Summary: Espainiako Ministroen Kontseiluak pentsioen erreforma onartu du. UGT eta CCOO sindikatuekin izandako negoziazioen ostean onartu dute dekretua, baina patronalaren babesik gabe. EH Bilduk alargun pentsioak handitzea adostu du Espainiako Gobernuarekin.

Sindikatuekin azken xehetasunak adostu ostean, Espainiako Ministroen Kontseiluak pentsioen erreforma onartu du. Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak iragarri du kontseiluaren onespena prentsaurrekoan, eta adierazi du gainontzeko neurriekin batera —gutxieneko soldataren igoera eta lan erreforma— inoizko enplegu daturik onenak lortuko dituztela 2023ko lehen hiruhilekoan: «200.000 enplegu berri izango ditugu hilabete amaierarako».

CEOE patronala aurka izan du Escrivak pentsioen erreforma aurrera ateratzerakoan. Izan ere, kotizazioak handitzeko erabakia hartu du Espainiako Gobernuak pentsio sistemaren kontuak orekatzeko, soldata handienak dituztenenak batez ere. Horrek enpleguaren sorrera «arriskuan» jartzen duela uste du patronalak. Botere betearazleak dekretu legea onartu ostean, botere legegileak, hau da, Diputatuen Kongresuak eta Senatuak, legearen alde egin beharko du datozen 30 egunetan.

PSOEren eta Unidas Podemosen botoak ez dira nahikoa legea aurrera ateratzeko, eta Pedro Sanchezen gobernua negoziatzen ari da legealdi honetan aliatu izan diren beste alderdiekin. Negoziazio horien seinale da EH Bilduk eta gobernuak itxi berri duten akordioa. Alargun pentsioak igotzea hitzartu dute, eta kotizaziopeko pentsioekin berdinduko dituzte lau urteren buruan, progresiboki igoz. Epe horren amaieran, %17 handituko dira banakako pentsioak, eta %30, berriz, ezkontidea bere karguan dutenenak.

Zeintzuk dira, baina, erreforma berriak ekarriko dituen aldaketa nagusiak?

KOTIZAZIO EPEA Bi aukera izango dira hurrengo hogei urteotan

2011ko erreformak, Jose Luis Rodriguez Zapatero (PSOE) presidente zela, hamabost urtetik 25era luzatu zuen progresiboki pentsioaren zenbatekoa kalkulatzeko kontuan hartzen den epea —2022tik dira 25 urte—. Epe hori luzatzea proposatu zuen Escrivak, baina UPren eta sindikatuen ezetzak konpromiso batera behartu du. Ondorioz, bi sistema izango dira hurrengo hogei urteotan, eta langileak gehien komeni zaiona aukeratu ahal izango du: azken 25 urteak, edo azken 29 urteetatik 27 urterik onenak —berez, 24 hilabete txarrenak kendu ahal izango ditu, hilabeteak baitira erreferentzia—.

Azken kalkulu hori ere progresiboki jarriko da indarrean, 2026tik aurrera eta hamabi urtez. Teorian, mesede egiten die lan bizitza zatituagoa izan dutenei, enplegua galdu dutenei eta zaintza kontuengatik enplegua aldi baterako utzi dutenei. Hiru langiletik bat, Escrivaren arabera. Ulertzen denez, hura izango da indarrean hogei urteetako trantsizioa bukatzen denean.

KOTIZAZIO HUTSUNEAK Konpentsazioak, gora

Beren lan ibilbidean etenak dituztenek —emakumeak, batik bat— konpentsazio hobeak izango dituzte. Proposamenaren arabera, lehenengo lau urteetan estatuak %100 beteko lituzke kotizazio etenak, eta %50 gero. Gainera, besteren kontura lan egiten duten emakumeen kasuan, gutxieneko oinarriaren %100 bere gain hartuko luke bosgarren urtera arte, eta %80 seigarren eta zazpigarren urtera arte.

Horrez gain, sexu arrakalaren osagarriak %10eko igoera izango luke bi urtez, 2024tik 2026ra, urteko errebalorizazioarekin batera. Aurten 30,4 euro dira seme edo alaba bakoitzeko, 121 euroko mugarekin, eta batez ere emakumeek jasotzen dute.

KOTIZAZIOAK Handitu egingo dira

Pentsio sistemaren defizita estaltzeko tresna kotizazioak bi modutara handitzea izango da. Batetik, MEI belaunaldien arteko elkartasun errekargua handitu egingo da. Hasiera batean, hamar urterako neurria da, baina orain 2050era heltzea da helburua. Aurtengo urtarrilean aplikatu da lehen aldiz, eta, horren bitartez, 0,6 puntu handitu dira gizarte kotizazioak —Gizarte Segurantza finantzatzeko soldatetatik ateratzen den zatia—: 0,5 puntu enpresaren zatia (kotizazio oinarriaren %24,1) eta 0,1 langileena (%4,8). Erreforma indarrean jartzen bada, beste 0,6 puntu haziko da: %24,6 pagatuko dute enpresek, eta %4,9 langileek. Progresiboki igoko dute, hamarren bat urtean 2029ra arte.

Soldata handien kotizazioak, are gehiago

Bigarrenik, handitu egingo da soldata handien gehienezko kotizazioa. Gaur egun, urteko kotizazio oinarriaren 53.958 euroraino kotizatzen da —4.495 euro hilean—, eta hortik gorako zatiarengatik, ezer ez. 2024 eta 2050 bitartean, urtero KPIa gehi 1,2 puntu handituko da gehienezko oinarria, 70.000 eurora heltzeko (+%30) epe horren amaieran.

Aurrerantzean, urteko 54.000 eurotik gorako errenta jasotzen dutenei kotizazio gehigarri bat aplikatuko zaie kopuru horretatik aurrerako tarteari —elkartasun kotizazioa—, baina soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak.

Horrez gain, momentuko gobernuak 54.000 euroko langa aldatzeko aukera izatea ezabatu dute, eta elkartasunezko kotizazio berriaren baldintzak aldatu nahi dituen gobernuak legea berritu beharko du.

Gehienezko pentsioak ere handituko dira, baina motelago eta gutxiago: KPIa gehi 0,0115 puntu urtero 2050erako, eta gehiago 2051-2065 epean.

Erreserba Funtsa

Pentsio sistemaren defizita amaitzeko, pentsoen Erreserba Funtsetik diru gehiago atera ahal izatea adostu zuen atzo Escrivak sindikatuekin. Izan ere, gero eta pentsiodun gehiago eta kotizatzaile gutxiago egongo dira urtez urte, baby boom belaunaldiari erretiroa hartzeko adina iristen ari baitzaio. Erreserba Funts hori —pentsioen itsulapikoa bezala ezaguna— betetzen joango dela uste du gobernuak, eta 2048rako urtean Espainiako barne produktu gordinaren %0,91 atera ahal izango da; egun BPGaren %0,1 bakarrik hartu daiteke urtean.

PENTSIO TXIKIAK Pobreziaren atalasearekin berdinduko dira

Gutxieneko pentsioak handitzea zehaztu zuten atzo sindikatuek eta Escrivak. Gutxieneko pentsioak progresiboki hasiko dira igotzen, eta 2027an iritsiko dira helburu duten kopuruetara. Ezkontide bat beren kargu duten 65 urtetik gorakoen gutxieneko pentsioak bi helduz osatutako etxe baten pobreziaren atalasea gainditu beharko du urte horretarako. Gaur egun, pentsio hori urtean 13.527 euro garbi dira —966 euroko hamalau ordainsari—, eta bi helduz osatutako etxe baten pobrezia atalasea, berriz, 14.302 euro garbi dira —1.020 euroko 14 ordainsari—.

Ezkontiderik beren kargu ez dutenen gutxieneko pentsioak ere handituko dituzte —gaur egun 10.963 euro garbi dira urtean—, baita kotizaziorik gabeko pentsioak ere. Azken horiek heldu batez osatutako etxe baten pobrezia atalasearen %75era iritsiko dira 2027an, KPIra moldatuta. Gaur egun, pobrezia atalase hori urtean 7.151 euro garbi dira.


Summary: Euskalgintzak euskarazko hezkuntzaren alde mobilizatzera deitu du ostegunerako. Euskararen eta euskaldunen aurka azkenaldian epaileak egiten ari diren «oldarraldia» salatu dute.

«Ustez gure belaunaldiak gainditutzat zeuzkan diskurtso eta jarrera euskarafoboak eguneroko ogi bihurtzen ari zaizkigu». Salaketa hori egin dute gaur goizean euskalgintzako zenbait eragilek, Donostian. Bertan izan dira, besteak beste, Gazte Euskaltzaleen Sareko, AEK-ko, Euskalgintzaren Kontseiluko, Jakineko, Euskal Herrian Euskaraz-eko eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiko ordezkariak. Haien irudiko, epaileek «mailuka» erakutsi nahi dute euskaldunak noraino hel daitezkeen eta noraino ez. Hori ikusita, erantzun beharra dagoela uste dute, eta Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak Hezkuntza euskaraz izan behar da lelopean datorren ostegunerako antolatu dituzten protestetan parte hartzera deitu dute.

Azken urteko panorama analizatuz hasi dute ekitaldia. Maiatzean beteko da urtebete Gazte Euskaltzaleen Sareak lehen manifestazioa antolatu zuenetik, eta, gaur nabarmendu dutenez, harrezkero ere ez dira geldirik egon: «Herrietan, auzoetan eta ikastetxeeetan Gazte Euskaltzaleen Sarea zabaltzen eta gazteok euskaraz bizitzeko eskubideen aldeko borrokan eragile aktibo izan beharra aldarrikatzen aritu gara». Alabaina, «beste batzuk» ere mugitu direla ikusi dute: «Orain dela ia urtebete aipatzen genuen euskaraz bizi nahi dugunon aurkako oldarraldi politikoak, juridikoak eta mediatikoak ez du etenik izan denbora honetan».

Uste dute «oldarraldi» horrek «gogor» jo duela euskara, «bai euskaldunon hizkuntza eskubideen urraketan ahalbidetuko dituzten epaien bidez, bai eta urraketa horiek justifikatzeko diskurtsoen bidez ere». Bereziki aipatu dute Uliazpi egoitzako epaia. «Epaileak eta magistratuak hizkuntza politika erreakzionarioak garatzen ari dira, eta eraso zuzenak egiten ari dira gure herriak —aurreko belaunaldiek— hizkuntza politikak garatzeko eskuratutako eskuduntzen aurka».

«Eraso» horien aurrean, ezinbestekotzat jo dute herritarrek erantzutea: «Erantzun bateratu bat, herri erantzun bat eskatzen du horrek». Eta hor kokatu dituzte, besteak beste, datorren osteguneko mobilizazioak: «Martxoaren 23an, hezkuntza euskaldunaren aldeko mobilizazioan, kaleak bete behar ditugu».

Hori, ordea, bidean egin behar den urrats bat baino ez da euskalgintzako eragileentzat: «Bide horretan, urrats gehiago egin beharko dira. Horregatik, erasoaren neurriko erantzuna emateko urratsak egitera deitu nah ditugu hemendik gizarte eragileak, eragile sindikalak eta eragile politiko eta instituzionalak».

Lau manifestazio

Gazte Euskaltzaleen Sareak lau manifestazio antolatu ditu datorren ostegunerako, hezkuntzak euskaraz izan behar duela eskatzeko. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egingo dituzte, 12:00etan. Atxikipenak jasotzen ari da deialdia: esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek protestetan parte hartzera deitu dute.

Ikasleen artean ere sumatzen ari da auziak eragiten duen ezinegona. Izan ere, sare sozialen bidez, zenbait ikaslek euskarazko hezkuntza jasotzeko izan dituzten zailtasunak azaldu dituzte.


Summary: Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek bi asteko greba egingo dute. Martxoaren 20tik apirilaren 2ra egingo dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deitu dute grebara. Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin homologatzea exijituko dute. ELAk apirilaren 3ra arte luzatu du bere lanuztea.

Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek bi asteko greba egingo dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek agerraldia egin dute gaur Bilbon, Lan Harremanen Kontseiluaren aurrean, eta hala adierazi dute. «Martxoaren 20tik apirilaren 2ra bitarte lanuztea egingo dugu. Argi eta garbi adieraziko diegu bai enpresei, bai Osakidetzako zuzendaritzari homologazioa ez dela ukitzen; ziur gaude mobilizazioarekin eta borrokarekin lortuko dugula».

Bost urte daramatzate lan ituna negoziatu nahian. Hala ere, negoziazioa «blokeatuta» dagoela salatu dute. «Enpresekin hamaika bilera egin ditugun arren, hasieran bezala gaude». Euren helburua da garbitzaileen lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin homologatzea. «Ez gara homologaziotik harago doazen gaiak aldarrikatzen ari. Besterik gabe, Osakidetzako langileei aplikatzen zaizkien baldintza berberak aplikatzeko eskatzen ari gara».

Enpresen jarrera «erosoa» kritikatu dute sindikatuek: «Erantzukizuna Osakidetzako zuzendaritzari zuzendu diote; ez dute sindikatuekin ezer adostu nahi, Osakidetzako zuzendaritzaren aldez aurreko oniritzirik ez badute». Hori dela eta, bi urte daramatzate Osakidetzaren «atea jotzen», egoera desblokeatu nahian. Duela hilabete batzuk, bitartekaritza prozesua ireki zuten harekin, baina Osakidetzak izendatutako bitartekariak «proposamen pobre» bat besterik ez die helarazi. Gainera, salatu dute ia hilabete igaro dela azkenekoz haren berri izan zutenetik.

Eusko Jaurlaritzaren jarrera ere zalantzan jarri dute. «Zergatik inplikatzen da sektore maskulinizatuetako gatazketan, eta bizkarra ematen du lan gatazkaren protagonistak emakumeak garenean?» Jarrera horrek Martxoaren 8an egindako adierazpen instituzionalak «hitz hutsal» bihurtzen dituela adierazi dute. «Marketin hutsa da».

Aurreko greba gogoan

Ez da garbitzaileek egiten duten lehenengo greba. Izan ere, astebeteko greba egin zuten duela bi aste. «Gaizkile bezala tratatu gintuzten, eta dagokiguna aldarrikatzen ari gara». Gurutzetako ospitalean langileen aurka izandako «karga polizialaren irudiak» ongi gogoan dituztela esan dute, eta aste osoan pairatu zuten «presio poliziak itogarria» ere bai.

Nahiz eta oraindik ez dituzten grebarako gutxieneko zerbitzuak ezarri, sindikatuek aurreikusi dute Lan Sailak aurrekoak areagotuko dituela, Osakidetzak hala eskatu baitu. «Horrela bada, gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak eta neurrigabeak direla salatuko dugu, grebarako oinarrizko eskubidea urratzen dutelako».

ELA, apirilaren 3ra arte greban

ELA sindikatua ere greban dago, eta erabaki du apirilaren 3ra arte luzatuko duela lanuztea. Ohar bidez adierazi dutenez, helburua da negoziazioa desblokeatzea eta karrera profesionala ordaintzea. «Osakidetzak bere langileei 2019ko, 2020ko eta 2021eko lanbide karrera ordaintzearen ondorioz, garbiketako langile azpikontratatuek ere kobratzeko eskubidea eskatzen dute, ez besterik». Izan ere, langile azpikontratatuek ez dituzte urte horietako karreretako deialdiak kobratu, eta 2012koa ere ez. ELA ere Bilboko Lan Harremanen Kontseiluan mobilizatu da gaur goizean.


Summary: Netanyahuk ez du onartu Herzogek aurkeztutako erreforma judizialaren alternatiba. Israelgo presidente Isaac Herzogek ohartarazi du «gerra zibil baten ertzean» dagoela herrialdea. Protestak piztu dira berriro gaur goizaldean Jerusalemen, eta hamar lagun atxilotu dituzte.

«Israel amildegiaren ertzean dago». Horixe esan zuen atzo Israelgo presidente Isaac Herzogek, eta gerra zibil baten arriskuaz ohartarazi zuen. Agintean dagoen eskuin muturreko koalizioak aurkeztutako lege erreformak sortu du ika-mika; zeinak xede duen Israelgo Auzitegi Gorenaren eskumen judiziala mugatzea. Herzogek erreforma horren alternatiba bat aurkeztu zuen atzo, baina Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk esan du gaur koalizioko kideak ez datozela bat presidentearen planarekin.

Besteak beste, koalizioaren asmoa da Auzitegi Goreneko epaileak hautatzeko prozedura aldatzea. Proposatzen dute parlamentuan gehiengoa duen alderdiko bost politikarik eta oposizioko politikari bakarrak osatzea epaileak izendatzeko batzordea.

Herzogen proposamenaren arabera, ordea, hamaika kidek osatuko lukete batzorde hori: gobernuan indarrean dagoen alderdiko edo koalizioko lau ordezkarik, botere judizialeko hiru kidek, oposizioko bik eta Justizia ministroak eta Goreneko presidenteak hautatutako bik. Hamaikatik aldeko zazpi boto beharko lituzkete epaileak izendatzeko.

Sionistek, ultraortodoxoek eta Netanyahu buru duen Likud alderdiak osatutako koalizioaren beste helburuetako bat da Israelgo Parlamentuak eskumena izatea Auzitegi Gorenaren erabakiak baliogabetzeko. Zeresan handia piztu du horrek; izan ere, Netanyahuren intereseko neurritzat jo dute askok. Ustelkeriagatik auzipetuta dago lehen ministroa.

Herzogen alternatibak ez lioke Gorenaren erabakiak baliogabetzeko eskumena emango parlamentuari. Are, indartu egingo luke Knessetean legeak behin betiko onartzeko prozedura. Egun, lege proiektuek hiru bozketa gainditu behar dituzte onartuak izateko. Presidentearen proposamenaren arabera, lau beharko dituzte; lehen hiru bozketetan, aldeko 61 boto, eta azkenekoan, berriz, 80.

Aldekoak eta aurkakoak, bakoitza berearekin aurrera

Herzogen arabera, «herritarren parte handi baten iritzia islatzen du» aurkeztutako alternatibak, eta berretsi zuen «konpromisoa ezinbestekoa» izango dela Israelek bizirik irauteko. Koalizioko kideek, ordea, bereari eutsi, eta baztertu egin dute presidentearen dokumentua: «[Presidenteak] aurkeztu dituen proposamenek egungo egoera berera eramango gaituzte».

Bide beretik, Herzogen proposamena kritikatu dute koalizioko hainbat kidek. Finantza ministro Bezalel Smotrichek hauxe idatzi zuen bere Twitterreko kontuan: «Errespetu handia diot presidenteari. Baina hark aurkeztutako planak erreformaren aurkakoen asmo guztiak biltzen ditu. Beraz, ezin da konpromiso baterako oinarria izan». Knesseteko presidente Amir Ohanaren ustez ere, haren alternatibak ez dio irtenbiderik ematen botere judizialaren eta gobernuaren arteko «harreman txarrari».

Dena den, egon da haren plana txalotu duenik ere. Oposizioko lider eta Israelgo presidente ohi Yair Lapidek Herzog zoriondu zuen «herrialdeari kalte egin diezaiokeen krisi ekonomiko eta sozial bat saihesteko» egindako ahaleginagatik. Eta mezu hau plazaratu zien herritarrei: «Borrokan jarraituko dugu Israel judu, demokratiko, liberal eta sendo baten alde».

Koalizioaren eta presidentearen arteko tirabirek herrialdeko mugak gainditu dituzte. Atzo goizean Ipar Amerikako Federazio Juduko 30 lider iritsi ziren Israelera. Erreformaren kontuak «kezka larria» eragin du Amerikan bizi diren juduen artean, eta horren inguruan Israelgo agintariekin eztabaidatzeko egin zuten bisita.

Protestek ez dute etenik

Gobernuak euren asmoak iragarri eta gutxira piztu ziren protestak. Gaur bi aste, manifestariek herrialdeko errepide nagusiak blokeatu zituzten, eta Knessetera hurbildu ziren bozketa blokeatu nahian. Bada, gaur goizaldean ere kalera irten dira milaka lagun, eta hamar lagun atxilotu dituzte protestetan.

Jerusalemen bildu dira, eta kaleetan barrena marra gorriak margotu dituzte, norabide argi batekin: Auzitegi Gorenaren eraikina. Iparraldeko Haifa herrian, berriz, kostaldea blokeatu dute. Manifestariek salatzen dute koalizioaren lege erreformak helburu duela «demokrazia eta botere judizialaren eskumenak ahultzea».

Mobilizazioei negar gasarekin erantzun diete Israelgo segurtasun indarrek. Atxiloketen harira, Lapidek salatu du «areagotzen» ari dela manifestarien aurkako indarkeria, eta horren erantzuletzat jo du Israelgo Gobernua.


Summary: Errusiak AEBen dronea uretaratu zueneko bideoa argitaratu dute. Birritan gerturatu zitzaion Errusiaren aireontzia AEBen droneari; bigarrengo aldian erorarazi zuen, helizea jota.

Herenegun, Washingtonek egotzi zion Errusiari Itsaso Beltzean bere MQ-9 drone bat suntsitzea. Kremlinek hasieratik ukatu zuen halakorik egin izana; esan zuen «maniobra txar baten ondorioz» erori zela aireontzia uretara. «Probokazio gisa» ere hartu zuen Anatoli Antonov Errusiak Washingtonen duen enbaxadoreak dronea Errusiatik hain gertu pasatu izana. Kremlinen hitzok gezurtatu dituzte, ordea, AEBek: bideo bat argitaratu dute, non ikusten den gerra hegazkin batek nola erorarazten duen drone estatubatuarra.

Ikusten denez, birritan gerturatu zitzaion Errusiaren Su-27 aireontzia. Lehenengo aldian, erregaia isuri zion, eta gertutik pasatu zen; bigarrenean, berriz, erregaia isuri eta kolpea eman zion droneari helizean. Kolpearen unean, bideoaren seinalea galtzen da.

John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak adierazi du saiatuko direla dronearen hondakinak bilatzen eta berreskuratzen, nahiz eta uste duen ez direla «gai» izango.

AEBen arabera, «errutinazko zaintza lanak» egiten ari zen uretara erori zen dronea; Ukrainako gerra hasiz geroztik, ohikoa da bi herrialdeen aireontziak Itsaso Beltzean ibiltzea. Herenegun, ordea, Krimeako penintsulatik gertu detektatu zuten dronea, eta AEBei leporatu zien hura sartzea beretzat daukan aire eremuan eta hura «urratzea». Baina beren horretan jarraituko dute AEBek: Kirby bozeramaileak azaldu zuen aurrerantzean ere egingo dituztela hegaldiak «nazioarteko aire eremuan», eta horretarako ez dutela behar «errusiarren baimenik».

MQ-9 droneak zaintza lanetarako diseinatuta daude —30 bat orduko autonomia dute—, baina borrokarako gaitasuna ere badute. AEBetako indar armatuen webgunean zehaztuta dagoenez, orduko 480 kilometroko abiadura har dezakete gehienez, eta 2.200 kilo pisatzen dituzte. Antovoven hitzetan, 1.700 kilo lehergai garraia ditzake; Washingtonen arabera, zortzi misilentzako lekua dute. Drone bakoitza 52 milioi euro kostatzen da.


EBZk %3,5era igo ditu interes tasak

Summary: EBZk %3,5era igo ditu interes tasak. Puntu erdi igo du, hainbatek gutxiago igotzeko eskatzen zioten arren. Lagardek ez du likidezia krisirik ikusten «une honetan», baina uko egin dio tasen igoera gehiago datozela esateari.

Inflazioa lehentasun duela berretsi du Europako Banku Zentralak, eta, horregatik, bere asmoei eutsi die, eta interes tasa ofiziala puntu erdi igo du, %3tik %3,5era. Beraz, puntu laurdeneko igoera apalagoa baztertu du, aste honetan, finantza merkatuen egoera ikusita, nahiz eta halakorik eskatzen zioten ahots asko izan, uste dutenak interes tasak igotzen jarraitzeak bankuei eta finantza sistema berari kalte egin diezaiekeela.

Hori bai, Credit Suisseren egoeraren itzalpean, aurrekoetan ez bezala, Christine Lagarde EBZko presidenteak uko egin dio hurrengo bilkuretan tasen igoerarik espero daitekeen erantzuteari. «Argi daukagu epe ertainera inflazioa %2ra jaitsarazi behar dugula; hori lortzeko hartuko dugun bidea datuen araberakoa izango da. Azken egunetan finantza merkatuetan zabaldutako ziurgabetasun maila handia ikusita, ikusi behar dugu datu horiek zer dioten».

Inflazioa, «goregi» luzaz

Izan ere, batetik, martxoaren lehenean egindako banku zentralaren aurreikuspenak ditu EBZk. Haien arabera, inflazioa handia izango da luzaz eurogunean; «goregi» egongo da denbora «luzeegian». Otsailean, %8,5era jaitsi zen euroguneko inflazio tasa, energia prezio apalei esker, baina elikagaien prezioak %15 ari dira gora.

Eta azpiko inflazioa aurreikusi baino gehiago igo zen, %5,6ra. Elikagai freskoak eta energia gaiak aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazio hori da, hain zuzen, banku zentralaren buruko min handienetako bat une honetan. «Ez dugu aurrerapen handirik ikusten azpiko inflazioaren osagaien bilakaeran», esan du Lagardek.

Tentsioei adi

Hortaz, martxo hasierako azterketari men egin dio EBZk erabakia hartzean. Bestetik, ordea, ikusteko dago —baita EBZrentzat ere— azkenean zer gertatzen den finantza merkatuetan. SVB Silicon Valley Bankekin aurrena eta Credit Suisserekin ondoren piztutako ekaitzaren inguruko kezka hor egon da, EBZko presidentearen hitzetan. Ziurgabetasun handiak daudela esan du Lagardek, banku zentrala «oso adi» dagoela finantza merkatuetako gertakariei, «ager daitezkeen tentsioei».

Aldi berean lasaitasun mezua ere eman nahi zuen, eta presidenteak azaldu du EBZk hainbat tresna eta baliabide dituela, lehen ere, frogatu dutenak baliagarriak direla. Tresna horien artean daude, besteak beste, pandemiak aktibatutako zor erosketa programa, eta fragmentazioa (herrialdeko arrisku sarien arteko desoreka) saihesteko programa, zeina irailean onartu zuen EBZk eta oraindik ez duen aktibatu.

Lagardek, era berean, ez du ikusten kontrako eraginik prezioen egonkortasuna eta finantza merkatuen egonkortasuna bilatzeko helburuen artean. «Ez dago zertan aukera egin inflazioa borrokatzearen eta finantza egonkortasunaren artean, biak dira osagarriak».

Euroguneko bankuak Edonola ere, Lagardek ez du likidezia krisirik ikusten «une honetan». Eta uste du euroguneko bankuak askoz ere sendoago daudela 2008. urtean baino. Luis de Guindos EBZko presidenteordeak ere ildo hori jorratu du. Tasen igoerak bankuen marjinak handitzea ere badakarrela azaldu du. Gero, azaldu du SVB bankuaren kasua oso berezia dela eta Credit Suisseri buruz, Suitzako bankuarekiko euroguneko bankuen esposizioa «mugatua» dela, eta esposizio hori ez dagoela kontzentratua banku gutxi batzuetan.

Bestela ere, banka sektorea 2008an baino askoz ere erresilienteagoa dela esplikatu du De Guindosek, kapital handiagoa dutelako orain 10-15 urte baino, eta likidezia egoerak sendoagoak direlako.

Dena den, Bloomberg webgunearen arabera, De Guindosek EBZko gobernu kideei azaldu die badaudela eurogunean banku batzuk estutasunetan egon daitezkeela interes tasen igoerekin, eta dauzkaten negozio ereduekin.


Summary: Haurrei txerto gehiago jartzen hasiko da Osakidetza. B meningokokoaren kontrako txertoa finantzatuko da, eta giza papilomaren birusarena mutikoei ere jarriko diete

Ohiko txertaketa kanpainan izango diren aldaketen berri eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta pentsatuta daude, bereziki, umeen immunitatea indartzeko. B meningokokoaren kontrakoa txertoa finantzatuko da; 2023ko urtarriletik aurrera jaiotako haurrei jarriko zaie, hiru dositan: bi hilabete dituztenean, lau hilabete dituztenean, eta urtea konplitutakoan.

Badira aldaketa gehiago: 6 hilabete eta 5 urte arteko haurrei gripearen txertoa jarriko zaie, 6 urte dituztenean polioarenaren kontrako dosi erantsi bat jarriko zaie, eta nerabezaroaren atarian, 12 urterekin, giza papilomaren birusaren kontrako txertoa jartzeko irizpidea zabalduko da: neskatoei jartzen zitzaien, baina orain mutilei ere jarriko zaie.


Summary: Euskal Herritik Erresuma Batura bidaiatzeko baimen elektronikoa beharko da. Datorren urtean jarriko da abian neurria. Turistek, lanagatik bidaiatzen dutenek eta herrialdean sei hilabete baino gutxiago egonen diren ikasleek beharko dute.

Erresuma Batuak bidaiatzeko baimen elektronikoa eskatuko die bertara sartzeko bisa behar ez duten herrialdeetako bidaiariei; besteak beste, Euskal Herrikoei. Gaur eman dute neurriaren berri, eta 2024an jarriko dute abian. Hauek beharko dute: turistek, negozio bidaian doazenek eta Erresuma Batuan sei hilabete baino gutxiago egonen diren ikasleek. Bi urterako balioko du, baita herrialdean behin baino gehiagotan sartzeko ere. Hala ere, oraindik ez dute jakinarazi zein izanen den baimenaren prezioa.

Baimena eskatzeko, aplikazio edo webgune baten bitartez, bidaiaren arrazoiari buruzko galdera batzuk erantzun beharko dira, eta argazki bat ere igorri beharko da. Horren bidez, autoritateek bidaiariaren datu biometrikoak aztertzen ahalko dituzte. Adierazi dutenez, baimenak hiru lanegunen buruan bidaliko dira; hala ere, gehienak epe hori baino lehenago onartuko dituztela espero da. Ez da planteatzen salbuespenik ezartzea aurreikusi gabeko lan bidaietarako.

Neurri horren berri jakitean, Europako Batasunak aurreikusten du datorren urterako martxan jarriko dutela ETIAS Europan Bidaiatzeko Informazioa eta Baimen Sistema. Horren arabera, Schengen eremutik kanpo dauden herrialdeetako bidaiariek zazpi euro ordaindu beharko dituzte herrialde horietan sartzeko baimen batengatik. Hiru urteko balioa izanen du dokumentu horrek.


Hasi da Iruñean azken Foro Soziala

Summary: Hasi da Iruñean azken Foro Soziala. «Diagnostiko partekatuan sakontzea eta egiteko dauden lanak identifikatzea» da foroaren helburua.

VI. Foro Soziala egiten ari dira, azkenekoa. Iruñeko Planetariumean egin dute gaurko saioa, eta Donostiako Kursaal jauregian egingo dute biharkoa. Lehena egin zutenetik hamar urte betetzen diren honetan egingo dute oraingoa, eta azkena izango da, urtarrilean iragarri baitzuten bidea amaitutzat emango zutela. Gatazkaren ondorioen konponbidean aurrerapausoak emateko asmoz sortu zuten foroa, eta, hamar urteren buruan, uste dute jarritako helburuak bete dituztela, edo, behintzat, horiek gauzatzeko oinarria jarri dutela. Egiteko geratu diren lanak identifikatu nahi dituzte. Bakea eraikitzeko prozesu berezia. Ikaskuntza partekatuak etorkizuneko erronketarako da leloa.

Ikusi gehiago: Agus Hernan: «Foro Sozialari urte askoan begiekin entzun zaio; hori gainditu da»

Azaldu dutenez, gizarte zibileko 120 ordezkari dira parte hartzekoak bilkuran. Izan ere, horietako askorekin bildu dira azken asteotan, eta hamar urtez eginiko lanaren balantzeaz mintzatu dira haiekin, eta lan zikloa zergatik amaitu duten azaldu diete.

Foroaren antolatzaileen arabera, aktore guztiek onartu dute 2016. urtetik hona «aurrerapen handiak» egin dituztela eta aurrera egiteko «agertoki hobeak» sortu direla. Aurrerapen handienak lortu dira «erakundeek eta gizarte zibilak elkarrekin lan» egin dutenean.

«Aktore guztiak bat datoz bakea eraikitzeko prozesuaren fase bat ixten ari dela eta fase berri bat irekitzen ari dela».

Edonola ere, bakea eraikitzeko prozesua «amaitu gabe» dagoela uste dute, eta etorkizunean horretan jarraitzeko adostasunak finkatu nahi dituzte.

Egitaraua

Lohizune Amatriak aurkeztu du gaurko saioa. Hasteko, hainbat biktimaren ekarpena entzun da. Ondoren, Bizikidetza demokratikoa Nafarroan: aurrerapausoak, zailtasunak eta erronkak izenburupean, solasaldia egin dute Fernando Armendarizek eta Expe Iriartek, Fernando Reyk bideratuta.

16:45ean, bigarren solasaldia egin dute, eta, horretan, gizarte zibilaren protagonismoa aztertu dute, nazioarteko ikuspegitik. Berghof Foudationeko Veronique Dudouet eta ICIP Kataluniako Bakerako Nazioarteko Institutuko Kristian Herbolzheimer mintzatu dira, Teresa Todak bideratuta.

Eta, eguna amaitzeko, mahai ingurua egin dute 18:15ean, Bakea eraikitzeko prozesuaren aurrerapenak eta konpontzeke dauden erronkak izenburupean. Paul Rios, Anaiz Funosas eta Agus Hernan aritu dira, Maider Marañak moderatuta. 19:30ean amaitu dute gaurko saioa.


Amaitu da Foro Sozialaren azken saioa

Summary: Amaitu da Foro Sozialaren azken saioa. Zuzenean eskaintzen ari da BERRIA azken saio hori, Donostiako Kursaal jauregitik. Brian Currinek emango dio amaiera.

Atzo hasi ziren VI. Foro Soziala egiten Iruñeko Planetariumean, eta gaur amaituko da azken saioa Donostiako Kursaal jauregian. Azken foroa da, urtarrilean iragarri baitzuten bidea amaitutzat emango zutela. 09:30ean hasi da, eta BERRIA zuzenean ari da ematen, soinu eta irudiaren bidez. Eneko Callek aurkeztu du.

Eneko Goia Donostiako alkateak zabaldu du saioa. Ondoren, adiskidetzea Kolonbian nola egin zuten azalduko du Gerson Ivan Arias Ortiz Kolonbiako Egiaren Batzordeko elkarrizketa sozialerako zuzendariak.

Ikusi gehiago: Veronique Dudouet: «Borondatea bada, aurreikus ditzakegu egia batzordeak»

10:15ean, Atalez atal egindako prozesu bat mahai-ingurua egingo dute. Horretan, biktima guztien eskubideez mintzatuko da Aitzpea Leizaola, ETAren armagabetzeaz eta desegiteaz Txetx Etxeberri, preso eta iheslarien inguruan Aitzol Asla, memoriaren eraikuntzari buruz Txemi Perez, eta genero Ikuspegiaz Mari Luz Esteban. Tasio Arrizabalagak bideratuko du solasaldia.

12:00etan, foroa amaitzeko ekitaldia egingo dute, eta, horretan, Brian Currin mintzatuko da Biktima guztiei omenaldia izenburupean. Amaitzeko, prozesuaren ikaskuntzak eta ondorioak azalduko dituzte Nekane Altzelaik, eta Agus Hernanek.

Bi egun

Bakea eraikitzeko prozesu berezia. Ikaskuntza partekatuak etorkizuneko erronketarako lelopean egin dute azkeneko Foro Soziala. Gizarte zibileko 120 ordezkari ziren parte hartzekoak. Bakea eraikitzeko prozesua «amaitu gabe» dagoela uste zuten Foro Sozialekoek, eta, azken saioarekin, etorkizunean horretan jarraitzeko adostasunak finkatu nahi dituzte.

Atzoko saioan Nafarroako bizikidetza demokratikoaz aritu ziren, gizarte zibilaren protagonismoa nazioartetik nola ikusi duten azaldu zuten, eta bake prozesuan hamar urteotan egin diren aurrerapenak eta konpontzeke geratuko arazoak aztertu zituzten.


Summary: NBEren ikerketa baten arabera, Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin ditu Ukrainan. Nahita egindako homizidioak, tortura sistematikoa, eta, besteak beste, adingabeen deportazioa izan direla jaso dute. Gertatutakoa Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoa dela iruditzen zaie adituei.

NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainara bidalitako adituen arabera, Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin ditu herrialdeko hainbat eskualdetan. Ia urtebete iraun duen ikerketaren berri eman dute gaur, eta nabarmendu nahikoa ebidentzia dituztela Kremlineko agintariak jopuntuan jartzeko. Azken txostenean jaso dutenez, krimen horien artean daude nahita egindako homizidioak, tortura sistematikoa eta, besteak beste, adingabeen deportazioa.

«Batzordeak ondorioztatu du Errusiako indar armatuek erasoak egin dituztela jendea zegoen eremuetan, gutxietsiz, antza, zibilen sufrikarioa eta mina», azpimarratu dute. «Eraso neurrigabeak izan ziren». Hiru pertsonak osatu dute batzordea —Norvegiako Erik Mosek, Bosnia eta Herzegovinako Jasminka Dzumhurrek eta Kolonbiako Pablo de Greiffek—, eta, lana ontzeko, zortzi aldiz bidaiatu zuten Ukrainara; 56 hiritara joan ziren, eta 600 bat pertsona elkarrizketatu zituzten; gainera, txikitutako tokiak ere bisitatu zituzten. Datorren astean aurkeztuko diote txostena NBEren Giza Eskubideen Batzordeari.

Ikusi gehiago: Errusiak AEBen dronea uretaratu zueneko bideoa argitaratu dute

Dokumentuan nabarmendu dutenez, Errusiako indarrek Ukrainan aurrera egin ahala, ugarituz joan ziren gerrarekin zerikusirik ez zuten zibilen hilketak. Beste batzuk, ordea, atxilotu egin zituzten, eta atxikitze zentroetara eraman. Eta leku horietan torturak egin ziren, «ukraineraz hitz egiteagatik» edo, esaterako, «Errusiako ereserkiaren hitzak ez gogoratzeagatik». Orduan, besteak beste, deskarga elektrikoak jasan zituzten, edo sabaitik zintzilikatu, «loroaren jarrera» hartuz. Zentroetatik kanpo sarekadak egitean, Errusiako soldaduek sexu indarkeria baliatu zuten emakumezkoen eta gizonezkoen kontra egiteko, edo hori erabiltzearekin mehatxatu zituzten.

Adingabeen deportazioari dagokionez, ikerketarako elkarrizketatutako lekuko batzuek adierazi dute adinez txikienek beren familiekiko harremana behin betiko galdu dutela «beharbada».

Txostena osatu duen batzordeak azpimarratu du, aldi berean, gizateriaren kontrako krimentzat hartu beharko liratekeela Errusiako indarrek iazko urritik aurrera Ukrainako energia azpiegituren aurka egindako erasoak. Horiek ehunka mila pertsona utzi zituzten berogailurik eta argindarrik gabe udazkeneko eta neguko hilabeterik hotzenetan.

Genozidiorik ez

Horiek guztiak horrela, gertatutakoa NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoa dela uste dute NBEk Ukrainara bidalitako adituek. Aintzat hartu behar da, hain zuzen, The New York Times egunkariak herenegun kaleratutako informazio baten arabera auzitegi horren asmoa dela Errusiako funtzionarioen kontrako bi auzibide irekitzea, adingabeak bahitzeagatik eta energia azpiegiturei nahita eraso egiteagatik gerra krimenak leporatuta.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak berak egotzi izan dio Errusiari Donbassen «genozidioa» egitea. Baina ikerketaren egileek jakinarazi dute ez dutela halakorik egiaztatu. Erantsi dute, ordea, horrekin lotuta, «zenbait alderdik» zalantzak eragin ditzaketela.

Ukrainako indarrek urratutako giza eskubideak eta gehiegikeriak ere aztertu dituzte NBEren adituek, eta adierazi «urraketa gutxi batzuk» egin direla, zeintzuetan Errusiako soldaduak torturatuak edo tirokatuak izan ziren.


Summary: Israelek lau palestinar hil ditu tiroz Zisjordanian. Beste 20 lagun ere zauritu ditu, eta horietako lau larri daude. Guztira, gutxienez 85 palestinar hil dituzte aurten.

Erasoek ez dute etenik, eta tentsioa eta indarkeria ere gero eta handiagoak dira. Israelek lau palestinar hil ditu tiroz gaur goizean Zisjordania iparraldean egindako erasoan, horietako bat adingabea; gainera, 20 lagun inguru zauritu ditu, eta lau larri daude. Palestinako Osasun Ministerioak eman du erasoaldiaren berri.

WAFA albiste agentziaren arabera, Israelgo indarrak Jenin hiriaren erdigunera joan dira, eta herritarrez betetako kale batean egin dute tiroketa. Hildako lau lagunetatik hiru identifikatu dituzte, eta jakinarazi dute 16, 28 eta 29 urte zituztela. Agentziak gaineratu du Israelek errefortzu militarrak deitu dituela hirian eta errefuxiatuen esparruan, eta tiroka hasi dela herritarren eta haien etxeen aurka.

Israelgo armadak adierazi du Jeningo kanpalekuan «lanean» ari zirela segurtasun indarrak.

Azkenaldian, sarri izaten ari dira sarekadak. Guztira, gutxienez 85 palestinar hil ditu Israelek 2023an: horietako hamasei, adingabeak. Palestinako Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 2000. urtetik ez zen halako urte hasiera bortitzik izan.


Summary: Aretxabaletako udaltzain bat kaleratu dute, hainbat emakumeri eraso egiteagatik. Udalak erasoa gaitzetsi du. Barakaldon ere, bi gizonezko atxilotu dituzte, beste gizonezko bati lapurreta egin eta sexu eraso bat egitea leporatuta

Udaltzain batek egindako eraso matxista gaitzetsi du Aretxabaletako Udalak. Adierazpen instituzional baten bidez, babesa adierazi die udalak «erasoa pairatu duten emakumeei eta haien ingurukoei», eta adierazi du indarkeria matxista, kalean ez ezik, beste espazio ugaritan ematen dela: «Familian, etxean, lantokian… eta, zoritxarrez, baita gure udaletxean ere».

Azaldu du prozesu «luzea» izan dela erasoaren ondorengoa, eta «argi» geratu dela «asko» dagoela hobetzeko indarkeria matxistaren identifikazioan eta hura jasaten duten emakumeen arretan. Bide horretatik, udalak erabaki du espedientatutako udaltzaina ez dela bueltatuko bere lanpostura, «ulertzen baita hori biktimekiko indarkeria instituzionala izango litzatekeela».

Erasoa 2021eko otsailaren 23an gertatu zen. Erasotzaileak tableta bat ezkutatu zuen motxila batean, eta aldagelan utzi zuen grabatzen, lankide emakumezkoen irudiak grabatzeko. Lankideek eurek aurkitu zuten tableta. Gizona intimitatearen aurkako delitu batengatik zigortu zuten. Zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina ez du bete beharko berriro beste deliturik egiten ez badu. Irudiak ezabatu egin dituzte. Epaia irmoa da, eta ez da helegiterik izango.

Barakaldoko erasotzaileak, kartzelara

Kartzelara sartu dituzte Barakaldoko gizonezko bati bere etxean lapurreta egitea eta sexualki erasotzea egotzita atxilotu zituzten bi gizonezkoak. Martxoaren 9an gizonezkoak salatu zuenez, goizaldean ezagutu zituen bi erasotzaileak, taberna batean, eta hirurak bere Barakaldoko etxera joan ziren. Bertan, bi erasotzaileek eskuak lotu zizkioten, eta jipoitu egin zuten, dirua emateko eskatzen zioten bitartean. Sakelakoa ostu zioten azkenean, eta bietako batek sexu erasoak egin zizkion.


Summary: Euskaltzaindiak eta Lizarrako Udalak lankidetza hitzarmena sinatu dute lehen aldiz. Lau urterako ituna izanagatik, «lankidetza egonkorra finkatzeko» xedea dute aldeek. Ikastaroak, hitzaldiak eta gazteen artean euskara sustatzeko egitasmoak antolatuko dituzte, besteak beste

Euskaltzaindiak eta Lizarrako Udalak lankidetza hitzarmena sinatu dute lehen aldiz. Itunak lau urteko iraupena du, baina «lankidetza egonkorra finkatzeko helburua» nabarmendu dute bi aldeek, eta elkarlan horren bidez adostuko dira «euskararen sustapenaren esparruan» antolatuko diren egitasmoak eta jarduerak. Lizarrako alkate Koldo Leozek eta Euskaltzaindiaren Nafarroako ordezkari Sagrario Alemanek sinatu dute hitzarmena, udaletxean eginiko ekitaldian. «Euskaltzaindian euskalgintzako eta administrazioko hainbat eragilerekin zubiak eraikitzeko gogoz eta asmoz ari gara lanean, eta horren adibide dugu honako hitzarmen hau. Elkarlan honek etorkizunean euskararen zabalkundean fruituak emanen dituelakoan gaude, bai Lizarran, bai Nafarroa osoan ere», azaldu du Alemanek.

Gaur sinatutakoa arnasa luzeko ituna da, baina bi erakundeek konpromisoa hartu dute 2023an zenbait jarduera antolatzeko: Euskara Batuaren Eskuliburuaren eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren erabileraren inguruko prestakuntza saio bat; euskal izen-deiturei, tokiko toponimoei eta etxe izenei buruzko hitzaldi bat; eta, azkenik, gazteen artean euskararen erabilera sustatzeko egitasmo bat. Horrez gain, Lizarrako Udalak euskarari buruzko kontsultak egiten ahalko dizkio Euskaltzaindiari.

«Hitzarmen honen bidez, bi erakundeen arteko elkarlan iraunkorrerako lehenengo pausoa eman du Lizarrako Udalak. Hori horrela izanik ere, akordioa sinadura hutsa baino gehiago dela nabarmendu nahiko nuke; izan ere, helburua euskara herritarron artean zabaltzea bada ere, erakundeak jendartearen zerbitzura jartzeko saiakera ere bada», esan du Leozek. Aurrerantzean, euskarari lotutako gaiei dagokienez, Euskaltzaindia izanen da Lizarrako Udalaren erakunde aholku-emaile ofiziala. Udalak euskararen alorrean eginiko lana goraipatu du akademiak, «bereziki, hizkuntzaren sustapenaren, sentiberatzearen eta erabileraren eremuan».


Erreformaren gakoak

Summary: Erreformaren gakoak.

Frantziako Parlamentuko Batzorde Paritarioak zenbait aldaketa egin ondoren, honakoak dira erretretaren erreformaren puntu nagusiak:

Erretreta, 64 urtetan. Erretreta hartzeko adina 62 urtetik 64 urtera gibeleratuko da, progresiboki: urteko, hiru hilabete atzeratuko da, eta 2030an izango dira 64 urte. Elbarriek 55 urtetan hartu ahal izango dute erretreta, eta 62 urtetan, berriz, ezgaitasuna onartua dutenek.

Erregimen bereziak. SNCFko langileekin 2018an egin zen bezala, RATP, EDF eta beste erregimen berezi gehienetako langile berriak erregimen orokorrean sartuko dira. Gaur egungo langileek, ordea, ez dituzte baldintzak galduko.

Kotizazioak. Pentsio osoa jasotzeko kotizatu beharreko urteak emendatzen aritu dira azken urteetan. 2035erako 43 urtera heldu behar zuen kotizazioan denborak, baina orain 2027ra aitzinatu nahi dute. Erretreta 67 urtetan hartzen dutenek beti jasoko dute pentsio osoa.

Lan bizitza luzeak. Lan merkatura gazte sartutakoek erretreta lehenago hartu ahal izango dute: 18 urte baino lehenago hasitakoek, 60 urtetan. 21 urte bete aurretik gutxienez bost hiruhileko lan egindakoek ere erretreta aitzineratu ahal izango dute, betiere 43 urtez kotizatu badute eta gutxieneko adin bat betez gero.

Adineko langileak. Sistemaren arazoetako bat da adineko langile asko lanik gabe geratzen direla erretreta hurbil dutenean. Hori gutxitze aldera, enpresa handiek jakinarazi beharko dute adineko langileen zer kopuru duten eta zer egingo duten tasa hori handitzeko. Egiten ez dutenek zigor bat jaso ahal izango dute. Gainera, LRk eskatuta, 60 urtetik gorakoentzat kontratu berezi bat izango da, kotizazio txikiagoekin. Azken testuak dio proba bat egingo dutela 2023-2026an.

Emazteak. Ama izandako emazteek %1,25eko gainsari bat izango dute haien pentsioetan, baldin eta 64 urteren aurretik 43 urtez kotizatu badute.


Summary: Gaztelu baten aztarnak aurkitu dituzte Oñatiko Gazteluaitzen. Asteburuan aurkitu ditu aztarnak Aranzadi zientzia elkarteak, eta X. edo XI. mendekoak direla uste du

Asteburuan Aranzadi zientzia elkarteak egindako indusketetan ondorioztatu dute, baietz, gaztelu bat egon zela garai baten Gazteluaitzen (Oñati, Gipuzkoa). Hipotesien arabera, Goi Erdi Aroan –X. edo XI. mendean– egon zen gaintxoan eta aurkitutako aztarnen arabera, ez zen oso handia izango.

Gazteluaitzen hiru tokitan egin dituzte asteburuan indusketa arkeologikoak, eta ondorio argia atera dute: gaztelu bat egon zen Gazteluaitzen. Hipotesien arabera, gaztelu txikia izango zen, tontorrean soilik aurkitu baitituzte aztarnak. Antxoka Martinez arkeologoaren esanetan, «gaztelu txikia izango zen, Goi Erdi Aroan egongo zen, X. edo XI. mendean, eta bigarren mailako bide bat behatzeko erabiliko zen, seguru asko». Gainaldean, horma txiki bat ikusi dute, bai eta, gaztelua kokatuta egon zen eremuan harriak ondo landuta daudela ere. Terrazamenduaren aztarnak ere aurkitu dituzte, bai eta betelana egiteko erabili zituzten harriak ere.

Segi irakurtzen Goiena.eus webgunean: Gazteluaren aztarnak aurkitu dituzte Gazteluaitzen


Summary: Oskar Kokoschkaren atzera begirakoa zabalduko du Bilboko Guggenheim museoak. Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan hasi, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu arteko ibilbidea aztertuko du erakusketak, 120 obraren bitartez. Irailaren 3ra arte egongo da ikusgai.

«Espresionista naiz, bizitza espresatzea baita egiten dakidan gauza bakarra». Hala definitu zuen bere burua Oskar Kokoschka artista austriarrak (Pochlarn, Austria, 1886 - Montreux, Suitza, 1980). Etengabe berritzen aritu zen margolaria, eta, hain zuzen, ideia hori baliatu dute Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek ere haren lanaren nondik norakoak azaltzeko. Oskar Kokoschka: Vienako errebeldea deitu dute bilduma, eta Dieter Buchhart eta Anna Karina Hofbauer aritu dira komisario lanetan. Guztira, 120 obra inguruko atzera begirakoa osatu dute, eta irailaren 3ra arte egongo da ikusgai.

Erakusketa kronologikoki antolatuta dago. Zehazki, Lehen Mundu Gerraren aurrekoak dira artistaren aurreneko obrak: giza gorputza eta haren adierazpideak ziren orduko gai nagusiak. Trazu sotil baina adierazkorrekin irudikatzen zituen modeloen mugimenduak, eta berehala hasi zen jaioterrian arrakasta lortzen. «Horixe izan zen Kokoschkaren kritika erradikalaren hasiera: zeharo erradikalak dira erakusten dituen diseinu, lerro eta esperimentazio kromatikoak», azpimarratu du Buchhartek.

Bereziki, erretratugintza landu zuen artistak, eta hasiera-hasieratik jaso zituen horiek egiteko enkargu ugari: modeloak barnean zuen ni-a erakusten saiatzen zen une oro. Erakutsi zuen erradikalismoaren ondorioz, baina, naziek jomugatzat hartu zuten, eta «arte degeneratuaren» ordezkari izendatu zuten.

Garai hartan ezagutu zuen Alma Mahler konpositorea. Artistak marrazki bat egin zion pianoa jotzen ari zen bitartean, eta hala abiatu zen euren maitasun harremana. Kokoschkaren musa ezagunena izan zen konpositorea; egin zizkion erretratuak ugariak dira. Hala ere, obsesio bilakatzera iritsi zen azkenean Mahler Kokoschkarentzat. Horren erakusgarri da erakusketan ikusgai dagoen Iturburua obra. «Panpina bat bezala irudikatzen du Mahler, hamar urtez egon zen obra errepasatzen», azaldu du Hofbauerrek.

1914an eten zuen maitasun harremana Mahlerrek, eta jarraian sartu zen armadan Kokoschka, Lehen Mundu Gerra hasi eta berehala. Bitan zauritu zuten margolaria, eta, azkenik, Dresdenera (Alemania) lekualdatu behar izan zuten. «Depresio sakon bat eragin zion gerrak, eta horixe islatuko du aurrerantzean bere lanetan: etengabe aritzen zen bere burua zalantzan jartzen», azaldu du Buchhartek. Garai hartakoa da Autorretratua: «Artistak serio begiratzen dio ikusleari, eta eskuarekin, gerran zauritu zuten eremua seinalatzen du». Sasoi hartako obrak koloreen bizitasunagatik dira ezagunak, batez ere.

Bizitza nomada

Handik, mundu osoan barrena bidaiatzeari ekin zion artistak, Paul Cassirer galeristaren babes ekonomikoari esker. Tartean, Europan, Ipar Afrikan zein Ekialde Hurbilean izan zen. Eta, pixkanaka, eremu berriak arakatzen hasi zen. «Koloreen bitartez eratutako espazio bat sortu nahi dut», errepikatzen zuen artistak behin baino gehiagotan. Erretratuetan erabiltzen zituen teknikak paisaien pinturetara eraman zituen, eta, era berean, animalien erretratuak egiten ere hasi zen. Tigerlöwe obra nabarmendu dute bi komisarioek: «Artista zoo bat bisitatzera joaten zen, eta zain egoten zen tigrea kobazulotik atera arte. Askatasun osoz mugitzen zen animalia, eta tarte hori baliatzen zuen erretratua egiteko». 1926an Cassirerrek bere buruaz beste egin zuenez, diru iturririk gabe geratu zen Kokoschka, eta Vienara itzuli behar izan zuen 1932an.

Faxismoaren goraldiaren ondorioz, suntsituta aurkitu zuen hiria. Ekintzailea izan zen aktibismo politikoaren testuinguruan, eta bere lanetan gai politikoak lantzen hasi zen. «Faxismoaren aurka borrokatzeko konpromiso publikoa hartu zuen Kokoschkak; hainbat artikulu idatzi zituen, baita hitzaldiak antolatu ere», kontatu du Hofbauerrek. Hain zuzen, «erresistentziarako tresna gisa» erabili zuen artea.

Gerora, naziek Austria anexionatu zutenean, Pragatik Ingalaterrara ihes egin behar izan zuen. «Hutsetik hasi behar izan zuen», kontatu du Buchhartek. Hala, areagotu egin zen haren konpromezu politikoa, eta «bakezale» gisa nabarmentzen hasi zen. Sasoi hartakoa da, esaterako, Lagundu haur euskaldunak deituriko obra, 1936ko gerraren eraginez Hego Euskal Herritik ebakuatutako haurrei laguntzeko deia egiten zuena.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Suitzara joan zen margolaria, eta, han, «heldutasun handiko» obrak ekoizten jarraitu zuen. Besteak beste, Greziako eta Erromako arte eta arkitektura klasikoak margotzeari ekin zion, eta, komisarioen hitzetan, «askatasun artistiko agortezina» aurkitu zuen horietan. Time, Gentlemen Please da Kokoschkak margotu zuen azken margolana, eta, hain zuzen, horrekin ixten da erakusketa bera ere. «Taberna itxiko dutela esateko erabiltzen zen Time, Gentlemen Please (Mesedez, ordua da jaunak) esamoldea, eta, artista gisa, erretiroa hartuko zuela adierazteko erabili zuen», kontatu du Buchhartek.

Diziplina ugaritan maisu

Hainbat diziplinatan gailendu zen Kokoschka. Halere, artea izan zen haren bizitzako hari nagusia. Erakusketaz gainera, aukera egongo da artistaren beste hainbat alderdi ezagutzeko. IIkus-entzunezko pieza bat jarri dute ikusgai, Kokoschkaren ibilbidearen gakoetako batzuk erakusten dituena. Bestetik, irakurketarako eta kontsultarako gune bat ere prestatu dute. Halaber, katalogo bat ere badago eskuragarri. Margolariaren lanaren inguruko azterketa sakon bat da, eta erakusketan ikusgai dauden obren erreprodukzioekin batera, hainbat esku hartze irakur daitezke.

Bilboko Guggenheim museoak ez ezik, Parisko MAM Arte Modernoko Museoak ere parte hartu du erakusketan. Parisen egon da ikusgai lehenik, eta BBVAren babesarekin heldu da Bilbora.


Summary: Istiluak gertatu dira Reala-Erroma partidaren aurretik. Burua estalita zuen gazte talde batek aulkiak bota ditu Erromako jarraitzaileak zeramatzan autobusaren kontra. Ertzaintzak gutxienez hiru pertsona atxilotu ditu.

Istiluak gertatu dira Realaren eta Erromaren arteko partidaren aurrean, Anoetako estadioaren inguruan. Gutxienez bi pertsona zauritu dira, eta beste hiru atxilotu egin ditu Ertzaintzak, 19 eta 31 urte artekoak denak.

Partida aurretik tentsioa zegoen Anoetaren kanpoan. Ertzaintzak Errondoko pasealekua itxi du, eta bultzadak ikusi dira Erromako jokalariak zeramatzan autobusa sartu denean.

Erromako jarraitzailez beteriko autobus bat heldu denean, burua estalita zuen gazte talde batek ondoko taberna bateko terrazako aulkiak eta bestelako objektuak jaurti ditu. Barruan zeuden tifosiak autobusetik atera dira, borrokatzeko asmoz.

Ertzaintzak kargatu egin du zaleen aurka, eta haiek bengalak eta botilak bota dituzte. Ertzaintzak realzale bat atxilotu du, eta Erromako jarraitzaile bat erietxera eraman dute anbulantzia batean. Ertzaintzak realzale bat zauritu du hankan.

Ondoren, egoera baretu egin da, eta ez da bestelako istilurik gertatu.


Reala Europa ligatik kanpo

Summary: Reala Europa ligatik kanpo. Txuri-urdinak ahalegindu dira, baina minutuak aurrera joan ahala zapuztu zaie kanporaketa iraultzeko ametsa. Italiarrek joanekoan lortu zuten 2-0ekoa ondo kudeatu dute.

Realak amaitu ditu sasoi honetakoak, Europa ligari dagokionez. Talde txuri-urdina txapelketatik kanpo geratu da final-zortzirenetan. Donostiarrek ilusioz gainezka ekin diote itzulerako partidari, baina minutuek aurrera zapuztu zaie ametsa.Hutsean amaitu zuen Erromaren aurkakoa, eta joaneko emaitzak erabaki du kanporaketa. Kito.

Okerrik ezean, Reala itzuliko da Europako lehiara. Azken urteetako joera du berme. Ordea, ehungarren aldian amaitu zaio orain arteko bidea, bestelako desioa izan arren. Bi goleko aldea behar zuen jokoa berdintzeko, hirukoa nagusitzeko, baina halakorik ez da jazo. Zaleen erantzun bikainak—35.054 jarraitzaile bildu dira Anoetara— ez du ordainik izan zelaian. Egiari zor, Erroma eroso aritu da minuturik gehienetan, eta abantaila kudeatzea beste lanik ez du izan. Aldiz, etxekoak kamuts aritu dira azken metroetan, eta urrun ikusi dute final-laurdenetako helmuga.

Lehen zatiak agerian utzi zuen talde bakoitzaren nahia. Italiako multzoa presarik gabe zelairatu zen. Ailegatu, ikusi, eta sailkatu. Horixe zuen egitekoa. Realak, berriz, garaipenaren bila ekin zion norgehiagokari, baina zelaian ondo kokatzea izan zuen lehen egitekoa, Imanol Alguacil teknikariak bezperan ohartarazi moduan.Prestatzaile oriotarrak bere talde onentsuena zelairatu du. Hots, sasoiaren hasierako partean emaitzarik onenak lortzea ahalbidetu diona. Erdiko jokalariengan zamatu du jokoaren antolaketa, baina Erromak ez dio zirrikiturik utzi.Bi taldeek estu hartu dute aurkaria. Milimetrorik ere utzi gabe. Horrek zimeldu du bi areatako jokoa. Aukera gutxi izan da, eta bisitariek izan da hasietako argiena. Gola ere egin dute luzapenean, baina epaileak ezerezean utzi du, Smallingek baloia eskuarekin ukitu duela eta.

Realak hobeto ekin dio bigarren zatiari. Txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dute zelaian, eta estu hartu duten Erroma. Ate aurrean asmatzea falta, ordea. Aukera argiak izan dituzte bata bestearen atzetik, italiarren zelai zatian aritu baitira une oro. Alexader Sorlothek izan du estreinakoa; Mikel Oiartzabalek langara bota du baloia; Carlos Fernandezek bakar-bakarrik errematatu du; Take Kubo zelairatzeak espazioak zabaltzea ahalbidetu dio ..Baina kale.Kronometroak aurrera egin ahala makaldu da Realaren grina. Erasoko jokaldiak tantakatu egin dira partida amaierara gerturatu heinean, eta bost minuturen faltan, final-laurdenetara sailkatzeko ametsak ameskeria zirudien. Hasi bezala amaitu da norgehiagoka: hutsean berdinduta. Jose Mourinhori ezin hobeto atera zaio apustua. Deus egin gabe, aurrera. Apartekorik egin beharrik gabe, gainera. Lazioren aurkako derbia jokatuko du asteburuan, eta fresko izango ditu jokalariak.

Aldiz, Realari bukatu zaio aurtengo bira europarra. Espainiako liga besterik ez du aurrerantzean. Txapelketa horretan asmatu behar du orain, Europako kontagailua berriz ere martxan jartzeko. Norgehiagokaren aurretik istiluak izan dira bi taldeetako zaleen artean, Anoeta kanpoaldean. Hiru lagun atxilotu dituzte, eta beste bat erietxera eraman zuten, zaurituta.


Summary: Baztandarren Biltzarra aurten ere ospatuko dela iragarri dute. Bestaren 60. urteurrena izanen da uztailaren 16an, Elizondon. Urtarrilean, antolaketa taldeak adierazi zuen ardura hori utziko zuela, baina beste talde bat osatu dute «orain arte kide zirenekin eta kide berri anitzekin».

Aurten ere Baztandarren Biltzarra eginen dela adierazi dute jaiaren antolatzaileek: «Azken hilabeteotan, baztandarrok momentu gazia bizi izan dugu, baina, orain arte kide zirenekin eta kide berri anitzekin, ilusioa eta gogoa ardatz dituen talde polita osatu dugu». Gaur eman dute albistearen berri, Elizondon. Urtarrilean, jaia antolatzeaz arduratzen zen taldeak iragarri zuen ardura hori utziko zuela. «Haientzat ez zen erabaki samurra; izan ere, aitzinetik kide izan ziren guztientzat bezala haientzat ere, Baztandarren Biltzarra, besta izateaz gain, sentimendu berezia zen», erran dute prentsaurrekoan. Antolatzaileek, baina, erabaki hori hartu zuten ziklo bat ixteko garaia zela uste zutelako, eta beraiek denbora luzez aritu zirelako lan horretan.

Ikusi gehiago: «Besta hau ezin da itzaltzen utzi»

Erabaki horren ondorioz baztandar anitzek beren «nortasunaren zati handi bat» galdu izana sentitzen zutela adierazi dute agerraldian. Hortaz, talde berriak «ilusioz» hasi du bidea: «Talde askotarikoa osatzen dugu, eta ziur gaude aurten ere Baztandarren Biltzarra ederki loratuko dela». Aurtengoa, gainera, data berezia da, festaren 60. urteurrena baita: «1963an, Aralarrera egindako ateraldi batean, zenbait baztandarrek Baztandarren Biltzarra bestaren hazia erein zuten Aralarko kaskoan. Ilusioz ereindako hazia izan zen, auzolana, euskara eta baztandarron elkartasuna ardatz zituelarik».

Geroztik, hainbat oztopo gainditu behar izan dituen arren, urtero «loratutako» besta bat izan da Baztandarren Biltzarra. 1986an, adibidez, besta bertan behera gelditu zen, eta 2020an eta 2021ean ere bai. Hala ere, besta zaintzea lortu dutela nabarmendu dute, eta baztandarrek «zimeltzen utzi ezin» duten landarea dela. Izan ere, antolatzaileen iritziz, «Euskal Herri guztiko folklorearen erreferente eta topagune erraldoi bihurtu da».

Laguntza

Baztandarrei erran diete uztailaren 16rako baserritar jantziei «hautsak kentzen» hasteko, beren orgetarako ideiak prestatzeko, eta jarraitzeko Baztanen euskaraz «barra-barra solastatzen», Baztandarren Biltzarraren gisako «auzolan erraldoi bat» ez delako itzaliko. Hala ere, nabarmendu dute besta aurten ospatuko den arren beharrezkoa dela urtero kide berriak sartzea taldera, «elkartea bizirik mantentzeko eta orain arte Baztandarren Biltzarraren gidaritzan egon diren horiek hartu behar izan zuten erabakia ez hartzeko». Baztandar guztiei eskatu diete besta antolatzen laguntzeko, modu batean nahiz bertzean: «Gu motorra izanen gara, baina boluntarioen eta Baztango hamabost herrien laguntza ezinbertzekoa da besta hau behar bezala ospatzeko».


Summary: Iraki erasotzea ahalbidetu zuten aginduak indargabetzeko lehen urratsa egin dute AEBek. Senatari errepublikano batek eta demokrata batek aurkeztu dute proposamena Kongresuan. Ganberak datorren astean bozkatuko du.

Indar Militarra Baliatzeko Baimenek Irakeko bi gerrak ahalbidetu zituzten: 1991koa eta 2003koa. Baina ez horiek bakarrik. Izan ere, prozeduren helburua Iraken aurkako erasoaldiak baimentzea zen arren, Barack Obamak eta Donald Trumpek horiek baliatu zituzten bai EI Estatu Islamikoaren aurkako erasoak egiteko Iraken eta Sirian, baita Irango jeneral Qasem Soleimani hiltzeko ere.

Bi senatarik aurkeztu dute lege proposamena, Todd Young errepublikanoak eta Tim Kaine demokratak, nabarmenduz alderdi bien babesa duela egitasmoak. Kongresuak datorren astean bozkatuko du, Irakeko bigarren gerra hasi zela hogei urte betetzen direnean. Bi senatariek azaldu dutenez, gaur egun AEBentzako «aliatu garrantzitsua» da Bagdad Ekialde Hurbilean, eta baimenak atzera botatzeak agerian utziko luke «harekiko konfiantza».

«Hamarkadetan egin ez dugun zerbait egingo dugu Senatuko kideok: gerra ahalbidetu zuten baimenei buruzko eztabaida independente bat. Kongresuak erantzukizunez jokatu behar du, eta baimenok indargabetu», azaldu du Youngek. AEBetako presidente Joe Biden ere baimenak indargabetzearen alde agertu da.

Erabakiak ofizialki amaitutzat emango luke George W. Bushen aginduz hasitako Irakeko bigarren gerra, baina berretsi ere egingo luke erasoaldiak baimentzeko Kongresuaren eskumena.


Summary: Erreformaren aurkako protestak gogortu dituzte, eta bi zentsura mozio aurkeztu. Macronen aurkako zentsura mozioak aurkeztu dituzte eskuin muturrak eta LIOT zentristak. Parisen eta beste hiri askotan blokeoak antolatu dituzte sindikatuek.

Frantziako Gobernuak erretretaren erreforma bozketarik gabe aurrera atera izanak ondorioak ekarri ditu. Ostegun eta ostiral iluntzean egindako protesta jendetsuetan istiluak izan dira Parisen, Marseillan, Nantesen, Renessen eta Lyonen, bertzeak bertze. Gerald Darmanin Barne ministroak adierazi duenez, ez da «gorabehera larririk» egon, ez baita inor larriki zauritu. Hala ere, gutxienez 300ndik gora lagun atxilotu dituzte. Darmanin ministroaren hitzetan, manifestariak Macronen aldeko politikarien bulegoei eta eraikin ofizialei eraso egiten saiatu dira. Horrez gain, Parisko garbiketa zerbitzua greban dagoenez, bildu gabeko zaborra erre dute manifestariek.

Halaber, Parisen eta herrialdeko bertze zenbait hiritan blokeoak antolatu dituzte sindikatuek. Adibidez, ostiral arratsaldean Pausuko (Lapurdi) mugako joan-etorriak oztopatu dituzte.

Zentsura mozioak

Parlamentuan, iragarri bezala, Emmanuel Macron presidentearen aurkako zentsura mozioak aurkeztu dituzte. Bata, Marine Le Pen buru duem eskuin muturreko RNrena, eta bestea, LIOT zentristarena, ezkerreko batzuen babesarekin. Le Pen prest agertu da bigarren mozio hori babesteko.

Dena den LR Errepublikanoak alderdiko diputaturik ez da, oraingoz, alde azaldu. Eta gaur-gaurkoz egitasmoek nahikoa babesik ez dute aurrera egiteko. Eztabaidara eraman aurretik, Parlamentuaren mahaiaren oniritzia jaso behar dute; baliteke bihar edo astelehenean gertatzea hori.


Summary: Realak «gogor» gaitzetsi ditu Anoeta kanpoaldeko istiluak. Liskarrak izan dira bi taldeetako zaleen artean, baita Realekoen eta Ertzaintzaren artean ere. Ertzaintza zaleei oldartu zaie, eta gutxienez hiru atxilotu eta bi zauritu izan dira.

Realak «gogor» gaitzetsi ditu atzo Donostiako klubaren eta Erromaren arteko partidaren atarian Anoeta futbol zelaiaren kanpoaldean izan ziren istiluak. Ohar batean adierazi du «Realeko eta Erromako ustezko jarraitzaileek» eragin zituztela; aurreratu dute pertsona horiek ez dituztela bazkide gisara onartuko, ikerketek bazkide direla frogatzen badute.

Horrelako gertakariak futboletik eta kiroletik «oso urrun daudela» adierazi du zuzendaritzak. Horrek asko kezkatzen dituela gaineratu dute: «Futbola pertsona, hiri eta herrien arteko bilgune gisa ulertzen dugu, ez gorroto eta borroka gune gisa».

Harriak, bengalak, petardoak, sirena hotsak eta Ertzaintzaren oldarraldia; sua piztu zen atzo Donostian. Ertzaintzak hiru lagun atxilotu zituen, 19 eta 31 urte artekoak. Horietako bati desordena publikoak eta agintaritzaren aurkako atentatuaren delituak egotzi dizkiote, eta beste biei, desordena publikoak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez, istiluak Madril etorbidean hasi ziren, eta gero estadioaren inguruetara zabaldu. Giroa bero zegoen partidaren atarian. Multzo batek objektuak eta bengalak jaurti zituen Erromako zaleak Anoetara zeramatzan autobusaren kontra. Ibilgailutik irten ziren haiek, sututa. Ertzaintza bi taldeetako zaleei oldartu zitzaien.

Istiluen ondorioz, gutxienez bi zauritu izan ziren: Erromaren jarraitzaile bat erietxera eraman zuten anbulantzia batean, eta Ertzaintzak realzale bat zauritu zuen hankan. Larrialdietan artatu behar izan zuten zale txuri-urdina. Ertzainen oldarraldi «neurrigabeak» salatu ditu.

Egoera baretu egin zen partida hasitakoan, eta ez zen bestelako istilurik gertatu.

Autobus bat sutan, matxura baten ondorioz

Partida amaitu ostean, zale txuri-urdinak Azkoitira zeramatzan autobus batek su hartu zuen Zestoan, Arroako biribilgunetik Iraetara bidean. 00:15 aldera jazo zen. Autobusa kiskalita geratu zen, baina barruan zihoazen guztiak garaiz atera ziren ibilgailutik, eta ez zen zauriturik izan. Matxura baten ondorioz hartu zuen su.

Autobus batek su hartu zuen atzo, Anoetatik bueltan. Danbolin


Summary: Cascanteko eskolak PAItik ateratzea erabaki du. Ingelesez ikasteko programari uko egiten dion bigarren ikastetxea da. Aurretik, Castejongoa irten zen, traba administratibo ugari gainditu ostean.

Cascanteko Santa Vicenta Maria ikastetxe publikoak (Nafarroa) PAI Ingelesez Ikasteko Programa utziko du datorren ikasturtetik aurrera. Ez da bide hori hartu duen lehena: iazko ikasturtean, Castejongo Dos de Mayo eskola publikoak ere atzera egin zuen, programa hori «inposatu» zitzaiela eta «kalte handia» eragin ziela argudiatuta. Aurten, Nafarroako 116 ikastetxetan ezarria dago PAI. Hizkuntza eredu guztietan eskaintzen da, baina bitan dago hedatuen: gaztelania hutsezko G ereduan eta euskara irakasgai duen A ereduan.

Cascanteko eskolak erabakia orain hartu badu ere, PAItik ateratzeko prozesua ez da berehalakoa izanen. Era progresiboan kenduko dute, Hezkuntza Departamentuaren protokoloen arabera: irailean 2023-2024ko ikasturtean hasiko diren ikasle berriek ez dute ingelesezko eduki gehigarririk izanen; orain arte PAIn ikasi dutenek, ordea, programari eutsi beharko diote, Lehen Hezkuntzako 6. maila bukatu arte.

Antzeko bidea egiten ari da Castejongo Dos de Mayo eskola ere: zuzendaritzak eta klaustroak 2020an erabaki zuten PAItik ateratzea, baina Hezkuntza Departamentuak ez zien horretarako baimenik eman 2021-2022ko ikasturtera arte. Ikastetxe horren zuzendari Gemma Martinezek gogor hitz egin zuen ingelesezko programaren eta Hezkuntza Departamentuaren aurka iaz BERRIAn argitaratutako erreportaje batean. Zehazki, nabarmendu zuen programak «arazo handiak» eragin zizkiela irakasleei, zuzendaritza taldeari eta, batez ere, egoera zaurgarrian diren familiei; haurren ingeles maila ez zela nabarmen hobetu, eta, are okerrago, «gabeziak» sumatu zituztela gainerako ikasgaietan. Ez da kasu bakarra. Espainiako Estatuan, ia ehun ikastetxetan eten dituzte PAIren gisako «programa elebidunak», motibo bertsuak argudiatuta. «Nik argi daukat: PAI gurasoak dira. Zure familiak aukera badu eskolaz kanpoko akademia bat edo irakasle pribatu bat pagatzeko, ez duzu arazorik izanen; bestela... hor konpon», esan zuen Martinezek.

Ikusi gehiago: PAIren itzalak, arbelera

Yolanda Barcinaren gobernuak 2011-2012ko ikasturtean ezarri zuen lehen aldiz PAI, baina ingelesezko programak Nafarroako hezkuntza sarean txertatzeko ahaleginak askoz lehenagokoak dira. 1990eko hamarkadaren bukaeran, hazkunde betean zen D eredua, eta gaztelania hutsezko G ereduan, berriz, gero eta haur gutxiago matrikulatzen ziren. Egoera horretan, UPNren gobernuak British izeneko programa sortu zuen 1997-1998ko ikasturtean.

2007tik aurrera, TIL Hizkuntzen Trataera Integratua abian jarri zuen Miguel Sanzen gobernuak, egungo PAIren aurrekari zuzena. Hala ere, Barcina izan zen PAI programaren sustatzaile nagusia. Aurretiazko ikerketarik edo proiektu piloturik egin gabe ezarri zuen, eta Hezkuntza Departamentuko Ingeles eta Ikuskaritza zerbitzuen kontrako txostenei entzungor eginez. Bigarren fasean, 2012tik 2015era, azeleragailua zapaldu zuten: beste 60 eskola sartu zituzten programan, haiek nahi ala ez.

Ikusi gehiago: Mailukada bat PAI iltzatzeko

2015ean, hazkunde neurrigabe horri galga jarri nahi izan zion Uxue Barkosen gobernuak: martxan jarri zuten PAIren ebaluazio bat, eta atea ireki zuten programatik atera nahi zuten ikastetxeek horretarako aukera izan zezaten. Ebaluazioak agerian utzi zuen alde txikia zegoela PAI programako ikasleen eta gainerakoen artean ingeles mailari dagokionez. Hala ere, laukoak ez zuen programa eten. 2019an, PSN agintera iritsita, PAIren defendatzaile sutsua den Carlos Gimeno izendatu zuten Hezkuntza kontseilari. Iaz, PAI hizkuntza eredu bihurtzeko bideari ekin zion PSNren gobernuak, lege proposamen baten bitartez.


Summary: Abian da mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopa. Bediako (Bizkaia) Kolazino Eguna izango da Kopa osatuko duten zortzi probetan lehena. Egutegian izango dira Kilimon Trail, Manttaleren Berako maratoi erdia eta Azkaingo Skyrhune. Ultra distantziako Euskal Herriko Kopa apirilaren 15ean abiatuko da eta lau proba izango dira.

Asteburu honetan hasiko da Euskal Mendizale Federazioak eta Nafarroako Federazioak biek eskutik antolatutako mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopa. Bi federazio, zazpi herrialde, zortzi lasterketa... horrela abiatzen da Euskal Herria osotasunean aintzat hartuko duen Kopa iragartzeko bideoa. Lineako proba hauek 40 km artekoak dira, gutxi gorabehera 1500 eta 2000 metro arteko desnibel positiboa dutenak. Bediako (Bizkaia) Kolazino eguna izango da lehenbizikoa, bihar bertan.

Iaz egin zuten aurrenekoz mendiko lasterketen Kopa hau, Mireia Trigueros EMFko eskalada eta mendi lasterketen sekzioko arduradunak jakinarazi duenez. «Joan den urtera arte beste modu batera kudeatzen ziren lasterketak: ranking bat zegoen, lasterketa pila bat zegoen, eta haietan lortutako puntuazioaren arabera, rankingean gorago edo beherago zeuden korrikalariak. Guk beste era batera kudeatzea erabaki genuen, lasterketei protagonismo handiagoa emateko, probetan arbitraje bat izateko... eta Kopa moduan antolatzea erabaki genuen, beti egin izan den moduan. Iaz oso harrera ona izan zuen, eta aurten lau beharrean, zortzi proba sartu ditugu Kopan».

Biharko Kolazino Egunaren ondoren, Kopako bigarren proba, Kilimon Trail, Euskadiko Txapeketa izango da aurten. Mendaroko lasterketak, gainera, 10. urteurrena beteko du aurten. Kopa osatuko duten beste proba batzuen artan, Berako maratoi erdia, mendiko lasterketetan proba aitzindarietako bat, egutegian izango da aurten: XVII. Edizioa izango du lasterketak. Bukatu, berriz, Azkaingo Skyrhune entzutetsuarekin bukatuko da Kopa. Proba hori Golden Trail National Series nazioarteko zirkuituaren egutegian dago eta maila handiko korrikalariak hurbiltzen dira Azkainera (Lapurdi). Dena den, «azken proba horretara arte Kopako sailkapenean aurrena doazen hamarrek, bai emakumezkoek eta bai gizonezkoek, ziurtatua izango dute dortsala», jakinarazi du Triguerosek.

Zortzi proba horietatik bost emaitzarik onenak hartuko dira kontuan puntuaziorako, eta biharko Kolazino Eguna probak eta Irati Trail lasterketak % 20 gehiago puntuatuko dute. Izen-emateak irekita daude proba gehienetan, eta batean baino gehiagotan dortsalak amaituta ere bai.

Ultra distantzian, lau proba

Ultra distantziakoa ere Euskal Herriko Kopa izango da: «Enkarterrietakoarekin hasiko gara apirilaren 15ean, denbora laburrean ospe handia hartu duen Domusa Teknik izango da hurrengoa, gero etorriko da Leitzako Euskal Herria Mendi Erronka, eta azkena Beasaingo G2H izango da. Goierriko bi handien proba, gainera, ultra distantziako Euskadiko Txapelketa ere izango da».

Lasterketa bertikaletan, berriz, EMFren egutegian bakarra izango da aurten: Txindokiko Kilometro Bertikala, hain zuzen. Maiatzaren 7an izango da bertikal hori, Kanpezuko probaren egun berean.

Iaztik hona, gazteen kategorietan (kadeteak, jubenilak eta juniorrak) «jauzi garrantzitsua» izan dela azpimarratu du Triguerosek. «Denboraldi hasieratik bultzada handia eman nahi izan diegu gazteen kategoriei, eta teknifikazio talde bat sortu dugu 14 urtetik 17 urte bitarteko gazteekin. Iaz bost bat partaide izango ziren kategoria bakoitzean, eta aurten, adibidez Kolazino Egunean, 40 izango dira. Handia izan da jauzia. Aurreko asteburuan, adibidez, teknifikazio saio bat egin genuen Ander Garmendia entrenatzailearekin eta oso harrera ona izan zuen».

Nesken partaidetza ere pixkanaka gora doala azaldu du Trigerosek, eta horri ere bultzada ematen saiatuko direla nabarmendu du.

Logo berria ere sortu dute Koparako, podium baten itxura hartzen duten hiru mendiz osatua, urdinez lineako lasterketetarako, eta gorriz ultra distantziakoetarako. Aurten, 4.000 euro banatuko dituzte sarietan. Federazioen asmoa da Kopako probak bi urtean behin-edo aldatzen joatea, urtea joan eta urtea etorri beti berberak izan ez daitezen. «Egutegia zerbait dinamikoa izatea nahi dugu, beste probei ere aukera ematea, herri txikietako lasterketei ere bultzada ematea, arbitraje, irizpide eta arau jakin batzuen bidez proba horietan hobekuntzak sartzea...».

Lineako lasterketen Euskal Herriko Mendiko Kopa Martxoak 18 Kolazinoko Mendi Eguna (24 km / 1.700+) Apirilak 1 Kilimon-Trail (23 km / 1.650+) Apirilak 16 Berako Maratoi Erdia (21 km / 1.750+) Manttale Maiatzak 7 Kanpezu-Ioar Mendi Maratoi-Erdia (26,5 km / 1.930+) Ekainak 3 Irati Trail (31 km / 2.100+) Ekainak 24 Amurrio trail (31 km / 1.850+) Uztailak 22 Baztandarrak (21 km / 1.700+) Irailak 23 Skyrhune (21 km / 1.700+)

Ultra distantziako Euskal Herriko Kopa Apirilak 15 Enkarterri Extrem Maiatzak 6 Domusa Teknik 40MLK Ekainak 3 EH Mendi Erronka Uztailak 7-8 G2H

Euskadiko Txapelketak (EMF) Lineakoa Apirilak 1 Kilimon Trail

Kilometro Bertikala Maiatzak 7 Txindoki KB

Ultra Uztailak 7-8 G2H


Summary: Serbiako presidenteari «traizioa» egotzi diote, Kosovorekin harremana normaldu nahi duelako. Vucic eta Kurti bihar dira biltzekoak, EB bitartekari dela. Serbiako estatuburuak ziurtatu du ez duela Kosovoren independentzia aitortuko, Pristinarekin harremana normalizatu asmo duen arren. Vucicen dimisioa eskatzeko protestak egiten ari dira asteotan serbiar nazionalistak.

Aleksandar Vucic Serbiako presidentea eta Albin Kurti Kosovoko lehen ministroa bihar dira batzartzekoak, Ohriden (Ipar Mazedonia), Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburua bitartekari dela. Bilera horren asmoa da Balkanetako bi herrialdeen arteko harremanak normalizatzea, eta, era berean, Belgradi EBko kide izateko bidea erraztea. Vucicek atzo ziurtatu zuenez, «bazkide eraikitzailea» izango da biharko bilkuran, baina oroitarazi zuen bien arteko gerturatzeak ez duela aintzat hartuko Serbiako probintzia ohiaren independentzia aitortzea. Serbiako oposizioko alderdiek eta nazionalistek, ordea, mehatxutzat hartu dute estatuburuak Kosovorekin duen jarrera, eta herrialdeari «traizio» egitea leporatu diote. Hala, Vucicen dimisioa eskatzeko protestak egiten ari dira asteotan, Belgraden.

Hilabeteetako tirabiren ostean, Vucicek eta Kurdik joan den hilean onartu zuten EBk eta Ameriketako Estatu Batuek babestutako plan horretan oinarrituta negoziatzea. Bi aldeak ados jartzen badira, «aurrerapauso garrantzitsutzat» hartuko luke hori Bruselak, talde komunitarioaren babespean 2013an hasitako normalizazio prozesuaren ondoren. Hain zuzen, Borrellek bi agintariei atzo eskatu zien «ikuspegi eraikitzailearekin» joan daitezela bihar Ohridera. «Ezarritako epeak adostuz gero, Mendebaldeko Balkanek urrats handia egingo lukete Europarako bidean». Bide horretan, Vucicek nabarmendu zuenez, Serbia EBra hurbiltzeko garrantzitsua izango da Kosovorekin harremana normaltzea, herrialdearen «interes nazional handia» baita.

Beste ezer baino lehen, Serbiako presidenteak berretsi zuen Pristinak Kosovon gehiengo serbiarra duten udalerrien elkarte bat sortu behar duela —50.000 Kosovoko serbiar inguru dira—, besteak beste hezkuntzaren, osasunaren eta ekonomiaren alorretan autonomia izango duena; bi aldeek 2013an adostu zuten, Bruselaren bitartekaritzarekin, baina oraindik bete gabe dago, Vucicen esanetan. EBko planaren arabera, besteak beste, Belgradek eta Pristinak bi herrialdeetako herritarrak identifikatzeko dokumentu ofizialak onartuko dituzte, alde batetik bestera libre bidaiatu ahal izan dezaten.

Kosovo, «sakratua»

Hori bai: Kosovoren independentzia aitortzaren harira, Vucic argi mintzatu zen atzo Serbiako telebista kate bati emandako elkarrizketa batean: «Niretzat, normalizazioa ez da aitortza esateko eufemismo bat. Normalizazioa da harreman hobea izatea Kosovoko albaniarrekin, elkarren artean ditugun arazo ugari konpontzeko [...] elkarrekin lan egiteko eta etorkizunari elkarrekin begiratzeko». Kosovok 2008ko otsailaren 17an aldarrikatu zuen independentzia, alde bakarrez, eta Serbiatik bereizi zen. Belgradek, ordea, ez du aitortzen haren independentzia.

Vucic buru duen gobernua Mendebaldeak babestutako elkarrizketa akordiora hurbiltzeak haserrea olatua eragin du Serbiako nazionalista eskuindar eta kristau ortodoxoen artean; mobilizazio ugari antolatu dituzte azken egunotan, eta biharko ere protestara deitu dute, Vucicek dimisioa eman dezala eskatzeko. «Serbiako herriak, lur hau odolez zikindu zuenak, ez dugu Kosovo serbiarra entregatuko, Kosovo sakratua baita», esan zion Zorica Mojsic serbiarrak Reuters berri agentziari, joan den asteburuko manifestazioan.

Kosovok 2008ko otsailaren 17an independentzia alde bakarrez aldarrikatu zuenetik, Pristina eta Belgrad elkarri mokoka dabiltza, Serbiak ez baitu Kosovoren independentzia aitortzen. Eta bi herrialdeen arteko tentsioa are gehiago handitu zen Kosovok EBko estatu kide bihurtzeko eskaera egin zuenean, iazko abenduaren hasieran. Serbiarrak gutxiengoa dira Kosovon (%7), eta salatu izan dute Pristinako gobernuak baztertu eta diskriminatu egiten dituela.

Iazko urtearen amaiera aldera arte, Serbiak ez zien jaramonik egin Mendebaldeko erakundeen eta herrialdeen lasaitasunerako deiei, eta «borrokarako prest» jarri zituen bere armadako soldaduak Kosovoko mugan; hain zuzen, soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo zuten, Kosovoko serbiarrak «babesteko». Halaber, hango serbiarrek hamar egunez blokeatuta eduki zuten Kosovoko iparraldeko trafikoa, hango serbiarrek kamioiak geldituta eten baitzuten zirkulazioa. Abenduaren 29an hasi ziren Kosovoko serbiarrak mugan jarri zituzten barrikadak kentzen, Vucic haien ordezkaritzarekin batzartu ostean.


Summary: Garamendik ez du azaldu nola gertatu diren filtrazioak Etika Batzordean. Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez, esan du legeak galarazi egiten diola horretaz jendaurrean hitz egitea

Ate birakarien auzia eta, oro har, Etika Publikorako Batzordearen jarduera eztabaidagai izan dira Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, eta oposizioko taldeek zenbait galdera egin dituzte horren inguruan. EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak batzordean izandako filtrazioen auzia eraman du saiora, eta horretaz galdetu dio Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendiri. Sailburuak erantzun dio batzordeko kideek betebeharra dutela han jorratzen duten informazioa sekretupean gordetzeko eta, beraz, legeak galarazten diola jendaurrean horretaz hitz egitea. Edonola ere, Estarronari leporatu dio «gauzak nahastea» eta «funtzionario publikoen jarduera susmopean» jartzea.

Hain zuzen ere, informazioa sekretupean gordetzeko betebehar hori urratu izana leporatu zion EH Bilduk batzordeari joan den astean. Koalizioak esan zuenez, duela zenbait hilabete Unai Fernandez de Betoño legebiltzarkideak Garraio Plangintzako zuzendari Ivan Pedreiraren kasua eraman zuen Etika Batzordera, haren jokabidean «interes gatazka nabarmena» egon zela iritzita. Batzordeak kasua ebatzi ostean, legebiltzarkideak Pedreiraren abokatuaren mezu elektroniko bat jaso zuen, nahiz eta, teorian, batzordeko kideek baino ezin zuten jakin bera izan zela salatzailea. Mezu horretan, abokatuak auzitara eramatearekin egin zion mehatxu.

Bere hitzaldian, Estarronak esan du gertatutakoa «larria eta onartezina» dela, eta Garamendiri leporatu dio «ezer egin ez izana» mehatxuen aurrean, «lehen minututik horren jakitun egon arren»; izan ere, abokatuak Garamendiri ere igorri zion mezua kopian. Zenbait galdera egin dizkio: «Espero dut filtrazioa zeuk egin ez izana, baina batzordea osatzen duten gainerako lauretatik nor izan da? Lehenago ere filtraziorik egon da? Pentsatu duzu honen aurrean zerbait egitea? Eta gertatutakoaren ostean, nor ausartuko da ordezkari publiko baten jokabidea salatzera?».

Garamendik erantzun dio beti saiatu dela «zorroztasun juridikoz eta gardentasunez» jokatzen, eta Estarronak aipatutako gaiak jorratu dituztela batzordean, baina legeak galarazten diola horretaz adierazpenik egitea.

Ate birakariak

Oposizioko beste taldeek ere galdetu dute batzordearen jardueraz, bereziki ate birakarien auziari lotuta. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Miren Gorrotxategik gogorarazi du kode etikoa arautzen duen legea 2014an onartu zela, eta Etika Publikorako Batzordeari dagokiola hori betetzen dela bermatzea, baina orain arteko bere jardunean oso gutxitan egin dituela ordezkari publikoen jarduera txarretsi duten ebazpenak. «Hala ere, susmo arrazoituak daude ate birakariak zabalik ote dauden», erantsi du.

Gorrotxategiri Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun dio. Haren ustez, Etika Publikorako Batzordeak bere eginkizuna betetzen du, «eta hala egingo du aurrerantzean ere». Esan duenez, kargudun publikoen interesen kontra hain ebazpen gutxi egin izanaren arrazoia da «ordezkari gehien-gehienak zintzotasun eta gobernantza onaren irizpideen arabera» aritzen direla.

Gorrotxategik ihardetsi du ezen, batzordearen jarduera gorabehera, «zalantzaren itzala» hor dagoela oraindik, eta Jaurlaritzaren goi mailako bost ordezkari ohien kasuak aipatu ditu: guztietan, esparru publikoan aritzen ziren jarduerarekin zerikusia duten enpresetan hasi dira lanean kargu publikoa utzi eta denbora laburrera: «Badirudi gobernuak ez duela desberdintzen ordezkari politikoek lanera itzultzeko duten zilegizko eskubidea eta karguaz edo alderdiaren txartelaz baliatzea».

Gorrotxategik zalantzan jarri du Etika Publikorako Batzordearen osaketa, kide zenbait «alderdi politiko bati lotuta» daudelakoan, eta lehendakariari eskatu dio «ardura hartzeko eta egoera aldatzeko». Horren aurrean, Urkulluk erantzun du EAEk arlo honetan duen legezko esparrua «aitzindaria, zorrotza eta gardena» dela, eta «munduko demokraziarik aurreratuenen artean» dagoela: «Susmoa dut ate birakarien auzi honetan batzuk nahita ari direla nahasmena eragiten».

"Harreman zuzena"

PP-Ciudadanos taldeko Jose Manuel Gilek ere ate birakarien auziaz galdetu du, eta «eskandalutzat» jo du enpresa pribatuetan lanean hasi diren bost kargudun ohien auzia: «Gizartean kezka dago gai honen inguruan, eta badirudi zuk ez beste guztiok ikusten dugula arazoa». Urkulluk erantzun dio ordezkari publikoek badutela lanean aritzeko eskubidea kargua utzi ondoren, eta horri legeak eragozpen bakarra jartzen diola: ardura utzi eta hurrengo bi urteetan ezin izatea aritu ordezkari publiko izandako garaian «harreman zuzena» edukitako enpresetan. «Legeak ondo zehazten du zer den eta zer ez den harreman zuzena», erantsi du.


Summary: Macronek dio Frantziarekin AHTaren lotura egitea «mahaiaren gainean» dagoela. Frantziako presidenteak ez du «konpromiso zehatzik» hartu nahi izan. Aste honen hasieran eskatu diote EAEko, Galiziako, Kantabriako eta Asturiasko presidenteek Macroni ahalegintzeko lotura 2030erako prest egon dadin.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak Iñigo Urkullu lehendakariari esan dio Euskal Herria eta Frantziaren artean AHTaren lotura egiteko proiektua «mahaiaren gainean» dagoela eta «aztertzekoa» dela, baina ez du horren gaineko «konpromiso zehatzik» hartu nahi izan, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez. Urkulluk Frantziako eta Espainiako presidenteei bidalitako gutunari erantzun dio, hain zuzen, Macronek. Gutun horretan, lehendakariak eskatu die euskal Y-aren lotura arintzeko. Lehendakariak Espainia eta Frantziaren «konpromiso falta» salatu du.

Berez, 2030erako zegoen aurreikusita AHTaren lotura egitea Ipar eta Hego Euskal Herriaren artean, baina Frantziako Gobernuak iragarri du goizenik 2042rako egingo dutela lotura euskal Y-arekin. Horrek ezinegona sortu du Eusko Jaurlaritzan, eta Iñaki Arriola Garraioko sailburuak Europako Batasunari eskatu dio Frantziari «azalpenak» exijitzeko atzerapenaren inguruan.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere Galiziako presidente Alfonso Rueda, Kantabriako presidente Miguel Angel Revilla eta Asturiasko presidente Adrian Barbonekin bildu da aste honetan Gasteizen, eta lau presidenteek Espainiako Gobernuari eskatu zioten AHTak 2030erako Frantziarekin lotura izateko «ahalegin guztiak» egiteko.

Espainiak hartuko du Europako Batasunaren zuzendaritza aurtengo bigarren hiruhilekoan, eta Zupiriak zehaztu du kargu hori baliatzeko aukera daukala Espainiako Gobernuak AHTaren gaia hizpidera jartzeko, eta «posible den heinean» Frantziari presioa egiteko. Hain zuzen, Espainiako Presidente Pedro Sanchezek Urkulluren gutunari emandako erantzunean baieztatu du konpromiso hori hartuko duela.

Konpromiso falta

Gaur, Gobernuko kontrol saioan, Podemos-IUko Iñigo Martinez legebiltzarkideak Urkulluri galdetu dio Galiziako, Kantabriako eta Asturiasko presidenteekin batera egin duen bilkurari buruz. Lehendakariak esan du Europako «grabitate zentroa» ekialderantz mugitzen ari dela, eta horrek kezka eragiten diela presidenteei: «Ardatz atlantikoak Europari lotuta jarraitu behar du».

Horren harira, AHTaren loturak daukan garrantzia azpimarratu du, eta salatu Espainia eta Frantzia ez dabiltzala dagozkien konpromisoak betetzen trenbide bidezko konexioari dagokionez: «Bordele eta Akize arteko konexioa 2042. urtera atzeratzea eta Akize eta Hendaia arteko tartea prest egon dadin epe bat ez aurreikustea hartutako konpromisoak haustea da, eta horrek agerian uzten ditu Frantziako Gobernuaren kontraesanak». Gehitu du, gainera, Europak ezin duela onartu trenbide bidezko konexioa «estatu kide baten apeten araberakoa» izatea: «Hain gai delikatuak ezin ditu hainbeste aldaketa izan, ezin da modu inprobisatuan jokatu; ez da serioa».


Summary: Giza kate bat egingo dute 8.000 lagunek, euskara batuari gorazarre egiteko. Ikastolek eta Euskaltzaindiak antolatutako omenaldia da; Errenteria eta Donostia artean egingo da, hilaren 24an.

Ikastolak Herriari egitasmoak eta Euskaltzaindiak elkarlanean antolatu dute omenaldia; Batasunaren bidean izena jarri diote. Gaur goizean aurkeztu dute, Donostian. Ikastolen Elkartearen izenean Nekane Artolak hartu du hitza, eta Euskaltzaindiarenean, Miriam Urkiak. Omenaldiaren harira egingo den giza kateak 8.226 metro hartuko ditu; Errenteria, Pasaia eta Donostiako hainbat kale eta plaza zeharkatuko ditu.

«Euskal Herri osoko ikastoletako» haur eta nerabeak giza katean izango direla azaldu du Artolak; Gipuzkoako 30 ikastolek ikasleak bidaliko dituzte giza katera, eta gainerako herrialdeetatik ere hartuko dute parte ikasleek. Argi utzi du, hala ere, «nahi duten herritar guztiek» parte hartzeko era izango dutela: «Parte har dezaketen herritarren kopuruak ez dauka mugarik». Horiek horrela, euskaltzale guztiei bertaratzeko deia egin die. Ikasleek giza katean aparteko tokia izatea nahi dute, ordea, «transmisioaren garrantzia» nabarmentzeko. «Horregatik, izaera koloretsu eta baikorra izango du egitasmoak». Katean gutxienez ere 7.000 pertsonak parte hartuko dutela bermatuta dago ja.

Omenaldiaren ideia Errenteriako Orereta ikastolarena izan zen, 2023ko Kilometroak jaiaren egitarauaren barruan egiteko, baina, Ikastolak Herriari egitasmoaren «izaera nazionala» aintzat hartuta, «herrian jaiotakoa herriari itzultzeko» nahia ere agerikoa dela ikusita, horren barruan antolatuko da azkenean.

Giza katea Errenteriako Gamon zumarditik abiatuko da; Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko han jarrita dagoen eskulturaren paretik. Donostiako udaletxe zaharraren eraikiaren parean amaituko da, Parte Zaharrean. 11:00etan hasi eta 11:30ak arte egongo da giza katea osatuta. Ondoren, bost gune egokituta izango dituzte antolatzaileek, horietan euskara batua goraipatzeko ekitaldiak egiteko. Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan egongo dira gune horiek.

Orereta ikastolako hainbat gaztek parte hartu dute gaurko aurkezpenean, eta poza azaldu du Euskaltzaindiaren izenean Urkiak «gazteen» artean egoteagatik. Euskaltzaindiak Ikastolen Elkartearekin duen «lankidetza giroan» omenaldi hau antolatzea «pozgarria» dela adierazi du. Horiek horrela, Euskaltzaindiaren izenean gonbita egin du egitasmoan parte hartzera. «Denok eskuak lotuta euskararen alde jardun dezagun auzolanean, irribarrea —eta euskara— ezpainetan. Zinez, mirarizkoa da Euskal Herrian erdietsi duguna. Idazleek, itzultzaileek, hedabideek, ikastolek, eskolek, euskaltegiek, argitaletxeek, irakasleek, legelariek, zientzialariek... egin dutena, egin duguna. Guztiona eta denontzat da euskara».

Hamabost pertsona

«Euskara batuaren sorreran eta gorpuztean nabarmendutako hamabost pertsona zehatz oroitzea», horixe da omenaldiaren helburu nagusia. Hala ere, argi utzi nahi izan dute gizarte oso baten arrakasta izan dela euskara batua. «Euskara batua herriak nahi izan du, herriak sortu du, eta herriak egin du bere, erabileraren bidez», azaldu du Artolak. Ildo horrexetan, euskara batuaren sorrera adierazten duen «historiako une bakarra» dagoenik ezin dela esan nabarmendu du: «Une asko dira, zein baino zein beharrezkoagoak, eta horiek guztiek osatzen duten continuum-a da giza kateak irudikatu nahi duena». Horiek horrela, omenduen izenak beste hainbat izan zitezkeela adierazi du Urkiak ere: «Euskara batua gaur errealitate bada, askoz ere pertsona gehiagori esker baita, herritar anonimo askori esker». Hain justu ere, euskara batua «auzolanean» egindako egitasmoa dela gogoratu du, «langintza kolektiboaren» emaitza.

Batasunak, halaber, «mugaz bi aldeetako» euskal hiztunak «hurreratzeko» berebiziko garrantzia izan duela adierazi du: «Komunitate gisa trinkotzeko ordainezinezko ekarpena egin du».

Gizarte osoak euskara batuaren sendotzean izan duen garrantzia argi nabarmenduta ere, bereziki hamabost sustatzaile hauek omenduko dituzte: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.

Arratsaldean, 17:30ean, ekitaldi instituzional bat egingo da Errenteriako udaletxeko areto nagusian, eta hor berriz omenduko dira euskara batuaren sustatzaileak.


Futbol zelaiak, istiluen testigu

Summary: Futbol zelaiak, istiluen testigu. Egoera «jasangaitza» sufritzen ari dira Aretxabaletan eta Gipuzkoako zenbait futbol zelaitan: istiluak sortzen ari dira zale batzuk. Lanketa bat egiten hasi dira Aretxabaletako klubean.

Haur eta gazte asko aritzen dira futbolean, eta Gipuzkoako futbol zelaiak astebururo etxeko eta kanpoko taldeekin betetzen dira, baita jokalariak animatzera joaten diren ikusleekin ere. Animoak, ordea, irain bihurtzen dira batzuetan, eta liskarrak sortzen dira harmailetan. Manu Diaz Gipuzkoako Futbol Federazioko lehendakariak esan du normalean ez dela hala izaten, baina Gipuzkoa osoko futbol zelaietan “maiz” gertatzen direla halako egoera batzuk.

Azken asteotan oihartzuna izan du Aretxabaletako Kirol Elkarteak martxo hasieran zabaldu zuen komunikatu batek. Klubak azaldu zuen gazte batzuk iskanbila sortzeko asmoz joaten direla partidak ikustera, eta kluba egoera hori kudeatzeko zailtasunak izaten ari dela batzuetan. Diazentzat, ordea, albistea ez da berria: “Astebururo hirurehun norgehiagoka inguru jokatzen dituzte Gipuzkoan, akta bat jasotzen da partida bakoitzean, eta akta horiek guztiak aztertzen ditugu. Edozein iskanbila dagoenean, beraz, informazioa izaten dugu guk”.

Asteburu bakoitzean “hiru edo lau iskanbila arin” izaten direla aitortu du Diazek, baina hori ez dutela inoiz ezkutatu nahi izan; errealitate bat dela esan du, eta ez ezkutatzeak, agian, “etxe bakoitzean lanketa bat egitea” ekar dezakeela azpimarratu du. “Nabarmena izan da Aretxabaletako kasuak orain izan duen oihartzuna, haiek zabaldu dutelako, baina argi izan behar dugu ez dela han bakarrik gertatzen”.

Ideia horrekin bat egin du Agurtzane Elkoro Aretxabaletako Kirol Elkarteko lehendakariak, eta gehitu du arazo gehienak pandemiaren garaian hasi zirela, konfinamendutik atera eta partidak jokatzen hasi zirenean. Diazek azaldu duenez, konfinamenduaren ondoren, tarte batean tabernek goiz itxi behar zutenez, eta futbol partidak irekiak zirenez, gazte asko hasi ziren partidak ikustera joaten, eta horietako batzuk hasi ziren istiluak sortzen. Elkororen ustez, Aretxabaletan ere antzeko egoera batek eraman ditu gazte horiek gaur egungo egoerara. “16-20 urte arteko gazteak dira gurean iskanbilak sortzen dituztenak; herrikoak dira, eta, gainera, gizonezkoen gazte mailako Euskal Ligako partidetan bakarrik gertatzen dira iskanbila horiek”.

Kanpoko partidetan ere bai

Aretxabaletan kezkatuta daude gertaerekin, baina, Elkororen ustez, gizartea bera dago gaixo: “Irainak oso gogorrak izaten dira; marikoi esaka bati, adoptatua dela oihuka beste bati, itxura fisikoarekin ere sartzen dira beste batzuetan… Jarrera onartezinak dira”. Aurkarien taldeko jokalariak iraintzeaz gain, epailea ere tartean sartzen dutela gaineratu du Elkorok. Aretxabaletako bertako norbaitek kargu hartu eta isiltzeko eskatuz gero, berriz, horiekin ere “istilu bila” ibiltzen direla azaldu du.

Hasieran, Aretxabaletako futbol taldearen zelaian bakarrik egoten zen gazte talde hori, Ibarran, baina, pixkanaka, kanpoko partidetara joaten hasi ziren, eta leku horietan ere giro txarra sortzen. Egoera “jasangaitza” dela esan du Aretxabaleta Kirol Elkarteko lehendakariak, baina arazoa ez dela haiena bakarrik: “Beste zelai askotan ere horrelako egoerak sortzen ari dira. Joan den astean, adibidez, Elgoibarko gurasoak hasi ziren horrelako irainak esaten; ez ziren gazteak izan”, dio Elkorok. Azpimarratu du lanketa “etxeetan” egin beharrekoa dela, baina gurasoek horrelako jarrera badaukate zaila dela gazteei jarrera desegokiak erabat kentzea.

Horrelako gertaerak ikusita, zigorrak jartzen ditu Gipuzkoako Futbol Federazioak; isunak, adibidez. Diazek adierazi du iskanbila sortu duena identifikatzen ez dutenean klubei jartzen dizkietela isun horiek, baina, identifikatzen direnean, liskarrak sortu dituzten haiek zigortzen dituztela. “Erasotzailea zein izan den identifikatuta badago eta talderen bateko jokalaria bada, jokalari horri partida batzuetarako zigorra jartzeko aukera dago. Bestelako kasu gehienetan, klubarentzat izaten da isuna”. Hain zuzen ere, Aretxabaletako Kirol Elkarteak ordaindu behar izan ditu jada isun batzuk. Aurreko denboraldian, 250 euro inguru ordaindu behar izan zituen klubak, eta denboraldi honetan 550 eurora iritsi dira jada.

Herrian sare bat sortzen

“Niri berdin zait zenbat isun iristen diren; niri inporta zaidana da egoera honi buelta ematea eta jendeak honi merezi duen garrantzia ematea”, aitortu du Elkorok. Gaur egun, Aretxabaletan bertan taldeen, gurasoen, udalaren eta beste hainbat kideren artean sare zabal bat sortzen saiatzen ari direla gaineratu du klubeko buruak, lan horren bidez “kontzientzia sortzeko”.

Prozesu hori “mantsoa” dela esan du Elkorok, baina, “pixkanaka bada ere”, aurrera egiten ari direla. “Lanketa asko egin ditzakegu federaziotik eta klubetatik, baina etxean hasi behar dugu gazte horiek guztiak hezten”, gehitu du Diazek. Bakoitza den bezalakoa izanda ere, “edukazioa eta enpatia” beharrezkoak direla azpimarratu du federazioko presidenteak.


Summary: Putin atxilotzeko agindu du Nazioarteko Zigor Auzitegiak. Gerra krimen bat egitea leporatu dio, haurrak behartuta deportatzeagatik Errusiara. Xi Kremlineko buruarekin bilduko da Errusian, datorren astean. Pekinek jakinarazi du Ukrainarekin hitz egin duela auziaz.

NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak Vladimir Putin Errusiako presidentea atxilotzeko agindu du. Ukrainan okupatutako lurretan adingabeak Errusiara behartuta deportatzeagatik, gerra krimen bat egitea leporatzen dio. Hagak kaleratutako aginduaren arabera, «arrazoizko motiboak» daude pentsatzeko Putinek «zigor erantzukizuna» eduki duela egotzitako krimen horiek egiterakoan, izan «zuzenean» edo zeharka.

Dena den, Errusia ez da organo horretako kidea. Orduan, ez dago behartuta auzitegiarekin kolaboratzera. 2016an atera zen —1998an sortu zuten—, auzitegiak ebatzi zuelako Errusiak Krimean egindakoa «okupazio bat» izan zela. Esaterako, Txina, AEBak eta India ere ez dira kideak.

Hain zuzen, aste honen hasieran HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak salatu zuen inbasioa hasi aurretik Ukrainako instituzioen kargu zeuden milaka adingabe Errusiara deportatu dituztela, behartuta. Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeak ikerketa bat kaleratu zuen atzo, eta azpimarratu Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin dituela Ukrainan.

Ikusi gehiago: Kieven kargupeko milaka haur Errusiara deportatu dituztela salatu dute

Bestalde, Xi Jinping Txinako presidenteak bidaia ofiziala egingo du Errusiara datorren astean, eta han egongo da astelehenetik asteazkenera. Azken lau urteetan hara egindako lehen bisita izango da. Vladimir Putin Errusiako presidentearekin batzartuko da astelehenean eta asteartean; Pekinek otsail amaieran proposamen bat plazaratu zuen Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko, eta, hain zuzen, proposamena aurkeztu eta hilabetera bilduko dira bi estatuburuak. Bi aldeek baieztatu dute bilera, eta iragarpena heldu da, hain justu, Txinako Atzerri ministroak Ukrainako bere homologoarekin hitz egin ondorengo egunean. Xi, gainera, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin telefonoz mintzatzekoa da datorren astean, azken egunetan haien gertuko iturriak aipatuz zenbat hedabidek kaleratu dutenez; dei hori, ordea, ez dago baieztatuta.

Auziari irtenbide bat emateko «bake elkarrizketak» sustatzerakoan, «rol eraikitzaile bat» jokatu asmo du Txinak, Qin Gangek gaur nabarmendu duenez. Joan den otsailaren 23an negoziazio horiek bultzatzeko kaleratu zuen hamabi puntuko dokumentuan su eten bat eskatu zien bi aldeei, eta elkarrizketa horietarako baldintzak sortzera deitu zuen nazioartea. Horiek izan ziren berritasun nagusiak. Izan ere, bestela, Errusiak inbasioa hasi zuenetik plazaratutako mezu bera eman zuen Pekinek; hau da, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatu behar direla, baina kontuan hartu behar direla estatuen «segurtasun kezka zilegiak» ere.

Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik

Mendebaldeko herrialdeek, dena den, eszeptizismoz erreakzionatu dute. Proposamenak sinesgarritasunik ez edukitzea leporatzen diote Txinari. Aintzat hartu behar da Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direla, iaz inbasioa hasi baino aste batzuk lehenago «mugarik gabeko lankidetza hitzarmen bat» sinatu zutela, eta azken urtean beren arteko harreman komertziala sendotu dutela; Pekin da Errusiari petrolio gehien erosten dion herrialdea, eta diru iturri hori ezinbestekoa da Moskurentzat. Horrekin guztiarekin lotuta, Txina abstenitu egin da NBE Nazio Batuen Erakundearen batzarretan Errusiaren jokabidea gaitzesteko testuak onartzeko bozketetan, eta, gainera, ez dio zigor ekonomikorik jarri Moskuri.

Ikusi gehiago: Txinak eta Errusiak adierazi diete AEBei bat eginda daudela

Nolanahi ere, eszeptizismoa gorabehera, AEBentzat «berri ona» litzateke Zelenskiren eta Xiren arteko solasaldi bat. Hori adierazi zuen atzo John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak. Dena den, ohartarazi zion Txinari ez dezala eduki gatazkaren «aldebakarreko» ikuspegi bat.

Txinaren armak

Jardun militarrerako erabil daitekeen ekipamendua bidali zion Txinak Errusiari iaz. Hori kaleratu du AEBetako Politico hedabideak, aduanetako joan-etorriak biltzen dituen etxe baten datuetarako sarbidea eduki ondoren. 2022ko ekaina eta abendua bitartean, Txinako enpresa batzuek mila bat erasorako fusil, droneetarako piezak eta balen kontrako txalekoen hamabi tona saldu zizkioten Kremlinekin lotura duen enpresa bati.

Bestalde, Eslovakiak jakinarazi du hamahiru gerra hegazkin emango dizkiola Ukrainari. Era horretan Kiev lagunduko duen bigarren herrialdea da, Poloniak atzo iragarri baitzuen Ukrainaren esku utziko dituela bere armadaren lau borroka abioi. Mendebaldeak ez du, dena den, erabaki bateraturik hartu auziaren inguruan. Horren harira, gaur, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari egotzi dio gatazkan duen «parte hartze zuzena» areagotzea.