Summary: Biktimen Oroimenezko Zentroak Meliton Manzanas biktima moduan gogoratu du berriro ere. Foro Sozialak «birbiktimizazio» hori saihesteko eskatu zion zentroari, baina Florencio Dominguez zuzendariak entzungor egin du. Eusko Jaurlaritzak Meliton Manzanasen torturen berri eman du aurten, estatuaren biktimak aitortzeko prozesuari buruzko urteko txostenean.

Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak inspektore soil gisa gogoratu du Meliton Manzanas, berriro ere, ETAk hura hil zuenetik 54 urte bete berri diren honetan. Iaz polemika sortu zen, eta aurten ere gauza bera gertatu da. Sare sozialetan atzo zabaldutako mezu batean, ez zuten aipatu Manzanasek frankismo garaiko indarkerian izan zuen erantzukizuna eta dozenaka euskal atxiloturi egin zizkien torturak.

Joan den urtean gertatutakoa ikusita, Foro Sozialak «birbiktimizazio» hori saihesteko eskatu zion zentroari, baina Florencio Dominguez zuzendariak entzungor egin zuen. Foroak oroitzapen partzial hori saihesteko galdegin zien Dominguezi eta Memorial Zentroaren Fundazioko beste buru batzuei. Manzanas Polizia inspektore soil gisa oroitzen du zentroak, eta Clement Perret, berriz, «Frantziako industrialari bat» baino ez zela izan aipatzen da. Biak gerra zikinean inplikatuta egon ziren.

Gobernuak Manzanasen torturen berri eman du aurten estatuaren indarkeriaren biktimak aitortzeko prozesuari buruzko urteko txostenean. Aurreko ikasturtean Balorazio Batzordeak onartutako 46 kasu biltzen ditu txostenak, eta Manzanasi eta haren taldeari dagozkien bi kasu daude. Horiek 1961. eta 1968. urteetakoak dira, eta azpimarratzen da «Manzanasek tortura saioak zuzentzen zituela eta horietan parte hartzen zuela».

Foro Sozial Iraunkorrak uste du Patronatuko kideek esku hartu behar dutela horrelako egoerak saihesteko.

Manzanasen kasua

1968ko abuztuaren 2an hil zuen ETAk Meliton Manzanas, etxera zihoala. Erakunde armatuak modu antolatuan eta hiltzeko helburuz prestaturiko lehen atentatua izan zen. Donostiako polizia etxea utzi eta gero, autobusez joan zen Manzanas Irunen (Gipuzkoa) zuen etxera, Villa Arana izeneko txaletera. Autobusetik jaitsi, eta etxeko atarian sartu bezain pronto, eskaileretan, ETAko kide bat zuen zain.

Ikusi gehiago: 1968ko abuztu sargori hura


Summary: Laboral Kutxak 65 milioi euro irabazi ditu 2022aren lehen erdialdean. Herritarrei eta batez ere enpresei mailegu gehiago eman dizkie, eta bildutako aurrezkia handitu du.

Interes tasa handiagoen garaia baldintza onetan hasiko du Laboral Kutxak. Mondragon taldeko kreditu kooperatibak 65 milioi euro irabazi ditu 2022. urtearen lehen sei hilabeteetan, iazko epe horretan baino %25 gehiago.

Mozkinen hobekuntzaren zati bat zergen ordainketari dagokio: iaz, 61.511 milioi euroko irabazi gordinetik 9.684 milioi euro pagatu zituen zergetan; aurten %13,3 handitu du irabazi gordina (69.672 milioi), baina iazkoaren erdia baino gutxiago ordaindu dio ogasunari (4.656 milioi).

Beste faktore bat izan da Laboral Kutxak ematen dituen zerbitzuen komisioek irabazi handiagoa ekarri diotela: 58,2 milioi iaz, eta 64,2 milioi aurten (+10,3). Eragiketen komisioak baino gehiago, inbertsio funtsetan eta beste aurrezki moduetan egindako kontratazioengatik (+%12) jasotako komisioek izan dute pisua atal horretan.

Horrela konpentsatu dute banku negozio hutsaren emaitza eskasagoa. Izan ere, emandako maileguen interesei kenduz gero bezeroei bere aurrezkiaren truke emandako interesak, 121,2 milioi irabazi ditu Laboral Kutxak, iaz baino %1 gutxiago.

Berez, mailegu kopurua handitzen ari da. Guztira, 15.614 milioi euroren kredituak emanda dauzka Laboral Kutxak, iaz baino %3,4 gehiago. Hipoteken saldoa gutxi hazi da (+%0,9), baina gehiago handitu da kontsumorako kredituena (+%4), «batez ere pandemiak eragindako murrizketak amaitu direlako eta, ondorioz, kontsumorako joera handitu delako». Mailegu horien erdiak baino gehiago (%55) Dispon programaren barruan eman dira, hau da, bezero finkoek berehala eta tramite handirik gabe lortzen dituzten maileguak.

Ikusiko da zer gertatuko den urtearen bigarren erdian arlo horretan, inflazio handiaren ondorioz oso litekeena baita kontsumoa apaltzea.

Enpresen aldetik, berriz, ez da oraingoz uzkurdurarik: iazko lehen erdian baino %42 diru gehiago mailegatu die Laboral Kutxak enpresei.

Bulegoetako gastuak, gora

Kooperatibaren gastuak, berriz, %9 handitu dira, «bezeroen zerbitzu hobea eskaintzearren ordutegiak eta baliabideak zabaltzeko erabakia hartu delako». Adinekoen protesten ondorioz hartu zuten erabaki hori Laboral Kutxak eta beste banku gehienek.

Kapital aldetik oso sendo jarraitzen du Laboral Kutxak: CET1 parametroen arabera, %21,14ko kaudimena du, «eta lehen postuan jarraitzen du bere erreferentziazko merkatuan». Maileguen berankortasuna, berriz, %2,58 da, haren lehiakide gehienek dutenaren azpitik.


Summary: Espainiako Justizia idazkariak uste du garrantzitsua dela herritarrek GALen berri izatea. Tontxu Rodriguezen iritziz, Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak ezarritako epeak moldatu egingo dira Kongresuan.

Espainiako Gobernuko Justizia Estatu idazkari Tontxu Rodriguezek adierazi du «garrantzitsua» dela herritarrek 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen eta gerra zikinaren inguruko informazioa jakitea: «Espainiako historian badaude gizarteak bere osotasunean ezagutzea ona litzatekeen orrialdeak; esaterako, otsailaren 23a edo GAL». Afera horrek, baina, ez du kezkatzen PSOEren Espainiako Kongresuko eledun Patxi Lopez, GALen ingurukoak «bere garaian epaitu eta zigortu» zirelako. Haren hitzetan, kezka eragin dezakeena da «1990eko eta 2000ko hamarkadetan ETAren komandoak atxilotzen lagundu zutenen izenak publiko egitea».

Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak informazioa desklasifikatzeko ezarritako epeen inguruko interpretazio ezberdinak egin dira egunotan, baita sozialisten artean ere. Aurreproiektuaren arabera, «goi mailako sekretu» gisa klasifikatutako informazioak 50 urtez mantenduko lirateke ezkutuan, eta epe hori beste hamabost urtez luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak. Europako Batasuneko «estandarretara» egokitzen den epe bat da, Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren esanetan. Lopezen hitzetan, gainera, ez da dena epeen aferara «murriztu» behar.

Rodriguezek, berriz, legearen tramitazioan jarri du arreta. Moncloak legea urte amaierarako edo hurrengoaren hasierarako onartzea du helburu, eta, horretarako, gehiengoa lortu beharko du Espainiako Kongresuan. Prozesu horretan, Rodriguezek uste du testua «hobetzeko» aukera izango dutela talde parlamentarioek. «Ez dut zalantzarik», esan du, Radio Euskadin egindako elkarrizketan: «50 urteko epea zuzenketen bidez laburtuko da».

Izan ere, PSOEk inbestidurako blokeko gehiengoa baliatu nahi badu, negoziazioen gako nagusietako bat informazio sekretuak desklasifikatzeko epeen ingurukoa izango da. Sozialisten ohiko bazkideen ustez, gehiegizkoa da, besteak beste, trantsizioaren, gerra zikinaren eta estatu kolpearen inguruko informazioa 65 urtez ezkutuan mantentzeko aukera plazaratzea. «[Espainiako Gobernuko presidente] Pedro Sanchezek baino, Felipe Gonzalezek pentsatutakoa dirudi», esan zuen atzo UP Unidas Podemoseko kide Jaume Asensek, presidente ohiaren eta haren agintaldian erabilitako gerra zikinari erreferentzia eginda. UPk hamabost eta hogei urte arteko epeak ezarri nahi ditu sekretuak desklasifikatzeko. EAJk, berriz, 25 urteko muga proposatu zuen Kongresuan aurkeztutako lege proposamenean.

Elkarrizketarako prest

Aferaren inguruan talde parlamentario guztiekin hitz egiteko prest dagoela adierazi zuen atzo Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek, eta «ahalik eta zuzenketa gehien» onartuko dituztela gehitu zuen Margarita Robles Defentsa ministroak; betiere, «arrazoizkoak» badira. Hark, gainera, azaldu zuen GALen inguruko informazioa desklasifikatzea espero duela, azken urteetan 1936ko gerraren eta frankismoaren inguruko informazio militarrarekin egin bezala.

Elkarrizketei ekiteko garaian, Monterok hiru indar jarri zituen gainerakoen gainetik: Unidas Podemos, EAJ eta ERC. «Eman diezaiogun denbora denborari. Orain, lehentasuna da lege aurreproiektua gobernu barruan adosteko gai izatea. Bazkideei dagokionez, ezagutzen ditugu EAJren eta ERCren ohiko jarrerak. Itundu beharko dugu».

Halere, sozialistek ez diote atea itxi PPrekin akordio bat ixteko aukerari. Roblesek esan zuen «estatu itun bat» lortu nahi duela. Lopezi, berriz, «oso ondo» iruditu zaio popularrak legearen inguruko akordio bat ixteko prest agertu izana: «Estatu egituren parte diren eta adostasun zabalak behar dituzten gaiak daude».

PPko koordinatzaile nagusi Elias Bendodok egin dio proposamena Moncloari. «Estatuaren aurka» dauden indar parlamentarioak baztertu eta «estatu afera hau» popularrekin adosteko eskatu dio. Haren hitzetan, 50 urteko epea egokia da zenbait gairentzat, baina beste batzuek epe luzeagoak behar dituzte.


Summary: Gizon bat hil da Basaurin kamioi batek harrapatuta. Anbulantzia bat joan da, baina hilda zegoen ordurako

Adineko gizon bat hil da Basaurin gaur goizean kamioi batek harrapatuta, Ertzaintzak jakinarazi duenez. Cervantes etorbidean izan da ezbeharra, herriaren erdigunean.

Anbulantzia bat bertaratu da, baina biktima hilda zegoen ordurako. Orain, Ertzaintza kasua argitzeko lanetan ari da, zer gertatu den jakiteko.


Summary: Preso dauden kazetari kurduen hitzak BERRIAn. Abdurrahman Gok kazetariari buruzkoa da Kazetari kurduak itzalpetik blogaren azken sarrera. «Erakunde terrorista baten propaganda egitea» leporatzen diote, eta urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote.

Turkiako Poliziak hogei kazetari atxilotu zituen ekainaren 8an Ameden —Diyarbakir turkieraz—, fiskalak aginduta. Kurduak dira kazetari horietatik gehienak, eta «terrorismoari» laguntzea leporatzen diete, zeini bere akusaziopean. Hainbat hedabide eta albiste agentziatako langileak dira kazetari horiek, eta Turkiako Gobernuak prentsa askatasuna isilarazi nahi duela salatzen ari dira. «Atxilotuak ez dituzte zuzenean akusatu: horrek erakusten du ikerketaren helburua ez dela juridikoa, baizik politikoa», azaldu du Resul Temurrek, atxilotuetako batzuen abokatuak.

Hogei kazetari horietatik aske utzi dituzte batzuk, akusaziopean, baina gehienek preso jarraitzen dute. Eta gehiago dira lehenagotik preso dauzkatenak. Oraintxe 76 bat kazetari daude preso Turkiako kartzeletan.

Ekainaren 8ko sarekadan preso hartutako kazetari horien hitzak jasotzeko eta haien auziak azaltzeko, blog bat sortu du BERRIAk, Kazetari kurduak itzalpetik izena duena, eta astero berrituko du, kazetariek eurek igorritako mezuekin.

Gaurkoa da azken sarrera, Abdurrahman Gok kazetariari buruzkoa. «Erakunde terrorista baten propaganda egitea» leporatzen diote, eta urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote.

Ikusi gehiago: 'Kazetari kurduak itzalpetik' bloga


Summary: Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska bati sexu erasoa egitea egotzita. Lekuko baten laguntzari esker atxilotu dute gizona

47 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen neska gazte bati sexu eraso bat egin izana egotzita. Udaltzainek jakinarazi dutenez, lekuko batek ustezko erasotzailea ikusi eta jarraitu egin ziolako atxilotu ahal izan dute gizona, eta beste pertsona batzuen laguntzarekin atxiki zuelako Polizia bertaratu arte.

Gasteizko Arana auzoan atxilotu dute, 00:30ak aldera.


Loriaren gotorlekua da

Summary: Loriaren gotorlekua da. Bidasoa taldea eta haren zaleak batzen diren gunea da 1987az geroztik; bi adar horien arteko lotura indartu egin da sasoien poderioz. Han batu dira, garai onetan eta txarretan: «Zerbait berezia du».

Ez besaulki garestirik, ez markagailu distiratsurik. Eraikin gisa, Artaleku nekez bereiz daiteke ohiko eskubaloi kantxetatik. Maila oneko talde batek erabili ohi duen pistatik, alegia: 2.000 lagun eskasek dute harmailetan esertzeko aukera. «Artaleku, hutsik, instalazio soil bat da: adreilua eta pintura. Jendeak egiten du berezi, Bidasoarekiko sentimenduak». Kolore batzuekiko grinak berotzen du porlanaren hotza. Irungo (Gipuzkoa) bihotzean egonik, sentipenak arte bilakatzen diren lekua da Artaleku: «Espiritua du toki honek». Ernesto Ezamak egin ditu adierazpen horiek, eta badaki zerbait gaiaz. Hura da Bidasoa Eskubaloi Klubaren etxea zaintzen duten kideetako bat; 1988az geroztik ari da lantegi horretan, eta era guztietako bizipenak bildu ditu han. Hain justu, Bidasoak sasoi bat lehenago egin zuen Urantzu frontoitik Artalekurako bidea, eta Ezamak esan du aldaketa hori «funtsezkoa» izan zela kluba biziberritzeko: «Jauzi ikaragarria izan zen. Lortu duten guztia hemen lortu dute».

Artaleku pabiloiko kirol gunea. Andoni Canellada, Foku

Eraikin bizia da Artaleku, koloretsua. Baditu aulki laranja batzuk, baina horiak eta urdinak dira gehienak. Haietxek dira klubaren koloreak, eta haiek bizitzen dituzte harmailak. Zaleen sentimendua orro bidez azaleratzen da Irunen, eta jarraitzaileen eta jokalarien arteko loturatik ailegatu dira irundarren lorpenik sonatuenak. Batik bat, bidasotarrek Artalekun dastatu dute loria: «Garaiak aldatzen ari ziren, eta Urantzu zaharkituta geratu zen. Ligako lehen garaikurra eta lekualdatzea garai berekoak dira. Kluba kirolaren exijentziara egokitzeko hautua izan zen, eta oso ondo egin zen». Juantxo Villarrealen (Errenteria, Gipuzkoa, 1947) esanak oso kontuan hartzekoak dira Bidasoaz aritzean. Ez alferrik, bera izan baitzen hori-urdinen garaikur guztiak bildu zituen entrenatzailea. Villarrealeak 22 urte egin zituen Artalekuko etxekoen aulkian —1975 eta 1997 artean—, eta ondo ezagutzen ditu jokalekuaren zirrikitu guztiak: «Kantxa egokia da jokatzeko, etxekoentzat bereziki. Izan ere, zaleak gain-gainean daude, harmaila bertikalak dituelako. Gainontzean ere egokia da, baina ez du bereizgarri nabarmenik». 40 metro luze da, 20 zabal, eta bi ate ditu. Gainontzeko guztiak bezalakoxea da, alegia.

Juantxo Villarreal, Bidasoako entrenatzaile izandakoa. Erik Gartzia, Gipuzkoako Hitza

Villarrealen eta Ezamaren arabera, jokalekua biltzen duenak ematen dio zentzua Bidasoaren gotorlekuari, eta elkar elikatzen dute bi arloek. Hala zehaztu du teknikari izandakoak: «Taldeak prestasuna erakusten badu, ikusleak berehala erantzun ohi du. Elkarreragin horretan du sorburua; taldeak beti jardun izan du oso leial, eta publikoak eskertu egin du».

Villarrealek orain urte batzuk Artalekun bizi izandako pasarte bat ekarri du hizpidera. Beñardo Garcia presidente ohiak galdetu zion ea zer iruditu zitzaion amaitu berri zen partida bat: «Erantzun nion: 'Ikusi besterik ez duzu jendea zer gustura dagoen, nolako irribarrea duten. Hor behean [pistan] egiten ari direnak esanahi handia duelako da'. Ondo gogoan dut sentipen hori». Artaleku «historiaren zati» dela gaineratu du Ezamak. Bidasoak egun gogoangarriak izan ditu han. Lehendabiziko aldietatik, gainera. Estreinako denboraldian, modu epikoan eskuratu zuten ligako garaikurra. Irungo partida amaituta, Bartzelonaren emaitzaren zain geratu ziren zaleak, jokalariak eta klubeko ordezkariak, zirkinik ere egin gabe. Harik eta, aldeko emaitza tarteko, festa piztu zen arte. Villarrealek ondo gogoan ditu ordukoak: «Ordukoa dut oroitzapenik onena. Gehiena aztoratzen nauen sentipena da».

Entrenatzaile ohiak Europako Kopako lorpena ere azpimarratu du. Ordukoan ere, zeresan berezia izan zuen Irungo giroak. Han jokatu zen Zagreben aurkako finaleko joaneko neurketa, eta, hasieran, kosta egin zitzaion etxeko taldeari. Atsedenaldiko berdinketaren ondotik (12-12), bigarren zatian zaleek izugarri hauspotu zuten multzoa, 30-20 irabazteraino. Artalekuko giroa funtsezkoa izan zen garaikurra Kroaziatik etxera ekartzeko. «Gaur egun, lan gehiago» Urrezko aroa izan zen hura bidasotarrentzat. Orduz geroztik «era guztietakoak» izan dituztela oroitu du Ezamak: «Onak gehienak, baina bestelakoak ere bai. Guk, geure lanarengatik, neutralak izan beharko genuke, baina ezinezkoa da, egiten dituzun harremanengatik». Mantentze teknikariak mailari eusteko faseak, Errege eguneko nazioarteko txapelketak eta lorpen handiak azpimarratu ditu.

Ernesto Erezuma, . Andoni Canellada, Foku

Egun, esne mamitan dago Bidasoa. Asobal ligan aise, eta Europan bidaiari, horrek lana gehitzen die Ernestori eta haren lankideei: «Lehen errazagoa zen. Orain, dena profesionalizatua dago: EHFko delegatuak, telebistak, publizitatea, aurkaria.... Horrenbeste urtean aritzeak lagundu egiten du, baina zaildu egiten da. Pentsa, pistako tapaki urdina jarri eta kendu aritzen gara». Dena den, «lanak merezi du» Ezamaren esanetan, «bizi osoa» egin baitu horretan: «Kanpotik datozenek argazki pila bat ateratzen dizkiote. Badu zerbait: Artakeluko izpiritua deitzen dioten hori».


Summary: Paula Badosa tenislariaren esanetan, «katalana berez ez da hizkuntza bat». Elkarrizketa batean galdetu diote zenbat hizkuntza hitz egiten dituen, eta hala erantzun du tenislari ezagunak: «Gaztelania, katalana —berez ez da hizkuntza bat, baina zenbatzen dut hala ere— eta ingelesa». Tenislariak esan du sentitzen duela bere hitzak «gaizki ulertu» izana.

Sare sozialak borborka jarri ditu Paula Badosa tenis jokalariak katalanari buruzko adierazpen batzuekin. Esan du katalana ez dela «hizkuntza bat berez», Lawn Tennis Association (LTA) Britainia Handiko tenisaren gobernu organo nazionalak egindako elkarrizketa batean. Berehala iritsi dira Badosaren hitzak gaitzesten zituztenen erantzunak. «Lotsatzeko modukoa», eta «ezjakintasun izugarriaren adibide» dela esan dute hainbat erabiltzailek. Ordu batzuetara, tenislariak esan du sentitzen duela bere hitzak «gaizki ulertu» izana.

Plataforma per la Llengua erakundeak ere bidali dio mezu bat Badosari: «Noski, katalana hizkuntza bat da, Paula Badossa: erabat harro egon zaitezke! Mundu osoan erreferente linguistiko izatera animatzen zaitugu: hamar miloi katalan hiztunetatik, asko izango dira zure jarraitzaileak, ziur!».

Badosa (1997) New Yorken jaio bazen ere, guraso katalanak ditu, eta Herrialde Katalanetan bizi izan da bizitza osoan. Elkarrizketan zenbat hizkuntza hitz egiten dituen galdetu diotenean, «gaztelania, katalana —berez ez da hizkuntza bat, baina zenbatzen dut hala ere— eta ingelesa», erantzun du tenislariak.

Ez da Badosaren jokaera kritikatzen den lehen aldia. Joan den udazkenean, Indian Wellseko txapelketa irabazi ondoren, Espainiako hedabideei soilik eman zizkien elkarrizketak, eta hedabide katalanak albo batera utzi zituen. Jordi Baste El Mundo en RAC1 saioko aurkezleak azaldu zuenez, katea «arrakastarik gabe saiatu zen» harekin hitz egiten; «hala ere Ser, COPE eta Radio Nacional de España irratietan entzun genuen». Hala ere, azkenean Badosak elkarrizketa bat eman zion Aleix Parise RAC1eko Tú DIÁS saioko aurkezleari, polemikagatik barkamena eskatu baitzuen. Parisek jakinarazi zuen beraien asmoa «ez zela izan sortu den zalaparta» sortzea. Bestalde, tenislariak erantzun zuen hedabide katalanak beti «oso ondo artatu» dituela eta ez zela iristen «hedabide guztiei arreta ematera».


Summary: Alemania zentral nuklearren erabilera luzatzea aztertzen ari da. Errusiako gas hornidura arazoei aurre egiteko hartuko luke erabakia. Egun hiru planta ditu martxan, eta urte amaieran ixteko asmoa zuen.

«Zentzua izan dezake». Hitz horiekin mintzatu da Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra, Errusiatik datorren gasaren murrizketaren ondorioz herrialdean duten energi krisia konpontzeko zentral nuklearren erabilera luzatzeko aukerari buruz. Urte honen amaieran azken hiru plantak ixteko asmoa zuen Alemaniak, baina baliteke atzeratzea.

Erabakiak kantziler sozialdemokrataren koalizio gobernuko kideak zatitzen ditu. Berdeek baztertzen dute aukera hori; liberalak, aldiz, alde daude, eta, gainera, jada deskonektatuta dauden baina teknikoki berriro funtzionatzeko gai diren beste zentral batzuk berriro martxan jartzea proposatu dute. Scholzek esan duenez, erabaki bat hartu aurretik ebaluazio zehatz bat egingo dute herrialdeak dituen gas erreserbei buruz eta asteon egiten ari den argindar sistemaren «erresistentzia probaren» ondoren.

Errusia da herrialdearen gas hornitzaile nagusia, eta gasa erabiltzen duten zentral termikoetan ekoizten du argindar gehiena, azken urteetan zentral nuklear eta ikatzezko zentral termiko gehienak itxi ondoren. Uztailean, Errusiako Gazpromek gas hornidura erabat eten zion hamar egunez, eta berriro martxan jarri zuenean, edukieraren %20ra murriztuta egin zuen, Nord Stream 1 gasbiderako turbina bat falta zuela argudiatuz. Argudio horri eusten dio Moskuk, baina asteazken honetan Scholzek agerraldia egin du turbinaren aurrean, Kanadatik Alemaniara eraman berri dutena.

Ikatza ere bai

Egoera hori gorabehera, Alemaniak bere gas biltegien maila %64ren gainetik mantentzea lortu zuen, eta, gasbidea berriz martxan jarri ondoren, %68raino igo du. Gobernuaren helburua da irailaren hasieran %75era eta azaroan %95era iristea, neguan gas hornidurak bermatzeko.

Dena den, elektrizitatearen ekoizpenerako gasa erabilera murrizteko, funtzionamendutik kanpo zegoen ikatzezko zentral termiko bat aktibatu du azken egunetan, eta gehiagorekin gauza bera egiteko erabakia hartua du. Orain zentral nuklearrekin gauza bera egitea planteatzen ari da.

Frantziak ere nuklearren alde egin du, baina arazoak ditu zentral batzuekin, mantentze lanengatik, eta horietako batzuk deskonektatu behar izan ditu azken asteetan. Mantentze lanen kostu handiak dira, hain justu, azken urteetan Europako zentral nuklear askoren itxieraren atzean dagoen arrazoi nagusia, segurtasun arriskuekin batera. Scholzek Frantziaren egoera ekarri du gogora eta bereak aktibatuta inguruko herrialdeak lagun ditzakeela azpimarratu du. «Ekarpen garrantzitsua egin diezaiokegu Europaren elkartasunari».


Summary: Sri Lankako presidenteak, herrialdea «arriskuan» dela ohartarazi, eta «batasunerako» deia egin du. Wickremesinghek jakinarazi du Nazioarteko Diru Funtsarekin hitz egiten hasiko dela berriz, Sri Lankak duen zorra kitatzeko.

Sri Lankak bizi duen krisi ekonomikoa gainditzeko, «batasuna» eskatu du Ranil Wickremesinghe herrialdeko presidenteak gaur, parlamentuan egindako diskurtsoan. «Egoera berri bat da hau. Arrisku larrian dago herrialdea, eta egoera latz honetatik ateratzeko bide bakarra elkarlana da», nabarmendu du Wickremesinghek. Horregatik, eskua luzatu die parlamentuko gainerako alderdiei «iragana atzean uzteko».

Horrez gain, berriro NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin hitz egiten hasiko dela jakinarazi du Wickremesinghek. Izan ere, herrialdeak 12.000 milioi dolar —ia 11.800 milioi euro— inguruko zorra du. Hori kitatzeko, presidenteak adierazi die parlamentariei lau urteko plan bat adostuko duela NDFrekin hilabete honetan egitekoak diren negoziazioetan. Presidentearen asmoa da lau urteko epean NDFk 3.000 milioi dolar —ia 3.000 milioi euro— mailegatzea. Izan ere, NDFk baldintza jakinak eskatu ohi dizkie herrialdeei dirua mailegatzeko. «Plan hori NDFri aurkeztuko diogu etorkizun hurbilean», adierazi du estatuburuak. Horrez gain, hartzekodun pribatuekin ere hitz egingo duela esan du Wickremesinghek.

Litekeena da Sri Lankako presidenteak datozen asteotan aurkeztea herrialderako aurrekontua. Izan ere, Wickremesinghek jakinarazi du luzera begirako ekonomia plan bat prestatzen ari dela krisiari aurre egiteko. Plan horren neurrietako batzuk lirateke, besteak beste, zor publikoa Sri Lankako BPG Barne Produktu Gordinaren %140tik %100era jaistea hamar urteko epean. Horrela, 2025erako aurrekontuan superabita izango luke.

SJB Samagi Jana Balawegaya alderdiko Harsha de Silvak babesa eman dio Wickremesinghek egindako proposamenari, «denbora mugatu» baterako bada ere. «Indarrak batu behar ditugu Sri Lanka berri bat eratzeko, eta puntu komun batzuk izango dituen oinarrizko programa bat ezartzeko», adierazi du bere Twitter kontuan.

Herritarren protestak

Iragan hilaren 9ko protesten harira, oraindik Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidente zela, ekintzaileek herrialdeko bi egoitza ofizial hartu zituzten, tartean presidentearen jauregia, eta, egoera horretan, Rajapaksak atzerrira alde egin zuen. Ondoren, Wickremesingherrek kargua hartu zuen, eta, protestak baretu diren arren, estatuburuak epe bat jarri zien manifestariei jauregitik irteteko. Epe hori amaitu baino lehen, herrialdeko indarrak bidali zituen presidenteak jauregira manifestariak indarrez ateratzera.

Gertakari horien ondotik, presidenteak alarma egoera ezarri zuen herrialdean, eta hori salatu dute nazioarteko zenbait erakundek. Human Rights Watch erakundeak gobernuari egotzi zion alarma egoera erabili izana «erreforma politikoak nahi dituzten aktibistak arbitrarioki jazartzeko eta atxilotzeko». Gobernuaren indarren errepresio ekintzek dozenaka pertsona zauritu zituzten, eta zenbait herritar ere atxilotu zituzten, presidentearen jauregiari su ematea leporatuta.

Wickremesingherrek duela bi aste hartu zuen kargua, eta 2024 arte izango da presidente, Gotabaya Rajapaksaren lekua hartuz. Azken horrek dimisioa eman zuen herritarrek iragan uztailean hasitako protestak zirela medio. Alabaina, Sri Lankak inoizko krisi ekonomikorik larriena du, 1948an Britainiar Inperiotik independentzia lortu zuenez geroztik handiena. Oinarrizko elikagaien eskasiak, erregaien eta botiken eskasiak, eta azken urteetan inflazioak etengabe gora egin izanak eragin du krisia.


20.000 uso mezulari, bidean galduak

Summary: 20.000 uso mezulari, bidean galduak. 20.000 uso desagertu dira Okzitaniatik Belgikara bidean, nazioarteko lasterketa batean, baldintza meteorologikoen eraginez. Milaka euro balio dezake uso bakoitzak.

Waterlooko uso mezulari ezagunak adina ez, agian, baina badute balio bat eurotan Narbonatik (Okzitania) Liejara (Belgika) bidean desagertu diren 20.000 uso mezulariek. Nazioarteko uso lasterketa batean galdu dira: 26.149 hegazti askatu zituzten astelehenean Mediterraneo itsasoaren ondoan, baina haietako asko eta asko ez ziren helmugara iritsi. Milaka euro balio dezake halako uso bakoitzak; 2019an, esaterako, txinatar bildumazale batek 1,6 milioi euroan erosi zuen New Kim izeneko uso bat, astelehenean jokatutakoaren moduko lasterketetan nabarmendu zela eta.

Ezaguna da Waterlooko batailaren berri eman zuen uso mezulariaren istorioa: Nathan Mayer Rothschild baroi eta bankari ingelesak haien bidez jakin zuen, inork baino lehen, Ingalaterrak Napoleon Bonaparte buru zuen Frantziako armada garaitu zuela. Milioiak egin zituen gero Ingalaterrara hegan iritsitako informazio hari esker. Britainiar bonuak saldu, guztiek guda Ingalaterrak galdu zuela sinetsi eta bonuen prezioa merkatzea lortu ondoren, Rothschildeko baroiak erosi egin zituen berriz. Benetan gertatua zabaldu zenean, asko igo zen bonuen prezioa.

Kolonbofilia elkartea, kexu

Waterloora ez, baina inguru hartara iritsi behar ziren asteon galdutako uso mezulariak; Liejara. Gertatutakoaren ondoren, kexu agertu da Belgikako Kolonbofilia Elkartea —usoak hazi eta hezteari esaten zaio kolonbofilia—. Liejako antolatzaileei bota diete die errua, baldintza meteorologiko egokirik ez zegoen arren usoak askatzea eta lasterketa hastea baimentzeagatik. Azaldu dutenez, lasterketaren ardura zuten alde guztiek ez ziren ondo komunikatu, eta hortik erabakiaren okerra.

Uso mezulariek kilometro ugari egin ditzakete ordu gutxitan. Uso lasterketatan, 1.000 kilometro arteko distantziak egin ohi dituzte; leku batean askatu, eta habiara lehenago nor iristen den kalkulatzen dute. Bero handia badago edo edateko urik topatzen ez badute, ordea, orientazioa gal dezakete. Belgikan tradizio eta afizio handia dute halako lasterketak egiteko.

Ez da lehen aldia halako lehiaketetan milaka uso galtzen direna. Iazko udan, esaterako, 9.000 hegaztitatik 5.000 inguru galdu ziren Ingalaterran. Belgikako federazioak azaldu du neurriak batzuk hartzea aztertzen ari direla, halakorik berriz gerta ez dadin; besteak beste, kamerak erabiltzea, eta kolonbofilo eta meteorologoak jartzea lasterketak zeharkatzen dituen probintzietan.


Summary: Fiskaltzaren «blokeo» jarrera salatu du Sarek Gasteizen egindako manifestazioan. Euskal presoei «oraindik aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak» bertan behera uzteko eskatu dute Etxera bidea gertu lelopean egindako protestan.

Manifestazioa egin du gaur Sare mugimenduak Gasteizen, euskal presoen aurkako salbuespen politika salatzeko. Etxera bidea gertu lelopean egin dute martxa hainbat lagunek, Bilbo plazatik hasita. Bereziki Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren jarrera gaitzetsi dute Blanca Martinez de San Vicente eta Joseba Azkarraga bozeramaileek.

Sareko kideen esanetan, Fiskaltza «blokeatzen» ari da espetxeetako zuzendaritzek eta tratamendu batzordeek onartutako baimen eta gradu aldaketak, proposamen horiek atzera botaz eta helegiteen bidez. «Eskuin mutur politikoaren tresna juridiko bihurtzen ari da». Hainbat preso Euskal Herriko espetxeetara ekarri dituzten arren, «salbuespenak oraindik ere arau» direla salatu du herritar sareak. Gogorarazi duenez, EPPK-ko presoen %28,3 urrun daude oraindik.

Urriaren 8ari begira

«Gaur, irribarre egiten has gaitezke», esan dute Martinez de San Vicentek eta Azkarragak: «Aurrera egiten ari gara, baina ez dadila inor engainatu. Bide luzea dugu egiteko euskal presoek eta haien senideek oraindik jasaten dituzten urraketa guztiak atzean geratzea nahi badugu». Bide horretan, Donostian eta Bilbon ere egingo dituzte manifestazioak, Gasteizen bezala, hiriburu horietako festen harira.

Urriaren 8an, berriz, mobilizazio handi bat egin nahi dute Gipuzkoako hiriburuan. «Gure aldarrikapenak zabaltzeko eguna izatea nahi dugu, baina, aldi berean, lortutako guztiari balioa ematea, eta, hala, musikaz eta alaitasunez betetako egun on bat pasatzea ere bai».


Summary: Hiru soldadu hil dituzte Karabakh Garaian. Stepanakerteko agintariek Azerbaijani leporatu diote erasoaldia, eta Bakuk salatu du Armeniak urratu duela 2020ko su etena.

Ez dago batere argi nork hasi duen erasoaldia, ez eta ere nola gertatu den. Karabakh Garaiko Errepublikako presidente Araik Harutiunianek Azerbaijani leporatu dio bi militar hil eta beste hamalau zauritu izana. Hala, lurralde autonomoko estatuburuak iragarri du tropak mobilizatuko dituztela. Aldiz, Bakuk ukatu egin du «Azerbaijango eremuan dauden legez kanpoko soldadu armeniarren aurka» jo izana; aldiz, salatu du armeniarrek hil dutela militar azerbaijandarra. «Erasoari erantzuteko» Mendekua operazioa jarri du abian Bakuk, eta Karabakh Garaiko hainbat eremu hartu ditu indarrez.

Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. Armeniak berak, errepublika babesten duen arren, ez dio nazio izaera aitortu. Bi estatuak 1918tik ari dira eskualdearen gaineko erabateko kontrola lortu nahian, zehazki Errusiarekiko independentzia lortu zutenetik. 1920ko hamarraldiaren hasieran, Sobietar Batasunak bere agintea ezarri zuen Karabakh Garaian, eta eskualdea Azerbaijanen menpe geratu zen, nahiz eta erabakiak Moskutik hartzen ziren eta lurraldeak autonomia zuen. 1988an, baina, gobernu autonomoak erreferendum bat egin zuen eskualdea Armeniako Errepublikaren menpeko bilaka zedin, eta baiezkoak irabazi zuen. Azerbaijango Gobernuak eta Moskuk ez zuten onartu emaitza.

202ko irailaren amaieran lehertu zen azkenengoz bi estatuen arteko gatazka. Ordu hartan, Nazio Batuen Erakundearen arabera, mila hildako baino gehiago izan ziren, eta milaka ilagunek utzi behar izan zituzten beren etxeak borroken ondorioz. Borrokak azaroan amaitu ziren, Errusiaren bitartekaritzarekin bi aldeek su etena sinatu baitzuten. Akordio hartan, Armenia irten zen galtzaile, Azerbaijanen itzuli behar izan baitzizkioten hainbat eskualde: besteak beste, Aghdam, Gasakh, Kelbajar eta Lachin.

Hain zuzen ere, Lachinetik gertu piztu dira borrokak, Berdzor herrian —handik igarotzen da Lachingo korridorea, Karabakh Garaia eta Armenia lotzen dituena—. 202ko azaroan sinatutako bake akordioaren arabera, bi aldeek korridore hori berreraikitzeko plana adostu behar dute hiru urteko epean. Ordea, Harutiunianen esanetan, azken erasoaldiaren ostean «zentzugabea» da Bakurekin negoziazio mahaian esertzea.

Oso bestelakoa da, Bakuren azalpena. Azerbaijango Defentsa Ministerioak onartu du Karabakh Garaiko hainbat eremu okupatu izana, baina salatu du Armeniako tropak ahalegindu direla Lachingo korridorearen gaineko kontrola bereganatzen —Errusiako tropen zaintzapean dago korridorea 2020ko azarotik—. Bakuk nabarmendu du lehendik ere salatu zuela militar armeniarrak zeudela inguruetan, eta hori «etengabeko arrisku iturria» dela, eta ohartarazi du «edozein probokaziori are gogorrago» erantzungo diotela.

Aurreko borroketan bitartekari lanak egin zituen Moskuk, berriz, Erevanen aldeko jarrera hartu du, eta Azerbaijani egotzi dio su etena urratu izana. Aldi berean, Defentsa Ministerioak iragarri du hasiak dituztela elkarrizketak «tentsioa baretzeko».


Summary: FARCeko disidenteak prest agertu dira Petrorekin hitz egiten hasteko. Sareetan zabaldutako bideo batean, bere burua Nestor Gregorio Vera gisa aurkezten duen gerrillari batek dio «irtenbide politikoa» eman nahi diotela gatazkari, «estatuak hasitako indarkeria» amai dadin.

Badirudi gauzak aldatzen has daitezkeela Kolonbian. Igandean bertan egingo du presidente karguaren zina Gustavo Petrok, eta jada jaso ditu lehen elkarrizketa eskaintzak. Horietatik azkena gaur goizaldean heldu da, sareetan zabaldutako bideo batean. Irudietan, bere burua Nestor Gregorio Vera gisa aurkezten duen gerrillari bat ageri da, esanez FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak prest leudekeela gobernuarekin elkarrizketak hasteko, «estatuak hasitako indarkeria» amai dadin.

Veraren esanetan, bake akordioa sinatzeari uko egin eta borroka armatuari eutsi zioten disidenteek konpromisoa hartu dute bi aldeko su eten bat adosteko «testuinguru egokia» sortzeko. Mezuan gaineratu dute Petro bera eta Francia Marquez presidenteorde hautatua direla «herriaren nahien benetako ordezkariak», eta iragarri jadanik izendatu dutela elkarrizketak zuzenduko lituzkeen ordezkaria, Ivan Lozada gerrillaria.

Miguel Botachek zuzendutakoa litzateke eskaintza egin duen taldea. Botache bera joan den maiatzaren 4an hil zuten, Kolonbiarekin muga egiten duen Venezuelako estatu batean. Talde horrekin bat egin dute beste zenbait disidentek ere.

Bogotak ez du, oraingoz, eskaintzari buruzko adierazpenik egin. Ordea, joan den uztailaren 10ean, Ivan Duqueren gobernuak zabaldu zuen Vera hil zutela herrialdearen hegoaldean egindako operazio batean, baina haren gorpua ez zen agertu. Hori dela eta, armadak iragarri du ikertuko duela bideoa egiazkoa den, edo Veraren heriotza baino lehen grabatua izan ote litekeen.

Vera, Ivan Mordisco ezizenez ezagunagoa, 32 urtez aritu zen FARCen, eta 2016ko bake akordioen aurka agertu ziren lehen buruzagietako bat izan zen; disidentzien buru bilakatu zen hala. Botacheren heriotzaren ostean, hark hartu zuen lehen frontearen buruzagitza, eta hego-ekialdeko operazioen ardura.

Elkarrizketak ELNrekin

FARCeko disidenteena ez da izan Petrok jaso duen eskaintza bakarra. ELN Nazioa Askatzeko Armadak joan den uztailaren 5ean iragarri zuen gobernu berriarekin negoziazioak hasteko prest dagoela. Eliecer Chamorro buruzagiak sinatutako oharraren arabera, gerrillak badu esperantza aurreko gobernuek hitzartu eta bete ez zituzten akordioak beteko dituela Petrok. «Elkarrizketak izan ditugu azken bost gobernuekin, Ivan Duquerenarekin izan ezik, hark uko egin baitzion adostutakoa betetzeari. Orain berriz hasiko gara», zioen idatziak.

Joan den astean heldu zen Bogotaren erantzuna. Petrorekin Atzerri ministroaren karguan izango den Alvaro Leyvak iragarri zuen eginak dituztela lehen urratsak ELNrekin elkarrizketak hasteko: «ELNkoekin hitzartutako guztia betez joango gara; eutsi egingo diogu hasitako prozesuari». Hala ere, Bakerako ordezkari berezi Danilo Ruedak nabarmendu zuen negoziazioak hasteak ez duela esan nahi justiziarik egongo ez denik. «Ezin dugu pentsatu bake prozesuak egin daitezkeenik zigorgabetasunean oinarrituta, hemen ezer gertatu ez balitz bezala».

Juan Manuel Santos presidente zela (2010-2018) hasi zituzten negoziazioak ELNrekin, Habanan, eta han jarraitu nahi ditu Petrok ere. Besteak beste, ELNko buruzagitza bertan dagoelako aterpetuta. Alde horretatik, Leyvak salatu egin zuen AEBek uhartea «terrorismoa babesten duten estatuen zerrendan» sartu izana, ELNko kideak babesteagatik: «Horrek frogatzen du ez dituztela ezagutzen aurreko gobernuekin sinatutako akordioak».

Santosen eta ELNren arteko elkarrizketak bertan behera geratu ziren 2018 hasieran. Ondoren, Duquek kargua hartu zuenean, hitz egiteko baldintza berri bat jarri zion taldeari: bahitu guztiak askatzea eta ekintza guztiak gelditzea. 2019an Bogotan atentatu bat egin zuen ELNk, eta gutxienez 22 pertsona hil zituen. Duquek erasoa baliatu zuen Habanari eskatzeko entrega zitzala taldeko buruzagiak; Kubako Gobernuak, ordea, entzungor egin zion eskariari, argudiatuta bake elkarrizketak hasteko hitzartutako akordioek babesten zituztela.


Summary: Urkulluk agindu du bete egingo dutela Madrilen energia aurrezteko plana. Edonola ere, Espainiako Gobernua kritikatu du, neurriak erkidegoekin ez negoziatzeagatik.

Udako eztabaida bukaezin horietako bat bilakatu aurretik, debatea itzali nahi du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak: bere gobernuak bete egingo du energia aurrezteko Espainiako Gobernuak indarrean jarriko dituen neurriak. Hori bai, Madrilgo agintariak kritikatu ditu neurriak inorekin eztabaidatu gabe aurkeztu izana eta ez aintzat hartzea bere gobernuak azken urteetan eta gaur egun ere energia gutxiago gastatzeko hartutako erabakiak.

Jaurlaritzak ez du ezkutatu ahal izan gaiak sorrarazi dion deserosotasuna. Energia aurrezteko ahaleginean ez du agertu nahi intsumiso gisa, baizik eta ahaleginaren protagonista gisa. Hori dela eta, iragan ostiral goizean jendaurrean azaldu zen Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburua, aldundiekin eta Eudelekin batera argindarra aurrezteko plan propio bat lantzen ari zirela iragartzeko. Irailerako egon behar zuen planak, baina lehen neurriak aurreratu zituen: eraikin publikoetan gehienez 19-20 gradutan jarriko zuten berogailua, eta 25 gradutan aire girotua.

Baina Tapiaren iragarpenek pisua galdu zuten ordu gutxiren buruan. Izan ere, ostiral arratsaldean bertan, Pedro Sanchez Espainiako presidentea urrunago joan zen, eta, administrazioaren eraikinetan ez ezik, merkataritzan, ostalaritzan eta eraikin publiko gehienetan ezarri beharreko neurri sorta bat proposatu zuen. Termostatoaren mugak gogortu zituen Sanchezek —19 gradu, kanpoan hotz dagoenean; 27, kanpoan bero dagoenean—, eta saltokietako eta eraikin publikoetako kaleko argiak gauean itzaltzera behartu. Gainera, udazkenetik aurrera, debekatu egingo du klimatizazioa piztuta daukaten dendek eta ostatuek atea irekita uztea.

Termostatoaren gerra Isabel Ayuso Madrilgo erkidegoko presidenteak (PP) piztu zuen, nork bestela, iragarri baitzuen ez zuela neurriak betetzeko inolako asmorik. Antzeko jarrera azaldu du Murtziako gobernu eskuindarrak ere, eta Gaztela eta Leonen, gobernuko bazkide txikia (Vox) bazkide handia (PP) xaxatzen ari da, neurriak Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eraman ditzan.

PSOEk gustura hartu du eskuina energia aurrezteko asmoen aurka azaldu izana, baina ez hainbeste Gasteizko gobernua kexatzea. Izan ere, Tapiak ziurtatu zuen Madrilen plana «efektista» zela, eta «burutazioz» beteta zegoela. Neurriak beteko ez zituela espresuki esan ez bazuen ere, nabarmendu zuen Jaurlaritza bere plana aspaldi lantzen ari zela, eta hori indarrean jarriko zuela.

Patxi Lopez PSOEko Kongresuko bozeramaileak kargu hartu zion atzo Jaurlaritzari, eta Espainiako Gobernuak erabakitako betetzeko eskatu. «Burutazioak txikiagoak al dira Eusko Jaurlaritzak erabakitzen baditu?».

Urkulluren erantzuna

Hala egingo duela argitu du gaur Urkulluk, sare sozialetan argitaratutako artikulu batean. «Espainiako Gobernuak hartutako neurriek, bai, eskumen oinarria dute Konstituzioan; baina, aukera horretatik haratago, Espainiako Gobernuak gehiago hartu ahal izango ditu kontuan autonomia erkidegoak, eta ezin izango ditu haien oinarriak zabaldu, arau horietan eskatzen diren muturretaraino; izan ere, autonomia erkidegoekin batera, Estatu Administrazio Orokorrarekin koordinatuta, neurri horien definizioa partekatu ahal izango du. Kasu horretan, agerian geratuko litzateke, benetan, hainbeste alditan aipatu den gobernantza proposamena».

Euskara garbian, baietz, beteko dituela neurriak, baina horrelako gaiak hobe dituela erkidegoekin negoziatu.

Urkulluren erantzuna txalotu du Lopezek. «Hori da jarrera. Hau bete egin behar da, eta gero kexatuko naiz», esan du Radio Euskadin.

Testu horretan ere, Urkulluk iradoki egiten du ez dagoela gustura Madrilen neurrien derrigortasunarekin: «Efizientzia energetikorako eta kontsumoa aurrezteko jardun globalaren premian lehentasunezkoa da pedagogia eta kontzientziazio soziala. Horrek ohiturak aldatzea dakar, eta epe ertainerako lana da». Jaurlaritzak, esaterako, ez zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatua ezertara behartzeko asmorik, baina zentzuz jokatzeko eskatu die.

Zigorrak?

Madrilen planak zigorrak aurreikusten ditu neurriak betetzen ez dituztenentzat, baina ikusteko dago zer mailatan betearaziko dituzten. Erkidegoei dagokie kontrola, eta Jaurlaritzak jada iragarri du ezin dituela ertzainak termostatoak kontrolatzen jarri. Neurri gehienak datorren asteartean jarriko dira indarrean —denbora gehiago dago ateak egokitzeko—, baina oraindik atal batzuk ez daude oso garbi.

Bero handiko garaia denez, aire girotua 27 gradutan jarri behar izateak eragin ditu orain arteko kezka gehienak ostalarien eta dendarien artean. Ohartarazi dutenez, neurri horrek talka egin dezake lantokietan gehienezko tenperatura finkatzen duen lan osasuneko araudiarekin. Horren arabera, bulegoko lanak egiten diren lantokietan gehienez 27 gradura igo daiteke tenperatura, baina 25era, berriz, «lan arinak» egiten diren lekuetan. Ostatuak eta dendak hala direla uste dute.


Summary: Txinako armadak ariketa militarrak hasi ditu Taiwan inguruan. Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da sei eremutan. Taipeik erantzun du «gerrarako prestatzen» ari dela, «gerra bilatu» gabe.

Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisitaren biharamunean abiatu ditu Txinako armadak azken urteetako ariketa militarrik handienak. PLA Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da Taiwan inguruko sei eremutan, eta, besteak beste, bi misil balistiko bota ditu Matsu uharteetatik gertu, Reuters berri agentziaren arabera.

PLA indar erakustaldia egiten ari da, Pelosiren egonaldiagatik, Pekinek argudiatu baitu Taiwanekiko bere subiranotasuna urratu duela AEBetako agintariak. Txinako Global Times egunkariak esan du igandera arte iraungo duten ariketa militar horiek «aurrekaririk gabeak» direla, eta «misil konbentzionalak» Taiwandik pasatuko direla, «lehen aldiz».

Taiwango Defentsa Ministerioak atzo iragarri modura, Txinako armadaren maniobrek aire eta itsaso eremuak ixtea eragin dute sei eremu horietan, eta itsasontzien eta bederatziehun bat hegazkinen ibilbideak aldarazi ditu. Ministerio horrek beste ohar bat atera du argitara gaur, eta esan du «gerrarako prestatzen» ari dela, «gerra bilatu» gabe: «Ez dugu atzera egingo Taiwanen subiranotasunari eta segurtasunari dagokionez».

Tentsioa, hortaz, nabarmen handitu da Taiwango itsasartean. AFP berri agentziaren arabera, PLAko iturri batek adierazi dio egunotako ariketak «egiazko borrokarako prestatzeko» antolatu dituztela, eta uharteko armadari ohartarazi dio «neurri zorrotzak» hartuko lituzketela Txinakoarekin «nahita topo egingo» balu edo «ezustean tiro egingo» balu.

Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xi Jinping Txinako presidenteak esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du uharte hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.

Gainera, Pelosiren bisita ez da momenturik egokienean gertatu Txinako Gobernuarentzat. Herrialdeko buruzagiak hilabete honetan dira elkartzekoak urteroko bilera bat egiteko, Beidaihen, eta hor eztabaidatuko dituzte aferarik garrantzitsuenak.

Gainera, udazkenean, Txinako Alderdi Komunistak 20. Kongresua egingo du, eta, horretan, Xik hirugarren agintaldia eskuratu nahi du.


Summary: Munduko tenperaturen batezbestekotik gora igotzen ari dira Txinakoak. Pekinek ohartarazi du azkeneko 70 urteetan batez beste 0,15 gradu igo direla munduko tenperaturak, eta Txinakoak, berriz, 0,26

Txinako tenperaturak munduko batezbestekotik gora igotzen ari dira azkeneko 70 urteotan, eta etorkizunean ere gainetik egongo dira, klima larrialdiaren arazoak areagotu ahala. Ohartarazpen hori egin du Pekinek, asteon argitaratutako klimari buruzko urteroko azterketan. Klimaren Zentro Nazionaleko zuzendariorde Yuan Jiashuangen arabera, 1951az geroztik munduko tenperaturak batez beste 0,15 gradu igo dira, eta Txinakoak, berriz, 0,26. «Etorkizunean, tenperatura igoeren batezbestekoak mundukoak baino altuagoak izango dira Txinan».

Adierazi du horrek baliabide hidrikoen orekari eragingo diola, berekin ekarriko duela ekosistemak zaurgarriagoak izatea, eta uzten errendimendua murriztuko duela. Txinan 44 graduraino igo dira tenperaturak azken asteetan bai hego-ekialdean, bai iparraldean. Tenperaturak neurtzeko 131 puntutan marka historikoak hautsi dituzte; iaz 62tan gertatu zen hori. Gainera, itsasoko urak 1980az geroztiko mailarik gorenean zeuden iaz, txostenean jaso dutenez. Glaziarren urtzea ere areagotu egin zela nabarmendu du.

Klima larrialdia larritzeak bero bolada luzeak eragin ditu munduan, eta, ondorioz, suteak gehitu egin dira, baita lehorteak ere, eta uholdeak. Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak joan den hilabetean adierazi zuen «herrialde bakar bat ere» ez dagoela klima larrialditik salbu, eta «ekintza kolektiboaren edo suizidio kolektiboaren artean» aukeratu behar duela munduak.


Summary: Nafarroako Unibertsitate Publikoak jakinarazi du bere bildumako hamar bat obra desagertuta daudela. Joan den astelehenean jakin zuten Iruñeko Udalak eta Nafar Ateneoak desagerpenen berri. Ez da Nafarroako bildumetako artelanak desagertzen diren lehen aldia; 2014an ere gauza bera gertatu zen Nafarroako Kutxaren bildumarekin.

Datorren urrian, Ziudadelako Armen Aretoan erakusketa bat inauguratuko da 1972ko Iruñeko Topaketen urteurrena dela eta. Iruñeko Udalak eta Nafar Aretoak Nafarroako Unibertsitate Publikoaren (NUP) Arte Garaikideko bildumako zenbait obra eskuratu nahi zituen erakusketarako; baina zentroak jakinarazi zien bildumako hamar bat obra desagertuta daudela 2015etik. Obren artean, Fernando Iriarte margolari nafarraren Hodeia, ibaia eta errota lana dago.

Erakusketaren arduradunak, Pedro Salaberri margolaria eta Javier Manzanos arte plastikoetako udal teknikaria, unibertsitatera joan ziren iragan astelehenean, hango Proiekzio, Kultura eta Dibulgazio errektoreordeari bere bildumako hainbat lan erakusketan sartzeko asmoa jakinaraztera. Fernando Iriarteren obraz galdetu ziotenean, ordea, esan zien ez dakitela non dagoen, «desagertuta» dagoela. Beste zenbait obra ere galduta daudela aitortu zien errektoreordeak.

Nafarroako Unibertsitate Publikoa astelehen horretan bertan jarri zen harremanetan Fernando Iriarterekin, bere pinturaren desagerpenaren berri emateko. Iriartek esan du 3 metroko koadro bat ez dela «hain erraz galtzen» eta horrek «erakundeak bildumekin duen utzikeria izugarria» erakusten duela; ez baita artelanak «desagertzen» diren lehen aldia. 2014an, Kontuz kontsumitzaile eta erabiltzaileen elkarteak salatu zuen Nafarroako Kutxaren bildumako 157 artelan desagertuta zeudela.

'Hodeia, ibaia eta errota'

Fernando Iriarteren artelana 3 m x 2 m neurriko diptiko bat da. Nafarroako Unibertsitate Publikoak 650.000 pezetaren trukean erosi zuen, 1993an. Margolariak dioenez, garai hartako errektore Juan Garcia Blascoren bulegoan jarri zuen berak artelana, eta 2012an erakusketa kolektibo ibiltari baten esparruan erakutsi zen, Unibertsitate Publikoaren 25. urteurrena zela eta. Haren funtsetako piezak Lizarrara (Gustavo de Maeztu Museoa), Tuterara (Maria Forcada fundazioa) eta Iruñera (Nafarroako Museoa) eraman zituen ondoren.

2014. urtean, Fernando Iriarterekin harremanetan jarri zen NUP, bere diptikoa zaharberritzera eramateko baimena eskatzeko. Iriartek koadro hori «beraiena zela» eta harekin «egoki iruditzen zitzaiena» egiteko esan zien, baina jakinarazi du unibertsitateak inoiz ez diola esan nahi izan zaharberritzea «kanpoko zer enpresak» egin zuen. Iriartek dionenez, koadroa «atera eta itzuli egin zela» esan dio unibertsitateak, baita «inongo paperik» ez dagoela ere.


Summary: Gipuzkoako garraio publikoak %50eko deskontua izango du irailaren 1etik abenduaren 31ra. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %50ekoa izango da deskontua, eta Bat, Barik eta Mugi txartelei ere aplikatuko zaie. Nafarroan, berriz, %30eko beherapena izango du garraio publikoak.

Irailaren lehena gerturatzen ari da, eta egun horretan indarrean jarriko dira garraio publikoaren deskontuak Hego Euskal Herrian, inflazioari aurre egiteko neurri gisa. Madrilek %30eko deskontua iragarri zuen, eta autonomia erkidegoen eta aldundien esku utzi zuen beherapen hori %50era handitzea. Eusko Jaurlaritzak hasieratik erakutsi zuen %50era hedatzeko borondatea, eta, azkenean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako garraio publikoan erdia ordaindu beharko da urteko azken lauhilekoan. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak gaur jakinarazi du %50eko deskontua izango dela Mugi txartelarekin.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietako garraio agintaritzek eman dituzte deskontuaren inguruko xehetasunak. Arabako Foru Aldundiaren arabera, Alavabuseko hemeretzi zerbitzuetan eta eskualdeetako 28 lineatan beheratuko dituzte prezioak, Bilbo eta Iruñeko bidaia luzeetan izan ezik. Bizkaiko Garraio Partzuergoak ere adierazi du garraio publikoaren zerbitzu guztietan erdira jaitsiko duela prezioa. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak ere gaur jakinarazi du Mugi txartelaz egindako bidaietan %50eko deskontua egongo dela. Hala ere, joan-etorriko ohiko bidaiek ez dute deskontua izango, eta Bat, Barik eta Mugi txartelen bidez ordaindutako bidaiei bakarrik aplikatuko zaie.

Nafarroan, berriz, Nafarroako Gobernuak eta Iruñerriko Mankomunitateak adierazi dute %30eko deskontua aplikatuko dutela garraio publikoan. Berta Miranda Garraioaren eta Mugikortasun Jasangarriaren zuzendari nagusiaren arabera, zerbitzu hauetan egingo da deskontua: Iruñeko Garraio Hirian, Iruñea-Donostia ibilbidean, Iruñea-Zaragoza ibilbidean, Iruñea-Gasteiz ibilbidean, Iruñea-Hondarribia ibilbidean, Otsagabian, Tierra Estella-Busen eta Ubarmin klinikarako zerbitzuan.


Summary: Bilboko Aste Nagusiak baditu pregoilaria eta txupinera. Bilboko konpartsek eta udalak aurtengo Aste Nagusirako pregoilaria eta txupinera aurkeztu dituzte: Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios.

Bilboko Aste Nagusian pregoilari eta txupinera lanetan ibiliko diren bi emakumeak aurkeztu dituzte gaur Bilboko Udaletxean. Bertan, aurtengo pregoilariaz eta txupineraz gain, Itziar Urtasun Bilboko Udaleko jai zinegotzia eta Bilboko Konpartsen bozeramaile Garazi Askasibar egon dira. Itziar Lazkano Setien Vaya Semanita telesaileko aktorea izango da pregoilaria. Haren hitzek emango diote hasiera Aste Nagusiari, abuztuaren 20an, 19:00ak aldera. Aste Nagusia hiriarekin batera hazi dela azpimarratu du Portugaleteko aktoreak: «Bilboko jaietara bertaratzen diren denak protagonista sentitzen dira, eta, horregatik, pregoilari izatea ohorea da».

Txupineraren lanaren arduraduna Iratxe Palacios Gana izango da, Deustuko Tintigorri konpartsako kidea: «Euskaldun berria naiz, eta gustatuko litzaidake jaiak euskaraz eta gazteleraz izatea». Suziriaz arduratu behar zela iragarri ziotenean «beldurra» izan zuela aitortu du, baina denbora igaro ahala «gogotsu» sentituz joan dela. Azken bi urteak «oso gogorrak» izan direnez bilbotarrek egun hauek «behar» dituztela adierazi du Tintigorriko kideak.

Biek errespetuzko jai batzuen alde egin dute, eta edozein motatako erasoak arbuiatu dituzte. Palaciosek, gainera, Aste Nagusira gonbidatu ditu herritarrak, eta azpimarratu du konpartsetan erasoen aurka egiteko prest daudela: «Txosnetan babesleku bat eskainiko zaio behar duenari».


Herriaren topaleku

Summary: Herriaren topaleku. Euskal Herriko errugbi zelairik ezagunena da, eta Baionako Aviron taldeak jokatzen du bertan. Abendurako amaituko dira estadioa zaharberritzeko lanak: 27 miloi euroko aurrekontua izan dute.

Ipar Euskal Herriko kirolik garrantzitsuena da errugbia. Alde handiz, gainera. Hegoaldean futbola dena Iparraldean errugbia da. Baiona eta Miarritze dira erreferentziazko taldeak, eta Jean Dauger eta Aguilera gune nagusiak. Historia luze eta mamitsua du Jean Daugerrek. Errugbiari lotua bereziki, baina zeresana eman duten beste kirol eta arlo batzuetako ekitaldiak hartutakoa ere bada. Baiona hiriko bihotzean dagoen gune neuralgikoa da. «Baionako jendea elkartzeko gune nagusietako bat da Jean Dauger. Errugbia ikusi nahi dutenak ez ezik familiak ere elkartzeko tokia izan ohi da. Kirol biziki herrikoia baita errugbia», esan du Xexili Foixek (Baiona, 1972). Gaztetatik da Baiona errugbi taldearen zalea, eta 20 urte daramatza Peña Baionan: elkarteko idazkaria eta administrazio kontseiluko kidea da. «Oso giro sanoa eta herrikoia sortzen da Jean Daugerren. Errugbiak toki handia du hiriaren eguneroko bizian». Ipar harmailan esertzen da Foix.

«Estadioa hiriaren erdigunean dago. Hori ez da batere ohikoa. Baiona txikia bertan dago, eta horrek eragin zuzena dauka zelai barruko giroan». Jean Daugerren berezitasun hori nabarmendu du Asier Altunak (Donostia, 1968). 1989tik 2001era Baionako jokalari izan zen, eta, azken urte luzeetan Baionako Herriko Etxearentzat lan egiteaz gain, taldeko etxeko partidetan ligako epaileei laguntzeaz arduratzen da. Saint-Leon izenez eraiki zen, 1935ean, gaur egun Jean Dauger esaten zaion estadioa; dena den, lanak ez ziren erabat amaitu 1939ra arte. Harmaila nagusiaren begiradapean zeuden orduan errugbi zelaia, atletismoko pista eta belodromoa. Beste hainbat tokitan aritu eta gero, Baionako Aviron eta hiriko beste taldea, ASB, orduko Saint Leonera lekualdatu ziren. ASB aurrena, Aviron beranduago, 1941ean. Ordutik gaur egun arte, moldatze ugari egin dizkiote estadioari. Errugbiaren gorakadak eta profesionalizazioak bultzatuta, 1999an kendu zuten belodromoa, eta 2010ean atletismoko pista. 2001ean aldatu zioten izena, Avironeko mitoetako bat omentze aldera. «Egungo estadioak zerikusi gutxi du nik 1989an ezagutu nuenarekin. Aldaketa horiei esker, giroa asko hobetu da, lanak egin aurretik zelaia eta harmaila oso urrun baitzeuden bata bestetik. Esan ohi da Frantziako ligako girorik onena hemen sortzen dela», azaldu du Altunak. Giroa aipatuta, Jean Daugerren dagoenean sentitzen duena azaleratu nahi izan du Foixek. «Poz kolektibo bat sentitzen dut. Zerbait magikoa da bertan sortzen dena». Pandemiako lehen hilabeteetan estadiora joatearen falta sumatu zuen, baita uda honetan ere. «Badut gogoa aurki etxean jokatuko dugun lagunarteko partidara joateko. Berriro ere denak elkartuko gara Top14ra itzuli den gure taldea ikusi eta animatzeko».

Jean Dauger estadioko obrak. Bob Edme

Oroitzapenen zorroa betea dute batak zein besteak. Altuna hasi da: «Toulonen aurka jokatu genuen partida bat da nire oroitzapenik onena. Oso partida ona egin zuen taldeak, eta asteko jokalari onenen zerrendan sartu ninduten ni. Oraindik ere, noizbehinka, partida hartan egin nituen bizpahiru jokaldi gogorarazten dizkidate kaletik». Bat aukeratzea ezinezkoa da Foixentzat: «Derbietako garaipenak, talde handien aurkako partidak edo azkenaldian hemen jokatu diren kanporaketak. Beti da polita eta berezia Jean Daugerrera joatea». Errugbitik kanpo ere historia «handia» du estadioak, Altunak dioenez. «Garai batean, Baionan antolatzen ziren gauza ia guztiak Jean Daugerren egiten ziren: dantzari egunak, atletismoko txapelketak... Pentsa, Frantziako Tourra Baionan amaitzen zenean, Jean Daugerreko belodromoan izaten zen helmuga!». 1938 eta 1968 artean zortzi aldiz amaitu zen munduko lasterketa garrantzitsuena bertako belodromoan, eta euskal ziklista batek ere irabazi zuen han behin: Marcel Queheille zuberotarra izan zen, 1959an, Bordele eta Baiona lotu zituen etapan. Hura da Tourrean etapa irabazi duen Ipar Euskal Herriko azken txirrindularia. AB Etxea egitasmoa Urteen poderioz, eta egindako lanen etengabeko behin-behinekotasunagatik, oso zaharkituta geratu zen Jean Dauger. Hala, Baionako Herriko Etxearen laguntzarekin, 27 milioi euroko aurrekontua zuen AB etxea proiektua onartu zuten, estadioa berritu eta hiriko klubentzat erabilgarria izango zen formakuntza zentro bat eraikitzeko. «Ea bigarren partidarako dena amaituta dagoen. Itxura ederra du zelaiak», azaldu du Peña Baionako idazkariak. Horrelako zaharberritze baten «beharra» bazuela uste du Altunak: «Baldintza eskasetan zegoen. Profesionalizazioaren exijentziari erantzun ahal izateko, nahitaezkoak ziren lan hauek». Hego harmaila irailean amaitzea da asmoa, eta alboan dagoen formakuntza zentroa urtea amaitu aurretik prest egotea espero da.

Irailaren 10ean jokatuko du Baionak denboraldiko lehen partida etxean, Racing 92 taldearen aurka. Altunak eta Foixek ez dute huts egingo. «Asteburuero bete egiten da zelaia. Are gehiago Top14an. Estadioaren bultzada hori ere beharko du taldeak», esan du Altunak. «Aurreko denboraldian ez bezala, aurten larunbatetan jokatuko dugu. Ea horri esker, pandemia aurretik bezala, Hego Euskal Herriko jendea Baionaren partidetara etortzen den berriro ere», gaineratu du Foixek. Errugbizaleen etxea ez ezik, herriaren etxea ere bada Jean Dauger.

Zaleak Jean Dauger estadioan. Guillaume Fauveau


Summary: Iparraldeko 102 udalerritan ur murrizketak ezarri dituzte. Eremu berdeen ureztatzeak ordu jakin batzuetara mugatu dituzte, eta herritarrak arduraz jokatzera deitu. Azaldu dute lehorteak arazo larriak ekar ditzakeela ondoko asteetatik goiti jadanik.

Euriterik ezak eta azken asteetako bero handiek eraginik, sekulako lehortea hedatu da Ipar Euskal Herrian eta Pirinio Atlantikoetako Departamendu osoan. Erraterako, udaberritik, «%30eko euri eskasa» identifikatu da departamenduan, eta «uztaileko hilabetea sekula baino idorragoa» izan dela adierazi du prefetak. Lehorte horrek ur eskas adierazgarriak ekarri ditu Euskal Herriaren hegoaldean eta mendebaldean, eta Orthezen sektorean, batez ere.

Egoerari aurre egiteko asmoz, eta ur edangarriaren aurrezteko, murrizketa neurriekin jadanik ibiltzen ziren 26 herriei beste 76 gehitu zaizkie. Izan ere, guztira, 102 herri dira gaur egun uraren erabilpena mugatze neurriekin kudeatu behar dutenak.

Neurri berriak

Goizean, prefetak prentsa aitzineko bat eman du departamenduko egoera hidrologikoaren inguruan hitz egiteko eta lehorte krisiaren salbuespen neurrien aurkezteko. Eremu berdeen ureztatzearen aldetik, 08:00ak eta 20:00ak artean ureztatzerik ezin izango da gehiago egin; izan dadin baratze, lore multzo edo kirol zelaietan. Bestalde, garbiketa aldetik, ibilgailuen garbitzea ere debekatu dute, partikularrenak profesionalenak bezala, eta, etxe aitzinaldeak, teilatuak eta bide bazterrak ere, adibidez, sail horretan sartuak dira. Aisialdiari dagokionez, etxeetako igerilekuen betetzea debekatua da; igerilekuen berriz heinean ezartzea, aldiz, baimendua da. Bukatzeko, iturri publikoen urez hornitzea ezinezkoa da gaurtik goiti.

Gainera, beharrezkoa den euri hori ez dela eroriko zehaztu dute, ondoko bi asteen aurreikuspen meteorologikoen araberako datuetatik abiatuz.


Summary: Peruko lehen ministroak dimisioa eman du, «arrazoi pertsonalengatik». Gobernuburuaren erabakia ez da behin betikoa; Castillok badu atzera botatzeko eskumena

Beste kolpe bat hartu du Pedro Castillo Peruko presidenteak: duela urte bat baino gehiago hartu zuen kargua, eta, geroztik, lau aldiz aldatu behar izan du gobernuburua. Atzo Anibal Torres lehen ministroak dimisioa eman ondotik, bosgarrenez izendatu beharko du presidenteak lehen ministroa. Hori, Torres erabakia aldatzera behartzen ez badu. Izan ere, presidenteak ahalmena du lehen ministroaren dimisioa atzera botatzeko. Horren inguruan, ordea, oraindik ez du adierazpenik egin Castillok.

Ohar baten bitartez jakinarazi zuen Torresek hartutako erabakia: «Arrazoi pertsonalengatik, herrialdeko presidentearen esku utziko dut kargua». Castillori eskertu egin zion beregan jarritako «konfiantza», Justiziako lehen ministro izendatu zuenean lehenik, eta lehen ministroaren kargua hartu zuenean ostera. Bukatzeko, etorkizunerako «hoberena» opa zion presidenteari. Torres unibertsitateko irakasle izatera itzuliko da, hori baitzen haren lanbidea politikara sartu aurretik.

Torresen ibilbide politikoa iragan urtean hasi zen, Castillok hauteskundeak irabazi ondotik. Castilloren lege aholkulari ere izan zen hura presidente izan aurretik. Ostera, Guido Bellido, Mirtha Vasquez, eta Hector Valer lehen ministroen dimisioek bultzatuta iritsi zen kargura, iragan otsailean.

Litekeena da Castillok gobernu berriari bide eman behar izatea, eta, horretan, Diputatuen Ganberaren onespena behar du. Hain justu, lehen ministroa izendatzeko, presidenteak parlamentarien erdien baino gehiagoren babesa behar du. Herrialdeko lehen ministroa berresteko azken bozketan, Torresek aldeko 64 boto lortu zituen, eta aurkako 58.

Ez da erraza izango Castillorentzat parlamentarien botoak eskuratzea lehen ministroa izendatzeko. Are gehiago kontuan hartuta Peru Libre alderditik kanporatu zutela presidentea iragan hilabetean, eta, beraz, ez duela hasiera batean haien babesa Diputatuen Ganberan. Castillok alderdi horrekin lortu zuen Peruko presidente izatea. Hala eta guztiz ere, presidenteak bi zentsura moziori aurre egin behar izan die, eta, bietan, Kongresuko behe ganberan ez dute nahi adina boto eskuratu presidentea kargutik kentzeko; hain justu, 87 aldeko boto behar zituzten, parlamentarien bi heren.

Lehen zentsura mozioa Herri Berrikuntza, Herri Indarra, eta Herria Aurrera alderdiek bultzatu zuten, iragan abenduan. Castillori egotzi zioten «ezgaitasun moral iraunkorra» zuela, baina alderdiek ez zuten nahi adina babes lortu: mozioak aldeko 46 boto, aurkako 76, eta 4 abstentzio izan zituen. Bigarrenean, alderdien arteko lehia estuagoa izan zen, baina ez zuten mozioa aurrera ateratzea lortu. Iragan abenduan izan zen, eta Herri Berrikuntzak bultzatu zuen mozioa. Ustelkeria kasuak egozten zizkioten presidenteari, baita estatuburu izateko ustezko gaitasun falta ere. Diputatuen Ganberan egin zen bozketan, aldeko 55 boto, aurkako 54, eta 19 abstentzio izan zituen mozioak.

Castillok, inoizko onespenik txikiena

Ipsos Peruk joan den hilabetean kaleratutako inkesta baten arabera, Castillok presidente kargua hartu zuenetik inoizko onespen txikiena du. Zehazki, herritarren %76 ez datoz bat presidentearekin. Herritarrak ez dira bakarrak Castilloren kudeaketarekin ados ez daudenak: parlamentarien %79 ere iritzi berekoak dira.

Horrez gain, fiskaltzak bost ikerketa irekita dauzka Castilloren aurka; horietatik lau ustelkeria kasuengatik dira. Hain justu, gaur egin behar dio galdeketa fiskaltzak Castillori, indar armatuetako hainbat lagunen igoera «irregularren» inguruan. Izan ere, iragan hilabetean, fiskaltzak Castillori leporatu zion «egitura kriminal baten buru» izatea, herrialdeko Polizian eta armadan bere lagunak gorengo postuetara igotzeko.


Zapia lepoan dute berriz gasteiztarrek

Summary: Zapia lepoan dute berriz gasteiztarrek. Ohitura denez, Zeledonen jaitsierarekin hasi dira Gasteizen Andre Maria Zuriaren jaiak, hiru urteren ondoren.

2019ko abuztuan jaitsi zen azkenengoz Zeledon San Migel elizako dorretik Andre Maria Zuriaren plazako balkoira. Bi urtez atera gabe geratu ondoren, ez zuen plazara irteteko gogorik falta, ezta gasteiztarrek eta bisitariek ere festarako grinarik. 17:00etarako goraino zegoen Andre Maria Zuriaren plaza. Zeledon 18:00etan atera da San Migel elizatik, eta, zerua zeharkatu ondoren, jende artetik igaro du plaza. Alkateari zapia jarri, eta Elena Loyo eta Ruth Brito kirolariek, Jaione Prado merkatariak, Maria Jose Saez de Cortazar ostalariak eta Arantza Navarro ikerlariak bota dute txupinazoa.

«Zuen falta sumatu dut», esan du Gorka Ortiz de Urbinak festarik gabeko urteak aipatuz, eta gogoan izan ditu «gaur hemen gurekin egoterik ez dutenak». Indarkeria matxistaren aurka ere mintzatu da, emakumeentzat ere «festa seguruak» izan daitezen aurtengoak.

Zeledonek aterkia zabaldu eta berehala, Zeledon, etxe berria egin duk! kantatu dute milaka lagunek, ohi bezala, Gasteizko jaiei hasiera emateko. 2017tik egin ohi duten bezala, udaltzainek hustu zuten plaza jaia hasi aurretik, jendeak beirarik eta latarik sar ez zezan. Inoiz baino kontrol zorrotzagoak ezarri dituzte aurten; plaza guztia itxi dute, eta ilara luzeak sortu dira jaiaren erdigunera sartzeko. Edaririk ez da falta izan, ordea; jendetzak dantzan eta edanean itxaron dio Zeledoni, musikaren laguntzaz.

Izugarrizko berorik ez du egin gaur, nahiz eta arratsalde eguzkitsua zegoen. Urte batzuetan suhiltzaileak ura botatzen ibili izan dira, baina aurten ez dute halako lanik hartu, eta festazaleek ahal izan duten bezala egin diote aurre beroari.

Aldarrikapen ugari

Aldarrikapenik ere ez da falta izan jaien hasieran. Pankarta ugari atera ditu jendeak, era guztietako leloekin. Zeledon elizako dorretik jaisteko ordu erdi falta zela jarri dute Presoak eta iheslariak etxera leloko pankarta Andre Maria Zuriaren plazako eskulturan, eta Sozialismoa eraiki zioen bat ere ikusgai izan da aurreko lerroetan. Amnistiaren aldeko pankarta bat eta Ernairen beste handi bat ere atera dituzte, Independentzia, feminismoa, sozialismoa aldarriekin.

Joseba Fiestras FesTVal jaialdiaren zuzendariak irakurri zuen aurtengo jaietako jaietako pregoia, herenegun. «Bete-betean gozatzeko» deia egin zuen Fiestrasek: «Utz ditzagun gatazkak atzean, eta jaian zentratu gaitezen. Gasteiz elkargune izan dadila».

Ikusi gehiago: Plaza berriz betetzeko ordua


Summary: Osses albokagilea aurkitzeko laguntza eskatu dute. Autoarekin eta txakurrarekin galdu dela adierazi dute senideek. Euskal Herriko albokagile nagusietako bat da.

Jose Antonio Martinez Osses luthierra desagertuta dabil duela bizpahiru egunetik, bere autoarekin eta zakurrarekin. Senideek eman dute abisua, eta informazioa eskatu dute, hura aurkitze aldera.

Senideen arabera, jende asko mobilizatu da galduriko albokagilea aurkitzeko, baina, lerrook idazteko orduan, ez zegoen autoaren edo txakurraren arrastorik. Animaliak babesteko elkarteetara deika ibili dira, baina ez dute border collie arrazako animaliaren berririk. Peugeot Partner zuri bat gidatzen du Ossesek, 7450 HFZ matrikuladuna.

Adierazi dutenez, Opakua aldera joateko ohitura zuen luthierrak. Han ibili dira haren bila, hasieran.

Ezaguna da Osses albokarien artean, Euskal Herriko albokagile nagusietako bat baita. Hark eginiko albokak erabili ditu, besteak beste, Ibon Koteronek, eta luthierrak eraiki zuen elkarlanean sorturiko albokotea tresna. Otazun (Araba) du tailerra.

Hainbatetan agertu da hedabideetan; besteak beste, ETB1eko Herri txiki, infernu handi saioan.


Izenekoa baino gehiago

Summary: Izenekoa baino gehiago. Kirolarekin loturarik ez duten ekitaldi kultural eta politikoak eta aisialdi jarduerak hartu ditu 1965az geroztik. Toki bizia bilakatu da denborarekin, eta horrek eragina izan du kirolaren jarraitutasunean.

Izena izana izan daiteke, eta izana, izena baino gehiago. Belodromo bat txirrindularitzarako tokia da definizioz, baina Donostiakoak bestelako jarduera ugari bildu ditu zabaldu zutenez geroztik. Pistako txirrindularitzatik harago, atletismoak pisu handia du kirolgune horren egunerokoan, eta herri kiroletan eta arraun ergometroan ere zenbait marka hautsi dituzte han, Euskadiko Sei Orduen barruan. Gimnasia erritmikoa ere egin izan dute. Haatik, askoz handiagoa da Antonio Elorza belodromoko jarduna, kirolez haragoko makina bat ekitaldi egin baitituzte leku horretan. Kultur arlokoak asko; bertsolari txapelketetako saioak, zine emanaldiak, maila handiko kontzertuak eta abar. Kolore ezberdinetako alderdi politikoen mitinak ere, dozenaka.

Donostiako belodromoa. Andoni Canellada, Foku

Belodromoak, ordea, txirrindularitzan du sorburua. 1965ean eraiki zuten, artean estalkirik gabe, pistako txirrindularitzako Munduko Txapelketarako, eta 2005ean jarri zioten Elorza bultzatzailearen izena. Sorreratik, makina bat pedalkada eman dituzte belodromoan. Tartean, Leire Olaberria txirrindulari ohia (Ikaztegieta, Gipuzkoa, 1977). Olinpiar medailadunak ondo gogoan ditu pedalkada haiek: «Oroitzapen onak ditut, eta txarrak ere asko. Anoetako belodromoari esker hasi nintzen pistako txirrindularitzan, baina egia da nahiko belodromo berezia dela». Olaberriaren esanetan, zementuzkoa izateak eta dituen neurriek ohiz kanpokoa bihurtzen dute Donostiako txirrindularitza gune nagusia: «Teknikoki, Anoetan ondo moldatuz gero, ondo moldatu zaitezke munduko edozein belodromotan. Esaterako, peralte bortitzak ditu, eta neguko baldintza gogorrak oroitzen ditut, hotza eta».

Ikaztegietakoak azaldu du leku «egokia» dela euritik babesteko eta lehendabiziko entrenamenduak egiteko, baina goi mailarako ez du balekotzat jo: «Horrexegatik, lehiatu behar nintzen tokien antzekoak bilatzen nituen: egurrezkoak eta distantzia ofizialekoak».

Leire Olaberria Donostiako Belodromoan hasi zen pistan. Gorka Rubio, Foku

Txirrindularitzarako ez, baina atletismorako leku «homologatua» da Donostiako belodromoa. Hala esan du Ramon Cid atleta eta entrenatzaileak (Donostia, 1954). Cidek adierazi du, lehenik eta behin, kirolarientzat «luxua» dela halako kirolgune bat eskura edukitzea. Atletismorako pista berria du, eta goi mailarako egokia dela adierazi du prestatzaile donostiarrak: «Nazioarteko edozein txapelketa har dezake. Pistak 200 metro ditu, sei kale, eta trazatu ona. Tartan berria du, erortzeko guneak, koltxonetak... Europako Txapelketa antolatzeko adinako edukiera ere badu, lasai asko. Lehiarako ezaugarri onak ditu». Ordea, bestelako gaiei ere erreparatu die Cidek. Gimnasio egoki bat behar du «perfektua izateko», goi mailako kirolarien beharretara egokitutakoa, eta gaineratu du kirolaz gaindiko zenbait ekitalditarako ixteak oztopatu egiten duela kirolarien jarduna: «Batzuetan ulergarria da, beste batzuetan ez horrenbeste, baina abisatu gabe ixteak, edo kirolarekin zerikusirik ez duten gauzak antolatzeak kalte egin izan digu batzuetan. Baina, tira, atletismo instalazio bikaina da». Goi mailako topaketak Anoetako belodromoak Munduko Txapelketa bat izan zuen abiapuntu. Orain 57 urteko txapelketa hartatik, baina, goi mailako zenbait topaketa egin dituzte han. Cidek ere «bizitza osoa» eman du eraikin horren jiran: «Ikusi nuen txapelketa hura, aire zabalean egin zena, eta gerora izan duen bilakaera. Donostiaren bihotzetako bat da, hiria hari esker pilpiratu baita: kirolarekin, kontzertuekin, mitin politikoekin...». Cidek ondo gogoan du 1977ko Europako Atletismo Txapelketa ere. Ez alferrik, parte hartzaile izan zen. Jauzi hirukoitzean aritu zen, eta esan du «garai hartako atletarik onenak» bildu zirela Anoetan. Orduan, eta geroago ere, makina bat izar aritu dira Donostian: Sebastian Coe, Irina Privalova, Sergei Bubka, Carl Lewis...

Bizikletako txapelketen artean, Euskadiko Sei Orduek itzal luzea utzi dute belodromoan. Pistako txirrindulari onentsuenak batu dituen proba hori 1979. eta 2008. urteen artean jokatu zen, eta goi mailako ziklista andana aritu zen urte haietan: Urs Freuler eta Joop Zoetemelk, Gianni Bugno, Mario Cipollini, Abraham Olano eta beste asko. Herri kiroletan ere sonatua izan zen jaialdi hori. Belodromoan lortu zituzten garai hartako zenbait marka; Iñaki Perurenak lortu zituen, batik bat. Leitzarrak 300 kiloko harria jaso zuen 1987an egitarau horren barruan; urtebete geroago, 305ekoa Sei Orduetan kale eginda, bi aste geroago itzuli zen belodromora—; 2003an, berriz, maila aldiz altxa zuen 100 kiloko zilindroa —zortzi arroakoa— bost ordu eta lau minutuan.

Ramon Cid, entrenatzailea. Ramon Cid

Aldian aldiko lorpen horiek distira gehitu diote belodromoari. Ordea, eguneroko jardunak ematen dio bizia eraikinari. Eraberritu baten beharrean dago belodromoa,Olaberriaren esanetan: «Errendimendu handia atera zaio, baina zerbait hobea merezi delakoan nago. Ez dut informazio askorik, baina, dirutza izugarririk gastatu gabe, eredu txukunak badaude munduan».


Summary: Sei pertsona atxilotu dituzte Araban eta Nafarroan, drogaren aurkako operazio batean. Araban eta Nafarroan sei pertsona atxilotu dituzte, eta Espainiako beste leku batzuetan, beste 11. Erakunde kriminal baten parte izatea eta droga trafikoan aritzea egotzi diete, besteak beste.

Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak droga trafikatzaile talde baten aurkako operazio bat egin dute, eta guztira hamazazpi pertsona atxilotu dituzte, horietako sei Euskal Herrian. Agurainen (Araba) bi atxilotu dituzte, eta Oionen (Araba), Gasteizen, Tresponden (Araba) eta Vianan (Nafarroa) atxilotu bana izan dira. Maila ezberdinean, baina erakunde kriminal baten parte izatea, droga trafikoa, kapital zuriketa, iruzurra, delitu simulazioa eta dokumentu faltsuen erabilera egotzi dizkiete atxilotuei.

Polizia indarrek guztira hogei erregistro egin dituzte Araban, Nafarroan, Leonen (Espainia) eta Errioxan (Espainian), etxebizitzetan, pabiloi industrialetan eta gaueko aisialdiko negozioetan. 150.000 euro atxiki dituzte, baita ibilgailuak eta drogak ere. Bankuko hainbat kontu eta etxebizitza batzuk ere blokeatu dituzte. Bestalde, 13,767 kilo kalamu eta 2.352 kokaina dosi merkaturatzea eragotzi dute.

Poliziaren arabera, hilabetean 10.800 kokaina dosi inguru banatzen zituen talde horrek, eta uste dute hilabetean 227.000 euro inguru irabazten zituztela.


Bi ahots errimadun, nor bere doinuan

Summary: Bi ahots errimadun, nor bere doinuan. Irailaren 24an hasiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia, Getxon. Entseatzen hasia da Alaia Martin, baina, eguna gertu dagoen arren, urruti ikusten du oraindik. Aldiz, hamahiru urte dira Andoni Egañak txapelketak utzi zituela; lehiaren falta baino gehiago, aurreko prestaketarena sumatzen du. ARGAZKIAK: Andoni Canellada / Foku

Donostiako Kaxilda tabernako bi aulkitan eserita saiatu dira oroitzen, baina Alaia Martin (Oiartzun, Gipuzkoa, 1987) eta Andoni Egaña (Zarautz, Gipuzkoa, 1961) bertsolariek ez dute lortu gogoratzea noiz aritu ziren elkarrekin oholtzan lehendabizikoz. Hala ere, badakite oholtzan ezagutu zutela elkar, eta oholtzak batzen ditu oraindik ere.

Ate joka dago Bertsolari Txapelketa Nagusia, baina horrek ez ditu batuko bi bertsolariak. Izan ere, 2009an agurtu zituen Egañak txapelketak, ibilbide luze baten ostean. Martinek, berriz, jokatuko du aurtengoa.

Abuztuan sartu gara, eta bi hilabete besterik ez da geratzen final-laurdenetarako. Nola ikusten duzu txapelketa, Alaia? ALAIA MARTIN: Gertu dago, baina nahiko urruti ikusten dut oraindik. Batez ere uda giro honetan sartu garelako eta kosta egiten delako burua udazkenean jartzen. Hala ere, ilusioz begiratzen diot; lanean ere orain denboratxo bat hasi nintzen. Orain arte, barne lanean edo gogoetan aritu naiz, batez ere; barrua eta gorputza askatzen, etor daitekeenaren intuizioa eduki ahal izateko. Hasi gara pixka bat taldean biltzen, saioen simulakro txiki batzuk egiten. Hemendik eta urrira arte egiteko dagoen bide gisa ikusten dut oraindik; udazkena luze joateko suertea baldin badut, behintzat, arnasa pixka batekin iritsi nahiko nuke. Urriaren 1ean duzu lehen final laurdena, Gotaine-Iribarnen. MARTIN: Talde ederra egokitu zaigu, gainera, saio horretarako. Ane Labaka, Julio Soto, Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran eta Patxi Iriartekin kantatuko duzu. MARTIN: Bai. Berri on bezala hartu dut. Lagunak ditut kideak, plaza askotan izaten ditut kantukide; apartak dira oholtzan jarduteko eta elkarrizketa bat sortzeko. Beraz, gure diskurtso eta tonuekin, uste dut giro ederra sortu daitekeela saio horretan. Gogoz nago. Bestelakoa da zure kasua, Andoni. «Behien aulkiak aipatzetik behean aulkiak jartzera» pasatu zinen 2009an. Bi txapelketa egin dituzu geroztik harmailetan, eta aurtengoa duzu hirugarrena. Nola bizi duzu hori? ANDONI EGAÑA: Iragan-min handirik gabe. Behin txapelketetan ibilbide bat egin ondoren esan nion agur, eta nire erabakiz. BECera joan, eta orduan bai, noski, gogoratzen zara bertan izan zarela askotan. Baina, bestela, iragan-minez baino gehiago, jakin-minez bizi dut. Zeren jakin-mina? EGAÑA: Interesatzen zait oraindik plazan zer tendentzia egon litezkeen ikustea, nola helduko dieten gaiei, edo ea bakarka estilo berriren bat sortzen den... Noski, oraindik banaiz plazetan dabilen bertsolari bat, eta plazan dabilen bertsolariak elikatu beharra du ingurukoek egiten dutenaz. Ez pentsa, inbidia puntu bat ere ematen dit txapelketak. Lehiak ez, baizik eta lehiarako prestakuntzak; kideekin elkartu eta entseatzeak. Fase hori garrantzitsua eta ederra izaten da. Begira: aurreko batean, adibidez, Miren Artetxerekin nengoen geldituta Portugaleteko gaztetxeko saio batera joateko, eta deitu nion galdetzeko ea batera joan gintezkeen. «Orain Alaiarekin eta Miren Amurizarekin nago pixka bat entrenatzen», erantzun zidan. Horren falta sumatzen dut gehien. Joaten zara saioak ikustera? EGAÑA: Etxetik ikusten ditut saio gehienak, baina finaletara bai, joaten naiz. Saioak nahiago izaten dut etxetik ikusi, hala ez bada ere norberari iruditzen zaiolako begirada guztiak bere kokotean dituela, eta hori ez zait gustatzen. Hala ere, gustatzen zait joatea, kideak entzuteak laguntzen duelako nire garapenean.

Esango zenuke txapelketak aldatu egin direla utzi zenituenetik? EGAÑA: Gutxien aldatu dena txapelketen formatua dela esango nuke. Gaitegia aldatu da, eta, aurtengoan, espero daiteke are gehiago aldatzea. Eta ikuslearen profila? MARTIN: Aldatu, ez dakit aldatu den; gaztetu egingo zen agian, baina ni ere zahartu egin naiz [barreak].

EGAÑA: Bada, nik uste dut bertsolariekin gertatzen den gauza bera gertatzen dela ikusleekin. Alde batetik, emakume gehiago daude bi aldeetan. Eta, bestetik, adinaren kontua dago. Ematen du zahar pila bat zegoela 1986ko txapelketan, baina ez da hala. Txapelketa horretan nire adineko jendea zegoen harmailetan, eta bertsolariak oso gazteak ziren. Esaterako, Jon Sarasuak 19 urte zituen txapelketa horretan, eta nik 24. 1989koan, berriz, [Xabier] Euzkitze eta Sarasua zeuden, 23na urterekin. 1993an, Unai Iturriaga, 18rekin; 1997koan, Maialen Lujanbiok 21 urte zituen, eta 2001ean, berriz, Sustrai [Colina] sartu zen, 19rekin. Orain ez da hori gertatzen, ezta? MARTIN: Ez. Orain, txapelketako parte hartzaileen adinaren batezbestekoa nire adinean dago; 34 urtetan. Ez da batezbesteko gazte bat. EGAÑA: Egia da irudiek engaina zaitzaketela. Ikusten baduzu 1991ko Gipuzkoako Txapelketako argazkia, esaten duzu: «Horiek zaharragoak ziren oraingoak baino!», baina ez, ez da horrela. Adinaren batezbestekoa ez zen, inola ere, 34 urte. Bada beste zerbait aldatu dena. Iruñean jokatuko da lehenengoz aurtengo finala. MARTIN: Gehienok pozez hartu dugun aldaketa bat da hori. Badakigu lurralde historiko bakoitzaren egoera zein den, eta, alde horretatik, finala Nafarroara eramateak uste dut on egin diezaiokeela ingurune horri, Iruñerriari. Oso momentu emankorrean dago hango giro euskaltzalea. Bertakoa da Saioa Alkaiza, aurtengo Nafarroako txapelduna; Laba sortu berri da, gainera. Ez dakit, uste dut bertsolaritzarentzat ederra izango dela, eta, gainera, bi norabidetan izango dela truke ona. Espazioa aldatzeak berak lagun lezake alda litezkeen beste aldagaiak ere aldatzen eta beste argazki bat sortzen. EGAÑA: Apustu polita da. Ematen du urteak azkar joaten direla, baina orain dela 18 edo 19 urte erabaki genuen Barakaldora joatea. Ziklo horren ondoren, batetik, ondo dator aldaketa hori, eta, bestetik, aukera ideologiko handi bat da Iruñean egitea. Hala, etorkizuneko ateak irekitzeko bide bat izan daiteke, beste urte batean beste leku batean egin ahal izateko; esaterako, Baionan edo Gasteizen. Dena dela, iaz behar zuen txapelketak. Pandemiak urtebete atzeratu du. Nola eragiten dio horrek bertsolari bati? MARTIN: Bertsozale Elkartearentzat, mugimendua indartzeko bidean, urtebeteko atzerapena izan da. Hala izan da ekonomikoki ere, iturri hori izoztuta egon baita urtebetez. Bertsolari bezala, uste dut denoi eragin digula, eta, beraz, urtebete atzeratu arren, aurtengo txapelketari ere eragingo diola. Eta iaz egin izan balitz? MARTIN: Segur aski, shock eta analgesia egoera oso arraro batean egongo ginateke kantatu ahal izateko txapelketa batek duen intentsitatean. Beraz? MARTIN: Bada, uste dut gose handiz hartuko dugula elkartzeko, partekatzeko eta hunkitzeko aukera hori. Mundua lehen ere ez zegoen oso zuzen, baina bereziki hankaz gora dagoenean hanka zola horiei elkarrekin begiratzeak eta elkarri lokarriak lotzen saiatzeak denoi lagunduko digula uste dut. Urtebeteko atzerapen horrek beste indar bat emango digu orain egin behar dugun bide hori egiteko.

EGAÑA: Nik, antolakuntzaren aldetik, ez diot hainbesteko garrantzirik ematen urtebete atzeratzeari. Olinpiar Jokoak iaz egin ziren, urtebete atzeratuta, eta 2024an egingo dira hurrengoak. Lau urte pasatu beharrean, beraz, hiru pasatuko dira bataren eta bestearen artean. Inork planteatu al du hori? Hala ere, bertsolarien aldetik bai, ikusten dut eragina. Pentsa! Gure agendak ez ziren mugitzen hasi Olatz Peonek esan zuen arte Tolosako inauteriak ospatuko zirela. Horrek esan nahi du gure agendak aurtengo apirilean mugitzen hasi direla, gutxi gorabehera. Bi urtez beste erritmo batean bizi ondoren, ikusi beharko da ea bertsolaria nola dagoen txapelketa batekin tupust egiteko. Horregatik, uste dut ongi dagoela aurtengo udazkenean egitea. Bestela, topa genezake bertsolarien batezbestekoa orain bost urte baino okerragoa. Ez okerragoak direlako, baizik eta ez direlako aritu erritmo berean.

Online saioak ere egin zenituzten itxialdian. Erritmoa gehiago moteldu zizuen horrek? EGAÑA: Nahiko anekdotikoa izan zen hori. Gutxi egin genituen, baina atentzioa ematen du bertso saio bat horrela egiteak. Oso esperientzia gogorra izan zen: finean, zure etxeko pareta zuri bati begira kantatzea zen, eta, horrela, nekez pizten da zerbait komunikatzeko gogoa. MARTIN: Bai, nik ere sufritu egin nuelako oroitzapena daukat. Poza ematen zidan bakarra zen bertsokideak berriro ikustea. Horrelako saio batzuk antolatu izanak eta horrek ikusle batzuk bildu izanak erakusten du kultura bera bizitzeko eta pentsatzeko behar dugula. Guretzat erosoa izan ez zen arren, garai polita izan zen jabetzeko zenbat ematen digun giroak, parean daukagunak, usaintzen dugun tenperatura horrek, tabernan dugun elkarrizketak, nola gauden ikusteko termometroak... Hain garai geldo eta geldian, zaila zen sortzea; hutsari kantatzeko modu gogor bat izan zen. EGAÑA: Pentsa zitekeen, gainera, sortzeko garaian pagotxa zela etxean egote hori. Baina sortzaileontzat ez zen garai emankorra izan; nire ustez, galduegiak geunden nondik sortu jakiteko. Testua eta testuingurua da bertsoa; testu bati testuingurua kentzen bazaio, gaizki aterako da testua ere. Hala ere, online saioetan sufritu egin genuen, baina merezi izan zuen sufritzea: zerbait egin behar zen, eta hori zen egin zitekeena.

Pandemia albo batera utzita... Nola dago gaur egungo plazetarako sarbidea belaunaldi berrientzat? MARTIN: Bada, esango nuke geroz eta zailago dutela. Pandemia garaian, lehendik ere bagenbiltzanok aritu gara gazteagoak baino gehiago. Beraz, ez dut uste gazteentzat erraz dagoenik. Ikusten dudana da belaunaldi berriak indarrez, irizpide finez eta duintasun handiz bide bat egiteko gogoz eta determinazioz datozela. Horren erakusle dira orain egiten ari diren emanaldi berriak. Sortu berri duten eRRe ikuskizun ausarta eta kalitatezkoa, esaterako. Izan dira gazte sariketa batzuk ere azken urtean, eta, agian, sortuko dira horietatik plazatxo batzuk. Baina, uste dut oraindik plazaratzeko zubi hori ez dagoela hain eraikita. Lehen ere hala zen? EGAÑA: Ez, baina lehenago bertsolaritzak ez zeukan orain daukan prestigiorik; apenas zegoen bertso eskolarik, eta, beraz, oso nekezak ziren bertsotan trebatzeko bideak. Lehen, zaila zen gazteak abiatzea, baina erraza zen iristea. Gaur egun, abiatzea da erraza, eta iristea, berriz, zaila. Gogoratzen duzue zuen lehenengo plaza? MARTIN: Nirea eskolartekoren bat izango zen. Gainera, gogoratzen dut nire anaiak eraman gintuela kotxean [Jon Martin]. Uste dut Urnietan zela saioa, eta Usurbilera eraman gintuela, edo alderantziz. Badago beste bat maitasun handiz gogoratzen dudana. Ziburun izan zen, sagardo dastaketa bateko saio batean. Karmele Mitxelenarekin aritu nintzen kantuan. Gurasoek eraman gintuzten Hendaiara. Bertan jaso gintuen Amets eta Maddalen Arzallusen amak, eta berak eraman gintuen Zibururaino. Ilusio handiz gogoratzen dut.

EGAÑA: Nik ere gogoratzen dut, noski. Garai hartan ez zegoen bertso eskolarik nire inguruan. Ni kaleko tipo bat nintzen, 18 bat urterekin zeraz ohartu zena: «Hara! Nik hau ondo ez, baina nahiko erraz egiten dut». Orduan, txapelketa batean eman nuen izena, Zarautzen oraindik ere jokatzen den Lizardi sariketan. Hura izan zen nire lehenengo plaza, 1982an, eta txapela irabazi nuen, gainera. Irabazi izan ez banu, atzera egingo nukeen agian, beldurtuta. Oroitzapen laburrak dira, dena dela. Nik jendaurrean lehenengo aldiz kantatu nuenetik nire lehenengo Euskal Herriko finalera hiru urte eta erdi bakarrik pasatu ziren, eta hiru horietako bat soldaduskan egin nuen; Madrilen eta Caceresen [Espainia]. Gaur egun, oso zaila da hori gertatzea.

Zerk zailtzen du? EGAÑA: Gaur egun bertsolaritzan dagoen kalitateak. Kalitatezko bertsolari pila bat dago, eta horrek zaildu egiten du kalitatezko beste bertsolari batzuk Euskal Herriko finalera iristea. Eta zuek biak noiz izan zineten elkarrekin oholtzan lehenengoz? EGAÑA: Zu gogoratzen zara, Alaia? MARTIN: Ea, utzi pentsatzen... EGAÑA: Zer urtetan izango zen? MARTIN: Nik gogoratu beharko nuke; hunkituta egongo nintzen, seguru. EGAÑA: Eskolarteko txapelketaren bat izango zen. Alaia gaztetxoa zen, eta ni gai jartzaile aritzen nintzen. MARTIN: Bai, argazkia atera genuen, eta gordeta daukat oraindik. Lehen aipatu duzue gero eta emakume gehiago ari direla bertsolaritzan. Apenas iritsi den gaur egunera garai bateko emakumeen bertsorik. Andoni, oroitzen duzu noiz aritu zinen lehenengoz oholtzan emakume batekin? EGAÑA: Bai, noski. Egun jakin bat ez dut gogoan, baina, gure garaian, bi emakume ezagutu genituen oholtzan: Kristina Mardaras, ni baino urte batzuk zaharragoa dena, eta bestea, Arantzazu Loidi, ni baino urte batzuk gazteagoa. Adinkiderik ez. Esango nuke Arantzazurekin partekatu nituela oholtza gehien. Oso ondo egiten zuen bertsotan. Baina utzi egin zuen bertsogintza. EGAÑA: Bai. Lehengo gizartea ez zen oraingoa. Oso ondo egiten zuen Arantzazuk, baina bazegoen sektore bat-edo uste bat esaten zuena: «Ederki egiten du, baina ahots mehea dauka: ez da bertsotan egiteko ahotsa», eta horrelako mamu batzuk, akaso zaildu egin ziotenak ibilbidea. Berak beti esan izan du gustura aritu zela mutil artean kantuan. Baina bai, bazegoen halako uste bat zailtzen zuena emakumeen plazaratzea. Nire kasuan, esanguratsua da haur nintzenetik esparru asko partekatu ditudala emakumezkoekin. Ikastolara joan nintzen, eta umetatik izan gara klasean neskak eta mutilak, UBIn izan ezik. Kirolean ere beti parte hartu izan dut emakumezkoekin. Eta, hala ere, ez ginen konturatzen bertsogintzan ez ginela emakumezkoekin oholtza partekatzen ari.

Gerora, Maialen Lujanbio hasi zen, besteak beste, zure belaunaldiarekin kantuan... EGAÑA: Bai. Gogoratzen dut noiz kantatu genuen lehenengoz elkarrekin, eta berak ere gogoratzen du. Hondarribian izan zen, 1992ko martxoaren 8an. Ez da kasualitatea bertan egin izana, Emeki emakume elkartekoak izan baitziren antolatzaileak. MARTIN: Bai, oso gaztetxoa zen Maialen. EGAÑA: Bai, bai. Guk 30 urte izango genituen, eta berak 16 izango zituen. Hasiera-hasieratik igartzen zitzaion indartsu zetorrela. Ondoren iritsi ziren plazara emakume gehiago. Horien artean, Alaia. EGAÑA: Gero eta gehiago dira, eta ederra da hori. Ederra da, nire belaunaldiko bertsolari gizonezkoak interpelatu egiten dituelako horrek. Zuk nola bizi izan zenuen bertsolaritzan sartzeko bide hori, Alaia? MARTIN: Ni bertso eskolan hasi nintzenean, emakumezkoak ginen gehienak; hamaseitik hamalau. Nik jarraitu nuen aurrera bide horretan, baina utzi egin zuten horietako askok. Zergatik gertatzen zen hori? MARTIN: Sufritu egiten zutelako. Eta sufrimendua errepikatua denean, badira azpiko arrazoi batzuk sustrai horretan: muturreko autoexijentzia, kalitate brutal bat eduki ezean espazio publikoa hartzeko beldurra... Guztiok izan beharko genukeen barregarri gelditzeko eskubiderik ere ez dugu eduki. Niri lagundu egin zidan bertsolari izateari berebiziko garrantzirik ez emateak. Oso perfekzionista izan naiz beti, baina bertsolaritzan ez hainbeste.

EGAÑA: Hori zure alde da. [Xabier] Amurizak esan zuen behin: «Bertsotan jarduteko, gutxi pentsatu behar du bertsolariak». Egia da. Saioetatik etxera bueltan zure inperfekzio guztietan pentsatzen bazabiltza, gozatu gutxi egingo duzu, eta sufritu asko. MARTIN: Zenbait girotan eroso sentitzea ez da erraza izan; zaila da bide batean aurrera egitea txikituz joan bada zenekarren autoestimu txiki hori. Horregatik utzi zuten bertsolaritza nire kide izan ziren askok. Beraz, nire bertsokideak gizonezkoak izan dira orain gutxi arte. Horrela bizi izan dut nire bertso bidea ere. Beste era batera bizi duzu orain? MARTIN: Bai. Beste inguru batzuk bilatu ditut, feminismoaren olatuari eta nire barne lanketari esker. Horrela, errazago aztertu ditut bidean izandako bihurgune eta joera batzuk, nahi gabe ere oso barneratuta dauzkagunak. Hamarkada bat izango da agenda plazaz betetzen hasi nintzela, eta orain, gero eta gerri zabalagoarekin sentitu dut neure burua, poz izugarriz hartu baititut gertuan beste kantukide batzuk. Gipuzkoako finalean, adibidez, Oihana Iguaran, Ane Labaka eta Nerea Elustondo bezalako bertsolari puskak. Plazaren erdigunea hartu baino gehiago, erdigunera hurbiltzeko zilegitasun edo ausardia bat sentitu dugula esango nuke. Eta, hain zuzen, konplizitate eta ahizpatasun horrek ahalbidetu digu Ez da kasualitatea bezalako saio berezietan parte hartzea. Artikulazio bat gertatu da horri esker, eta esango nuke aldatu duela bertsolariok bertsolaritza bizitzeko dugun patxada. Ezagutu ditugu genituen beldurrak, jarri dizkiegu izen-abizenak, eta partekatu ditugu. Beraz, sistemikoak direla ikusteak lagundu digu kokatzen eta funtzio bat bilatzen oholtza gainean egin genezakeenari. Ederra izan da hori niretzat.


Summary: Hiru emakumek ziztadak salatu dituzte Gasteizko jaietako lehen gauean. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Radio Euskadin adierazi du gertakari horiek «guztiz onartezinak» direla. Bilboko Konpartsek eraso sexisten aurkako protokoloan gehituko dituzte ziztadak.

Hasi besterik ez dira egin Gasteizko jaiak, eta, lehen gauean, hiru emakumek salatu dute zizt egin dietela. Gorka Urtaran alkateak eman du salaketa horien inguruko informazioa gaur goizean, Euskadi Irratian. Gau «nahiko lasaia» izan dela esan du alkateak, baina gehitu du eraso horiek guztiz onartezinak direla: «Europan zabaltzen ari den izurri matxista hau guztiz onartezina da, eta ziztadek emakumeen askatasuna mugatzea eta mehatxatzea dute helburu. Hori dela eta, oso gogorrak izan behar dugu matxito harrapakari horien aurrean». Ziztaden aurkako mobilizazio bat egin zuen Itaiak herenegun, Gasteizen.

Bilboko Konpartsak egoerari aurrea hartzen saiatzen ari dira, eta ziztadak festetako eraso sexisten aurkako protokoloan gehitu dituzte. Idoia Ugalde federazioaren bozeramaileak dio jende guztia arduratuta dagoela ziztaden inguruan, eta horregatik erabaki dute protokoloa berritzea. Eraso sexista formatu berria dela ere esan du Ugaldek. Abuztuaren 16an emango dituzte protokolo berriaren inguruko xehetasun gehiago. Abuztuaren 20tik 28ra izango dira Bilboko jaiak.

Ziztadak, lesio delitu

Fernando Grande-Marlaska Espainiako barne ministroa TVE1 kateko La hora de La 1 telesailean izan da, eta ziztaden inguruz mintzatu da. Espainian oraingoz hirurogei salaketa ikertzen ari direla dio, eta adierazi du aurrerantzean lesio delitu gisa tratatuko dituztela, genero larrigarriarekin.


Summary: «Biktimak eta erasotzaileak parekatzea» egotzi dio Zelenskik Amnesty Internationali. GKEaren txosten baten arabera, Ukrainako indarrek «arrisku egoeretan» jartzen dituzte zibilak.

AI Amnesty Internationalek txosten bat kaleratu zuen atzo, nabarmenduz Ukrainako indarrek «arrisku egoeretan» jartzen dituztela zibilak. Eta gaur goizaldean sare sozialetan zabaldutako diskurtso batean heldu da Volodimir Zelenskiren erantzuna. «Biktimak eta erasotzaileak» parekatzea egotzi dio Ukrainako presidenteak GKE gobernuz kanpoko erakundeari. «Zoritxarrez, estatu terrorista amnistiatzen eta erasotzailearen erantzukizuna biktimari leporatzen ahalegintzen da», nabarmendu du Zelenskik.

Txosten horren arabera, zibilak arriskuan jartzen dituzten borroka taktikak erabiltzen ditu Ukrainako armadak; esaterako, base militarrak jarriz zibilak bizi diren eremuetan, ospitaleetan eta eskoletan. «Taktika horiek nazioarteko giza zuzenbidea urratzen dute, zibilak helburu militar bihurtzen baitira». Agnes Callamard AIko idazkari nagusiak atzo adierazi zuenez, salaketen frogak bildu dituzte apiriletik uztailera egindako ikerketa horretan. Horretarako, lekukoen, bizirik atera direnen eta biktimen senideen adierazpenak baliatu dituzte, baita satelite bidezko irudiak ere. «Posizio defentsibo batean egoteak ez du esan nahi Ukrainako indarrek nazioarteko giza zuzenbidea errespetatu behar ez dutenik».

Zelenskiren ustez, baina, «inolaz ere» ezin da justifikatu Errusiak Ukrainari egindako ezein eraso. «Gure estatuaren aurkako erasoa ez da probokatutakoa; zuzenean inbaditzailea eta terrorista da». Ukrainako presidentearen iritziz, ezin da «toleratu» AIren txostena.

Dmitro Kuleba Atzerri ministroak atzo adierazi zuen txostena «bidegabea» dela. «AI, jarrera horrekin, ez da saiatzen ari egia bilatzen eta hori plazaratzen, baizik eta oreka faltsu bat sortzen ari da kriminal baten eta biktimaren artean».


Alaia Martin

Summary: Alaia Martin.

Mikrofono bat nahi nuke/ euskal sortzaile denentzat/ eta ikararik gabe miatzea gure ertzak/ Musu handi bat kultura/ babesten duzuenentzat. Hala bukatu zuen Alaia Martinek azken Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa, hirugarren egin ostean. Postu horrek ahalbidetu dio, hain zuzen, Euskal Herriko Txapelketa Nagusira pasatzea. Urriaren 1ean izango du lehen final-laurdena, Gotaine-Iribarnen (Zuberoa). Hasia da horretarako entseatzen, «etor daitekeenaren intuizioa eduki ahal izateko». Urruti ikusten du eguna, baina birikak puztuta iritsi nahi du.


Andoni Egaña

Summary: Andoni Egaña.

2005eko Euskal Herriko txapelketan «aulkia» jarri zioten kantatzeko gaitzat. Askotariko aulkiez aritu zen, baita behiak jeztekoez ere. 2009an esan zien agur txapelketei, aulki horiei erreferentzia eginez: Ni oso harro pasako naiz/ naturala horixe da/ behien aulkiak aipatzetik/ behean aulkiak jartzera. Harmailetatik biziko du hirugarrenez txapelketa, eta, iragan-mina baino gehiago, jakin-mina du; oholtzan egon litekeen joerarena. «Kideak entzuteak laguntzen du nire garapenean».


Summary: Umeek eta kirolek garrantzi berezia izango dute Bilboko Konpartsen egitarauan. Bostehun ekintza baino gehiago antolatu dituzte Aste Nagusirako. Hurrengo astean emango dute ziztaden eta erasoen aurkako protokoloaren berri.

Bilboko Konpartsek Aste Nagusirako antolatu duten ekitaldi programa aurkeztu dute, Nagusia izango da lelopean. Indartsu itzuli dira bi urteko etenaldiaren ondoren, eta, guztira, 533 ekintza antolatu dituzte, Idoia Ugalde eta Ioritz Varona konpartsakideek azaldu dutenez. Horietatik 160 haur eta gazteei zuzendutakoak dira: «Urte hauetan umeek galdu baitituzte gauza gehien».

Dena den, umeak ez dira izango Areatzako jai guneaz gozatuko duten bakarrak: konpartsek adin tarte guztientzako ekintzak antolatu dituzte; esaterako, jaietako lehen igandean Zabalbide kalean egingo den goitibehera lehiaketa. Horretan ere umeek gune propioa izango dute: goitibehera sortzeko tailerra.

Kirolak garrantzi handia hartuko du aurtengo jaietan: «Otordu oparoen ostean, nahi duenak gorputza astintzeko aukera izango du», iragarri dute. Aerobitoian, igel-toketan, herri kiroletan eta Hiri Krosean parte hartzeko aukera izango dute bilbotarrek. Gainera, piraguismoa eta ur poloa egongo dira Erripako kaian, «udalak oztopoak ipini dituen arren».

Azken egunetan Euskal Herriko jaietan hainbat emakumek jasandako ziztada eta erasoen harira, «eraso xenofoboak, matxistak eta LGTBIQ+foboak» ez dituztela onartuko adierazi dute konpartsek. Era berean, nabarmendu dute txosnak «babes gunea» izango direla edozelako erasoen aurka aurrerantzean ere. Konpartsek protokolo bat diseinatu dute, eta hurrengo asteartean emango dute horren berri.

Bilboko Aste Nagusia hilaren 20an hasiko da, eta 28ra arte iraungo du. Itziar Lazkano aktorea da aurtengo pregoilaria, eta Iratxe Palacios Tintigorri konpartsako kidea txupinera.