Summary: Donostiako AZGAk hitz egitera deitu du GKS, «irtenbide bat» adosteko. GKS prest azaldu da negoziatzeko, baina «betoak» kentzeko eskatu dio ezker abertzaleari.

Joan den asteburuan erasoak eta liskarrak izan ziren Donostiako Parte Zaharrean. AZGA Alde Zaharreko Gazte Asanbladak salatu zuen Gazte Koordinakunde Sozialistaren inguruko hainbat lagunek AZGAko kide bati eta auzoko gazte bati eraso zietela eta hura «antolatua» izan zela. Herria Kultur Elkarteak ere hala berretsi zuen ohar batean, azalduta talde batek kaputxak jantzita eta Ikatz kalearen bi aldeetatik sartuta jardun zuela. Bere aldetik, GKSk salatu zuen bere kide bati etxera jarraitu eta bertan «jipoitu» zutela. Atzo, tentsio horretan eta egoera «guztiz deskontrolatuta» dagoela iritzita, AZGAk elkarretaratze bat egin zuen, eta jakinarazi auzoko eragileen mahaira deitu dutela, GKS barne, egoerari «irtenbide bat» emateko asmoz: «Errespetuan oinarrituriko espazio seguruen, anitzen eta parte hartzaileen alde egiten jarraituko dugu, betiere auzoaren eta auzotarron mesedetan».

GKSko kideari eginiko erasoaren harira, Alde Zaharreko Gazte Asanbladak jakinarazi zuen eraso egin zuen kidea kanporatu dutela eta hark bere gain hartu duela «erantzukizun osoa»: «Ez dugu inongo erasorik onartzen». Hori horrela, GKSri ere eskatu diote AZGAko kideari eta Parte Zaharreko gazteari eraso zieten mugimendu sozialistako kideekiko ere «jarrera bat» har dezala. Era berean, nabarmendu zuen AZGA herri mugimenduaren parte dela eta ez duela harreman «organiko edo estrategikorik ez ezker abertzalearekin, ez Jarkirekin, ez beste inongo eragilerekin», eta, beraz, Gazte Asanbladak ez duela «beto politikorik» ezarri; kontrara, GKSk Gazte Asanbladarekiko eginiko «erasoak» eragin zuela hura AZGAtik kanporatu izana.

Bestalde, GKSk ere agerraldi bat egin zuen Donostian, «ezker abertzaleak daukan eraso kanpaina antikomunista salatzeko». GKSk ezker abertzalea egin zuen larunbat iluntzean gertatutakoaren erantzule, eta «tentsioa kalera eramateko hautua» egin izana egotzi zion. Negoziaziorako deia egin zuen GKSk ere: EH Bilduri eta Sorturi eskatu die «txosnetako beto politikoen kanpaina» eteteko eta GKSren «militantzia politikoa aitortu eta errespetatu» dezala: «Gazte langileen arteko guda zentzugabe bat ekiditeko borondatea agertzen dugu. Aipatu marra politikoak errespetatzeko borondate politikoa badago, ezker abertzalearekin negoziatzeko prest agertzen gara». Marra gorri horiek dira «militanteen segurtasuna, espazio publikoa erabiltzeko eskubidea eta finantzatzeko eskubidea».

Halere, oharra egin zuen GKSk: «Gure antolakunde eta militanteen aurkako erasoek jarraitzen badute, komunismoaren aurkako kanpaina zikinak jarraitzen badu, EH Bildu eta Sortu alderdiak udan sortu daitekeen agertokiaren erantzule egiten ditugu».


Hil egin da Ollokin eroritako langilea

Summary: Hil egin da Ollokin eroritako langilea. Maiatzaren 20tik ZIUan zegoen 60 urteko langilea. Azken egunetan zazpi langile hil dira lanean: bi laborari, aurreko astean, Duzunaritze-Sarasketan eta Uztaritzen, traktorea iraulita; beste bi, goitik erorita (Ollokikoa eta joan den astean Garesen hil zena); beste bi, Señorio de Sarria upategian, ziurrenik konortea galduta; eta beste bat, Bermeon, bihotzekoak jota.

Maiatzaren 20an, hiru metrotik erori zen 60 urteko langile bat Ollokin (Nafarroa). Geroztik, zaintza intentsiboetako unitatean egon da, baina orain jakinarazi dute hil egin dela.

Cinfa botika enpresako eraikin berrian lanean ari zela izan zuen istripua langileak. Kaskezurra hautsi zuen zenbait partetan.

Azken orduetan, hiru pertsona hil dira Nafarroan lan istripuz. Atzo, bi langile hil ziren Garesko Señorio de Sarria taldearen esne ustiategi batean (Nafarroa). Eta beste heriotza baten berri eman zuten: Bermeoko Coviran supermerkatuan (Bizkaia) bihotzekoak jota hil zen 50 urteko langile bat.

Duela astebete, beste langile bat zauritu zen Garesen, aldamio batetik erorita, eta ostegunean hil zen. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin bat berritzeko lanetan zebilen; aldamiotik erori, eta larri zauritu zen.

Joan zen ostiralean, laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi), traktoreak azpian harrapatuta. 78 urte zituen. Eta, asteazkenean, beste laborari bat hil zen Duzunaritze-Sarasketan (Zuberoa), traktorearekin istripua izanda.


Summary: Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus saritu dituzte Max sarietan. Emakumezko dantzaririk onenaren, koreografiarik onenaren eta egile berririk onenaren sariak jaso zituzten, hurrenez hurren. Hautagaien artean ziren Ignacio del Moral antzerkigilea, Dimegaz konpainia eta 'Kotondarrak' ikuskizuna ere.

Bart iluntzean banatu dituzte SGAE fundazioak antolatutako Espainiako Arte Eszenikoen 25. Max sariak, Menorcan (Herrialde Katalanak) egindako ekitaldi batean. Apirilaren 25ean jakinarazi zuten hogei kategoriatan bereizitako 65 finalisten zerrenda. Hautagai horien artean ziren Ignacio del Moral, Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus Euskal Herriko sortzaileak, eta Dimegaz konpainia eta Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna.

Bada, Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus sortzaileek Max sari banarekin amaitu zuten gaua. Emakumezko dantzaririk onenaren saria jaso zuen Lucia Lakarra dantzariak, In the Still of the Night ikuskizunean egindako lanagatik; koreografiarik onenarena jaso zuen Iratxe Ansa koreografoak, CreAcción emanaldiagatik; eta egile berririk onenarena, berriz, Sandra Ferrus aktoreak, La panadera obrarengatik –emakumezko aktorerik onenaren garaikurra jasotzeko hautagaien artean ere bazegoen Ferrus–.

Euskal Herriko artisten lanez gaindi, Juan Diego Botto aktoreak interpretatutako eta Sergio Peris-Mencheta antzerkigileak zuzendutako Una noche sin luna lana izan zen Max sarien galan gehien aipatu zen ekoizpenetako bat: ikuskizun onenaren eta gizonezko aktorerik onenaren sariak jaso zituen. Sarituen artean nabarmendu zen beste lan bat Canto jo i la muntanya balla izan zen: eszena zuzendaritza onenaren, espazio eszenikoaren diseinu onenaren eta ikuskizun eszenikorako musika konposizio onenaren sariak jaso zituen.

Hiru, bidean

Garaikurra lortzetik hurbil gelditu dira Ignacio del Moral, Dimegaz konpainia, eta Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna. Moldaketarik onenaren kategorian izendatu zuten Del Moral, Arriaga antzokiak ekoitzitako El viaje a ninguna parte obrarengatik. Dimegaz konpainia kaleko ikuskizunik onenaren kategorian izendatu zuten, Harria herria lanarengatik. Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna, berriz, haur eta gazteentzako lanik onenaren sarirako hautagai zen.


Summary: Industria produkzioa apaldu egin da Hego Euskal Herrian. Iaztik apirilean %3,8 jaitsi da industria produkzioaren indizea Nafarroan eta eta %2,2 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Iaztik jaitsi egin da industria produkzioaren indizea Hego Euskal Herrian: %3,8 egin du behera Nafarroan; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %2,2. INE Espainiako Estatistika Institutuak aurten neurtutako lehen jaitsiera da. Urtarriletik hona gorantz egin du produkzio indizeak, baina joerari ezin izan dio eutsi laugarren hilabetez. Horrela, indizea urte hasierako mailaren azpitik geratu da (-%3,18 Nafarroan eta -%5 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan).


Summary: Nafarroako 3.706 ikaslek selektibitatea hasi dute. Bihartik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.767 ikasleren txanda izango da. Ikasleen %64k euskaraz erantzungo diete azterketei.

Selektibitate gisa ezagunagoa den USE unibertsitatera sartzeko ebaluazioko azterketak izango dituzte asteon Hego Euskal Herriko 16.473 ikaslek. Nafarroakoak izango dira lehenengoak: gaur ekin diete probei 3.706 ikaslek; bihar, etzi eta ostiralean izango dituzte azterketak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.767 gaztek. Horiez gain, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak jakinarazi duenez, aurreko ikasturteetako 585 ikasle ikasgai batzuetan nota igotzera aurkeztuko dira. Nafarroako ikasleek ekainaren 15etik aurrera jakingo dituzte emaitzak, eta egun bat beranduago Arabakoek, Bizkaikoek eta Gipuzkoakoek.

Hizkuntzari dagokionez, euskara izango da USEn nagusi: %64k euskaraz egingo dituzte probak. Ikasleen ezaugarriei erreparatuta, emakume gehiago aurkeztuko dira gizonak baino. Hain zuzen, %58 izango dira emakumeak.

2021ean eta 2020an ez bezala, aurten ez dute proba pandemiara egokitu beharrik izango. Horiek horrela, oro har, EHUko eta NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko eraikuntzak soilik erabiliko dituzte, baina Eibarko (Gipuzkoa) Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Uni Eibar-Ermua ikastetxeak ere azterketetarako atondu dituzte. Halaber, aurreko bi urteetan bezala, probak malguagoak izango dira.


Summary: Memoria Gara plataformak musika eta memoria uztartuko ditu igandean Gasteizen. 'M3moria Bermut Musikatua' lelopean, musikak «memoria kolektiboari» egiten dion ekarpena nabarmenduko dute. Martxoaren 3ko oroimenezkoa eraikitzeko prozesuak «blokeatuta» segitzen duela salatu dute.

Musika eta oroimena uztartuko dituen saio berezi bat antolatu du Memoria Gara plataformak igande honetarako, Gasteizen. Kulturak —eta musikak bereziki– «memoria kolektiboari» egiten dion ekarpenaren balioa nabarmendu nahi dute saioarekin. M3moria Bermut Musikatua lelopean antolatu dute saioa, eta 12:30ean izango da, Gasteizko Jimmy Jazz aretoan. La Excavadora, Don Inorrez, Pasadena, Mice eta El Callejon de Cachan taldeek parte hartuko dute. Ikuskizuna doan izango da. Gaur eman dute horren berri, agerraldi batean. Josu Santamarinak eta Nerea Martinez Aranburuzabala Memoria Garako kideek azpimarratu dute azken hamarkadetan abesti askotan salatu dela 1976ko sarraskia. «Kultur ondare handi horrek herriko memoria elikatu du, eta omenaldia egin nahi diogu musikak martxoaren 3ko oroimen hori bizirik mantentzeko egin duen ekarpen handiari», adierazi dute. Haien ustez, martxoaren 3ko memoriaren alderdi horrek berebiziko garrantzia du San Frantzisko elizan memoria espazioa sortzeko prozesuari begira. Adierazi dutenez, Lluis Llach musikariaren Campanades a morts kanta ospetsua da ezagunena, baina badira beste hamaika abesti: zehazki, 1976ko martxoaren 3ko sarraskiarekin lotura duten 37 abesti dokumentatuta daude. Zerrenda horrek datorren urteetan hazten jarraituko duela ziurtatu dute. Oroimenezkoa, geldirik Martxoaren 3ko gertakarien memoria gordetzeko eraiki nahi duten oroimenezkoari dagokionez, Andoni Txasko Martxoaren 3ko Biktimen Elkarteko bozeramaileak adierazi du proiektua «blokeatuta» dagoela oraindik ere. «Ez dugu inolako berririk izan jarraituko duen metodologiari buruz», salatu du. Uste du beharrezkoa dela lankidetza formula bat adostea, lan metodologiak ezartzeko eta gunea sortzeko prozesuan Martxoak 3 elkarteari eta Memoria Gara plataformari «ikusgaitasuna» emateko.


Summary: EH Bilduk ziurtatu du kotizazio gabeko pentsioen akordioa onartuko dela. PSOEk atzera egiteko asmoa duela zabaldu dute Espainiako zenbait egunkarik, baina Aizpuruak esan du gobernuaren hitza duela.

Mertxe Aizpurua EH Bilduk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak ziurtatu du Sanchezen gobernuak berak baieztatu egin diola neurria onartu egingo dela eta, gainera, aurreko astean iragarritako krisiaren aurkako planean sartuko dela, adostu zuten moduan. Hala, gezurtatu egin du Vocento taldeko egunkariek asteartean argitaratutako informazioa.

EH Bilduk Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroarekin negoziatu zuen kotizaziorik gabeko pentsioak %15 igotzea, eta, horren truke, EH Bildu abstenitu egin zen enpresetako pentsio planen legearen irizpenaren bozketan, aurreko ostiralean.

Baina, Vocento taldeak gaur argitaratu duenez, akordio hori zalantzan jarri dute alderdi sozialistako kide batzuek. Presidentziako iturriak aipatuz, egunkari horiek diote neurria ez dela jasoko Pedro Sanchezek aurreko astean iragarri zuen planean, zeinak, besteak beste, erregaien 20 zentimoko beherapena eta argindarraren BEZaren jaitsieraren luzapena jasotzen duen. Dena den, iturri horiek ez dute baztertzen beste era batera aurrera ateratzea. Horri buruz galdetuta, Aizpuruak esan du «arrazoirik ez» dagoela adostu moduan ez egiteko. «Gaur hitz egin dugu gobernuarekin, eta baieztatu digute ez dagoela inolako aldaketarik, eta akordioa bere horretan mantentzen dela», ziurtatu du asteartean Madrilen egindako prentsaurreko batean.

Joan den ostiralean adostutakoak Hego Euskal Herriko ia 16.000 pentsiori eragingo lieke; batez beste, 420 eurokoak dira pentsio horiek, eta inoizko igoerarik handiena izango lukete.

Zuzenketen zuzenketa

Oso gorabeheratsua izan zen aurreko ostiraleko bozketa, eta zalaparta handia eragin du Espainiako Gobernuan. Enpresetako pentsio planen legearen tramitazioan, PSOEko kideek Unidas Podemosekoen zuzenketa batzuk onartu zituzten, akats baten ondorioz. Besteak beste, soldatarik handienen kotizazioei gehienezko muga kentzea babestu zuten sozialistek, eta beste zuzenketa bat enpresariak behartzeko enpresa pentsio planetan egindako ekarpenengatik kotizatzera. Hain justu, PSOEk kontrakoa adostu zuen Ciudadanosekin, eta alderdi horren babesa, PPrena eta Voxen abstentzioa ziurtatuta zeuzkan. Bozketa berriz egiteko eskatu zuen PSOEk, baina ez zen posible izan. Oker hori zuzentzeko, boto partikular bat aurkeztu du, eta ostegunean bozkatuko dira hori eta gainerako zuzenketak parlamentuan.


Summary: ELAren ustez «ezkerretik eskuinerako» herri akordio bat dago fiskalitatea ez ukitzeko. Sozietate zerga %25era igotzea eskatu du sindikatuak, eta enpresa energetiko eta bankuen ezohiko irabaziei %50 errekargu bat ezartzea

ELA sindikatuak auzi politikoaren erdira eraman nahi du fiskalitatea aldatzea. Haren iritziko, gaia egun ez dago alderdien agendan, eta bide horretan presio egin nahi du. Presio da hitza, haren ustez asmo jakin bat dagoelako gaiaren inguruko isiltasunaren atzean, eta EH Bildu eta Elkarrekin Podemos ere sartu ditu zaku horretan. «Euskal Herrian asko hitz egiten da akordioez. Bada, badirudi herri akordio bat dagoela, ezkerretik eskuinera, sozietate zerga ez igotzeko eta gehien irabazten dutenek gehiago ordaindu ez dezaten», salatu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak. Kritikan murgilduz, ezkerreko alderdiei leporatu die fiskalitatearen auziari garrantzirik ez ematea, ELAren ustez behintzat oinarrizko eskakizun bat beharko lukeen arren.

Sindikatuak EAEko hiru datu plazaratu ditu bere eskaeraren testuingurua azaltzeko. 2007ko zerga bilketarekin alderatuta, ogasunek, iaz, orduan baino 879 milioi euro gutxiago bildu zituzten sozietate zergaren bitartez; aldiz, 1.518 milioi euro gehiago PFEZaren bitartez eta 1.420 milioi gehiago BEZarekin. Egoera hori iraultzeko 11 neurri zehatz bildu dituzte, eta deigarrienak sozietate zergaren ingurukoak dira. Izan ere, ELAren ustez, sozietate zerga %25era igo beharko litzateke, eta enpresen ezohiko irabazien gainean %50eko errekargua erantsi. MIkel Noval ELAren Azterketa Bulegoko arduradunak zehaztu du azken eskaera hori: «Esaterako, energia enpresen kasuan: elektrikoak, erregai saltzaileak... krisi honekin irabaziak asko handitu dituztelako. Edo finantza erakundeak; interes tipoen igoerarekin asko irabaziko dutela aurreikusten ari dira».

Lakuntzak nabarmendu du nazioartean zerga gehiago biltzearen aldeko joera bat dagoen arren Euskal Herrian erakunde publikoak aurkako bidean doazela. ELAren datuen arabera, enpresen gaineko presio fiskalaren Europako batezbestekoa %40,2 da; EAEn, berriz, %33,7 da, eta Nafarroan, %31,7. «Joe Biden AEBetako presidentea eta Nazioarteko Diru Funtsa sozietate zergan, irabazien gaineko zergan %15eko tipo bat ezartzea eskatzen ari dira. Guk handiagoa izatea nahiko genuke, baina hemen, aldiz, zergak jaisten ari gara», arbuiatu du Lakuntzak. Hego Euskal Herrian %40,2ko hori ezarriko balitz, 4.460 milioi euro gehiago bilduko lirateke EAEn, eta 1.746 milioi gehiago Nafarroan.

Sindikatuaren arabera, Hego Euskal Herrian ez da erraza aurkitzen zenbat zerga ordaintzen duen enpresa bakoitzak, eta ezkutaketa hori «lotsagarria da». Horiek hala, Bizkaiko Aldundiak zehazten du bakarrik zenbatekoa, eta ELAk hainbatetan azaldu du enpresek irabazien gaineko %7,3 ordaintzen dutela. Novalen iritziko, «oso-oso gutxi da», eta aletu du errealitate horren atzean askotariko kenkariak daudela —berrikuntzetan inbertitzeagatik, lantaldean aldaketak egiteagatik...—: «Kenkariak zulo bat dira zergak ez ordaintzeko. Politika jakin baten ondorio dira». ELAk eskatzen duen %25eko sozietate zergaren eredu horretan ezingo litzateke kenkaririk aplikatu, eta, ondorioz, 2.300 milioi euro gehiago bilduko lirateke EAEn, eta 1.746 milioi euro Nafarroan.


Summary: «Litekeena» da Txabi Etxebarrieta «exekuzio estrajudizial» baten biktima izatea. ETAko lehen hildakoari buruzko ikerketaren ondorioak aurkeztu dituzte EHUk eta Aranzadik Donostian. Bildu dituzten iturrien arabera, «ezerk ez du esplikatzen» Etxebarrietak bizkarrean jaso zuen tiroa. Ikerketa ofizial bat egiteko eta gizateriaren aurkako krimentzat hartzeko eskatu dute.

Txabi Etxebarrietak hil zuen Jose Pardines ETAren lehen biktima, eta Etxebarrieta bera izan zen erakunde armatuko lehen hildakoa. 1968ko ekainaren 7an hil zuten Etxebarrieta, Tolosako Bentaundin (Gipuzkoa), eta, bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilen eta etakideen arteko tiroketa batean hil zuten. Aranzadi zientzia elkarteak eta EHUk egindako ikerketak bertzela ondorioztatu dute, ordea. Egin duten txostenaren ondorioak aurkeztu dituzte, eta hala erran du Eneko Etxeberria EHUko zuzenbide prozesaleko irakasleak: «Istilua egon bazen ere, ezerk ez du esplikatzen Etxebarrietak bizkarrean jaso zuen tiroa. Ondorioz, litekeena da Etxebarrieta exekuzio estrajudizial baten biktima izatea».

Javier Buces Aranzadiko ikerlari eta Historiako doktoreak azaldu duenez, hainbat iturri erabili dituzte ikerketa egiteko: artxibo militarrean gordetako dokumentazioa, 16/68 auziari dagokiona —tartean da autopsia—, eta baita senideen zein lekukoen testigantzak ere. Bucesek salatu du «zailtasunak» izan dituztela dokumentazioa «askatasunez» kontsultatzeko, nahiz eta 50 urte baino gehiago igaro diren ordutik. Hiru ondorio nagusi atera dituzte ikertutako euskarri dokumentaletatik: Guardia Zibilak berak egin zuela ikerketa —hiltzaileak eta ikerlariak erakunde berekoak izan ziren—, Guardia Zibilaren adierazpenetan «kontraesanak» daudela, eta auzitegi medikuaren txostenak ziurtatzen duela tiroa bizkarretik egin ziotela, Etxebarrieta lurrean zegoela edo lurrera erortzen ari zela.

Bucesen hitzetan, senideen eta lekukoen adierazpenak bat datoz auzitegi medikuaren txostenarekin. Etxebarrieta hil zutenean han zeuden Iñaki Sarasketaren eta Eduardo Osaren testigantzak daude, batetik, eta Bucesek nabarmendu du kontuan hartu behar dela Guardia Zibilak torturatu egin zituela. Gorpuaren bila joan ziren senideen lekukotza dago, bertzetik: «Senideek ikusi zuten mediku bat, agian auzitegi medikua, Guardia Zibilarekin eztabaidatzen gertakizunari buruz». Bucesen ustez, horrek zerikusia izan dezake autopsiaren txostenaren ezaugarriekin: «Pardinesenarekin alderatzen badugu, oso laburra da». Bertzeak bertze, ez dira distantziak ageri.

Bertzalde, 2019an lekuko zuzen baten testigantza jaso zuten, hilketa gertatu zen lekutik 200 metrora dagoen lantoki batean zegoen herritar batena: «Testigantzak baieztatzen du Etxebarrieta tirokatua izan zela, eta berak ez zuela tirorik egin». Erran dute, nolanahi ere, balitekeela pertsona horrek gertareraren «sekuentzia osoa» ikusi ez izana.

Ikertzeko beharra

Etxeberriaren arabera, Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren bigarren artikulua hartu dute oinarri ondorioak idazterakoan: bizitza babesteari buruzkoa. «Bi betebehar jartzen dizkio edozein gobernuri: ikertzea eta exekuzioaren debekua». Bada, salatu duenez, lehenengoa urratu egin da, jurisdikzio militarrak hartu baitzuen ikerketa bere gain; eta bigarrena urratzeko «probabilitate handiak» daude, hipotesia baita babesik gabe zegoela egin ziotela tiro. Etxeberriak nabarmendu du oraindik ere posible dela ikerketa ofizial bat martxan jartzea, eta hala egiteko eskatu du. Bertzalde, nahiko lukete gizateriaren aurkako delitu gisa hartzea 1968an Tolosan gertatu zena, 1977ko Amnistia Legeak ez baitu halako krimenak ikertzea eragozten: «Badago aukera».

Azkenik, eskatu dute instituzioek giza eskubideen urraketa gisa aitor dezatela Etxebarrietaren hilketa. Gaur aurkezturiko txostena Eusko Jaurlaritzako balorazio batzordera helaraziko dute senideek.


Summary: Euskalgintzaren Kontseiluak uste du ezin dela atzera egin hizkuntza eskakizunetan. Administrazio orokorreko langileak merituengatik egonkortzeko prozesuaren harira, eztabaida sortu da Eusko Jaurlaritzaren eta Elkarrekin Podemos-IUren artean

Eztabaida piztu da administrazio orokorreko lanpostuen hizkuntza eskakizunen inguruan. Atzo, Elkarrekin Podemos-IUk eskatuta, agerraldia egin zuen Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuak. Hain zuzen, merituengatik langileak egonkortzeko LEP Lan Eskaintza Publikoetako hizkuntza eskakizunak izan zituzten hizpide. Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak BERRIAri nabarmendu dio ez dela horrelako eztabaidetarako unea. Irmo mintzatu da: «Lanpostu horiek badituzte beraien hizkuntza eskakizunak ezarrita, eta hori errespetatu behar da».

Gisa horretako eztabaidak gainditzearen aldekoa da Garamendi ere: «Ez du ematen komeni denik garai bateko eztabaidak berpiztea, are eta zatiketa handiagoa eragiten dutelako». Haren hitzetan, euskara eskakizunek «gizarte adostasun zabala» dute, eta, gainera, kopuru bat eman du, auziari neurria hartzeko: administrazio orokorreko behin-behineko langileen %90ek bere lanpostuko hizkuntza eskakizuna betetzen dute. Jon Hernandezek, EP-IUko legebiltzarkideak, erantzun dio ez dela koalizioaren asmoa «adostasunak haustea», baina, hizkuntza eskakizunak direla medio, «esperientzia daukan jende asko» kanpoan utziko dituztela uste du.

Bilbao, berriz, langileei bainoago herritarren eskubideei erreparatzearen alde agertu da: «Herritarrek euskaraz artatuak izateko duten eskubide hori dago jokoan». Horregatik, lanpostuetan langile elebidunak jarri behar direlakoan dago: «Lanpostu horiek berez badaukate ezarrita beraien hizkuntza eskakizuna aspalditik, eta, gainera, langile horiek aukera izan dute euskalduntzeko. Hor ezin da atzera egin».

3.500 lanpostutik gora

Egonkortu asmo dituzten lanpostu kopuruak ez dira nolanahikoak. Garamendik gogorarazi duenez, administrazio orokorrean 2022an 1.686 lanpostu eskaintzea onartua dute. Horri 2017an, 2018an, 2019an eta 2021ean egindako eskaintzak gehitu behar zaizkio —oraindik azterketak egin gabe daude—. Beraz, orotara, 3.683 lanpostu esleituko dituzte LEPetan. Lanpostu guztien deialdiak urtea amaitu aurretik egingo dituztela ziurtatu du.


Summary: Errusiak ziurtatu du Berdianskeko eta Mariupolgo portuak prest daudela garia esportatzeko. NBE Kievekin eta Moskurekin negoziatzen ari da zerealaren arazoari irtenbide bat emateko, eta litekeena da Turkiako armadak Itsaso Beltzean kargaontziak babestea.

Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak astearte honetan ziurtatu duenez, Ukraina hegoaldeko Berdiansk eta Mariupol hirietako portuak «normal» ari dira lanean, eta Ukrainako zereala esportatzeko «prest» daude, otsailaren 24tik blokeatuta egon ostean. «Berdianskeko portua martxan dago. Prest gaude portu horretan eta Mariupolgo portuan dauden zerealak garraiatuko dituzten ontziak kargatzeko», adierazi du Xoiguk, Interfax berri agentziak jasotako informazioen arabera.

Horiek horrela, Mariupolgo portutik minak kendu dituztela baieztatu du. «Helduak dira lehen kargaontziak». Alde horretatik, Errusiak Donbassen «askatutako zenbait hiritan bizitza baketsua itzultzen» ari dela zehaztu du Xoiguk.

Bi portu horiek Azoveko itsasora dute irteera —Errusiaren kontrolpean dago, Mariupol hiria okupatu ondoren—. Gisa horretara, Moskuk lehorreko korridore bat osatu zuen Donbass eskualdetik Errusiak 2014an anexionatutako Krimeako penintsularaino.

Kievek eta Mendebaldeak behin baino gehiagotan leporatu diote Errusiari Ukrainako portuak «blokeatzea», bai Azoveko itsasoan, bai Itsaso Beltzean. Munduko zerealen esportatzaile nagusietako bat da Ukraina, eta blokeo horrek eragotzi egiten dio Kievi zereala esportatzea: hogei milioi tona zereal baino gehiago ezin dituzte atera. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, halaber, ohartarazi du litekeena dela Ukrainako portuetan 75 milioi tona zereal pilatzea udazkenerako.

Mendebaldeak, bestalde, Errusiari egotzi dio Ukrainako nekazaritza ekoizpena «bereganatzea» eta «beste herrialde batzuei saltzea». Kremlinek, berriz, esan du Mendebaldeak ezarritako zigorrak ari direla eragiten elikagaien krisia, eta salatu du zigor horiek «mugak» ezarri dizkietela bere esportazioei.

Bien bitartean, Nazio Batuen Erakundea Ukrainarekin eta Errusiarekin negoziatzen ari da zerealaren arazoari irtenbide bat emateko, eta litekeena da Turkiako armadak Itsaso Beltzean kargaontziak babestea.

Errusiako ordezkaritza bat, Turkian

Kremlineko ordezkaritza bat Turkiarekin batzartzekoa da gaur, Ukrainako zereala eta gainerako elikagaiak esportatzeko beharrezkoak diren mekanismoez eztabaidatzeko; Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov negoziazio mahai horretan izango da, eta bi aldeek Ukrainako zereala Itsaso Beltzetik garraiatzeko proposamen bateratu bat lantzea izango dute xede. Izvestia Errusiako egunkariak atzo jakinarazi zuenez, zereala esportatzeko aurreakordio bat lortu zuten Errusiak, Turkiak eta Ukrainak, baina inork ez zuen baieztatu.


Summary: Lehia estua izango da Arabako bertsolarien finalean. Larunbatean izango da txapelketako azken saioa, 17:30ean, Gasteizko Europa biltzar etxean. Paula Amilburu aurreneko aldiz ariko da finalean.

30 bertsolarik hasi zuten bidea, baina seik bakarrik izango dute Gasteizko Europa biltzar etxeko oholtzako fokuen pean seiehun pertsonaren aurrean kantatzeko aukera. Arabako Bertsolari Txapelketari amaiera biribila eman nahi diote larunbateko protagonistek. Txapela xede, Peru Abarrategi, Manex Agirre, Paula Amilburu, Xabi Igoa, Oihane Perea eta Iñaki Viñaspre lehiatuko dira aurten. Txapelketa lehiatua izan da hasieratik, eta ez dago batere argi finalean zer gertatuko den ere. Amilburuk izan ezik, beste finalista guztiek badakite zer den final baten abestea. Horiek horrela, larunbatean, 17:30ak puntuan hasiko da lehia, eta bertsolariek beren onena eman beharko dute, ez baitago faborito argirik.

«Txapelketak aurten izan du mailarik handiena». Zalantza izpirik gabe nabarmendu du Viñasprek, azken txapelketako irabazleak. Izan ere, finalean gazteen freskotasuna eta beteranoen garra egotearen seinale da hori. Batzuek badakite zer den buruan txapela daramatela azken agurra kantatzea; beste batzuk, aldiz, gogotsu daude hori beren larruan sentitzeko.

Lau txapel dauzka Pereak, bi Agirrek. Viñasprek, berriz, azken txapelketa irabazi zuen, eta ez du final bat ere huts egin 2004tik. Igoak laugarren finala izango du, eta Abarrategik bigarren aldiz jarraian abestuko du. Aldiz, lehen aldia izango da Amilbururentzat.

Txapelketa berezia izan da aurtengoa, arrazoi askorengatik. Batetik, hiru urte pasatu dira azkenekoz Gasteizko Principal antzokian txapela jokoan egon zenetik; eta, bestetik, hori gutxi balitz bezala, pandemiarengatik txapelketa atzeratzea erabaki zuen Arabako Bertsozale Elkarteak. Beranduago hasi arren, Pereak zehaztu du «oso lehiatua» izan dela ibilbidea, eta guztiek «sufritu» dutela finalera iristeko.

Finaleko lanetan hiru ofizio osatu beharko dituzte binaka: zortziko nagusian, hamarreko txikian eta seiko motzean. Bakarka, bina puntu erantzun beharko dituzte, eta bi bertsoz josi gai bat. Puntu gehien jasotzen duten bi bertsolariak pasatuko dira buruz burukora. Fase horretan, berriz, ofizio bat abestuko dute Iparragirre abila dela doinuan, eta, bakarka, hiru bertso kartzelan, nahi duten doinu eta neurrian.

Serapio Lopez Ortuetak jantziko dio txapela irabazleari. Arabako bertsolaritzan ibilbide oparoa du, eta 1982an lehen bertso eskolen sortzaileetako bat izan zen. Ordutik egundaino, bertsolari, irakasle eta antolatzaile aritu da. 2017ko finalean kantatu zuen azken aldiz Arabako Bertsolari Txapelketan. Horregatik guztiagatik, egindako ibilbidea eskertu nahi dio elkarteak.

Lehenbizikoz Europa biltzar etxean

Finala Europa biltzar etxean egingo den lehen aldia izango da. «Pena Principalean ezin kantatzea, eta foku horien berotasuna ez sentitzea», esan du Amilburuk, apur bat penatuta. Azken txapelketan finaletik koska batera gelditu baitzen. Halere, ez dio garrantzi handirik eman nahi izan, eta lehen finalean lehiatzeko «gogotsu eta pozik» dagoela adierazi du. Agirrerentzat, berriz, «puntu berezia» emango dio finalari leku aldaketak, eta beteranoek —Viñasprek eta Pereak— bat egin dute Agirrek esandakoarekin.

Sei bertsolarietatik lau aramaioarrak (Araba) dira, guztiak lagun minak: Abarrategi, Agirre, Amilburu eta Igoa. Guztiek errepikatu dute ez dela «kasualitatea» laurek finalera sartzea lortu izana, eta urte osoko «lan handia» dagoela atzean. Igoak, esaterako, kontatu du bertso eskoletan «mimo bereziz» prestatu dutela txapelketa: «Txapela irabazteko lehiatu nahiko nuke aurten». Azkenik, Abarrategik hitz egin du. Txapelketa gorabeheratsua izan dela esan du, «maila handikoa», baina espero du finalean gozatu ahal izatea: «Guztiei aurre egiteko kapaz ikusten dut neure burua. Gainera, badakit nik gozatzen badut besteek ere gozatuko dutela».

Arabako bertako eta Euskal Herriko bertsozaleek aukera daukate saiorako sarrera eskuratu ahal izateko: bazkideek hamabost euroan, 16 urtetik beherakoek hamarrean, eta gainerakoek hemezortzi euroan. Antolatzaileek gomendatu dute sarrerak aurrez erosteko, webgunean.


Summary: Motozale bat hil da Fontellasen, auto bat jota. Hainbat ibilgailuk jo dute elkar istripuan; motorrak, auto bat eta kamioi bat ziren tartean. Hildakoak 34 urte ditu, eta Galiziakoa da. Gainerako zaurituek lesio arinak dituzte.

Hainbat ibilgailuren arteko istripua izan da gaur Fontellasko (Nafarroa) A-68 autobidean, eta motozale bat hil da horren ondorioz. Nafarroako Gobernuak zabaldu duenez, 13:30 aldera gertatu da istripua. Auto batek eta kamioi batek elkarren kontra jo dute, eta bi motozalek horiekin talka egin dute gero; hildakoa horietako bat da. 34 urte ditu, eta Galiziakoa da.

Hildakoak izan ezik, istripuan zauritutakoek ez dute lesio larririk, eta ez dute ospitalera joan behar izan. Larrialdi zerbitzuek bertan eman diete arta. Foruzaingoak ikerketa abiatu du, istripua zer-nola gertatu den argitzeko.


Summary: Telefono kargagailu bakarra, 2024ko udazkenerako. Europako Batasunean gailu elektriko gehienetan ezarriko da; ordenagailuen kasuan, 2028an sartuko da indarrean.

Europako Batasuneko 27 kideek akordio bat lortu dute USB-C motako kargagailu bakar eta unibertsal bat ezartzeko, eta data bat jarri dute horretarako: 2024ko udazkena. Ordutik aurrera, fabrikatzaileak behartuta egongo dira kargagailu hori beren gailu ertain eta txikietan jartzera, besteak beste telefonoetan, tabletetan, liburu elektronikoetan, kamera digitaletan, bideokontsoletan eta aurikularretan. Baina salbuespen batzuk egongo dira: ordenagailu eramangarriak —beste 40 hilabete izango dituzte egokitzeko— eta erloju adimendunak edo jarduera fisikoa neurtzen duten gailuak, arrazoi teknikoengatik, beren tamaina txikiagatik bereziki.

Proposamen horri esker, urtean 11.000 tona hondakin elektroniko pilatzea eragotziko da, Europako Batzordearen kalkuluen arabera. Itunak – EBko Kontseiluak eta Europako Parlamentuak oraindik formalki onartu beharko dute – karga azkarraren abiadura ere harmonizatzen du, gailua edozein dela ere.

Europako Batzordea duela hamahiru urte hasi zen neurria lantzen; 2009an, fabrikatzaile nagusiekin borondatezko akordio bat lortu zuen, eta 30 kargagailutik hirura murriztea lortu zuen: USB 2.0 Micro B, USB-C eta Appleren esklusiboa, Lightning. Itun hori, hala ere, 2014an amaitu zen, eta iazko irailean Europako Batzordeak beste proposamen bat egin zuen, hirutik batera jaisteko. «Gaur egia bihurtu dugu Europako kargagailu komuna. Orain kargagailu bakarra erabili ahal izango da gailu eramangarri guztietan», esan du Alex Agius Saliba eurodiputatu sozialdemokratak. «EBren interes orokorra nagusitu da», azpimarratu du Thierry Breton Europako Barne Merkatuko komisarioak.

Appleri ez zaio gustatzen

Badago fabrikatzaile bat neurriak gainerakoei baino askoz gehiago eragiten diena: Apple. 2019an, iruzkin bat egin zion Batzordeari: azpimarratu zuen harmonizazio proposamena «berrikuntzaren aurkakoa» dela. Era berean, Applek gogorarazi zuen 1.000 milioi aparatuk baino gehiagok erabiltzen dutela bere Lightning sistema, eta gaineratu zuen gailu horiek sistematik kanpo uzteak «aurrekaririk gabeko hondakin elektronikoen bolumena» sor dezaketela. Apple da USB-C modu orokorrean erabiltzen ez duen fabrikatzaile handi bakarra: ez du iPhone-n erabiltzen, baina bai iPad eta Mac modelo batzuetan. Oraingoz, Applek ez du Europako araudi berriari buruzko adierazpenik egin, baina, duela gutxiko zenbait filtrazioen arabera, 2023ko irailean hasiko da USB-C sarrera bere mugikorretan jartzen.p>


Summary: Euskal presoen «Euskal Herriratze motela» salatu du Sarek. Esan dute azken bi hilabeteetan ez dutela presorik Euskal Herriratu, eta nabarmendu presoen %36 Espainiako espetxeetan daudela oraindik ere

Sare Herritarrak euskal presoen egoeraren diagnostikoa egin du, eta, aurrerapausoak eman direla onartzen badute ere, prozesuaren erritmo motela «ulergaitza» dela diote. Ekainaren 18an lau urte egingo ditu Espainiako Gobernuak salbuespenezko espetxe politika amaitzeko prozesu bat iragarri zuenetik; ordutik, presoen erdiak baino gehiago ekarri dituzte Euskal Herriko espetxeetara, eta gehienak lehen gradutik bigarrenera igaro dituzte. Hala ere, nabarmendu dute asko etxetik urrun daudela oraindik ere.

Agerraldia egin dute Bego Atxak eta Joseba Azkarragak, eta Atxak adierazi du oraindik kartzelan dauden 195 euskal presoetatik gehienak Euskal Herrian daudela; 106. 70 Espainiako Estatuko espetxeetan daude, %36, eta beste hemeretzi Frantziako Estatukoetan, %10. Bestalde, Sarek dio preso gehienak lehen gradutik bigarrenera igaro direla, baina nabarmendu du bigarren gradutik hirugarrenera pasatzeko baldintzak dituzten 60 presoetatik 21i bakarrik eman dietela.

Sarek ontzat jo du euskal presoak Euskal Herriratzeko prozesua, baina adierazi du oraindik «asko» falta dela Espainiako Gobernuak duela lau urte hartu zuen konpromisoa betetzeko; izan ere, azken bi hilabeteetan ez dute presorik ekarri Euskal Herriko kartzeletara: «Ez dago arrazoirik eten horretarako; ez dauka inolako zentzurik. Eskubideez ari gara», dio Atxak. Hori dela eta, emandako hitza betetzeko eskatu diote Pedro Sanchezen gobernuari.

Atxak dio euskal presoen salbuespenik gabeko espetxe araudia betetzen ez den bitartean bakeaz, bizikidetzaz eta justiziaz hitz egitea «ameskeria bat» dela, eta, hain zuzen ere, gizarteak hori eskatzen duela.

Udako egitaraua

Euskal presoei espetxe politika arrunta aplikatzeko borrokan jarraituko dutela nabarmendu du Sarek, eta udako egitaraua plazaratu dute. Bi urteko hutsunearen ostean, bizikleta martxari berriro ekingo diote aurten, uztailaren 22tik 24ra. Hiru egunekoa izango da: lehen egunean Etxarri (Nafarroa) eta Durango (Bizkaia) banantzen dituzten 100 kilometroak egingo dituzte, Arabatik pasatuta; bigarren etapa Durangotik Azpeitira (Gipuzkoa) izango da, 70 kilometrokoa, eta azkena izango da laburrena, Azpeititik Donostiara 54 kilometro egingo baitituzte hanka jokoari emanda.

Bestalde, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako jaietan manifestazioak egingo dituzte. Ekainaren 18an Iruñean egingo dute lehena, abuztuaren 3an hurrena, Gasteizen. Bilbokoa abuztuaren 20an izango da, eta Donostiakoa sei egun beranduago.

Urriaren 8an Donostian Etxera bidea gertu! lelopean mobilizazioa eta festibala egingo dutela ere gogorarazi dute.


Summary: Utopia anarkista bati eskainitako trilogia. Asel Luzarraga idazleak Askayala izeneko fikziozko lurraldean kokatu du Esan gabe doa eleberria, eta trilogia baten lehen alea dela esan du

Venezuelaren eta Guyanaren artean dago Sakau izeneko herrialdea. Edo han zegoen, behintzat, harik eta 2016an iraultza piztu, herritarrek herri askeen federazioa sortu, eta lurraldeari izena aldatzea erabaki zuten arte; ordutik aurrera, lurraldeari Askayala izena jarri zioten. Hamar urte joan dira matxinadatik, eta pixkanaka egonkortuz doa sarean osatutako asanblea sistema, baina horrek ez du esan nahi gatazkarik ez dagoenik, eta, gainera, gainean dute nazioarteko aliantzaren inbasio mehatxua ere. Bere utopia anarkista irudikatu ahal izateko asmatu du fikziozko geografia hori Asel Luzarraga idazleak, eta bertan kokatu du Esan gabe doa eleberria. Txalaparta argitaletxeak kaleratu du lana, eta trilogia baten lehen alea izango dela iragarri du egileak.

«Iraultza bera zelan gertatzen den kontatzea baino interesgarriagoa zen niretzako jada gizarte horretan bizi direnek dituzten erronkak, ezinegonak eta zailtasunak kontatzea», azaldu du egileak. Horregatik kokatu du trilogiako lehen kontakizuna 2026. urtean, esperimentu iraultzaileak jadanik hamar urteko ibilbidea egina duenean. Lau kapitulu ditu liburuak, eta pertsonaia banari jarraituko dio haietako bakoitzak. Haien bizipenen bidez helduko zaio irakurleari utopia horren nondik norakoen berri. Eta hala laburtu du amets hori egileak. «Liburuan planteatzen dena da etorkizuna gura badugu desazkundea behar dugula. Gizarte iraultzaile hori da, desazkundean bizi den gizarte bat, gaur egun hain liluratuta gaituen teknologiaren munduari uko egin diona, neurri batean, hori jasanezina delako, eta ahalegindu dena bizitzen naturagaz, beste oreka batean».

Errealismoa, distopiak eta, azkenik, utopia

2009an sortu zitzaion trilogia idazteko ideia, artean Txilen zegoela. Argitaratu berria zuen Utopiaren itzalak izeneko eleberria, eta bidean zuen Bioklik. Friedrich Nietzscheren Honela mintzatu zen Zaratustra irakurtzen zebilela ere gogoratu du idazleak, Asier Serranok bidalitako nobelaren eskuizkribua ere esku artean zerabilela, eta hala sortu zitzaiola nobela baterako izan zitekeen pasarte bat, «karikatura estilora» idatzitakoa. Burua martxan jarri, eta hala heldu zen ideia. «Bat-batean konturatu nintzen trilogia bat egin behar nuela».

Orduan sortu zitzaion aspalditik buruan zerabilen erronka bati aurre egin beharra ere. «Garai batean idatzi ditut liburu guztiz errealistak, gure gizartean kokatutakoak, nik ezagututako munduan; gero hasi nuen bide distopikoa, etorkizunera begira, baina askotan izan nuen buruan bueltaka islatu behar nukeela ez egun daukagun gizartea, ez gizarte honek nora garamatzan ere, baizik eta garatu behar nuela nik amesten dudan gizartea. Zelangoa izango zen nik buruan daukadan gizarte anarkista hori».

Hori da argitaratu berri duen eleberriaren muina, eta hori landuko dute hurrengoek ere.

Simun Palsu idazleak sinatuta

Onartu duenez, «gaitza» egiten zitzaion mundu utopiko hori Europan kokatzea, eta horregatik jo zuen Latinoamerikara. Errealismo magikoaren tantak ere baditu liburuak, horregatik, idazleak dioenez. Fikziozko idazle bat ere sortu du Luzarragak nobelak idazteko: Simun Palsu. Eta, beraz, nobelan, fikziozko idazle horren eskutik helduko zaio kontakizun osoa irakurleari.

Berrikuste fasean du jadanik trilogiaren bigarren pieza. Laburragoa eta umoretsuagoa izango dela aurreratu du egileak, eta iraultza egin aurreko bizimodua kontatuko du. Bi urte barru espero du kalean Luzarragak, eta, dioenez, buruan du hirugarrena ere, kasu horretan, etorkizun are urrunagoan kokatua. «Egunkari formatua izango du».

Luzarraga unibertsoa

Idazleak bere mundu propioa eraikitzeko duen modua laudatu du Garazi Arrula Txalaparta argitaletxeko editoreak. «Sortzen ari den unibertso hori da bere balio handienetako bat, eleberriz eleberri osatzen doana». 2003an eman zuen argitara bere lehen nobela idazleak —hamaika ispilu ganbil— eta, Elkar argitaletxearekin argitaratu berri duen gazteei zuzendutako Katuak jandakoa eleberriaren ondoren, hamabigarren nobela du Esan gabe doa. Bada, Arrularen ustez, lan horien guztien artean sortuz joan den erreferentzia mundu hori da Luzarragaren lorpen literario handienetako bat. «Ez dut ikusten beste inor halako ezertan».


Summary: Kataluniako murgiltzea bermatzeko legeari oniritzia eman diote. Estatutu Bermeen Kontseiluak ebatzi du ERCk, PSCk, JxCk eta Comukoek adostutako lege proposamenak ez dituela urratzen ez Espainiako Konstituzioa, ez Kataluniako Estatutua

Estatutu Bermeen Kontseiluak oniritzia eman dio Kataluniako hezkuntzan murgiltze eredua bermatzeko ERC Esquerra Republicanak, PSCk, JxC Junts Per Catalunyak eta Comukoek adostutako lege proposamenari. Generalitatearen kontsultarako organo bat da kontseilu hori, Kataluniako legeak indarrean dagoen lege markora egokitzen ote diren aztertzea du zeregin, eta aho batez ebatzi du Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak 2020an murgiltze ereduaren kontra hartutako erabakiari aurre egiteko proposatutako legeak ez dituela urratzen ez Espainiako Konstituzioa, ez Kataluniako Estatutua.

Lege proposamenaren 2. artikuluaren arabera, Kataluniako hezkuntza sisteman katalana «komunikazio hizkuntza» izango da, eta gaztelera, berriz, «hizkuntza kurrikularra». Aintzat hartu behar da Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaiak behartzen duela hezkuntza sisteman eskolen %25 gazteleraz ematera. ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek maiatzaren 25ean erregistratu zuten lege proposamena, hori tramitatzen hasteko. Baina Voxek, PPCk eta Ciutadansek txosten bat eskatu zioten Estatutu Bermeen Kontseiluari, iritzita legearen 2. artikulua konstituzioaren kontrakoa zela. Osoko bilkura dago programatuta biharko Kataluniako Parlamentuan, eta, gehiengo zabala edukita, ziurrenik bihar onartuko dute legea.

Gaur kaleratutako ebazpenak dioenez, lege proposamenak planteatzen du «gazteleraren erabilera handiago bat hezkuntza sisteman», konparatuta Kataluniako Hezkuntza Legeak eta Hizkuntza Politikarako Legeak aurreikusten dutenarekin; izan ere, haren erabilera kurrikularra «esplizituki» jasotzen du. «Beraz, hizkuntza baten erabilera kurrikularra aurreikusteak ematen du aukera hori hezkuntza sistema osatzen duten elementuetara zabal dadin», nabarmendu dute 32 orrialdeko idatzian. Legeak dioenez, hizkuntza kurrikularra izango da gaztelera, eta, orduan, ebazpenaren arabera, ez da «baztertua» geldituko.

Ehunekoak ez dira arau

Hezkuntza ez-unibertsitarioan hizkuntza ofizialei eman beharreko erabilerari buruz Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezarritako baldintzak «nabarmen» betetzen dira, Estatutu Bermeen Kontseiluak azpimarratu duenez. Gogoratu du, bide batez, «hezkuntzan hizkuntza berdintasuna» egotea azkeneko ia hiru hamarkadetan inoiz ez duela exijitu ez konstituzioak, ez estatutuak, «ez estatuko legedi oinarrizkoak».

Eskolen %25 gazteleraz ematera behartzen, du Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaiak, eta, horren harira, kontseiluaren testuak zehaztu du konstituzioa eta estatutua kontuan hartuta, portzentaje bat ez dela elementu lotesle bat legea egiten duenarentzat, eta, horrenbestez, ez dagoela hori errespetatzera behartuta. «Portzentajeen araua aukera politiko zilegi bat izan daiteke, baina aukera politiko bat den neurrian botere publikoek erabaki behar dute horri buruz, Parlamentutik hasita».

Sententziaren aurrean, gainera, dekretu bat onartu zuen Generalitateak lehengo astean. Horren arabera, Kataluniako Hezkuntza Kontseilaritzak bere gain hartuko du hizkuntza proiektuen legezkotasunaren erantzukizuna, zentroak auzitegietatik babeste aldera. Estatu Bermeen Kontseilua datorren egunetan da dekretuari buruzko ebazpena ematekoa.


Summary: Gorka Lorani baimen arrunta ematearen alde egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentralaren erabakiaren aurka egin du Auzitegi Nazionalak, eta adierazi du barkamena eskatzea ez dela baimen bat ukatzeko legezko betekizuna

Espainiako Auzitegi Nazionalak Gorka Loran euskal presoaren defentsak jarritako errekurtsoaren alde egin du, eta eskatutako baimen arrunta eman dio. Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentrala izan zen eskaeraren aurka egin zuena, aurrez terrorismoaren biktimei barkamena eskatu eta damutu behar zuela adierazi zuen eta. Defentsak errekurtsoa jarri zuen, eta Jose Ricardo de Prada Auzitegi Nazionaleko magistratuak errekurtsoaren alde egin du, nabarmenduz barkamena eskatzea ez dela baimen arrunt bat ukatzeko legezko betekizuna.

Bestalde, auzitegiak autoan gehitu du ez dagoela Loranen jardueraren ondoriozko biktima jakinik, eztanda egin ez zuen lehergai bat jartzeagatik izan baitzen zigortua.

Hori dela eta, Auzitegi Nazionalak berretsi egin du 2021ean Tratamendu Batzarrak onartu zuen irteera baimen arrunta. Auzitegiak gehitu du baimen horrek Loran aske uzten dutenerako prestatzeko helburua duela, «zigorraren amaiera gertu dagoela jakinda».


Summary: Onartu dute Espainiako Kongresuan PSOEk prostituzioaren aurka ondutako proposamena. Talde politikoek hitz egin dutenean, kritikak ugariak izan dira, baina aski babes jaso du azkenean: 218 boto alde, 37 kontra, 68 abstentzio

Hainbat tirabira izan ondoren, azkenean gaur bozkatu dute Espainiako Kongresuan prostituzioaren inguruko lege proposamena. Lege berezitu bat egongo da gai hori arautzeko, PSOEk eta PPk galdegin zuten bezala, eta PSOEk aurkeztutako lege proposamena hartuko da oinarritzat. Funtsean, jarrera abolizionista bat izango du araudiak, PSOEk askotan adierazi baitu prostituzioa deuseztatzearen aldeko hautua.

Adriana Lastra legebiltzarkideak egin du proposamenaren defentsa. Adierazi du legeak «proxeneten» kontra egin nahi duela ororen gainetik. «Ez gaude abolizionismoan ere», adierazi du: «Proxenetismoa amaitzea du helburu legeak, besteen prostituzioarekin dirua irabazten dutenak amaitzea».

PPk bakarrik egin du argi eta garbi legearen alde. Gainerako alderdiek PSOEri egotzi diote lege hau «korrika eta presaka» aurkeztea ez zuelako lortu eduki hori Sexu Askatasunaren Aldeko Legean sartzea. Egotzi diote, baita ere, soilik neurri «zigortzaileak» proposatzea. Ildo horretakoak izan dira, esaterako, EAJko eta EH Bilduko ordezkariek egin dizkieten kritikak. Alderdi biek iragarri dute abstenitu egingo direla, eta lege proposamena onartzen bada horren gaineko eztabaidan parte hartuko dutela. Gainerako taldeek ere kritika gogorrak egin dizkiote PSOEri, uste baitute «moralkeriaz» ari dela, eta ez baitu proposatu prostituzioan ari diren andreei beste ate eta aukera batzuk emateko neurririk; gogorarazi dute Atzerritarren Legeak, esaterako, andre asko prostituziora bultatzen dituela, eta hor eragin gabe ezin dela neurri eraginkorrik hartu. Ikuspegi «oso» batetik egindako lege bat beharrezkoa dela esan dute.

Podemosen izenean Sofia Fernandez Castañon legebiltzarkideak hartu du hitza. Esan du jendearen «baldintza materialei» begiratu gabe eztabaida «moral» hutsetan ez dutela konponbide onik ikusten, baina, eztabaidatzeko prest daudenez, aldeko botoa emango dutela. Bozketan 218 boto izan dira legea onartzearen aldekoak; 37 kontrakoak, eta 68 abstentzio.

Prostituzioa «deuseztatzeko» legea

PSOEk proposatutako legeak Zigor Kodearen 187. artikulua aldatu nahi du, zehazki. Lege horrek proxenetismoa zigortzen du esplotazio harreman bat dagoela ulertzen denean, baina hainbat adituk adierazi dute esplotazio harreman horiek badaudela frogatzea oso zaila dela askotan, eta, beraz, kasu horietan proxenetak ez duela zigorrik jasotzen. Hori dela eta, «proxenetismoa orokorrean» zigortu nahi du PSOEk aldaketaren bidez, eta esplotazio harremanak egotea ez da ezinbesteko baldintza izango zigorra aplikatzeko.

Horrenbestez, hiru eta sei urte bitarteko espetxe zigorra eta 18 eta 24 hilabete arteko isuna ezarriko zaio, «indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiliz ala biktimaren zaurgarritasuna baliatuz pertsona bat prostituzioan aritzera behartzen edo mantentzen duenari».

Prostituzioaren bezeroei ere isunak ezarriko dizkie lege horrek: 12-24 hilabete arteko isuna—24-48 hilabete artekoa prostituitzen den andrazkoa adingabea bada—, eta urtebete eta hiru urte arteko espetxe zigorra.

Berdintasun Ministerioak hasieran proposatu zuen lekurako bitartekotza ere berreskuratu du legeak. Figura juridiko hori Felipe Gonzalezen gobernuak ezabatu zuen 1995ean, eta, legean azaltzen denez, prostituziorako diruaren truke bitarteko materialak jartzen dituztenak zigortzen dira; esaterako, prostituitzeko lokalak errentan jartzen dituztenak: «Irabazi-asmoarekin, eta normalean higiezin, lokal edo establezimendu bat edo beste edozein gune, publikoari irekia izan zein ez, beste pertsona baten prostituzioaren esplotazioaren alde egitera bideratzen badu, urtebetetik hiru urte bitarteko espetxealdi zigorra ezarriko zaio, bai eta sei hilabetetik hemezortzi hilabetera arteko isuna ere».

Bestalde, hainbat talde feministak eskatu dute pornografia debekatzeko neurriak ere jasotzea lege honetan, baina araudiak ez du horren inguruko zehaztapenik egingo.

Ibilbide polemikoa

Hala ere, ibilbide luzea eta eztabaida ugari egon dira Espainiako Kongresuan lege hau eztabaidatzeko erabakia hartu arte. Hasieran, prostituzioaren inguruko arauak sexu askatasunerako legean sartzekoa zen Espainiako Berdintasun Ministerioa.

Berdintasun Ministerioa Podemos alderdiak dauka gaur egun, eta alderdiaren beraren barruan ere desadostasunak daude arlo horri dagokionez. Besteak beste, En Comú Podem kataluniako adarrak—prostituzioa erregulatzeko beharra dagoela defendatzen du—zuzenketa bat aurkeztu zuen lekurako bitartekotzaren figura juridikoa kentzeko eskatuz.

Era berean, PSOE eta PPk beste zuzenketa bat aurkeztu zuten, prostituziorako lege berezitu bat behar zela defendatuz, eta sexu askatasunerako legean prostituzioa arautzea konponbide «partziala» zela argudiatuta. Adierazi zuten prostituzioaz ari ziren artikuluak legetik atera ezean ez zutela hura onartuko.

Sexu askatasunerako legearen alde egingo zutela iragarria zeukaten ERCk, EH Bilduk, Junts-ek eta Cs-ek ere, baina horiek ere adierazi zuten prostituzioaren inguruko artikuluak kendu ezean ez zutela legea onartuko, ez baitzetozen bat lekurako bitartekotza ezartzearekin—jarrera erregulazionista erakutsi dute alderdi horiek—.

Horiek horrela, Berdintasun Ministerioak sexu askatasunerako legetik kendu zituen prostituzioa arautzen zuten artikuluak, eta «eztabaidarako gune batera» eramatea proposatu zuen, «pertsonen salerosketaren aurkako legera, adibidez».

PSOEk, ordea, prostituzioa abolitzearen alde egiten zuen lege baten proposamena aurkeztu zuen ordu batzuk geroago; gaur eztabaidagai izango dena, hain zuzen. Adriana Lastra PSOEko legebiltzarkideak, orduko hartan, Irene Montero Berdintasun ministroari eskatu zion prostituzioaren gainean bere alderdiak zuen jarrera argi uzteko; adierazi zuen Monterok ez duela argiki bere iritzia azaldu nahi, bere alderdiaren barruan ere ez direlako ados jartzen gai horren inguruan.


Summary: Sanchezek uko egin dio GALen biktimei ukatutako kalteordainak aztertzeari. Beltran de Herediak kritikatu du delitu larriengatik zigortu ez dituztenen inguruko erabakiak ez daudela ebazpen judizialetan oinarrituta, eta biktimen familiak zigortzen dituztela.

EAJko senatari Estefania Beltran de Herediak Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi galdetu dio ea gobernuak berrikusiko ote duen GALen, BVEren eta eskuin muturreko beste zenbait talderen biktimei kalte ordainak ukatu izana. Sanchezek, baina, labur bezain zuzen erantzun du: «Ez da berrikusketarik behar».

Beltran de Herediak kritikatu du, Espainiako Gobernuak Terrorismoaren Biktimak Aitortu eta Osorik Babesteko Legeaz egiten duen interpretazioa dela medio, administrazioak «sistematikoki» ukatzen dituela GALen, BVEren eta eskuin muturreko taldeen biktimentzako laguntzak; eta biktimak bereizten dituela, «biktimen eta biktimagileen nortasunaren arabera». Zehazki, salatu du «delinkuentzia antolatuan parte hartu dutenen» edo «indarkeriazko delituak egin dituen erakunde bateko kide» izandakoen gainean eginiko irakurketa «zabalegia» egiten duela gobernuak. Bi talde horiek dira biktimak laguntzak jasotzetik kanpo uzteko balizko irizpideak.

EAJko senatariaren esanetan, haien aurkako sententziarik ez dagoen kasuetan ere aplikatzen du betoa Espainiako Barne Ministerioak, sarri, «atxiloketa hutsetan» edo «lerro bakarreko txosten polizialetan» oinarrituta. Horiek oinarri juridikorik ez dutela gehitu du senatariak, eta, beraz, irizpide horiek biktimen errugabetasun presuntzioa ukatzen dutela: «Administrazioari ez duen botere bat ematen zaio, eta, beraz, botere banaketarekin hausten».

Erabakiak «urteetako ibilbide judizialak» hastera behartzen ditu biktimen senideak, Beltran de Herediaren esanetan, eta horrek haien «birbiktimizazioa» dakar. Jeltzaleak azaldu du hogei kasu inguru badaudela, eta, horien artean, Felipa Artano Sagastumeri ezarritako zigor ekonomiko «neurrigabea» aipatu du: «Badirudi erabaki hauekin familiak bi aldiz zigortu nahi direla, edo errekurtsoak jartzeko estimuluak kendu nahi zaizkiela». Artanori, GALek 1983an bahitu, torturatu eta hildako Joxi Zabalaren amari, 9.256 euro pagatzeko beharra ezarri zion Auzitegi Nazionalak.

Barne Ministerioak erabaki zuen Zabalaren eta Joxean Lasaren familiek ez zutela «terrorismoaren biktima izateagatik» zegokien kalte ordaina jasoko, eta erabaki hura berretsi zuen Auzitegi Konstituzionalak 2017an. Horretarako, argudiatu zuten Lasa-Zabala auzian Auzitegi Nazionalak emandako zigor epaian ETAko kidetzat jotzen zituztela biak; nahiz eta haien aurkako epairik sekula egon ez. Artanok helegitea aurkeztu zuen, «errugabetasun presuntzioa urratzen» zuelakoan, baina Auzitegi Nazionalak atzera bota zuen hura, eta epaiketaren kostuak ordainarazi nahi dizkio.

Sanchezen esanetan, baina, kasu hark erakusten du auzitegiek Barne Ministerioaren erabakia berretsi dutela. Hala, babestu du estatuko segurtasun indarrek txostenetan baieztatzea nahikoa dela haiei «biktimagile» izaera ere emateko.


Summary: Hizkuntza gutxituei buruz zer jarrera duten argitu dute Frantziako Asanblearako bozetako hautagaiek. Bru eta Lasserre koofizialtasunaren kontra agertu dira; Troundayk, Pereirak eta Duboisek ez dute erantzun

Hizkunta gutxituen alde lan egiten duten eragileak biltzen dituen Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak (Gure hizkuntzak bizi daitezen) Frantziako Asanblearako bozetara aurkezten diren hautagaiei helarazitako galdetegien erantzunak argitaratu ditu mapa interaktibo batean. Molac legeaz, Frantziako konstituzioaren aldaketaz, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntzari eman beharreko baliabideez eskatu diete hautagaiei, besteak beste. Frantziako Estatuaren meneko lurralde guzietan egin dute ariketa; Ipar Euskal Herrian hautagai gutxi batzuek baizik ez dute erantzun.

EH Baiko hautagaiek baiezkoan erantzun diete PQVNL kolektibokoen galderei, hizkuntza gutxituen aldeko eragileek dituzten eskaerekin bat egiten dutela erakustera emanez. Gauza bera egin du Iñaki Etxaniz NUPES Frantziako ezkerreko aliantzaren 4. hautesbarrutiko hautagaiak. Haatik, Ipar Euskal Herrian aurkezten diren beste bi hautagaiek, Sandra Pereirak (5. hautesbarrutia) eta Tom Duboisek (6. hautesbarrutia), ez diote galdetegiari erantzun.

Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aldekoetan, 4. hautesbarrutian agertzen den Annick Troundayk ere ez du erantzunik eman. Vincent Bruk (6. hautesbarrutia) eta Florence Lasserrek hizkuntza gutxituen irakaskuntza garatzeko baliabideak hartzeko prestasuna erakutsi dute. Konstituzio aldaketa baten alde direla adierazi badute ere, koofizialtasunaren kontra agertu dira.


Summary: Hiztunak aktibatzeko zailtasunak antzeman ditu euskararen markari buruzko ikerketak. Euskararen inguruko iruditeria aztertu du EHUren NIK ikerketa taldeak. Euskararen presentzia «apala» den arren, ezaugarri positiboekin lotzen dute herritarrek.

Marka irudi ona du euskarak, baina ez ditu hiztunak nahi beste aktibatzen. Gorrotatzaile baino askoz maitale gehiago ditu, baina atxikimendu horrek ez du ondorio pragmatiko nahikorik: adibidez, ez ditu herritarrak bultzatzen euskara ikastera. Euskararen marka azterlana aurkeztu du gaur EHU Euskal Herriko Unibertsitateko NIK ikerketa taldeak, Bilbon egindako bilkura jendetsu batean, eta hizkuntzaren inguruko iruditerian antzemandako hainbat arriskuz ohartarazi du Estitxu Garai ikerlariak: «Ezaugarritzea positiboa da, baina izaera mitiko batekin lotuta, hizkuntza bitxia eta zaila delakoan; maitatua da, bai, baina eguneroko funtzionaltasunetik urrun».

Komunikazio, marketin zein hizkuntzalaritza alorretan ari diren ikerlariek osatzen dute NIK taldea, eta berariaz euskararen markaren inguruko lana garatzeko sortu dute. Euskal Herri osoko 1.188 herritarri eginiko inkestan ez ezik, eztabaida taldeetan jasotako hausnarketetan oinarritu dute txostena. Lan tresna interesgarria izatea espero dute, euskararen inguruko iruditeria marraztu baitute bertan, Garairen hitzetan: «Euskarari buruz pentsatzen dugunean burura datorkigun asozioazioen bilduma, hori da euskararen marka. Eta zergatik lantzen dugu markagintza? Iruditeria kolektiboan dagoen hori landu eta aldatu daitekeelako».

Euskararen presentzia aztertzean, ondorioztatu dute batik bat eskolarekin eta etxearekin lotzen dutela hiztunek euskara hutsean aritzea: %13,1 eta %12,4 hurrenez hurren; %6-8k lotzen dute unibertsitatearekin, aisialdiarekin, lagunekin edota administrazioarekin, eta %2k hedabideekin, kulturarekin edo eremu digitalarekin. Azken esparru horietan presentzia handiagoa da euskara eta erdaretako bat erabiliz gero, baina halere portzentajeak «apalak» dira, hizkuntza hegemonikoekin alderatuta: gaztelaniak eta frantsesak %70etik gorako presentzia dute erabilera egoera guztietan. «Gizarte elebidunaren ondorio» dira desoreka horiek, Angeriñe Elorriaga ikerlariaren arabera.

Hizkuntzak presentzia apala izan arren, ezaugarri positiboekin lotzen dute herritarrek. Hizkuntza «polita» dela adierazi dute %78k. «Positibotzat jo daiteke, euskaldunen harrotasuna adierazten duelako eta hiztun berriak erakar ditzakeelako, baina badakigu hizkuntza gutxituetan arriskua ere badakarrela, funtzio estetikoari ez bazaio funtzio praktikorik gehitzen», azaldu du Irene Garcia Ureta NIK taldeko kideak. Hizkuntza aberatsa dela eta etorkizuna duela esan dute ia hiru laurdenek, baina %70,7k erantsi dute «zaila» dela. «Oztopo handia izan daiteke hori». Erabilgarritasunaz galdetuta, %45ek balio praktikoa aitortzen diote, baina beste %40k uste dute ez duela halakorik; tartean, euskaldun hartzaileen %52k. Asoziazio sinbolikoei dagokienez, euskara «autentikoa» da %78rentzat, «tradizionala» %68rentzat, eta «maitatua» %56rentzat. Idealizazioaren arriskuaz ohartazi du Garciak: «Antzinako izaera mitiko batekin lotu daitezke ezaugarri horiek, hizkuntzak egunerokoan eta eremu askotan eduki behar duen funtzio praktiko komunikatibotik urrunago, eta erabilera sinbolikora mugatuta».

Atxikimenduaren alorrean ere datu positiboak dira nagusi, Sergio Monge ikerlariaren hitzetan: «Hater gutxi ditu euskarak (%4), nahiz eta oso zaratatsuak diren. Maitale askoz gehiago dauzka: %69,7k diote euskara asko gustatzen zaiela». Halere, jauzi handia sumatu dute atxikimendutik aktibaziora. Euskararen aldeko jardueren artean bat nabarmentzen da alde handiz: seme-alabei transmititu diete %61,7k. Aldiz, %39,2 agertu dira euskara bultzatzeko ekimenetan parte hartzearen edo euskarazko produktuak kontsumitzearen alde, eta soilik %6,2 daude hizkuntza ikasteko edo hobetzeko prest. «Horrek erakusten du neurri batean ondorengoen esku uzten ari garela euskara berreskuratzeko ardura», ondorioztatu du Irati Agirreazkuenagak.


Summary: Bilbon gizon bat atxilotu dute emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Apirilaren 30ean gertatu zen erasoa: bikotekidea eta andrearen alaba bizi ziren lokalari su eman zion gizonak; ospitalera eraman behar izan zuten emakumea, larri, baina hobera egin du ordutik. Feministek elkarretaratzera deitu dute biharko.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du Bilbon 36 urteko gizon bat atxilotu dutela bere bikotekidea hiltzen saiatzea egotzita. Erasoa iragan apirilaren 30ean izan zen, Atxuri auzoan: Ertzaintzaren arabera, gizonak su eman zion bikotekidea eta emakumearen alaba bizi ziren lokalari. Andrea Gurutzetako ospitalera eraman behar izan zuten, larri, baina, Segurtasun Sailak BERRIAri jakinarazi dionez, hobera egin du ordutik, eta ez dago hasieran bezain larri. Ertzaintzak azaldu duenez, ikerketak azaleratu du gizonak nahita piztu zuela sua, propio joan zela andreak eta haren alabak zuten bizilekura horretara; atzo atxilotu zuten.

Bilboko Udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute gaur, erasoa «irmotasun osoz» gaitzesteko eta samina agertzeko: «Erasoak giza eskubideen haustura larri eta jasanezina dakar». Herritarrak deitu dituzte «edonolako eraso sexistei aurre egitera» eta halakoen aurrean «tolerantziarik ez agertzera». Biktimei babesa adierazi diete, eta udala herri akusazio gisa aurkeztuko dela iragarri dute.

Kalamiak talde feministak, bestalde, erasoa kalean gaitzestera deitu du: elkarretaratze bat egingo dute bihar, 18:30ean, Enkarnazio plazan.


Summary: Josefina Lamberto hil da, oroimen historikoaren defendatzaile eta Maravillas Lambertoren ahizpa. Atzo hil zen, 93 urte zituela. Maravillas Lambertoren ahizpa izateaz gain, Nafarroako oroimen historikoaren alde eginiko lanagatik zen ezaguna.

Josefina Lamberto hil da, Nafarroan oroimen historikoaren alde lan gehien egin duten figura esanguratsuenetako bat. Atzo hil zen, Erruki Etxean, 93 urte zituela.

Vicente Lambertoren alaba eta Maravillas Lambertoren ahizpa izateagatik ere izan zen ezaguna Lamberto: falangistek bai aita eta bai ahizpa eraman, eta hil egin zituzten, 1936ko gerra betean. Geroztik, familiaren historia bere egin, eta errepresioaren aurkako borrokaren irudi izan da Lamberto-Yoldi sendiko ahizparik gazteena.

Larragan jaio zen (Nafarroa), 1929. urtean. Ama, Paulina, Alloko (Nafarroa) etxekoandre bat zen, eta aita, Vicente, herriko nekazari sozialista bat. Zazpi urte besterik ez zituen aita eta ahizpa hil zituztenean, baina, hala eta guztiz ere, memorian ongi iltzatutako egun bat izan da harentzat: «Etxeko atea jo zuten goizeko ordu bietan. Ama koitaduak ez zuen atea ireki beste erremediorik izan».

Oroitzapen iltzatuak

2014. urtean, Josefina Lambertok BERRIAko orrietan kontatu zuen falangistek zer egin zieten aitari eta ahizpari: «Maravillasek 14 urte zituen, eta bazekien herrian ordurako pertsona asko desagertuak zirela. Hori zela eta, falangistei eskatu zien haiekin eramateko, gure aitari zer egiten zioten jakiteko, eta haren arrastoa ez galtzeko. Eraman bai, baina bueltan ekarri ez. Ez genuen ezer gehiago jakin haietaz».

Bilatu eta bilatu, baina Josefinak ezin izan ditu aurkitu Vicente eta Maravillas Lambertoren gorpuzkiak. «Antza denez, aita Ibirikura eraman zuten. Ingurune guztia induskatu zuten, baina ezer ere ez. Ahizpari dagokionez, herritar batek esan zigun behin animaliak bazkatzera eraman zituela eta, gauean haien bila joan zenean, hilotz usaina sumatu zuela. Hara hurbildu, eta gorpu bat ikusi omen zuen, guztiz desitxuratua; txakurrek janda. Gainera, ordurako erabat usteldua zegoen, eta erre egin ei zuten».

Ikusi gehiago: «Nire aita aurkitu nahi nuen, ez besterik, baina ez zidaten utzi»

'Florecica', isiluneen deiadarra

Kontakizun latz hori irudien bitartez kontatzen du Virginia Senosiain eta Juan Luis Napal zinemagileen Florecica (Loretxoa) ikus-entzunezkoak. 2020an aurkeztu zuten, eta, oinarrian dagoen bizipenaren gogortasunari erantzunez, ezin adierazgarriagoak diren isiluneak jaso zituzten dokumentalean ere. «Izugarri ukitu naute Josefinaren isilune horiek; hainbat segundoz gelditzen zen begirada galduta, auskalo zein oroitzapenera iltzatuta», nabarmendu zuen Virginia Senosiain egileak Nafarroako Hitza-n.

«Oparitzat» jo zuen Lambertoren testigantza jasotzeko aukera eduki izana, eta zehaztu errepresioaren inguruko Insurgencia (Insurgentzia) dokumentalerako egindako elkarrizketa izan zela Lambertori buruzko lanaren abiapuntua: «Sei-zazpi minutuko elkarrizketa egitera joan, eta ordu eta erdiko solasaldia oparitu zigun».

Ikusi gehiago: Moztuta ere hiltzen ez den lilia

Inork ahantzi ez dezan

«Norbaitek oroituko ditu etorkizunean / ahanzturaren zingira honetan gertatuak», dio Berri Txarrak taldearen Maravillas kantuak. Florecica dokumentalaren eta beste hainbat kanturen antzera, Vicente Lambertori eta batez ere haren alaba Maravillas Lambertori gertatu zitzaiena azaltzen du abestiak. Kontakizunaren nondik norakoak xehatzen ditu, eta egun horretan gertatuak ahanzturan gelditu ezin dutela nabarmentzen.

Kantuaren letra, osorik:

Ostikoz bota digute atea zein dira deitu gabe datozenak? Zer nahi dute aita, zuzenean zuri begira? Zein dira oihuka mintzo direnak?

Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan gertatuak

Ikara bortxaren bigarren izena zein dira deitu gabe datozenak? Gogoan dut orain aspaldiko aholkua: ez fida herraren mirabe denaz

Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan ito dituztenak abesti berriren batean zuhaitz zaharren azaletan Argaren zilar uretan Iluntzeetan

Ostikoz bota digute atea zein dira deitu gabe datozenak? Agur ahizpak eta senitarteko guztiak agur lagunak eta jolasten ginen tokia adio ene Larraga maitea

Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan ito dituztenak abesti berriren batean zuhaitz zaharren azaletan Erriberako izarretan Nafarroan

Errepresioaz eta borroka antifrankistaz

Familiari gertatutakoaz espresuki hitz egiteaz gain, errepresioaz eta borroka antifrankistaz ere hainbatetan eta hainbatetan hitz egin izan du Maravillas Lambertoren ahizpa txikiak. 2018. urtean, kasurako, Paquita Bretos pasaitarrarekin batera parte hartu zuen frankismoak ebatsitako galerei buruzko solasaldi batean.

Lehenago elkar ezagutzen ez bazuten ere, irribarrez eta ia negar malkotan agurtu ziren; izan ere, hari ikusezin batez loturik zeuden Lamberto eta Bretos: izu beraren biktima izan dira biak ala biak. Frankismoak umezurtz utzi zituen, eta, hala ere, bizitzeko gogoari eutsiz, baikortasunez beteriko begirada izan dute.

Ikusi gehiago: Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa


Summary: Hasi da Antropologia Feministaren I. Kongresua. Donostian egingo dute, EHUren HEFA fakultatean. AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak antolatuta, hamaika ekintza prestatu dituzte hiru egunerako.

Gaur ekin diote Antropologia Feministaren I. Kongresuari. Lau urtez prestatzen aritu eta bi urtez atzeratu ostean, hiru eguneko egitarau oparoa ondu du AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak. 350 pertsonatik gora espero dituzte EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Donostiako HEFA fakultatean, antolatzaileen arabera, «diziplina barruko zein kanpoko ezagutza eta errealitatea aldatzeko».

Gaur izango dira lehen saioak. Unibertsitatea, ezagutza eta prekaritatea: biziraupen zaila mahai inguruarekin hasiko dira, eta, hortik aurrera, hamaika jarduera. Euskal Herriko sei hizlarik parte hartuko dute kongresuan, eta nazioarteko beste hamar ere egongo dira: Kataluniatik, Brasildik, Herbehereetatik eta Mexikotik etorriak.

Gaitegi zabala izango dute aukeran bertaratutakoek: besteak beste, diziplinartekotasuna, antropologiaren aplikagarritasuna, zaintzak eta feminismoa, genero disidentziak eta disidentzia sexualak eta justizia feminista izango dituzte hizpide.


Summary: 23 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Lekuko batzuek erasoaren berri eman zioten Udaltzaingoari.

Udaltzaingoak 23 urteko gazte bat atxilotu du Gasteizen. Bikotekideari kalean eraso egitea egotzi diote.

Atzo eguerdian gertatu zen: pertsona batek 092 telefono zenbakira deitu zuen, gizon bat emakume bati eraso egiten ari zela ohartaraziz. Orduan, udaltzainak hara joan ziren. Udaltzaingoak ohar bidez jakinarazi duenez, gizonak esan zien ez zela ezer gertatu, baina lekuko batzuek baieztatu egin zuten erasoa. Genero indarkeria leporatuta atxilotu zuten mutila.


Azken gertakariez

Summary: Azken gertakariez.

Asteburuan Donostian gertatutako erasoak direla-eta sortutako eztabaiden harira, eta gertakarien larritasuna dela medio, ezinbestekoa ikusten dugu hainbat elementu mahaigaineratzea.

Sareetan eta ahoz aho zabaldutako errelato interesatuaren baitan, garrantzitsua iruditzen zaigu azken asteetan gertatutakoaren gaineko argipenak ematea: pasa den astean, Donostiako Alde Zaharreko Kijera gaztetxetik herri mugimenduaren materiala lapurtu zuten GKSko hainbat militantek. Horren aurrean Gazte Asanblada bildu eta egindakoa zuzentzeko eskatu zitzaien; hauek entzungor egin zuten. Testuinguru horretan Gazte Asanbladak kide horiek kanporatu zituen. Hurrengo egunetan tentsioak gora egin zuen, larunbatean GKSk modu antolatuan auzoari eraso egin eta auzokideak jipoitzeraino.

Herri mugimenduaren aurkako erasoak dira azken egunetako mehatxu eta jipoiak. Nahiz eta azken egunetakoak ez diren Euskal Herrian gertatutako eraso bakarrak izan, gu guztiok haien asmo politiko propio eta partikularretara makurrarazteko biolentzia antolatua erabiltzeko jauzia eman dute.

Bestetik, GKSren azken irakurketan eta agerraldian agerikoa da fokua desbideratzeko ahalegina. Egindakoaren (lapurretak eta jipoiak) erantzukizunik hartu nahi ez duten arren, onartezina da gertatutakoa, baita ez ikusiarena egitea ere. Onartezina da herri mugimenduaren aurka biolentzia antolatua erabiltzea. Eta are larriagoa da gertakari horietatik etekin politikoa atera nahian erabiltzen ari diren errelatoa eta diskurtsoa. Gainera, EH Bildu eta Sortu interpelatzea hauek daukaten foku mediatikoaz probestea da, GKSren diskurtsoa hedatzeko eta Ezker Abertzalea higatzeko.

Zentzugabea da eta guztiz lekuz kanpo dago horrelako jokamoldeak erabiltzea auzoarentzako lanean dabiltzan bizilagunen aurka. Asmo argi batekin jarduten dute: beraien korporatibismoa indartzea, horretarako edonoren eta edozeren gainetik pasa behar badute ere komunismoaren banderaren aitzakiapean. Horrelako jokamoldeek ez dute lekurik gure herri eta auzoetan.

Arriskutsua eta arduratzekoa iruditzen zaigu GKSk darabilen mehatxuen dinamika. Egoera hobetze bidean ez dute negoziaziora dei egiten, marra gorrien atzean ezkutatutako xantaia egin baizik. Horrelako jarreretatik kanpo kokatzen dugu geure burua. Jazotako gertakarien aurrean dagokien ardura hartu behar dute; biolentzia antolatuak ez du inolako justifikaziorik.

Ikusi gehiago: Ernairen testuari erantzuna


Summary: Hiru greba egunera deitu dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek. ELA, CCOO, LAB, UGT, ESK, USO, CGT eta CNTk egin dute deialdia, ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako.

Bizkaiko metalgintzaren lan hitzarmenaren negoziazioek «blokeatuta» daramate aste batzuk, eta sindikatuek «patronalak eman nahi ez duen hitzarmen duina» lortzeari ekin diote. Ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako grebara deitu dute sektoreko sindikatu nagusiek, sektoreko gainontzeko sindikatuekin batera.

Bi aldeak zortzigarrenez bildu ziren hilaren 26an, eta patronalaren erantzuna «erabat eskasa» izan zen, ELAren hitzetan. Sindikatuen iritziko, «grebara joateko ordua da».

Azken bilera horretan, FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak datozen urteotan soldatak igotzea eskaini zien sindikatuei: %2,75 2022an, %2,5 2023an, eta %2 2024an. Langileen eskakizuna, ordea, KPIa + %1 igotzea da. Patronalaren proposamenak langileek «erosahalmena galtzea» dakar. LABek Bizkaiko metalgintzako langile klasearen aurkako «mespretxua» salatu du.

Malgutasuna ere handitu nahi du patronalak, 160 orduraino. Sindikatuek ordu horiek mugatzea galdegin dute. Beste hainbat eskakizun ere aurkeztu dituzte: antzinatasuna desizoztea; lanaldia zortzi orduz murriztea indarraldiko urte bakoitzeko; jarduera guztietarako subrogazioa; aldi baterako laneko enpresen kontratuak hiru hilabetera mugatzea; benetako berdintasun planak aplikatzea; errelebo kontratua izateko eskubidea; eta aldebakarreko arbitrajea deuseztatzea. Zaintza eskubidea hobetzea eta lan osasuneko neurriak hartzea ere eskatu du. Patronalak «ezezkoa» eman die proposamen horiei.

Duela hiru urte, lan ituna hamar greba egun ostean adostu zuten bi aldeek –ELAk ez zuen lortu akordiorik–, eta iaz arte egon zen indarrean. LABen arabera, 2019ko egoera berdintsua da egungoa: «Argi dago patronalak bere jarrerarekin jokaleku berera bueltatzen gaituela».

Elkarretaratzeak

Joan den ekainaren 3an, metalgintzako sindikatuetako militanteek parte hartu zuten hainbat elkarretaratzetan, FVEMen batzorde exekutiboko kide diren enpresa batzuen aurrean —Tecuni, itp Aero, Arteche, Astilleros Murueta, Sidenor, Eldu eta Ormazabal—. «Baketsuak eta aldez aurretik jakinaraziak» izan baziren ere, sindikatuek kritikatu egin dute patronalaren eta Segurtasun Sailaren erantzuna: «Pertsona ugari identifikatu eta isunak eta salaketak jartzeko mehatxua izan zen. Badirudi hori dela gure eskubideen alde mobilizatzea erabaki dugun langileontzat nahi duten errezeta.».

Datozenak egun «intentsoak» izango dira. Hilaren 13an, Barakaldoko BECen manifestazioa egingo dute, Makina-erremintaren Bienalaren harira.


Summary: Aragones pozik agertu da katalanari buruzko «itun handia» aurrera atera delako. Murgiltze eredua bermatzeko ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek adosturiko lege proposamena onartu du Kataluniako Parlamentuak, Auzitegi Nagusiak finkaturiko epetik kanpo.

Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea pozik agertu da parlamentuak onartu egin duelako katalanaren lege proposamena, zeinak murgiltze eredua bermatzea duen helburu. Aragonesek «adostasuneko akordio handitzat» jo du testua, eta azaldu du hizkuntza hori izango dela Kataluniako «eredu linguistikoaren ardatza».

Lege berriaren arabera, katalanaren eta gazteleraren erabilera ikastetxe bakoitzaren behar pedagogikoen eta egoera soziolinguistikoaren arabera erabaki beharko dute; hori bai, 2. artikuluan jaso dutenez, katalana «komunikazio hizkuntza» izango da, eta gaztelera, berriz, «hizkuntza kurrikularra».

ERC Esquerra Republicana, JxC Junts per Catalunya, PSC Kataluniako Sozialisten Alderdia eta Comu iragan maiatzaren 24an jarri ziren ados hezkuntza sistemaren inguruan. Irakastorduen %25 gazteleraz izateko Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren aginduari erantzuteko ituna egin zuten lau indar politiko horiek, baina gaurko saioak agerian utzi du ez dutela berdin interpretatzen legearen edukia; ERCrentzat eta JxCrentzat, esaterako, testuak murgiltze eredua «gotortzen» du, eta bermatzen du katalana «komunikazio hizkuntza» bakarra izango dela.

PSCren ustez, berriz, legeak Auzitegi Nagusiaren sententzia errespetatzen du, eta, hortaz, argudiatu du gaztelera ere «komunikazio hizkuntza» izango dela ikastetxeetan. Antzeko iritzia eman zuen atzo Estatutu Bermeen Kontseiluak, esan baitzuen parlamentuak onartu duen testuak modua emango duela gaztelera «askoz modu zabalgoan» erabiltzeko.

Lege proposamena adostu zuten lau indar politikoek iragan hilabeteko azken egunera arte zuten epea testua onartzeko, baina Ciutadansek, PPC Kataluniako Alderdi Popularrak eta Voxek hori eragoztea lortu zuten, Estatutu Bermeen Kontseiluari txosten bat eskatu baitzioten testuaz; kontseilu horrek atzo eman zion oniritzia lege proposamenari, eta, beraz, Kataluniako Parlamentuak Auzitegi Nagusiak finkaturiko epetik kanpo onartu du katalanaren legea.

Hiru alderdi eskuindar horiek ohartarazia dute lege horri buruzko eztabaida eta gatazka ez dela amaitu, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionaleraino eramango dutela testua.

CUPek ere legearen aurka egin du, baina argudiatuta horrek atea irekitzen diola «gazteleraren erabilerari, hizkuntza hori ikasteaz harago». Carles Riera diputatuaren arabera, testua negoziatu zuten lau alderdiek «arrazoia» eman diote Auzitegi Nagusiari.


Summary: Seaskako irakasleek desobedientziara joko dute aurten ere. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea ukatua zaienez ikasleei, brebetako azterketak zuzentzeari uko eginen diote irakasleek. Ondoko asteetan izanen diren gainerako ekintzetan ere parte hartzera deitu dute.

Beste urte batez, desobedientziara joko dute Seaskako irakasleek, eta brebetako azterketak zuzentzeari uko eginen diote. Hala jakinarazi dute, gaur goizean, kolegio eta lizeoetako hainbat irakaslek, eta zuzenketetan parte hartzeko Frantziako Hezkuntza Ministeriotik jasotako deialdiak urratu dituzte prentsaren aitzinean. «Gure ikasleenganako elkartasunez erabaki dugu zuzenketetara ez joatea», esplikatu du Txomin Hiriart-Urruti Historia-Geografiako irakasleak. «Gure ikasleek euskaraz egiten dute azterketa, eta ez zaie zuzendua. Guk ere ez ditugu zuzenduko beste ikasleen brebetak».

Aspaldikoa da azterketak euskaraz egin ahal izateko eskakizuna, bai baxoan eta bai brebetan. Brebetari dagokionez, 1995etik Historia-Geografiako proba euskaraz erantzuteko baimena zuten ikasleek, eta Matematikan tolerantzia bat bazen; haatik, gaiak frantsesez emanak zitzaizkien ikasleei. 2016ko erreformarekin etorri zen aldaketa: lehenago ziren hiru probei beste bat gehitu zitzaien, zientzietakoa. 2017an aplikatu zen lehen aldiz, eta, gainerako probetarako bezala, euskaraz erantzun zuten ikasleek. Baina, 2018an, jarrera aldatu zuen Frantziako hezkuntza administrazioak: euskaraz erantzundako zientzietako azterketak bahitu zituzten zuzenketa zentroetatik, eta zuzentzaile erdaldunei zuzenarazi zizkieten. Hala, behar baino askoz ere emaitza apalagoak lortu dituzte ikasleek.

Iazko ekainean, desobedientziarako deia egin zuten ikasleek eta irakasleek, eta Donapaleuko (Nafarroa Beherea) zuzenketa zentroa okupatu zuten azterketen bahitzea oztopatzeko. Halaber, ikasleen kopien zuzenketa publiko bat antolatu zuten. Urte osoan ekintza bat baino gehiago egin dituzte: EEP Euskararen Erakunde Publikoaren biltzar nagusira sartu ziren martxoan, eta Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzak Ipar Euskal Herrian dituen hiru egoitza okupatu zituzten apirilean. Horren ondorioz, Bordeleko errektorearekin bilkura bat egitea lortu zuten, baina eskaera guziei bizkar eman zien hark.

Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen artikulu batzuk bertan behera utzi ondotik, etengabeko negoziazioak izan dira Frantziako Gobernuarekin. Abenduan argitaratu zuten hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra izan zen horren ondorioa. Bertan, bai brebetan eta bai baxoan probak euskaraz egiteko aukera aipatzen zen. Gauza bera dio EEPk, Seaskak eta Bordeleko errektoreak 2019an izenpetu zuten hitzarmenak ere. Baina Frantziako hezkuntza administrazioak uko egiten dio errespetatzeari.

Ekintzarako deia

Hiru eskaera plazaratu dituzte irakasleek: azterketak euskaraz zuzenduak izan daitezela, Hezkuntza Ministerioak Seaskarekin duen hitzarmena errespetatzea, eta Frantziako Estatuak ofizialki onartzea azterketak hizkuntza gutxituetan pasatzeko eskubidea. Horren harira, ondoko asteetan antolatuko diren ekintzetan parte hartzera deitu dute. «Uste dut aurten indarberriturik heldu garela. Borroka aspaldikoa da, eta gero eta indar handiagoz ari gara», adierazi du Eñaut Elosegi irakasleak. «Balio ez duena da deus ez egitea. Gurasoen ekimenak, Seaskarenak, negoziazioak, ekintzak, okupazioa, desobedientzia... horiek guziak uztartuz, irabazteko esperantzaz ari gara borrokan».


Summary: Pintaketa faxistak egin dituzte Mai Garderen muralean. Osasunako jokalari ohiaren murala Sadarreko Bodegon jatetxearen kanpoaldean dago. Berehala zabaldu dira gaitzespen mezuak.

Pintaketa faxistak eta matxistak egin dituzte Osasunako jokalari ohi Mai Garderen muralean. Sadarreko Bodegon jatetxearen atarian dago murala, eta LKN kaleko artista da egilea. Bertan, Garderen irudia ageri da, «We can do It» keinu historikoa egiten, eta «Mila esker, Mai» dioen oharra. Baina haren gainean svastika baten irudia eta «feminazi» hitza azaldu dira.

Berehala zabaldu dira gaitzespen mezuak. Mai Gardek berak zera idatzi du: "Zenbat geratzen zaigun egiteko...". EH Bilduko Eva Arangurenen mezua hauxe izan da: "Gure gizarteak ez du honelako jarrera matxistarik onartu behar inon. #AskiDa!", Iruñeko oso bilkurak ere salatu du gertatutakoa, PSNko Xabier Sagardoiren eskariz. Ainhoa Tirapu Athleticeko jokalari ohiak honela idatzi du: "Animo, Mai, lana geratzen zaigu oraindik".

Gardek erretiroa hartu berri du, eta Osasunako ikurretako bat da. Izan ere, Osasunak emakumezkoen taldea berreskuratu zuenetik, duela bost denboraldi, taldeko kapitaina izan da. Gaur egun klubean segitzen du, harrobiaren koordinatzaile. Osasunako jokalari izatearen «ametsa» bete, eta egin dioten agurragatik «pribilegiatua» sentitu dela adierazi zuen duela egun batzuk, BERRIAri egindako adierazpen batzuetan. "Argi daukat, maila edozein dela ere nik Osasunan egingo nukeela nire ibilbide guztia: nire bizitzako taldea da. Ez ditut titulu asko irabazi, baina dena lortu dut".


Summary: Errusiak ziurtatu du prest dagoela Ukrainako kargaontziei segurtasuna bermatzeko. Lavrovek eta Çavusogluk nabarmendu dute «beharrezkoa» dela Ukrainako portuetatik minak kentzea, itsas korridoreak irekitzeko. Errusiako eta Turkiako atzerri ministroak Ankaran batzartu dira.

Errusia prest dago otsailaren 24tik Ukrainako portuetan blokeatuta dauden 25 milioi tona gari esportatzeko. Halere, Moskuk Kievi leporatu dio «asmorik ez» duela Odesako portutik minak kentzeko. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak egin ditu adierazpenok, Ankaran, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusoglurekin bilera egin osteko prentsaurrekoan. Ukrainako garia eta gainerako elikagaiak esportatzeko beharrezkoak diren mekanismoez eztabaidatzen aritu dira.

«Errusiak beharrezko urratsak egin ditu garia garraiatzeko korridoreak irekitzeko. Eta prest gaude Bosforo itsasartera doazen Ukrainako kargaontziei segurtasuna bermatzeko, gure kide turkiarrekin batera», adierazi du Lavrovek, Çavusoglu ondoan zuela. Hori bai, oroitarazi duenez, arazoa konpontzeko, Ukrainak bere portuetatik ateratzen utzi behar die kargaontziei. «Horrez gain, portu ingurutik minak kendu behar dituzte. Ez da besterik behar». Kievek, ordea, ez du nahi bere segurtasuna arriskuan jarri, portuen defentsa ahulduko litzatekeela argudiatuta.

Errusiako Atzerri ministroak, bestalde, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteari egotzi dio «oztopatzea» gariaren esportazioaren inguruko negoziazioak. «Mendebaldeari arma gehiago eskatzen dizkio, eta horrek agerian uzten du zer asmo dituen».

Lavroven antzera, Turkiako Atzerri ministroak ere nabarmendu du «beharrezkoa» dela Ukrainako portuetatik minak kentzea, kargaontziek garia Itsaso Beltzera ateratzeko itsas korridore bat ezarri ahal izateko. «Minak kentzea lortzen ez bada, ezin da itsas korridorerik ireki», adierazi du Çavusogluk. Azaldu du, halaber, NBE Nazio Batuen Erakundearekin batera «baldintzak egituratzen» saiatzen ari direla, lau aldeek —NBE, Errusia, Ukraina eta Turkia— korridore horiek ezartzea onargarritzat jo dezaten.

NBEk argitaratutako txosten baten arabera, Ukrainako gerrak piztutako elikagai krisiak mundu osoko 1.600 milioi pertsona ingururi eragiten die. Ukraina munduko zereal esportatzaile handienetako bat da, eta Mendebaldeko herrialdeek Errusiari leporatu diote munduko gosete arriskua sortzea, Itsaso Beltzera irteera duten Ukrainako portuak blokeatu ondotik. Moskuk ukatu egin du nazioarteko elikagai krisian duen erantzukizuna, eta Mendebaldeko zigorrei egotzi die errua. Hala, Kremlin Mendebaldeari eskatzen ari zaio Errusiari ezarritako zigorrak kentzeko, zerealak nazioarteko merkatura iritsi ahal izateko eta elikagaien krisia arintzen laguntzeko.

Ukrainako Zaporizhiako administrazio zibil militarreko buruzagi errusiazaleak, Jevgueni Balitskik, jakinarazi du lehen zereal kargamentua bidali dutela Errusiak 2014an anexionatutako Krimea penintsulara, trenez. Krimeara ez ezik Turkiara eta Ekialde Hurbilera ere zerealak bidaltzen ari direla onartu du, Kieven salaketei entzungor eginez, Rossia Errusiako telebista publikoak jasotakoaren arabera.

Giroa, «lehen baino hobea»

Turkiako ministroak ziurtatu du Ukrainaren eta Errusiaren arteko giroa «lehen baino hobea» dela negoziazio mahaira itzultzeko. Gaur-gaurkoz, egoera blokeatuta dago Moskuren eta Kieven artean. Bi aldeak martxoaren 29an bildu ziren azkenekoz negoziatzeko, eta ordutik ez dute bilera gehiago egin, uste baitute ez dagoela hitz egiteko gutxieneko baldintzarik.


Asanblearako bozak, hamar gakotan

Summary: Asanblearako bozak, hamar gakotan. Igandean egingo da lehen itzulia. BERRIAk goizetik iluntzera emango du hauteskunde egunaren berri, eta emaitzak zenbatu ahala jasoko ditu gauean.

Heldu den ekainaren 12an eta 19an egingo dira Frantziako Asanblearako hauteskundeak Ipar Euskal Herrian. Hiru hautesbarruti daude Iparraldean, eta lehen itzulian 32 diputatugai egongo dira: 4. hautesbarrutian, bederatzi hautagai izanen dira —tartean Biarnokoak ere—; 5. hautesbarrutian, 11; eta, seigarrenean, berriz, hamabi. Orotara, 577 diputatu daude Frantziako Asanblean. Senatuarekin batera, botere legegilea osatzen du, eta Frantziako Gobernuaren kontrola egitea dagokio.

Lehen itzulian diputatu izateko, bi baldintza bete behar dituzte hautagaiek: botoen erdiak baino gehiago lortzea eta boto kopuruak erroldaren laurden bat gainditzea. Hautesbarruti bakoitzean inork ez baditu betetzen baldintza horiek, bigarren itzulian aukeratuko dituzte diputatuak. Bigarren itzulia ekainaren 19an izango da.

Bigarren itzulian, ordea, ez dira hautagai guztiak izango. Lehen itzulian erroldaren %12,5 baino gehiago lortu duten hautagaitza guztiak egongo dira bigarrengoan. Bakarrak lortzen badu hori, boto gehien lortu duen hurrengo hautagaia ere pasatuko da bigarren itzulira. %12,5eko langa ez badu inork gainditzen, zuzenean boto gehien lortu duten bi hautagaiak pasatuko dira bigarren itzulira.

Bigarren itzulian boto gehien lortzen duen hautagaiak lortuko du diputatu eserlekua.

Frantzian, hiru bloke

Emmanuel Macronek irabazi dituen aurtengo presidentetzarako bozen ondotik, hiru bloke nagusi agertu dira: eskuin liberala, eskuin muturra eta ezkerra. Euskal Herrian EH Baiko abertzaleak ere aurkeztuko dira. Presidentetzarako hauteskundeen hirugarren itzuli gisara aurkeztu ohi dituzte maiz asanblearako bozak. Gehiengoa lortu eta Jean Luc Melenchon lehen ministro izendatzeko erronka eman dio bere buruari Frantziako ezkerrak, NUPES koalizioan aurkezturik.

Sistema presidentzialista du Frantziako Estatuak. Presidenteak izendatzen du gobernuko lehen ministroa, baina ohikoa da asanblearen konfiantza botoa eskatzea. Frantziako Asanblean gailentzen den kolore politikoak eragin zuzena du gobernuaren osaketan. Frantziako V. Errepublikaren historian hiru aldiz gertatu da presidentearen oposizioa gailentzea legebiltzarrerako bozetan: orduan, oposizioko burua izendatu izan dute lehen ministro. Kohabitazioa deitzen zaio horri. François Mitterrand presidente zela (PS), bi aldiz gertatu zen: 1986-1988 aldian, Jacques Chirac izan zen lehen ministroa (RPR), eta 1993-1995 aldian, Edouard Balladur (RPR). 1997-2002 aldian, Jacques Chirac izan zen presidentea (RPR), eta Lionel Jospin lehen ministroa (PS).

2002an hauteskunde erreforma egin zuten, eta asanblearako bozak, zazpi urtean behin izan ordez, bost urtean behin egiten hasi ziren, presidentetzarako hauteskundeen erritmoa segituz. Ordutik, presidentetza irabazi duen alderdiak eraman du asanbleako gehiengoa aldi guziz.


Summary: Aukeratu dituzte Kimuak-en katalogoa osatuko duten zazpi filmak. Hiru lan euskara hutsean daude, eta gainerako laurak, gaztelaniaz. Gainera, zazpi laburretatik sei emakumezkoek zuzendu eta ekoiztutakoak dira.

25. Kimuak programaren deialdira aurkeztutako 75 proposamenak aztertu eta gero, zazpi film labur hautatu ditu epaimahaiak Kimuak 2022 katalogoa osatzeko: Irati Gorostideren Contadores filma, Esti Urresolaren Cuerdas —Cannesko zinemaldian aurkeztu zen lana, eta Urrezko Erraila jaso zuen bertan—, Maider Fernandezen Fe dokumentala, Ainhoa Olaso eta Enara Garciaren Hemen bizi da maitasuna filma, Lur Olaizolaren Hirugarren koadernoa, Maider Oleagaren Irrits, eta Aitzol Saratxagaren Lanbroa film dramatikoa izan dira aukeratu dituzten filmak.

Hiru lan euskara hutsean daude, eta gainerako laurak, gaztelaniaz. Gainera, zazpi laburretatik sei emakumezkoek zuzendu eta ekoiztutakoak dira. Aurtengo dokumentalean, fikzioa eta dokumentala dira protagonista.

Etxepare Euskal Institutuak antolatzen du Kimuak programa, eta Zineuskadik kudeatu: euskal film laburrak sustatu eta zabaltzea da xede nagusia. Urtero bezala, euskal film laburren hautaketa hori nazioarteko zinema jaialdietara eta ikus-entzunezko ekitaldi garrantzitsuenetara bidaliko da.


Summary: ‘Martutene’-ren esaldi amaigabeak, ahots goran. Ramon Saizarbitoriaren eleberri mardula irakurri dute Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen duen irakurraldi jarraituaren hamabosgarren aldian. Berrehun bat lagunek hartuko dute parte, guztira.

Esaldi luze eta korapilatsuek osatzen dute Ramon Saizarbitoriaren Martutene eleberria (Erein, 2012), eta mataza hori askatzea egokitu zaie gaur berrehun bat laguni, Bilbo Zaharrak antolatzen duen irakurraldi jarraituaren hamabosgarren aldian. Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean kokatutako atril batean irakurri dute gehienek beren pasartea, ahots goran, eta telematikoki aritu dira beste batzuk. Euskaltegiko ikasle eta irakasleek, kazetariek, idazleek, enpresa, erakunde eta instituzio publikoetako ordezkariek eta euskaltzainek hartu dute parte, besteak beste. Ekitaldia 08:00etan hasi da, eta Saizarbitoriak berak abiatu du; 14:00ak inguruan bukatu da. Arriaga plazan pantaila handi bat ipini dute, irakurraldia kanpotik ere jarraitu ahal izateko.

Martutene argitaratu zenetik hamar urte bete dira aurten; horregatik hautatu du euskaltegiak irakurraldi jarraiturako. Ia 800 orriko obra bat da, zehar estilo librean dago idatzita, eta aldian-aldian pertsonaia batengan ardazten da kontakizuna, hark pentsatu eta bizi dituenak ordena zehatzik gabe uztartuz. Batuan idatzia egoteak irakurketa errazten duela uste arren, Martutene-k «bertigoa» ematen diola onartu du Steilas sindikatuko Ana Perezek. «Esaldiak luzatzen doaz, parentesi artekoak ere luzeak dira, eta galdu egiten zara». Irakurri gabe du liburua, baina horretarako gogoa du orain, egokitutako pasartea leitu eta beste batzuk gainbegiratu ondoren. «Ea datorren urterako irakurtzen dudan».

Askotariko irizpideak

Euskal literaturaren ertz asko hartu dituzte kontuan Bilbo Zaharra euskaltegikoek irakurraldi jarraituetako obrak aukeratzerakoan. Klasikoei heldu zieten aurrena: Axularren Gero eta Juan Antonio Mogelen Peru Abarca irakurri zituzten 2008an eta 2009an, hurrenez hurren; klasiko modernoak ere izan dituzte jomugan, Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik panpox 2012an, esaterako; itzulpen bat irakurri zuten 2016an, Franz Kafkaren Metamorfosia; eta haur literatura nabarmendu zuten hurrengo urtean, Mariasun Landaren ipuinen hautaketa batekin. Bigarren aldiz aukeratu dute Saizarbitoria: 2011n, haren Hamaika pauso irakurri zuten.


Summary: Pirinioak argiztatuz autodeterminazio eskubidea nazioarteko jokalekuan jarri nahi du Gure Eskuk. Lehen aldiz, Euskal Herriko eta Kataluniako subiranistek mobilizazio herritarra egingo dute batera, «epe luzerako elkarlan baten abiapuntua izango dena»

Hilabete baino gutxiago barru, uztailaren 2an, euskal herritarrek eta katalanek Pirinioetako 300 gailur baino gehiago argiztatuko dituzte ilunabarrean. Gure Eskuk, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak antolatu dute egitasmoa, Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, eta etorkizunean elkarlanean jarraitzeko aurrekaria izatea espero dute.

Donostian aurkeztu dute uztaileko egitasmoa Gure Eskuko Amalur Alvarez eta Josu Etxaburuk, eta euskal herritarren oroimenean «luze iraungo duen mugarria» izango dela adierazi du Etxaburuk. Egun berezian egin dute aurkezpena; izan ere, gaur zortzi urte bete dira Gure Esku Dagok Durango (Bizkaia) eta Iruñea artean giza katea antolatu zuenetik. Bi udalerriak eskua emanda lotu zituzten 150.000 pertsonak, 123 kilometroko giza katea eginez.

Oraingo honetan, erabakitzeko eskubidea berriro ere eztabaida publikoaren erdigunean kokatu nahi dute. Izan ere, bai Euskal Herrian eta bai Katalunian, erabakitzeko eskubidea lehen lerroetatik atera da, hein batean, bestelako gaiek hartu dutelako zentralitatea: pandemia, inflazioa, egiturazko krisia, Ukrainako inbasioa, eta beste hainbat kontu. Bestalde, autodeterminazio eskubideari buruz orain ez dela hitz egin behar diotenei oker daudela adierazi die Etxaburuk: «Tokatzen dena da».

Euskal Herriari eta Kataluniari erabakitzeko askatasuna ukatuz eta errepresioa erabiliz Espainiako eta Frantziako estatuek «gatazka demokratiko bat» eragin dutela nabarmendu du Alvarezek: «Arazoa ez dago Euskal Herrian edo Katalunian; arazoa estatuena da».

«Herri gogoa» berpiztea

Erabakitzeko eskubidea lortzeko bidean «herri gogoa» berpiztea ezinbestekoa dela uste du Gure Eskuk: «Herriari hitza emateko garaia da, edo, beharbada, herritarrok hitza hartzekoa», dio Alvarezek. Jakitun daude, baina, burujabetza lortzeko ez dela aski Pirinioetan 430 kilometroko argi lerroa egitea, eta nabarmendu dute helburua jendea aktibatzea dela.

Argiztatuko dituzten 300 gailurrak bi taldetan sailkatuko dituzte. Lehenak, gailur berdeak, errazenak eta irisgarrienak izango dira. Horietako batzuk mugikortasun murriztua duten pertsonentzat ere egokiak izango dira. Jaizkibelera igotzeko, adibidez, autobusak egongo dira. Beste mendiak, gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak dira, Erdialdeko Pirinioan daudenak gehienbat, eta mendizale trebatuak igoko dira soilik.

Parte hartzeko, lehenik Gure Eskuren webgunean mendien zerrenda begiratzea eta ondoren pirinioetakobidea@gureeskudago.eus helbide elektronikora idaztea eskatu dute. Gailurretara jende kopuru mugatua igoko denez, ekitaldiarekin kolaboratzeko beste bide batzuk ere ireki dituzte. Elastikoak erosi ahal izango dira, eta elkarte eta enpresek gailur bakoitzean egongo den farola handia finantzatu ahal izango dute, gutxienez 200 euro ordainduz. Bestalde, ekitaldi politiko nagusia Castell de Llivian (Cerdanya, Herrialde Katalanak) egingo dute, uztailaren 2an, eta Euskal Herrian Donostian izango da agerraldia, uztailaren 4an.


Summary: Elkargoetan euskararen erabilera bultzatzeko ekinbidea abian jarriko dute. 'Elkargoak Euskaraz' ekinbidea sustatu dute Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilbao Metropoli-30ek eta profesionalen elkargoek

Bilbao Metropoli-30 elkarteak, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak Elkargoak Euskaraz ekinbidea aurkeztu dute Bizkaiko Abokatuen Elkargoan. 2011z geroztik, Bilbao Metropoli-30 elkartea BasquePRO proiektuan ari da lanean. Proiektu horren esparruan, elkargo profesionalen sarea sortu zuten, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako elkargokide diren 50.000 profesional inguru ordezkatzen ditu gaur egun. Hain zuzen, sare horren egitasmo berri bat izango da Elkargoak Euskaraz, eta elkargoetan euskararen erabilera bultzatzea izango du xede. Elkargoetan euskalduntzeko prozesua eta euskara sustatzeko prozesuak abiatzeko eta garatzeko lana errazteko balioko du, eta, aldi berean, BasquePRO proiektua indartzeko.

Proiektuak hamabi elkargo profesionalen atxikimendua jaso du, eta 13.000 elkargokide inguruk parte hartuko dute. Hainbat zerbitzu eskainiko zaie parte hartuko duten guztiei: euskararen oinarrizko ezagutzak eskuratzeko prestakuntza, terminologia zerbitzua, zalantzak argitzeko zerbitzua, euskaraz lan egiteko lan tresnei buruzko informazioa eta elkargoetako langileentzako euskara eskolak ere eskainiko dira, besteak beste. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua izan da aurkezpenean, eta, azpimarratu duenez, egitasmoak «hizkuntzak kudeatzeak etekina dakarkio enpresari: balio erantsia».

Bizkaiko Abokatuen Elkargoko dekanorde Maite Morillok gogorarazi nahi izan du elkargoak lau hamarkada daramatzala euskara bultzatzen: «80ko hamarkadan euskara eskolak ematen hasi ziren, gero abokatu euskaldunen lantaldea sortu zen eta orain badugu euskara plan bat indarrean». Eta, azkenik, proiektuaren jatorria eta helburuak aipatu ditu Idoia Postigo Bilbao Metropoli-30eko zuzendari nagusiak: «Elkargoak Euskaraz-ek lan eta prestakuntza arloan euskararen erabileran aurrera egiten laguntzen du, eta gure gizarteko beste esparru batzuetan errepikatzeko moduko ekimena da».


Summary: Elkargoak proposatu du eraso sexisten biktimentzako harrera guneak jartzea festaguneetan. Festetan indarkeria matxistari aurre egiteko lehen protokoloa ondu du erakundeak. Jaien antolakuntzan nahiz jai egunetan isla izatea nahi dute. Ipar Euskal Herriko 158 herrietara bidali dute.

Udako festen atarian, jaietan eraso sexistei aurre egiteko protokolo bat ondu du Euskal Hirigune Elkargoak, lehenengoz. Festen prestakuntzan eta festa egunetan bertan eragin nahi dute. Dagoeneko Ipar Euskal Herriko 158 herriei helarazi diete. Hainbat gomendio eman dizkiete antolatzaileei; besteak beste, eraso matxistaren bat jasan dutenentzat harrera guneak jartzea.

Festen antolakuntzatik bertatik hartu nahi dute hizpide gaia. Haien hitzetan, antolaketa bilkuretako gai zerrendan sartzeak berak «prebentzioa egituratzen» laguntzen du, baita biktimaz eta erasotzaileaz «arduratzen» ere. Hori horrela, aholkatu dute festan parte hartuko duten eragile guztien artean festara egokitutako «dispositibo bat» sortzea. Eta prestatutakoa gizarteratzea: «Antolatzaileek bortizkeria sexual eta sexisten kontrako dispositiboa aurkezten duen komunikazio kanpaina bat antolatuko dute, parte hartzaileak erasoen seinalatzeko baliabideez jakinean izan daitezen eta babestuak izan daitezen».

Antolakuntzarako jarraibideak ez ezik, festa garairakoak ere zehaztu dituzte, lau ildoren inguruan: informazioa, zaintza, biktimen harrera gunea eta biktimen lekukotasuna biltzea. Informazioari dagokionez, afixak jartzeko eskatu dute, herritarrak sentsibilizatzeko, zigorrez ohartarazteko, arduratsu jokatzera gonbidatzeko eta «zailtasunetan den pertsonari» laguntza eskaintzeko. Gainera, proposatu dute kolore jakin batez identifika daitezkeen pertsona batzuk jartzea festaguneetan, besteak beste «segurtasunaz arduratuko direnak» eta haien presentziari esker «lasaigarriak liratekeenak».

Erasoa gertatu osteko uneei ere erreparatu asmo diete. Biktimentzako harrera guneak jartzea nahi dute, haiei «babesa» emateko, «lasaitzeko», eta erasotzailea identifikatzeko balio dezaketen lekukotasunak bilatzeko. Gainera, biktimaren lekukotasuna ere bertan jasotzea nahi dute, haiei entzuteko nahiz prozedura judiziala eta salaketa prozedura jakinarazteko.