Summary: Azpeitiko alkateak ontzat eman du proiektu eolikoari buruzko bilkura, baina aitortu du ez zela erraza izan. Azpeitiko Udalak atzo aurkeztu zuen Piaspe proiektu eolikoa, Statkraft enpresarekin batera. «Bide oso luze baten hasiera» izan dela esan du Nagore Alkortak, eta iragarri du herriko hainbat eragilerekin elkartuko dela.

Energia trantsizioa «bai edo bai» berriztagarriekin egin behar da, «baina ez edozein preziotan». Hori adierazi du gaur Nagore Alkorta Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Azpeitiko Udalak Piaspe proiektu eolikoa jendaurrean aurkeztu zuen atzo, bilkura eztabaidatsu batean.

Ikusi gehiago: «Zero puntuan» dagoen proiektu eolikoa aurkeztu du Azpeitiko Udalak

Dena den, Alkortak ontzat eman du Soreasu antzokian egindako biltzarra. Gehitu du «bide oso luze baten hasiera» soilik izan zela, eta iragarri du herriko hainbat eragilerekin elkartuko dela gaiaz jarduteko, eta euren proposamenak entzuteko eta zalantzak argitzeko. Atzokoa «gardentasun ariketa bat» izan zela ere esan du. Dena den, alkateak azpimarratu du ezinbestekoa dela klima larrialdiari aurre egiteko «plangintza energetiko bat».

Aitortu du atzoko bilkura, ia hiru ordukoa, ez zela erraza izan, eta «tentsio uneak» izan zirela. Hori, ordea, espero zuen: «Irailaren 13an lehendakaritzatik informazioa atera zenetik, zirku mediatiko bat bizi izan dugu».

«Profil ezberdinetako pertsonak espero genituen, baita proiektuaren aurka dagoen jendea ere, baina asanblea azpeitiar guztiekin egin nahi genuen, ez alde daudenekin bakarrik», esan du.

Amaitzeko, adierazi du «osagai bereizgarri bat» ikusten duela Statkraften proposamenean: «Erakundeen parte hartzea bermatzen du, baita azpeitiarrena eta bertako enpresena ere».

Piaspe proiektua

Bost haize errota, bakoitza gehienez 205 metrokoa eta 24.300 etxerentzako elektrizitatea sortzeko gauza izango direnak. Horixe da hitz gutxitan Piaspe, Statkraft enpresak Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean egin nahi duen parke eolikoaren deskribapena. Norvegiako enpresak eta udalak atzo eman zituzten herritarren aurrean azalpenak. Bertan izan ziren, Alkortaz gain, Josu Labaka Estrategia eta Hirigintza zinegotzia eta Statkraft enpresako ordezkari Jon Zayas eta Luis Miguel Alvarez.

Alkortaren esanetan, batzarraren helburua izan zen informazioa «gardentasun osoz eta inolako filtrorik gabe» ematea. Nabarmendu zuen, gaur egin duen moduan, Azpeitiko Udala ez dagoela «itsu-itsuan» proiektuaren alde, baina klima larrialdiaren aurrean ekiteko garaia dela, eta Statkraften proiektuak eredu propio bat lantzeko aukera ireki dezakeela, jabetza partekatuaren bidez. Baina oraindik aztertzeko dago, bai proiektua bera, bai eredu berri baterantz joko duen. Labakak esan zuen Piaspe «zero puntuan» dagoela oraindik.


Summary: Sexu eraso bat salatu du andre batek Basaurin. Erasoa igandean gertatu zela esplikatu du emakumeak. Gertakaria gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute sarri, 19:30ean.

Emakume batek salatu du sexu eraso bat pairatu zuela Basaurin (Bizkaia). Haren arabera, igandean izan zen erasoa. Ertzaintza kasua ikertzen ari da. Basauriko Herriko Etxeko alderdi guztietako ordezkariek erasoa gaitzetsi dute berehala, eta emakumeen kontrako indarkeria «salatu eta haren kontra borrokatzeko» beharra azpimarratu dute. Biktimari babesa helarazi diote, eta udaleko baliabide guztiekin haren laguntzeko prest daudela segurtatu diote.

Hala, herriko etxeko berdintasun batzordeak, Herriko Taldeak eta Basauriko Mugimendu Feministak elkarretaratze bat antolatu dute arratsalde honetarako, 19:30ean, Basauriko Social antzokian, «ez dadin erasorik erantzunik gabe gelditu».


Summary: Espainiaren proiektu «supremazista» eta Euskal Herriaren proiektu «inklusiboa» kontrajarri ditu EH Bilduk. Azaroaren 12an Bilbon eginen duten mobilizazioan parte hartzera deitu du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak

EH Bilduk agerraldia egin du Bolibarren (Bizkaia) Hispanitatearen egunaren karietara, eta Espainiaren «proiektu politiko supremazista» salatu du Arnaldo Otegi mugimenduko koordinatzaile nagusiak. Ezker independentistak Euskal Herriarentzako duen «proiektu inklusiboarekin» kontrajarri du, eta azaroaren 12an Bilbon antolatu duten mobilizazioan parte hartzera deitu du. «Euska Herritik mundura mezu bat helarazi nahi dugu: herrien askatasuna, burujabetza eta harrotasuna».

Bi mezu helarazi ditu Otegik Simon de Bolivarren sustraiak dauden herritik: mundu osoan bere burujabetzaren alde borrokan ari diren herri guziei «besarkadarik handiena eta elkartasunik handiena» helarazi dizkie, batetik. Bestetik, munduan dauden «herri-langile» guziei hitz egin die: «ez gara nazio berekoak baina klase berekoak gara. Euskal Herrian lan eta bizi egiten dugun gizon-emakumeok euskaldunak gara nazioz, baina bat egiten dugu herri -langileek mundu osoan egiten dituzten borroka guziekin».

Otegiren hitzetan, euskaldunek ez dute ezer ospatzekorik gaur,uztailaren 14an Frantziako Errepublika ospatzen ez duten modura. «Euskaldunok beti izan dugu errespetua munduko beste herriekin, baina gure aberria Euskal Herria da. Eta hori aldarrikatzera gatoz: gure aberria inkluientea da». Bere hitzetan, ezker independentistak burujabetza eskatzen du «identitate nazionala defendatzeko», baina baita Euskal Herriak «behar besteko tresnak» izan ditzan erronka nagusiei buru egiteko: krisi klimatikoa, genero berdintasuna, berdintasun soziala eta bestelako poitika industrialak aipatu ditu, besteak beste.

«Gure soberania eta identitaea inklusiboak dira», adierazi du, eta Hispanitatearen eguna ospatzeko Madrilen eginen duten desfile militarrarekin desberdindu du. «Francok izendatutako estatu buru bat izanen da desfile horren gidari. Hori da desberdintasun handia. Beraien nazionalismoa, beraien proiektu nazionala... hizkuntza, bandera, estatu eredua eta nazionalitatea inposatzen dituen proiektua da. Proiektu politiko supremazista da».

EH Bilduk askatasuna eta berdintasuna aldarrikatzen dituela nabarmendu du, eta azaroaren 12an Bilbon eginen duten mobilizazioan parte hartzera deitzeko baliatu du: «bestelako desfile bat eginen dugu, aldarrikatzeko ez garela ez espainolak ez frantsesak; euskaldunak garela, eta euskaldun bezala harro gaudela Euskal Herriaz. Ez doa inoren kontra; euskal herritarren alde doan proiektua da». Independentzia lortu arte lanean segituko dutela baieztatu du horrela Otegik. «Faxistei mezua: no pasaran eta ez gaituzte gelditu. Euskal Herriak bere askatasuna lortuko du».


Summary: Euskal Herriko pilota selekzioaren ofizialtasuna eskatu dute Durangon. Hilabete amaieran jokatzekoa den Munduko Pilota Txapelketan parte hartzeko eskubidea dutela aldarrikatu dute pilota munduko dozenaka kidek.

Munduko Pilota Txapelketa urriaren 23tik 29ra jokatuko da Biarritzen (Lapurdi). Bost kontinenteetako taldeek jokatuko dute han, baina ez da etxeko talderik izango, Euskal Herriko selekzioak ez baitu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketa ofizialetan parte hartzerik. «Gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean, hau gertatzea lotsagarria eta penagarria dela deritzogu», azaldu du Endika Barrenetxea erremontistak. Durangon (Bizkaia) egin ditu adierazpen horiek, pilota munduko dozenaka lagunekin batera. Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna leloak batu dituen pankartaren atzean bildu dira guztiak.

Egun, euskal pilotariek Espainiako, Frantziako edo atzerriko beste selekzioren batekin jokatzea dute nazioarteko txapelketa ofizialetan parte hartzeko modu bakarra, eta, azken orduko aldaketarik ezean, hala izango da hilabete amaieran jokatuko den munduko txapelketan ere. «Tamalez», Barrenetxearen iritziz.

Laura Saez palistaren esanetan, Euskal Herriko selekzioak eskubidea izan beharko luke halako txapelketetan parte hartzeko, eta horretarako ofizialtasuna aldarrikatu du: «Guk, euskal pilotariak garenez, Euskal Herriko koloreekin eta gure ereserkiaren doinupean lehiatu nahi dugu».

Durangon bildutakoek urratsak egiteko deia ere egin dute. Ibai Zabala esku-huskako pilotari ohia eta Iera Agirre pilotaria instituzio eta eragileei zuzendu zaizkie horretarako. Munduko Pilota Batzarrari eta euskal pilota federazioei eskatu diete irtenbide egokiak topatzeko lanean jarraitzeko, eta horretarako beharrezko erabakiak hartzeko. Horien artean, aipatu dute Euskal Pilota Federazioa ofizial egiteko eskaera berriz egitea Nazioarteko Euskal Pilota Federazioan.

Euskal Herriko gainerako instituzioei, berriz, euren esku dauden «tresna juridiko, politiko eta pertsonalak» baliatzeko exijitu diete, ofizialtasuna lortzen laguntzeko. Are gehiago, eta «kontuan izanik nazioartean ofizialtasuna lortzeko arazoa juridikoa baino gehiago politikoa dela», alderdi politikoei eta «batik bat, aldarrikapenarekin bat egiten dutenei» zuzendu diete mezua. Haiei eskatu diete «euskal gizartearen gehiengo handi baten ametsa» errealitate bihurtzeko urratsak egiteko. «Euskal pilota munduari», berriz, beharrezko babesa ematen jarraitzeko eskaera egin diote.

Aldarrikapenarekin bat egin duten ordezkarien artean daude, besteak beste, Gotzon Enbil Euskadiko Pilota Federazioko presidentea, eta Patxi Jauregi eta Kiko Caballero lehendakari ohiak; Iparraldeko Pilota Batzordeko presidente Jean Michel Garaiar; Maite Ruiz de Larramendi eta Naroa Agirre esku-huskako pilotariak; eta Beñat Lizaso eta Manuel Quesada pilota egokituko jokalariak.


Summary: Arrantzale baten gorpua topatu dute Jaizkibel inguruan, Pasaian. Gurutze Gorriko itsasontzi batek topatu du 67 urteko gizonezkoaren gorpua. Arrantzara atera da, eta senideak abisatu du falta zela.

67 urteko gizon baten gorpua topatu du Gurutze Gorriko ontzi batek Jaizkibel mendiaren magalean, Pasaia aldean, Gipuzkoan. Goizaldean irten ohi zen arrantzara, eta, itzuli ez dela ikusita, familiak sorospen deia egin du eguerdian. Jaizkibeleko tiro eremuko kosta aldean egin ohi zuen arrantza, kanaberarekin. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza, Gurutze Gorriak, suhiltzaileak eta Itsasoko Sorospen taldeak aritu dira gizonaren bila, eta 15:30 aldera topatu dute gorpua Gurutze Gorrikoek.

Segurtasun Sailak ikerketa ireki du gertatu dena ikertzeko.


Summary: Kalera atera dira Baztanen, Erdizen meategia egitearen aurka. 'Landa eremuaren defentsan, Erdiz bizirik' aldarriarekin manifestazio jendetsua egin dute Elizondon

Baztango (Nafarroa) bizimodua nola antolatu Baztanen erabakitzea. Horixe izan da gaur ehunka lagunek Elizondoko karriketan eskatu dutena. Magnak meategia paratu nahi du Erdizen, eta proiektuaren kontra agertu dira karrikara atera direnak. Erabakia han hartu nahi dute; hori argi utzi du Leire Arraztoak bukaerako hitzartzean: «Ez digute erran behar ez Madrildik ez Iruñetik gure herri lurrak nola kudeatu eta zaindu, gure ura eta airea garbi nola atxiki, ezta gure lanaren balioa zein den ere. Argi erran nahi dugu hemen herri duin eta burujabe bat dagoela, bere geroaren jabe dena, eta izanen dena». Mezuak argiak izan dira manifestazioaren buruan. Behi, pottoka eta ardi saldoak joan ziren aitzinean, errepidean kaka arrastoak utziz. Joaldunak ondoren, dulun-dulun. Nekazariek eusten zuten pankartak zera zioen: Landa eremuaren defentsan, Erdiz bizirik. Atzean goitik behera zuriz jantzitako lagunak, ahoa estalirik zuten maskarak paratuta, eta hautetsontzi handi bat bizkar gainean eramaten: Herriarena da hitza zuen alboan idatzita. Eta atzean jende saldoa, bi mila inguru antolatzaileen arabera. Bandera fuxiak airean, eta tarteka bi oihu, karrika estuetan ozen aditzen zirenak: «Magna, lapurrak, ez ebatsi lurrak» eta «Erdiz bizirik!». Leire Arraztoa eta Naia Mailon arduratu dira bukaerako hitzez. Lehenbizi ohartarazpena egin du Arraztoak: «Ez da gure lurrak ebastera eta xehatzera etortzen diren lehenbiziko aldia, ezta herri bezala dugun indarra gutxiesten duten lehenbiziko aldia ere». Haien asmoen berri eman du Mailonek, gero: «Oztopo guztien gainetik kanporatu ditugu lehen [multinazionalak], eta kanporatuko ditugu orain». Baztanen multinazionalek proiektuak egin nahi dituztenean «trikimailuak» eta «joko zikina» erabiltzen dituztela salatu du Arraztoak: «Badakigu UGEP eta Foru Intereseko izendatzen dituztela proiektu hauek tokiko erakundeen gainetik inposatzeko. Badakigu inongo lotsarik gabe demokraziaren izenean herri galdeketak debekatzen saiatzen direla». Are, «joko zelaia eta epaileak erosita» jokatu nahi izatea leporatu diete. «Bizitzaren alde» Proiektuaren kontra zergatik dauden ere azaldu dute. «Nekazaritza estentsiboa, ingurumenaren zaintza eta turismo jasangarria ez dira bateragarriak Magnak egin nahi duen meategiarekin». Izan ere, proiektu horrek lurrak «xehatu» eta «bizitzen kontra» egiten dutela uste dute. Guztiaren kontra daudela esaten dietenei ere erantzun die Mailonek: baietz, gauza batzuen kontra badaudela: «Eremu babestuak eta bazkalekuak xehatzearen kontra, ura eta airea kutsatzearen kontra, eta gure lurra eta diru publikoa ebatsi nahi duten multinazionalen eta politikarien kontra». Eta, era berean, gauza batzuen alde ere badaudela: «Erdizen alde gaude. Ur garbien, herri lurren, gure bizimoduen eta kulturaren alde. Nekazaritza, lanpostu eta turismo jasangarriaren alde. Herritarren osasunaren alde eta bizitzaren alde». Beste ohartarazpen bat ere egin du: «Hala ere ez dugu etsiko, manipulatu ezin dituzten eremuak baitaude». Beraz, alor horretan «irabazi arte» borrokatuko dutela esan du. Manifestazio jendetsua izan da. Eskualdeko eragile sozial askok bat egin dute protestarekin, baita Baztango herri gehienek ere: hamabostetatik, denek, Almandozek eta Elbetek izan ezik. 2007an sortu zen Erdiz Bizirik taldea eta 2008an Magnak proiektua bertan behera utzi zuen aurretik protesta jendetsuak egin ondoren. Enpresak 2019an adierazi zuen proiektua ber


Summary: 18 urteko gazte bat hil da Anoetan, geltokian tren batek harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak 20:55 aldera jaso du ezbeharraren abisua.

Istripu larria gertatu da gaur iluntzean Anoetako tren geltokian (Gipuzkoa); tren batek gazte bat harrapatu zuen, eta hantxe hil da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 20:55ean jaso dute abisua, eta apur bat lehenago gertatu da ezbeharra. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute deus egin. Segurtasun Sailak berak jakinarazi duenez, 18 urte zituen hil den gazteak.

Renferen trenak igarotzen dira Anoetatik.


Summary: 50 urte bete dira Andeetako tragedia gertatu zela. Txilera 45 bidaiari zeramatzan hegazkin bat Andeetan erori zen 1972ko urriaren 13an. Bizirik atera zirenek hildakoen gorpuak jan behar izan zituzten bizirik irauteko. 72 egunez elur eta harkaitz artean egon ondoren, 3.570 metrora, soilik hamasei atera ziren bizirik.

Andeetan 1972ko urriaren 13an gertatutakoa beti oroituko den istorio horietako bat da. 50 urte bete dira Uruguaiko armadako T-517 hegazkin batek mendi bat jo, eta, hegalik eta isatsik gabe magal batean 725 metro irristatu ondoren, glaziar bat jo zuela. Hamaika aldiz kontatutako tragedia bat da, eta irakurri, entzun edo pantaila batean ikusi duenaren memorian tokia izango du oraindik bizirik atera zirenek bizitakoa. Gauza bat baita istripu batetik bizirik ateratzea, eta beste bat elur eta harkaitz basamortu batean, Argentina eta Txile arteko mugan, 3.570 metrora bizirik irautea.

Abenduaren 23an erreskate zerbitzuak hegazkinera iritsi ziren unea. Carlos Paezek utzia.

Andeetan abenduaren 22ra arte iraun zuten bizirik Andeetako elurretan tragedia hartatik atera zirenek. 11 lagun istripuan hil ziren; bost, hurrengo orduetan; eta beste hamahiru, 72 egun horietan. Zero azpiko 30 gradu arteko tenperaturekin eta jatekorik gabe, artean bizi zirenek hildakoak jan beste aukerarik ez zuten izan.

«Momentu batean batek esan zuen: ‘Uste dut erotzen ari naizela, gure lagunak jatea pentsatzen ari bainaiz’. Erotuta zegoela esan zioten, ez genuela hori egingo, ez ginela kanibalak bihurtuko. Ni medikuntza ikaslea nintzen, eta haragia, gantza, proteinak eta karbohidratoak ikusi nituen. Niretzat, oso zaila izan zen nire lagunen pribatutasuna hautsi eta euren gorputzaren zati batzuk moztea. Euren intimitatea bortxatzen ari nintzela sentitzen nuen. Eta batek esan zuen: 'Jesu Kristok azken afarian ‘hartu nire gorputza eta odola’ esan bazuen, ondo dago. Niretzat, ez zen azken afaria, baina, gero, neure buruari galdetu nion zer pentsatuko nukeen ni banintz hildakoetako bat. Harro egongo nintzen nire lagunek gorpua bizirik irauteko erabiliko bazuten. Gorpuak jatea zailagoa izan zen batzuentzat, beste batzuentzat baino. Askotan pentsatzen dut giza esperimentu bat izan zela. Gero, ohikoa bihurtu zen bizirik irauteko haragia partekatzea», kontatu zion Roberto Canessak 2016an BBCri. Numa Turcattik uko egin zion hildakoak jateari, eta bera izan zen hiltzen azkena, abenduaren 11n; 25 kilo pisatzen zuen.

Hegazkinaren hondakinen argazkia. Elvis Gonzalez, EFE

Hegazkineko bidaiariak Montevideoko Old Christinas Club errubi taldeko hemeretzi jokalari eta euren senide, zale eta lagunak ziren —berrogei guztira—, tripulazioaz gain (5). Santiagon (Txile) Old Boys Club taldearen kontra jokatzekoak ziren, eta Uruguaiko armadako hegazkin bat kontratatu zuten; jokalariez gain, senide eta lagun batzuek eman zuten izena bidaiatzeko. Hegazkina urriaren 12an aireratu zen Carrascon (Uruguai), baina Mendozan (Argentina) lurreratu behar izan zuen, ekaitz baten ondorioz. Urriaren 13an aireratu zen berriro, 14:18an. Ordubete eta hamasei minutu geroago izan zuen istripua. Laino artean ikusmenik gabe, pilotuak behar baino lehenago hasi zen jaisten, eta hegazkinak Andeen kontrako jo zuen, 4.200 metrora. Izenik gabeko glaziar batean geratu zen azkenean, baina, harrezkero, Malkoen glaziarra esaten diote.

Erreskate taldeek zortzigarren egunean utzi zuten bilaketa. Hegazkinaren kolore zuria elurrarekin nahasten zen, eta, hegazkinak haren gainetik pasatu baziren ere, ez zuten ikusi. Istripua izan zutenak saiatu ziren ezpainetako margoarekin SOS seinalea marrazten hegazkinean, baina ez zuten nahiko margo horretarako. Istriputik bizirik ateratzea eta baldintza horietan bizirik irautea ezinezkoa zelakoan, urriaren 21ean amaitu zituzten bilaketa lanak. Udan ziren gorpuen bila joatekoak, hego hemisferioan, abendutik aurrera.

Sergio Catalan mandazainak Canessa eta Parrado aurkitu zituen zubia. Elvis Gonzalez, EFE

Oraindik ere bizirik zeudenek irrati txiki batean entzun zuten bilatze lanen amaieraren albistea, hamargarren egunean. Orduan erabaki zuten euren kabuz atera beharko zutela handik. Elur jauzi batek harrapatu zituen, gainera, hegazkinaren hondakinetan. Hala, beste saiakera baten ondoren, abenduaren 12an azken espedizioa abiatu zuten Canessak, Nando Parradok eta Antonio Vizintin. Hamar egun eta 38 kilometroren ondoren, Canessak eta Parradok Sergio Catalan mandazaina topatu zuten Los Maitines herritik gertu.


Espetxetik atera da Ion Parot

Summary: Espetxetik atera da Ion Parot. Aske utzi dute baldintza biziki zorrotzekin, Frantziako presondegietan 32 urte eta erdi iragan ondoren. Urtebetez etxean egon beharko du epe froga gisa, baldintzapeko askatasunean geratu aurretik. 71 urte ditu.

Etxera bidean da Ion Parot euskal presoa. Gaur atera da Mureteko presondegitik, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, eta bertan egin diote lehen harrera haren senideek. Urteetako batailaren ondotik, Parisko Dei Auzitegiak irailaren 22an onartu zien baldintzapean aske ateratzeko aukera hari eta Jakes Esnali. Hala, Euskal Herrirako bidea hartu du gaur, baina ez da osoki aske izanen, baldintza biziki zorrotzak bete beharko baititu ondoko urteetan. Orotara, 32 urte, sei hilabete eta bederatzi egun iragan ditu Frantziako presondegietan. 71 urte ditu.

1990eko apirilaren 4an atxilotu zuten Ion Parot. Egun batzuk lehenago haren anaia Unai atxilotu zuten Espainia hegoaldean —Zaballako presondegian dago—. Beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komandoa osatzea leporatu zieten. Atxilotuetako hiru biziarteko zigorrera kondenatu zituzten 1997an Parisen egin zieten epaiketan: Ion Parot, Jakes Esnal, eta Frederique Haranburu Xistor. Geroztik, ikur bilakatu dira hirurak: Argala komandoaren ibilbideagatik, baina baita epaitegietan izan dituzten gorabeherengatik ere. Haranburu 2020ko azaroan gelditu zen aske, baldintzapean. Esnal ondoko egunetan ateratzekoa da. Unai Parot da afera hartatik preso segituko duen bakarra. Lapurdiko azken presoa da.

1999an izan zuten epaiketaren ondotik, Ion Parotek kartzelaldiaren hamabosgarren urtetik aitzina zuen aukera baldintzapean aske geratzea eskatzen hasteko, hau da, 2005etik. Orotara sei eskaera egin behar izan ditu epaitegien baiezkoa eskuratzeko. Ekainean, haren askatasun eskaeraren kontra agertu zen, beste behin, terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltza, baina azkenerako baiezko erabakia hartu zuen Parisko Dei Auzitegiak.

Ikusi gehiago: Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da

Azken urteetan, behin baino gehiagotan eskatu dute Esnal, Parot eta Haranburu askatzeko, eta mobilizazio andana antolatu dituzte preso horien sostenguz. Uztailean, Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten Bakegileek egun oso batez, Frantziako Gobernuari eskatzeko Euskal Herriko gatazkaren konponbidean urratsak egin ditzala. Parot eta Esnalen baldintzapeko askatasuna onartzea lehentasun bat zela adierazi zuten.

Azken urteetan, behin baizik ez du ukan presondegitik ateratzeko baimena Ion Parotek. 2018ko martxoan izan zen: zendu berri zen bere amari omenaldia egin zioten Altzürükü (Zuberoa) sorterrian senideek eta ezker abertzaleko zenbait militantek, eta hara joateko aukera izan zuen.


Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da

Summary: Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da. 2011n geratu zen libre, 30 urte espetxean igaro eta gero.

Jon Agirre Agiriano euskal presoa hil da, Mondraberri.eus atariak zabaldu duenez. Agirrek 30 urte egin zituen espetxean, eta 2011ko maiatzean geratu zen aske, 69 urte zituela. Aramaion (Araba) jaioa zen, 1942an, eta 1981eko maiatzaren 11n atxilotu zuten, ETArekin harremanak zituela egotzita.

Geroztik, Carabanchel, Puerto I.a, Alcala-Meco, Herrera de la Mancha, Langraiz, Ocaña, Sevilla, Tenerife, berriro Alcala-Meco, Valdemoro, Tenerife II.a, Huelva II.a, Malaga, Logroño, Martutene eta Basauriko espetxeetan izan zuten. Jarri zioten zigorra 2006ko urriaren 28an bete zuen —hiru hilketa egitea leporatu zioten—, baina, Parot doktrina zela medio, zigorra luzatu zioten. Espetxean, gaitz ugari eduki zituen: aldakan artrosi orokorra, diskoko hernia eta diabetesa.

Libre zela, Agirrek sinatu zuen Gernikako Akordioa Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren izenean, 2011ko irailaren 25ean. Gaur egingo diote azken agurra, Arrasateko Aldai parkean (Gipuzkoa), 19:00etan.


Summary: Madrilek beste tarifa arautu bat sortuko du gas galdara komunen faktura jaisteko. Bonu sozialaren deskontuak igoko dituzte, eta beste kategoria bat sortuko dute %40ko deskontuarekin. 3.000 milioiko plan bat iragarri du Pedro Sanchezek

Energiaren prezioei aurre egiteko planak iragartzen ari dira azken egunotan Europako Batasuneko estatuak, eta bakoitza bere gihar ekonomikoaren arabera egiten ari da. Portugalek 3.000 milioi euroko laguntzak emango dituela esan zuen herenegun, eta Espainiako presidente Pedro Sanchezek kopuru bereko plan baten berri eman zuen, atzo. Urrun daude biak ala biak Alemaniak martxan jarriko duen 200.000 milioi eurokotik, baina Madrilgo exekutiboak uste du plan horrek konponduko egingo duela, hein batean, gas berogailu komuna erabiltzen duten bizilagun komunitateen arazoa.

Hala, tarifa arautu berri bat sortuko du Espainiako Gobernuak komunitate horientzat, jasotzen ari diren faktura handiak arintzeko. Madrilek kalkulatu du etxebizitza horien berogailuen faktura erdira jaitsiko dela neurri horri esker, eta 1,7 milioi familia daudela onura hori jasotzeko egoeran, Espainiako Estatuan. 2023ko bukaera arteko neurri berezi gisa aktibatuko dute laguntza hori.

Sanchezen gobernuak iaz onartutako araudi berrian dago galdara komunitarioen arazoaren jatorria, hain zuzen, gas naturalaren azken baliabideko tarifarako sarbidea urteko 50.000 KWh baino gutxiagoko kontsumoetara mugatu zuelako. Erabaki horren ondorioz, galdara komunitarioa duten etxebizitzak energia kontsumitzaile handitzat jotzen dira, eta horrek energia baliabideen erabilera oso intentsiboa egiten duten enpresekin parekatzen ditu.

Bonu soziala

Bestalde, Madrilek argindar fakturan ere eragin nahi du bonu soziala dutenen deskontuak handituz. Gobernuaren plan bereziak irauten duen bitartean %65eko deskontua izango dute kontsumitzaile zaurgarri gisa jo direnak eta %80koa kontsumitzaile oso zaurgarri direnak. Gainera, %15 igoko dute deskontu horiek aplikagarri diren energia kopurua. Aurretik ere handitu zituzten bonu sozialaren deskontuak, %25etik %60ra eta %40tik %80ra, zaurgarrienen kasuan. Hego Euskal Herrian, 70.000 familia inguru dira laguntza hori jasotzen dutenak, baina aurrerantzean gehiagok lortu ahal izango dute bonu soziala. Kategoria berri bat izango baitu bonuak; hala, diru sarrera apaleko familia gehiago izango dira laguntza horien onuradun. Talde berri horretako familiek %40ko deskontuak izango dituzte beren fakturetan 2023. urteko amaierara arte.

35.000 milioiko aurreztea

«Espainia da, gobernuak egindako ahaleginari esker, Europako herrialde sinesgarriena energia krisiari aurre egiteko proposamenetan», esan zuen Sanchezek Espainiako Kongresuan, krisi hori Errusiako presidente Putinek eragin duela gaineratuta.

Zaila da kalkulatzea Hego Euskal Herrian zenbat herritarrek jaso ahal izango dituzten iragarritako azken laguntzak, baina milaka izango dira. Sanchezek helarazi du 2021eko ekainetik, 35.000 milioi euroko aurrezpena ahalbidetu dutela Madrilek hartutako neurriek, betiere energiaren prezioei aurre egiteko, eta, horien artean, berezko garrantzia izan duela gasaren prezioari muga bat jartzeko salbuespen iberikoak.


Summary: Euskadi literatura sariak, Apaolaza, Bilbao eta Mutuberriarentzat. Bihurguneko nasa liburua da irabazlea euskarazko literaturaren modalitatean, Barruko hotsak euskarazko haur eta gazte literaturan, eta Irrimola literatur lanaren ilustrazioaren kategorian.

Euskadi literatura sarien hiru kategoriatako irabazleak jakinarazi dituzte gaur, Gasteizko Artium museoan. Uxue Apazaolak irabazi du Euskarazko literatura kategoriako saria, Bihurguneko nasa narrazio liburuagatik. Euskarazko Haur eta Gazte Literaturako sariduna, berriz, Leire Bilbao izan da, Barruko hotsak umeentzako poema bildumagatik. Eta, hain zuzen, lan horren ilustratzaile Maite Mutuberriak eraman du Ilustrazioaren modalitateko saria, Irrimola album ilustratuagatik.

Apaolazak joan den urteko azaroan plazaratu zuen Bihurguneko nasa, Susa argitaletxean. Egilearen hirugarren liburua da, eta bederatzi ipuinek osatzen dute. Bi osagaik lotzen dituzte narrazio guztiak: hiri handi batean kokatzen dira guztiak, Madrilen, eta hiri horretan bizi den Lur da kontakizun guztien ahotsa. Apaolazarentzat askatasun eremu bat da literatura, «mozorrotuta» jarduten duelako idazterakoan, liburuaren aurkezpenean azaldu zuenez. «Mozorroan den gezurrak uzten digu inon baino egiatiagoak izaten, gure alderdiren bat askatzen duelako. Eta, era berean, baldintzatu ere egiten ditu gure egiak. Literaturaren egia ez da egia ebidente bat. Kasu honetan, gainera, nahi nuke egia hori zalantza bat izatea. Egiaz inguratuta gaude, horietako asko kolektiboak dira, eta ez dakit zein heinetan gure neurrikoak. Egia gezurti horien aurrean, ipuin hauek gezur egiatiak izan nahi dute; gezurraren bidez egiak esan, egiak baino egiagoak direnak». Arroztasuna da ipuinetako beste gai nagusietako bat, protagonista deseroso, lekuz kanpo sentitzen baita etengabe klaseari, generoari, hiriari, etxekoei eta abarri dagokienez. Hala azaldu zuen idazleak berak joan den otsailean BERRIAri eskainitako elkarrizketan.«Berez, enkajatzea errazagoa dela dirudi, baina niri oso zaila iruditzen zait. Arau oso jakinak daude, eta horiek betetzea gogorra da, pisutsua. Uste dut hori ordaintzen dugula nolabait, eta Lurrek egiten duena dela hori ahoskatu. Araua betetzea zailagoa da zenbat eta bazterrerago egon. Lur ez da oso bazterreko pertsona bat, baina emakumea da, euskalduna, existitzen ez den klase ertain horretan sinistu duena... Batetik, enkajatzeko zailtasuna dago. Eta, bestetik, sinisten dituen diskurtsoak daude. Nik uste dut, adibidez, feminista sentitzen dela, baina zer zailtasun daude feminismoak lekurik ez duen espazioetan funtzionatu behar baduzu, eta bakarrik, ez duzunean kolektibo bat atzean? Zer indar behar duzu, nork du indar hori? Lurrek ez dauka, eta hori da kontua, nola kudeatzen den hori».

Lourdes Otaegik, Ane Labakak, Jon Martinek, Yurre Ugartek eta Josu Jimenezek osatu dute kategoria horretako epaimahaia, eta, haien iritziz, Apaolazaren liburuak «identitatearen eta alteritatearen inguruko hausnarketa aberatsa eskaintzen du. Atseginez irakurtzen den prosa gihartsuan idatzia dago, eta elaborazio literario zehatzak nolabaiteko gordintasuna ere ematen dio, soberako azalpen eta luzamendu oroz soildurik. Edukiari ederki egokitzen zaion hizkera da, hiri handiko herrestaren dinamika bizian —ustekabean— irakurleak protagonistaren begirada ernea sumatuko du detaileen tolesduretan sakontzen».

Haurren egunerokoa, poesia bihurtuta

Barruko hotsak albumeko poemak haurrengan pentsatuta idatzi zituen Bilbaok, eta Mutuberria arduratu zen ilustrazio lanez. Iazko abendua aurkeztu zuten liburua. Haurren egunerokoan dauden barneko nahiz kanpoko soinuekin jolas eginez, hotsak poema bihurtu zituen idazleak, eta ilustrazio irudigileak. Onomatopeiak eta kaligramak erabili zituzten bildumaren kontakizuna osatzeko, eta, hala, ume baten egunaren soinu banda izan daitekeena jaso zuten Pamielak plazaratutako bilduman. Albumarekin, egileek segida eman diote Xomorropoemak eta beste piztia batzuk eta Piztipoemak (2016) liburuekin elkarrekin hasitako bideari. Oraingoan, baina, zomorroak eta piztiak ez: hotsak hartu zituzten poemetarako lehengai.

Kategoria horretako epaimahaiak nabarmendu du «forma aldetik, poesia bisuala» landu izana, eta «kaligramaren generoa» berritu izana, errimak eta erritmoak baliatuta. «Barruko hotsak belarriekin irakurri eta begiekin entzuteko moduko liburua da, jolastia eta umore finez josia. Nabarmentzekoa da, orobat, liburuaren konposizio, maketazio eta ilustrazio lan bikaina». Manuel Lopezek, Larraitz Idarretak, Karla Fernandez de Ganboak, Ziortza Onaindiak eta Patxi Zubizarretak osatu dute kategoria horretako epaimahaia. Bilbaok bigarrenez irabazi du euskarazko haur eta gazte literaturaren Euskadi saria, Xomorropoemak eta beste piztia batzuk lanarekin ere jaso baitzuen, 2017an; Mutuberriarena izan zen orduan ere ilustrazio lana.

Bestalde, Mutuberriak iaz argitaratu zuen Irrimola album ilustratua, Ikaselkar argitaletxearen Kuku emozio programaren barnean —Haur Hezkuntzan oinarrizko emozioak lantzeko hezkuntza programa da—. Poza du ardatz liburuak, eta baditu hainbat berezitasun; tartean, borobila dela. Javier Isusi, Maria Altuna, Jon Mantzisidor, Yolanda Mosquera eta Miren Asiain izan dira kategoria honetako epaimahaikideak, eta iritzi diote album ilustratuaren kontzeptua «beste dimentsio batera» eramaten duela Mutuberriaren lanak: «Ilustrazioen atzean landutako kontzeptu bat dago, baliabide grafikoen erabilera egokiarekin batera, irakurtzeko geruza eta modu desberdinak indartzen dituena». Epaimahaiaren ustez, halaber, «Irrimola haurtzarotik literaturara sartzeko ate bat da. Jolaserako eta alaitasunerako oda bat».

Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaurko agerraldian gogora ekarri duenez, Euskadi literatura sariek aurreko urteko uzta saritzea dute xede: «Gure sortzaileen lana aintzatetsi nahi dugu, haien lana aitortu, eta idazten jarraitzera animatu. Egileei eta haien lanei ikusgarritasun handiagoa ematea ere bilatzen dugu. Eta, azkenik, irakurzaletasuna sustatzea ere badago helburuen artean. Herritarrengan istorio berriak irakurtzeko gogoa piztea, gure sortzaileek eskaintzen dizkiguten istorio horiek».

Gainerako sariak, datorren astean

Azaroaren 24an egingo dute sariak banatzeko ekitaldia, Donostian, Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroan. Guztira zazpi sari banatuko dira, eta datorren astean iragarriko dituzte falta diren beste lau kategorietakoak: gaztelaniazko literatura, euskarazko literatura itzulpena, euskarazko saiakera eta gaztelaniazko saiakera.

Irabazle bakoitzak 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 euro eskura ditzake bere lana beste hizkuntza batean argitaratzen bada. Euskarazko literatura itzulpenaren irabazleak 18.000 euro jasoko ditu.


Summary: Garraiolari baten heriotzaren berri eman dute sindikatuek. ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta ENHE sindikatuek elkarretaratzea egingo dute Araian izandako lan istripua salatzeko.

Portugaldar jatorriko garraiolari bat hil zen aurreko astean Araian (Araba) arrazoi ez-traumatikoengatik, sindikatuek jakinarazi dutenez. Lan istripu gehiagorik ez, prekaritateak hil egiten gaitu lelopean, protesta egingo dute bihar 11:00etan Gasteizen, Posta kaleko 9. zenbakian, SEA Arabako Enpresaburuen Elkartearen egoitzatik hurbil. Garraiolari horren heriotza salatuko dute sindikatuek ekintza horren bidez.

Aurten dagoeneko bederatzi garraiolari hil dira Euskal Herriko errepideetan, 62 lan istriputan. «Estatistika latz horren aurrean, euskal sindikatuek elkarretaratzea egin dute zorigaiztoko istripu bat gertatu den bakoitzean, prekaritateak hil egiten duela salatzen duen pankartari helduta», esan dute. Sindikatuek gogor salatu dute administrazioa garraiolarien lan istripuen estatistikak murrizten saiatzen dela, «gertaerak heriotza natural edo errepideko ezbehar gisa hartuta». Sindikatuen arabera, horrelako ezbeharrak eta lan istripu gehienak «lan baldintza kaskarren ondorio» dira, «zalantzarik gabe».

ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta ENHE sindikatuek azaldu dute «gero eta estuagoa» dela garraiolariaren lana; «bizimodua aurrera ateratzeko sektorean dauden zailtasunen, azpikontratazioen, lan jardunaldi luze eta estuen edota enpresek eragindako presa eta presioen ondorio dira gertaera hauek». Estres handiak bihotzeko arazoak sortzen dituela gogorarazi dute. «Horrelako gaitzek garraiolariengan duen eragin handia kontuan hartu beharko litzateke osasun politiketan eta laneko prebentzioan».


Summary: Hezkuntza profesionalak suizidioaren arloan trebatzen hasiko da Jaurlaritza. Osasun Sailarekin batera ondutako estrategia bat aurkeztu dute, zeina ondu baituten ikasleen «ongizate emozionala» bere zabalean aintzat hartzeko helburuarekin uztartuta

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Osasun Sailak eskoletan suizidioaren gaia lantzeko plan bat atondu dute. Gaur goizean egin dute aurkezpena. 2019an abiatu zuen Jaurlaritzak suizidioaren gaiari era zabal batean erreparatzeko estrategia, eta bide horretan aurrera urrats bat harago egin nahi dute orain gaia eskoletara ere eramanda. Izurriaren harira, eskoletan ikasleen «ongizate emozionala» aintzat hartzeko urratsak ere egin direla gogoratu dute, eta lanerako «esparru» ere hori aintzat hartuta landu dutela plana. «Mimo handiz egindako lana izan da», nabarmendu du Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosak. Ondoan izan ditu Aniztasunerako eta Hezkuntza Inklusiorako zuzendari Lucia Torrealdai eta Osasun Saileko Arreta Soziosanitarioko zuzendari Jose Antonio de la Rica. Planari atxikita, ikasturte honen bigarren hiruhilekoan bertan hezkuntzako profesionalak suizidioaren arloko trebakuntza jasotzen hasiko direla jakinarazi dute.

Plana Osasun eta Hezkuntza sailen arteko «elkarlanaren» fruitua dela nabarmendu dute, eta EHUko eta Osakidetzako hainbat adituk ere parte hartu dutela. Honen bidez «sistematizatu» egin nahi dute eskoletan suizidioarekin lotutako egoerak agertzen direnean nork eta nola jokatu behar duen. Bide batez, eskola bera gaiaz mintzatu ahal izateko espazio bat izatea nahi dute. «Tutoretza orduak, adibidez, egokiak izan daitezke gai horiez hitz egiteko. Hori da prebentzioa», azaldu du Pedrosak. Gaia hizpide nahi dute «egunean eguneko martxako» espazioetan: «Naturala izan behar du«. Aurrerago, bereziki nerabeei begira, «berdinen arteko laguntza» ere sustatuko dute, «balio erantsia» ekar dezakeelakoan. Trebatu egin nahi dituzte horretarako ikasleak ere, baina zehaztu gabe dute oraindik nola egingo duten. Familiekin lan nola egin ere aztertuko dute.

Trebakuntza saioak egiteaz aparte, ondorengo ikasturteetan aztertu nahi dute «trebakuntza» horrek zer emaitza ematen dituen ere. Bide beretik, material curricularrak ere landu nahi dira gaia landu ahal izateko. «Lan handia dugu egiteko», onartu du Pedrosak: «Ez da erraza».

Plana taxuz garatze aldera, «sinergiak» oso garrantzitsuak direla nabarmendu du Pedrosak. Gogoratu du eskoletan bizikidetza «positiboa» sustatzeko lan ildoak martxan direla, eta horien barruan «ahaldundu» behar dela hezkuntza komunitatea suizidioaren inguruan ere. «Horretarako beharrezkoa da gure ikasleei leku seguruak eskaintzea eta interakzio positiboak bermatzea, aukera izan dezaten ikastetxeko parte sentitzeko», azaldu du. «Ikasleek entzunak sentitu behar dute, eta ikusi behar dute irakasleak gai direla zenbait egoera irakurtzeko». Bizikasi programa norabide horretan martxan dela gogoratu du, eta horren barruan irakasleei «estrategia» gehiago ematea dela orain asmoa.

De La Ricak gogoratu du «osasun publikoko arazo nagusienetarikoa» dela suizidioa. Estatuan osoan, hamar izaten dira egunean. EAEn bi egunean behin bat gertatzen da. «Zifra horien atzean pertsonak daude».

Lau mailatan

Ondu duten planak, besteak beste, prebentziorako gakoak eman nahi dituela azaldu du Torrealdaik. «Irakasleek identifika ditzaten arriskuan diren ikasleak». Bigarren maila batean, horiei laguntzeko gakoak ere eman nahi ditu: «Halakoetan zer egin, zer ez egin». Hirugarren maila batean, irizpideak eman nahi ditu jada suizidio ahaleginen bat egin duten ikasleei laguntzeko. Suizidioaren ondoriozko heriotza gertatzen denean dolu hori hezkuntza komunitate osoarekin batera partekatzeko irizpideak ere eman nahi dituzte. «Egon daitezkeen egoera guztiei erantzuteko prest egon behar dute irakasleek», zehaztu du Pedrosak, eta horretarako «erremintak» eman nahi dizkiete.


Summary: Eusko Legebiltzarrak autokontsumoa sustatzeko tramiteak laburtuko ditu. Gaur egun udal lizentzia bat behar da instalazio horiek jartzeko, eta EH Bilduk proposatu du nahikoa izan dadila administrazio aldez aurretik jakinaraztea.

Eusko Legebiltzarrak onartu egin du energia autokontsumoko egitasmoak bizkortzeko EH Bilduk eginiko eskaera. Administrazio tramiteak laburtzeko eskatu du eraikinetan eguzki plakak jartzeko eta etxean ibilgailu elektrikoak kargatzeko guneak jartzeko; horretarako, Lurzoru Legeko puntu bat aldatzea proposatu du.

Gaur egun, udal lizentzia bat behar da instalazio horiek jartzeko, eta koalizio abertzaleak eskatu du nahikoa izan dadila administrazioa aldez aurretik jakinaraztea. Dena den, salbuespen batzuk proposatu ditu, zeinetan lizentzia hori beharrezkoa izango litzatekeen: kultur intereseko ondasun deklaratutako eraikinetan, ingurumen inpaktuaren ebaluazioa behar denean, edo eraikinen zimenduei edo egiturari eragiten dietenean.

Eskaera babestu dute EAJk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk. PP-Ciudadanos abstenitu egin da, eta Voxek aurka bozkatu du. Egitasmoari zuzenketak jartzeko epea zabalduko da orain.

EH Bilduko Mikel Oterok prozedura azkartzeko eskatu du, «ahalik eta denbora laburrenean» indarrean egon dadin. Azpimarratu du «eskala txikiko instalazio horiek berehalako onurak» dakartzatela trantsizio energetikoa bizkortzeko. Gogoratu du proposamena bat datorrela Europako Batasunak arlo horretan eman dituen irizpideekin eta Nafarroak, esaterako, jada lege aldaketak egin dituela bide horretan.

Unai Grajales EAJko legebiltzarkideak azaldu duenez, bere taldeak «koherentziagatik» babestu du testua. PSE-EEko Alberto Alonsok nabarmendu du bere alderdiak autokontsumo elektrikoaren aldeko apustu «irmoa» egiten duela. Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Angulok esan du «beharrezkoa eta premiazkoa» dela oztopo burokratikoak murriztea eta tramiteak azkartzea, eta energia enpresa publiko bat sortzeko beharra azpimarratu du. PP abstenitu bada ere, talde horretako legebiltzarkide den Muriel Larreak esan du legedia berrikusi behar dela administrazio tramiteak laburtzeko.


Summary: Euskaraldian enpresak arigune izatea sustatuko dute ELAk eta LABek. Kontseilua eta sindikatuetako 160 ordezkari batzartu dira Bilbon, Euskaraz lan egitea, eskubide kontua izeneko dinamika aurkezteko.

ELAko eta LABeko 160 ordezkari batzartu dira Bilbon, Kontseiluak deituta, eta hiru eragileek adierazi dute langileen euskaraz lan egiteko eskubidea erdigunean jarri eta hori bermatzeko urratsak egiteko borondatea. Horretarako, sindikatuek batera joko dute enpresaz enpresa, 50 behargin baino gehiago dauzkaten lantokietan, Euskaraldiarekin bat egin eta arigune gisa parte hartu dezaten bultzatzeko, baita lantokiak euskalduntzeko «konpromiso zehatzak» hartu ditzaten ere.

Sindikatuen asmoa da langileen artean konpromiso edo proposamen batzuk adostea eta horiek enpresetako zuzendaritzei aurkeztea. Proposamen horiek izango dira enpresan euskara batzordeak eratzeko baliabideak eskaintzea, diagnostikoa egin eta langileekin partekatzea eta Bai Euskarari Ziurtagiria hartzea, euskara planak abiatzea.

2020ko azaroan, ELA eta LAB sindikatuek eta Euskalgintzaren Kontseiluak lan mundua euskalduntzeko eta langileen hizkuntza eskubideak bermatzeko beste dinamika bat aurkeztu zuten, 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak bultzatzeko gutxieneko neurriak proposatuz. 2021ean, hiru eragileek bilerak izan zituzten Eusko Legebiltzarreko alderdi guztiekin lan mundua euskalduntzeko proposamen zehatza aurkezteko: 50 langiletik gorako enpresatan langileek edo enpresaburuek eskatuz gero, euskara plana negoziatu behar izatea lanbidearteko akordioan jasotzea. Confebask eta CEN patronalekin biltzen saiatu ziren, baina lantokietan euskara planak adosteari uko egin zioten. Akordiorik lortu ez bazen ere, bide horretan jauzi bat bultzatzeko ekimen bat antolatzen aritu dira hiru eragileak azken hilabeteetan.

Gaur, ELAk eta LABek 50 langiletik gorako enpresetako delegatuak bildu dituzte Bilbon, Kontseiluarekin batera, Euskaraz lan egitea, eskubide kontua izeneko dinamika bateratua aurkezteko. Asmoa da lan mundua euskalduntzea, eta egitasmoa abiatzeko arrazoiak azaldu dituzte eragileek: batetik, langileen ikuspegitik, «lan eta bizitza duinaren eta dagozkien eskubideen aldeko borrokan» oinarritzen delako ekintza sindikala. Hiruek borroka horretan ulertzen dute hizkuntza eskubideen aldeko ekinaldia ere: «langileek Euskal Herriko berezko hizkuntza ezagutzeko, lan jarduera eta lanbidea euskaraz garatzeko eta lan harremanak euskaraz burutzeko eskubideen» aldeko borroka gisa.

Bestalde, euskararen normalizazioaren ikuspegitik, nabarmendu dute eguneroko bizitzan eremu sozioekonomikoaren eragina eta «izaera egituratzailea agerikoa» dela: «Geroz eta aditu eta aritu gehiagok aldarrikatzen du euskararen normalizazio prozesuak beharrezko duela lan munduaren euskalduntzean jauzia egitea». Haatik, gogorarazi dute gaur-gaurkoz ez dela %1era ere iristen euskara planak dituzten entitateen ehunekoa, eta «enpresen botere harremanek langile euskaldunak erdaraz lan egin behar izatera behartzen» dutela.

Horregatik, kanpaina azaroaren 18tik abenduaren 2ra Euskaraldiaren testuinguruan garatuko dute: «Euskararen aldeko herri-gogo eta herri-bultzada sendoa agertuko diren garaian».


Summary: Petrolioaren murrizketa «atzeraldi baterako azken bultzada» izan daiteke, IEAren arabera. Nazioarteko Energia Agentziak uste du LPEEk eta Errusiak bi milioi upel gutxiago ekoitzi izanak eskaria apalduko duela.

Petrolioaren merkatua aztoratuta ikusten du berriro IEA Nazioarteko Energia Agentziak. Gaur goizean kaleratutako txostenean, IEAk ziurtatu du LPEE + taldeak (Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea, Errusia eta haren aliatuak) bi milioi upel gutxiago ekoizteko erabakiak «segurtasun energetikoari buruzko kezka handitu» duela, noiz-eta mundua «bere historiako energia krisirik okerrenean» murgilduta dagoenean.

LPEE+ taldearen erabakiak jada izan du eragina: Brent upela 100 dolarren mugara gerturatu da berriro –98 dolarrera heldu zen joan den astean, baina 92 dolarrean salerosten ari da gaur–, eta horrekin eskaera gutxitu egingo dela kalkulatu du IEAk. Zehazki, aurtengo laugarren hiruhilekoan iazkoan baino 340.000 upel gutxiago beharko direla uste du, nahiz eta azken urteetan gasa baliatu duten industria batzuek aurten gasolioa eta petrolioaren beste eratorri batzuk erreko dituzten.

Datorren urteari begira, eskaria 1,7 milioi upel handituko dela iragarri du, aurretik zioen baino ia milioi erdi upel gutxiago.

Mendebaldeko herrialde batzuetan atzeraldia egon daitekeela pentsatuta egin ditu iragarpen horiek IEAk. Are gehiago, orain uste du ekoizpenaren apaltzea «atzeraldi baterako azken bultzada» izan daitekeela.

IEAk azaldu du LPEEk eta aliatuek iragarritako bi milioi upelen murrizketa txikiagoa izango dela berez, milioi bat upel ingurukoa, gaur egun kartela ez baita gai bere kuotak betetzeko. Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek hartuko dute beren gain murrizketaren parterik handiena, haiek baitute ekoizpenaren iturria ixteko eta irekitzeko gaitasunik handiena. Arazo politikoak sor diezazkieke horrek, AEBen aliatuak baitira biak, eta Joe Biden presidenteak ohartarazi baitie ondorioak izango dituela oraingo murrizketak.

Hain zuzen ere, AEBak bilakatu dira munduko petrolio ekoizlerik handienak, Saudi Arabiaren eta Errusiaren aurretik, baina IEAk ohartarazi du haren ekoizleek nekez bete ahal izango dutela orain sortutako zuloa.

Errusiaren esportazioak

Mendebaldearen zigorrek eta erosleak aurkitzeko zailtasunek eragina izan dute Errusiaren esportazioetan ere. IEAk dio irailean egunean 7,5 milioi upel saldu dituela Errusiak atzerrian, gerraren aurretik baino 560.000 upel gutxiago. Halaber txikitu da Moskuk petrolio esportazioen bidez eskuratzen duen dirua: 15.300 milioi dolar izan dira irailean, abuztuan baino 3.200 milioi gutxiago.

Ikusteko dago zer gertatuko den abenduan Errusiaren petrolioarekin, hilabete horretatik aurrera EBko herrialdeek, Hungariaren salbuespenarekin, debekatuta izango baitute hari petrolio gehiago erostea. Azken hilabeteetan, asko gutxitu dute Errusiako petrolioaren erosketa, baina oraindik erdia baino gehiago ordezkatu behar dute EBko kideek.


Summary: Euskal Eskola Publikoaz Harro taldeak Hezkuntza Legearen kontrako manifestaziora deitu du azaroaren 5erako. Iruditzen zaie Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Hezkuntza Legeak ez diola lehentasunezko traturik emango sare publikoari. Kritikatu dute, halaber, ez direla hizkuntza ereduak gaindituko.

Zerbitzu publikoak pribatizatzearen aldeko apustua egitea, sareen dualtasunari eustea, euskalduntzerako «atzerapausoa» izatea eta laikotasuna ez bermatzea. Arrazoi horiek emanda, Euskal Eskola Publikoaz Harro Plataformak agerraldia egin du gaur goizean Bilbon, Eusko Jaurlaritza ontzen ari den Hezkuntza Legeari «ezezko borobila» emateko. Eta protestara deitu dute: azaroaren 5ean manifestazioa egingo dute Bilbon, 17:30ean Bizkaiko hezkuntza ordezkaritzatik abiatuta.

Plataformak hogei eragile baino gehiagoren izenean hitz egin du. Hain zuzen, taldean daude, besteak beste, zenbait herritako hezkuntza publikoko taldeak, EHIGE, Heize, Ikasle Abertzaleak, Ikama, Steilas, CCOO eta ESK. Hezkuntza Legeak eskola publikoa defenda dezala dute xede, eta salatu dute irailean publiko egin zuten aurreproiektuaren lehen zirriborroa ez doala bide horretatik: «Sare publikoaren alde zenbait adierazpen jasotzen dituen arren, bere beharrei erantzun egokirik eman gabe jarraitzen du». Kontrara, uste dute Eusko Jaurlaritza ikastetxe pribatuen aldeko neurriak «etengabe» hartzen ari dela. Pribatuen finantzaketa handitzea eta 2 urteko haurren gelak ere itundu izana jarri dituzte adibide gisa.

Ez dute bat egiten, halaber, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroan ageri den Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoarekin ere —ikastetxe publikoak eta itunpekoak egongo dira bertan—. Adierazi dutenez, testuak ondorioztatzen du batzuei eta besteei finantzaketa bera dagokiela. Kritika egin diote: «Honek argi eta garbi adierazten du ez dela erraztuko eskola publikoaren hazkundea eta ez zaiola lehentasunezko traturik emango».

Publikoa, euskalduna eta laikoa

Egungo proposamena irakurrita, beste ildo batetik jo behar dela uste dute, eskola publikoa sistemaren «benetako ardatz» izan dadin, «gizarte kohesioa eta berdintasunezko hezkuntza euskaldun bat lortzeko». Horretarako, kritikak ez ezik, proposamenak ere egin dituzte zenbait arlotan. Publikotasunari dagokionez, sare publikoa «sendotzea eta handitzea» nahi dute. Horretarako, «zentzuzko planifikazioa» egitea galdegin dute, «eskola postuen eskaintza errealitatera egokituta» eta eskola pribatuen «gehiegizko eskaintza» ez itunduta. Gainera, ezinbestekoa iruditzen zaie sare publikoari «beharrezko baliabide guztiak» ematea, baita ikastetxeak publifikatzeari bideak zabaltzea ere: «Sare publikoaren finantzaketa handitu behar da, eta sare itunpeko-pribatuaren finantzaketaren kontrolerako auditoria eta ikuskaritza zorrotzak behingoz ezarri behar dira, baldintzak betetzen ez dituztenei itunak kenduz».

Gainera, kohesioa erdiesteko oztopotzat dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako «sistema publiko-pribatu duala»: «Sistemaren erdia itunpeko-pribatua da, eta, ondorioz, segregazioa etengabe sortzen eta areagotzen ari da». Nabarmendu dute legeak eredu hori gainditu beharrean «betikotu» egingo duela, «ikasle zaurgarriak itunpeko sarearen finantzaketa handitzeko salerosketako produktu bihurtuta».

Euskalduntzearen inguruan ere badute esatekorik: «Ikasleen euskalduntzean erreferente izaten jarraituko duen eskola publikoa izan nahi dugu». Hori horrela, gaitzetsi dute aurreproiektuak ez duela jasotzen murgiltze eredua, ezta hizkuntza ereduak gainditzea eta euskal curriculuma ere. Arlo horretan zehaztasun falta ere ikusten diote: «Irteera profilak zehazten dituen arren, ez da argitzen nola lortuko duten ikasle guztiek euskarazko B2 maila».

Azkenik, aldarrikatu dute hezkuntza sistemak laikoa izan behar duela. Legeak, ordea, justu aurkakoa planteatzen duela diote: «Erlijioaren eskaintza derrigorrezkoa izango da eskola publikoan, eta ideia erlijiosoak dituzten itunpeko ikastetxeek eskola publikoen finantzaketa bera jasoko dute».

LABek eta ELAk, manifestaziorako deia

LAB sindikatuak bat egin du manifestazioarekin, aparteko ohar baten bidez, eta bertan parte hartzeko deia egin du. LABen iritziz, «eredu berri baterako» trantsizioa egiteko tresna izan beharko luke Hezkuntza Legeak, hezkuntza sistema burujabera, euskaldunduko duen murgiltze eta mantentze sistemara, eta sare publiko bakar, burujabe eta deszentralizatu berri batera bidea egiteko. Ordea, zirriborroan ez dute horretarako asmorik ikusten. Izan ere, haien irudiko, ez ditu aintzat hartzen eskola publikoaren beharrak. Hura babesteko eskatu dute: «Hamarkadetan utzikeria handiz jokatu du Eusko Jaurlaritzak, eta bada garaia eskola publikoari zor zaiona emateko, bada garaia eskola publikoa hezkuntza sistemaren ardatz gisa indartzeko». Itunpeko sareari dagokionez, salatu dute zirriborroan ez dagoela jasota zer baldintza bete beharko dituzten, eta ez dago kontrol mekanismorik zehaztuta horiek betetzen direla bermatzeko.

Sindikatuari egokia iruditzen zaio Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortzea, ikastetxe orori eskubide eta betebehar berak emanez, baita ikastetxeei eskumen gehiago ematea ere: «Urrats bat izan liteke Euskal Eskola Publiko Komunitarioaren norabidean, hau da, sare publiko bakar, burujabe eta deszentralizaturako bidean, baldin eta trantsizio gisa ulertzen bada, eta ez amaierako egoera gisa». Alabaina, legearen zirriborroa aztertuta, esan dute «argi» ikusten dutela EAJk ez duela inolako asmorik horrelako trantsizio bati bide emateko; alegia, hezkuntza sistema duala «betikotu» nahian dabilela, «zerbitzu publikoen gainean duen ikuspegi neoliberalean oinarrituta».

ELAk ere atxikimendua adierazi du, eta manifestaziora joateko eskatu die militanteei. Izan ere, sindikatuak ez du bat egiten aurreproiektuaren zirriborroarekin. Uste du legeak tresna izan behar duela lan baldintza duinak izango dituen euskal eskola publiko burujabea eta inklusiboa eraikitzeko.


Summary: Bake elkarrizketez beharrean, gas horniduraz hitz egin dute Putinek eta Erdoganek. Turkian «gas gune handi bat» egitea proposatu du Putinek. Errusiak egindako «legez kanpoko anexio ahaleginak» gaitzetsi ditu NBEren Batzar Orokorraren ebazpen batek

Kremlinek herenegun iragarri zuen Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Recep Tayyip Erdogan Turkiakoa gaur batzartuko zirela Astanan (Kazakhstan), eta azken orduetan Moskuko zenbait funtzionario esaten aritu dira espero zutela Erdoganek modu ofizialean aurkeztea Moskuren eta Mendebaldearen arteko balizko negoziazioei buruzko proposamenak. Baina bi agintariek Asian segurtasuna, bakea, eta egonkortasuna sustatzea asmo duen foro baten testuinguruan egindako bileran ez dute Ukrainako gerra konponbidean jartzeko bake elkarrizketa posibleez hitz egin, ez. «Errusia-Ukraina akordioa gaiaz ez dute hitz egin», adierazi du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, RIA Novosti Errusiako berri agentziak kaleratu duenez. Gas hornidura izan dute hizpide, eta Putinek proposatu du Turkian «gas gune handi bat» egitea.

Hogei herrialde baino gehiagoko estatuburuak eta gobernuburuak bildu dira Sobietar Batasun ohiko errepublika ohiaren hiriburuan, eta Erdoganek forora iritsi berritan adierazi duenez, bere helburua da Ukrainan su etena «lehenbailehen» lortzea, «eremuko zailtasunak» gorabehera. Gerraren testuinguruan bitartekari rola jokatu nahian dabil Turkiako presidentea. Diplomatikoki Ukraina babesten du, baina ez dizkio Errusiari zigor ekonomikoak jartzen Mendebaldeak egin bezala, eta jarraitzen du, orduan, Moskurekin harreman ona edukitzen.

Erdoganek eta Putinek maiz hitz egiten dute telefonoz, eta gaurkoa da aurten aurrez aurre egiten duten laugarren bilera. Uztailean Teheranen bildu ziren, abuztuan Sotxin (Errusia), eta irailean Samarkandan (Uzbekistan). Kremlinek eskertzen dio Erdogani zein rol jokatu duen Ankarak zerealen auzian. Izan ere, Ukrainako zerealak eta Errusiako elikagaiak zein ongarriak atzera Itsaso Beltzetik barrena komertzializatzeko Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak sinatutako akordioan «rol zuzena» eduki duela iritzi dio Putinek. Hain zuzen, akordio hori goratu du Erdoganek gaur Astanan bileraren aurretik, eta diplomaziaren eginkizuna aldarrikatu du. «Denok nozitzen ditugu Ukrainako krisiaren ondorioak, izan eskualde mailan, izan maila globalean. Beti esan izan dut diplomaziaren laguntzarekin bidezko bake bat lor daitekeela».

Baina Erdoganek forora iritsi berritan egindako adierazpenak gorabehera, ez alde batek, ez besteak ez du plazaratu balizko su eten batekin edo negoziazio batzuekin loturiko adierazpenik. Horrekin lotuta, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen, herenegun, AEBak eta Erresuma Batuak nahi izan dutelako geratu direla bertan behera martxoan Errusiak eta Ukrainak izandako elkarrizketa saioak. Kremlinek nabarmendu izan du, bide batez, Putinek ez diola aterik ixten Mendebaldearekin negoziatzeari. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak azpimarratu izan du, bestalde, Kievek ez duela Putinekin zuzenean hitz egingo.

Ikusi gehiago: Zerealen auzian bitartekari aritzea eskertu dio Putinek Erdogani

Eta Turkiarako proposatutako gas guneari dagokionean, Putinek esan du instalazio horrek ez lukeela «soilik» hornikuntzarako izan beharko: «Prezioa zehazteko ere izan beharko luke, prezioena auzi oso inportantea baita». Putinek atzo iradoki zuen Nord Stream gasbideetarako gas hornikuntza Turkiarantz berbideratzea.

Zelenski, bestalde, Europako Kontseiluaren batzarraren udazkeneko saioan mintzatu da, gaur, bideokonferentziaz, eta beste batzuetan beste foro batzuetan egin bezala, Errusiaren «gerra krimenentzako» auzitegi berezi bat sortzeko eskatu du. «Epe luzera bakea lortzeko mekanismo boteretsuena da hori». Errusia erakunde horretatik kanporatu zuten martxoan, inbasioa hasi eta gutxira. Ukrainako presidenteak adierazi du Kharkiv eskualdean azken asteetan berreskuratutako tokietan ari direla topo egiten duela hilabete batzuk «Irpinen eta Butxan», esaterako, topatutakoarekin. Kievek salatu zuen, apirilean, bi leku horietan ehunka zibilen gorpuak aurkitu zituela kalean edo hobi komunetan.

Ikusi gehiago: Nord Streamen gas isuri nagusia eten egin da Baltikoan; bigarrena ez

Eta gerra frontean, Errusiak jarraitzen du azken egunotan Ukraina osoan indartutako erasoaldiarekin. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dute azken 24 orduetan herrialdeko 40 kokagune gehiago bonbardatu dituela Errusiak. Joan den larunbatean Krimeako anexioaren ikur den zubi bat hondatu zuten, eta horrek Krimearen hornikuntzari eragin diezaioke gainera. Putinek esan zuen handi bi egunera erasoei erantzungo zietela, eta, orduz geroztik, Kiev hiriburua ere bonbardatu dute Errusiako indarrek. Ukrainak salatu du goizaldeak Kiev inguruko herri bati eraso egin diotela «drone suizidekin»

Ikusi gehiago: Krimeako sabotajeari aspaldiko eraso zabalenarekin erantzun dio Moskuk

Irtenbide «baketsua»

NBE Nazio Batuen Batzordearen Batzar Nagusiak Errusiak egindako «legez kanpoko anexio ahaleginak» gaitzetsi ditu ebazpen baten bidez. Batzarreko 193 herrialdeetatik 143k bozkatu dute, gaur goizaldean, New Yorken, Errusiak Ukrainan partzialki okupatutako lau eskualde anexionatzeko egindako maniobra salatzen duen testuaren alde; hau da, lau herrialdetatik hiruk. Aldiz, soilik lau herrialdek bat egin dute Errusiarekin kontra bozkatzeko: Siriak, Ipar Koreak, Nikaraguak eta Bielorrusiak. 35 herrialde abstenitu egin dira, eta horien artean daude Txina, zeina Errusiaren «bazkide estrategikoa» den, India eta Pakistan, besteak beste. Gainontzeko herrialdeek ez zuten bozkatu.

Ebazpenaren arabera, Errusiaren ekintzek Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde batasuna urratu dituzte, eta ez dira «bateragarriak» NBEren Gutunaren printzipioekin. NBEren Batzar Nagusiak eskatu dio Errusiari «berehala» eta «guztiz» tera ditzala bere indarrak Ukrainako lurretatik. Ebazpenean nabarmendu dute, bide batez, gatazkari irtenbide «baketsua» eman behar zaiola, eta horretarako «elkarrizketa politikoa» hauspotu behar dela.


Summary: Animalia ornodunen populazioa ia %70 txikitu da 1970etik, WWFren arabera. Latinoamerikan izan da beherakadarik handiena: %94koa, azken 48 urteetan. Naturarentzako Mundu Funtsak itun bat eskatu du biodibertsitatearen galera iraultzeko.

Animalia ornodunen populazioa %69 txikitu da azken 50 urteetan, gizakiak basoak mozten, planetaren mugetatik harago kontsumitzen eta kutsatzen jarraitzen duen heinean. Hala ondorioztatu du WWF Naturarentzako Mundu Funtsak. Living Planet Report (Lur Planeta Bizia) txostena ondu du gobernuz kanpoko erakunde horrek, Londresko Zoologia Elkartearekin batera. Bi urtetik behin egiten dute ikerketa, 1998tik.

WWFren eta Londresko Zoologia Elkartearen helburua da Lurraren ingurumen osasuna zertan den ikusaraztea. Horretarako, indize bat erabiltzen dute: IPV Lur Planetaren Indizea. Ornodunen populazioan izandako aldaketak neurtu eta ondorioak ateratzen dituzte; hain zuzen, 5.230 espezie eta 32.000 populazio behatu dituzte.

Ikusi gehiago: Podcasta. Kinka: klima eta natura krisian

Emaitza deigarria atera dute: itsas zabaletik oihan tropikaletaraino, ugaztunen, hegaztien, arrainen, anfibioen eta narrastien populazioa batez beste bi heren baino gehiago apaldu zen 1970 eta 2018 bitartean. Txostenaren arabera, populazioa %1 txikitu da 2020tik, eta %8 2018tik.

Latinoamerikako –Amazonia barne– ornodunen populazioak izan du beherakadarik handiena batez besteko indizean: %94koa azken 48 urteetan. Horien atzetik daude Afrika (-%66), Asia eta Pazifikoa (-%55), Ipar Amerika (-%20), eta Europa eta Asia erdialdea (-18). Tanya Seele WWF erakundeko zuzendarietako baten esanetan, Latinoamerikako ekosistemaren egoera «oso larria» da: «Zuhaitzak mozteaz gain, basoko bizitza bera ere kentzen ari zaie animaliei».

Txostenak adierazten du ornodunen populazioa murrizteko arrazoi nagusiak hauek direla, besteak beste: animalien habitatak suntsitzea, espezieak gehiegi ustiatzea, espezie inbaditzaileak ekosisteman sartzea, kutsadura, klima aldaketa eta gaixotasunak. Biodibertsitatearen krisia geldiarazteko lehen politikak abian jarri zirenetik hainbat hamarkada igaro diren arren, aztertutako populazioa etengabe apaltzen ari dela ondorioztatu dute Lur Planeta Bizia txostenean.

Zientzialari askok uste dute Lurra seigarren desagertze masiboa jasaten ari dela, dinosauroen garaitik planetan izan den bizi galerarik handiena, eta «gizakiak bultzatzen ari dena».

Agintariei eskaria

Seelek gogor hitz egin du munduko agintarien aurka: «Zientzia, aurreikuspen katastrofikoak, hitzaldi eta promesa sutsuak, sutan dauden basoak, urpean dauden herrialdeak, inoizko tenperaturarik beroenak eta milioika desplazatuak gorabehera, munduko agintariak eserita daude oraindik».

Gainbehera kezkagarri horri aurre egiteko, txostenaren 89 egilek munduko agintariei eskatu diete «anbizio handiko akordio bat lortzeko» Kanadan abenduan egitekoa duten COP15 biodibertsitatearen goi bileran. Horrez gain, karbono isurketak murrizteko, berotze globalari 1,5 gradu zentigraduren azpitik eusteko eta naturaren suntsiketa neurrigabea gelditzeko eskatu diete.

Bestalde, WWF erakundeak biodibertsitatearen nazioarteko itun bat eskatu du, Klima Aldaketaren Aurkako Parisko Akordioaren antzekoa, biodibertsitatearen galera iraultzeko. Planetaren berotzea geldiarazteko helburua 2050erako zero isurketa lortzea bada, ekologistek hitzarmen bat eskatu dute 2030ean biodibertsitatearen galera gelditzea ez ezik haztea ere lortzeko.


Summary: Voxen euskal dantzariak: benetakoak ala iruzurtiak?. Jesus Guridiren 'El Caserio' abestiaren martxan, euskal dantzen itxura duen emanaldi bat egin zuten Vox alderdiaren agerraldian.

Galtza eta alkandora zuriak, txapel eta gerriko gorriak, soineko gorri eta beltzak. Euskal dantzarien itxura duten hamar lagun taula gainean dantzan daude Jesus Guridiren El Caserio abestiaren erritmoan. Euskal Herriko emanaldi baten deskribapena dirudien arren, joan den asteburuan Vox alderdiak ospatutako Viva 22 agerraldiaren zati bat da. Alderdiaren buruak berak zabaldu zuen emanaldiaren bideo bat bere sare sozialetan, esaldi honekin batera: «Ebatsi diguten guztia berreskuratuko dugu».

Gertatutakoa ez da oharkabean pasatu, sarean bolo-bolo baitago gaia. Badira dantza hori aurreskua dela erraten dutenak, eta baita pertsona horiek ballet dantzaritzat dituztenak ere. Bitartean, Dantzan elkarteak eztabaidarako tartea ireki du, ikuskizunean agertzen dena euskal dantza ote den zalantzan jarriz. «Pauso, janzkera eta mugimendu batzuk baliatu arren, dantzariek erabili dituzten beste pauso batzuk, egitura koreografikoa edo estiloa arrotzak gertatzen dira euskal dantzan, eta euskal dantza zer den eta zer ez den gogoeta egiteko baliagarri da ekitaldia. Euskal dantza al da?», adierazi du elkarteak.


Summary: Salatu dute Espainiak Jaione Jauregiren behin-behineko espetxealdia luzatu nahi duela. 2020ko azaroaren 22an Espainiaratu zuten, eta, bere sostengu taldeak jakinarazi duenez, Espainiak beste euroagindu bat eskatu du haren aurka; horrek luzatu egingo luke amaitzear behar lukeen espetxealdia.

Jaione Jauregik bi urte egingo ditu aurki behin-behineko espetxealdian. 2020ko azaroaren 22an Espainiaratu zuten, 1981ean Ramon Romeo Espainiako armadako teniente koronela hil izana egotzita. Harrezkero, ez dute auzibidean zigortu, eta, beraz, datorren hilabetean aske geratu beharko luke. Baina, bere babes taldeak jakinarazi duenez, Espainiak orain haren aurkako euroagindu bat eskatu du; onartuz gero, behin-behineko espetxealdia luzatuko litzaioke.

Jauregi Madrilen dago preso. Leporatzen dioten delitutik 41 urte igaro dira —hogei urteren buruan preskribatzen dira halako kasuak—, eta 2005era arte ez zen Jauregiren izenik aipatu prozeduran. Haren babeserako taldeak ohar batean azaldu du ez dagoela haren aurkako frogarik, preso batzuek Poliziaren galdeketetan eta abokaturik gabe inkomunikazio aldian eginiko deklarazioak baino ez daudela haren kontra. Era berean, gogorarazi dute Giza Eskubideen Europako Auzitegiak aurtengo urtarrilean emandako epaia; horren arabera, inkomunikazio aldiko deklarazioak ezin dira erabili akusazio gisa.

Jauregi Espainiaratu zutenean, 1981eko beste atentatu batean parte hartu izana egotzi zioten, eta, nazioarteko legeriaren arabera, ez zutenez delitu horregatik estraditatu, Jauregi auzipetu dezakete, baina ez zigortu.

Hori horrela, Espainiak euroagindu bat eskatu zuen haren kontra aurtengo apirilaren 8an, eta eskakizun hori Ganteko Auzitegian aurkeztuko dute urriaren 19an. Horren aurrean, babes taldeak Espainiako botere judizialari eskatu dio behin-behineko espetxealdia amaitzeko eta Jauregi askatzeko. Era berean, epaiketa justu bat eskatu dute harentzat. Gainera, Ganteko Auzitegiari eskatu diote euroagindu eskaera baztertzeko.


Summary: Paul Baudry Basusarriko auzapez ohiari ezarritako zigorra berretsi du Paueko Dei Auzitegiak. 24 hilabeteko kartzela zigorra gibelapenarekin eta hamar urteko inhabilitazioa mantendu diote, baina isuna 100.000 eurotik 15.000 eurora jaitsi diote.

2020ko irailean Baionako Auzitegiak ebatzi moduan, Paueko Dei Auzitegiak kargu guztiengatik errudun jo du Paul Baudry Basusarriko (Lapurdi) auzapez ohia, eta bi urteko kartzela zigorra gibelapenarekin eta hamar urteko inhabilitazio eskaera mantendu du. Hala ere, haren aurkako isuna 100.000 eurotik 15.000 eurora jaitsi du auzitegiak. Baudry 25 urtez izan zen Basusarriko auzapez.

Baionako Auzitegiak 2013. eta 2018. urteen artean egindako hainbat ustelkeria kasurengatik epaitu zuen 2020ko ekainean Paul Baudry. Kargu publikoa bere intereserako erabiltzea, ondasun sozialez abusatzea, zerga iruzurraren zuritzea, eta Bizi Publikoaren Gardentasunerako Goi Aginteari ondasunak ez aitortu izana leporatu zioten auzapezari. Besteak beste, PMB konpainia sortu zuen auzapezak Vinci etxe eta terrenoen salerospenerako konpainiarentzat, «aholkularitza lanetan» aritzeko. Lurrei buruzko informazioak ematen zizkion konpainiari.

Akusazioaren arabera, kargu publikoa bere intereserako erabiltzen zuen PMB konpainiaren bidez. Bestalde, PMBko diru funtsa bere zor pertsonalak pagatzeko baliatu izana leporatu dio auzitegiak. Diru hori Espainiako Estatuko banku batera igortzen zuen; hala, zerga iruzurra zuritzen zuen Baudryk, akusazioaren ustez. Bestalde, bere ondasunak ez osoki aitortzeagatik epaitu dute. Izan ere, kargu politikoa duen orok ondasunak aitortu behar ditu hautatua izan aitzin.


Summary: Euskarazko irakaskuntza «sostengatzen» dutela erran du Bordeleko errektoreak. Azkaineko eskola publikoa bisitatu du, eta irakasle taldearen bizipenak eta esperientziak jaso ditu. Seaskak dituen eskaerei ez die erantzun.

Azkaineko (Lapurdi) eskola publikoa bisitatu du Anne Bisagni-Faure Bordeleko akademiako errektoreak, sail elebidunean ari diren ikasleek nola diharduten ikusi, eta ama eskolan euskara hutsean aritzeak zer ekartzen duen jakiteko. Ikasgela bat baino gehiago bisitatu ditu, eta irakasle taldearekin bilkura egin du haien bizipenak jasotzeko. Eta, bereziki, mezu bat zabaldu nahi izan du: «Akademiak irakaskuntza elebidunaren garapena sostengatzen du, bereziki murgiltze ereduan». EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin elkarlan «eraikitzaile» batean direla baieztatu du, eta erran du ondoko urteetarako euskara hutsean ari diren ikasgela gehiago irekiko dituztela. Heldu den ikasturterako hamar bat eskaera izan lirateke. Haatik, hitzarmen berriaren izenpetzearen harira Seaskak egin dituen eskaerei ez die erantzunik eman, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren gain dela adierazita.

1980ko hamarkada hasieratik dago sail elebiduna Ipar Euskal Herrian, eta, urteetan, oren parekotasunean oinarritu da: ikasgaien erdiak euskaraz egiten zituzten ikasleek, eta beste erdiak, frantsesez. Azken urteetan, ama eskolan euskara hutsean aritzeko aukera eskaini du Frantziako Gobernuak, eta eskola anitzetan ezarri dute eredu hori. Horien artean da Azkaineko eskola publikoa: sail elebidunekoek euskara hutsean egiten dute ama eskola, eta oren parekotasunean lehen mailan. Gaur egun, ikasle gehiago dute elebidunean elebakarrean baino. Lehen mailan ere euskara hutsean aritzeko eskaera egiteko asmoa dutela erran du, gaur, Jean-Louis Fournier Azkaineko auzapezak. Irisarriko (Nafarroa Behera) eskola publikoa da bide horretan lehen urratsak egin dituen ikastetxe bakarra.

Ama eskolako euskarazko ikasgela bisitatu du Bisagni-Faurek, eta lehen mailako matematikako klasea ondotik. Irakasle taldearekin bilkura egin du bisita bukatzeko, euskara hutsean aritzeak aritzeak zer ekarri duen jakiteko xedez. Guziek mezu bera eman diote errektoreari: ama eskolan euskara hutsean ari direnetik hobekuntza nabarmena ikusi dute ikasleen euskara mailan, bai ulermenean eta baita ahozko eta idatzizko ekoizpenean ere. «Elebiduneko gurasoen %10-20 baizik ez da euskalduna gure eskolan. Haur batzuek euskara entzuten dute, baina arras gutxi», esplikatu du Serge Berdou eskolako zuzendariak. «Ukaezina da euskara hutsean aritu direnek maila hobea dutela. Denbora guzian euskaraz ari direnez, aise emaitza hobeak lortzen dituzte». Kolegiora iristean, elebiduneko beste ikasleekin desberdintasuna nabaria dela erran du. Mezu bera eman dute irakasleek eta bilkuran parte hartzen ari zen guraso batek ere.

Halaber, zailtasunetan diren ikasleen segipena egiten duen laguntzaileak ere bere esperientziaren berri eman du. «Guraso batzuek pentsatu izan dute haien haurrak euskaragatik zituela klasean segitzeko zailtasunak, baina ez da hala». Haur bat baino gehiagoren adibidea eman du, eta bereziki azpimarratu du horietako batena: «matematiketan zuen zailtasun gehien, baina euskaraz ongi moldatzen zen». Elebidunean izateak balioa ematen ziola baieztatu du.

«Gogotsu» atera da Bordeleko errektorea bisitatik eta praktika pedagogikoei buruz izan duen trukaketatik. «Mezu bat eman behar banu hau da: irakaskuntza elebiduna posible dela zailtasunetan diren ikasleentzat ere. Biak bateragarriak dira.», adierazi du. «Eskola honetan ongi funtzionatzen du. Akademian ez dugu horri buruzko kezkarik antolaketa pedagogikoa posible den heinean; eta, bereziki, familiei hautua utzia zaienean».

Seaskari izkin

Ipar Euskal Herrira etorrita, espero zitekeen Bordeleko errektoreak erantzun bat emanen zuela Seaskak Frantziako Gobernuari egin dizkion eskaerei buruz, baina ez da hala izan. Seaskak, EEPk eta Frantziako Estatuak izenpetzen duten hitzarmena joan den ikasturtean bukatu zen, eta berriari buruzko negoziazioak abiatuak dituzte. Azterketen gaiak sortzen du tentsio gehien, brebeta eta baxoa euskaraz pasatu ahal izateak; baina badituzte adostu beharreko beste gai batzuk ere: irakasle postuak, murgiltze eredua nola ulertzen duten, ikastola berrien irekitze plana... «Funtsean, elkarrekin nola lan eginen dugun definitzen du hitzarmen horrek», Peio Jorajuria Seaskako lehendakariaren hitzetan.

Irailean bilkura egin zuten Parisen EEPk eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin, eta «jarrera aldaketa» bat sumatu zuten. Egindako eskaerei buruzko erantzunak «epe onargarri» batean emanen zizkietela erran zieten orduan ministerioko ordezkariek, baina oraindik ez dira iritsi. Ministerioa brebetaren azterketak aitzin mintzatuko dela erran du Bordeleko errektoreak. Azkenik, bada beste funtsezko galdera bat: zer berme izan dezake Seaskak ministerioarekin adostuko duena beteko dela segur izateko? 2019an izenpetutako hitzarmenaren «beste interpretazio bat» egiten zuela erran du azken hilabeteetan Bisagni-Faurek. Azkainera egindako bisitan bermeei buruz galdera egin zaionean, erantzuteari uko egin dio, haserre.


Summary: Beste 11 preso Euskal Herriratuko dituzte. Herriratuen artean dago Iratxe Sorzabal; Frantziak joan den hilabetean Espainiaratu zuen.

Espainiako Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak eta Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailak beste 11 euskal presoren Euskal Herriratzea adostu dute. Orain, Jaurlaritzari egokituko zaio bakoitza zer espetxetara eramango duen erabakitzea.

Julen Atxurra eta Beatriz Etxebarria El Duesoko kartzelatik Euskal Herriratuko dituzte. Atxurra 2013ko azaroan espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2030ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Etxebarria, berriz, 2011ko martxoan kartzelatu zuten, eta 40 urteko zigorra betetzen ari da. 2041ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Beñat Aginagalde eta Mattin Sarasola, berriz, Dueñastik Euskal Herriratuko dituzte. Aginagalde 2014ko apirilean sartu zuten preso, 40 urteko zigorra betetzeko, eta 2044ko otsailean beteko ditu hiru laurdenak. Sarasola, berriz, 2008ko urtarrilean espetxeratu zuten, eta 40 urteko zigorra betetzen ari da. 2037an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Logroñoko espetxean daude Euskal Herriratuko dituzten beste bost preso: Gurutz Agirresarobe, Asier Arzalluz, Harriet Iragi, Iker Olabarrieta eta Andoni Otegi. Agirresarobe 2010eko abuztutik dago kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2033an beteko ditu hiru laurdenak. Arzalluz, berriz, 2009ko azarotik dago preso, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. Datorren urteko apirilean beteko ditu hiru laurdenak. Iragiren kasuan, 2000ko urritik dago espetxeratuta 30 urteko zigorra betetzeko, eta datorren urteko maiatzean egingo ditu hiru laurdenak. Olabarrieta 2005eko martxoan kartzelatu zuten hogei urteko zigorra betetzeko, eta 2020ko martxoan bete zituen hiru laurdenak. Otegi, berriz, 2008ko urriaz geroztik dago giltzapean, 30 urteko zigorra betetzeko. 2031ko apirilean beteko ditu hiru laurdenak.

Itziar Moreno, berriz, Madrilen dago preso joan den abuztuaren 5etik. Frantzian ezarritako hamabost urteko zigorra betetzen ari da, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak.

Azkenik, Iratxe Sorzabal ere Euskal Herriratuko dute: Estremeratik. Behin-behineko espetxealdian dago, Frantziak joan den irailean Espainiaratu eta gero.


Summary: Jendarme bat hil da Baionan, moto istripuz. Frantziako Bankuko kamioi bat eskoltatzen ari zela anbulantzia kamioi bat jo du motozaleak.

Motoz zihoan jendarme bat hil da gaur goizean, D 810 errepidean, Baionan. Frantziako Bankuko kamioi bat eskoltatzen ari zen beste hiru jendarme motozalerekin batean, eta parean zetorren anbulantzia kamioi bat jo du. Baionako fiskalak ikerketa abiatu du berehala, istripuaren nondik norakoak argitzeko. Parean zetorren anbulantziaren gidaria shock egoeran da, eta Baionako ospitalera eraman behar izan dute artatzeko.

Philippe Le Moing Surzur Baionako suprefeta istripua gertatu den lekura joan da berehala. Frantziako Gerald Darmanin Barne ministroak txio batean adierazi du «tristezia handiz» hartu duela berria, eta doluminak helarazi dizkie hildako jendarmearen familiari eta lankideei.


Summary: FVEMen eskaintza berriak ez du indargabetu Bizkaiko metalgintzako greba. CCOO, LAB eta UGT «mugimendu bat egiteko prest» agertu dira, patronalak neurri erregresiboak kentzen baditu

Bizkaiko metalgintzako sindikatuek hilabete amaierako greba deialdiari eutsi diote oraingoz. FVEM patronalak lan ituna berritzeko bere azken eskaintza hobetu arren, sindikatuen ustez «ez da nahikoa», eta urriaren 27rako, 28rako eta azaroaren 2rako eginiko greba deialdiak mantendu dituzte. Hala ere, CCOO, LAB eta UGT —ordezkaritzaren %59,5 dute— «mugimendu bat egiteko prest» daude FVEMek baldintza erregresiboak kendu eta erosteko ahalmen osoa bermatuko duen proposamen berri bat egiten badu. ELAk, berriz, nabarmendu du greba egunak aktibatzen eta prestatzen jarraitu behar dela. Hurrengo bilera hilaren 19an izango da. Astiro eta apurka bada ere, badirudi jarrera batzuk mugitzen ari direla Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioan. FVEMek eta sindikatuek negoziazio txanda honetako hamahirugarren bilera egin dute, eta patronalak bere azken eskaintza hobetu du. Proposamen berriaren arabera, horrela eguneratuko lirateke soldata taulak: %4,5 2022an; %3 2023an; eta %2,5 2024an. Era berean %2rainokoa izan daitekeen eguneratze bat eskaini du itunaren indarraldiaren amaieran, betiere hiru urte horietako KPI bateratua aurrez adosturiko igoera finkoak baino handiagoa bada. Era berean, eta FVEMen arabera, malgutasun eskariari dagokion urteko lan ordu kopurua murriztu du. Sindikatuentzat, baina, ez da nahikoa. CCOOrentzat, LABentzat eta UGTrentzat eskaintza horrekin oraindik ere ez dago bermatuta langileen erosteko ahalmena. Era berean, ez datoz bat patronalarekin malgutasun orduak murrizten direla ondorioztatzean. Haien ustez, hori ez da FVEMek mantentzen duen baldintza erregresibo bakarra. Esaterako, sendagiria jaso osteko osagarrien ordainsariak baldintzatu nahi ditu. Sindikatu horiek, dena den, mugimendu bat egiteko prest agertu dira FVEMek «arduraz jokatu» eta bere eskaintza hobetzen badu. Hurrengo bilera 19an da, eta orduan ikusiko da deialdiari eusten dioten ala ez. ELA, irmo ELAk —%40,5eko ordezkaritza—, ordea, atzoko bileraren balorazio gogorragoa egin du: «Igoera eskaintza ez da nahikoa. Adibidez, 2022rako eginikoak kanpoan uzten ditu sektoreko langile gehienak». Sindikatuaren ustez, FVEMen eskaintzak «urrun» daude metalgintzako langileek behar dutenetik.


Summary: Siemens Gamesak oraindik ez du argitu non egingo dituen kaleratzeak. Enplegu mahaia osatuta, sindikatu bakoitzeko hiru kide izendatu dira, eta hurrengo bilera urriaren 25ean egingo dute.

«Ez eduki zalantzarik sindikatuon lehen galdera dela non egin nahi dituen kaleratzeak». 15:00etan batzartu dira Zamudion (Bizkaia) Siemens Gamesako zuzendaritza eta sindikatuak, baina konpainiak ez du argitu nola banatuko diren bulegoetan egin nahi dituen 352 kaleratzeak.

Irailean jakinarazi zuen Siemens Gamesak munduan 2.900 langile kaleratuko zituela, horietatik 475 Espainiako eta Euskal Herriko lantokietan. Gerora jakin denez, 475 kaleratze horien artean daude kontratua berrituko ez zaien Agredako (Soria, Espainia) 80 behin-behineko eta aurretik ere desagertzea espero ziren errotazioko beste 42 lanpostu.

Horrek esan nahi du Siemens Gamesaren plana bulegoei begira egingo dela eta 352 kaleratzeak egingo dituela Zamudion bertan, Sarrigurenen (Iruñea, Nafarroa) eta Madrilen.

Dena den, CCOOko Miguel Garcia Adanerok azpimarratu duenez, kaleratzeak nola banatu nahi dituen zehaztu gabe jarraitzen du enpresak. Ez die esaten ere zer ataletan egin nahi dituen, horrekin ondoriozta baitezakete langileen ordezkariek non izango diren. «Susmoa dugu Nafarroan asko izango direla, baina ez dakigu zenbat», aipatu du Garcia Adanerok.

CCOOko ordezkariaren arabera, «lanpostuak ez daude soberan». Garcia Adanerok ez ditu ulertzen enpresak emandako argudioak. Euren planteamendua da, arrazoiak aztertu ostean, enpresaren lan eskaintzak ez kanporatzea eta bertako langileekin betetzea; eta, behar izanez gero, erretiro aurreratuekin eta borondatez lana utzi dutenekin estaltzea hori.

ELAren eskaera

ELAk berretsi du lehen enplegu mahaia osatuta ez dakitela oraindik nola eragingo duen Euskal Herriko bi lantokietan. Datu gehiago biltzeko eskaera formala egin du, Europako Batzordean aurkeztu zen informazio ezagutzeko asmoz. Sindikatuak gogoan hartu du 2018tik hirugarren doikuntza plana aurkeztu duela enpresak eta horrek «tentsioa areagotu» besterik ez duela egiten langileen artean.

ELAk enpleguaren egonkortasuna bermatu dezala galdegin dio, eta horretarako industria plan «sendo bat» aurkez dezala. Siemensetan eta Gamesaren arteko bat egitetik enplegua etengabe suntsitu dela gaitzetsi du.

Urriaren 25ean, hurrengoa

Ikusi beharko da hurrengo enplegu mahaian datu gehiago ematen dituen zuzendaritzak. Urriaren 25ean dira biltzekoak. Sindikatu bakoitzeko hiru ordezkari joango dira bigarren bilkura horretara.


Summary: Presidente berria dute Iraken: Abdelatif Raxid kurdua. Hauteskundeak egin eta urtebetera jarri dira ados Irakeko indar politikoak estatuburu berria hautatzeko.

Irakeko Parlamentuak Abdelatif Raxid izendatu du gaur herrialdeko presidente. Parlamentuko 329 eserlekuetatik 162ren babesa jasota, Raxidek hartu dio lekukoa Barham Salehri Irakeko estatuburu gisa. Gaurkoaren aurretik beste hiru saio eginak zituzten parlamentuan presidente berria hautatzeko. Hirurek porrot egin ostean, laugarrenean jarri dira ados alderdi politikoak Raxid presidente izendatzeko.

Izendapena publiko egin bezain pronto, Mustafa al-Kazemi Irakeko lehen ministroak «arrakasta» opatu dio «bere zereginean». Indar politiko guztiei eskatu die «elkarrekin kooperatzeko eta presidente berriari babesa eskaintzeko».

Iazko urrian egin zituzten hauteskunde parlamentarioak Iraken, eta urtebete behar izan dute presidente berria hautatzeko. Dena den, gobernu berria ez dute osatu oraindik.

Saddam Husseinen aroa amaitu zenetik, parlamentuko presidenteak sunita izan behar du; lehen ministroak, xiita; eta presidenteak, berriz, kurdua. Raxid ere Kurdistangoa da, eta PUK Kurdistango Batasun Abertzalearen ingurukoa. PUK da Iraken menpeko Kurdistango alderdi nagusietako bat.

Irakeko presidentetza ez da Raxidek izan duen lehen ardura Irakeko Gobernuan. Ur Baliabideen ministro izan zen 2003tik 2010era. Orduan, Irakeko Presidentetzako aholkulari nagusi izateko utzi zuen kargua. Jalal Talabani, Fuad Masum eta Saleh presidenteen aholkularia izan da gaur arte.


Realak nagusitasunez egin du aurrera

Summary: Realak nagusitasunez egin du aurrera. Realak matematikoki ziurtatu du Europa ligako multzoen fasea gainditzea. Txuri-urdinek aise irabazi dute Xeriffen aurka. Imanolek aldaketa asko egin ditu, nekea kudeatzeko eta minutuak banatzeko.

Reala da Europa ligan multzoen fasea gainditu duen lehendabiziko taldeetako bat. Txuri-urdinek irabazi egin dituzte jokatutako lau partidak, eta nagusitasun hori baliatu du lehen urratsa egiteko. Orain, final-zortzirenen aurreko kanporaketa saihestea du hurrengo xedea. Manchester Unitedekin izango du lehia hori, azken unean gola sartuta irabazi baitio Omoniari (1-0).

Dena den, indartsu dago Reala. Donostiarrek Xeriff Tiraspol hartu dute mendean Anoetan (3-0). Imanol Alguacilen taldeak lehen zatian bideratu du garaipena, jokoan nagusi izanda. Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu hamaikakoan. Besteak beste, Aritz Elustondok atzeko hegalean jokatu du, eta Diego Rico, Ander Gebara, Beñat Turrientes eta Carlos Fernandez ere hasieratik aritu dira.

Hala, Imanolek nekearen karga kuadeatu nahi izan du, hasiera batean maila txikiagoa duen talde baten aurka. Bete-betean asmatu du. Realak nagusitasun handia izan du jokoan. Lehen zatia hasi orduko gailendu da; zelai erditik nahiz soropilaren erdigunetik sortu ditu erasoko aukerak, eta estu hartu du Xeriff.

Realak neurketa hasi orduko hartu du partidaren neurria. Kontrarioari arnaserako tarterik utzi gabe, jokaldi landuak egitea izan du helburu. Horren adibide izan dira Carlos Fernadezen eta Brais Mendezen bi jaurtiketa, gola egitear izan baitira biak. Haien saialdiek zutoina jo dute. Lanean segi behar.

Dena den, Realari asko gozatu zaio norgehiagoka 35. minutuan. Epaileak txartel gorria atera dio Armel Zohouriri, Diego Ricori eraso egin diola. Kaleratze argia izan da. Ordutik aurrera, Realak izan du jokoaren erabateko kontrola, eta atsedenaldiaren atarian egin du lehendabiziko gola, Alexander Sorlothen zartako indartsu bati esker.

Kudeaketa, eta errenta Tankerakoa izan da bigarren zatia ere. Imanolek David Silva eta Carlos Fernandez kendu ditu atsedenaldian, eta Robert Navarro eta Jon Karrikaburu zelairatu. Jokora batu diren kirolariek ondo aprobetxatu dute aukera. Batez ere, Navarrok. Kataluniarrak eman du bigarren goleko pasea. Joko konbinatiboa baliatuta lortu du errenta handitzea. Parte hartzeko handiko jokaldiaren ostean Navarrok jaso du baloia, area barruan, eta hark Ricorekin jokatu du. Atzelari espainiarrak lehen gola egin du txuri-urdinez jantzita.

Realak orduan erabaki du neurketa. Xeriff erabat gaindituta, etxekoek nahieran jokatu dute amaierara artean. Navarrok berak egin du hirugarren gola, 83. minutuan, boleaz, Take Kuborekin elkarlanean. Garaipen jabala izan da, eta halakoxea izaten ari da txapelketa ere. Lehiak aurrera egin ahala sortuko dira estutasunak. Bien bitartean, gozatu.


Summary: 'Berria FM' saritu du Euskal Kazetarien Elkarteak. Ohorezko sarian, Martin Ugalderen ibilbideari egin diote aitortza. Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleari eman diote

Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak Euskal Kazetaritza Sariak eman ohi ditu urtero, eta aurten BERRIAren edukietako batek jasoko du garaikurretako bat: Maider Galardi F. Agirreri eman diote Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria, Berria FM podcasta gidatzeagatik.

Egunkariaren podcast feminista da Berria FM, eta laugarren sasoian da. Hilabetean behin kaleratzen ditu egunkariak saioak, asmo argiz: askotariko gaiak lantzea, begirada zorrotz eta feministaz, ertzetan jarriz atentzioa.

Galardi pozik mintzatu da jasotako sariaz: «Hiru urte hauetan egin dugun lanari, kazetaritza feministari eta BERRIAk hartu duen norabide feministari egiten zaion aitortza moduan hartu dut». Nabarmendu du «harrotasuna» sentitzen duela podcastaren proiektuarekin. «BERRIAk apustua egin zuen euskarazko lehen podcast feminista egiteko. Garai hartan ez zeuden hainbeste podcast, eta egun podcast feminista gehiago daude euskaraz; eskaintza zabalagoa da. Gu gure baliabideekin joan gara bidea eginez, ahal dugun moduan. Hiru urteren ostean, asko profesionalizatu da podcasten eremua, eta Berria FM hor tartean egotea eta saritua izatea pozgarria da; harrotasuna ematen du».

Sariak banatzeko ekitaldia azaroaren 8an egingo dute, Bilbon. Ekitaldi horri begira, Galardik «errespetu handia» duela esan du. «Sekulako ibilbidea duten sarituen ondoan egongo naiz egun horretan. Profesional handien ondoan saritu dute gure podcasta, eta urduri nago».

Saria dela eta, eskerrak emateko aukera baliatu du Galardik: «BERRIAri eta egunkariko lantaldeko kide feministei eskerrak eman nahi dizkiet, Berria FM proiektuan sinisteagatik, baita baldintzak jartzeagatik ere Berria FM-k iraun dezan. Elkarrizketetan eta erreportajeetan parte hartu duten bazterreko ahots guztiei ere eskerrak eman nahi dizkiet». Kazetariak gogorarazi du proiektuaren hasieratik ertzetara begiratzea izan dela haien asmoa. «Lortu genuen pandemian podcastarekin aurrera egitea, lortu dugu elkarrizketa bat kartzela barnetik Itziar Morenorekin, baita gorputz disidenteak podcastean egotea eta gerrako gaiak ikuspegi feministatik ekartzea ere, besteak beste».

Ikusi gehiago: 'Berria FM' podcasta

Ohorezko saria Ugalderi

Sarien barruan, Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritza batzordeak kategoria berri bat sortu du, lanbidearen barnean historikoki garrantzitsua izan den pertsonaia bat ohorez aintzatesteko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen garrantzia eta ibilbidea kontuan hartuta. Ohorezko sari hori aurrenekoz emango dute aurten: Martin Ugalde zenaren ibilbidea eta ondarea saritzea erabaki dute. «Euskararen defentsarako figura enblematikoa izan zen, azken urteetan Euskaldunon Egunkaria-ri lotuta. Egunkari horren sortzaileetako bat izan zen, eta haren itxiera modu traumatikoan jasan zuen», adierazi dute kazetarien elkargoak eta elkarteak.

Bestetik, Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleari emango diote. Prentsa idatzian ibilbide luzea egin du Aizpeoleak: Egin egunkariaren lehen erredakzioan parte hartu zuen; El Diario Vasco-n aritu zen 1981etik 1989ra; eta 1989tik 2012ra, El País egunkariko Nacional saileko arduraduna izan zen. Euskal gatazka politikoaren aditu gisa, irratiko eta telebistako makina bat eztabaidatan parte hartu du azkeneko hamarkadatan.

Pablo Gonzalezi, bestetik, Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria ematea erabaki du epaimahaiak. Zazpi hilabete baino gehiago dira Gonzalez Polonian espetxeratuta dagoela, inkomunikazio erregimenean.

Floren Torrelledori eman diote Ibilbide Profesionalaren Saria; Ramon Bustamantek jasoko du Ingurumen kazetaritzari buruzko ataleko garaikurra; eta Maria Bartolomek, berriz, fotokazetaritzari eskainitako Juantxu Rodriguez saria.

EITBren ibilbideari egin diote aitortza, hari eman baitiote Pertsonaia edo Giza Instituzioa saria, sorreratik 40 urte igaro direla eta.


Karlos Apeztegia presoa libre geratu da

Summary: Karlos Apeztegia presoa libre geratu da. Guztira 26 urte egin ditu kartzelan.

Karlos Apeztegia euskal presoa aske geratu da gaur goizean, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. Martutenen zegoen espetxeratuta.

Guztira, Apeztegiak 26 urte egin ditu kartzelan; lehenbizi, 21 urteko espetxe zigorra bete zuen, eta 2013ko maiatzean askatu zuten. 2018an, ordea, berriro atxilotu zuten, «erakunde terroristako kide» izatea leporatuta. Ordurako urtebete zen ETAk armak eman zituela, bost hilabete erakundea desegin zela, eta zazpi urte jarduera armatua behin betiko eten zuela, baina auzitegiak ebatzi zuen Apeztegiak ihes egiteko arriskua zegoela, eta espetxeratu egin zuen.


Summary: Senpereko beste bost hautetsik kargua utzi dute. Senpere Bai talde abertzaleko bost hautetsi atera dira herriko kontseilutik, auzapezaren kudeaketagatik. Hilabete hasieran, jada, gehiengoko bost hautetsik aurkeztu zuten beren dimisioa.

Dominique Idiart auzapezaren kudeatzeko manera zalantzan jarri dute Senpere Baiko bost hautetsik, eta, horregatik, kargua uztea erabaki dute. «Zaila izan da erabaki hori hartzea, baina luzaz gogoetatu dugu, eta herri kudeaketari eta langileen kudeaketari buruz ditugun desadostasunek eraman gaituzte horretara, baita gure zerrenda kideen azkenaldiko dimisioek ere», azaldu dute ohar batean. Hala, guztira hamar hautetsik utzi dute kargua.

Izan ere, urriaren 10ean gehiengoko bost hautetsik kargua uztea deliberatu zuten. Senpertarrei helarazi zieten gutun batean salatu zuten hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen dituela erabaki guziak. «Abentura munizipal honetan lan egiteko engaiatu ginen, eta ez bakarrik herriko kontseiluetan eskua altxatzeko», adierazi zuten.

Gaur-gaurkoz, Idiartek ez du erakutsi beste hauteskunde batzuetara deitzeko asmorik. 2020an hautatu zuten Idiart Senpereko auzapez; bozen bigarren itzulian, Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen orduan.


Nafarroa Arenan egon nahi dute denek

Summary: Nafarroa Arenan egon nahi dute denek. Bertsolari Txapelketa Nagusia irailaren 24an abiatu zen, eta datorren abenduaren 18an eginen dute finala: Iruñean, lehen aldiz, Nafarroa Arena pabiloian. Herrialdeko bertsozaleak «kontent» dira. Finalaurrekoetako lehen itzulia ere hemen hasiko da: Elizondon eginen dute, hilaren 22an.

Ander Perez, Nafarroako Bertsozale Elkartea

«Oso garrantzitsua da finala Iruñean egitea». Horixe nabarmendu du Nafarroako Bertsozale Elkarteko kide Ander Perezek (Iruñea, 1988), aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko azken saioari buruz. «Txapelketak izaera ibiltaria du; Iruñean bada finala har dezakeen azpiegitura bat, eta urrats inportantea da finala honat ekartzea».

Perezek oroitarazi du txapelketa ez dela bakarrik finala, eta nabarmendu egin ditu, ondorioz, Lizarra, Donibane Garazi eta Gotaine-Irabarneko (Zuberoa) saioak ere; gaineratu du Nafarroan bertsozaleen elkarteak bertsolaritza herriz herri zabaltzea duela helburu, eta sumatzen dela lan horren eragina. «2018tik, Nafarroako ondare immateriala da bertsolaritza. Izan da nolabaiteko aitortza bat eta garapen bat, eta horrek ere azaltzen du finala hemen antolatzea; badu indar sinboliko bat, gainera».

Perezek erran du Iruñeko euskaldunentzat eta bertsozaleentzat «motibazio iturri» izan nahi duela finalak: euskal kulturaren esparruan ari direnak «ilusioz bete nahi dituzte. Aurten «gogo berezi» bat dagoela uste du, pandemiagatik txapelketa nagusia urtebete atzeratu eta gero, eta gogo horren seinale dela saio gehienetan sarrerak agortzen ari direla.


Bertso gose handiarekin

Summary: Bertso gose handiarekin.

Txapelketa, arreta, fereka, osaketa. Kiniela, dela, horrela, txapela. Sarrera, barrera, egoera, amaiera… Ia oharkabean, irailetik errima saltsan murgilduta dabiltza bertsozale gehienak. Batek asmatu duela, bestea behetik ibili dela, ezuste polita izan dela, gaia gustatu zaiela… Bertsolari Txapelketa Nagusiak beti sortzen du irrika berezia zaleen artean, eta aurtengoa are bereziagoa izaten ari da, COVID-19aren eraginez bost urtera joan delako berez lau urtez behin egiten den txapelketa.

Irailaren 15ean aurkeztu zuten txapelketa, Villabona-Amasan, eta egun horretan gelditu ziren zehaztuta bertsozale askoren abenduaren 18ra arteko asteburuak. Getxon (Bizkaia) izan zen lehen faseko lehen saioa, irailaren 24an, eta joan den igandean seigarrena eta azkena, Lizarran (Nafarroa). Tartean, bi saio egin dituzte Gipuzkoan: irailaren 25ean, Arrasaten, eta urriaren 8an, Donostian.

Finalaurrekoak zehaztuta, Gipuzkoako hamabi bertsolari ariko dira lehian urriaren 22tik azaroaren 12ra, finalaurrekoetako lehen fasean —24 bertsolari dira guztira—, eta puntu gehien biltzen duten hemezortzi bertsolariak igaroko dira finalaurrekoetako bigarren fasera. Beste hiru saio izango dira gero, azaroaren 19an eta 26an, eta abenduaren 3an. Puntu gehien biltzen duten zazpi bertsolariek Maialen Lujanbio zain izango dute abenduaren 18an Iruñeko Nafarroa Arena pabiloian jokatuko duten finalean.

“Gabezia handia nabaritu dugu bost urte hauetan”, hasi du azalpena German Zelaiak (Aizarna, Zestoa, 1949): “Ilusioz hartu dugu txapelketa, eta bertsolariekin batera ari gara gozatzen eta sufritzen, sufritu ere egiten dugulako norbait ezinean ari dela ikusita”. Oso bertsozaleak dira bai Zelaia eta bai Laxaro Azkune (Azpeitia, 1950). Besteak beste, gai jartzen urte askoan ibilia da Azkune. “Horrez gain, Erniarraitz, Osinalde eta Lizardi sariketak ere, esaterako, beti ikusten ditugu; bertsolari gazteetako asko ezagutzen ditugu, eta Txapelketa Nagusia izaten da gazte horien garapenaren isla. Polita izaten da gazteak gora egiten ari direla ikustea. Barrua mugitzen zaigu; ilusioa sortzen zaigu”. Getxoko saioan bakarrik huts egin zuen azpeitiarrak, eta Lizarrakora ere joaterik ez zuen izan aizarnarrak.

Bertsoa, eskolatik

Txapelketa Nagusia “modu naturalean” bizi du Haizea Aranak (Eskoriatza, 2001). “Inoiz ez dut edukitzen izugarrizko gogorik txapelketa iristeko, baina gero piztu egiten naiz beti”, aitortu du. Horren erakusgarri, lehen faseko sei saioetan izan da eskoriatzarra, eta, okerrik ezean, azken zazpietara joateko asmoa dauka. “Eskolan bertsozaletutakoa” dela aitortu du Aranak: “Han hasi nintzen bertsolaritza lantzen, eta, kontziente naizela, arretaz ikusten ari naizen hirugarren Txapelketa Nagusia da hau; 2013ko txapelketa izan zen lehenengoa. Bertsoaren inguruko harreman sare horiek lotu naute ni bertsolaritzara”. Eurak etxekoekin baino gehiago, etxekoak eurekin bertsozaletu direla argitu du Aranak, Oihana ahizparekin eta berekin.

Zelaiari eta Azkuneri, berriz, etxetik datorkie bertsoarekiko maitasuna. “Guk oso zalea genuen aita”, hasi du azalpena aizarnarrak: “Eta hark buruz ikasita edukitzen zituen puntu-erantzun batzuk ere”. Azkunek esan du 1962an irratiz txapelketako saioak ematen hasi zirenean “meza bera baino garrantzitsuagoa” izaten zela bertso saioa euren etxean: “Han ez zegoen txintik ere egiterik; irratiari begira-begira egoten ziren denak. Hortik hartu dugu guk zaletasuna”.

Zelaia eta Azkune kuadrillan joaten dira saioetara: “Nahiz eta aurten apalduta daukagun taldea; arrazoi bat dela eta bestea dela, bederatzitik laura jaitsita gabiltza”. Emazteekin batera joaten dira biak saioetara. “Gurekin batera egin dira bertsozale, eta gustura ibiltzen gara elkarrekin”. Arana, berriz, Oihana ahizparekin eta lagunekin joaten da saio gehienetara: “Eta, saioak entzuteaz gain, inguruko herriren batean bazkari-afariak eta parranda txiki batzuk egiteko ere baliatzen dugu aukera. Gotaine-Irabarnen [Zuberoa], esaterako, bazkaltzera joan ginen, bi ordu eta erdiko bidea geneukalako”. Aranari asko gustatzen zaio saio bakoitzaren ondoren atarian saioaren inguruko gorabeherez, gaiez, puntuez… hizketan aritzea: “Bitxia eta polita izaten da une hori”.

Larunbatetan, saio gehientsuenetan, erritual bat izaten dute Zelaiak eta Azkunek: “Saioa bukatu, Azpeitira itzuli eta Mendizabal jatetxean afaltzen dugu, saioa bera aztertuz”.

Bertsolari izan gabe, “bertsolarien lagun oso gertuko” izatera iritsi direla adierazi du Azkunek. “Eta guretzat gauza handia da hori. Bertsolarien kuadrillakoak bihurtu gara ia-ia”. Herri Irratiko garaiak gogoan, koadernoa eta boligrafoa eskuan dituela joaten da Azkune saioetara: “Kontzentratzen laguntzen dit horrek; laneko bizioa da”. Zelaiak aldamenetik onartu du “lehen baino gehiago” asmatzen dutela orain saioa ondo samar edo gaizki samar doan. “Lehen, asko huts egiten genuen, baina itxuran gabiltza orain. Ikasten ari gara, nonbait!”. Hori bai, aizarnarrak aitortu du Azkune falta izaten dutenetan, koaderno eta boligraforik gabe, “galduta” ibiltzen direla.

Bertsolaritza asko aldatu da azken urteotan. “Eta garai bateko bertsolaritzan geldituta daude bertsozale batzuk; gaur egungo bertsolaritzari ez diote kasu handirik egin horiek, eta esaten dute ez zaiela gustatzen”. Azkunek goratu egin ditu bai lehengo bertsokera eta bai gaur egungoa. “Bertsolariek gai eta modu asko landu dituzte azken urteotan; ikasiak dira, eta estimatu egiten dugu hori ere”.

Saioetan, poz txikiak

Joan den larunbatean Arana asko poztu zuen Onintza Enbeitaren saioak. “Baina harritu, bereziki ez nau inork harritu. Oihana Iguaran, adibidez, ez neukan hain kontuan hartuta, baina oso ondo aritu zen Gotaine-Irabarnen”. Pena pixka bat, berriz, Maialen Akizu bidean gelditu izanak eman dio: “Saio txukuna egiten ari zen, baina poto egin zuen bukaeran, eta pena izan zen”. Xabat Galletebeitia, Amaia Iturriotz eta Oihana Bartrarekin ere bazeukan itxaropen pixka bat, baina lehen fasean bidean gelditu dira horiek ere.

Zelaia Eñaut Martikorenarekin gelditu zen harrituta joan den larunbatean, Donostian: “Ganbarako gaia entzun eta han bota zituen bederatzi puntuko hiru bertso on, bat-batean”. Martikorenaren hamarreko txikiko saioa gehitu du Azkunek: “Antologikoa izan zen patata tortillaren kontura bota zuena. Eñautek beti eskaintzen du gauza bitxiren bat edo beste”. Bidean gelditu direnen artean, berriz, Miren Amuriza aipatu dute biek: “Ez zuen bere eguna izan, eta ezta Mantxik ere [Iñigo Mantzizidor]. Iban Urdangarinek ere zerbait esango du ozta-ozta kanpoan gelditu ondoren, baina egunean bertan egin behar izaten da bertsotan, eta…”.

Aitor Mendiluze, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Unai Agirre eta Sustrai Colina lehian direla, finalaurrekoetan “oso maila ona” espero du Aranak: “Saio bereziak gelditu dira; Irungoan, esaterako, emakumezkoak dira sei bertsolarietatik bost. Guztiak saio politak izango direla iruditzen zait”. Zelaiak ere “oso maila ona” espero du finalaurrekoetan.

Finala urruti dago oraindik, baina aurten aldaketa handi bat izango da, Barakaldoko (Bizkaia) BECetik Iruñeko Nafarroa Arenara lekualdatuko delako oholtza. Aranak “oso gustura” hartu du aldaketa: “Nafarroako bertsolaritzan asko eragingo du, eta garrantzitsua iruditzen zait Euskal Herriaren erdigunea Gipuzkoatik eta Bizkaitik ateratzea”.