Summary: Asensiok gezurtatu egin du Zubietako errauste plantari baimenik ukatu diotela. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek kontuak eskatu dizkiote Gipuzkoako Ingurumen diputatuari Zubietako erraustegiari buruz. Eusko Jaurlaritzak instalazioa martxan jartzeko behin-behineko baimena eman zuen, baina baimen hori azaroan iraungi zen. Alderdiek «arduragabekeria eta deskoordinazioa» leporatu dizkiote GHK-ri.

Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatu eta GHK-ko buruak adierazi du «faltsua» dela Eusko Jaurlaritzak Zubietako errauste plantari jarduera baimena ukatu diola. Ohar bidez azaldu duenaren arabera, gobernuak Ekondakin enpresari igorritako jakinarazpenak «energia sortzeko instalazioen tramitazio administratiboari» eragiten dio soilik, «eta ez plantaren funtzionamenduari».

BERRIAk atzo jakitera eman zuenez, Eusko Jaurlaritzako Industria Sailak baimen bat ukatu berri dio Ekondakin enpresari, Urbaser buru duen enpresa emakidadunari, erraustegia martxan jartzeko behin-behineko aktaren epea amaitu berritan. Asensioren hitzetan, «energia sortzeko jarduera behin-behineko baimen batean oinarritzen» zen, baina hori ez luzatzeak ez dio plantaren funtzionamenduari eragiten, «ezta ingurumen baimenari ere».

Edonola ere, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek Asensioren presazko agerraldi bat eskatu dute Gipuzkoako Batzar Nagusietan, esplika dezan zertan den Zubietako erraustegia, eta ea martxan jartzeko baimen guztiak ote dituen. Elkarrekin Podemosek adierazi du erraustegiak martxan jarraitzea «lardaskeria» hutsa dela, horretarako baimena ez baitago indarrean. Koalizioaren hitzetan, egoerak GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioaren «arduragabekeria eta deskoordinazioa» islatzen ditu. Arantza Gonzalez Gipuzkoako Ezker Anitzaren koordinatzaileak «bermeak» eskatu dizkio diputazioari, herritarren osasuna arriskuan ez jartzeko.

GHK-k atzo ere adierazi zuen ingurumen baimena eta jarduera lizentziak indarrean dituela instalazioak, eta «behin betikoak» direla. Halaber, ziurtatu zuen energia elektrikoa sortzen ari direla. GuraSOSek gezurtatu egin du zaborra errez energia sortzen ari direla, transformadore nagusiaren faltan instalazioak ez baitu horretarako ahalmenik. Elkarte horrek berriki Red Electricaren txosten bat aipatu du, ziurtatzen duena erraustegiak ez duela argindarrik sortu urriaren 28ra arte behintzat. BERRIAk jakin duenez, ordezko transformadore horien kostua hileko 700.000 eurokoa da. GHK-k ziurtatu du ez dela ezer ordaintzen ari, gertatutakoa «kontzesionarioaren ardura» baita. Halaber, adierazi du Ekondakini «informazio zehatza» eskatuko diola falta diren administrazio tramiteei buruz.


Summary: EAko kritikoek jarritako helegitea baliogabetu du epaileak. Kritikoek alderdiaren zuzendaritzari egotzi zioten dokumentu batzuk faltsutu izana, EAko primarioen prozesuaren aurkako salaketa baliogabetu zuen epaia baldintzatzeko, eta zuzendaritzak adierazi du epaileak atzera bota duela salaketa delitu zantzurik ez dagoelako. Halere, Alava eta Ruiz de Egino urtarrilean epaituko dituzte beste.

Miren Aranoa, Mikel Goenaga, Iratxe Lopez de Aberasturi eta Maiorga Ramirez EA Eusko Alkartasunaren sektore kritikoko kideek salaketa bat jarri zuten Mariano Alava Antolamendu idazkariaren eta Iker Ruiz de Egino EAko eledunaren aurka, eta egotzi zieten alderdikoak ez ziren pertsonen esku jarri zituztela babes berezia behar zuten datu batzuk. Gaur, Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. zenbakiko Epaitegiko epaile batek esan du ez duela salaketa hori tramitatuko, eta duelako «delitu zantzurik atzeman».

EAk ohar batean azaldu du epaitegiak «atzera bota» duela salaketa, eta epaitegi horrek berak uztailean hartu zuen erabaki batekin lotu du hori. Orduan, adierazi zuten alderdiko primarioen prozesuan ez zirela Ramirezen eskubideak urratu, eta ohartarazi zuten Berme Batzordearen ebazpenak ez zirela «zuzenbidearen araberakoak». Sektore kritikokoek uztaileko erabakiaren ostean eskatu zioten epaitegiari azter zezala Alavak eta Ruiz de Eginok faltsutze deliturik egin ote duten.

Lopez de Aberasturik, Goenagak eta Aranoak —EAren Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileak dira, hurrenez hurren— adierazi dute guztia Eba Blanco alderdiaren jarduneko idazkari nagusiaren «azpijoko bat» dela, Alavak eta Ruiz de Eginok egindakoa «estaltzeko» asmoz egina. Adierazi dute salatutako bi kideek datorren urtarrilaren 19an deklaratu beharko dutela epailearen aurrean, gaurko epaia eman duen epailearen erabakia «gainditzen» duen auzi batean. Gainera, epaitegi horrek uztailean hartu zuen erabakia «desitxuratzea» egotzi diote.

Sektore kritikoko koordinatzaile horiek esan dute EAko Antolamendu idazkaria eta bozeramailea auzipetuta daudela egun, eta EAk eta EH Bilduk haien dimisioa eskatu beharko luketela, alderdiaren eta koalizioaren kode etikoa betetzeko.

Alderdiaren zuzendaritzak nabarmendu du «zuzen» jokatu dutela, eta sektore kritikoari eskatu dio «barne eztabaida auzitegietatik ateratzeko», eta onartzeko negoziaziorako eskaintzak.

Iazko ekainean, Pello Urizar idazkari nagusiak dimisioa eman zuen, eta orduko primarioen prozesuan azaleratutako gatazkak gaur egunera arte jarraitu du. Maiorga Ramirez hautagaia zen primarioetan, baina alderdiaren hauteskunde batzordeak haren hautagaitza baliogabetu zuen, argudiatuz ez zuela bete lurralde bakoitzean gutxienez bost abal aurkezteko helburua, eta aurkeztuen artean 21 irregularrak zirela. Eba Blancoren hautagaitza izan zen, hortaz, onartutako bakarra.

Kritikoek auzitara jo zuten. Bi aste geroago, alderdiaren berme batzordeak arrazoia eman zion Ramirezi, ebatzi baitzuen haren hautagaitza «bidegabeki» bota zutela atzera. Blancok, baina, ez zion sinesgarritasunik eman ebazpen horri: «Berme Batzordea ez da ezeren bermea», adierazi zuen.

Auziak bere bidea egin zuen epaitegietan, eta, iazko azaroaren 11n, Gasteizko epaitegiak eten egin zuen Blancoren izendapena, behin-behinean. Epaileak nabarmendu zuen EAren Nazio Batzarrak eta zuzendaritzako zenbait kidek ez zituztela bete EAko Berme Batzordeak emandako azken ebazpenak, eta litekeena zela Ramirezen parte hartze politikorako eskubidea urratu izana.

Kritikoek adierazi zuten uztaileko epaiak «modu inkoherentean» ezeztatzen duela iazko azaroko ebazpena. «Nahiz eta epaiak erabat frogatzen duen egungo zuzendaritzakoek sistematikoki ez zituztela bete berme batzordearen ebazpenak, oraingoan baliorik gabe uzten du, eta horiek betetzetik libratzen ditu», salatu du. «Gure ustez, erabat inkoherentea da hori».


Summary: Txertaketa kanpainak hiru fase izango ditu Ipar Euskal Herrian. Jean Castex Frantziako lehen ministroak esan du udaberrirako espero dutela herritar guzientzako txertoa zabaltzea. Gabonetarako, sei heldu elkartzeko muga ezarri dute.

COVID-19aren kontrako txertoak laster egongo dira prest, ikerketak eraman dituzten laborategien arabera. Hala, Frantziako Gobernuak txertaketa kanpaina hasteko bidea ireki du. Jean Castex Frantziako lehen ministroak esan du abendu bukaera aitzin Osasun Agintari Gorenaren baiezkoa lortu beharko luketela bi txertok —Pfizerrek eta Modernak—. Baiezkoa lortu orduko abiatuko dute txertaketa kanpaina, eta hiru fase izango ditu.

Abendu bukaeran abiatuko dute lehen fasea. Zahar etxeetako egoiliarrek eta bertako osasun langile zaurgarriek izanen dute lehentasuna. Otsailetik aurrera, berriz, bigarren fasea hasteko asmoa daukate; pertsona zaurgarriak txertatuko dituzte orduan. Azkenik, «udaberrian», txertoa herritar guztiei zabaltzeko helburua jarri du Castexek. Txertoa ez da derrigorrezkoa izanen Ipar Euskal Herrian, eta kitorik izanen da herritar guztientzako.

Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak zehaztu du «txertoak ez duela berehala aldatuko pandemiaren bilakaera». Halere, segurtatu du «Frantziako Gobernuak ahalegin guztiak egin» dituela herritarrak «lasaitzeko». Castex: «Txertoari baimena emanen dioten erakundeak independenteak dira. Azkar garatu dute txertoa laborategiek, baina kontrol maila izugarria izan da. Segurtasun osoan eginen dira txertaketa horiek». Azken asteetan txertoaren inguruan sortu diren «beldurrei» erantzuteko, Veranek gehitu du «beldurraren kontrako armarik eraginkorrera jakintza» dela.

Konfinamendua arintzen

Konfinamenduak indarrean segitzen du Ipar Euskal Herrian; baina Frantziako presidente Emmanuel Macronek abenduaren 15ean kendu beharko luke, etxeratze aginduarekin ordezkatzeko. Egun horretatik aitzina, Ipar Euskal Herriko herritarrek etxean egon beharko dute 21:00etatik 06:00etara. Castexek esan du abenduaren 24an eta 31n etxeratze agindua malgutuko zutela, baina ez du oraindik xehetasunik eman. Egun horietan, familia eta lagunarteko elkarretaratzeak sei heldura mugatzeko eskatu du, haurren kopururik ez dute finkatu.


Summary: Euskaldunen eguneroko bereizkeriari planto. Dozenaka txiolarik euskaraz aritzeagatik izandako askotariko bizipenak idatzi dituzte Euskaldunok planto kanpainan: diskriminazio kasuak, umiliazioak eta zatarkeriak, besteak beste.

Euskararen Egunerako, salaketak egitera dei egin du Twitterreko kontu sortu berri batek, @eutsieuskarari izenekoak. #EuskaldunokPlanto traola erabiliz, erabiltzaileei eskatu die «borroka eta salaketa eguna» izan dadin gaurkoa, «euskaldunon aurkako zapalkuntzari erantzuteko» asmoz. Euskaraz aritzeagatik jasandako askotariko bizipenak bildu dituzte egun osoan.

Hona hemen horietako batzuk:


Bere esku segitzen du

Summary: Bere esku segitzen du. Realak bina berdindu du Rijekaren aurka; azken neurketan erabakiko da multzoko sailkapena.Txuri-urdinek atzetik egin dute neurketaren zati handi bat

Bezperan nola, biharamunean hala. Realak berdindu egin du Rijekaren aurka, eta gauza bera egin dute Napolik eta AZ Alkmaarrek. Partida baten faltan, ez da aldatu egoera. Edo bai: arerio makurrenaren aurka jokatu beharko dute txuri-urdinek hil ala biziko neurketa. Halere, bere eskuan da Europa ligan aurrera egitea. Irabazi, eta kito.

Realak goian presioa eginez hasi du neurketa, eta etxekoek izan dute baloiaren jabetza eta jokoaren gidaritza. Antolaketan asmatu arren, azken metroetan ez zuten zirrikiturik aurkitzen. Harik eta 19. minutuan Nevisticen ateak parez pare zabaltzeko tankera hartu duen arte. Isakek eskuarekin ukitu du Rijekaren area barruan, baina hasiera batean tronpatu egin da Joao Pinheiro epailea, Realaren aldeko penaltia adierazi baitu. Marrazainarekin hitz egin ostean, okerra zuzendu, eta erabakia aldatu du. Epaile portugaldarrak gisa horretara narrastu du Europa ligan zuzendu duen lehen partida.

Hortik aurrera, gutxika-gutxika itzaltzera egin dute txuri-urdinek, eta garesti ordaindu dute hori. Aukerak sortzeari utzi dio, eta Rijekak ez du lehen zatiko aukera bakarra alferrik galdu. 36. minutuan aldeko kornerra izan du, eta lehen zutoinean Menalok buruz ukitutako baloia gisa horretara sareratu du Velkovski atzelariak. Kolpe gogorra izan da hori Imanolen jokalarientzat, eta ezin izan dute deus egin atsedenaldira artean.

Bigarren zatian kale edo bale egin beharrean zelairatu da Reala. Atsedenaldiaren ostean, Napoli irabazten ari zen AZ Alkmaarren aurkako neurketa. Bere lanak egin ezin, ordea, gipuzkoarrek. Domaia. Bazekiten garaiz suspertzen ez baziren markagailua iraultzea zailago izango zutela gero, eta lehen minutuetan erabat egin du aurrera. Robin Le Normandek urrundik egindako jaurtiketa, kasurako.

Hobekuntza aurkitu nahian, aldaketa sorta garaiz egin du Imanolek, eta ondo atera zaio jokaldia. Bigarren zatian zelairatutako Andoni Gorosabelek egindako erdiraketa bat ondo baliatu du Isak ordeztu duen Jon Bautistak, berdinketaren gola egiteko. Hogei minuturen faltan, gol bat nahikoa zuen Realak Europa ligako final-hamaseirenetarako sailkatzeko.

Alferrik, ordea. Baloia donostiarren areara gerturatu da estrategia jokaldi batean: bigarren aldian bigarrena egin du Rijekak. Loncarrek, kornerrez, berriz ere. Minutu gutxiago jokatzeko, eta ostera hutsetik hasi beharra. Partida traza eskasa hartzen hasia zen Realarentzat. Alabaina, berandu izan aurretik indarrak orekatzea lortu dute donostiarrek. Behin eta berriz Rijeka zuloan sartzeak arnasa hartzeko modua emaj dio. Natxo Monrealek baloi bat jaso du area barruan, eta jaurtiketa indartsu batekin binakoa egin du. Denbora bazuen. Ahala, auskalo.

Realari gol batek asko argituko zion fasea gainditzea. Ez da txuri-urdinen garaipeneko golik iritsi, ordea, eta binako berdinketarekin amaitu du neurketa. Baita bestea ere. Kontuak hala, Italian erabakiko da dena; zaildu zaio bidea Realari. Aurkari makurrena izango du aurrean, baina lehen ere garaitu ditu Napoli baino hobeak.


Summary: Buruzagi independentistei hirugarren gradua ukatu die Gorenak. Dolors Bassa kontseilari ohia eta Carme Forcadell parlamentuko presidente izandakoa espetxera itzuliko dira gaur, irteteko baimenak indargabetu baitizkiete; gainontzeko auzipetuei uztail amaieran kendu zizkieten kartzelatik irteteko baimenak.

Bigarren gradura itzuli beharko dute preso dauden Kataluniako bederatzi buruzagi independentistek. Hala ebatzi du Auzitegi Gorenak, prozesu independentista sustatzeagatik hamahiru urterainoko espetxe zigorrak ezarri zizkien berak. Erabakiaren ondorioz, Dolors Bassa Generalitateko kontseilari ohiak eta Carme Forcadell parlamentuko presidente izandakoak espetxera itzuli beharko dute gaur, eta orain arte irteteko izan dituzten baimenak galduko dituzte. Haien kasuan, gainontzeko zazpienean ez bezala, hirugarren graduari eustea erabaki zuen espetxe zaintzako epaileak, fiskalaren eskariaren kontra, Gorenak azken erabakia hartu bitartean.

Horrez gain, presoek ezin izango dituzte jaso Zigor Kodearen 100.2 artikuluak bigarren gradurako aurreikusten dituen espetxe baimenak. Aukera hori ere ukatu egin die Gorenak gaurko ebazpenean. Espetxe zuzendaritzek, 100.2 artikuluaren bidez, kartzela ordu batzuetarako uzteko baimena aitortu zien, lan egiteko, senideren bat zaintzeko edota borondatezko lanak egitera joateko. Gorenak ebatzi du erregimenaren malgutze hori ez dela lotu «gizarteratze prozesu batekin». Horrenbestez, espetxean bigarren gradu hertsian izango dira, eta, COVID-19aren pandemiarengatik indarrean diren neurri bereziak ezarriko zaizkienez, egunean hogei ordu eman beharko dituzte beren ziegetan.

Presoek «mendeku gosez» jokatzea leporatu diote, erabakiaren berri izan dutenean. Forcadellek salatu du ebazpena hedabideen bitartez ezagutu duela. «Beti bezala, hedabideen bitartez jakinarazi digute espetxera sartu behar dugula. Lotsagarria da gureganako eta gure sendienganako errespetu falta».

Jordi Sanchez ANCko presidente ohi eta JxCko idazkari nagusiak legezko prozedurak urratzea egotzi dio estatuari. «Estatuak eta Auzitegi Gorenak gu itotzeko duten irmotasuna etengabea da, eta aurreikusteko modukoa. Ez da sorpresa izan. Legea behartzen dute, jurisprudentzia aldatzen, berme juridikoak eta eskubideak suntsitzen dituzte. Espainiak merezi du. Eta hemen, bien bitartean, urriaren 1ean horren indartsu egin gintuen hari galdua bilatzen ari gara».

Amnesty International elkarteak ere Gorenaren epaia salatu du. Haren esanetan, Sanchezek eta Jordi Cuixart Omniumeko presidenteak hiru urte egin dituzte «era bidegabean» espetxeratuta. «Berehala» aske uzteko eta bien kontrako zigorra indargabetzeko eskatu dio auzitegiari.

Gorenaren erabakiaren ondorioz, soilik ohiko baimenak jasotzeko aukera izango dute zigorraren laurden bat betea duten presoek. Oraingoz, Sanchezek, Cuixartek, eta Joaquim Forn eta Josep Rull Generalitateko kontseilari ohiek betetzen dute baldintza hori.

Bederatzi auzipetuen kasuan, espetxe zaintzako epaileek ontzat eman zuten presoei hirugarren gradua ezartzea, espetxeetako tratamendu batzordeen proposamenari jarraituz; Bassaren eta Forcadellen kasuan, epaileek adierazi zuten «delituaren larriak» eta ezarritako zigorrak ez zutela horretarako oztoporik jartzen, eta gainontzeko zazpienean, fiskaltzari egotzi zion auzipetuei «zigor eredugarria» jarri nahi izatea.

Aldiz, fiskaltzak Goreneraino eraman zuen auzia, eta hark bestelako iritzia eman du. Haren arabera, denbora gehiago behar da presoen eta espetxe tratamenduaren garapena ikusteko, batez ere zigorrak horren luzeak diren kasuetan —bederatzi eta hamahiru urte artekoak—. Hirugarren gradua ezartzea neurri «goiztiarregia» dela adierazi du.

Horrez gain, epaiak nabarmendu du presoetatik bakar batek ere ez duela zigorraren erdia bete, eta gehienek, laurden bat ere ez. Manuel Marchena magistratua buru duen epaimahaiak nabarmendu du «salbuespen kasuetan soilik» ematen zaiela hirugarren gradua zigorraren laurden bat betea ez duten presoei: «Argudio indartsuak eskatzen ditu halako kasu batek».

Gorenak espetxe zaintzako epailearen kritikak ukatu ditu, eta argudiatu du auzipetuetatik bakar bat ere ez dela zigortua izan Kataluniaren independentzia nahi izateagatik: «Erreforma edota haustura bilatzen duten ideiak ez dira delitu. Horien zilegitasuna ezin da zalantzan jarri. Oker dago epailea fiskaltzaren helegitea bide horretatik doala iradokitzen duenean». Hala, Oriol Junqueras presidenteorde ohiaren aurkako zigorra jartzen du adibidetzat, eta zehazten hura diru publikoa oker erabiltzeagatik ere izan zela zigortua.


Summary: Modu ezohikoan ireki dute Durangoko Azoka ezohikoa. Ikaslerik gabeko Ikasle Egun batekin hasi da martxan 55. azoka. 1.200 pertsonak baino gehiagok osatu dute egunotan beren «desiren poltsa», eta hasi dira lehen erosketen bidalketak ere. Jende asko dabil denda digitalean, eta ordu batzuetarako eten behar izan dute arduradunek, baina 15:00ak pasatxorako berriz zegoen martxan.

Isiltasuna izan da nagusi aurten Durangoko Azokaren irekieran. Euskal Herri osoko milaka ikasle batu ohi ditu urtero Landako gunean Ikasle Egunak, eta sortu ohi den zalaparta eta euforia giroaren kontrapuntua izan da aurtengoa. Kazetari multzo bat baino ez da ibili goizean eraikinaren inguruan, Durangoko eskolako ikasle talde txiki bat, eta Gerediaga elkarteko langileak. Izan ere, erabat transformatu behar izan du bere burua azokak aurtengoan, koronabirusak eragindako osasun krisiaren eraginez, eta, indarrean diren murrizketa guztiak kontuan hartuz, www.durangokoazoka.eus helbidea izango du ardatz horregatik. Bertan bildu dute 2.300 produktutik gorako katalogoa, eta bertan botako dute 100 kultur proposamen baino gehiago biltzen dituen programa. Durango eta mugakide diren herrietako biztanleek bakarrik izango dute aukera kultur saioetara joateko, baina zabalik da jadanik Durangoko Azoka. Sarbidea milaka pantailatan zatikatuta, ezinbestean.

Aurreko asteazkenaz geroztik dago martxan webgunea, eta bertan ikusitako produktuak «desiren saskia» izeneko poltsa digitalean bildu ahal izan dituzte erabiltzaileek orain arte. Arantza Atutxa Gerediaga elkarteko kudeatzailearen hitzetan, 1.200 poltsa baino gehiago osatu ditu jendeak orain arteko egunetan. Orain jarri dira martxan erosketak. Desiren poltsa osatu duten erabiltzaile guztiek gaur bertan jasoko dute beren erosketa formalizatzeko aukera dutela gogorarazteko abisua, eta zuzenean egin ahalko dute erosketa gaurtik aurrera webgunean sartzen direnek. Azoka ireki eta berehala egin dute lehen salmenta. Denda ireki eta minutu eskasera joan da lehen liburu eta disko bilduma Balmasedara.

Eguerdian, ordea, salmenta zerbitzua eten egin behar izan du azokak. Prentsa taldeak jakinarazi duenez, jende asko sartu da denda digitalean, eta ordu batzuetarako eten behar izan dute, konponketa teknikoak egin ahal izateko. 15:00ak pasatxorako berriz zegoen martxan.

«Eskerrik asko». Mezu hori zabaldu nahi izan dute Gerediaga elkarteko ordezkariek azokaren lehen minutuetan. Atutxa: «Azoka zabalik da; etorri, parte hartu, erosi ahal duzuen neurrian». 45 eurotik gorako eskariek doan izango dituzte bidalketa gastuak, eta lehen mila eskariek aurtengo Durangoko Azokaren karteleko logoa daraman poltsa jasoko dute opari.

Landako gunea biltoki bilakatu dute, eta argitaletxeka antolatu dute katalogoa errenkadatan antolatutako hamaika mahairen gainean. Bost langile izango dira lanean, printzipioz, webgunearen bidez jasotako eskari guztiak batzen eta bidaltzen, baina, antolatzaileek azaldu dutenez, eskari kopuruak gora egingo balu, langile gehiago batzeko aukera ere aurreikusi dute. Atutxak onartu duenez, lehen eguna baliatuko dute eskari jarioa zenbatekoa den neurtzeko, eta plana horren arabera moldatzeko.

Sortzaile batzuek sinatuta utzi dituzte beren lanak Landako gunean. Izaro musikariak, esaterako, 300 disko baino gehiagoko kutxa bat utzi du sinatuta.


Summary: Ekonomiak %15,5eko hazkundea izan duela berretsi du Jaurlaritzak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan BPGaren hazkundea %15,5ekoa izan zen hirugarren hilekoan.

Udako hiruhilekoan ekonomiak hazkunde handia izan zuela jakinarazi zuen Eustatek: %15,2koa, hain zuzen. Itxialdi handiak eragindako eroriko historikoaren ondoren, uste baino hazkunde handiagoa izan zuen Eusko Jaurlaritzako eskumeneko lurraldeen osotasunak, baina urte arteko tasan islatu zen pandemiaren zuloa: -%7,7ko uzkurtzea egon zen 2019ko hirugarren hiruhilekoaren aldean. Bada, Ekonomia Sailak datu horiek zabaldu ditu, eta pixka bat zuzendu ere bai. %15,2koa ez, baina %15,5ekoa izan zen udako errebotea, gaur jakinarazi duenez, hiru hamarren handiagoa. Eta urte arteko tasan %7,5 uzkurtu da ekonomia.

Hori da irail bukaera arte pandemiak ekonomian egindako zuloa. Izan ere, lehen hiruhilekoan -%4,7ko jaitsiera egon zen, eta bigarrenean, -%16,4ko amiltzea. Urteko azken hiruhilekoak finkatuko du %7,5eko erorikoa azken mendeko urterik okerrenetakoan BPG barne produktu gordinaren eboluzioari begira, eta pandemiaren bigarren olatua ez da laguntzen ari ekonomiaren erorikoa ez dadin izan bi digitukoa. Irailean egindako iragarpenean, Jaurlaritzak aurreratu zuen uste zuela ekonomiak %10,1eko jaitsierarekin itxiko duela 2020a. Baina pandemiaren oldartzeak estimazio hori aldatzera behartu dezakeela aitortu du asteon Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak.

Enpleguari dagokion datua ere aldatu du Jaurlaritzak. Hobekuntza hiru hamarrenekoa da, bai hiruhilekoen arteko tasan, bai urte artekoan; 2019ko udako hiruhilekoarekiko %6,2 apaldu da enplegua, hortaz.

Sektoreka

Eskaintzaren ikuspuntutik, urte arteko terminoetan balio erantsiaren atzerakada orokortua izan dela esplikatu du Eustatek, administrazio publikoaren, hezkuntzaren, osasunaren eta gizarte zerbitzuen adarrean izan ezik. Baina aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, balio erantsiaren aurrerapena handia izan da adar gehienetan, lehen sektorean izan ezik; haren jarduerak behera egiten jarraitu du, eta %7,2 egin du atzera, aurreko urteko hiruhileko beraren aldean, eta %4,4, 2020ko bigarren hiruhilekoaren aldean.

Industriaren sektoreak ere atzerakada izan du urte artekoan, %9,5ekoa. Beherakada hori bigarren hiruhilekoan ikusitakoa baino txikiagoa da; orduan, %26,7koa izan zen erorikoa. Hala, 2020ko hirugarren hiruhilekoan, industriaren suspertzea %23,3koa izan da aurreko epealdiarekiko.

Eraikuntzaren sektoreak ere atzerakada txikiagoa izan du aurreko hiruhilekoan baino: %9,3 jaitsi da urte arteko tasan, eta, hala, %11,8 igo da bigarren hiruhilekoaren aldean.

Zerbitzuen sektorea iaz baino %5,9 apalagoa izan da, baina bigarren hiruhilekoan baino %12,4 handiagoa. Aldakuntza horiek arindu egin dute, hein batean, urte arteko tasaren erorikoa, eta %15,1ekoa da hori. Zerbitzuen portaera ez da homogeneoa izan. Merkataritza, ostalaritza eta garraioaren adarrak %10,2ko beherakada izan du aurreko urteko epealdi beraren aldean; baina hazi egin da, aurreko hiruhilekoaren aldean, %15,6 hazi da. Beherakada ez da hain nabarmena izan gainerako zerbitzuen adarrean –bertan sartzen dira, besteak beste, lanbide eta finantza jarduerak, eta aseguruak–; urte arteko tasa -%8,1ekoa izan da, eta hiruhilekoen arteko tasa positiboa izan da, %22,1ekoa.

Administrazio publikoaren, hezkuntzaren, osasunaren eta gizarte zerbitzuen adarrean, berriz, aurreko hiruhilekoetan izan den balioaren antzekoari eutsi zaio, eta %1,1 hazi dela kalkulatzen da, bai urte arteko terminoetan, bai hiruhilekoen artekoetan.


Summary: Carlos Martin Beristainek irabazi du Rene Cassin saria. Euskal Herriko zein nazioarteko zenbait gatazkaren konponbidetan bizikidetzaren arloan egin dituen ekarpenak saritu nahi izan ditu Eusko Jaurlaritzak. Giza Eskubideen Nazioarteko Egunerako leloa ere aurkeztu dute: 'Gaur, inoiz baino gehiago, kutsatu elkartasuna! Zure eskubideak, guztionak'.

Carlos Martin Beristainek (Bilbo, 1959) jasoko du aurten Rene Cassin saria, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia, eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur goizean iragarri duenez. «Hamarkadetan zehar eta munduko hainbat lekutan giza eskubideen sustapenean eta defentsan lagundu duelako» saritu dute Bilboko psikologia eta medikuntzako doktorea, Artolazabalen hitzetan. Izan ere, beren ibilbide pertsonalari edo profesionalari esker «giza eskubideak sustatzearekin, babestearekin eta hedatzearekin duten konpromisoa» erakusten duten pertsonen edo taldeen lana publikoki saritzeko helburuz sortu zuen Eusko Jaurlaritzak Rene Cassin saria, 2003an, eta aurten erabaki dute Beristainek arlo horretan egin duen lana txalotzea. Artolazabalek saritua honela definitu du, goizean haren berri emateko egin duen agerraldian: «Euskaldun unibertsala eta giza eskubideen defendatzaile amorratua».

Giza eskubideen aldeko Argituz elkarteak proposatu zuen Beristainen hautagaitza, eta epaimahaiak aho batez izendatu zuen saritu. Izan ere, epaimahaiaren ustez, Beristainek egiten duen lana «erabat egokitzen da sariaren printzipioetara; alegia, erabat hautsita dauden eta gatazka bortitz larriek astindu dituzten gizarteetako biktimen memoria berreskuratzeko eta haiei laguntzeko lana, baita irakaskuntzako, ikerketako eta giza eskubideen urraketa larrien prebentziorako lana ere».

Gogoratu dute, besteak beste, Euskal Herrian, Saharan, Guatemalan eta Kolonbian lan egin duela. Monika Hernando Jaurlaritzako Biktimen, Giza Eskubideen eta Aniztasunaren zuzendariak azaldu duenez, hain zuzen, Beristainek «esperientzia handia» du munduan «biktimen arreta psikosozialean». Hernandok azaldu duenez, Beristain aholkulari izan da hainbat herrialdetako Egiaren Batzordeetan, eta Guatemalako Memoria Historikoa Berreskuratzeko txostena koordinatu zuen, bertzeak bertze. Halaber, gaur egun Egiaren Batzordeko kidea da Kolonbian, baita Ayotzinapako (Mexiko) 43 desagertuen kasurako Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarreko Aditu Independenteen Diziplinarteko taldeko kidea ere. BERRIAk herrialde horietan egiten duen lanaz galdetu zion 2017an, eta honela adierazi zuen: «Enpatiaz soilik uler daiteke biktimen familien errealitatea».

Saria, hilaren 10ean

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak emanen dio Beristaini saria, abenduaren 10ean: alegia, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean. Halaber, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak abenduaren 10eko Giza Eskubideen Nazioarteko Egunerako aukeratu duen leloa aurkeztu du gaur goizeko agerraldian: Gaur, inoiz baino gehiago, kutsatu elkartasuna! Zure eskubideak, guztionak. Artolazabalek nabarmendu du «euskal gizarte adiskidetua eta baketsua» duela helburu hark gidatzen duen sailak: «Aurrean giza eskubideekiko errespetuaren, defentsaren eta sustapenaren printzipioa duen euskal gizartea».


Summary: Hegoaldean 601 positibo atzeman dituzte, bezperan baino %19,6 gutxiago. 11.500 PCR eta antigeno proba egin ziren atzo, eta %5,2k eman zuten positibo

Ostegunean bazirudien beheranzko joera geldotu egin zela, baina gobernuek gaur emandako azken datuek jaitsiera baieztatu dute. Eguneroko bilakaerak gorabeherak ditu: ostegunean, Araba izan zen kasu gutxiago izan zituen lurralde bakarra Hego Euskal Herrian, eta, ostiralean, Araba izan da kasu kopuruak igo diren lurralde bakarra. Oro har, Hego Euskal Herrian 602 positibo atzeman zituzten atzo, aurreko egunean baino %19,6 gutxiago. Gainera, azken hamalau egunetako batezbestekoaren (702) nabarmen azpitik geratu da.

Araban, positiboek %9,5 egin dute gora, eta 103 positibo atzeman dituzte. Gainerakoetan, behera egin du: Bizkaian, 208 kutsatu detektatu dituzte, bezperan baino %30 gutxiago; Gipuzkoan, 205, aurreko egunean baino %15 gutxiago, eta Nafarroan 82, %29 gutxiago.

Atzo, 11.500 PCR eta antigeno proba egin ziren Hegoaldean, eta horietatik %5,2k eman zuten positibo. Ehuneko interesgarria da, Osasunaren Munduko Erakundeak %5eko positibo tasa lortzea gomendatzen duelako.

Osakidetzan eta Osasunbidean 599 herritar daude ospitaleratuta, bezperan baino sei gutxiago —apurka, ospitaleko presioa arintzen ari da, baina oraindik orain urriaren 18ko egoeraren parean dago—. Egun, Hegoaldeko ospitaleetan 440 eri daude gela arruntetan, eta 159 ZIUko oheetan, bezperan baino bi gehiago.

Pirinio Atlantikoetan, beherantz

Iparraldeko daturik ez dago, baina gaur Akitania Berriak asteroko datuak kaleratu ditu, eta Pirinio Atlantikoak departamenduan asteko intzidentzia tasak behera egin du: azaroaren 2an, 100.000 biztanleko 480 zen, eta abenduaren 1ean, 133. Hortaz, Iparraldeko daturik ez izan arren, islatzen du ezarritako neurriek nabarmen murriztu dutela beheranzko joera, duela hilabete bat intzidentzia tasa 3,6 bider handiagoa baitzen departamendu osoan.

Ospitaleen egoerari dagokionez, 250 herritar daude ospitaleratuta departamenduko ospitaleetan, horietatik 17 ZIUko oheetan.

Intzidentza tasek diotena

Egunero gorabeherak izan arren kasu kopuruan, intzidentzia tasak beheranzko joera islatu du Hego Euskal Herrian ere. Egun, Araban urriaren 26ko egoeran dira; Bizkaian, urriaren 22ko egoeran; Gipuzkoan, urriaren 19koan; eta Nafarroan, abuztuaren 19koan.

Oraingoz, neurriek Nafarroan izan dute eraginik handiena, 100.000 biztanleko intzidentzia tasak islatzen duenez: azken 14 egunetako kasuak aintzat harturik, Bizkaian 100.000 biztanleko 322,9 kasu dituzte; Araban, 353; eta Gipuzkoak du intzidentziarik handiena, oraindik ere 476,9.


Gazteenen bakardadeaz

Summary: Gazteenen bakardadeaz. Pandemia garaiak etxean eta norbere baitara bilduta harrapatu ditu nerabe eta gazte asko. Bakardadea, tristura, asperdura, amorrua eta antsietatea bizi izan dituzte, besteak beste. Haiekin, irakasleekin eta psikologoekin hitz egin du BERRIAk, eta erreportaje bat kaleratuko du bihar

Gazteen Euskal Behatokiak «nola daramazu?» galdera egin die 15 eta 34 urte bitarteko 1.400 gazteri —martxoan ere egin zuten inkesta berbera, eta urriaren 30etik azaroaren 4ra egin dute bigarrena—. Aste honetan bertan eman dituzte emaitzak argitara: hamar gaztetik zazpik amorrua, haserrea eta asperdura sentitzen dituzte pandemia garaian, baita kezka eta beldurra ere. Erdiek tristura, antsietatea eta bakardadea nabaritu dituzte uneren batean. Ondorio nagusi bat: tristeziak eta etsipenak gora egin duela gazteen artean martxotik hona.

Andoaingo (Gipuzkoa) Aita Larramendi ikastolako 17 urteko bost ikaslerekin solasaldia izan du BERRIAk, eta pandemia garaian bizi izandakoak azaldu dituzte. Haien irakasleak, berriz, pandemia garaian ikasleengana hurbiltzeko izan dituzten zailtasunak nabarmendu ditu.

Carmen Maganto EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ohorezko psikologia irakasleak eta Saioa Otegi Saiatuz psikoterapia zentroko psikologoak eman dituzte edade horrek berez dakartzan korapiloei buruzko argibideak, eta osasun krisiak areagotu dituenei buruzko azalpenak.

Zinema estreinaldiei dagokienez, Pedro Collantesen El arte de volver film luzea estreinatuko da hurrengo ostiralean Hego Euskal Herrian. Luzaroan etxetik urrun egon den pertsona baten itzulera du ardatz.

Telesailen atalean, El Estado contra Pablo Ibar dokusaila hizpide. HBOk estreinatuko du, Olmo Figueredo zinemagile sevillarrak zuzendu du, eta Irusoin euskal ekoiztetxearekin lankidetzan ondu dute.

Horietaz gain, kode poesiari buruzko erreportajea ere bai. Programazio lengoaian idatzitako olerkiei deritze kode poesia. Aplikazioak egiteko lengoaia olerkiak ontzeko erabiltzen hasi dira, eta euskaraz ere badaude, Puntueus fundazioaren egitasmo bati esker.


Summary: Bi pertsona atxilotu dituzte, Barakaldon agertutako gorpuzkiekin lotura dutelakoan. Uztailean desagertutako gizon batenak izan daitezke arrastoak. Gizon bat eta emakume bat atzeman dituzte, baina oraingoz ez diete deliturik leporatu.

Joan den astean Barakaldoko (Bizkaia) Arrontegi mendian agertutako gorpuzkiekin lotura izan dezaketelakoan, bi pertsona atxilotu ditu Ertzaintzak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bikote harremana duten gizon bat eta emakume bat atzeman dituzte, ikerketa prozesuaren barruan, baina ez diete hilketarik egotzi, oraingoz behintzat. Barakaldoko Epaitegiak sekretupean jarri du kasua.

DNA proben baieztapena falta den arren, Ertzaintzak uste du uztailean desagertutako 62 urteko gizon batenak direla azaroaren 26an agertutako arrastoak. Haren desagertzea ikertzen ari zirela jo zuten poliziek mendira, aztarna berriak aurkitzeko asmoz. Gorpuzkiak nola agertu ziren kontuan izanda —hilotza moztu egin dute, eta hankak baino ez dituzte topatu—, ikerlariek ondorioztatu dute gizona ez zela bere borondatez desagertu eta erail egin zutela.


Iruñea «mediterraneoa», 2050 alderako

Summary: Iruñea «mediterraneoa», 2050 alderako. Udalak aztertu du klima aldaketak nola eragingo liokeen hiriari. Mende erdialderako Andaluziako klimaren tankerakoa izan dezakeela ondorioztatu du.

Klima aldaketak joera berarekin jarraitzen badu, Mediterraneo aldeko klimaren antzeko bat izan dezake aurki, Iruñeko udalak Go Green proiektuaren barruan egin duen azterketaren arabera. Tenperaturak igotzen jarraitzen badu eta euri kolpeak gero eta sarriagoak badira, ondorioak kliman ez ezik herritarren osasunean eta hirian bertan ere nabarituko dira, azterketa horren arabera.

Klima aldaketak nolako ahuldadeak eta arriskuak ekar ditzakeen aztertu dute. Lehorteak eta uholdeak ugaritu litezke, hasteko. Aspaldian, mendebaldeko kostako klima maritimo etiketaren pean sailkatu izan da Iruñea, baina gaur egun subtropikal heze gisa katalogatzen da, eta etorkizunean uda hotzeko mediterraneoa bihur liteke, eta erabat mediterraneoa 2050 aldera.

Bero oldeek eta lehorteek heriotza tasak handitzea ekar dezaketela uste dute, bestalde, eta horrek adin piramidean eragina izan dezakeela, besteak beste arnas aparatuko gaitzak zabalduko direlako. Zeharkako eraginak lirateke horiek.

Baina ingurumenean zuzenean ere eragingo du: eremu berdeak gutxitu eta lehortuko dira, eta horrek gizartean eta ekonomian ekar ditzake ondorioak: lehen sektorean, kaleko zerbitzuetan, aire libreko jardueretan... Euria kolpeka egiteko joera hartzen badu, berriz, Mediterraneoan ohi duen bezala, ura drainatzeko beharrak handituko dira.

Tenperatura, 0,24 gradu gora hamarkadaka

1961etik eta 2019ra bitartean, hamarkada bakoitzean 0,24 gradu igo da tenperatura Iruñea aldean. Bero handiko egunak 12 izan ohi dira orain, urtean, baina mende erdialderako 28 izan daitezke. Euriaren joeran ez dute ikusi hainbesteko aldaketarik 1961etik honako datuetan, baina datozen urteetan euri zaparrada indartsuak ugaritu egin litezkeela uste dute: egun gutxiagotan euri gehiago egingo duela, alegia. Uholdea arriskua handituko luke horrek. Urtaro jakin batzuetan pilatuko lirateke prezipitazioak, gainera, baina uztailean eta abuztuan %63 eta %53 urrituko lirateke, hurrenez hurren. Etxeetako ur hornikuntzan eragina izan dezake horrek, neurriak hartu ezean.

Iruñeak daukan gastu energetikoa ere aztertu du udalak. Urtean 4,5 milioi megawatt-ordu gastatzen dira hirian, eta %54 petroliotik eratorria da. Baina gas naturala ere aintzat hartzen bada, kontsumitzen den energia guztiaren %80k erregai fosiletan du jatorria. Garraioak gastatzen du erdia baino gehiago; etxeek energia horren %22 kontsumitzen dute, eta industriak, %13. Gastu energetiko horrek ekartzen du atmosferara 1,1 milioi tona CO2 isurtzea.

2018koa da datuan: Iruñeak urte hartan gastatu zuen energia guztiaren %10 soilik zen berriztagarria. Eta %10 horren zati bat, gainera, garraio sektoreak derrigortuta darabiltzan bioerregaiak dira.

Hala ere, udalak uste du kontsumo energetikoak beheranzko joera izango duela eta 2030ean %15eko gutxitze bat izan dezakeela.

Udala trantsizio energetikorako eta klima aldaketako 2030ari begira lantzen ari den estrategiaren parte da ikerketa hau. Kontsumo energetikoa gutxitzea eta, horrela, atmosferara igorritako isuriak gutxitzea du helburu nagusia. Horretarako, energia berriztagarrien kontsumoa handitu nahi du, eta klima aldaketak ekar ditzakeen aldaketetarako prestatu nahi du. Ekinbide zehatzak aztertzen ari dira, horri lotuta.


Summary: 2021eko Bizkaiko aurrekontuak %6 txikiagoak izango dira. Foru Aldundiak 7.970 milioi euro izango ditu eskura, eta horietatik 1.358 bideratuko ditu sailetara, iaz baino %5,9 gehiago

COVID-19ak ekonomian izandako eragina nozituko du 2021. urtean Bizkaiko Foru Aldundiak, eta, horrenbestez, aurrekontuak aurtengoak baino %6 txikiagoak izango dira. 7.970 milioi euro izango ditu eskura, aurten baino 506 gutxiago. Horiek lortzeko, gainera, eta jakina zen bezala, zorpetzera joko du, eta zor hori 410 milioi eurokoa izango da. Zor aurreikuspen horren zati bat, 60 milioi euro, zorpetu nahi duten udalen zorra bere gain hartzeko bideratuko ditu. Udalek berez ezin dute zorpetzera jo, baina aldundiak horretarako modua emateko legezko bidea aurkitu du.

Unai Rementeria ahaldun nagusiaren arabera, aurrekontu hauek «ahalegin izugarria» izan dira aldundiarentzat. Pandemiak utzi duen «salbuespenezko egoerari» eman beharreko «ezohiko erantzun» gisa deskribatu ditu. Jose Maria Iruarrizaga Ogasun eta Finantzen foru diputatuak azaldu du itundutako zergen bilketa %9,8 jaitsi dela, 804 milioi gutxiago bildu dituela aldundiak, eta horrek eragin duela aurrekontuen jaitsiera eta zorpetzea. Hark azaldu du zorra «lanabes erabilgarria» dela, baina zentzuz erabili beharrekoa, «gero ordaindu egin behar delako».

Aurrekontuak txikiagoak izango dira, baina, hala ere, aldundiak diru gehiago jarriko du sailen esku: 1.358 milioi euro, iaz baino %5,9 gehiago. Gizarte sailak hartuko du aurrekontuaren zatirik handiena: %43, eta guztiek diru gehiago jasoko dute hiruk izan ezik: ekonomia sustapena, ogasuna eta finantzak, eta iraunkortasuna eta ingurune naturala. Jaitsiera horien eraginaren zantzu batzuk eman ditu ahaldun nagusiak, esaterako BECen zorra birnegoziatu izana edo ur partzuergoak bere gain hartuko dituen lan batzuk, «horretarako nahikoa gihar ekonomiko baduelako», azaldu du Rementeriak.

Aurrekontua erabiltzeko norabideei dagokienez, ahaldun nagusiak «lau trantsizio handi» aipatu ditu: soziosanitarioa, mugikortasun iraunkorra, digitala eta energetikoa. Pauso horiek emateko aurrekontua 87 milioi euro handiagoa izango da. Orain tramiteak hastea falta da. Sail bakoitzeko diputatuak hilaren 10 eta 14aren artean aurkeztuko ditu bere saileko aurrekontuak, eta aldundiak «otsail hasieran» onartu daitezela espero du.


Summary: Podemosek salatu du EAJk aurrea hartu nahi diola Klima Aldaketaren Legeari. Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu dio Gasteizko Udalari, hain zuzen, lurrean zulaketak egiteko eta Shesa enpresa publikoaren bidez gasik badagoen aztertzeko asmoz. Podemosek uste du ihes egin nahi diela Espainiako Kongresuan lantzen ari den Klima Aldaketaren Legeak ezar diezazkiokeen mugei.

Hidrokarburuen esplorazioa eta esplotazioa beren-beregi debekatzea jaso bide du Espainiako Kongresuan tramitatzen ari diren Klima Aldaketaren Legeak, Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatuak esan duenez, eta uste du EAJk aurrea hartu nahi diola Klima Aldaketaren Legeari, Gasteizko Subijanan gasa badagoen esploratzeko baimenak eskatuta

Miren Gorrotxategi Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin-Podemoseko bozeramaileak eta Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemoseko Gasteizko zinegotziak egin dute agerraldia Uralderekin batera. Ruizek gogoratu du Euskadiko Hidrokarburuen Sozietateak, Shesa enpresa publikoak eskatu duela baimena gasa badagoen esploratzeko, eta Ruizek esan du hori erauzketaren aurreko pausoa dela. «Klima larrialdiko egoeran iraganeko neurriak ezin dira hartu», esan du Ruizek.

Gorrotxategik argitu du Podemosek 2020ko aurrekontuen legea babestu zuenean EAJ konprometitu zela gas esplorazioetan aurrekontuko dirurik ez inbertitzera, eta Shesa enpresa publikoa desegiteko eskatu zutela: «Gaur egun, ikusten dugu ez dela akordio hori betetzen ari, eta horrek pentsarazten digu EAJ ez dela fidatzekoa».

Uraldek gogorarazi du Kongresuan onartu berri den aurrekontuetan inoiz ez bezalako diru saila jaso dela berriztagarrien ikerketarako, eta trantsizio ekologikoaren aldeko apustu argia dela: «%140 igoko da inbertsioa». Energia berriztagarrien aldeko apustua egiteko garaia dela esan du.

EH Bilduk ere ildo beretik egin izan du afera honetan legebiltzarrean. Shesa desegiteko eta energia berriztagarrietan inbertitzeko eskatu diote Arantxa Tapia Ingurumen sailburuari; izan ere, datu ofizialen argitara, Shesa defizitarioa dela ikusi da. Mikel Otero legebiltzarkidearen arabera, 80 milioi euroko zuloa eragin du enpresa publikoak. Arantxa Tapiak gai honi buruz legebiltzarrean galdetu ziotenean berretsi zuenez, gasa badagoen esploratzen eta badagoen tokietan ustiatzen segituko dute, «trantsiziorako energia» gisa hartzen dutelako. Berriztagarrietan ere inbertituko dutela berretsi zuen.


Summary: Areciboko teleskopioaren hondoratzearen bideoa zabaldu dute. Asteartean erori zen 900 tonako plataforma, hari eusten zioten azken kableek huts egin ondoren. Teleskopioaz arduratzen zen AEBetako Zientziaren Fundazio Nazionalak argitaratu ditu irudiak.

Areciboko (Puerto Rico) behategiko irrati-teleskopioaren 900 tonako plataforma hondoratu egin zen asteartean, hari eusten zioten azken kableak apurtu baitziren. AEBetako Zientziaren Fundazio Nazionala arduratzen zen teleskopioaz, eta hondoratzearen unea erakusten duten bideoak zabaldu ditu gaur. Lehenengo bideoan, plataforma behetik ikusten da, eta euskarriek nola egiten duten huts ikusten da. Bigarrena, gailuaren gainetik grabatuta dago, drone batekin, eta kableak hausten eta plataforma amiltzen erakusten du.

Teleskopioa zientziaren —eta fikzioaren— Ikono bat zen. Baina egiturazko arazoak zituen

Irrati-teleskopioaren plataforma, diskoaren kontra amilduta, joan zen asteartean harturiko irudi batean. Dennis Vazquez

Abuztuan kable laguntzaile bat hautsi zen, eta 30 metroko zulo bat sortu zuen azpiko diskoan. Azaroaren 6an, hari eusten zion altzairuzko kableetako bat hautsi egin zen. Isaias ekaitz tropikalak Puerto Rico astindu ondoren zabaldu zuten berriz, baina ez zuten argitu fenomenoak eragina izan ote zuen ezbeharrean. Kalteak konpontzeko ahalegina egin zuten, baina ingeniariek ikusi zuten konponduta ere egitura kolokan egongo zela luzera begira. Horregatik, azaroaren 19an, teleskopioaren arduradunek iragarri zuten egitura desmuntatu egingo zutela, «erortzeko arriskua» zegoelako, Zientzien Fundazio Nazionaleko zuzendari Sethuraman Panchanathanek azaldu zuenez.

Hau da hondoraturiko egitura. Mario Roberto Duran Ortiz

Puerto Ricoko iparraldean dago behategia, eta erreferentzia izan da mundu osoko zientzia komunitatearentzat. Izan ere, besteak beste, Lurraren inguruan orbitatzen duten asteroideen bila aritu dira teleskopio erraldoiaren bidez, planeta arriskuan jar baitezakete. Horrez gain, espazio urruneko objektuak, pulsarrak eta irrati uhinak aurkitu eta behatu dituzte hamarkada luzez.

Adimen Estralurtarraren Bilaketa egitasmoaren tresna nagusietako bat izan da egitura. Esne Bidea galaxian zibilizazio baten zeinuen bila aritu dira han jasotako uhinak aztertuta. Hainbat filmetan agertu da, besteak beste, GoldenEye (1995), Species (1995), eta Contact (1997), baita The X-Files telesailean ere.


Summary: Preso bat Euskal Herriratuko dute, eta bortz hurbildu. Balbino Saenz Olarra da Euskal Herriratuko dutena: Zaballara eramanen dute, Valladolidetik. Jon Igor Solana Matarran eta Eider Perez Aristizbal Zuerara mugituko dituzte; Asier Garcia Justo eta Ismael Berasategi Eskudero, Asturiasera; eta Aitor Herrera, El Duesora.

Espainiako Espetxe Erakundeek hala erabakita, euskal preso bat Euskal Herrira ekarriko dute, eta bertze bortz preso Euskal Herritik 300 bat kilometrora edo gutxiagora dauden kartzeletara hurbilduko dituzte. Euskal Herriratuko dutena Balbino Saenz de Olarra da: Valladolidetik (335 kilometro) Zaballako espetxera ekarriko dute (Araba).

Algecirastik (Andaluzia, 1.100 kilometro) bi preso hurbilduko dituzte, eta biak eramanen dituzte Zuerara (Espainia, 245 kilometro): Jon Igor Solana Matarran eta Eider Perez Aristizbal. Azaroan jakinarazi zuten espetxe horretan dagoen Angel Lopez Anta Leonera mugituko zutela; beraz, hiru horiek mugituta, ez litzateke euskal presorik geldituko Algecirasko espetxean.

Mugituko dituzten bertze presoak Asier Garcia Justo, Ismael Berasategi Eskudero eta Aitor Herrera dira: Garcia eta Berasategi Asturiasera mugituko dituzte (Espainia, 385 kilometro), Badajozetik (Espainia, 755 kilometro) eta Alacantetik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro), hurrenez hurren. Garcia zen Badajozen zegoen azken euskal presoa; beraz, hura mugituta, Badajozko espetxean ere ez da euskal presorik izanen. Herrera, berriz, A Lamatik (Galizia, 740 kilometro) El Duesora (Kantabria, Espainia, 170 kilometro) mugituko dute.

Asier Garciari eta Ismael Berasategiri, gainera, bigarren gradua ere emanen diete.

BERRIAren azken zenbaketen arabera, 2018ko ekainetik 99 euskal preso hurbildu edo Euskal Herriratuko dituela iragarri du Espainiako Gobernuak —horietako mugimendu batzuk oraindik ez dituzte gauzatu—.


Summary: Bilboko portuko zamaketariak greba utziko dute negoziazioei berrekiteko. 57 eguneko protestaldiaren ondoren larunbatean lanera itzuliko dira Lan Ministerioaren bide orria errazteko. Enpresak baldintza zorrotzak jarri dituen arren, elkarrizketaren aldeko apustua berretsi dute zamaketariek.

Bilboko portuko zamaketariak lanera itzuliko dira larunbateko 08:00etan. 57 eguneko grebaldiaren ondoren Espainiako Lan Ministerioak gatazka konpontzeko diseinaturiko bide orriari eutsiko diote, eta horretarako ezinbestekoa zen greba uztea. Iragan astelehenean hartu zuten erabakia, baina Bilbo Estibak zamaketa enpresak negoziazioei baldintza zorrotzak ezarri ondoren, zamaketarien ordezkariak berriz ere bildu dira, eta negoziazioei argi berdea ematea erabaki du langile batzordearen gehiengoak.

Lan Ministerioa izan da bide orria martxan dela baieztatu duena. Gauzak hala, zamaketarien ordezkari eta enpresak beraien arteko negoziazioak hasi behar dituzte. Bi aldeek onarturiko bide orriaren arabera, gutxienez bi aldiz elkartu beharko dira abenduaren 21aren aurretik. Ondoren, 22an, hiruko bilera bat egin beharko dute, enpresak, sindikatuak eta Espainiako Lan Ministerioa elkartuko dituena. Ondoren enpresa eta sindikatuen arteko bigarren negoziazio prozesu bat hasiko da urtarrilaren 12ra arte. 13an berriz bilduko dira hiru aldeak.

Asteak dira enpresa eta zamaketariak ez direla biltzen, eta ez da erraza izango bideari ekitea. Azken hilabeteetan hainbatetan bildu dira, baina Lan Ministerioaren presioak akordioa erraztu dezake. Momentuz greba bertan behera utziko dute, abenduaren 9ra arteko deituta baitzuten. Ikusi beharko da bide orriak fruitua ematen duen. Hala izan ezean gatazka luzatu egingo da urtarrilean. Behin horra iritsita, zaila litzateke arbitraje loteslea saihestea. Enpresek publikoki edan dute bide hori gustuko dutela, ez ordea sindikatuek, eta dirudienez, ezta Espainiako Gobernuak ere.


Summary: Atzerritarrentzako zentro itxi batean sartzea debekatu diote eurodiputatu talde bati. EH Bilduko eta Unidas Podemoseko ordezkariak Barranco Seco CIEra joan dira migratzaileak han nola dauden ikustera, baina Espainiako Poliziak ez die utzi sartzen. «Gertaturikoa harrigarria da», salatu du Barrenak.

EH Bilduko eta UP Unidas Podemoseko ordezkari politikoak Kanarietako Barranco Seco CIE atzerritarrentzako zentro itxira joan dira migratzaileen egoera ezagutzera, baina Espainiako Poliziak ez die utzi sartzen. Jon Iñarritu koalizio subiranistaren Espainiako Kongresuko diputatuak salatu du bigarren aldia dela Espainiako Barne Ministerioak ez diola gune horretan sartzen utzi: «Aitzakia eta argudio desberdinak ematen dituzte. Esan digute dena ez dagoela ondo antolatuta, eta oraindik muntatzen ari direla».

Iñarriturekin batera izan da Europako Parlamentuko ordezkaritza bat, EH Bilduko Pernando Barrenak, UPko Miguel Urbanek eta Suediako Ezkerreko Alderdiko Malin Bjorkek osatua. Poliziaren ezezkoaren ostean, Urban kezkatuta agertu da CIEan dauden migratzaileen egoeraren inguruan, «batez ere 72 ordu baino gehiago» daramatenengatik, eta errealitate batez ohartarazi du: orain arte soilik Espainiako Poliziak eman diela ezezkoa. «Kezkagarria da».

Aldiz, Frontex eta «Europako bestelako agentziak» Barranco Secon sartzen direla salatu du UPko eurodiputatuak: «Egoera fiskalizatu nahi dugu, eta ezin dugu halakorik egin».Bjork, Urban, Barrena eta Iñarritu Kanarietako Barranco Seco CIEaren sarreran, gaur, polizia batekin hizketan. @Left_EU

Barrenak BERRIAri adierazi dio «gertaturikoa harrigarria» dela: «Horrelako zentro askotan egon gara Grezian, Kroazian, [Europako] batasunean dauden hot spot-etan, inongo arazorik gabe, eta non eta estatu espainolean izaten dira halako arazoak, eta emandako arrazoiak ez dira onargarriak».

Bjorkek, berriz, ohartarazi du egoera «kritikoa» dela, eta garrantzitsua dela «Moria gehiago ez sortzea», Greziako egoerari erreferentzia eginez: «Politika hau lotsagarrria da Europarentzat. Oinarrizko eskubideak urratzea eragiten du».

Aurten 19.000 errefuxiatu baino gehiago iritsi dira Kanarietara, Espainiako Barne Ministerioaren arabera; denera, 640 patera ingurutan, horietako gehienak Kanaria Handia irlara. 2006az geroztik izandako kopururik handiena da, eta, iazkoarekin konparatuta, gorakada nabarmena izan da: %881,7 gehiago.


Summary: GHK-k dio Zubietako erraustegian energia sortzeko baimena jaso duela. Gipuzkoako Ingurumen diputatuak dio Zubietako erraustegiaren jarduera normaltasunaren barruan dagoela. Erraustegiaren jarduera eteteko eskatu diote EH Bilduk eta Elkarrekin Gipuzkoak.

Joan den asteazkenean jakin zen Zubietako erraustegia industria jarduerari dagokion baimen garrantzitsu bat gabe geratu dela, eta martxan jartzeko behin-behineko aktarik gabe ere ez dela eten erraustegiaren jarduera. Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen diputatu eta GHK Gipuzkoako Hondakinen Kudeaketako lehendakariak gaur arratsaldean jakinarazi du Zubietako erraustegia daraman enpresak argindarra sortzeko instalazioa martxan jartzeko behin-behineko baimena jaso duela. Arratsaldean bertan jaso dute jarduera baimentzen duen agiria, Eusko Jaurlaritzako Industria Sailak ukatu eta lau egunera. Asensiok ohar batean adierazi du baimena luzatzen duen agiriak agerian uzten duela batzuk «manipulatu» nahi izan dutela «tramite administratibo hutsa» izan dena. «Garrantzitsuena da Gipuzkoak lehen mailako azpiegitura duela eta hondakinen kudeaketaren arazoa konpondua duela».

Ohar hori bidali baino ordu batzuk lehenago, Asensiok agerraldia egin du Zubietako erraustegiari buruzko azalpenak emateko, eta ukatu egin du inolako arazorik dagoela erraustegiaren baimenekin. Azpimarratu du ingurumen eta industria jarduerarekin lotutako lizentziak «behin betikoak» direla. Beharrezko baimen guztiak dituela berretsi du. Hala ere, gaineratu du ez dutela ezer ordaindu eta ez dutela ezer ordainduko erraustegia abian jartzeko akta sinatu arte.

Ingurumen diputatuak azaldu du otsailetik Gipuzkoa «buruaskia» dela hondakin guztiak kudeatzeko eta ez duela zabortegirik erabiltzen. Alde horretatik, esan du orain arte 100.000 tona hondakin baino gehiago tratatu dituela, eta hortik ia 4 milioi kilowatt-orduko energia sortu dela balorazio energetikoaren bitartez; horietatik %84 Red Electricak kudeatzen duen sistemara bidali dela esan du, eta gainerako %16a plantaren autokontsumora bideratu dela.

Goizean, EH Bilduko Juan Karlos Izagirrek eta Elkarrekin Gipuzkoako Maria Valientek agerraldi bateratua egin dute Batzar Nagusietan, eta kezka agertu dute Zubietako erraustegiaren inguruan gertatzen ari den guztiarekin. Hala, erraustegiaren jarduera bertan behera uzteko eskatu dute bi taldeek, baita enpresari ordainketak eteteko ere, egoera argitu bitartean. Adierazi dute hondakinen kudeaketa pribatizatu izanak kontrol publikoa eragozten duela eta horren ondorioak ari direla ikusten azken hilabeteotan.


Summary: 'Altsasu' telesaila asteazkenean estreinatuko dute. Asier Urbieta da telesailaren zuzendaria. Harekin batera, Eider Gabilondo izan da ekoizpenaren zuzendaria, eta Harkaitz Canok, Mikel Alvarezek eta Andoni De Carlosek osatu dute gidoilari taldea.

Alardea eta Hondar ahoak telesailak eman ostean, ETB1ek bere telesail berria erakutsiko du datozen lau asteazkenetan: Altsasu.

Kuadrilla eta interes desberdinetako zortzi gazte, elkarren artean harreman sendorik ez zuen gazte taldea, prozesu judizial batek kateatuko du. Auziaren jatorria zerbitzuz kanpo zeuden Guardia Zibileko bi kiderekin taberna batean gauez izandako liskarra da; haren ondorioz antolatutako talde izatea leporatu zieten zortzi gazteei. Benetako gertaera horiek dira telesailaren oinarria. Dokumentazio ofizialean deskribatzen diren gertakariak eta une bakoitzeko kronikak dira kontakizunaren bizkarrezurra. Egoera eta giro arrotz batek ezustean harrapatutako pertsonaien bizi-birak kontatu eta fikzioratu dituzte Altsasu-n. Hala, gertatutakoaren inguruan ikusleen hausnarketa bultzatzea du helburu telesailak.

Asier Urbietak zuzendu du telesaila. Asteon, BERRIAk elkarrizketa bat argitaratu du Urbietarekin. Bertan azaldu duenez, Baleuko ekoiztetxeak egin zion fikzioa zuzentzeko proposamena. Harkaitz Canok, Mikel Alvarezek eta Andoni De Carlosek osatu dute gidoilari taldea.

Aktoreak, berriz, honako hauek dira: Jon Olivares, Erik Probanza, Nikola Zalduegi, Aia Kruse, Asier Oruesagasti, Julen Jimenez, Xabier Elizalde eta Ander Azurmendi. Horiek dira protagonista gazteak, eta zortzi auzipetuen rola egingo dute. Bestetik, guardia zibilak, Cristian Merchan eta Jorge Monje dira; Yasmina Drissik guardia zibilaren neska lagunarena egingo du. Aktore taldea osatzeko, berriz, aktore ezagun sorta bildu dute: Jose Ramon Soroiz, Miren Gojenola, Jose Ramon Argoitia eta Itziar Atienza.

Telesaila gaur aurkeztu du ETBk, Donostian.


Summary: Donostia ospitaleko ZIUko langileek «elkar zaintzeko» eskatu dute, bertsotan.

Bob Marleyren No, Woman, No Cry kantuaren doinuekin, eta Felix Zubia medikuak ondutako bertsoak kantatzen, bideo bat egin dute Donostia ospitaleko zainketa intentsiboetako unitateko langileek. EITB Maratoiaren ekimenaren barruan egin dute bideoa.

Sendagileak, erizainak, laguntzaileak, zaintzaileak eta mantenuko langileak agertzen dira bideoan, koronabirusaren eraginen kontrako eguneroko borrokan irudi batzuetan, eta abesten bestetan. Hauek dira Zubiak eginiko bertsoak:

«Martxotik hasi eta gaur arte gabiltza EPIa jantzita. Une gogorrak ditugu, baina ez gaude guztiz etsita.

Sufrimendua, bakardadea Isolamenduaz batera. Heriorekin borrokan eta bizitzak aurrera atera.

Ez negar egin, gu elkarrekin. Ez negar egin, gu elkarrekin.

Lehen olatua pasa zen eta eman dugu bigarrena. Zientzia dugu lagun on eta jendartearen kemena.

Txertoa dugu bidean eta itxaropenaren printza dakar arren, unea iritsi arte segi denok zaintzen elkar.

Ez negar egin, gu elkarrekin. Ez negar egin, gu elkarrekin.»

Amaieran, testu baten bidez besarkada bat bidaltzen diete izurriaren eraginez «norbait galdu» dutenei, eta txaloak eskaintzen dizkiete animo mezuak bidali dizkietenei. «Segi dezagun elkar zaintzen».

ZIUko sendagilea izateaz gain, komunikatzaile trebea da Zubia. Euskadi Irratiko Osasunaren etxea irratsaioa egiten du, Arantza Artza kazetariaren gidaritzapean. Joan zen astean, Rikardo Arregi saria jaso zuten biek koronabirusaren inguruan azken hilabeteotan egindako lanarengatik. «Zerbitzu publiko eredugarria» eskaini dutela nabarmendu zuen epaimahaiak, eta azken hilabeteetan erreferentzia bihurtu direla.


Summary: Madrilek hamabost edo hogei milioi lagun txertatu nahi ditu ekainerako. Eusko Jaurlaritzak COVID-19aren aurka hartutako neurriei «babes esplizitua» erakutsi die Salvador Illak, Donostiara egin duen bisitan.

Donostian izan da gaur Salvador Illa Espainiako Gobernuko Osasun ministroa, Viralgen enpresan, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuarekin batera. Illak ondoren emandako prentsaurrekoan jakinarazi duenez, segur aski COVID-19aren aurkako txertoa ekoizten hasiko dira bertan.

Kazetarien galderei erantzunez, txertaketari buruzko zehaztasun batzuk eman ditu. Hiru etapa izango ditu planak, eta lehenengoan, lau talde txertatzeko asmoa dute: adinekoen egoitzetan dauden pertsonak, haiek artatzen dituzten osasun langileak, «lehen lerroan» dauden osasun langileak eta menpekotasun handia daukaten pertsonak. Txertaketa horiek urtarrilean eta otsailean egin nahi dituzte, eta espero dute bi milioi eta erdi lagunengana iristea. Txertaketa kanpainarekin urtarrilaren hasieran hasi nahi dutela esan du, baina ez du data zehatzik eman. Ziurtatu du prest egongo direla lehen dosiak iristen direnerako. Beste aurreikuspen baten berri ere eman du: maiatz-ekainetarako hamabost eta hogei milioi pertsona artean txertatzea. Horretarako, ordea, bi baldintza bete behar direla azpimarratu du: Sendagaien Europako Agentziak txertoa laster baimentzea eta dosien «entrega eraginkorra» egitea.

Datuen errepasoa ere egin du Illak. Haren hitzetan, egoera hobetzen ari da, baina oraindik kopuruak handiak dira. Hori dela eta, eskatu du Gabonetan etxean geratzeko: «Zenbat eta mugikortasun gutxiago, hobe».

Babesa Jaurlaritzari

Illak Euskal Herrira egindako bisita aprobetxatu du Eusko Jaurlaritzaren, eta, bereziki, Gotzone Sagarduiren «kontsentsurako eta akordiorako izpiritua» eskertzeko. Gainera, «babes esplizitua» adierazi zien Eusko Jaurlaritzak pandemiari aurre egiteko hartu dituen neurriei.


Summary: Teknikariok: «Gutako erdiek ezingo dute beste urte erdiz iraun». Kultur emanaldietako teknikarien sindikatuak EAEko erakundeen laguntzak «urriak eta gaizki diseinatutakoak» direla salatu du. Erantsi duenez, sektoreko langileen %60 lanik gabe daude oraintxe bertan; diru sarrerak %50 jaitsi zaizkie batez beste, laguntzak kontuan hartuta; eta %15ek ez dute ez laguntzarik ez lanik.

«Martxoan ixtera behartu gintuzten, eta, bederatzi hilabete geroago, okerrago gaude. Sindikatu gisa eratu behar izan dugu gure eskubideak defendatzeko». Hala azaldu dute Teknikariok sindikatuko kideek beren zioa, Durangoko (Bizkaia) Plateruenan eman duten prentsaurrekoan. Bertan, kultur ekitaldietako eta emanaldietako teknikarien egoerak azken hilabeteetan izan duen bilakaera azaldu dute.

Hasteko, Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Sailarekin, Lan Sailarekin, Eudelekin eta Kulturaren Euskal Behatokiarekin hitz egin dutela nabarmendu dute. Bizkaiko Aldundiari ere eskatu omen diote bilera, besteak beste, «baina gure bilkura deialdiei ez die erantzunik eman».

Euren egoerari buruzko azterketa ofizial bat eskatu die erakundeei Teknikariok-ek, «laguntzak egokitu ahal izateko, neurri zehatzak sortzeko». Erantzun bera jaso du beti, baina: datuak lortzea oso zaila dela. Sindikatuak berak egin duen azterketaren datuak eman dituzte, bada, pandemiak itxuraldatutako Durangoko 55. Azokaren testuinguruan.

Datuak

Martxotik orain artean erakunde publikoek hartu dituzten erabakiak eta abiarazi dituzten laguntza lerroen emaitzak aletu dituzte lehenik gaurko agerraldian. Soldatapeko finkoak diren teknikariek –kolektiboko %23– aldi baterako erregulazioan sartzeko aukera izan dute, eta erdiek %60ko jaitsiera izan dute diru sarreretan. Aldizkako soldatapekoak, berriz –%37 dira–, laguntzarik gabe egon dira martxotik urrira bitartean, sindikatuaren arabera. Aldizkotasuna ez da kontuan hartu, eta bakarrak ere ez du jaso urriko kultur sektorekoentzako laguntza. «Kultura Sailak eta Lanbidek uste zuten artista eta toreatzaileen erregimen berezian ematen zitzaigula alta, baina erregimen orokorrean gaude. Ondorioz, ez gara kultura laguntzetan sartu»

Autonomoak, azkenik, sektoreko %40 dira, eta jarduera etena izan dute martxo eta ekain bitartean. Uztailetik irailera bitarteko laguntza luzapena %2k jaso dute. Eusko Jaurlaritzak kultur arloko langile guztientzat bideratu zuen 2,5 milioi euroko laguntza, berriz, hiru teknikarik bakarrik jaso dute EAE osoan. «Ba al zekiten baldintzek ia denok kanpoan utziko gintuztela?».

Sektore osoa kontuan hartuz, kultur ekitaldi eta ikuskizunetako langileen %60 ez dira lanean ari, Teknikariok-en arabera; euren diru sarrerak %50 jaitsi dira batez beste, gainera, laguntzak kontuan hartuta; eta euretako %15ek ez dute ez laguntzarik ez lanik. «Baliteke hemendik urtebetera sektorerik ez egotea, gutakoen erdiek ezingo baitute urte erdi gehiago iraun; eta %75ek ezingo dute urtebete gehiago eutsi. Profesionalen galera hori jasanezina da kulturaren industria sarea mantentzeko».

Mugimendu eza

Egoera horren aurrean, administrazio publikoen aldetik «ez da ezer mugitzen», zehaztu dutenez, eta teknikarien arazoak gero eta larriagoak dira: «Laguntzak urriak, huts egindakoak, gaizki diseinatuak eta iraupen laburrekoak dira; berraktibatzea ez da iristen, jarduerak %80 jaitsi dira; ez digute kontsultarik egiten eta ez dago arazoak modu bateratuan konpon ditzakeen sektorearteko mahairik».

Hori ikusirik, «politikarien eta administrazioen lana erraztuko duten datu guztiak» lortzeko ahaleginean murgildu da Teknikariok sindikatua, gaur azaldu dutenez. «Gure sektoreak BPGaren %3 eta %5 artean ematen du, kopuru horien araberako erreskatea litzateke bidezkoa». Neurriak berehala eta modu eraginkorrean hartu ezean, kultur sare osoa galbidean egon daiteke, erantsi duenez. «Sektorea desagerrarazten ari dira, eta Plateruena horren adibide argi bat da. Behin hori gertatu ondoren, nork egingo du berriro sortzeko ahalegina?».


Eten zaio bolada ona Athletici

Summary: Eten zaio bolada ona Athletici. Galdu egin du Celtaren aurka San Mamesen (0-2), bigarren zatian sartu dizkioten bi golekin. Bi partida zeramatzan galdu gabe, eta etxeko azkeneko hirurak irabazita zeuzkan.

Bolada onean zen Athletic bi egoeratan: batetik, bi partida zeramatzan galdu gabe Betisi San Mamesen irabazi, eta Getafen berdindu ondoren; bestetik, etxean, azken hiru partidak irabazita zegoen (Levante, Sevilla eta Betis). Gaur hankaz gora joan zaizkio kontu on horiek guztiak: Celtak irabazi egin dio (0-2).

Bigarren zatian sartu dizkio Galiziako taldeak bi golak. Aurrenekoa Hugo Mallok egin du 61. minutuan, eta bigarrena Iago Aspasek 78.ean, Unai Simonek eskuko sakea Braisi atera eta gero, huts larria eginez. Bi gol horiek ez dute jokoan ikusi dena islatzen, ez delako halako aldea egon bi taldeen artean, baina bigarrenean, beste zerbait izan du Vigoko taldeak, eta etekina atera dio.

Gaizka Garitanoren taldeari dagokionez, aurreko bi partidetako hamaikako bera atera du, eta lehen zatian ondo antzean moldatu da taldea. Jokaldi azkar batzuk ere egin ditu erasoan, baina azkeneko hori falta, besta askotan bezala: pase ona edota errematea. Celtari nahiko ondo eutsi dio lehen zatiaren bigarren erditik aurrera, presio goian eginez. Txarrena da ez diola etekinik atera baloi lapurtze horiei. Bigarren zatian, estuago ibili dira etxekoak.


Summary: Euskararen erresilientzia goretsi du Kirmen Uribek poema berri batean. 'Hitzen bat arrastoan' poema irakurri zuen atzo idazle ondarroarrak Durangoko Azoka zabaltzeko ekitaldian. Hizkuntzaren historiako pasarterik beltzenak laburbiltzen ditu, eta, besteak beste, 'Euskaldunon Egunkaria'-ren itxiera aipatzen du.

Durangoko 55. Azoka zabaltzeko ekitaldia egin zuten atzo, Landako Gunean, eta horretarako propio ondutako poema bat errezitatu zuen Kirmen Uribe idazleak. Uribe ez zen Durangon, halere, baizik eta New Yorken, eta handik bidalitako bideo baten bidez zabaldu zuen olerkia.

Euskararen sorkuntzaren historia moduko bat kontatzen du Uribek poeman. Erromatarren garaian harrietan zizelkaturiko hitz bakanen berri emanez hasten da. Batez ere hizkuntzaren historiako pasarterik beltzenak nabarmentzen ditu. Frankismoan haurrei eskoletan euskaraz hitz egiteagatik ezarritako zigorrak aipatzen ditu, esaterako. Horrez gain, gogoan hartu du Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera. Poema, edonola ere, ez da iluna, itxaropenez beterik baitago. Izan ere, kolpeak kolpe, eledunek hizkuntza bizirik iraunarazteko eduki duten sena, grina eta kemena nabarmendu ditu poetak.

Hona olerkia osorik:

HITZEN BAT ARRASTOAN

Ez al zuen harginak, Erromatarren garaian, 'Andere' hitza irarri hilarriaren hotzean? Ez al zuen monakoak, Erdi Aroko Errioxan, 'beldur' hitza ezkutatu gaztelaniazko poemaren barruan?. Amenduxek euskaraz jarri zituen Iruñeko kartzelako penak. Liburuzainak Lazarragaren liburua beste baten barruan gorde zuen. Ez al zion eutsi ia bostehun urteko ilunbeari?

Frantziar iraultzako terroreari umore biziz erantzun Monhok. Ez al zuen Bonaparte printzeak erronkarieraz aditu Burgin? Ez al zuen euskaraz amets egin hil arte Fidela Bernat haren azken hiztunak? Muñagorrik euskaraz salatu zituen karlistadetako triskantzak. Ez al zuen Bixenta Mogelek bere burua euskal idazletzat aurkeztu?

Gerra zibilean liburuak ezkutatu egin genituen baratzeetan, berba berriz loratu zirenak. Ez al zituen Orexako jeinuak Peruko erbestean moldatu olerkirik ederrenak?

Euskaraz hartzen zuten min diktadurako eskolako umeek. Ez al zion Arrizabalaga gazteak euskaraz erantzun Burgosko epaile militarraren sable hotsari? Beste inon ezin eta etxeetan biltzen ziren hastapeneko ikastoletako haurrak. Ez al genuen ikasi 70eko hamarkadako autoetan eta Mikel Laboaren kasetak entzunez baginela herri bat?

Lehenengo Korrikan zenbat jendek egin zuen lasterka? Egunkaria itxi zutenean, ez al zen biharamunean atera beste bat?

Egoerarik zailenetan eutsi diogu euskaldunok, milaka urteetako arnas luzean. Belaunaldiz belaunaldi utzi dugu hitzen bat arrastoan. Eta arrastoari beste norbaitek eman dio segida.

Aurten pandemiak itxi dizkigu Durangoko ateak.

Baina barruko ateak, horiek, beti ditugu zabalik.


Summary: Ezkurdia eta Martija arituko dira binakako finalean Olaizola eta Urrutikoetxearen aurka. Agirre eta Albisuri 22-9 gailendu zitzaion bikotea atzo gaueko partidan.

Bigarren bikotea, erabakita: Joseba Ezkurdiak eta Julen Martijak 22-9 irabazi zieten atzo gauean Asier Agirre eta Jon Ander Albisuri, eta datorren asteartean jokatuko den binakako finalera pasatzea lortu zuten. Aimar Olaizola eta Mikel Urrutikoetxearen kontra arituko dira Bizkaia pilotalekuan, hau da, atzoko partidako kantxa berean.

Irabazleek nagusi izan ziren, baina partida ez zen zenbakiek erakutsiko luketen bezain desorekatua. Martija izan zen protagonista nagusia, eta Albisu baino gehiago izan zen ia une oro. Ezkurdiak atzeko nagusitasun horretaz baliatu zen, aurrean tantoak egiteko.

Aurretik egon ziren hasieratik gorriak, eta 8-3 jarri ziren berehala. Albisuk eta Agirrek jokatzeko modua aldatu zuten, partidari buelta emateko asmoz. Funtzionatu zuen hasieran: Albisuk bi tanto egin zituen, bat eskuinarekin, gurutzatura, eta beste bat errebotez. Baina tarteari eutsi zioten Ezkurdiak eta Martijak, eta 12-7 joan ziren lehen atsedenaldira.

Hortik aurrera, Albisuren jokoa ahulduz joan zen. Urdinek beste bi tanto baino ezin izan zituzten egin partidan.

Atzoko partida urriaren 10ean zen jokatzekoa, baina bertan behera geratu zen Baiko enpresako pilotarien grebarengatik.


Summary: Esako urtegia apurtuz gero Zangozan zer gertatuko litzatekeen simulatu dute. Minutu gutxiren buruan, urak Nafarroako herri hori ia osorik hartuko luke, Zaragozako Unibertsitateak eginiko ikerketaren arabera.

Ordenagailuz eginiko simulazio bat besterik ez da, baina beldurgarria. Esako urtegia handitzeko lanen eraginez, urari eusten dion horma apurtuko balitz, horrek Zangozan (Nafarroa) eragingo lukeen hondamendia erakusteko simulazioa egin du Zaragozako Unibertsitateak (Espainia).

Cesar Gonzalez Cebollada ingeniariak Fluidoen Mekanika irakasten du unibertsitate horretan, eta hark egin du simulazioa. Bideoan azaltzen duenez, fotograma bakoitzak benetako denborako bi minutu irudikatzen ditu, eta bi minutura heltzen ez den simulazioak zazpi ordu laburbiltzen ditu.

Horma hautsita ura zabaltzen ikusten da Aragoi ibaiaren arrotik. Minutu gutxiko tartean, Zangozara helduko litzateke uholdea. Irati ibaiaren arroaren zati handi bat ere ur azpian geratuko litzateke. Bideoak zehaztasun handiz erakusten du gero urek Zangozari nola eragingo lioketen. Herriaren %80-90 artean hartuko luke urak. Kaskoaren tokirik altuenetan, 0-4 metroko altuera hartuko luke uholdeak. Baina ibaitik gertuenen dauden lekuetan, tokirik baxuenetan, hamasei eta zortzi metro arteko garaierara helduko litzateke.

Baina gertatuz gero, hondamendia handiagoa izan zitekeen. Izan ere, simulazioak ez ditu parametrorik larrienak erabili. Urtegiari gehitu dioten horma haustea bakarrik hartu du kontuan, pareta zaharra apurtu gabe. Apurtzeko denbora 5,6 ordu izatea erabaki dute simulazioa egiteko.

Eztabaida handia dago Esa handitzeko lanen segurtasunaren inguruan.

Urriaren 14an, nahasmena eragin zuen Teresa Ribera Espainiako Gobernuko presidenteorde eta Trantsizio Ekologikorako ministroak Kongresuan. Kontrol saioan, adierazi zuen Esako urtegia handitzeko lanetan ez dutela urrats bat aurrera egingo harik eta bideko ingeniariekin azpiegitura handitzea «erabat segurua» dela ziurtatu arte. Hori entzunda, askok ondorioztatu zuten obrak gelditu egingo zituztela. Baina Riberak gezurtatu zuen hori.

Hainbat geologok arriskuaz ohartarazi dute azken urteotan, Esako urtegiko eskuineko hegala mugitzen ari delako.


Summary: Eritasun larriagatik, Josetxo Arizkuren askatzeko exijitu dute Sarek eta Etxerat-ek. Iruñean, astelehenean 20:00etan Merindadesko biribilgunean egingo den mobilizaziora deitu dute. Jaione Karrera abokatuak azaldu du Arizkuren «ongi» dagoela, baina bihotzean tronbosi berriak izateko «arrisku handia» duela

Iragan igandean, Murtzia II espetxean den Josetxo Arizkuren euskal presoa ospitaleratu behar izan zuten, Jaione Karrerak azaldu duenez, une hartan berekin zen kide batek berehala eraman zuen erizaintzara eta erantzun azkar horrek balio izan zuen bihotza ez geratzeko eta «lesio konponezinak» eragozteko. Arizkurenek, eskuineko arteria koronarioan sortutako tronbo baten eraginez, miokardio infartu akutua izan zuen.

Ospitalean artatu eta kateterismo zein tronbektomia bat egin zitzaion. Halaber, bihotzean erresonantzia magnetiko bat egin zioten, eta medikuek ikusi dute bihotzekoa izandako gunea bere onera etor daitekeela. Estres uneak saihesteko eskatu diote.

Jaione Karrera berekin izan zen ostegunean, Murtzia II kartzelan, eta «ongi» aurkitu zuen. Dena den, ohartarazi du halakoak berriro gertatzeko «arrisku handia» duela. Gaineratu du, legeak dioenaren kontra, espetxeko zuzendaritzak ez ziola sendiari gertatutakoaren berri eman eta jasotako informazioa bere ahaleginez eta eskariz izan dela, «eta ez espetxeak motu propio emanda»..

Arizkurenen egoeraren berri emateko, prentsaurrekoa eman dute goizean, Sare eta,Etxerat elkarteek. Jaione Karrera abokatuak azaldu du Arizkureni 2006an kardiopatia iskemikoa, «gaixotasun larri eta sendaezina», deklaratu ziotela, eta behin baino gehiagotan ebakuntza egin behar izan diotela. «Haren bizitza arriskuan jartzen duten gertaera berriak izateko arriskua du». 21 urte darama preso, erregimen itxian, «bizi baldintza gogorrekin». Egoeraren hauskortasuna nabarmendu du Karrerak: «Zer gertatuko zen hurrengo batean horrelako gertakari larri baten aurrean ez balitz berehala artatuko eta premiaz erantzun? Zergatik jartzen da arriskuan haren bizitza?».

Mobilizazioa, astelehenean

Arizkuren Murtzia II kartzelan dago, 750 kilometrora. Jakin dutenez, Logroñora aldatzeko erabakia hartua dago, eta, era berean, lehen gradutik bigarren gradura aldatuko dute. Mikel Mundiñano Nafarroako Sareko eledunaren arabera, erabakia «berandu» dator. «Lekua aldatzea ez da aski, ezta bigarren gradura aldatzea» ere. Legediak dioenari erreparatuz, eritasun larria duten gainerako hamazazpi presoen modura, aske uztea exijitu du. Hain zuzen ere, hori izango da mezu nagusia astelehenean, Iruñean 20:00etan egingo den mobilizazioan. Bertara joateko deia egin diete herritarrei.

Bere aldetik, Karrerak azaldu du, etorkizunean berriro halakorik gerta ez dadin, espetxe administrazioak presoari dagozkion eskubideak bermatuko dituen neurriekin argitu beharko lukeela osasun arloko segurtasun falta. Lehenik eta behin, Logroñora «berehala» eramateko eskatu du, senideekin, eta konfiantzazko abokatu eta medikuekin egoteko aukera erraztu dadin. Halaber, garraioa baldintza egokietan egin behar dela adierazi du, «anbulantzia baten edo egokitutako ibilgailu batean», espetxe erregimeneko legeak eta arauak hala zehazten baitute.

Era berean, Karrerak eskatu du «gaixotasun sendaezin eta oso larriengatik espetxe zigorra eteteko prozedura arautzen duen 6/2018 instrukzioa aplikatzeko». Hirugarrenik, senideei eta presoak baimendutako pertsonei osasun arloko informazioa ematea ziurtatu behar da. «Ezin da berriro errepikatu gertaera larri batean aurrean familiari ez jakinaraztea». Behin Arizkuren ospitaleko solairuko ohean zegoela, ez zitzaion utzi familiari deitzen.

Karreraren arabera, espetxe arloko legediak eta araudiak ezartzen dute gertakari larri bat izatean zuzendaritzak berehalakoan deitu behar duela, eta sendiari jakinarazi. «Lortu dugun informazio apurra izan da nik neuk egindako gestioagatik eta insistentziagatik». Karreraren ustez, eguneratu behar litzateke ospitaleratutako presoen bisitak arautzen dituen espetxe arloko 9/2001 instrukzioa. «Telefono deien inguruko erregulaziorik ez du jasotzen, baina gure ustez hori arautu beharko litzateke espetxeko edozein arduradunek edo pertsonak ezin dezan interpretatu edo mugatu preso orori dagokion eskubidea»


Summary: Segurtasun orokorrerako legea salatu dute dozenaka herritarrek Baionan. Eragile andana batu da Frantziako Asanbleak onartu duen lege proposamenaren kontra. Eskubide murrizketa salatu dute

300 bat pertsonak parte hartu dute Frantzian bozkatzen ari diren Segurtasun Orokorrerako legea salatzeko mobilizazioan, gaur arratsalean. Baionako herriko etxe aitzinean elkartu dira lehenik, eta handik manifestazioa abiatu zuten ondotik, Baionako karriketan. Jaka Horiek deitu zuten mobilizazioa, baina, eragile politiko andanak eman dio babesa.

Lege hori «afruskeria bat» dela salatu du Jean Lissar EELV-ko kideak. «Emeki emeki ari dira libertateak txikitzen». Eñaut Aramendi LABeko ordezlariaren hitzetan, «Frantziako Gobernuak osasun egoera erabiltzen du askatasun guziak desagerrarazteko. Gobernu autoritario baterantz goaz», salatu du. Generation alderdiko Mathieu Bergeren ustez, «askatasun publikoen kontrako kolpe bat» da. «Ordena atxikitzearen aitzakipean estatu polizial bati buruz goaz gero eta gehiago». Haserre mintzatu da Martine Mailfert Frantzia Intsumisoko ordezkaria ere: «Leporaino aseak gaude! Gobernu honek ulertzen ez badu, osasun krisiari zilegitasun krisia gehitu beharko zaio; guretzat aspaldi hasia da». Azkenik, «demokraziaren aurkako legea» salatu du EH Bairen izenean Gabi Apeztegik.

Azaroaren 24an onartu zuen legea Frantziako Asanbleak, eta orain, Frantziako Senatuan eztabaidatu beharko dute. Baina izandako polemikaren ondotik, haserre gehien sortu duen 24. artikulua lege proposamenetik kentzea erabaki du, azkenean, Errepublika Martxanek gidatzen duen gehiengoak. Poliziaren irudiak hedatzea murriztu nahi zuen, hasieran, lege proposamenak. Artikulua berriz idatzi, eta beste lege proiektu batean integratuko dutela iragarri zuten pasa den astean.


Summary: Emakumeak musikagintzan: kontzertu aurreko afarien egia. Emakumezkoek musikaren esparruan dituzten zailtasunez aritu dira hizketan Olatz Salvador musikaria, Iratxe Reparaz arte zuzendaria eta Saioa Torre kultur teknikaria Durangoko Azokan.

Â«Tristea da, baina kontzertuen inguruan ezagutu ditudan emakumezkoak, gehienak izan dira kontzertua hasi aurreko afaria prestatu digutenakÂ». Detaile bakar bat, eta gordin bezain garden azaleratu du Olatz Salvador musikariak Euskal Herriko musika eszenaren genero bereizketaren erretratua Durangoko Azokan. Mahai ingurua antolatu du Musika Bulegoa elkarteak Emakumearen presentzia musikaren industrian, COVID-19aren garaianÂ titulupean, eta Salvadorrekin batera, bertan izan dira gaiari buruz hizketan Saioa Torre kultur teknikaria eta Iratxe Reparaz DeepSoda proiektuko arte zuzendaria, hirurak Leire Palacios kultur kazetariaren gidaritzapean. Guztiek ezagutu dute bertatik bertara Salvadorrek deskribatutako giro hori, eta guztiak etorri dira bat horri aurre egiteko emakumezkoen lanari presentzia sustatzeko beharrarekin. Ez dute horrek sortzen dien barne borroka ezkutatu, ordea.

Â«Orduan, kupoen alde edo aurka?Â». Mahai ingurua hasi eta gutxira atera da programazioan emakumezko sortzaileei leku bat ezartzeko betebeharrari buruzko gaia, eta espero baino lehenago mahai gaineratu ahal izan du galdera, horregatik, Palaciosek. Baietz hirurek, beharrezko direla, baina deserosoak ere izan daitezkeela. Salvador: Â«Programatzaileen aldetik jaso izan dudana izan da berdin duela musikari ni izan edo Izaro izan edo beste edozeinÂ». Esplizituki ere adierazi izan diote inoiz emakume izateagatik gonbidatu dutela emanaldira, eta mingarri egin zaio hori. Â«Zeure burua are gehiago kuestionatzera zaramatza horrek; ez dakizulako deitu zaituzten zure musikaren kalitateagatik, edo emakumea zarelakoÂ».

Trantsizio une bat

Egungo emakumezko sortzaileei trantsizio egoera bat bizitzea suertatu zaiela uste du Torrek. Â«Eta ez da momenturik ederrenaÂ». Baina eszena eraldatzeko beharrezko jo ditu kuotak eta kupoak. Erreferenteak sortzen laguntzen dutelako, batez ere.

Donostia 2016 proiektuan aritu zen lanean Torre, Oreka TX proiektuaren parte izandakoa ere bada, eta egun Getxoko Udalean dabil kultur teknikari, eta bertan harrapatu du pandemiak. Azaldu duenez, berdintasunari ere kalte egin dio koronabirusak, erabaki asko Â«ziztu bateanÂ» hartzera behartuta egon baitira programatzaileak, eta horrek neurri zuzentzaileak ahaztera eraman baititu maiz. Berari gertatutako bat jarri du adibidetzat. Â«Di-da batean programatu genuen ziklo batean, bat-batean, ohartu nintzen ez zegoela emakumerik. Niri ez zait hori gertatzen, baina eskapatu zitzaidan, pixka bat, baina eskapatu zitzaidanÂ». Presioagatik. Egoeraren bortitzagatik. Â«Hori nik, gaia barneratuta dudala; beraz, gaia presente ez dutenek suposatzen dut emakumeak erabat ahaztu dituztelaÂ».

Erakundeei kultura laguntzeko eskari orokorrarekin batera, berdintasunaren alde egiteko neurriak ere eskatu dizkiete.

Zulo ekonomikoak

Tristura eta kexak. Bi elementu horiek nabarmendu ditu Torrek pandemia sasoiko kulturgintzaz galdetuta. Â«Psikologo lana ere egiten ibili behar izan dugu. Asko jaitsi da morala, haserrea ere pilatu da; bertan behera geratu direlako gauza asko eta asko tristatu da horrekin jendea, eta kexa asko ere heldu zaizkiguÂ».

Zailtasun ekonomikoak ere aipatu ditu Salvadorrek. Skakeitan taldearekin diskoa kaleratu zuen musikariak iazko urte amaieran. Â«Salto handia izan zenÂ». Pandemiak kolpean utzi ditu lur hartzeko lurrik gabe, ordea. Â«Inbertsio handia izan zenÂ». Kontzertuz beteta zuten uda, Mongoliara joatekoak ziren, Koreara, Japoniara... Â«DenaÂ erortzen ikusi genuen. Zorrak ditugu taldean oraindik, eta zulo bat izan daÂ». Bere bakarkako proiektuari esker eutsi ahal izan dio berak, eta lanez lepo dabilela ere esan du. Badakiela, ordea, egoera indibidual goxo hori iluntasun orokorrago baten printza besterik ez dela.

Kamerinoetako tentsioa

Ezagun du Salvadorrek egindako gizonezkoz betetako eszenaren erretratua Iratxe Reparazek ere. DeepSoda proiektuan dabil bera, eta arte zuzendari lanak egiten ditu bertan, nagusiki. Urteak daramatza musika munduan murgilduta, ordea, eta maiz suertatu zaio 20 mutileko taldean emakumezko bakarra izatea. Â«Kamerinora sartzen naizenean igartzen dut urduri jartzen direla nire presentziarekin, eta ni ere urduritu egiten nau horrek. Deseroso jartzen dira. Ohituta daude mutilen artean egotera, eta emakume bat agertzearekin pentsatzen dute beren jarrera aldatu behar dutela edo halako zerbait, nahiz eta ez den hori kontuaÂ». Reparazen hitzetan, ordea, lasaitu egiten da berriz giroa bat-batean. Â«Neskak gustatzen zaizkidala jakiten dutenean, orduan aldatzen da denaÂ».

Saretzearen beharraz aritu dira hizketaldian hiru hizlariak, eta baita esperientziak partekatzeko beharraz ere. Baikor begiratu diote etorkizunari, eta aurtengo urtea laburbiltzeko irudi grafiko bat utzi du Reparazek. Â«Nik ikusten dut urte bat laua, eta ni korrika hor, motel-motel, eta uneren batean hasiko dela hobetzenÂ».


Ezustekorik ez

Summary: Ezustekorik ez. Artolak 22-15 irabazi dio Peñari lau eta erdiko final-zortzirenetan, eta Elezkanok 22-13 Zubizarretari

Elastiko gorria zeramaten biek. Baina eskarmentuaren atorra edo elastikoa jantzita irabazi dute Iñaki Artolak eta Danel Elezkanok Lau eta erdiko Txapelketako final-zortzirenetako partida. Alegiakoak 22-15 menderatu du Jon Ander Peña; Zaratamokoak, aldiz, 22-13 Iraitz Zubizarreta. Biak iritsi dira zalantzekin, eta lehen partidak eragiten duen urduritasunarekin. Baina ez dute huts egin. Egin beharrekoa egin dute, eta banakakoen ez bezala, ez da ezusterik izan. Datorren asteburuan, final-laurdenetan, Artolak Joseba Ezkurdiarekin neurtuko indarrak, eta Elezkanok Jokin Altunarekin.10-7 aurreratu da. Ordu arteko errenta handiena zen, eta horrek konfiantza eman dio. Nahiz eta ez zuen bizpahiru tantoko aldea zabaltzea baino lortzen hasieran. Peñak, berriz, berean jarraitu du. Ahalik eta azkarren aurrean tantoa amaitzen saiatzen zen. Baina sakez bi falta egin zitun, eta konfiantza galtzen joan zen. Artolak ez zuen aparteko jokorik egin, baina egin behar zuena egin zuen, eta aldea areagotzen joan zen, sei tantokoa izan arte: 18-12.

Azkoitiko Gurea pilotalekuan jokatu ziren dira partidak. Lehena Artolaren eta Peñaren artekoa izan da. COVID 19ak utzitako arrastoen erruz banakakotik kanpo geratu eta gero, txapelketa batera itzuli da Artola. Hobeto hasi du partida Peñak. Oso sartuta, sakean asmatuz eta arriskatuz. 4-6 jarri da aurretik. Arriskatzea ezinbestekoa zuen irabazteko. Artola deseroso zegoen. Txapelketa batek eskatzen duen erritmoa hartu beharra zuen. Baina pare bat pilota txapara joan zaizkio Peñari. Hori izan da Artolaren pizgarria. Pixkanaka ezkerretik eta behetik jokatzen hasi zaio Peñari, eta abantaila lortzen: 18-12

Lana biribiltzea baino ez zitzaion falta Alegiakoari; Peñak, berriz, erreskadan tanto batzuk behar zituen partidan sartzeko. Bi egin ditu segidan. Hamabosgarrena gertu izan du, baina boleaz eskuinera zabaldutako pilota kanpora joan zitzaion. Hor amaitu dira Peñaren aukerak.eArtola pozik zegoen . «Presiorik gabe etorri naiz, denbora asko neramalako jokatu gabe. Aparteko jokorik egin gabe, sakean eta errestoan ez dut akats nabarmenik egin, eta hor egon da gakoetako bat. Egin ditudan sakeekin oso pozik geratu naiz. Agian, ez ditut tanto asko egin, baina Jon Anderren errestoaren ostean aukerako pilotak geratu zaizkit, eta hori ere baliatu dut». Datorren asteburuan lau eta erdiko azken bi txapelketako garailea izango du aurrean: Joseba Ezkurdia. «Partida gogorra izango da. Iaz ere jokatu nuen haren kontra, eta ez nuen irabaztea lortu. Erronka polita dut aurrretik. Uste baino hobeto aurkitu naiz, eta beste astebete dut sasoia hartzen segitzeko».

Beste neurketa, Elezkano eta Zubizarretaren artekoa, antzeko bidetik joan zen. Elezkano 5-0 aurreratu da. Pilota bizi jotzen hasi da, eta bazirudien erraz irabaziko zuela.Baina pixkanaka partidan sartzen joan da Zubizarreta, eta estu hartzen hasi da Elezkano. 6-8 jarri da aurretik. Banakakoan Erik Jakaren aurka jasotako kolpea eta gero, zalantzak izaten has zitekeen Elezkano. Baina botillero lanetan aritu zen Jokin Etxanizek behar zuen patxada eman dio.

Elezkano zertxobait asmatzen hasi da errematean, eta pilotari eman dion abiaduraren zertzelada batzuk azaltzen. Hala, Zubizarreta kontrakarrean jokatzen hasi da. 10-1eko partziala egin du Zaratamokoak: 16-9. Errenta horrek, partida ia erabakita uztearekin batera, patxada apur bat gehiago izateko aukera eman dio.

Ez dela partida erraza izan onartu du. «Zalantza eta beldur askorekin etorri naiz, entrenamendu seriorik ezin izan dudalako egin, eta animoz ere nahiko burumakur nengoelako. Baina tantoa amaitzen jakin dut, eta pozik nago egindako partidarekin. Jokinek asko lagundu dit». Jada jarri da Altunaren partidari begira: «Partida polita izango da. Harreman handia dut harekin, eta gustura jokatuko dut».


Summary: 'Bañolet' telesailak irabazi du Sormen Beka. Lau ataleko telesail bat sortuko dute sariaren 15.000 euroekin. Nafarroa Behereko hainbat familiak parte hartuko dute ekoizpenean.

«Nafarroa Behereko hainbat adineko biztanleekin eraman nahi dugun ikus-entzunezko proiektu parte-hartzailea» da Bañolet horren bultzatzaileek esan dutenez. Maia Iribarnek eta Paxkal Irigoienek sortu dute egitasmoa, eta Durangoko Azokaren hirugarren Sormen Bekaren irabazi dute. 15.000 euro jaso dituzte, eta, horrekin, telesailaren lau atalak ekoitziko dituzte. Urtebete edukiko dute horretarako.

Duela hiru urte ematen hasi ziren Sorkuntza Bekak: lehenengoarekin, Atopia rol jokoa bultzatu zuten, eta bigarrenarekin, Kai Nakai musika egitasmoa.

Gaur egin dute saria emateko ekitaldia, Durangon. Konfinamendua dela eta, Iribarne eta Irigoiene ezin izan dira Landako Gunera joan, baina bide bat bidali dute, eskerrak emateko, eta egitasmoa azaltzeko. Telesailean, umorea, absurdoa eta poesia nahastuko dituzte. «Identitatearen inguruko gogoeta bat proposatu nahi dugu: gizarte antolaketa berriak, hizkuntza eta nazio identitatea...».

Planteamendu berritzailea

Telesailaren «planteamendu berritzailea» nabarmendu du Amancay Gaztañaga epaimahairen ordezkariak. Horrek «herri oso baten dinamikan eragina izango duelako» eman diote saria egitasmoari.

Haurrak dira telesailaren protagonista, eta haien ikuspegitik kontatzen da istorioa. Dagoeneko grabatu dute lehenengo materiala, Eiheralarren. Nafarroa Behereko pasaiak jasotzeaz gain, estetika berezia edukiko du telesailak: «Atlantiko kostaldeko itsas giro hotza» islatuko du, irudi «gordin eta kolorimetria berezi batekin».

Musika ere osagarri garrantzitsua izango da: «Kapitulu bakoitzean musikak gidatuko duen zati bat egongo da (kantuak, batukada erritmoak, herio-orkestrak...). Musika guk sortuko dugu, eta ekintza eta gertakariak, koreografia bat bezala, erritmo berezi baten bidez lotuko dira, eguneroko gizarte koreografien gisara». Irigoienek Kontsumo produkto diskoa argitaratu zuen 2017an, UsoPop ekoiztetxearekin.

Iribarnek eta Irigoienek lehen ere sortu dituzte fikziozko ikus-entzunezkoak, Nora Arizmendirekin zuzenduriko Txetxenoak! kasu.


Summary: Aldai-Orbegozok eta Espinar-Agirrek jokatuko dute finala. 22-12 eta 22-18 irabazi diete Arrizabalaga-Gentzane Aldairi eta Ruiz de Infante-Arrillagari Emakume Master Cupeko Binakako Txapelketako finalerdietan

Amaia Aldai-Oihana Orbegozok eta Patri Espinar-Naroa Agirrek jokatuko dute Emakume Master Cupeko Binakako Txapelketako finala, hilaren 20an, Arrigorriagan (Bizkaia). Gaur jokatu dituzte finalerdiak, Derion (Bizkaia), eta Aldai-Orbegozok aise irabazi diete Olatz Arrizabalaga-Gentzane Aldairi: 22-12. Askoz berdinduagoa izan da bigarren finalerdia, eta horretan Espinar-Agirre 22-18 nagusitu zaizkie Ruiz de Infante-Arrillagari.


Summary: Berriz %6tik gorako intzidentzia Hegoaldean. Denera, 518 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak.

Joan zen astean %5eko tasan ibili ondoren, azken 24 orduetan berriz %6tik igo da Hego Euskal Herrian. 518 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, 8.052 test eginda.

Bizkaian 224 positibo atzeman dituzte (aurreko egunean baino bederatzi gutxiago); Gipuzkoan, 144 (52 gutxiago); Araban, 83 (zazpi gutxiago), eta Nafarroak eman du daturik onena: 66 positibo (35 gutxiago). Nafarroako tasa %6,2n dagoela kalkulatu dute, eta, beste herrialdeetan, %6,5ekoa da.

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak ez du argitaratzen eguneko txosten epidemiologikorik asteburuetan. Beraz, bihar arte itxaron beharko da egoeraren eboluzioaren erretratu zehatzagoa egiteko.


Txikiek sugetzarra garaitu zutenekoa

Summary: Txikiek sugetzarra garaitu zutenekoa. Lemoizko zentral nuklearraren kontrako borroka mugarri da Euskal Herriko historia hurbilean. Frankismo garaian martxan jarritako proiektuak, inoiz ikusi ez bezala aktibatu zuen gizarte zibila. Orduan sortutako margolan erraldoi bat Bilboko Arte Ederren Museoan ipini dute.

Sugetzar bi. Espainiako bandera eta AEB Ameriketako Estatu Batuetakoa. Joan den mendearen erdialdeko mundu mailako hainbat agintari mahaiaren bueltan. Tartean, hamaika gizaki ñimiño, ahal bezala, sugeekin borrokan. Zeruan, Picassoren begia, eta erdian, aldarri bat: Lemoiz gelditu. Lelo horrekin izendatu zuten Ameztoi, Zumeta eta Zabalak 1980ko Bilboko Herrikoi Topaketa antinuklearretan jende aurrean sortu zuten mural erraldoia. Orain, Bilboko Arte Ederren Museoak areto bat eskaini dio artelanari. Koadrotik abiatuta, Bizkaiko Hitza-k zentralaren aurkako mugimenduko hiru kide elkarrizketatu ditu, margolanaren oinetan.

«[Francisco] Franco artean bizirik zela, azken opari bat egin nahi izan zion euskal gizarteari: nuklearizazio plana». Argi mintzatu da Juan Tomas Entziondo. Proiektu horren aurka borrokan aritutakoa da, eta gogoan du garai hartan arnasten zen «aldaketa sentimendua». 1970eko hamarkada zen, eta, Espainiako nuklearizazio planaren baitan, Euskal Herrian lau zentral egiteko asmoa azaldu zuen Iberduero enpresak: Lemoizen, Ispasterren, Deban (Gipuzkoa) eta Tuteran (Nafarroa). «Euskal kostaldean soilik, 55 kilometroko tarte batean, 10.000 MW jarri nahi zituzten; munduan egongo zen kontzentrazio nuklearrik handiena izango zen hura, baita gaur egun ere», salatu du, haserre, Jose Allendek. Barru-barrutik mintzatu da, orain dela 40 urte piztutako amorrua bizirik duela erakutsiz.

Azkenean, Lemoizkoa izan zen martxan jarri zen proiektu bakarra, besteek hasi baino lehenagotik egin baitzuten topo gizarte zibilarekin. «Antolakuntzaren bidez, basakeria horren aurka altxatu zen gizarte zibila, eta herri aktibazio ikaragarria sortu zen; inoiz ikusi gabekoa, gainera», gogoratu du Ana Lopezek.

Basorda izeneko kalan eraiki zuten Lemoizko zentrala, baina obra ez zuten inoiz burutu, eta zentrala ez zen inoiz martxan jarri. Proiektua gelditzeko arrazoi asko aipatu dituzte, baina bat etorri dira ideia batekin: gizartearen erantzuna. Maila ezberdinetan bada ere, hirurek parte hartu zuten euskal kostaldearen nuklearizazioaren aurkako mugimenduaren gidaritza eraman zuen plataforman, Por una costa vasca no nuclear izeneko hartan, eta, nostalgian erori gabe, garai hartan ikasitakoarekin egungo erronkei aurre egiteko beharra aldarrikatu dute. Lopez Mungiako auzokideen elkarteko kide zelako eta Entziondo Bilboko auzokideen elkarteko kide zelako hasi ziren plataforman parte hartzen. Allende energia nuklearraren inguruko aditu nagusietako bat izan zen hamarkada hartan.

Kostaldearen alde

Entziondo hasi da esplikatzen: «Lehenik eta behin, argi utzi behar da gurea ez zela mugimendu antinuklear bat. Gure kostaldearen nuklearizazioaren aurkako erantzun artikulatu bat izan zen, energia nuklearraren erabilera gorabehera, hemen ezarri nahi zuten proiektua astakeria hutsa zelako». Haren esanetan, plataformaren lana «funtsezkoa» izan zen: «Borroka bultzatu, sustatu eta koordinatu egin zuen, argudiaketa osatu eta mobilizazioak antolatu. Gerora, tokiko komite antinuklearrak sortu ziren, eta horiek txoko guztietara eraman zuten borroka hura».

Entziondok adierazi duenez, hamarkada oso batez luzatu zuen jarduera plataformak. 1973aren bueltan, ezagutzera eman ziren proiektu nuklearren «arriskuaz» mintzatu zen lehenengoa Allende izan zela adierazi du Entziondok: «AEBetan egindako ikerketa bat argitaratu zuen Allendek; ezagutzera eman zituen halako azpiegiturek sortzen zituzten arazoak, eta, hori jakin zenean, jendea mobilizatzen hasi zen». Lehenengoak Deba ingurukoak izan zirela gehitu du: «Frankismo garaia bazen ere, eskualdeko udalerri asko mobilizatzea lortu, txosten bat aurkeztu eta proiektua gelditu zuten».

Allendek ere garai hartan jarri du arreta. «1973aren amaieran abiatu zen guztia. Lemoizko proiektua martxan zegoen jada, eta beste hiru proiektuek piztu zuten herritarren erantzuna: gu Ispasterren hasi ginen lanean, eta indar handiagoarekin egin zuten Deban». Esan du beste proiektu horiek ez zituztela bertan behera utzi, baina urte eta erdi egin zuten geldi: «Ez zirudien martxan jarriko zituztenik; orduan hartu zuen protagonismoa Lemoizek».

Nabarmendu duenez, Lemoizkoa zenez martxan zegoen bakarra, horren aurka egitera bidera zituzten indarrak. «Jada ez zen Ispaster edo Deba; euskal kostaldea zen, eta, zentzu horretan, Lemoiz zen erabakigarria», erantsi du Entziondok. Lopezek ere hala gogoratu du: «Hor sartu nintzen ni borrokan. Toki konkretuetako gai bai izatetik, auzi nazional bat izatera igaro zen». Allenderen esanetan, «herri oso bat» zegoen arriskuan: «Ez ziren Lemoiz edo Mungia; Euskadi zen arriskuan zegoena, zentralean edozein istripu egonez gero —sabotajea zein akatsa—, mapatik desagerrarazi ahal gintuelako».

Frankismo garaia zenez, legezkoak ziren elkarte bakanetara jo zuten mugimendua egituratzeko: auzokideen elkarteak. Horien guztien baturatik jaio zen plataforma 1976an. «Hala hasi nintzen parte hartzen, Mungiako gurasoen elkarteko kide legez», esan du Lopezek. Elkarte guztietako arduradunekin plataforma sortu zuten, eta, hortik aurrera, tokiko komiteekin batera, Lemoizen aurkako borrokak goia jo zuen.

Margolan batean bildu

Behin mugimendua egituratuta, mota guztietako ekintzak abiatu zituzten; herriz herri hitzaldiak egitetik, ordura arte Europa osoan egindako mobilizaziorik jendetsuenak egitera. «Jendeak imajinazio handia zuen», gogoratu du Lopezek. «Oso garai bereziak ziren», erantsi du Entziondok. «[Espainiako] Trantsizio garaiak esperantza eta ilusioa ekarri zuen gizartera, eta Lemoizen aurkako mugimenduak, gogo horretatik edan zuen», oroitu du. «Mota guztietako jendea hurbiltzen zen, mobilizazioak ikurrina ateratzeko aitzakia ziren, oraindik ere ilegala zen eta. Aldaketa arnasten zen».

Lau urteren ostean, ordea, mugimenduak «goia jo zuen irudipena» zutela azaldu du Entziondok: «Dena eginda zegoela sentitzen genuen». Orduan, euskal kulturgileen atea jotzea erabaki zuten. «Harreman handia genuen, eta, asko, mugimenduaren parte aktibo ziren. Hori dela eta, Herrikoi Topaketak izeneko jardunaldi batzuk antolatu genituen Bilboko erakusketa azokan, eta izugarrizko arrakasta izan zuten», kontatu du Entziondok. 1980ko azaroaren 8an eta 9an egin zituzten, eta 300 artista baino gehiago bildu ziren. Hain zuzen, topaketa horiek abiapuntutzat hartuta antolatu dute Lemoizko zentralaren inguruko erakusketa Arte Ederretan Museoan, Bilbon. «Murala gordeta izan dugu, eta poza ematen du hemen ikusteak», esan du Entziondok.

Inoiz ez zen martxan jarri

1980ko hamarkadako lehendabiziko urteak erabakigarriak izan ziren Lemoizko proiektua betiko bertan behera gera zedin. Gizarte aktibazioarekin batera, ETA ere borroka horretan sartu zen, eta proiektuak izugarrizko presioa jasan zuen: plataformaren protesta baketsuei, atentatuak, bahiketak, sabotajeak eta hilketak gehitu zitzaizkien.

1979. eta 1981. urteak mugarri garrantzitsu bilakatu zirela azpimarratu dute hirurek. Guardia Zibilak Gladys del Estal ekintzailea hil izana, AEBetako Harrisburgeko zentral nuklearrean istripua, ETAk Lemoizko zentraleko ingeniariburua bahitu eta hil izana, atentatuak, lehergailuak manipulatzen bizia galdutakoak… Eta, horrekin batera, Espainian, Antonio Tejeroren estatu kolpearen saioa. «Oso garai nahasiak ziren, biolentzia zurrunbiloa martxan zegoen. Lemoizen aurkako mugimendua erdian zegoen. Zentrala geratu nahi genuen, baina modu baketsuan jardun genuen beti. 1980ko hamarkadarekin batera, beste rol bat jokatu genuen: salaketari eutsi genion eta zentralaren aurkako errekurtso legalak jartzen jarraitu genuen, baina jada ez genuen gidaritza lan hori egiten».

1982an, zentrala eraikitzeko lanak geratu zituzten. Hala ere, ez zuten proiektua 1984ra arte bertan behera utzi. «Iberduerok bazekien ez zuela etekinik aterako, eta alderdi nagusiei ere arazo gehiegi ekarri zien jada proiektuak» azaldu du Allendek. Orduko Espainiako Gobernuak eta Iberduerok negoziatzeari ekin zioten orduan: «Gobernuak, proiektua geratzearen truke, obretan gastatutako guztia eta irabazteari utzitakoaren zati bat eman zion Iberduerori. Eta nola ordaindu da dirutza hori? Guk guztiok egin dugu urteetan zehar, argiaren fakturaren bitartez», kexatu da Allende.

Lemoizko proiektua geldiaraztea, gizarte zibilaren «erabateko garaipena» izan zela nabarmendu du Allendek. Eta, era berean, alderdi politikoek gatazkan jokatutako rol «lotsagarria» salatu nahi izan du: «EAJ izan zen zentral nuklearraren defendatzaile nagusia. Negozio handia zuten bertan; Lemoiz geldiaraztea, gizarte zibilaren garaipen nagusietako bat izan da, alderdi politikoen interesen gainetik».