Espetxe politika tresna gisa

Summary: Espetxe politika tresna gisa. Motibazio politikoko euskal presoak Euskal Herritik urrun atxikitzea ohikoa izan da trantsiziotik; 1988an ezarritako sakabanatze politikak muturrera eraman zuen hori.

Enrique Mugika Herzog 1988ko uztailean izendatu zuten Espainiako Justizia ministro. Handik hilabete pare batera, Antoni Asuncionek Espetxe Erakundeen ardura hartu zuen. Bi-biek jarri zuten abian euskal presoak sakabanatu eta urruntzeko neurria, Mugikak 2005ean egindako hitzaldi batean aitortu zuenez. «Lehenengo aldiz, espetxe sistema politika antiterroristan txertatu zen. Eta zergatik ez?», adierazi zuen Asuncionek 2014ko elkarrizketa batean. Finean, sakabanatzearen helburua zen presoen artean banaketak sorraraztea eta horren bidez ETA ahultzea; hortaz, gobernu sozialistaren «estrategia antiterroristaren» beste tresna bat izateko sortu zen, ETA amaitu ondoren ere hainbat urtez iraun duen arren.

Mugikak eta Asuncionek azkar diseinatu zuten estrategia berria, eta 1988. urtearen amaieran eta hurrengoaren hasieran ekin zioten hura gauzatzeari. Orduan hasi zen sakabanatze eta urruntze politika, baina, zorrotzak izatera, presoen urruntzea askoz lehenagokoa zen. 1977ko Amnistia Legearen ostean espetxeak berriro betetzen hasi zirenetik, ohiko bilakatu zen motibazio politikoko euskal presoak Euskal Herritik kanpoko kartzeletan atxikitzea: Sorian, Carabanchelen eta Yeseriasen hasieran, Puerto de Santa Marian 1981etik aurrera —Euskal Herritik mila kilometrora—, eta Herrera de la Manchan geroago.

Ikusi gehiago: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika

Herrera de la Manchako espetxea 1979an eraiki zuten, eta Espainiako segurtasun handiko lehen presondegia izan zen. 1983ko urrian, PSOE Espainiako gobernura iritsi eta urtebetera, erabaki zuten Herrerara eramatea ETArekin harremana izateaz akusaturiko 48 preso, eta, hurrengo asteetan, lekualdatzeak ugaritu egin ziren, betiere espetxe berria helmuga izanik. Politika hori azaltzeko, «borroka antiterroristan ekimena berreskuratzea» eman zuen argudio gisa Espainiako Gobernuak.

Espainiaren espetxe politikaren ikur bilakatu zen Herrera hurrengo hamarkadan. Euskal Herritik 620 kilometrora dago, eta presoei ezartzen zizkieten neurri gogorrek protesta ugari ekarri zituzten, espetxean bertan eta kanpoan. Lau euskal preso hil ziren Herreran hamarkada hartan: GRAPOko kide Juan Jose Crespo Galende 1981ean —97 eguneko gose greba baten ostean—, Joseba Asensio 1986an —detektatu gabeko tuberkulosi baten ondorioz—, eta Mikel Lopetegi eta Juan Carlos Alberdi 1988an.

Amnistiaren Aldeko Batzordeek 1984ko Gabonetan antolatu zuten lehenengo martxa Herrerako espetxera. Mobilizazio horrek indarra hartu zuen hurrengo urteetan, eta goia jo zuen 1990ean: 10.000 lagunek parte hartu zuten urte hartako martxan. Azkenengoa 1992an egin zuten. Ordurako, presoen sakabanatzea indar betean zegoen, eta gutxi batzuk baino ez ziren gelditzen Herreran.

Negoziazioak hautsi ostean

Lehenengo lekualdatzeak 1988an izan ziren, baina 1989ko maiatzean orokortu ziren. Urte hartako urtarriletik martxora, ETAk eta Espainiako Gobernuak elkarrizketa prozesu bati ekin zioten, Aljerren. Prozesu horrek ofizialki porrot egin zuen apirilaren hasieran, eta, horren ostean, gobernuak azken bururaino eraman zuen sakabanatzeko politika.

Espetxe politika berria abian jarri aurretik, motibazio politikoko presoak lau espetxetan atxikitzen zituzten: Herreran, Alcala-Mecon, Carabanchelgo emakumeentzako presondegian eta Langraizen. Horietatik azkena baino ez zegoen Euskal Herrian, Araban. PSOEren gobernuaren estrategia berriarekin, lehenagoko urruntzeari sakabanatzea gehitu zitzaion, eta urruntzea azken muturreraino areagotu zen. Zenbait preso Balear uharteetara (Herrialde Katalanak), Ceuta eta Melilla Afrikako hirietara eta are Kanaria uharteetako Salto del Negro espetxera ere bidali zituzten, Euskal Herritik 2.000 kilometrora baino gehiagora.

Sakabanatzearen ondorioz, presoen egoera asko okertu zen: bizi baldintza gogorrak, bakartzeak, komunikazioak izateko zailtasunak eta abar. Baina, batez ere, senideek pairatu zituzten estrategia berriaren makurrak. Bidaietako arriskuak eta horien kostu ekonomikoa izugarri handitu ziren. 1989ko irailean Rosa eta Arantza Amezaga auto istripuz hil zirenetik gaur arte, hamasei senidek edo gertukok galdu dute bizia errepidean, presoen urruntzearen ondorioz.

Espetxe politika berriak ez zuen kontrako erreakziorik sortu 1988ko urtarrilean Ajuriaeneko Ituna sinatu zuten indar politikoen artean. «Ez dut zuzenbidearen urraketarik ikusten, ezta zuzenbide konparatuaren argitara ere», adierazi zuen EAJren EBBko presidente Xabier Arzalluzek 1989ko abuztuan. «Presoen interesetarako, dauden moduan jarraitzea da egokiena», esan zuen Jose Antonio Ardanza Eusko Jaurlaritzako lehendakariak 1991ko urrian. Garai hartan, EAJk uste zuen sakabanatzeak balio zezakeela presoak ETAtik deslotu eta Langraiz bidea bultzatzeko.

PPren aldian

1996ko martxoan PP gailendu zen Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, eta, maiatzaren 5ean, Jose Maria Aznar izendatu zuten gobernuburu. PP boterera iritsi izanak ez zuen aldaketarik ekarri espetxe politikan.

Baina Aznarren gobernuarentzat ere, ETAren kontrako erreminta izan zen espetxe politika, eta komeni bezala erabili zuen beharrezkotzat jo zuenean. Izan ere, Aznarren agintaldietan 195 preso eraman zituzten Euskal Herrira edo Euskal Herritik gertuko espetxeetara, eta mugimendu horiek bat etorri ziren ETAk iragarritako su etenekin eta elkarrizketa prozesuekin. Hala izan zen, esaterako, 1996ko ekainean eta 1998ko irailean.

ETAk 2011ko urrian iragarri zuen bere jarduera bukatutzat eman zuela. Horrek, baina, ez zuen aldaketarik ekarri Espainiaren espetxe politikan. ETA 2018ko maiatzean desegin zen, eta, hilabete geroago, Pedro Sanchez izendatu zuten Espainiako gobernuburu. Beste bost urte igaroko ziren sakabanatze eta urruntze politika amaitu arte.


Murru baten aurkako talka juridikoa

Summary: Murru baten aurkako talka juridikoa. Presoak senideengandik gertu egoteko eskubidea defenditu dute abokatuek, urruntze politika auzitan jartzeko bataila juridikoan.

Ajuriaeneko Itunaren testuinguruan ezarri zen euskal presoen sakabanaketa, eta, 35 urte luzeotan, hats politiko horrek iraunarazi du. Hasieratik amaieraraino. Borondate politiko hori aldatu den arte. Alta, salbuespenezko espetxe politikaren gainerako atalekin gertatzen den bezala, erabaki politikoak irizpide juridikoekin argudiatu behar dira. Hamarkada guztiotan, euskal presoen abokatuen zeregina izan da juridikoki politika hori auzitan jartzea, eta behin eta berriz murru trinko baten aurka talka egin dute. Pultsu horri eusteak merezi duela argi du Amaia Izko abokatuak. «Gizartearen garaipena izan da. Abokatuok gure alea utzi dugu. Fronte guztietan —sozialean, politikoan, eta juridikoan ere bai— zalantzan jarriko ez balitz sakabanaketa, oraintxe gobernuek ez lukete zertan aldatu politika hori».

1996an Izko abokatu gisa jarduten hasi zenerako, sakabanaketa guztiz errotuta zegoen. «Haren ondorioak ikaragarriak badira ere, legez blindatua zuten». Izkoren arabera, preso bakoitzak non egon behar duen erabakitzea ez dagokio Espetxe Zaintzako epaitegiari, Barne Ministerioaren menpeko Espetxe Zuzendaritza Nagusiari baizik. «Hor oinarrizko hutsune bat dago. Zaintza epaileak ez du eskumenik, eta harengana zuzendu daiteke soilik baldin eta kontsideratzen bada oinarrizko eskubide bat urratu dela».

Ikusi gehiago: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika

Presoen gerturatzea eskatzeko, Espetxe Zuzendaritza Nagusira jo behar da. Saiakeraren bat egin bazuten ere, 1990eko eta 2000ko hamarkadetan abokatuek ikusi zuten juridikoki ez zuela zentzurik, atzean erabaki politiko bat zegoelako: «Urte haietan sakabanaketaren aurkako borroka politikoa eta soziala izan zen, ez juridikoa. Aurrean genuen panoramari erantzuteak jada nahikoa indar eskatzen zigun».

Izan ere, urteotan guztiotan presoen abokatuek ehunka milaka kilometro egin behar izan dituzte kartzeletara joateko. «Errepidean bizi ginen. Astea pasatzen genuen kanpoan. Madrilera jaitsi eta han zaudela aprobetxatuz, Kordobara, Jaenera, Murtziara, Granadara, Huelvara...». Izkok ez du zalantzarik sakabanaketaren ondoriorik lazgarriena presoek eta haien familiek bizi izan dutela; baina bete-betean eragin die abokatuei ere. «Kalkulatu izan dut munduari zenbat buelta eman dizkiodan, erre ditudan auto guztiak zenbatuta».

Borroka juridikoa

ETAren 2011ko adierazpena etorri aurretik, euskal presoen abokatuak jada hasi ziren ikusten arlo juridikoan ere sakabanaketa auzitan jartzeko garaia iritsi zela. Euskal gizartean kontsentsu zabal eta orokorra zegoen horri buruz, baita Euskal Herritik kanpoko hainbat indarren artean ere. Mundu juridikoan, berriz, sektore aurrerakoiek barneratua zuten ETAren aurkako borrokak justifikatzen zuela salbuespenezko legedia, baina, behin indarkeria ekuaziotik kenduta, gizarteratzeko printzipio konstituzionala nagusitu behar zela.

Hori izan zen abokatuen heldulekua, eta sakon bilatu zuten urruntzearen analisi juridiko kritikoa. Arazoetako bat da legedian ez dagoela arau argirik. Aipatzen da kartzelek presoen deserrotzea eragotzi behar dutela; esaten da, halaber, gizartearekiko eta familiarekiko ardura bultzatu behar dutela presoen artean. «Presoek badute bermatua eskubide hori, baina oso modu lausoan jasota dator», arrazoitu du Izkok; hots, interpretazio zabalei bide ematen die. Beste arazoa da Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegia «oso gutxitan» sartu izan dela espetxe arloko auzietan, «estatuen monopolioa delako».

Testuinguru horretan, abokatuek presoen eskubideen aldeko analisia aldarrikatu dute, Espainiako Konstituzioan bertan aipatzen baita espetxe sistemak gizarteratzea izan behar duela helburu; eta gogorarazi dute Giza Eskubideen Europako Itunak aitortzen duela familia bizitza izateko eskubidea. Gainera, 2013an eta 2014an, bi epaitan, Estrasburgok Errusia eta Ukraina zigortu zituen, hiru presoren urruntzeak ez zituelako justifikatu.

Abokatuek bide administratiboa hartu zuten lehenik, erabakiaren ardura Espetxe Zuzendaritzari zegokiolako, baina, ezezkoa ikusirik, administrazioarekiko auzitegietan amaitu zuen, «ezerezean». Oinarrizko eskubideak urratzen zirela argudiatuta, Espetxe Zaintzako epaitegietara jo zuten, eta, handik, errekurtsoak Auzitegi Nazionalera heldu ziren. «Gure argudioaren ifrentzua erabili zuten. Guk esaten badugu etxetik ahalik eta gertuena egon behar dutela, haiek diote legeak ez duela eskubiderik ematen aukeratzeko non egon behar duen presoak; guk esaten badiogu familien bizitzarako eskubidea urratzen dela, eurek diote komunikazioa bermatzen dela». Nahiz eta datuekin eta adibideekin azaldu distantziak komunikazio hori baldintzatzen duela, ez zuten hori aintzat hartu.

Alta, presoen abokatuek defenditutako analisiak babes zabala izan du juristen artean. Jose Antonio Martin Pallin Espainiako Auzitegi Goreneko epaile emerituak nabarmendu zuen familiarengandik gertu egotea «eskubide eraginkorra eta bazterrezina» zela, eta hala aitortzen zela Gorenaren zein Konstituzionalaren jurisprudentzian.

Boto partikularra

Presoak hurreratzeko eskaerek, Espainiako justizia sisteman egindako bidean, interpretazio hertsiekin egin zuten topo. Salbuespena 2015eko azaroan egindako epai batean etorri zen. Ramon Saez Valcarcel magistratuak, bere boto partikularrean, defenditu zuen presoek zigorrak etxetik ahalik eta gertuena bete behar dituztela, sistematikoki urruntzeko erabakiak ez duela lege estaldurarik, bizitza familiarrerako eskubidea urratzen duela, eta gizarteratzeko helburutik aldentzen duen zigor bat dela. Izkoren arabera, bere balioa du. «Ez digute eman nahi, baina erakusten du arrazoi dugula».

Estrasburgora ere heldu zen auzia. Josetxo Arizkurenen gerturatzeko eskaera ez zuen tramiterako onartu ere egin; 2019an, berriz, Gorka Fraileren eta beste preso baten gerturatzeko eskaeraren aurka egin zuen. Giza Eskubideen Epaitegiak aztertu zuen ea bizitza familiarrerako eskubidea urratzen ote zen, baina, komunikazioei esker, hori ziurtatutzat eman zuen.

Garaipen judizialik egon ez bada ere, Izkok uste du lan horrek ekarpena egin duela. Irakaspenak ere utzi ditu, salbuespenezko legedia amaitzeko borroka ez baita amaitu. Haren ustez, legedian elkarbizitzarako «oztopo ikaragarri» izango da eraitsi ezean: «Tapoi bat dago. Salbuespen legedia interpreta daiteke modu batez edo bestez, eta, eurek egiten duten horretan egin daitekeenez, jarrai dezakete. Lege hori zigor zuzenbidearen normaltasunera itzularazi behar dugu».

ZER DIO LEGEAK?

Giza Eskubideen Europako Ituna: 8. artikulua. Pertsona orok du bizitza pribatu eta familiarra izateko eskubidea, eta agintaritza publikoak ezin du esku hartu, baldin eta legedian jasota ez badator.

Espainiako Konstituzioa: 25. artikulua. Espetxe zigorrek eta sistemak oro har presoen heziketa eta gizarteratzea izan behar dute helburu.

Espetxe arloko legea. 12. artikulua. Espetxeak nahikoa baliabide izango du presoen beharrak asetzeko eta deserrotzea eragozteko. 59. artikulua. Ahal den neurrian bultzatuko da presoek gizartearekiko eta familiarekiko erantzukizuna garatzea.


Summary: Kutxabankek %5,25 igo die soldata bere langileei, datorren asteko grebaren atarian. Urtarrileko %1,5eko igoerari beste %3,75 gehitu dio, eta gutxienez 1.300 euroko soldata igoerak egingo ditu. Greba deialdiari eusten diote sindikatuek, soldata igoera ez beste aldarrikapen batzuk dituztelako.

Inflazio handia dela eta, Kutxabankek erabaki du beste %3,75 handitzea bere langileen soldata. Dagoeneko aplikatzen zen %1,5eko igoerari beste %3,75 bat gehituko die aurrezki kutxen bankuak. Bere kabuz hartutako erabakia da, sindikatuekin egindako negoziazioak akordiorik gabe amaitu direlako.

Hain zuzen ere, sindikatuek grebara deitu dute datorren asteko ostiralerako. Astelehenean emango dituzte azalpenak, baina ELAk azaldu du grebak ez duela zerikusirik soldatarekin, eta beste aldarrikapen batzuk daudela tarteko.

Ikusi gehiago: Kutxabankek ere helegitea jarri dio bankuen zergari

2021. urtearen amaieran 5.205 langile zituen Kutxabank taldeak; horietatik 3.448 ziren Kutxabankekoak bertakoak eta beste 1.757ak, aldiz, Cajasurrekoak.

Haien lan baldintzak lan itun propio batek finkatzen ditu. 2021-2024 eperako dago indarrean, eta esaten du urtero soldatak KPIaren arabera eguneratu behar direla, baina gehienez %1,5eko igoera batekin. Sinatu zutenean, ordea, ez zuten espero inflazioa hain epe laburrean hainbeste handitzea —%6,4 izan zen 2021 amaieran, eta %5,6 2022 amaieran—, eta erosahalmen galera handia eragiten ari zen langileen artean, bankuak irabaziak handitu arren.

Gutxienez, 1.300 euro urtean

Egoera banku guztietan antzekoa izanik, finantza erakundeen bi patronalek —bankuen AEB eta kutxa ohien CECA— Espainiako sindikatuekin aurten soldatak %5,25 igotzea adostu zuten —hitzartutako %1 gehi %4,25, haien kasuan—. Bide horri heldu dio Kutxabankek ere, baina aldaketa batekin. CECAk eta AEBek hitzartu dute soldatak gutxienez mila euro handituko direla sari apalenak dituztenentzat; Kutxabanken kasuan, berriz, gutxienez 1.300 handituko dira.

Sindikatuen ustez, motz geratzen da eskaintza, besteak beste ez duelako konpentsatzen 2022ko galera. 2022ko abenduan egin ziren azken hauteskunde sindikalak, eta ELAk lortu zituen ordezkari gehien (39), CCOOren aurretik (36). Pixkanakak hogei ditu, hamalau ALEk, hamar LABek eta zazpi Asprok.


Summary: ‘Euskaldunon Egunkaria’ izan dute gogoan, Donostiako kantu jiraren 20. urteurrenean. Egunkaria itxi ondoren egin zuten Donostiako aurreneko kantu jira, kazetaren itxiera salatzeko. Gaur ere kantu jira egin dute eta Mari Luz Estebanek eta Martxelo Otamendik hitz egin dute ekitaldian.

Euskal Herriko hiri eta herri askotara hedatuta dago kantu jira, eta hainbat lagun elkartzen dira hilean behin euskaraz kantatzeko. Ohitura Ipar Euskal Herrian loratu zen, eta gero sortu zen kantu jira, Donostian, 2003ko otsailean. Asmo zehatz bat izan zuen: Euskaldunon Egunkaria kazetaren itxiera salatzea. Izan ere, berehala hasi ziren elkartasun eta babes keinuak, eta horietako bat izan zen kantu jira antolatzearena. Hogei urte beteko dira otsailaren 20an ordutik, eta urteurrena gogoratzeko, kantu jira egin dute gaur, Donostian. 12:00etan abiatu dira Fermin Kalbeton kaletik, eta 12:30 aldera Konstituzio plazan elkartu.

Mari Luz Esteban antropologoak hartu du hitza ekitaldian, eta, esan duenez, kantu jira ere bada «erresistentzia forma bat, zerbait aldarrikatzeko modu bat». Hala azaldu du: «Euskaldunon Egunkaria ixteak haserre handia piztu zuen euskaldunon artean, eta hurrengo egunetan protesta asko egin ziren. Donostiar talde batek deialdi original bat egin zuen: kalean elkarrekin kantatzea, eta, horrela, protesta egitea, protesta ludikoa. Deialdi hark arrakasta handia izan zuen, eta jarraitzea erabaki zuten». Herri mugimendu gisa kokatu du ekimena; «mugimendu autogestionatua». Hala, Egunkaria gogoan izan dute gaurko ekitaldian.

Egun Euskal Herri osoan zabalduta dago kantu jira, eta, Estebanen arabera, sozializatzeko eta elkar topatzeko aukera paregabea da. Bide batez, uste du herri kantutegia mantendu, zaindu, eta «identitate kolektibo bat jorratzeko» balio duela.

Herritar guztiek parte hartu dezaketen arren, gehienbat adinekoak aritzen dira kantuan. Horrek «izaera berezia» ematen dio, haren hitzetan: «Adineko pertsonak, orokorrean, ez daude oso ikusgai gizartean, are gutxiago taldean. Pentsiodunek hori aldatu dute, baina Kantu Jira ere bada adineko pertsonak, pertsona zaharrak, kalean presente egoteko aitzakia eta aukera paregabea». Etorkizunari begira, kalean eta elkarrekin kantatzeko ohitura mantenduko dela uste du, nahiz eta ez jakin nola.

Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendari ohia eta BERRIAko zuzendariak ere hartu du hitza. Bukatzeko, topa egin dute, euskararen eta Kantu Jiraren alde.


Summary: Amable Ariasen urmargoak eta marrazkiak, San Telmo museoan. Artistak Donostiako Antzoki Zaharrean pintatutako 79 lan bildu dituzte Amable Arias banbalinetan erakusketan. Mikel Lertxundi Galiana komisarioaren ustez, han hasi zen garatzen artista bere «zentzu kritikoa». Gaurtik maiatzaren 28ra bitarte egongo da zabalik.

1950eko hamarkadan, Donostiako Antzoki Zaharraren barne-bizitza ongi ezagutu zuen Amable Ariasek (Bembibre, Leon, Espainia, 1927-Donostia, 1984). Artistaren ama, Pilar Yebra, antzokiko arropazaindegian hasi zen lanean 1951n, eta hari laguntzen ordu asko eman zituen bertan. Pixkanaka, bertatik igarotzen ziren askotariko artistak erretratatzeari ekin zion, tintaz, arkatzez nahiz akuarelaz. Eta 1955. eta 1959. urteen artean eginiko marrazki zein urmargo sorta horretako 79 lan ikusgai jarri dituzte orain Donostiako San Telmo museoan. Laborategia aretoan, maiatzaren 28ra arte egingo da zabalik Amable Arias banbalinetan erakusketa.

Maru Rizok, Ariasen bikotekide izandakoak, Antzoki Zaharra seriea dohaintzan eman zion museoari, iaz; artistak antzokian pintatutako 61 akuarelak eta arkatzez zein tintaz egindako 43 marrazkik osatzen dute saila, baita handik pasatutako askotariko artisten argazki batzuek ere. «Marrazki eta akuarela hauek erakusten digute garai haietan antzokitik igaro ziren vedette eta artisten banbalinetako mundua, arau propioak eta askatasun kutsu bat zituena. Eta artistarentzat oso aberasgarria izan zen garai hori», azaldu du Susana Sotok, museoko zuzendariak. Bildumako piezen artetik, urmargo guztiak, hemezortzi marrazki eta 29 argazki aukeratu ditu Mikel Lertxundi Galiana komisarioak, zeinak sakon aztertua duen Ariasen obra.

1942an heldu zen Arias Donostiara, gurasoekin. Sei urte lehenago, 9 urte zituela, bizitza osorako ondorioak utziko zizkion istripua jasan zuen; mugitzeko arazo larriak zituela eta, ohean igaro zuen haurtzaroko eta gaztaroko bolada luze bat. Horregatik, Antzoki Zaharrean sartzea bere garapenerako bultzada garrantzitsua izan zela azaldu du komisarioak. «Garaiko kaleko bizimodutik oso bestelako arauak zituen giro hark, eta ikasketa prozesu trinko bat izan zen harentzat». Izan ere, etxetik atera gabe pasatu zuen denboran, idazteari, irakurtzeari eta marrazteari emana egon zen, eta fantasiazko mundu bat eraiki zuen bere baitan; eta antzokiak fantasiazko beste mundu bat ekarri zion.

Lertxundiren hitzetan, hasieratik ez, baina jendearekin konfiantza hartu ahala, haiek erretratatzen hasi zen Arias. «Erretratatzen, nolabait esatearren, zeren, ikus daitekeenez, irudi askok apenas duten ezaugarri fisonomikorik. Ordea, pertsonaia horien jarrerak harrapatzeko ohiz kanpokoa eta goiztiarra den gaitasun bat erakusten dute erretratuek». Artistak margolariarentzat propio posatzen ageri dira zenbait obratan, baina haiek atseden hartzen edota neke keinuekin ere erretratatu zituen Ariasek. «Lapurtutako une apur batzuk ere badira», komisarioaren esanetan; «haietan, pertsonaien nahi gabeko intimitate bat agertzen du artistak».

Ariasen inguruan zebiltzan antzokiko artista horien guztien segida bat bezala erakuts zitzaketen obrak, baina lau ataletan banatzeko hautua egin dutela azaldu du Lertxundik, obrak azpigaien arabera sailkatuta. Hala, Vedetteak izenburua daraman obra sortarekin abiatzen da ibilbidea. Garaiko hainbat vedetteren zuri-beltzeko argazki batzuk ageri dira hormetako batean, Ariasi idatzitako eskaintzak dituztenak. Eta haien aldamenean, artistaren urmargoetan irudikatuta ikus litezke emakume horiek berak.

Hurrengo atalak Aktoreak eta komedianteak du izenburu, eta horiexek dira Ariasen marrazkietan agertzen direnak. Haien parean den horman, garaiko No-do albistegiko irudiekin osatutako ikus-entzunezkoa dago proiektatuta; 50eko urteetako antzerkiaren inguruko hainbat bideo dira, eta, momentu batzuetan, Antzoki Zaharra ere agertzen da. Musika eta dantza ataleko marrazkietan, berriz, bi diziplina horietako garaiko sortzaileak dira nagusi.

Baina artistak soilik ez, antzokiko langileak nahiz bertako ohiko eszenak ere eraman zituen paperera Ariasek. Pieza horiek erakusketako azken atalean bildu dituzte, Antzoki Zaharra izenburupean. Eta han ageri dira, besteren artean, antzokiko jostunak, aretozainak eta leihatilako langileak, baita antzokiaren sarrerako zein barrualdeko zenbait irudi ere.

Lertxundiren hitzetan, Ariasen ibilbidean «fundazionala» den seriea da Antzoki Zaharra. «Geroago helduko zen haren izpiritu kritikoa falta du oraindik, baina antzokian izandako esperientzia horri esker lortu zuen, hain zuzen ere, zentzu kritiko hori».

Katalogoa eta jarduerak

Erakusketaren osagarri, katalogo bat ere argitaratu dute, eta, komisarioaren azalpen testu luze batez gain, obren irudiak, garaiko argazkiak eta beste hainbat idazlan bildu dituzte liburuan. Rizok dohaintzaren harira idatzitako gutuna dago hasieran —«... zuena da dena...» esaldiarekin amaitzen dena—, eta, segidan, Mikel G. Gurpegik antzokiaren historiaz osatutako pieza, Espido Freirek Ariasen akuarelei buruz sortutakoa, eta Ariasek berak bere bizipenak kontatuz idatzitako beste zortzi testu jaso dituzte, Sherezadeak deitzen direnak —horietako lau sekula argitaratu gabeak—.

Erakusketa zabalik dagoen bitartean, hari lotutako hainbat jarduera ere izango dira museoan, hala nola bisita gidatuak, hitzaldiak eta haurrentzako tailerrak.


Summary: Greba bertan behera utzi du Sindikatu Medikoak, gobernuarekin akordioa lortuta. Akordioaren gakoak: hilean 400 euroko soldata igoera, egunean 32 paziente gehienez eta esklusibotasunari eustea

Sindikatu Medikoak bertan behera utzi du greba. Nafarroako zenbait sendagile otsailaren 1etik ari ziren lanuztea egiten, lan baldintza hobeak exijitzeko. Alta, akordioa lortu dute Sindikatu Medikoak eta Nafarroako Gobernuak, eta sindikatuko arduradunek erabaki dute greba «behin-behinean» etetea gaur gauerditik aurrera, afiliatuek akordioa berretsi arte. Astelehenean izanen da hori.

Osasun Departamentuak eman du akordioaren berri, Funtzio Publikoko mahai orokorraren bilera bukatu berritan. Hala ere, mahai horretan ordezkaritza duten sindikatuek —LAB, CCOO, ELA, UGT eta Afapnak— salatu dute gobernuak ez dizkiela akordio horren xehetasunak eman, eta ezin izan dutela eztabaidatu. Hori zen, hain zuzen, Sindikatu Medikoaren eskaera nagusietako bat: medikuei eragiten dieten akordioak ez zitezela mahai orokorrean eztabaidatu —sindikatu horrek ez baitu ordezkaririk mahai horretan—. Gobernuak esana zuen lan kontuekin zerikusia duten afera guztiak mahai sektorialera eramanen zituela baina, azkenerako, Sindikatu Medikoaren nahiari men egin dio.

Ikusi gehiago: Osasungitzaren inguruko kezkak gora egin du, Soziometroaren arabera

Akordioaren mamia, berez, Nafarroako Gobernuak grebaren hasieran aurkeztutako bera da: hilean 400 euroko soldata igoera fakultatibo guztientzat; mediku bakoitzak gehienezko paziente kopuru bat izatea egunean (32) eta esklusibotasunari eustea.

Soldata oinarria. Medikuen oinarrizko soldata igotzeko konpromisoa hartu du Osasunbideak. Ospitaleetakoentzat, igoera hori 406 eurokoa izanen da hilean. Lehen Arretakoentzat, berriz, 389 eurokoa.

Guardiak. Medikuek legez egin behar dituzten aparteko orduak dira guardiak —ez dira hautazkoak—, eta horien konpentsazio ekonomikoa hobetzea proposatu dute Osasunbideko buruek: %10eko igoera.

Arta hobea. Sendagileek pairatzen duten lan gainkarga arintzeko, gehienezko paziente kopurua murriztuko dute: egunean 32, gehienez, eta paziente bakoitzari 12 minutuko kontsulta bermatuta.

Esklusibotasuna. Sindikatu Medikoaren eskaera nagusietako bat zen esklusibotasuna kentzea, sare pribatuan ere jardun ahal izateko, baina esklusibotasunagatik jasotzen zuten soldata osagarriari uko egin gabe. Azkenik, hori ere ez dute ukituko.


Summary: 18 etorkin hil dira abandonaturiko kamioi batean Bulgarian. Ibilgailuak 40 pertsona garraiatzen zituen

Sofia hiriburutik 25 kilometrora abandonaturiko kamioi bat topatu du Bulgariako Poliziak, eta, barruan, 18 etorkin hilda. Beste 22 pertsona zeuden kamioiak zeukan tarte ezkutu batean. Poliziaren arabera, itota hil dira etorkinak.

Egurra zeraman kamioiak, eta horren azpian zegoen pertsonak ezkutatzeko tartea. Bizirik atera diren etorkinek esan dutenez, trafikatzaileek kamioia utzi, eta ihes egin zuten.

Sofiako eroetxeetara eraman dituzte beste bidaiariak. Horietako 14 hil ala bizi daude. Bulgariak muga du Turkiarekin, eta Poliziak uste du handik pasatu zituztela etorkinak. Bulgaria Europako Batasuneko kidea da, baina ez dago Schengen gunean, eta muga kontrolak pasa behar dituzte handik helduriko ibilgailuek.


Summary: Baldintzapean aske geratu da Francisco Jose Ramada euskal presoa. Ramada ospitaleratu egin zuten iaz, bihotzeko arazo batengatik. Etxerat-ek jakinarazi du Ainhoa Gartzia Alcalara lekualdatu dutela, epaiketa batean lekuko gisa deklaratzeko.

Etxerat elkarteak jakinarazi du Francisco Jose Ramada euskal presoari baldintzapeko askatasuna eman diotela. Ramadak 59 urte ditu, eta horietatik 22 egin ditu kartzelan; iazko otsailetik hirugarren graduan zegoen.

Ramada ospitaleratu egin zuten iazko urtarrilean, Martuteneko kartzelako (Gipuzkoa) patioan izandako bihotz krisi baten ondorioz. Hala, hilabete geroago presoari hirugarren gradua ematea adostu zuten espetxeko tratamendu batzordeak eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak. Ramada 2020ko ekainean Euskal Herriratu zuten, Murtzia I. presondegitik (830 kilometrora) Iruñera lekualdatuta. Azkenik, 2021ean Martutenera mugitu zuten.

Etxerat-ek beste informazio baten berri ere eman du. Elkarteak jakinarazi duenez, Ainhoa Gartzia presoa Zaballako kartzelatik (Araba) Alcalara (411 kilometrora) lekualdatu dute. Azaldu dutenez, Gartziak lekuko gisa deklaratu behar du martxoaren 2an, Murtziako epaitegi batean.

«Ezin dugu ulertu antzeko arrazoiren batengatik lekualdaketa bat behartzea, bideokonferentziaz deklaratu beharrean», kritikatu du Etxerat-ek. Elkartearen esanetan, COVID-19ak eragindako pandemiak bideokonferentziaz egindako deklarazioak normalizatu zituen kartzeletan, eta oraingoan ere formula bera erabili zitekeen. Hala, Gartziaren abokatua lanean ari da, euskal presoa lehenbailehen Zaballara itzuli dadin.


Summary: Sara Arevalo izanen da Donostia ospitaleko zuzendari mediko berria. Radioterapia, Onkologia Mediko eta Onkohematologiako Unitateko burua da Arevalo, 2019ko urritik. Bere gain hartuko ditu Idoia Gurrutxagaren funtzioak

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Donostia Ospitale Unibertsitarioko zuzendari mediko izendatu du Sara Arevalo Lobera doktorea, Ana Bustinduiren ordez. Idoia Gurrutxagaren kargugabetzeaz geroztik, jardunean ari zen Bustindui. Donostialdeko ESIko kidea da Arevalo, eta hori zen, hain zuzen, zerbitzuburuek Osakidetzari eginiko eskaeretako bat: Donostia ospitaleko zuzendariak aukeratu daitezela ESIko profesionalen artean.

2019ko urritik, Radioterapia, Onkologia Mediko eta Onkohematologiako Kudeaketa Klinikoko Unitateko burua da Arevalo. Aurrerantzean, bere gain hartuko ditu Idoia Gurrutxagak abenduaren 2ra arte egiten zituen funtzioak ere.

Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.

Abenduaren erdialdean bildu ziren aurrenekoz Osakidetzako zuzendaritza eta Donostiako ospitaleko zerbitzuburuak. Bazirudien egoera bideratu egingo zela. Izan ere, zerbitzuburuei jakinarazi zitzaien euren erreibindikazio nagusiak errespetatuko zituela Jaurlaritzako Osasun Sailak. Besteak beste, zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabalduko zela, eta Donostia aurrerantzean ere erreferente bakarra izango zela peritoneoko minbizian.

Negoziazio batzuk tarteko, protestak eten egin zituzten bolada batean, baina abenduaren 23an berreskuratu egin zituzten bilkurak. Handik bost egunera, bost eskari «zehatz» egin zizkioten Osakidetzari, eta onartu zuten «jarrera ona» antzeman zutela Osakidetzako zuzendaritzarekin zituzten elkarrizketetan, baina «ekintzak» nahi zituztela.


Summary: Lehen harriarekin egin du tupust Baskoniak Espainiako Kopan. Kolpe gogorra jaso dute Baskonia zaleek. Bigarren zati kaxkar batek kondenatu ditu arabarrak, eta Espainiako Kopako finalerdietatik kanpo gelditu dira Joventuten aurka 94-81 galduta

Gau ahaztezinak utzi ditu Baskoniak sasoi honetan, baina ostiralekoa ez da horietakoa izan. Lehen minutuetan kontrakoa bazirudien ere partida kaxkarra jokatu du Baskoniak, eta bigarren zatian gehiago izan da Joventut. Etxeko taldeak urduri hasi du neurketa, eta jaurtiketa asko huts egin ditu. Bigarren zatia, ordea, bikaina izan da, eta Badalonako zaleen olatu gainean surfean aritu dira, amestu bezala. 94-81 galdu du Baskoniak, eta ez ditu Espainiako Kopako finalerdiak jokatuko. Euroligan eta ACB ligan jarri beharko du arreta hemendik aurrera.

Ezin hobeto hasi du neurketa Baskoniak. Darius Thompsonen gidaritzapean eta Rokas Giedraitisen puntuekin lehen abantaila lortu du Baskoniak (4-17). Ante Tomic ezinean aritu da saski azpian, eta defentsa sendoek korrika egiteko aukera eman die gasteiztarrei. Lehen aldaketekin, ordea, etorri da etxekoen lehen susperraldia. Pau Ribasek hartu du aginte makila, eta 10-0eko partziala lortu du oso denbora gutxian Joventutek.

Bigarren laurdenera bost puntuko errentarekin iritsi da Baskonia, baina berehala ikusi da beste Joventut bat zegoela aurrean. Lehen minutuetako urduritasunak ahaztu eta hortzak erakutsi ditu Carles Duranen taldeak. Argia zen etxeko taldeko prestatzailearen agindua: Markus Howarden aurka buruz buruko jokaldiak jokatzea. Hala egin dute jokalariek, eta hiru falta egin ditu Baskoniako izarrak bederatzi minutuan. Erasoko errebotean min egiten hasi da Penya , eta Tomic agertu da. Lehen laurdenean baino arazo gehiago izan ditu Joan Peñarroyaren taldeak, baina, hala ere, Thompsonek ezarri duen erritmoak atsedenaldira zazpi puntuko errentarekin iristea ahalbidetu dio Baskoniari.

Etxekoen susperraldiari ezin erantzun

Bigarren zatia hasi eta berehala iritsi da festa Badalonako Olimpic pabiloira. Joventutek 11-2ko partziala egin du bi minutu eskasean, eta lehenengo errenta lortu du. Erritmo bizia ezarri du etxeko taldeak, eta lehen zatian huts egindako denak sartu ditu hirugarren laurdenean. 33 puntu sartu ditu Joventutek, eta horien artean sei hiruko. Thompson zen Baskonia partidan mantentzen zuen jokalaria, eta hari egindako defentsa ikustekoa izan da atsedenalditik bueltan. Peñarroya saiatu da aldaketekin, zonakako defentsarekin eta hutsarteekin etxeko taldearen bolada gelditzen, baina ezinezkoa izan da. Azkenerako, zazpi puntu aurretik hasi duen laurdena hamaika puntuz atzetik amaitu du Baskoniak.

Azken laurdenean nahi bezala aritu da Joventut. Gainera, berehala egin du bosgarren falta Howardek, eta bertan amaitu da Baskoniaren ametsa. Arabarrak ez dira etxeko taldeari erantzuteko gai izan, eta Badalonako Olimpic pabiloian gogotik gozatu dute Joventuteko zaleek. Kolpe gogorra jaso du Baskoniak, baita Badalonara gerturatu diren bi mila zale inguruk ere. Orain Euroligan eta ACB ligan jarri beharko du arreta Peñarroyaren taldeak. Kopako finalerdiak bihar jokatuko dira: Real Madril-Unicaja (18:30) eta Tenerife-Joventut (21:30).


Summary: Iruñean gizon bat 5 urteko haur bat bahitzen saiatu dela salatu dute horren gurasoek. Ostiral iluntzean izan da bahiketa saioa, inauterien ospakizunetan. Haurraren anaia bat eta lagunak bahiketaz ohartaraztean, haurra lurrean utzi eta ihes egin du gizonak.

Bart gauean Iruñeko Arrotxapea auzoan 5 urteko haur bat bahitzen saiatu direla salatu dute haur horren gurasoek. Iluntzeko 20:00etan izan da bahiketa saiakera, Udaltzaingoan jarritako salaketaren arabera. Zehaztu dutenez, inauterien ospakizunetan zirela, Maiteminduen pasealekuan, gizon batek 5 urteko haurra eskutik heldu eta Otsagabia kaleko bidegurutzerantz eraman zuen.

Haurraren anaia bat eta haren lagunak gertatzen ari zenaz jabetu ziren eta ingurukoak ohartarazi zituzten, hainbat hedabidek azaldu dutenez. Gizonak orduan haurra lurrean utzi eta korrika egin zuen ihes. Salaketan gizonaren deskribapena eman dute haurraren senideek, eta Iruñeko udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Civitavecchian lehorreratu ditu 'Aita Mari'-k aste honetan erreskatatutako 31 migratzaileak. Gauean heldu da Terzobinario.it atariaren arabera, eta denak onik daude.

Aita Mari salbamendu ontziak bart gauean lehorreratu ditu aste honetan Libiako itsasoan erreskatatu dituen 31 migratzaileak, Terzobinario.it atariak jakinarazi duenez. 01:40ean heldu da Civitavecchiako portura, eta osasun azterketa egin ondoren utzi dute migratzaileek ontzia. Horien artean haurdun dauden hiru emakume, hamar haur eta gurasorik gabe heldu diren 13 eta 15 urte arteko sei adingabe daude. Gehienak Boli Kosta, Senegal eta Gineakoak dira.

Ontzitik jaisten lehena 3 urteko haur bat eta bere ama izan dira. Ondoren jaitsi dira beste guztiak. Kaian Gurutzeko Gorriko bi karpa eta anbulantziak zeuden. Kostazainak, Polizia eta Babes Zibila ere zain zituzten. Egin beharreko tramiteak egin ondoren, Prefekturak esandako lekura eraman dituzte autobusetan. Itsas Salbamendu Humanitarioko iturriek EITB Mediari egindako adierazpenen arabera, denak onik daude.

Asteazkenean erreskatatu zituen Aita Mari-k 31 migratzaile horiek. Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak azaldu zuenez, egurrezko txalupa txiki batean zeuden guztiak: «Ez zuten ez banakako, ez guztientzako segurtasun ekipamendurik; bizitza galtzeko arriskuan zeuden». Gainera, salatu zuen gisa horretako erreskateetan hurbilen dagoen portuan lehorreratzea eskaini behar dela, erreskatatutakoek ahal bezain denbora gutxien pasatu dezaten ontzian.

Terzobinaro.it atariaren arabera, Life Support of Emergency salbamendu ontzia ere Civitavecchiara iristekoa da. 156 pertsona daramatza horrek, horien artean, gurasorik gabe dijoazen 29 adingabe.


Summary: «Bizikidetza demokratikoan» egindako ekarpena goraipatuz agur esan du Nafarroako Foro Sozialak. Aro bat itxitzat eman duten arren, bakea eraikitzeko prozesua amaitu gabe dagoela ohartarazi dute: «Bide luzea dago egiteko»

Joan den hilabetean bere ibilbidea bukatutzat eman zuen Foro Sozial Iraunkorrak, eta gaur, Nafarroako taldeak azkenengo agerraldia egin du Iruñean, hain zuzen ere, ibilbide horri errepasoa eman eta agur esateko. Egungo egoera 2016an foroa sortu zutenean baino hobea dela nabarmendu dute. «Irekitzen den fase berriari aurre egiteko testuinguru hobe bat finkatzen lagundu izanaz harro gaude», esan du Xanti Begiristain bozeramaileak.

Jendea batzen duena bereizten duenaren aurrean paratu duten eragile instituzional, politiko eta sindikalei esker ona adierazi diete ekitaldian. Bere ibilbidea bukatu du Foro Sozialak, baina bada lana egiteko, gaur aipatu dutenez: «Etapa bat ixten ari da, eta erronka berriak dituen beste bat irekitzen ari da. Horretarako beharrezkoa izanen da helburuak egokitzea eta Nafarroako gizarteak aurrera egiteko tresna egokiak izatea».

Egindako bideari errepasoa emateko aprobetxatu dute gaurko ekitaldia. Egin duten ekarpenik «handiena» hiru esparrutan egituratutako prozesu bat sustatzea izan dela aipatu dute, Iparraldean, Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan lan bereiziak egin dituztelako. «Konponbiderako prozesua eremu instituzional bakoitzera egokitu da, errealitate bakoitzari egokitutako erritmo eta tresna propioekin, baina beti azken helburu berarekin», azaldu du Begiristainek.

Zentzu horretan, Nafarroan «estrategia atsegin bat» sortu dutela uste dute, «errealitate-printzipioan oinarritua», proposamen «egingarriak» eginez. «Nafarroako gizartearen gehiengoak erdiko erreia elikatu du, Nafarroan dugun gizarte pluralean adiskidetzearen oinarriak ezartzeko apustua egin duelako», esan du bozeramaileak. Adostasun berriak eraiki dituztela ere kontatu du: biktima guziek egia, justizia eta erreparaziorako duten eskubideari dagokionez, espetxe politikaren inguruan eta «bizikidetza demokratikoa» eraikitzeko bideari buruz.

Adostasun horiek «oso tentuz» ehundu dituztela ere aipatu du Begiristainek, erakundeen artean akordioak erdietsiz zenbait gaietan: giza eskubideen urraketen biktima guztiei babesa, 16/2019 Foru Legea, Torturari buruzko lehen bi txostenak, espetxe politikaren arloan Nafarroako Parlamentuak eta zenbait udalek hartutako erabakiak, Altsasuko gazteen kontrako epaien aurkako adostasun zabala, Sekretu Ofizialen Legeari buruzko akordioa, Nafarroako Gobernuaren Bizikidetzarako Plan Estrategikoa eta Iruñeko Udalak 1978ko sanferminetako gertaerei buruz egindako txostena eta sakabanaketa politikaren ondorioz errepidean hil zen Susana Fernandezi egindako aitortza.

Azkenengo bilkura

Iruñeko Kondestablearen jauregian bildu dira gaur Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko kideak. Egindako ibilbidearen errepasoa eta gaur egungo egoeraren analisia egin dute goizean, eta eguerdian prentsa aurreko agerraldia egin dute hitz egindakoak publiko egiteko. Bideo bat ere proiektatu dute ETAren armagabetzea eta Foro Sozialak 2016an sortu zenez geroztik antolatutako jarduerak erakutsiz.


Summary: Txinak Ukrainarako bake egitasmo bat aurkeztuko duela iragarri du. Wang Yi Txinako diplomazialariak nazioarteko zuzenbidea indartzearen beharra nabarmendu du, munduan Ukrainakoaren gisako «krisiak» eragozteko. Garaipen militarra lortzearen alde mintzatu dira AEBak.

Txinak «bakearen eta elkarrizketaren alde» lanean jarraituko du, «Ukrainako krisian akordio politiko bat» lotze aldera. Herrialdea konprometituta dago Ukrainaren eta Errusiaren arteko irtenbide adostu bat erraztearekin, Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak gaur adierazi duenez, Municheko Segurtasun Konferentzian. Yiren arabera, Pekin bake egitasmo bat ontzen ari da, eta azken xehetasunak fintzea falta zaio hura publiko egiteko.

Errusiak Ukrainaren aurkako gerra hasi zuela urte bat beteko da datorren ostiralean, otsailaren 24an. Hain zuzen, egun horretan «bakearen aldeko» diskurtso bat ematekoa da Xi Jinping Txinako presidentea, atzo, Antonio Tajanik esandakoaren arabera. Tajanik azaldu zuen hitzaldi horren berri eman ziola Yik, ostegunean, elkarrekin egin zuten bileran.

«Zerbait aurkeztuko dugu. Txinak Ukrainako krisiaren aurrean duen jarrera azalduko dugu», adierazi du Yik. Pekinen diplomazialariaren iritziz, ezinbestekoa da nazioarteko zuzenbidea indartzea munduko hainbat krisiri irtenbidea emateko. «Mundu seguru batek Nazio Batuen itunekiko atxikimendua behar du, eta horiek sustatzea».

Orain arte, Txina ez da lerratu Ukrainako gerran; ez Errusiarekin, ezta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeekin ere. Ukrainaren inbasioa kritikatu du, estatuen lurralde osotasun printzipioa urratzen duelako; baina Mendebaldearen jokabidea gaitzetsi du aldi berean, entzungor egin dielako Errusiak bere segurtasunari lotuta agertu dituen kezka «zilegiei». Era berean, erabaki okertzat jo du AEBek eta haren aliatuek Moskuri zigor ekonomikoak ezarri izana, bake elkarrizketetarako oztopo bat direla iritzita.

«Ez gara gelditu beste albo batera begira. Ez gara suari egur gehiago botatzen ari. Bakearen eta elkarrizketaren alde gaude», ziurtatu du Yik. Alemaniak, konferentziaren herrialde anfitrioiak, begi onez ikusi du Txinaren iragarpena. Annalena Baerbock Alemaniako Atzerri ministroak «ongietorria» egin dio «Txinak munduaren bakea bermatzeko dituen ardurak» bere gain hartzeari. Desio bera agertu zuen Yik Europaren jarrerari dagokionez, herenegun, Olaf Scholz herrialdeko presidentearekin bildu ostean. «Europak pentsatu behar du zein rol estrategiko joka dezakeen, autonomiatik».

«Bake inposatua»

Dena den, okerreko irtenbideen arriskuez ohartarazi du Baerbockek. «Gure nazioarteko kideekin bat gatoz: gerrak ahalik eta lasterren amaitu behar du. Baina ez inposatutako bake batekin». Alemaniako Atzerri ministroaren esanetan, beharrezkoa dela Ukrainari gerran laguntzen jarraitzea, negoziaziorako baldintzak eratu bitartean. «Errusiak borroka eteten badu, ez da gerrarik izango; Ukrainak borrokatzeari uzten badio, ez da Ukrainarik egongo, ezta nazioarteko ordenarik ere».

NBE Nazio Batuen Erakundeak Errusiaren erasoa gaitzesteko ebazpen bat bozkatuko du datorren astean, gerraren hasieraren urteurrenaren harira, eta Baerbockek estatu guztiak deitu ditu testuarekin aho batez bat egitera.

Ukrainak gerra irabaziko duela ziurra da, berriz, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariaren iritziz. Haren esanetan, garaipen militarrak izan behar du Ukrainaren eta NATOko herrialdeen helburua. Errusiak porrot egin ezean, Ukrainako gerra beste eraso batzuen aurrekari izan daitekeela ohartarazi du gaur, Munichen. «Errusiarrei burutik kendu behar diegu gauza bera beste toki batzuetan ere egin dezaketenaren ideia».

Harago joan zen Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusia, eta ohartarazi zuen Txina «gertutik» ari dela jarraitzen Ukrainan gertatzen ari dena, Errusiak zenbateko «saria» lortzen duen ikusteko. «Gaur Europan gertatzen ari dena Asian gerta daiteke bihar». Haren ustez, gerrak agerian utzi du ez dela «NATOtik harago begiratzeko unea», baizik eta aliantza hori indartzekoa. «Ipar Amerikak eta Europak elkarrekin behar dute. [...] NATO gabe, ez dago segurtasunik Europan]», adierazi zuen.

«Gizateriaren aurkako krimenak»

Kamala Harris AEBetako presidenteordeak ere Municheko konferentzian parte hartu du gaur, eta akusazio zuzena egin dio Errusiari: Ukrainako gerran gizateriaren kontrako krimenak egitea egotzi dio.

«Ebidentziak aztertu ditugu, badakigu zein diren lege estandarrak, eta ez dago inolako zalantzarik», adierazi du Harrisek. Errusiako armadak Ukrainako zibilen aurkako eraso «orokortuak eta sistematikoak» egin dituela nabarmendu zuen.

«Krimen» horiek egin dituztenak eta horien agintari arduradunek justiziaren aurrean erantzun beharko dute, AEBetako presidenteordearen esanetan. Washingtonek gerrak krimenak egotzi zizkion, iazko martxoan, Moskuri.


Summary: Kolpe latza jaso du Realak, azken unean berdintzeko gola jasota. Txuri-urdinek bi puntu galdu dituzte luzapenean, Le Normandek bere atean egindako gol baten ondorioz. Celta hamar jokalarirekin aritu da azken hogei minutuetan

Inauterietan, festarik ez Anoetan. Realeko zale asko mozorrotuta joan dira estadiora, baina ustezko ospakizunak giro petralduari egin dio lekua partidaren amaieran. Izan ere, txuri-urdinei ihes egin die garaipenak, Celtaren aurka, hiru puntuak zakuratzear ziren unean. Robin Le Normandek bere atean egindako golak ezerezean utzi du aurrez lortutako errenta, eta puntuak banatu dituzte azkenean.

Donostiarrek gozotik ekin diote neurketari. Ordutegia gora-behera, 29.000 lagun baino gehiago bildu dira harmailetan, eta taldeak enegarren pozaldia eskaini nahi izan die zaleei. Esanahi handiko garaipena lortu nahi zuten txuri-urdinek. Ez alferrik, lortuz gero hobetu egingo baitzuten 2002-2003 sasoian 22. jardunaldirako lortutako garaipen kopurua. Denboraldi hartan bigarren amaitu zuen Realak, eta postu horren peskizan abiatu du norgehiagoka.

Neurketa ondo hasi da, gainera. Mikel Oiartzabalek berandu baino lehen aurreratu ditu etxekoak, bosgarren minutuan. Take Kubok ondutako jokaldi batean, japoniarraren pasea jaso du eibartarrak, eta hark egindako jaurtiketa indartsua ezin izan du geratu Ivan Villar bisitarien atezainak. Norgehiagoka traza oneko jarri da hasi eta gutxira.

Abantailaren patxadak on egin dio Realari, baina Celta ere ez da denbora-pasa aritu. Egiari zor, partida ondratua egin dute galiziarrek. Markagailuan atzetik egoteak suspertu beharra eragin die, eta ausart aritu dira neurketako zenbait unetan. Horren adibide da erasoan egindako jokaldi sorta; makina bat bidez estutu dute Alex Remiro atezaina.

Lehen zatian, minutuek aurrera egin ahala indartu egin dira talde baten eta bestearen posizioak. Kubok gidatu ditu, beste behin, etxekoak. Real Madrileko jokalari ohiak estreinako urtea du Donostian, baina erabat etxekotua dago. Haren jokoari erreparatu besterik ez dago taldekideekin zer ondo moldatzen den hautemateko. Aldez edo moldez sortu ditu aukera arriskutsuak. Halere, aurrelariek ez dituzte aukerak probestu, eta gol bakarreko aldearekin iragan da lehen erdia. Atsedenalditik bueltakoak norgehiagoka hasieraren tankera izan du. Celtak bizitu du jokoa estreinako minutuetan, eta Realak izan ditu abagunerik argienak.

Hain justu ere, Kubo izan da berriz ere bigarren golerako bidea zabaldu duena. Hark Oiartzabal golegileari emandako pasea ez du probestu harrobikoak. Japoniarrak ondo hautsi du Celtaren defentsako lerroa, jokalarien artetik pasea emanda, baina Oiartzabalek ez du asmatu kontrola egiterakoan, eta errematerako tarterik gabe geratu da. Jokaldi hori izan da Realak egindako neurketaren laburpenik onena. Nahia agerian utzi arren, azken metroetako argitasun faltak galarazi dio hiru puntuak biltzea.

Bien bitartean, bisitariek beren gidoia segitu dute. Ahal zuten heinean eutsi, eta erasora egiterakoan hozka egiten saiatu. Ordea, 75. minutuan kolpea jaso dute galiziarrek, epaileak Renato Tapia kaleratu duenean. Celtako jokalariak txartel horia ikusi du lehendabizi, falta bat egiteagatik, eta segidan izandako purrustaldiarengatik bigarrena ikusi du. Kalera.

Realak ez du jakin nagusitasun hori zelaian islatzen. Galiziarrak ez dira kikildu, eta Iago Aspas gidari hartuta, txuri-urdinen aterako saialdiak egin dituzte. Hala, neurketa joan-etorrikoa bilakatu da: oraintxe batek aukera, oraintxe besteak. Bi areatan izan dira gol aukerak.

Harik eta, luzapenean, Celta Realaren atera jo eta su gerturatu den arte. Berdinketa nahi zuten kosta ahala kosta. Alex Solak justu antzean aldendu du baloia, 92. minutuan, baina Realak hurrengo ekinaldian jaso du kolpea. Aspasek bere eskuin aldetik egindako jaurtiketa bat urruntzen saiatu da Le Normand, baina bere atean sartu du baloia. Agur garaipenari, azken unean.

Neurketa amaitu eta berehala, honakoa esan du atzelariak berak: «Min egiten du, azken jokaldian izanda. Haiek ere gauzak ondo egin dituzte, baina hiru puntuak lortzeko moduan ginen».


Summary: Berdinketa ontzat jotzen zuenean galdu du Osasunak Real Madrilen aurka. Federico Valverdek eta Marco Asensiok egin dituzte neurketako bi golak; biak ere bigarren zatian. Osasunak izan ditu bere aukerak, baina Courtois sendo aritu da.

Neurketa ona bai, baina Osasunak ez du punturik eskuratzea lortu. Gorritxoek 0-2 galdu dute Sadarren, Real Madrilen aurka. 80 minutuan neurketa osoa egin du Osasunak, baina azkeneko hamar minutuetan joan zaio partida Jagoba Arrasateren taldeari. Federico Valverdek sartu du lehen gola, 80.minutuan, eta Marco Asensiok bigarrena, partidaren ondarrean.

Lehen zatia oso parekatua izan da. Real Madril saiatu da partidako erritmoa ezartzen, baina ondo eutsi dio Osasunak. 10.minutuan, baina, gertu izan du gola Viniciusek. Sakonean jasotako pasearekin Sergio Herreraren aurrean gelditu da bakar-bakarrik. Atezainak, baina, ondo egin du bere lana, eta hankarekin gelditu du errematea. Partidako protagonista nagusietako bat izan da atezaina.

Osasunak ere izan ditu aukerak lehen zatian. Moi Gomez saiatu da lehendabizi, baina area kanpotik egindako errematea arazo handirik gabe atera du Thibaut Courtoisek. Atsedenaldira iritsi baino lehen, berriz, Ante Budimir izan da lehen gola sartzeko aukera garbia izan duena. Presioa egiterakoan baloia lapurtzea lortu du Ez Abdek, eta Budimirri eman dio baloia arearen erpinean. Hark buelta erdia eman du, eta errematea egin, baina zutoinaren ondo-ondotik joan da baloia kanpora.

Bigarren zatia beste energia batekin hasi dute madrildarrek. Viniciusek eta Rodrygok arriskua eraman dute Sergio Herreraren atera. Rodrygok gertu izan du lehenengoa bigarren zatia hasi eta berehala, baina kanpora bidali du jaurtiketa. Viniciusek, aldiz, lortu du baloia sareetara bidaltzea, baina jokoz kanpo zegoen baloia jaso duenean, eta marrazainak balio gabe utzi du gola.

Hala ere, Osasunak berean jarraitu du. Sasoi honetan lortu du Arrasateren taldeak etxeko neurketetan talde sendoa izaten, eta gaur ere begietara begiratu dio Real Madrili. Jo eta jo, halako batean iritsi da Osasunaren erantzuna. Kontraerasoa Lucas Torrok eraman du, eta Budimerrek jaso du pasea area barruan. Kroaziarrak atzean zuen Moi Gomezi eman dio baloia, eta hark, ezkerrez, zutoinera bidali du errematea.

Aukera horrekin, Sadar piztu du Moik, eta zaleen aupadarekin aurrera egin du Osasunak presioan. Real Madrilen zelaian baloiak lapurtzen hasi da Arrasateren taldea, eta Moncayolak beste aukera bat izan du lehenengo gola sartzeko. Boleaz egindako errematea, ordea, kanpora joan zaio, gutxigatik.

Pixkanaka nekatzen hasiak ziren 22 protagonistak, eta aurreneko aldaketak egin dituzte bi prestatzaileek. Aldaketa horiekin, partida pausatu egin da zertxobait, eta lasaitasun horretan azaldu da Vinicius, beste behin. Lehenbiziko goletik gertu izan da brasildarra. Bakarrik gelditu da Herreraren ate aurrean, eta ,atezainari izkin egin dion arren, besoa ateratzea lortu du Herrerak aurrelariaren gola eragozteko. Bost minutu aurrerago, ordea, area barruan jaso du baloia Viniciusek, eta ederki ikusi du atzetik zetorren Valverde. Pase bikaina eman dio Uruguaiko erdilariari, eta hark ez du barkatu area barruan: 0-1 80. minutuan.

Osasunak aurrerapausoa eman behar izan du, berdinketaren golaren bila, eta horrela zuloak ere utzi ditu atzean. Hori baliatu du Real Madrilek bigarrena sartu eta partida biribiltzeko. Alvaro Rodriguez harrobiko gazteak Unai Garciari baloia lapurtu dio, eta Asensiori eman dio baloia area barruan. Hark, erremate gurutzatu bat egin, eta sareetara bidali du baloia, eta lasaitasunaren gola sartu.

Jagoba Arrasatek ez du nahi zuen emaitza eskuratu, baina pozik egoteko moduan da entrenatzaile bizkaitarra. Taldeak neurketa ona jokatu du Real Madrilen aurka, baina bi areatan erakutsitako sendotasunak erabaki du partida. Sevilla izango da gorritxoen hurrengo aurkaria; datorren igandean izango da hori, hilaren 26an, Ramon Sanchez Pizjuan estadioan.


Summary: Beaskoetxeak eta Lopezek irabazi dute Jai Alai Winter Series txapelketa. Hiru setetan hartu dituzte mendean Barandika eta Lekerika (15-8, 9-15, 5-4). Beaskoetxeak txapelketa handi batean parte hartu duen azken aldia izan da.

Egun handietako giroa izan da gaur Gernika-Lumoko (Bizkaia) Jai Alai pilotalekuan. Urritik, astelehenero, han jokatu dituzte Jai Alai Winter Series txapelketako partidak, eta gaur, finalean, gernikarrak izan dira kantxako lau pilotarietatik hiru. 2.000 lagun ingururen aurrean, beteranoak nagusitu dira: txapelketa handietatik erretiroa hartuko duen Diego Beaskoetxea eta Imanol Lopez (15-8, 9-15, 5-4).

Estua izan Barandika-Lekerikaren aurka jokatu duten partida, zaleen gozamenerako: hirugarren seteko azken tantoan erabaki da txapelduna.

Hasieratik izan dira hobeak Beaskoetxea eta Lopez. Atzean ez du huts bakar bat ere egin zumaiarrak, eta Beaskoetxeak ere asmatu du tantoak bukatzen. Lehen seta nagusitasunez irabazi dute, beraz, baina bigarren setean erabat aldatu da joera. Partidan sartu dira Barandika eta Lekerika, eta hirugarren setera ere haizea alde zutela heldu dira.

Beaskoetxea eta Lopez, ordea, pilotari esperientziadunak dira (41 eta 38 urte dituzte, hurrenez hurren), eta horrek askorako balio izan die gaur. Gazteen joari eutsi diote, eta txapela janzteko balio izan die horrek.


Aizkorri Arantzazutik

Summary: Aizkorri Arantzazutik. 360 graduetako irudien teknologia baliatuz, Arantzazuko santutegitik abiatuta, Aizkorri mendiaren igoera grabatu dugu..

Gogortutako elurretan ibiltzeko aukera asko ez da izaten Nafarroako Pirinioetatik at dauden euskal mendien artean, besteren artean, transformazio prozesua ematen denerako, elur gehiena urtu izan ohi baita gurean. Hala gertatzen ez denean, eguraldi onari eusteak eta hauek jai egunetan emateak ere badute zer ikusirik aukera-leihoak mugatzen dituen elementuen artean.

Hala ere, noiz baino noiz, faktore guztiak lerrokatu egiten dira mendizaletasunaren mesedetan, eta nola ez, bestelako konpromisorik tarteko ez bada, aitzakia gutxi behar dira trasteak hartu eta goialdeetara hurbiltzeko.

Gaurkoan Oñati aldera gerturatu gara 360 graduetako irudien teknologia baliatuz, Arantzazuko santutegitik abiatuta, Aizkorri mendiaren igoera grabatzeko.

Arantzazuko baso mistoetan hasiko dugu ibilbidea, emeki garaiera hartuz. Enaitz mendiaren hego-mendebaldeko magaleko pagadian gora egin eta Elorrola lepoko sarbidea medio, Urbiaraino iritsiko gara. Bertatik, Iraule mendiaren hegala gaindituz, Aitxuriko gainaren azpialdean kokatu eta Aketegi atzean utzita, ertzera gerturatuko gara, ibilaldiari bukaera ematen dion pasabide ederrean murgiltzeko, Aizkorri mendiaren gailurrera iritsi arte.

ARANTZAZU-URBIA

Klasiko baten abiapuntua

Santutegiko aparkalekuan hasiera ematen diogu gaurkoari, atariaren ondotik igaro eta aurrera jarraitzen duen errepidetik. Bide nagusitik atera gabe, kalearen bukaeraraino jarraitzen dugu. Bertan, ezker aldean aparkaleku bat kokatzen da, eta zuzen eginez, ekialderantz, marka txuri, gorri eta horiekin seinaleztatuta, jarraitu beharreko bidea.

Pistak baso mistoan barneratzen gaitu, emeki garaiera hartzen dugun heinean. Gutxira, eskuin aldean aparkaleku bat duen bihurgune batera iristen gara. Bide nagusia utzi eta ekialderantz jarraitzen duen bidea hartzen dugu, atearen beste aldean. Pista honek berehala HE norabidea hartzen du eta Urbiara iritsi arte, joera hori mantenduko du.

Bidegurutzetik kilometro eskas egin dugunean, eskuin aldera egiten duen ageriko bihurgunearen ezker aldean, bidetik metro batzuk aldenduta dagoen zuhaitz baten azpian, Errotiko iIturria kokatzen da. Malda gutxinaka bada ere, handituz doa eta bidea estutu egiten da aurrerago. Hala ere, erosotasunik ez dugu galtzen, gehienbat, pilatu eta gogortutako elurrak zorua nahiko uniforme utzi duelako eta boten zolek ere eragozpenik gabe aurrera egiteko trakzio nahiko dutelako.

Elorrolako lepotik

Enaitz eta Gorostiaran mendien artean pagaditik irteten gara eta hegoalderantz bira egiten dugu Elorrolako Haitzera gerturatzeko, Elorrolako lepora sarbidea ematen duen azkeneko aldapa bi mendien artean kokatzen baita. Ekialderantz bira egin eta maldari ekiten diogu, bukaeran lepoa zain dugula.

Lepoaren beste aldean, norabiderik aldatu gabe aurrera egiten dugu aldapan behera, bisitariek lainoa dagoenean bidea ez galtzeko landatutako bi pago ilaren artetik. Zuhaitzek, Urzabal errekaren ondotik Andra Mari baselizaraino eramaten gaituzte, haren eskuin aldetik igaro eta HE norabideari jarraituz, Urbiako Fondara iritsi arte. Bertan, atariaren beste aldean, bidearen eskuin aldean, iturri bat dago. Ekialderantz egiten dugu, zuhaitzetatik at, seinale tantaiararen aurrean kokatu arte.

URBIA-AIZKORRI

Atsedenerako leku paregabea

Seinale tantaia aurrean dugula, zuzen jarraitzen dugu Arbelaitz mendiaren magalaren norabidean. Zuhaitz zerrenda igaro eta norabidea galdu gabe, erreka zeharkatzen dugu beste aldetik ekialderantz jarraituz.

Arbelaitz mendiaren hegalera iritsi eta HE norabidera bira egiten dugu, aldapan gora emeki, Arbelar saroira iritsi arte. Etxolen artean zeta bat egin eta Irauleko hego magala zeharkatzen hasten gara diagonal luze bat eginez malda areagotzen den heinean.

Zeharkaldia bukatu eta mazelak maldarik garaiena duen lekuan, arroken artetik doan sigi-sagaren azpian kokatzen gara. Bertan elur gogortuak trakzio arazoak ekarriko dituelakoan, kranpoiak janzten ditugu igoeraren segurtasuna bermatzeko.

Sigi-sagaren bihurgune guztiak lotu eta goiko larreetan ekialderantz murgiltzen gara, Aitxuri gailurra aurrean dugula, magalari izena ematen dion pago bakarra erreferentzia lez. Zuhaitzaren azpitik igaro eta norabideari eutsiz, hurrengo mailaren sarbidea adierazten duen haize-orratza gertu ikusten dugu.

Urratsei jarraituz, gorantz jarraitzen dugu, hegalaren erditik zeharkatu baino, Aitxuriko tontorraren oinetik HE norabidean bira egin eta Aketegiko gainaren azpialdetik igarota, ertzera gerturatu ahal izateko. Biraren erdian metro batzuk galtzen ditugu magalaren malda aldaketak sortzen duen terraza zabaletik eroso ibili ahal izateko, berriro ere bide ofizialarekin bat eginez.

Aizkorrirantz zeharkatuz

Aitzabal aurretik ertzera irteten gara, hain zuzen ere, kanal Haundi korridorearen irteeraren inguruan eta ageriko lehen muinoaren oineraino jaisten gara, azken hau mendebaldetik inguratuz. Pasarte honetan, bidea zeharo estutu egiten da eta etengabe gora eta behera egiten du haitz eta muinoen artean pasarterik egokienak bilatuz, betiere, ertzetik gertu.

Gailurra atzean utzi eta maila txiki bat jaisten dugu berriro ere ertzean kokatuz. Hegoalderantz metro gutxi batzuk egin eta ezker aldeko hegalaren aldapa labur eta gogorra zuzen igotzen dugu Aizkorriko gailurraren oinaren aurrean kokatzeko. Sarbidea eskuin aldean dagoen estugune betetik egin eta ekialderantz jarraitzen dugu gailurreko gurutzea eta buzoia parean izan arte.


Saioa Artesiagatik

Summary: Saioa Artesiagatik. Saioa Nafarroako tontor bisitatuenetako bat da. Oraingoan, Artesiagatik abiatzen den bidetik igoko dugu.

Baztango mendien artean, garaiena dugu Saioa. Bere gailur belartsuak eskaintzen duen ikuspegia paregabea da, iparraldeko haranetatik Moncayora eta Kantauri itsasotik, Pirinioetara, baldin eta lainorik ez badago.

Bertara igotzeko ohiko bideak bi dira, Belateko gainatik abiatuta, Azkenazko lepotik igaro eta Okolin gaina atzean utzita, alde batetik, eta aurkako isurialdean, Artesiagan hasita, Sagardegiko lepotik doan bidetik.

Bertara iristen diren bide arruntena ez bada ere, gaurkoan Artesiagatik abiatzen den bat burutuko dugu, zuzenagoa den Zirolako Harriaren ondoko bidetik. Eremu lainotsu honetan hodeiarteak probesteko biderik egokiena da, laburrena eta agerikoena izanagatik.

Bide hauek errazak eta erosoak dira, edozein adineko mendizaleek ibiltzeko modukoak. Neguan ere, mendiko eskiekin gabiltzanon artean ere klasikoetako bat dugu Saioa.

Aipatutakoak aintzat hartuta, erraz ulertu daiteke zergatik Saioa mendia den Nafarroako tontorren artean maitatu eta bisitatuenetakoa.

Artesiaga-Zirolako Harria

Artesiagako lepotik abiatuta, HM norabidera abiatzen den pistan barneratzen gara, eskuin aldean dugun Eurtegi mendiaren hego-mazela inguratuz. Bidea basoaren goiko mugaren gainetik doa malda gutxiko aldapatik.

Metro gutxitan, bideak IM aldera bira bat egiten du Eurtegiko HM magala moztuz. Bertatik, Zirolako Harria aurrean ikus dezakegu. Pistak ezker aldera bira egiten du, Eurtegi eta Saioaren arteko lepoaren azpitik eta HM norabidean metro gutxi batzuk egingo ditugu, seinale-tantaia duen bidegurutzera iritsi arte.

Bertan, eskuin aldeko pista hartu eta lehenengo bihurgunearen parean pistatik irteten gara Zirolako Harrirantz, IM norabidean, belarreko malda ertaineko aldapatik, seinale txuri eta gorriak jarraituz. Zirolako Harriaren ondoko lepora iritsi aurretik, ezker aldera egiten dugu, harkaitzen azaleratzearen artetik HM norabidean gora eginez.

Zirolako Harria-Saioa

Harrien gunea atzean utzi eta belarditik zuzen egiten dugu gora, lurrean sartutako markadun taketak jarraituz. Saioa mendiaren aurreko muinora gerturatu ahala, malda areagotu egiten da harkaitz-azaleratzea zeharkatu arte.

Muinoaren azkeneko aldapa berriro ere gogortu egiten da goialdera iritsi aurretik. Hala ere, zuzen jo beharrean, eskuin aldetik, zatirik gogorrena inguratzen dugu, errekaren sakonunetik gertu iraganez.

Goialdea atzean utzi eta Saioa mendiaren azkeneko aldapa aurrez-aurre ikusten dugu. Erreferentzia gisa, hegalaren erdian dagoen ageriko arrakala, eta gailurraren ezker aldean dagoen lepotxoa hartuta, tarteko eremuan egingo dugu igoera.

Tarte honetan, taketak desagertu egiten dira. Hala ere, nahiz eta ageriko biderik ez egon, edozein lekutik igotzeko aukera dago. Magala zabala da eta sigi-saga ibiltzeko arazorik ez da.

Goialdera iritsi aurretik, taketak berriro ere ageri dira, gailurretik gertu. Bizkarrean gaudela, ezker aldera egiten dugu, gailurretik aldentzen gaituzten azkeneko metroak burutzeko.


Alluitz Atxartetik

Summary: Alluitz Atxartetik. Urkiolako inguruneko mendi liluragarria dugu Alluitz. Atxartetik abiatuko dugu igoera.

Durangaldeko hegoaldean kokatzen den Urkiolako parkean, Anbotoko mendilerroa irmo ageri da inguruko bailaren zaindari. Anboto bada ere mendilerroko mendirik garaiena, lerroaren beste puntan dagoen Alluitz ez da bigarren maila batean geratzen, ezta gutxiago ere.

Anboto bezala, Alluitzek badu bere nortasun propioa, xarma eta historia ere. Izan ere, euskal alpinismo eta eskaladaren eredu eta erreferente askok, Atxarteko horma, ertz eta ezproietan eman dituzte lehendabiziko urrats bertikalak.

Gaurkoan, Atxarteko alde hau ezagutzeko ibilbide ederra dakarkigu, Atxartetik hasi eta Astxiki eta Alluitz mendien artean igaroko gara, Artolako lepora. Bertatik, ipar-ekialdeko mazelan barneratuko gara, goialdera irten eta azkeneko metroak ertz eder zein dotoretik gailurreraino ibiliz.

Mendiaren ikuspegia aparta da benetan, Sollubetik Beriainera eta Herniotik Castro Valnera ingururaino eta lanbrorik ez bada, urrutiraago ere. Gutxi balitz, Anbotoko mendilerro guztia ikusgai dugu eta nola ez, Infernuko Zubia bertatik bertara.

Urkiolako ingurune eder honetan finkatutako mendi liluragarria dugu Alluitz, aitzakia gutxi behar dituena bertara gerturatu eta berarekin gozatzeko.

Atxarte-Artola

Txakurzuloko bidean dagoen aparkalekura iritsi aurretik, zolatutako pistaren ezker aldean, atzean ataka bat duen seinale-tantaia baten parean jartzen gara ibilbideari hasiera emateko. Bertan, Genzelai aldera bideratzen gaituen mendi-bidea hartzen dugu, IE norabidean gora egiten duen arrapala txiki batetik. Ataka igaro eta eskuin aldera bira egiten dugu aztarna txuri eta horiei jarraituz, mendi-bidean HHE norabidean emeki zuhaiztira iritsi arte.

Pagadia atzean utzi eta baso mistoa hasten den eremuan, ezker aldean ataka duen hesi batek bidea gurutzatzen du. Gutxira, bidea adartu egiten da. Ezker aldera doan bideak zedarri bat du ondoan. Bide hau, Artolako lepora Astxikiko ezproien ondotik doa eta erabiliena da Alluitz mendira igotzeko (jaisteko bide hau erabiliko dugu). Bide nagusitik joatekotan, basoaren irteeran, elektrizitate zurtoin baten ondotik ezkerretara egin eta lineari jarraitzen dion bidetik ere iritsi daiteke lepora. Hala ere, bada hirugarren bide bat, basorik modu zuzenago batean ateratzen gaituena. Zedarriaren bidetik gertu, bideak eskuin aldera bira bat hasten duen gunean, ezkerretik bidea uzten dugu ekialderantz zuhaitzen artetik sigi-saga basoaren goiko mugara iritsi arte.

Basotik at, ekialderantz jarraitzen dugu, zuhaitz bakarti baten ondotik igaro eta zedarridun bidearekin egiten dugu topo. Metro gutxi batzuk bertatik egin eta Genzelaiko bidearekin bat egiten dugu bidegurutzean, elektrizitate linearen azpian. Ezker aldera egin eta Astxiki mendiaren hegoaldeko kontrahormaren ondotik ipar norabidean jarraitzen dugu, malda ertaineko ageriko bidetik metroak azkar irabaziz.

Ekialderantz bira zabal bat egin ondoren, Artolako lepora iristen gara, berriro ere elektrizitate linearekin bat eginez.

Artola-Alluitz

Lepoko seinale-tantaiaren eskuin aldera egiten dugu, ezproi nagusiaren ezker aldean altxatzen den txikiagoari eusten dion kontrahormaren etengunerantz, HHE norabidean. Bidea, etengunea osatzen duen azpiko hormaren eskuin aldetik sigi-saga txiki bat egiten du, honen goialdearen mailara iritsi arte. Ezkerretara zeharkatuz, kontrahormaren beste aldera igarotzen gara.

Ipar isurialdean gaudela, hegala zeharkatzen dugu kanaleko hartxingadira iritsi arte. Hartxingadiaren goiko mugatik metro batzuk jarraitzen ditugu, kanalean sartu arte. Bideak hartxingadiaren beste aldera egiten du eta kanalaren ezker aldetik sigi-saga egiten du malda gogor batetik. Gaurkoan bezala, bidea bustita badago, ondo neurtu beharko da emandako urrats bakoitza irrist ez egiteko, batez ere jaitsieran. Kanalaren azpiko aldea harritsua bada ere, gogortutako hondar bustiak eta harri aske anitzek gehiegi ere ez dute eusten eta goialdean harri handiagoak egon arren, lokatz gehiago dago.

Kanaletik irten eta eskuin aldera begiratzen dugu, ertzaren eskuin aldeko muinoaren ondoan, ezkerretara dagoen zuhaitz bakarti baten bila, hau baita igoeraren erreferentzia nagusia. HM norabidera bira egin eta aldapan gora hasten gara harkaitz azaleratzeen artetik, alde batetik bestera, ertzaren eskuineko muinoa eta aipatutako zuhaitz bakartiaren arteko pasarterantz.

Ertzera gerturatu ahala, malda gogortu egiten da eta pasabideren batean eskuak erabiltzea ere komeni, leundutako kareharri busti eta lokaztuak ez diolako boten zolari nahi bezala eusten. Zuhaitz bakartiaren azpira iritsi, eta eskuin aldera diagonal txiki bat egiten dugu ertzera irtetzeko.

Gailur aldera bira egin, bastoiak esku bakarrean hartu eta ertzetik mugitzen hasten gara. Lehenengo metroak estuak dira eta eskuin aldera nahiko “aereoak”, hala ere, ez dago inolako zailtasun teknikorik aurrera egiteko. Ertzak ezker aldera bira txiki bat egiten du estugune bat igarotzeko. Estugunea atzean utzi eta ertza zabaldu egiten da maila txiki baten aurretik. Maila zuzenean gainditu daiteke, ezker aldera sartzen den arrapala medio, edo eskuin aldetik doan esekitako erlaitz belartsutik.

Maila igo eta azkeneko muinoa belarretatik igotzen dugu gailurreraino.


Liderrek olatuan jarraitzen dute

Summary: Liderrek olatuan jarraitzen dute. 14-16 galtzen ari ziren, baina markagailua irauli dute. Larrazabal nabarmendu da.

Hamahiru jardunalditan hamabi puntu lortu dituzte Elordik eta Zabaletak. Jada sailkatuta daude finalaurrekoetako ligaxkarako, baina joko maila ikaragarria dute oraindik. Gaur, beste egun batzuetako distirarik gabe, neurketa ona egin dute Larrazabal eta Albisuri irabazteko (22-16). Sei puntu dituzte oraindik haiek.

Ez dira hasieratik gailendu faboritoak. Normalean baino segurtasun txikiagoz jardun du Zabaletak, eta Elordiri ere kosta zaio tantoak amaitzea. 14-16 galtzen joan dira, baina hor joera aldatu, eta amaierara arteko tantoak erreskadan egin dituzte. Neurketa ona egin du Mikel Urrutikoetxearen ordez jokatu duen Iker Larrazabalek.

Atzo, Irribarriak eta Rezustak 22-17 irabazi zieten Laso eta Imazi Labriten, Iruñean, eta kanporaketen lehiarako sailkatu da Aspeko bikotea. Etzi, berriz, partida erabakigarria jokatuko dute Tolosan (Gipuzkoa) Ezkurdia-Martijak eta Peña II.a-Mariezkurrenak. Behin-behinean, hirugarren postuan berdinduta daude sei punturekin Urrutikoetxea-Albisu, Laso-Imaz eta Peio Etxeberria-Rezusta bikoteak.


Summary: Athleticek galdu egin du Atletico Madrilen zelaian. Griezmannek sartu du partidako gol bakarra, 72. minutuan. Neurketaren aurretik, Atleticok omenaldia egin dio Athletici.

Athletic saririk gabe itzuliko da Madrildik. Klub zuri-gorriaren 125. urteurrena dela eta, partidaren aurretik omenaldi ederra egin dio Atleticok, eta, besteak beste, Euskal Herriko taldea izan da gaur zuri-gorriz jokatu duena. Lehia hasitakoan, ordea, amaitu dira laudorioak. Neurketari ondo ekin dio Athleticek, baina bigarren zatian Griezmannek sartutako golak erabaki du partida.

Lehenengoan nor baino nor aritu dira bi taldeak. Atsedenaldiaren ostean, ordea, gehiago izan dira etxekoak, eta horrela heldu da gola, 72. minutuan. Athleticek ez zuen asmatzen baloiarekin aurrera egiten, eta atzean sarrarazi du Atleticok.

Sailkapen nagusian zazpigarren daude oraindik zuri-gorriak, 32 punturekin.

Atletico Madril: Oblak; Nahuel Molina, Gimenez, Mario Hermoso, Reinildo; De Paul (Rivas, 58'), Koke, Marcos Llorente, Carrasco (Depay, 71'); Correa (Morata, 58') eta Griezmann (Saul, 92').

Athletic: Julen Agirrezabala; De Marcos, Vivian, Yeray (Paredes, 83'), Yuri; Dani Garcia (Zarraga, 68'), Vesga, Sancet (Raul Garcia, 83'); Nico Williams (Berenguer, 83'), Muniain (Guruzeta, 67') eta Williams.


Summary: Pertsona bat hil da Iruñean, auto istripu batean. Astelehen goizean jazo da ezbeharra. Iruñeko Udaltzaingoa istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da.

Pertsona bat hil da gaur goizean Iruñean izandako auto istripu batean. Donibane auzoan jazo da ezbeharra, goizeko zortziak aldera; autoa errepidetik atera da, eta eraikin baten kontra jo du. Lehen zantzuen arabera, gidariak bihotzekoa izan du. Iruñeko Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.

Osasun zerbitzuak eta suhiltzaileak bertaratu dira istripua izan den tokira. Gidaria suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin; hor bertan hil da.


Summary: Piongiangek irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. AEBetako indarrak penintsulan hedatzearen aurka ohartarazi du Ipar Koreak. Washingtonek eta Seulek maniobra militar bateratuak egingo dituzte datozen asteetan.

Gaur goizaldean, Ipar Koreak irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. Hala jakinarazi du Hego Koreako armadak. Ez dira bakarrak izan. Joan den ostiralean irismen luzeko beste hainbat misil jaurti zituen, eta ohartarazi zuen modu horretan erantzungo ziola AEBetako eta Hego Koreako aireko armaden maniobra bakoitzari. Mehatxua ez da nolanahikoa, izan ere, datozen asteetan hasiko dituzte bi herrialdeek maniobra militar handiak.

Piongiangek ez du nahi AEBetako armada Koreako penintsulan ikusi, eta horren aurka ohartarazi du Ipar Koreako presidente Kim Jong-unen arreba Kim Yo-jongek. «Aurrerantzean, gure erantzuna zuzeneko edo zeharkako mehatxuaren neurrikoa izango da», esan du.

Hego Koreako Gobernuak ere hitz egin du, baina Piongiangen ekintza gaitzesteko. Seulek probokaziotzat jo ditu bi jaurtiketak. Berdin egin du Japoniak ere. Prentsa ohar baten bidez salatu du jaurtiketek «arriskuan» jartzen dutela «Japoniako eta nazioarteko bakea».

Hego Koreako Atzerri Ministerioak, berriz, zigorrak iragarri ditu Ipar koreako lau buruzagi eta bost instituzioen aurka; tartean dira enpresari hegoafrikar bat eta Singapurreko bi ontzigintza enpresa. Ipar koreako programa nuklearrarekin eta armagintzarekin zerikusia izatea egozten diete guztiei.

NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere gaitzetsi egin ditu probak, eta eskatu dio Ipar Koreari has dezala programa nuklearra uzteko elkarrizketak.


Summary: Pentsiodun berriek erosahalmena galdu dutela salatu du ELAk. Ostiralean mobilizatzera dei egin du, «pentsioen murrizketen» aurka eta soldaten eta zerbitzu publikoen alde.

ELA sindikatuak salatu du erretiroa hartu berri dutenen erosahalmena %4,5 txikitu dela azken zortzi urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, 2014az geroztik %5,3 handitu dira pentsioak –84 euro–, eta aldi bereko KPI metatua %9,8 izan da. Sindikatuaren arabera, gainera, erretiroa hartzeko adina ere luzatu egin da. Gizarte Segurantzako datuen arabera, iaz erretiroa hartu zutenek, batez beste, 2014an baino ia urte eta erdi beranduago hartu zuten.

Mikel Noval ELAko Gizarte Politikako arduradunak ohar bidez adierazi duenez, 2013an Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidenteak abian jarritako pentsioen erreforma dago horren guztiaren atzean. Izan ere, aldaketa haren ondotik 15 urtetik 25 urtera handitu zen pentsioa kalkulatzeko epea, eta erretiro adina 65 urtetik 67 urtera atzeratu, besteak beste.

Erreforma hura indarrean jarri zenetik pentsioen erosteko ahalmena txikiagotuz joan dela salatu du sindikatuak, eta Novalen iritziz ez da kasualitatea. Adierazi du, hori bai, emakumezkoentzat arrakala hori are handiagoa dela, gizonezko erretiratu berriena baino 488 euro txikiagoa baita haien pentsioa.

Gauzak horrela, ELAk ohartarazi du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroa prestatzen ari den erreforma berriak beste bost urte atzeratuko duela pentsioa kalkulatzeko aldia, 25 urtetik 30 urtera, eta sindikatuak uste du horrek pentsio berriak are gehiago txikiagotzea ekarriko duela. Hori dela eta, mobilizatzeko deia egin du ostiralerako, Bilbon egingo dituen ekitaldietan, «murrizketa berriei aurre egiteko eta soldata eta erosteko ahalmena defendatzeko».


Summary: Elhorga nagusi Senpereko bozen lehen itzulian. Hamazazpi hautetsiren dimisioak behartu du herriko bozak berriz egitea. Hiru hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian.

Emaitza hertsia utzi du Senpereko (Lapurdi) bozen lehen itzuliak. Bernard Elhorga zentro eskuineko hautagaiak eskuratu du lehen lekua 1.115 boz bilduta, baina hurbil du abertzaleak biltzen dituen zerrenda zabala: 1.080 herritarrek bozkatu dute Christophe Jauregiren alde. 35 bozen aldea da bi hautagaien artean. Dominique Idiart auzapez ohiak urrunago bukatu du hirugarren lekuan, 891 boz erdietsita. Atzo arratsean egindako adierazpenen arabera, hiruak lehiatuko dira heldu den iganean iraganen den bigarren itzulian.

2020ko ekainean izan ziren herriko bozak Ipar Euskal Herrian, eta Dominique Idiart hautatu zuten Senpereko auzapez, Senpere Bai taldeko abertzaleekin aliantza egin ondotik. Baina haren kudeaketak desadostasunak sortu ditu azken urteetan, eta bere taldeko bost hautetsik dimisioa aurkeztu zuten iazko urrian. Senpere Bai taldeko bost hautetsik dimititu zuten ondotik, eta oposizioko zazpiek segidan.

Atzo iragan zen lehiarako hiru hautagaitza aurkeztu ziren beste behin, baina indarrak desberdin banatuta, dimisioa eman zuten Idiarten taldeko bost hautetsi ohiak Senpere Bai taldekoekin batu baitziren. Heldu den igandeko bozetatik aterako den herriko kontseiluak 2026 arteko agintaldia izanen du.


Summary: Berriro elkarretaratu dira Donostialdeko ESIko langileak. Osakidetzaren proposamenak aztertu ostean, «zehaztasuna» falta zitzaiela adierazi zuten langileek. Aste bateko etenaldiaren ostean, gaur ekin diote berriro Donostia ospitalearen parean protesta egiteari.

Joan den astelehenean, ezohiko irudia izan zen Donostia ospitalearen parean. Abendutik protestan diren Donostialdeko ESIko langileak ez ziren bertan elkartu, bide batez Osakidetzako buruek haien eskakizunei emandako erantzunak aztertzeko. Asteartean heldu zen langileen erantzuna: «zehaztasuna» falta zitzaien Osakidetzaren proposamenei.

Zehaztasunik izan ezean protestekin jarraituko zutela iragarri zuten, eta hala egin dute: asteleheneroko irudia berritu da Donostia ospitalearen atarian. Elkarretaratze isila egiteko bildu dira gaur goizean ESIko langileak. Eskatzen dute Osakidetzarekin izandako bileretan lortutako aurrerapausoak, ahoz baino gehiago, idatziz jaso ditzatela.

Izan ere, eskaerei zehaztasuna kentzen dieten hainbat eranskin daude langileek bueltan jaso duten erantzunean. «Ahal bada», «borondatea» eta antzekoak erabilita, langileak ez dira fio; hala, protestak ez etetea erabaki dute. Bost dokumentu trukatu dituzte bi aldeek gaurdaino. Langileek beren eskariak biltzen dituen laugarren txostena izenpetzea nahi dute. Bueltan beste bat jaso zuten, bosgarrena, Osakidetzarena. Akordioan, aurreko dokumentuko zehaztasun horiek jasotzea nahi dute, nahi eta nahi ez: «Hori lortu arte, erietxeko atean egongo gara».

Abenduaren 2tik dago krisian Donostialdeko ESIa: Osakidetzak kargutik kendu zituen, izan ere, Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa. Langileek, berriz, kargutik kendutakoak beren postuetara itzultzea galdegin zuten. Krisia, ordea, ez zen amaitu, eta, abenduaren 28an, bost eskakizun «zehatz» egin zizkioten langileek Osakidetzari. Asteetako negoziazioaren ostean, aurrerapausoak ikusi dituzte, baina eskakizun bi geratzen dira oraindik lortzeko: bata, langileen parte hartzea bermatzen duen organo bat sortzea; bestea, langileen egonkortasuna hobetzeko neurriak.


Summary: Erronkaribarreko neguko triatloia izango da larunbat honetan. Nafarroako eta Euskadiko Txapelketa izango da proba. Izaba herrigunearen inguruko errepideetan korrika egin, Larra-Belaguako iraupen eskiko pistetara bizikletan igo (22 km), eta estazioan bertan eskiatu: lasterketa gogorra izango dute 100 partaideek.

Erronkaribarreko neguko triatloiaren XI. aldia egingo da larunbatean Izaban eta Larra-Belaguako iraupen estazioko pistetan. Nafarroako eta Euskadiko txapelketak hartuko ditu probak. Izen-emateak bart gauerdian itxi dira, eta 100 partaide inguru lehiatuko dira neguko triatloian.

Izabako Erminea pilotalekutik abiatuta, korrikako sektoreak 8 kilometro izango ditu. Hasieran, Izabako legarrezko pistetan, bidezidorretan eta herriguneko kaleetan izan behar zuen zirkuituak, baina, herrian izotz dezente dagoenez, errepidera eramatea erabaki dute. «Aurreko elurteko elurra eta izotza ez dira erabat urtu, eta, arriskurik ez izateko, errepidean egingo dugu korrikako sektorea. Beraz, errepidean korrika egiteko oinetakoak aski izango dira», jakinarazi digu Julen Garjon Larra-Belaguako eski estazioko zuzendari eta probaren antolatzaileak.

Hiru itzuli horiek osatu ondoren, pilotalekuan bertan egingo dute bizikletako trantsizioa. Bizikletako sektoreak ez du sekreturik. Partaideek Belaguako bailara zeharkatuko dute lehenbizi, Belaguako txokora iritsi arte, eta han hasiko dira San Martingo Harrira daraman mendatea igotzen, Larra-Belagua iraupen eskiko Ferialeko pistetara iritsi arte. «Aurreko egunetarako elur pixka bat ematen dute, baina ez dut uste arazorik izango denik errepidea garbi mantentzeko. Probaren egunerako, berriz, hotza eta lainoa ematen dute, partaideek kontuan izan dezaten», ohartarazi du Garjonek. Bizikletan, guztira, 22 kilometro izango dira, horietatik 12, Belaguako txokoraino, malda gutxikoak, eta beste 10, maldan gora. Antolatzaileek ohartarazi dutenez, trafikoa irekita egongo da, eta, beraz, trafiko arauak bete beharko dira nahitaez. Sektore horretan, kategoria bereko partaideak baino ezingo dira joan besteen gurpilean.

Azken sektorea, iraupen eskikoa, Ferialeko pistetan osatuko dute partaideek. 10 kilometro izango dira guztira modalitate librean. Hau da, patinatzaile estiloan egin edo klasikoan egin, norberaren esku geratzen da, baina gehienek patinatzen egiten dute. «Elur baldintzen arabera, zirkuitua aldatu egin daiteke egunean bertan, baina ez da ohiko zirkuitutik oso aparte ibiliko. Triatloirako, beti saiatzen gara zertxobait leuntzen, gure pistak gogorrak baitira, eta triatletak nekatu samar iristen baitira azken sektorera. Hori dela eta, desnibel txikiagoko zirkuitu bat zapaltzen saiatzen gara», jakinarazi du Garjonek.

Taldekako kategoria

Banakako probaz gain, Erronkaribarreko neguko triatloiak badu berezitasun bat: taldekako edo txandakako modalitatea. Hala, hiru lagunek osatzen dute taldea, eta kide bakoitzak sektore bat egiten du. Emakumezkoenak, gizonezkoenak edo mistoak izan daitezke taldeak. Modalitate nolabait “herrikoiagoa” dela nabarmendu du Julen Garjonek: «Modu horretara, taldeka, Erronkaribarreko jendea ere animatzen da neguko triatloi hau egitera. Sarritan, Iruñerriko jendeak bailarako lagunengana jotzen du eski sektorea egingo duen lagun baten bila, eta oso giro polita sortzen da».

Egitaraua

Ostirala, otsailak 24

Dortsal banaketa. Izabako museoan bilera egin ondoren, 20:00ak arte. Eta probaren egunean, 8:30etik 10:00ak arte, Izabako Erminea pilotalekuan.

Larunbata, otsailak 25

8:30etik 10:00etara dortsal banaketa Izabako Erminea pilotalekuan. 9:00: Materialaren kontrola. Erminea pilotalekuko trantsizio eremuan. 10:30: Gizonezkoen kategorietako irteera. 10:33: Emakumezkoen kategorietako irteera. 10:40: Erreleboen kategoriako irteera. 14:00: Sariak banatzeko ekitaldia, Larra-Belaguako eski pistetan.


Summary: Nafarroan matrikula doan izango da 27.900 eurotik beherako errentak dituzten familientzat. 0-3 zikloan guraso bakarreko familiek ez dute matrikularik ordaindu behar izango.

Nafarroako Hezkuntza Departamentuak 2023-2024ko ikasturterako matrikulazio prozesuaren berri eman du gaur goizean: 0-3 zikloari dagokionaren, eta Haur Hezkuntzako bigarren zikloari eta Lehen Hezkuntzari dagokienaren berri. Iaz bezala, Ni publikokoa naiz leloa erabili dute, eta daten berri eman: aurretiaz izena emateko epeak martxoaren 6an irekiko dituzte. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak nabarmendu du urrats bat gehiago egin dutela matrikulen doakotasunera bidean, eta iragarri du 27.900 eurotik beherako errentak dituzten familientzat doan izango dela.

Gimenok azaldu duenez, urteko 9.300 euroko per capita errenta baino txikiagoa duten familiek ez dute matrikularik ordaindu behar izango, eta hortik gorako errentak dituztenei ere murrizketak ezarriko dizkiete. Azaldu duenez, hamar euroko «murrizketa lineal bat» izango da, eta zenbait kasutan matrikularen herena ordaintzeari utziko diote familiek. 0-3 zikloari dagokionez, gainera, matrikulazioa doan izango da guraso bakarreko familientzat, errenta dena dela ere.

Era berean, Hezkuntza Departamentuak bere gain hartuko du euren udalerritik kanpo matrikulatutako haurren jantokiko kuota; betiere, jatorrizko udalerrian haur eskolarik ez badago, edo hartan toki librerik ez badago.

Batera aurkeztu dituzten arren, Haur Hezkuntzako bigarren zikloko (3-6 urte) eta Lehen Hezkuntzako matrikulazio prozesuak, eta Haur Hezkuntzako lehen ziklokoak (0-3) norbere bideari jarraituko diote. Lehenari dagokionez, aurretiko izen ematea martxoaren 6tik 10era bitarte egin beharko da, eta, Hezkuntza Departamentuaren arabera, 2020an jaiotako 5.201 haurri eragingo die prozesuak.

0-3 zikloan, berriz, hilaren 6tik 17ra arte izango dute familiek izena emateko. Gainera, Iruñean eta Burlatan, udalen esku dauden haur eskolek eta Nafarroako Gobernuaren esku daudenek batera egingo dute prozesua, lehen aldiz.

Ikasleko eskaera bakarra egin beharko dute familiek, Hezkuntza Departamentuak horretarako prestatutako webgunean. Familiek hautatutako zentroaren berri eman beharko dute, eta badaezpadako beste bost ere jarri, lehenengoan tokirik ez balego ere.

Hautaketa prozesua egiteko, familiek Hezkuntza Departamentuari baimena eman beharko diote 2021eko errenta aitorpena ikuskatu ahal izateko. Izan ere, errenta izango da eskaerak aztertzeko erabiliko dituzten irizpide nagusietako bat. Harekin batera, kontuan hartuko dituzte, besteak beste, zentroan anai-arrebak izatea, guraso edo tutoreen etxebizitzetarako eta lantokietarako distantzia, eta familian desgaitasun bat duen pertsonaren bat izatea ere.

Gil Sevillano Hezkuntza Departamentuko zuzendari nagusiak ikasle ratioen berri ere eman du. 2023-2024ko ikasturtean osatuko diren Haur Hezkuntzako bigarren zikloko lehen mailan (3 urtekoak), ratioa hogei ikaslera murriztuko da. Era berean, ratio handiagoak dituzten ikastetxeek ezingo dituzte gela utzi duten ikasleak ordezkatu 25 haur baino gehiago badaude.

Gainera, Haur Hezkuntzako bigarren zikloko lehen ikasturtean, ikastetxe guztiek bi toki gorde beharko dituzte «behar zehatzak» dituzten ikasleentzat. Horiek beteko ez balira, gainerako ikasleentzat libre geratuko lirateke.


Summary: Beira taldeak kontzertua eskainiko du gaur Bilboko Arriaga antzokian. 19:30ean da kontzertua. Arriaga antzokiaren eta Bilboko Udalaren Literatura eta Musika Euskaraz zikloaren barruan antolatu dute.

«Letra zainduak» eta «musika dotorea». Horiexek entzuteko aukera izango da gaur bertan Bilbon. Beira taldeak emanaldi bat eskainiko du Arriaga antzokiko Foyer aretoan, 19:30ean. Bertan, taldearen beraren abestiak joko dituzte; tartean, baita Xabier Leteren bertsio bat ere, besteak beste. Arriaga antzokiak eta Bilboko Udalak antolatu dute kontzertua, Literatura eta Musika Euskaraz zikloaren harira. Sarrerak salgai daude antzokiaren webgunean eta bertako leihatiletan.

2006an sortu zuten Jon Martin bertsolariak eta Igor Arruabarrena gitarristak Beira proiektua. Egun, beste lau kide dira taldean: Irati Odriozola (ahotsa), Urtzi Olaziregi (baxua), Mikel Arruabarrena (bateria) eta Gari Amondarain (gitarra). Hasieran, musikatutako bertsoak sortzeko proiektu gisa jaio zen. Hortik, pop-rock estiloarekin nahastu zuten bertsogintza. Sortu eta zazpi urte geroago kaleratu zuten lehen lana, eta gaurdaino hiru disko kaleratu dituzte: Dena ez denean ezer (2013), Margotu berria (2016) eta Braillean (2017).


Summary: Hasi dira Itzubaltzetako Nagusien Etxea eraisten; gutxienez lagun bat atxilotu dute. Atzo manifestazio jendetsua egin zuten Getxoko (Bizkaia) auzo horretako bizilagunek, eraistearen aurka. Joan den astean bezala, Ertzaintza oldartu egin zaie gaur ere.

Hasi dira Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko Nagusien etxea eraisten. Goizeko 6:30etan ekin diete lanei beharginek, gaur ere ertzain multzo handi bat bizkartzain zutela. Joan den asteko bi egunetan protestak izan ziren han, Ertzaintzak hainbat lagun zauritu zituen istiluetan, eta bide bera hartu du gaurkoak: Polizia oldartu egin zaie goizak aurrera egin ahala Nagusien Etxearen inguruan bildu diren bizilagunei, eta bat gutxienez atxilotu du.

Obrako hesiaren kontra zeuden protestan ari ziren lagun batzuk, eta haiek banan-banan mugiarazi ditu Ertzaintzak; horietako bat zen atxilotua. Goizeko 10:30 aldera biltzar bat egin dute bizilagunek, nola jokatu erabakitzeko.

Atzo manifestazio jendetsua egin zuten auzoan, eraistea gaitzesteko, edonoiz gerta zitekeela ohartarazteko eta afera horren inguruan gertatzen ari dena salatzeko. Testu bat irakurri zuten mobilizazioaren amaieran: «Auzotarren kemenak instituzioetan zein kalean aurre egiten dienean, erantzuna errepresio bortitza da. Istiluen aurkako poliziak armamentu osoa erabili du. Gaizkile arriskutsuei aurre egiten ari direla dirudi, eta ez beren eskubideen defendatzaile baketsuei».

Auzoak nagusien etxe duin eta autogestionatu bat behar duela aldarrikatu zuten, eta gazteek, berriz, «euren bizitzak eta aisiak egoki deritzoten moduan kudeatzeko eskubidea» dutela azpimarratu zuten. Gaztetxe bat izateko beharra dagoela adierazi zuten, «erre zutena ordezkatuko duena, eskubidez ditugun zerbitzu guztiekin».

Azkenik, nabarmendu zuten Nagusien Etxearen defentsak belaunaldien arteko aliantza bat sortu duela auzoan. 2020. urtera arte eraikin horretan egon zen gaztetxea ere.

Belaunaldien arteko zentroa

Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago.

2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko.


Summary: Txinak eta AEBek pairatuko dituzte gehien klima aldaketaren arriskuak. Indar ekonomiko handia duten eskualdeetan gertatuko dira 2050era bitartean klima aldaketaren ondorioz izango diren hondamendi gehienak, XDI Cross Dependency Initiativek argitara ateratako txosten baten arabera.

Txinako eta AEB Ameriketako Estatu Batuetako hainbat eskualdetan izango dira datozen 30 urteetan klima aldaketaren ondorioz gertatuko diren hondamendi gehienak, XDI Cross Dependency Initiativek argitaratutako txosten baten arabera. Ikerketan, mundu osoko 2.600 lurraldetan egon litezkeen arriskuak alderatu dituzte. Indar ekonomiko handia duten zenbait lurralde daude zerrenda beltzeko lehen postuetan.

Arrisku handiena duten hamar eskualdeetatik bederatzi daude Txinan. Eta lehen postuan daude herrialdean indar ekonomiko handiena duten bi eskualde: Jiangsu eta Shandong. Are, hango eskualdeek betetzen dituzte zerrendako lehen 50 postuen erdiak. Gertutik jarraitzen diete AEBek. Bada, hango hemezortzi eskualde daude zerrendako lehen ehun postuen artean. Besteak beste, Florida, Kalifornia eta Texas.

Bi horiez gain, ikerketak aurreikuspen kezkagarriak iragarri ditu indar ekonomiko handiko beste zenbait eremurentzat; hala nola Indiarentzat, Buenos Airesentzat, Jakartarentzat, Australiarentzat eta Kanadarentzat. Europan, berriz, Italiako, Alemaniako eta Belgikako hainbat eskualde agertzen dira arrisku handiko ehun lurralde horien artean.

Dena den, ez dago 30 urte itxaron beharrik klima hondamendiek eragin ditzaketen kalte ekonomikoak pairatzeko. Guangdong eskualdean (Txina) —zerrendako laugarren postuan dago— 7,5 mila milioi yuaneko galera izan zuten iazko ekainaren 22an, uholdeen ondorioz. Halaber, 67 mila milioi dolarreko kostua izan zuten Ian urakanak iazko irailean Floridan eragindako kalteen aurkako aseguruek.

Horiek hala, XDIko zuzendari Rohan Hamdenek iritzi dio erabaki finantzarioak hartu baino lehen inbertsiogileek eta konpainiek aintzat hartu behar dituztela klima arriskuek lurralde horietako ekonomian izan ditzaketen ondorioak. «Aintzat hartu behar dira identifikatutako arriskuek ordezkatzen duten kapital inbertsioaren zenbatekoa eta hornikuntza kate globalen zaurgarritasuna», esan zuen.

Inoiz ez bezalako ikerketa bat

Hamdenen esanetan, mundu mailako klima arriskuen inguruan «inoiz» egindako «analisirik sofistikatuena da» gaur aurkeztutako ikerketa. Zenbait inbertsiogilek eskatuta egin dute analisia, eskualde bakoitzeko arriskuen inguruko datuak ezagutu nahi zituztelako. «Lehenbizikoz, finantzaren industriak Mumbai, New York eta Berlin alderatu ahal izango ditu», adierazi du.

Ikerketan, 2050. urtera arte gerta daitezkeen hondamendien ereduzko proiekzioak sortu dituzte, muturreko tenperaturen, uholdeen, suteen eta itsas mailaren gorakadaren datuak erabilita. Halaber, NBE Nazio Batuen Erakundeak iragarritako aurreikuspena hartu dute oinarritzat: mende amaierarako Lurraren tenperaturak hiru gradu egingo duela gora.

Bada, Hamdenek azaldu duenez, «ezinbestekoa da» konpainia handiek, gobernuek eta inbertsiogileek klima hondamendiek ekonomian eta finantzetan duten eragina «behar bezala ulertzea eta horri balioa ematea». Baina salatu du lehenetsi egiten direla «maila handiko jarduera ekonomikoaren eta kapital balioaren onerako eraikitako azpiegitura handiak».


Summary: Bidenek ezustean bisitatu du Zelenski, eta babesa adierazi dio. AEBetako presidenteak laguntza militar handiagoa agindu dio bere homologoari. Errusiari armak emateko aukera aurreikustea leporatu dio Washingtonek Txinari. Pekinen arabera, AEBak ari dira guda zelaia armaz hornitzen.

Ostiralean urtebete beteko da Errusiak Ukrainan inbasioa hasi zuenetik, eta, efemeride horren harira eta baliatuz bihar Poloniara joatekoa dela, Joe Biden AEBetako presidenteak Volodimir Zelenski Ukrainakoa bisitatu du gaur, ezustean, Kieven. «Demokraziarekin, subiranotasunarekin eta Ukrainaren lurralde osotasunarekin dugun [AEBek] konpromisoa berretsi nahi dugu», esan dio Bidenek bere homologoari, Etxe Zuriak kaleratutako ohar baten arabera. Hau da, arma gehiago emango dizkio: besteak beste, munizioa, radarrak eta aireko defentsa sistemak. Iazko otsailaren 24az geroztik, Washingtonek 30.000 milioi euro inguru gastatu ditu Ukraina militarki laguntzen. Zelenskik idatzi du Telegramen AEBetako presidentearen bisita «babes keinu oso garrantzitsua» dela ukrainarrentzat. Bidenek nabarmendu du, bide batez, Washingtonek eutsiko diola orain arte eman dion «aurrekaririk gabeko» laguntza militar, humanitario eta ekonomikoari.

Etxe Zuriko maizterra iazko abendu amaieran bildu zen Zelenskirekin Washingtonen, eta aurrenekoz batzartu da harekin Kieven. Bi eguneko bisita diplomatiko bat egingo du Polonian, eta bihar Andrzej Duda hango presidentearekin hitz egitekoa da. Hain zuzen, bihar da Vladimir Putin Errusiako presidentea Errusiako Parlamentuan hitz egitekoa. Zelenskiren alboan gaur eman duen prentsaurrekoan Bidenek nabarmendu duenez, Kremlineko burua «guztiz oker» zebilen Ukraina inbaditzea erabaki zuenean. «Uste zuen ez ginela bat eginda egoteko gai izango, NATO ez genuela bat eginda mantenduko, eta ez ginela gai izango beste batzuk Ukrainaren alboan jartzeko. Ez dut uste gaur berdin pentsatuko duenik».

Washingtonek agindutako laguntzaren harira, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburua azpimarratzen ari da azken egunetan Ukrainari eman beharreko babes militarra azkartu beharko luketela talde komunitarioko herrialdeek, argudiatuta Errusia erasoaldi bat prestatzen ari dela —zenbait iturriren arabera, hasi du jada— eta Kieventzat ezinbestekoa dela horri aurre egin ahal izateko. EBko estatu kideetako Atzerri ministroak laguntza militar hori nola bideratu eztabaidatzen ari dira gaur Bruselan, eta bilera hasi aurretik Borrellek berriro esan du Ukrainari behar duen munizioa ematea dela «urgentzia handiena» duen auzia. «Horretan porrot egiten badugu, gerraren emaitza arriskuan dago».

Eta, batzuek zein besteek batzuei edo besteei emandako laguntza militarrari dagokionez, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak gaur berretsi du kezkatuta dagoela Txina pentsatzen ari delako «laguntza hilgarria» ematea Errusiari. Hori esan du gaur Ankaran, Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroarekin batzartu eta gero. Atzo, AEBetako NBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean, Blinkenek iragarri zuen Pekinen mahai gainean dagoela Moskuri armak emateko aukera, eta horren berri ematen duten frogak dituela —ez zituen erakutsi—. «Hori arazo handi bat izango litzateke Txinarentzat, eta beste herrialdeekin dituen harremanei eragingo lieke», azaldu du Blinkenek.

Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako

Txina azken astean esaten ari da, ordea, bake egitasmo bat duela Ukrainako gerra konponbidean jartzeko. Hori jakinarazi zuen larunbatean, Municheko Segurtasun Konferentzian, Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak. Pekinen arabera, beti «bakearen eta elkarrizketaren» alde egon direla adierazi zion Txinako diplomazialari gorenak Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroari, aurreko larunbatean —gaur Moskun dago Yi—. Eta, horrenbestez, Blinkenek egotzitakoaren harira, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Wang Wenbinek gaur nabarmendu du, pentsa agerraldi batean, AEBak ari direla guda zelaia armaz hornitzen, eta ez Txina. «AEBak ez daude kualifikatuta Txinari aginduak emateko, eta inoiz ez dugu onartuko beraiek inposatzea nolakoak izan behar duten Txinaren eta Errusiaren arteko harremanek». Berretsi du, bide batez, Pekinek «bakea eta elkarrizketa» sustatu nahi dituela Ukrainako gerran.

Ikusi gehiago: Ukrainan bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi ditu Txinak

Gerra hegazkinak

Ukrainari F-16 gerra hegazkinak emateari buruz eztabaidatzen ari direla nabarmendu zuen atzo NBE Nazio Batuen Erakundean AEBek duten enbaxadore Linda Thomas-Greenfieldek. «Ukrainarrekin lanean ari gara jakiteko zer behar duten eta noizko behar duten», esan zuen, CNN telebista katean egindako elkarrizketa batean.

Aintzat hartu behar da Bidenek urtarril amaieran adierazi zuela aukera hori ez zegoela mahai gainean, eta Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra ere iritzi berekoa dela. Baina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek atea ireki zion aukera horri joan den astean: «Ukrainari emandako laguntza moldea aldatu eta garatu egin da denborarekin. Eta aldatzen eta garatzen jarraituko du gerra hau garatu ahala».

Gainera, AEBetako armadako jeneral Christoph Cavoliren iritziz, Ukrainari gerra hegazkinak eta helmen handiko misilak ematea lagungarria izan daiteke Kieventzat. Político hedabidearen arabera, AEBek Europan duten buruzagi militar gorenak hori adierazi zien, bilera batean, AEBetako Kongresuko dozena bat inguru kideri, joan den ostiralean. Komunikabide horrek berak kaleratu du, bide batez, Ordezkarien Ganberako bost diputatuk —errepublikanoak eta demokratak— Bideni eskatu diotela gerra hegazkinak emateko Ukrainari.