Summary: EH Bilduk eskatu du alardearen auzian «neurri eraginkorrak» hartzeko. Salatu dute Hondarribiko eta Irungo alardeen aferak «oinarrizko eskubideen kontra» egiten duela. Ion Gambrak dioenez, bi herrietan «pauso asko» falta dira, baina «aldaketa asko» egon dira.

«Berdintasun Legea urratzen ari dira Hondarribiko eta Irungo Udalak, eta ez zaie zigorrik jarri». Horrela mintzatu da alardeen auziaz Amaia Azkue EH Bilduko kidea. Gipuzkoako Batzar Nagusietan gaur goizean egon den eztabaida monografikoan jardun da gaiaz. Azkueren erranetan, alardeen afera «ez da bizikidetza arazo bat: oinarrizko eskubideen kontra egiten duen egoera bat da». Gipuzkoako Foru Aldundiak orain arte egindakoa zer den galdegin du, eta «neurri eraginkorrak» hartzeko eskatu du: «Herriarena dena herriari itzuli behar zaio».

Gainerako alderdien txanda iritsi denean, guztiek nabarmendu dute gaia berriz ere mahaira ekarri izana, arrazoi bat ala bertzea zutela argudio. Elkarrekin Gipuzkoako Marivi Eizagirrek, erraterako, adierazi du agintarien egitekoa dela «konponbide bat lortzeko beharrezkoak diren baliabideak jartzea». Eta Hondarribiko eta Irungo alkateak direla jarrera aldatu behar dutenak: «Oso larria da bi alkateek bizkarra ematea. Ez da argudio bakar batekin ere sostengatzen emakumeek pairatzen duten bazterketa». Izan ere, haren hitzetan, andreak onartzen ez dituzten desfileetan, «ikusiak eta aitortuak ez izatea» da emakumeen rola: «ikusle pasiboak» izatea. PSE-EEren eta EAJren ardurapean daude, hurrenez hurren, Irun eta Hondarribiko alkatetzak, eta aurrez ere maiz kritikatu izan dituzte gainerako talde politikoek bi udaletako alkateen jarrerak.

Ikusi gehiago: Analisia. Arantxa Iraola: «Behartuta» alarde mistora

Juan Carlos Cano PPko kideak argudiatu du «zenbait legealditan alarde mistoaren aldeko egitasmoak bultzatu» direla; «modu eta forma guztietakoak», gainera. Jarraian, «errespetua» eskatu du: «Alardea bizitzeko eta sentitzeko moduei». Arritxu Marañon PSE-EEko kideak, berriz, argi utzi du instituzioek pertsonen oinarrizko eskubideak «ziurtatu» behar dituztela, baina oraindik «bide luzea» geratzen dela. Eta erran du prozesu horretan instituzioek «alardea bizitzeko modu desberdinei errespetua eta laguntza erakutsi behar» dietela.

Gaia lantzeko batzordera hauteskundeen atarian deitu izana kritikatu du Elixabete Murua EAJko kideak: «Politikan ez du denak balio». Adierazi du orain arte arazoari konponbidea ematea izan dela taldearen helburua, baina, «egoera korapilatsua» denez, konponbidea ez dela «egun batetik bestera» iritsiko. «Ezin da ukatu prozesua emaitzak ematen ari dela; pausoak ematen ari gara».

Perspektiba

Ion Gambra Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren foru zuzendariak argi erran du «perspektiban» begiratuta «aldaketa asko» egon direla Hondarribian eta Irunen. «Hala ere, oraindik pauso asko falta dira emateko, egun hauek normaltasunez ospatzeko». Erran duenez, Irunen bi alarde daudenetik ez dago bizikidetza arazorik. Hondarribian, ordea, gatazkak egon dira, eta ahalegin eta saiakerak egon dira haiei konponbidea emateko. Horiei esker «egoera eta jarrerak, alde guztietan, asko aldatu» direla dio.

Auziaren inguruan erakutsitako jarrera dela medio, Azkuek azpimarratu du ez direla 26 urte pasatu beharrik eskubidea den zerbait betetzeko. Eta gogoratu du emakumeen eskubideen eztabaida dela landu beharreko gaia. «Irun eta Hondarribia prest daude aldaketarako, eta haiei ere eskua luzatzea dagokigu guri. Elkarlana eta elkarrizketa beharrezkoak dira, baina ez gauden lekuan iraungitzeko».


Summary: Egunean Behin-en finala jokatuko dute martxoaren 31n. 11. denboraldiko ehun jokalari onenak lehiatuko dira. Kike Amonarrizek aurkeztuko du galdera-erantzunen jokoaren finala.

Lehengora itzuliko da Egunean Behin: lehen denboraldiarekin egin bezala, lehiaketako 11. denboraldiko finala aurrez aurre egingo dute martxoaren 31n, Donostiako Miramongo parke teknologikoan. 18:00etan ekingo diote saioari, eta Kike Amonarrizek gidatuko du.

Denboraldi honetako ehun jokalari onenak lehiatu ahalko dira hilaren amaieran. Urtarrilaren 30ean hasi zen, eta amaitzeko dago oraindik: igande honetan jakingo dute zeintzuk sailkatu diren finalerako. Izena eman beharko dute horiek. Dena dela, hutsunerik balego ere, itxaron zerrenda batean izena emateko aukera eman diete gainontzeko jokalariei.

Lau txandako finala izango da, eta «hutsetik hasiko dira» finalistak. Finalerako lehen postuan edo azkenean sailkatuta ere, edonork irabaz dezake. 25 sari baino gehiagoko sorta prestatu dute.

Egunean minutu bat eskatzen duen joko bat da Egunean Behin; Codesyntax etxeak garatu du. Aurten lau urte beteko dira galdera-erantzunen jokoa kaleratu zutenetik; 2019 hondarrean egin zuten, hain zuzen, lehen denboraldiaren lehen finala, Azpeitiko San Agustin kulturgunean (Gipuzkoa). Pandemia tarteko, ezin izan dute halako final zabalik antolatu gaurdaino —besteak beste, Youtube eta ETB1 bidez egin dituzte zuzenekoak—.


Summary: Gorka Lupiañez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Hamabost urte eta erdi egin ditu preso. Iazko maiatzetik hirugarren graduan zegoen.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Gorka Lupiañez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Martuteneko espetxean (Gipuzkoa) zela eman zioten hirugarren gradua, iazko maiatzean, eta ordutik etxean bete du zigorra.

Lupiañezek hamabost urte eta erdiko espetxealdia egin du; iaz bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Topaseko kartzelan (410 kilometrora) zela, haren senideek auto istripua izan zuten kartzelara bidean, 2016an. Lau urte geroago lekualdatu zuten Logroñora (105 kilometrora), 2020ko uztailean, eta 2021eko abenduan Euskal Herriratu zuten, Martutenera.

Lupiañezek torturak jasan izana salatu zuen, eta NBEko Giza Eskubideen Batzordeak 2016an frogatutzat jo zuen salaketa hura. Batzordeak ebatzi zuen Espainiak haren giza eskubideak urratu zituela, eta eskatu zion biktimari justizia eta erreparazioa emateko. Era berean, estatuari galdegin zion utz diezaiola inkomunikazio aldia ezartzeari, horrek «torturarako testuinguru egokiagoa ahalbidetzen duelako».


«Behartuta» alarde mistora

Summary: «Behartuta» alarde mistora.

Gipuzkoako Batzar Nagusietan hizpide izan dute gaur, EH Bilduk hala eskatuta, Irun eta Hondarribiko alardeen auzia. Bi desfile horietan andreek ere parte hartzea «berdintasun» kontua dela adierazi du EH Bilduko ordezkariak Elkarrekin Gipuzkoakoarekin batera. Horren aldeko urrats instituzionalak eskatu dituzte. Baina gainerako talde politikoetako eledunek «bizikidetza» hitzaren inguruan ardaztu dituzte beren mezuak, hasieratik bukaerara ia, eta poza erakutsi dute egun «liskarrik» gabe egiten direlako jaiak; «listurik» ez dietelako botatzen desfilatzea erabakitzen duten andreei, plastiko beltzik ez dietelako erakusten, aparteko desfileak antola ditzaketelako… Hortik aurrerako «konponbidea», gainera, «denbora luzean» ez dela etorriko iradoki dute ordezkari hainbatek. Andreek lehen aldiz 1996. urtean desfilatzeko hautua egin zutela aintzakotzat hartuta, artegagarriak dira mezu horiek.

Giza Eskubideetako eta Kultura Demokratikoko zuzendari nagusi Ion Gambra izan da hizlarietako bat. Urteotan auziak bideratzeko urratsak egin direla defendatu du, eta egun «bizikidetza» arazorik ez egotea goraipatzeko modukoa dela. 2018. urtean azkenekoz Hondarribian «istilu larriak» egon ostean bitartekari batekin prozesu bat hasi zela azaldu du, pandemiak gerarazi egin zuela, baina egin dela ordutik «prebentzio» lan bat: «Tentsioa jaisteko». Horiek horrela, «alde guztietan» jarrerak asko baretu direla argudiatuta, pozik egoteko motiboak badirela adierazi du foru agintariak. Nabarmendu du hortik aurrerako urratsak egitea zaila dela, oraindik ere prozesua «ahula» dela. Tentuz ibili behar dela uste du: «Jendea ezin duzu kate batekin lotu eta alarde misto batera eraman. Behartuta ezin da inor eraman». Eta horra, kezka eragiten du mezu horrek ere: «berdintasuna», emakumeek legez jaietan parte hartzeko duten eskubidea, aintzat hartu ere egin gabe berriro.

Eta, jakina, berebiziko garrantzia du halako prozesuetan elkarri entzuteak, elkarren berri izateak. Baina elkarrizketaren aldeko hitzak, edukirik gabe, hutsalak izan daitezke. Eta inor inora joatera «behartu» ezin bada ere, «behartuta» daude Irun eta Hondarribiko alkateak, adibidez, gutxienez bi desfileei onespen eta errespetu maila bera erakustera, baina inoiz ez dute alarde parekideen aldeko atxikimendu keinurik erakutsi; andreak onartzen ez dituen desfilearen alde, ordea, beti egin dute era argian. Eta Hondarribiko alkate Txomin Sagarzazuren betebeharra litzateke, adibidez, iaz Guztion Alardea taldearen izenean alardean parte hartzeko eskea egin zuten andreen mezuei erantzutea, haiekin harremanetan jartzea.

Edo Irungo alkate Jose Antonio Santanok «behartuta» egon behar luke, adibidez, Irunen alarde mistoa antolatzen duten herritarren eskariak aintzat hartu eta haiekin harremanak hastera, edota Irungo Berdintasun Planean alardearen auzia txertatzera horretarako inolako eragozpenik jarri gabe... Baina justu kontrako eran jardun dute horietan guztietan —bide batez, berdintasun legeak dioenaren aurka—, eta herrietako goi agintariek egin behar diren urratsak egiten ez dituztenean, bai, zailagoa da herritarrengana iristea. Argi esan behar da hori ere.

Eta azken ohar bat. Alarde «tradizionala» adjektiboa aipatu da gaur berriro andreak onartzen ez dituen desfilea deskribatzeko. Eta ez. Ez da hitzik egokiena. Desfile parekideak ere «tradizionalak» dira, andrerik onartzen ez dituztenen oso antzekoak, igualak ia; usadioa berritzeko daude pentsatuta horiek ere, baina inor bazterrean utzi gabe.


Summary: Euskarazko hezkuntzaren alde mobilizazioak egingo dituzte gaur. Hegoaldeko hiriburuetan egingo dituzte protestak, 12:00etan hasita. Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHUko euskara taldeek eta Ikamak antolatu dituzte, 'Hezkuntza euskaraz izango da' lelopean.

Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak deituta, mobilizazioak egingo dituzte gaur euskarazko hezkuntzaren alde, Hezkuntza euskaraz izango da lelopean. Hego Euskal Herriko hiriburuetan izango dira protestak, 12:00etan hasita. Donostian, Bulebarretik abiatuko da manifestazioa; Bilbon, Jesusen Bihotzetik; Gasteizen, Elurreta eraikinaren ataritik; eta Iruñean, Antoniutti parketik. Gazteek euskararen defentsan beste aurrerapauso bat emango dutela azpimarratu dute, «kasu honetan hezkuntza eremutik», eta mobilizazioetan parte hartzeko deia egin.

Joan den astean egindako agerraldian, euskalgintzako eragileek salatu zuten eguneroko ogi bihurtzen ari direla ustez gaindituta zeuden diskurtso eta jarrera euskarafoboak. Haien irudiko, epaileek «mailuka» erakutsi nahi dute euskaldunak noraino hel daitezkeen eta noraino ez, eta horri erantzuteko premia sumatu dute. Hala, hezkuntzak euskaraz izan behar duela aldarrikatzeko egingo dituzte bihar protestak.

Argi adierazi zuen Gazte Euskaltzaleen Sareak: «Euskaraz bizi nahi dugunon aurkako oldarraldi politikoak, juridikoak eta mediatikoak ez du etenik izan». Uste dute «oldarraldi» horrek «gogor» jo duela euskara, eta ezinbestekotzat jo dute «eraso» horiei aurre egiteko herritarrek erantzutea. Hor kokatu dituzte biharko protestak: «Kaleak bete behar ditugu».

Protesta, ordea, bidean eman behar den pauso bat baino ez da euskalgintzako eragileentzat: «Bide horretan, urrats gehiago egin beharko dira. Horregatik, erasoaren neurriko erantzuna emateko urratsak egitera deitu nahi ditugu gizarte eragileak, eragile sindikalak eta eragile politikoak eta instituzionalak. Badakigu bidean oztopoak izango ditugula, baina bidea urratzeko erabakia hartua dugu».

Hainbatek adierazi diete babesa. Esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek mobilizazioekin bat egin dute.


Summary: Nafarroan premia dutenak erroldatzeko «estortsioak» daudela dio Arartekoak. Nafarroako Arartekoak 2022ko txostena aurkeztu du parlamentuan. Ohartarazi du etxebizitza sozialen «premia gorria» dagoela

Nafarroako Arartekoak 3.575 aldiz esku artu du urtebetean —horietatik 1.648 kexak izan dira—; 1.829 kontsulta artatu ditu, hemeretzi aldiz aritu da ofizioz, hobetzeko hamar proposamen bideratu ditu eta hamazazpi bitartekaritza espedienteren tramiteak egin ditu. Hauxe da Nafarroako Arartekoaren 2022ko txostenetik egin daitekeen laburpena. Gaur aurkeztu du Patxi Vera Arartekoak, Nafarroako Parlametuan. Datuak ematearekin bat, ohartarazpenak ere egin ditu: esan du alokairu sozialeko etxebizitzen «premia gorria» dagoela eta «estortsio kasu larriak» daudela behar duten pertsonak erroldatzeko garaian.

2022an Nafarroako 27 gizarte erakunderekin egindako bileretatik atera ditu ondorio horiek. Haren esanetan, «arazo oso larriak eta garrantzitsuak» hauteman ditu bilkuretan. Nagusienetako bat etxebizitza sozialen falta da: «Pertsonak ditugu zubipean eta abandonatutako etxabeetan bizitzen, horrek dakarren guztiarekin».

Gainera, erroldarena auziaz ere aritu da. Haren esanetan, errolda da edozein laguntza eskatzeko giltza. Dauden zailtasunak azaldu ditu: «Erakunde hauen arabera, egun, zenbait herritan erroldatzeko zailtasunak daude, eta litekeena da horrek estortsio kasu larriak egotea erraztea». Adibide batzuk eman ditu: ehunka euro kobratzea maizter bat erroldatzeagatik; errentan etxe bat duen norbaitek beste bat ez erroldatu nahi izatea, ezin diolako etxea beste inori alokatu... Halaber, «bereziki larria» iruditu zaio zenbait pertsona ez direla ausartzen kexa bat jartzera, «errepresaliak» jasan ditzaketelako.

Kexak eta zalantzak

Orotara, 9.601 pertsonak —6.114 emakumek eta 3.487 gizonek— jo dute Nafarroako Arartekoarengana, kexak eta zalantzak adierazteko nahiz proposamenak egiteko. Kexarik gehienak (349) hezkuntzari lotutakoak izan dira. Horietako 237 blokean aurkeztu dituzte, haur eskoletako grebari lotuta. Gainerakoen arrazoiak, hauek, besteak beste: hezkuntza behar bereziak dituzten haurrei arretarik ez jartzeagatik, eskola ordutegia, garraio eta jangela zerbitzuak, eskola batzuetako batxilergoko notak eta eskola jazarpena. Hezkuntzaren atzetik, hurrengo kexa iturri nagusia lanpostu publiko baterako sarbidea izan da.


Summary: UEMAk ehun kideren langa gainditu duela ospatu dute. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak 101 kide izango ditu aurki. Ekitaldia egiten ari da Azpeitiko Soreasu antzokian, udalerri euskaldun horiek guztiak omentzeko.

UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak gainditu du ehun udalerri euskaldunen langa. 97 biltzen zituen atzo arte, eta 101 izango dira gaurtik. Arrankudiaga (Bizkaia), Arruazu (Nafarroa), Doneztebe (Nafarroa) eta Etxebarria (Bizkaia) gehituko dituzte zerrendan. Ez edonola: Azpeitiko Soreasu Antzokian egin dute ekitaldia (Gipuzkoa). Mankomunitateko udalerri euskaldun guztiek euskararen biziberritzearen alde egindako «ekarpena» eta «ahalegina» aitortuko dute.

UEMAko kide diren udaletako alkate eta ordezkariez gain, euskalgintzako kideak ere izango dira ekitaldian. Udalerri euskaldunek eta arnasguneek duten garrantzia azpimarratuko dute bertan, baita aurrera begira horietan sortzen diren erronka berriez aritu ere. Elkarrizketa eskaini dio Iraitz Lazkano UEMAko lehendakariak egunkari honi asteon. Bertan, adierazi du «mantendu» egin behar direla arnasgune izan diren udalerri euskaldunak, «euskararen biziberritzean ezinbestekoak» diren aldetik. Euskara eta herri euskaldunak «asko aldatu dira» mankomunitatea sortu zutenetik, eta hizkuntzaren «ezagutzaren eta erabileraren arteko arrakala» leuntzea ere bada lehentasunen artean.

Ilaski Serrano eta Antton Telleria kazetariek gidatu dute saioa, eta oholtza gainean zuzenean aritu dira, besteak beste, Ines Osinaga eta Estitxu Pinatxo musikariak, Jon Maia Bertsolaria, Elene Carreto eta Ioar Labat dantzariak, eta Imanol Epelde musikaria.

Aurretik, ezohiko batzar nagusia egin du UEMAk, Soreasu Antzokian bertan. Mankomunitateko kide diren udaletako alkateek zein ordezkariek herri berrien eskaerak onartu dituzte horretan; horrela lortuko ditu mankomunitateak 101 kide izatea.

Euskara bultzatzea, Nafarroan

UEMAk joan den astean iragarri zituen Nafarroan «euskararen erabilera bultzatzeko» hainbat egitasmo. Mankomunitatearen kide diren udalerri nafarretan egingo dira, eta guztiak diruz babestuko ditu Nafarroako Gobernuak —30.000 euro emango dizkio programa hori ontzeko—. Lehenbiziko aldia da UEMAk eta Nafarroak non halako hitzarmenik sinatzen duten. Egun, Nafarroako hamalau udalerri dira mankomunitatean; datorren ostiralean, Arruazurekin eta Donezteberekin batera, hamasei izango dira.


Summary: Equo Berdeak Elkarrekin Podemos-IUrekin batera aurkeztuko da maiatzeko bozetara. Ahal Dugu-k, Ezker Anitza-IUk, Aliantza Berdeak eta Equok akordio bat itxi dute udal eta foru hauteskundeetan batera aurkezteko.

Equo-Berdeak alderdiak bat egin du Ahal Dugu-k, Ezker Anitza-IUk eta Aliantza Berdeak osatutako koalizioarekin, eta batera aurkeztuko dira maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetara. Jakinarazi dutenez, aldeen «eskuzabaltasunean eta lankidetzan» oinarritu dute akordioa, azken urteetan bakoitzak bere bidea egin ostean. «Ezker progresista eta ekologistaren» espazioa «zabaltzeko» eta «berritzeko» asmoa adierazi dute.

Lau alderdiek adierazi dute zerbitzu publikoak, justizia soziala, feminismoa eta ingurumena izango direla koalizioaren ardatzak, eta gehitu dute bat egin izanak «bidezko gizarte bateranzko bidean» urratsak egitea ahalbidetuko duela: «Euskal ezkerraren proiektu bateratua da errealitatea herritarren alde eraldatzeko eta ongizate estatua berreskuratzeko gai den alternatiba».

Alderdietako ordezkariek erabakia babestu dute. «Hurrengo hauteskundeetan, azkenean, paper bakar bat egongo da gure espazioan», adierazi du sare sozialetan Roberto Uriarte Unidas Podemoseko diputatuak. Izan ere, Ahal Dugu barne hartzen duten koalizioez gain, 2019ko Espainiako Gorteetarako bozetan Mas Pais ere aurkeztu zen, eta 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Equo bera. Maiatzean, baina, Equo koalizio berdinean aurkeztuko da, eta Mas Pais-Euskadi Eraikik ez du zerrendarik aurkeztuko; bai babestuko ditu, ordea, «espazio politiko» bereko beste zerrenda batzuk, adierazitakoaren arabera.

Azken udal eta foru bozetara batera aurkeztu ziren arren, gerora Equok Mas Pais alderdiarekin bat egin izanak alderdi ekologistaren eta Ahal Dugu-ren arteko harremana hautsi zuen. Equok Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Elkarrekin Podemos-IUrekin bat egitearen alde egin zuen, baina Podemosen zuzendaritzak ez zuen onartu erabakia. Equok Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zuen ordezkari nagusi zen Juantxo Lopez Uraldek ere alderdia utzi zuen. Espainiako Kongresuko bozetara Unidas Podemosen zerrendetan aurkeztu zen, eta Aliantza Berdea alderdia eratu zuen.


Summary: AEBetako Erreserba Federalak interes tasak igo ditu, baina tentuz. Beste 0,20 puntu handitu ditu, otsailean bezala, baina hil hasieran iradokitakoaren azpitik. Esan du finantza sektoreko gorabeherei adi begiratuko diola

Interes tasen igoerari eutsi dio AEBetako Erreserba Federalak (Fed), baina azeleragailua zanpatu gabe, finantzen sektorean azkenengo bi asteetan hedatu den izuagatik. «Litekeena da azkenaldiko gertakariek kreditu baldintza zorrotzagoak ezartzea etxeentzat eta enpresentzat, eta horrek jarduera ekonomikoan, kontratazioan eta inflazioan eragina izatea. Ondorio horien eragina zalantzazkoa da», ohartarazi du asteazken honetan Jerome Powell presidenteak. Erreserba federaleko kideek aho batez onartu dute 0,25 puntu igotzea interes tasak, otsailean bezala, baina hil hasieran iradoki zutenaren azpitik. AEBetako tasa ofiziala %4,75 eta %5 artean dago orain.

Silicon Valley Bank hondoratu aurretik, Fed-en asmoa zen igoera handiagoa egitea. Hala adierazi zuen hil hasieran Powellek, Kongresuan eginiko agerraldian. Azken zazpi hilabeteetan AEBetan inflazioak behera egin duen arren, %6 inguruan jarraitzen zuen otsailean, %2ko helburuaren oso gainetik oraindik. Eta azpiko inflazioa %5,5ekoa da. Horri aurre egiteko, analistek aurreikusten zuten Fed-ek interes tasak 0,50 edo 0,75 puntu igoko zituela orain. Baina azken egunetako gertakariak direla-eta berrikusi behar izan dituzte, eta igoko ez zituela zioten ahotsak ere ugaritu dira.

Fedek ez du halakorik egin, baina erritmoa moteldu du. Gogoratu behar da aurretik, 0,75 puntuko lau igoera egin zituela jarraian, eta 0,50eko bat ondoren, eta interes tasak mailarik handienean daudela 2007. urtetik.

Galga sakatu duen arren, AEBetako erreserbak urteko aurreikuspenei eutsi die, eta interes tasak %5 eta %5,25 artean mantendu ditu urte amaierarako, 2024rako 0,75 puntu jatsi ditu eta 2025erako beste 1,25 puntu. Ekonomiaren hazkunde datua hamarren bat apaldu du abenduan egindakoarekin alderatuta, eta %0,4an kokatu du. Eta inflazioa jaitsiz joatea aurreikusten du, %3,6raino.

Lagarde: bai eta ez

EBZ Europako Banku Zentralak, berriz, ez du argitu zein bide hartuko duen. Christine Lagarde presidenteak berretsi du hori inflazioaren bilakaeraren arabera izango dela: %8,5 zen otsailean. Nahiz eta Alemania eta beste herrialde batzuk igoerekin jarraitzeko presioa egiten ari diren, Lagardek ez du busti nahi izan, eta atea irekita utzi du edozein aukeratarako. «Ez dugu igotzeko konpromisorik, baina inflazioari aurre egiteko lanak ez ditugu amaitu», adierazi du asteazken honetan finantzetan adituekin egindako bilera batean.

Silicon Valley Bank eta Credit Suisseren hondoratzeek azken egunetan eragindako zurrunbiloari buruz, EBZko buruak aurreko astean esandakoak berretsi ditu: «Ez dago zertan aukera egin inflazioa borrokatzearen eta finantza egonkortasuna lortzearen artean». Eta finantza sistemaren inguruan, «lasaitasun mezua» bidali du, Powellek bezala. Azpimarratu du Credit Suissekiko euroguneko bankuen esposizioa «mugatua» dela, eta halako egoerei aurre egiteko «kapital sendo eta likidezia maila handiak» dituztela, 2008an baino askoz ere sendoago daudela. Kezkatuago agertu da inflazioarekin, eta bereziki azpiko inflazioarekin.

Aurreko astean EBZk interes tasak puntu erdi igotzea erabaki zuen, %3tik %3,5era. Lagardek azpimarratu du azken aldiko igoeren eraginak nabaritzen hasi direla ekonomian. Dena den, inflazioa oraindik handia dela ohartarazi du, eta EBZk azpiko inflazioa jaisteko joeraren froga argirik ez duela ikusten. «Oraindik bidea dugu egiteko, eta garrantzitsua da irmo jokatzea».


Summary: Hainbat lagun bildu dira Baionako komisaria aitzinean, lau atxilotuak askatzea galdegiteko. Frantziako Polizia oldartu egin zaie protestariei, sindikatuek deituriko erreformaren aurkako mobilizazioan. Baionako autobus geltokia blokeatu dute manifestariek, eta Txik Txak autobus zerbitzua gelditzea lortu.

Erretreten erreformaren aurkako mobilizazioek bere horretan jarraitzen dute. Baionako geltokiaren inguruan istiluak gertatu dira eguerdi aldean, eta prefetak adierazi duenez, lau lagun atxilotu dituzte. 18:30etarako elkarretaratzea deitu dute Baionako komisaria aitzinean, lau atxilotuak aska ditzaten galdegiteko. 70 lagun inguru bertaratu dira hara.

Frantziako Polizia oldartu egin zaie protestariei, sindikatuek deituriko erreformaren aurkako manifestazioaren amaieran. Manifestariek autobidera heldu nahi zuten, baina poliziak bidea moztu die, eta negar eragiteko gasa bota die. LAB sindikatuak «gogor» salatu du poliziek negar eragiteko gasa erabili izana, eta dei egin du Baionako komisaria aitzinean protesta egitera. Manifestariek harriak eta botilak bota dituzte polizien gainera.

Horrez gain, AEK-k salatu du Frantziako Polizia beren bulegoa miatzera sartu dela goizean, «erretreten aurkako mobilizazioetan parte hartu duen manifestari baten xerka zirela argudiatuz».

Jendetza elkartu da manifestazioan. FSU sindikatuaren arabera, 24.000 pertsona batu dira, Poliziaren aburuz, berriz, 9.500.

Pirinio Atlantikoetako prefeturak autobiderako Baiona iparraldeko sarera ixtea erabaki du bart gauean. Bertara joatekoa zen goiz honetako manifestazioa. 10:30ean abiatu da Baionako geltokitik.

Mobilizazioa ordu txikietan hasi da, ordea.

Goizeko 05:00etan jarria zuten hitzordua sindikatuek, eta jendetza bildu da Baionako autobus biltegiaren aitzinean. Txik Txak autobus zerbitzua blokeatu nahi dute grebalariek.

Barrikada bat jarri dute biltegiaren aurrean, eta su eman diote. Protesta jai giroan egin dute.

06:30ean, argiak piztu dituzte biltegian, eta barrera igo dute. Baina autobusak ezin izan dira atera.

Aste mugitua izan da erretreten erreformaren kontrako mugimendu sozialarentzat. Konstituzioko 49.3 artikulua erabilita erreforma dekretuz pasatzea erabaki zuen joan den astean Frantziako Gobernuak, eta herritar anitzen haserrea eragin zuen.

Ordutik egunero antolatu dituzte protestak Frantziako Estatuan. Aste honetan blokeatze ekintzak egin ditu Ipar Euskal Herriko intersindikalak egunero. Autobidea blokeatzeko saiakerak, merkataritza guneen blokeatzeak, eta gaur Baionako hiriguneko autobusak.

Autobus biltegiaren bigarren sarrera ere blokeatu dute grebalariek. Frantziako Polizia inguruan zegoen begira, baina ez du esku hartu.

Baionako hirigunean Txik Txak sareko autobus gehienak blokeatuta zeudela adierazi du zerbitzuak, webgunean.

Eguna argitu ahala, Keolys garraio enpresako langileak biltegira iritsi dira. Grebalariek ez diete sarrera oztopatzen; autobusak dituzte helburu. «Gaur goizean ez dute lanik, eta berdin pagatuak izanen dira», esan du sindikalista batek.

Frantziako Gobernuari afera blokeatzea eta muturrera eramatea egotzi dio Argitxu Dufau LABeko koordinatzaileak.

Erretretaren erreformak ez dio eragingo Ekaitz Bergaretxe autobus gidariari, baina, esan duenez, «ondorengoentzat» ari zen protesta egiten.

300 manifestazio, Frantzian

Errretiro adina 62 urtetik 64ra atzeratzeko asmoaren aurkako bederatzigarren mobilizazio eguna egiten ari dira Frantzian. 300 manifestazio baino gehiago deitu dituzte, eta 600.000 eta 800.000 mila pertsona artean biltzea espero du Poliziak. Parisen 5.000 polizia zabaldu dituzte.

Greba egiten ari dira hainbat alorretan, findegietan, zaborraren bilketan eta hezkuntzan, besteak beste. Abiadura handiko trenen erdia baino ez dira ibiliko gaur, eta Parisko aldirietako trenen %50-%80 bertan behera geratu dira.

Hiriburuko metroan bi linea bakarrik ari dira lanean normal, automatikoak. Gainerakoetan zerbitzua asko murriztu dute.

Gero eta gehiago dira erregairik gabe geratzen ari diren gasolindegiak, findegi asko geldituta daudelako, eta litekeena da aire garraioari ere eragitea laster, Gonfrevilleko biltegiak blokeatuta daudelako, eta handik ateratzen baita Parisko aireportuak hornitzeko erregaia.

Erretreten erreforma Asanblea Nazionalak bozkatu gabe inposatu ostean, sindikatuekin lan baldintzen inguruan hitz egiteko prest dagoela esan zuen Frantziako presidente Emmanuel Macronek atzo. CFDT sindikatu nagusiko buru Laurent Bergerek gaur erantzun dio: «Neurri kosmetikotarako bada, erantzuna 'ez' da». Horren gain, ohartarazi dio edozein kontuz aritzeko baldintzak jarriko dituztela.


Summary: Gutxieneko soldataren igoera bultzatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. Gutxieneko soldata «Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako errealitate sozioekonomikoarekin bat etortzea» nahi dute. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute mozioa.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lanbide arteko gutxieneko soldata (SMI) Espainiako Gobernuak urtarrilean ezarritakoa baino handiagoa izateko eskatuko diote EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Jaurlaritzari. Lau alderdiek adostutako akordioan azaltzen denez, «Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako errealitate sozioekonomikoarekin bat datorren» soldata bat ezartzeko eskatuko diote alderdiek Lakuari.

EH Bilduk aurkeztutako mozio batetik dator Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari egindako eskakizuna. EAJk eta Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketak aurkeztu zizkioten koalizio abertzalearen hasierako testuari, baina azkenean lau alderdiek batera aurkeztutako erdibideko zuzenketa onartzekoak dira gaurko saioan.

«Jarrera proaktiboa» izan dezala eskatu diote Jaurlaritzari: bai helburu hori erdiesteko beharrezko neurriak hartzeko, baita «enpleguko eta elkarrizketa sozialeko esparru guztietan» lan baldintza nahiz soldatak «defendatu eta sustatzeko» ere. Igoera horrek 50.000 langile baino gehiagori eraginen die, baina oraindik ez dute zehaztu zer kopuru proposatuko duten.

Gutxieneko soldata igotzeko eskatu zuen jada EH Bilduk hilabete hasieran. Madrilek 1.000 eurotik 1.080ra igo zuen (+%8), baina koalizioak adierazi zuen hori ez dela nahikoa Hego Euskal Herrirako: «Batez besteko soldata Espainiakoa baino %20 handiagoa da, eta bizitza, %20 garestiagoa». Eusko Jaurlaritzari eskatu zion gutxieneko soldata 1.400 euro izateko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Eskumen gehiagoren beharra

Arkaitz Rodriguez EH Bilduko eledunak mozioa defendatu du Legebiltzarrean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan batez besteko soldata handiagoa eta bizitzaren kostua garestiagoa dela gogorarazi du Rodriguezek, eta, beraz, ondorioztatu du Espainiako Gobernuak ezarritako 1.080 euroko gutxieneko soldata hiru lurraldeetan motz geratzen dela. Izan ere, Europako Gutun Sozialak estatuei gomendatzen die gutxieneko soldatak batez besteko soldataren %60 izan behar duela, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan behetik dago nabarmen.

Hala ere, Rodriguezek gogorarazi du hiru lurraldeetan gutxieneko soldata handitzeko eskumenik ez dutela bertako erakundeek, eta SMIa igotzeko bi bide daudela uste du: lanaren inguruko eskumenak bertako erakundeek bereganatzea, edo lanbide arteko itun bat egitea, sindikatu, patronal eta botere publikoen arteko adostasunaz hitzartua.

«Mozioaren helburua garbia da: EAEko errealitate sozioekonomikoari moldatuko zaion gutxieneko soldata bat behar dugu», adierazi du Rodriguezek. Horretarako «lan harremanei buruzko eskumen guztiak» behar direla esan du, «subiranotasuna» lortzeko.

Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezek adierazi du akordio «ona» dela, eta gogorarazi du antzeko proposamen bat egin zuela koalizio moreak 2019an. Hala ere, Hernandez ez dago ados Rodriguezek eskumenen inguruan esandakoarekin, eta uste du gutxieneko soldata handitzeko «oztopo handiena» euskal patronala dela. Hernandezek uste du gutxieneko soldata handitzeko bidea aldeen arteko akordioa dela, baina Eusko Jaurlaritzak lidergo handiagoa behar duela ere adierazi du, eta Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroa jarri du adibide gisa. Bestalde, Hernandezek gogorarazi du administrazio publikoak azpikontratatutako enpresa askorentzat lan egiten duten langileek irabazten dutela gutxieneko soldata, eta hor Jaurlaritzak gehiago egin dezakeela uste du.

Jon Aiartza EAJko legebiltzarkideak ere akordioa defendatu du, eta gogorarazi du Eusko Jaurlaritzak urteak daramatzala gai horretan urratsak egiten. EH Bilduko Arkaitz Rodriguezi esan dio EAJk ere eskumen hori nahi duela EAEko erakundeentzat, baina gogorarazi du ez dela azkar batean lortzen den zerbait.

Neurri «hutsala», ELArentzat

ELA sindikatuak kritikatu egin du lau alderdiek onartutako erdibideko zuzenketa. «Propagandistikoa» eta «hutsala» dela adierazi dute. Sindikatuak gogorarazi du 2019an LABekin batera gutxieneko soldata handitzeko lanbide arteko akordioa egiteko eskatu ziotela Confebaski, eta gogorarazi dute Eusko Jaurlaritzak ez zuela urratsik egin haien ezetzari aurre egiteko.


Summary: Irati Zabala eta Joannes Esparta Euskadiko blokeko txapeldun. Bilboko Piugaz rokodromoan jokatu zen boulderreko proba, larunbat eta igandean. Hiru urteko etenaldiaren ondoren, 233 eskalatzaile lehiatu ziren EMFren blokeko topaketa nagusian.

Euskadiko Bloke Eskaladako Txapelketa egin da aurreko asteburuan Bilbon, pandemiaren ondorioz hiru urtez etenda egon ondoren. Bilboko Piugaz rokodromoan jokatu zen proba, eta adin guztietako 233 eskalatzaile aritu ziren lehian, 6 urtetik 60 urtera, eskaladako bi jardunaldi bizitan.

Igandeko finaletan, bloke gogorrak gainditu behar izan zituzten lehiakideek. Gizonezkoetan, Esparta anaiak goitik behera nagusitu ziren, eta hirurak igo ziren podiumera: Joannes kaxoi nagusira, txapela buruan, Bittor bigarren eta Andoni hirugarren.

Nesketan, Irati Zabala oiartzuarra izan zen txapeldun, Ainhize Belar atxondarra bigarren eta Irantzu Porres bilbotarra hirugarren.

Larunbateko lehen jardunaldian haur eta beterano mailetako probak jokatu ziren. Haien helburu nagusia, lehiatzeaz gain, Piugazen prestatutako bloke ederrez gozatzea izan zen. Egun berean, 14 urtez azpiko, 16 urtez azpiko eta 18 urtez azpiko mailetako sailkapen probak jokatu ziren; hauek bai, lehiaketara bideratuago.

Igandeko jardunaldian jokatu ziren adin horietako finalak, eta hauek izan ziren txapeldun: Elur Arteaga eta Asier Antunez 18 urtez azpikoetan, Udane Mujika eta Gari Markuerkiaga 16 urtez azpikoetan, eta Elene Otermin eta Eñaut Uson 14 urtez azpikoetan.

Emaitzez eta lehiaketaz harago, asteburu honetako topaketak argi erakutsi du Euskadin eskalada indarra hartzen ari dela, eta dagoeneko bi edo hiru belaunaldik bat egiten dutela panelean eta harkaitzean.

Azpimarratzekoa da Gianni Fogianna eskalatzaileak eta, oro har, Piugaz rokodromoko ekipatzaile guztiek egindako lana, blokeak prestatzeko eta Euskadiko Txapelketa hau hartzeko.

Esparta anaiak seniorren podiumean. EMF

Sailkapenak EMF Txapelketa Senior emakumezkoak 1.- Irati Zabala 2.- Ainhize Belar 3.- Irantzu Porres

Senior gizonezkoak 1.- Joannes Esparta 2.- Bittor Esparta 3.- Andoni Esparta

U18 emakumezkoak 1.- Elur Arteaga 2.- Intza Elizalde 3.- Ainhoa Uskola

U18 gizonezkoak 1.- Asier Antunez 2.- Manex Guenetxea 3.- Martin Arzelus

U16 emakumezkoak 1.- Udane Mujika 2.- Maddi Agirre 3.- Ines Allende

U16 gizonezkoak 1.- Gari Markuerkiaga 2.- Amets Martiarena 3.- Xuhar Etxabe

U14 emakumezkoak 1.- Elene Otermin 2.- Laia Beltran de Heredia 3.- Araceli de Bilbao

U14 gizonezkoak 1.- Eñaut Uson 2.- Lier Perez 3.- Miguel Diaz


Summary: Osasunbideko lan baldintzen legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan, ia aho batez. 11/1992 Foru Legea moldatzearen alde egin dute talde gehienek. Ezkerrak abstentziora jo du, «mahai orokorraren oniritzirik ez duelako».

Nafarroako osasun sistema «indartzeko» xedez, neurri sorta bat diseinatu du Osasun Departamentuak, Osasunbideko langileen erregimen berezia arautzen duen 11/1992 Foru Legean txertatzeko. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk eta Ahal Duguk adostu dute proposamena, eta, gaur parlamentuan eztabaida mikatza eragin duen arren, ia erabateko adostasuna lortu du: aldeko botoa eman dio Navarra Suma koalizioak; Ezkerrako ordezkariak, berriz, abstentziora jo du, «ez lege proposamenaren edukiengatik, baizik eta tramitatzeko moduengatik, sindikatuen adostasunik gabe». Aldeko 49 boto jaso ditu lege proposamenak, beraz, eta kontrakorik ez.

Langileen soldatei eta ordainsariei buruzko hobekuntzak jasotzen ditu lege proposamenak, nagusiki: bai Nafarroako Gobernuak SMN Sindikatu Medikoarekin adostutakoak —hilean 400 euroko soldata igoera, eta guardiak egiteagatik edo egoiliarren tutoretzengatik jasotzen diren ordainsarien eguneratzea, besteak beste—, bai LABekin eta UGTrekin aste honetan sinatutako batzuk ere —jaiegun berezietan lan egiteagatik jaso beharreko ordainsarien igoera langile guztientzat, irisgarritasun eskaseko tokietara desplazatu behar duten lehen arretako langileen baldintzak, esklusibotasunari eustea...—.

Lege proposamenaren aurkezpenean, «osasun publikoaren indartzea» nabarmendu du PSNko Inma Juriok. Haren esanetan, medikuen soldata ez ezik, «beste langile askoren baldintzak ere» hobetuko dituzte, «gobernuaren jarrera proaktiboari esker». Haren esanetan, COVID-19aren izurriak agerian utzi zituen «osasun sistemaren ahuleziak, ez soilik Nafarroan, baizik Europa osoan». Hortaz, Nafarroako Gobernuak erabaki du «oina paretan jartzea eta, adabakiak alboratuta, begirada luzeko neurriak hartzea», azpimarra Lehen Arretan jarrita.

UPNren lehendakarigai Cristina Ibarrolak hitz egin du Navarra Suma koalizioaren izenean. Haren esanetan, PSNk «ez daki kudeatzen», eta «egoera ezin txarragoan utziko du Osasunbidea, hurrengo gobernuak konpondu dezan». Kritika gogorra egin dio Nafarroako Gobernuaren jardunari. Besteak beste, adierazi du Maria Txibiteren gobernuak «txikizioa» eragin duela lehen arretan, eta «itxaron zerrendak hirukoiztu» dituela: «Gaur egun, 8.577 pertsona daude ebakuntza baten zain». Hala ere, lege proposamenaren alde egin du koalizio espainiazaleak, «osasun langileen soldaten igoera dakarrelako».

Geroa Bairen izenean, Ana Ansa parlamentariak esan du «aho zapore gazi-gozoa» eragin diola lege proposamenak: «Gai garrantzitsuak jasotzen ditu lege honek, baina lehenago jorratu behar ziren, ez orain: hauteskundeen bezperan eta greba baten eraginpean». Ansaren ustez, «zilegi da» SMN Sindikatu Medikoak eskaerak egitea, baina azaldu du aldarrikapen horiek «sistemaren beharrekin nahastu» direla azken asteetako eztabaida politikoan.

EH Bilduko Txomin Gonzalez harrituta azaldu da Navarra Sumak agertutako jarrerarekin: «Ibarrola andereak kudeatzaile bikain gisara aurkeztu du bere burua, baina gogoratu behar dugu Osasun Departamentuko arduraduna izan zela lau urtez, 2011tik 2015era, eta zeintzuk izan ziren bere lorpenak? Osasun langileei arrisku osagarria kentzea, lanaldia handitzea, 2.000 langile kaleratzea, mikro-guardiak sortzea, jarduera asistentziala amiltzea, itxaron zerrendak %300ean handitzea... Hondamendia ikaragarria izan zen». Hala ere, Gonzalezek esan du Osasun Departamentuko egungo kudeatzaileek ere «hobetzeko askotxo» dutela. Adierazi du gaur aurkeztutako lege proposamenak «langileen aldarrikapenetako batzuk» jasotzen dituela soilik, eta lehentasuntzat jo ditu, besteak beste, «behin-behinekotasuna murriztea, zerbitzu publikoak eta lehen arreta indartzea eta langileen erosahalmena berreskuratzea». Lege proposamenak eta sindikatuekin adostutako beste neurri osagarriek «helburu horiek lortzeko bidea ematen» dutela.

Ezkerra koalizioko Marisa de Simonek, azkenik, «ezkor» hartu du lege proposamena. «Ez nator bat prozedurarekin, ezta lege proposamena tramitatzeko prozesuarekin ere, bizkarra eman baitiozue sindikatuen mahai orokorrari. Ez da negoziaziorik egon. Legealdiaren bukaeran heldu diozue gaiari, presaka, eta Sindikatu Medikoaren lobbyaren presiopean». Hori dela eta, abstentziora jo du.

Sindikatuen protesta kanpoaldean

Legebiltzarrean osasun langileen soldatei buruzko lege proposamena eztabaidatzen ari ziren bitartean, kanpoaldean protesta egin dute SAE, ELA eta CCOO sindikatuetako zenbait ordezkarik. Osasunbidea denok gara. Diskriminaziorik ez irakur zitekeen pankarta nagusian. Sindikatu horiek kritikatu dute LABek eta UGTk Nafarroako Gobernuarekin sinatutako ituna, eta mobilizazioei eusteko asmoa berretsi. Grebara deitua dute Osasunbidean, apirilaren 4rako.


Summary: «Euskal Herritik Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio bat behar dugu». Euskara ardatz izango duen hezkuntza sistema baten aldeko protesta jendetsuak egin dituzte ikasleek Hegoaldeko hiriburuetan. Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute.

Euskara ardatz izango duen hezkuntza sistema aldarrikatzeko asmoz, mobilizazio jendetsuak egin dituzte Euskal Herriko hiriburuetan, Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak deituta. Hezkuntza euskaraz izango da lelopean hartu dituzte kaleak. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak jarraitu du Donostiako manifestazioa.

Jende ugari bildu da protesta guztietan, eta hainbat aldarrikapen eta salaketa egin dituzte. Egungo hezkuntza sistema kritikatu dute, eta argi adierazi: «Euskaraz ikasi nahi dugu». Azpimarratu dute euskaraz ikastea «eskubidea» dela. «Euskal Herrian hezkuntza euskalduna» oihuak ere entzun dira.

Funtsean, hauxe izan da aldarri nagusia: «Euskal Herritik Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio bat behar dugu». Deialdiek parte hartze handia izan dute Hegoaldeko lau hiriburuetan: Donostian, Gasteizen, Iruñean eta Bilbon.

Ikasleak campusetan bildu dira mobilizazioen aurretik, eta euskarazko hezkuntzaren aldeko aldarriak oihukatuz joan dira protesten abiapuntura. «Ikasleon borroka euskararen alde», besteak beste. NUPeko Euskara Taldeak azpimarratu du kalera irten direla ikasleen eskubide eta nahia den «hezkuntza euskaldun bat» aldarrikatzeko.

Protestak ere izan dira goizean. Elkarretaratzea egin du EHU Leioako Euskara Taldeak, eta ertzainek taldeko bost kide identifikatu dituztela salatu dute: «Ez gaituzte geldituko. Hezkuntza euskaraz izan behar da!».

Hainbatek egin dute bat deialdiarekin, eta babes mezuak helarazi. Esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek, Euskaltzaleen Topaguneak eta Euskalgintzaren Kontseiluak. Halaber, Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak adierazi du hezkuntza sistema euskaraz eraikitzea «herri komunitate sendo eta feminista eraikitzea» dela.


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Eutanasiaren Legea. Atzera bota du Voxek jarritako helegitea.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzera bota du Vox alderdiak Eutanasiaren Legeari jarritako helegitea, eta, beraz, ontzat jo du lege hori. Auzitegiaren ebazpenaren arabera, legeak «pertsonaren autodeterminazio eskubidea» babesten du, modua ematen diolako «hiltzeko momentua libreki eta kontzienteki hautatzeko, medikuek egiaztatutako gaixotasun sendaezin bat dagoenean».

Auzitegiaren ustez, «norbere bizitzaren autodeterminazio eskubideak» aintzat hartu behar du «muturreko sufrimendu objektiboa» gaixoak sufrimendu hori «jasanezintzat» jotzen duenean, horrek eragina baitu «giza duintasunari lotutako integritate pertsonalerako eskubidean». Eskubide horrek berekin dakar beste batzuei laguntza eskatzekoa, «modu seguruan eta minik gabe hil ahal izateko». Botere publikoak ere lotzen ditu, eta «beharrezkoak diren bideak» jartzera derrigortzen ditu.

Konstituzionalaren ebazpenak aintzat hartzen du bizitzarako eskubidea, baina zehazten du eskubide hori ezin dela «modu absolutuan» hartu, eta ezin diola estatuari norbanakoak babesteko beharrizana ezarri «herritarrak bizitzera derrigortzeraino».

Voxek helegitea jarri ostean, berdin egin zuen Alderdi Popularrak. PPren helegite horren inguruan, Konstituzionalak ez du oraindik ezer ebatzi, baina oraingo ebazpenean finkatutako irizpideak erabiliko dira aurrerantzean, eta, beraz, pentsatzekoa da hura ere atzera botako dutela.

Auzitegi Konstituzionaleko bederatzi kidek egin dute legearen alde, eta bik baino ez dute babestu Voxen helegitea: Enrique Arnaldo eta Concepcion Espejel magistratu kontserbadoreek. Boto partikularra eman dute bi magistratu horiek: haien ustez, «Auzitegi Konstituzionalak ezarri beharreko kontrolaren mugak» gainditzen ditu epaiak, «lehendik ez zegoen autodeterminazio eskubide oinarrizko bat sortuz».

Joan den larunbatean, martxoak 18, bi urte bete ziren Espainiako Eutanasiaren Legea onartu zenetik. 2021eko ekainean sartu zen indarrean.


Summary: Bost pertsona hil eta beste 28 desagertu dira Tunisiako kostaldean. Migratzaileak Italiara zihoazen, euren ontzia irauli denean. Bost pertsona erreskatatzea lortu dute kostazainek.

Gutxienez bost migratzaile hil eta beste 28 desagertutzat jo dituzte Tunisiako kostaldetik gertu gertatutako istripuan. Tunisiako Eskubide Ekonomiko eta Sozialen Foroa gobernuz kanpoko erakundearen arabera, migratzaileak Italiarantz zihoazen, eta irauli egin zaie ontzia. Kostazainek bost pertsona erreskatatzea lortu dute.

Tunisiako Sfarx hiriaren hegoaldean hondoratu da itsasontzia. Azken hilabeteetan handik ateratzen dira Mediterraneoa gurutzatu eta Europara iristea helburu duten migratzaileak. Tunisiako Gobernuak hainbat operazio egin ditu azken hilabeteetan, Afrikaz hegoaldeko iheslari paperik gabekoak atxilotzeko. Kais Saied presidenteak segurtasun indarrei agindu die kanporatzeko herrialdean «legez kanpo» sartzen den migratzaile oro. Ondorioz, Tunisian paperik gabe bizi ziren askok ihes egin dute herrialdetik, nahiz eta, berez, Mediterraneoa gurutzatzeko asmorik izan ez.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, aurten Italiara itsasoz heldu diren migratzaileetatik 12.000 inguru Tunisiako kostaldetik abiatu dira; iaz, garai berean, 1.300 izan ziren. Horren aurretik, Libiatik abiatu ohi ziren migratzaileak, baina, maiz, talde armatuen eskuetan erori ohi ziren.

NBEren arabera, Afrika hegoaldeko 21.000 lagun bizi dira Tunisian. Azken hilabeteetan Saiedek migratzaileen aurkako adierazpen ugari egin ditu, eta herrialdean «indarkeria eta krimena» bultzatzea leporatu. «Legez kanpoko etengabeko migratzaile oldeen ezkutuko helburua da Tunisia herrialde erabat afrikarra bilakatzea, estatu arabiar eta islamikoekin harremanak etenez», esan zuen estatuburuak joan den otsailean.

Presidentearen esanen ostean, azal beltzeko etorkinen nahiz tunisiarren aurkako indarkeria oldea piztu zen. Gobernuz kanpoko erakundeen arabera, paperik gabeko migratzaile askok beren lanak galdu zituzten, eta alokairuan zeudenek, etxea. Ehunka atxilotu zituzten, horretarako arrazoi argirik eman gabe eta behin-behineko zentroetara eraman zituzten. Erasoen beldur, dozenaka migratzailek erabaki zuten Migrazioetarako Nazioarteko Erakundeak Tunis hiriburuan duen egoitzaren aurrean kanpatzea.


Summary: Village People, Fred Wesley, Ezra Collective eta Zetak izango dira Zurriolan. Tiken Jah Fakoly, Viva Suecia, Arde Bogota eta Blue Lab Beatsek osatuko dute Keler guneko programazioa, uztailaren 21etik 24ra.

Donostiako Jazzaldiak gaur iragarri ditu 58. ekitaldian Zurriolako hondartzako Keler gunean ariko diren artistak. Uztailaren 21ean, hasiko dira emanaldiak, eta 24ra arte iraungo dute. Bi taldek joko dute gau horietako bakoitzean.

Village People disco musikaren talde historiko ezagunarekin hasiko dira Zurriolako kontzertuak. 1970eko hamarkadaren amaieran sortu zen taldea New Yorken, eta berehala arrakasta izugarria lortu zuen. Jacques Morali eta Henri Belolo konpositore eta ekoizleen kantuak interpretatzeko beren-beregi sortutako taldea izan zen Village People, eta hasieratik izan zuen helburu hiriko gay komunitatearekin konektatzea. Y.M.C.A., In the Navy, Go West, Macho Man eta beste hainbat kantu ezagunek, ordea, arrakasta izugarria izan zuten, ez bakarrik komunitate horretan, baizik eta mundu osoan. Taldeak 1980ko hamarkadaren erdialdera arte atera zituen diskoak, baina oihartzuna txikituz joan zen, eta gerora zuzeneko emanaldietara mugatu zuen jarduna.

Lehenengo egun horretan bertan, Fred Wesley & The New JBs-ek hartuko du Village Peopleren lekukoa hondartzako oholtzan. Wesley tronboi jole estatubatuarra funkaren eta musika afro-amerikarraren historiako konpositore eta moldatzaile ezagunenetako bat da, eta musika beltzaren ikono handienekin egin du lan: James Brown (haren zuzendari musikala izan zen), George Clinton, Ike and Tina Turner, Ray Charles, Maceo Parker, Count Basie, Van Morrison, Earth Wind & Fire, Pee Wee Ellis, Vanessa Williams, The S.O.S. Band, Cameo, De La Soul, Curtis Mayfield, Usher,…

Blue Lab Beats Londresko jazz eszena modernoan nabarmendu den taldearekin hasiko da uztailaren 22ko gaua. Bandaren musikan, jazzarenaz gain, hip-hoparen eragina ere antzematen da. Ondoren, azken urteetan Espainian arrakasta handia lortu duen taldearen txanda izango da: Viva Suecia. Haren musikan pop melodiak eta soinu epikoa batzen dira.

Uztailaren 23an, igandearekin, Arde Bogota talde espainiarra eta Tiken Jah Fakoly Boli Kostako musikaria ariko dira Keler Gunean. Azken horren musikan, dub eta soukouss oinarriekin gurutzatzen da reggaea, eta instrumentu afrikar tradizionalak berreskuratzen dira: kora, ngonia eta balafoia, besteak beste.

Azkenik, 24an, Zetak euskal taldeak Zurriolako hondartzako kontzertuei amaiera eman aurretik, Ezra Collective Londresko boskotearen musika dantzagarriaz gozatzeko aukera izango dute bertara azalduko direnek. Jazza, afrobeata, afrokubatar musika, funka, salsa, grimea, hip-hopa, R&Ba, samba… taldearen estilo nahasketak bizitasuna eta alaitasuna transmititzen du beste ezeren gainetik.


Summary: Jonas Vingegaard izango da izar nagusia Itzulian. Tourreko azken garailea Euskal Herriko errepideetan izango da. Daniel Felipe Martinez iazkoa berritzen ahaleginduko da. Mikel Landa, Peio Bilbao eta Ion Izagirre ere ariko dira.

Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) Frantziako Tourreko azken garailea euskal errepideetan izango da. Danimarkako txirrindularia Euskal Herriko Itzulian izango da beste hainbat txirrindulariren artean. Gaur aurkeztu dute lasterketa Eibarren, 2023ko Europako Kirol Hirian, eta lasterketa amaituko den herrian. Parte hartzaileen zerrendan 23 talde izango dira (18 World Tourrekoak eta 5 UCI Pro Teamekoak), eta goi mailako txirrindulariak ugari izango dira. Daniel Felipe Martinez (Ineos) iaz irabazi zuen txapela bigarren aldiz irabazten ahaleginduko da, baina arerio zailak izango ditu. Besteak beste, Egan Bernal (Ineos), Richard Carapaz (Education First), Enric Mas (Movistar), Adam Yates (UAE), Juan Ayuso (UAE), David Gaudu (FDJ) eta Emannuel Buchmann (Bora). Lau euskal talde izango dira Itzulian (Movistar, Euskaltel, Kern Pharma eta Caja Rural), eta baita 22 euskal txirrindulari ere. Horien artean nabarmenduko dira Bahrainekoak: Mikel Landa eta Peio Bilbao.


Summary: Itsasoko kutsadura are gehiago murriztea adostu dute Europako Parlamentuak eta Kontseiluak. 2050erako itsasontzien isurien murrizketa helburua %75etik %80ra handitu dute. Salbuespenak izango dituzte uharte txikietako eta periferiako uhartediek.

Europako erakundeek 2050ean «neutraltasun klimatikoa» lortzeko helburua dute oraindik ere, eta Europako Parlamentuak eta Kontseiluak gaur adostu dute itsasontzien emisioak are gehiago murriztea. 2021eko uztailean akordio bat lortu zuten, baina, gaur, duela ia bi urte jarritako helburuak hedatu dituzte. 2050erako itsasontzien emisioak %80 jaisteko helburua ezarri dute gaur —1990eko kutsadura maila oinarri hartuta—, eta 2021ean %75 jaistea adostu zuten. Tarteko helburuak ere jarri dituzte: 2025erako %2ko murrizketa lortu nahi dute, %6koa 2030erako, %14,5ekoa 2035erako, %31koa 2040rako, eta %62koa 2045erako.

Akordioa, baina, oraindik ez da indarrean sartu; izan ere, lehenik eta behin, Europako Kontseiluko Ordezkarien Batzordeak eta Europako Parlamentuaren Turismo eta Garraio Batzordeak onartu behar dute, eta gero, parlamentuak eta Kontseiluak.

5.000 tona baino gehiagoko itsasontziei eragingo diete murrizketek —itsasontzien emisioen %90 produzitzen dituzte—, eta emisioen gutxitze helburuak lortzeko erregai berriztagarriak eta karbono isuri gutxiko erregaiak sustatu nahi dituzte. Salbuespenak ere izango dira, uharte txikientzat eta periferiako uhartedientzat. Europako Batasuneko portuen artean mugitzen diren itsasontziei %100 eragingo diete murrizketek, eta, irteera edo iritsiera Europar Batasunetik kanpo dagoen herrialde batean bada, erabilitako energiaren erdiari aplikatuko zaizkio murrizketak.

2034rako jada jarri dute erregai berriztagarrien erabilera helburua: %2. Bestalde, 2025 eta 2034 artean iturri ez-biologikoa duten erregai berriztagarriak erabiltzen dituztenei diru laguntzak emango dizkiete.

Portuetako kutsadura ere murriztu nahi dute, eta 2030etik aurrera portuetan geldirik dauden itsasontziek —edukiontzi eta gizakien garraiorako itsasontziak— lurrarekin konektatuta lortu beharko dute energia, eta ez erregaiak errez. Salbuespenak egongo dira: portuan bi ordu baino gutxiago eman behar dituzten ontziak, zero emisioko teknologia propioa duten itsasontziak eta ezohiko arrazoiengatik portu batean geratu behar izan diren ontziak.


Summary: Aborigenak konstituzioan aitortzeko erreferenduma egingo dute Australian. Galdeketan baiezkoak irabazten badu, Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa izeneko batzordeak ordezkatuko ditu indigenak parlamentuan.

«Ez bada orain, noiz?». Horrela aurkeztu du bart Australiako lehen ministro Anthony Albenesek urte amaieran egingo duten erreferenduma. Herritarrek baiezkoarekin edo ezezkoarekin erantzun beharko diote galdera honi: «Lege proposamen bat onartzea konstituzioa aldatu eta Australiako jatorrizko herriak aitortzeko, eta Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa taldea sortzeko. Onartzen duzu proposatutako aldaketa?». Gaur-gaurkoz, ez dute zehaztu noiz egingo duten erreferenduma, baina Albanesek aurreratu du urriaren eta abenduaren artean egingo dutela.

Erreferendumak herrialdeko gehiengoaren babesa beharko du aurrera egiteko. Baiezkoa gailentzen bada, aborigenei eta Torres itsasarteko uharteetako herritarrei aitortza emango diete Australiako Konstituzioan. Gainera, indigenek osatutako talde batek, Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsak, ordezkaritza izango du parlamentuan, eta ahalmena izango du indigenen aferekin lotutako legeetan eta proiektuetan iritzia emateko.

Emateko daude taldearen eskumenen eta osaeraren inguruko xehetasunak. Hala ere, aurreratu dute aborigenek eta Torres itsasarteko komunitateek hautatuko lituzketela batzordeko kideak. Taldeak ez luke betorako eskumena izango parlamentuan, baina hitza izango luke haiei dagozkien aferetan.

Erreferendumak Bihotzetik Egindako Uluruko Adierazpena du oinarri. 2017ko maiatzean 250 lider indigenatik gora bildu ziren Uluru hareharrizko haitzean —leku sakratua da aborigenentzat, eta Gizateriaren Ondare 1987tik—. Bilkura hartatik sortu zuten dokumentuan eskatu zuten indigenek osatutako talde bat aitortzeko Australiako Konstituzioan.

Albanesen arabera, eskakizuna egia bihurtzeko lanean ibili dira ordutik. Prentsaurrekoan berretsi zuen Australiako ehunka komunitate indigenekin zehaztu dituztela erreferendumaren nondik norakoak. Haren esanetan, iraganeko hutsegiteak «konpontzeko» balio dezake bozketak.

Egun, Australiako biztanleriaren %3,2 dira indigenak. Hala ere, ez dituzte behin ere aitortu konstituzioan, eta 122 urte ditu. Gobernuak egindako ikerketen arabera, indigenek osasun arazo gehiago dituzte, eta heriotza eta pobrezia tasa handiagoak. «Parlamentuan Ahotsaren gisako talde bat izateak nabarmen hobetu ditzake aborigenen eta Torres itsasarteko uharteetako herritarren bizitzak. Jatorrizko herrietako indigenek ahotsa izango dute beren aferetan egiten diren proiektuetan eta politiketan», adierazi du Linda Burney Australiako Indigenentzako ministroak.

Denetariko erreakzioak

Lehen ministroak espero du galdeketak herritarren gehiengoaren «babesa» lortuko duela. Baina orain arte egin dituzten 44 erreferendumetatik zortzi bakarrik onartu dituzte, eta, gaur-gaurkoz, denetariko iritziak daude oposizioan.

Galdeketa babestu dute Berdeen Alderdiak eta zenbait legegilek. Baina Alderdi Liberalak «xehetasun gehiago» jakin behar ditu erreferendumaren «aurka edo alde» egin erabakitzeko, alderdiko buru Peter Duttonen arabera.

Alderdi Nazionalak, berriz, dagoeneko adierazi du ez duela aldaketaren alde egingo. Haien arabera, «beste tirita gorri burokratiko bat besterik ez da».

Proposamenaren protagonisten artean ere, alde bateko zein besteko iritziak daude. Komunitate indigena batzuen arabera, «neurria ez da nahikoa», eta salatu dute tokiko indigenekin itunik sinatu ez duen Commonwealtheko herrialde bakarra dela Australia.


Summary: Bizkaiko ELAko zahar etxeetako langileek salatu dute aldundiaren eredua «propaganda hutsa» dela. 37 greba egun egin dituzte azken hitzarmena sinatu zutenetik. Grebalariek salatu dute egoiliarrei prezioak igo dizkietela, baina arretaren kalitatea ez dela hobetu.

«Guk zaindu egiten ditugu, zuek ostu egiten diezue». Oihu horrek laburbiltzen du Bizkaiko ELAko zahar etxeetako grebalarien haserrea. Martxoaren 15ean abiatu zuten hamar eguneko greba zikloa, eta bihar dute azken eguna. 38.a izango da azken hitzarmena sinatu zenetik, eta kritika gogorrak egin dizkiete Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar etxeetako patronalei.

Bizkaiko Batzar Nagusien Bilboko egoitzaren aurrean egin dute protesta, eta Hurtado Amezaga kalea zarratu dute ordu erdiz. Unai Rementeria ahaldun nagusiak aldarrikatzen duen egoitza eredu berria «propaganda hutsa» dela salatu du Ariana Martin zahar etxeetako langileak, atarian egin duten prentsaurrekoan.

2021ean iragarri zuen Bizkaiko Foru Aldundiak gehienez 25 lagunek osatutako bizikidetza unitateak sustatuko zituela «eredu gizatiarragoa» osatzeko. Horretarako, egoitza gehienetan obrak egin beharko zirela aurreikusi zuen aldundiak, baina iazko uztailean onartu zuen Sergio Murillo Gizarte Ekintzako diputatuak zailtasunak izaten ari zirela aldaketak egiteko.

Dirua, enpresentzat

ELAko Martinek gogorarazi duenez, Rementeriak arreta pertsonal integrala, dinamizazio soziokulturala, gelen eguneroko garbiketa eta langileen txandakatzea saihesteko neurriak iragarri zituen eredu berrirako. «Ia bi urte geroago, ez dago halakorik. Rementeriaren propagandaren atzean ez dago publifikaziorako irizpiderik, ezta ratioetan aldaketarik ere», adierazi du.

Horrez gain, sindikatuak deitoratu du patronalek plaza bakoitzaren prezioa igo dutela, arretaren kalitatea hobetu gabe. «Urtarrilean prezio denak igo zituzten KPIaren gainetik, eta hil bi geroago, lan baldintzak berdinak dira», esan du Ander Akarregi ELAren sektore arduradunak. «Diru hori enpresarentzat doa».

Aldundiaren ereduari aurre egiteko, sindikatuaren eskaerak azaldu dituzte langileek, Gutxienez Bi Orduz Lagun Nazazu kanpainan bildu dituztenak: lehen baja egunetik egitea ordezkapenak, 24 orduko erizaintza zerbitzua bermatzea eta garbiketa langileen %53ko igoera, besteak beste.


Summary: Al di Meola, Jazzmeia Horn eta Marc Ribot ariko dira Getxo Jazz jaialdian. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute jaialdiaren 46. aldia.

Getxo Jazz jaialdia hasi da pixkanaka aurtengo egitaraua osatzen. Oraingoz, hiru musikariren izenak iragarri dituzte: Al di Meola, Jazzmeia Horn eta Marc Ribot. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute jaialdiaren 46. aldia, eta sarrerak maiatzaren 2tik aurrera jarriko dituzte salgai.

Zehazki, Jazzmeia Horn musikariak irekiko du jaialdia. Thelonious Monk lehiaketa irabazi zuen 2015ean, eta, ordutik, nazioarteko jazz ahotsik entzutetsuenetako bat da. 2017an kaleratu zuen aurreneko diskoa, A Social Call, eta, horri esker, Grammy sarietan izendatuta egon zen. Handik bi urtera, berriro ere izendatu zuten, Love & Liberation bigarren lanari esker. Dear Love da, oraingoz, kaleratu duen azken lana.

Ekainaren 30ean Marc Riboten txanda izango da. 40 urtetik gorako ibilbidea du musikaren munduan, eta hirukote formatuan iritsiko da Getxora, Shahzad Ismaily baxu jotzailea eta Ches Smith bateria jotzailea alboan dituela.

Al di Meola, berriz, uztailaren 1ean igoko da oholtza gainera. Musikariak Bostongo Berklee College of Music eskolan ikasi zuen, eta 1974an, Chick Corea eta Stanley Clarkeren orkestran parte hartu zuen. Handik bi urtera hasi zen askotariko jazz-rock izarrekin kolaboratzen. Besteak beste, Jan Hammerrekin, Steve Winwoodekin, Jaco Pastoriusekin eta Mingo Lewisekin. Orduz geroztik, hainbat musika estilotako artistekin kolaboratu izan du.


Summary: Anime Box ‘streaming’ plataforma martxan da Hego Euskal Herrian. Film bakarra du euskaraz. Mangaberri taldeak eskatu du eduki berriak euskarara bikoizteko eta azpidazteko. Gaur, 22:00etan, Mangaberrik zuzeneko saio bat egingo du Twitch sare sozialean, Anime Box plataformaren inguruan hitz egiteko.

Animeari eskainitako plataforma bat abiarazi dute Hego Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan, Galizian eta Espainian: Anime Box. Plataformak akordioak egin ditu Japoniako eta nazioarteko hainbat banatzailerekin, animaziozko film eta telesailak jartzeko zerbitzu berrian.

Harpidetza egiteko lau aukera jarri dituzte: doakoa, edukiak alokatzeko sistemarekin; hilean 5,99 eurokoa, gailu batean edukiak ikusteko; hilean 7,99 eurokoa, bi gailurekin eta premium filmekin; eta urtean 39,99 eurokoa —behin-behineko eskaintza da—.

Anime Box-ek bere webgunean azaldu du eduki guztiak gaztelaniara bikoiztuta daudela. «Badaude edukiak hizkuntza koofizialetan ere» irakur daiteke, halaber. Baina, behin-behinean, euskaraz film bakarra ikus daiteke: Dragoi Bola Z: F berpiztua. Film hori Dragoi Bola anime eta manga saileko hemeretzigarrena da, eta Dragoi Bola Z-ko hamabosgarrena. 2015eko apirilean estreinatu zuten zinema aretoetan.

Selecta Vision enpresaren plataforma bat da Anime Box. Mangak eta animeak euskaraz zabaltzearen aldeko mugimendua da Mangaberri, eta Eneko Oroz eta Mirai Herrera talde horren ordezkariek ohartarazi dute Selecta Visionen eduki oso gutxi daudela euskarara bikoiztuta.

Plataformak, bestalde, oraingoz ez du aukerarik ematen bilaketak hizkuntzaren arabera egiteko. Hortaz, erabiltzaileak film edo telesail bakoitzaren fitxan sartu behar du jakiteko ea euskaraz, galegoz edo katalanez dagoen. Katalanez hainbat lan daude ikusgai plataforman.

Mangaberriren eskaerak Selecta Visionen eduki batzuk ikusgai daude beste plataforma batzuetan ere: Netflix, Amazon Prime Video... Mangaberri taldekoen arabera, ikusi beharko da ea eduki horiekin zer gertatzen den. Edonola ere, salatu dute oso zaila dela animeak euskaraz aurkitzea. «Euskal Herrian, animea euskaraz bizi ahal izan dugu iraganean, eta, horrek animearen zale euskaldun asko sortu dituen arren, zaletasun hori ezin da euskaraz bizi egun». Izan ere, orain ez dira eduki berriak bikoizten, ezta azpidazten ere. Lehendik bikoiztutako eduki zaharrak dira ikusgai dauden bakarrak.

Horregatik, Mangaberriko animezaleak beldur dira Anime Box plataforman ez ote dituzten orain arte euskarara bikoiztutako lanak bakarrik jarriko. Haien iritziz, Netflixek eta Amazon Prime Videok hartu duten bideari jarraitu beharko lioke Anime Boxek, eta eta eduki berriak euskaraz bikoiztu eta azpidatzi. «Gure hizkuntzarentzat oso beharrezkoa da». Halaber, euskarazko edukiei ikusgaitasuna emateko, funtsezkotzat jo dute etiketak eta filtroak jartzea plataforman, animezale euskaldunek edukiak erraz aurki ditzaten. «Euskaraz eduki gutxi baldin badaude, eta, gainera, aurkitzeko zailtasunak jartzen baldin badizkigute, zale asko ez dira konturatuko edukiak euskaraz daudela».

Mangaberriko euskaltzale eta animezaleek zuzeneko saio bat egingo dute gaur, 22:00etan, Twitch sare sozialean —Twitch.tv/ekintaekin helbidean—.


Summary: Cinesa zinema aretoek hileko tarifa finko bat jarriko dute zinemara nahi adina aldiz joateko. Bilbon, Barakaldon, Donostian eta Usurbilen erabili ahal izango da.

Telebista plataformen eredua kopiatuz, Espainiako Cinesa zinema aretoen konpainiak tarifa finko bat jarriko du salgai apiriletik aurrera. Hileko harpidetza bat izango da, eta harpidedunak nahi adina aldiz joan ahal izango du zinemara. Mugarik gabeko zinemarako txartel bat izango da, eta estreinaldietarako ere balioko du.

Euskal Herrian hainbat dira Cinesa konpainiaren zinema aretoak, besteak beste, Zubiarte Bilbon, Max Ocio Barakaldon (Bizkaia), Garbera Donostian eta Urbil Usurbilen (Gipuzkoa).

Bi tarifa egongo dira aukeran: 15,90 eurokoa ohiko zinema aretoetara joateko, eta 18,90 Luxe zinema aretoetara joateko. Tarifa finko hori apirilean jarriko du salgai Cinesak, eta zinema aretoan bertan edo Internetez eskuratu ahal izango da. Ohar batean Ramon Biarnes Cinesako arduradunak esan du «ikusleen behar berriei» egokitzeko formula bat dela.

Cinesa zinema aretoetan 7,90 euro balio du sarrera arrunt batek; asteburuan, 8,90. Tarifa finkoa iragarri duenean, Cinesak ez du esan asteburuetan hori erabiltzeko mugarik izango denik.

Zinemetako tarifa finkoa ezohikoa izan da Euskal Herrian orain arte. Ipar Euskal Herrian badaude urteko harpidetza finko bat duten zinema aretoak, harpideduna zinemara joaten denean sarrera merkeago erosteko balio duena. Beste herrialde batzuetan, ordea, AEBetan, Erresuma Batuan eta Frantzian, besteak beste, badaude orain Hegoaldean jarriko den tarifa finkoaren antzekoak.

Pandemiak eta telebista plataformen gorakadaren ondorioz, murriztu egin da azken urteetan zinema aretoetako ikusle kopurua, eta horrelako egitasmoekin jendea erakarri nahi dute horien arduradunek.


Summary: Babes ofizialeko prezioak igotzeak etxebizitzen eraikuntza suspertu du. Ascobi Bizkaiko eraikuntza patronalaren arabera, ekoizpena areagotu dute, baina ez da nahikoa.

Etxebizitzen eraikuntza areagotu egin da: 5.649 etxebizitza eraiki zituzten iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurreko urtean baino %13 gehiago. Eraikitako etxeen 3.391 libreak ziren, eta 2.258, babes ofizialekoak. «Bigarren seihilekoan, etxebizitza babestuen salmentarako prezioak eguneratu zituzten, eta horregatik egon da hazkundea ekoizpenean», zehaztu du Iñaki Urresti Ascobi-Bieba eraikuntzaren Bizkaiko patronalaren idazkari nagusiak, 2022ko txostenaren aurkezpenean. Izan ere, prezio horiek hamar urtez izoztuta egon dira. Ekoizpena handitu badute ere, oraindik ez dituzte pandemia aurreko zenbakiak lortu. «Oraindik produkzio txikia daukagu, eta ez du betetzen dagoen eskaera».

Etxebizitzen salmentan ere hazkundea egon zen: %10 egin zuen gora. «Azken hamabost urteetako kopururik handiena izan da». Oro har, 23.814 etxebizitza saldu zituzten. Hazkunde hori bigarren eskuko etxebizitzei egotzi die Urrestik, bigarren eskuko 19.934 etxe saldu zituztelako. «Bigarren eskuko etxeen salmentak eragiten du dinamismo handien merkatuan». Eta gehitu du azken urteetan etxebizitza berrien esparruan «ekoizpen txikia dagoela, modu estrukturalean».

Etxebizitzen prezioen gorakada

Ekoizpenaren eta salmentaren igoerarekin batera, prezioek ere gora egin zuten Bizkaian. Gainerako lurraldeetan ez dute inkestarik egiten. Etxe berrien prezioak %7,7ko igoera izan zuen: metro karratu erabilgarriaren batez besteko prezioa 3.904 euro izan zen. Bigarren eskuko etxeetan, berriz, igoera %2,5ekoa izan zen, metro karratu erabilgarriaren batez bestekoa 3.218 euro izanik.

Bestalde, eraikuntzako lizitazio publikoek ere gora egin zuten iaz. «Lizitazio publikoa 1.720 milioi eurokoa izan zen; horrek %15eko igoera esan nahi du». Hala ere, lizitazio asko bertan behera geratu ziren, «proiektuen aurrekontuak ez direlako bat etorri egungo merkatutako kostuekin». Oro har, kostuen igoera nabarmena izan arren, Urrestik esan du eraikuntza sektoreak bere jarduera finkatu duela. «Sektoreak zuhurtziazko baikortasunarekin egingo dio aurre 2023ari».

Hiru lagun hilik eraikuntzan

2022ko urtearen amaieran, eraikuntzaren sektorean 32.700 langile zeuden Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, urte horretan 5.400 lanpostu berri sortu zituzten. Horrek %10eko igoera esan nahi du.

Eraikuntzako hiru langile hil ziren iaz. Eta 48 istripu larri gertatu ziren, aurreko urtean baino hamasei gehiago. Istripu arinei dagokienez, 4.197 gertatu ziren. 2021ean, ordea, 3.874. «Istripu kopuruen igoera oso adierazgarria da», onartu du Urrestik. Datuek eragile guztiengan gogoeta eragin behar dute: «Beharrezkoa da prebentzio neurriak aplikatzea».


Summary: Katixa Agirreri AEBetan sartzea ukatu diote 'Amek ez dute' eleberriaren aurkezpen biran. AEBetan sartzeko online eskaera atzera bota diote idazleari.

Katixa Agirrek Amek ez dute eleberriaren sustapen bira egin behar zuen AEBetan, baina herrialdean sartzea ukatu diote, ESTA baimena lortzeko online eskaera bete duenean. Twitter bidez eman du idazleak bere egoeraren berri, eta azaldu du Gobernuak ez diola arrazoirik eman. «Aukera bakarra bisatu bat eskatzea da baina denborarik gabe geratu naiz hori egiteko». Gaur egin behar baitzuen bidaia.

Bien bitartean, AEBetako liburu dendek ez diote utziko eleberria saltzeari: «Gobernuak ez nau bertan nahi... baina hala ere liburu-dendara joan eta nire liburua har dezakezu. Triste nago, poztu nazazu!», idatzi du. Open Letter Books argitaletxeak bere babesa eskaini dio Agirreri, eta «ikuskizunak aurrera jarraitu behar duela» adierazi du Twitter bidez ere. Chad W. Post idazleak bakarrik egin beharko du aurkezpena Exile in Bookville liburu dendan, baina agindu du hara agertzen direnek ondo pasatuko dutela.


Summary: ‘Zelaa legea’ babestuko du Konstituzionalak, Voxen helegite bat atzera botata. Epaimahaiak atzera bota du ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeak diruz laguntzearen alde egiten zuen ebazpen zirriborroa.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalean izandago aldaketak eragin nabarmena izan du organo haren erabakietan. Besteak beste, otsailean, 2010eko Abortuaren Legea babestu zuen; herenegun, berriz, Eutanasiaren Legea. Bide bera hartu du LOMLOE hezkuntza legeak ere; Zelaa legea izenez da ezaguna. Izan ere, epaimahaiaren gehiengoak atzera bota du Ricardo Enriquez magistratuak aurkeztutako ebazpen zirriborroa. Enriquezek Espainiako Konstituzioaren kontrakotzat jo zituen bi puntu: sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeen ingurukoa eta behar bereziak dituzten ikasleen ingurukoa.

LOMLOE legeak ezarritako berritasunen artean dago ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten eskolei diru laguntza publikorik ez ematea. Konstituzionalak 2018an ebatzi zuen ikastetxeek halako bereizketak egiteko aukera dutela, baina oraingoan ebaztear da legezkoa dela horiek diru publikorik ez jasotzea ere. Bestalde, ikasleak hezkuntza bereziko ikastetxeetatik ohiko ikastetxeetara pasatzeko urratsak aurreikusten ditu legeak, segregazio mota hori ere bereizteko asmoz.

Enriquezen ustez, bi puntu horiek Espainiako Konstituzioaren aurkakoak lirateke. Besteak beste, zirriborroan adierazi du legeak ez dituela kontuan hartzen behar bereziak dituzten ikasleen familien nahiak.

Magistratu hark bloke kontserbadorearen babesa jaso du Konstituzionalaren bilkuran, eta lau izan dira legearen bi atal horien kontra egin duten magistratuak. Kontrara, sei magistratu progresistak baztertu egin dute Enriquezen txostena âÂÂÂÂJuan Carlos Campo ministro ohia abstenitu egin daâÂÂÂÂ.

Hala, Enriquezek txosten berri bat idatzi beharko du orain, Auzitegi Konstituzionaleko gehiengoaren asmoekin bat egingo duena. Hura berriz aztertuko dute bilkuran, eta asmoa da datozen asteetan LOMLOE legearen aldeko ebazpena plazaratzea. Litekeena da Enriquezek boto partikular bat ere idaztea.p>


Summary: Legebiltzarrak baztertu du ustelkeriari aurre egiteko bulego bat sortzea. EH Bilduk egin du proposamena; EAJk eta PSE-EEk, berriz, esan dute egungo lege esparrua «hobetzeko modukoa» dela

Eusko Legebiltzarrak atzera bota du EH Bilduko egindako proposamena ustelkeriaren kontrako bulego bat sortzeko, «independentea, jarduera irregularrak aurreikusi, detektatu eta ikertuko dituena, eta salatzaileen anonimotasuna bermatuko duena». Elkarrekin Podemos-IU-k bat egin du EH Bilduren proposamenarekin, baina EAJ, PSE-EE eta Vox aurka azaldu dira eta, hortaz, ez da onartu. PP-C’s taldeak abstentziora jo du.

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronaren iritziz, gaur egun «gabeziak» handiak dira, eta gertatzen diren kasu guztietatik gutxi batzuk baino ez dira azaleratzen. Enpresa pribatuetara itzuli diren hamabi arduradun ohien kasua jarri du horren adibidetzat: «Arduradun horiek jakinarazi behar zuten arlo pribatura itzuliko zirela, ez zuten egin, eta kontrol mekanismoek ez zuten detektatu: ez dirudi oso eraginkorrak direnik».

Estarronaren ustez, EH Bilduk proposatutako bulegoa sortuko balitz ez litzateke egituren «bikoizterik» gertatuko, «existitzen ez dena ezin baita bikoiztu». «Gaur egungo egiturek ez dauzkate bulego honetarako proposatzen ditugun ahalmen eta eskumenak», esan du.

EAJren legebiltzarkide Jon Andoni Atutxak aitortu du gardentasun eta kontrolaren inguruko gaur egungo lege esparrua «hobetzeko modukoa» dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina uste du indarrean dauden mekanismoak «baliagarriak» direla «gardentasuna bultzatzeko eta ustelkeriari aurre egiteko».

EH Bilduren jarrera kritikatu du Atutxak. Konpondu beharreko arazoari baino, «atarramendu politikoari» arreta handiagoa jartzea leporatu dio, eta «dena nahastea» ere egotzi dio: «EH Bildurentzat dena da ustelkeria, arlo etikoa, administratiboa eta are judiziala ere nahasten dituelako bere interesen arabera». Atutxaren ustez, EH Bilduk proposatzen duen eredua «errepresioan» oinarritzen da.

Hobetzeko beharra

Antzeko mezua eman du PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok. Hark ere esan du gaur egungo funtzionamenduan «zabarkeriak, okerrak eta legez kanpoko noizbehinkako jarduerak» daudela, eta funtzionamendu hori «hobetzeko eta azkartzeko» beharra ere aipatu du. Baina, haren ustez, ez da zilegizkoa «susmoa hedatzea» administrazio publikoaren jarduera kontrolatzeko ardura duten erakunde guztietara, edo iradokitzea erakunde horiek ez dutela ezertarako balio.

Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Anguloren ustez, ustelkeriak «gero eta molde konplexuagoak» hartzen ditu, eta horri aurre egiteko mekanismoak, aldiz, zaharkiturik geratu dira: «Euskadin ustelkeria dago, begien bistakoa denez. Eta gaur egungo tresnekin hamabi urte eman dugu orain arteko ustelkeria kasurik handiena bideratzeko eta, gainera, salaketa jarri zuen pertsona izan da ondoriorik larrienak pairatu dituztenetako bat».


Summary: Israelek palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian. Urtea hasi zenetik 87 palestinar hil dira Israelgo Armadaren erasoen ondorioz.

Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo armadak 25 urteko palestinar bat hil du tiroz Zisjordaniako Tulkarem hiri okupatuan, herrialdearen ipar-mendebaldean. Israelgo autoritateek azaldu dute gizona «susmagarria» zela «Israelgo komunitate eta segurtasun indarren aurkako hainbat erasotan» parte hartzeagatik. Bere etxebizitzan zen ezkutaturik; gaur goizean han bertaratu dira Israelgo soldaduak. Haien arabera, «arma batekin apuntatu» die; une horretan hil dute, tiroz. Biktimaren laguntzaile bat ere atxilotu dute soldaduek.

Beste operazio batzuk ere egin ditu Israelgo Armadak gaur Zisjordania okupatuan; horietan, zortzi palestinar atxilo eraman dituzte.

Urtea hasi zenetik 87 palestinar hil dira Israelgo Armadaren erasoen ondorioz —milurteko hasieratik kopururik altuena da, urteko lehen hiru hilabeteak kontuan hartuz gero—. Bestalde, palestinarren erasoen ondorioz 15 israeldar hil dira.


Summary: Giza katea egingo dute bihar 8.000 lagunek, euskara batuaren alde. Errenteria eta Donostia artean egingo da giza katea; 8.226 metro luze izango da. Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko» eta haren bultzatzaileak «oroitzeko» egin dute deialdia.

Euskal Herri osoko ikastoletako» haur eta nerabeak bilduko dira bihar: Errenteria, Pasaia eta Donostia arteko giza katea egingo dute, euskara batuaren alde. Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatu dute omenaldi hura Batasunaren bidean lelopean. Kaleak, plazak eta beste hainbeste hartuko ditu giza kateak; denera, 8.226 metro luze izango da. Ikasleek parte hartuko dute, baina «nahi duten herritar guztiek» ere aukera izango dute giza katea osatzeko. Gutxienez 7.000 lagun bilduko dira bihar.

Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» egingo dute omenaldia.

Giza katea Errenteriako Gamon zumarditik abiatuko da; Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko han jarrita dagoen eskulturaren paretik. Donostiako udaletxe zaharraren eraikinaren parean amaituko da, Parte Zaharrean. 11:00etan hasi eta 11:30ak arte egongo da giza katea osatuta. Ondoren, bost gune egokituta edukiko dituzte antolatzaileek, horietan euskara batua goraipatzeko ekitaldiak egiteko. Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan egongo dira gune horiek.

Batuaren sorrera «oroitzea»

Antolatzaileek nabarmendu dute euskal gizarte osoak duela garrantzia euskara batuaren sendotzean; dena dela, helburua da haren «sorreran eta gorpuztean nabarmendutako hamabost pertsona jakin oroitzea»: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.

Goizeko deialdiaz gain, 17:30ean ekitaldi instituzional bat egingo da Errenteriako udaletxeko areto nagusian, eta hor berriz omenduko dituzte euskara batuaren sustatzaileak.


Summary: Munduko Atletismo Federazioak debekatu egin die emakume transei nazioarteko lehiaketetan parte hartzea. Emakumezkoen lehiaketak «babesteko» erabakia dela dio Sebastian Coe federazioko presidenteak; emakume transek zein sexu garapen desberdina duten kirolariak ezingo dute lehiatu nazioartean baldintza batzuk bete ezean.

Munduko Atletismo Federazioaren kontseilua bildu da gaur. Atletismoko lehiaketa garrantzitsuenak antolatzeaz eta horien arautegiaz arduratzen da, besteak beste. Zeresan handia eman du haren azken erabakiak: emakume transak eta sexu garapen desberdina duten atletek ezingo dute emakumezkoen nazioarteko lehiaketetan parte hartu, kasuak kasu.

Emakume transei dagokienez, trantsizioa pubertarotik aurrera egin dutenek ezin izango dute emakumezkoen nazioarteko lehiaketetan parte hartu, datorren martxoaren 31tik aurrera. Munduko Atletismo Federazioaren arabera, ez dago «froga espezifikorik» atleta horiek emakumezkoen lehiaketetako «ekitatean» izango luketen eraginaz; izan ere, ez dago nazioartean lehiatzen den emakume transik —eta horra hor froga horien falta—. Dena dela, lehiaketen «osotasuna» lehenetsi nahi izan dute «inklusioaren» gainetik.

Sexu garapen desberdina duten emakumezko atletek —esate baterako, hormona maila altuak dituztenak— beste baldintza batzuk bete beharko dituzte. Bi urtez, odol litroko nanomol testosterona kopurua 2,5ekoa izan beharko da gehienez. Hala, edozein kategoriatan parte hartu ahal izango dute. Izan ere, orain ezin dira 400 metro eta milia bat arteko lasterketetan lehiatu.

Lantalde independente bat osatu du federazioak urtebeterako, transen inklusioa azter dezan. Harekin batera, federazioko kontseiluko hiru kide, hiru ordezkari, Atleten Batzordeko bi kirolari, atleta trans bat, eta federazioko osasun eta zientzia departamentuko beste hiru ordezkari egongo dira.

Sebastian Coe federazioko presidentearen arabera, emakumezkoen lehiaketak «babesteko» erabakia da. Jakinarazi du beren «jarrera berrikusiko» dutela «froga» gehiago dituzten heinean. «Erabakiak beti dira zailak talde ezberdinen arteko behar eta eskubide kontrajarriak dakartzatenean, baina pentsatzen jarraituko dugu guztiaren gainetik emakume kirolariekiko zuzentasuna izan behar dugula», gehitu du Coek.

Joan den urtarrilean, Munduko Atletismo Federazioak zioen «lehentasunezko aukera» zela emakume transei lehiatzen uzten jarraitzea, betiere testosterona maila batzuen azpitik; odol litroko 2,5 nanomoleko maila proposatu zuen. Dena dela, «babes txikia» jaso zuen proposatutakoak federazioan —federazioko kideak, atletak, entrenatzaileak, Nazioarteko Olinpiar Batzordea eta transen aldeko eragileetako ordezkari zenbait—.


Summary: Istilu larriak Frantzian, manifestazio handien ostean. Herriko Etxeko ateari su eman diote Bordelen. 172 pertsona atxilotu dituzte gauean.

Mobilizazio jendetsuak egin zuten atzo Frantziako hiri gehienetan. Milaka pertsonak kalean adierazi zuten Emmanuel Macron presidenteak ezarritako erretreten erreformaren aurka daudela. Gauean, berriz, istilu handiak gertatu dira hainbat hiritan. Deigarriena Bordelen jazo da (Okzitania): protestariek su eman diote herriko etxeko atariari, eta suak suntsitu egin du egitura.

Gauean «manifestazio basatiak» sortu dira, agintariek adierazi dutenez, eta beirak hausteari ekin diote hainbat lekutan, eta zabor edukiontziei zein hirietako kaleetako bestelako osagaiei su eman diete. Gerald Darmanin Barne ministroak esan duenez, «askotan ezker muturretik helduriko suntsilariak» eragin dituzte istiluak. 172 pertsona atxilotu dituztela gaineratu du, eta 149 polizia zauritu dituztela.

20:30ak aldera eman diote su Bordeleko herriko etxeko atariari. Suhiltzaileek esku hartu dute, baina, ordurako, suak suntsitu egin du egitura. Udaletxea inguratzen duen hesia kaltetu du suak, ez eraikina bera.

Ministroak esan duenez, Parisen 1.500 pertsona inguru aritu da apurtzen eta su ematen. Goitik behera beltzez jantzita, maskarak eta gasaren kontrako betaurrekoak jantzita, kioskoen, janari lasterreko saltokien eta bankuen kontra jo dute, besteak beste.

Eiffel dorrea eta Versaillesko jauregiak itxi dituzte. Azken horretan, Ingalaterrako Charles erregea hartu asmo zuen Macronek datorren astean, baina, azkenean, harekin egin beharreko afaria beste leku batera eraman dute, lekuak iraultzarekin lotura historikoa duelako.

Frantzia iparraldeko Rouen hirian emakume bat larri zauritu dute poliziek, flash-ball motako plastikozko bala bat jaurtita.

Bretainian ere bai

Bereziki bortitza izan da gaua Bretainian. Istiluak izan dira Roazhonen (Rennes) eta Naoneden (Nantes) eta An Orienten (Lorient). Azken horretan su eman diote polizia etxeari.

Ipar Euskal Herrian ez da halako istilurik gertatu gauean. Manifestazio handia egin zuten atzo, eta Polizia manifestariei oldartu zitzaien amaieran, eta lau pertsona atxilotu zituzten.


Summary: «Energia trantsizioan norantz joan nahi dugun jakitearekin ez da aski, bidea nola egin erabaki behar dugu». Mundu mailako erronkei tokikotik heltzeko urratsak egiten dabil azken urteotan Oñatiko Udala, hainbaten artean, Onaro telekomunikazio operadorea eta Oñatiko Energia Plana sortuta.

Oinarrizko zerbitzuak tokikotik lantzeko erabakia du hartua Oñatiko Udalak. Hori horrela, esangura handiko bi egitasmo abiarazi ditu azken urteotan: Onaro telekomunikazio operadorea eta Oñatiko Energia Plana. Bada, horren inguruan jardun du Izaro Elorza Arregi (Oñati, 1983) Oñatiko alkateak. Besteren artean, mundu mailako erronkei tokikotik heltzearen garrantzia, Oñatiko udalaren konpromisoa, herritarrak erdigunean jarri beharra… izan ditu berbagai.

Oñatiko Energia Plana aurkeztu duzue berriki.

Hala da. Esangura handiko erronka da energiarena, behar moduko erantzunak eskatzen dituena. Mundu mailan bada energia trantsizioaren aldeko korronte esanguratsu bat, eredu bateko eta besteko erantzunak lantzen dabilena. Dena den, ezin dezakegu ahaztu lurralde bakoitzak haren berezitasunak, beharrak, azpiegiturak, konbikzioak… dituela. Norantz joan nahi dugun jakitearekin ez da aski. Hortik harago, bide hori nola egin gura dugun erabaki behar dugu, gure bide-orri propioa eraiki, gure buruaren jabe izan gaitezen. Beraz, esango nuke, energiaren erronka ez dela aukera bat, edo propaganda egiteko modu bat. Erantzukizunez heldu beharreko gaia da, sakonki landu beharrekoa. Energiaren erronka ezin daiteke sektoreko merkatuan lehian dabiltzan enpresa nagusien esku utzi. Oinarrizko zerbitzua da.

Bide-orri propioa aipatu duzu. Zein da Oñatiko Udalak energiaren gaian hartua duen norabidea?

Oñatiko Energia Planak zortzi esku hartze ditu barnebildurik, bakoitzak, haren eragin esparrua du, baina berdina da guztiek hartua duten norabidea. Hain zuzen ere, berriztagarriak, bidezko eredua, informazio gardentasuna, herritarren beharrak, kontzientziazioa… dituzte horiek guztiek erdigunean. Hor, lehen aipatu dudanaren garrantzia: bide-orriak tokiko ikuspegi batekin zehazteak, tokian tokiko eredu bat lantzera zaramatza, zeuk zehazturiko norabidean eta noranzkoan, arrazoi bat edo bestea tarteko mundu mailan nagusitu litezkeen joeren menpe egon barik. Horregatik egin dugu guk herrian eta herritarrekin erabakitako eta eraikitako tokiko zerbitzu baten aldeko hautua.

Tokikoari tokikotik heltzearen konbikzioak eragina du Oñatiko Energia Plana lantzeko erabakian?

Zalantzarik gabe. Energiaren gaian, honako diskurtso hauek dira nagusi mundu mailan: energia trantsiziorako beharra, berriztagarrietan oinarrituriko ereduen garrantzia… Ados. Baina, horien alde egitearekin ez da aski. Sakonki heldu behar zaio gaiari. Erabaki behar dugu zeintzuk izango diren energia trantsiziorako hurrengo urratsak, energia berriztagarria lortzeko zein bitarteko erabiliko ditugun, nola kudeatuko diren horiek, sortutako energia nola helaraziko zaien herritarrei, zein baldintzatan (prezioa, etab.), nola bermatuko dugun informazio gardentasuna… Esan moduan, gauza asko daude erabakitzeke, eta hemen erabaki behar dira. EH Bilduren Oñatiko Udal gobernuko kideok dagoeneko hasiak gara horretan.

Gainera, Oñatiko Ur Jauziak dituzue. Energia sorkuntzarako bitarteko garrantzitsua da.

Hala da. Baina harago egin gura dugu. Batetik, energia sorkuntzari dagokionez, zentral hidroelektrikoa izaki, ez du urte osoan zehar %100ean autosufiziente izatea bermatzen. Alegia, ohikoan, neguan, euri gehiagoko garaian, beharrezko duguna baino energia gehiago sortzen du; eta, udan, euri gutxiago egiten duenean, beharrezko duguna baino gutxiago. Beraz, dagoeneko hasiak gara energia sorkuntzarako bestelako bitartekoak aztertzen, dugun hori osagarritzeko, beti ere, %100eko autosufizientzia helburu izanda. Bestetik, egun, energia sortzailea eta banatzailea ditu Oñatik. Baina merkaturatzaile propioa falta da. Beraz, ez dugu prezioen gaineko kontrola. Are: egungo merkaturatzaile nagusiak saltzen duen energiaren zati esanguratsu bat ez da berriztagarria. Horri guztiari buelta emateko lanean gabiltza, herrian sortzen den energia berriztagarria, herritarrengana hel dadin, prezio justuagoan, gainera. Lehen esan moduan, baliabideez eta azpiegiturez aparte, kudeaketa ereduan sakondu beharra dago. Horretan gabiltza.

Bestetik, Onaro telekomunikazio operadorea aurkeztu zenuten 2021ean. Berdina da oinarria?

Bai. Funtsean, esan daiteke, berdina dela Oñatiko Energia Planaren eta Onaro telekomunikazio operadorearen sorburua. Alegia, herritarrei oinarrizko zerbitzu bat bermatzea bilatzen dute, bidezkoa den eredu batean oinarrituta, prezio justuagoan, merkatuko espekulaziotik eta enpresa handien joko arauetatik aldendurik. Oro har, landa auzoan bizi diren herrikideei internet sarbidea bermatzea izan zen Onaroren hasierako xedea —orokorrean, telekomunikazio sektoreko enpresa nagusiek bermatu barik zuten, etekin ekonomikorik ikusten ez zutelako-edo—. Eta harago egin du ordutik. Herrigunean bizi diren herritar askok dute bat egina, eta, gainera, ekinbide komunitarioei esker, zuntz sare publikoa eroan dugu zenbait auzotara, udalaren eta auzotarren arteko elkarlana oinarri. Horixe, udalaren eta herritarren arteko elkarlana, funtsezkoa da halako bide bati ekiteko. Bertatik kudeatzeak ahalbidetzen du hori. Dagoeneko 500 herritar baino gehiagok dute Onarorekin bat eginda, eta goraka doa kopurua.

Bide berean segitzea da asmoa?

Dudarik gabe. Hasia dugun bidea ezin daiteke egungora mugatu. Harago egin beharra dugu. Gizartearen ongizateak halabeharrez egon behar du oinarrizko zerbitzuen eskaintzaren erdigunean, eta ikusi da, sarri, kudeaketa eredua eta kudeatzailea bera aldatu beharra dakarrela horrek. Eredu berriak eraiki behar ditugu, bidezkoak, oinarrizko zerbitzuen berme izango direnak, burujabetzatik. Ekimen garrantzitsuak abiarazi ditugu azken urteotan, bai, baina, esango nuke, oraindik bidea hasi besterik ez dugula egin.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oñati.eus.


Summary: Mutualitateek langileen osasun arreta osoa euren gain hartzea eskaini diete gobernuei. Langileen patologia guztiak kudeatzeko prest agertu dira, osasun zerbitzu publikoen itxaron zerrendak laburtzeko eta bajak «alferrik luzatzea» eragozteko. LAB sindikatuak baieztatu du Nafarroako Gobernuari iritsi zaiola, eta ziurtzat jotzen du Jaurlaritzak ere jaso duela.

AMAT Espainiako Lan Istripuetarako Mutualitateen Patronalak haien eragin ahalmena asko handituko lukeen akordio bat eskaini die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. LAB sindikatuak lortu duen akordioaren zirriborroaren arabera, langile batek «kontingentzia arrunt» bategatik baja hartuko balu, Mutualitateak kudeatuko luke osasun arreta osoa.

Kontingentzia arruntak lanarekin zuzeneko harremanik ez duten osasun arazoak dira, eta, Confebask enpresari elkartearen arabera, baja eskakizunen %70 ingururen arrazoia dira. Akordio proposamen horrekin, gaixo edo eri horiek sistema pribatura pasatuko lirateke. Agirian diotenez, horrek «osasun zerbitzu publikoetako itxaron zerrendak laburtu» eta «karga asistentziala murriztuko» luke. Akordio berriaren bidez, halaber, murriztu egingo litzateke osasun publikoko lehen arretako medikuak gaixoaren bilakaeraren gainean duen eragin ahalmena.

Agiria LAB sindikatuak lortu du, eta AMAT Lan Istripuetarako Mutualitateen Patronalak osasun zerbitzu publikoei buruz egindako akordio zirriborro bat da, iazko abenduaren 7ko data duena. Mutualitateak enpresari elkarteak dira, ustez irabazi asmorik gabekoak, baina beren eragin sareetan enpresa pribatu asko dituztenak. Gizarte Segurantzaren babesean jarduten dute, eta dirusarien ordainketa ere kudeatzen dute. Sindikatuak argi du Gizarte Segurantzaren onespenik gabe ezingo litzakeela horrelako eskaintzarik egin.

Zirriborroa Espainiako erkidego autonomoetako agintariei, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari bidali zaie. LABek baieztatu du Nafarroako Gobernuak jaso duela, eta ziurtzat jotzen du Jaurlaritzak ere jasoa duela. Agiria idatzita dago, eta osasun zerbitzuek bete beharreko hutsune batzuk ditu. Oraindik ez dakite Jaurlaritzak edo Nafarroako Gobernuek erantzun dute. Alde horretatik, Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak eskatu die argitzeko haien erantzuna zein izango den: «Duela hiru hilabeteko agiri bat da, eta ez dakigu noiztik duten. Baina ez sindikatuei ezta beste alderdiei ere ez diete honen berri eman, eta hori susmagarria iruditzen zaigu. Euren jarrera zein izango den argitzeko eskatu diegu, ez dezaten atzeko ate batetik onartu».

Pribatizazioa

LAB sindikatuaren arabera, eta xehetasun gehiagoren esperoan, akordio proposamen horren bidez, mutualitateen boterea «handitu» egiten da. «Patologia edozein dela ere» hura kudeatzeko ahalmena izango lukeelako. Langileria aktiboaren %80 edo %90aren —lantokian mutualitate batekin akordioa duen ororen— gaixotasun arrunten kudeaketa: kontsultak, probak, ebakuntzak… esku pribatuetan geldituko lirateke. LABen kalkuluen arabera, gizartearen erdia litzateke gutxi gorabehera. «Pribatizazio prozesu erraldoi bat» litzatekeela ondorioztatu dute, osasun sistema pribatuaren esku inoiz utzi den lan poltsarik handiena, alegia.

Agirian, esanda bezala, akordio posible horren arrazoiak ageri dira. Batetik, itxaron zerrendak murrizteko balio beharko lukeela dio, «hiritarren mesedetan», eta, bestetik, «aldi baterako ezgaitasun prozesuen gehiegizko luzapen ez-beharrezkoa murriztea». Azken azalpen horren atzean, urte hauetan enpresarien elkarteek absentismoaren inguruan hauspoturiko eztabaida ikusten du sindikatu abertzaleak.

Lehen Arretako medikuaren botere galera

Langilearen osasuna esku pribatuetan uztean, murriztu egiten da Lehen Arretako medikuaren botere ahalmena. Sendagiria kudeatzeko prozesuan ikusten da hori. Mutualitateak langilearentzako senda agiria jasotzeko proposamena egiten badu, eta langilea ados ez badago, haren lehen arreta medikuak «aurkako txosten bat» egin beharko du bost egunen buruan. LABen arabera, egungo itxaron zerrendak direla-eta, hori lortzea ezinezkoa da, eta Lehen Arretako medikuaren gain jartzen du aurkako argudioak eman behar izatea. Erantzunik ez balego, Lan Osasun Ikuskaritza publikoko medikuak ebatzi beharko luke, eta, sindikatuaren arabera, hark normalean mutualitateen alde egiten du.

Eta Lan Osasun Ikuskaritzak erantzungo ez balu? Alegia, lan kargarengatik isiltasun administratiboa gertatuko balitz? Mutualitateak senda agiria eskatu ahal izango gu. LABek irakurketa argia du: «Lehen Arretako medikua da langileak duen babes handiena. Bere konfiantzazko medikutik urrundu egin nahi dute, eta haren lana zaildu. Bere lantokiarekin edo osasun zerbitzu pribatu batekin harremana ez duen langilearen solaskide bakarra da».

Proben negozioa

Akordio zirriborroan agertzen den beste puntuetako bat proben kudeaketa da. Mutualitateek nahi beste egin ahal izango dituzte bajak «alferrik» luzatzea eragozteko. Langileak eta Osasun zerbitzu publikoak tratamendu horiek onartu beharko ditu bost eguneko epean, eta, isiltasun administratiboa balego, onartutzat emango litzateke. Hor bi faktore hartu behar dira kontuan: batetik, langileak probei ezetz esan eta bere enplegatzaileari aurre egiteko ahalmena; eta, bestetik ,osasun zerbitzu publikoen lan karga. Mutualitatek eskura dituzten baliabideekin egingo dituzte probak, eta, gero, osasun zerbitzu publikoari kobratuko dizkio.

Probak kudeatzeko eskaintza horren atzean, LABek klinika pribatuen negozio aukera ikusten du. Mutualitateak berez irabazi asmorik gabeko elkarteak dira, baina lortzen dituzten mozkinen %15 haien azpiegituretan inbertitzeko erabili dezakete eta horregatik dute hain patrimonio handia. Halaber, probekin negozio paralelo handi bat sor daitekeela uste du LABek: «Azpian enpresa elkarte handiak egin daitezke, proba horiek kudeatzeko: erradiografiak, analisiak… eta horiek badute irabazi asmoa. Klinika pribatuak dira azken finean».

Sindikatuak logika horri «buelta emateko» deia egin du. Osasun publikoa indartu nahi bada, haren esku jartzea osasun pribatuaren baliabideak. Arroyok zehaztu du 1996ko Espainiako Osasun Legeak mutualitateak «publifikatzeko ahalmena» aitortzen diela osasun zerbitzuak kudeatzeko eskuduntza duten erakunde publikoei. «Auzi publiko bat da hau. Urkulluri eta Txibireri norabide horretan pausoak emateko eskatzen diegu».


Summary: Euskara batuaren aldeko giza katea egin dute 7.000 lagunek. Errenteria eta Donostia artean egin dute omenaldia, Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatuta; 8.226 metro luze izan da. «Eskerrik asko egunero euskara koloreztatzeagatik», esan dute ikasleek.

Euskara batuaren aldeko giza kate bat egin dute Donostia eta Errenteria artean, Ikastolak Herriari egitasmoak eta Euskaltzaindiak antolatuta. Batasunaren bidean izena jarri diote omenaldiari, eta gutxienez 7.000 lagun bildu ditu. Hain zuzen, Euskal Herri osoko 50 ikastola inguruk hartu dute parte. Kaleak, plazak eta beste hartu ditu 8.226 metro luze izan den giza kateak, eta txalo artean eman diote bukaera. Amaiera ekitaldiak egin dituzte jarraian, eta eskerrak eman dituzte «egunero euskara koloreztatzeagatik». Musikaren erritmoan dantzan eta zapiak astinduz amaitu dituzte ekitaldiak. Irati Urdalleta BERRIAko kazetaria aritu da haren berri ematen.

Tweets by UrdalletaIrati

Umeek ordu erdi inguruz batu dituzte bi herriak. Errenteriako Gamon zumarditik abiatu da, Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko jarrita dagoen eskulturaren paretik, eta Donostiako udaletxe zaharraren eraikinaren parean amaitu, Parte Zaharrean. Bertan izan dira, besteak beste, Ikastolen Elkarteko eta Euskaltzaindiko ordezkariak ere.

Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» egin dute omenaldia.

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Giza katearen ondoren, antolatzaileek egokitutako bost gunetan elkartu dira ikasleak; Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan.

Arratsaldean ere jarraituko dute egitasmoarekin. 17:30ean ekitaldi instituzional bat egingo dute Errenteriako udaletxeko areto nagusian, euskara batuaren sustatzaileak omentzeko. Gizarte osoak euskara batuaren sendotzean izan duen garrantzia argi nabarmenduta ere, bereziki hamabost sustatzaile hauek omenduko dituzte: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.