Summary: Mikel Urdangarinek eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak disko bat kaleratuko dute elkarrekin. Kantariaren ibilbideko hamabost abesti bilduko ditu Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin grabatuko duen lanak. Bingen Mendizabalek egin ditu orkestrazio lanak, eta bi kontzertu ere eskainiko dituzte zuzenean.

«Esker on handia sentitzen dut. Ezohiko gauza da orkestra batekin kantatzea; igual normalizatu dugu gaur egun, baina sekulako aukera da, batez ere artistikoki, oso-oso salbuespenezkoa da». Mende laurdena bete du kantuan aurten Mikel Urdangarinek, eta mendeurrena ospatzen dabil Bilboko Orkestra Sinfonikoa ere (BOS), eta, nolabait ere, urtebetetzea elkarrekin ospatzea erabaki dute. Abeslariaren ibilbideko hamabost abesti bilduko dituen diskoa grabatuko dute elkarrekin udan, eta bi kontzertu ere iragarri dituzte: abuztuaren 20an izango da lehena, Bilboko Aste Nagusian, eta irailaren 4an eskainiko dute bigarrena, Getxoko Muxikebarri aretoan (Bizkaia).

Kasik ate joka heldu zitzaien proiektua, Urdangarinek dioenez: urteurrenaren bila jo beharrean, kasu honetan, urteurrenak jo baitu haien bila. «Duela urte eta erdi ez geneukan urteurrenik ospatzeko asmorik, gure betiko bizimoduan segituko genuen, jotzen, eta ahalik eta kontzertu gehien ematen, baina norbaitek, kanpotik, gogorarazi zigun 25 urte beteko genituela musikan guk, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoaren 100. urteurrenarekin kointziditzen zuela, eta ea zergatik ez genuen zer edo zer egiten elkarregaz». Agendak eta asmoak aldatzera eraman zituen proposamenak, musikariak dioenez, eta «zorionez», gehitu du gero.

Kanta berri bat

Bingen Mendizabal musikari eta konpositorea arduratu da abesti ia guztien orkestrazioaz, eta, urtebeteko lanaren ostean, ia bukatuta ditu moldaketa gehienak. Urdangarinek aspaldiko laguna du Mendizabal, eta behin baino gehiagotan aritu izan dira elkarrekin lanean ere. Hain zuzen ere, zenbait kanta «aspalditik» ezagutzen dituela zehaztu du Mendizabalek, eta konposizioak «erraz entzuteko» modukoak izan daitezen saiatu dela dio. Onartu duenez, gainera, «errespetua» izan du abestiak orkestratzeko gidalerro nagusietako bat.

Guztira, hamabost abesti izango ditu diskoak. Obertura bat, Urdangarinen ibilbide osoko hamalau abesti, eta baita oraindik bukatu gabe dagoen kanta berri bat ere. Kirmen Uribek idatziko ditu haren hitzak, eta musikagintzan emandako mende laurdena izango du ardatza, baina, Urdangarinek dioenez, oraindik jaso gabeak dituzte hitzak. Eta irribarrez gero oroitarazpena mikrofonoari. «Kirmenek hau entzuten badu, mesedez, bidali dezala letra lehenbailehen, gizonak epeak nahiko estutzen ditu eta».

Musikariak dioenez, «ikaragarri» kostatu zaio ehun kantutik gorako errepertoriotik zer hamalau abesti hautatu erabakitzea. «Batzuk oso argi neukan hor joan behar zirela, ia neuri gustatu ez arren, eta beste batzuk sartu ditut apeta hutsagatik, bakarrik parametro artistikotan pentsatuz, beti kontuan hartuz orkestra bat egongo dela hor alboan».

Sakralizazioa eta ospakizuna

Mendizabalen lana laudatu du musikariak. «Badira joera desberdinak, eta badira konpositore batzuk oso-oso espantsiboak direnak, eta nik Bingen ez dut hor ikusten. Beti barrura begiratzen du, oso fidela da horregaz, eta oso lengoaia propioa du. Entzuten dut egin duena, eta hori ni ere banaizela sentitzen dut, kantua ez dela perbertitu. Bingenek lan egiten du halako sakralizazio sentimendu bategaz, baina ahaztu gabe ospakizun batean gaudela eta jendea emozionatu behar dugula».

«Mugarri garrantzitsua» izango da proiektua orkestrarentzat ere, Ibon Aranberri Bilboko Orkestra Sinfonikoko zuzendariak esan duenez. Azaldu du «musika klasikoko orkestra modernoa» izatea dela BOSen helburuetako bat, eta horren frogatzat aurkeztu du Urdangarinekin egingo duten kolaborazioa. «Lankidetzak arrakasta izango duela ziur naiz».

Kantuak iraun dezan

Aurrez ere arituak dira elkarrekin Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Mikel Urdangarin. Iaz izan zen, Ura bere bidean izeneko proiektuaren barruan, Kideari izeneko abestia orkestratu zuen Fernando Velazquez konpositoreak, eta abesti hori ere sartuko dute orain diskoan. Gainera, Koldo Uriartek moldatutako abesti bat izango da diskoan Mendizabalek orkestratu ez duen beste pieza bakarra.

Iker Sanchez Silva zuzendariak gidatuko du orkestra diskoko grabazioetan eta zuzeneko bi kontzertuetan. Gertukoa du Urdangarin hark ere, eta enkargua jasotzean sentitutako «zirrara» izan du gogoan: «Duela ehun edo berrehun urteko musika eskaintzea da gure lana normalean, eta kreazio berri bat beti da erronka itzela».

Transmisioaren ideiarekin lotu du emanaldia Urdangarinek: «Ametsa izaten da kantu batek iraun dezala, eta ederra da orkestra batek kanta bat hartzea eta laguntzea transmisio horretan; oxala kantuak irauten duen horri esker apur bat gehiago».


Summary: Londresek immunitatea eskainiko die Ipar Irlandako gatazka armatuko ikerketetan laguntzen dutenei. Erresuma Batuko Gobernuak iaz egin zuen proposamena aldatu du, eta batzorde independentearekin kooperatzea jarri du baldintzatzat delituek «preskribatzeko».

Iazko udan egindako proposamena aldatu du Erresuma Batuko Gobernuak. 1998ko Ostiral Santuko Akordioaren aurretik Ipar Irlandako gatazka armatuarekin «zerikusia duten istiluek» preskribatzea proposatu zuen, baina orain jarrera aldatu du, eta immunitate hori lortzeko baldintza bat finkatu du: ikerketa «independente eta sendoak» laguntzea. Neurriak armadako soldaduei eta IRA Irlandako Armada Errepublikanoko boluntarioei eragingo lieke, esaterako.

Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroaren arabera, egungo sistema «huts egiten ari da» —2015etik 2021era bederatzi lagun inputatu dituzte, esaterako—, eta «familia gehienek» ez dute «ez egia eta ez justizia» jaso oraindik ere; hortaz, Londresek beharrezkotzat jo du aldaketa bat egitea, Lewisek ohar baten bidez azaldu duenez.

«Biktimentzako eta bizirik atera direnentzako» eratuko duten ICRIR Informazioa Berreskuratzeko eta Adiskidetzerako Batzorde Independentea izango da Erresuma Batuko Gobernuak sustaturiko proposamenaren muina. Ipar Irlandako ministroaren arabera, talde horren zeregina «erantzunak ematea» izango da, «hala eskatzen dutenentzat», eta «immunitatea emateko» eskumena izango du lankidetzan aritzen direnei.

Aldiz, batzorde independentearekin kooperatzea ukatzen dutenek ez dute lortuko egozten dizkieten delituek preskribatzea, eta, beraz, auziperatuak izateko ateak irekita jarraituko du haien kontrako «nahikoa froga badago edo frogak agertzen badira». Ikerketak egiteaz gain, ICRIRk «erregistro historiko bat» osatuko du Troubles (Istiluak) garaian izandako hilketez dakiten informazio guztiarekin.

Batzorde independenteko kideak gobernuak izendatuko ditu, eta horren buruzagia «figura judizial bat» izango da. Horiek arduratuko dira immunitatea emateaz, betiere norbanako batek hori eskatzen badu; hori bai, aurrez, lagun horrek egiazko informazioa eman behar du.

Londresen iazko proposamenak kritika asko eragin zituen, biktimen ustetan erabakia de facto amnistia bat zelako; Erresuma Batuko oposizioko alderdiak eta Ipar Irlandako koalizio gobernua osatzen zuten bost indar politikoek ere jarrera bera hartu zuten auziaren inguruan, eta Irlandako Errepublikako Gobernua ere kexu agertu zen Londresen erabakiaren inguruan.

Komunen Ganberan iazko uztailean egindako agerraldi batean, Lewisek argudiatu zuen Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua 1.200 kasu aztertzen ari zela, gehienak duela lau hamarkada gertaturikoak, eta horiek ikertzeko gutxienez hogei urte beharko lituzkeela. Hori kontuan hartuta, eta orain arteko bide judizialen egoerak baloratu ostean, Ipar Irlandarako ministroak adierazi zuen aldaketa bat ezinbestekoa dela «egia eta adiskidetzea babesteko».

Auzipetzeek preskribatzeko aukeraz gain, Erresuma Batuko Gobernuak «ahozko historiari» buruzko «egitasmo bat» indarrean jartzea proposatu du gaur aurkeztu duen lege proiektuak, herritarrek beren esperientziak konta ditzaten.

Egutegia betez gero, bost urte iraungo du batzorde independentearen jardunak.

«Aldaketak» protokoloan

Ipar Irlandaren inguruko beste asmo baten berri ere eman du Londresek: protokoloa «aldatzeko» legedia sustatuko duela «datozen asteetan». Erresuma Batuko hedabideek egunotan argitara ateratakoaren arabera, itun horren «parte batzuk» urratu nahi ditu gobernuak; zehazki, Liz Truss Atzerri ministroak gaur Komunen Ganberan esan duenez, enpresei hautua emango liekete «Erresuma Batuaren eta [EB] Europako Batasunaren araudien» artean aukeratzeko, lege proiektu hori onartuz gero —kontserbadoreek gehiengo osoa dute—.

Trussek azaldu du gobernuaren lehentasuna «oraindik ere» badela EBrekin irtenbide negoziatu bat lortzea, baina, aldi berean, premiaz aritzeko beharraz ohartarazi du hainbatetan, Londresi ez zaiolakoan «komeni atzeratzea». Atzerri ministroak esandakoaren arabera, gobernuak nahi du Ipar Irlandan sartu eta lurralde horretan kontsumituko diren produktuek kontrolik pasatu behar ez izatea.

Besteak beste, aldaketa posible horiek DUP Alderdi Demokratiko Unionistari begirakoak izan dira. Hain justu, Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak ongi etorria eman dio Londresek egindako proposamenari, eta Erresuma Batuko Gobernuari aitortu dio «hasiera ona» dela erabaki hori hartu izana. Ordea, iragan astean esan bezala, gaur ere mezu bera helarazi dio: «ekintzarako garaia» dela, eta ez «hitzetarakoa».

Horregatik, DUPeko buruzagiak jakinarazi du bere alderdiak «mailaka eta modu arretatsuan» aztertuko duela legedia, eta edukiaren arabera kenduko diola betoa Ipar Irlandako gobernabideari —parlamentuaren eta gobernuaren jarduna blokeatuta dauzka protokoloa aldatu arte—.

Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteordeak, berriz, «kezka» agertu du Londresek emandako pausoagatik, eta agerian utzi du lege proiektu hori onartuz gero gerra komertzial bat hasiko litzatekeela bi aldeen artean. «Eskura ditugun tresna guztiekin erantzungo dugu», esan du Sefcovicek ohar baten bidez, nahiz eta adostasunerako atea irekita utzi duen.

Trussen iragarpenaren aurretik, Irlandako Errepublikako RTE telebista kateari emandako elkarrizketa batean, Mairead McGuinness Europako Batzordeko Finantza komisarioak Londresi ohartarazi dio alde bakarreko erabakiek egoera «okertu besterik ez» dutela egingo. Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidentea ere kexu agertu da, eta Erresuma Batuko Atzerri ministroari leporatu dio nazioarteko legedia «urratzen» ari direla halako erabakiekin.

Londresek eta Bruselak adostu zuten protokoloa, eta bi helburu nagusi ditu: Irlandako uhartean muga gogorrik ez ezartzea berriz, eta EBren merkatu bakarra babestea. Itun horren bidez, Ipar Irlanda merkatu horren arauekin lerratu da produktuei dagokienez, eta horrek kontrolak ekarri ditu Irlanda iparraldeko portuetara.

Unionistak, baina, kexu agertu dira akordio horrekin, argudiatu baitute Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean «muga bat» sortu duela, eta «kolokan» geratu dela lurraldeak erresuman duen «tokia».


Summary: Zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati andre bat jotzeagatik. Baionako Auzitegian epaitu zuten atzo, iragan maiatzaren 10an Hazparnen gertatutako erasoarengatik: bikotekide ohia jo zuen.

Atzo, Baionako Auzitegiak zortzi hilabeteko espetxe zigorrera kondenatu zuen 41 urteko gizon bat, bikotekide ohia jotzeagatik. Maiatzaren 10an gertatu zen erasoa, Hazparneko (Lapurdi) hotel batean. Gizona jadanik epaitua zuten indarkeria matxistagatik, eta andrearengana hurbiltzeko debekua ezarri zioten. Alta, debekua urratu zuen gizonak, eta ukabilkada bat eman zion andreari aurpegian.

Baionako auzitegiko epaileak jakinarazi duenez, beste delitu batzuengatik ere epaitua izan zen gizona: guztira, 24rengatik.


Summary: Hautagaitza eusko-katalana aurkeztuko da Vallsen parean legebiltzarrerako bozetan. EH Baiko Garbiñe Eraso eta Unitat Catalanako Enric Balaguer izanen dira hautagaiak. RPS federazioaren izenean aurkeztuko dira, atzerriko frantziarren bosgarren hautesbarrutian.

Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko direnak ez dira izanen EH Baik Frantziako Legebiltzarrerako bozetan izanen dituen hautagai bakarrak. Atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian, EH Baiko Garbiñe Eraso eta Unitat Catalanako Enric Balaguer aurkeztuko dira, RPS Eskualde eta Herri Solidarioak, estaturik gabeko nazioetako alderdien federazioaren izenean -federazioko kide da EH Bai-. Kataluniako L'independant egunkariak jakinarazi du albistea; informazioa baieztatu, eta astea bukatzerako komunikatuko dutela iragarri du EH Baik.

Espainia, Portugal, Monako eta Andorra biltzen dira atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian, eta jadanik ezagunak dira bertan aurkeztuko diren zenbait hautagai. Horien artean da Manuel Valls Frantziako lehen ministro ohia. Emmanuel Macron Frantziako presidentea babesten duten alderdiek osatu duten koalizioaren babesarekin aurkeztuko da. Baina ez du lehia erraza izanen. Stephane Vojetta izan da hautesbarruti horretako diputatua azken legealdian, bera ere Macronen alderdiaren izenean hautatua, eta ez du onartu Vallsi lekua uztea. Frantziako presidentea babesten duten bi hautagai izanen dira parez pare ekainean.

Vallsen figuraren aitzinean hautagaitza eusko-katalana aurkezteak duen izaera sinbolikoa du nagusiki. Ikusteko dago RPSen izenean zinezko kanpainarik egiteko asmoa duten ala ez. Antolaketa dela medio, beste egutegi bat dute Frantziako Legebiltzarrerako bozetako atzerriko hautesbarrutietan: ekainaren 5etik aitzina hasiko dira bozkatzen. Bosgarren hautesbarrutian 120.708 hauteslek bozka dezakete.


Summary: Girmayk irabazi du Giroko 10. etapa, esprintean. Eritrearrak lehertu egin du Van der Poel azken ahaleginean, eta, hala, ginga jarri dio Intermarche taldeak egindako kontrol lan zorrotzari. Bilbao zortzigarren izan da, eta Lopezek eutsi egin dio maglia arrosari

Eritrea txirrindularitzaren mapan ari da kokatzen Biniam Girmay (Intermarche). Martxoan Gent-Wevelgem klasiko entzutetsua irabazi zuen, eta, gaur, besoak altxatu ditu Italiako Giroko 10. etapan. Itzuli handi batean gailentzen den lehen eritrearra da. Oso garaipen baliotsua da bere horretan; eta zer esanik ez nola eta nori irabazi dion aintzat hartzen bada: Mathieu van der Poeli nagusitu zaio (Alpecin), indar hutsezko esprint estu batean. Herbehereetarra zen etapa irabazteko faborito nagusia, eta, azken estutuan Girmayren parera iritsi den arren, amore eman behar izan du. Hirugarren Vincenzo Albanese izan da (Eolo), eta, euskal herritarren artean, Pello Bilbao (Bahrain) sartu da aurrena, zortzigarren postuan. Bestalde, lidergoari aparteko arazorik gabe eutsi dio Juanpe Lopezek (Trek).

Etapak erabat lauak zituen lehen ehun kilometroak, eta hiru laguneko ihesaldia sortu da han: Alessandro De Marchik (Israel), Lawrence Naesenek (Ag2r) eta Mattia Baisek (Drone Hoper) egin dute alde tropeletik. Sei minuturen aldea izan dute gehien jota, eta errenta galduz joan dira muinoetara hurbildu ahala. Gorabeheratsua zen etaparen bigarren zatia, eta Intermarchek eta Alpecinek ez diote inongo aukerarik eman lasterketa buruko hirukoteari. De Marchik iraun du gehien: helmugarako hogei kilometroren faltan harrapatu dute. Aurrez, eroriko arina izan du Richard Carapazek (Ineos). Hain zuzen, Ineos taldea arduratu da azken koskan erritmoa bizitzeaz, eta maldan behera piztu da eraso festa, azken hamar kilometroetan.

Grmayk gaizki hartu du bihurgune bat, eta jokoz kanpo gelditzear izan da. Haatik, sua itzaltzen lagundu diote taldekideek. Ezerezean utzi dute lau ziklistak egindako ahalegina. Horietako bat zen Van der Poel, eta beste saiakera bat egin du hortik gutxira, bakarka. Alferrik izan da, ordea. Aukera bakarra gelditzen zitzaion, esprinta, eta azkarragoa izan da Grmay. Bigarren izan zen estreinako etapan; garaipen historikoa lortu du gaur.


Summary: Hamar artista eta talderen lana aitortu dute Musika Bulegoaren VI. Sarietan. Olatz Salvador, Chill Mafia, Gaur, Ether Ensemble, Maite Larburu, Ramon Lazkano, Verde Prato, Amak, Trio Zukan eta Motxila 21 taldeak saritu dituzte aurten, Barakaldoko BECen eginiko galan.

Euskal Herriko Musika Bulegoa elkarteak Barakaldoko BEC erakustazokan eginiko galan banatu ditu seigarrenez bere sariak, astelehen arratsaldean, eta sarituek horien guztien aurrean jaso dituzte garaikurrak. Sektoreko ehun profesional inguru bildu dira ekitaldian, baita instituzioetako ordezkariak ere, eta horien guztien aurrean jaso zituzten garaikurrak sarituek. Ehun proposamen baino gehiagoren artetik, hamar artista zein talderen ibilbideari egin dio aitortza Musika Bulegoak: Olatz Salvador, Chill Mafia, Gaur, Ether Ensemble, Maite Larburu, Ramon Lazkano, Verde Prato, Amak, Trio Zukan eta Motxila 21 taldeak saritu ditu aurten.

Elkarteak azaldu duenez, euskal musikaren sektoreari balioa ematea, artisten lanak sustatzea, haien lanak ezagutarazi eta bultzatzea, eta erakusleiho izatea dute helburu sariek. Aurtengo proposamenen erdietan baino gehiagotan emakumeak izan direla buru ere nabarmendu dute. Eta, horien guztien artetik, sektoreko zortzi profesionalek osatutako epaimahaiak artista zein talde sarituetako zortzi hautatu ditu. Halaber, Zukan Triok Etxepare Euskal Institutuaren Musika Saria eskuratu du, euskal musika Euskal Herriko mugetatik harago zabaltzeko egindako lanagatik. Bederatzi sarituek 2.000 euro eta Fernando Mikelarena artistaren eskultura jaso dituzte, eta zuzeneko emanaldia ere eskaini dute hainbatek ekitaldian.

Azkenik, Musika Bulegoko zuzendaritza batzordeak sari berezia eman dio Motxila 21 taldeari, «bultzatzen duen elkartasuna eta musikarien arteko elkarlana eredugarria delako». Mikelarenaren eskultura jaso du taldeak ere.

Musika Bulegoak gogorarazi du iazko urtea sektorearentzat «bereziki zaila» izan zela, baina baita «oparoa» ere euskal musikarentzat.


Summary: Korrikalari gorritxoak, frankismoaren jomuga. Osasuna Memoria ekinbideak 1925ean gertatutakoa ekarri du gogora argitalpen batean. Osasunak bere lehenbiziko Haur Krosa antolatu zuen; aste honetan bete dira 97 urte. Lasterketa hartako korrikalarietako zazpi frankismoak hil zituen ondoko urteetan.

1925ko maiatzaren 17a Iruñeko Gazteluko plazan. Osasunak antolatutako lehenbiziko Haur Krosa. 13 eta 15 urte arteko 140 bat mutiko ilusioak harturik, urduritasuna gainetik nola kendu asmatu ezinean, antolatzaileak lasterketaren hasiera noiz seinalatuko zain. Halakoa giroa zuen hiriaren egongelak orduko hartan, eta Osasuna Memoria elkarteak oroitarazi du berriki. Ez ausaz: lasterka egin zuten korrikalarietako zazpi frankisten eskuetan hil ziren gerora, errepublikaren aldeko konpromisoa tarteko.

Tomas Ariz, Ramon Huder, Octavio Lopez, Jose Zapatero, Antonio Espila, Armando Gravalos eta Pablo Amatria dira biktima horiek; zazpiak ziren lasterketa horretan, eta Ariz izan zen frankisten eskuetan hiltzen lehena. 1936ko uztailaren 19ko goizaldean erail zuten.

Arizek, beste sei gorritxoen antzera, Emilio Mola jeneral frankista buru zuen mugimenduari kontra egitea erabaki zuen 36ko gerra piztutakoan. Osasuna Memoria elkarteak jaso duenez, Iruñeko Alde Zaharren bizi zen Ariz, eta Alderdi Komunistako militante izan zuen urteetan. CNTn afiliatu zen gazte zelarik, eta sutsuki egin zuen borrokan, uztail hartan atxilotua izan zen arte. Erresistentzia antolatzeko lanean zebilen beste kide batzuekin batera. Ordea, gau hartan bertan hil zuten iruindarra.

Ikerlanak argitara atera duenez, bide bertsua hartu zuten 1925ko lasterketa hartan Arizen ondoan korri egin zuten beste sei gaztek ere. Denak hil ziren, Osasuna Memoriak adierazi duenez, «demokrazia defendatzen» ari zirelarik, «ezkerraren alde adierazitako konpromisoagatik».

Azterlanaren egileek testuan nabarmendu dutenez, zazpi gizon horien istorioak gaur egunera arte iritsi ez izana ez da kasualitate, «manipulazio historikoa» baizik, haien esanetan. Horregatik, Osasuna Memoriak aldarrikatu du badela garaia «biktimak ohoratzeko». Hala, proposamen bat ere egin dute: «2025ean Osasunak antolatutako haurrentzako lasterketa bat izatea modu ezin hobea litzateke zazpi korrikalari horien memoriari aitortza egiteko».


Summary: «Ez du laguntzen abortuak sare pribatuan egiteak, ia ezkutuan». Rosana Triviño bioetikan adituak, egokitzat dauka legea, zentzu askotan.

Kontzientziarekin lotutako argudioak direla-eta alor publikoan aborturik ez egiteko erabiltzen diren arrazoiketei kritiko erreparatu izan die Triviñok; egokitzat dauka legea, zentzu askotan.


Summary: Suediak eta Finlandiak jada igorri dute NATOn sartzeko eskari ofiziala. Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak «urrats historiko» gisa deskribatu du bi herrialdeek erabaki hori hartu izana. «Aliatu guztiak bat datoz NATOren hedapenaren garrantziarekin», esan du.

Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak asteazken honetan jaso du erakunde militarrean sartzeko Suediak eta Finlandiak igorritako eskaera ofiziala. Erakundeak Bruselan duen egoitzan jaso du aurrez aurre bi herrialdeen eskaera formala. Klaus Korhonen eta Axel Wernhoff Finlandiako eta Suediako enbaxadoreek helarazi diote gutuna, herrialde bakoitzeko Kanpo Harremanetarako ministroek sinatuta.

Stoltenberg idazkariak «urrats historiko» gisa deskribatu du Suediak eta Finlandiak erabaki hori hartu izana, eta herrialdeei eskatu die urrats hori segurtasun kolektiboaren alde aprobetxatzeko, betiere, beste 30 aliatuen segurtasun interesen aurka joan gabe. Hautagaitza berrikusiko dutela esan du, eta berandu baino lehen hartuko dutela erabaki bat. «Aliatu guztiak bat datoz NATOren hedapenaren garrantziarekin. Ados gaude elkarrekin egon behar dugula eta aprobetxatu beharreko une historiko bat dela», azpimarratu du.

Suedia, neutraltasuna alboratzear

«Aro bat amaitzen ari gara, eta beste bati hasiera eman diogu». Horrela iragarri zuen Magdalena Andersson Suediako lehen ministroak herrialdeak NATOn sartzeko egin zuen hautua. Gobernuan den SAP sozialdemokraten alderdiak sostengatu zuen lehenik, eta parlamentuak gehiengo zabal batez berretsi zuen gero –Ezkerra eta Alderdi Berdea alderdiek soilik egin zuten aurka–.

Errusiak otsailaren 24an Ukrainan hasitako inbasioak aldatu ditu, hein handi batean, Suediak segurtasunaren alorrean zituen asmoak. Lehen ministroak nabarmendu zuen Suedia NATOko kide ez den Itsaso Baltikoko herrialde bakarra izango balitz «oso egoera ahulean» egongo litzatekeela. Beraz, haren hitzetan, Suedia «modurik onena» zen erabaki hori. Hala eta guztiz ere, lehen ministroak oroitu zuen erakundeak eskaera onartzen badu herrialdeak ez duela nahi aliantzaren base militar iraunkorrik herrialdean, ezta arma nuklearrik ere.

Ikusi gehiago: Suedia, NATOn sartzeko eskaera egitear, parlamentuak berretsita

Finlandian ere babes zabala

Finlandiako Parlamentuak ere gehiengo zabal batekin berretsi zuen Sauli Niinisto herrialdeko presidenteak eta gobernuak NATOn sartzeko egindako proposamena, bi eguneko eztabaida gogorraren ondoren. 188 diputatu alde agertu ziren; zortzi, aurka; eta lau abstenitu egin ziren. Ezkerra eta Alderdi Berdea alderdiek aurkako jarrerari eutsi zioten azkenera arte, azken asteotan alderdi guztiek NATOn sartzearen aldeko bozka emango zutela iragarri bazuten ere. Hala ere, zenbait alderditako hainbat diputatu erakundeko kide izatearen aurka azaldu ziren, «modu pertsonalean».

Ikusi gehiago: Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeko eskaera berretsi du


Summary: Sanchezek ukatu egin du Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak Pegasus softwarea dutela. Kataluniako Gobernuarekin eta ERCrekin hitz egiteko prest agertu da.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek adierazi du Guardia Zibilak eta Espainiako Poliziak ez dutela Pegasus softwarea. EAJko bozeramaile Aitor Estebani erantzunez, Sanchezek azaldu du bera ere espioitzen «biktima» izan dela: «Gobernuko presidente gisa kezkatu egiten nau baimen judizialik gabeko telefono zelatak egoteak». EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruari, berriz, elkarrizketaren aldeko apustua berretsi dio, Kataluniako aferari erreferentzia eginda.

Estebanek «garrantzitsutzat» jo du Sanchezek berak Barne Ministerioak aurrez adierazitakoa berrestea, baina «tentuz» aritzeko eskatu dio gobernuko presidenteari, eta «ziurtatzeko» eman dioten informazioa benetakoa ote den: «Nik, oraingoz, oharrak hartuko ditut, eta ea zer gertatzen den hilabete batzuen ostean». Izan ere, jeltzaleak gogoratu du «aurrekariak» daudela: besteak beste, aipatu ditu Manuel Sanchez Corbik gastu ezkutuak filtratu zituenekoa, «polizia patriotikoaren» ekintzak eta azken egunetan El País egunkariak argitaratutako audioak —PPko buruzagi ohien eta «arduradun polizial eta parapolizialen» arteko elkarrizketak—.

Era berean, Estebanek Sanchezi eskatu dio «behingoz» Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko urratsak egin ditzala, baita CNIren kontrol judizialerako erreformaren alde egiteko ere. Azken hori EAJk eginiko proposamena da, zerbitzu sekretuetako zuzendaria zuzenean Espainiako Gobernuko presidentearekin lotzeko, argi geratu dadin zein den agentzia haren arduradun politikoa.

Lehen eskaerari dagokionez, Sanchezek adierazi du gobernu programaren parte dela Sekretu Ofizialen Legea —1968koa da— erreformatzea. «Bermatzen dizut berroneratze demokratikoaz hitz egitean ez naizela ari soilik lapurrak gobernuan ez egoteaz, baita instituzio publikoak Justiziaren ekintzak oztopatzeko eta arerio politikoak ilegalki jazartzeko ez erabiltzeaz ere». CNIren gaineko kontrola areagotzea aztertzeko ere prest agertu da, Espainiako Gobernuak ezkutatzeko «ezer» ez duelakoan: «Konfiantza osoa du estatuko segurtasun indarretan eta CNIk egindako lanetan».

Blokearen osasuna

EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruak Sanchez Espainiako Gobernura eraman zuen inbestidurako blokea errekuperatzeko egingo dituen urratsez galdetu dio presidenteari. Izan ere, gogoratu du «ezkerreko gehiengo plurinazionala ukituta» dagoela: «Hori ez da hona gobernuarentzat, ez da ona egonkortasunarentzat, eta, batez ere, ez da ona gehiengo langilearentzat».

Aizpuruaren hitzetan, «gehiengo aurrerakoirik gabe», herritarren askatasunean eta eskubideetan aurrerapausoak ematea «arriskuan» dago, eta, gobernuaren akatsak herritarrek ordaindu behar ez dituztela adierazi arren, Sanchezi gogoratu dio indarren arteko errespetuak bi aldeetara funtzionatu behar duela. Hala, Pegasus auziari erantzun on bat emateko exijitu dio.

«Konprometituta nago berroneratze demokratikoarekin, eta konfiantza dut estatuko segurtasun indarretan». Esaldi horretara laburtu da Sanchezek Pegasus auziari eginiko erreferentzia bakarra. Gainerakoan, Kataluniako indarrekiko harremanaz, arrakala handiena gobernuaren eta ERCren arteko harremanetan izan baita azken aste eta hilabeteetan. Hala, adierazi du Kataluniako herritarren gehiengoa elkarrizketaren alde dagoela, eta eurak ere urratsak egiten ari direla bide horri eusteko: «Beste aldeak nahi duenean eseriko naiz mahaian».

Gainerakoan, presidenteak gogoratu du legealdian 139 neurri onartu dituztela, eta eskerrak eman dizkie «eztabaida politiko zehatzak», Pegasus auzia alegia, eta Ukrainako gerraren ondorioen afera «nahastu ez dituzten talde parlamentarioei».

Aizpuruak, berriz, legealdi amaierara bitartean inbestidurako blokeari bide eman zioten bi oinarri sustatzeko eskatu dio. Batetik, «estatuaren benetako demokratizazio bat», lurralde gatazkei elkarrizketaren bidez erantzuteko gai izango dena. Bestetik, aurrerapen sozial eta ekonomikoak. EH Bilduko eledunaren esanetan, horiek ezinbestekoak dira «ziklo zabalago bat» lortu eta eskuin muturraren gorakada geratzeko.


Summary: Hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatu dute Donostian. Igandean eraso bollofobo bat izan zela salatzeko, zenbait lagun biluzik bainatu da Ondarreta hondartzan. Horrelako biolentziaren aurka «kolektiboki irmo eta gogor» erantzuten jarraituko dutela iragarri dute.

Atzo arratsaldeko lehen orduan, zenbait lagunek ekintza zuzen bat egin zuten Donostiako Ondarretako hondartzan: biluzik bainatu ziren, hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatzeko. Igandean eraso bollofobo bat izan zen hondartza horretan, eta, horren aurka, hondartza «hartu» zuten: «Gurea den espazio baten jabe egiteko berriro». Ohar batean adierazi zuten igandekoa ez zela soilik eraso homofobo bat izan.

«Eraso lodifobo, matxista, putofobo, klasista, faxista izan zen. Gizarteak era honetako erasoak babesten dituen heinean, Donostiako hondartzak gizon heteroen espazio bilakatzen dira. Hau da Donostiako postala», adierazi zuten. «Utzi Kursaala ortzadarrez margotzeari! Ez izan erasotzaileen konplize! Erantzun dezagun kolektiboki erasoen aurka!! Gora borroka transfeminista! Gora transmaribollo komunitatea!»

Ikusi gehiago: «Borrokatzeko garaia da»

Oharrean ere salatu zutenez, asteburuan, Uribarri Ganboako urtegian (Araba), hondartza nudistan, bi lagun harrikatu zituzten «marikoi zikinak» oihu artean.

Donostiakoan eraso bat baino gehiago izan ziren. Lehenengo, argazkiak atera zizkieten uretatik ateratzen ari ziren emakume batzuei, «iruzkin eta begirada batzuk egiteaz gain». Hori ikusi eta argazkiak atera zituenari horiek ezabatzera behartzera joan zirenean, surfa egitera zihoan gizon bat etengabeko eraso berbalean hasi zen, argazkiak atera zituztenak defendatuz eta esanez itxura horrekin ez harritzeko jendeak argazkiak ateratzen bazizkien.

«Lesbiana zikin horiek». «Ez zarete batere femeninoak». «Joan zaitezte guraizearena egitera». Horiek izan ziren egin zizkieten irain askotarikoetako zenbait. Mehatxuak ere egin zizkieten, eta, salatzaileen hitzetan, ez zuten inguruan zituztenen inongo babesik jaso.


Summary: Siemens Gamesa osoa eskuratzea buruan darabilela dio Siemens Energyk. «Pentsakizun» hori duela adierazi du Alemaniako taldeak, eta piztu egin ditu bai zurrumurruak bai akzioak. Etengabe galerak ematen ari da Siemens Gamesa, eta, handik falta zaion %33ko zatia erosi eta burtsatik aterata, Siemens Energyk berregituratu egingo luke Zamudioko taldea.

Hilabeteetako espekulazioen ostean, badirudi, oraingoan bai, Siemens Energy alemaniarrak abian jarriko duela prozesua falta zaion Siemens Gamesaren zatia erosteko. Alemaniako konpainiak Zamudioko taldearen %67 dauka jada jabetzan, eta gainerako zatia eskuratzeko 3.500 milioi euro beharko dituela kalkulatzen da, kontuan izanda oraintxe Siemens Gamesaren merkatuko balore osoa 9.600-10.000 milioi eurotan dagoela.

Munichetik egindako adierazpenean, edonola ere, ez dago erosketa eskaintza publikoaren baieztapenik. «Ez dago erabakirik hartuta, eta ez dago segurtamenik salerosketa gauzatuko denik», esan du Siemens Energyk. Baina burtsak pizteko nahikoa izan da alemaniarren esaldi bat: «Pentsakizun horren emaitza zabalik dago».

Eta horrela, Siemens Gamesaren tituluen balioak %11 egin du gora, CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak behin-behinean haien salerosketa eten aurretik, «badaudelako hainbat zirkunstantzia eragin dezaketenak balore horien gaineko operazioen garapen normalean». Berriz salerosketa zabaldu denean, hazkundea handiagoa da, %12tik gorakoa.

Era berean, Frankfurten Siemens Energyren kotizazioak ere gora egin du, %4,7.

Merkatuan dagoen Siemens Gamesaren %33a eskuratuta, Alemaniako taldeak eskumen osoa nahi du Zamudiokoarekin egin beharrekoa egiteko, lasta astuna bilakatu zaiolako haren etengabeko galerak direla-eta, zeintzuek azkenean Municheko taldeari berari eragin dioten. Zurrumurruek diote, behin Siemens Gamesaren jabetza osoa eskutan, haren aktiboak saltzen joango dela Siemens Energy.


Summary: Balentziagari buruzko telesaila ekainaren 6tik urriaren 8ra grabatuko dute. Euskal Herriko hainbat herritan eta hiritan egingo dituzte fikzioaren grabaketak. Telesaileko jantziez Bina Daigeler eta Pepo Ruiz Dorado arduratuko dira. Figurante bila hasi dira.

Moriarti ekoiztetxeko sortzaileek telesail bat grabatuko dute Cristobal Balentziaga Getariako (Gipuzkoa) diseinatzailearen inguruan. Jon Garaño zinemagileak hau esan zion BERRIAri iazko azaroan: «Euskal Herrian egindako telesail bat izango da, euskaldunek egina pertsonaia euskaldun bati buruz. Oso ondo dago Disney horrelako istorio batera erakarri izana». Oraindik ez da argitu zer aktorek egingo duen Balentziagarena. Baina ekoizpenaren inguruko xehetasun batzuk ari dira azaleratzen. Grabaketak ekainaren 6tik urriaren 8ra egingo dituzte; Modfie agentziak deialdi bat egin du, telesailerako figuranteak behar dituztelako. Izan ere, lau hilabeteko grabaketetan ehunka figurante eta aktore beharko dituzte. Sei atalez osatutako telesaila izango da, eta Disney Plus plataformak datorren urtean estreinatuko du.

Grabaketak Euskal Herriko honako herri eta hirietan egingo dituzte: Gipuzkoan, Donostia, Getaria, Oñati, Irun, Errenteria, Pasaia, Oiartzun, Azpeitia, Andoain eta Hondarribia; Bizkaian, Balmaseda eta Karrantza; Lapurdin, Miarritze; Iruñea; eta Gasteiz. Grabaketak egingo dituzte Okzitaniako Tolosan eta Bordelen ere, eta Parisen eta Madrilen.

Disney Plusek eman ditu, bestalde, lantaldean arituko diren zenbait profesionalen izenak: Balentziagaren diseinuez Bina Daigeler diseinatzailea eta Pepo Ruiz Dorado figurinista arduratuko dira. Daigeler Alemanian jaioa da, Espainian bizi da, eta hainbat film esanguratsuren jantziez arduratu da —Mulan pelikulako jantziengatik Oscar sarietarako hautagaia izan zen—. Daigelerrek esan du «oso interesgarria» izaten ari dela ekoizpenean parte hartzea: «Balentziagak teknika eta estilo berriak sortu zituen. Gainera, telesailaren jantziak diseinatzea bi fikziorentzat aldi berean lan egitea bezalakoa da: Balentziagaren diseinuetan egin behar da lan, eta, horrez gain, fikzioan agertzen diren pertsonaia guztien jantzietan».

Lantalde teknikoan, Moriartiko zinemagileen konfiantzazko profesionalak arituko dira: Javier Agirre izango da argazki zuzendaria, eta Mikel Serrano arte zuzendaria; Iñaki Diez eta Xanti Salvador arduratuko dira soinuaz; Raul Lopez eta Maialen Sarasua arituko dira muntaketan; eta Laurent Dufreche izango da postprodukzioaren koordinatzailea. Halaber, Karmele Soler izango da makillajearen arduradun nagusia, eta orrazkerez Sergio Perez Berbel arduratuko da.

Martxoan 50 urte bete ziren Cristobal Balentziaga hil zenetik. Disney Pluseko telesailean, diseinatzailearen bizitzako hainbat garai jasoko dituzte. Erronka handiko ekoizpena izango da, horrenbestez. Fikzioa egiteko ideia Lurdes Iglesiasena da, eta gidoilari taldean dago Jon Garaño, Jose Mari Goenaga eta Aitor Arregirekin batera.


Summary: 'Monguillot aferako' akusazioa birkalifikatu dute. 2020ko uztailean zendu zen Philippe Monguillot autobus gidaria, Baionan, jipoi baten ondoren. Baionako fiskaltzak helegitea jarri du.

«Nahigabe eragindako heriotza ondorio izan duen talde bortizkeria». Horrela kalifikatu du instrukzio epaileak Philippe Monguillot autobus gidaria jipoitzea leporatzen dieten ustezko erasotzaileen kontrako akusazioa. France Bleu Pays Basque irratiaren arabera, astelehenean izenpetu zuen hiru akusatuen kontrako auzipetze agindua. Sud Ouest egunkariari egindako adierazpenetan, instrukzio epaileak «afera bere lekuan» ezarri duela iritzi dio Thierry Sagardoitho defentsa abokatuak. Monguillot familiaren abokatuaren hitzetan, haatik, biktimei emandako «zaplazteko bat» da. Baionako fiskaltzak helegitea jarri du: hilketa gisa epaitzea nahi du.

2020ko uztailaren 5ean gertatu zen autobus gidariaren kontrako erasoa. Erabiltzaile batzuekin iskanbila izan zuen, eta haietako bati buru kolpe bat eman zion. Ondoren etorri zen jipoia. Azken kolpearen ondorioz, lurrera erori, eta buruan kolpea hartu zuen. Garun heriotza zuela eraman zuten ospitalera, eta handik egun batzuetara hil zen. Gertakariak oihartzun handia izan zuen Frantziako Estatu guzian, eta, ustezko erasotzaileen jatorria zela eta, diskurtso arrazistak eta xenofoboak gailendu ziren. Autobusetako segurtasun falta deitoratu zuen batek baino gehiagok, baina gidariek dituzten lan baldintzak ere nabarmendu zituzten beste batzuek.

Orotara, hiru dira Monguillot aferan akusatuak direnak. 24 urteko bi gazte dira ustezko erasotzaileak; hirugarrenari, erasoaren ondotik horiek aterpetzea leporatzen diote.


Summary: Aragoiko presidenteak dio uztailaren 2an ez duela onartuko «zaborrik» Pirinioetan. Gure Esku-k eta Kataluniako eragile batzuek mobilizazioa dute uztailaren 2an; asmoa da Pirinioetako 300 bat tontor argiztatzea.

Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak uztailaren 2rako deitua du mobilizaziora: Pirinioetako 300 gailur baino gehiago argiztatuko dituzte, Kataluniako plataforma batzuekin elkarlanean. Euskal herritarrek 115 gailur bete beharko dituzte, Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Benasquera. Bitan bereizi dituzte: gailur berde eta gorri gisa izendatu dituztenak. Igoeraren eta jaitsieraren iraupenaren, ibilbidearen, desnibelaren eta sarbidearen ezaugarriak aintzat hartuz bereizi dituzte, eta, berdeei dagokienez, uste dute ez dutela aparteko zailtasunik eta jende gehiena igotzeko modukoak direla.

Hortaz, egitasmoak, Euskal Herriko eta Kataluniako mendiez gain, Aragoiko tontorrak ere zeharkatuko ditu, baina asmo hori ez da Javier Lamban Aragoiko presidentearen gustukoa izan. Izan ere, esan du ez duela «zaborrik» onartuko Pirinioetan: «Ez organikoa, ez inorganikoa, eta ezta estrabagantzia ideologiko edo politikorik ere».

«Ez nago prest onartzeko inork Pirinioak zikintzea, eta are gutxiago Aragoiko biztanleen gehiengoaren artean arbuioa sortzen duten ideologiek eta proposamen politikoek», erantsi du. Lambanek dio Pirinioak «Aragoiko koroaren harribitxietako bat» direla eta, beraz, gobernuari dagokiola haiek zaintzea. Are, Lamban prest agertu da burujabetzaren aldeko egitasmoari aurka egiteko: «Ikusi beharko da nola lantzen den, zer terminotan, eta zer erantzun eman diezaiokegun».

Gure Esku eta Kataluniako eragileak jada ari dira uztailaren 2ko topaketa prestatzen. Joan den larunbatean, Gorbeia, Uzturre, Larreineta eta Ganekogorta mendiak argiztatu zituzten.


Summary: Eusko Jaurlaritzaren arabera, espetxeetan ez da dimisiorik izan. 'El Mundo'-k zabaldu du Marian Moreno Martuteneko zuzendariak eta espetxeetako bertze lau arduradunek dimisioa aurkeztu dutela, baina Jaurlaritzak gezurtatu egin du. Zaballako kartzelan ordezkaritza duten ELA, CCOO, APFP eta TAMPM sindikatuek protestara deitua dute biharko, lan baldintzak salatzeko.

El Mundo egunkariak jakinarazi duenez, Marian Moreno Martuteneko (Donostia) espetxeko zuzendariak dimisioa aurkeztu du, eta gauza bera egin izanen lukete Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako hainbat arduradunek. Horien artean dago Arantza Collado, Eusko Jaurlaritzak kudeatzen dituen espetxeetako langileen arduraduna, eta zerbitzuetako hiru arduradun: Zaballako (Araba) tratamendu eta segurtasun zuzendariordeak eta Basauriko (Bizkaia) administraria. Espainiako hedabidearen arabera, joan den urriaren 1ean espetxe eskumena Jaurlaritzak hartu zuenetik kartzeletan dagoen «antolaketaren kaosagatik» aurkeztu diote dimisioa bortz kargudun horiek Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuari. Jaurlaritzak, ordea, erran du ez dagoela dimisiorik: baieztatu duen bakarra da Colladok postua utzi duela, baina bertze sail batean aritzeko utzi duela azaldu du.

Nolanahi ere, nahas-mahasa dago espetxeetan, eta sindikatu batzuek protestara deitua dute biharko Zaballako kartzelan: ELAk, CCOOk, APFPek eta TAMPMek, zehazki —azken bi horiek funtzionarioen sindikatuak dira—. Protestetatik kanpo gelditu da ACAIP-UGT sindikatua, zeinarekin Jaurlaritzak adostu baitzuen espetxeetako langileen lan baldintzei bi urtez eustea.

CCOOk joan den astean ohar baten bidez gaitzetsi zuen gero eta preso gehiago daudela, moduluak beteta, eta gatazkak sortzen ari direla espetxeetan. Sindikatuak deitoratu zuen prestakuntza ikastaroak hasi gabe dauzkatela, eta tratamendu programak, berriz, presoei aplikatu gabe.El Mundo-ren arabera, funtzionarioen lan baldintzetan dago arduradunen ustezko dimisioen iturria: azken lehiaketan adostu baino langile gutiago hartu dituzte, hedabidearen hitzetan, eta soldatak txikitu eta egun libreak gutxitu dizkiete funtzionarioei.

Gaur egun 1.300 preso inguru daude Martutene, Basauri eta Zaballako espetxeetan, eta 700 funtzionario. Motibazio politikoekin lotutako euskal presoak 91 dira hiru espetxe horietan —Iruñekoan zortzi daude—.


Summary: «Printzipioz» amaitu da Arrakalaren hustearen ikerketa judiziala, AZET Etxebizitza Taldeak jakinarazi duenez. Arrakala guneko lau kide deitu dituzte deklaratzera gaur goizean Bilboko epaitegira, baina horietatik bakarrak deklaratu behar izan du azkenean. Aurrerantzeko deialdietara adi egoteko eskatu dute.

AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak elkarretaratzea egin du gaur goizean Bilboko epaitegien aurrean, han deklaratu behar izan baitute Bilboko Arrakala guneko lau kidek. Mozal legea ezarri dietelako egon dira epaitegira deituta, baina, azkenean, lau kideetatik bakarrak deklaratu behar izan du. AZET Etxebizitza Taldeak jakinarazi duenez, «printzipioz» amaitu da ikerketa judiziala: «Epaitegiak erabaki bat hartu arte itxaron beharko dugu». Eraikina hustu izanaren eta prozedura judizialaren «izaera politikoa» salatu dute gaur ere epaitegiaren aurrean.

2021eko martxoan okupatu zuten Bilboko Unamuno plazako eraikin bateko solairu bat, urteetan hutsik egondakoa, «miseriak jotako auzokideen behar materialak asetzeko» helburuz. Arrakala izena jarri zioten guneari, eta irekita egon zen bitartean AZET taldeko egoitza, auzokide etxegabetuen larrialdiko etxebizitza eta elikagaien herri biltegi gisa ere erabili zuten.

Arrakala abian jartzearekin batera hasi zen «polizia jazarpena», AZET Etxebizitza Taldeko kideek azaldu dutenez: hainbat kide identifikatu zituzten, haietako batzuei etxeraino jarraitu zieten, bideoz grabatu zituzten, eta sindikatuko kideek horren kontrako elkarretaratzea egin zutenean, Bilboko udaltzainek isuna jarri zieten. «Jazarpena oraindik ez da amaitu», gaineratu dute.

Azkenean, duela urtebete hustu zuten Bilboko Arrakala gunea, maiatzaren 11n. Han zeuden pertsonak identifikatu, eta kaleratu egin zituzten eraikinetik.


Summary: ELA: «Gobernuak legea urratzeko prest daude zerbitzu publikoekin negozioa egiteko». Sindikatuaren kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak egonkortze prozesuetatik kanpo utziko dituzte behin-behineko langile publikoen hiru laurdenak.

Bi aste baino gutxiago falta dira Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak langile publikoak egonkortzeko prozesuetara dei ditzaten. Biak behartuta daude Iceta legea delakoa eta Europako auzitegiaren agindua betetzera. Agindu horren arabera, behin-behinekotasun tasak %8tik beherakoa izan beharko luke prozesuaren amaieran, baina, ELA sindikatuaren arabera, bi erakundeek egonkortu asmo dituzten lanpostu kopuruarekin, behin-behinekotasuna %30etik gorakoa izango da oraindik. Gauzak hala, ELAk «iruzurra egitea» egotzi die, eta helburu jakin batekin gainera: «Langile finkoen kopurua murriztu nahi dute pribatizazioak egin eta zerbitzu publikoekin negozio egiteko».

Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako idazkari nagusiak egin du salaketa larria. «Pribatizazio prozesuak nonahi ikus daitezke: Bizkaian bost zahar etxe publiko daude bakarrik; beste guztiak pribatuak dira. Osakidetzan garbiketa, sukalde, mantenu eta segurtasun zerbitzu gehienak pribatuak dira. Hezkuntzan, jangelak, zaintza, garbiketa... Pribatua dena. Telefono laguntzako zerbitzuak ere pribatuak. Enplegua ez bada finkatzen, negozio asmo bat dagoelako da». Salaketa urrunago eraman du: «Gainera, ez dago gardentasunik: erakundeek postu horiek amortizatu nahi dituzte, eta horregatik ez dute daturik ematen».

ELAren kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak 33.356 langile utzi ditu finkatze prozesuetatik kanpo; alegia, egun behin-behinean diharduten %72. Nafarroako Gobernuari dagokionez, 13.467 dira; alegia, %79. Sindikatuak entresaka zehatzagoa egin du. Osakidetzan, esaterako, behin-behineko 24.000 langile daude, eta egonkortze postuak 3.700 dira (%15). Hezkuntzan, berriz, 15.000 dira behin-behinekoak, eta 4.783 egonkortze postuak (%30). Administrazio orokorrean, lanpostuen %20 gelditu dira kanpoan; Justizian, %80; eta elkarte publikoetan, %70. Ertzaintzan, esaterako, ez dago behin-behineko langilerik. Nafarroako Gobernuan, ratioak antzekoak dira. Osasunbidean, behin-behineko 8.629 langile daude, eta 1.383 lanpostu bakarrik egonkortu asmo dituzte (%16), Hezkuntzan 6.334 langile daude, eta 766 lanpostu (%12), eta administrazio orokorrean lanpostuen %32 daude kanpoan.

Eizagirreren ustez, «borondate falta» da arazoa, eta hor ikusten du pribatizazioaren mamua. Izan ere, azaldu duenez, beste erakunde publiko batzuetan egoera ezberdina da. Azaldu duenez, Bilboko eta Gasteizko udaletan, ondo bidean, behin-behinekotasuna %6ra murriztuko da. Azken horretan, esaterako, kale garbitzaileen 300 lanpostu finkatuko dituzte, eta 150 lorezain lanpostu. «Hori lorpen bat da, udalerri askotan dagoeneko pribatizatuta dauden zerbitzuak direlako. Hor ikusten da zein den joera», aletu du.

ELAren ustez, ageriko lege urraketa bat da, eta mobilizazio gehiagotara deituko du hura salatzeko. Era berean, argi utzi die gobernuei epaitegietara joateko oso prest dagoela, onartzen diren egonkortze lanpostuak benetako beharretara egokitzen ez badira. «Europako legea aldatzea lortu genuen Osakidetzan irabazitako epaiketa batekin. EITBko hainbat langile egonkortzea lortu dugu. Legea ez bada betetzen, bide juridikoa urratuko dugu», iragarri du.


Summary: Ariguneak izango ditu protagonista aurtengo Euskaraldiak. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute Euskaraldiaren hirugarren aldia, eta gaur zabaldu dute entitateek parte hartzeko epea. Euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortzen, hedatzen eta identifikatzen jarraitzea «lehentasuna» izango da aurtengoan.

Belarriprest eta ahobiziekin batera, ariguneak izango dira aurtengo Euskaraldiko protagonistak. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute ariketa sozialaren hirugarren aldia, Hitzez ekiteko garaia lelopean, eta gaur zabaldu dute entitateek parte hartzeko epea. Izan ere, 2020an bezala, entitateek parte hartu ahal izango dute ariguneak sortuz eta euskaraz «lasai» aritzeko guneak bermatuz. Ariguneak areagotzea da, hain zuzen ere, antolatzaileen helburua, eta, horregatik, izena emateko proposamena egin diete enpresa, erakunde, elkarte, fundazio, klub, talde eta era guztietako entitate antolatuei. Gaineratu dute aurten izen-emate prozesua «erraztu» dutela.

Gaur egin dute Euskaraldiari buruzko prentsaurrekoa, Gasteizen, eta egitasmoan parte hartzen duten erakundeetako ordezkariek nabarmendu dute ariguneek zenbateko garrantzia duten Euskaraldian. Adierazi dutenez, aurreko aldietako balorazioetan ikusi dute euskara erabiltzeko «gune babestuak» izateak erabilera errazten duela, eta, horrekin batera, hizkuntza ohiturak aldatzen eta euskarazko praktika linguistikoak areagotzen laguntzen dutela. Horregatik, ariguneak sortzen, hedatzen eta identifikatzen jarraitzea «lehentasuna» izango da aurtengoan.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak ere dei egin du entitateetan ariguneak sortzera: «Ariguneak sortzeko proposamena entitate bakoitzean aztertu eta zer urrats egin ditzaketen pentsatzea proposatzen dugu». Adierazi duenez, entitate guztiek dute euskarazko hizkuntza praktikak bultzatzeko aukera; «euskararentzako gune erosoak sortzeko aukera», hain zuzen ere.

Antolatzaileen arabera, aurreko aldian entitateek izan zituzten esperientziak eta lorpenak beste batzuentzat baliagarri izan daitezke, eta, horregatik, esperientzia horiek zabaltzeko ahalegina egingo dutela azaldu dute. Izan ere, Eusakaraldiarekin gizartean aldaketa bat eragin nahi dute; hizkuntza praktikatan eragin nahi dute, hain zuzen. Hori lortzeko, entitate eta herritarrei proposatu diete euren buruei «erronka konkretuak» jartzeko, euskararen erabilera areagotzeko eta hizkuntza ohituretan aldaketak egiteko.

Jakinarazi dutenez, herritar norbanakoek irailaren 28tik aurrera izango dute ahobizi edo belarriprest roletan izena emateko aukera. Goiatz Urkijo Euskaraldiko koordinatzailearen arabera, aurtengoa «garrantzitsua» izango da, herritarrek kalea hartzeko, gizarte aktibazioa handitzeko eta euskararen erabilera zabaltzeko aukera izango dutelako. Horregatik, azaldu du egitasmoan parte hartzen duten belarriprest, ahobizi zein entitateei hizkuntza ohituretan eragiteko tresnak eskaintzea izango dela aurtengo «lehentasunetako bat».

Ikusi gehiago: «Herri gogoa» Korrikatik Euskaraldira eraman nahi dute

Zupiriaz eta Urkijoz gain, prentsaurrekoan parte hartu dute Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak, eta 2020ko Euskaraldian parte hartu zuten Osatek, Gaztedi Errugbi Taldea, Oreka IT, Albaitaritza S.A., Bizkaiko Medicus Mundi eta Mondragon Eskola Politeknikoa entitateetako ordezkariek. Agerraldian, gainera, hauek ere egon dira: Iñaki Gurtubai Gasteizko alkateorde eta euskara zinegotzia, Lexuri Ugarte Arabako Foru Aldundiko Euskara eta Gobernu Irekiaren zuzendaria, GEU euskara elkartea eta Gasteizko Euskaraldia batzordeko ordezkariak.


Summary: Indarkeria matxistaren aurkako udal taldetik atera dira Iruñeko feministak. Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformak salatu du Navarra Sumak «edukiz hustu» duela sanferminetako kanpaina.

Mahaitik altxatu dira. Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformak eta Iruñeko Peñen Federazioko Talde Feministak ez dute parte hartuko udalak indarkeria matxistaren aurka antolatutako lantalde iraunkorrean. Sanferminetako udal kanpainaren kontura hartu dute erabakia. Izan ere, Enrique Maia alkateak sexu erasoen aurkako estrategia «urardotu eta edukiz hustu» duela uste dute Iruñeko feministek; are: salatu dute erabakiak «alde bakarrez eta ekarpenak egiteko aukerarik eman gabe» hartu dituztela. Horren ondorioz, sexu erasoen aurkako kontzientziazio kanpaina «adostasunik gabe» onartu du alkateak, plataformaren esanetan: «Navarra Sumaren udal gobernua zuritzeko kanpaina bat proposatu dute, sanferminekin inongo loturarik ez duen lelo batekin», azaldu du plataformako kide Iratxe Alvarezek. Haren esanetan, sanferminetako sexu erasoen aurkako estrategia osoa urardotu nahi izan du Maiak: «Gobernu honek badaki ezin duela kanpaina osoa errotik ezabatu, baina ahaleginak eta bi egin ditu indargabetzeko, edukiz husteko eta orain arteko aurrera urrats guztiak desegiteko».

Arazoa ez da berria. Talde feministek hainbat desadostasun izan dituzte Iruñeko udal gobernuarekin azken hilabeteetan, baina sanferminetako kanpaina izan da sua piztu duen txinparta. Azken hilabeteetan gertatutakoaren laburpena egin du Alvarezek: «Martxoan, udalak jakinarazi zigun kanpaina bakar bat eginen zutela sanferminetarako, mezu bakar batekin, eta hori Berdintasun Sailak ez, Komunikazio Sailak proposatuko zuela. Guretzat, ulertezina da hori. Kanpainari buruzko galderak egiten genituenean eta informazioa eskatzen genuenean, udalaren erantzuna bat eta bakarra zen: 'Ez dago ezer erabakita'. Apirilean, berririk ez zegoela ikusita, erabaki genuen informazioa instantzia bidez eskatzea: aurrekontua, euskarriak, herritarren eskura jarriko diren baliabideak, komunikazioaren kudeaketa, mugimendu feministarekin izan beharreko harremana...». Azkenik, talde feministek maiatzaren 12an izan zuten kanpainaren berri, udalaren ahotik. «Orain arteko kanpainetako esku gorri ikonikoa bigarren mailan utzia zuten, ohiko leloa ere desagertu zen, eta sanferminekin loturarik ez duen beste bat proposatu zuten: Aske, ni beti aske. Horrez gain, esan ziguten ez zituztela ohiko euskarriak erabiliko: iragarkirik ez garraio publikoan, ez bideorik, ez irrati-telebistarako piezarik, ezta sanferminetako agertokietan jarri beharreko afixarik ere».

Mobilizazioak, «udalak dioenean»

Are larriagotzat jo dute, hala ere, sexu erasoen aurkako protokoloa aldatu izana. «Udalaren beste proposamenetako bat da bere kabuz aldatzea udal talde guztien oniritziarekin onartua izan zen protokoloa. Horren arabera, sanferminetan sexu erasoren bat gertatuz gero, mugimendu feministari dagokio mobilizatzea eta protesta ekintzak antolatzea, eta udalak bat egin beharko luke horiekin. Bada, orain, Navarra Sumaren udal gobernuak nahi duena da ahalmen hori udalaren esku uztea, sexu erasorik gertatuz gero, eurek erabaki dezaten mobilizazioak noiz, nola eta zergatik egin».

Indarkeria Matxistaren Aurkako Emakumeen Plataformaren susmoa da, erabaki horren bidez, Iruñeko Udalak ez ikusiarena egin nahi duela sanferminetan gerta litezkeen erasoak direla-eta, protestak eta elkarretaratzeak antolatzeari uko eginda: «Aspaldi erabakia dute 2022ko sanferminetan ez dela sexu erasorik izanen, eta hori ez diogu onartuko ez Maiari ez beste ezein alkateri. Eraso guztiei aurre eginen diegu, udal baimenarekin edo baimenik gabe».

Hori dela eta, sexu indarkeriaren aurkako sanferminetako kanpaina «iruzur» bat dela eta «mugimendu feminista baztertzen duela» uste dute feministek, eta mahaitik altxatzea erabaki dute. «Galdutzat jotzen dugu aurtengo kanpaina, baina gure borondatea da aurrera begira lankidetza berreskuratzea».


Summary: Eguzki panelak izan beharko dituzte eraikin publiko eta komertzial guztiek 2027rako. EBren RepowerEU planak 2029rako utzi du etxebizitza berri guztietan panelak jartzeko betebeharra. Bizkorrago egin nahi ditu parke eoliko eta fotovoltaikoak.

Klima aldaketari aurre egiteko bere buruari jarritako erronka handitu du Europako Batasunak, atzo aurkeztutako RepowerEU programaren bitartez. Orain arteko planak Fit for 55 izena du, helburua zelako CO2 isuriak %55 txikitzea hamarkada bukatzen denerako. Horretarako bidea zen energia berriztagarriak potentziaren %40 izatea 2030erako. Plan berriarekin, %45era iritsi nahi dute —orain %22 da—, planetaren berotzearen aurkako borrokarekin uztartu nahi dutelako Errusiaren hidrokarburoekiko mendekotasuna behin betiko haustea bost urteko epean. Tarte horretan energia garesti egon daitekeela aitortu du Europako Batzordeak, eta ontzat hartu du gasaren prezioari gehienezko muga bat jartzea eta argindar konpainien «zerutik irabazitako irabaziak» zergapetzea.

Bi helburu horiek gauzatu ahal izateko, EBk azkartu egin nahi ditu energia berriztagarrien proiektuak, eta indar handia jarriko du Europako Batasuneko eraikinetako teilatuetan.

Eguzki energia: teilatuen garrantzia

Europako Batzordeak garbi dauka: energia berriztagarrien erabilera handitzea da modua Errusiako erregai fosilekiko mendekotasuna bukatzeko. Eta, energia garbien artean, eguzkiak sortutakoa da gakoa. Haren kalkuluek diote eraikin publikoetako, komertzialetako, fabriketako eta etxebizitzetako teilatuek argindar kontsumoaren laurdena betetzeko gaitasuna dutela, gasak gaur egun sortzen duena baino gehiago. Ugaritzen ari dira eguzki panelak teilatuetan, baina ez nahikoa, nahiz eta abantailak baizik ez dituzten: «Oso bizkor jar daitezke, eta, eraikitako egiturak baliatzen dituztenez, ez dute gatazkarik sortzen ingurumenarekin».

Teilatuak panelez betetzeko modua derrigorrezkotasuna dela uste du Bruselak. 2026rako, eraikin publiko berrietan eta 250 metro koadroko azalera duten eraikin komertzial berrietan (supermerkatuak eta denda handiak) ezinbestekoa izango da eguzki panelak jartzea; urtebete gehiago izango dute berriak ez diren eraikinek. RepowerEU planak ez du aurreikusten etxebizitza guztietan jartzea panelak, baina bai, ordea, berrietan: 2029rako.

Helburu horrekin, Bruselak eskatu die gobernuei erraztasunak eman diezazkietela herritarrei, enpresei eta administrazio publikoei beren eraikinetan eguzki panelak, bateriak eta bero punpak finantzatzeko. EBren finantzaketa izango dute horretarako: 26.000 milioi 2027rako.

Beste berriztagarriak: proiektuak azkartu

Teilatuen moduko proiektu txikiekin batera, energia berriztagarrien proiektu handiak ere beharrezkoak direla uste du Europako Batzordeak, eta kexu da denbora gehiegi behar dela inbertsioak gauzatzeko: sei eta bederatzi urte artean eolikoentzat, eta lau parke fotovoltaikoentzat. Urtebetera jaitsi nahi du epe hori, prozesuaren urratsei gehienezko epe bat zehaztuz. Bruselak eskatu die estatukideei parke horiek jar daitezkeen lekuen zerrenda egitea, «alde batera utzita ingurumenaren aldetik balioa duten eremuak». Adibideen artean, nekazaritzarako jada baliogarri ez diren lur eremu «hondatuak» proposatu ditu.

Hidrogenoak ere badu bere lekua RepowerEU planean. 2030erako, energia berriztagarrien bitartez lortutako hamar milioi tona hidrogeno ekoitzi beharko ditu EBk, eta beste hamar milioi inportatu. Horrekin ordezkatu nahi dituzte petrolioa, gasa eta ikatza industria astunean eta garraio batzuetan (itsasontziak, esaterako). Inportazioak garraiatzeko, ahal denean gasbideak erabili nahi ditu, eta, horregatik, Iparraldeko Itsasoa, Ipar Afrika eta Ukraina —«ahal denean»— izendatu ditu bazkide gisa.

Biometanoa ere aipatu ditu EBk energia iturri berriztagarri gisa. 2030erako 35 bcm ekoitzi nahi ditu hondakinetatik, «janaria eta abereen bazka saihestuz».

Energia aurreztea: «Modurik bizkorrena»

«Energia krisiari aurre egiteko modurik bizkorrena eta merkeena energia aurreztea da». Fit for 55 planaren bidez %9 gutxitu nahi zuten kontsumoa, besteak beste, eraikinetan gertatzen den bero galerak txikituz eta ibilgailu eraginkorragoak erabiliz. Orain %13ra igoko dute, eta «borondatezko keinu txikiak» eskatu dizkiete herritarrei, besteak beste, berogailuen termostatoa eta aire egokituarena igotzea, eta garraio publikoa erabiltzea auto pribatuaren ordez.

Iturrien dibertsifikazioa: tratu bikoitza hornitzaileei

«Gardenak eta zintzoak izan behar dugu: epe laburrean oso arazo larria daukagu berriztagarriek ezin dutelako berehala ordezkatu Errusiatik datorrena», aitortu du Frans Timmermans Europako Batzordeko lehendakariordeak. EBk kontsumitu zuen gasaren %40 iritsi zen Errusiatik; aurtengoan, %26. Kopuru hori gehiago jaitsi nahi du aurten, eta 2027rako ezer ere ez kontsumitu, baina, horretarako, gas eta petrolio hornitzaile berriak lortzen ari da.

Aurrerantzean, gas erosketa partekatuak zabaldu nahi ditu EBk, baina badaki beste problema bat duela, epe erdikoa: «Badakite erregai fosilak alde batera uzten ari garela. Hortaz, tratu bikoitz bat proposatzen ari gara: epe laburrean eman diezagutela behar dugun erregai fosila, eta epe luzean sar ditzagun hidrogeno berdea ekoitzi eta erabiliko duen sistema global batean».

Finantzaketa: 210.000 milioi gehiago

RepowerEU planak beste 210.000 milioi euroren inbertsioa eskatuko du 2027rako, eta 300.000 milioirena 2030erako, baina Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak gogorarazi du Errusiak erregai fosilen truke urtean ordaindutako 100.000 milioi euroak aurreztuko dituztela. Esan du planak finantzatzeko RRF Berreskurapenerako eta Erresilientziarako Mekanismoaren 225.000 milioi euroren maileguak prest daudela, eta beste 20.000 milioi daudela CO2 isurketa eskubideen merkatuaren erreserban.


Summary: Jaurlaritzak 200 euroko laguntzak emango ditu hilean seme edo alaba bakoitzeko, umeek 3 urte bete arte. 2023. urtean sartuko da indarrean neurria, eta urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten familia unitateek jaso ahal izango dute laguntza hori

Urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango die Eusko Jaurlaritzak hilero, umeak 3 urte bete arte. Laguntza hori bateragarria izango da egungo kenkari fiskalekin eta baita diru sarrerak bermatzeko errentak seme-alabak izateagatik ematen dituen diru laguntzekin ere, eta 2023. urtean sartuko da indarrean. Gaur iragarri du neurria Iñigo Urkullu lehendakariak, EH Bilduk eskatu duen demografiari buruzko bilkura monografikoan. Monografikoaren helburua da oposizioko alderdiek 2030. urterako estrategia demografikoari ebazpenak aurkeztea, eta horren ondoren erabakiko du Jaurlaritzak proposamen horietatik zeintzuk onartuko dituen.

Izan ere, lehendakariak aitortu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera demografikoa ez dela «ona». Egoera horren arrazoitzat jo ditu «jaiotzen beherakada», gazteak «geroz eta beranduago» emantzipatzea—30,2 urterekin egiten dute alde gurasoen etxetik, batez beste; Europako batez bestekoa baino lau urte beranduago—, seme-alabak ere «beranduago» izatea, eta bizi itxaropena igotzea. Horrek guztiak biztanleriaren zahartzea ekarri duela azaldu du, eta, gainera, lan egiteko adinean dagoen biztanleria kopuruak ere behera egin duela adierazi du; azken 20 urteetan 92.000 pertsona gutxiago daude adin tarte horretan, eta 2050. urterako 220.000 pertsona gutxiago izatea espero da.

UNICEFek aurkeztutako Lehen 1.000 egunetako programa-n proposatzen denarekin bat egiten du Jaurlaritzak hartutako neurriak. Guztira, umeak hiru urte bete arte 2.400 euroko laguntza jasoko dute familiek, eta, horrez gain, kenkari fiskalez ere baliatu ahal izango dira—950 euro seme edo alaba bakarragatik eta 2.100 bi seme alabarengatik—. Horrez gain, familia horrek errekurtso nahikorik ez badu, DSBEak haur bakoitzeko ematen dituen laguntzak ere jaso ahalko ditu.

Oposizioarentzat ez da nahikoa

EH Bilduko Nerea Kortajarenak ontzat eman du neurria, baina adierazi du «lehen pauso baten» moduan ikusi beharko litzatekeela: «Etorkizunerako, luzera begira, laguntza horiek handitzea izan beharko litzateke helburua». Horrez gain, nabarmendu du bere alderdiak eta oposizioko beste batzuek luzatu zutela lehenik proposamena, baina orain arte Jaurlaritzak ez duela kontuan hartu: «Egiak hiru fase ditu: barregarri uztea, hari kontra egitea, eta gero agerikoa balitz bezala onartzea». Neurri horrekin Jaurlaritzak jarrera hori erakutsi duela adierazi du.

Horrez gain, azpimarratu du Eusko Jaurlaritzak neurri hori jartzeko orduan UNICEFen proposamenari jarraitu diola, baina badaudela anbiziotsuagoak diren proposamenak ere, Save The Children erakundearena kasu. Laura Garrido PPko legebiltzarkideak ere anbizio falta leporatu dio Urkulluri, eta Elkarrekin Podemosek ere esan du ez dela nahikoa.

Horrez gain, bi urte arteko haurrentzako «doako hezkuntza» bermatuko dela adierazi du lehendakariak, Jaurlaritzak Haurreskolak partzuergoarekin daukan akordioa indartuta.

«Gazteentzako laguntzak»

Orokorrean, hemendik aurrerako estrategia, lege, plan eta programa guztietan demografiaren ikuspegia txertatuko dutela agindu du Urkulluk. Gazteei laguntzak emateko programak ere martxan jarriko direla iragarri du, formaziorako, etxebizitza bat lortzeko edo ekintzailetzarako, besteak beste. Izan ere, azaldu du gazteak geroago emantzipatzeak «familia proiektua ere geroago eraikitzea» dakarrela.

Horrez gain, Gaztelagun programan parte hartzeko baldintzak ere malgutu direla gogorarazi du —gehienezko diru sarrerak handitu dituztenez, gazte gehiagok izango dute laguntza eskuratzeko aukera, eta denbora gehiagoan jaso ahal izango dute, 35 urtera arte—. Azken puntu horri buruz, EH Bilduk leporatu dio programa hori indartzea ez dela nahikoa: «Gaztelagun programaren zain bagaude, gazteak izaten jarraituko dugu 50 urte dauzkagunean ere».


Summary: Sindikatuek giharra erakutsi dute Arabako metaleko lehen greba egunean. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deituta, hiru greba egunetatik lehena dute gaur sektorean. Arrakastatsua izan dela adierazi dute: «historikoa». Datorren asteartean eta ostegunean ere egingo dituzte lanuzteak.

Indar erakustaldia egin dute Arabako metaleko langileek gaur. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deituta, hiru greba egunetatik lehena dute gaur. Sektoreko lan hitzarmena berritzeko negoziazioak «blokeatuta» daudela salatu dute sindikatuek, eta patronalari eskatu diote «fitxa mugitzeko»; gainontzean lanuzteekin jarraituko dutela ohartarazi dute. Hain zuzen, beste bi greba egun antolatu dituzte datorren asteartean eta ostegunean.

Milaka langilek egin dute bat greba deialdiarekin. Sindikatuek esan dute protesta «historikoa» izan dela, eta erabateko «arrakasta» izan duela nabarmendu dute. SEA patronalak adierazi du, ordea, eragina txikia izan dela. Metalgintzako hitzarmenak 25.000 langileri eragiten die.

Langileak goizeko lehen txandan hasi dituzte protestak. Piketeak egin dituzte Mercedes enpresaren eraikinaren parean. Ertzaintza agertu da berehala, eta tentsio uneak bizi izan diren arren, ez da istilurik gertatu. Ioritz Iglesias ELAko bozeramaileak azaldu duenez, «produkzioari min apur bat» egitea lortu dute goizeko piketeetan: «Ikusi gaituzte, eta argi utzi diogu Mercedesi haiei ere badagokiela SEA patronalarekin negoziatzea».

Mercedesez gain, hala ere, enpresa asko batu dira lanuztera, sindikatuek aditzera ema dutenez: Tubos Reunidos, Iza, Tubacex, WEC… Hori bera azpimarratu du Igor Chillon LAB sindikatuko ordezkariak: «Grebaren jarraipena arrakastatsua izaten ari da. Ez bakarrik Mercedes bezalako enpresa handietan, enpresa txikietan ere».

Piketeen ostean, hiriaren erdigunera mugitu dira langileak, eta 11:30ean Bilbo plazan hasi duten manifestaziora. «Arabako metala borrokan!» oihu artean hasi dute manifestazioa. Jarraipen zabala izan du sektore osoan. Andre Mari Zuriaren plazan egin dute amaierako ekitaldia: ELA, LAB eta CCOO sindikatuetako bozeramaileek hartu dute hitza. «Produkzioa guztiz eten behar dugu patronalak behingoz entzun gaitzan», ideia azpimarratu dute guztiek. Ekitaldia amaitzean, Mercedesera joan dira behargin batzuk, piketeekin jarraitzera.

Eskakizunak

KPIaren gaineko soldata igoera eskatzen dute, eta 1.400 euro izan dadila gutxieneko soldata, hamalau ordainketarekin. Lanaldia murrizteko eskatzen dute, era berean, eta azpikontratetako langileentzako subrogazioa ere bai. Halaber, ituna aplikatuko delako bermearen klausula bat jaso nahi dute akordioan, eta, modu horretan, lan ituna betetzeari uzteko aukera eragotzi enpresei.


Itzultzear da, hiru urteren buruan

Summary: Itzultzear da, hiru urteren buruan. Gaur aurkeztu dute 21. aldia, Donostian. 500 korrikalarik hartuko dute parte maiatzaren 29an; besteak beste, Killan Jornet, Aritz Egea, Oihana Kortazar eta Sara Alonsok.

Aizkorri inguruko parajeak zain dituzte 500 korrikalarik maiatzaren 29an (igandea). Bertan korrika lehiatzeko aukera izango dute berriz ere, hiru urteren buruan. Pandemiak lotu zizkien hankak aurreko bi urteetan, eta bueltan da berriz ere Zegama-Aizkorri mendi lasterketa entzutetsua. 21. aldia izango du aurtengoa.

Gaur egin dute aurkezpena, Donostian, eta xehetasun gehiago eman dituzte antolatzaileek. Izen handiko lasterkariak jarriko dira Zegamako irteeran 09:00etan, 42 kilometroko probari ekiteko; 5.472 metroko desnibel metatua izango du. Besteak beste, ondorengo hauek: Kilian Jornet (bederatzi aldiz garaile), Remi Bonnet, Jonathan Albon, Francesco Puppi, Aritz Egea, Oriol Cardona eta Manuel Merillas, gizonezkoetan, eta Oihana Kortazar (bitan irabazi du), Sara Alonso, Maude Mathys, Courtney Dauwalter, Forsberg eta Nienke Brinkman, emakumezkoetan. Aurreneko aldiz, Kenyako atletak ere ariko dira. Goierri aldean dira dagoeneko Reuben Narry, Diana Chepkemoi Sigei, Teresiah Kwamboka Omosa, Joyce Muthoni Njeru, Geoffrey Gikuni Ndungu, Ben Kimtai Chematot eta Robert Pkemboi Matayango. Izenak izen, pandemiaren eraginak ez dira aldendu, eta, Ainhoa Txurruka lasterketako zuzendari nagusiak aditzera eman duenez, korrikalari batzuk ez dira etorriko edo ezin izango dira atera, positibo eman dutelako.

Ibilbideari dagokionez, lehor dago. Horrela adierazi diete antolatzaileei Goierri ingurura gerturatu diren korrikalariek. Horrek marka onak egiteko aukera emango die lasterkariei. Txurrukak iragarri duenez, behintzat, hori espero dute. Gauzak bere-berea ateratzeko, 500 bat boluntario ariko dira lanean. Lasterketa ikustera joateko autobusak jarriko ditu antolakuntzak, Amezti mendi elkarteak. Lehenengo aukera zati bat autobusean egitea izango da. 7:30ean eta 8:00etan autobusa aterako da Zegamako plazatik, eta trenaren geralekura igoko da. Interesa dutenek Sancti Spirituaino zuzenean igotzeko aukera izango dute pistatik, gidariaren laguntzaz. Bideak 6,3 kilometroko luzera du, eta 450 metroko desnibel positiboa. Bigarren aukera, berriz, Zegamako plazatik abiatu eta oinez Sancti Spiritura igotzea izango da, Done Jakue bideari jarraituz. Gezi hori markatuta dago. 6,9 kilometroko igoera da, eta 661 metroko desnibel positiboa du.


Summary: Karlistaldian kokatutako gerrei buruzko antzezlana sortu du Patxo Telleriak. Zehazki, 1872ko karlisten eta liberalen arteko Zornotzako bake ituna hartu du abiapuntu antzerkigileak, baina kasu zehatzetik harago, bakeari eta gerrari buruz gogoeta egiten duen obra bat sortu du: 'Bake lehorra'. Astelehenean estreinatuko dute euskaraz

«Heldu da albisterik Amorebietatik?». Argiak piztuta, 1872ko maiatzaren 24a da Zornotza antzokian (Bizkaia), gerra piztu da berriz, eta bakea sinatzear daude Serrano jenerala eta Orue diputatua Zornotzan: bake promesa horren lanbroak bildurik dirudite gatibu hartutako mikelete batek eta hura zaintzen duen soldadu karlistak Morgako kanpalekuan (Bizkaia). Bat-batean iluntzen hasi da giroa, ordea. «Zer... Zer gertatzen da? Esan, zer gertatzen da?». «Tropa liberalak gerturatzen ari dira, asko dira: kanpamentua desegin eta mendira jo behar dugu». «Eta?». Isiltasun labur bat. «Ezin dugu gatiburik eraman». Isiltasuna. «Ba utz nazazu hemen». «Aginduak ditugu». «Aginduak? Zer agindu?!». «Sententzia bete behar dugu». «Ez zara benetan ari! Zornotzan bakea negoziatzen ari dira!». «Ez dakigu nola bukatuko den hori». «Iritsiko dira... Iritsiko dira akordio batera. Gerra amaitu da, zertarako nahi duzu hildako bat gehiago?». Eta, hain justu, puntu horretan eten du hedabideen aurrean egindako entsegua Patxo Telleria antzerkigile eta zuzendariak —«Listo, horraino!»—, soldaduak zer erabakiko duen argitu gabe. Erantzi dituzte gerra jantziak Mikel Losada eta Aitor Fernandino aktoreek, eta baretzen joan zaie arnasa. Txalo hots batzuk eserlekuetatik. Eta saretu da pixka bat tentsioa aretoan.

Hain justu, 150 urte beteko dira egunotan Zornotzako hitzarmena sinatu zenetik, eta gertakari hura oroitzeko eta sozializatzeko ekitaldi sorta bat antolatu du herriko udalak. Helburu horrekin heldu zitzaion antzezlan bat sortzeko enkargua ere Telleriari, eta lan horren emaitza da Bake lehorra izeneko obra. Antzerkigileak onartu duenez, ordea, kasu honetan «aitzakia bat» da hitzarmena gerraz, bakeaz eta mailaketa sozialak sufrimenduaren zabalpenean duen eraginaz gogoeta egiteko. Tartean konpainiaren zigiluarekin, larunbatean estreinatuko dute lana, lehenik gazteleraz, eta astelehenean emango dute euskaraz.

Lau kontakizuneko mosaiko bat

«Hasieran horrelako muzin bat egin nion», aitortu du Telleriak. Ez zuen gertakari historikoa zehatz ezagutzen, eta ez zuen argi ikusi nondik jo ere, baina enkarguari baietz esan, gaiari buruz irakurtzen hasi, ideia bat piztu, eta, azkenerako, enkargua «oso mamitsua» suertatu zaiola onartu du. Lanean hasia zenean piztu zen Ukrainako gerra, gainera, eta horrek proiektuari «beste dimentsio bat» eman ziola sentitu zuen antzerkigileak. «Ez nuen Zornotzako itunaren berri, baina XIX. mendeko historia beti interesatu zait. Mende horrek markatu gintuen denok, eta ez bakarrik Euskal Herrian. Gaur egun ezagutzen ditugun hainbat eta hainbat kontzeptu ere garai hartan sortu ziren: eskuina, ezkerra, liberalak...».

Aldi berean gertatzen diren lau kontakizunen mosaiko bat da obra, funtsean. Zornotzako bulego batean, bakea hitzartzen saiatzen dabiltza Serrano jenerala eta Orue diputatua. Justu bulegoko atearen beste aldean, bando banatako bi ofizial ari dira hizketan. Urrunxeago, baina une berean, Morgako kanpalekuan, mikelete bat fusilatu edo ez fusilatu zalantzan dabil soldadu karlista bat. Eta, azkenik, handik justu bederatzi legoatara, Oñatiko kanposantuan (Gipuzkoa), liberalen eta karlisten arteko liskarraldi batetik irtendako bala galdu batek hildako haurra lurperatzen ari dira bi nekazari.

Piramidea eta sufrimendua

Eta piramide baten forman txertatu du lau kontakizun horietako bakoitza Telleriak. «Boteretsuenak, ofizialak, bi gixajo eta, oraindik ere beherago, populazio zibila. Zenbat eta ardura handiagoa izan gertatzen denarekin, orduan eta sufrimendu gutxiago; eta zenbat eta ardura gutxiago izan gerrarekin, orduan sufrimendu handiagoa».

Bi aktorek jokatuko dituzte pertsonaia eta eszena guztiak obran: Losadak eta Fernandinok. Eta eurek egingo dituzte batetik besterako trantsizioak ere. Kazetari txalekoa jarrita egingo dituzte narratzaile lanak halakoetan, eta hala gidatuko dute ikuslea eszenaz eszena, gunez gune. Zuzenean hitz egingo diote publikoari, eta gerrari, bakeari eta historiari buruzko gogoetak ere tartekatuko dituzte. «Ez dakigu Homo sapiens-a berez ote den bortitza», Losadak lehen kolpea, eta Fernandinok jarraipena: «Badakigu humanitatearen historia gerra sendoen eta gerren arteko bake ahulen txandakatze baten kontakizuna dela». «Gaur egun 64 gatazka armatu daude aktibo munduan». Eta hala doaz pixkanaka-pixkanaka abstraktutik zehatzera. «Oso erraza da gerraren sua piztea, baina oso zaila amatatzea», Fernandinok lehenik, eta Losadak gero: «oso ongi dakigu hori euskal herritarrok». Eta, hala, urratsez urrats Zornotzako ituneko bulegora sartu arte.

Bakerik gabeko bake ituna

Zamatuz doa Morgako kanpalekuko eszena oholtzan. Aska dezala eskatu dio mikeleteak soldadu karlistari. Zornotzan bakea sinatzen badute zama egingo zaiola haren heriotza. Eta bakerik sinatzen ez bada ez dutela gerra irabaziko. Arma eskasak dituztela. Galtzen ari direla. Askatzeko, eta hitz egingo duela berak bere alde. Ezetz dio soldaduak buruaz, baina, egiatan, ez daki. Bitartean, Zornotzan jarraitzen dute negoziazioek, eta, azkenean, sinatu, sinatu dute hitzarmena, baina ez da bakerik helduko. Ezein bandok ez zuen testua ontzat jo, ez karlistek ez eta liberalek ere, eta, ondorioz, jarraitu egin zuten borrokek. 1872ko maiatzaren 24a da, lanbroz sinatu dute bakea.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketarako data jarri dio Josu Urrutikoetxeari: 2024ko urtarrila. 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua leporatuta epaituko dute, urtarrilaren 9an, 10ean eta 11n. 2.354 urteko kartzela zigorra eskatuko diote.

Ez dute oraindik Espainiaratu, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak jada jarri dio data Josu Urrutikoetxeari: 2024ko urtarrilaren 9an, 10ean eta 11n izanen du epaiketa Madrilen, 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua leporatuta. Fiskalak 2.354 urteko espetxe zigorra galdegina du euskal preso ohiaren aurka atentatu hori egotzita: orduan hildako bakoitzarengatik —11 pertsona—, 30 urte; eta hiltzen saiaturiko bertze 88 lagunengatik, 23na urte. Are gehiago eskatu du akusazio partikularrak: 2.774 urteko espetxe zigorra.

Espainiako Auzitegi Nazionalak gaur egin du publiko Urrutikoetxea auzitegira deitzeko autoa; horretan zehaztu du epaiketaren data, eta zehaztu du estradizio bidez eramanen dutela Espainiara, Frantzian dituen auziak bukatu ondoren edo behin-behinean entregatuta. Frantziako Dei Auzitegia Urrutikoetxea estraditatzeko eskaeraren alde azaldu zen 2020ko urtarrilean, Zaragozako atentatuagatik epaitzeko, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak iazko azaroan berretsi zuen kasu horregatik epaituko zuela. Fiskalak otsailean gogoratu zuen, ordea, Frantziak oraindik ez duela Urrutikoetxea Espainiaratzeko dekretua igorri. Gaur egun Lapurdin bizi den euskal preso ohiak iazko martxoan deklaratu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalean, telematikoki, eta atentatu horretan parte hartu izana ukatu zuen.

Epaiketaren data zehaztu ez ezik, Auzitegi Nazionalak Urrutikoetxearen defentsak egindako eskaera bati ere erantzun dio, bertze auto batean. Abokatuak eskatua zuen Zaragozako atentatuari buruzko txostenak egin zituzten guardia zibilen datu pertsonal eta profesionalak emateko. Auzitegiak ez du onartu eskaria, argudiatuta defentsak ez duela eman «zantzurik» atentatuaren eta guardia zibilen arteko ustezko lotura «estu, familiar eta profesionala» erakusten duenik.


Summary: «Arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzeko neurriak eskatu ditu Uemak. Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago Eusko Legebiltzarrean. Uemak uste du hizkuntza politikaren ikuspegitik «giltzarria» dela, eta euskara estrategia horietan txertatzeko ekarpenak egin ditu.

Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago gaur Eusko Legebiltzarrean, Gasteizen. Lakuak aurkeztutako dokumentua oinarritzat hartuta baina, zenbait ekarpen egin ditu Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak. Haren arabera, hizkuntza politikaren ikuspegitik «giltzarria» da estrategia demografikoa, eta, horregatik, lan ildoetan euskararen normalizazioa ahalbidetzeko neurriak txertatzeko eskatu du.

Legebiltzarraren dokumentuak oinarri jakin batzuk zehazten ditu. Besteak beste, eraldaketa sistemikoa eta progresiboa, genero ikuspegia, aniztasuna, erantzukidetasuna, adinekoen eskubideak eta gazteen emantzipazioa. Hala ere, Uemak nabarmendu du horien artean ez dela euskararen normalizazioa aipatu ere egiten, «eta aipatu beharrekoa da». Euskararen erabilera indartzea da, beraz, Uemaren proposamena: «Helburua da euskararen erabilera indartzeko mesedegarriak izan daitezkeen neurriak hartzea eta balizko eragin negatiboak prebenitzea». Eta, hori bermatzeko, uste dute arreta berezia jarri behar dela «arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzean.

Urte gutxitan aldaketa demografiko handiak eman dira, Uemaren arabera, eta horiek «zuzeneko eragina» izan dute bilakaera soziolinguistikoan: «Euskara lehen hizkuntza duten herritarren ehunekoa jaisten ari da urtez urte». Datu orokorretan jaitsiera leuna izan bada ere, udalerri euskaldunetan nabaritu dute alderik handiena: ia hamahiru puntuko jaitsiera izan du. Horrez gainera, etxeko erabileran ere «jaitsiera esanguratsua» izan dela adierazi dute: «Egiturazko aldaketak gertatzen ari dira etxeko erabileran».

Lan dokumentuak proposatzen duen jarduera plan bakoitzeko ekarpen zehatzak egin ditu Uemak. Epe laburrera begira, esaterako, gazteak udalerri euskaldunetan errotzeko laguntzak eta haur eskolen zerbitzua bermatzeko neurriak proposatu dituzte. Ibilbide luzeko eraginari begira, etxebizitzak eskuratzeko baldintzetan udalerriko bizilagunen lehentasuna finkatzea edota udalerri euskaldunen garapen sozioekonomikoa bultzatzeko tokiko planak diseinatzea dira abiapuntuak Uemarentzat, baita adinekoentzako zerbitzuak bermatzea eta zaintzaileen prestakuntzan euskara txertatzea ere. Amaitzeko, berriz, hirugarren zatian, hiru proposamen egiten dira zeharkako ildoei begira: landa ingurunean herri horietako biztanleak bertan geratzeko neurriak sustatzea, dokumentuak planteatzen duen diagnostiko tresnen eta prospekzio azterlanen programan udalerri euskaldunen errealitatea txertatzea, eta erakundeen arteko lankidetza eta koordinazioa, baliabide gutxien duten herrietan arreta berezia jartzeko.

Bi oinarri nagusi

Erronka demografikoari erantzuteko, beraz, bi oinarri dira «ezinbestekoak», Uemaren arabera: zeharkakotasuna eta eragile guztien arteko lankidetza.

Hizkuntza politikan «aurrerapauso handiak» eman badira ere, «ebidentzia bat» agerian geratu dela adierazi du Uemak: «Hizkuntza politika ez da soilik berariazko politikekin egiten; beste eremu batzuetan hartzen diren neurriek zuzenean eragiten diote euskararen egoerari». Ondorioz, estrategia demografikoan euskararen indarberritzea kontuan hartzea «ezinbesteko» ikusten du Uemak. «Bereziki aintzat hartzea udalerri euskaldunen egoera, haien garrantzia eta zaurgarritasuna ikusita», azpimarratu dute. Hala ere, estrategiaz gainera, proiektu guztiak kontuan hartzeko eskatu dute: «Estrategia honetan soilik ez, udalerrien garapenean eragina duten proiektu guztietan hartu beharko litzateke aintzat errealitate hori».


Summary: Afrikako Adarrera laguntza bideratzeko beharraz ohartarazi dute, giza hondamendia eragozteko. Oxfam Intermon eta Save The Children gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 23 milioi pertsona daude muturreko gosea pairatzeko arriskuan. Azken 40 urteetako lehorterik gogorrena dute eskualde horretan.

Afrikako Adarrean hondamendia zetorrela «geroz eta argiago» ikusi arren, «munduko agintarien erantzuna negargarria izan da», Franc Cortada Oxfam Intermon GKE gobernuz kanpoko erakundeko zuzendari nagusiaren iritziz. Nazioarteko liderrek urrats «motelak» eta «eskasak» egin dituztela salatu du, «milioika pertsona hondamendi egoeran utzita». Nabarmendu du gosetea eragotzi egin daitekeela, borondate kontua dela. «Gosea porrot politiko bat da».

Nazioarteak beranduegi erreakzionatu zuen 2011. urtean, Somalian 260.000 pertsona baino gehiago gosez hil zirenean —horien erdiak bost urtetik beherako haurrak—. Orduko gertaera gordinak gogoan, gauza bera gerta ez dadin ekitera deitu dute Intermon Oxfam eta Save The Children GKEek gaur, Afrikako Adarreko elikagai krisiari buruz ondu duten txostenaren aurkezpenean. Ohartarazi dute Somalian eta Etiopian milioi erdi lagun daudela gosete egoeran, eta beste 3,5 milioi pertsona daudela berdin Kenyan. Orotara, 23 milioi dira muturreko gosea pairatzeko arriskuan daudenak hiru herrialde horietan. Kopurua bikoiztu egin da iaztik —10 milioi inguru ziren 2021ean—.

Klima larrialdiaren ondorioz, azken 40 urteetako lehorterik gogorrena dute Afrikako Adarreko herritarrek. La Niña fenomeno meteorologikoa ohi baino gogorragoa eta luzeagoa bihurtzen ari da, Lurraren tenperatura berotu ahala. Hiltzen ari dira nekazari eta artzainen ganaduak, idortzen laboreak, gaixotzen pertsonak, eta ahitzen estatuen baliabide ekonomikoak. Lehendik ere oso mugatuak ziren baliabide horiek, Kenyaren, Somaliaren eta Etiopiaren kanpo zorra hirukoiztu egin baita azken hamar urteetan —19.700 milioi eurotik 62.100 milioira—.

GKEen txostenak ondorioztatu du giza laguntzak hobekuntza batzuk izan dituela azken urteetan, alerten sistemari eta tokiko GKEekin elkarlana bultzatzeari dagokionez. Hobekuntza horiek ahalbidetu zuten 2017. urtean Afrika Ekialdean izan zen lehortean gosete orokor bat eragoztea. Baina nabarmendu dute erantzunak oraindik geldoegiak eta mugatuegiak direla. «Burokraziak» eta «erabaki politiko interesatuek» mundu mailako erantzun bateratu bat oztopatzen dute oraindik ere.

Elkarteek G7ari egotzi diote herrialde pobretuei eman zien hitza jatea, eta agindu zien laguntza bideratu gabe uztea. NBE Nazio Batuen Erakundeak 4.200 milioi euro inguruko funts bat eratzera deitu zuen Etiopia, Kenya eta Somalia laguntzeko, baina orain arte kopuru horren %2 besterik ez du bildu.

«Jendea gosez hiltzen da, ez munduan janaria edo dirua falta delako, borondate politikoa falta delako baizik. Herrialde aberatsek lortu zuten, justifikazio osoarekin, 15.200 milioi euro baino gehiago biltzea hilabeteko epean, Ukrainako krisi lazgarriari erantzuteko. Herrialdeek baliabideak mobilizatzeko ahalmena dute giza sufrimendua eragozteko, baina soilik hala egin nahi badute», adierazi du Cortadak.

Ukrainako gerrak are gehiago sakondu du Afrika Adarreko elikagai krisia, nabarmen garestitu baititu jakiak. Milioika herritarren erosahalmena gainditzen du, gaur-gaurkoz, oinarrizko elikagaien prezioak. Horrez gain, COVID-19aren pandemiak eragin duen krisi ekonomikoak egoerari erantzuteko baliabiderik gabe utzi ditu gizarte horien sektore zabalak.

Oxfam Intermonek eta Save The Childrenek gaineratu dute egoera larria dela Afrikako Adarrean ez ezik Sahel eskualdearen erdialdean ere. Bost urtetik beherako haurren herenak —lau milioi haur inguru— datozen asteetan gosez hiltzeko arriskuan daude. Munduan azkarren hedatzen ari den gose krisietako bat sufritzen ari da Sahel.


Summary: Iruzurrezko alokatze kontratuak jomugan ezarri ditu Aldak. Baionako suprefetura aitzinean behin-behineko kanpina muntatu dute, alokatzaile andana bat udan etxerik gabe gelditzen dela salatzeko. Prefetari gutun bat helarazi diote, botere publikoek gaiari begirako neurriak har ditzatela galdetzeko.

«Iruzurrezko alokatze kontratuen kanpina». Horrela izendatu dute Baionako suprefeturan muntatu duten behin-behineko kanpina Alda elkarteko ekintzaileek. Goizean egin dute protesta, Ipar Euskal Herrian «masiboki» gertatzen den fenomeno bat irudikatu eta salatzeko. Izan ere, udan hainbat alokatzaile etxebizitzatik kanporatuak direla deitoratu dute, iruzurrezko kontratuen ondorioz. Kasurako, ikasle ez direnei ikasle kontratuak egiten dizkiete jabeek edo higiezin agentziek, eta alokatzaileak etxetik kanpo ezartzen dituzte ekainean. Beste egin-molde bat ere antzeman du elkarteak: zenbait kontratutan, aitzin datatzen dute ateratze eguna, alokatzaileak uda gabe kanpo ezartzeko. Egin-molde horiek guztiak «legez kanpokoak» direla dio Aldak.

Kasu horretan da Adrien Escourido 23 urteko gaztea. Bokaleko (Lapurdi) etxebizitza batean bizi da, bikotekidearekin eta 3 urteko alabarekin. Otsailean sartu ziren bertara, baina ekainaren 30an atera beharko dute, aitzin datatutako kontratu bat izenpetu zutelako. «Larrialdiko egoera batean ginen otsailean, eta pentsatzen genuen ekaina iristerako beste leku bat atzemanen genuela», azaldu du Escouridok. Oraingoz, ez dute beste lekurik atzeman: inguruko kanpin, aterpetxe eta hotel guztiak deitu ditu, debalde. «800 euroko lansariarekin, gelditzen diren leku bakarretan egotea ezinezkoa da». Hala, Aldaren laguntza eskatu du, eta prozedura hasia dute, kontratua erregularizatzeko asmoz. Escourido, alta, beldur da: «Ene beldurra da presio gisa jabeak sarraila aldatzea ekainaren 30ean».

Xebax Cristy Aldako lehendakariordeak azaldu du 30 bat prozedura eginak dituztela alokatze kontratu horiek erregularizatzeko. Geroz eta galde gehiago eskuratzen ditu elkarteak, «egunean bederen bat edo bi». Orain arte iruzurrezko kontratuak egiten zirela uste du Cristyk, baina, «etxebizitzaren krisiaren eraginez, kanpo ezarriak diren alokatzaileek udarako aterabiderik ez dute gehiago atzematen». Horiek horrela, Pirinio Atlantikoetako Departamenduko prefetari gutun bat helarazi diote, hitzordu bat galdetzeko. «Botere publikoek egin behar duten lana da iruzurreko kontratuak erregularizatzea», erran dute.


Summary: Ogasun ministroa prest agertu da konpresen eta tanpoien BEZa jaisteko. Aurrekontuen proiektuan negoziatu nahi dute neurria, eta, ministroaren arabera, horrela Abortuaren Legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko da indarrean. Negoziazioei «laster» ekitea espero du.

Abortuaren legearen aurreproiektua onartu berri dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluan, baina bada bertan aurrera egin ez duen proposamen bat: hilekorako higiene produktuen BEZa murriztea. Aurrekontuen proiektuan, ordea, Maria Jesus Montero Ogasun ministroa produktu horien BEZaren beherapena negoziatzeko prest agertu da, eta nabarmendu du horrela abortuaren legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko dela indarrean.

Ogasun Ministerioak bota zuen atzera, hain zuzen ere, abortuaren legearen aurreproiektuan BEZa jaisteko proposamena –%10etik %4ra jaisteko asmoa zuten–. Monteroren arabera, ez zuten onartu lege hori ez zelako zerga beherapena egiteko leku egokia, eta nabarmendu du neurria aurrekontu proiektuan adostu behar dela. Era berean, ministroak adierazi du espero duela «laster» ekitea negoziazioei.

Monterok azaldu duenez, neurria segurtasun juridikoarekin aztertzeko toki egokia aurrekontu proiektua da, eta adierazi du lehenago sartuko dela indarrean, abortuaren erreforma oraindik aurreproiektu bat delako. Izan ere, legearen aurreproiektuak organo aholku emaileetatik igaro behar du, Ministroen Kontseilura itzuli, eta, ondoren, parlamentuko tramitazioari ekin.


Summary: Alberto Dainesek ezustean irabazi du Italiako Giroan. Italiar gazteak eskarmentu handiko esprinterrei aurrea hartu die azken metroetan. Biniam Girmayk lasterketa utzi behar izan du.

Ez du erraz ahaztuko gaurko eguna Alberto Dainese gazteak (DMS). Ustekabekoa izan da guztiz haren garaipena, baina azken metroetan izen handiko esprinter petoei gailentzeko ahala izan du. Italiak dagoeneko eskuratu du estreinako garaipena aurtengo Giroan.

Egun lasaia izan dute gaur ziklistek, 203 kilometro ordekan, batere desnibelik gabekoak. Saihetseko haizea erabakigarria izan zitekeela uste bazen ere, azkenean, haizea egon arren, ez du tropela aztoratzerik lortu. Halere, albiste txar batekin hasi da eguna: Biniam Girmay (Intermarche) atzoko irabazleak Giroa utzi behar izan du. Atzo podiumean xanpain botila irekitzen ari zela kortxoak begian jo, eta ospitalera joan behar izan zuen. Medikuen aholkuei kasu eginez, lasterketa uztea erabaki du eritrear gazteak.

Lasterketa hasi bezain pronto, Filippo Taglianik (Androni) eta Luca Rastellik (Bardiani) bakarrik alde egitea erabaki dute, eta etapa erdia ihes eginda pasatu dute, baina tropelak Bolonia inguruan harrapatu ditu. 58ren faltan, De Bondtek jo du saiakera (Alpecin), eta hura helmugatik 1,2 kilometrora irentsi dute. Esprintean, garaipena Demaren eta Gaviriaren artean egongo zela zirudien, baina, bat-batean, Dainese azaldu da atzetik, eta denei aurrea hartu die Paduakoak. Esprinter kolonbiarra loriaren atarian gelditu da, berriro.

Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan. Juanpe Lopezek (Trek) dauka oraindik ere maglia arrosa. Mikel Landak eta Pello Bilbaok (Bahrain) ere arazorik gabe egin dute gaurkoa, eta biak ondo kokatuta daude oraindik sailkapenean, hamar txirrindularirik onenen artean.

Bihar, etapa hautsia

Gaurkoaren antzekotasun bat bakarrik dauka biharko egunak: kilometro bat gehiago du biharko etapak. Bestela, oso bestelakoa da ibilbidea, ihesaldirako aproposa. Errepidea gora begira dutela hasiko dute eguna, eta, gainera, hirugarren mailako hiru mendate gainditu beharko dituzte. Azkena, Valico di Trensasco (4,3km, %7,9ra), helmugatik 35 kilometrora. Protagonistek nahi izanez gero, lasterketa mugitzeko nahikoa.


Summary: Klima larrialdiarekin lotutako lau adierazlek markak hautsi zituzten iaz. Munduko Meteorologia Erakundearen azken txostenaren datuek «argi» erakusten dute «giza ekintzak ari direla mundu mailan aldaketak eragiten Lurrean, ozeanoan eta atmosferan, eta horiek ondorio kaltegarriak eta iraunkorrak dituztela ekosistemetan eta garapen jasangarrian».

Klima larrialdia areagotzen ari da. Izan ere, Munduko Meteorologia Erakundeak argitaratutako azken txostenaren arabera, klima krisiarekin lotutako lau adierazlek markak hautsi zituzten iaz. Berotegi efektuko gasen pilaketa, itsas maila, ozeanoen berotze edukia eta haien azidotzea dira adierazleak, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak ohartarazpen bat egin du gaur ikerketaren berri eman eta gero: «Datuek argi asko erakusten dute, berriro, giza ekintzak ari direla mundu mailan aldaketak eragiten Lurrean, ozeanoan eta atmosferan, eta horiek ondorio kaltegarriak eta iraunkorrak dituztela ekosistemetan eta garapen jasangarrian».

Tenperaturek, oro har, ez zituzten markak hautsi 2021ean, eta hori izan zen, nagusiki, La Niña fenomenoaren ondorioz. Mundu mailako batez besteko tenperatura 1,1 gradu beroagoa izan zen industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta (1850-1900), eta aintzat hartu behar da Parisko Hitzarmenean (2015) helburutzat jo zutela mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago XX. mendearen hasierakoaren alderatuta.

Ikusi gehiago: Australiako arbolen heriotza tasa bikoiztu egin da 1980tik

Adierazleei beraiei dagokienez, txostenean nabarmendu dute ozeanoen pH-a azken 26.000 urteotako mailarik baxuenean dagoela, eta azidifikazio hori gertatzen dela ozeanoek xurgatzen dutelako gizakien ekintzarengatik sortutako karbono dioxido isurketen ia laurdena. Itsas mailaren igoerari dagokionez, goia jo dute datuek. 2013-2021 epean 4,5 milimetro igo zen, batez beste, urtero. Horrek esan nahi du 1993-2002 artean erregistratutako halako bi egin zuela gora. Hori gertatu da, txostenak dioenez, izotz kontzentrazio handiak masa galtzen eta urtzen ari direlako.

«Gure begien aurrean ari da aldatzen klima. Berotegi gasen ondorioz atmosferan pilatutako beroak belaunaldi askoan berotuko du planeta», azpimarratu du Munduko Meteorologia Erakundearen idazkari nagusi Petteri Taalasek gaur dokumentuaren aurkezpenean. Nabarmendu dute, bide batez, Antartikako ozono geruzaren zuloa «ohikoa baino zabalagoa eta sakonagoa» izan zela; hain zuzen, 24,8 milioi kilometro koadrokoa.

«Klima hondamendia»

«Egungo energia sistemak ez du funtzionatzen, eta gero eta gehiago hurbiltzen gaitu klima hondamendira», ohartarazi du Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak. Energia eredua aldatzeko deia egin du: «Erregai fosilak kale itsu bat dira ingurumenari dagokionez, baita ekonomikoki ere».

Egunotan bero olde bat pairatzen ari dira India ipar-mendebaldean eta Pakistanen, eta, NBEren agentziaren datuak aintzat hartuta, Erresuma Batuko Meteorologia Zerbitzu Nazionalak ondorioztatu du klima larrialdirik gabe hiru mendez behin gertatuko zen fenomenoa orain hiru urtez behin gerta litekeela.


Summary: Nafarroako Gobernuak 365 milioi jasoko ditu Europako Batasunetik. Gobernuaren kontrolpean 97 proiektu daudela zehaztu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak, parlamentuan.

Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Garapen kontseilariak hartua du hiru hilean behin Europako funtsen inguruan azalpenak ematera joateko konpromisoa. Arratsaldean han izan da, eta, aurreratu duenez, Nafarroako Gobernuak bere kontrolpeko 97 proiektu ditu, eta 364,8 milioi euro jasotzea espero du.

Departamenduen artean, Lurralde Antolamenduaren, Garapen Ekonomikoaren eta Gizarte Eskubideen egitasmoek jasoko dute diru gehien; zehazki, 94,5 milioi, 63,1 milioi eta 59,7 milioi, hurrenez hurren.

Kontrolari begira, hiru maila daudela nabarmendu du: batetik, departamenduek eurek bere gain diren proiektuen ingurukoa; bigarrenik, organo independente batek funtsen gastuaren bilakaerari buruzkoa; eta, azkena, ikuskaritza bidez egingo dena. Kontrol prozesu horretan, «protagonismo berezia» izango du sortu berri den Praktika Onen eta Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak. Aurki izendatuko dute bulego horretako arduraduna.

Saizek gaineratu du ez duela soilik Nafarroako Gobernuak jasoko dirua; Nafarroako Unibertsitate Publikoaren, Iruñeko Udalaren eta Espainiako Gobernuaren bidez diru gehiago irits daiteke Nafarroara. Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoen bidez banatuko du dirua Madrilek, eta Nafarroak lau sektore nagusi ditu: elikagai industria, berriztagarriak, aeronautika, eta espazioa eta autogintza.

Taldeen ikuspegia

Azalpenak entzunda, Navarra Sumako Angel Ansa kexu azaldu da, datuok ez datozelako bat Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak 2020ko urrian emandakoekin. Ordu hartan, 125 egitasmok 3.400 milioi euro jaso zezaketela esan zuen, eta helburu horretatik «oso urrun» geratzea leporatu dio Ansak gobernuari. «Gardentasun falta» egotzi dio.

Saizek erantzun dio Susperraldi eta Erresilientzia Plana «zerbait bizia» dela, eta eskatu dio demagogia alde batera uzteko. Saizen arabera, susperraldirako eta eraldaketa ekonomikorako plan estrategikoen bidez diru asko jaso dezake Nafarroak; adibidez, ibilgailu elektrikoaren ekoizpenerako zein erabilerarako diru laguntzen bidez. Saizek uste du azken horren aurrean aurkeztutako planarekin Nafarroa «kanpoan zoriondua den bitartean» Navarra Sumak «errealitateari bizkar ematen» diola.

Geroa Bai alderdiko Mikel Asiainek kudeaketari buruzko azalpen gehiago eskatu dizkio, eta Next Generation funtsen egitasmoei buruzko webgunean diren akatsak konpontzea ere galdegin dio —webgunea ez da euskaratu—.

EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, Saizen azalpenak «ez dira nahikoak», ez duelako zehaztu gaur-gaurkoz zenbat diru erabili den. Ohartarazi du erabiltzen ez den dirua itzuli egin behar dela, eta nabarmendu du «kudeaketa txar baten ondorioz» aukera bat galtzeko arriskua dagoela.


Summary: Pirinioetako Bidean parte hartzera deitu dute Baionan. Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek babestu du Gure Esku-k Kataluniako beste plataforma batzuekin batera antolatutako ekinbidea

Larhun, Orhi eta Xoldoko gaina. Gailur horietara igoko dira uztailaren 2an, Ipar Euskal Herrian. Urte hasieran aurkeztu zuen Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak Pirinioetako Bidea egitasmoa. Kataluniako plataforma batzuekin elkarlanean Pirinioetako 300 gailur argiztatuko dituzte, herrien autodeterminazio eskubidea aldarrikatzeko. Orotara, 150 gailur bete beharko dituzte euskal herritarrek. Gaur Ipar Euskal Herriko zatia aurkeztu dute Baionan.

Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek babestu dute autodeterminazio eskubidearen aldeko mobilizazioa, besteak beste, Xabi Larralde, Jakes Bortairu, Xabi Etxeberri, Argitxu Dufau... Haizpea Abrisketak irakurri du adierazpena, Amaiur Alvarez Gure Esku-ko bozeramailearekin batera. «Mezu argi bat bidaliko dugu Pirinioetatik mundura: libre eta burujabe izan nahi dugu, gure geroa erabaki nahi dugu, eta herritarren borondatea entzun eta errespeta dadin galdegiten dugu. Ez gehiago, baina ezta gutiago ere».


Summary: Australiako arbolen heriotza tasa bikoiztu egin da 1980tik. Nature aldizkariaren arabera, klima aldaketak eragin du zuhaitzen bizialdien murriztea. Ohartarazi dutenez, baso tropikalak «giltzarri» dira klima larrialdia geldiarazteko; ordea, «oso kalteberak» dira aldaketen aurrean. 2.305 hil dira 1971tik.

Australia iparraldeko zuhaitzen bizialdia erdira murriztu da azken 35 urteetan. Datu beltza eman du berriki Nature aldizkariak argitara ateratako ikerlanak. Zehaztu dutenez, herrialde horretako iparraldean diren baso tropikaletako arbolen urteko heriotza tasa bikoiztu egin da 1980az geroztik. Plazaratu dutenez, klima aldaketa da, segur aski, heriotza horien hazkundearen erantzule nagusia, azken urteotan nabarmen txikitu baita atmosferak biltzen duen ur lurrunaren presioa.

Arbola horien heriotza tasa %1 zen lehen; %2 da orain. Zifra txikiak izanagatik ere, zuhaitz mordoa dago portzentaje horien atzean: 1971tik, 2.305 zuhaitz hil dira. Azken 49 urteotan, txostena ondu duen ikerlari taldeak xehetasunez egin du zuhaitzen zenbaketa herrialdeko basoetako 24 eremutan; azterlan horretatik jasoa da emaitza. Halaber, erantsi dutenez, 2006an eta 2013an hil ziren zuhaitz gehien, urte horietan izandako bero boladen eraginez.

Izan ere, beroak eta, oro har, klima aldaketak ekarri du heriotza tasaren bikoiztea, Nature-koen ustetan. Datuen interpretazioa eginik, aise ondorioztatu du lantaldeak: azaldu dute atmosferako lurrunaren presioa aspaldi dela defizitean, eta defizit hori handitu den abiada berean handitu dela heriotza tasa ere. Defizita geroz eta handiagoa, orduan eta ur gehiago galtzen dute arbolen hostoek. «Horrek hostoak zimeltzea ekar dezake, adarrak hil egiten dira ondorioz, eta, egoera horrek luze irauten badu, arbola hil egiten da», azaldu du txostenaren egile David Baumanek.

Halaber, Baumanek ohartarazi duenez, Australiako oihanetan gertaturiko fenomenoaren kalteak aldebikoak dira guztiz. «Zuhaitzak funtsezkoak dira klima larrialdiari aurre egiteko, karbono dioxidoa xurgatzen dutenez gero. Ordea, baso tropikal horiek bereziki zaurgarriak dira aldi berean». Sorgin gurpila da, beraz.


Summary: Galdurik zegoen pertsona baten gorpua aurkitu dute Arguedasen. Galdurikoaren bila ibili dira azken orduetan. Ez dute esan nor den, ezta nola hil den ere.

Arguedasen (Nafarroa) galdurik zegoen pertsona baten bila aritu dira azken orduetan larrialdi zerbitzuak eta galdurikoaren senideak. Nafarroako suhiltzaileek gaur gauean zabaldu dutenez, pertsona horren gorpua topatu dute.

Oraingoz, ez dute esan nor den hildakoa, ezta nola hil den ere.