Summary: Gobernuaren lema hartzeko asmoz aurkeztuko da bozetara Geroa Bai. EAJk, Geroa Sozialberdeak alderdiak eta Atarrabia Taldeak udal eta foru hauteskundeetarako akordioa erdietsi dute. Zerrendak osatzeko dituzte, baina Barkosek adierazi du «indartsu» dagoela.

Nafarroan, alderdi eta koalizio gehienek plazaratuak dituzte euren hautagaiak eta asmoak, baina eragile garrantzitsu bat falta zen oraindik: Geroa Bai. Koalizioa osatzen duten hiru indarrek —EAJk, Geroa Sozialberdeak alderdiak eta Atarrabia Taldeak— bozetan elkarrekin aurkezteko asmoa berretsi dute, «Nafarroa aurrerakoia sendotzeko asmoz».

2015ean, Uxue Barkosek berak zuzendutako gobernuaren lema izan zuen Geroa Baik, eta aurkezpenean nabarmendu dute egungo gehiengoa egonkortzeko funtsezko rola jokatu dutela amaitzear den legealdi honetan. Hala, Uxue Barkosek azpimarratu du zortzi urteotako ibilbidea sendotzeko «erremintarik egokiena» dela Geroa Bai.

Egungoaren antzeko jokaleku politiko batean, gehiengoak errepikatzearen alde egingo duela ziurtatu du Geroa Baik, baina argi utzi du lidergoa hartzea izango dutela helburu. Barkosek aipatu du herritarren eskuetan dagoela erabaki hori.

Zerrendak, osatzeko

Tres Reyes hotelean eman dute akordioaren berri. Han izan dira Geroa Baiko aurpegi ezagun ugari: hala nola Ana Ollo, Jose Mari Aierdi eta Mikel Irujo gobernuko kontseilariak; parlamentuko taldeko Mikel Asiain, Javi Arakama, Patxi Azkona, Ana Ansa, Isabel Aranburu eta Blanca Regulez; Iruñeko udal taldeko Javi Leoz eta Patxi Leuza, Javi Ollo Altsasuko alkatea, Jon Gondan Zizur Nagusikoa...

Barkosek zehaztu duenez, oraindik egiteko dute zerrendak osatzeko prozesua, eta, ondorioz, erabakitzeko dute nor izango den lehendakarigai eta nor Iruñeko alkategai, besteak beste. Parlamentuko zerrendaburu izango ote den galdetuta, Barkosek adierazi du «indartsu» dagoela, baina gogorarazi du erabakia barne prozesu horren emaitza izango dela. «Koalizioak hala erabakitzen badu, hark dioen eta adosten dugun tokian egoteko indar nahikoarekin nago».

Aurrera begirako erronkei dagokienez, aipatu du herritarren beharrei erantzuteko aurkezten direla bozetara, batik bat herritarrek politikarekiko eta erakundeekiko konfiantza falta duten garaiotan. Kezka azaldu du osasungintzako lehen arretaren egoerarekin eta espezialitateetarako itxaron zerrendekin, subiranotasun energetikoa aldarrikatu du, eta, horri loturik, klima aldaketaren gaia garatzeko beharra ikusi du; «euskara hizkuntza propioa izan dadin ekintza batasun bat» bultzatuko dutela ere azaldu du Geroa Baik.

Autogobernuan, «epel»

Geroa Baik esan du PSN «epel» ibili da autogobernuaren arloan, eta nabarmendu trafiko eskumenaren eskualdatzea ezin daitekeela lotu iragan legealdiko Polizien Legea garatzeko araudien atzerapenarekin. «Biak dira beharrezko eta ezinbesteko».

Unai Hualde EAJren Napar Buru Batzarreko presidentea «zorioneko» agertu da, berriz ere akordioa egin dutelako. Haren aurkezpena atzeratuz joan bada ere, Hualderen ustez «garaiz eta moldez» egin dute, bost hilabete geratzen baitira bozetarako. Hualderen irudiko, «egitaraua eta zerrendak osatzeko lanari» ekin behar diote orain. Zerrendaburuarena airean dagoenez, Hualdek aipatu du aurreko legealdian Uxue Barkos «Nafarroak izan duen lehendakaririk onena» izan zela.

Hain zuzen ere, akordioa berandu lortu ote den galdetuta, harrituta agertu da Barkos. «Berandu zergatik?». Haren hitzetan, denbora gehiago behar izan dute oraingoan, «eragile berri bat» egon delako, hark zuzendutako Geroa Sozialberdeak alderdia.


Summary: Messiren argazki batek Instagrameko 'gogokoen' errekorra gainditu du. Igandean igo zuen munduko txapelketako garaikurrarekin agertzen den argazki bat, eta 48 orduan 60 milioi erabiltzailek baino gehiagok sakatu dute atsegin dutela. Marka orain arte zuen argazkiari 57 milioi aldiz sakatu diote erabiltzaileek hiru urtean.

Lionel Messi Argentinako gizonezkoen futbol selekzioko kapitainaren argazki batek marka bat ezarri du Instagramen: 48 orduan baino gutxiagoan, sare sozial horretan erabiltzaileek gogokoen duten argazkia bihurtu da. Zehazki, 61 milioi alditan baino gehiagotan sakatu dute gogoko dutela, eta, kopuru horrekin, orain arte marka hori zuen argazkia gainditu du.

Baina zein izan du arerio Messik lehia horretan? Ez da Mbappe izan, ezta beste erdiko atzelari sendo bat edo atezain bizkor bat ere. Orain arte Instagramen argazki gogokoenaren marka zuena arrautza bat zen. Arrautza baten argazki huts bat. Arrautza baten argazki bat soilik duen kontu bat: World Record Egg du izena kontu horrek (munduko marka duen arrautza), eta gogokoen errekor horren jabe izatea beste izaterik ez du.

Arrautzaren kontua 2019ko urtarrilaren 4an sortu zuten. Garai hartan, Kylie Jenner modelo eta enpresari estatubatuarrak zuen marka: hemezortzi milioi erabiltzaileren gogoko argazki bat zuen Instagramen. Arrautzaren kontuaren helburua marka hori gainditzea zen, eta aise gainditu zuen, hiru urtean 56 milioira iristeraino.

Arrautzarekin, pertsona ospetsu batengandik gauza arrunt batera pasatu zen marka, baina orain, berriro, pertsona eta gertaera ospetsu batetara itzuli da. Hori ere laguntzarekin, ordea. Messiren argazkia 56 milioira gerturatu ahala, azken orduetan sare sozialetan ugaritu egin dira hori ere atsegin hartzeko.

Irulegiko eskua vs Maialen Lujanbio

Ez da hori Instagramen azken egunetan dagoen lehia bakarra. BERRIAk igandean Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finalaren egunean bere kontura igo zuen Maialen Lujanbioren argazkia ere beste marka bat gainditzeko zorian da: BERRIAren kontuan erabiltzaileek gehien atsegin duten argazkiarena. Bi egunetan 6.000 erabiltzailek baino gehiagok sakatu dute gogoko dutela Lujanbio txapelarekin agertzen den argazkia.

Baina, BERRIAren kontuan, erabiltzaileen argazkirik gogokoena Irulegiko Eskuarena da astearte arratsaldeko lehen orduan oraindik. Azaroaren 16an igo zuen BERRIAk Instagrameko bere kontura, eta 6.100dik gora aldiz sakatu dute erabiltzaileek gogoko dutela. Kasu horretan ere, gaindituko al du Lujanbioren txapelak Irulegiko eskua?

Ikusi gehiago: Messik eman die nahi zuten irudia


Summary: GuraSOSek salatu du Tapia «gezurretan» ari dela drainatze tutuen inguruan. «Legez kanpoko tutu» horien isuri kutsagarria «zepa zulora» doa, Joseba Belaustegi adituaren arabera. Arrizabalaga EAJko legebiltzarkidearen arabera, badago «zirkuitu itxi bat», baina «lerroburu efektistak egiteko».

«Kurba bat ez da lerro zuzen bat». GuraSOS elkarteko abokatu Joseba Belaustegik desberdintasun horretan egin du azpimarra Eusko Legebiltzarreko Ingurumen Batzordean, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek gonbidatuta. BERRIAk argiratutako drainatze tutu «klandestinoaren» argazkian tutu bat agertzen da kurbadun formarekin drainatzearen alboan, eta Arantxa Tapia Ingurumeneko sailburuak Eusko Legebiltzarrean erakutsitako argazkian beste bat azaltzen da, pieza zuzen bat. «Ez da leku bera; ez dira leku bereko argazkiak».

Tutu hori sistema estanko baten parte dela azaltzeko erabili zuen Tapiak. «Gezurretan ari da; ziria sartu nahi izan die herritarrei», salatu du Belaustegik; halaber, berretsi du drainatze tutu horrek ez lukeela zertan egon erraustegian, eta gogorarazi du fiskaltzak ikertzeko eskatu duela.

GuraSOSeko adituak esplikatu du «oso kutsagarriak» direla drainatze tutu horien isuriak, eta zepa zulora doazela. «Gori-gori dagoen zepa hori isuri kutsagarriekin batera hozten da, dioxina, furano eta metal pisutsuekin», esan du Belaustegik. Eta erantsi du jada «aski frogaturik» dagoela isuri kutsagarriak erraustegitik kanpo ateratzen direla. Nola ateratzen diren aztertu behar dela uste du.«Dudarik gabekoa» da, haren arabera, BERRIAk argiratutako argazkia «benetakoa» dela, eta «delitu bat» islatzen duela, «drainatze tutu hori ezin baita hor egon».

GuraSOS elkarteko ordezkariak behin eta berriro azaldu die batzordean batutako ordezkari politikoei Zubietako erraustegian ez dagoela «zirkuitu itxi bat», eta horrek eragiten duela, hein handi batean, «kutsadura izugarria, neurketek islatu dutenez».

EAJren erantzun gogorra

Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak aitortu du «arazo batzuk» izan direla erraustegia martxan jartzeko prozesuan; «sute bat» ere egon zela gogoratu du, eta, hutsegite horiek eragindako kutsadura isuriak direla eta, erantzuleek zigorra jaso behar dutela, baina, hortik aurrera, oso gogor egin du erraustegiaren kutsaduraren inguruan kaleratutako informazio jakin batzuen aurka, batez ere BERRIAk kaleratutako drainatze tutuaren informazioaren aurka: «Egunkari jakin batek eta kazetari jakin batek argazki bat ikusi, eta pentsatu du Niloko iturriak aurkitu dituela».

Arrizabalagaren arabera, erraustegiaren inguruan «lerroburu efektistak egiteko» erabiltzen dena da «zirkuitu itxia». BERRIAri leporatu dio drainatze tutuaren kutsadura errekara isurtzen dela argitaratu izana, baina BERRIAren informazioak tutu hori «estolderian» dagoela baizik ez du adierazten, zehaztu gabe nora doazen isuri horiek.

GuraSOSeko kideak EAJko eta PSE-EEko ordezkariei esan die ez dituztela nekatuko, eta «errespetua» eskatu die, horien aurkako hitz gogorrengatik. «Antzezpenean» ari direla esan die Arrizabalagak, «helburu bakarra» ei dutelako hasieratik: erraustegia ixtea. Alberto Alonso PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, ezbaian jarri du GuraSOSen izaera demokratikoa. «Guraso kezkatuak baizik ez gara gure seme-alaben osasuna dela eta. Ez gaituzue nekatuko. Konpondu dezagun hau, hitz egin dezagun», erantzun du elkarteko abokatu Joseba Belaustegik.


Summary: Zortzi finalistak elkarrizketatu ditu BERRIAk. Bertsolariek finalaren inguruan hausnartu dute Miren Mujika Telleria, Naroa Torralba Rodriguez, Jone Bastida Alzuru eta Andoni Imaz kazetariekin

Maialen Lujanbio Zugasti: «Goizean falta izan nituen olatuak aldean izan nituen arratsaldean» Ez zuen marka jakin bat egin nahi, finalean zortzikote horrekin kantatzearekin soilik lortua baitzuen bere helburua. Hirugarrenez jantzi zuen txapela, eta «pixkanaka» ari da pozten. Amets Arzallus Antia: «Uste dut egin dudala egin nahi nuena eta bilatzen nuena» Buruz burukorako haren izena esandakoan, minutu bateko txalo zaparrada batez erantzun zuen publikoak. Eskertuta eta aho zapore onarekin dago, finala amaierara arte jokatuta.

Aitor Mendiluze Gonzalez: «Sartu nintzen baino hobeto atera naiz, alde askotatik» Txapelketako helburu nagusiak garbi zituen: «Jendearekin egoteko modua zaintzea eta gozatzea, bertsotan nire modua erakustea, eta, batez ere, gozatzea».

Sustrai Colina Akordarrementeria: «Koska bat igotzea falta izan zitzaidala iruditzen zait» Gustura, baina ez guztiz. Zapore horrekin geratu zen Colina finalean egindako saioarekin. «Ez nintzen disgustura geratu. Uste dut momenturen batean egin nuena baino lan brillanteago bat falta izan zitzaidala».

Alaia Martin Etxebeste: «Denbora dezente pasatu nuen gaiak ekartzen» Orokorrean, nahiko gustura dago finalean egindako lanarekin, baina, oraindik «zurrunbilo» batean denez, zaila egiten zaio irakurketa argi bat egitea.

Beñat Gaztelumendi Arandia: «Sentsazioa dut ariketa guztietan utzi nuela zerbait» Orain arteko finalak «zurrunbilo bat bezala» bizi izan ditu, bertsolaritzaren barruan duten esanahiarengatik, eta halatsu gertatu zen herenegun ere.

Nerea Ibarzabal Salegi: «Pozarekin konektatu ordez, beldurrarekin konektatu dut» Kolektiboarentzat ederra, norberarentzat ez horrenbeste. Hala adierazi zuen agertokian sentitutakoa, finalaren ondorengo prentsaurrekoan.

Joanes Illarregi Marzol: «Lortu nuen gustura sentitu eta niretik pixka bat ematea» Guztiz deskonektatu gabe eta buru erdia oraindik Iruñean zuela zen finalaren biharamunean, neke fisikoa eta emozionala pilatuta, eta behar beste deskantsatu gabe. Baina, garrantzitsuena, pozik.


Summary: Gero eta zalantza handiagoak daude izurriak Txinan hildakoen kopuruaz. Agintariek jakinarazi dute zazpi pertsona besterik ez direla hil abenduaren 7an COVID-19aren aurkako neurriak arindu zituztenetik.

Txina izan da azkeneko ia hiru urteotan COVID-19ari aurre egiteko neurririk zorrotzenak hartu dituen herrialdea. Pekinek, baina, neurriak bertan behera utzi zituen joan den abenduaren 7an. Bi aste geroago, kutsatutakoen kopurua nabarmen handitu da: iturri ofizialen arabera, 2.722 kasu detektatu dituzte gaur. Hildakoei dagokienez, atzo jakinarazi zuten abenduaren 3az geroztik bi pertsona hil direla izurriagatik, eta gaur beste bost hildakoren berri eman dute. Baina aintzat hartuta beste herrialdeetan zenbat hildako eragin izan dituen COVIDak eta herrialdeak 1.400 milioi biztanle inguru dituela, gero eta zalantza handiagoak daude Txinan izurriak azken asteetan eragindako hildakoen inguruan.

Council on Foreign Relations zentroko Yanzhong Huang osasun globaleko espezialista da, eta Reuters berri agentziari adierazi dio «hildakoen kopurua [ofiziala] kaleratutakoa baino nabarmen txikiagoa» dela. Iruditzen zaio hori gerta litekeela estatuak gaitasunik ez duelako «jarraipen eraginkorra» egiteko, behin PCR test masiboen kanpaina amaitutzat emanda. Aditu horrek pentsatzen du, bide batez, datu horiek plazaratuta Pekin beharbada «ahalegin bat» egiten ari dela herritarren artean izua areagotzea «saihesteko». Sare sozialetan ere txinatar askok plazaratu dituzte zalantzak. Beste batzuen esanetan, berriz, gobernua ez da egia esaten ari. «Estatistiketan azaltzen diren datuetatik harago, badakit azken egunetan askoz ere jende gehiago hil dela», esan du erabiltzaile batek, Weibo sare sozialean.

Azaro amaieran, azkeneko hiru urteetako neurrien aurkako protestak hedatu ziren herrialde osoan, eta, horregatik, Pekinek erabaki zuen konfinamenduak bertan behera uztea. Handiak izan ziren mobilizazioak. Gobernuaren arabera, «baldintzak» betetzen ziren neurriak arintzeko.

Eta Txinako agintariek aurrera jarraitzen dute indarrean zeuden neurrietako batzuk arintzen. Garraio Ministerioak gaur jakinarazi du eskualdeen artean garraio publikoan egindako bidaietan ez dela beharrezkoa izango PCR proben emaitzak edo «osasun kode bat» erakustea.

Bide beretik, Txinako zenbait hirik, Chongquingek eta Hangzhouk kasurako, iragarri dute COVIDarekin kutsatuta egonagatik asintomatikoak direnak lanera joan daitezkeela. Hori jaso dute hango egunkariek. Hau da, pauso bat gehiago eman dute birusarekin bizitzeko bidean.

Urteberriko oporrak

Gobernuak emandako datuen arabera, azkeneko hiru urteotan 5.237 pertsona hil dira Txinan birusaren ondorioz. Hori bai, zenbait osasun aditu ohartarazten ari dira, hedabideetan, datozen hilabeteetan hildako kopurua milioi eta erdi ingurukoa izan daitekeela. Argudiatzen dute munduko herrialde populatuenean ez dutela talde immunitaterik, 2019ko abenduaz geroztik oso ohikoak izan direlako konfinamendu masiboak, eta mugikortasuna ere oso murriztuta egon delako. Horrekin lotuta, datorren urtarrilaren 21a eta 27a bitartean Urteberria ospatuko dute Txinan, eta ospakizun horretan urteko migrazio handiena gertatzen da munduan.

Bada, gainera, beste aldagai bat kutsatze kopuruan eragin dezakeena: txertaketa tasak ez dira oso handiak adindunen artean. Xinhua Txinako agentziaren arabera, 60 urtetik gorakoen %87k txertoaren dosi guztiak hartu dituzte. Baina 80 urtetik gorakoen kasuan, portzentajea nabarmen txikiagoa da: %66.


Summary: «Oso indar gutxi daukat», Marteko barrunbeen esploratzailearen agurreko mezua. Planeta gorriaren barruko aldea aztertzen aritu da 'InSight' gailua 2018. urtetik. NASAk iragarri du litekeena dela robotak azkeneko argazkia bidali izana, argindarrik gabe geratu delako.

«Oso indar gutxi daukat; beraz, litekeena da hau izatea bidali ahalko dudan azkeneko argazkia». Mezu horrekin agur esan du NASAK 2018. urtean Martera bidalitako InSight esploragailuak. Izan ere, planeta gorriko hautsak haren eguzki plakak estali ditu, eta argindarra ahitu zaio makinari. InSight-engatik ez kezkatzeko adierazi dute, ordea, haren sare sozialak daramatzatenek. «Hemen eman dudan denbora emankorra eta lasaia izan da».

«Emankorra», alajaina. Izan ere, misio zehatza zuen gailuak, eta, lortu dituen datuei esker, goitik behera aldatu dira Marteren muinaren inguruan zeuden usteak. Marteko barruko aldea hilda eta geldituta zegoela uste zen, baina Insight-ek erakutsi du lurrikarak badaudela gaur ere, eta magma etengabe mugitzen ari dela azalaren azpian.

Lau urte iraun du gailuaren esplorazioak. Iazko otsailean hasi ziren arazoak. Hautsa pilatzen joaten da Marten dauden gailuen eguzki plaketan, eta horrek Eguzkiaren argia blokeatzen du. Zientzialariek itxaropena dute Marten dabiltzan haize bolada eta zirimoletan. Horiek batzuetan hautsa pilatzen dute plaketan, baina, tarteka, pilaturikoa eramaten dute, eta, beraz, garbitzen laguntzen dute. Baina, espero baino ufada garbitzaile gutxiago gozatu ditu gailuak. Iazko otsailean, haren plakak berez ahal duten energiaren %27 baino ez ziren ekoizten ari.

Iazko maiatzean, NASAk gailua energia gutxiko moduan jarri zuen, misioarekin jarraitzeko plaketan hauts gehiegi zegoela iritzita.

Orain heldu da azken erabakia: 2022ko urte amaieran zen bukatzekoa misioaren epe ofiziala, eta ez luzatzea ebatzi dute.

Martikarak

Barneko Esplorazioa Ikerketa Sismikoak Geodesia eta Bero Garraioa esaldiaren sasiakronimo gisa osatu zuten InSight gailuaren izena. Baina insight hitzak, aldi berean, ulermen sakona edo barrukoaren pertzepzioa adierazten ditu. Izen aproposa, beraz, gailuaren misioa zein zen ikusita.

NASArena zen gailua, baina haren tresna nagusiak Europan eraiki zituzten. Tartean zen SEIS izeneko seismometroa. Marteren barrukaldearen aktibitatea atzemateaz gain, horri esker planetaren barrunbeen hiru dimentsioko modeloak lortzea zen horren eginkizuna. Beste tresnek aztertuko zuten beroa nola mugitzen den planeta gorriaren bihotzean.

Martikarak eta haien oihartzunak aztertuta, planetaren muina zerez eginda dagoen jakin ahal izan dute. Marten magma dagoela jakiteak, berriz, itxaropena piztu du han inoiz bizitza aurkitzeko. Izan ere, planeta hotzegia da, eta haren atmosfera finegia da haren azalean ura pilatzeko. Baina, barruan beroa baldin badago, litekeena da horrek aukera ematea barruan ur likidoa egoteko. Baliteke ur horretan mikrobioak bizirauteko baldintza egokiak egotea.

Beraz, duela 3.600 milioi urte Marte oso bizirik zegoen; biologikoki ez badakigu ere, bai behintzat geologikoki. Sumendiak zeuden han, eta Eguzki Sistemako sumendi sistemarik handiena sortu zuten, Tharsis Montes gunea eta Olympus Mons sumendia –Everest mendia halako hiru da–. Baina inor gutxik espero zuen ikustea gaur ere badaudela magma mugimenduak han, eta planetaren azalera aldatzen ari direla. Hori guztia InSight-ek erakutsi du.

Misioa amaitu baino egun batzuk lehenago esan du agur zundak, beraz. InSight ez da ibilgailu bat, Marten dauden Perseverance eta Curiosity bezala. Marten lur hartu zuen lekuan bertan geratu zen, mugitu gabe. Haiek plutoniozko sorgailuak dituzte, behar duten argindarra ekoizteko. Inork ezin ditu garbitu InSight-en eguzki plakak, eta luze gabe itzaliko da gailua, baina Marte eta gizateria ondo argitu ostean.


Summary: Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak Carrero Blanco gogoratu du. Francoren presidente izandakoaren biktimario izaera ezkutatzea kritikatu diote

«49 urte bete dira ETAk Francoren gobernuko presidente eta armadako almirante Luis Carrero Blanco hil zuenetik». Hori da Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak Carrero Blancoren hilketaren urteurrenaren harira atzo Twitterren zabaldutako mezua. Herritar ugarik «frankismoa zuritzea» eta estatuaren biktimak birbiktimizatzea leporatu diote zentroari. Izan ere, iazko mezuari aldaketa txiki batzuk egin arren, uko egin diote diktadurak egindako krimenen eta Carrero Blancoren arteko lotura egiteari.

Honela zioen duela urtebete zabaldutako mezuak: «Luis Carrero Blanco gobernuko presidente eta armadako almirantea oroitzen dugu, ETAk Madrilen hila, 1973ko abenduaren 20an». Beraz, iaz ez bezala, aurten Francisco Franco diktadorearekin lotu da Carrero Blanco, diktadura hitza bera ageri ez den arren. Gainera, aurten ez du Carrero Blanco «oroitu», haren hilketaren urteurrenaren berri eman baizik. Halere, ez mezu batean, ez bestean ez da adierazpenik egiten diktadurako goi kargudun gisa izandako rolaren inguruan. Hau da, biktimario izaera ezkutatzen da.

Hala txarretsi diote zentroari sare sozialetan ere. Esaterako, hala erantzun dio mezuari Xabier Mugarza Gogoan elkarteko kideak: «Esplizitatuko duzue almirantearen biktimario izaera? Argala terrorismoaren biktima gisa aitortuko duzue bere biktimario izaera esplizitatuta? Hala ez bada, nik, behintzat, ezin zaituztet serio hartu». «Ea noiz gogoratzen zareten Carrero Blancoren eta frankismoaren biktimez», dio beste txiolari batek.

Foro Sozial Iraunkorrak ere egin du indar afera honetan. Abuztuan, gutun bat bidali zion zentroko zuzendari Florencio Dominguezi, «estatuaren biktimen birbiktimizazio larriak» eragotzi zitzan. Kasu hartan, Meliton Manzanasen eta Clement Perreten hilketak izan zituen hizpide Foro Sozialak.

Lehena «Frantziako industrial» gisa aipatu izan du sare sozialetan, gerra zikinean izan zuen garrantzia aipatu gabe. Perret zenbait hilketarekin erlazionatu izan dute, eta epailearen aurretik ere igaro zen, baina inoiz ez zuten zigortu. Manzanasen kasuan, berriz, inspektore soil gisa gogoratu zuten, frankismo garaiko indarkerian izan zuen erantzukizuna eta dozenaka atxiloturi egin zizkien torturak aipatu gabe.


Summary: Arma gehiago Iruñeko udaltzainentzat: taser pistolak erabiliko dituzte gaurtik. Iruñeko Udaleko Hiri Segurtasuneko arduradunek esan dute «erabat seguruak» direla, eta «bortxaren erabilera progresiboa beharrezkoa denean» erabiliko dituztela

Gaurtik, zauritzeko gaitasun handiagoa izanen du Iruñeko Udaltzaingoak: taser pistolak erabiliko dituzte zenbait poliziak, Iruñeko Udaleko Hiri Segurtasuneko alorrak jakinarazi duenez. Navarra Sumako arduradunek ez dute «pistola» hitza erabili; aitzitik, esan dute «belaunaldi berriko gailu adimendun eta ez-hilgarriak» direla, eta kamera pertsonal bat ere konektatuta izanen dutela une oro.

Hiri Segurtasuneko buruek azaldu dutenez, «udaltzainen eguneroko lanaren osagarri» izanen dira taser pistolak. Segurtasunean azpimarra egin dute: «Gradualki handitu edo txikitu daiteke tresna horren intentsitatea, pertsonen ezaugarri fisikoen arabera; hortaz, segurua da erabat».

Pistola horiek erabili ahal izateko, «formakuntza ikastaro bat» egin beharko dute poliziek. Hori egiteak urtebeteko baimena emanen die, arma elektrikoak erabili ahal izateko. Protokolo bat ere ondu du Iruñeko Udaltzaingoak, taser pistolak erabiltzeko: gailua daramaten polizia guztiek patruilatzen ibili beharko dute, eta hiriko sektore guztietan sakabanatuko dituzte. Pistola ateratzean, kamera pertsonalak piztuko dira automatikoki, gertatzen dena grabatzeko.

Poliziaren gehiegikeriak hizpide

Iruñeko Udaltzaingoak arma elektriko berriak aurkezten zituen bitartean, Poliziaren gehiegikeriak eta opakutasuna hizpide izan dituzte Nafarroako Parlamentuan. Bertan, Espainiako Estatuko polizien kontrolerako mekanismoak eta gardentasuna izeneko txostena aurkeztu du Iridia elkarteko kide Anais Franquesak. Ekintzaile eta abokatuak gogorarazi du legeek «mugak» ezartzen dizkietela mundu osoko poliziei, indarkeria era arbitrarioan erabili ez dezaten, baina gaineratu du sarritan «inpunitatea» nagusitzen dela, «gehiegikeria asko ez direlako ikertzen, ezta epaitzen ere, eta, hortaz, delitugileek ez dutelako zigorrik jasotzen». Zehazki, polizia askoren identifikaziorik eza, tortura kasuak eta arrazaren araberako identifikazioak aipatu ditu Iridiako kideak. Franquesak azpimarratu du poliziaren kontrolerako barne mekanismoak ez direla eraginkorrak, eta salatu du prozedurak ez direla publikoak.


Summary: Lanpostuak berma ditzala exijitu diote sindikatuek Siemens Gamesari. Iruñean, gaur bertan dute enplegu mahaiaren azken bilkura zuzendaritzarekin, eta oraindik ez dago akordiorik. Langileek ez dute kaleratzerik onartuko.

«Ez dugu kaleratze traumatikorik onartuko. Ez gaur, ez eta etorkizunean ere». Hitzok zuzendu zizkien ELAko Pablo Vitalek Siemens Gamesaren Sarrigurengo egoitzaren kanpoaldean (Eguesibar, Nafarroa) atzo elkarretaratu ziren langileei eta eraikin barruan ziren buruzagiei.

Izan ere, Siemens Gamesako zuzendari nagusiak egoitzan izan ziren gaurko bilera prestatzeko asmoz. Langileek ozen aldarrikatu zuten enpleguak berma daitezela nahi dutela. Hori izan zen ELA, CCOO eta UGT sindikatuek deitutako kontzentrazioaren mezu nagusia. «Gaur-gaurkoz zuzendaritzak ez digu bermatzen prozesu honen amaieran kaleratzerik egongo ez denik, eta etorkizunera begira ez digu egonkortasunik ziurtatu nahi».

Sindikatuek «lehentasunezkotzat» jotzen dituzte bi aldarrikapen horiek. Pablo Vitalek nabarmendu zuenez, zuzendaritzaren «teilatu gainean» dago pilota.

Irailaren 29an, Siemens Gamesak iragarri zuen Euskal Herrian eta Espainian 475 lanpostu kenduko zituela. Horietatik 352 Zamudioko egoitza nagusian (Bizkaia), Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan eta Madrilen izango dira. Egoera hori aztertzeko orain arte izan dituzten enplegu mahaiaren bileretan, zuzendaritzak ez du argitu kaleratze horiek non egin asmo dituen.

Prozesu horren barruan gaur izango dute azken bilera. 10:30ean da hastekoa, eta lantoki guztietako ordezkariak izango dira bertan. Baliteke bilkurak luze jotzea, eta, akordiorik izan ezean, litekeena da Siemens Gamesak erregulazio espedientea aurkeztea.

Aurten, Siemens Energy Groupek Siemens Gamesaren akzioen %100 erosteko eskaintza publikoa egin du, eta CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak oniritzia eman zien haren baldintzei azaroaren hasieran.

Elkarretaratzean gogora ekarri zutenez, Siemens Energyk kaleratze gehiago egiteko mehatxua plazaratu zuen agiri horretan: «Siemens Gamesaren negozio ataletako lanpostuen inguruan, langilerian beste doikuntza bat egiteko aukera aztertuko da, eta langileen baldintzak aldatzea aurreikusten da».

Konpromiso irmoa Horri gaineratuz gero aurreko urteetan lantokiak itxi direla eta kaleratze gehiago egin direla, langileak haserre eta kezkatuta daude etorkizunaren inguruan: «Egonkortasuna enpleguan, aski da!», zioen kartelak. «Hori al da langileei proposatzen digutena? Baldintzak eta lanpostuak etengabe murriztea besterik ez al dute proposatzen?».

Horregatik, gaurko bilkuran enpresak «konpromiso ukigarri bat» hartzea exijituko dute. «Nahi dugu paperean argi gera dadila etorkizuneko berme hori. Beste batzuetan konpromiso hori lausoa izan da, eta ondorioz ez zen bete. Paper errea zen». Funtsean nahi dutena da kaleratzerik ez egotea: «Enpresan jarraitu nahi duen inor ez kaleratzea, alegia», zehaztu du Pablo Vitalek.

Gobernuei mezua Iragan asteetan, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Jochen Eickholt Siemens Gamesako kontseilari ordezkariarekin bildu izan dira egoera aztertzeko. Nafarroako Gobernuak kezka azaldu du publikoki. Azaroaren 24an izandako bileran «Nafarroako langileekiko konpromisoa» hartzeko eskatu zion Eickholti.

Alta, elkarretaratzean gogorarazi zutenez, administrazio publikoek «gehiago» egin dezakete. «Ez zarete ari gutxienekoa egiten eta milaka lanpostu defenditzen. Hirugarren mailako rola jokatzen ari zarete, eta denbora agortzen ari da, egoera larria baita. Ontzat jotzen dituzue zuzendaritzak emandako lasaitasun mezuak, eta sektorean erreferentziazkoa izan den konpainia bat desegitea uzten ari zarete». Egoeraren aurrean jarrera irmoagoa hartzeko eskatu die Pablo Vitalek gobernuei.


Summary: Amazonek saltzaileen datu pribatuak ez erabiltzea adostu du Europako Batzordearekin. Merkatuko nagusitasunaz baliatu izana eta lehiakortasun araudiaren aurka egin izana aitortu du Amazonek. Milaka milioi euroko isuna saihestu du akordioari esker.

Amazonek aitortu egin du Europako online salmenten merkatuan duen nagusitasunaz baliatu dela, baita lehiakortasun araudiaren aurka egin duela ere. Europako Batzordea 2019ko uztailean hasi zen AEBetako enpresa teknologikoa ikertzen, Amazonen plataforma erabiltzen duten saltzaileen datu pribatuak enpresak nola erabiltzen zituen ikertzeko. Hala, bi aldeek akordio bat lortu dute: Amazonek ez du isunik jasoko, baina bere plataforman komertzializatzen duten saltzaileen datu pribatuak erabiltzeari utzi beharko dio.

Margarethe Vestager Europako lehiakortasun komisarioak atzo iragarri zuen akordioa. «Amazonek hainbat portaera komertzial aldatu beharko ditu. Aldaketa horiek konpetentziako txikizkarien eta banatzaile independenteen mesederako izango dira, baita kontsumitzaileen mesederako ere», adierazi du Vestagerrek.

Akordioari esker, Amazonek milaka milioi euroko isun bat saihestu du; zehazki, enpresak mundu osoan egindako negozio bolumenaren %10 balio zuen isuna jaso behar zuen. Joan den urtean Italiak 1.128 milioi euro ordaintzera zigortu zuen Amazon, nagusitasunaz baliatzeagatik.

Akordioa sinatu ostean, hainbat neurri hartu beharko ditu Jeff Bezosen enpresak. Lehenik eta behin, saltzaileen eta banatzaileen arteko komunikazioa erraztu beharko du Amazonek, baita banatzaile independenteei erosleekin zuzenean komunikatzeko baliabideak eman ere, datuen babes araudiak errespetatuz; izan ere, banatzaile independenteek ezin dute zuzenean erosleekin hitz egin. Banatzaileen datu babesa ere hobetu beharko du. Azkenik, kexak jartzeko sistema zentralizatu bat sortu beharko du plataformak.

Lehiakortasunari dagokionez, Amazonen saltzen duten komertzializatzaileen datu pribatuak erabiltzeari utzi beharko dio. Bestalde, Buy Box eskaintza programan saltzaile guztiek tratu bera izan beharko dute sailkapeneko posizionamendua egitean. Azkenik, Prime zerbitzuan saltzaileek bidalketak egiteko logistika zerbitzuak nahi duten moduan egiteko aukera izan beharko dute.

AEBetako enpresa teknologiko handiek (Google, Amazon, Meta...) hainbat epaiketa izan dituzte Europan, eta atzo sinatutako akordioak komunitateko merkatuan aritzeko arauak ezarriko ditu etorkizunerako.

Bi ikerketa

Bruselak bi ikerketa egin ditu azken urteetan Amazonen jardunari eta arau hausteei buruz. Lehena 2019ko uztailean hasi zuen, enpresak plataforma erabiltzen duten saltzaileen datu pribatuekin zer egiten zuen jakiteko. Hala, ebatzi zuen Frantzian eta Alemanian Amazonek merkatuan duen nagusitasuna baliatzen zuela, beste saltzaileei kalte eginez. Handik hilabete batzuetara, Bruselak ohartarazi zuen Amazonek datu horiek bere negozioa hobetzeko erabiltzen zituela, lehiakortasunaren araudiaren aurka eginez. 2019ko azaroan hasi zuen bigarrena, eta Batzordeak adierazi zuen Amazonek bere nagusitasuna baliatu zuela Espainian, Frantzian eta Alemanian.


Summary: Euskal Selekzioa Txileri gailendu zaio, serio jokatuta. Nerea Eizagirrek, Amaiur Sarriegik eta Ane Miren Martinez de Lahidalgak sartu dituzte euskal selekzioaren hiru golak. Giroa ez da falta izan, baina zale gutxi bildu dira Mendizorrotzan.

Euskal selekzioak beste behin erakutsi du partida eta txapelketa ofizialak jokatzeko aukera izanez gero kontuan hartzeko moduko selekzioa izango litzatekeela. 3-0 gailendu zaio Txileri, partida lehiakor eta serio bat jokatuz, konplexurik gabe. Joko aldetik partida txukuna egin du, eta hasieratik joan da partidaren bila.

Golegileak Nerea Eizagirre, Amaiur Sarriegi eta Ane Miren Martinez de Lahidalga izan dira. Realeko bi jokalariak aseezinak dira aurkariaren ate aurrean, eta gaurkoan beste behin erakutsi dute hori. Oraingoan, selekzioaren elastikoarekin. Etxean aritu da Alaveseko aurrelaria, eta hark ere utzi nahi izan du bere arrastoa partidan. Harmailetan giroa izan da. Jokalariei ez zaizkie animoak falta izan. Baina zale gutxi bildu dira. Egunak, orduak eta euriak ez dute asko lagundu horretan.

Ez da nolanahiko aurkaria euskal selekzioak aurrean izan duena. Txile bi aldiz izan da txapeldunorde Amerikako Kopan, eta 2019an lehen aldiz aritu zen Munduko Kopan. Hain zuzen ere, datorren urtean bigarrenez egoteko aukera izango du, baldin eta aurretik kanporaketa bat gainditzen badu. Kanporaketa horretan Senegal edo Haiti izango du aurkari. Euskal selekzioak argi erakutsi ditu bere asmoak lehen minutuetatik: baloiaren jabetza eduki nahi izan du, eta, hortik abiatuta, jokoaren ekimena. Partidako lehen aukera selekzioarena izan da. Leire Bañosek area ingurutik jaurti du, baina kanpora joan zaio baloia. Txilek apenas eutsi dio baloiari. Lehen minutuetan euskal selekzioa hegaletatik saiatu da batez ere min egiten, Cecilia Marcosen eta Marta San Adrianen sakontasuna baliatuz. Gainera, Amaiur Sarriegi eta Nerea Eizagirre lerro artean agertu direnean, beste argitasun bat eman diote erasoko jokoari.

Txilek ez du estutu euskal selekzioaren baloi irteera, baizik eta zelai erdira iritsi aurretik hasi du defentsako lana. Hortik atzera ondo jarrita egon da, eta Juanjo Arregiren jokalariei kosta egin zaie zuloak topatzea. Horren aurrean, geldikako jokaldiak dira egokienak, aurkariaren defentsa apurtzeko. Gertu izan du horretarako aukera Ione Ibañezek. Nerea Eizagirrek bikain jaurti du falta bat, eta Eibarreko jokalariak kanpora bidali du baloia buruz, ia gol arrastoan zegoela.

Euskal selekzioa hobeto aritu da, gauzak Txilek baino argiago edukita. Hala, 40. minutuan saria jaso du. Nerea Eizagirrek gola sartu du. Area ertzean jokaldi ona lotu dute Marta San Adrianek eta Nerea Eizagirrek, eta Realeko kapitainak gol polita sartu du, Txileko atezain Ryann Torreroren hanken artean baloia sareratuz. Bigun ibili dira atzelariak jokaldi horretan.

Nerea Eizagirrek abantaila handitzeko abagunea izan du gero, ohikoak dituen urrutiko jaurtiketa horietako batean. Baina baloia zutoinera joan da. Bigarren zatian estutzen hasi da euskal selekzioa. Amaiur Sarriegi eta Nerea Eizagarre buruko min izan dira txiletarrentzat. Zerbait aldatu asmoz, Txile joko zuzenagoa jokatzen hasi da, baloi luzeen bidez. Baina euskal selekzioa serio aritu da defentsako lanean, eta ondo eutsi die aurkariaren ekinaldiei. Txilek eduki du gero jokoaren ekimena. Baina euskal selekzioak erakutsi du bigarren gola nahi zuela. Amaiur Sarriegik aukera aparta izan du gola sartzeko. Ondo jaso du Patricia Zugastik emandako pasea, eta Txileko atezainari ondo egin dio izkin. Errematea, ordea, atepetik atera dute Txileko atzelariek. Baina hurrengo jokaldian akatsa egin dute bisitariek baloia ateratzean. Baloia Nerea Navadok berreskuratu du, eta hark jarritako baloia bultzatu besterik ez du egin behar izan Amaiurrek bigarren zutoinean. Hala, aurreko jokaldiko arantza kendu ahal izan du. Nagusi izaten segitu du euskal selekzioak, baloia zuenean Txilek baino biziago eta hobeto mugitu du, eta, partida biribiltzeko, hirugarren gola sartu du kontraerasoan.

Horrek erabakita utzi du partida.


Athleticek ez du huts egin

Summary: Athleticek ez du huts egin. Nahi baino gehiago kostatu bazaio ere, 0-1 irabazi dio Sestao Riverri, Las Llanasen.

Munduko Koparen ostean, ikusmina zegoen zer gorputzaldirekin iritsiko ote ziren Lehenengo Mailako taldeak Espainiako Kopako kanporaketara. Ez da izan Athleticen partidarik onena, baina, erritmo falta nabaritu bazaio ere, 0-1 irabazi dio Sestao Riverri. 2. RFEF mailan dagoen talde horrek oso partida gogorra proposatu du, eta gogotik egin behar izan du lan Athleticek Sestaoko taldea kanporatzeko. Lepo bete da Las Llanas, eta euripean izan bada ere, futbol festa ikusi dute han bildu diren 4.500 zale inguruek.

Lehen minutuetan, partida gorabeheratsua izan da. Bi taldeak eraso azkarrak egiten saiatu dira, eta aurkariaren ate ingurura hurbiltzea lortu dute. Arrisku handiegirik gabe, ordea. Hala ere, presioaren bitartez baloi ugari lapurtu ditu Sestaok Athleticen zelaian, eta lehen gola sartzeko ahaleginak egin ditu. 10. minutuan izan du lehen aukera etxeko taldeak. Kepa Uriarteren banakako jokaldia Aritz Huetek errematatu du, baina Julen Agirrezabalaren erantzuna bikaina izan da.

Sestaok gora egin du lehen aukeraren ostean, eta, zaleen bultzada aprobetxatuz, golaren bila joan da etxeko taldea. Zelai erdian konbinazio azkarrak egitea lortu dute Aitor Calleren jokalariek, baina area ingurura iristerakoan oso modu zuzenean jokatu dute, erdiraketak eta area kanpotik egindako saiakerak eginez.

Lehen hamabost minutu horietan, gehiago izan da Sestao, baina, pixkanaka ,Athleticek baloiaren jabetza eskuratu du, eta, lehen ordu laurdena igaro ostean, atzetik irten ezinda aritu da Sestao. Hegaletatik eraman du erasoa Athleticek, Nico Williamsekin eta Gorka Guruzetarekin. 31. minutuan iritsi da talde zuri-gorriaren gola. Oier Zarragak erdiraketa bikaina egin du geldikako jokaldi batean, eta, atzetik etorrita, Raul Garciak sarera bidali du baloia. Falta horretan bertan min hartu du Guruzetak, eta 40. minutuan Iñaki Williamsekin ordezkatu du Ernesto Valverdek. Bost minutu horietan, Athletic bigarrena egiten ahalegindu da, baina ez du lortu.

Bigarren zatia lehenengoa bezala hasi da. Sestao sendo zelairatu da, eta gertu izan du gola 49. minutuan: Gorka Garaik area barruan jaso du baloia, eta atzera egin du pasea. Baloi horren esperoan zegoen Leandro Martinezek, ordea, kanpora bidali du baloia, gutxigatik. Berehala iritsi da Athleticen erantzuna. Iñaki Williamsek abiadura baliatu du Sestaoko atzelariak atzean uzteko, eta jaurtiketa bortitza kornerrera bidali du Ivan Crespok.

Aldaketekin partida mugitzen ahalegindu da Sestao, eta horrek kontraerasoan ateratzea ahalbidetu dio Athletici. Bi taldeek izan dituzte golak sartzeko zenbait aukera, baina markagailua ez da mugitu. 0-1 amaitu da neurketa, eta Athletic datorren ostiralean Las Rozasen egingo den zozketan izango da.

Mallorca nagusi Galen Real Unionek Mallorca hartu du etxean, Lehenengo Mailako taldea. Zuri-beltzak amesten jarraitzeko intentzioarekin zelairatu dira zaleen aurrean, baina Javier Vasco Aguirreren taldea hasi eta buka nagusitu da. Dani Rodriguezek egin du bisitarien gola. David Movillarenek ahalegina egin dute partida berdintzeko, baina ez da golik iritsi.

Bihar beste bost euskal talde arituko dira Espainiako Kopan: Reala, Osasuna, Eibar, Alaves eta Arenas.


Summary: Bizkaibuseko bost enpresa azpikontratatuetako lauk greba eguna dute gaur. Lanuzteak hainbat zonatako zerbitzuetan du eragina: Ezkerraldea, Meatzaldea, Txorierri, Enkarterri, Busturia Lea-Artibai eta Mungialdea. Manifestazioa egin dute Bilbon.

Aterabiderik gabe segitzen du Bizkaibuseko lan gatazkak, aspaldi ez baita urratsik egin enpresa azpikontratatuen hitzarmena berritzeko prozesuan. Protestan diren langileek arnasa nahi dute behingoz, eta, hori erdiesteko, lanuztea egiten ari dira gaur goizean goizetik. 24 orduz, greban izanen dira Bizkaibusek azpikontratatuak dituen bost enpresetako lautan, eta, beraz, hutsune handiak espero dira horien zerbitzuetan. Ezkerraldea, Meatzaldea, Txorierri, Enkarterri, Busturia Lea-Artibai eta Mungialdea zonetan sumatuko dira trabak. Sindikatuek ez dute zoriz aukeratu gaurko eguna: San Tomas eguna ospatzen ari dira milaka herritar. Hala, baliteke korapilo handiak sortzea errepidean.

Zehazki, sindikatuek Ezkerraldea Meatzaldea Bizkaibus (EMB), Busturia Lea-Artibai, Vectalia Txorierri eta Vectalia Enkarterri enpresetan deitu dute lana uztera. Avanza Durangaldea enpresari dagokion zerbitzuetan baizik ez da ohi bezala jardunen gaur –enpresa horrek jadanik lortua du akordioa–.

Lanuztea ez ezik, manifestazioa ere egin dute gaur Bizkaibuseko auziaren harira. Vectalia Txorierri eta Vectalia Enkarterri enpresetako grebalariak Bizkaiko Diputazioaren egoitzaren parean bildu dira, 10:30ean.


Summary: Ilara luzeak Bilbon Sibari Republic-en produktuak lortzeko. Serum famatuaren stock-a hautsi ondoren, Sibari Republic goi mailako kosmetika marka euskaldunak Bilboko eta Donostiako dendetan %50eko promozioa luzatzea erabaki du.

Badira hiru aste Sibari Republic-ek bere dendak zabaldu zituela. Harrezkeroztik, produktua erostera etorri direnen ilara luzeak ikusi ditugu bai Bilbon eta baita Donostian ere. Hainbeste pertsonak erosi dute dendetan, beste behin markari bere serum famatua agortu baitzaio. Hori dela eta, marka euskaldunak bere promozioa abenduaren 24ra arte luzatzea erabaki du, jendea hura gabe gelditu ez dadin.

Poltsa urdin asko ikusi ditugu Bilbo, Donostia eta Gasteizen barrena. Eta horien barruan? Sibari Republic-en goi mailako produktu kosmetikoak. Marka euskaldunak, bere serum famatuari esker, izugarrizko arrakasta izan du hiru hiriburuetan: «Eduki ditugun jende ilarak erronka berri bat izan dira talde guztiarentzat. Larunbat goizean, agortu egin ziren serumak, eta jende asko gelditu zen hori erosi gabe; horregatik, %50eko promozioa abenduaren 17an amaitzen zen arren, 24ra arte luzatzea erabaki dugu», dio Itziar Beitiak, markaren arduradunak.

Beitiak azaldu digunez, azken egunetan serum gehiago fabrikatu behar izan dute eskaerei aurre egin ahal izateko. «Larunbat eguerdian agortuta egon arren, jende pila batek jarraitzen zuen seruma eskatzen. Hori dela eta, lanaldi bereziak sartu behar izan ditugu gehiago sortu eta astelehenean bertan Euskadiko denda guztiak hornitzeko».

Sibari Republic goi mailako kosmetika markako seruma bilatuenetariko bat da bere eraginkortasun handiagatik. SIBARI REPUBLIC

Ageriko emaitzak

Sibari Republic-en produktuen emaitzak ikusita, ez da harritzekoa dendetan jendea pilatu izana. Serumak eta beste produktu guztiek merkatuko kosmetikoak baino askoz ere azkarrago jarduten dute, larruazalean emaitza nabariak denbora laburrean erakutsiz. Raul Perez markaren zuzendari zientifikoak kontatu digunez, taldearentzat ezinbestekoa da produktuen eraginkortasuna egiaztatzea: laborategi independenteek egindako azterketak baliatzen ditugu gure produktuen kalitatea eta eraginkortasuna bermatzeko. Hala, produktu bakoitzak nola eta zenbat denboran funtzionatzen duen neurtu dezakegu. Esaterako, Serum Origin-en kasuan, frogatu da gai dela 28 egunean zimurren %58 murrizteko, dioenez.

Sibari Republic-en produktu guztiak Arabako Parke Teknologikoan duten fabrikan bertan sortzen dira. Perezek azaldu digunez, formula eraginkorrak sortu ahal izateko, prozesua kontrolpean izatea funtsezkoa da: «Aktibo bakoitzaren propietateak babesten dituen fabrikazio prozesu bat sortu dugu. Prozesu guztia guk geuk egiten dugu laborategian, formulaziotik, ontziratzera arte. Horrela, aktibo bakoitza zaintzean gain, horien eraginkortasuna maximizatzea lortzen dugu».

Gabonetan, etxeko produktuak

Euskal marka honek urteak daramatza azido hialuronikoaren inguruko ikerketak egiten. Jakintza horri guztiari esker, larruazala zaintzeko bi kolekzio sortu ditu, bi beharrizan nagusiri erantzuteko: irmotasuna berreskuratzea eta zimurrak betetzea.

Orain, gainera, edukitzen ari den arrakasta dela eta, bere promozioa 24ra arte luzatzea erabaki dute. Serum Origin da gehien saltzen den produktua oraindik ere, baina jendeak oso ondo hartu du atera berri dugun kolekzioa. Orain, gainera, bi kolekzioak probatzeko aukera paregabea dago, biak baitaude %30eko eta %50eko deskontuekin.

Aurki itzazu haien produktu guztiak Euskadin zabalik dituzten hiru dendetan. Dendetako ordutegia 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara izango da, 24an izan ezik. Gabon bezperan, goizeko ordutegian baino ez du zabalduko.


Summary: Peruko Kongresuak bozak 2024ko apirilera aurreratzea onartu du. Boluartek nabarmendu du bera buru duen gobernua «trantsiziokoa» dela. Ezkerrak eskatu du prozesu konstituziogile baterako kontsulta bat bultzatzeko.

Hauteskundeak 2024ko apirilera aurreratzeko lege proiektu bat onartu du Peruko Kongresuak goizaldean. 93 diputatuk Konstituzioaren Batzordeak aurkeztutako testuaren alde bozkatu dute, 30ek kontra, eta bat abstenitu egin da. Dina Boluarte herrialdeko presidentea bozak aurreratzearen aldekoa da. Berez, 2026ra arte goberna dezake, orduan amaitzen baitzen Pedro Castillo kargugabetuak iazko uztailen hasitako agintaldia. Joan den ostiralean, hauteskundeak 2023ko abenduan egitea baztertu zuen ganberak.

Ikusi gehiago: Atxilotu egin dute Castillo, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri ostean

Duela bi aste piztutako krisi politikoak eragindako protestetan 26 pertsona hil dira. Manifestariek eskatzen dute Kongresuaren jarduna bertan behera geratu dadila, eta hauteskundeak berriro egin ditzatela. Gobernuak argudiatu du, ordea, denbora behar duela bozetara bermeekin deitzeko erreformak onartzeko. Boluartek Kongresuko saioan nabarmendu du «trantsiziokoa» dela bera buru duen gobernua, eta ez duela 2026ra arte gobernatuko, «herritarren borondatea modu ahalik eta zabalenean» interpretatu duelako. Herritarren %83 hauteskundeak 2026aren aurretik egitearen aldekoak dira, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak joan den astean argitaratutako inkesta baten arabera.

Gobernuaren arrazoiak gorabehera, ezkerreko diputatuek eskatu dute planteatutako erreformen artean bildu dezatela prozesu konstituziogile baten deialdiari buruzko kontsulta bat. Eskuineko sektoreak, aldiz, proposamen horren aurka agertu izan dira.

Ikusi gehiago: Bozak «aitzakiarik gabe» aurreratzera deitu du Boluartek Kongresua

Protestarik handienak herrialdearen hegoaldean egin dituzte. Boliviarekin eta Txilerekin muga egiten du han Peruk, eta Boliviako Gobernuak jakinarazi du, hain justu, muga ireki duela Desaguaderon. Itxita egon da Castilloren aldekoek ezarritako blokeoaren ondorioz.


Summary: EAJk Espainiako Gobernuari eskatu dio hizkuntzaren ekonomia berriaren ESEPEan euskarari lekua egiteko. Programaren 1.100 milioi euroetatik euskarara bi baino ez direla bideratuko salatu du Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak. Aurreratu du ez dutela babestuko diru saila handitu ezean.

EAJk ez du babestuko hizkuntzaren ekonomia berriaren ESEPEa, baldin eta Espainiako Gobernuak ez badie horretan aurrekontuaren zati handiagoa ematen gaztelera ez gainerako hizkuntzei, EAJk Espainiako Kongresuan duen eledun Aitor Estebanek adierazi duenaren arabera. "ESEPE hau bidegabea da. Ez duzue inolako akordiorik egin ez Eusko Jaurlaritzarekin eta ez Euskaltzaindiarekin. Eskatzen dizuegu eredua aldatzeko eta hizkuntza guztietarako balioko duen zerbait garatzeko", adierazi die Espainiako Gobernuko ordezkariei; bereziki, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroari.

Europako Batasuneko Next Generation funtsak banatzeko Madrilek garatutako programak dira ESEPE edo ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak. Horietako bat hizkuntzara bideratu du Espainiako Gobernuak. "ESEPE hau gazteleraren eta hizkuntza koofizialen potentzialtasuna aprobetxatzeko aukera moduan planteatu da hazkunde ekonomikorako eta nazioarteko lehiakortasunerako, adimen artifiziala, itzulpena, irakaskuntza, dibulgazio kulturala, ikus-entzunezko ekoizpena, ikerketa, zientzia eta beste eremu batzuetan". EAJk, ordea, salatu du plan horretarako 1.100 milioi euroetatik 30 baino ez direla gaztelera ez gainerako hizkuntza koofizialentzat, eta bi baino ez euskararentzat.

Estebanek adierazi du «euren egunerokoa euskaraz egiten dutenek» eskubidea dutela ESEPEaren funtsak jasotzeko. Era berean, programa horren asmoa gaztelera indartzea dela kritikatu du. Hala erakusten du programaren izenak berak, haren arabera, hizkuntzei ez baizik hizkuntzari egiten baitio erreferentzia, "singularrean". "ESEPEaren ardatz sektorialak hartuz gero, ez da beste hizkuntzez hitz egiten", salatu du, eta galdetu: «Nork behar du laguntza gehiago: gaztelerak, munduan 600 milioi pertsonak hitz egiten duten hizkuntza horrek, edo euskarak, zeina hamarkadetan eskolatik kanpo egon baita eta minorizatua izan baita?".


Summary: Amazoneko eta ehungintzako langileek greba egingo dute Gabonen aurretik. Abenduaren 22an eta 23an egingo dituzte grebak, Trapagarango (Bizkaia) Amazonen lantegian eta Gipuzkoako ehungintza sektorean.

LAB sindikatuak deituta, Trapagarango Amazonen zentro logistikoko langileek greba egingo dute bihar eta etzi, azaroaren 28an egin moduan. ELA sindikatua ere deialdira batu da, eta Olentzero iritsi aurretik fardelak banatzeari utziko diote. Lan baldintzak hobetzeko negoziazioarekin hastera behartu nahi dute enpresa; Trapagarango zentro logistikoan hitzarmen propioa aldarrikatzen dute langileek. Azaroaren 28an ere greba egin zuten, cyber monday egunean, eta 20.000 fardel geratu ziren banatu gabe, LABen arabera.

Gaur egun, Amazonen lantegian Bizkaiko garraio hitzarmena aplikatzen da, eta, LABen arabera, ez da egokitzen Trapagarango «lan ezaugarrietara». Hobekuntzak nahi dituzte soldatetan, txandetan, lanaldietan eta lan mailetan. Bestalde, Amazonen zentroarentzat banaketa lanak egiten dituzten langile azpikontratatuen subrogazioa ere eskatzen dute; izan ere, haiei Espainiako mezularitza hitzarmena aplikatzen zaie.

Gipuzkoako ehungintzako langileek ere greba egingo dute bihar eta etzi. Zazpigarren eta zortzigarren greba egunak dituzte, eta hitzarmenean «kalitatezko edukiak» sartzea nahi dute. Azaroaren 25ean ere greba egin zuten, black friday egunean. Eskaeren artean, soldata KPIaren arabera igotzea eta sektoreko partzialtasuna amaitzea daude.


Summary: Haydee Gastelu hil da, Maiatzeko Plazako Amen fundatzaileetako bat. Maiatzeko Plazako Amen lehen elkarretaratzean izan zen. Zortzi hilabete lehenago desagertu zen haren semea; 25 urte beranduago jakin zuten Fatimako sarraskian hil zutela.

1977ko apirilaren 30a, osteguna. Egun hartan, Videlaren diktadurapean (1976-1983) desagertutakoen hainbat ama elkartu ziren Buenos Airesko Maiatzeko Plazan. Han zen Haydee Gastelu; hura izan zen Maiatzeko Plazen Amen Elkarteko fundatzaileetako bat. Argentinako Giza Eskubideen Idazkaritzak haren heriotzaren berri eman du. «Erresistentziaren, memoriaren eta borrokaren eredua». Hebe de Bonafini elkarteko presidentea «etxez aldatu» eta hilabetera zendu da Gastelu.

Maiatzeko Plazako Amen lehen elkarretaratzea baino zortzi hilabete lehenago desagertu zen haren seme Horacio, 1976ko abuztuaren 20an. 25 urtez izan zen haren atzetik, jakin arte Fatimako sarraskian hil ziotela semea. Hain zuzen, abuztuko egun hartan 30 gorpu agertu ziren Fatima herrian. Lehendabizi bost biktima identifikatu zituzten, eta urte asko igaro arte ez zuten lortu beste hamasei identifikatzea; tartean, Horacio.

«Haren hilotza berreskuratzeak ekarri zizun bake eta zorion apur bat», adierazi du Maiatzeko Plazako Amen Elkarteak. «Zure bihotz handiak ama askoren eta askoren lagun egin zintuen», gehitu du.

Amak Maiatzeko Plazan elkartzen hasi ziren, seme-alabak etxean bizirik nahi zituztela aldarrikatzeko. Poliziak ukatu egiten zien manifestariei plazan bertan plantatzea; ondorioz, Maiatzeko Piramidearen bueltan ibiltzen ziren. Emakumeen asteroko ibiliak giza eskubideen aldeko eta diktaduraren aurkako sinbolo bihurtu ziren. Ilea zapi batez estalita, ostegunero elkartzen ziren.


Summary: 'Zorioneko' eta 'Ukraina' dira 2022ko hitzak, BERRIAko euskara taldearen iritziz. Hilabete bakoitzeko hitz bat aukeratu du taldeak. Proposatu zureak sare sozialetan, '#2022kohitza' traolarekin.

Gauza mordoa kabitu da urte bakarrean: milaka gertaera, erreakzio, lorpen, ustekabe eta kontu imajinaezin izan dira. Ezinbestean, BERRIAk hitzen bitartez kontatu ditu horiek guztiak, urtarriletik abendura. Ohi denez, urtea bere hondarrean delarik, BERRIAko euskara taldeak atzera begirakoa egin du, eta urteko hitzen bilduma osatu du hala, hilabete bakoitzari bana emanez. Hautaketa ikusirik, bistakoa da, adibidez, 2022an gatazkek eta termometroek emandako zeresana. Baita euskarak urteari jositako jantzia ere.

Bakarra aski ez, eta bi dira aurten urteko eleak. Zorioneko eta Ukraina dira 2022ko hitzak, euskara taldearentzat. Aranzadi zientzia elkarteak azaroan iragarritako aurkikuntzagatik aukeratu dute zorioneko; otsailean piztu zen gerrarengatik, berriz, Ukraina.

Azaroaren 24an eman zuen Aranzadik Irulegiko Eskuaren berri. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena da aurkitu dutena, K.a. I. mendekoa: sorioneku. Zorioneko-rekin lotu dute. Ordutik, BERRIAk erreportaje, elkarrizketa eta analisi ugari argitaratu ditu idazkunari buruz.

Halaber, otsailetik, BERRIAk ez dio utzi Ukrainako gerrari buruzko kazetaritza lanak argitaratzeari. Hainbat adituk aurreikusten zuten gerra motza izanen zela Ukrainakoa, baina, hilabeteek aurrera egin ahala, gero eta argiagoa da oker zirela. Gerrak erdiz erdi eragin die ez soilik Ukraina eta Errusiari, bai eta munduko beste herrialdeei ere. Oraindik ere, badirudi urrun dela gatazkaren amaia.

Halaber, BERRIAko euskara taldearen esanetan, beste arrazoi bat ere bada Ukraina 2022ko hitz izendatzeko. Gaia guztion ahotan izanik, herritar askok aurten jakin dute Ukraina dela herrialdeari euskarazko forma estandarrean deitzeko manera: ez Ukrania, Ukraine, ez eta Ucraïna ere.

Urtarrila: lehen mailako arreta

COVID-19aren pandemiak erdiz erdi pitzatu zuen lehendik ere hauskorra zen osasun sistema, eta lehen mailako arreta izan zen kaltetuenetako bat, nabarmen. Batik bat baliabide eskasiagatik eta izurriteak ekarritako lan gainkargagatik, lehen arretako langileak ezinean aritu ziren hilabeteetan –problemak konpondu gabe segitzen du gaur egun ere–, eta baldintzak hobe zitezela eskatzeko aldarriek goia jo zuten 2022ko lehenbiziko hilabetean. Urtarrilean 23an protesta handiak egin ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osakidetzako ehunka langilek ez ezik, protestarekin bat egin zuten, besteak besteak, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, Bizitzak Erdigunean koordinakundeak, Osatzen-ek, Osaldek, Efekezek, Lehen Arreta Arnasberritzen taldeak, EH Bilduk eta Ezker Anitzak.

Otsaila: gerra

Errusiaren eta Ukrainaren arteko tentsioa abiada bizian gaiztotu zen 2021eko hasiera-hasieran, eta otsailean hasi zen gerra; guda 24an hasi zela zehaztu dute gehienek. Ordutik, eta lehenbiziko asteetan batik bat, bi herrialdeen arteko gatazkari loturik izan dira mundu osoko herritarren begiak; kazetarienak, are gehiago. BERRIAk sakon egin zuen gerraren kontakizuna, baita hurbiletik ere. Besteak beste, Ukraina eta Polonia arteko mugan izan zen BERRIAko zuzendariorde Amagoia Mujika Tolaretxipi, gerratik ihesi ari ziren errefuxiatuen igarobidean.

Otsailetik aitzina ere, BERRIAk etenik gabe erreparatu dio gerrari. Edukiak bilduma honetan daude jasoak: Gerra Ukrainan

Martxoa: korridore humanitario

Bi arrazoi nagusirengatik da korridore humanitario 2022ko martxoko hitza. Atzerrian eta Euskal Herrian, errefuxiatuentzako igarobideek bietan eman zuten zeresana. Batetik, Ukrainako gerraren eraginez, zibilak gatazka zonetatik ateratzeko korridoreak irekitzea erabaki zuten agintariek. Moskuk eta Kievek martxoaren 3an adostu zuten, lehenbiziko aldiz, korridore humanitarioak zabaltzea. Ordutik, hainbatetan ireki ziren bide horiek; ordea, horien gaineko eztabaidarik ere izan da geroztik. Besteak beste, Ukrainako Gobernuak sarri egotzi zion Kremlini korridoreak blokeatu izana.

Bestalde, Euskal Herrian, martxo hasieran Bidasoa ibaian migrante bat desagertu izanak ekarri zuen korridore humanitario hitza herritarren ahotara. Irungo Harrera Sareak elkarretaratzea egin zuen Behobiako zubiaren bi aldeetan, martxoaren 14an. Horretan, aldarrikatu zuten «denentzako» bide seguruak behar direla. «Bide seguruek ez dituzte pertsonak desagerrarazi edo hiltzen; bai, aldiz, kontrol arrazistek», salatu zuten.

Apirila: Korrika

Hitzekin lelopean, martxoaren 31n Amurrion hasi eta apirilaren 10ean Donostian bukatu zen 22. Korrika. Hasiera-hasieratik eta amaierara arte, BERRIAk zuzeneko kontakizuna egin zuen bideo bidez, bai eta egunero hitzez eta doinuz kontatu ere.

Ikusi gehiago: Honela eman zuen BERRIAk Korrikaren berri

Karmele Jaiok idatzi eta irakurri zuen 22. Korrikako lekukoan joandako mezua. «(...) Eta etiketen garaian, ahaztu ditzagun behingoz euskaldun berri eta zaharrak. Iraultza honetan, lasterketa honetan, denok garelako euskaldun berri. Hizkuntza bat egunero hasten delako, egunero berritzen delako. Hizkuntza bat ez delako jaiotzen, egin egiten delako».

Maiatza: zelatatu

Apirilaren erdialdean hasi ziren ozentzen Pegasus auziaren gaineko salaketa eta erreakzioak, baina maiatzean egin zuen eztanda iskanbilak. Lehenik, azaleratu zen Pegasus programaren bidez 60 bat buruzagi independentista espiatu zituztela; Euskal Herrikoak eta katalanak tartean –Pegasus espioitza sistema estatuetako gobernuek soilik eskuratu dezakete–. Maiatzean, Espainiako Gobernuak salatu zuen Pedro Sanchezen eta Margarita Roblesen sakelakoak ere zelatatuak izanak zirela. Auziak ondorio ugari ekarri zuen ondotik. Esaterako, Madrilek kargugabetu egin zuen CNIko zuzendaria.

Ekaina: sute

Suak hartu zuen joan den ekaina. Batik bat beroaldiagatik, sute mordoa izan zen hilabete horretan, Nafarroan batez ere. Datuek ematen dute hondamendiaren neurria: 14.500 hektarea inguru kiskali zituen suak; herri anitzetan —hamahiru hustu behar izan zituzten—, udalerriko ia lur guztiak erre ziren: milaka hektarea alor (ia 2.300), milaka hektarea mendi baso eta zuhaixka larre (7.600), milaka hektarea zuhaizti (4.500).

Ikusi gehiago: Nafarroako suteak, iruditan

Kalteei aurre egin eta berriz horrelakorik ez gertatzeko, diru bilketa antolatu zuen Errigora herri ekinaldiak handik gutxira: Lurra, sua, ura, herria. Hain justu, abenduan jakinarazi dute zenbat diru bildu duten kanpainaren bidez: 85.000 euro lortu dituzte. Lehen 10.000 euroak Errigorak jarri zituen, eta herritarren ekarpenez lortu da gainerakoa.

Uztaila: bero sapa

Azken 50 urteetako uztailik beroena eta idorrena izan da 2022koa. Bero olde ugari izan ziren Euskal Herrian, eta termometroek ordura arteko markak hautsi zituzten zenbaitetan; 43 graduko tenperaturak gainditu ziren zona batzuetan. Gainera, biktimak ere izan ziren bero saparen ondorioz: Amoroton, gizonezko bat zendu zen beroagatik. Hala, tenperaturetan ez ezik, prezipitazio mailan ere muturreko datuak erregistratu ziren uztailean. 2000. urtetik euri egun gutxien duen uda izan da aurtengoa: 18,2 litro baino ez zituen bota ekainean eta uztailean, Gasteiz ondoan dagoen Forondako neurgailu meteorologikoaren arabera. Datuok are gehiago bistarazi zuten klima larrialdiaren neurria.

Abuztua: ziztada

Ziztada da abuztuko hitza, BERRIAko euskara taldearen iritziz. Ziztada horrek, dena dela, ez du ikustekorik liztorrarenarekin, ez eta txertoekin ere. Aurtengo udan, hedabideek sarri eman behar izan zuten ziztada bidezko eraso matxisten berri. Euskal Herrian ehunka emakumek salatu zuten, jai giroan batik bat, ziztada bat pairatu izana. Eraso horien inguruan nola jokatu zehazteko, hainbat protokolo aurkeztu zituen administrazioak. Halaber, abuztutik, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ertzaintzari bidalitako barne agindu baten arabera, poliziek genero arrazoiengatik egindako gorroto delitu gisa gorde dituzte emakumeei egindako ziztada salaketak.

Iraila: gasbide

Gas horniduraren eskasia izan da Ukrainako gerrak batik bat Europari ekarritako kalte handienetako bat. Are, gas falta nabarmen larriagotu zuen Nord Stream 1 gasbidearen itxierak. Auzia irailean gaiztotu zen gehien. Orduko hartan, konponketa lanak egin behar zituela eta, Errusiako konpainiak erabaki zuen abuztuaren 31tik irailaren 2ra ez zuela gasik bidaliko Baltikoko gasbidetik; epe hori gainditu aurretik, Moskuk luzatu egin zuen etenaldia, noiz artekoa izan zen zehaztu gabe. Eskasiak nabarmen garestitu zuen gasa: %30.

Halaber, BERRIAk ondutako Nord Stream 2 gasbideari buruzko infografia egunkariko mugetatik atera da nabarmen, nazioartera. Wikipediako beste 11 hizkuntzatan erabili dute BERRIAren grafikoa, Euskarazko Wikipediatik hartuta. Munduko hizkuntza nagusiak daude horien artean: txinera, ingelesa, frantsesa, portugesa, eta errusiera eta ukrainera ere bai. Euskaraz irakur litezke herrialdeen izenak orrialde horietan.

Urria: euskal selekzioa

Urrian, EAJk eta PSOEk akordioa lortu zuten Kirolaren Legearen inguruan. Legean, jasota dago «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatzeko aukera. Hori gauzatzeko ezinbestean bete beharreko baldintzak ere bilduta daude: «Sustrai historikoak» izatea, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzea eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortua izatea. Aukera horrek zirrikitu bat zabaldu du euskal selekzioan Iparraldeko eta Nafarroako kirolariak sar daitezen.

Argirako bidea eman dezaketen zirrikituak zabalduta ere, aukera ireki bezain laster bistarazi ziren albo kalte posibleak ere. Kirolaren Legeak beste hainbat gauza arautzen ditu: Zehazten du zer zigor jarriko zaien kirolariei Espainiako selekziora joateari uko egiteagatik. 98. artikuluan zehazten da «arau hauste larritzat» joko dela, besteak beste, «arrazoirik gabe selekzio nazionalen deialdiei uko egitea». Arau hauste larrientzako 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorrak jasotzen dira.

Azaroa: Irulegiko Eskua

Euskal Herrian aurten egin den aurkikuntza arkeologikorik entzutetsuena izan da Irulegiko Eskua. Aranzadi zientzia elkarteak eman zuen horren berri, azaroaren 14an. Eskuin esku baten forma du, brontzezkoa da, eta lau lerroko inskripzio bat dauka, hizkuntza baskonikoan idatzia; orain arte hizkuntza horretan agertu den idazkunik zaharrena eta luzeena da. Sorioneku da lehenbiziko hitza, idazkia egungo euskararekin zuzenean lotzen duena. Joakin Gorrotxategi hizkuntzalariak ikertu du, beste batzuekin batera, Irulegiko Eskua delakoa: «Ematen du hizkuntza asko aldatu dela, eta ematen du ez dela batere aldatu»

Ikusi gehiago: Irulegiko Eskuaren aurkikuntza, irudi bidez kontatua.

Abendua: bertso

Bertsoa izan da 2022ko udazkenaren soinu banda. Irailaren 24an hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta abenduaren 18an bukatu. Estreinako aldiz, finala Iruñeko Nafarroa Arenan izan zen, eta, hirugarrenez, Maialen Lujanbiok jantzi zuen txapela. Aldarriz josi zituen bertsoaldi gehienak, eta hori zuen xede, finalaren biharamunean BERRIAri eginiko adierazpenetan azaldu zuenez: «Garaiari eta lekuari erantzun beharko liokeen bertsogintza bat da txapelketa».

Lujanbio ez ezik, BERRIAk beste zazpi finalistak ere elkarrizketatu zituen Iruñeko finalaren biharamunean: Aitor Mendiluze, Alaia Martin, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Joanes Illarregi, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina.

Ikusi gehiago: Bertsolari Txapelketa Nagusia


Summary: Errigorak 85.000 euro bildu ditu ekaineko suteen ondorioei aurre egiteko kanpainan. Zazpi proiektu finantzatuko dituzte Uxuen eta San Martin Unxen, bi helbururekin: «suebaki berdeak» sortzea eta «abeltzaintza estentsiboa» sustatzea.

Kalte larriak eragin zituzten suteek Nafarroan ekainean. Besteak beste, 15.000 hektarea erre zituzten. Hori dela eta, Errigora herri egitasmoak Lurra, sua, ura, herria kanpaina abiatu zuen. Bada, Errigorak gaur jakinarazi duenez, 85.000 euro lortu dituzte. Lehen 10.000 euroak Errigorak jarri zituen, eta herritarren ekarpenez lortu da gainerakoa.

«Bildutako diruarekin, lurrarekin begirunez jardungo duten ereduak sustatu nahi ditugu, garapenaren eta berehalako errentagarritasunaren izenean bazter utzi ditugun praktika iraunkorrak berreskuratuz. Helburua argia da: aurtengoa izan dadila, betiko, Nafarroan inoiz piztu den suterik handiena», adierazi du Ibai Sueskun Errigorako kideak, gaur goizean Iruñean egin duten agerraldian.

Kanpainaren irabaziak kudeatzeko, diziplinarteko mahai bat osatu zuten, eta horretan parte hartu duen Mirian Otxotorena NNPEK Nafarroako Nekazaritza Produkzio Ekologikoaren Kontseiluko presidenteak azaldu du zein lan ildotarako erabiliko duten dirua: «suteak zabaltzea zailtzeko eta herriguneak babesteko suebaki berdeak sortzeko», batetik, eta «abeltzaintza estentsiboa sustatzeko», bestetik, «ganadua izan dadin suhiltzailerik eraginkorrena».

Irizpide horiei jarraikiz, Uxuen eta San Martin Unxen zazpi proiektu garatuko dituzte. San Martinen, bide berri bat egingo dute, pertsona eta ibilgailuei sarrera errazteko; aisialdi gune bat egokituko dute; mahasti berriak landatuko dituzte; eta herriko behi nahiz ahuntz abeltzainei lagunduko diete. Uxuen beste hiru proiektu garatuko dituzte: «Antzandieta amildegiaren garbiketa eta iturri eta zubi erromanikoen berreskurapena»; «Lanbide Heziketako eskolekin hitzarmenak egitea lanpostuak sortzeko, eta nekazaritza gaiak, agroekologikoak eta agroforestalak lantzea»; eta herrigunetik Uxue parkeraino doan ibilbide bat sortzea, «landarediaz gozatzeko».

Proiektuok eta antzeko beste batzuek jarraipena izan dezaten nahi dutela nabarmendu du Sueskunek: «Lehenengo bultzada bat da hau, gero beste eragile eta erakunde batzuk ere inplikatu eta proiektu hauei eta berriei jarraipena emateko bokazioz sortutako egitasmoa baita».


Summary: Zuzendari eta langileek osatutako batzorde bat eratuko dute Donostiako ESIan. Erakunde sanitario integratuaren lerro estrategikoak finkatzeko batzordea litzateke, legeak jasotzen duen moduan. Krisia bideratzen ari da, Jaurlaritzak atzera egin ondoren bere asmo batzuetan. Esaterako, minbiziaren aurkako Hipec teknika soilik Donostian egongo da, zerbitzuburuek nahi duten bezala.

Osakidetzako zuzendari Rosa Perezekin batzartu ondoren, Donostiako ESIko zerbitzuburuek jakin dute beren erreibindikazio nagusiak errespetatu egingo dituela Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta duela ia hiru aste abiatutako krisia bideratzeko moduan legoke, hortaz. Medikuburuek gaur informatu dituzte Donostiako ESIko langileak, asteleheneko bileraren ostean, baina, dagoeneko, aurrera daiteke Donostiak erreferente bakarra izaten jarraituko duela peritoneoko minbizian. «Baikor» daudela helarazi die langileei Jon Zabaleta medikuak, nahiz eta «zehaztasunak» nahi dituzten. Urtarrilaren 18an beste bilera bat izango dute Osakidetzako zuzendaritzarekin.

Erreferentzialtasunaren auzitik harago, ordea, bada berritasun bat medikuburuen eta Osakidetzako zuzendariaren arteko bileraren ostean, BERRIAk jakin duenez. Zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabaldu da Donostian; berez, legeak jasotzen du batzorde hori eratu behar dela, eta, asteleheneko bileraren ostean, gertuago dago ESIaren lerro estrategikoak finkatuko lituzkeen talde mistoa osatzea . Batzordeko ordezkariak nola aukeratuko diren, hori da orain negoziatzen ari den gai garrantzitsuenetako bat. Langileek ez dute nahi «ordezkari artifizialik»; alegia, zuzendaritzak aukeratuak, langileen beharrak eta ikuspuntua defendituko ez dituztenak.

Medikuburuek nahi dituzten «zehaztasunak» iristen hasten badira, «isilean» lan egiten jarraituko dute, eta urtarrilaren 18ko bileran ematen diren aurrerapausoak funtsezkoak izan daitezke hori horrela izan dadin. Ez badira iristen, beste asanblada batera deituko lukete Donostiako ESIan, neurri berriak proposatzeko.

Baina jadanik argi geratu da minbiziaren aurkako Hipec teknika soilik Gipuzkoako hiriburuko ESIan egingo dela, orain arte bezala, eta horrek erreferentzialtasunari eutsiko dio minbizi jakin batzuen aurkako tratamenduan. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ez zuen horrela esan Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean, astelehenean bertan, eta Donostiako zerbitzuburuek ez zuten ongi hartu sailburuak ordu arte egin gabe zuen onarpen hori; Barakaldoko ESIan ere Hipec teknika egiteko aukera zabaldu baitzuen Sagarduik, obario minbiziari aurre egiteko. Handik ordu gutxira, ordea, gutun bat bidali zien medikuei adierazteko legebiltzarrean esan duena ez dela beteko, eta bertan behera gelditu dela Barakaldon ere teknika horrekin aritzeko aukera.

Zerbitzuaren kalitateari eutsi

Donostian piztutako krisi latzaren zio nagusi gisa plazaratu dute erreferentzialtasunaren aldagaia han eta hemen, baina, kazeta honen iturrien arabera, «ez da garrantzitsuena» zerbitzuburuen eskaera zerrendan. Izan ere, «gai sinbolikoa da» medikuburu batzuentzat. Barakaldon Hipec teknika erabiltzen hasteak bi talde sortu beharra ekarriko luke; oso talde espezializatua eskatzen du peritoneoko minbiziaren aurkako teknika horrek, eta urtean 25 kasu inguru erregistratzen dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. «Ez dugu kalitatean behera egin nahi; Donostian bada martxan talde bat oso espezializatua, eta hura zatitzeak zerbitzu okerragoa ekarriko luke», esplikatu dio zerbitzuburu batek egunkari honi.

Onkologikoa Osakidetzako sarean nola txertatuko den, hori da Donostiako ESIko medikuburuen beste kezka bat, eta, eduki horretan ere, aurrerapausoak eman dituzte. Onkologikoa Donostiako ESIaren barruan txertatzea nahi dute zerbitzuburuek, «eta ez irla baten moduan jardutea». Zer lege egitura hartzen duen ez da hain garrantzitsua, haientzat; alegia, ESI bat bera osatuko duen edo Donostiakoan sartuko den garrantzitsua da, bai, baina funtzionamenduari begira, ez horrenbeste jartzen zaizkion izen-deiturei begira: ESI bat izango den ala ez. Medikuek nahi dutena da Onkologikoa Donostiako ESIarekin batera aritzea, ez bakarturik, «eta han aritzen diren langileen egoera kontuan hartzea integrazio horretan».

Protestak Osakidetza osoan

Donostiako ESIaren krisia, ordea, Osakidetzak azken urteotan arrastaka daraman arazo bola handian beste bat baizik ez da, eta sindikatuak mobilizazio orokorretan hasi dira, Jaurlaritza osasun sistema «desegiten» eta lan baldintzak «eskasten» ari delako, haien ustez. Hala, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuak elkarretaratzeak antolatu dituzte biharko, Osakidetzako lan zentro guztietan: ospitaleetan 11:00etan izango dira, eta lehen arretako zentroetan, 13:00etan.

Donostiako krisiak, dena den, beste maila batera eraman du osasun sistemaren zurrunbiloa. Osakidetzak Donostialdeko ESIaren zuzendari kudeatzaile Itziar Perez kargutik kendu zuela jakin zen duela hiru aste. Mezu baten bidez eman zien bere ardurapeko langileei berria, eta argi adierazi zuen hau izan zela Osakidetzak kargutik kendu izana arrazoitzeko eman zituen motiboetako bat: «Osakidetzaren Zuzendaritza Nagusiarekin eta Osasun Sailarekin lerrokaturik ez egotea». Donostia ospitaleko hainbat zerbitzuburuk elkarretaratzea egin zuten ostiral goizean bertan. Aurrerago jakin zen Idoia Gurrutxaga erietxeko zuzendari medikoa ere kargutik kendu zutela; hark eman zuen berria, eta jakinarazi zuen «telefono» bidez kargugabetu zutela. Horren ostean, dimisioa eman zuten beste zerbitzuburu batzuek.

Orain, ematen du Osasun Saila atzera egiten ari dela abiarazi zituen plan batzuetan, eta Donostiako krisia bideratzen has daitekeela, oraindik ere sakona den arren Osakidetzako zuzendaritzaren kudeatzeko moduak pizten duen egonezina. Medikuek diotenez, Osasun Saila «arrazoia» ematen ari zaie.


Summary: Itzuli da San Tomas, beti bezain jendetsu. Bi urteko etenaldiaren ostean, giro paregabearekin ari dira ospatzen San Tomas eguna Bilbon, Donostian, Azpeitian eta Arrasaten.

Jendea gainezka, eta jairako gogoa ere bai. Batek baino gehiagok sumatuko zuen San Tomas jaiko urteroko irudiaren falta: taloak jateko ilarak, sagardo botilak eskuan, baserritar trajeak soinean... Luze jo du bi urteko etenaldiak, baina atzean utzi dute hura Bilbon, Donostian, Azpeitian (Gipuzkoa) eta Arrasaten (Gipuzkoa).

Giro ederra dago, gainera. Postutik postu dabil jendetza Bilbon. «Igartzen da bi urtean ez dela azokarik egon», esan dio Hodei Villalba Muskizko (Bizkaia) ekoizleak Olatz Silva BERRIAko kazetariari; Bilboko kaleetan dabil Silva, San Tomas egunekoak jasotzen. Areatzan eta Arriaga antzoki atzean dira gaur ekoizle guztiak, 238 postutan. Hala, aurretik inoiz ikusi gabekoa: Plaza Barria, hutsik. Urtero han ere bildu ohi dira nekazari eta ekoizleak; aurten ez, ordea.

«Beti egon gara Areatzan, ea datorren urtean zerbait egiten den hau aldatzeko», azaldu dio Nieves Aurrekoetxea talogileak BERRIAri. Udaletxetik hurbil dira talogileen postuak. Sopuertako (Bizkaia) Lezamako Etxetik joan diren ekoizleak ere ez dira konforme lekualdaketarekin: «Egun ona da salmentetarako, baina toki aldaketak ez digu mesederik egiten. Jendeak ez gaitu aurkitzen».

Donostian ere ez da jenderik falta. 166 postu jarri dituzte hiriburuan, auzoz auzo. Baina Konstituzio Plaza izango da, ziur asko, arreta handiena eskuratuko duena. Bertan da Roxaito txerria, 200 kilokoa. Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) Larraxko landetxetik eraman dute; 20:00ak arte egongo da. Donostiakoak ere jasotzen ari da Amaia Jimenez kazetaria.


Summary: Bidenek eskatu dio Gorenari bertan behera uzteko papergabeak mugara iritsi ahala kanporatzeko araua. Etxe Zuriak ohartarazi dio Gorenari COVID-19ak eragindako pandemia piztu zen garaian ezarritako osasun neurri bat baliatu nahi dutela errepublikanoek «immigrazioa kontrolatzeko»

AEBetako Auzitegi Goreneko presidente John Robertsek ontzat eman du hemeretzi estatu errepublikanotako fiskal nagusiek osatutako koalizio batek egindako eskaera, eta astelehenean deliberatu zuen indarrean mantentzea papergabeak Mexikoko mugara iritsi ahala kanporatzeko 2020ko martxotik indarrean dagoen osasun araua. Berez, gaur zen bertan behera geratzekoa. Eta Etxe Zuriak eskatu dio Gorenari indargabetu dezala 42. Titulua deitutako prozedura, argudiatuz errepublikanoek «immigrazioa kontrolatzeko» baliatu nahi dutela. Iturri ofizialen arabera, azkeneko ia hiru urteotan 2,7 milioi papergabe kanporatu dituzte AEBetatik, hori erabilita.

Elizabeth Prelogar AEBetako prokuradore nagusiak idatzi du Joe Biden presidentea buru duen gobernuaren eskaera, eta azaldu du, besteak beste, fiskalek aurkeztutako mozioaren helburua ez dela «ez osasun publikoaren garrantzia aldarrikatzea, ez COVID-19aren hedatzea galgatzea». Izan ere, aintzat hartu behar da araua Donald Trump Etxeko Zuriko maizter zela sartu zela indarrean, COVIDak eragindako pandemia mundu guztian zabaltzear zegoela, eta CDC Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Zentroaren txosten bat oinarritzat hartuta.

Baina jada ez da betetzen txosten hartan jasotakoa, eta, horrenbestez, Etxe Zuriak uste du «Kongresuak onartutako migrazio sistema» berrezarri behar dela. Nolanahi ere, prokuradore nagusiak ohartarazi du 42. Titulua bukatzeak «ziurrenik» eragingo duela «segurtasun gabezia gehiago eta behin-behinean areagotzea legez kanpoko zeharkaldiak». Gobernuak maiatzean iragarri zuen neurria bertan behera utziko zuela.

Columbia estatuko auzitegi federal batek eskatu zuen, joan den azaroan, araua indargabetzeko, iritzita «gizateriaren kontrakoa» dela, eta kanporatutakoak itzularazten dituela ziurrenik «jazarriko, joko, torturatuko edo bortxatuko» dituzten lekuetara. Hain zuzen, horrek eragin zuen errepublikanoak nagusi diren estatuetako fiskalen erreakzioa.

Etxe Zuriarentzat, «immigrazioaren arazoari» ezin zaio erantzun osasun arau bat era mugagabe batean luzatuz, «mundu guztiak onartzen duen honetan gainditu duela osasun publikoa zaintzeko justifikazioa». Hortaz, administrazioak planteatzen du papergabeak kanporatzeko politika bati eustea, baina 8. Titulua deitutakoa aplikatuz. Horrek zehazten du papergabeek asiloa eska dezaketela AEBen eta Mexikoren arteko mugako postuetan, eta administrazioak duela deportazioak agintzeko eskumena, baita sartzeko baldintzak betetzen ez dituztenak edo «ezin onartuzkoak» direnak zigortzekoa ere.

Estutasunak

42. titulua bertan behera geratzekoa zen, eta horrek, orduan, azken asteetan tentsioa areagotu du AEBen eta Mexikoren arteko mugan. Agintariek adierazi zuten, orain aste batzuk, aurreikusten zutela egunero 18.000 bat papergabe artatu beharko zituztela. Ez dira kopuru horietara heldu, baina, egin dituzten kalkuluen arabera, 9.000 eta 14.000 artean ari dira iristen egunero AEBetara —3.000 kilometro ditu mugak—.

Horiek horrela, joan den larunbatean larrialdi egoera ezarri zuten El Paso mugako hirian (AEBak). Gavin Newsom Kaliforniako gobernadoreak, demokraten artean ahots nagusietako bat denak, joan den astean esan zuen immigranteentzako bederatzi zentro betera dituztela estatu hartan, eta ohartarazpen bat egin du: «Orain daukagun sistemak ez du funtzionatzen». Erantzukizunak hartzera deitu zuen, bide batez.


Summary: Cortesko emakume bat hil du senarrak Espainian. Kolpez hila aurkitu zuten astelehenean 80 urteko emakumea, Zaragozan. Senarrak hilketa aitortu zion Poliziari. Elkarretaratzera deitu dute gaur Cortesen. Urtarrilean, Cortesko beste emakume bat hil zuen haren senarrak: Sara Pina Ieregi. Indarkeria matxistak 116 emakume eta 11 ume hil ditu 2003tik.

Astelehenean emakume bat hil zuten Zaragozan (Espainia). Gaur jakin da hildakoa Maria del Carmen Ruiz Huerta zela eta Corteskoa zela (Nafarroa). 80 urteko emakumea kolpeka hil zuen senarrak, etxean. Hala aitortu zion gero Poliziari, bere burua entregatu ondoren.

Antonio Giger Kaufmann du izena senarrak, eta 83 urte ditu. Gaur, ordea, uko egin dio Poliziaren aurrean deklaratzeari, abokatuarekin deklaratzeko garaian. Polizia iturrien arabera, bihar eramango dute epailearengana.

Cortesko Udalak hiru eguneko dolua ezarri du, eta protestara deitu dute gaur iluntzerako. Hilketa horrekin, 116 dira 2003tik Euskal Herrian hilketa matxistak hildako emakumeak; 11 ume ere hil dituzte modu horretan.

Agintariek esan dutenez, Ruizek ez zuen inoiz indarkeria matxistarik salatu. Aspaldi bizi zen bikotea Zaragoza erdialdean. Gizonak hasieran deklaratu zuenez, astelehenean hil zuten emakumea. Atzo 11:00 inguruan kalean zeuden polizia batzuei aitortu zien hilketa.

2022a urte gogorra izan da Cortesen indarkeria matxistari dagokionez. Urtarrilaren 8an, Sara Pina Ieregi cortestarra hil zuen haren senarrak, Tuteran (Nafarroa). 38 urte zituen Pinak. Hilketaren harira protesta ekitaldi jendetsuak egin zituzten. Tuterako eta Cortesko udalek hiru eguneko dolua ezarri zuten.

Pinaren hilotzak indarkeria zantzuak zituen aurkitu zutenean, labankada arrastoak. Gorpua aurkitu eta berehala hasi zen Polizia Pinaren senarraren bila, hark hil zuela baitzen hipotesi nagusia; biharamunean atzeman zuten, Bordeletik hurbil (Okzitania). Gizonezkoa preso eduki zuten Parisen, eta, urtarrilaren 24an, Nafarroara eraman zuten. Auzitegiak adierazi zuenez, akusatuak aitortu zuen Sara Pina hil zuela, hura «lo zegoen bitartean».


Summary: Osakidetzak 2020ko, 2021eko eta 2022ko eta Egonkortzeko Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak argitaratu ditu. 7.639 postu eskainiko dituzte, eta abenduaren 27an argitaratuko dituzte oinarri espezifikoak.

Osakidetzak LEP 2020+2021+2022+Egonkortzea Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak argitaratu ditu Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA). Hiru urteetako lan eskaintza publikoa prozedura bakarrean egingo da, eta 7.639 postu sartuko dira deialdian.

Oinarri orokorretan, 2020an, 2021ean eta 2022an EHAAn argitaratu diren eta erretiroengatik edo heriotzengatik hutsik geratu diren postuez gain, jasota daude sortu berri diren eta Osakidetzak orain bere lan eskaintzan sartu dituen beste postu batzuk ere ezartzen dituzten erabakiak, eta 3.919 dira guztira.

Gainera, Espainiako Gobernuaren eta Europako Batasunaren eskakizunei jarraikiz enplegu publikoaren behin-behinekotasuna apaltzeko premiazko neurriei buruz onartutako legea betetzeko, erabaki da Egonkortzeko LEParen deialdiko postuak 3.720 izatea, Osakidetzako langile taldean finkatzea lortzeko.

Abenduaren 27an LEP 20+21+22+E Lan Eskaintza Publikoaren oinarri espezifikoak argitaratuko dituzte, eta, hala, hautaketa prozesuan sartutako lanbide kategoriak eta haien kopurua jakinaraziko dituzte.


Summary: Sindikatuek eskatu dute gutxieneko soldata %8,2 baino gehiago igotzeko. CCOOk eta UGTk Lan Ministerioak proposatutakoa baino igoera handiagoa eskatu dute; CEOE ez da negoziazio mahaira joan, iragarri moduan.

Gaur goizean izan da lanbide arteko gutxieneko soldataren igoeraren inguruko bilera, Madrilen. Bertan Espainiako Gobernuko, sindikatuetako eta patronaletako ordezkariek hartu behar zuten parte, baina azkenak ez dira joan, Lan Ministerioarekin harremanak hautsi baitzituzten joan den astean. Hala, UGTk %10eko igoera eskatu du, eta CCOOk, berriz, %8,2 eta %10 artekoa.

Nahiz eta bilerara ez joan, CEOE eta Cepyme patronalek beraien proposamena bidali diote Espainiako Gobernuari. Gutxieneko soldataren igoera %4koa izatea proposatu dute. Bestalde, nekazaritza sektorean, enpresek langileen gizarte segurantzagatik ordaintzen dutena %20 jaistea ere proposatu dute, patronalentzat gutxieneko soldata zabalduen dagoen sektoreetako bat delako. Horrez gain, kontratu publikoetan administrazioak enpresei ordaintzen dietena gutxieneko soldataren igoeraren adina handitzea proposatu dute.

Euskal Herrian, 1.400

Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia elkarrizketatu dute gaur Euskadi Irratian, eta iritzi dio gutxieneko soldataren igoerak «Euskal Herriko errealitatea» kontuan hartu beharko duela. Hala, Araba, Bizkai, Gipuzkoan eta Nafarroan gutxieneko soldatak 1.400 eurokoa izan beharko lukeela uste du Lakuntzak. Bestalde, harentzat igoera Madrilen erabakitzea arazo bat da: «Ez daukagu eskumenik horri buruz Euskal Herrian hitz egiteko, eta ondorioa da Madrileko erreferentziak hartzen direla».


Summary: Maskaren auzia «lokaztea» egotzi dio Txibitek Navarra Sumari. Nafarroako Parlamentuan foru erregimeneko batzordean gobernuko lehendakariak nabarmendu du akordioa «legea betez eta gardentasunez» egin zela.

«Ez dut esku hartze zuzenik izan». Maskaren auzian bere erantzukizun politikoari izkin egin nahi izan dio Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak. Haren esanetan, Sodena sozietate publikoak sinatu zuen kontratu hura CEN enpresaburu elkartearekin eta Albys enpresarekin, eta ez zuzenean gobernuak. Merkatuan maskarak lortzeko zailtasun handia zegoen garaian Nafarroako enpresei funtsezko elementu hori eskura jartzeko helburua zuen akordioak, eta hura «legez eta gardentasunez» egin zela ondorioztatu berri du Nafarroako Kontu Ganberak. Txibitek garrantzi handia eman dio txosten horri, agerian utzi duelako ez zela lege hausterik egon.

Navarra Sumak eskatuta egin du agerraldia Txibitek. Abuztutik, aferak zalaparta politiko handia sortu du Nafarroan, eta, horren erakusgarri, orain arte gobernuko zazpi zuzendari eta kontseilarik egin dituzte agerraldiak parlamentuan. Horregatik, Txibitek uste du «nahikoa informazio eta azalpen» eman dela. Auzia politikoki erabili nahi izatea aurpegiratu dio Navarra Sumari. «Auzia lokazteko erabili nahi izan da, eta Geroa Bairen eta PSNren arteko harremanak hausteko».

Dena den, oraingoz, korapiloa askatu ezinik jarraitzen dute. Kontratu haren ondorio ukigarri nabarmenena da 2 milioi maskara biltegi batean daudela geldirik, eta altxortegi publikoak bi milioi euro gal ditzakeela. Halaber, politikoki, Pilar Irigoienek ordaindu du egoera, Sodenako zuzendari ohiak —dimisioa eman zuen—. Arratsaldean, horri buruz hitz egingo du Mikel Irujo Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.

Ikus gehiago: Maskaren auzian CEN ere erantzule dela gogorarazi du Kontu Ganberak

2020ko apirilean, nazioarteko merkatuetan maskarak lortzeko eskasia zegoen, eta jarduera ekonomikoari berrekiteko orduan, maskarak lortzen laguntzera dei egin zuen Txibitek gobernu barruan. Agindu hari bide emateko akordioa lortu zuten apirilaren erdialdera: Albyn enpresa arduratuko zen maskarak erosteaz, CEN enpresaburu elkarteak enpresen beharrak zenbatuko zituen, eta Sodena arduratuko zen dirua aurreratzeaz. Halaber, Osasunbideak bide emango zien sor zitezkeen soberakinei.

Nafarroako Kontu Ganberaren txostenean agertzen zenez, aste gutxi batzuk iragan ziren hitzezko konpromisoa hartu zenetik akordioa kontratu bihurtu arte, eta Osasunbidea itunaren muinetik atera zen: eranskin baten bidez zehaztu zuen bere beharren arabera soilik emango zitzaizkiola maskarak. Hala, Navarra Sumak susmoak agertu ditu Osasunbideak jarrera aldatzeko izan zituen arrazoien inguruan.

Osasunbidearen rola

Javier Esparzaren arabera, Osasunbideak har zezakeen bere gain soberakin handi hura, eta ez du ulertzen zergatik izenpetu zuen beste kontratu bat beste enpresa batekin —beste sei milioi maskara erosi ziren osasun beharrak asetzeko—. Hala, Esparzak iradoki du «norbaitek interes batzuk» zituela, eta horren guztiaren harira «ezer ez egitea» aurpegiratu dio Txibiteri. Haren esanetan, lehendakariak hasieratik jakin behar zuen zer gertatzen ari zen, eta auziak eragindako kontseilariak bildu, «irtenbide bat bilatzeko».

Tonu apalagoan, EH Bilduk ere zalantza agertu du Osasunbidearen inguruan, Nafarroako Kontu Ganberaren txostena irakurri ostean. Izan ere, hasierako akordioan jada zehazten zen sor zitezkeen soberakinei bide emateko irtenbidea zela Osasunbidea. Adolfo Araizek gogorarazi du akordioko parte hartzaileen arteko mezu elektronikoetan ere hala jasotzen zela, zeharka, eta, ondorioz, eskatu du argitzeko iritzi aldaketa hori zergatik gertatu zen.

Txibitek ez du argibide handirik eman. «Uler dezakezuenez, presidenteak ezin ditzake gainbegiratu eta agindu administrazioak egiten dituen kontratu guzti-guztiak. Profesionalengan konfiantza osoa dut, eta baita kontrol prozedura guztietan ere». Haren irudiko, Navarra Suma irregulartasunen bila ibili da, eta «ez du halakorik lortu». PSNko Ramon Alzorrizek, irmoago, gogor kritikatu du Navarra Suma, «susmoaren kea» zabaldu nahian ibiltzeagatik: «Daturik izanez gero, jo ezazu auzitara, eta, bestela, isil zaitez. Nafarroako Gobernuak herritarrak babestu zituen garai zail batean, besterik ez».

Txibiteren arabera, bi milioi maskarari irtenbide eman ezinik zeudela jakin zuenetik, dei egin zuen hiru aldeen artean (CEN, Albyn eta Sodena) «konponbide bat bilatzera». Bi urte eta erdi pasatu dira geroztik, eta, oraingoz, ez da posible izan. Hiruzpalau hilabete geratzen dira maskara horiek iraungitzeko, eta Txibitek deia egin du berriz: «Nekez uler daiteke stock horri bide ez ematea. Hori izan da nire posizioa hasieratik», aipatu du, eta zera gaineratu: «Egoera larri batean enpresei laguntzeko borondatea egon zen bezala, orain ere egoera hori konpontzeko borondatea beharko litzateke».

Enpresaburuek ez dute nahi

Arazoa da CEN enpresaburu elkarteak uko egin diola akordioa lortzeari. Hark zenbatu zituen enpresek zenbat maskara behar zituzten, baina, gero, askoz ere maskara gutxiago erosi ziren, akordioa egin zenetik maskarak erosi zirenerako prezioak apaldu egin zirelako. Soberakin hori biltegietan dago egun, eta Esparzak eskatu du ja ateratzeko. Alta, Navarra Sumako ordezkariak erantzukizuna gobernuaren gain jartzen du une oro, eta enpresaburuen erantzukizuna alde batera utzi.

Alta, Ahal Dugu-ko Mikel Builek nabarmendu du Sodenak galdutako dirua Albyn eta CENen artean partekatu behar litzatekeela. Geroa Baiko Mikel Asiainek gogorarazi du akordio orok «segurtasun juridikoa» behar duela. Ez du baztertzen aferak auzitegietarako bidea egitea, nahiz eta oraingoz Garapen Ekonomikoko Departamentuak akordioa lortzea hobesten duen. Arazoa da bi urte erdian lortu ez dena nekez lor daitekeela hiru hilabete eskasean.


Summary: Epaitegiak artxibatu egin du EAko zuzendaritzako kideen aurkako auzi penala. Eusko Alkartasunak kritikatu du alderdikideak «politikoki ezgaitzea» zela kritikoen helburua. Kritikoek, berriz, elkarrizketa bideak «haustea» leporatu diote zuzendaritzari.

Eusko Alkartasunak jakinarazi duenez, Gasteizko Instrukzioko 3. Epaitegiak alderdiko zuzendaritzako zenbait kideren aurkako salaketa artxibatzea ebatzi du. Ildo kritikoko kideek Iker Ruiz de Egino, Mariano Alaba, Hugo Uruñuela eta Maider Karrere alderdikideen aurka egin zuten, dokumentuak faltsutzea egotzita. EAko zuzendaritzaren esanetan, salaketa «instrumental» bat zen, zuzendaritzako kideak «politikoki ezgaitzeko» eta alderdiaren «irudiari kalte egiteko» asmoz egina. Kritikoek, berriz, «errealitatea bihurritzea» leporatu diote EAko zuzendaritzari, eta haren interesen kontrako beste bi ebazpenen berri eman du.

Mikel Goenagak, Miren Aranoak eta Iratxe Lopez de Aberasturik aurkeztu zuten salaketa. Maiorga Ramirez Nafarroako Parlamentuko legebiltzarkideak gidatutako EAren ildo kritikoko kideak dira hirurak. Gainera, hurrenez hurren, EAren Gipuzkoako, Nafarroako eta Arabako koordinatzaileak izan ziren. Egun, ordea, alderditik kanpo daude, Nazio Batzorde Eragileak afiliazioa lau urtez eten baitzien otsailean. Argudiatu zuten frogatuta geratu dela «Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».

Salatzaileek, besteak beste, dokumentuak faltsutzea egozten zieten EAko zuzendaritzako kideei, idazkari nagusia hautatzeko 2019ko prozesuaren harira. Salatu zuten eurek ez zutela afiliatu erroldara sarbiderik izan, baina ildo ofizialeko kideek baietz; hala nola Karrerek, nahiz eta jada zuzendaritzan kargurik ez izan. 2020an jarri zuten Iker Ruiz de Egino EAren zuzendaritzako eledunaren eta Mariano Alaba Antolakuntza idazkari ohiaren aurkako salaketa penala, eta, gerora, Hugo Uruñuela Alkartasuna fundazioko zuzendariaren eta Maider Karrere Antolakuntza idazkari ohiaren aurka ere egin zuten.

EAren Zuzendaritza Nazionala pozik agertu da erabakiarekin, eta gehitu du kasua artxibatzea zela «faltsukerietan oinarritutako eta funtsik gabeko salaketa batean harira» har zitekeen erabaki bakarra. Hala, kritikoei exijitu diete epaitegien bidea uzteko: «Jazarpenari eta gerra judizialari amaiera emateko eta alderdiaren emaitzak eta arauak onartzeko garaia da». Horren ordez, eskatu diete «beren interesak» alderdiko partaidetza organoetan defenda ditzatela: «Biltzar Nazionalean edo Batzar Nazionalean defenda dezatela, eta emaitzak onartu ditzatela».

Kritikoek ere erantzun dute. «Hasitako elkarrizketa bideak haustea du xede ekintza komunikatibo honek», salatu dute ohar bidez. Izan ere, azaldu dute bide hori jorratzeko asmoz ez zutela adierazpenik egin beste ebazpen baten inguruan: aurreko astean, Arabako Probintzia Auzitegiak atzera bota zuen otsaileko kongresua baliogabetzat jo izanaren aurka jarritako helegitea. Horrez gain, gogoratu dute Bilboko Instrukzioko 7. Epaitegiak iaz ez zuela tramiterako onartu Ruiz de Eginok EAko Berme Batzordeko bi kideren aurka jarritako salaketa; dokumentuak faltsutzea egozten zien. Hala, kritikoek Eba Blanco idazkari nagusiari aurpegiratu diote epaitegietan bi urte egin dituen auzi batean indar egin izana, noiz-eta afiliatuen gehiengoa «irtenbide demokratiko» baten alde dagoenean.

Arabako Probintzia Auzitegiaren epaiaren harira, EAko zuzendaritzak erantzun du auto horrek ez duela «ondorio juridikorik»: «Gaiaren funtsari buruzko epaiketaren saioa azaroan egin zen, eta epaia emateko prest geratu zen auzia; beraz, hura noiz argitaratuko zain gaude».

Bost urte

Sektore ofizialaren eta kritikoen arteko gatazkek alderdiaren 2017ko ohiko kongresua dute abiapuntu. Idazkari nagusia aukeratzeko bozketan, Pello Urizar nagusitu zitzaion Ramirez alderdikideari, hamalau botoren aldearekin. Baina, aste batzuk geroago, kritikoek Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaile karguak eskuratu zituzten —ildo ofizialaren esku geratu ziren Ipar Euskal Herria eta Bizkaia—. Harrezkero, desadostasunak izan dira nagusi alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bilduren barruan izan behar duen rola dago eztabaidagai.

Bi urte geroago, Urizarrek dimisioa eman ondoren, EAk primarioak egin zituen. Ordu hartan, baina, Hauteskunde Antolaketako Batzordeak baliogabetu egin zuen Ramirezen hautagaitza, ebatzita Ipar Euskal Herrian ez zituela lortu nahikoa babes. Erabaki hark Blancoren garaipena ekarri zuen, baina baita prozesu judizial baten hasiera ere. Orain, Espainiako Auzitegi Gorenaren esku dago primarioen auzia, alderdiak Gasteizko epaitegiari jarritako helegitea tramiterako onartu ostean.


Summary: Eibarko '...euskaraz eta kitto!' bando ezagunak 40 urte bete ditu. Mikel Larrañaga alkateak 1982ko abenduaren 21ean atera zuen bandoa, «dei eta deiadar eginez euskaldun jendeari euskara erabiltzera etxean zein jendaurrean». Urteurrenarekin batera, diseinu bereko beste bando bat atera du Akebai plataformak, Euskara eibartar guztiona izenarekin.

Gaur 40 urte bete ditu Eibarren euskara sustatzeko Jon Larrañaga alkateak atera zuen bando ezagunak. 1982ko abenduaren 21ean kaleratu zuen Larrañagak, Eibarren euskararen alde egin zuten sentsibilizazio kanpaina batean. Kanpainaren helburu nagusia zera zen, euskaldunak, euskal hiztunak, hizkuntza erabiltzera bultzatzea, eta euskararen erabilera soziala herriko arlo guztietan sustatzea: prentsan eta irratian, dendetan, tabernetan eta jatetxeetan, irakaskuntza zentroetan, tailerretan eta elkarteetan.

Euskararen aldeko lelo ezagunenetako bat da Euskaraz eta kitto!, eta Larrañagaren bandoan du jatorri. Eta Kitto! Eibarko euskara elkartearen arabera, euskaldunak euskara erabiltzera behartzeko asmoz atera zen; euskara ikasten ari zirenek ikasgeletatik kanpo euskara praktikatzeko aukera izatea zen helburua.

«Istorio polita dago hor», gogoratu du Larrañagak berak, Ahotsa.eus proiektuan. «Hilabetez euskararen aldeko ekitaldiak antolatu ziren, eta, inpaktua emateko, Bilboko Paradox taldearekin jarri ginen harremanetan. Bilboko txosnen mundu horretan Txomin Barullo inguruko jendea zegoen hor, oso sortzaileak, parrandazaleak bai, baina mundialak ziren. Harremanetan hasi ginen, asmatzen zer egin zitekeen, euskara suspertzeko eta euskarari bultzada bat emateko. Nik ahaztuta neukan, baina ez da denbora asko Iñaki Osorok kontatu zidala [zinegotzia zen Osoro] hori asmatu genuela Eibarko taberna batean goizeko ez dakit zer ordutan, Paradoxekoek eta gu alproja eta festazaleok. Badirudi hor erabaki zela: testu bat asmatu eta bando batean ateratzea», azaldu du.

Lan horren emaitza izan zen bando ezaguna, letra txikiz gazteleraz hasi eta pixkanaka letra handituz, hizkuntza aldatu ondoren, «euskaraz eta kitto!» amaitzen zena. «Parisen Pompidou museoan Zalameako alkatearen bandoaren ondoan ipini zuten», kontatu du Larrañagak.

Diseinuak arrakasta handia izan zuen, eta, Eta Kitto! taldearen arabera, ideia hori zabaltzearren bidali zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerri gehienetara. Oihartzun handia izan zuen gizartean eta hedabideetan, eta euskararen aldeko poster gisara ere erabili zuten euskaltzale askok.

Ia 40 urteren ondoren (Larrañagaren hitzak 2021eko uztailekoa dira), arrakasta horretatik harago gogoeta bat ere plazaratu du bando hura sinatu zuenak: «Ez litzateke gaizki egongo jakitea bando horrek eraginik izan duen, garai hartan zenbat euskara hitz egiten zen Eibarren, eta gaur egun zenbat, baina nik uste aurrerapauso bat izan zela».

Gaur, urteurrenarekin batera, Jon Iraola Eibarko gaur egungo alkateak beste bando bat atera du, Euskara eibartar guztiona izenekoa. Eta Kitto! euskara elkarteak bere webgunean azaldu duenez, «ezusteko berezia» izan da kalean hori ikustea. Bandoan hainbat hizkuntzatan irakur liteke euskara, eta gazteleratik euskarara pasatzen da hori ere, amaieran: «...es mi lengua y tu lengua [nire hizkuntza da eta zure hizkuntza da], eibartar guztiona».


Summary: Konstituzionalak ezohiko osoko bilkura du gaur, kautelazko neurria kentzeaz Senatuak egindako eskaera aztertzeko. Goi ganberak esan du «babesik gabe» sentitzen dela, eta argudiatu du Kongresuan egindako bozketak baliogabetzea zela PPren helegitearen asmoa. Senatuak saioa du bihar.

Auzitegi Konstituzionaleko presidente Pedro Gonzalez-Trevijanok urgentziazko osoko bilkura batera deitu du, gaurko (19:00). Izan ere, Senatuak inpugnatu egin du Konstituzionalak astelehenean hartutako erabakia. Hark ebatzi zuen, PPren helegite bat ontzat emanez, baliorik gabe uztea Zigor Kodearen erreformaren barruan jasota zeuden eta auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzen zuten bi zuzenketak. Goi ganberak, baina, kautelazko neurriak bertan behera uzteko eskatu dio Konstituzionalari, eta bihar baino lehen ebazteko.

Ikusi gehiago: Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du

Senatuan osoko bilkura dute bihar. Zigor Kodearen erreformaren barruan helegiterik jarri ez zaien neurriekin aurrera jarraitzea erabaki dute: batetik, sedizio delitua ezabatzea, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua moldatzea. Horiei buruz eztabaidatzekoak eta bozkatzekoak dira. Okerrik ezean, onartu egingo dituzte, joan den ostegunean Kongresuan egin bezala.

Ikusi gehiago: Roberto Uriarte: «Epe luzeko estrategia bat daramate gehiengoa indargabetzeko»

Baina Senatuak nahi du kautelaz baliogabetutako bi zuzenketak ere eztabaidatuak eta bozkatuak izatea. Iruditzen zaio, inpugnazioan jaso duenez, «babesik gabe» gelditu dela, eta zalantzan jarri du Senatuari kautelazko neurriak ezartzea, PPren eskaera izan baitzen, goi ganberaren arabera, Kongresuan egindako bozketak baliogabetzea. Konstituzionalak 11 magistratu ditu, eta horietatik sei joera kontserbadorekoak dira.

Ikusi gehiago: Pedro Sanchezek lege bat onartuta desblokeatu nahi du Konstituzionala

Konstituzionalak botere judizialaren berritzeari ezarritako blokeoa saihesteko, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearen asmoa da lege proposamen batean jasotzea Konstituzionalak indargabetutako zuzenketen edukia, eta horren urgentziazko tramitazio bat egitea.


Summary: Datozen bi asteburuetan Frantziako tren kontrolatzaileek greba egingo dute. SNCF Frantziako tren konpainiako kontrolatzaileek greba mugimendua abiatuko dute, lan sari baxuegiak eta lan baldintza zailegiak salatzeko. SNCF konpainiari «hamarnaka milioi euro» kostatuko zaio greba, egikaritzen bada.

SNCF Frantziako tren konpainiako kontrolatzaileek abiatu dute mugimendu soziala. Bi grebarako aitzin abisu jarri dituzte sindikatuek: bata abenduaren 23tik 26ra, eta, bestea abenduaren 30etik urtarrilaren 2ra. Greba horien bidez lanbidearen berezitasunen onarpen handiagoa aldarrikatzen dute langileek, eta lan sariak eta lan baldintzak birbaloratu nahi dituzte.

Tren kontrolatzaileek sindikatuetatik independentea den kolektibo bat sortu dute protesta aurrera eramateko. Hala ere, CGT-Cheminots eta SUD-Rail sindikatuek kontrolatzaileak sostengatu dituzte, hala nola SNCF konpainiari kontrolatzaileen eskakizunak helarazi dizkiote. Negoziazioek ez dute nahikoa emaitza onik eduki tren kontrolatzaileentzat. Bi sindikatuek bi grebetarako aitzin abisua mantendu dute, grebara deitu gabe; tren kontrolatzaile bakoitzaren esku geldituko da, beraz, greban parte hartu nahi duen ala ez.

Izan ere, kontrolatzaileen lana tren bidaietan ahal bezain beste segurtasun bermatzean datza. Alta, konpainiak gero eta jende gehiagoren ardura ematen die kontrolatzaileei. Salatu dute SNCF konpainiak hainbat lanpostu kendu dituela. Orduan, jende gero eta gutxiago dago lanean tren geltokietan bidaiariei arreta eskaintzeko, horien arabera. Horrez gain, lanbidean promozio nahikoa eskuratzeko ezintasuna azpimarratu dute kontrolatzaileek.

SNCFk «grebak ekiditeko ahal» duen guztia egin duela erran du. Datorren asteburuan, konpainiak aurreikusten duenez, hiru AHTetatik bik eskainiko dute aurreikusiriko zerbitzua; Ipar Euskal Herriko trenbideetan ere AHTen bi heren izanen da zerbitzuan. Horrek 200.000 bidaiarirengan ukango du eragina. Konpainiak bidaiari horiei proposatu die txartela beste egun batera aldatzeko, inongo prezio aldaketarik gabe. Txartela aldatzeko aukera hartzen ez dutenentzat prezioaren %200 itzuliko dietela ziurtatu du konpainiak. Christophe Fanichet SNCFeko zuzendari orokorrak adierazi du greba «hamarnaka milioi euro» kostatuko zaiola konpainiari.