Summary: Armeniak salatu du Azerbaijanen kontrol postuak su etena urratzen duela. Bakuk postu bat kokatu du Laçingo korridorearen hasieran; Karabakh Garaiko agintariek eskatu dute hori kentzeko. AEBek eta Errusiak bakea negoziatzera deitu dituzte bi aldeak.

Hilabeteak ziren Azerbaijanek eskari bat zuela: Karabakh Garaia eta Armenia lotzen dituen Laçingo korridorean kontrol postuak jartzea. Horrek arrisku bat zuen, ordea; errepidearen segurtasuna bermatzeaz arduratzen diren Errusiako «bake indarrekin» talka egitea. Azkenean, Bakuk atzo lortu zuen postu hori finkatzea, eta, antza, Moskuren militarrekin konfrontaziorik izan gabe. Are, Azerbaijango Estatuaren Muga Zerbitzuak, ohar baten bidez, adierazi zuen Errusiako soldaduak «jakinaren gainean» zeudela, eta haiekin «lankidetzan» inplementatuko dutela kontrol mekanismoa. Armeniak haserre erantzun du, eta atzo esan zuen erabaki horrek 2020ko su etena urratzen duela.

Berez, Azerbaijanen kontrol postuak ez du berehalako eraginik izango, hango ekintzaile batzuk joan den abendutik ari baitira Laçingo korridorea blokeatzen. Egoera horrek kezka handia eragin du, esaterako, iragan urtarrilean Erevanek salatu baitzuen Karabakh Garaia gosete arriskuan dagoela —arazoak dituzte elikagai, sendagai eta erregai nahikoa segurtatzeko—. Bakuk atzo lorturikoak, praktikan, agerian utzi du Armeniak ez duela lortzen ezer egitea Azerbaijanen erabakien aurrean; eta, Karabakh Garaiko herritarren kasuan, egoera geroz eta zailagoa bilakatzen ari dela.

Eremu horretako segurtasun kontseiluak ezohiko bilkura bat egin zuen atzo, eta, horren ondoren, kritiko agertu zen Errusiako «bake indarrekin», argudiatuta «biztanleria osoak konfiantza» zuela 2020ko su etenean adosturiko segurtasun bermeekiko. Hala, sare sozialetara igotako ohar baten bidez, «akordioko alde guztiei» dei egin zien —eta «batez ere Errusiari»— berehala «kentzera Artsakhen [Karabakh Garaiaren] blokeoa».

Armeniako Atzerri Ministerioak, aldiz, gogorrago kritikatu zuen Mosku, azken hilabeteetan gertatu bezala, eta, atzo argitara ateratako mezu baten bitartez, Errusiari dei egin zion bere «eginkizuna azkenik betetzera»; hau da, errepideko segurtasuna bermatzera. Ukrainaren inbasioaz geroztik, badirudi Moskuk arreta galdu duela Kaukasoko eremu horretan, eta ez dela gai izaten ari statu quo-a mantentzeko.

Erevanek nazioartearen laguntza eskatu du hainbatetan, baina, orain arte, ez du sostengu handirik jaso; eta, hilabeteotan, are gutxiago Errusiaren partetik, bere aliatu nagusiaren partetik. Gaur ere, Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak adierazi du bi aldeek 2020ko su etena errespetatu behar dutela, ez dagoelakoan alternatibarik. «Kezka handia dugu. Egoera oso arriskutsua da. Errusiak hitz egiten segitzen du», azaldu du Peskovek.

Ameriketako Estatu Batuak ere kezkatuta agertu ziren atzo. Vedant Patel Estatu Departamentuko eledunordeak adierazi zuen Azerbaijanen erabakiak «azpijana egiten» diola duela bi urte eta erdi negoziaturiko akordioari: «Jendearen eta merkataritzaren mugimendu libre eta irekia egon behar litzateke Laçingo korridorean. Aldeei eskatzen diegu bake negoziazioak berriz abiatzeko, eta probokaziorik ez egiteko mugan».

Otsaileko agindua

Nazioarteko Justizia Auzitegiak joan den otsailean eskatu zuen «premiaz» desblokeatzeko Laçingo korridorea, baina Azerbaijanek ez du bete agindu hori.

Karabakh Garaia nazioarteak onarturiko Azerbaijanen mugen barruan dago, baina biztanle gehienak armeniarrak dira, eta de facto independentea da Sobietar Batasuna desegin zenetik. 2020 amaieran, 44 eguneko gerra bat izan zuten, eta Azerbaijango armadak, Turkiaren babesarekin, 1990eko hamarkadan galdutako lurraldearen hiru laurden berreskuratu zituen. Karabakh Garaiko armeniarrek, hortaz, Stepanakert hiriburua eta inguruko herri batzuen kontrola besterik ez dute egun.

2020an adosturiko su etenak jasotzen du bi aldeek «pertsonen, ibilgailuen eta kargen segurtasuna bermatu» behar dutela Laçingo korridorearen bi norabideetan. Hori kontuan harturik, Armeniak salatu du Azerbaijanen postuek ituna urratzen dutela; Bakuk, berriz, argudiatu du «mugan segurtasuna finkatzen» ari dela, baita «trafiko segurua bermatzen» ere, hori delakoan «aurrebaldintza bat segurtasun nazionalerako eta estatuaren subiranotasunerako». Hau da, esan du erabakia zilegia dela, bere lurraldearen subiranotasunarekin zerikusia duelako.


Summary: Miren Agur Meabek bere ibilbide poetikoa balioetsi du euskaltzain osoa izateko harrera ekitaldian. Euskara eta literaturaren ateak zabaldu zizkioten pertsonak omendu zituen zapatuan, Lekeitioko baselizan eginiko irakurraldian.

2022ko otsailaren 25ean Euskaltzaindiak euskaltzain oso izendaturik, Miren Agur Meabe ofizialki da euskaltzain osoa zapatuan, apirilaren 22an, harrera ekitaldia egin eta sarrera hitzaldia irakurri ostean. Lehendabizi, Lekeitioko udaletxeko batzar aretoak Euskaltzaindiaren osoko bilkura hartu zuen, eta, gero, bertako ordezkariek eta bestelako agintariek herriko basilikarako bidea hartu zuten; besteak beste, Andres Urrutia euskaltzainburuak, Koldo Goitia Lekeitioko alkateak, Elixabete Etxanobe Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako foru diputatuak eta Lorea Bilbao Euskara, Kultura eta Kirol foru diputatuak.

Hain zuzen ere, Meabek lore eskaintza egin zion Resurrecion Maria Azkue lehen euskaltzainburuari: basilikan bertan dago hilobiratuta. Azkueren ostean, Eusebio Erkiaga izendatu zuten euskaltzain oso; beraz, Meabe euskaltzain oso izendatutako hirugarren lekeitiarra da. Protokoloak agintzen dituen bestelako hitzen ostean, Itsaso bete mezu sarrera hitzaldia irakurri zuen idazleak. Bertan, bere ibilbide poetikoan itsasoak izan dituen agerpideez mintzatu zen, poema zatiak oinarritzat hartuta. Euskara eta literaturaren ateak zabaldu zizkiotenak omendu zituen irakurraldian: herriko basilikan eginiko lehen irakurketak, Labayru, Xabier Kintana, Eusebio Erkiaga eta beste izan zituen hizpide.

Meabek hamahiru puntutan laburbildu zuen berbaldia: Bizi-aroen portua; Arranegi versus Goikokalea; Hondartza, prisma bat; Orografiari buruzko apunteak; Itsas zoologiaren lagin batzuk; Oinarrizko gastronomia; Kresala, pasioaren perfumea; Itsasoa, doluaren gordailu; Genealogia femeninoaren ozeano horiek; Ur-mitoen gazitasunaz; Tresnak: belak, arrauna, amuak eta mapak; Itsas belarrien bilduma; Sormenaren ur irauliak; Harea, arbel eta lehengai.

Jarraitu albistea irakurtzen Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza-n.


Summary: Zazpi euskal preso batu zaizkio Etxeberriari gose greban. Tinko amnistiak jakinarazi duenez, zeldan bakarrik jar dezaten Garikoitz Etxeberriak Zaballan apirilaren 19an abiatu zuen gose grebarekin bat egin dute beste zazpi presok. → Garikoitz Etxeberriak gose greba utzi du, espetxeak haren baldintzak onartu ostean

Apirilaren 19tik gose greban dagoen Garikoitz Etxeberria Lizartzako (Gipuzkoa) euskal presoak bere seigarren eguna du gose greban, eta hamaikagarrena patio greban. Gaur beste zazpi preso batu dira Etxebarriaren protestara: Jon Kepa Preciado, Orkatz Gallastegi, Mikel San Sebastian, Aitor Cotano, Dani Pastor eta Jesus Mari Etxebarria. Patxi Ruizek Iruñeko kartzelan hasi du gose greba. Horretaz aparte, kartzelak eskaintzen duen bandejari uko egingo diote gaur Jon Mirena Sampedrok eta Oskar Barrerasek Basaurikoan, Tinko amnistiak jakinarazi duenez.

Ikusi gehiago: Garikoitz Etxeberriak gose greba utzi du, espetxeak haren baldintzak onartu ostean

Etxeberria apirilaren 19an lekualdatu zuten Dueñasko espetxetik (Gaztela eta Leon, Espainia). Duela hilabete iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek, besteak beste, Etxeberria Euskal Herriratuko zutela; Etxerat elkarteak eta Sare Herritarrak amaitutzat eman zuten orduan euskal presoen sakabanaketa politika. Lekualdatu eta gero, egun hartan bertan jakinarazi zioten Lizartzako presoari beste preso batekin partekatu beharko zuela zelda. «Uko egin nion horri, eta, ondorioz, bakartze egoeran naukate ostiral iluntzetik», adierazi du Etxeberriak.

«Preso ororen eskubidetzat dut ziegan bakarrik zein binaka bizitzea hautuz, espetxeak bata zein bestea inposatu gabe», gehitu du. «Patio grebaz» salatu nahi izan du Zaballako espetxearen «zigorra»; dena dela, igaro den aste honetan «konponbide arrastorik» ez du ikusi, eta gose grebari ekin dio, bakartze egoeratik atera eta kideekin elkartu dezatela eskatuz.

2007ko urtarrilean atxilotu zuten Etxeberria Azkainen (Lapurdi), eta urte hartako martxoan Espainiaratu. Auzitegi Nazionalak 27 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2009an. 2021eko apirilean iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Sevilla II kartzelatik lekualdatuko zutela, Dueñasera. Iazko urtarrilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Aturriren eskuin bazterra berrantolatu nahi dute Baionak eta Elkargoak. Auzokideekin modu parte-hartzailean egin nahi dute berrantolaketaren gogoeta; datozen egunetan hasiko dira inkestak. Baionako Unibertsitaterako eraikin berri bat eraikitzea dago mahai gainean.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Aturriren eskuin bazterreko hirigintzako berrantolaketa proiektuaren berri eman du gaur. Proiektuak auzoaren «izaera propioa» mantentzea du xede, ingurumena kezka nagusitzat ukanda. Modu parte-hartzailean egin nahi dute berrantolaketaren gogoeta.

Henri Grenet zubitik Santizpiritu zubirako hedaduradun lur zatia izan du aipagai Etxegaraik. Hasieran 17 hektarea zirela jakinarazi badu ere, fite zuzendu du bere burua, eta «azkenean eremua 10 hektarea baino pixka bat handiagoa» dela jakinarazi. Elkargoa lur batzuez jabetua da; hala ere, batzuk falta dira oraindik: Eremu bat SNCF enpresarena da, eta harekin negoziazioak amaitzen ari direla ziurtatu du Elkargoko lehendakariak; falta diren gainontzekoak, berriz, Frantziako estatuarenak dira, baina jada adostasun batera iritsi dira, Etxegarairen arabera.

Luzaz aritu da auzoaren historiaz eta auzoko soziologia espezifikoaz. Bertan kokatzen dira, besteak beste, Baionako gaztetxea eta Pausa migranteentzako atseden zentroa. Auzokoekin batera proiektua gogoetatzea da xedea: horretarako inkesta bat abiatuko dute datozen egunetan, kalean zein hiriaren webgunean. Datozen hilabeteetan, berriz, tailer eta hitzaldiak proposatuko dizkiete auzokideei. Guller Guller hirigintza diseinatzaile taldeak 2024 hasierarako egingo du berrantolaketaren lehen plano eredua.

Kezka nagusietarik bat ingurumenarena dela aitortu dute. Bi dira jorratzeko gaiak: klima berotzearen ondorioz espero diren uholde gero eta sarriagoak eta hiriberotasun gunearena.

Oraindik ere, pentsaketa lana egitekoa dute eraiki nahi denari buruz, hala nola etxebizitza eskuragarriak proposatu nahiko lituzkete bertan. Ikasle gehiago jasotzeko beharra ere aipatu du auzapezak, eta, hortaz, unibertsitatea handitzeko nahia. Hala ere, «gogoetatu gabe» atera duen ideia zela azpimarratu du. Alta, 2022ko irailean Gisele Mendi-Bilek Baionako campuseko dekanoak jada eman zion proiektuaren berri Ipar Euskal Herriko Hitza-ri: «Euskal Hirigune Elkargoarekin eraikin berri bat eraikitzeko proiektua bada, Aturri bazterrean, Baionako geltokiaren parean. Baina hori 2027rako pentsatua da. 10.000 metro koadroko eraikina egitea da asmoa».


Summary: Zumaiako jaietan izan diren erasoak salatzeko protestara deitu du Mugimendu Feministak. Bi eraso matxista eta eraso homofobo bat salatu dituzte. Gaur Saregileen plazan 19:00etan biltzera deitu dute.

Amaitu berri diren festetan gertatutako hiru erasoren berri izan du Zumaiako Mugimendu Feministak. Horiek gaitzesteko, elkarretaratzea izango da bihar, asteartea, 19:00etan, Saregileen plazan.

Zumaiako Mugimendu Feministak oharra kaleratu du herriko festetan gertatutako erasoak salatzeko. Izan ere, beren hitzetan, «ez da lortu festak aske eta inongo erasorik gabe ospatzea»: «Hiru erasoren berri izan dugu. Horietatik bi txosnagunean gertatu diren eraso sexistak izan dira, eta hirugarrena taberna batean gertatutako eraso homofoboa». Hiru horiek salatzeko elkarretaratzea izango da gaur Saregileen plazan.

Gogorarazi dute lehen ostiralean gizon bat kanporatu behar izan zutela txosnagunetik, nahiz eta «ozen eta argi» azaldu txosnaguneak espazio askea izan behar zuela. Beste bi erasoak igaro berri den asteburuko larunbatean gertatu ziren, Mugimendu Feministaren arabera.

(jarraitu irakurtzen, Baleike.eus-en)


Summary: Ezkabako erasoa salatu duen emakumearen aurkako prozedura abiatu dute, plantak egiteagatik. Epaileak aske utzi du ustezko erasotzailea. Igandetik astelehenerako gauean atxilotu zuten, ustez emakumeari eraso egiteagatik, sumisio kimikoa erabilita.

Igandetik astelehenerako gauean gizon bat atxilotu zuen Foruzaingoak Ezkaba mendian, Artikan (Nafarroa), sumisio kimikoa erabilita emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Gauerdia pasatu berritan topatu zuen Poliziak emakumea; eskuak lotuta zituen arren, erasotzailearengandik ihes egitea lortu zuen, eta sexu eraso bat egin ziotela salatu zuen. Orain, ordea, epaile batek argitu du emakumeari ez ziotela eraso egin, plantak egin zituela, eta haren aurkako prozedura abiatu du. Aske utzi dute ustezko erasotzailea.

Astelehen goizaldean, emakumeari lehen arreta eskaintzeaz gain, gizona atxilotu zuten agenteek, eta Iruñeko komisaria batera eraman. Emakumea, berriz, Nafarroako Ospitale Unibertsitariora eraman zuten, argitzeko sumisio kimiko bidezko eraso baten biktima izan zen edo ez.


Summary: Madrilek ministro bat bidaliko du Gernikara estreinakoz: Felix Bolaños. Espainiako Presidentetzarako eta memoria demokratikorako ministroak parte hartuko du bihar egingo den lore eskaintzan. Jaurlaritzak dio Gernikako bonbardaketari lotutako «barkamen ekitaldi bat» egin behar duela Madrilgo gobernuak

Euskaldunon oroimen kolektiboan leku berezia duen gertaera bat gogoratzeko eguna da bihar: Gernikako bonbardaketa. Elkarte memorialistek eta erakundeek urtero egiten dute ekitaldi bat Gernikan (Bizkaia), Francok agindutako sarraski hura ahanzturan eror ez dadin, eta aurten ere horrela egingo dute 86. urtemugari lotutako ia astebeteko egitarau zabalaren barruan. Aurten, ordea, zerbait desberdina izango da: Espainiako Gobernuak, lehen aldiz, ministro bat bidaliko du Gernikara.

Hamarkada askoan ez ikusiarena egin ondoren, Felix Bolaños Presidentetzarako eta Memoria Demokratikorako ministroa Gernikan izango da bihar, sarraski hartatik bizirik irten zirenen eta han hil zirenen omenez egin ohi den lore eskaintzan. 16:30ean izango da ekitaldi hori, hilerrian. Aurretik, sirena hotsak entzungo dira herrian, 15:45ean, 1937ko bonbardaketa hasi zen orduarekin bat. Eta hilerriko ekitaldiaren ostean, kale antzerki bat izango da: Gernika garretan. Foru plazan izango da, 21:00etan. Gero, kandelekin ibilbidea egingo dute 21:30ean, Foruen plazatik.

Eusko Jaurlaritzak uste du «norabide zuzenean egindako urratsa» dela Espainiako Gobernuak hartutako erabakia, baina Bingen Zupiria bozeramaileak azaldu du Gernikako bonbardaketari lotutako «barkamen ekitaldi bat» egin beharko lukeela Madrilgo gobernuak; sarritan igorri du eskaera hori Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak.

Beste estatuetan bezala

«45 urte baino gehiago joan behar izan dira Espainiako gobernu bat Gernikako ekitaldietara etortzeko», esan du Zupiriak. «Behin baino gehiagotan» eskatu du Urkulluk «keinu bat» Gernikako bonbardaketari lotua, bozeramaileak esplikatu duenez, eta begi onez hartu du Lakuak Pedro Sanchezen gobernuak hartutako erabakia; baina, Jaurlaritzarentzat, «barkamen ekitaldi bat» egiteke dauka oraindik Madrilek.

Espainiak Gernikan gertatu zena «gaitzestea» funtsezkoa da, Jaurlaritzaren ustez. «Beste estatu batzuetako arduradun politikoek egindako zerbait da», gogorarazi du Zupiriak. Barkamen ekitaldi horiek egin direla erantsi du, iraganeko «indarkeriak gobernu ordezkari horiekin lotura zuzenik ez duten kasuetan ere».


Summary: «Printzipioak» zehaztu dituzte Hezkuntza Lege proiektuan: euskara «lehenetsi» eta zaurgarritasunari erantzun. Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak onartu du Hezkuntza Lege proiektua. Ez du euskarazko murgiltzea jaso: hizkuntza ereduak mantenduko dituztela adierazi du Jokin Bildarratz sailburuak.

Heldu da. Hezkuntza akordiotik urtebete pasatxo igarota eta zenbait protestaren ostean —tartean, bi greba egun—, gaur eguerdian Eusko Jaurlaritzak Gobernu Kontseiluan onartu du Hezkuntza Lege proiektuaren testua. Irailean egin zuten publiko lehen zirriborroa, eta harrabotsa eragin zuten zenbait gaik, batez ere euskarari, segregazioari eta ikastetxe publikoen eta itunpekoen presentziari lotutakoek. Orain, testu hari zenbait aldaketa egin dizkiote; esaterako, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko eskolek «oinarri» gisa eduki beharreko «printzipioak» zehaztu dituzte: besteak beste, hezkuntza sisteman euskara lehenestea eta ikasle zaurgarriei «arreta ematea».

Gaur egindako agerraldian, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak gogorarazi du duela urtebete legebiltzarkideen %90ek babestu zutela akordioa, eta ziurtatu du onartu berri duten testuak haren «edukia eta espiritua» errespetatzen dituela. Esan duenez, testuak kalitatezko hezkuntza du helburu: «Hezkuntza Lege proiektuaren helburu nagusia da Euskadiko ikasleei ahalik eta hezkuntzarik onena eskaintzea: kalitatezko hezkuntza, integratzailea, aukera berdintasuna eskaintzen duena, euskalduna, eskola publikoa funtsezko zutabe duena eta berrikuntzaren aldeko apustu sendoa egiten duena».

Ikusi gehiago: Hezkuntza Legeak «euskara gehiago» behar duela uste du Kontseiluak

Kazetarien galderei erantzunez, adierazi du hizkuntza ereduak mantenduko dituztela, baita familiek aukeratzeko eskubidea izango dutela ere. Testuan Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko ikastetxeen «irizpideak» zehaztu dituzte. Horien inguruan, Bildarratzek esan du diru publikoa jasotzeko bete beharreko baldintzak direla; esaterako, ziurtatu du ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeek ez dutela dirurik jasoko.

Alderdi politikoen jarrerari dagokionez, PSE-EE ados ote dagoen galdetu diote. Argi erantzun du: «Gobernu Kontseiluko kide guztien babesa du».

Hurrengo lerroetan jasota dago gaur onartutako testuak eztabaida sortu duten gaiei buruz aipatzen duena, eta lehenengo testutik egindako aldaketak. Orain, dokumentua Eusko Legebiltzarraren esku lagako dute, bertan tramiteekin jarraitzeko.

Euskara

Lehenengo zirriborroan bezala, lege proiektuak ez du aipatzen murgiltze eredua, ezta ereduen sistema gaindituko dutenik ere. Hau dio: «Euskal Hezkuntza Sistema eleaniztuna da, euskararen inguruan artikulatua, eta bi hizkuntza ofizial eta atzerriko hizkuntza bat gutxienez ditu hezurduratzat». Hitzez harago, aurretik egin bezala, aipatzen du Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerako ikasleek B2 maila lortu beharko dutela euskaraz. Ikastetxeetako irakasleen esku egongo da hala den edo ez ebaluatzea, lehen bezala.

Horretarako, Euskal Hezkuntza Sistema osatzen duten ikastetxe guztiek hizkuntza proiektu bat egin beharko dute, eta hezkuntza administrazioaren esku egongo da horien jarraipena eta ebaluazioa egitea. Puntu horietan ez dago funtsezko aldaketarik.

Ikasleen euskara mailari ez ezik, irakasleenari ere erreparatzen dio lege egitasmoak. Lehenengo testuak dio euskara irakasleentzako C1+ maila lortzeko prestakuntza sustatuko dutela; eta ingeleseko irakasleentzako, C1 maila. Aldiz, behin betiko testuan adierazi dute irakasleek euskarako C1 maila eta ingeles irakasleek ingeleseko C1 maila lortzeko prestakuntza sustatuko dutela.

Aurrez egin bezala, Euskararen eta Hizkuntzen Irakaskuntzarako Institutua sortzea ere lege proiektuan jasota dago. Xedeak, besteak beste, hauek izango dira: euskal curriculuma lantzea eta eskola materialaren ekoizpena antolatzea, eta irakasleak hizkuntzaren eta metodologiaren alorretan gaitzea, baita euskal kultura transmititzeko ere. Hain zuzen, zirriborroak ez bezala, lege proiektuak euskal kulturari ere egiten dio erreferentzia: «Hezkuntzaren arloko eskumena duen sailak euskararen erabilera indartuko du berariazko planen bidez, eskola ekintzan hizkuntza horren ohiko erabilera normalizatzeko xedez. Helburu berarekin, arreta berezia eskainiko zaio euskal kultura ezagutzeari».

Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa

Hauxe izan da legea ontzeko prozesuan zehar eztabaida iturri nagusia. Lege proiektuak Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren definizio xehea egin du: «Hezkuntzarako funtsezko eskubidea bermatzen duen zerbitzua da, ikastetxe publikoen eta pribatu itunpekoen bidez gauzatzen dena, lege honetan eta beronen agindu bidezko garapenean ezarritako betekizunen bitartez».

Aurrez ez bezala, zehaztu dute Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko ikastetxeek zein «printzipio» izango dituzten «oinarri»: diskriminaziorik eza, «gardentasuna», irabazi asmorik ez edukitzea, ikasle zaurgarriei eta ikasleen pluraltasunari «arreta ematea», segregazioaren aurkako «konpromisoa», euskara hezkuntza sisteman «lehenestea» eta ezarritako hizkuntza helburuak betetzea, besteak beste.

Dena dela, legeak aitortzen du badaudela titulartasun publikoko eta pribatuko ikastetxeak, baita azken horiek ituntzeko aukera ere. Baina hau gehitu dute: «Itunen araubideari begira, lehentasuna izango dute baldintza ekonomiko txarrak dituzten ikasleak hartzen dituzten ikastetxeek, hezkuntza sistemarako interes pedagogikoa duten esperientziak egiten dituztenek, hurbileko eskolatzea sustatzen dutenek eta kooperatiba araubidean eratu eta funtzionatzen dutenek».

Segregazioa

Ikasleen segregazioa da egun Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistemak dituen arazo eta kezka nagusietako bat. Horren inguruan, lege proiektuan zenbait proposamen jaso dituzte. Testu berrian adierazi dute pertsona orok duela eskubidea Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikora —lehen, euskal hezkuntza sistema aipatzen zuten— «berdintasun baldintzetan» sartzeko. Halaber, oraingoan esan dute eskola lekuen eskaintza eskolatze premia errealetara egokitu beharko dutela, eta leku gehiegi edo leku gutxiegi eskaintzea saihestuko dutela: «Hezkuntza eskumenak dituen sailak zehaztuko du funts publikoekin finantzatutako ikastetxeetako lekuen eskaintza, sarbide eskubidea arautzen duen aginduen arautegiarekin bat etorriz, lurralde bakoitzeko beharrak eta aurrekontu baliabideak kontuan hartuz». Dena dela, aurrez egin bezala, bereziki aipatzen du «behar adina leku publiko» daudela bermatu beharko dutela.

Segregazioari ere erreparatu diote: «Beharrezkoak diren neurriak hartuko dira ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik segregatzearen aurka». Lehen ez bezala, lekuen erreserbaz mintzo dira: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa ematen duten ikastetxe guztiek hezkuntzaren arloko eskumena duen sailak erabakitzen duen leku kopuru jakin bat gorde beharko dute, berariazko hezkuntza laguntzaren premia duten ikasleak eskolatzeko». Baita zaurgarritasun indizeaz ere: «Berariazko hezkuntza laguntzaren premia duten ikasleak modu orekatuan eskolatzeko eta eragin eremu bakoitzean zaurgarritasuna modu orekatuan banatzeko, eragin eremu bakoitzeko ikastetxe guztiei zaurgarritasun indize bera esleituko zaie, eremu horri dagokiona, eta ikastetxe bakoitzak egin beharreko leku erreserba kalkulatzeko erabiliko da. Eskolatze orekatu hori mailaka-mailaka lortu behar da».

Maila sozioekonomikoaren araberako segregazioa da nagusi, baina beste segregazio mota bat ere debekatu nahi dute: ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeak ez dituzte onartuko Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan. Egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan horrelako sei ikastetxe daude.

Doakotasuna

Segregazioari estuki lotuta dago hezkuntzaren doakotasuna, eta hori bermatu asmo dute lege berriarekin. Ikastetxeei baliabide gehiago agindu dizkiete: «Hezkuntza administrazioak behar diren baliabide publikoak jarri behar ditu, derrigorrezko ikasketak eta doakotzat jotako ikasketak benetan dohainik izan daitezen». Horiek, berriz, ezingo dute kuotarik kobratu: «Doako ikasketetan, arrazoi sozioekonomikoengatik diskriminaziorik gerta ez dadin, funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeek ezin izango dute jaso familietatik datorren inolako funts edo diru-kopururik doan emandako ikasketen truke, eta, era berean, ikastetxe horiek ezin izango dute kuotak edo ekarpenak egiteko betebeharrik ezarri, ezta ikasketei lotutako nahitaezko zerbitzurik ezarri ere, baldin eta finantzaketa publikoaren xede diren zerbitzu, prestazio edo esparru materialei eragiten badiete». Aurrez ere jasota zegoen.

Erlijioa

Laikotasunaren arloan, hezkuntza sistemaren helburuetako bat hau dela zioen lehen testuak: «Funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeetako irakaskuntzen laikotasunean oinarritutako hezkuntza eredua garatzea, itunpeko ikastetxe pribatuen berezko izaera errespetatuz». Orain, puntu hori ez da ageri; horren ordez, adierazi dute Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko eskolek «oinarri» izango duten printzipioetako bat dela erlijio irakasgaian oinarrizko legediak ezarritako gutxienekoa izango dela ikastetxeek eskain dezaketen gehiena, eta doktrinamendurik ez dagoela bermatu beharko dutela.

Tokiko erakundeak

Ikasleen matrikulazioan udalek izan ditzakete zereginak, testu berriaren arabera: «Udalek hezkuntza arloan eskumena duen sailarekin lankidetzan jardun ahal izango dute matrikulazio prozesuen esparruan, familientzako informazio, orientazio eta matrikulazio bulego espezifikoak sortzeko espazioak emanez». Aurrez, lehen testuan, hau zegoen jasota: «Udalak, erregelamendu bidez zehazten den moduan, lankidetzan arituko dira matrikulazio prozesuen alorrean».


Summary: Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak agindu du Arkaitzerrekan 2020an eta 2022an izandako isurketak batera ikertzeko. Gipuzkoako 5. Instrukzio Auzitegiak ikerketa aktibatu beharko du orain. Zubietako erraustegitik Arkaitz errekara gai kutsagarriak isurtzen zirela salatu zuen Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak. Erraustegirako martxa antolatu dute larunbaterako, Lasarte-Oriatik abiatuta.

Gipuzkoako 5. Instrukzio Auzitegiak ikertu egin beharko du Zubietako ea erraustegiak gai kutsagarririk isuri zuen. Azarotik geratuta zegoen ikerketa auzitegian. Fiskaltzaren eta GuraSOSen eskaerak aintzat hartu ditu, ordea, Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, eta agindu du batera ikertzeko 2020an eta 2022an Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara izandako isurketak, loturak ikusten dituelako bien artean.

Ikerketa geratuta zegoen iragan azarotik auzitegian, ikertzeko eskumenik ez zutela argudiatuta. Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, baina, ikertzeko agindu dio 5. Instrukzio Auzitegiari, eta ez dago helegiterako tarterik. GuraSOSek begi onez hartu du epaia, bi arrazoirengatik: batetik, ingurumenaren kontrako ustezko delitu bat ikertzeko agintzen duelako; eta, bestetik, kutsadura horren jatorria Zubietako erraustegian dagoela esaten duelako. Arduradun politikoei eskatu diete elkarrizketa hasteko erraustegiaren auziari irtenbide bat emateko.

Larunbatean, protesta

Errausketaren Aurkako Mugimenduak (EAM) oinezko martxa antolatu du heldu den larunbaterako, Lasarte-Oriatik (Gipuzkoa) Zubietako erraustegira. 11:00etan abiatuko dira, Okendo plazatik. Gaur aurkeztu dute, eta Erraustegia airea, ura eta lurra kutsatzen lelopean egingo dute. Besteak beste, Arkaitzerreka kutsatu izana egotzi dio EAMek Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioari, eta horren frogatzat jo ditu ToxicoWatch erakundeak dioxina eta furanoen poluzioari buruz egindako ikerketak. Besteak beste, inguruko baserri batzuetako arrautzen laginetan oinarrituta, ondorioztatu zuen hainbat tokitan gai horien kutsadura instalazioa martxan jarri aurretik halako hiru dela orain. EAMek GHKri egotzi dio errealitate hori ezkutatzen saiatzea.


Summary: Chelsea Carmichael eta Samora Pinderhughes Gasteizko Jazzaldian izango dira. Principal antzokian ariko diren musikarien berri eman du musika jaialdiak. Adrian Royo Trio, Moises P. Sanchez & Marco Mezquida, Liberica eta Yamandu Costa ere bertan izango dira uztailaren 3tik 8ra.

Gasteizko 46. Jazzaldiak «gaur egungo jazz sortzaileena» bilduko duen programazioa eskainiko du aurten Principal antzokian. Uztailaren 3tik 8ra bitartean, arratsaldero kontzertu bat izango da areto horretan.

Zikloa astelehenarekin hasiko da, Gasteizko jazz inguruan ezaguna den musikari batekin, Adrian Royorekin. Urte hasieran, Manel Fortia kontrabaxu jotzaileak eta Gonzalo del Val bateria jotzaileak lagunduta, Pangea lehen diskoa kaleratu zuen. Royok disko horretako bederatzi kantuak aurkeztuko ditu, «inprobisazioan, modern jazzean eta musika garaikidean zehar bidaiatzen duen teknika aparta agerian utziz». Chelsea Carmichael saxofoi jole britainiarra uztailaren 4an itzuliko da Gasteizera. Joan den urtean, Theon Crossen taldearekin aritu zen Carmichael, eta oraingo honetan, berriz, bere konpositore alderdia erakutsiko du.

Lehenengo bi kontzertu horiek 20:30ean hasiko dira; asteazkenetik aurrerakoak, berriz, 17:30ean, Mendizorrotzako kontzertuekin ez kointziditzeko. Va y ven proiektua gaur egungo pianista onenetako bik, Moises P. Sanchezek eta Marco Mezquidak, aurkezten dute. Asteazkenean biek osatutako suite konposizioa aurkeztuko dute Principal antzokian. Bi piano aurrez aurre, jotzeko bi modu eta bi birtuoso. Samora Pinderhughes musikagile, pianista, abeslari, zinemagile eta diziplina askotako artista estatubatuarrak uztailaren 6an, ostegunean, joko du. «Proposamen konprometitu batekin, hizkuntza harmonikotik, jazz klasikotik eta, are gehiago, distortsiotik abiatuta, gogoeta egitera gonbidatzen du. Poliziaren indarkeriaren eta espetxeratzearen aurkako aktibismoak entzuleak konbentzitzen dituen ahots goxo eta beroa dakar», azaldu dute jazzaldiaren antolatzaileek. Uztailaren 7an, Manel Fortia buru duen Liberica proiektua aurkeztuko dute Gasteizen. New Yorken ibili ondoren, kontrabaxu jotzaile katalana bere sorterrira itzuli da, eta Arrels diskoa argitaratu du, Kataluniako errepertorio tradizionalean barneratzen den lana, jazzaren oinarriei uko egiten ez diena. Taldeak abesti katalana eta flamenkoa bateratzen ditu, jazza hari nagusi gisa. Yamandu Costa gitarrista brasildarrak emango die amaiera Principaleko saioei, 8an. «Zazpi sokako instrumentuaren teknika ezin hobearekin, Costak antzinako konposizioak berreskuratzen ditu interpretazio berrituarekin, non gitarrarekiko erabateko grina erakusten duen». 2021ean, disko instrumental onenaren Grammy Latinoa saria irabazi zuen, Toquinhorekin batera. Abonamenduak gaurtik aurrera erosi ahal izango dira, 17:30ean, 65 euroan, www.jazzvitoria.com webgunean zein Principal antzokiko leihatiletan. Sarrerak maiatzaren 2an jarriko dira salgai, 15 euroren truke, 17:30ean.


Summary: Biden bigarrenez aurkeztuko da presidentetzarako bozetara. Oraingoz, AEBetako presidentea eta Donald Trump presidente ohi errepublikanoa dira primarioetan irabazteko aukera gehien dituztenak.

AEBetako presidente Joe Bidenek gaur iragarri du 2024ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztuko dela. Sare sozialen bidez egin du iragarpena, hiru minutuko bideo batean. Hartan, bozkatzaileei eskatzen die utz diezaiotela «bere lana amaitzen». Gaur-gaurkoz, Bidenek bera eta haren aurretik AEBetako estatuburu izandakoak, hau da, Donald Trump errepublikanoa dira euren alderdien hautagaitza lortzeko aukera gehien dituztenak. Primarioetan aurrera egingo balute, eta bozetara aurkezteko behar adina babes lortu, bigarrenez egongo lirateke aurrez aurre —2020an ere biak lehiatu ziren—.

Bideoan, buruzagi demokratak dio «demokraziaren eta askatasunaren alde» lanean egin dituela agintaldiko lehen urteak, eta ohartarazten du «MAGAko muturrekoek» —Trumpen jarraitzaileek baliatzen duten leloa da Make America Great Again— arriskuan jar ditzaketela lortutakoak. Bideoan, gainera, 2021ean Kapitolioaren aurka izandako erasoaren irudiak erakusten ditu behin eta berriz, zeinetan Trumpen jarraitzaileak ikusten diren eraikinera indarren sartzen.

Azken inkesten arabera, 80 urteko buruzagiak demokrata gehienen babesa izango luke. Bestalde, oso gutxi izan dira bigarren agintaldi baterako aurkeztu eta irabazi ez duten estatuburuak. The New York Times egunkariak plazaratutako datuen arabera, 26 izan dira karguan egonda bigarrenez bozetara aurkeztu diren estatuburuak, eta horietatik soilik hamar geratu dira kanpoan.

Hala ere, bada elementu bat demokraten bozkatzaileak kezkatzen dituena: estatuburuaren adina. Buruzagi demokratak 86 urte izango lituzke bigarren agintaldia amaitzerako. Baina, Alderdi Demokratako zenbait kidek aurpegi berri bat nahiago izango luketen arren, orain arte ez da Bidenek baino babes gehiago lortzeko gai den inor aurkeztu.

«Jokoz kanpo»

Bidenen iragarpena zabaldu eta minutu gutxira heldu da Alderdi Errepublikanoaren erantzuna. Haren esanetan, «jokoz kanpo» dago estatuburua, eta horregatik uste du «krisi bat bestearen atzetik piztuta ere, bigarren agintaldi bat merezi duela». Errepublikanoen Batzorde Nazionalak, alderdiaren zuzendaritza gorenak, beste bideo bat plazaratu du Bideni erantzunez, eta «presidenterik ahulena» berriz aukeratzearen «arriskuez» ohartarazi du. Jarraian, adimen artifizialarekin egindako irudiak azaltzen dira, balizko gainbehera ekonomiko batenak, migratzaileen oldeenak eta halako beste hainbat gertakarienak.

Bestalde, Trumpek hainbat auzibide zabalik izan arren, %46ko babesa du oraindik hautesle errepublikanoen artean. Dena den, hautagaitzen zerrenda luzatu egingo da datozen aste eta hilabeteetan, eta, errepublikanoen artean, Ron DeSantis gobernadorea izan liteke Trumpen aurkaria hautagai izateko primarioetan. Floridako gobernadoreak oraindik ez du aurkeztu bere hautagaitza, baina, halere, ez du baztertu 2024ko bozetara aurkeztea. Alderdi Demokratan, berriz, beste bi izen ere badaude lehian Marianne Williamson idazle eta buruzagi espirituala eta Robert Kennedy, John F. Kennedy presidente ohiaren hiloba, eta txertoen aurkako ekintzaile ezaguna.


Summary: Turkiako Poliziak ehun lagun baino gehiago atxilotu ditu, PKKrekin harremana dutelakoan. Politikariak, kazetariak, abokatuak eta gobernuz kanpoko erakundeetako ekintzaileak daude atxilo eramandakoen artean. HDPk Ankarari egotzi dio presidentetzarako eta parlamenturako bozetan esku hartzea segurtasun indarren eta sistema judizialaren bidez.

Turkiako presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeetarako hiru aste baino gutxiago falta diren honetan —maiatzaren 14an egingo dituzte—, herrialde horretako Poliziak ehun lagun baino gehiago atxilotu ditu «terrorismoaren kontrako» zenbait operaziotan. PKK Kurdistango Langileen Alderdiarekin harremana izatea leporatzen diete –«erakunde terroristatzat» daukate–; zehazki, talde hori finantzatzea, haren propaganda zabaltzea eta kide berriak sartzea.

Atxilotuen artean, kazetariak, abokatuak —tartean, BERRIAk elkarrizketaturiko Resul Temur— eta gobernuz kanpoko erakundeetako ekintzaileak daude. Turkiako agintariek esan dute 110 direla atxilo eramandakoak, baina Diyarbakirgo Abokatuen Elkargoko presidenteorde Mehdi Ozdemik adierazi du gehiago direla, gutxienez 150, eta operazioak ez direla amaitu. Hango hedabide batzuen arabera, segurtasun indarrek 216 lagun atxilotzeko agindua jaso dute.

HDP Herriaren Alderdi Demokratikoko diputatu Tayip Temelek Twitter sare sozialean azaldu du alderdi horretako hamar bat goi kargudun ere eraman dituztela, eta Turkiako agintariei leporatu die gaurko operazioek HDP asaldatzeko helburua dutela. «Hauteskundeen atarian, boterea galtzeko beldur direnez gero, atxilotze operazioak baliatu dituzte berriz ere», idatzi du Temelek.

Gerora argitara ateratako komunikatu batean, alderdi horrek gogor kritikatu du Turkiako Gobernua, argudiatuta «zuzenean» ari dela hauteskundeetan «esku hartzen Poliziaren eta [sistema] judizialaren bitartez». HDPren iritziz, honako arrazoi hau dago gaurko operazioen atzean: «2015etik, gobernua bere bizitza luzatzen saiatzen ari da kolpe politikoen, sarraskien, propaganda beltzaren, gerrako metodo berezien, mehatxuen, xantaiaren eta mota askotariko erasoen bitartez. Goizeko atxilotze sorta horrekin, beste kolpe bat abiatu du maiatzaren 14ko hauteskundeen aurretik. Operazio hau hautesleen nahiaren kontra zuzendua dago, eta mehatxu bat da gizartearentzat eta haren hautu politikoentzat».

Temelek aipaturiko alderdikide atxilotuen izen-abizen batzuen berri ere eman du HDPk. Turkiako Poliziak atxilo eramandakoen artean daude, esaterako, Ozlem Gunduz buruzagiordea eta alderdiaren zuzendaritzako kideetako bat, Mahfuz Guleryuz.

HDP legez kanpokoa bilakatzeko kasua

PKKrekin harremanak izatea leporatu diote HDPri, eta, fiskaltzaren eskari baten ondorioz, Turkiako Auzitegi Konstituzionala aztertzen ari da alderdi hori legez kanpokotzat jo eta desegiteko agintzea. Printzipioz, erabakia maiatzaren 14ko hauteskundeen aurretik jakinarazi beharko luke; HDPk eskatu zuen bozen ondoren egiteko, baina ezezkoa jaso zuen.

Ikusi gehiago: Turkiako Auzitegi Konstituzionalak aztertu egingo du HDP desegiteko eskaria

Hain justu, oposizioak uste du aukera handiak dituela bozetan Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea garaitu eta boteretik botatzeko. Horri begira, sei alderdi elkartu egin dira aliantza batean, baina HDP hartatik kanpo geratu da; besteak beste, koalizioko zenbait indarrek ez zutelako nahi alderdi hori sartzerik.

Horren ondorioz, HDPren diputatugaiak YSP Alderdi Berde Ezkertiarraren zerrendan lehiatuko dira. Hortaz, parlamenturako hauteskundeetan, baliteke alderdi horren diputatuen esku egotea gobernabidea baldin eta Auzitegi Konstituzionalak desegiterik agintzen ez badu eta Erdoganen AKP Justizia eta Garapena Alderdiak eta haren aliatuek gehiengo osoa galtzen badute.

Gainera, presidentetzarako bozei dagokienez, HDPk esana du ez duela hautagairik aurkeztuko, eta, beraz, dei egin zuen oposizioaren aliantzarenaren alde bozkatzera: Kemal Kiliçdaroglu da, oposizioko indar nagusiaren, hau da, CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoaren buruzagia. Inkesten arabera, bozak gaur egingo balira, Erdogan garaituko egingo luke, alde txikiz, bigarren itzulian.


Summary: Al-Assaden zenbait senide zigortu ditu Europar Kontseiluak, droga trafikoagatik. EBk salatu du anfetamina ekoiztea eta saltzea «negozio eredu» bihurtu dela Siriako Gobernuarentzat. Segurtasun pribatuko enpresa batzuk ere zigortu ditu, Damaskoren milizien «sasi-enpresak» izatea egotzita.

Europar Kontseiluak Baxar al-Assad Siriako presidentearen hurbilekoen aurka jo du. Droga trafikatzen aritzea leporatzen die Bruselak, eta zigor ekonomikoak ezarri dizkie. Orotara, 25 norbanako eta zortzi erakunde zigortu ditu Bruselak gaur.

Kontseiluaren esanetan, anfetamina trafikoa «erregimenaren negozio eredu bihurtu da». Adierazi du Al-Assaden «hurbileneko zirkulua» aberasten duen legez kanpoko jarduera izateaz gain, irabazi ekonomikoak lortzen dituela gobernuak berak, «biztanleria zibilaren aurkako errepresio politikak mantentzeko».

Zigortutakoen artean, Siriako estatuburuaren hiru lehengusu daude, haren gobernuaren milizietako zenbait kide eta buru, Al-Assaden familiarekin «lotura estua» duten enpresari sorta bat, eta Siriako armadarekin eta inteligentzia zerbitzuekin harremana duten zenbait pertsona. Presidenteari zigorrak ezarriak zizkion aurretik EB Europako Batasunak.

EBko atzerri ministroek adostu dute trafiko sarearen ardurarik handiena Al-Assaden bi lehengusuri dagokiela: Wasim Badi al-Assadi eta Samer Kamal al-Assadi. AEBek ere zigor ekonomikoak ezarri zizkien biei joan den hilabetean, droga trafikoagatik eta Siriako armadari laguntza emateagatik.

Zigortuei Captagon droga ekoiztea eta saltzea egotzi die Europar Kontseiluak. Captagon anfetaminaren familiako droga bat da. Efektu estimulatzailea lortzeko erabiltzen da, eta estatu gehienetan debekatuta dago haren kontsumoa. Herrialde arabiarretara mugatzen da ia esklusiboki haren ekoizpena eta kontsumoa, baita Captagonen legez kanpoko bertsioena ere. Beste herrialde batzuetan speed izenarekin ezaguna den drogaren atzekoa da. Siria da Ekialde Hurbileko Captagon ekoizle handiena.

Al-Assadek aurretik ukatu izan ditu bere gobernua droga trafikoarekin lotzen dituzten akusazioak. Captagon salmentan aritzen diren sareen kontra egin duela ziurtatu du.

EBk zigortuen zerrendara gehitu ditu baita ere Sirian jarduten duten segurtasun pribatuaren alorreko zenbait konpainia, eta horiei lotutako zenbait pertsona eta erakunde. Kontseiluak egozten die «erregimenaren milizien sasi-enpresak» izatea, eta, ondorioz, giza eskubideen abusuen nahiz nazioarteko legedi humanitarioaren urraketak babestea.

Batasuneko estatuen arabera, Damasko babesten duten miliziak izena aldatzen ari dira aldiro, lehendik jarri zitzaizkien zigor ekonomikoak saihesteko. Gaineratu dute segurtasun enpresa pribatuak sortzen dituztela, nazioarteko kontratuak lortzeko.

Errusiako eraikuntza enpresa bat ere bada zigortuen artean. Stroytransgaz konpainiak Siriako fosfato meategi handienaren kontrola bereganatu zuen, eta, EBren iritziz, «erregimenaren onuradun eta babesle da». AEBek 2014an zigortu zuten enpresa bera, Errusiako Gobernuarekin dituen ustezko loturengatik.

Guztira, Bruselak 322 lagun zigortu ditu Siriako gerrarekin lotuta. Zigor ekonomikoek EBra bidaiatzeko debekua eta batasunean dituzten ondasunen blokeoa ezartzen dizkiete. Zerrenda berean dira 81 erakunde ere. EBko herritarrek eta erakundeek debekatuta daukate diru funtsak bideratzea zigortutako norbanakoengana nahiz erakundeetara.


Summary: Gaizkile taldeek 400dik gora lagun hil dituzte Haitin azken sei hilabeteetan. Krisi politikoaren eraginez, borroka armatuak asko ugaritu dira Port-au-Princen. Haitiko GKE batek salatu du agintariek «esku osoa» ematen dietela gaizkile taldeei zibilen aurka eraso egiteko.

Indarkeriak gora egin du Haitin. Azken sei hilabeteetan 400 pertsona baino gehiago hil edo desagertu dira Amerika Erdialdeko estatu horretan, Haitiko Giza Eskubideen Defentsarako Sare Nazionalak (RNDDH) berriki kaleratutako txostenaren arabera. 2022ko azarotik atzo bitartean, herritarren aurkako zortzi eraso armatu izan dira gutxienez Port-au-Princeko metropoli eremuko lurraldea kontrolatzeko borroketan. Zibilen kontrako oldarraldien gorakadaren aurka, giza eskubideen aldeko erakundeek azalpenak eskatu dizkiete agintariei.

Haitiko herritarren aurkako eraso armatuak eta sarraskiak areagotu egin dira nabarmen 2023 hasieratik. RNDDHk txostenean salatzen duenez, ehunka pertsona hil dituzte, eta dozenaka emakume gazte taldean bortxatu, herrialdearen Mendebaldeko eta Artiboniteko departamentuetan bereziki. GKE gobernuz kanpoko erakunde horren arabera, urte hasieratik aurrez «leku lasaiak» ziren 50 eremu baino gehiagotan eraso armatuak pairatu dituzte bertako herritarrek. «Gaizkile taldeak nahi bezala jarduten dira, eta interesatzen zaien edozein guneren kontrola hartzen dute», dio dokumentuak.

Hain zuzen, GKEaren arabera, atzo bertan beste eraso armatu bat jazo zen; Debussyn izan zen, Port-au-Prince hegoaldean, eta, gertakari horren aurretik, halaber, ekintza «bortitzak» gertatu ziren hiriburuko hainbat lekutan. Hain zuzen, hamar pertsona baino gehiago lintxatu eta erre zituzten hiriburuko kaleetan, herritar askok Polizia Nazionalak ustezko gaizkileen aurka egindako atxiloketa eten ostean, Alter Presse berri agentziak jasotakoaren arabera.

Atzo, gainera, Polizia Nazionalak prentsa agerraldi bat egin zuen, eta, baieztatu zuenez, gaizkile talde bateko buru Carlo Petit Homme Ti Makak hil zuen apirilaren 9an, tiroz; Laboule 12 eta Thomassin —hiriburuko iparraldean dagoen eremu aberatsa da— guneak kontrolatzen zituen Ti Makak.

Indarkeriarekin lotuta, RNDDHk azken sei hilabeteetan jazo diren eraso odoltsuenak zerrendatu ditu txostenean: 2022ko azaroaren 29ko gauean, esaterako, 72 pertsona hil zituzten Sous Matelasen, hiriburuaren erdigunean, eta gutxienez 29 emakume bortxatu zituzten, baita ehunka etxe erre ere.

Aurtengo otsailaren 28tik martxoaren 5era bitartean, bi talde armatuen arteko liskar gogorrak izan ziren Port-au-Prince hego-mendebaldean, eta gutxienez 148 pertsona hil edo desagertu ziren.

Apirilaren 14tik 19ra bitartean, berriz, Cite Soleileko hainbat gunetan borroka armatuak izan ziren, eta gutxienez 70 pertsona hil eta beste 40 zauritu zituzten, tiroz. Oraindik, ordea, ez dute kopuru zehatzik eman.

GKEak apirilaren 19tik Source Matelasen gertatu diren oldarraldiak ere jasotzen ditu bere txostenean. Bertan, gutxienez ehun pertsona hil zituzten gaizkile talde batzuek, horietako batzuk etxebizitzetan giltzapetu eta su eman ostean. Dozenaka lagun ere zauritu zituzten, tiroz.

Bost milioi haitiar, gosete larrian

RNDDHk irmoki gaitzetsi du herritarren babesa bermatu behar dutenek herrialdean ezarritako «izu giroa»; izan ere, erakundearen ustez, agerikoa da gaizkile armatuek agintean dagoen koalizio gobernua «babesten» dutela, eta «erabateko eskua» dutela zibilei eraso egiteko. Bide horretan, GKEak jakin egin nahi du polizia agintariek zergatik indargabetu zituzten talde armatuak geldiarazteko ezarritako hainbat neurri. Erakundearen esanetan, erabaki horrek «indarkeria areagotzea» eragin du.

Haitiko Polizia Nazionalak nazioartetik —batez ere, AEBetatik— orotariko ekipamendua eta ibilgailuak jaso zituen iaz, lurraldea hobeto kontrolatzeko eta gaizkile taldeen mugimenduak oztopatzeko. RNDDHk, ostera, salatu du estatuko agintariek ezarritako neurriak «antzuak» izan direla, indarkeriak bere horretan jarraitzen baitu.

NBE Nazio Batuen Erakundeko Haitiko Ekintza Humanitarioak ere berretsi du garrantzitsua dela laguntza humanitarioa bermatzea, baita osasuna, hezkuntza eta egoera txarrean dauden azpiegiturak zaintzea ere. Haitiko krisi politiko eta humanitarioen ondorioz, bost milioi pertsona inguru —herrialdeko biztanleriaren erdia— gosete larrian daude. Egoera horrek, gainera, okerrera egin duela ohartarazi du NBEk.

Horren guztiaren ondorioz, gero eta haitiar gehiagok euren sorterria atzean utzi eta Dominikar Errepublikara joateko ahalegina egiten dute; Hispaniola uhartea partekatzen du herrialde hark Haitirekin. Halere, Santo Domingok neurri gogorrak ezarriak ditu «legez kanpoko» immigrazio jarioari aurre egiteko; iaz, esaterako, bi mila haur migratzaile inguru bidali zituzten Haitira, Unicef Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsaren arabera.


Summary: Itunpeko eskoletako langileek manifestazio jendetsua egin dute lan hitzarmen berria eskatzeko. Batez ere, Kristau Eskola eta IZEA Irakaskuntza Zentroen Elkarte Autonomoa sareei eragiten die. 9.000 langile zeuden grebara deituta, eta, sindikatuen arabera, 5.000 irten dira kalera protesta egitera.

Kristau Eskolako eta IZEA Irakaskuntza Zentroen Elkarte Autonomoko langileek kalera jo dute lan hitzarmen berria eskatzeko. ELAk, Steilasek, CCOOk, LABek eta UGTk deitu dute grebara, eta, eman dituzten datuen arabera, parte hartzea handia izan da: %65ekoa. Protesta egin dute Bilbon, Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean, eta hainbat eskaera egin dituzte: soldatak KPIaren arabera igotzea, lan zama arintzeko neurriak hartzea, lanbide heziketaren erregulatzea eta lanpostuak bermatzeko neurriak ezartzea. Horrez gain, galdegiten ari dira sektore feminizatu eta prekarioetan hobekuntzak egitea.

Steilas sindikatuko Javi Kerexazuk salatu du negoziazioak blokeatuta daudela, patronalek ez daukatelako negoziatzeko «inongo borondaterik». Azaldu duenez, urtebete daramate patronalekin jesarrita, eta 2022ko martxotik dakite sindikatuek zer aldarrikapen dituzten. Kerexazuren arabera, denbora tarte horretan ez diete «inongo edukizko proposamenik» egin: «Azken bilera aurtengo otsailaren 2an egin genuen, eta patronalek argi eta garbi esan ziguten ez dutela beste proposamenik egingo».

Lan hitzarmen honek 9.000 langile ingururen baldintzak arautzen ditu, eta grebak 200 ikastetxeri eta 130.000 ikasle ingururi eragin die. Patronal nagusiak Kristau Eskola eta IZEA dira. IZEAk lanbide heziketako hainbat ikastetxe eta eskola erlijioso biltzen ditu, besteak beste. Sindikatuek adierazi dutenez, 5.000 pertsona irten dira kalera protesta egitera, eta grebak eragin «nabarmenagoa» eduki du Bizkaian.

ELAko Miren Zubizarretak negoziazioen nondik norakoak eman ditu. 2021eko abenduan amaitu zen aurreko lan hitzarmenaren indarraldia, eta ordutik hamahiru negoziazio batzar egin dituzte. «Ez dugu ikusten negoziazioan aurrera egiteko inolako borondaterik [...] beraz, ez daukagu beste aukerarik mobilizazioetara ez deitzeko». Hala ere, berretsi du sindikatuak «negoziatzen jarraitzeko prest» daudela. Aurrera egin ezean, kalean jarraituko dute. «Erantzunik ez badago eta ez badago kontsentsurik sortuko duen proposamenik, areagotu beharko ditugu mobilizazioak», aldarrikatu du Zubizarretak.

Kristau Eskolak bestelako bertsio bat eman du. Ohar bidez jakinarazi du bere langileen %21ek egin dutela greba: 1.397ek. «Lasaitasun mezua» helarazi die familiei, eta adierazi dute «alde guztiek» nahi dutela langileen lan eta soldata baldintzak hobetzea. «Negoziazioekin jarraitzeko deia» egin diete sindikatuei. Kristau Eskolaren arabera, otsailaren 2ko negoziazio batzarrean proposatu zieten patronalek sindikatuei Eusko Jaurlaritzarengana elkarrekin jotzea, «finantzaketaren arloan dauden aukerak aztertzeko».

Kristau Eskola eta IZEA patronal nagusiak dira, baina badaude beste pare bat hitzarmen berak eragiten diena: Ikasbiltza eta EBI Elizbarrutiko Ikastetxeak. Ikastolen Elkarteak hitzarmen propioa negoziatzen du Eusko Jaurlaritzarekin.


Summary: Garikoitz Etxeberriak eta protestan ziren beste presoek gose greba utzi dute. Zaballako kartzelako zuzendaritzak ziurtatu dio bakartzetik aterako dutela eta ez duela zelda partekatu beharko.

Amnistia osoaren aldeko Tinko erakundeak zabaldu duenez, Garikoitz Etxeberria presoak gose greba utzi du, Zaballako espetxeko zuzendaritzarekin akordioa eginda. Apirilaren 19an hasi zuen protesta, Arabako espetxera lekualdatu eta ia astebetera, zuzendaritzak beste preso batekin zelda partekatzera behartu nahi zuela jakin zuenean.

«Kartzelak ziurtatu dio aste honetan edo hurrengoan modulu arrunt batean egongo dela eta ez duela ziega beste inorekin partekatu behar», adierazi du Tinkok bere webgunean.

Atzo seigarren eguna bete zuen Etxeberriak gose greban, eta hamaika patio greban —patiora ateratzea uko egitean datza—, eta Zaballako beste zazpi presok bat egin zuten protestarekin, hari sostengua adierazteko: Jon Kepa Preciadok, Orkatz Gallastegik, Mikel San Sebastianek, Aitor Cotanok, Dani Pastorrek eta Jesus Mari Etxebarriak. Horrez gain, Patxi Ruizek gose greba hasi zuen Iruñeko kartzelan. Basaurin protesta hasi zuten Jon Mirena Sampedrok eta Oskar Barrerasek.

Apirilaren 14an eraman zuten Etxeberria Dueñastik (Gaztela eta Leon, Espainia) Zaballara. Etxeberria Euskal Herrira eramanda, euskal presoen sakabanaketa politika amaitutzat eman zuten Etxerat elkarteak eta Sare Herritarrak.

«Preso ororen eskubidetzat dut ziegan bakarrik zein binaka bizitzea, espetxeak bata zein bestea inposatu gabe», adierazi zuen Etxeberriak joan zen astean, protestaren arrazoiak azaltzekoan.

2007ko urtarrilean atxilotu zuten Etxeberria, Azkainen (Lapurdi). Auzitegi Nazionalak 27 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2009an. Iazko urtarrilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Hezkuntza Legeak «euskara gehiago» behar duela uste du Kontseiluak. Esan duenez, gaur Jaurlaritzak aurkeztu duen testuak ez dakar euskararen normalizazioan lagundu dezakeen «egiturazko aldaketarik», iraileko aurreproiektuarekin alderatuta.

Euskalgintzaren Kontseiluak balorazio bat plazaratu du gaur Jaurlaritzak hezkuntza arautzeko asmoz aurkeztu duen lege aurreproiektuaren inguruan. Legea ontzeko prozesua hasi zenetik, hainbat balorazio plazaratu ditu, eta xehe aztertu ditu honen aurretik idatzi diren testuak ere. Are gehiago, horiek moldatzeko ekarpenak ere egin ditu, hezkuntza komunitatearekin eta gehiengo sindikalarekin hitzartuta. Aurreko testuetan ikusitako gabeziei erantzuteko asmoz egin zituen ekarpen horiek Kontseiluak, eta, gaur ere, balorazio «gazi-gozoa» egin du: testuak «euskara gehiago» behar dutela uste du. Nabarmendu du «erronka itzelak» daudela mahai gainean euskararen normalizazioari dagokionez, eta alde horretatik testu berriak ez dakarrela «egiturazko aldaketarik» irailean aurkeztutako zirriborroarekin alderatuta.

Kontseiluaren ustez, badira «begi onez» hartzeko elementuak testuan. Esaterako, ikasleen euskara gaitasuna ziurtatzeko B2 irteera profila ezarri izana, eta «euskal kulturaren ezagutza» ere aintzakotzat hartu izana, baina uste dute «hezkuntza komunitatearen gehiengoak eta sindikatuek» egindako eskabide nagusiak ez direla jaso aurreproiektuan. Era berean, salatu du hezkuntza itunean hasieran jasotako zenbait «elementu positibo» ez direla ageri orain idatzi duten aurreproiektuan. Iruditzen zaio oraindik badela aukera legea «hobetzeko», hala ere, eta «ekarpenak» egiten jarraitzeko asmoa du.

Zehaztasun gehiago nahi du

Testuaren «zehaztasun» faltak arduratzen du, bereziki, Kontseilua, eta hainbat adibide jarri ditu zehaztasun falta horren berri emateko. Hau da etsenplu horietako bat: testuaren zioen azalpenean, jartzen du euskara «gutxiengoaren hizkuntza eta hizkuntza gutxitua» dela. Kontseiluaren iritziz «interesgarria» da hori, «neurri proaktiboak edo aurrerakoiak» ezartzeko atea ireki dezakeelako. Alabaina, salatu du gero ideia hori ez dela garatzen aurreproiektuko «neurrietan».

Beste adibide bat: zioetan argi eta garbi jartzen du hezkuntza sistemaren helburua dela ikasle guztiek bi hizkuntza ofizialak menderatuko dituztela «bermatzea». Kontseiluak adierazi du, ordea, hori gero ez dela jasotzen testuaren «garapenean». 3. artikuluan, ikasleen hizkuntza gaitasuna hizpide hartuta, ez da «bermatu» aditza agertzen, baizik eta horren ordezkoa: «Sustatu». Kontseilua arduratuta dago horren harira. «Hezkuntza sistemaren oinarria ezin da izan ikasleek gaitasun egokia eskuratuko dutela sustatzea. Aitzitik, betebeharra izan beharko litzateke», ohartarazi du. Gogoratu duenez, 1993ko Hezkuntza Legean, ikasleek hizkuntza ofizial bietan lortu behar duten ezagutzaren harira, «bermatu» hitza eta garbi ageri da, eta uste du hor ezin dela «atzera» egin.

Testuaren 65. artikuluarekin ere, kezka. Argi eta garbi jartzen du hezkuntza sistemak «esparru eleaniztuna eta kulturartekoa» izan behar duela, «euskararen inguruan artikulatua». Baina, Kontseiluaren ustez, zehaztasuna falta da gero, horretarako eskolek garatu beharko duten hizkuntza ereduaren inguruan. Ez da zehazten, esaterako, hizkuntza bakoitzeko «orduen esposizioak» zein izan behar duen, eta hutsune handia da hori Kontseiluarentzat: «Gutxieneko esposizio orduak zehaztea funtsezkoa da belaunaldi berriak euskaldunduko badira». Beharrezkoa iruditzen zaio legean «ahalik eta zehaztasun handienarekin» ezartzea hizkuntza bakoitzean zenbat ordu egin beharko diren, eta garrantzitsutzat jo du «irakas-hizkuntza orokorra» euskara izango dela zehaztea ere. Gainerakoan auzitegien edo agintarien «interpretazio murriztaileen» arriskua handia izango dela pentsatzen du. 66. artikuluan jartzen du propio ikasle guztiek euskarazko B2 irteera profila izan beharko dutela derrigorrezko ikasketa prozesua amaitzean, eta hor ere, Kontseiluaren ustez, ondo zehaztu behar da horra heltzeko zein hizkuntza eredu beharko den; bestalde, irizten dio berriz ere argi jarri behar dela euskara izango dela irakas-hizkuntza orokorra. Lanbide Heziketako ikastetxeetan ari diren ikasleek eta araubide bereziko ikasketetan ari direnek izan beharko duten irteera profila «ezartzea» ere falta dela uste du. Artikulu horren amaieran, halaber, Jaurlaritzak «ebaluaziorako» tresnak arautuko dituela jartzen duenean, testua «oso lausoa» dela iruditu zaio, eta kanpo ebaluazioari buruzko aipamena falta dela, gainera. Ebaluazio mota horri tokia egitea ezinbestekoa dela pentsatzen du: «Emaitza errealen berri izateko, beharrezkoa da kanpo ebaluazioa bermatzea, eta hala jasotzen zen hezkuntza itunean».


Summary: Arantxa Urretabizkaiak irabazi du 111 Akademia saria. 'Azken etxea' nobelagatik jaso du aitortza Urretabizkaiak. Euskal Herriko irakurleek ematen dute sari hori, eta ekainean egingo dute hura banatzeko ekitaldia.

111 Akademiak Arantxa Urretabizkaia idazleari (Donostia, 1947) emango dio urteko saria. Akademiako kideek idazlearen Azken etxea eleberria izendatu dute iaz argitaratutako libururik gogokoena, eta ekainean jasoko du saria, jendaurreko ekitaldi batean.

Idazleak iazko apirilean plazaratu zuen liburua. Izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren azken urteak pasatzeko etxe baten bila dabil liburuko protagonista. Hendaia aldeko etxe bat begiz jo du, eta hura lortzen tematuko da. «Egileak hasieratik aurkeztu dizkio irakurleari oinarrizko pertsonaiak eta protagonista: azken etxea erostea erabaki duen emakumea. Baina, narrazioak aurrera egin ahala, idazleak zenbait errezel, bata bestearen ondotik, biltzen ditu ezusteko ikuspena agerian utziz, irakurlearen jakin-mina pizturik eustea erdietsiz, protagonistaren inguruan misterio gandu bat hedatuz eta haren jomuga azalduz. Elkarrizketarik gabeko kontakizuna osatu du idazleak, baina horrek ez dio irakurleari trabarik egingo narrazioaz gozatzeko, egilearen maisutasunari esker», nabarmendu dute akademiako kideek.

Saria zeini eman hautatzeko, hiru bozketa txanda egin dituzte urtarriletik apirilera bitartean. Azken bueltan, Anjel Lertxundiren Desertuan behatxuloa-ren eta Urretabizkaiaren Azken etxea-ren artean bozkatu behar izan dute.

Sariketak 27. aldia du aurten. Azken urteetan, hauek izan dira hura jaso duten idazleak eta lanak: Eider Rodriguezen Eraikuntzarako materiala (Susa), Pello Lizarralderen Argiantza (Erein) eta Karmele Jaioren Aitaren etxea (Elkar), besteak beste.


Summary: ELAk esan du legeak ez dituela «konponduko» arazoak. Uste du testua egungo hezkuntza sistema «betikotzeko» asmoz ondua dela, eta protestak «ezinbestekoak» izango direla sakoneko aldaketak lortzeko.

ELA sindikatuak Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren «behin-behineko» balorazioa egin du. Uste du lege horrekin «azaleko» aldaketa batzuk baino ez direla egingo, eta egungo sistema «betikotzea» duela helburu.

Iruditzen zaio, besteak beste, hezkuntza sistemaren egungo «aje» batzuk «betikotuko» direla. Hona horietako hainbat. Baga: «Hiru saretan banatzen den hezkuntza sistema. Legeak ez du aukera emango ELAk aldarrikatzen duen sare publiko burujaberako trantsiziorik egiteko». Biga; «Hizkuntza eredu eleaniztuna inposatuko da, egungo D ereduaren kaltetan, eta A eta B ereduak desagerrarazi gabe». Horren harira, salatu du «murgiltze eredua» orokortzeko biderik ezin dela ireki testu horrekin. Higa: «Legeak ez du hezkuntzaren edukirik aipatu ere egiten; ondorioz, ez da biderik izango euskal curriculuma askatasunez garatzeko». Laga: «Segregazioaren oinarrian dauden elementu estrukturalak ez dira ukituko».

Era berean, ELAk nabarmendu du langileen lan baldintzak ez direla aipatu ere egiten legearen aurreproiektuan. Horiek horrela, ezinbestekoa iruditzen zaio «benetako aldaketak» eragiteko «dinamika sozial, politiko eta legal» bat sustatzea. Bide horretan, grebetarako deia egiteko asmoa du.

LABek ere esan du «borrokarik eta presiorik gabe» ezingo dela benetako aldaketarik egin; legea hobetzeko «eragiten» jarraitu nahi du.

CCOO sindikatuak, berriz, lege aurreproiektuaren kontra dagoela esan du. Eskola publikoaren aurkako «mehatxutzat» jo du, eta arbuioa besterik ezin dela erakutsi horren harira.


Summary: Athletic Real Madrilen aurka arituko da Kopako finalerdietan. Maiatzaren 24an jokatuko ditu finalerdiak Athleticek, Leganeseko Butarque futbol zelaian. Espainian lehen aldiz izango da VAR-a erabiltzeko aukera emakumeen futbol partida batean, baina finalean soilik.

Real Madril egokitu zaio Iraia Iturregiren Athletici Espainiako Kopako finalerdietako partidarako. Gaur egin dute zozketa, Espainiako Federazioaren egoitzan, eta zuri-gorriek ez dute alde izan zortea. Real Madril bigarren da sailkapenean, eta sasoi honetan elkarren aurka jokatu dituzten bi partidak irabazi dituzte madrildarrek. Lauko finala Leganesen jokatuko da, Butarque futbol zelaian, eta Athletic eta Real Madril maiatzaren 24an arituko dira (21:00). Finalerdietako beste partida Alhamak eta Atletico Madrilek jokatuko dute, bezperan, eta finala maiatzaren 27an izango da. Espainian lehen aldiz, VAR-a erabiltzeko aukera izango dute epaileek emakumeen futbol partida batean, baina finalean soilik.

Oso informazio gutxi izan da azken hilabetean Espainiako Kopako lauko finalaren inguruan. Ez zegoen argi non eta noiz jokatuko zen, baina jada argitu dira zalantzak. Duela astebete eskas jakin zen Butarquen jokatuko zela, eta, gaurko zozketaren ostean, baloia soropilean jartzea besterik ez da falta. Athleticek ez du zorte handirik izan. Real Madril ligako talderik indartsuenetako bat da, eta haiek bakarrik jarraitu diote sasoi osoan Bartzelona handiaren erritmoari. Aurten hiru urte beteko dira Real Madrilek emakumeen futbol taldea sortu zuenetik, eta, izen handiko fitxaketak zirela medio, bi urteren buruan Txapeldunen Liga jokatzeko sailkatu ziren. Aurten jokatu dute Europako txapelketa nagusian lehen aldiz, eta, liga amaitzeko lau partida gelditzen diren honetan, datorren urtean hartan aritzeko sailkatuta daude jada. Zenbait aurpegi ezagun ere badaude, talde horretan ari baitira Nahikari Garcia Realeko aurrelari ohia eta Maite Oroz Athleticeko jokalari ohia.

Athleticek galdu egin ditu sasoi honetan ligan Real Madrilen aurka jokatu dituen bi partidak. Hala ere, ligan ez bezala, Kopan oso erregular aritu dira Iturregirenak. Lehenik Madril CFF utzi zuten kanpoan, 0-1 irabazita, eta, ondoren, Osasuna kaleratu zuten zuri-gorriek. 1-2 nagusitu ziren Taxoaren. Athleticek duela hiru urte jokatu zituen Espainiako Kopako finalerdiak azken aldiz. Logroño izan zuen aurkari, eta Errioxako taldea igaro zen finalera.

Bestalde, Espainiako Futbol Federazioak gaur jakinarazi du lehen aldiz VAR-a erabiliko dela Espainian emakumeen futbol partida batean. Talde eta jokalari askok eskatu du gizonezkoen ligan bezala epaileak bideo bidez epaitzeko aukera izatea, eta azkenean iritsi da. Hala ere, epaileek finalean soilik izango dute laguntza hori. Finalerdietan ez da VAR-ik izango.


Summary: Testuan «zuzendu» beharrekoak daudela esan du PSE-EEk. Gaur aurkeztu duten testuak hezkuntza itunean ezarritako xede guztiei ez diela «erantzuten» uste du, eta aldaketak behar dituela

»Hezkuntza Legearen aurreproiektua da gaur Jaurlaritzak aurkeztu duena, findu egin beharko da orain Eusko Legebiltzarrean, eta prozesu horretan testuaren gaineko «desadostasunak» konpontzeko era egotea espero duela esan du gaur PSE-EEk ohar baten bidez. Gaur gobernu kontseiluan ez dutela legearen kontra egin esan du, ez dutela legearen bidea «oztopatu» nahi. Baina PSE-EEk uste du testuak hezkuntza itunean ezarritako xede guztiei ez diela «erantzuten», eta aldaketak behar dituela, «zuzendu» beharrekoak.

EAJko ordezkariek «desadostasunen» berri baduela esan du PSE-EEk, «negoziazioetan» hizpide izan dituztela horiek guztiak, baina Hezkuntza Sailak ez dituela aintzat hartu egin dizkioten eskabideak.

Egin nahi dituen aldaketak, funtsean,lege berriaren gainean Euskadiko Aholku Batzorde Juridikoak emandako irizpideetan oinarrituta daudela esan du PSE-EEk. Besteak bestea, irizpide horietan «eskuduntzen inbasio bat» hizpide izan dutela adierazi du, eta aintzat hartu behar dela legea berridaztean. Kezka du, halaber, egungo hizkuntza ereduak gainditzeko bidea ireki dezakeelako lege berriak, egun idatzita dagoen eran, eta ez dagoelako horrekin ados; eredu horien gaineko «adostasuna» handia dela gogoratu du, eta ez dela aurreproiektuan ondo zehazten, gainera, nola egin beste eredu baterako aldaketa.

EH Bildu eta EAJ

EH Bilduren izenean, Ikoitz Arresek egin du testuaren balorazioa gaur. «Artikuluz artikulu» aztertuko dutela esan du, eta apirilean lege honen atariko onetsi zuten itunaren «espiritua» bertan aurkitzea espero dutela. Orain parlamentuan legearen gainean gogoetatzeko hilabeteak izango dituztela gogoratu du, eta «erantzukizunez» jardungo dutela prozesu horretan.

Leixuri Arrizabalagak jeltzaleen izenean esan du hezkuntzako eta gizarteko eragile askok izan dutela aurreproiektua idazteko prozesuan parte hartzeko aukera eta pentsatzen du gehienek jasota ikusi ahal izango dituztela orain testuan beren ekarpenak. Hala ere, esan du EAJko ordezkariek«ilusioz» aztertuko dituztela orain testuan egin daitezkeen aldaketak: «Guztiok eskuzabaltasunez lan egin beharko dugu».

Lege honek oinarri duen ituna %90ko babesarekin onartu zen Eusko Legebiltzarrean iazko apirilean; EAJk, PSE-EEk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek bat egin zuten.


Summary: 17 parke eoliko eta 17 eguzki parke baimendu dituzte Nafarroan. Guztira 1.314 megawatt ekoiztuko dituzte. Parke guztiei eman dizkiete ingurumeneko eta hirigintzako baimenak, eta horietako hiruk badaukate jada martxan jartzeko baimena ere.

Energia berriztagarrien 34 parke egiteko baimena eman du Nafarroako Gobernuak: horietatik 17 parke eolikoak izango dira, eta beste 17, eguzki parkeak. Guztira, 1.314 megawatt ekoiztuko dituzte; 420 megawatt, eolikoek, y 894 megawatt, eguzki panelen parkeek.

Guztiei eman dizkie gobernuak ingurumeneko eta hirigintzako baimenak, eta horietako hiruk jada badaukate martxan jartzeko Nafarroako Gobernuaren oniritzia ere: Pestriz parkeak (Buñuel), Serralta parkeak (Cabanillas) eta Orkoiengo parkeak.

Atzo bukatu zen «suspertze ekonomikorako» energia arloan neurriak onartzeko 23/20 Errege Dekretuak zehazten zuen epea. Lege horren arabera, 25 hilabeteko epea zuen gobernuak tramitazioan zeuden proiektu berriztagarrien administrazio baimena emateko, eta hala egin du. Hain zuzen, administrazio baimen hori emateko, beharrezkoa da proiektuei ingurumen baimena ematea, hirigintzako departamentuak emandako baimenaz gain.

Hala ere, 50 megawatt baino gehiago ekoizten dituzten azpiegiturei eta herrialde bat baino gehiago hartzen duten parkeei dagokienez, Espainiako Trantsizio Ekologikoko ministerioak dauka baimen horiek emateko eskumena.

Parke bereziak

Bi parke nabarmendu ditu Nafarroako Gobernuak. Alde batetik, Orkoiengoari buruz esan du «parke esperimentala» dela, enpresa jabeek «esperientzia hartzeko» baliatuko dutela, etorkizunean «Nafarroako energia berriztagarrien ekosistemaren lehiakortasuna hobetzeko». Hala ere, ez da mota honetako lehenengo parkea; Alaizkoan ere era horretako beste sei aerosorgailu daude.

Corral del Molino I izeneko parkeari buruz ere azalpenak eman ditu. Azpiegitura «hibridoa» da: energia eolikoa eta eguzki energia batzen ditu. «Modu horretan, parkea eraginkorragoa da, elektrizitate gehiago sortzen duelako, eta baita ingurumenari eta lurraren erabilerari dagokionez ere, espazio berean eta azpiegitura berdinekin energia gehiago ekoizten baita», azaldu du.


Summary: COOO eta UGT batera mobilizatuko dira Maiatzaren Lehenean. Espainiako Gobernuarekin pentsio eta lan erreformen inguruan egindako akordioak nabarmendu dituzte bi sindikatuek.

COOOk eta UGT Euskadik batera egingo dituzte Maiatzaren Leheneko mobilizazioak, Gasteizen, Bilbon eta Donostian. Enpresen «gehiegizko irabazien» harira, soldatak igotzeko eta prezioak jaisteko neurriak galdegingo dituzte, eta, datorren hauteskunde ziklorako, herritarrei eskatuko diete babestu ditzatela «zerbitzu publikoak indartzearen eta fiskalitate progresibo baten alde egiten duten aukerak». Loli Garcia (CCOO) eta Raul Arza (UGT) sindikatuetako buruek aurkeztu dute mobilizazioen leloa: Soldatak igo, prezioak jaitsi, irabaziak banatu. Bilboko manifestazioa 11:30ean hasiko da, Jesusen Bihotza plazatik; Gasteizkoa eta Donostiakoa, berriz, 12:00etan hasiko dira, lehena Andre Maria Zuriaren plazatik eta bigarrena Alderdi Ederretik. Garciak eta Arzak mobilizazioaren eta elkarrizketaren garrantzia azpimarratu dute, eta euren sindikatuek Espainiako Gobernuarekin egindako akordioak nabarmendu. Horiek hala, gogoratu dute aurten pentsioak %8,5 igo direla, eta horri esker Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako milioi erdi pentsiodunek baino gehiagok erosteko ahalmenari eutsi diotela.

Halaber, lanbide arteko gutxieneko soldata (SMI) beste %8 igo dela nabarmendu dute, legegintzaldi osoan %47, eta horrek hiru lurraldeetako 52.000 langile ingururi egin diela mesede.

Horrekin batera, Madrilekin adostutako lan erreformak «langileen eskubideak hobetzen» lagundu duela adierazi dute, «kontratazio mugagabea areagotu delako» eta horrek eragina izan duelako «enpleguaren kalitatean». Elkarrizketa eta mobilizazioa

Garciak eta Arzak negoziazio kolektiboaren garrantzia balioetsi dute, baita elkarrizketa sozialarena ere, eta azaldu CCOOk eta UGTk 2022an sinatutako hitzarmen guztietan «erosteko ahalmena bermatzen duten klausulak» jasotzen direla.

Dena den, patronalei eskatu diete aberastasuna banatzeko eta soldatak igotzeko, eta salatu dute hitzarmenak berritu ez dituzten enpresariak «poltsikoak betetzen» ari direla, «langileen kontura». Hala, azpimarratu dute mobilizatzen jarraitu behar dela, «eskubide gehiago eta hobeak lortzeko». «Konkistatutako eskubideak ez dira zerutik erori, asko kostatu da horiek lortzea, eta borrokan jarraitu behar dugu eskubide horiek defendatu eta berriak sortzeko». Prezioak jaitsi ditzatela, horixe izango da CCOOren eta UGTren beste mezu nagusietako bat Maiatzaren Lehenean; Garcia eta Arza kritiko agertu dira, eta esan dute Espainiako Gobernuak ez duela behar beste egin arlo horretan. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeekin hasiko den hauteskunde zikloari dagokionez, berriz, adierazi dute zera dagoela jokoan: «Bizi kalitatea eta lan eta gizarte eskubideak hobetzen jarraitzea edo orain arte lortutakoa arriskuan jartzea».


Summary: Usansoloko Udala osatzeko batzordea maiatzaren 4an sortuko dute. 2019ko udal hauteskundeetako emaitzen arabera osatuko dute. Batzordeak Usansolo Herria plataformako zortzi parte hartzaile eta EAJko beste hiru izango ditu.

Usansolo Bizkaiko herri izateko bideak aurrera jarraitzen du. Hain zuzen, maiatzaren 4an Usansoloko Udala osatzeko batzordea aurkeztuko dute. Eta, horretarako, Bizkaiko Foru Aldundiak 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon (Bizkaia) izandako emaitzak eskatu dizkio Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari. Emaitza horien arabera, batzordearen parte izango dira EAJko hiru kide, baita Usansolo Herria plataformako beste zortzi lagun ere. Txapelena baserrian egingo dute batzordea osatzeko saioa, eta bertan aukeratuko dute presidentea.

Iazko azaroaren 23an, Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu egin zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerria izateko eskaera. Hala ere, hilabete bat geroago, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri, Usansolok ez zuelako gainditzen 5.000 biztanleren langa. Errekurtsoarekin batera, Usansolo udalerri bihurtzeko prozesua eteteko eskatu zuen abokatutzak, behin-behineko neurri gisa, baina otsailaren amaieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen halakorik onartu: auzia ebatzi bitartean, tramiteekin aurrera jarrai dezakete Usansolon.

Dena den, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri eta gero, Hauteskunde Batzorde Zentralak erabaki zuen Usansolon ez zirela maiatzaren 28ko udal hauteskundeak egingo, herria ez zelako toki erakundeen erregistroan agertzen eta ez zuelako hautesle erroldarik. Behin batzordea osatuta, erregistro horretan izena ematea eskatuko dute; 30 eguneko epea ezarri dute horretarako. Eta, izen ematea onartzekotan, Hauteskunde Batzordeari eskatuko diote batzordearen osaketa berri bat egiteko, 2023ko udal hauteskundeetako emaitzak kontuan hartuta.


Summary: Baldintzapean aske gelditu da Sebas Etxaniz, eta Aitzol Etxaburu Euskal Herriratu dute. 20 urtetik gora eraman ditu espetxealdian Etxanizek. Martutenera lekualdatu dute Etxaburu; hamalau urte igaro ditu preso Frantzian.

Sebas Etxaniz euskal presoa baldintzapean aske utzi dute, 20 urte eta erdi espetxealdian eman ostean, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. 80 urte beteko ditu aurten, eta EPPK-ko kiderik helduena da. 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Etxanizi 2020ko uztailean eman zioten hirugarren gradua. Villabonako espetxetik (Asturias, Espainia) Martutenekora lekualdatu zuten. Horren aurretik, hainbatetan ukatu zioten hirugarren gradua, baimenik ez zuelako izan; aldi berean, baimenak ukatu izan zizkioten hirugarren graduan ez zegoela argudiatuta.

Etxerat-ek Euskal Herriratze baten berri ere eman du: Aitzol Etxaburu Martutenera lekualdatu dute. Lannemezango espetxean zen, eta hamalau urte igaro ditu bertan.


Olatura igota jarraitzen du Osasunak

Summary: Olatura igota jarraitzen du Osasunak. Gorritxoek garaipen landu eta sufritua lortu dute Cadizen zelaian. Ruben Garciak egin du nafarren gola, eta Abdek txartel gorria ikusi du bukaeran

Belak zabalik, abaila batean doa Osasuna bere historiako bigarren finalerantz. Ligako jarduna pizgarri ari zaio izaten Kopako hitzordu handira bidean. Gaur, bigarren garaipena kateatu du jarraian, Cadizen zelaian ondo izerditutako garaipena lortuta. Beste baleko proba bat izan da maiatzaren 6ko neurketari begira, gorritxoek egonarria, eraginkortasuna eta sufritzeko gaitasuna uztartu dituztelako. Finaletan funtsezko ezaugarriak izaten dira horiek. Are maila altuagoa eman beharko dute Real Madrilen aurrean, baina puntuak hirunaka biltzea lagungarri izango zaie prestakuntza fintzeko.

Hamaikako itxuraldatua plazaratu du Jagoba Arrasatek: Betisen aurka hasieratik aritu ez ziren zortzi jokalariri eman die aukera. Bederatzi izan behar ziren, baina Chimy Avilak mina sentitu du beroketan, eta Budimirrek jokatu behar izan du haren ordez. Horretaz aparte, Iker Muñoz eta Iker Benitoren agerpena izan da albiste nagusia. Hasieran, txinparta falta izan zaio Osasunaren erasoko jokoari. Zailtasunak izan ditu baloi irteeran, eta nekez iritsi da lehen zatian Ledesmaren ate ingurura. Zernahi ere, gabezia handienak defentsan izan dituzte Arrasateren mutilek. Hasi eta berehala, aukera garbia izan du Cadizek, Sobrinoren hanketan, baina Aitorrek zigilatu egin du atea.

Gorritxoak hamargarren minutua pasata agertu dira aurrenekoz etxekoen arean, Nacho Vidalen barneraldi herabe batekin. Ekimen handiagoa zuen Cadizek, eta beste aukera on bat izan du 32. minutuan: Rogerrek iskin egin die erdiko bi atzelariei, baina kanpora jaurti duAitorren aurrean. Nafarrek aurrerako urratsa egin dute atsedenaren aurretik. Unaik eta Pablo Ibañezek ahalegin arriskutsuak egin dituzte buruz, eta beste bi saiakera egin ditu Budimirrek, bata orpoz, eta bestea, garbiena, ezkerrez, Momori baloia kendu ondoren. Ez du zehatz jaurti. Ezta Ramosek ere, boleaz, Cadizen aldeko korner batean. Apurtu eta gotortu

Bi taldeak arineketan hasi dira jokatzen atsedenaren ondoren. Benito Ledesmaren aurrean bakarrik geratzear izan da 57. minutuan, baina bizkorrago ibili da Cadizeko atezaina, atepetik aterata. Berehalakoa izan da Cadizen arrapostua: arearen barrunbeetan sartu da Guardiola, baina azken unean, diru-zorroa lapurtu dio Unai Garciak. Partida puskatzear zegoen. Eta Osasunak eman du kolpea. Manu Sanchezek jokaldi polita egin du ezkerretik, eta Budimirrek kale egin arren, Ruben Garciak zartako batez sareratu du baloia, areaz kanpotik. 61. minutuan, aurretik jarri dira nafarrak.

Geroz eta sarriagoak ziren Cadizen erdiraketak, eta David Garcia zelairatu du Arrasatek, areako jarduna sendotzeko. Sufrimendu hutsezko minutuak bizi izan ditu Osasunak amaieran; batik bat, 84. minutuan Abdek txartel gorria ikusi eta gero. Ostikoa eman dio Izari baloia jokoan ez zegoela. Sartu berritan, aldageletarako bidea hartu behar izan du.

Luzapena 11 minutukoa izan da. Moncayolak bere oinetan izan du bigarrena, baina ezin izan du asmatu Ledesmaren aurrean. Beharrik ere ez du izan. Golik jaso gabe bukatu du partida Osasunak.


Summary: Sufrituta berdindu du Realak Betisen zelaian. Ontzat eman daiteke talde txuri-urdinak lortutako puntua, etxeko taldea nagusi izan baita ia partida osoan. Berdinduta, Realak sei punturen aldeari eutsi dio.

Puntu batekin itzuliko da Reala Sevillatik (Espainia). Talde txuri-urdinak hutsean berdindu du Betisen zelaian. Emaitza ona da, Betis nagusi izan baita partida ia osoan. Eta emaitza ona da ere bai Realak eutsi egin baitio Espainiako taldearekiko zuen aldeari: sei puntura du. Laugarren da Reala, eta bosgarren Betis, baina Vila-real tartean sar daiteke, bost puntura, ostegunean etxean Espanyoli irabazten badio. Athletic, berriz, seira jar daiteke egun berean San Mamesen Sevillari nagusitzen bazaio.

Ezustekoa egon da partida hasi aurretik: Imanol Alguacilek lau aldaketa egin ditu, azken partidan Anoetan Rayo Vallecanori irabazi zion hamaikakoaren aldean. Bi aldaketa izan dira bereziki deigarriak: Realeko entrenatzaileak Mikel Merino eta David Silva utzi ditu aulkian, eta Asier Illarramendi eta Brais Mendez zelairatu ditu haien ordez. Andoni Gorosabelek eta Take Kubok, berriz, Aritz Elustondo eta Ander Barrenetxea ordezkatu dituzte.

Aldaketa horiengatik edo ez, talde txuri-urdinak gogotsu eta bizi ekin dio neurketari. Presioa eginez, berehala hartu du norgehiagokaren aginte makila, eta arriskua sortzen hasi da. Brais Mendezek, Alexander Sorlothek eta Kubok estu hartu dute Betisen defentsan.

Reala nagusi zen, baina Betisek izan du lehen aukera garbia, ordu erdia betetzear zela. Aitor Rubialek erdiraketa egin du, baina baloira aterantz joan da zuzenean, eta Remirok ozta-ozta gelditu du.

Bero handia egin du Sevillan, 30 gradu baino gehiago, eta epaileak partida eten du, jokalariek ura edan zezaten. Etenaldi horrek mesede egin dio etxeko taldeari, handik bueltan gora egin baitu. Pixkanaka, nagusitzen hasi da, eta, ohartu orduko, partidaren kontrolarekin egin da.

Gertu izan du nagusitasun hori gola sartuta indartzea atsedenaldira iritsi aurretik, baina Canalesek ez du asmatu errematatzen. Hutsean amaitu dira lehen 45 minutuak. Bi zati izan dituzte: aurrenekoan, Reala nagusitu da, eta bigarrenean, Betis. Txuri-urdinek gora egin beharra zuten, lehia etxekoen aldeko joera hartzen ari baitzen.

Baina etenak ez du ezer eten: Betisek nagusitasunari eutsi dio. Gero eta gehiago estutu du Reala. Imanoli ez zaio batere gustatu ikusten ari zena, eta hiru aldaketa egin ditu kolpe batean, 63. minutuan: Barrenetxea, Merino eta Silva zelairatu ditu Mikel Oiartzabalen, Illarramendiren eta Brais Mendezen ordez. Alferrik. Etxekoena zen baloia, baita arriskuko jokaldi guztiak ere.

Taldeak hobera egiten ez zuela ikusita, Imanolek beste bi aldaketa egin ditu 72. minutuan: Aritz Elustondo eta Carlos Fernandez zelairatu ditu Aihen Muñozen eta Sorlothen ordez. Alferrik berriro. Are gehiago, aldaketak izan eta hurrengo jokaldian, Juan Mirandak zuloa topatu du Aritz Elustondok zaindu behar zuen hegalean, eta haren erdiraketa ez du gutxigatik sareetara bidali Canalesek.

Partida nola zihoan ikusita, Realarentzat sari oso ona zen puntua, eta horri eusten jarri du indar osoa. Ez du arriskatu nahi izan, eta atea zaintzera mugatu da. Sufritu egin du helburua lortzeko. Hala ere, Merinok izan du azken aukera, partidaren hondarrean, baina Rui Silvak haren jaurtiketa gelditu du. Beste puntu bat gehiago da, eta beste pauso bat Txapeldunen Ligarako sailkatzeko bidean.


Summary: Aurten munduan salduko diren autoen %18 elektrikoak izango dira. Munduko auto elektrikoen salmenta %55 igo zen iaz, eta 10 milioiko muga gainditu zuen. Saldutako ibilgailu guztien %14 izan ziren elektrikoak. Aurten, berriz, %35 gora egin, eta saldutakoen %18 izango dira.

Ibilgailu elektrikoen merkatuari buruz argitaratutako urteko txostenean, Nazioarteko Energia Agentziak (IEA) azaldu du 2022an 26 milioi auto elektriko zeudela, 2018an baino bost aldiz gehiago. Ibilgailu horien erdiak baino gehiago (13,8 milioi) Txinan zeuden. Duela hamar bat urtetik hona gertatzen den bezala, Txinan dago munduko auto elektrikoen merkaturik handiena. 2022an matrikulazioen %60 elektrikoak izan ziren. Gauzak hala, Txinako auto guztien %29 ziren elektrikoak 2022an; 2018an, %6ra ere ez ziren iristen. Aldez aurretik gainditu da agintariek 2025erako ezarritako %20ko helburua. Gainera, goranzko joerari eutsi beharko liokete, 2030erako %40ko helburua jarri baitute aire kutsadura handiko eskualdeetan. 2023ko lehen hiruhilekoan, salmenta %20 baino gehiago handitu da iazko epe berekoarekin alderatuta. Ikerketaren egileek kalkulatu dutenez, aurten zortzi milioi auto elektriko merkaturatuko dituzte Txinan, eta ibilgailu guztien %35 izatera iritsiko dira. Europan, %25eko igoera Europan, ibilgailu elektrikoen matrikulazioak %15 ugaritu ziren iaz. Hala, ibilgailu elektrikoen munduko bigarren merkatua bihurtu zen. Saldutako autoen laurdenak elektrikoak ziren, eta munduan diren auto elektrikoen herenak kontinente horretan daude. Merkatu garrantzitsuena Alemania da —830.000 ibilgailu saldu ziren iaz—. Atzetik izan zituen Erresuma Batua (370.000) eta Frantzia (330.000), besteak beste. Salmentei dagokienez, kuotarik handiena duten herrialdeak Norvegia (% 88), Suedia (% 54), Herbehereak (% 35), Alemania (% 31), Erresuma Batua (% 23) eta Frantzia (% 21) izan ziren. EAk kalkulatu duenez, 2023an auto elektrikoen salmenta %25 inguru igoko da. Ameriketako Estatu Batuetakoa (AEB) da munduko handienetan hirugarren merkatua, eta 2022an gehiago hazi zen Txinakoa eta Europakoa baino: %55. 800.000 auto saldu ziren, eta ibilgailu guztien %8ko kuotara iritsi ziren. 2021ean %5 ziren; 2020ra arte, ozta-ozta ziren %2. Hala gertatzeko, funtsezkoa izan zen ekoizleek modelo berrien eskaintza asko handitzea eta erakundeek pizgarriak ematea; bereziki, Joe Biden presidenteak laguntza plan bat indarrean jarri izana, inflazioari aurre egiteko. Inbertsioak AEBetan 2022ko abuztutik 2023ko martxora, auto elektrikoen eta baterien fabrikatzaile handiek 52.000 milioi euroren inbertsioen berri eman dute AEBetan. Horrek guztiak iragartzen du iazko hazkundeak ez duela etenik izango: lehen hiruhilekoan, salmenten jauzia %60koa izan da, eta, AIEren arabera, 2023an 1,5 milioi salduko dira, matrikulazioen %12 inguru. Munduko beste hainbat lekutan ere azkar hazten ari da auto elektrikoen merkatua; Indian eta Indonesian, esate baterako, salmenta hirukoiztu egin zen.

2030erako egunean gutxienez bost milioi petrolio upel gutxiago erabiltzeko aukera emango du ibilgailu elektrikoen merkatuaren hazkundeak. Hain zuzen ere, modu horretan, 700 milioi tona inguru CO2 baliokide isurtzea saihestuko litzateke. IEAk iragarri du, indarrean diren politiken arabera, garraioari lotutako berotegi gasen isurketek goia joko dutela 2025ean.


Summary: Gernika-Lumo «memoria leku» izendatuko du Espainiako Gobernuak. Felix Bolaños Espainiako Gobernuko ministroa joan da arratsaldeko ekitaldira; Pedro Sanchez presidenteak iragarri du «memoria leku» izendatuko dutela Gernika. Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak, ordea, esan du «justizia errestauratiboko keinuren bat egiteke» duela Estatuak.

Gernika-Lumo izango da Espainiako Memoria Demokratikoaren Legeak aurreikusten dituen «memoria lekuetatik» lehena. Arratsaldean jakinarazi du erabakia Felix Bolaños Espainiako Presidentetzarako eta Memoria Demokratikorako ministroak, Zalloko kanposantuan 1937ko apirilaren 26ko biktimak oroitu aurretik. Izan ere, Gernikako bonbardaketaren 86. urteurrena bete da gaur, eta sarraski hura gogoratzeko ekitaldia baliatu du Bolañosek iragarpena egiteko. Lehenengo biderrez, Espainiako Gobernuak ministro bat igorri du bonbardaketaren biktimak omentzera.

«Gernikarron oroimenak inspiratzen du gure demokrazia», esan du. «Bonbardaketak ez zuen lortu bere helburua. Gaur egun, Espainia demokrazia aurreratua eta europarra da, balioena, askatasunena eta eskubideena». Ministroak adierazi du Gernika-Lumoren bonbardaketa «sasoi hartako gobernu legitimoaren» kontra egin zela, eta Bolaños bera ari dela gobernu hori ordezkatzen orain. «Oso sinbolikoa izan zen Gernikako haritza –lehendakariek zin egiten diotena eta Euskadiren askatasunaren sinbolo dena– zutik gelditzea».

Urteetan Eusko Jaurlaritzak hainbat bider eskatu izan duen arren, Bolañosek ez du barkamenik eskatu Espainiako Gobernuaren partez. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak ontzat jo du ministroaren bisita. Sare sozialetan zabaldutako bideo batean adierazi duenez, ministroaren presentzia «urrats positibo bat» da, baina «arraroa» da gaurkoa izatea lehen aldia, Francoren diktadura amaitu zenetik 45 urtetik gora igaro diren honetan. Gainera, esan du estatuak oraindik «egiteke» duela «justizia errestauratiboko keinuren bat».

Gehienetan biluzik egoten diren balkoi eta bentanetan xingola beltzdun ikurrinak eskegi dituzte herritar ugarik. Urte asko igaro badira ere, egun hartan gertatu zen «dena» dauka gogoan Crucita Etxabek. 6 urte zeuzkan bonbardaketaren egunean, eta Lumorako bidean harrapatu zuen erasoak. «Karkaban egon ginen lau orduz», gogoratu du. «Gernikara jaistean, dena erreta ikusi genuen. Amak esan zuen: ‘etxeko giltza poltsikoan, baina etxerik ez’». 6 urte zeuzkan haren lagun Marikarmen Agirrek ere. Bonbardaketa hastean, ez zen babeslekuetan sartu; mendira jo zuen. Zorte handiagoa eduki zuen, haren etxeak zutik iraun baitzuen, herriaren kanpoaldean zegoenez gero.

Urtero bezala, hainbat ekitaldi egin dituzte gaur egun osoz Gernika-Lumon, herria suntsitu zuen bonbardaketa eta haren biktimak gogoan hartzeko. 86 urte bete dira gaur, eta, urtero legez, sirena hotsa entzun da 1937ko apirilaren 26an bonbak erortzen hasi ziren ordu berean. Astrako sirena Oihana Goirienak isiotu du, Polonian atxilotuta dagoen Pablo Gonzalez kazetariaren bikotekideak. Pasealekukoa, berriz, Martxoak 3 elkarteak piztu du. Gero, 16:30ean, lore eskaintza egin zaie biktimei Zalloko hilerrian, eta bertan egon dira Iñigo Urkullu eta Felix Bolaños, besteak beste. Gauean, Gernika garretan kale antzerkia egingo dute herritarrek.

Goizean, omenaldia egin diote George L. Steer kazetari ingelesari. Erasoaren berri eman zuten kazetarietako bat izan zen, eta The Times eta The New York Times egunkarietan argitaratu zuen bonbardaketaren biharamunean idatzitako kronika. Hark lagundu zuen nazioartean gezurtatzen faxistek zabaldutako bertsioa; alegia, jakinarazi zuen faxistek erre zutela Gernika, eta ez gorriek. Bertan izan dira Steerren senideak eta udal ordezkariak.

Gernika sariak eman dituzte

Urteurrenarekin batera eman ohi ditu Gernika-Lumoko Udalak Bakearen eta Berradiskidetzearen Aldeko Gernika sariak, eta aurten egiaren batzordeen eta Ukrainako gazteekin lanean ari diren lau talderen lana hartu dute aintzat. Egiaren 51 batzorde daude munduan, eta gerra, diktadura edo gatazka armatua jasan duten herrialdeetan gertatutakoa ikertzen dute. Argentinakoa (1984), Hegoafrikakoa (1998) Ekialdeko Timorkoa (2005) eta Kolonbiakoa (2022) saritu ditu oraingoan.

Bestalde, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Txernobylgo hondamendiak eragindako eremuetan bizi diren adingabeekin eta Ukrainako gazteekin oro har lan egiten duten lau elkarteri eman diote beste saria. Lau dira: Chernobil elkartea, Chernobileko Umeak, Chernobilen Lagunak eta Ukraina Gaztea.

Izan ere, urteurren bikoitza da gaurkoa: 86 urte dira faxistek Gernika bonbardatu zutela, eta 37 urte Txernobylgo hondamendia gertatu zela. «Egun honek urtero batzen ditu Txernobyl eta Gernika, baina gaur inoiz baino hurbilago daude, tropa nazionalen hegazkinek herria suntsitu zutelako, errusiar tropek azken urtean Ukraina suntsitu duten bezala», adierazi du Ukrainako elkarteen bozeramaileak saria jasotzean.

2.000 hildako baino gehiago

1936ko gerrako gertakari nagusietako bat izan zen Gernika-Lumoko bonbardaketa. 1937ko apirilaren 26an, Alemaniako Kondor Legioak eta Italiako Aviazione Legionariak Bizkaiko herri hori bonbardatu zuten, merkatu egun batean, orduan jenerala zen Francisco Francoren aginduz. Eraikinen %85 suntsitu zituzten osorik, eta beste askori kalte egin.

Iaz bidali zuen lehenengoz ordezkari bat Espainiako Gobernuak, eta, lehenengoz ere bai, «gaitzetsi» egin zuen herrian izandako bonbardaketa. Aurten, Felix Bolaños Espainiako Presidentetzarako eta Memoria Demokratikorako ministroa joan da gertatutakoa oroitzeko hilerriko ekitaldira. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak atzo Senatuan iragarri zuen Gernika «memoria leku» izendatuko dutela, bonbardaketaren «izugarrikeriagatik»; EH Bilduko ordezkari Gorka Elejabarrietak eskatu zion aitortzeko «Espainiako Estatu faxistak» sarraskian izan zuen «erantzukizuna», eta horren harira egin zuen iragarpena Sanchezek.

Espainiaren keinuak

Hain zuzen, 60. urteurrenean eskatu zuen barkamena Alemaniak bonbardaketagatik. Eusko Jaurlaritzak urteetan eskatu izan dio Espainiari gauza bera egiteko, baina iaz adierazi zuen Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak, «Espainia demokratikoak» ez daukala zerikusirik bonbardaketarekin. Antzeko ideiari eutsi zion Eneko Andueza PSE-EEren buruak, argudiatuta Pedro Sanchezen gobernua Espainiako Bigarren Errepublikaren «oinordekoa» dela.

Izan ere, diktaduran, erregimenak aldarrikatu zuen «gorriek eta separatistek» erre zutela Gernika. Diktadura ondoren ere, hainbat historialarik zabaldu zuten ehun eta hirurehun artean izan zirela Gernika-Lumoko bonbardaketan hildakoak. Xabier Irujo historialariak gezurtatu zituen hura eta beste hainbat datu, Gernika: Genealogy of a Lie liburuan. «Gaur egun, oraindik ere egile batzuek diote ehun eta hirurehun hildako artean izan zirela, inongo dokumentazio lanik egin gabe. Guk, berriz, baditugu 50 dokumentu gutxienez, hildakoak 2.000 baino gehiago izan zirela ziurtatzen dutenak», esan zion BERRIAri. Gernikak 5.000 biztanle zeuzkan orduan, eta, merkatu eguna izanik, herrian 10.000 lagun zeudela kontatzen du Irujok.


Summary: Euskal izenek frantsesez idatzirik segituko dute Kanbon. Karriken izenak frantses ortografiarekin idaztea erabaki du herriko etxeak, abenduan kontseiluak hartu erabakia bazter utzita

Celhaya ala Zelaia zentroa? Karrikak izendatzeko hizkuntzaren hautuak kalapita sortu du Kanboko (Lapurdi) Herriko Etxean, Euskal Irratiek jakitera eman dutenez. Joan den abenduan, herriko kontseiluak erabaki zuen frantsesezko ortografiarekin idatziak ziren bideen izenak berriz euskaratzea. Baina adostutakoa zalantzan jarri nahi dute orain gehiengoko hautetsiek.

Egoera ulertezina zaio Liliane Hirigoien Nahi Dugun Herria talde abertzaleko kideari: «Aho batez bozkatu zen erabakia. Lau hilabete berantago gibel egiteko xedea aurkeztu digute, argumentu irrazionalekin. Izugarri ongi ulertu dugu talde horretako batzuk euskararen kontra borrokan ari direla etengabe», salatu du.

Christian Deveze auzapezak, haatik, ukatu du gibel egite bat dela. Helbideratzeari buruz Pirinio Atlantikoetako Departamenduak eta Euskal Hirigune Elkargoak emandako irizpideak bete dituztela argudiatu du: «Ez dugu batere gibelera egiten, baina ñabardura bat gehitu nahi diogu, atxiki ahal izateko frantses toponimian eta jatorrizko ortografian bide batzuen izenak, izen bereziak direlarik. Merkantzien helarazteko, pertsonen segurtasunerako eta berriki informatika sarearentzat, adibidez; hori dena helbideratzearen arazoa da».

Oposizioaren iritziz, herriko etxeak ez du pedagogia lanik egin hartutako erabakia herritarrei esplikatzeko. «Argitze» batzuk egin zitezkeen, Hirigoienen iritziz, herrian antolatutako mintzaldi batzuen bidez. «Jendeak badaki non bizi den, zergatik izen horiek hautatuak izan ziren». Azken herriko kontseiluan tentsioa eragin zuen gaiak, eta bilkura uztea erabaki zuen oposizioak.


Summary: Urteko lehen hiruhilekoan 1.485 milioi euro irabazi ditu Iberdrolak. Iazko datuekin alderatuta, %40 igo dira etekinak. Energia berriztagarrietarako erabili dituzte inbertsioen %90.

Urtarriletik martxora bitartean, 1.485 euro irabazi ditu Iberdrolak, iaz epe berean baino %40 gehiago. Enpresa energetikoei aplikatutako zerga ordaindu behar izan duen arren, konpainiak goranzko joerari eutsi dio lehen hiruhilekoan —iaz inoizko irabazirik handienak izan zituen—.

Salmentek ere %27 egin dute gora: 15.460 milioi eurokoak izan dira. EBITDA adierazlea, berriz, %37,7 handitu da (4.064 milioi).

Iberdrolak Espainian eta Erresuma Batuan izan du irabazi gehien. Konpainiako presidente Ignacio Sanchez Galanen arabera, egindako inbertsio «handien» emaitza dira lortutako etekinak.

Bada, azken hamabi hilabeteotan, 10.400 milioi euro (+%9) jarri dituzte inbertsioetarako. Inbertsio horien %90 energia berriztagarrietara bideratu dituzte; hots, 9.400 milioi inguru. Ekintza horiek bat datoz enpresak prentsa oharrean adierazitako helburu nagusiekin: trantsizio energetikoaren lidergoa izatea, eta erregai fosilekiko dependentzia murriztea.

Deskarbonizazioaren estrategiaren barruan kokatzen da, hain justu, gaur zenbait aste konpainiak egindako salmenta: Mexikon zituen ziklo konbinatuko zentralen negozioaren %60 saldu zuen, 5.500 milioi euroren truke. Halere, Iberdrolaren esku egongo dira aurrerantzean ere horietatik hamabost.

Urtarriletik martxora bitarteko datuak onak izan dira, baina presidenteak ohartarazi du datozen hilabeteak ez direla «hain onak» izango.


Summary: Lege proiektuak «itunpeko sarea blindatzen du», Steilasen arabera. Hezkuntza Lege proiektuak «ohi baino laburrago» egingo du Eusko Legebiltzarreko prozesua, Steilas sindikatuaren arabera, «gobernuak dena lotuta eta ondo lotuta baitu».

Steilas hezkuntza alorreko sindikatuak salatu du «ordezkaritza pluralak alde batera utzita» egin duela Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua, «hezkuntza komunitatea» kontuan hartu gabe eta «aldarrikapen historikoak» bazter utzita.

Gobernuaren eta hura «babestu duten alderdien espiritu pribatizatzaileari» erantzuten dio Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak plazaratutako proiektuak, sindikatuaren esanetan. «Hezkuntzako Euskal Zerbitzu Publikoa sare publikoa eta itundua parekatzen dituen erakunde gisa izendatzen hasi da». Kontzeptu hori «11 aldiz eta letra larriz» azaltzen dela nabarmendu du Steilasek.

Ikusi gehiago: ELAk esan du legeak ez dituela «konponduko» arazoak

Segregazioaren aurka egiteko «pauso zehatzik ez» duela ematen ere erantsi du sindikatuak: «Batetik, ez duelako benetako neurririk hartzen euskal eskola publikoa hezkuntza sistemaren ardatz nagusia izan dadin, eta, bestetik, ikastetxeen arteko lehia sustatzen duelako». Jaurlaritza «logika neoliberalarekin» aritu dela uste du, eta horren adibidetzat jarri du programa kontratuen erabilera: «Termino hori 26 aldiz agertzen da dokumentuan».

Salaketa gogor bat egiten du Steilasen oharrak Jaurlaritzaren helburuei erreparatuta: «Jaiotza tasaren jaitsieraren aurrean, itunpeko hezkuntza sarea blindatzea da», haren arabera, lege proiektuaren xedea.

Aldaketarik gabe euskararen alorrean

Programa kontratuen baliabidea ikastetxe «publiko zein pribatuei» eman zaiela ere azpimarratu du Steilasek. Horren ondorioz, ikastetxe guztiek ez dute baliabideak eskuratzeko aukera bera, sindikatuak dioenez, «eskaerak egiteko eta kontuak emateko gaitasunaren baitan baitago». «Hezkuntza eta pedagogiako berrikuntza errespetatzeaz eta sustatzeaz hitz egiten du agiriak, eta berrikuntza hori ahal duenarentzat izango da». Hala, Hezkuntza Sailak «bere erantzukizun diren ikastetxeak abandonatu» egin dituela uste du sindikatuak.

Proiektuak itunpeko ikastetxeei nola erreparatzen dien ere aztertu du Steilasek. Horientzako aipatzen diren baliabideak «itun ekonomikoak» direla argitzen du sindikatuak, «eta agiriak ez du zehazten itun unibertsala mugatzeko baldintzarik edo kontrol mekanismorik». Azken zirriborrotik desagertu den aldagai bat ere nabarmendu du; hain zuzen, ikastetxe pribatuek ezingo dutela «kuotarik kobratu» irakaskuntza horiek emateagatik.

Ikusi gehiago: Hezkuntza Legeak ezarririko «printzipioak»: euskara, eta zaurgarritasunari erantzutea

Euskarari dagokionez, ez dago aldaketa nabarmenik Steilasentzat. «Oraindik ez dago ikastetxe guztietan euskara komunikazio hizkuntza izateko derrigortasunik, hau da, ez dira murgiltze eredu baterantz pasatuko». Nolanahi ere, sindikatuak uste du «zaila» izango dela itunpeko ikastetxeak «laikoak, doakoak eta euskaldunak izatea», lege proiektuaren arabera, «ikastetxearen nortasuna errespetatu behar baita».

Langileen lan baldintzei buruzko alorrean ere badu Steilasek salatzekoa; izan ere, «legeak kontseilu bat sortzen du, non eskola publikoko eta pribatuko langileen eskubideak mahai berean negoziatu nahi diren». Baina horren zentzuaz zalantza ugari ditu hezkuntza alorreko sindikatuak: «Zer zentzu du horrek legeak publifikaziorako bide errealik irekitzen ez badu?».


Summary: 231 emakume haurdun artatu ditu Jaurlaritzaren indarkeria matxistaren aurkako zerbitzuak. Indarkeriaren biktimentzat, haurdunaldia «zaurgarritasun bereziko bolada» dela azaldu du Nerea Melgosa sailburuak, eta indarkeria emaginen kontsultetan hautematen dela.

231 emakume haurdun. Horiek guztiak artatu ditu Satevik, indarkeria matxistaren biktimentzat Eusko Jaurlaritzak duen zerbitzuak, 2006az geroztik. Joan den urtean 22 emakume haurdun artatu zituen, eta 2021ean, berriz, 23. Bikotekideen edo bikotekide ohien bortizkeria pairatzen dute, Nerea Melgosa Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak azaldu duenez: «Haurdunaldia zera da, tratu txarrak ematen dituzten gizonek emakumeen gainean kontrol handiagoa duten bolada, emakumeen barruan beraiena den zerbait daramatela sentitzen baitute».

Hala, haurdunaldia «zaurgarritasun bereziko bolada» dela berretsi du, eta azpimarratu emaginen rola bereziki garrantzitsua dela garai horretan, «emakume haurdunek gehien bisitatzen dituzten profesionalak» baitira. Indarkeria «emaginen kontsultetan hauteman» daitekeela nabarmendu du: «Bertan daudenean, [gizonek] dena kontrolatu nahi dute: haurdunaldian zer jan dezaketen, zer egin dezaketen, zenbat gizendu diren, zer bitamina osagarri hartu behar dituzten, hurrengo hitzorduen egunak... dena».

Amaren sabelean dauden ume horiek ere «indarkeria matxistaren biktima» direla erran du. Horiek kontuan hartuta, Satevik iaz artaturiko emakume guztietatik erdiek baino gehiagok zituzten seme-alaba adingabeak: 1.190 adingabe baino gehiago zeuden «babesik gabe».

2022ko memoria

Melgosaren erranetan, Satevik 1.379 andre artatu zituen 2022an. Gehienek urteak zeramatzaten tratu txarrak pairatzen, eta ia %5ek, urte bat baino gutxiago. Artatutako hamar emakumetik bederatzi bikotekidearen edo bikotekide ohiaren biktimak ziren; gainerakoak, sexu askatasunaren aurkako delituen edo familia barneko indarkeriaren biktimak.

Bortizkeria bikote harremanean jasan dutenen artean, guztiek pairatu dute indarkeria psikologikoa, bakarrik edo bertze tratu txar batzuekin batera. Melgosa: «Hori indarkeriaren berezko eta ohiko ezaugarria da, biktimen menderatzea, kaltea eta kontrola lortzeko ematen den lehenengo tratu txarra baita».

Indarkeria psikologikoa ez ezik, fisikoa, sexuala edo ekonomikoa ere jasan dute artatutako emakumeek. Hala, 2022an artatu zituzten emakumeen erdiek bortxa fisikoa jasan zuten; hamarretik hiruk, ekonomikoa; eta hamarretik batek, sexu indarkeria. «Ukitzeez edo bortxaketez gain, sexu eta ugalketa eskubideen urraketa edo ezkontza bortxatuak ere sexu indarkeria dira. Kategoria horretan sartzen da emakume bat abortatzera edo hori galaraztera behartzea ere», azaldu du Melgosak.

Satevi

Indarkeria matxistaren biktimak laguntzeko doako telefono zerbitzua da Satevi. Jaurlaritzak gogoratu du 24 orduko zerbitzua dela, urteko egun guztietan eskura dagoena. Anonimoa da, eta ez du arrastorik uzten telefonoaren fakturan. Melgosa honela mintzatu zaie indarkeria matxistaren biktimei: «Telefonoaren beste aldean laguntza aurkituko duzue. Telefono horretan, emozioei eusten laguntzen duten profesionalak daude, orientazioa eta informazioa ematen dutenak, krisi eta larrialdietan arta ematen dutenak, eta beste zerbitzu batzuetara bideratu eta haiekin koordinatzen direnak».