Jolasa, jokoaren gainetik

Summary: Jolasa, jokoaren gainetik. Ibai Zabala eta Larraitz Lukas gorenera iritsi ziren kirolean. Haur eta nerabe askok dute amets hori. Ereduak horretara bultzatzen ditu, baita, maiz, gurasoen espektatibek ere. Zabalak eta Lukasek, ordea, argi dute: «Adin horretan, kirolak gozamena izan behar du, ez zama».

Aurrez ez zuten elkar ezagutzen Larraitz Lukasek eta Ibai Zabalak. Baina elkartu eta berehala hasi dira hitz egiten. Hizlari onak dira, eta talaia horretatik mintzatu dira, saskibaloian eta futbolean jokatzen ari diren nerabe batzuen soinua dutela inguruan. Batzen dituen haria: kirola eta hezkuntza. Biek nabarmendu dute ondo kudeatuz gero kirola tresna egokia izan daitekeela gizartearentzat. Eurek hortik jaso zituzten egunerokoan erakusten dituzten zenbait balio. Nola duzue gogoan zuen kirolarekin izaniko lehen harremana? IBAI ZABALA: Ez dut oso gogoan. Badakit aitonarekin joan nintzela lehen aldiz frontoira. Aitak maiz esaten zidan: «Ez dakit nola atera zaren pilotari, etxean ez baitugu zaletasunik izan». Futbolzaleak ziren. Hortik harago, dudan oroitzapena frontoia haurrez beteta ikustea da. Ederra zen. Tamalez, hori aldatu egin da. Gaur egun, frontoira doan neska edo mutikoa bakarrik egoten da askotan. Eta hori ez da onena. Horregatik, beti esan ohi dut talde kirolak interesgarriagoak direla, balio erantsi bat dutela. Talde izaeraren, lanaren, balioak zabaltzen dituzte. Bakarkakoek indibidualismoa dakarte, eta gerora sumatu egiten da haurrarengan. LARRAITZ LUKAS: Azken horri lotuta, adibide bat jarriko dut: harremanak izateko zailtasunak dituen haur bati baloi bat eman, eta ia ziur beste haurrekin jokatuko duela, hitzik gabeko jolasa baita. Hortik abiatuta, harremanak izaten hasiko da beste haurrekin. Beraz, nik beti esaten dut ez dela baloia patioetatik kendu behar, baizik eta ondo kudeatu behar dela. Nire kirolarekin izan nuen lehen harremanari dagokionez, gurasoek beti esaten didate futbol baloi batekin jaio nintzela. Anaia izan nuen eredu.

Askotan, eskolako patioetan edo frontoietan izaten zen lehen harreman hori kirolarekin. Zer oroitzapen dituzue? ZABALA: Frontoietan bi aldaketa nagusi egon dira, nire ustez: batetik, lehen beteta zeudela, eta orain hutsago; eta, bestetik, zorionez, emakumeak plaza horretan sartzen direla, eta orain edozein herritako frontoitan ikusten direla neskak jokatzen. LUKAS: Patioak asko aldatu dira. Alde batetik, lehen, neskek gonak eta soinekoak eramaten zituzten; orain, berriz, baita bestelako arropak ere. Bestetik, gaur egun neska-mutikoak elkarrekin aritzen dira. Gainera, mutikoei ez zaie entzuten halako gauzak esaten: «Zu neska zara: ezin duzu jokatu». Hezkuntzak alde horretatik lan handia egin du, eta etxean ere haurrek jasotzen duten mezua oso bestelakoa da.

Aldatu arren, oraindik ere egitasmo asko daude eraldaketa horretan segitzeko. LUKAS: Nik uste dut espazio gehiago behar dugula, harremanak sustatzeko, esperimentatzeko... LUKAS: Patioan arreta handia jartzen da gaur egun. Baina ale txiki bat da pilo horretan. Oinarria hezkuntza eta etxea dira. Ikastetxe batek astean bitan patiotik baloia kentzea eraginkorra izango da baldin eta atzetik oinarri sendo bat badago etxean ere. LUKAS: Erabat ados. Nik hamaseigarren urtea dut ikastolan, eta gogoan dut gurasoetako batek esan zidala: «Nire umea ikastera dator hona». Baietz erantzun nion, ikasiko zituela gauza batzuk. Eta berehala aipatu zidan: «Nik zuri uzten dizut ikas dezan». Eta esan nion: «Nirekin urtebete egongo da; zurekin bizitza osoa». Hor amaitu zen elkarrizketa. Irakasleak 26 txipiroi kudeatu behar ditu, olagarro on bihurtzeko, eta askotan ez gara iristen; ez dugu baliabiderik.

Larraitz Lucas eta Ibai Zabala. JON URBE, FOKU

Zer iritzi duzue soin hezkuntzari gaur egun eskolan ematen zaion tokiaz? LUKAS: Lehen, astean behin izaten genuen. Orain, berriz, ikasgai gehiagotan sartzen da jarduera fisikoa. Baina gidatua. Gehiago mugitu behar ditugu umeak, eta pantaila aldera batera utzi. Baina hor ere kontraesan bat dago. Nire alaba hurrengo ikasturtean bosgarren mailan hasiko da, eta ordenagailu eramangarri bat izango du eskolan. Egin zenuten eskola kirola? Zer oroitzapen duzue? ZABALA: Nik bai, egin nuen. LUKAS: Utzi zizuten? Niri ez. ZABALA: Multikirola esaten zitzaion. Hori bai, gero frontoira joaten nintzen pilotan jokatzera. LUKAS: Nik jesuitetan ikasi nuen. 10-11 urte izango nituen. Gogoan dut entrenamendu batzuen ondoren Kontxan jokatu behar nuela. Izugarrizko ilusioa nuen. Pentsatu nuen: «Anaiak bezala Kontxan jokatuko dut». Baina, bezperan, entrenatzailea etorri zitzaidan esanez neska nintzela, eta apaizek esan zutela ezin nuela jokatu. Sekulako kolpea izan zen. Eta, azkenerako, saskibaloian jokatu nuen. Gerora itzuli nintzen futbolera.

Haur askok beren lagunek egiten dutelako aukeratzen dute kirol jakin bat. Hor ikusten da nolako indarra duen kirolak sozializatzeko? ZABALA: Egia da baduela indarra. Baina nire kasuan, ez. Ni frontoira joaten nintzen, beteta zegoen, eta horietako bat nintzen. LUKAS: Nik uste dut bi aldeak daudela. Nik neuk nortasun handia nuen, futbola oso gustuko nuen, eta nire kabuz aukeratu nuen, ez lagunengatik. Gure eskolan, aurten ehun bat umek egin behar izan zuten aukeraketa hori, eta erdiek baino gehiagok gustuko zutelako egin zuten. Egia da, hala ere, batzuek kirola egin nahi dutela, ez direla oso abilak, eta lagunek aukeratzen duten kirola egiten dutela azkenean. ZABALA: Abilezia aipatuta, nik hor azpimarra bat egingo nuke: ume askok zergatik aukeratzen duten kirol bat egitea: gustuko dutelako, edo trebeak direlako? LUKAS: Dudarik gabe, eta hori frustrazioari lotuta dago. Berez, frustrazioa txikitatik lantzen dugun zerbait da. Baina gero eta ume gehiago daude frustrazioak kudeatzeko arazoak dituztenak, eta hori gurasoen espektatibekin dago lotuta. Izan ere, askok uste dute beren seme-alabak onenak direla edo izan behar dutela denean, tartean kirola. Baina, agian, momentuz, ez da horrela. ZABALA: Horren atzean, porrota onartzea eta porrotaren aurrean erantzun on bat izatea ere badago. Hori ere ikasi egin behar da. Egun batean Bielsari entzun nion galtzen duenak irabazten duenak baino gehiago ikasten duela, eta nik uste dut hala dela. Baina gaur egungo gurasoek sufrimendurik gabeko bizitza bat nahi dute seme-alabentzat. Normala da. Baina sufrimendua, mina, porrota, bizitzaren parte da, eta kudeatzen jakin behar da. Bestela, hortik dator frustrazioa. LUKAS: Hori txikiei askotan esaten diegu, baina gero nork bere buruari esatea zaila da.

Zuek nabaritu zenuten gurasoen, etxekoen presioa edo haien espektatiben zama? ZABALA: Nik, zorionez, ez. Eta nire izaera kontuan hartuta, ziur nago presioa izan banu ez nintzela sekula pilotaria izango. Nik uste dut hori izan zela gakoetako bat pilotari izateko. Etxekoek partidetara eramaten ninduten, behar nuenerako ondoan nituen, eta aholkuren bat ematen zidaten. Baina presiorik, zorionez, ez zidaten egiten. LUKAS: Nire kasuan bai. Baina uste dut, zer egoeratan nengoen kontuan hartuta—oso emakume gutxik jokatzen zuten futbolean—, ondo etorri zitzaidala, eta neurri batean horri esker ere lortu nuela iritsi nintzen lekura iristea. Partida batean bi gol sartu, eta aitak esaten zidan ez nituela bost sartu. Edo baloi baten atzetik korritzen ez banuen, garrasi egiten zidan... Ziurrenik, orain dakidan guztia jakingo banu, eta egoera gaur egungoa balitz, ez nuen onartuko.

Ez du erraza izan behar presio horrek. Are gutxiago zuk kirol bat egin nahi ez eta gurasoek horretara bultzatzen bazaituzte etengabe. LUKAS: Gaur egun, askotan ikusten dira ume batzuk nahitaez kirol bat egin behar dutenak beren gurasoek hala nahi dutelako. Lehen, berriz, kontrakoa zen: nahi zenuelako jokatzen zenuen edo jolasten zinen. ZABALA: Bai, eta horri lotuta bada beste ideia bat, ez dagoena bakarrik kirolari lotuta: onena izan behar hori, besteen gainetik egon behar hori. Bada hitz bat nik batere gustuko ez dudana: norgehiagoka. Beste norbait baino gehiago aritze hori. Horren inguruan hausnartu beharra dago.

Eta zeuen buruari presio handia jartzen zenioten? LUKAS: Nik bai, baina konturatu gabe. ZABALA: Nik ez dakit hitza presioa den. Baina norberak nahi izaten duena da zerbait egiten duenean ahalik eta ondoena egin, emaitza onena lortu. Hor beti dago presio edo gogo bat, eta horrek urduritasun bat dakar. Ilusioaren eta presioaren arteko nahasketa bat da. Baina adin eta maila batera iristean, presioak indar handiagoa hartzen du. Zer adinetan hasi zineten jabetzen kirola zaletasun bat baino gehiago zela, eta goi mailan aritzeko modua zenutela? ZABALA: Nik ez nuen horretan pentsatu ere egin. Pentsa, debuta egin baino 8-9 hilabete lehenago pilota uztekotan egon nintzen. Eskuko minez egon nintzen, eta ebakuntza egin zidaten. Baina segitu egin nuen. Handik gutxira, aitak esan zidan: «Zu egunen batean profesionala izango zara». Nik zoratuta ote zegoen erantzun nion. Handik hilabetera, profesionaletako lehen kontratua sinatu nuen. Dena oso bizkor joan zen. Ostegun batean deitu ninduten, larunbatean gerentearekin batu, kontratua sinatu, eta aurrera. Nik uste dut horrek lagundu egin zidala, presiorik ez izateko. LUKAS: Ni Añorgan ari nintzen jokatzen, eta Antxon del Puerto taldeko ordezkaria etorri zitzaidan esanez Espainiako selekzioko begirale bat etorriko zela ni jokatzen ikustera. Horren ostean, bi astez Madrilera entrenatzera joateko deitu ninduten. Eta hor eskolan esan zidaten: futbola edo ikasketak. Institutua amaitu, eta joan egin nintzen. 17 urte izango nituen.

Gaur egun, ia kirol gehienek dituzte eskolak. Eredu hori egokia iruditzen zaizue? ZABALA: Ez dakit Larraitzek zer pentsatuko duen, baina nik erantzuna argi daukat: ez da egokia. Zergatik? ZABALA: Haurrak, nerabeak profesionalizatzen ari garelako, eta ahaztu egiten zaigu umeek ume izan behar dutela, eta egin behar dutena jolastea dela. Gaur egun, tamalez, dena jokatzea da, eta ahaztu egin da jolastea. Horretan ere gurasoek autokritika egin beharko lukete, konplize ere badira eta. Askok buruan duten bakarra beren semea edo alaba aparteko kirolaria izatea da. Baina, adin horietan, oinarrizkoena da umeek kirola eginez gozatzea, kirola egitea, eta gero gerokoa. LUKAS: Erabat ados. Lehen, kirol guztiak probatzen genituen; orain, berriz, fokua bakarrean jartzen dute. Are gehiago, haurrak elkarrekin era ludiko batean jokatzen ikustearen falta sumatzen dugu. Hori galdu egin da apur bat. Dena da lehia.

Larraitz Lucas eta Ibai Zabala. JON URBE / FOKU

Eskolek ekarri duten kirolaren ikuspegi profesional horrek eta sare sozialetan kirolariek ematen duten irudiak aldatu egin dute haurrek kirolaren inguruan duten ikuspegia? ZABALA: Erakusten dena arrakasta da. Baina kirola ez da hori soilik. Une txarrak asko dira. Nik, adibidez, bost ebakuntza izan nituen eskuetan. Hori ere errealitate bat da, eta umeei, nerabeei, erakutsi egin behar zaie. LUKAS: Dena ez da polita kirolean. Horretarako ez ditugu prestatzen. Eta beste bi gauzatan ere pentsatu beharko genuke: zenbat irauten duen arrakastak, eta zenbatek lortzen duten. Klubek, eskolek, gero eta gazteago hartzen dituzte umeak. Zer iruditzen zaizue? ZABALA: Prozesu horretan, icebergaren puntan, ume horietaz aprobetxatuko direnak daude: futbolean, klubak; pilotan, enpresak... Nik ez nuke sekula nire seme edo alaba bat halako leku teknifikatu batera eramango. Agian oker nago. Baina zergatik egingo dut hori? Kirolean ona den neska edo mutiko bat bihar ere ona izango baita. Ez zaio ahaztuko. Pilota enpresa batek 15 urterekin profesional izateko aurretiazko kontratu bat egin nahi badizu, lasai egon. Ondo jokatzen baduzu, 18 edo 20 dituzunean kontratua egingo dizu. Ez zoratu.

LUKAS: Niri galdetu izan didate alabetako batek halako proposamen bat jasoko balu zer egingo nukeen. Eta argi erantzuten dut: kanpora joan behar badu, ez. Eta etxean bada, ordutegien eta ikasketen arabera. Guk hezi behar ditugu gure umeak. Ezin ditugu edozein lekutan edo edozeinekin utzi. Futbolean asko gertatzen da hori. Aurrekoan, lagun batek esan zidan bere semeari halako proposamen bat egin ziotela kanpora joateko, eta onartu egin zutela. Horrekin mezu bat ematen ari zara nerabeari: «Ez gaituzu behar, heldua zara, autonomoa...». ZABALA: Eta bada beste mezu bat hor ematen diozuna: «Kirola da garrantzitsuena». Gainera, egunen batean gaizki badago, arazoren bat badu… Zu ez zaude hor. Pilotan ez da halakorik gertatzen, haurrek herriko eskoletan jokatzen dutelako normalean, lagunekin. Baina irits daiteke pilotara ere eredu hori.

Larraitz Lucas eta Ibai Zabala. JON URBE, FOKU

Klubek, ordea, esaten dute baldintzak oso onak direla. Eta, besteak beste, bertan irakasleak dituztela ume horiek ikas dezaten. LUKAS: Baina gurasoak ez daude. ZABALA: Aipatu izan da jokalariei esaten dietela hainbat ikasgai gainditu gabe uzten badituzte ez dutela klubean jarraituko. ZABALA: Ez da egia. Onak badira, jarraitu egingo dute. Haientzat kirolak garrantzi handiagoa du haurren heziketa prozesuak baino. Kirol eskolak gero eta indar handiagoa hartzen ari diren honetan, eskola kirolaren eredua ez al da zaharkituta geratu? LUKAS: Ikastetxeek bultzatu egiten dute haurrek kirola egitea, baina egia da patioko espazioak gero eta txikiagoak direla, eta denak ez direla sartzen. Lehen, adibidez, patioan bi futbol ate zeuden, eta askotan bi partida jokatzen ziren aldi berean. Edo frontoi bakarra zegoen, eta partida bat baino gehiago jokatzen zen. Tartean, teniseko pilotarekin. Orain, halakoak ez dira uzten. ZABALA: Beharbada, egungo eredua hain moderno ikusten dugu, aurrekoak zaharkitua baitirudi. LUKAS: Nik uste dut zera gertatzen dela: gizartea bizkor doala, eta hezkuntzak ere erritmo horretan joan nahi duela, baina ez duela baliabide nahikorik horretarako. Eskola kirolak ez luke hain arautua, mugatuta egon behar, eta haur guztiak hartu beharko lituzke kontuan. Hainbat herritan, gurasoek eta ikastetxeek zenbait egitasmo jarri dituzte martxan, bestelako eskola-kirol eredu bat sustatzeko, astialdiari lotuta. Zer iruditzen zaizue? LUKAS: Ondo dago. Nik uste dut, gainera, ikastolek berek bultzatu beharko luketela hori eskola ordutegiaren barruan. Umeek kalea, jolas tokia, natura ezagutu behar dute... ZABALA: Oso aberasgarria. Nire ustez, horrela beharko luke, aipatutako profesionalizazioaren aurka joateko. Kirol guztiak proba ditzatela, eta goza dezatela lagunekin horietan jolastuz.

Eta zer egin behar dute erakundeek? LUKAS: Dirua, beharra eta baliabideak dauden bitartean, mugituko dira. Baina ez dakit zenbaterainoko garrantzia ematen dioten eskola kirolari. Baina benetan aldaketa nahi dugunok ez gaude hor. Kanpoko erakunde batek hori arautzea ez dut uste erabat eraginkorra denik. Orduan, gurasoak izan daitezke aldaketa horren bultzatzaileak? ZABALA: Ez dakit, ba... Pilota munduan ikusi dudana kontuan hartuta, tamalez, hainbat arlotan gurasoek gehiago egiten dute kalte, mesede baino. Baina, aldi berean, gurasoak beharrezkoak dira. Gaur egun, ez dago garai batean zegoen boluntario izaera hori. Ez dago lehen bezainbeste entrenatzaile, begirale, musu truk haurrekin sekulako lana egiten dutenak. Beraz, gurasoen egitekoa are garrantzitsuagoa da orain. LUKAS: Hala da. Adibidez, hemen, La Sallen, dena zen futbola. Baina baziren ikasle batzuk eskubaloia egin nahi zutenak. Eta guraso talde batek hori bultzatu zuen.

Boluntario lan egiten duten begirale eta entrenatzaile horiei aitortza handiagoa egin beharko litzaieke? ZABALA: Dudarik gabe. Gero iritsi ziren bestelako entrenatzaileak, baina nik halako biri esker lortu nuen pilota munduan izan nintzena izatea. Horiek egin zuten lanak ez du preziorik. LUKAS: Nik ere halako asko izan nituen, eta beti eskertuko diet. Zer gomendio emango zeniokete kirolean bidea egiten hasten ari den nerabe bati? ZABALA: Asko. Baina bi nabarmenduko nituzke. Lehena, egiten duenaz gozatzeko; eta, bigarrena, ingurukoek diotenari kasu handirik ez egiteko. Joateko urratsez urrats, kirolari bakoitzak bere garapena baitu. Ni, adibidez, haurren kategorian eta kadeteetan herriko hirugarrena nintzen. Behin baino gehiagotan gerturatu zaizkit gurasoak galdetuz: «Nola ikusten duzu nire semea edo alaba?». Eta gauza bera erantzuten diet: «Bi begirekin». LUKAS: Guztien gainetik, patxadaz hartzeko esango nieke, eta momentua bizitzeko. Izan ere, bizitzako beste alorretan bezala, kirolean ere ez dakizu bihar zer gertatuko den.


Arizonako euskalduna bisitan

Summary: Arizonako euskalduna bisitan. Lazkaoko Maizpide euskaltegian euskara ikastaroa egin du duela 31 urte ere egon zen estatubatuar batek, Christopher Rosebrookek. Ez du hizkuntza galdu bien bitartean.

Uztaileko lehendabiziko hamabostaldian, iraganera itzulita bezala ibili da Lazkaon Christopher Rosebrook. Bertso-triki poteoan, antzerkia ikusten, eta, batez ere, Maizpide euskaltegian lehenago ere maila onekoa zeukan euskara lantzen. Ondo ezagutzen du herria, eta bertako lagun askorekin gogoratzen da. 1991n, duela 31 urte, bost hilabete igaro baitzituen. Berriro itzultzea erabaki du, euskararen deiak erakarrita.p>

AEBetako Iowa estatuko Des Moines hirian jaioa da, eta Roslyn Frank irakasle euskaltzaleak aurkeztu zion euskara, gaztea zela. Euskararen xerkan, Euskal Herrira itzuli zen.p>

«Unibertsitatean Filologia Hispanikoa bukatzen ari nintzen. Txikitatik ikasi nuen gaztelania, baina ez nintzen inoiz gaztelaniaz hitz egiten duen herri batean bizi izan, eta nahi nuen, praktikatzeko eta erdara hobetzeko. Nire irakasle bat oso euskaltzalea zen, eta Euskal Herrira etortzeko esan zidan», gogoratu du Christopher Rosebrookek, Maizpideko liburutegian.

(Jarraitu irakurtzen 'Goierriko Hitza'-n)


Larraitz Lukas

Summary: Larraitz Lukas.

Gurasoek txikitatik esan zioten baloi batekin jaio zela. Anaia izan zuen erreferente, eta hark bezala Kontxan jokatzea zuen amets. Baina beste garai batzuk ziren. Emakumeen futbola bidea egiten hasi berria zen. Realean zortzi denboraldi egin zituen, taldea Lehen Mailara igo zuen multzoan egon zen, eta kapitaina ere izan zen. 30 urterekin hartu zuen erretiroa. Orain, Haur Hezkuntzako irakaslea da Santo Tomas lizeoan, eta aditu lanak ere egiten ditu ETBko futbol emankizunetan.


Juncal Cepeda

Summary: Juncal Cepeda.

«Aurten hitzaldi asko eman ditut, bai eskoletan, eta bai beste toki askotan ere, desgaitasunaz hitz egiteko. Gustatu zait. Ez dakit noiz arte egingo dudan». Juncal Cepedaren jarduera nabarmenenetarikoa hori da egun. Beste erronka batzuk ere baditu. «Oposizioak egin nahi nituzke». Informatika ikasketak ditu, Lanbide Heziketakoak. Euskaltegian dabil ikasten. Kristalezko hezurrak deituriko gaitza du, sortzetikoa, eta horrek eragindako elbarritasun handia. «Oztopoekin» ezagutu du beti mundua, eta galdera gehiegirekin: « Zergatik zara hain txikia? Zergatik ezin zara ibili?».


Ibai Zabala

Summary: Ibai Zabala.

Sekula ez zitzaion burutik pasatu ere egin profesionaletara iritsiko zenik. Baina 13 urte eman zituen goi mailan. Urtebete eskas da goi mailako pilota utzi zuela. Besteak beste, Bigarren Mailako binakako txapeldun izan zen 2010ean, eta, handik lau urtera, banakako txapeldun maila horretan. Emaitzetatik harago, beti izan da oso pertsona engaiatua. Pilotariek egindako greban aurpegietako bat izan zen. Euskara irakasle da gaur egun. Beti izan du lotura estua hizkuntzarekin.


Telmo Irureta

Summary: Telmo Irureta.

«Aktorea naiz, oraingoz. Gero ez dakit zer izango naizen...». Garuneko paralisia du Telmo Iruretak, eta horrek eragindako elbarritasun handi bat, 2 urte zituenean izandako eritasun baten ondorioz. Unibertsitate ikasketak ditu, Irakasletza eta Pedagogia ikasi zituen, baina orain antzerkiak «katigatuta» dago guztiz. Hein batean, bakarrizketek egin dute ezagun Irureta, eta bere desgaitasunaz jarduteko duen era ausartak. Antzerki obra batean ari da Aitziber Garmendiarekin: 'Sexberdinak'.


Summary: Pertseidak ikusteko aukera izango da aurtengo udan ere. Pertseidak ikusteko ordurik onena egunsentiaren aurreko orduetan izaten da, baina iluntzean ere ikus daitezke, gaueko hamarretatik aurrera. Aurten ez da baldintza atmosferikorik hoberena izango behaketarako.

Pertseidak zeruan ikus daitezkeen fenomeno berezi eta ederrenetakoak dira. Euskal Herriko zenbait txokotan izar uxo edo Done Laurendiren malkoak ere deitzen zaie, eta ohitura da horiek pasatzean desio bat eskatzea. Kutsu mistikoa alde batera utzita, zientifikoki, kometek utzitako hauts partikulak dira pertseidak. Uztailaren 17 eta abuztuaren 24 bitartean pasatu ohi dira zerutik, eta aurten ere horiek ikusteko aukera izango da. Espainiako Institutu Geografiko Nazionalak (IGN) jakinarazi duenez, abuztuaren 12 inguruan ikusi ahal izango dira hobekien.

Jatorria

Pertseida izena Perseus konstelaziotik dator, haren parean ikusten baitira, Kasiopearen alboan. Pertseidak ozar izarrak dira, hau da, kometen isatsek utzitako partikulak Lurraren atmosfera ukitzean sortzen diren fenomenoak. Urtero, abuztuaren hasieran, Lur planetak 109P/Swift-Tuttle kometaren orbita zeharkatzen du, eta kometa horrek hauts partikulak sortzen ditu.

109P/Swift-Tuttle kometak askatutako partikula horietako bat Lurreko atmosferan abiadura handian sartzen denean, marruskadurak berotu egiten du, altuera handian lurrundu arte. Hori horrela, Espainiako Institutu Geografiko Nazionalaren esanetan, meteoro euriak «jatorrizko zentro bakarra duela dirudi, izar iheskor guztiak sortzen direla dirudien puntu bat. Puntu horri erradiatzaile deitzen zaio, eta haren kokapena izar euria izendatzeko erabiltzen da. Beraz, pertseidek Pertseo konstelazioan dute erradiatzailea».

Nola ikusi

Pertseidak urtero ikusi ahal dira Ipar hemisferioan, batez ere abuztuaren 8tik 14ra bitartean. Lurrak 109P/Swift-Tuttle kometaren lorratza zeharkatzen duenean ikusten dira. Segundoko 50 kilometrotik gorako abiadura har dezakete; hortaz, jarduera tasa 200 meteoro ordukoa izan daiteke. Atmosferara sartzean, aztarna luze, distiratsu eta iraunkorrak uzten dituzte zeruan.

Pertseidak ikusteko, baldintza atmosferiko egokiak izatea beharrezkoa da. Hori horrela, uda izaten da horiek hobekien ikusteko garaia. Hala ere, aurtengoa urte txarra izango da behaketarako. IGNk jakinarazi duenez, «pertseiden maximoa ilargi betearekin batera gertatuko da, eta horrek zaildu egingo du behaketa». Ipar hemisferioko Pertseidak ikusteko ordurik onena egunsentiaren aurreko orduetan izaten da, baina iluntzean ere ikus daitezke, gaueko hamarretatik aurrera.

Bitxikeriak

109P/Swift-Tuttle kometa 1992ko abenduaren 11n igaro zen azken aldiz Lurrera, eta urte hartan, orduko 400 meteoro ikusi ahal izan ziren zeruan. Aro Garaikideko lehen ozar izar esanguratsuak 1833ko azaroko Leonidak izan ziren. Hasieran egin zen hurbilketan, ozar izar horrek orduko ehun mila izar iheskor inguru agerrarazi zituela bildu zen. Hala ere, ozar izarra gutxituz zihoala beste hurbilketa bat egin zuten, eta bertan berrehun mila izar iheskorretik gora ekoitzi zituela jakin zuten. Bederatzi ordu iraun zuen gertaerak denera. Izar iheskor horiek Mendi Harritsuetatik ekialdera dagoen Ipar Ameriketako eskualdean ikusi ahal izan ziren batez ere.


Summary: Iparragirrek eta Albisuk uko egin diote epailearen aurrean deklaratzeari. Amaia Izko abokatuak salatu du Auzitegi Nazionala prozedura berriak zabaltzen ari dela «inongo oinarririk» gabe.

Miguel Angel Blanco PPko zinegotzia zenaren hilketaren harira, Manuel Garcia Castellon Auzitegi Nazionaleko epaileak deklaratzera deitu zituen gaurko Marixol Iparragirre eta Mikel Albisu. Auzia epaitua dagoen arren, Blanco hil zuten garaian (1997ko uztailean) ETAren zuzendaritzan kokatzen dituztenek erantzukizunik baduten ikertzen ari da Garcia Castellon, baina Iparragirrek eta Albisuk uko egin diote deklaratzeari. Azaldu dute betea dutela Frantziako Estatuan ezarritako zigor osoa.

Saioaren amaieran, Auzitegi Nazionala zabaltzen ari den prozeduren «larritasuna» salatu du Amaia Izko abokatuak, «Auzitegi Nazionalean prozedurak irekitzen ari direlako ETA erakundean arduraren bat izan duten horien kontra». Kausa horiek ez dute «inongo oinarririk, ez legislazioan, ez jurisprudentzian», Izkoren esanetan.

Ikusi gehiago: Gisasola, Abad eta Martinez euskal preso ohiak berriz epaitzeko agindu du Gorenak

Abokatuaren arabera, Auzitegi Nazionalaren jarduerak gogora dakar «ingeniaritza juridikoa delakoaren garairik okerrena, non frogak artifizialki asmatzen, inputazioak artifizialki sortzen eta lege guztiak bihurritzen ziren, eta, ondorioz, eskubideak birrintzen». Garai horretan «ETAren aurkako borrokaren aitzakian» egiten zen hori, baina orain «larriagoa» dela uste du Izkok: «Bakarrik izan daitekeelako mendekuagatik edo Auzitegi Nazionalean irabazteagatik kontakizunaren bataila, sozialki eta politikoki irabazi ezin dutena».

Akusazioek —Dignidad y Justicia eta AVT elkarteek eta PPk— Albisurentzat badaezpadako neurriak hartzeko eskatu dute; pasaportea kentzeko eta Espainiako Estatutik irtetea debekatzeko. Neurri horiek jada ezarriak dizkiote Albisuri, ordea. Iparragirre, berriz, preso dago, eta bideokonferentzia bidez deklaratu du.


Summary: EBZk espero zen baino gehiago igo ditu interes tasak: %0,50. Tasak igotzea erabakiko zuela iragarria zuen erakundeak, baina 0,25 puntuko igoera izango zela uste zuten gehienek. Banku zentralak TPI mekanismoa onartu du, herrialde batzuen arrisku sariak neurririk gabe igo ez daitezen.

Inflazio neurrigabeari aurre egiteko, interes tasak igo ditu EBZ Europako Banku Zentralak, baina ez %0,25 analista gehienek uste zuten moduan, baizik eta %0,50. Kolpe bakar batean hainbeste igotzearen alde egiteak erakusten du zenbaterainokoa den euroguneko ekonomiak hartu duen inflazioaren birusaren arriskua. Ekainean, %8,6koa izan da inflazio hori eurogunean, eta 0,25 puntu ez baina 0,50 igotzea beharrezkoa dela erabaki du EBZk. 22 urte igaro dira hainbeste igo zuen azken alditik. Gordailuen tasa ere 0,50 puntu igo ditu, eta %0,75ean geratu da erreferentzia.

Horrela, Frankfurteko erakundeak agur esan dio zero tasako aro luzeari: 2016tik egon dira tasak %0an, eta 2014ko udatik tasa negatiboan egon dira gordailuei dagokienez. Baina diru merkearenak egin duela esan daiteke, aurrerantzean aldaketa nabarmenak izango baitira finantzaketaren alorrean, hala gobernuentzat nola pribatuentzat. Gobernu kontseiluan, belatzen tesia gailendu da, nahiz eta Christine Lagarde presidenteak berak erabakia «aho batez» hartu dutela zehaztu duen. Ekonomiak duen sukarra hozteko dosi handiaren alde egin du banku zentralak, edonola ere. Lagardek badaki, ordea, tentu handiz erreparatu beharko diotela orain interes tasen igoera handi horrek duen eboluzioari, gauza bat baita ekonomia moltetzea eta bestea atzeraldi bati ateak parez pare zabaltzea.

Eztabaida bizia dago eurogunean inflazioari aurre egiteko hartu behar diren neurrien inguruan, estatu batzuek besteek baino egoera askoz hobea dutelako kontu publikoei begira, eta, ondorioz, finantzaketari begira ere bai. AEBetan egindako interes tasen igoera handiak —ekainean %0,75 igo zituen— hango ekonomia gehiegi hoztu duelako ustea azkar hedatzen ari da, eta atzeraldiaren atariari buruz hitz egiten ari dira asko. Gainera, argi dago Europako inflazioaren jatorrizko arrazoia energia krisia dela, ekonomiaren beroketa klasiko batetik harago. Horregatik, interes tasak kolpe bakar batean %0,50 igotzea ez dute gustura hartuko zor publikoak itota bizi diren estatuak.

Arrisku sariak baretzeko tresna

Herrialde batzuek merkatuetan izan dezaketen arriskuaren jakitun, EBZk mekanismo bat onartu du arrisku sariak neurririk gabe igo ez daitezen herrialde horietan. TPI (Transmission Protection Instrument) da onartutako tresna hori, haustura bat egon ez dadin herrialdeen arrisku sarien artean. «Mekanismo hau beharrezkoa da diru politika eraginkorra izan dadin», azaldu du EBZk, ohar batean. Diru politikaren Trasmisioa Babesteko Tresnaren bidez erosiko den zorraren bolumena «diru politika eraginkorra izateko dauden arriskuen araberakoa» izango da. Hau da, herrialde batzuen arrisku sariak zenbat igo daitezkeen, horren araberako erantzuna emango du EBZk TPIrekin, sariak jaisteko.

Edonola ere, erakundeak ez du ezkutatu erabaki garrantzitsua hartu duela 0,50 puntuko igoerarekin: «Neurri garrantzitsuak hartu ditu Gobernu Kontseiluak, inflazioa %2ko helburuan koka dadin epe ertainera». Eta ez du baztertu luze gabe interes tasak berriro igotzea: «Kontseiluaren hurrengo bilkuretan egokia izango da interes tasen beste normalizazio bat egitea». Aurrerantzean EBZk egiten duen bilkura bakoitzean doikuntzak egiteko aukera zabaldu da, beraz. Aro berri batean sartu da banku zentrala, eta inflazioaren arabera jokatu du Franfurtek.

Euroguneko zor publikoa BPGaren %95,6an kokatu da, zertxobait jaitsita, baina barne produktu gordina igo delako, eta ez zorraren bolumena apaldu delako. Zor publiko handienak dituzten herrialdeak hauek dira: Grezia (%189,3), Italia (%152,6), Portugal (%127), Espainia (%117,7) eta Frantzia (%114). Interes tasak %0,50 igotzeak ekarriko duen finantzaketa aro berrian, adi begiratu beharko du EBZk nola doazen herrialde horien arrisku sariak. Hurrengo bilkura irailaren 8an egingo du.

Euriborra eta Euroaren kotizazioa

Europako Banku Zentralak interes tasa ofizialak igo izanak gora eramango du euriborra berriro, hipoteka maileguak egiteko erreferentzia nagusia. Tasak igoko zituela iragartze hutsak zeropetik atera zuen herritarrei zuzenean eragiten dien interes nagusia, apirilean. Sei urtez zero azpitik egon ondoren, positiboa da berriro euriborra apirilaren 12az geroztik, eta goranzko joeran dago. Gaurkoa berri ona da bankuentzat —kexu dira interes tasa apalen ondoren beren negozio arruntak ez duela etekin handirik ematen—, baina txarra maileguak ordaindu behar dituzten herritarrentzat eta enpresentzat, fakturak igo baitzaizkie azken asteetan. EBZren tasen igoera handiak goranzko joera areagotuko duela aurreikus daiteke. Uztaileko batezbestekoa %0,943 da jadanik.

Banku zentralaren igoerak gora eraman du euroa, neurria iragarri eta berehala. 1,0261 dolarren truke aldatu da (+%0,9). Billete berdearekin izan duen parekidetasuna atzean utzi du azken egunetan Europako diruak, EBZk interes tasak %0,50 igotzea aztertuko zuela jakite hutsak %2 igotzera eraman baitu azken astean. Baina, gero, behera egin du berriro, eta 1,0163 dolarren truke aldatzen hasi da.

Gaurko iragarpenak izan ditu beste ondorio batzuk ere. Hamar urterako Italiaren bonoa %3,672ra iritsi da, Alemaniako bunda baino 232 puntu gehiago. Italiaren egoera politiko ezegonkorra (Mario Draghiren dimisioa tarteko) beste kezka bat da EBZrentzat eta Europako Batasun osoarentzat.


Summary: Sanu Sherpa, hamalau zortzimilakoak birritan igo dituen lehen alpinista. Gasherbrum II tontorrera (8.035 metro) iritsi da nepaldarra ostegun goizean. Duela hamasei urte igo zuen lehen zortzimilakoa.

Behin ez, bitan igo da Sanu Sherpa (Makalu, Nepal, 1975) 8.000 metrotik gorako munduko hamalau gailurretara. Pakistanen 08:00ak paseak —05:00ak Euskal Herrian— zirela igo du azkena: Gasherbrum II (8.035 metro). Munduko lehen alpinista da halako balentria egiten. Gaurkoa aurtengo bosgarren gailurra zuen Sherpak: aurretik Kanchenjungara, Makalura eta Lhotsera igo da Nepalen, eta Nanga Parbatera Pakistanen.

Duela hamasei urte iritsi zen lehenengoz zortzimilako batera, 2006ko udaberrian. Espedizio korear batean laguntzaile aritu zen orduan, Cho Oyun, eta urte hartan bertan igo zuen Shishapangma ere. Geroztik, espedizio askotan hartu du parte, Seven Summit Treks agentziako langile moduan. Orain, Pioneer Adventure taldearekin munduko hamalau zortzimilakoak birritan igotzea lortu arte. Gainera, zazpi aldiz igo da Everestera, munduko gailurrik garaienera.

Juanito Oiarzabal mendizale gasteiztarra ere saiatu zen hamalau zortzimilakok birritan igotzen. 2009tik aurrera hasi zen helburu horren bila, baina 2012an osasun arazoak izan zituen Shisha Pangmara igotzen ari zela, eta, saiatu arren, ez zen gailurrera iritsi haren ondoren. Lau tontor geratu zitzaizkion bigarren aldiz igotzeko: Broad Peak, Nanga Parbat, Dhaulagiri eta Shisha Pangma.


Summary: Energiaren prezioa eta inflazioa dira enpresen hazkunderako mehatxu nagusiak, ekonomisten iritziko. Ekonometroa inkestaren arabera, ez dago aho batezko adostasunik inflazioari aurre egiteko politikei buruz. Errenta paktua gailentzen da: inkestatuen erdiek babesten dute.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera ekonomikoak okerrera egin du, eta okerrerantz egiten jarraituko du urte amaierara bitartean. Hala uste dute Ekonometroa inkesta erantzun duten ekonomisten erdiek behintzat —Ekonomisten Euskal Elkargoak sei hilean behin egiten du azterketa hori, elkargoko kideen artean—. Ekonomiaren apaltze hipotetiko horrek badu izen-abizenik: inkestatuen %72,3k uste dute energiaren prezioa oztopoa izango dela euskal enpresentzat. Atzetik da inflazioa (%59), baita lehengaien hornidura arazoa ere (%49,7).

Ondorengo ildoen ingurukoak izango dira ekaineko Ekonometroko ezohiko galderak: enpresen hazkunderako mehatxuak eta aukerak, inflazioari aurre egiteko politikarik aproposenak, eta belaunaldien arteko erreleboaren auzia.

Ekonomistek argi dute zein diren enpresen hazkundea galgatzen duten faktoreak. Ez, ordea, zein diren hari lagundu diezaioketenak. Energiaren sektoreak eskainitako aukerak dira lehen postuan (%53,4); gero, prestatutako profesionalak izatea (%49,1); hirugarrenik, I+G+Brako inbertsioak sustatzea (%40,8).

Berdin jazo da inflazioarekin. Hamarretik ia seik kezkatzeko arazotzat jo dute, baina ez dago aho batezko kontsentsurik hari aurre egiteko politika aproposenei buruz. Gailendu den konponbidea errenta paktua indartzea da; inkestatuen %51,9k horren alde egin dute. %43,6ko babesa jaso du kontsumoaren gaineko zergak jaisteak elikagaietan, energian eta erregaietan. Beste neurri batzuk ere aipatzen dira: produkzio eta banaketa kateak hobetzea, gobernuak prezioak kontrolatzea, eta tasen igoerarekin diru eskaintza jaistea.

Inkestatuen %80k uste dute arazo bat dagoela belaunaldien arteko erreleboarekin. Txandakatze hori bermatzeko, tokiko talentuari eutsi behar zaio, ekonomialarien %54,7ren arabera. Etorkizuneko lanbide profiletarako eta enpresen beharretarako ere profesionalak trebatu behar dira. Ekonomialaririk gazteenek galdegin dute enplegu politika publikoak ezartzea eta hezkuntza sistema erreformatzea.

Langabeziari buruzko datu deigarri bat ere azaleratu du Ekonometroak: inkestatuen herenen ustez (%34,8), apur bat apalduko da; beste horrenbesteren arabera (%30,1), berdin jarraituko du; eta gainerakoen iritziz (%29), gora egingo du pixka bat.

Ezkor dira

Horiek horrela, ekonomisten konfiantza indizea -10,79koa izan da ekainean —datua -100 eta 100 artekoa da—. Hau da, ekonomialariek pertzepzio ezkorra dute euskal ekonomiaren inguruan. Alde batetik, apur bat positiboak dira aurrezteari eta langabeziari buruzko aurreikuspenak; bestetik, ekonomiaren egoera oker sumatzen dute datorren urte erdirako.

Iñaki Fernandez elkargoko ekonomialariak aurkeztu ditu datuak, beste bi kiderekin batera. Haren arabera, inkestatuek prezioak apaltzearen aldeko neurriak hautatu dituzte. «Banku zentralek egin dezaketena da edo interes tipoak igo, edo diru eskaintza eta laguntzak jaitsi. Ekonomia moteltzea ekarriko du, eta, horrekin batera, baliteke prezioek behera egitea. Baina baliteke moteltze horrek atzeraldi bat ekartzea ere», Fernandezen ustez.


Summary: Elhuyarren itzultzaile automatikoa webgunera joan gabe erabili ahalko da aurrerantzean. Aplikazio bat garatu dute, zuzenean norberaren ordenagailutik baliatzeko itzultzaileaz, edozein programa erabiltzen den bitartean.

Orain arte honela funtzionatzen zuen: Elhuyarren Elia itzultzaile automatikoa erabili nahi zuenak horren webgunera jo behar zuen, eta han itsatsi itzuli nahi zuen testua. Baina, aurrerantzean ez da hori egiteko beharrik izango, norberaren ordenagailutik egin ahalko delako lan hori, edozein dela unean-unean erabiltzen ari den aplikazioa.

«Bezero askok eskatzen zigun plug-in bat egiteko gure itzultzailea erabili ahal izateko zuzenean Wordetik edo bakoitzak erabili ohi duen aplikaziotik; beraz, hamar egin beharrean, denerako bakarra egitea erabaki dugu», azaldu du Elia itzultzaileko arduradun Amaia Jauregik.

Norberak bere ordenagailuan instalatu behar du Elia aplikazioa. Elhuyarrek bideo hau plazaratu du prozesua erakusteko.

Instalatu ostean, aurrerantzean, erabiltzaileak askoz errazago edukiko du testuak itzultzea, edozein programa erabiltzen ari dela: Word, OpenOffice, edo beste. Testua aukeratu beharko du Ctrl + C bi aldiz sakatuta, eta, ondoren, Ctrl +V bi aldiz sakatzen badu, jatorrizko testua itzulpenarekin ordezkatuko du aplikazioak.

Gehienez ehun hitzezko testua itzuli ahalko du erabiltzaileak batera, baina Elian izena emanez gero, doan da, 500 hitzeraino itzuli ahalko ditu ekinaldi bakoitzean.

Ekainean amaitu zuen Elhuyarren Elia taldeak aplikazioa garatzen, eta orain plazaratu dute.

Hiztegia, Elian

Garatzaileek azaldu dutenez, erabiltzaile asko baliatzen da itzulgailuaz hiztegi gisa. Horregatik, Elhuyarren hiztegia Eliaren webgunean txertatzea erabaki dute. Beraz, aurrerantzean, norbaitek hitz bakarra edo bi kontsultatzen baditu, Eliak ez die itzulpena egingo, baizik eta hiztegiaren emaitza erakutsiko.

Aurtengo martxoan urte bat bete zuen Eliak. «Ez gaude geldirik. Une oro ari gara Elia itzultzailea hobetzen», esan zion Jauregik orduan BERRIAri.

Itzultzaile automatikoak sei hizkuntzaren arteko itzulpenak egiten ditu segundo gutxi batzuetan: euskara, gaztelania, frantsesa, ingelesa, katalana eta galegoaren artekoak, alegia. Sakelako eta tabletetako aplikazioak, gainera, irudietan agertzen diren testuak ere itzultzeko gai da; beraz, oso egokia da bidaiatuz gero afixetan eta zeinuetan agertzen diren testuak ulergarri egiteko.


Athekagaitzeko leihoa

Summary: Athekagaitzeko leihoa. Atharri eta Arrokagarai muinoen artean Athekagaitzeko arroila dago. Kondaira eta pasarte ugariren ametsezko tokia izaki, ibiltaria geldoki abiatuko da Errolan harria bisitatzeko asmoz. Gero, Atharri eta Urtzumuko talaietatik pasatuta, ingurubira eder bat osatuko du.

Itsasu herria Lapurdiko hegoaldeko udalerri pintoreskoa da. Bi gune nagusi kausituko ditu bisitariak Errobi ibaiaren magalera iritsitakoan. Lehena, pilotalekuaren eta herriko etxearen inguruan dago, etxe dotorez apaindua. Bigarrena, beherago, San Fruktuoso elizaren inguruan. Eskolak, hilerria eta Iparraldeko lehen Aberri Eguna gogora dakarren mugarria antzemango ditu han behean, Errobi ibaiak sorrarazten duen haitzartearen atarian. Dudarik gabe, Itsasuko arroila akuilu ezin hobea da eskualdeko turismoa sustatzeko; izan ere, hamaika bisitari abiatu ohi dira Errolan harria bisitatzeko gogo biziz.

Artzamendi eta Mondarrain tontor ezagunak udalerriaren hegoaldean agertuko dira. Tentagarriak, zinez, Itsasu inguruko bazterrak deskubrituko badira. Halere, oinezkoarentzat proposamen egokiagoak badaude inguruan, hain zorrotzak ez direnak: Atharri, Kondixingogaina eta Urtzumu, esaterako. Itsasu inguruan zirkuitu interesgarri bat osatzeko aukera polita emango dute muino horiek.

Kondixingogaineko mendebaldeko lepoan pago sendo batzuk daude.. Josean Gil-Garcia

Fruitu txiki gorrixkak ahogozatzeko parada ere bada Itsasun. Urtero-urtero gereziaren besta antolatzen baita. Plazak eta karrikak bisitariz mukuru jartzen dira orduan. Alta bada, jende andana hurbiltzen da gereziaren laborea bertatik bertara ikusteko asmoz. Ekaineko lehen igandea gorriz markatzen da egutegian, hortaz, gereziak miresteko aztura aspaldikoa baita. Izan ere, gerezien garrantzia agerikoa da, eta herriko armarrian ere protagonismoa hartzen dute.

Begiak ez ezik, gainerako zentzumenak ere dantzan jarriko ditu festazaleak fruitu mamitsu eta azukretsua ahoratzean. Marmeladan jarrita ala hutsa. Egun seinalatuan, egitarau oparoa antolatzen da musika, dantzak eta gastronomia uztartuta. Beraz, Ezpeletako piperraren sor-marka ez ezik, peloa, xapata eta beltxa gerezi barietateak ere franko ezagunak dira itsasuarren artean. Milaka gereziondo erroitzen dira mendi hegaletan, eta urteko produkzioa 15-20 tona ingurukoa izaten da.

Harrizko leihoa

Athekagaitzeko leihora doan ibilbidea Itsasu herriko plaza nagusian hasiko da, pilotalekua eta Hotel du Fronton altxatzen diren lekuan. Arrabota eskuinaldean lagata, karrika nagusitik goratasuna galtzen hasiko da ibiltaria. Balaki trinketa aurrez aurre dela, eskuinera egin eta San Fruktuoso elizarantz joko du. Metro batzuk karrika horretan, eta berriz hartuko du eskuinera, elizako bideari oratuta. Asfaltoan behera egiten ari dela, Arrokagarai eta Atharri muino luzeen artetik irekitzen den arroila xumea antzemango du. Muino bien artean, Artzamendi erraldoia. Athekagaitzeko leihoa zokogune horretan dagoenez, haranzko pausoak emango ditu oinezkoak, paraje magikoak sorginduta.

Karrikan behera hasiko da bisitaria, Atharri eta Urzumuko itzulia egiteko prest.. Josean Gil-Garcia

Esponda baserriaren parean (1690), ezkerreko karrikari oratuko zaio ibiltaria, Bidarteko eta Berrueteneko bideei muzin eginda. San Josep eskola atzean utzi eta berehala, eliza ondoan izango da. Atharriko patarra adierazten duen seinaleari jaramonik egin gabe, pauso zuzenak egingo ditu Pas de Roland edo Athekagaitzeko harriaren aldera. Errobi ibaia jauzika doan bezalaxe, hola abiatuko da. Bide zaharra galipotez beztitzen baita, turisten autoetatik itzurian ibiliko da erne-erne, harik eta harri sonatuaren alboan jarri arte. Orduan, bai sosegua! Harriaren azpiko pasabidea Errobi arroilaren hasieran ikusiko du. Leihoa eta guzti. Errolanek egin omen zuen zulo hori, seguru asko ezpata ezaguna eskuan zuela.

Dena dela, harri sendoak bertan dirau, tinko-tinko, bisitarien aiduru, Errobi biziaren altzoan altxarazita. Arroilara gerturatu ahala antzeman badaiteke ere, Athekagaitzeko bazterra ezin liteke txundigarriagorik. Alta bada, gertakarien kronologiak begirada hainbat mende atzerago botatzera behartuko du. Kondairaren arabera, parajeotan ibili zen Errolan, Karlomagnoren iloba. Jenio indartsua izan omen zen hura, eta ezaguna egin zen harri izugarriak jaurtitzen zituelako mendi punta batetik bestera. Itsasuko inguruan, ordea, tradizioak jasotako elezaharrek erraldoitzat hartzen dute Errolan ahalguztiduna.

Atharriko gaina

Latseko auzotik hur-hur, atseden hartzeko gonbita egingo du hondartza xumeak. Bordagaineko errekak eta Errobi zabalak bat egiten duten bazterrean, hain zuzen, sosegurako deia egingo du ur emariak. Oin punttak busti ez ezik, soina freskatzeko aukera ere baliatu izan du orain arte haraino gerturatzen zen orok. Bizkitartean, zoriak lagunduta, ur laster bizian behera joan ohi diren txalupak igarotzen ikusteko paradaz gozatuko du. Ibaia gurutzatu gabe, Bidarrai aldera egin gabe, Atharriko lepora doan bidea hartuko du. Auzoa igaro berritan, Heleteneko patar ezti bati goiti jarraituko du. Malda amaituta, asfaltoa utzi, eta, kuartzitaz eta eskistoz osatutako harbide baten moldean, Atharriko lepora doan zidorrari oratuko zaio.

Haritzen eta gaztainondoen babesean, goratasuna hartuz joango da, Bordagaineko errekak irekitako ibar xumearen gainean ikuspegi ederrak dituelarik. Bide sardara iristean, xenda nagusitik irten eta eskuinetik gora egingo du, Atharriko lepora iristeko. Patar xumearen abaroan egonda, ziztuan kokatuko da goialdea janzten duen zelaian. Porlanez egindako gurutze bat ikusiko du lepoan. Ezkondrai tontorra eta, gorago, Mondarrain handia bistaratuko ditu hegoaldean. Ezkerrera egingo du lepoan, eta mendebaldera emango ditu pausoak. Iraztorra alde bietan duela, hinki-hankarik egin gabe tontorrera joko du zuzen-zuzen. Antena txiki bat dago Atharriko gailurrean. Garo artetik doan zidorrari jarraituko dio gero. Berehala, Legarreko lepora iritsiko da. Zuharretako lepora eta Mondarrain mendi ezagunera doan bidegurutze sonatuan dago. Ezkondrai tontor piramidalari bizkarra emanez, eskuinera hartu eta Gerastoko bideari jarraituta, Haraneko baserri multzorantz abiatuko da, aldats behera. Errepidean sigi-saga, Haraneko bordara iritsiko da aurrena. Panparrin (Pamparinia) etxe ikusgarrira hurrena, eta Basaburuko errepidera azkena.

Itsasuko aerodromoa

Haraneako lepoan, errepidea gurutzatu, eta Urtzumuko itzuliari ekingo dio. Lehen bidebanatzean, bide patartsua laga eta haren eskuinetik doan bide samurretik jarraituko du. Eskisto eta konglomeratuak basabidean zapalduta, Kondixingogainera iritsiko da, hots, Urtzumu mendiko hego-mendebaldeko goi ordokira. Hiru pago dotore ikusiko dira han. Zelaiko Itur Xokoan altxatzen den ur biltegia inguratu ostean, eskuinera hartu eta Urtzumuko bideari helduta, Itsasuko aerodromora iritsiko da.

BERRIA

Aerodromoko hangarraren parean, Touring Club de France elkarteak 1925ean jarritako mapa harria ikusiko du, baita atseden hartzeko parke bat ere. Errepide estuan aurrera eginda, Maxarrea baserri ondotik igarota, gaztainondoak eta haritzak bidaide, Itsasuko plazan amaituko du ibiltariak Athekagaitzeko ingurubira.

Bihar: Iragana, harrietan irarrita (eta VI): Ebro ibaiaren ingurua.


Summary: Saseta defentsa sistemako beste lubaki bat aurkitu dute, Arripilletako muinoan. Aranzadi zientzia elkarteak aurkitu du 1936ko gerrako lubaki hori; tankeak oztopatzeko izan zitekeen zulo bat ere topatu dute.

Arrapilletako muinoan (Zizurkil, Gipuzkoa) 10 metroko lubaki estu eta baxu bat aurkitu du Aranzadi zientzia elkarteak, Eskaltzu muinotik 500 metro eskasera. Kandido Saseta kapitainak kolpisten aurreratzea oztopatzeko Andatza mendilerroan osatu zuen defentsa sistemako lubakietako bat da aurkitutakoa. Manex Arrastoa historialariak eta proiektuaren zuzendariak adierazi du lubaki horretan ez dutela material beliko asko aurkitu, baina aurkikuntzak esangura handia duela. Aurkitu duten guda materiala hemen egina zela ere nabarmendu du; izan ere, inguruko beste lubaki batzuetan Txekiako eta beste herrialde batzuetako munizioa topatu zuten.

10 metroko lubakiaz gain, muinoaren magalean beste zulo bat topatu dute, zabalagoa eta sakonagoa, baina ez dute guda materialik topatu. Hori dela eta, elkarteko zientzialarien hipotesia da zulo hori tankeen aurkako oztopo bat izan zela. 1954. urteko hegazkinez egindako argazkietan ikusi zuten zuloaren arrastoa, eta, bilaketa egin ostean, topatu egin dute. Julien Blanco arkeologoaren arabera, zuloaren kokalekuak iradoki zien tankeen aurkako defentsa sistema izan zitekeela; izan ere, zuloa ez dago muinoaren puntan, magalean baizik, eta tiro egiteko leku okerragoa denez, helburu horretarako zuloa dela da hipotesi nagusia.

1936ko abuztuan iritsi ziren tropa kolpistak Gipuzkoa erdialdera, eta hilabete hartako 11tik 15era Tolosa, Irura, Villabona, Zizurkil, Aduna eta Sorabilla hartu zituzten. Abuztuaren 5ean hasi zen Kandido Saseta Andatza mendilerroan defentsa antolatzen. Herriak faxistek hartu zituztenez, defentsa mendira igotzea erabaki zuen Sasetak, Andatza mendilerroan. Helburua tropa kolpisten aurreratzea oztopatzea zen, Azpeitiko Komandantziak Gipuzkoako beste puntuetako erresistentzia eta estrategia berrantolatzeko. Hilabete inguruz faxistei aurre egin zieten Andatzan, horiek kostaldera iristea atzeratuz.


Summary: Esnal eta Parot askatzearen kontra egin du fiskaltzak. Gaur aztertu dituzte bi euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak Parisen. Bakegileek larunbateko blokeoan parte hartzera deitu dute.

Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak, beste behin, Jakes Esnal eta Ion Parot preso atxikitzeko eskatu du, Bake Bideak ohar batean jakinarazi duenez. Gaur aztertu dituzte Parisko Dei Auzitegian bi euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak, enegarrenez. Irailaren 22an emanen dute erabakiaren berri.

Esnalen kasuan, Frantziako Kasazio Auzitegiak martxoan eman zuen erabakiaren kontra egin du fiskaltzak. Baldintzapeko askatasuna eskatzeko prozeduran, bi erakunderen iritzia eskatzen du auzitegiak: «terrorismoagatik» zigortutakoen eskaerak CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeak aztertzen ditu, eta kondena luzekoenak, berriz, CNE Frantziako Ebaluazio Zentroak. Batean zein bestean, azterketa bat baino gehiago egiten diote presoari, haren egoera definitzeko eta berriz delituren bat egiteko arriskurik dagoen neurtzeko, besteak beste. Esnalen kasuan, CPMSri eskatu zioten iritzia, baina fiskaltzak kontsideratu zuen CNEren iritzia ere behar zela, eta Parisko Dei Auzitegiak arrazoi eman zion. Frantziako Kasazio Auzitegiak erabaki hori bertan behera utzi zuen martxoan. Fiskaltzaren hitzetan, «gaizki epaitu zuten», eta CNEren iritzia ezinbestekoa zaiola berretsi du, Maritxu Paulus Basurko abokatuak kontatu duenez.

Horrez gain, CPMSk beste iritzi bat eman du, aldi honetan Esnal askatzearen kontrakoa. Haserre mintzatu da Paulus Basurko: «Duela bi urte, aldeko iritzia eman zuten, erranez kartzelan atxikitzeak ez zuela ezer lagunduko, eta momentua zela aldatzeko. Auzitegi berak, presidente berarekin, kontrako iritzia ematen du orain», gaitzetsi du. «Ulertezina» dela erran du. «Gezurrez betea da: erraten dute ETAren armen erdiak ez dituztela itzuli. Hori berak asmatu du».

Bakegileek mobilizazio egun handia iragarria dute larunbat honetarako, gatazka konpontzeko prozesuan Frantziako Gobernuarekin duten blokeo egoera gainditzeko. Ipar Euskal Herri osoko errepide sarea blokeatzeko asmoa dute, Paris mugiarazteko.

(Laster informazio gehiago)


Summary: Tubacexek eskari zorroaren marka hautsi du. Iazko aldiarekin konparatuta, salmentak bikoiztu ditu hodigileak, 353,8 milioi euroraino. Enpresaren zorrak, ordea, berdintsu jarraitzen du urte hasieratik.

Tubacex hodigileak 353,8 milioi euroren salmentak izan ditu lehen sei hilabeteotan, iaz baino bi bider gehiago —hain zuzen, 160 milioiren salmentak izan zituen—. Hodi ekoizleak aldi horretako emaitzak aurkeztu ditu, eta bere onera itzultzen ari dela dirudi. Izan ere, 32,2 milioi euroren galerekin amaitu zuen iaz, eta jada buelta ematea lortu du: 9,1 milioi euro garbiren irabaziak izan ditu.

Mila milioi erdiko eskari zorro «sendoarekin» ekin zion Tubacexek urteari, eta, markak hautsi ditu. 1.500 milioikoa du orain. «Gure posizionamendu onak ahalbidetu du eskarien harrera oso ona izatea», zehaztu du enpresako kontseilari ordezkariak. Esaterako, duela hilabete inoizko kontraturik handiena sinatu zuen enpresa hodigileak, Abu Dhabin. Horrela, apurka-apurka 1,3 milioi murriztu du bere zorra gaur egun arte. Oraindik 334,9 milioikoa du bizkar gainean.

Martxa onarekin hasi du urtea Arabako hodi ekoizleak, eta datorrena ere begi onekin ikusten du. Aurtengo emaitzak 2018koa eta 2019koa gaindituko dituela aurreikusten du, eskari zorro esanguratsuari eta merkatuan duen presentziari esker.

Gas naturala eta nuklearra «funtsezko» bihurtu dira —Europako Batzordeak energia «berdetzat» jotzeko proposamenak aurrera egin du—. Energiaren merkatuaren «suspertze orokor» bat dagoela azaldu du Tubacexek. Ordea, «ziurgabetasuna» ere bada, kostuen, energiaren eta lehengaien garestitzearen ondorioz. Behintzat, kostu horiek bezeroen gain uztea lortzen ari da.


Summary: Beste 11 euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Horietatik bederatzi Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte, eta beste bi, Iruñekora.

Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dute 11 euskal preso Euskal Herriko kartzeletara mugituko dituztela datozen egunetan. Horietatik bederatzi Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte: Ibai Aiensa (Logroñotik), Jose Lorenzo Aiestaran (Soriatik), Ainhoa Garcia (Villabonatik), Eneko Goieaskoetxea (Duesotik), Juan Carlos Iglesias (Dueñasetik), Xabier Makazaga (Duesotik), Ainhoa Mujika (Logroñotik), Jon Olarra (Logroñotik), eta Gorka Palacios (Estremeratik).

Horiez gain, Juan Ramon Karasatorre eta Luis Mariñelarena Iruñeko espetxera lekualdatuko dituzte. Karastorre Dueson dago egun, eta Mariñelarena, berriz, Dueñasen.


Summary: Okupazioa eten dute Ostiakoek, etxebizitzaren afera salatuta. Alday promotorearen bulegoen aitzinean egin dute elkarretaratzea, okupazioaren burutzeko. Angeluko auzapez Olivekin bezperan elkartu ziren.

Ostiako militanteentzat, «helburuak beteak izan dira». Galdera nagusia hau zuten: «Norentzat eraiki, zer beharri erantzuteko?». Ostiakoen ustez, galdera hori plaza publikora ekartzea lortu dute, eta arduradunei helaraztea ere bai. Erraterako, «eraikitzeko baimena ematen duten auzapezak, eta etekina baizik bilatzen ez duten promotoreak» hunkitzea lortu dutela kontsideratu dute.

Ostia kolektiboak ostegun arratsalde honetan utzi du joan den ostiraletik okupatzen zuen eremua. Bazkari partekatu baten ondotik, kanpalekua desegin eta Alday promotorearen bulegoen aitzinera joan dira elkarretaratzearen egitera, Angelun (Lapurdi). Kolektiboa 2021eko ekainean sortu zen, Arbonako okupazioaren harira; ber gaiak aldarrikatzen dituzten elkarteez osatua da.

Okupazioko militante baten arabera —izena ez du eman nahi izan—, «biziki kontent» dira, «jende anitz hurbildu» delako okupaziora, eta «mota guztietako jendeekin mintzatu» ahal izan direlako. Azaldu duenez, ohartu dira «etxebizitza zinez jende anitz hunkitzen duen arazo larri bat» dela, eta «angeluar bat baino gehiago etorri» zaizkie beren esperientzia kontatzera.

Gerora begira, Les Hauts de la Chambre d’Amour luxuzko etxe multzoaren okupazioa haien lehena dela zehaztu du taldeko ordezkariak, «ekintza bat gehiago dauden beste hainbaten artean». «Okupazio iraunkorraren bultzatzeko gogoa dugu. [...] Geroan beste batzuk egitea espero dugu, betiere gero eta handiagoak, gero eta hobeki antolatuak», gehitu du.

Eztabaida udalarekin

Asteartean, Ostiakoek elkarretaratze bat antolatu zuten Angeluko herriko etxearen aitzinean. Biharamun goizean, Angeluko auzapez Claude Olivek prentsaurreko bat eman zuen, okupazioa bera eta Ostiako militanteek eramandako ekintzak salatzeko. Lehenik, «militanteen egiteko manera» aipatu zuen, nahiz eta «arazoa ulertzen» zuela erantsi. Haren ustez, «ezin liteke elkarrizketa konstruktibo bat eraman lehen solasaldi bat sustatzen ez bada, ekintzara iragan aitzin».

Estatistiken aldetik, Olivek oroitarazi zuen Angeluko etxebizitzen %78 lehen mailako etxebizitzak direla; eta herriko etxearekin eramandako proiektuez harro direla argiki erakutsi: «Ez dut gorritzerik ene lantaldearekin batera egin dugun lanaz». Bestalde, haren ustez, «ez da Angeluko kasua salatu beharrekoa»; harentzat, «kostaldeko beste hiriek Angelu bezainbat egingo balute», arazoa ez litzateke halakoa.

Herriko etxeak jokatzeko leku mugatua duela ere zehaztu zuen, PLU Tokiko Hirigintza Planak inposatzen dizkien neurri batzuengatik, besteak beste. PLUa herriaren araberakoa dela azaldu zuen, eta Angeluko hiriak 2013ko PLU bat erabiltzen duela, sei aldiz egokitua izan dena. Euskal Hirigune Elkargoaren zain dira, «eskala handiagoan pentsatutako hirien arteko PLU bat onar dezan, hiri politiken arteko koherentzia beharrari erantzuteko».

Anartean, «betebehar anitz estatuak inposatuak» direla baietsi zuen, garapen iraunkorraren alde eta aldaketa klimatikoaren aurka egiteko, batez ere. Halako neurrien eraginez, «hiri hedapena mugatzea» eskatzen zaiela dio, «hiria bere baitan eraikitzeko», eta «eraikitzeko baimenen garestitzea ondorioztatu duela, etxebizitza gehiago hirian ekoizteko».

Ostiakoentzat, gurpil zoro bat da politikariekin eta promotoreekin hitz egitea. Taldeko ordezkariaren arabera, «aski kuriosoa da ikustea denek erraiten dutela ongi lanean ari direla, eta problema haien konkurrenteena dela». Haren aburuz, «beti elkar akusatzen ari dira, nolazpait beren aurpegia zuritzeko».


Summary: Etapa garaipenarekin bideratu du maillot horia Vingegaardek. Hegan egin du danimarkarrak Hautacamen gora, eta maillot horia sendotu du. Pogacarrek hainbat eraso jo ditu urrunetik, baina azkeneko mendatean indarrik gabe gelditu da

Jonas Vingegaardek irabazi du Frantziako Tourreko hemezortzigarren etapa; Pirinioetako azkena. Indar erakustaldia eman du danimarkarrak, eta Jumbo-Visma taldeari estrategia ezin hobeto atera zaio. Tadej Pogacarrek (UAE) hainbat eraso jo ditu Spandellesen gora, baina denetan erantzun du liderrak. Azkeneko mendatean, aldiz, hustu egin da Pogacar, eta ezin izan du danimarkarraren erritmoan jarraitu. Mirari bat beharko du esloveniarrak larunbateko erlojupekoan maillot horia jantzi nahi baldin badu. 3.26 da orain bien arteko aldea.

Lasterketa eroa eta bizia izan da hasiera hasieratik. Hainbat txirrindulari saiatu dira eguneko ihesaldian sartzen, baina tropela zorrotz aritu da, aldea handitzen utzi gabe. Aubisquera (16,4 kilometro eta %7,1eko pendiza) iritsi aurretik lortu du 30 bat txirrindulari zituen taldetxoak multzo nagusiari aurre hartzea. Tropelak baimendu egin du azkenerako mugimendu hori, eta hiru minututik gorako aldearekin iritsi dira Aubisque gainera.

Jaitsiera sigi-sagatsua egin dute ondoren ziklistek, Spandelleseko aurreneko aldapetara iritsi aurretik. Aurrenekoz igo du Frantziako Tourrak mendate hori, eta aurrealdean hiru txirrindulari bakarrik gelditu dira: Wout van Aert (Jumbo-Visma), Daniel Felipe Martinez (Ineos) eta Thibaut Pinot (FDJ). Tropelean, aldiz, azpi-azpitik Brandon Mcnultyk (UAE) ezarri du erritmoa, Pogacarren mesedetan.

Berehala jo du Pogacarrek erasoa, helmugarako 39 kilometro gelditzen zirenean, eta orain arte bezala, Vingegaard gurpilera itsatsi zaio. Sepp Kuss liderraren taldekidea iritsi da bikotearen ondora, eta Pogacarrek hanka altxatu du. Hala ere, beste hamaika aldiz saiatu da mendate berean esloveniarra, baina ez du liderra gurpiletik atera ere egin. Sendotasuna erakutsi du une oro maillot horiak, eta aulkitik altxa gabe erantzun die Pogacarren eraso bortitzei. Aurreko hirukotea iritsi da lehenengo Spandelleseko tontorrera, eta minutu eta erdira iritsi dira bi oilarrak.

Aldapan behera ere saiatu da Pogacar, eta jarrera bikaina erakutsi du esloveniarrak. Vingegaard ia erori egin den arren, eutsi egin dio esloveniarraren gurpilean, eta Pogacar bera izan da aurrerago erori dena. Vingegaardek, aurrera jo ordez, itxaron egin dio gizalegez, eta eskua ere eman diote elkarri. Kuss eta Tiesj Benoot —liderraren taldekideak— eta Geraint Thomas (Ineos) batu zaizkie mendatea hasi aurretik, eta elkarrekin egin dute Hautacamerako bidea.

Aurrean Pinot izan da Hautacam handian (13,6 km, %7,8) gora lehen mugimendua egin duen txirrindularia, baina beste biek ondo erantzun dute. Van Aertek jo du gero, aldapa pikoegia ez zegoen unean, eta atzean gelditu da Pinot. Flandriarra eta kolonbiarra bakarrik gelditu dira aurrean zortzi kilometro gelditzen zirenean, baina oilarrak gain-gainean zeuzkaten ordurako. Kussek ezarri du erritmoa, eta haren gurpilean aritu dira sailkapeneko lehenengo biak.

Helmugarako bost kilometro falta zirenean harrapatu du hirukoteak lasterketa burua, eta bi oilarrak eta Van Aert gelditu dira aurrean. Flandriarrak erritmo zitala ezarri du, eta Pogacar bera ere lehertu du. Maillot horia bakarrik gelditu da orduan, eta haren aurtengo Tourra biribildu egin du, mendiko azkeneko etapan nagusituz. Bakarrik iritsi da helmugara, eta bigarren etapa garaipena lortu du. Pogacarrek minutu bat pasatxo galdu du helmugan, eta Tourra ia erabakita utzi du Vingegaardek.


Summary: Flamenkoak hartuko ditu Iruñeko balkoiak abuztu amaieran. IX. Flamenco on Fire jaialdia hilaren 24tik 28ra egingo da. Iruñean ez ezik, Vianan eta Tuteran ere egingo dituzte emanaldiak.

Lirika flamenkoa izango da Flamenco on Fire jaialdiaren gai zentrala. «Lirikan zentratu gara, letren garrantzia azpimarratzeko», adierazi du Arturo Fernandezek, jaialdiaren zuzendariak. Ondorioz, musikak ez ezik, hitzek hartuko dute garrantzi berezia aurten.

Iaz eta 2020an gertatu ez zen bezala, ez da osasun neurririk hartuko, eta balkoietako ikuskizunak itzuliko dira. Ekitaldiaren bereizgarri izan dira beti, baina aurreko bi urteetan alboratu egin behar izan zituzten, COVID-19aren ondorioz.

Hain zuzen ere, balkoi batean emango zaio hasiera jaialdiari, Vianan. Gaur, Baluarte jauregian egindako aurkezpenean aurreratu dute abuztuaren 12an izanen dela, eta F on Fire deitu diotela. Jaialdi nagusitik independentea izango da. Sandra Carrascok eta Joni Jimenezek irekiko dute, Vianako udaletxeko balkoian. Gauean, aipatutako biez gain, La Fabi eta Alba Heredia arituko dira.

Iruñean eta Tuteran, hilaren 24an hasiko da. Tuteran ere, udaletxeko balkoian hasiko da, eta bi artista nafar arituko dira: Alberto Jimenez Gilabert Bayron eta Bruno Jimenez. Tuterako Gaztanbide aretoan, Carmen Linares sona handiko abeslaria izanen da, Pepe Habichuela gitarra jotzailearekin batera.

Iruñean, berritasunen artean, Nafarroako Museoaren balkoia dago. «Jakinarazi didatenez, inoiz ez da ezer artistikorik egin bertan, eta guretzat ohorea da espazio hori estreinatu ahal izatea», adierazi du Fernandezek. Bertan, Rafael Riqueni gitarra jolea izango da, eta hark irekiko du jaialdia Iruñean. Riqueniri beste artista batzuek jarraituko diote: horien artean, Juanito Villar, Maria Jose Llergo, Jose Merce eta Juana de la Pipa.

Beste jarduera batzuk Musikaz gain, beste jarduera asko antolatu dituzte. Nafarroako Ostalaritza eta Turismo Elkarteak Gastrosabicas ibilbidea sortu du, adibidez, jaialdiari sukaldaritzaren alea jartzeko. Vianan, abuztuaren 8tik 14ra izanen dira, eta Iruñean eta Tuteranm 22tik 28ra. Gastrosabicas.com webgunean dago informazio osoa. Horrez gain, haurrentzako jarduera bat antolatu dute: Francisco Suarez El Trombo-k dantza tailer bat emango du.

Aurten, sari banaketa ere egingo dute, eta flamenkoaren dibulgazioan aritzen diren pertsonak omenduko dituzte. Adibidez, Jose Maria Velazquez-Gaztelu poetari saria emango diote, irratian flamenkoaren inguruan dibulgazioa egiteagatik. Pepe Lamarca argazkilaria ere sarituko dute, eta, azkenik, Corral de la Moreria tablao flamenkoa omenduko dute.


Summary: Krimea-Kongoko sukar hemorragikoa duen pertsona bat artatu dute Donostiako ospitalean. Akain baten ziztada bidez kutsatzen da birus hori. Pazientea egonkor dago, Osakidetzak jakinarazi duenez. Baliabide bereziak jarri ditu ospitaleak, «arretarik onena eskaintzeko» eta «bakartzea eta segurtasuna» bermatzeko.

Krimea-Kongoko sukar hemorragikoarekin kutsatutako pertsona bat artatu dute gaur eguerdian Donostiako ospitalean, Osakidetzak ohar baten bidez jakinarazi duenez. Segurtasun Biologiko Handiko Unitatera eraman dute. Bertan ospitaleratu ohi dituzte «gaixotasun infekzioso larriak» dituzten pazienteak. Pazientea egonkor dago, Osakidetzaren arabera.

Horrekin batera, Osakidetzak azaldu du «segurtasun eta bakartze handiko baliabide bereziak» abian jarri dituztela, «pertsonari arretarik onena eskaintzeko eta haren eta taldearen bakartzea eta segurtasuna bermatzeko».

Espainiako Osasun Ministerioaren eskaera baten ondotik hartu du Donostiako ospitaleak sukar hemorragikoaz kutsatutako pazientea. Izan ere, ministerioak deia luzatu zien halako gaitzak dituztenak hartzeko baliabideak dituzten ospitaleei, eta Donostiakoa da horietako bat —Espainiako Estatuan zazpi daude guztira—.

Nairobirus izeneko birus batek eragindako gaixotasuna da Krimea-Kongoko sukar hemorragikoa, eta kutsatuta dagoen akain baten ziztadaren bidez transmititzen da, nagusiki. Osakidetzak zehaztu du birusaz kutsatutako pertsonetako askok ez dutela sintomarik izaten, «gaixotasunak sukar handia eta odol jario iraunkorrak eragin baditzake ere». Kasu larrienetan, heriotza ere eragin dezake, baina ez da ohikoa: %10-40 inguruko hilgarritasuna dauka. Birusa hedatzen ari da, Osakidetzak azaldu duenez.


Summary: Alemania, Europako Txapelketako finalerdietara. 2-0 irabazi dio Austriari, Buhlen eta Poppen golei esker. Austriarrek, aukera ugari izan dituzten arren, ez dute atea zulatzea lortu.

Europako Txapelketako titulua bederatzigarrenez irabaztea gertuago du Alemaniak, finalerdietan baita, Austriari 2-0 gailendu ostean, Londresko Brentford estadioan. Hori bai, alemaniarrek galtzak bete lan izan dute garaipena erdiesteko; izan ere, Austriak oldarkor jokatu du, baita aukerak eduki ere. Halere, ate aurrean asmatzen duenak jasotzen du saria, eta horretan Alemania izan da eraginkorrena. Buhl eta Popp izan dira golegileak, eta alemaniarrek gisa horretara gainditu dute final-laurdenetako galbahea. 2017ko Europako Txapelketan ez ziren gai izan harresi hura gainditzeko. Bada, Voss-Tecklenburgek zuzendutako selekzioak arantza kentzea lortu du.

Alemaniak eta Austriak aurrenekoz neurtu dituzte indarrak final-laurdenetan. Alemania, selekzio zaildua eta erasokorra; Austria, berriz, multzoen fasean ezustekoa eman duena, baina ausarta. Partida hasierako gidoia esperotakoa izan da. Alemaniak ezarri du jokoaren erritmoa. Dena den, Austriak sortu du lehen aukera, 8. minutuan; Hickelsberger-Fullerrek, eskuin hegaletik, defentsa lerroa bikain gainditu ostean, area kanpotik jaurti du, baina Frohms atezainak arazorik gabe gelditu du. Ostera, alemaniarren erantzuna berehala etorri da; hurrengo erasoan, Huthek eskuinetik erdiratu eta gero, Popp kapitainak penalti ingurutik gora bidali du.

Alemaniak argi eta garbi erakutsi du multzoen faseko partidetan pase gutxirekin aurkariaren areara erraz heltzen zela, baita golak sartu ere. Hain zuzen, Voss-Tecklenburgen taldea aurreratu da, 25. minutuan. Presio eraginkor baten ostean, Austriako atezainak deseroso urrundu du baloia, eta, Buhlek ezkerretik erdiratu ostean, Poppek baloia atzetik igarotzen utzi du; zain baitzegoen Magull, eta Bayern Municheko jokalariak, lehor-lehor, baloia sarera bidali du. Bigarren gola du txapelketa honetan.

Lehen zatiaren amaieran, Alemania bigarren gola sartzeko zorian izan da; Huthek ezker hegaletik sukalderaino sartu da, baina Zinsberger atezainak bikain erantzun dio. Horrela heldu dira atsedenaldira.

Nahi eta ezin

Aurreneko zatian bezala, Alemaniako selekzioko jokalariak txinpartarik gabe zelairatu dira, eta Austriak izan du bigarren zatiko lehen abagunerik garbiena, 52. minutuan; Dunstek, oso urrunetik, eskuinez, zartako ederra eman dio baloiari, eta langan jo du. Handik gutxira, markagailua berdintzeko beste ahalegin bat egin dute austriarrek; korner baten ostean, Puntigam erdilariak jaurtitako baloiak zutoinean jo du. Sinetsi ezinik zeuden austriarrak. Fuhrmannek gidatutako selekzioa estu hartzen ari zen Alemania.

Minutuak aurrera joan ahala, markagailuak bere horretan jarraitu du, Alemaniaren mesederako. Une batez, aldea handitzeko aukera handia izan du; Buhlek Austriako atzelari bati izkin egin ondoren, bizi-bizi eman dio baloiari, baina langan jo du. Segidan, 21 urteko hegalekoa lehia erabakitzear izan da: baloia kanpora bota du atea hutsik zuela. Partidako azken hatsean, ordea, Alemaniak zortea alde izan du; Zinsberger atezainak baloia urruntzeko orduan, Poppen ezker hankan jo eta ate barrura joan da. 2-0. Baten poza, bestearen etsipena.

Alemaniak Frantziako selekzioaren eta Damaris Egurrolaren Herbehereen arteko neurketako irabazlea izango du aurkari finalerdietan, uztailaren 27an.


Summary: Plastikoa birziklatzeko lantegi bat erre da bart Sondikan. 03:00etan hasi da sutea, eta kalte handiak eragin ditu Astar enpresan.

Bizkaiko suhiltzaileek jakinarazi dutenez, sutea izan da bart Sondikan (Bizkaia), plastikoa birziklatzeko Astar enpresan. 03:00etan piztu da sua, Zangroiz industrialdean. Ez da inor zauritu, baina kalteak handiak izan dira lantegian; teilatua behera erori da.

Ke laino handia eragin du suteak; lantegian zegoen materiala kontuan hartuta, oso toxikoa izan daitekeela ohartarazi dute. Suhiltzaileek kontrolpean zuten sua goizerako.

Sute gehiago ere gertatu izan dira enpresa horretan; iaz bat, eta duela bi aste beste bat, gaurkoa baino txikiagoa.


Summary: Nafarroako Gobernuak telelaguntza zerbitzuarekin lotutako iruzur saiakera gehiagoren berri eman du. Dirua eta etxebizitzako giltzaren aldaki bat lortzen saiatzen dira iruzurgileak. Nafarroako Gobernuak eskatu du edozein zalantza izanez gero Atenzia enpresarekin harremanetan jartzeko.

Telelaguntza zerbitzuarekin lotutako hainbat iruzur saiakera izan direla ohartarazi du Nafarroako Gobernuak. Jakinarazi du azkenaldian ugaritu egin direla iruzur saiakera horiek, eta, gehienetan, dirua eta etxebizitzako giltzaren aldaki bat lortzen saiatu direla iruzurgileak. Telelaguntza zerbitzuaren izenean deitzen diete kaltetuei, eta zerbitzu hori amu gisa erabiliz saiatzen dira iruzurra egiten.

Alertaren aurrean, Gizarte Eskubideen eta Osasun sailetako ordezkariek gogorarazi dute telelaguntzako gailu elektronikoak etxean instalatzeko ez dela ezer ordaindu behar, eta eskatu dute zerbitzu horrekin edozein zalantza izanez gero Atenzia enpresarekin harremanetan jartzeko. Era berean, telelaguntza zerbitzuarekin lotutako dei arraroren bat jasoz gero zenbakia gordetzeko eskatu diete herritarrei, Poliziaren ikerketa errazteko.

Hain justu ere, duela gutxi jakinarazi dituzte telelaguntza zerbitzuaren hobekuntza eta ezaugarri berriak, eta Gizarte Eskubideen eta Osasun sailen ustez, iruzurgileek berrikuntza horiek baliatu dituzte iruzurra egiten saiatzeko. Izan ere, telelaguntza zerbitzuaren berrikuntzetako bat da etxeko giltzen aldaki bat zerbitzu hori ematen duen enpresari uztea, larrialdiren bat gertatuz gero epe laburrean barrura sartu ahal izateko.

Hori dela eta, nabarmendu dute interesa dutenek berek eskatu behar dutela telelaguntza zerbitzu hori, oinarrizko gizarte zerbitzuetako edo osasun zentroetako gizarte langileen bidez eskatu ere. Halaber, azpimarratu dute zalantzarik izanez gero giltzaren aldakirik ez entregatzeko eta Atenzia enpresako langileekin egiaztatzeko ea hartu-eman hori haiekin izan den edo ez.

Egoera ikusirik, oroitarazi dute telelaguntza zerbitzuak «larrialdi, segurtasun gabezia, bakardade edo isolamendu egoerei» erantzuteko helburuz sortu zirela, bakarrik eta menpekotasun egoera batean bizi direnek etxean «seguru eta sostenguz bizitzen jarrai dezaten».


Summary: EHU munduko berrehun unibertsitate onenen artean dago zazpi diziplinatan. Shangaiko rankingaren arabera, 150 onenen artean dago hiru diziplinatan: Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan.

Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak espezialitateen araberako unibertsitateen rankingaren berri eman du; hain zuzen, munduko bostehun unibertsitate onenak zerrendatu ditu, espezialitate akademikoen arabera. Bertan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak berrehun unibertsitate onenen artean egotea lortu du zazpi diziplinatan —iaz sei ziren—, eta munduko 500 onenen artean 27tan —iaz, 24tan—.

Euskal Herriko Unibertsitateak jakinarazi duenez, EHU 150 onenen artean kokatu da hiru diziplinatan: Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan; eta 200 onenen artean beste lau diziplinatan: Elikagaien Zientzia eta Teknologian, Materialen Zientzia eta Ingeniaritzan, Nanozientzia eta Nanoteknologian, eta Matematikan.

EHU 2012an sartu zen aurrenekoz lehen bostehun unibertsitateen zerrendan, eta 2020az geroztik laurehun onenen artean egon da. Eva Ferreira errektorearen iritziz, argitaratu diren datuak «oso esanguratsuak» dira: «Gurea unibertsitate sendo bat dela erakusten dute, dinamikoa, eta hobetzeko prozesu etengabean dagoena. Zoriontzekoa da lehen berrehun onenen artekoak zazpira igo izana, Matematika ere sartu baita, eta munduko bostehun unibertsitaterik onenen artean egotea Telekomunikazio Ingeniaritzan (hirurehun onenen artean), Ekonomia eta Psikologian (laurehun onenen artean), besteak beste».

Ferreiraren esanetan, kontuan hartu behar da jakintza arlo guztiak daudela ordezkatuta: «Horrek, gure unibertsitatearen izaera jeneralista ez ezik, arlo guztietan ezartzen den autoexijentzia maila ere adierazten du. Uste dut arrazoi ona dela gure unibertsitate osoa zoriontzeko eta euskal gizartea ere zoriontzeko, hari zor baitiogu geure zerbitzua».


Summary: Abiatu da Sareren bizikleta martxa, presoen eskubideen alde. Igandean amaituko da, Donostian.

Sarek euskal presoen eskubideen aldeko bizikleta martxa bat hasi du gaur goizean, Etxera bidea gertu lelopean; Etxarri Aranaztik (Nafarroa) abiatu da itzulia, eta igandean amaituko da, Donostiako Bulebarrean. Bosgarren aldia izango da aurtengoa, eta berrogei bat lagun irten dira Nafarroako herri hartatik.

Abiapuntuan, Silvia Marañon Etxarriko alkateak agurra egin die parte hartzaileei: «Bidean egonen da zer aldarrikatu: salbuespen legeria behin betiko amaitzea eta euskal preso guztien Euskal Herriratzea atzerapen gehiagorik gabe». Izan ere, Marañonen hitzetan, azken urteetan espetxe politikan eginiko «aldaketek eta urratsek oraindik bide luzea dute egiteko, benetan salbuespena atzean utzi eta legeria arrunta ezarriz, presoek etxeratze prozesua gauza dezaten».

Gaur, Agurain (Araba), Gasteiz, Otxandio eta Durango (Bizkaia) zeharkatuko dituzte. Bihar, berriz, Durangotik abiatu eta Eibartik sartuko da Gipuzkoara; Elgoibartik kostaldera joango da, Debara eta Zumaiara, eta Azpeitia izango da bigarren etapako helmuga. Igandean, Azpeititik Zarautzera joango dira ziklistak, eta handik Donostiara. Eguerdi aldera amaituko da itzulia, Bulebarrean, eta ekitaldi bat egingo dute bertan.


Ebro ibaiaren abaroa

Summary: Ebro ibaiaren abaroa. Ibiltariak bapo-bapo gozatuko du Errioxako paisaia ikustean, mahasti itsasoa ondoan duela. Rincon eta Gazteluko talaiak ere bisitatuko ditu, El Cortijo auzoari gorte egiten dion trenbide berdea baliatuta.

Naturgune honetako protagonistak Ebro izena darama. Ibai emaritsua izaki, Arabako probintziako hegoaldea uretan mugatzen du horrek. Ur masa astitsua mendebaldetik ekialdera abiatzen ikusiko du ibiltariak, mantso-mantso, ur hegaztien konpainian. Ubarroi handia eta lertxuna, kasurako. Lehenak El Cortijoko aintzira hautatuko du, seguru asko errunaldia arrakastaz aurrera eramateko asmoz. Haren lumadia ez baita irazgaitza, hego beltzak zabal-zabal jarrita, adaska lehor baten gainean pausatuko da geldi-geldi, emeki-emeki. Eguzki amandrearen esanetara, une goxoa profitatuko du hegazti taldekoiak, betiere ilunabarrak aurrea hartu aurretik. Lertxun lirainak inguralde bera hautetsiko du. Horrek ere enbor lehor grisaxketan finkatuko du arreta. Pausaleku horiek baitira hegazti horrentzat talaia eta babesleku. Karranka erlatsa aireratuz, hegal eragite geldoa marraztuko du ibaiaren gainetik. Zapla-zapla uretan, barne-bilduan, naturarekin bat egingo du geldi-geldi, emeki-emeki.

Ignaziotar Bideko plazatxoan hasiko da oinezkoa ibilian-ibilian.. Josean Gil-Garcia

Ur lasterraren alde bietan, antzerako substratuak, terrazak eta muinoak agertuko dira. Izan ere, mendeetan zehar eskualdeko paisaian eragin handia izan du Ebro ibaiak. Parajeotara aurreneko aldiz hurbiltzen denak ongi daki zer den so egitea paisaia ondulatuan barrena. Baina, gero, ibar xumeetan begirada zorroztuta, pikor fineko hareharrizko material ugari antzemango ditu han eta hemen, batik bat Ebro ibaiko ohantzera hurbiltzeko pausoak ematen dituen heinean. Alabaina, Errioxakoan ez da dena kolore okre-horixka; mahastiek hartutako ordokien gainean muino deigarri batzuk goitituta ikusiko ditu-eta: tontor batzuk piramideen antzo tupustean gailenduta antzemango ditu; eta beste batzuk, menturaz higadurari aurre egite aldera, mahai zabal batzuen itxura hartuta. Edonola ere, muino horietako lurzorua egongaitza izanagatik ere, besteak beste sastraka xerofiloak, artadi trinko xumeak eta, oro har, hegoaldeko klimari dagokion landaretza bitxiak jantzita agertuko dira.

Gaztelua karlistada garaiko dorre optikoa da. Josean Gil-Garcia

Meandro itxurako eremua izaki, Ebro ibaiko pilaketa alubialak gertatuko dira han-hemenka, lurzoru hareatsuarekin batera. Meandroaz beste aldean, ordea, akaso ezponda bertikalak atentzioa emango dio behatzaileari. Remolinos atsedenlekuaren inguruan, uholde lautadaren gainetik galeria osatzen duten zuhaitzak ikusiko ditu bidaztiak. Beste batzuen artean, makalak, hosto txikiko lizarrak, sahatsak eta haltz beltz bakan batzuk.

Ebroko jauzia

Lapuebla de Labarca (Arabako Errioxa) herrian emango zaio hasiera ibilbideari. Herriko plazatik behera egingo du, Fuenmayor aldera, eta lehendabiziko bihurgunean gelditu egingo da. Izan ere, atsedenleku baten antzera kokatuta, Ignaziotar Bide sonatuari gorazarre egiteko parkea egokitu baitute. Errepidean behera jarraituko du gero, eta atxitamatxien inguruko xehetasunen berri izango du parke xumean. Ebro gaineko zubira iritsiko da jarraian. Tentu handiz, baina, errepidearen paraleloan jarraituko du, eta Geltokiko auzorantz (Fuenmayor, Errioxa) bideratuko ditu pausoak.

Castejon-Bilbo trenbidearen azpiko tuneletik igaro gabe, ezkerretik doan zidorrari men egin eta Ignaziotar Bideko tinda laranjako markei jarraituko die. Zuzen-zuzen joko du silo aldera, eta, espero duenaren kontrara, mahasti zabalean sartu gabe —debekatuta dago—, burdinbidearen ondoan ehunka metro egingo ditu hosto txikiko lizarrak eta intxaurrondoak bidaide dituela. Haien hostoek seguru asko ez dute dardaraka hasteko ere indar nahikorik izango; izan ere, bero sapa itsaskorra gertatzen denean —uda partean, batik bat— ezer gutxi mugituko da parajeotan. Une batez, trenbidea gurutzatuko du, eta Molino Quemado izena hartzen duen bidetik jarraituko du, astiro-astiro.

Rincon gainera iritsiko da, El Cortijo auzoan. Josean Gil-Garcia.

Mahastiak alde bietan dituela, bidebanatze batera helduko da. Ignaziotar Bidea lagatzeko unea izango da orduan. Ezkerrera egin, eta Remolinos bidearen esanetara jarriko da ibiltaria. Bihurgune helikoidal batek trenbidearen azpiko tunelean utziko du oinezkoa. Hango ilunpean barneratzearekin batera, irudipen arraro samarra izango du. Izan ere, buru gainetik trenak igarotzen diren bitartean, ur-masa ondoko aintziran bil-bil egina ikusiko du. Baita El Cortijoko presa uhateduna ur lasterra baretzen ere. Aurrerago, urtegiko uhatetik datorren jauzi hotsa entzungo da. Isil-isil jarraituko du haraino, ur emariaren paraleloan doan nekazari bideari helduta. Bizkitartean, urtegia bisitatzen duten hegaztien urrumaz gozatuko du.

Rincon eta Gaztelua

Saltoko uhate multzoa ezkerraldean duela, ikusiko du gaur egungo trenek bestelako trazadura daramatela. Laster jakingo du Castejon eta Bilbo lotzeko asmoz 1863an inauguratutako trenbidea El Cortijo auzoan gelditu zela aurreneko aldiz, 1934an. Baina, gauzak zer diren gero, zerbitzua hainbat hamarkadatan eman eta gero, Ebro ibaiko meandroak inposatutako bihurgunea bazterrean geratu zen betiko. Gaur egun, beraz, Ribapedron azpitik jarraitzen du tren arinak.

Presa uhatedunak Ebroko ura baretu eta urtegi txiki bat sortzen du. Josean Gil-Garcia.

Eskuin-ezker egin gabe, ibiltariak aurrez aurre duen tunel xumea hautatuko du. Aho ilunetik irtenda, ezkerrera egin eta utzietsitako trenbide berdera igoko da. Remansoko begiratokia aproposa da Ebroko ura ikuskatzeko, baita El Cortijoko zentral hidroelektrikorako eraikitako zazpi uhateetan arreta fintzeko ere. Iparralderako urratsak egingo ditu ondoren, eta bigarren behatokira helduko da. Toloño eta Kodes mendilerroei begira jarraituko du. El Cortijo auzotik hurbil-hurbil, bidea gotortu eta behialako geralekura iritsiko da. Markesina atzean utzi eta errepidean gora egingo du gero, elizako plazara iristeko.

El Cortijo auzoan hasita, Gaztelua eta Rincon gainetara igotzea erraza da. Lehena karlistada garaiko dorre optikoa da, talaia ederra Arabako eta Errioxako bazterrak hartzen dituen mahasti itsasoaz gozatzeko. Auzoko igerilekuetatik gora eginda, erraz asmatuko du ibiltariak tontorrerainoko bidea.

Rincon muino piramidala bisitatuko bada, ordea, hobe da auzoan sartu eta pilotalekuaren atzetik jarraitzea. Gero, Logroñoko hiribidean aurrera egingo du, bihurgunera iritsi arte. Orduan, asfaltoa laga, eta, Toloño mendigunean begirada jarrita, trenbide berdearen gainetik igaroko da. Bidebanatzearen erdi-erdian, Jesus Barcenas bizilagunak egokitutako eguzki erloju bitxia ikusiko du. Eskuinetik segituko du orduan, Mantible zubi erromatarra helburu duen nekazari bideari ekinez. Azkenik, tontorrera zuzen-zuzen egingo du, muinoaren ertzetik bertatik doan zidorrari ondo-ondo atxikita.

Demanda eta Toloño mendilerroen arteko paisaia zabalaz gozatu ostean, tontorretik jaitsi, eta, ibilbide berdea lagun, Lapuebla de Labarcarako bideari oratuko zaio berriz ere.


Summary: Uraren Agentziak espediente larria ireki dio Araiako izozki enpresa bati, hidrokarburoak Arakilera isurtzeagatik. Dagoeneko bi espediente ireki dizkiote aurten. Jaurlaritzak adierazi du laginketak eta kontrolak areagotu dituela.

Uraren Euskal Agentziak dagoeneko bi zehapen espediente ireki dizkio Araiako (Araba) Froneri Iberia enpresari 2022an. Nestle multinazional suitzarraren izozkiak egiten ditu enpresa horrek. Lehen zehapen espedientea arina izan zela ondorioztatu zuen Uraren Agentziak, baina oraingoan espediente larria ireki diote, arazoa ez konpontzeagatik.

ElDiario.es-ek argitaratu duenez, Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik Eusko Legebiltzarrera eroan zuen gaia, Zadorra Bizirik plataformak salatutakoari buruz galdetuz. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren dokumentuen arabera, Uraren Agentziak enpresari eskatu dio bere tratamendu instalazioak optimizatzeko, mantentze lan egokiak egiteko, eta hondakin urak kudeatzeko beste aukera batzuk bilatzeko. Horrez gain, sailak adierazi du Uraren Agentziak laginketak eta kontrolak areagotu dituela eta ibaiaren parametroak «denbora errealean» neurtuko dituen sistema bat ezarriko dutela.

Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak Elkarrekin Podemos-IUri emandako erantzunean azaltzen da Asparreneko industrialdeak ur zikinak eta euri urak banatzen dituen sare bat daukala eta ur zikinak Araiako araztegira doazela garbitzera. Salbuespen bakarra Froneri Iberia enpresarena da. «Daukan lan karga eta bolumenagatik», arazketa tratamendu propioa dauka; hondakin urak «tratatu» egiten ditu, eta, ondoren, industrialdearen euri uren sarea erabiltzen du isurtzeko. Garbi egon beharko luketen ur horiek Ametzaga ibaian amaitzen dute, Arakil ibaiaren adarrean.

Txostenean azaltzen da industrialdeak badituela hidrokarburoen bereizgailuak, hauek euri uretara ez heltzeko, baina «hala ere» «hidrokarburoak agertu» direla, bereizgailu horien funtzionamendua «ez delako egokia» edota gune batzuk kutsatuta daudelako eta horien isurketak zuzenean sarera igarotzen direlako.


Summary: Poliziak indarrez desegin du manifestarien kanpaleku nagusia Kolonbon. Wickremesinghe presidenteak 72 orduko epea emana zien manifestariei kanpalekua desegiteko, baina denbora amaitu aurretik agertu dira segurtasun indarrak. Dinesh Gunawardena aukeratu dute lehen ministro izateko.

Segurtasun indarrek goizaldean desegin dute manifestariek Kolonbo hirian zuten kanpaleku nagusia. Ranil Wickremesinghe presidenteak 72 orduko epea emana zien oposizioko kideen kanpalekua hustu eta presidentearen idazkariaren jauregitik joateko, eta haiek agindua betetzeko konpromisoa hartua zuten. Baina Polizia eta militarrak lehenago agertu dira gunera, eta indarrez sakabanatu dituzte manifestariak, baita bederatzi lagun atxilotu ere.

Manifestarien arabera, segurtasun indarrek hainbat orduz eduki dituzte kanpalekuan itxita, eta kolpeka oldartu zaizkie bertatik irteten ahalegindu direnei. Oposizioak gogor salatu du erasoa, baita Sri Lankako mugimendu zibilek ere.

Kolonboko gune horretan hasi ziren gerora erbestera ihes egin zuen Gotabaya Rajapaksa presidente ohiaren aurkako protestak. Herrialdea krisi ekonomiko zailean dago, inflazioa %54koa da, eta herritarren bi herenek zailtasunak dituzte elikatzeko. Sri Lanka ordainketa etenduran sartu zen iragan apirilaren 12an, eta ez du dirurik erregaiak eta elikagaiak inportatzeko.

Bien bitartean, gobernua osatzeko urratsak egiten jarraitzen dute parlamentuan. Gaur lehen ministro berriak egin du karguaren zina, Dinesh Gunawardenak. Rajapaksa presidente ohiaren kabineteko burua zen Gunawardena.


Summary: Lan merkatua hazi egin da urteko bigarren hiruhilekoan ere. Beste 9.000 lanpostu sortu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azken hamarkadan inoiz ez da hainbeste pertsona egon lanean, eta langabezia tasa %8,5ean kokatu da. Zuhurtziaz mintzo da Eusko Jaurlaritza

Lan merkatua irmo eusten ari zaio inflazio handiari. Urteko bigarren hiruhilekoan berriz ere egin du gora landunen kopuruak eta behera langabezia tasak. Azken hamarkadako emaitza onenak jaso dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Alabaina, urteko bigarren zatiari begira atzeraldi posible bati buruzko ahotsak ugaritzen ari dira, eta orain arteko enplegu sorreraren erritmoa mantsotu daitekeen ustea zabaltzen.

Ekain amaieran, langabezia tasa % 8,5ean kokatu da hiru lurraldeetan; hau da, martxoan baino 6.000 langabe gutxiago daude, 89.200 guztira. Langabezia jaistearekin batera, lanpostu berriak sortu ere egin dira: beste 9.300. Urtebetean 18.800.

Eustatek ostiral honetan kaleratutako inkestaren emaitzak bat datoz erakunde horrek asteartean barrne produktu gordinari (BPG) buruz emandakoekin. Horiek erakusten dute urteko bigarren hiruhilekoan, euskal ekonomiak hazkundeari eutsi diola —zazpigarren hiruhilekoz jarraian—, beste 0,9 puntu igota, baina mantsoagoa izan dela lehenengo hiruhilekoan baino. Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspenen arabera, litekeena da joera hori indartzea, eta horrek lan merkatuan ere eragina izatea: urte amaierarako %9,5 inguruko langabezia tasa espero du.

Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak nabarmendu duenez, gaur egungo datuek erakusten dute ekonomia «oso indartsu» hazten ari dela. «Industria produkzioa handitzen ari da, esportazioak hazten ari dira, enplegua sortzen jarraitzen dugu, eta turismoari dagokionez udarik onena izango da aspalditik». Nolanahi ere, inflazio handiagatik eta Ukrainako gerraren ondorioengatik datozen hilabeteetan gorabehera handiak gerta daitezkeela ohartarazi du. «Hauek dira une honetako datuak, baina urtea amaitu arteko egoera gogorra izan daiteke; inork ez daki hortik aurrera zer gertatuko den».

Atzeraldi bat iragartzeko goizegi bada ere, BPGarekin gertatu bezala, langabeziarekin ere ikus daiteke bigarren hiruhilekoan apur bat txikiagoa izan dela jaitsiera, mantsotze bat gertatu dela, oso txikia, halere: urtarriletik martxora 0,8 puntu jaitsi zen langabezia, eta martxotik ekainera, 0,6.

Alfonso Gurpegi Lan eta Enplegu sailburuordea baikor azaldu da. Haren arabera, langabeziaren datuek berresten dute «lurzoru sendo bat» dagoela. Gogoratu du «energia krisi, gerra eta inflazio testuinguru batean» gertatu dela jaitsiera, eta uste du hori «konfiantzazko motorra» izan behar dela aurrera begira sor daitezkeen arazoei aurre egiteko. Gobernuen laguntzak eta araudi aldaketak horretan lagungarri izango direlakoan dago.

Gazteenak okerren

Datuak xehatuta joera batzuk antzeman daitezke. Sektoreen arabera, adibidez, bigarren hiruhilekoan lanpostu gehienak zerbitzuetan sortu dira, 14.300 (+%2,1), eta 600 eraikuntzan (+%1,1). Aldiz, enplegua galdu egin da lehen sektorean: 2.000 (-%21,3). Eta Industrian: 3.800 (-%1,9).

Adin tarteetan, berriz, gazteenen artean (16-24 urte) handitu da bakarrik langabeen kopurua: 2.000 gehiago dira. 12.100 guztira, eta %20,7 da tasa, batezbestekoaren oso gainetik. Eustatek zehaztutako beste bi tarteetan, berriz, jaitsi egin da langabezia: 24-44 urte artekoetan gehien: 5.700 gutxiago (%8,2ko tasa). 45 urtetik gorakoetan, 2.400 lagunek aurkitu dute lana, eta %7,4 da tasa,

Lurraldeka, Gipuzkoan soilik hazi da langabezia, 100 pertsona gehiago. Hala ere, hiru lurraldeetan hark du tasarik txikiena: %7. Bizkaian, berriz, 3.800 langabe gutxiago daude, eta tasa %9,3 da. Araban, 2.300 pertsonak aurkitu dute lana, eta %9ko tasa dago han.

Sexuen arabera, andreen artean murriztu da gehien langabezia. Urteko lehen hiruhilekotik bigarrenera 4.300 gutxiago (tasa %8,8 da), eta 44.400 dira guztira. Gizonetan, 1.700 langabe gutxiago daude: 44.800 guztira (%8,2).

Bigarren hiruhilekoan, pertsona aktibo guztiak langabezian zituzten etxeak 30.400 ziren, aurreko hiruhilekoan baino 1.800 gutxiago. 902.200 etxetan bizi diren hiru pertsonatik batek ez zuen lanik, aurreko hiruhilekoan bezala. Eta hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak okupatuta zeuden, 3.900 familia gehiago.

Inkestak datu esanguratsu bat ematen du: hiru langabetik batek ez du konfiantzarik Lanbiden, ez dago erregistratuta Jaurlaritzaren enplegu zerbitzuan.


Summary: Hegaldi bat larrialdi baten ondorioz lurreratu da Bilbon. Hegazkineko bidaiari batek konortea galdu du, eta Gurutzetako ospitalera eraman dute

Espainiako Barne Ministerioak adierazi duenez, joan den asteartean gertatu zen ezbeharra, uztailaren 19an, Marrakex eta Manchester arteko ibilbidea zuen hegaldi batean. Hegazkinean konortea galdu zuen bidaiaria artatzeko lekurik ez zegoenez, ibilgailutik atera zuten, eta, jarraian, Gurutzetako ospitalera eraman. Gainerako bidaiariek aurrera jarraitu zuten.

Guardia Zibila arduratu zen bidaiaria artatzeaz. Orotara, hiru patruila eta zazpi polizia joan ziren. Polizia agenteek ziurtatu zuten gainerako pasaiariak ibilgailuaren barnean gelditzen zirela, hegazkina ongi zegoela eta larrialdi zerbitzuek laguntza nahikoa zutela.


Summary: Tubos Reunidosek irabaziak izan ditu, zortzi urtean lehenbizikoz. Lehen seihilekoan 243,8 milioi euroren sarrerak izan ditu, iaz halako bi. Petroliorako eta gaserako tutuen salmenta %281 handitu da.

Tubos Reunidosen jarduerak gorantzako joera «indartsuari» eutsi dio, eta zortzi urtean lehenbizikoz 1,9 milioi euroren irabaziak eskuratu ditu lehen sei hilabeteetan. Pixkanaka badoa finkatuz, batez ere kontuan izanda iaz 45,3 milioiren galerekin itxi zuela urteko lehen erdia. Eskaria gero eta handiagoa da, energia sektorearen gorakadaren eraginez. Gainera, produkzio kostuak salmenta prezioetara bideratzeak ere lagundu dio Amurrioko tutugileari (Araba).

Iaz halako bi (+%111) saldu du Tubos Reunidosek; 243,8 milioi euroren diru sarrerak izan ditu. Hazkunde horrek badu arrazoirik atzean: petroliorako eta gaserako tutuen salmentak izugarri handitu dira, %281. Hain zuzen, sarrera guztien laurdena baino gehiago, %28, salgai mota horietatik lortu du enpresa hodigileak.

Tubos Reunidosek izan du nabarmentzeko moduko bezero bat: AEBak. Produkzioaren %46 erosi diote, iaz baino lau bider gehiago.

Erreskatea

Amurrioko hodigileak izan duen bira izugarriak badu arrazoi bat: 112,8 milioi euroko erreskatea jaso zuen SEPIren partetik, kreditu parte hartzaileetan. Trantsizio energetikorako eta deskarbonizaziorako eraldaketa egiteko modua eman dio erreskateak, eta asmoa du hodien ekoizpena Amurrioko lantegian biltzeko urte amaierarako —Trapagarango altzairutegia eta Iruñeko Adecsa itxiko ditu—.

Horiek horrela, taldearen guztizko zorra 388,3 milioi eurokoa da —115,5 milioi erreskateari dagozkie—. Oraintxe, 277 milioi euroko eskari zorroa du Tubos Reunidosek; «baikortasun neurritsuz» begiratzen dio hemendik aurrekoari.


Summary: «Antzerki herrikoia nahi genuen, totala; ‘Antso’-k badu Shakespearetik». Antton Lukuk idatzi ‘Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda’ antzezlana estreinatuko dute gaur, Makean. Berterretxek zuzendu du, nahiz antzerki profesionala utzia duen.

Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda, Antton Lukuk duela 25 urte idatzi antzerkia emanen dute Makean, lehen aldikoz, gaur. 1997an, Donostia Hiria literatur saria ukan zuen Lukuren testuak, baina sekula ez da muntatu. Peio Berterretxe antzerkilariak (Makea, 1990) zuzendu du makearrez eta Makeatik kanpoko jokalariz osatu taldea, taula zuzendaritza bat proposatuz. Jostakin, Makeako gazteen antzerki elkartearen hogeigarren urteurrenaren karietara sortu dute egitasmoa. Ostatua zabalik eta txaranga batek alaiturik abiatuko da estreinaldia, Makeako ezkerparetan, 19:00etarik goiti. Emanaldia 20:00etan izanen da, prezio librean.

Antzerkiarekin izan zenuen lehen harremanaz oroit zara?

Antzerkia lotzen dut Jostakini. Jostakin duela 21 urte sortu zen; gu ikastolan ginen, eta gure amek zuten sortu. Nahi zutelakoz herriko haurrek aktibitate artistiko bat egin zezaten euskaraz; arrunt naturala zen euskaraz egitea. Hor hasi nintzen, kusiekin, lagunekin, herriko bestendako, Pantzo Hirigarairen antzerkiak emanez. Lehen antzerki esperientzia zen. Oroit naiz, sustut, osteguneko gaualdi horiez, xapito pean, plazan. Bete-betea zen; herriko amatxi eta familiak hor ziren.

Haurrak zinetela?

Dentista egiten genuen, eta nik Berthaud jokatzen nuen —irri egingarria da; haurrekin antzerki bera egin dugu aurten—. Lehen agertze hartan, bazen alimaleko oihu bat egiteko; oroitzen naiz oihu hori botata jendeek erran zutela: “A zer boza!”. Bat-batean existitzen zara; taldean zara, baina bazara zu ere. Irriak, giroa… Niretzat, askatasun handiko gauza bat izan zen antzerkia herrian, pozari lotua.

Segitu zenuen; zer moldetan?

Urrunago joan nahi nuen, eta Chimeresekin hasi nintzen. Beste hozka bat pasatu genuen. Irailetik ekainera arte, ikusgarri batekin. Haatik, hor frantsesez zen. Euskal saretik kanpo zen, banuen anonimotasun zerbait —ez nintzen gehiago horren kusia, laguna edo semea—; antzerkia askatasun toki bat zen. Gorputzaren eta barneko munduaren adierazteko lekua zen. Gero, 18-19 urtetan, hautu bat egin behar duzu bizian.

Antzerkilari izateko?

Hastapenean, ez nuen batere antzerkilari izan nahi. Rock izarra izan nahi nuen. Antzerkilari anitzek hori nahi dute: Freddie Mercury bilakatu. Non eszena rau! hartzen duzun; Wembley. Erran zidaten bazela [antzerki] eskola bat Agenen, Pierre Debauchek sortua [Namur, Belgika, 1930-Agen, Okzitania, 2017]. Frantziako kultur mundu hori, kontserbatorioa-eta, ez nuen batere ezagutzen. Frantzian hori baita bidea antzerkia egin nahi baduzu: kontserbatoriora joaten zara; gero, baduzu eskualdeko kontserbatorioa, eta, gero, nazionala. Frantziako kultur politika hierarkia horretan antolatu da. Agenekoa eskola pribatu ttipi bat zen.

Famatua, halere?

Bazuen arrakasta ttipi bat. Pierre [Debauche] inportantea izan zen 1980ko hamarkadan; [Antoine] Vitezekin lan egin zuen: irakasle ziren Parisko kontserbatorioan. Hor, antzerkiak alimaleko garrantzia hartu zuen niretako. Hori baizik ez genuen: klaseak goizetan, errepikak arratsaldeetan eta emanaldiak arratsetan, jende aitzinean. Zinezko aprendizgoa zen, biziki praktikoa. Hiru urtez 242 emanaldi egin genituen.

Lilleko (Frantzia) antzerki eskolan hartu zintuzten gero?

Banuen lagun bat eskola nazional batean izan zena. Erran zidan: «Duzun profilarekin, pasaitzazu sartzeko azterketak». Ez nuen pasatu nahi, burges istorio bat baitzitzaidan, handiusteak baitzitzaizkidan mundu horretan. Halere, galdegin nuen non izan zitekeen interesgarria, eta Lille aipatu zidaten. Bakarrik joan nintzen. Banituen bi testu: Shakespeareren Lear erregea, eta Hari bat zangoan, [George] Feydeaurena. Ez nekien zenbat izanen ginen konkurtsoan. 990 ginen, hamalau tokirentzat. Ikusiz lehen entzunaldia nola pasatu zen, segur nintzen ez nuela xantza izpirik sartzeko.

Baina hartu zintuzten. Zer formakuntza mota izan zen?

Formakuntza horren berezitasuna da testuari ematen dioten garrantzia. Frantzian, 1970eko hamarkadatik goiti, antzerki fisikoak hartu zuen garrantzia, eta testua pixka bat baztertu zen. Horko talde pedagogikoak uste zuen aktore onak ukaiteko, testu garaikideak emateko gai izateko, behar zutela testua ulertu: nola funtzionatzen duen, hizkuntzari eman formaren garrantzia. Testu klasiko batzuek iraun badute, erran nahi du badituztela gauza indartsuak ez direnak bakarrik edukitik etortzen. Gauza bat erratean, estilizatuz, literatura eginez, inpaktu handiagoa ukanen zuela zioten, sakonago sartuko zela publikoaren baitan. Poesia dramatikoa erraten zaio. Egia bat hunki bagenu bezala zen. Dena da forma: formak du konta.

Hortik, Comedie Française taldean sartu zinen?

Goi mailako eskola nazionalei proposatua zaie urte bateko kontratua egitea aktoreentzat Comedie Françaisen. Entzunaldiak pasatu genituen, eta urte batez troparen barnean lan egiteko xantza ukan nuen. Ez genituen rolik garrantzitsuenak, baina troparekin ginen. Ikaragarriko esperientzia izan da. Laurehun langile badira hirurogei antzerkilarirentzat. Itsasontzi bateko hierarkia da, eta errespetatu behar da. Denek badakite non den beren tokia. 11 hilabetez, lau egun bakantza ukan nituen. Egunero ari ginen; asteburuetan, lau aldiz. Anitz ikasi dut; espazioari buruz, adibidez. Europako taula zuzendaririk ospetsuenen sorkuntzetan aritzeko xantza ukan nuen. Begirada zorrozten du anitz.

Eta Euskal Herrirat itzultzea erabaki zenuen.

Konfinamendua jin da. Jada hartua nuen erabakia ofizioa uzteko. Akitua nintzen, aspertua; barneko su hori ez nuen gehiago sentitzen. Ohartu naiz antzerki munduan injustizia izugarri handiak badirela. Ondoan nituen lagun guziek ezin heldua zuten: etengabe ari, baina ez martxatzen, eta ondoan antzerki txar bat programaturik antzoki nagusietan. Paris ere ez zitzaidan erraza, Euskal Herria falta nuen, eta lotua zen libertimenduei ere.

Makea-Luhuso-Lekorneko libertimenduak?

Izan zen, lehen, Makeako kabalkada. Lilletik sartu nintzen, eta ikusi nuen zer indar zuen. Publikoan, 2.000 pertsona ginen lehen emanaldian, euripean, hiru oren eta erdiz. Non bada holako gauza bat? Antzerki formaren aldetik: hitzak badu forma bat, estilizatua da; espazioa kodifikatua da; badituzu kantuak, dantzak, hitza, musika; antzerki totala da. Indartsua. Heldu baita, inkontzienteki, barnean ditugun gauza batzuen nahastera. Damutu nintzen ez parte harturik. Eta libertimendua etorri da.

Zer zaizu interesgarri libertimenduko artedraman?

Beti ukan dut antzerki herrikoiaren gogo hori. [Jean] Vilarrek aipatu antzerki herrikoia. Bada denentzat, eta ez bakarrik klase sozial batendako. Libertimendu, kabalkada, pastoraletan bada gauza hori: zikiroa, ostatua, jan, edan, ondoren besta. Antzerki isabeldarrean [1558-1642, Ingalaterrako Errenazimentuko Antzerkia] ikusi behar da nola pasatzen ziren emanaldiak: bazen ostatua, jendeak mintzo ziren; separatuak ere baziren, klase desberdinak baziren ber lekuan, trobadoreak agerraldien artean. Besta zen; aisialdi zentro bat zen antzerkiaren inguruan. Libertimenduetan badira jendeak ez direnak baitezpada antzerki baten ikustera joanen. Harrapatuak sentitzen dituzu; xutik dira, baina egoten. Publikoa beste toki batean ezarria da, ez ilunean, isiltasunean, pasibo. Antso-n, hori eginen dugu pixka bat. Eta, parte hartzaileendako, libertimendua iniziazio erritu bat da. Gazteek erraten baitute: ‘Hor naiz, holakoa naiz; gizartean sartzen gara, eta ez gara isilduko’. Heziketa politiko-sozialean biziki inportantea da. Ederra da.

'Antso Azkarra', Antton Lukuk duela 25 urte idatzi testu bat da. Zergatik testu hori muntatu?

Jostakinen hogeigarren urtemuga markatzeko testu bat nahi genuen. Antzerki herrikoi eta totala egin nahi genuen; [Ariane] Mnouchkinen modukoak, non badiren aktore anitz. Antzerki epiko bat. Euskarazko Shakespeare nahi genuen, errege gauzekin, baina gure garaia aipatzeko. Antso-k badu Shakespearetik: errege testuingurua, tragikomedia edo komedia pastorala. Anttonen [Luku] antzerki honetan bada politika, bada komedia, amodio istorio bat, hizkuntzaren poesia, jantzi ederrak, zirtzilkeria, borrokak. Testu horretan sentitu dugu edozein publikorentzat badela bazka. Badu arnasa epiko bat.

Ariko diren anitz libertimenduko zirtzil izanak dira. Nolako emaitza zaizu egin duzuen lana?

Biziki emaitza ederra. Egia! Zaila izan da batzuendako, pasatu baitira zirtziletik antzerki rol izugarri zail batzuetara. Desafio bat da. Emaitza ikusten dudalarik, erraten dut: zer lana egin duten, pertsonalki. Testuaren ikastea, lehen. Antzerkilari lan bat egin dute, zinez. Testua partizio bat da: behar direnean eman behar dira notak. Hori ez zuten sekula landua. Egin dute, eta izugarri ontsa. Gero, badira rolak, non zirtzilkeria gehiago baden; beste dimentsio bat hartu dute.

Ondoko egitasmorik baduzu?

Idazten entseatzea. Hori da ene desafioa —trebeago naiz frantsesezko adierazpen idatzian, ezen ez euskarazkoan—. Gainditzen gaituen antzerki mota hori.