egotzi die ELAk akordioaren sinatzaileei: «Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk joan den ostegunean bi lege proposamen onartzeko ituna izan zen LABekin eta UGTrekin sinatutako akordioaren aurrekoa. Sekuentzia horrek agerian uzten du LABen eta UGTren jarduna EH Bildurekiko eta PSNrekiko autonomia faltak baldintzatu duela. Horren ondorioz, edukirik gabeko akordio bat sinatu dute, Osasunbideko langileentzako hobekuntzarik ekarriko ez duena, eta grebarako 48 orduren faltan egin dute».

ELAren irudiko, horrek agerian utzi du «sindikatuak alderdi politikoen independente izateko beharra», eta txarretsi egin du LABen jokabidea: «Oso larria da LABek, akordioa sinatzeaz gain, greba bertan behera utzi izana, sinatu ez duten sindikatuei greba egitea galarazteko asmoz». Hori dela eta, protestei eusteko aukera aztertuko du ELAk, «SAE eta CCOO sindikatuekin batera». Greba egun gehiago ere proposatuko dituzte.


Summary: Zisjordanian hustutako lau kokagune berriz baimendu ditu Israelek. 2005ean hustu zituzten kokaguneak, Ariel Sharon lehen ministroaren aginduz. Haietako bat palestinarren jabetza pribatua da.

Israelgo Legebiltzarrak bart gauean onartu du kolonoei Zisjordania iparraldeko lau kokagunetara itzultzea ahalbidetuko dien emendakina. Egitasmoak atzera botatzen du 2005ean, Ariel Sharon lehen ministro zela onartutako lege bat. Arau hura baliatu zuten duela ia hamar urte Gazan zeuden 21 kokaguneak husteko.

Benjamin Netanyahurekin koalizioan den eskuin muturrarena izan da egitasmoa, eta aldeko 31 boto eta aurkako 18 jaso zituen bozketan. Hori onartuta, kolono juduak Jenin eta Nablus hirien inguruan dauden Homesh, Sa-Nur, Kadim eta Ganim kokaguneetara itzuli ahal izango dira, betiere, Israelgo armadaren onespena jaso ondoren.

Orotara 650.000 eta 700.000 kolono bizi dira legez kanpoko kokagune juduetan, eta haietatik gehienak edo ia guztiak palestinarren jabetza pribatuetan daude eraikiak, Zisjordaniako lurralde okupatuetan eta Jerusalem ekialdean. Netanyahuren gobernuko hainbat ministro ere eskuin muturreko kolonoak dira, besteak beste, Finantza ministro Bezalel Smotrich edota Segurtasun ministro Itamar Ben-Gvir. Iaz gobernu akordioa hitzartu zutenean, eskuin muturrak iragarri zuen bere lehentasunen artean zeudela bederatzi kokagune legeztatzea eta aurrez eraikitakoak handitzea.

Nazioarteko legediaren arabera, kokagune guztiak dira legez kanpokoak, baina Homeshek ez ditu betetzen Israelgo legeak ere, Gorenaren arabera, kokagunea dagoen lurrak Burkako palestinarrenak direlako. Hala ere, Israelgo armadak base militar bat du bertan, eta eskola judu bat ere badago; hala, kolonoak arazorik gabe sar daitezke kokagunea zegoen eremura, militarren onespenarekin.

Gazara ere bai

Eskuineko legebiltzarkide Limor Son Har-Melechentzat ez da nahikoa Zisjordaniako lau kokaguneetara itzuli ahal izatea, Gazan hustutako guneak ere berreskuratu nahi ditu. «Ez dugu lokartu behar, eta urratsak egiten jarraitu behar dugu; terroristen habia bilakatu den gure etxera itzuli behar dugu», esan du Har-Melechenek, Gazako Gush Katif kokaguneari erreferentzia eginez.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidentetzarako eledun Nabil abu Rudeinak gogor gaitzetsi du Israelgo legebiltzarraren erabakia, eta gogorarazi du NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak legez kanpokotzat dauzkala lurralde okupatuetako kokagune guztiak. «Israelgo Gobernuak etengabe botatzen dio erronka nazioarteko legediari, eta ahalegintzen da tentsio giroa baretzeko saioak indargabetzen», salatu du Abu Rudeinak, eta eskatu dio nazioarteari har dezala estu Israelgo Gobernua, nazioarteko legedia urratzen duten erabakietan atzera egitera behartzeko.


Summary: Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera baztertu du Emakundek. Efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu du, 2024an jaiegun bat ezartzeko. Oraingoz, onespen handiena lortu duen eguna azaroaren 5a izan da. 1933ko egun horretan, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu zuen joan den hilabetean Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak. Horren harira, Eusko Legebiltzarrak erabaki zuen Jaurlaritzari galdetuko ziola Martxoaren 8a jaiegun bilakatzeko egokitasunaz. Emakundek adierazi zuen aztertuko zuela, eta hartu du erabakia: baztertu egin du Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera. Egun horien «izaera aldarrikatzailea» babestu nahi dutela adierazi dute.

Datorren urtean jaiegun bat ezartzeko, Emakundek efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu du. Eta, orain, emakumeen elkarteek martxoaren 31ra arte izango dute egun bat proposatzeko. Oraingoz, onespen gehien jaso duen eguna azaroaren 5a izan da. Izan ere, Espainiako Bigarren Errepublikak 1931n onartu zuen Gorteetan emakumeen boto eskubidea. Hori dela eta, 1933ko azaroaren 5ean, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Autonomia Estatutua bozkatu zuten. Espainiako eta Nafarroako emakumeek bi aste beranduago bozkatu zuten, azaroaren 19an, hauteskunde orokorretan. Egun horretan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakumeek ere eman zuten botoa.

Azaroaren 5arekin batera, beste hamahiru egun eztabaidatu dituzte; besteak beste, otsailaren 18a. 2005eko egun horretan Berdintasun Legea onartu zuten. Eta irailaren 4a beste aukera bat da: 1995eko irailaren 4an Emakumeen Nazioarteko 4. Konferentzia egin zuten Pekinen.


Summary: Udalei kutsaduraren aurkako neurriak hartzeko eskatu die Ekologistak Martxan-ek. 100.000 biztanle baino gehiago dituzten udalak behartuta daude airearen kalitatea bermatzeko planak ezartzera. Besteak beste, emisio gutxiko eremuak ezartzera bultzatu ditu elkarteak

100.000 biztanletik gorako herrietan «airearen kalitatea bermatzeko epe laburreko planak» ezartzeko eskatu die Ekologistak Martxan-ek udalei. Hain zuzen, elkarteak herri horietan eskaera bat erregistratu du, laster «kutsadura atmosferikoaren planak betetzeko» esanez.

Izan ere, elkarteak adierazi du airearen kutsadurak 10.000 heriotza eragiten dituela urtean, errepidean izaten direnak halako sei: «Agerikoa da epe laburreko osasun inpaktua».

Ekologistak Martxan-ek adierazi duenez, airearen kalitatea hobetzeari buruzko 34/2023 Errege Dekretuak zehazten du gisa horreako planak 100.000 biztanle baino gehiago dituzten autonomia eta udalek ezarri behar dituztela, «baldin eta substantzia kutsatzaile nagusientzat ezarritako alerta atalase berrietakoren bat gainditzeko arriskua badago».

Azaldu duenez, neurri horiek «autoen erabilera mugatzera» bideratu beharko lirateke, eta herritarrak garraio publikora edo motorrik gabeko garraiora bultzatu. Emisio gutxiko eremuak jartzeko beharraz ere aritu dira. Hain zuzen, urtarrilaren 1az geroztik, 50.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerriek emisio gutxiko eremuak izan beharko lituzkete.

Eremu horiek sortzean ezartzen den neurririk nabarmenenak autoei eragiten die: dagokien karbono dioxido kantitatea baino gehiago ez isurtzeko, emisio gehien dituzten autoak ezin izango dira sartu eremu horietan. Hala ere, udalerri gutxi batzuek baino ez dute bete agindu hori; Hego Euskal Herrian 50.000 biztanletik gorako zazpi hiri daude (Bilbo, Gasteiz, Donostia, Iruñea, Irun, Getxo eta Barakaldo), baina Iruñeak soilik heldu dio legeari orain arte. Ekologistak Martxan-ek udalei gogorarazi die horiek martxan jarri beharra dagoela.


Summary: Donostiako auzitegi batek ikerketa zabaldu du abortua eta Elizako pederastia lotzen zituen kartel baten harira. Ertzaintzari eskatu diote iker dezala nork jarri zuen kartela. Elkarte ultrakatoliko batek gorroto delituarengatik salatu ditu egileak, besteak beste.

Otsailaren 21ean, norbaitek kartel bat sartu zuen Donostiako Amara auzoko kale bateko publizitate-leiho batean. Horretan, umeki baten irudia agertzen zen, eta mezu hau: Orain abortatzen baduzu... norekin egingo dugu txortan bospasei urte barru? Espainiako Apezpiku Konferentziaren izena eta logoa erabilita izenpetuta agertzen zen mezua.

Abogados Cristianos talde ultrakatolikoak propaganda ekintza salatu zuen auzitegian, eta, gaur zabaldu duenez, Donostiako Lehen Ikerketa Epaitegiak bere gain hartu du gaia. Haien arabera, epaitegiak Ertzaintzari eskatu dio identifikatzeko kartelaren egileak, eta publizitate leihoaz arduratzen den Promedios enpresak ekintza horren berri ote zuen argitzeko.

Askabide sexu osasuneko klinikatik gertu jarri zuten kartela, eta hori muturreko talde katolikoen jomuga izan da azken hilabeteotan. Enpresak handik ordu gutxira kendu zuen irudia.

Talde ultrakatolikoak esan duenez, «gorroto delituarengatik» salatu ditu egileak, «sentipen erlijiosoen aurkako delituarengatik», eta «egoera zibila usurpatzeagatik», hau da, mezua Espainiako Apezpiku Konferentziaren izenarekin sinatzeagatik.

Elkartearen buru Polonia Castellanosek esan duenez, «ebatzi izan dituzte zigorrak beste erlijioetako sinestunei pederasta deitzeagatik. Badirudi katolikoen aurka dena dela zilegi». Gaineratu duenez, nekatuta daude «beti talde berberen» erasoak jasotzeaz. «Toleraezina da adierazpen eskubidea aldarrikatzea kristauak iraintzeko eta umiliatzeko».

Lehen ere, Eliza katolikoko pederastia kasuak salatu dituztenen aurka jo du Abogados Cristianos elkarteak. 2019ko urrian Abel Azkona artistaren kontrako salaketa jarri zuten Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegian (Frantzia), haren Amen lanaren harira. Horretan, artistak pederastia hitza osatu zuen 242 ostia kontsakraturekin. Azkona bilatzeko eta atxilotzeko agindua eman zuten Espainian, Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzak jarritako salaketarengatik. Artista Portugalen egon zen babestuta. Azkenean, 2021. urtean, haren kontrako salaketa artxibatu zuten.


Summary: Lehergailuak zituzten gutun azalak bidali dizkiete bost kazetariri Ekuadorren. Lenin Artieda Ecuavisa-ko kazetariari bidalitakoa izan da lehertu den bakarra; erredakzioan egin du eztanda, baina ez du inor zauritu. Fiskaltzak ikerketa abiatu du.

Lehergailuak zituzten USB memoriak bidali dizkiete bost kazetariri Ekuadorren, mezularitza konpainia baten bidez eta gutun azal itxi batean sartuta. Horietako bat lehertu egin da. Ekuadorko Fiskaltzak ikerketa abiatu du.

Juan Zapata Barne ministroak emandako informazioaren arabera, hiru gutun azal Guayaquilera bidali dituzte, eta bi Quitora. Bost hedabidetako kazetariak dira gutun horien hartzaileak: Lenin Artieda (Ecuavisa), Mauricio Ayora (TC Television), Carlos Vera (Centro Digital), Milton Perez (Teleamazonas) eta Miguel Rivadeneira (Radio Democracia). «Konposizio bera dute, egitura bera. Beraz, helburua bera da», adierazi du Barne ministroak.

Artieda kazetariari bidalotakoa izan da lehertu den bakarra, eta Ecuavisa Ekuadorko telebista kateak erasoa salatu du. «Horrelako mehatxuek adierazpen askatasunaren eta egonkortasun demokratikoaren aurka egin nahi dute. Ecuavisak independentziaz eta erantzukizunez informatzen jarraitzeko erabakia berresten du». Jakinaraz dutenez, USB batean ezkutatua zegoen lehergaia, eta hura ordenagailuan sartutakoan egin du eztanda, erredakzio erdian. Leherketak ez du inork zauritu, ezta kalte materialik sortu ere. Joan den ostegunean jaso zuen Artiedak gutuna, eta atzo ireki.

Argitu dutenez, Vera kazetariari bidalitako gutun azala harengana iritsi aurretik atzeman dute, eta erredakzioetara bidalitako gainerakoak ez dira aktibatu. Gutun azalek RDX lehergaia zuten, USBetan ezkutatua.

IACHRren Adierazpen Askatasunerako Kontalaritza Bereziak gertakariak ikertzeko eskatu dio Ekuadorko Estatuari, eta arriskuan egon daitezkeen kazetarien babesa bermatzeko. Ekuadorko Kazetari Askeen Sareak ere erasoa arbuiatu du, eta kazetarientzako babes mekanismoak exijitu.


Summary: Nafarroako zahar etxeetako langileek hiru eguneko greba egingo dute apirilean. ELA, UGT eta LAB sindikatuek deitu dute lanuztera. Hitzarmenaren negoziazioaren «blokeoa» salatuko dute.

ELA, UGT eta LAB sindikatuek grebara deitu dute Nafarroako zahar etxeetan. Apirilaren 18an, 19an eta 20an egingo dute lanuztea; eta hitzarmen kolektiboaren negoziazioan dagoen «blokeoa» salatuko dute. Horrez gain, bi kontzentrazio egingo dituzte hilabete honetan: martxoaren 24an Parlamentuan eta 29an Nafarroako jauregian.

2021eko maiatzean hasi zituzten sektoreko lehen lan hitzarmena sortzeko negoziazioak. Eta hiru sindikatuek proposamen bateratu bat egin zieten patronalei. «Hainbat alditan elkartu gara patronalekin, baina oraindik ez dute proposamen bat egin guk exijitutako gutxiengoekin», kritikatu dute sindikatuek. Are gehiago, Nafarroako Gobernuari egotzi diote patronalen alde jarri izana. «Hark finantzatzen du sektorea, eta erantzukizun publiko bat ere badu».

Hitzarmenak 70 zentro baino gehiagotan lan egiten duten 4.500 pertsona ingururi eragingo die. Sindikatuek eurentzako baldintza duinak exijitu dituzte, eta egoiliarrei kalitatezko zaintza bermatuko dien zerbitzua.

Azken bilera, urtarrilaren 26an

Ia bi hilabete igaro dira patronalek, sindikatuek eta Nafarroako Gobernuak azken bilera egin zutenetik. Bertan, patronalek proposamen bat egin zuten, baina sindikatuek ez zuten onartu. «Patronalei eskatu genien lan baldintza duinak bermatuko zituen beste proposamen bat egiteko». Oraingoz ez dute proposamenik jaso. «Horrek erakusten du patronalek eta Nafarroako Gobernuak ez dutela inolako interesik gatazkari amaiera emateko».


Ukrainak ere nahi du Xirekin bildu

Summary: Ukrainak ere nahi du Xirekin bildu. Kiev Txinako estatuburuaren erantzunaren zain dago, harekin batzartzeko. Putinen esanetan, Pekinen bake planeko «puntu asko» bateragarriak dira «Errusiaren ikuspegiarekin»

Xi Jinping Errusian dago, eta Kievek abagunea baliatu du jakinarazteko Txinako presidentearen baieztapenaren zain dagoela Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak harekin telefonoz hitz egin dezan. Hori nabarmendu du Irina Verestxuk Ukrainako lehen ministrordeak, Italiako Corriere della Sera egunkarian egin dioten elkarrizketa batean. Iruditzen zaio solasaldi hori «aurrerapauso bat» litzatekeela.

Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat

Errusiako eta Txinako estatuburuak atzo bildu ziren, eta gaur beste bilera bat egin dute; oraingoan, Kremlineko San Jurgi aretoan. Errusiako Gobernuak jakinarazi duenez, lankidetza estrategikoari eta elkarreragin ekonomikoari buruzko dozena bat inguru dokumentu sinatu dituzte bi liderrek. Izan ere, aliatu geopolitikoak eta bazkide estrategikoak dira. Eta, bezperan bezala, gaur ere hizpide izan dute Txinak Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko aurkeztutako egitasmoa. Batzarraren ondoko agerraldian Kremlineko buruak nabarmendu duenez, Pekinek aurkeztutako planaren «puntu askok» bat egiten dute «Errusiaren ikuspegiarekin», eta iruditzen zaio «puntu horietako asko» direla «Mendebaldean eta Kieven ezartzeko modukoak».

Txinak otsail amaieran plazaratutako hamabi puntuko dokumentuak eskatzen du, besteak beste, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko, estatuen «segurtasun kezka zilegiak» kontuan hartzeko, zigor ekonomikoak baztertzeko eta areagotze militarra eragozteko. Gainera, su eten bat eskatu die aldeei, eta bake elkarrizketei berriro heltzeko baldintzak eta plataformak sortzeko adierazi dio nazioarteari. Txinako hedabideek gaur jaso dutenez, Xik atzo esan zion Putini «herrialde gehienek» nahi dutela gatazkaren «tentsioa murriztea», eta esan du gaurko agerraldian Txinaren jarrera «inpartziala» dela. Etxe Zuriaren arabera, su eten bat gertatzeko, Errusiak, aurrena, tropak atera beharko lituzke Ukrainatik.

Oro har Mendebaldeak ez bezala, Kievek aukera bat eman dio Txinak Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko planteatutako «bake egitasmoari». Washingtonek eta Bruselak hoztasunez hartu dute, eta, Xik eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak atzo Moskun egindako bileraren ondoren, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Pekini leporatu zion aurkeztutako planarekin «babes diplomatikoa» ematea Kremlini.

Ikusi gehiago: Xik adierazi dio Putini «antzeko helburuak» dituztela

Kiev ez da tonu horretan hitz egiten ari. Verestxuki iruditzen zaio Txina «modu orekatuan eta pragmatismoz» jokatzen ari dela. «Ez dut uste Xiren asmoa denik konfrontazio ireki bat edukitzea Mendebaldearekin, era horretan Errusiarekin duen lankidetza errazteko. Pekinek ez du arriskatzerik nahi, zigor ekonomikorik eta tirabira gehiagorik izan ez dadin». Azken asteetan hurbiltze bat egon da Pekinen eta Kieven artean. Joan den astean, esaterako, Qin Gang Txinako Atzerri ministroak Dmitro Kuleba Ukrainako bere homologoarekin hitz egin zuen, telefonoz. Pekinen esanetan, Kulebari adierazi zioten Txinak «jarrera objektiboa» eduki duela Ukrainako auzian, eta «bakea sustatzeko» konpromisoa duela. Kulebak Twitterren idatzi zuen «lurralde batasunaren printzipioaren garrantzia» izan zutela eztabaidagai.

Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik

Eta Txinaren eta Errusiaren arteko harremanarekin lotuta, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek gaur adierazi duenez, ikusi dituzte «zantzu batzuk» adierazten dutenak Errusiak eskatu diola Txinari armak emateko. Mendebaldea esaten ari da azken asteetan Txinak mahai gainean duela Errusia militarki laguntzeko aukera, baina, Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak atzo esan zuenez, ez dago ebidentziarik esateko Pekin ari zaiola Moskuri modu horretan laguntzen. Txinaren egitasmoaren harira, bestalde, Mendebaldeko aliantza militarreko buruzagiak nabarmendu du Ukrainari dagokiola irtenbide bakezale baterako «baldintzak» jartzea.

Kishida eta Zelenski

Fumio Kishida Japoniako lehen ministroa Kievera joan da, han Zelenskirekin biltzeko. Hori jakinarazi dute Japoniako hedabideek. Bisita ez zegoen aurreikusita, eta, hain zuzen, Txinako estatuburua Moskun dagoenean heldu da. Kishidak urtarrilean adierazi zuen Kievera joango zela horretarako baldintzak «egokiak» balira. Japoniak du orain G7koen presidentetza, eta maiatzean goi bilera bat egingo dute Hiroshiman (Japonia). Munduko herrialde industrializatuenen taldeko liderren artean, Kishida zen Zelenskirekin batzartu gabe zegoen bakarra.

Bestalde, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluaren bilera informal bat egin asmo du Errusiak apiril hasieran, Errusiara deportatutako adingabe ukrainarren «benetako egoeraz» hitz egiteko. Associated Press berri agentziak kaleratu duenez, Errusiak NBEn duen enbaxadore Vassili Nebenziak atzo egindako agerraldi batean azpimarratu zuen bilera hori planteatua zutela NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak Putin haurrak deportatzea egotzita atxilotzeko eskatu aurretik. Aurreko ostiralean egin zuen eskaera Hagak. Nebenziaren esanetan, adingabe ukrainarrak Errusiara deportatu dituzte azkeneko hilabeteetan, hain zuzen, jarduera militarrak eragin dezakeen arriskua «eragotzi» nahi dietelako.


Summary: Findegietako langileen greba erregai eskasia zabaltzen ari da Frantzian. Ipar Euskal Herrian oraindik ez da arazo handirik. Frantziako Gobernuak lan egitera behartu ditu Marseilla ondoko petrolio biltegi bateko langileak.

Osteguneko bederatzigarren mobilizazio eguna iritsi bitartean, erretretaren erreformaren aurkako protestaren erdigunea energia hornidurara igaro da. CGT sindikatuak grebara deitu ditu Frantziako zazpi petrolio findegietako langileak, eta, haren arabera, astelehenaz geroztik ez da erregairik ateratzen handik, eta zazpiak geratuta edo geratzeko bidean daude.

Erregai banaketa katearen erdiko katebegian, biltegietan, tentsioa handitzen ari da. Horietan ere langile asko greban daude, eta beste batzuk blokeatuak dituzte grebalariek. Horrek lehen hornidura arazoak eragin zituen asteburuan, batez ere Frantzia hego-ekialdean eta Bretainian. Loira Atlantikoan, esaterako, zerbitzuguneen %37k zuten atzo arratsaldean gasolio eta ezantza (gasolina) eskasia, eta %30,6 ziren haren iparraldera dagoen Ile et Vilaine departamenduan.

Baliteke eskasia hurrengo ordu eta egunetan arintzea, Barne Ministerioak Polizia bidali baitzuen bart Dongesko erregai biltegia desblokeatzera, Sant Nazer ondoan (Bretainia). Astebetez izan dute itxia grebalariek.

Hexagonoaren beste muturrean, Rodanoren Ahoak (Okzitania) departamenduan, Trantsizio Energetikorako Ministerioak lan egitera behartu ditu Fos sur Mer herriko biltegiko langile batzuk: hiru, zortzi orduko txanda bakoitzeko. Marseillatik gertu dago biltegi hori, eta inguru horretan gasolindegien laurdenek baino gehiagok hornidura arazoak zituzten astelehenean; gaur goizean, jada bitik bat dira, Clement Beaune Garraio ministroak aitortu duenez. Horren ondorioz, departamendu batzuetan prefetek 30 litrora mugatu dituzte erregai salmentak autoentzat, eta 120 litrora kamioientzat.

Eskasia ez da oraingoz Ipar Euskal Herrira iritsi. Datu ofizialen arabera, Pirinio Atlantikoak departamendu osoan ehun gasolindegitik batek soilik zituen arazoak atzo arratsaldean, eta antzeko egoera zuten alboko departamenduek.

Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak ziurtatu du prest daudela biltegi guztiak indarrez desblokeatzeko.

Energia sektoreko beste ataletan ere eragina izaten ari da langileen greba. Portu batzuk blokeatuta daudenez, gasontzirik ez dira iritsi azken egunotan, eta Frantziaren gas biltegien betetze maila %30era jaitsi da —%55 dira Europako Batasun osoan—.

Bederatzi zentral nuklearretan ere greban daude langileak. Zentral horiek ez dira itxi, baina ekoizpen apalagoa dute.

Macron, bihar eguerdian

Protestak eragin dituen erretretaren erreforma ofizialki onartuta geratu da, Frantziako Gobernuak ozta-ozta gainditu baitzituen atzo bere aurka jarritako zentsura mozioak. Baina legea oraindik ez dago indarrean, Emmanuel Macron errepublikako presidentearen sinadura falta duelako, eta Kontseilu Konstituzionalak artean erabaki dezakeelako behin-behinean ez aplikatzea, haren aurkako ez-konstituzionaltasun helegiteak aztertzen dituen bitartean.

Edonola ere, zentsura mozioak gainditu arren, oso egoera politiko ahulean geratu dira Macron eta haren gobernua, ez baitute gehiengo osorik, eta erretretaren erreformaren eztabaidak argi utzi duelako oposizioak ez dizkiela gauzak erraztuko.

Ikusteko dago zer egingo duen Macronek bere bigarren agintaldia suspertzeko eta gobernuari bultzada bat emateko. Atzo bildu zen Elisabeth Borne lehen ministroarekin eta bere aldeko hiru alderdietako buruzagiekin, eta gaur zuen bilera diputatuekin. Eztabaida horien fruitua bihar jakingo da, presidentea TF1 eta France 2 kateetan mintzatuko baita, zuzenean, 13:00etan.


Summary: Londresko Metropolialdeko Polizia «arrazista, misoginoa eta homofoboa» da, ikerketa baten arabera. Louise Casey ikerlariak esan duenez, Erresuma Batuko segurtasun indarrik garrantzitsuena desegin egin beharko da egoera hobetzen ez bada. Erakundeak eskatu zuen txostena, agente batek zibil bat bahitu, bortxatu eta hil zuela argitara atera ostean.

Erresuma Batuko segurtasun indarrik garrantzitsuena, Met Londresko Metropolialdeko Polizia Zerbitzua, «instituzionalki arrazista, misoginoa eta homofoboa» da, eta «erabateko erreforma bat» behar du. Are, egoera hobetuko ez balitz, Met desegin egin beharko litzateke.

Urtebetez erakunde hori ikertu ostean, ondorio lazgarrien berri eman du gaur Louise Casey ikerlariak. Metek berak eskatu zuen txostena, agente batek emakume bat bahitu, bortxatu eta hil zuela argitara atera ondoren —gerora hilketa kasu gehiago jakinarazi dituzte—. 363 orrialdeko ikerketak erakunde barneko hainbat gertakari azaleratu ditu: besteak beste, «sexu erasoak», «jarrera arrazistak» eta «erroturiko homofobia».

Txostenak «existentzialtzat» jo du krisia, erakundeak «hainbat mailatan huts egin» baitu. Jazarpena ohikoa da, lehen lerroan dauden agenteak «adoregabetuta» daude, eta diskriminazioa «sisteman integratuta» dago.

Kasu horietako zenbait zerrendatu ditu Caseyk. Barnera begira, emakumeek «ohiko abusuak» jasaten dituztela, esaterako, edota agente musulman bati hirugiharrez bete zizkiotela botak; agente homosexual batek, berriz, ikerlariari esan zion «Poliziari beldurra» diola. Kanpora begira, berriz, herritar beltzak gelditu, arakatu eta atxilotzeko aukera askoz ere handiagoak daude, kasurako.

Emakumeen eta nesken kontrako indarkerian ere arreta jarri du txostenaren egileak, azaldu baitu segurtasun indar horrek «beste modu batera landu» duela afera hori, esan izan duen arren «lehentasun bat» dela: «Praktikan, horrek esan nahi du ez dutela hain serioski hartu baliabideen esleitzea».

Caseyren arabera, «erruaren parterik handiena» iraganeko buruzagitzena da, eta ohartarazi du erakunde horrenganako errespetuak «hondoa jo» duela; kasurako, Meti buruzko eskandalurik larrienak argitara atera aurretik, herritarren erdiek «besterik ez» zuten segurtasun indar horienganako konfiantza. «[Londres Handiak] Ez du auzo zaintzako zerbitzu funtzionalik. Publiko gisa, gure lana ez da Poliziatik gorderik egotea. Poliziaren lana da publiko gisara gu onik egotea segurtatzea».

Aldaketa posibleei begira, ikerlariak adierazi du hamarkadotan erakundeak hainbat aukera izan dituela erreformak egiteko —iradoki du ez dituela aukera horiek baliatu—, eta ohartarazi dio ezin dituela hautatu soilik gogoko dituen aldaketak; hala, Meti esan dio bere gomendio sorta osorik inplementatu beharko lukeela.

Erreformetarako «katalizatzaile bat»

Ikerketaren ondorioen berri izan ondoren, Meten komisario Mark Rowleyk barkamena eskatu du, eta esan du, sare sozialetara igotako bideo baten bidez, testuak «katalizatzaile bat» izan behar duela erreformak egiteko: «Guztiz onartzen ditugu [txostenaren] ondorioak, eta horiek inplementatzeko determinazioa dut».

Kopururik jakinarazi gabe, Rowleyk aitortu du zenbait agente ikerketapean daudela edota behin-behinean lan egiteari utzi diotela; hori bai, uko egin dio instituzional hitza erabiltzeari hura buru den erakundeko arrazismoaz, misoginiaz eta homofobiaz aritzeko.

Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakek, berriz, BBC Breakfast telebista saioari esan dio jada lanean ari direla herritarren konfiantza berreskuratzeko, eta jakinarazi du zenbait aldaketa inplementatzen hasiak direla. Londresko alkate Sadiq Khanek, berriz, Sky News telebista kateari adierazi dio txostenaren ondorioen «erantzukizun osoa» bere gain hartzen duela, Meten buruzagia baita, eta erakunde horren komisarioak bere «konfiantza» duela.


Summary: Auto salmentak %11,5 ugaritu dira aurten Europan. Osagaien krisiak eragindako inbutua arintzen ari da, eta zazpigarren hilabetez jarraian egin dute gora salmentek. Espainian eta Italian izan da gorakadarik handiena.

Auto salmentak gora egin du Europan zazpigarren hilabetez jarraian. Otsailean 902.775 ibilgailu saldu ziren guztira batasunean, iaz hilabete berean saldutakoak baino %11,5 gehiago. Bateria elektrikodun autoen aldeko aukera handitu zen gehien (+%39), salmenta guztien %12,1 izateraino. Hibridoak, aldiz, salmenten %25,5 izan ziren. Herrialdekako azterketa eginez gero, Espainiako eta Italiako merkatuek izan dute bilakaerarik handiena: %32,1 eta %18,1 hazi dira, hurrenez hurren.

Europako autogintza arnasa hartzen ari da apurka. Inflazioa oztopo handia den arren, osagai elektrikoen eragindako inbutua apurka arintzen ari da, eta merkatua piztu egin da. Abuztuaz geroztik aurreko urteko salmenta datuak hobetu dira hilabetero, eta urritik aurrera hobekuntzaren batez bestekoa bi zifrakoa izan da. Esaterako, aurtengo bi hilabetetan ia 1,6 milioi auto berri saldu dira. Oraindik, baina, ez du aurreko krisiaren eragina berdindu inondik ere: hamabi hilabeteko beherakada izan zen, 2021eko abuztutik iazko uztailera, eta horietako zortzitan jaitsiera %15ekoa baino handiagoa izan zen.

Oraindik ere leherketa motordun autoak dira gehien salduak. Otsailean salduriko autoen %36,9 gasolinazkoak ziren, eta %15 dieselak —%8,2ko beherakada izan dute urte batetik bestera—. Batez ere Espainiako eta Italiako merkatuengatik da hori. Hibridoak, aldiz, %25,5 izan ziren; elektrikoak, %12, eta hibrido entxufedunak, %7,2.

Gehien saldua, VW; gehien hazi dena, Tesla

Markei erreparatuta, Volkswagen izan da nagusi urtarril eta otsailean. Guztira 172.009 saldu dira, guztien %11. Aurten Europako Batasunean ibilgailu gehien saldu dituen bigarren marka Peugeot izan da (%5,9) eta hirugarrena Mercedes (%5,7). Atzetik, oso gertu daude, Skoda, Renault eta Dacia. Hirurek %5,5 inguruko merkatu kuota daukate. Taldekako entresaka eginez gero, Volkswagen taldeak (VW, Skoda, Seat...) saldu zituen auto gehien (%18). Dena den, igoerarik handiena Tesla markak izan zuen. Auto elektrikoaren ikur den ekoizleak, iazko kopurua bikoiztu du (+%105). Iazko urtarril eta otsailean 13.591 auto saldu zituen, aurten, aldiz, 27.914, guztien %1,7 hain zuzen.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe erlijiosoetan greba egingo dute apirilaren 25ean. ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek egin dute deialdia. Lau patronaletako ikastetxeetako langileak deitu dituzte grebara: Kristau Eskolakoak, IZEAkoak, Ikasgiltzakoak eta Ebi Elizbarrutiko Ikastetxeetakoak.

ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek egin dute iragarpena: apirilaren 25erako grebara deitu dituzte Kristau Eskola, IZEA, Ikasgiltza eta Ebi Elizbarrutiko Ikastetxeak patronaletako eskolak. Orotara, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 200 ikastetxetan izan dezake eragina deialdiak. Arrazoia, hauxe: langileen ordezkariak hitzarmen berria negoziatu nahian ari dira, baina, sindikatuen esanetan, negoziazio mahaia «blokeatuta» dago.

Ohar batean azaldu dutenez, aurreko urteko maiatzean hasi ziren negoziatzen. Alabaina, patronalek ez dute «negoziaziorako inolako borondaterik erakutsi». Areago: «Jadanik aurreko lan hitzarmenean lortutako eduki batzuen inguruan atzerapausoak planteatu dituzte». Azken bilera otsailaren 2an egin zuten, eta ez zuten beste egunik jarri berriz biltzeko: «Izan ere, Kristau Eskola eta IZEA patronalek oso argi adierazi zuten ez zutela edukien inguruko proposamenik egingo».

Sindikatuen esanetan, patronalek, edukiak mahai gainean jarri ordez, «Eusko Jaurlaritzaren eskutik joateko» esan zieten langileei. Iruditzen zaie Eusko Jaurlaritzak baduela «zeresanik», baina baita ikastetxeek beraiek ere: «Azken hitzarmena sinatu zenetik, inoiz baino finantzaketa handiagoa jaso dute».

Horiek horrela, sindikatuek mobilizatzera joko dute: etzi egingo dute lehen elkarretaratzea, Bilboko Jesuitak ikastetxearen atarian, eta apirilaren 25ean, greba. Bata bestearen atzetik zerrendatu dituzte protestetarako aldarrikapenak: lan zamak arintzeko neurriak hartzea, sektore feminizatuen eta prekarizatuen egoera hobetzea, soldata KPI Kontsumo Prezioaren Indizearen arabera igotzea, lanpostuak mantentzeko neurriak hartzea eta Lanbide Heziketa hobetzea. Gehitu dute: «Sindikatuek jomugan ditugu euskara planak, berdintasun planak eta lan osasunari eta bereziki arrisku psikosozialei heltzeko planak ere».


Summary: Aske utzi dituzte Etorkinekin Diakite taldeko hiru kideak. Goizean goiz atxilotu dituzte hiru kideak, Urruñan, etorkinak laguntzea egotzita. Arratsaldean askatu dituzte. Hala ere, elkarretaratzea antolatuko dute 18:30erako, Hendaiako komisarian.

Frantziako Poliziak hiru lagun atxilotu ditu gaur, etorkinei «legez kanpoko» laguntza ematea egotzita. Bidasoa Etorkinekin elkarteko kide «aktiboak» direla azaldu du Etorkinekin Diakite federazioak. 15:00 aldera askatu dituzte hiru kideak. Hala ere, 18:30etako protestari eutsiko diote.

Hiru kideetako bat astelehen arratsean atxilotu zuten, etorkinak autoan zeramatzala. Gainontzeko biak, berriz, Urruñako beren etxean atxilotu zituzten, goizean goiz. «Etxeak miatu» ondotik, Hendaiako komisariara eraman zituzten hirugarrenarekin batera, eta bertan atxiki zituzten atxiloaldian. Devi Martinez Bidasoa Etorkinekin elkarteko kideak Frantziako Poliziaren ekinbidea salatu du: «50 eta 60 urte arteko kideak dira; goizeko seietan joan dira haien etxera atxilotzera». Martinezek azpimarratu du lehen aldia dela elkarteko kideak modu «bortitz» horretan atxilotzen dituztela: «Hamabi polizia zeuden bi kiderentzat».

Etorkinekin Diakite federazioak eta Bidasoa Etorkinekin elkarteak Poliziaren ekinmoldea «gaitzetsi» dute, eta elkarretaratzeari eutsiko diote. 18:30ean izanen da, Hendaiako komisaria aitzinean.

Ikusi gehiago: Baionan immigrazio lege berriaren aurka mobilizatzera deitu dute