Summary: «Gobernuek beldurra diete banaketa konpainia handiei». Felix Bariain UAGNko presidentearen ustez, lehen sektorea urte luzez alde batera utzi izanaren ondorio dira suteak eta despopulazioa. Prezioez ez ezik, lehorteaz ere kezkatuta dago, eta ureztatzeko kuotak izango direla ohartarazi du.

Iazko ekainean Nafarroa erdialdean izandako sute handiak iltzatuak ditu oroimenean Felix Bariainek (Eslaba, Nafarroa, 1970). Bere herriko errepide nagusiaren bestaldean den mendirantz zuzendu du begirada, eta Galipentzuraino hedatu zen sutearen eremua deskribatu du. Azaldu duenez, inguruko herrietako biztanleek etxea utzi behar izan zuten, zer gertatuko zen jakin gabe, eta landa eremuak hamarkadatan bizi izan duen utzikeriarekin lotu du gertatutakoa. Berriki, laugarren aldiz hautatu dute UAGN Nafarroako Nekazari eta Abeltzainen Batasuneko buru izateko. «Sektore honi bidegabekeria galanta egin zaio. Ez da soilik alde batera utzi dela: orain, gainera, CO2 emisioen eta suteen errua guri botatzen digute».

Iazko suteen ostean zerbait ikasi al da?

Ez. Denbora asko generaman ohartarazten: sua hasten bada, ez da geratuko. Sua piztu zen, eta ez zen geratu. Eslaba ingurura begiratu besterik ez duzu: abeltzainak diren larreetan ez zen suterik izan; abeltzainak ez diren tokietan, suak dena eraman zuen aurrean. Guk aldarrikatzen dugu basoetatik gertu diren lursailetan laborerik ez jartzea, erein gabe uztea lursaila. Gaur, berriz, kontrakoa sustatzen da. Uzten dizute lursailetan landaredia hazten hegaztiek habiak jar ditzaten, baina, suteak direnean, hori erre egingo da. Abeltzaintza estentsiboa mespretxatu egin da hamarkadatan. Abeltzainen batez besteko adina 60 urtekoa da, eta ez dute erreleborik. Ikasi? Nafarroaren beste erdia erreko da.

Nolako harremana duzue EHNErekin eta UCANekin?

Ona. Iaz, elkarrekin egin genuen mobilizazio handia. Erakunde bakoitzeko laborari bana elkartu eta hamar puntuko idatzi bat ematen badiegu, bat egingo dute bederatzi punturekin. Logikoki, desberdintasunak ditugu, baina gutxienekoak dira.

Eta Nafarroako hurrengo gobernuari zer eskatzen diozu?

Sektoreak eta herriak errespetatu ditzala. Jendea herrietan ezartzeko erraztasunak eman behar dira. 2000ko hamarkadan, despopulazioa sustatu zuen orduko gobernuak, Iruñerrian bizitzeko neurriak jarri ziren, eta belaunaldi oso bat atera da herrietatik. Despopulazioaren lege bat egin behar da, nahitaez. Hiri handietako pertsonen zerga berak ordaintzen ditugu, baina zerbitzu gutxiago jaso. Burokrazia kentzeko eskatuko nuke. Laborarioi digitalizatzeko eskatzen zaigu, baina ez da posible oraindik Nekazaritza Politika Bateratuko Nafarroako laguntzak kudeatzeko sistema informatiko bat abian jartzea. Eta guk digitalizatu behar dugu? Alderantziz izan beharko luke.

Zergatik uste duzu lehen sektorea alboratua dela?

Ikusi besterik ez dagoelako. NPB hasi zenean, sorrerako helburua zen landa eremuaren eta hiriguneen arteko arrakala txikitzea. Ez da txikitu: areagotu egin da. EBko produktuen kontsumoa ere sustatu behar zen, eta, gaur egun, guztiz alderantziz da. Geure buruari arau zorrotz ugari jarri dizkiogu, eta beste herrialdeetatik elikagaiak ekartzen ditugu. Joko arauak parekatu daitezela nahi genuke, ez baitugu jokatzen EBtik kanpoko ekoizleen arau berekin. EBk munduko beste herrialdeekin dituen merkataritza harremanen txanpon trukea gara.

Negua nola joan den ikusita, lehortea al dago?

Bai. Estatuko beste toki batzuekin alderatuta, Nafarroa iparraldean eta erdialdean pribilegiatuak gara. Baina urtegien datuak direnak dira. Uraren erabilera erregulatu behar da.

Berriki lehortearen mahaia osatu zen. Zer helarazi zaizue?

Esan diegu zein den egoera. Iparraldeko larreetan arazoak izan ditzakete ez badu euri nahikorik egiten. Hegoaldean, idorreko laboreetan uzta txarra espero da. Ureztatze lursailetan, berriz, ur kuotak ezarriko direla aipatu da.

Etorkizunean ohikoak izan daitezke ur kuotak?

Klima aldaketa hemen dago, baina, hura leuntzeko, ura bildu egin behar da. Zer gertatuko litzateke Iruñean Itoizko urtegia ez balego? Artetako urtegia ez da nahikoa beharrak asetzeko. Zein da erkidego bedeinkatu honen arazoa? Euliaren hegaldia ere politizatu egiten da. Gauza bat ona denean, ona da, eta txarra denean, txarra.

Urteotan bi aldiz atera zarete kalera prezio duinak eskatzera. Iazko protesta handitik hona zerbait aldatu al da?

Bai, nahiago dut botila erdi beteta ikusi. Elikagai katearen legea dugu. Zer gertatzen da? Industriari edo banatzaile handiei salaketa jartzen badiezu, produktua erosteari utz diezaiokete, eta orduan hilda zaude. Salaketak normalizatu behar dira. Ekoizleak salatu egin behar du kontraturik egiten ez badiote edo epe barruan ordaintzen ez badiote.

Nafarroako Gobernuari dagokio zaintza, eta, lan hori errazteko, abusuak jakinarazteko eskatu dizue sindikatuei.

Legea ezartzea erkidegoen esku dago. Gauzak egiten ari dira, baina ez behar luketen abiadan. Banaketa enpresa handiek mahai gainean jartzen dute zenbat erosten duten edo zenbat lanpostu sortu. Gobernuek beldurra diete, baina, arazo baten aurka legea ezartzen ez bada, horrek izen bat du: prebarikazioa.

22 kontrol eta zazpi zigor espediente egin zituen iaz Nafarroako Gobernuak.

Erabateko anarkia batetik gatoz, eta orain banaketak eta industriak errespetua diote legeari.

Duela urtebete, abeltzaintza kinka larrian zegoen. Eta orain?

Esnearen prezioa merkatu nahian dabiltza, litroko bederatzi zentimo inguru. Eromena da. Zergatik? Frantzian sobera duten esnea prezio irrigarrietan sartzen ari da, eta hori eragotzi behar litzateke. Egunero esne etxaldeak ixten ari direla esan nion banaketa enpresa handi bateko arduradun bati, eta erantzun zidan Frantzian esnea erosi behar badute erosiko dutela. Guretzat funtsezkoa da marjinak non diren ikustea. Badakit abeltzainek zer preziotan saltzen duten esnea. Ikus dezagun zer marjina duen industriak eta zein banaketak.

Pandemian, Yolanda Diaz Espainiako Enplegu ministroak esan zuenean landa eremuan ikuskaritzak handitu beharko liratekeela, gogor egin zenuen aurka. Damutzen zara hitz haietaz?

Aitortu nuen erratua nintzela nire iritzia esateko moduan. Baina, sakonean, batere ez. Ministroak esan zuen galdetegiak egin behar zirela, eta galdetu ea langileak lotuak genituen [galdetegian galdetzen zen ea mehatxupean lan egiten zuten, ea hesiak eta zaindariak dituzten ez ihes egiteko...]. Autonomo eta pertsona moduan, iraindu egin ninduen horrek, eta aurka egin nuen tinko. Sektorean langileei jazartzen dien eta haiek bidegabe tratatzen dituen norbait badago, aurka egin behar da, baina ezin da zurrumurru hori sektore osora zabaldu. Ikuskaritza gehien egiten zaion sektorea da gurea.

Sektoreko azken lan hitzarmena 2019tik 2022ra artekoa da. Berria negoziatzen ari zarete?

Bai, elkarri pasatu dizkiogu proposamenak. Bat egiten dugun puntuak onartu dira, eta gainerakoetan, hitz egin behar dugu. Beti heldu gara akordiora. Aste Santuaren ondoren, ados jarriko gara. Gutxieneko soldata igo zutenean, sektore asko kexaka hasi ziren estatuan, baina guri ez digu eragin, gure itunean gehiago ordaintzen baita. Laborarion aldetik, ez dago arazorik.


Summary: Maiatzaren 16an hasiko dituzte elkarrizketak FARCeko disidentziarekin. Estatu Nagusi Zentrala gerrillak eman du negoziatzeko egunaren berri. Gobernuak ez du adierazpenik egin.

Bi negoziazio mahai ditu abian dagoeneko Kolonbiako presidente Gustavo Petroren gobernuak: ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin bata, eta FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileko talde disidente handienarekin bestea. Atzo jakinarazi zuen Estatu Nagusi Zentrala gerrillako bozeramaileak maiatzaren 16an hasiko dituztela elkarrizketak gobernuarekin. Aurrez, astebetez egon dira bilduta bi aldeetako ordezkariak. «Errealitate politikoak frogatzen du Kolonbiako herria esnatu dela lozorrotik, ezjakintasun politikotik, eta horren froga da Gustavo Petroren garaipena presidentetzarako bozetan, gobernutik kanporatuz 200 urte baino gehiago indarrez botereari eutsi diotenak. Orain guri dagokigu hura hartzea herriaren boterea baliatuta», esan zuen eledunak. Gobernuko ordezkaritza bat ere agerraldian egotekoa zen, baina azken orduan jakinarazi zuten ez zirela bertan izango.

Gerrillaren asmoa da «borrokan jarraitzea», baina «herri mugimendu zabal» bat sortuta, «bakea oinarrietatik eraikitzeko». Horretarako lehen pausoa litzateke aldebiko su eten bat hitzartzea, eta ondoren hura gainbegiratzeko batzorde bat osatzea. Izan ere, Estatu Nagusi Zentrala ez da FARCetik banandutako talde armatu bakarra, baina bai bake prozesu batean parte hartzeko prestasun handiena agertu duena. Horretaz gain, Indepaz Garapenerako eta Bakerako Institutuaren arabera, talde hori bera da urte hasieran hitzartutako su etena gehien urratu dutenetako bat.

Gerrillako buru Nestor Gregorio Verak deia egin zion atzo ELNri ere bi talde armatuen arteko gatazka amaitzeko: «Gure arteko borrokek elite boteretsuei soilik egiten diete mesede, eta aberastu egiten ditu arma salmentatik bizi direnak». Hala, iragarri zuen bi taldeak «gerturatzen» saiatuko dela, eta bitartekari lanen ardura John Mechas komandantearen esku utzi zuen —gerrillaburua ezaguna da duela bi urte Ivan Duque presidente ohia hiltzen salatu zelako—.

Guztiak ez

Gobernuak onetsi behar du oraindik elkarrizketak hasteko data, baina hori eginda ere askok dagoeneko aurreratu dute gerrillari guztiek ez dutela bat egingo bake prozesuarekin. Verak ere onartu zuen «sakabanaketak» zaildu egiten duela «guztientzako mesedegarri» izango diren erabakiak hartzea.


Summary: Gorroto delituak %57 igo dira urtebetean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. 2022an 435 gorroto delitu erregistratu dituzte; gehienak (180), lesioak. Jaurlaritzaren esanetan, delitu gehiago erregistratu dituzte polizien «atzemate eraginkortasuna» handiagoa delako, baina baita benetan delitu gehaigo gertatu direlako ere.

Gorroto delituak «esponentzialki» igotzen ari dira azken hiru urteetan, eta igoera «zorrotzagoa» izan da azken urtean. Ondorio horixe atera du Eusko Jaurlaritzak gorroto gertakariei buruzko 2022ko txostenetik. Hitzak datuetara eramanda, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 438 gorroto gertakari erregistratu zituzten iaz, eta horietatik 435 delituak izan ziren. Igoera nabamena: 2021ean baino 158 gorroto delitu gehiago atzeman zituzten; alegia, %57 gehiago. Txostenean, Poliziaren jarduteko moduak eta erregistro sistema hobetzeari egotzi diote igoera, baina onartu dute badirudiela gorroto delituek «benetan» egin dutela gora. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eta txostena zuzentzeaz eta koordinatzeaz arduratu den Jon Mirenak gaur aurkeztu dute dokumentua, Eusko Legebiltzarrean.

Delituon biktimak zein kolektibotakoak diren aztertu dute. Delitu gehienek (231k) arrazismoarekin edo xenofobiarekin dute zerikusia; 96k, sexu orientazioarekin eta identitatearekin; 68k, generoarekin; 34k, ideologiarekin eta «orientazio politikoarekin»; bederatzik, elbarritasunarekin; hiruk, sinesmen edo praktika erlijiosoekin; batek, aporafobiarekin; eta beste batek, adinarekin. Bederatzi kasutan, arrazoi batengatik baino gehiagorengatik egin diete eraso.

2022ko erasoei ez ezik, azken urteetako joerari ere erreparatu diote. 2021etik 2022ra, delitu hauek areagotu egin dira: antisemitismoarekin, sexu orietazio eta identitatearekin, generoarekin, ideologiarekin eta orientazio politikoarekin lotutako delituak. Generoari lotutako erasoak, esaterako, iazkoak halako bi baino gehiago izan dira, eta Erkorekak emakumeei egindako ziztadei egotzi die igoera; Mirenak, ordea, esan du agian ez dela «zerbait koiunturala», ziztadek soilik eragindakoa. Sexu orientazioagatik edo identitateagatik egindakoak, berriz, % 31,5 igo dira urtebetean.

438 delitu horiek zenbait motatakoak izan dira. Lesioak izan dira 180, mehatxuak 90, derrigortzeak 50, gorroto diskurtsoak 34, kalteak 2, «tratu apalesgarriak» 21, eta irainak hamar. Sexu erasoak, lapurretak eta kalumniak ere egon dira, baita giza hilketa, bahiketa eta tortura kasuak ere. Delituen %56 Bizkaian egin dituzte; %29, Gipuzkoan; eta %13, Araban.

Datuei kolektiboz kolektibo erreparatuta, arrazari eta xenofobiari lotutako delituetan, esaterako, biktima gehienak (68) arabiarrak izan dira. «Dibertsitate funtzionala» dutenen aurkako delituetan, berriz, biktima gehienek (lauk) desgaitasun fisikoa dute. Gainerako kolektiboen datuak ez dituzte xehatu. Jatorriari dagokionez, biktien 226 Arabakoak, Bizkaikoak edo Gipuzkoakoak dira; %26, afrikarrak; eta %16, latinoamerikarrak.

Atxilotuak

Ertzaintzak 44 pertsona atxilotu ditu gorroto delitu horiekin zerikusia izan dezaketelakoan, 2021ean halako bi baino gehiago. Txostenean jaso dutenez, nabarmentzekoa da atxilotutako gehienak (41) gizonezkoak izan direla. Adinari dagokionez, atxilotuen batez besteko adina 28 urtekoa da, 2021ekoa baino «askoz txikiagoa». Hamar atxilotutik bik 18 urte baino gutxiago zituzten. Gainera, 246 pertsonari egotzi diete gorroto delituak egin izana.


Summary: Jaurlaritzak aintzat hartuko du mahai sindikalera deitzeko LABek egindako eskaera. Sindikatuak uste du Hezkuntza Sailarekin izandako elkarrizketen ondorioz «langileen baldintzak hobetzeko akordiorako oinarria jartzea» lortu dutela

LABeko Irati Tobarrek eta Xabier Ugartemendiak azaldu dutenez, azken asteotan «elkarrizketa bide bat» zabaldu dute Eusko jaurlaritzaren Hezkuntza Sailarekin, eta «greba eta mobilizazioei esker sortutako indarra» baliatuz langileen baldintzak hobetzeko «akordiorako oinarriak» jartzea lortu dute: «Aukerak daude adostasun zabalak lortzeko, langile guztien lan baldintzak hobetzeko xedez». Horregatik, sindikatuei mahai sindikalera deitzeko eskatu diote Hezkuntza Sailari, «hezkuntza legea langileekin eraiki dadin eta hezkuntzako langileen baldintzak adostu eta hezkuntza hobetzeko gaiak jorratzeko».

LABek gogorarazi du hezkuntza lege berria egiteko prozesua zabalik dagoela, eta apirilaren amaieran aurkeztuko dela horren aurreproiektua. Sindikatuak uste du bi direla «askatu beharreko korapiloak»: alde batetik, «lege on bat» lortzea, eta, beste aldetik, langileen baldintzak hobetzea.

Lehenengoari dagokionez, Ugartemendiak esan du lege zirriborroari ekarpenak egin dizkiotela: «Legeak segregazioari aurre egiteko neurriak jaso behar ditu, eskola publikoa erdigunean jarri, ituntze unibertsala amaitu, sare publiko bakar deszentralizatu eta burujaberanzko trantsizioa ahalbidetu eta euskal curriculuma, laikotasuna eta eskumenak izatea bermatu». Azaldu duenez, aurreproiektua aurkezten denean «sakon» aztertuko dute, eta horren arabera finkatuko dute sindikatuak zer jarrera duen horren inguruan.

Baina legearen zirriborroan langileen baldintzen inguruko aipamenik ez zegoela ikusita, bigarren alor horretan ere eragitea erabaki zuen sindikatuak: «Hainbat greba eta mobilizazio egin ditugu, eta langileek emandako erantzun paregabeari esker indarra sortu da Hezkuntza Sailarekin elkarrizketak izan eta lan baldintzen inguruko ekarpenak lantzeko». LABek ondorioztatu du elkarrizketa prozesu horretan «akordiorako oinarriak jartzea» lortu duela.

Tobarrek esan duenez, lan baldintzak hobetzeko neurriak eremu publikoan, itunduan eta azpikontrataturiko eremuan ezarri behar dira. Eremu publikoan, langile guztien lanpostuei eustea, funtzio bera egiten duten langileen soldatak parekatzea, kolektibo feminizatu eta prekarioenei aitortzarako neurriak ezartzea, langile guztiak euskalduntzeko urratsak egitea, jangelen kudeaketa publikorako azterketa egitea eta behin-behinekotasun tasa murriztea dira lortu beharreko helburuetako batzuk.

Eremu itunduan, berriz, sareetako langileen baldintzak parekatzeko, itundutako sarean langileen «sarbide gardena» bermatzeko eta itundutako ikastetxeak publiko bilakatzeko zabal daitezkeen prozesuetan langileen subrogaziorako eskubidea bermatzeko eskatzen du LABek. Azkenik, azpikontratatutako eremuan ereduaren inguruko eztabaida zabaldu beharko litzatekeela uste du LABek.

Hezkuntza Sailaren erantzuna

Azkar iritsi da Hezkuntza Sailaren erantzuna. Ohar baten bidez iragarri du «ahalik eta lasterren» dei egingo diela sindikatuei, «negoziazio eremuak elkarrekin aztertzeko eta euskal hezkuntza sistemak lortu nahi dituen hobekuntzetan eragin zuzena izango duen adostasuna lortzeko».

Sailaren arabera, «etengabe» izan du zabalik harremana hezkuntza sistemako eragileekin, baita sindikatuekin ere, eta elkarrizketa horren emaitza izan dira «legegintzaldi honetan Hezkuntza Sailaren eta langileen ordezkarien artean lortutako hainbat akordio». Horien artean, maiatzaren 26an irakasle funtzionarioen negoziazio mahaian gehiengo sindikalarekin sinatutakoa nabarmendu du.

LABek egindako eskaerari dagokionez, Hezkuntza Sailak uste du «dagoeneko fruituak eman dituen lan modu baten aldeko apustua» elikatzen duela horrek.


Summary: Sara Peña eta Goar Lopetegi irabazle Enkarterri Extrem proban. Ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lehen proba izan da Enkarterrietakoa. Berako maratoi erdia jokatu da asteburuan. Ainara Urrutia eta Oier Ariznabarreta gailendu dira horretan.

Enkaterri Extrem Trails ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lehen proba jokatu zen larunbatean Bizkaiko eskualde hartako mendi eta herrietan. Ultra are ultrago egiteko, euria erruz izan zuten partaideek egun osoan, Ganekogorta gailurrean dezenteko hotza ere bai, eta probaren azken zatian, Apukotik Zaramillorako azken jaitsieran batez ere, lokatza erruz. «Aldapa hori nahiko pikoa da, eta, jendea pasa ahala, oso irristakor jarri zen, eta eroriko dezente izan ziren ondorioz», azaldu du Arrate Bastida probako epaileak.

Gizonezkoetan, Goar Lopetegi ibartarra (Gipuzkoa) gailendu zen, Adur Mendizabal zaldibiarrarekin (Gipuzkoa) batera helmugaratuta. Lasterketa osoan lehia estuan ibili ziren biak ala biak, eta azken zatian, ibilbidea arriskutsu zegoela ikusirik, ez arriskatzea eta elkarrekin helmugaratzea erabaki zuten. «Araudian ez dago jasota biei irabazle emateko aukera hori. Bekak tarteko badira, edo puntuak banatu behar badira, zaila da horrelako gauzak konpontzea. Azkenean, txipak erabaki zuen garailea, eta txiparen arabera, Lopetegi apurtxo bat lehenago sartu zen helmugan», Bastidak jakinarazi duenez.

Emakumezkoetan, Sara Peña Lizarralde oriotarra (Gipuzkoa) goitik behera gailendu zen. Davinia Corrales madrildarra izan zen bigarren, eta Maider Urdangarin hirugarren. Lasterketaren hasieratik hartu zuen aurrea Peñak, eta alde eroso samarra izan zuen une oro. Podiumeko beste bi postuetarako gorabehera gehiago izan ziren. Apukoko lepora arte Mireia Trigueros lehen hiruen artean ibili zen Davinia Corralesekin lehian, baina probaren azken zatian, nahastu egin zen bidez, eta Maider Urdangarinek aurre hartu zion, eta azkenean Urdangarin bera izan zen hirugarren.

Horrenbestez, ultra distantziako Euskal Herriko Kopan, Goar Lopetegi eta Sara Peña dira lehen liderrak.

Enkarterri Extrem Trail proba berean, maratoiko distantzian (42 km), Izaskun Sanz nagusitu zen, Amagoia Legarra helmugaratu zen bigarren, eta Charlotte Dernis hirugarren. Gizonezkoetan, Borja Zubizarreta izan zen txapeldun, Ivan Martinez bigarren eta Erlantz Zaldunbide hirugarren.

Azkenik, traileko proban (21 km), Fortunata Osmak lortu zuen garaipena, Claire Dubes izan zen bigarren, eta Elodie Negre hirugarren. Gizonezkoetan, Unai Dorronsoro helmugaratu zen aurrena, Asie Rajado bigarren, eta Eneko Corral hirugarren.

Sailkapen guztiak hemen.

Ariznabarreta eta Urrutia garaile Beran

Berako maratoi erdiaren XVII. aldia ere jokatu zen atzo, lineako Euskal Herriko Kopako hirugarren proba, hain zuzen. Ainara Urrutia aretxabaletarra (Gipuzkoa) eta Oier Ariznabarreta durangarra (Bizkaia) nagusitu ziren mendiko lasterketa aitzindarian. Urrutiak 2 ordu, 4 minutu eta 36 segundo behar izan zuen ibilbidea osatzeko (21 km eta 2.700 metroko desnibel metatua). Hamaika minutuko aldea atera zion bigarren sailkatuari, Maddalen Jimenez beratarrari (Nafarroa). Hirugarren herriko beste korrikalari bat izan zen, Ane Eltzaurdia.

Ainara Urrutia eta Oier Ariznabarreta, Berako probako bi garaileak. Manttale

Oier Ariznabarreta zortzigarren aldiz jarraian gailendu zen gizonezkoetan, Beñat Katarain izan zen bigarren, eta Imanol Kañamares hirugarren. Ariznabarretak hasiera-hasieratik hartu zuen aurrea, eta Larrun gailurrean, 14. kilometroan, lau minutuko aldea zuen bigarren sailkatuarekiko. Irabazleak, hala ere, ezin izan zuen 2014. urtetik duen errekorra gainditu (1.37:30).

Beteranoen artean, emakumezkoetan, Nerea Amilibia (2:19:47) gailendu zen, Maud Combarieu izan zen bigarren (2:21:17) eta Nuria Mendivi hirugarren (2:28:41). Gizonezko beteranoen artean, berriz, Alberto Barberena (1:54:00) izan zen azkarrena, Iker Irastorza (1:58:19) bigarren eta Anjeltxo Aranibar eta Joseba Lasarte, biak denbora berean (2:03:12), hirugarren.

Guztira 491 korrikalarik hartu zuten parte Berako proban, eta 458 iritsi ziren helmugara. Eguraldi egokia izan zuten korrikarako, tenperatura freskoa, hasieran lainoa eta gero eguzkia.

Kolazino Eguna, Kilimon Trail eta Berako maratoi erdia jokatu ondoren, Ainara Urrutia eta Beñat Katarian dira orain Euskal Herriko Kopako liderrak.

Gazte Trailean, gazte mailakoan, Manex Etxeberri Pacheco Sarako (Lapurdi) korrikalaria izan zen lehena, Unax Hernando eta Eder Tapiaren aurretik. Gazteek 10 kilometroko ibilbidea osatu behar zuten. Emakumezkoetan, berriz, Manttale taldeko Oihana Arruti nagusitu zen Madi Lizarragaren aurretik.

Azkenik, 5 kilometroko distantziako Txiki Trail lasterketan, Victor Fernandez eta Saioa Cenoz izan ziren irabazleak haurren kategorian, eta Julen Badiola eta Lide Etxarri kadeteetan.

Taldeka Hiru Herri nagusitu zen, Kbrnzs (Kabronazos) taldearen aurretik.

Oihana Kortazar Espainiako txapeldun

Asteburu honetan jokatu da Kordobako Rute herrian Espainiako CxM txapelketa, eta Oihana Kortazar elgetarra nagusitu da, Naiara Irigoien nafarraren eta Natalia Gonzalez katalanaren aurretik. Kortazarrek 28 kilometroko proban hartu zuen parte, eta hiru ordu, 16 minutu eta 39 segundo behar izan zituen ibilbidea osatzeko. Minutu eskasera helmugaratu zen Irigoien, lehia estuaren ondoren. Irati Zubizarreta beasaindar gaztea bosgarren izan zen (3h26.55). Gizonezkoetan, Javier Goitia hamahirugarren helmugaratu zen.

Ruteko txapelketa berean, promesa mailan, euskal selekzioa txapeldun izan zen taldeka, eta kategoria absolutuan, bai gizonezkoetan bai emakumezkoetan, laugarren. Bakarka, promesa mailan, Aitor Zunzunegi hirugarren izan zen, eta Pablo Gonzalez eta Ibai Cebrian ere hamar aurrenekoen artean sailkatu ziren. Juniorretan, Irene Iturria hirugarren izan zen eta Ibai Angulo hamabigarren. Jubenil mailan, Jone Oar-Artetak hirugarren postua lortu zuen emakumezkoetan eta Eneko Etxanizek hamahirugarrena gizonezkoetan.

Berako maratoi erdia Emakumezkoak 1. Ainara Urrutia 2:04:36 2. Maddalen Jimenez 2:15:10 3. Ane Elzaurdia 2:15:31

Gizonezkoak 1.- Oier Ariznabarreta 1:41:39 2.- Beñat Katarain 1:45:20 3.- Imanol Kañamares 1:46:12


Summary: Greba mugagabera deitu dituzte justizia administrazioko langileak. Nafarroan, CCOO, STAJ, Afapna, LAB, UGT eta CSIF sindikatuek salatu dute Espainiako Gobernuak ezarri nahi dituen aldaketak «langileen kalterako» izanen direla

Auzitegietako administrari eta bulegoko langileek lanuzte mugagabea abiatu dute, CCOO, STAJ, LAB, UGT eta CSIF sindikatuek deituta. Aldarrikatu dute Espainiako Gobernuak erreforma bat abiarazi duela sektore horretan, baina ez dituztela aintzat hartu langileak, eta ez zaiela eskaintzarik egin.

Gaurtik aitzinera, lanuzteak eginen dituzte egunero 10:00etatik 13:00etara, eta, horiez gain, egun osoko greba eginen dute asteazkenean. Egun horretan, Madrilen egitekoa den manifestazioarekin bat eginen dute Hego Euskal Herriko sindikatuek ere. Gaur goizean hasi dute mobilizazio sorta, Iruñean elkartu baitira sindikatuak, Funtzio argiak, bidezko soldatak lelopean.

Elkarretaratzean, CCOOko Pedro Esparzak hitz egin du sindikatu guztien izenean. Azaldu du lanuztera deitu dituztela «justizia administrazioko funtzionarioak, auzitegietako bulegoetan lan egiten dutenak, behin-behineko langileak, auzi medikuak... beharginak, alegia». Nafarroan, 600 bat langile ari dira sektore horretan lanean.

Grebarako motiboen artean, Esparzak adierazi du Espainiako Gobernuak «goitik behera» aldatu nahi duela justizia administrazioaren antolakuntza. «Antolakuntza hobetzeko legea tramitatzen ari dira, baina guri ez digute ezer kontsultatu, ezta iritzirik galdetu ere», esan du CCOOko kideak. Lege horren tramitazioan, Ogasun Ministerioak eta justizia administrazioko abokatuek lortutako akordioa «kaltegarria» izanen da gainerako langileentzat: «Justizia administrazioko abokatuak dira langile guztien %6 inguru. Gainerakoei ez ikusiarena egin digute, organo judizialetako funtzioen %90 egiten ditugun arren; akordio honen bidez, handitu eginen da justizia administrazioko abokatuen eta langile orokorren arteko arrakala. Haiek ordainsaria jasoko dute guk egiten ditugun lanengatik».

Hori dela eta, sindikatuek eskatu dute bertan behera gera dadila legearen tramitazioa Espainiako Parlamentuan, «Justizia Administrazioko mahai sektorialean akordio bat lortu arte». Horrez gain, justizia administrazioko langileen «aintzatespen profesionala eta horren araberako soldata igoera» aldarrikatu dituzte. Zehazki, 350 eta 430 euro arteko soldata igoera eskatu dute sindikatuek, postuaren arabera.

Gaur hasitako grebaren ondorioei buruz galdetuta, Esparzak adierazi du lanuzteek «epaiketak bertan behera uztea eta prozeduren tramitazioa matsotzea» eraginen duela, besteak beste.


Summary: Meloniren migrazio neurrien kontra egin dute Italiako zenbait agintarik. Sei hiri handik eta bost eskualdek ez dute bat egin lehen ministroaren asmoekin. Aurten iazko epe berean baino ia lau bider migratzaile gehiago heldu dira herrialdera.

Emilia-Romagna, Toscana, Campania, Apulia eta Aostako harana eskualdeetako presidenteak, batetik; eta Erroma, Milan, Napoli, Turin, Bolonia eta Florentzia hirietako alkateak, bestetik. Pixkanaka-pixkanaka, Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak migrazioaren kontra harturiko neurrien eta asmoen kontra egiten hasi dira Italiako agintariak —gehienak, PD Alderdi Demokratikokoak—, eragin duten eztabaidaren erakusle.

Eskualde horietako presidenteak izan dira lehenak Meloniren aurka agertzen. Larrialdi egoerarekin du zerikusia: Italiako Gobernuak joan den asteartean jakinarazi zuen hori indarrean sartu zuela sei hilabeterako, eta, atzo, Valerio Valentik larrialdi egoerarako komisario kargua hartu zuen. Eskualdeetako agintariek, ordea, uste dute ez dagoela larrialdirik migrazioaren aferarengatik, eta, horregatik, erabaki zuten ez sinatzea Valentiren karguari buruzko ordenantza.

Neurri horrek zenbait ondorio ekarri ditu berekin: adibidez, komisarioak erabakiko balu eskualde horietako batean migratzaileen identifikazio eta aberriratze zentro bat eraiki behar dela, aurrez hango erakundeekin negoziatu beharko luke, eta haien oniritzia jaso.

Ikusi gehiago: Italiak larrialdi egoera ezarri du sei hilabeterako, migrazioari aurre egiteko

Erabaki horrekin batera, sei hiritako alkateek dokumentu bateratu batean jakinarazi dute migrazioarekin zerikusia duen lege dekretu baten aurka daudela, zeina, printzipioz, asteon bidaliko duten parlamentura. Gobernuaren asmoa da zenbait zuzenketa aurkeztea —oraindik negoziatzen ari da alderdiekin—; tartean, migratzaileentzako babes berezia delakoa kentzeko.

Neurri horrek Italian bizitzeko baimena ematen die jatorrizko herrialdera itzulita arriskupean egongo liratekeen migratzaileei, baina Melonik uste du ez dela beharrezkoa, argudiatuta Europako Batasunak ematen dituen babesen «babes gehigarri bat» dela. Are, bere koaliziokideek argudiatu dute babes horrek erakartzen dituela migratzaileak Italiara.

Alkateek kontrakoa iritzia dute, hain justu, argudiatuta neurria beharrezkoa dela Europako hainbat herrialdetan ere badutelako. Ez hori bakarrik: komunikatuan, Italiako Gobernuari eskatu diote herrialdean dauden migratzaileen egoera erregularizatzeko. PDk idazkari berria du iragan martxotik —Elly Shclein—, eta harrez geroztik handitu egin du koalizio gobernuaren kontrako jarrera.

Dena den, ikusteko dago, oraindik ere, Italiako lehen ministroak zer gehiago egingo duten migrazioaren aferan. Hori bai, egunotan agerian geratu da zein izan daitekeen bere estrategia: Afrikako herrialdeekiko harremana hobetzea, horiekin akordioak egin eta immigrazioa gelditzeko. Kasurako, Meloni Etiopian izan zen joan den ostiralean, eta zera adierazi zuen: «Afrikan inbertitu dezagun Europarako beste exodo bat saihesteko».

Ia 900 migratzaile erreskatatu dituzte

Migrazioarekin lotuta, atzo bertan, Italiako kostazainek eta GKE gobernuz kanpoko bi erakundek ia 900 migratzaile erreskatatu behar izan zituzten Mediterraneoan, Italiako eta Maltako uretan.

Sizilia inguruan, 600 iheslari zeramatzan ontzi bat lagundu zuten, eta, agintariek atzo esandakoaren arabera, asmoa zen horiek Augusta eta Catania hirietan hartzea —gaur porturatu dituzte—. Erreskate taldeek zailtasun handiak izan zituzten operazio horretan, baldintza meteorologikoak zirela eta.

Horren aurretik, Lampedusa parean, kostazainek 221 lagun zeramatzan ontzi bat erreskatatu zuten, Sea Watch GKEak esandakoaren arabera; eta, horrekin batera, ontzian 55 migratzaile zeramatzan beste bat lagundu zuen Emergency GKEak.

Italiako Barne Ministerioaren arabera, aurten 32.769 migratzaile heldu dira Italiara: iazko epe berean ia halako lau —8.432 lagun izan ziren duela urtebete—.


Summary: Ahmad Jamal jazz pianista hil da, 92 urterekin. Musikari estatubatuarrak eragin handia izan zuen bere ondorengo belaunaldietan. 2008an Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen

Ahmad Jamal musikari estatubatuarra (Pittsburgh, 1930- Ashley Falls, 2023) atzo hil zen, prostatako minbizi baten ondorioz, haren alaba eta bozeramaileak jakinarazi duenez.

Jazzaren urrezko aroaren ordezkari nagusietako bat izan zen arren, Jamali inoiz ez zitzaion gustatu jazz etiketa, «arrazista» zelakoan, eta nahiago zuen musika klasiko estatubatuar gisa definitu egiten zuen musika. El País egunkariari iaz emandako elkarrizketa batean zioen berak ez zituela bereizten Bach, Beethoven eta Duke Ellington. «Louis Armstrong, Billy Strayhorn, Sidney Bechet eta Don Byas gabe ez ziren existituko The Beatles eta gerora etorriko zen guztia».

Jamal Frederick Russell Jones izenarekin jaio zen; 3 urterekin pianoa jotzen hasi zen, eta 7rekin ikasketa formalei ekin zien. Talentu handia erakutsi zuen oso umetatik, eta, aitortu zuenez, jazzaz gain, Erik Satie, Claude Debussy eta Bach bera ere entzuten zituen urte haietan. 10 urte besterik ez zuela, lehenengo kontzertuak ematen hasi zen, «50 urte inguruko musikariek» inguratuta, eta 14rekin musikarien sindikatuan sartu zen.

1940ko hamarkadaren amaieran bere lehenengo taldea sortu ostean (Three Strings), 1951n Columbia diskoetxearekin kontratua sinatu zuen, eta Israel Crosby kontrabaxu jotzailea eta Vernell Fourbier bateria jolearekin elkartuta, lehenengo diskoak grabatzen hasi zen. At The Pershing: But Not For Me Chicagoko Pershing hotelean zuzenean grabatutako diskoak izugarrizko ospea eta kritika bikainak ekarri zizkion Jamali, eta han jasotako pieza batek (Ponciana) arrakasta handia izan zuen.

Ordurako pianista entzutetsua zen Jamal, eta baita beste musikarien maisu ere. Miles Davis tronpetistak berak aitortu zuen ezinbesteko erreferentzia izan zela beretzat: «Miretsi egiten nituen bere lirismoa eta jotzeko modua. Beti pentsatu izan dut ez duela izan merezi zuen errekonozimendua».

60ko hamarkada lan handikoa izan zen musikariarentzat. Urtero hiru bat disko argitaratu zituen —Argo diskoetxearentzat—, eta hurrengo hamarraldian Impulse zigiluarentzat egin zuen lan. Harekin atera zuen bere maisulantzat jo izan den diskoa: The Awakening (1970).

Jamalen eragina ez zen jazz musikara mugatu, eta 1980ko eta 1990eko hamarkadan hainbat hip-hop musikarik haren musikara jo zuten sanplerren bitartez.

Euskal Herrian ere izan zen Jamalen musika zuzenean entzuteko aukera. 2001ean, Donostiako Jazzaldian izan zen, eta zazpi urte geroago itzuli zen, bai jotzera, bai Donostiako Jazzaldiaren saria jasotzera. «Nire bizitzan sari asko jaso ditudan arren, Donostiako hau oso berezia da», adierazi zuen orduko hartan.


Summary: «Bollera ez-binarioak» solasgai hartu ditu Eva Perez-Ponsek. Lisipe bildumako hamahirugarren liburua aurkeztu dute gaur Donostian. Egileaz gain, Jule Goikoetxea eta Marta Luxan izan dira bertan.

«Bollera identitatea nola bizi dugun eta feminismoan nola erlazionatzen garen». Hori da Eva Perez-Ponsen azkeneko liburuaren solasgaia. Funtsean, bollera ez-binarioak dira kontakizunaren ardatza. Erresistentziarako gorputzak: bollerak du izena argitalpenak, eta Lisipe bildumako hamahirugarrena da. Gaur aurkeztu dute, Donostian, eta, idazleaz gain, Jule Goikoetxea eta Marta Luxan ere izan dira bertan.

Perez-Ponsek adierazi duenez, diskurtso transfoboen goraldiaren harira sortu zen liburua egiteko ideia, 2020an. Kontakizuna ontzeko, Euskal Herriko zenbait feministarekin solastatu zen egilea, baina elkarrizketa horiek ez ditu sartu liburuan, lan teorikoago bat egin nahi izan baitu. Hala, Goikoetxeak azaldu du bi kapitulu mota bereiz daitezkeela: filosofikoak, non zenbait kontzeptu azaltzen diren eta horien inguruan hausnartzen den; eta historikoak, zeintzuetan kronologiak dauden.

Horrez gain, lanaren bi adar nabarmendu dituzte: zaurgarritasuna eta prekaritatea batetik, eta ekintza zuzen ez-biolentoa bertzetik. Lehenbiziko atalari dagokionez, Perez-Ponsek erran du zaurgarritasuna «gizaki guztiek» duten ezaugarria dela, baina beharrezkoa dela zaurgarriak diren horiek prekario ere badirela onartzea, horrek «banakoari errua kentzeko» balio duelako. Bigarren zatia talde antimilitaristen diskurtsotik hartu duela azaldu du, eta erresistentzia kolektiborako tresna badela.

Horrekin batera, Luxanek liburuarendako izenburu alternatibo bat proposatu du: eraldatzeko gorputzak. Haren erranetan, «praktika politikoa aldatu behar da», eta familia «desegituratu». Aldaketak proposatu baditu ere, garbi adierazi du liburua «aurrerapauso» bat dela: «Oraingoz ezin dugunez generoa ezabatu, egin dezagun continuum bat».

Lisipe bilduma

Luxanek Lisipe bildumaren garrantzia ere nabarmendu du: «Teoria praktikarekin uztartzeko ahaleginak egiten ditu». Eta, horrez gain, euskaraz «beharrezkoak diren materialak» ekartzen ditu. Euskarazko lehenbiziko bilduma feminista da Lisipe, Susa argitaletxean sortua. Jule Goikoetxea da editorea.


Summary: Salbuespen politika amaitzeko aldarria egingo du aurten ere Lasterbidean-ek. Egun osoko egitaraua antolatu dute: korrikaldia, herri bazkaria eta DJak izango dira Amasa-Villabonan, ekainaren 3an.

Lasterbidean-en hirugarren aldia antolatu dute ekainaren 3rako, Amasa-Villabonan (Gipuzkoa). Euskal presoen sakabanaketa amaitzear bada ere, salbuespen politikak amaitzeko herri mobilizazioa beharrezkoa dela iritzita, aurten ere antolatu dute egitasmo hori. «Badira oraindik salatzeko egoerak; Lasterbidean-eko kideek egitasmoa sortzean adierazi genuen bezala, azken errepresaliatua etxeratu arte zereginik egongo da, eta, beraz, esperantzaz eta determinazioz ekiten diogu gure lanari».

Ekainaren 3an, bi lasterkaldi izango dira: bata, 7,8 kilometrokoa, eta bestea, 2,6 kilometrokoa. Sari banaketaren ostean, 600 lagunentzako herri bazkaria atondu dute, eta horren ostean DJak izango dira, arratsaldea girotzeko. Izena emateko epea irekita dago, eta egunean bertan ere eman ahal izango da, Amasa-Villabonako kiroldegian.


Summary: Otegik babestu egin ditu Aranzadik biktimen inguruan osatutako webguneak. EAJk eta PSE-EEk EH Bilduren kontra egin nahi izana salatu du.

Polemika bizi-bizi dago giza eskubideen urraketak pairatu dituzten biktimei buruzko udal webguneen inguruan. EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik Aranzadi zientzia elkartearen lana babestu du gaur, eta adierazi gune horiek oniritzia jaso zutela alderdi politiko guztiei aurkeztu eta gero. Kritikatu egin du zientzia elkartea «elkarbizitzari oztopoak jartzearen» erruduntzat jotzen saiatzea, eta EAJk eta PSE-EEk EH Bilduren kontra egin nahi zutela salatu du.

Joan den astean harrotu ziren hautsak. Ez dira berriak Aranzadi zientzia elkarteak indarkeriaren biktimak zerrendatzeko egindako lan historikoak. Orain arte ez dira polemikarako bide izan, harik eta Galdakaoko (Bizkaia) zerrenda iritsi den arte. PSE-EEk salatu zuen EH Bilduk gobernatzen duen udal horren ekimenez egindako zerrendak «iraina eta umiliazioa» ekarri dizkiela ETAren biktimei. Uste dute haiekin batera beste pertsona batzuk azaltzen direla udal webgunean, «ETAren terrorismoa» egin zutenak. Salaketa horren harira, PSE-EEk eta EAJk legez besteko proposamen bat erregistratu zuten Eusko Legebiltzarrean, Galdakaoko alkate Iñigo Hernandok biktimen zerrendatik kendu ditzan «ETAren terrorismoan aritu zirenak urte askoan».

Galdakaoko Udalak eta Aranzadik gezurtatu egin zituzten salaketak, eta zientzia elkarteak azpimarratu zuen memoria lanetan «biktima guztiak» dituela aztergai. «Ikerketa integralak eta ez-partzialak» defendatu zituen, udalerriei «lurzoru zientifikoa» eskaintzeko.

Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritza ere tartean sartu da. Denis Itxasok zuzentzen duen ordezkaritzak sei udali eskatu zien webguneak aldatzeko eta «ETAren biktimen eta kideen arteko parekatzea» kentzeko haietatik, eta, hori egin ezean, auzitara jotzeko mehatxua egin zien.

Galdakao (Bizkaia), Orio, Oiartzun, Hernani, Villabona-Amasa eta Azpeitia (Gipuzkoa) dira sei udalerri horiek; guztietan EH Bilduk du alkatetza. EAJk zuzentzen dituen beste bi udalerritan ere, Erandion (Bizkaia) eta Tolosan (Gipuzkoa), antzeko webguneak daude, baina Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak ez zituen zerrendan sartu, «horiek desaktibatzeko jarraibideak eman dituztela egiaztatu» duelako.


Summary: Errusiak babes bila jo du Latinoamerikara. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak bost eguneko bira bat hasi du Brasilen, eta, mundu multipolarra helburu hartuta, Venezuelako, Nikaraguako eta Kubako liderrekin ere bilduko da.

Errusiak, Txinak bezalaxe, mundu multipolar bat aldarrikatzen du, Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) bukatu zenetik indarrean dagoen statu quo-a indargabetzeko. Iruditzen zaio Latinoamerika dela gisa horretako munduko ordena bat eraikitzeko orduan lagungarriak izan dakizkiokeen lekuetako bat. Hori adierazi du gaur Maria Zakharova Atzerri Ministerioko bozeramaileak, eta, horregatik, Sergei Lavrov Atzerri ministroak eskualdean bira bat egingo du datozen egunetan. Lehen geldialdia Brasilen egingo du —gaur iritsi da hara—, eta ondoren, ostiralera bitartean, Venezuelara, Nikaraguara eta Kubara ere joango da, eta hango estatuburuekin bildu. Bide batez, Ukrainako gatazkaren testuinguruan, babesa lortzeko ahalegina egingo du.

Otsailean, NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiak ebazpen bat onartu zuen Errusiak iazko otsailean Ukrainan hasitako inbasioa gaitzesteko, eta, Lavrovek bisitatuko dituen herrialdeen artean, Nikaragua izan zen kontra bozkatu zuen bakarra; Kuba abstenitu egin zen; Venezuelak ez zuen parte hartu bozketan; eta Brasilek, berriz, alde bozkatu zuen.

Dena den, horrek ez ditu gaiztotu Errusiaren eta Brasilen arteko harremanak. Biraren harira, Lavrovek artikulu bat argitaratu zuen joan den astean Brasilgo prentsan, eta, hartan azpimarratzen zuenez, Errusiak ez du, Sobietar Batasunak bezala, «ideologian» oinarritzen bere atzerri politika, «pragmatismoan» baizik. Iruditzen zaio, bide batez, Latinoamerikako herrialdeek «rol gero eta nabarmenagoa» jokatzen dutela «mundu multipolarrean».

Brasilek, esaterako, Errusiatik inportatzen du erabiltzen duen ongarri gehiena. Lavrovek nabarmendu du Errusiak Latinoamerikara egindako esportazioak %3,8 handitu direla azkeneko urtean, Ukrainako gerra dela-eta Mendebaldeko herrialdeek Kremlini ezarritako zigor ekonomikoak eta estatu horiek beren esferatik kanpoko herrialdeei Mosku bakartzeko egindako «presioa» gorabehera.

Eta Brasil da Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusia, munduan biztanle gehien dutenen artean zazpigarren herrialdea. Lavrov gaur ailegatu da hara, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgoa Moskura gonbidatu du berriki. Aintzat hartu behar da, gainera, Lularen atzerri gaietarako aholkulari Celso Amorim Kremlineko buruarekin batzartu zela apiril hasieran.

Ikusi gehiago: Xi eta Lula presidenteak munduko ordenan duten rolez mintzatu dira

Berriro presidente denetik, Lulak nahi du Brasil eragile izatea nazioarteko politikan. Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin batzartu zen urtarrilean, Joe Biden AEBetako presidentearekin otsailean, eta Xi Jinping Txinakoarekin joan den astean. Inbasioa gaitzetsi duen arren, uko egin dio, Mendebaldeko potentziek eskatu bezala, Ukrainari armak emateari, eta orain pare bat aste iradoki zuen Ukrainak «beharbada» amore eman beharko lukeela Krimeako auzian. Aldi berean, larunbatean adierazi zuen Washingtonek «gerra hauspotzeari» utzi beharko liokeela eta EB Europako Batasunak bakeaz hitz egin beharko lukeela. Bruselak gaur erantzun dio Ukraina «biktima bat» dela, eta horregatik hornitzen duela armaz. Brasilek eta Txinak adierazpen bateratu bat kaleratu zuten egun bat lehenago, eta azpimarratu elkarrizketa dela Ukrainako auzia konpontzeko «modu bakarra».

Lularen beraren asmoa da nazioarteko aliantza bat osatzea gatazkari irtenbide negoziatu bat emateko. Hala esan izan du, eta uste du Txinak, Brasilek, Turkiak, Indiak eta Indonesiak gutxienez horretako kide izan beharko luketela. Oraindik ez du argitu, ordea, nola egin nahi duen, ezta horretarako zer pauso emango dituen ere.


Summary: Onespena 'Soilik baietz da baietz' legearen ardatzean mantentzeko eskatu dute zenbait eragilek. PSOEk legea aldatzeko proposamena egin du, eta PPrekin negoziatzen ari da, aste honetan onartzeko. Manifestu baten bidez, zenbait legelari eta kolektibok adierazi dute PSOEren proposamena ez dela eraginkorra izango, eta onespenaren kontzeptua alboratzen duela.

PSOEk proposatu duen zuzenketak, onespenari zentralitatea kendu, eta sexu erasoak gauzatzen diren moduari ematen dio garrantzia. Hori uste dute Kode penalean onespen sexualaren zentralitatea defendatzeko manifestua sinatu duten kolektibo eta legelari feministek. Hain zuzen, gaur eta bihar Espainiako Kongresuko batzordean aztertuko dituzte legearen zuzenketak, eta ostegunean PSOEren proposamena onartuko dutela aurreikusten da. Egun horretan protesta egiteko deia ere egin dute manifestuaren sinatzaileek, eta kongresuko alderdi politikoei eskatu diete «onespenaren zentralitatea» bermatzen duten egokitzapenak soilik onartzeko. Euskal Herriko zenbait eragile eta norbanakok ere sinatu dute manifestua; besteak beste, Garaipen talde feminista antiarrazistak, Feministalde eta Marimatraka talde feministek, Euskal Herriko Bilgune Feministak, Argitan Barakaldoko emakumeen aholkularitzako zentroak, Bizkaiko Emakumeen Asanbladak, Nerea Barjola feminismo eta genero doktoreak eta Nagore Iturrioz Steilaseko bozeramaileak.

Hala ere, hainbat hedabidek zabaldu dutenez, PSOE hasia da PPrekin negoziatzen ostegunean onartzekoak diren proposamenaren inguruan eta alderdi popularrak aurkeztutako zuzenketen inguruan, gero haren botoekin erreforma aurrera ateratzeko. PSOEk, otsailaren 6an aurkeztu zuen lege proposamenaren bidez, eskatu du berriz indarrean jartzea soilik baietz da baietz legea indarrean sartu aurreko zigor arautegia; hau da, zigorrak handitzea, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan.

Legelari feministek defendatu dute aldaketa horrekin biktimak berriro erakutsi beharko duela indarkeria edo intimidazioa egon dela, eta legea onespenaren kontzeptuaren bueltan eraikitzearen garrantzia azpimarratu dute: «Onespenaren kontzeptua berriz formulatzeak paradigma asko aldatzea dakar indarkeria sexualen ulermenean, definizioan eta esanahian, orain onespenik eza baita askatasun sexuala bortxatu dela pentsatzeko baldintza bakarra».

Horrez gain, azaldu dute kontzeptu horrek gaitasuna ematen duela ulertzeko zein konplexuak diren biktimek indarkeria sexualaren aurrean ematen dituzten erantzun psikologiko eta erreakzioak: «Izan ere, erreakzio horien ondorioz, askotan pertsona horiek ez dira gai izaten ez baietzik ez ezetzik esateko».

PSOEren proposamenak legeari arlo horretan egingo liokeen kalteaz ohartarazi dute: «Onespenaren zentralitatea ezabatuko zuen askatasun sexualaren aurkako delituak definitzeko elementu gisa; izan ere, erreformak elementu gehigarriak sartzen ditu sexu erasoen definizioan, indarkeria barne, eta horrek murriztu egiten du adostasunak indarkeria horien definizioan duen eragina».

Zigorrak igotzea eta beste azpimota penal bat

Hain zuzen, PSOEk proposatu du indarkeria edo larderia dagoen kasuetarako beste azpitipo penal bat sortzea sexu erasoen delituen barnean. Unidas Podemosek, berriz, indarkeria eta larderia zigorraren larrigarri gisa erabiltzea proposatu du. Monterok adierazi duenez, onespenak izan beharko luke sexu harremanak sexu erasotik bereizteko elementu nagusia, «indarkeriarik edo larderiarik gabe ere».

Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira erasotzat jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak bultzatu du PSOE legearen aldaketa eskatzera, eta Berdintasun Ministerioak lege berriarekin finkatutako zigorrak igotzera.

«Zigorrik txikiena ezartzeko joera»

Hala ere, Maria Naredo Espainiako Berdintasun Ministerioaren aholkulariak BERRIAri adierazi zionez, zigorrik txikiena jartzeko joera izan da nagusi kondenen berrikuspen horretan, lehenagotik egiten zen bezala: «Orain ere kezkagarria da epaitegi batzuk propio ari direla arrakalak bilatzen. Adibidez: ebazpen batzuetan, zigorrak jaitsi dituzte argudiatuz autoritate abusua destipifikatu dela, lege berrian nagusitasun egoeraz abusatzea esaten zaiolako. Jurisprudentziak dio legegilearen izpirituari begiratu behar zaiola: autoritate abusua destipifikatu nahi zuen, esan bazuen onespenik gabeko jardun oro erasoa dela?».

Hori bera salatu dute gaur kaleratu duten manifestuan; berrikusi diren kasuetan zigor txikiena ezartzeko joera egon dela, eta, lege aldaketarekin, kasua berriro aztertu eta zigor egokiena zein izan daitekeen zehaztu beharrean, automatikoki lege berriak ezartzen zituen zigorretatik txikiena aplikatu zaiela. Bide horretatik, manifestuan azaldu dute, PSOEren proposamena ez dela eraginkorra, zigor altuagoak ezartzeko aukera zabaltzen duelako, baina zigor minimoak bere horretan mantenduta: «Berrikuspen gehienak indarkeria edo larderia frogatu ez ziren kasuetan egin dira, eta ezarritako zigorra ezarri ahal zen txikiena zen».

«Alarma soziala»

Sinatu duten testuan, feministek salatu dute Berdintasun Ministerioaren legeak ez duela behar bezala aplikatzeko denborarik izan. Hain zuzen, uste dute ezez, jasotako «erasoak ikusirik», PSOEren erreformak «gizartearentzako lasaigarri» izateko funtzioa duela, «legegintza teknika» alde batera utzita. Izan ere, legearen inguruan «alarma soziala» piztu dutela salatu dute: «Indarkeria sexuala jasan duten biktimak manipulatu eta erabiltzearen ondorioz, egiturazko beldur sexual gehiago agertu dira, eta estrategia erreakzionario gisa funtzionatu duen alarma sozial bat sortu da. Lege proposamenak ez du eragotziko alarma hori eragin zuten zigorrak murriztea. Lortu duena zera da, eztabaida praxi judizialean zentratu dadin eragoztea, eta hori izan da, hain zuzen, zigorrak murrizteko arrazoi nagusia».


Summary: Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, aldentze agindua haustea egotzita. Emakume batengandik urruntzeko agindua zuen, baina hari kaletik jarraitu eta irain eta mehatxu egiteagatik atzeman zuen Poliziak.

Gasteizko Udaltzaingoak 63 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo eguerdian Gasteizen, emakume batengandik aldentzeko agindua haustea egotzita. Legutioko Atean atxilotu zuten. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, gizonak emakumearekin topo egin zuen kalean, eta, hari jarraitzeaz gain, iraindu eta mehatxatu egin zuen. Lekuko batek abisu eman zuen, eta Poliziak aldentze agindua urratu zuela egiaztatu ostean, gizona atxilotu zuen. Gaur goizean geratuko da epailearen esku.


Summary: Txirrindulari bat hil da Legution, auto istripuz. Hildakoa 68 urteko gizonezko bat da, eta furgoneta batek harrapatu du

68 urteko gizonezko bat bat hil da Legution (Araba) auto istripuz, antza denez furgoneta batek harrapatuta bizikletan zihoala. Ezbeharra eguerdian gertatu da, N-240 errepidean, Bilborako noranzkoan. Istripuaren berri izan bezain pronto, ertzainak, suhiltzaileak eta Osakidetzako zerbitzuak bertaratu dira, eta hantxe bertan saiatu dira txirrindularia suspertzen, baina ez dute lortu. Ertzaintza ari da gertatutakoaren nondik norakoak ikertzen.


Summary: Otegi, Etxebizitza Legeaz: «Bukatu da segurtasun juridiko falta». EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ustez, Etxebizitza Legea «tresna bat» izango da «beste motatako» etxebizitza politika egiteko. EAJk adierazi du «nahaspila juridikoa» sortuko duela legeak.

Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiak —PSOE eta Unidas Podemos—, ERC Esquerra Republicana eta EH Bildu bat etorri ziren aurreko astean, Espainiako Diputatuen Kongresuan Etxebizitza Legea onartzeko. Harrabotsa izan da akordioaren protagonistetako bat. EAJk ez du lege hori babesteko asmorik: salatu du «nahaspila juridiko bat» sortuko duela, eta Eusko Jaurlaritzaren eskumenei eragin diezaiekela. EH Bilduk erantzun egin dio. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak gogoan izan du 2015ean Eusko Legebiltzarrean PSE-EEren, EH Bilduren eta UPDren botoekin onartutako Etxebizitza Legea: «Orduan batzuek [EAJk eta PPk] ezezkoa bozkatu zuten, eta haien argudioa izan zen ez zegoela [Espainiako] estatuan halako lege bat, eta horrek segurtasun juridiko falta sortzen zuela. Bukatu da segurtasun juridiko falta. Orain tresna bat daukagu beste motatako politikak egiteko».

EAJk 2015ean Eusko Legebiltzarrean onartutako etxebizitza legearen aurka bozkatu bazuen ere, gaur egun bere egiten du. Espainiako Diputatuen Kongresuan duen bozeramaileak, Aitor Estebanek, nabarmendu du Espainiako Gobernuak ez duela eskumenik etxebizitza politikaren alorrean, eta gogorarazi du Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban indarrean dagoen etxebizitza legea «kosta ahala kosta» defendatuko duela EAJk, «eskumenen inbasioen aurrean».

Radio Euskadi irratian egin dioten elkarrizketan Estebanek zalantzan jarri du Etxebizitza Legeak funtzionatuko duen, edo ez: «Alokairuen igoerari eusteko ez da legerik behar, eta ia ezinezkoa izango da jabearentzat legez kanpoko okupazioei aurre egitea. Ikusiko dugu ea honek [Etxebizitza Legeak] pisuak alokairuan jartzea bultzatuko duen, edo kontrakoa». Azaldu du EAJk ez duela esku artean EH Bilduk eta ERCk Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiekin adostu duten testua. «Kide estrategikoak bagara, testua izan beharko genuke», ohartarazi du.

«Lokatza»

Otegik adierazi du eztabaida politikoak «lokatzetik aldenduta» egin beharko liratekeela, eta nabarmendu du etxebizitza lege «on» bat adostu dutela. Hego Euskal Herrian etxebizitza eskubidea bermatzeari bidea zabaltzen diola esan du.

Legeak marko juridiko bat ezarriko du, eta autonomia erkidegoek arau propioak onartu ahalko dituzte hura gehiago garatzeko eta, batik bat, alokairuen prezioa mugatzeko. Akordioaren arabera, tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. Tentsio handiko eremuak ezartzeko baldintzak ere zehaztu dituzte, eta jabe handien definizioa zabaldu dute: hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat orain, baina lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa.

Gainera, legeak aurreikusten du jabeak ordaindu beharko dituela etxe agentzien gastuak alokairuen kasuan, eta ez maizterrak. Etxegabetzeei dagokienez, epeetan luzapenak aurreikusi dituzte, eta administrazioek automatikoki esku hartu beharko dute familia zaurgarrien kasuan.

Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolakuntza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak, Iñaki Arriolak, ontzat jo du etxebizitza legearen akordioa, baina nabarmendu du 2015ean Eusko Legebiltzarrean onartu zutena «aurreratuagoa» dela Espainiako Kongresuan onartzeko asmoa dutena baino. Esaterako, etxebizitza eskubide subjektiboa jaso zuen Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako legeak. Horren arabera, pertsona guztiek alokairuko etxebizitza baterako sarbidea izan beharko lukete, edota horretarako diru laguntza. Baldintza batzuk bete beharko lirateke: «etxebizitza egokirik» edota etxerik ez izatea, Etxebide edo dagokion erakundeko zerrendetan egotea, eta diru sarrera jakin batzuk edukitzea.

Gainera, lege horrek ezarri zuen administrazioak bankuari etxebizitza desjabetzeko aukera izango lukeela, etxegabetzeetan kaleratuko den familia gizarte larrialdi egoeran geratuko balitz. EAJk kontra bozkatu zuen orduan. Norberto Aldaiturriaga EAJko legebiltzarkideak adierazi zuen Espainiako Kongresuan arautu behar zela desjabetzea. Neurri «hertsatzaileak» salatu zituen, eta arauak ekonomian izan zezakeen eragin «negatiboaz» ohartarazi zuen. Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta EAJren alkategaia zen orduan Etxebizitza sailburua Jaurlaritzan. Angel Toñak bere lekukoa hartu zuenean, bere egin zuen Etxebizitza Legea.

Elkarrekin Podemosek, berriz, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Etxebizitza Legearen «tresna guztiak berehala» erabiltzeko, etxebizitza eskubidea egikaritu dadin. Gainera, Donostiako auzo guztiak tentsio handiko eremu izendatzeko ere proposatu du.


Summary: 2019. urteko Zinemira saridun Txepe Lara atxilotu dute Madrilen. Arriya, Aupa Etxebeste! eta Zigortzaileak filmak ekoitzi ditu, beste 70 filmen artean. 75 urte ditu.

Bideo bat sareetan bolo-bolo zabaldu da asteburuan. Horretan, Madrilgo udaltzain talde bat agertzen da, adineko gizon bat lurrera botatzen eta atxilotzen. Azken orduetan jakin da gizonezkoa Txepe Lara zinema ekoizlea dela, euskal zinemako film askoren bultzatzailea.

Larunbat arratsaldean atxilotu zuten Lara. Lekukoen arabera, udaltzainek bi gazte magrebtarren kontra jo zuten Lavapies metroaren inguruan, eta haiek defendatzen saiatu zen Lara. Udaltzainen bertsioaren arabera, gazteek agenteak iraindu zituzten, eta Larak borra kendu zion horietako bati. Lekukoek jasotako irudietan ikusten da poliziak lurrera bota zuela Lara –75 urte ditu–, eta eskuburdinak jarri zizkiola.

Poliziaren atestatuan adierazi dute Larak bere burua bota zuela lurrera, «konortea galdu izanaren plantak egiten, ingurukoak asaldatzeko asmoz», nahiz eta bideoan argi ikusten den polizietako batek zangotraba bat eginez bota zuela zinemagilea.

Donostiako Zinemaldian Zinemira saria jaso zuen Larak 2019. urtean, zinemagintzan eginiko lana eskertzeko. Izan ere, denera 30 film luze eta 40 labur ekoitzi ditu. Azken horien artean, Asier Altuna eta Telmo Esnalen Txotx (1997), 40ezetz (1999), eta nazioarteko hainbat jaialditan aurkezturiko Topeka (2002) daude, besteak beste.

BERRIAri kontatu zion orduan nola hasi zen zinemagintzan. Angel Amigorekin hasi zen kamerari laguntzaile gisa, eta gero filmak ekoizten. Hego Euskal Herriko zinemako teknikarien elkartea sortzen lagundu zuen 1985ean.

Igande eguerdian askatu zuten Lara, epailearen aurretik pasatu gabe. Ukatu egin du poliziari borra kentzen saiatu izana, eta adierazi du bakarrik kargu hartu ziola polizia bati, han zegoen bati bizkarrez borra kolpea eman ziolako.

Salatu du, halaber, 1974. urtetik 1982ra arte ETApm-ko kidea izan zela nabarmendu dutela hainbat hedabidek, zineman eginiko ibilbidea aipatu beharrean.


Summary: Gipuzkoako Foru Aldundiak helegitea jarri dio Uliazpiko sententziari. EAEko Justizia Auzitegiaren arabera, legez kanpokoa da 34 langile publikori euskaraz jakitea eskatzea. Eider Mendozaren iritziz, «sententzia guztiz bidegabea da euskaldunen eskubideen ikuspegitik».

Gipuzkoako Foru Aldundia ez dator bat EAEko Justizia Auzitegiak Uliazpi fundazioko hizkuntz eskakizunei buruz ebatzi zuen epaiarekin. Horregatik, sententzia plazaratu bezain pronto iragarri zuen moduan, helegitea jarri dio martxoaren hasieran emandako epaiari; haren arabera, legez kanpokoa da euskararen ezagutza aintzat hartzea aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan.

Zehazki, bi errekurtso jarri ditu aldundiak. Batetik, kasazio errekurtsoa aurkeztu du Espainiako Auzitegi Gorenean, «Estatuko Zuzenbidea hausteagatik», argudiatuta epaiak urratu egiten dituela Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren aginduak: «Haren arabera, bi hizkuntza ofizial dituzten autonomia erkidegoetan beharrezkoa da lanpostuak betetzeko behar bezala gaitutako langileak hautatzea».

Beste kasazio errekurtso bat EAEko Auzitegi Nagusian aurkeztu du; kasu horretan, «zuzenbide autonomikoa hausteagatik». Alegatu duenez, epaiak urratu egiten ditu hautaketa prozesuetan «lanpostuei esleitutako hizkuntza eskakizunetara egokitzea arautzen duten aginduak».

Herritarren babesa

Ohar baten bidez, Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak esan du sententzia «guztiz bidegabea» dela «euskaldunen eskubideen ikuspegitik», eta erabiltzaileek Uliazpin jasotzen duten zerbitzuak egiten duten hizkuntza hautuaren araberakoa izan behar duela.

Gehitu duenez, Gipuzkoako herritarren «babes zabala» du langile publikoek euskaraz hitz egiteko eskakizuna izateak. Udaberriko soziometroaren emaitzetan oinarritu da hori esateko: han, herritarrek 10etik 7,67ko adostasun maila adierazi zuten administrazio publikoko langileek euskaraz jakin beharko ote luketen galdetu zitzaienean. «Beraz, ikuspegi horrek adostasun zabala sortzen du, eta gizartearen gehiengoak sentsibilitate berezia erakusten du gaiarekiko», adierazi du Mendozak.

Aldundiak epaia atera zen unean eman zuen helegitea jartzeko asmoaren berri. «Euskaldunok eskubide osoa dugu zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko», esan zuen orduan hizkuntza berdintasuneko zuzendari Garbiñe Mendizabalek. «Sumindura eta desadostasun irmoena» adierazi zuen epaiaren harira.

Geroago, martxoaren 21ean, Gipuzkoako Batzar Nagusietako Hizkuntza Berdintasunerako Batzordeak ere adierazi zuen ez dela «diskriminatzailea» Uliazpiko langile publiko bati EAEko bi hizkuntza ofizialak jakiteko eskatzea. EH Bilduren eta EAJren bozkekin atera zen aurrera ebazpen bateratua; Podemosek eta PSE-EEk aurka bozkatu zuten.

Bi langileren apelazioa

Gipuzkoako Foru Aldundiak 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen ezagutza —B2 titulua— baldintza zen 32 posturentzat, eta meritua beste birentzat. Betekizun hori, ordea, bertan behera utzi zuen auzitegiaren ebazpenak. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», dio sententziak. Lanpostu publiko bat eskuratzeko baldintza euskararen ezagutza izateak enplegu publikorako eskubidea urratzen duela esan zuen, beraz, EAEko Auzitegi Nagusiak.

Uliazpi fundazioa Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da, eta denetariko zerbitzuak eskaintzen dizkie desgaitasunen bat dutenei eta haien senideei.

Hango bi langilek aurkeztutako apelazio helegitea da auzitegiak aztertu eta hobetsi zuena. Haien abokatua Francisco Lopez Lera da. Hura izan zen Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna ezartzearen aurka 2021ean salaketa jarri zutenen abokatua ere.

Uliazpi fundazioko langile batzordearen gehiengoak, ordea, epaia «akats larria» izan zela salatu zuen.


Summary: Sagardui: «Osakidetzaren historiako lanpostuen egonkortze handienaren aurrean gaude». Osasun sailburuak adierazi duenez, kirurgien itxaron zerrenda 84 egunetik 66ra murriztu dute azken zortzi hileetan. Langile faltari heltzeko galdegin dio oposizioak.

Osakidetzaren 2023-2025 Plan Estrategikoa aurkeztu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur Eusko Legebiltzarrean, Rosa Perez Osakidetzako zuzendari nagusiarekin eta Maribel Romo kalitate zuzendariordearekin batera. Sagarduiren ustez, «etorkizuneko Osakidetzaren» oinarriak ezartzeko balioko du. Osasunaren sustapena, arreta humanoa, integratua eta pertsonalizatua eta etengabeko hobekuntza dira aipatutako helburuetako batzuk.

Egungo egoeraren balorazioa ere egin du sailburuak agerraldian. Haren berbetan, COVID-19ak eragindako itxialdiaren ostea «bizitza soziala» arinago normaldu arren, Osakidetzak 2022ko urrian berrartu zuen arreta osorik, eta ordutik itxaron zerrendak «hobetuz joan dira etengabe». Emandako datuen arabera, 2022ko abuztuan 84 egunekoa zen kirurgien itxaron zerrenda, eta, gaur egun, 2023ko apirilean, 66 egunekoa da. Pandemia aurretik hona, 384 eurotan igo da Jaurlaritzaren osasun gastua buruko: 2.114 euroan dago orain.

«Denbora honetan hazi egin da medikuen eta erizainen kopurua, figura profesional berriak batu dira, egiturazko plantilla hazi da eta [orain] Osakidetzako historiaren lanpostuen egonkortze prozesu handienaren erdian gaude», adierazi du Sagarduik. Azaldu duenez, datorren urteko aurrekontuak aurreikusten du 919 egiturazko lanpostu sortzea, eta gogorarazi du iaz 2.467 leku egin zituztela egiturazko; 358, lehen mailako arretan. Plan estrategikoa hiru urterako izango da, sei ildo estrategiko edukiko ditu, 33 helburu, 116 jarduera eta 44 estrategia.

Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezen ustez, hutsuneak dauzka plan estrategikoak. Adierazi du ez duela «osasungintza publikoak behar duen indartzea» gauzatzen: «Planen edo pazienteen kostuen araberako analisiek analisi ekonomizista bat egitera garamatzate. Uste dugu lehentasuna izan behar dela kalitatezko arreta».

«Langileak finkatu»

«Negoziatzeko borondate falta» aurpegiratu dio EH Bilduko Rebeka Ubera legebiltzarkideak Sagarduiri, eta esan dio legegintzaldi osoan ez direla prest egon inoren ekarpenak jasotzeko, plan estrategikoak ez daukala «inolako sinesgarritasunik», eta «betiko gauza bera» dela.

«Osakidetzaren bizkarrezurra den plantillaren erronkari heldu behar zaio», gehitu du, eta salbuespenezko neurriak eskatu ditu kontratu eredua aldatzeko. «Langileak badoaz, kanpoan edo pribatuan lan baldintza hobeak eskaintzen zaizkielako. Profesional gabezia baldin badaukagu, finkatu guztiak».


Summary: Erretreten kapitulua ixten saiatu, eta batasunerako deia egin du Macronek. Herritarren «haserrea» entzuten duela erran badu ere, erreforma beharrezkoa zela berretsi du. Hiru ardatz jarri ditu ondoko hilabeteetarako: lana, justizia eta aurrebideak.

Erretreten erreforma gainditu, eta ondoko fasera pasa nahi du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Helburu horrekin egin du telebistako mintzaldia astelehen arratsalde honetan, azken hilabeteetako mugimendu soziala baretu, eta ondoko hilabeteetarako Frantziako Gobernuaren norabidea azaltzeko asmoarekin. Ordu berean ehunka protesta antolatu dituzte Frantziako Estatu guzian zehar, kazolak eskuan presidentearen ahotsari gaina hartzeko.

Ostegunean eman zuen erreforma ontzat Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta biharamunerako promulgatu zuen Macronek. Telebistako agerraldian ezinbesteko neurria zela berretsi du: «pentsioak bermatzeko eta aberastasun gehiago sortzeko». Presidentearen hitzetan, ez zegoen «beste aukerarik», baina «indar» bat eskatzen badu ere, neurri aringarriak ere badirela erran du.

Aitortu du erreforma ez dela «onartua», eta adierazi den «haserrea» aintzat hartu du, baina «zatiketen gainetik» aitzina egin eta «batasuna» aldarrikatu du.

Hiru lansail

Ondoko hilabeteetarako hiru lansail finkatu ditu Frantziako presidenteak. Lanarena lehenik: langabeziaren aitzinean emaitza onak lortu dituztela erran du, «1,7 milioi enplegu sortu ditugu azken sei urteetan». Lizeo profesionalaren erreforma, eta gutxieneko errentan direnak lanera eramateko neurriak ere aipatu ditu.

Patronalarekin bilkura eginen du bihar gai horiek aipatzeko; sindikatuak ere gomitatu ditu, baina erreforma bertan behera uztea jarri dute baldintza gisa edozein elkarrizketa abiatzeko. «Atea beti irekia izanen da», adierazi du Macronek.

Justizia eta ordena demokratikoa ere jarri ditu helburu: 10.000 agente eta magistratu kontratatuko dituzte, eta berrehun jendarmeria unitate irekitzen ari dira landa eremuetan. Legez kanpoko imigrazioaren kontra segitzeko asmoa ere erakutsi du.

Hezkuntza eta osasuna aipatu ditu azkenik. «Batasuna» lehenetsi du: «Elkarrekin epidemiari eta krisi bat baino gehiagori aurre egin diegu. Aldi bakoitzean, elkarlana helburu, nazioaren interesak lehenetsita». Ildo beretik jo behar dutela erran du. «Lege eta burokrazia gutxiago, eta askatasun eta ekintza gehiago», aldarrikatu du.


Summary: Kamioi gidari bat hil da AP-1ean, Erriberabeitian, ibilgailua amilduta. 02:15 aldera jazo da ezbeharra, Eibarrerako bidean. 24 orduan Araban hil den bigarren kamioi gidaria da.

Kamioi gidari bat hil da ordu txikietan AP-1 autobidean, Erriberabeitia (Araba) parean, ibilgailua bidetik atera eta amildu ostean. 02:15 aldera jazo da istripua, Eibarrerako bidean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Gidaria harrapatuta geratu da ibilgailuan; suhiltzaileak hura erreskatatzen saiatu dira, baina hila zegoela egiaztatu dute. Ertzaintzak ikerketa abiatu du istripua argitzeko.

24 orduan Araban hil den bigarren kamioi gidaria da bart gauekoa. Atzo goizaldean, AP-68 autobidean gizon bat zendu zen istripuz, Zanbrana parean. Kamioia irauli egin zen, eta errepidetik atera. Osasun langileek eta suhiltzaileek bertatik atera zuten gidaria, baina azkenean bertan zendu zen.

Sindikatuaren zenbaketaren arabera, hamabost behargin hil dira aurten Hego Euskal Herrian lan istripuen ondorioz.


Summary: Tanttaka konpainia eta Pascal Gaigne saritu dituzte Max sarietan. Antzerki taldeak produkzio lan onenaren saria jaso du Sexberdinak obragatik, eta musikariak, berriz, konposizio onenarena Kukai konpainiaren Eta orain zer? dantza ikuskizunagatik.

Espainiako Max arte eszenikoetako sariak banatu dituzte bart Cadizen, eta hainbat euskal konpainiak eta antzerkigilek sari banarekin amaitu dute gaua. Tanttaka euskal konpainiak produkzio lan onenaren saria jaso du, Mireia Gabilondok zuzendutako Sexberdinak obragatik. Kepa Errastik eta Telmo Iruretak idatzitako obra horrek emakume gazte baten eta garun paralisia duen pertsona baten arteko harreman sexu-afektiboa jorratzen du, eta Irureta bera du protagonista, Aitziber Garmendiarekin batera. Joan den urteko urtarrilean estreinatu zuten, Arrigorriagan (Bizkaia), eta, orduz geroztik, batean eta bestean taularatu dute.

Pascal Gaignek, berriz, musika konposizio onenaren saria irabazi du Kukai konpainiaren Eta orain zer? dantza ikuskizunean egindako lanagatik. Joan den urteko Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatu zuten obra, eta beste bi Max sari eskuratzeko hautagaia zen, dantza ikuskizun onenarena eta argiztapen diseinu onenarena, baina bi horiek ez ditu lortu.

Bilboko La Dramatica Errante konpainiak bi obra zituen Max sarien lehian, Altsasu eta Yerma, eta azken horrek eman dio saria Maria Goirizelaiari, moldaketa onenarena. Iñaki Rikarte gasteiztarrak, berriz, eszena zuzendaritza onenaren saria irabazi du, Centro Dramatico Nacionalen Supernormales obragatik.

Antzerki obra onenaren saria La voluntad de creer (Buxman, Teatro Nacional) lanarentzat izan da, eta dantza ikuskizun hoberenarena, La Reina del Metal-entzat (Vanesa Aibar konpainia)


Summary: Cameron Jordanek esku pilotan jokatuz amaitu du Euskal Herriko egonaldia. Azken egunean Erik Jaka pilotariarekin eta Mikel Merino Realeko jokalariarekin elkartu da NFLko izarra. 'Game recognize game' saioa AEBetatik kanpo grabatzen duten lehen aldia da.

Larunbatean, Bilbon, futbola ikusten; igandean, Gasteizen, herri kirolak probatzen; eta atzo, Donostian, futbolean eta esku pilotan. Azken egunetan ez da aspertu Cameron Jordan futbol amerikarreko jokalaria. NFL Network katerako Game recognize game saioaren atal bat grabatzen izan da Euskal Herrian, eta bertako hainbat kirolari eta kirol ezagutu ditu. Saioa AEB Ameriketako Estatu Batuetatik kanpo grabatzen duten lehen aldia da.

Atzo goizean, New Orleans Saints taldeko izarra Anoeta estadioan izan zen Mikel Merino Realeko jokalariarekin. Jolas eta ariketa batzuk egin zituzten biek. Harekin grabatu eta gero batu zitzaien Erik Jaka pilotaria, eta hirurek entrenamendu bat egin zuten Trinitate plazako pilotalekuan. Jakak aitortu zuen «amets bat» bete zuela: «Pilotaren ondoren, futbol amerikarra nire kirolik gustukoenetako bat da. Denbora asko pasatzen dut NBAko eta NFLko partidak eta bideoak ikusten».

Gehitu zuen plazera dela Jordan eta Merino kirolariekin elkartzea —kamisetak trukatu zituzten hirurek—, eta amerikarra «edozerekin» ausartzen dela nabarmendu zuen. Jakak erakutsi zizkion, besteak beste, eskuak babesteko takoak eta jokoaren arauak, eta profesionalek duten egutegiaz ere jardun zuten. Ordu eta erdi inguruz ibili ziren frontoian.

Jordan, Jaka eta Merino, atzo, Donostiako Trinitate plazako frontoian. Javier Etxezarreta / EFE

Jordanek talde handi bat ekarri du berekin: kamerariak, ekoizleak, audio teknikariak... izan ere, ekoizpen handia da Game Recognize Game: saioaren aurreko atalek milaka ikustaldi dituzte, batez beste 300.000 inguru. Izan dituzten gonbidatuak ere ez dira edonor; besteak beste, Real Madrileko, Bartzelonako, Bayern Municheko eta Manchester Cityko futbol jokalariak. Euskal Herrian grabatu duten atala irailean plazaratuko dute, NFLren Youtubeko kanalean.

Bilbon eta Gasteizen

Donostian grabatu aurretik, beste hainbat ekitalditan izan zen Jordan. Lehenik, larunbat goizean, Santurtziko (Bizkaia) Coyotes futbol amerikarreko taldearekin entrenatu zen.

Jarraian, Bilbon agertu zen. Eneko Atxa sukaldaria lagun hartuta, Poza kalean ibili zen Athleticeko kamiseta jantzita, hango giroa ezagutzen, eta Athleticen eta Realaren arteko neurketa ikusi zuen bere senideekin. Iñigo Martinez eta Aitor Paredes jokalariekin elkartu zen San Mamesen.

Igande goizean, berriz, Gasteizen izan zen Jordan, Alex Txikon alpinista eta herri kirolariarekin. Han, Foru plazan, hainbat herri kirol probatu zituen: aizkora, lokotx biltzea... baita harri jasotzea ere, 88 kiloko harri batekin. Txikonek kontatu zuen primeran pasatu zutela: «Proba batzuekin aho bete hortz geratu da!».

Jordan alboko atzelaria da Saints taldean, eta jada 14 denboraldi daramatza NFLn jokatzen. 33 urte ditu, 1,93 metro neurtzen du, eta 130 kilo pisatu. Euskal Herrian ezagutu dituen kirolari guztiek gauza bera nabarmendu dute: «Bizkor mugitzen da halako gizon puska izateko!».


Summary: Abdel Fatah al-Burhan, ibilbide luzeko militarra.

Hauteskunderik irabazi ez duen arren, Abdel Fatah al-Burhan izan da hainbat urtez Sudango buruzagia. Ibilbide luzeko militarra da. Darfurgo gerran hasi zuen goranzko bidea —Omar al-Baxir orduko presidenteak ez bezala, Al-Burhanek ez zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiaren aurrean erantzun behar izan gerra krimenengatik—, eta, 2008rako, eskualdeko komandantea zen; hamar urte geroago, berriz, armadaburu.

2021ean, Al-Burhanek eta orduan aliatu zuen Mohamed Hamdan Dagalok estatu kolpea eman zuten Trantsiziorako Kontseilu Subiranoko presidente Abdalla Handoken aurka —nazioartearen babesa zuen Handokek—. Hala, armadaburu ez ezik, estatuburu ere bilakatu zen Al-Burhan. Ordutik, harreman estuak garatu ditu Arabiar Emirerri Batuekin, Egiptorekin eta Saudi Arabiarekin, potentzia garrantzitsuak hirurak ere.


Summary: Mohamed Hamdan Dagalo, Darfurgo gerran hazitakoa.

Sudango gizonik boteretsuenetako bat da Mohamed Hamdan Dagalo, baita aberatsenetako bat ere. Gamelu saltzailea zen Darfurgo gerra hasi zenean, eta, haren ingurukoek diotenez, miliziek familiako 60 kide hil eta jabetzak lapurtu zizkiotenean hartu zituen armak lehen aldiz. Yanyauid deituriko miliziekin bat egin zuen, arabiar tribuetako milizianoak guztiak, eta haietako hainbat errekrutatu zituen 2013an ere, RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatua sortu zuenean.

Bost urte nahikoa izan zituen Sudango gizonik boteretsuenetakoa bilakatzeko. 2021ean izan zen, Abdul Fatah al-Burhanekin batera trantsizio gobernuaren aurkako estatu kolpea eman zuenean. Orain, demokraziaren defendatzaile gisa aurkezten du bere burua, nahiz eta nazioarteko erakundeek salatu haren miliziak gerra krimenak egin zituela Darfurren.


Summary: Asensiok kritikatu egin du Uliazpiko epaiari helegitea jarri izana. Haren ustez, epaiak ez ditu zalantzan jartzen hizkuntza eskubideak, eta jokoan dagoena «enplegurako eskubidea» da

Duela bi hilabete inguru, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen legez kanpokoa dela euskararen ezagutza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. Epaiak kontrako erreakzio ugari eragin zituen, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erabaki zuen horren kontrako helegitea jartzea. Orain, ahaldunorde nagusi eta Ingurumen diputatu Jose Ignacio Asensiok (PSE-EE) kritikatu egin du hori, eta esan du EAJk aldebakarrez hartutako erabaki bat izan dela, bazkide sozialistekin kontsultatu gabe. «Jarduteko modu hori ez dator bat koalizio gobernu bateko kide baten leialtasunarekin», erantsi du.

Asensioren ustez, Uliazpiko lan eskaintza publikoa baliogabetzen zuen epaiak ez ditu zalantzan jartzen hizkuntza eskubideak, eta jokoan dagoena «enplegurako eskubidea» da: «Legeak ezartzen dituen eskakizunak gainditzea da auzitan jartzen dena, eta arriskuan jartzen du enplegu publikoa berdintasunean eskuratzeko eskubidea».

Asensiok uste du horrelako gatazkak daudenean «zuhurtasunez kudeatzea» dela egokiena, «ahalik eta kalte gutxien eragiteko». Haren iritziz, «alde bakar batek eta hauteskundeen bezperan» helegitea jartzea ez da erabakirik zuhurrena: «Mesede eskasa egiten da euskara modu horretara bideratuz, baztertuta senti daitezkeen pertsona asko urruntzeko arriskua dagoelako».


Etxegabe bat hilik aurkitu dute Iruñean

Summary: Etxegabe bat hilik aurkitu dute Iruñean. Arrotxapea auzoko Plazaolako tunelaren barruan aurkitu dute hilik. Hirugarrena da aurten Euskal Herrian.

Iruñeko Arrotxapea auzoko Plazaolako tunelean hilik aurkitu zuten gizon bat atzo; han egiten zuen lo sarritan. 44 urte zituen. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntza eta Auzitegi Zientzien Institutura eraman dute; medikuen lehen azterketen arabera, berezko heriotza izan da. Gipuzkoako biribilgunearen azpian topatu zuten hilik, lurrazpiko pasabidean. Hara joan ziren udaltzainak eta medikuak, baina hilik zegoela berretsi baizik ezin izan zuten egin.

Euskal Herrian aurten hil den hirugarren etxegabea da atzokoa. Lehena, Bilboko Bolueta auzoan: 70 urteko gizon bat zendu zen urtarril amaiera aldera, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Bigarren heriotza Hendaian izan zen (Lapurdi); 50 urteko etxegabe bat hilik aurkitu zuen Kaneta portuan.

Baliabideak

Etxegabeek hainbat baliabide dituzte eskura. Hona hemen, hiriburuz hiriburu. Iruñean zabalik izaten dute Trinitarios eremuko aterpetxea, urte osoan zehar; 58 toki eskaintzen dituzte bertan. Gaua igarotzeko aukeraz gain, askotariko laguntza eskaintzen die bazterketa egoeran direnei. Neguan, ordea, zerbitzua indartzen dute, eta Jesus eta Mariaren Aterpetxea ere zabaltzen dute, beste 50 lekurekin. Hara joaten direnek aukera dute afaltzeko, garbitzeko, lo egiteko eta gosaltzeko, 20:30etik hurrengo eguneko 12:30era. Behin-behineko alokairuko txartelak ere banatzen dituzte Iruñeko Gizarte Zerbitzuek, aterpetxeak gainezka direnean.

Hiriburuan 40 lagunek ematen dute gaua kale gorrian urte osoan. Horiei beste 50 gehitu zitzaizkien martxo amaieran; Jesus eta Maria aterpetxea itxi zuten orduan. Iruñeko udaletxearen aurrean elkarretaratzea egin zuten zazpi elkartek, etxegabe horien oinarrizko eskubideak urratu zituztela salatzeko.

Lapurdin, Atherbea elkarteak urte osorako 35 toki ditu Miarritzen, eta beste 38 Angelun. Neguan beste 40 bat toki irekitzen dituzte Baionan eta Miarritzen.

Bilbon, udalak 374 toki eskaintzen ditu gaua pasatzeko hiriko hamahiru aterpetxeetan; urtarril amaierako hotz boladarekin, esaterako, beste 212 jarri zituzten eskuragarri.

Gasteizen, duela bi urte udalak itxi egin zuen etxegabeentzako neguko ostatua. Ondorioz, bi aterpetxe dira zabalik: Aterpea —25 toki ditu, eta gauez dago irekita, urte osoan zehar— eta Harrera Sozialerako Udal Zentroa —65 toki ditu, eta oinarrizko ostatu, mantenu eta higiene premiak betetzeko modua ematen du—.

Donostiak etxegabeentzako 54 leku finko ditu; beste 22 gaueko bitarteko gisa; 21 babespeko etxebizitzetan; eta 84 harrera etxeetan. La Sirenako ehun lekuak gehitzen zaizkie horiei, Donostian tenperatura zero gradukoa edo apalagoa denean. Izan ere, iragarpenen arabera izotza egitea litekeena denean bakarrik zabaltzen du Donostiako Udalak Ondarreta hondartzaren alboan dagoen aterpetxe hori.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Iruñean, taberna bateko komunean emakume bat bortxatzea leporatuta. Gizonari deklarazioa hartu ondoren, epaileak behin-behinean aske utzi du, eta emakumearengana ez hurbiltzeko agindua ezarri dio.

Iruñeko Udaltzaingoak 50 urteko gizon bat atxilotu zuen igande gauean, Sanduzelai auzoko taberna bateko komunetan emakume bat bortxatzea egotzita. Epailearen aurrean deklaratu ondoren, hark behin-behinean aske utzi du gizona, eta emakumearengandik gutxienez 500 metro urruntzeko agindu dio.

Iruñeko Juaristi doktorearen kaleko taberna batean izan zen erasoa, gauerdia pasatuta. Emakumeak laguntza eskatu ondoren, tabernako jabeek ohartarazi zuten Udaltzaingoa. Poliziak iritsi zirenean, emakumea komunean zegoen, eta gizona, tabernaren kanpoaldean. Emakumea ospitalera eraman zuten, eta salaketa bat jarri zuen gero. Gizona Polizia heldu zen unean bertan atxilotu zuten, eta auzia amaitu arteko neurriak ezarri dizkio epaileak, ez dadin emakumearengana hurbildu.


Summary: Aireko kutsadurak osasunean askotariko kalteak eragin ditzakeela ondorioztatu dute. Txosten baten arabera, eragina izan dezake fetuaren garapenean edo dementzia kasuetan.

Londresko Imperial Collegeko ikerketa talde batek azken hamar urteetan aireko kutsaduraren inguruan egindako ikerketa zientifikoak aztertu ditu txosten batean, eta emaitza argia bezain larria da: aireko kutsadurak askotariko kalteak eragin ditzake osasunean. Esaterako, eragina izan dezake fetuaren garapenean, gaitasun kognitiboan eta dementzia kasuetan.

Txostenean, besteak beste, OME Osasunaren Mundu Erakundearen, aireko kutsaduraren ondorio medikoei buruzko Erresuma Batuko Batzordearen eta Royal College of Physiciansen ikerketen ondorioak aztertu dituzte.

Horietan, loturak sumatu dituzte aireko kutsaduraren eta jaioberrien osasunaren artean; besteak beste, haurrek jaiotzean duten pisuan eta abortu espontaneoetan. Txostenaren arabera, fetua zaurgarria izan liteke aireko kutsadura arnastearen ondorioz, eta horrek ondorio kaltegarriak utz ditzake haren garapenean.

OMEren arabera, urtero 20 milioi haur baino gehiago jaiotzen dira pisu gutxirekin, eta hamabost milioi baino gehiago goiztiarrak dira.

Duela gutxi egindako ikerketek ere erakutsi dute aireko kutsadurak kalte egiten diola haurren biriken hazkundeari, eta presio arterialari eragin diezaiokeela.

Txostenean ere jasotzen da aireko kutsadurak dementzia garatzeko arriskua areagotu eta narriadura kognitiboa bizkortzen duela.

Airearen kutsadurak asma eragiten duela ere ondorioztatu dute. Halaber, iktusa izateko arriskua areagotu dezake, eta gaixotasun kardiobaskularren garapenean ere eragin.


Summary: Ikusgunek eta OCHk LGTBIfobiaren kontra lan egiteko akordioa sinatu dute. Datorren ekainaren 2an, 3an eta 4an LGTBIfobiaren aurkako Behatokien Nazioarteko II. Topaketak eginen dituzte, Bartzelonan.

«Legegintzaldiak aurrera doaz, baina LGTBIfobiak aurrera jarraitzen du», adierazi du Eugeni Rodriguez Homofobiaren Aurkako Kataluniako Behatokiko (OCH) presidenteak. Behatoki horrek eta Ikusgunek agerraldia egin dute gaur Gasteizen, eta LGTBIfobiaren aurka elkarlanean jarraitzeko akordio bat sinatu dute. Dokumentu horren arabera, elkarri idatziz jakinaraziko dizkiete beren lurraldeetan arrazoi hauengatik gertatzen diren diskriminazioak: sexu orientazioagatik, genero identitateagatik eta genero adierazpenagatik. Gainera, bi-biek konpromisoa hartu dute LGTBI kolektiboko kideen eskubideei buruzko lanak egiteko.

Rodriguezen erranetan, behatokiak tresna egokiak dira «LGTBI pertsonen aurkako indarkeriaren zigorgabetasuna» hausteko, botere publikoei erakusten dizkietelako «konparaziozko zifrak». Azken horiek ahalmena dutelako «esku hartze eta politika publikoen bidez jasandako gorrotoa iraultzeko». Hala, ikusgarritasun lanarekin jarraitzeko, Ikusgunek eta OCHk elkarlanean LGTBIfobiaren aurkako Behatokien Nazioarteko II. Topaketak eginen dituzte ekainaren 2an, 3an eta 4an, Bartzelonan.

2018an hasi zen bi taldeen arteko aliantza. Amets Martinez de Heredita Ikusguneko koordinatzailearen erranetan, lankidetza hori «beharrezkoa» da LGTBI kolektiboaren kontrako «indarkeriei aurre egiteko»; bai bi behatokien jarduera eremuetan gertatzen direnei eta baita hortik kanpokoei ere.

Ikusgune

LGTBIfobiaren aurkako behatokia da Ikusgune, Gasteizko Udalaren eta Lumagorri ZAT taldearen arteko proiektu bat. Taldeak eskaintzen dituen zerbitzuen artean hauek daude, adibidez: Gasteizko LGTBIfobiari buruzko datuak biltzea, eraso egin diotena ospitalera eramateko aukera eskaintzea –betiere, pertsona horrek hala nahi badu– eta erasoa gertatu den lekuko eragileekin ekintzak antolatzea.


Summary: Sudango armadak eta paramilitarrek adostutako menia ez dute bete. Aurrez, bi aldeek 24 orduko su etena hitzartu dute, AEBetako Estatu idazkariarekin batera, baina tiroketak eta bonbardaketak izaten ari dira Khartumen. Borrokak hasi zirenetik 185 pertsona hil dituzte, gehienak zibilak.

RSF Azkar Laguntzeko Indarrak eta Sudango armadak 24 orduko menia adostu dute gaur eguerdian, zibilentzako «pasabide seguruak» bermatzeko; 18:00etan zen indarrean sartzekoa, baina minutu gutxi batzuk besterik ez du iraun. Al-Jazeera eta BBC telebista kateek jasotako zenbait lekukoren arabera, bonbardaketak eta tiroketak izaten ari dira Khartumen; besteak beste, armadaren kuartelean. «Esandakoa ez dute bete», esan dio Khalid Saad sudandarrak Ekialde Hurbileko hedabide horri, hiriburuan bertan. Bitartean, NBE Nazio Batuen Erakundeko laguntza buru Martin Griffithsek salatu du langile humanitarioei eraso egin dietela eta sexu abusuak jasan dituztela. Erantsi du NBEk Hego Darfurren zuen bulegoa arpilatu egin dutela.

RSF gerrillako buru Mohamed Hamdan Dagalok eguerdian jakinarazi du 24 orduko su etena itundu zutela armadarekin, zaurituak ebakuatu ahal izateko, besteak beste. Haren esanetan, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenekin eta «nazioarteko beste eragile batzuekin» hitz egin ostean onartu zuten su etena. Aldi berean, baina, Dagalok salatu du armadak ez duela bete su etena, eta bonbardatu egin dituela zibilen babeslekuak, haien bizitzak arriskuan jarriz. «Nazioarteko giza eskubideen urraketa larria dira ekintza horiek», gaitzetsi du paramilitarren buruak.

Sudango armadak, ordea, hasieran esan du berak ez dakiela ezer inolako nazioarteko bitartekaritzari buruz, eta ukatu egin du su etenerako akordiorik egon dela. Plazaratutako oharraren arabera, armadak egotzi dio RSFri menia baliatu nahi izatea «porrota» ezkutatzeko. Gerora, baina, berretsi egin du akordioa egon badela, azalpen gehiagorik eman gabe. Ondo bidean, Euskal Herrian 18:00ak direla sartuko da indarrean su etena.

Abdel Fatah al-Burhan armadaburuak «talde matxino» izendatu zuen atzo RSF talde armatua, eta hura desegiteko agindu zien militarrei. Trantsiziorako Kontseilu Subiranoko presidentea da Al-Burhan, 2021ean orduan agintean zen gobernuaren aurkako estatu kolpea eman zuenetik paramilitarren laguntzarekin —kontseilu horretako presidenteordea da Dagalo bera—. Iazko urtearen bukaeran, bi aldeek adostu zuten paramilitarrak armadan sartuko zirela, baina ez zuten zehaztu nor izango zen indar armatu berrituen buruzagi. Bi aldeen arteko harremanak okertuz joan dira azken asteetan, joan den larunbatean lehertu ziren arte.

Ikusi gehiago: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak

Al-Burhanek berak ez du su etenari buruz adierazpenik egin, baina Fath al-Rahman Mohiuddin komandante ohiak Al Jazeerari onartu dio beharrezkoa dela menia bat: «Gorpuak daude kalean, gaixoak erietxeetan harrapatuta daude, eta ikasleak unibertsitateetan. Borrokak gelditu behar ditugu jendea kalera atera eta oinarrizko baliabideak eskura ditzan». Komandante ohiaren esanetan, RSFko buruzagitzak paramilitarren gaineko «kontrola galdu du», eta haiek «gaizkile taldeen gisan» ari dira jokatzen. Ondorioz, Mohiuddinek zalantzan jarri du milizianoek su etena errespetatuko ote duten. Era batera edo bestera, komandante ohiak baztertu egin du inolako elkarrizketarik: «RSFk armada desegitea nahi du, eta hori ez da negoziatu litekeen zerbait».

Borroketan hildakoak 185 inguru dira dagoeneko, eta 1.800 zaurituak, horietatik gehienak zibilak; jakinarazi dute litekeena dela hildakoen kopurua nabarmen handitzea datozen orduetan, gorpu asko baitaude Khartumgo kaleetan eta, borroken ondorioz, ezin izan baitituzte oraindik jaso. Hainbat erietxek ere eten egin behar izan dituzte beren lanak, bonbardaketen ondorioz. Meroweko aireportua ere itxi egin behar izan dute, bai eta Sudango aire eremua ere. Al-Jazeera telebista kateak zabaldu duenez, goizean zehar bonbardatu egin dituzte aireportuaren inguruetan kanpatutako RSFko indarrak. Inguruan bizi diren herritarrei, berriz, eskatu diete urruntzeko beren etxeetatik.

«Iraultza berri bat»

Dagaloren esanetan, «iraultza berri bat» ari da gertatzen Sudanen: «Helburu zintzoak ditugu: lehenik eta behin, gobernu zibil bat osatzea, benetako trantsizio demokratiko batera eramango gaituena». Bi aldeek, ordea, elkarri egozten diote borrokak hasi izana, baita gerra krimenak egitea ere.

Bitartean, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federazioak salatu du ezinezkoa zaiela giza laguntza Khartumera helaraztea, eta ohartarazi du osasun zerbitzuak kolapsatzear daudela. Hiriburuan dozenaka zibil daude ebakuatu zain.

Era berean, Nazioarteko Ikasketen Zentroko kide nagusi Cameron Hudsonek Al-Jazeerari esan dionez, aurrez aurre borrokan ari diren bi aldeek ez dituzte zibilen bizitzak kontuan hartzen: «Su etena orduero gainbegiratu behar dugu. Bi aldeei bost axola zaizkie zibilak». Horiek horrela, diplomazialari estatubatuar ohiak nabarmendu du RSFk eta armadak egindako «gerra krimenak» dokumentatu egin behar dituztela. Azkenik, «gatazka konpontzeko» eskatu die bi aldeei.


Summary: Gipuzkoako ostalaritzan hitzarmen berria adostu dute ELAk eta patronalak, eta soldata %12 igotzea hitzartu 2023rako. Bost langile baino gehiagoko enpresek fitxaketa sistema bat ezarri beharko dute, «lanaldiaren abusua» eragozteko. 2026ra arte egongo da indarrean 17.000 langileri eragingo dien hitzarmena.

ELA sindikatuak eta Gipuzkoako ostalaritza patronalak —AEHG Gipuzkoako Ostalaritza Enpresen Elkartea— adostasun bat lortu dute lurraldeko hitzarmena berritzeko, eta, aldaketarik izan ezean, ostiralean sinatuko dute akordioa. 17.000 langileri eragingo die hitzarmen berriak, eta 2023an soldatak %12 handitzea adostu dute —2010eko taulak kontuan hartuta—. Martxoko nominatik aurrera aplikatuko da soldataren igoera, eta datozen hiru urteetan KPI kontsumorako prezioen indizea eta %3 igoko dira soldatak, %6ko mugarekin.

Negoziazioaren hasieran ELAk salatu zuenez, patronalek langileen urteko lanaldia luzatzeko neurriak hartu nahi zituen, baina azkenean aurreko hitzarmenean ezarritakoa mantenduko da: urtean 1.723 lanordu. Bestalde, diote aurreakordioak «lanaldiaren abusua» galarazteko neurriak dituela; bost langiletik gorako enpresek ezarri beharko duten fitxaketa sistema izango da garrantzitsuena. Izan ere, ostalaritzan ohikoak dira kontratuz adostutako lanorduak gainditzea eta egutegi irregularrak izatea, eta hori amaitu nahi dute fitxaketa eredu horren bidez. Bestalde, kolektibitateen sektorean urteko lanaldiari 80 ordu kentzea ere adostu dute; emakumeak gehiengo dira sektore horretan.

Hitzarmena 2026aren amaierara arte egongo da indarrean, eta, beste hitzarmenik ez dagoen bitartean, gaur adostutakoa aplikatuko da aurrerantzean ere. ELAk gehiengo absolutua du sektorean (%55), eta haien kabuz adostu dute hitzarmena patronalarekin; gainontzeko sindikatuei hitzarmen berriaren xehetasunak azalduko dizkiete gaur. Euskal sindikatuak «historikotzat» jo du ituna.

Laneko jazarpenaren aurkako protokoloak onartzea ere adostu dute, baita genero eta sexu jazarpenaren aurkako protokoloak ere. LGTBIQ+ pertsonentzat eskubideak ezartzea ere adostu dute.

Prestakuntza planik egiten ez duten enpresetako langileek hilero hogei euroko plusa kobratuko dute.


Summary: ENBAk Todo Todo katea salatu du, esnea ekoizpen kostuen azpitik saltzeagatik. Sindikatuak jakinarazi duenez, Euskal Herria markako litro esnea 0,59 euroan saltzen ari da.

ENBA sindikatuak Todo Todo banaketa katea salatu du, Elikadura Katearen Legea ez betetzeagatik. Jakinarazi duenez, esnea ekoizpen kostuen azpitik saltzen ari da; zehazki, Euskal Herria markako litro esnea, 0,59 euroan.

Ohar batean, ENBAk azaldu du esne marka horren 2x1 eskaintza berezi bat ari dela egiten banaketa kate hori, eta horren ondorioz litro esnea prezio horretan geratzen dela. «Abeltzainek jasotzen duten prezioaren antzekoa edo txikiagoa da, eta ez dira esne kate osoaren kostuak estaltzen, Elikadura Katearen Legeak eskatzen duen bezala».

Informazio gehiago: Musu truk inork ez luke nahi lanik egin

Sindikatuak gogorarazi du orain abeltzainak azken bi urteetako galerei aurre egiten ari direla. Horrekin batera, nabarmendu du industria eta banatzaileak esnearen prezioa merkatu nahian dabiltza, eta aurreikusten dutela produkzioaren kostua asko garestituko dela lehorteen eraginez.

ENBAk datozen egunetan aurkeztuko du salaketa Eusko Jaurlaritzan, «dagozkion erabakiak har ditzan eta dagozkion ikuskapenak aktiba ditzan».


Summary: Pablo Ibarren abokatua: «Jasotako babesagatik ez balitz, Pablo exekutatuta legoke». Joe Nascimento abokatuak «benetako esperantza» dauka apelazio berriak epaiketa berriz egitea ekarriko duela, absoluzioa lortzeko helburuarekin. Ibarrek kartzelan dirau 1994tik.

Euskal Herrira etorri da Joe Nascimento Pablo Ibarren abokatua. Atzo prentsaurrekoa eman zuen Donostian, Kriminologia eta Zuzenbideko ikasleei hitzaldi bat eman aurretik, eta gaur Eusko Legebiltzarrean azaldu ditu kasuaren nondik norakoak. Bakartxo Tejeria legebiltzarreko lehendakariak hartu ditu goizean: Candido Ibar, Pablo Ibarren aita; Andres Krakenberger, Pablo Ibar Bidezko Epaiketa Elkartearen burua; eta Nascimento abokatua bera. Efe agentziak argitaratu duenez, abokatuak «benetako esperantza» dauka apelazio berriak epaiketa berriz egitea ekarriko duela, eta azaldu du bertan absoluzioa lortzeko helburua daukatela.

Joan den otsailaren 28an izan zuen auzi saioa Floridako Laugarren Barrutiko Apelazio Auzitegian, eta bizi guztiko kartzela zigorra baliogabetzeko eskatu zuen, aurrekoa «akatsez» beteta zegoela argudiatuz. Nascimentok Ibarri adierazitako laguntasunaren papera nabarmendu du: «Jasotako babesagatik ez balitz, Pablok ez zukeen azken apelazioa izango, eta Floridako estatuak dagoeneko exekutatuko zukeen, ez daukat zalantzarik».

Jakinarazi dutenez, apelazioaren kostua 200.000 dolarekoa da. Horietatik 130.000 bildu dituzte finantzaketa kolektibo bidez, eta 70.000 geratzen zaizkie oraindik. Legebiltzarreko alderdiei eskatu diete babesa adierazteko kanpainari.

Pablo Ibarrek 1994tik dirau kartzelan, ustez hiru pertsona hiltzeagatik. 16 urte eman zituen heriotzaren korridorean, 2016an auzitegi batek epaia ezeztatu arte, frogak «ahulegiak» omen zirelako. Orain antzeko zeozer gertatzea nahi du Ibarrek: epaiketa berriz egitea eta bizi guztiko zigorra baliogabetzea. Sumarioak 20.000 orritik gora dauzka dagoeneko. Ibarrek 50 urte dauzka gaur egun, ezkonduta dago eta seme-alaba bi dauzka. Orain arteko lau epaiketek ebatzi dute hark hil zituela Casimir Sucharski gaueko klub baten jabea eta Marie Rogers eta Sharon Anderson modeloak.

Epaiketa «akastuna»

Apelazio auzitegiak astean behin argitaratzen ditu bere ebazpenak, eta, Ibarren abokatuaren arabera, «edozein momentutan» edo «hil batzuetara» jakin daiteke erabakia. Hamabi arrazoi juridiko argudiatu ditu azken epaiketan –heriotza zigorretik bizi guztiko kartzela zigorrera igarotzea ekarri zuena– «akatsak» egon zirela frogatzeko. Hauexek dira akatsetako batzuk: Kamiseta batean aurkitutako DNA froga «urria» dela, hildakoekin ez zeukala loturarik eta funtsezkoa izan zen lekuko baten lekukotza «kontraesankorra» izan zela.

Abokatuaren arabera, epaiketa berriz eginez gero, «Floridako estatu osoaren indarra» izango dute aurrean. Heriotza zigorra indarrean dagoen AEBtako 29 estatuetako bat da, eta, orain dela aste batzuetatik, dagoeneko ez da beharrezkoa epaimahai osoak eskatzea; nahikoa da hamabitik zortzik eskatzen badute.


Summary: PSOEk PPrekin adostu du ‘soilik baietz da baietz’ legearen erreforma. EAJk ere babestu du sozialisten testua; EH Bilduk, ordea, kontra bozkatu du. Ezustekorik ezean, etzi onartuko dute aldaketa Espainiako Kongresuko osoko bilkuran: bortizkeriaren eta larderiaren baldintzak berreskuratuko dituzte, sexu erasoen zigorrak handitzeko.

Espainiako Kongresuko Justizia Batzordeak onartu egin du soilik baietz da baietz legea aldatzeko irizpena, eta, hortaz, erreforma etzi eztabaidatuko dute osoko bilkuran. Funtsean, PSOEk otsailean aurkeztutako lege proposamenak egingo du aurrera: kondena murrizketak saihesteko asmoz, sexu erasoen zigor tarteak zabalduko eta igoko dituzte, erasoetan bortizkeria edota larderia dagoen kasuetan. Testuak, ordea, ez dauka Berdintasun Ministerioaren eta Unidas Podemosen babesik; beraz, azken asteetako adierazpenetan aurreratu bezala, sozialistek PPrekin adostu dituzte zuzenketak, gaur eta atzo batzordean izandako eztabaidetan. EAJk ere babestu du PSOEren testua; EH Bilduk, berriz, aurka egin du.

Eztabaida handia eragin du PSOEren lege proposamenak. Sozialisten testuak ez du berreskuratu abusuen eta erasoen arteko bereizketa, baina bortizkeriaren eta larderiaren baldintzak berrezartzea ekarri du, egungo zigor tarteei mailaketa bat erantsiz; hau da, sarketarik gabeko sexu erasoen zigor handienak igoko dituzte, eta bortxaketen gutxieneko zigorrak handituko dituzte, erasoan indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea dagoenean —eta froga daitekeenean—.

Berdintasun Ministerioaren arabera, ordea, aldaketa horrek zentralitatea kentzen dio onespenari, Maria Naredo aholkulariak berriki BERRIAri azaldu dionez. Iritzi bera agertu dute hainbat aditu eta jurista feministak eta zenbait kolektibok, manifestu batean: uste dute PSOEren proposamena ez dela «eraginkorra» izango, eta onespena legearen ardatz gisa mantentzea galdegin dute. Manifestuak mila pertsona eta ehun talde baino gehiagoren babesa lortu du lehen orduetan, eta hura babestu dutenak mobilizazioetara deitzen ari dira biharko; Bilbon eta Donostian elkarretaratzeak egingo dituzte, 20:00etan, justizia jauregien aurrean.

Moldaketa txikiak

PSOEren hasierako testuari aldaketa gutxi egin dizkiote egun hauetan: PPk proposatutako «moldaketa tekniko batzuk», sozialisten arabera, ez dutenak edukian eraginik izango, ezta «onespenaren definizioan» ere. Aldaketa esanguratsuenen artean dago 16 urtetik beherako adingabeen aurkako sexu erasoak sustatzen dituzten edukiak zabaltzea ere zigortuko dutela.

PSOEko diputatu Laura Berjak adierazi du erreforma «beharrezkoa» dela, legea berez «oso ona» den arren: «[Arauak ekarritako] paradigma aldaketa blindatu egingo dugu erreforma honekin». Unidas Podemoseko diputatu Martina Velarderen ustez, ordea, «aurreko legedira» itzultzea dakar erreformak, eta, etziko osoko bilkurara begira, hausnartzeko eskatu die sozialistei, beste akordio bat erdieste aldera. Halere, aukera hori baztertu egin du PSOEko Berdintasun idazkari Andrea Fernandezek.

EH Bilduko diputatu Bel Pozuetak PSOEren jarrera kritikatu du, eta «inbestidurako blokeari bizkarra ematea» aurpegiratu dio; atzera egitea ere galdegin dio, «onespenaren paradigma salbatzeko». Antzera mintzatu da ERCko ordezkari Pilar Vallugera: erreforma «arduragabetzat» jo du, Estatuko Fiskaltza Nagusia ematekoa den instrukzioari ez itxaroteagatik. EAJk, berriz, txalotu egin du lege erreforma aurrera atera izana, zigor murrizketek eragindako «nahasmenari eta ezinegonari konponbide bat» emango diolakoan.

'Rhodes legea'

Rhodes legea deiturikoan, hau da, Haurrak Indarkeriatik Babesteko Legean zuzenketa bat egiteko ere baliatu dute Soilik baietz da baietz legearen erreforma. Izan ere, lege horren paragrafoetako batean zehazten zen adingabeen sexu askatasunaren aurkako delituek jazo eta 35 urtera preskribatzen zutela —hori zen denbora tarte zuzena—, baina, beste paragrafo batean, epe hori 18 urtekoa zela adierazten zen.

Oker hori ahal bezain laster zuzenduko zuela hitzeman zuen Espainiako Gobernuak, eta, azkenean, Unidas Podemosek, Ciudadanosek, JxCk eta Mas Paisek aurkeztutako erdibideko zuzenketa baten bidez aldatu dute, Vox ez beste alderdi guztien babesarekin.