Summary: Gizon bat atxilotu dute Getxon, adingabe bati sexu eraso bat egiteagatik. Algortako festetan gertatu da erasoa, bart.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak gizon bat atxilotu du Getxon (Bizkaia), Algortako festetan 17 urteko neska bati sexu eraso bat egiteagatik bart gauean.

Erasotuak jarri du salaketa, eta ikerketa zabaldu dute gertatutakoa argitzeko. Atxilotuak datozen orduetan deklaratuko du epailearen aurrean. Aurtengo Algortako jaietan salatu duten bigarren erasoa da.


Summary: Hazkundea itzuli da eurogunera, eta inflazioa behera doa, baina poliki. Euroaren eremuko herrialdeetako ekonomia %0,3 hazi da 2023ko bigarren hiruhilekoan. Inflazioa bi hamarren apaldu da, %5,3raino, baina azpiko inflazioak ez du aldaketarik. Datuek ez dute argitzen EBZk zer bide har dezakeen iraileko bileran.

Datuak ikusi nahi zituen EBZ Europako Banku Zentralak interes tasekin zer bide jarraitu behar duen erabakitzeko. Beste koska bat igotzea edo igoeretan etenaldi bat egiteko aukerak ditu mahai gainean, baina azken datuek gauza bat zein bestea egiteko argudioak ematen dizkiote.

Izan ere, Eurostatek baieztatu du inflazioak beheranzko bidean jarraitzen duela, baina jaitsiera ez da ikusgarria —bi hamarren baizik ez—, eta azpiko inflazioan ez da inolako aldaketarik. Aldi berean, interes tasak igotzeak ez dio mesede handirik egiten ekonomiari, baina hala ere hazkundearen bidea hartu du berriro euroguneak, urte erdiko geldialdiaren ondoren.

Eurostaten arabera, 2023ko bigarren hiruhilekoan %0,3 handitu zen euroguneko BPG barne produktu gordina, aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero. BPGa %0,1 txikitu zen 2022ko azken hiruhilekoan, eta ez zuen ez atzera ez aurrera egin 2023ko lehenengoan —lehen datuen arabera bai uzkurtu zen, -%0,1—.

Alemania, atzeralditik kanpo

Lehen estimazioen arabera, atzeralditik atera da (%0,0) euroguneko ekonomiarik handiena, Alemania, aurreko bi hiruhilekoetan atzeraldi teknikoan sartu ondoren (-%0,4 eta -%0,1). Uzkurtu egin da, berriz, Italia (-%0,3), neurri handi batean amaitu egin delako etxebizitzen eraginkortasun energetikoa hobetzeko laguntza programa bat.

Ekonomiak atzera egin du Austrian (-%0,4), Letonian (-%0,6) eta Suedian (-%1,5) ere, baina jarduera ekonomikoa handitzen ari da Belgikan (+%0,2), Espainian (+%0,4) eta Frantzian (+%0,5).

Euskal Herria ere azken talde horretan dago: Eustaten lehen estimazioaren arabera, BPGa puntu erdi bat hazi da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta Nastatek, berriz, %0,4ko datua eman zuen joan den astean Nafarroarentzat.

Hortik gora geratu da Irlanda (+%3,3), eta Bloomberg-ek kalkulatu duenez, horrek hamarren bat gehitu dio euroguneko hazkundeari. Irlanda euroguneko ekonomiaren %4 baizik ez da, baina BPGa puztu egiten dute han egoitza duten —eta hara Europako beste adarren irabaziak eramaten dituzten— AEBetako multinazionalek (Apple, Google, Microsoft, Pfizer...). Horregatik, BPGa ez da oso baliagarria Irlandako ekonomiaren osasuna neurtzeko.

EBZren beraren azken iragarpenaren arabera, ekonomia %0,9 haziko da aurten. Datu horri buruzko zalantzak, ordea, oso handiak dira, uda hasierako lehen arrastoak ez direlako batere onak. Ekonomiaren bilakaera aurreratzeko gehien estimatzen den indizeak, PMI izenekoak, uzkurtzea iragartzen duen 50eko mailatik behera dabil azken hilabeteetan. Gutxigatik bada ere, maila negatiboan zegoen ekainean (49,9), eta gehiago jaitsi da uztailean (48,9); kopururik apalena da azaroaz geroztik, eta analistek espero baino beherago dago. Industriaren eskaerak nahiko apalak dira, eta zerbitzuetan turismoari lotutakoak dira hobekien eusten diotenak.

Azpiko inflazioa ez da jaitsi

Baina BPGari baino, EBZk inflazioari erreparatzen diola gogorarazi zuen joan den asteko agerraldian Christine Lagarde presidenteak. Arlo horretan, berriak gazi-gozoak dira. Urrian goia jo ondoren (%10,6), inflazioak jaisten jarraitzen du, baina EBZk eta herritarrek nahi baino polikiago: Eurostaten lehen estimazioaren arabera, bi hamarren galdu ditu uztailean, %5,3raino.

Behera egin du elikagaien, edarien eta tabakoaren prezioen bilakaerak, %11,6tik %10,8ra, eta energia iaz baino merkeago dago (-%6,1). Baina kontrako bilakaera dute zerbitzuek, %5,4tik %5,6ra handitu baita haien inflazioa. Zerbitzuak direnez euroguneko ekonomiaren motor nagusia, pisu handia dute azpiko inflazioan (elikagaiak eta energia kontuan hartzen ez dituena), eta horrek esplikatzen du uztailean haren tasak aldaketarik ez izatea eta %5,5ean geratzea.

Azpiko inflazioari asko erreparatzen dio EBZk interes tasak finkatzeko, gorabehera txikiagoak dituelako inflazio osoak baino, eta inflazioa zein neurriraino sustraituta dagoen erakusten duelako.

Zalantza handiak

Datu horiekin EBZk zer egingo duen asmatzea da ez da erraza, eta abuztuko datua iritsi arteko espekulazioa handituko du. Inflazioa %2ko helburutik oso urruti dagoenez, espero da bankuko belatzek presioa handitzea irailean tasan beste puntu laurden bat igotzeko. Hori gertatuko ez balitz ere, urtea amaitu aurretik beste igoera bat egon daitekeela ohartarazi du haietako batek, Eslovakiako Peter Kazimirrek.

«Beste [igoera] bat egongo balitz ere —eta nik ez dut horretarako nahiko argudiorik ikusten—, nik uste dut irailean gelditu egingo garela», erantzun dio Giannis Sturnaras Greziako banku zentraleko buruak, eta EBZko kontseiluko usoetako batek.


Summary: Nafarrek eska ditzakete jada 0 eta 3 urte arteko seme-alabak dituzten familientzako laguntzak. Azaroaren 2ra arte egongo da zabalik laguntzak eskatzeko epea.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 0 eta 3 urte bitarteko seme-alabak dituzten familientzako laguntza ekonomikoa gaurtik aurrera eskatu ahal izango da, ahal izanez gero telematikoki, edo aurrez aurre, oinarrizko gizarte zerbitzuaren edo dagokion auzoko unitatearen bidez. Epea 2023ko azaroaren 2ra arte egongo da zabalik.

Adingabe bakoitzeko 100 euroko laguntza emango du gobernuak, gehienez urtebetez. Baldintzen artean daude eskaera egiten dutenek Nafarroan bizi izan behar dutela azken sei hilabeteetan, eta familia unitate bakoitzeko 45.000 eurotik beherako errenta eduki behar dutela, diru hori pertsona bakarrak kobratzen badu; aldiz, familia unitatearen diru sarrerak pertsona batenak baino gehiagorenak badira, 70.000 eurotik beherako errenta eduki behar da laguntza jasotzeko. Errentaren muga hori %10 zabalagoa da familia unitatean %33ko edo gehiagoko desgaitasun frogatua duen pertsona bakoitzeko.

Bestalde, laguntza horretatik kanpo geratzen dira bizitzeko gutxieneko diru sarrera edo errenta bermatua edo «antzeko izaterako laguntzak» jasotzen dituzten familiak.

Eskariak aurkezpen hurrenkeraren arabera ebatziko dira, dagokien zenbatekoa agortu arte –10 milioi euro 2023 honetarako— eta ordainketak hilabete osorako egingo dira; hau da, lehen ordainketa jaiotza dataren hurrengo hilabetearen lehenengo egunean egingo da. Gainera, ordainketek atzerako eragina izango dute, baina, jaiotzaren, adopzioaren edo harreraren ebazpena 2023ko urtarrilaren 1a baino lehenago gauzatu bada, laguntza aurtengo urtarriletik aurrera ordainduko da.


Summary: Azazetako parke eolikoari hasierako onespena eman dio Arabako Aldundiak. Bestalde, Elkarrekin Arabak jakinarazi du hamasei alegazio aurkeztu dizkiola Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako energia berriztagarrien lurralde plan sektorialari.

Arabako Foru Aldundiak hasierako onespena eman dio Azazetako Parke Eolikoaren Plan Bereziari. Energiaren Euskal Erakundeak eta Iberdrolak osatutako Aixeindar sozietateak aurkeztu zuen proiektua, eta orain aldundiak ontzat jo du, parkeak eragina izango lukeen udalen artean «adostasunik ez» dagoela ikusi eta gero. Barrundia, Bernedo, Arraia-Maeztu, Dulantzi, Iruraiz-Gauna eta Donemiliagako udalak dira horiek. Arabako Aldizkari Nagusiak gaur argitaratu du ebazpena, Ingurumen eta Urbanismo diputatu Josean Galerak ekainaren 29an onartu eta gero.

Zortzi sorgailuko parke eoliko bat sortzea da asmoa, 40 kilowatt sortuko lituzkeena, 37 milioi euro baino gehiagoko aurrekontuarekin. Behin aldizkari ofizialean argitaratuta, hiru hilabeteko epea zabaldu dute, urriaren 31ra arte, dokumentua informazio publikora zabaltzeko.

Irakurri gehiago: Aztertzen ari dira 43 parke eoliko egiteko eskariak

Elkarrekin Arabak hamasei alegazio

Bestalde, Elkarrekin Arabak jakinarazi du hamasei alegazio aurkeztu dizkiola Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari. Alegazio horien artean, Elkarrekin Arabak «zalantzan jartzen du aurreikusitako eredua», iritzita «eskala handiko energia berriztagarrien ezarpenean» oinarritzen dela eta lurraldeko korridore ekologikoei eragiten diela.

David Rodriguez bozeramaileak azaldu duenez, planaren eragina «oso handia da Araban; izan ere, hamabi parke eoliko berri planteatzen ditu, ia 46 kilometroko lerrokadurarekin mendilerroetan; landare fotovoltaikoko 339 lursail, nekazaritza eta abeltzaintzako 4.500 hektarea baino gehiagoko okupazioarekin». Gainera, Rodriguezen arabera, hasierako onespenaren dokumentuan, horren aurretik aurkeztutako dokumentuarekiko desberdintasunak daude: «Uste da aurkeztutako alegazioetatik datozela, baina Eusko Jaurlaritzak ez du horien gaineko azalpenik ematen. Dokumentu berrian 64 kilometro baino gehiago kendu dira Bizkaiko eta Gipuzkoako lerrokadura eolikoetatik, eta zazpi kilometro bakarrik Araban».

Arabako Aldundiak berak alegazioak aurkeztu zituen proposatutako kokalekuen eraginari buruz, baina horiek ez dira kontuan hartu, David Rodriguezen esanetan. Fotovoltaikoei dagokienez, laukoiztu egin da okupatutako azalera, eta aurrerapeneko 1.201 hektareatik 4.890 hektareara igaro da. «Hektarea horiek guztiak Araban daude, 300 Bizkaian eta Gipuzkoan izan ezik», Rodriguezek kritikatu duenez.


Summary: Geroa Baik negoziazioen tonua igo du: «Blokeo argi bat dago». Maria Solana kexu azaldu da PSNren jarrerarekin, eta «zentzu onaren bidera» itzultzeko eskatu dio.

Nafarroako Gobernua osatzeko negoziazioetan ari dira PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa. Geroa Bai, ordea, kexu da PSN negoziazioetan izaten ari den jarrerarekin, eta gaur arratsaldean tonua koska bat igo du kritikan: uste du PSNk «entzungor» egin diela Geroa Bairen proposamenei, sozialistek gobernutik kanpo nahi dutela koalizioa, eta dei egin dio Geroa Bairekin ez bada «beste indar progresistarekin» —alegia, EH Bildurekin— negoziatzeko, Nafarroak «gobernu progresista bat» izan dezan: «Geroa Baik ez du gobernu aurrerakoi bat oztopatuko». Maria Solana Geroa Baiko parlamentaria argi mintzatu da: «Unea kezkagarria da».

Solanak jakinarazi du gaur bertan bi bilera egin dituztela bi alderdiek, eta beste bilkura baterako hitzordurik gabe atera direla bigarrenetik: «Blokeo argi bat dago», esan du Solanak. Izan ere, salatu du gaur egun PSNk proposatu diena ezin dutela onartu, «errealitatetik urrun» dagoelako: «PSNk botere organikoa eta ekonomikoa metatzea besterik ez du buruan. Ez dugu onartzen ahal».

Geroa Baiko ordezkariek uste dute PSNren asmoa dela Geroa Baik gobernuan duen presentzia txikitzea, eta koalizioaren esku geratuko liratekeen departamentuak ere edukiz «hustea». Horregatik, PSNri eskatu dio elkarrizketak «bideratzeko» eta «zentzu onaren bidera» itzultzeko.

Solanak, ordea, Espainiako hauteskundeen ondorengo jokaleku politikoari erreparatu dio, eta kezka agertu du UPNk Pedro Sanchez PSOEko presidentegaiaren balizko inbestidura batean izan dezakeen rolaz: «Sanchezek UPNren botoak beharko baditu eta horrek eragina izango badu Nafarroako Gobernuan, aurrean izango gaitu». Aldiz, Geroa Bai eta PSN ezin badira ados jarri, Solanak sozialistei eskatu die EH Bildurekin negoziatzeko. «Egin dezala zerbait, egin dezala berandu baino lehen».

Inbestidurak eta presidentearen nahiz kontseilarien kargu hartzeak abuztuaren 28rako eginda egon behar dute.


Summary: Azken hamabost urteetako mailarik gorenean dago Euriborra oraindik ere. Hipoteken indize nagusia %4an egonkortu da, eta orain mailegua sinatu behar dutenek iaz baino 255 euro gehiago ordaindu beharko dituzte

Euriborrak beste koska bat egin du gora, eta azken hamabost urteetako mailarik gorenean kokatu da uztailean, %4,149an. Kontuan hartuta iaz %0,992an zegoela, oso igoera handia izango dute indize horrekin hipoteka bat sinatu behar dutenek. Adibidez, 150.000 euroko hipoteka bat egiten dutenek —25 urtean itzultzekoa, eta Euriborra gehi %1eko tasa duena— hilean 890 euro ordaindu beharko dituzte, iaz baino baino 255 euro gehiago. Hipoteka uztaileko indizearekin berritu behar dutenen kopuru zehatza, berriz, norberaren maileguaren zenbatekoaren eta itzultzeko epeen araberakoa izango da, pagatu ez den zatiaren gainean ezartzen baita interesa.

2008ko azarora arte atzera egin behar da antzeko Euribor bat ikusteko (%4,35). Hilabete batzuk lehenago jo zuen goia, urte hartako uztailean (%5,393). Ordutik behera egin zuen, eta duela urte eta erdi negatiboan zegoen. Azken urtean oso bortitza izan da igoera, eta hori Europako Banku Zentralak (EBZ) abian jarritako interes tasen politikaren ondorio izan da. Inflazioa geldiarazteko ahaleginean, diruaren prezio ofiziala igotzen aritu da iazko udatik. Bankuek gehiago ordaindu behar dutenez EBZren bidez finantzatzeagatik, tasa handiagoak aplikatzen dituzte beren artean ematen dituzten maileguetan. Eta Euriborrak, hain zuzen ere, finantza erakundeen arteko kostu hori neurtzen du.

Orain, EBZk argitu behar du noiz utziko dion interes tasak igotzeari. Neurria ari da bere helburuak lortzen: ekonomia hozten ari da, eta, horrekin batera, inflazioa jaisten. Asufin kontsumitzaileen elkarteak uste du abuztutik aurrera Euriborrean ere nabarituko dela, igoera moteltzen hasiko dela, eta %4 eta %4,5 inguruan mantenduko dela urte amaierara bitartean. Izan ere, %4,064ra jaitsi zen atzo, eta ostiralean ere egin zuen behera, EBZk tasak igo eta hurrengo egunean.

Salmentak, behera

Azken urtean Euriborrak izandako igoerak hainbat ondorio izan ditu hipoteken merkatuan. Garai batean, erabat nagusi ziren tasa aldakorreko maileguak, baina, orain, hamarretik lau inguru dira era horretakoak. Horiek horreka, finantza erakundeak tasa finkoko hipoteken interesak igotzen ari dira. Duela bi urte posible zen %1eko intereseko maileguak lortzea, baina orain %3 eta %4 artekoak sinatzen dira.

Hipoteka motan ez ezik, etxebizitzaren merkatuan ere nabari dira interes tasen igoeraren eraginak. Behera egin dute salmentek urteko lehen bost hilabeteetan, eta behera egin dute bizitegi horiek erosteko hipotekek ere. INE Espainiako estatistika institutuaren azkenengo datuen arabera —ostiral honetan berrituko ditu—, Hego Euskal Herrian etxebizitzen salerosketa %8 apaldu da maiatzera arte, eta hipoteken kasuan %20koa izan da jaitsiera. Guztira 10.629 mailegu berri sinatu dira, iaz epe berean baino 2.442 gutxiago. Dena den, salmentak gutxitzeak ez du askorik eragin oraingoz etxebizitzen prezioetan: urteko lehen erdian %7 garestitu dira Nafarroan, %4,2 Gipuzkoan, %4,1 Bizkaian, eta %2,6 Araban.


Summary: Ecowasek atea ireki dio indarkeria erabiltzeari Nigerko kolpisten kontra. Afrika mendebaldeko gobernuen blokeak igandera arteko epea eman die militarrei boterea uzteko. Hiru ministro eta agintean zegoen alderdiko burua atxilotu dituzte.

Jarrera gogortu du Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak: Nigerko kolpistei igandera arteko epea eman die boterea uzteko, eta, beraz, Mohamed Bazoum herrialdeko presidente kargura itzularazteko. Are, erakundeak ohartarazpen batekin helarazi du ultimatum hori, atea ireki baitio junta militarraren kontrako indarkeria erabiltzeari, exijiturikoa beteko ez balu. «Neurri guztiak» daude mahai gainean, hamabost herrialdek osatzen duten Ecowasek atzo arratsaldean egindako ezohiko goi bilkuraren ondoren jakinarazi zuenez.

Mehatxu hori serio hartu du Nigerren joan den asteazkenean estatu kolpea eman zuen junta militarrak, eta atzo gauean bertan erantzun zuen bloke horrek «esku hartze militar bat onartu nahi» duela. «Ecowas eta beste abenturazale orori oroitarazi nahi diogu gure aberria defendatuko dugula», adierazi zuen koronel eta juntaren bozeramaile Amadou Abdramanek.

Kalean, bien bitartean, orain herrialdea gobernatzen ari den CNSP Aberria Babesteko Kontseilu Nazionalaren aldeko herritarrak manifestatzera irten ziren, militarren eta Errusiaren aldeko mezuak oihukatuz; Frantziaren enbaxada parean ere protesta egin zuten—Niger herrialde horren kolonia bat izan zen 1960an independentzia lortu zuen arte—, eta manifestarietako batzuk eraikinean sartzen saiatu ziren.

Indarkeriaren erabilerari buruzko behin betiko erabakiaren zain, Ecowasek beste neurri batzuk sustatu ditu: besteak beste, Nigerren kontrako zigor ekonomikoak onartzea, eta herrialde horrekiko aireko eta lurreko mugak ixtea. Eta horien guztien alde agertu dena EB Europako Batasuna izan da; Josep Borrell EBren diplomaziaburuak gaur adierazi duenez, talde komunitarioak Ecowasen «erabakiak babesten» ditu «onartezina den indar kolpearen» aurrean. Are gehiago kontuan harturik junta militarraren azken aginduak; kargugabeturiko hiru ministro eta Bazoumen alderdiko buruzagia atxilotu dituzte, Efe berri agentziari gaur baieztatu diotenez.

Mehatxuak mehatxu, ikusteko dago Afrika mendebaldeko hamabost gobernuren erakunde horrek nola beteko lukeen Nigerko junta militarrari egindako ohartarazpena; iragan urtean adostu zuen «segurtasun indar bat» sortzea eskualdeko talde armatuei aurre egiteko, baina, harrezkeroztik, ez dute zehaztu nola osatu eta finantzatuko luketen.

Frantziaren jarrera

Afera horretaz, CNSP gaur mintzatu da berriz ere, Frantziari zera leporatzeko: «militarki esku hartu» nahi duela Nigerren, eta hori prestatzeko «bide eta baliabideak bilatzen» ari dela salatu zuen. Salaketa horren aurrean, Parisek adierazi du «erantzun» egingo duela bere «herritarrei edota interesei» eraso egingo baliete. Eta, bide horretatik, esan du Nigerren «ordena berreskuratzeko eskualdeko ekimen guztiak» babestuko dituela —Frantziak 1.500 militar ditu herrialde horretan—.

Analisten arabera, agintean dagoen junta militarrak Errusiaren aldeko jarrera du, ez Bazoumek bezala, zeina Mendebaldearen gertuko aliatutzat zuten; horregatik, Kremlinen adierazpenak arreta handiz aztertzen ari dira egunotan. Azkena gaur egin du Dmitri Peskov bozeramaileak, eta adierazi du «kezka handiz» ari direla jarraitzen Nigerren gertatzen ari dena; gatazkari irtenbidea emateko, «legezkotasunaren» eta «bide konstituzionala itzultzearen» alde daudela gaineratu du.

Joan den astean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak negoziazioak hasteko eskatu zien militarrei eta Bazoumi.


Plaza bat mendizale eta bidaiarientzat

Summary: Plaza bat mendizale eta bidaiarientzat. Martxan da aurten ere BERRIAren bidaia eta mendi kroniken lehiaketa, irakurleei leiho bat zabaltzeko helburuarekin. Azaroaren 6ra arte izango da lanak aurkezteko aukera. Sariak: Marokon zortzi eguneko mendi ibilaldia, asteburupasa bat furgoneta edo autokarabana batean, eta 200 euroko bonu bat, partaideen artean zozkatzeko.

BERRIAk bidaia eta mendi kroniken lehiaketa jarri du martxan aurten ere. Euskaldunon Egunkaria-ren garaian abiatutako lehiaketa hau sendotuz eta errotuz joan da urtez urte, jasotako lanen kopurua eta kalitatea gora eginez joan diren hein berean, eta ohiko egitasmoa bihurtu da gure irakurleentzat. Izan ere, BERRIA komunitateko kideei, gure irakurle guztiei oro har, plaza bat, leiho bat, nork bere bizipenen berri emateko leku bat eskaintzea da lehiaketa honen helburua. BERRIAren irakurleen artean asko dira mendizaleak, asko bidaiariak, eta ez gutxi idaztea gogoko dutenak eta beren bizipenak jasotzeko ohitura dutenak. Beraz, zer egokiera hoberik irakurle horiekin guztiekin topo egiteko plaza hau baino.

Bidaia eta mendi kroniken lehiaketa da. Alegia, kronikak izan daitezke bidaia bati buruzkoak zein mendiko jarduera bati buruzkoak. Azken urteotan, hala ere, ugariago izaten ari dira bidaia kronikak mendikoak baino. Ongi etorriak dira guztiak, nola ez, mendikoak nahiz bidaietakoak, baina desoreka horren joera apurtze aldera animatu daitezela mendizaleak, eskalatzaileak, alpinistak beren igoeren, zeharkaldien, eskaladen berri ematera. Ez du zertan goi mailako jarduera izan, ez du zertan behialako telebistako saio hartan bezala ezinaren hurrengoa izan; muturraren muturrekoa. Izan liteke igoera apal bat oso modu originalean kontatua; izan liteke bizipen berezi bat ikuspegi ezohiko batetik idatzia; izan liteke denon eskura dagoen jarduera bat gutxitan bezala jasoa... Mendia bezain askotarikoak izan daitezke kronikak.

Eta bidaien kasuan, berdin: bidaiak ez du, halabeharrez, munduaren azken muturreko bazter ezkutu hartara egina izan behar; ez du beste inork egin ez duen abentura izugarria izan behar... Izan liteke, baina ez du zertan. Geografia hurbilean ere izan daitezke bidaia interesgarriak, eta halaxe geratu da agerian urtez urte jaso eta saritu izan diren lanetan. Alegia, lekuak adinako garrantzia du leku horretako bizipenak berak, egileak har dezakeen ikuspegiak edo hari gidariak, bizipen horien oinarrian egon daitekeen istorioak, giza paisaiak, tokiak eta tokiko jendeak...

Oinarrietan argi adierazten den moduan, aintzat hartuko dira, besteak beste, esperientzia eta kontakizunaren originaltasuna, hizkuntzaren egokitasuna eta aberastasuna, material grafikoaren kalitatea, mapen edo bestelako osagarrien ekarpena, amateurtasuna, azken 5 urteetan sari nagusia irabazi ez izana...

Lanak bidaltzeko epea zabalik dago jada, eta azaroaren 6ra arte izango da horretarako aukera. Idazlan hautatuak Gabonetan argitaratuko dira. Sariak ez dira nolanahikoak. Sari nagusia Mendiak eta Herriak agentziak eskainiko du: Marokorako 8 eguneko mendi ibilaldia. Bigarren saria camper edo autokarabana batean asteburupasa bat egitea izango da, Ikan Vansen eskutik. Eta parte hartzaile guztien artean, berriz, Hamaika Mountain dendan gastatzeko 200 euroko bonu bat zozkatuko da.

Lehiaketaren oinarri guztiak (idazlanen luzera, ezaugarriak, argazkien inguruko xehetasunak, etab.) esteka honetan dituzue.


Summary: Jon Etxabe Burgosko auzian zigortutakoa zendu da. 90 urte zituela hil da. Apaiz sartu zen gaztetan, eta 50 urteko zigorra ezarri zioten. Zazpi urte egin zituen preso. LKIn aritu zen gero, eta presoen eskubideen alde jardun du azken urteotan.

Jon Etxabe Garitazelaia (Elgoibar, Gipuzkoa, 1933-2023) apaiz ohi eta ETAko kide izandakoa atzo zendu zen. Apaiz sartu zen 1950eko hamarkadaren bukaeran; «jazarpen urte gogorretan», 2020an Eibarren (Gipuzkoa) Burgosko auziaren 50. urteurrena oroitzeko eginiko ekitaldi batean kontatu zuenez: «Eibarren, 1960ko urte haietan, agerikoa zen ETAren ekintzen eragina. Kontraesan handiak sortzen zizkidan, ulertzeko zailtzasunak, gogoetak eta eztabaidak... eta eragiten zizkidan baita atxikimenduak eta itxaropena ere. Egoera zail haren bestondoak erabat harrapatu ninduen».

Izan ere, ETAko kide batzuei laguntzen hasi, eta erakundean sartu zen Txabi Etxebarrieta hil eta gutxira. «Pentsatu nuen ezin zela babesa ukatu herriaren alde jarduten zuenari, eta Jainkoak ere ez lukeela halakorik egingo». 1969an, ordea, Mogrovejon (Espainia) atxilotu zuten, eta Burgosko auzian epaitu zuten.

1970ean. 2014ko apirilean, honela kontatu zion BERRIAri: «Nik batez ere barneratu dudana da guk, Burgosko prozesuan epaitutakook, ez genuela halako protagonismorik eduki. Nahi izan genuen juizio politikoa egitea, buelta ematea eta frankismoa epaitzea, hori bai, eta helburu hori lortu genuen. Baina hori lortu genuen, nik uste, hitzez erdizka, ez zigutelako hitz egiten uzten. Eta nik uste dut protagonista benetan herria izan zela. Noizean behin egoten dira halako herriaren eztandak, eta hori bat izan zen. Burgosen inguruan, herriak 'nahikoa' esan zuen, eta altxatu egin zen». 2014an, Zamorako landan liburua idatzi zuen (Intxorta 1937), espetxean bizitakoak kontatzeko.

Haatik, 50 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Zazpi igaro zituen giltzapean Zamoran, eta beste bat Lleidako monasterio batean (Herrialde Katalanak).

Ordurako, ETAren VI. biltzarraren ondotik, Liga Komunista Iraultzaileko kidea zen Etxabe. Ordukoa izan zen bere «lehenengo eztabaida teoriko garrantzitsua», Argia aldizkariari 2014ko elkarrizketa batean azaldu zionez: «Nire funtsezko ideia hauxe izan zen: 'Langileriak askatzen du Euskal Herria, edo honek ez du benetan askatasunik lortuko. Independentzia politikoak ez du herria askatzen'. Borroka armatuak ez zuen lehentasunik niretzat; independentzia lor zitekeen, baina herriaren benetako askatasunik ez. Langileria askatzaile eta aske izan gabe ez zela hori beteko pentsatu nuen». Bere militantzia politikoa Zutik-en jarraitu zuen ondoren.

1976an irten zen libre, amnistiarekin, eta apaizgoa utzi zuen. Euskara irakasle hasi zen eskola publikoan, eta hor ere bere ideiengatik borrokan jardun zuen D eredua lortzeko. 60 urterekin hartu zuen erretiroa.

Azken urteetan, euskal presoen eskubideen alde jardun zuen; 2014ko otsailean, Maria Serviniren aurrean deklaratu zuen, frankismoaren aurkako kereila ikertu duen epaile argentinarraren aurrean. Honela kontatu zuen: «Epaileak zer esan nahi dudan galdetu dit, eta ordu batez aritu naiz hizketan neu bakarrik. Kontatu diot nola izan zen nire atxiloketa [1969ko apirilaren 11n]. Hurrengo zazpi egunetan Bilboko polizia etxean sufritu nituen torturak nolakoak izan ziren azaldu diot. Deklarazioa egiten ari nintzela, abokatuaren laguntzaz, Bilboko polizia brigadaren izena [Felix Criado] eman diogu epaileari. Torturatu ninduten beste lau polizien izenak ere eman dizkiogu. Ondoren, Zamorako kartzelako egonaldia nolakoa izan zen kontatu diot. Espetxe horretan, giza eskubideen urraketak nolakoak ziren azaldu diot. Gutxieneko gauzak ukatzen zizkiguten presooi. Eliza katolikoari buruz ere aritu naiz, diktaduran ez baitzen tortura salaketekin batere arduratu. Zamorako kartzela ez zen bakarrik estatuarena, Elizarena ere bazen. Amaitzeko, Burgosko prozesuari buruz mintzatu naiz. Epaiketa horrekin, oso gutxitan izaten den leherketa bat izan zen. Europan eta Ameriketan ere oihartzun handia izan zuen prozesuak; altxamendu bat izan zen frankismoaren aurka. Deklarazioan gustura egon naiz. Baina nabarmendu behar da orain arte sekula ez dudala izan aukerarik gertatutakoaz hitz egiteko erakunde ofizial batean. Argentinako epaile baten aurrean ofizialki kontaketa egitea benetako pauso bat da, pozgarria, izan dudan lehen aukera gauzak horrela kontatzeko. Dena den, gaur egungo egoeran ez dut espero krimen haien egileak epaituko dituztenik. Benetako epaiketa bat ezinezkoa dela iruditzen zait. Deklarazioak isilpean egin ditugu, iaz Espainiako Gobernuak presio gogorrak egin zituelako».

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile orokorrak Etxabe oroitzeko hitz batzuk esan ditu: «Agur eta ohore, Jon! Euskalduna, abertzalea eta gorria! Elgoibartar borrokalari ahaztezina!». Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ere gogoratu du Etxabe zena: «Abertzalea eta sozialista. Herriarekin konprometitua. Eskerrik asko herria egiteagatik».


Euskaraz bai, baina euskaratik?

Summary: Euskaraz bai, baina euskaratik?. Geroz eta ikasle gehiagorengana iristen ari da euskara, baina ezinak ere sumatzen ari dira; esaterako, hizkuntza mailari dagokionez. Adituek beharrezkotzat jo dute aisialdia ere euskalduntzea.

Euskararentzat hezkuntza izan da babesgunea; ikasle askok eta askok eskola izan dute eta dute euskaraz ikasteko eta bizitzeko toki bakarra, edo ia bakarra behintzat. Belaunaldi berrien euskalduntzean funtsezko pieza izan da azken hamarkadetan, baina zenbait alderditan motelduta eta, areago, atzera egiten hasita dago; ikasleen euskara maila da kezka iturri nagusietako bat. Euskararen eta euskarazko irakaskuntza berrasmatzeko beharraren zantzuak nabariak dira, beraz; eskolaz kanpoko jarduerak izan daitezke gakoetako bat.

Kopuruz, aurrera ari da euskara, erritmo diferenteetan bada ere. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dago euskarazko irakaskuntza zabalduen. Gaur egun, D ereduan eskolatuta daude Arabako hamar ikasletik lau, Bizkaiko hamarretik zazpi eta Gipuzkoako hamarretik bederatzi. Aldiz, 1991-1992ko ikasturtean, hiru herrialde horietako ikasleen laurdenek bakarrik ikasten zuten D ereduan. Datuak apalagoak dira Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian: Nafarroan, egun, ikasleen laurdenak ari dira euskarazko ereduan; 1990-1991ko ikasturtean, berriz, %15ek ikasten zuten euskaraz. Eta Iparraldean, berriz, 4.064 ume zeuden matrikulatuta Seaskako ikastoletan 2021-2022ko ikasturtean, eta 1.066 ziren 1991-1992koan. Sare publikoari dagokionez, 2012tik abian da euskara hutsezko irakaskuntzaren esperimentazioa: hamabi ikasle matrikulatu ziren lehen ikasturtean eredu horretan; 2020an, berriz, 501.

Ezin uka euskalduntzean hezkuntzak izan duen garrantzia: egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 16-24 urteko lau gaztetik hiru dira euskaldunak; 1991n, berriz, lautik bat. Nafarroan, adin tarte bereko lautik bat dira euskaldunak; 1991n, hamarretik bat. Ipar Euskal Herriak ditu daturik apalenak: orain, hamarretik bi dira euskaldunak; 2001ean, hamarretik bat.

Kalitateari errepara

Hizkuntzaren kalitatean egon liteke arazoa, baina. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, esaterako, haur eta gazte gehien-gehienek euskaraz ikasten badute ere, derrigorrezko hezkuntza amaitzeko bi urteren faltan, DBH 2ko ikasleen %53,3k ez dute lortu erreferentziazko euskara maila.

Horixe sumatu du, besteak beste, Yolanda Elorriagak. Batxilergoko bigarren mailan irakasle izana da Gernika-Lumon (Bizkaia) —erretiroa hartuta dago orain—, eta BERRIAn bizi izan duenaren inguruko iritzi artikulu bat kaleratu berri du, kezkaz. Azken ikasturtean gertatu zaiona jarri du adibide gisa. Berrehun hitzeko idazlan bat egiteko eskatu zien ikasleei. Hauxe emaitza: «%20k bakarrik erakutsi didate euskaraz alfabetatuta egotearen maila». Idazketan ikusten du arazoa, baita irakurketan ere: «Aurten guztiz zurtz eginda utzi nauena eta alarma gorri guztiak pizteko modukoa egin zaidana zera da, bigarren batxilergoko ikasle gehienek euskaraz irakurtzeko eta irakurria ulertzeko izan duten ezintasuna». Dena dela, ikasturtean egindako lanaren emaitzak ere sumatu ditu: «Ikasturte amaierako azterketan ikasleen %65ek-edo lortu dute maila egokia edo polita —beste batzuk maila lortu barik gainditu behar izan ditut—».

Gaitasuna ez ezik, jarrera ere funtsezkoa iruditzen zaio Elorriagari. Uste du ikasleak irakasleari entzuteko gaitasuna galtzen ari direla, eta, haren arabera, «ikasteko oso garrantzitsua da entzuten jakitea». Gainera, nabaritu du ikasle batzuek «ardura falta» dutela euskara ikasteko: «Aurreko ikasturtetik Euskara ikasgaia gainditu gabe ekarri duten ikasleek zein ahalegin gutxi egin duten euskara ikasteko...». Areago: «Aurten lehenengoz gertatu zait ikasle bik —mutilak— euskaraz barik, erdaraz egin izan didatela, eta batek ohitzen hasteko ere esan zidan». Beste ikasle batek azterketa batean adierazitakoa ekarri du bere esanak berresteko: «Azaldu zuen euskaraz eginez gero etarra eta vasquito irainak jasan behar dituztela. Azaldu zuen iraintzaileak gutxi batzuk direla, baina eurek agintzen dutela, eta lortzen dutela euskaldunek euren artean erdaraz egitea».

Gazteagoekin aritzen da Asier Urkiza, DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako Bilbo inguruko ikasleekin. Euskara irakaslea da, eta Euskalgintzaren Kontseiluak ekainean antolatutako Zer behar dute gazteek? jardunaldietan parte hartu zuen. Uste du euskararen arazoa egiturazkoa dela, eta apustu «integrala» falta dela: «D eredua aukeratzen dute ikasle gehienek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan behintzat, baina ikasleek sistematikoki jarraitzen dute erdaraz egiten, ez da aurrera egiten hizkuntzaren erabileran —ezagutzan bai—. Hor zerbaitek huts egiten du».

Ordea, Urkizak ez du uste berez ikasleek euskararen inguruko jarrera txarra dutenik; «axolagabekeria» sumatzen du gehiago: «Ez dut topatzen hizkuntzaren kontrako jarrerarik; egongo da, baina ez da orokorra. Esango nuke axolagabekeria dagoela. Esaten dute: 'Euskaraz ikasten dugu tokatzen delako'. Euskaraz ikastea zerbait naturala bezala hartzen da, baina hortik tarte handia dago hitz egitera edo euskara ikasgelatik kanpo egin daitekeen zerbait dela kontsideratzera».

Eta, ikasleei ez ezik, irakasleei ere erreparatu die Urkizak. Haren esanetan, ez zaio iruditzen euskara maila «kaskarra» dutenik, «baina ez-nahikoa agian bai»: «Nabaritzen da euskara ez dela lehentasunezkoa beren bizitzetan, ez dela oinarrizko kontua, eta lasai-lasai bizi direla gazteleraz». Eta erabilera? «Badaude elkarri gazteleraz egiten dioten irakasleak; ikasleekin gaztelerara pasatzen direnak, nahiz eta D ereduan ikasi... Badaude jarrera desegokiak hizkuntzarekin». Eta zera galdetu du: «Zelan eskatuko diegu ikasleei euskaraz egiteko, norberak ez badu egiten?». Halere, argitu du ez dela irakasle jakin baten errua, arazo orokor baten parte baizik.

Ikasleak, irakasleak eta familiak. Hortxe hezkuntzako hiru osagarri nagusiak. Aipatu izan da euskarazko ereduetara jotzen duten familien ezaugarriak ere aldatu direla. Nabaritu dute, esaterako, Seaskako ikastoletan. Egoitz Urrutikoetxeak, Seaskako pedagogia arduradunak, hala dio: «Seaskaren irudia biltzen duen argazkia ere aldatu da: gurasoen soziologia aldatu da, frantses elebakarrak emendatu dira».

Egoeraren diagnostikoa eginda, erremedioa jartzen ere saiatu dira elkarrizketatuak. Urkizak uste du, esaterako, hizkuntzarekin batera kultura bat ere transmititu behar zaiela eskolako umeei: «Askotan, kultura edo hizkuntzak dakarren guztia alde batera uzten da, eta emaitza, sarri, porrota da: ikasleei belarri batetik sartzen zaie, eta bestetik ateratzen. Euskara ikasgelarekin bakarrik lotzen dute, eta irten orduko gazteleraz egiten dute. Askotan kostatzen da gela barruan ere euskaraz egitea, beste ikasgai bat delako eta ez kultura bat dakarren mundu ikuskera bat».

Antzera mintzo da Urrutikoetxea ere: «Hezkuntzaren erronka bikoitza da: hizkuntzaren transmisioa segurtatzea eta hizkuntzarekiko atxikimendua sustatzea. Horregatik, garrantzi handia ematen diet edukiei eta gure altxorra den euskal kulturari, hor aurkitu baitaitezke hizkuntzari zentzua ematen dioten arrazoibideak». Baina ohartarazi du: «Eskolak berez eta bakarrik ez du euskal jendartea euskaldunduko. Eskolaz kanpokoa euskaldundu behar da».

Eskolatik kanpo

Hortxe, Urrutikoetxearen hitzetan, beste gako bat: eskolaz kanpoko jarduerak ere euskalduntzea. Beñat Garaio ikerlari aritu da EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, eta, besteak beste, Euskarabenturaren sustatzailea ere bada. Argi du eskolak euskaraz jasotzea ez dela aski ikasleek behar besteko euskara maila izan dezaten eta hura erabiltzea erabaki dezaten: «Ez da nahikoa, hainbat azterketak erakutsi digute hori, eta ez euskararen kasuan bakarrik, baita beste hainbat hizkuntza gutxituren kasuan ere. Horregatik, hezkuntzak elkarlan estu-estua eduki behar luke aisialdiarekin».

Gaur-gaurkoz, Garaiok dio zenbait «arrakala» daudela hezkuntzaren eta aisialdiaren artean. Esate baterako, nabarmendu duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hezkuntzan D eredua nagusi bada ere, aisialdiko ekintzetako hizkuntza ez da hainbestetan euskara izaten. «Hor arrakala bat dago. Izan daiteke begiraleak falta direlako; gurasoen kontzientzia falta delako; erakundeen, elkarteen eta aisialdia eskaintzen duten entitateen euskara eskaintzeko ezinagatik edo gabeziengatik...». Beste arrakala baten gisan ikusten du, halaber, kirola izatea nagusi mutilen artean: «Kirola da euskara gutxien erabiltzen den aisialdi eremua». Eta etxeko egoera: «Maila soziokultural baxuetako haurrek eta gazteek aisialdi ekintza gutxiago izaten dituzte, eta, orokorrean, gazteleraz dituzte gehiago».

Nora begiratu?

Baina badago esperantzarik. Adibidez, Euskarabentura eta antzeko jarduerak. Garaiok azaldu duenez, Euskarabentura martxan jartzen hasi zirenean argi zuten gazteei eskaini nahi zietela uda osoan euskaraz bizitzeko espazio seguru bat, babesgune bat, eta, hortik abiatuta, sare bat. Emaitzak ematen ari dela nabarmendu du: «Plazara kooperatibak egiten du ikerketa, eta, horren arabera, Euskarabentura bezalako egitasmo batek eragina dauka parte hartzaileen hizkuntza jarreretan, erabileran, hizkuntza gaitasunean...». Beraz, argi mintzo da: «Horrelako proiektuak beharrezkoak dira aisialdian eragin ahal izateko, eta, azken batean, gazte horien euskalduntzean eragiteko».

Gisa horretako beste ahalegin bat egin du KEA Kirola Euskara Ahoan elkarteak: iaztik kirola euskaraz egiteko aukera eskaintzen die Ortzaize (Nafarroa Beherea) inguruko haurrei. Elkarteko kide Lorea Etxeberriak azaldu duenez, berrogei bat haurrek parte hartzen dute: «Urte bat baizik ez dugu egin; erakusten du behar handia bazela».

Baina zein behar? «Sekulako hutsune bat bada aisialdia euskaraz egiteko. Ikastoletan ere haurrak euskalduntzen dira, elebidunak dira, baina hortik at ez da deus egiten euskara erabiltzeko; ez du zentzurik». Egoera iraultzea dute xede: «Gure helburua da euskaraz gozatzea, plazera hartzea, erakusteko ez dela bakarrik eskolako hizkuntza».


Summary: La Moreako H&Mko langileek akordioa lortu dute, eta greba bertan behera utzi. 2009tik izoztuta eduki dituzte soldatak, eta galdutako erosahalmena berreskuratu dute, %24,7ko soldata igoera hitzartuta

234 egunen ostean, La Morea merkataritza gunean H&M-k duen dendako langileak lanera itzuli dira. Pozik. Izan ere, langileen ordezkariak akordio batera ailegatu dira multinazionaleko zuzendariekin bertako hamahiru saltzaileei eta arduradunei soldata %24,7 igotzeko.

2009an eguneratu zen azkenekoz Nafarroako ehungintza sektoreko lan ituna, eta ordutik ez zaie soldatarik igo langileei. Akordioaren arabera, ordainsariak %24,7 igoko zaizkie: uztailaren 1etik aurrera, saltzaileentzat 20.963 euro izango da erreferentziazko soldata gordina, eta arduradunentzat, 23.600 euro.

Hartara, 2009tik galdutako erosahalmen osoa berreskuratuko dutela azaldu du ELAk. Lanaldi partzialeko langileei astean bost ordu gehiago gehitu zaizkie, eta, inflazioaren eragina kenduta, soldata erreala %16 eta %20 artean igo zaie.

Bere txikian, Nafarroako grebarik luzeenetariko bat aurrera eraman dute langileok, eta ELAk nabarmendu du sindikatuaren erresistentzia kutxa «ezinbestekoa» izan dela helburua lortzeko. Abenduaren 9an ekin zioten grebari, eta sindikatuak arrakastatsutzat eta «oso positibotzat» jo du: «Harro gaude proiektu sindikala La Moreako H&Mko langileekin partekatzeaz, garai hauetan behar den borrokan jarraitzeko adoreari eta erabakitasunari eutsi baitiote», adierazi du sindikatuak

ELAk akordioaren garrantzia nabarmendu du, edukiagatik eta «lortu den uneagatik». Berriki, uztailaren 17an, ehungintzako estatuko hitzarmena negoziatzeko mahaia osatu zen, batik bat Inditex eta H&M multinazionalek bultzatuta. «Hitzarmen hori oso albiste txarra da Nafarroako langileentzat», iritzi dio ELAk.

Sindikatuaren arabera, Nafarroako sektoreko lan ituna hamalau urtez egon da blokeatuta, eta estatuko hitzarmenak «arriskuan» jartzen du hura berreskuratzea. Estatuko negoziazio esparruan araututako lan baldintzak apalagoak direnez, ELAk uste du sektoreko lan baldintzak arriskuan daudela.

CCOO eta UGTren rola kritikatu du: «Ezin dugu ahaztu Inditex akordio batera iritsi zela urteko 18.000 euro gordineko erreferentziazko soldata ezartzeko». H&Mrekin ere estatu mailan akordioa lortu dutela aipatu du: «Urtean 1.000 euro igotzea hitzartu dute; La Moreako akordioak, berriz, 4.000 euroko igoera dakar». Horregatik, ELAk azpimarratu du Nafarroak estatuko hitzarmenaren aplikazio eremutik kanpo geratu beharko lukeela, sektoreko langileen mesedetan eta bertako negoziatzeko eskubidea errespetatzeko.

Normaltasunera itzulera

Amaia Aristu ELAko ordezkariak azaldu duenez, uztailaren 14erako akordioaren puntu nagusiak hitzartu zituzten, eta ondorengo asteetan xehetasunak gehitzen eta akordioa gainbegiratzen aritu dira. Lan itunak 2024ra arteko iraupena izango du.

Gaur lanera itzuli dira, pozik. «Hainbeste denboraren ostean, normaltasunera itzultzea apur bat arraroa izan da, baina oso kontentu gaude lortutakoarekin». 234 greba egun egin dituzte, eta amaieran ikusi dute borroka egitea merezi duela. «Bagenekin hasieratik hori, baina bidean ahots asko entzuten dira grebak ez duela ezertarako balio esanez, eta horretan baieztatu gara».

Bidea «luzea eta gorabeheratsua» izan da. Hemezortzi langilek hasi zuten lanuztea, eta hamahiruk bukatu dute. Euren arteko batasunak eta tinkotasunak eta ELAk emandako babesa ezinbestekoak izan direla aipatu du Aristuk. Erresistentzia kutxaren sostengu ekonomikoaz gain, sindikatuak emandako babesa goraipatu du: «Bigarren etxea izan da».

Akordioari dagokionez, %24,7ko soldata igoeraz gain, lanaldi partzialetan lanordu kopurua handitu izana azpimarratu du Aristuk: «Kontratazioen partzialtasuna murriztu dugu, hori baitzen gure aldarrikapenetako bat».

Aristuren arabera, sektoreko enpresek lanaldi partzialeko kontratuak egiten dituzte, eta langile gehienak hala daude H&Mn. «Uste baino gehiago murriztu dugu lanaldiaren partzialtasuna ordu gehiago erantsita. Soldata handiagoa izateaz gain, lanordu gehiago izango ditugu, eta diru gehiago, beraz. Langileen bizimodua nabarmen hobetuko da, eta horregatik pozik gaude», adierazi du.


Summary: Senegalgo Gobernuak oposizioko liderra atxilotu du, eta haren alderdia legez kanpo utzi. Protestei berrekin diete hainbat hiritan, Macky Sall presidentea «justizia instrumentalizatzen» ari dela salatzeko. Hauteskundeak egingo dituzte 2024an, eta Ousmane Sonko mehatxutzat du gobernuko alderdiak.

Ousmane Sonkoren beldur da Senegalgo Gobernua. Oposizioko liderra espetxeratu egin zuten larunbatean, eta haren alderdia legez kanpo utzi zuten atzo. Fiskaltzak zazpi delitu egotzi dizkio; besteak beste, «estatuaren segurtasunaren aurkako atentatua». 2024an bozak egitekoak dira herrialdean, eta Sonkok salatu izan du Macky Sall presidentea «justizia instrumentalizatzen» ari dela, berari hauteskundeetara aurkeztea eragozteko.

Ekaina hasi zenetik, protesta jendetsuak izan dira Dakarren eta beste zenbait hiritan. Sonkoren aurka ezarritako bi urteko kartzela zigorrak eragin zuen haserre olatua senegaldarren artean. «Gazteria galbidean jartzea» egotzi zioten. Herritarrek salatzen dutenez, Sallek, botere instituzionalaz «abusatzeaz» gain, kaleak «militarizatu» ditu, helburu bakarrarekin: «Erresistentzia egiten ari den gazteria ikaratzea eta bortxatzea». Oposizioko burua auzi-ihesean ibili da ordutik.

Ikusi gehiago: Zapaldutako herria zutitu da

Hura atxilotzeak su gehiago eman dio suari, eta protestei berrekin diete milaka herritarrek. Bi hildako izan dira azken orduetan. Ekainean hamasei lagun zendu ziren, gobernuaren arabera, eta ia halako bi, oposizioaren arabera; seiehun lagunetik gora atxilotu zituzten.

Egoerari aurre egiteko, Internetera sarbidea mugatu dute berriro. Helburua da «gorrotoa eta iraultza sustatzen dituzten mezuak» saihestea sare sozialetan, Moussa Bocar Thiam Komunikazio ministroak aitortu duenez. Milaka herritarrek salatu dute azken orduetan Internetera konektatu ezinda dabiltzala.

Sonkok babes handia du Senegalen, bereziki gazteen artean. Hirugarren izan zen 2019. urteko hauteskundeetan. «Injustuki ni espetxeratzea agindu berri dute», idatzi zuen atzo Facebooken. Egozten diotena da, besteak beste, matxinadara deitzea, estatuaren aurka konspiratzea eta herrialdearen segurtasuna mehatxatzea.

Alderdia, legez kanpo

Gobernuak ez du Sonkoren aurka bakarrik egin: hura buru duen Lanaren, Etikaren eta Senidetasunaren Aldeko Senegalgo Abertzale Afrikarrak (PASTEF) alderdia ere legez kanpo utzi du. Atzo eman zuen horren berri Antoine Felix Diome Barne ministroak. Arrazoia, Sonko atxilotzeko erabili duten bera: «Bere jarraitzaileak matxinatzera deitu ditu alderdi horrek». Diomek egotzi die ekaineko protestetan izandako hainbat heriotzaren eta arpilatzeren arduradun izatea.

Ohar baten bidez erantzun du PASTEFek: «Senegalen botereari eusteko saiakera despotikoan, Macky Sallek ateak ireki dizkio kaosari. Gezurrezko arrazoiak erabilita atxilotu du bere aurkari nagusia, Ousmane Sonko. PASTEF desegiten badute ere, alderdiaren espirituak iraungo du». Azaldu dutenez, Sonkok hauteskundeetara aurkeztu ahal izango du kartzelan egonda ere.

Gobernuaren jokabidearen aurka hitz egin dutenetako bat Aminata Toure lehen ministro ohia izan da. Esan du gertatzen ari dena Senegalen historian «aurrekaririk ez duen okerra» dela, eta kezka agertu du datorren urteko hauteskundeen inguruan. Senegal Frantziatik banandu zenetik, 1960tik, lehen aldiz debekatu dute alderdi politiko bat.


Summary: Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria eta txupinera aurkeztu dituzte. Aiora Renteria eta Izaskun Pinedo izango dira aurtengo pregoilaria eta txupinera. «Erasorik gabeko» jaiak aldarrikatu dituzte biek.

Bilboko Aste Nagusiko pregoilari eta txupinera aurkeztu dituzte gaur Bilboko udaletxean: Aiora Renteria eta Izaskun Pinedo. Itziar Urtasunek, Bilboko Udaleko Jaietako zinegotziak, eta Janire Mampasik, Bilboko Konpartsen kideak, aurkeztu dituzte aurtengo jaietako «protagonista nagusiak». Urtasunen esanetan, Renteria eta Pinedok «ezin hobeto» ordezkatzen dute Bilboko Jaiek duten «emakumezko aurpegia». Izendapenagatik «oso harro» agertu dira pregoilaria eta txupinera, eta «erasorik gabeko» jaiak aldarrikatu dituzte.

Jaien Batzorde Mistoak aukeratu du Renteria pregoilari lanetarako. Abeslari bilbotarrak eskerrak eman dizkie aukeragatik , eta aitortu du jadanik «urduri» dagoela: «Arriagako balkoian irudikatu izan dut neure burua gauren baten». Pregoia prestatzen dabilela esan du bilbotarrak, eta, oraindik abiapuntua zehazteko duen arren, «emakumearen papera» nabarmentzeko asmoa duela aitortu du. «Askok esan didate aste gogorra izango dela. Nik, ordea, ez dut hori uste. Gogorrak beste lan batzuk dira; hau nekagarria baino ez da izango», argitu du Renteriak.

Pinedo Osakidetzako erizain eta Pinpilinpauxa konpartsako kidea da. Gaztetatik izan da konpartsakide, eta, Mampasik goraipatu duenez, «ederki» ordezkatzen ditu jaien balioak: «Feminista, euskalduna eta parte hartzailea da», esan du. Pinedo hunkituta agertu da aurkezpen ekitaldian, eta onartu du «txikitako ametsa» betetzeko zorian dagoela. Erasoen aurkako mezua helarazteaz gain, horien aurkako protokolo bat dagoela gogorarazi du txupinerak, eta, beraz, jaietara «seguru eta lasai» etortzeko deia egin du.


Summary: Txibiteren inbestiduran baiezkoa ematea aztertuko du EH Bilduk, egoera desblokeatzeko. Laura Aznalek salatu du «eserleku gerra eta eskuinak baldintzatzen dituen betoen politikak» nagusitzen ari direla Nafarroako Gobernua osatzeko negoziazioetan.

«Egoera kezkagarria da». Nafarroako Gobernua osatzeko prozesuaren epemuga ailegatzeko ia hilabete falta da, 28 egun zehazki, eta EH Bilduk «arduraz» jokatzeko deia egin du. «Oso kezkagarria da eztabaidaren kokapena bera. Egitasmo politikoak eta agenda programatikoak desagertuta daude, eta botere lehia batean ari dira, indar politikoen protagonismoa eta postu banaketa lehen mailan jarrita», kritikatu du Laura Aznal EH Bilduko eledunak.

Astelehen arratsaldean Geroa Baiko Maria Solanak eta Pablo Azkonak ohartarazi zuten negoziazioak «blokeo egoera argi» batean zeudela, eta, besteak beste, PSNri galdegin zion «berandu baino lehen» EH Bildurengana jo zezala korapilo hori askatzeko. Testuinguru horretan, EH Bilduk agerraldia egin du Iruñeko egoitzan, eta Aznalekin batera agertu dira Adolfo Araiz parlamentaria eta Miren Zabaleta Nafarroako koordinatzailea.

Ikusi gehiago: Geroa Baik negoziazioen tonua igo du: «Blokeo argi bat dago»

Agerraldi horretan, Aznalek salatu du «kargu eta postu lehian» ari direla negoziazioetan, herritarren beharrei muzin eginda. «Jendearen etorkizuna dago jokoan, Nafarroaren etorkizuna, eta gu ez gaude prest hautetsontziek esandakoari kasurik ez egiteko». Zehaztu duenez, herritarrek ez dute nahi eskuinak gobernatzea eta politika publikoak baldintzatzea, eta EH Bilduk bide eman nahi dio horri: «Gure konpromisoa argia da: Nafarroaren etorkizuna eskuinak ez erabakitzea eta herritarren agindu demokratikoa betetzea».

Baiezkoa mahai gainean

EH Bilduren ustez, «arduraz jokatzeko ordua da», eta, horregatik, egungo egoera desblokeatzeko prest dago. «Gure esku dagoen guztia egingo dugu agindu demokratikoa bete dadin». Maria Txibiteren inbestidura desblokeatzeko prest daude, eta, horretarako, inbestiduran baiezkoa emateko aukera aztertuko du koalizioak. Duela lau urte, abstentziora jota eman zion bidea horri EH Bilduk, eta oraingoan ere hala egitea espero zen, baina gaurko agerraldian, hain zuzen, plazaratu nahi izan dute gertu daudela beste aukera esploratzeko.

«Printzipio kontua da. Ez da karguen kontua: herritarren beharrei erantzun behar diegu. Eskubideetan aurrera egiteko baliatu behar dugu legealdi hau, eta guk ez dugu atzera-bueltarik nahi», esan du Aznalek, eta adierazi du, maiatzaren 29tik aurrera behin eta berriz esan bezala, indar aurrerakoi guztiekin hitz egiteko gertu daudela. «Asko dago jokoan, asko dago arriskuan, eta inbestidurak bide bat irekitzen du eskubideen arloan aurrera egiteko. Jakina, EH Bildu exijentea izango da legealdi honetan ere».

Negoziazioak desblokeatzeari dagokionez, hortaz, elkarrizketa galdegin du EH Bilduk, eta jendaurrean adierazi bere bederatzi parlamentariak prest daudela Txibiteren alde bozkatzeko —hori gauzatuko balitz, Geroa Bairen baiezkoa ez litzateke guztiz derrigorrezkoa gobernua osatzeko—.

Inbestidurako baiezkoak baldintzarik izango ote duen galdetuta, hitz egiteko beharra azpimarratu du berriz Aznalek. «Hitz egitea eta elkar ulertzea da gure apustua. Ez dugu gustuko marra gorriez hitz egitea. Herritarren beharrei erantzutea da gure kezka nagusia».

Barne prozedura aktibatuko dute hizpidera ekarritako aukera hori aztertzeko, eta argi utzi du azken hitza militanteek eta oinarriek izango dutela edozein kasutan.

Azken egunetan, UPN mugitu egin da. Iragan astean, PSNri gobernabidea bermatzeko aukera proposatu zion, eta, orain, berriz, zalantzan jarri du Alberto Nuñez Feijooren aldeko botoa Madrilen. Geroa Baik arrisku horri buruz ohartarazi zuen astelehenean, eta Aznalek ere arriskua izan du hizpide: «Askotan esan dugu eskuinak ez duela proiekturik, baina arriskua hor dago. Beti egoten da prest joko zelaian agertzeko, eta uste dut gure konpromisoa zalantzarik gabekoa dela. Talde aurrerakoi guztien ardura da hori ez gertatzea. Herritarrek argi utzi dute ez dutela nahi eskuinak gobernatzea».


Summary: Itsasoa Da Bide Bakarra jaialdia egingo dute irailaren 2an, Itziarren. Ines Osinaga musikariak zuzenean aurkeztuko du bere bakarkako proiektua, eta, harekin batera, Euskal Herriko eta Kuba zenbait musikari ariko dira oholtza gainean. Urriaren 6an Habanan aurkeztuko dute.

2022ko Joseba Jaka bekari esker garatu zuen Itsasoa da bide bakarra proiektua Ines Osinaga musikariak. Haren bakarkako lehen diskoa izan zen, eta Durangoko Azokan aurkeztu zuen emaitza. Bidaiak, baina, aurrera jarraitzen duela iragarri du musikariak gaur: Itsasoa Da Bide Bakarra jaialdia antolatu du, Itziarren (Gipuzkoa). Kubako eta Euskal Herriko zenbait musikari igoko dira oholtza gainera, eta «sorpresa gehiago» ere izango direla aurreratu du. Doakoa izango da sarrera, baina aurrez izena eman beharko da. Urriaren 6an, berriz, Habanan izango dira.

Osinagarekin batera, honako musikari hauek ariko dira taula gainean: Naile Sosa (perkusioa), Irina Gonzalez (gitarra) eta Yaima Orozco (guiroa, klabea eta mood guajiroa). Horiez gainera, beste hainbat musikarik ere kolaboratuko dute. Besteak beste, Olatz Salvadorrek, Miren Amurizak, Garazi Egigurenek eta Janire Etxabek.

Bizipenen bilduma

Azken urteetako bizipenetatik abiatuta ondu zuen proiektua Osinagak. Lehen zatia Kuban garatu zuen, Habanan egindako egonaldian: ikerketa proiektu bat egin zuen, eta emakume musikari ugari ezagutzeko aukera izan zuen. Handik ekarritako materialekin osatu zuen gerora sorkuntza prozesua.

19:00etan irekiko dituzte ateak, eta edukiera mugatua izango da.


Summary: Baionako bestetan lau bortxaketa salatu dira, gizon bat larri zauritu, eta mutil bat hil. Aurtengo Baionako bestetan 1,3 milioi pertsona inguru izan direla erran du Baionako auzapez Jean-Rene Etxegaraik

2023ko Baionako bestak «giro goxoan» iragan zirela aldarrikatu du Jean-Rene Etxegaraik, Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Igandeko gauarekin bukatu ziren, eta gaur goizean egin dute balorazioa Etxegaraik, Fabrice Rosay Pirinio Atlantikoetako suprefetak eta Caroline Parizel Baionako prokuradore ordeak, Baionako suprefeturan. Adierazi dutenez, lau bortxaketa salaketa izan dira, gizon bat hil ala bizi da jipoi bat jaso ondotik, eta 18 urteko gazte bat hilik atzeman dute etxean.

Bortxaketei buruz, Parizelek azaldu du prozedurak abiatuak direla, eta biktimen osagarri ikerketak egin direla. Gehitu du oraingoz ez dela «informazio gehiagoren zabaltzeko ahaletan». Asteazken gauean sexu erasoa jasan zuen beste emazte batek ere salaketa jarri zuen, baina fiskaltzak kasua artxibatzea erabaki du.

Beste bi kasu larri ere gertatu dira festen denboran. Asteazken gauean, lehenik, 46 urteko gizon bati eraso egin zioten etxera sartzen ari zela. Ate aitzinera iristean, hiru gizonek sartzea trabatu zioten; galdetu zienean bertatik mugitzeko, jo egin zuten, behin eta berriz, bortizki. Prokuradoreordeak azaldu du gizona oraindik koma artifizialean dagoela, eta hiltzeko arriskuan oraindik. Inkesta abiatu da, hilketa entseguagatik.

Azkenik, heriotza bat ere izan da. 18 urteko mutil bat hilik atzeman zuten igandean bere Donibane-Lohizuneko etxean. Oraindik ez dakite zergatik hil den. Parizelek azaldu duenaz, «ez zuen osagarri arazorik, eta kirolaria zen». Alkoholaz gain, zehaztu du mutilaren bi lagunek onartu zutela «estasi gisa saldu zizkieten bi pilula erosi izana». Parizelek, hala ere, ez du baieztatu heriotzaren kausa hori izan zenik.

Jendetza handia

Ezbeharrez harago, Etxegaraik erran du 1,3 milioi bestazale izan direla Baionan, nahiz datu horiek ez diren ofizialak, eta berantago zehaztuko dituzten. Datorren urteari begira, azaldu du ez dela baztertua bertze kanpin bat ezartzea, jakinik aurten lehen aldiz Mousseroleseko kanpalekua osorik bete dela.

Musikari dagokionez, azaldu du aurtengo desafioa zuzenezko musikarena izan dela, eta hitzarmenak errespetatu ez dituzten ostatuak zigortuak izan direla. Erraterako, bozgorailuetako musika azkarregi ezarri duten 35 bat ostatuk isuna errezibitu dute jadanik.


Summary: Hiru kontzertuk eta dantza emanaldi batek hasiko dute aurtengo Musika Hamabostaldia. Vocalia taldea eta Kresala dantza taldea arituko dira inaugurazio ekitaldietan, besteak beste

Abuztuaren 3an hasiko da Donostiako Musika Hamabostaldiaren 84. aldia, eta gaur aurkeztu dituzte jaialdiaren inaugurazioko ekitaldiak, Donostiako Kursaalean. Lau emanaldi izango dira: Anakronia Ensemble, Nacho Castellanos & Gato Murr, Vocalia taldea eta Kresala dantza taldea arituko dira.

Anakroniak irekiko du jaialdia, 12:00etan, ganbera kontzertu batekin; El clásico continuo: la sociedad Bach-Abel izenburuko programa aurkeztuko dute Donostiako udaletxeko batzar aretoan. 18:00etan, Nacho Castellanos kontratenorraren eta Gato Murr haren ensemblearen txanda izango da, leku berean. Castellanosen errepertorioak lehen barrokotik hasi eta Mozarten klasizismora arte hartzen du, eta, bakarlari gisa ibilia den arren, Gato Murr ensemblea sortu du aurten, barroko ezagunaren eta oraindik deskubritzeke dauden beste batzuen arteko oreka bilatzeko asmoz.

19:00etan, Kresala dantza taldeak hartuko du lekua. Zerumugan ikuskizuna oholtzaratuko du taldeak, udaletxeko terrazan. Euskal nabigazioaren urrezko aroa da ikuskizunaren oinarria; izan ere, aro hori ikertu, berrinterpretatu, eta ondare artistiko eta koreografiko bat sortzeko murgildu da garai horretan. Ikuskizunak zuzeneko musika izango du, Euskal Barrokensembleko Enrike Solinisen eta Miren Zeberioren eskutik.

Azkenik, Vocalia Taldeak emango die amaiera inaugurazio ekitaldiei, Arima Sakra programarekin, Donostiako San Bizente elizan. Mendelssohnek, Poulencek eta Arnesek emakumeen abesbatzarako eta organorako sortutako obra erlijioso bana hartzen du programa horrek. Oscar Rodriguez organistaren eta Nerea Gonzalez sopranoaren laguntza izango du abesbatzak.

Aurten, gainera, Hamabostaldi Solidarioa berreskuratuko dute. Pandemiaz geroztik egingo den lehena izango da, eta Aldakoenea eta Zorroaga egoitzetan izango dira emanaldiak. Aldakoenean, Julia Blasco sopranoak eta Luken Munguira tenorrak emango dute kontzertua, pianoan David Oliveira lagun dutela. Zorroagan, ordea, Suzana Nadejde sopranoak kantatuko du, Javier Hombriak pianoaz lagunduta.


Summary: Lehen aldiz, berriztagarriek erregai fosilek baino argindar gehiago produzitu dute EBn. Maiatzean, eolikoak eta fotovoltaikoak argindarraren %31 ekoitzi dute, eta erregai fosilek, %27

Trantsizio energetikoa aurrera doa Europako Batasunean. Energia eolikoak eta fotovoltaikoak erregai fosilek baino argindar gehiago ekoitzi dute aurtengo maiatzean Europako Batasunean. Inoiz ez zen halakorik gertatu hilabete oso batean. Ember taldearen arabera, eguzkitik eta haizetik etorri da elektrizitatea sortzeko energiaren %31 (59 TWh), eta erregai fosiletatik, berriz, %27 (53 TWh).

«Energia garbiak errekorrak hausten jarraitzen du», azaldu du Sarah Brown Emberreko Europarako buruak. «Eguzki energiak eta energia eolikoak erregai fosilen erabilera murrizten laguntzen ari dira; ikatzak inoizko daturik apalenak izan ditu, eta gasa ere apaltzen ari da. Energia eolikoa eta eguzki energia etorkizuneko sistema elektrikoaren bizkarrezurra izango dira».

Maiatzean lorturiko eguzki energia ugariak, haizeak gogor jo izanak eta argindarraren eskari apalak eragin dute errekor hori. Eguzki panelek argindarraren %14 sortu dute (27 TWh), eta horrela hautsi dute iazko uztailean jarritako marka.

Energia eolikoak marka hautsi ez duen arren, produkzioa ona izan du —%17 edo 32 TWh—, kontuan hartuta udaberrian haizeak motelago jotzen duela udazkenean eta neguan baino. Hain zuzen ere, urtarrilean jo zuen goia eolikoak, 54 TWh ekoitzita.

Ikatza, %10 baino gutxiago

Erregai fosilen artean, berriz, zentral termikoetan ikatzetik lorturiko energiak %10 hartzen du soilik (20TWh). Ikatza da guztietatik iturririk kutsakorrena. Aurtengo maiatza izan da azken mendeko ikatz ekoizpen urriena izan duen hilabetea EBn, pandemia garaiko datuak gaindituta.

Gainera, gas bidezko ekoizpenak ere 2018tik produkzio txikiena izan du: elektrizitatearen %15 besterik ez da sortu horrela. Iaz arte, gas naturala erretzea zen argindarra lortzeko gehien erabiltzen zen bidea, baina berriztagarriek gainditu egin zuten lehen aldiz.

Erregai fosilak gero eta gutxiago erabiltzen dira argindar iturri moduan. Aurtengo urtarriletik maiatzera, iazko epe bereko datuekin alderatuz, %15 gutxiago erabili da, eta %20 ikatz gutxiago. Aitzitik, 2022. eta 2023. urteak alderatuz, energia eolikoaren ekarpena %5 handitu da, eta fotovoltaikoarena, berriz, %10.

NBE Nazio Batuen Erakundeak bide horretatik jarraitzeko eskatu die gobernuei, klima aldaketaren kalteak arindu ahal izateko. Haren datuen arabera, tenperatura 1,5 gradu baino gehiago ez handitzeko, 2020-2030 tartean munduko ikatzaren produkzioa %11 murriztu beharko da. petrolioarena %4, eta gasarena %3. Gainera, herrialde batzuk are zorrotzagoak dira, eta urtean %2 murrizteko planak jarri dituzte martxan.


Summary: Nazioarteko Pilota Federazioko presidenteak kargutik kendu ditu batzorde exekutiboko kide ia guztiak. Hiru soilik mantendu ditu, eta esan du «hausnarketarako tarte bat» hartuko duela partaide berriak hautatu aurretik. Larunbatean, erretiratu egin zuten Euskadiko Federazioaren onarpenaren inguruko puntua.

Ondorioak izan ditu Nazioarteko Pilota Federazioak Mexiko Hirian egin zuen ezohiko batzarrak. Han, larunbatean, federazioko batzorde exekutiboak erretiratu egin zuen Euskadiko Federazioaren onarpenaren inguruko puntua. Dirudienez, ordea, erabaki hori ez zitzaion egokia iruditu Xavier Cazaubon presidenteari, eta azkar hartu ditu neurriak: kargutik kendu ditu batzordea osatzen zuten kide ia guztiak.

Hiru utzi ditu beren karguan: Jesus Mena idazkari orokorra, Mexikokoa; Javier Conde diruzaina, aldi berean Nafarroako Pilota Federazioko presidente dena; eta Lilou Etxeberria, Frantziako Pilota Federazioko presidentea. Mena duela aste batzuetatik da batzordeko kide; Julian Garcia Angulo Espainiako Federazioko presidentearen postua hartu zuen. Cazaubonek Euskadiko Federazioaren kontrako kanpaina egiteagatik kendu zuen kargutik Garcia Angulo.

Nazioarteko federazioko presidenteak, sare sozialetan argitaratutako gutun batean azaldu duenez, «hausnarketarako tarte bat» hartuko du orain, batzordeko kide berriak hautatzeko. Erabakiaren arrazoia, argi utzi du, uztailaren 29an egindako ezohiko batzarrean gertatutakoa izan da.

Federazio indartsuak alde

Gotzon Enbil Euskadiko Pilota Federazioko presidenteak BERRIAri azaldu dionez, onarpenaren inguruko puntua bozkatu ez izanak badu alde on bat: hurrengo edozein batzarretan sar daiteke gai zerrendan, eta bozketa egin. Bozketan ezezkoa atera bazen bi urte itxaron beharko zituzten berriz proposatu aurretik. Erabakigarria izango da, beraz, Cazaubonek zer batzorde hautatzen duen.

Euskadiko Federazioaren proposamenak bazuen babesa, baina, agian, ez nahikoa. Batzordearen %50ek baino gehiagok zuen alde bozkatzeko asmoa; proposamena onartzeko, ordea, bi herenen babesa behar zen. Federazio batzuk alde ditu. Enbilek kontatu du: «Federazio indartsuak, gainera: Frantziakoa, Argentinakoa, Mexikokoa... Haiek argi ikusten dituzte gure argudioak, eta lan egingo dugu posizio horri euts diezaioten». Cazaubonek batzordetik kendu ez dituenak, hain zuzen, federazio horietakoak dira.


Summary: Myanmarko juntak espetxe zigorra murriztu dio Aung San Suu Kyiri. Agintari ohiari bost kondena barkatu dizkiote militarrek, eta 33 urtetik 27ra laburtu diote kartzelaldia.

Myanmarko junta militarrak espetxe zigorra murriztu dio Aung San Suu Kyi herrialdeko Estatu kontseilari ohiari. Agintari ohia atxilotuta dago 2021eko otsailetik, militarren estatu kolpeak berak gidatzen zuen gobernua boteretik kanporatu zuenetik. Azken bi urte eta erdian, hainbat delitu egotzi dizkiote. Besteak beste, ustelkeriarekin, hauteskunde iruzurrarekin eta COVID-19aren kontrako neurrien urraketekin lotutakoak. Orotara, 33 urteko espetxe zigorra ezarri diote. Orain, hemeretzi kondenetako bost barkatu dizkiote, baina, hala ere, 27 urteko kartzelaldiari egin beharko dio aurre.

Juntak zigorra arinduko dio Aung San Suu Kyirekin batera atxilotu zuten Myanmarko presidente ohi Win Myinti ere. Hari bi auzi barkatuko dizkiote, eta lau urtean gutxituko zaio kartzela zigorra, zortzi urteko espetxealdira.

Militarrek iragarritako neurria 7.000 presori baino gehiagori eragingo dien amnistia baten parte da; budismoak abuztuan hasten duen erretiro espiritualaren atarian iragarri zuten.

NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak Myanmarko junta militarrari eskatu zion Aung San Suu Kyi aske uzteko, eta gauza bera eskatu izan diote giza eskubideen aldeko nazioarteko erakunde batzuek ere —Amnesty Internationalek eta Human Rights Watchek, besteak beste—; izan ere, salatu dutenez, gobernuburu ohiaren atxiloketa arrazoi politikoetan oinarrituta dago.

Buruzagi militarrek estatu kolpea justifikatu zuten esanez Aung San Suu Kyiren alderdiak iruzur egin zuela 2020ko bozetan —gehiengoa lortu zuen parlamentuan—, eta iruzur horren emaitza zela hark gidatzen zuen gobernua. Nazioarteko behatzaileek auzitan jarri zuten akusazio hori.

Estatu kolpeaz geroztik, Aung San Suu Kyi behin bakarrik ikusi ahal izan da jendaurrean, auzitegi bateko atarian hartutako irudietan. Egun, ez dago argi agintari ohia non dagoen. Azken egunetan, espetxetik atera dutela eta etxeko atxiloaldian jarri dutela adierazi dute zenbait hedabidek, «segurtasun agintariak» iturri aipatuta, baina, oraingoz, ez da halakorik baieztatu.

Aurreko junta militarraren agintaldian (1962-2011), hamabost urte egin zituen espetxean Aung San Suu Kyik. Diktadura haren kontra eta demokraziaren alde egindako lanarengatik, Bakearen Nobel saria jaso zuen 1991n.

Bozak, datarik gabe

Myanmarren, oposizioak demokrazia bateranzko trantsizioa eskatzen du, eta hauteskundeak deitzeko exijitzen dio junta militarrari. Azken horrek, baina, ez du oraindik bozetara deitzeko asmorik. Hauteskundeak aurten egiteko aukera urrundu zuten militarrek atzo, larrialdi egoera luzatu zutelako, laugarrenez. Baldintza horietan bozak egitea debekatzen du legeak.

Hauteskundeak urtebeteko epean egiteko konpromisoa hartu zuen juntak, estatu kolpea eman eta boterea eskuratu zuenean, baina bozek ez dute datarik oraindik, larrialdi egoera behin eta berriz luzatu baitu, oposizioaren «terrore ekintzei» erantzuteko beharrezkoa dela argudiatuta. Larrialdi egoera amaitu ostean, sei hilabeteko epea zehazten du legeak hauteskundeak egiteko.

Militarrek gero eta presio handiagoa dute Myanmarko gatazkari irtenbide bat emateko. Kolpea eman zutenetik, ez dute lortu herrialdearen gaineko erabateko kontrola. Borrokak etengabeak izan dira, eta zibilek osatutako Herriaren Defentsarako Indarrek lur eremuak irabazi dizkiote armadari. Bestalde, 2020ko hauteskundeetako bozen ondorioz eratu zen legebiltzarreko parlamentari ohi batzuek Batasun Nazionaleko Gobernua eratu zuten, zeinak bere burua daukan herrialdeko gobernu zilegitzat. Erakunde horrek Herriaren Defentsarako Indarren ekintza armatuak babesten ditu, Aung San Suu Kyik ez bezala. Horregatik, zenbait analistak uste dute agintari ohiaren zigor murrizketa militarren saiakera bat izan daitekeela oposizioa zatitzeko.

Aung San Suu Kyiren zigor murrizketaren ondoren, Batasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministro Mahn Win Khaingek ohartarazi du hura espetxetik ateratzeak ez duela borroka armatua etengo. «Gure herrikideen espektatibetan zentratuko gara», adierazi dio Mizzima Myanmarko albiste agerkariari. Haren esanetan, ezin daiteke erregimen demokratiko bat eraiki 2008ko konstituzioaren oinarrietan. «Diktadura militarra ezabatu behar dugu».

Myanmarko Preso Politikoen Laguntzarako Elkartearen arabera, gaur egun, 19.700 preso politikotik gora daude herrialdean, eta 3.800 lagun baino gehiago hil dituzte armadako indarrek, errepresio ekintzetan.


Summary: Europako zenbait herrialde beren herritarren ebakuazioa prestatzen ari dira Nigerren. Estatu kolpearen ondorioz nabarmen okertu da segurtasun egoera. Frantzia izan da bere herritarren ebakuazioa prestatzen lehena, eta europar orori eskaintza egin die.

Frantziako Atzerri Ministerioak gaur baieztatu duenez, operazio bat prestatzen ari da kolonia ohia den Nigerren dauden 500-600 herritar eta nahi duen europar oro ebakuatzeko. Pasa den asteazkenean Mohamed Bazoum presidentea kargutik kanporatu zuen estatu kolpetik segurtasun egoera erabat degradatu dela esan du ministerioak. Espainiako gobernuak gaur adierazi du baita 70 herritarren ebakuazioa kudeatzen hasi dela. Bestetik, Alemaniak ere aholkatu die bere herritarrei Niger uzteko eta horretarako Frantziak antolatutako hegaldiak hartzeko. Italiak ere hegazkinak bidaliko ditu bertan dauden ehun herritar inguru ateratzeko.

Frantziaren erabakia igandean Nigerreko hiriburu den Niameyko enbaxadari egindako erasoagatik eta Nigerretik irtetea eragotzi dien aire espazioaren itxieragatik hartu dute. Zehazki, duela bi egun, milaka pertsonak harriak jaurti zizkioten Frantziako misio diplomatikoko eraikinari, eta sarreretako bati ere eman zioten su.

Ebakuazio plana gaur egungo Nigerreko agintariekin koordinatuko da, ministerioaren esanetan, baina herrialdetik alde egin nahi dutenak ebakuazio puntura gerturatu beharko dira. Ez dute data konkreturik jarri herritarrak ateratzeko, baina ministeriotik aditzera eman dutenez, «azkar» aterako dituzte zibilak.

Printzipioz, ebakuatuen artean ez lirateke egongo jihadismoaren aurkako borrokarako eta uranioaren erauzketarekin loturiko interes oso indartsuak babesteko Frantziak herrialdean dituen 1.500 militarrak. Beraien lana bertan behera geratu zen, Parisek ahala aginduta, pasa den uztailaren 26an izandako estatu kolpearekiko erantzun gisa.

Bart gauean emandako elkarrizketa batean, Frantziako Atzerri Ministro Catherine Colonnak bere herrialdeak Bazoum presidente kargugabetua berriz ezartzeko egindako deiak berretsi zituen. Estatu kolpea eman duen junta militarrak, CNSP Aberria Babesteko Kontseilu Nazionala bezala ezagutzen denak, astelehenean esan zuen Frantzia esku hartze militarra prestatzen ari zela. Colonnak, ordea, gezurtatu egin zuen hori atzoko elkarrizketan.

Afrika mendebaldearentzat eta Sahelentzat NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren ordezkari berezia den Leonardo Santos Simaok gogor gaitzetsi du estatu kolpea. «Nigerreko Gobernuaren konstituzioaren aurkako aldaketak are gehiago zaildu du okerrera egiten ari den segurtasun-egoera», esan du Simaok. Bestetik, NBEren taldeak pertsona ahulenei laguntzen jarraituko duela dio, eta bere bulegoak Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoarekin tokiko herritarrei laguntzeko duen konpromisoa berretsi du.

Bestalde, NBEko idazkari nagusiaren bozeramaile Farhan Haqek esan du Simaok alde guztiekin hitz egiten jarraituko duela «ordena konstituzionala» berrezartzeko eta «garaipen demokratikoak kontsolidatzeko».

Ecowasaren bileran egon zen joan den igandean ordezkari berezia. Bilera horretan erabaki zuten Nigerrekin harremanak etetea. Gainera, kolpistei ohartarazi zieten zazpi eguneko epea ematen zietela boteretik kendutako Bazoum herrialdeko presidente gisa berrezartzeko, edo bestela, neurria gehigarriak har zitzaketela, eta horien artean ez zela baztertzen indarra erabiltzea.

Momentuz Ecowasek zigorrak ezarri dizkio herrialdeari. Horien artean nabarmentzen dira Nigerren eta UEMOA Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasuneko herrialdeen arteko aireko eta lurreko mugak istea eta Nigerretik ateratzen den edo herrialdera doan edozein aireontzik aireko espaziotik hegan egitea debekatzea. UEMOA eta Nigerren arteko merkataritza eta finantza transakzio guztiak etetea ere aurreikusten dute, petrolio produktuei, elektrizitateari, ondasunei eta zerbitzuei dagozkienak barne.

Burkina Faso eta Mali esku hartzearen aurka

Burkina Fasoko gobernuaren bozeramaile Jean Emmanuel Ouedragogok eta Maliko trantsizio gobernuaren bozeramaile Abdoulaye Maigak atzo Ecowasi jakinarazi zioten elkarrekin eginiko adierazpen batean Nigerren aurkako balizko esku hartzea haien aurkako gerra deklaraziotzat hartuko zutela.

Bi gobernuek esku hartze militar baten «ondorio negargarriak» azpimarratu zituzten, «eskualde osoa ezegonkortu dezaketela» argudiatuz. Zentzu horretan, 2011n NATOk Libian eginiko interbentzioa jotzen dute Sahelen eta Afrika mendebaldean terrorismo islamistaren zabalkundearen erantzuletzat.

Afrikako mendebaldeko zenbait liderrek «indarkeria erabili nahi izatea» eta Nigerri ezarritako zigorrak gogor kritikatu zituzten baita, eta horiek aplikatzeari uko egingo ziotela defendatu zuten «herritarren sufrimendua okertzen» dutelako eta «legez kanpokoak, bidegabeak eta ankerrak» direla argudiatuta. Bestetik, beraien «elkartasuna» adierazi zioten Nigerreko herriari, «bere patua bere esku hartu» duelako eta «bere subiranotasunaren osotasuna bere gain hartu» duelako.


Euskara, itzalita pantailetan

Summary: Euskara, itzalita pantailetan. Pantailak Euskaraz plataformak uste du euskara «galduta» dagoela pantailetan. Horri aurre egiteko, euskarazko ekoizpenaren aldeko «apustu sendoa» eskatu du.

Balio dute lagunekin geratzeko, telesailak eta filmak ikusteko, ligatzeko, errezetak ikasteko, albisteak irakurtzeko... Izan ordenagailu, izan sakelako edo izan telebista, herritarrek orduak eta orduak pasatzen dituzte pantailei itsatsita. Digitalizazioak ate ugari ireki ditu; alabaina, oraingoz behintzat, ateak itxi dizkio euskarari: ez du euskararen eskutik egin bidea, erdarak izan ditu bidelagun, eta, gainera, haiek hauspotu ditu. Arazoari erreparatzeko garaia dela dio Alex Aginagaldek, Pantailak Euskaraz plataformako kideak: «Euskararen etorkizuna bermatuko bada, funtsezkoa da pantailen erronkari ere heltzea».

Atzera begira hasi da Aginagalde. Hark emandako datuen arabera, pantailek lekua irabazi ahala euskarak atzeraka egin du, itzaliz joan da. Azaldu duenez, 1986an hiru telebista kate zeuden Hego Euskal Herrian: TVE1, TVE2 eta ETB. Eta %18ko ikusle kuota zuen azken horrek. Uste du ETBk «ongi» eutsi ziola Antena3 eta Tele5 sortu zirenean ere: «Euskarazko marrazki bizidunak erreferentzia nagusia ziren haurren artean, eta ETB1 zen Europan marrazki bizidunen ordu gehien eskaintzen zuen telebista publikoa». Gainera, nabarmendu du urte horietan nazioartean ezagunak ziren «puntako telesailak eta produktuak» erosten zituela; esaterako, Dragoi Bola. Eta ikusleek erantzuten zuten: «CIES inkestaren arabera, EAEko gazteen %70ek euskarazko marrazki bizidunak ikusten zituzten ETB1en, orduren batean edo bestean».

Alabaina, egungo argazkia bestelakoa da: «Asko aldatu da ikus-entzunezko edukiak kontsumitzeko era». Aukera gehiago dago: 50 telebista katetik gora, streaming plataformak, Youtube... Eta ETBk «erreferentzialtasuna» galdu du: «Go!azen telesailak, adibidez, %18 inguruko ikusle kuota du, eta hori datu bikaina da, baina duela 30 urteko datuetatik urrun dago. Orain, jendeak nahi duena ikusten du, nahi duenean. Eta egoera horretan, euskararen presentzia galdu egiten da».

Gainera, euskarazko bikoizketan ere herren ikusten du telebista: «Oso adierazgarria da, esate baterako, Euskal Telebistak euskarara bikoiztutako ekoizpenen orduak murriztu izana: 1980ko hamarkadan, urtean 2.000 ordu bikoizten zituzten euskarara; 2019an, berriz, 222 ordu, eta euskarazko eta gaztelaniazko bikoizketak aintzat hartuta». Baina arazoa ez da bikoizketara mugatu: ekoizpen propioa ere ezinean nabari du. Aginagaldek azaldu duenez, ez dago diru laguntzarik propio euskarazko edukiak ekoizteko: gaztelerazkoentzat eta euskarazkoentzat daude. Erantsi du: «Diru laguntza horiek, gainera, izoztuta eduki dituzte azken bost urteotan». Hortaz, zer behar da?: «Batetik, euskarazko ikus-entzunezkoetarako laguntza lerro propio bat; eta bestetik, diru kopurua orain halako bi izatea gutxienez».

Hori telebistari dagokionez. Baina merkatuan nagusi diren streaming plataformetan zer? Ba al dago aukerarik edukiak euskaraz kontsumitzeko? Aginagaldek azaldu duenez, Pantailak Euskaraz sortu zutenetik lortu zuten auzia eztabaida sozialaren eta politikoaren erdigunean jartzea, euskalgintzako eragileekin eta ikus-entzunezko sektorearekin batera. «Madrilen hasi ziren aldarria entzuten, eta horri esker lortu zen Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege Orokorrean betekizun txiki batzuk ezartzea streaming plataformei».

Kopuruei erreparatuz, hauxe lortu dute: Netflixek ehun film eta telesail baino gehiago eskaintzen ditu euskaraz, hemeretzi bikoiztuta eta 95 azpidatziekin; Prime Videon, 28 bikoiztuta eta 80tik gora azpidatzita; eta Filminen, «ia lehen halako bi» da euskarazko eskaintza. HBO eta Disney Plus dira euskarazko eskaintza urriena dutenak: HBOn lau ekoizpen dituzte euskaraz; Disney Plusen, bat ere ez. Areago: «Irabazi arte euskarazko telesaila Disneyk erosi zuen, baina gaztelaniaz soilik eskaintzen du. Ulergaitza da».

Hori horrela, kritiko mintzo da oraindik ere egungo egoeraz. Uste du ez dela kasualitatea; politika baten —edo politika falta baten— ondorio dela: «Azken hogei urteotan, iraultza digitalaren lekuko izan gara mundu osoan, baina erakundeek ez dute estrategia sendorik garatu euskara pantailetara eta baliabide berrietara eramateko. Euskarak aurretik zuen erreferentzialtasuna apaldu egin da ikus-entzunekoetan, eta ikusleen ehuneko handi bat galdu da». Uste du gehiago egin daitekeela eta egin behar dela: «Argi dago nekez egokituko duzula euskara egoera berrira ez badituzu ahaleginak handitzen, eta gure ustez, kontrakoa egin dute».

Etorkizunari so

Aginagaldek aztertu du iragana, egin du egungo argazkia, eta etorkizunera begira ere jarri da. Ziurtatu du «baikorrak» direla. EITBren Primeran plataforma du gogoan. Uste du ate bat irekiko duela: «Aukera bat izango da euskara streaming plataformetan posizionatzeko». Adierazi duenez, esan diete edukien %99 izango direla euskaraz: «Hala bada, urrats garrantzitsua izango da, eta euskaldunok erreferentziazko plataforma bat izango dugu. Gainera, doakoa izango da».

Dena dela, ez zaio nahikoa iruditzen: «Primeran eduki berriekin elikatu beharko da, baita gainerako plataformak eta ETB ere». Horretarako, uste du euskarazko ekoizpenaren aldeko «apustu sendoa» egin behar dela.

Halaber, «funtsezkoa» iruditzen zaio Euskal Zinemaren Legea eta Euskal Ikus-entzunezkoen Legea egitea, «betebehar batzuk ezartzeko». Adibidez: «Hego Euskal Herriko zinema aretoetan, filmen %2 soilik eskaintzen dituzte euskaraz. Horrek urratu egiten ditu euskaldunon hizkuntza eskubideak; buelta eman behar zaio. Legez, kuota batzuk ezarri beharko lirateke, eta, zeharka, horrek hauspoa emanen lieke euskarazko bikoizketari eta ekoizpenari ere».


Summary: Erasoak gaitzetsi ditu Algortako mugimendu feministak. Bi eraso matxista izan dira Algortako jaietan. Gizon bat atxilotu dute 17 urteko neska bati sexu eraso bat egiteagatik.

Algortako mugimendu feministak jaietan izandako bi eraso matxista salatu ditu gaur arratsaldean egin duten protestan. «Berriz esango dugu, argi eta ozen: gutako baten aurkako erasoa denon aurkako erasoa da!», egin dute aldarri. Horregatik gaude hemen gaur. Ez diogulako etsiko eraso oro kalean salatzeari, ikusarazteari, borrokatzeari, inork isildu nahi baldin bagaitu ere».

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak gizon bat atxilotu du Getxon (Bizkaia), Algortako festetan 17 urteko neska bati sexu eraso bat egiteagatik bart gauean.

Mugimendu feministako kideen hitzetan, eraso eta erasotzaile gehiegi dago «kontu bakana balitz bezala» jokatzen jarraitzeko. «Botere eta pribilegio kontua baita hau, emakumeen aurkako gerra, azken finean», adierazi dute. Horregatik, herritarrak deitu dituzte horrelakoak kalean salatzera eta mobilizatzera, «gizarte osoaren gaitza» delako.

Gizonei ere egin diete dei «[emakumeen] aurkako indarkeria eta eraso guztiak desaktibatzen inplikatzeko». Azpimarratu dute gizonek dutela «giltza» eraso asko gelditzeko, «zuen ahotsak altxatzeko eta zuen ekintzak antolatzeko bortxaketaren kulturaren aurka».


Summary: Donald Trump inputatu dute, hauteskundeetan iruzurra egiten saiatzeagatik. Lau kargu egotzi dizkiote. Larrienen arabera, 2020ko bozen emaitzak aldatzen saiatu zen, eta Kapitolioko erasoa sustatu zuen bere gezurrekin.

Donald Trump AEB Amerikako Estatu Batuetako presidente ohia albiste da berriz ere. AEBetako Fiskaltzak inputatu egin du; larria da egozten diotena: 2020. urteko hauteskundeetan —Joe Bidenek irabazi zituenetan— emaitzak aldatzen saiatzea. «Galdu arren, agintzen jarraitu nahi zuen», dio akusazioak.

Denera, lau karguri egin beharko die aurre Trumpek. Askoren ustez, orain arte egotzi dizkioten larrienak dira. Hainbat hilabetez kasuan lanean jardun duen Jack Smith fiskal bereziak eman zituen azalpenak atzo. Estatubatuarrei gomendatu zien egozten diotena zehazten duen 45 orriko txostena irakurtzeko. «AEBetako demokraziaren bidea oztopatzeko azpijoko baten autopsia da, askok oraindik ere sinesten duten gezur baten erradiografia», esan zuen. Merrick Garland fiskal nagusiarentzat, «AEBen historiako ikerketarik handienetako bat da».

Trumpek azkar erantzun du. Truth Media sare sozialean esan du ez dela kasualitatea inputazioa kanpainaren erdian heldu izana —berriz ere Alderdi Errepublikanoaren hautagaia izan nahi du handikiak—: «Zergatik behar izan dituzte bi urte eta erdi? Zergatik itxaron dute horrenbeste? Nire kanpainaren erdian atera nahi zutelako».

Trumpekin batera, beste sei lagun inputatu dituzte: lau abokatu, AEBetako Justizia Departamentuko goi kargu bat eta aholkulari politiko bat.

Kapitolioko erasoaren erantzule

Fiskaltzaren arabera, presidente zenak eta haren ingurukoek ustelkeriaren eta hauteskunde iruzurraren inguruko akusazio faltsuak egin zituzten epaitegietan eta hedabideetan; horrek «prozesu demokratikoaren sinesgarritasunari» eragin zion. «Trump bera izan zen hautesleei eskubideak mugatzeko konspirazio bat egin zuena», azaldu zuen atzo Fiskaltzak.

Testuinguru horretan kokatu dute 2021eko urtarrilaren 6ko Kapitolioko erasoa. Txostenaren arabera, Trumpen jarraitzaileek eraikina hartu izana hauteskunde emaitzak ez onartzeko azken baliabidea izan zen —egun hartan Bidenen garaipenaren egiaztatzea blokeatu zuten—. «Akusatuak zabaldutako gezurrek elikatu zuten erasoa. Helburua zen AEBetako Gobernuaren jarduna oztopatzea, eta emaitzak berresteko prozesua etetea», dio.

Trumpi egozten dizkioten lau karguak onartuz gero, 55 urteko kartzela zigorra ezarriko liokete.


Summary: Langabeen kopuruak gora egin du, eta afiliatu kopuruak, behera. Langabezia tasa %9,82 da Hego Euskal Herrian, baina ekainean baino 682 langabe gehiago daude. Gizarte Segurantzak ekainean baino 3.603 afiliatu gutxiago ditu.

Hego Euskal Herrian, ekainean baino 682 langabe gehiago daude uztailean (135.329), hezkuntzako kontratuak amaitu egin direlako, batez ere. Hala ere, langabezia tasa hamarren bat baino gehiago apaldu da, eta %9,82 da orain, biztanleria aktiboa handitu egin delako. Iazkoekin alderatuta, baina, datuak onak dira: 2022ko uztailean baino 7.308 langabe gutxiago daude.

Lurraldeka, Bizkaian eta Gipuzkoan egin du gora langabeziak: 655 eta 211 langabe gehiago, hurrenez hurren. Nafarroan, 114 langabe gutxiago erregistratu dituzte, eta Araban, berriz, 70 gutxiago.

Langabeziaren genero arrakalak bere horretan jarraitzen du, Hego Euskal Herriko 135.329 langabeetatik 79.967 emakumeak baitira: langabeen %59,1. Ekainetik, gora egin du ehunekoak, langabeen %58,9 baitziren orduan.

Kontratazioak behera egin du iazko uztailarekin alderatuta, orduan baino %8,4 kontratu gutxiago sinatu baitira 2023ko uztailean. Gainera, ekainarekin alderatuta, kontratu mugagabeek behera egin dute. Izan ere, ekainean sinatutako kontratuen %24,31 ziren mugagabeak, eta uztailean, berriz, %21,51.

2021 amaieran Espainiako Diputatuen Kongresuak onartutako lan erreformak aldi baterako kontratu mota asko legez kanpo utzi zituen, eta ordutik igo egin da kontratu mugagabeen kopurua. Hala ere, enpresek bi modu dituzte ohiko kontratu mugagabeak ez egiteko: etenak dituzten kontratu mugagabeak egin daitezke lehenik eta behin; bestalde, askok kontratu mugagabeak sinatzen dituzte, eta, gutxira, kaleratu egiten dituzte langileak, ez zaielako garesti ateratzen kaleratzeagatik ordaindu behar duten kalte ordaina: lan egindako urte bakoitzeko 33 soldata egun.

Langabezian egoteagatik inolako dirurik jasotzen ez dutenen kopuruak behera egin du. Ekainean, langabeen %53,64k ez zuten inolako diru sarrerarik, baina uztailean langabeen %51,22 dira. Sari arrunta jasotzen dute langabeen %28,2k, eta subsidioa, berriz, %18,54k.

Afiliazioa, behera

Azken hilabeteetan goia jo du Gizarte Segurantzaren afiliazioak, baina hori ere behera egiten ari da gutxinaka. Ekainean 1.308.513 kotizatzaile zituen Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian, baina uztailean 1.304.910era egin du behera, 3.603 gutxiago. Hala ere, iazko uztailarekin konparatuz gero, afiliatuen kopuruak 21.839an egin du gora.

Erregimen guztietan jaitsi da afiliazioa: erregimen orokorrean, etxeko langileenean, autonomoetan, nekazarietan, itsasoko langileetan... 2023ko maiatza izan da Gizarte Segurantzak kotizatzaile gehien izan duen hilabetea: 1.309.116.

Jaurlaritza, lasai

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan langabeziak gora egin du, eta afiliazioak behera, baina Eusko Jaurlaritzarentzat datuak onak dira oraindik. Hala azaldu du Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuordeak: «Uda ez da izaten garairik onena Euskadiko enplegurako. Baina datu guztiek eszenatokirik onenean mantentzen gaituzte duela hamabost urtetik hona». Urteko lehen sei hilabetekoak oso onak izan direla esan du, «apartekoak», eta gehitu du erritmo horri eustea «zaila» dela; hala azaldu du langabeziaren igoera.

Pandemiaren osteko urteetan fenomeno hori errepikatu dela azaldu du Gurpegik: «Uztail honetako datuak pandemiaren osteko aurreko bi urteen analogoak dira, enplegua indartsu hazi zen lehen seihilekoaren ostean, udako motelaldia iritsi baitzen, baina aktibitatearen berraktibazioak azkar errekuperarazi zuen galdutakoa».

Langabeziaren igoera hori atzean geratuko dela aurreikusten du Eusko Jaurlaritzak, eta uste dute udazkenean «susperraldi ekonomiko» bat egongo dela. Hala, «enplegua galdu dutenak eta oraindik aukerarik aurkitu ez dutenak» gutxinaka lan merkatuan sartuz joango direla uste du Gurpegik.

Nafarroan langabeziaren bilakaera hobea izan da, eta Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariak, Mari Carmen Maeztuk, esan du datu horiek iradokitzen dutela lan merkatuaren «osasun egoera ona» dela.

ELA sindikatuak adierazi du egoera joan den urtekoa baino hobea dela, baina nabarmendu du lau gaztetatik bat langabezian dagoela. Bestalde, adierazi du okupatutako biztanleriaren kopurua 2008koaren azpitik dagoela oraindik ere.

LABen ustez, afiliazio datuek azaltzen dute ekonomiaren tertziarizazioa sakontzen ari dela, eraikuntzak eta industriak kotizatzaileak galdu dituztelako eta zerbitzuek, aldiz, irabazi.

Bi sindikatuek nabarmendu dute langabezia handiagoa dela emakumeen artean, baita egoera «prekarioenean» daudela ere.

Yolanda Diaz, pozik

Hego Euskal Herrian langabeen kopuruak pixka bat gora egin badu ere, Espainian behera egin du, eta 2.670.000 langabe daude. Espainiako Lan ministroak, Yolanda Diazek, adierazi du datuok «oso baikorrak» direla, eta nabarmendu du 2008ra egin behar dela atzera antzeko datuak ikusteko. «Bost hilabete baino gehiago daramatzagu langabeen kopurua murrizten», esan du. Langabeziaren beherakadan lan erreforma, gutxieneko soldataren igoera eta ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteen politika gako izan dira, Diazen ustez.

Optimista da Diaz, baina datuek oraindik erakusten dute Espainiak Europako daturik okerrenak dituela langabezian. Izan ere, Europako Batasuneko 27 herrialdeetatik datu okerrenak ditu bai langabezia orokorrean (%11,7ko tasa) eta bai gazteen langabezian (%27,4ko tasa).


Summary: Aske utzi dituzte Getxon sexu erasoak egiteagatik atxilotutako bi gizonak. Getxoko Udalak bi elkarretaratze antolatu ditu gaurko. Herritarrei dei egin diete 19:30ean biltzeko Telletxe kaleko puntu lilan. Mugimendu feministak atzo egin zuen elkarretaratzea.

Joan den igandean bi sexu eraso salatu zituzten Getxon (Bizkaia), eta Algortako festetan gizon bat atxilotu zuten, hamazazpi urteko adingabe bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Bestetik, Aixerrotako Paella festan, uztailaren 25ean, 26 beste urteko gizon bat atxilotu zuten, sexu eraso bat egitea leporatuta. Epailaren aurrean deklaratu ostean, karguekin aske utzi dituzte biak.

Erasoak gaitzesteko, hainbat elkarretaratze antolatu dituzte Getxon. Atzo, Algortako mugimendu feministak bilkura bat egin zuen Telletxe kaleko puntu lilan. Gaurko, berriz, bi elkarretaratze daude antolatuta. Lehenik, udal ordezkariek eta Berdintasun Batzordeko kideek bilkura isila egin dute, eguerdiko 12:00etan, udaletxe aurreko eskaileretan. Bigarrena arratsaldeko 19:00etan egingo dute, Telletxe kaleko puntu lilan; herritarrentzako egin dute deialdi hori.

12:00etan egin den bilkura isilean, Amaia Agirre Getxoko alkateak esan du sexu erasoez «nekatuta» daudela, eta «gizartearen konpromisoa eta laguntza» eskatu ditu. Bost minutuko isilunearen ostean, bizitza lasai bat nahi dutela aldarrikatu du. «Biolentziarik gabeko festak nahi ditugu. Eraso hauek gaitzetsi nahi ditut, eta erasoak jasan behar izan dituzten emakumeei eta haien familiei nire elkartasuna erakutsi nahi diet», esan du Agirrek.

Argitu du prebentzioa dela «arma bakarra eta onena» falta diren festei aurre egiteko. Berriro ere denen konpromisoa eskatu du, eta azpimarratu du ezin dutela horrela segi. Azkenik, Getxoko alkateak herritarrei eskatu die 19:30ean Telletxe kaleko puntu lilan egingo den elkarretaratzera joateko.

Getxoko Udalak elkartasuna adierazi die erasoa pairatu duten emakumeei eta haien gertukoei. Udalak argi utzi du «eraso sexistak justifikatzen dituen testuingururik ez dagoela, jaiak barne». Gainera, sexu erasoen erruduna nor den argi utzi behar dela adierazi du adierazpen honekin: «Indarkeria erabiltzen duenaren erantzukizuna da beti, eta erasoa jasan duten emakumeak erruduntzat jotzea saihestu behar da».


Summary: Txinan hogei pertsona hil dira gutxienez, uholdeen ondorioz. Azken 140 urteetako euriterik gogorrenak jasaten ari dira herrialdean joan den larunbataz geroztik. 27 pertsona desagertuta daude.

Gutxienez hogei pertsona hil dira eta beste 27 desagertutzat jo dituzte Txinan, joan den larunbatean hasitako euriteetan. 1891n datuak jasotzen hasi zirenetik izandako euriterik okerrenak dira, adituen esanetan. Uztail osoan egindako euri kopuru bera egin du azken berrogei orduetan, Doksuri tifoiaren eraginez. Asteburuan heldu zen tifoia hegoaldeko Fujian eskualdera, eta, geroztik, iparralderantz mugituz joan da, hiribururantz.

Larrialdi zerbitzuak Zhuozhou hirira bideratu dituzte agintariek; hiriburutik 60 kilometro hego-ekialdera dago hiria, eta hainbat ibai ditu inguruan. Hango komunikabideen arabera, ibaiek gainezka egin dute, eta urak kaleak hartu ditu. Hiriburuan eta Hebei eskualdean, berriz, milioi bat lagun inguru ebakuatu behar izan dituzte uholdeen ondorioz.

Txinako presidente Xi Jinpingek eskualdeetako agintariei eskatu die «ahalegin oro» egin dezatela, desagertuak aurkitzeko eta kalteak «ahalik eta gehien» mugatzeko. Hala ere, gaur euriak atseden apur bat eman du hiriburuan, eta agintariek bertan behera utzi dute etxetik ateratzeko debekua.

Hala ere, 1998an izan ziren orain arteko uholderik hilgarrienak. Ordu hartan, Yangtze ibaiak gainezka egin zuen, eta urpean geratu ziren inguruko hiriak eta herriak; 4.000 pertsona baino gehiago hil ziren, eta 15 milioi inguru geratu ziren etxerik gabe. Duela bi urte, berriz, hirurehun pertsona hil ziren Zhengzhou hirian eta Henan probintzian izandako uholdeen ondorioz.


Summary: Gernika memoria leku izendatu osteko urratsez galdetu dute. Gernika Memoriaren Lekuko plataformak «behetik gorako memoria herritarra» aldarrikatu du. Zenbait euskal erakundek alegazioak aurkeztu ondoren, atzo iragarri zuen Espainiako Gobernuak Batzar Etxeaz gain Gernika-Lumoko hirigunea ere memoria leku izendatuko duela.

Gernika-Lumo (Bizkaia) memoria leku izendatzeak baduela «balioa» aitortu du Gernika Memoriaren Lekuko plataformak. Gainera, izendapena hirigune osora zabaltzea «are eta zentzuzkoagoa» dela uste dute. Halere, izendapenaren osteko urratsek zalantza eragiten die: «Panel informatiboak jartzea ondo dago, baina memoria leku izendatzeak azalpen euskarriak jartzea dakar soilik? Zein memoria politika garatuko da bere bidez?». Gehitu dute Gernika memoria leku gisa «Euskal Herriaren markoan» kokatu behar dela. Izan ere, uste dute euskaldunei memoria legea eraikitzeko eskumena «ukatzen» zaiela. Eta galdegin dute ea izendapenak, «bederen», Memoria Demokratikoaren Euskal Legea eratzeko pizgarri gisa baliatuko den.

Gernikako Udalari ere luzatu diote galdera: «Zein parte-hartze eta erabakitzerako espazio bultzatuko dira?». Plataformaren ustez, «behetik gorako memoria herritarra» bultzatu behar da eta herritarrak zein erakundeek «norabide horretan» egin beharko lukete lan. Orain arte memoria elkarteek egindako lanaren garrantzia ere goraipatu dute: «Horiek gabe, ez zen memoria demokratikoa deritzon legerik izango».

Atzo iragarri zuen Espainiako Gobernuak Gernika-Lumoko hirigunera zabalduko duela «memoria leku» izendapena. Izan ere, hasieran Batzar Etxera mugatu nahi zuten izendatzea. Hori iragarri zuen Felix Bolaños Espainiako Presidentetzarako eta Memoria Demokratikorako ministroak joan den apirilaren 26an, bonbardaketaren 86. urteurrenean.

Espainiako Gobernuak lehen aldiz bidali zuen ministro bat bonbardaketaren biktimak omentzera, eta, bide batez, izendapenaren iragarpena egin zuen. Zenbait euskal erakundek, ordea, ez zuten ontzat jo, eta eskatu zuten izendapena Gernika-Lumoko eremu gehiagotara zabaltzeko. Zenbait txosten ere aurkeztu zituzten Bizkaiko Batzar Nagusiek, udaletxeak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak.

Ezenarro elkarlanaren alde

Espainiako Memoria Demokratikoaren Legean aurreikusitako «memoria lekuen» inbentarioan ageri da jada «Gernika-Lumoko hirigunea», eta ez soilik Batzar Etxea. Espainiako Memoria Demokratikoaren Zuzendaritzak aintzat hartu ditu euskal instituzioek jarritako alegazioak eta aurkeztutako txostenak. Horrela, espedientearen edukia zabaldu du zuzendaritzak, «Gernika-Lumoko hirigunea memoria demokratikorako lekutzat jotzeko ofiziozko deklarazioari hasiera emateko». Espedientearen arabera, «1937ko bonbardaketa eta garrantzi bereziko gertakariak jazo ziren leku gisa, eta horien esanahi historiko eta sinbolikoagatik zein memoria kolektiboan izan duten eraginagatik» izendatu dute Gernika-Lumo memoria demokratikoko leku; bai eta bertan egindako memoria ekintzek «bakearen, bizikidetzaren eta giza eskubideen kultura» bultzatu dutelako ere.

Aintzane Ezenarro Gogora Institutuko zuzendariak positibotzat jo du euskal instituzioen eskaera onartu izana: «Dagoeneko euskaldun guztiontzat bazen memoria gune bat, baina Espainiako lege batek hala adieraztea garrantzitsua eta positiboa da». Instituzioek jarritako alegazioari erantzun izanak «elkarlana aktibatu» duela adierazi du Ezenarrok, eta hau gehitu du: «Espero duguna da etorkizunean elkarlanean aritzea memoriari lotutako politiketan». Gogorarazi du, gainera, Eusko Legebiltzarrean «onartzear» dagoela Memoria Demokratikoaren Lege propioa.


Summary: Zurekin Nafarroak ontzat jo du aurreakordioa. Mahai gainean dagoen azken proposamena onartu du zuzendaritzak, eta koalizioa osatzen duten sei alderdien artean haren edukia kontsultatzeko tramiteak hasi dituzte.

Nahiz eta oraindik ez diren jakinarazi negoziazioaren nondik norakoak, Zurekin Nafarroak aurreratu du mahai gainean jarri den azken proposamena onartu dutela. Koalizioko zuzendaritzak ontzat jo du hurrengo gobernuaren inguruko edukia, bai programari dagokionez, bai eta osaerari dagokionez ere.

Komunikabideei bidalitako oharrean azaldu duenez, hurrengo urratsa izango da koalizioko sei alderdien esku uztea proposamen hori. Ondorioz, Ahal Dugu-k, Nafarroako Ezker Batuak, Batzarrek, Aliantza Berdeak, [koalizioko] independenteek eta Equo Berdeek aztertuko dute eta erabakiko dute baliozkotzat jo edo ez.

Dena den, Zurekin Nafarroako zuzendaritzak aldeko botoa eskatu du, proposamenaren edukia «nafarrentzat oso onuragarria» delako. «Erabat konbentzituta gaude ideiak, konpromiso programatikoak eta politika egiteko moduak beste ezeren gainetik egon behar dutela», adierazi dute. Zuzenean aipatu ez badute ere, Geroa Baik azaldutako jarreraren inguruan kritiko azaldu dira.

Ikusi gehiago: Inbestidura babesteko prest azaldu da EH Bildu, «blokeoa gainditzeko»

Koalizioaren ikuspegitik, aurreakordio «nahikoa» da: «Eragin politiko nabarmena eta erabat beharrezkoa izateko bidea eskaintzen digu giltzarri diren eta gizartearen kezka nagusien artean dauden gaietan». Zurekin Nafarroak gaineratu du maiatzaren 28an herritarrek «mezu argia» eman zutela, eta ezin dela hori arriskuan jarri «beste kontu batzuengatik». Gobernuaren osaera «desblokeatu» egin behar dela deritzo.

Akordio programatikoaren xehetasunak ezagutarazteaz zain, Zurekin Nafarroak nabarmendu du «emakumeen, gazteen eta pertsona migratzaileen beharrei aurre egiteko» baliabideak izango dituela gobernuan, eta arlo horietan kudeaketa zuzena izango duela.

Etxebizitza departamentua

Gainera, baieztatu du Etxebizitza departamentua proposatu dietela: «Bizi proiektu bat eraiki nahi dutenei lagundu ahalko diegu, hain oinarrizkoa den etxebizitzarako eskubidea utziezina baita».

Aurreko legealdian Geroa Baik kudeatu zuen departamentu hori, Jose Mari Aierdi kontseilariaren bitartez. Haatik, Espainian onartutako etxebizitza legeak Nafarroako eskumenak urratu izana kritikatu du, eta Geroa Baiko bazkide den EAJk helegitea aurkeztu du legearen aurka. Hala, Zurekin Nafarroaren ustez, «giltzarri» da arlo hori kudeatzea «etxebizitza lege estatala aurrera ateratzea ahalbidetu duen indar batek».

Haatik, Geroa Baik kritikatu egin du departamentu hori kentzea proposatu izana.


Summary: Osasuneko ikerketa publikoa bultzatuko dute EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak. Navarrabiomed biomedikuntzako ikerketa zentroko langileen batzordearekin batera sinatu dute akordioa, eta batzordeak kritikatu du PSN «azken orduan» atera izana.

Hiru alderdiek adierazi dute konpromisoa dutela abian den legealdian kudeaketa publikoko institutu bat izatea bermatzeko neurriak eta legeak bultzatzeko. Langileen batzordearen arabera, konpromiso politiko argia adierazten du osasuneko ikerketa institutuak kudeaketa publikoa izan dezan.

Nafarroako Parlamentuan alderdiek zein batzordeko kideek eman dute akordioaren berri. Langileen izenean, Ainhoa Ostiz, Sonia Aizpuru, Beatriz Orduña eta Iban Lakarra izan dira. Alderdien izenean, berriz, EH Bilduko Arantxa Izurdiaga, Geroa Baiko Mikel Asiain eta Zurekin Nafarroako Daniel Lopez.

Konpromisoak kezka bati erantzuten dio. Izan ere, Navarrabiomed biomedikuntzako ikerketa zentroaren jarduera Miguel Servet fundazioak kudeatzen du. Haren patronatuan, departamentuko, Osasunbideko, NUPeko eta Nafarroako Osasun Publikoko eta Lan Osasuneko Institutuko ordezkariak daude. Lehendakaria Santos Indurain da, eta lehendakariordea, berriz, Osasun zuzendari Carlos Artundo.

Alta, gaur salatu denez, egungo Osasun departamentuak fundazioaren «deskapitalizazioa» bultzatu du. Horregatik, funtsezkotzat jotzen dute osasuneko ikerketa publikoaren aldeko konpromisoa adieraztea, egungo deskapitalizazio prozesua eta fundazioko lanpostuen galera geldiarazteko.

Langileen batzordea kritiko azaldu da, azken orduan PSN akordiotik atera delako. Batzordearen arabera, asteartean adierazi zieten nahiago zutela Nafarroako Gobernuaren akordio programatikoa atera arte itxaron. «Duela hilabete helarazi genien konpromiso horrekin bat egiteko testua, eta ez zien inongo zalantzarik eta eragozpenik eragin».

Kritikatu dute PSNk «funts gutxi eta sinesgarritasun falta» erakutsi izana. «Beren interes eta kalkulu alderdikoien arabera jokatu dute, eta saihestu nahi izan dute agertzea osasuneko ikerketa pribatizatu baten alde egiten dutela apustu benetan». Izan ere, batzordeak ohartarazi du fundazio publikoaren deskapitalizazio prozesua ez dela geratu: «Bide horretatik jarraitu nahi badute, Nafarroako osasungintza interes alderdikoietarako eta negoziorako erabiltzen duen UPNren eskutik egingo dute».