Summary: Kenyako Gobernuak hazi transgenikoen alde egin izana salatu dute nekazariek. Gobernuaren asmoa da orain arte debekatuta zeuden hazi transgenikoak elkartu eta banatzea. Nekazariek kritikatu dute «hazien merkatua kontrolatzea» dela helburua.

«Genetikoki eraldatutako organismoetan oinarritutako nekazaritza baztertu beharko litzateke, eta, horren ordez, nekazaritza ekologikoaren alde egin; izan ere, purua eta osasuntsua da, ingurumena errespetatzen du, eta segurua da elikagaien segurtasunari dagokionez». Hala azpimarratu du Dick Olela KPL Kenyako Nekazarien Ligako koordinatzaile nazionalak. Kenyako Gobernuak hazi transgenikoen inportazioa baimendu du, eta erabaki horren aurka agertu dira nekazariak, baita kezkatuta ere.

Olelak ez du ulertzen gobernuaren jokabidea: «Nola aldatuko dute goitik behera nekazaritza, gai kimikoak jendea hiltzen ari badira, eta ingurumenari kalte egiten? Erle guztiak hiltzen ari bazaizkigu? Nola liteke?». Salatu du nekazarien etorkizuna haziak dituztenen eskuetan egongo dela, eta haiek aginduko dietela nekazariei zer ongarri erabili etxaldeetan: «Hori esklabotza da».

Cidi Otieno KPLko idazkari nagusiaren arabera, hazien eta elikagaien merkatua kontrolatzea da asmoa: «Jendea ohartzen hasia da elikagai ekoizpena monopolizatzea eta kontrolatzea dela genetikoki eraldatutako organismoetan oinarritutako nekazaritzaren helburua. Kontua ez da produktibitatea handitzea».

Ados dago Olela, eta adierazi du gobernuak ez duela interesik nekazari indigenak ezagutu eta babesteko. Ondorioak larriak izan litezkeela uste du: «Genetikoki eraldatutako haziak ekarri eta gutarrek erabiltzen badituzte, gure kultura hil egingo da, poliki-poliki». Orain artean, tokian tokiko sarean euren haziak zaindu eta trukatzen dituzte nekazariek.

Hazi transgenikoak Kenyan

Mwai Kibakik, orduan Kenyako presidente zenak, 2012an debekatu zituen hazi transgenikoak, Osasun Ministerioak egindako txosten bat oinarri hartuta. Haren arabera, Kenya ez zegoen transgenikoak onartzeko prestatuta. Urriaren 3an, William Ruto presidente hautatua izan eta berehala, ordea, haren kabineteak debekua kentzea erabaki zuen. Nekazari talde batek helegitea jarri zion erabakiari.


Summary: Haizea Windek 350 enplegu sortuko ditu urtebetez, Iberdrolaren enkargu bat egiteko. Haizea Windek Bilboko portuan duen lantegia handitzeko lehen harria jarri du.

Lana pilatzen ari zaio Haizea Wind enpresari. Duela urtebete, kontratu bat lortu zuen Danimarkako Orsted konpainiarekin, itsasoko haize errotentzat zutabe bakarreko dorreak eraikitzeko. Horrek eraman zuen bigarren lantegi bat eraikitzera, bestearen alboan, Bilboko portuan eta Zierbenako lurretan.

Fabrika berri horren lehen harria gaur jarri dute, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusia, Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentea beste agintari batzuk han zirela. Hor iragarri dute lantegi horrek baduela beste enkargu bat: 50 zutabe edo ziri bakarreko dorre eraikiko ditu Iberdrolarentzat. Dorre horiek itsasoan finkatzen dira, eta haien gainean jartzen dira haize errotak.

Berez, kontratua Iberdrolaren adar britainiarrarekin egin du Haizea Windek, Scottish Powerrekin. Hura itsasoko parke eoliko erraldoi bat ari da jartzen Ingalaterra ekialdeko kostaldean, Ipar itsasoan. East Anglia Three du izena parkeak, eta 1,4 gigawatteko ahalmena izango du, milioi bat etxebizitza hornitzeko adina.

«Kontratua Haizea Wind Group taldearen gaitasun teknologikoen eta ekoizpen gaitasunen saria da», azaldu du Bizkaiko konpainiak. 200 milioi euroko kontratua da, eta hurrengo lau urteetarako Haizea Windek duen 1.500 milioi euro baino gehiagoko eskaeren zorroari gehituko zaio.

Lan karga ez ezik, langileak ere batuko dizkio Haizea Windi: urtebetez 350 langile gehiago beharko ditu kontratu horri erantzuteko.

Lantegi berria Amenabar Gipuzkoako eraikuntza enpresak eraikiko du. Egungo hiru nabeei beste hiru gehituko dizkie, eta biltegiratzeko beste eremu berri bat, garraiatzeko ontziei eman arte zutabe bakarrekoak uzteko. Gaur egun taldeak Bilboko portuan duen plantak, Haizea Bilbaok, 48.800 metro koadro eta 500 langile ditu.

Gero eta handiagoak

Zutabe bakarrekoak edo monopiloteak altzairuzko egitura handiak dira, haize errotak itsas hondoan finkatzeko balio dutenak. Gaur egun, 10-12 megawatteko haize errotentzat, zutabe bakarekoek 8-9 metroko diametroa, 80-90 metroko luzera eta 1.500 tona inguruko pisua dute. Haizea Bilbao neurri horietako piezak egiteko gai den europar fabrikatzaile gutxietako bat da.

Etorkizunean, 20 megawatt arteko haize errotekin, zutabe bakarrekoek 14-15 metroko diametroa, 130 metrorainoko luzera eta 3.500 tonarainoko pisua izango dutela uste da. Bilboko planta berriak neurri egokiak izango ditu aipaturiko horiek ekoizpen seriatuan fabrikatzeko, eta «erreferentziako fabrika» bihurtuko da Europan, konpainiak azaldu duenez

Haizea Wind Group offshore dorre eoliko handien fabrikatzaile nagusia da gaur egun Europan, eta hainbat proiektu garrantzitsu egin ditu, besteak beste: East Anglia One, Dogger Bank eta Hornsea Two (Ingalaterra), Borselle 1&2 eta HKZ (Herbehereak), Seamade (Belgika), Formosa (Taiwan), Sant Nazer eta Sant Brieg (Bretainia) eta Hywind Tampen (Norvegia).

Haizea Wind Group

Haizea Wind Group 2017an eratu zen, WEC Taldea eta Tecnoaranda batu zirenean. 2018an bi fabrika ireki zituen: Haizea Sica (Santa Fe, Argentina) eta Haizea Bilbao (Zierbena). 2022an, Haizea Wind Groupek Haizea Breizh planta ireki zuen, Bretainian. Han, Bizkaian bezala, itsasoko dorre eolikoak egiten ditu.

Gaur egun, hiru negozio unitate ditu Haizea Wind Group taldeak: dorre eolikoak, offshore zimendu oinarriak, eta fundizio eolikorako pieza handiak.

Taldeak 1.200 pertsona ingururi ematen dio lana gaur egun, eta 2022ko fakturazioa 250 milioi euro baino gehiagokoa izan da.


Summary: Pobrezia «larriagotu» egin dela ohartarazi du Paris 365 jangela solidarioak. «Pandemiaz geroztik are zailagoa da pobreziatik ateratzea», azaldu du Mikel Urabainek, eta neurriak hartzeko deia egin die administrazio publikoei.

Iruñeko Paris 365 jangela solidarioan egoera «bitxi bat» izan da 2020tik hona. «Gero eta menu gehiago» zerbitzatzen dituzte, eta jende gutxiago artatu. «Ondorioa argia da: erabiltzaileek denbora gehiagoz behar dute gure laguntza», azaldu du Mikel Urabaien Paris 365eko ordezkariak.

Goizean egindako prentsaurrekoan, datuen bidez deskribatu dute euren jangelan egunero ikusten duten errealitatea, baina argi utzi nahi izan dute datuen atzean hezur-haragizko pertsonak daudela. Hala, iaz 48.142 menu zerbitzatu zituzten —menu batek gosaria, bazkaria eta afaria biltzen ditu—, 2020an baino %45 gehiago. Alta, epe berean erabiltzaile kopurua %35 apaldu da: 1.200 lagun izatetik 776 izatera pasatu ziren iaz.

Paris 365 jangelako arduradunen arabera, horrek esan nahi du pobrezia «larriagotu» egin dela, jantokiko erabiltzaileentzat eta biltegiko familientzat «are zailagoa» delako egoera horretatik ateratzea. «Geroz eta gutxiago aldatzen direnez, kasu bakoitzari egin behar zaion jarraipena luzerako da».

Ondorioz, haien itxaron zerrenda handituz doa, edo gero eta pertsona gehiagori esan behar diete ezin dituztela artatu bolada batez. Mirian Garciak onartu du euren ahulgune bat dela hori. «Esku hartzeko orduan eta etikoki, barne gatazka eragiten digu jendeari esateak ezin dugula artatu. Ez dugu itxaropen faltsurik eman nahi, eta ez gaude egun batzuk barru jangelan tokia egingo dela esateko moduan». Egunero 65-70 pertsonari ematen diete jatera, eta ez dute espazio fisikorik eta otordu gehiago prestatzeko ahalmen gehiagorik. Astean 20-30 laguni ematen diete ezezkoa. «Errealitate bat da, eta guztion erantzukizuna da hori, zerbitzu publikoena eta pribatuena».

Krisiaren eragina

Krisi ekonomikoaren eragina ere nabaritu dute Paris 365 jangela solidarioan. Alde batetik, hiru urteotan dohaintzak gutxitu egin dira; batik bat, jeneroan egiten diren dohaintzak, %45 gutxitu baitira. Ondorioz, elikagai gehiago erosi behar izan dituzte, eta herritar ororen moduan, bizimoduaren garestitzea nabaritu dute. Erosketak oro har %56 garestitu dira hiru urteotan.

Horren guztiaren aurrean, Mirian Garciak ohartarazi dio administrazio publikoari Iruñerrian jende askok behar handia duela, kalteberago baitira inflazioaren aurrean. «Uneotan ditugun baliabideak ez dira nahikoa eskariari erantzuteko. Ez da aski esatearekin oinarrizko beharrak artatzeko deialdiak egongo direla». Adibide gisa hartu du deialdi horietako kopurua ez dela handitu eta kostuen igoera ez dela KPIaren arabera eguneratu. «Ez bada aurrekontua handitzen, entitate gehiago aurkez gaitezke deialdi horretara, baina banatu beharreko opila berbera da».

Garciak gogoratu du egunero hiru otorduak eta lo egiteko toki bat bermatzerik ez badago nekez atera daitekeela inor egoera horretatik. Haren ustez, gizarte politikak egiterakoan lehentasunezkoa izan behar du errealitate horri erantzuteak.

Webgune berria

Bere lanaren berri emateko webgunea berritu du Paris-365 jangela solidarioak. Ko Estudios arduratu da diseinuaz. Eduki guztia ele bitan dago. Albisteekin batera, dohaintzak egiteko eta nahieran eta libreki kuotak ordaintzeko moduak azaltzen dira.

Gainera, jakinarazi dute jangelaz arduratzen den Gizakia Herritar fundazioaren patronatua berritu egin dela. Maite del Campori lekukoa hartu dio Josean Villanueva presidenteak. Hark lehendakariordetzan utzitako hutsunea Maribel Turiasek hartu du. Sagrario Soto izendatu dute, halaber, patronatuko ordezkari.


Summary: Aireontzi militarrak bere mugetatik urruntzeko eskatu die Errusiak AEBei. Kremlinek «probokazio gisa» hartu du Itsaso Beltzeko «jazoera». Kieventzat, gertatutakoa da Putinek gatazka eremua «hedatu» nahi duen seinale.

Errusiak ez du konfrontaziorik nahi AEBekin. Hori adierazi du Anatoli Antonov Kremlinek Washingtonen duen enbaxadoreak goizaldean —gaua han—, AEBetako Estatu Departamentuaren egoitzatik atera ondoren. Azalpenak ematera deitu zuten, Itsaso Beltzean bere drone bat suntsitzea egotzi ziolako Washingtonek atzo Errusiari. Kremlinen arabera, ordea, «maniobra txar baten ondorioz» erori zen aireontzia uretara. TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez, drone militarrak bere mugetatik urruntzeko eskatu dio Antonovek Washingtoni. «AEBetako ontzi eta hegazkinek ez dute zertan egon [Errusiako] Federazioaren mugetatik gertu. Imajinatzen duzue abioi, drone [errusiar] bat New Yorketik edo San Frantziskotik gertu azaltzea?», ohartarazi du, aldi berean. «Probokazio gisa hartu dugu jazoera hau». Kieventzat, baina, gertatutakoa da Putinek gatazka eremua «hedatu» nahi duen seinale. Hori adierazi du Oleksii Danilov Ukrainako Segurtasun Kontseiluko eta Defentsa Nazionaleko idazkariak.

AEBen arabera, bere armadako MQ-9 drone bat «errutinazko zaintza lanak» egiten ari zen atzo Itsaso Beltzean, nazioarteko aire espazioan. Iazko otsailean inbasioa hasi zenetik, ohikoa izan da Errusiako zein AEBetako aireontziek itsaso horren gainean hegan egitea. Pentagonoak salatu zuen Errusiaren Su-27 gerra hegazkin batek dronea atzeman zuela, erregaia isuri ziola, eta ondoren kolpea eman ziola. «Kalteen ondorioz, Itsaso Beltzean jo du behea», nabarmendu zuten AEBek.

Ikusi gehiago: AEBek Errusiari egotzi diote beren drone bat suntsitzea

Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Krimeako penintsulatik gertu —2014an anexionatu zuen Kremlinek— detektatu zuten aireontzia, eta leporatu zien AEBei droneko gailu bat itzalita sartzea beretzat jotzen duen aire espazioan, hori «urratuz». Eta Antonovek esan du «kezkatuta» daudela AEBetako armadak Errusiatik gertu duen jardunarekin. «Denok dakigu oso ondo zertarako erabiltzen diren piloturik gabeko errekonozimendurako eta erasorako ibilgailu hauek». Eta galdera erretoriko bat planteatu du: «Zer egiten dute AEBetatik milaka kilometrora? Erantzuna argi dago: inteligentziako informazioa biltzen ari dira, zeina gero Kieveko erregimenak erabiltzen duen gure indar armatuei eta gure lurrari eraso egiteko». Atzo, John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak azaldu zuen «nazioarteko aire espazioan» hegaldiak egiten jarraituko dutela, eta horretarako ez dutela behar «errusiarren baimenik». Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak laburbildu du zein den bi herrialdeen arteko harremanaren egoera: «penagarria».

Eta Kirbyk berak esan du, gaur, CNN telebista katean egin dioten elkarrizketa batean, Antonovi adierazi diotela Errusiaren aireontziek «arreta handiagoarekin» hegan egin beharko luketela nazioarteko aire espazioan. Horren harira, Nikolai Patruxev Errusiako Segurtasun Kontseiluaren idazkariak jakinarazi du Errusiako telebista batean, saiatuko direla Itsaso Beltzera eroritako dronearen hondakinak bilatzen. Kirbyren hitzetan, AEBetako armadak ezin izan du aireontzia «berreskuratu«, eta ez dago ziur horretarako «gai» izango ote diren.

Ikusi gehiago: «AEBetako armadak gerrak behar ditu bere jarduna justifikatzeko»

MQ-9 droneak zaintza lanetarako diseinatuta daude —30 bat orduko autonomia dute—, baina borrokarako gaitasuna ere badute. AEBetako indar armatuen webgunean zehaztuta dagoenez, orduko 480 kilometroko gehienezko abiadura har dezakete, eta 2.200 kiloko pisua dute. Antovoven hitzetan, 1.700 kilo lehergai garraiatu ditzake; Washingtonen arabera, zortzi misilentzako lekua dute. Drone bakoitzak 52 milioi euroko kostua dauka.

Turkia, Finlandia onartzekotan

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak iradoki du, gaur, litekeena dela etzi ematea baiezkoa Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide izateko aurkeztutako hautagaitzari. Izan ere, Finlandiako bere homologo Sauli Niinistorekin biltzekoa da ostiralean, Ankaran. «Hala espero dut. Gure obligazioak beteko ditugu. Ostiralean [Finlandiako] presidente jaunarekin batzartuko gara, eta emandako hitza beteko dugu», nabarmendu du Erdoganek, ekitaldi publiko batean, auziaz galdetu diotenean. Horrekin lotuta, Reuters berri agentziak kaleratu du, Ankarako bi funtzionario aipatuz, estatuburuaren asmoa dela maiatzaren 14an egitekoak diren presidentetzarako hauteskundeen aurretik onartzea Finlandiaren hautagaitza.

Bi herrialdeek egindako eskaera aintzat hartuz, Mendebaldeko aliantza militarrak Finlandia eta Suedia berekin bat egitera gonbidatu zituen, formalki, iazko uztailean. Baina Turkiak betoa jarri zien biei, ekintzaile kurduei babesa ematen dietela leporatuta. Azken asteetan Helsinkiren jarrera behin baino gehiagotan goratu dute Ankaratik. Suediaz, ordea, ez du iritzi bera. Iruditzen zaio ez dituela bete betoa kentzeko ezarritako baldintzetako batzuk; esaterako, «terrorista» gisa definitzen dituen erakundeen jarduerak eragoztea. Horiek horrela, Turkiak planteatu izan du bi herrialdeen bat egitea ez dadila aldi berean gertatu.


Summary: Pentsioen erreforma berriak «murrizketak» dakartzala salatu du ELAk. Mobilizazioak egingo dituzte apirilaren 4an, Bilbon eta Iruñean. Erreformaren aurka bozkatzea eskatuko die sindikatuak ezkerreko alderdiei.

Espainiako pentsioen erreforma ixtear dira Madrilen, eta ELAk gogor egin du pentsio sistema berriaren aurka. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak erreformari buruzko dokumentu bat aurkeztu du gaur Donostian, eta gezurtatu egin du Madrilen bertsio ofiziala, «murrizketarik gabeko erreforma» batena. Hala ere, Unidas Podemosen eta EH Bilduren lanik gabe neurriak «okerragoak» izango liratekeela adierazi du Lakuntzak.

2040tik aurrera, pentsioak kalkulatzeko epea azken 29 urteak izango dira —24 hilabete txarrenak kanpoan utzita—, egungo 25 urteak hedatuta. Lakuntzak uste du aldaketa horrekin pentsioak «murriztuko» zaizkiela belaunaldi berriei, ELAren iritziz prekaritate handiena duten belaunaldiei, hain zuzen ere.

Gutxieneko pentsioak «oso gutxi» igo direla ere salatu du ELAk. Gogorarazi du pentsiodunen mugimenduak gutxieneko 1.080 euroko pentsioa aldarrikatzen duela —1.260 euro KPIarekin eguneratuta—, baina gogorarazi dute lau urtean 783 eurotik 833 eurora bakarrik igoko dela, ezkontiderik gabeko 65 urtetik gorako pertsona baten kasuan.

ELAk dio ez direla indargabetu 2011. urteko pentsioen erreformaren murrizketak, eta erretiro adina 65 urtera itzultzeko eskatu du, baita pentsioa kalkulatzeko 15 urte kontuan hartzeko ere.

Brusela-Madril harremana

Espainiako Gobernuak eta Europako Batasunak 2021ean lortutako akordioaren atal gehienak betetzen direla ohartarazi du sindikatuak. Pentsioen erreforma Europako Batasunak bultzatu nahi dituen murrizketei «aurre egiteko» aukera dela uste du ELAk, baina Pedro Sanchezen gobernua adostutako ia guztia betetzera mugatu dela gehitu du. Elkarrizketa soziala ez errespetatzea ere leporatu dio koalizio gobernuari.

Erreforma berriaren aurrean, Pentsiodunen Mugimenduak larunbatean egingo duen mobilizazioa babestu du sindikatuak, eta beste bi protesta iragarri ditu apirilaren 4rako, Bilbon bata, eta Iruñean bestea.


Summary: Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak igandean bueltatuko dituzte Galdakaora. 1938an fusilatu zuten galdakaoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egingo dute igandean.

«Zirkulu bat itxiko litzateke», eta hala izango da: 85 urteren ostean, igandean ekarriko dituzte Galdakaora (Bizkaia) Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak. Espainiako gerran fusilatu zuten galdakaoztarra, 1938ko otsailaren 7an. 21 urte zituen. Urte luzez ezer gutxi zekien familiak Asuari buruz, baina haren iloba txiki Josu Larreak senidea non zen ikertzeari ekin zion, Jakan exekutatu zutela jakitean.

Beste asko bezala, hobi komun baten lurperatu zuten Asua, izenik gabe. Galdakaoko Udala 2019. urtean hasi zen Larreari eta haren familiari laguntzen. Azkenean, iazko urrian topatu zituzten milizianoaren gorpuzkoak. Hobitik ateratzeko lanak Aranzadi zientzia elkarteak egin zituen, Lourdes Errastiren zuzendaritzapean. Bertan izan ziren Asuaren senideak, Ander Aperribai historialaria, Gogora institutuaren ordezkaritza, Galdakaoko alkate Iñigo Hernando eta Jakako Juan Manuel Ramon.

Gorpuzkiak entregatzeko ekitaldia egingo dute igandean, Elexalde auzoan den hilerri inguruan, 12:00etan. Asuaren familiarenak ziren orain Elexaldeko hilerria dagoen lurrak. Herritar guztiak bertaratzera gonbidatu du Galdakaoko Udalak. Bertan izango dira Aranzadiko, Jakako Circulo Republicanoko eta Galdakaoko Gogora-ko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkaritza eta Iñigo Hernando alkatea.

Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoian aritu zen Asua. Tropa frankistek 1937ko ekainean Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten, eta Langileen Batailoietan lan behartuak eginarazi zizkioten, lehenik Asturiasen, eta gero Jakan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, 1938ko otsailaren 7an.

Asuarena Jakako lehen desobiratzea izan da, eta bidea ireki diezaieke hilerriko hobi komunetan lurperatuta dauden gainontzeko fusilatuen senideei. Laurehun pertsonatik gora daude Jakan hobi komunetan lurperatuta.


Summary: Doinuele sortu da, euskara hutsezko plazen sarea. Euskal literatura eta musikagintza sustatzea da Doinuele sarearen asmoa. Oraingoz, Azkoitia, Baztan, Galdakao, Hernani, Lazkao, Sara, Zarautz eta Ziburu herriek osatzen dute.

«Aspertuta gaude gure hautua azaldu, justifikatu eta defenditu beharraz: euskaraz bizi nahi dugu normaltasunez, naturaltasunez eta lasaitasunez». Argi laburbildu du egoera Joxepa Madariaga Lazkaoko (Gipuzkoa) Liburu eta Disko Azokako ordezkariak. Hari horretatik tiraka sortu dute Doinuele euskara hutsezko plazen sarea. Euskal literatura eta musikagintza sustatzea dute xede, eta euskarazko azokak eta plazak antolatu nahi dituzte. Oraingoz, zortzi herritako ordezkariak daude tartean: Azkoitia (Gipuzkoa), Baztan (Nafarroa), Galdakao (Bizkaia), Hernani (Gipuzkoa), Lazkao, Sara (Lapurdi), Zarautz (Gipuzkoa) eta Ziburu (Lapurdi). Atea zabalik dagoela jakinarazi dute, halere.

Azken urteotan euskararen ezagutzak gora egin badu ere, arazoa erabileran dagoela nabaritu dute sareko kideek. «Gutxiengoa gara euskaldunak euskararen herrian, gutxiago egunero erabiltzen dugunak, eta oraindik gutxiago euskaraz irakurtzen dugunak», esan du Ane Legarreta Galdakaoko ordezkariak. Horiek horrela, elkar sostengatzeko, elkarren berri izateko eta ideiak eta bizipenak trukatzeko sortu dute Doinuele sarea: «Itzaletik ikusgaitasunera ekarri nahi ditugu plazak, urte osoan euskal irakurle eta musikazaleei ibilbide bat proposatuz Euskal Herrian barrena».

Zortzi herrietako errealitateak askotarikoak badira ere, arazo bera dutela ohartu dira: «Legezko babes ofiziala ukan edo ez, euskaraz bizitzeko nekezia edo ezintasuna dugu». Halaber, euskara hutsezko ikusleria, irakurleria eta entzuleria bildu nahi dituzte sarearen bitartez, eta, era berean, euskaraz bizi den komunitatea indartu. «Azokak errentagarriak izatea nahi dugu, jendetsuak eta biziak, denetarik biltzen dutenak, euskararen komunitatearen topaleku eta ispilu izango direnak», adierazi du Amaia Hennebutte Sarako ordezkariak. «Gure txikian bagara nor, hemen gaude, eta egon gura dugu». Aurrerantzean sarea handitzea da erronka: «Denok zarete ongi etorriak».

Hurrenez hurren, hau da aurkeztu duten egitaraua:

- Urtarrilaren 23tik 29ra. (H)ilbeltza euskal nobelaren astea, Baztanen. - Martxoak 24 eta 25. Geure Gelatik liburu azoka, Azkoitian. - Apirilaren 27tik 30era. Sormene, Galdakaon. - Maiatzaren 5etik 7ra. Literaturia, Zarautzen. - Ekainak 3. Ziburuko Liburu eta Disko Azoka. - Irailak 30. Hernaniko Liburu Azoka. - Urriak 20 eta 21. Ikusi Mikusi, Saran. - Abenduaren 15etik 17ra. Lazkaoko Liburu eta Disko Azoka.


Summary: Aznal: «Nafarroak aurrera egin dezan, EH Bildu erabakigarria da». Nafarroako EH Bilduko hautagaiak «autokritika eta anbizio falta» aurpegiratu dizkio Maria Txibiteri, lehendakariak legealdiari buruz egin duen balorazioaren harira.

Legealdi amaitzear den honetan, argi dago lau urteok bereziak izan direla izurriaren eta Ukrainako gerraren ondorioz. Astelehenean Maria Txibitek azpimarratu zuen gizartearen onura izan dutela helburu ezohiko egoera horiei erantzuteko orduan. EH Bilduko Laura Aznalen arabera, gobernuak ez dio behar adinako garrantzia eman nahi izan parlamentuari. «Interes politiko bati erantzunez, alde batera utzi nahi izan dute parlamentua, zeinak askotan egoeratik ateratzeko erantzunak eman dituen». Uste du «gehiegitan» egon direla Madrilgo gobernuaren esanetara.

EH Bilduko zerrendaburuak agerraldia egin du Iruñeko egoitzan. Haren hitzetan, «autokritika eta anbizio falta» erakutsi zituen Txibitek astelehenean, eta autogobernuarekin gertatutakoa jarri zuen adibide gisa. Legealdi honetan, hiru eskumen eskualdatzea hitzartu da, eta, Aznalen arabera, EH Bildu «erabakigarria» izan da trafikoarena eskualdatzeko. Gainera, iaz 40 urte bete ziren Foru Hobekuntza onartu zenetik, eta gobernuari egotzi dio ez duela bultzatu nahi izan haren inguruko eztabaida politiko eta soziala. «Goiz edo berandu, heldu egin beharko zaio gai horri».

Ikusi gehiago: Azken txanpan, helmugari so

Autokritika falta ere ikusi du Txibiteren diskurtsoan. Deigarria egin zaio hark esatea «osasungintzaren legealdia» izan dela eta etorkizuneko lehen arretaren oinarriak jarri dituztela. «Gobernua inprobisatuz joan da, suak itzaliz. Lehen arretak okerrera egin du, eta itxaron zerrendak gainezka daude». Halaber, AHTaren moduko proiektu bat aurrerakoitzat jo izana kritikatu du, eta salatu ez dela gai izan euskara babesteko.

EH Bildu, erabakigarri

Aznalek gogorarazi du EH Bilduk bide eman diela Nafarroako Gobernuaren inbestidurari eta onartutako lau aurrekontuei, besteak beste. «Akordioek aurrera egiteko balio izan dute».

Txibitek aipatu zuenez gobernua «ezker-eskuin» negoziatzeko gai izan dela, Aznalek azaldu du aurrera egin den bakoitzean EH Bildu «erabakigarria» izan dela, eta, alderantziz, PSNk hitzarmenak Navarra Sumarekin egin dituenean atzera egin dela. «Nafarroak aurrera egiteko akordioak ezkerretik etorriko dira». Haren ustez, badago eskuinaren politikei aurre egiteko alternatiba, eta alternatiba horretan EH Bildu beharrezkoa da. Are erabakigarriagoa izango da aurrerantzean».


Giltzapean, pentsiodun txiroenen alde

Summary: Giltzapean, pentsiodun txiroenen alde. 150 pentsiodunek hartuko dute parte 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko baraualdian. Eskariaren garrantzia gizartean zabaltzeko balioko duela uste dute.

Txaloak entzuten dira goizero Fernandez del Campo kalean. Bilboren bihotzean dago, Indautxu eta Abando auzoak elkartzen dituen bulegoz beteriko zain bat. Animo oihuak eta besarkadak nagusi dira Ezkerra-Berdeak alderdi politikoak pentsiodunen utzi dien aretoaren kanpoan. Goizeroko liturgia da: astelehenaz geroztik, 30 pentsiodun baraualdia egiten ari dira 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko. Batzuek aste osoa egingo dute; beste batzuek, berriz, egun bateko txanda, eta azken horien guardia aldaketak eragin du zalaparta. Guztira 150 pentsiodunek hartuko dute parte itxialdian.

Goizean atera direnen artean daude Itziar Usandizaga Galarraga (74 urte) eta eta Josune Garitaonaindia Arrillaga (61 urte) bergararrak. Astelehenero elkartzen dira Bergarako plazan, eta mobilizazioan beste pauso bat eman nahi izan dute. «1.080 euroko gutxieneko justizia sozialeko auzi bat delako!», aldarrikatu du Usandizagak. 24 orduko itxialdiaren ondoren nekatuta dagoela dio, baina ez zaio nabaritzen: «Bizitza zenbat garestitu den ikustea besterik ez dago!». 42 urtez lan egin zuen ehungintzan, eta alarguntasun saria ere jasotzen du. «Pribilegiatua» dela dio, baina bere kasua ez da hain ohikoa: «Elkartasunez nator. Nire inguruan andre asko daude makina bat lan eginikoak eta pentsio oso baxuak edo pentsiorik jasotzen ez dutenak. 1.080 euroko gutxieneko pentsioak genero arrakala apur bat murrizten lagunduko luke».

Garitaonaindiak bat egiten du lagunaren hitzekin, eta, dioenez, Bergarako plazan pentsiodunen testigantza gogorrak entzun izan dituzte. «Ekinbide sozial garrantzitsua delako batu nintzen, eta zerbitzu publikoen defentsan diharduena». Gazteagoa da, eta denbora gutxiago darama mugimenduan, baina badaki 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren eskaera hasieratik dagoela mahai gainean, eta gutxieneko langa bat ezartzea ezinbesteko ikusten du: «Egun gazte askok soldata oso baxua dute. Horiek ere garbi izan behar dute noizbait pentsiodun izango direla, eta orain soldata baxua badute, pentsioa ez da hobea izango».

Iñaki Elduaien alboan dute, haien hitzak entzuten. Hark bost eguneko baraualdia egingo du. Goizero pasatuko den medikuarekin egon berri da, eta hark esan dio protestarekin jarraitzeko moduan dela. «Mugimenduan oso barneratuta dugu 1.080 euroena lortu beharreko aldarrikapen bat dela. Funtsezkoa da, ez da posible Euskal Herrian 800 eurora iristen ez diren 200.000 pentsiodun egotea. Horietako asko oso gaizki bizi dira». Datuak ondo dakizkite, eta zehaztu dute horietatik 152.000 emakumeak direla. Langa mila eurora igoz gero, kopurua 279.480 pentsiodunera igotzen da, guztien %39,2, hain zuzen. Oihartzun handia

Dolores Ibarruri La Pasionaria-ren aurpegiaren koadro handi batek ematen dio ongietorria aretoan sartzen den orori. Alderdi komunistako buruzagi historikoa zena harro legoke adineko mobilizazioarekin, eta haren irudiak ez du aspertzeko betarik izango aste honetan, ekitaldi ugari antolatu baitituzte. Goizero protestaren bat dute. Gaur, esaterako, eskutitz bana eraman dute Eusko Jaurlaritzara eta Emakundera. Arratsalderako, berriz, genero arrakalaren inguruko hitzaldi bat antolatu dute, 18:00etan.

Itxialdiak oihartzun handia izan du gizartean, eta gustura daude. «Transmisioa garrantzitsua da», azaldu du Usandizagak. «Orain baby boom-aren belaunaldiko jendea erretiroa hartzen ari da, eta horiek guregana gerturatzea garrantzitsua da». Elduainek arrazoia eman dio, baina nabarmendu du pentsiodunen mugimendua egoera onean dela. «Duela bost urte baino hobeto gaude. Jendearen artean gorabeherak daude, albisteen eta egoeraren arabera. Baina jende finkoa oso fidela da. Egun bateko haserrealdi moduan jaio zena mugimendu egituratua da orain, gauza handiak antola ditzakeena».

Antolaketa ahalmen horren eredu dira itxialdia eta itxialdiaren amaiera osteko manifestazio deialdiak. Hirukoteko gazteenak gizarteko gazteenei manifestazioetara batzeko deia egin die. «Jende gaztea nahiko geldirik ikusten dut oro har, eta hau haien auzia ere badela ikusi behar dute. Ulertzen dut batzuek urrun ikus dezaketela erretiratzeko garaia, baina, kasu horretan, inguruan dituzten pentsiodunengatik parte har dezatela: aitona-amonak, gurasoak...». Ipar Euskal Herriari begira

Mobilizazio gehiago egiteko sasoia dute, baina hirurek ezin dute ezkutatu Ipar Euskal Herriari eta Frantziari inbidiaz begiratzen dietela. Frantziako Gobernuak erretreta adina atzeratu nahi du, eta protestak ugaritu egin dira, greba orokor egunak barne. «Espainiako Gobernuak orain mahai gainean duen erreforma osoa antzekoa da. Frantzian, baina, sindikatu eta eragile guztiek ikusten dute aurre egin behar zaiola», nabarmendu du Usandizagak. Elduaienek heldu dio gaiari: «Bihar Baionara joateko gogoa ematen du!», baina ezingo du, eta badaki nahikoa lan badela itxialdiari eusten. «Frantziako protestetatik ilusio handien egiten didana da adin guztietako jendea dagoela».


Summary: Madrilgo gizarte mugimenduetan infiltratutako polizia bat identifikatu dute. Bere burua justizia klimatikoko ekintzailetzat aurkeztu, eta Madrilgo La Hortaleza auzoko La Animosa gizarte zentro okupatuan infiltratuta egon da hiru hilabetez.

>Bartzelonako gizarte mugimenduetan infiltratutako poliziaren albisteak sortutako harrabotsetik denbora gutxira, gizarte mugimenduetan infiltratutako beste polizia bat identifikatu dute Madrilen. Bere burua justizia klimatikoaren ekintzaile gisa aurkeztu zuen Mavik, 2022ko azaroaren 5ean, lehenbizikoz Madrilgo La Hortaleza auzoko La Animosa gizarte zentro okupatura hurbildu zenean.

Lehen aldi hartan, justizia klimatikoaren aldeko ekintza bat proposatu zuen Mavik. Egitasmoak ez zuen aurrera egin. Hala ere, handik astebetera Hortaleza Fighters herri gimnasiora joaten hasi zen —La Animosak abian jarritako proiektu bat da gimnasioa—.

Gaur urte eta erdi ireki zuten La Animosa gizarte zentroa, 2021eko azaroan. Urteak hutsik zeramatzan Sareb enpresaren jabetzako merkataritza lokal bat okupatu zuten. Hasiera-hasieratik jarri zituzten martxan hainbat proiektu, hala nola herri gimnasio bat, liburutegi bat eta auzoko edo Madrilgo kolektiboek ekitaldiak eta jarduerak egiteko erabili zezaketen espazio bat.

El Salto egunkariari mugimenduko hainbat kidek esandakoaren arabera, poliziak beren proiektuen eta La Animosako antolaketaren inguruko interes handia erakutsi zuen hasieratik. Handiegia, akaso. Gimnasioan ematen zituen orduak baliatzen zituen mugimenduko kideekin harremanetan jartzeko. Ona zen kontaktu fisiko handiko kiroletan, nahiz eta hark esan «inoiz» ez zuela halakorik egin.

«Oso jarrera adeitsua» zuen La Animosako kideekin. Eta inguruan zituenen arabera, iritzi bat edo beste zuen. Horiek hala, mugimenduko kideek aitortu dute hasieratik izan dituztela «Maviren inguruko susmoak», eta hura inguruan zebilenerako abian jarri zituzten segurtasun protokoloak.

Hutsetik eraikitako nortasuna

La Animosako kideen begietan, Mavi Lopez zen: Alboloten (Granada) jaiotako teleoperadore bat. Hain justu, herri berekoa zela esan zuen Bartzelonako mugimenduetan infiltratutako poliziak. Baina Mavik ez zuen horrela izena, eta ez zen herri hartakoa.

Hiru hilabetez murgildu zen mugimenduan, eta Bartzelonan infiltratutako poliziaren kasua argitara atera ondoren, gutxiago hasi zen parte hartzen. Asmatutako izenarekin bat egiten zuen Instagrameko kontu bat ere sortu zuen, baina La Animosako kideek haren benetako izena zuten zenbait profil aurkitu zituzten sare sozial batzuetan. Eta zera deskubritu zuten: Espainiako Polizia izateko hautaketa prozesua gainditu zuen 2022ko maiatzaren 9an.

Atzo, Madrilgo Poliziaren prentsa sailak adierazi zuen ez zuela horren berri. Baina El Salto-ren arabera, La Animosan ez ezik, Madrilgo beste zenbait militantzia taldetan ere ibili da azken hilabeteotan: Extinction Rebellion eta Futuro Vegetal justizia klimatikoaren aldeko taldeetan.

La Animosa mugimenduko kideek kontzentraziora deitu dute gaurko, atzo Twitterren argitaratutako prentsa oharraren bidez. Gertatutakoa «langile klasearen antolaketaren aurkako eraso sistematikotzat» jo zuten, eta salatu zuten «ezarritako ordena mantentzea» dela Espainiako Gobernuaren helburua.

Asko balio du irakurri duzun albiste/artikulu honek. Talde baten lanaren emaitza da.

Albiste hau zuri helarazteko eta talde honek bere lana baldintza egokietan egin dezan, BERRIAk ezinbestekoa du zure sostengua.

Zure babes ekonomikoarekin, aldi hau kontatzeko funtzioa betetzen jarraitu nahi dugu: kazetaritza konprometitu, kalitatezko eta independentea egiten.

IzanBERRIAlaguna

Gaiak

Espainiako Polizia

Estatu eta polizia indarkeriak

Gizarte eragileak

Gizarte gaiak

Polizia eta justizia

Espainia

Albiste gehiago

Egiptok ez du «sekula» onartuko Palestinako gatazka bere bizkar amaiaraztea

Igor Susaeta

Netanyahu EBko liderrak konbentzitzen ahalegindu da, haiek Egipto estu har dezaten Gazako zerrendako errefuxiatuak hartzeko

Gutxienez 50 lagun hil dira errefuxiatuen kanpaleku bati egindako erasoan

Igor Susaeta

Al-Jazeera telebista katearen arabera, «sarraski masibo bat» eragin du Gaza hiriaren iparraldeko gunearen aurka egindako bonbardaketak. Israelek esan du Hamaseko komandante bat hil duela eraso horretan.

Israelen eta Gazaren arteko su eten bat eskatzeko manifestazioak eginen dituzte Euskal Herrian asteon

Berria

Baionan, larunbat honetan eginen dute mobilizazioa,16:00etan. Bestalde, azaroaren 7an, Euskal Herriko udaletxe guztien aurrean elkartzeko deia egin dute.

Txileko Konstituzio proposamenak migrazioari eta abortuari buruzko arau gatazkatsuak jaso ditu

Ander Perez Zala

Eskuin muturra eta eskuina nagusi diren Biltzar Konstituziogileak alde handiz onartu du testua, eta datorren asteartean emango dio ofizialki Borici. Abenduaren 17an egingo dute erreferenduma.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Pribatutasun politika eta Lege informazioa irakurri ditut eta onartzen ditut


Summary: Enpresen deslokalizazioa legez zigortzea proposatu du EH Bilduk Legebiltzarrean. Ferrovialek bere egoitza fiskala Herbehereetara eraman izanak bultzatu du lege proposamena. Laguntza publikoak itzularazi nahi dizkiete deslokalizatzen diren enpresei.

EH Bilduk enpresen deslokalizazioa mugatzeko lege proposamen bat aurkeztu du gaur Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean. Egoitza fiskala lekualdatzeko asmoa duten enpresak zigortzea da proposatu duten legearen ardatza, eta azken hamar urteetan jasotako diru laguntza publiko guztiak itzultzera behartu nahi dituzte.

Ekoizpen kostuak murrizteko edo zerga gutxiago ordaintzeko produkzioa edo egoitza fiskala beste herrialde batera eramaten dituzten enpresak zigortu nahi dituzte, zehazki. Laguntza publiko mordoa jaso duen Ferrovialen lekualdatzearen burrunbak bultzatu du koalizio independentista lege hori proposatzera.

«Ezin daiteke onartu enpresa publiko batek, laguntza publikoak jaso ondoren, horrelako erabakiak hartzea bere interesak bakarrik kontuan hartuta. Ados gaude enpresei hainbat esparrutan diru laguntzak ematearekin, baina laguntza horiekin batera erantzukizuna eta konpromisoa eskatu behar zaie, besteak beste, lurraldearekiko atxikipena», azaldu du Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak.

Koalizioak dio Bizkaiko foru arau batean oinarritu direla lege hori proposatzeko. Haien esanetan, Bizkaiko Foru Aldundiaren lege hori «eraginkorra» da, horri esker hainbat enpresaren deslokalizazio asmoak «neutralizatu» direlako.

2019an antzeko lege proposamen bat aurkeztu zuen EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean, baina EAJk eta PSE-EEk tramitera onartu ez zutela gogorarazi du koalizioak.


Summary: Nafarroak hilero 100 euroko diru laguntza bat emanen die 3 urtetik beherako umeak dituztenei. Eskaera presentzialki eta telematikoki egiten ahalko da. Dirua 1.200 euroko ordainketa bakarrean jasoko da.

Hiru urte baino gutxiagoko umeak dituzten Nafarroako familiek 100 euro jasotzen ahalko dituzte hilero. Nafarroako Gobernuak gaur jakinarazi duenez, diru guzia aldi berean emanen zaio familia bakoitzari: 1.200 euro. Zehazki, joan den urtarrilaren 1etik hasita umeak 3 urte bete arte jasotzen ahalko da laguntza.

Diru laguntza eskatzeko bi aukera daude: presentzialki eta telematikoki. Orotara, 3 urtetik beherako haurrak dituzten familien %65ek jasotzen ahalko dute laguntza, bertze arrazoiengatik dirua jasotzen duten horiek kanpo gelditzen baitira. Horrez gain, baldintza hau bete beharko da dirua jasotzeko: 45.000 euro bitarteko errenta izatea diru hori pertsona bakar batetik jasotzen duten familiek, eta 70.000 euro bitarteko errenta izatea pertsona batetik baino gehiagotik jasotzen duten familiek. Laguntza hori, gainera, bateragarria da PFEZean 3 urte edo gutxiagoko umeak izateagatik egiten den zerga arinketarekin.

Horrez gain, ume hori harrera familia batean dagoen kasuetan ere jasotzen ahalko da diru laguntza. Halakoetan, umea zaintzeaz arduratzen denak jasoko du dirua. Zaintza partekatua denean, berriz, bi aldeen artean erabaki beharko dute zeinek eskatuko duen laguntza, eta, beraz, nork jasoko duen dirua. Laguntza jasotzeko bertze baldintzetako bat da eskaera egiten duen pertsonak eta umeak Nafarroan bizi behar dutela. Bai eskaera aurkeztean eta baita hori egin baino sei hilabete lehenago ere, gutxienez.


Summary: Zerga iruzurraren laurdena nazioartean aurkitu du Bizkaiko Ogasunak. Guztira, 414 milioi euro atzeman dituzte; eta %89 berreskuratu dute orain arte. Batuz proiektura 12.000 enpresa atxiki dira.

Iruzur fiskalaren aurka, Bizkaiko Foru Ogasunak milioi erdi jarduketa baino gehiago egin zituen iaz. Jarduketa horietan, 414 milioi euro atzeman dituzte, eta, orain arte, %89 berreskuratu dute. «Hamar eurotik bederatzi lortu ditugu», zehaztu du Jose Maria Iruarrizaga Ogasun eta Finantzen Bizkaiko Foru Diputatuak. Erregularizatutako kopuruaren laurdena nazioarteko fiskalitatearen esparruari dagokio.

Egoiliar ez direnen errentaren gaineko zergarekin lotuta, 948 jarduketa egin dituzte. «Besteak beste, hainbat herrialdetan jarduten duten multinazionalen taldeak ikertu ditugu, gure matrizea dutenak edota hemen sozietateak dituzten atzerriko matrizea dutenak», zehaztu du Iñaki Alonso Bizkaiko Ogasuneko zuzendari nagusiak. Hor sei jarduketa egin dituzte, eta lau milioiko zorra topatu dute. Bestalde, nazioarteko taldeek paradisu fiskalekin duten harremana ikertu dute: «Sei jarduketa egin ditugu, eta ia 47 milioi euroko zorra aurkitu dugu». Nazioartean erregularizatutako zergadunen jarraipena egiten du urtero foru ogasunak. «Behin egoera erregularizatuta, gutxitan erabiltzen dituzte beste bide batzuk zergak ez ordaintzeko; orokorrean, agindutakoa betetzen dute», azpimarratu du Alonsok.

Batuz proiektuari dagokionez, 12.000 enpresa eta profesional atxiki dira 2022an. Izan ere, urtearen hasieran jarri zuten proiektua martxan. Sistema telematiko horren bidez, ogasunak autonomoen eta enpresen jarduerak kontrolatzen ditu, zergak egoki ordain ditzaten. Momentuz, borondatezkoa da atxikitzea. Hala ere, 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera, derrigorrezkoa izango da proiektuaren parte izatea. «Oraingo datuen arabera, kalkulatzen dugu 90.000 zergadunek eman beharko dutela izena».

Zerga betebeharrak borondatezko epean betetzeko, ogasunak arreta eskaintzen du. 2022an, lau milioi arreta baino gehiago eskaini zituen. Gehienak, kanal digitalaren bidez: hiru milioi baino gehiago; arreten %76.

Berreskuratze lanetan

«Iruzurra prebenitzera, zerga informazioa lortzera eta aztertzera, eta aitortu gabeko zenbatekoak erregularizatzera bideratu ditugu jarduketak», azaldu du Iruarrizagak. Eta Alonsok gehitu du zerga iruzurra bi arrazoiengatik gertatu daitekeela. «Alde batetik, nahita iruzur egin nahi duten pertsonak daude». Horiei, zor duten dirua ordainarazteaz gain, zigorra ezartzen diete. «Beste batzuetan, ordea, zergadunak ez dira ohartzen, eta hutsegite bat egiten dute». Kasu horietan, ez zaie zigorrik ezartzen. Zor dutena besterik ez dute ordaindu behar.

Berreskuratze jarduketekin jarraitzen du Bizkaiko Foru Ogasunak. «Iruzur batzuk momentuan bertan exijitu ditzakegu, baina beste batzuk ez», esan du Alonsok. «Adibidez, epaitegiak erabaki behar du zigor bat jarri daitekeen edo ez; eta erabakia irmoa izan arte, ezin da ezer egin». Kuotak eta interesak, ordea, zuzenean kobratu daitezke.


Summary: Credit Suisse bankuak hondoa jo du, eta izua zabaldu da sektorean. Suitzako finantza erakunde horren akzioek %24 galdu dute asteazken honetan, eta Europako banku nagusiek %8 inguru. Suitzako Banku Nazionalari laguntza eskatu dio.

Beldurra itzuli da bankuen sektorera, eta, oraingoan, Europaren bihotzetik. Credit Suisseren akzioak %24 hondoratu dira asteazken honetan, bere finantza arazoak konpontzeko duen gaitasunari buruzko zalantzengatik, eta horrek sektore osoari eragin dio. Credit Suisse erori izanaren atzean dago Suitzako bankuko lehen akziodunak, Saudi Arabiako SNBk, uko egin diola kapital gehiago jartzeari. Argudiatu du akzioen %10eko mugara iritsi dela, eta legez ezin duela gehiago jarri.

Credit Suisseren arazoak aste honetan hondoa jo duen AEBetako Silicon Valley Bankenarenak (SVB) baino lehenagokoak dira, arrazoiak ere oso bestelakoak dira, eta eragina ere ezberdina izan daiteke. Izan ere, Credit Suissek 538.000 milioi liberaren aktiboak ditu (538.000 milioi euro), AEBetako bankuak halako bi baino gehiago.

Asteazken honetan gertatutakoa, hala ere, ez da ezustekoa izan. Credit Suisseren akzioen kotizazioa %70etik gora jaitsi da urtebetean, zazpi libera suitzarretik bi ingurura —1,7 gaur—. Eta bonuak ez ordaintzeko bere aseguruen (credit default swap, CDS) balioa maximo historikoetan dago, 800 puntuan. Bankuek bezeroekin dituzten zorrak ordaintzeko aseguru mota bat dira CDSak. Credit Suisserenak hain altu egoteak esan nahi du merkatuek gero eta posibleago ikusten dutela bankuak porrot egiteko aukera. 2009ko euroaren krisian Greziako bankuek zituztenen antzeko mailan daude.

Horrek guztiak Europako finantza sektore osoari eragin dio. Galera handiak izan dituzte asteazkenean: Frantziako Societe Generaleren akzioen balioa %12,2 jaitsi da, eta BNP Paribasenak %10,1. Espainian, Sabadellek galdu du gehien,%10,5. BBVAren akzioak %9,6 jaitsi dira, Santanderrenak %6,9 eta CaixaBankenak %6,7. Alemaniako Commerzbankek eta Deutsche Bankek %9 inguru galdu dute. Europako burtsek %4 inguruko galerekin itxi dute eguna.

Erabaki okerrak

Credit Suisse berregituraketa prozesuan dago, aspalditik duen krisi batetik ateratzeko. Kapital zabalkuntzak egin ditu azken urteetan; duela hiru hilabete egin zuen azkena eta 2.200 milioi libera suitzar (2.220 milioi euro) jarri zituen Saudi Arabiako SNBk, baina ez zen aski izan merkatuen konfiantza irabazteko.

Suitzako bigarren bankuaren arazoak aspalditik datoz. 2000ko hamarkadan jauzi handi bat egin zuen, eta banka pribatuko erakunde handienetako bat bihurtzeko pausoa eman zuen, mundu osora zabalduta, baina ez du lortu. Negozio eredu konplexu bat jarri zuen martxan, hainbat dibisiorekin, eta batez ere inbertsiogile eta korporazio handiei bideratutakoa. Porrot handi eta polemika iturri izan diren inbertsio funts batzuetan —Archegosen eta Greensillen, adibidez— parte hartu izanak galera handiak eragin dizkio, eta bezeroen konfiantza murriztuz joan da: azken urtean 123.200 milioi libera suitzar atera dituzte bankutik.

Iaz, plan estrategiko bat aurkeztu zuen, aktiboen zati bat saltzea eta egitura sinplifikatzea aurreikusten zuena. Kapital zabalkuntzan Saudi Arabiako SNBk parte hartu zuen, akziodun nagusi bihurtuz.

Erreskatea

Asteazken gauean Suitzako Banku Nazionala Credit Suisse laguntzeko prest azaldu da. Ostegun honetan igorritako ohar batean, bankuak iragarri du 50.000 milioi libera suitzar maileguan hartuko dituela. Erabakiak lasaitua eragin du burtsetan, eta igoera handiak izaten ari lehen orduetan.


Summary: Torturatuak aitortzeko mozioak babestu dituzte Nafarroako 42 udalek. Nafarroako Torturatuen Sareak positibotzat jo ditu duela lau hilabete abian jarritako ekimenaren emaitzak. Mozioak aurkeztu dituzte torturatuak izan diren Nafarroako 101 udalerrietan.

Nafarroako Torturatuen Sareak jakinarazi duenez, 64 mozio erregistratu dituzte Nafarroako beste hainbeste udalek torturatuak izan direnak aitortzeko, eta datozen egunetan beste hogei udalerritan aztertuko dituzte. Elkarteak jakinarazi du Nafarroako 101 udalerritan aurkeztu dituztela torturatuak aitortzeko ekinbideak, eta bakarrik bi udaletan bota dituztela atzera.

«Oso positiboa da egiten dugun balorazioa; Kriminologiaren Euskal Institutuak zioen bezala, Nafarroako Parlamentuan txostena aurkeztu zenean, praktika horren negazionismoa iragana da, eta erakundeak ere egoera hori gainditzearen alde daude», esan du Nafarroako Torturatuen Sareak, ohar batean. Torturaren errealitatea «etorkizunera begira landu beharreko edukia da», haren arabera, «memoria inklusibo baten esparruan, ondoren aitortza soziala eta instituzionala izan dezan».

2022ko otsailaren 12an sortu zen Nafarroako Torturatuen Sarea elkartea, Nafarroan motibazio politikoagatik tratu txarrak eta torturak jasan dituzten nafarrentzat «egiaren erreklamazioan, aitortzan, erreparazioan eta ez errepikatzeko bermean» beste urrats bat egiteko. Elkarte hori torturatuen errolda egiten ari da, eta, gaur egun, mila kasu baino gehiago jaso dituzte. Horiek horrela, Erroibarko eta Eguesibarko udalek kontrako botoa eman dute torturatuak aitortzeko mozioak aurkezteko ekinaldia iritsi denean, «gaur egun bizikidetzaren, aitortzaren eta egiaren parametroetatik kanpo dauden aitzakiak erabiliz», Sareak salatu duenez. Zehazki, Erroibarko sei herritar eta Eguesibarko beste lau daude torturatu dituztela salatu dutenak. «Pertsona horien gertueneko erakundeek ukatu egiten diete torturatuak direla, ukapenean eta praktika horren zigorgabetasunean oinarrituta», kritikatu du elkarteak.

Azken urteotako urratsak

Erakunde publikoak urratsak egiten ari dira tortura kasu horiek argitzeko azken urteotan. 2019ko ekainean, Nafarroako Foru Komunitatean 1960-1978 bitartean izandako tortura eta tratu txarrak ikertzeko proiektua argitaratu zen, Nafarroako Gobernuak Kriminologiaren Euskal Institutuari eskatua. 2023ko urtarrilaren 2an, berriz, Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak abian jarri zuen prozedura bat motibazio politikoko biktima izaera deklaratzeko eskaerak aurkeztu ahal izateko. Dagokion foru legearen arabera, «eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimei aitorpena eta erreparazioa» emateko da. Motibazio politikoko Biktimen eskaerak aztertuko dituen Aitorpen Batzordea bederatzi adituk osatzen dute, eta Martin Zabalza Nafarroako Gobernuko Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusia da batzordeburua.

Joan den urtarrilaren 9an, Kriminologiaren Euskal Institutuak Tortura eta beste tratu txar batzuei buruzko ikerketa Nafarroan 1979tik gaur egunera txostena publiko egin zuen, Herritarrekiko Harremanen Departamentuak bultzatutako diru laguntza publikoaren babesaz. Agiri horretan aurreratu zutenez, «aurrez egindako ikerketako datuen (1960-1978) eta oraingoaren (1979-2015) baturak kasuen unibertso bat aurkezten dute, ikuspegi kuantitatibotik, proiektatutako azken kopuru batekin». 1960-2015 aldirako kaltetutako 891 pertsonen gainean 1.068 kasuak gaindituko lituzkete.


Summary: Emakume bat Ilargira lehen aldiz eramango duen jantzia aurkeztu du NASAk. Axiom Space konpainiak garatu du, Artemis III misiorako. Zuria izango da, baina diseinuaren patentea babesteko, kapa gris batekin estali dute aurkezpenean.

Ilargira joateko Artemis III misioan erabiliko dituzten jantziak aurkeztu ditu gaur NASAk, Houstongo Espazio Zentroan (AEB). 2025ean Ilargira emakume bat lehen aldiz bidaltzea du helburu misio horrek, eta, abenduan jaurtigailua eta Orion ontzia probatu ondoren, beste urrats bat izan da. Lehen emakumearekin batera, lehen pertsona beltza eta AEBetatik kanpoko lehen astronauta bidaltzea ere helburu du Artemisek. Aurkezpenean esan dutenez, AEBetako biztanleen %90ek jantzi ahal izango lukete beren neurrira egindako horrelako jantzi bat. 2019an, barregarri geratu zen NASA, espazio ibilaldi batean tamaina ertaineko bi jantzi ez zituelako ISS Nazioarteko Espazio Estazioan, Anne McClain eta Christina Koch astronautentzat.

Jantziaren lehen aurkezpena izan da gaurkoa. Zuria izango da, halabeharrez, astronautak tenperatura altuetatik babesteko. Orain, ordea, kapa gris batekin estali dute, diseinuaren patentea babesteko. Ilargia esploratzeko erremintak ere izango ditu, Artemis misioaren helburua ez baita joan-etorriko bidaia bat egitea, baizik eta Ilargia bertatik bertara ikertzea eta denborarekin Ilargian kolonia egonkor bat ezartzea, 2033. urtean Martera joan ahal izateko.

Axiom Space konpainiak sortu ditu jantziak, eta aurkezpenean azaldu dutenez, malguagoak izateko eta babes handiagoa izateko diseinatu dituzte. AxEMU ibilgailuz kanpoko unitate mugikorra izena jarri diote. Jantziaren lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta xEMU zuen izena. Baina NASAk 2021ean egindako auditoria batek agerian utzi zuen ez zituztela garaiz bukatuko; jabetu ziren 2025erako izango zituztela prest azkarrenez (hasiera batean, Ilargira 2024. urtearen amaieran joatea zen helburua). xEMU prototipoaren esperientzia baliatuz garatu dute AxEMU.

AxEMU jantzia, goitik behera. / Axiom Space

Auditoriaren ondoren, jantziak NASAn bertan garatu beharrean, kontratatzea erabaki zuen AEBetako espazio agentziak. Iazko udaberrian Axiom eta Collins Aerospace konpainiak aukeratu zituen NASAk bere misioetarako azken belaunaldiko espaziorako jantziak garatzeko, 3.319 milioi euroren truke, eta azkenean Axiomek egingo ditu Artemis III misioarenak; ISS Nazioarteko Espazio Estazioan erabiltzeko jantziak esleitu zizkion Collins Aerospaceri.

Axiomek jantzi horiek diseinatu, garatu, baloratu, egiaztatu, produzitu eta erremintaz hornitu beharko ditu. NASAk astronautak jantzi horrekin astronautak entrenatzeko eskuduntza mantenduko du. «NASAren eta Axiomen arteko elkarlana ezinbestekoa da Ilargira astronautak eramateko eta espazioan aurrerantzean ere AEBak lider izateko», esan du aurkezpenean Bill Nelson NASAko buruak. NASAren eta Axiomen arteko akordioaren arabera, garapenean lortzen diren datuak erabiltzeko eskubidea izango du AEBetako espazio agentziak, eta Axiomek beste bezero batzuei ere eskaini ahal izango die.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetan hamar eguneko greba hasi dute. Sektorean kontratu gehienak «partzialak» direla salatu dute, eta soldata apalak dituztela horregatik beharginek

Gaurtik martxoaren 24ra, greba egunak dituzte Bizkaiko zahar etxeetan. Sektoreko gabezia nagusiak erakutsi nahi dituzte, egunez egun. ELA sindikatuak ohar baten bidez salatu du batez beste kontratu gehienak «partzialak» direla adinekoen egoitzetan; lanaldi osoaren %45 eta %70 egiteko lan kontratuak dira, eta horrek ondorio txarrak ditu: «Soldata txikiak, langile gutxiago, eta lan karga handiagoa».

Kontratu horien ondorioz, arta ona emateko zailtasunak ere izaten dituzte askotan beharginek, eta eguneroko zailtasunak kontatu dituzte jendearen aurrean, Bilbon gaur grebaren hasieraren harira egin duten mobilizazioan. Manifestazio bat egin dute: Guggenheim museoaren paretik atera, eta Bizkaiko Diputazioaren Kale Nagusiko egoitzaraino joan dira.

Langileek esan zuten «zaharkitutako» zaintza eredu bat dagoela arazoaren muinean, eta ezinbestekoa dela aldundiak eta patronalak jarrera aldatzea auzia bideratze aldera. Gaur Ezkerraldeko adinekoen egoitzetara eramango dute protesta.

Greba hauek amaitzean, orotara 39 greba egun eginak izango dituzte Bizkaiko zahar etxeetako beharginek. Lan itunaren gaineko aldarrikapen ugari dituzte, baina aurrerabiderik ez dute lortu orain arte; 2021eko urritik, elkartzeko dago negoziazio mahaia.


Summary: Gutxieneko pentsioak igotzea adostu dute Escrivak eta sindikatuek. Sindikatuekin adostutako azken testua bihar dira onartzekoak, dekretu bidez. Erreserba Funtsetik diru gehiago atera ahal izango dute aurrerantzean.

Espainiako Gobernuaren eta UGT eta CCOO sindikatuen arteko negoziazioak hiru neurri berrirekin amaitu dira. Besteak beste, gutxieneko pentsioak handituko dituzte progresiboki, baita kotizazio gabeko pentsioak ere. Ezkontide bat kargura dutenen gutxieneko pentsioa pobreziaren atariaren mailara iritsiko da 2027rako —2023an, 14.302 euro garbi urtean—. Horrez gain, errenta handienei kotizazioa handituko diete, eta Erreserben Funtsetik urtero diru gehiago atera ahal izatea ere adostu dute, baby boom belaunaldiaren pentsioak ordaindu ahal izateko.

Elkarri eskua emanda iragarri dute akordioa Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak eta Pepe Alvarez UGTko eta Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiek ministerioaren egoitzan, Madrilen. Gutxieneko pentsioak progresiboki hasiko dira igotzen, eta 2027an iritsiko dira helburu duten kopuruetara. Ezkontide bat kargura duten 65 urtetik gorakoen gutxieneko pentsioak bi helduz osatutako etxe baten pobreziaren ataria gainditu beharko du urte horretarako. Gaur egun, pentsio hori urtean 13.527 euro garbi dira —966 euroko hamalau ordainsari—, eta bi helduz osatutako etxe baten pobrezia ataria, berriz, 14.302 euro garbi dira —1.020 euroko 14 ordainsari—. Ezkontiderik kargura ez dutenen gutxieneko pentsioak ere handituko dituzte —gaur egun 10.963 euro garbi dira urtean—.

Ikusi gehiago: Espainiako pentsioen erreforma, puntuz puntu

Kotizaziorik gabeko pentsioak ere igoko dituzte 2027rako, eta heldu batez osatutako etxe baten pobrezia atariaren %75era iritsiko dira urte horretan, KPIra moldatuta. Gaur egun, pobrezia atari hori urtean 7.151 euro garbi dira. Errenta altuei kotizazioak igoko dizkiete, elkartasunezko kotizazio gehigarria izena izango duena. 54.000 euro baino gehiago irabazten dutenei ordainaraziko zaie, kopuru horretatik aurrera aplikatuko dena. Soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak. Horrez gain, momentuko gobernuak 54.000 euroko langa aldatzeko aukera izatea ezabatu dute, eta elkartasunezko kotizazio berriaren baldintzak aldatu nahi dituen gobernuak legea berritu beharko du.

Azkenik, baby boom izeneko belaunaldiaren pentsio bolumen handia ordaindu ahal izateko, Erreserba Funtsetik edo pentsioen itsulapikotik diru gehiago hartu ahalko du Gizarte Segurantzak. Funts hori betetzen joango dela uste du gobernuak, eta 2048rako urtean Espainiako barne produktu gordinaren %0,91 atera ahal izango da; egun BPGaren %0,1 bakarrik hartu daiteke urtean.

Escrivak Toledoko Itunaren Jarraipen Batzordean azaldu du erreforma berria gaur, eta biharko Ministroen Kontseiluaren ezohiko bileran dira onartzekoak, errege dekretu bidez.


Summary: Apirilaren 13tik 29ra eginen dute Baigorriko Kulturaldia. Urepelen, Baigorrin, Ortzaitzen eta Alduden eginen dira jarduerak, «euskal kulturak leku handiagoa izan dezan eskualdean». Nafarroaren Eguna apirilaren 30ean ospatuko dute

Hilabete eskasean hasiko da 2023ko Baigorriko Kulturaldia; hala iragarri du Basaizea Kultur Batasuna elkarteak gaur Iruñeko Zaldiko Maldikon eginiko aurkezpenean. Zehazki, apirilaren 13an abiatuko da, Urepelen (Nafarroa Beherea), eta apirilaren 29an bukatu, Baigorrin (Nafarroa Beherea). Ohi bezala, Nafarroaren Egunaren atzerako kontua euskal kulturaz blaitzea izanen da asmoa –Nafarroaren Eguna apirilaren 30ean ospatuko dute–.

Bira produkzioak ekoiztetxeak eta Beasaingo dantza taldeak eginiko Azken dantza maisua dokumentalaren emanaldiak zabalduko du egitaraua, 13an, eta Urepeleko Amerikanoenean eginen dute, 20:00etan. Biharamunean, hilaren 14an, beste ikus-entzunezko lan batekin emanen diote segida Kulturaldiari: Bolante baten historia filma emanen dute Popo Larren oroimenez –aurten dira 40 urte desagertu zela–. Baigorriko Bil Etxean emanen dute pelikula, 18:30etik, eta solasaldia ere eginen dute ondotik.

Apirilaren 15ean, Bidea da borroka komikiaren aurkezpen musikatua eginen dute lanaren egile Beñat eta Unai Gaztelumendik, 11:00etan, Ortzaizeko Menta Liburutegian.

Ordutik astebete luzera, apirilaren 23an, Intxaurra antzezlana ikusten ahalko da Baigorriko Bil etxean, 18:00etan. Mairu antzerki tailerreko kideek egina da obra, gaixorik den andre bat da istorioaren protagonista: Terexa.

Berriz, apirilaren 28an, Francoren mende kantatzen genuenean liburua aurkeztuko dute Aldudeko Alfaroinian –ostatuak antolatu du jarduera–. Colette Larraburu idazleak aurkeztuko du, eta, antolatzaileen esanetan, liburua aurkeztu ez ezik, Franco agintean zen aldiaz ere mintzatuko da Larraburu, sakon.

Azkenik, musikarik amaituko dute aldia, hilaren 29an. Batetik, Ez Dok Hiru antzezlan musikatua izanen da iluntzean, 2030ean, Baigorriko Bil Etxean. Bestetik, Cumbian’Bero txaranga izanen da herrian, karrikan, Baigorriko Ikastolatik abiatuta. 22:00etan ekinen dio ibilaldiari.

Nafarroaren Eguna, igandez berriz ere

Nafarroaren Egunaren gaineko hainbat xehetasun argitara ateratzeko ere baliatu dute Kulturaldiaren aurkezpena Basaizea elkarteko kideek. Izan ere, Nafarroako Egunaren data ere eman dute: apirilaren 30ean eginen dute. Iazkoa salbuespena izan zen, hauteskundeak tarteko, baina, aurten, igandean ospatuko dute jaia atzera ere. Goiz eta arratsaldez eginen dute festa. Besteak beste, kontzertu hauek iragarri dituzte antolatzaileek: Janus Lester, Willis Drummond, Dupla eta DJ Üzkülüz. Bertso saioa ere izanen da: Aitor Etxebarriazarraga, Joanes Illarregi, Maddalen Arzallus eta Nerea Ibarzabal ariko dira kantari.


Summary: Eintrachten zaleek istilu larriak eragin dituzte Napolin. Italiako agintariek alemaniarrei sarrerak saltzea debekatu zuten igandean, joaneko partidako borroken ostean

Maradona estadiora sartzeko aukerarik ez, eta, halere, Frankfurteko (Alemania) Eintracht taldearen 600 bat jarraitzaile Napolira heldu dira gaur, hiriko taldearen aurka jokatu beharreko Txapeldunen Ligako final-zortzirenetako itzuliko partidaren harira. Istilu larriak eragin dituzte hiriko erdialdean, eta haien mugimenduak kontrolatzeko zabalduriko 800 poliziek ezin izan dute galarazi ultrek dendetako beirak haustea eta zabor edukiontziei su ematea. Poliziaren auto bat ere erre dute.

Napoliko hedabideen arabera, bi taldeetako ultren arteko borrokak ere gertatu dira.

Istiluen ostean, Poliziak alde zaharretik atera eta euren hoteletara lagundu ditu Alemaniako ultrak.

Joaneko partidan, irailean, istiluak gertatu ziren, Marseillan. Bederatzi pertsona atxilotu zituzten orduan. Napolik 2 goleko abantaila lortu zuen.

UEFAk arrazakeria eta indarkeria ekintzak egitea egotzi zien alemaniarrei.

Istiluak gertatzeko arriskua zela eta, Napoliko agintariek debekatu egin zuten Frankfurten bizi diren alemaniarrei sarrerak saltzea, eta horrek are gehiago haserretu ditu Eintrachten jarraitzaileak.


Summary: Hizkuntza ereduen sistema gainditzeko eskatu du Euskal Herrian Euskaraz-ek. Murgiltze eredua da ikasleek «euskara maila duin bat izateko modu bakarra», EHEren arabera. EAEko Hezkuntza Legea «mugatua» dela adierazi du.

Hizkuntza eredu sistema gainditzeko eskatu du EHE Euskal Herrian Euskaraz-ek, eta murgiltze eredua hobetzearen alde egin du. EAEko Hezkuntza Legearen inguruan egiten duen irakurketa plazaratu du, gaur, Gasteizen egindako agerraldi batean, gaiak «berreuskalduntze prozesuan duen garrantziaz» ohartuta. Sugoi Etxarri EHEko kideak nabarmendu du lege horren inguruko eztabaida «estrategikoa» den arren, marko zehatz eta mugatu bat duela: «Inposatzen zaigun marko autonomiko honetatik harago behar dugu herri bezala pentsatu, eta gure hizkuntzaren biziberritze prozesuan zazpi lurraldeak kontuan hartu behar ditugu».

Izan ere, EAEko Hezkuntza Legeak Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako hezkuntza sistemari eragiten dio soilik, eta Espainiako Gobernuak bultzatutako LOMLOE legearen menpekoa da. Horregatik, EHEk azaldu du nazio mailako hezkuntza lege bat dutela helburu, eta salatu du euskal herritarrek ezin dutela haien hezkuntzari buruz «modu burujabean» erabaki. «Gure hezkuntza modu burujabean garatzeko independentzia behar dugu, euskararen errepublika», ondorioztatu du. Bitartean, dena den, hainbat eskari egin ditu Euskal Herrian Euskaraz-ek.

«Azken 40 urteotan Euskal Herrian ditugun hezkuntza sistemek izan dituzten gabeziak nabarmenak izan dira euskalduntze prozesuan. Egia da hezkuntza formala izan dela euskaldun berriak sortzeko tresna nagusietako bat, baina hutsune nabarmenak ere ikusi dira», adierazi du Etxarrik. Hutsune nagusia, EHEren arabera, hizkuntza ereduen sistema da. Nabarmendu dute ez dituela ezarritako helburuak bete, eta datu bat eman dute: «Duela zazpi urte argitaratu genuen ikerketa batek ondorioztatu zuen 1983tik 2016ra bitartean, gutxienez, 200.000 ikasle baino gehiago atera zirela EAEko hezkuntza sistematik euskaldundu gabe».

Horren aurrean, eskola publikoetan eta itunpekoetan murgiltze eredua orokortu eta hobetu behar dela azpimarratu du Etxarrik: «Benetan ikasle guztiek euskara maila duin bat izateko modu bakarra da». Hala ere, gaineratu du murgiltze ereduak «zailtasunak» izan dituela herritarrak euskalduntzeko. Eredu hori elikatzeko eta indartzeko, «baliabide eta neurri zehatz batzuk» proposatu ditu Etxarrik: «Euskara gutxien jasotzen duten horiei laguntzea eskolako lanak egiten, eskola barruan ratioak murriztea eta euskara indartzeko hizkuntza planak garatzea. Laburki esanda, euskara gutxiago duenari gehiago ematea, eta baliabide gutxiago dutenei gehiago ematea».

Eskolaz kanpo ere bai

Hezkuntza ez-formalari ere garrantzia eman dio EHEk, eta euskarazko aisialdi osasuntsurako planteamendu integral bat garatzea proposatu du. «Pantailak, 3 urte arteko haurren artean hizkuntza estimulatzea eta aisialdi taldeak bezalako baliabideak oso-oso beharrezkoak dira. Inbertsioa eta apustu sendoa behar dute», esan du Etxarrik.

Euskal curriculuma garatzearen alde ere egin du Euskal Herrian Euskaraz-ek. Hezkuntza sistemak Euskal Herri osoko ikuspegia izan beharko lukeela adierazi du Etxarrik. «Zazpi lurraldeetako errealitateak kontuan hartu beharko lituzke, eta Euskal Herriaren eremu desberdinetako ikasleen arteko ezagutza sustatu beharko luke, baita euskararekiko eta Euskal Herriarekiko atxikimendua ere». Gaineratu du euskara «inklusiorako eta kohesiorako tresna» bezala ulertu eta baliatu beharko litzatekeela. Euskal Herrian hitz egiten diren gainontzeko hizkuntza guztiak balioetsita, euskara hizkuntza komun gisa ulertzeak «potentzial handia» izan lezakeela adierazi du EHEk.

Bestalde, finkatutako euskara gaitasun maila lortzen dela bermatzeko, «neurri eta baliabide zehatzak» emateari garrantzia eman dio EHEk, baita aurreikusitako mailak ebaluazioetan aintzat hartzeari ere. Horrekin lotuta, ikastetxeetako irakasleak eta gainerako langileak euskaraz jarduteko gai direla ziurtatu behar dela uste du EHEk, eta, hori lortzeko, hizkuntza eskakizunak orokortzeko eta langileak euskalduntzeko plan zehatzak martxan jartzeko proposatu dute.

Gainera, Hezkuntza Euskaraz izan behar da lelopean Gazte Euskaltzaleen Sareak eta unibertsitateetako euskara taldeek martxoaren 23an egingo dituzten elkarretaratzeekin bat egin du EHEk.


Summary: Bobby Caldwell abeslari eta musikagile estatubatuarra hil da. Ibilbide musikal oparoa egin ondotik zendu da, 71 urterekin.

Smooth jazz estiloko abeslari eta konpositorea izan zen Caldwel, eta, batik bat, 1978an egin zuen What You Won 't Do for Love kantuagatik egin zen ezagun. Orduantxe hasi zuen bere ibilbide musikala, eta 30 urtez aritu da musika munduan. Ibilbide horren hastapenetan, hain zuzen, Little Richard abeslariarentzat jotzen zuen gitarra, baina, hamarkada horren amaieran, bakarkako album bat kaleratu zuen estreinakoz: Bobby Caldwell.

Hamasei disko argitaratu ditu geroztik –2015ean azkena: Cool Uncle–, eta baita hiru konpilazio ere. Gainera, Roberta Flack, Neil Diamond eta Amy Grant bezalako interpreteentzat ere konposatu zuen, besteak beste, eta baita zenbait filmetarako kantuak konposatu eta interpretatu ere. Horien artean, Back to School, Mac and Me eta Salsa filmak.

Gaur eman du emazteak haren heriotzaren berri, sare sozialetan. Adierazi duenez, atzo hil zen konpositore estatubatuarra, 71 urte zituela.


Summary: Erretreten erreforma indarrez pasatuko du Frantziako Gobernuak, 49.3 artikulua erabilita. Senatuaren bozketa irabazi ondoren, Asanbleakoa ez arriskatzea erabaki du Emmanuel Macron presidenteak. Oposizioak zentsura mozioak aurkez ditzake orain gobernuaren aurka. Protesta egiten ari dira Baionan.

Kontuak ez zaizkio atera Frantziako Gobernuari. Kaleko legitimitatea galdua zuela ikusita, parlamentuarena lortzen saiatu da erretretaren erreforma aurrera ahal izateko, baina huts egin du. Frantziako Asanbleako saioa hasi baino lehen Ministroen Kontseilua egitera deitu du Emmanuel Macron errepublikako presidenteak, eta gobernuari lege bat bozketarik gabe onartzeko eskumena ematen dion Frantziako 49.3 artikulua erabiltzea hobetsi du.

LR Errepublikanoak alderdiko buruzagitzarekin, erreformaren inguruan ados jartzea lortu du, baina eskuineko diputatu asko ez zeuden prest bere alderdiaren agindua betetzeko, eta, horrenbestez, ez zen ziurra erreformak Asanblearen babesa izango zuenik. Egoera horretan, arriskurik ez hartzea erabaki du.

Asanbleako bilera 15:00etan hasi da, baina berehala eten da, gobernuaren asmoen berri jakitean. Erabakiak oposizioaren haserrea eragin du. Frantzia Intsumisoko diputatuek La Marseillaise abestu dute, eta RN Batasun Nazionalekoek «dimisioa!» egin dute oihu Borne Asanbleara sartu denean. Iskanbila betean hartu du hitza lehen ministroak.

Pentsatzekoa da gobernuak tresna hori erabiltzeak are gehiago suminduko dituela erreformaren aurkakoak. Mobilizazioekin segituko dutela iragarri dute sindikatuek. Parisen, ehunka jende bilduak dira Frantziako Asanblearen aitzinean. Baionan, protestara deitu dute 18:00etan.

Poliziak Concorde plazan bildutako milaka pertsonen kontra jo du iluntzean.

Ondorio politikoak izan ditzake gobernuaren erabakiak. Gobernu barruan bozketara iristearen aldekoa zen Elisabeth Borne lehen ministroa, baina orain haren aulkia dilindan dago. 49.3 artikulua erabiltzeak esan nahi du oposizioak eskubidea duela gobernuaren aurkako zentsura mozio bat aurkezteko. Orain artekoak aise gainditu ditu —gaurkoaren aurretik, gobernuak beste hamar aldiz erabili du azken urtean 49.3 artikulua—, ezkerrak ez baititu eskuin muturraren mozioak babestu, ezta alderantziz ere. Baina oraingoan talde askok babestutako zentsura mozio bat aurkeztua izateko aukerak handiagoak dira. Baliteke Errepublikanoetako diputatu batzuek ere mozioa babestea.

Horrez gain, ezkerreko oposizioak erreferendum baten antolaketa bultzatzeko asmoa agertu du: 185 diputatu eta senatarik izenpetu behar dute eskaera, eta herritarren %10ek babestu behar dute aitzina egin ahal izateko. Horrez gain, Frantzia Intsumisoak iragarri du Errepublikako Justizia Auzitegira joko duela Bruno Le Maire Ekonomia ministroaren kontra, erreformaren alde bozkatzearen truke diputatu bati bere hautesbarrutirako baliabideak eskaini dizkiola zabaldu ondotik.

Senatuan, arazorik ez

Batzorde misto paritarioak testu bateratu bat onartu zuen atzo goizean, eta Senatuaren eta Asanblearen bozka baizik ez ziren eskas erreforma ontzat emateko. Sorpresarik gabe, gaur goizean Senatuak airez aire bozkatu du erretreta adina 64 urtera gibelatzea: 193 senatari alde eta 114 kontra.

Goizean hasi da Senatuko saioa, eta Olivier Dussopt Lan ministroak eta Gabriel Attal Kontu Publikoen ministroak hartu dute hitza Frantziako Gobernuaren izenean erretreten erreformaren lege proiektua defendatzeko. Eztabaida bermatu dutela baieztatu du Dussoptek, baina horiek oztopatzeko izandako «lerratzeak» salatu ditu, asanblean izandako iskanbilei erreferentzia eginez. Halaber, senatarien lana txalotu du.

Erreformaren beharra berretsi du beste behin Attalek. «Gure herria zahartzen ari da. Gero eta erretreta gehiago ordaindu beharko ditugu. Herri bakar batek ere ezingo luke txoke hori gainditu ezer egin gabe. Gure inguruko herrialde gehienek erreformak egin dituzte erretreta sistemetan».

Oposizioaren proiektuarekin kontrajarri du: «Zergak, zergak eta zergak, hori da parean eman diguten proiektua». Frantziako eredu soziala asmatu zutenen oinordeko gisa aurkeztu du bere burua Attalek oposizioaren kexen artetik, «eredu sozial hori atxikitzearen alde ari gara».

Zentroko eta eskuineko taldeek erreformaren beharra defendatu dute, eta ontzat eman dute eztabaida parlamentarioa. Ezkerreko oposizioak salatu du lege proiektuak «lan dorpeenak eta lansari apalenak» dituztenei kalte egingo diela. Errepublikanoek eta Frantziako Gobernuak «langileen kontrako klase proiektua» dutela erran du Cathy Apourceau-Ploy talde komunistako senatariak.

Blokeatze ekintzak

Protestan segitzen dute sindikatuek. Atzo, milaka jendek manifestazioa egin zuten Baionan, eta gaur goizean Baiona eta Hendaia (Lapurdi) arteko autobidea blokeatzen entseatu dira Biriatuko ordainlekuan, LAB, Solidaires eta FSU sindikatuek bultzatuta. Frantziako Poliziak oztopatu die ekintza, eta Parisera abiatzear zen AHTa blokeatu dute azkenean. Intersindikalak protesta eginen du 11:00etan, Baionako suprefekturaren aitzinean.

Tweets by EkhiErremundegi


Summary: Suitzako banku zentralaren laguntzari esker, Credit Suisseren akzioak indarrez hasi du eguna. Bezeroen kezka baretu nahian, Credit Suissek 50.000 milioi libera suitzarreko mailegu bat hartu dio Suitzako Banku Nazionalari.

Atzoko izuaren ondoren, baretasun pixka bat itzuli da gaur Europako burtsetara. Goranzko bidean hasi dute merkatuek, haien kezka iturri nagusiak, Credit Suissek, bere egoera lagun dezakeen laguntza jaso duelako.

Asteazken gauean, Suitzako Banku Nazionalak iragarri zuen mailegu berezi bat emango ziola likidezia arazoei aurre egiteko, eta gaur goizean Credit Suissek jakinarazi du 50.000 milioi libera suitzarreraino eskatzeko prest zegoela —50.000 milioi euro inguru dira—.

Iragarpen horrek errebote efektua eragin dio Suitzako banku handienetan bigarrena denaren akzioari. Goizeko hamarretan %21,5 egiten ari zen gora, eta, horrenbestez, atzo galdutakoaren (-%30) berreskuratzeko gai izan zen. Kontinenteko beste bankuen akzioek ere gora egin dute.

Suitzako Banku Nazionalak mailegatuko dion diruarekin estali nahi ditu Credit Suissek bere bezeroen diru erretiratzeak.

Gainera, Ulrich Korner Credit Suisseko buruak jakinarazi du prest dagoela bankuak jaulkitako 3.000 milioi euroko zorra berriro erosteko; horren bitartez, lortu nahi du zor horren interesak apaltzea.

Credit Suissek ziurtatu du kapital betebehar guztiak betetzen dituela, eta arazoak izan arren aurrera egiteko nahiko baliabide dituela.

Arazoak ez dira berriak

Credit Suisse berregituraketa prozesuan dago, aspalditik duen krisi batetik ateratzeko. Kapital zabalkuntzak egin ditu azken urteetan; duela hiru hilabete egin zuen azkena, eta 2.200 milioi libera suitzar (2.220 milioi euro) jarri zituen Saudi Arabiako SNBk, baina ez zen aski izan merkatuen konfiantza irabazteko. SNBk diru gehiago jarriko ez zuela iragarri izanak eragin du, hain zuzen ere, oraingo krisia.

Suitzako bigarren bankuaren arazoak aspalditik datoz. 2000ko hamarkadan jauzi handi bat egin zuen, eta banka pribatuko erakunde handienetako bat bihurtzeko pausoa eman zuen, mundu osora zabalduta, baina ez du lortu. Negozio eredu konplexu bat jarri zuen martxan, hainbat dibisiorekin, eta batez ere inbertsiogile eta korporazio handiei bideratutakoa. Porrot handi eta polemika iturri izan diren inbertsio funts batzuetan parte hartu izanak —Archegosen eta Greensillen, adibidez— galera handiak eragin dizkio, eta bezeroen konfiantza apalduz joan da: azken urtean 123.200 milioi libera suitzar atera dituzte bankutik.

Iaz, plan estrategiko bat aurkeztu zuen, aktiboen zati bat saltzea eta egitura sinplifikatzea aurreikusten zuena. Kapital zabalkuntzan Saudi Arabiako SNBk parte hartu zuen, akziodun nagusi bihurtuz.


Summary: Espetxeratzeko agindua jaso dute 'De Miguel auzian' zigortutakoek. Arabako Probintzia Auzitegiak gaur argitaratu du epaia irmo egiten duen autoa.

Espainiako Auzitegi Gorenak atzo jakinarazi zituen De Miguel auziko zigorrak, eta Arabako Probintzia Auzitegiak 24 orduan argitaratu du epaia irmo egiten duen autoa. Hamar eguneko epea ezarri die EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Migueli, Koldo Otxandianori eta Aitor Telleriari, eta Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazte eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohi Xabier Sanchezi espetxean aurkezteko. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburu Arantxa Tapiak kaleratutzat jo ditu De Miguel eta Otxandiano. Lehena Hazi fundazio publikoan ari zen lanean, eta bigarrena Arabako parke teknologikoan; biak ere Eusko Jaurlaritzaren menpeko erakundeak.

Autoa iritsi aurretik, Tapiak adierazi du hura beharrezkoa zela EAJren Araba Buru Batzarreko bi kide ohiak «segurtasun juridiko osoarekin» kaleratzeko. Behin autoa Eusko Jaurlaritzaren esku egonda, sailburuak azaldu du kaleratzeak «egitate bat» direla, eta gaineratu du ez dutela «inolako» ordainik jasoko. Auziak hamabi urte iraun izana ere kritikatu du, eta gehitu lehenbailehen ixtea dela garrantzitsuena: «Gure ustez, prozesu luzeegia izan da».

Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia iritsi ostean, Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen euren postuetatik kendu zituztela bi kideak, baina oraindik ez dituzte kaleratu. Gaur goizean, autoa iritsi aurretik, Jaurlaritzako Garapen Ekonomikorako sailburu Arantxa Tapiak adierazi du hura «lehenbailehen» iristea espero zuela gobernuak, De Miguelen eta Otxandianoren kaleratzeak behin betiko exekutatzeko.

Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an ebatzi zuen epaitutako 26 lagunetatik 15 zigortzea. Helegiteen ostean, aferak Auzitegi Gorenean bukatu zuen, eta hark zigor handienak berretsi zituen urtarrilean —Julian Sanchez absolbitu zuen—. Denera, bost laguni ezarri zizkieten espetxe zigorrak, baina Leioako Kultura zinegotzi ohi Iñaki San Juan (EAJ) ez da kartzelan sartuko. De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion –gehienez bederatzi urte beteko ditu–; Otxandianori zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia ezarri zion – gehienez sei urte beteko ditu–, Sanchezi, zazpi urteko zigorra; eta Telleriari, bost urtekoa.

Epaiak frogatutzat jo zuen hiru akusatu nagusiak —De Miguel, Otxandiano eta Telleria— ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» baliatu zirela obrak esleitzeko, hainbat komisioren truke. Hala, besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzi zieten.


Summary: Larunbatean egingo dute Azpeitiko Sanjosetako Trikiti Jaialdia. Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Azpeitiko Udalak elkarlanean antolatzen dute jaialdia, eta 33. aldia izango da aurtengoa.

Trikiti eta pandero doinuek hartuko dute Azpeitiko Soreasu antzokia larunbat arratsaldetik aurrera. 17:30ean, hainbat trikitilari arituko dira agertokian. Dena prest dutela jakinarazteko eta gonbidapena egiteko, Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko eta Azpeitiko Udaleko ordezkariek agerraldia egin dute gaur goizean. Aurtengoa antolatzeko, «trikitiaren sentsibilitate eta behar ezberdinak» entzuten ahalegindu direla aipatu du Agurtzane Elustondo EHTE Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko lehendakariak. Sanjosetako 33. Trikiti Jaialdia izango da larunbatekoa, eta hauek izango dira parte hartzaileak: Aritz, Aitziber eta Anaitz; Eneko Arbeo eta Jon Izagirre; Eider eta Lierni Tolosa; Iñorkinak; Garixe eta Maltzeta; Traditions & Tradizioak (Joshua Edelman, Ander Garcia, Xabi Arakama, Imanol Intxausti eta Iñaki Larrañaga); eta Enaitz Alberdi, Amets Bilbao, Jokin Tolosa eta Ander Gorostiaga.

Izen ezagunak eta ez horren ezagunak uztartzen saiatuko direla aipatu du Ibon Errazu EHTEren antolakuntzako kideak, eta protagonista nagusiak trikitia eta panderoa izango badira ere, nabarmendu du beste zenbait instrumentu ere entzun ahal izango direla. «Hala nola Traditions & Tradizioak taldearen eskutik, itsas pianoak eta kontrabaxuak». Eneritz Albizu Azpeitiko Kultura batzordeburuak, berriz, azpimarratu du trikitia Azpeitiaren eta Euskal Herriaren «iraganaren eta orainaren» parte garrantzitsua dela.

Oraindik badira jaialdirako sarrerak eskuragai; Kulturaz-en webgunean edo Sanagustin kulturgunean lor daitezke, 13,5 euroan.


Summary: LABek esan du Osasunbidean orokortuta dagoela esklusibotasunaren «praxi txarra». Adierazi du osasun sistemaren «egitura osoari» eragiten dion arazo bat dela; hamar kasu gehiago jakinarazi ditu

Otsailean LAB sindikatuak salatu zuen Osasunbideko profesional batek esklusibotasun osagarria kobratu eta, hala ere, klinika pribatuetan lan egiten zuela. 800-1.100 euro inguruko gehigarria izaten da, eta berez, hori kobratuta, osasun sistema publikoan bakarrik jardun behar dute langileek. Esklusibotasun hori formalki mantentzen duen osasun sistema bakanetarikoa da gaur egun Osasunbidea, baina LABek orduan salatu zuen askotan ez zela errespetatzen. Gaur agerraldia egin du berriz, adierazteko esklusibotasunaren «praxi txarra» orokortuta dagoela, eta «gutxienez» beste hamar urraketa kasuren berri izan duela. Gaia aktualitatearen lehen lerroan dago, besteak beste Sindikatu Medikoak administrazioarekin izan dituen negoziazioetan lehenetsi dituen eskaeretako bat izan delako esklusibotasun hori kentzeko Nafarroan, eta sendagileei, soldata gehigarria kendu gabe, sare publikoan eta pribatuan lan egiten uzteko; egun dagoen mediku eskasiari aurre egiten lagun dezakeela argudiatu dute. Osasun publikoaren alde ari diren elkarteak, ordea, esaten ari dira arbuiatu egin behar dela jokabide hori.

Sindikatuko eledun Imanol Karrerak azaldu du lehen kasua jakinaraztean egoeraren «azterketa orokor bat» eskatu zutela, esklusibotasunaren urratze gehiago egon zitezkeen ikusteko. Ikerketa hori egitea Nafarroako Gobernuari zegokiola esan du, baina «utzikeriaz» jokatu duela eta ez duela ezertxo ere egin. Horren aurrean, zuzenean administrazioari informazioa eskatuta, azterketa bat egin du LABek, eta hortik ondorioztatu dituzte hamar kasu gehiago. Gehiago ere izan daitezkeela esan du, hala ere; azterketa azkar baten lehen emaitza da kopuru hori. Gobernuaren portaera kritikatu du: «Izan ere, bazuen aukera azterketa egiteko, eta ez du egin; gure ustez, arazoaren dimentsioa handia delako da hori, onartutako praktika bat delako».

Kezka adierazi du, era berean, uste duelako ezen, oraingoz esklusibotasunak formalki indarrean jarraitzen badu ere, arriskua dagoela hura legez «ezabatua» izateko, Sindikatu Medikoaren eskabideak direla medio: «Hanka sartzea izango litzateke». Praktika horien atzean arlo publikoaren eta ekimen pribatuaren arteko «interes gatazka» dagoela uste dute LABen, eta saihestera egin behar dela.

Orain atzeman dituzten urraketak Osasunbidearen «egitura osoan» daudela esan du LABeko eledunak. «Espezialitate askori eragiten diete, Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako eremuetan». Eta xehetasun gehiago ere eman ditu, arazoaren larritasunaren erakusgarri. «Alde horretatik, deigarria da nola praktika txar hau bereziki Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuan gertatzen den. Hain zuzen ere, itxarote zerrenda handiena duten zerbitzuetako bat da».

LABek jakinarazi du Jardunbide Egokien eta Ustelkeriaren Aurkako Bulegoaren esku jarri duela atzeman dituen urraketen gaineko informazioa.

Dei egin du larunbat honetan 17:30ean Iruñean osasun publikoaren alde egingo den manifestazioan parte hartzera.


Summary: Eusko Jaurlaritzak %1,5era jaitsi ditu hazkunde aurreikuspenak. Azpiazu sailburuak adierazi du gaur egungo egoera ekonomikoak aurreikuspen «kontserbadoreak eta zuhurrak» eskatzen dituela. «Bizkortzea» iragarri du urteko bigarren zatirako.

Eusko Jaurlaritzak hurrengo bi urteetarako hazkunde ekonomikoaren datuak berrikusi ditu, eta 2023rako %1,5ean kokatu du BPGaren igoera, eta 2024rako, berriz, %2,1ean. Halaber, kalkulatu du 20.000 enplegu sortuko direla, urtero 10.000. Iazko urrian %4,3ko hazkundea iragarri zuen 2023rako, eta %2,1ekoa 2024rako.

Eusko Jaurlaritzak 2022ko azken hiruhilekoan izan den dezelerazioaren ondorioz egin du berrikuspen hori. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak zehaztu duenez, gaur egungo egoerak aurreikuspen «kontserbadoreak eta zuhurrak» eskatzen ditu, ziurgabetasuna «oso handia» delako, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak bere horretan jarraitzen dutela eta. Horri gehitu dizkio moneta politikaren ondorioak eta sistema bankarioa jasaten ari den arazoak.

Eusko Jaurlaritzak uste du ekonomiak moteltzen segituko duela urtearen lehen erdian, eta hortik aurrera hazi egingo dela. «Elementu positibo gisa», nabarmendu du aurten ehun ekonomikora iristen hasiko direla Europako funtsak.

Iñaki Barredo sailburuordeak gogorarazi du 2022. urtea «oso positiboa» izan zela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiarentzat: gogoratu du BPGaren batez besteko hazkundea %4,4 izan zela, eta «modu nahiko homogeneoan» gertatu zela alor guztietan. Urte hasiera oso ona izan zen, baina, azpimarratu duenez, Ukrainako gerra hasi zenetik, moteltzen hasi zen, eta batez ere nabaritu zen industrian, eraikuntzan eta, neurri txikiagoan, zerbitzuetan. Urte hasiera honetan joera hori mantendu egin dela adierazi du.

Datozen hilabetei begira, «baikor» azaldu da, eta udaberritik aurrera egoera aldatuko dela aurreikusten du, eta alor guztietan, batean izan ezik: esportazioetan. Barredoren arabera, inguruko herrialdeen egoeraren ondorioz apaldu egingo dira kanpo salmentak, eta batez ere Alemanian egindakoak —herrialde hori da euskal produktu industrialen merkatu nagusia—. Kanpo merkataritzaren saldoa orekatu egingo lukete inportazioek.

Egoera ezengokorra izan arren, Barredok uste du inbertsioen hazkundea «mantenduko» dela —%2,4 inguruan—, eta kontsumo pribatua hazi egingo dela (%1), bereziki udaberritik aurrera; ordurako espero du jaisten hasiko dela inflazioa, eta bereziki azpiko inflazioa.

Bankuen egoera

Credit Suisseren krisiaz eta Silicon Valley Banken hondoratzeaz ere mintzatu da Azpiazu, eta «lasaitasun mezua» bidali du. Bi finantza erakunde horiek sortutako egoera «krisi, krisi txiki edo finantza ekaitza txikitzat» jo du, baina onartu du burtsan kotizatzen duten banku ugaritan «asko eragiten» ari dela, eta adi egon beharra dagoela. 2008an geratutakoa gogoratu du —«finantza sisteman, izua abiadura handiz hedatzen da», ohartarazi du—, baina gaineratu du ez dela «alarmismoan» erori behar.

Euskal Herrian egoitza duten bankuei buruz —Kutxabank aipatu du— esan du «erabat isolatuta» daudela —Kutxabankek ez du burtsan kotizatzen, ezta Laboral Kutxak ere—, eta egoerari eusteko «nahikoa kaudimen» dutela. Hala ere, azpimarratu du «behar izanez gero» Jaurlaritzak eskura dituen erabakiak hartuko dituela.


Summary: Hego Euskal Herriko esportazioak %16 gehitu ziren urtarrilean. Kanpo merkataritzak 566,4 milioi euroko saldo positiboa izan zuen hilabete horretan

Hego Euskal Herriko kanpo merkataritzak 566,4 milioi euroko saldo positiboa izan zuten urtarrilean. Espainiako Estatistika Institutuak emaniko datuak dira, iazko hilabete bereko datuak aurtengoarekin alderatuta, eta ez du kontuan hartzen Espainiarako joan-etorria. Horiek horrela, 3459,4 milioi euroren esportazioak egin ziren, iazko hilabete berekoak baino %16 handiagoak. Inportazioen zenbatekoa, berriz, 2983 milioi eurokoa izan zen, %14 handiagoa.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako esportazioei dagokienez, produktu ez-energetikoen merkatua %23,1 handitu zen, eta energetikoena %0,4. Inportazioetan, aldiz, joera aurkakoa izan zen: produktu energetikoena %42,1 hazi zen, eta ez-energetikoena %11,2. Nafarroan, bestalde, esportazioen %30,3 autogintzako sektorekoak izan ziren —%14,1 ibilgailuak eta 16,2% osagaiak—. Nabarmentzekoa da da autogintzarekin zerikusirik ez duten esportazioak %13,9 handitu zirela iazko urtarrilarekin alderatuta.

Lurraldekako azterketa eginez, bost herrialderen artean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esportazioen %52,7 bereganatu zituzten. Bost bezerorik onenak Alemania, Frantzia, AEBak, Erresuma Batua eta Herbehereak izan ziren. Nafarroaren kasuan lehen laurak berdinak dira, eta Portugalek hartuko luke Herbehereen lekua. Nafarroarentzat Frantzia (%29) izan zen eroslerik onena, eta Alemania bigarrena (%18).

Datuetara gehiago gerturatuz gero, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresek Europatik kanpoko hiru herrialderekin izan duten joera nabarmendu behar da: Marokora eginiko esportazioen igoera handia (%125); eta Txinara (-%40,9) eta bereziki Errusiara (-%79,4) egindakoen beherakada. Eremu berera iritsitako inportazioei dagokienez, %42,8 Europako Batasunetik iritsi ziren, eta horietatik 292 milioi euro Alemaniatik. Erresuma Batuaren kasuan, berriz, %70,7 apaldu zen inportazioen zenbatekoa. Brexit-aren zama sumatu daiteke hor.

Munduko beste herrialdeetatik iritsitako salgaiak aztertuz gero, Errusiako inportazioak %42 jaitsi ziren. 78,6 milioi euroren salgaiak iritsi ziren Errusiatik, eta horien %89 diesel erregaia izan zen. Balantzaren beste aldean daude Norvegia (121 miloi eurora igo zen), AEBak (%132 hazi zen), Mexiko (%301 hazi zen) eta Txina (%55,9 hazi zen).

Igoera horietan argi ikusten da gasaren eta erregaien arrastoa. Energia arloko inportazioei erreparatuz, Errusia laugarren postura erori baitzen guztien %11,8aekin. Aurretik izan zituen Mexiko (%30,7), AEBak (%20,6) eta Norvegia (%18). Azken bi herrialde horiek hartu dute hein handi batean lehen Errusiatik etortzen ziren erregaien merkatua.

Nafarroaren kasuan, inportazioen %79,1 Europako Batasunetik iritsi ziren. Guztien %15,1 autogintzarako osagaiak izan ziren; %14,1 ibilgailuak, eta %5,3 lekaleak.


Summary: Greba eguna Grezian, tren istripuaren «egiazko errudunak» aurkitu ditzatela eskatzeko. Ezbeharra duela bi aste gertatu zen, eta 57 lagun hil ziren. Manifestariek gobernuari leporatzen diote ez ikusiarena egiten ari dela.

Hegazkinak lurreratuta, barkuak amarratuta, ikastetxe publikoak itxita eta zerbitzu publikoak, oro har, geldirik. Paisaia horrekin esnatu da Grezia, milaka herritar 24 orduko greba bat egiten ari baitira, joan den otsailaren 28ko tren istripuaren «egiazko errudunak» aurkitu ditzatela eskatzeko.

Manifestariek gobernuari leporatzen diote ez ikusiarena egiten ari dela ezbehar horren aurrean, eta ez dituela kontuan hartu sindikatuek iraganean egindako kritikak, hau da, garraio publikoaren azpiegiturak «oso gaizki» daudela. Hain justu, uste dute saihestu zitekeela duela bi aste Tempe herritik gertu izandako istripua —57 lagun hil ziren bi trenek elkar jota—, baldin eta trenbide sarea zaindu izan balute.

Sektore publiko eta pribatuetako sindikatu nagusiek deitu dute grebara, eta manifestazioak ere egin dituzte herrialde osoan. Atenas hiriburuan, gainera, parlamentuaren egoitzaren aurrera joan dira protesta egitera.

ADEDY sindikatuak, komunikatu baten bidez, jakinarazi du funtzionarioek eskatzen dutela «Tempeko krimena ez estaltzeko», eta «pribatizazio neurriak gelditzeko». Sektore pribatuko GSEEk, berriz, esan du «haserre» daudela gertaturikoagatik, eta ez dutela «onartuko ez gardentasunik eza, ez eztaltzea, ezta erantzukizuna ez hartzea ere».

Hilabete hasieran, trenbide sareko arduradunek eta Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak argudiatu zuten istripua «giza akats bat» izan zela, eta Poliziak Larisako tren geltokiko burua atxilotu zuen; fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egotzi dio 59 urteko gizonezkoari. Hark ukatu egin du egotzitakoa, eta esan du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin.

Greziako Garraio ministro Kostas Karamanlisek dimisioa eman zuen hilaren 1ean; bere gain hartu zituen azken urteetako akatsak, eta aitortu egungo sistemak ez dituela betetzen «XXI. mendeko beharrak». Gerora, lehen ministroak «erantzukizun politikoa» aitortu zuen, eta barkamena eskatu zuen; gainera, iragan astean, gobernuak jakinarazi zuen hildakoen familiei hilabetero 1.600 euroko laguntza bat emango diela, eta zorrak ezabatuko dizkietela. Bide beretik, trenbideen kudeaketaz arduratzen den Hellenic Trainek enpresa pribatuak kalte ordainak emango dizkie biktimen sendiei:

Printzipioz, Atenasek esandakoaren arabera, asmoa da trenbide zerbitzuak datorren asteazkenean itzultzen hastea, eta mailaka berreskuratzea, apirilaren 11rako. Langile gehiago jarriko dituzte abiadura moteltzeak eta segurtasuna bermatzeko.

Mitsotakisen agintaldia uztailean amaitzen da, eta espero da maiatzean deituko duela parlamenturako hauteskundeetara. Argitara ateratako azken inkestaren arabera, lehen ministroaren ND Demokrazia Berriak jasoko luke babesik handiena, botoen %33,2 bilduta, eta atzetik luke, gertu, Syriza (%29,7).


Summary: Implikako langileek greba mugagabea hasi dute. Lan-formakuntza ikastaroak antolatzen dituen enpresa bat da, eta langileen erdiak kaleratu nahi ditu. 156 langilek dihardute Bilboko zentroan.

Implika lan-formakuntza ikastaroak ematen dituen zentroak Bilbon dituen langileek greba mugagabea hasi dute, enpresak egin nahi duen lan erregulazioa gelditzeko asmoz. ELAk deitu du grebara, langile batzordeko hamahiru ordezkarietatik zazpi hark ditu, eta dagoeneko esan du ez duela babestuko enpresaren erabakia. Sindikatuaren arabera, enpresak irabaziak izan ditu azken urteetan.

Implikak 363 langile ditu, eta horietatik 156k Bilboko zentroan dihardute. Beste lantokiak Espainian eta Katalunian ditu. Enpresak enplegua erregulatzeko prozesua hasi du, 185 kaleratze egin asmo baititu. Derrigorrezko negoziazio epea gaur hasi da, Madrilen. ELAk erabaki hori ere kritikatu du, enpresak egoitza soziala Bilbon duenez negoziazioak Bilbon egin beharko liratekeelako.

Implika formakuntza zentro pribatu bat da, eta, besteak beste, lanbide heziketako programak edo oposizioak prestatzeko ikastaroak ematen ditu. Enpresa duela bederatzi urte sortu zuten, Bilbon, eta 2019an 22 milioi euroko negozio bolumena izan zuen. Urte hartan, Suma Capital funtsak %55 erosi zuen, 10 milioiren truke. Hura izan zen akziodun nagusia harik eta iazko ekainean KKR inbertsio funtsak 60 milioi euroan erosi zuen arte.

Lehen bileraren ondoren, ELAk zehaztu du sakon aztertuko duela enpresak emaniko dokumentazioa, eta aurreratu du agiri gehiago eta erabateko gardentasuna exijituko duela. Langileek manifestaziora deitu dute hilaren 22rako.


Summary: Nekazarien alderdia lehen indarra izango da Herbehereetako Senatuan. BBBk 75 eserlekuetatik hamabost eskuratu ditu. Lehen ministroaren alderdiak bi aulki galdu ditu, hamarrekin geratzeraino. Nekazarien alderdi eskuindarraren helburua da gobernuak ezarritako ingurumen planen aurka «borrokatzea».

BBB Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdiak Herbehereetako jokaleku politikoa astindu du, herrialde horretako senatuko indar nagusi bilakatuko baita. Boto gehienak zenbatuta, 2019ko protestetan eratutako nekazarien alderdi kontserbadoreak 75 eserlekuetatik hamabost izango lituzke goi ganberan, botoen ia %20 lortuta. «Hau ez da normala, baina benetan hala da! Boto emaileak argi eta garbi mintzatu dira gobernuaren politiken aurka», esan du alderdiko buruzagi Caroline van der Plasek, sinetsi ezinik. Probintzietako bozak izan ziren atzokoak, eta horietan herritarrek bozkaturiko politikariek hautatzen dituzte senatariak.

Berdeen eta Laboristen arteko ezkerreko aliantza bat ere hamabost eserleku erdiesteko bidean da senatuan. Kontrara, Mark Rutte lehen ministro liberalaren lauko koalizioa 24 eserlekurekin geratzeko zorian dago, azken bozetan baino zortzi aulki gutxiagorekin. Hain zuzen ere, Rutteren VVD Askatasunaren eta Demokraziaren Aldeko Alderdi Popularrak bi senatari galduko lituzke, eta hamarrekin geratuko litzateke. Ruttek, 2010etik lehen ministro denak, Van der Plas zoriondu zuen atzo, baina nabarmendu zuen emaitzek ez dutela gobernua atakan jarriko: «Uste dut gobernua egonkor egon daitekeela datozen urteetan, erantzukizunak hartu nahi dituzten alderdiak ondoan ditugulako». Demokraziarako Foruma izan da galtzaile nagusia. Kolpe latza hartu du alderdi liberalak; 2019ko bozetan botoen %15 lortzetik %3ra amildu da.

Atzoko emaitzak, gutxienez, Ruttenen agintaldiaren gainerako zatia larriki zailduko duela dirudi. Printzipioz, VVDko buruzagiak Berdeen eta Laboristen arteko ezkerreko aliantzara jo lezake lege berriak onartzeko beharrezkoa den gehiengoa lortzeko senatuan. Praktikan, bi alderdi horiek esan dute gobernu koalizioaren programa klimatiko osoa blokeatuko dutela, urrunago eta azkarrago joan ezean; adibidez, ikatzezko zentral elektriko guztiak itxiko dituzte bi urteko epean, eta erabat murriztuko dituzte erregai fosiletan oinarritutako industriarako diru laguntzak.

Nekazarien alderdiak eserleku bakarra eskuratu zuen 2021eko parlamentuko hauteskundeetan, baina haren ospea handi egin da, gobernuarekiko mesfidantza gero eta handiagoa delako herritarren artean. Hain zuzen, behe ganbera osatu zen egunean, Van der Plas, nekazaritzan espezializatutako kazetari ohia, parlamentuak Hagan duen egoitzaren aurrean jarri zen, traktore baten gainean, tinko. Egun horretatik aurrera, Herbehereetako eztabaida politikoan pertsona ezaguna izan da, eta gobernuak helburu klimatikoak betetzeko egindako proposamenen aurka urtebete daramaten milaka baserritarren heroi bilakatu da.

BBBren helburua da gobernuak ezarritako ingurumen planen aurka «borrokatzea»; nitrogeno isuriak nabarmen murriztu asmo ditu, abelburu kopurua txikituz eta milaka ustiategi erosiz. Alderdiaren hedapena, ordea, nekazariez harago zabaldu da, Herbehereetako balio sozial eta moral tradizional eta kontserbadoreak irudikatzen dituen plataforma batean.

Gobernuak nitrogeno isuriak erdira murriztu nahi ditu 2030era bitartean; are, probintzia batzuetan, isurketak %95 murriztu beharko lirateke. Funtsean, Amsterdamek 25.000 milioi bideratu nahi ditu abelburuen kopurua %30 txikitzeko. Izan ere, abelburu kopuru handi samarra edukitzearen eta ongarrien erabilera intentsiboaren ondorioz, nabarmen handitu dute nitrogeno oxidoaren kantitatea, Europako Batasunak ezarritako araudia urratzeraino. Herbehereak dira munduko laborantza produktu esportatzaile handien artean bigarrena. Dena dela, litekeena da Rutteren lana are zailagoa izatea gobernuaren ingurumen planak abian jartzeko ardura duten hamabi batzar probintzietan, BBB alderdia horietako bostetan gailendu baita, zenbait eskualdetan botoen %30 erdietsita, gainera.

Nekazarien alderdiarentzat, berriz, arazoaren mataza are gehiago korapilatu da, esanez proposatutako konponbideek nekazariei «kalte bidegabea» eragiten dietela, gas kutsagarri gehiago isurtzen dituzten beste sektore batzuekin alderatuta, hala nola industriarekin edota garraioarekin. Horrez gain, ohartarazi du auzi horrek ustiategi asko ixtea eta elikagai gutxiago ekoiztea eragingo lukeela.

Ingurumenarekin lotuta, talde ekologisten aldeko epai batzuk atera dituzte Herbehereetako auzitegiek, eta gobernuari agindu diote isuriak mugatzeko eta natura zaintzeko. Bide horretan, Amsterdamek bertan behera utzi behar izan ditu eraikuntza proiektu garrantzitsu batzuk, nahiz eta herrialdea etxebizitza krisi batean egon.

BBB, «immigrazioaren aurka»

BBBren politikak gobernuaren ingurumen politiken aurka jartzera bideratuta dauden honetan, BBC irrati telebista publikoak herbeheretarrei egindako inkesta baten arabera, jende gehienak Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdi «euroeszeptiko, eskuindar eta populistatzat» jotzen du, baita «immigrazioaren aurkakotzat eta burka debekatzearen aldekotzat» ere. Van der Plasi kritika ugari egin dizkiote azkenaldian sare sozialetan mezu «homofobo eta arrazistak» idazteagatik. BBBk 2024ko Europako Parlamentuko hauteskundeetara aurkezteko asmoa du.


Summary: Nafarroan beste bi parke eoliko egiteko asmoa du Madrilgo enpresa batek. Zelena Renovable SM enpresak Bortzirietan eta Malerrekan egin nahi ditu bi parkeak, eta 50 megawatt ekoizteko gaitasuna izango du bakoitzak

Bortzirietan eta Malerrekan (Nafarroa) «makropoligono eolikoak» jartzeko asmoa du egoitza fiskala Madrilen duen Zelena Renovable SM enpresak. Sustrai Erakuntza fundazioak atera du argitara berria, eta esan duenez, parke horietako bakoitzak 50 megawatt ekoiztuko lituzke.

Inguruko hainbat herriri eragingo liekete proiektuek; Bortzirikoa Etxalar, Igantzi, Sunbilla eta Arantzako lurretan eraikiko litzateke, eta Malerrekakoa Ezkurran, Eratsunen, Saldiasen eta Beintza Labaienen. Enpresak proiektua aurkeztu du jada, eta orain dagozkion tramiteak egiten ari da sare elektrikora konektatzeko baimena lortzeko.

Sustrai Erakuntza fundazioak, Espainiako enpresaren asmoen berri ematearekin batera, Nafarroan energia berriztagarriak ezartzen ari diren modua gaitzetsi du; azpimarratu du «enpresa elektriko handien eskutik» egiten ari dela trantsizio energetikoa, «haien interes espekulatiboen erritmoan» eta «Nafarroako Gobernuaren laguntzarekin»: «Nafarroako erakundeek dinamika horretan parte hartzen dute. Bai Gobernua eta bai alderdi politikoak araudiak, planak eta dekretuak onartzen ari dira, eta, energiaren eta materialen alferrikako kontsumoa murrizteko plangintza arrazionaletik urrun, sustatzaileen anbizioa bultzatzen ari dira, makropoligono berriztagarriak kontrolik gabe hedatzen jarraitzeko».

Horrez gain, ohartarazi dute parke eoliko horiek Bortzirietako eta Malerrekako biodibertsitatea suntsitu eta laborantza lurren «galera» ekarriko dutela. Salatu dute 2030erako Nafarroako Energia Planean aurreikusia zegoela berotegi gas kutsatzaile gutxiago isurtzea energia berriztagarriak hedatuz, baina ez dela horrelakorik gertatu, eta, gainera, gobernuak ez duela sortu «garapenerako dinamika alternatiborik». Horren adibidetzat jarri dute «AHTa, makroetxaldeak, ibilgailu pribatuen sustapena eta Erdizko Mina Muga eta Magna enpresen proiektuak ahalbidetzea».

Eolikoak Nafarroan, geroz eta gehiago

Urtarrilaren amaieran eman zien Nafarroako Gobernuak beste lau parke eolikori ingurumen baimena. Sei eskaera tramitatu zituen orduko hartan: Cascante II eta Murchanteko parke eolikoak —lehenari baimena eman zioten, baina bigarrenari ez—, eta Castejongo Cierzo IV, Tuterako Ebro I eta La Nava, eta Cascanteko El Salsillo eguzki parkeak. Horien artean, Cierzo IV eta Ebro I parkeei baiezkoa eman zien, eta La Nava parkeari emandakoa «partzialki aldekoa» izan zen.

Baimen horiek kontuan hartuta, Nafarroako Gobernuak 69 eskaera tramitatu ditu legegintzaldi honetan, eta 35 proiekturi eman diete ingurumen baimena —1.400 megawatt ekoiztuko dituzte guztira—. Ikusteko dago oraindik Bortzirietako eta Malerrekako parkeei baimena emango dien.

Mendi martxa, mendiak askatzeko

Arabako Mendiak Aske plataformak, mendi martxak antolatu ditu Babestu maite duzun mendia lelopean, «enpresek suntsitu nahi dituzten eremu naturalak ezagutarazteko». Izan ere, azaldu dute ezinbestekoa dela biodibertsitatearen babesa kontuan hartzea berriztagarrien hedapenean.

Arabako leku ezberdinetan egingo dituzte martxak, martxoa eta uztaila bitartean. Era berean, maiatzaren 20an lurraren defentsan Gasteizen egingo den manifestaziorako deia ere egin dute, Euskal Herria bizirik! lelopean.