Summary: Bizkaiko ostalariek Jaurlaritzari eskatu diote ez dadila egon mugarik egunez lan egiteko. III. eta IV. kategoriako baimena duten tabernek 01:00era arte lan egin ahal izatea nahi dute, II. kategoriako baimena dutenek bezala.

Bizkaidendak elkarteak Jaurlaritzari eskatu dio leuntzeko, hain zuzen, osasun larrialdiak ostalaritzari ezarritako neurrietako bat. Bizkaiko ostalari eta dendari elkarteen federazioak eskatu aldatzeko III. eta IV. kategoriako baimena duten tabernak ixtera behartzen dituen araua. Iradoki dute negozio horiei ere aplikatzeko II. kategoriako baimena duten tabernei ezarritako ordutegi muga; alegia, 00:00ak arte zerbitzatu ahal izatea, eta 01:00ean hutsik egotea.

«III. eta IV. kategoriako baimena dutenen artean negozio eredu ezberdin asko daude», zehaztu du Bizkaidendakek. «Horietako askoren ohiko lana egunekoa da, eta asteburuetan, modu puntualean, gau giroarekin nahasten dute. Antzoki delakoen kasua ere hor dago, eguneko menuak eta guzti ematen dituztenak». Federazioaren arabera, asko dira jardun horretan dabiltzan tabernak. Baimena lortuko balute, dantzaleku eremua ez irekitzearen konpromisoa hartuko lukete.

Eskaera Osasun, Ogasun eta Ekonomia, Ekonomiaren Garapena eta Azpiegiturak sailetara bidali dute. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako eta Azpiegituretako sailburuak adierazia duenez, COVID-19aren bigarren olatuaren eraginez onarturiko osasun larrialdi egoera ez da aste batzuetako kontua izango, eta ostalari batzuk III. eta IV. kategoriako baimenari uko egitea aztertzen ari dira lan egin ahal izateko. Bizkaidendakek, dena den, halako biderik ez hasteko gomendatu die; ez, behintzat, gero aurreko baimena berreskuratzeko trabarik izango ez dutela ziurtatu gabe. Baimen banaketa udal mailan egiten da, eta baldintza jakin batzuk behar dira.

Bizkaidendakek konponbide orokor bat nahi du, eta, bien bitartean, udal batzuek zenbait dekretu aplikatu dituzte euren herrietan arautegi hori leundu dadin. Eibarko (Gipuzkoa) eta Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) udalek, besteak beste, iragan ostiralean dekretu bat plazaratu zuten, III. eta IV. kategoriako baimena duten tabernei egunez irekitzeko baimena ematen diena. Eudel Euskal Udalen Elkarteak eskaera bera egin zuen aste hasieran.


Summary: 569 positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Gernikan beste 37 positibo izan dira.

Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuak 569 kasuren berri eman dute. Azken egunetan izandako kutsatzeekin alderatuta, apalagoak dira kopuruak: bezperan baino 21 kasu gehiago izan dira, baina igandean baino 200 gutxiago. Egin diren PCR proben kopurua, berriz, azken asteko txikiena izan da atzo zein gaur: 7.240 test egin dituzte azken orduetan. Herrialdeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien, 271; Gipuzkoan, 132; Nafarroan, 92 eta Araban, 55. Erkidegotik kanpo hemeretzi kasu atzeman ditu Jaurlaritzak.

Ospitaleetan COVID-19aren ondorioz dauden gaixoak 289 dira Hego Euskal Herrian; horietatik 37 ZIU zainketa intentsiboetarako unitateetan. Azken orduetan, beste 29 ospitaleratze izan dira. Ospitaleen egoera jomugan dagoen arren, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako jarduneko lehendakariak adierazi du osasun sistemaren gaitasuna «bermaturik» dagoela. «Ospitaleratzeak ugaritu badira ere, martxoan, apirilean eta maiatzean bizi izandakoaren oso bestelakoa da egoera». Urkulluren esanetan, zaurgarrienak babestea da oraintxeko lehentasuna. Izan ere, orain arte kasurik gehienak asintomatikoak eta 50 urtetik beherakoak izan dira.

Oldarraldi nagusiak Gernikan (Bizkaia) eta Donostian daude oraintxe. Atzo, jakinarazi zuten agerraldi bat zegoela Gernikako (Bizkaia) ez-festekin lotuta. Abuztuaren 14tik 16rako asteburuan gaueko aisialdian izan ziren kutsatzeak azaltzen hasi ziren iragan asteazkenean eta PCR proba masiboak egiten ari da Osasun Saila, agerraldiaren dimentsioa zein den jakiteko. Azken orduetan, beste 37 kasu atzeman dituzte herrian; asteazkenetik, 94 dira. Donostian ere, gaueko aisialdiarekin loturiko agerraldi bat dago. Atzo jakinarazi zuen Osasun Sailak hiriko bi dantzalekutan ibilitakoek PCR proba egitera joan behar zutela. Ikusteko dago zer-nolako dimentsioa hartzen duten proba horien emaitzek, baina, dagoeneko, hiriko intzidentziak ia bikoiztu egin dira azken egunotan: azken hiru egunetan 199 kasu atzeman dituzte; aurreko hiru egunetan, berriz, 111 izan ziren.

Nafarroako Osasun Sailak azaldu du kutsatze gehienak familiarteko eta lagunarteko giroan gertatu direla. Horrenbestez, herritarrei eskatu die bakartzeak norbere etxean egiteko, etxebizitza bereko gainerakoekin inolako harremanik izan gabe, eta familiarteko edo lagunarteko topaketarik izan gabe.


Summary: Beste zazpi kasu atzeman dituzte Zuiako zahar etxe batean. Sei egoiliar eta langile bat kutsatu dira.

Zuiako (Araba) zahar etxe bateko agerraldiak hazi eta hazi ari dira. Prebentziorako egiten diren PCR probetan zenbait kasu detektatu zituzten iragan astean etxe horretan, eta, bigarren proba egitean, kasu gehiago azaldu dira. Arabako Foru Aldundiak jakinarazi du sei egoiliarrek eta langile batek positibo eman dutela testean. Beraz, oraintxe, zahar etxe horretako 25 egoiliar daude kutsaturik: guztiak «egonkor» daudela azaldu du Diputazioak, batzuk sintoma arinak dituzten arren. Gaitza duten egoiliarrak bakarturik daude zentroan bertan.

Birusa gogor sartu da zahar etxeetara azken asteetan. Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan, oraingoz, zentro bakar batean atzeman dituzte kasuak; Bizkaian, aldiz, lau zentrori eraso die dagoeneko gaitzak. Beste datu kezkagarri bat ere ekarri du zahar etxeetara COVID-19ak: bost egoiliar hil dira azken egunetan; lau Bizkaian eta bat Gipuzkoan. Agintariek jakinarazi dutenez, ehundik gora egoiliar daude kutsaturik orain Hego Euskal Herrian: 148, hain zuzen ere.


Summary: 'Arzak Since 1897' filmak irekiko du aurtengo Culinary Zinema saila. Lau ekoizpenek osatuko dute zinema eta gastronomia lotzen dituen atala, eta film guztiak estreinakoz ikusi ahalko dira nazioartean.

Donostiako Zinemaldiak Culinary Zinema saila osatuko duten filmen berri eman du goizean. Guztira, lau ekoizpen erakutsiko dituzte, eta nazioartean lehen aldiz ikusi ahal izango dira. Arzak Since 1897 filmak irekiko du saila. Asier Altunak (Bergara, Gipuzkoa, 1969) Arzak jatetxeari buruz egindako dokumentala da. Juan Mari eta Elena Arzak ditu protagonista, eta jatetxeak egindako aldaketak eta urteetan izandako bilakaera azaltzen ditu. Altunak behin baino gehiagotan hartu du parte jaialdian: 2015ean, Sail Ofizialean aritu zen lehian Amama filmarekin; 2011n, Bertsolari lehiaketaz kanpo aurkeztu zuen, Zuzendari Berriak sailean; eta Euskal Zinemaren Galan, Aupa, Etxebeste! eta Agur, Etxebeste! aurkeztu zituen, Telmo Esnalekin batera.

Angel Parrak (Madril, 1978) Camí lliure filma aurkeztuko du sail berean. Drogarekin mendekotasun arazoak izan zituen Raul Balam sukaldariaren istorioa kontatzen du lanak. Protagonistak, bere ama Carme Ruscalledaren jatetxe ospetsua zuzentzeko eskaintzari uko egin, eta bere bide propioa egitea erabakiko du. Parrak badu eskarmentua gastronomiari buruzko zineman; izan ere, 2017an, Soul zuzendu zuen, Eneko Atxa eta Jino Ono sukaldariei buruzko dokumentala.

Carlos Bernacerren (Palma, Herrialde Katalanak, 1978) La receta del equilibrio filma ere erakutsiko da Culinary Zinema sailean. Ricard Camarena sukaldaria du protagonista pelikulak, eta berrogeialdiaren ondoren sukaldariak bere jatetxeak berriro irekitzeko izandako erronka azaltzen du. Sailean ikusi ahalko den beste lana, berriz, Michael Dweckek (Brooklyn, Amerikako Estatu Batuak, 1957) eta Gregory Kershawek (Utica, Amerikako Estatu Batuak, 1977) zuzendutako The Truffle Hunters filma izango da. Sundance zinema jaialdian estreinatu zuten, eta Cannesko jaialdirako hautatua izan zen. Piemonteko (Italia) basoetan dagoen trufa preziatu baten bila dabiltzan 80 urteko gizon batzuen istorioa kontatzen du pelikulak.

Lau film horiez gain, afari tematikoak ere egingo dira aurten ere Culinary Zinema sailean. Basque Culinary Centerren izango dira, irailaren 21etik 24ra bitartean. Arzak Since 1897 filmari buruzkoa izango da lehen afariko solasaldia, eta jatetxean lan egin duten zazpi sukaldarik hartuko dute parte; hilaren 22an, Ricard Camarena sukaldaria izango da; hurrengo egunean, trufa oinarri duen afari berezi bat egingo dute zenbait jatetxetako sukaldariek; eta, azkenik, sailari itxiera emateko afarian, Raul Balam Camí lliure filmeko protagonista izango da.

Dime quién soy telesaila Movistar+ galan

Dime quién soy ekoizpenaren nazioarteko estreinaldia ere egingo da Zinemaldian. Julia Navarro idazlearen izen bereko eleberrian oinarritutako lana da, eta XX. mendeko ohitura sozialak hautsi, eta abenturaz beteriko bizitzari heltzen dion emakume baten istorioa kontatzen du. Eduard Cortesek (Bartzelona, 1969) zuzendu du telesaila, eta Irene Escolar, Oriol Pla eta Pablo Derqui aktoreek hartu dute parte, besteak beste. Aurkezpena irailaren 21ean egingo da, Viktoria Eugenia antzokian.


Summary: Hiru urte bete dira Myanmarrek rohingyen aurkako sarraskia egin zuela. Etnia musulman horretako errefuxiatuek Myanmarrera itzuli nahi dute, baina oraindik ez diete itzulera segururik bermatzen.

Urteurren iluna da gaurkoa rohyngientzat: hiru urte bete dira Myanmarrek haien aurkako sarraskia egin zuenetik. 2017an, ARSA Arakango Rohingya Askapenerako Armadak polizien eta armadaren etxola bati egin zion eraso, eta 12 militar hil zituen. Eraso horrek, ordea, ondorio askoz ere odoltsuagoa izan zuen: armada eta milizia budistak, 59 herritan sartu, 7.000 etxe erre, eta 400 rohingya hil zituen. MSF Mugarik Gabeko Medikuek etnia musulmanaren aurka egindako jazarpenari buruz zabaldutako datuen arabera, Myanmarko armadak gutxienez 6.700 rohingya hil zituen hilabetean —abuztuaren 25etik irailaren 24ra—; haietatik 730, haurrak.

Gertakari horrek exodoa eragin zuen, eta, hiru urteren ostean, oraindik ez da konpondu auzia. Myanmarrera itzuli nahi dute Bangladeshera ihes egin zuten rohingyek, baina, oraingoz, ez dute nahikoa berme itzulera seguru bat izateko. 1,1 milioi rohingya inguru bizi dira Rakhine estatuan —populazioaren herena dira —, baina horietako 730.000 baino gehiagok muga igaro behar izan zuten, torturen, bortxaketen eta jazarpenaren artean. Egun dituzten baldintza kaskarren inguruko salaketa egin dute hainbat erakundek.


Summary: Nafarroako Volkswagenek behin-behineko 452 langile kontratatuko ditu. Urtea amaitu baino lehen 5.000 auto gehiago ekoizteko eskaria jaso du Landabengo lantegiak. Astelehenean hasi zituzten hiru lan txandak, eta erregulazioan zeuden azken langileak egoera horretatik atera dituzte.

Volkswagenek behin-behineko 452 langile kontratatuko dituzte Landabengo lantegirako. Astelehenean hasiko dira, eta asmoa da kontratuak 2020. urtearen amaierara arte luzatzea.

Wolfsburgeko (Alemania) zentraletik Polo modeloaren 5.000 unitate gehiago egiteko eskaria jaso dute. Igoera horrekin, urteko ekoizpena 247.000 ibilgailu ingurukoa izango da: 137.000 T-Cross eta 110.000 Polo

Astelehenean hasi ziren hiru lan txandak osorik egiten eta horiei gehituko zaie larunbateko txanda. Aste honetan aldi baterako erregulaziotik atera dituzte egoera horretan zeuden azken langileak —1.000 inguru; guztira 3.800 dira lantegian—. Hala, fabrika pandemia hasi aurreko jarduerara itzuliko da, egunero 1.581 auto ekoitziz, martxoan baino 44na gehiago goizeko eta arratsaldeko txandetan.

Enpresak azaldu duenez, beste 5.000 autoen eskaerak Polo eta T-Cross modeloek azken hilabeteetan izan duten salmenta onekin du zerikusia. Izandako hazkundea espero zen baino handiagoa izan dela azpimarratu du konpainiak, eta urte amaierara arteko aurreikuspenak ere positiboak direla.

Europaren laguntzak sektorerako

Suspertzea eragin duten arrazoien artean, azpimarratu ditu autoak erosteko Europako hainbat gobernuk bultzatutako planak eta herritar askok banakako garraioaren alde egin izana, garraio publikoaren kaltetan, COVID-19aren kutsaduraren beldur.

Emilio Saenz Volkswageneko Nafarroako presidentearen hitzetan, ekoizpena handitzea «albiste bikaina» da, baina zuhurtziaz jokatzeko deia egin du: «Langile guztien lan bikainari emandako saria da. Baina egoerak ezegonkorra eta ziurgabetasun handikoa izaten jarraitzen du; beraz, etorkizun hurbilari begira, baikortasuna, lan apala eta zuhurtzia nahastu behar ditugu».


Summary: Gazte bat hil da Azpeitian, moto istripu batean. Hildakoa 22 urteko azpeitiar bat da. 20 urteko beste gazte bat zaurituta dago.

Trafiko istripu larria izan da gaur eguerdian Azpeitian (Gipuzkoa), Landeta auzoan. Gi-2634 errepidean gertatu da, Elgoibarrerako noranzkoan, eta 22 urteko moto gidari bat hil da. Ezbeharrean auto batek eta moto batek egin dute talka. Ertzaintzak zehaztu duenez, Suzuki moto bat eta Chrysler 300C auto bat dira istripua izan duten ibilgailuak.

Autoaren gidariak 20 urte ditu, eta Donostiako Ospitalera eraman dute zaurituta.


Summary: Urkulluk espero du gobernu akordioa aste honetan ixtea. EAEko jarduneko lehendakariak adierazi du EAJ eta PSE-EE «lau lan alor» ari direla lantzen.

Datorren asteazkenerako, irailaren 3rako, dago programatuta Eusko Jaurlaritzaren datorren lehendakaria aukeratzeko inbestidura saioa. Hori kontuan hartuta, Iñigo Urkullu jarduneko lehendakari eta EAJren lehendakarigaiak espero du jeltzaleen eta PSE-EEren arteko gobernu akordioa aste honetan ixtea. «Oinarri programatikoak lantzen ari gara, akordio bat lortzeko espirituarekin», adierazi du Urkulluk Miramar jauregian (Donostian), urte politikoa inauguratzeko egindako agerraldian.

Jarduneko lehendakariaren esanetan, bi alderdiak «lau lan alor» ari dira lantzen. Ez du zehaztu, ordea, alor horiek zeintzuk diren. Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak joan den uztailaren 12an egin zituzten, eta EAJ izan zen boz gehien lortu zituen indarra. Bozak egin eta egun batzuk pasatu ondoren hasi ziren gobernu programa negoziatzen EAJ eta PSE-EE. Azken legegintzaldian ere koalizioan gobernatu zuten.

Jaurlaritzak 11 sailburu izan ditu azkeneko legegintzaldian, eta horietako hiru izan dira PSE-EEkoak. Urkulluri galdetu diote ea erabakita dagoen nortzuek osatuko duten gobernua, nortzuk izango diren sailburuak. Erantzun du ez duela horri buruz «kabalarik» egin nahi. Gauza bera esan du, galdetu diotenean ea mahai gainean ote dagoen Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusia lehendakariordea izatea, Jaurlaritzarako figura hori berreskuratuz. Gainera, ez ditu aipatu zeintzuk diren gobernu akordioa ixtea oztopatzen duten «ñabardura konkretuak».


Summary: Bisean bisekoak bertan behera utzi dituzte kartzeletan. Zaballan, Iruñean, Martutenen eta Basaurin ezingo da aurrez aurreko bisitarik egin, eta kristala tartean dutela egin ohi direnekin ordezkatuko dituzte.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak bertan behera utzi ditu kartzeletan senideen artean egin ohi diren bisean bisekoak. Neurri horrek eragina izango du Zaballan, Iruñean, Martutenen eta Basaurin, baina baita euskal presoak dauden Espainiako presondegi batzuetan ere; esaterako, Aranjuezen, Estremeran, Valdemoron, Soto del Realen, Zueran eta Logroñon.

Neurria hiru asterako jarri dute indarrean, eta aurrez aurrekoak bisita arruntekin —lokutoriokoak, kristala tarteko egiten dena eta 40 minutu irauten duena— ordezkatuko dituzte epe horretan. Gainera, bideo deiak ugaritzeko asmoa adierazi dute Espetxe Erakundeek, bisean bisekoen murrizketa arintzeko.

Egoera hori beste espetxe batzuetan ere gertatzen ari da lehendik ere, Etxerat elkarteak nabarmendu duenez; Jaen, Curtis, Daroca, Badajoz, El Dueso eta Puerto I espetxeetan ezin dute aurrez aurrekorik izan, eta Topasen berrogeialdiak ezarri izan dizkiete presoei.

«Euskal presoek eta haien senideok emozio karga handia jasaten ari gara, osasun krisiaren ondorioz segurtasunik eza, urduritasuna, beldurra eta ezintasuna bizitzen ari garelako; izan ere, espetxeetan bakartzea areagotzen da», ohartarazi du Etxerat-ek.

Hori ikusirik, elkarteak eskatu du presoen urruntzea «lehenbailehen desaktibatzeko» eta «hirugarren gradura iristeko baldintzak dituzten presoak, gaixotasun larriak dituztenak, arrisku taldean daudenak eta 65 urte baino gehiago dituztenak askatzeko». Era berean, erantsi dute PCR probak egin behar zaizkiela preso guztiei, «birusa espetxeetan sar ez dadin eta komunikatzeko eskubidea eta osasunerako eskubidea duintasunez bermatzeko».

COVID-19ak egoera zaurgarrian utzi ditu presoak, elkarte batzuek maiatzean salatu zutenez. Espainiako kartzeletako kudeaketa salatu dute Sare Herritarrak, Etxerat-ek eta Arabako Salhaketak. Joseba Azkarraga Sareko kideak adierazi zuenez, hasieratik ari dira salatzen euskal presoek kartzeletan duten «egoera zaurgarria». Gogoratu zuen, besteak beste, espetxeetan ez dagoela osasun sistema egokirik barruan egon daitezkeen kasuak artatzeko.


Summary: NUPek aurrez aurre emango ditu eskola guztiak. Datorren asteartean hasiko du ikasturtea, eta zenbait neurri iragarri ditu COVID-19aren kutsatzea eragozteko.

Nafarroako Unibertsitate Publikoak 2020-2021eko ikasturtea hasiko du datorren astean, eta irakasgai guztiak modu presentzialean emango ditu. Eskolak irailaren 2an hasiko dira, asteazkenarekin, baina, gaur zortzi, graduen aurkezpen saioak dituzte lehen mailako ikasleek.

Halere, COVID-19aren hedapena eragozteko neurri batzuk iragarri ditu unibertsitateak. Besteak beste, ikasgeletako ikaspostu kopurua murriztu eta berregituratu da pertsonen arteko metro eta erdiko distantzia gomendatua kontuan hartuta, eta campuseko jarduera presentzialerako neurri higienikoak hartu dira (maskararen erabilera, eskuak garbitzea, eta abar.).

NUPek «kontingentzia plan bat» taxutu du datorren ikasturterako, gerta daitezkeen egoeretan zer egin behar den jasotzen duena. Plan horren helburua da «kalitatezko unibertsitate irakaskuntza baten eta ikasleen eta langileen osasuna babestearen arteko oreka ahalbidetzea». Egoera horietan, unibertsitatea «egokitu egingo da ikasgela hibridoen, klaseen emankizun sinkronoaren edo baita sareko irakaskuntzaren bidez ere, joan den udaberrian gertatu zen bezala, osasun agintariek hala agintzen badute».

Ikasle guztiek gida bat jasoko dute aste honetan, campusetara iritsi aurretik hartutako neurrien berri izan dezaten. Horri dagokionez, ikasleei gogorarazi diete maskara behar bezala jarrita eduki behar dutela une oro, distantzia mantendu ala ez.

Irakaskuntza presentziala eta «ispilu ikasgelak»

Horrez gain, NUPek azaldu du irakaskuntza espazioak aztertu dituztela, eskolak aurrez aurre eman ahal daitezen. Haatik, zenbait talde identifikatu dituzte (talde guztien % 7), dagokien ikasgelako gehieneko ikaspostu kopurua gaindituko luketenak, zenbat ikasle matrikulatu diren kontuan hartuta. Hori dela eta, ikasgela horiei (46 ikasgela guztira) kamera, mikrofono eta bozgorailuen sistema bat jarriko diete, ikasgela beteta egonez gero ikasleetako batzuk «ispilu ikasgela» batera joan daitezen.

Ikasgela horretan, klasea zuzenean ikusiko dute erabiltzen duten gailuaren bidez, eta, irakasleak hala erabakitzen duenean, txat baten bidez parte hartu ahal izango dute. Osasun Zientzietako campusean eta Tuterako campusean %100 izango da presentzialtasuna, erabilgarri dauden baliabideak aintzat hartuta. Bestalde, NUPeko instalazioetako irakaskuntza praktikei dagokienez, unibertsitateak aurreikusten du praktika guztiak modu presentzialean egingo direla, dagozkien neurri higieniko sanitarioekin.

Bestalde, ikasturte honetarako, Internet bidezko ikastaro batzuk prestatu dituzte irakasleentzat, irakaskuntzari laguntzeko metodologia eta tresna teknologikoei buruzkoak. Horrez gain, ikasturte osoan prestakuntza jarraituko programa bat jarriko da abian bideoak egiten eta urrutiko irakaskuntzako beste metodologia batzuk baliatzen ikasteko. Bestalde, unibertsitateak hainbat gailu eman dizkie sailei, hala nola web kamerak, tabletak eta ordenagailu eramangarriak, irakaskuntza presentziala osatzeko materiala presta dezaten. Konfinamenduan gertatu bezala, behar izanez gero, ordenagailu eramangarriak edo sakelakoetarako datu txartelak ere jar ditzakete ikasleen eskura.


Summary: Martxan da Hamaika-klik Ikus-entzunezkoen lehiaketa. Parte hartzeko epea irailaren 25ean amaituko da; lehiaketaren gaia librea da, eta lanak euskara hutsean aurkeztu beharko dira.

Hamaika telebistak Hamaika-klik Ikus-entzunezkoen lehiaketa jarri du abian. Txapelketaren helburua da «sarean eta formatu digitalean diharduten gazteek ikus-entzunezkoak euskaraz sortu, ekoitzi eta kontsumi ditzaten sustatzea», eta horren bitartez gazteak ikus-entzunezkoen kontsumo eta ohitura berrietara gerturatzea.

Lehiaketaren gaia librea da, eta lau atal ditu: bideo laburrak —lau minututik hamabost minutura bitartekoak—, mikrobideoak —minutu batetik lau minutura bitartekoak—, Instagram, Tik-Tok eta halakoetako istorioak —gehienez, 15 segundokoak—, eta Whatsapp, Telegram eta sare sozialetarako memeak. Lanak euskara hutsean aurkeztu beharko dira, bai ahotsa, musika, idatziak eta grafismoa. Irailaren 25era arte bidal daitezke ikus-entzunezkoak urteurrena@hamaika.eus helbidera —informazio gehiago nahi izanez gero, helbide berera idatzi—.

Atal bakoitzean irabazle bat aukeratuko da: bideo laburraren garaileak 1.000 euro irabaziko ditu; mikrobideoa 750 eurorekin sarituko da; Instagram, Tik-Tok eta halakoetako istorioetako garaileak 300 euro lortuko ditu; eta Whatsapp, Telegram eta sare sozialetarako memeak 300 eurorekin sarituko dira.

Epaimahaia Hamaika taldeko eta ikus-entzunezko arloko adituek osatuko dute. Horrez gain, Hamaika Telebistak gune bat jarriko du jendeak aurkeztutako lanak ikusteko, eta ikus-entzuleek aukera izango dute ikus-entzunezko horiek bozkatzeko. Lan sarituak urriaren 23rako ezagutaraziko dituzte.


Formaren bilaketa etengabea

Summary: Formaren bilaketa etengabea. BERRIAk proposatutako ariketarako, bost zuzendariren sekuentziak hautatu ditu Fresnedak; erabaki ausartak hartuta, istorioak pantailaratzeko modu egokia topatu edota emaitza sinesgarria lortu duten bost zuzendariren film bana; zehazki, bere barruan zerbait mugiarazi eta bere esperientzia eraldatu dutenak.

Edukia eta forma dira ikus-entzunezko obra oro sortzeko abiapuntutik aintzat hartu beharreko elementu nagusiak: kontatzen dena, batetik, eta nola kontatzen den, bestetik. Elkarri eragiten diote, eta lotura logiko bat izan behar dute. Edo hori da Iratxe Fresneda zinemagileak (Bilbo, 1974) filmei eskatzen dien «oinarri ezinbestekoa»: zuzendariak istorioa pantailara eramateko erregistro egokia bilatu izana. «Izan daiteke koherentziazko erlazioa edo joko guztiz apurtzailea, bi gauzak interesgarriak dira; baina erabakiak zentzua izan behar du». Fresnedak zinemaren esparruan dihardu aspalditik, baina ikerketa eta irakaskuntza izan ditu jardun nagusi zenbait urtez, 2016an zuzendari gisa estreinakoa egin zuen arte: Irrintziaren oihartzuna izan zen haren opera prima, eta iaz eman zuen bigarrena, Lurralde Hotzak. Istorio ezberdinetatik abiatuta, bietan aztertu zuen, preseski, egun irudia nola erregistratzen den. Lehenengoan, Mirentxu Loiarte zinemagilearen erretratua egin zuen: Loiarte euskaraz lan egin zuen lehenengo emakume zinemagilea izan zen, eta bi pelikula filmatu zituen, Irrintzi (1978) eta Euskal emakumeak (1981), baina ahanzturan erori ziren. 35 urte geroago, Fresnedak lan horiek berreskuratu zituen bere filmarekin. Horrekin hasi zuen «erregistroaren trilogia» deitu zuena. Bigarrenerako ere zinemagile baten jardunetik abiatu zen: Lars Von Tier daniarraren lana ikertzen ari zela, bete-betean murgildu zen Eskandinaviako zineman. Prozesu horretan jasotako elementuekin eta tokiekin osatu zuen bigarren filma. Munduari begiratzeko era bat «desagertzen» ari dela iritzita, «gaur egun bizi dugun irudien gehiegikeria» aztertzen saiatu zela esan zion orduan BERRIAri. Orain, trilogiaren azken atalean dihardu lanean: Tetuan, Tttawin, Begiak izena du, eta lau pertsona migratzaileren bizitzak ditu ardatz; iragan mendekoak dira haietako bi, eta egungoak beste biak. «Forma da edozein proiekturen abiapuntutik pentsatzen dudana, beti dagoelako norberak egin behar duen bilaketa bat, sortzaile moduan; hori konstante bat da niretzat», nabarmendu du. Horregatik, beste zuzendarien zintak ikusten dituenean ere, istorioaren eta hura kontatzeko moduaren artean lotura eskatzen du, eta gero, beste elementu batzuk bilatzen dizkio: «Lehena, emozioak sorraraztea». Zer den emozioa harentzat, honela azaldu du: «Mugimendu bat eragitea nire barruan: izan daiteke kuriositatea, beldurra… Edozein emozio, edo guztiak batera». Hori lortzeko zuzendariak hartutako zenbait erabakiri so egin ohi die bereziki; besteak beste, pertsonaiei, enkoadraketei eta kamera mugimenduei, soinuari, eta lortutako sinesgarritasunari. Apustu ausartak egin izana ere baloratzen du. Elementu horiei erreparatu die bere sekuentzia kuttunak aukeratzeko ere. BERRIAk eskatutako zerrenda osatzea «zaila» egin zaiola aitortu du, «era guztietako filmak» maite dituelako, baina ikusle, ikertzaile eta zinemagile gisa bere esperientzia «eraldatu» duten film batzuk badirela aitortu, eta bost hautatu ditu.

Howard Hawks. 1938

Fresnedaren ibilbidean «mugarri» izandako filmetako bat da Howard Hawksen (Goshen, AEB, 1896 - Palm Springs, 1977) Bringing Up Baby. Erritmo bizia, pertsonaia bitxiak eta pasarte surrealistak dituen zuri-beltzeko komedia bat. Dinosauro baten hezurdura berreraikitzen ari den paleontologo bat du protagonista, baita berak ezagutu duen neska bat ere, proiektua bururatzeko trabak jarriko dizkiona. Bere garaian, lanak ez zuen arrakastarik izan, eta RKO konpainiak zuzendaria kaleratu ere egin zuen; urteak igaro ahala, baina, kritika hobeak jaso zituen, komediaren klasiko bihurtzeraino. Fresnedaren irudiko, kontakizunaren «eromena, originaltasuna eta surrealismoa» dira lanaren osagai berezienak. Umorearen bidez espero ezin diren egoerak sortuta eragiten duen «zirrara» aipatu du: «Pertsonaiak izugarriak dira, barregura sortzen dute etengabe». Zuzendariak gidoigintzan hartutako erabakiak txalotu ditu, estiloa konplexua iruditzen baitzaio. «Eta miresgarria».

François Truffaut. 1959

François Truffautek (Paris, 1932 - 1984) zuzendutako Les quatre cents coups zuri-beltzeko film dramatikoa nouvelle vague-ren lehen filmetako bat izan zen, eta mugimenduaren ezaugarri bereizgarri asko ditu. Antoine Doineli nerabe paristarra da protagonista, Frantziako zinemaren funtsezko pertsonaia bat. Jean-Pierre Leaud aktoreak interpretatu zuen, eta film horren ondoren Truffauten beste lau gehiagotan agertu zen; haren alter ego-a dela diote adituek. Pelikulan, protagonista ingurukoek ulertzen ez duten gazte baten gisan ageri da; jarrera errebeldea du, eta gatazka ugari ditu guraso eta maisuekin. Fresnedarentzat, lanak pertsona orok bizi duen garai bat erretratatzen du, «haurra izatetik nerabe izatera pasatzeko prozesua». Filmaren amaiera hautatu du, beste pasarte on asko dituela zehaztuta. Azken sekuentzian, protagonista azaltzen da pantailan, lasterka, amets bat betetzeko asmoz: itsasoa ezagutzea. Oinak uretan bustitzen dituenean bukatzen da filma, eta gazteak kamerari zuzenean begiratzen dio azken unean. Sekuentzia «zoragarria» da zinemagilearentzat: «Guztiok sentitzen ditugun gauza asko adierazten ditu ihesaldi horrek. Era minimalistan dago filmatuta, baina emaitza indartsua da. Asko markatu ninduen».

Jacques Demy. 1964

Les parapluies de Cherbourg musikala Jacques Demyren (Pontchateau, Frantzia, 1931 - Paris, 1990) hirugarren lan luzea da. Bi gazteren arteko amodio istorioa kontatzen du: maiteminduta daude, baina bananduko dira gizona gerrara deitzen dutenean. Urteak igarota topo egingo dute berriz, filmaren amaieran, baina bakoitzak bere bizitzarekin jarraituko du. Hain zuzen, sekuentzia hori da Fresnedak nabarmendu duena, ez baita maitasun istorioak bukatzeko ohiko modua. «Gazi-gozoa da: bizitzan gertatzen diren gauzak bezala». Zuzendariaren iritziz, musikal asko, ongi filmatuta egon arren, ez dira hartzailearengana iristen, «kostata sentiarazten diote ezer»; Demyrenak, berriz, bai, eta horregatik aukeratu du. «Kantatua da hasieratik amaierara, baina kamera mugimenduekin apurtzen dute artifizialtasuna, emozioak sortuz, ikuslearen bihotzeraino heltzeko».

Ridley Scott. 1982

Ridley Scotten (South Shields, Ingalaterra, 1937) hirugarren film luzea da Blade Runner, Hampton Fancherrek eta David Webbek idatzitakoa. Zientzia fikziozkoa da, eta Los Angeles (AEB) hiri distopikoan kokatuta dago, 2019an. Gizakiaren gainbeheraz hitz egiten du, istorio surrealista batekin. Lurrean gizaki artifizialak fabrikatzen dituzte esklabo gisa erabiltzeko, baina legez kanpokotzat jo, eta Blade Runner izeneko poliziak arduratzen dira haiek deuseztatzeaz. Filmak hasieran ez zuen arrakasta handirik izan, baina, gerora, eragin nabarmena izan zuen. Girotzearengatik eta XXI. mendeko funtsezko gaiak aurreikusteagatik goraipatu dute bereziki, bai eta soinu bandaren, efektu berezien eta argazkiagatik ere. Elementu horiek erakarri zuten hasieratik Fresnedaren arreta ere. Hiriaren diseinua eta arte zuzendaritzako erabakiak txalotu ditu, bai eta soinu mapa ere: «Gustuko dut sortzen duten atmosfera eta sinesgarritasuna, edozein erokeria sinesgarri egiten dute: itzela da, eta itzel zaila». Espazioaren irudikapenari eman dio garrantzia, eta haren sorkuntzarako ere aintzat hartzen duen elementu bat dela azpimarratu du: «Kokapenak eta ematen zaion tratamenduak sekulako garrantzia dute». Zintaren hasiera aukeratu du, duen indarragatik: «Zinemaren historian badira hasiera jakin batzuk oso indartsuak, eta hau da horietako bat: musika, mugimendua, iluntasuna, nola kokatzen gaituen istorioan…».

Theo Angelopoulos. 1998

Mia aioniotita kai mia mera Theo Angelopoulosen (Atenas, 1935 2012) film dramatiko bat da. Protagonista bizitzako egun gutxi batzuk geratzen zaizkion poeta greziar bat da, eta herrialdeko muga igaro duen haur albaniar bat ezagutzen du. Egoera ezberdinak baina zailak bizi dituzte biek. «Bihotzeraino» heldu zitzaiolako aukeratu du Fresnedak; «poesiaz beteriko pelikula bat» delako; «pelikula berezia». Sekuentzia jakin bat du gustuko: protagonistak autobusera igo eta han gelditzen dira, inguruari begira. Zortzi minutuz, autobusean igarotzen da filma. «Unibertso osoa dago hor sartuta: mundu txiki bat autobus baten barruan». Hori lortzea oso zaila dela ziurtatu du Fresnedak, eta zuzendariak apustu arriskutsua egin zuela, «baita ongi egin ere».


Fotogramen gibeleko aldea

Summary: Fotogramen gibeleko aldea. Lau film hautatu, eta, gisa batez edo bestez, horiekin loturan ukan dituen sentimenduez, minez eta galderez mintzatu da Martinez. Umiltasunez, irudi bakoitzak gorde ditzakeenaz ari izan da, ikus ezinak diren baina nonbait senti daitezken horiez.

Elipsiak eta absentziak aipa zitzakeen. Koloreak, soinu bandak, planoak eta filmen egiturak aipa zitzakeen ere. Zinemaren historiako eszena klabe ikoniko batzuk hauta zitzakeen Josu Martinez zinemagileak (Bilbo, 1986), baina ez du hala nahi izan. «Pentsatu dut zerbaitengatik enekin harremana duten eszena batzuk hautatzea, mugatuz euskal zinemara». Zinemagile izateaz gainera, zinema ikertzaile ere bada. Dokumentala landu du nagusiki, eta Lezo Urreiztietari buruzko Jainkoak ez dit barkatzen (2018) du azken lan propioetako bat, baina haren bilaketa lanari esker berreskuratu ahal izan dira Euskal Herriari buruzko lehen film luzetzat jotzen den Gure Sor Lekua filma (1956) eta 1936an hiru dimentsiotan filmatutako Euskadi dokumental laburra ere. BERRIArentzat egin duen hautaketan ere ikus daitezke bi aurpegi horiek. Hala, etxeko terrazatik, hautatu dituen lau filmak aipatu, eta, bat bederaka, bakoitzaren zergatia aipatu du. Azalpenak eman ahala, harreman hitzak hartu du zentzua. Eta erakutsi du nola, kameraren bi aldeetan, mundu bat gordetzen den ikusten den guztiaren gibelean. Zinegileez mintzatu da, minbera diren gai politiko-sozialez, elkarrizketatuen begiradez... Oro har, pertsonez, eta sentimenduez mintzatu da Martinez.

Antton Ezeiza. 1978

Antton Ezeizaren (Donostia, 1935 -2011) Erreferenduma filma izan da aukeratu duen lehena. Eta hautaketa horren gibelean, bada hautatu duen filma, eta bada egilea. Ezeiza izan zen euskal zinema nazionalaren ideia teorizatu zuena; haren ustez, euskarazko zinema. Euskadiko Kutxaren babesarekin sortu zuen Ikuska. «Nahi zuen kalitatezko zinema bat». Horrela sortu ziren gerora izan ziren Ikuska saileko 21 dokumental laburrak. Eta, hain zuzen, Erreferendumak izan behar zuen Ikuska sailaren lehena, abiapuntua, nolabait. Baina zeukan mezuarengatik, Euskadiko Kutxak ez zuen onartu Ikuska gisa ager zedin. Hala, batzuk Ikuska 0 deitzen dute. Espainiako Konstituzioaren erreferendumari buruzko dokumentala da, eta konstituzioaren aldekoak zein kontrakoak aurkezten ditu. Hamaika alderdi erakusten ditu, banan-banan, bakoitza bere diskurtsoa plazaratzen; batzuk konstituzioari baietz, besteak abstentzioaren alde, eta batzuk errefusatzen. Dokumentalaren bukaeran, Herri Batasuna alderdiko hainbat kide agertzen dira, eta, horien artean, Telesforo Monzon: «Borrokan ari diren gudariak ez dira terroristak!». «Monzonen eszena hori oso indartsua da», azaldu du Martinezek. «Eta sekuentzia horrek atentzioa pizten dit, zeren jende batentzat oso hunkigarria izan daiteke, eta beste jende batentzat jasanezina. Batzuek erraten dute lider faxista bat ikusten dutela hor. Horrek erakusten du batzuentzat zerbaitek zerbait erran nahi duelarik besteentzat arrunt kontrakoa izan daitekeela». Bestalde, Ezeizaren lana azpimarratu du zinemagileak, sentsibilitate handiz: «euskal zinema sustatu nahi izan zuen, baina galdu egin zuen. 1980ko hamarkadatik goiti kasik dena gaztelaniaz egina izan zen. Berak erraten zuen apustua galdu zuela: euskal zinema cine vasco bilakatu zela». Apustua galdu; baina ez osoki. «2008an egin nuenean Itsasoaren alaba, berak idatzi zuen testu bat erranez azkenean 30 urte berantago aurkitzen zuela film horretan sustatu nahi izan zuen zinema hori, euskaraz, ikuspegi dialektiko batekin. Bide horri jarraitu nahi izatea sentitzen dut. Badut halako miresmen bat, aitzindari bat izan zen».

Juanmi Gutierrez. 1980

XX. mende bukaera arte ez da egon euskal zinema industriarik, baina horrek ez du erran nahi zinemarik egon ez denik. «Hautaketa honetan nahi nuen film amateur bat sartu, iruditzen zitzaidalako euskal zinema amateurra izan dela egon den bakarra eta meritu handikoa izan dela». Aukeratzeko orduan, Juanmi Gutierrez bururatu zaio. «Beti bigarren mailako zinegile baten gisan ikusten zuten». Zinemaldian, askotan hautatua izan zen Gutierrez, eta, iaz zendu zelarik, haren film guztiak ikusgai dira Interneten. Tartean, Fernando Aire Xalbador bertsolariari buruz egin zuen lana. Xalbadorren heriotzatik eta urte bat berantago egin zuen filma, eta hori aipatu nahi izan du Martinezek. «Badira parteak lortuagoak direnak beste batzuk baino, ikusten da zinez zinema artisaua dela; Super 8 batekin joan zen Urepelera, eta, gainera, euskara oso guti jakinik... Iruditzen zait balore handikoa». Xalbadorren hurbilekoek eginiko lekukotasunez josia da dokumentala. «Beti inpresionatu ninduten Xalbadorren emaztearen eszenek. Ez dut baitezpada kontzienteki egiten, baina beti interesatu zaizkit emazteen rolak zineman. Gehienetan, horrelako istorioak kontatu ditut nik ere, kasik film guztietan. Eta hor; oso interesgarria iruditzen zait ikustea nola hitz egiten duen Leonie Airek. Iruditzen zait badela istorio bat hor. Zeren, bada erraten duena, eta bada erraten ez duena. Gero, gainera, jakin dut Leoniek berak ere bertsoak egiten zituela». Dokumentaleko beste zati bat ere aipatu du, zeinean Jose Migel Iztueta Lazkao Txiki mintzo baita Xalbadorren heriotzaz. «Beti hunki nau». Kamera aitzinean mintzatzeko zailtasunak kontuan harturik, xehetasunak kontatzeko manera nabarmendu du Martinezek. «Berez, eszena horrek ez zuen deus, askoz landuagoa izan zitekeen, baina ahozko kontaketaren eredu oso ona da». «Film hori oso ezezaguna da, baina baditu izugarrizko une interesgarriak, eta, azken batean, euskal zinema hori ere bada. Agian, ez da zinegile handi horietako bat izango, baina bai aztarna handia utzi duen pertsona».

Maiana Bidegain. 2007

Zuberotar jatorriko familia baten historia kontatzen du Maiana Bidegainek eginiko Secretos de lucha filmak; Uruguain bizi eta Tupamaros taldean gerrillari ibili baitziren Bidegain familiako haurride anitz. Maiana Bidegainek bere aita galdekatu du diktadura denboran bizi izandakoari buruz. Bere aita torturatu zuten, eta gaia ekarri du pantailara. Hala, Martinezen iritziz, bi gai «garrantzitsu» uztartzen ditu dokumentalak; torturarena, eta, horri loturik, dokumentalaren etikarena. «Ikuspegi humano batetik hurbiltzen zaio gai politiko bati, eta nik ere egin molde hori baliatu izan dut». Bere aita torturatu duenarekin elkarrizketa baten egiten saiatzen da Bidegain, baina pertsona horrek ez du dokumentalean agertu nahi; beraz, ezkutuan grabatzen du, aitari entzunarazten, eta dokumentalean agertzen. «Niri, horrek, garai hartan, asko pentsarazi zidan. Dokumentalistaren etikaz hitz egin nahi nuen horrekin. Non dago muga? Segur aski, torturatzaile batek ez dizu kontatuko zerbait bere borondatez, baina, agian, inportantea da jakitea. Eta etikoa da norbait engainatzea?». Claude Lanzmannek eginiko Shoah ere aipatu du Martinezek, hor ere torturatzaile baten erranak kamera ezkutuarekin hartu eta erakutsi baitzituen egileak. «Ongi da edo ez da ongi? Nik ez dut erantzunik. Nik esaten dut 'kamera ez itzali inoiz, eta gero baimena eskatu'. Gai interesgarriak dira, egilea jartzen dutenak hartu beharreko erabakien aurrean». Torturatzaile bat eta torturatu bat bisean bis ezartzea «interesgarria» zaio. «Agian, egunen batean lortuko dugu Euskal Herrian horrelako jende batek hitz egitea. Munduko hiltzailerik handienari ere, interesgarria da elkarrizketa bat egitea, ez ?»

Mireia Gabilondo. 2012

Barrura begiratzeko leihoak dokumentaleko film laburretatik bat da Gotzone. Bost zinegileren artean egin zuten lana, eta Martinezek koordinatu zuen euskal presoen gaiari eskainitako dokumental koral hura, eta arrazoi ezberdinengatik hautatu du horren aipatzea. «Oso gaizki pasarazi zidan film bat izan da, gertatu zen guztiarengatik, eta ez da egin ditudan filmen artean gehien maite dudana, ez urrundik ere. Alderdi Popularra zegoen [Espainiako] gobernuan, eta Bildu legeztatu berri zuten. Baina egin genituen, diru laguntzengatik eta, izan zen mehatxua Bildu berriz legez kanpo utziko zutela. Kristoren jazarpena izan zen. Nik nahi nuen iritsi presoen gaiarekin konbentzitua ez zen jendearengana. Segur aski, goizegi zen; ez genuen lortu». Minetik mintzatuz bada ere, Gabilondok eginiko lana azpimarratu du Martinezek. Garai hartan preso zen Gotzone Lopez de Luzuriaga euskal preso politikoari buruzko filma da hori. Lopez de Luzuriagaren anaiak Martinezi kontatu zion beren amak bazituela 300 oreneko grabaketak, gordeak; ama-alaben arteko telefonozko elkarrizketak. «Zergatik grabatzen zituen elkarrizketak ama horrek? Alaba berarekin ukaiteko, hurbil. Imajinatzen nuen ama hori elkarrizketak entzuten, eta iruditu zitzaidan oso azkarra, kristoren gaia. Proposatu nion Mireiari berak egiteko filma, eta oso ongi asmatu zuen; zinegile handi bat ere bada».


Summary: Bertako kulturaren aldeko apustua Baluarteren eta NOSen hurrengo sasoian. 'Zu zaintzeko itzultzen gara' lelopean, Baluarte Fundazioak eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoak 70 ikuskizun baino gehiagoko eskaintza prestatu dute 2020-2021eko sasoirako.

Gaur aurkeztu dute Baluarte Fundazioaren eta NOS Nafarroako Orkestra Sinfonikoaren hurrengo sasoia, Iruñean. Baluarteren denboraldi nagusian musika klasikoko, lirikoko eta dantzako 11 ikuskizun egingo dituzte, eta NOSen abonamendu denboraldian, berriz, 24 kontzertu. Iaz prestatutako eskaintza kolpe batez etenda izan zenez, Rebeca Esnaola Nafarroako Gobernuko Kultura eta Kirol kontseilariak «ilusioz» aurkeztu du aurtengoa: «Hilabete hauetan argi geratu baita kultura ezinbestekoa dela gure gizartearentzat». Baluarteren zein orkestraren denboraldiak «kalitate artistiko handikoak» izango direla azpimarratu du, «nazioarteko artista eta konpainiekin, baina baita Nafarroako kultur sektorearentzako toki handiarekin ere».

Baluarte Fundazioaren denboraldia urriaren 3an hasiko da, eta datorren urteko maiatzaren 28ra arte iraungo du. Ekitaldi guztietan segurtasun eta higiene neurri ugari hartuko dituzte; edukiera %75ean izango da, eta, eraikinera sartzeko eta irteteko, ate bat baino gehiago egongo dira, eserlekuaren zenbakiaren arabera.

Lehen emanaldia Philippe Jaroussky kontratenorrarena izango da, Viva Vivaldi izenburupean. Aurrerago, sasoiko ikuskizunik garrantzitsuenetako bat zera izango da, 2021ean egingo duten lehena: Nafarroako Orkestra Sinfonikoak Ennio Morricone konpositoreari omenaldia egingo dio, Vanessa Garde nafarraren gidaritzapean. Liriko eta klasikoko lanen artean, Aste Santutik gertuko kontzertu tradizionala ere emango dute, La Pasion segun San Mateo, Ensemble Pygmalionen eskutik, edota Carl Orffen Carmina Burana, errepertorioko obrarik ezagunenetako bat, Iruñeko Orfeoiak eta bere eskolaniak Madrilgo Orkestra Sinfonikoarekin batera interpretatuko dutena, apirilean, beste batzuen artean.

Dantzari dagokionez, Genevako Antzoki Handiko Balletak Romeo et Juliette lana taularatuko du, martxoan, eta Espainiako Ballet Nazionalak, berriz, Invocación, maiatzean. Maria Antonia Rodriguez Baluarteko kudeatzailearen hitzetan, aurtengo eskaintza «oso maila handikoa» da.

Bestalde, Nafarroako Orkestra Sinfonikoaren eskaintza hamabi programa eta 24 kontzerturekin osatuta egongo da, eta horien artean proposamen «bereziak» izango dira; esaterako, lehen bi programetan Beethoveni egingo diote omenaldi, haren jaiotzaren 250. urteurrenean.

Ez dira faltako errepertorio klasikoko izen handiak, hala nola Mozart, Haydn, Brahms, Schumann eta Chopin, ez eta XX. mendeko errepertoriokoak ere, Gershwin, Bartok, Prokofiev, Bernstein, Sibelius eta Rachmaninoff, kasurako. Manuel Hernandez-Silva orkestrako zuzendariak gorabidean diren Dmytro Choni eta Alfonso Gomez pianisten parte hartzea nabarmendu du, baina baita maila gorenean dauden beste batzuena ere: Joaquin Riquelme biola jotzailea, Johannes Moser biolontxelo jotzailea eta Manuel Blanco tronpeta jotzailea. Zuzendarien zerrenda ere ez da maila txikikoa, azpimarratu duenez: Juanjo Mena, Joann Falletta, Jose Miguel Perez-Sierra, Perry So, Georg Mark eta Nuno Coelho arituko dira.

Bestalde, NOSek Nafarroako arte sorkuntzarekin duen konpromisoari eutsi nahi dio, eta, horregatik, abonamendu denboralditik kanpo, Koldo Pastor iruindarrak enkarguz sortu duen lanaren estreinaldia eskainiko du, Beethoven Irudiak, Kapritxo Sinfonikoa izenekoa. Era berean, lurralde deszentralizazioaren aldeko apustu berezia egin dute aurten, eta Nafarroako hainbat herritan kontzertuak emango dituzte: Atarrabian, Beran, Tafallan, Arronizen, Zangozan, Corellan, Lesakan eta Altsasun. «Lurraldearekin lotura izatea garrantzitsua da oso», azpimarratu du Esnaolak.

Gazteentzako eskaintza

Baluarte Txiki programa ere antolatuko dute, bosgarrenez, eta artista eta konpainia nafarren aldeko apustua egiten jarraituko dute. Ikus-entzule gazteenentzako zikloak sei funtzio egingo ditu abendutik apirilera bitartean: bi dantza proposamen, opera ikuskizun bat, orkestrarentzako eta narratzailearentzako ipuin musikatu bat, ikuskizun erritmiko bat eta kontzertu eszeniko bat narratzailearekin eta hari boskotearekin.

Aurten, berrikuntza gisa, batetik, abonamendu bat jarriko dute salgai, Baluarte Fundazioko 11 ikuskizun nagusietarako eta orkestrak Baluarten egingo dituen hamabi kontzertutarako sarrerak bilduko dituena; eta, bestetik, nahierako abonamendu bat, zeinarekin gutxienez lau proposamen aukeratu ahal izango diren.


Bere sekretua du

Summary: Bere sekretua du. Erremontisten herria da Doneztebe: hamaika erremontista eman ditu azken 30 urteotan. Koteto Ezkurra, modalitateko jokalaririk onenetariko bat, bertakoa da. Doneztebarrak ziur dira laxoa dela goi mailako hainbeste erremontista ateratzearen arrazoietako bat.

Doneztebeko (Nafarroa) sei erremontista ari dira profesionaletan lehiatzen gaur egun. Azken urteotan, gainera, punta-puntako makina bat erremontista atera dira Malerreka eskualdeko hiriburutik. Ez da kasualitatea 2.000 biztanle baino gutxiago dituen herri batetik hainbeste erremontista izatea goi mailan; ondo zaindutako sekretu bat dute: laxoa. Erremontearen munduko ikur distiratsuenetako bat bertakoa da: Koteto Ezkurra (Doneztebe, Nafarroa, 1973). 11 aldiz izan da buruz buruko txapeldun; binakakoan, aldiz, hiru bider jantzi du txapela. Inork ez du lortu Ezkurraren garaikurren zerrendara gerturatzea, eta, askoren ustez, bera da historiako jokalaririk onena. Erremontea 2018an utzi bazuen ere, bihotzean darama oraindik: «Erremontea dena izan da nire bizitzan, barruan eraman dut. Nire bihotzean egongo da beti». Modalitatean ez ezik, Donezteben ere erreferente bat da Ezkurra. Xanti Uterga erremontista profesionala da (Doneztebe, Nafarroa, 1984), eta Doneztebeko alkatea. Haren ustez, Ezkurra bera izan da herriaren eta kirolaren arteko lotura sendotzeko gakoetako bat: «Doneztebek lotura handia du erremontearekin. Koteto izan da azken urte hauetan modalitatearen ikurra, eta historiako onenetakoa, onena ez esatearren. Herriko jendeak asko maite du». Erremonteak ez du beti hainbesteko presentzia izan Donezteben. Ezkurraren ustez, herrian gertatutakoa kasu «bitxia» izan da: «Kasu arraro bat izan da Doneztebe. Atera zen lehen erremontista Etxeberria I.a izan zen; ordura arte ez zen erremontistarik izan herrian. Geroago ni atera nintzen [1990eko hamarkadan], eta hortik aurrera afizioa eta harrobi bat sortu ziren. Orain oso sartuta dago erremontea herrian».

Ezkurraren eta Iñaki Lizasoren agerpenaz geroztik, Doneztebeko erremontisten emaria ez da geratu. Ondo gogoratzen du Utergak erremonteak herrian izan zuen gorakada hori: «2000n erremonte eskola sortu zuten Donezteben; ordura arte, beste kirol batzuetan aritzen ginen. Garaia hartan erremonte eskola zerbait berria zenez eta erreferentetzat genituen Koteto eta Iñaki [Lizaso] maila gorenean zeudenez, herriko gazte pila bat hasi ginen erremontean». Kirol eskaintza aparta dute Donezteben, Erreka kirol elkarteari esker. Joseba Legarra da kirol elkarteko presidentea (Doneztebe, Nafarroa, 1986), eta Donezteben kirolerako «afizio handia» dagoela nabarmendu du: «Bakoitzak bere gustuak ditu, baina kirol zaletasun handia dago herrian; halere, hori ez da gaur egungo gauza. Lehen ere hala zen, baina jendeak ez zuen federatzeko ohiturarik. Orain, aldiz, dena formalagoa da». Erreka kirol elkarteak bere ibilbidea eskubaloiarekin hasi bazuen ere, pixkanaka-pixkanaka beste kirol batzuk eskaini zituen; horietako bat erremontea izan zen. «Orain dela 30 urte, erremontista batzuk atera ziren herrian: Iñaki Lizaso, Koteto Ezkurra... gero horietako batzuk gazteei erakusten hasi ziren, eta orain dela urte gutxi Erreka kirol elkartean erremontea federatuta sartu dugu», dio Legarrak. Doneztebeko erremonte eskolan hamabi eta hamalau gazte inguru daude gaur egun. Julen San Miguel erremontista ohia da (Doneztebe, Nafarroa, 1987) eskolako arduraduna. Eskolak fruituak ematen jarraitzen du, uztailean erremonte eskolako hiru gaztek debutatu baitzuten profesionaletan. San Miguel gustura dago, herriko erremontista profesionalen zerrendak handitzen jarraitzen duelako: «Hortxe zabiltza haiekin astean bi aldiz entrenatzen, gauzak zuzentzen. Nire herriko eta eskolako gazteak debutatzen ikusteak sekulako ilusioa egin zidan».

San Miguel bera izan du irakasle debutatu berri duen Aimar Jabalerak (Doneztebe, Nafarroa, 2001). Erremonte eskolako monitoreen maila nabarmendu du: «Han izandako esperientzia ikaragarri ona izan da. Erremonte eskolako monitore guztiak profesionalak edo profesional izandakoak dira: Julen San Miguel; eta Endika [Urrutia] eta Lander [Erkizia] batzuetan... ». Pandemiak herri osoaren babesa jasotzea galarazi arren, debutaren eguna berezia izan zen Jabalerarentzat: «Koronabirusa dela-eta, ez zen jende asko joan pilotalekura: familiakoak eta kuadrillako lagunak joan ziren. Gainera, nire kuadrillako Aimar Saldiasekin batera egin nuen debuta. Egun aparta izan zen». Kirolaz gain, kultura Erremontea modu berezian bizi dute Donezteben, eta bertako erremontistak «maitatuak» sentitzen dira. Herriaren babesaz eta inplikazioaz gain, Doneztebeko Udalarena ere badu erremonteak. Uterga alkateak asko estimatzen du modalitatea, eta herriaren eta erremontearen loturak aurrera jarrai dezan egiten du lan: «Guk, udalean, kirol modura ikusten dugu erremontea; baina, kulturalki ere, gure herriak duen ondare bat da». Harro dago doneztebarra eta erremontista izateaz: «Erremontista handien herria da, eta, erremontista eta doneztebar moduan, harro sentiarazten zaitu bertakoa izateak. Ohore bat da herriaren izena zabaltzea». Herriko pilotalekuak Koteto Ezkurraren izena darama, eta, Amezketako Altuna Anaiak pilotalekuarekin batera, erremontista baten izena duen pilotaleku bakarra da Doneztebekoa. Ezkurrak profesional mailan 25 urte bete zituenean, hura omentzeko Uterga buru zen udal taldeak proposatutako egitasmo bat izan zen: «Kotetoren kirol ibilbidea baloratzeko eta harekin detaile txiki bat izateko aprobetxatu genuen. Udal taldean proposatu nuen, eta osoko bilkuran sekretuan pasatu genuen, ahalik eta jende gutxien jabetu zedin». Ezkurrak ez zuen halakorik espero, baina herriko frontoiak bere izena eramatea «ohorea» da harentzat: «Zure herriko pilotalekuak zure izena izatea oso polita da. Oso detaile polita izan zuten nirekin». Frontoiak bere izena izateak gazteak erremontera hurbiltzen laguntzen duelakoan dago: «Kirol guztietan behar da ispilu bat. Ispilu horretan zure gertuko norbait edo zure ezagun bat ikusteak lagundu egiten du». Belaunaldi berriak erakartzeko gakoetako bat gazteei erreferente berriak ematea dela uste du Utergak: «Garai hartan Koteto eta Iñaki gure ispilu izan ziren moduan, gu saiatu beharko gara ahalik eta zuzenen eta hobekien jokatzen, gure atzetik datozenek guri erreparatzeko, eta gure pausuak jarraitu nahi izateko». Laxoa, altxor preziatua Etorkizunean erremonteak Donezteben bizirik jarraituko duela argi dauka Ezkurrak, eta horren arrazoia laxoa da: «Hemen bihotzean eraman dugu beti laxoa. Horrek erremontearekin lotura du, eta erremontean aritzen diren ia denak laxoan ibilitakoak dira. Erremontearen sua piztuta dago, eta laxoak lagunduko du su hori mantentzen». Laxoa gaur egun praktikatzen den pilota modalitaterik zaharrena da. Herri gutxi batzuetan segitzen du bizirik; horietako bat Doneztebe da. Erremontea bera laxotik eratorriko modalitate bat da. San Miguelen ustez, txikitan laxoan ibiltzeak erremontearen ikasketa prozesua errazten du: «Laxoan aritzeak erremontean jokatzen laguntzen du. Posturak eta antzekoak dira. Doneztebeko ia erremontista denak pasatu gara laxotik lehenbizi». Beste hainbat doneztebar gazte bezala, Jabalerak berak ere laxoan egin zituen lehen urratsak: «Txikia nintzenean, laxoan ibiltzen nintzen. Nire lagun batzuk erremontean aritzen ziren, eta probatzera joateko esan zidaten. Ordutik (12 urte nituenetik) nabil erremontean». Laxoa Donezteberen eta erremontearen «indarguneetako bat» dela ziur dago Uterga: «Gure kirolak dira, oso barneratuak ditugu. Kirolak dira, baina kulturalki ere indar handia dute herrian. Ahal bezain hobekien zaindu behar ditugu». Laxoa elkarteak umeentzako irekitzea pentsatzen duen eskola herriarentzat onuragarria dela uste du: «Aberasgarria dela uste dut, esate baterako, umeek asteartean laxoan jokatzea, eta ostegunean, berriz, erremontean». Modalitatea ez dago momenturik onenean, garai batean zuen indarra galdu baitu. Halere, guztiak bat datoz gauza batean: erremonteak etorkizun oparoa izango du Donezteben. Bihotzean daramaten kirol bat da, eta harreman estua dute modalitatearekin. Belaunaldi berriei erremonterako duten pasioa helarazten dakite; barruan gordeta daramaten pasio horrek bereizten ditu besteengandik. Erremonteak bizirik jarraitzeko zer egin behar duten ondo baino hobeto dakite, eta, garrantzitsuagoa dena, nola egin. Bihar: Herri bat, kirol bat (III): Orio eta arrauna.


Wolfsburg lehen finalista

Summary: Wolfsburg lehen finalista. Rolfok egin du gola 57. minutuan, nahiz eta Bartzelona hobea izan den eta aukera gehien izan dituen.

Wolfsburg eta Bartzelona izan dira sasoi honetan Europako talderik goleatzaileenak. 140 eta 117 gol sartuak zituzten hurrenez hurren. Gol asko espero zitezkeen beraz, bi taldeek Anoetan jokatutako Txapeldunen Ligako finalerdian. Baina futbolean askotan gertatu ohi bezala, usteak erdi ustel. 1-0 amaitu da partida Wolfsburgen alde. 57. minutuan lortu du Rolfok garaipenaren gola. Bartzelonaren aurrelariak bigun aritu dira erdiraketa bat urruntzeko garaian, eta pare bat alderatzeren ostean iritsi da gola. Hala, Wolfsburg hirugarrenez Europako txapeldun izateko lehiatuko da igandean.

Ez da partida ikusgarria izan. Baina bai entretenigarria. Aurrera begira eraikitako taldeak dira biak, eta erakutsi dute. Nahiz eta batez ere partidaren azken txanpan Wolfsburg zuhurrago aritu erasora jotzeko orduan. Hobeto ekin dio partidari Bartzelonak, eta lehen 20 minutuetan nagusi izan da, aukera argirik eduki ez arren. Oshoala izan da arrisku gehien sortu zuen jokalaria. Marionak aurrean egindako lanari esker, nigeriarrak duen abiadura eta joko zuzena baliatu du alemaniarren atera gerturatzeko. 7. minutuan gutxigatik joan zaio kanpora errematea. Ondoren, korner batean baloiak Wolfsburgen atzelari baten eskuan jo du, baina epaileak ez du penaltia adierazi, nahiz eta oso argia zirudien.

Alemaniarrak ez zeuden eroso. Baina Bartzelonaren baloiaren irteeraren presioan asmatzen hasi dira, eta pixkanaka zelai erditik aurrerako jokalariak agertzen hasi dira Harder, Rolfo eta Popp. Kontraerasoa oso ondo egiten duen taldea da Wolfsburg. Pase gutxi behar ditu aurkariaren atera ailegatzeko, eta halako jokaldi batean Rolfok gertu izan du gola (24. min.). Baina baloia nahi baino gehiago gurutzatu du. Bartzelonak Hanssenek pare bat jokaldirekin erantzun du lehen zatiaren azken txanpan. Horietako batean ezkerretik ondo sartu da areara, eta ozta-ozta joan zaio baloia kanpora.

Aldagelatik bueltan Bartzelonak izan du jokoaren ekimena, eta artean neurketako abagunerik argiena eduki dy. Jennifer Hermosok pase sakon ona eman , eta Hanssenek aukerako baloia izan du jaurtitzeko. Baina erratu, eta Marionari pasatzea erabaki du. Hor galdu zen aukera. Garesti ordaindu zuen Bartzelonak, ia erreskadan ailegatu baita Rolforen gola.

Baloi jabetza eman diote alemaniarrek Bartzelonari, kontraerasoa aprobetxatu nahirik. Nekea antzeman arren, kataluniarrek ekinean segitu dute, eta Mariona buruz eta Aitana area ertzetik egindako jaurtiketa batean partida berdintzear egon dira. Baina ez dute asmatu.


Summary: Bortxaketa bat salatu du emakume batek Durangon. 48 urteko gizon bat atxilotu dute, sexu askatasunaren aurkako delitua leporatuta.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez, emakume batek bortxatu egin dutela salatu zuen ostiralean Durangon (Bizkaia). Etxe batean izan zen bortxaketa, eta irratiak Ertzaintzako iturriak aipatuz gaineratu du 48 urteko gizon bat atxilotu zutela. Sexu askatasunaren aurkako delitua leporatu diote, epailearen aurrean deklaratu ostean, baina hark ez du gizona espetxeratzeko agindu.

Durangoko Autodefentsa Feminista Asanbladak protesta egitera deitu du ostegunerako, 20:00etarako, Landakon.

Beste sexu eraso bat Bilbon

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 45 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Bilbon, emakume bati ukituak egitea leporatuta. Erasoa 20:00 aldera gertatu zen Abandoko tren eta metro geltokien arteko lotunean.

Ertzaintzaren patruila batek gizona aurkitu eta atxilotu zuen, eta epailearen esku jarri dute gaur goizean. Erasotzaileak sexu askatasunaren aurkako delituengatik aurrekariak zituen.


Summary: Liztorrek ziztatutako gizon baten gorpua aurkitu dute Zaratamon. Gizonak 89 zituen, eta baratzean aurkitu zuten hilda, astelehenean. Aurpegian, besoetan eta agerian zituen gorputzeko beste zati batzuetan zituen ziztadak.

Astelehen arratsaldean, Zaratamoko (Bizkaia) baratze batean, 89 urteko gizon baten gorpua aurkitu zuten, hainbat liztor ziztadarekin. Gorpua aurkitu zutenean, hainbat liztor zeuden inguruan, eta Ertzaintzak suhiltzaileen laguntza behar izan zuen liztorrak eramateko. Gorpuak aurpegian, besoetan eta agerian zituen beste soin atal batzuetan zituen ziztadak. Autopsia egitera eraman dute, eta orduan jakingo da zerk eragin duen heriotza.

Suhiltzaileek jakinarazi dutenez, hemengo liztorrek eginak dira ziztadak. Suhiltzaileek eraman egin zuten handik liztorren habia, eta intsektizidarekin suntsitu.


Summary: Kenoshan tiroketa bat izan da, eta bi pertsona hil dituzte. Sheriffaren arabera, gasolindegi bat babesten ari zen talde armatu batek Poliziaren indarkeriaren kontra protesta egiten ari zirenei egin die tiro.

Kenoshan (Wisconsin, AEBak) protestak izan dira hirugarren gauez, eta tentsioak gora egin du. Protesta horietan, gauerdian, tiroketa bat izan da, eta gutxienez bi pertsona hil dituzte; beste bat zaurituta dago, larri. Ez dago garbi zenbateraino duen zerikusia tiroketak polizia indarkeriaren aurkako protestekin, baina, David Beth sheriffak elkarrizketa batean aurreratu duenez, lehen zantzuen arabera, gasolindegi bat babesten ari zen talde armatu batek protestariei egin die tiro. Hiru pertsona tirokatu dituzte. Sheriffak gaineratu du gertatutakoa ikertzen ari direla eta gasolindegian zegoen talde armatu hori ari direla ikertzen. Horretarako, gasolindegiaren bideo irudiak ikusten ari dira. Horietako batean, gizon batzuk oihuka ageri dira, eta armak hartzen dituztela ikusten da. Ondoren, alde egiten dute. «Horrelako gauzengatik ez dut delegatzen nire armak dituztenengan», adierazi du.

Bart ere protesta handiak izan dira Kenoshan Jacob Blaken kontrako erasoa salatzeko. Igande arratsaldean Poliziak zazpi alditan egin zion tiro bizkarrean, hura bere autoan sartzera zihoanean. 20:00etan etxeratzeko agindua emana zegoen, baina milaka lagun atera dira kalera. Protestarik larrienak auzitegiaren inguruan izan dira. Poliziak barrera bat jarri zuen auzitegia babesteko, eta manifestariek ur botilak, harriak eta zuziak bota dituzte. Poliziak negar gasa eta gomazko balak bota ditu. Protestak, orduan, beste kale batzuetara zabaldu dira, eta zenbait manifestari tiroketa izan den gasolindegiaren ingurura heldu da. Eztabaida bat izan da horien eta armatuta gasolindegia zaintzen ari zirenen artean, eta, pixkanaka, tentsioak gora egin du, tiroketa gertatu den arte.

Jacob Blaken familiak jakinarazi duenez, litekeena da istiluetan egin dizkioten zauriek paraplegia eragitea senideari, bizkarrezurrean zauritu zutelako; «mirari bat» izango da berriro oinez ibili ahal izatea. Giltzurrenean eta gibelean ere zauri larriak ditu. Blaken amak lasaitasunerako deia egin du. George Floyden kasuan gertatu zen bezala, Blakerenean ere grabatuta geratu zen Poliziaren erasoa.

Louisvillen ere (Kentucky) protestak izan dira bart, Breonna Taylorren hilketagatik. Taylor larrialdietako medikua zen, beltza, eta martxoan hil zuten hiru poliziak, etxean zela. Kaleko arroparekin jantzita sartu zitzaizkion poliziak etxean, lehen zantzuen arabera, mutil laguna beste norbait zuelakoan. Horrek, lapurrak zirelakoan, tiro eginez erantzun zuen, eta, tiroketan, poliziek Taylor hil zuten. Erasoa martxoan gertatu bazen ere, Floyden hilketaren osteko protesta giroan, Louisvillen ere piztu dira. Bart gauean 64 pertsona atxilotu dituzte.


Summary: Sexu eraso bat izan zen uztailean Baionako presondegian. Gizon batek zeldakidea bortxatu zuen uztailaren 26an, eta lau hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio Baionako Auzitegiak, gibelapenarekin.

Baionako Auzitegian epaitu zuten erasotzailea, atzo. Erasoa uztailaren 26an gertatu zen. Baionako kartzelan, erasotzaileak zeldakideari eraso egin zion, uzkitik egurrezko makila bat sartuz. Epaileak «sexu eraso» gisa kalifikatu du gertatutakoa, eta lau hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio gizonari, gibelapenarekin. Hala, beste delitu bat eginez gero, kondenari beste lau hilabete gehituko zaizkio. Bestalde, 1.000 euroko kalte-ordaina pagatu beharko dio biktimari.

Erasoa pairatu duen gizonaren abokatuaren arabera, jazarpen franko jasan ditu biktimak kartzelan. Hala, zeldaz aldatu egin dute.


Summary: Zelaa aztertzen ari da COVID-19arengatik itxialdia egin behar duten haurren gurasoei gaixo agiria ematea. Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak esan du bihar elkartuko direla autonomia erkidegoetako ordezkariekin, besteak beste, maskaren erabileraz eta tenperatura hartu beharraz zerbait erabakitzeko.

Maskarak, gel hidroalkoholikoak, PCRak, distantzia... Funtsean, COVID-19ak baldintzatuko du 2020-2021eko ikasturtea. Argibide gehiago emateko, SER irratian hitz egin du Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak.

Zer gertatuko da gurasoekin haurrek COVID-19 dela-eta itxialdia egin behar badute? Hori da guraso askok buruan duten galderetako bat. Dirudienez, zenbait aukera aztertzen ari dira, haurra zaindu ahal izateko: gurasoei gaixo agiria ematea, baimen ordaindu bat ematea...

Eskolak aurrez aurre ematearen alde egin du Zelaak, eta, lehentasunak jartzekotan, 14 urte arteko haurrek aurrez aurreko eskoletara joatearen alde egin du. «Presentzialtasuna da kontzeptu orokorra, beste batzuk baztertu gabe».

Bihar, bilera

Zelaak azaldu duenez, bihar elkartuko dira autonomia erkidegoetako ordezkariekin. Itzulerarako neurriez arituko direla esan du. Haren hitzetan, autonomia erkidegoek ekainetik dute neurri horien berri, baina «errealitatera egokitu» beharra dute.

Egokitzapen horietako bat da 6 urtetik aurrera maskararen erabilera «orokorragoa» izatea. Horrez gainera, nabarmendu du bihar erabakiko dutela ikastetxeetan umeei tenperatura hartu beharko zaien ala ez.

Osasun Ministerioaren esku utzi du, berriz, ikastetxeetako langileei PCRak egin behar ote zaizkien erabakitzea, baita «kontu larri bategatik» ikastetxeak itxi beharra ere.


Summary: Pintaketa faxistak egin dituzte Kanbon eta Ezpeletan. Goizean zabaldu dira argazkiak sare sozialetan: tindu faxistekin agertu dira Kanboko eta Ezpeletako zenbait pareta. Mikel Barriosen aldeko tindu bat ere zikindu dute.

Ez da lehen aldia Ezpeletan tindu faxistak agertzen direna. Duela hilabete zenbait, Travail, Famille, Patrie (Lana, Familia, Patria) Frantziako eskuin mutturraren lelo historikoa tindatu zuten Ezpeletako etxola batean. Goiz honetan, fite hedatu dira argazkiak: berriz agertu dira tindu faxistak Lapurdiko bi herritan: Kanbon eta Ezpeletan, esaterako. Gurutze zeltikoen marrazkien ondoan, «Frantzia frantziarrentzat», eta «Frantzia lehenik, zuria beti» esaldiak tindatu dituzte, frantsesez.

Kanbon, Mikel Barrios euskal presoaren askatzearen aldeko tindu bat ere zikindu dute.

Uztailaren 14an —Frantziako Nazioaren Egunean—, Mondarraingo tontorreko ikurrina kendu zuen talde batek.


Summary: Frantziako suspertze planak 2.000 milioi euro izango ditu kulturarako. Irailaren 3an aurkeztuko du Frantziako Gobernuak ekonomia suspertzeko 100.000 milioi euroko plana. Jean Castex lehen ministroak azaldu duenez, 40.000 milioi «Europatik etorriko dira», eta 2.000 milioi euro kultura sektorea sostengatzeko izango dira.

Frantziako lehen ministro Jean Castexek bere gobernuak ekonomia suspertzeko duen planaren zantzu batzuek eman ditu gaur France Inter irratian egindako elkarrizketan. Hasieran, gobernuak atzo eman behar zuen 100.000 milioi euroko plan horren berri, baina igandean atzeratu egin zuten aurkezpena. Castexen arabera, gobernuak nahiago izan du aurrena «frantziarrak lasaitu, osasun egoeraren kudeaketari dagokionez». Esan du ekonomiari bultzada emateko plana, azkenean, irailaren 3an aurkeztuko dutela.

Azaldu du, halaber, 100.000 milioi euroko diru injekzioa ekarriko duten neurri ekonomikoak izango direla, baina ez dela zergarik igoko horiek ordaintzeko. «Europatik etorriko dira 40.000 milioi euro», gaineratu du, Batasunean mutualizatutako zorretik. «Europak lan egiten duenean ere esan egin behar da». Castexen aburuz, «ez da finantza kontua soilik, Europaren berritzea ere bada».

Kultura sektorerako izango dira diru horietatik 2.000 milioi euro. Lehen ministroren arabera, «sektore horrek asko sufritu du krisiaren erruz». Castexek deia egin die herritarrei atzera zinemara eta antzokietara joateko, «ez duzue ezer arriskatzen». Gaineratu du gaurtik derrigorrezkoa dela maskara jartzea antzokietan eta zinema aretoetan.


Summary: Gaualdiak %48,3 jaitsi dira EAEko turismo sektorean. Uztailean 949 turismo ostatu egon dira irekita, ekainean baino %30 gehiago. Nabarmen hazi badira ere, sarrera, gaualdi eta egonaldiak ez dira iazko kopuruen erdira ere iritsi.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel, landa ostatu eta apartamentu turistikoek 201.839 sarrera izan dituzte uztailean; Eustaten arabera. Iaz baino %44 gutxiago izan dira. Gaualdiak ere antzeko jaitsiera izan dute, %48,3. Baina ekainarekin alderatuz, nabarmen igo dira: 412.181 gaualdi izan dira, aurreko hilean baino 296.489 gehiago.

Turismo sektorearen jarduera handituz joan da alarma egoera amaitu zenetik hona: ekainean, artean ere 417 establezimendu zeuden itxita; uztailean, 204. Denera, 949 establezimendu egon dira irekita uztailean, iaz baino 98 gutxiago.

Bisitarien batez besteko egonaldia ere murriztu egin da aurten. Jaitsierarik handiena Gipuzkoak izan du: 2019ko 2,39 egunetik aurtengo 2,01era. Bizkaian eta Araban, aldiz, txikiagoa izan da egonaldien beherakada. Bizkaian, 2,08 egunetik 2,07ra jaitsi da; eta Araban, 2,13tik 2,07ra.

Apartamentu turistikoak

Establezimendu gutxiagok jardun duten arren, apartamentu turistikoen kopurua handiagoa da aurreko urtearekin alderatuta. Iaz, 81 ziren iaz, eta, aurtengo uztailean, 88 zenbatu dituzte. Sarrerek eta gaualdiek, berriz, behera egin dute: %27,4ra eta %30era, hurrenez hurren. Gaualdiak ere jaitsi egin dira —3,62tik 3,49ra—. Araban izan da beherakadarik handiena: 6,53tik 5,22ra arte.


Summary: Artiumeko langileek grebarako asmoa berretsi dute. Museoko langileek "enplegua ez suntsitzeko" eskatu dute gaur goizean, lantoki atarian egindako elkarretaratzean.

Gasteizko Artium museoko bisitarien arretarako langileak hurrengo hiletan kaleratzeak egongo diren beldur dira. Hala, mobilizazioetan dira uztailaz geroztik, eta datozen egunetan hiru lanuzte egingo dituztela iragarri dute: irailaren 4an, 9an eta 11n. Gainera, konponbiderik ezean, hilaren 15etik aurrera, greba mugagabea hasiko dutela berretsi dute goizean egindako protestan. ELA eta CNT sindikatuek babestu dute deialdia.

Azpikontratatuta daude zerbitzuko hamasei beharginak, baina hurrengo adjudikazio deialdian murrizketak datozela salatu dute. Hortik kaleratzeen beldurra. Museoak dioenez, ordea, ez dago murrizketarik aurreikusita arreta zerbitzua adjudikatzeko lehiaketa berrian. Zuzendaritzak ukatua du, halaber, aurrekontu txikiagoa izango dela arreta zerbitzurako. Bi aldeak harremanetan dira, eta, ELAren arabera, langileak Arabako Foru Aldundiarekin ere jarri dira kontaktuan.


Gutxienez 67 kasu Ipar Euskal Herrian

Summary: Gutxienez 67 kasu Ipar Euskal Herrian. Eskualdeko Osasun Agentziak lau agerraldi zenbatu ditu. PCR proben gune zenbaitetako emaitzak ezagutarazi dituzte.

Ipar Euskal Herrian COVID-19 gaitza dutenen kopurua emendatu da, Eskualdeko Osasun Agentziak jakinarazi duenez. Horrez gainera, PCR proben guneetan egin duten detekzio kanpainako zenbakiak eman ditu Sud Ouest egunkariak. Donibane Lohizunen (Lapurdi), 882 proba egin dituzte, eta horietako 30ek positibo eman dute, hau da %3,4k. Urruñan (Lapurdi) sei kasu atzeman dituzte han eginiko 120 probetatik; hots, %5. Bidarten (Lapurdi), hamaika positibo atzeman dituzte, eta, guztira, 201 proba egin dituzte; hots, %5,4 positibo. Oraindik ez dituzte ezagutarazi beste herri eta hiri batzuetan egindako detekzio kanpainei buruzko datuak.

Bestalde, Eskualdeko Osasun Agentziak Ipar Euskal herriko agerraldien berri eman zuen atzo arratsean. Donibane Lohizunen hiru agerraldi izan dira, bi «lan espaziotan»: hiru langile kutsatu dira batean, eta lau bestean. Kanpin batean ere hiru kasu atzeman dituzte. Baigorrin (Nafarroa Beherea), «gertakari pribatu» baten ondorioz, hamar kasu detektatu dituzte.


Summary: Gaitza zuten 25 pertsona hil ziren iragan astean Hego Euskal Herrian. Hiru egoiliar hil dira Bizkaian. 889 positibo zenbatu dituzte Euskal Herrian.

Hego Euskal Herrian 822 kasu izan direla jakinarazi dute Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko Osasun Sailek; udako kopururik handiena. Bigarren aldia da udan zehar 800 kasuren langa gainditzen dela; abuztuaren 21ean baino kasu bat gehiago atzeman dute. Bezperako datuekin alderatuta, aldea nabarmena da: 251 kasu gehiago atzeman dituzte. PCR proben kopurua ere, halere, handiagoa izan da: 9.980 test egin dituzte azken orduetan, atzo 7.240. Ipar Euskal Herrian, PCR proba guneetan doako testak egiten aritu dira egunotan, eta, jakinarazi dutenez, 47 kasu atzeman dituzte Donibane Lohizunen, Bidarten eta Urruñan (Lapurdi). Aldi berean, Eskualdeko Osasun Agentziak beste 20 kasu detektatu ditu Lapurdin eta Nafarroa Beherean. Beraz, 889 positibo zenbatu dituzte azken orduetan Euskal Herrian.

Positiboez gain, beste datu bat ere jakinarazi dute agintariek: abuztuaren 17tik 23ra bitarteko astean COVID-19a zuten 25 pertsona zendu ziren Hego Euskal Herrian; horietatik hogei gaitzaren ondorio zuzenengatik. Hau da, abuztuaren 10etik 16ra hil zirenak halako bi: hamabi izan ziren orduan COVID-19a zuten hildakoak, lau eragin zuzenagatik. Gainera, positibo emandako beste bost pertsonan ere hil dira. Udako agerraldiek gazteengan izan zuten eragina hasieran, eta, horrenbestez, intzidentzia txikia izan zuen ospitaleetan zein heriotza kopuruetan. Azken egunetan, baina, aldatuz joan da joera hori. Birusa adinekoengana heltzen hasi da; zahar etxetan atzeman diren kasuak adibide argia dira. Hego Euskal Herrian 140 egoiliar daude kutsaturik, eta zortzi zendu dira egunotan. Azken orduetan hiru egoiliar hil direla jakinarazi du Bizkaiko Foru Aldundiak.

Horrek, beraz, eragina izan du ospitaleratzeen hazkundean eta baita heriotza kopuruan ere. Azken orduetan 37 eri sartu dira Hego Euskal Herriko erietxeetan. Oraintxe bertan, beraz, 286 gaixo daude ospitaleraturik gaitzaren eraginez; horietatik 39 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude.

Herrialdeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien, 363, baina Gipuzkoako intzidentziak ugaritu egin dira: 215 positibo detektatu dituzte, bezperan baino 38 gehiago. Badirudi birusa tokia hartzen ari dela herrialde horretan, bereziki hiriburuan: 91 kasu atzeman dituzte Donostian. Izan ere, gaueko aisialdiari loturiko agerraldi bat dago hirian. Nafarroan, 122 kasu berri izan dira, eta Araban, 96. Erkidegotik kanpo beste 26 positibo detektatu ditu Jaurlaritzak. Gernika izandako oldarraldia da oraintxe beste arretaguneetako bat, baina badirudi agerraldia apalduz doala: hamahiru kasu atzeman dituzte azken orduetan. Asteazkenaz geroztik, 107 kasuren berri eman dute.

Ezkerraldean intzidentzia handia

Ezkerraldeko herrietan kasu ugari agertzen ari dira egunotan. Barakaldon, Santurtzin eta Sestaon (Bizkaia) intzidentziak handiak dira, baina azken orduetan koska bat egin dute gora, Sestaon bereziki. Herri horretan, 39 kasu atzeman dituzte azken orduetan, eta hau da intzidentzia tasa: 1.000 biztanleko 397. Barakaldon ere 25 kasu izan dira, eta Santurtzin, 16. Inguruko beste herri batzuetan ere igartzen da intzidentzia hazi egin dela: Gettxon, esaterako, 36 kasu atzeman dituzte.

Edukierak mugatuko dituzte Nafarroan

Pandemiaren bilakaera ikusita eta ikasturte berriari begira, Nafarroako Gobernuak neurri batzuk zorroztuko dituela iragarri du. Ekainean onartu zuen gobernuak normaltasun berrirako foru dekretua, eta, orain, aldaketa batzuk egitea adostu du. Santos Indurain Osasun kontseilariak esan du abagune «konplexua» dela hau, eta ikasturte berrirako prestatzeko egokiera dela orain. Horregatik, zuhurtziaz jokatzeko eskatu du: «Egoerak hobera egitea eta intzidentzia jaistea lortu behar dugu ikasturte hasierarako».

Gobernuak onarturiko murrizketa berriek jende pilaketa eragoztea izango dute helburu. Arlo pribatuan debekurik ezartzeko eskumenik ez izan arren, kontseilariek herritarrei galdegin die ez egiteko hamar pertsona baino gehiagoko bilkurarik, izan eremu pribatuan edota publikoan. Gainera, derrigorrez betebeharreko murrizketak ere iragarri ditu: gurtza eremuetako edukiera %50era murriztuko da; ezkontzetan eta antzeko ekitaldietan 35 pertsona bildu ahal izango dira gehienez ere, eta 75 kanpoan bada; ekitaldi jendetsuetako edukiera 350 pertsonaka izango da barnealdean, eta 700 pertsonakoa kanpoaldean, eta zaharren zentroetako edukiera ere erdira murriztuko da.


Summary: Iruña-Veleiako piezei proba gehiago egiteko gose grebak 35 egun bete ditu. Arabako aztarnategiko aurkikuntzei proba gehiago egiteko eskatzen die agintariei Jose Mari Lejardi 'Gabixola' grebalariak, eta kasua zabaltzen laguntzeko bertso saioa antolatu du ostiralerako Gasteizko gaztetxean.

Diabetesa du, hipertentsioa, eta hilabete pasa darama gose greban, baina orain arteko egun horiek guztiak «betegarriak» baino ez direla izan azaldu du Jose Mari Lejardi ‘Gabixola’-k. Hurrengo asteetan eratzekoa den Eusko Jaurlaritza berriko kideekin biltzea du bere benetako helburua, eta greba egun kopuru esanguratsu bat izan nahi luke ordurako. «Ez digute kasurik egingo 40 edo 50 egun pasatu arte». Iruña-Veleiako aztarnategiko piezak benetakoak izan daitezkeela uste du, eta gobernuari bi eskari zehatz egiteko abiatu du gose greba: Europako laborategietan piezei arkeometria probak egin diezazkieten, batetik, eta, aztarnategian parterik ez duten arkeologoek indusketa kontrolatuak egin ditzaten, bestetik. «Egia nahi dugu, eta uste dugu gaur egun zientziak badituela moduak egia hori azkar bilatzeko».

Lejandiak 35 egun daramatza greban, Gasteizko Aiztogile kaleko 73. zenbakian, eta bertan ematen ditu kasuari buruzko azalpenak. Bertso saioa ere antolatu du kasuaren berri ematen laguntzeko. Ostiralean izango da zita Gasteizko gaztetxean, 20:30ean, eta Amets Arzallus, Oihane Perea, Iratxe Ibarra eta Iñaki Viñaspre bertsolariak arituko dira kantuan. Lejardi bera izango da gai jartzailea. Azaldu duenez, Iruña-Veleiari buruzko gaiek hartuko dute saioaren parte bat, baina bestelakoak ere izango dira.

Erruduntasun epaia

Eliseo Gil arkeologoak gidatutako taldeak 2006an aurkeztu zituen euskararen, kristautasunaren eta antzinateari buruzko jakintza iraultzekoak ziren piezak, baina faltsuak izan zitezkeen susmoa zabaltzen hasi zen berehala, eta Gilen enpresari aztarnategiaren ustiaketa kentzea erabaki zuen Arabako Aldundiak 2008an, gaia aztertzeko batzorde zientifiko bat antolatu ostean. Salaketa ere jarri zuen aldundiak Gilen eta beste bi kolaboratzaileren aurka, eta, azkenean, aurten heldu da Gasteizko Zigor Epaitegiaren epaia, aferak instrukzio fasean 11 urte eman ondoren. Epaileak bi urte eta hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio Gasteizko auzitegiak Gili, iruzur egin, dokumentuak faltsutu eta ondarea hondatzeagatik. Ez du frogatutzat eman faltsutzeak hark egin zituenik, baina piezak faltsuak ziren jakinaren gainean aritu izana egotzi dio epaitegiak aztarnategiko zuzendari izandakoari. Helegitea aurkeztu du Gilen defentsak orain, absoluzioa eskatuz, eta epaiaren ostean heldu da gose greba ere.

Gilen babesik gabe

Bost pertsonak hasi zuten greba uztailaren 23an, eta haien babesarekin jarraitzen du Lejandiak oraindik ere. EAJ, EH Bildu eta Ahal dugu alderdiekin eta hainbat sindikaturekin bilkura sorta egin ostean hasi zuten protesta ekintza, eta, egun, Lejardi da ordutik greban jarraitzen duen bakarra – astean egun bateko eta hiru eguneko baraualdiak egiten dituzte beste bi grebalarik–. Ordea, kritikak ere egin dizkiete gose greba egiteagatik.

Greba hasi baino egun bete lehenago, grebarik ez egiteko eskaria egin zuten jendaurrean Eliseo Gil eta Idoia Filloy Iruña-Veleiako aztarnategiko kudeatzaile izandakoek, eta oharra kaleratu zuten SOS Iruña-Veleia eta Martin Ttipia elkarteek ere grebari ez ziotela babesik ematen azaltzeko. Bi elkarte horiek bat egiten dute piezei proba gehiago egiteko eskariarekin, baina orain greba egitea «kaltegarria» izan daitekeela uste dute, auzia oraindik ere epaitegian dagoelako, eta Gilen defentsak epaiari helegitea aurkeztu diolako.

Lejardik azaldu duenez, ordea, kritiko azaldu diren elkarte horietako hainbat kideren bisitak izan dituzte egunotan. «Esaten digute ados ez egon arren gurekin daudela». Gilek ere dio mezu atseginak bidali dizkiotela, egiten dutena eskertuz, eta nahikoa egin dutela esanez, mezu horietan grebalariei gose greba bertan behera uzteko ere eskatzen dien arren.

Akordioa lortu arte

Hau ez da Lejardiren lehen gose greba luzea. Urteak eman ditu garraiolari lanetan, eta, bere kasa, 47 eguneko gose greba egin zuen 2014an garraio sektoreak bizi zuen egoera salatzeko. Oraingoan ere, indarra duen bitartean eustea da Lejardiren asmoa, legebiltzar berrian «zientziaren aldeko akordioa» lortu arte. «Eskatzen duguna aspaldi konponduta egon behar zen. Badaude tresnak hau konpontzeko».


Summary: Hil egin da Azpeitiko istripuan larri zaurituriko gaztea ere. Istripu larria gertatu zen atzo auto baten eta moto baten artean, Azpeitian. 22 urteko moto gidaria zendu zen atzo, eta larri zauritu zen 20 urteko auto gidaria. 'Urola Kostako Hitza'-k jakinarazi du hil egin dela hura ere.

Urola Kotsako Hitza-k jakinarazi duenez, hil egin da atzo Azpeitian (Gipuzkoa) gertaturiko auto eta moto istripuan larri zaurituriko gaztea ere. 20 urte zituen.

Istripu larria gertatu zen atzo Azpeitian: auto batek eta moto batek talka egin zuten, eta 22 urteko moto gidaria hil egin zen. Gi-2634 errepidean gertatu zen ezbeharra, Elgoibarrerako noranzkoan. 20 urteko auto gidaria larri eraman zuten erietxera, eta gaur jakinarazi dute zendu dela.

Ertzaintzak zabalik du ikerketa, eta jakinarazi du lekuko bila dabilela zer gertatu zen argitzeko. Daturen bat eman dezaketen herritarrek 943-53 91 25 telefono zenbakira deitzeko eskatu dute.


Summary: Hezkuntzako sindikatuek neurriak hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Ikastetxeetara «modu seguruan itzultzea bermatzeko» eskatu dute ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk.

Ikasturte hasiera «segurua» bermatzeko neurriak hartzeko eskatzeko, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek ohar bateratu bat plazaratu dute. Maiatzean hasi ziren elkarlanean, eta, orain, klaseetarako aurrez aurreko itzulera langile eta haurrentzat «segurua» izan dadin, «mobilizazio dinamika» bat hasiko dute. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren kudeaketa «onartezina eta arduragabea» dela salatu dute, eta gehitu dute ikasturte hasierarekin lotuta «ziurgabetasuna» sortzen ari direla.

Maiatzean, lau sindikatuek martxan jarri zuten eskoletara itzultzeko modu «seguru eta adostu» baten aldeko «dinamika», eta hiru eskaera egin zizkioten Hezkuntza Sailari. Funtsean, ikasturte hasiera eragileen eta sindikatuekin negoziatzeko eta ikasgeletako ratioak jaisteko eskatu zuten. Horretarako, beharrezkotzat jotzen dute zentroak baliabide «ekonomiko, pedagogiko, formakuntzazko eta pertsonalez» hornitzea. Salatu dute ez dutela Hezkuntza Sailaren erantzunik jaso.

Ohar horretan, irizpide pedagogikoen garrantzia ere aipatu dute, eta adierazi dute beharrezkoa dela «ikasleen irakaskuntza prozesuak zein harremanek lehentasuna izatea» . Lau sindikatuek nabarmendu dutenez, eskaera horiek bete ezean, «hezkuntza guztirako mobilizazio dinamika bateratu bat» adostuko dute.

Bestalde, Steilas sindikatuak elkarretaratze bat egingo du bihar Gasteizen, Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean, Publikoan, itzulera segurua eta aurrez aurrekoa lelopean.


Summary: Gurtzan, ospakizunetan eta ikuskizunetan edukiera apalduko dute Nafarroan. Ospakizunetan, gehienez 75 lagun elkartu ahal izango dira leku irekietan, eta 35, berriz, leku itxietan. Gaueko aisiari dagokionez, itxita jarraituko dute diskotekek eta dantzalekuek.

Nafarroako Gobernuak neurri murriztaileak hartu ditu zenbait eremutako edukierari dagokionez, COVID-19aren hedapena gelditu nahian. Besteak beste, gurtzarako guneak %75eraino bete zitezkeen orain arte, baina betetze maila %50era jaitsiko dute. Gainera, ospakizunetan —ezkontza zibiletan nahiz erlijiosoetan, eta bestelako ospakizunetan—, gehienez 75 lagun elkartu ahal izango dira leku irekietan, eta 35, berriz, leku itxietan. Edonola ere, mahai bakoitzean ezingo dira hamar pertsona baino gehiago elkartu, eta derrigorrezkoa izango dute maskara erabiltzea eta euren artean metro eta erdiko tartea gordetzea.

Nafarroako Gobernuak gaur onartu du araudi berri hori, eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzean sartuko da indarrean.

Gaueko aisiari dagokionez, itxita jarraituko dute diskotekek eta dantzalekuek, eta ostalaritzako gainerako guneetan, berriz, orain arteko edukierari eutsiko diote; %75 leku itxietan eta %100 terrazetan.

Ikuskizunen arloan ere badira berritasunak; zinema aretoetan, antzokietan, zirkuetan eta horrelakoetan %75 izango da gehieneko edukiera; leku itxi batean ikusleak 350 baino gehiago badira, eta irekietan 700dik gora, antolatzaileek txosten bat eskatu beharko diote Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari, hark erabaki dezan ea ekitaldiak beharrezko neurriak betetzen dituen. Orain arte, muga hori 500 zen leku itxietan, eta 1.000 irekietan.

Erretiratuen zentroetan ere edukiera murriztuko dute; %75etik %50era. Gainera, edukiera kontrolatu ezin duten edo prebentzio neurriak bete ezin dituzten zentroak ez zabaltzea gomendatuko du gobernuak, aisialdirako ekitaldiak egiteko bada.

Garraio publikoa

Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du birusaren hedapena moteltzea dela neurrion helburua, gaur egun batez beste ehun kasu eta 108 agerraldi daudelako: «Kopuru horietara iristean, oso zaila da jaistea, positibo bakoitzak hainbat pertsona kutsatzen dituelako; tamalez, erraza da esponentzialki gehitzea».


Summary: Erabakitzeko eskubidea babestuko dute Gure Esku-k eta ANCk Frantziako Tourrean. Irailaren 5eko ilunabarrean Freedom hitza argien bidez irudikatuko dute.

Euskal herritarrek eta katalanek mosaiko bat egingo dute irailaren 5ean Soudet gainean (Ereta, Biarno), herritarrek beren etorkizuna libre erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeko. Ilundu orduko irudikatuko dute argien bidez Freedom hitza —askatasuna—, eta biharamunean Frantziako Tourraren 9. etapa handik igaroko dela baliatuko dute «nazioarteko komunitateari» mezu bat bidaltzeko: «Katalunian zein Euskal Herrian auzia bat eta bera da; herritarrek beren etorkizuna libre erabaki nahi dute, eta behin eta berriz eragotzi egiten zaie».

Freedom ekinaldia Gure Esku-k, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta Llum i Llibertatek antolatu dute elkarlanean. Egitasmoak oinarrian du Llum i Llibertateko kideek 2019an Montserraten egin zuten ekintza, baita ondoren Gure Eskuk Euskal Herriko hamaika tokitan egindako Argi Dugu Bidea egitasmoa ere. Freedom-ek euskal herritarren eta katalanen arteko elkarlanean «mugarri» izan nahi du; «aurrerantzean elkarrekin egin nahi dituzten urratsen aurrekari».

Ekinaldian parte hartzeko, aurrez izena eman beharko da Gure Esku-ren web orrialdean. Horrez gain, irailaren 5ean nork bere maskara eraman beharko du, baita linterna edo frontala ere.

Hitzaldia Bilbon

Horrez gain, ANCko presidente Elisenda Paluzie Bilbon izango da datorren ostegunean, hilak 3. Hitzaldi bat emango du 18:30ean, Bizkaia Aretoan, Independentismo katalana Espainiako Estatuaren errepresioaren aurka izenburupean. Aurrez aurreko solasaldia izango da, baina lekua mugatuta egongo da. Gainera, egun horietan Paluzie alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragile ugariekin batzartuko da.


Summary: Lehen txertoak urte amaierarako egon litezke prest, Illaren arabera. Espainiako Osasun ministroak azaldu du negoziatzen ari direla Oxfordeko Unibertsitateko ikertzaileak garatzen ari diren txertoa eskuratzeko modua.

COVID-19aren aurkako txertoaren lehen dosiak urtea amaitu baino lehen hel litezke Hego Euskal Herrira, «dena ondo badoa», Salvador Illa Espainiako Osasun ministroak adierazi duenez. Txerto hori Erresuma Batuko Oxfordeko Unibertsitateko ikertzaileek garatutakoa da, eta AstraZeneca botika etxeak saldutakoa.

«Gauzak ongi egin behar ditugu, epeengatik: Europako adituek ikusi behar dute txerto horren egiaztatze faseek emaitza ona ematen dutela», azaldu du Illak La Sexta telebista katean eginiko elkarrizketa batean. Egun, txertoa garatzeko 2. eta 3. faseen artean daude ikerlariak, eta, horiek gaindituz gero, Illak uste du abendu amaierarako eskura leudekeela lehen dosiak.

Edonola ere, gaineratu du beste lau txerto eskuratzeko akordioak «oso aurreratuak» dituztela, eta beste birekin edo hirurekin ere negoziatzen ari direla: «Datozen egunetan eman ahal izango dugu Europan itxiz doazen akordioen berri».

Illak argitu du Europako ezein herrialdek ez duela txertatze planik martxan jarriko nahikoa berme ez badute botika agentzien aldetik, eta horiek «ebaluazio independente» bat egin behar dutela.

Errusiak erregistratu zuen SARS-CoV-2aren aurkako lehen txertoa, duela bi aste. Vladimir Putin presidenteak ziurtatu zuenez, Errusiak aurkeztutako txertoa «eraginkorra» da, beharrezko proba guztiak gainditu ditu, eta birusaren aurkako «immunitate iraunkorra» lortzeko bidea zabalduko du.

Horrekin zuhur azaldu zen, ordea, Osasunaren Mundu Erakundea; arretaz hartu zuen albistea. Esan zuen Errusiako txertoak ere erakundeak ezartzen dituen azterketak pasatu beharko dituela, gainerakoen antzera. «Aurrerapausoak azkartzeak ez du zalantzan ipini behar segurtasuna», esan zuen Tarik Jasarevic OMEko bozeramaileak.


Ubera etengabean segitzen du

Summary: Ubera etengabean segitzen du. Orio zerbaitegatik ezaguna bada, arraun munduan duen historia eta ospeagatik da. Oriotarrek txikitatik jaso izan dute arraunarekiko zaletasuna eta sentimendua, askori zirrara edota sufrikarioa sortzeraino. Arraunak inguratu du herria, eta haren bueltan eratu dira familiak.

Jaiotzatik dute emana arrauna Orion (Gipuzkoa). 6.000 biztanleko herri txiki bat izanik ere, belaunaldiz belaunaldi transmititu eta errotu da kirol hori, eta hala gertatzen da oraindik ere.Horia kolore berezia bezain handia da oriotarrentzat, eta horiak ordezkatzen du arraunarekiko duten grina, arima, sentimendua eta harrotasuna. 55 urte dira Orio Arraunketa Elkartea eratu zenetik, baina mende bat baino gehiago lehen bandera irabazi zuenetik. 1901ean astindu zuen lehenbizikoa, eta, ordutik, garaipen handiz josi du bere historia, oriotarrei zirrara sorrarazteraino. Oriok loria eman dio arraunari, baita arraunak Oriori ere. «Txiki-txikitatik jaso dugu arraun- zaletasuna; sen berezia daukagu». Antonio Camposen adierazpena da (Orio, Gipuzkoa, 1942). Hura izan zen Orio Arraunketa Elkarteko lehen presidentea. 1965eko maiatzean sortu zuten kluba, Tradizioa galdu gabe, olinpismorantz lelopean. Hain zuzen, Camposek eta enparauek apustu serioa egin zuten. Ordura arte, Oriok garaipen sorta ederra zuen tosta finkoan, «baina arraunketa finkoa alde batera utzi, eta munduan egiten zen arraun modalitatea bultzatu genuen: aulki mugikorra». Haren esanetan, elkarteak hartutako erabakiak herrian ez zuen harrabotsik sortu, alderantziz baizik: «Herria erabat identifikatuta zegoen Orioko klubarekin, eta elkarteak hazten jarraitu zuen».

1968an eta 1969an, Nazioarteko Estropadak jokatu ziren lehen aldiz Orion, eta arraunzaleek parada izan zuten Oxford eta Cambridgen gisako talde entzutetsuak Oria ibaian lehian ikusteko. Orioren izena, apurka-apurka, Europan hedatuz zihoan, eta arraun munduan egiten ziren aurrerakuntzak txertatuz joan ziren, hala arlo teknikoan, nola entrenamendu saioetan. «Ordura arte, entrenamenduek estropada batek bezainbeste irauten zuten», dio Camposek. Handik aurrera, goitik beherako iraultza egin zuten. Tosta finkoan lortzen ziren garaipenek, ordea, gehiago mugitzen zioten barrua herritarrari. 1970ean uretaratu zuten berriz ere trainerua, eta Camposek gogoan dauka zer gertatu zen Kontxako Banderako lehen jardunaldian: «Estropada hasi aurretik, beroketa saioa egin, eta bost minutuko serie bat egin zuten, ikuslearen harrigarri». Oriok, Juan Lizarralde Altxerri patroi zela, 45 segundo atera zizkion Lasarteri, bigarren sailkatuari. Duela 50 urteko estropada hura mugarria izan zen, Camposek dioenez: «Oriotarrei irabazteko, haiek egindakoa egin behar da».

Irabazi ala galdu Herrian bandera bat berezia eta maitatua bada, Kontxako Bandera da hori. Donostiako palmaresean, goi-goian dago Orio: 33 bandera irabazi ditu 32 gizonezkoek eta bat emakumezkoek. Arraunlariek eta zaleek garrantzi handiagoa ematen diote oraindik Kontxako Banderari ligako tituluari baino. «Herri honetan, Kontxako Bandera bizi egiten da. Eguna gertu ahala, herritarrek gero eta galdera gehiago egiten dizkizute, eta arraunlari guztiok beti esaten dugu: 'Ea noiz irabazten dugun'». Unai Etxeberria (Orio, Gipuzkoa, 1988) arrauna odolean daraman beste herriko seme bat da, 2008tik San Nikolas ontzian urte gehien daramatzan harrobiko arraunlaria. Etxeberriak 2010ean izan zuen aukera bandera preziatu hori irabazteko, baina bigarren geratu ziren, esku hutsik. Muturreko sentimendua sortzen du horrek herrian. «Bigarren postuarekin inor ez da gogoratzen; irabazlearekin bakarrik gogoratzen dira. Lehen, dena zen irabazi edo galdu; orain, herritarrek ulertzen dute lan handia egin behar dela bandera irabazteko, taldeen arteko lehia handia baita». Etxeberriak 2017an jaso zuen saria, Kontxako lehen bandera irabazita. «Nire ibilbideko une gogoangarrienetako bat da», atera zaio barrutik. Arraunlari oriotar batek izan dezakeen jomugarik handiena etxeko ontzi nagusian arraun egitea da: «Txikitatik daukazun ilusioa da lehen taldean jokatzea. Edozer egiteko prest zaude hor goian egon ahal izateko». Etxeberriak 2008an egin zuen jauzi lehen taldera. «Ordutik, denetik bizi izan dut: momentu onak zein txarrak». 2011ko denboraldia gurutze-bidea izan zen Oriorentzat. Gogora ekarri du zer gertatu zen. «Maila nagusitik jaitsi ginen, eta oriotarrok kolpe handia hartu genuen». Mundua gainera etorri zitzaion, baina txapeldun izaera duen talde batek gaitasuna du berriz ere jaikitzeko, eta Oriok zer esanik ez. 'Alironak' egiten du berezi Oriok arraunean duen historiaz gain, bada beste zerbait herriari bizia eta kolorea emateaz gain, berezi egiten duena: alirona, arraunlariei egiten zaien harrera. Ainhoa Gozategik dioenez (Orio, Gipuzkoa, 1970),«Herritarrok udaletxeko plazatik balkoira begira egoten gara, arraunlariek bandera nola astintzen duten ikusten. Herriko txarangak plaza alaitzen duela, haurrei begiratzen diet tarteka, eta, seguruenik, pentsatuko dute: 'Egunen batean hor goian egongo banintz...'. Orion, arraunlariak idoloak dira». Musikak baino gehiago, arraunak inguratzen du Gozategiren familia. Haren aita urteetan ibili da klubean bati zein besteari laguntzen, isilean; senarra, Ibon Urbieta, arraunlari olinpikoa izandakoa da; eta hiru seme-alabak arraunlariak ditu. «Arraunaren arabera egiten ditugu planak; asko baldintzatzen digu bizitza, baina, gustuko lekuan, aldaparik ez», aitortu du. «Hori bai, majo sufritzen dugu»|.

Familian arrauna hain errotua egonik, Gozategi ere estropuan kateaturik geratu zen. Garai hartan, ordea, aulki mugikorrean aritzea beste aukerarik ez zuten emakumeek. 90eko hamarkadatik aurrera hasi ziren lehen urratsak egiten: bateletik trainerilletaraino. Traineruan aritzea, baina, «oso urrun» ikusten zuten. «Burutik ere ez zitzaigun pasatu traineruan ibiliko ginenik», harik eta, 2010ean, emakume multzo bat elkartu, eta trainerua uretaratu zuten arte. «Ametsa egia bihurtu genuen». Behetik gorako bilakaera Egitasmoa indarrez jarri zen martxan, jakinda azpitik ilusioz bazetozela arraunlari gehiago, besteak beste, Itziar Olasagasti (Orio, Gipuzkoa, 1989), egun, eskarmentu handiena duen etxeko arraunlaria. «Aurretik, Tolosan eta Getarian ibilitakoa nintzen, baina herriko taldean trainerua atera beharra zegoen. Ilusioz ekin genion abenturari». Oinarri sendo bat ezartzea zen lehen helburuetako bat, eta, pixkanaka-pixkanaka, harrobiko sokatik tiraka, lehiatzeko talde bat osatu zuten. Joan den astean bete ziren hamar urte lehen bandera irabazi zutenetik. 2013tik aurrera, Euskotren ligan eta Kontxako Banderan lehiatu da Orio. «Agian, espero baino denbora gehiago behar izan dugu onenekin egoteko. Izan ere, guk hobetzen genuen heinean, aurkariak ere hobeagoak ziren», dio Olasagastik. Urteetako lanaren fruitua iritsi zaie, ordea. Iaz, Kontxako Banderako eta ligako txapeldunak izan ziren, eta herrian ere haien oihartzuna zabaltzen ari da. «Eskertzen da herritarrek gu agurtzea. Horrek esan nahi du badagoela erantzun bat Orioren partetik». Olasagasti bat dator emakumeek ikusgaitasun gehiago dutela arraunean beste kiroletan baino. «Zortedunak gara telebistan ateratzen garelako. Aurreiritzi guztien gainetik, goitik emakumeen aldeko apustua egin da».


Summary: 27 herrialdetako 36 film lehiatuko dira NIFFen. Irailaren 3tik 5era egingo dute Nafarroako Nazioarteko Zinema Jaialdia, bigarrenez, Iruñean.

NIFF Nafarroako Nazioarteko Zinema Jaialdiak gaur ezagutarazi du zer lan lehiatuko diren jaialdian. Sail Ofizialean 36 pelikula izango dira, hamar ataletan banatuta: Migrazioak, Feminismoak, LGTBI+, Planeta, Desgaitasunak, Buru osasuna, Miszelanea, Animazioa, Biran eta Nafarroatik. Azken horretan, lau zuzendari nafarrek euren lanak proiektatuko dituzte: David Ilundainek Uno para todos izeneko filma eramango du, Lucia Guerrok La piel fina, Raul de la Fuentek Woman eta David Seronek El abrazo del Pirineo. Osotara, zinema sozialeko 1.000 minutu proiektatuko dituzte, dohainik.

Meliton estudioak antolatzen du jaialdia, Nafarroako Gobernuaren eta Iruñeko Udalaren laguntzarekin. «Aurtengoa jaialdiaren hazkundearen ikur izango da, proiektua lurraldean errotzen ari dela erakutsiko duena», adierazi du Joaquin Calderon Meliton estudioko bultzatzaile eta jaialdiko zuzendariak, gaur, aurkezpenean, Iruñean. Egungo krisi testuinguruan, jaialdiak «Nafarroako ikus-entzunezkoen sektorea dinamizatuko duen motorra» izan nahi duela azpimarratu du; «herrialdea talentuaren eta sormenaren sustatzaile bihurtuko duen erakusleihoa».

Nafarroako Gobernuak herrialdean ikus-entzunezko sorkuntza bultzatzeko zenbait neurri hartu ditu azken urteetan —pizgarri fiskalak, esaterako—, eta NIFF jaialdia ere helburu horren barruan kokatzen da; hori ziurtatu du Izaskun Goñi, Enpresa Politika, Nazioarteko Proiekzio eta Laneko zuzendari nagusiak: «Nafarroarentzat aukera bikaina da gure erkidegoak ikus-entzunezko sektoreari egiten dion ekarpena eta bere talentua ikustarazteko; herrialdea nazioarteko ikus-entzunezko sektorearen mapan kokatzeko».

Lanak gaiaren arabera aukeratu dituzte, eta ez iraupenaren edota generoaren arabera; hori da jaialdiaren berezitasuna, Calderonen hitzetan: «Zerbait kontatzen duten pelikulak dira, bihotzera iristen direnak».

Proiekzioak hiriko bost tokitan izango dira: Andre Maria Erreginaren katedralean, Kondestablearen jauregian, Nafarroako Antzerki Eskolan, Baluarte auditoriumean eta Katakrak liburu dendan. Hautatutako filmetako zuzendariek 10.000 euro eskuratu ahal izango dituzte sarietan. Jaialdia ixteko ekitaldian jakinaraziko dituzte irabazleak: irailaren 5ean, 20:30ean, katedralean. Pelikulez gain, azpi-sailetako bakoitzeko gai nagusiak lantzeko mahai inguruak ere antolatu dituzte.

Proiekzio guztiak Internet bidez

Hautatutako filmak ez ezik, Meliton estudioak Oliver Laxe zuzendariarekin antolatu dituen tailerrean sortutako lanak ere erakutsiko dituzte, bai eta berrogeialdian egindako filmen saio bat ere, besteak beste. Erakusketa bat ere antolatu dute: Flavita Banana artista espainiarraren ilustrazioak eta binetak Baluarten izango dira ikusgai irailaren 4tik 30era.

Edukierak murriztuak izango dira eta higiene neurriak ere hartuko dituzte. Ez da sarrerak aldez aurretik eskuratzeko aukerarik egongo; tokiak bete arte onartuko dituzte ikus-entzuleak. Baina berrikuntza gisa, emanaldi guztiak Internet bidez jarraitu ahal izango dira, zuzenean.


Summary: NBA, etenda Wisconsingo hilketa arrazisten aurkako protestan. Jacob Blake afro-amerikarrari tiro egin zion polizia identifikatu dute. Presidenteorde izateko hautagaitza onartzeko ekitaldian, «legea eta ordena» ezarriko dituztela agindu du Mike Pencek.

Igande arratsaldean, polizia batek zazpi alditan egin zion tiro bizkarrean Jacob Blake gizon afro-amerikarrari, eta larri zauritu zuen. Erasoa salatzeko atera dira ordutik Kenoshako kaleetara. Astelehenean, etxeratze agindua ezarri zuen Kenoshako Polizia Departamentuak; iluntzeko zortzietatik aurrera ezin dira kalera atera. Dena den, protestak areagotu egin dira, kalean nahiz beste esparru batzuetan. Astearte goizaldean, gazte batek tiroz hil zituen protestan ari ziren bi lagun.

Besteak beste, oihartzuna izan du Milwaukee Bucks saskibaloi taldeak bart gauean Orlando Magics-en aurka jokatu behar zuen partida boikotatu izana. Jokalariek beroketa lanak egin zituzten, baina, partida hasi baino minutu batzuk lehenago, aldageletara joan eta ez ziren kantxara irten. Taldeak berak argitaratu zuen oharra, jokalarien izenean: nabarmendu dute, Blakeren eta protestetan hildako bi pertsonen aurkako tiroketak direla-eta, euren arreta ezin dela saskibaloian egon, eta justizia eskatu dute Blakerentzat, bai eta justizia sistema erreformatzeko ere. Jokalariak eurak atera ziren azalpenak ematera: «Nekatuta gaude hilketez eta injustiziaz», adierazi zuen George Hill jokalariak.

Partida hori bertan behera geratu ostean, atzo egitekoak ziren kanporaketako beste bi partida ere bertan behera utzi zituen NBA Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi ligak: Oklahoma City Thunder eta Houston Rockets taldeen artekoa, eta Los Angeles Lakers eta Portland Trade Blazers taldeen artekoa.

Pence, «legea eta ordena»

Kaleko protestek, ordea, ez dute etenik izan Kenoshan, eta gai horretaz hitz egin du bart gauean Mike Pence AEBetako presidenteordeak. Bart egin du kargu horretan jarraitzeko hautagaitza onartzeko ekitaldia, eta esan du indarkeria gelditu beharra dagoela: «Argia izango naiz: indarkeria geratu beharra dago, Mineapolisen, Portlanden eta Kenoshan. Legea eta ordena izango dugu AEBetako kaleetan».

Bestalde, Josh Kaul Wisconsingo fiskalak identifikatu egin du Blakeri tiro egin zion polizia: Rusten Sheskey da, eta zazpi urte daramatza polizia lanean. Kaulek berretsi du zazpi aldiz egin ziola tiro, eta jakinarazi Sheskey eta harekin zeuden gainerako poliziak kargugabetu dituztela. Horrez gainera, Kenoshako Poliziak herenegun eginiko agerraldian jakinarazi zuen 17 urteko susmagarri bat atxilotu zuela, Poliziaren indarkeriaren aurkako manifestazioetan tiroka ekin ziona delakoan —bi lagun hil zituen—. Hilketa delitua egotzi diote.