Summary: Etxelekuren izenean sinatutako gutun baten egiletza ezeztatu dute, esan «homofobiko higuingarriduna». Behintzat Kanbon, Basusarrin eta EAJk Bainonan duen egoitzan banatu dute testua. «Fermuki» kondenatu dute mezua, eta «argitalpen nazkagarri» horren egileak salatzeko asmoa erakutsi dute Etxelekuk eta Etxegaraik.

Peio Etxeleku Ipar Buru Batzarreko buruak «nortasun lapurketa» jasan duela salatu du EAJk, agiri bitartez. Kanboko eta Basusarriko (Lapurdi) gutunontzietan behintzat testu bat banatu dute, baita EAJk Bainonan duen egoitzan. Gutunean ikusten denez, Etxelekuren izenean sinatutako gutuna da; dena dela, berehala ezeztatu dute Etxelekuren autoretza: «Ez du inola ere parte hartzen testu honen edukian eta ez du onartzen bertan egiten diren adierazpenetako bat ere ez». Horiek horrela, IBBko buru eta Kanboko hautetsiak «fermuki» kondenatu ditu gutuneko adierazpenak, eta bai hark, bai Jean Rene Etxegaraik erabaki dute «argitalpen nazkagarri» horren egileak salatzea.

«Egia - Egia Euskal Herrian» dio gutunaren izenburuak. Honakoa ere badio gutunak: «Euskal Herriak bere kargua desohoratzen duen presidente bat baino gehiago merezi du». Jean Rene Etxegarairi diru publikoa xahutu izana leporatzen dio gutunak garraio kudeaketaren gaian (Txik Txak autobus zerbitzua, kasu). «Gure bideak garraiaezinak bihurtu dira».

Halere, esan bezala, gutunak ere Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko presidentea ere «zikintzen» du. Gay deitzen diote gutunaren sortzaileek Etxegarairi, eta adierazpen «homofobiko higuingarriak» idatzi dituzte bertan.


Summary: Bouygues Immobilieren bulegoa lurrez estali dute Marieneko eraikuntza proiektua salatzeko. Ostia kolektiboko hogei bat lagunek ekintza egin dute goizean Bouygues Immobilier eraikuntza sozietatearen bulegoan: lurra eta lastoa bota dituzte.

Marienea ez hunki lelopean, hogei bat lagun sartu dira Bouygues Immobilier enpresak Angelun (Lapurdi) duen bulegora goizean. Lurrez eta lastoz betetako zego batzuekin heldu dira bulegora, aurpegia kukuturik, eta, berehala, Kanboko Marieneko lurretan (Lapurdi) den eraikuntza proiektuaren maketa lurrez estali dute. Zola ere lurrez eta lastoz bete dute ekintzaileek.

Argiki mintzatu zen Ostia kolektiboko kide bat, ekintzaren ondotik, ardi buru baten maskara jantzirik: «Bouygueseri adierazi nahi diogu baldin eta egun batez Marienean obrak hasten baditu maketarekin egin duguna eginen dugula obrekin. Betoia ezartzen badute, guk lurra ezarriko diegu. Marienea ez dute eraiki behar, eta horretan tematzen badira, jakin dezatela lanak blokatuko ditugula».

Izan ere, Bouygues Immoblier enpresak Kanboko Marieneko laborantza lurretan eraikuntza proiektu bat du: 94 etxebizitza eraikitzekoak ditu bertan. Salagoiti, Meyzenc eta Colbert familienak ziren lur horiek, eta hiru milioi eurotan saldu dituzte lau hektarea laborantza lur. «2014tik borrokatzen ari gara lur horien salbatzeko. Laborantzako balore handikoak dira: leunak, eguzkitan eta lantzeko errazak», adierazi du Ostia kolektiboak.

Borroka luzea

Urrian, jada, ehunka jendek protesta egin zuten Kanbon proiektu horren salatzeko. Ostia kolektiboak, Kanboko Nahi Dugun Herria oposizioko zerrendarekin, ELBrekin eta Lurzaindiarekin batean asteburuko okupazioa antolatu zuen orduan lurretan. Honela mintzatu zen orduan Panpi Sainte-Marie ELBko kidea: «Laborantza lur batzuk galtzeko arriskua bada. Gure xedea da laborari geroz eta gehiago izatea, biharko herritarrentzat beharrezkoa izanen baita elikagai burujabetza, egin ahala lekuan berean ekoitziz».

Oraingoz, auzitegietako bidean segitzen dute proiektuaren kontrakoek. CADE elkarteak, erraterako, salaketa ezarri zuen proiektuaren kontra, eta, oraingoz ez dute erantzunik izan.

Marieneko kasua beste kasuekin lotu dute Ostia kolektibokoek. «Arbonako kasuaren ondotik, Kanboko lurrak ditugu defendatzeko, barnealdera sartzen ari den urbanizazio uhaina eta mugarik gabeko espekulazio nahia gelditu behar ditugu». Izan ere, Arbonan laborantza lur batzuen eta dagozkien etxeen saltze prezio «espekulatiboa» salatu zuten hainbat eragilek. Salmenta bertan behera uztea lortu dute bi aldiz. Asteon, Parisen, eroslegaiaren etxe atarian, egon dira Ostia kolektiboko kide batzuk, «segurtatzeko lurrak ez zituela erosiko».


Summary: «Bakerako memoriak» eraikitzera deitu du Foro Sozialak, «ez gerra kontakizunak». Memoria kritiko inklusiboa osatzeko hamar aholku plazaratu ditu Foro Sozial Iraunkorrak; adibidez, «autokritikoa» izatea.

Foro Sozial Iraunkorrak hamar aholku bildu ditu «memoria kritiko inklusiborako» bidean pausoak egiteko, eta horietako bat da foroak atzo ezagutarazi zuen dokumentuari izena ematen diona: «bakerako memoriak» eraiki behar direla, eta ez «gerra kontakizunak». «Kontakizun bakar bat inposatzeko edozein asmo baztertzea gomendatzen dugu. Kontakizun bakar horrek, egiaztatu den bezala, gizartean eta politikan krispazio esparru berriak sortzen ditu, eta are gehiago eztabaida politikoaren polarizazio arriskutsu garaian», erantsi dute.

Agus Hernan eta Nekane Alzelai Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileek aurkeztu dute gomendioak biltzen dituen txostena, Donostian eginiko agerraldi batean. Memoriak izan beharreko ezaugarri batzuk xehatu dituzte dokumentuan: adibidez, «poliedrikoa» izan behar duela: «Oroimen indibidual eta kolektiboen batura hori onartzen eta errespetatzen dela zaintzea gomendatzen dugu; mikrokontaketek izan beharko lukete memoria plural bati egin beharreko ekarpen nagusiak». Horrez gain, oroimenak «autokritikoa» ere izan behar duela adierazi du foroak: «Memoria eraginkorra izan dadin, minez eta sufrimenduz eraikitako memoria horiek jarrera autokritikoa izatea gomendatzen dugu, gertatutako ezer alde batera utzi gabe».

Beste aholkuetako batean, ohar bat egin du Foro Sozialak: kontakizunetik bereizi egin behar direla historia eta memoria: «Kontakizunak, memoriak eta historiak ez bezala, egun baino objektiboagoa izan beharko luke. Kontakizunaren haria gertakariak izan beharko lirateke: hilketak, bahiketak, torturak, mehatxuak, espetxeratzeak, jazarpenak, difamazioak, estortsioak, lege aldaketak, giza es- kubideen urraketak..., elkarrizketak, porrotak, arrakastak... izan ziren». Gertaera horiek guztiak «bere erara» gogoratzen eta kontatzen ditu protagonista izan zen pertsona edo erakunde bakoitzak, baina, foroaren esanetan, badira «kontakizun bakarraren ezarpena bultzatzen dutenak». Horiek «memoria eta kontakizuna batu nahi dituzte narratiba bakar bat sortzeko», eta hori saihestu beharra nabarmendu du.

Bestalde, memoria politikek izan beharreko helburua ere zehaztu dute: gertatutakoa ez errepikatzeko oinarriak ezartzea: «Ariketa politikoa da, funtsezkoa gizartea demokratikoki kohesionatzeko». Foroaren hitzetan, «nolabaiteko harmonia soziala» adierazten du «esparru politiko berean elkarrekin eta modu baketsuan» bizi ahal izateak, «beti gizartean sortuko diren gatazkak prebenituz edo arinduz, eta gertatu ziren eta, askotan, oraindik ere irauten duten indarkeriak antidotorik onenarekin arinduko direla bermatzen saiatuz: giza eskubideak, eskubide sozialak, zibilak eta politikoak, pertsona guztientzat».

Ziklo baten amaiera

Aurkeztutako proposamena testuinguruan kokatu du Alzelaik, hamar gomendioekin «ziklo bat» itxiko duelako foroak: «Ziklo horretan gure lan ardatz nagusietan aurrera egiteko gomendioak aurkeztu ditugu: armagabetzea, presoak eta biktimen eskubideak. Gomendio horietako gehienak oso modu egokian ezartzen joan dira». Alzelairen hitzetan, «begi bistakoa da bakea eraikitzeko eta indarkeria zikloaren ondorioen konponbiderako prozesuan etapa berri bati» ekin zaiola.

Gaur egungo egoeraren diagnostikoa ere egin du Alzelaik: «Adostasuna dago gertatutakoaren izugarrikerian, desadostasuna dago gertatutakoaren zergatian eta adostasuna dago indarkeriarik gabeko bizikidetza demokratikoan oinarritu behar dela etorkizuna». Hala ere, «arriskuak» nabari dituzte: «Ezin dugu orrialdea azkarregi pasatu, eta ezin gara geratu ‘kontakizunaren batailak’ ezarri nahi dituen parametroetan, ‘garaileen eta garaituen’ markoa ezartzen diguten horietan». Parametro horiek «oztopo dira bizikidetza demokratikorako eta adiskidetzerako», Alzelairen esanetan.

Foroaren iritziz, orain «erantzukizun instituzionalak dituztenei» eta alderdi politikoei dagokie «atmosfera sozial berri bat sortzea» hamar gomendioak ezartzen laguntzeko eta «bakerako memoriak» eraikitzeko.

Hamar aholkuak:

1. Entzuteak memoria eraikitzeko abiapuntua izan behar du.

2. Bakerako memoriak eraiki behar dira, ez gerra kontakizunak.

3. Poliedrikoa izan behar du: memoria indibidualen eta kolektiboen batura.

4. Autokritikoa izan behar du.

5. Ez du testuingurua ahaztu behar.

6. Inklusiboa izan behar du.

7. Ez da nahastu behar historiarekin, ez kontakizunarekin.

8. Modu dialogikoan eraikitzen da.

9. Biktimek memoriaren politiken erdian egon behar dute.

10. Memoriaren helburuak berriro ez gertatzeko oinarriak finkatzea izan behar du.


Hertzainak, bizirik amaitzen

Summary: Hertzainak, bizirik amaitzen. ‘Azkena gure alde’ agur birako lehen kontzertua eskaini du Hertzainak taldeak BECen. 16.000 zaleren aurrean aritu dira Gari, Josu Zabala eta Txanpi, hainbat musikariren laguntzarekin, taldea desegin zenetik ia 30 urtera.

«Hau bai benetako orgasmoa!». Arraultz bat pinu batean abestiaren erdian definitu zuen Iñaki Garitaonandia Gari-k Hertzainak taldearen atzoko kontzertua. BEC jendez lepo bete zuten 16.000 zaleei galdetuz gero, antzeko hitzak erabiliko dituzte Azkena gure alde agur birako kontzertu sortaren lehen alean bizitakoa definitzeko. Egun gogoangarri horien traza hartu zuen gauak hasieratik, eta aurreikuspen oro bete zen Hertzainak-eko kideak oholtza gainean egon ziren bi orduetan. Gaur ere BECen izango dira, eta urtarrilaren 6an egingo dute behin betiko agurra, Gasteizen. Jaio eta bukatu.

Ia 30 urte igaro dira lehen aldiz agur esan zuenetik, eta hiru pasatxo Garik eta Josu Zabalak elkarrekin zenbait kontzertu eskaini zituztenetik. Ordukoan ez ziren Hertzainak, baina baziren, eta hazi horren fruitua dira azken hiru kontzertuak. Nostalgiari helduta, bai, baina orain dela hiru hamarkada bezain fresko. Argi geratu zen Hertzainak-ek bere lekua egin duela euskal entzuleen oroimenean, eta bizirik egon dela urteotan. Izan ere, hainbat belaunaldi bildu ziren BECen, ez soilik 1980ko eta 1990eko hamarkadetan taldea entzuten zutenak; baita orduan haurrak zirenak eta jaiotzeke zeudenak ere; Ane Labakak kontzertu hasieran bertsotan esan bezala: «Ni jaio nintzen urtean desegin zuten taldea».

Nola ez, Luis Javier Saiz Txanpi gehitu zaie Gariri eta Zabalari agur birarako, eta hainbat musikariren babesarekin aritu zen hirukotea. Hasi, bosteko formatuan hasi ziren, Miguel Moyanorekin eta Oier Aldekoarekin —biak, Maldanberako kideak—; baina orotara hamasei musikari igo ziren taula gainera kontzertuan. Abestiak eskatu ahala, kide batzuekin edo besteekin jo zuten. Esaterako, No time for love eta Arraultz bat pinu batean kantuetan hamahiru ziren Hertzainak, haizezko eta harizko musika tresnen moldaketekin.

Izan zen txikira jotzeko unerik ere. Soilik gitarra eta esku soinua hartuta, «kantu xume bat» abestu zuten Garik, Zabalak eta Txanpik: oraindik gatibu dauden euskal presoei zuzendutako 564. Gaueko une hunkigarrienetakoa, ezbairik gabe. Eta abesti horren jarraian jo zuten kantuak, Hertzainak izenekoak, guztiz piztu zituen zaleak, salto eta jauzi jarrita pista eta harmailak. Gutxitan egingo zuten dar-dar Bizkaia Arenako zimenduek Eh txo!, Si vis pacem, parabellum, Ta zer ez da berdin eta Pakean utzi arte kantu-ereserkiekin bezainbeste.

Ile urdindua eta zimurrak baino adierazle nabarmenagorik ere egon zen denboraren igaroaren erakusle. Telefonoen pantailen konstelazio batek ordezkatu zuen garai batean pizgailu sutea zena Aitormena-ren lehen akordeak entzun eta berehala. Halere, azken mohikano batzuek tinko eutsi zioten pizgailuaren sugarrari, eskua gora ezker zein eskuin. 16.000 eztarrirekin abestutako kantu bat gehiago.

Bi orduko kontzertua eskaini zuen Hertzainak-ek. 22:15ean ekin zioten, Rokanrol batzokian abestiarekin, eta orotara 24 kantuz osatutako errepaso borobila egin zioten taldearen ibilbideari, disko guztietako kantuak jota. Eta haizezko eta harizko musika tresnentzako pentsatutako moldaketak ez ezik, halako kontzertu batek merezi duen argiteria ere izan zuten. Bereziki ederrak izan ziren Aitor Oñederrak hainbat abestirentzat beren-beregi ondutako animazioak.

Gaua gogoangarria zela ulertzeko adierazle onena, baina, zaleen aurpegia izan zen. Urduritasuna ere nabari zen kontzertu hasieran, eta, akaso horregatik, hotz samar ziren hasieran. Baina, askatu eta berotzen hasi zirenean, lehertu zen festa: sanferminen hasieran bezainbesteko jauzi, besarkada eta euforia uneak izan ziren. Hitz bakarrean: gozamena.

Bertsolariak eta musikariak Sortutako ikusmin horren erakusle zen ingurua ateak ireki eta minutu gutxira. Zazpi lurraldeetako zaleak bildu ziren BECen, eta 19:00ak pasatxo autoz iritsi zirenek pazientzia behar izan zuten, auto pilaketen ondorioz. H-rik gabeko ertzainek ere lan egin behar izan zuten. Kontzertuak irekitzen dituzten taldeek ez dute beti zale askoren aurrean jotzeko aukerarik izaten, baina atzo goiz aritu ziren entzuleak, eta, tantaka-tantaka, pista berehala bihurtu zen musikazale itsaso, eta gainezka zegoen 21:00etarako, Tapia eta Leturia oholtzan zirela. «Rockero zaharrak» ez direla itzaltzen esan zuen Tapiak, baina trikitilari eta pandero jotzaileek ere fin eusten diote dirdirari. Zerbaitengatik lortu zuten gaueko lehen dantza saio kolektiboa.

Orain 30 urte bezala, musikariak ez ezik, bertsolariak ere igo ziren oholtzara kontzertuaren atarikoan. Bost emakume aritu ziren: Maddalen Arzallus, Oihana Bartra, Onintza Enbeita, Ane Labaka eta Erika Lagoma, nostalgiari, emanaldiari eta taldearen hitzei erreferentzia eginez. Rola aldatu zuenik ere izan zen; 1993an bertsotan egin zuen Jon Maiak, baina, oraingoan, musikari lanak egin zituen, Gorka Hermosarekin eta Pello Ramirezekin batera. Zea Mays taldeko Aiora Renteria eta Iñaki Imaz ere gonbidatu zituzten; baita Mikel Markez ere. Gaurko eta Gasteizko emanaldirako bestelakoak izango dira gonbidatutako musikariak eta bertsolariak.

Amaieraren hasiera ederra eskaini zuen Hertzainak-ek BECen. Oraingoan bai, jaio eta bukatu, azken agurretan dira Gari, Zabala eta Txanpi. Azkena, haien alde; abestiak eta ondarea bizirik mantentzea, entzuleen esku.


Summary: Uemak «pozez» hartu ditu Hernani, Astigarraga eta Asteasu. Mankomunitateak Deban egin du batzar nagusia, eta hiru udalerriek kide izateko egindako eskaerak onartu ditu. Urteko balantzea egiteko ere baliatu dute biltzarra.

Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Deban (Gipuzkoa) egindako batzar nagusia baliatu du Hernaniri, Astigarragari eta Asteasuri (Gipuzkoa) ongietorria egiteko. Hiru udal batzarrek azken asteetan egin dituzte mankomunitatera batzeko eskaerak, eta hark gaur berretsi ditu haiek. Hala, une honetan 97 dira Uema osatzen duten udalerriak.

Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak adierazi du «oso pozgarria» dela mankomunitatera hiru kide berri batu izana, eta baita haien sarrera aho batez onartu izana ere. Halere, batu izanetik haratago, horra iristeko moduan egin du azpimarra: «Prozedura eta egiteko modua poztekoa da, adostasun oso zabalarekin iritsi baitira honaino». Mankomunitatea hedatu izana proiektua eta «euskararen lurgunea» sendotzeko urratsak direla azaldu du: «Poliki-poliki, bagoaz». Hala, hartutako bidea «egonkortzea» eta «indartzea» jo ditu aurrera begirako helburutzat.

Astigarraga izan da Uemara batzeko eskaera egiten azkena; osteguneko osoko bilkuran onartu zuen udalak eskabidea gauzatzea. Xabier Urdangarin alkateak azaldu du udalerri hura asko aldatu dela azken urteetan, besteak beste, biztanle kopurua nabarmen hazi delako. «Herri txikia izatetik, herri koxkor bat izatera pasa gara; kanpotik jende asko etorri da, eta haur asko jaio dira», argudiatu du. Testuinguru horretan, euskara «integraziorako eta kohesiorako» elementu garrantzitsua da, haren esanetan. Hala, Uemaren «eskarmentua» eta sarean lan egiteko modua baliatu nahi dituzte «urrats kualitatibo garrantzitsuak» emateko: «Bihartik aurrera, Uemarekin batera lan egingo dugu».

Pili Legarra Asteasuko alkateak udalerriak dituen erronkei aurre egiteko «lagungarritzat» jo du Uema. Besteak beste, kale erabilera bultzatzea dute helburu, beheranzko joerari aurre egiteko. «[Pedro Jose Elizegi] Pello Errotarren eta Bernardo Atxagararen herria izanik, ezinbestekoa da guretzat Ueman egotea», gehitu du. Hernaniko alkate Xabier Lertxundik, berriz, euskararen normalizazioaren aldeko apustuan egindako urrats gisa jo du Uemara batu izana: «Saretzea eta indarrak batzea da, euskararen normalizaziorako lanean jarraitzeko».

Uemak salto nabarmena egin du bere sorreratik. 1991ean egindako lehen batzarreko 17 kideetatik 97ra igaro da. Gainera, hiru kide berri batuta, Uemako udalerriek 300.000 biztanleko langa gainditu dute: «Zehazki, gaur egun 302.500 biztanleko lurgune euskalduna osatzen dute Uemako kide diren herriek».

Lanerako asmoz

Mankomunitateko kideek urteko balantzea egiteko ere baliatu du batzarra. Besteak beste, Arnasa Gara kanpainaren barruan egin duten Arnasetik bideo sormen lehiaketa nabarmendu dute, «arnasguneen garrantzia jendartzerako» urrats gisa. Horrez gain, Salto udalekuek izandako harrera eta «herritarren kontzientziazioan sakontzeko» urratsak ere azpimarratu dituzte batzarrean.

Proiektu horiekin batera, Uemak azken urtean egindako ikerketak ere izan dituzte hizpide. Gazteen ikus-entzunezko kontsumoa, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalen bilakaera soziolinguistikoa eta Udalerri euskaldunetako haurrak ikerketa. Azaroan aurkeztu zuten azken ikerketa hori, EHUko DREAM taldearekin eta Soziolinguistika Klusterrarekin batera. Haurren profiletan eta hizkuntza praktiketan aldaketa «nabarmenak» gertatzen ari direla ondorioztatu zuten, eta horretan eragiten duten 148 identifikatu zituzten.

Mankomunitateak datorren urtean ere jarri du begia. Martxan jarri nahi dituzten proiektuen artean aipatu dituzte euskara eta kulturartekotasuna lantzeko egitasmoa Zaldibiatik (Gipuzkoa) beste udalerri batzuetara zabaltzea, Uema sendotzeko pausoak ematea eta «udalerri euskaldunen lurgunea» hedatzea. Gainera, 2023a hauteskunde urtea izango da, eta agintaldi aldaketekin batera hautetsi berriak «ahalduntzeko» lan egin nahi dute.


Summary: Boluartek ez du presidente kargua utziko, eta bozak aurreratzeko eskatu dio Peruko Kongresuari. Herritarren %83 daude hauteskundeak 2026 urtea baino lehen egitearen alde, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak egin duen inkestaren arabera.

Dina Boluarte Peruko presidenteak hedabideen aurreko agerraldia egin du gaur, herrialdeak bizi duen krisi politikoari buruz mintzatzeko. Azken egunetan Boluarteri agintea uzteko zenbait sektorek egin dioten eskariari erantzunez, estatuburuak erantzun du ez duela halakorik egingo. «Zer konpontzen da nire dimisioarekin? Arazoa konpontzen al da?». Boluarteren esanetan, «tinko» eutsiko dio «Kongresuak hauteskundeen aurrerapena erabaki arte».

Peruko Kongresuak baztertu egin zuen atzo bozak aurreratzeko gobernuak egin zuen proposamena. Erabakia konstituzio erreforma baten bidez gauzatu beharko litzateke, eta horrek eskatzen du ganberaren bi herenaren babesa biltzea: 87 boto, gutxienez. Bozketan 49 legebiltzarkidek egin zuten bozak aurreratzearen alde, kontra egin zuten 33k eta abstenitu egin ziren 25.

Erabakia berriz aztertzeko exijitu dio gaur Boluartek Kongresuari, «aitzakiak» eta «2026ra arte gelditzeko asmoak» alde batera utzita. Pedro Castillo presidente kargugabetua 2021ean hautatu zuten estatuburu, eta indarrean den legealdia 2026an amaituko da aurrerapenik ez bada. «Ez zaitezte itsuak izan. Begiratu herritarrei eta ekin», zuzendu zaie presidentea diputatuei. Herritarren %83k nahi du hauteskunde aurrerapen bat, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak argitaratu berri duen inkesta baten arabera.

Krisi politikoak abenduaren 7an jo zuen goia. Castillok Kongresua desegiteko agindua sinatu zuen, ganbera haren kontrako hirugarren zentsura mozioa eztabaidatzekotan zenean. Poliziak atxilotu egin zuen handik ordu gutxira, eta Kongresuak kargugabetu. Castilloren presidenteorde zen Boluartek hartu zuen aginte makila.

Ordutik, krisi politikoan murgilduta dago Peru; egoera politiko polarizatuan, eta gutxienez 21 hildako utzi dituzten liskarren tentsioarekin. Herrialdean Castilloren alde eta Boluarteren dimisioa exijitzeko protesta jendetsuak izan dira. Abenduaren 14an eta 15ean izan dira mobilizaziorik handienak. Manifestariek bost aireportu hartzea eta dozenaka errepide moztea lortu zuten.

Peruko armadako buruzagiek gaur adierazi dutenez, militarrK eta poliziak blokeo horiek desegiten ari dira pixkanaka, baina estatuko indarren esku hartzeak kritika ugari eragin ditu nazioartean eta herrialde barruan. Kultura eta Hezkuntza ministroek dimisioa eman zuten atzo, protesten kontrako «neurrigabeko erantzunarengatik».

«Antolatutako liskarrak»

Boluartek gaitzetsi egin ditu «talde biolento» batzuei egotzi dizkien liskarrak. «Talde gatazkatsu horiei galdetzen diet zein helburu duen aireportuak hartzea, polizia etxeak erretzea. Horiek ez dira mobilizazio baketsuak». Presidenteak nabarmendu du bozketak aurreratzeko eztabaida Kongresuan dagoela eta han konpondu behar dela auzia.

Gaineratu duenez, ez ditu ulertzen berari zuzendutako dimisio eskariak. «Agindu konstituzional bat» betetzen ari dela esan du. «Akaso ez nauzue ikusi kanpaina egiten [Castillorekin batera]? Ni ere 2021eko bozetan hautatu ninduten. Ez dut hemen egotea eskatu. Pedro Castillo presidentea ahal izan dudanera arte babestu dut». Boluartek azaldu du ez dakiela zergatik hartu zuen Castillok Kongresua desegiteko erabakia.

Perun azken egunetan izan diren liskarrak «aurrez antolatuta» zeuden, Boluarteren ustez. «Talde biloento hauek ez dira bat-batean sortu». Ideia bera nabarmendu dute presidentearekin batera hedabideen aurrean agerraldia egin duten estatuko indarretako buruzagiek ere. Salatu dute taldeek herrialdearen azpiegitura kritikoei egin dietela eraso: oliobideei, gasbideei eta zentral hidroelektrikoei, besteak beste.

Ayacuchoko aireportua hartzea ere ondo hausnartutako ekintza izan dela uste du armadak. Azpiegitura horren izaera estrategikoa nabarmendu du, haren bidez ari delako gobernua poliziak eta militarrak protestak dauden tokietara bidaltzen. Errepideak moztuta eta aireportu hori erabili ezinda, estatuak ez luke gaitasunik izango mobilizazioei erantzuteko, buruzagi militarren esanetan.

Talde horiek «gutxiengo bat» direla ziurtatu dute, eta «herrialdeko arrakala soziala» baliatzen ari direla baliabide ekonomiko urriko herritarrak beren nahietara erabiltzeko.


Bost belaunaldi, zortzi ahotsetan

Summary: Bost belaunaldi, zortzi ahotsetan. Lehen aldiz hiru emakume, eta aldi berean, bost belaunalditako bertsolariak biltzeak bihurtzen du berezi gaur Iruñean jokatuko den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala. Nafarroa Garaiko bertsolari bat ere izango da aurrenekoz. Egun osoz, 13.000 zale izango dituzte aurrean.

Heldu da bertsozale askok urte hasieratik egutegian gorriz markatua izan duen data. Osasun krisiak urtebete atzeratu du 18. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, baina, azkenik, gaur jakingo da Iñaki Muruak nori jantziko dion txapela. Kokapena izango da lehen nobedadea: aurrenekoz heldu baita finala Iruñera. Eta ez da datu esanguratsu bakarra. Lehenengoz arituko dira hiru emakumezko finalean kantuan, eta estreinakoz arituko da Nafarroa Garaiko bertsolari bat ere plaza horretan. Aldaketa eragin eta aldaketa gorpuztu duten 42 bertsolari aritu dira, denera, irailean hasi zen txapelketan, eta haietako zortzi heldu dira gaurkora: Maialen Lujanbio, Alaia Martin, Beñat Gaztelumendi, Aitor Mendiluze, Nerea Ibartzabal, Sustrai Colina, Amets Arzallus eta Joanes Ilarregi. Guztira, 13.000 pertsona izango dituzte aurrean.

Horiengatik guztiengatik aipatu du Maialen Lujanbiok egunotan, finalak «esangura politikoa» izango duela, eta, gainera, esangura hori «handia» izango dela. Birritan jantzi du txapela, eta bera da egungo txapelduna. Horregatik sailkatu zen zuzenean gaurko finalera. «Egun ederra» espero duela ere esan du: «Finala Iruñean egitearen planteamendua garrantzitsua delako; gazte jendearen eta jende helduagoaren arteko katearen irudikapena delako, eta lehen aldiz hiru emakume ariko garelako kantuan».

Alaia Martin sailkatu da puntuazio altuenarekin finalera, txapelketa osoa alderik alde gurutzatu ondoren. Iraileko lehen saioan abestu zuen, Getxon (Bizkaia), eta azken geltokiko oholtza ere zapaltzeko parada izango du. Lehenagotik hasitako aldaketa bat egonkortu egin dela erakusten du finalak, haren ustez: «Punta-puntan ibili diren bertsolari askoren eragina ikusi da plazetan, nahiz eta, gero, finalean zortzi leku baino ez dauden». Eta finalean, «gauza mamitsu eta argitsuak esateko gogo handia» daukala azaldu du.

2017ko txapelketako finalean izan ziren bertsolariak zuzenean finalaurrekoetan hasi dira bertsotan, eta haien artean da Aitor Mendiluze. Durangoko (Bizkaia) saioan irabazle izan zen, eta ondoren Bilbon eskuratu zituen puntuak batuta, gaur, seigarrenez izango da final batean. Elkarrizketak sortu nahi lituzkeela esan du egunotan, horrela ulertzen duelako bertsoa: «Beti saiatuko naiz dialogorako bidea zabalduko duen baina bat ateratzen».

Sustrai Colina parte hartu duen Txapelketa Nagusi guztietan heldu da finalera. Seigarren finala du hau, eta ez zaio aski «bertsotan ondo egitea bakarrik». Bere hitzak: «Ez dut pentsatu nahi zer ote den posible eta zer ez: pentsatu nahi dut nola egingo ote dudan posible izan dadin».

Hirugarren finala du Beñat Gaztelumendik, eta aurreko aldietako arantzak kendu nahi lituzkeela esan du. Aurrekoetan «itzalean» sentitu du bere burua, eta hori «desblokeatzen» saiatu da aurten: «Saiora burua irekita joan nahi dut, bihurrikeria puntu batekin eta sortzeko jarrera on batekin».

Amets Arzallusek bosgarren finala izango du hau, eta 2013an txapela ere jantzi zuen, gainera. Haren hitzetan, ordea, aurtengo txapelketa «mendikate bat zeharkatzea» izan da harentzat. Donibane Garaziko finalaurrekoak «estutu» egin zuen, poto bat egin ostean, eta Bilbon asmatu zuen finalerako atea ireki zion giltza topatzen. Ariketaz ariketa «arrastoa» uztea da gakoa haren iritziz, eta hala kantatu nahiko luke gaur: «Mikrofonora hurreratu orduko pentsatu nahi dut ariketa horretan dagoela egunean gerta daitekeen ederrena».

Nerea Ibarzabalek lehen finala izango du aurtengoa. 673 puntu lortu zituen Irunen jokatutako lehen finalaurrekoan, zail jarri zion horrek finalerako bidea, baina Baionan jokatutako bigarren finalaurrekoan lehen postua lortu zuen 671,5 punturekin, eta hala eskuratu zuen gaurko txartela. «Kontzientziatik» kantatu nahi luke: «Ez dut akatsik egin nahi, baina arriskatzera joan nahi dut, esan nahi ditudanak esan ahal izateko beste».

Parte hartu duen lehenbiziko Txapelketa Nagusian iritsi da finalera Joanes Illarregi. Eta bera da final batera heldu den Nafarroa Garaiko lehen bertsolaria. Ez luke «txiki» sentitu nahi «plaza handian»: «Ez daukat deus galtzeko, eta neure burua jolaserako eta bertsotarako libre sentitu nahi dut».

Bost belaunaldi bertsotan

Aro baten isla izan ohi da txapelketa bakoitza. Aurten, bost belaunaldi aritu dira kantuan, eta gaurkoak ere hori irudikatuko du. Bertsolari guztiak ez daude bertso ibilbidearen une berean. Batzuk plazan historikoak diren bertsolariekin kantuan aritu ziren gazte zirela, eta orain haiek dira beterano.

Bat-bateko sorkuntza denez, ordea, sarri ez du irabazten gehien arituak, baizik eta saioari ondoen erantzuten dionak; binakako lanetan borobiltzea lortzen duelako, eta bakarkakoan kanturako gaiari zorrotz erantzuten diolako.

2017ko finalarekin alderatuta, bi aldaketa izango dira: seiko motza eta hamarreko txikia lekuz aldatu dituzte— lehena goizean eta bigarrena arratsaldean—; eta buruz burukoan, Iparragirre abila dela doinuan osatuko dute ofizioa.

Gaiak jarri eta saioa aurkezten Alaitz Rekondo, Aritz Bidegain, Idoia Antzorandia eta Ion Zaldua arituko dira. Goizean hamabosna bertso puntuagarri osatuko dituzte, eta arratsaldean hamar. Lan horiek eginda, puntu gehien batzen dituzten bi bertsolariak buruz buru arituko dira, eta hor beste hamaikana bertso abestuko dituzte. Txapela bezain egun borobila izango da gaur, Iruñean, irabazlea gorabehera.


Finalaren atariko une efimeroak

Summary: Finalaren atariko une efimeroak.

Bakarrik noa, bizitzan lehenengo aldiz, Txapelketa Nagusiko finala ikustera. Bakarrik eta kotxez, jasangarritasunaren aurkako hautua, inondik ere. Horretarako lizentzia eman diot neure buruari, planetak ulertuko du. Etzegarateko aldapako azken bihurgune itxiak atzean utzi berri ditut. Arnasa hartu du kotxearen motorrak, eta martxa luzeenera jauzi egin du automatikoki. Altsasu bertan dago dagoeneko, eta Sakanan sartu naiz konturatzerako. Errepidea patxadatsua da ondorengo kilometroetan, eta horrek burua martxan jartzen lagundu dit.

Garrantzi berezirik gabeko lana da Iruñean egin beharko dudana, hutsala kasik, jardunaldiaren dimentsioa eta izango duen oihartzuna kontuan harturik. Loa erabat nahasia izan dut azken egunotan, hala ere, gertakizun historiko bat bizitzera doala ondo dakielako, ziurrenik, nire subkontzienteko geruzaren batek. Gehienezko abiadura mugaren gainetik ari naiz gidatzen, ohi baino modu oldarkorragoan. Zergatik nago hain urduri? Irratia kendu eta musika jartzeko agindu diot ahots lakarrez kotxeari. Kotxearekin hizketan, nora garamatza teknologiak? Sistemak ez du eskaria ondo prozesatu lehenengoan. Eztarriko marranta garbitu eta bigarren ahaleginean, bai. Bachen kontrapuntua izan ohi da halakoetan nire aterpe. Sakontasuna behar dut, ordea, eta Raxmaninofen piano kontzertuetako bat lehenetsi dut: bigarrena, bere obra gorena. Lehenengo akordeek pixka bat lasaitu nautela iruditu zait, baina ameskeria izango da.

Finalean kantuan ariko diren bertsolariei Miren Mujikak egindako elkarrizketa pertsonalizatu eta mamitsuak argitaratu dira Berria-n azken astean. Finalaren atarikoak aletu dituzte denek ere, euren aldarte eta sentipenen berri eman, asmoak iragarri... Ia aipatu ere ez da egin, ordea, hitz tabua: txapela. Inork irabazi nahiko ez balu bezala. Ñabardurekin, bistan da, baina denak dira hautagai. Maialen Lujanbio txapela defendatzen saiatuko da, eta gainerakoei dagokienez, orain arte egindako bidean erakutsi du bakoitzak zertarako gai den eta noraino iritsi daitekeen. Azken txanpara bizirik ailegatzekotan ez dago bidean bertsorik alperrik galtzen uzterik. Une gogoangarri asko izango dira saioaren joanean, baina bat aukeratzekotan buruz-burukoan ariko diren bi bertsolariak zortziko txikian ofiziotan jarri ohi direnekoa nabarmenduko nuke: milaka lagunen aurrean, auzo galdu bateko elkarte bateko bertso afarian ariko balira moduan. Hara hor bertsolaritzaren esentziara gerturatzeak sor dezakeen kontrastea.

Badakit gaur negar egingo dudala. Aurreko saioetan izan dut, tarteka, korapiloa eztarrian, eta gorritu zaizkit begiak behin baino gehiagotan. Gaur lanak izango ditut enbatari eusten. Bestela ere aski ez banu, gainera, Iñaki Murua igoko da txapeldunari txapela janztera. Murua eta bere ingurunea irudikatzea nire bizitzaren errepaso azkar bat egitearen moduko zerbait da. Beti presente modu batera edo bestera, beti inspiratzaile, iradokitzaile, beti eragile. Minutu batzuetako bidaia egingo dut denboraren tunelean barrena gabiriarra oholtzan agertzen denean.

Sakanak Iruñerriari eman dio paso Irurtzun pasata. Eremua zabalagoa da orain. Zuastiko ordainlekuan ez dago auto pilaketarik, goiz xamar noanaren seinale. Ezkabako gotorlekua bistaratu dut, Elomendi sortaldean, Erreniegako haize errotak hegoaldean. Piano kontzertua hirugarren eta azken mugimenduan murgildurik dago dagoeneko, su eta ke. Nafarroa Arenara eramango nauen irteera gainean dut. Jendearekin elkartzeko gogotsu nago. Gaurko bakardade une efimero honek eman diezaiola emozio kolektiboari paso.


Summary: Pradoren lehen ekitaldietan presente egon da 'Kakux'. Zenbait adingaberi sexu abusuak egiteagatik zigortu zuen Vatikanoak Juan Kruz Mendizabal Kakux.

Fernando Prado Donostiako apezpikuak bere lehen meza egin du Artzain Onaren katedralean. Bertaratutakoen artean, Donostiako alkate Eneko Goia, Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeria eta aurrez apezpiku izandako Jose Ignacio Munilla eta Juan Mari Uriarte. Mezan izan da Juan Kruz Mendizabal Kakux Gipuzkoako bikario ohia ere. Denbora luzez ekitaldi publikoetatik kanpo egon ostean, Pradoren kargu hartze ekitaldian agertu zen berriz. Vatikanoak pederastiagatik zigortu zuen Mendizabal.

2017ko urtarrilaren 10ean azaleratu zen auzia; orduan jakin zen 2001ean eta 2005ean gertatutako sexu abusuengatik Elizak zigortu egin zuela Mendizabal. Bi salaketa horiek Elizaren barruan geratu ziren, ez biktimek eta ez Elizak ez zutelako auzitara jo. Gauzak hala, hiru urtez Euskal Herritik kanpoko monasterio batean bakartzea ebatzi zuen Elizak. Hilabete gutxira, ordea, Ormaiztegira (Gipuzkoa) itzuli zen, gaixorik zegoelako. Mendizabal Bergarako eta Antzuolako (Gipuzkoa) apaiza ere izan zen. Aipatutakoez gain, BERRIAk beste testigantza bat ere jaso zuen: «Mendizabalek sexualki abusatu zuen nitaz 1994an».

Bestalde, EITBk Eliza katolikoaren barruan izandako beste bi sexu abusu kasuren berri ere eman du. Emakume batek salatu du apaiz batek sexu abusuak egin zizkiola Bilboko Santa Marina ospitalean, 1972an. Orduan, 8 urte zituen. Barakaldoko beste emakume batek ere adierazi du apaiz beraren abusuak jasan zituela.

Bide beretik, BERRIAk ostegunean argitaratu zuen apaiz batek zenbait sexu abusu egin zituela Elgoibarren (Gipuzkoa), duela 60 urte. Aste honetan susmopean jarri da Joan Paulo II.a aita santua ere: ikerketa baten arabera, sexu abusuak estali zituen.


Lan itzulezin bati aitortza

Summary: Lan itzulezin bati aitortza. Iñaki Muruak jantziko dio txapela aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko irabazleari. Ibilbide luze bezain oparoa du bertsogintzan, eta hain zuzen, horren aitortza egin nahi izan dio elkarteak.

Orain 40 urte aurkeztu zen lehen aldiz Bertsolari Txapelketa Nagusira Iñaki Murua (Gabiria, Gipuzkoa, 1956). Geroztik, bi bider kantatu du final batean. Bertsolari gisa ez ezik, ibilbide oparoa egin du bertsogintzan; izan ere, Bertsozale Elkarteko lehendakaria izan zen 2005etik 2018ra bitartean. Ageriko lan horrez gain, «isilpean» egindakoa ere eskertu nahi izan dio elkarteak. Eta, hain zuzen, horren guztiaren aitorpen gisara, berak jantziko dio aurtengo txapeldunari txapela. «Bertsozale Elkarteak omenaldi berezi hau egin nahi izan dio finalean, egindako lana itzulezina bada ere, ikusgarri egin eta merezimenduaren aitortza moduan».

Pozarren jaso zuen albistea Muruak, eta are gehiago poztu du ingurukoen poztasunak, eta bere jardunari egin dioten eskertzak. «Ohore handiegitzat» dauka, halere, aurtengo txapeldunari txapela jartzeko ardura: «Azken batean, elkarte xume baten alde, borondatez, ahal duzuna egiten aritzen zara, baina elkartean benetako meritua bertan lan egiten duen ekipo horrek dauka; jende oso ona da».

Gaineratu du, halaber, pribilegio bezala bizi duela. Izan ere, bere hitzetan, «asko dira» merezita ere, inoiz omenaldirik jaso gabekoak: «Edozein baserritarrek eguraldiaren kontra egiten duen lana, azokara joan, saldu, bere bizitzaren alde borrokatu eta besteoi bizi osasungarri bat eskaintzeko egiten duen lana inork ez du omentzen; horrek zer pentsatua ere ematen du».

Dena dela, «gauza batek ez du bestea kentzen», azaldu du Muruak. Izan ere, ondo daki denbora asko eskaini diola bertsogintzari eta elkartearentzat egindako lanari. Nolanahi ere, azaldu du elkarteari eskainitako denborak «hutsune bat» sortu duela bere inguruko beste alor batzuetan: «Elkarteari eskaini diodan lana falta izan da etxean eta beste hainbat esparrutan. Etxekoek nozitu dute nire falta hori, bereziki, seme-alabek eta Blancak [bikotekideak]. Beraz, uste dut haientzat ere polita izango dela finalekoa». Aipatu dituen esparru horietan «zor asko» dituela sentitzen du, eta ahal dela, zor horietako batzuk kitatu nahiko lituzke 13.000 lagunen aurrean duen egitekoarekin.

Egona da Murua, zortzi bertsolarien antzera, hainbeste bertsozaleren aurrean kantari; ondo ezagutzen ditu, beraz, oholtzara igo aurretik eta oholtzan bertan sentitzen diren tentsio eta urduritasunak. «Egun ona duenarentzat gozamen bat izaten da finala, baina halamoduzko eguna edo aldarte eskasa duenari goi-goiko harmailetan dagoen jendea gainean erortzen zaio. Asmatu ezinik dabilenak sufritu egiten du horrelako egoera batean».

Gogoan ditu bere bi final handiak. Donostiako Belodromoan jokatu zituen biak; 1986an eta 1989an. Lehendabizikoan, Sebastian Lizaso, Jon Lopategi, Xabier Amuriza, Jon Enbeita, Andoni Egaña, Jon Sarasua eta Anjel Mari Peñagarikano izan zituen lagun. Horrela hasi zuen saioa: «Udaberriak odol berriaz/ hornitu ohi du gaztea/ halere nahiko lan izango da/ zaharrenei irabaztea». Gogorarazi du elkarteak antolatzen zuen lehen txapelketa zela 1986koa. «Hunkigarria izan zen niretzat egun hura. Lopategi, Enbeita, Amuriza... Horiek jainkoak ziren guretzat, eta horiekin kantatzea plazer hutsa zen». Bosgarren egin zuen final hartan, eta «oso oroitzapen goxoa» gordetzen du harrezkero.

1989ko txapelketaz duen oroitzapena ez da, ordea, aurrekoa bezain atsegina. Bere hitzetan, ez zuen erabat gozatzerik lortu: «Erabat anestesiatuta banengo bezala gogoratzen dut final hori». Izan ere, azaldu du egun batzuk lehenago jaio zela bere alaba Leire. «Zorionez ederki dabil orain, baina erdi gaixorik zegoen orduan. Final hartan, buruan neukan Leireren irudia zen gaixo zegoen haur jaioberri batena». Bazkalosteko saioan indarberritu zen, ordea. Izan ere, kontatu du, arratsaldeko saioan sartzeko zain zeudela, erditzearen unean egon zen medikuetako bat harengana hurbildu, eta alaba ondo zegoela esan ziola. «Detaile polit hori izan zuen. Ez dakit inoiz behar adina eskertu diodan niregana etorri eta modu horretan lasaitu izana, baina berriro ere eskertu nahiko nioke detaile hori».

Zortzigarren egin zuen bere azken final horretan, eta horrela agurtu zuen Belodromoan bildu zen ikus-entzulea: «Barrena goibel neukanez/ nahiz eta jardun benetan/ bertsorik ezin gozatu/ horrelako egunetan/ zortzigarren bat behar zan/ inor ez egon penetan/ denak egurtuko ditut/ datozen lau urteetan».

Gipuzkoako bi finaletan ere kantatutakoa da; 1991n eta 1995ean, zehazki. Horrela kantatu zuen lehendabiziko txapelketako hasierako agurrean: «Ongi etorri lagun entzule/ zerk du hainbeste bertute?/ Gugatik soilik hainbeste mila/ txoratuta al zaudete?». «Ikaragarria» egiten zaio oraindik ere, hainbeste jende, «bertsozale eta euskaltzale», leku berean batuta ikustea.

«Tradizio modernoa»

Bere azken finaletik gaur arte, bertsolaritza, oro har, aldatu dela uste du Muruak, eta gizartearen eboluzioak, horretan, eragin zuzena izan duela gaineratu. «Amurizak esan zuen behin, bertsolaritza tradizio moderno bat dela. Kontraesankorra dirudi termino horrek, baina egia da. Izan ere, tradizioa betikotu ordez, berritu eta gaurkotu egiten deneko erakusle da bertsolaritza».

Saioz saio jarraitu du Muruak aurtengo Txapelketa Nagusia, eta «egundoko maila» dagoela nabarmendu du. «Bertsotara ederki ekarritako elementu zinematografiko asko ikusi ditut nik bertsolari guztiengan. Saio guztietan gozatu dut, eta zoragarria izan da haiek entzutea».

Are, finalean kantatuko duen zortzikotea «mundiala» dela dio. Horregatik, hain zuzen, egun ederra izango dela aurreikusten du berak. «Punta-puntako zortzi bertsolari izango dira oholtzan. Gainera, jendeak gogo handia zuen aurtengo txapelketarako, eta saio guztietan ikusi da gogo hori. Zoragarria da hori, noski, Bertsozale Elkartearentzat».

Ez dio berebiziko garrantzirik eman nahi txapeldunari txapela jarriko dion uneari. Izan ere, bere ustez, hori ez da aparteko lan bat; «txapela irabazteak dauka lana». Halere, harmailetan gertu izango ditu lagun zein senideak, eta bertan egongo direla jakiteak «poz handia» ematen dio. «Gai horien gainean hobekien moldatzen denari eta epaileek txapeldun izendatzen duten horri jarriko diot txapela, baina polita izango da beste zazpi bertsolariak ere, atzean, taldean sentitzea. Den-denei desio diet egunaz goza dezatela».


Summary: Estatu feminista egiteko tresna sortuko dute: Talaia Feminista. Talaia Feminista txosten bat izango da, Euskal Herriaren koiuntura eta trantsizio feminista aztertzeko. Talde bat sortu nahi dute, datorren urtean lehen txostena kaleratzeko.

Euskal estatu feminista bat dute xede, eta, horretarako, trantsizio feministaren beharra nabari dute Euskal Herrian. Ideia horren bueltan batu dira gaur goizean 80 emakume subiranista, ezkertiar eta independentista Iruñean, su baxuan egosten ari den trantsizio feministarako tresna ezagutarazi eta hartaz hitz egiteko; Talaia Feministaz.

Baina zer izango da zehazki? Oraindik erabakitzeke daukaten maiztasunarekin argitaratuko duten txostena, bi atalekin: Euskal Herriaren koiuntura azterketa, begirada feministatik, eta Euskal Herriko trantsizio feministaren azterketa. Ainhoa Etxaidek aletu du proposamena lan saioaren hasieran: «Euskal Herria feminismotik edo feminismoetatik aztertzea, arakatzea eta horrekin txosten bat egitea». Ordea, ez dute nahi tiradera batean gordeta gera dadin; tresna bat izatea nahi dute, eragitea: «Interpelaziorako eta intzidentziarako tresna izan daiteke. Bide bat egiteko anbizioa du, eta eztabaida politiko eta sozialean eragitekoa».

Lan saioan ikusi denez, ziurtasun eta ideia adina zalantza eta galdera dituzte oraindik. Azken batean, horixe izan baita saioaren helburu: elkartzea, saretzea eta proiektuaren zumeak jartzea. Baina azaldu dute, gehiago edo gutxiago, zer izango den egitasmoa: « Euskal Herria estatu feminista egingo badugu, prozesu baten emaitza izango da. Prozesu horrek egiturak behar ditu, egituratua izan behar du. Prozesu horretan ari garenok tresnak behar ditugu, eta hau bat izango da». Baita zer ez den izango ere: «Ez goaz eragile berri bat sortzera, eragileak garelako lan politikoarekin, praktikarekin, akademikoarekin... Ari gara». Eta galderak galdera, argi dute zer ez dagoen dudan: «Ez dugu eztabaidatzen Euskal Herrian estatu feminista bat nahi dugun. Nahi dugu, eta horregatik batu gara. Ez dugu eztabaidatzen feministak garen. Feministak gara».

Tresnaren aurkezpen orokorra egitearekin batera, Euskal Herriko eredu patriarkala eta kapitalista aztertu dute, bost dimentsio edo ardatzen bueltan. Lehenik, horien inguruko irakurketa egin dute bost adituk, eta, gainera, Jule Goikoetxeak gogorarazi du dimentsio batzuen eta besteen artean loturak daudela. Adituen hitzaldiak entzun ostean, parte hartzaileek taldeetan eztabaidatzeko aukera izan dute, eta ardatz bakoitzari lotuta txostenari zer eskatu erabaki dute. Ondorio nagusien berri emanda eta aurrera begirako lan ildoak zehaztuta amaitu dute saioa: talde bat sortu asmo dute, datorren urtean lehenengo txostena kaleratzeko.

Estatu egiturak

Laura Gomezek egin du ardatzaren irakurketa. Haren esanetan, trantsizioan erabaki beharra dago instituzioek zein egiteko izango duten, eta uste du erakundeak okupatzeko borrokari ezin zaiola muzin egin. Taldeak, berriz, zenbait ondorio atera ditu, Maite Asensioren ahotik azaldu dituztenak: «Zergatik den inportantea estatu egituretan lan egitea? Nahiko ados egon gara esaten estatu egiturek zuzeneko lotura daukatela guztion eguneroko bizimoduarekin, eta politika publikoek gaitasuna daukatela gizartea eraldatzeko, aldaketak iraunarazteko, boterea edo aberastasuna banatzeko, eta, alde horretatik, emakumeen bizitzak hobetzeko». Txostenerako proposatu dute orain arte izandako esperientziak aztertzea: «Aztertzea non gauden, zein instituziotan egon garen, zer-nolako jarduera alternatiboak jarri diren martxan...».

Ekosistema edo lurraldea

Mirene Begiristainek eman ditu nozioak. «Muga-mugan gaude», ohartarazi du. Eta eskatu du gogoan izateko baliabideak ez direla mugagabeak. Nabarmendu du: «Natur sistemak eta komunitateak —gu— ez gaude banatuta. Askotan inguruneari begiratzen diogu agertoki, testuinguru edo paisaia bat bezala, ikuspegi oso kosifikatua dugu, eta hori da sistema kapitalista, patriarkal, kolonialista, arrazista eta hirizentrikoak zeharkatzen gaituena ». Izaro Zinkunegik azaldu ditu lantaldearen ondorioak. Garrantzitsutzat jo dute dimentsioa kontuan hartzea, besteak beste, «ekofaxismoa» datorrela ikusten dutelako. Autokritikarako tartea ere hartu dute: «Ekofeminismoaren bueltan kontzientzia falta daukagu».

Indarkeria matxista

Zaloa Basabek izan du hizpide. Argi du trantsizioan indarkeria matxistari erreparatu behar zaio, desberdintasunean oinarritutako sistema orok indarkeria behar baitu irauteko. Alegia: « Ez dago trantsizio feministarik indarkeriari aurrez aurre begiratu gabe». Ildo bertsutik jo dute eztabaidako kideek, Maialen Arteagak azaldu duenez: «Dena baldintzatzen duen ardatza da; munduari forma ematen dio, baita Euskal Herriari ere». Gai horretan, «zuriketa» nabari dute: «Indarkeria matxista aitortu, aitortzen da, baina ez da itzultzen prebentzio neurrietan». Txostenera begira, adierazi dute zailtasunak eragin ditzakeela Euskal Herriaren zatiketa administratiboak, esaterako, Ipar Euskal Herriko datuak lortzeko.

Lanak

Jone Etxeberriaren hitzetan, lanek baldintzatzen dute emakume langilearen bizitza. Azaldu duenez, sistemak ordaindutako lanak dira ekonomiatzat hartzen dituenak, eta ordainduak ez diren lanak ikusezin bihurtzen dituzte. Eta zaintza sartzen da: «Zaintzari eskaintzen diodan denbora ezin diot lan ordainduari eskaini». Iradoki du: «Aztertu behar genuke nork ez dituen zaintza lanak egiten». Iratxe Delgadoren bidez, parte hartzaileek eskatu dute lana zerbait «estruktural» gisa tratatzeko, sistema sostengatzen duen zerbait bezala. Euren buruei galderak ere egin dizkiete: «Zein pribilegiori egingo diogu uko Euskal Herriko emakume bezala? Zein emakumeri aitortuko dizkiogu eskubideak?».

Ideologia

Oihana Etxebarrietarena izan da gaia aztertzeko ardura. Botereaz gogoetatu du, besteak beste. Eta galdetu: «Nabarmena da botere gunetzat identifikatu diren instituzioetan kopuruetan gora egin duela emakumeen parte hartzeak.[...] Baina boterean irabazi dugu? Boterea gure egin dugu?». Emakumeek espazioak irabazi izanak sortu dituen erreakzioak nabarmendu dituzte parte hartzaileek, Ekhine Atorrasagastiren ahotik: «Espazio ideologiko-publikoa gureganatzen goazen heinean edo urratsak ematen goazen heinean, erreakzioa ere itzela da».


Summary: Peña-Mariezkurrenak hirugarren garaipena lortu dute. 22-12 irabazi diete Ezkurdia-Martijari. 7-7ko berdinketatik aurrera oso nagusi izan dira, eta itxura sendoa eman dute. Galtzaileek garaipen bakarrarekin segitzen dute.

Aurreko partida galdu arren, txapelketako lehen bi jardunaldietan erakutsi zuten sendotasuna berreskuratu dute Peña II.a-Mariezkurrena II.ak. 22-12 irabazi zieten Ezkurdia-Martijari, Labriten. Partida hasiera gogor eta parekatu baten ostean, irabazleek pilota aldatu dute, eta partida hautsi dute. Mariezkurrena II.a nagusitzen hasi zen atzeko koadroetan, eta hori ederki baliatu du Peña II.ak aurrean tantoak bikain amaitzeko. Gaurkoarekin hirugarren garaipena dute Peña II.a-Mariezkurrena II.ak. Galtzaileek, Ezkurdia-Martijak, bakarrarekin segitzen dute. Partida hasiera ona egin dute. Martijak berak amaieran esan zuenez «orain arte txapelketako onena». Baina aurkariak aurretik jarri diren momentutik kontrakarrean aritu dira.

Hasiera on horren seinale, 3-0 jarri ziren aurretik Ezkurdia-Martija. Baina segidan Ezkurdiak falta egin du sakearekin, eta hurrengo tantoa ere urdinez jantzitako bikotearentzat izan da, Peña II.ak txokoan utzitako pilota bikain bati esker. Beste bi ere egin dituzte segidan, eta hala estreinakoz aurretik jarri dira norgehiagokan: 4-3. Gogorra eta parekatua izan da partida hasiera. Ez bikote batek, ez besteak ere, ez dute partida haustea lortu. Tantoak luzeagoak izateak Ezkurdia-Martijari egiten zien mesede. Izan ere, Peña II.a-Mariezkurrena II.a ohituagoak daude tantoa bizkor amaitzera, eta biziago jokatzera. Dena den, tantaka lortzen zuten tantoak halakoak izatea.

Defentsako lanean batez ere oso sendo aritu dira bi bikoteak. Hala iritsi ziren 7-7kora. Neurketaren gogortasunaren seinale izan da Peña II.a-Mariezkurrena II.a 8-7 aurretik zirela, bi bikoteek eseri egin direla arnasa hartzera. Berdintasun horrekin, hiruzpalau tantoko zuloa egiten zuen bikoteak asko izango zuen irabazita. Hor irabazleek beren pilotetako bat atera dute, ez horren bizia. Partida goitik behera aldatu da. Mariezkurrena II.ak neurketaren aginte makila hartu duatzean, beste behin duen joa erakutsiz. Hala, Ezkurdia jokoan ez sartzea lortu zuten. Aurrean hori aprobetxatu du Peñak tantoak egiteko, gustuko duen moduan jokatuz: bizi. Baina txapelketa honetan beste gauza bat gehitu dio tolosarrak: zentzua. Aldea handitzen joan dira horri esker: 13-7.

Aurkarien sendotasunaren aurrean ezin zuten zulorik topatu Ezkurdiak eta Martijak, eta aukerako pilota bat galdu du Ezkurdiak. Partida hautsita zegoen: 14-7. Une horretan, ordea, Mariezkurrena II.ak huts bat egin du. Hala, gorriek aukera izan dute pilota aldatzeko. Baina tanto bakar bat egin dute, eta berriro ere garaileek berreskuratu dute sakea: 15-8. Amaierara bitarte tanto bakan batzuk egin dituzte Ezkurdiak eta Martijak, baina urruti egon dira partidan berriz sartzetik. Izan ere, Peña II.a-Mariezkurrena II.ak sendo eutsi diote.


Summary: Nafarroa Arena goraino bete da han jokatu den lehen finalean.

Goiz iritsi da jendea Nafarroa Arenara: ateak irekitzerako ilara egin dute bertsozaleek, eta, saioa hasteko oraindik ordu erdi falta zela, aretoa bete itxura hartzen hasi da. Sarrerak aspaldi agortu ziren, eta itxura bikaina izan du gaur Iruñeko pabiloiak.

Pandemiaren osteko lehen finalean, nabaria izan da bertsolarien etaikusleen emozioa. Hori agerian geratu da bertsolariek oholtzara bidean egin duten bide luzean: zutik eta txaloka hartu dituzte ikusleek, bertsolariek itxurari eta kontzentrazioari eusteko lanak zituzten bitartean. Baita egun osoan ere: etengabeak izan dira zaleen olatuak, baita, tartean, malko mordoxka bat ere.


Summary: Indartsu hasi dira bertsolariak lehen agurretik. Ahots indartsuz eta beren asmoak ongi goratuz hasi dute final handia zortzi bertsolariek, eta txalo artean hartu dituzte ikus-entzuleek.

Zozketak hala aginduta, Aitor Mendiluze izan da agurra kantatzen lehena: «Geure ahalak gehituz/ zuen kemenari/ sentitzen baitet nola/ ari garen ari/ begirada zabaltzen/ itsutzen denari». Nerea Ibarzabalek Iruñeko oholtza erretzen sumatu du aurreneko puntutik: «Emozioen magma gori bat/ bada gutako bakotxa/ ustekabean lehertzen denean/ lur azpiko berben poltsa/ ea zein mundu posibletarantz/ labaintzen zaigun ahotsa».

Amets Arzallusek ostiralean Barakaldoko BECen izan zen Hertzainak taldearen kontzertu jendetsuari egin dio keinu. Honela hasi du agurra: «Kaixo, lagun guztiak/ gu ez gara Hertzainak/ gaur erreko ditugu/ aurtengo gaztainak/ gaztainak, lehertu arte zainak». Ikus-entzulea dantzan jartzea, horixe du gaur helburu Arzallusek. Segidan, Joanes Illarregi hurreratu da mikrora, eta denak aipatu ditu; pista, harmaila zein errebotea: «Arenan nonbait garesti/ dago metro karratua/ pista, rebote ta grada/ hiru zonaz banatua/ Nafarroa berriz ere/ dago zonifikatua». Jolasa eta jokoa ditu asmo gaurkoan Illarregik.

«Historiaren tabernan» festa izango dela jakinarazi du Alaia Martinek segidan: «Egun argi bat filmatu nahi dut/ zuen begien zineman/ gure herri hau oinarri hartu/ eta naizenik eman». Nahiak aurreratu eta kargak atzeratu nahi dituela azaldu du Maialen Lujanbiok jarraian. «Gauzak gertatu daitezkeenean/ gertatzen direla nago/ beti gertatu behar zuketeena baino beranduxeago».

Sustrai Colina izan da agurra kantatzen hurrengoa: «Hara hor non natzan/ Iruñeko plazan/ libre ta konfiantzan/ zuen eskuak hegan/ eraman nazan». Eta, azkenik, Beñat Gaztelumendi izan da parean dituen 13.000 lagunak agurtzen azkena: «Udazkenean piztu den herri/ honen nerbio sistema/ niretzat hori baita bertsoa/ printza bat eta unibertsoa/ gu sortzen ari garena/ ta gu sortzen gaituena».


Summary: Sexua, zaintza, konplizitatearen indarra... ganbarak utzitakoak. «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Horixe izan dute zortzi bertsolariek hiruna bertso kantatzeko gaia.

Goizeko saioarekin amaitzeko, ganbarako lana izan dute azken ariketa puntuagarria. «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Gai horren gainean kantatu behar izan dituzte hiruna bertso, eta, ohi gisan, hurrenkeraren arabera erantzun diote gaiari.

Ordenak hala aginduta, beraz, Mendiluze izan da ariketari erantzuten lehena. Bertsolaritza klaseetan eroso egoten ez den ikasle batekin egindako irribarre konplizea irudikatu du. Behartu gabe, baina tira egin nahi liokeela azaldu du. «Zuk erabaki baina duzuna/ bota ezkero nik nahiago/ ez baitaukazu une triste hau/ zertan bakarrik igaro/ ausartu ein da, bota egin du/ orain irrifartsu dago/ baita ni ere, ta esan nahi du/ hark uste baino gehiago».

Ibarzabalek, berriz, «gizon txar baten gerizan» urteak pasatu dituen emazte eta ama baten larrutik kantatu du. «Haurra uzten dudanero/ ni beldurraren sasitzan/ ta utzidazue pentsatzen/ normalena dudan gisan/ kide ona izan ez denak/ ezin aita ona izan». Senarra agurtu, eta alabarekin egin duen irribarre konplizeari heldu dio orduan, zera pentsatuz berekiko: «Itxaron beharko gaituzu/ denbora luzez, txikito/ ze gu hurrengo astean/ ez gara hona itzuliko»

Arzallus etorkin baten larruan jarri da bere ganbarako lanean. Metafora batekin ilustratu du lehen bertsoa: «Pentsa zenbat miseria/ egunen trenean/ desertua bukatzen da/ zortzigarrenean/ ta desertu handienak/ geure barrenean». Bigarren bertsoan poto egin ote duen zalantza dago ikusleen artean. Izan ere, «parte» hitza erabili du bi bider. Bidasoko harrera elkarteko kide batekin gurutzatu du irribarre konplizea, azkenik, eta ederki asmatu du bertsoaldia borobiltzen: «Harek niri eskaini dit/ azken irriparra/ deus ez duenarentzako/ hori da indarra».

Illarregik erantzun dio gaiari ondotik. Bikote baten lehendabiziko maindirepeko «endredoa» deskribatu du kantuz, eta lehendabiziko bertsotik heldu dio gaiari, eta segidan azaldu du bikotekidearekin izandako irribarre konplize horren arrazoia: «Keinu egin dit begiarekin/ irri txiki bat ahoan/ ta keinu horrek helarazi dit/ hain gaizki ez dela joan».

Bide bertsutik jo du Martinek; bikote baten harreman sexuala, alegia. Lehen bertsotik irudikatu du irribarre konplizea. «Bi gauzak partekatzea/ niretzako da luxua/ lehenbizi irrifarrea/ eta ondoren muxua». «Mutikoen haragia» lehenagotik probatuta zeukala esan, eta gero hau zehaztu du: «Gaur daukat neska batekin/ bigarren lehen aldia». Eta, azkenik, txalo eta oihuen artean amaitu du bertsoaldia: «Zertan mugatu plazera/ bihurtzeraino kamutsa,/ eleanitza denean/ gure gorputzen hizkuntza?».

Lujanbiok Bilboko Abandoko auzoko metroan kokatu du bere ganbarako lana. Bere bagoi berean igo den «tatuaje fatxaz» betetako «tipo klasea» irudikatu du. Bidaiarien begiradek, azkenean, gizon hura bagoitik botatzea lortu dutela azaldu du. «Behingoan alderantzira/ gertatu da gauza, hara:/ jende xeheak indarra/ tipo sendoak ikara». Hala hasi du azken bertsoa. Lortutakoaz harro, bagoiko kide batekin egindako irribarre konplizea kontatu du azkenik: «Zu ta biok bereziki/ irria irrietara/ gure poltsa ortzadardunez/ poz-pozik atera gara».

Aldaka hautsi duen gizon bat zaitzera Bogotatik hona etorritako pertsona baten larruan kantatu ditu Colinak bere hiru bertsoak. Gizon horren alabarekin eta haren ikara galderekin trukatu du gaiak eskatutako irribarre konplize hori. «Agertu dira bere galderak/ ta eskaini diot irribarre bat/ ez egiteko negarrik/ ez dagolako bakarrik». Bigarren bertsoan, berriz, kontatu du ez dela etorri «Joxe» zaintzera «zoriontsu eta aldarteko»: «Nahiz Joxerentzat beti nagon hor/ neretzat hemen ez dago inor». Azkenik, Joxeren alabare galderei irribarre konplizez erantzun ondotik, kontatu du bere galderak erantzuteko ez duela inor: «Ze amets neukan nere erretinan/ ta zer topatu dut errutinan?/ Galdera asko ditut nik/ baina ez dut erantzunik».

Haur futbolari baten rolean kantatu du hurrenkeraren araberako azkenak, Beñat Gaztelumendik. Lagun Aritzekin egindako irribarrea deskribatu du: «Ezpain ertzetik zuzendu/ dit irribarre zabala/ eta sentiarazi nau/ onena banintz bezala». Hala amaitu du goizeko saio puntuagarria: «Handiek berriz elkarri/ eupada ta besarkada/ guri berriz bideetan/ dena oztopo ta traba/ alferrik egingo dute/ irri bertatik bertara/ handiak ez dira handi/ txikiak biltzen bagara».


Summary: Bakarkako lanarekin amaitu dute arratsaldeko saio puntuagarria. Bertsolari bakoitzari ate desberdin bat ireki, eta eurek erabaki dute ate horretatik aurrera zer bide hartu.

Gaiaren arabera, gobernuz kanpoko erakunde bateko kide da. Hango haurrekin lan egiteko asmotan, Gazara bidean dago Martin. Honela abiatu du bertsoaldia: «Odolez zikindu da/ munduko atlasa/ baina ohartuz gero/ begitan dut gatza/ munduko zaurietan/ minena Gaza». Mimoa eta indarra, biak haur horiengan jarri nahi dituela adierazi du bigarren bertsoan: «Lurra eztadin izan/ bakarrik bi marra/ ta mendeku izan dadin/ euren irriparra». Itzuleran ez dela pertsona bera izango jakinarazi du kantuz.

Urte luzez isilik geratu ondotik txikitan familiako kide batek egindakoa kontatzea egokitu zaio Ibarzabali. Osabaren gaineko sekretu bat kontatu die parez pare zituen 13.000 lagunei. «Bere eskuak, bere begiak/ bere arnasa mantsoa/ amets gaizto bat bilakatu zen/ nire osabaren altzoa». Horren ondorioz beregan duen «zementua» hauts bihurtu nahiko lukeela jakinarazi du ondotik: «Oroitzen baitut bere hitz hori/ bere ahots diskretua: / 'Egon isilik hau izango da/ gure arteko sekretua». Horrela amaitu du, publikoaren txalo zaparradaren artean, bakarkako lana: «Eta egia aterako dut/ dagokidan arabera/ zure izena ez da hain garbi/ joango lurraren pera».

Colina izan da gai bati erantzuten hurrena. Osasunako atezain ohiaren larruan jarrita kantatu ditu hiru bertsoak, eta gaur egun parking bateko atezain dela esanez aurkeztu du bere burua lehen bertsoan. «Lehenago mito bat nintzen/ miretsia, hoberena/ ta gaur pisu baten/ ta bakarrik bizi dena/ erre baitut sarea ta/ gastatu dut diru dena/ bizitza ezta izaten/ inoiz izan zitekeena». Entzuleari «erruki gabe» jokatzeko eta goitik behera begiratu beharrean parez pare begiratzeko agindu dio azkenik. «Ez zara ohartzen, baina/ zu ere bakarrik zaude».

Lujanbio, berriz, egun osoa besteen etxeak garbitzen aritu ondotik bere etxera ailegatu berri den garbitzailea da. Egoera deskribatu du lehen-lehenik: «Ezkertiarrak, aurrerakoiak/ ta zenbat bikote progre/ neri ordaintzat ematen dabiltz/ beltzean pare bat sobre/ ni nere lanaz harro banago/ baina harro bezain pobre». Horrelako beharretarako gazteak eta emakumeak hartu ohi dituztela azaldu du bigarren bertsoan, eta hala kontatu du, ondotik, zein den bere kasua: «Lan jardunetik zortzi t' erditan/ gauean naiz ateratzen/ errekaduak egin ta gero/ nere etxea zeratzen/ Eskubideak borrokatzeko/ astirik ez zait geratzen». Metafora batez ilustratu du, azkenik, bertsoaldiaren bukaera: «Baina garbitzen, erratza pasatzen/ hauts kentzen hor nabil iaio/ gizarte zikin honi itxura/ honela txukuntzen zaio».

Garbitzailea ez, baina etxea txukuntzea egokitu zaio, segidan, Gaztelumendiri. Eta horretan zebilela, hara non aurkitu duen bere nerabezaroko egunerokoa. Koaderno horretan zer aurkitu duen kontatu du hasieratik, eta, bide batez, ez zaizkiola hitzok ezagun egin. «Zenbat maitasun erromantiko/ arrazoi ahul, esaldi tinko/ iruditu zait horrela/ beste norbaitena dela». Hitz horietaz lotsatu, eta orduko Beñati «isil zaitez, arren» esan dio. «Hainbeste negu, hainbeste uda/ ohartzerako ja pasatu da/ bai, aldatu gara garden/ ta eskerrak aldatu garen». Hala amaitu du bertsoaldia: «Baina halere jakin nahi nuke/ egunez egun urterik urte/ lehen nor nintzen menturan/ eta nor izan nahi dudan».

Arzallusek izan dituen bikote harremanek ez dute aurrera egin ez duelako guraso izan nahi. Gai horren gainean kantatzeko agindu dio gaiak. «Ta neska denei esaten diet/ nahiz ta bihotzetik maita/ “Zuk ama izan nahi duzu, baina/ nik ez dut izan nahi aita”». Bigarren bertsoan guraso izate hori presiotzat daukala azaldu du: «Aita ta ama, ama ta aita, torturatutako hitza/ zer den irudi romantikoen/ presioaren bortitza».

Lortzea hainbeste kosta zaion epaile lana utzi du, aldiz, Illarregik. Horregatik, lasaiago bizi da egun. «Hona heltzeko lana egin dut/ baina ezin dut jarraitu/ errespeturik ez den zelaian/ ezin da ezer epaitu». Ofizioa dela-eta, hitz itsusiak jasan behar izaten zituela kontatu du segidan: «Putasemea deitzen ninduten/ baldin ta bazeunden jator/ igual ez dira ohartzen baina/ ni ere lanera nator». Pasiotzat zeukan ofizioa uztea «gogorra» eta «mingarria» egin zaiola adierazi du, azkenik. Hala ere, horretatik ere izan du zer ikasi, eta honela amaitu du bere saio puntuagarria: «Orain partidak harmailetatik/ beti ikusi beharko/ baina badakit nere ahotik/ ze hitz ez den aterako».

Mendiluze izan da Alaitz Rekondo gai emaileak jarritako gaiari erantzuten azkena. Urtero lagunekin bere hirian egiten diren zezenketak ikustera joaten da, baina, gaur, lehenengoz, ez da plazara agertu. «Erabaki det behingoagatik/ eurek “ezetz” aditzea/ begiak ixten aritu ordez/ ahoa irekitzea». Azkenik, San Fermin egunean plaza kanpoan pankarta baten atzean egongo dela egin du abisu.


Summary: Hirugarrenez, Maialen Lujanbio txapeldun. Amets Arzallusen aurka jokatu du buruz burukoa, 2009an eta 2013an bezala. Hasi eta buka izan da onena, eta Iñaki Muruak jantzi dio txapela. Txapelketen argazkia berritu du aurtengo finalak, baina bideak berak berritu du.

Hirugarren txapela poltsikoratu du Maialen Lujanbiok, eta, beste behin, 2009ko eta 2013ko buruz burukoaren argazkia ikusi da, Amets Arzallusekin aritu baita aurten ere. Iñaki Muruak jantzi dio, azkenik, txapela txapeldunari.

Orain bost urte txapeldun izatearen ordainetan, gaurko geltokian igo da txapelketaren trenera Lujanbio. Erakustaldia eman du hasi eta buka, eta 2.240 puntuak dira horren erakusle. Beste zazpi bertsolariak ere, nolanahi ere, bikain aritu dira; saioa hasi orduko hartu baitiote tamaina oholtza berriari, eta tenple onean eutsi diete 13.300 lagunen begirada, animo eta txaloei.

Ikusi gehiago: Podcasta. Miren Mujika Telleria: finalaren balorazioa

Amets Arzallus izan da txapeldunorde, 2.166 punturekin, eta Aitor Mendiluze, buruz burukotik kanpo geratu bada ere, itzel aritu da, eta hirugarren geratu (1.507). Atzetik izan du, laugarren postuan, Sustrai Colina, 1.495 punturekin. Puntu eta erdira izan du atzetik Alaia Martin (1.493,5). Koska bat beherago, Beñat Gaztelumendik egin du seigarren, 1.443 puntu eskuratuta. Nerea Ibarzabalek egin du azken-aurren, 1.435 punturekin. Eta, azkenik, Joanes Illarregi izan da azken, 1.421 puntu batuta.

Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk finala

Txapelketen argazkia berritu du aurtengo finalak, baina bideak berak berritu du. Bertsozaleak bertso gosez zeuden txapelketa hasterako, eta gaurko finalean ere islatu da gose hori. 13.300 lagunen olatuak izan dira, txalo zaparradak, malkoak eta isiltasun luzeak.

«Txapela bete indar», hala kantatu du amaierako agurra 2022ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapeldunak:

Herriak ta hizkuntzak

zuten norantzari

gai gehio lotu zaio

lehengo ardatzari

ta munduak hartu dun

itxura latzari

aurre egiteko, beraz,

laguna altxa hadi!

bultza hainbat borroka

ederren martxari

kontrapisu eginez

eskuin balantzari

txapela bete indar

mingaina dantzari

borroka irabazteko

desesperantzari.


Argentina eta Messi munduko txapeldun

Summary: Argentina eta Messi munduko txapeldun. Argentinak penaltietan irabazi dio Frantziari finala (4-2), eta hirugarrenez bihurtu da munduko txapeldun. Alferrik galdu du bi golen errenta, eta luzapena 3-3 bukatu da. Azkenean, Messik altxatu du garaikurra.

Bukaera apoteosikoa izan du Munduko Kopak. Inoizko finalik ikusgarrienetako bat jokatu dute Argentinak eta Frantziak, eta, penaltietan, zuri-urdinak bihurtu dira txapeldun. Merezita gailendu dira, baina baita ondo sufrituta ere. Gezurra dirudi, lehen 80 minutuetan goitik behera nagusitu baitira. 2-0 ari ziren irabazten, baina, bat-batean, dena dar-darka jarri dute frantziarrek, minutu batean bi gol sartuta. Luzapenean, Messik aurretik jarri du berriz ere Argentina, baina gutxi iraun die pozak, Mbappek hirunako gola egin baitu. Penalti jaurtiketetan, erraldoi bihurtu da berriro Emiliano Martinez atezaina, eta Montielek sartu du gol erabakigarria.

Argentinarrek hirugarren izarra josi dute paparrean. 1986an zuten irabazia azken titulua. Bada, bukatu da itxaronaldia. Era berean, 2014an galdutako finalaren arantza atera ahal izan du Messik. Urte luzez gozakaitz ibili da selekzioan, baina iaz Amerika Kopa irabazi zuen, eta, orain, munduko txapeldun bihurtu da. Falta zitzaion garaikurra da. Zirkulua itxi du.

Esperotako hamaikakoarekin aritu da Frantzia, sistema eta jokalari aldetik. Lionel Scalonik, ordea, aldatu egin du Kroaziaren kontra erabilitako estrategia arrakastatsua: Paredes zelai erditik kendu, eta Di Maria ezker hegalean ipini du. Hala, 4-3-3 eskemarekin jardun dute argentinarrek. Baita ondo jardun ere. Partidaren zatirik handienean, frantziarrak baino gehiago izan dira jokoaren zentzu guztietan.

Lehen zatian erakutsi dute nagusitasun handiena. Presio lerroak zelai erdian paratu dituzte bi taldeek, txapelketa osoan egin bezala. Ez dute itsu-itsuan aurrerantz egin. Aldea jarreran egon da: askoz ere oldarkorragoak izan dira zuri-urdinak. Baloi bakoitzarengatik borrokatu dira, azkena balitz bezala. Lehietan jaun eta jabe izan dira, eta horrek urrea balio du final batean. Bizitasunak apurtu du partidari ustez zegokion berdintasuna.

Jokoari gatza eta piperra eman dio Argentinak. Baloia erraz berreskuratu eta bizkor mugitu du. Sutsu aritu da kontraerasoan. Lerro artean min handia egin du Mac Allisterrek; eta zer esanik ez Di Mariak. Scaloniren hamaikakoko berritasun nagusia izan da, eta lehen zati txundigarria osatu du. Deabrukeriak egin ditu Messirekin batera. Nahieran aritu dira.

Hain justu, Di Maria eta Messi izan dira lehen goleko protagonistak. Batak penaltia behartu du –zangotraba egin dio Dembelek, batere beharrik gabe–, eta besteak, gola sartu. Messi ez da urduri jarri hamaika metroko jaurtiketan: Lloris nora, beste aldera bidali du baloia. 23. minutuan, 1-0 aurretik jarri da Argentina.

Golak ez du gidoia aldatu. Estutzen jarraitu dute Scaloniren mutilek, eta bigarrena egin kontraeraso ikusgarri batean. Paseak bizi kateatu dituzte Messik, Julian Alvarezek eta Mac Allisterrek, eta Di Maria izan da artelanari sinadura jarri diona. Atsedenerako hamar minuturen faltan, finala poltsikoan zuen Argentinak.

Frantzia, berriz, guztiz desitxuratuta zegoen. Hainbeste, ezen atsedenera heldu aurretik Giroud eta Dembele kendu baititu Deschampsek, Thuram eta Kolo Muani zelairatzeko. Hasieran, ezer gutxi aldatu da. Frantziarrak burumakur joan dira aldageletara.

Iraultza begi kliska batean

Aurrerapausoa egin nahi izan dute bigarren zatian, baina Argentinak eroso jarraitu du, eta abagune onak izan ditu neurketa guztiz erabakita uzteko. Lehen ordua beteta, bederatzi gol aukera zenba zitzaketen argentinarrek; frantziarrek, ordea, bat bera ere ez dute sortu. Erdiraketak egiten hasi dira ezkerretik, eta arrisku sentsazio apur bat sortu dute. Dena den, egoera guztiz kontrolpean zuten zuri-urdinek.

Alabaina, teknikarien erabakiek aldatu egin dute partidaren noranzkoa. Lehenik, Scalonik Di Maria kendu du, ordura arteko jokalaririk onena. Geroago, Deschampsek beste aldaketa bikoitz bat egin du, eta marrazkia moldatu: bi aurrelarirekin jokatzen hasi da Frantzia. Hortik gutxira, Otamendik penaltia egin dio Kolo Muaniri, eta Mbappek murriztu egin du markagailuko aldea. 80. minutua zen. Bada, argentinarrak konturatzerako, beste gol bat ospatzen ari zen PSGko izarra. Bat-biko itzela egin du Thuramekin, eta lehen ukituan finitu du jokaldia, boleaz. Messiren baloi galera batean egon da golaren jatorria.

Frantziak etekina atera dio nagusitasun fisikoari, eta partida irabaztear izan da. Haatik, Martinezek ezerezean utzi du Rabioten jaurtiketa. 96. minutuan, berriz, Llorisek gelditu egin dio Messiri areaz kanpotik egindako jaurtiketa.

Zoramena ez da eten luzapenean. Lautarok oso bi aukera on huts egin ditu, eta 108. minutuan, 3-2koa egin du Messik. Area ertzean jokaldi bizkorra egin du Argentinak, eta kapitainak ate barrura bidali du baloia. Atepetik atera du Koundek, baina marra igaroa zuen jada. Zale argentinarrak garaipena ospatzen hasiak ziren berriro, baina, luzapena bukatzeko hiru minuturen faltan, Montielek eskuarekin gelditu du jaurtiketa bat area barruan. Penaltia. Mbappek ez du huts egin.

Hori gutxi ez, eta Martinezek hanka miragarri batez galarazi du Frantziaren laugarren gola. Hurrengo jokaldian, Lautarok oker errematatu du buruz, dena alde zuela. Kirioak airean ziren, eta penalti jaurtiketetan, Argentinak egin du dantza. Bigarren eta hirugarren jaurtiketan kale egin dute frantziarrek. Comanek Martinezekin egin du topo, eta Tchouameniri kanpora joan zaio. Montielen golak estasia eragin du argentinarren artean.


Summary: Bera Berak zortzigarren Superkopa irabazi du. Kaskar hasi dute Donostiako jokalariek Malagaren aurkako finala, baina segituen eman diote buelta. Partida ia amaitu arte ez da izan garaile argirik: 30 segundoren faltan gailendu da Bera Bera, Shula Gavilanen gol baten bidez.

Eta, honekin, zortzigarrena. Espainiako Superkopa irabazi du zortzigarrenez Donostiako Bera Bera taldeak. Malagan jokatu dute finala, Costa del Sol Malagaren aurka, eta 25-26 gailendu dira partida nahiko parekatu batean. Bera Bera, aurretik jokatutako hiru finaletan, esku hutsik itzuli zen Donostiara, baina, laugarrenean, asmatu dute.

Finala kaskar hasi dute gipuzkoarrek (0-3). Hori izan da bi taldeen golen artean izandako errentarik handiena, eta Bera Berak ere eman dio buelta hasierari: azkar parekatu dituzte golak, eta lehia estua mantendu dute lehen zatian zein bigarrenean. Atsedenaldia iritsi baino lehen, aurretik jartzea lortu du (11-13). Amaiera aldean lortu du Bera Berak hiru goleko errenta (22-25). Malagak ere lortu du horiek berdintzea (25-25). Partida ia amaitu arte ez da izan garaile argirik; 30 segundoren faltan, Bera Berako Shula Gavilanek sartu du azken gola (25-26).


Summary: Boluartek Peruko lehen ministroa kargugabetu du. Gobernu berria izendatu nahi du Peruko presidenteak, tentsio politikoa «elkarrizketaren» bidez baretzeko. Pedro Angulo lehen ministro kargugabetuak Boluarteren erabakia babestu du: «Karguek agintariaren babesa izan bitartean diraute».

Osatu eta hamar egun baizik ez du iraun aldaketarik gabe Dina Boluarte Peruko presidentearen gobernuak. Herrialdea murgilduta dagoen krisi politikoan, gobernua berregituratzea erabaki du; hiru ministeriori eragingo die aldaketak. Horiek horrela, Pedro Angulo lehen ministroa kargugabetu du. Boluartek hartu duen erabakiaz mintzatu da Angulo, eta adierazi du «beharrezkotzat jotzen dituen neurriak» har ditzakeela. «Presidenteak izendatzen gaitu, konfiantza ematen digu». Lehen ministro ohiaren iritziz, presidentearen esku dira kargugabetzeak, «baliagarriak diren jakitun egongo baita». Hala, arrazoia eta babesa eman dio Boluarteren erabakari: «Badakigu gure karguak, beren izaeragatik, ez direla amaigabeak. Karguek agintariaren babesa izan bitartean diraute».

Boluartek aldaketak egingo ditu gobernuan, baina bere horretan jarraituko du presidente lanetan. «[Karguari] uko egitea biolentoei arrazoia ematea da». Tentsio politikoa handia da Perun, eta gutxienez 25 pertsona hil dira liskarretan. Izan ere, protesta jendetsuak izan dira herrialdean Castilloren alde eta Boluarteren dimisioa exijitzeko. Presidentearen dimisioak, Boluarteren iritzitan, «ez lituzke arazoak aldatuko», ezta manifestazioak baretuko ere.

Boluartek argi du gobernu berria nolakoa izatea nahi duen: «apur bat politikoagoa» behar du, «aurre egin» diezaion gizartearen nahigabeari, baita «elkarrizketaren zubiak» zutitzeko ere. Elkarrizketa lehenestearena azpimarratu du Peruko presidenteak hedabideei eskainitako lehen hitzetan: «Gobernu honek ateak irekita solastatu behar du, ministerioekin eta agintari berriekin; Kongresuak, berdin».

Tentsio politiko bizian da Peru, eta Boluartek esan du gobernuak «neurri egokiak» hartu dituela liskarrei aurre egiteko. Segurtasun indarrek negar gasa erabil dezatela ezarri dute, eta ez perdigoiak, nahiz eta sare sozialetan aurkakoa erakusten duten bideoak zabaldu diren. Neurri horiek «herrialdea lasaitu» dadin aplikatu dituzte, «baina, batez ere, bizitza eta osasuna zaintzeko, baita negozioak ere».


Summary: Errenteriako 84 urteko gizon baten bila ari dira asteazkenetik. Inork haren berri izanez gero 112 larrialdietarako telefono zenbakira deitzeko eskatu dute.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, asteazkenean Errenterian (Gipuzkoa) desagertu zen 84 urteko gizon baten bila ari dira. Oarsoaldeko Hitza-k jakinarazi duenez, Antonio Garcia du izena gizonak, eta Kaputxinoak auzo inguruan galdu zen. 1,60 metro neurtzen du, begi urdinak ditu eta burusoila da. Jaka bat eta zapatak zeramatzan ikusi zuten azken aldian. Kaputxinoak auzoan, hilerrian eta Masti-Loidi industrialdean ibiltzen da.

Asteazkenean desagertu zen, eta ordu batzuk geroago hasi ziren bilaketa lanak. Errenteriako eta Oiartzungo udaltzainak, DYA eta Gurutzeko Gorriko kideak, boluntarioak eta ertzainak ari dira bila; azken horiek, txakurrekin. Atzo iluntzean bilatzeari utz zioten, eta gaur egun argiz hasi dira berriro.


Summary: «Beste patxada batekin bizi izan dut final hau, esperientziagatik eta zentzuagatik». Finala bukatu eta gutxira, zortzi bertsolariek egunaren balorazioa egin dute. Maialen Lujanbiok esan du «lantsua» izan zela eguna, eta presio txikiagoarekin aritu zela. Eskerrak eman dizkiete antolakuntza lanetan aritu direnei, eta plazaren garrantzia nabarmendu dute.

«Lantsua». Hitz horrekin laburbildu zuen Maialen Lujanbio txapeldunak atzoko eguna, bukatu eta berehala. Hirugarren aldiz jantzi du Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapela, eta, aitortu zuen arren oraindik perspektiba falta zuela «burrunban» sentitzen zelako, egun luzea eta «lantsua» izan zela nabarmendu zuen. «Bila eta bila, momentu batzuetan korrontearen kontra bezala, azkenean sintonizatuago... lantsua izan delako sentsazioa daukat. Eta, ondoren, poz handia».

2005etik lehenengo aldiz, txapeldunak txapelari eutsi zion atzo. Ia 40 urtean, hiru aldiz bakarrik gertatu da hori. Finalerako zuzenean sailkatuta irabazi zuen atzo Lujanbiok, eta horretaz ere mintzatu zen. «Banekien zaila izango zela, saio batean jokatzea dena. Txapelketaren formatuan, kortse horien guztien barruan, bertsokera horren barruan jartzea kosta egiten da. Eta kosta egin zait. Azkenean, eskarmentuak ematen dizu gauzak planteatzeko beste modu bat, edo bizipenak bestela irakurtzeko eta erlatibizatzeko».

Alde horretatik, finala lasaiago bizi izan zuela gaineratu zuen: «Batez ere aldatu da nire ibilbidean gaurko saioak daukan esanahia, lehen txapel batek edo final batek suposa zezakeena eta gaur egun suposatzen duena. Ez du gutxiago balio, balio desberdina du. Taldeak eta garaiak zeukan testuinguruan, zentzu horren barruan, lasaiago bizitu dut. Ez neukan txapela irabazteko derrigortasunaren anbizio edo gogo gose izugarri hori, beharbada beste garai batzuetan gehiago eduki dezakezuna. Beste ikuspuntu batean nengoen, eta nago, azkenean eskarmentuagatik, bideagatik, edadeagatik, talde honek suposa dezakeenagatik, nik talde honetan suposa dezakedanagatik, eta horrek lasaitasun bat eman dit. Ez diot baliorik kentzen, aldatu egiten da planteamendua. Beste patxada batekin bizi izan dut, esperientziagatik eta zentzuagatik».

Gainera, eskerrak eman zizkien finalaren aurretik aurreko saio guztietan parte hartu duten bertsolari guztiei, «hainbesteko maila eta bertso ale bikainak» utzi dituztenei. Baita finalean oholtzan berarekin egon zirenei ere.

Amets Arzallus

«Maialen eta kide guztiei zorionak eta eskerrak eman nahi dizkiet. Eta eskerrak Maialen korronte kontran ibiltzen den, ze alde egingo balu... edan egingo luke.

Sentitzen dut egun hau bertsoez haratago doala. Bizirik eta pozez eta etorkizunera proiekzio eta baikortasunez ikusten den egun bat da. Eta ni, bertsolari bezala baino gehiago, euskaldun bezala horren parte sentitzen naiz. Bizitzan, zoritxarrez, ez dauzkagu hainbeste egun gisa honetako festa kolektibo handi eta baikorki aldarrikatzeko, eta pozik nago neure aletxoa jarri dudalako euskaraz bizi nahi duen herri horren festan erregai bezala. Segituko dut horretan. Bertsolari eta pertsona bezala ildo horretan sentitzen naiz».

Sustrai Colina

«Ni oso pozik eta harro nago hemen izateagatik. Plaza berri bat irabazi dugu, handi bat, eta espero dut hedatze uhin handi bat ekarriko duela. Pertsonalki ez naiz disgustura aritu, batzuetan gustura ere bai. Gehienetan, ongi baina sentipen batekin, eta, hemen aritzeko, baina ongi sentipena behar da. Pozik nago erre nahi nituen kartutxoak erre ditudalako. Txapelketaren balorazioa gozoa izango da»

Alaia Martin

«Nik ere bide polit bezala gogoratuko dut. Gozatu egin dut orain artekoa, eta gaur ere, momentuka, baina gozatu dut. Esker on handia sentitzen dut, hunkitzeraino batzuetan, atzean dagoen lanagatik, zaintzagatik, bideak eman duen guztiagatik, argazki berriagatik. Arrazoi asko zeuden hunkitzeko; batzuetan deskontzentratzeko. Baina uste dut gozatzeko moduko plaza eta eguna zela. Saioan batzuetan gehiago sartu naiz, baina pozik nago talde honen parte izan naizelako eta Maialenen txapelagatik».

Joanes Illarregi

«Gaurko eguna bide luze baten bukaera da, borobiltze bat. Talde bezala goizean eta arratsaldean elkartu diren 13.000 horiei eskaini diegu bilatzen zuten hori. Pertsonalki, lortu dut aldarte on batekin kantatzea, eta, oholtza handi batean horrek gaina niri hartu beharrean, hor egotea lortu dut. Hor asmatu dut».

Nerea Ibarzabal

«Zortedun sentitzen naiz, hemen egoteagatik eta Maialenen txapela hain gertu ikusteagatik. Kolektiboki gauza ederrak egin ditugu. Nik ez dut hain ongi pasa, eta nire amets gaiztoa izan zitekeena gertatu da: pozez beharrean, beldurrez aritu naiz. Ez nintzen ari gozatzen: barruko ahotsa geroz eta ozenago eta ilunago. Arratsaldera arte ez dut pozarekin konektatu, eta pertsonalki neure buruarekin haserre noa, bukle bat elikatu dudalako».

Beñat Gaztelumendi

Pribilegioa da Iruñeko lehen finaleko partaide izatea. Argazki horren parte baginen, baina elkarri oso ondo eutsi diogu, elkar babestu dugu, eta zortedun sentitzen naiz talde honetako kide izateaz. Denei eskerrik asko. Zorionak Maialeni, baita Ametsi eta besteei ere, ez delako erraza hemen egotea. Aipatu nuen ez nuela erregularra izan nahi, eta hori lortu dut, nire inertzia puskatzea. Postu bat egin dut gora, baina hori baino gehiago aldatu da nire bertsogintza. Txapelketa honetan asko ikasi dut».

Aitor Mendiluze

«Zorionak eta eskerrak eman nahi dizkiet hor egon diren guztiei eta horien atzean egon diren guztiei. Badakigu zenbat lan dakarren horrelako txapelketa batek. Nire kasuan, inoiz baino gehiago fisikoa eta emozionala oso gertu joan dira, eta oso sentsazio ona izan dut saio guztietan; hobeto edo okerrago egon naiz. Ez da gehien inporta zaidana, egia esan; gozatu dut, eroso sentitu naiz. Taldekideekin eroso sentitu naiz, eta nahi nuke haien erosotasunen parte txiki bat izatea. Eta alde horretatik bazen nire nahi bat txapelketa honetan hori islatzea.

Beharbada, inoiz baino gehiago jabetu naiz egoeraz, momentuaz, neure buruaz, eta kokapen horretatik hustu egin naiz, emozionalki ere bai, baina era berean kargatu ere bai, sentsazioz, momentuz, besteen ekarpenez, gauza askotaz. Asko irabazi dut pertsonalki. Nik sentitzen dudana da etorri naizen baino hobeto noala. Eta hori asko da».


Errusiak droneekin eraso egin dio Kievi

Summary: Errusiak droneekin eraso egin dio Kievi.

Kiev osoan berokuntza sistema berrezarri zutela iragarri zuten Ukrainako agintariek atzo. Handik ordu batzuetara, baina, gaur goizaldean, Errusiak berriro eraso egin dio Ukrainako hiriburuko eta izen bereko eskualdeko energia azpiegiturari. Oraingoan, joan den ostiraleko erasoaldi masiboan ez bezala, droneak erabili ditu.

Oleksi Kuleba eskualdeko gobernadoreak adierazi du Errusiak «Shahed» droneekin egin duela erasoa —Iranek egiten ditu gailu horiek—, bi pertsona zauritu dituela, eta energia azpiegitura batzuetan «kalte esanguratsuak» eragin dituela. Telegramen idatzitako mezu batean gehitu du, nolanahi ere, defentsa antiareoak «funtzionatu» egin duela, eta horri esker «etsaiak» jaurtitako bederatzi drone erorarazi dituztela. Ukrainako armadaren arabera, 35 jaurti ditu Errusiak, eta 30 erorarazi dituzte.

Ikusi gehiago: Errusiak beste eraso masibo bat egin du Ukrainako energia azpiegituren kontra

Vitali Kliktxko Kieveko alkateak baieztatu du leherketa batzuk gertatu direla hiriburuko bi barrutitan. Eztanda horiek sute batzuk eragin dituzte. Esan du larrialdi zerbitzuak lanean ari direla, baina ez du argitu hiriko leku horietan berokuntza sistema berrezarri ahal izango duten ala ez.

Bestalde, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako Minsken biltzekoak dira gaur. Bi herrialdeetako tropen arteko ariketa militarrak ohikoak dira, eta, Ukrainako armadaren arabera, Putinek nahi du Bielorrusiako indarrek gehiago parte hartzea gerran. Errusiak irail amaieran deitutako 300.000 erreserbisten multzo handi bat han ari da entrenatzen. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik atzo gauean esan zuen Bielorrusiako mugan prest daudela «jokaleku guztietarako». Errusiako telebista programa batean, Putinen aste honetarako agenda izan zuten atzo hizpide, eta nabarmendu zuten «iragarpen garrantzitsuak» espero dituztela.


Summary: Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» dela ziurtatu du Sagarduik. Eusko Legebiltzarrean esan du Osakidetzako eta Donostia ospitaleko zuzendaritza gaur egiten ari den batzarra elkarrizketarako «abiapuntua» dela. Kargugabetzeen arrazoiez argibiderik ez ematea egotzi dio oposizioak.

Aurrez idatzitako gidoitik atera gabe mintzatu da, beste behin, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua. Itziar Perez eta Idoia Gurrutxaga Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideak kargugabetzeak eragindako krisiari buruz azalpenak emateko agerraldia egin du Sagarduik Eusko Legebiltzarrean, baina oposizioko taldeek egindako galdera zehatzei izkin egin die, eta ez du argitu zer dagoen erabaki horren atzean.

Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek protestak hasiko dituzte osasun sistema publikoa babesteko

Horixe bera leporatu diote taldeek, etsita. Kargugabetzeen erroan egon diren arrazoiak azaltzeko exijitu diote Osasun Sailari, baina Sagarduik ez du halakorik egin. Orain arteko agerraldietan egin izan duen bezala, Sagarduik azpimarratu du Osakidetzak erronka handiak dituela osasun mailan, eta «ikuspegi partekatua» behar dela horiei aurre egiteko, «sarean» lan eginez. Kargugabetutako zerbitzuburuek, ordea, ez zuten bat egiten proiektu komun horrekin, haren iritziz. Haren esanetan, zerbitzuburuek egindako aldarrikapenek ez dute zerikusirik ESIren arazoekin, bestelako arrazoiekin baizik: tartean, lan eskaintza publikoa eta kontratazioa. Nolanahi ere, krisia bideratu egingo dela uste du sailburuak, eta gaur Rosa Perez Osakidetzako zuzendari nagusia eta Donostialdeko ESIaren zerbitzuburuak egiten ari diren bilera bide horretan doala esan du. «Harremanak normalizatzeko bidean doaz elkarrizketak. Gaur bide berri bati hasiera emango zaio». Azpimarratu du gaurko bilera ez dela azkena izango, eta «elkarrizketari bidea egiten utzi behar» zaiola.

Sagarduiren azalpenak ez ditu asebete oposizioko taldeak, eta kargugabetzeen inguruko argibiderik ez ematea aurpegiratu diote. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Eusko Legebiltzarrarekin «mespretxuz» aritzea leporatu dio, eta «gezurrak» esatea krisiaz. «Orain arte ez duzue egia esan». Donostialdeko ESIaren krisia Osakidetzak dituen gatazken beste «katebegi» bat dela salatu du, eta konponbidea bilatzea premiazkoa dela.

Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea kexu agertu da Sagarduik ez duelako azaldu zeintzuk izan diren bi zerbitzuburuen kargugabetzearen atzean egon diren «arrazoi zehatzak». Haren ustez, arrazoi nagusia zera da: Donostia ospitalea esparru batzuetan «erreferentzialtasuna» galtzen ari dela.

PP+C’s-ren izenean, Laura Garridok esan du Donostialdeko ESIan sortutako krisia «aurrekaririk gabekoa» dela, eta «etsigarritzat» jo ditu Sagarduiren azalpenak. Garridoren iritziz, Donostia ospitaleko krisiaren atzean ez daude antolaketa aldaketa soilak, baizik eta «erroan Osakidetzaren lidergo eta kudeaketa eredua dago», eta autokritika egiteko eskatu dio Sagarduiri. «Noraezean doan itsasontzia da Osakidetza, eta Sagarduik ez ditu lemazain lanak betetzen», kritikatu du.

Urkullu, autokritikarako prest Donostialdeko ESIan piztutako polemikari buruz galdetu diote gaur Iñigo Urkullu lehendakariari, Euskadi Irratian, eta aitortu du «komunikazio arazoa» egon dela barne egituran, eta «autokritikarako prest» agertu da. Hala eta guztiz ere, «osasun arreta bermatuta» dagoela ziurtatu du.


Summary: Planetaren %30 kontserbatzeko konpromisoa hartu du COP15ek. AEBak ez daude ituna sinatu duten ia 200 herrialdeen artean. Ez dute zigorrik adostu konpromisoak betetzen ez dituztenentzat.

Espezieen desagertze azkartua galgatzeko asmoarekin, COP15 NBE Nazio Batuen Erakundearen natur aniztasunari buruz egindako goi bileran adostu dute planetaren %30 kontserbatzea. Akordio hori lortu dute, goizaldean, azken bi asteetan Montrealen (Kanada) egindako biltzarrean parte hartu duten ia 200 herrialdeek. AEBak ez daude, ordea, itunaren sinatzaileen artean.

Adostutakoaren arabera, «bereziki garrantzitsuak» diren ekosistemak babestuko dituzte. Herrialdeek zortzi urteko epea dute helburua bideratzeko neurriak hartzeko. Hori bai, ez dute zigorrik ezarri konpromisoak betetzen ez dituztenentzat. Azken xedea da 2050erako etenda egotea orain arriskuan dauden espezieen galera, baita hamar aldiz gutxitzea ere egungo desagertze tasa globala.

Ikusi gehiago: COP15: negoziazioak etenda, funts bat sortzeari buruzko zatiketagatik

Txinak eta Kanadak bultzatu dute akordioa, eta, adituen arabera, betetzen baldin badute aldaketa handiak eragingo ditu nekazaritzan, enpresen hornidura kateetan, eta kontserbazioan komunitate indigenek izango luketen rolean.

Izan ere, itunean helburutzat jaso dute 2030erako erdira jaistea nekazaritza intentsiboan erabilitako ongarriak, eta neurri berean murriztea pestizidei eta produktu kimiko arriskutsuei lotutako arriskuak.

Eta jarritako helburuak betetzeko behar den diruari dagokionez, itunean adierazi dute 2030 baino lehen urtero 200 milioi euro «mobilizatuko» dituztela. Horretarako, herrialde garatuek 19 milioi euroko ekarpena egin beharko diete, urtero, 2025erako, garabidean diren herrialdeei, eta ekarpen horrek gutxienez 29 milioi eurokoa izan beharko du 2030etik aurrera.


Bakea eta borroka askatzaileak

Summary: Bakea eta borroka askatzaileak.

Azaroaren 25eko manifestazioei, bakeari eta indarkeriarik ezari buruzko artikulu eder eta mamitsua plazaratu du abenduaren 1eko BERRIAn Maite Leanizbarrutiak. Herri borroken —feminismoan zentratzen da— eta borroka horiek baketsuak izatearen arteko harremana planteatzen du artikuluan. Gaurkotasun handiko gaia da eta, horregatik, hausnarketa batzuk egin nahi ditut, gaia haren dimentsio osoan errazago ulertzeko.

Feminismoaren aldeko borrokak baketsua izan behar duela defenditzen du Leanizbarrutiak eta batzuetan manifestazio horietan jaurtitzen diren kontsigna batzuk emakume gehienek partekatzeko modukoak ez direla eta ez diotela inolako mesederik egiten mugimendu feministari iruditzen zaio. Guztiz bat nator Maiteren hausnarketarekin eta gehiago esango nuke: arazo hori beste mugimendu batzuetara zabal daitekeela eta Euskal Herrian izan diren eta oraindik diren beste borroka askatzaile batzuetan gertatzen dela uste dut. Adibide bat aipatuko dut: presoen sakabanaketaren kontrako manifestazioetan gertatzen dena, eta urtarrilean egiten den presoen eskubideen aldeko manifestazioa dugu horren adibidea: nik neuk utzi egin nion manifestazio horretara joateari, helburuekin guztiz ados nengoen eta nagoen arren ez zitzaidalako batere gustatzen han sortzen zen giroa: garai bateko kontsigna eta oihuak etengabe errepikatzea, estetika, betiko pankartak … eta, azken finean, betiko jendea ikustea. Jakina, presoek eta beren senideek asko sufritzen dute, bidegabekeria handiak egiten dizkiete, ez dizkiete funtsezko giza eskubideak errespetatzen… baina egoera horren kontra protesta egiteko bideak aldatzen ez baditugu, betikoak joango dira manifestazio horietara eta bakarrik ezker abertzalea arduratuko da presoen arazoaz. Hau da, gutxi gorabehera, praktikan gertatzen ari dena. Praktikan, diot, ezker abertzalekoak ez diren pertsona askok ere sentitzen baitute presoen sufrimendua, baina praktikan ez dute, ez dugu, bidegabekeria horiei aurre egiteko biderik aurkitzen. Beste mugimendu batzuetan (euskalgintza, ekologia, AHTaren kontrako borroka… ) antzeko egoerak gertatzen dira. Agian intsumisioaren aldeko borroka izango da salbuespena, manipulatzeko saioak nabariak izan ziren arren azkenean ETAren indarkeria defenditzen zutenei nagusitu baitzitzaizkien intsumiso baketsuak.

Indarkeriaren gaia ere planteatzen du Leanizbarrutiak artikuluan eta guztiz bat nator harekin, baina zehaztapen bat egingo nioke: ETAren borroka armatuaz eta borroka horrek eragindako biktimen sufrimenduaz hitz egiten du. Euskal Herriaren egoera berrian guztiz bidezkoa da sufrimendu hori, betiere, gogoan hartzea baina polizia-indarrek eragindako hilketa, tortura ikaragarriak eta giza eskubideen urraketa guztiak hartu behar ditugu ere kontuan, zauri sakona utzi baitute gure herrian eta inor gutxik egiten baitio zauri horri aurre. Bortizkeriaren gaiak eragindako zauria oraindik sendatu ez duen herri bat garela hartu behar dugu kontuan, edozein borroka askatzaile planteatzeko orduan, borroka horiek zabalak eta anitzak izatea benetan nahi badugu.


Summary: Osakidetzako sindikatuek protestak hasiko dituzte osasun sistema publikoa babesteko. Ostegunean Osakidetzako lantokien atarian biltzera deitu dute, eta iragarri dute Eguberrion ondoren protestak kalera eraman eta herritarrei ere egingo dietela deia.

SATSEk, ELAk, LABek, SMEk, CCOOk eta UGTk deialdi bateratu bat egin dute ostegunean Osakidetzako lantoki guztien atarian biltzeko. 11:00etan ospitaleen atarian biltzera deitu dute, eta 13:00etan, lehen arretako zentro guztietan. Haien hitzetan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila osasun sistema desegiten eta lan baldintzak eskasten ari da, eta iragarri dute Eguberrien ondoren protestak kalera eraman eta herritarrak ere deituko dituztela parte hartzera.

Osasun sistema publikoaren aldeko protesta ziklo bat hasiko dute horrela, «babesteko». «Begi bistakoa da gure osasun publikoaren hondatzea, bai profesionalentzat, baita herritarrentzat ere. Eusko Jaurlaritzaren propagandak ezin du ezkutatu jada herritarrek lehen pertsonan jasaten duten egoera», nabarmendu dute.

Osakidetzaren «errealitate gordinaren aurrean», negoziatzeko eskatu nahi dute. Azaldu dute denbora asko daramatela salatzen Mahai Sektoriala foro huts bat bihurtu dela, informatzeko baliatzen dutela, eta ez dagoela benetako negoziaziorik. «Osakidetzak nahi duena eta Osakidetzak nahi duenean soilik tratatzen da», esan dute, eta «hobetu beharrean, okerrera egin gu egoerak, blokeora eramateraino».

Elkarrizketarik ez egoteaz gain, Osakidetzako zuzendaritzak «jarrera inposatzailea» duela gaineratu dute. «Osakidetza demokratizatzeko Mahai Sektorialaren blokea gainditu eta langileen ordezkariekin benetako negoziazio bat bultzatu behar da», adierazi dute.

Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» dela ziurtatu du Sagarduik

Sindikatuek azaldu dute aurten bi aldiz utzi dutela Mahai Sektoriala, eta egoera bideratzeko Osakidetzako Zuzendaritzari Lan Harremanen Kontseiluan biltzea eskatu diotela, baina bitan ere ez direla joan.

Azken aldiz, abenduaren 7an bildu ziren zen Osakidetzako zuzendaritzarekin, Gotzone Sagardui han zela. Adierazi dute ez zuela erakutsi negoziatzeko batere borondaterik eta asmoa erakutsi zuela «inposaketaren bidean» jarraitzeko. «Errealitatea da Osakidetza bere bide orriari jarraitzen ari dela, alde sozialeko aldarrikapenei jaramonik egin gabe eta existitzen ez den negoziazio baten itxurak egiteko erabiliz Mahai Sektoriala».

Sindikatuek iritzi diote beharrezkoa dela Osakidetzaren gobernantzaren inguruan hausnartzea. «Bertikaltasuna eta inposaketa Osakidetzaren zuzendaritzan hasten dira, baina osasun sistema osora hedatzen dira». Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak iragarritako 100 profesionalen prozesu parte hartzaileaz, azaldu dute 37.000 langile dituela Osakidetzak eta iragarritako kopurua baino handiagoa behar dela kategoria, lurralde eta estamentu guztiak ordezkatzeko.