Summary: Finalean puntu gehien lortu duten bertsoak.

Zuzenekoaren emozioak jota, xehetasun ugari eskapa daitezke. Lerro bateko hitz bat aditu ez izana, bertsoaren esanahia benetan ulertzeko kantaldia patxadaz entzun behar izatea... Zortziak pasatxo iragarri zuten nor zen aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna: Maialen Lujanbio, 2.240 punturekin. Finalista bakoitza zenbatgarren sailkatu zen ere esan zuten, baina ariketa bakoitzeko bertsoek badute beren puntuazioa. Ariketa bakoitzetik onenak zeintzuk diren jakin nahi?

Ikusi gehiago: https://www.berria.eus/paperekoa/1897/006/001/2022-12-20/txapelaren-bertsoak.htm

Hona hemen 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko final handiko ariketa bakoitzaren puntuazioa:

Binaka, hiruna bertso zortziko handian

Maialen Lujanbio indartsu hasi zen finalean. Alaia Martinekin batera ibili zen lehen ariketan. Hauxe zen gaia: itsasertzean denda bat zuten elkarrekin, eta klima larrialdiaren ondorioak geroz eta nabarmenagoak ziren bertan. Martinek denda lekuz aldatzearen alde kantatu zuen; Lujanbiok, bertan geratzearen alde. Hona hemen Lujanbioren bertsoetako bat:

«Ez naiz zurekin haserretuko beti izan zaitut begiko hankak bustita biok freskatu gaitezkeela nerekiko ekonomia zirkular hori hau baldin bada, ba, kito! Lehenengo justu, ondoren pobre ta azkenerako ito».

Binaka, hiruna bertso zortziko txikian

Bigarren ariketan ere, Maialen Lujanbio garaile. Beñat Gaztelumendirekin batera ibili zen. Binakako ariketa horretan, bazkaltzera joandako bi lagun ziren bertsolariak. Gaztelumendik jaten hasi aurretik plater guztiei argazkia ateratzeko ohitura izanik, postrea jateko orduan kargu hartu zion Lujanbiori, jaten hasi baitzen hark argazkia atera ahal izan aurretik. Ederra Lujanbioren erantzuna, baita azken ziztada ere:

«Eta ni harrituta geratzen natzaizu gehien azkeneko hau gustatuko zaizu ekarri dute nota: 200 euro, aizu, atera fotoa ta pagatu ezazu!».

Banaka, puntu erantzuna

Hirugarren ariketan, Aitor Mendiluzek lortu zuen puntuaziorik altuena. Honela hasi zitzaion Ion Zaldua Brit gai jartzailea, Hertzainak-en azken bira aipatuz:

«Hertzainak-ek omen du bere azken bira».

Eta honela jarraitu zion bertsoari Mendiluzek, umore apur batekin:

«Aspaldian halaxe esaten ari da baino atzoko argazki ederrei begira igual berriro ere agurtuko dira».

Binaka, hiruna bertso sei puntuko motzean

Amets Arzallusen bertso batek lortu zuen puntu gehien binakako ariketa horretan. Nerea Ibarzabalekin batera aritu zen. Hau zen gaia: Arzallus eta Ibarzabal neba-arreba abeltzainak ziren; orain arte, behien esnea enpresa bati saldu zioten; Arzallusek, ordea, arrebari proposatu zion lan egiteko modua aldatzea, eta esnekiak zuzenean saltzen hastea, bitartekaririk gabe. Hona hemen Arzallusen bertso bat:

«Gure behien mirariak enpresaren opariak Kaikuk uste dut kaikutzat hartzen gaituela biak izozkiak, janariak eta jogurt ugariak bestela dena irabazten du bitartekariak».

Ganbara

Goizeko lanei amaiera eman zien Alaia Martinek, ordura arte puntu gehien lortu zituzten bertsoekin (207,5 puntu). Bost hitz besterik ez zituen gaiak: «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Intimotasunetik eta larrutik eutsi zion Martinek ganbarako ariketari:

«Beso artea poliki bilakatzen da kabia konplizitatez josiaz gure arteko haria taupadekin neurtuta emari eta eskaria gaur bi tximeleta gara gaurkoan ez naiz zaldia ondo al zaude laztana xuxurlako esaldia aurretik probatua neukan mutikoen haragia gaur daukat neska batekin bigarren lehen aldia».

Ganbarako ariketak ere utzi zituen beste bertso eder batzuk: Nerea Ibarzabalek botatakoak. Senarrarengandik banatua zen emakumearen rolean kantatu zuen Ibarzabalek; alabaren zaintza erdi bana zeukan. Horren inguruan aritu zen hiru bertsoetan:

«Nahiz ta ez dizkigun eman bultzada edo ostiko pertsonak asma lezake beste norbait nola ito ta nire irrifarrea ezabatu zen betiko baina alabarenari eutsi nahi nioke tinko kotxean ona berekin bera bi masail gorriko 'Agur' esan dio aitari ta nik barre neurekiko. Itxaron beharko gaituzu denbora luzez txikito ze gu hurrengo astean ez gara hona itzuliko».

Binaka, hiruna bertso hamarreko txikian

Arratsaldeko lehen ariketan, Amets Arzallus izan zen onena. Sustrai Colinarekin batera kantatu zuen. Ariketan, Colina gurasoa zen; Arzallus, 14 urteko semea. Gurasoari hiruhilekoko notak erakutsi zizkion Arzallusek; ohi bezala, nota txarrak. Nerabe izatearen esperientzia azaldu zion Colinari, nota txarrak justifikatu nahian:

«Ene aita, guztiak garenez personak lehen maitasun harreman eta lehen hormonak ezagutzen ari naiz horren zorionak. Ze inporta du euskarak ta zientzien dogmak? Beste gauza batzutan dauzkat nota onak».

Binaka, zortziko txikian puntutan

Lujanbio eta Mendiluze elkarrekin ibili ziren arratsaldeko bigarren binakakoan, eta Mendiluzek eskuratu zuen zortzien artean punturik gehien. Hona hemen gaia: begiraleak biak, umeekin irteera bat egin zuten; hamaiketakoaren ordua ailegatzean, kafe bat hartzera joan, eta hara non, bueltan parkea hutsik zegoen. Honela heldu zioten larrialdiari:

M. Lujanbio: «Benetan sentitu dut/ bakea galanta» A. Mendiluze: «Bai, behin etorri eta/ arazoak falta» M. Lujanbio: «Baina enteratzean/ ama eta aita» A. Mendiluze: «Igual egingo degu/ sekulako marka!»

M. Lujanbio: «Oihu bat egin zazu/ ahal duzun tokira» A. Mendiluze: «E! Umeak non daude?/ A, hortxe, begira» M. Lujanbio: «Haurrak askatasunez/ hezi behar dira» A. Mendiluze: «Ume kuadrilla alua/ barrezka ari da»

Banaka, hiru bertso nahi den doinu eta neurrian

Buruz burukoaren aurreko ariketan, hor ere Lujanbio garaile. Honela esan zion Alaitz Rekondo Ferrero gai jartzaileak: «Egun osoa bertzeen etxeak garbitzen aritu ondotik, zure etxera ailegatu berri zara».

«Lan bat finkorik ez daukat eta ordea hiru lan orde orduka egin eta indarrak hurrengorako ere gorde nire jabeen etxeak dira mila klase ta kolore dizdizka hantxe ipintzen ditut euren zilar eta kobre ezkertiarrak, aurrerakoiak ta zenbait bikote progre niri ordaintzat ematen dabiltz beltzean pare bat sobre ni nire lanaz harro banago baina harro bezain pobre».

Binaka, hiruna bertso Iparragirre abila dela doinuan

Goizeko eta arratsaldeko ariketen ostean, buruz burukora Maialen Lujanbio eta Amets Arzallus heldu ziren. Binaka ekin zioten bertsoaldiari, Iparragirre abila dela doinuan. Lujanbio izan zen buruz burukoaren lehen ariketaren garaile. Honela esan zieten, bertsotan has zitezen: «Gehiegizko lotsa lantzeko terapian ezagutu duzue elkar. Hitz egiten hasteko ordua da».

Honela esan zion Lujanbiok:

«Beraz, lotsaren bulimia horretan ibilia zara lehendik lotsati ustez nahiko ausarta zinela uste nun lehenik ba ni nauzu Maialen hori esan al det lehen? Begira nago hemendik zure antiojutan nere isladak ere lotsa ematen dit».

Eta honela erantzun Arzallusek:

«Ene, Maialen hain lotsatia ta poemak nola trentza? Zure hitz denei jarraitzen ere baina ez zait hain erreza baietz lotsak erantzi ta traba denak ahantzi eta josi hitzen ertza gehiago kosta behar zaizu kentzen zure begitarte beltza».

Binaka, hiruna bertso zortziko txikian

«Maialen, zuri buruzko pelikula biografiko bat egin behar dute. Amets da zure rola jokatuko duen aktorea». Horixe izan zen binakako ariketa horren gaia, eta Lujanbio gailendu zitzaion Arzallusi. Dena dela, publikoak barrezka jaso zituen bien bertsook:

Maialen Lujanbio:

«Nik bai zerbait nuela androgino kutsu norbait aukeratuko eta hautatu zu! Kortxo puntari eman metxeroakin su betartea pixka bat belztu beharko duzu!».

Amets Arzallus:

«Lasai, ni ere banaiz mira beltzekoa ta hemen sentitzen naiz aski etxekoa erre-a egiteko zure antzekoa nahita hautatu naute Iparraldekoa».

Ganbara, hitza emanda, bertsoa bederatziko txikian

Buruz burukoko ganbarako lehen ariketan, Arzallusek eskuratu zuen puntu gehien. Eman zioten hitza hauxe izan zen: oreka. Hitzaren adiera, esanahi eta ertz guztietatik hizkuntzen arteko oreka aukeratu zuen bertsolariak:

«Hizkuntzetan badira hemen zenbait talde ta batetik bestera pentsa ze alde! Diglosiaz egingo bagenuke galde erdera ta euskera noizko parez pare? Gu beti herabe mutu eta grabe sarri hitzik gabe ta besteak jabe orekatikan oso urruti gaude!».

Ganbara, gaia emanda, hiruna bertso nahi den doinu eta neurrian

Ganbarako bigarren partean, gaia hau izan zen: «Ez dago B planik».

«Orain dena da pribatizatze ezker-eskuin, dinbi-danba osasungintza adibide bat nola jeitsi duten langa hezkuntzak ere latza pasa du ta ai, gazteen demanda! Bi urte luzez musuko hori klaseetan eramanda egin genuen elkar zaintza ta auzo zaintzen propaganda baina aukera heldu denean edo ekiteko txanda komuna izan zitekeen dena komun zulotik joan da!».

Agurra

Agurrak ez dira ariketa puntuagarriak, baina Aitor Mendiluzek bertso ederra bota zuen amaierako agurrean, bere amari dei eginez:

«Zorionak, mito pare, orain mitoago are ta zuei gure zutabe milesker zorretan gaude. baina ez nuke joan nahi ama, zutaz gogoratu gabe Inoiz ez degu euskaraz egin, ez zara hizkuntzaren jabe bertso eskolara zure eskutik iritsi nintzen, hala ere ta ez gaur ez zaude Arenan baina oholtzan nerekin zaude».


Summary: Gutxieneko soldata 46 eta 82 euro bitartean igotzea proposatu du Diazek. Lan Ministerioak izendatutako aditu taldeak proposamen bat baino gehiago egin du gutxieneko soldata igotzeko, %4,6 eta %8,2 arteko igoerak mahaigaineratuz.

Legealdiaren amaieran lan arteko gutxieneko soldata batez besteko soldataren %60 izateko mugarria hitzartu zuten PSOEk eta Unidas Podemosek gobernu akordioan. Bide horretan, Espainiako Lan Ministerioaren buruak, Yolanda Diazek, 2023an gutxieneko soldata igotzeko proposamenak plazaratu ditu goizean, aditu talde baten laguntzaz. Igoera apalena %4,6koa litzateke, eta handiena, %8,2koa. 1.046 eta 1.082 eurorainoko igoerak dira horiek, 1.000 eurokoa baita gutxieneko soldata gordina 2022an, hamalau ordainsaritan. Tarteko beste bi igoera ere proposatu dituzte: %5,4 eta %6,6. Orain, Diazen ministerioak sindikatuekin eta enpresaburuekin negoziatu beharko du igoera; asteazkenean izango dute lehen bilera.

Hala ere, Espainiako Gobernuaren barruan badira desadostasunak. Lan Ministerioak pentsioen igoerarekin parekatu nahi zuen gutxieneko soldataren igoera, %8,5 —2022ko KPIaren igoerak ezarritakoa—. Ekonomia eta Ogasun Ministerioek igoera apalagoa eskatzen dute, eta, horregatik, proposamena ez dute babestu izendatutako aditu guztiek. Bederatzik babestu dute, baina beste bik ez, aipatutako ministerioek izendatutakoek hain zuzen.

Bestalde, sindikatuek %10eko igoera eskatu dute, 1.100 euroraino —urtean 15.400 euro gordin—. CEOE Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioak, berriz, igoera “moderatua” izatea espero du. Konfederazioak iritzi dio ez dela “une egokia soldatak igotzearen inguruko eztabaidari heltzeko”. Haren arabera, lanbide arteko gutxieneko soldata igotzea “hitzarmen kolektiboen kalterako” izan liteke. Zenbat eta gehiago igo gutxieneko soldata, orduan eta langile gehiagok kobratuko dute. Horrek langile talde zabal baten ordainsariak igotzea dakar patronalarentzat, eta, beraz, hitzarmen kolektiboak “hobetu” beharko dituzte.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 40.000 langile ingururi eragingo die soldata igoerak. Horien herenak Gipuzkoan bizi dira, hots, 13.000 langile inguru. Nafarroan, berriz, 18.500 langile ingururi eragingo die. Lurralde horietako ia langile guztiek zerbitzuen sektorean egiten dute lan; batez ere ostalaritzan eta lehen sektoreko enpleguetan.

Inflazioak eta energia krisiak baldintzatutako igoera

Adituen Batzordea honako hauek osatzen dute: arloan aditu diren zenbaitek, Espainiako Gobernuko kide batzuek eta sindikatuetako pare bat ordezkarik. Gutxieneko soldata finkatzeko, kontuan hartzen dituzte estatuko batez besteko ekoizpen tasa, KPI kontsumo prezioen indizea, lanaren partaidetzaren igoera errenta nazionalean, eta herrialdeko egoera ekonomiko orokorra.

Zenbait ikerketaren ostean, batzordeak proposamena aurkeztu zuen iragan irailean: 2023ko gutxieneko soldata 1.012 euroren eta 1.049 euroren artean finkatzea. Energia krisiak, bizitzaren garestitzeak eta erosteko ahalmenaren galerak, ordea, panorama ekonomikoa goibeldu dute, eta hori kontuan hartuta kalkulu horiek eguneratzeko eskatu zion ministerioak batzordeari.

Azken hiru urteetan %33,5 egin du gora Espainiako lanbide arteko gutxieneko soldatak. Lehenbizi, 735 eurotik 900 eurora igo zen 2019an, 950 eurora 2020an, 965 eurora hurrengo urtean, eta, azkenik, 1.000 euroen langara iritsi zen iaz.

Inguruko herrialdeekin alderatuta, berandu iritsi da gobernuaren erabakia. Europako zenbait estatuk udazken hasieran iragarri zuten 2023ko soldata igoeraren zenbatekoa. Kasu guztietan, iaz onartutakoak baino altuagoak izan ziren. Esaterako, Belgikak %13ko igoera iragarri zuen iazko %4koaren aldean, Alemaniak %15ekoa, Herbehereek %10ekoa, eta, Lituaniak, berriz, %18,9koa.


Summary: Enbak elikagaien marjinak apaltzeko eskatu die saltokiei. Hemengo ekoizleen produktuak «amu gisara» erabiltzen dituztela salatu du sindikatuak. Kontsumitzaileak marka zuriko produktuetara bideratzea kritikatu dute, eta baserritarren ekoizpen kostuak ez estaltzea.

Ekoizleak «jokoz kanpo» daude janari katearen «joko arauetan», Enba nekazari sindikatuak ohartarazi duenez. Haren barruan jarduten duten hainbat ekoizlek agerraldia egin dute goizean Donostian, euren produktuei ezartzen zaizkien «gehiegizko marjinak» salatzeko eta horiek apaltzea eskatzeko. «Marjina izugarriok gehiegi garestitzen dituzte gure elikagaiak, eta, horrenbestez, kontsumitzailearen babesa galdu eta salmentak jaisten dira», salatu du Enbak. Produktu batzuetan salmentak %10-12 jaitsi direla zehaztu dute.

Hemengo produktuen salneurrietan marjinak zenbatekoak diren ere zehaztu dute Xabier Iraola Enbako koordinatzaileak eta Iñaki Goenaga Gipuzkoako Enbako presidenteak: %33 behi okelan, %45-55 behi esnean, %68 sagardoan, %70-80 oilaskoan, %118 letxugan... Azaldu dutenez, marjina horiek marka propioa duten produktuei eragiten diete, eta nabarmen apalagoak dira marka zurikoetan. Produktu bera modu batera edo bestera merkaturatuz gero, merkeago saltzen da marka zurikoa, beraz. Hala, saltokiek «bertakotasunaren» propaganda egiten duten arren, helburutzat «errentagarritasuna» dutela salatu dute, eta ez dutela hemengo markako produktuen alde egiten. «Gure elikagaiak amu gisara erabiltzen dira», salatu dute.

Horregatik, «marjinak neurrira ekartzeko» eskatu diete banaketa kateei eta saltokiei, baserritarrek euren ekoizpen gastuak estal ditzaten. Halaber, hemengo elikagaien salmenta «areagotzeko» ere eskatu die, salneurrian eraginda: «Dei egiten diogu banaketa sektoreari bere marka zuriaren eta enpresako markaren arteko marjina ezberdinak alboratu eta rappelak ezaba ditzan». Iraolak azaldu duenez, komisio mota batzuk dira rappelak, arrazoi desberdinengatik kobratu badaitezke ere nagusiki ekoizleak saltzen duen bolumenaren araberakoak direnak. Orain, baina, beste hainbat arrazoirengatik kobratzen hasi zaizkie komisio horiek, eta ez zaie «onargarria» iruditzen.

Azken batean, Iraolak adierazi du ekoizleak gero eta gehiago daudela saltoki handien menpe, denda txikiak urritzen ari direlako, edo banaketa katetik igaro behar delako denda horietan produktua merkaturatzeko. Horrek negoziazio gaitasuna gutxitu diela ohartarazi du Enbak.

Eusko Jaurlaritzari ere mintzatu zaio sindikatua. Elikaduraren Kateko Behatokiaren martxa «bizkortzeko», ekoizpen kostuen txostenak argitaratzeko eta banaketa zein saltokiak kontrolatzeko eskatu dio, «elikagai katearen legea betetzen dela bermatzeko». Hain justu, ekoizpen kostuak kalkulatzea eta elikagai katearen oreka eta lehia bermatzea da behatoki horren helburua. Jaurlaritzak martxoan eman zuen haren berri, lehengaien prezioak igotzen ari zirelarik.


Summary: Adituen arabera, gutxieneko soldata 46 eta 82 euro artean igo beharko litzateke. Espainiako Gobernuak urte amaiera aurretik zehaztu behar du, eta txostenak ez du asko argitu egoera. Hego Euskal Herriko lan harremanetan ezar daitekeen gutxieneko soldata da.

Espainiako Gobernuak Lan Ministerioak hainbat adituri eskatu dien txostenaren arabera, gutxieneko soldata (SMI) %4,6 eta %8,2 artean handitu beharko litzateke. Hego Euskal Herriko soldatei ezar dakiekeen gutxieneko langa da, eta gaur egun 14.000 euro gordinekoa da urtean. 1.000 euroko hamalau ordainketa dira, eta txostenaren egileek horietako bakoitza 46 eta 82 euro artean handitzea iradoki dute. Ministerioak asteazkenerako deitu ditu eragile sozialak, eta, ahal badu, kopuru bat adostuko du. Kontsentsu hori, baina, ez da derrigorrezkoa, dekretu bidez ere ezar baitezake igoera. Hori bai, urte amaiera aurretik erabaki behar du.

Txostena osatu duten adituen taldeak negoziatzeko tarte handia utzi du, 36 euroren aldea baitago gutxieneko igoeratik gehienezkora —504 euro urtean—. Jokaleku horretan mugituko da ministerioa enpresariekin eta UGT eta CCOO sindikatuekin izango duen bileran. Dena den, adituen batzordeak negoziazio horiek eman dezaketenaren estimazio bat ere sartu dute txostenean, eta %5,4ko eta %6,6ko igoeraren artean kokatu dute. Adituek, halaber, eta inflazio handiaren eraginez, kopuru hori sei hilabete barru berrikustea gomendatu dute.

Batzordearen arabera, igoera horrekin lortuko litzateke gutxieneko soldata batez besteko soldata garbiaren %60 izatea, Europako Gutun Sozialak gomendatzen duen bezala. 2020n SMIa igo zutenean, batez besteko soldata 1.856 euro zela kalkulatu zuten, eta horregatik ondorioztatu zuten 2020ko igoerak 1.035 eurorainokoa izan beharko lukeela. Oraingoa kalkulatzeko datu iturri nagusiak bi izan dira: Lan Kostuen gaineko Inkesta eta lan hitzarmen orokorrak.

Lan ministerioak asteazkenerako deitu ditu enpresariak eta sindikatuak. Yolanda Diaz ministroak onartu duenez, enpresariak agertzea espero du, baina ezin da ziurtatu. CEOE Espainiako enpresarien elkartean iragan astean jakinarazi zuen ministerioarekin harremanak hautsiko zituela Enpleguaren Legearen inguruan onarturiko azken zuzenketarengatik. Enpresariak SMIaren igoeraren aurka agertu dira, eta, haien arabera, enplegua sortzea oztopatuko du. Sindikatuek, berriz, %10eko igoera eskatu dute. Ondorioz, oso zaila dirudi adostasun erabatekoa lortzeak. Litekeena da Espainiako Gobernuak hilaren 27ko Ministroen Kontseiluan ematea igoeraren berri.


Summary: Ikastetxeetako gehiegizko eskaintza eragozteko neurriak hartuko ditu Jaurlaritzak. Matrikulazio prozesuan segregazioaren aurkako neurriak txertatuta, administrazioaren esku hartzea handitzea eta «baremazio gehiago» egin behar izatea aurreikusi du Begoña Pedrosa sailburuordeak.

Datorren ikasturterako matrikulazio prozesua nolakoa izango den zehazten ari da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila, apurka. Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak berretsi du neurri zuzentzaileak «beharrezkoak» direla eskola segregazioari aurre egiteko, eta horiei buruzko xehetasun gehiago eman ditu gaur, Bilbon egindako agerraldi batean. «Eskaintzaren plangintza orekatua» egiteko asmoa azaldu du: «eskaintza txikiegia eta eskaintza handiegia eragotzi» nahi dituzte, hau da, ikastetxeetako toki kopurua premien arabera ezarri. Azaroan aurkeztutako dekretuko neurri guztiak kontuan hartuta, matrikulazioa «kontrolatuagoa» eta «ordenatuagoa» izango dela uste du Pedrosak, baina administrazioak esku hartu beharko duela hainbat kasutan: «Baremazioak egin beharko dira portzentaje esanguratsu batean».

Ikasleak onartzeko eta eskolatzeko dekretu berria aurkeztu zuen Jaurlaritzak zuela hilabete eta erdi, eta horren irizpideak zehazten ari da orain, bi aginduren bidez: onarpen prozesu arruntari buruzkoa da bat, eta matrikula biziari buruzkoa bestea —ikasturtea hasita dagoenean kudeatzen diren matrikulazioak—, baina bietan izango dira irizpide berak. 2023-2024ko ikasturteari begira, hainbat aldaketa aurreikusten ditu dekretuak. Tokien erreserba da neurri nagusia: diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek ikasle zaurgarrientzat derrigorrez gorde beharko dute lekuen ehuneko bat, zaurgarritasun indizearen arabera. «Aniztasuna eta zaurgarritasuna banatzean datza; modu progesiboan egingo dugu», gogoratu du Pedrosak: 2 urteko ikasleen geletatik hasiko dira, eta mailaka gora egiten joango dira.

Ariketa hori gauzatzeko, gehiegizko eskaintza mugatzea ezinbestekotzat jo izan dute hainbat eragilek, eta horretarako neurriak hartuko ditu Hezkuntza Sailak. «Orain arte, ahal ziren toki guztiak eskaintzen ziren, bai sare publikoan, bai itunpekoan. Ez ziren denak betetzen, batez ere azken urteetan; beraz, ez zen ia baremaziorik egin behar», azaldu du Eugenio Jimenezek, Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak. Hemendik aurrera, zona bakoitzeko beharren arabera planifikatuko dira ikasleentzako tokiak: «Eremu batean 300 matrikulazio eskaera badaude, 300 leku eskainiko dira».

Horrek beste aldaketa tekniko bat ekarriko du: eragin eremua ez da ikastetxe bakoitzarena izango, baizik eta geografikoa, udalerri osokoa, hiriburuetan izan ezik; eragin eremu bakoitzean gutxienez eskola publiko bat egongo da. Era berean, matrikulazio prozesua abiatzean, familiek nahi beste ikastetxe aukeratu ahal izango dituzte, baina baremazioak egitean, «hurbiltasuneko eskolatzea» lehenetsiko dute administrazioek, hau da, zentroa ikasleen etxetik gertu egotea. Matrikula bizian ere irizpide berak erabiliko dira; are, ikastetxeren batean lekurik geratzen bada bete gabe, zentroak ezingo du nahi bezala esleitu: ikasturte osoan gorde beharko du, matrikula bizia kudeatu ahal izateko.

Ikastetxea hautatzeko askatasuna

Hezkuntza Saileko ordezkarien ustez, sistema berri horrek ez du eskolarik jarriko arriskuan, baina berekin ekarriko du «baremazio gehiago» egin behar izatea, hau da, administrazioak esku hartu beharko du tokiak banatzeko prozesu gehiagotan. «Familiek beren gustuko egitasmoa edo zentroa aukeratzen jarraitu ahalko dute, baina adituek argi diote askatasun hori matrikula kontrolatuago batekin uztartu behar dela: kasu batzuetan, seme-alabak beste zentro batzuetara eraman beharko dituzte», adierazi du Pedrosak. Ildo horretan, nabarmendu du sendiak «sentsibilizatu» behar direla: «Herri estrategia bat da: hezkuntza sistema orekatuago eta ekitatiboagoa eraikitzeaz ari gara».


Summary: Lau urtera arteko haur zaurgarriei Pfizer txertoa jartzea gomendatu du Frantziako Osasun Aginte Gorenak. Lehen aldiz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak koronabirusaren kontrako txertoa haurrei jartzeko gomendioa eman du, eta Pfizer etxearen txertoa jartzeko gomendatu du.

Frantziako Osasun Aginte Gorenak sei hilabetetik lau urtera arteko ume zaurgarriei COVID-19aren kontrako txertoa jartzeko gomendatu du. Zehaztu dute jartzekotan Pfizer enpresaren txertoa jarri behar dutela. Lehen aldia da Frantziako Estatuan COVID-19aren kontrako txerto bat umeentzat gomendatzen dutela. Gisa berean, immunoeskasia dutenen inguruan bizi diren adin tarte horretako umeei txertoa jartzeko gomendioa egin dute. Frantziako Gobernuak oraindik ez du erran Frantziako Osasun Aginte Gorenaren iritziari kasu egingo dion eta txertaketa talde horri zabalduko dion.

Txertoaren posologia egokitzeko gomendatu dute, baina txertaketa eskema berari segitu beharko diote umeek: hiru dosi jarri beharko dituzte. Lehen dosiaren eta bigarren dosiaren artean hiru aste itxoin beharko dute, eta hirugarrena zortzi aste berantago jarri beharko dute.


Summary: Energia trantsizioan aurrerapausoak ematen. Oiartzungo Udalak energia trantsizioaren aldeko aurrerapausoak ematen jarraitzen du. Horrela, autokontsumorako 85,1 kWp-ko instalazio fotovoltaiko bat jarri du martxan Arrietako ur deposituaren estalkiaren gainean.

Trantsizio energetikoa da Oiartzungo Udalaren ildo estrategiko garrantzitsuenetarikoa. Gaur egungo energia eredua erregai fosiletan oinarritzen da bereziki; petrolioa, ikatza eta gas naturala. Iturri hauek mugatuak izateaz gain, kalte handiak eragiten dituzte ingurumenean.

Krisi energetiko eta klimatiko honi aurre egiteko, energia estrategia martxan jarri zuen Oiartzungo Udalak. 2013an hasi zen energia eredu jasangarriago baten alde lanean. Bi helburu nagusi lortu nahi ditu: udal eraikin eta instalazioetan kontsumitzen den energia kantitatea gutxitzea eta subiranotasuna handitzea, erabiltzen den energiaren zati handi bat udalak berak sortuaz instalazio berriztagarriekin.

Energia eraginkortasuna handitzeko neurriak

Energia eraginkortasuna handitzeko lehen pausoa elektrizitate, gas eta gasolio kontsumoaren jarraipena egitea izaten da. 2013an hasi zen Oiartzungo Udala lan horretan. Bere eraikinen eta kaleko argiteriaren energia kontsumoak monitorizatu eta neurtzeko software bat eskuratu zuen, jarraipen osoa modu zentralizatuan egiteko.

Kontrol horri esker, matxura edo beste arazoren bat gertatzen denean momentuan bertan jasotzen da informazioa. Energia kontsumoan aurrezteko beharrezko informazioa ere eskaintzen du, non eragin eta aldaketa ezberdinak martxan jartzeko jakiteko.

Urteotan, kaleko argiztapenean, sodiozko kale-argiak kendu eta LEDezkoak jarri dira. Horien kontsumoa txikiagoa da, piztu eta itzaltzeko programatu daitezke, eta estazio meteorologiko batekin lotuta daude: adibidez, argiak pizteko programatutako orduan eguraldi ona dagoelako argi naturala baldin badago oraindik, beranduago pizten dira kale-argiak.

Udal eraikinetan ere egin dira aldaketak. Besteak beste, detektagailuak jarri dira argia eta berogailua inor ez dagoenean bakarrik itzaltzeko. Barruko argitasuna leihotik sartzen den argiaren arabera ere erregulatzen da, energia kontsumoa murrizteko.

Ekintza horiei esker, azken lau urteetan %13 apaldu da udalaren argindar kontsumoa: 2018an 2.043.998 kWh-koa izan zen. 2021ean, berriz, udal instalazio berri gehiago dauden arren (Arizmendienea etxea, Karrikako bidegorria, Iturriotz eta Altzibarko aparkaleku berriak, Lintziringo argiteria berria, Arraguako igogailua…), kontsumoa txikiagoa izan zen: 1.787.790 kWh.

Energia eraginkortasuna lortzeko neurri horiez gain, bere eraikinetan kontsumitutako elektrizitatea berriztagarria izateko, eguzki plakak instalatu ditu udalak. Horrela, 85,1 kWp-ko instalazio fotovoltaikoa eraiki du Arrietako ur deposituaren estalkiaren gainean. 406 metro koadroko eremuan 187 eguzki-panel jarri ditu. 86.000 euroko aurrekontua izan du proiektuak.

Autokontsumorako instalazioa izango da. Bertan sortuko den energia handik 500 metrora dauden udal eraikinetan erabiliko da: ur deposituan bertan, udaletxean, Fermiñene etxean, Landetxeko eraikin berrian, aparkalekuetan, Elizalde eskolan…

Eguzki plaka horiek urtean 85.870 kWh sortuko dituztela aurreikusten da, eraikin horietan kontsumitzen den energiaren %8 inguru.

Autosufizientzia handitzea lortuko du horrela udalak. Bertan kontsumitzen den energia bertan sortzeko pauso garrantzitsua da, gaur egungo dependentzia apaldu eta subiranotasuna handitzea ahalbidetuko baitu.

Energia erabilera murriztu eta kontsumitutakoa berriztagarria izateko egitasmo gehiago gauzatuko ditu aurki Oiartzungo Udalak. 312.150 euro bideratuko ditu 2023an proiektu horietarako.

Elorsoro kiroldegian egingo du proiektu garrantzitsuena. Gaur egun, bertako energia kontsumoa neurtzen den arren, jarraipena ez dago sektorizatua. Beraz, ezin da jakin zerk kontsumitzen duen energia gehien (argiteria orokorrak, igerilekuak, aldageletako ura berotzeko sistemak…), eta eraginkorragoak izateko neurriak hartzea zailtzen du horrek. Ondorioz, kiroldegiko instalazio guztia sektorizatu eta monitorizatuko du udalak.

Elorsoron bertan, elektrizitatea sortzeko 100 kWp-ko instalazio fotovoltaikoa ere egingo du teilatuan, eta ura berotzeko aurretik zegoen eguzki-instalazio termikoa ere aldatu egingo du.

Halaber, Madalensoroko argiteria aldatu eta argiteria publikoa berritzen jarraituko da. Horrez gain, auto elektriko berri bat ere erosiko du udalak. Hiru auto eta moto elektriko bat ditu gaur egun.

Trantsizio energetikoa lehen mailako erronka da, eta herritar guztien artean elkarrekin lan eginda lortuko da energia subiranotasuna. Horregatik, herritarrek ere beren energia ekoizteko komunitateak sortzeko laguntza ere ematen ari da udala. Goiener kooperatibaren aholkularitza kontratatu du horretarako, eta komunitate hau sortzeko lanean dabil, herritar boluntario talde batekin elkarlanean. Gaiaren inguruan interesa duten herritarrek info@oiartzunenergia.eus helbide elektronikora idatzi dezakete.

Oiartzungo Udala sortuko den komunitateko kide bat gehiago izango da, eta bere esku dagoen laguntza guztia emateko prest dago herritarrek ere energia berriztagarria sortzeko aukera izan dezaten. Oiartzunen behar den energia bertan sortuta bakarrik lortuko baita energia arloan ere herri eta herritar burujabeak izatea.

Ingurumena babestu

Agustin Lekuona Irastorza Oiartzungo hirigintza eta trantsizio energetikorako zinegotziak azpimarratu duenez, energia erabilera egokia eta ingurumena zaintzea funtsezkoak dira Oiartzungo Udalarentzat: «Pausoak eman behar ditugu eraldaketa energetiko honetan gure ingurumena babestu ahal izateko. Erronka honi guztiok elkarrekin heldu behar diogu, denon artean etorkizun berdeagoa eta jasangarriagoa lortzeko».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oiartzun.eus.


Summary: Iruñeko finala 232.000 lagunek ikusi zuten uneren batean ETB1en. Telebistaz batez beste 25.000 lagun aritu ziren bertso emanaldia ikusten. Beste milaka herritarrek Internet bidez ikusi zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala.

Bost urte joanak ziren aurreko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finaletik, eta argi zegoen aurtengoak ikusmin handia piztuko zuela. 13.500 lagun elkartu ziren Iruñeko Navarra Arenan. Eta beste milaka lagunek ikusi zuten finala telebistaz, irratiz eta Internet bidez. ETB1eko egun osoko emanaldiarekin, esate baterako, 232.000 herritarrek egin zuten bat. Dena den, batez beste 25.000 herritarrek ikusi zuten finala (12.000 ikuslek goizean, eta 31.000k arratsaldean)

Zortzi finalisten goizeko ariketek 11:00etatik 15:00etara iraun zuten, eta goizeko emanaldi horrek %5,1eko ikusle kuota bereganatu zuen ETB1en —euskaldunen artean, %12,5ekoa—. Arratsaldeko saioak, berriz, 17:00etatik 20:45 ingurura arte iraun zuen, eta kasu horretan ETB1ek %4,2ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %10,7koa—.

EITBren euskarri digitaletan, Iruñeko finalak 60.000 ikustaldi inguru izan zituen. BERRIAk ere zuzenean eman zuen finala, eta bertsozale ugari aritu ziren egunkariaren webgunean emanaldiaren berri jasotzen.

Beste kultur ekitaldi bat ere zuzenean ikusi ahal izan zen asteburuan ETBn: ETB2k Hertzainak taldearen BECeko (Barakaldo, Bizkaia) kontzertua eman zuen ostiral gauean. Emanaldia euskaraz egin zuten, Iñaki Guridi Euskadi Irratiko esatariak aurkeztuta, eta %4,6ko ikusle kuota lortu zuen (26.000 ikusle batez beste).

Munduko Koparen datuak Euskal Herritik kanpo, igandean bazen beste final bat herritar askoren arreta bereganatu zuena: Qatarko Munduko Kopako finala. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Argentina-Frantzia lehiaren penaltiek %63,6ko ikusle kuota lortu zuten; partidaren luzapenak %57,9ko ikusle kuota izan zuen; eta lehiaren aurreneko 90 minutuek, %49,6ko ikusle kuota. 526.000 herritarrek ikusi zituzten penaltiak; 470.000 lagunek luzapena; eta 366.000 ikus-entzule aritu ziren lehen 90 minutuak ikusten.

Finalerdiek ere ikusmin handia piztu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: Argentina-Kroazia lehiak %43,7ko ikusle kuota lortu zuen, eta Frantzia-Maroko lehiak, %46,2koa.

Barlovento Comunicacion aholkularitza agentziak Espainiako selekzioaren lau partiden ikusle datuak eman ditu —La1 eta Gol Mundial kateak batuta—: Nafarroan, Espainiaren partidek %67,2ko ikusle kuota izan zuten; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %53,9koa; Katalunian, %54,6koa; eta Galizian, %60koa.

Euskal selekzioa, bihar ETB1en Bihar, berriz, emakumezkoen futbolaz gozatzeko aukera izango da ETB1en: euskal selekzioak Txileren kontra jokatuko du, Gasteizko Mendizorrotza futbol zelaian. 18:50ean hasiko da emankizuna, eta kontakizuna Naxari Altunak egingo du, Amaia Olabarrietaren eta Ane Murumendiarazen laguntzarekin. Euskal selekzioaren hautatzailea Juanjo Arregi da, eta ondoan izango ditu Ainhoa Tirapu eta Sandra Ramajo —selekzioan jokatu eta Athleticen eta Realean bide luzea osatu duten jokalariak dira—. Euskal selekzioak iazko apirilean jokatu zituen azken partidak, Argentinaren eta Venezuelaren kontra.


Summary: 1.000 herritarrek deitu dute «herrian bizitzeko eskubidearen» aldeko manifestaziora. 2023ko apirilaren 1ean iragango da manifestazioa Baionan, Herrian Bizi plataformak antolatuta

2021ean antolatu zuen lehen aldiz manifestazioa Herrian Bizi plataformak. 8.000 lagun bildu ziren «higiezin zein lurren espekulazioaren aurka eta herrian bizitzeko eskubidearen alde». Heldu den apirilaren 1ean eginen dute manifestazioa berriz, Baionan. «Etxebizitzaren eta lurren krisia konpondua eta menperatua izatetik oso urrun gaude. Inoiz baino gehiago, herritar gisa presioa atxiki behar dugu», erran dute izenpetzaileek deialdian.

Apirilaren 1a ez da edozein egun: neguko geldialdiaren biharamuna izanen da, hau da, neguan alokatzaileak kanpo ezartzea debekatzen duen etenaren biharamuna. Baionako bestetan jakinarazi zuen lehen aldikoz plataformak manifestazioaren eguna eta tokia. Orain, 1.000 herritarrek parte hartzeko deia izenpetu dute, eta publiko egin. Tartean daude Alain Iriart Hiriburuko auzapeza eta Jean Daniel Elixiri bakegilea, esate baterako. Manifestazioaren helburua, espekulazioa salatzeaz gain, «maila lokaleko zein Frantziako estatu mailako erabakiguneetan eragitea» da. Horretarako, aurreko manifestazioan «baino askoz gehiago izateko» beharra azpimarratu dute mila herritarrek.


Summary: Dikea luzatzearen aurkakoak aise gailendu dira Mutrikun. Bozkatzeko aukera zuten herritarren %18,1ek parte hartu dute galdeketan: 819 lagunek egin dute dikea luzatzearen kontra, eta 45ek alde.

«Dikea luzatzearen alde al zaude? Bai ala ez». Galdera horri erantzun diote Mutrikuko (Gipuzkoa) herritarrek asteburuan. 16 urtetik gorako biztanleei egin zieten parte hartzeko deia, eta horien %18,1ek parte hartu dute. Gehiengo zabalarekin nabarmendu da dikea «ez luzatzearen» aldeko aukera: 819 lagunek egin dute horren alde, eta 45ek dikea luzatzearen alde. Danborzaleak mugimendua «harro» agertu da egindako «ariketa demokratikoaz», eta udalari eskatu dio bete dezala hartutako konpromisoa: hau da, galdeketaren emaitza Eusko Jaurlaritzari bideratu diezaiola.

Danborzaleak mugimenduak nabarmendu du beharrezkoa dela herritarren parte hartzea sustatzea herriarentzat estrategikoak diren erabakietan, eta «pozik» agertu da oraingoan hala egin delako. Hala, mugimenduak eskerrak eman dizkie galdeketa egiteko prozesuan parte hartu dutenei eta botoa eman dutenei.

Ikusi gehiago: Zalantzazko babes dikea

Eusko Jaurlaritzak 2002an hasi zituen babes dikea eraikitzeko tramitazioak: hondartza eremu berri bat sortu zuten, sarbideak ezarri eta babes dikearen zati bat eraiki. 2010ean, ordea, lanak behin-behinean eten zituzten, eta, ordutik, ez da urratsik egin obraren azken ehun metroak egiteko.

Orain, baina, Jaurlaritzak lanak berrabiarazi ditu, eta aferak hautsak harrotu ditu Mutrikun. Danborzaleak mugimendua proiektuaren aurka azaldu da, hondartza eremua «pribatizatu» eta inguru naturala suntsituko duelakoan. Era berean, herrian kirol portu bat eraikitzeko lehen urratsa dela salatu dute. Hala, dikea luzatzearen inguruko galdeketa ez-loteslea sustatu dute herrian, EH Bildurekin batera.

Galdeketak PSE-EEren eta Berdeak+Independenteak udal taldearen babesa ere izan du. Bi talde horiek dikea luzatzearen aurkako botoa eskatu zuten, eta EH Bilduk, berriz, «bakoitzak libreki erabakitzeko» eskatu zuen. Hirurek bat egin zuten emaitza Jaurlaritzari helarazteko konpromisoa hartzeari dagokionez.

EAJk ez zuen hala egin. Jeltzaleen esanetan, galdeketak ez du «zentzurik». Argudiatu dute dikea amaitu beharra dagoela, egingo egoeran ez duelako «behar adina babes» bermatzen.


Summary: Onetik enpresaren buruaren esku geditu da Aldudeko Gasnategia. Baionako Merkataritza Auzitegiak egun trenkatu du: Ipar Euskal Herriko Esne Kooperatiba eta dagokion Aldudeko Gasnategia Louis Gervoson Onetik enpresaren lehendakariarenak izanen dira

Ipar Euskal Herriko Esne Kooperatibaren eta dagokion Aldudeko Gasnategiaren geroa Baionako Merkataritza Auzitegiak trenkatu du. Onetik enpresaren buru Louis Gervosonek egindako arra hartze proposamena onartu du. Langileek eta ekoizleek aho batez egin zuten proposamen horren alde, eta horiekin bat egin du epaileak ere. Gaurdanik, beraz, nagusi berria izanen dute langileek. «Lasaitasunez» hartu dute berria, Antton Etxeberri langileen ordezkariaren arabera. «Desagertzeko arriskua ttipia zen, baina hor zen; beraz, lasaitzen gaitu aterabide bat atzeman izanak».

Zehazki, Gervosonek beste enpresa baten bidez kudeatuko du esnetegia oraindik aitzina. Orain arte hor zeuden 25 langileak berriz hartuko ditu, eta kontratu aldaketa datozen asteetan eginen dute denek. Ekoizleek, berriz, kooperatiba berri bat sortuko dute, eta Gervosonek sortutako enpresa berriko erabaki guneetan izanen da kooperatiba, Etxeberrik azaldu duenez.

Zorrak ezin pagatuz ari zen kooperatiba, eta Baionako Merkataritza Auzitegiak administrazio judizialaren pean ezarri zuen azaroan. Iragan astean, berriz hartua izateko bi proposamen zeuden mahai gainean. Batetik, orain onartu duten Makeako (Lapurdi) Onetik gasnategiaren proposamena zegoen; haren kapitaleko partzuer nagusia Andros Frantziako elikagai multinazionala da, besteak beste Bonne Maman markaren jabea. Bestetik, Heletako (Nafarroa Beherea) Agour enpresak eta Bardozeko (Lapurdi) Bastidarrak egindakoa, Peio Etxeleku eta Hubert Candele buru dituztela. Finean, Etxelekuk eta Candelek beren hautagaitza kendu zuten beren eskaintzak langileen babesik ez zuela ikusita.


Summary: Gasari gehienezko prezioa jarriko dio EBk: 180 euro megawatt-ordua. Batzordeak muga kendu ahal izango du, baldin eta ikusten badu hornidura arazoak daudela edo kontsumoa handitu dela. Errusiak «onartezintzat» jo du muga, eta erantzungo duela agindu du.

Ez bat, ez bi, ez hiru; azken sei hilekoan hamabi bilera egin behar izan dituzte Europako Batasuneko Energia ministroek gasari gehienezko prezio bat jarri ahal izateko. Azkenean, 180 eurokoa izango da muga hori, Europako Batzordeak proposatutako 275 euroen oso azpitik, eta haren beste baldintza gogor batzuk leunduta. Hori bai, Batzordeak bere esku izango du muga etetea, ikusiko balu hornidura arazoak sortzen ari dela.

Errusiak haserre erantzun dio gehienezko prezioari. «Merkatuko prezioen osaketaren bortxaketa bat da [...]; onartezina da», esan du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, eta agindu du haren aurkako erantzun bat prestatuko duela.

Azken urteetan EBko gobernuek gehien eztabaidatu dituzten gaietako bat izan da gasaren prezioarena. Bi talde egon dira: batetik, gehiengoa, Frantzia, Italia eta Espainia buru zituztela, eskatuz gasaren prezioari muga bat jartzea, familien, enpresen eta erakunde publikoen kontuetan eragiten ari den zuloa arintzeko; bestetik, Alemania eta haren ohiko aliatuak, halako esku hartze bat egiteak hornidura arazoak ekar zitzakeela ohartaraziz. Argudiatzen zutenez, EB gasik gabe geratzeko arriskua dakar, gas kargamenduak merkatuko prezioak ordaintzeko prest zeuden lekuetara joan zitezkeelako; Asiara, batez ere.

Mugaren aldekoen iritzia aldaraziko ez zuela ikusita, Alemaniak akordioaren aldeko botoa eman du, eta abstenitu egin dira Austria eta Herbehereak. Aurkako boto bakarra izan da, Hungariarena.

GNLa baino 35 euro garestiago

Hitzartu dutenez, gasari gehienezko prezioa jartzeko tresna indarrean jarriko da Herbehereetako TTF merkatuan edo beste batzuetan hilabete, hiru hilabete edo urtebete barru entregatu beharreko gas megawatt-orduak 180 euro baino gehiago balio badu hiru egunez jarraian. Beste baldintza bat ere bete beharko du: GNL gas natural likidotuak nazioarteko merkatuetan duen prezioa baino 35 euro garestiagoa izatea, hiru egunez hor ere.

Baina mesfidatiei keinu batzuk ere egin dizkie akordioak. Muga ezabatuko da prezioak behera egiten badu, Europako Batzordeak uste badu gas eskasia izan daitekeela, eta herrialdeen artean gorabehera handiak badaude. EBren helburua denez gasaren kontsumoa jaistea, Bruselak muga eten ahal izango du hilabete batean gas kontsumoa %15 handitu bada edo bi hilabetean %10 handitu bada.

350 euro lehen, 110 orain

Abuztuaren amaieran iritsi zen gasa bere preziorik gorenera, —350 euro megawatt-ordua—, Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi zuelako EB bere biltegiak betetzen ari zela. Baina orduan ere ez zuen bete Bruselaren baldintza, astebetez egon baitzen 275 eurotik gora, eta ez bi. Herenegun, 110 euroan zegoen gasaren megawatt-ordua TTF merkatuan, jarri nahi dioten gehienezko prezioaren oso azpitik. Baina oso gorabeheratsua da TTF, eta adituek ez dute baztertzen hurrengo asteotan gorakada handia izatea, baldin eta negu hotza bada eta udan eta udazken hasieran pilatutako erreserbak ohi baino azkarrago husten badira.

Baina negu honetan bainoago, hurrengoan izan dezake zeresana gehienezko prezioak. Izan ere, aurten uste baino bizkorrago bete ahal izan dituzte biltegiak EBko herrialdeek, Errusiako gasa izan baitute luzaroan. Orain, baina, Moskuk itxi egin ditu gasbide gehienak, eta hark bidaliko ez duen gas gehiena itsasontziz ekarri beharko du EBk.


Summary: Foodtech funts pribatua sortu dute, lehen sektoreko enpresetan inbertitzeko. Cardumen Capitalek jarri du martxan funtsa, Basque Culinary Centerren laguntzarekin eta Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Aldundiaren parte hartzearekin

Elikagaien sektorean jarduten duten «etorkizun handiko» teknologia enpresak laguntzeko asmoarekin, Cardumen Capital arrisku kapital kudeatzaileak Foodtech funts pribatua sortu du. Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren parte hartzea du proiektuak, baita Basque Culinary Centerren laguntza ere. Lehen itxieran, 2023ko martxoan, 20 milioi euro izatea espero dute, nahiz eta helburua 40-50 milioi euroko funtsa izatea den. Donostian aurkeztu dute funtsa, Tabakaleran.

Zehazki, klima aldaketaren aurka egitea helburu duten teknologiak bultzatu nahi dituzte, baita elikagaien segurtasunaren aldekoak ere. Izan ere, Gonzalo Martinez de Azarga Cardumen Capitalen bazkide sortzaileetako batek adierazi du elikagaien sektorea munduko industriarik kutsatzaileenetan hirugarrena dela, eta nabarmendu du klima aldaketaren aurka egitea helburu duten teknologiek inbertsio asko jasoko dutela datozen urteetan. Hori dela eta, Europako SFDR araudiaren 9. artikuluaren arabera, sortu berri duten funtsak «jasangarri» etiketa du.

Eusko Jaurlaritzako ordezkariak ere izan dira aurkezpen ekitaldian, eta Zigor Urkiagak, Jaurlaritzaren Proiektu Estrategikoen zuzendariak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lehen sektoreak duen garrantzia nabarmendu du: «Euskadi bada industria, Euskadi badira labeak, badira laminazioak, baina Euskadi ere lehen sektorea da, eta hor teknologia garatzea eta bertako ahalmena ahalik eta gehien garatzea garrantzitsua da. Trantsizio garai honetan batez ere, jasangarria izan behar du aldaketak, eta horretarako ez dugu bakarrik lortu behar bertako bateriak edo berriztagarriak garatzea, baita bertako janaria ere».


Fusioa, erreakzioa eta ‘maitematika’

Summary: Fusioa, erreakzioa eta ‘maitematika’. Bost urteko etenaren ostean, berriro ere fusioa gertatu da Txapelketa Nagusiko finalean bertsolarien eta zaleen artean

Biribilguneetako belarra zuri-zuri. «Egun hotz on», Iruñeak. «Goizeko 07:20tik gaude ilaran», ezagun gorbezituak, Nafarroa Arenaren atarian. Eraikin barruan joan dira denen hotzak: epel dago 09:00etan koliseo karratu hau, hutsa egonik ere. Ikusteko dago zenbat bero sortuko duen egunean zehar espero den fusio erreakzioak.

Tokia hartu, trasteak aparkatu, komunak eta taberna non dauden kontrolatu. Sartu direnen lehen lanak. Gizon edadetu bat erori egin da kantxako kableak babesteko gomazko kosketako batekin estropezu eginda. Odoletan dago DYAkoak laguntzera etorri zaizkionerako.

Lasai dabil jendea, baina finala hasteko ordubete falta denean kaferik gabe geratu dira jada pista ondoko barran, eta aulki sailean eta harmailetan gero eta zulo gutxiago dago. «BECeko finalen aldean, honetan estuago eta kapsulatuago dago jendea», dio atzekoak. Hor doa lehen erori den gizona, sudur gainean txatal zuria itsatsita.

Eta konturatzerako, 11:00ak. Fusiorako protokoloaren lehen urratsa. Hor datoz finalistak jendetzaren txalo eta oihu artean. Tentsioa aurpegi denetan, baita irribarretsuenetan ere. Hemen elkartutako 13.300 bertsozaleek ez dakite, oraindik ere, irribarreak zeinen garrantzitsuak izango diren gaurko erreakzio kate honetan; fisika, kimika eta maitematika zaparrada baten lekuko izango direla. Badakite, hala ere, eguna berezia izango dela, berezia dela jada, zortzitik hiru emakume daudelako finaleko oholtzan, eta oholtza hori Iruñean altxatua delako.

Eta energia sortzeko makina pizten hasi dira bertsolariak. Binakako zortziko handiaren beroketa saioaren ostean, zortziko txikian umorerako bidea zabal-zabal ireki diete jarritako gaiekin, eta baliatu dute aukera. Arotzen hilkutxa, beren umeen adiskidantzak lotutako aspaldiko etsaiak, Toko-Toko erraldoiaren erorketa, lasai afaldu ezin duenaren koplak... Algaraka publikoa. Eztandarik ez, baina. Hiru puntu gero, banaka. Sei puntuko motzean segidan, binaka. Gai aukera zabala.

Goizeko konplizeak

Goizeko azken lana hastear dagoenean, oholtza atzeko pantaila erraldoian mahuka motzetan ageri da gero eta jende gehiago, baina maukarik ez kantuan ari direnentzako: sua garesti dago benetan.

«Begirada konplizea egin diozue elkarri». Marmarrak hartu du Nafarroa Arena ganbarako lanerako gaia entzutean. Aitor Mendiluzeren bertsoetan Pygmalion zantzuak suma zitezkeen; Thelma & Louise-renak Nerea Ibarzabalenetan; eta, Amets Arzallusen txanda heldu denean, pelikulak Rene Magritteren margolan batera egin du jauzi: Hau ez da poto bat izenburua jar dakioke? Batzuk baiezkoan, besteak ezezkoan. Baina jendetzak txalo zaparradarekin agurtu ditu lapurtarrak immigrante baten tokitik kantatu dituen bertsoak. Ibrahima Baldek —Miñan liburuko protagonista eta narratzailea— zuzenean entzun ditu Arzallusen bertsoak, bat-bateko itzulpen zerbitzuari esker. Irribarre konplizerik egin ote du?

Segidan kantatu dute, hurrenez hurren, Joanes Illarregik, Alaia Martinek, Maialen Lujanbiok, Sustrai Colinak eta Beñat Gaztelumendik. Martinek jo du txalometroaren goia, eta a zer irribarrea eskaini dion jendetzari neska batekin oheratu denekoa kontatzeko azken hitzak kantatu ostean —«azken batean eremu libre bat baita gorputza / zertan mugatu plazera bihurtzeraino kamutsa / eleanitza denean gure gorputzen hizkuntza». Ez du ikusi Nerea Ibarzabalen barre txiki konplizea, atzean eserita baitzeukan, baina Nafarroa Arena osoak bai. 15:00ak ia, eta betikoa: bazkalorduan, entzuleak adina kiniela. Ametsen ganbarakoan epaileek potoa ikusi ala ez, hori da askoren hizpidea. Bateko eta besteko izen eta iritzi dantzari erreparatuta, gero eta agerikoagoa da bertsolaritzaren gorputza iritzianitza dela, eta bertso berak aztertzeko orduan, antiojoen arabera, izugarrizko aldea dagoela batzuen eta besteen irizpideetan.

Bazkalostea

16:45. Eguneko lehen olatuak egiten saiatu dira harmailetan, Nafarroa Arenaren nolakoak —ez du erabateko eraztunik osatzen— asko laguntzen ez duen arren. Ordu laurden falta da arratsaldeko saioa hasteko, eta argi dago goizean baino beroago dagoela jendea.

Entzuleek, esaterako, barre oso ozenez eskertu dute Arzallusen eta Colinaren saioa, nota txarrak atera dituen semearen eta gurasoaren roletik kantatu dituzten maitematika kontuengatik. Beste hainbeste binakako puntukakoan, Lujanbiok eta Mendiluzek beren ardurapeko ume saldoa galdu dutenean. Umorea izango ote da finala benetan leherraraziko duen katalizatzailea?

Hurrengo lanean iritsi da erantzuna, buruz burukoaren aurreko azkenean: katalizatzailea, gaur eta beti, fusioak eragindako erreakzioa da. Alaia Martinek ireki du gaia jarrita bakarka hiruna bertso botatzeko ariketa, Gazara haurrekin lan egitera doan GKEko kidearen rolean: «Ukrainako gerra soilik al da txarra? / Gazakoari jeitsi al zaio aparra?».

Lana bukatu duenean entzun den burrunbak baieztatu du susmoa: gertatzen ari da. Nerea Ibarzabalek hauspotu egin du, gainera, Martinek piztutako sua, «Urte luzez isilik gelditu ondotik, txikitan familiako kide batek egindakoa kontatzea erabaki duzu» gaiari erantzunez: «Bere eskuak, bere begiak / bere arnasa mantsoa / amets gaizto bat bilakatu zen / nire osabaren altzoa». Oilo ipurdia entzuleek, eta ez du hotzak eragin. Ariketa honetako hurrengo kolpea Lujanbiok jo du, egun osoa besteren etxeak garbitzen aritu ondoren bere etxera ailegatu berri den langilearen rolean. Bukatu duenerako, inor gutxik dauka buruz burukoan arituko den zalantza. Nor izango ote duen burkide, horixe galdera.

«Amets Arzallus Antia». Esatariak esan duenean, askoren harridurak berehala utzi dio tokia bazetorren norgehiagokaren kilimari. Irribarre konplize erraldoi bik hartu dute oholtzaren erdigunea. Eta Lujanbio txapeldun. Hirugarrenez. Inor ez da harritu.

Barre, gogoeta, malko, iritzi trukaketa, hasperen eta zalantza... beti eraldatzen den komunitatearen motorrerako erregaiaren ezinbesteko osagaiak. Ez da formula matematiko bat, baina gaurkoan ere ez du hutsik egin.


Bide berriak irekitzen

Summary: Bide berriak irekitzen.

Asko hitz egin dugu azken asteotan bertsolari bakoitzak gai baten aurrean hartu ohi duen kokapen eta estiloaren gainean, bakarkako lanetan bereziki. Sinesgarritasuna, entzuleari zer edo zer iradokiko dion sormen lan bat burutzea, pertsona eta pertsonaia fusionatzea bertsolariarekin identifikagarri xamar den norbaiten larrutik kantatuz, eszena zinematografikoetara jotzea… Maialen Lujanbiok koxka bat gora egin zuen igandean, eta ezaugarri horien guztien arteko fusio moduko bat taularatu zuen zenbait unetan. Goizeko ganbarako lana, esaterako, metroko bagoi batera tatuajez beteriko ultraeskuindar gihartsu horietako bat modu desafiatzailean sartu dela eta protesta isilean bagoitik botatzea lortzen duen taldeko kide gisa, horren erakusgarri. Izango da bertso horiek maila gorenekoak ez direla esango duenik, alor teknikoari dagokionez, baina bertsoaldiak daukan indarra ikaragarria da. Arratsaldeko buruz burukoaren aurreko bakarkakoan, antzeko zerbait burutu zuen hernaniarrak. Finalaren atarian zer egin nahi zuen argi zuela adierazi zuen, eta esango nuke dezente hurbildu zela bere helburu goren horretara.

Diskurtsoak, formulazioak, heldulekuak zein kokapenak modu nabarmenean irauli diren txapelketa honetan Lujanbioren ikuspegia baino ez zen falta mosaikoa osatzeko. Igandekoa pasatuta, datozen urteetan bertsogintzak jarraituko duen norabidearen inguruko pista garbiak baditugu dagoeneko. Enegarren aldiz, Lujanbio bide berriak irekitzen. Ez dakit inoiz merezi adina eskertuko diogun hamarkadetan egiten ari den lan aitzindaria.

Buruz burukora iristerako zaila zirudien Maialen ez beste inork txapela janzteko benetako aukerak izatea. Amets Arzallus igaro zen; pelikularen amaiera idatzita zegoen ordurako, baina. Tentsioa askatu eta txapelketako bertsogintza genero bakanak plazakora jauzi egin zuen ofiziokako ondorengo bi bertsoaldietan, zein baino zein txinpartatsu, eder eta borobilago. Une horretan lehertu zen Nafarroa Arena eta orduan ikusi genuen estreinakoz benetako Amets Arzallus, buruz burukorako bidean gorabeheratsu ibili ostean azkenean presiotik libre. Txapela urrun zuen ordurako, ordea. Beste behin bigarren, txapel bat badu, hirugarren eta laugarren postuak ere bai… palmares ikaragarria.

Buruz burukoan kantatzeko bigarren txartela VAR gelako adituek erabaki behar izan zuten. Berdinketa teknikoa Amets Arzallus, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina eta Alaia Martinen artean. Arzallusen partez beste hiru horietako edozein pasatu izan balitz ez dut inor oholtzara aulkiak botatzen hasiko zenik uste. Mendiluzek tenple lezio ikusgarri bat eman zuen beste behin ere; ofiziotan eta erreflexuak eskatzen dituzten ariketetan bereziki dirdiratsu, bertsolaritzak andoaindarrari txapel bat zor diola esatea ez da gehiegikeria. Colina zen finalera hortzak bereziki zorroztuta zeramatzaten bertsolarietako bat, eta egundoko ahalegina egin zuen ariketa bakoitza zukutzen, beti erabat lortu ez bazuen ere. Alaia Martini dagokionez, bere lehenengo final nagusian buruz burukoan kantatzetik urrats txiki batera geratu zela kontuan hartuz, ezin zaio gehiago eskatu. Postu eta puntuez haratago, oihartzun handiena duen oholtzan bere estiloaren erakustaldi apartekoa egin zuen. Gogoratzekoa bere goizeko ganbarakoa, besteak beste.

Koxka txiki bat beherago geratu ziren puntutan Beñat Gaztelumendi, Nerea Ibarzabal eta Joanes Illarregi. Añorgarrak dirdira apur bat falta izan zuen une jakinen batean buruz burukorako lehiatik kanpo ez geratzeko. Agerian geratu zen, edozein kasutan, agertoki eta kolore berrien bilaketan egin duen lanketa, bere dohain teknikoez haratago. Ibarzabal eta Illarregirentzat estreinako finala zen igandekoa. Plazari tamaina hartu zioten biek, markinarrari motorra berotzen gehixeago kosta bazitzaion ere. Bertsoaldiek aurrera egin ahala tentsioa askatu eta geroz eta erosoago aritu zen kantuan, amaierarako txapelketa honetan pilatu duen neke fisiko eta mentala azaleratu bazitzaion ere. Leitzarrak, berriz, bertsotarako errekuntza motor diesela dauka bere azalaren azpian; alegia, saioak beste hiruzpalau ordu iraun balu ere, antzera jarraituko zukeen kantuan. Altu jarri du aurten langa, eta datozen urteetako bere lanketa pertsonaleko ildoak zehaztu ditu udazken honetan.

Bejondeizuela!


Summary: Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du. PPren helegitea ontzat eman du Konstituzionalak. Auzitegi hori berritzea, sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua egokitzea dira erreformaren ardatzak.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki bat hartu du: Zigor Kodearen erreformaren tramite legegilea geratzea. Erreformaren parte ziren Konstituzionaleko kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzea, sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua egokitzea. Ostegunean onartu zuen erreforma Espainiako Diputatuen Kongresuak, gehiengo osoz, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoekin. Erreforma, ordea, ez da indarrean sartuko. Konstituzionalak PPk aurkeztutako helegitearen alde bozkatuta, Zigor Kodearen erreforma ez dute Senatura eramango, oraingoz —goi ganbera ostegun honetan zen biltzekoa—. Ondorioz, ez da indarrean sartuko. Hau da, Konstituzionalak debekatu egin die Espainiako Gorteei auzitegiaren beraren berritzea arautzen duen legea tramitatzea, besteak beste.

Ikusi gehiago: Konstituzionala berritzeko blokeoa hausteko saioa du gaur CGPJk

Francisco Franco diktadorea 1975ean hil zenetik lehen aldiz debekatu du Konstituzionalak lege baten tramite parlamentarioa. Botere borroka bat izan da gaur gorpuztu dena: botere legegilearen eta Auzitegi Konstituzionalaren artekoa, baita Espainiako ezkerraren eta eskuinaren artekoa ere. Konstituzionala 11 kidek osatzen dute: sei kontserbadoreak dira, eta bost, progresistak. Lege erreforma indarrean sartu izan balitz, gehiengoa progresistek izango zuten.

Bide azkarra hartua zuen legearen tramitazioak. Ez zen lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek ahalbidetu zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egotea. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan onartuko zuen, aurreikuspen guztien arabera, Senatuak. Orduan, abenduaren 23rako legea indarrean egongo zatekeen.

Aurreko astean, ordea, PPk helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Tramitatzeko modua «bidegabea» zela argudiatu zuten eskuindarrek. Auzitegiko kide kontserbadoreek eskatuta, helegitea «urgentziaz» aztertzeko erabakia hartu zuen Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak —kontserbadorea bera ere—. Ostegunean elkartu ziren, Kongresuko bozketa hasi baino lehen. Hala ere, Konstituzionaleko kide progresistek eskatuta, gaur arte atzeratu zuten bilkura. Auzitegiak ohar baten bidez azaldu zuen atzerapenaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» zela. Zenbait hedabidek auzitegiko iturriak aipatuta argitaratu dutenez, Konstituzionaleko Fiskaltzaren eta letradu nagusiaren arabera, PPren helegitea ez zuten onartu behar.

UPk errekusazio bat aurkeztu zion aurreko astean Konstituzionalari, adieraziz Gonzalez-Trevijanok eta Antonio Narvaez magistratuak ez lukete parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». PSOEk atzo antzeko errekusazio bat aurkeztu zuen. Gaur aztertu dituzten gaietako bat izan da, baina ez dituzte aintzat hartu, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek ezetz bozkatu dutelako.

Izan ere, auzitegiaren berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartu izan balitz, errekusatutako bi kideek Konstituzionala utzi egin beharko zuten. Hori gertatu ez denez, karguei eutsiko diete. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi ziren. Bi kide horiek erabakian parte hartu izan ez balute, progresistek izango zuten gehiengoa Konstituzionalean.

Zigor penalak erreforman

Organo horretako epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna jasotzen zuen erreformak: zigor penalak aurreikusten zituen betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestalde, Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek epaile berriak proposatzea —CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak— ez zen arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak berak izendatzeko aukera izango zuen. Gainera, CGPJk ez zituen bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen duten hautagaiak izango ziren organo judizial gorenak proposatuko zituenak.

Zigor Kodearen erreformak beste bi zutabe ditu: batetik, sedizio delitua ezabatuko zuten, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko zuen. Delitu horretan, zigorrak bereiziko zituzten, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean.

«Herriaren aurkako kolpea»

Espero bezala, Konstituzionalaren erabakiak erreakzio soka ekarri du. Espainiako Gobernuko bazkide UPk deitoratu egin du Konstituzionalak Zigor Kodearen tramitazioa geratzea, baita PPk aurkeztutako helegitea onartzea ere: «Lehen aldia da Espainian eta Europako Batasunean halakorik gertatzen dela. Herriaren eta botere banaketaren aurkako kolpea da», esan du UPko talde parlamentarioko presidente Jaume Asensek, RNE irrati kateari emandako elkarrizketa batean. Konstituzionalaren erabakiaren aurrean desobedientziaren alde egiten duen galdetuta, Asensek argitu du ez dagoela ados desobedientziaren «esparruarekin»: «Epaileak dira hautetsontzietako emaitzak desobeditu dituzten bakarrak», zehaztu du.

UPren gisan, PSOEk ere gaitzetsi egin du Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak eta Antonio Narvaez magistratuak botoa eman izana: «Trevijanok eta Narvaezek, agintaldia iraungia duten Auzitegi Konstituzionaleko bi magistratuek, errekusazioaren aurka bozkatu dute», gogorarazi du alderdiko sozialistako Berdintasun idazkari Andrea Fernandezek. Bide horretan, ziurtatu du erabaki hori «erakunde demokratikoen gehiegikeria lazgarria» dela.

Mais Paiseko buru Iñigo Errejonek, berriz, gogor kritikatu du Konstituzionalaren erabakia, esanez «zapalketa demokratikoaren» aurka egin duela, Espainiako Gorteei «ahoa estali» dielako: «Demokrazia babestu behar dugu». Era berean, ironiaz hitz egin du Konstituzionaleko magistratuen «inpartzialtasunaz», organo horrek PPren helegitea onartu ondotik: «Lotsagarria da», idatzi du Twitterren.

Alderdi Popularreko iturriek, aldiz, esan dute Konstituzionalak hartutako erabakia «albiste ona» dela Espainiako demokraziarentzat, «herritarren eskubideak bermatzeko». Gisa horretara, PPren ustez, auzitegiak ez du izan «gobernuaren presioaren eraginik».

Ciudadanos alderdiko presidente Ines Arrimadasek txalotu egin du Konstituzionalaren hautua: «Demokraziak irabazi du, eta Sanchezek galdu. Albiste bikaina da Auzitegi Konstituzionalak PSOEren eta UPren bidea geraraztea. Gobernuak eta hura babesten duten alderdiek demokraziaren arauak onartu behar dituzte», idatzi du Twitterren.

Tramitazioa eztabaidagai

Bide azkarra hartua du erreformaren tramitazioak. Ez da lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek bide eman zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egoteko. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan da biltzekoa, oraingoz, Senatua. Bilduko balitz, abenduaren 23rako legea indarrean egongo litzateke.

UPk gaur azken ahalegina egin du, eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegiari eskatu dio auzian esku hartzeko. «Inpartzialtasun faltaren inguruan» iritzia emateko eskatu dio auzitegiari.

Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizuna derrigorrezkoa izatea jasotzen du erreformak: zigor penalak aurreikusten ditu betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestalde, Auzitegi Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek epaile berriak proposatzea —CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak— ez da arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak bereak izendatzeko aukera izango luke.

Gainera, CGPJk ez lituzke bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen zituzten hautagaiak izango ziren organo judizial gorenak proposatuko zituenak.

Zigor Kodearen erreformak beste bi zutabe ditu. Batetik, sedizio delitua ezabatuko zuten, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko, Generalitatearekin adostutakoaren ildotik. Bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko zuen kode berriak. Delitu horretan, zigorrak bereiziko zituzten, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk Zigor Kodea erreformatu aurretik delituak zuen esanahi antzeko batera itzulita.


Summary: Gizon bat hil da Bilbon, sute baten ondorioz. Atxuri auzoan gertatu da ezbeharra

Sute bat piztu da gaur arratsaldean Bilboko Atxuri auzoko etxebizitza batean, Encarnacion plaza inguruan, eta han bizi zen gizon bat hil egin da. Iturri ofizialek jakinarazi dutenez, garrek eragindako kea arnastu du gizonak, eta horren ondorioz hil da. Bakarrik zegoen etxebizitzan ezbeharra gertatu denean. Suhiltzaileek oraingoz ez dakite zerk eragin duen sutea, eta ikerketa bat abiatu dute.


Summary: «Kalitate demokratiko handiagoko politika» egin nahi du EAJk. Entzunez Eraiki prozesuaren ondorioak aurkeztu ditu. Klima larrialdiari, berdintasunari eta immigrazioari garrantzi berezia eman nahi die. Etorkizunari begirako hamar konpromiso hartu ditu EAJk.

EAJk bukatutzat eman du Entzunez Eraiki izeneko prozesua, eta horren ondorioak aurkezteko egindako ekitaldi baten bidez jarri dio amaiera. Entzuketa aktiboko prozesu bat izan da, hamar bat hilabete iraun duena –otsailaren 19an egin zuten lehenengo bilkura, Gasteizen– eta horren helburua izan da «gizarteari entzutea» eta zenbait gairen inguruan aditu eta gizarte eragileen iritzi eta ekarpenak jasotzea. Horrekin «kalitate demokratiko handiagoko politika» egitea jarri dute jeltzaleek xede.

EAJk emandako datuen arabera, sakoneko elkarrizketak izan dituzte zenbait arlotako 50 aditu ingururekin, mila lagun baino gehiagok inkestak bete dituzte, hamar mintegi antolatu dituzte zazpi gairen inguruan, non berrehun pertsona baino gehiagok parte hartu duten, eta Euskal Herri osoko 1.500 bat alderdikidek ere ekarpena egin dute prozesuan.

Berrikuntza Politikoaren Arloko arduradun Xabier Barandiaranek eman du prozesuaren ondorioen berri. Esan duenez, horrelako prozesu bati ekin izana «garrantzitsua» izan da, baina hori bezain garrantzitsutzat jo du prozesutik ateratako ondorioak alderdiaren programan eta eguneroko jardueran txertatzea.

Alderdi «serioa»

Alderdiari dagokionez, Barandiaranek esan du EAJ «alderdi serioa» dela eta «jendearen konfiantza bereganatzen» jakin duela, baina, hala ere, zenbait eginkizun jarri ditu etorkizunerako: alderdiaren barruan «pertsonak zaintzea», burokratizaziotik ihes egitea, «hurbilagoko irudia» ematea –«gorbata gutxiago eta elastiko gehiago», esan du– eta alderdiaren barne bizitza sendotzea.

Barandiaranek esan duenez, gizartean «aldaketa sakonak» gertatzen ari dira, eta beharrezkoa da «agenda politiko berria» aintzat hartzea. Batez ere, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna, immigrazioa eta klima larrialdia aipatu ditu agenda politiko berri horren ezaugarri gisa. Lehenengoari dagokionez, esan du emakumeak politikaren lehenengo lerroan egotea «gehiago atzeratu ezin daitekeen zeregina» dela, eta immigrazioaren inguruan esan du beharrezkoa dela «alderdia pertsona migratzaileei irekitzea» eta «beste kultura batzuekin elkarrizketa» sustatzea.

Euskara ere aipatu du Barandiaranek. Esan duenez, prozesuan parte hartutako zenbait eragilek leporatu diete euskara EAJren «lehentasuna» ez izatea eta gehiago aritzea euskararen inguruan euskaraz baino: hori aldatzeko beharra nabarmendu du. EBBko lehendakari Andoni Ortuzarrek «hitza hitz» esamoldea hartu du ahotan: «Prozesua abiatu genuenean hitz eman genuen ondorioak aurkeztuko genituela, eta hitza betetzen ari gara». Orain, Ortuzarrek hitza eman du berriro, prozesuaren ondorioz hartutako konpromisoak bete egingo dituztela ziurtatzeko.

Nafarroa eta Ipar Euskal Herria

Konpromiso horiekin osatutako dekalogoa aurkeztu du Ortuzarrek. «Demokrazian sakontzea eta indartzea», EAJren barne bizitza aktibatzea, harremanak areagotzea gizarte antolatuarekin, «kontakizun osoago bat» sustatzea «herritarrak Euskadirekin eta eraikuntza nazionaleko proiektuarekin» hobeto identifika daitezen, euskararentzat «garai berri bat» irekitzea, genero berdintasuna, aniztasuna eta iraunkortasuna bultzatzea, garapen ekonomikorako eredu propioa sustatzea eta beste zenbait konpromiso agertzen dira EAJren dekalogo horretan.

Horien artean, bada bat Nafarroari eta Ipar Euskal Herriari erreparatzen diena, hango «anaia-arrebei». «Autokritika egiten dugu Euskal Autonomia Erkidegotik Nafarroa eta Iparraldeko gure anai-arreben arteko harremanean nagusitu den jarreragatik. Asko hitz egin dugu eta gutxi entzun dugu».


Summary: Terry Hall The Specials taldeko abeslaria hil da. Talde ingelesa ska mugimenduak 1970eko hamarkadaren amaieran izan zuen eztandaren eragile nagusietakoa izan zen 'A Message to You Rudy', 'Ghost Town' eta beste hainbat kanturi esker.

Taldeak berak eman du albistea, ohar baten bitartez. Terry Hall The Specials taldeko abeslaria hil da, 63 urterekin, eta gaixotasun larri bezain azkar baten ondorioz: «Tristezia handiz jakinarazten dugu Terry, gure lagun eder, anaia eta herrialde honek inoiz eman duen abeslari eta konpositore dirdiratsuenetakoa hil dela».

The Specials talde oso inportantea izan zen Erresuma Batuan, batik bat 1970eko hamarkadaren amaieran eta 80koaren hasieran, eta urte haietan piztu zen ska revival mugimenduaren ordezkari nagusietakoa bilakatu zen, The Selecter eta Madness taldeekin batera. Hain zuzen ere, taldeak Jamaikako doinuak eta punk izpiritua uztartu zituen, eta herrialdean pizten ari zen haserre sozialaren bozeramaile ere bihurtu zen.

Hall (Coventry, 1959) The Specials sortu eta berehala batu zen taldera, 1977an, eta berehala talde engaiatu gisa egin zen ezagun. Rock Against Racism mugimenduaren parte izan zen (arrazakeriaren kontrako rocka), eta The Clash taldearekin bira bat ere egin zuen urte berean, Gangsters lehen singlea (1979) argitaratu baino lehen. Urte hartan bertan kaleratu zuen taldeak bere lehenengo disko luzea, gerora klasiko bilakatu diren kantu ugari biltzen zituena: A Message To Tou Rudy, Doesn't Make It Alright —Kortatu taldeak zuzeneko emanaldietan gaztelaniaz abesten zuena—, (Dawning of A) New Era eta beste...

More Specials (1980) diskoa argitaratu ostean, 1981ean taldeak bere kanturik ezagunenetakoa atera zuen single gisa: Ghost Town. Jerry Dammers taldeko kideak idatzitako pieza horrek Ingalaterraren dekadentziaz, langabeziaz eta gazteen bazterkeriaz hitz egiten zuen, eta berehala bihurtu zen gazteriaren erreferente, batik bat urte hartan bertan arrazakeriaren aurkako protestak Erresuma Batu osora zabaldu zirenean.

Ghost Town-ek arrakasta handia lortu zuen, baina urte berean Hallek eta The Specialseko beste kide batzuek taldea uztea erabaki zuten. Ondoren, Fun Boy Three taldea sortu zuen kantariak, eta, geroago, The Colourfield. Beste hainbat proiektutan ere ibili zen Hall, eta 1994an bakarkako bideari ere ekin zion. 2008tik aurrera, gainera, The Specials taldea berriro elkartu zuten, eta lehendabizi zuzenean besterik aritu ez baziren ere, 2019an disko berri bat argitaratu zuten: Encore. Joan den urtean, berriz, XX. mendeko zenbait protesta kantu berreskuratu zituzten Protest Songs 1924–2012 diskoan.

Jarraitzaile ugari zituen Hallek, eta, esaterako, Elvis Costellok adierazi zuen haren ahotsa «The Specials-en benetako eta beharrezko abestietarako tresna ezin hobea» zela.


Summary: Gobernuak Kongresura eramango du lege proposamen bat Konstituzionalak baliogabetutako zuzenketekin. Lege proposamen hori presazko tramitazioaren bidez egingo du PSOEk. Kongresuko Mahaiak erabaki du aurrera jarraitzea Zigor Kodearen erreformak biltzen zituen beste bi neurriekin: sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitzea.

Espainiako Gobernuak lege proposamen bat aurkezteko asmoa du aste honetan Espainiako Diputatuen Kongresuan, Auzitegi Konstituzionalak atzo geldiarazi zituen bi zuzenketen harira, parlamentuko iturriek jakitera eman dutenez. Iturri berberek azaldu dutenez, lege proposamen hori presazko tramitazioaren bidez egingo dute, eta, horretarako, hainbat talderekin hitz egin dute dagoeneko. Horrez gain, baieztatu dutenez, PSOEk baztertu egin du CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren buruzagitza berritzeko ekimenari berriro ekitea.

Espainiako Gorteek Auzitegi Konstituzionalaren erabakia onartuko dute. Auzitegi horrek atzo hartutako erabakia aurrez inoiz hartu gabeko erabaki bat da —Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du—, eta ziurgabetasuna nabaria da azken orduetan Madrilen. Dena den, ez dirudi legea paper errea izango denik: Senatuak bozkatu egingo du sedizio delitua ezabatzeari eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitzeari buruz. PPren helegite bat tarteko, Auzitegi Konstituzionalak atzera bota duen puntua da auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzeari buruzkoa; ez du ezer esan, ordea, beste bi neurri horiei buruz.

Ostegunean da berriz biltzekoa Senatua. Senatuko mahaia gaur goizean elkartu da, eta, hango zerbitzu juridikoek azaldu dutenez, helegiterik izan ez duten neurriekin aurrera jarraitzea erabaki dute: batetik, sedizio delitua ezabatzea, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzea. Delitu horretan, zigorrak bereizi nahi dituzte, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean.

Francisco Franco diktadorea 1975ean hil zenetik lehen aldiz debekatu du Konstituzionalak lege baten tramite parlamentarioa. Ostegunean onartu zuen erreforma Espainiako Diputatuen Kongresuak, gehiengo osoz, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoekin. Erreforma, ordea, ez da indarrean sartuko. Ez bere horretan behintzat. Botere borroka bat dago: botere legegilearen eta Auzitegi Konstituzionalaren artekoa, baita Espainiako ezkerraren eta eskuinaren artekoa ere. Konstituzionala 11 kidek osatzen dute: sei kontserbadoreak dira, eta bost, progresistak. Lege erreforma indarrean sartu izan balitz, gehiengoa progresistek izango zuten.

Konstituzionalaren erabakia jakinda, Kongresuko eta Senatuko presidenteek (PSOEko kideak biak) argi utzi zuten erabakia errespetatuko zutela, baina «kezka larriz». Haien gobernukide UPk, ordea, esan du badagoela auzitegiaren erabakia desobeditzeko nahikoa arrazoi: «Demokraziaren aurkako eraso bat da hau», azaldu dute.

Interes pertsonalak

Bide azkarra hartua zuen legearen tramitazioak. Ez zen lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek ahalbidetu zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egotea. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan onartuko zuen, aurreikuspen guztien arabera, Senatuak. Orduan, abenduaren 23rako legea indarrean egongo zatekeen.

Aurreko astean, ordea, PPk helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Tramitatzeko modua «bidegabea» zela argudiatu zuten eskuindarrek. Auzitegiko kide kontserbadoreek eskatuta, helegitea «urgentziaz» aztertzeko erabakia hartu zuen Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak —kontserbadorea bera ere—. Ostegunean elkartu ziren, Kongresuko bozketa hasi baino lehen. Hala ere, Konstituzionaleko kide progresistek eskatuta, atzo arte atzeratu zuten bilkura. Auzitegiak ohar baten bidez azaldu zuen atzerapenaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» zela. Zenbait hedabidek auzitegiko iturriak aipatuta argitaratu dutenez, Konstituzionaleko Fiskaltzaren eta letradu nagusiaren arabera, PPren helegitea ez zuten onartu behar.

UPk errekusazio bat aurkeztu zion aurreko astean Konstituzionalari, adieraziz Gonzalez-Trevijanok eta Antonio Narvaez magistratuak ez luketela parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». PSOEk, herenegun, antzeko errekusazio bat aurkeztu zuen. Atzo aztertu zituzten gaietako bat izan zen, baina ez zituzten aintzat hartu, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek ezetz bozkatu zutelako.

Izan ere, auzitegia berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartu izan balitz, errekusatutako bi kideek Konstituzionala utzi beharko zuten. Hori gertatu ez denez, karguari eutsiko diote. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi ziren. Bi kide horiek erabakian parte hartu izan ez balute, progresistek izango zuten gehiengoa Konstituzionalean.

CGPJren bilkura

Hautatzea dagozkion Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko bi magistratuen izendapenaz eztabaidatzeko eta horiek bozkatzeko ezohiko osoko bilkura bat egitekoa da, gaur, CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia (17:00). Organo horretako kide kontserbadoreen hautagaiak Cesar Tolosa kontserbadorea eta Pablo Lucas progresista dira, eta progresistak Jose Manuel Bandres proposatzekoak dira. Hau da, bi blokeen arteko akordiorik gabe dira saioa egitekoak.


Summary: Dena prest da San Tomas eguneko azoketarako. Egitarau oparoa antolatu dute Euskal Herriko zenbait herri eta hiritan. «Herritarrak kontuan hartu gabe» erabaki izana egotzi diote Bilboko Konpartsek udalari.

Bihar bertan mukuru beteko dira Euskal Herriko zenbait txoko baserritar trajez, taloz, txakolinez eta sagardoz. Donostia, Azpeitia, Arrasate (Gipuzkoa) eta Bilbo, besteak beste.

Donostia

Txoko guztietan egongo da posturik Donostian: Parte Zaharrean, Ibaetan, Intxaurrondon, Amara Berrian, Amara Zaharrean, Antiguan, Grosen zein erdigunean. 166 postu jarriko dituzte aurten. Begi guztiak Konstituzio plazan egongo dira seguru: urtero hara eramaten da txerria. Aurten, Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) Larraxko landetxetik eramango dute Roxaito txerria. 10:00etatik 20:00etara egongo da. Axular dantza taldeak Baserritar Jantzien Lehiaketa egingo du Bulebarreko kioskoan, 11:30ean. Aurten laugarren aldia izango da txapelketa egiten dutela, baserritar janzteko aukeretan baserritar jantziaren erabilera duina bultzatzeko eta zabaltzeko asmoz.

Azpeitia

Azpeitian, goizean, azoka berezia eta txorizo eta talo postuak izango dira herriko plazan. Halaber, 10:00etan Patxi Azkargortaren oroimenezko pilota txapelketako finalak, Izarraitz pilotalekuan. 12:00etan, herri kirol erakustaldia antolatuko da plazan bertan; Mikel Larrañaga, Iker Vicentek, Udane Ostolazak, Goenatxo III.ak eta Aimar Irigoienek hainbat lan egingo dituzte aizkoran eta harri jasotzen. Ondoren, 13:00etan, bertsolariak eta trikitilariak ariko dira: Aner Euzkitze, Ane Zuazubiskar eta Unai Agirre ariko dira kantuan, eta Xebastian Lizaso, berriz, gai jartzen. Arratsaldean, berriz, Gazteen XXI. Dantza Suelto Txapelketa egingo dute Soreasu antzokian, 18:30ean.

Arrasate

Santamasetan ere egongo da zer egin Arrasaten. Euskal pentatloi desafioa egingo da Zaldibar parkean, eta herri bazkaria Musakolako kiroldegian. 18:00etan, santamasetako dantzaldia egingo dute, Arrasateko Trikiti Eskolaren, Arrasateko gaiteroen eta Udalaxpe txistulari taldearen eskutik. 19:00etan, Txerrinsky txerriaren aurkezpena egingo dute Herriko Plazan. 20:00etan, bertso saioa eskainiko dute Alaia Martinek, Oihane Pereak, Amets Arzallusek eta Andoni Egañak, Amaia antzokian. Imanol Artola Felix arituko da gai jartzaile. 22:00etan, zezensuzkoa egongo da Herriko Plazan, eta, ordu berean, Hankaz Gora-ren eta Libertad Condicionalen kontzertuak, gaztetxean.

Bilbo

Bilbon 238 postu izango dira guztira; horietatik 137tan ekoizleak izango dira. Bilboko Konpartsek egitarau bikaina antolatu dute. Haien gunean, San Nikolas elizaren inguruan, Bilboko irratien maratoiari ekingo diote, 09:00etan. Txosna 11:00etan zabalduko da. Eguerdian, gune gastronomikoa martxan jarri eta txalaparta saioa izango da. Gero, 13:00etan, bertso saioa eskainiko dute Oihana Bartra, Aissa Intxausti, Unai Mendiburu eta Asier Alcedo bertsolariek. 16:30ean, Dantza plazan ekitaldia egingo dute. 19:30ean, elektrotxarangak girotuko ditu kaleak. Ordu berean, Bilbo Kantari taldea kalejiran irtengo da Bilboko Burtsatik.

Postuak, lekualdatuta

Bilbon seguru ez dela jenderik faltako kaleetan. San Tomas eguneko azokak ez du izango urteroko itxura, baina: Plaza Barrian eta Areatzan paratu ohi dira baserritarrak. Aurten, Areatzan izango dira guztiak. Enba sindikatuak aldaketa hori salatu zuen, baserritarrak «baztertuta» utzi baitzituen udalak. Ordea, baserritarren postuak ez dira lekualdatu dituzten bakarrak. Txosnak Arriaga antzokiko atzeko plazan eta Erripako kaian —itsasadarren bestaldean— izango dira. Eta eragileek ez dute begiko izan Bilboko Udalaren erabakia.

San Tomas egunean ohi bezala, San Nikolas elizaren inguruan beren gunea prestatuko dute. Baina Bilboko Konpartsek salatu dute udalak oztopatu egin dituela jaiaren antolaketan. «Zailtasunak, mugak, murrizketak eta oztopoak» jartzea egotzi diote. Azaldu dutenez, «denona den kalea» erabiltzea baino ez dute eskatu, eta aurten ezingo dute erabili. Lekualdaketa egiteko «modua» ere kritikatu dute: «Herritarrak kontuan hartu gabe erabakitzea» eta «komunak izan beharko luketen jendeei eta interesei aurre egitea».

Horiek horrela, jai herrikoien alde egin dute konpartsakoek: «Gurea defendatzen ez badugu (baita zuena ere, guztiona) kendu egingo digute». «Bada jendea herrikoi hitza jendilajea-ren sinonimotzat hartzen duena, herriarena dela ulertu ordez», erantsi dute.


Summary: «Justiziaren politizazioa» salatu du Eusko Jaurlaritzak. Zupiriak adierazi du egoerak okerrera orain egin badu ere arazoa lehenagotik zetorrela. Sanchezek erran du blokeoari aurre egiteko beharrezko neurriak hartuko dituela Espainiako Gobernuak.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzo hartutako erabakiak denetariko erreakzioak eragin ditu, ezker eskuin, erakundez erakunde. «Onartezina da organo judizialak blokeatuta jarraitzea». Eusko Jaurlaritza kezkatuta dago tramitazioa gelditzeko erabakiak eragindako egoeragatik: «Ikusten da justizia politizatuta dagoela, eta hau ez da egoerarik egokiena». Hala azaldu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaur. Hego Euskal Herrian ere ezinegona eragin baitu erabakiak.

Ikusi gehiago: Konstituzionalaren erreforma ez, baina gainontzeko neurriak bozkatu egingo dituzte Senatuan

Zupiriaren erranetan, Jaurlaritza ados dago Pedro Sanchez Espainiako presidenteak egoeraren larritasuna azpimarratzeko gaur egindako adierazpenekin. Hala ere, nabarmendu du arazoa lehendik datorrela, nahiz eta egoerak okerrera egitea eragin duten arrazoiak berriak izan.

Gogorarazi du Jaurlaritzak jada emana zuela horren berri; Iñigo Urkullu lehendakariak berak EAEko justizia urtearen hasierako ekitaldian egin zituen adierazpenak, eta hauxe eskatu zuen: «Gizarte osoaren ongizatea eta hobe beharra nagusitu dadila bestelako interesen gainetik».

Aitor Esteban EAJko bozeramailea ere gaiaz mintzatu da gaur: «Onartezina da organo judizialak blokeatuta jarraitzea». Estebanek adierazi du PPren blokeoaren ondorioa dela tramitazioa gelditzea, baina egoera «erabat gainditzeko modukoa» dela, betiere lege proposamen bat berritik egiten bada.

Erran du bertze agintaldi batzuetan ere gertatu izan dela legeak nahastea eta epeak azeleratzea, eta, beraz, arazoa lege proposamen zehatz batekin konpondu daitekeela. Egoera lasai hartzeko gomendatu du, beharrezkoak diren erabakiak hartuko direlako.

Nafarroan ere ezinegona sortu du erabakiak. Uxue Barkos Geroa Baiko bozeramaileak erran du alderdian «kezka handia» dagoela :«[Espainiar] Estatuko oinarrizko erakundeak ahuldu egin dira». Barkosek azaldu du gertatutakoak guztiei pentsarazi behar diela.

Galdetu du Auzitegi Konstituzionala izanen ote den aurrerantzean ere arbitro Nafarroak Espainiarekin dituen harremanetan. Nafarrak «bi aldiz kezkatuta» sentitzen baitira Auzitegi Konstituzionalari begiratzen diotenean.

«Erantzun bateratua»

Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak ere adierazpenak egin ditu, eta gertatutakoa «oso larria» dela azpimarratu: «Ezkerreko gehiengo parlamentarioa errespetarazteko ordua da, eta horregatik espero dugu indar demokratiko guztiak prest egotea kongresuan ordezkatutako gehiengo sozialaren aurkako erasoari irmo erantzuteko». Izan ere, Aizpuruak erran du urte anitz daramatzatela gertatutakoaz ohartarazten, eta atzoko ekintzak frogatu zuela Espainiako demokrazia «kalitate eskasekoa» dela, eta 78ko erregimenaren oinarriek bere hartan dirautela.

«Hauteskundeetatik etorritako ordezkaritza legitimo eta demokratikoaren aurkako kolpe judizial bat da hau». Aizpuruaren erranetan, iraungita dagoen auzitegi batek ez du utzi bertze bat berritzen: «Eskuin politiko eta judizialak mugarik gabe erabili du justizia, hauteskundeetan herritarrek emandako botoak baliogabetzeko».

Arrazoi horrengatik Espainiako eskuina eta eskuin muturra «parametro demokratikoetatik kanpo» daudela azaldu du, eta tramitazioa gelditu izanak erakusten duela botereen banaketa ez dela existitzen.

Gogorarazi du bai Euskal Herrian eta baita Katalunian ere antzeko egoerak pairatu izan dituztela, eta Espainian ere zerbait gertatzen ari den erakusgarri dela tramitazioa gelditu izana. «Euskal Herrian eta Katalunian gertatu izanagatik ere, gertatutakoari ez diogu larritasun izpirik kentzen. Gure aurka hartutako erabakiak ez ditugulako nahi beste inorentzat », azpimarratu du Aizpuruak, eta garbi utzi EH Bildu prest dagoela laguntza behar duten guztien alde egiteko: «Solidarioak eta arduratsuak izango gara».

«Larria» Pedro Sanchezentzat

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak gaur goizean Moncloa jauregian egin duen agerraldian nabarmendu du «Espainiako historian aurrekaririk gabeko erabakia» izan dela Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa gelditzea. Azaldu du ekintza «larria» dela, eta «herritarrek hautetsontzietan balioztatu ez duten botere bat atxiki» nahi izan duela horren bidez PPk. Sanchezek argi utzi du ez datozela bat erabakiarekin, baina obedituko dutela erran du.

Konstituzionalaren erabakiaren aurrean Espainiako Gobernuak izango duen erantzuna nolakoa izango den aurreratu du: «Legedia eta Konstituzioa betez, gobernuak behar beste neurri hartuko ditu Botere Judizialak eta Konstituzionalak duten inolako justifikaziorik gabeko blokeoa eteteko».

Azaldu du ulertzen duela eragile politikoek erakutsi duten haserrea, baita herritarren kezka ere. Hala ere, herritarrei lasaitasun mezu bat helarazi nahi izan die, adieraziz Espainiako sistema demokratikoak badituela gertatutakoari aurre egiteko tresnak: legedia eta Konstituzioa.

Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa gelditzea erabaki eta gutxira, Espainiako Gorteak izan ziren erreakzionatzen lehenak. Meritxell Batet Diputatuen Kongresuko presidenteak eta Ander Gil Senatukoak adierazpen instituzional bana egin dute bart, eta biek nabarmendu zuten Auzitegi Konstituzionalaren erabakia beteko dutela. «Sistema demokratikoaren deslegitimaziorako arrisku potentzial bat» eragin du auzitegiaren erabakiak, Bateten ustez. Gilek, berriz, PPri leporatu zion Konstituzionala «instrumentalizatu» izana. Bart gertatutakoak Gorteen «autonomia parlamentarioari» eragin diola nabarmendu dute biek.

Koalizio gobernua osatzen duten bi alderdiak oso kritiko azaldu dira Auzitegi Konstituzionalaren erabakiarekin. Patxi Lopez PSOEk Kongresuan duen bozeramaileak esan du bere alderdiak «tematuta» jarraituko duela epaileen aldaketa bultzatzen, «PPren blokeoa gorabehera». Are, egoeraren «larritasuna» azpimarratu du: «Epaile batzuk ez dagozkien erabakiak hartzen ari dira, ez dagozkien postuetan». Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteari eta Antonio Narvaez magistratuari egin die erreferentzia Lopezek. UP Unidas Podemosek eta PSOEk errekusazioak aurkeztu zizkieten, eta adierazi ez luketela parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». Ez zituzten aintzat hartu, ordea, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek —besteak beste Gonzalez-Trevijanok eta Narvaezek— ezetz bozkatu zutelako.

UPren talde parlamentarioak PSOEri eta gobernua babestu duten gainerako alderdiei eskatu die «urgentziazko bilera bat» egiteko, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia eta Auzitegi Konstituzionala berritzeko «egon daitezkeen formulak aztertzeko», Pablo Echenique bozeramaileak adierazi duenez. «Zilegitasun demokratikorik gabeko botere judizial batek kolpe bat eman dio botere legegileari», Echeniqueren arabera. Konstituzionalaren erabakiari «erantzun bat emateko beharra» nabarmendu du UPren eledunak.

PPk «irtenbide konstituzionalista bat» proposatu du

Alberto Nuñez-Feijoo PPko presidenteak «alternatiba konstituzionalista bat» proposatu dio Sanchezi: PPren eta PSOEren arteko akordio bat, CGPJ eta Konstituzionala desblokeatzeko. Ez dohainik, ordea. Sedizio delitua ezabatzeari eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzeari uko egiteko eskatu dio Feijook Sanchezi, eta horien ordez «legez kanpoko erreferenduma antolatzearen delitua» onar dezala. «Epaileek hautatu ditzatela epaileak». Hori izan da Feijooren hirugarren baldintza CGPJ eta Konstituzionala desblokeatzeko. «Hala izango ez balitz, hauteskundeak egitea da beste irtenbidea», PPren presidentearen arabera.


Summary: Aldak «eskandalu demokratikoa» salatu du berriz, etxebizitza sozialen egituretako bozen ondotik. HSA eta Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko administrazio kontseiluek Aldako hautetsiei ukatu diete aurkeztu diren bi komisioetara sartzea. Hautatuak izan diren beste zerrendetako ordezkariei dimisioa aurkezteko eskatu diete.

Ipar Euskal Herrian etxebizitza sozialak kudeatzen dituzten bi egituretako bozetara aurkeztu zen Alda mugimendua. Bietan, alokatzaileen bozen gehiengoa lortu du: egituren administrazio kontseiluan alokatzaileen postuen gehiengoa du, ondorioz. Bozen biharamunean, egitura horietako beste bi batzarretan lekua lortzeko aurkeztu ziren Aldako hautetsiak: bulegora eta Caleolera, bizitegien adjudikazio batzordera. Baina administrazio kontseiluek bi batzar horietan bozetan gutiengoa lortu duten zerrendetako hautetsiak izendatu dituzte. Bi egituretan gertatu da gauza bera, HSA Habitat Sud Atlanticen lehenik, eta Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoan goizean. «Eskandalu demokratikoa» salatu du mugimenduak, eta alokatzaileen bozei muzin egin dietela deitoratu dute. Egoera salatzeko prentsaurrekoa egin dute goizean, Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoaren egoitzan, Baionan.

Legez, bulegorako eta Caleol batzorderako izendatua izateko ez da hauteskundeetan lehen indarra izaterik. Alta, batzorde horietarako ordezkariak lau urtean behin hautatzen dira, etxebizitza sozialen egituretako bozen ondotik. Txetx Etxeberri Aldako kidearen ustez, «legearen izpiritua» da bozetan gehiengoa lortu duen zerrendari lehentasuna ematea, nahiz eta ez den nahitaezkoa.

Batailaren segida

Haserre mintzatu dira Aldako hautetsiak. Jean Baptiste Diger Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko alokatzaileen hautetsia da. Egiturako bulegoan eta Caleol batzordean alokatzaileen ordezkari izateko bere burua aurkeztu zuen, baina, goizean, administrazio kontseiluak ez du haren alde egin. Diger: «Egoera harrigarria da, zinezko demokrazia eskandalu bat da. Erran nahi du administrazio kontseiluak ez duela alokatzaileon boza kontuan hartzen. Zer gisako mezua igortzen dute? Zerbait gordetzen dutela batzorde horietan eta guri sarbidea ukatu nahi digutela? Zinez kezkagarria da».

Horiek horrela, Alda mugimendua «borrokatzeko prest» agertu da. Erran dute egoera ez dutela horretan utziko, eta, hasteko, batzorde horietan hautatuak izan diren hautetsiei dimisioa aurkezteko eskatu diete, berriz ere bozka egin eta «alokatzaileen bozen araberako» hautaketa egiteko. Ainize Butron Aldako bozeramaileak segurtatu du, nolanahi ere, 2023a «borroka» urtea izanen dela, «alokatzaileen interesa kontuan hartua» izan dadin.


Summary: Bi emakumek salaketa jarri dute Baionako errugbilari baten aurka. Bi emakume gaztek salaketa jarri dute Pascal Coteten aurka. Batak erran du Pascal Cotetek jo duela, eta besteak, bere aurkako irain arrazistak erabili dituela.

Bi emakume gaztek salaketa jarri dute Pascal Cotet Aviron Bayonnaisko errugbilariaren aurka. Sud Ouest egunkariaren arabera, abenduaren 5ean jarri zuen emakumeetako batek salaketa, Baionako komisarian. Bereganako bortizkeria fisikoa erabili izana leporatzen dio errugbilariari. Bigarren lagunak astelehenean jarri zuen salaketa, irain arrazistak egin dizkiola erranez.

Egunkariaren arabera, Miarritzeko (Lapurdi) diskoteka batean jazo zen erasoa, abenduaren 3ko gauean. Biktimek kontatu dutenez, gaualdian hainbat irain arrazista erabili zituen hiru emakume gazteen aurka. Ondotik, errugbilariaren lagun taldea eta hiru emakumeak bakoitza bere autora zihoazela, emakumeetako bat jo zuen errugbilariak.

Hiru emakume gazteak jada entzunak izan dira lekuko eta biktima gisa, Miarritzeko komisarian. Pascal Cotet errugbilaria ere konbokatua izan zen lehen aldikoz abenduaren 12an. Sud Ouest egunkariaren arabera, emakume bati zartako bat eman izana onartu du, baina irain arrazistena ukatu egin du, argudiatuz ez dela oroitzen.


Summary: Zetak-ek bira amaierako hirugarren kontzertua iragarri du. Berehala saldu dira beste kontzertuen sarrerak. Urriaren 5ean, 6an eta 7an izango dira emanaldiak, Bilboko Kafe Antzokian.

Durangoko Azokan izan zenak ikusiko zituen Zetak taldearen mahaiaren inguruan osatzen ziren ilara luzeak. Ukaezina da Pello Reparazen taldearen arrakasta, eta hori erakusten du azken egunetan gertatutakoak ere.

Duela bi egun, taldeak salgai jarri zituen egiten ari den birako azken kontzerturako sarrerak; 2023ko urriaren 7an izango da hori, Bilboko Kafe Antzokian. 45 minututan agortu ziren. Orduan, beste data bat iragarri zuten, aurreko egunerako. Berehala saldu ziren haiek ere, eta, arrakasta ikusita, hirugarren egun bat programatu du Zetak-ek: urriaren 5a. Salgai daude egun horretarako txartelak.

Ikusi gehiago: «Helduleku bat eskaini nahi genion jendeari»


Summary: Eusko Jaurlaritzak onartu du 54,4 milioi jartzea eskola publikoetako ikasgelak digitalizatzeko. Baliabide informatikoak erosteko, instalatzeko eta konfiguratzeko baliatuko dute dirua. Laguntzaren erdia pasatxo Next Generation funtsetatik etorriko da.

Eusko Jaurlaritzak hezkuntzarako zenbait diru laguntza onartu ditu gaur goizean egin duen gobernu kontseiluan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eman du horien berri, bilera amaitu ostean Bingen Zupiria bozeramailearekin batera egin duen prentsaurrekoan. Diru gehiena ikastetxe publikoetarako baliabide digitalak eskuratzeko erabiliko dute; hain zuzen, esparru akordio bat onartu dute 54,4 milioi euro jartzeko eskolak material informatikoz hornitzeko, horiek instalatzeko eta konfiguratzeko.

Bildarratzek Hezkuntza Sailaren Eraldaketa Digitalerako Planaren barruan kokatu du erabakia. Azaldu duenez, plan horren helburu nagusietako bat da ikasleen eta irakasleen gaitasun digitalak sustatzea. «Horretarako, beharrezko elementuak dira irakasleen prestakuntza, ikastetxeei aholkularitza ematea teknopedagogia gaietan eta digitalizazio prozesuan laguntzea. Baina baita ikasgeletan teknologia eta ekipamendu digitalak sartzea ere, irakaskuntzan, ikaskuntzan eta ebaluazio prozesuetan erabil ditzaten».

Hain zuzen, azken hori indartu nahi dute oraingoan: «54,4 milioi euroko aurrekontu aurreikuspenarekin, ikasgela digitalak osatzeko beharrezko material informatikoa eta ekipamendua erostea jasotzen du». Adibidez, pantaila interaktiboak, ordenagailu eramangarriak eta mahai gainekoak, gelako web kamerak eta tableta digitalak erosiko dituzte, besteak beste.

Ez dira hutsetik hasiko. Bildarratzek azaldu duenez, lehendik hartua duten bideari jarraituko diote. Haren hitzetan, aurten ikastetxe publikoetako Lehen Hezkuntzako lehenengo, bigarren eta hirugarren mailetako gela guztiak hartuko dituzte —1.802 ikasgela—. Eta horretan segitu nahi dute goragoko mailetan ere: «Ikasgelak digitalizatzeko prozesua osatzen jarraituko da, goragoko mailetan: Lehen Hezkuntzako gainerako mailetan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan». Gaur onartutako esparru akordioak bi urteko indarraldia izango du, eta beste bi urtez luzatu ahal izango da. Esparru akordio honetarako bideratuko denaren %52 Europako Next Generation funtsetatik etorriko da.

Hezkuntza, pil-pilean

Hezkuntzan puri-purian dauden zenbait gairi ere heldu die Bildarratzek, kazetarien galderei erantzunez. Atzo, datorren ikasturterako matrikulazioan egongo diren aldaketen berri eman zuten, eta, besteak beste, iragarri zuten ikastetxeek ez dituztela toki gutxiegi edo gehiegi eskainiko eta diru publikoz hornitutako eskola guztiek toki kopuru jakin bat gorde beharko dutela ikasle zaurgarrientzat. Bildarratzek uste du eskola komunitate guztiak onartuta daukala ikastetxe guztiek —haien jabetza edozein izanda ere— berdin erantzun behar diotela zaurgarritasunari. Gainera, ez du sumatu «errezelorik» itunpeko ikastetxeen aldetik.

Dena den, aitortu du «kezka» badutela, «aldaketa handi bat» delako: «Guztiok daukagun bezalako kezka dago».


Summary: Ezkortasuna gizartean sustraitu dela iritzi dio Laboral Kutxak. Kontsumitzaileen konfiantza indizeak balio negatiboetan amaitu du urtea, eta %38k uste dute 2023an gutxiago erosiko dutela. Gehien okertu diren indizeetako bat aurrezteko ahalmenarena da.

Ez dira garai onak ekonomiarentzat, eta, ondorioz, hamar kontsumitzailetik lauk gutxiago gastatuko dute 2023an. Hori da Laboral Kutxak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kontsumitzaileen artean eginiko konfiantza inkestako ondorio nagusietako bat. Hiru hilean behin hartzen du lagina, eta urte hasierako baikortasuna desagertu egin da. Inflazioaren eta energiaren kostuen eraginez, aurtengo hirugarren hiruhilekoan zabalduriko ezkortasun giroa mantendu egin da laugarrenean. Dena den, ez da salbuespena, Europako Batasun osoa zabalduriko uste bat da. Are gehiago, Batasun osoa kontuan hartuz gero, giroa are ezkorragoa da.

Inkesta erantzun duten kontsumitzaileen %38k gutxiago edo askoz gutxiago gastatuko dute 2023an, eta hamartik bederatzik baino gehiagok ez dute gastu handirik egiteko asmorik (etxebizitza edo autoa erosi, altzariak edo elektrotresna handik aldatu...). Urte hasieran %13k uste zuten 2023a erosketak egiteko une egokia izan zitekeela; orain, aldiz, %6 baino ez dira. %48k, berriz, antzera gastatuko dutela uste dute, baina ahalegin horrek aurrezteko ahalmenari eragingo dio. Izan ere, 2023an aurrezteko aukerari buruz galdetzean, baikortasuna asko amildu da urtean zehar. Urte hasieran aurrezteko itxaropen handia zegoen arren —+15eko ratioa lehen hiruhilekoko inkestan—, egun -17koa da. Aurtengo hirugarren hiruhilekoan -6koa zen, eta nabarmen egin du okerrera neguan. Pandemiaren gogorrenean ere ez zen egon hain apal.

Eta zergatik hain iragarpen kaskarrak? Bada, oro har ekonomiak okerrera egingo duela uste dutelako. Aurtengo hirugarren hilekoan inkestak emaniko konfiantza ratioa -22koa zen, eta gaur egun -23koa da. Alde horretatik, Europako beste herrialdeekin bat datoz: Frantzia (-20), Alemania (-27), Danimarka (-21) Espainia (-30) eta Herbehereak (-31).

Datu orokorragoen inguruan galdetuta, ekonomia orokorraren inguruko itxaropena oso apal dago (-39); aldiz, langabeziaren bilakaeraren inguruko ikuspegiak hobera egin du azken hiru hilabeteetan. Aurtengo hirugarren hiruhilekoan -18koa zen; orain, berriz, -14koa da. Inkestako datu baikorrena da hori, eta bat datoz Gizarte Segurantzako afiliazioarekin, azken hiru hilabeteetan langabezia tasak behera egin baitu.