Summary: Atzo zaborra biltzeko kamioi batean aurkitutako gorpua etxegabe batena da. Hildako gizona madrildarra zen, eta 27 urte zituen. Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.

Atzo Orkoiengo hondakin enpresa batean topatutako gorpua gazte etxegabe batena da, Diario de Navarra egunkariak jakinarazi duenez. 27 urte zituen, eta Madrilgoa zen sortzez, baina asteak zeramatzan Nafarroan.

Atzo goizean aurkitu zuten hilotza, zaborra biltzeko kamioi batean. Hondakinak kudeatzeko lantegiko beharginek aurkitu zuten, euren birziklatzeko enpresara papera eta kartoia zeramatzan kamioi batean.

Enpresak atzo 15:00ak aldera jakinarazi zien larrialdi zerbitzuei hilotz bat aurkitu zutela. Auzitegi Medikuntzako Nafarroako Institutura eraman zuten gorpua, autopsia egin ziezaioten. Iruñeko 2. Instrukzio Epaitegia ari da auzia ikertzen.

Urteko laugarrena

Jakinarazi berri duten heriotzarekin, urtea hasi zenetik orotara kalean bizi ziren lau pertsona hil dira Euskal Herrian. Urtarrilean, 56 urteko gizon baten gorpua topatu zuten Hendaian (Lapurdi), auto batean. Era berean, urtarrilaren erdialdera abenduaren amaieran desagertutako etxegabe baten gorpuzkiak aurkitu zituzten Getxoko Arrigunaga hondartzan (Bizkaia). Barakaldoko gizon batenak ziren; 34 urte zituen, eta kalean bizi zen. 51 urteko gizon bat dago kartzelan, behin-behinean, hura hiltzea egotzita.

Gainera, martxoaren 12an, Piotr izena zuen 23 urteko gizon gaztea zendu zen Bilbon bertan. Poloniakoa zen jaiotzez, baina bi urte zeraman Euskal Herrian. Peter deitzen zioten auzoan. Duela astebete eman zuten heriotzaren berri, eta etxegabeen egoera salatzeko mobilizazioak egin zituzten. Bilboko udalbatzan ere landu zuten gaia, eta Juan Maria Aburto alkateak ziurtatu zuen «lehentasunezkoa» zela etxegabeei irtenbidea ematea. Alba Fatuarte EH Bilduko zinegotziak «egiturazko neurrien» beharra azpimarratu zuen.

Martxo amaieran ere, beste emakume etxegabe bat hil zen Bilbon. Emakumea kalean bizi zen, eta gizarte zerbitzuen arta jasotzen zuen. Fatima zuen izena. Gaur egun, etxegabeen %15 dira andreak, 2010ean baino bost puntu gehiago.

Etxegabeak, geroz eta gazteagoak

Etxegabeen soslaia aldatu egin da: gazteagoak dira, eta batez ere etorkinak, adituen arabera. Emakumeak ezkutuago egoten dira, bestalde, eusteko joera dutelako. Haiekin lan egiten duten eragileek uste dute «hobetu» egin behar direla erantzunak. Iruñeko Udaleko etxerik gabekoen arreta zerbitzuez arduratzen den Xilema fundazioak berriki BERRIAri azaldu zionez, gazteen kasuak nabarmen areagotzen ari dira. Aldi baterako aterpeetan hartzen dituztenen %85 gizonezkoak omen dira, eta gainontzekoak emakumeak, baina gero eta gazte gehiago artatzen dituzte. Programa horietan artatutako gazteak %5 ziren 2010ean, baina, egun, %12 inguru dira.


Summary: Ireki dute Santa Klarako 'Hondalea' ikusteko izen ematea. Ekainean hasiko dira bisitak egiten Donostiako uharteko itsasargira, Cristina Enea fundazioak antolatuta. Arte instalazioari buruzko ekitaldi batzuk egingo dituzte hileko lehen astean.

Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean sortu duen Hondalea eskultura ekainaren 5ean eta 6an bisitatu ahal izango da lehenengoz. Txanda hartzeko aukera dago hondalea.eus webgunean. Bisitak doan izango dira, baina txaluparen zerbitzua ordaindu egin beharko da —lehen hamar egunetan, hori ere dohainik izango da—.

Donostiako Udalak adierazi du Iglesiasek arreta handiz zaindu duela ingurumena, eta haiek ere arrazoi hori eman dute sarbidea mugatzeko: txanda hartu beharko da, eta jende kopurua mugatuko dute. «Kontrolatu egin behar da, ezinbestean», esan du Eneko Goia Donostiako alkateak aurkezpen ekitaldian. COVID-19ari aurre egiteko asmoz hartutako neurri bereziak indarrean diren bitartean, egunean 125 pertsonak izango dute bisita egiteko aukera; ondoren, 250ek.

Bisitak hogei bat minutukoak izango dira, eta Cristina Enea fundazioak antolatuko ditu.

Ekainaren 2an hasiko dira irekiera ekitaldiak. Inaugurazio instituzional bat egingo dute egun horretan, eta, hilaren 3an eta 4an, sinposio bat antolatu dute Hondalea «testuinguruan kokatzeko», eta ideiak trukatzeko «artearen, literaturaren, geologiaren eta ekologiaren alorreko adituen artean». Harkaitz itsasbazterra: geologia, ekologia, eskultura izena jarri diote. Honako hauek dira topaketa horien zuzendariak: James Lingwood arte garaikidean aditua, Artangel taldeko zuzendaria; Adolfo Uriarte geologo eta ozeanografoa, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saileko Natura Ondarearen eta Klima Aldaketaren zuzendaria; eta Manuel Soto Biologia Zelularreko katedratiko eta Plentziako Itsas Estazioko zuzendariordea.

Solasaldi horietan izango dira, besteak beste, Asier Hilario Geoparkeko zuzendaria, Carlos Duarte biologoa, Penelope Curtis arte garaikidean aditua eta Russel Fergusson Iglesiasen lanaren ezagutzailea.

Eskultoreak berak ere parte hartuko du mahai inguruetan, beste artista batzuekin batera. Aurkezpenean, Iglesiasek eskerrak eman dizkio Goiari: «Berehala ikusi zuen posible zela». Alkatearen ustez, «aro bat markatuko du» obrak. «Mugarri bat izango da eskulturan eta nazioarteko artearen munduan; harritu egingo du, eta hunkitu», esan du.

Inaugurazio aste horretan, gainera, Hondalea-ren sortze prozesuaren berri emango dute San Telmo museoan, erakusketa baten bidez.


Zubi / Bridge / Zubi

Summary: Zubi / Bridge / Zubi.

Gorka Aulestia Txakartegi literatura-ikertzaile, irakasle eta euskaltzaina zubi (bridge) lanak eginda joan zaigu. Heriotzaren aurrean, ura geratu egiten da ibaiko presan, eta ur geldiak ez du errotarik mugitzen, baina Gorkaren bizitza-iturriak ur laster emankorra utzi digu hurbiletik ezagutu genuen guztioi. Ur laster horren gainean eraiki zituen Gorka Aulestiak hainbat zubi. Ordudanik, eroso ibili ditugu zubi horiek hainbat euskal ikertzailek, itzultzailek eta irakaslek.

1987an, bertsolaritzak artean ingelesezko ikerketetan sonarik ez zuenean, Amerikako Estatu Batuetako akademiara ekarri zuen Gorkak euskarazko herri-kultura bere doktore-tesiarekin (Improvisational Poetry from the Basque Country). Garai horretan, Nevadako Renoko Center for Basque Studies ikerketa zentroari eskainia egon zen Gorkaren ondarroar adore kresaltsua. Han egin zuen bertsolaritzari buruzko tesiaren defentsa, eta han argitaratu gerora Basque-English-Basque hiztegiak (1989/1990, Linda Whitekin batera), bai eta irakasle, ikerlari eta editore lanetan jardun ere. Herri-literatura akademiara hurbildu zuen, euskara mundura, euskal tradizioa hogeigarren mendera.

Zubi-lanaren aldeko kartsua zen Gorka, eta zubigintzan jarduteko dohain nabarmenak zituen: beti izan zen ikertzaile eskuzabal, irakasle adoretsu eta lankide leial. Gaur egun Nevadako Unibertsitateko irakasle garenok eskerrak eman nahi dizkiogu Gorkari, eta haren lanaren aitzindaritzapean lanean jarraitzeko asmoa erakutsi nahi dugu hogeita bat garren mendean.


Summary: ‘Meandre’ izendatu dute Fant jaialdiko film luzerik onena. Sail Ofizialeko hamabi pelikularen artean aukeratu du epaimahaiak Mathieu Turiren ekoizpena. Lan laburrei dagokienez, Javier Kuhnen ‘Flora’ gailendu da Sail Ofizialean, eta Alberto Vazquezen ‘Homeless home’, euskal obren artean

Gaur jakinarazi dituzte Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoko 27. aldiko irabazleak. Sail Ofizialeko film luze onenaren saria —3.500 eurokoa— Mathieu Turi zuzendariaren Meandre-ri eman diote: ezezagun baten autora igo, eta, bat-batean, hodi estu baten barruan esnatuko da Lisa protagonista. Klaustrofobia da ekoizpenaren ardatza. Epaimahaikideek adierazi dutenez, «proposamen xumea eta zorrotza da, fantasiazko zinema purua aldarrikatzen» duena. Hauek izan dira aurtengo Sail Ofizialeko epaimahaikideak: Yago Garcia, Cinemanía aldizkariko erredaktorea; Norberto Ramos del Val zinema zuzendaria, eta Nerea Torrijos, jantzien diseinatzailea.

Film laburrei dagokienez, Javier Kuhnek zuzendutako Flora saritu dute Sail Ofizialeko hautagaien artean —3.000 euroko saria jaso du—. Bizitzaren eta heriotzaren inguruko istorio viktoriar bat da, eta, epaimahaiak nabarmendu duenez, «beldurrezko generoaren jatorri historikoak dakartza gogora, eszenaratze zaindu eta dotore bati esker». Euskal filmen atalean, berriz, Alberto Vazquez ilustratzaile eta animazio zuzendariak eskuratu du 2.000 euroko saria, Homeless home filmari esker. «Gizarte higuingarri baten erretratua egin du, animazio teknika original eta harrigarri baten bidez», argudiatu du epaimahaiak.

Sari horiez gain, aipamen berezia egin diote Mark Bodzarren Comrade Drakulich lanari, «umorezko eta terrorezko istorio bat kontatzeagatik, estetika oso landuarekin, Gerra Hotza oinarri bezala erabilita».


Summary: Jaurlaritzak adierazi du Irungo udaltzain izateko hizkuntza eskakizunak legedia errespetatzen duela. Irungo Udalak epaiari jarriko dion helegitea babestuko du. Gipuzkoako Foru Aldundia ere epaiaren kontra agertu da.

Egunotan harrabotsa sortu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epai batek: bertan behera utzi zituen Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Auzitegiaren erabakia aztertu ondoren, Eusko Jaurlaritzak ohar bat kaleratu du, eta adierazi lan deialdiak indarrean dagoen legedia errespetatzen duela. Irungo Udalak helegitea jarriko du EAEko Auzitegi Nagusian, eta Jaurlaritzak esan du babesa emango diola.

Jaurlaritzaren arabera, herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautzen duen dekretuak dio udaltzain izateko lanpostuak lehentasunezkoak direla, jendaurrekoak direlako, eta, beraz, funtsezkoak «herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzeko».

EUSTATek 2016an argitaratutako datu ofizialen arabera, Irungo biztanleen %60,32k daki euskaraz; hau da, 2016an zituen 58.315 biztanleetatik 35.179k. Jaurlaritzak azpimarratu du euskararen ezagutzaren kopuru horrek lotura estua duela «udaltzain lanpostua lortzeko euskara jakiteko betebeharrarekin». Eta erantsi du: «Gaur egun, Irunen 88 udaltzain daude lantaldean, eta egiaztatu behar da horietatik 59k euskara jakitea, hau da, %67k». 2020ko datuen arabera, Irungo Udaltzaingoko 34 lanpostutan euskara jakitea ez da lanpostua lortzeko eskatzen den baldintza izan.

Jaurlaritzak adierazi duenez, egokitzat jo dute Irungo Udalak epaiari errekurtsoa jartzeko hartutako erabakia, «kontuan hartuta udaltzainek herritarrekin izandako harreman ia guztiak ahozkoak direla eta Irungo nahiz inguruko udalerrietako biztanleekin jardun behar dutela».

Harridura eta desadostasuna

Gipuzkoako Foru Aldundiak ere ohar bat atera du, eta Eider Mendoza bozeramaileak epaiarekiko «harridura eta desadostasun irmoa» adierazi du, «orain arteko arauen eta sententzien interpretazio berri eta murriztaile bat» dela iritzita. Epaitegiak errespetatzen badituzte ere, ez dago ados emandako argudioarekin: «Administrazioko langile bati erkidegoko bi hizkuntza ofizialak jakitea eskatzea ez da, inolaz ere, diskriminatzailea». Eta azpimarratu du herritarrek eskubidea dutela aukeratuko hizkuntzan arta jasotzeko, euren hizkuntza eskubideak bermatuz. «Euskaldunek eskubide osoa dute zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko».


Summary: Oposizioak bidesariekin «tematzea» egotzi dio Gipuzkoako Aldundiari. Garraiolariei dirua itzultzeko eskatu dute EH Bllduk eta Elkarrekin Podemosek. Aldundiaren jarrera «arduragabea» da, Hiruren iritziz

Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1 eta A-15 autobideetan kamioiei jarritako bidesariei eusteko hirugarren arau bat iragarri izana kritikatu dute oposizioko taldeek. Epaitegiek lehen bi arauak baliogabetu ondoren, ordainsariekin «tematzea» eta «jarrera arduragabea» izatea aurpegiratu diote Markel Olanoren gobernuari. Beldur dira garraiolariei dirua orain ez itzultzeak kostuak handituko dituela.

Oposizioko talde nagusiak, EH Bilduk, hitz gogorrak erabili ditu aldundiaren jarrera epaitzeko. «Txapuza, harrokeria eta kudeaketa txarra» leporatu diote Juan Karlos Eizagirre eta Estitxu Elduaien batzarkideek. Haien ustez, EAJren eta PSEren gobernuak alde batera utzi beharko lituzke «arduragabekeria, inprobisazioa eta inposaketa», eta ordainsariak berehala eten beharko lituzke. Gainera, kobratutako dirua itzuli beharko lieke 2018az geroztik N-15 eta A-15 erabiltzeagatik pagatu duten kamioilariei. 35 milioi euro dira, koalizioak kalkulatu duenez.

Antzeko hitzak erabili ditu Arantza Gonzalez Elkarrekin Podemoseko batzarkideak ere: «Erabat ulertezina da foru gobernua ordainsariekin tematzea, badaezpada ere logikoena izango litzatekeelako [ordainsaria] etetea, eta ez hainbat milioiren itzulketari aurre egin behar izatea». Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretarako diputatuak «segurtasun juridikorik gabe» beste arau bat iragarri izana gaitzetsi du Gonzalezek, «kalte handia egin diezaiokeelako foru kutxari». PPko batzarkide bakarrak, Juan Carlos Canok, «egia judizialari egokitzeko» eskatu dio Olanoren gobernuari., «ez baita nahikoa arrazoia duela pentsatzea».

Hiruk dirua bueltan nahi du

Ordainsarien aurkari historikoa izan den aldetik, Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak gustura hartu du Espainiako Auzitegi Gorenak aldundiaren azken helegitea onartu ez izana. Eta, gaizki, berriz, aldundiak hirugarren arau bat iragartzea. «Hiruk ez du ulertzen foru aldundiaren jokabide temati eta zentzugabe hori, auzitegiek behin eta berriz baliogabetutako sistemari eustea, jakinik interesak, errekarguak, zehapenak eta kostu bidegabeak sortuko dituela, guztion diruarekin ordaindu beharko direnak. Administrazioa arduragabe ari da, argi eta garbi».

Horregatik, bi eskaera egin ditu Hiruk: behin-behinean sistema bertan behera uzteko, eta garraiolariei «bidegabeki» kobratutakoa berehala itzultzeko ofizioz, eskaeren zain egon gabe. «Sistema automatikoa da, zuzenean kobratzen zaie garraiolariei kamioia errepide horietatik pasatzen den aldi bakoitzeko, eta itzulpena automatikoki egiteko zailtasunik ez dago; datu guztiak dituzte, eta erabiltzaileak ondo identifikaturik; beraz, ez dago itzultzeak atzeratzeko arrazoirik».

Bidesarien aurkako bere argudioak gogorarazi ditu Hiruk. «Bide-azpiegiturak ondasun publikoak dira, denok ordaintzen ditugu zergen bidez, guztiok gara horien erabiltzaileak. [...] Bidesariak garraiolariei bakarrik ezartzea baztertzailea da, errepideen berrordainketa azkenari kargatzea, katearen zatirik ahulenari. Azken finean, errepideen erabiltzailea produktua bera da, kontsumitzailearengana iritsiko dena. Garraiolaria bitartekaria besterik ez da».


Ewanek bigarrena Giroan

Summary: Ewanek bigarrena Giroan. Lotto taldeko esprinter australiarrak irabazi du zazpigarren etapa, eta jada bi garaipen daramatza aurtengo ekitaldian. Attila Valterrek maglia arrosari eutsi dio

Huts egin zuen lehen ahaleginean, bigarren etapan, baina Caleb Ewanek (Lotto) jada neurria hartu dio aurtengo Italiako Giroan esprintean irabazteko moduari. Txirrindulari australiarrak asteazkenean lortu zuen aurreneko garaipena, bosgarren etapan gailenduta, eta gaur, bigarrenez nagusitu da, zazpigarren etapan. Hark izan du berriz ere pedal kolperik indartsuena azkeneko zuzengunean. Davide Cimolai (Israel) eta Tim Merlier (Alpecin) sailkatu dira haren atzetik. Ewanek bost etapa ditu irabaziak jada Giroan bere kirol ibilbidean.

Sailkapen nagusian, ez da izan aldaketarik, eta Attila Valterrek (Groupama) maglia arrosari eutsi dio. Bihar sua egon daiteke, etapa gorabeheratsua baita zortzigarrena. Hirugarrenez ekitaldi honetan, goian amaituko da, Guarda Sanframondin. Hiru kilometro eskaseko igoera da, baina %10eko pendizako hainbat aldapa ditu bidean.

Bestalde, Mallorcako Challengeko bigarren saioa jokatu dute gaur, eta Jonathan Lastrasek (Caja Rural) oso gertu izan du garaipena. Bigarren izan da, Jesus Herradaren atzetik (Cofidis).


Quebecek frantsesa babestu nahi du

Summary: Quebecek frantsesa babestu nahi du. Hizkuntzak izan duen gainbehera argudiatuta, François Legault lehen ministroak gizarteko arlo guztiei eragingo liekeen lege proiektu bat aurkeztu du.

Quebecen kezka eragin du azken urteotan frantsesak izan duen gainbeherak. Herrialdeko hizkuntza ofizial bakarra den arren, ingelesak geroz eta pisu eta garrantzi handiagoa hartu du, batez ere Montrealgo enpresa munduan, eta, horren aurrean, gobernuak joera aldatzeko proposamenak egitera behartuta ikusi du bere burua. Hala iragarri zuen François Legaultek 2018an, bozak irabazi eta lehen ministro bilakatu zenean, eta, bi urte eta erdiren ostean, haren gobernuak frantsesa babesteko lege proiektu bat aurkeztu du Asanblea Nazionalean. Testua onartuz gero, ez ditu edonolako aldaketak sustatuko, legeak gizartearen arlo guztiei eragingo bailieke.

201 artikuluk eta 25 neurri esanguratsuk osatzen dute 96. lege proiektua —Frantsesari, Quebeceko hizkuntza ofizial eta komunari buruzko legea deitua—, eta 1977an onarturiko Hizkuntza Frantsesaren Ituna babestea eta sendotzea du helburu; testu horrek Quebeceko herritarren hizkuntza eskubideak finkatu zituen, eta frantsesa bilakatu zuen herrialdeko hizkuntza ofizial bakarra, PQ Alderdi Quebectarra buru zuen gobernuaren ekimenez. Lau hamarkadaren ostean, baina, itun hori indartu beharra defendatu dute ia alderdi guztiek, eta batez ere Legaultek —CAQ Quebecen Etorkizuna Koalizioa zentro-eskuindarrekoa da—, «identitate quebectarra mantentzeko premiazkoa» delakoan.

Quebeceko hizkuntza ofiziala dela errepikatzeaz gain, gobernuaren lege proiektuak berritasun bat txertatu du, horretan baitio frantsesa dela herritarren «hizkuntza komuna»; besteak beste, 88.9. artikuluak zehazten duenez, frantsesa «immigranteen harrerarako eta integraziorako hizkuntza da, baita quebectar guztiei gizarte honetako bizitza publikoan eta horren garapenean parte hartzea ahalbidetzen diena ere».

Gobernua, baina, horretaz haratago joan da, eta neurri hauek jarri nahi ditu indarrean 96. lege proiektuaren bitartez: besteak beste, erakundeetan elebitasuna amaitzea, batez ere Kanadako Gobernuak Quebecen dituenetan; udalerri batzuei elebidun estatusa kentzea, ingeles hiztunen kopurua biztanleriaren erdia baino gutxiago bada; ingelesezko ikasketen kopuruari muga ezartzea frantsesezko eskola sarean; ingelesezko eskola sareko ikasle kopurua mugatzea; enpresen lokaletako afixetan frantsesak izatea protagonismorik handiena; frantsesa ez dakitenei hura ikasteko ikastaroak eskaintzea; eta hizkuntza frantsesari buruzko ministerio bat sortzea.

Quebeceko lehen ministroaren ustetan, frantsesa «beti» izango da kaltebera herrialdean, eta horregatik erabaki dute gainbehera eteteko baliabideak indarrean jartzea: «[Hizkuntza] Ez badugu babesten, bada arrisku bat: ez dakit zenbat urteren buruan gure haurrek edo bilobek ez dutela frantsesez hitz egingo».

Hizkuntza Frantsesaren Quebeceko Bulegoak iragan martxoan argitara ateratako txosten baten arabera, frantsesa gutxiago erabiliko da datozen urteetan, batez ere etxean: 2011n, herritarren %82k erabiltzen zuten, eta kopuru hori %75era jaitsiko litzateke 2036rako. Epe berean, berriz, ingelesaren erabilera %11tik %13ra igoko litzateke, eta ama hizkuntza frantsesa dutenak %79 izatetik %70-72 izatera pasatuko lirateke.

Kopuru horiek mende honetan hasitako joeraren erakusle dira, eta, hori gelditzeko, oposizioko alderdiek begi onez ikusi dute Legaulten gobernuak proposaturiko neurri sorta, PQk izan ezik, iruditzen baitzaio «motzegi» geratu dela. Alderdiko buruzagi Paul St-Pierre Plamondonek baieztatu egin du horren alde bozkatuko dutela, baina Quebeceko lehen ministroari ohartarazi dio bere lege proiektuaren edukia ez dela «nahikoa», proposamenek «egiturazkoagoak» izan behar dutelakoan.

Egun, CAQek gehiengo osoa du Asanblea Nazionalean, eta, hortaz, ez da arazorik espero onarpenari begira; ikusteko dago, baina, jasoko duen baiezkoa aho batezkoa izango den.

Aldaketak Kanadako Konstituzioan?

96. lege proiektuaren bidez, Quebeceko Gobernuak Kanadako Konstituzioa moldatzea du helburu, horretan txertatzeko frantsesa dela «Quebeceko hizkuntza ofiziala» eta «Quebec nazio bat» dela.

Printzipioz, Ottawak begi onez ikusi du Legaulten neurri sorta, baina jakinarazi du sakon aztertu ostean iritzia alda dezakeela; jarrera edozein dela ere, Quebec konstituzioko klausula ezeztagarri bat erabiltzekotan da, bere lege proiektuaren aurkako helegite bat jartzea debekatuko lukeena. Gutxitan erabilitako mekanismo bat da, baina Quebecen ez zaie arrotza egingo, 1988an ere erabili baitzuten hizkuntza eskubideen auzian.

Hala, Legaulten asmoek Quebecen nazio izaera aldarrikatzea eta sendotzea eragingo dute legedia federalean. Izan ere, Kanadako Komunen Ganberak 2006an onartu zuen Quebecek «Kanada batuaren barruan nazio bat osatzen» duela, baina ez du inoiz txertatu konstituzioan aitortza hori.

Quebecen 2022ko azaroan egingo dituzte Asanblea Nazionalerako hauteskundeak, eta baliteke frantsesaren egoerari begirako lege proiektua aurkeztu izanak mesede egitea CAQi, gehiengo osoari eusteko helburua betetzeko.


Summary: Suaren jainkoa Marteko azalean jarri du Txinak. 'Zhurong' robota planeta gorrian dagoela baieztatu du goizaldean Txinako espazio agentziak. Orain arte, AEBek baino ez zituzten gailuak han, eta Pekinek «lorpen izugarri» gisa definitu du marteratzea.

Sei gurpil ditu Txinak Marteren azalean jarri duen Zhurong gailuak. Txinako mitologiako suaren jainkoaren izena jarri diote robotari. Euskal Herrian gauerdia zela heldu da planeta gorrira.

Xi Jinping presidenteak zorionak eman dizkie misioan lan egin dutenei, eta esan du «lorpen izugarria» dela herrialdearentzat. Izan ere, bakarrik estatubatuarrek lortu dute orain arte ibilgailuak arrakastaz jartzea Marteko azalean. Planetako Ipar hemisferioko Utopia Planitian marteratu dute gailua. Izenak adierazten duen bezala, lautada handi bat da, eta aldaparik eta harri handirik ez daudelako aukeratu dute.

Azalera heldu ondoren, eguzki plakak zabaldu ditu gailuak, eta lehenengo seinalea bidali du Lurrera.

Hasieran, babesteko kapsula batean jaitsi da ibilgailua. Hark babestu du planetaren atmosfera finaren aurkako marruskadurak eragindako berotik. Ondoren, paraxuta zabaldu du, jaitsiera leuntzeko. Azkenik, suziriak piztu ditu gailuak, marteratzeko lekuraino bidaiatzeko eta han lurreratzeko. 240 kiloko gailua da Zhurong.

Txinak baditu lehen ere ibilgailuak Ilargian, baina lehen aldiz jarri du halako bat planeta gorrian.

Teknologia erakustaldia egiteaz gain, zientzia helburuak ditu misioak. Txinako espazio agentziaren helburua da gailuak gutxienez 90 egun irautea Marten. Marteko egunak, alegia: 24 ordu eta 39 minutukoak. Planetako harrien osaera kimikoa aztertzeko gailuak ditu robotak. Horrez gain, baditu lur azpiko ura edo izotza bilatzeko radarrak ere.


Summary: «Altxatu dira galtzeko deus ez dutelako, eta dena irabazteko». Bermudez 2016tik bizi da Nafarroan. Giza eskubideen defendatzailea zen bere sorterri Kolonbian, eta lan horrek eraman zuen erbestera. Minez hartu du bere herrikideak sufritzen ari diren errepresioaren berri.

Ezin du etxean gelditu. Kolonbian gertatzen ari denari buruzko «isiltasuna apurtzera» atera da Alexandra Bermudez (Florida Blanca, Kolonbia, 1979) Iruñeko karriketara, bertze ehunka herrikiderekin batera. Lagun eta senide ditu Kolonbian protesta egitera altxatu diren anitz.

Errepresioak gogor jo ditu zure herrikideak. Zer moduz zaude?

Mario Benedettiren poeman bezalaxe: haserre eta amorratuta. Kolonbian orain gertatzen ari den militarizazioa eta errepresioa ez genituen inoiz ikusiak. Latinoamerikako herri askotan erabili izan dute indarra gobernuek, baina benetan harritu nau gerrako armak erabili izana herritarren protestak isilarazteko.

Zer dago urrats horren atzean?

Gobernuak protesta soziala kriminalizatu nahi du, seinalatu eta estigmatizatu. Helburua da sinetsaraztea protesta ez dela zilegizkoa; are gehiago, terrorismotzat jotzea. Protesta egin dutenak, hain zuzen, terroristatzat eta gaizkiletzat jo ditu gobernuak.

Protesta egin duten herritarrentzat zein izan da urak gainezka egiteko falta zen tanta?

Kolonbiarren nekeak eragin ditu oraingo protestak eta manifestazioak; eta kolonbiarren nekea da gobernutik ezarri diren politika neoliberalen ondorio; herritarren eskubide sozialen eta ekonomikoen aurka egin dute neurri horiek, eta desberdinkeriak gora egitea ekarri dute, datuek agerian utzi dutenez.

Zein da egoera zenbakitan?

Kolonbiako herritarren %42,5 bizi dira pobrezian; eta %15,1, berriz, miseria gorrian. Hamarkada luzez sufritu dugun gatazka armatuaren arrastoa ere nabarmena da, oraindik ere; gatazka hori herritarren sektore handi baten bazterketa politikoaren eta ekonomikoaren ondorio da. Egoera horrek guztiak ekarri du sektore pobreenen eta oposizio politikoaren gero eta bakartze handiagoa. Salatzeko altxatu direnean, erantzuna errepresioa izan da.

Pandemiak ere izan du eraginik?

Bai; finean, berez kaskarra zen egoera bat are larriago bilakatu du, eta horrek ekarri du herriak eztanda egitea. Pandemiaren ondorioz, hain zuzen, hiru milioi pobre gehiago dago Kolonbian. Gose diren herritarrei buruz ari gara; erabateko bazterketa egoera batean diren herritarrei buruz. Haurrak gosez hiltzen dira, egun oro, baina inork ez du deus egin. Errepresioa izan da jasotako erantzun bakarra.

Testuinguru horretan, lan, pentsio eta osasun erreformak egin ditu gobernuak. Horiek salatu dituzte herritarrek karrikan.

Erreforma horiek ez dietelako mesederik egin egoerarik zaurgarrienean diren herritarrei; lehendik zegoen haserrea areagotu bertzerik ez dute egin. Horrek ekarri du jende gehiago altxatzea. Ez dira karrikara atera bakarrik aspalditik eta hamarkada luzez bertze eredu baten alde eta eskubide sozialen alde lanean aritu diren ezkerreko sektore tradizionalak; karrikara bertze jende anitz atera da, batez ere jende gaztea. Gazteontzat unibertsitatean ikastea pribilegio bilakatu da, eta lanpostu bat lortzeko aukerarik ere ez dute. Altxatu dira galtzeko deus ez dutelako, eta dena irabazteko; aldaketa eragiteko esperantzarekin ari dira.

Kolonbiako Gobernuak eta FARCek 2016ko azaroan sinatu zuten bake akordioa. Hori ere ez da bete?

Ez. Akordio horrek esperantzarako aukera bat eman zien kolonbiarrei, baina ez da gauzatu. Alderantziz: suntsitu egin dute, eta sinatzaileak jazarri dituzte. 300 pertsona baino gehiago hil dituzte jada: hemen bertze inon baino oposizioko politikari eta sindikalista gehiago hil dituzte; lurraren eta giza eskubideen defentsan ari ziren buruzagiak hil dituzte. Preso politiko gehien duen herria da Kolonbia. Eta nazioarteko herriek ez dute deus erraten horri guztiari buruz.

Isiltasun horrek errepresioa laguntzen du?

Isiltasuna errepresioaren laguntzaile da, zalantzarik gabe. Eta isiltasuna da nagusi, Kolonbian urrea, ikatza, koltana eta bertze baditugulako, hain zuzen ere. Kolonbian, gobernuek bermatu izan dituzte baliabide horiek ustiatu nahi dituzten enpresa transnazionalen negozioak. Irabazi gehienak, noski, enpresa horientzat eta enpresa horien herrientzat dira. Dena ustiatzen eta eramaten ari dira, eta ingurumena eta giza eskubideak babesteko inolako neurririk gabe, gainera. Atzerriko ekonomia herrian sartu da, eta nahi duena egiten du.

Zer enpresa dago atzerriko ekonomia horren atzean?

Enpresa horien bidez gauzatu da oraingo kolonialismoa, eta enpresa horiek dira, bertzeak bertze, Prisa eta Planeta. Horiek dute Kolonbiako hedabideen kontrola. Nork du etxeetako zerbitzu publikoen kontrola? Endesak eta Naturgyk. Nork du banketxeen kontrola? Santander taldeak eta BBVA etxeak. Espainiako buruzagi politiko anitzen izenak aurki ditzakegu enpresa horietako kideen artean. Europa da gertatzen ari denaren laguntzaile. Eta ezin dugu horrelakorik onartu. Zenbat hildako behar ditu Europak egungo jarrera aldatzeko?

Zuk zer eskatuko zenioke Europari?

Sarraskia gera dezatela bertzerik ezin dugu eskatu orain. Eta presioa egin behar dugu hori lortzeko. Kanpotik zigorrak iragartzen badira baino ez du atzera eginen Kolonbiako Gobernuak. Mundu osoan ari gara manifestaziora deitzen kolonbiarrok.

Nafarroan babesa sentitu duzue?

Bai; herritarrena eta erakunde anitzena. Gure betebeharra da gertatzen ari denaren inguruko isiltasuna apurtzea, eta isiltasun hori laguntzen dutenen ardura agerian uztea. Nazioarteko elkartasuna behar dugu. Bertzela, zertarako balio dute giza eskubideak babesteko akordioek?

Zuzenean jasotako errepresioak eraman zaitu zu erbestera; 2016tik ez zara itzuli. Han, baina, gertuko jende anitz duzu. Gogorragoa da distantzia egunotan?

Hagitz gogorra. Nik ihes egin behar izan nuen bizirik jarraitzeko. Kolonbian jarraitzen duten senideak eta lagunak karrikara ateratzen ari dira, egun oro; eta beldur naiz; armek zauritu edo hilko ote dituzten beldur, bai eta koronabirusak gaixotuko ote dituen beldur ere. Egoera hagitz mingarria da.

Zu ere karrikara atera zara.

Hemendik ere, Kolonbiaren alde borrokatzen jarraitzen ahal dudalako.

Nafarroan ere bada zer borrokatu?

Bai, noski. Migratzaileen eta arrazializatutako pertsonen eskubideen alde ari gara, baina hemengo herri mugimenduen dinamikak bazter utzi gabe. Hemen ere badelako demokraziaren alde egiteko beharra.


Summary: Orain arte hetsirik egon diren hainbat sektore berriz irekiko dituzte asteazkenetik aitzina Ipar Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko hainbat sektore berriz irekiko dituzte heldu den asteazkenetik goiti: ostatuak, jatetxeak, eta kulturguneak, besteak beste. Itxialdi hain luzea «ulertezina» egin zaie batzuei, baina berriz irekitzeko prest agertu dira.

Ipar Euskal Herriko ostatuek, jatetxeek, antzokiek, zinema gelek eta museoek 197 egun pasatu dituzte hetsirik. Joan den urriaren 29an hesteko agindua eman zien Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, eta, geroztik, osorik hetsirik egon dira, luzaz egutegi zehatzik ukan gabe egon ondoan. Apiril hondarrean, berriz, neurri murriztaileen arintzearen egutegia eman zuen Macronek, eta, maiatzaren 3az geroz, lehen fasea abian da. Heldu den asteazkenetik aitzina hasiko da bigarrena: orain arte hetsirik egon diren hainbat sektore berriz irekiko dituzte egun horretatik goiti. Halere, protokolo zorrotzak errespetatu beharko dituzte. Ostatu eta jatetxeetan, erraterako, terrazak bakarrik ez dituzte irekitzen ahalko. Publikoa hartzen duten gainerako lekuetara, hala nola zinema geletara, museoetara eta antzokietara, jende kopuru mugatu bat baizik ezingo da sartu.

Sektore horietako langileak jadanik hasiak dira prestatzen. Jerome François Baionako Soinua ostatuko kudeatzailea da, eta, jadanik hasia da irekitzearen prestatzen: garbitu, konpondu, hornitzaileak deitu… «Biziki kontent gara berriz irekitzeaz, luze izan da», onartu du. Halere, protokolo zorrotzak errespetatu beharko dituzte ostatu eta jatetxeek. Terrazetan soilik hartzen ahalko dituzte bezeroak, eta gehienez ere sei lagun elkartzen ahalko dira mahai inguruan.

Usaian, terraza aski tipia du Soinua ostatuak, baina neurri murriztaileen ondorioz, handitzea negoziatzen ari da herriko etxearekin. Dena den, terrazen %50 baizik ez dute baliatzen ahalko. «Neurriak izanik ere, lan egiten hasi nahi dugu, sobera denbora egon gara hetsirik, eta jendea berriz ikusteko gogoa badugu, gure lanean funtsezkoa baita harremana», segurtatu du ostalariak. Bestalde, espero du neurriak «denek errespetatuko» dituztela. «Uste dut inportantea dela autodiziplina gaitezen, bestela berriz zerratzera behartuak izanen gara; nehork ez du halakorik gertatzea nahi».

Protokoloa «aplikatu ezina» zaio Nicolas Miqueli, Baionako Victor Hugo jatetxeko jabeari. Haren arabera, eguraldiak gehiegi baldintzatuko du jatetxearen funtzionamendua: ondoko asteazkenean ez du irekiko. Ekainaren 9ra arte egonen da beha, neurriak arinduko dituztelakoan. «Badakigu eguraldia nolakoa den hemen: eguzkia izaten ahal da 11:30ean, eta euria 12:30ean. Terrazan jan nahi duten bezeroekin zer egin behar dugu euria hasten badu?», galdetu du. Ez du arriskurik hartu nahi izan.

Gainera, ekonomia aldetik, «galera handia» litzateke harentzat. Hamabi langile ditu, eta baldintzengatik, irekitzea ez litzateke «errentagarri». Halere, Frantziako Gobernuaren laguntzak eskuratzen segituko du anartean, eta haren langileek langabezia partziala izanen dute, ireki arte. «Gutxienez, orain egutegi bat badugu. Guretako arras lasaigarria izan da egutegiaren ukaitea, baduelako zazpi hilabete ezjakintasunean bizi garela», erran du.

Kulturazaleen berantetsia

Ostatu eta jatetxeez gain, kultur eta zinema gelek ere irekitzeko parada izanen dute, asteazkenetik aitzina: horiek ere protokolo zorrotz batekin. Baionako Atalante zinema aretoko arduraduna da Jean Pierre Saint Pick, eta gogo handia du berriz ateak irekitzeko. «Atalante ez da bakarrik zinema bat. Partekatzeko gune bat da: eztabaidak, trukeak, elkar ezagutzak… Harreman guzi horiek faltan ditugu», aitortu du. Alta, arrangura ere badu: «Ez dakigu jendea berriz etorriko den zinemara. Etxeratze aginduaren eraginez, goizago izanen dira film proiekzioak. Gainera, gelaren herena baizik ezingo dugu bete. Arranguratuak gara».

Halere, Atalanteko langileak jada hasiak dira programazioa berriz plantan ezartzen. Hetsi zutelarik, zenbait film proiektatzen hasi ziren, eta, hasteko, horiek berriz abiaraztea deliberatu dute. «Bada animaleko metaketa bat, film anitz ekoitzi dira, baina ez dira hedatuak izan. Gainera, Ameriketako Estatu Batuetako block buster handi horiek itzala egiten ahal diete film ekoizle independenteei. Guk argi dugu, ekoizle independenteekin lan egiten segituko dugu», adierazi du.

Saint Pickek aitortu du Frantziako Gobernuaren kudeaketa «ulertezina» egin zaiola behin baino gehiagotan. «Laguntzak izan ditugu, hori segur da. Gure langile guziak pagatuak izan dira, ekonomikoki ez dugu galera alimalekorik izan. Baina ez dugu ulertzen zertako hainbeste hetsirik egon garen, protokoloak zorrozki aplikatzen ahalko genituelarik», deitoratu du.

Harekin bat egin du Miarritzeko Atabal kontzertu gelako arduradun François Matonek: «Neurri zorrotzak aplikatzeko gai gara, alta, hetsirik egotera behartuak izan gara. Ulertzeko ez da erraza izan. Hegoaldean, adibidez, irekiak egon dira, neurri zorrotzekin», azaldu du. Berriz ere irekitzearen berria ukan eta berehala, programazioa prestatzen hasi da kontzertu gelako lantaldea. «Maiatzaren 21an izanen da gure lehen kontzertua. Tokiko musika taldeak ekarraraziko ditugu».

Matonek ez daki oraino zein izanen diren protokolo zehatzak. Gehienez ere 100 bat musikazale sartzen ahalko dira haien kontzertu aretoan, jarririk eta maskaturik. Dena den, ateak irekitzeko prest da, eta jadanik salgai dira ondoko kontzertuetarako txartelak Atabalen webgunean.


Summary: Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazioak egin dituzte. Eguerdian bildu dira Nakba edo 'hondamendia' gogoratzeko, besteak beste Bilbon, Donostian eta Iruñean. Nazioartean ere egin dituzte elkarretaratzeak.

EHko Palestinarekin Elkartasun Mugimenduak hainbat mobilizazio egin zituen atzo, besteak beste Bilbon, Donostian eta Iruñean.

Palestinarrek Nakba esaten dioten 1948ko hondamendiaren 73. urteurrena gogoratu zuten, eta azken egunetan Israelek Gazaren kontra eginiko erasoak salatu zituzten.

Gauean, Gaza bonbardatzen jarraitu du Israelek, eta Hamasek suziriak jaurti ditu Israelera. Gazako setioa gogortu du Tel Avivek, inbasioa hastekotan den honetan.

Mugimenduak herenegun bidalitako prentsa ohar batean, «palestinarren aurkako garbiketa etnikoaren eta apartheidaren» garai gisa deskribatzen dituzte azken 73 urteak. Adierazi zutenez, gaurko egunez 1948an, Israelgo Estatua deklaratu zenean, Palestinako 500 herri baino gehiago «suntsitu zituzten, mapatik desagerrarazita». 800.000 pertsona baino gehiago kanporatu zituzten orduan. Gaur, bost milioi palestinar baino gehiago bizi dira erbestean.

Antolatzaileek azken egunotako gertaerekin lotu zuten orduko hura. «Egunotan ikusten ari gara garbiketa etniko horrek bere hartan segitzen duela gaur egun ere». Gogora ekarri zituzten Jerusalemgo Sheikh Jarrah auzoan etxegabetu nahi dituzten 28 familia palestinar. Horien auziak piztu du azken egunotako indarkeria. Adierazi zuten Israelgo armadak ehun pertsona baino gehiago hil dituela azken egunotan, hogei haur tartean. Horregatik guztiagatik, hurrengo larunbatean euskal gizartea Palestinari elkartasuna adieraztera deitu zuten.

Besteak beste, Arrasaten, Usurbilen (Gipuzkoa), Bilbon, Donostian eta Iruñean zeuden deialdiak.

Protestak nazioartean

Euskal Herrian ez ezik, nazioartean ere elkarretaratze eta protesta ugari antolatu zituzten atzo, Gazako erasoaldia salatu eta hondamendia gogoratzeko. Europako hiriburu gehienetan antolatu zituzten protestak, baina ez soilik kontinente zaharrean, baita handik kanpora ere, bestak beste Karatxin (Pakistanen), Melbournen (Australia) eta Tunisen.


Summary: Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da bigarren egunez segidan. 482 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ospitaleratzeak emendatu dira: 66 paziente hartu dituzte EAEn eta Nafarroan.

Hego Euskal Herriko 482 herritarri atzeman diete COVID-19aren gaitza. Guztira, 11.198 proba aztertu zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak —antigeno eta PCR probak—, eta horietako 482k eman zuten positibo. Hala, Hego Euskal Herriko positibo tasa %4,3 da. Bigarren egunez jarraian, %5eko tasa baino apalagoa da, alegia, OME Osasunaren Munduko Erakundeak pandemia kontrolpean izateko jarri duen gehienezko tasaren azpikoa. Bezperan baino hemeretzi kasu gehiago detektatu zituzten herenegun, baina, aldi berean, proba gehiago egin zituzten. Dena den, azken hilabeteetako daturik apalenak dira.

Bizkaian izan dira kasu gehienak, berriz ere, 221 atzeman baitituzte. Halere, beheranzko joera erakusten du datuak, aurreko egunetan baino 24 gutxiago baitira. Gipuzkoan, berriz, 144 herritarri atzeman diete gaitza: aurreko egunetan baino 33 gehiago dira. Araban, 37 kasu detektatu dituzte. Hiru lurralde horietan, positibo tasa %4,6 da. Nafarroan, azkenik, 75 positibo atzeman dituzte, eta %3,3 da tasa.

Ospitaleratzeak, gora

Ospitaleetako egoera larria da oraindik ere. Herenegun, 66 paziente sartu ziren Hego Euskal Herriko ospitaleetara gaitzaren sintomak larriagoturik, hots, aurreko egunetan baino hemezortzi gehiago —ostegunean 48 izan ziren—. EAEn 61 paziente erietxeratu zituzten, eta Nafarroan, bost. Bestalde, Hego Euskal Herriko erietxeetako ZIUetan, guztira, 166 lagun artatzen ari dira, bezperan baino hiru gutxiago. Horietako 145 EAEko ospitaleetan daude; gainerako 21ak, Nafarroako erietxeetan.


Summary: Gutxienez 188 dira Israelek Gazan hildakoak. Hildakoetatik 55 haurrak dira. Israelgo armadak Hamaseko buruaren etxea bonbardatu du bart, baita komunikaziorako antenak eta hainbat komunikabideren egoitza zen Al-Jalaa dorrea ere. Gazakoez gain, Israelgo Poliziak 21 lagun hil ditu Zisjordanian.

F-16 motako hegazkinak izan ziren lehenik, Gazako hesiaren ingurura bidalitako tankeak jarraian, eta atzoz geroztik itsasoz ere bonbak jaurtitzen ditu Israelgo armadak. Bonbardatu duten azken helburuetako bat Yahya Sinwar Gazako Hamasen buruaren etxea izan da; oraindik ez dago buruzagiaren egoeraren berririk, baina, Haaretz egunkariaren arabera, bonbardaketa izan zenean ez zegoen etxean.

Palestinarren segurtasun zerbitzuetako iturriek baieztatu dute erasoa, eta Tel Avivek ere eman zuen haren berri sare sozialetan. Azken orduetan, Hamaseko beste buruzagi batzuen etxeei ere eraso diete. Sinwar martxoan hautatu zuten berriz Hamasen adar politikoaren buru.

Palestinako Osasun Ministerioaren datuek eta herritarrek eurek zabaldutako irudiek erakusten dute norainokoa den hondamendia: dozenaka etxebizitza suntsituta, 188 palestinar hilda —tartean Al-Shatiko errefuxiatu gunearen aurkako erasoan hildako familia bereko hamar kide—, eta 1.200 zauritutik gora. Hori, Gazan. Zisjordanian beste 21 zibil palestinar hil dituzte azken orduetan, erasoaldia salatzeko egindako protesten kontra jota; 4.000tik gora dira zaurituak han. Abisatu dutenez, hondakinen artean bila dabiltza, eta litekeena da Gazako zifrak gora egitea datozen orduetan.

Gazako egoeraz jarduteko, bilduta dago uneotan NBE Nazio Batuen Erakundeko segurtasun kontseilua. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak argi utzi du bileraren helburua: «Borroka gerarazi behar dugu. Alde batetik, berehala eten behar dute suziri jaurtiketa, eta, bestetik, lurrez egindako erasoak eta bonbardaketak».

Hamasen suziriei erantzuteko aitzakiarekin hasitako erasoaldia sarraski bilakatu du Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gobernuak. Israelek astebetean 500 tona lehergailu jaurti ditu bi milioi palestinarren etxe den 365 kilometro koadroko eremuan. Dena den, Netanyahuk gaur bertan esan du armadaren operazioa «justua eta etikoa» dela, eta argi utzi du «Hamasen erasoei erantzuten» jarraituko dutela.

Israelen arabera, «ehunka» izan daitezke hildako Hamaseko kideak. Tel Avivek dio Hamasek eraikitako tunelak eta talde armatuen egoitzak suntsitu dituela bonbardaketekin. Erasoaldian komunikabideak manipulatu izana ere egotzi diote estatu juduari. Izan ere, ostegun iluntzean Twitter sare sozialean mezu bat zabaldu zuen armadak, zeinaren arabera «aireko eta lurreko armada Gazari erasotzen» hasia zen. Txioak berehalako oihartzuna izan zuen, eta, armadako iturriek «gaizki-ulertua» izan zela zabaldu arren, albisteak lurpeko tuneletan ezkutatzera bultzatu zituen Hamaseko eta Jihad Islamikoko kideak. Handik gutxira, tunelak bonbardatu zituen armadak.

UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoko zuzendari Tamara Alrifaik gogor gaitzetsi zuen Shatiko errefuxiatu kanpalekua bonbardatu izana, noiz eta erasoaldiaren ondorioz inoiz baino iheslari gehiago dauden honetan. «Giza hondamendia da Israel Gazan egiten ari dena, baita Zisjordanian egiten ari dena ere. Gehiegizko indarkeria baliatzen ari dira». Kritiken aurka Israelgo iturriek erantzun zuten kanpalekuan «ezkutatutako milizianoak suntsitzea» zela euren helburua, baina ez zuten hitzik esan bonbek hildako zibilei buruz.

Errefuxiatu gunearen aurkako bonbardaketatik ordu gutxira heldu zen Hamasen erantzuna. Dozenaka suziri jaurti zituzten hiriburuaren aurka. Tel Aviven bertan eta beste hainbat hiritan sirenak piztu ziren, eta misilen aurkako ezkutua sartu zen indarrean. Suzirietako batek, ordea, apartamentu baten aurka jo zuen, eta bertan zegoen 50 urteko gizon bat hil zen hondakinen artean harrapatuta. Netanyahuren gobernuak erasoaldia hasi zuenetik, hamar israeldar hil dituzte.

Erasoa Al-Jalaa dorreari

Azken orduetan, komunikaziorako antenak eta dozenaka komunikabideren egoitza den Al-Jalaa dorrea suntsitzeari ekin dio armadak. Bonbak jaurtitzen hasi baino ordubete lehenago eman zioten abisua eraikinaren jabeari, telefonoz. Hura saiatu zen militarrekin negoziatzen, kazetariei euren tresnak eta artxiboak handik ateratzeko denbora eman ziezaieten, baina ez zuten luzapenik onartu. Lehen misila erori zenetik bi segundora, lurrean zen eraikina. Arratsaldean beste dorre bat husteko agindua eman zuen Israelek.

Erasoak hautsak harrotu zituen nazioartean, eta, lehen aldiz, Etxe Zuriak ere kritikatu egin zuen. AEBetako Gobernuko eledun Jan Psakik nabarmendu zuen «kazetarien eta komunikabide independenteen segurtasuna bermatzea erantzukizun gorena» dela. Erasoaldia hasi dutenetik Washingtonek Israelgo Gobernuari egindako lehen kritika litzateke atzokoa; izan ere, orain arte behin eta berriz berretsi du Joe Bidenen gobernuak estatu juduak «bere burua defendatzeko eskubidea» duela. Hain zuzen ere, argudio horri lotuta, Palestinak NBE Nazio Batuen Erakundean duen ordezkaritzak txio bat bota zuen Twitterren Bideni galdetuz nola kokatu litekeen «defentsa» horren barruan kazetarien egoitza bonbardatu izana.

Bidenek berak larunbatean deitu zion lehen aldiz PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasi, baita Netanyahuri berari ere. Etxe Zuriaren arabera, «tentsioa baretzea» izan zen deiaren helburua. Netanyahuk, berriz, eskertu egin zuen «AEBen baldintzarik gabeko sostengua», eta adierazi zuen «ahalegina» egiten ari zirela heriotza zibilak ez eragiteko.

Lurraldean zeuden hamar argindar dorreetatik zortzi suntsitu ditu Israelek, eta ilunpean utzi du eremuaren zati handi bat; zenbait iturriren arabera, ur araztegi bat ere jo dute misilek. Elikagaiak lortzea ere gero eta zailagoa bilakatu da, nekazaritza eremuak ere bonbardatu dituztelako eta garraioak etenda daudelako. «Erasoaldia hasi zenetik, egunetik egunera gogorragoak dira bonbardaketak, batez ere gauean», azaldu du Al Jazeerako kazetari Yumna al-Sayedek.

«Heriotza arabiarrei»

Gazan ez ezik, Zisjordanian ere israeldarren jomuga bilakatu dira palestinarrak. Bart gauean, eskuin muturreko israeldar talde bat Haifan sartu da, «heriotza arabiarrei» oihuka eta Poliziak babestuta. Beste hainbat hiritan, berriz, protestak lehertu ziren bart Gazaren aurkako erasoaldia salatzeko. Baina Poliziak gogor jo zuen manifestarien aurka, eta gutxienez 13 pertsona hil eta beste 500 inguru zauritu zituen.


Summary: Sortuk patenteak bukatzea exijitu du, txertoa ekoizten duen Granadako enpresa batean. Moderna txertoa ekoizten duen Laboratorios F. Rovi enpresan ekintza egin dute Sortuko kide batzuek.

«Txerto doako eta unibertsala. Patenterik ez. Txertoak herriarentzat» dioen pankarta bat jarri dute Sortuko kide batzuek arratsaldean, Granadako (Espainia) Laboratorios F. Rovi enpresaren egoitzan; Moderna txertoa ekoizten dute han. Izan ere, Sortuk txertoen liberalizazioa aldarrikatu du, eta patenteak kentzea exijitu. «Onartezina da pandemia betean farmazia enpresek negozioa egitea txertoen ekoizpenarekin eta banaketarekin, lehen mailako eta bigarren mailako herritarrak bereiziz, bakoitzaren ahalmen ekonomikoaren eta posta kodearen arabera», salatu dute.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak maiatzaren hasieran argitaratutako datuen arabera, herrialde garatuetan lau biztanletik batek hartu du dosi bat gutxienez —portzentajea are handiagoa da Israelen, AEB Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan—. Afrikako, Latinoamerikako eta Asiako herrialde pobretuetan, aldiz, erritmoa askoz motelagoa da: 500etik bati jarri diote txertoa, batez beste. «Bi abiadura» dituen txertaketa kanpaina hori salatu du Sortuk, eta No profit on pandemic (etekinik ez pandemiaren bizkar) mundu mailako kanpainaren barnean kokatu du ekintza. Kanpaina horrekin bat egin dute mundu osoko hainbat alderdik, sindikatuk eta GKEk.

Hala, Sortuk Europako eta Euskal Herriko agintariei eskatu die txertoen patenteak liberalizatzeko. «Txertoen produkzioa nazionalizatu eta banaketa justu eta ekitatiboa eginez, milioika bizitza babestu ditzakegu», segurtatu dute.


Summary: Baldintzapeko askapenak indartu nahi ditu Tapiak, gizarteratzea xede. Eusko Jaurlaritzak jardunaldiak egin ditu eragileekin, etorkizuneko espetxe ereduaz hitz egiteko asmoz

Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxe eredua lantzeari ekin dio. Euskal espetxe eredua izenpean, jardunaldiak antolatu ditu Gasteizen, eta, eredua lantzen ari diren adituetako batzuek lehen asmoen berri eman dute. Jaime Tapia Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatzeko aholkulariak Euskadin espetxe eredua ezartzeko oinarriak dokumentua izan ditu aipagai, eta, azpimarratu du garrantzitsua dela erdi-askatasuneko erregimenak, hirugarren graduak eta baldintzapeko askapenak indartzea. «Hori da abiapuntua: erregimen horiekin arrakasta handiagoa izan ohi da askatasunaz gabetuta dauden pertsonak gizarteratzean».

Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak apirilaren 16an lortu zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen kudeaketari lotutako eskumenaren akordioa, eta Transferentzien Batzorde Mistoa maiatzaren 10ean bildu zen ituna izenpetzeko. Espetxeen arloko eskumenaren eskualdaketa ordea, urriaren 1etik aurrera gauzatuko dute, eta helburua da 2022ko urtarrilean jartzea martxan eredua, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak ohartarazi duenez. Izan ere, Jaurlaritzak uste du «lan handia» egin behar dela transferentzien prozesuan, eta «ongi egin behar» dela. Behin eskualdaketa gauzatuta, 1.300 preso inguru egongo dira Jaurlaritzaren ardurapean, eta ia 700 langile edukiko ditu. Horretarako, urratsak egin behar dira.

Espetxe eredua «gizatiarragoa eta hurbilagoa» izan behar dela adierazi du Artolazabalek, eta «laguntza jaso nahi duenari lagunduko» diola. Hala ere, erantsi du «biktimen eskubideak eta beharrak» ez direla galduko: «Bizikidetzarako eta normalizazio politikorako aktibo bat izan behar da». Horrekin batera, gogoan izan ditu ETArekin lotuta zigortutako presoak ere. Haren arabera, aldaketa honek ez du «tratu berezitu bat» suposatuko haientzat, eta nabarmendu zuen era horretako mezuak zabaltzea «manipulatzailea» dela. Azaldu duenez, Jaurlaritza espetxeen antolakuntzaz eta funtzionamenduaz arduratuko da, eta, gainontzekoa, Espainiako Gobernuaren ardura da.

Martuteneko (Gipuzkoa), Zaballako (Araba) eta Basauriko (Bizkaia) espetxeetan dauden presoekin lanean aritzen diren hogei elkarte inguru ere batu dira. Haien hitza entzutearekin bat, Artolazabalek adierazi du espetxe ereduaren «etorkizuneko zumeak» jartzen hasteko unea dela: «Iritziak entzuteko abian jarritako prozesu honen bidez, gure kartzeletako espetxe sistemaren premiak, hobetu beharreko arloak, indarguneak eta ahulguneak aztertu nahi ditugu». Haren hitzetan, elkarteetako batzuek esperientzia «luzeak» dituzte, hala nola gazte justiziaren eremuan, eta, beraz, beharrezkoa da horiek ereduarentzako «ispilua» izatea. «Hori da oinarritzat hartu behar duguna; heziketa eta birsozializazioa dira prebentziorako eta berriz erortzea saihesteko dauzkagun tresnarik onenak».

Jardunak, hamabi arlotan Tapiak barkamena eskatu, eta gazteleraz eman du hitzaldi osoa, baina ez da bakarra izan; hala egin dute beste guztiek ere, hitz bakan batzuk ezik. Espetxeen ereduaren dokumentua hizpide, ohartarazi du bertan jasotako asmoak «balio eta garrantzia berekoak» direla, eta baita «bateragarriak» ere. Prozesu horretan, ordea, argi du preso dagoen pertsonaren «konpromisoa eta aldaketarako prestutasuna» ere beharrezkoak direla: «Gizarteak, oro har, itun bat egiten du askatasunaz gabetutako pertsonarekin; horrek, zenbait onura edo prestazioren truke, konpromisoa hartzen du ahalegin kolektibo horren ondoriozko eskakizunak beren gain hartzeko». Erantsi du delituen biktimen beharretan arreta jartzea ere lehentasuntzat ezarrita dagoela.

Helburuak erdiesteko, hamabi jardun eremu zehaztu dituzte dokumentuan: genero ikuspegia lantzea; gurasoak preso dituzten haurren interesei erantzutea; gaixotasun larriak eta sendaezinak dituztenen, eta 70 urtetik gorako pertsonen egoera aztertzea; presoen osasun mentalaren azterketak egitea; desgaitasun intelektuala dutenen prozesuak jarraitzea; justizia administrazioko abokatuekin neurriak adostea; justizia errestauratiboa lehenestea; gizarte zerbitzuekin aritzea; kanpoko eragileekin elkarlana indartzea; espetxeetako langileen lana goraipatzea eta indartzea; espetxeko lana sustatzea; eta, iraupen luzeko kondenen kasuak aztertzea.

Tapiak aipatu duenez, biktimek egiarako, justiziarako, memoriarako, erreparaziorako eta elkartasunerako eskubidea dute, eta uste du horretarako justizia errestauratiboa biderik «egokiena» litzatekeela. Artolazabalek ere horren alde egin zuen atzo, eta Gema Varona Kriminologiaren Euskal Institutuko ikertzailea ere horretaz aritu da . «Delituaren eta erantzunaren inguruko printzipio multzo bat da justizia errestauratiboa». Besteak beste, azaldu du delitua egin duenak onartu behar duela bere jarrera ez dela onargarria, ondorio errealak dituela, eta, komunitateak, berriz, prozesuan parte hartzeko erantzukizuna duela.

Justizia mota horren onurak ere aipagai izan ditu Varonak. Hala nola, aipatu zuen halako prozesu batek bermatu dezakeela biktimek ahotsa izatea, eta, haiek entzunak sentitzea; azaldu zuen biktimen errekuperazioa ere erraztu dezakeela, eta, aldi berean, prozedura penalei «alternatiba bideragarriak» eman dakiokeela. «Biktimak, erreparazioa, elkarrizketa, erantzukizuna eta bitartekoak; horiek dira programa errestauratiboen funtsezko elementuak».

Andreak eta kartzela

Maria Ruiz Torrado EHUko irakasleak emakume presoen egoera izan du hizpide. «Zigor bikoitza da emakumeentzat; espetxe zigor batetik harago, handiagoa da genero sistemarekin eta andre izatearekin lotutako zigorra». Haren iritziz, hori hiru mailatan azaleratzen da. Batetik, uste du preso dauden andreek sozialki «gaitzespen sozial handiagoa» jasaten dutela; legea ez dute bete, eta ezta genero eraikuntzan ezarritako arauak ere. Pertsonalki, «lotsa eta erruduntasun sentimenduak» ere sentitzen dituzte, historikoki emakumeari ezarri zaion zaintzaren ardura ezin dutelako bete, adibidez.

Ruizek, ordea, batez ere hirugarren mailan egin du azpimarra: espetxeen alorra. «Emakumeek dispertsio geografiko handiagoa jasaten dute, kartzeletan leku prekarioak eta okerren hornituak okupatzen dituzte, eta barne antolaketan arreta gutxiago jasotzen dute». Horrez gain, ondorioztatu du espetxeetako beharretan, emakumeek lan gehiago egiten dutela, baina beraien baldintzak txarragoak direla, okerren ordaindutako lanak egiten dituztelako: garbikuntza, adibidez. «Genero asimetria estrukturala da, eta eremu ezberdinetan erreproduzitzen da; espetxe sistema historikoki oso maskulinoa eta androzentrikoa da, eta andreek gutxiengo bat osatzen dute, beraien zaurgarritasun maila handituz».


Cofidisen zorra kitatu du Lafayk

Summary: Cofidisen zorra kitatu du Lafayk. Frantziarra nagusitu da Giroko 8. etapan, azken igoeran jotako eraso ikusgarri bati esker. Orain arte arrakasta izan duen laugarren ihesaldia izan da. Valter iritsiko da lider biharko etapa menditsura.

Giroarekin zorretan zegoen Cofidis. Tropelean mende laurdena darama mailegu enpresa frantziarrak babestutako taldeak, baina soilik bi garaipen zituen lasterketa italiarrean. Areago, 11 urte zeramatzan bertan irabazi gabe. Bada, zorra kitatzea lortu du gaur, Victor Lafayk Guardia Sanframondiko igoeran emandako erakustaldiari esker. Ihesean lortu du garaipena Lafayk, taldearen estiloari leial. Zortzi egunean arrakasta eduki duen laugarren ihesaldia izan da. Bestalde, lidergoak ez dio ihes egin Attila Valterri (Groupama), eta arrosaz jantzita iritsiko da biharko etapa menditsura. Onenak, berriz, gaur batere mugitu gabe helduko dira .

Bihurriak ziren etapako lehen kilometroak, eta jolaserako gogoa zuten txirrindulariek. Hainbat saiakera izan dira tropela zatikatzeko; horietako batean parte hartu du Egan Bernalek (Ineos). Jokoz kanpo harrapatu ditu, hasiera batean, Remco Evenepoel (Deceuninck) eta Valter. Geroago, haize babesak sortzen saiatu da Bahrain taldea. Ufadak indarrez sartzen ziren, saihetsetik une batzuetan, eta aurrez gehienetan. Lan nekeza zen multzo nagusitik ihes egitea. Bertan irauteko gai ere ez da izan Caleb Ewan (Lotto Soudal), haren taldearen arabera, belaunean mina zuelako. Bi etapa irabazita eta erregulartasunaren sailkapeneko buru zela utzi du lasterketa. Jakina zen noizbait erretiratuko zela, bere buruari Tourrean eta Vueltan ere besoak altxatzeko erronka baitio jarria.

Azkenean, 55 kilometroko zalapartaren ondotik, bederatzi txirrindularik egin dute aurrera: Lafayk, Fernando Gaviriak (UAE), Alexis Gougeardek (Ag2r), Nelson Oliveirak (Movistar), Nikias Arndtek (DSM), Kobe Goosensek (Lotto Soudal), Giovanni Carbonik (Bardiani), Francesco Gavazzik (Eolo) eta Victor Campenaertsek (Qhubeka). Ez zioten mehatxu egiten Valterren lidergoari, eta hala, bidea egiteko baimena izan dute: zazpi minutuko aldearekin igaro dute eguneko bi mendateetan lehena, Bocca della Selva, hirugarren mailakoa. Groupamak trostan zeraman tropela.

Mendate horren gainetik helmugara 50 kilometro zeuden, horietatik gehienak maldan behera egin beharrekoak. Gaviria lurrera joan da bihurgune itxi batean, erasoa jo berritan. Bere txarrean, bizikleta gainera itzuli eta lasterketa buruan sartu da berriro. Azken igoerara gerturatu ahala, multzoa apurtzen saiatu dira ziklistarik astunenak. Campenaerts tematu da gehien, eta metro batzuk hartu ditu azkenean, gurpilean Carboni zuela. Errepidea tentetzean, baina, ezinean gelditu da flandirarra, eta bere legea ezarri du Lafayk. Atzetik ziztu batean atera, Carboni aise harrapatu, eta erabakimenez jo du helmugaren bila.

Faboritoek ez dute zirkinik ere egin. Alta, Pello Bilbao (Bahrain) 30 segundoko atzerapenarekin helmugaratu da: bete-betean harrapatu du Matteo Fabroren (Bora) erorikoak, eta lurrera erortzeaz gain, katea atera zaio gernikarrari. Hautagaien arteko esprinta Joao Almeidak (Deceuninck) irabazi du, eta bukaeran sufritu arren, onenekin batera sartu da Valter. Evenepoelek eta Bernalek ez zuten asmorik hungariarrari maglia arrosa kentzeko.

Ondo egin dute oilarrek indarrak gordeta, bihar azterketa serioa izango baitute Castel di Sango eta Campo Felice artean. 158 kilometroko etapa gorabeheratsua izango da, eta min egin dezake amaierako mendateak. Lehen mailakoa da, eta azken zatia asfaltorik gabea du. Aurrez beste hiru igoera gainditu beharko dituzte, bigarren mailako bi eta hirugarren mailako bat. Kotoiaren lehen proba garrantzitsua izan liteke.


Motozale bat hil da Gasteizen

Summary: Motozale bat hil da Gasteizen. Errepidetik atera da, Zadorrako hiribidean. 23 urte zituen.

23 urteko motozale bat hil da gaur, 17:30ak inguruan, Gasteizen, Zadorrako hiribidean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren eta Gasteizko Udalaren iturrien arabera, motozalea errepidetik atera eta gero zendu da. Berri agentzien arabera, osasun zerbitzuetako langileak eta udaltzainak istripua gertatu den tokira joan dira, baina ezin izan dute gaztea suspertu.


Summary: Jendetza bildu du Aroztegiko proiektua gelditzeko eskatzeko manifestazioak. Elizondon egin dute mobilizazioa

Aroztegiko makroproiektu urbanistikoa gelditzeko eskatzeko manifestazioak jendetza bildu du Elizondon (Nafarroa). Aroztak plataformak deituta, Landa eremua defendatu! Aroztegia gelditu lelopean egin zuten mobilizazioa. Elizondoko plazatik atera da, eta Lekarozen bertan bukatu da, ekitaldi batekin. «Herriaren hitza errespetatzeko» eskatu dute.

Luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozko herrian. Apirilaren 8an hasi ziren lanetan, Palacio de Aroztegia SM enpresak aginduta. Oraingoz, ordea, herritarrek lanak gelditzea lortu dute. Kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten bertan, enpresako makinak hortik atera arte.

Herri ekimenaz harago, Baztango udalak ere salaketa aurkeztua du enpresaren kontra. LAB sindikatuak ere enpresa salatu zuen Nafarroako Kontratu Publikoen Administrazio Auzitegian. 2019ko uztailean, Aroztegiko obren emakidaren plegua baliogabetu zuen, eta adjudikazio prozedurarekin jarraitzea ezinezkoa zela adierazi zuen auzitegiak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren Administrazioarekiko Auzietako Salak lehengo auzitegi horren akordioa berretsi zuen 2020ko ekainean. Sindikatuaren hitzetan, onartezina da baldintza agiria baliogabetua duten eta esleipena gelditua duten obrak hastea.

Proiektuaren kontra protesta egiteko, bizikleta martxa bat abiatu zen, atzo, Iruñetik. Gaur iritsi da Elizondora, manifestazioa hasi baino pixka bat lehenago.


Summary: «Ez dugu uste bigarren mailako borrokarik badenik». Azaroan agertu zen GKS gazte antolakundea Ipar Euskal Herrian, eta, ordutik, klase ikuspegia izan dute hizpide. Gabi Daraspen hitzetan, klase zapalkuntzaren barruan ulertu behar dira gainerako zapalkuntzak.

2019ko otsailean aurkeztu zuten Gazte Koordinakunde Sozialista Gasteizen, eta iazko azaroan agertu zen formalki Ipar Euskal Herrian. Hasieratik ari da bertan Gabi Daraspe (Urruña, Lapurdi, 1996). Antolakunde berriaren nondik norakoak azaldu ditu.

Zergatik sortu duzue GKS?

Gure helburua da gazte problematikak lantzea langile klasearen ikuspuntutik. Euskal Herrian borroka ziklo baten bukaerara iristen ari gara, edo iritsi gara. Hortik heldu garela argi dugu, eta horren autokritika egiten entseatzen gara, helburu estrategikoak nola lortu ikusteko. Gure ekarpena da gazte langileak antolatzea, mundu mailako prozesu sozialistaren bidean euskal estatu sozialista eraikiz joateko. Ez dugu uste jadanik dauden estatuen zati bat deseginen denik, baizik eta gure antolakuntzaren garapenaren bidez egin beharko dela.

Klase ikuspegia mahaigaineratu duzue berriz. Zergatik?

Euskal Herriko ziklo bukaera mundu mailako krisi kapitalistaren momentu berean heldu da, eta honek beste krisi batzuk ere determinatzen ditu. Orain arte erabiliagoa zen terminologia bat, herritargoa, demokrazia… Ongizate estatua jadanik garatua zen eta politika beste modu batean egiten ahal zen. Ikusten duguna da baldintza ekonomiko horiek desegiten diren heinean horren gainean eraiki den ideologia hori guzia agortu dela. Badira krisi horren hainbat adierazpen: gazte langileen bizi baldintzak ekonomikoki kaka batzuk dira, kulturaren pobretze bat, krisi existentzialak, ez diogula aurkitzen gure bizitzari zentzu bat… Ez digute balio lehengo paradigmako gauza horiek errealitatea ulertzeko gaur egun. Horregatik beharrezkoa da terminologia marxista. Praktika iraultzaile bat izan nahi dugu, eta horrek teoria iraultzaile bat eskatzen du, beraz, termino argiak.

Argiak eta entzungarriak ote dira gaurko gizartean? Jendearengana iristeko balio ote dute?

Ikusi behar da antolakuntzaren zer garaitan garen, nori ari garen. Ez gara gizarteari ari. Gure publikoa da GKStik antolagarria den gazte langileria, kontuan izanda antolakuntza hori orain duguna baino askoz ere gehiago zabaldu behar dugula.

Nor dira gazte antolagarriak?

Zintzoki iristen ahal garenak, eta arrazionalki eztabaidatzeko prestutasuna dutenak. Ez direnak determinatuak jadanik diren antolakuntza eskemetan edo sentimenduetan edo aurreiritzietan. Gu entzuteko minimoki irekia den oro, eta langile klasekoa dena, gazte antolagarria da.

Gaur egungo Ipar Euskal Herriko gizarte eskeman, nor da burgesia eta nor da langile klasea?

Ipar Euskal Herrian eta munduan, burgesia da kapitala akumulatzeko gaitasuna duena, bere burua abstraituz lan prozesutik. Gizarte metabolismo osotik etekina ateratzen dutenak, eta interes objektiboa dutenak horretan segitzeko. Eta langile klasea da, bizitzeko behar duena lortzeko lan egin behar duena, modu batean edo bestean esplotatua dena, dependentzia bat diona soldatari. Eta soldata ez bakarrik ulertuta paga fitxan agertzen dena: gastu soziala, osasungintza eta hezkuntza publikoa, RSA, langabezia… Maiz dugun arazoa da langile klasea aipatzean heldu zaizkigula estereotipo ekonomizista edo obrerista batzuk burura: langile bat urdinez jantzia, pausa egiten duena ogitarteko bat janez, eta hamabi ordu pasatzen dituena lanpostu finko batean. Hori bada langile klasea, baina ez da hori bakarrik.

Osasun larrialdi denboran «burgesiaren diktadura» salatu zenuten. Zer erran nahi du?

Kapitalismoa burgesiaren diktadura da izatez. Burgesiak baizik ez du ateratzen etekina, eta horretarako bitartekoak ditu. Ez da bakarrik sistema ekonomikoa. Horren gainean eraikitzen du estatu aparatu bat bortizkeria antolatu ahal izateko, sistema hori bere horretan atxikitzeko. Irizpidea ez da giza beharra, baizik eta akumulazioa bermatua izatea. Pandemia honetan hartu diren erabakietan, nahiz eta, kasik akzidentalki, giza beharrak ase, baldintzatzen duen elementu nagusia akumulazioa atxikitzea da. Zuzenbide burgesaren printzipio gorenak ere, biltzeko askatasuna, ibiltzeko askatasuna, berez demokraziaren oinarrian izan beharko liratekeen horiek… ez delarik interesik, ezartzen da etxeratze agindu bat eta debekatzen zaio jendeari. Funtsezko logika ez da giza beharretan, akumulazio beharrean baizik.

Klase ikuspegia lehenetsi duzue. Euskarak, feminismoak, ingurumenak… gainerako borrokek zer leku dute zuen jardunean? Bigarren mailakoak dira?

Ez dugu uste bigarren mailako borrokarik badenik; hierarkizatu nahi izatea akats bat da. Badena da logika orokor bat: klase borroka orokorra da. Borroka partzial horiek guziak borroka orokorraren barruan txertatu behar dira.

Ez dute klase ikuspegiaren zeharkakotasun bera?

Ez da garrantzia kentzea zapalkuntza horiek logika orokorraren barruan kontsideratzea. Arazo bakoitzari eman behar zaion aterabideak dira gaurdanik eraiki behar direnak. Gure jarduna euskaraz izatea, gure antolakuntzaren barruan mekanismoak sortzea genero zapalkuntza ahalik eta gutxien erreproduzitzeko… Errateka logika orokorraren parte dela, erran nahi du eguneroko borrokak direla ere. Ez da lehenik borroka ekonomikoa eginen dugula, eta behin hori ebatzita ikusiko dugula zer egiten dugun euskararekin eta nazio arazoarekin.

Euskal Herriko auzi nazionala ere borroka partzial bat da?

Kapitalismoaren ikuspegitik, Euskal Herriko arazo nazionala ez dute denek. Munduko langile klaseak ez du Euskal Herriko arazo nazionala, beraz, bai, zentzu horretan Euskal Herriko langile klaseak partikularki bizitzen duen zapalkuntza bat da. Horregatik erraten dugu klase borrokarako marko autonomoa dela Euskal Herria, eta horregatik saiatzen gara Euskal Herri mailan antolatzen; onartzen dugulako badela hemen berezitasun nazional bat. Eta horren aterabide gisa planteatzen dugu eraikitzea euskal estatu sozialista. Hori egiteko bidea da langile klasea antolatzea. Defenditzen dugu ere, eta horretan eragin behar genuke ere, langileriaren antolakuntzak nazioarte mailan izan behar duela.

Zer ekinbide izanen duzue?

Epe ertainean gure helburua da gazte langileak antolatzea. Horretarako dinamika ezberdinak egiten ari gara, eta segituko dugu. Alde batetik, despolitizazio handi bat badela ikusten dugu, eta zinez politikaz hitz egiteko eta eztabaidatzeko espazioak eskas direla. Hauek sortzen ahalegindu gara, eta ematen du oraindik goiti modu publikoagoan egiten ahalko dugula hori, orain arte osasun egoerak baldintzatu baikaitu.


Summary: Erriberako merkatutik hornidura polo izatera. 50 urte bete ditu Basauriko MercaBilbao handizkarien merkatuak. 71 enpresa daude han lanean, eta, Bizkaiko txikizkari eta ostalariak ez ezik, inguruko lurraldeetakoak ere hornitzen dituzte. Pandemia dela eta, iaz markak hautsi zituen: 258 mila tona elikagai merkaturatu zituzten. 50 urteotan, 12 milioi tona.

Bilboko Erriberako udal merkatuko beherengo solairuan egoten ziren arrain saltzaile handizkarien postuak; besteak beste, Jose Crespo SA handizkari enpresako ugazaba, Alma Cresporen aita Jose Crespo. Inguruko Erronda, Goienkale eta Artekale kaleetan, berriz, fruta eta bazkarien alorrekoen eta bestelakoen biltegiak; tartean, Ortiz Ciges SL enpresako Ruperto Ortiz Ciges eta bere anaia. «Francisco Francoren erregimenak handizkarien merkatuak sortzea erabaki zuen: lehena Salamancakoa izan zen [Gaztela eta Leon, Espainia] eta ondoren etorri ziren gainontzekoak; besteak beste, Bilbokoa. Zazpikaleetan geunden handizkari guztiok Basaurin eraikitako azpiegitura berrira joatera behartu gintuzten». Astelehenean, maiatzaren 10ean, 50 urte bete ziren MercaBilbo inauguratu zela.

Ortizek aitortu du ez zitzaiela aldaketa gustatu: «Bilboko biltegia gurea zen, ordaindua genuen. Basaurin, berriz, tarifa bat ordaindu behar genuen: lokalaren alokairuagatik eta zerbitzuaren gastuengatik. Hasieran esan ziguten laster amortizatuko zirela inbertsioak, eta tarifa jaitsiko zela, baina ez zen halakorik gertatu». Crespo garai hartan ez zegoen aitarekin beharrean, baina ez du gogoan aitak kexarik izan zuenik. Berak uste du arrain saltzaileentzat, behintzat, hoberako aldaketa izan zela: «Erriberan zegoena baino leku gehiago eta hobea dugu Basaurin».

MercaBilbaoko zuzendari nagusi Aitor Argoteren esanetan, saihetsezina izan zen aldaketa, handizkariak Zazpikaleetan egoteak eragiten zuen kamioien joan-etorria jasangaitza zelako auzoarentzat. Esaterako, beren saltokietarako erostera joaten ziren Bizkaiko merkatariena. Basauriko merkataritza eremuak hamahiru hektarea baino gehiago ditu, 71 handizkari enpresak egiten dute han lan, eta egunero 3.000 ibilgailutik gora joaten dira, hura hornitzera eta ondoren handik elikagaiak banatzera. Mugimendu gehiegi Bilboren bihotzerako. Horrez gainera, beste onura bat ikusi dio MercaBilbaoren sorrerari: «Merkatu hori prezioaren arautzaile bihurtu zen, gardentasuna eta lehia errazteko».

Argoteren esanetan, Iberiar penintsularen iparraldeko jaki biltegia da MercaBilbao. Euskal Herritik kanpo ere badituzte bezeroak: Kantabria, Asturias, Errioxa, Burgosko zati bat, Valladolid iparraldea aipatu ditu Espainian; baita Frantzia hego-mendebaldea ere. 258 mila tona merkaturatu zituzten 2020an, eta hamabi milioi tona, berriz, 50 urteotan.

Produktua baino gehiago

Sorreratik asko aldatu da funtzionamendua. «Lehen, enpresa operadoreek beraien lokaletik saltzen zituzten produktuen mugimendua kudeatzen zuten. Ez ziren existitzen, orain bezala, banaketa kate handiak. Genero guztia MercaBilbaotik sartzen zen Bizkaira, hemendik dendetan banatzeko. Gaur egun, enpresek bezeroak bilatu behar dituzte, barruan eta kanpoan, eta beste zerbitzu mota bat eskaini behar dute, produktuez harago». Esan du produktuei balio erantsia ematen dieten zerbitzuak eskaintzen direla gaur egun. Esaterako, produktu ontziratuak, zurituak, zatituak edo, arrainen kasuan, garbituak saltzen dira. «Leku txikia dugulako, bestela ziurrenik gurean janari prestatuen enpresak ere izango genituzke».

Crespok eta Ortizek, biek azpimarratu dute euren bezeroak asko aldatu direla. «Lehen familia janari dendetakoak etortzen ziren gurera. Denda horietan, belaunaldi aldaketarik ez da egon, eta desagertu ez direnak edo sortu diren berriak migratzaileek kudeatzen dituzte gaur egun», azaldu du Crespok. «Fruta dendei begiratuz gero, nabarmena da», gehitu du Ortizek. Haren esanetan, eurei fruta eta barazkiak hornitzen dizkieten ekoizleen artean ere igarri dute aldea: «Garai batean familia ustiategiak izaten ziren. Orain, elkartuz joan dira, kooperatibetan biltzen edo enpresa handiak sortzen».

Fruta eta barazkien alorrean, hornitzaile gehien-gehienak Bizkaitik kanpokoak dira. «Betidanik Mediterraneo aldetik eta penintsula hegoaldetik ekarri izan dira», esan du Ortizek. Argotek eman du datua: tokiko produktuak MercaBilbaotik merkaturatutakoaren %0,1 dira, frutari eta barazkiei dagokienez. «Edonola ere, Bizkaiko biztanle guztiok tokiko produktuak kontsumituko bagenitu, herrialdeko ekoizpena ez litzateke nahikoa izango gu hornitzeko, ez dugulako ekoizpen eremu handirik». Arrainen kasuan, freskoaren jatorri nagusia Bizkaiko portuak dira; ondoren, Santanderko portutik [Kantabria, Espainia] eta Galiziakoetatik ekartzen dituzte.

Ohartarazi dute elikagaien saltoki handien lehia ere badutela gaur egun. «Gero eta handiagoa», azpimarratu du Ortizek, gaur-gaurkoz negozioa ondo doakiela esan arren. Esaterako, iaz, fruta eta berduren salerosketan markak hautsi zituen MercaBilbaok, pandemiagatik. Arrainetan ere «oso urte ona» izan dutela aitortu du Crespok, nahiz eta Gabonetako kanpainarako berandu iritsi zen produktua: «Itxiera perimetralak direla eta, jendea auzoko arrandegian erostera itzuli da. Ezin izan da saltoki handietara joan. Beraz, horrek guri mesede egin digu. Dena den, hasi da lehengoratzen». Denda txikien aldeko aldarria egin die erosleei: «Auzoan zenbat eta gutxiago kontsumitu, auzoko dendak ez ezik, handizkarion negozioak ere arriskuan egongo dira».

Argoteren esanetan, gizartearen bilakaerari aurrea hartzeko gai izatea da gakoa: «Merkatu hobi berriak aurkituko ditugu, aurreko 50 urteetan egin den bezala. Elikagaien industriaren oinarrietako bat logistika dela ikusita, eta, Atlantikoko ardatzean produktua berriz bidaltzeko leku ezin hobean egonik, hazteko bidea egon badago». Elikagaien Euskal Herriko «poloa» izan nahi du MercaBilbaok.

Zailtasunak zailtasun

Erronkak ez zaizkie inoiz falta izan. Aurretik ere une zailak gainditu dituzte. Ortizek, bereziki, 1983ko uriolak azpimarratu ditu: «Dena geratu zen urpean. Baina Bizkaiko Diputazioak San Mamesen zegoen erakustazoka utzi zigun, eta bizpahiru egunetan han geunden gure produktuak saltzen. Ez genion Bizkaia hornitzeari utzi». Bilboko portuan izaten ziren grebak ere gogoratu ditu; kontatu du grebalariak MercaBilbaora joaten zirela euren hornitzaileei sarbidea galaraztera.

Lana, berez, ez dela zaila esan du Crespok. «Ordutegia da gogorra: 04:00etan esnatzen naiz ni». 06:00etatik 12:00etara egiten dute salmenta han. Bezpera arratsaldean jasotzen dituzte produktuak, eta biharamunerako dena txukunduta uzten dute. Orain, teknologia berriei esker, errazagoa da salmenta. «Nik WhatsApp bidez erakusten dut produktua eta handik edo telefonoz jasotzen ditut enkarguak. Bezeroa datorrenerako, dena prest izaten dut, berak nahi duen eran», esan du Crespok. Halere, Ortizek esan du oraindik bezeroei gustatzen zaiela produktua bertatik bertara ikustea, eta tratuan ibiltzea.

Cresporen negozioan Gabon aurrea izaten da lan gehien duten sasoia. Itsas denboraleek ere asko eragiten diote: «Arrantzaleak ez badira itsasoratzen, ez dago arrainik». Ortizek urte osoan berdintsu saltzen du. «Hemen ez bada sasoia, munduaren beste puntan izango da. Gaur egun frutak eta barazkiak beti ditugu eskura. Ez dago hornidura arazorik».


Summary: Gidari bat hil da Zeberion, magal batetik erorita. Hildako gizonak 87 urte zituen, eta errepidetik irten da.

Zeberion (Bizkaia) 87 urteko gizon bat hil da, gidatzen zuen lur orotako ibilgailua magal batetik erori ostean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharra atzo gertatu zen, 21:00etan, Zeberioko Elorrea auzoan.

Larrialdi zerbitzuak istripua gertatu zen lekura joan ziren, eta gizona suspertzen saiatu ziren, baina alferrik izan zen. Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du istripuaren nondik norakoak argitzeko.


Summary: 347 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik apalena. Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da hirugarren egunez segidan: %4,4.

Hobera egiten ari dira oraindik ere pandemiaren eboluzioaren inguruko datuak. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 347 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian: joan den martxoaren 14tik izandako daturik apalena. Dena den, kontuan izan behar da asteburuetan astean zehar baino proba gutxiago egiten dituztela osasun zerbitzuek.

Atzo, zehazki, 7.583 test egin zituzten denera, eta, ondorioz, %4,4koa izan zen positibo eman zuten proben kopurua. Hirugarren egunez jarraian, zifra hori %5eko tasa baino apalagoa da, alegia, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean izateko jarri duen gehienezko tasaren azpikoa.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 176. Gipuzkoan, egoerak nabarmen egin du hobera, baina atzo ere 80 positibo atzeman zituzten. Nafarroan 66 izan ziren, eta Araban, 23.

Ospitaleei dagokienez, Osakidetzak beste 28 ospitaleratzeren berri eman zuen, eta Osasunbideak eman zuen albiste ona: Nafarroan, atzo, ez zuten inor ospitaleratu COVID-19aren ondorioz, lehen aldiz martxoaren 1etik. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 166 lagun daude oraindik, atzoko berberak.


Summary: Baionako jokalariek 'Txoria txori' abestuz ospatu dute Tolosan lortutako garaipena. Top14an mailari eusteko lehian dabil Aviron, eta ezusteko garaipena eskuratu du liderraren zelaian.

Jaitsiera postuetatik irten zen Baiona atzo, ezustean, Tolosaren zelaian irabazita (28-32). Hala, Top14 liga osatzen duten hamalau taldeetatik hamabigarrena da Aviron, eta azken bi jardunaldietan erabakiko da nork galduko duen maila: haiek edo Pauko Stade Paloisek. Azken postuan den Agenek ez du Top14an jarraituko datorren urtean.

Hiru porrot jarraian izan berria zen Baiona, eta jokalari lesionatu asko zituen, gainera. Beraz, Tolosan (Okzitania) irabazteak meritu handia du; izan ere, Top14ko liderra da etxeko taldea, eta lehen postua eskuratzeko lehia estua du Arroxelako Stade Rochelaisekin. Hori gutxi balitz bezala, bi talde horiek elkarren aurka jokatuko dute Europako Kopako finala, datorren astean. Tolosak aurten etxean galdu duen hirugarren norgehiagoka da.

Dena den, atzo lortutako defentsako puntu gehigarriari esker, titulua eskuratzeko kanporaketetarako txartela ziurtatu du Tolosak. Liga erregularreko lau talde onenek jokatzen dituzte garaikurra eskuratzeko kanporaketak.

Baionaren garaipenak zeresana eman du, baina baita jokalarien ospatzeko moduak ere. Izan ere, taldeak sare sozialetan zabaldu duen bideoan ikus daitekeen moduan, euskaraz ospatu zuten aldageletan: Mikel Laboaren Txoria txori kantu ospetsua abestuz.


Etapa eta lidergoa Bernalentzat

Summary: Etapa eta lidergoa Bernalentzat. Azken kilometroan eraso bortitza jo du kolonbiarrak, eta inork ezin izan dio eutsi. Bigarren Ciccone izan da, eta hirugarren Vlasov.

Egan Bernalek indar erakustaldia eman du Italiako Giroko bederatzigarren etapan. Campo Feliceko amaiera berezia zen: lurrezkoa zen ibilbidea —berez eski estaziora materiala igotzeko erabiltzen den bide bat—, eta Bernalek esana zuen bazuela ibilbide hori probatzeko gogoa, izan ere, mendi bizikletan ibilitakoa da kolonbiarra. Gaurkoa hiru asteko itzuli batean irabazi duen lehen etapa izan da.

Ibilbide malkartsua zuen gaurko etapak, baina faborito guztiak batera heldu dira azken mendatera. Gauzak hala, Bernalek erasoa jo duen arte bizirik zegoen eguneko ihesaldia, eta talde nagusiaren aurretik zihoazen Bouchard eta Bouwman. Bernalek, ordea, ziztu bizian hartu die aurrea.

Hasiera batean Giulio Ciccone izan da kolonbiarraren erasoari erantzun dion bakarra, baina ezin izan dio eutsi haren joari. Dena den, eguneko irabazleak zazpi segundu soilik atera dizkie hari eta Vlasovi. Eguneko beste galtzailea sailkapen nagusian bigarren zen Remco Evenepoel izango zela zirudien, baina azken metroetan atzetik aurrera egin eta bigarren postuari eutsi dio txirrindulari gazteak.

Etapa amaieran, maglia rosa berriak argi utzi du mendiko etapetan Giroa hausteko asmoa duela: «Gaur arte ez ditut aurkitu kondizio egokiak, baina datorrena asko gustatzen zait».


Summary: Motor gidari bat hil da Irunen, auto baten aurka jo ostean. Arratsaldeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, GI-636 errepidean, Donostiarako noranzkoan.

Moto gidari bat hil da gaur arratsaldean GI-636 errepidean, Irun (Gipuzkoa) parean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gidariak 44 urte zituen, eta Irungoa bertakoa zen. Arratsaldeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, hildakoak gidatzen zuen motorrak eta auto batek elkar jo dutenean.

Larrialdi zerbitzuak iristerako, hilda zegoen gidaria, eta errepidea itxi egin behar izan dute.


Rezusta eta Artola, final-laurdenetara

Summary: Rezusta eta Artola, final-laurdenetara. Rezustak 14-22 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, eta Artola 22-18 gailendu zaio Agirreri.

Buruz Buruko Txapelketako final-laurdenetan izango dira Beñat Rezusta eta Iñaki Artola. Gaur, final-zortzirenetako bi norgehiagoka jokatu dira Bilboko Bizkaia pilotalekuan, eta, hurrenez hurren, Oinatz Bengoetxea eta Asier Agirre kaleratu dituzte bi pilotariek.

Lehen neurketan zertarako gai den erakutsi du Rezustak. Gaizki hasi du neurketa, pilotakada errazak huts eginez (7-4), baina, neurketan sartu denean, Bengoetxeak ezin izan du haren joarekin. Atzean min egin du bergararrak, baina txokoan ere ondo amaitu ditu hainbat tanto.

Leitzako aurrelariak ez dio garaipena oparitu Rezustari; arriskatu egin du, eta hainbat tanto on egin ere bai, baina 10-12tik 10-17ra erreskadan egindako tantoekin erabaki du partida irabazleak. Datorren ostiralean jokatuko du final-laurdena Rezustak, Danel Elezkanoren aurka, Idiazabalen (Gipuzkoa). 2017an buruz buruko final bat jokatutakoa da Rezusta, Iker Irribarriaren aurka galdu zuena.

Artola nagusi

Arratsaldeko beste neurketa are eta gogorragoa izan da —328 pilotakada, 69 minututan—. Neurketa parekatua eta lehiatua jokatu dute Artolak eta Agirrek. Biak pare-parean joan dira hamaseinako berdinketara arte, eta orduan hartu du olatu ona alegiarrak, eta luze jokatuta gailendu zaio Agirreri.

Gauzak hala, Artolak Mikel Urrutikoetxearen aurka jokatuko du datorren igandean, gaurko jokaleku berean: Bizkaia pilotalekuan.


Eibar Bigarren Mailara jaitsi da

Summary: Eibar Bigarren Mailara jaitsi da. Jokoan ezer ez zuen Valentziaren aurka 4-1 galdu dute armaginek. Alavesek 4-2 irabazi dio Granadari, eta Lehen Mailan jarraituko du. Realak, berriz, bosgarren postuan jarraitzeko ezinbesteko garaipena eskuratu du Valladoliden aurka: 4-1.

Argi-ilunak utzi ditu Espainiako Ligako azken-aurreko jardunaldiak. Bi euskal talde zebiltzan Lehen Mailan jarraitzeko lehian, eta jada biek dakite ziur zein izango den euren etorkizuna: Eibarrek Bigarren Mailan jokatuko du datorren urtean, eta Alavesek, Lehen Mailan. Armaginek 4-1 galdu dute Mestallan, Valentziaren aurka, eta babazorroek 4-2 irabazi diote Granadari Mendizorrotzan.

Zerbait jokoan zuen beste taldea Reala zen. Donostiarrek bosgarren postua eskuratzeko lehia estua dute Betisekin eta Vila-realekin. Hirurek irabazi dute gaur (Realak, 4-1 Valladolidi), eta lehen bezala geratuko da kontua: azken jardunaldiaren aurretik, Realak puntu baten aldea du bere bi aurkariekiko. Azken jardunaldian Sadarren jokatuko du, Osasunaren aurka, eta irabaziz gero txuri-urdinena izango da bosgarren postua.

Gainerako beste bi euskal taldeek, Athleticek eta Osasunak, galdu egin dute liga irabazteko lehian dabiltzan bi taldeen aurka: Real Madrilen kontra Athleticek, eta Atletico Madrilen aurka Osasunak. Ez batek ez besteak ez zuten ezer jokoan, baina ez dizkiete gauzak errazak jarri aurkariei: 0-1 galdu du Athleticek, eta 2-1 Osasunak.

Valentzia 4-1 Eibar

Bolada onean zen Eibar, eta, Valentziak ezer jokoan ez zuela jakinda, armaginek gaur irabaz zezaketela zirudien neurketaren atarian. Ez da hala izan, ordea, eta gaurko porrotarekin Bigarren Mailako taldea da Jose Luis Mendilibarrek zuzentzen duena.

Gauzak azkar jarri zaizkie maldan gora armaginei: Guedesek bigarren minutuan sartu du Valentziaren lehen gola, Solerrek hemetzigarrenean bigarrena, eta Solerrek berak hamar minutu geroago hirugarrena. Itxaropenaren gola Bryal Gilek sartu du, 37. minutuan, eta neurketa hala joan da atsedenaldira: 3-1. Bigarren zatia hasi eta berehala, ordea, bere bigarren gola egin du Guedesek, eta halaxe amaitu da neurketa.

Alaves 4-2 Granada

Eibarrenaren aurkakoa izan da Alavesen norgehiagoka: hasieratik bideratu dute garaipena arabarrek. Pere Ponsek zazpigarren minutuan sartu du lehen gola, eta hogeigarrenean bigarrena Ruben Duartek. Atsedenaldiaren aurretik, abantaila murriztu du Jorge Molinak.

Bigarren zatian, ordea, neurketa berdindu du Puertasek, baina Mendizorrotzara porrotaren mamuak gerturatu orduko uxatu dituzte. Izan ere, berehala erantzun dute etxekoek: hamar minutuan bi gol egin dituzte, eta garaipena ziurtatu dute. Lehen Mailako taldea izango da aurrerantzean ere Alaves.

Reala 4-1 Valladolid

Garaipen erosoena Realak eskuratu du. Ez jaisteko lehian dabilen Valladolid zuen parean, eta erauntsi bat izan dira donostiarrak: 34. minuturako 4-0 aurretik ziren. Goleatzaileak hauek izan dira: Isak bi bider, Silva eta Januzaj. Ohorearen gola De Sousak sartu du, 81. minutuan, baina ez du larritasunik pasatu Alguacilen taldeak.

Athletic 0-1 Real Madril

Real Madrilek ederki sufritu behar izan du San Mamesetik hiru puntuak eramateko. Gaur galduta, Liga irabazteko aukera guztiak galduko zituzten madrildarrek. Neurketa gogorra izan da, eta Nachok 67. minutuan sartutako gol batek erabaki du.

Atletico Madril 2-1 Osasuna

Liderrari susto galanta emateko zorian izan da Osasuna. Lehen Mailan jarraituko zuela ziurtatu zuenetik, itxura ona ematen ari da Arrasateren taldea, eta horixe baieztatu du gaur: Atletico Madrili Ligako lidergoa kendu dio ia.

Neurketa madrildarrek kontrolatu dute, aukerarik onenak ere haiek izan dituzte, baina gola sartu ezinda ibili dira. Azkenean, saria eskuratu duena Osasuna izan da, eta 76. minutuan Budimirrek aurretik jarri ditu gorritxoak. Etxekoek, ordea, ez dute amore eman, eta Lodik norgehiagoka berdindu du, 82. minutuan; azkenean, Luis Suarezek erabaki du partida: 88. minutuan Ligako titulu bat balio dezakeen gola sartu du Uruguaiko aurrelariak.


Summary: «Guk GKEan egiten genuena ez genuen egiten onak ginelako». 1977tik nazioarteko lankidetza lanetan dabil Ugarte. Txikitatik irakatsitako «elkartasun espirituak» bultzatuta hasi zen hainbat proiektu garatzen, Behar Bidasoa gobernuz kanpoko erakundea, esaterako.

Gorputzean nabari du adina Agustin Ugartek (Irun, 1932); ez, ordea, buruan: lanean ari da oraindik ere —«lan boluntarioan», argitu duenez, Behar Bidasoa GKE gobernuz kanpoko erakundean. 80 urterekin ikasi zuen ordenagailua erabiltzen, eta ez da geldirik egoten: emailak bidali, gauzak kudeatu, telefonoari erantzun… Besteei laguntzea, boluntario lana, betidanik barru-barruan darama Ugartek, eta horren adibide da haren etxea: paretetan hamarnaka argazki ditu zintzilik, egin dizkioten aitortza guztiekin. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskutik iritsi berri zaio azkena, lankidetza arloan egin duen ibilbidearengatik.

Bizitza osoan egindako ibilbidea aitortu berri dizu Gipuzkoako Foru Aldundiak. Noiz piztu zitzaizun beti besteei laguntzeko grina hori?

16 urterekin piztu zitzaidan. Gazte Langile Katolikoetan sartu nintzen, eta gaixoen zerbitzua sortzen parte hartu nuen, tuberkulosia zuten gaixoei laguntzeko batik bat. Lantegian dirua jasotzen genuen, hilero 2 pezetako ekarpenarekin [0,0120 euro]. 18 urterekin lehen bisita egin nuen tuberkulosia zuten gaixoen erietxe batera, Andazarratera [Asteasu]. Jasotzen genuen diruarekin elikagaiak eta estreptomizina erosten genituen. Andazarrateko erietxea itxi zutenean, Donostiako osasun hirira joaten hasi ginen, oinez; orduan ez zegoen autobusik, ezta autorik ere. Mus, xake eta domino partidak antolatzen genituen gaixoak eta gaixo ez zeudenak elkarrengana hurbiltzeko. Gabonetan, berriz, jaialdiak antolatzen genituen.

Nolatan hasi zinen tuberkulosia zuten gaixoei laguntzen?

Ricardo Alberdi apaizaren eskolakoak ginen, besteak beste, Jose Ramon Amunarriz 2002an Ruandan hil zen misiolaria eta biok. Elkartasuna, maitasuna, anaitasuna eta lana bezalako balioak irakatsi zizkigun. Hark esaten zigun kristauak, sakristian ez ezik, kalean egon behar duela: auzo elkarteetan, sindikatuetan, lantegietan… Ideia horiek motibatu gintuzten.

13 urterekin hasi zinen lanean.

13 urterekin aroztegi batean hasi nintzen lanean, eta, 14 urterekin, Escalante lanparak egiten zituen lantegi batean, 60 urterekin erretiroa hartu nuen arte.

Alberdiren filosofiari jarraituz, sindikatuen mugimenduan sartu zinen gero…

Lantegian, sindikatuen bitartekaria izan nintzen. Adibidez, neskek mutilek baino soldata baxuagoa jasotzen zuten, lan berbera egin arren. Soldatak berdintzea lortu genuen, eta duela 50 urte baino gehiagoko kontuez ari naiz hizketan.

Herri mugimenduan ere ibilitakoa zara…

1960an talde batean elkartu ginen Irunen, orduko egoerak bultzatuta, eta lortu genuen Irungo Udala izatea lehena zinegotziak iruzurrik gabe hautatzen. Apoderatuak edo ahaldunak jarri genituen hautesleku guztietan kontrolatzeko. Garai hartan tertzioka hautatzen zituzten zinegotziak: sindikatuen tertzioa, familiaren tertzioa eta kultur arloko tertzioa. Tertzio bakoitzean bi zinegotzi sartzea lortu genuen. Udalarekin lotuta, hilero, udalbatzarretara joaten nintzen. 13:00etan egiten ziren, eta lantegitik ateratzen nintzen hara joateko. Behin, udalbatzar batean, garai hartako alkate [Antonio] Tejedorrek, publikoari begiratu eta ni ikustean zera esan zuen: «Agustin hemen dago; has daiteke udalbatzarra». Horrez gain, Santiagoko Auzo Elkartea ere sortu nuen.

Beste pasadizo batez ere gogoratu naiz. Garai hartan ez zegoen gizarte segurantzarik, eta mutualitateak izaten ziren. Sektoreka, enpresak eta langileek ekarpenak egin behar izaten zituzten. Metalaren mutualitatean 90.000 langile ginen. Gipuzkoako mutualiatea oso gaztea zen, eta kotizazioen soberakinak Madrilera bidaltzen zituzten. Guk erabaki genuen metalaren arloko diru funtsak Madrilera ez bidaltzea eta beharra zuten familiei ematea. Milaka eskaera jaso genituen.

Oso zaila izango zen horrelako ekintzak diktadurapean aurrera eramatea, ezta?

Oso zaila ere. Pentsa, bi aldiz egon nintzen komisarian.

Zer dela eta?

Laguntza Gorrirako dirua jasotzen genuelako. Behin, Maiatzaren Lehenaren bezperan, Irungo Kale Nagusian genuen lokaleko atea jo ziguten. Bileran geunden barruan. Atea irekitzera joan nintzen, eta, berriro barrura sartu nintzenean, zuri-zuri ikusi ninduten nire kideek. Hiru polizia sartu ziren lokala erregistratzera. Egia esan, ez ziren oso azkarrak, eta gauza handirik aurkitu gabe alde egin zuten. Hurrengo egunean, deklaratzera joan behar izan zuten bilerako zaharrenak eta gazteenak. Bitartean, ni, baratzera joan nintzen genituen helbide guztiak erretzera.

Ez zenuen beldurrik?

Gurasoengatik kezkatzen nintzen, batez ere. Ni inoiz ez naiz izan ausarta; aitzitik, atzean geratu izan naizela esango nuke. Gurasoen etxera deitzen zutenean, ordea, kezkatu egiten nintzen.

Nola egin zenuen jauzia herri mugimendutik nazioarteko lankidetzara?

1977an Ruandara joan zen Jose Ramon Amunarriz misiolaria. Talde berekoak ginen biok, eta Amunarrizek hango errealitatearen berri eman zidan. Laguntza behar zuten. Hainbat lagunekin elkartu nintzen elkartasun espiritu horrek bultzatuta, eta laguntzeko mobilizatzen hasi ginen. Eskutitz pila bat bidali genuen, eta dirua biltzen hasi ginen. Adibidez, txaboletan teilatuak egiteko dirua jaso genuen. Hortik sortu zen Behar Bidasoa, eta, ordutik, hainbat proiektu jarri ditugu martxan.

Zein zen zuen filosofia?

Guk GKEn egiten genuena ez genuen egiten onak ginelako. Bi munduen arteko bidegabekeria sozial bat dago [herrialde garatuak eta ez garatuak], eta haiena zena bueltatu nahi genien guk; alegia, munduaren hegoaldeko herrialdeen kontura iparraldeko herrialdeetan sortzen zen gainbalioa bueltatzea. Elkartasun espiritu horrek bultzatu gintuen. Pribilegiatuak izan gara balio horiek irakatsi zizkigutelako: lana, sakrifizioa, besteei laguntzea, justizia… Ikuspegi horretatik abiatuta, hainbat herrialdetan lan egin dugu: Ruandan, Kolonbian, Paraguain… Gainera, jarraipena duten proiektuak dira denak. Eta giza laguntza ere bidaltzen dugu; oso garrantzitsua izaten da hori, jende askorengana iristen delako. Adibidez, 2010ean Haitiko lurrikara izan zenean, zazpi tona elikagai bildu genituen, hiru edukiontzi. Jendeak ilusioz erantzuten du, baliagarri sentitzen delako.

Zuk zer sentitzen duzu, adibidez, laguntza hori bidaltzean?

Poza. Jendeak ere zoriontzen zaitu, edo bueltan eskutitzen bat jasotzen duzu, eskerrak emanez. Uste dut, zentzu batean, ez dudala ego-rik. Denok dugu ego-a, baina sari horrek, adibidez [aldundiarena], ez didala bizitza aztoratzen. Eta sari garrantzitsua da, ibilbide guztiaren aitortza egin didatelako, azkenean. Baina urteak daramatzat boluntario gisa lanean, eta horrela jarraituko dut; horregatik, ez diot utziko betikoa izateari. Saiatzen naiz apala eta xumea izaten, eta besteei laguntzen.

Frustraziorik nabaritu al duzu noizbait bidean oztoporen bat topatu duzulako?

Ez dut sentitu horrelakorik; alderantziz. 1977an Ruandara dirua bidaltzen hasi ginenean, laguntzak bidaltzeko baimena eskatu behar izaten zitzaion ministerioari, dibisak ezin zirelako bidali. Orduan, nik, txeke bat prestatzen nuen dolarretan, eta nire lankide Juncalek pakete bat egiten zidan lantegian. Txekea liburu baten barruan sartu, eta, nonbaiten, orri zehatz batean, txekea zegoela zehazten nuen. Etxera iritsitakoan, paketea paperean bildu, bizikleta hartu, eta Hendaiako [Lapurdi] posta bulegora joaten nintzen fakturatzera. Inoiz ez zen galdu pakete bakar bat ere. Milaka dolar bidali genituen.

Beti bilatzen zenuten moduren bat, beraz, nahi zenutena lortzeko.

Beste behin, ur eskasia zegoen Ruandan, eta 1989an iturburu bat aurkitu zuten. Iturburu hori, ordea, kanalizatu beharra zegoen, eta Jose Ramon Amunarriz ekin eta ekin ibili zen hori lortzeko. Azkenean, lortu zuen laguntza, baina %30 finantzatu beharra zegoen. Gabonen testuinguruan Jose Ramonekin harremanetan jarri nintzen, kaxa batzuk prestatuta genituela eta; berak eskatu zidan kaxarik ez bidaltzeko, eta, horren partez, proiektua finantzatzeko. Nire baitan pentsatu nuen: «Ez ote gara gai izango kaxak bidali eta proiektua finantzatzeko?». Lanari ekin genion. Eskutitz mordoa bidali genuen, eta, azkenean, bi gauzak egitea lortu genuen.

Hain zuzen, hurrengo egunean, GKE bat sortu behar genuela pentsatu genuen, norbanako bezala ez genuelako inolako berme juridikorik, eta hala sortu genuen Behar Bidasoa, 1989an. Ordutik, proiektuak aurrera eramateko ekarpen mordoa jaso dugu Eusko Jaurlaritzatik, udaletatik, erakundeetatik, enpresetatik… Gure kasuan, gainera, Behar Bidasoak GKE bezala jasotzen dituen diru laguntzak ez ditugu inoiz onartu, eta laguntza guztia proiektuetara bideratu izan dugu. Boluntario bezala aritu gara beti.

Nola ikusten duzu egungo gizartea elkartasunaren ikuspegitik?

Irizpide batzuk behar dira balorazio egokia egiteko, eta nik ez dauzkat. Edozein modutan, berekoikeria eta elkartasuna zegoen lehen. Orain, berriz, ezberdina da; bizimodua aldatu egin da. Etxe parean kafetegi bat dago, eta, orain, 11:30ean, jendea ariko da kafea hartzen. Lehen ez zen horrelakorik. Gizartea asko aldatu da. Propaganda handia dago kontsumoa bultzatzeko. Horrez gain, ziurgabetasun handia dago. Zer izango zen guretzat sei hilabeteko kontratu batekin lan egitea? Edo urtebetekoarekin? Ziurgabetasun handia eragiten du horrek. 25-30 urterekin etxetik alde egin nahi dute gazteek, baina nola?

Pandemia eta krisi garai honetan, nola bultza daiteke elkartasuna?

Galdera interesgarria da. Zein herritan bizi gara? Hasteko, gazteek ez daukate lanik. Unibertsitatea bukatuagatik, gurasoei esker bizi dira. Etsigarria izan behar du. Nola lor daiteke elkartasun kontzientzia hori egoera honen aurrean? Oso zaila da. Kontzientzia hartu behar dugu. Horrez gain, propagandarekin bonbardatzen gaituzte. «Telebistan esan dute…». Baina zuk ez al daukazu nahikoa irizpide errealitatea zer den eta zer ez bereizteko? Irizpideak falta zaizkigu. Ez dugu jaso heziketa zibiko-sozialik horretarako. Alberdiren eskoletan Ikusi, epaitu eta ekin izaten zen gure leloa. Ikusi munduaren errealitatea, iritzi bat eduki errealitate horri buruz eta horren arabera ekin.

Arazoa, agian, ekitea da?

Baina zein baliabide daude ekiteko? Gure garaian modu librean egiten genuen dena. Orain, berriz, alderdi politikoek baldintzatzen dute dena, beren marka utzi behar dutelako. Auzoetan lan egiten has daiteke.

Behar Bidasoan lanean ari zara oraindik ere. Ez duzu etenik…

Hala da. Lehengoan, adibidez, hirurehun posta elektroniko bidali nituen. Orain, adibidez, 2020ko 2.000 memoria iritsiko zaizkit; 500-600 gutunazaletan sartu eta bidaltzeaz arduratuko naiz. Baldintzatuta nago, baina maila horretan lan egin dezaket, eserita. Hankek huts egiten didate, baina burua nahiko ondo daukat.


Summary: «Laguntzak egon behar dira amiantoa erretiratzeko». Amiantoa duten hondakinek tratamendu berezia behar dutela gogoratu du Uzkudunek. Haren esanetan, ordea, edozein bazterretan uzten dira sarri. Horrek jendea gaixotzeko arriskua eragiten duela ohartarazi du.

2002an debekatu zuen Espainiako Gobernuak amiantoa merkaturatzea, baina minbizia eragiten duen material hori hainbat eraikinetan dago oraindik. Jesus Uzkudun (Donostia, 1949) Asviamie amiantoaren biktimen elkarteko kidearentzat, oso garrantzitsua da zehazki zer eraikinetan dagoen jakitea, bestela gaixotzen jarraituko baitute langileek. Eraikinen inbentario bat egiteko eskatu diote aldundiari. Egungo amianto gehienak 35 urtetik gora dituela esan du, eta horrek arriskua areagotzen duela gogoratu.

Amiantoa duten eraikinen inbentario bat egiteko eskatu diozue Gipuzkoako Foru Aldundiari. Gaur egun ez dago halakorik?

2002an, guk proposatuta, Eusko Legebiltzarrak onartu egin zuen inbentario bat egitea, baina, ondoren, udalek esaten zuten Jaurlaritzak egin behar zuela, eta Jaurlaritzak, udalek egin behar zutela. Azkenean, ez zuten ezer egin. Orain, Elkarrekin Podemosek egin du proposamena Gipuzkoako Batzar Nagusietan, eta EH Bilduk ere bat egin du. Guri interesgarria iruditu zaigu, eta horregatik bultzatu dugu eskaera. Daukagun informazioaren arabera, Espainiako Gobernuak hondakinei buruzko lege bat onartuko du laster, eta udal guztiak behartuko ditu 2023rako inbentario bat eta amiantoa erretiratzeko plan bat egitera. Europako Legebiltzarrak ere onartuta dauka 2032rako desagertu egin behar duela amiantoak Europatik, eta horretarako planak egin behar direla.

Nola jakin daiteke eraikin batean amiantorik badagoen?

Eraikinak zenbat urte dituen, hori izaten da erreferentzia bat: 1970-1980 inguruan egindako etxeetako tximinietan, teilatu hodietan eta abarretan oso litekeena da amiantoa egotea. Nafarroan, droneekin irudiak hartuz egin dituzte azterketa batzuk. Arkitektoek eta aparejadoreek ere egin dezakete lan hori. Etxeetan eraginkortasun energetikoaren azterketak egin zirenean, sekulako aukera galdu zen. Iparraldean, adibidez, etxe bat erosteko edo saltzeko, amiantorik ez duela ziurtatzen duen egiaztagiria eskatzen dute. Hemen, ordea, sekulako axolagabekeria dago; amiantoak ez duenez kolpetik hiltzen eta gaixotasuna 30 urte ingurura etortzen den…

Eraikin batean amiantoa egote hutsa arriskutsua al da?

Gure teilatuan zuntz zementu amiantoduna badago, kontuan hartu behar dugu 35 urteko bizitza daukala material horrek. Behin bizitza hori pasatutakoan, pixkanaka deseginez joaten da eta zuntzak libratzen ditu; hori da arriskutsua. Urte gutxiago baldin baditu eta ez bada mozten edo horrelako zerbait egiten, ez du arriskurik. Kontua da gaur egun dagoen amianto gehienak 35 urtetik gora dituela eta desegiten ari dela. Horregatik da hain garrantzitsua inbentario bat egotea eta amiantoa non dagoen jakitea. Udalek obrak egiteko baimenak ematen dituzten bezala, esan egin behar dute: ‘Kontuz, hor amiantoa dago, eta zu ez zaude baimenduta erretiratzeko’. Hori ez baldin bada egiten, berriz ere kutsatzen jarraituko dute langileek.

Nola erretiratu behar da eraikinetako amiantoa?

Enpresa espezializatuei dagokie amiantoa kentzea. Langileak traje zuri batzuekin eta maskarak jantzita babestu ohi dira. Hondakinak ere ondo paketatu eta hondakin arriskutsu moduan tratatu behar dira. Zer gertatzen da? Askotan edozein igeltserok kentzen duela amiantoa, eta edozein ibaiertzetan edo mendi bazterretan botatzen direla hondakinak; jendea gaixotzeko arriskua dakar horrek. Izugarrizko axolagabekeria dago.

Eta nori dagokio eraikin pribatuetako amiantoa kentzea?

Etxe pribatu batean, txabolako baratzean, baserri batean edo beste nonbait egonez gero, berez, nagusiari, baina nagusiari esaten badiozu amiantoa erretiratzea ez dakit zenbat kostatuko zaiola, esango du baduela igeltsero bat prezio horren laurdenean kenduko diona. Eta inolako prebentzio neurririk gabe kenduko du, ziurrenik, eta edozein bazterretara botako du. Horregatik, guk esaten dugu laguntzak egon behar direla amiantoa erretiratzeko. Ardura bat behar da, urteetan horrelako produktuak saldu dituzte eta.

Espainiako Diputatuen Kongresuak apirilean onartu zuen tramiterako amiantoaren biktimentzako funts bat sortzea. Zer irizten diozue?

Laster zuzenketak eztabaidatzen hasiko dira, eta zenbat diru jarri ere erabaki beharko dute. Pozgarria da tramiterako onartzea, baina beldur naiz oraindik, ez baitakit zenbat diru jarriko duten. Iruditzen zaigu funts horrek batez ere zenbait biktimari lagundu behar diela. Adibidez, jada desagertuta dauden fundizio txikietan lan egin duten jende asko ari da hiltzen eta gaixotzen. Enpresa txikietan autonomo ibili direnak ere bai. Horiek ez dute aukerarik inori kalte ordainik eskatzeko, eta behar dute erreparazio bat. Gauza bera gertatzen da senarren arropak garbitzen gaixotutako emakumeekin. Horregatik, uste dugu amiantoaren biktimentzako funts horrek asko lagunduko duela justizia eta erreparazio aldetik. Enpresek ere eskatu behar dute barkamena. Txarra izanda ere, bazegoen lege bat, eta bete izan balute, askoz hildako eta gaixo gutxiago izango ziren.