Summary: Madeleine Albright hil da, AEBetako emakumezko lehen Estatu idazkaria. Ukrainako gerraren funtsean dagoen NATOren zabalkundea bultzatu zuen, besteak beste, Bill Clintonen agintaldian.

Ameriketako Estatu Batuen Atzerri politikaren ardura eduki zuen lehenengo emakumea hil da, Madeleine Albright. 84 urte zituen.

Txekian jaio zen, baina oraindik haur zela heldu zen AEBetara naziengandik ihesi. «Errefuxiatu gisa herrialde honen eskuzabaltasunaren onuradun izan nintzen», adierazi izan zuen. Bill Clintonen agintaldian (1997-2001) egin zen ezagun, Estatu idazkari kargua hartu zuenean. Azken urteetan, dena den, bizitza publikotik urrun izan da, besteak beste minbiziarengatik.

NATO zabaltzea bultzatu zuen, besteak beste, eta Clinton bultzatu zuen Serbia bonbardatzera, Kosovoko auzia zela eta.

Gutxitan mintzatu da jendaurrean azken urteotan, baina horietako batean gogor kritikatu zuen Donald Trumpen Gobernuak immigranteen aurkako onarturiko dekretua, 2017an. «Trumpen politikak beldurrean oinarritzen dira, ez egitateetan».

Aurten otsailean, iritzi artikulua plazaratu zuen New York Times egunkarian. Horretan adierazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak «akats historikoa» egingo lukeela Ukraina inbadituz gero. Inbasioak Putinen ospe txarra ziurtatuko luke, haren herrialdea diplomatikoki bakarturik, ekonomikoki elbarri eta estrategikoki ahul, Mendebaldeko aliantza indartsuago eta batuago baten aurrean».


Summary: Hiru pertsona hil dira Okondoko baserri batean piztu den sutean. Goizaldeko lau eta erdietan eman diete abisua larrialdi zerbitzuei. Suhiltzaileak bertaratu direnerako, eraikina guztiz kiskalia zen. Hildakoak 80 eta 85 urte arteko anai-arrebak dira.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, sute bat piztu da goizaldean Okondoko Malkuartuko gaineko baserri batean (Araba). Jakinarazi dutenez, 04:30 aldera eman diete eraikina sutzen ari zelako abisua larrialdi zerbitzuei. Suhiltzaileak iritsi direnerako, baserria «guztiz kiskalia» zen, Alberto Amenabar Arabako Suhiltzaileen buruak Euskadi Irratia hedabideari zehaztu dionez. Jakinarazi duenez, hiru pertsona ziren eraikinaren barrenean. Anai-arrebak ziren, 80, 82 eta 85 urtekoak; bi gizonezko eta emakumezko bat. Hil egin dira hirurak.

Orain minutu batzuk erdietsi dute hiru gorpuak ateratzea. «Guztiz ikaztuak eta ezagutezin aurkitu dituzte», azaldu du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak. Halaber, sutea zerk piztu duen ez dute argitu oraindik. Ikerketa abiatu dute.


Summary: Luis Roldan hil da, Guardia Zibilaren zuzendari ohia. 1982tik 1986ra bitartean Espainiako Gobernuaren ordezkari izan zen Nafarroan. Guardia Zibilaren zuzendari zela, hainbat ustelkeria kasurekin lotu zuten. Baita Segundo Mareyren bahiketarekin ere. Espetxean egon zen 1995 eta 2005 urteen bitartean. Gaur gauean hil da, 78 urterekin.

Luis Roldan Guardia Zibilaren zuzendari nagusi ohia gaur goizean hil da, Zaragozako (Espainia) San Juan de Dios ospitalean, astebetez ospitaleratuta egon ostean. 78 urterekin hil da.

Espainiako Gobernuaren ordezkaria izan zen Nafarroan, 1982ko abenduaren 29tik 1986ko urriaren 31 arte. Aurretik, Zaragozako (Espainia) Ekonomia zinegotzia eta alkateordea izan zen. Jose Barrionuevo Barne ministroak Guardia Zibileko zuzendari nagusi izendatu zuen 1986ko urriaren 31n. Lehen zuzendari nagusi zibila izan zen erakunde militarrean. 1988an Jose Luis Corcuerak Barrionuevo ordezkatu zuenean ere, karguan jarraitu zuen Roldanek. Roldan zen Barrionuevo ordezkatzeko hautagaietako bat.

Hain justu ere, kargu hori zuela legez kanpo aberasteagatik epaitu zuten Roldan. 1993an egin zuten eztanda lehen aldiz hari lotutako ustelkeria kasuen albisteek. Guztira 9,6 milioi euroko aberastasuna egiteagatik epaitu zuten, eta 31 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Epai hori iritsi baino lehen, ihes egin zuen 1994an: azkenean Tailandian atzeman zuten 1995eko otsailean, Bangkokeko aireportuan. 1995 eta 2005 bitartean espetxean egon zen.

Roldan eta gerra zikina

Roldanek lotura zuzena izan zuen GALekin. Segundo Mareyren bahiketan, esaterako —hala jasota dago epaian—, Mohand Talbi eta Jean Pierre Echalier mertzenarioak, Marey bahituta zeramatela, muga Dantxarineatik pasatzen saiatu ziren. Talbi Dantxarineako muga postura joan zen bahiketaren eta atxiloketaren berri ematera, baina hango poliziek ez zekiten ezer operazioari buruz. Talbik paper bat erakutsi zien poliziei, Pepe izena eta Bilboko Poliziaren Buruzagitzako telefonoa idatzita. «Postuan zegoen poliziak, hori ikusita, Iruñeko komisario buruari deitu zion berehala telefonoz, eta hura Luis Roldan Ibañez gobernu ordezkariarekin jarri zen kontaktuan. Rafael Verari deitu zion hark, eta erantzun gisa jaso zuen ez ezer egiteko, Bilbokoen operazio bat zela».p>

Polemika sortu zuten Roldanek 2013. urtean El País egunkariko elkarrizketa batean esandakoek ere. Bertan, Nafarroako torura kasuez galdetuta, honakoa adierazi zuen: «Torturak izan direla baieztatzen duten sententziak atera dira. Hipokresiaz jokatu nahi ez badugu, gure buruari galdetu beharko genioke: Hogeita hiru pertsona hil dituen gizon bati galdeketa egin behar badiozu, eta azkenean egindakoa aitortzen badu, zerk bultzatu du aitortza hori egitera? Noski, kolpak egon dira, aztarnarik uzten ez duten presio fisikoak, eta baita psikikoak ere. Nork sinesten du egindakoa koakziorik gabe aitortzen dutela?».

Torturaren alde ote zegoen ere galdetu zion kazetariak, eta Roldanek adierazi zuen torturatzeak «epaile, militar edo fiskalen bizitzak» salbatu zituela: «Modu abstraktuan, ikuspuntu intelektual batetik, esango nizuke ez nagoela torturaren alde. Baina norbait torturatu eta deklarazio bat lortzeak pertsona baten bizitza salbatzen badu, baietz diot».

Roldanek 1993ko abenduaren 3an eman zuen dimisioa, legez kanpo aberastu zela erakusten zuten zantzuak agerikoak zirelako. 1994ko apirilean PSOEri mehatxu egin zion El Mundo egunkarian, esanez alderdiaren trapu zikin guztiak aterako zituela, eta bera ez zutela engainatuko Jose Amedo engainatu zuten moduan. Geroago, 1994ko apirilaren 25ean, Espainiatik ihes egin zuen. Antoni Asuncion Barne ministroak dimisioa eman zuen, kargua hartu eta bost hilabetera, Roldanen ihesagatik. 1995eko otsailaren 27an atxilotu zuten, Bangkokeko aireportuan. Atxiloketaren baldintzak hitzartu egin zituen Espainiako Gobernuarekin. 28 urteko kartzela zigorra ezarri zioten funtsak bidegabeki erabiltzeagatik, eroskeriagatik, zerga iruzurragatik eta iruzur egiteagatik. Espainiako Auzitegi Gorenak beste hiru urteko zigorra ezarri zion. Epaiak frogatutzat jo zuen Roldanek diru bereizietatik 2,61 milioi euro inguru hartu zituela, eta ia 11 milioi euro gehiago lortu zituela eraikuntza enpresei legez kanpoko komisioak kobratuta Guardia Zibilarentzat obrak egiteagatik. Rafael Verak diru bereizietatik gainsariak ere ordaintzen zizkion: 1990etik aurrera 30.000 euro hilean, eta 1991tik 1993ra, 60.000.

Horrez gain, El Paísek 2013. urtean egindako elkarrizketan, aitortu zuen Nafarroako Gobernadore kargua izan zuenetik lapurtu zuela diru publikoa:

—Noiz kobratu zuen, lehen aldiz, diru publikotik zetorren gainsoldata?

—1983an, Nafarroako Gobernuaren ordezkari nintzenean. Sei milioi pezeta.

—Ohiko praktika zen?

—Bai, ohiko praktika zen.

—Orduan, ustelkeria giro orokor batean bizi zinen?

—Nik uste nuen gainsoldata hori normala zela.

—Normala iruditzen zitzaizun Estatuko diru kutxetatik datorren diru beltza kobratzea?

—Une hartan ohiko praktika zen.

Kartzela zigorraz gain, 9,6 milioi euroko isuna eta 3,5 milioi euroko kalte ordaina ezarri zizkioten; epaileek, baina, 1,6 milioi euro bakarrik berreskuratu dituzte. Zigorra jaso eta gero, are deigarriagoak dira Roldanek 1998ko ekainean diru bereiziei buruz egin zituen adierazpenak: alde batetik, esan zuen haien erabilera isilpean gorde behar zela, Poliziaren operazioentzat funtsezkoa zelako; bestetik, herritarrei eskatu zien politikariengan sinisteko, «guztiaren gainetik jakin behar baitute arduradun publikook legea errespetatzen dugula». Roldan 1995eko otsailean sartu zen espetxean, eta 2010eko martxoan atera zen. Hamabost urte egin zituen kartzelan. 2005etik aurrera espetxetik ateratzen utzi zioten, lan egiteko. Espetxean zegoela, 2001ean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen Nafarroako Lurralde Auzitegiak Urralburu auzian ezarri zion zigorra, hiru urtekoa, eroskeriagatik. Ihes eginda zegoela, trapu zikinak ateratzeko mehatxua egin zuen, eta espetxean hasi zen trapu zikinak ateratzen. 1996an, Baltasar Garzonek Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak deklarazioa hartu zion Oñederra auzian. Roldanek Garzoni esan zion Rafael Verak eta Jorge Argotek —Barne Ministerioko abokatua zen— Enrique Dorado Villalobos eta Felipe Bayo guardia zibilak hiltzeko esan ziotela, GALi buruz asko zekitelako. Roldanek GAL ikertzen ari ziren beste bi epaileren aurrean deklaratzea eskatu zuen, Javier Gomez de Liaño (Lasa eta Zabala) eta Eduardo Moner (Marey). Roldanek bere burua, Vera, Argote, Dorado eta Bayo salatu zituen Gomez de Liañoren aurrean. 1998ko martxoan, Roldanek Brouarden hilketaren sumarioan deklaratu zuen, baina ukatu egin zituen aurretik esandakoak.


Summary: Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdien itxiera salatzeko mobilizazio gehiago iragarri dituzte. Ospitaleko enpresa batzordeak elkarretaratzera deitu du biharko, Txagorritxuko larrialdi zerbitzu berriaren aurrean. Apirilaren 1erako eta 8rako ere deitu dute protestara.

Otsailaren 2an itxi zituzten Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdiak, Txagorritxuko eraikin berrira lekualdatzeko. Orduz geroztik, premiazko arreta aurrez aurre jaso nahi duten herritar guztiek bertara jo behar dute. Santiago ospitaleko enpresa batzordeak ez du bat egiten erabaki horrekin, uste baitu larrialdiak ixteak osasun publikoan «murrizketa asistentzialak» eragiten dituela. Hala, mobilizatzen jarraitzeko erabakia hartu du, eta bihar elkarretaratzera deitu du Txagorritxuko larrialdi zerbitzu berriaren atarian, 13:00etan. Apirilaren 1erako eta 8rako ere deitu du protestara. Egungo egoera salatu eta Santiagoko larrialdiak berriro irekitzeko eskatuko du mobilizazioekin.p>

Ikusi gehiago: Osasun sistema publikoaren alde mobilizatzera deitu dute eragileek

<p>Ohar batean gogora ekarri du herritarrak eta Arabako ESIko profesionalak ere larrialdiak ixtearen aurka daudela, protesta ugari egin direla eta horren isla dela abiatutako sinadura bilketa ere. Santiagoko larrialdi zerbitzua itxi zenetik hilabete eta erdi igarota, enpresa batzordeak iritzi dio «masifikatu» egin direla beste larrialdi zerbitzu batzuk, pazienteen egonaldiak luzatu direla eta profesionalak «estres egoeran» daudela, espazio berrira eta eskakizun berrietara egokitu ezinik. Enpresa batzordeak uste du arta murrizketa bikoitza ematen ari dela: batetik, larrialdietako zerbitzua kendu zaielako herritar askori, eta, bestetik, Txagorritxuko larrialdi berrietan ez delako langile nahikorik.


Summary: Milaka lagun atera dira kalera ikasleen greban, eta 34 gazte atxilotu dituzte. Ikasle Abertzaleak mugimenduak egin du grebarako deia. «LOSU, LOMLOE eta LHko planaren aurrean mobilizatzeko» asmoz egin dute deialdia. Arratsaldean, elkarretaratzea egin dute goizean atxilotutakoak aska ditzatela eskatzeko.

Ikasle Abertzaleak mugimenduak egindako greba deialdiarekin bat egin dute gaur milaka ikaslek. Mugimendu horretako kideen arabera, hezkuntzan ezartzen ari diren erreforma askotarikoek «zuzenean eragiten diote ikasleria langileari». Eta, horregatik, «LOSU, LOMLOE eta LHko planaren aurrean mobilizatzeko» deia egin dute. Eguerdian manifestazioak egin dituzte herri eta hiriburuetan, eta milaka lagun atera dira kalera.

Eguna bero doa Gasteizen gaurko greba dela eta. Izan ere, hainbat lekukoren arabera, kalte «material larriekin» esnatu da gaur goiza EHUko Gasteizko letren fakultatean. «Bankuak eta zakarrontzi guztiak lurrean, asko apurtuta, irakasleen bulegoetako ateak ostikoz jota, buzoiak aterata...». EHUko errektoretza taldeak komunikabideetara igorritako oharraren arabera, «petardoak eta bengalak» jaurti dituzte, gainera.

Ertzaintza ere joan da campusera, eta 34 gaztetik gora atxilotu ditu, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera. Arratsaldean elkarretaratze bat egingo dute atxiloketak salatzeko, 19:30ean, Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan.

EHUko errektoretzak salatu du erakundearen hiru campusetan eraikinetan sartu direla piketeak, eta «bereziki larritzat» jo ditu Arabako campusean eginiko ekintzak. Han, erakundearen arabera, «petardoak eta bengalak jaurti, hormetan pintadak egin eta eraikin horietako batzuen altzariak txikitu dituzte». Ekintza horiek «aringarririk gabe» gaitzetsi ditu, eta adierazi kalteen balorazio bat egiteari ekin diola erakundeak. Hala, «salaketa jartzeko eta erantzukizunak eskatzeko» prest agertu da.

Oharrean, errektoretzak gehitu du «gutxiengo batzuek bizikidetzaren aurka eginiko atentatuak» izan direla, eta egileek ez dituztela EHUko ikasleak ordezkatzen, ezta erakundearen «balio etiko eta akademikoak» ulertzen ere: «Inork ez du eskubiderik unibertsitateko bizitza indarkeriaz nahasteko, ezta ondasun publikoei kalte egiteko ere; eta are gutxiago unibertsitateko kideen osotasun fisikoa arriskuan jartzeko».

Goizean goizetik egin dituzte mobilizazioak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako campusetan. 12:30ean hasi behar zuen Gasteizko manifestazio nagusiak. Atxiloketen ondorioz, baina, berandu hasi da, eta ikasleak bi taldetan banatu dira: batzuk manifestaziora joan dira, eta beste asko campusean gelditu dira atxilotuei eta identifikaturiko gazteei babesa adierazteko. Azkenean, jendetza bildu da Andre Maria Zuriaren plazan, eta Hezkuntza sistema sozialista eraiki lelopean abiatu dira.

Atxilotuez gain, 25etik gora lagun ere identifikatu dituzte Ertzaintzako agenteek Gasteizen. Jende andana joan da atxilotuei eta identifikatuei babesa adieraztera. «Atxilotuak askatu» eta antzeko oihuak entzun dira.

Arratsaldean dozenaka gazte bildu dira Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan, goizean atxiloturikoak aska ditzatela eskatzeko.


Summary: «Auzolana benetan eraginkorra dela frogatzen saiatzen ari gara». Gero eta zabalago den komunitate batek sustatzen du Errigora ekimena, elkarlanean eta ilusio handiarekin ari den nekazari, ekoizle, euskaltzale eta kontsumitzailez osatutako sare handi batek.

Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpaina 2014an martxan jarri zenetik, gero eta gehiago dira egitasmoarekin bat egiten duten herritarrak, eta baita ekoizteko erak aldatzen ari diren Nafarroako ekoizleak ere. Iazko kanpainan, 8.200 etxetara iritsi ziren Errigorak banatzen dituen elikagaiak, eta 109.000 litro olio, 245.000 ontzi kontserba eta 30.000 pakete arroz eta pasta banatu zituzten. Aurtengo kanpaina Oinak lurrean lelopean abiarazi dute.

Errigorak banatzen dituen elikagaien erosleen kopurua gero eta handiagoa da. Kontsumitzaileek, nekazariek, ekoizleek eta euskaltzaleek, milaka herritarrek bat egiten dute Errigora ekimenarekin, gero eta gehiagok. Errigora handitzen ari da, hazten, baina ez edonola, oinak lurrean izanik, lurrarekiko eta bertan bizi direnekiko begirunearekin.

Bai, hori oso garrantzitsua da. Alde batetik, lurrari begira eta ekoizpenari begira, hazkuntza hori eman behar da ekoizleak horretara egoki daitezen eta horretan apustuak egin ahal izateko erritmoan, eta konfiantzarekin. Hazkuntza horrek suposatzen du nekazaritzarako lur gehiago behar direla, piperrak, orburuak eta beste barazki batzuk ekoizteko. Adosten ari gara datorren urterako lur berriak, 90 bat hektarea piper ekologikoarentzat, eta aurterako jadanik hogei bat arrobada adostu behar izan dira orburuentzat. Eskariarekin baldintzak sortzea garrantzitsua da, baina erritmoak izan behar dira ekoizpenak eta ekoizleek asumitzeko modukoak.

Bestetik, kontsumitzaileeen ikuspuntutik, hazkuntza hori balio batzuen inguruan izatea garrantzitsua da. Hortik errentagarritasun handiagoa ateratzea baino gehiago, ikuspuntua da hazkuntza hori izan dadin komunitate hau sortzeari begira eta denok komunitate honen parte garela sentitzeari begira. Hau da, produktu batzuk eskatzeaz gain, proiektu batean parte hartzea, gure zereginak hori asumitu ahal izateko moduan egitea, eta abar.

Boluntario ugari auzolanean aritzen dira eskaerak bideratzen eta produktuak biltegiratzen eta banatzen. Izan ere, Errigorak ohikoak ez diren ekoizpen eta banaketa eredu batzuk bultzatzen ditu.

Gu saiatzen ari gara auzolana benetan eraginkorra dela frogatzen. Baina horrek ez du esan nahi alde profesionala izan behar ez duenik. Dena ezin daiteke egin boluntarismotik, gaur egungo gizarte antolaketa honetan are gutxiago, baina bata bestearengandik hurbilago jarriz gero eta bakoitzak bere aldetik zerbait jarriz gero, boluntariotzaren bidez bidera daiteke, adibidez, kontsumoaren ikuspuntutik, Euskal Herriko eskualde batean sortzen diren produktuak Euskal Herriko plazan jartzeko modu bat. Ez bakarra, beste eredu batzuekin osagarria izan behar da. Izan ere, badaude kontsumo elkarteak, herrietako denda bereziak, eta beste eredu batzuk.

Proiektuan parte hartzen duten nekazarien lana ere azpimarragarria da. Nekazaritza ekologikoranzko trantsizioa egiteko bultzada eta babesa ematen zaie.

Gaur egun, Nafarroan badago nekazaritza ekologikoa eta ekologikoa ez dena, eta gure helburua da Nafarroako ekoizpena jartzea Euskal Herriko plazan. Baina uste dugu agroekologiaren alde bideratuko beharko litzatekeela nekazaritza ekoizpena, mundu jasangarriago bat eta lur jasangarriago bat nahi badugu.

Orain dela lau kanpaina erabaki genuen ekologikoan eta konbentzionalean, bietan egotea produktu guztiekin. Ondorioz, harreman berri batzuk sortu dira gurekin aritzen diren bi arlo horietako ekoizleen artean, eta harreman horiei esker sortu dira agroekologiara begira ekoizleek pausoak eman ahal izateko baldintza egokiak.

Errigorak bertako nekazaritzari eta ekonomiari bultzada ematen dio, lanpostuak sortzen baitira barazkiak jasotzeko eta ontziratzeko.

Berez gertatu da, modu natural batean. Gurekin lan egiten duten ekoizleak ekoizle txikiak edo ertainak dira, eta haien inguruan integratuta daude edo ardura sozial bat dute. Orduan, horrelako dinamika batean, eskaeratik abiatuta, hau da, kanpainetan egiten den lanetik, beharrizan handiagoa egoten da produktu batzuk izateko, eta horrek eragiten du ekoizle horrek langile gehiago behar izatea produktuak biltzeko eta prestatzeko. Dena gertuan egiten denean lortzen dena da inguruko edo gertuko ekonomia eta jarduera sustatzea.

Guk egiten dugunaren eragina oso txikia da zenbaki makroekonomikoekin alderatuz gero, herri baten barne produktu gordina edo hazkuntza ekonomikoaren datuekin, baina bere pisua dauka lehen sektorean eta bere balioa eredu bat izatean.

Errigorak bertako produktuak kontsumitzea proposatzen du, Nafarroako hegoaldekoak eta erdialdekoak. Horrela, bertako produktuak landatzea eta ekoiztea sustatzen da, eta elikadura burujabetzaren aldeko bidean aurrera egiteko urratsak ematen dira.

Izan ere, Euskal Herria txikia da. Bertako produktu batzuk Nafarroako hegoalden eta erdialdean bakarrik ekoizten dira eta beste batzuk Euskal Herriko beste toki batzuetan, baina ez dago baldintzarik kopuru handietan ekoizteko. Orduan, dinamika honekin mahaigaineratzen duguna da bideak zabaldu daitezkeela gure burua elikatzeko gutxieneko baliabideak izateko, eta gure txikitasunean pauso batzuk ematen ari garela.

Esaterako, olioarekin, 30.000 litro banatzen hasi ginen eta iaz 100.000 litrotik gora banatu genituen. Aurten, seguruenik are gehiago izango dira, eta hurrengo urteetan askoz pauso handiagoak eman ahal izango dira beste elikagai batzuekin ere bai.

Ekoizlearen jatorrizko prezioan, prezio duin batean, bertako produktu bikainak banatzen dira, kalitate handikoak. Azken batean, elikadura osasuntsua bultzatzen du Errigorak.

Ekoizpena asko zaintzen da. Gurekin lan egiten duten ekoizleen helburua da kalitatezko produktuak eskaintzea eta horrek, jakina, osasunean mesede handia egiten du.

Errigoran egiten den lana euskaraz, produktuak euskaraz etiketatuta, eta euskararen alde egiten da.

Hain zuzen ere, udaberriko kanpaina honetan bultzatzen duguna da ekarpen ekonomiko bat ateratzea, ikastola, eskola eta bertako euskalgintzarentzat baino gehiago, nekazaritza eta lehen sektoreko produkzio mundu hori euskarara hurbiltzeko. Azken hamar urteotako bideari esker lortu da, alde batetik, merkaturatzen ditugun produktuak euskaraz etiketatuta egotea eta, horrez gain, mundu hori eta euskara aliatu bihurtzea. Horrela, urte bukaeran, Errigorarekin lan egiten duten 25 ekoizleekin adostu genuen euskara plan bat martxan izatea bakoitzak bere esparruan. Dagoeneko 12 bat ekoizlek martxan dute euskara plan bat eta datorren urterako guztiek edukiko dute euskara plan bana martxan.

Gainera, euskararekin hainbeste muga eraiki diren eremu horretan, berez euskaldunak ez ziren esparru batzuk euskararentzako zabalik egotea naturalago bihurtzen ari da.


Summary: Baxurako flota portuan egongo da garraioaren egoera argitu arte. Astelehenera arte lotuta irautea aurreikusten dute, baina bihar erabakiko dute, Espainiak Gobernua gaur garraiolariekin duen bileran zer gertatuko den zain.

Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako flotak portuan iraungo du, gutxienez astelehenera arte. Hala erabaki zuten atzo ontzietako jabeek. Argudiatu dute garraio grebaren ondorioz harrapaketen banaketa ez dagoela bermatuta. Bihar erabakiko dute astelehenean berriro hasiko diren ala ez. Garraiolariekin zer gertatzen den, horrek baldintzatuko du haien erabakia. Gaur bilera garrantzitsu bat dauka Espainiako Gobernuak garraioaren sektoreko eragile batzuekin, eta akordio bat lortzeko nahia agertu du.

Atzo, Espainiako Arrantza Kofradien Federazioak (FNCP) aurreko astean hasitako greba etetea erabaki zuen, Espainiako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura ministro Luis Planasek iragarri ondoren gobernuak neurri batzuk hartuko dituela itsas gasolioaren gorakada arintzeko.

Erabaki horrek ez die eragingo Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako barkuei, haiek ez baitaude greban, barku gehienek —inguraketakoek— harrapaketak eten badituzte ere, Eugenio Elduaien Gipuzkoako Kofradien Federazioko presidenteak azaldu duenez. Aitortu du, halere, kostatik gertuen ibiltzen diren barkuek arrantzan jarraitzen dutela, baita alturakoek ere, eta kofradia batzuetan arraina sartzen ari dela, askoz ere kopuru txikiagoetan bada ere.

Dena den, Elduaienek onartu du egoera «zaila» dela eta, funtsean, berdelaren kanpaina arriskuan egon daitekeela, litekeena baita espezie hori lekuz aldatzea eta kostaldetik urruntzea, erregaiaren kontsumoagatik harrapatzea errentagarria izango ez litzatekeen lekuetaraino.


Summary: «Preso politikoen» auziak «kudeaketa politikoa» behar du, Bake Bidearen ustez. Yvan Colonna preso korsikarraren heriotzaren harira, Frantziako Estatuaren «mespretxua eta axolagabekeria» ezarri dituzte jomugan. Apirilaren 2an eginen dute desobedientzia zibilean oinarritutako ekintza bat, eta han parte hartzeko deia egin dute.

«Muturreko egoerei baizik ez daki erantzuten Frantziako Estatuak». Honela mintzatu da Anaiz Funosas Bake Bidearen eta Bakegileen izenean. Yvan Colonna preso korsikarraren heriotzaren harira agerraldia egin dute goizean, Baionan. Lehenik, Colonnaren familiari «elkartasuna» adierazi nahi izan diote, eta, «gertaera tragikoaren aitzinean», Frantziako Estatuaren jarrera salatu dute.

Colonna Arleseko (Okzitania) presondegian zegoen, eta, hain zuzen, presoa ez hurbildu izana leporatu diote Frantziako Estatuari. «Beste aterabide bat posible zitekeen preso honen eskubideak bermatuak izan balira. Bere osotasun fisikoa errespetatua izanen zen Korsikako presondegi batera hurbildua izan balitz, haren familiak eta hark berak ere eskatzen zuten bezala».

Euskal Herriko presoen egoeraz ere mintzatu dira. Oroitarazi dute Jakes Esnalek eta Jon Parotek 32 urte beteko dituztela preso, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak egoerari entzungor egiten diola salatu dute. «Haren ezaxolakeriak eta geldikeriak mespretxu osoa adierazten diete euskal gizartetik egin diren etengabeko indarrei. Euskal gizarteak sekulako indarrak egiten baititu bake prozesuak aurrera egin ahal izateko, presoen gaia konpontzea ezinbestekoa dela oroitarazteko, behin eta berriz». Horiek horrela, «preso politikoen» auzia konpontzeko «kudeaketa politikoa» ezinbestekotzat jo dute. «Injustizia baten aitzinean gara, eta hori irmoki salatzen dugu, baitakigu arazoak irtenbidea duela [Frantziako] Estatuaren goi mailan tratatzen bada».

Euskal presoen egoeraren blokeoaren aitzinean, urtarrilean hasi zuten desobedientzia zibilean oinarritutako fase berriari eusteko beharra azpimarratu dute, «herritik eragiteko». Heldu den apirilaren 2an eginen duten ekintzan parte hartzeko dei egin dute, eta bi ordu eman: 09:30ean, Hazparnen eta Urruñan (Lapurdi).

Colonnaren sostenguz, protesta

Colonnaren heriotzak Euskal Herrian ere samina eragin du. EH Bai koalizio abertzaleak manifestazioa antolatu du larunbaterako Baionan. 15:00etan eman dute ordua, Baionako San Andres plazan. «Korsikan, Euskal Herrian bezala, gatazka politikoaren konponbidea Frantziako Estatuaren borondatetik eta kudeaketa politikotik etorriko da», erran dute.

Sortuk ere bat egin du deialdiarekin, Biziarteko kartzela zigorraren aurka, konponbidearen alde lemapean. «Korsikako gizartearen gehiengo zabalak preso politikoen afera konpontzeko egindako eskariei muzin egin izan die Parisek, eta Yvan Colonnari hilzorian zegoelarik baino ez zion kendu DPS estatusa eta kondena, ez lehenago. Ekidin zitekeen heriotza hori!», salatu dute. Baionan eginen duten protestan parte hartzera deitu ditu herritarrak.


Summary: Alemaniak erregaiaren gaineko zerga jaitsiko du. Berlingo gobernuak 300 euro emango dizkie zergapeko guztiei erregai garestiaren konpentsazio gisa.

Gauera arte iraun duten negoziazioen ondoren, Alemaniako Gobernua osatzen duten hiru alderdiak (SPD, Berdeak eta FDP liberala) ados jarri dira erregaien gaineko zerga jaisteko. Hurrengo hiru hilabeteetan bederen, litroko 30 zentimo jaitsiko da gasolinaren gaineko zerga, eta hamalau zentimo, berriz, gasolioarena.

Azken buletinaren arabera, Alemaniak gasolinarik garestienetan bigarrena du Europako Batasunean (2,144 euro litroko), Herbehereetakoen atzetik (2,228 euro); gasolioari dagokionez, garestienetan hirugarrena du (2,173 euro), Suediaren (2,444) eta Finlandiaren atzetik (2,215).

Alemanian %19ko BEZa ordaintzen dute erregaiek, EBko tasarik txikienetako bat, baina erregaien gaineko zergak batezbestekotik gora daude: gasolina mila litroko 654,5 euro ordaintzen dute kontsumitzaileek, eta gasolioa, berriz, mila litroko 470,4 euro. Hau da, 65 zentimo gasolina litroko eta 47 zentimo gasolio litroko. Horiek dira, hain zuzen ere, orain aldi baterako jaitsiko diren zergak, litroko 35 zentimo eta 33 zentimo izateko hurrengo hiru hilabeteetan.

Horrez gain, Berlinek erabaki du zergapeko guztiei 300 euroko bonu bat ordaintzea erregai garestia konpentsatzeko.

Ipar Euskal Herrian, apirilaren 1etik aurrera

Frantziako Gobernuak beste bide bat hartu du auto eta kamioi gidariei erregaiaren kostua txikitzeko. Iragan astean Jean Castex lehen ministroak iragarri zuenez, apirilaren 1etik aurrera ezantza eta gasolio litroko preziotik hamabost zentimo bere gain hartuko ditu gobernuak. Ordaintzean egingo da deskontua, gasolindegiko kutxan edota erregai hornigailuan, eta, beraz, erosleak ez du ikusiko hasieran. Bezeroei deskontatutako dirua banatzaileei gero emango die estatuak.

BERRIAk bildutako datuen arabera, Ipar Euskal Herrian batez beste 2,028 euro balio zuen atzo gasolio litro batek, eta 1,931 euro, berriz, E5-95 ezantzak.

Frantziako Gobernuak %20ko BEZa ezartzen dio erregaiari. Hortaz gain, ezantza litroak 0,691 euroko erregai zerga ordaintzen du, eta gasolioak, 0,609koa.

Hego Euskal Herrian, zerga txikiagoak

Espainian eta Hego Euskal Herrian, berriz, %21eko BEZa ordaintzen dute erregaiek, baina zerga bereziak EBko txikienetakoak dira. Horrela, gasolina litroak 47 zentimoko zerga du (472,69 euro mila litroko), eta gasolioak, berriz, 38 zentimokoa (379 euro mila litroko). Espainiako Gobernuak argudiatu du zerga horiek asko jaisteko aukerarik ez duela, Europako Batasunak finkatutako gutxieneko mugetatik oso gertu daudelako.

Garraiolariek, baina, abantaila batzuk badituzte kontsumitzaile pribatuekin alderatuz gero: BEZa itzultzen diete, eta 2006az geroztik gasolio profesionala izenekoa daukate. Horren bidez, gasolindegietan kobratzen dieten litroko 4,9 zentimo itzultzen dizkiete ogasunek.

Espainiako Gobernuko ordezkariak eta garraiolarien patronaletakoak bilduta daude goizaz geroztik kamioilarien protesta eteteko neurriak adosteko. Bilera horretan, ordea, ez daude azken asteetako grebaren antolatzaileak.


Summary: NATOk ekialdeko defentsak indartuko ditu, eta Ukrainari babes ekipamenduak bidaliko dizkio. Aliantza militarreko agintariek defentsarako inbertsioa handitzea eta azkartzea adostu dute. Zelenskik «mugarik gabeko laguntza» eskatu die, baina ez du halakorik jaso.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen ezohiko goi bilerak bi helburu zituen: batetik, 30 herrialde aliatuen batasuna islatzea Errusiaren Ukrainako inbasioaren aurrean, eta, aldi berean, Ukrainarentzako laguntza militarra handitzea eta indartzea. Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiaren agerraldia entzun ostean, badirudi Mendebaldearen aliantza militarreko estatu kideek garrantzi handiagoa eman diotela lehen xedeari bigarrenari baino. Europako «segurtasun ingurumena» aldatu dela argudiatuta, Stoltenbergek behin eta berriz esan du NATOk «egoera berrira» egokitu behar duela, eta, horretarako, haren eremuaren ekialdeko defentsak indartzea erabaki dute. Ukrainari, berriz, laguntza militarra handituko diote, batez ere eraso kimiko, nuklear eta biologiko posibleen aurka defendatzeko.

Aliantzaren idazkari nagusiak ordu laurden inguruko prentsaurreko bat eman du, eta denbora gehiago pasatu du NATOz hitz egiten Ukrainaz baino. Goi bilkuraren hasieran, bideo dei bidez, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak «mugarik gabeko laguntza» eskatu die Mendebaldeko aliatuei, baina Stoltenbergek argi utzi du ez dela halakorik gertatuko. Zelenski hegazkinen beharraz ere aritu da, eta NATOko idazkari nagusiak behin eta berriz esan du «nabarmen handituko» dutela herrialde horri eman dioten «babesa», baina xehetasun handirik eman gabe. Kazetariek behin eta berriz horretaz galdetu dioten arren.

Bezperan iragarritako neurriari oniritzia eman diotela ere jakinarazi du Stoltenbergek: beste lau batailoi zabalduko dituzte Eslovakian, Hungarian, Errumanian eta Bulgarian; horren bitartez, NATOk bere presentzia are gehiago handituko du «Itsaso Baltikotik Itsaso Beltzera».

Defentsarako inbertsioa azkartzean ere ados jarri dira estatu kideak, eta ekain amaieran Madrilen egitekoak diren goi bileran aurkeztu beharko dituzte horri buruzko plan berriak; hau da, noizko eta nola bideratuko duten barne produktu gordinaren %2 defentsara.

«Errusiaren ekintzak ikusita, NATOren defentsa planak aktibatu ditugu, NATOren Erantzun Indarreko elementuak hedatu ditugu, eta 40.000 tropa jarri ditugu gure ekialdeko alboan, aireko eta itsaso bidezko baliabideekin batera», NATOko idazkari nagusiak azaldu duenez. Beste modu batera esanda, Mendebaldearen aliantza militarrak «atzera eragite eta defentsa» neurriak eta politikak birmoldatuko ditu.

Ikusi gehiago: NATOk bikoiztu egingo dio laguntza militarra Ukrainari

Oraingoz, Stoltenbergen arabera, tropa gehiago hedatuko dituzte; aireko defentsa hobetuko dute, eta hegazkin gehiago bideratuko dituzte; eta borrokarako itsasontzi gehiago prestatuko dituzte Errusiaren «mehatxuari» aurre egiteko. Horretarako argudioa zera baita: «Errealitate estrategikoa larriagoa» dela. Halere, NATOren idazkari nagusiak esan du bere aliantzaren ekintzak «badaezpadakoak eta proportziozkoak» direla, eta ez dutela handitzen egun Europan dagoen tentsioa. Horien xehetasunen berri ere Madrilgo goi bileran emango dute, horretarako baliatuko baitute topaketa hori.

Ukrainaz, berriz, Stoltenbergek azaldu du eraso biologiko, nuklear eta kimiko posibleen kontra defendatzeko ekipamendua bidaliko dutela herrialde horretara. NATOko idazkari nagusia Errusiaren eraso kimiko edo nuklear baten mamua uxatzen aritu da egunotan, baina, ohartarazpen hori zertan oinarritzen den galdetu diotenean, ez du erantzun landurik eman. «Mota horretako armamentua erabiltzen badute Ukrainan, bada aukerarik gure estatu kideetara zabaltzeko», esan du agintariak.

Hori bai, aliatuek beste aukera bat ere izan dute hizpide: Zelenskiri hark eskaturiko hegazkinak eman beharrean, aireko defentsa sistemak bidaltzea. Joe Biden AEBetako presidenteak eman du ideia horren berri NATOren bilkuraren ostean, eta G7ko herrialdeetako agintariekin bildu aurretik.

Stoltenberg, beste urtebeterako

NATOko aliatuek idazkari nagusi karguari buruzko erabaki bat ere hartu dute. Stoltenbergen agintaldia urriaren 1ean amaitzekoa zen, eta hark jada onartu zuen abendutik aurrera Norvegiako Banku Zentraleko buru izateko izendapen eskaintza; estatu kideek, baina aho batez onartu dute haren legealdia urtebete luzatzea, datorren urteko irailaren 30era arte.

Gerrako beste aldeak ere, Errusiak, adierazpenak egin ditu gaur Ukrainan gertatzen ari denaz; zehazki, Mendebaldearen aliantza militarraz mintzatu da gobernuaren bozeramaile Dmitri Peskov. Haren iritziz, NATOko «herrialde gehienek Ukrainan gertatzen ari denari buruzko ezagutza histerikoa eta desegokia» dute.

Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxuk ere aritu da inbasioaz, eta goizean egindako agerraldian jakinarazi du beste zazpi korridore humanitario adostu dituztela zibilak ebakuatzeko; hori bai, Verextxukek zehaztu du ezin izan dutela bide horien segurtasuna bermatu. Herritar batzuek, hortaz, bermerik gabe erabili dituzte korridore horiek. Gehienak emakumeak eta haurrak dira, gobernuak esan baitzuen gizonek borrokarako prest egon behar dutela.

Hain justu, haurrez datu kezkagarri bat helarazi du gaur Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsak. Erakunde horren arabera, Ukrainako haurren erdiak baino gehiago desplazatuta daude; zehazki, 4,3 milioi dira etxetik ihes egin behar izan dutenak. Eta UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren azken datuen arabera, denera ia 3,7 milioi herritarrek egin dute ihes inguruko herrialdeetara; gehienek, Poloniara, horietako 2,1 milioi hartu baititu.

Horiek horrela, Nazio Batuen Erakundearen arabera, 1.035 zibil hil dituzte duela hilabete Errusiaren Ukrainako inbasioa hasi zenetik.


Summary: Trans legea berritzeko proposamena aztertuko du Eusko Legebiltzarrak. Proposamenak zehazten du zein diren osasun eta lan arloan, hezkuntzan eta bestelakoetan transexualek izan beharreko eskubideak eta protokoloak, eta batez ere adin txikikoei dagokie.

EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztu dute trans legea berritzeko proposamena, eta legebiltzarrak hura aztertzea onartu du gaur. Legeak pertsona transexualei administrazioan arreta «egokia eta integrala» ematea du xedetzat.

Orain, legebiltzarrean ohiko prozedura jarraituko du legeak, EAJ, PSE-EE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUren babesa jaso ondoren. PP eta Cs abstenitu egin dira, eta Voxek kontra bozkatu du. Hauek dira, nagusiki, proposamen berriak biltzen dituen berrikuntzak:

Osasun arloa

Transexualentzako osasun zerbitzuak handitzea proposatzen dute alderdiek, «berrikuntza mediko eta zientifikoetara egokitzeko».

Gainera, sei hilabeteko epea ezartzen du legeak horrela eskatzen duenak transexualitaterako Lehen Arreta eta unitate berezituan arta jaso dezan— orain erregelamendu batek agintzen du hori, baina proposamena onartuz gero, lege bihurtuko litzateke—. Horrez gain, herrialde bakoitzean derrigorrez egon beharko da zerbitzu horiek jasotzeko aukera.

Hezkuntza

Hezkuntzan, identitate sexualagatik diskriminazioa eragozteko protokoloak jarriko dira martxan, eta «pertsona transexualak dauden hezkuntza zentroetan» eskolako irakasle, langile, familia eta ikasle guztiek jasoko dute identitate sexualei buruzko formazioa.

Lan arloa

Lan arloko ikuskaritzak eta arriskuen prebentzioaz arduratzen diren langileek ere diskriminazioa eragozteko prestakuntza jasoko dute.

Horrez gain, proposamenean adin txikiko transexualek «entzunak izateko eskubidea» daukatela aldarrikatzen da. Hau da, erabaki medikoetan parte hartzeko eskubidea izango du, eta oraindik, adinagatik, horiek ulertzeko gai ez bada edo 16 urte baino gutxiago baditu, haren tutoreak eman beharko du oniritzia.


Summary: «Benetako negoziazioa» hasteko eskatu diote patronalari Arabako metaleko sindikatuek. Biharko bileraren atarian protestak egin dituzte Gasteizen, sindikatuen plataforma bateratuak deituta. Jarrerak urrun jarraitzen dute gaur-gaurkoz.

Arabako metalgintzan akordioak urrun jarraitzen du gaur-gaurkoz. Azkeneko negoziazio bilerak huts egin ondotik, bihar dira berriz elkartzekoak bi aldeak, baina ez dirudi ituna lortzeko moduan egongo direnik. Sindikatuen hitzetan jarrerak «oso urrun» daude oraindik, eta eskaera nagusiei erantzun gabe segitzen du patronalak. Hori dela eta, aldarrikapen horiek goiburu gisa hartuta, protesta egin dute gaur goizean SEAren egoitzaren aurrean, Gasteizen, «benetako negoziazioa» has dezala eskatzeko.

ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuak bat eginda daude Arabako metalgintzako lan gatazkan, eta elkarrekin egin dute protesta gaur ere. Hiru taldetan banatuta, martxa bana egin dute dozenaka lagunek SEA patronalaren egoitzaraino. Hiriko puntu jakin batean hasi da martxa bakoitza, eta goiburu bana eraman dute: «Prekaritaterik ez»; «Lanaldi eta soldata duinak»; eta, «lan osasuna eta berdintasuna». Horiek dira, hain zuzen ere, sindikatuen aldarrikapen nagusiak, eta hala gogorarazi diote patronalari bileraren bezperan. «SEAk badaki zeintzuk diren gure eskaerak, eta bihar aukera aparta dauka horiei erantzuteko», ohartarazi dute sindikatuek.

Hilaren hasieran izan zuten hirugarren bilera, eta «aurrerapauso txikiak» izan zirela onartu zuten orduan. SEA prest azaldu zen subrogazioaz hitz egiteko, aurreko bileratan ez bezala, eta proposamen bat egiteko eskatu zien sindikatuei. Bada, helarazi diote proposamen hori jada, eta biharko bileran erantzun bat jasotzea espero dute.

Nolanahi ere, sindikatuek argi dute ez dela nahikoa:«Pilula txiki batzuk baino ez dira; ez du benetako pausorik eman oraindik». Aldarrikapen nagusiei erantzun eta «akordioaren muina» negoziatu ezean, protestekin jarraituko dutela ohartarazi dute. «Negoziazioa ez da oraindik hasi. SEA patronalari gure aldarrikapenak helarazi genizkion abenduan, eta benetako negoziazio hasi behar du orain».

«Ez da onargarria»

SEAk asteon jakinarazi du Arabako hiru enpresatik batek jarduera eten beharko duela Ukrainako gerraren ondorioak luzaroan irauten badute. Patronalaren hitzetan, egoera «larria» da, eta garraiolarien grebak are gehiago zaildu ditu gauzak, batez ere industriaren alorrean. Hori dela eta, sindikatuei eta langileei galdegin zien lan itunen eta sektoreko hitzarmenen negoziazioei eteteko, «egoera baretzen den arte».

Sindikatuek gogor erantzun diote patronalaren eskakizunari: «Ez da onargarria». Eta zama guztia aldiro langileen bizkar uztea egotzi diote SEAri. «Soluzioak ezin du izan ez negoziatzea eta langileek guztia ordaintzea. SEArentzat inoiz ez da momentua, baina langileentzat momentua orain da; ezin dira zain egon». Ohartarazi diote jarrera aldatu ezean lanuzteak eta grebak areagotuko dituztela.


Summary: CAFeko langileak «kezkatuta» daude, geldialdia igaro ondoren gerta daitekeenarekin. «Neurriz kanpokotzat» jo du Beasaingo eta Irungo plantetako produkzioa eteteko erabakia.

CAFeko langile batzordeak «neurriz kanpokotzat» jo du Beasaingo eta Irungo (Gipuzkoa) lantegietako jarduera «ia osoa» etetea, eta kezka agertu du bost egun barru, geldialdia amaitzean zer gerta daitekeen.

Beasainen egindako prentsaurreko batean langileen ordezkariek azaldu dute lanuzteak asteazkenean hasi zirela eta martxoaren 29ra arte daudela aurreikusita, eta langile gehien-gehienei eragingo dietela —1.411 dira bi plantetan—, lan jakin batzuetan dabiltzan gutxi batzuei izan ezik. Energien garestitzeagatik eta garraiolarien grebak eragindako hornikuntza arazoengatik eten dute produkzioa.

«Ez dugu ukatzen material faltak CAFi ere eragiten diola, baina salatu egiten dugu neurrien neurrigabekeria, modu proportzionalagoan konpon zitekeen konplikazio baten aurrean», azaldu du langileen batzordeak. Sindikatuen ustez, «nahikoa» izango litzateke materialik ezak eragindako lanetan jarduera etetea, eta ez produkzio osoan. Salatu du zuzendaritzak «arazoa handiagotu» nahi izan duela erabaki horrekin, eta «egoeraren pisua langileen gain utzi».

Ohartarazi du lanera itzultzeko egutegia ere «inposatu» nahi duela zuzendaritzak, eta kezka agertu du hurrengo asteetan zer gerta daitekeen oro har eta CAFeko langileekin eta azpikontratakoekin ere. «Behin eta berriz eskatu diogu zuzendaritzari egoera horrek pertsona horiengan duen eraginari buruzko informazioa, eta ez digute ezer erantzun».

Era berean, salatu dute langileek presioak jaso dituztela zuzendaritzak hartutako erabakiarekin bat egin zezaten, eta jakinarazpenik jaso ez duten beharginak euren lanpostura joan direnean «ugazaben piketeekin» topo egin dutela.

Atzo bildu ziren langileen batzordea eta zuzendaritza, baina ez zuten ezer adostu. «Guk langileen interesak defendatzen segituko dugu, ditugun medio guztiekin, eta horrela eta bide legaletik jarraitzea bakarrik ez zaigu geratzen», azaldu dute sindikatuek.

Mercedesen ere bai

Bestalde, Gasteizko Mercedesen lantegian —5.000 langile inguru—, berriz, datorren astelehenean jarduera etengo dute berriro, horniketa arazoengatik, zuzendaritzak jakinarazi duenez. Aste honetan ere astelehenean gelditu zuen produkzioa, eta aurreko bi asteetan beste bi egunetan. Pieza faltagatik, enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente (ABEE) berria aurkeztu zuen enpresak; ekainaren 30era arte 30 egunetan eten dezake jarduera.

Atzo, Bergarako (Gipuzkoa) Arcelor Mittalen gelditu zuten produkzioa. Adegi Gipuzkoako patronalak ohartarazi du lurraldeko enpresen %22k jarduera geratu beharko dutela egun gutxi barru, garraiolarien greba amaitu ezean. Lanuztea ABEEak aurkezteko arrazoi izateko eskatu du.


Summary: Salatu dute zahar etxeen pribatizazioak kalte egiten diola zaintza lanen kalitateari. Protesta egin dute Nafarroako osoko hitzarmena eskatzeko, eta patronalaren «blokeoa» salatzeko. Gipuzkoan 258 egun daramatzate greban.

Nafarroako zahar etxeetako langileen laugarren greba eguna da gaur, eta nabarmendu dute patronalaren «blokeoaren»aurrean Nafarroa osorako hitzarmenaren alde borrokan jarraituko dutela. LAB, ELA, UGT eta CCOO sindikatuek deitua, elkarretaratzea egin dute Lares federazioaren atarian –patronalaren egoitzetako bat da hori–. «Enpresen interesak gauza guztien gainetik jartzeak kalte egiten die langileen lan baldintzei eta erabiltzaileenganako arretari», salatu du Gaztelu Garralda LAB sindikatuko kideak. Izai Bujanda ELA sindikatuko kideak bat egin du salaketa horrekin: «Patronalek soilik etekin ekonomikoa atera nahi dute; sektorea negozio esparru gisa dute».

Langileak 70 egoitzatan baino gehiagotan sakabanatuta daude, eta hitzarmenak 4.500 langileren baino gehiagoren lan baldintzei eragingo die. Zahar etxe publikoak, doakoak eta unibertsalak exijitzen dituzte. Horrez gain, eskatzen dute, hala nola kalitatezko kontratazioak izatea, soldata duinak bermatzera, ratioak handitzea. Baita aldi baterako kontratuak eta kontratu partzialak baztertzea.

Zazpi minutuko ratioak dituztela salatu dute langileak; hau da, zazpi minutu dituzte erabiltzaile bakoitzarekin egoteko. Ana Rey zahar etxe bateko langileak adierazi du baldintza horiek erabiltzaileen kalterako direla: «Langileak gara, eta pertsonekin lan egiten dugu; ezin da zenbatu zenbat denbora egon behar garen pertsona bakoitzarekin». Horrez gain, hitzarmena denen onurarako izango dela esan du: «Bizi dugun prekaritateak zuzenean eragiten die erabiltzaileei; hortaz, gure lana duintzen dugunean, haiekiko arreta duintzen ari gara».

Martxoaren 17an bildu ziren azkeneko aldiz patronalarekin, Garraldak adierazi du borrokan jarraituko dutela: «Patronalak boikotarekin jarraitzen du negoziazioan, lan baldintzak hobetzeari uko egiten dio». Hortaz, mobilizazioekin jarraituko dute. Iruñeko tren geltoki zaharretik abiatuko dute manifestazioa, gaur, 18:00etan. Martxoaren 31n greba eginen dute, eta apirilaren 7an, berriz, patronalarekin bilduko dira.

Gipuzkoan ere, irmo

258 egun daramatzate greban Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, eta elkarretaratzea egin dute gaur Lan Harremanen Kontseiluan. Gipuzkoako Aldundiak eta zahar etxeetako langileek patronalarekin biltzeko eskaria erregistratu dute, gaur, negoziazioekin jarraitzeko. ELA sindikatuak salatu du egoera «gero eta larriagoa» dela: «Pandemiak are gehiago larriagotu ditu langileek lehendik ere pairatzen zituzten egiturazko arazoak, eta lan baldintzak are prekarioagoak dira, langile gutxiago daudelako eta ratioak eta lan karga jasangaitzak direlako».

Sindikatuak salatu du gutxieneko zerbitzuak ezartzen jarraitzen dutela, eta «onartezina» dela. Argudiatu dute greba eskubidea «urratzen» duela.


Summary: Pogacar ez da ariko Itzulian, eta Roglic izango da faborito. Ez da iazko buruz burukoa ikusi ahal izango. Roglicekin batera, hauek dira izen nagusiak: Remco Evenepoel, Julian Alaphilippe, Adam Yates, Geraint Thomas, Pello Bilbao eta Ion Izagirre.

Euskal Herriko Itzulia hasteko hamar egun eskas falta dira, eta antolatzaileek azken xehetasunak eman dituzte. Tadej Pogacar (UAE) ez da irteera arrastoan egongo. Horrenbestez, ez da iazko buruz burukoa ikusiko Primoz Roglicekin (Jumbo Visma). Roglicentzat izan zen iaz garaipena, eta aurten ere bera da lasterketa irabazteko hautagai nagusia. Harekin batera, goi mailako parte hartzea prestatu dute Itzuliko antolatzaileek. Hauek dira izen esanguratsuenak: Remco Evenepoel eta Julian Alaphilippe, (Quick Step) Adam Yates eta Geraint Thomas (Ineos), Pello Bilbao (Bahrain) eta Ion Izagirre (Cofidis). Guztira 23 taldek eta 160 txirrindularik osatuko dute tropela.

Lasterketa apirilaren 4an hasiko da. Aurreneko etapa, Hondarribikoa (Gipuzkoa), 7,5 kilometroko erlojupekoa izango da, eta Alde Zaharreko harbidea ere igaro beharko dute txirrindulariek kilometro batean. Lehen hiru kilometroak azkarren egiten dituenak jantziko du mendiko maillota bigarren etapan. Bigarrengo saioari Leitzan (Nafarroa) emango diote hasiera, eta, 207 kilometro egin ondoren, Vianan (Nafarroa) bukatuko da. Etaparik luzeena izango da. Ihesaldiak osatzeko egokia da ibilbidea. Litekeena da haizeak jotzea Lodosatik helmugara bitarteko tartean, leku haizetsua baita, eta adi ibili beharko dute txirrindulariek.

Hirugarren etapak 191 kilometro izango ditu, eta Laudio eta Amurrio lotuko ditu, Araban. %20ko aldapak ere igo beharko dituzte etapa horretan. Nahiko etapa gogorra da. Altube igo beharko dute, besteak beste. Zirkuitu bati bi buelta eman beharko dizkiote, eta Ozeta birritan igo beharko dute. Errepide estuak daude ibilbidean, gorabeheratsuak. Laugarren egunean, Gasteiz eta Zamudio (Bizkaia) artean arituko dira, eta185 kilometro osatuko dituzte. Viveroko gaina ezagutuko dute, igoera berria, helmugatik 19 kilometrora. Gorabeheratsua da etapa hori ere, aldapa gora eta behera ibili beharko duten horietakoa.

Azken-aurreko jardunean, Zamudiotik Mallabira (Bizkaia) joan beharko dute, eta 163 kilometro egin beharko dituzte. Itzuliko ezuste gisa izendatu du Erasok Mallabiko helmuga, 800 metroko aldapa pikoa. 3.000 metroko desnibela izango du. Azkeneko etapa, ohi bezala, Eibar eta Arrate artekoa izango da, Itzuli horretako laburrena eta etapa nagusia, 135 kilometrokoa. Bi bider igo beharko dute Arrate: lehendabizikoan, Azitain aldetik, eta azkenekoan, ohiko errepidetik. 4.000 metroko desnibela izango du. Etapa guztietan gainsariak izango dira helmugan (10, 6 eta 4 segundo), baita tarteko helmugetan ere (3 segundo, 2 eta 1).


Summary: JxCk utzi egin du murgiltze eredua bermatzeko helburua duen akordioa. ERCk, JXCk, PSCk eta En Comu Podemek lege proposamen bat aurkeztu dute Kataluniako Parlamentuan, baina Juntsek atzera egin du, katalanaren aldeko erakundeak eta hezkuntza komunitatea aurka agertu direla argudiatuta.

Kataluniako murgiltze ereduak legezko bermea izateko helburua zuen ERCk, Junts Per Catalunyak, PSCk eta Catalunya en Comu-Podemek herrialdeko hezkuntza sistemaren gainean lortu zuten azken akordioak. Bateragarri bihurtu nahi zuten ikastetxe batzuetan transmisio hizkuntza bakarra katalana izatea eta beste batzuetan gaztelera ere ikasgaiak emateko erabiltzea. Proposamen bateratu bat aurkeztu dute parlamentuan, Hizkuntza Politikaren Legea moldatzeko. Baina iluntzean JxCk atzera egin du, proposamenak «hizkuntzaren defentsaren erakundeei eta hezkuntza komunitateari arbuioa» eragin diela ikusita.

JxCk oharrean adierazi du beste alderdiei jakinarazi diela legeak «gehiengoaren kontsentsua» behar duela katalanaren aldeko erakundeen eta eskola komunitatearen artean; hortaz, ordu batzuk lehenago jakinarazitako akordioa ezbaian gelditu da. ERCk «arduragabekeria» leporatu dio Juntsi.

Kataluniako Justizia Auzitegiak 2020an murgiltze ereduaren kontra hartu zuen erabakiari aurre egitea zuen helburu akordioak. Auzitegiak ebatzi zuen derrigorrezkoa zela Kataluniako ikastetxe guztietan gutxienez klase orduen %25 gazteleraz izatea. Kataluniako Gobernuak helegitea aurkeztu zion epaiari, baina Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin zuen, iazko azaroan, eta, horrenbestez,Kataluniako Auzitegi Nagusiaren sententzia irmo bihurtu zen. Hain justu, bihar du Generalitateak auzitegiaren agindua epe barruan betetzeko azken eguna.

Lege moldaketa adostua zuten lau indarrak Hizkuntzaren aldeko Akordio Nazionalaren sinatzaileak dira. Akordioaren parte zen CUP alderdia ere, baina hark ez du bere egin hizkuntz politikaren legearen moldaketa. Azaldu duenez, proposamena adostu duten indarrak asteazken iluntzean jarri ziren harremanetan alderdi antikapitalistarekin, jada iragarria zutenean egitasmoa publiko egingo zutela. CUPek salatu du testu itxi bat aurkeztu ziotela, eta onartezintzat jo du jokabide hori.

Murgiltzea bermatzeko akordioak jasotzen duenez, katalana izango da hezkuntza ereduaren «grabitate zentroa», eta sistemak gazteleraren eta araneraren presentzia bermatuko du ikasketa orduetan. Moldaketak, baina, ez ditu zehaztuko hizkuntza bakoitzari dagozkion gutxieneko ehunekoak. Horren ordez, hainbat irizpide aipatuko ditu hizkuntzen erabilera gidatzeko: besteak beste, ikastetxearen inguruko errealitate soziolinguistikoa eta ikasketa prozesuaren bilakaera.

Proposamenaren arabera, «derrigorrezko ikasketen amaieran ikasleek katalanaren eta gazteleraren ahozko eta idatzizko erabilera menperatuko dutela bermatzeko, hizkuntza ofizialen eta horien bidezko ikasketek presentzia egokia izan beharko dute curriculumean eta ikastetxeen hezkuntza proiektuetan». Horrenbestez, moldaketak bide ematen dio gaztelerari ikastetxeetan transmisio hizkuntza izateko, baina gutxieneko ehuneko bat ezarri gabe.


Summary: Hiruk ez du baztertu grebarekin jarraitzea, Madrilen akordioa egon arren. Espainiako Gobernua eta garraioko patronalik handienak negoziatzen ari dira goizetik, baina ez du ematen batzar horren fruitua greba bertan behera uztea izango denik, lanuztera deitu duen plataformak baztertu egin baitu aukera hori.

Espainiako Garraio, Ekonomia eta Ogasuneko ministroak bilera luze batean ari zaizkie gobernuaren proposamenak esplikatzen garraioaren patronal nagusiei, Madrilen, gaur. Hego Euskal Herriko enpresa askoren egoera muturrera eramaten ari den greba bukarazteko saio etsia da, biharko zen batzarra 24 ordu aurreratu ondoren. Lanuztea urrunegi heldu da, eta Madrilek ez du ongi kalkulatu timing-a, behin eta berriro hilaren 29an onartuko duen dekretu bati erreparatu diolako. Larritasunak gainezka egin du hala banaketan nola industrian, eta erregaien merkatzeak ezin du gehiago itxaron.

Bileran dauden garraio sektoreko ordezkariak ez dira, ordea, geldialdi patronalera deitu dutenak, eta, bilera horretan akordioa lortzen bada ere, Hiru euskal garraiolarien sindikatuak ez du baztertu aurrera egitea geldialdi horrekin; 11. eguna du gaur grebak. Bilboko Portuko Garraiolari Autonomoen elkarteak ere ez du ordezkaririk Madrilgo bileran, eta horiek ere esan dute oso litekeena dela grebarekin jarraitzea.

«Gobernuak gurekin elkartu behar du; lanuztearekin jarraituko dugu gu hartzen ez gaituen bitartean», esan du Leopoldok, Bilboko Portuko garraiolari batek. Garraiolari autonomoek uste dute gaurko bileran negoziatuko dena ez dela haien aldarrikapen taula, patronal handien agenda baizik. CNTC Espainiako garraiolarien elkarterik handienak 500 milioi euroren laguntzak onartu ditu asteon, baina gaur 1.000 milioikoak eskatu ditu negoziatzen hasi aurretik.

Arazoa da Madrilek ez duela azaldu orain arte laguntza horiek nola gauzatuko diren, zer neurriren bidez; ez du azaldu gasolio litroa zenbat zentimo merkatuko duen, eta, hala egingo balu, noiz arte izango litzatekeen merkeago erregaia. Frantziako ereduari jarraituko diola esan du, hori bai, eta eredu horrek kontuan hartzen ditu bi finantzaketa desberdin: aurrekontu publikoak, batetik, eta erregai banatzaileak, bestetik. Ikusteko dago, ordea, Espainiako Gobernua ausartuko ote den Repsol eta Cepsa kontsumitzaileen aldeko ahalegin bat eginaraztera. Argindarrari dagokionez, gobernuak egin du inoiz konpainiak zenbait gasturen arduradun egiteko bide hori, eta Espainiako Auzitegi Gorenak beti ebatzi du konpainien alde, gero.

Patronal handiak eta txikiak

Gauzak horrela, geldialdi patronala antolatu duen plataformak garbi esan du aurrera egingo duela Espainiako ekonomia muturrera eramaten ari den mobilizazioarekin, bileran daudenak «patronal handia» direlako, eta haiek «autonomo txikiak». Patronal handi horiek ezartzen dizkiete lan baldintzak autonomo txikiei eta ertainei, hain zuzen, eta geldialdia antolatu dutenak gobernuari eskatzen ari zaizkio neurri handi batean patronal handiei exijitu beharko lieketena. Batera edo bestera, Madrilen manifestazioa antolatu dute biharko; gaur edozer gertatzen dela ere, martxa hori egingo dela garbi geratu da.

«Baliteke Madrilen geldialdia bukatzea, baina ez Bilbon», esan du Chus kamiolariak Bilboko Portuan. Autonomoen artean eszeptizismoa oso handia da, bistan da. Hiruk ere ez du baztertu mobilizazioarekin segitzea, baina «gertatzen denaren arabera» jokatuko duela esan du Alberto Nuñez sindikatuko kideak. Hiru zain dago Eusko Jaurlaritzarekin eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiekin egingo duen bilera noiz izango den jakiteko. Besteak beste, bidesarien inguruan negoziatu nahi du Hiruk euskal erakunde horiekin.

Ekonomia, oso kaltetua

Garraioaren geldialdia arazo latzak sorrarazten ari da enpresen horniduran. Osagaiak eta lehengaiak ez zaizkie iristen fabrika askori, eta dagoeneko hasi dira jarduera gelditzen batzuk. Bergarako Arcelor Mittal izan da gelditzen azkena, baina haren aurretik CAFek eta Papresak eten dute jarduera, eta beste hainbat gelditzear daude, Confebask patronalak ohartarazi duenez. Eduardo Zubiaurre presidenteak esan du balitekeela «kolapso orokorra» egotea, eta «atzera-bueltarik ez duen egoera bat» izan litekeela ekonomiarentzat.

Euskal patronaleko buruak oso ezkor hitz egin du: «Inoiz ere bizi izan ez den egoera bat da; dena doa okerrera, eta ezagunak ez ditugun ezaugarriak daude. Ekaitz perfektua da, non dena lerrokatzen ari baita alde txarrean».

Espainako CEOE patronalak ere «gaur bertan» eskatu du soluzioa, eta Pedro Sanchezen gobernuaren bizkar ardura izugarria dago gaurko bilera dela eta. «Ezin gara akordiorik gabe atera bilera horretatik», esan zuen atzo Sanchezek, eta aditzera eman zuen neurri zehatzak ezarriko zituela, Europar Kontseiluan zenbait aldagairen berri izan ondoren. Frantziak, Portugalek eta Alemaniak, esaterako, jakinarazi dute zer-nolako neurriak hartuko dituzten apirilarekin batera erregaia merkatzeko. Espainia oso berandu ibili da, eta jadanik ez zaio erraza izango kalean daukan sute handia amatatzea.

Atzo, Luis Planas Arrantza ministroak akordioa egin zuen arrantzaleekin, haiek alde batera utz zezaten portuan loturik egoteko erabakia, eta lortu zuen, behin-behinean, berriro itsasoratuko diren promesa. Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleak astelehenean aterako dira berriro itsasora, berdela eta antxoa gehiegi urrundu aurretik. Aurreko astetik portuan daude loturik, eta oso arrain fresko gutxi aurki daiteke saltokietan.


Madeleine Albright eta euskaldunak

Summary: Madeleine Albright eta euskaldunak. Ez da ohikoa euskaldunon aipamenik aurkitzea munduko agintarien memoria liburuetan, ur tanta bat baita gure herria diplomaziaren itsasoan.

Ameriketako Estatu Batuek urteetan eduki duten Estatu idazkari estimatuenetako bat hil zen atzo: Madeleine Albright (1937, Txekoslovakia, Txekia orain). Bill Clinton presidentearen bigarren agintaldiko Estatu idazkaria izan zen 1997tik 2001era, eta aurreko lau urteetan AEBetako enbaxadorea NBEn.

Estatubatuar askok nahiko zuketen Albright bera izatea AEBetako presidentea, baina ez zuen betetzen legeak eskatzen duen baldintza ia bakarretakoa: AEBetan jaio behar da presidente izateko. Albright, Txekoslovakian jaio, eta Bigarren Mundu Gerratik ihes eginda iritsi zen AEBetara, aurretik sei urte igarota.

Emakume liderrak prestatzen berezitua zegoen unibertsitate batean egin zituen ikasketak, eta ondoren senatari demokrata baten taldean egin zuen lan AEBetako Senatuan, nazioarteko harremanen gaietan. Politika aktiboan segitzeko aukerari uko eginda –Walter Mondale hautagai demokrataren presidentetzarako kanpainako arduradunorde izatea eskaini zioten–, irakasle izan zen Georgetown unibertsitatean, orduan ere diplomazian lan egingo zuten emakumeen prestakuntza programak bultzatzen.

AEBek kanpo harremanen politikan aspaldi marraztuta daukaten lerro nagusitik irten gabe, gatazka askoren konponbide saioetan hartu zuen parte. Jugoslaviatik irteteko asmotan zen Kosovoren etorkizuna erabakitzeko prozesua izan zen horietako bat. 1999ko otsailean Parisko kanpoaldean dagoen Rambuilleteko Gazteluan Nazioarteko Konferentzia bat egin zuten Kosovoko etorkizun politikoaz hitz egin eta adosteko. Mahairen bueltan, Serbiako ordezkariak, Kosovoren independentzia nahi zutenen ordezkariak (Ibrahim Rugova moderatua batetik, eta ELK talde armatuko ordezkariak bestetik) eta Harreman Taldekoak (Errusia, AEBak, Erresuma Batua, Frantzia, Italia eta Alemania).

Albrightek, Estatu idazkaria zelako, hartu zuen AEBetako ordezkaritzaren pisua. Rambuilleteko Nazioarteko Konferentzia horren gorabeherak kontatu zituen Albrightek Madam Secretary memoria liburu interesgarrian. Kosovarrek independentzia nahi zuten kosta ahala kosta, baina Albrightek bi arrazoi ematen ditu liburuan eskaera horri une horretan uko egiteko, argi utzita AEBak ez zeudela Kosovoren independentziaren aurka, baina ez zela garai egokia. Lehena, mahaian ELK «talde terrorista kosovarra» zegoela, eta «talde terrorista» bati ezin zitzaiola horrelako garaipenik eskaini. Bigarrena, Kosovori independentzia emateak beste erregio batzuetako independentzia nahia pitz zezakeela: «Beste herrialde batzuek ere bazeuzkaten independentzia nahi zuten gutxiengoak, Errusiako txetxeniarrak, Georgiako azerbaijandarrak, Turkiako kurduak eta Espainiako euskaldunak». Hori da Albrightek liburuak dauzkan 657 orrialdeetan euskaldunoi buruz egiten duen aipamena.

Albrighten aita unibertsitateko irakasle izan zen. Aita hil zenean, etxean egin zioten omenaldira gero oso ezaguna izan zen ikasle bat joan zen: Condoleezza Rice. Handik urte batzuetara Albrightek, Michael Dukakis hautagai demokrataren Kanpo Arazoetako Aholkulari zela, bere taldean lan egiteko eskaintza egin zion Riceri. Horrela erantzun zion Ricek Albrighti: «Madeleine, ez dakit nola esan, errepublikanoa naiz». Handik urte batzuetara, Ricek Albrighten bulegoa hartu zuen Etxe Zurian 2005etik 2009ra, Estatu idazkari izendatu baitzuen George W. Bush presidente errepublikanoak.


Summary: Legebiltzarrak PSOEri leporatu dio amiantoaren funtsa «desitxuratzea». Substantzia horrekin lan egin eta gaixotutakoak laguntzetatik kanpo uzteko eskatu dute sozialistek. PSE-EEk hitzeman du atzera egingo dutela.

Eusko Legebiltzarrak Espainiako Kongresuari eskatu dio ez dezala «desitxuratu» amiantoaren biktimak konpentsatzeko funtsa. Kexu agertu da hitzemandako epeak ez direlako betetzen ari, eta, bereziki, PSOEk aurkeztutako zuzenketa batengatik agertu da haserre: horren arabera, amiantoaren eraginpean lan egin duten langileek funtsetik kanpo geratu beharko lukete. PSE-EEk aitortu du lanean ari direla Madrilgo kideek atzera egin dezaten. Era berean, bat egin du Eusko Legebiltzarrean EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztu duten legez besteko proposamenarekin, zeinak Madrili eskatu dion «jatorrizko proposamenaren espiritua errespetatzeko». PPk babestu egin du testua, eta Vox abstenitu da.

Espainiako Gobernuak konpentsazio funts bat sortzeko egitasmoa Eusko Legebiltzarrak 2017an adostutako testu batean oinarritzen da. Aurretik, beste bitan eraman du eskaera Madrilera, baina batean zein bestean ez du aurrera egin, epe edo forma arazoak argudiatuta. Azkenean, Kongresuak iazko apirilean onartu zuen egitasmoari bide ematea, eta taldeak zuzenketak aurkezten ari dira orain.

PSOErenak dio laneko arrazoiengatik minbizia eragiten duen substantzia horren eraginpean lan egin eta gaixotu diren pertsonek konpentsazioetatik kanpo geratu beharko luketela, argudiatu duenez, Gizarte Segurantzak eta laneko arriskuen prebentziorako sistemak jada «babes berezia» ematen dielako, haien patologiak gaixotasun profesionaltzat hartzen dituztelako. Amiantoaren kontrako borrokan ari diren taldeek, baina, ez dute iritzi bera, eta gogorarazi dute kasu gehienetan auzitara jo behar izan dutela aitortza eta kalte ordainak lortzeko.

Asviamie eta Adavan elkarteen arabera, Hego Euskal Herrian gutxienez 15.000 langile egon dira amiantoarekin harremanetan 80ko hamarkadatik aurrera, eta 900 hildako inguru zenbatu dituzte; hamazazpi iaz. Aurreikuspena da 2023tik aurrera kopurua handituz joatea, gaixotasuna hamarkada batzuk geroago agertzen baita, langileak erretiratuta daudenean nagusiki. Horrez gain, nabarmendu dute, beharginen arropa garbitzean kutsatutakoak ere badaudela, etxekoandreak bereziki, eta lantegien inguruan bizi eta amianto zuntzak arnasteagatik gaixotu direnak, 1960-1980ko hamarkadetan egindako eraikin eta industrialde askotan baitago substantzia hori. Jatorrizko testuak biktima horiek ere aintzat hartzen ditu.

Indarrean behar zuen

Legebiltzar taldeek gogorarazi dutenez, konpentsazio funtsak indarrean egon behar zuen jada. Konpromiso hori hartu zuen Espainiako Gobernuak iazko azaroan. Aurtengo aurrekontuen negoziazioan akordio bat lortu zuen EH Bildurekin, aurten 25 milioi euro jartzeko, eta bi hilabeteko epean funtsa abian jartzeko.

Legebiltzarreko eztabaidan, EAJko Maitane Ipiñazarrek atzerapenak salatu ditu, eta Madrili eskatu dio ez dezala «tentaziorik izan» jatorrizko testua desitxuratzeko. EH Bilduko Eba Blancok PSOEren «ustekabeko ziaboga» gaitzetsi du, eta eskatu dio zuzenketa kentzeko eta egitasmoari lehenbailehen bide emateko. Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezen hitzetan sozialistek «traizioa» egin diote biktimei, Eusko Legebiltzarrari eta PSE-EEri berari. Jon Garcia Asviamie elkarteko bozeramaileak, berriz, esan du poztu egingo direla PSOEren jarrera aldaketa baieztatzen denean. «Ordura arte zuhurrak izango gara», ohartarazi du.


Summary: Maria Angeles Garai gerra osteko Bizkaiko lehen ikastolako lehenengo andereñoa hil da. 1957an zabaldu zuten Xabier Peñak eta berak ikastola Bilbon, ezkutuan

Garai Bilbon jaio zen, 1930ean, familia euskaldun batean. Ikasketak egin eta pedagogian murgildu zen, eta orduantxe ezagutu zuen Xabier Peña, borondatez gazteei euskarazko eskolak ematen zizkiena. Peñarekin alfabetatu zen Garai, 1954an, eta lekukoa hartu eta bera hasi zen euskarazko klaseak ematen emakume talde bati.

Garaik Elbira Zipitria eta Karmele Esnal ezagutu zituen Parisen, ordurako ikastolen sorreran zebiltzanak. Modu klandestinoan joana zen hara, 1956an, Garmendia abizena erabilita, Munduko Euskal Biltzarra zegoelako bertan.

Umeentzako euskarazko irakaskuntza garatzeko beharraz sinistuta, Zipitriak Donostian hasitako eskolan egin zuen hilabete, eta eredu hura esportatu zuen Bilbora, Xabier Peñarekin, 1957an. San Nikolas elizaren lokal bat erabili zuten horretarako, eta hamahiru umerekin egin zituen hastapenak. Hurrengo urtean ikasle gehiagok jo zuten haiengana, eta beste klase bat sortu zuten.

Euskaraz irakasteagatik izandako arazoak tarteko, San Nikolasetik bota zituzten, eta Iralaberriko Frantziskotarren komentuan hasi ziren eskolak ematen, baina erregimen frankistak jazarri egin zien, zenbaitzuk atxilotuta. Etxeetara mugitu zituzten klaseak, eta, errepresiotik ihes egiteko, lekuz aldatuz joan ziren. Ikastolak legeztatu ostean, Resurreccion Maria Azkue ikastolan amaitu zuen bere ibilbidea.


Summary: Mikroplastikoak topatu dituzte lehenengo aldiz gizakien odolean. Azterturiko pertsonen %80tan aurkitu dituzte partikula txikiak. Oraindik ez dakite, ordea, zer eragin eduki dezaketen partikulok gizakien organoetan.

Amsterdamgo Vrije unibertsitateko zientzialari talde batek 22 boluntario osasuntsu aztertu ditu. Lehen aldiz, mikroplastiko partikulak topatu dituzte gizakien odolean. Zientzialarion arabera, aurkikuntzak erakusten du mikroplastikoek gorputzean barrena bidaia dezaketela odolaren bitartez, eta organoetan finka daitezkeela.

Plastikozko partikula txikiak edonon daude jada ingurumenean. Pirinioetako tontorretan ere topatu dituzte, 2.877 metroko garaieran, abenduan jakinarazi zutenez. Edonola ere, orain arte ez dute inoiz ikertu giza odoleraino heldu ote diren. Hainbat teknika erabili dituzte Herbehereetako adituok hori jakiteko. Boluntarioen odola aztertu dute, 700 nanometroko plastiko partikulak edo txikiagoak bilatzeko. Baita aurkitu ere: boluntarioen %80tan.

Industrian eta eguneroko objektuetan asko erabiltzen diren lau polimero topatu dituzte, eta neurtu. Horien artean, polietileno tereftalatoa (PET akronimoarekin ezaguna, besteak beste botilak egiteko erabiltzen dena), poliestirenoak (tartean, poliestireno hedatua, isolatzeko eta enbalatzeko erabiltzen dena), eta metakrilatoa.

Ikertzaileok onartu dute boluntario kopurua txikia dela, baina nabarmendu dute ikerketak frogatu egin duela plastiko partikulak odolera pasatzeko moduan direla. «Behar da ulertu gizakien substantzia horrekiko esposizioa, eta esposizio horrek dakarren arriskua, erabakitzeko hori osasun publikoaren arazoa ote den».

Azaldu dutenez, partikulok odolean topatu izanak erakusten du gizakiek xurgatzeko abiadura handiago dela gorputzak horiek kanporatzeko edo organoetan pilatzeko dituen prozesuena baino.

Environment International aldizkarian argitaratu dute ikerketa, eta galdera bat egin dute ondorioetan: odolean dauden partikulak immunitate zelulek garraiatzen badituzte, «esposizio horrek eragin diezaioke immunitate sistemari edo oinarri immunologikoa duten gaitzak pairatzeko aukerari?».


Summary: AEK euskarazko ikastaro laburrak ematen hasiko zaie langileei doan. ‘Hitzekin. Denok euskara doan’ egitasmoa aurkeztu du Bilbon, ELA eta LAB sindikatuekin batera; doakotasunean aurrera egitea du helburu, eta, hala, administrazioei eskatuko die ikastarook finantzatzeko.

Euskara ikasteko doakotasunerantz pauso bat emango du AEK-k: ikastaro laburrak eskainiko dizkie hala eskatzen duten langile taldeei, musu truk; euskaltegiek emango dute lehen urratsa, baina haien asmoa da administrazioei eskatzea ikastarook finantzatzeko. Datorren astean abiatuko den Korrikaren leloarekin lotuta, Hitzekin. Denok euskara doan dinamika aurkeztu dute gaur, Bilbon, «doako ezagutzaren unibertsalizazioaren beharra» agerian uzteko.

«Euskara hitzetatik ekintzetara eramateko unea dela azpimarratzen ari gara 22. Korrikan; aldekotasunetik konpromisora jotzekoa, eta konpromisotik eragitera», ekarri du gogora Alizia Iribarrenek, AEKren koordinatzaile nagusiak. Funtsean, euskara ikasi nahi duten herritarrek doan egiteko aukera izatea defendatu du, eta erakunde publikoei «urrats sendoagoak» eskatu dizkie: «Uste dugu unea dela euskal herritar orori euskara ikasteko bidea doakoa izan dakion neurriak hartzeko. Osa dezagun, elkarlanean, guztiok doan ikasteko bide orria».

Hitzekin. Denok euskara doan egitasmoaren lehen pausoak dira, baina etorriko dira gehiago. Apirilaren 4an, Donibane Garazin (Nafarroa Beherea) agerraldi bat egingo dute beste euskaltegi batzuekin, adierazpen bat aurkezteko. Era berean, doako ikastaro laburren dinamika etorkinei ere helarazi nahi diete, baina aurrerago emango dute horren berri. Hortaz, lan munduan hasiko dira, Iribarrenek azaldu duenez: «Eremu sozioekonomikoak pertsonen egunerokoa ardazten du, kontsumitzaile, langile zein herritar gisa. Euskalduntze prozesuan jauzia egiteko unea da».

Arlo horretan, elkarlan bide bat landu du AEK-k ELA eta LAB sindikatuekin, eta datorren ikasturtean doako ikastaro laburrak eskainiko dizkie prest dauden langile taldeei, oinarrizko maila eskura dezaten. «Gehiagorengana iritsi nahi dugu». AEK-k hartuko du ekimena, eta ondoren erakundeetara joko du, ikastaroen inbertsioa beren gain har dezaten. «Finean, asmo nagusia da Euskal Herriko administrazioek bide orri bat osatzea, langile guztiek euskara doan ikas dezaten».

Lehen ariketa Bilbon egingo dute, Iberdrola eta Garbilan enpresetako beharginekin. «Langileon ekimena ardatz izango da, baina argi dugu euskararen normalizazioak norbanakoen boluntarismoa gainditu behar duela», adierazi du Gorka Lopez del Corral Iberdrolako langileak. Administrazioei «erabaki ausartagoak» galdegin dizkie: «Neurri eraginkorragoak behar dira, eta inbertsio ekonomikoak». Susana Gabantxo Garbilaneko ordezkariak erantsi du hizkuntza eskubideak «lan baldintza hobeen aldeko borrokan» txertatu behar direla: «Premiazkoa da euskara ikasteko modua ematea pertsona guztiei, horretarako denbora ziurtatzea eta zerbitzua doakoa izatea».


Summary: Lointek Gernika Kopako finalerdietarako sailkatu da. Mendean hartu du Cadi La Seu (51-55), Valentzian, eta Perfumerias Avenida indartsua izango du parean larunbatean. Espainiarrek IDK Euskotreni irabazi diete beste final-laurdenetako partidan (60-56).

Lointek Gernika triste antzean zebilen emaitza aldetik azkenaldian. Behar zuen poz handi bat, eta, bila dabilenak aurkitzeko aukera izaten duenez, badu nahi zuen hori. Espainiako Kopako final-laudenetan, irabazi egin dio Cadi Lau Seuri (51-55), eta finalerdietan da Mario Lopezen taldea. Larunbatean dauka partida hori (14:00, Teledeporte), gaurko leku berean, Valentzian (Herrialde Katalanak).

Faboritoa ez zen Gernika, kataluniarrak hirugarren direlako ligan, eta euskal herritarrak bederatzigarren. Zazpi garaipen gehiago dituzte haiek. Baina Kopa partida bakarrera izaten da, kale edo bale, eta erakutsi egin behar izaten da zein den faboritoa. Lotu egin du, baina, Gernikak. Hain gustuko dituen bi ezaugarrirekin: defentsa sendoa eta kontraerasoa, joko bizia.

Taldea nabarmendu da guztiaren gainetik, eta defentsan hori horrela izatea da normalena. Hala ere, txalogarria izan da Margaret Roundtreek Irati Etxarri nafarrari egin dion defentsa. Ia bere onetik aterata erabili du. Erasoan, hiru jokalari nabarmendu dira: Tirana Moore (22 puntu sartu ditu), Roso Buch (10), eta Angela Bjorklund (12). Moorek, gainera, 11errebote batu ditu. Zoratu egin ditu pibotak kataluniarrak uztaipean. Buchen lanak ere txaloak merezi ditu, joko antolatzailea izan gabe bikain gobernatu duelako partida; baita taldea ere, jakina. Bjorklund, berriz, erabakigarria izan da hirugarren laurdenaren hasieran, hiruko bi saskiratze segidan sartuz, aldea zabaltzeko modua eman diolako taldeari. Laurden horren erdian izan du tarterik handiena Gernikak (17 goitik). Atsedenaldian, bost zituen fabore (22-27).

Azken laurdenean, baina, La Seu suspertu egin da, eta aldeak murriztuz, bi puntura gerturatu da: 51-53, minutuaren erdia falta zenean. Roundtreeri txapela jarri dio Etxarrik, baina ezin erreboteari eutsi, eta jabetzarekin segitu dute bizkaitarrek. Hiru segundo bakarrik geratzen zitzaien, ordea, erasoa amaitzeko. Saskipetik atera dute, eta Bjorklunden jaurtiketa azkarra ez da sartu. Errebotea Moorek hartu du, ordea, eta falta egin diote kataluniarrek. Jaurtiketa libre bakarra sartu du, baina nahikoa izan da garaipena Euskal Herrira ekartzeko.

>Gauza bera egitear egon da IDK Euskotren aurreko partidan. Gutxi falta izan zaio balentria egiteko. Baina kaleratu egin du Perfumerias Avenida faborito handiak (60-56). Dena dela, azkenera arte finalerdietarako sailkatzeko aukerarekin egon da Azu Muguruzaren taldea. 25 segundo falta zirenean, hiru behera zegoen, eta baloiaren jabe zen, baina ez du saskiratu, eta hor joan zaizkio ezusteko handia emateko aukerak.

Ligako bigarrena eta bosgarrena izan dira aurrez aurre, eta, horrela ikusita, ematen du alde handirik ez duela egon behar bien artean. Baina badago. Nahieran osa dezake taldea Salamancako taldeak (Espainia), dirua duelako. Hainbesteko pagotxarik ez du Euskal Herrikoak, eta zazpi garaipen gehiago dituzte haiek hemengoen aldean, eta bi partida gutxiago jokatuta. Horrek guztiak faborito egiten zuen Perfumerias, nahiz eta IDK-k ere izan zezakeen zeresana, partida bakarrera edozer gerta daitekeelako. Horixe du bereizgarri Kopak, eta ia-ia bete da Valentziako (Herrialde Katalanak) partidan.

IDK-k bi gauza egin behar zituen ondo ezustea eman ahal izateko, eta bi horien ondorioa izango zen hirugarren bat: defentsako lanean zorrotz aritu, eta erasoan luze jokatu, espainiarrei kontraerasoan jokatzeko aukerak mozteko. Hori guztia egiteko gai izan da, eta, ondorioz, irabazteko aukerekin heldu da azkenera. Horrelakoetan, gauza txikiek erabakitzen dute, eta ondo azaldu du noren aldera joan diren Maria España IDK-ko jokalariak: «Saskiratze erraz batzuetan kale egin dugu». Epaileen lanak ere haien aldera egin du erabaki batzuetan, eta hori ere kalterako azkenean. Zama.

Berdintasuna ondo azaltzen du datu honek: talde bakoitzak bi laurden irabazi ditu. Perfumeriasek bigarrena eta hirugarrena, eta IDK-k beste biak. Atsedenaldira, Salamancakoak joan dira aurretik (29-24), eta alderik handiena zortzi punturena izan dute, hirugarren zatia amaitzeko minutu eta erdia falta zenean (44-36). Gipuzkoarrak aurretik ere izan dira, ordea. Lehenengo saskiratzea Kahleah Copperrek sartu badu ere Perfumeriasentzat, hortik bigarren laurdeneko erdira arte, IDKk agindu du. Datua da, taldearen lan onaren erakusgarri.

Akabera arte iraun du jardun on horrek. 1.16 minutu falta zirenean, bat behera zen Muguruzaren taldea, adibidez. Hirura igo du aldea Isabella Alariek 55 segundo geratzen zirenean, eta, hurrengo erasoan, IDK-k baloia galdu du. Mariam Coulibaly bakarrik zen saskipean, baina ez zaio baloia iritsi. Espainiarrek ere ez dute asmatu gero. Ezta euskal herritarrek ere segituan. Leo Rodriguezek puntu bat sartu du gero jaurtiketa libre bidez, eta bigarrena huts egin badu ere, errebotea Copperrek hartu du, eta falta egin dio IDK-k zazpi segundo geratzen zirenean. Bi jaurtiketa libreak sartu ditu estatubatuarrak (60-56), eta, Coulibalyk azkar erantzun badio ere biko batekin, azken lau segundoetan ez da ezer gertatu. Markagailuak ez du gezurrik esaten (60-56). Ezta partida akaberako aurpegiek ere IDK-koen artean: pozik egindako partida puskarekin, baina minduta. Ez baita egunero lortzen Europako txapeldunordearen aurka oso ondo jokatzea eta estu hartzea.

Partidako saskiratzailerik onena Lauren Cox estatubatuarra izan da. IDK-koak 19 puntu sartu ditu. Zortzi errebote ere harrapatu ditu. Perfumeriasen onena Copper izan da,10 punturekin eta zazpi erreboterekin. Baloraziorik handieneko jokalaria Cox izan da, 31rekin.


Summary: Aske utzi dituzte atzo atxilotu zituzten 34 gazteak. Atzo goizean piketeak egin zituzten EHUko campusetan, ikasle grebaren harira, eta kalte materialak eragin zituzten Arabako campusean. Ertzaintzak 34 gazte atxilotu zituen, eta atzo iluntzean utzi zituzten aske. Epailearen aurretik pasatu beharko dute datozen egunetan.

Aske daude, eta epailearen aurretik igaro beharko dute atzo Gasteizko EHU Euskal Herriko Unibertsitateko campusean atxilotutako 34 gazteak. Ikasle Abertzaleak mugimenduak deituta, hezkuntza erreformen kontrako greba eguna antolatua zuten atzoko, eta «hezkuntza sistema sozialista» eraikitzera deitu zuten.

Goizean, piketeak ibili ziren EHUko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako campusetan, eta Gasteizkoan istiluak izan ziren. EHUk igorritako ohar baten arabera, petardoak eta bengalak jaurti zituzten, hormetan pintaketak egin zituzten eta eraikin horietako batzuen altzariak txikitu zituzten. Ertzaintzak 34 gazte atxilotu zituen.

EHUko Errektoretza taldeak «aringarririk gabe» gaitzetsi zituen istiluak. «Gutxiengo batzuek bizikidetzaren aurka egindako atentatuak dira, eta ez dituzte EHUko ikasleak ordezkatzen, ezta unibertsitatea eta haren balio etiko eta akademikoak ulertzen ere», adierazi zuten, ohar bidez. EHUk azaldu zuenez, kalteak baloratu egin behar zituzten, salaketak jarri eta erantzukizunak eskatzeko.


Summary: Mutiko gazte bati egindako eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Bilbon. Duela zenbait egun gertatu zen, Ibarsusi kirol klubeko instalazioen kanpoaldean. Biren artean eraso zioten, eta beste batek bideoz grabatu zuen. Gertakariak oihartzuna izan du sareetan, eta samina eragin du.

Mutikoak 13 urte ditu. Biren artean eraso zioten, Bilboko Txurdinaga auzoan. Zehazki, Ibarsusi kirol klubeko instalazioen kanpoaldean gertatu zen, erasoa jasan zuen mutila klub horretako kide baita. Beste mutil batek gertaera bideoz grabatu zuen. Irudiak ziztu bizian zabaldu dira sareetan, eta, bertan ikusten denez, erasotzaileetako batek bi ostikada eman zizkion mutikoari. Horren ondoren, grabatzeari utzi zioten.

Ertzaintza gertaera ikertzen ari da, baina zehaztu du oraindik ez dutela gertakariari buruzko berririk. Halaber, gaineratu dute erasoan adin txikikoak daudela, eta, beraz, ez dutela ez xehetasun gehiagorik emango ez eta erasoaren inguruko adierazpen gehiagorik egingo ere.

Klubeko kideak, atsekabetuta

Ibarsusi kirol klubeko ordezkariek ere hitz egin dute gertaera lazgarriaren inguruan. Jon Bilbao Garaizar Ibarsusi kirol klubeko presidenteak ohar batean adierazi duenez, gertakariaren berri izan eta berehala jarri da harremanetan erasoa jasan duenaren gurasoekin: «Zuzendaritza batzorde gisa, adingabearen gurasoen zerbitzura jarri gara, egin nahi duten edozein jardueratan laguntzeko».

Agintariekin, Bilboko Udaltzaingoarekin eta Ertzaintzarekin ere harremanetan jarri direla adierazi du Bilbaok, eta aurreratu du argitzen bada erasotzaileak Ibarsusi kirol klubeko kideak direla behar diren «diziplinazko neurri egokiak» hartzeko prest daudela.


Summary: AEBek beste 15.000 milioi metro kubiko gas likidotu ekarriko dute Europara. Europaren Errusiarekiko mendekotasuna apaltzeko akordioa iragarri dute Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak eta AEBetako presidente Joe Bidenek.

AEBek beren ekarpena egingo diote energia kontuetan Europako Batasunak Errusiarekiko duen menpekotasuna arintzeko estrategiari. Agindu diote aurten beste 17.000 metro gas kubiko salduko dizkiela EBko estatukideei, eta hurrengo urteetan kantitate hori handituko dutela. Laguntza hori, noski, ez da doan izango: AEBetatik datorren GNL gas natural likidotua garestiagoa eta kutsakorragoa da Errusiako gasbidetik datorrena baino.

Kostu horiek badaudela aitortu zuen Joe Biden AEBetako presidenteak, baina justifikazio bikoitza eman zion: «Badakit Errusiako gasak kostuak dituela Europarentzat. Baina erabaki zuzena da, ez soilik ikuspuntu moral batetik; estrategikoki ere, indar handia emango digu».

Bidenek eta Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek atzo Bruselan azaldutakoaren arabera, AEBek 15.000 milioi metro kubiko gas gehiago esportatuko dituzte aurten Europara. Gasaren zati bat agian ez da AEBetatik iritsiko, baizik eta haren bazkide batzuetatik, eta Etxe Zuriak argitaratutako agiriak ulertarazten du Asiara joatekoa zen gasa Europara bideratuko dutela, epe luzeko kontratuekin lotuta ez dagoena hain zuzen ere.

Goldman Sachs inbertsio bankuak zalantzan jarri du esportazioak maila horretan handitu ahal izatea, AEBetan gasa likido egiteko plantak bete-betean ari baitira lanean. Epe nahiko laburrean gehiago eraiki beharko ditu bere esportazioak handitu nahi baditu.

Errusiatik, 155.000 milioi metro kubiko

Tratua gauzatuz gero, %67,5 handituko dituzte Europarako gas esportazioak. 2021ean 22,200 milioi metro kubiko gas iritsi ziren AEBetatik EBko portuetara. Bi kopuruak batuta, 37.000 milioi metro kubiko izango lirateke; asko da, baina motz geratuko litzateke Errusiaren gasak utz dezakeen zuloa betetzeko. Izan ere, iaz Errusiatik 155.000 milioi metro iritsi ziren, gasbideen bitartez gehiena, baina baina gasontzien bidez ere. Azken asteetan, esaterako, Errusiako gasa zekarten bi itsasontzi iritsi dira Bilboko portura. Von der Leyenen arabera, AEBetako gasarekin gai izango dira Errusiatik gas likidotua ez inportatzeko.

Baina Bruselaren eta Washingtonen akordioak badu beste puntu bat. Horren bidez, EBk konpromisoa hartu du aurrerago eta gutxienez 2030. urtera arte urtero beste 50.000 milioi metro kubiko gas erosteko AEBetako konpainiei. Errusiarekiko menpekotasuna txikitzeko balioko lioke horrek EBri, baina mesede handia egingo lieke AEBei ere, merkatu bat bermatzen baitie fracking bidez lortzen duen gasarentzat, noiz eta, klima larrialdiari aurre egiteko, energia iturri berriztagarrien mesedetan gasaren kontsumoa jaitsi beharko lukeen honetan.

Alemaniaren nahia

Errusiaren gasarekiko menpekotasunik handiena dutenetako bat Alemania da, baina Robert Habeck Ekonomia ministroak esan du aurtengo urte amaieran gai izan nahi duela Errusiako petrolioa bazter uzteko, eta haren gas inportazioak %30 apaldu nahi ditu ordurako. Uste du 2024rako utziko diola Errusiako gasa ekartzeari. Udazkenerako, Errusiako ikatza erosteari utziko lioke, era berean. Habeckek garbi esan du helburu horiek lortzeko gas eta petrolio gutxiago baliatu behar dituela Alemaniak energia iturri gisa. Gasa, ordea, beharko du, eta gaur egun ez du gas likidotua berriro gasifikatzeko plantarik. Hiru eraiki nahi ditu, baina ez dira 2023ko negura arte eraikiko.

Berlinek ez ditu luzatuko Errusiarekin dituen akordioak petrolioa erosteko, eta ordezkatuz joango da handik ekartzen duen petrolioa, beste ekoizleetara joanda. Udarako, erdira apalduko ditu Errusiako petrolio inportazioak.


Summary: UEFAk eta FIFAk beste ezezko bat eman diote euskal selekzioari. Euskadiko Futbol Federazioak bi erakundeei eskatu die beren kongresuetan landu behar dela euskal selekzioa ofizialki onartzearen gaia, estatutuetan oinarrituta. Ezezkoa izan da erantzuna.

Ezetz eta ezetz, eta ez da ezustea: UEFAk eta FIFAk atzera bota dute beste behin ere euskal selekzioaren ofizialtasunaren inguruan Euskadiko Futbol Federazioak egindako azken eskaera. Bi erakunde horietan, eskubide osoko kide gisa afiliatzeko eskatu zenean bezala, atea itxi diote oraingo eskaerari. Gai hari lotuta dago hau ere. Federazioak iazko urrian eskatu zien beren kongresuetan jorratu behar dela gaia, baina ez datoz bat horrekin bi erakundeak.

2020ko abenduan, federazioak modu formalean aurkeztu zien UEFAri eta FIFAri bertan afiliatzeko eskaria. Haien Batzorde Betearazleek 2021eko uztailaren 11n eta 31n eman zuten ebazpena: ukatu egin zioten eskaera federazioari. Nazioarteko bi erakunde horien estatutuak aztertu eta gero, federazioa jabetu zen organo horiek ez dutela eskumenik euskal selekzioaren eskaeraz aritzeko. Horregatik aurkeztu zuen beste idatzi bat gero, eskatuz UEFAko eta FIFAko kongresuetan lantzeko gaia. Eman dute erantzuna: ezetz.

Federazioaren antzeko eskaeren inguruan emana dauka epaia Kirola Arbitratzeko Epaitegiak (TAS). Jerseyko eta Gibraltarko futbol federazioei UEFAko eta FIFAko Batzorde Betearazleek eman zioten ezezkoa bi erakundeetan afiliatzeko eskaerari, eta TASek epaian adierazi zuen bi erakunde horietako kongresuetan landu beharreko gaia dela.


Summary: LAB enpleguko pentsio funtsetako zuzendaritzetatik aterako da. Argudiatu du funts horiek (BGAE) ez dutela jatorrian zituzten helburuak bete, eta pentsio sistema publikoa ahultzen ari direla uste du. Bi langiletik bat dago horrelako funts batean Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. 30 erakunde daude eta 15.000 milioi euro kudeatu zituzten iaz.

LABek bertan behera utziko du BGAE Enpleguko Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeetako (nagusiki Elkarkidetzako, Itzarriko eta Geroako) zuzendaritza organoetan duen partaidetza.

Sindikatuak iragarri duenez, militantziarekin barne eztabaida izan ondoren, ondorioztatu du BGAEak LABek defendatzen duen ereduaren aurkako norabidean garatu direla: uste du pentsio publikoak «ahultzeko» tresna bat bihurtzen ari direla.

Honako arrazoi hauek eman ditu: gogoratu du prestazio horiek ez direla unibertsalak, pentsio plan horiek langileriaren «gutxiengo» bati estaldura ematen diotela; alegia, lan hitzarmen jakin batzuk dituztenei: nagusiki langile publikoei eta industriako batzuei. Eta, beraz, ez direla oinarritzen langileen arteko elkartasunean eta euren arteko desberdintasunak areagotzen dituztela.

Azpimarratu du, halaber, BGAEk ez dutela beren jatorrizko helburua bete: alegia, pentsio sistema osatzea edo osagarri duinak eskaintzea, eta ez dutela balio izan sistema publiko propioa sortzeko urratsak egiteko. Gainera, azpimarratu du langileek eta enpresek jarritako diruarekin osatutako funts horiek egiten dituzten inbertsioek normalean ez dutela «anbiziorik eta gaitasunik» izan bertako sare ekonomikoan «modu estrategikoan» eragiteko.

Horiek hala, LABek erabaki du enpleguko BGAEtako zuzendaritzako organoetatik ateratzea. Erabakia BGAE bakoitzeko batzar orokorretan gauzatuko du.

BGAE eta pentsio plan arrunten arteko aldea da Eusko Legebiltzarrak araututako tresna bat direla aurrenekoak, eta kudeaketa bazkideek egiten dutela. Esaterako, Gipuzkoako metalgintzatik sortutako Geroa BGAEko gobernu batzordean, hamahiruna kide dituzte Adegik eta sindikatuek. Enpresa eta sindikatuen arteko negoziazio kolektiboen menpe daude halako funtsak, eta lan hitzarmenetan jaso behar dira. Gaur egun horietako gehienak berritu gabe edo blokeatuta daude.

Bi langiletik bati eragiten dio

Bi langiletik batek (%51,2) du enpresa plan bat Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nagusiki sektore publikokoak dira, industriako batzuk, eta Mondragon korporaziokoak. Jaurlaritzak urteak daramatza enpresa eta langile gehiago erakarri nahian —bere helburua da beharginen %70era iristea—, baina sektore jakin batzuei eta enpresa txikiei bereziki kosta egiten zaie halakoak sortzea edo daudenetara batzea. Guztira, enpleguko 30 erakunde daude, eta funts horiek 15.000 milioi euro kudeatu zituzten iaz.

Gizarte aurreikuspeneko funtsak duela 35 urte sortu ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Jaurlaritzak bultzatu zituen, Gernikako Estatutuak onartzen zizkion eskumenak hartuta. Baina bilakaera ez da uste zen modukoa izan, bereziki enplegukoekin. Aurreko krisialditik eten bat egon da. 2009koa da azken proiektu esanguratsua: Itzarri, Jaurlaritzako langileentzat. Martxan zeudenek hala jarraitzen dute, baina ez dira berriak agertu, eta zeudenak oso gutxi zabaldu dira.

Horiei beste bultzada bat emateko dekretua prestatzen ari da Eusko Jaurlaritza. BGAE berriak sortzeko edo daudenei langile eta enpresa gehiago batzeko pizgarri fiskal berriak ematea aztertzen ari da, besteak beste. Espainiako Gobernuak ere bultzatu nahi ditu halako funtsak, eta lege egitasmo bat tramitatzen ari da.Pentsio funts publiko bat sortzea aurreikusten du horrek. Eusko Jaurlaritza ere aztertzen ari da horrelako tresna bat sortzeko aukera, baina horretarako eskumenik ba ote duen ez dago argi.


Summary: Behatokiak hizkuntza eskubideen urraketei buruzko 1.199 kexa jaso zituen 2021ean. Lanpostu deialdi publikoetan euskararen eskakizuna «behar bezala lantzeko» garrantzia nabarmendu dute urteroko txostenean.

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak 1.199 kexa jaso zituen 2021ean. Horietatik gehienak, 861, administrazioan izandako hizkuntza eskubideen urraketei dagozkie; gainerako 338ak sektore sozioekonomikoari dagozkio. Eusko Jaurlaritza da kexa gehien bildu duen administrazioa, 282; horren ostean Nafarroako Gobernua dator, 149 kexa bilduta. Sektore pribatuan, berriz, merkataritza gune handiek eta saltoki kateek bildu dituzte kexa gehien, 89.

Urtero bezala, hizkuntza eskubideen egoeraren berri ematen duen txostena plazaratu du Behatokiak. Arreta berezia jarri dute administrazioek herritarrei eskaintzen dizkieten zerbitzu publikoetan, eta nabarmendu dute beharrezkoa dela gizarteari eskaintzen zaizkion zerbitzu publiko guztietan administrazio publikoek «hizkuntza politika egoki bat» ezartzea, baina horretarako ezinbestekoa dela langile publikoei betebehar batzuk jartzea: «Ezin daiteke euskaraz bizi ahal izateko eskubidea bermatu lanpostu eta deialdi publikoen gaia behar bezala landu gabe».

Txostenean, euskara kontuan hartu ez duten hainbat lan deialdi publikoren berri ematen du Behatokiak. Nafarroa Garaikoak dira horietako asko. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, «tokiko administrazioetako lanpostuetan ez dago hizkuntza eskakizunik, ez kontratazioetan hizkuntza irizpiderik, kasu bakan batzuetan izan ezik».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herritarren hizkuntza eskubideek «lege babes handiagoa» izan arren, «ez da eremu guztietan berdin bermatzen», txostenean agertzen denaren arabera. Epaitegietan hartutako zenbait erabakiren berri ere eman du Behatokiak, «EAEko hizkuntza politika kaltetu dezaketenak: besteak beste, 2021eko irailean EAEko Auzitegi Nagusiak Euskal Autonomia Erkidegoko Udalen legea Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren esku utzi izana eta 2021eko maiatzean Irungo Udaltzaingo zerbitzurako 12 lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak bertan behera uzteko epaia aipatzen dira txostenean.

Osasungintzaren arloa

Aurreko urtean bezala, eta COVID-19aren izurriak eragindako egoera kontuan hartuta, Behatokiak arreta berezia jarri du osasungintza publikoaren arloan. Hainbat kexaren berri ematen dute txostenean: Osakidetzaren webgunean topatutako okerrak, PCR probei buruzko informazioa erdara hutsean eman izana, Ordiziako osasun etxean (Gipuzkoa) sendagile ordezko batek euskaraz ez jakitea, eta abar.

Ertzaintzak, Foruzaingoak eta herrietako udaltzainek egindako urraketak, hezkuntza arlokoak eta udaletan gertatutakoak ere jasotzen dira txostenean.

Arlo sozioekonomikoak ere tarte handia hartzen du Behatokiak plazaratutako txostenean: Lanbidetik erdara hutsean bidalitako mezuak, euskara bazter uzten duten taberna, jatetxe eta dendak, erdara hutsez egindako publizitatea eta antzeko kasuak jasotzen dira. Urraketa horietako asko supermerkatu, kirol denda eta jatetxe kate handiek egindakoak dira. Interes orokorreko zerbitzuetan ere kexa ugari jaso dira: Behatokiak nabarmentzen duenez, EAEn «interes orokorreko zerbitzuetako enpresek lege betebeharrak ere badituzte» Kontsumitzaile eta Erabiltzaileen legeak ezarritakoaren arabera, baina txostenean banketxe, aseguru etxe eta energia enpresek egindako urraketa zenbaiten berri ematen da.

Hizkuntza eskubideen urraketei buruzko kexez gain, zoriontzeko edo esker oneko 73 mezu ere jaso zituen Behatokiak 2021ean.

Urraketak «betikotzeko» arriskua

Behatokiko arduradunek nabarmendu dute hogei urte baino gehiago daramatzatela hizkuntza eskubideen urraketak biltzen, oraingo egoerak eta duela hogei urtekoak badituztela antzekotasunak, eta horrek «urraketak betikotzeko arriskua» dakarrela: «Urte hauetan emandako pausoak edo egindako lorpenak arriskuan izan daitezke aurrerantzean», esan du Agurne Gaubeka erakundeko zuzendariak. Antzeko mezua eman du Garbiñe Petriati Behatokiko teknikariak: «Urte hauetako neurriek erritmo mantsoegia izan dute, eta eremu batzuetan 2021ean ere atzerapausoak ikusi genituen».

Hurrengo urteak erabakigarriak izango direla iritzita, Behatokiak dei egin die administrazio publikoei «lehentasunez herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko egun dituzten hutsuneak azter eta neurri eraginkorragoak martxan jar ditzaten». Bestalde, eremu sozioekonomikoan ere herritarren eskubideak bermatzeko «lege babes eta neurriak» eskatu dituzte, baita erakunde eta enpresa pribatuek «beraien bezero eta erabiltzaileen hizkuntza eskubideei aitortza egitea» ere.


Summary: Pandemia hasi zenetik bi urtera komunikazioek etenda segitzen dute kartzeletan. Etxerat-ek salatu du aste honetara arte Dueson, Burgosen, Sorian eta Logroñon senideek ezin izan dutela bisean bisekorik egin, ezta Alcalan eta Villabonan bizikidetzakorik ere. Iruñeko kartzelan ere ez dituzte oraindik komunikazio intimoak berreskuratu.

Bi urte baino gehiago igaro dira koronabirusa Euskal Herrira ailegatu zenetik, eta, karrikan neurri murriztaileak kendu dituzten arren, presoek oraindik ezin izan dute senideekiko ohiko harremana berreskuratu. Horixe salatu du Etxerat euskal presoen senideen elkarteak, eta hala aldarrikatuko du gaur iluntzean Euskal Herriko hamaika herritan eginen dituzten azken ortziraletako elkarretaratzeetan: «Gure presoek eta senideek oraindik ere pairatzen dute espetxeetan aplikatzen jarraitzen diren neurri murriztaileenen zentzugabekeria».

Zehazki, ohartarazi dute aste honetara arte Espainiako Espetxe Erakundeek etenak izan dituztela aurrez aurreko komunikazio guztiak Dueson, Burgosen, Sorian eta Logroñon (Espainia). Alcalan eta Villabonan (Espainia), berriz, ezin izan dute bizikidetzako bisean bisekorik egin. Iruñeko kartzelan, halaber, oraindik ez dituzte komunikazio intimoak berreskuratu, eta Hego Euskal Herriko gainerako espetxeetan hamar egunera arteko konfinamenduak ezartzen dizkiete presoei bizikidetzako aurrez aurrekoak egiten dituztenean. «Horixe da errealitate gordina, pandemia hasi eta bi urtera», salatu du Etxerat-ek. Azpimarratu du senideei anitz eragiten diela horrek guziak: «Denbora gehiegi seme-alabei eta adineko senideei besarkadarik eman gabe».

Euskal presoen senideen elkarteak salatu du egoera «jasanezina» dela, eta ez duela «inolako zentzurik». Gogoratu du hainbat alditan salatu dutela egoera hori, mobilizatu egin direla: «Baina iritsi da garaia eskubideak ez urratzeko eskatzeko. Nahikoa da. Dagoeneko ez dago arrazoirik, pandemia osteko garai hauetan, kalean bizitzen ari garen normaltasun berarekin espetxeetan komunikazioak ez egoteko. Eta, jakina, bada garaia espetxea ez den beste aukera batzuk ausardiaz planteatzeko, askatasunaren ikuspegitik; preso gaixoak kaleratuz, hirugarren graduak, eskumuturreko telematikoak eta baimenak emanez».

Espainian oraindik 69

Etxerat elkarteak euskal preso guztiak Euskal Herrira ekarri ditzatela eskatzeko baliatuko ditu gaurko elkarretaratzeak, halaber. Izan ere oroitu du EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboko 69 preso dauzkatela oraindik Espainiako kartzeletan. BERRIAren arabera, 96 euskal preso daude gaur egun Euskal Herriko espetxeetan —EPPKkoak ez direnak ere zenbatzen ditu BERRIAk—, eta bertze lau laster lekualdatzekoak dituzte.

Yvan Colonna presoaren heriotzagatik «atsekabea» adierazi dute euskal presoen senideek, bertzalde: «Besarkada solidario bat bidaltzen diegu bere senide eta gertukoei». Frantziako Gobernuari urratsak egiteko eskatu die Etxerat-ek, «euskal presoen eta preso korsikarren aurka mantentzen duen salbuespena behingoz amaitzeko, eta garai berri honetan guztiak etxeratzeko».


Summary: Parisera bidali dute Aramburu errugbilariaren ustezko hiltzailea. Hungariako auzitegi batek agindu du Frantzian epai dezatela Loik Le Priol, Federico Martin Aramburu errugbi jokalari ohiaren hilketaren susmagarri nagusia. Tiroz hil zuten Aramburu, ostiral gauean, Parisen, taberna bateko iskanbila batean.

Hungariako auzitegi batek Frantziako Justiziaren esku utzi du Federico Martin Aramburu errugbi jokalari ohiaren heriotzaren gaineko kasua. Lau egunez ihesean ibili ondotik, Poliziak astearte gauean Hungarian atzeman zuen hilketaren susmagarri nagusia den Loik Le Priol. Eskuin muturreko militante ezaguna da. Atxiloketaz geroztik, Le Priol Hungarian izan da. Orain, baina, Pariserako bidea egin beharko du atzera ere, auzitegia hala erabakita.

Federico Martin Aramburu errugbi jokalari ohia (La Plata, Argentina, 1980) tiroz hil zuten ostiral gauean, Parisen. Miarritzeko jokalari ohia (2004-2006) Shaun Hegarty kirolariarekin zebilen Boulevard Saint-Germain auzoan, eta taberna batean iskanbila izan zuten bi pertsonarekin. Elkarrengandik bereizi egin zituzten han zeuden beste batzuek, baina, geroago, auto batean bueltatu ziren bi pertsona horiek, eta kalean tirokatu zuten Aramburu. Lauzpabost tiro egin zizkioten jokalari ohiari, nahiz eta denera zazpi bala zorro aurkitu zituzten hilketaren lekuan.

Ikusi gehiago: Eskuin muturreko ekintzaile baten bila ari dira, Aramburu errugbilariaren heriotzarengatik

Hain zuzen, Arambururekin iskanbila hori izandako biak atxilotu dituzte joan diren bi egunetan. Hungarian Loik Le Priol. Bigarren susmagarria, Romain B. izenez identifikatua dena, Sarthe departamenduan. Biak ala biak dira eskuin muturreko erakundeetako kide.