Summary: Israelgo presidenteak «berehalako elkarrizketa prozesu bat» galdegin du. Protesta gehiago izan dira gaur goizean, lehen ministroak atzo iragarri arren erreforma judiziala etengo duela behin-behinean. Herzogen negoziazio taldea opozisioko Lapid zentristarekin eta Gantz liberalarekin biltzekoa da gaur.

Israelgo krisi politikoa lehenbailehen amaitu nahi du Isaac Herzog presidenteak, eta helburu horrekin hitz egin zuen atzo gauean Benjamin Netanyahu lehen ministroarekin, batetik, eta oposizioko Yair Lapid zentristarekin eta Beny Gantz liberalarekin, bestetik. «Berehalako elkarrizketa prozesu bat» abiatzeko eskatu die Herzogek, herrialdean inoizko protestarik jendetsuenak piztu dituen erreforma judizialaren gaineko «akordio zabal bat» lor dezaten. Netanyahuk erreforma etetea erabaki zuen atzo, behin-behinean.

Presidenteak lantaldeak izendatzera deitu ditu gaur alderdiak, eta elkarrizketetan parlamentuko indar guztiek, gizarte zibileko eragileek eta «beste alde interesatu batzuek» parte hartzearen alde agertu da. Herzogek oposizioarekin negoziatzeko eskatu zion aurretik Netanyahuri, birritan, baina hark ez zion jaramon egin. Bada, presidentearen negoziazio taldea oposizioko Lapid zentristarekin eta Gantz liberalarekin biltzekoa da gaur, 18:30ean hasita, Herzogek Jerusalemen duen egoitzan.

«Legedia egiaz eta erabat gelditzen bada, prest gaude benetako elkarrizketa bat hasteko presidentearen egoitzan», adierazi du Lapidek. Hala ere, gaineratu du Netanyahuren azken mugimenduak «iruzur bat» izan daitezkeela. Presidentetzaren bulegoak jakinarazi du «giro onean» aritu direla ordubetez negoziatzen, eta bihar direla jarraitzekoak.

Lehen ministroak protesta indartsuek behartuta gelditu du erreforma. Azken hamabi asteotan behin eta berriz izan dira manifestazioak, baina parte hartzeak goia jo zuen igande gauean: ehunka mila pertsona irten ziren kalera gobernuaren egitasmoaren aurka. Atzoko mobilizazioak ere jendetsuak izan ziren, eta hainbat azpiegitura garrantzitsu geldiarazi zituzten; autobideak, portuak eta Tel Aviveko Ben Gurion aireportua, besteak beste. Manifestariek salatu zuten lege aldaketak botere banaketa urratu eta demokrazia arriskuan jarriko lukeela.

Kalean protestan ari ziren bitartean, lehen ministroak orduak eman zituen bere koalizio gobernuko kideekin bilduta, erreforma eteteko erabakia hartu aurretik. Eskuin muturreko indar batzuk koalizioa apurtzearekin egin zioten mehatxu, manifestarien aurrean amore emanez gero. Baina Netanyahuk erreforma izoztea erabaki zuen. Gobernuburuak uztailera arteko epea ezarri du egokitzapenak egiteko, oposizioko alderdiekin adostasunak bilatuta. Lehen ministroak ohartarazi zuen Israel bide «desegoki» baterantz doala, «gero eta banatuago» dagoelako. Hala ere, argi utzi zuen egitasmoarekin aurrera egiteko erabakia. «Botere judiziala erreformatzeko beharra dugu, eta ez dugu etsiko».

Erreformaren behin-behineko etena iragarri osteko orduetan, protestak ez ziren baretu, eta istiluak izan ziren atzo gauean Tel Aviven, Poliziaren eta erreformaren aurkako manifestarien artean. Jerusalemen, eskuin muturreko taldeek eraso egin zieten gobernuaren kontra protestan ari zirenei eta herritar arabiarrei.

Histadrut herrialdeko sindikatu nagusiak, berriz, bertan behera utzi du Netanyahuk jarreraz aldatu ezean deitzekoa zuen greba orokorra, baina gaur goizean mobilizazio gehiago izan dira gobernuari erreforma guztiz baztertu dezala exijitzeko. Manifestari batzuen ustez, egitasmoa eteteko erabakiaren atzean dagoena mobilizazioak ahultzeko estrategia bat da: kaleak hustea, giroa lasaitzen denean aurrera jarraitzeko. «Gobernuak ez du kolpe judiziala erabat gelditu. Beraz, protestek aurrera jarraituko dute», adierazi du Diktaduraren Kontrako Aterkien Mugimenduak, erreformaren aurkako hainbat gizarte eragile biltzen dituenak.

Lehen ministroaren erabakia berehala txalotu zuen Etxe Zuriak, akordioak lortzeko tartea ematen duela nabarmenduta. Gaur goizean, berriz, Tom Nides AEBek Israelen duten enbaxadoreak jakinarazi du Joe Biden AEBetako presidenteak Washingtonera gonbidatuko duela aurki Netanyahu, eta aurrez aurre bilduko direla Etxe Zurian. Azken asteetan, Israelgo zenbait hedabidek adierazi dute Bidenek ez duela Netanyahu Washingtonenera gonbidatu nahi izan, bere irudia ez dezaten zipriztindu Israelgo agintariak eskuin muturrarekin eratu duen gobernuaren polemikek.

«Inflexio puntu bat»

Israelen indartu den protesta mugimendua ez da «gertaera politiko soil bat» Yohanan Plesner IDI Israelgo Demokraziarako Institutuko zuzendariak Efe albiste agentziari adierazi dionez. «Inflexio puntu bat» dela uste du, herrialdearen etorkizuna «atzera-bueltarik gabe» aldatzeko gaitasuna duena. «Guztiz apartekoa da lortu dutena eta erakusten ari diren konpromisoa».

Ikerlariak nabarmendu du inor gutxik pentsa zezakeela duela hiru hilabete mugimenduak halako indarra lortuko zuenik, sektore ekonomikoa eta militarra ere erakarriz. Plesnerren esanetan, protesten arrakasta izan da gai izan dela demokraziaren aldeko aldarriarekin gero eta publiko zabalago batengana hedatzeko: Tel Aviv liberal eta sekularrean hasi, eta, pixkanaka, identitate erlijioso eta kontserbadorea duten herritarrengana iritsi da.

IDIren inkesten arabera, Israelgo biztanleen %68 daude gaur egun Netanyahuren kudeaketaren aurka, eta Likud haren alderdiko boto emaileen %55 ere kontra daude.

Palestina, haserre

Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministro ultraeskuindar Itamar Ben-Gvirren agindupean guardia nazionala eratzeko asmoak kritika ugari eta haserre olatua eragin ditu palestinarren artean. Hain zuzen, Palestinako Atzerri Ministerioak guardia nazional hura «milizia talde armatu baten» pare ezarri du, eta, atzo ohar bidez ohartarazi zuenez, Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk erreforma judiziala atzeratzearen truke, koalizio gobernuko Botere Judua eskuin muturreko alderdiarekin lortutako akordioak «Palestinako herri babesgabeari eraso egiteko, hiltzeko eta torturatzeko baino ez du balioko».

Bide horretan, Palestinarentzat «beharrezkoa» da zigorra ezartzea Ben-Gvirren «terrorismo arrazistaren miliziaren aurka», eta dei egin dio Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresi, Palestinari babesa eman diezaion. Atzerri Ministerioaren arabera, «funtzionario israeldarren etengabeko kriminalitatea», zehazki, «supremazista juduaren, zapalkuntzaren, arrazakeriaren eta apartheidaren sistema antidemokratiko eta sozial batek» sostengatzen du.

Horrekin lotuta, Israelgo eskuin muturreko taldeek eraso egin zieten gobernuaren kontra protestan ari ziren herritar arabiarrei, atzo, Jerusalemen. Tokiko zenbait hedabidek Poliziako iturriak aipatuta jakinarazi zutenez, hiru pertsona atxilotu zituzten palestinarren kontra «bortizki» oldartzeagatik.

Bestalde, hainbat kolono juduk palestinarrei eraso zieten atzo gauean, Zisjordania okupatuan, Hawaran. Wafa agentziaren arabera, sei lagun zauritu zituzten. Eta erasoa gertatu baino ordu batzuk lehenago, palestinar bat hil zen, duela hilabete Israelgo armadak jaurtitako balak eragindako zaurien ondorioz.


Summary: Osakidetzari lotutako kexak %220 ugaritu dira 2020. urtearekin alderatuta. EAEko Ararteko Manuel Lezertuak 2022ko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Salatu du zenbait erakundek ez dietela erantzuten arartekoaren informazio eskaerei.

Manuel Lezertua EAEko Arartekoak Eusko Legebiltzarraren esku utzi du iaz jaso zituen kexu eta eskakizunei buruzko txostena. COVID-19aren pandemiaren ondotik, «normaltasunera» itzultzeko urtea izan zen 2022a, nahiz eta izurriak ondorio «iraunkorrak» utzi dituen osasunean eta osasun zerbitzuen kalitatean, Lezertuak azpimarratu duenez. Ukrainako gerrak sortutako energia krisiaren ondorioek, gainera, egoera ekonomiko ahulenean daudenen ongizatea okertu duela esan du. Datuei erreparatuta, 12.704 ekinbide tramitatu zituzten Arartekoaren bulegoan iaz; horien artean, herritarrek aurkeztutako 7.504 kexa eta kontsulta izan ziren, eta ofizioz 21 jardunbide abiatu zituen instituzioak berak. Halaber, ia 2.328 espediente ebatzi zituen, eta 1.355 ebazpen eman. Kexak tramitatzeko batez besteko epea 66 egun izan zen. OSAKIDETZA Joan den urtean, idatzizko 307 kexa aurkeztu ziren osasun arloan, Arartekoaren bulegoan tramitatutako ekinbide guztien %12,11. Kexak gehien ugaritu diren arloa izan zen osasunarena. Hain justu ere, Lezertuak jakinarazi duenez, 2020. urtearekin alderatuta %220 egin dute gora Osakidetzarekin lotutako kexek. Joan den urtearen hasieran COVID-19aren pandemiagatik indarrean ziren hainbat murrizketarekin zerikusia du kexen ugaritzeak, baina Lezertuak azaldu du izurriaren eraginez osasun sistemak nozitutako «tentsio egoera» ere islatu dela herritarren kezketan, bereziki lehen mailako arretari dagokionez. Hala ere, arazoaren erroa ez dago pandemian bakarrik, txostenak agerian utzi duenez: pandemia aurretik ere osasun arretaren egoera «kaskarra» zela dio txostenak, familia medikuen eta pediatriako espezialitateen premiak ez zirelako aski planifikatu, besteak beste. Arartekoak jasotako kexei erreparatuz gero, gora egin dute zenbait espezialitatetako eta premiazkoak ez diren ebakuntzetako itxaron zerrenden atzerapenekin lotutako kexek. Arartekoak Osakidetzarekin lotutako kexen inguruko kezka helarazi zion duela aste pare bat Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, bilera batean. Lezertuak adierazi du Osasun Saila «irtenbideak» bilatzen ari dela, eta lehen arretako aurrez aurreko arta berreskuratzeko pausoak eman dituela. Aldiz, aitortu du profesionalen eskasia arazo handia dela eta denbora gehiago beharko dela hori konpontzeko. Nolanahi ere, ez du baztertu gomendio orokor bat egitea Osakidetzako egoera hobetzeko. GIZARTE BAZTERKETA Gizarte bazterkeriaren aurkako bitartekoekin lotutako kexek apur bat behera egin zuten iaz: 458 ekinbide tramitatu zituzten, 2021ean baino 50 gutxiago. Lanbideren funtzionamendu txarrarekin zerikusia izan zuten hamar espedientetik bederatzik, eta baita diru sarrerak bermatzeko errenta eta etxebizitzarako prestazio osagarria kudeatzeko jarduerekin ere. HIZKUNTZA ESKUBIDEAK Hizkuntza eskubideekin lotutako kexak, oro har, gutxi izan ziren 2022an. Txostenak jasotzen duenez, zazpi kexa aurkeztu ziren administrazioekiko harremanetan herritarren hizkuntza eskubideak errespetatu ez zirelako. Joan den urtean, euskararen eta gaztelaniaren koofizialtasunetik eratorritako eskubideei buruzko kexak nagusitu ziren Arartekoaren esku hartzeen artean. Hizkuntza eskubideekin lotutako bi bazterketa egoera aipatu ditu txostenean. Batetik, ohartarazi du Udaltzaingoko agenteei euskarazko arreta eskatzeak «gatazka egoerak» eragin dituela. Bestetik, jakinarazi du iaz zenbait kexa jaso zituela administrazio publikoetako sarbide probekin lotuta. Azken horri dagokionez, zera jaso du txostenean: «Hainbat hautagaik Arartekoari adierazi zieten gaiak prestatzeko materialak soilik gaztelaniaz zeudela, eta horrek de facto eragozten diela hautagaiei proba horiek euskaraz egitea». Arartekoak «kezka» agertu du hautagai euskaldunek ez dutelako «aukera berdintasunik» funtzio publikoko probak egiteko orduan, eta administrazioei horren berri eman die, testuak bi hizkuntza ofizialetan egon daitezen. HAUR ETA NERABEEN BULEGOA Haur eta Nerabeen bulegoko arduradun Elena Aiarza ere izan da agerraldian, eta hark eman du bere bulegoko datuen berri. Jakinarazi duenez, Haur eta Nerabeen Bulegoan 571 espediente izan ziren iaz, hau da, arartekoan aurkeztutako kasu guztien ia %20. Jasotako kexen artean, bi baino ez zituzten adingabeek beraiek aurkeztu. Aurkeztutako hamar erreklamaziotik lau (%39,6) hezkuntzarekin lotutako arazoekin lotuta egon ziren, eta %31k bizi baldintza materialekin zerikusia izan zuten. 2022. urtearen hasieran, Arartekoak kexa ugari jaso zituen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak eta Osasun Sailak COVID-19aren kasu positiboak eta kasu susmagarriak kudeatzeko protokoloak ezarri zituztelako hezkuntza eremuan; zehazki, maskararen erabilerari, bizikidetza talde egonkorrei eta sintomarik gabeko ikasleen bakartzeari buruzkoak izan ziren kexak. Bestelako kezkak ere jaso ditu Haur eta Nerabeen Bulegoak txostenean. Batetik, Ordizia udalerriko (Gipuzkoa) segregazioa aipatu du: «Aktualitate handiko kontua da hori, oso adierazgarria baita ikasle zaurgarriak edo hezkuntza laguntzako premia espezifikoak dituzten ikasleak hobeto banatzearen inguruan sortu den eztabaida». Bestetik, hezkuntza itun berriak itunpeko zentroei ezarriko dizkien betekizunak aipatu ditu, eta gogora ekarri akordioan jasota dagoela mekanismoak abiatuko direla kuotak modu irekian nahiz ezkutuan kobratzeko jarduerak kentzeko. LANKIDETZARIK EZA Lezertuak nabarmendu du pandemiak eragindako etenaldiaz geroztik zenbait administraziok ez dutela elkarlana «zaindu» eta zenbait erakunde publikok ez dietela erantzun arartekoaren informazio eskaerei. Hain zuzen ere, arrazoi hori dela medio, iaz 46 errekerimendu bidali zizkien arartekoak administrazioei. Ordutik elkarlana hobetu bada ere, administrazioen heren batek oraindik ez du erantzun edo berandu erantzun du. Zehazki, arartekoak hemeretzi administraziori leporatu die «etengabeko lankidetza falta» izatea; gehienak udalak dira, eta urtebete eta bi urte artean behar izan dituzte informazio eskaerei erantzuteko. Lezertuak gogoratu du delitua dela administrazioak arartekoarekin elkarlanean ez aritzea, eta ez du baztertu EAEko Fiskaltzara jotzea salaketa aurkezteko. Nafarroako Parlamentuak lege aldaketa bat onartu zuen 2021ean Arartekoak berarekin kolaboratzen ez duten administrazio publikoei isunak jartzeko gaitasuna eduki dezan, eta bide hori aztertzearen alde agertu da Lezertua. Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arartekoak ez du zigorrak jartzeko gaitasunik.


Summary: Anjel Lertxundiren eta Adan Kovacsicsen arteko solasaldiarekin hasi da Gutun Zuria. Larunbatera bitartean, idazleen elkarrizketak, hitzaldi musikatuak, eztabaidak, tailerrak eta liburu aurkezpenak izango dira, besteak beste, Bilbon.

Anjel Lertxundi eta Adan Kovacsics idazleen arteko elkarrizketa batekin hasi da Gutun Zuria nazioarteko letren jaialdia, 17:30ean, Bilboko Azkuna zentroan. Besteen irakurketak, neure irakurketak izenburuko solasaldian parte hartu dute bi idazleek.

Aurten, Idatzi/Editatu/Irakurri izenburupean antolatu dute jaialdia; izan ere, idazketa, edizioa eta irakurketa prozesu beraren zati gisa aztertu nahi dituzte, «sorkuntza lan bateratu gisa ulertuta, non praktika horietako bakar bat ere ezin den besteetatik bereizi», gaur goizean emandako prentsaurrekoan azaldu dutenez. Horrela, literatura asmatzeko, ekoizteko, banatzeko, komunikatzeko eta kontsumitzeko modu berriak islatuko ditu jaialdiak. Antolatzaileek adierazi dutenez, Gutun Zurian izango dira «literatura garaikideko zenbait erreferentzia, hala nola Manuel Rivas, Gonçalo M. Tavares, Juan Pablo Villalobos eta Elvira Navarro; egungo narratibako ahots berriak, hala nola Pol Guasch, Munir Hachemi, Leire Bilbao eta Sara Torres; euskal literaturaren panorama berria irudikatzen duten egileak, tartean Katixa Agirre eta Eider Rodriguez; eta idazketa antropologiatik, filosofiatik, psikologiatik edo interpretaziotik abiatuta jorratzen duten sortzaile heterogeneoak, hala nola Iñigo Martinez Peña, Jon Gerediaga eta Bob Pop».

Batzuetan, elkarrizketak izango dira; beste batzuetan, berriz, musika eta mugimendudun irudia gehituko zaizkie idazketari eta irakurketari, eta, hala, literatur esperientzia berriak proposatuko dituzte. Esaterako, Iban Zaldua idazlearen eta Miren Narbaiza abeslariaren arteko topaketa musikatua izango da bihar, eta Abraham Bobaren ikus-entzunezko ikuskizuna gaur bertan, jaialdiari hasiera emateko (19:00).

Jaialdiaren irekierari buruzko prentsaurrekoa egin dute gaur, eta hartan parte hartu dute Nekane Alonso Azkuna zentroko Administrazio Kontseiluko presidenteordeak, Fernando Perez Azkuna zentroko zuzendariak; Imanol Otaegi Etxepare Euskal Institutuko Kultura Sustatu eta Hedatzeko zuzendariak, Anjel Lertxundi eta Adan Kovacsics egileek, eta Nuria M. Cres artistak (Mama Crea).


Summary: Erretretaren erreformen harira, Euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko eskatu du LABek. Sindikatuko koordinatzaileak iritzi dio Euskal Herriko langileen pentsioak eta diru laguntzak «arriskuan» egongo direla Madrilen eta Parisen menpe dauden bitartean.

Pentsio eta erretreta hitzak bolo-bolo dabiltza Euskal Herrian; bai iparraldean, bai hegoaldean. Espainiako Gobernuak erreforma bat aurkeztu du asteotan, eta Frantziako Gobernuek beste bat, eta horien aurkako protestak hedatu dira euskal lurraldeetan; batez ere, Ipar Euskal Herrian. Batek edo besteak eragin, LAB sindikatuko koordinatzaile Igor Arroyok uste du Euskal Herriko langileen pentsioak eta diru laguntzak «arriskuan» egongo direla Madrilen eta Parisen erabakien menpe dauden bitartean.

Horiek hala, Euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko beharra aldarrikatu zuen atzo sindikatuak. Ekinaldi sinbolikoa egin zuen Espainiako Gizarte Segurantzak Gasteizen duen egoitzan. Plaka ofiziala ordezkatu, eta, haren ordez, Euskal Gizarte Segurantza dioena ipini zuen.

Hori lortze aldera, bi urrats proposatu ditu LABek: batetik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Gizarte Segurantza bat kudeatzeko eta arautzeko ahalmena eskuratzea; eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak herritar ororen pentsioak 1.080 euroraino osatzea.

Bestalde, azken urteetako murrizketak salatu dituzte, eta euskal herritar ororentzat «pentsio duin bat» aldarrikatu dute, «bai enplegua dutenentzat, bai eta aitortzarik gabeko zaintza lanetan aritu direnentzat ere».

Sindikatuak adierazi du «borrokan» jarraituko duela Ipar Euskal Herrian, Frantziako Gobernuak onartutako erretretaren erreformaren aurka. Neurriaren aurkako hamargarren protesta eguna dute gaur han.


Summary: ELAk alderdi politikoei dei egin die pentsioen erreformaren aurka egin dezaten. ERCren babesa lortuta, erreforma onartzeko sostengu nahikoa lortu du Espainiako Gobernuak. Horren aurka batera mobilizatuko dira ELA, Galiziako CIG eta Kataluniako Intersindical sindikatuak.

Espainiako Ministroen Kontseiluak martxoaren 16an onartu zuen pentsioen erreforma., eta gaur bertan lortu du erreforma aurrera eramateko sostengu nahikoa. ERCk adierazi du erreforma babestuko duela, akordio bat lortu duelako gobernuarekin seme-alabak zaintzeko lanaldia murrizten duten emakumeek, murrizketa tarte osoan, murrizketaren aurretik zuten lanaldiaren %100 kotizatzeko. PDeCat, Mas Pais eta Compromis alderdiek ere erreforma babestuko dute, eta EAJk eta EH Bilduk ere adierazi dute ez dutela trabatuko. Aurkako botoa iragarri dute eskuineko alderdiek, baina ez dira nahikoak izango dekretua onartzea eragozteko.

Hala ere, erreformaren aurka egin dute ELA, Galiziako CIG eta Kataluniako Intersindical sindikatuek, eta alderdi politikoei dei egin diete erreformaren aurka egin dezaten. Bestalde, batera mobilizatuko dira. Bihar mobilizatuko dira Galizian, eta etzi Katalunian. Euskal Herrian, berriz, apirilaren 4an eta 20an egingo dute protesta.

Sindikatuen helburuetako bat da «egia» azalaraztea, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren arabera. «Erreformari buruzko diskurtso positibo bat zabaldu dute, baina guk argi eta garbi esan nahi dugu erreformak murrizketak dakartzala». Besteak beste, zehaztu du 50 urtetik beherako langileen pentsioak murriztuko dituztela, azken 29 urteak hartuko baitira kontuan pentsioen kalkulua egiteko, azken 25 urteak aintzat hartu ordez. Bestalde, salatu du «bideak ireki» dituztela, etorkizunean murrizketa gehiago egon daitezen: «Airef erakunde neoliberalari rol garrantzitsuagoa emango diote, eta ahalmena izango du hiru urtean behin pentsioen egoera aztertzeko eta neurriak proposatzeko».

Pentsio «duinak» exijitu ditu Paulo Carril idazkari nagusi galiziarrak, eta kritikatu du 2011ko erreformak ezarritako murrizketak ez dituztela bertan behera utziko. «Zapateroren gobernuak onartu zuen erreforma, UGT, CCOO eta patronalaren babesarekin», gogoratu du. Urte horretan, erretiro adina 65 urtetik 67ra atzeratu zuten, eta pentsioak kalkulatzeko urteak 15 urtetik 25era igo zituzten. «Orain, erretiro adina bere horretan utzi dute, eta pentsioaren kalkulurako urteak 15era jaitsi ez ezik, handitu ere egin dituzte». Horren aurrean, hiru sindikatuek aldarrikatu dute pentsioa kalkulatzeko 15 urteko epea ezartzea eta erretiroa 65 urtera jaistea.

Genero arrakala ez da desagertuko

Pentsioak kalkulatzeko urteak 25 urtetik 29ra areagotzeak eragin handiagoa izango du emakumeengan, gizonengan baino. Hala adierazi du Carrilek: «Nahiz eta emakumeen eta gizonen pentsioen artean dagoen aldea murrizteko neurriak ezarriko dituzten, ez dute ia eraginik izango».

Sindikatuen beste aldarrikapen bat 1.260 euroko gutxieneko pentsioa da: batez besteko soldataren %60 inguru, Europako Karta Sozialak gomendatzen duen moduan. Izan ere, Carrilek adierazi du gutxieneko pentsioak pobreziaren azpitik daudela oraindik, eta, nahiz eta lau urte barru mailakako hobekuntza egongo den, ez dela antzemango. «1.200 euroren erreferentzia jarri dute, baina, 2027rako ezarri dituzten irizpideen arabera, gutxieneko pentsio asko 900 eurotik behera egongo dira».

Sergi Perello Intersindicaleko idazkari nagusiak Europako Batzordea jarri du jomugan. «Erreforma Europako Batasunaren gobernu organoaren estortsiopean egin dute». Haren arabera, batzordeak erreformaren onarpena jarri dio baldintza gisa Espainiari, Next Generation funtsen hirugarren ordain bat jaso dezan: 9.000 milioi euro. Are gehiago, Perellok esan du erreformak sistema publikoaren pribatizazioa areagotuko duela. «Sektoreko pentsioak deitu dituzte, baina, funtsean, pentsio plan pribatuak dira, negoziazio kolektiboaren bidez sustatuak eta finantza erakundeek edo aseguru etxeek kudeatuak».


Pantailak ere negar egin zuenekoa

Summary: Pantailak ere negar egin zuenekoa.

Asko izan dira azken urteotan pilotaren munduan bizi izan ditudan momentu hunkigarriak: Xalak, jarri zizkioten traba guztien gainetik, irabazi zuen 2011ko buruz buruko final hura, Pablo Berasaluzek 2013ko Binakako Txapelketako finalean orpazurda hautsi zuenekoa… Baina igandean Bilbon gertatu zenak aurreko guztiak gainditu zituela esango nuke; ez zoritxarreko lesioagatik bakarrik, zorigaitz horrek bertan zegoen ororengan, baita aurkariengan ere, sortu zuen emozioagatik baizik.

Partida gogoangarria jokatzen ari ziren lau pilotariak, frontoian zein pantailari begira geunden zale guztion gozamenerako; baina haragi-eten batek eten zuen guztia. Halakoak izaten baitira lesioak, gutxien nahi eta espero ditugunean agertzen direnak. Egia da, hasiera batean, nola edo hala partida bukatuko zuela pentsatu nuela. Baina aldageletatik bueltan hanka lurrean ezin jarriz ikusi nuenean, oker nenbilela konturatu nintzen; ez zegoela haustura txikirik, lesio gogor bat baino.

Orduan, aldagelako atean: Tolosak, zorigaitza gainean zuela, Altuna lagunari finalean sartzen nolabait lagundu nahi. Eta Jokinek, gizatasun ezin zabalago batez, laguntza horri uko egin: «Finala zurekin baino ez, eta ezin bada, hor konpon!». Eta biek negar. Momentu hura gogoratze hutsak hunkitzen nau.

Biharamunean irratian egin zioten elkarrizketan honako adierazpen hauek egin zituen Tolosak berak: «Nire tankerako pilotari batentzako izugarria da final bat bizitzeko aukera edukitzea. (...) Momentuan izugarrizko negar piloa egin nuen (...) Bizitzak aurrera segitzen du, bihar ere eguzkia aterako da, eta hemen aurrera jarraitzea besterik ez dago». Tankerako pilotaria, negarra eta aurrera jarraitzea; umiltasuna, mina eta erresilientzia diskurtso berean. Halako momentu gogor baten aurrean apaltasunez, zintzo eta animoz nola jokatu erakutsi du; etorkizuneko pilotari gazteek entzun eta jarraitu beharko luketen bidea azaldu. Bejondeizula, Xabier.

Erretiratu eta gutxira honako hau esan zidan berripaper honetako kazetari batek: «Ibai, zu greba garaiagatik eta orduko kidetasunagatik izango zara oroitua, ez jo zenituen pilotakadengatik». Eta hala da. Beste batzuk, aldiz, irabazitako txapel sorta luzeagatik gogoratzen dituzte. Baina Xabier Tolosa Abendibar lagun eta pertsona zoragarri gisa izango dugu denok gogoan, bai kantxan ezagutu dugunok, bai kanpotik ikusi dutenek; bere lesio batek finalean sartu zituenak ere negar malkotan jarri zituen hura lez.

Eta ez dago halako kidetasun keinurik, ezta txapelik ere.


Summary: Frantziako Finantza Fiskaltzak bost bankuren egoitzak miatu ditu. Zerga iruzur larriagatik ikertzen ari dira Societe Generale, BNP Paribas, Exane, HSBC eta Natixis.

PNJ Frantziako Finantza Fiskaltzak, Alemaniako hainbat fiskalen laguntzaz, bost bankuren Parisko egoitzak miatu ditu gaur goizean, Le Monde egunkariak aurreratu duenez. Fiskaltzak adierazitakoaren arabera, uste dute zergak Frantzian ordaintzen dituzten enpresetako akziodun atzerritarrek, egoitza fiskala Frantziatik kanpo dutela aprobetxatuta, izkin egin diotela dibidenduen gaineko zergak ordaintzeari. Antza, baliteke urtero milaka milioi euroko iruzurra egin izana.

CumCum izenez da ezaguna zergak ez ordaintzeko teknika hori. PNJk adierazi duenaren arabera, dibidenduen ordainketa eguna gertu dagoenean, egoitza fiskala atzerrian duten akziodunek Frantziako banku horiei ematen dizkiete beren tituluak aldi baterako. Hala, Frantziako Ogasunak egoitza fiskala atzerrian duten pertsona horiei aplikatzen dizkien zergak saihestea lortzen dute. Izan ere, Frantziako bankuek dituzten akzioen dibidenduek ez dute ia zergarik ordaintzen. Behin zerga saihestuta, akzioen mailegu hori iraungi egiten da, eta jatorrizko akziodunari itzultzen zaizkio, zerga askoz gutxiago ordainduta.

Societe Generale, BNP Paribas, Exane, HSBC eta Natixis bankuen Parisko egoitzak ikertu dituzte; Frantziako hamasei epailek zuzendu dute operazioa, eta 150 ikertzaile baino gehiagok parte hartu dute. Alemaniako sei fiskalek ere lagundu dute. Fiskaltzak adierazi du kooperazio judizial bidezko Europako prozedura bat izan dela.

Le Monde-k 2018an atera zituen argitara lehenengoz bankuen trikimailu horiek, eta PNJk 2021eko abenduan abiatu zuen ikerketa.


Summary: AHTaren Iruñerriko zatia eraikitzeak 500 milioi euro inguruko kostua izango du. Txibitek esan du Etxebakoitzen eraikiko dutela Iruñeko tren geltoki berria. Castejon eta Zaragoza arteko zatiak 1.500 milioi euroko kostua izango du.

Zuasti (Nafarroa) eta Campanas (Nafarroa) lotuko ditu Iruñerriko abiadura handiko trenaren zatiak, eta 500 milioi euro inguruko kostua izango du. Hori iragarri dute gaur Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak eta Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Ministerioko ordezkariek. Ez dute iragarri noiz hasiko diren lanak, baina azaldu dute AHTaren zati hori eraikitzeaz gain Iruñeko tren geltoki berria Etxebakoitzen eraikiko dutela. Horretarako, egungo trenbideak eta geltokia eraitsiko dituzte.

Gainera, Castejon (Nafarroa) eta Zaragoza (Espainia) arteko AHTaren zatia ere eraikitzen hastekoak dira. 1.500 milioi eurorainoko kostua izango duela adierazi dute, eta Nafarroako Erriberan geltoki bat eraikiko dutela —ez dute zehaztu zehazki zer udalerritan—.

Txibitek erantsi du Campanas eta Castejon arteko AHTaren zatia martxan izateko moduan egongo dela «datorren legealdiaren amaierarako». Txibitek nabarmendu du «aurrerapen berrien eta erabakigarrien aurrean» daudela abiadura handiko trena Nafarroara iristeko.


Summary: Iñaki Garces euskal presoa baldintzapean aske geratu da. 25 urte egin ditu preso.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Iñaki Garces euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Denera, 25 urte egin ditu preso; azken urtea, etxean.

Espainiako Espetxe Erakundeek 2021eko udaberrian iragarri zuten haren Euskal Herriratzea, eta Zueratik (220 kilometrora, Espainia) Basaurira (Bizkaia) lekualdatu zuten. Ordutik iazko martxora bitarte kartzela hartan egon zen, hirugarren gradua jaso arte. 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.


Summary: Seme-alabak eta bizikideak zaintzeko baimen gehiago emango dituen legea onartu du Madrilek. Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak gaur onartu du Familien Legea. 8 urte baino gutxiago dituzten haurren gurasoek zortzi asteko ordaindu gabeko baimena izango dute.

Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak Familien Legea onartu berri du. Bertan, kontziliazioa indartzeko neurriak jaso dituzte: esaterako, zaintzarako hiru baimen gehiago aitortu dituzte. Gainera, familia ugariak «haurrak hazteko laguntza handiagoa behar duten familiak» izango dira aurrerantzean, eta familia gehiagori aitortuko diete kategoria hori izateagatik dituzten eskubideak. Aldiz, azkenean, «gurasoen betoa» ez dute debekatuko. Voxek egindako proposamena da «gurasoen betoa», eta gurasoei baimentzen die seme-alabei debekatzea eskolan feminismoari eta sexu aniztasunari lotutako jardueretan parte hartzea, esaterako. Behin Ministroen Kontseilutik igarota, legea oraindik ez da behin betikoa, eta tramiteekin jarraitu beharko dute. Dena dela, zehaztu dute bidea, eta hauek dira legearen proposamen nagusiak:

Kontziliazio neurriak

Testuak zenbait neurri jasotzen ditu, kontziliazioa errazte aldera. Adibidez, senideren bat edo bizikideren bat zaintzeko ordaindutako bost eguneko baimena onartzen du, «istripu, gaixotasun larri, erietxeratze eta etxean zaintza behar duten kirurgia kasuetarako». Gainera, urtean lau egunez baimen bat hartzeko aukera egongo da «ezinbesteko kasuetan», eta zortzi asteko ordaindu gabeko baimenerako eskubidea ere aitortzen die 8 urte baino gutxiago dituzten umeen gurasoei. Azkenik, diruz ere lagundu nahi dituzte familiak. Horretarako, 3 urte baino gutxiagoko umea edukitzeagatik emakume langileek hilean kobratzen duten ehun euroko laguntza langabezian daudenei edo erditzetik 30 egun kotizatu dituztenei ere ordainduko diete.

Familia ugariak

Aurrerantzean, familia ugariak «haurrak hazteko laguntza handiagoa behar duten familiak» izango dira. Gainera, orain artekoek ez ezik, beste familia batzuek ere kategoria hau lortuko dute: bi seme-alaba edo gehiago dituzten guraso bakarrekoek, indarkeria matxista jasan duten eta bi seme-alaba edo gehiago dituzten emakumeenak, zaintza eta jagoletza osoa lortu duten eta mantenu pentsiorako eskubiderik ez duten pertsonek; bi ume eduki eta guraso edo seme-alabetako batek elbarritasunen bat dutenenek; eta gutxienez bi umek eta urtebetean baino gehiagoan ospitalean dagoen edo kartzelan sartu den guraso batek osatutakoek. Horietaz aparte, «kategoria berezikoak» izango dira lau ume baino gehiago dituztenak, eta hiru seme-alaba eduki eta erditze anizkoitza izan dutenak edo diru sarrera txikiak dituztenak.

Izatezko bikoteak

Izatezko bikoteen erregistro bat egingo dute, eta zenbait eskubide aitortuko dizkiete: adibidez, hamabost eguneko baimena izango dute erregistratzeagatik. Gainera, ezkondu gabe dauden bikoteen kasuan, haurdun egon ez den pertsonak ere izango du aukera haurrak erregistratzeko.

Bestelako eskubideak

Beste zenbait eskubide ere jasota daude dokumentuan. Hala nola aitortu eta babestu egiten dituzte LGTBI kolektiboko pertsonek osatutako familiak, kideren batek elbarritasuna duten familiak, harrera familiak... Gainera, haurrak harreran hartzen dituzten familiek ere baimenak eta laguntzak izango dituzte.


Summary: Herriko etxeen laguntza eskasa deitoratu du Uda Lekuk. Jarduera murriztera behartua dago baliabide faltagatik. Apirilaren 22ko mobilizazioan parte hartzera deitu du, «egiazko» hizkuntza politika bat plantan eman dezaten.

Uda Leku elkarteak 40 urte beteko ditu aurten. «Eta azkena izanen balitz?». Alarma pizteko egindako galdera dela onartu du Xabi Ibarburu zuzendariak, baina egoera zaila dela baieztatu. «Egiten ditugun bilkuren %90 gure kontuak nola orekatu gogoetatzeko dira». Elkartea egoera prekarioan dela salatu dute langileek prentsaurreko batean. Esplikatu dute haurrak errefusatu eta jarduera murriztera behartuak direla baliabide faltagatik. Herriko etxeei dei egin diete, dagokien diru ekarpena egin dezaten Uda Lekuk hartzen duen haur bakoitzeko.

Aisialdi hezitzailearen bidez euskara sustatzea du helburu Uda Lekuk. Seaskako guraso eta irakasle batzuek sortu zuten elkartea, 1980ko hamarkadaren hasieran. Lau bilgune kudeatzen ditu urte guzian, eta ateraldiak, egonaldiak eta animazioak ere antolatzen ditu. Euskara hutsean diharduen gisa horretako egitura bakarra da Ipar Euskal Herrian; gainerakoak bi eletan edo frantses elebakarrean aritzen dira. Egitura publikoak herriko etxeek edo Euskal Elkargoak ordaintzen dituzte.

2022an, Ipar Euskal Herriko 64 herritako haurrei egin die harrera Uda Lekuk, baina herri horietako hamalauk baizik ez diote diru laguntza eman. Diru galera 200.000 eurokoa da. «EEP Euskararen Erakunde Publikoak urtero ematen digun laguntzarekin konpentsatzen dugu, baina berez ez da hori laguntza horren helburua», esplikatu du Maddi Bordagaraik. «Familien beharrei ezin diegu erantzun. Gure aktibitate kopurua murrizteko hautua egin behar izan dugu, eta proiektu berriak baztertu», esplikatu du Ibarburuk.

Murgiltze ereduan ari den aisialdi gune bakarra direla azpimarratu du Ibarburuk. «Gurasoek gure hautua egiten dute. Ezinbestekoak gara». Eskaintzen duten zerbitzua «errespetatzeko eta aitortzeko» eskatu du, eta egitura publikoek jasotzen dituzten baliabide berak emateko. «Egiazko hizkuntza politika bat behar dugu, behar diren baliabideekin». Apirilaren 22rako euskalgintzak Baionan antolatu duen manifestazioan parte hartzera deitu dute.


Summary: Ordainpeko kontuak bakarrik gomendatuko ditu Twitterrek aurrerantzean. Apirilaren 15etik aurrera sartuko da indarrean Elon Muskek iragarritako neurria. Gainera, egiaztaturiko kontuen jabeek bakarrik bozkatu ahalko dute galdeketetan.

Twitterren aldaketak egingo dituzte apirilaren 15etik aurrera, Elon Musk sare sozial horren jabeak iragarri berri duenez. Egun horretatik aurrera, egiaztaturiko kontuak bakarrik agertuko dira For you atalean. Twitterrek kontuak gomendatzen ditu horren bidez. Kontu bat egiaztatzen duen marka urdina lortzeko, zazpi euro ordaindu behar dira hilean. Era berean, egiaztaturiko kontuen jabeek bakarrik bozkatu ahalko dute sare horretan antolaturiko galdeketetan.

Muskek adierazi duenez, «hori da modu errealista bakarra aurreraturiko adimen artifizialeko robotek sarearen kontrola hartzeko arriskuari aurre egiteko».

Urriaren amaieran erosi zuen Musk milioidunak Twitter, 44.000 milioi euroren truke. Iazko apirilean, sare soziala erosiko zuela hitzeman zuen, baina uztailean atzera egin zuen, argudiatuta sarea kontu faltsuz beterik zegoela eta orduko jabeek ez ziotela horien inguruko informaziorik eman nahi. Baina, kontratua hautsiz gero, ia 1.000 milioi euro ordaindu beharko zizkien, eta, beraz, erosteko prozesuarekin aurrera jarraitzea erabaki zuen.

Musk munduko pertsonarik aberatsena da, eta Tesla enpresaren jabea.

Sarea erosi ondoren, Twitterreko exekutibo nagusiak kaleratu zituen, baita milaka langile ere, sarea errentagarri egiteko asmoz. 7.500 langileetatik erdiak inguru kanporatu zituen.

Eztabaida ekarri zuten beste erabaki batzuk ere hartu ditu. Urrian, esaterako, Donald Trump AEBetako presidente ohia sarean berriz onartzea erabaki zuen. 2021ean galarazi zioten Trumpi sare sozial horretan mezuak zabaltzen jarraitzea, urtarrilaren 6an Washingtongo Kapitolioaren aurka izandako erasoaren ostean, indarkeria bultzatzeko arriskua zela eta.

Igandean hainbat hedabidek zabaldu zutenez, Twitterren barne ohar baten arabera Muskek ordaindu zuenaren erdia balio du gaur konpainiak. Muskek berak eginiko kalkuluetatik uler daitekeenez, 20.000 milioi euro inguru balio du, milioidunak urrian 44.000 ordaindu bazituen ere. Horrez gain, oharrean Muskek langileei esan zienez, langileen erdiak baino gehiago kanporatu aurretik, konpainia lau hilabeteren buruan dirurik gabe geratzeko zorian egon zen.


Summary: Azken urtean giza eskubideen urraketak ugaritu egin direla salatu du AIk. Amnesty International gobernuz kanpoko erakundeak urteroko txostena plazaratu du. Bertan salatu du nazioarteak oso jarrera desberdina hartzen duela gatazka gertatzen den tokiaren arabera, eta Ukraina eta Palestina jartzen ditu adibide gisara.

Aurten beteko dira 75 urte Giza Eskubideen Nazioarteko Adierazpena onartu zutenetik. Biarren Mundu Gerra amaitu berritan onartu zen adierazpena, 1948ko abenduaren 10ean. Borroka hotsak isildu berriak ziren, eta zauriak sendatzeke zeuden. Urte batzuk igaro dira geroztik, eta, mundu mailako beste gerrarik piztu ez den arren, gerrek mundua hartu dute. Hala jaso du AI Amnesty International erakundearen azken txostenak.

Munduan izandako giza eskubideen urraketak jasotzen ditu txostenak, eta, besteak beste, salatzen du nazioarteak horien inguruan zer jarrera hartu izan dituen. «Pandemia garaian, lehenik, eta Ukrainako gerrarekin, ondoren, argi geratu zen zenbaiten jarrera bikoitza. Mendebaldea, esaterako, nabarmen geratu zen Saudi Arabiako eta Egiptoko giza eskubideen urraketen aurrean izandako jokabidearekin», adierazi du Agnes Callamardek, AIko idazkari nagusiak.

Gatazkak

Gatazka berriak sortu ziren iaz —Errusiaren erasoaldia, kasurako— eta beste batzuk luzatu egin ziren, adibidez, Etiopiakoa edota Kongoko Errepublika Demokratikokoa. Horietan guztietan urratu zituzten nazioarteko giza eskubideak, bai miliziek, baita gobernuen indarrek ere, eta, batzuetan, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak ere salatu zituzten.

Gatazka horien guztien inguruan Nazioarteko Zigor Auzitegiak hartutako jarrerak ere kritikatu du AIk. Izan ere, dokumentuak zalantzan jartzen du Hagak berdin erantzuten ote duen kasu guztietan, batetik jendaurrean eskatu zuelako Ukrainako egoera sakon ikertzea; baina, aldi berean, askoz ere baliabide gutxiago bideratu zituelako beste ikerketa batzuetara, esaterako, Nigeriara eta Palestinara. Herrialde aberatsek gatazka horietatik ihesi zihoazenekin izandako jarrerak ere kritikak eragin ditu. Zehazki Europari eskatzen dizkio azalpenak erakundeak, hark Ukrainako desplazatuei etxeko ateak zabaldu baitizkio, baina kontrakoa egin baitu beste herrialde batzuetako migratzaileekin, haien atxilotzeak eta kanporatzeak azkartuz.

Adierazpen askatasuna

Eskubide urraketen artean gehien salatzen direnetakoak dira oraindik ere adierazpen askatasunaren aurkako neurriak. Errusian, esaterako, Ukrainako gerra kritikatzea debekatzen zuen araudia onartu zuten, erasoaldiaren aurka kalera irten ziren milaka lagun atxilotu zituzten eta dozenaka komunikabide itxi zituzten. Beste kasu batzuetan, aldiz, boterera armen bidez heldu ziren gobernuek bultzatu zuten errepresioa, Afganistanen kasurako. Han talibanek torturak eta tratu txarrak baliatu zituzten haiekiko kritikoak ziren kazetarien aurka.

Baina estatuek horren nabarmenak ez ziren baliabideak ere baliatu zituzten protestak isilarazteko. Australian, Indian, Indonesian eta Erresuma Batuan, esaterako, manifestazioak mugatzeko arauak onartu zituzten; Iranen eta Myanmarren, berriz, Interneterako sarbidea eten zuten, protestak gelditzeko asmoz.

Orduan ere nazioartearen erantzuna ez zen bera izan salaketa guztiekin. Esaterako, Israelen aliatuek ukatu egin zuten gobernuz kanpoko hainbat erakunderen salaketa —tartean AIrena—, zeinaren arabera Tel Avivek apartheid sistema bat ezarria zuen palestinarren aurka. Aldi berean, NBE Nazio Batuen Erakundearen zutabe nagusietako batek giza eskubideak babesteko nazioarteko sistemak lan egiteko funts nahikorik gabe jarraitzen zuen.

Genero indarkeria

Gatazka armatuetan gertatu ziren sexu indarkeria kasu asko, baina ez gehienak. Amerikan, Mexiko da adibiderik nabariena. Han ehunka emakume hil zituzten, «emakume izate hutsagatik». Venezuelako emakume errefuxiatuak ere genero indarkeriaren biktima izan ziren Kolonbian, Ekuadorren, Perun eta Trinidad eta Tobagon. Iparraldean, Kanadan, emakume indigenek salatu zuten bortxaz antzutu zituztela, eta AEBetan bortxaketa kasuek goranzko joerari eutsi zioten.

Hala ere, egin ziren zenbait urrats. Europan lege berriak onartu zituzten emakumeen eskubideak babeste aldera. Antzeko bidea egin zuten Afrikako eta Asiako zenbait estatutan ere; horietan emakumeen eta nesken aurkako sexu indarkeria amaitzea izan zuten xede. Herrialde horietako batzuk izan ziren Txina, Kongo edota Indonesia.

Aldiz, eta AEBetan eta Europan batez ere atzerakada nabarmena izan zen abortuaren alorrean. Amerikerako Estatu Batuetan indargabetu egin zuten aborturako eskubidea bermatzen zuen lege federala, eta hainbat estatuk debekatu egin zuten haurdunaldia etetea. Europan ere izan zen antzeko kasurik: Eslovakian, Hungarian eta Polonian mugatu egin zuten aborturako eskubidea; eta Andorran ekintzaileak zigortu zituzten, abortu eskubidea defendatzeagatik.

Eskubide ekonomiko eta sozialak

Pandemiari lotutako krisi ekonomikoak, gatazkek eta klima larrialdiak igo egin zuten bizitzaren kostua, eta elikadura segurtasunik eza eragin zuten hainbat eskualdetan. Nazioarteko Diru Funtsaren urriko datuen arabera, irabazi gutxiko herrialdeen %60k ezin izango diote zorrari aurre egin. Krisi horren adibide zehatzak ere biltzen ditu txostenak: Afganistango herritarren %97 pobrezia egoeran zegoen iaz —2020an, %47 ziren—; eta Sri Lankan arazo larriak izan zituzten elikagaiak, erregaia eta botikak eskuratzeko.

Klima larrialdiak ere zuzeneko eragina izan zuen pobrezian eta desplazatuetan. Itsasoaren mailaren gorakadak uholdeak eragin zituen Bangladeshen, Hondurasen eta Senegalen; aldiz, tenperaturen igoerak eta energia sortzeko azpiegituren eraikuntzak ondorio larriak izan zituen Kanada eta Errusiako herri indigenentzako. Horrek guztiak, ordea, ez ditu potentzia ekonomiko nagusiak mugiarazi, eta isuriak murrizteko neurririk ez dute oraindik hartu, dokumentu horretan salatzen denez.


Summary: Yousaf SNPko lider berria Eskoziako lehen ministro aukeratu dute. Adierazi du SNPk egindako «promesei» eutsiko diela, eta «nekaezin» jarraituko duela independentziaren alde borrokatzen.

Behin alderdi barruko primarioak irabazita, Humza Yousaf SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko buruzagi izendatu zuten, atzo, eta gaur Eskoziako lehen ministro aukeratu dute, espero bezala harena izan baita gehien bozkaturiko hautagaitza. Ondoren, hitza hartu du parlamentuan, eta nabarmendu «nekaezin» jarraituko duela independentziaren alde borrokatzen. Izan ere, iruditzen zaio Eskoziak modu «eraginkorragoan» erantzun ahal izango diela esku artean dituen «lehentasunei», independentea baldin bada. Nicola Sturgeon ordezkatu du bi karguetan, eta hark bere agendan jasoak zituenak betetzeko asmoa agertu du Yousafek. Charles III. Erresuma Batuko erregeak izendatuko du formalki.

Eskoziako Parlamentuan egindako bozketan Yousafen alde egin dute SNPko 64 diputatuek eta Berdeen zazpiek: 71 boto. Bi alderdiek bat eginda gehiengoa dutenez —128 aulki ditu ganberak—, argi zegoen haren hautagaitza nagusituko zela. Halere, ordezkaritza duten beste alderdiek ere beren hautagaiak aurkeztu dituzte lehen ministro izateko. Hala, Alderdi Kontserbadoreko Douglas Rossek 31 boto bildu ditu; Laboristen Anas Sarwarrek 22; eta Liberal Demokraten Alex Cole-Hamiltonek lau.

Ikusi gehiago: SNP, «sekulako anabasa»

Bere hautagaitza aurkezteko hitzaldia eman duenean, Sarwarrek esan dio Yousafi hauteskundeetara dei dezala, iritzita ez duela jaso herrialdea zuzentzeko agindurik. Kontuak kontu, 37 urteko Yousaf da Eskoziako zortzigarren lehen ministroa. SNP zuzentzen duen lehen musulmana da, eta, hain zuzen, gaur azpimarratu du bera dela Mendebaldeko demokrazia bat gidatuko duen lehen musulmana.

Eta esan duenez, SNPk azkeneko urteotan egindako «promesei» eutsi nahi die. Aintzat hartu behar da primarioetan bera zela Sturgeonengandik gertuen zegoen hautagaia; hau da, alderdiaren ildo ofiziala ordezkatzen duela. Ildo horrek, baina, berri txarrak jaso ditu azkeneko hilabeteotan. Joan den azaroan, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak ebatzi zuen Eskoziak ezin duela independentzia erreferendumik egin Londresen baimenik gabe. Eta aurtengo urtarrilean, bestalde, Erresuma Batuko Gobernuak bertan behera utzi zuen Eskoziako Parlamentuak onartutako trans legearen proiektua, argudiatuta Erresuma Batuko legediarekin talka egiten duela. Horiek horrela, 2014az geroztik lehen ministro izandakoak, Sturgeonek, dimisioa eman zuen otsailean.

Ikusi gehiago: Humza Yousaf aukeratu dute SNPko buruzagi

«Ahots aurrerakoia»

Herrialde «justuago bat eta aberatsago bat» nahi duela adierazi du Yousafek, eta lehentasun izango du haurrak pobreziatik babestea. «Beti borrokatuko naiz pertsonen eskubideen alde», esan du parlamentuan. Bide batez, Sturgeonen «nazioarteko profila» goraipatu du, eta konpromisoa hartu du Eskoziak jarrai dezan izaten «ahots aurrerakoi bat» nazioarteko agertokian. «Ahal den neurria» elkarrekin lan egitera deitu ditu oposizioko alderdiak.


Summary: Clara Ponsati Bartzelonara bueltatu da, eta atxilotu egin dute. «Pablo Llarena epaileak eurodiputatua atxilotzeko agindua emana du, desobedientziarengatik epai dezaten Espainiako Auzitegi Gorenean. «Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan». Defentsak 'habeas corpus' eskaera bat egin du.

Clara Ponsati Bartzelonara itzuli da gaur eguerdian, Ipar eta Hego Kataluniaren arteko muga autoz eta arazorik gabe zeharkatu ostean. Kataluniako Gobernuko kontseilari ohia Europako Parlamentuko diputatua da, eta immunitatea du. Edonola ere, Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak hura epaitegira eramateko agindua emana du, desobedientzia leporatuta. Edonola ere, ezingo lukete preso sartu lege-hauste horrengatik. Arratsaldean, mossoek atxilotuta eraman dute, prentsaurreko bat eman ostean. Efe berri agentziaren arabera, Ponsatiren defentsak habeas corpus eskaera bat egin dio instrukzioko epaileari, atxiloketa legez kanpokoa izan dela argudiatuta.

«Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan», esan du, 17:00etan Kataluniako Kazetarien Elkargoan emaniko prentsaurrekoan. «Atxilotzen banaute, ikusiko dugu nola erreakzionatuko dugun. Deklarazioa hartzeko atxiloketa litzateke, ez ni kartzelan sartzeko», adierazi du. Elkargotik ateratzean hartu dute preso, eta auto batean sartu dute. Han zeuden kazetariek bideoan hartu dute atxilotzea.

Europako Parlamentuko diputatu agiria erakutsi die Ponsatik poliziei. «Ziur zaudete Europako diputatu bat atxilotu nahi duzuela?», esan die poliziei.

Aurretik, prentsaurrekoan, bere asmoen berri eman du. «Ez naiz etorri itun bat egitera Estatuarekin, baizik eta hari aurre egiten jarraitzera, joan nintzenean bezala. Gure eskubideen bortxaketa sistematikoa salatzera nator».

Ponsatiren abokatu Gonzalo Boyek esan duenez, ez dira «inprobisatzen» ari. «Clararen berpizkunde eguna da, ez Llarena epailearena». Atxilotu dutenean, Ponsatirekin joan da Boye, Poliziaren autoan.

Bost urteren ostean

Bost urte eta bost hilabeteren buruan itzuli da Ponsati Bartzelonara. Galdetu diote bere itzulerak lagunduko ote duen erbestean diren beste buruzagiena gauzatzen. Horretan, zuhur agertu da: Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohiaren eta Toni Comin eta Luis Puig kontseilari ohien aurkako «jazarpen pertsonalizatua lehen egunean bezain gogorra» dela adierazi du. «Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan». Puigdemontek eta Cominek esku hartzeko eskatu diote Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolari, iritzita atxiloketa «legez kanpokoa» izan dela. Oriol Junqueras ERC Esquerra Republicanako liderrak Ponsatiren itzulera «ospatu» du, eta nabarmendu du ERCk eta PSOEk iaz adostu zuten Zigor Kodearen erreformak ahalbidetu duela hori. «Konbentzituta gaude sedizioa kodetik kendu izanak itzulera erraztu duela».

Bestalde, 2017an Generalitateko Nekazaritza kontseilari izandako Meritxell Serretek egindakoa izan du hizpide —Kanpo Ekintzarako kontseilaria da iazko azarotik—. Izan ere, Bruselako erbestetik itzuli eta Espainiako Gorenean entregatu zuen bere burua. Diru publikoa oker erabiltzeagatik eta desobedientziagatik dago auzipetua. Bihar epaituko dute. «Modu batean edo bestean itzultzearen artean alde handia dago», adierazi du Ponsatik, eta Serreten «inkoherentzia» gaitzetsi du. «Ezaguna da aspaldi ez natorrela bat Kataluniako Gobernuak egiten duenarekin», gaineratu du, eta «Espainiaren okupazioaren tresna» izatea egotzi dio.

«Nire itzuleraren egunak argi utzi du pairatzen dudan jazarpena ez dela neure kontrakoa, baizik eta herrialde osoaren aurkakoa».


Summary: Landabenen Poloak egiteari utziko dio VWek, elektrikoranzko obrek behartuta. Zuzendaritzak iragarri du 2025etik aurrera produkzioa erdira jaitsi beharko dela, urte eta erdiz. Sindikatuek «kezka» azaldu dute trantsizioak eragingo dituen ondorioen inguruan.

Berrogei urte igaro eta gero, Landabenek Polo modeloko autoak egiteari utziko dio datorren urtean. Fabrika barruan auto elektrikoa ekoizteko obren hasierak eragotzi egingo du egungo hiru modeloak ekoiztea. VWek erabaki du Taigo eta TCross autoak egiten jarraituko duela.

Sinbolikoki, Poloak garrantzi handia izan du Iruñeko fabrikaren historian, baina gaur egun fabrikan ekoizten diren hamar ibilgailutik bat besterik ez da Poloak. Horrez gain, 2025etik aurrera eta urte erdiz, produkzioa erdira jaitsi daitekeela ohartarazi du enpresak.

Zuzendaritzak informazio bilera batera deitu zituen atzo sindikatuak, eta ondorengo hiru urteetarako trantsizio epe gorabeheratsuaren nondik norako batzuk aurreratu zizkien. Duela hilabete, Alfredo Morales langileen batzordeko presidenteak (UGT) ohartarazi zuen auto elektrikora egokitzeko bidea «basamortuko zeharkaldia» izango zela, baina, zuzendaritzak datuak mahai gainean jarri dituenean, «kezkatuta» azaldu da UGT, gainerako sindikatuekin batera.

Izan ere, auto elektrikoaz gain, Europako Batasunak indarrean jarri asmo duen Euro 7 araudiak errekuntza motorren produkzioan ere eragingo duela aurreratu die VWek sindikatuei. Europako Batzordeak araudia onartzeko badu ere, ibilgailuen kutsadura gutxitzeko baldintzak ezarriko ditu, eta, inbertsio gehiago eskatzeaz gain, aldaketek produkzioa baldintzatuko dute.

Poloa, Hego Afrikara

Elektrikoak eragingo du aldaketarik handiena. Lanak 2024an hasiko dira —ez dute azaldu zehazki noiz—. Horrek eragina izango du txapa lantokiko instalazioetan, eta, zuzendaritzaren arabera, ezinezkoa izango da hiru modelo egiten jarraitzea. Ondorioz, Iruñean Poloak egiteari utziko zaio, eta modelo horren ekoizpenaren ardura nagusia Hego Afrikako fabrikak hartuko du.

Gainera, hornitzaileekin dituzten kontratuen ondorioz, ezin dute ziurtatu bost egunez T Cross eta Taigo autoen ekoizpena ziurtatzeko osagaiak izatea, eta horrek lanaldi eta produkzio murrizketak eragingo dituela azaldu die zuzendaritzak sindikatuei.

Arazoa areagotu egingo da 2025etik aurrera. Zuzendaritzak langileen batzordeari ohartarazi dionez, litekeena da lan zama erdira jaistea urte eta erdiz. Hala, aurten 295.000 auto ekoiztea aurreikusita dago, eta baliteke 2025ean erdira jaistea: 150.000 auto inguru egingo lirateke.

Dena den, VWek esan du hori erreferentziazko datu bat baino ez dela, eta egoeraren arabera aldatu egin daitekeela, «gorantz edo beherantz». Hain zuzen ere, orduan espero du Euro 7 araudiak eragitea. Dena den, enpresak aitortu du Bruselak onartzen dituen «baldintzen arabera aldaketak handiagoak edo txikiagoak» izango direla. «Bigarren seihilekoan, baliteke produkzioa amiltzea», esan die sindikatuei.

2027an amaituko da

2026aren erdialdetik aurrera produkzioak gorantz egitea espero du, eta urtean 200.000 auto ekoiztea. 2027rako bukatua egon behar luke trantsizio horrek. Urte horretan, gaur egungo produkzio bolumena berreskuratuko luke fabrikak. VWek azaldu du euren asmoa dela Iruñean 2027tik aurrera bi modelo elektriko (Skoda eta VW markakoak) eta errekuntza motorren beste bi modelo egitea. Gainera, aurreratu du auto elektriko bat egiteko «30 edo 45 minutu gehiago» beharko direla, eta, ondorioz, litekeena da lanpostu gehiago behar izatea, baldin eta produkzioari eusten bazaio.

Informazio bilkura horrekin, VWek trantsizioko baldintzen inguruko negoziazioari ekin dio. Zuzendaritzak eta langile batzordeak ondorio horien inguruan hitz egin beharko dute aurrerantzean. Zuzendaritzak nabarmendu du auto elektrikora egokitzeak langileei «prestakuntza handia» eskatuko diela. Sindikatuek azaldu dute ez duela lanpostu soberakinez hitz egin.

Sindikatuen erreakzioa

UGT «harrituta eta asaldatuta» agertu da emandako datuekin. Negoziazioari begira, adierazi du euren lehentasuna izango dela etorkizunean oraingo enplegu kopurua eta produkzioa handitzea: «350.000 autoko gehienezko ekoizpen ahalmena lortu ahal izatea merezi dugu. Hori da etorkizuna VW Nafarroarentzat eta haren hornitzaileentzat».

ELAk kezka azaldu du produkzioa espero baino gehiago apalduko delako. Dena den, hiru urteak amaituta, lasaitasuna zabaldu nahi izan du, auto elektriko bat egiteko egun baino langile gehiago beharko direlako. Gainera, bateriak muntatzeko eraikiko den instalazioak lanpostu gehiago sor ditzake —400-500 izan daitezke—.

CCOOk esan du trantsizio epea «ahalik eta leunena» izatea lortu nahi duela. «Enpleguari eutsi behar diogu, eta lortu behar dugu baterien zeldak muntatzeko planta sortzea».

LABek informazio gehiago eskatu du trantsizioaren baldintzak negoziatzen hasi aurretik. Poloa ekoizteari uztea eta produkziorako txandak hirutik bira jaistea «enpresaren erabakia» dela gaitzetsi du. Luzera begira auto bakoitzeko langile gehiago behar izatea albiste ona dela deritzo LABek, baina ohartarazi du produkzioaren araberakoa izango dela hori.


Oihalaren atzeko lan musikala

Summary: Oihalaren atzeko lan musikala. Egindako lana erakusteko gogoz iritsi da Euskadiko Orkestra Poloniara. Lan hori fintzeko, baina, entsegu orokorra egin dute biraren lehen geltokian: Filharmonia Narodowa auditoriumean. Varsoviako lanak amaituta, hiru emanaldi dituzte aurretik: Wroclawn, Krakovian eta Katowicen.

Gosaldu ondotik, oinez egin dute Sofitel Warsaw Victoria hoteletik Filharmonia Narodowa auditoriumerako bidea Euskadiko Orkestrako ehundik gora musikarik. Auto beltz bat ailegatu da azkena; Orkestraren zuzendari Robert Treviño eta zuzendari nagusi Oriol Roch atera dira bertatik. Eta Rochek zabaldu dio auditoriumeko atea Treviñori, besoa luzatuz, barrura sar dadin, «adelante, maestro!» esanez.

Hutsik daude aretoko 1.072 aulki gorriak, eta poliki-poliki bete dute oholtza musikariek, bakoitzak bere musika tresna esku artean duela. Aurrealdean eseri dira hari instrumentu jotzaileak; erdialdean, berriz, haize instrumentuak jotzen dituztenak, eta, azken ilaran, zutik daude perkusio jotzaileak. Beren kasa, baina afinatu du nork bere tresna. Goizeko hamaikak aldera hasi da entsegu orokorra; hain justu ere, Treviñok bere lekua hartu duenean.

Zuzendaria izana da aurretik Poloniako Beethoven jaialdian, eta hari esker jaso zuen Euskadiko Orkestrak bertan lehenengoz jotzeko proposamena. Publiko berri horrentzat, Maurice Ravel eta Gustav Mahler konpositoreen sinfoniarik ezagunenetako batzuk prestatu ditu taldeak. Lehen zatian, Ravelen Pavane pour une infante défunte eta Boléro interpretatuko dituzte, eta bigarrenean, berriz, Mahlerren bosgarren sinfonia. «[Mahlerrena] Oso pieza zorrotza da; batez ere, haize instrumentuentzat», azaldu du Treviñok. Aurreratu duenez, gainera, saioak izango du sorpresaren bat edo beste.

Mahlerren zalea da zuzendaria, eta horregatik murgildu zuen orkestra haren musikan. Beraz, jaialdiaren antolatzaileek «musikarien trebetasun eta gaitasun guztiak erakusteko programa bat» eskatu ziotenean, argi izan zuen konposizio horrekin utzi nahi zuela orkestraren arrastoa Poloniako musika jaialdirik garrantzitsuenetakoan. Jakinarazi du, halaber, musikariak «oso ondo prestatuta» iritsi direla Varsoviara, lan gogor eta neketsu baten ondoren. «Ez daude urduri; gogotsu daude, badakitelako zoragarria izango dela».

Hirugarren ilaran, prest dago entsegurako Amaia Asurmendi biolin jotzailea, zuzendariak batuta noiz altxatuko zain. «Irrikaz geunden hemen egoteko. Lana eskatu digu prestaketak, baina gogotsu gaude prestatutakoa publikoari erakusteko». Ohoretzat du Asurmendik Polonian jotzea bera. «Horrelako tradizio kulturala duen herrialde batean jo ahal izatea plazera da guretzat. Aurretik ditugun kontzertu guztietan gozatu nahi dugu».

Biraren garrantzia

Arretaz begiratzen du besaulki gorrietako batetik oholtzara Oriol Roch zuzendari nagusiak. Bere iritziz, «oso garrantzitsua» da taldearentzat halako jaialdi baten kartelburu izatea. «Musika sinfonikoan, Polonia beti izan da potentzia bat Europan. Gainera, Poloniako jaialdi garrantzitsuenetako batean parte hartzeko bira da hasi berri duguna. Tradizio handiko aretoetan joko dugu, publikoa desberdina da, baita energia ere». Erronka handitzat du hori, eta aukera probestu nahi duela adierazi du.

Argi du, gainera, birak berak orkestrari hazten lagunduko diola. «Euskadiko Orkestra hobe bat itzuliko da Poloniatik».


Summary: Joxan Artzeren obra interpretatu du Peru Galbetek bere film berrian. Bide bazterrean hi eta ni kantari du izena film laburrak. Iruñeko Ikuspuntu jaialdiaren Sail Ofizialean plazaratu dute lehenbiziko aldiz.

Soinuz, giza ahotsez, iraganeko irudiz, eta gaur egungo begiradaz ondutako film bat sortu du Peru Galbete artistak (Usurbil, Gipuzkoa, 1987): poemaz osatutako poema bisual bat, Joxan Artzeren (Usurbil, 1939-2018) olerkien oihartzunei segika. Bide bazterrean hi eta ni kantari du izena, eta bederatzi minutuko iraupena du. Zehazki, Artzeren audiopoema batzuetan oinarritutako film labur bat da. Egileak azaldu duenez, poetaren hitzen gaineko interpretazio pertsonal bat egin du, eta berak urteetan grabatu dituen askotariko irudiz jantzi. Gaur estreinatu du obra, Iruñean, Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko Jaialdiaren Sail Ofizialean.

Bigarren aldia du Peru Galbetek Ikuspuntun. 2020an aurkeztu zuen ikus-entzunezko lan bat jaialdian estreinakoz, Sail Ofizialetik kanpo izanagatik ere: Ura sartu zen barrura (2019). Iradoki duenez, baina, aurten beste urrats bat egin du aurrera, eta «poz-pozik» da hori erdietsita. Urteetako lanaren emaitza da Bide bazterrean hi eta ni kantari. Aspaldi zuen ikus-entzunezko batean herrikideaz aritzeko desioa. «Beti eman dit atentzioa», kontatu du. Dena dela, hasierako asmoek ez dute bete-betean bat egiten azken emaitzarekin. Galbetek iritziz aldatu du bidean. «Garai batean, Joxan Artzeri buruzko zerbait egin nahi nuen, Joxani berari buruzkoa, ulertu nuen arte berak ez zuela nahi pertsona ezagutarazi; bai, ordea, obra», esplikatu du. Gainera, oroitu duenez, behin baino gehiagotan hitz egin zuten biek gaiaz: «Dokumentalaren ideia botatzen nion aldiro, ezezko bat jasotzen nuen bueltan».

Joxanenak eta Perurenak

2018ko urtarrilean hil zen Artze, eta, egileak aitortu duenez, haren heriotzak franko baldintzatu du film laburra eraikitzeko manera. «Luze izan nuen ideia buruan bueltaka». Ordurako, Galbetek grabatuak zizkion zenbait audio eta bideo poetari, errezitatzen ari zela, besteak beste. Horiek horrela, haiek baliatzea erabaki zuen azkenean, bere beste irudi batzuekin elkartuta. «Bizitza osoan grabatzen joan naizen irudiak dira, askotarikoak. Eta ez soilik nireak, baita nire aitarenak ere», zehaztu du. Hain zuzen ere, irudion muntaketak berebiziko garrantzia izan du filma sortzeko lanean. «Intuizioak» gidatu du pauso horretan, azaldu duenez. Arian-arian ikusteak zerk funtzionatzen duen hobeki, eta zerk ez hain ongi.

Nabarmendu duenez, Artzeren poemetan dagoen «atmosfera» irudikatzea izan da asmoa film laburrean. «Ez poemak literalki esaten duena irudietara eramatea, baizik eta nire interpretazioa irudikatzea. Uste dut haren poemetatik abiatuta konta dezakedala nirea den zerbait», argitu du. Gainera, azpimarratu du poemak ez direla film labur osoan zehar aditzen edo ikusten. Ahotsik gabeko tarteak ere baditu, eta horiek ere parada ematen dute inspirazioari tokia egiteko.

Filmean azaltzen diren olerkiek askotariko gaiak jorratzen dituztela aipatu du Galbetek. Mintzo dira heriotzaz, denboraren joanaz eta bizitzaz. Baita ametsez ere. Dena dela, aitortu du Artzeren Bide bazterrean hi eta ni kantari lana —film laburraren izen berekoa— bereziki inportantea dela harentzat. «Bakoitzak bere bidea egiten du, eta, justuki, poemak dioena da zu irits zaitezkeela puntu batera, eta, gero, obra hartzen duenak ere bidearen beste parte bat egin beharko duela. Polita iruditzen zait, hemen ere horrela gertatzen delako: nik egin dut nire partea bidean, eta, orain, ikusleak berea egin beharko du».

Poemen hitzei ez ezik, franko erreparatu dio soinuari ere. Izan ere, dioenez, Artzek alderdi horrekiko zuen sentiberatasuna aipatzekoa da. «Artze bere poema ospetsuekin eginiko kantengatik eta txalapartagatik da ezaguna batez ere. Baina, horretaz gainera, soinu eremua ere asko landu zuen», zehaztu du egileak.

Dagoeneko hilik den norbaiti eskainitako lan bat egiteak ekarri dionaz hausnartu du Galbetek aurkezpenean. «Badauka halako karga gehigarri bat. Pisu bat. Nahita edo nahi gabe, lana omenaldi bihurtzen da. Oso prozesu polita izan da, baina baita asko zaindu beharrekoa ere». Behin lana bukatutakoan, Galbetek Artzeren familiari bidali zion dokumentala; ikusia dute jadanik, eta, egileak azaldu duenez, harrera ona izan da: «Esan didate gustatu zaiela». Pozik da, hortaz.

Estreinaldi gehiago

Aurten hamalau herrialdetako hemezortzi film ari dira lehiatzen Ikuspunturen Sail ofizialean. Zerrenda horretako bi lan dira Euskal Herrikoak: Galbeterena da horietako bat, eta Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren Al borde del agua (Uraren ertzean) da bestea. Super 8 formatuan filmaturiko irudiak nahasiz sortutako film labur bat da, eta bihar pantailaratuko dute, hain justu ere. 10:00etan dute estreinaldia, Baluarten.


Summary: Lehen geltokian asmatuta, hurrengora jauzi. Mila lagun baino gehiago bildu dira Euskadiko Orkestraren birako lehen kontzertuan, Varsoviako Filharmonia Narodowa entzunaretoan

Arratsaldeko zazpietarako bete da Varsoviako Fhilarmonia Narodowa auditoriumaren ataria (Polonia). Ordu erdi barru hasiko den Euskadiko Orkestraren kontzertuaren zain daude bertan bildutakoak. Sarrerako leihatilan utzi dute gehienek berokia; aurretik duten bi ordu eta erdiko emanaldia eroso aditzeko.

Bete dira, poliki-poliki, goizeko entsegu orokorrean hutsik zeuden besaulki gorriak. Batetik bestera dabil Oriol Roch, orkestraren zuzendari nagusia, dena ondo atera dadin, azken uneko kontuak fintzen. Handia da entzuleriak Beethoven jaialdiaren kartelburuaren gainean jarri duen espektatiba; eta, hain zuzen ere, horiek bete daitezen lan egin du, denbora luzez, taldeak. Horixe ziurtatu du goizean Robert Treviñok, orkestrako zuzendariak.

Haren batuta noiz altxatuko zain daude auditoriuma leporaino bete duten mila lagun inguru; hark oholtza zapaldu orduko txalo gogotik jo dutenak. Hitzemandako orduan zerbitzatu dio taldeak publikoari lehen platera: Maurice Ravelen Pavane pour une infante défunte. Bukatu orduko entzun diren txaloek adierazi dute gustuko izan dutela lehen pieza hori, eta horrexek piztu die, hain zuzen ere, gehiagorako gosea. Orkestrak baditu gose hori arintzeko beharrezko diren osagaiak, eta dosiz dosi eskaini dizkio publikoari.

Orain arte, baina, oholtza gainean ez zeuden biolinak eta haizezko instrumentu batzuk besterik, eta, hain justu, zeharkako txirula baten doinu lotsati batek egin dio bandako gainontzeko kideei oholtzara igotzeko gonbita. Banan banan sartu dira denak, txalo artean oraingoan ere, Ravelen Boléro ezaguna interpretatzera.

Atsedena egin dute segidan, eta publiko poloniarrak izan du ordura artekoa aldamenekoarekin komentatzeko astirik. Gustatu zaie, antza. Ez dakitena da, ordea, bigarren zatian datorrela platerik indartsuena: Gustav Mahlerren 5. sinfonia. Treviñok berak aitortua da lan hori hautatu izana ez dela kasualitate hutsa. «Orkestran nagoenetik, sinfonien ziklo osoa egin dugu elkarrekin, eta haren musika interpretatzeko dugun moduak ezagutzera eman gaitu; bai orkestra, eta bai ni. Gure espezialitateetako bat da Mahler». Bernabe Garcia Morente tronpeta jotzaile gaztearen talentu bereziak eman dio hasiera piezari. Ordubetez baino gehiagoz jardun dira hura jotzen, baina bistan da denbora luze horrek ez duela musikarien energia xahutu. Izan ere, bi bala geratzen zaizkie oraindik karabinan: Jesus Guridiren Amorosa eta Geronimo Gimenezen La boda de Luis Alonso.

Azken horrek jarri dio ginga kontzertuari; orduantxe atera baititu taldeko Igor Arostegik maukapean gordeta zituen kriskitinak, eta gogotik gozarazi du horrek publikoa, besaulki gorrietatik altxarazteraino. Bost bat minutuz jardun dira txaloka, eta esker onez agurtu ditu talde osoak parean izandako entzuleak.

Tentsioa lagun

«Urduritasunak mendean hartzen ez duen orkestra da hau». Hala adierazi du Treviñok emanaldia amaitu orduko, bekokiko izerdia zapi batekin lehortzen ari zela. «Lan handia egin du taldeak gaur hemen kontzertu puska hau egiteko». Nolanahi ere, protagonistetako batzuentzat ezinbestekoa zen nolabaiteko kili-kiliak sentitzea emanaldia baino lehen. Itziar Prieto biolin jotzailearentzat, esaterako. Gozatu duela dio. Pozarren agertu da emaitzarekin: «Publiko zoragarria izan dugu aurrean, auditoriuma ere primerakoa da, oso ondo entzuten da. Benetan gozatu dugu».

Lehen geltokian asmatuta, beraz, hiru kontzertu dituzte oraindik aurretik, martxoaren 31ra bitarte: Wroclawn, Krakovian eta Katowicen, hurrenez hurren.

Ikusi gehiago: Oihalaren atzeko lan musikala


Summary: Gizonezko bat hil da Donostian, zuhaitz bat gainera erorita. Bere etxean kimatze lanak egiten ari zela hil da 65 urteko gizona

Donostiako Udalak jakinarazi duenez, 65 urteko gizonezko bat hil zen atzo iluntzean, bere etxearen kanpoaldeko zuhaitzetan kimatze lanak egiten ari zela.

20:45ean gertatu zen istripua, biktimak eta haren emazteak Txurdiñene bidean duten etxean. Gizona zuhaitzak kimatzen ari zela, horietako bat gainera erori zitzaion. Emazteak deitu zuen larrialdietara. Haraino joan ziren udaltzainak eta anbulantzia bat, baina gizona hilotz zen ordurako.


Summary: Ponsati aske utzi dute, eta Bruselara itzuli da. Goreneko epaileak apirilaren 24rako deitu du Ponsati, desobedientzia delitu batengatik auzipetzeko. Bost urtez erbestean egon ostean, eurodiputatua herenegun itzuli zen Bartzelonara.

Ezustean eta egun argiz itzuli zen Clara Ponsati kontseilari ohia Bartzelonara. Europako Parlamentuko diputatua da gaur egun, eta immunitatea du, baina Espainiako Auzitegi Gorenak hura atxilotzeko agindua emana du, desobedientzia leporatuta. Ondorioz, Kataluniako hiriburuan bere bidaiari buruzko azalpenak emateko agerraldia egin ostean, atzeman egin zuten mossoek. RAC1 irratiak jakinarazi duenez, ordea, Bruselara itzuli zen atzo goizean, Europako Parlamentuko osoko saioan parte hartu ahal izateko. Europarlamentariak babes eske formal bat egin dio ganberari.

Ikusi gehiago: Analisia, Gorka Berasategi Otamendi: 'Puigdemonti bidea egiteko pausoa'

Ponsati herenegun gauean utzi zuten aske, epailearen aurrean deklaratu ostean. Kontseilari ohiaren aurkako auzia daraman epaileak, Pablo Llarenak, apirilaren 24rako deitu du Ponsati, desobedientzia delitu batengatik auzipetua dagoela jakinarazteko. Bide batez, epaileak indargabetu egin du buruzagi independentista atxilotzeko agindua. Horrez gain, ebatzi du Ponsatik bizileku bat eta telefono bat jakinarazi beharko dituela une oro non dagoen jakin ahal izateko, eta ohartarazi dio atxilotua izan daitekeela deklaratzera deitzen diotenean joaten ez bada. Politikari independentistak aurreratu du ez dela auzitegian aurkeztuko.

JxC Junts per Catalunya alderdiko eurodiputatuak argi zuen herenegun atxilotua izan zitekeela, eta hala jakinarazi zuen Bartzelonan eginiko prentsaurrekoan. «Atxilotzen banaute, ikusiko dugu nola erreakzionatuko dugun. Deklarazioa hartzeko atxiloketa litzateke, ez ni kartzelan sartzeko», esan zuen Kataluniako Kazetarien Elkargoan egindako agerraldian. Iragarri zuen ez zela bere asmoa Espainiako Estatuarekin akordio bat egitea, hari «aurre egitea» baizik, erbestera joan zenean egin zuen moduan. Une oro kontseilari ohiarekin egon zen Gonzalo Boye abokatua, eta, hark adierazi zuenez, atzokoa ez zen «inprobisazioa» izan.

Babes eskaria

Europako Parlamentuan hasiak dira aztertzen Ponsatiren atxilotzearen ondorio juridikoak, diputatuak babesa ostean, parlamentuko kide izanik immunitatea baitu. Hala, kontseilari ohiak bere atxilotzearen berri eman zion herenegun parlamentuari, eta babesa eskatu zion formalki.

Gainontzeko diputatuei ere eman zien Ponsatik atxilotzearen berri, eta zenbaitek elkartasuna helarazi zioten: besteak beste, European Free Alliance taldeak, Esloveniako Milan Brglez eta Irlandako Clare Daly ordezkari sozialistek, Fabio Massimo Castaldo Italiako 5 Izar Mugimendukoak, Stelios Kouloglou Greziako parlamentari eta GUE/NGL taldeko kideak eta Francois Alfonsi Korsikako eurodiputatu berdeak. Atxiloketa eraso onartezina dela salatu dute.


Summary: Bilbon gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita. Atxilotutakoa 23 urteko gizon bat da. Poliziaren arabera, Sorian (Espainia) egin zuen sexu erasoa.

Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, 23 urteko gizonezko bat atxilotu du Bilboko Otxarkoaga auzoan, sexu eraso bat egitea egotzita. Gizonak aurrekariak ditu antzeko delituengatik.

Poliziaren esanetan, erasoa Sorian (Espainia) egin zuen. Emakume batek poliziei esan zien gizon batek bortxatu egin zuela. Andreak emandako informazioaren bidez ondorioztatu zuten Bilboko herritar bat izan zitekeela erasotzailea. Hori jakinda, hilaren 23an atxilotu zuten.

Ez da azken egunetako atxilotu bakarra. Ertzaintzak jakinarazi du gaur goizaldean Bilbon bi pertsona atxilotu dituela legearen kontra emakume bat etxean atxikitzea egotzita. Poliziaren esanetan, bi atxilotuak «prostituzioan jarduten zen etxe baten arduradunak» ziren. Epailearen esku daude orain.

Biktimak Bilboko Udaltzaingoari kontatu zion bizitakoa. Haren arabera, astelehenean adostu zuen «etxean lan egiteko gela bat alokatzea eta irabaziak bertan bizi zirenekin partekatzea». «Baimendutako zerbitzu batzuk egin zituenean, atzo goizean, emakumea etxetik irteten saiatu zen janaria erosteko asmoz, baina ezin izan zen irten, atea giltzaz itxita baitzegoen», azaldu du Ertzaintzak. Orduan, irteten uzteko «behin eta berriz» eskatu zien, baina bikoteak berean jarraitu zuen, eta ez zioten ateratzen utzi. Hortaz, emakumeak udaltzanei deitu zien.

Udaltzaingoa iritsi zenean atera zen emakumea, eta gertatutakoaren berri eman zien. Horren ostean, Bilboko Udaltzaingoak Ertzaintzari jakinarazi zion gertatutakoa.


Summary: Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako. 37.000 langile daude deituta grebara. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela oraindik eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela.

SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek grebara deitu dute Osakidetzan, maiatzaren 18rako eta 19rako. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu du Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko. Salatu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez duela borondaterik. «Mobilizazioen bidea besterik ez digu uzten». 37.000 langile daude deituta lanuztera. Iaz lau greba egun egin zituzten, baina SME sindikatuak ez zuen parte hartu. Aurtengo otsailean egindako mobilizazioetara batu da, eta maiatzekoa izango da babestuko duen lehenengo greba.

Mahai sektoriala oraindik ere «erabat blokeatuta» dagoela salatu du Saavedrak. Izan ere, sindikatuek bilera bat izan zuten abenduaren 7an Osasun Sailarekin. Ordutik, Osakidetzako Zuzendaritzak behin baino gehiagotan adierazi die bilera horretan planteatutako hainbat gai «sailburuaren esku» daudela. Hori dela eta, Gotzone Sagardui Osasun sailburua deitu dute mahai sektorialean parte hartzera.

Besteak beste, lehen arretako inbertsioa handitzeko exijitu diote Osakidetzari. «Lehen arretako egoera bereziki da larria», azpimarratu du Amaia Mayor SATSEko ordezkariak. Azaldu duenez, «profesionalen faltaren mantra» aitzakia da beste egoera batzuetan justifikatzen «oso zailak» izango liratekeen neurriak abian jartzeko. Mayorrek gogoratu du bere horretan jarraitzen dutela Zumarragako (Gipuzkoa), Deustuko (Bizkaia) eta San Martingo (Araba) EAG etengabeko arreta guneen itxierek eta murrizketek. Bestalde, planteatzen ari dira urte osoan murriztea lehen arretako ordutegia. Orain arte, oporraldietan bakarrik murriztu dute. «Errealitate bat dira medikurik gabe irekitako EAGak», gehitu du.

Langileen «tratu txar sistematikoa» ere jomugan izan du Mayorrek: «Lantaldearen egoera gero eta prekarioagoa da». Horrek berekin dakar, gainera, herritarrei eskainitako arreta ere «prekarioagoa» izatea. Taldearen ia erdia behin-behinekoa da. Bestalde, Mayorrek nabarmendu du lan gainkarga dagoela kategoria guztietan eta lan karteldegietan langileek aldaketak izaten dituztela etengabe. «Osasun Sailak ez du neurri bakar bat ere proposatu lan baldintzak hobetzeko; ez dago profesionalak Osakidetzan mantentzeko edota erakartzeko planik».

Lan baldintza «duinen» aldeko aldarrikapenak

Sindikatuek argi dute zeintzuk diren euren aldarrikapenak. Mayorren arabera, lan baldintza «duinak» lortzeko, ezinbestekoa da etorkizunerako neurriak ezartzea: «Epe ertain eta luzerako neurriak». Besteak beste, lan baldintzak eta hauteskunde esparruak arautuko dituen akordio berri bat sortzeko exijitu dute; 2018-2019ko LEPa ebaztea 2020-2021eko LEPeko azterketa egin aurretik; 2010etik galdutako erosahalmena berreskuratzea; eta urtebetetik gorako behin-behineko kontratu guztiei kodea ematea.

Saavedrak gogoratu du Osakidetzako langileen batez besteko adina 50etik gorakoa dela. «Belaunaldi aldaketa gero eta arazo larriagoa da». ELAko kidearen ustez, egoera ezin da «bere kabuz» konpondu. Eta neurririk hartu ezean, «okerrera» egingo du. Izan ere, gaur egun, erretiroen ondoren, lanpostu asko hutsik geratzen dira; eta bajak eta bestelako absentziak ere ez dituzte betetzen. «Esaterako, planteatzen ari dira Gorlizko [Bizkaia] ospitalearen gisako tokietan senideek pazientei bazkaria ematea, ez dagoelako baliabide nahikorik».


Summary: Kutxabanken kontrolari eusteko erreserba funtsa bete du BBK-k. 2015etik 2022ra 231 milioi euro baztertu ditu, eta, horrenbestez, ez ditu bankuaren akzioak saldu beharko. Diru horrekin egin behar die aurre Kutxabanken arazoei, halakorik balego.

Etxeko lanak egin ditu BBK-k. Erreserba funts bat sortu behar zuen Kutxabanken akziodun nagusi izaten jarraitu nahi bazuen, eta dagoeneko bete du, 2024ko azken epea baino bi urte lehenago. Azken urteetako irabaziez hornitutako funts horretan, 231 milioi euro sartu ditu, eta kapital horrekin egin beharko die aurre Kutxabankek arazoei, halakorik badu.

«Egun garrantzitsua da BBKrentzat, baina baita Kutxabankentzat ere», ziurtatu du Xabier Sagredo BBK banku fundazioko presidenteak, gaur Bilbon egindako agerraldi batean. Harro azaldu da bere garaian Kutxabanken akzioak ez saltzeko hartutako erabakiaz: «Ez zen erabaki erraza izan, baina bai erabaki zuzena».

Hitz horiek justifikatzeko, Deusto Business Schoolek azaroan jakinarazitako ikerketa bat gogorarazi du Sagredok. Horren arabera, BBK-ren ondarea 2.000 milioi euro txikiagoa zatekeen gaur egun, baldin eta 2016. urtean funtsa saihesteko akzioen %17 saldu izan balitu. Galera horretan zenbatu zituen, besteak beste, bere esku geratuko ziren akzioen balio galera —bankuen tituluek behera egin dute—, eta Kutxabanken dibidenduetan izango lukeen galera.

Fernandezen dimisioa

Burtsaratzearen aldekoa zen, esaterako, Mario Fernandez Kutxabankeko orduko presidentea, eta beste bankuekin «Ferrari batean lehiatzearekin» alderatu zuen. Baina haren iritziak ez zuen babes politikorik, eta Fernandezek dimisioa eman zuen 2014ko azaroan.

Haren ordezkoek, Gregorio Billalabeitiak eta Anton Arriolak, ez dute auzitan jarri Kutxabanken akzio guzti-guztiak hiru sortzaileen artean banatzeko estrategia.

Espainiako Bankuko eta Europako Banku Zentraleko gainbegiratzaileen presiorik ere ez du antzeman, Kutxabankek aise gainditu baititu egin dizkioten estres azterketak, bere lehiakideek baino kapital handiagoarekin. «Espainian kaudimen gehien duen bankua», Sagredoren hitzetan.

EBZren eskua

Espainiako Bankuaren eta EBZren eskua dago BBK erreserba funtsa sortzera behartu zuen legearen atzean. 2008ko finantza krisiak Espainiako banku sistemaren eta bereziki aurrezki kutxen ahulezia erakutsi ondoren, fusioen bitartez erakunde handiagoak eratzea bultzatu zuten, eta kapitala burtsan bilatzeko gai izatea hobetsi zuten.

Haien eraginez egindako banku fundazioen Espainiako legearen arabera, banku baten akzioen erdiak baino gehiago dituzten fundazioek —aurrezki kutxa izandakoek— erreserba funts bat sortu behar dute, bankuak arazorik badu erreserba horrekin estali ahal izateko. Azken finean, burtsan ez egoteagatik ordaindu beharreko bidesari bat da erreserba funtsarena.

Orain arte, BBK izan da horretara behartua izan den bakarra, baina Aragoiko Ibercajak ere hala egingo duela iragarri zuen iaz.

Kutxabanken, eztabaida izan zen funtsa nork osatu behar zuen: hiru akziodunek ala soilik akzio gehienak zituenak —BBK-k %57 ditu, Kutxak %32, eta Vital fundazioak %11—. Espainiako Bankuak argudiatu zuen hiru kutxak batera ari zirela eta horregatik 700 milioi eurotik gorako funtsa osatu behar zutela hiruren artean. Baina EAJren presio politikoek emaitza izan zuten, eta, azkenean, BBKri soilik eskatu zioten, eta, ondorioz, askoz txikiagoa izan da.

63 milioi iaz

2015ean ekin zion BBK-k bere erreserba funtsa sortzeari. 2021a 168 milioirekin amaitu zuen, eta, orain 231 milioi jada badituenez, 2022an 63 milioi baztertu zituen horretarako.

Batez ere Kutxabankek banatzen dizkien dibidenduez hornitu du BBK-k funtsa; 2022ko emaitzen kontura, esaterako, 113 milioi banatu dizkio Kutxabankek. Edonola ere, fundazioak baditu beste diru iturri batzuk, eta horiei esker azken urteetan bere gizarte ekintzari eutsi ahal izan diola aldarrikatu du Sagredok, baita EBZren aginduz bankuek irabaziak banatzerik izan ez dutenean ere. Gainera, gizarte ekintzaren aurrekontua egonkortu egin du, garai bateko gorabeheretatik urrun.

Aurrerantzean funtsik hornitu behar ez duenez, Sagredok iradoki du enpresen parte hartze gehiago erosiko dituztela, hartara beren finantzaketa iturriak handitzeko. 2022 amaieran 200 milioi euroren inbertsioak zituzten, eta aurki «berri onak» izango dira.


Summary: Urre koloreko txakal bat aurkitu dute Araban; auto batek harrapatuta hil da. Euskal Herrian atzeman duten lehena da; ibilgailu batek harrapatu eta hil egin du.

Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, urre koloreko txakal bat aurkitu zuten joan den urtarrilaren hasieran. Otsoaren antzekoa da urre koloreko txakala edo Canis aureus delakoa, eta ohikoa da Eurasiako hegoaldean eta Afrikako iparraldean. Azken hamarkadetan, beste eremu batzuetara hedatzea lortu du Europan barrena, eta urtarrilekoa Euskal Herrian ikusi den lehena da —baita Iberiar penintsula osoko lehena ere—. Halere, auto batek harrapatu zuen A-1 errepideko 379. kilometroan, Aguraindik gertu. Hilda dago. Horrela egin zuten aurkikuntza.

Aldundiaren menpeko Martiodako Faunaren Suspertegian egin zioten nekropsia, zer espezietakoa zen aztertzeko. Izan ere, hasierako hipotesia zen otso iberiarra izan zitekeela, edo txakurrarekin nahastutako hibrido bat. Dena dela, tamainari, itxurari eta datu biometrikoei erreparatu ostean, baieztatu zuten urre koloreko txakala zela errepidean aurkitutakoa.

Azterketa hori DNA analisi batekin osatu zuten EHUko Gasteizko Farmazia Fakultateko Zoologia eta Animalia Zelulen Biologia Sailekoek; belarriaren eta ilearen laginak hartu zituzten, espeziea identifikatzeko.

Urre koloreko txakalek moldatzeko gaitasun handia dute, eta aurrera egiten dute gizakia nagusi den inguruneetan. Batez ere animalia hilen haragiaz elikatzen dira. Ugaztun txikien harrapariak eta orojaleak direnez, haien presentzia ez da askorik nabarmentzen.


Summary: Bordeletik Baionara bizikletaz joango dira baxoa euskaraz pasatzeko eskubidearen alde. Estitxu Robles kolegioko hogei ikaslek parte hartuko dute mobilizazioan: apirilaren 22an iritsiko dira Baionara, euskalgintzak egingo duen manifestaziora.

Baionako suprefeturaren aitzinean, baxoa euskaraz igarotzearen aldeko bizikletaldia aurkeztu dute Estitxu Robles kolegioko ikasleek. Apirilaren 18an abiatuko dute ibilaldia Bordeleko Errektoretzatik, eta, apirilaren 22an iritsiko dira Baionara euskalgintzak antolatuko duen manifestaziora batzeko. «Gure nahia litzateke baxoa euskaraz egiteko eskubidearekin Euskal Herrira itzultzea», azaldu du Kima Goietxe Estitxu Robles kolegioko ikasleak; «eta gaurdanik, Baionako suprefeturaren aitzinean, gure bizikletekin, mezu hori helarazi nahi diogu Parisi».

Izan ere, Paristik berririk ez du oraino Seaskak. Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak azaldu duenez, «lehen erantzun bat» eskuratu zuten martxo erditsuan, kolegioetako ikasleek brebeta euskaraz pasatzen ahalko zutela zioena. Alta, erantzun hori zuzenki egin ez izana deitoratu du: «Ez dugu harremanik hezkunde nazionalarekin: ez diete erantzuten gure deiei». Eta mementoko borrokan segituko dutela azpimarratu du Seaskako lehendakariak: «Gure eskaera ez zen brebetara mugatzen, bistan dena; gu ari gara azterketa guztiak euskaraz pasatzeko eskubidearen alde». Bide horretan, apirilaren 22an egingo den manifestazioa antolatzen dihardutela adierazi du, Parisi oroitarazteko «bizpahiru purruska laxatuz» ez direla lasaituko eta prest daudela haurren eskubideen defentsan «borroka bururaino» eramateko.

Ikusi gehiago: Parisen «mespretxua» salatu du Seaskak, eta borrokan segituko dutela erran

Bizikletaldiaren ideia Bordelen egin mobilizazio batetik etorri zitzaien ikasleei. Autobusez joan-etorria egin ondoren biziki «ekologikoa» iruditu ez zitzaiela-eta, Estitxu Robles kolegioko bi ikasle hasi ziren ideia garatzen. «Hastapenean, airean esaniko ideia bat izan zen, irri egiteko; baina bi ikaskidek ideia garatu nahi izan zuten, eta irakasleekin bilkurak egiten hasi ziren», kontatu du Goietxek. «Guk ere gure alea ekarri nahi dugu azterketa guziak euskaraz lortzeko bidean». Mañolo Espellete Estitxu Robles kolegioko zuzendariak uste du ikasleengandik datorren proiektu hori ez dela «arrunta», baina horrelakoetan laguntzea izaten dela helduen eginkizuna: «Guraso eta irakasleek sekulako inplikazioa erakutsi dute ikasleak sustengatzeko. Helduoi izango da gauero kanpalekuak kudeatzea, afaria eta piknikak prestatzea, beste hainbat gauzaren artean».

Hirugarreneko hogei ikasle inguruk egingo dute ibilbidea. Bordeleko errektoretzatik hasiko dira, eta lehen etapa La Teste-de-Bunch (Okzitania) izango dute, bigarrena Biscarrosse (Okzitania), hirugarrena Contis (okzitania), laugarrena Messange, eta azkenik Baionara iritsiko dira. Estitxu Robles kolegioko ikasleek «zazpi probintzietako euskaltzale guztiak» gomitatzen dituzte Azterketak Euskaraz manifestazio nazionalera. Eta hitzordu berezia proposatu dute azken etapa haiekin bizikletaz bukatu nahi dutenentzat: Bokaleko (Lapurdi) merkatuko plazan izango da, 16:30ean.


Summary: Balentziagaren marrazki eta oharrak bildu dituzte erakusketa batean. Eusko Jaurlaritzak iaz erosi zion funtsa Lorenzo Riva diseinatzaile italiarrari, eta Euskadiko Artxibo Historikoaren barruan dago. 8.000 erreferentzia baino gehiago ditu.

Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoak Balentziaga Etxearen marrazkiak 1943-1964-Riva funtsa. Euskadiko Artxibo Historikoa erakusketa zabaldu du gaur, Eusko Jaurlaritzak Lorenzo Riva diseinatzaileari erositako funtsen barruan bildutako marrazkiak, zirriborroak eta oharrak jasotzen dituena. Erakusketa maiatzaren 21era arte egongo da ikusgai, eta, ondoren, agiriak Balentziaga museoan bertan geldituko dira, han aztertu eta ikertu ditzaten. Hori dela eta, erakusketaren bidez, bildumaren garrantzi historikoa zabaldu, haren jatorriaren balioa azpimarratu eta haren «edertasunaren» berri zabaldu nahi dute, museoko arduradunek azaldu dutenez.

Erakusketak ikusgai jartzen du Balentziaga etxean XX. mendearen erdialdeko hamarkadetan egindako lanaren prozesua, 120 marrazki eta dokumenturen bidez. «Diseinua kontzeptualizatzen denetik aurkezten den arteko prozesua azalduko da [erakusketan], eta zati handi bat egikaritzeari buruzkoa da». Zenbait eskuk eta askotariko teknikak erabiliz egindako zirriborroez gain, hainbat dokumentu pribatu eta Cristobal Balentziagak eskuz idatzitako ohar ugari ere bildu dituzte. «Dokumentuok agerian uzten dute jostunak etengabeko inplikazioa izan zuela prozesu osoan, eta multzoari interes gehigarria ematen diote», erakusketaren arduradunek azaldu dutenez.

Funtsaren ia bostena aurretiazko zirriborroek osatzen dute. Oharrik gabeko marrazkiok esplorazio ideiak irudikatzen dituzte, eta ez dira nahitaez bildumako modelo bihurtzen. Horietan, nabarmentzekoa da, museoaren arabera, 1951ko udako bilduman aurkeztutako modelo erdi estutu bat, zeina mugarri izan zen modaren historian.

Erakusketaren zatirik garrantzitsuena 1956. eta 1962 bitartean egindako tailerreko zirriborroei dagokie. Marrazkion bidez, Balentziaga etxeak denboraldi bakoitzean aurkezten dituen modeloei buruzko informazio zehatza ematen da. «Zirriborroetan, erregistro zenbaki bat, gauzatzeaz arduratzen den premièÂre d’atelier delakoaren izena eta aurkeztuko duen manikiaren izena jasotzen da». Zirriborro asko materialei eta hornitzaileei buruzko oharrekin eta ehun laginekin osatzen dira.

Balentziagak berak eskuz idatzitako oharretan, zenbait modeloren eraketari buruzko aldaketak eta argibideak ere ikus daitezke. Horietan, Balentziaga etxearen ekoizpen prozesuaren beste alderdi bat islatzen da. Bilduma aurkeztu arte, modelo bakoitzak aldaketa puntualak izan zitzakeen, hala gauzatzeari dagokionez nola multzoko beste jantzi batzuekiko harremanari dagokionez.

Zirriborro komertzialak ez dira hain ohikoak Riva funtsean; 1950eko hamarkadakoak dira, eta bildumen aurkezpenetarako egiten ziren. Desfile horiek, Parisko etxean ez ezik, Europako eta Amerikako beste hiri batzuetan ere egiten ziren. Kategoria honetan sartzen dira, halaber, erosketa prozesuan hainbat bezerori bidalitako zirriborroak, bai eta publizitate eta sustapen xedea izan zezaketen zirriborro landuagoak ere.

Artxibo publikoa

Halako tamaina eta garrantzia duen artxibo ezagun bakarra da hau. Munduko beste ezein museok ez du gordetzen jostunari buruzko halako beste dokumentu funts espezifikorik, eta gaur egungo Balentziaga etxeak soilik du funts handiago bat, baina ez dago sarbide publikorik haren artxiboetara jotzeko.

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak adierazi duenez, «Balentziagaren mota horretako lehen bilduma da, eta arlo publikoaren esku dago; beraz, ondarearen ikuspegitik oso aberasgarria da euskal kultur ondarea eratzeko».

Balentziaga museoko zuzendari Miren Vivesen ustez, zirriborroen bilduma horrek «bultzada handia ematen die museoko dokumentu funtsei. Erosketa horren bidez, museoarekin lotutako dokumentu ondarearen erreferentzialtasuna eta nazioarteko proiekzioa sendotu eta indartu dira».

Funtsari esker, ikerketa ildo garrantzitsuak zabalduko dira, eta, ondorioz, Cristobal Balentziagaren sormen prozesuari buruzko ezagutza sortuko da.


Summary: James McClean futbolari irlandarrak autista dela aitortu du, alabari laguntzeko. Elizabeth II.a gogoratzeko isilune batean protesta egin zuelako da ezaguna, besteak beste, McClean. Alabak autismoa du, eta antzeko ezaugarriak dituela ohartzean egin ditu probak.

«Denbora batez pentsatu behar izan dut publiko egin aurretik, baina nire alaba Willow-Ivygatik egitea erabaki dut, jakin dezan ulertzen dudala eta autista izateak ez diola ez berari, ez inori eragotziko bere helburuak eta ametsak betetzea». James McClean futbol jokalari irlandarrak autista dela aitortu du Instagramen, Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Astean.

McClean, Derryn (Ipar Irlanda) jaioa, errepublikanoa eta katolikoa, futbolaz gaindi egin izan dituen protestengatik nabarmendu izan da orain arte. Azkenengoz, joan den irailean: Wigan Athletic taldeko jokalaria bere taldekideengandik aldendu zen Elizabeth II.a gogoratzeko egiten ari ziren minutu bateko isilunean, eta burua makurtuta egon zen. Ingalaterrako Bigarren Mailan jokatzen du Wiganek, baina jokalariak sekula ez ditu ezkutatu bere ideia politikoak eta horiekin duen konpromisoa.

James McClean, bizkarrez ezkerrean, taldekideengandik aparte, Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunean. Sky Sports

Oraingoan, ordea, politikarekin zerikusirik ez duen gai batengatik da albiste. Hau idatzi du: «Guztiok dakizuen moduan, nire alaba Willow-Ivy autista da. Azken lau urteetan bizitza modu zoragarrian aldatu digu, baina, guraso modura, izan ditugu une zailak ere. Une oro ikusi behar izan dugu oztopoak gainditzen eta egunerokoko erronkak kudeatzen», azaldu du.

Urte horietan autismoari buruz asko ikasi dute McCleanek eta haren emazte Erinek, eta gauza batez jabetu ziren: futbolariak alabaren antz handia zuen hainbat kontutan. «Hari ikusten nizkion hainbat ezaugarri nituen nik ere». Azkenean, probak egin zituen autismoa ote zuen jakiteko, eta atzo eman zuen emaitzaren berri: autista da bera ere.

Kapitainetako bat

McCleanek 33 urte ditu, eta ibilbide luzea egin du futbolari modura. Gaur egun, Wiganen jokatzeaz gain, Irlandako selekzioan ere jokatzen du; kapitainetako bat da. Jada 98 neurketa jokatu ditu selekzioarekin; azkena, herenegun, Dublinen, Frantziaren aurka (0-1).

Lehenik, ordea, Ipar Irlandako selekzioarekin jokatu zuen, 20 urtez azpiko taldean. 2011. urtean, baina, selekzio nagusian jokatzera deitu zutenean, uko egin zion Ipar Irlandako selekzioari, «betiko», bera katolikoa zela argudiatuta, eta adierazita zaleen artean bandera unionistak ikustea eta kanta unionistak entzutea ez zela atsegina beretzat.

Jokalariak Derry jaioterriko auzo katoliko bateko mural ezagun bat dauka tatuatuta izterretako batean. You're now enteering Free Derry (Derry askean sartzen ari zara) dio tatuatutako muralak.


Summary: Aske geratu da Oier Urrutia euskal presoa. Urrutiak hamalau urteko kartzela zigorra bete du.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Oier Urrutia euskal presoa aske geratu da, hamalau urteko espetxe zigorra osorik beteta. Preso gasteiztarra baldintzapean aske zegoen 2020ko abendutik.

Atzo, berriz, Aitor Herrera eta Iñaki Garces presoak baldintzapean aske geratu ziren. Herrerak hemeretzi urte eta erdi egin ditu kartzelan; Garcesek, berriz, 25 urte.


Summary: Baikor dago euskal industria, ziurgabetasunak hor jarraitzen duen arren. Aurreikuspenak onak dira sektore guztietan hurrengo sei hilabeteetarako: eskaera zorroa handitzea espero dute gehienek. Kostuen garestitzea da kezka nagusia.

Garairik zailenak atzean utzita, euskal industria baikor dago epe laburrera begira. Aurreikuspen onak dituzte sektore guztiek hurrengo sei hilabeteetarako, eta iazko emaitzak hobetzea espero dute gehienek. Hala ere, egoera onbideratu dela ematen duen arren, ohartarazi dute ziurgabetasunak hor jarraitzen duela oraindik: prezioen garestitzea da kezka nagusia enpresentzat orain.

Bilera egin dute goizean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kluster guztiek Arabako Teknologia Parkean, Miñaon, eta ondorio bateratu hori jakinarazi dute. Bi urtean behin elkartzen da Industria Abagunearen Behatokia, industria sektorearen adierazleak aztertu eta epe laburrerako argazki bat osatzeko. Gaurko bileran, bereziki aztergai izan dituzte Europako funtsak, enplegu datuak eta kanpoko inbertsioak.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapenerako sailburuak bilkura hasi aurretik hitz egin du, eta euskal industriak garai zailei aurre egiteko izan duen gaitasuna nabarmendu du. Baina ohartarazi du «ziurgabetasuna eta egonezina» eragin duten gertakari asko izan direla azken hilabeteetan —COVID-19aren izurria, Ukrainako gerra, energia krisia eta prezioen igoera, besteak beste—, eta enpresak horien ondorioak nozitzen ari direla oraindik.

Hala ere, aurreikuspenak onak direla esan du: «Lehengaien prezioa garestitu izanak marjinak txikitu arren, eta logistika ere erabat errekuperatu gabe dagoen arren, datuak positiboak dira». Nabarmendu du enpresek inbertsioak egiten jarraitzen dutela, eta «apustu sendoa» egiten ari direla ikerketa eta garapenaren alde. «Horrek esan nahi du ziurgabetasuna egon arren enpresek erabat barneratuta daukatela eraldaketa, eta etorkizunean ere lehiakorrak izateko urratsak egiten ari direla». Edonola ere, «malgu» jokatzeko eskatu du, «oraindik bide luzea geratzen delako».

Eskaera zorroa, sendo

Aztergai izaten dituzten adierazle guztien joera ona dela nabarmendu dute sektoreetako ordezkariek. Eskaera zorroa handitzea espero dute gehienek, eta kanpo merkataritzako orain arteko datu onak berrestea edo hobetzea. Enpleguaren arloan ere inork ez du espero okerrera egitea. Espero dute, halaber, digitalizazioa eta deskarbonizazioa ikerketa eta garapenerako inbertsioen akuilu izatea.

Energiaren sektorean, urte ona izan zen iazkoa, eta aurtengoa ere hala izatea espero dute. Jose Ignacio Hormaetxe energia klusterreko buruak azpimarratu du espresen eskaera zorroa handia dela, «azken urtetako handienetakoa», baina aitortu du ziurgabetasuna handia dela oraindik, eta lehengaien garestitzeak eragina izan duela enpresen emaitzetan. «Gure sektoreko enpresak mundu osoan ari dira lehiatzen, eta merkatu guztietan gainera. Hori da albisterik onena». Hormaetxek begi onez hartu du, halaber, teknologia garbiak bultzatzeko Europako azken plana: «Asmo oneko plana da; orain, hori gauzatu egin beharko da».

Elikaduraren sektorean, berriz, ziurgabetasuna handia da oraindik Jon Ander Egaña klusterreko zuzendariak adierazi duenez. Ekoizpen kostuak asko igo zaizkie enpresei, eta, prezioen igoeraren ondorioz fakturazioa handitu badute ere, marjinak ez dira neurri berean hazi. Hori da, hain zuzen ere, sektorearen kezka nagusia oraintxe. «Oreka bilatu behar da enpresen lehiakortasunaren kontsumitzailearen artean», esan du Egañak. Kontsumitzaileen ohitura aldaketak ere arduratzen du sektorea, baita klima aldaketak ere, klusterreko zuzendariaren hitzetan. «Eragin handia izan dezakete, eta kontuan hartu behar ditugu».


Summary: Kutxaren sariak talentu «gazte eta konprometituarentzat». Kutxa fundazioak Inspira Gazteak sarietarako hautagaitza deialdia zabaldu du. 15.000 euroko bost sari dira, gizarte, ingurumen eta hezkuntza-berrikuntza gaiekin konpromisoa eta ekintza erakusten duten bizi ibilbideak saritzeko.

Kutxa fundazioak lehen Inspira Gazteak jarri ditu abian. Bost sari dira, hamabosna mila eurokoak, 20-30 urte arteko Gipuzkoako gazteen artean banatzeko, eta, haiek emateko, aintzat hartuko dituzte gazteen ibilbide pertsonala eta profesionala, lidergoa, hazkunde potentziala, ekintzailetzarako gaitasuna, merezimendua eta besteentzat eredu izateko modua.

Gizarte, ingurumen eta hezkuntza-berrikuntza gaiekin konpromisoa eta ekintza erakusten duten bizi ibilbideak saritzea da helburua, baita Gipuzkoaren transformazio sozialaren aldeko ezagutza sortzeko eta sustatzeko konpromiso eta ekintza ibilbideak ere.

Goi mailako ikasketak egiten ari diren edo bukatuta dauzkaten 20-30 urte arteko gazteak aurkez daitezke, eta hautagaitzek Gipuzkoako gizartearekin lotura zuzena izan behar dute. Gaur zabaldu da deialdia, eta maiatzaren 26an itxiko da hautagaitzak aurkezteko epea.

Bost kategoria daude sarietan: gizarte ekimenaren arloan, berrikuntzaren bidez arrakala eta desberdintasun sozialak murrizteko egitasmoak eta ekintzak sarituko dira; ingurumen ekimenaren esparruan, berotze globala arintzen eta klima larrialdira egokitzen laguntzen duten gazteak sarituko dira; hezkuntza berrikuntzaren kategorian, ekitatea eta bikaintasuna bermatzeko egitasmoak proposatzen dituzten gaitasun kritikoko eta sortzaileko gazteak.

Ezagutzaren sustapenaren arloan arte, zientzia eta letren ezagutzaren sorkuntzarekin eta sozializazioarekin konprometitutako gazteetan jarriko da fokua. Ekintzailetzaren kategorian, berriz, euren lidergoarengatik zein espiritu ekintzaileagatik nabarmendu diren gazteak saritu nahi dira.


Summary: Gipuzkoako errenta kanpainak 65,2 milioi euro gutxiago bilduko ditu aurten. Gipuzkoako Foru Aldundiak 339,3 milioi euro itzuliko dizkie herritarrei aurten, eta 278 milioi euro jasoko ditu.

Gaur goizean aurkeztu eta hasi du Gipuzkoako Foru Aldundiak 2022ko errenta kanpaina. Foru erakundeak 339,3 milioi euro itzuliko dizkie herritarrei aurten, eta beste 278 milioi euro jasoko ditu. Hortaz, 61,2 milioi euroren alde negatiboa izango du, eta iazko kanpainan baino 65,2 milioi euro gutxiago bilduko ditu. Ekainaren 30ean amaituko da kanpaina.

Prezioen igoera orokorra dela-eta, herritarrak «babesteko» eta jarduera ekonomikoa «sustatzeko» neurriak hartu ditu foru erakundeak azken urtean, Jokin Perona Ogasun eta Finantzetako foru diputatuak azaldu duenez. Neurri horien artean, bi izan ditu hizpide: batetik, %5,5eko deflaktazioa eta 200 euroko kenkari berria —horrek 102,3 milioi euroko inpaktua izango du—; eta, bestetik, autonomoei eta sektore zaurgarrienei zuzendutako neurriak —beste 16,7 milioi euroko inpaktua izan dezakete—.

Ogasunak 400.000 aitorpen inguru jasotzea aurreikusten du, iaz baino 10.400 inguru gehiago. Horiek aurkezteko, orain arte zehaztutako bideak erabili ahalko dira, hots: proposamenen bidezkoa, aurrez aurrekoa eta telematikoa, Zergabidea aplikazioaren bitartez.

Hasi da kanpaina

Dagoeneko foru erakundearen webgunean ikusgai daude autolikidazio proposamenak, eta hasi dira proposamenak bidaltzen; posta eta posta elektroniko bidez. Datorren astelehenean onartu ahal izango dira, apirilaren 3an. Guztira 269.344 autolikidazio proposamen bidaliko ditu Ogasunak; horietatik 190.430 itzultzekoak dira, eta 78.914 ordaintzekoak.

Aurrez aurreko arretarako hitzorduak, berriz, apirilaren 13tik aurrera hartu ahal izango dira. Foru erakundearen aurreikuspenen arabera, 65.000 inguru zergadunek aurkeztuko dute aitorpena Ogasunaren bulegoetan. Horretarako, beste 11 arreta bulego irekiko dituzte, Gipuzkoako bederatzi udalerritan. Bestalde, apirilaren 12an hasiko da errenta telematikoa, Zergabidea plataformaren bidez, online.

Ondarearen gaineko zergari dagokionez, 70 milioi euro jasoko ditu Ogasunak kanpaina honetan, iaz baino 2,4 milioi euro gehiago. Hori Zergabidea aplikazioaren bidez soilik aurkeztu daiteke.

Galerak galera, Peronak iritzi dio «urte ona» izan dela 2022a, eta arlo ekonomikoak «indartze bidean» jarraitzen duela. Halere, azpimarratu du «ziurgabetasun askoko garaia» dela, prezioen gorakada, finantza erakundeen tentsioak eta egoera geopolitiko ezegonkorra direla medio.