Summary: «Betikoak balira bezala hitz egiten dugu euskalkiez». Zuloagak bizkaieraren jatorria aztertu du bere tesian: Mendebaleko euskerearen azterketa dialektologiko-diakronikorantz. Erdi Aroan, Bizkaiak, Arabak, Gipuzkoak eta Nafarroa mendebaldeak dialekto bertsua zuten.

Aurtengo euskarazko tesien Koldo Mitxelena sarietako bat irabazi du Koldo Zuloaga hizkuntzalariak (Basauri, 1985), Mendebaleko euskerearen azterketa dialektologiko-diakronikorantz lanagatik. Inguruan talde bat izan arren, doktore tesia «oso bakarka» egiten den lan bat dela nabarmendu du, eta, horregatik, sari bidezko aitortza bat jasotzeak «bultzada handia» eman diola esan du: «Askotan ez dakizu egiten ari zaren horrek zerbaiterako balio duen, eta halako sari batek argi uzten du baietz».

Nolatan erabaki zenuen mendebaldeko euskararen dialektoek historian zehar izandako bilakaera aztertzea?

Azken 30 urteetan, euskalkien historiaren azterketa ez da euskal ikasketen erdigunean egon. Baina 2000ko hamarkadatik hona, Juan Lazarragaren eskuizkribua agertu zenetik, badirudi historialariek arreta jarri dutela gai honetan. Izan ere, dirudienez, euskalkien historia ezagutzea lagungarria da euskararen historia zehatzago ezagutzeko. Testuinguru horretan, nik hurbilen nuen eta ondoen ezagutzen nuen mendebaldekoari heldu nion.

Nola egiten da azterketa hori?

Bi zutabe edo oinarri daude. Bata, datuak dira. Eta datuak lortzeko bi iturri nagusi daude: testu zaharrak, gehienbat XVI. mendetik aurrerakoak, eta, testurik ez dagoenean, toponimia izaten dugu lagungarri, batez ere Erdi Arora begira jartzen garenean. Bestetik, oinarri teoriko-metodologikoa ere badago.

Zertan datza alde teoriko-metodologiko hori?

Kontua da ikustea atzerrian edo nazioartean, beste hizkuntza batzuetan, gai berak ikertu dituztenek zer motako metodologia edo tresnak erabili dituzten. Horiek ezagutu, ikasi, eta, egin behar diren moldaketekin, euskarara aplikatu behar ditugu. Labur esanda: datuak ahal bezain ondo ezagutu eta horien gainean ikerketa metodo estandarrak aplikatzen saiatu naiz.

Zer ondorio atera daitezke garatu duzun tesiari esker?

Emaitza nagusia izan da Erdi Arotik hasi eta XIX. mendera bitartean gerora bizkaiera deitua izan den euskalkiaren bilakaera argitzea. Askotan betikoak izango balira bezala hitz egiten dugu euskalkiez; beti hor egon diren gauza bat izango balira bezala. Baina, lehen aipatutako datuak ikertzean, historia bera aztertzen duzunean, ikusten duzu denboran atzera egin ahala dialekto horiek bereizgarri egiten dituzten ezaugarriak disolbatu egiten direla, izateari uzten diotelako.

Hortaz, bizkaieraren gisako euskalkiak ez dira betidanik gure artean egon, ezta?

Hala da. Orduan, nire lana edo ekarpena izan da aztertutako datuei data bat eta eremu bat eman ahal izatea. Bizkaiera XVI-XVII. mendeetatik aurrera hitz egin dela esan dezakegu; aurretik, ez. Lehenago daudenak dira euskalki edo eremu dialektal askoz zabalagoak, guk mendebaldeko euskara zaharra edo mendebal muturreko euskara zaharra deitu ditugunak; baina Erdi Aroan, esaterako, ez dago bizkaieraren egungo mugarik duen euskalkirik.

Nolakoa da euskara zahar hori?

Mendebaldean, geruza zaharrenean oso ezaugarri gutxirekin zehaztu dezakegun euskara bat dago, datu faltagatik. Baina Gipuzkoa gehiena, Araba, Bizkai osoa eta Nafarroako mendebaldeko ibar batzuk hartzen zituen. Unitate dialektala hori zen, eta gero zatituz doa, eta zatikatze eta galtze prozesu horren ostean heltzen gara gaur egun ezagutzen dugun bizkaierara.

Urte asko eman dituzu tesia garatzen. Nolakoa izan da lan hori?

Denetarik du. Baditu oso alderdi politak. Esaterako, testuekin lan egiten duzunean, artxiboetara jo eta originalak aztertzeko eta ukitzeko aukera izatea zoragarria da. Aurkikuntza txikiak egitea ere oso pozgarria da.

Zer izan da gogorrena?

Iraupena. Orduak eta orduak sartu beharra. Nik zulo beltz batekin alderatzen nuen tesia, dena irensten duelako: denbora, indarrak, dirua... Denbora tarte batez egiten den lan estra bat baino gehiago, bizimodu bat da. Besteek udako oporrak edo asteburu bat ikusten zituzten tokian, zuk inork molestatuko ez zaituen lan egiteko sasoia ikusten duzu.

Zein da euskararekin halako azterketa diakroniko bat egiteak dakarren zailtasunik handiena?

Hizkuntzaren historiarekin lan egiten duen edonorentzat, artxiboa beti da txikiegia. Eta, euskararen kasuan, txikia da benetan. Nik XV. eta XVI. mendeetatik, XIX. mendera bitartean mendebaldeko euskaran dauden testu guztiak erabiltzeko aukera izan dut. Eta Bizkaia, Araba eta Gipuzkoa kontuan hartuta, guztira 120-140 izango dira. Horietako batzuk liburuak dira, baina beste batzuk, esaldi solteak baino ez. Horrek zailtasun erantsi bat ematen dio ikertzaileon lanari, lekukotasunik laburrena ere amaierara arte xahutu beharra dagoelako.

Nolakoak dira testu horiek?

Hori beste alderdi latzetako bat da. Iritsi zaizkigun testu gehienak erlijiosoak dira, eta, horren ondorioz, oso errepikakorrak dira. Beti gai berak lantzen dituzte, eta, orduan, idatziz gordeta dugun tradizio osoan aipatu ere egiten ez diren esparruak daude; euskara arruntetik hurbilago egon litezkeenak, adibidez.

Ikertzen jarraitzeko asmoa duzu?

Orain irakasle gisa egiten dut lan, EHUn, eta badut ikerketarekin jarraitzeko asmoa. Batetik, tesian egindako ikerketa lerroak finkatu eta argitzeko, eta, bestetik, lerro berriak zabaldu eta gutxi landu ditudanetan sakontzeko.

Ikerketarekin jarraituz gero, zer lor dezakezu?

Euskararen dialektalizazio prozesua zehatzago ezagutzea eta, azken buruan, euskararen dialektoen jatorria argitzea.


Kamioi gidari bat hil da Tafallan

Summary: Kamioi gidari bat hil da Tafallan. Gidatzen ari zen kamioia trenbidera erori da. Aurten Euskal Herrian lan istripuz hildako hamabosgarren behargina da.

Ezbehar bat izan da AP-15 errepideko 50,4 kilometroan, Tafalla parean (Nafarroa); kamioi bat jausi da zubi batetik trenbidera, eta gidaria hil egin da. 07:15ean gertatu da istripua, Foruzaingoak jakinarazi duenez. Hara joan dira larrialdi zerbitzuak, baina ezin izan dute gidaria bizirik atera.

Errepideko hegoalderanzko erraila itxi egin dute, eta Tafalla eta Erriberri arteko tren zirkulazioa ere eten egin dute.

Sindikatuek gertakaria salatu dute, eta gogoratu dute aurten Euskal Herrian lan istripuz hildako hamabosgarren behargina dela.


Summary: Baheketa bat egingo dute Errenterian, sagardotegi batean egon direnen artean. Martxoaren 27an Egiluze sagardotegian egondakoei PCR proba egitera joateko eskatu die Osakidetzak.

Osakidetzak dei egin die Martxoaren 27an Errenteriako Egiluze sagardotegira (Gipuzkoa) bazkaltzera joan zirenei, PCR proba egin dezaten.

Hor izan zirenek Iztietako osasun zentroarekin jarri behar dute harremanetan gaurko 16:00etatik aurrera, bihar (igandea) 10:00ak baino lehen. Iztietako Osasun Zentroaren telefono zenbakia 943-00 79 40 da.

PCR probak egiteko gunea Errenteriako Reina Aretoan jarriko dute, Xenpelar kaleko 3. zenbakian, igandean bertan. 10:00etatik 13:00etara egongo da proba egiteko aukera, eta emaitzak SMS bidez bidaliko ditu Osakidetzak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Arrueta-Sarrikotan, dozenaka adingaberi sexu abusuak egitea leporatuta. 70 urteko gizona harrera familia gisa aritzen zen, haur eta nerabeekin. Behin-behinean preso sartu dute.

Arrueta-Sarrikotako (Nafarroa Beherea) 70 urteko gizon bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak martxoaren 31n, eta berehala preso sartu zuten, «dozenaka» adingaberi erasotzeagatik, eta haiek bortxatzeagatik. France Bleu irratiaren arabera, harrera familia gisa aritzen zen, «zailtasunak dituzten gazteak aterpetzeko». Haurtzarorako Gizarte Laguntzaren (ASE) barruan egiten zuen lan hori.

France Bleu irratiaren arabera, 80 bat biktima egin ditu gizonak, 2015etik honat. Frantziako Poliziak haren etxea miatu eta «argazki galgarriak» atzeman ditu. Gizonak egotzitakoa ukatu du, eta instrukzio epaile baten esku utzi dute afera. Anartean, behin-behinean kartzelatu dute.


Summary: 719 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %9,01 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 7.976 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo, eta 719 kasu atzeman zituzten, herenegun baino lau gehiago. Positiboen kurba, beraz, gora doa egunez egun, eta baita ehunekoa ere: %9,01 da. Hain zuzen, OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga; eskainitako azken datuek kopuru hori ere gainditu dute. Igoera, beraz, etengabekoa da.

Lurraldeetako egoerari dagokionez, beste egun batez jarraian, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 213. Hala ere, gertu dago Nafarroa: 195. Gipuzkoan, 197 kasu atzeman dituzte: eta Araban, 105. Gainerako bederatzi positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira, Jaurlaritzaren arabera.

Erietxeak ere betetzen ari dira. Jaurlaritzak, larunbatero lez, ez du datu orokorrik eman, baina jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan beste 48 pertsona ospitaleratu dituztela gela arruntetan. Nafarroan, berriz, 111 pertsona daude eremu horretan. Eta, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetako egoerari dagokionez, Hegoaldeko ospitaleetan 113 gaixo daude.


Summary: Jendetza elkartu da Bilbon, eta istiluak izan dira. Ertzaintza jendea sakabanatzen hasi da, eta zaleek edukiontzi batzuk erre dituzte. Suhiltzaileek itzali dituzte suteak, eta jendeak festa giroan jarraitu du. Ikusi hemen eguneko argazki bilduma.

Goiza lasaia izan da, baina giroa berotu egin da arratsaldean. Bilbon, Poza kalean, tentsioa handitu egin da 16:00etatik aurrera, milaka zale elkartu baitira festa giroan. Horietako askok ez zeukaten maskara jantzita, eta ez dute elkarren arteko tarterik zaindu. Udaltzainek trafikoa eten dute, kalea jende gainezkoa baitzegoen. Istiluak izan dituzte ertzainekin; emakume bat ospitalera eraman dute, botilakada batek eragin dizkion zauriengatik. Zaleak sakabanatzen hasi dira, eta haiek edukiontzi batzuk erre dituzte. Suhiltzaileek itzali dute sua, eta berriz ere festa giroa izan da nagusi kalean. Milaka zale egon dira kantuan eta edanean, tabernak itxi dituzten arte.

Dena dela, gutxi iraun dute istiluek; 18:00 alderako ertzainak urrundu egin dira jendetzatik. Orduz geroztik, giroa Poza kalearen eta Areiltza doktorearen zumarkalearen arteko bidegurutzean egon da gorien. 300 bat gazte elkartu dira han, eta zalaparta eragin dute. Gainontzean, Poza kaleak jendez bete-beteta jarraitu du, baina edanean aritu dira denak, giro lasaiagoan.

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak «zentzuz» jokatzeko eskatu die istiluetan parte hartu duten «astakirtenei». «Eta COVIDagatik edo finalaz ezin gozatuagatik sufritzen duten familiak, zer?», idatzi du Twitterren. «Ez duzue ordezkatzen ez Athleticen ez gure hiriaren baliorik», esan die.

Goizean goizetik izan da giroa kaleetan, nahiz eta irudi horien oso bestelakoak izan diren Bilbon eta Donostian. Hiri horien erdiguneetako kaleetan giro handia izan da, eta txikienetatik hasi eta helduenekin buka denek bizi izan dute final atariko giroa. Txuri-urdinez eta zuri-gorriz jantzi dituzte kaleak.

Donostia txuri-urdinez are gehiago jantzi da gaur, Reala hiriko talde kutunari hauspoa eta berotasuna helarazteko asmoz, distantziak distantzia. Goizeko lehen orduetan bulebarrean jende handirik ez zebilen; bai, ordea, hornitzaileen furgonetak hara eta hona tabernetako biltegiak kargatzen. Eurentzat ere gaurkoa ez zen edozein egun.

Giroa epeldu ahala, zale txuri-urdinak hiriko erdigunera gerturatzen hasi dira, apurka-apurka. Realeko denda ofizialaren atarian, esaterako, ilarak luzeak zeuden. Saltokiko atezaina ere «harrituta» zegoen bere bi begiekin ikusten zuenarekin. «Horrelakorik ez dut ikusi». Helduak, gazteak, familiak denetarik zeuden zain, hala nola Maitane Oñatikoa (Gipuzkoa). «Seme-alabei Realeko elastikoa erosi nahi nien, baina esan digutenez, amaitu egin dira. Ea gutxienez, banderaren bat edo lortzen dugun», esan du umoretsu. Bitartean, dendatik atera berri dira Iñigo eta haren familia osoa, denak Realeko elastikoa soinean jantzia zutela. Hark azaldu duenez, txikitatik errotua dute sentimendu txuri-urdina. «Seme-alabak futbolzale amorratuak ditut». Azpeititik (Gipuzkoa) Gipuzkoako hiriburura joan dira, «goiz-pasa». Gaurko final handirako Iñigoren nahia «partida irabaztea eta ahalik eta gutxiena sufritzea» da. Parte Zaharrean jendearen joan-etorria handituz zihoan. Kolore txuri-urdinez atonduta zeuden tabernak, etxeetako balkoiak, arropa dendak guztiek zuten elementu bizigarriren bat. Baina Realaren koloreak bakarrik ez dira ikusi karriketan. Jose Anjel, Pilar eta Angela bilbotarrak Athleticen elastikoarekin eta bufandarekin mokaduren bat jaten ari ziren ardoarekin lagunduta Martinez tabernan. «Modu ezberdin batean ospatu nahi genuen eguna, eta Donostiara joatea pentsatu dugu. Errespetu osoz begiratzen gaituzte. Ez dago arazorik». Lasai bai, baina partidarako «oso urduri» zeudela ez dute ezkutatu. «Nola edo hala irabazi egin behar dugu, eta Kopa Bilbora ekarri».

Bilbo zuri-gorriz esnatu da, eta goizak aurrera egin ahala, giroa ere berotuz joan da. Eguerdi aldera jende asko ibili da Zazpikaleetan, Poza kalean, Ledesman eta ohiko gainerako lekuetan. Plaza Barrian eta Areatzan, esaterako, giroa familiartekoagoa zen: sendi osoak ikusten ziren, den-denak zuri-gorriz jantzita, umeak Zazpikaleetako zapata denda batek jarritako trapuzko lehoiaren ondoan argazkiak egiten, eta abarretan. Terrazetan, berriz, giroa beroagoa zen, beste final batzuetan baino neurritsuagoa baina alaia azken finean.

Gazte asko zegoen tabernetako terrazetan, lasai antzean baina noizean behin kantuan eta Athleticen aldeko oihuak eginez. Futbolzaleak ez direnak ere bai: «Hobe horko horri galdetzen badiozu, nik futbolaz ez dakit ezer», erantzun du Athleticen tapauka lepoan daraman mutil batek, kazetariari muzin eginez. «Gaur egun berezia da», azaldu du Saray Merino bilbotarrak, «eta argi dago arduraz jokatu behar dugula eta murrizketa batzuk badaudela, baina disfrutatzeko eguna ere bada gaurkoa».

Haren ustez, Athleticek irabaziko du gaurkoan, eta bi aste barru egitekoa den beste finalean ere bai, «hori zailagoa izango den arren; amestea libre da». Partida etxean ikusiko du: «Aukeran, nahiago nukeen Poza kaleko tabernaren batean ikustea, baina etxean ikustea ere ez da plan txarra».

Eta gutxi izan badira ere, Realeko zaleak ere ibili dira Bilboko kaleetan, elastiko eta tapauka txuri-urdinak soinean. Julian Eizmendi eta beste hiru azpeitiar bost egun pasatzen ari dira Bilbon: «Gaztetan nik hemen ikasi nuen, Sarrikon, eta pandemiako murrizketak direla eta, plan hau aukeratu genuen».

Realaren elastiko eta ikurrak daramatzaten, eta horietako bat, oso berezia: «Athleticek kopa asko dauzka, eta guk bakarra, baina bufanda hau 1987koa da, Zaragozan (Espainia) irabazitako kopa hartakoa. Gaur bigarrena izan dadila!». Dioenez, Bilbon ez dute inolako arazorik izan: «Batzuek agurtu egiten gaituzte ikusten gaituztenean. Badirudi ez dela oso ohikoa hemen Realaren elastikoak ikustea». Pronostikoa eskatuta, Eizmendik ez du zalantzarik: «%50ean egongo da, baina nire iragarpena da 2-1 Realaren alde».

Andaluzian ere bada giroa. Hango zale zuri-gorri eta txuri-urdunek sortu dute giroa goizean zehar. Irudi bereziak ikusi ahal izan dira. Adibidez, Sevillako Oscar de Marcois Peñakoek ontzi bat alokatu, eta Guadalquivir ibaitik ibili dira, gabarra bat balitz bezala. Bidaiatxoa amaitu ostean, Athleticen hotelera ingurura joan dira, eta justu jokalari zuri-gorriak goizeko osteratxotik bueltatzen ari ziren momentua izan da. Orduan, zaleen animoak entzun ahal izan dituzte jokalariek. Realaren kasuan, tantaka bada ere zale txuri-urdinak inguratu dira Realaren hotelera, eta han irten dira, adibidez, espedizio txuri-urdinarekin dauden Roberto Lopez Ufarte eta Luis Arkonada zaleak agurtzera. Arratsaldean dute ordua txuri-urdinak erdigunean, eta ondoren Cartujara inguratuko dira. Izan ere, handik gertu du egoitza Realaren zale talde nagusia.


Sarean ere, festa giroa

Summary: Sarean ere, festa giroa. Bateko eta besteko animo mezuz bete dira sare sozialak partidaren atarian. Athleticek eta Realak jokalari ohien babes mezuak zabaldu dituzte.

Bilboko eta Donostiako kaleetan nabarmena da Kopako finalak eragindako festa giroa, eta sare sozialetan nabigatzen duenarentzat ere saihetsezina da batzuen eta besteen animo mezuez zipriztintzea. Athleticek eta Realak bideo ugari zabaldu dituzte. Beñat Etxebarria eta Mikel San Jose Athleticeko jokalari ohiek, esaterako, bideo dei bat egin dute Aritz Aduriz eta Oscar de Marcosekin, finalaren aurretik babesa erakusteko.

Realak ere jokalari ohi batzuen mezuak jaso ditu sare sozialetan. Imanol Agirretxek eta David Zurutuzak hitz egin dute partida «bereziaren» aurretik, eta adierazi dute «konfiantza» dutela jokalariengan.

Jon Maia bertsolariak bideo bat zabaldu du haurra zeneko Athleticeko kamiseta bat erakutsiz: «4 urte nituenetik daukat, baina zer den ametsak bizitzea... Probatu dut eta sartzen zait!».

Jon Plazaola aktoreak ere duela urte batzuetako objektu bat erakutsi du. Realak Espainiako Liga irabazi zueneko erretilu bat.

EH Bilduk zorte ona opatu die bi taldeei, eta zera idatzi du: «Mundu zabalari nazio bat garela erakusteko eguna da gaurkoa».

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak Jaurlaritzak finalerako egin duen kanpainaren leloa errepikatu dute: «Final hau etxean geratzen da». Zaleei eskatu diete «konpromisoz eta elkartasunez» joka dezatela.


Summary: Independentzia eskatu du Ernaik lau mendi martxatan. Gazte antolakundearen arabera, 1.000 gazte inguru batu dira Serantesera, Bianditzera, Urbiara eta Tafallara egindako martxetan. «Nahi eta behar» dutelako galdegin dute Euskal Herriaren independentzia, eta «egingo» dutela jakinarazi dute: «Zapalkuntzarik gabeko gizartea ahalbidetuko duen euskal errepublika dugu helburu, eta hau soilik borrokaz irabaziko dugu».

Koronabirusaren ondorioz Euskal Herri osoko gazteak elkartzerik izan ez badute ere, lau mendi martxa antolatu ditu aurten Ernaik Aberri Egunaren bezperarako. Ezker abertzaleko gazte antolakundeak jakinarazi duenez, 1.000 gazte inguru elkartu dira gaur goizean egindako lau mendi martxatan, Euskal Herriaren independentzia aldarrikatzeko. 09:30ean jarria zuten ordua toki guztietan: Zalduondon (Araba), Urbiara igotzeko; Arditurrin (Gipuzkoa), Bianditzera joateko; Santurtziko Kabiezes plazan (Bizkaia), Seranteserako bidea hartzeko; eta Erriberrin (Nafarroa), Tafallara arteko bidea egiteko.

Martxak egin ondotik Ernaik ohar baten bidez jakinarazi duenez, antolakundeko kideak ez daude «inoren zain» independentzia eskuratzeko: «Gure herriaren independentzia aldarrikatzen dugu gazteok, nahi dugulako, behar dugulako eta egingo dugulako». Azaldu dute ez dela «E egunik» egongo, eta bideari eman diote garrantzia: «Prozesu gisa ulertzen dugu, egunerokotasunean eta esparru anitzetatik eraiki behar duguna. Burujabetzak azaleratu, borrokatu eta lortuz egingo dugu herri burujabera bidea».

Era berean, Ernaik azaldu du sozialismoa eta feminismoa «gauzagarri» egingo dituen independentzia nahi dutela: «Zapalkuntzarik gabeko gizartea ahalbidetuko duen euskal errepublika dugu helburu, eta hau soilik borrokaz irabaziko dugu». Gazteak «pieza garrantzitsua» dira prozesu independentistan, gazte antolakundearen ustez: «Eta, gaur-gaurkoz, jada herria egiten ari gara. Testuinguruak eskatzen duen ardura gugan hartu dugu, gure indarra eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren aldeko aktibo bilakatuz. Martxan gaude, bagabiltza, eta inori itxaron gabe, gu geu gara bide honetan aktibo».

Horretarako, «borrokarako» deia egin diete gazteei: «Garairik nahasienetan ere, geure militantzia politikoan berresten garelako, borrokak egiten gaituelako aske eta aske izateko borrokatzen garelako».


Reala txapeldun

Summary: Reala txapeldun. Reala hobea izan da finalean, eta bere historian hirugarrenez irabazi du Espainiako Kopa. Oiartzabalek sartu du gola penaltiz. iñigo Martinezek Porturi egin dio penaltia, baloi bat jokatzerakoan Yerayk atzean akats bat egin ostean.

Golak. 0-1: Oiartzabalek, penaltiz (63. min.). Epailea. Estrada Fernandez. Txartel horiak: Athleticeko Dani Garciari eta Iñigo Martinezi; eta Realeko Merinori.

Reala txapeldun da berriz, eta Imanol Alguacil da gizonezkoen taldea berriz ere gailurrera eraman duen pertsona. Taldeko zuzendaritzak etxeko entrenatzaile baten aldeko apustua egin zuen, eta bi urte geroago jaso du fruitua. Joko onean eta etxeko jokalariengan jarri zuen fedea. Eta noski, pasioan. Hori ez da negoziatzen. Zale sutsu bat da aulkian, eta hemendik aurrera realzaleek ahaztuko ez duten izen bat. Sustraietara itzuli zen, eta horri esker irabazi du bere historiako Espainiako hirugarren Kopa. Atzoko finalean, Sevillan, Athletic baino gehiago izan zen. Ez askoz gehiago, baina bai hobea. Athletic, aldiz, trakets aritu zen, urduri. Une on gutxi izan zituen, eta garesti ordaindu zituen Yerayren eta Iñigo Martinezen hutsak. Bi aste barru du arantza ateratzeko aukera, Bartzelonaren aurkako finalean, baina bizkarrekoaren zama arintzea ez da erraza izango.

Finala derbi bat zen, eta lehen zatia derbiei egozten zaizkien topikoen pilaketa bat izan zen. Hasi eta berehala, euri zaparrada bota zuen, baina ez zituen bi taldeen ideiak gehiegi freskatu. Final bat irabazteko lehen agindua hutsik ez egitea da, eta hori buruan zutela irten ziren jokalariak. Urte luzez gogoratu lieketen opariren bat egitearen beldurrak bi taldeak lotu zituen, eta ez zuten behin ere jaurti hiru zutoinen artean.

Reala izan zen nagiak astintzen aurrenekoa, eta lehen 25 minutuetan gehiago izan zen. Haren agintea, baina, posizionala izan zen erreala baino gehiago. Isak itsasargi hartuta, erdiketa batzuk atera zituen eskuin hegaletik. Minutuak aurrera egin hala, baina, Athleticek presioa aurreratu zuen. Baloiak erre egin zion oinetan; ondorioz, hura lapurtu eta bizi irtetean jarri zuen fedea.

Muniain agertu zen orduan, eta haren zertzeladek Remiro ikaratu zuten. Aukera onena Iñigo Martinezek izan zuen, eskuinez areaz kanpotik eginiko jaurtiketa batekin. Partidaren erritmoa jaitsi ahala, zuri-gorriek erosoago sumatu zuten beraien burua, baina erotu gabe. Atsedenaldiko berdinketa ona zen bientzat.

Huts ezaren oreka bigarren zatiaren hasieran hautsi zen. Realak hartu zuen baloia, eta aginte antzua zena zukutzen hasi zen. 46. minutuan falta bat eragin zuen area ertzean, eta 58.enean Yeraryren hutsa. Erdiko atzelariak pase txarra eman zuen, eta Oiartzabalek lapurtu zuen baloia zelai erdian. Burua altxatu eta eibartarrak pase gurutzatu neurtua eman zuen area barrura. Portuk buruz buruko lehia irabazi zion Iñigo Martinezi, eta hark penaltia egin zion. Athleticeko bi erdiko atzelariek egin zuten huts.

Egoera absurdua bizi zen. Estrada Fernandez epaileak, hura ere urduri, Iñigo Martinez egotzi zuen lehenbizi, eta jokaldia VARean ikusi ondoren, aldageletatik itzularazi zuen. Penaltia adierazi zuenetik Oiartzabalek jaurti zuen arte bost minutu pasatu ziren, baina eibartarra ez zen kikildu. Azkenaldian huts egindakoen penaltien mamuak uxatu eta sarera bidali duen baloia.

Bigarren zatiko hogei minutuak paseak ziren, eta ia ez zen jokatu. Golak min handia egin zion Athletici, eta iparra galdu zuen. Marcelino aldaketak egiten saiatu zen, eta taldea gora bidali zuen baina haizea eta emaitza alde zuela Realak eroso jokatu zuen. Baloia oinetan izatea gustatzen zaio, Imanolen sinadura da, eta gehiegi sufritu gabe irabazi zuen.


Oiartzabal, are ikurrago

Summary: Oiartzabal, are ikurrago. Reala da Espainiako Kopako txapeldun berria, eta taldeko izarrak, Oiartzabalek egin du gola. Are ikurrago bihurtu da zale txuri-urdinentzat.

Reala da Espainiako Kopako txapeldun berria, Athletici 0-1 irabazi ostean. Partida orekatua izan da, espero zen bezala, eta penalti batek erabaki du. Golegilea: Oiartzabal. Golak talde txuri-urdinaren are ikurrago egin du jokalari eibartarra.

1. Iñigo Martinezen penaltia: Oiartzabalek eman dio titulua Realari, Iñigo Martinezen penalti baten ostean. Eztabaidak ezin zuen falta final batean, are gehiago derbi bat izanda. Epaileak denbora dezente behar izan du penaltia adierazteko, VARera ere joan da ikustera. Azkenean 11 metroak. Baina txartel gorria kendu, eta horia atera dio. Aurretik ere beste jokaldi eztabaidagarri izan da.

2. Oiartzabal are ikurrago. Realaren filosofiaren eredu eta ispilu da gaur egun Oiartzabal, eta gaurko finaleko golegile izateak are izarrago egin du. Penaltiz izan da. Arantza ere kendu du, erreskadan hamabost penalti sartu eta gero, hiru zituelako huts eginda azken lehietan. Baina erabakigarria barrura sartu du.

3. Bigarren zatian Reala nagusi: Lehen zati parekatu baten ostean, Reala nagusi izan da bigarren zatian. Athleticek apenas sortu du arriskurik Remiroren arean, bultzaka aritu da, eta baloi luzeen bidez saiatu den arren, ez du ohiko jokoa egin. Oraingoan ez da mirarik izan zuri-gorrientzat. Partida txikia jokatu du.

4. Lehenbizi, aurkariaren ahalmenak indargabetu: Espero zen bezala ez da joko ikusgarririk izan finalean. Bi taldeak gehiago ahalegindu dira aurkariaren indarguneei aurre egiten, beraien ahalmenak baliatzen bainoago.

5. Hemendik bi astera beste final bat: Athleticek gaurko tristura poz bihurtzeko aukera izango du, beste final bat jokatuko baitu Bartzelonaren kontra. Hamabost egun barru izango da. Horretarako funtsezkoa izango da taldea animikoki berreskuratzea. Hori izango du lehen lana Marcelino Garciak.


Guk abesten jarraituko dugu

Summary: Guk abesten jarraituko dugu.

Zenbat zarauztarrek dakite gaur Aberri Eguna dela? Zenbat zarauztarrek dakite Aberri Eguna zer den eta noiz ospatzen den? Zenbat zarauztarrek dakite Aberri Eguna noiztik eta zergatik ospatzen den? Erantzuna jakiteaz, beldur gara...

Urte asko igaro dira lehen Aberri Eguna ospatu zenetik, 1932. urtetik, aurreneko Euskal Aberriaren ospakizun nazionaletik; baina orduantxe bezala, egun bestelako erronka eta oztopoen aurrean egonda ere, lanean tinko diraugu herri honen askatasun nazionalerako bidean.

Gertaera ugari bizi izan ditugu ordutik: Lizarrako Estatutua, Guda Zibila, Francoren diktadura, Agirre lehendakariaren heriotza, ETAren sorrera, espainiarrek trantsiziotzat duten monarkiarako jauzia Hegoaldean, sasi-demokrazia, Gernikako Estatutua, industriaren birmoldaketa, Francisco Javier Lopez Alvarez espainiarraren inposizioa, ETA talde terroristaren derrota, Iparraldeko Elkargoaren sorrera, 4.0 industria... eta, azkena, 2020. urteko munduko pandemia.

Une latzak igarotzen ari gara, bai herri bezala, bai herritar bezala. Maite duguna zaintzeko, maite dugunez urruntzea eskatu zaigu; eta egin dugu. Baina ez da erraza, eta euzkotar asko laguntza beharrean aurkitzen direla jakitun gara. Erakundeetatik horretarako neurri eta laguntza egokiak eskaintzen eta ematen ari diren arren, elkar lagundu behar dugu; guztiok egin behar dugu arraun norabide berean. Eta gaurkoan hori ere aldarrikatzea beharrezkotzat ikusten dugu, nazio eraikuntza eta gizarte eraikuntza txanpon bereko bi aldeak baitira.

Aurrekoarekin nahikoa ez bagenu, krisi ekonomiko honetan, zenbait alderdi politikok gure erakundeenganako sinesgarritasuna galduarazi nahian diharduten honetan, egungo euskal osasun, hezkuntza eta industria sistemek argi erakutsi dute herri hau eraikitzen orain arte bakarrik aritu garenon ibilbidea egokia izan dela.

Euskal Nazioaren eraikuntzaren alde egin behar dugu lan, orain, inoiz baino gehiago. Pandemiak erakutsi digu Euzkadi aske batean biziko bagina gauzak oso bestelakoak izango liratekeela, neurri guztiak hemen bertatik hartuko genituzkeelako, eta ez ginelako inoren menpeko izango. Aukera bakarra, independentzia da; eta ozen aldarrikatzen dugu.

Horregatik guztiagatik, balioetan sendoa den Euzkadi aske bat nahi dugu, munduari eta globalizazioari irekia, errealitate plural bat integratzeko gai dena. Aldi berean, gure sustraiak eta kultura propioa sendotu behar ditugu, bereziki euskara, euskal herri gisa existitzeko dugun eskubidea erabiliz.

Guk, 40 urte hauetan erakutsi dugun bezala, ekintza eta proiektuak garatuko dituen gobernu on eta egonkorraren aldeko apustua egiten dugu; gardentasunaren eta eraginkortasunaren alde egiten dugu; kultura politiko berri baten alde egiten dugu, non lankidetza nagusituko den zatiketaren gainetik; eta, batez ere, politika herritarrengandik, gu guztiongandik, hurbilago egon dadin lan egingo dugu.

Horrela, bada, pandemia egoeran bizitzea egokitzen zaigun bigarren Aberri Egunean, nola egin abertzaletasun indar batuketa hori gauzatu eta plazara ateratzeko? Irudi bateratu baten beharra nahitaezkoa da; eta balkoietako ikurrinak horren erakusgarri dira. Baina, ez ote gaitu atzoko ditxosozko futbol txapelketako finalak elkar gehiago bereizi? Batzen gaituenari tinko eutsi behar diogu; eta, beharbada elkar nahastu ez arren, bizikidetza eta askatasunaren alde elkarrekin egin behar dugu lan.

Aurten ere, zarauztar asko jabetuko dira Garagardo Azoka ezin izan dela ospatu; eta, zarauztar horiek, Aberri Eguna ospatzeaz gogoratuko al dira? Datorren urtean, Zarautzen, Aberri Egun bateratua ospatzeko gai izango ote gara?

«Kantatzen duen herri bat ez da inoiz hilko» dio kantuak. Sinesten dugulako, herri honek behar duelako, guk abesten jarraituko dugu: «Gora, gora, gora Sabino Arana. Gora, gora Euzkadi askatuta!».


Euskal musika 'on fire'

Summary: Euskal musika 'on fire'.

Euskal Herriko edozein bazterretako taberna edo kafetegiren batean euskal musika entzuteak erlaxatu egiten nau, edozein generotakoa delarik ere. Eta are gehiago: etxean sentiarazten nau; nire herrian nagoela, eta gure sortzaileen lana entzuteko eskubidea onartzen eta errespetatzen zaidala. Suposatzen dut Frantzian, Italian, Polonian eta beste edozeinetan ere gehienbat bertako musika entzungo dela ostalaritza areto gehienetan, normal-normal. Gurean, aldiz, gero eta salbuespenagoa da euskal musika entzutea inon. Eta pena izugarria ematen dit.

Herri txikietan, oraindik ere, hainbeste, baina hirietara joatea aski, edo turismoa nagusi den lekuetara, gure musika desagertzen ikusteko. Harritzen nauena, bestalde: turistak ez al dira, bada, herrialde bateko nortasun ezaugarri berezien bila joaten? Eta guk zer eskaintzen diegu? Marbellako edo Madrileko musika bera. Taberna baten kalitatea niretzat neurtzen da eskaintzen dizuten jeneroan, zerbitzuan, musikan eta zerbitzarien euskara ahalmenean. Azken hau euskararen normalizaziorako guda galdutzat emanda ere, Getarian, Zarautzen eta abarretan Julio Iglesias entzutea, Perales, pop espainola edo regetoia, guztiz tristatzen eta nahigabetzen nauen egoera da. Rosalia entzutez kokoteraino egin naiz azken hiru urteotan, lehen Fito, Jarabe de Palo edo Estoparekin bezala.

Zerbaitegatik gogoratzen baditut bisitatu ditudan hiriak, bertako musika entzun dudalako da: Dublin, Paris, Buenos Aires, zer esanik ez Sevilla edo Cadiz. Kontua da haiek normaltasunez bizi dutela eurenarekiko maitasuna, atxikimendua, guk ez bezala. Kontua da normaltzat hartzen dela espainol batek musika espainola entzutea eta maitatzea, edo frantses batek musika frantsesa, baina euskaldun batek gauza berbera egiten badu susmagarri gertatzen da. Eta okerrena: sarritan zeure lagun batek esango dizu uzteko euskal musikaren matraka hori. Guri iruditzen zaigu gurea erakutsiz gero zokokeriatan gabiltzala, munduko musikaren edertasuna murrizten ari garela. Guregan errotuta dauden ideia post-kolonial ugarietako bat da, ostalaritzak nabarmen hedatzen duena gure inkontzientean.

Kulturaren lege nazional bat ez dagoenean norbanakoaren bizkar geratzen da kultura baten ardura. Tabernariek bi joera dituzte: inertziaz modan dagoena jarri, edo guztizko axolagabekeria. Apur batzuk soilik dute kontzientzia euren ostalaritza-guneak kultura musikalaren zabaltoki izan litezkeela. Tabernak leku pribatuak dira, baina osasun arauak betearazten dizkieten bezala, ikuspuntu nazional batetik musika kuota batzuk jartzea ez litzateke erokeria izango, gehiago orain diru publikoa jasotzen ari diren honetan. Eta hutsa euskal musika txarra balitz! Baina hain da ona, bizia, estilo aldetik ugaria, ahotsen tinbre eta harmonizazio aldetik aberatsa!

Halere, ez diot norbanakoari errurik bota nahi. Azken batean, pertsonak inguruan arnasten duen giroaren lerroak jarraitzen ditu, zirkunstantzien menpe bizi da. Zirkunstantzia horietan eragin behar da, egoera kulturalaren baldintzak aldatu behar dira, palanka politikoak erabiliz. Gure miopian, maizegi ahazten ditugu baldintza sozialak, politikoak direnak, eta goraipatzen dugu kontzientziaren ahalmena, lege propioen faltan menderatuari geratzen zaion azken euskarria, dena galdutzat ez emateko.

Arazoaren markoa zabaltzen baldin badugu, euskaraz den orok akulturizazio prozesu bat nozitzen duela ikus daiteke, mendeetan garatua, eta egunez egun are bortitzagoa iruditzen zaidana. Kanpo eraginak uzkurtu gaitu, jibarizatu, eta azken berrogei urteetan sortu diren erakunde autonomikoek ez diote prozesuari galgarik jarri. Askotan alderantziz, lagundu egin dute gure kultura desagertzen, begi bistatik ezabatzen.

ETBn euskal kantariak ez dira agertzen; zenbat gauza egin zitezkeen daukagun kantari eta talde sorta ederrarekin! Egunkarietan ere kostatzen da, guztiak irakurririk ere, euskal kulturaren protagonistak aurkitzea. Informazioa ematen da, sormen prozesuan askorik sakondu gabe. Erreferente espainolez beterik daude nagusiki; Iparraldean frantsesak izanen direla imajina dezaket. Eta horien azpi-atal gisan, espainolez kantatzen edo idazten duten euskal hiritarrak ageri dira, normaltasun osoz, askotan sortzaile kaskarragoak izanik; darabilten hizkuntzaren hegemoniak bihurtzen ditu ikusgarri.

Honen atzean elkarbizitzaren ideia dago, oso ederra bere horretan, testuingururik gabe; baina bi estaturen erdian dagoen nazio menostuarentzat suizidio ziurra da, hizkuntza hegemonikoa inposatzen duten nazioek ez dutelako praktikan jartzen, haien identitate homogeneoaren aurka doalako. Ulertzen dute euren buruaren aurkakoa dela, guk ez bezala. Espainiaren eta Frantziaren kultur erasoari eusten zion azken langa ireki dugunean, uholde bat bezala sartu dira euren bitarteko mediatiko guztiekin hemengo hedabide eta herrietako kultur programazioan. Guk, aldiz, jokatzen dugu gure kultura normalizatua balego bezala, beste kultura hegemonikoekin parez pare, eta hori faltsua da. Euskaldun gehienak euren kultura ezagutu gabe joaten dira atzerriko kulturen bila.

Gure kulturaren endekapena dakarren beste ideia nagusia mestizaiarena da. Flamenkoarena azken urteetan eredurik nabarmenena. Pentsarazi digute mestizaia berdinen arteko nahasketa aberasgarria dela, baina ez, ez gara berdinak. Guk ez dugu ahalmen politiko berbera, ez dugu promozio ahalmen berdina. Flamenkoak estatu bat dauka atzean, eta guk ez. Mestizaia da kultur menderakuntza berri baten izena. Mestizaiak aldebikotasuna du baldintza nagusi. Guk flamenkoa ekarri dugu; eurak eraman al dute euskal musika Andaluziara? Euskal kultura ageri al da Espainian? Ageri al dira gure kantariak Espainiako zientoka egunkari eta telebistetan?

Flamenkoa gure kulturan txertatzeko egon den kanpainak biziki harritu nau. Zerbait ideologikoa behar du egon horren atzean. Iruñean ospatzen diren Flamenco on fire jardunaldiek sekulako propaganda daukate: «Nazioartean sonarik handiena lortu duen jaialdia», «Espainian ospatzen den flamenkoaren hitzordu nagusietakoa»... Non dago euskal musikaren hitzordu nagusia?

Euskal musikak ez dauka babes izpirik Autonomia Estatutuaren baitan. Euskal musikak konstituzio bat behar du, propioa, ahalguztiduna, eta euskal literaturak ere konstituzio bat behar du, eta euskal futbolak, eta bertsolaritzak, eta industriak, eta arrantzak...

Gaur Aberri Eguna; ea laster gure konstituzioaren eguna bilakatzen dugun.


Summary: Imanol: «Erreala ale! Irabazi arte! Beti egongo gara zurekin!». Realeko entrenatzailea «entrenatzaile modutik zaletu modura» igaro da finalaren osteko prentsaurrekoan. Jokalariek hotelean ospatu dute titulua. Gaur ez da harrerarik izango, ez aireportuan ezta Zubietan ere.

«Uzten badidazue, entrenatzaile modutik zaletu modura igaroko naiz. Hau Gipuzkoa osoarentzako doa, Reala sentitzen duten guztientzako». Hala esan zuen Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak bart, kamixeta eta bufanda jantzi eta Cartuja estadioko prentsa aretoan abesten hasi aurretik: «Erreala ale! Irabazi arte! Beti egongo gara zurekin!».

Espainiako Kopa irabazi zuen atzo Realak, baina pandemiak ez ohiko moduan ospatzera behartu ditu bai taldeko kideak, baita zaletuak ere. Imanolena da ospatzeko modu horietako bat. Jokalariek, berriz, euren artean ospatu zuten titulua, zelaian lehenik eta hotelean gero.

Azken hilabeteetan ospetsu egin da Asier Villalibre Athleticeko aurrelaria taldearen ospakizunetan tronpeta jotzeagatik. Reala, ordea, ez da gutxiago, eta atzo tronpeta jotzen badakiela erakutsi zuen taldeko kapitainak, Asier Illarramendik.

Hainbeste ospakizunen artean, ordea, badago emoziorako tartea ere. Neurketaren ostean, malkoak begietan zituela hitz egin zuen Mikel Oiartzabal atzoko golegileak: «Jende asko hemen egon izana gustatuko zitzaidan. Ez dira une errazak izan gutako askorentzat, modurik okerrenean doazen senideak eta lagunak ditugu. Hau nire senide eta lagunentzako da, baita Reala sentitzen duten guztientzat ere».

Athleticek, berriz, irudi eder bat argitaratu du bere sare sozialetan. Han, besarkatuta ageri dira Iker Muniain eta Asier Illarramendi bi taldeetako kapitainak. Hori izan da bizkaitarrek gipuzkoarrak zoriontzeko izan duten modua. Hortaz gain, gogoratu dute apirilaren 17an beste aukera bat izango dutela, aurtengo Espainiako Kopako finalean.

Azken egunetan zeresana eman dute zaleek. Batetik, Athletic eta Reala Sevillara bidean zihoazenean egindako agur jendetsuagatik, eta, bestetik, atzo Bilbon izandako istiluengatik. Agintariek ez dute gaur halako irudiak errepikatzerik nahi. Horregatik, mugatuta egongo dira gaur Loiuko (Bizkaia) eta Hondarribiako (Gipuzkoa) aireportuetako sartu-irtenak, baita Lezama eta Zubietakoak ere. Ertzaintzak zaletuei eskatu die aipatutako leku horietara ez joateko.


Hil-kanpaiak airearen zabuan

Summary: Hil-kanpaiak airearen zabuan.

Infernua, hemen.

Noiz bukatuko da amets beltza, noiz itzuliko gara lehen genuen bizitzara? Edgar Allan Poeren Belea poemako hegazti beltzak beti hitz bera erantzuten dio gaztearen galdera bakoitzari:

Nevermore, nevermore…

Mundua ez da izango jada pandemiarik ezagutu ez bagenu bezalakoa. Errepaso bat ematen ari zaigu koronabirusa. Gure tokian jartzen. Gizabanakoa diluitzen ari den masa akritikoan gutariko bakoitzak sentitu du heriotzaren hurbila, nondik datorren ez dakigun hats hotza garondoan.

'O!, ez nago infernutik kanpo, hemengo mundu hauxe da infernua', zioen Mefistofelesek Goetheren Fauston. Baina infernua ez da pandemia, pandemiaren gure kudeaketa baizik. Gu gara infernua. Jakitez, bagenekien izurriteak, plagak, pandemiak ziklikoak direla. Naturak ekarriak. Zientzialariek gertagarritzat jotzen zuten pandemiaren bat, eta iragartzen ere ari ziren laster ezagutuko genuela antzeko zerbait. Hemen dugu. Pandemiaren aurrean erakutsi izan dugun gure jarrera, sarritan arduragabea eta ez batere solidarioa, ezin zaio halabeharrari egotzi, mundua kudeatzeko gure baldarkeriari baizik. Manipulazioa, arerio politikoen kontrako arma, autoritarismoa, balizko errudunen ehiza, solidaritate falta, txibato lana…

Bitartean, ebidentziaren negazionista askok, beren listo ustean, egoismoaren zornea destilatzen segitzen dute, fabulako tonto haren bidetik: eguzkiaren existentzia ukatzen zuen berorik ez pasatzeko.

Guk sortutako infernuaz ari da Mefistofeles, injustiziaren maskara ugariek bertan goxo egiten duten plazaz. Guk sortutako infernuaz ari zaio Fernando Fernán Gómezek jokatzen duen pertsonaia ere José Luis Cuerdaren Tximeleten hizkuntza filmeko mutil koskor bati: «Infernua ez dago gure munduaz haraindi. Gorrotoa, krueldadea, hori da infernua».

Auschwitz izeneko infernua gauzatu zuten kriminalen buztin berekoak ziren hango biktimak ere. Halakoxea da gizakia: izugarrikeria handienak egiteko gai eta sufrimendu bortitzenetik poesia gorenena idazteko gauza izugarrikeriaren barne-minetan.

Borondatea flako.

Animo gogobero batez eta diziplina zorrotzenarekin ekin zitzaion pandemiaren borrokari. 'Irabaziko dugu', esaten zuen jendeak, eta etxeetako balkoiak gainezka egiteraino betetzen ziren heroi berriak txalotzeko. Gerra bat piztu berri balitz bezala zen: hiztegi belikoa zerabilten osasun-adituek, politikari eta kazetariek, jendeak; momentu haien eszena hunkigarrienak jasotzen zituzten hedabideek; giharrak eta bihotza, batez ere bihotza, leher egiteraino (lehertzeraino) egiten zuten lan gure osasun zaintzaileek. Gerra berriko heroiak ziren. Dena zen onezia, dena zen adore eta energia, gogotik iraun zuten diziplinak eta egoerari buelta emateko esperantzak. Zentzutasuna erruz ari omen zitzaion lehia irabazten arinkeriari. Kontent ginen.

Konfinamendua bukatu zen arte.

Hainbatek gerra bukatu balitz bezala hartu zuen arnasa, eta ez tregua baten moduan. Maiatzetik hasi eta Gabonak arte, uda barne, hesiak jarri zituzten hondartzetan sartzeko. Hori kenduta, ezer gutxik adierazten zuen benetako egoera: suizidio kolektibo baten ataria ematen zuten hesiz haragoko hondartzek, hesiz honagoko malekoiak, terrazek, kaleek, plazek. Momentu batean maskarak ia guztiz desagertzeraino, eta maskarekin, zuhurtasuna. Udaberriko pozaren hostoa laster zen, ordea, udazkeneko orbel. Eskarmentua ikasle txarra da nonbait. Prudentzia: auskalo larretan. Pedagogia: missing. Solidaritatea: lagunduko didate ezer gertatuko balitzait, bitartean, hor konpon, kopon!

Ikusten hasita geunden luze joko zuela auziak, baina giza borondatea flakoa baita, hasiera bateko euforia onkeriazkoa etsipenezko ihesa bihurtua zen jada, carpe diem gaizki ulertu baten bidetik.

Patukeriaren erresuman.

Hil da halako, joan da urlia. Eta jakin ez ditugunak.

Koronabirusak eragindako hildakoen informazioa zifren, ehunekoen, konparaketen, aurreikuspenen pilaketa bat da, su eman behar zaion zenbakien meta halako bat, egunkarietako letra beltzetan. Numero bihotz gabeen meta bat. Eskolan Domund-erako edo ikastola berria egiteko ematen genituen sosen grafikoak bezalakoak eguneroko balantzean. Bihar beste kopuru bat emango dute. Egunetik egunera handitzen doa zenbakien meta. Zenbakiak, tragedia despertsonalizatzen duten zenbakiak beti. Zifra horiek guztiek itxura dute atzean ez dagoela pertsonarik.

Joan zen hilean hainbeste hil omen ziren herrian. Aurreko hilean baino gutxiago. Edo gehiago. Zuk, gutxi-asko, ezagutzen dituzu herritarrak, bistaz badarik ere, edo erreferentziaz, baina apenas duzun hildako gutxi batzuen berri. Isilik joan dira, asko eta asko hurbilenen agurrik jaso gabe. Lazgarriak dira entzuten ari zaren istorio batzuk. Ba omen da zaharretxetako egoiliarrik jateari utzita hil denik. Ahuleriaz. Panikoz. Izan omen da suizidiorik ere. Ahoz aho dabiltzan kontuak dira, hedabideetara iristen ez direnak.

Laurogeita bost urteko agure baten kasua kontatu dizute. Ez zenuen ezagutzen; anaia bazenu bezala hunkitu zaitu. Ospitalean hil omen da, bertan ia hilabete isolatuta egon ondoren. Hildakoak oso hurbil zeukan senide hurkoena, laurogeita hiru urteko anaia. Aldameneko gelan, tabike bat tarteko. Hura ere, koronabirusak jota.

Erizainei esker izaten zuten elkarren berri.

Bart joan-etorri askoren hotsak iritsi zaizkio alboko gelatik anaia gazteari. Goizarekin, erizaina etorri zaio tentsioa hartzera. 'Luis hil da, ezta?' galdetu dio erizainari egun onik ere eman gabe. 'Bai. Sentitzen dut', erantzun dio erizainaren ahots-kraskak. Anaia gazteak ezpainak hozkatu ditu, sabaira begira jarri da.

Begiak itxi ditu.

Txikitako hil-kanpai grabe solemneak entzun ditu bere kautan, bere ordua noiz iritsiko.

Hilobiak fresko daude, baina zifren metek ez dute Erdi Aroan hildakoekin osatzen zituzten su-meten eragin koertzitiborik. Hil-kanpaiak iristen ziren hiri osoko eliza guztietako kanpandorreetatik. Exorzismotik asko zuten suak eta hil-kanpaiek. Espiaziotik ere bai.

Baina espiazioa, guk? Zergatik? Zer egin dugu gaizki? Zer ikusia dugu guk etorri zaigun patukeriarekin?


Summary: Agirre eta Ruiz de Larramendik irabazi dute Laboral Kutxa Masterra. Beteranoak gailendu dira Olatz Arrizabalaga-Naroa Agirre gazteen aurka. Hirugarren postua Leire Garai eta Oihana Orbegozorentzat izan da.

Beteranoak nagusi. Patxadak irabazi dio bizitasunari, eta hala gailendu dira Iera Agirre eta Maite Ruiz de Larramendi Laboral Kutxa Masterreko finalean. 22 eta 15 irabazi diete Olatz Arrizabalaga eta Naroa Agirreri, gaur Irunen (Gipuzkoa) jokatu den finalean.

Iaz, leku berean, pilota goxoarekin txapeldun izan ziren nafarrak eta aurten mistoarekin ere bikain moldatzen direla berretsi dute. Koronabirusak eragindako osasun egoeragatik, ohi baino txapelketa laburragoa izan da —final-laurdenak, finalerdiak eta finala—, eta horrek ezinezko egin du pilota gozoko lehia egitea.

Emozioa izan du gaurko finalak. Txapelketako bi bikote onenak izan dira lehian, Agirre eta Ruiz de Larramendi 9 eta 13 aurretik joan dira, baina akats asko egin dituzte gero.

Aurretik hirugarren posturako neurketa jokatu dute. Leire Garaik eta Oihana Orbegozok 18 eta 10 irabazi diete Irantzu Etxebeste eta Olatz Ruiz de Larramendiri.


Summary: 645 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %8 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 8.085 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo, eta 645 kasu atzeman zituzten, herenegun baino lau gehiago. Positiboen kurba, beraz, gora doa egunez egun, eta baita ehunekoa ere: %8 da. Hain zuzen, OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga; eskainitako azken datuek kopuru hori ere gainditu dute. Igoera, beraz, etengabekoa da.

Lurraldeetako egoerari dagokionez, beste egun batez jarraian, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 202. Gipuzkoan, 197 kasu atzeman dituzte; Nafarroan 154, eta Araban, 87. Gainerako bost positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira, Jaurlaritzaren arabera.

Erietxeak ere betetzen ari dira. Jaurlaritzak, astebururo lez, ez du datu orokorrik eman, baina jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan beste 53 pertsona ospitaleratu dituztela gela arruntetan. Nafarroan, berriz, 109 pertsona daude eremu horretan. Eta, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetako egoerari dagokionez, Hegoaldeko ospitaleetan 117 gaixo daude.


Zulotik ezin aterata

Summary: Zulotik ezin aterata. Lehen hogei minutuetan hiru gol sartu ditu Celtak, eta ez dute zereginik izan arabarrek. Sailkapenean azken postuan jarraituko dute.

Gutxi iraun du Alavesek gaur. Zehazki, hogei minutu. Denbora horixe behar izan du Celtak hiru gol sartu eta garaipena bideratzeko. Abelardok ez zuen begiratu ere egin nahi, eta porrot horrek azken postuan utziko du Alaves.

Nolitok sartu du lehenengoa, Aspasek bigarrena eta Santi Minak hirugarrena. Gehiago sartzeko ere aukerak izan dituzte galiziarrek. Aldaketak azkar egin ditu Alavesek, baina ez dute norgehiagokaren noranzkoa aldatzerik lortu. Bigarren zatian, 54. minutuan, jokalari bat gutxiagorekin geratu da Celta, baina berandu baliatu du hori etxeko taldeak: Lejeunek 86. minutuan lortu du markagailua txukuntzea.

Maila mantentzeko bederatzi neurketa geratzen zaizkio Alavesi. Une honetan hiru puntu eskasera du 17. postua. Lehen finala, San Mamesen jokatuko dute.

Alaves: Pacheco; Ximo Navarro, Lejeune, Laguardia, Duarte (Javi Lopez, 34'); Battaglia, Pina (Sainz, 55'), Pellistri (Cordoba, 68'), Luis Rioja (Mendez, 34'); Jota eta Joselu.

Celta: Villar; Hugo Mallo, Aidoo, Murillo, Aaron Martin; Tapia, Brais, Denis Suarez (Vazquez, 80'), Nolito (Beltran, 55'); Mina (Fontan, 56') eta Aspas (Ferreyra, 86').


Oztopo lasterketa etengabean

Summary: Oztopo lasterketa etengabean. Arrainek migrazio arazoak dituzte Gipuzkoako ibai eta ibaiadarretan, 193 kilometrora bakarrik irits baitaitezke. 2035era bitartean kopuru hori hirukoiztu egin nahi du aldundiak.

Ibaiak eta ibaiadarrak kontuan hartuta, 886 kilometro dituzte Gipuzkoako ibai arroek. Horietatik 193 kilometro dira irisgarriak arrain espezie migratzaileentzat —%22—. Oztopoak daudelako: 2017an egindako inbentario baten arabera, 784. Sedimentuen eta mantenugaien garraioa aldatzen edo geldiarazten dute horiek; emariak murrizten dituzte, edota erregimen hidrologikoa aldatzen dute. Era berean, ibaian bizi diren organismoen goranzko eta beheranzko migrazioei eragiten diete. Egoerari aurre egiteko, 2035era bitarteko plan bat prestatu du Gipuzkoako Foru Aldundiak, Gipuzkoako oztopoak iragazkortzeko plan gidaria izenekoa. 228 oztopotan esku hartzeko asmoa du, eta helburua da amaiera datarako 626 kilometro izatea irisgarriak: luzera osoaren %70, hain zuzen.

Enrique Ramos Obra Hidraulikoetako foru zuzendariaren esanetan, batez ere giza jarduerak sortutakoak dira gaur egun dauden trabak: «Adibidez, saltoak egin dira, zentral hidroelektrikoek ibaietatik energia lortzeko, edo jendeak hesiren batzuk edo harriak jarri izan ditu, putzu artifizialak sortzeko. Urteekin gehituz joan dira oztopoak, eta horregatik daude hainbeste dagoeneko». Planean aukeratu dituzten oztopoetatik 116 gaindiezinak dira migrazioetarako: ia erdiak, alegia; 51k «zeharkagarritasun moderatua» dute, eta gainerako 61 oztopoak berez gainditzeko modukoak diren arren, “metatze efektuak” oztopatu egin dezake aukera hori.

Gipuzkoan, izokinen familiakoak, amuarrainak eta aingirak dira espezierik ohikoenak ibaietan. Ibai berean eta haren adarretan barrena ibiltzen dira; alde batetik, elikatzeko, eta, bestetik, ugaltzeko. Ibaien eta ibaiadarren arteko iragazkortasuna hobetuta, ahalik eta eremurik zabalenera iristea da helburua. «Ingurumen kontu bat da. Arrainen fauna ahalik eta ondoen egotea nahi dugu, hori ere badelako ibaiaren osasunaren adierazle bat. Ibai batek ez badu inolako oztoporik, arrainek modu naturalean igo eta jaitsi nahiko dute». Ibaietan oztopoak egoteak ez du ezinbestean esan nahi ibai hori zikina dagoenik, «baina batere oztoporik ez egoteak asko hobetzen du uraren kalitatea».

Irtenbiderik egokiena «oztopoak guztiz kentzea» izaten den arren, Ramosek azaldu du ez dela kasu guztietan posible izaten: esate baterako, erabilera hidroelektrikoagatik, arazo geoteknikoengatik edo guneak duen kultur edo ondare balioagatik. Halakoetan, arrainek beste baliabide batzuk erabili ohi dituzte oztopoak gainditu ahal izateko: «Eraiste partzialak, arrapalak, alboko kanalak, dikeak, esklusak, igogailuak… Teknika asko daude»

Gipuzkoako sei ibai arroak biltzen ditu planak —Urumea, Oria, Oiartzun, Bidasoa, Urola eta Deba—, baina alde handiak daude batzuen eta besteen egoeraren artean. Oria da oztopo gehien duen arroa, industrializazioak haren inguruan izan duen eraginagatik, baina duela urte batzuetatik izokinak Andoaineraino iristen dira, eta Leitzaran ibaiadarrean gora egiten dute. Traba gutxiago daude Deba ibaian, baina konplexuagoak, eta 38 oztopotan esku hartuko duten arren, irisgarritasuna %45ekoa izango da 2035ean ere. Bidasoa ibaia dago beste muturrean, haren kilometro guztiak irisgarriak izango baitira plana amaitzean. «Batezbestekoa Debak jaisten digu, baina, bestela, ibai guztietan %70etik gorakoa izango da irisgarritasuna»

Hiru fasetan banatuta

Hiru fasetan gauzatuko dute plana: 2020-2023ko aldian, 48 oztopotan esku hartuko dute, eta proiektua eginda dutenak eta exekutatzeko prest daudenak sartuko dituzte fase horretan; 2024-2029ko aldian izango da bigarren fasea, eta tramite administratiboengatik-eta zailtasun handiagoa duten 63 oztopori aurre egingo diete orduan; azkenik, 2030-2035eko aldiak 44 oztopo bilduko ditu: traba teknikoagoak, administratiboak, ondareari lotutakoak eta abar dituztenak. 8,5 milioi euroko aurrekontua du planak. «Obra hauek gauza on bat dute: segituan igartzen dira egindako lanen emaitzak; obra egin eta egun edo aste batzuetara ikusten dira arrainak ibaian gora igotzen».

Inbentarioan bildutako 399 oztopotan ez dute ezer egingo, horiek dauden ibai tarteak jarduketa eremutik kanpo uztea erabaki dutelako, teknikari, ingurumenari eta administraziori lotutako arrazoiengatik. Gainerako 157 oztopoak, berriz, dagoeneko iragazkortuta daude, edo ezer ez egitea hobetsi dute, haien eragina oso txikia delako. Aplikazio bat ere sortu du aldundiak, 2000. urtetik aurrera Gipuzkoako Foru Aldundiak ibaiak iragazkortzeko egindako jarduera guztiak ikusteko: www.gipuzkoa.eus/eu/web/obrahidraulikoak da helbidea..


'Deabruaren haitzak', suntsituta

Summary: 'Deabruaren haitzak', suntsituta. Erandioko Auzokideok elkarteak salatu du udalak suntsitu egin dituela Astrabudua auzoan duela milioika urte egon zen urpeko sumendi baten aztarnak.

Islandiako Fagradalsfjall sumendiak duela bi aste utzitako irudien antzekorik ezin izan dute ikusi Erandioko Astrabudua auzoko bizilagunek, nahiz eta han ere urpeko sumendi bat egon zen. Duela 90 milioi urte izan zen, eremua oraindik itsaso azpian zegoenean. Erandioko Auzokideok elkarteak azaldu duenez, garai hartan, Hiru Gurutzeta inguruan sumendi baten kraterra zegoen. Urpeko erupzioek bonba bolkanikoak sortu zituzten, eta Itzubaltzetatik Artxandara arteko gune geologikoan aztarna bereziak utzi. Deabruaren haitzak esaten zaie. Orain, suzko mendi haren arrastoak suntsitzen ari direla salatu du elkarteak. Bertako kide Kike Pradak «sentsibilitate eta inplikazio falta» leporatu dizkio udalari.

Auzoan babes ofizialeko etxebizitza batzuk eraikitzeko lanetan gertatu da, azkenekoz, arrastoen suntsitzea. «Esan genion udalari, gutxienez, bi metroko zatia babes zezala. Terraza kuaternarioaren lekukoa zen eremu hori», esan du Pradak. Elkarteak salatu du suntsituta dagoela itsasondoko harriak ikusgai zeuden gunerik onena.

Erandioko Auzokideak elkarteko kideak aspaldikoa du inguruko aztarna geologikoen zaletasuna. «Ikerketa ugari daude Bizkaiko bolkanismoari buruz; zehatzago, Enekuri eta Artxandatik Leioara arte doan eremuari buruz. Itsaspeko sumendiak zeuden inguru horretan». Prada txikia zela, Axpe mendiaren ingurua eremu arrarotzat zuten: «Antzina kutsadura hain latza zen, belarrik ere ez baitzen hazten. Inguru hark Marte itxura zuen, arraroa zen: haitzak zeuden, inguru malkartsuak, koloretako eremuak… Erandion Deabruaren haitzak esan diegu jatorriz urpeko sumendia zenaren azpian zegoen eremuari. Askok, ordea, ez zuten haren berri».

Pradak azaldu duenez, hainbat aztarna zeuden inguruan. «Astrabuduan jatorrizko kraterretik ehunka metrora zeuden bonba bolkanikoak aurkitu zituzten». Eremuaren garrantzi geologikoari egin dio aipamen: «Ezin irudika dezakegu zer-nolakoa zen Lurra garai hartan: azaleratu egiten ziren urpeko sumendiak zeuden, tolesturaren eraketak… Sedimentu haietatik sortu ziren gure mendiak ere. Eta hemen, agerian geratu zen eremu bolkaniko hau». 1990eko hamarkadan Bizkaiko Foru Aldundiak interes geologikoko gune izendatu zuen eremua.

Espazioaren interesari erreparatuta, Pradak berak inguruan ibilbide geologikoa antolatzeko proposamena egin zion Erandioko Udalari, hainbat agiri, mapa eta datu bilduta. Horrez gainera, gogora ekarri du Aspeko industrialdea sortu zutenean sumendiaren magalean bidexkak eratu zituztela. «Oso aukera ona zen. Ingurua irisgarria zen»

Asmo onak

Erandioko Udalak eremu geologikoa babestu eta erakusteko ideia begi onez ikusi zuela azaldu du Pradak: «Herriko ibilbide interesgarrien artean jaso zuen ibilbide geologiko bolkaniko hau». Bidean seinaleak eta informazio panelak jartzea zen elkartearen asmoa: «Bonba bolkanikoetatik pasatu, Hiru Gurutzetako gainera igo, eta handik bidea jaitsi kraterra zegoen lekutik bonba bolkaniko eta koladen espaziora arte. 90 milioi urtez aldatu gabe egon dira materialok».

Hasierako asmoak onak izan arren, jardunbideak bestelakoak izan direla salatu du Erandioko Auzokideok elkarteko kideak. Aspeko harrobia egonkortzeko lanetan «suntsitu egin dute haitz bolkanikoen eta koladen arrasto oro. Inolako beharrik ez zegoen horiek suntsitzeko. Hori kolpe latza izan da eremuak zuen interes kulturaleko proiektuarentzat. Suntsitu egin dute».

Esku hartze hori kudeaketa txarrari leporatu diote, «inguru horretan betidanik gertatu baitira luiziak». Orain, berriz, Astrabuduan babes ofizialeko etxebizitzak egiteko lanek aztarnak suntsitu dituztela azaldu dute. Egoera horren aurrean, Pradak salaketa egin du: «Erandion ondarea utzita dago. Erakundeek apenas jartzen duten babesik»..


Kopa iritsi da Gipuzkoara

Summary: Kopa iritsi da Gipuzkoara. Ehunka lagunek jaso dute taldea, Hondarribiako aireporturako eta Zubietarako sarrerak kontrolatuta zeuden arren. Zubietan dago garaikurra.

Espainiako Kopa behar bezala iritsi da Zubietara. Aurreko egunetako jende pilaketen irudiek kezka sortu zuten, eta ikusteko zegoen zaletuek Reala nola jasoko zuten gaur. Eta bai, gaur ere ehunka lagun atera dira kalera bufanda eta elastiko txuri-urdinekin, baina ez da taldea Zubietatik Sevillarantz abiatu zeneko irudirik ikusi.

Ertzaintzak emana zuen abisua: kontrolatuta zeuden Loiu eta Hondarribiako aireportuetako sartu-irtenak, baita Lezama eta Zubietakoak ere. Hori dela eta, zaletuek ez dute nahi adina gerturatzerik izan leku horietara, eta bidean itxaron diete jokalariei. Hondarribian, gertuen zeuden zaletuek aireportutik 500 metro ingurura zeuden.

Kopa arratsaldeko laurak aldera iritsi da Realaren instalazioetara, eta jarraian hasi dira jokalariak handik alde egiten. Gaur, berez, entrenamendua zuen taldeak, baina jai eman die Imanol Alguacil entrenatzaileak. Donostiako Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak iragarri dutenez, berriz, gaur ez dute txapeldunentzako harrera ekitaldirik antolatuko.

Lezaman, lasaiago

Bizkaian, berriz, izan dira Athletic jasotzera gerturatutako zaletu batzuk, baina ez gehiegi. Loiun ez zegoen zaleturik, bai, ordea, Lezaman.


Summary: Kanpoan geratu dira Urrutikoetxea eta Imaz. Ez dute parte hartu Ezkurdiak eta Imazek. Etxeberriak eta Ladis Galarzak neurketa ona eta gogorra egin dute, eta laugarren postua eskuratu dute.

Ez dute baliatu euren azken aukera Urrutikoetxeak eta Imazek. Imazek ez du jokatu gaur Zarautzen (Gipuzkoa) —Andoni Aretxabaletak jokatu du haren ordez—, eta ez du gehiago jokatuko aurtengo Binakako Txapelketan. Parean bi aurkari duin izan dituzte: Ezkurdiaren ordez jokatu duen Peio Etxeberria, eta neurketako jokalari onena izan den Ladis Galarza.

Neurketa ikusgarri hasi du Etxeberriak. Pilota aldaketarekin, ordea, gerturatu egin dira Imaz eta Aretxabaleta, baina ez dute aurretik jartzea lortu. Neurketa Etxeberriaren inguruan mugitu da; hark egin ditu tanto mordoa, baina baita galdu ere. Galarzak, berriz, sendotasuna erakutsi du atzeko koadroetan.

Amaieran 19-16 gerturatu da Imaz-Aretxabaleta bikotea, baina hortxe amaitu da euren bidea aurtengo txapelketan. Gogorra izan da neurketa: 80 minutu iraun ditu.

Datorren astean jokatuko dira kanporaketak. Gaurko garaileek Olaizola II.-a eta Rezusta izango dituzte parean, eta bestetik, Altunak eta Mariezkurrenak Jaka eta Martijaren aurka jokatuko dute.


Summary: Ortuzar: «‘Zazpiak bat’ da gure proiektua». EAJk ekitaldi bat egin du Bilboko Euskalduna jauregian, eta EH Bilduk, berriz, Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin egin du bat. Jeltzaleen arabera, «euskal autogobernua da gaur egungo arazoei aurre egiteko modurik onena».

Gernikako Estatutua betetzea eta autogobernua. Horiek izan ziren EAJk Aberri Egunean egindako aldarri nagusiak. Jeltzaleek ekitaldi bat egin zuten Bilboko Euskalduna jauregian, eta Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak hitz egin zuen alderdiaren izenean: «EAJ alderdi abertzalea da, aberrigintza mailaz maila egin behar den prozesu gisa ulertzen duena, urrats neurtu eta sendoekin».

Ortuzarrek behin eta berriz errepikatu zuen gaur egungo eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko ezinbestekoa dela burujabetza gehiago izatea eta autogobernu handiago bat, «herri gisa gure bizimoduaren subjektu politiko izateko». Horretarako lehen urratsa Gernikako estatutua betetzea da, jeltzaleen ustez, «eta gero hasiko dira autogobernurako estatus berri bat lortzeko lanak».

Dena den, Ortuzarrek argi utzi zuen aberriaz ari direnean Euskal Herria osatzen duten zazpi lurraldeez ari direla, eta azpimarratu zuen garrantzitsua dela «Nafarroako foru erregimena indartzea eta Ipar-Euskadi berezko erakundeez hornitzea»: «Zazpiak bat da gure proiektua».

Horretaz gain, jeltzaleek hizpide izan zuten COVID-19aren pandemia. Gizarteari helarazi nahi dioten mezua «itxaropenarena» dela esan zuen Ortuzarrek: «Benetako abertzaleok, gure herriari bizi izatea tokatu zaion une esanguratsu honetan, argia ematen lagundu behar dugu gaur egun iluntasuna besterik ez dagoen tokian; konponbideak proposatzen arazoei aurrea hartzeko; ika-mika politikoak bertan behera uzten, aurretik daukagun ataza erraldoiari heltzeko».

Bere diskurtsoan ez zuen independentzia aipatu EAJko lehendakariak, baina etengabe izan zituen ahotan «autogobernua eta burujabetza». Hala amaitu zuen: «Aberri Egunean EAJko emakume eta gizon guztiok bai esaten diogu euskal autogobernuari, bai burujabetzari, bai gure etorkizuna eraikitzeari. Bai esaten diogu Euskadi askeari!».

Ekitaldi horretan izan ziren, besteak beste, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea, Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentea, Bizkaiko, Arabako eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Bilboko eta Gasteizko alkateak.

Iturgaizen kritikak

Ez dirudi, ordea, atzoko egunean jeltzale guztiek Ortuzarren mezuarekin bat egin zutenik. Atzo, Euzko Gaztedi Indarreko kide Jon Andoni Urdangarinek artikulu bat argitaratu zuen BERRIAn, eta honela zioen: «Pandemiak erakutsi digu Euzkadi aske batean biziko bagina gauzak oso bestelakoak izango liratekeela (...). Aukera bakarra, independentzia da; eta ozen aldarrikatzen dugu».

EAJren diskurtsoaren aldaketak gaitzetsi zituen Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPren buruak. Haren arabera, EAJk Aberri Egunean «erabakitzeko eskubideaz hitz egiten du pandemiaren kudeaketa eskasa egiten ari direla estaltzeko». Iturgaizen iritziz, «herritarrek txerto, lanpostu eta laguntza gehiago behar dituzte, eta autodeterminazio gutxiago».

EH Bildu, EH Batera-rekin

EH Bilduk, berriz, «herri bat gara, burujabe izan nahi dugu, erabakitzeko eskubidea dugu» mezua zabaldu zuen sare sozialetan. Koalizio subiranistak ez zuen ekitaldi propiorik egin, baina, aldiz, bat egin zuen Euskal Herria Batera ekinbideak ehundik gora hiri, herri eta auzotan antolatutako ekitaldiekin.

Aurrez egina zuten ekitaldi horietan parte hartzeko deia. Keinu bat batera izan zen Euskal Herria Batera-ren leloa, eta Txoriak txori, Gernikako arbola eta Ikusi mendizaleak kantatu zituzten bat bestearen atzean, zabaldutako seinalearekin bat.


Summary: 739 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak bihar berrikusiko du 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten lurralde eta herrien zerrenda, eta litekeena da Araba eta Gasteiz horren barnean egotea.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 8.107 PCR proba eta antigeno test egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta 739 positibo detektatu zituzten, herenegun baino 94 gehiago. Positiboen kurbak, beraz, gorantz egiten jarraitzen du, eta hurrengo egunetan ere joera berberari eustea espero da. Positiboen portzentajeak ere ez du gorabeherarik izan azken egunotan, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako %5eko muga gainditzen du: %9,12 da momentu honetan.

Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian detektatu dituzte kasu gehienak: 245. Gipuzkoan, 235 izan dira; Nafarroan, 175; eta Araban, 79. Gainontzeko bost kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira.

Jaurlaritzak, gainera, bihar berrikusiko du 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten herri eta lurraldeen zerrenda, eta asteazkenetik aurrera, besteak beste, itxialdi perimetrala ezarriko da eremu horietan. Zehazki, egoera horretan daude, oraingoz, Ondarroa, Muskiz, Elorrio eta Ermua, Bizkaian; eta Beasain, Lazkao, Ordizia eta Urretxu, Gipuzkoan. Jaurlaritzak, gaurkoan, ez du xehetasun gehiagorik eman, baina Eneko Goia Donostiako alkateak, esaterako, adierazi du «erritmo honetan» jarraituz gero, Gipuzkoa eremu gorrian sartuko dela aste honetan, eta «lehenago edo geroago», gauza bera gertatuko dela Donostian ere. Hala ere, espero du positiboen igoera «bat-batekoa» ez izatea, eta, era horretan, osasun sistema ez tenkatzea.

Gainontzeko lurraldeei dagokienez, litekeena da Araba ere eremu gorrian egotea asteazkenetik aurrera. Izan ere, joan den ostiralean emandako azken datuen arabera, 374,61 da intzidentzia tasa, eta, Gasteizen, 399,86. Gipuzkoan eta Bizkaian egoera samurragoa da, eta ez dute erraza izango biharko zerrendan sartzea. Hala ere, azken egunetan gorantz egiten ari dira positiboak eremu horietan, eta, ondorioz, baita intzidentzia tasak ere.

Erietxeetan, Jaurlaritzak jakinarazi du beste 53 ospitaleratze egon direla, eta Nafarroako Gobernuak azaldu du 112 pertsona daudela eremu horretan. Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 119 gaixo daude.


Summary: Netanyahuk kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili du, fiskaltzaren arabera. Walla hedabideko zuzendari ohiak adierazi du presioak jasan zituela Netanyahuren aldeko eta aurkari politikoen kontrako artikuluak argitaratzeko.

«Erregimenaren ustelkeria kasu larri bat» ari dira epaitzen, eta «susmagarri nagusia Israelgo lehen ministroa da». Argi utzi du bere jarrera Liat Ben Ari fiskalak, Benjamin Netanyahuren aurkako epaiketa berri baten lehen auzi egunean. Kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili izanaz akusatu du.

Avichai Mandelblit fiskan nagusiaren taldeak hiru ikerketa ditu hasiak haren aurka, eroskeriaz, iruzurraz eta konfiantza hausteaz akusatuta. Gaur hasi dena ez da, beraz, Netanyahuren aurkako auzi bakarra. Bada, ordea, larriena. 4.000 auzia izenaz ezaguna den horretan, Bezeq taldeko akziodun nagusi Shaul Elovitchi mesede egin zioten neurriak hartu izanaz akusatu dute, Walla hedabide digitalean haren aldeko informazioa argitaratzearen truke.

Ben Ariren arabera, froga «ugari» daude, «zuzenak eta zirkunstantzialak», adierazteko Netanyahuk lehen ministro kargua erabili zuela hedabide bati presio egiteko, komunikabideak «egingo zuenaren modu ezberdin batean informatzea eragiteko edo eragiten saiatzeko».

Walla hedabideko zuzendari ohi Ilan Yeshuaren adierazpenek bide beretik jarraitu dute. «Eskatu zidaten lehen ministroaren eta haren emaztearen, eta baita batzuetan haren semearen, inguruko artikulu positiboak idazteko», adierazi du, eta gehitu aurkari politikoen aurkako artikuluak idazteko agindua ere jaso zuela, besteak beste, Yamina koalizioko buru eta ministro ohi Naftali Benneten ingurukoak. Yeshua azalpenak ematen ari zela, hedabidearen jabeetako batek, Iris Elovitchek, moztu egin du haren adierazpena: «Zenbat gezur esan ditzakezu?».

Ez da hedabideetan eragiteko Netanyahuren nahiarekin lotutako auzi bakarra. 2.000 auzian ere iruzurraz eta konfiantza hausteaz akusatu dute. Kasu hartan, Yedioth Ahronoth hedabideko Arnon Mozesekin eginiko akordioengatik. Hedabide hartan lehen ministroaren aldeko informazioa argitaratzearen truke, Israel Hayom lehiakideari zailtasun legalak jartzea adostu zuten.

Gainera, iruzurraz akusatuko dute 1.000 auzian ere. Netanyahuk eta haren emazteak legez kanpoko opariak, 183.000 euro inguruko balioa luketenak, jaso zituztela uste du fiskaltzak, hainbat mesederen truke.

Badira Netanyahuren inguruarekin lotutako beste bi kasu ere, hura zuzenean auzpetuta ez egon arren. 3.000 auzian, haren inguru pertsonal eta profesionaleko hainbat kide daude akusatuta, Israelen eta Alemaniaren arteko urpekari eta itsasontzi salerosketa bategatik. Haren emaztearen aurkako beste bat ere bada, 4.000 auziari lotua. Haren aurkako karguak ezabatzearen truke, Israelgo fiskal nagusi kargurako hautagai izendapena eskaintzeagatik.


Summary: Aske gelditu da Juan Mari Etxabarri euskal presoa. Iruindarra gaur goizean atera da Sevillako kartzelatik, espetxean 23 urte egin ondotik.

Ahotsa.info atariak jakinarazi duenez, gaur goizean gelditu da aske Juan Mari Etxabarri euskal preso iruindarra. 1998an atxilotu zuten, eta 23 urte egin ditu espetxean, ETAko kide izatea egotzita. Gaur goizean atera da Sevillako espetxetik (Andaluzia, Espainia), eta senide eta lagunek harrera egin diote atarian.

Ahotsa.info-k jakinarazi duenez, epaitegi batek erredentzioak onartuta atera da kartzelatik.


Summary: Abelardok utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari. Klubak entrenatzaile espainiarraren alde egin zuen Pablo Machin ordezkatzeko, baina haren aginduetara taldeak okerrera egin du: azkena da sailkapenean. Ezusterik ezean, Javier Callejak ordezkatuko du. Teknikari espainiarra Gasteizen dago jada, kontratua negoziatzen.

Hiru hilabete eskas iraun du Abelardo Fernandezen bigarren aldiak Alavesen. Gasteizko klubak gaur jakinarazi du ez duela jarraituko. Alaves suspertzeko egin zuten haren alde Pablo Machin ordezkatzeko. urtarrilaren 12an. Baina aldaketak ez du ezertxo ere aldatu, eta. aldatzekotan, okerrera egin du. Izan ere, Abelardo ailegatu zenean, Alaves ez zegoen jaitsieran. Orain, ordea, zuloaren zuloan dago, sailkapenaren azkeneko postuan, eta mailari eusten dion azken taldetik hiru puntura.

Abelardok 11 partida zuzendu dizkio Alavesi ligan, eta oso estatistika txarrak lortu ditu. Jokoan egon diren 33 puntuetatik bost besterik ez ditu lortu taldeak: norgehiagoka bakarra irabazi du, bi berdindu eta zortzi galdu. Machinek, berriz, hemezortzi puntu eskuratu zituen beste horrenbeste jardunalditan. Espainiako Kopan, berriz, neurketa bakarrean eseri da Abelardo aulkian, haren estreinakoan, eta gasteiztarrek sekulako astindua jaso zuten Almerian (Espainia), Bigarren Mailako talde baten aurka: 5-0. Orduan, hanka sartze bat besterik ez zen ikusi. Abelardok lau egun baino ez zeramatzan taldean, eta inork ez zion horren errua bota. Baina norgehiagoka hori hurrengo etorriko zenaren aurrerapena izan zen. Abelardo heroi bilakatu zen haren lehen aldian, baina bigarrengoan, zerutik infernura igaro da.

Atzoko Celtaren aurkako porrot mingarriak kondenatu du —0-3 zihoan galduz Alaves 20. minutuan—. Ezusterik gertatu ezean, Javier Callejak ordezkatuko du Abelardo. Entrenatzaile espainiarra Gasteizen dago jada, kontratua negoziatzen. Calleja talderik gabe dago, aurreko hiru denboraldietan Vila-real zuzendu eta gero. Azkenekoan, Europa ligarako sailkatu zen taldea, baina klubak ez zion kontratua berritu, Unai Emery fitxatut baitzuen hurrengo sasoirako. Denboraldi honetako hirugarren entrenatzailea izango da Calleja, eta bosgarrena hamar hilabete eskasean —Asier Garitano eta Juan Ramon Lopez Muñiz ere eseri dira Alavesen aulkian—.


Roglicek hartu du agintea

Summary: Roglicek hartu du agintea. Esloveniarra nagusi izan da Itzuliko lehen etapan, erlojupekoan, eta aldendu egin ditu arerio nagusiak. Ion Izagirrek minututik gorako galera izan du. Alex Aranburu bederatzigarren izan da, 30 segundora.

Modurik onenean hasi du Itzulia Primoz Roglicek (Jumbo Visma), Bilboko erlojupekoa irabazi eta gainerako hautagaiei alde handiak aterata. Saio motza zen, 13,5 kilometrokoa, eta bi aldapa zituen: bata hasieran, Begoñatik Santo Domingora iristeko, eta bestea bukaeran, Etxebarria parkeko helmugara heltzeko. Bada, maldetan ez, tartean zegeon sasi-ordekan eta maldan behera ezarri ditu aldeak Roglicek, garapen luzeak indarrez mugituta. Bigarren Brandon McNulty (UAE) izan da, bi segundora, eta hirugarren Jonas Vingegaard (Jumbo Visma), 18ra.

Hautagai nagusien artean, Tadej Pogacar (UAE) eta Adam Yates (Ineos) hurbildu zaizkio gehien Roglici, 28 segundoko atzerapenarekin. Mikel Landa (Bahrain) hainbestean aritu da, eta eskas Ion Izagirre (Astana). 49 segundora sartu da bata, eta 1.09ra bestea. Ormaiztegiarrari asko zaildu zaio 2019ko txapelari eusteko erronka.

Oso goiz abiatzeko hautua egin du Roglicek. Jumbo Visma taldeko lehena izan da ateratzen, ordu biak eta laurdenean. Fokuetatik kanpo, oso saio txukuna osatu du, indarrak bikain neurtuta. 17 minutu eta 17 segundoan gelditu du kronometroa, eta urrun izan dira handik gutxira helmugaratu diren hautagaiak: 31 segundora Maximilian Schachmann (Bora), 36ra Wilco Kelderman (Bora), 39ra Pello Bilbao (Bahrain) eta Jakob Fuglsang (Astana), 45era Richard Carapaz (Ineos), 47ra Emanuel Buchmann (Bora)…

Indar betean hasi du erlojupekoa Jumbo Vismak. Izan ere, Vingegaard izan da esloveniarrari hasieran gehien hurbildu zaiona, eta hirugarren Tobias Foss jarri da, 24 segundo galduta. Halere, beste talde batzuek ere eman nahi izan dute mahaian kolpea. Astanan, adibidez, 40 segundo galdu ditu bakarrik Omar Frailek, eta 30 Alex Aranburuk. Erreferentzia onak ziren Ion Izagirrek egin zezakeenari begira.

Pogacar irten aurretik, McNultyrekin bidali du abisua UAE taldeak. Estatubatuarrak bost segundoan ondu du Roglicen denbora tarteko mugarrian, eta helmugan bi segundo eskaseko atzerapena izan du. Yates bi segundora hurbildu zaio esloveniarrari Santo Domingoko aldapa igota, baina 28 segundo utzi ditu helmugan. Beste hautagai askok bezala, behera egin du ibilbidearen zatirik samurrenean, potentzia jokoan sartu denean. Horixe bera gertatu zaio Pogacarri. Hura izan da irteten azkena, Roglic baino hiru ordu geroago. Mugarrian bi segundo atera dizkio herrikideari, baina hark ere 28 segundo galdu bukaeran.

Atzerapen handiagoa izan du Landak, 49 segundora helmugaratuta. Dezenteko galera da garaipenaren borrokari begira. Bere txarrean, faborito gehienen inguruan ibili da. Alejandro Valverdek (Movistar), adibidez, 43 segundo galdu ditu. Izagirre bera baino hobea izan da Landa. Aurrean egoteko eguna zuen ormaiztegiarrak, baina kale egin du.

COVID-19aren mehatxua

Hiru txirrindularik utzi dute lasterketa erlojupekoari ekin aurretik, koronabirusa hedatzeko beldurrarengatik. Lehena Qhubekako Sergio Henao izan da, positibo batekin harreman zuzena eduki izanagatik. Negatibo eman du egin duen azken PCR proban, baina lasterketa utzi beharrean izan da. Kern Pharmako Kiko Galvanek, berriz, hiru kontrol gainditu ditu azken zortzi egunetan, baina ondoezik sentitu da, eta baztertu egin du taldeak. Baita Marti Marquez ere, Galvanen burbuilakidea. Nafarroako taldeak etxerako bidea hartu behar izan zuen Kataluniako Voltan, bi positibo atzeman ostean.

Lehen etapa eta sailkapen nagusia

1. Primoz Roglic (Jumbo) 17:17 2. Brandon McNulty (UAE) 2ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 18ra 4. Tobias Foss (Jumbo) 24ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 28ra 6. Adam Yates (Ineos) d.b. 7. Patrick Bevin (Israel) d.b. 8. Ide Schelling (Bora) 29ra 9. Álex Aranburu (Astana) 30era 10. Max. Schachmann (Bora) 31ra


Summary: Beste baheketa bat egingo dute Errenterian. Zumardian, Diputazio plazan eta inguruetan dauden tabernetara joan direnak deitu dituzte PCR probak egitera.

Osakidetzak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak dei egin diete Errenteriako (Gipuzkoa) herritarrei, udalerrian egingo duten baheketa batera joan daitezen. Zehazki, martxoaren 14tik gaurko egunera bitartean Zumardian, Diputazio plazan eta inguruetan dauden tabernetara joan direnak deitu dituzte baheketara.

Herritar horiek Iztietako Osasun Zentroarekin jarri behar dute harremanetan, asteartetik ostegunera bitartean, 08:00etatik 20:00etara. 943-00 79 40 da osasun zentroaren telefono zenbakia. Osasun Kontseilura ere dei daiteke txanda hartzeko (900-20 30 50).

PCR probak Merkatuzarren (Goiko kalea, 1) egingo dira, Errenterian bertan, asteartean 14:15etik 19:30era, eta asteazken eta ostegunean 08:30etik 19:30era. Emaitzak SMS bidez bidaliko dituzte.

Osakidetzak beste baheketa bat egin zuen Errenterian bertan joan den astean, martxoaren 27an Errenteriako Egiluze sagardotegira (Gipuzkoa) bazkaltzera joan zirenen artean.


Julen Madariaga hil da

Summary: Julen Madariaga hil da. ETAren sortzaileetako bat izan zen, eta Herri Batasuneko kide, borroka armatua amaitzeko beharraz konbentziturik Aralar taldearekin bat egin zuen arte. 2014an elkarrizketatu zuen BERRIAk.

Julen Madariaga Agirre politikari eta ekintzaile historikoa hil da gaur goizaldean, 88 urterekin. Senperen bizi zen (Lapurdi), eta aspaldi zegoen gaixo. ETA erakundearen sortzaileetako bat izan zen, baina, estrategia armatuarekin desados, erakundetik urrundu zen 1990eko hamarkadaren hasieran. Herri Batasuneko kide izan zen, baina alderdia utzi zuen 1995. urtean, ETAk Gregorio Ordoñez PPko politikaria hil ondoren. Borroka armatua uztearen alde zegoen. Aralar taldearekin egin zuen bat gero, eta hainbat hauteskundetara aurkeztu zen haren zerrendetan. Politikako lehen lerroetatik urrundua zebilen azken urteetan.

Espainiako 36ko gerraren ondotik Txilera erbesteratu behar izan zuen familia jeltzale batean jaio zen,1932an, Bilbon. Zuzenbidea ikasi zuen, eta Cambridgen egin zen doktore. EAJk Francoren diktadurari buruz zuen jarrerarekin ados ez zeuden gazte haietako bat izan zen, eta alderditik aldendu, eta Ekin taldea sortu zuen, erresistentzia ekintzak antolatzeko asmoz. Hortik sortuko zen gero ETA erakundea, 1959. urtean. Arlo kulturaletik hasi ziren, baina gerora ekintza armatuei ekin zieten. Garai hartan, «etsaiak egiten zuena egitea» defendatzen zuela kontatu izan du Madariagak: «Jendea prestatu beharra zegoen fase militarrerako. Arlo kulturalean zerbait egiten genuenean, etsaiaren erantzuna guztiz desproportzionatua zen. Nik uste dut ETAk orduan gauza bakoitza bere momentuan egin zuela, baina ikusiz etsaiaren erantzuna nolakoa zen, fase militarrera guk pentsatu baino askoz lehenago iritsi ginen, egoerak behartuta. Gogoratzen naiz banku batean lehen lapurreta egin genuenean herriak gaizki hartu zuela; hirugarrenerako ez zen arazo. Lehenik, geure burua —Euskal Herriarena— defendatzeko asmoz etsaiaren erasoaren aurka. Beste arrazoi bat ere bazen: herriaren duintasuna lortzea, hain eskas zuen adorea emateko hari».

→ Irakurri gehiago (2014ko elkarrizketa): «Harro nago ETA sortu genuelako, beharrezkoa zelako»

1963an, Enbata mugimenduak antolatutako Aberri Eguneko ekitaldian parte hartu zuen Itsasun, eta Gernikako arbolaren altsuma landatu zuten, Ximun Haranek eta berak. Oroitarri bat ere ezarri zuten, abertzaletasunaren aldeko adierazpena eginez.

Meliton Manzanas poliziaren torturak ezagutu zituen Madariagak, eta Frantziako kartzeletan preso ere egon zen. ETAri laguntzeagatik lau urteko presondegi zigorra ezarri zioten 1989an, hamar urtez Ipar Euskal Herrian bizi ahal izateko debekuarekin batera. 1991n kartzelatik atera, eta Bilbora joan zen Txema Monterorekin abokatua izatera.

Estrategia armatuarekin desados

1989an utzi zuen ETA, estrategiarekin desados. «1980ko hamarkadaren erdialdera bonba-autoak hasi ziren jartzen, 1986an [Dolores Gonzalez Katarain] Yoyes hil zuten... Seguru ez zutela fede txarrez egin, baina kontua da ETAko arlo militarrak bere esparrukoak ez ziren erabaki batzuk hartu zituela, esparru politikoaren kalterako. Huts bat egiten zenean, huts hori estali egiten zen, ahal zen bezala. Ildo politikoa lehenetsi behar da talde militar batean ere». 1990eko hamarkadako erdialdean, borroka armatuaren kontrako kritikak jendaurrean egiten hasi zen. «Oso gogorra izan zen niretzat pauso hori ematea. Baina gogorragoa zitzaidan ETAren jarduera mota hura».

2006ko ekainean Frantziako Poliziak atxilotu zuen, beste 11 pertsonarekin batera, «ETAren finantza sarearekin» lotura izatea leporatuta. Paris inguruan konfinatu zuen Laurence Le Vert epaileak, baina hilabete batzuk geroago Senpereko etxera itzuli ahal izan zen.

2014an egin zion azken elkarrizketa BERRIAk, Egiari zor bere biografiaren argitalpenaren harira: «Harro nago ETA sortu genuelako, beharrezkoa zelako». Independentziarako bidean euskaldunen arteko batasuna lehenetsi zuen elkarrizketa hartan: «Euskal Herrian orain ez da lehenetsi behar ezkerraren eta eskuinaren arteko borroka; hori gero etorriko da. Baina zenbait urte igaroko dira euren burua euskalduntzat dutenen arteko batasuna lortzeko».


Summary: Ipar Koreak ez du parte hartuko Tokioko Jokoetan. Kirolariak koronabirusaren aurka babesteko hartu dute erabakia, Piongiangek adierazi duenez.

Ipar Koreako Kirol ministroak gaur zabaldu duenez, herrialdeak ez du parte hartuko Tokion udan egitekoak diren Olinpiar Jokoetan. Adierazi dutenez, atletak koronabirusetik babesteko hartu dute neurria.

Erabakia martxoaren 25ean hartu zutela adierazi du Piongiangek. Ipar Koreako Olinpiar Batzordeak «erabaki du ez parte hartzea 32. Olinpiar Jokoetan, atletak koronabirusaren krisi globaletik babesteko».

Ipar Koreak oso neurri zorrotzak hartu ditu izurriaren aurka: mugak itxi ditu, ez du turistarik onartzen, eta dozenaka pertsona berrogeialdian sartu ditu.

Hego Koreak deitoratu egin du Piongiangen erabakia, Olinpiar Jokoak bi estatuen arteko harremanak hobetzeko aukera gisa ikusten zituelako.

Ikusteke dago orain beste herrialderen batek Ipar Koreari jarraituko dion. Lan zaila eduki dute Tokioko Olinpiar Jokoen antolatzaileek. Iazko udan ziren egitekoak, baina iazko martxoan kirol ekitaldia atzeratzea erabaki zuten Shinzo Abe Japoniako lehen ministroak eta Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidente Thomas Bachek, pandemiarengatik.

Aurten egitea erabaki dute azkenean, baina, iragarri dutenez, ez dute onartuko Japoniaz landako ikuslerik.


Martxoan, 494 langabe gehiago

Summary: Martxoan, 494 langabe gehiago. Duela urtebete baino 6.930 langabe gehiago daude enplegu bulegoetan erregistratuta.

Igoera txikia izan du langabeziak martxoan. SEPEren datuen arabera, 172.508 langile daude langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herrian, otsailean baino 494 gehiago.

Langabe horiei batu dakieke ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileak: martxoaren amaieran 34.996 ziren. Kopuru hori nabarmen jaitsi zen hilabete horretan, otsailaren bukaeran 46.594 baitziren.

Langabe kopuruak gora egin du Bizkaian (+785), Gipuzkoan (+165) eta Araban (+43), baina behera egin du Nafarroan (-499).

Edonola ere, azken Nafarroan izan du bilakaerarik okerrena azken urtean, 2020ko martxoan baino 5.122 lagun gehiago baitu. Urtebetean langabeziak nahiko igoera txikia izan du Araban (+450), Gipuzkoan (+467) eta Bizkaian (+891).

Enplegu bulegoetan langabe gisa erregistratuta ageri diren langileetatik %56,2 dira emakumeak, eta %43,8 gizonezkoak.

Martxoan, aurretik enplegurik ez zutenen artean handitu da gehien (+653). Gora egin du lehen sektorean (+132) eta eraikuntzan (+64), eta behera, berriz, zerbitzuetan (-196) eta industrian (-159).

Afiliazioak, gora

Aste Santuaren gertutasunak eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ostalaritzan zenbait murrizketa bertan behera geratzeak ekarri du enpleguak gora egiteak. Gizarte Segurantzan 4.107 langile gehiagok kotizatu zuten martxoan. Erregimen orokorrekoak ziren gehienak (+3.098), baina nabarmena da hazkundea autonomoen (+520) eta itsasoko langileen artean (+488). Aldaketa apalagoak izan dira etxeko langileen artean (+150) eta nekazarien erregimenean (-128).

Kontratuen %12,3, mugagabeak

Kontratazio kopurua handitu egin da, batez ere iazko martxoarekin alderatuz gero (+%24,8), baina kontuan hartu behar da duela urtebete hasi zela konfinamendua eta kontratazioa asko moteldu zela haren ondorioz. Horrez gainera, martxoan egindako kontratuen %12,3 izan dira mugagabeak, azkenaldiko portzentajerik handiena.


Summary: Palestinar bat hil dute Zisjordanian, tiroz. Harekin autoan zihoan emakumeak salatu du kontrolgune batean geldirik zeudela eta tirokatu egin zituztela.

Soldadu israeldarrek gizonezko palestinar bat hil zuten bart gauean, tiroz. Lekukoen arabera, hil duten gizona 42 urteko Osama Mansur da, eta bost seme-alaba zituen. Emaztearekin zihoan autoan, eta tirokatu egin zuten.

Israelgo armadako iturrien arabera, bikoteak Ramallah hegoaldeko Bir Naballah herriko kontrolgune bat jo zuen autoarekin, eta soldaduek tiro eginez erantzun zieten. Gizona tokian bertan hil zen, eta emakumea zaurituta eraman zuten erietxera. Emazteak ukatu egin du militarrei eraso egin izana, eta salatu kontrolgunean geldirik zeudelarik tirokatu zituztela.

Testigantzen arabera, tiroketa izan baino ordu batzuk lehenago, militarrak herrian sartu ziren, eta hainbat etxe miatu zituzten. Horrek protestak eragin zituen, baita liskarrak ere herritarren eta militarren artean.


Summary: Kopako finalak %51,7ko ikusle kuota izan zuen Tele5n; %21,9koa, berriz, ETB1en. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 616.000 herritarrek ikusi zuten Reala-Athletic finala gaztelaniaz; eta 261.000 herritarrek ikusi zuten euskaraz.

Azkeneko urteetan Realak eta Athleticek jokatu dituzten partiden artean, ikusminik handiena piztu duena izan da joan den larunbatekoa. Espainiako Kopako finalak izan zituen ikusle datuak oso-oso handiak izan ziren, espero zitekeen moduan. Tele5 katean finalak %51,7ko ikusle kuota izan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta ETB1en, %21,9 izan zen kuota. Biak batuz gero, %73,6ko ikusle kuota bereganatu zuen Sevillan (Espainia) jokatutako partidak. Euskaldunen artean, ETB1en ikusi zuten %39,7k.

Azkeneko urteetan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik emanaldi batek gainditu du datu hori: 2010eko Munduko Kopako finaleko luzapenak —Espainia eta Herbehereak izan ziren lehian— %80,4ko ikusle kuota izan zuen.

Espainiako Kopako finalen datuei dagokienez, 2015ean Athleticek eta Bartzelonak jokatutakoak %59,7ko ikusle kuota lortu zuen (soilik Tele5k eman zuen).

ETB1en, bestalde, bederatzi urtez egin behar da atzera hainbeste ikus-entzule bereganatu dituen emanaldi bat gogoratzeko: 2012an, Txapeldunen Ligako finalerdietako penaltiek —Real Madril eta Bayern Munich ziren jokoan— 700.000 ikus-entzulek ikusi zituzten (%49,3ko ikusle kuota). Izan ere, joan den larunbatean, ETB1ek %10,7ko batez besteko ikusle kuota izan zuen egun osoan —emaitzarik onena 2012ko apiriletik—. Gehien ikusitako kateetan bigarrena izan zen, Tele5ren ostean. ETB1ek partida hasi aurretik hasi zuen saio berezia: emankizunak 20:21etik 00:47era iraun zuen, eta 764.000 lagunek ikusi zuten tarteren batean. Euskaldunen artean liderra izan zen. ETB1ek, halaber, martxoan %2ko batez besteko ikusle kuota izan du, iaz hilabete berean baino zazpi hamarren gehiagokoa.

Iaz, Espainiako Kopako finalerdietako joaneko lehietan honako hauek izan ziren datuak: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Athletic-Granada partidak %46,5eko ikusle kuota lortu zuen —400.000 herritarrek ikusi zuten finalerdia, osorik, telebistaz—; Reala-Mirandes partidak, berriz, %36,4ko ikusle kuota izan zuen —285.000 ikus-entzule—. Bi kasuetan, eguneko emanaldietan liderrak izan ziren, alde handiz.

Hilaren 17an, Tele5 kateak emango du Athleticen eta Bartzelonaren arteko finala.


Summary: Zaldibiako Udalak neurri zehatzak hartzeko eskatu dio Sagarduiri, herrian transmisioa eteteko. Herriko egoera «larria» dela ohartarazi du udalak: azken bi asteetako intzidentzia tasa 7.400 da gutxienez, eta 124 herritarrek positibo eman dute.

Azken egunotan Zaldibian (Gipuzkoa) gora egin dute nabarmen COVID-19aren probetan positibo eman dutenek, eta udala oso kezkatuta dago, egoera «larria» baita. Udalak prentsa ohar batean jakitera eman duenez, 100.000 biztanleko intzidentzia metatua gutxienez 7.400 da orain –Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguerdian kaleratuko ditu datu ofizialak–, eta azken bi asteetan gutxienez 124 herritarrek eman dute positibo test diagnostikoetan. «Herriko 52 etxebizitzatan dugu positibo eman duen norbait, eta behin-behineko berrogeialdian egon diren eta dauden beste hainbeste daude», adierazi du. Horrez gainera, jakinarazi du Zaldibiako hiru pertsona ospitaleratu behar izan dituztela gaitzak jota, eta horietako bat, adin txikiko haur bat, ZIUn egon dela. Hori dela eta, Zaldibiako Udalak «bitartekoak eta neurri zehatzak» hartzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, herrian transmisioa eteteko.

Udala azpimarratu du azken egunetan lan handia egin dela Osakidetzako arakatzaile sareari eta herritarren kolaborazioari esker, baina, egoera oraindik ere «oso kezkagarria» denez gero, COVID-19aren zabalpena eteteko ekintza plan bat eta estrategia bat zehaztea eskatu dio. Besteak beste, proposatu du baheketa bat egitea herrian. Udalak jakinarazi du proposamen hori baztertu egin duela Osasun Sailak, nahiz eta Goierriko beste hiru herrietan (Legorretan, Ataunen eta Lazkaon) baheketak egin izan diren. «Herriko egoeraren tamaina eta herrian agerikoa den kezka ikusita, zinez uste dugu martxan jar litezkeen bide eta tresna guztiak ipini behar direla mahai gainean».

Zaldibiako Udalak gaur bertan gutuna bidali dio Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuari, hainbat galdera eginez. Besteak beste, galdetu dio zein neurri abiatu behar dituen pertsona kutsatuak identifikatu eta transmisioa eteteko, eta zein estrategia erabiliko duen Zaldibiako kutsatze katea lehenbailehen eteteko. Horrez gainera, gogora ekarri du martxoaren 31n egindako bileran analisi bat aurkeztu zitzaiela Goierriko zenbait udali, arakatzaile sareak landutakoa, eta azterketa hori eguneratu ote den galdetu dio Osasun Sailari.


Summary: Eneko Goiak ez du baztertu «egoerak uzten duenean» Kopako garaipena ospatzeko aukera. Atzo arratsaldean Zubietara joan ziren Donostiako alkatea eta Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Realeko kideak zoriontzera. Klubaren azken urteetako bidea goraipatu zuten, eta gizartearen aurrean erantzukizunez jokatzeko eskatu zieten jokalariei.

Ohiko harrera instituzionalik ez diote egin Realari Espainiako Kopa irabazi eta gero. Horren ordez, atzo, Zubietan izan ziren Eneko Goia Donostiako alkatea, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia eta Harkaitz Millan Kiroletako foru diputatua. Haien arabera, donostiar eta gipuzkoar guztien izenean zoriondu nahi zituzten Realeko kideak: «Zuetaz oso harro gaude, %100 ordezkatzen dituzue Gipuzkoaren balioak».

Olanok Realak azken urteetan egindako «bide gogorra» goraipatu zuen, eta azpimarratu zuen eskuratutako titulua ez dela kasualitatea: «Bigarren Mailatik Kopako garaipenera arte, Realak kasta duela erakutsi du, ondo egindako lanari bere balioa ematen dakiela». Nabarmendu zuen, halaber, Jokin Aperribai presidente denetik lanean jardun den lantaldeari esker sendotu dela Realaren proiektua.

Gipuzkoako ahaldun nagusiak uste du Kopakoa ez dela Realak gaur egun duen jokalari taldeak lortuko duen azken emaitza arrakastatsua: «Talde gaztea da, bide luzea duena aurretik. Jokalariei esan diet kontuan izan dezatela une gozo honetan gizartearen aurrean duten erantzukizuna ere». Pandemia aipatu zuen Olanok, eta esan jokalariek erreferentzialtasun handia dutela «gipuzkoarrik gazteenen artean».

Goiak, berriz, eskerrak eman zizkion Realari «Donostia pozez betetzeagatik», eta aipamena egin zion harrera ofiziala ezin egin ahal izateari: «Gustatuko litzaiguke Alderdi Ederreko balkoia ireki ahal izatea, hiri osoarekin merezi duen bezala ospatzeko». Ez du baztertu, ordea, aurrerago ospakizunen bat egiteko aukera.


Summary: Araban eta Gasteizen itxialdi perimetrala ezarriko dute bihartik. Laurehun kasuko intzidentzia gainditu duten herrien zerrenda berritu dute, Labik ezarritako irizpideei segika.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izurria kontrolatzeko prebentzio neurriak ezartzen dituen batzordeak, Labik, esana utzi zuen Aste Santuaren aurretik gaur berrituko zuela kasuen intzidentzia tasa handiarengatik itxi beharreko tokien zerrenda, eta zehaztu du zein diren toki horiek; guztira 26 udalerri itxi beharko dituzte. Besteak beste, Araba eta Gasteiz sartu dira eremu gorrian, eta bietan itxialdi perimetrala indarrean sartuko da bihartik aurrera.

Laurehun kasuko intzidentzia tasa gainditzen duten tokietan ezartzen ditu aparteko neurriak Labik. Toki horietatik ezin da atera aparteko baimenik gabe, eta ostatuek barruko jarduera mugatua dute ordu jakin batzuetara: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:00etara bakarrik zabal ditzakete barruko aldeak bezeroentzat.

Aste osoan egon beharko dute horrela, zerrenda datorren astean berrituko baita. Gasteiz da eremu gorrian dagoen hiriburu bakarra. Araban, Eltziego, Iruña Oka, Bastida eta Legutio ere itxiko dituzte. Bizkaian, Berriatua, Berriz, Ermua, Ondarroa eta Zaldibar daude egoera horretan. Gipuzkoan, berriz, Arrasate, Beasain, Idiazabal, Lazkao, Legazpi, Lezo, Oiartzun, Ordizia, Ormaiztegi, Oñati, Segura, Tolosa, Urretxu, Zaldibia, Zegama eta Zumarraga.


Summary: 706 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Astelehenean egindako testen %8,6k eman dute positibo. Hegoaldeko ZIUetan 130 paziente daude erietxeraturik; azken hilabeteko gehien.

Beste behin, koronabirusaren kutsatzea larriagotzen ari dela berretsi dute eguneko datuek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 8.207 test egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta horien %8,6k eman zuten positibo: 707k. Zehazki, Bizkaian 219 atzeman dituzte; Gipuzkoan, 213; Nafarroan, 177 eta Araban 88 izan dira.

Horrez gainera, ospitaleen egoerari buruzko datuak eguneratu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; adierazle guztietan, bistakoa da presioaren handitzea. Hego Euskal Herrian 490 lagun daude gela arruntetan erietxeraturik, eta 130 paziente larri dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Hain zuzen ere, martxoaren 8tik erregistratu den daturik makurrena da hori.

Halaber, osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 65 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldean gaitzarengatik. Azken hamalau eguneko datuei so, egunean 58 lagun erietxeratu dituzte batez beste. Martxoaren 21etik aitzina, batezbestekoak etengabe egin du gora; egun hartan 38 izan zen.


Summary: Osakidetzak iritsi diren txertoen %95 jarri ditu. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du orain arte herritarren %15i jarri zaiela koronabirusaren aurkako txertoaren lehen dosia, eta %5i bi dosiak.

Abiadura handia hartu du txertaketa kanpainak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iritsi ahala jartzen ari dira txerto guztiak, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur azaldu duenez. Jakinarazi duenez, iritsi diren txerto guztien %95 jarri egin dira, stock txiki bat gordeta. Zehazki, orain arte 469.000 dosi jaso ditu Jaurlaritzak, eta, horietatik, 450.000 jarri ditu. Aste honetan, Modernaren 18.000 dosi jasoko ditu Osasun Sailak, eta apirilean AstraZenecaren txertoaren beste bidalketa bat jasotzea aurreikusi du. Hala ere, Sagarduik zehaztu du ez dakitela txerto horren zenbat dosi iritsiko zaizkien.

Adinaren araberako txertaketa egiten ari da Osakidetza, eta bereziki bi kolektibo ari da txertatzen: 80 urtetik gorakoei Pfizer txertoa jartzen ari zaie, eta, gaur arte, txerto horren lehen dosia adinekoen %72,6ri jarri zaie, eta bigarrena, %36ri. Osakidetzak «lehenbailehen» immunizatu nahi ditu 80 urtetik gorako herritarrak, Osasun sailburuak azaldu duenez. 65 urtetik beherakoei AstraZenecaren txertoa jartzen ari zaizkie. AstraZenecaren 52.800 txerto jarri dituzte ostegunetik atzo arte, Sagarduik emandako datuen arabera.

Eusko Jaurlaritzak konfiantza du txertoak etengabe iritsiko direla, eta udarako lortuko dela herritarren %70 txertatzeko helburua. Sagarduik jakinarazi duenez, orain arte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %15i jarri zaie koronabirusaren aurkako txertoaren lehen dosia, eta %5i bi dosiak.

Nafarroan ere abaila handia hartzen ari da txertaketa. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak azpimarratu du espero dutela aste honetatik aurrera txerto kopuru handi bat jasotzea, eta 80 urtetik gorako guztiek lehen dosia jarrita izatea. Txibitek azaldu du txertaketaren erritmoa iristen den txerto kopurura egokitu egin dutela, baina aurreratu du bigarren hiruhilekoan «hirukoiztu» egingo dela iritsiko den txerto kopurua, eta, beraz, gobernuak ere txertaketaren erritmoa «hirukoiztu» egingo duela.

Urkulluren deia

Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bilakaera epidemiologikoa okerrera egiten ari dela ikusita, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak dei egin die herritarrei joan-etorriak eta familia eta lagun giroko harremanak ahalik eta gehien murriztu ditzaten, eta «azken ahalegina» eskatu die: «Azken ahalegina eskatzen dugu, prebentzio neurri guztiak bete ditzagun. Txertorik onena norberak neurriak betetzen jarraitzea da».


Summary: CAFek bidea libre du Parisko enkargu erraldoirako. Frantzian zabaldu denez, Alstomek uko egin dio kontratua berriz negoziatzeari, eta hasieran adosturiko baldintzak onartuko ditu

Alstomek ez du berriz negoziatuko Parisko RER B linearako aldiriko 146 tren egiteko kontratua, eta, ondorioz, ez dio trabarik jarriko CAFek eta Bombardierrek irabazitako lehiaketari. Frantziako BFM Business telebistak zabaldu duenez, Alstomek, Bombardierren jabeak, ez du helegiterik jarriko. Lehiaketa publikoaren emaitza aurtengo otsailean jakinarazi zen, eta, Alstomen ustez, 2.560 milioi euroko eskaintza irabazlea merkatu preziotik behera zegoen. Kontua da CAFek eta Bombardier Kanadako etxeak eskaintza bateratua egin zutenean Alstom oraindik ez zela Bombardierren jabea, eta esleipen prozesua egin bitartean erosi zuela. Baieztatzen bada, albiste bikaina izango da CAFentzat, ziurgabetasun egoera uxatu ahal izango duelako.

Albistearen iturriaren arabera, Valerie Pecresse Ile de Franceko presidentearen esku hartzea erabakigarria izan da korapiloa askatzeko. Auziarekiko jarrera aldatu ezean Alstomek ondorio ekonomikoak jasan zitzakeela jakinarazi zien enpresako buruei. Ez zen nolanahiko mehatxua, Alstomen enkarguen %25 RATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzaileak) eta SNCFk egiten dituztelako. Dena den, litekeena da trenak egin ahala prezioan aldaketak txikiak egotea. Ohikoa da halako enkargu handietan.


«Askatasunarekin konprometitua»

Summary: «Askatasunarekin konprometitua».

Hainbat politikarik erreakzioak zabaldu dituzte sare sozialetan azken orduotan, Julen Madariaga hil dela jakin ondoren. «Julen Madariaga zendu da, ETAko sortzailea, HB eta Aralarreko kidea. Abertzalea eta gure herriaren askatasunarekin konprometitua», idatzi du Arnaldo Otegi Sortuko idazkari nagusiak.

Madariaga agurtu du Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak ere: «Ezagutu dugun historiaren zatiak, pertsonak desagertzen direnean... Agur Julen!» mezuarekin. Arkaitz Rodriguez Sortuko koordinatzaileak azpimarratu du «bizitza osoan zehar gure herriaren askatasunaren alde borrokan» jardun duela, eta doluminak helarazi dizkie Madariagaren senide, lagun eta burkideei.

Sortu alderdiak adierazi duenez, «Madariagari eta haren belaunaldiari asko zor diegu, haien lan militanteak pizkunde kultural eta politiko oso bat ekarri zuelako Euskal Herrira, eta haiek abiatutako askatasunaren aldeko borrokara milaka euskal herritar lotzea lortu zutelako». Madariagak Euskal Herriaren askatasunaren alde jardun zuela gaineratu du alderdiak. «Eredu izan zen, eta gure esker ona erakutsi nahi diogu».