Summary: Malariaren aurkako txertoa onartu du OMEk. Egun historikotzat seinalatu du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak. Urtean 400.000 lagun hiltzen ditu malariak, eta horietatik asko eta asko Afrikako haurtxoak dira.

Urte asko eta asko igaro dira zientzialariak eta epidemiologoak malariaren aurkako txertoaren ikerkuntzan murgildu zirela. Milioika euro eta milioika lan ordu eman dituzte jardun horretan, eta azkenean iritsi da eguna: malariaren aurkako txerto bat onartu du OME Osasunaren Munduko Erakundeak. Asteazkenean eman dute hainbeste urtez itxarondako eta nahi izandako albistearen berri, eta egun historikotzat seinalatu du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak: «Malariaren ikertzaile gisa hasi nuen ibilbide profesionala, eta gaixotasun zahar eta beldurgarri horren aurkako txerto eraginkor bat izango genuen egunarekin egiten nuen amets. Gaur egun historiko bat da». Historikotzat ez ezik, aurrerapen gisa ere izendatu du aurkikuntza: «Izugarrizko aurrerapena da zientziarentzat, haurren osasunarentzat eta gaixotasun horren kontrolarentzat».

RTS,S / AS01 du izena txertoak, eta GlaxoSmithKline, edo komertzialki ezagunago den Mosquirix farmazia enpresarena da. Eskala handian banatzeko onarpena eman du Osasunaren Munduko Erakundeak, baina aurreratu du ez dela malariaren aurkako bestelako neurrien «ordezko» izango, «osagarri» baizik. «Txerto hori erabiliz, jada indarrean dauden eta erabiltzen diren prebentzio neurriekin batean, dozenaka mila bizitza salbatu ahal izango dira urtero». Gaur-gaurkoz bildutako datuen arabera, urtean 400.000 heriotza inguru eragiten ditu malariak, eta horietatik asko eta asko Afrikako haurtxo gazteak dira. Gaixotasun horrekin kutsatutako pertsona kopuruei begiratuz gero, berriz, are handiagoa da batezbesteko hori; izan ere, urtean 200 milioi pertsona inguru kutsatzen dira.

Munduko eltxorik hilgarriena

Plasmodium falciparum deituriko parasito baten aurka lan egiten du txertoak, eta Anopheles izeneko eltxo baten bitartez iristen da gizakiengana –munduko eltxorik hilgarriena da, eta Saharaz hegoaldeko Afrikako nagusia–. Hain justu ere, malariak lurralde eta ingurune horretan eragin duen mina azpimarratu nahi izan dute txertoaren berri ematean. Matshidiso Moeti OMEren Afrikako ordezkariak hitz egin du: «Mendez mende, malariak Saharaz hegoaldeko Afrika menderatu du, eta sufrimendu asko eragin du». Halaber, gaineratu du txertoak «argi izpi bat» ekarriko duela herrialdera: «Gaurko albisteak itxaropen izpi bat eskaintzen dio kontinenteari, bertan ematen baitira malariaren kasu asko».


Labi osteko aldia: zenbait gako

Summary: Labi osteko aldia: zenbait gako. Bertan behera geratu da osasun larrialdia, eta gaur arte indarrean izan diren neurri murriztaile gehienak indargabetuta geratu dira. Besteak beste, espazioetako edukieran, kultur eta kirol ekitaldietan eta ostalaritzan aldaketak eragingo ditu aro berriak.

Gaur geratu dira bertan behera COVID-19aren kontrako neurri murriztaile gehienak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzak iazko abuztuaz geroztik indarrean zen larrialdia indargabetu eta Labiren aholku batzordea desegin ondotik. Espazio publikoen zein pribatuen gehienezko edukierari, ordutegiei eta talde bilkurei eragiten zieten muga ia guztiak indargabetu egin dira, horrenbestez.

Hauek dira neurri aldaketen inguruan sor daitezkeen galderetako batzuen erantzunak:

Zer aldaketa izango dira ordutegietan?

Larrialdiaren aurretik zeuden ordutegiak berrezarriko dira jarduera sozioekonomikoen eta kulturalen kasuan. Ostalaritzako establezimenduei dagokienez, indargabetu egingo da gehienez ere 03:00ak arte zabalik izateko muga, eta lokal horiek ematen duten zerbitzuagatik dagozkien ordutegiak mantenduko dituzte.

Zenbatekoa izango da gehienezko edukiera espazio itxietan?

Espazio irekietan %100ekoa izango da edukiera, eta baita 5.000 pertsonarentzako baino gehiagorentzako espazioa ez duten lekuetan ere. Kopuru horretatik gorakoetan, eta betiere espazio itxiak badira, %80koa izango da gehienezko edukiera baimendua. Instalazio horietarako sarbideetan eta irteeretan osasun protokoloak bete daitezen eskatzen du Eusko Jaurlaritzaren dekretu berriak; eta, batez ere, jende asko hartzeko aukera duten guneetan.

Tabernetan zutik kontsumitu ahalko da?

Bai. Gaurtik aurrera indargabetu egingo da tabernetan zutik nahiz barran kontsumitzeko debekua. Halaber, espazio horietan ez da mugatuko elkartutako jende kopurua. Gaur arte, gehienez ere zortzi lagun egon zitezkeen batera taberna barruetan, eta hamabi, berriz, terrazetan. Neurri hori bertan behera geratuko da.

Ekitaldietan kontsumitu ahalko da?

Kultur eta kirol ekitaldietan nahiz erabilera publikoko espazioetan egiten diren bestelakoetan ezin izango da elikagairik eta edaririk kontsumitu, ura izan ezik. Salbuetsita daude ostalaritza nahiz sukaldaritza jarduna baimendua duten espazioak.

Maskara erabiltzen jarraitu beharko da?

Espainiako Gobernuak araututako neurria da maskararen erabilera, eta, beraz, orain arte izan den moduan, sei urtetik gorakoentzat nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea leku itxietan eta pertsonen artean metro eta erdiko distantzia mantentzea ezinezkoa den kasuetan. Espazio irekietan ere beharrezkoa izango da, baldin eta gutxieneko distantzia bermatzea ezinezkoa bada. Ostalaritzako establezimenduetan ere nahitaezkoa izango da, eta elikagaiak edo edariak kontsumitzeko momentuan bakarrik kendu ahalko da.


Summary: Gutxienez 20 lagun hil dira Pakistanen lurrikara baten ondorioz. Richter eskalako 5,9 graduko seismoa izan da, eta Balutxistan eskualdean eragin ditu kalterik handienak.

Pakistan hego-mendebaldean antzemandako lurrikararen ondorioz, gutxienez hogei lagun hil dira, eta beste 300 zauritu. Halere, kopuruek gora egingo dutela uste du Balutxistango Barne kontseilari Mir Ziaullah Langauk. Eskualde hartan izan du epizentroa seismoak, Harnai hiriburutik gertu, bederatzi kilometroko sakoneran. AEBetako Geologia Zentroak jakinarazi duenez, Richter eskalako 5,9 graduko mugimendua izan da 3:30 aldera erregistratutakoa.

Lurrikarak Harnai hiria jo du indartsuen. Han zenbatu dituzte hildako gehien, eta 70 etxebizitzari egin die kalte dira. Hala, «larrialdi egoera» ezarri dute barruti osoan. Larri zaurituak, berriz, helikopteroz ari dira eramaten Quettako ospitalera, hondamendien kudeaketarako Balutxistango kontrol salako ofizial Noor Khanen esanetan. Quetta bera da kalteak jasan dituzten beste hirietako bat, baita Sibi, Pixin, Qila, Saifullah, Txaman, Ziarat eta Zhob ere.

Autoritateek ez dute ezbeharrak eragindako kalte zehatzen berri eman, baina lurrikara gauez gertatu izanak arazo gehigarriak eragin dituela azaldu dute, jendea lo baitzegoen. Hala, eroritako eraikinen azpian harrapatuta egon daitezkeen biztanleak erreskatatzeko lanei ekin diete salbamendu zerbitzuek. «larrialdi egoera» ezarri dute Harnai barrutian.

Asia hegoaldean ohikoak dira lurrikarak, Indiako eta Eurasiako plaka tektonikoen arteko talkak eragiten dituen mugimenduak direla medio. Azken hamarkadan, 2013an gertatutako lurrikara, 7,7 gradukoa, izan da Balutxistanen kalte gehien eragin dituena: 359 hildako eta 750 zauritu. Duela bi urte, berriz, 5,6 graduko seismo batek 37 heriotza eragin zituen Katxemira eskualdean.


Summary: Argindar erreformaren neurri nagusia negoziatzeko prest dago Ribera. Zentral nuklearrek, hidraulikoek eta eolikoek jasotzen duten gainsaria itzuli behar izatea airean dago, garestitzea uste baino handiagoa izan delako. bKonpainia elektrikoekin negoziatuko du gobernuak

Kolokan dago argindarraren faktura jaisteko asmoz Espainiako Gobernuak indarrean jarri duen neurri nagusia: konpainia elektrikoek estatuari itzularaztea energia hidraulikoak, nuklearrak eta eolikoak jasotzen duten gainsariaren zati handi bat. Puntu hori bertan behera uzteko edo aldatzeko prest dago Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroa, eragiten ari baita energia iturri horietako batzuk ez piztea, haien esanetan, ez zaielako errentagarri ateratzen.

Riberak jakinarazi du hurrengo egunotan argindar konpainiekin bilduko dela, garestitzearen aurkako zer neurri har daitezkeen aztertzeko, eta berretsi egin du bere gobernua prest dagoela bere erreforma tiraderan sartzeko, baldin eta Europako Batasunak estatukide guztiei eragiten dizkieten neurriak hartzen baditu.

Cinco Dias egunkariak kaleratu du Ribera erreformaren atal eztabaidatuetenean atzera egiteko prest legokeela, eta informazio horri sinesgarritasuna eman diote burtsek, konpainia elektrikoen akzioek gorantz egin zutela: %7 Iberdrolarenak, %4,3 Endesarenak eta %1,7 Accionarenak.

Irailaren erdialdean Espainiako Gobernuak onartutako dekretuak esaten du argindar konpainiek itzuli egin behar dutela zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia. Beren ekoizpena ekoizlearen eta kontsumitzailearen arteko kontratu zuzenen bidez saltzen duten zentral eolikoei ez die eragiten gainsariaren gutxitzea, baina bai elektrizitatea sare orokorrean uzten dutenei.

Madrilek kalkulatu zuen 2.600 milioi itzuli beharko zituztela enpresek eta, horrekin —eta CO2 isurketa eskubideen salmentak kutxa publikoei ematen dizkien 900 milioi euroekin—, tarifa elektrikoak gaur egun estaltzen dituen karguen %96 estali ahal izango direla (berriztagarrien sustapena, uharteetara argindarra eramateko kostuak, XX. mende hasierako defizita estaltzea...), eta, hartara, kontsumitzaileek ez dituztela pagatu beharko.

Zentral batzuk, itzalita

Baina dekretua onartu zenetik asko garestitu da argindarra handizkako merkatuan —153 euro megawatt-orduak irailaren 14an, 288 euro atzo eta 230 euro gaur—, eta horrek dakar zentral elektrikoek askoz diru gehiago itzuli behar izatea. Haien arabera, hain prezio handiekin ez zaie errentagarria zentral batzuk piztea, gehiago delako itzuli behar dutena lortzen dutena baino. Asteburuan, esaterako, 2.000 MWh-eko potentzia duten haize errotak itzalita izan ziren preziorik apaleneko orduetan. Riberak ikerketa eskatu dio CNMC merkatuen gainbegiraleari.

Espero da Riberaren eta sektorearen arteko elkarrizketak bizkorrak izatea, Kongresua datorren ostegunean berretsi behar duelako iraileko dekretua.

Konpainia elektrikoek, eta bereziki Iberdrolak, oso gogor jo dute dekretuaren aurka. Lehenik eta behin, zentral nuklearrak dagokiena baino lehenago itzaltzeko mehatxua egin zuten. Ondoren, Iberdrolak iragarri zuen energia berriztagarrietan egin beharreko inbertsioak etengo zituela, segurtasun juridikorik ez zuela argudiatuta. Gainera, Bilbon egoitza duen konpainiak jakinarazi zuen ez dietela eutsiko bezero handiekin zituzten epe luzeko kontratuei. «Izugarrizko interbenzionismoa» salatu du Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak, baina prest azaldu da gobernuarekin negoziatzeko.


Summary: Eskalatzaile gipuzkoar bat hil da Pirinioetan, amilduta. Emakumea Errenteriakoa zen, eta 46 urte zituen. Huescako Picos d'o Infierno menditik erori da.

Atzo eguerdian eman zuten albistearen berri, 14:40 inguruan, Aragoiko 112 zenbakiaren larrialdi zerbitzura egindako dei baten bidez. Antza, Pondiellosetik Picos d'o Infierno mendira igotzeko horma batean gertatu zen ezbeharra, eta 200 metrotik jausita hil da eskalatzaile gipuzkoarra. Emakumeak 46 urte zituen, eta beste eskalatzaile kide euskaldun batekin joana zen Pirinioetara.

Larrialdi deia jasotzean, Panticosako salbamendu talde bat joan zen inguru horretara, eta bertaratu zirenean eskalatzailearen hilotzarekin egin zuten topo: harrizko horma baten oinarrian zegoen, hilda. Beste laguna, aldiz, hormaren 100 metroko garaieran zegoela esan dute.

Oarsoaldeko Hitza-k jakinarazi duenez, Sonia Herce da hildako emakumea, Hondarribian oso ezaguna, Amuitz merkatarien elkarteko idazkaria zen eta.


Summary: Ciudadanos utzi, eta PPn sartuko da Luis Gordillo. Ez dio utziko legebiltzarkide izateari, baina aurrerantzean «beste alderdi batetik» eginen duela jakinarazi du. Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak bide bera segitzeko gomita egin die hala nahi dutenei.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ciudadanoseko koordinatzaile ohiak eta Eusko Legebiltzarreko C's-eko legebiltzarkideak alderdia utzi du, eta PPrekin bat egitea erabaki. Luis Gordillo PPko kidea izanen da hemendik aitzinera, beraz, baina jakinarazi du legebiltzarrean lanean segituko duela, «beste alderdi batetik» eginen badu ere. PPk eta C's-ek talde parlamentarioa dute elkarrekin Eusko Legebiltzarrean, hain zuzen. Sei legebiltzarkide dituzte guztira: orain arte, PPko lau eta C's-eko bi. Ciudadanos alderdiak bakarra izanen luke hemendik aitzinera, aldaketarekin: Jose Manuel Gil, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako C's-eko koordinatzailea. C's-ek ohar baten bidez salatu duenez, «PPk C's-i eraso egiteko operazioaren beste kapitulu ilun bat» da gertatu berri dena, eta «euskal konstituzionalistei» egiten die kalte: «Elkarrekin eta leialtasunez lan egin behar dugu».

Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak txalotu egin du Gordilloren erabakia, eta gomita egin die hala nahi duten guziei gauza bera egin dezaten. Legebiltzarreko eskuineko taldeko presidentea da Iturgaiz, eta, haren arabera, legebiltzarrean ez du «inolaz ere ezer» aldatuko legebiltzarkidearen erabakiak. Nabarmendu du PPk «ateak irekiak» dituela: «PPrentzat oso garrantzitsua da zentro eskuineko espazioa zabaltzea, kontserbadoreek, liberalek eta sozialdemokratek lekua izan dezaten». Iturgaizen ustez, hain zuzen, PPk ordezkatzen du «zentro eskuinaren etxe komuna».

Ciudadanosek ez du zinegotzirik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; beraz, hemendik aitzinera Gil izanen da hiru lurralde horietako C's-eko hautetsi bakarra. Nafarroan Navarra Suma koalizioaren barnean dago Ciudadanos, UPN eta PPrekin batera.


Summary: Beste 121 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa zertxobait igo da, eta %1,6 da orain. 36 lagun daude ZIUetan.

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 7.237 proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta horietatik 121ek eman zuten positibo. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, %1,6koa da positibo tasa, bezperan baino —%1,36— apur bat handiagoa.

Bizkaian zenbatu dituzte kasu gehien; 39, bigarren egunez jarraian. Araban, 17 izan dira, eta Gipuzkoan, 30. Nafarroan beste 33 kasu atzeman dituzte, azken zenbaketan baino 25 gehiago.

Ospitaleetako presioari dagokionez, 69 lagun daude Hegoaldeko erietxeetan COVID-19ak jota, eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude horietatik 36. Atzo, beste hamabi lagun ospitaleratu zituzten; horietatik 10, Osakidetzaren menpeko zentroetan, eta bi, Osasunbidearenetan.


Summary: Eusko Ikaskuntzak eta Euskal Herrian aritzen diren zazpi unibertsitateek hitzarmen bat sinatu dute, «talentua bultzatzeko». «Ezagutza sustatzera bideratutako lankidetza esparrua» eratu asmo dute Eusko Ikaskuntzak, EHUk, NUPek, Deustuk, MUk, Nafarroako Unibertsitateak, Paueko Unibertsitateak eta UNEDek sinatutako esparru hitzarmenarekin.

Eusko Ikaskuntzak eta Euskal Herrian aritzen diren zazpi unibertsitateek —EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak, Deustuko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak, Nafarroako Unibertsitateak, Paueko Unibertsitateak eta UNED Espainiako Urruneko Hezkuntzako Unibertsitate Nazionalak— lankidetzarako hitzarmen bat sinatu dute. Gaur eman dute haren berri, unibertsitateetako eta Eusko Ikaskuntzako ordezkariek Bilbon egin duten agerraldian.

Akordio horren bidez, «ezagutza sustatzera bideratutako lankidetza esparrua» eratu asmo dute, «arreta berezia» eskainiz eta euskal kulturari eta hizkuntzari. «Haren artikuluetan, Eusko Ikaskuntzak eta zazpi unibertsitateek talentua bultzatzeko eta helburu hori lortzen laguntzen duen guztia partekatzeko borondatea adierazten dute», azaldu dute ohar batean. Akordioaren eranskinetan «lurraldeek XXI. mendean dituzten elementu komunei eta konpartituei buruzko definizio eta hausnarketa estrategikoa» egitea ezartzen du, baita Eusko Ikaskuntzaren ospeari buruzko azterketa bat egitea eta ikasleek Eusko Ikaskuntzan praktikak egiteko aukera izatea ere.

Akordioa «historikotzat» jo du Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakariak, eta «sinergiak eta lidergo partekatuak» sortzearen alde egin du. Unibertsitateetako ordezkariek, berriz, akordio honen aukerak nabarmendu dituzte, Eusko Ikaskuntzaren arabera: «Hitzarmenaren aukerak nabarmendu dituzte, gizartea pertsonen prestakuntza integralaren bidez eraldatzeko eta ezagutza sortu eta transferitzeko». Eta bide horretan Eusko Ikaskuntzak izango duen egitekoa zehaztu dute: «Eusko Ikaskuntzak, erakunde integratzailea den aldetik, etorkizuneko agertokiak eta estrategiak diseinatzen eta epe luzeko ikuspegia duten gizarte beharrak identifikatzen lagundu behar du».


Summary: Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi du Literaturako Nobel saria. Gaur eguerdian eman du jakitera sarituaren berri akademiak. Iaz Louis Gluck poetak irabazi zuen saria.

Tanzanian jaiotako Abdulrazak Gurnah eleberrigilea saritu du Nobel akademiak. Kolonialismoa lantzeko duen ikuspegia laudatu du epaimahaiak, eta baita errefuxiatuen patua deskribatzeko bere modua ere, «kulturen eta kontinenteen arteko amildegian», 18 urterekin heldu zen Ingalaterrara Gurnah bera ere, sorterrian bizi zuen jazarpenetik ihesi, eta, ama hizkuntza swahilia duen arren, ingelesez idatzi eta eman ditu argitara bere hamar eleberriak. Erretiroa hartua du egun, baina unibertsitatean irakasle izan da orain arte. Haren liburuek eskaintzen duten ikuspegia laudatu du akademiak. «Kolonialismoaren eraginetan murgiltzeko duen modu tolesgabea nabarmendu diote, eta baita «kulturen eta kontinenteen arteko amildegian dabiltzan errefuxiatuen patua»deskribatzeko modua ere». Bere begirada «etsia eta soila» dela ere azaldu dute. «Etengabe egiten dio aurre konponketa errazak espero dituen irakurleari».

Zanzibarren jaio zen idazlea, duela 73 urte, Nigerian bizi izan zen, eta 1980ko hamarkadan, eta Kenteko Unibertsitatean izan da irakasle gerora, Ingalaterran. Literatura postkoloniala izan da bere ikerketa esparrua akademian, eta gai hori izan du ardatz bere eleberrietan ere. Nobel Akademiako kideen hitzetan, une hartatik egin diote jarraipena. Besteak beste, Paradise (1994), Desertion (2005), eta By the Sea (2001). Horrez gainera, Afrikako literaturari buruzko hainbat saiakera ere eman ditu argitara, eta, baita, besteak beste, V. S. Naipaul, Salman Rushdie eta Zoë Wicomb idazleei buruzko artikuluak ere.

Sariak nazioarteko jarraipena izaten du urtero, eta apustu etxeetan kinielak ere izaten dira, irabazlea asmatzeko. Badira, horregatik, aurten indar bereziz aipatu izan diren hautagaiak. Annie Ernaux, Ngugi wa Tiongo, Anne Carson, Adonis, Haruki Murakami, Dubravka Ugresic, Margaret Atwood eta Jon Fosse izan dira hedabideek gehien haizatu dituzten izenetako batzuk. Betiere, hautagaitza horiek espekulazio hutsak direla jakinik, akademiak gotor zaindu ohi baititu barne eztabaidak.Gornah kazetari espezializatuen radarretik kanpo zen, halere.

Estibaliz Ezkerra literatura aditu, ikertzaile eta BERRIAko kolaboratzaile izandakoak, 2018an eman zuen haren berri egunkarian. By the Sea eleberria hartu zuen abiapuntu artikulurako: Etorkizun historikoaz.

Gorabeherak eta zorrak

Normaltasunerako itzulera izan da aurtengoa akademiarentzat. 2018an bertan behera utzi zuten Literaturako Nobel saria. Sexu abusuen salaketek, eta konfidentzialtasun urraketen akusazioek dimisio soka luzea eragin zuten literatura batzordean. Etena egitea erabaki zuten orduan, eta bi saritu izan ziren, horregatik. 2018koa jaso zuen Olga Tokarczuk idazle poloniarrak, eta Peter Handke idazle austriarrak 2019koa. Estatutuen eta hautaketa sistemaren erreforma bat jarri zuen abian akademiak orduan. Bi saridun zituen salbuespenezko argazkiaren ostean, Louis Gluck poeta estatubatuarra saritu zuten iaz. Gorabehera nabarmenik gabeko bigarren urtea izango dute aurtengoa, horregatik.

Jokin Zaitegi bekari esker Glucken poemak orain argitaratuko dira euskaraz, Garazi Ugalderen itzulpenean.

Zor historikoak ere baditu akademiak. 1901ean saria sortu zenetik 115 egile saritu ditu, guztira, eta haietariko 15 dira emakumezkoak. Bestalde, Europa edo Ipar Amerikakoak dira saritutako idazleen %80, eta, gainerako hizkuntzekin alderatuz gero, gehiengo argia dira ingelesez idatzi duten idazleak: 30. Frantsesez idazten duten 14 idazle, alemanez idazten duten 14 eta gazteleraz idazten duten 11 ere badaude. Hizkuntza gutxituetan idazten duten egile gutxi batzuk ere saritu dituzte inoiz, eta Frederic Mistral okzitaniarra da haien artean ezagunena. 1904an jaso zuen saria, Jose Etxegarai madrildarrarekin partekatuta.


Summary: «Formatu txikian» antolatu dute Nafarroa Oinez. Urriaren 16an eta 17an izango da, eta Lizarrako ikastolak antolatu du. Koronabirusaren eraginez, ohi baino «xumeagoa» izango da jaia.

Lizarrako ikastolak antolatu du aurten Nafarroa Oinez jaia, urriaren 16ko eta 17ko astebururako. Koronabirusari lotutako murrizketak desagertu badira ere, ekitaldia «pandemiak markatutako egoeretara» moldatu behar izan dute, eta «formatu txikian» antolatu dute. Antolatzaileek «zuhurtziaz» eta «errespetuz» jokatzeko deia egin dute.

Bi egunetako egitaraua antolatu dute, eta, jakinarazi dutenez, ez da gune guztiak zeharkatuko dituen ohiko ibilbiderik egongo, ezta sarrerarik ere, «jendetza ekiditeko xedearekin». Egitaraua hiriko zazpi espazio desberdinetan banatu dute: larunbatean Foru eta Santiago enparantzetan, eta igandean ikastolan, Los Llanos parkean, Remontival pilotalekuan, zezen plazan eta Los Llanos Kulturaguneko lorategian. Nafarroa Oinez-era joaten direnak, beraz, Lizarran «libreki» mugitu ahalko dira (egin klik irudian, handiago ikusteko).

Iaz antolatu behar zuen Lizarrako ikastolak jaia, ikastetxearen 50. urteurrenarekin batera, baina, COVID-19aren izurria dela-eta bertan behera utzi behar izan zuten. Bi urtez lanean ibili ondoren, «ilusio eta maitasun handiz» antolatu dute jaia, baita Nafarroa Oinez-ekin zerikusia duten beste zenbait ekintza ere. Abuztuan, esaterako, ikastetxearen 50. urteurrenaren ospakizuna egin zen, eta orduan aurkeztu zuten jaiaren bideoklipa. Azaldu zutenez, «bideoak harreman estua dauka Lizarraldearekin», eta «Lizarra ikastolak eskualdearen euskalduntze prozesuarekin eta inguruarekin duen erlazio estua» erakusten du.

>


Summary: Konstituzionalaren epaiak «apenas» eragingo dion Foru Berriari, Txibiteren arabera. Nafarroako Gobernuko lehendakariari zapore «gazi-gozoa» utzi dio Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Nafarroako Foru Berriari buruz emandako ebazpenak. EH Bilduk ihardetsi du epaia «larria» dela

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak irailaren 23an kaleratutako azken ebazpenak Foru Berriaren eduki gehiena babestu du. Zehazki, estatuak bere helegitean auzitan jarritako zortzi legetatik bost berretsi zituen, baina gainerako hiruretan arrazoi eman zion. Foru Berrian zuzenbide zibileko 600 lege inguru jasotzen direla kontuan harturik, Txibitek nabarmendu du «apenas» izango duela eraginik.

Iragan legealdi osoan, Nafarroako Parlamentuak zuzenbide zibileko arau eta lege bilduma XXI. mendeko errealitatera eguneratu zuen, kasu gehienetan hizkuntza ikuspegia zaharkituta zegoelako —arau horietako asko frankismotik zeuden indarrean—. Zuzenbide zibileko atal guztiak ukitzen ditu: norbanakoak, jabegoa, familia ereduak, kontratuak, ezkontzak, ondorengontza... Foru Berria 2019ko martxoan onartu zen aho batez eta txalo artean. Gizartearen eguneroko gaiak arautzeko autogobernu ariketa bat zela nabarmendu zuten taldeek.

Haatik, estatuak hemezortzi legeren gaineko helegitea jarri zuen Konstituzionalean. Bi urteotan, Nafarroako Gobernuak akordioa lortu zuen Madrilekin, eta Espainiakoak atzera bota zuen hamar legeren gaineko helegitea, baina gainerakoari eutsi egin zion. Hala, irailaren 23an etorri zen ebazpena, eta Konstituzionalak ez zituen onartu bilduma horretako hiru kontu.

Konstituzionalaren argudioak Batetik, Foru Berriak proposatzen zuen zuzenbide zibileko arauen arteko gatazka sortuz gero estatu mailako legeekiko parekoa zela, eta Nafarroako edukiari erreparatu behar zaiola. Konstituzionalak ebatzi zuen gatazka juridikoak ebaztea estatuari dagokiola eta hor ezin dutela esku hartu legegile nafarrek.

Bigarrenik, Foru Berriak zehazten zuen etxebizitzaren saltzaileak jabego erregistro batetik bestera egin beharreko aldaketa ez zela izango «eroslearen eskubidearen kalterako». Konstituzionalak argi utzi du erregistroen gaineko ordenamendua estatuaren eskumena dela. Azkenik, kredituen lagatzea edo hipoteka mailegu bati aurre egin ezinik banku bati etxea ordainean emateari buruzko araudia ezartzen zuen Foru Berriak. Konstituzionalak argi utzi du foru araudi hori ezingo dela ezarri merkataritza harremanetan eta, ondorioz, finantza erakundeekiko harreman hori ezin zuela arautu Nafarroak.

Epaia atera zenean, Javier Remirez presidenteordeak baloratu zuen «kontu teknikoen gainean» baino ez zuela ebatzi Konstituzionalak, eta «Foru Berriaren %99,5» berretsi zuela. EH Bilduko Adolfo Araizi, ordea, «larriak» iruditu zaizkio Konstituzionalaren argudioak, eta horri buruzko azalpenak eskatu dizkio Maria Txibiteri.

Remirezen antzera mintzatu da lehendakaria. «Praktikan, ez du eragin handirik izango foru zuzenbide zibila eraginkor aplikatzeko orduan, estatuaren oinarrizko araudia ezarrita emaitza berbera delako», arrazoitu du. Txibitek gaineratu du etxea ordainean emateari eta kreditua lagatzeari buruz arautzeko eskumena aitortua izan dela, «betiere Konstituzionalaren irakurketari doitua»; hots, soilik harreman zibiletarako eta ez merkataritza arloetarako. Azkenik, Txibitek azpimarratu du «okerrago» izan zitekeela, hiru magistratuk emandako boto partikularrak esku hartze handiagoa proposatzen baitzuen.

«Onartezina»

Araizek erantzun dio boto partikularrak aurrera atera ez izanak ez duela gutxiesten epaiak arrazoitutakoa. EH Bilduko parlamentariaren irudiko, epaiak balioa kentzen die 1978 baino lehen Nafarroak ezarritako araudiei eta haren izaera historikoari: «Hori larria iruditzen zaigu».

Berez, konstituzioaren lehen xedapen gehigarriak Nafarroako eskubide historikoak aitortzen baditu ere, Araizek salatu du praktikan hori ez dela bermatzen. Haren ikuspegitik, Konstituzionalak beste behin argi utzi du eskubide historikoen eguneraketa hori «esparru konstituzionalaren barruan» egin behar dela: «Nafarroa foru erkidego bat da, bai, baina izena besterik ez du. Haren edukia beste erkidegoen parekoa da». Araizek gaineratu du «onartezina» dela Nafarroa beste erkidegoekin parekatzea eta oharkabean uztea bere arau zibilak arautzeko eskumen historikoak dituela».


Summary: Anaiz Funosas eta Paul Rios, Aieteko Konferentziak ekarritakoaz. Gertu dago Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, eta, efemeridearen harira, Anaiz Funosas eta Paul Rios batu ditu BERRIAk. Igandean argitaratuko da gaiari buruzko artikulu sorta.

Igandean hamar urte Aieteko Konferentzia egin zenetik beteko dira. Mugarri asko ezarri zituen biltzar hark, eta, hamar urteren ondoren, biltzarrak eman zuenari buruz hausnartzeko eta solastatzeko batu ditu BERRIAk Anaiz Funosas eta Paul Rios.

Gazi-gozo begiratzen diote Aieteko Konferentziak ekarri zuenari: itxaropen handiak ziren, baina gobernuek ez zuten espero zuten erantzuna eman. Gizartea eta haren ekina izan dira «estatuak behartzeko» eta «bakea eraikitzeko prozesuak» aitzinera egiteko ezinbertzeko tresna.

Gaiari buruzko lanketa sakona, igandean, BERRIAn.


Summary: Eusko Jaurlaritzak ia 13,8 milioi euro emango dizkie ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei. 2020-2021eko ikasturtean baino ia 350.000 euro gehiago jasoko dituzte. Ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten sei ikastetxeri emango dizkiete laguntzak: neskak soilik hartzen dituzten Arangoyari, Ayalderi eta Eskibeli eta mutilentzat soilik diren Munaberi, Eraini eta Gazteluetari.

Ezagutarazi egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeek administrazioarekin egindako itunen bidez zenbat diru jasoko duten. Horien artean daude neskak eta mutilak bereizten dituzten ikastetxeak ere. Eusko Jaurlaritzak mota horretako sei ikastetxe itundu ditu: lau Bizkaian daude —Arangoya Bilbon, Ayalde eta Munabe Loiun, eta Gaztelueta Leioan—, eta bi Gipuzkoan —Eskibel Donostian, eta Erain Irunen—. Neskek soilik ikas dezakete Arangoyan, Ayalden eta Eskibelen, eta mutilak soilik hartzen dituzte Munabek, Gazteluetak eta Erainek.

Eusko Jaurlaritzak ia 13,8 milioi —zehazki, 13.779.120,9 euro— emango dizkie ikasturte honetarako ohiko gastuetarako —adibidez, behar bereziak dituzten umeengatik beste diru laguntza batzuk izaten dituzte—, iaz baino ia 350.000 mila euro gehiago. Horrela banatuko dute: 4,5 milioi pasatxo jasoko ditu Ayaldek; 3,8 milioi baino gehiago Gazteluetak; bi milioi pasatxo Munabek; 1,3na milioi Eskibelek eta Erainek; eta 700.000 pasatxo Arangoyan.

Iazko ikasturtean baino finantzaketa handiagoa izango dute guztiek, Ayaldek izan ezik: 36.000 euro gutxiago jasoko ditu; aldiz, finantzaketa igo diete gainerako guztiei: 100.000 euro gehiago jasoko ditu Gazteluetak; 175.000 gehiago Munabek; 87.000 gehiago Arangoyak; eta 10.000na euro gehiago Eskibelek eta Erainek.

LOMLOE Espainiako Hezkuntza lege berriak —iazko abenduan onartu zuten— debekatu egiten du neskak eta mutilak banatzen dituzten eskolak diruz laguntzea. BERRIAri Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailetik azaldu diotenez, legearen aurretik egindako itun bat da egun indarrean dagoena, eta horregatik jarraitzen dute ikastetxe horiei dirua ematen. Egungo hitzarmena 2016-2017ko ikasturtetik dago indarrean, eta aurtengo ikasturtean amaituko da. Hezkuntza Saila «azterketa juridikoa» egiten ari da, ikastetxe horien finantzaketari dagokionez zer egin dezaketen aztertzeko.

D eredurik ez

Neskek eta mutilek bereizita ikasten duten ikastetxe horietako bakar batek ere ez du eskaintzen D eredua —eskolak euskara hutsez ematen dituztena, gaztelaniako ikasgaia izan ezik—. B eredua Ayalden, Gazteluetan, Eskibelen eta Erain Txikin soilik eskaintzen dute. Euskarak, berriz, presentziarik handiena Gazteluetan du: B eredua —erdia gazteleraz eta erdia euskaraz— daukate HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan. Beste ikastetxe guztietan aukera daukate ikasketa guztiak A ereduan —dena gazteleraz, euskara ikasgaia izan ezik— egiteko. Ikasgela gutxi batzuetan soilik ari dira B ereduan: Ayalden, HHko lau ikasgelatan; eta Eskibeleko HHko bi ikasgelatan, eta Erain Txikiko beste bitan —Erainen Haur Hezkuntzako eskola—.


Summary: ETAko kide izan eta sasian ibili izana ukatu du Egoitz Urrutikoetxeak. Parisen epaitzen hasi dira Josu Urrutikoetxearen semea. 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatzen diote. Lan politiko publikoa egin zuela adierazi du, besteak beste bake negoziazioak bultzatzen.

Egoitz Urrutikoetxearen aurkako epaiketa hasi da gaur Parisko Zigor Auzitegian. 2003 eta 2005ean ETAko kide izatea leporatzen diote, eta ETAko kideekin harremanetan egotea. Epailearen eta prokuradorearen galderei erantzunez, 2005etik aitzina Genevan (Suitza) abiatuko zen elkarrizketa saioa prestatzen aritu zela erran du, baina ez zela sekula ETA erakundeko kide izan. 2006tik aitzina, Euskal Herria utzi ondotik izandako ibilbideaz xehetasunak eman ditu, eta bere belaunaldikoek txikitatik izan duten gatazkaren bizipenen kontakizun gordina egin du. Bortizkeriaren zirkulu zikoitzak bi aldeei «sufrimenduaren sentsibilitatea» galarazi ziela adierazi du, eta «mendekuan eta gorrotoan» oinarritutako logikatik ateratzeko beharra azaleratu du. «Urte gehiegi galdu dugu, sufrimendu gehiegi egon da. Eta dolu dut; zinez dolu dut».

Egoitz Urrutikoetxeari galdeketa egin ondotik, lekukoen txanda izanen da. Sophie Wahnich-ek, Urrutikoetxea prestatzen ari den doktoretza tesiaren zuzendariak, eta Josu Urrutikoetxea auzipetuaren aitak mintzatu behar dute gaur. Biharko saioan, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria eta Monique Elgoihen Lexantzüko (Zuberoa) auzapeza mintzatuko dira. Baita Alain Tellier Frantziako Polizia ohia ere, bideokonferentziaz. Hark idatzi zuen Urrutikoetxea 2003an sasira sartu zela. Datu garrantzitsua da hori. Okerrik ezean, lehen aldia izanen da ETAri lotutako afera batean Frantziako polizia bat lekuko gisa deklaratzera datorrela, defentsako abokatuek deituta. Ikusteko dago zer adierazpen eginen dituen.

2015eko urriaren 7an atxilotu zuten Urrutikoetxea, Parisen. ETAren «aparatu politikoko arduradun garrantzitsutzat» jo zuen Espainiako Barne Ministerioak, baina, «ikerketa iturriak» aipatuta, ordurako ETArekin loturarik ez zuela erran zuen Ser irratiak. Poliziaren arabera, 2003tik zegoen ihes eginda Urrutikoetxea. Parisko Fresnes presondegian aste batzuk pasatu ondoren, azaroaren 13an utzi zuten aske, eta Euskal Herrira itzuli zen. BERRIAri orduan azaldu zion 2009tik gutxienez publikoki eta bere izen-abizenekin bizi zela.

2003an eta 2005ean ETAko kideen kontra izandako bi atxiloketatan oinarritzen dira Egoitz Urrutikoetxearen kontrako bi prozedurak. Lehenengoan, haren hatz markak aurkitu zituzten Gara egunkari batean; bigarrenean, gauza bera, Pyrenees Magazine astekari batean. Josu Urrutikoetxearen zaku bat ere aurkitu zuten bigarren operazioan; familiako argazkiak, dokumentu politikoak eta gatazkaren konponbideari lotutako dokumentuak zeuden bertan, eta, oihal batean, Urrutikoetxea aita-semeen DNA aztarnak ere bai.

Horrez gain, bere garaian Frantziako Poliziak egindako txosten bat ere sartu dute prozeduran, 2003ko udatik Egoitz Urrutikoetxea sasian zegoela zioena. Bi elementu horietan oinarritzen dira garai hartan ETAko kidea zela errateko. Alta, Koldo Gorostiaga Euskal Herritarrok-eko eurodiputatuaren idazkari gisa jardun zuen 2004ko urtearen bukaera arte, eta Herritarren Zerrenda hautagaitzaren hauteskunde kanpainako Ipar Euskal Herriko koordinatzailea izan zen, erabat jardun publikoa eginez. Txostena idatzi zuen poliziarekin konfrontazioa eskatu zuten Urrutikoetxearen abokatuek, baina instrukzio epaileak ez zuen onartu.

Elementu horietatik ateratzen duten ondorioa da 2005ean hasiko ziren Genevako (Suitza) negoziazioen prestaketan ari zirela. Josu Urrutikoetxea ere epaitu beharra dute afera beragatik, baina haren kontrako prozedura instrukzio fasera itzultzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailaren 13an. Josu Urrutikoetxearen kasuan bezala, Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce ari dira Egoitz Urrutikoetxearen defentsa eramaten.

Epailearen galderei erantzunez, Urrutikoetxeak azalpenak eman ditu 2003koaz: «Ez naiz inoiz egon etxebizitza horretan, ez dut sekula harremanik izan pertsona horiekin». Gara gunkariaren milaka ale saltzen direla erran du, eta Baionako taberna anitzetan aurki daitekeela. Esan duenez, baliteke berak irakurritako egunkari baten alea atxilotuen eskuetan gelditu izana, edo aitarekin izandako topaketa batean hari utzi izana. 2005ekoari buruz ere ukatu egin du etxebizitza eta ibilgailu hartan inoiz egon izana. «Nola iritsi dira nire aztarnak horra? Batasunako arduraduna nintzen, eta Koldo Gorostiagaren eurodiputatuaren idazkaria». Hori dela eta, asko bidaiatzen zuen, eta negoziazioaren eszenatokia lantzen aritu zela esplikatu du..

Josu Urrutikoetxearen semea dela oroitarazi du, eta garai hartan anitzetan elkartu zela harekin. Hitzorduetara joateko, aitarengana iristeko, beste pertsona batzuek eraman izan zutela erran du, eta bidaia horietako batean utzitako aztarnak izan daitezkeela. Epaileak galdetu dio ea zein zen bere «aitaren egoera» garai hartan. Urrutikoetxea: «Ez dakit zehazki zer egoeratan zen. Badakit ETAko militantea zela, eta Justiziaren aurrean ez agertzea erabaki zuela. Badakit, halaber, gatazkari konponbidea emateko engaiatua zela». Behin eta berriz esan du garai hartan aita klandestinitatean bizi zela, eta «sarri» elkartu izan zela harekin. Azaldu du bere ekarpena egin zuela, aitaren eskariz, gatazkaren konponbide prozesuan aitzinatzeko.

«Ez zen Beirut: Euskal Herria zen»

Gatazkaren ikuspegi manikeotik ateratzeko beharra aipatu du Urrutikoetxeak. «Gure belaunaldiak bortizkeria handiz bizi izan du gatazka». Hunkituta kontatu du txikia zela Espainiako zerbitzuek saiakera egin zutela aitaren autoan lehergai bat ezartzeko. «Biharamunean, aitak pediatrarenera lagundu behar gintuen, arreba, ama, osaba eta ni. Mertzenarioak autoa manipulatzen ari zirela, autoa lehertu zen. Bat hil zen, besteak atxilotuak izan ziren», azaldu du.

«Testuinguru horretan handitu gara. Ez dugu hautatu, pairatu dugu». Azaldu du eskolara joan aitzin auto azpian begiratzen zutela. «Ez zen Beirut: Euskal Herria zen». Horretan Frantziako Gobernuak izan zuen parte hartzea argitu beharko litzatekeela nabarmendu du. «Gure belaunaldiak egoera hori bizi izan du. Eta gure ardura eta betebeharra zen mendeku eta gorroto logika horretatik ateratzea». Bera ahalegin horretan aritu dela adierazi du.

Horrela, adierazi duenez, Batasunako arduradun politikoa zelarik aitari lagundu zion 2005eko negoziazioen aukera sortzen. Adibide bat eman du: aitak eskatu ziola laguntzeko Espainiako Gobernuarekin harremana sortzen. Apez baten bidez, Frantziako Alderdi Sozialistarekin harremana lotu zuela, haiek Espainiako autoritateekin lotura egiteko.

Alpeetara bizitzera

Batasunan zer kargu zuen galdetu dio epaileak. Kanpaina politikoak eta hauteskunde kanpainak aipatu ditu: «Garai hartan denek zekiten zertan ari nintzen. Polizia guztiak zekien», adierazi du. «Prentsan irakurri dut 2003tik klandestinitatean bizitzea leporatzen didatela», erran du, harriduraz. Bere hitzetan, ez zen hala izan. Azaldu du 2005eko udazkena ala 2006. urtearen hasiera arte aritu zela Batasunan. «Garai hartan, Euskal Herriarekin distantzia hartzea erabaki nuen». Azaldu duenez, «desadostasunak» zituen negoziazioei buruzko erabakiekin. Era berean, abokatuen bidez jakin zuen Frantziako Justizia bera ikertzen ari zela. «Alpeetara bizitzera joatea erabaki nuen, eta han bizi izan nintzen urte batzuez».

Alpeetara 2006an iritsi zela erran du, eta han lanbide batean baino gehiagotan aritu zela. Bere ardura politikoak zirela-eta Savoiako militante batzuekin harremana egina zuen, eta haien bidez iritsi zen hara. Jatetxe batean aritu zen lanean, besteak beste. Aterpetxe bateko zaindari gisa ere aritu zen lanean. «Justiziaren aitzinera agertu gabe bizi nintzen, baina ez nengoen klandestinitatean».

2008an, bikotekidea ere Alpeetara bizitzera joan zen, eta etxebizitza emaztearen izenean alokatu zuten. «Informazio zerbitzu guziek zekiten nire emaztea zela». 2009ko uztailean, haurrak izan zituzten. Segipen guzia erietxean eta emaztearen izenean egin zuten; hitzordu guzietan han zegoen Egoitz Urrutikoetxea. Berak erregistratu zituen haurrak herriko etxean. «Horregatik aipatzen nuen kontakizun manikeoa. Garai hartan ez nuen konfiantzarik Frantziako Justizian, baina ez nintzen klandestinitatean. Filiazio bat leporatzen zitzaidala iruditzen zitzaidan».

2002 inguruan, bere autoan GPS bidez jarraipena egiteko gailu bat aurkitu ondotik, informazio zerbitzuetako agente bat zanpatzeagatik epaitu eta zigortu zutela kontatu du. «Prozeduran, zanpatua izan zen agenteak deklaratu zuen 'Egoitz Urrutikoetxea izan balitz ezagutuko zuela'. Epaiketa aitzin askatu ninduten». Kartzelara bidean beste polizia batek errandakoa oroitarazi du: «Badakit ez zarela zu, baina badakizu nor izan den». Frantziako Justiziarekiko mesfidantza esplikatu nahi izan du oroitzapen horrekin. Prokuradoreak galdetu dio: «Momentu bakar batean ez zenuen desmartxa aktiborik izan komisaria batera joateko? Mesfidantzagatik bakarrik?». Urrutikoetxeak erantzun dio ez duela «segundo bakar batean ere sinetsi informazio zerbitzuek ez zekitela Alpeetan bizi nintzela».

Epaiketa atxilotu eta sei urtera egitea azpimarratu du: «Prozedurak hain gaizki josiak ziren dena instrukziora itzuli zela. Espero dut kontuan hartuko duzuela, Euskal Herrian bizi dugun horren testuinguruarekin batera»


Summary: Fiskalak sei urteko zigor eskaera berretsi du Basauriko entrenatzaile ohiarentzat. Sententziaren zain gelditu da epaiketa. Fiskalak sinesgarritasuna eman dio abusuak salatu zituen adingabeari.

Bukatu da atzo eta gaur Bizkaiko Probintzia Auzitegian Basauriko futbol entrenatzaile ohi baten aurka egindako epaiketa, eta, hala, sententziaren zain gelditu dira sexu abusuak salatu zituen adingabea eta abusuak egiteaz akusatutako 62 urteko gizonezkoa. Fiskalak eta akusazio partikularrak zigor eskaerak berretsi dituzte: sei urteko espetxe zigorra galdegin du fiskalak, eta zortzi urtekoa familiaren ordezkari gisa aritu den akusazio partikularrak.

2014tik 2018ra egindakoak dira adingabeak salaturiko erasoak: 8 eta 12 urte artean zituen abusuak salatu dituen mutilak orduan. Atzoko auzi saioan adingabeak berak eta haren inguruak azaldu zutenez, J.I.B akusatua Baskonia taldeko futbol eskolako entrenatzaile aritzen zen Basaurin, eta han ezagutu zuen mutila. Familiaren lagun egin zen, opariak egiten zizkion umeari, eta sendiari laguntza ekonomikoa ere eman zion. Orduan hasi ziren abusuak: ukituak egiten zizkion, film pornografikoak ikusarazten, masturbatzen, eta batzuetan bera masturbatzera behartzen.

Sinesgarritasuna

Fiskalak sinesgarritasuna eman dio adingabearen testigantzari, eta gogoratu du talde psikosozialek ere hala egin dutela. Adierazi du, gainera, mutilak bertze deklarazio batean abusuak ukatu izana ulergarria dela, akusatuarekin zuen harremanagatik.


Summary: "Estatutu berriaz hitz egiten denean, gure ustez, distrakzio politikorako tresna baten aurrean gaude". ELAren kongresuan errepublika nagusi den estatu propio baten aldeko hautua egingo dutela azpimarratu du Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak Hamaika Telebistako Gurean Gaur magazinean.

ELA sindikatuak, Aktibatu, lortu, zaindu lelopean, azaroaren 24an eta 25ean XV. Kongresu Konfederala egingo du Bilboko Euskalduna jauregian. Helburu nagusietako bat langileak eta gizarte osoa aktibatzea dela azaldu zuen aurkezpenean. Horrez gain, errepublika nagusi den estatu propio baten aldeko hautua egingo dutela azpimarratu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak: "Estatu propio baten aldeko hautua egin nahi dugu, independentziaren aldekoa. Errepublika baten moduan ikusten dugu etorkizuna". Arrazoiak argiak direla adierazi du: "Estatuak agerian utzi du zer den aginte bakarra; hamaika arrazoi ditugu bide horretan aritzeko".

Estatus politiko berriaren eztabaida berrabiatu nahi du Urkullu lehendakariak urte politiko honetan zehar, Lakuntzak dio ez dutela asmo hori ikusten: "EAJk ez du asmorik inongo biderik hartzeko; oso eroso daude neoliberalismoaren bueltako errealitate horretan"; "Estatutu berriaz hitz egiten denean, gure ustez, distrakzio politikorako tresna baten aurrean gaude", gehitu du.

(ikusi elkarrizketa osorik, Hamaika Telebistaren webgunean)


Summary: Europako legediaren nagusitasuna zalantzan jarri du Poloniako Auzitegi Konstituzionalak. Epaimahaiak adierazi du Europako Batasuneko legediaren zenbait atal herrialdeko konstituzioaren aurkakoak direla. Bi epailek kontrako iritzia agertu dute.

EB Europako Batasunaren legedia eta Poloniakoa bateraezinak dira zenbait puntutan, Poloniako Auzitegi Konstituzionalak gaur ebatzi duenez. Haren arabera, EBren Ituneko atal jakin batzuk eta Europako Justizia Auzitegiaren epai batzuk herrialdeko konstituzioaren aurkakoak dira.

Ebazpenak zalantzan jarri du EBko zuzenbidearen lehentasuna, estatuko legedien gainetik. Konstituzionalaren esanetan, Polonia EBko kide bihurtzeak ez du esan nahi estatuak EBko justiziari legezko aginte gorena aitortzen dionik, ezta haren subiranotasuna EBren esku uzten duenik ere. Epaimahaiko hamalau epaileetatik bik ebazpenaren kontrako iritzia agertu dute.

Erabakiak zuzeneko eragina izan dezake Poloniaren eta EBren arteko harreman kaltetuetan. Bruselak EBren legeen kontra aritzea egotzi dio Varsoviari hainbat arlotan. Sexu askatasunaren, prentsa askatasunaren eta botere judizialaren independentziaren kontrako neurriak salatu ditu. Poloniako Gobernuak, berriz, barne auzietan «esku hartzea» egotzi dio Europako Batzordeari.

Konstituzionalak ebazpenaren berri eman eta gutxira, Poloniako legedia EBkoaren gainetik dagoela ziurtatu du Piotr Muller Poloniako Gobernuko bozeramaileak. «Zuzenbide konstituzionalak beste iturri batzuekiko duen nagusitasuna Poloniako Errepublikaren Konstituziotik eratorria da zuzenean. Auzitegi Konstituzionalak hala berretsi du gaur argiki».

Justiziaren independentzia

Poloniaren 2019ko justizia erreforma dago Konstituzionalak aztertu duen auziaren jatorrian. Bruselak salatu izan du erreforma horrek ez duela independentzia judiziala errespetatzen, besteak beste, onartu zutelako epaileek ezingo dituztela zenbait auzi Europako Justizia Auzitegira bideratu. Gobernuak epaileak aukeratzeko eta horien inguruan erabakitzeko duen eskumena ere auzitan jarri izan du Bruselak. Erreformak batzorde bat eratu zuen Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko. Sortu zutenetik, epaileen kontrako hainbat prozesu diziplinatzaile zabaldu ditu batzordeak. Gainera, 40 epailek baino gehiagok jaso dituzte zigorrak Europako Justizia Auzitegiaren epaiak onartzeagatik eta gobernuaren justizia erreformari kritika egiteagatik.

Europako Batzordeak Poloniako Gobernua salatu zuen Europako Justizia Auzitegian, erreforma horrek epaileen independentzia arriskuan jartzen zuela iritzita, eta Luxenburgoko auzitegiak hainbat puntu indargabetzeko agindu zion Poloniako Gobernuari, kautelazko neurri gisa, epai bat eman artean.

Varsoviak eztabaida iturri ziren puntuak indargabetzeari men egin zion abuztuan, Batzordeak zigor ekonomikoekin mehatxu egin ostean. Ordurako, Auzitegi Konstituzionalari eskatu zion auziaren gaineko iritzia: Poloniako eta EBko legedien artean, zein gailendu behar den. Auzitegiak lau aldiz atzeratu du ebazpena joan den uztailetik, gaur arte.

Epaimahaiak iritzia plazaratu aurretik, goizean, auzitan dauden Poloniako justizia erreformaren atalak indargabetzeko agindua berretsi du Europako Justizia Auzitegiak. Poloniak kautelazko neurriak kentzeko eskatu zion, baina eskaria baztertu du Luxenburgoko auzitegiak. Agindua berrestearekin batera, EBko zuzenbideak estatu kideen legediarekiko lehentasuna duela nabarmendu du.


Summary: Afganistanetik Italiara oinez: 5.000 kilometro. Boluntario talde bat elkartzen da egunero Triesteko geltokiaren aurrean, oinarrizko laguntza emateko bi kontinenteren arteko bidaia errepidez, mendiz eta basoz egin duten iheslariei.

Egunero iristen dira migratzaileak Triestera (Italia). Horietako askok Afganistandik egin dute bidaia, oinez, eta bidearen aztarnak nabari dituzte gorputzean. Asko oso egoera txarrean heltzen dira, oinetan zauriak dituztela. Zorionez, Linea d’Ombra elkarteko boluntarioak dituzte zain, oinarrizko sendatze lanak egiteko. Horrez gain, jantziak, oinetakoak eta jana eskaintzen diete.

Egunero biltzen dira erakundeko boluntarioak, 17:00etan, Triesteko geltokiaren aurreko parkean, Marianna Buttignanik azaldu duenez. «Hemen Balkanetako ibilbidetik datozen pertsonak gelditzen dira, muga zeharkatu eta Italiara heldu ondoren». Migratzaileetako batzuek asiloa eskatuko dute Italian, eta este batzuek Europako beste leku bat izango dute helmuga.

Nicola Franchini boluntarioaren arabera, migratzaile gehienek Afganistan eta Pakistan dituzte jatorri. «Harrapatuta gelditzen dira Bosnian, Europako Batasuneko mugarik gogorrena delako. Europako mugarik bortitzena da». Izan ere, Balkanetako muga itxi zenetik, Bosnia eta Herzegovina Europako Batasunera sartzeko zirrikitu bihurtu da. Franchinik azaldu duenez, Kroaziako Poliziak «jipoitu» egiten ditu muga zeharkatzen saiatzen direnak, baita Kroaziako eremuan ere. Beraz, Italiara heltzen direnek Kroaziako eta Esloveniako mendiak eta basoak zeharkatu behar izan dituzte oinez, bi edo hiru astez. Gauez ibiltzen dira, bagaje pisutsuarekin, ahal duten guztia eramaten. «Italiara oso gaizki iristen dira».

Odisea pairatu duen horietako bat da Bilal Salar afganistandarra. Azaldu duenez, orain dela hiru urte utzi zuen bere herrialdea, «talibanengatik». Nabarmendu du oinez egin duela bidaia: «Ez dut taxirik hartu, ezta autobusik ere». Bi urte eman ditu Bosnian, kontatu duenez. Muga zeharkatzen saiatu izan da denbora horretan, baina orain arte ezin izan du, Kroaziako Poliziarengatik. «Oso pozik nago Europan nagoelako eta etorkizun berri bat eraiki dezakedalako».

Oinarrizko laguntza

Buttignanik azaldu duenez, «oinarrizkoa» egiten dute boluntarioek, Triesten ez dagoelako komun publikorik, ezta bainutegirik ere. «Ez dago lotarako edo aldatzeko toki segururik. Hortaz, gu ahalegintzen gara Europarako ongietorria ematen, eta azaltzen sentitzen dugula Europak horrela jasotzea, modu honetan».

Azaldu duenez, janaririk emateko aukera dute batzuetan. «Denak donazio pribatuen bidez funtzionatzen du; hau da, ez daukagu estatuaren babesik. Guztiz independenteak gara, eta nahiko pobreak. Ematen dizkiguten gauzak biltzen ditugu: kamisetak, galtzak, azpiko arropa, oinetakoak, poltsak... edozer». Halere, Buttignanik argi utzi nahi izan du ez dutela «karitate lan bat» egiten: «Hau arazo politiko bat da».

Boluntarioek etxean prestatzen dituzte jatekoak, ez dutelako leku bat hori propio egiteko. «Baina hori ez da arazoa larrialdi egoera batean sandwichak egiteko edo sagarrak edo behar dutena ekartzeko. Edo, neguan, te katilutxo bat ekartzeko».

Migratzaileetako batzuek ingelesez badakite, baina, gainerakoekin komunikatzeko, Ismail Swati boluntarioa dago. Oinarrizko informazioa eskaintzen die Swatik, besteak beste asiloa eskatzeko prozeduraz. Eta, informazioa emateaz gain, atsedenaldia gozatzen saiatzen da, Afganistango musika jotzen, 5.000 kilometro eta zailtasun handiak jasan ostean horren arrotz gerta ez dakien Triesteko etapa.


Summary: Bilbora iritsi da Martin Ugalderi buruzko erakusketa. Hilaren 27ra arte egongo da irekita. Haren ekarpen «unibertsala» nabarmendu dute

Azaroaren 11n 100 urte beteko dira Martin Ugalde kazetari, idazle eta euskaltzale ezaguna jaio zenetik. Data horren harira, haren familiarekin batera, urte osorako programa prestatu dute hainbat erakundek eta eragilek; tartean, erakusketa bat. Aurretik Andoainen eta Hondarribian (Gipuzkoa) izan da erakusketa hori, eta, orain, Bilbora iritsi da; EHUko Bizkaia Aretora, hain justu.

Ugalderen bizitza eta obra jasotzen dituzten irudi eta testuek osatzen dute erakusketaren zati bat. Horiez gain, Andoaingo Udalak lagatako zenbait elementu ere ikusgai dira, bitrina batean; kasurako, euskaltzaleak eskuratutako sarien diplomak eta elkarrizketak egiteko erabiltzen zuen grabagailua.

Elkarlana oinarrian

Gaur egindako aurkezpenean, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak nabarmendu du «Ugaldek nahiko zuen eran» prestatu dutela erakusketa, «eragile asko eta diferenteen artean, elkarlanean». Horrez gain, esker ona agertu du, «akademiak ere» bat egin duelako egitasmoarekin.

Miren Ibarluzea EHUko Kultura zuzendariak gogora ekarri du «kazetari, idazle, politikari eta kultur eragile unibertsala» izan zela Ugalde, eta «egungo euskal kultur sistema osatzen duten egituren oinarri» izan zela. Hilaren 27ra arte egongo da zabalik, astelehenetik ostiralera, 10:00etatik 20:00etara.


Summary: Batez besteko pentsioa 28 euro igoko da 2022an Hego Euskal Herrian. Madrilek aurtengo KPIaren igoera erabiliko du erreferentzia gisa, eragileekin adostu bezala, eta 200 euroko konpentsazioa emango du

Urtea berri pozgarri batekin hasiko dute Hego Euskal Herriko pentsiodunek. Iaz baino igoera handiagoa izango dute pentsioetan: 2022koak aurtengo batez besteko KPIaren arabera errebalorizatuko dira, %2 eta %2,5 artean: 28 euro inguru gehiago. Horrez gain ordainketa berezi bat jasoko dute, 200 bat euro, urteko bigarren zatian izandako prezioen igoera, bereziki argindarrak eragindakoa, konpentsatzeko. Hala jasotzen du Pedro Sanchezen gobernuak datorren urterako aurkeztu duen aurrekontu egitasmoak.

Horrez gain, gutxieneko pentsioak, kotizazio gabekoak eta bizitzeko gutxieneko diru sarrerari dagozkionak ere igoko dira; kasu horretan, pixka bat gehiago, «besteekiko aldea konpentsatzeko»: %3. Era berean, IPREM errenta adierazle publikoa ere handituko da: %2,5. Indize hori funtsezkoa da hainbat gizarte laguntzaren zenbatekoak zehazteko; adibidez, beketarako. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azpimarratu duenez, Espainiako Gobernuak igoera horiekin bilatu nahi du pandemiaren osteko susperraldi ekonomikoa «bidezkoa» izatea eta «biztanle guztiengana iristea».

Pentsio arrunten kasuan, igoera ezartzeko kontuan hartu du sistemaren erreformaren negoziazioetan Espainiako sindikatuekin eta patronalekin adostu duen errebalorizazio mekanismo berria, KPIaren araberakoa. Puntu hori 2023ko aurrekontuan sartzea zen hasierako asmoa, baina koalizioko kideek adostu dute jada hurrengo urtekoan aplikatzen hastea.

Dena den, igoeraren zenbateko zehatza ez dute oraindik eman. Abenduan jakingo da, INE Espainiako estatistika institutuak azaroko KPIaren behin betiko datua kaleratzean. Izan ere, 2020ko abendutik 2021eko azarora bitarteko inflazioa kontuan hartu behar da batez bestekoa egiteko. Hori %2 eta %2,5 artean egon daitekeela zabaldu dute gobernuko iturriek. Hori horrela, Hego Euskal Herrian batez besteko pentsioa 1.267 eurotik 1.294 eurora pasatuko litzateke.

Konpentsazioak

Sistema berriarekin pentsiodunek erosteko ahalmenik ez galtzea bilatzen da. Eta hala izango dela ziurtzat jotzen du gobernuak, gaur egungo KPIa pentsioetan ezarritako igoeren gainetik dagoen arren. Ezagutzen den azken datua iraileko KPI aurreratua da, %4koa Espainian; azken hamahiru urteko tasarik altuena da hori, eta horretan eragin berezia izan du argindarraren prezioen igoera handiak. Hego Euskal Herriko azken datua abuztukoa da, %3,3koa.

Madrilek aurreikusten du urrian eta azaroan ere inflazioa goian mantenduko dela; hori dela eta, bere kontuak diseinatu ditu urteko batez besteko igoera %2tik gorakoa izango delakoan. Horrek, halaber, ziurtasuna emango lieke pentsiodunei hurrengo urtera begira, urtea inflazio tasa altuekin hasita ere, ez baita aurreikusten egungo mailan mantentzea hurrengo hilabeteetan, eta logikoena litzateke urteko zatirik handiena %2aren azpitik egotea. Gainera, urte amaieran hamabi hilabeteetako batez bestekoa horren gainetik egongo balitz, paga bat ziurtatuta izango lukete pentsiodunek, konpentsazio gisa, urte hasieran ezarritako igoeraren eta urteko batez besteko KPIaren arteko aldearekin.

Iaz %0,9 igo zituen pentsioak Espainiako Gobernuak, bost urtez %0,25eko igoerarekin eman ondoren, Mariano Rajoyren agintaldiko erreforma dela eta. Hori indargabetu eta sistema berria ezarri bitartean, Sanchezen gobernuak erabaki zuen aurreko sistemara itzultzea, BPGaren deflatorearen ehunekoa erabiliz pentsioak errebalorizatzeko, hau da, espero zen inflazioaren adinako igoera. Pandemia osteko susperraldiak eragin duen inflazioaren gorakadak, baina, txiki utzi du kopuru hori, eta urteko batez bestekoa puntu bat baino gehiago egon daiteke horren gainetik. Hori konfirmatuko balitz, aurten ere pentsiodunek konpentsazioa jasoko lukete, 200 euro inguru, urtarrila eta apirila bitartean, iazko aurrekontuetan jaso zenez.

Pentsiodunek, beraz, arnasa lasai hartuko dute urte hasieran. Ez, ordea, funtzionarioek, haiek ez baitute konpentsaziorik jasotzen, eta aurrekontuetan %2ko igoera zehaztu baitu Madrilek. Haien kasuan zalantzazkoagoa da erosteko ahalmenari eusteko nahikoa izan ote den igoera.


Summary: Irlandak %15eko gutxieneko zerga onartu du. OCDEk deituta, 140 estatu gutxieneko tasa bat hitzartzeko urratsa egitekoak dira bihar.

Europako Batasuneko beste kideek hainbat urtez lortu ez dutena lortzekotan dago OCDE: Irlandak alde batera uztea %12,5eko sozietate zerga. Pascal Donohoe Irlandako Finantza ministroak iragarri du gaur onartu egin dutela beren sozietate zerga %15era handitzea eta, hortaz, bat egingo duela OCDEren gidaritzapean mundu osoan gutxieneko kopuru hori ezartzeko saioarekin.

Hain zuzen ere, bihar bilera telematiko bat izango dute mundu osoko 140 estatutako finantza arduradunek, %15eko gutxieneko tasa horren zenbait hari lotzeko.

Hainbat urte daramatza OCDEk asmo horrekin, baina betidanik oztopo handi bat topatu du: AEBen ezetza. Baina Joe Biden AEBetako presidenteak jokoa aldatu du, bere inbertsio planak finantzatzeko dirua behar duela ohartuta. %25eko sozietate zerga bat ezarriko zuela esan zuen hasieran, baina kopuru hori apalduko du estatu gehiagok asmoarekin bat egin eta elkarri sozietate zerga txikiagoekin ez lehiatzeko konpromisoa lortuz gero.

Europako Batasunean, Irlanda izan da gutxieneko tasaren aurkari nagusia, %12,5eko tasa totem bat delako Dublinentzat. Izan ere, hari esker, Irlanda gai izan da azken hamarkadetan AEBetako multinazional handien EBrako sarbidea bilakatzeko, Irlandan dute egoitza, esaterako, Apple, Google, Pfizer, Facebook eta Amazon enpresen Europako adarrek.

OCDEren planarekin bat egin aurretik, Irlandako gobernu kontserbadoreak bi promesa lortu ditu: gutxieneko zerga ez dela inoiz %15 baino handiagoa izango, eta enpresa handiek soilik ordainduko dutela —urtean 750 milioi euroren diru sarrerak dituztenek %12,5 pagatzen jarraituko dute—. Orotara, 1.556 enpresa handik ordainduko dute %15eko zerga, baina handia da haien garrantzia, guztira 500.000 langile baitituzte, sektore pribatuko langileen %20 gutxi gorabehera.


Summary: Energiaren garestitzearen kontra egin dute protesta Bilbon.

«Iberdrola, lapurrak» eta «energia publikoa» zioten oihu artean, manifestazioa egin zuten atzo iluntzean Bilboko Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan-ek deituta, hainbat talde, elkarte eta sindikatu atxiki zaizkie manifestaziora, eta ehunka pertsonak hartu zuten parte. Argindarraren publifikazioa eskatu zuten. Talde ekologistaren hitzetan, energiak «eskubidea» izan behar du, ez «negozio espekulatiboa».

Ahotsa urratuta ere, bozgorailuetatik jarraitu zuten «zuen mozkinengatik, gu ilunpean» eta «energiaren lapurrak kanpora» moduko lemak errepikatzen.

Argindarraren garestitzeari aurre egiteko «neurri eraginkor eta errealak» eskatu zizkieten «oligopolio elektrikoaren konpainiei», Espainiako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari. Energia faktura «egiturazko pobreziaren oinarrietako bat» dela salatu zuten, eta emakumeei eta mendekotasuna duten pertsonei pobrezia energetikoak gehiago eragiten diela. Talde ekologistaren ustez, «pilatutako fakturek» ezinezko egiten dute «bizitza duin bat garatzea eta zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik ateratzea».

Energia merkatu osoaren berregituratzea exijitzen diote Espainiako Gobernuari, eta enkanteak alde batera utziko dituen sistema bat indarrean jartzeko. Horrez gain, beharrezko ikusten dute kostuen auditoria bat egitea, eta Madrili eskatzen diote parte hartze publiko handiagoa izateko REE sare elektrikoaren bitartez.

Pobrezia energetikoaren ondorioak leuntzeko neurrien beharraz aritu ziren. Bide horretan, Ekologistak Martxan-ek Eusko Jaurlaritzari exijitu zion ez uztea enpresa energetikoei egoera zaurgarrian dauden pertsonei hornidura mozten. «Hau ez da amaiera, hasiera baizik». Ohartu zuten manifestazioaren bukaeran. «Espoliazio honen aurka egingo dugun oposizioaren hasiera».

Gaur, itzalaldia Protestara deitu zuten EH Bilduk, BNGk eta Kataluniako alderdi independentistek, argudiatuta prezioaren igoera «espekulazioaren» eta enpresa energetikoen «oligopolioaren» ardura dela. Pobrezia energetikoak Hego Euskal Herrian 188.000 pertsonari eragiten diela adierazi du EH Bilduk. Koalizioaren ustez, argindarra garestitu egin da pandemiak «babes sozial handiagoaren beharra» azaleratu arren. Itzalaldia eskatu dute 22:00etatik 22:30era, eta lapikoak jotzera deitu dute jendea.


Summary: «Pandemia osteko egoerarako, Reala ondo kokatuta dagoela uste dut». Realaren une gozoan, «lanean» segitzeko beharrari egin dio azpimarra Jokin Aperribai. Mandatari debarrak «pertsonei eta metodologiari» garrantzi handia ematen dio, eta kluba aurrerako bidean dagoela esan du: «Helburu handiak ditugu lortzeko».

Jokin Aperribaik (Deba, Gipuzkoa, 1966) Anoetako estadioan duen bulego dotorean orri gutxi ikus daitezke. Gogoan du dena. Argi du nolako Reala nahi duen, eta helburu hori lortzeko bidea zein den. Ia bi orduko jario etengabean, klubarekin lotutako gai guztiak aletu ditu BERRIArekin, alerik bazter utzi gabe.

Bi talde nagusiek liderrek adina puntu dituzte, gizonezkoak Europa ligan daude, Reala B bigarren mailan… Kirol arloan, zure agintaldiko unerik onena al da?

[Gizonezkoen] bi talde nagusiak ez dira egon aldi berean bi maila gorenetan 1962az geroztik, eta emakumezkoak izugarrizko lana egiten ari dira. Oso une ona da. Pertsonek egiten duten lanari garrantzi handiagoa emango nioke, ordea: metodologian, astelehenetik ostiralera onenak izatean. Azken hori funtsezkoa da; ez da igandeetan ez dugula lehiakor izan nahi. Realak jakin behar du bere aurrekontua kudeatzen, pertsonekin eta egiteko moduekin eraginkorra izaten. Horretarako, ezinbestekoak dira metodologia, datuen kudeaketa, digitalizazioa, eta abar. Argi izan behar dugu entrenamenduak zertarako diren. Hori guztia igandeko paseetan islatzen da.

Presidenteak zer hausnarketa egiten du sasoi hasieraz?

Nik informazioa dut, klubaren barruan nagoelako. Uste dut Reala norabide egokian dagoela, astelehenetik ostiralera gauzak egiteko duen moduan. Ez naiz hortik mugituko, baina igandeari soilik helduta, hausnarketa bakarra dut: zer pena, urrian gaudela, eta ez maiatzean. Gustatuko litzaidake maiatzean egotea! Oso ondo hasi ditugu txapelketa guztiak. Ikusi beharko dugu noiz arte heltzen diogun: ahal duguna eta apur bat gehiago izango da, dena emango dugulako.

Sarri esan ohi duzu Realak astelehenetik ostiralera «onena» izan behar duela. Roberto Olabe futbol zuzendariak gauza bera esan zuen orain asko ez dela. Zuen egiteko modua laburtzen du horrek?

Bai. Guk ezin dugu bermatu igandeetan onenak izatea. Eliteko futbolaz ari gara, gaitasun handiko jendeaz. Guk gehienbat harrobiko jokalariez hornitzen den klub bat dugu, mugagabeko aurrekontu bat ez duena. Aste barruan onenak izaten saiatu behar dugu: entrenamenduan, ezagutzan, metodologian. Arlo bakoitzean hobetzen badugu, eta jokalariak geroz eta erabaki hobeak hartzeko prestatzen baditugu —azken finean horixe baita partidetan egiten dutena—, lehiakorragoak izango gara. Astelehenetik ostiralera arlo horiek landuta, emaitzak lortuko ditugu igandeetan.

Realaren egiteko modu hori besteen desira bilakatu al da?

Ez dakit hala den. Realak dena digitalizatua du: hiru urteko lan zikloak ditu, eta zazpi asteko azpizikloak. Oinarrizko futbolaz ari naiz, Bigarren Mailara artekoaz. Jokalarien hobekuntza da xedea, eta ariketa bakoitza horretara bideratuta dago. Onena ote den? Agian, besteentzat ez. Realak hori exijentziarekin uztartu behar du, eta eredu horrek seriotasuna eta planifikazioa eskaintzen dio garai bakoitzari. Horrek kontzentratuago aritzea ekartzen du. Bide hori jorratzen badugu —momentu txarrak ere biziko ditugula jakinda—, uste dut Realarentzat eredu ona dela.

Realaren gorengo taldeak sailkapenetan horren goian ikustea espero al zenuen?

Ez dakit aditza espero izatea den. Desioa eta ilusioa banituen, eta gai ginena ustea ere bai. Uste dut gai garela: orain bi urte, [gizonezkoen] Reala jardunaldi batez izan zen ligako lidergoan. Iaz, sei jardunalditan. Orain zortzigarrenean gaude, eta lidergoan berdinduta gaude. Hiru sasoitan hor egoteak zerbait esan nahi du, baina esan nahi du ezin dugula luzaroan geldirik egon, oraindik hobetzen segi behar dugula. Etapa bakoitzean pertsona on-onak ditugu, eta azkenengoan, lehen taldean, ezagutzaren, exijentziaren eta eboluzioaren ideiak argi dituen entrenatzaile bat daukagu [Imanol Alguacil]. Astelehenetik ostiralerako prestakuntza oso ona da, partidena ere bai, eta horrek emaitzak lortzea ekarri du. Noski, jokalariek ere badute meritua, entrenatzaileak eta klubak nahi duten horrekin bat egiten baitute. Azken hiru urteetan, Reala ez da seigarren postutik asko aldendu. Europan irudikatzen dugu, bosgarren edo seigarren postu horien lehian, eta, tarteka, laugarrengoan ere bai. Ea gehiago hobetzerik dugun: eredu ekonomikoan, kirol arloko kudeaketan eta halakoetan pentsatu behar da. Ez da kasualitatea Futbolaren Zuzendari Orokor bat edukitzea [Roberto Olabe]. Garrantzi handia ematen diogu horri, ez dugu ahaztu behar futbol klub bat dela.

Anoetako edukiera osoa bete daiteke atzotik. Zer balorazio?

Poza da. Pandemian zehar bakoitzak berea bizi izan du, eta gizarte bezala ere bai. Lastima izan da hau bizi behar izatea. Orain irribarretsu gaude. Reala bere zaleentzat da, eta taldeak asko irabazten du zaleei esker. Azken partidan, %60 beteta, asko igarri zen. Ilusio handia dugu. Esan egingo dizut: taldeak [Espainiako] Kopako garaikurra eskainiko die zaleei hilaren 16ko partidan, Mallorcaren aurkakoan. Oraindik lotzeke dugu erabat, baina partidaren aurretik izango da. Sevillako finalean falta izan zen gauzetako bat txapeldunak, txapeldunak! abestea izan zen. Realeko zaleek denbora asko zeramaten hori abestu gabe, eta ziur nago oraingoan gertatuko dela.

Estadio eraberrituko lanak, zelaiaren jirakoak behintzat, ia amaituta daude. Zein aho zapore utzi dizute?

Bikaina. Batetik, Donostiako Udaleko alderdi politikoen adostasunak. Uste dut denen keinu on bat izan zela. Gero, lana egiteko moduengatik: hasi eraikuntza enpresetatik, ingeniariak, Donostiako Udaleko langileak… Denak batera aritu gara. Esfortzu handia izan da. Baita zaleen jarrera ere, batzuk hiru aldiz ere aldatu behar izan ditugulako. Ez dugu kexarik izan. Jendearen konpromisoa erabatekoa izan da, proiektu zail bat asko erraztu digute. Akaso norbaitek esango du ez dudala tutik ere jakin, baina uste dut baietz, bertan egon naiz eta.

Arlo estetikoan aldaketa handia izan da. Zer sentipen utzi dizu?

Uste dut ezinbestekoa izan dela. Realak estadioa eraberritzeko aukera une onean izan du. Udalak oniritzia eman zuenean dirua zuen, ia orobat Realak ordaindu baitu kostu hori. Epe labur, ertain eta luzera har genitzakeen erabakiak. Uneko etekinetan inberti genezakeen, baina azpiegituran inbertitzea hobetsi genuen. Uste dut antzeko ikusmira bateratua izan dugula guztiok: nora doan futbola, nola merka daitekeen, pertsona gehiagorengana nola ailega, Realaren inguruko sentipenak nola bil. Uste dut estadioa eta Zubieta oso garrantzitsuak direla Realarentzat. Realak zaharkituta geratzeko arriskua zuen, iraganeko lorpenei begira geratzekoa. Uste dut klubak 2020ko eta 2030eko hamarkadak etorkizunera begira hasiko dituela, indar handiz hasi ere. Eta estadioa gako da horretarako.

Estadioaren kanpoaldeko lanek asko falta dute amaitzeko. Zein fasetan daude?

Bi gauza gertatzen dira. Batetik, estadioaren izkina batean jatetxe bat irekiko da, eta Udalaren baimenen zain daude. Azken fasean daude horiek. Bestetik, Donostiako Metroaren lanek eragindakoa da. Lan horiek eragina dute Topoan, geltoki berri bat egingo delako. Inguru hori eraberritu egingo da, urbanizatuz; Metroaren lanek atzeratu egin dituzte estadioaren kanpoaldea amaitzeko lanak.

Estadioa eraberritzeko prozesuak utzi al dizu arantzarik?

Ez dakit esaten. Ziur egon direla erabaki ñimiño batzuk gaizki hartu direnak, baina, oro har, ez dakit esaten.

Bere gaian, pandemiak eragindako galera 30 milioi eurotan zenbatu zenuen. Nola egiten zaio aurre horri

Kontuak koadratzen ari gara. Litekeena da galera txikiren bat izatea. Auditoreek esaten digutenaren araberakoa izango da. Arlo ekonomikotik esfortzu handiko garaia izan da. Bi sasoi garrantzitsu izan dira, eta garaikur bat egon da jokoan. Alde horretatik, Kopako finala oso partida zaila zen, urtebete lehenagotik bagenekielako jokatuko zela. Pandemia hasi zenetik genekien jokatzeko zegoela, final berezi bat gainera [Athletici oparitutako eskultura baten erreplika erakutsi du. Futbola eta laguntasuna du izena]. Nire familiari begiratu besterik ez dago: Ondarroako lehengusu ia denak Athleticekoak dira, eta, nire emaztea bilbotarra denez, haren familia ere bai. Gatozen harira: urtebete lehenagotik genekien partida berezi bat jokatu behar genuela, eta ekonomikoki hanka sar zitekeen, lehen taldearen inguruan behar ez genuen tokira geratuko bagina. Alde horretatik, pandemiako bi urteak kontuak orekatuta uztea zaila izan da. Eragin handia zuten diru sarrera asko izan ditugu: babesletzak, UEFAkoak, telebistakoak… Uste dut bi urteetako kudeaketa ona izan dela, lehen taldearen lehiakortasuna mantenduz. Hori, jakinda 34 urteetako lehen finala zutela gizonezkoek, eta final hori irabazi egin behar zela jakina. Batura asko eman dira: estadioarena, Zubietako metodologiarena, Kopako ilusioarena, beste taldeetara joateko aukera izanagatik Realean geratu diren jokalariena, 35.000 bazkideena… Horrekin, Gipuzkoak Realarekin gozatu ahal izan du, eta hori oso argi edukitzen saiatu gara pandemian zehar. Nik gogoan dut finala irabazi eta hurrengo eguneko afarikoa. Seme batek galdetu zidan zer sentitzen nuen, eta esan nion irabazi beharreko partida irabazi genuela. Hori zen nire sentipena. Pandemia modu askotara kudeatu zitekeen, guk era bat hautatu genuen, eta zuhurki esanda, pozik nago: 35.000 bazkide ditugu, Kopa etxean, jokalariak ere bai, Europan, taldeak gora begira… Horrekin ez dut esan nahi aurre egiteko modurik onena denik. Bat hartu genuen, eta honaino heldu gara.

Nolakoa izango da pandemiatik berreskuratzeko aldia? Klubak kokapen ona al du berriz martxan jartzeko?

Guri klubaren gaiek eragiten digute, baina baita gai kolektiboek ere. Gurean, esaterako, bazkideen gaia dugu. 35.600 dira, eta horrek ilusio eta indar handia sortzen du. Europan jokatu arren, aurrekontuan ez dugu klubari laguntzeko egun erdirik. Lehen halako bi ere izaten zituen Realak. Lehen bazkideei 21 urtera arte egiten zitzaizkien beherapenak; orain, 30 urte bete arte. Kontzeptualki, sarrerak merkatu egin ditugu. Apurka, futbola geroz eta eskuragarriago jarri nahi dugu. Gainontzean, babesleei dagokienez azken hilabetea oso ona izaten ari da datozen hiru edo lau urteei begira. Enpresa garrantzitsuekin ari gara lanean. Bada gehiago: Alex Sorlothek eta David Silvak Realera etortzeko zalantzarik ez izatea. Horrek guztiak erakusten digu Realak ondo berreskuratzeko gaitasuna izango duela. Arlo kolektiboan, telebistako eskubideen negoziazioa helduko da laster, eta ligako buruek berdintzea espero dute. Ingalaterran, Alemanian, Frantzian eta Italian jaitsi egin dira diru sarrerak. Une garrantzitsuan gaude CVC inbertsio funtsarekin egindako akordioari dagokionez ere. Ikusiko dugu zer gertatzen den. Nik uste dut, oro har, Reala ondo kokatuta dagoela. Atzera begiratuz gero, orain hamahiru urte 40 milioi euroko funts negatiboak zituen Realak. Orain, 65-70 milioi euroko funts positiboak. Urtebetean bizpahiru miloi galtzeak ez du eraginik. Orain pixkanaka egin behar da lana.

Akziodunen batzarra abenduan izan ohi da. Reala nolako egoera ekonomikoan dago? Bai, noiz egin aztertzen ari gara, partida asko daudelako tartean. Ondare aldetik egoera kaudimentsua da. Diruzaintza aldetik, pandemiaren eta estadioan egindako inbertsioaren arteko baturak une zailagoa izatera behartu gaitu, baina beste klub askorekin alderatuta egoera ona da. Gauza batengatik oso pozik nago: diruzaintza lehengoa ez bada, dirua estadioan sartu dugulako da, hura ordaindu dugulako. Beste zerbait egin izan bagenu, tira, baina Realak 2016-2017koan estadioko inbertsioari aurre egitea onartu zuen, eta gero pandemia etorri zen. Halere, neurrian esanda, ondo gaude. Ez suziriak jaurtitzeko moduan, baina bai etorkizunari lasai heltzekoan.

Gizonezkoen lehen taldeko elastikoak ez du babesle nagusirik. Izango al du aurki?

Lehen esan dut azken hilabetea oso garrantzitsua izan dela datozen urteetako babesletzetarako. Mallorcaren aurkako partidan elastikoan babeslea edukiko du Realak. Patxadaz hartu ditugu negoziazioak, nahiz eta jakin sasoia babeslerik gabe hasi genezakeela. Egia da azken urteetan halako ezegonkortasun bat izan dugula elastikoko babesletzaren gaian, baina gurearen moduko klubei gertatzen zaiena da sektore jakin batekoak gerturatzen direla, eta kluba haietakoren batekin lotzen dela. Azken hiruzpalau urteetan apustu etxeak izan dira, eta guk uko egin genion horri. Horrek ezegonkortasuna ekarri du, garai hartan aukera eduki arren baztertu egin genuelako. Aurten eduki genuen enpresa batekin ekainean sinatzeko aukera, baina bestelako zerbait nahi genuen. Gustura gaude: lotu ditugu hurrengo urteetarakoak, eta hiru edo lau urteetan egonkortasuna emango digute.

CVC funts inbertsoreak eta La Liga erakundeak hitzartutako akordioaren alde ez egiteak «solidariotik gutxi» duela esan zenuen. Zergatik?

Uste dut funts inbertsorearen inguruko analisiek norbere aldekotasunekin zerikusi handiagoa dutela. Nire ustez, bi arlo ditu. Liga da bata: lehiakorragoa izango da, irekiagoa. Eta zaleak dira besteak: akordio honen bidez, zaleengana gehiago gerturatu ahalko dugu, inbertsio teknologikoaren bitartez. Malgutasunera jo behar dugu, hala eginda futbolak irabaziko duelako. Bi arlo horietan soilik oinarritu behar dugu, ez beste ezertan. Pertsonen eztabaidengatik, gaia funtsa nahitaez erabakitzera murriztu da, baina hortik harago doa: akordioak liga lehiakorragoa egingo al du? Bai. Zaleentzat onuraduna al da? Bai.

Orain hilabete batzuk esan zenuen hurrengo inbertsio handia Zubietan egingo dela. Zertan datza?

Instalaziok hobetzea, digitalizazioa, birtualizazioa, eta ikuspuntu berdinzalea. Egia da, une honetan ez dugu begirada bera gizonezkoen eta emakumezkoen lehen taldeekiko, eta hori hobetu nahi dugu. Inbertsio bat egin nahi dugu emakumezkoen eraikinean. Gero, Zubieta irekiago bat egin nahi dugu. Goitik sartuko da, eta eraikin bat ikoniko bihurtu, erreferentzialtasuna izan dezan. Bi sail jorratuko ditugu: emakumezkoena, eta zaleena. Nahi dugu zaleak eroso egotea, eta horretarako behar diren tresnak jarri nahi ditugu. Beste berritasuna Gorabide eta lehen taldearen eraikinak eraberritzea da, eta baita klub itunpekoentzako eremu bat egitea ere. Asmoa pertsonentzako berdintasuna eta ekitatea bilatzea da.

Zubieta da Realaren itsasargia. Bistan da bolada onean dagoela.

Etorkizunari begira ari gara. Esaterako, hausnartzen badugu gizonezkoen lehen taldeak sailkapenari nola eutsi dion horrenbeste jokalari min hartuta izanda ere, erantzuna argia da: Reala B funtsezkoa izan da. Bigarren Mailan egotea garrantzitsua izan da; bestela, orain igo diren jokalarietako asko beste taldeetan utzita egongo ziren, eta ezingo litzateke haien jokoa probestu. Kate bat da.

Xabi Alonsok zein rol jokatzen du lotura horretan?

Bigarren taldea koroaren perla da, eta lehen taldea, lantzaren punta. Gizonezkoen futbolaz ari naiz. Bigarren taldeko entrenatzaileak Zubieta osoa ulertu behar du. Xabirekin dugun zortea da etxeko jokalaria dela, eta futbola bere zirrikitu guztietatik ezagutu duela: jokalari batek lor ditzakeen garaikur denak eskuratu ditu, ligarik garrantzitsuenetan jokatu du, eta mundu mailan erreferente diren taldeetan aritu da. Badaki zer den irabaztea, zer galtzea, eta badaki zer den Reala. Luxu handia da hura hemen edukitzea. Xabi Realean egon daiteke berak nahi duen artean eta nahi duen moduan. Kasua da entrenatzaile oso onak ditugula lehen hiru taldeetan, eta horrek Reala aberasten du. Xabi gazteen hezte prozesuarekin oso lotuta dago, eta eskertuta gaude.

Beste helburu profesional batzuk bilatu nahiko balitu, nola kudeatuko luke presidenteak?

Oso erraza da, pertsona argiez ari garelako. Xabi Alonso da Imanol egiten ari den lanaz jabetzen lehendabizikoa. Horrek ez digu kezkarik sortu behar. Ez gara ziklo aldaketan pentsatzen ari, denek harreman izugarri dute elkarren artean. Ez da arduratzen gaituen zerbait. Imanol bikain ari da, eta Xabi ere bai.

Imanol bikain ari dela esan duzu. Taldea lortzen ari denaren zein zati dagokio oriotarrari?

Azken kilometroaren zuzendaria da. Realak ezin du ibilbide bat prestatu, eta azken kilometroko zuzendari orokorrak [lehen taldeko entrenatzaileak], Zubietarekin ez konektatzea: kontrako norabidean joatea eta aurreko kilometroak aldatzea. Ez baitu emaitza onik lortuko. Akaso, onena izango da, baina hori ez da Zubietaren definizioa. Entrenatzailearen lana azken kilometroaren zuzendaria izatea da. Eta Imanol, lan horretan, bikain ari da, aurrez bigarren taldean egin zuen moduan. Gainera, futbolarekiko duen ikuspuntu ebolutiboa oso jakina da, eta uste dut Olabek zerikusi handia duela horretan. Gehitu horri bere exijentzia maila, grina, eta lorpenak lortzeko ilusioa… Oso gustura nago Zubietan ari diren guztiekin, oso ondo egiten dute hori.

Azken kilometro horren une onaren arrazoia zein da?

Asko daude. Egonkortasuna, elkarrekiko konfiantza, helburuak lortzeko grina. Ez dut ezkutatuko: orain hamar-hamabi urte, Realean beldurra eragiten zuen irabazteaz hitz egiteak: «Eta galduz gero, zer?». Lor dezakezula pentsatzen ez baduzu, ez duzu lortuko. Entrenamenduetan ere irabazten saiatu behar da. Azken kilometroan profesional gazteak daude, klubari lehiakortasuna eman dietenak: Ander Gebara, Luca Sangalli… Jokalariek beren helburuak bete ditzaketela sinestea ezinbestekoa da. Minutu bat ere galdutzat ez ematea —eta horretan garrantzitsua da Imanol—, jokoan une oro hobetzea, erabakiak hartzen ikastea… Horiek oso garrantzitsuak dira: aurkariekiko zaintzak eta trantsizioak dira horren adibide. Jendeak konfiantza handia du azken kilometro horretan: entrenatzaileak, jokalariek eta Olabek osatzen dute. Eta konfiantza dago —klubaren barruan eta kanpoan— horretarako datuak ditugulako.

Eindhovenen (Herbehereak) jokatu aurretik, goiz hartan, esan zenuen: «Galtzeko, etxean geratuko nintzen». Europa liga irabaztea Realaren helburuetako bat al da?

Dudarik ez izan: Reala Europa liga irabazten saiatuko da. Eta baita liga ere. Mallorcaren aurka zelairatuko gara pentsatuz irabaziz gero liderrak izan gaitezkeela. Gero hamabigarren bukatzen badugu ere. Baina ez dugu engainatuko: saiatu egingo gara. Ez dakit noraino helduko garen, gure mugak baditugulako, baina besteek ere badituzte. Eindhovenen bina berdindu genuen, eta jokalariei, aldagelan, galdetu nien ea galdu egin ote genuen. Anbizio handiko jokalariak ditugu, eta gustatzen zait ikustea ez daudela lokartuta. Eta zaleengan pentsatzen dutela: nola hitz egiten duten haiek zelaian ikusten dituztenean… Exijentzia handia dute, eta behar du: Realaren gisako aurrekontua duen talde batek, aurrera ez badu begiratzen, beste multzoan geratzen da. Zaila da lokartuta helburu mardulak lortzea.

Jokalariak erakusten ari diren maila kontuan izanda, haiek galtzeko beldurrik ba al duzu?

Lehen orain baino gehiago. Hasteko, jokalariek geratu egin nahi dutelako. Bigarrenik, gertutako balitz ere ordezkoak ekartzeko prestatuta gaudelako. Hirugarrenik, harrobikoak sendo daudelako. Laugarrenik, badakigulako gerta daitekeela. Joanez gero, erantzuna emateko prestatuta egon behar dugu. Willian Joseren irteera da adibide bat: ostegun batez deitu zuen Betiseko presidenteak, eta bi ordu eskatu nizkion. Imanolekin eta Olaberekin hitz egin nuen, eta baiezkoa erabaki genuen. Ordezkoen inguruan hasi, eta izen bat alde egin genuen. Arratsalderako baietza eman zigun: Alex Sorloth zen. Prest egotea da gakoa. Oxala ez gertatzea, baina jazo daiteke. Eta horretarako denok egon behar dugu prestatua. Agian, halakoetan bide luzea da hoberena, ez uneko erantzuna. Imanol Agirretxek eta Sergio Canalesek Madrilen min hartu zutenerako erabakita genuen Chory Castro saltzea. Hiru jokalari horiek gabe geratzea ez da txantxa bat. Eta segituan errendimendu ona eskainiko zukeen bat ekarri ordez, Mikel Oiartzabal lehen taldera igotzea pentsatu genuen. Epe laburrera, agian, ez zen erabakirik ulergarriena izango, baina ertain-laburrera… Batzuetan, biderik hoberena ez da laburrena izaten.

Emakumeen taldean, denborak erakutsi al du Natalia Arroyo fitxatzea erabaki zuzena izan zela?

Natalia gaitasun handiko pertsona da. Urte hartan bi erabaki egon ziren. Lehena, emakumezkoen saila ere futbol zuzendaritza orokorraren barnean sartzea. Bestea, Natalia ekartzea. Profesionalizaziorako urratsa izan zen. Horretan pauso garrantzitsuak ematen ari gara, eta gehiago egingo ditugu: eraikin berria, esaterako. Administrazio Kontseiluan ados gaude emakumezkoena ere zuzendaritza orokorraren barnean sartu izanarekin.

Zein da Garbiñe Etxeberriak egun egiten duen lana?

Lehengoaren antzekoa. Futbol zuzendaritzaz ari garenean, ez gara fitxatzeaz soilik ari. Metodologiaz, etengabeko hobekuntzaz, kirol analisiaz, eta abar ari gara. Zenbait alor biltzen ditu; proiektu polit bat abiatu da elikaduraren inguruan, gaitasun fisikoarena, gorputz eredu bakoitzaren egokitzearena, lesioena… Kirolarien hobekuntza alorrean zenbait gai ditugu, horiek lantzen ari gara, eta emakumezkoen saila ere hor integratzearen alde egin dugu. Profesionalizazioaren aldeko beste urratsa da. Realak orain hiru talde ditu, aspaldi ez dela bakarra zuenean, eta emakumezkoek beren espazio propioak dituzte.

Uda zaila izan zen emakumezkoen taldean. Hasiera onak balio handiagoa du?

Uda bilatutakoa izan zen. Ez zen ezustekorik izan. Jakin behar dugu aginte kate bat dagoela: jokalariak jokalari dira, entrenatzaileak entrenatzaile, eta futbol zuzendariak, zuzendari. Hori oso argi dugu. Jokalariek jokalari izan behar dute. Talde bateko jokalari izateagatik ez duzu kirol zuzendari izan behar, ez entrenatzaile, eta ez egokitzen ez zaizun ezer. Realak argi du pertsonarik onenak jarri behar dituela dagozkien lekuetan. Proiektu indartsua eduki nahi dugu epe ertain-luzean, eta gazteenak ondo hezi. Eta bide horretan, bakoitzak bere onena eskaini behar du bere arloan, eta jokalariena entrenamenduetan eta partidetan egitea da.

Gustura zaude orain artekoarekin, ordea?

Lehen partidei begiratuta erantzungo banizu, bentajista izango litzateke, eta ez dut nahi. Nik uste dut hartu ditugun erabakiak epe luzerakoak izan direla. Ez dut pozik egon behar orain, nahiz eta hala egon. Egiturazko erabakiak hartu ditugu, eta ondorioak aurrerago ikusiko ditugu. Jokalari batek esan zuen: «Egon nahi dugunok gaude hemen», eta hala da. Ezin da pentsatzen aritu kanpoan hobeto egon naitekeela, edo kezkatuta egon lehia eduki dezakedalako. Hemen argi dugu zertarako gauden: egunetik egunera profesionalagoak izateko, eta Reala egunetik egunera hobeagoa egiteko.

Emakumezkoek jokatuko al dute aurten Anoetan?

Une jakinetan, bai, gustatuko litzaiguke. Partida asko ditugu Anoetan, baina ziurrenik jokatuko dute. Tartea aurkitu nahian ari gara. Aukerak badaude, eta hori jorratzen ari gara.

Askotan errentagarritasunaz hitz egiten da ez zabaltzeko orduan, baina Reala B ikustera joaten direnen adina ez al lirateke joango?

Oro har, Reale Arenako ateak gehiagotan ireki izan ditugu emakumezkoentzat. Aurten, bigarren taldea Bigarren Mailan dago, ordea, eta horrek betebehar batzuk gehitzen ditu. Haietako batzuk lehiaketak ezarritakoak dira: telebista, komunikabideak, VARa… Bete beharrekoak dira, bestela ez igo Bigarren Mailara. Bigarren taldeak Zubietan jokatzea zaila da. Gaia ez da Sanse ala emakumeen taldea, lehiaketarekin lotutakoa baino. Zubietako eraikin berriarekin egin nahi dugun gauzetako bat estadioa izatea da, bigarren taldearentzat eta emakumezkoentzat. 4.000 lagunentzako lekua izango luke, eta etorkizunera begirakoa litzateke.

Anoetako soropila aldatu egingo duzue. Kezkatzen zaituzteten gaia al da?

Estadioa eraberritu zenetik urtero aldatu dugu. Eguzki argi gutxi dago, euria… Iaz, aldatu genuenean, urtebeterako jarri genuen, manta moduko bat. Beheko aldeak ez dio belarrari hazten uzten, eta hil egiten du. Uste genuen Gabonetara arte eutsiko ziola, baina ez. Gero, gu oso exijenteak gara: Getafera joan ginenean jokalariak asko kexatu ziren. Eta horrek aldatzera eraman gaitu. Ikusiko dugu estrukturalki zelai iraunkorra jarriko ahal dugun, edo urtero aldatu beharko den.

Realak 92 klub itunpeko ditu. Nolakoa da harremana?

Ona. Erlazio historiko bat da, denboran zehar aldatu dena. Esaterako, lehen ez zegoen euskarri ekonomikorik, eta orain bai. Halere, beste alderdi batetik begiratzea atsegin dut: ez exijentziatik, hezkuntzatik baino. Zenbat lagun ote dabiltzan Gipuzkoako klubetan musu truk lanean. Klub horietan hezi egiten da, kirolean erakutsi, talde lanean, elkarbizitzan… Izugarrizko lana dago Gipuzkoako oinarrizko futbolean. Realak izan zezakeen jokalariak biltzeko beste modu bat, baina gureak harreman zuzena du eskola kirolarekin, eta Foru Aldundiak dituen helburuekin. Eskola kirolean neskek eta mutilek elkarrekin jokatzen dute. Eredu hori ez dut nik ezarri, baina bat egiten dut. Realak horretara egokitu behar du. Kosta egiten zait Realak Gipuzkoako nerabeak erakartzeko zailtasuna duela ikustea: Athleticek egiten du, Eibarrek ere bai, Bartzelonan ere badaude gipuzkoarrak… Jokalari gehienek Realera etorri nahi dute, baina Reala da jokalariak biltzen berantiarrena. Alde txar bat du horrek, batzuek ihes egin dezaketela, eta ona, haiekin asmatzea errazagoa dela. Baina ez dugu horregatik egiten; ez lehenago geureganatzearren, ezta asmatzearren ere. Gipuzkoako kirolaren ereduarekin bat egitegatik da, gure gizartearekin koherente izatearren.

Izan ere, Realak 12 urte baino gazteagokorik ez du, eta gutxienez, bi urte egiten dituzte Zubietan.

Hori da. Egiturara hamabirekin heltzen dira. 11 urterekin teknifikazioa egiten dute, eta gero batzuk Zubietara igarotzen dira. Lehenago fitxatu nahiko genituzkeela? Bai. Haur mailako taldeak izan nahiko genituzkeela? Bai. Haiek entrenamendu gehiago edukitzea nahiko ote genukeen? Bistan da baietz. Baina gure ingurura egokitu behar dugu, eta, gainera, ados gaude, ona dela uste dugulako.

Gaitasunaren garapena da zuen jardunaren zehar lerroa. Nola laburbilduko zenuke?

Guk astelehenetik ostiralerakoaz hitz egiten dugunean, gaitasunaren garapenaz ari gara. Konpromisoa dugu horrekin, eta ez du baloi bat jaurtitzearekin zerikusirik. Alderantziz, pertsona moldeaz, eskolako bideaz, adimen emozionalaz, jan ohiturez, Realaren kamiseta janztean duzun jarreraz eta abarrez ari gara. Hori da gaitasunen garapena, eta horretan onenak izan nahi dugu. Realetik ateratzen den nerabe sartzerakoan baino hobea izatea da helburua. Esaterako, Realak zortzi irakasle dauzka, eskolak emateko. Gaztetxoak Zubietan lau orduz egoten badira, lehendabizikoa ikasten ematen dute, hala behar badute.

Realak olinpiar kirolariak ditu. Zer esan nahi du zuretzat?

Handia da. Hori egin genuen aldaketetako bat izan zen. Gutxi gorabehera, Realak 1000 haur ditu. Haietatik 500 atletismoan ari dira, 250 hockeyan, eta beste 250 futbolean. Garai batean, atletismoko eta hockeyko arduradunekin genuen harremana urrunekoa zen. Egun Realean egiten dute lan. Jauzia egin dugu, eta emaitzak hor daude: hor dago Tessy Ebosele, luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean etorkizun oparoa duena. Uste dut egun arlo horiek hobeto prestatuta daudela. Eguneroko harremana da oraingoa, eta eboluzioa ona dela uste dut. Gero, garapen bidean zenbait urrats egin ditugu; esaterako, Lasarteko hockey zelai berriko adjudikatzaile izateko aurkeztu gara, besteak beste.

2022. urtean amaitzen da zure agintaldia. Ordutik aurrera, zer?

Ez naiz horretan jarri, eta, gaur-gaurkoz, ez dut ezer aztertu. Ikusi beharko da indarrez nola nagoen eta jendeak zer nahi duen.

2008an sartu zinen, eta 2021ean gaude. Realaren egoera asko aldatu da.

Bai, asko. Azkar igaro zait denbora. Erabaki txiki asko hartu behar izan ditut, eta merezi duen zerbait izan da. Reala jendea batzen duen enpresa bat da, Gipuzkoa batzen duena, eta hala izan behar du beti.

Kaudimen ekonomikoa, Kopako bi garaikur lortzea, Europan jokatzea, bigarren taldea Bigarren Mailan… Orain arteko balantzeak ona behar du ezinbestean.

Bai, positiboa da. Baina garrantzitsuagoak dira pertsonak: Realaren jiran dagoen batasuna, estadioko giroa, haur pila bat eta helduak elastikoarekin ikustea…

Arlo pertsonalean zer moduz moldatu zara?

Astindu handia da. Lan asko egin behar da, baina, tira, jende asko dago lan asko egiten duena ere, eta Realeko presidentea izatea ohore bat da.

Etxekoek nola bizi dute?

Boladaka.

Kopako bi garaikurrak izan al dira unerik onena?

Agian, baina ni epe ertain-luzera begiratzearen zalea naiz. Galdetzen badidazu garaikur horien edo Gijonen (Espainia) eskuratutako ligaren artean zein hautatuko nukeen, esango nizuke ezberdina dela. Agian hobeak ez, baina okerragoak ere ez. Ezberdinak izan dira. Bestelako begiradarekin ikusten ditut.

Une txarrak ere bizi izango zenituen.

Jainkoari eskerrak, ahaztuak ditut. Nahiago izaten dut etorkizunera begiratu. Une gogorrak izan dira, baina, oro har, Realaren indargunea jendea da. Momentu txarretan eta onetan jendea Realekoa da, eta hori oso garrantzitsua da.

Oraindik helburu handiak betetzeko al dago Reala?

Bai, astelehenetik ostiralera onenak izatea [barrez]. Realak liga irabaziko du. Ez dakit noiz, baina bai. Klubak helburu handi asko ditu lortzeko: Zubieta hobeago bat, emakumeen futbolarekiko begirada hobeago bat, pertsonekiko begirada hobeago bat, ekitate eta berdintasun hobeagoa… Pertsonekin lotuta dagoen guztiak Reala hobetuko du, Gipuzkoa hobetuko du, eta gero helduko dira garaikurrak.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Lehen Hezkuntzako ikasleek maskara jantzita eduki beharko dute patioan daudenean ere. DBHko eta Batxilergoko ikasleek aukera izango dute patioan maskara kentzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ikastetxeetara igorri berri duen protokoloaren arabera, Lehen Hezkuntzako ikasleak beste bizikidetza talde egonkorretako haurrekin egon ahal izango dira kanpoan daudenean.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak aurrez aurreko hezkuntza antolatzeko protokolo berria bidali du ikastetxeetara. COVID-19aren aurkako neurri gutxi batzuk malgutu ditu. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan izango dira aldaketarik handienak: ikasleek aire zabalean maskara kentzeko aukera izango dute, metro eta erdiko distantziara badaude. Maskara ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere. Lehen Hezkuntzako ikasleentzat, ordea, aldaketarik ez alor horretan: patioan ere maskara erabiltzen jarraitu beharko dute. Hezkuntza sailburuak esan duenez, astelehenetik aurrera egongo dira indarrean neurri berriak.

LH Lehen Hezkuntzan, burbuila edo bizikidetza talde egonkorretan egongo da aldaketa nagusia. Ikasgelan daudenean, mantendu egin beharko dituzte; ez, ordea, aire zabalean daudenean: maila bereko ikasleen artean harremanak edukitzea baimendu dute. Orain arte burbuilako kideekin soilik elkar zitezkeen. Gainera, Eusko Jaurlaritzak ikasturte honetan aukera eman zuen ikasgeletan lau edo bost ikasleko taldeak osatzeko, kideen artean distantziarik eduki gabe, baina taldeen artean metro eta erdiko tartea mantenduz; orain, 1,2 metroko distantzia eduki beharko dute talde batetik bestera.

Maskararen erabilerari dagokionez, ez da aldaketarik egongo LHko ikasleentzat: 6 urte baino gehiago dituzten ikasleek une oro jantzita eduki beharko dute, hamaiketakoa egiten ari diren momentuan izan ezik. Hau da, orain arte bezala, maskararekin egin beharko dute Gorputz Hezkuntza, eta jantzita eduki beharko dute patioan ere.

DBHko eta Batxilergoko ikasleentzako aldaketa nagusiena maskararen erabilera malgutzea izango da: aire zabaleko jolasetan eta jardueretan nahitaez erabili beharko dute, pertsonen arteko 1,5 metroko distantzia errespetatzen ez bada; hau da, tartea mantentzen dutenean soilik izango dute kentzeko aukera. Ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere.

Aldaketak gurasoentzat

Ikasleentzat ez ezik, astelehenetik aurrera aldaketak egongo dira gurasoentzat ere: oro har, familien eta irakasleen arteko bilera guztiak aurrez aurre egingo dituzte, COVID-19aren aurkako neurriak hartuta.


Summary: Ressa eta Muratov kazetariek jaso dute Bakearen Nobel saria. Bi kideek adierazpen askatasunaren alde eginiko lana txalotu du epaimahaiak.

Maria Ressa eta Dmitry Muratov kazetariek jaso dute aurtengo Bakearen Nobel saria, «adierazpen askatasuna, eta, honenbestez, demokrazia eta bakea, babesteko eginiko lanagatik». «Baldintza gero eta zailagoetan» prentsa askatasuna defendatzen duten profesionalen eredu gisa aurkeztu ditu epaimahaiak: «Kazetaritza aske, independente eta oinarridun batek babes gisa funtzionatzen du, boterearen abusuei, gezurrei eta propagandari aurre egiteko».

Zehazki, Errusian eta Filipinetan eginiko «borroka ausarta» goraipatu dute. Izan ere, estatuen jazarpena jasan duten hedabideetan egin dute lan biek ere. «Adierazpen eta prentsa askatasunik gabe oso zaila izango da herrialdeen arteko senidetasuna, desarmatzea eta munduko ordena hobeago bat sustatzea», gehitu du epaimahaik.

Ressa jatorri filipinar-estatubatuarra duen kazetari eta idazlea da. Besteak beste, Rappler hedabidearen sortzaileetako bat. Aurrez, CNN katerako berriemaile lanak ere egin ditu Asia hego-ekialdean. Duela bi urte, atxilotu egin zuten Filipinetan, herrialdeko ziberkrimenaren aurkako legea aplikatuta, eta haren eta Rappler komunikabidearen aurkako hainbat auzi daude irekita. Atxiloketa hura prentsa askatasunaren aurkakotzat jo zuten nazioarteko hainbat erakundek, argudiatuta herrialdeko presidente Rodrigo Duterteren jardunaz eginiko kritiken ondorio zela; batez ere, «drogen aurkako gerraren» inguruan argitaratutakoengatik. Egun, Nazioarteko Zigor Auzitegiko Fiskaltza ari da afera hori ikertzen. Ressa Time aldizkariaren urteko pertsonen zerrendan ere agertu zen 2018an, besteak beste, Jamal Khaxoggi eta Wa Lone kazetariekin batera, «albiste faltsuen aurka» eginiko lanagatik.

Muratov, berriz, Errusiako Novaya Gazeta egunkariko editorea izan zen 1995etik 2017ra arte. Karguan zela, 2007an, «Errusian influentzia nazionala duen egunkari kritiko bakar» gisa definitu zuen egunkaria Kazetarien Babeserako Batzordeak, eta Prentsa Askatasunaren Nazioarteko Saria eman zion Muratovi. Sariaren helburua erasoak, mehatxuak eta espetxea jasan arren, prentsa askatasuna defendatu duten kazetariei ematen diete. Nobel Sariko epaimahaiak, berriz, Errusiako agintarien ustelkeria kasuak, balizko hauteskunde iruzurrak eta giza eskubideen urraketen inguruko informazioak argitaratzeagatik txalotu du Novaya Gazeta, egunkariko langileen «zintzotasun profesionala» goraipatu. Era berean, nabarmendu du, 1993an egunkaria sortu zutenetik, bertako sei kazetari hil dituztela: besteak beste, Anna Politkovskaia.

Bakearen Nobel Sariaren 102. edizioan, 329 hautagaitza aurkeztu dira; 234 norbanako eta 95 erakunde. Adierazpen askatasunaren aldeko kazetariez gain, OME Osasunaren Mundu Erakundea eta ingurumenaren defentsarako ekintzaileak ziren saria irabazteko faboritoetako batzuk. Gauzak hala, Ressak eta Muratovek Munduko Elikadura Programari hartu diote erreleboa.


Summary: Atzotik Eusko Jaurlaritzak ez ditu COVID-19ari buruzko datuak egunero emango. Bilakaera epidemiologikoari eta txertaketari buruzko txostena astelehenetan igorriko du Osasun Sailak.

Labik osasun larrialdi egoera bertan behera utzi eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa murrizketarik gabeko aroan sartuta, pandemiaren bilakaerari buruzko informazio jarioan ere aldaketak izango direla iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Koronabirusaren transmisioari buruzko datuen berri egunero emateari utzi dio atzotik, eta, horren ordez, aste osoko datuak jasoko dituen txostena publikatuko du astelehenetan. Aurretik, pandemiaren eboluzioari buruzko buletina argitaratzen zuen egunero Osasun Sailak, eta bertan jasotzen zituen asteko positiboen kopurua, intzidentzia tasa metatua, oinarrizko birsorkuntza tasa, ospitaleratutako pertsonen kopurua eta gaitzaren ondorioz eta gaitzarekin hildakoen kopurua. Txertaketari buruzko datuak ere egunero ematen zituen. Ostiralekoa izango zen buletin hori egunero zabaldu zen azken eguna. Bihartik aurrera, astelehenero emango ditu datuok Osasun Sailak.

Nafarroako Gobernuak, bestalde, oraingoz ez du esan pandemiari buruzko informazioa egunero emateari utziko dionik.


Summary: Langile bat hil da Eltziegoko upategi batean. Makina bat gainean erori zaio, eta ezin izan dute atera.

Langile bat hil da gaur goizean Eltziegoko Bodegas Eguia upategian, lan istripu baten ondorioz. Antza denez, robot makina bat gainean erori zaio, eta harrapatuta gelditu da; hainbat kide ateratzen saiatu dira, baina hilda iritsi da ospitalera.

Hildakoak Jose Antonio Entrena Garcia Garru zuen izena, 56 urte zituen eta Eltziegon bizi zen. Urte asko zeramatzan Eguia upategian lanean.

Iturri sindikalek Alea-ri jakinarazi diotenez, LAB sindikatuko ordezkaria zen lantokian, baita prebentzio ordezkaria ere. Sindikatu abertzaleak «elkartasun eta babes osoa" adierazi die hildakoaren familia eta gertukoei.

Lan heriotza salatzeko, sindikatuek elkarretaratzea deituko dute datorren asteazkenean, 12:00etan, Eltziegoko plazan.

LAB sindikatuak bere webgunean daraman zenbaketa aintzat hartuz gero, aurten Euskal Herrian lan egiten ari zela hildako 49. langilea da Entrena.

ELAren zenbaketak, ordea, 50. biktima dela dio. Sindikatu batek zein besteak salatu dute ezbeharra, eta enpresen eta administrazioen arduragabekeriari egotzi diote urtero gertatzen diren lan istripu ugariak.

Azken-aurrekoa, marinel bat

Joan den astean gertatu zen azken-aurreko istripu hilgarria, Frantziako kostaldean arrantzan zegoen Ondarroako Kaxarra ontzian. Antza denez, Abdoulaye Diome 27 urteko gazteak polea handi baten kolpea hartu zuen sabelean. Istripua izan eta berehala zerbitzu medikoetara deitu zuten, eta porturako bidea hartu, baina heldu zirenerako hilda zegoen Diome. Hamar urte zeramatzan Ondarroan bizitzen, Senegalgoa zen jatorriz, eta bi seme-alaba zituen.

Duela urtebete eskas, 2020ko urriaren 7an, beste istripu hilgarri bat gertatu zen Arabako Errioxako upategi txiki batean, Espada Ojedan (Lapuebla de Labarca). Upategiaren jabeetako bat, Daniel Espada (56 urte), eta haren lehengusu Marcos Gallurralde (53 urte) hil ziren. Ardoa egiten ari zirela, bietako bat mahatsez betetako andel batera erori zen. Bestea hari laguntzen ahalegindu zen, baina hura ere jausi egin zen, eta biak zendu ziren. Kontuan izan behar da ardoaren hartzidura prozesuan erabiltzen diren gasak toxikoak direla.


Summary: Hego Euskal Herriko ospitaleetan 97 paziente daude COVID-19ak jota. 2020ko abuztutik geroztik lehen aldiz, 100 gaixo baino gutxiago daude Hegoaldean ospitaleratuak. Beste 121 kasu atzeman dituzte.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri diren 97 paziente daude Hegoaldeko zentroetan erietxeraturik. Iazko abuztutik, kopurua ez da inoiz izan 100 lagunen langatik behekoa. Orain arte. Antzeko ospitaleratze datuak topatzeko iazko abuztuaren 6ra jo beharra dago: orduan, 98 paziente zeuden gaitzarekin erietxeraturik.

ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, berriz, 34 gaixo daude: horietako bi Osasunbidearen ZIUetan daude, eta gainerakoak Osakidetzaren ospitaleetan. Bestalde, hamar lagun ospitaleratu zituzten atzo, denak Osakidetzaren menpeko zentroetan. Nafarroako Gobernuak birusarekin loturiko heriotza baten berri eman du, halaber.

COVID-19aren transmisioari dagokionez, azken orduetan 121 kasu detektatu dituzte. Atzo, 5.673 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %2,1 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean jartzen hasteko gehienezko mugarria.

Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien, 48 izan ziren. Gipuzkoan 41 detektatu zituzten; Nafarroan, 18, eta Araban 14.