Summary: Azpiazuk berretsi du aurrekontuetan ez dela murrizketarik egongo. Ekonomia sailburuak nabarmendu du defizit eta zor mugak lausotu izanak arnasa eman diola Jaurlaritzari. Gidalerro nagusiak ekonomia suspertzea eta ongizate estatua sendotzea izango dira

Eusko Jaurlaritza hasia da datorren urterako aurrekontuak izango direnak prestatzen. Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak iragarri duenez, aurtengoa baino «dezente handiagoa» izango da, baina ez du zehaztu zenbat. Nabarmendu du aurrekontuak «ausartak» izango direla eta hitzeman du ez dela murrizketarik egongo politika publikoetan. «Gure bidea ez da austeritatea izango. Berreraikuntzaren eta eraldaketa ekonomiko eta sozialaren aurrekontuak izango dira».

Eusko Jaurlaritzak abenduaren 15ean onartuko du lege proiektua; hilaren 18an legebiltzarrera bidaliko du; eta otsailaren erdialdera indarrean egongo da, EAJk eta PSEk duten gehiengo osoari esker. Astearte honetan, gidalerroak aurkeztu ditu Azpiazuk.

Sailburuak gogoratu du COVID-19ari estuki loturiko lehen aurrekontuak izango direla, eta bi helburu zehaztu ditu: ekonomia suspertzea eta ongizate estatua sendotzea, «krisi orok sortzen dituen desberdintasunak arintzeko». Horrekin lotuta, aurreratu du 2021eko aurrekontuetan osasunak eta hezkuntzak «bultzada handia» jasoko dutela.

Zergak eta zorra

Iñigo Urkullu lehendakariak joan den astean esan zuenez, 2021ean %0,5 inguru igoko litzateke datorren urterako aurrekontua, baina Azpiazuk azpimarratu du gutxienez datorren asteko Finantzen Euskal Kontseilura arte itxaron beharko dela behin betiko zenbatekoa zein izango den jakiteko, orduan jakingo baitu gobernuak foru ogasunek zenbateko beherakada izan duten aurtengo zerga bilketan. Jaurlaritzaren kutxetara doaz ogasunek bildutako hamar eurotik zazpi, eta orain arteko datuen arabera, %15-20 bitartekoa izan daiteke murrizketa: 2.300-3.100 milioi artekoa. Azpiazuk ez du daturik eman nahi izan; hala ere, azpimarratu du Jaurlaritzak zulo hori konpentsatuko duela datorren urterako Espainiako Gobernuarekin adostutako %2,2ko defizit mugarekin (1.600 milioi euro gehiago), eta eta hori estaltzeko zor publikoa igoz, BPGaren %16,9ra arte.

Gobernuak maileguak eta «batez ere» zor jaulkipenak erabiliko ditu finantzaketa handitzeko, eta Azpiazuk jakinarazi du urtea amaitu baino lehen «kopuru garrantzitsu» bat jarriko duela merkatuetan, baina hori modu «mailakatuan» egingo du, Eusko Legebiltzarrak ezarritako mugen barruan.

Gaineratu du, halaber, «ahal den neurrian» eta aurreikuspen ekonomikoak nabarmen okertu ezean Jaurlaritzak bete egingo dituela adostutako tasak, nahiz eta ez duen zertan zorrotz bete, Europako Batzordeak lausotu egin baititu 2021. eta 2022. urteetarako, eta gauza bera Espainiako Gobernuak bere menpeko erakundeekin. Gogoratu du «egoera bere onera itzultzean» Bruselak berriz eskatuko duela defizita murrizteko, eta arduraz jokatu nahi duela gobernuak.

Europara begira

Jaurlaritzak finantzabide gehigarri bat izango du: Europako Batasunaren Next Generation berreraikuntzarako funtsa. Horren inguruan, Azpiazuk azaldu du horri legozkiokeen kopuruak ez dituztela 2021eko aurrekontu egitasmoan sartu, besteak beste, Espainiako Gobernuak kudeatuko dituelako laguntzak eta gaur-gaurkoz ezinezkoa delako Jaurlaritzak zenbat jaso dezakeen jakitea. Gobernua behin betiko zerrenda bat zehazten jarraitzen duela esan du, baina «urduritasunik eta presarik gabe» lan egiteko eskatu die enpresei. Jaurlaritzak, bestalde, 2021eko aurrekontuetan ere ekonomia suspertzeko inbertsioetan «ahalegin argia» egingo duela gaineratu du, eta I+Gko gastua %6 handituko duela.

Soldatak izozteko aukera

Aldi berean, gobernuaren helburua da langabezia tasa %10,7ra jaistea 2021 amaierarako, 15.100 lanpostu sortuz —%12,4koa da gaur egun—. Horretarako, ekonomian «errebote efektu» bat izatea espero du: BPGaren %8,9 igotzea aurreikusten du Langile publikoen soldatei buruz galdetuta, Azpiazuk gogorarazi du azken hitza Espainiako Gobernuak duela, eta berretsi du Jaurlaritzak soldatak jaistea aurreikusten ez duen arren balizko izozteak ez lukeela eragingo langile horien erosteko ahalmenean, prezioen beheranzko bilakaera dela eta.


Summary: Bi gorpu aurkitu dituzte, bata Gasteizen eta bestea Bilbon. Gasteizen atzo aurkitu zuten gorpua, Ariznabarra auzoko Etxezarra parkean, sasi batzuen artean eta trenbidetik gertu. Bilbon, San Anton zubi inguruan aurkitu dute ustez adineko emakume baten gorpua.

Bi gorpu aurkitu dituzte atzo eta gaur Euskal Herrian, bata Gasteizen eta bestea Bilbon. Gasteizen, atzo eguerdian topatu zuten gizon baten gorpua, sastrakak kentzeko lanetan ari ziren langile batzuek. Oso deskonposatuta zegoen gorpua. Hainbat komunikabidek zabaldu dutenez, 2019ko urrian desagertutako S.G. izan liteke. 43 urteko gasteiztarra duela urtebete desagertu zen: kafea hartzera etxetik irten, eta ez zen itzuli. Haren familia hura aurkitzen saiatu da ordutik, eta sare sozialen bitartez herritarren laguntza eskatu izan du maiz. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu egin du gorpu bat aurkitu duela, baina ez desagertutako gizonezkoa denik.

Gorpua Auzitegiko Patologia Zerbitzura eraman dute, autopsia egiteko eta heriotzaren arrazoiak argitzeko. DNAren azterketa ere egingo diote hildakoari, nor den egiaztatu ahal izateko.

Bilboko itsasadarrean

Gaur, berriz, Bilboko itsasadarrean emakume baten gorpua atera dute Bizkaiko Suhiltzaileek. Bizilagun batek eman du abisua, eta Ertzaintza eta Suhiltzaileak bertaratu dira. Gorpua adineko emakume batena dela uste dute. Ertzaintzak ikerketa abiatu duela jakinarazi du, hildakoa nor den eta heriotzaren nondik norakoak jakiteko


Summary: Arnaud Demare izan da azkarrena esprintean. Laugarren etapa irabazi du FDJkoak, hutsagatik. Peter Sagan eta Davide Ballerini izan dira bigarren eta hirugarren.

Arnaud Demare (FDJ) bizi ibili da gaur Villafranca Tirrena herriko helmugan, azkarrena izan delako esprintean. Frantziako txapeldunak hutsagatik irabazi die Peter Sagani (Bora) eta Davide Balleriniri (Deceuninck). Bideoa erabili behar izan dute garailea zehazteko. Demarek bigarren garaipena du Giroan; iaz lortu zuen aurrenekoa. Badu beste garaipen handi bat Italian, Milan-San Remo irabazi baitzuen 2016an. 72. garaipena du gaurkoa profesionaletan.

Etapa laburra izan da, 140 kilometrokoa, esprintean bukatzeko egokia, hirugarren mailako Portella Mandrazzi kaskoa igo behar izan badute ere 75.kilometroan. Ez zuen ematen esprinterrik atzean geratuko zenik, baina biri kontrako eztarritik sartu zaie igoera: Fernando Gaviriari (UAE)eta Alvaro Hodegi (Deceuninck). Bora taldeak martxa bizia jarri duelako igoeran. Elia Viviani ere geratu egin da, gero pelotoian sartu bada ere.

Hiru txirrindularik lehenagotik osatu dute eguneko ihesaldia: Simon Pellaud (Androni), Kamil Gradek (CCC) eta Marco Frapporti (Vini Zabu). Hala ere, pelotoiak ez die asko egiten utzi, kontrolpean eraman baitu saiakera hori. Esprinterren taldeak lanerako ibili dira, jakinda aukera zutela etapa irabazteko. Ihesaldian, Pellaud bakarrik geratu da, baina hamazazpi kilometro falta zirela harrapatu dute.

Ziztu bizian eraman dute pelotoia Borakoek eta FDJkoek, eta Gaviriaren tropeltxoak amore eman du aurrekoak harrapatzeko saialdian. Sagan izan da esprintean abiatzen aurrenekoa. Hartu du tartetxoa, baina gainera joan zaizkio Demare eta Ballerini. Hirurak sartu dira elkarren gainean. Helmugako marra batera zeharkatu dute, baina bideoak eman du epaia: Demare garaile.

Sailkapen nagusian, Joao Almeidak (DQT) bi segundo sartu dizkie atzetik dituenei, 26 kilometro falta zirenean, esprint berezitik bigarren pasatu delako. Horrenbestez, Jonathan Caicedorekin(EF1) zuen berdinketa hautsi egin du, eta bi segundo ateratzen dizkio; Pello Bilbaori (Bahrain), berriz, 39 segundo.

Bihar bosgarren etapa izango dute: luzea eta menditsua, 225 kilometrokoa, Mileto eta Camigliatello Silanoren artean. Hirugarren mailako bi mendate igoko dituzte, 100. eta 111. kilometroetan: Catanizaro eta Triolo. Aurreneko mailako gaina izango dute helmugatik hamabi kilometrora: Valico di Montescuro.

Geraint Thomas ez da atera

Eguneko albistea etaparen hasieran jakin da: Geraint Thomasek (Ineos) ez ateratzea erabaki du. Atzo erori egin zen, irteera neutralizatuan, eta haustura txiki bat dauka pelbisean. Lasterketa irabazteko faboritoetako bat zen galestarra, baina atzo hamabi minututik gora galdu zituen Etna mendatean amaitu zen etapan.


Summary: Alkorta: «Jokalarien proposamena izan zen Llorente fitxatzea». Talde zuri-gorriko kirol zuzendariak onartu du jokalaria etortzeko prest zegoela, baina klubean ez dela adostasunik egon. Garitanoren lanaren inguruan «uste osoa» du, eta kezka azaldu du inguruan bizi den «giro gaiztotuarekin». Baina ziur da aurrera aterako dela taldea.

Azkenean ez zen egin. Baina Bilbon hautsak harrotu ditu Athleticek Fernando Llorente fitxatzeko aukerak. Alex Bereneguer jokalarien aurkezpenean, Rafa Alkorta kirol zuzendariak onartu du jokalarien proposamena izan zela aurrelaria fitxatzea. «Jokalariak etorri nahi zuen, eta nik zuzendaritzari helarazi nion, neure eta entrenatzailearen oniritzia ere bazuelako. Baina klubean ez da adostasunik egon».

Alkortak azaldu du jokalariak jarri zirela berarekin harremanetan, «kezkatuta» daudelako taldeak bizi duen kirol egoerarekin. «Baina ez dago arrakalarik Llorente ez delako etorri, jokalariek ulertzen dute klubaren egoera zein den». Atzokoa egun «gogorra» izan zela onartu du: «Azken batean, Llorente laguna dut, eta beti uste izan dut aurrelari oso ona dela». Baina ez da «gutxietsita» sentitzen etorri ez delako. Onartu du, baita ere, Javi Martinez fitxatzen ahalegindu dira. «Baina ez zuen eskaintza onartu, eta ez genuen gehiago hitz egin».

Gaizka Garitanoren lanean uste osoa du: «Gure entrenatzailea da. iritsi zenean taldea zuloan zegoen. Ia Europa Ligarako sailkatu zuen, eta Espainiako Kopako final batean gaude. Nekez topatuko dugu hura bezain langilea den norbait. Ziur nago talde eta entrenatzaile honekin aurrera aterako garela». Kezka azaldu zuen, halaber, inguruan dagoen «giro asaldatuarekin». «Ni ere kezkatuta nago, baina uste dut gehiegizkoa izaten ari dela». Halaber, onartu du ez dela erraza etxean zalerik gabe jokatzearekin.


Summary: Grebarako eskubidea ezbaian ikusten dute pilotariek. Lanuzteak iragarri dituzten Baikoko pilotariek adierazi diete enpresari eta Enpresen Ligari ez dutela onartuko «greba eskubidea urratzea», eta fiskaltzara joko dutela urraketak ikusten badituzte.

Baiko enpresako pilotarien gehiengoak eta ELA sindikatuak uste dute grebarako eskubidea urratzeko saialdiak egiten ari direla enpresa eta Pilota Enpresen Liga. Ostiraletik astelehena bitarte dira egitekoak aurreneko lau lanuzteak, eta gaur agiri bidez jakinarazi dute azken orduetan Baiko eta Enpresen Liga hartzen ari diren erabaki batzuen inguruko kezka eta haserrea. «Argi utzi nahi dugu ez dugula grebarako daukagun oinarrizko eskubidea urratzen duen jarrera bakar bat ere onartuko», adierazi dute agirian.

Baikok iragarrita dauka larunbatean Gernikako jaialdian Aspe enpresako pilotariekin osatuko dituela partidak, bi enpresetako pilotariak nahasian jarriz. Grebara deitu duten pilotariek beste adibide bat ere eman dute: «Ligak asmoa omen dauka larunbatean Agirreri eta Albisuri Binakako Txapelketako finalerdia galdutzat emateko, pilotariek greba eskubidea gauzatzen badute». Baikori beste hau ere leporatu diote: «Pilotari berrien debutak eta kontratuak dataz aurreratu ditu grebalariak ordezkatzeko». Enpresaren eta Ligaren jarrera horiek «guztiz legez kanpokoak» direla diote. Konponbide bakarra ikusten dute: «Gatazka asteburu hau baino lehen konponduko ez balitz, legezko irtenbidea eta ontzat ematen dugun bakarra da partida horiek bertan behera uztea».

Asteburu honetako egoerei aurre egiteko Enpresen Ligak darabilen aukera bati buruz ondorengoa esan dute: «Ezin da erabili aztertzen ari den araudia. Izan ere, pilotariak faltako balira, araudi horretan datorren estaldura-sistema ezin zaio ezarri greba eskubidea gauzatzeagatik jokatuko ez duen pilotariari». Oinarrizko eskubide baten urraketaz mintzo dira: «Ez dago araudirik, erabaki administratiborik edo liga profesionalik oinarrizko eskubide hori urratzeko ahalmena duenik». Urraketa horri bide emango dioten jarduerak ikusten badituzte Lan Ikuskaritzara joko dutela diote, baita fiskaltzaren aurrera ere greba eskubidea urratzen duten enpresen edo sozietate-talde guztien aurka: «Ez ditugu onartuko langile taldearen elkartasuna eta ahalegina gutxitzeko helburua duten jarduerak, eta adi egongo gara greba eskubidea errespetatzen dela ziurtatzeko».

Baikori eskaera argia ere luzatu diote beste behin: «Bere jarrera zuzentzeko deia egiten diogu, bazterrak nahasteari utz diezaiola, eta langileentzat konponbide egokiak bilatzen saia dadila». Gaur dira biltzekoak enpresa eta pilotariak.

Imazen salaketa Mariezkurrenaren aurka

Greban ez dauden pilotarietako bat Ander Imaz da. Kontratua berritu du, gainera, Baikorekin. Gatazkaren harira, kontratua berritu ez duen Jon Mariezkurrenak Imazi leporatu zion emandako hitza ez betetzea, eta, gainera, enpresari informazioa pasatzea. Orain, Imazek salaketa jarri du pilotari nafarraren aurka, bere aurkako «adierazpen faltsuak egiteagatik». Mariezkurrenaren hitz horiek «kalte larria» eragin diotela dio: «Ohorerako eskubidea eta nire irudia eta ospea urratu dizkit».


Summary: Nafarroako Osasun Departamentuak neurriak arinduko ditu Faltzesen eta Funesen. Biztanleek herrietatik sartzeko eta irteteko aukera izango dute, baina gainontzeko neurriek indarrean jarraituko dute. Azkoienen ez dute aukera hori izango.

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak Faltzesen eta Funesen aparteko neurriak ezartzeko erabakia hartu zuen irailaren amaieran, izurriaren intzidentzia datuekin kezkatuta. Berdin egin zuen Azkoienen ere astebete lehenago. Tabernetako ordutegiak murriztu zituzten, jendea taldekatzea eragotzi zuten, eta herritarrei eskatu zieten premiazkoa ez bada ez irteteko. Hala ere, Osasun departamentuak erabaki du Faltzesen eta Funesen neurriak arintzea, eta biztanleei herrietatik sartzeko eta irteteko aukera eskaintzea, intzidentzian beherakada egon dela nabarmenduta. Beste neurriak, ordea, indarrean mantenduko dira urriaren 14ra arte.


Summary: Aske dira herenegun atxilotutako hiru euskal herritarrak. Gaur goizean pasatu dira Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinetik Ekhiñe Eizagirre, Kepa Arkauz eta Imanol Jaio. Igor Uriarte bihar pasatuko da epailearen aurretik, 14:00etan, Frantziako lurraldean egoteko duen debekua medio.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aurretik igaro dira gaur Ekhiñe Eizagirre eta Kepa Arkauz euskal preso ohiak, eta Imanol Jaio iheslari ohia, eta hark baldintzapean aske uztea erabaki du, atxilotuetako baten sendiak BERRIAri baieztatu dionez. Ismael Moreno epaileak egotzi die «helburu terroristekin lehergailuak edukitzea», eta neurri batzuk ezarri dizkie: ezingo dute Espainiako Estatutik atera, pasaportea kendu die, eta astero joan beharko dute Auzitegi Nazionalera edo beren bizilekuetatik gertuen duten epaitegietara.

Hirurek uko egin diote epailearen nahiz fiskalaren galderei erantzuteari. Epaileak baldintzapean aske uztea erabaki du, besteak beste, ez duelako hirurek ihes egiteko arriskurik ikusten, «Espainiako naziotasuna» dutelako eta beren bizilekuekiko eta inguruarekiko duten lotura dela eta.

Hirurak herenegun atxilotu zituen Guardia Zibilak, Ertzaintzak 2019an atzemandako lehergai batzuekin lotura izan dezaketelakoan. Arraia-Maeztun (Araba) aurkitutako «zulo» hark hamar urte baino gehiago ditu, Poliziaren esanetan.

Atzo Urruñan (Lapurdi) atxilotutako Igor Uriarte euskal preso ohia ere gaur igaro da prokuradorearen aurretik, eta bihar epailearen aitzinean igaroko da,14:00etan. Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dio Frantziako lurraldean egoteko debekua duela, eta galdeketa egin ondotik epaitua egingo dutela. Uriarte, Eizagirre eta Arkauz 2013ko maiatzean atxilotu zituzten, Montpellierren (Frantzia), ETAko kide izatea egotzita. Uriarteren kasuan, 2017ko irailean epaitu zuten beste bost presorekin batera, eta 2018ko martxoan utzi zuten aske, espetxe zigorra bete ostean, Frantzian. Espainiak eginiko euroagindu baten eraginez Espainiaratu zuten orduan, baina aske geratu zen Auzitegi Nazionalean deklaratu eta gero. Espetxe zigorraz gain, Frantziaren menpeko lurraldeetan egoteko debekua ezarri zioten, eta horregatik atxilotu zuten atzo.

Eizagirrek eta Arkauzek ere Frantziako kartzeletan bete zituzten espetxe zigorrak, eta 2017an utzi zituzten libre. Eizagirreren kasuan, Espainiaratu egin zuten euskal preso ohia, baina Auzitegi Nazionalak aske utzi zuen, Uriarte bezala. Herenegun atxilotutako hirugarrena, Imanol Jaio, 2017an itzuli zen Hego Euskal Herrira.


Summary: Eddie van Halen rockaren birtuosoa hil da. Musika irakurtzen inoiz ikasi ez zuen gitarristak, rocka disco musikarekin berriz lehian jartzea lortu zuen 1980ko hamarkadan.

Eddie van Halen rock musikaria zendu zen atzo, 65 urterekin, Santa Monica (Kalifornia, AEB) hiriko ospitale batean hil zen, eztarriko minbiziaren ondorioz.

1970eko eta 1980ko rockaren ikonoetako bat izan zen. Van Halen taldearen sortzaileetako bat izan zen; taldeko gitarra jotzaile nagusia zen, eta, azken finean, taldearen arima. Rockak egile arrakastatsuen zerrendetara berriz eramaten lagundu zuen 1980ko hamarkadan, disco musika zerrenda horietan gailen zen garaian, batez ere 1984 izenburuko lanarekin, urte berean argitaratutakoa. Disko horretan zegoen Jump kanta, eta lehen postua lortu zuen zerrendetan. Diskoa bigarren geratu zen Billboard 200 zerrendan. Arrakasta handia, inondik ere, lehena Michael Jacsonen Thriller izan baitzen.

Taldea 1970eko hamarkadaren amaieran sortu zuen Alex anaiarekin. Baina Eddiek gitarrarekin jotako soloek pizten zuten entzule eta ikusleen arreta. Izan ere, gitarraren birtuosoa izatera heldu zen, nahiz eta inoiz ez zuen ikasi musika irakurtzen. Berak hala aitortu zuen: Bachen eta Mozarten piano piezak jotzen zituela gaztetan kontzertuetan, baina memoriaz eta inprobisatuz, partitura ulertzeko ez zelako gai.

Bat-batean aritzeko ahalmen hori gitarrara eraman zuen. Besteak beste, sokak mastan bi eskuetako hatz puntekin sakatzen jotzeko teknika erruz erabili zuen, eta horrek ematen zien kutsu berezia haien soloei. Lehenengo diskotik —Van Halen (1978)— erakutsi zuen hori; besteak beste, Eruption piezan.

Baina Michael Jacksonekiko lehia gizalegezkoa izan zen. Nolabait, bakoitza bere eremuan nagusi izatea erabaki zuten biek, Jacsonek musika dantzagarrian, eta Van Halenek rock musikan. Horren erakusgarri da Van Halenek gitarra jo zuela Jacksonen Beat It kantan. 20 segundokoa da pasartea, eta 20 minutu baino ez zuten behar izan grabatzeko. Ez da Van Halenen izenik agertzen diskoaren kredituetan.

Alkohola eta drogak musika sortzeko erabili zituen. Berak kontatu zuenez, etxean ixten zuen bere burua, eta, mozkortu ondoren, gitarra hartu eta bere burua grabatzen zuen. «Ez nuen edaten dibertitzeko. Alkohola eta kokaina kontu pribatuak ziren, neuretzat eta lanerako erabiltzen nituen», esan zuen elkarrizketa batean.

Etorkinak ziren Van Halendarrak AEBetan. Herbehereetakoak zituen gurasoak, Kaliforniara 1962an emigraturikoak, Eddiek zazpi urte zituenean. Anaiak txiro hazi ziren, aita gehienetan langabeko musikaria baitzen, eta, ama, zerbitzaria.

Kontatu zuenez, edateari utzi zion 2008. urtean. Mingainean hasi zitzaion minbizia, eta haren herena kendu behar izan zioten. Hestegorrira zabaldu zitzaion gero.


Summary: Mikel Barrios aske utzi dute, kontrol judizialpean. Iragan ekainean bost urteko kartzela zigorra ezarri zioten Mikel Barriosi. Ondoko orenetan aske utziko dute, kontrol judizialpean.

Mikel Barrios euskal presoa aske utzi dute, eta gaur aterako da Mont-de-Marsango espetxetik. Ekainean sartu zen espetxera, bost urteko kartzela zigorrera kondenatuta. Xantiana Cachenaut abokatuak azaldu du Barriosek kontrol judiziala bete beharko duela: astean behin aurkeztu beharko du polizia etxera. Horrez gain, Frantziako Estatutik ateratzeko, baimena eskatu beharko du.

Barrios 2017an atxilotu zuten, Alemanian, Frantziak haren aurka ezarritako euroagindua baliatuta. Osnyko (Frantzia) presondegian espetxeratu zuten, eta handik urtebetera aske utzi, baldintzapean. Ondotik, 2020ko ekainean, Parisko Auzitegiak bost urteko kartzela zigorrera kondenatu zuen. Defentsak dei egin zuen, eta epaiketa azaroaren 12an izango du. Ordura arte kalean izanen da, baldintzapean.


Summary: PCRa egiteko eskatu diete Azkoitiko 17 eta 60 urte bitarteko herritarrei, behaketa baterako. Pilotalekuan egingo dituzte probak, gaur hasita. Beharrezkoa da aurrez ordua hartzea.

Osakidetzak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak PCR proba egiteko eskatu diete Azkoitiko (Gipuzkoa) 17 eta 60 urte bitarteko herritar guztiei, kontrol lanetarako. Pilotalekuan egingo dituzte probak, gaur hasita.

Proba egin ahal izateko, aurrez ordua eskatu beharko dute Azkoitiko osasun etxera ( 943-00 76 10) edo Osasun Kontseilura (900-20 30 50) deituta. Prebentziorako probak direnez gero, kontrol saiorako PCRa egiten dutenek ez dute bakartu beharrik izango. Bai, ordea, sintomak izateagatik edo positiboren batekin harremana izateagatik proba egiten dutenek.


Summary: Jaio, Astiz eta Asiain saritu dituzte Literaturako Euskadi sarietan. Aitaren etxea, Joemak eta polasak eta Un millón de ostras en lo alto de la montaña lanengatik lortu dituzte literatur sariak.

Literaturako Euskadi sarien lehen irabazleak aurkeztu ditu gaur Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak, Artium museoan eginiko agerraldian. Karmele Jaio, Iñigo Astiz eta Miren Asiain dira sarituak. Aitaren etxea (Elkar) nobelagatik lortu du Jaiok euskarazko literaturako saria. Joemak eta Polasak (Elkar) liburuagatik haur eta gazte literaturakoa Astizek, eta Un millón de ostras en lo alto de la montaña (Flamboyant) liburuan egindako lanagatik ilustrazioarena Asiainek. 18.000 euroko saria jasoko du bakoitzak, eta beste 4.000 euro lana beste hizkuntza batera itzultzen bada.

Iaz argitaratu zuen Jaiok Aitaren etxea. Hiru protagonista nagusi ditu eleberriak: aitaren zaintzaz arduratu behar duen gizonezko idazle bat, idazteari utzia dion emakume bat, eta atzerrian bizi den andre bat. Euren bidez, generoak egunerokoan duen eragina eta maskulinitatea eraikitzeko moduak aztertu ditu idazleak. Hala ulertu du epaimahaiak ere. Izan ere, besteak beste, zaintza, eta gizonen eta emakumeen arteko harremanetan sakondu izana eta «heteropatriarkatuari eginiko salaketa» azpimarratu dituzte.

Kazetaria da ikasketaz, eta hainbat hedabidetan kolaboratu izan du; besteak beste, Emakundeko komunikazio arduradun izan zen. Gaur egun, euskaltzaina da. Literatura munduan, 2004an argitaratu zuen bere lehen lana, Hamabost zauri ipuin liburua. Ordutik, beste hainbat narrazio, eleberri eta poesia liburu idatzi ditu; guztietan ezagunena, 2006an plazaratutako Amaren eskuak nobela. Gaurkoan, Jaio bera «pozik» agertu da lortutako sariagatik eta, batez ere, eleberriak izan duen harreragatik. Izan ere, azaldu du hainbatek esan diotela eurek bizi izandakoak eta sentitutakoak ikusi dituztela islatuta.

Iñigo Astiz BERRIAko kazetariak, berriz, Maite Mutuberria ilustratzailearekin batera argitaratu zuen Joemak eta polasak, iazko azaroan. Izenak ulertzera ematen duen moduan, jolasa da poema liburuaren motorra, egileen esanetan. Aurretik, Baita hondakinak ere eta Analfabetoa poema liburuak idatzia da. Azken horrekin, Lauaxeta saria irabazi zuen iaz. Sylvia Plathen Ariel eta beste poema batzuk eta Sandro Pennaren Bilduma bat ere euskaratuak ditu.

Gaurko hirugarren saridunak, Miren Asiainek, lan ugari ilustratu ditu azken urteetan. Besteak beste, iaz argitaratutako Look Up at the Stars eta Desierto de mar y otros poemas liburuen ilustrazioak egin ditu. 2012an, Etxepare saria eskuratu zuen Hara! izeneko albumagatik, eta 2015ean, Ilustrazioaren VI. Katalogo Iberoamerikarra saria. Hemeretzi herrialdetako 788 ilustratzaileren artean hautatu zuten, orduan, Asiainen lana.


Summary: Egunsenti Urrekara alderdi neonaziak «erakunde kriminal» gisa jardun duela ebatzi du auzitegiak. Zuzendaritza erruduntzat jo dute «talde kriminal bat» gidatzeagatik; tartean, Nikolaos Mikhaloliakos burua. 2013. urtean, Pavlos Fyssas ezkerreko rap kantaria hil zuen alderdiko kide batek. Gaur egun, ez dute diputaturik.

Atenasko Helegite Auzitegiak Egunsenti Urrekara eskuin muturreko alderdiaren arduradunak zigortu ditu, «talde kriminal bat» zuzentzeagatik. Nikolaos Mikhaloliakos burua eta zuzendaritzako beste sei kide jo dituzte erruduntzat. Beste hemezortzi ekintzaile ere zigortu dituzte, talde kriminaleko kide izateagatik. Egunsenti Urrekara Greziako alderdirik indartsuenetan hirugarrena ere izan zen garai batean.

Alderdiko kideek eginiko krimenak alderdiaren buruzagitzaren agindupean egin zirela ebatzi dute epaileek.

2013. urtean, Pavlos Fyssas ezkerreko rap kantaria hil zuen alderdiko kide batek. Astebetera, Greziako Poliziak Nikolaos Michaloliakos Egunsenti Urrekarako buruzagia atxilo hartu zuen, «talde kriminal bat» sortu izana leporatuta. Alderdi bereko beste hamahiru kide atxilotu zituzten operazio berean, tartean, Ilias Kasidiaris bozeramailea eta Nikea auzoko (Atenas) idazkaria. Zenbait krimen egotzi zizkieten alderdiko kideei; besteak beste, giza hilketa bat, bonba bidezko atentatua eta eraso fisikoak.

Auzitegiak bizi osorako zigorrera kondenatu du Giorgos Roupakias Egunsenti Urrekarako jarraitzailea, Fyssas hiltzeagatik. Ruopakiasek berak aitortu zuen krimena. Hiltzeraino sastakatu zuen 34 urteko rap abeslaria.

Fyssasen senitartekoek hunkituta jaso dute epaia auzitegi barruan, eta, handik irtetean, oihu egin du haren amak: «Pavlosek lortu du. Lortu du. Nire semea!».

Poliziak eta armadako kideek Egunsenti Urrekararekin zuten harremana azaleratu du rap abeslariaren hilketak.

Fyssasen hilketaz gain, epaimahaiak Egunsenti Urrekarako zuzendariei eta zigortutako kideei ere egotzi die sindikalista komunista talde baten kontrako erasoa, 2012ko ekainean, eta, hilabete berean, Abouzid Embarak jatorri egiptoarreko arrantzalearen hilketa saiakera.

2012 urtetik, gainbeheran

Nikolaos Mikhaloliakos da alderdiaren burua. Atenasen jaio zen, 1957. urtean, eta hiri horretako unibertsitatean ikasi zuen. Mikhaloliakos hainbat aldiz egon da kartzelan; 1970eko hamarkadan, diktadurako koronelak ezagutu zituen han. Azkenekoz 2013an egon zen kartzelan.

Alderdia 1980. urtean sortu zuten. Hala ere, ia 30 urtez egon zen baztertuta. 2009. urteko hauteskundeetan botoen %0,3 besterik ez zuen lortu, baina 2012. urtean parlamentuan sartzea lortu zuen. Izan ere, botoen %7 eskuratu zituen, eta 21 eserleku. Hau da: ia bazterreko fenomenoa zen lehen, eta parlamentuan 21 diputatu lortu zituen gero. Mikhaloliakosek etorkinen aurkako jarrera gogorrean oinarritu zuen kanpaina. «Inbaditu egin gaituzte, ezin gara kalera atera, eta lana kentzen digute», esan zuen orduan.

Alderdia botoak eta ordezkaritza galduz joan da geroztik. Iazko uztaileko Legebiltzarrerako bozetara 16 diputaturekin heldu zen, baina ordezkaririk gabe geratu zen hauteskundeen ondoren. Edonola ere, eskuin muturra ez da umezurtz geratu Grezian, Egunsenti Urrekararen lekukoa hartu baitu Irtenbide Greziarrak alderdiak. Hamar ordezkari ditu Legebiltzarrean.

Gaurko erabakia garaipen handia da Greziako mugimendu antifaxistarentzat. Herrialdean bizi den Ibai Arbide kazetariak BERRIAk aurten eginiko elkarrizketa batean esan zuenez, Grezian faxismoa garaitu dute, eta horretarako lau estrategia nagusi egon dira: «mobilizazio orokor eta askotarikoak; auzo eta herrietan mobilizazio txiki, baina etengabekoak; epaitegien bidez erakunde paramilitar hori oxigenorik gabe uztea; eta plataforma anitz eta ezberdinak sortzea, kalean modu ezberdinean erantzuteko: batzuk kaleko konfrontazioa ere egin dute, gorputza jarri dute faxismoaren aurrean, literalki».

Atenasko Helegite Auzitegiak epaiaren berri eman aurretik, manifestazio antifaxista bat abiatu da hiriaren erdialdetik, auzitegi parera. 10.000 pertsonak baino gehiagok egin dute bat mobilizazioarekin.

Epaia ezagutarazi ostean, istiluak izan dira manifestarien eta Poliziaren artean. Poliziak negar gasa erabili du protestan ari zirenen aurka.


Summary: Hainbat ekintza antolatu dituzte Ibilaldiaren ordez. Urriaren 18an egitekoak ziren Ibilaldia Elorrion (Bizkaia), baina bertan behera utzi dute. Hainbat ekintza antolatu dituzte datorren asterako.

Maiatzetik urriaren 18ra atzeratu zuten Ibilaldia, baina, gaur egungo egoera ikusita, bertan behera uztea erabaki dute. Halere, datorren asterako hainbat ekitaldi antolatu dituzte Elorrion (Bizkaia). Antolatzaileek azaldu dutenez, ikusleen kopurua mugatua izango dute, eta segurtasun neurriak beteko dituzte. Aurrez izena ematea beharrezkoa da ekitaldietara joateko.

Zehazki, lau egunetarako antolatu dituzte ekitaldiak: urriaren 12an, 18:00etan, Gora Kasete! ikuskizuna egongo da ikastolan; urriaren 14an, 18:00etan, El Hoyo filma emango dute Arriolan, eta zuzendariarekin elkarrizketa izango dute; urriaren 17an, 20:30ean, Izaki Gardenak taldeak kontzertua emango du ikastolan; azkenik, urriaren 18an, 11:00etan, Ibilaldiaren agur ekitaldia egingo dute.


Summary: Lehen Arretako zerbitzuen egoera «jasanezina» dela salatu dute Nafarroan. Nafarroako Osasun Plataformak deituta, elkarretaratzeak egin dituzte Nafarroako hainbat herritako osasun etxeen parean. «Zure osasun etxea zaindu» kanpaina jarri dute martxan. Osasun etxeetako erabiltzaileek eta osasun langileek salatu dute zentroetan «ezinean» ari direla azken hilabeteetan, eta agintariei eskatu diete baliabide gehiago jar ditzatela.

Nafarroako hainbat herritan eta auzotan osasun etxeen aldeko aldarria egin dute gaurko 11:00etarako deituak ziren elkarretaratzeetan. Nafarroako Osasun Plataformak deitu du protestetara, eta zentroetako langileek zein erabiltzaileek egin dute bat horiekin. Osasun etxeen parean bilduta, salatu dute pandemiak bistan utzi dituela gaur egungo osasun sistemaren ahuleziak eta mugak, eta nabarmendu dute Lehen Arretako zerbitzuek jaso dutela kolperik latzena: «Gainezka gaude». Hain zuzen ere, Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek astelehenean onartu zuen «gainkarga» dagoela zerbitzu horietan.

Iruñeko Txantrea auzoan izan da elkarretaratzeetako bat. Osasun etxearen parean bildu dira dozenaka lagun, zentroan dituzten baldintza txarrak salatzeko. Batik bat, zenbait erabiltzailek salatu dute azkenaldian «ohikoegiak» izan direla kale osoa hartzen zuten ilarak, zentroan hartuak izateko esperoan den jendearekin. Diotenez, «izugarri» moteldu da osasun etxeko arreta. Dena dela, azaldu dute baliabide faltari zor zaiola hori, eta «inola ere ez» langileen ahalegin faltari. «UPNren gobernuak egindako murrizketa mordoarengatik iritsi gara egoera honetara», salatu du Julia Lakuntzak. Bestalde, eskertu egin du profesionalek egiten duten lana: «Haiei esker funtzionatzen du Nafarroako osasun sistemak. Bestela, jai genuke».

Erabiltzaileak ez ezik, Txantreako osasun etxeko hainbat langile ere izan dira protestan. Maria Luisa Barandiaran medikuak salatu du zentroko profesionalen artean oso nabaria dela ezinegona, eta adierazi du ezinbestekoa dela zentro horiei ematen zaien aurrekontua nabarmen handitzea. Baldintza kaskarrekin aritzea, ordea, ez da pandemiarekin ailegatutako zerbait, Barandiaranen esanetan: «Hamar urte baino gehiago daramagu baldintza txarrekin lanean. Orain arte, ahal bezala aritu gara, baina, pandemian, normala ez den egoera batean, ezinezkoa da», salatu du. Erantsi du, gainera, profesionalak «oso kezkatuta» joaten direla lanera egunero, badakitelako ezinen dutela behar bezala jardun. Dioenez, lehen, ez zen gertatzen halakorik.

Txantreakoaren ordu berean, elkarretaratzeak egin dituzte Iruñeko Alde Zaharrean, Sanduzelain, Arrotxapean, Lizarran, Antsoainen, Burlatan, Atarrabian, Pitillasen eta Altsasun ere, besteak beste.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletako jantokietan hiru eguneko greba egingo dute. Urriaren 21erako, 27rako eta 29rako egin dute greba deialdia ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek. Ikastetxe publikoetako, itunpekoetako eta pribatuetako langileak deitu dituzte grebara.

Hiru eguneko greba egingo dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletako jantokietan. Hain zuzen, urriaren 21erako, 27rako eta 29rako egin dute deialdia ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek. Ikastetxe publikoetako, itunpekoetako eta pribatuetako jantokietako langileak deitu dituzte grebara. Eusko Jaurlaritzak Gasteizen duen egoitzaren aurrean egindako mobilizazioan egin dute iragarpena. Azaldu dutenez, lan baldintzak defendatu nahi dituzte, baita osasuna bermatu ere: «Ikastetxe publikoetako, pribatuetako eta itunpeko ikastetxeetako jangeletan azpikontratatutako langileek merezi duten errespetua eskatzen dugu, neurri negoziatu eta inposatu gabeekin, beharrezko segurtasunari, enpleguari eta lan baldintzei eustea bermatzeko».

Sindikatuen hitzetan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari ez ezik, «hezkuntzako patronalei» ere eskatu diete sindikatuekin eseri eta «kalitatezko» jantokiak antolatzeko, sektoreko langileen lanari eta lan baldintzei eustea bermatzeko eta langileen eta erabiltzaileen osasuna bermatzeko, baina erantzuna bestelakoa izan dela diote: «Izan dugun erantzun bakarra inposaketa izan da, elkarrizketarik gabe. Daukagun informazio guztia komunikabideen bidez edo protokoloak [Hezkuntza] Sailaren webgunean bilatuz lortu dugu».

Egunerokoan duten egoera nolakoa den ere azaldu dute. Sindikatuen arabera, aurreko ikasturteko ratioak dituzte, eta talde egonkorren eta espazioaren beharrei ere jaramonik ez dietela egiten nabarmendu dute. Gainera, salatu dutenez, ez dira enpleguari eusten ari, ezta lan baldintzei ere: «Langile asko ez dituzte deitu euren lanpostuetara».

«Inprobisazioak» eta jantoki seguruak izateko langile faltak «mesfidantza» eragin duela ikusi dute, eta, sindikatuen iritziz, askok ez dute zerbitzua eskatzen, «beharra izan arren». Ildo beretik, hainbat ikaslerentzat jantokiek duten garrantzia azpimarratu dute: «Ez dugu ahaztu behar egunean jasotzen duten otordu oso bakarra dela jangela zerbitzua erabiltzen duten ikasle askorentzat».

Beraz, egoera ikusita, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuari eskatu diote «alde bakarreko» bidea uzteko, eta «behingoz» eskoletako jantokietako langileen ordezkariekin hitz egiteko.


Summary: Nafarroak 4.465 milioi euroko gastu muga izango du 2021ean. Aurtengo aurrekontuekin alderatuta, 208 milioi euro gehiago izango du, eta, Elma Saizen arabera, susperraldirako «bultzada handia» izango dira

Parlamentu talde guztiei «erantzukizunerako dei berezia» egin die gaur Elma Saizek, Ekonomia eta Ogasun kontseilariak Nafarroako Gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Bertan, 2021eko aurrekontuaren finantza baldintza orokorrak zehaztu dituzte. Hala, 4.464,6 milioi euroko gastu muga izango du gobernuak gastu eta inbertsio publikoan erabiltzeko. Aurtengo aurrekontuarekin alderatuta, 208 milioi euro gehiago izango ditu, horrenbestez.

Gastu muga horretatik, 240 milioi euro Tokiko Ogasunen Funtserako izango dira, udalen eta tokiko erakundeen artean banatzeko. Halaber, gaur egun jasota dago estatuari 560 milioi euroko ekarpena pagatuko diola Nafarroak. Dena den, datozen bost urteetarako (2020tik 2024rako) ekarpenaren kalkulua negoziatzeko du Madrilgo gobernuarekin, eta horren arabera, diferentzia likidatu beharko dute bi aldeek. Negoziazioari begira, hartu-eman «iraunkorra» dutela eta jarrera irekia zehaztu du Saizek, baina ez du argitu noizko egon daitekeen akordioa. «Mahai gainean gauza asko daude, eta lehenago edo geroago helduko diogu horri»

Saizek zehaztu du datozen urterako %6ko hazkundea aurreikusi duela Nafarroako Gobernuak, eta Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independenteak berretsi duela. Hala ere, Saizek zehaztu du kopuru hori aldatzeko tartea «handia» dela. Saizen arabera, pandemiak «munduak inoiz ikusi gabeko egoera» ekarri du, eta horregatik berretsi du parlamentu taldeek «erantzukizunez» jokatu behar dutela.

Batetik, finantza arlokoak ez diren diru sarrerak 3.964 milioi eurorenak izango dira. Oraintxe, hainbat taldek, tartean EH Bildu, aldarrikatu dute zerga arloan aldaketak egin beharko liratekeela. Horri buruz galdetuta, Saizek zehaztu du ez dutela «zerga igoera orokorrik» planteatu, lehen aurreikuspen horretan.

Era berean, estatuarekiko doikuntzak 28,5 milioi eurorenak izango dira, eta, aurreko egunetan zehaztu bezala, datozen urterako defizit muga barne produktu gordinaren %2,2 izango da. Hala hitzartu zuten Espainiako Gobernuak eta Nafarroakoak aurreko astean.

Behin gastu muga zehaztuta, 2021. urteko aurrekontuen prozedurari ekin dio gobernuak eta urtarrilaren 1erako parlamentuan onartzeko asmoa du. Departamentuek euren gastu proposamena egingo dute, eta, guztiak bildu ostean, gobernuak aurreproiektua onartu egingo du. Ondoren, Nafarroako Ekonomia eta Gizarte kontseilura, ingurumen batzordera eta tokiko erregimenaren batzordera igorriko da proposamena, eta, haiek aztertu ostean, lege proiektua onartuko du berriz gobernuak kontseiluan, parlamentura bidaltzeko. Parlamentuan hasiko da benetako eztabaida.

ELAren azterketa kritikoa

Aurreko astean Nafarroako Gobernuak eta Madrilek defizit helburuen akordioari buruzko azterketa kritikoa egin du ELA sindikatuak. «Onartezina da Nafarroako Gobernuak bere gastu ahalmenari muga bat ezartzea erabakitzea». Sindikatuaren ustez, akordio horrekin autogobernuari uko egiten dio, eta «gizartearen beharra asetzeko borondate eza» erakusten du. Gogorarazi du defizitaren eta zorraren helburuak eta gastu arauak politika publikoetan doikuntzak ezartzera behartzen dituela administrazioak.

Horregatik, ELAk uste du 2011ko irailean egin zen Konstituzioaren aldaketa azkarra (135. artikuluaren erreforma) eta haren garapena izan zen Aurrekontu eta FInantza Egonkortasunaren legea indargabetu behar direla, mekanismo horiek ezartzera behartzen dutelako.

ELAren ustez, zerga politikaren arazoa «diru bilketa da, ez gastua». Sindikatuak uste du zerga erreforma sakon baten bidetik etor daitezkeela diru sarrera gehiago. «Borondate politikoaren kontua da. Tamalgarria da Nafarroako Gobernuak gastua mugatzea eta diru bilketa ez handitzea». Imanol Pascual Nafarroako koordinatzaileak azaldu du maiatzean sindikatuak proposamenak mahai gaineratu zituela, sozietate zergan zein ondarearen gaineko zergan bilketa handitzeko erreformak galdeginez. ELAk uste du aldaketa horien bidez litekeena dela 900 milioi euro gehiago biltzea.


Summary: Arriolak dio litekeena dela %70 garestitzea Easo eta Mirakontxa arteko tunelari dagozkion lanak. Irailaren 25ean eten zuten Easo eta Mirakontxa arteko lanen kontratua. Eusko Jaurlaritzak obrak ahalik eta azkarrena abiatzeko konpromisoa berretsi du.

Donostiako metroaren lanetan, Mirakontxa eta Easo arteko tunelari dagozkionak gelditu egin zituzten joan den irailaren 25ean, ura eta hondarra agertu zelako. Horren eraginez, azpiegitura egiteko adjudikazio kontratua bertan behera uztea aztertzen ari zela esan zuen orduan ETSk, eta hala izan da, legeak hala eskatzen zuelako, Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak azaldu duenez: «[Kalteak] konpontzeko aplikatu behar diren eraikuntzako teknikak ez zeuden jatorrizko proiektuan jasota, eta esleipenaren kostua kontratuen legeak baimentzen duena baino askoz gehiago handitzea ekarri dute». Horregatik eten dute kontratua, hasieran egindako kontratua baino %50 gehiago garestituko direlako zati horretako lanak. Sailburuak onartu du litekeena dela %70 garestiago ere izatea. Kontratua 53,2 milioi euroan adjudikatu zuten.

Edozein modutan, lanak amaitzeko konpromisoa berretsi du Jaurlaritzak, eta, horretarako, Eneko Goia Donostiako alkatearekin bilera bat egin du gaur goizean. Arriolak nabarmendu nahi izan du, halaber, lanen gelditzeak aurreikusitako saihesbide osoko 500 metrori eragiten diela; azpiegitura guztia egiten denean, 6,9 kilometro hondeatuko dira. Obren %90 hondeaturik dagoela ere azpimarratu nahi izan du. «Izaera geologikoa duten arazoak Mirakontxa-Easo tarteko bi puntutan daude, 400 metro eskaseko sektore batean, hondartzaren eta Easo plazaren inguruan».

Aurreikuspenez bestera ura eta hondarra agertu izanak lanen zati bat gelditzea eragin badu ere, metroa egiteko lanek aurrera jarraitzen dute. «Obrak ez daude geldirik, eta lanean jarraituko dugu ahalik eta lasterrena amaitzeko». Mirakontxa eta Easo arteko lanak, aurreikusi bezala, 2021eko uztailean amaituko direla esan du Arriolak, eta Donostiako metroa 2024rako egongo dela martxan, aurreikusi baino bi urte geroago.

Agerraldia egin duenean, Donostiako metroaren aurkako ekintzaile batzuk azaldu dira Arriola zegoen ingurura, lanak gelditzeko eskaera egiteko.


Summary: Europako diruaren banaketa bere eskuetan gordeko du Sanchezek. Lehen hiru urteetan 72.000 milioi euro inbertituko ditu. Dirua aurreratzeko prest dago, EBren funtsak berandu helduko direlako

Gaitz guztien konponbidea bilakatzen ari da Europako Batasunaren Next Generation plana, koronabirusaren krisia gainditzeko formula magikoa. Haren zain daude Hego Euskal Herriko erakundeak beren proiektu kuttunak aurrera ateratzeko, baina galbahe handi bat igaro beharko dute aurretik: Espainiako Gobernuarena. Pedro Sanchez presidenteak berretsi egin du Moncloako bere bulegotik gidatuko dutela diruen banaketa eta erabilera. Hori bai, agindu du autonomia erkidegoekin eta udalekin ere elkarlanean arituko dela, baina baita enpresekin ere, haien proiektuak ere finantzatuko dituztelako.

Espainiako gobernuburuak gaur aurkeztu du EBren funtsak jaso ahal izateko Bruselari hilaren 15a baino lehen erakutsi behar dion Suspertze Plana. Krisiari aurre egiteko eta «Espainiako ekonomiaren bigarren modernizazioa» abian jartzeko egitasmoa dela esan zuen Sanchezek, bere ministroen, enpresaburuen, sindikalisten eta enbaxadoreen aurpegiak erakusten zizkioten pantailak aurrean zituela.

Hitzaldi luzea eginagatik, zenbaki asko eman ditu Espainiako presidenteak, baina iragarpen zehatz gutxi. Horien artean, bere gobernuak 2021-2023ko urteetan 72.000 milioi euro gastatuko dituela suspertze plan horretan, Bruselak agindutako 140.000 milioi euroren ia erdia. Dirua aurreratzeko prest dago Madril, «ekonomia biziberritzeko eta modernizazioa bizkortzeko». Lehen 27.000 milioi euroak 2021erako aurrekontuetan agertuko direnez, dei egin die alderdi politikoei arduraz jokatzeko eta kontu horien onarpena ez trabatzeko.

Hasieran, EBren asmoa zen lehen sosak aurten bertan ematea, baina funtsari lotutako baldintzekin katramilatu dira estatu kideak, eta orain dio 2021eko erdialdera helduko direla.

Diruaren %37 trantsizio energetikorako eta ingurumenaren aldeko neurrietarako erabiliko da —EBk finkatutako gutxieneko kopuru bat da hori—, eta %33, berriz, ekonomia eta gizartea digitalizatzeko —EBk %20ko gutxieneko muga jarri du—. Genero berdintasuna eta lurraldeen arteko desberdintasunak txikitzea izango dira beste ardatzak.

Ingurumenarekin eta azpiegiturekin lotutako proiektuek ez ezik, hezkuntzak, zientziak, kulturak eta kirolek ere jasoko dute dirua. Diru horri esker eta eragingo duen inbertsio pribatuari esker, 800.000 enplegu sortu ahal izango direla kalkulatu du Espainiako Gobernuak.

Kontrolerako neurriak

Europako dirua gastatzeko gaitasunarekin ere badu kezka Espainiako Gobernuak, historikoki nahiko kudeaketa eskasa egin izan duelako Bruselatik iritsitako diruekin, eta kasu askotan ez delako gai izan guztia gastatzeko. Alde horretatik, bi iragarpen egin ditu Sanchezek. Batetik, diruaren gaineko kontrola areagotuko duela esan zuen, eta laguntzak banatzeko administrazioak sortu ohi dituen «trabak» kenduko dituela. Legeak aldatu behar badira aldatuko dituela ere zehaztu du. «Burokraziak ezin ditu oztopoak jarri».


Summary: Koronabirusak 56 lagun hil ditu azken astean Hegoaldean. Iragan den astean baino bost pertsona gutxiago zendu dira COVID-19arekin lotuta Hego Euskal Herrian. Azken egunean, 681 positibo zenbatu dituzte, eta hiru pertsona hil dira birusarengatik.

Irailaren 28tik urriaren 4ra bitarteko astean, 56 pertsona zendu ziren koronabirusarengatik Hegoaldean. Heriotza kopurua apaldu egin da aurreko asteko datuekin alderatuta: 61 hil ziren irailaren 21etik 27ra. Heriotzak gutxitu egin dira Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban; Nafarroan, aldiz, gora egin du hildakoen kopuruak. Zehazki, Hegoaldeko 55etatik 20 hil dira foru erkidegoan.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, azken egunean hiru pertsona zendu dira foru erkidegoan koronabirusaren ondorioz. Zehazki, 83 eta 88 urteko bi gizonezko eta 84 urteko emakumezko bat dira hildakoak.

Kutsatuen kurbari dagokionez, azken egunean gora egin du egun bakarrean atzemandako positiboen kopuruak. Izurria kontrolatzeko 12.111 PCR proba egin zituzten herenegun Hegoaldean, eta 681 kasu zenbatu dituzte, bezperan baino 73 gehiago. Lurraldez lurralde, Nafarroan erregistratu dituzte kasu gehien: 253. Dena dela, kopurua apaldu egin da lurralde horretan; bezperan baino 19 zenbatu dituzte, eta nabarmen txikiagoa da proben gaineko positibo tasa. Zehazki, testen %8k eman dute positibo. Bezperan %13 izan zen tasa.

Bestalde, Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hiruretan ugaritu dira kasuak. Bizkaian 184 kasu zenbatu dituzte, joan den egunean baino 16 gehiago. Gipuzkoan 180 izan dira, bezperan baino 68 gehiago. Berriz, 58 kasu atzeman dituzte Araban, aurreko egunean baino sei gehiago, alegia.

Ospitaleen egoera aztertuta, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute azken egunean 59 lagun ospitaleratu dituztela COVID-19arengatik. Gainera, oraintxe bertan 76 pertsona daude ZIUetan erietxeratuta, eta guztira 490 lagun daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzarengatik. .


Summary: LABek salatu du prestakuntza gabeko ikasleak erabili dituztela PCRak egiteko. Urdulizko ospitaleko praktiketako ikasleak formakuntza hartu eta gero konturatu ziren PCRak «gaizki» egiten aritu zirela.

Urdulizko ospitalean «formakuntza espezifikorik gabeko» ikasleek PCRak egin behar izan zituzten hamaika egunez, LAB sindikatuak salatu duenez. Ikasleak gainbegiratzerik gabe egon zirela gehitu du, haien arduraduna ere PCRak egiten aritu zelako. Irailaren 23an izan zuten trebakuntza saioa ikasleek, eta, han ikasitakoarekin, ordura arteko probak «gaizki» egiten aritu zirela jakinarazi zieten fakultateko arduradunei.

Sindikatuak «arduragabekeriatzat» jo du Osakidetzaren jarrera. Erizaintzako laugarren mailako ikasleak «eskulan merke» gisa erabiltzea salatu du, «formakuntza nahikorik eman gabe eta zuzeneko gainbegiratzerik izan gabe». Horrek erabiltzaileen osasunean ondorioak izan ditzakeela gehitu du.

Praktiketan dabiltzan erizaintzako ikasleen eskubideak errespetatzeko exijitu du, bai eta PCR probak egiten dituzten erizainen eta aztarnarien lana serio kudeatzea ere. Hori horrela, Osakidetzari egoera era zentralizatuan kudeatzeko eskatu dio, lan horiek egiten ari direnek utzitako hutsuneak bete ditzan, eta aztarnarien lana administrazioko langileek egin dezaten.


Summary: Gestampek Zamudioko bi lantegien itxiera berretsi du, eta langileek greba mugagabea hasiko dute. Sindikatuek salatu dute kaleratzeak eragozteko proposamenik ez dutela jaso. Azaroaren 9ra arteko epea dute akordio bat lortzeko.

Gestampeko zuzendaritzak eta ELAk eta LABek osatutako enpresa batzordeek bi bilera egin dituzte asteazken honetan Matriceria Deusto eta GTS enpresen itxierari buruzko espedienteaz hitz egiteko, eta, han, sindikatuek baieztatu dute taldeak asmoa duela Zamudioko (Bizkaia) bi lantegiak ixteko eta zuzeneko 230 langile eta zeharkako beste hainbat kaleratzeko.

Bestalde, bi enpresetako langileen batzordeek berretsi egin dute datorren ostiraletik aurrera greba mugagabea hasiko dutela, euren lanpostuak eta Bizkaiko autogintzaren etorkizuna defendatzeko.

Ixteko erabakia hartu aurretik, taldeak langileekin sinatutako akordioak betetzeko eskatu dute eta, ondorioz, itxiera espedienteak bertan behera uzteko. Era berean, gogoratu dute Matriceria Deusto eta GTS Gestampen parte direla, eta 2019an euskal jatorriko multinazionalak 212 milioi euroren irabaziak izan zituela. Sindikatuen arabera, bi enpresetako egoera «kudeaketa negargarriaren» emaitza da, eta arduradunek zera nahi dute: gertatzen ari denaren ondorioak langileek ordaintzea.

Aurreko astean, sektorearentzako plan industrial bat galdegin zioten Eusko Jaurlaritzari, eta Gestampi emandako diru laguntzak aztertzeko.

Hurrengo bilera urriaren 14an egingo dute, eta negoziazioa epea azaroaren 6an amaituko da.

Greba mugagabea hastearekin batera, ostiralean manifestazioa egingo dute beharginek; lantegietatik irtengo dira, 07: 00etan, eta ondoren prentsaurrekoa egingo dute.


Summary: Guardia Zibilak bertan behera utzi du Iruñean urriaren 12ko desfilea. COVID-19aren ondorioz, ez dira kalera aterako Andre Maria Pilarekoaren egunean. Horren ordez, kuartelean bertan egingo dituzte bestelako ospakizun batzuk.

Aurten ez da Guardia Zibilaren desfilerik izango Iruñean. Urriaren 12a da Guardia Zibilaren eguna, Andre Maria Pilarekoaren eguna, baina, COVID-19aren ondorioz, aurten ez dute kalean egingo urteroko ospakizuna.

Horren ordez, kuartelean bertan egingo dituzte hainbat ospakizun, bertan lan egiten dutenentzat eta han bizi direnentzat soilik. Besteak beste, Espainiako banderaren altxaldia egingo dute, eta hildako guardia zibilak omendu ere bai. Horretaz gain, minutu bateko isilune bat ere egingo dute aurten, pandemiaren ondorioz hildako guztiak oroitzeko.

Desfilerik ez dela egingo gaur jakinarazi du Jose Santiago Martin Gomezek, Nafarroako Guardia Zibileko koronel nagusiak, komunikabideei helarazitako gutun batean. Azaldu du argi duela «guztion ahaleginari esker» gaindituko dela «egoera zail hau», eta azpimarratu du «Nafarroako Guardia Zibila osatzen duten gizon-emakumeek herritarren zerbitzura lanean» jarraituko dutela.


Summary: Nafarroak beste astebetez luzatuko ditu neurri murriztaileak. Carlos Artundo Osasun zuzendariak aurreratu du COVID-19ari aurre egiteko murrizketak beste aste batez izanen direla indarrean Nafarroan. Azaldu du gobernua tentuz ari dela Erriberako egoerari so, intzidentzia tasak gora egin duelako. Gobernuak bihar erabakiko du San Adrianen ezarritako mugak arindu edo ez.

Nafarroako egoera «egonkortzen» ari dela berretsi du Santos Indurain Osasun kontseilariak. Pandemiak azken astean Nafarroan utzitako datuen inguruko ebaluazioa egin du gobernuak. Indurainek azaldu du egun bakoitzean atzemandako positiboak 300 kasuen bueltan izan direla azkenaldian, eta ospitaleen egoeran egonkorra dela esan du. Dena dela, onartu du datuak kezkagarriak direla oraindik ere. Horregatik, Nafarroako Gobernuak erabaki du koronabirusari kontra egiteko ezarritako neurriak luzatu eginen direla foru erkidegoan. Beste astebetez izanen dira indarrean, Carlos Urtando Osasun zuzendariak aurreratu duenez. Gobernuak irailaren 11n ezarri zituen neurriok. Ordutik, besteak beste, gehienez sei pertsona elkartu daitezke eremu publikoan.

Foru erkidego osoari eragiten dieten mugez gain, azken asteetan neurri gogorragoak izan dituzten herriei buruzko azalpenak eman ditu Artundok. Batik bat, Nafarroako Gobernuak atzo jakinarazi zuen arindu eginen zituela berriki Faltzesen eta Funesen ezarritako mugak. Bihartik, gobernuak kendu eginen ditu mugikortasunari eragiten dioten mugak bi herri horietan.

Azkoienen, ordea, bestelakoa da egoera, eta gobernuak ez ditu, oraingoz, mugak kenduko. Bereziki kezkagarriak hango zaharren egoitzan erregistratutako datuak: 52 egoiliar bizi dira egoitzan, eta horietatik 49rengan atzeman dute birusa. Azken egunean pertsona bat hil da zentro horretan. Bestalde, San Adrianen kasuan, gobernuak bihar emanen du herrian ezarritako neurriei buruzko erabakiaren berri. Artundok esan du hango eboluzioa positiboa dela, baina argitu du oraindik ere datuak arretaz aztertu behar dituztela mugak kentzeko modukoak diren edo ez erabakitzeko. Halaber, Osasun zuzendariak esan du azken egunetan datuak makurtzen ari direla Erriberan, eta erantsi du datozen egunetan jakinaraziko dutela kutsatzeak gelditzeko neurririk hartuko duten edo ez. Asteburua baino lehenago hartuko dute erabakia.


Summary: Haragi gorri asko eta osoko zereal gutxi daude euskal herritarren ondesteko minbiziaren atzean. EHUko ikertzaile batek Osakidetzako gaixoekin egin du lan, eta baieztatu du elikadurak lotura duela gaitza garatzeko arriskuarekin. Hesteetakoak dira minbizi motarik arruntenetan bigarrenak Euskal Herrian.

Elikadura eta hainbat minbizi mota lotuta daudela frogatzen duten ikerketak etengabe argitaratzen dira. Oraingoan, euskal herritarren artean aztertu dute zer harreman dagoen ondesteko minbiziaren eta ahotik sartzen denaren artean. EHUko ikertzaileek eta Osakidetzak elkarlanean egin dute behaketa, eta argi identifikatu dute lotura.

Iker Alegria Lertxundi ikertzaileak doktore tesia osatu du ikerketarekin: Ondesteko minbizia garatzeko arriskuarekin loturiko dieta eta genetika eragileak: euskal populazio baten kasu-kontrol ikerketa.

Ondesteko minbizia hesteen horman sortzen da, polipo batek eraginda. Kontrolik gabe haz daiteke polipo hori, eta beste organotara zabaldu. Denbora igaro ahala, era desordenatuan haz daiteke eta gorputzaren beste atal batzuetara zabaldu daiteke. Kolonekoa eta ondestekoa dira minbizirik arruntenak herrialde garatuetan, eta Euskal Herrian 2.000 kasu baino gehiago atzematen dira urtero. Gurean, kolonekoa eta ondestekoa dira minbizi motarik arruntenetan bigarrenak; emakumeen artean, bularrekoaren ondoren, eta, gizonezkoen artean, prostatakoaren atzetik.

Ondesteko minbizia pairatu duten gaixoekin egin du lan Alegriak: gaixo bakoitzaren elikatzeko ohiturak aztertu ditu ikertzaileak. Ondorioa argigarria da: gaixoek euren dietan ez zuten behar adina jasotzen gaitza eragozten laguntzen duten gaietatik, hala nola azido folikoa (hostoetan dituzten landareetan eta lekaleetan dago), D eta B bitaminak, kaltzioa eta magnesioa. Kontrara, haragi gorri asko jaten zuten, eta haragi prozesatuak. Horrez gain, gazta koipetsu asko jaten zituzten. Gainera, osoko zereal gutxi jaten zuten.

Ikertzaileek ondorioztatu duenez, aztertutako euskal herritarren artean lotuta dago dieta ezegokia hezkuntza maila apalarekin.

Kontrara, ondorioztatu dutenez, ondesteko minbizia garatzeko arriskua murrizten da zuntz askoko elikagai asko jaten dutenen artean, baita arrain urdina eta, oro har, Mediterraneoko dieta egiten dutenen artean (barazkietan, eltzekarietan, oliba olioan eta frutan oinarriturikoan)

Alde genetikoa ere aztertu du Alegriak, eta aldaera genetiko (polimorfismo) bakarra identifikatu du gaitza garatzeko arriskuarekin lotuta. Gainera, ikusi du horrek eragina duela beste ohitura batzuekin lotuta, tabakoa erretzea eta kirol gutxi egitearekin.

Edonola ere, ikertzaileak ondorioztatu du ikerketa gehiago egin beharko direla genetikaren eta dietaren arteko harremanaren inguruan, ondesteko minbiziaren arriskuari dagokionez.

Farmazia eta Elikagaien Zientzia Sailean egin du tesia Alegriak, Marta Arroyo Izaga doktoreak zuzenduta.


Summary: Durangoko airearen kalitatea ona dela adierazi du Eusko Jaurlaritzak. Jaurlaritzak adierazi du Durangoko Udalak irailean aurkeztutako ikerketa murritza dela, lagin gutxiegi dituelako. Lasai egoteko mezua helarazi nahi izan die herritarrei.

Durangoko eta Iurretako airearen kutsadura Europako zuzentarauek ezarritakoaren azpitik dagoela adierazi du Eusko Jaurlaritzak; hau da, metro kubikoko 5 mikrogramoren azpitik. Eusko Jaurlaritzaren adierazpena Durangoko Udalak irailean adierazitako kezkaren ostetik dator; izan ere, udalak ikerketa bat aurkeztu zuen adieraziz batzuetan bentzeno kantitatea 700 mikrogramora heldu zela. Datu horiek ezeztatu ditu Jaurlaritzak, lagin gutxiegi erabili zituela iritzita, eta lasaitasun egoteko esan die herritarrei.

Eusko Jaurlaritzak 2017tik airearen kalitatea aztertzen duela jakinarazi du, 60.000 laginetik gora dituela. Datu horien arabera, Durangoko eta Iurretako aireko bentzeno mailaren batezbestekoa 0,65 mikrogramokoa dela adierazi du, Europako Batasunak ezarritako mugatik «oso azpitik». Durangoko Udalak aurkeztutako ikerketan lagin gutxi egoteaz gain, aztertutako enpresek «neurri zuzentzaileak» oraindik hartu gabe zituztela adierazi du. Hain zuzen ere, 2020an 1,7 milioi erabili ditu Jaurlaritzak enpresetan neurriak ezartzeko, berak kaleratutakoaren arabera.

Jaurlaritzak jakinarazi du bentzeno mailak ziurtatzeko hurrengo kanpaina azaroan jarriko duela martxan, laborategi mugikor baten bidez, «airearen kalitatearentzat urteko garairik txarrena» dela ohartarazi badu ere. Durangoko eta Iurretako Udalekin «lankidetzan jarraitzeko prest» agertu da Jaurlaritza; herritarren kexen erregistroa egiteko eskatu die, eta emisioen mailen berri denbora errealean ematea proposatu du.


Summary: Kimikako Nobel saria, «bizitzaren kodea» berridatzi duten bi zientzialariri. Emmanuelle Charpentier frantziarra eta Jennifer Doudna estatubatuarra saritu dituzte.

Suediako Zientzien Errege Akademiak Emmanuelle Charpentier frantziarrari (1968) eta Jennifer Doudna estatubatuarrari (1964) emango die Kimikako Nobel saria. Akademiak gaur Stockholmen egindako agerraldi batean jakinarazi duenez, «bizitzaren kodea» berridazteagatik, eta «genomaren ediziorako» metodo bat garatzeagatik sarituko ditu bi zientzialariak. Hain zuzen, CRISPR-Cas9 deitutako guraize digitalak aurkitu zituzten. «Teknologia genetikoaren tresnarik zorrotzenetako bat» dira, akademiaren arabera.

Guraize horiei esker, adierazi du akademiak, animalien, landareen zein mikroorganismoen DNA aldatu daiteke zehaztasun handiarekin. «Guraize horiek bizitza molekularraren zientziak irauli dituzte».

Biak ala biak, Charpentier eta Doudna, biokimikariak dira, eta Streptococcus bakteria baten sistema immunologikoa ikertu zutenean aurkitu tresna molekularra. Guraize horiek erabilgarriak dira, esaterako, minbiziaren kontrako terapia «berritzaileak» garatzeko orduan, akademiaren esanetan.

Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 960.000 bat euro. Sari banaketa abenduaren 10ean da Stockholmen egitekoa.

Aste honetan Medikuntzako Nobel saria eta fisikakoa ere iragarri dituzte. Medikuntzakoa jasoko dute C hepatitisaren birusa aurkitu zuten hiru birologok, eta fisikakoa zulo beltzei buruzko aurkikuntzak egin dituzten hiru ikerlarik.


Summary: Nafarroako Gobernuak ia 600 irakasle gehiago kontratatu ditu. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak ziurtatu du aniztasuna artatzeko eta COVID-19ak sortutako beharrei erantzuteko direla. Sare publikorako irakasleak kontratatzeko ia milioiko hainbat urterako gastua ere onartu du.

Nafarroako Gobernuak dagoeneko 595,77 irakasle gehiago kontratatu ditu, aniztasuna artatzeko eta COVID-19ak sortutako beharrei erantzuteko. Gehienak (461,11) sare publikorako izan dira, baina itunpeko sareak ere 134,66 irakasle gehiago jaso ditu. Nafarroako gobernuko Hezkuntza Departamentuak iragarri duenez, oraindik esleitu gabe daude irakasleentzako sare publikorako 69 plaza eta itunpeko ikastetxeetarako zortzi plaza.

Hori ez da izan gaur egin duten iragarpen bakarra. Nafarroako Gobernuak 2020-2021eko ikasturterako eta hurrengoetarako ikasturteko 2.861.451 euroko gastua onartu du, irailaren 1eko 14/2020 Foru Legea betez, sare publikorako irakasle gehiago kontratatzeko.

Foru Lege horretan jasota daude irakaskuntza publikoaren kalitatea hobetzeko hitzarmeneko neurriak. Horien arabera, 57 urtetik gorako irakasleei murriztu egin behar zaie irakaskuntzan jarduteko ordu kopurua, eta Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan areagotu egin behar dute zuzendaritzako lanetan jarduteko denbora. 2020-2021eko ikasturterako 63,59 irakasle gehiago jartzea espero dute.


Summary: Akordiorik gabe bukatu da pilotarien eta Baikoren arteko lehen bilera. Baikoko pilotariak burumakur atera dira enpresako ordezkariekin izandako bileratik. Bihar gaueko hamabietan hastekoa da haiek deitutako hamabi eguneko greba.

Zerbait aurreratu dute, baina elkarrengandik «oso urruti» daude oraindik. Baikoko pilotariek eta enpresako ordezkariek bilera bat egin dute gaur arratsaldean, eta akordiorik gabe amaitu da. Pilotariek adierazi dute euren artean hitz egin behar dutela zer egin erabakitzeko. Esan dute informazioa nahi zutela, baina ez dutela jaso. «Itxaropen handia genuen, baina ez da bete». Bihar gaueko hamabietan da hastekoa haiek deitutako hamabi eguneko greba. Asteburuko partiden artean da larunbatean Bilboko Miribilla pilotalekuan Joseba Ezkurdiak eta Julen Martijak Asier Agirreren eta Jon Ander Albisuren aurka jokatu beharreko Binakako Txapelketako finalerdietako ligaxkako neurketa erabakigarria.

Baikok ohar bat argitaratu du bilera bukatu berritan, eta adierazi du prest dagoela «lan harremanen ikuspegi kolektiboago batean» aurrera egiteko, pilotariek greba deialdian eskatzen duten moduan. Proposatu du langile guztiek parte hartuko duten elkarrizketa bat sustatzea, pilotariek egindako eskaerak aztertzeko eta barne araudia berrikusteko.

Bileran, Jose Ramon Garai Baikoko zuzendari nagusia izan da enpresaren aldetik, eta Ibai Zabala eta Mikel Larunbe pilotarien aldetik. Baikoko abokatu bat eta ELAko bi ordezkari ere joan dira. Pilotariek joan den ostiralean jakinarazi zuten lanuzteak egiteko asmoa, ELA sindikatuaren Bilboko egoitzan egindako agerraldi batean.

Zurrunbiloaren erdian izan da azken asteetan Baiko eskuzko pilotako enpresa. Pilotariek salatu izan dute enpresako egoera «jasanezina» izan dela, eta haiek kaleratzeko «mehatxuak» egin dizkietela. Unai Laso eta Jon Mariezkurrena dira enpresan jarraituko ez duten pilotarietako bi, eta haien kasuak oihartzun nabarmena izan du azken asteetan. Lasok Baiko «diktadura bat» dela salatu zuen BERRIAk egindako elkarrizketa batean. Garaik, berriz, adierazi zuen haiek ez dutela inor bota, eta pilotariek eurek erabaki dutela joatea.

Iosu Eskirozi eta Victor Estebani ere ez diote kontratua berritu. Garairen arabera, Eskirozi ekainean egin zioten eskaintza, eta, gogo falta sumatu ziotelako, entrenatzen jarraitu eta beste eskaintza bat egingo ziotela esan zioten. Estebanen kasuan, berriz, kontratua ez berritzeko erabakia lehenagotik hartua zegoela esan zuen Garaik, «kirol arrazoiengatik».

Pilotarien aldarrikapen nagusietako bat izan da Eskirozen, Estebanen, Lasoren eta Mariezkurrenaren kontratuak berritzeko negoziazioei berriz ekitea, «fede onez eta mehatxurik gabe». Gutxieneko lan baldintzak arautuko dituen enpresa hitzarmen bat ere eskatu dute, enpresan indarrean dagoen barne araubidea bertan behera uztearekin batera. Pilotariekiko «gardentasun ekonomikoa» aldarrikatu dute.


Summary: 16 eta 17 urteko neskei gurasoen baimenik gabe abortatzeko eskubidea itzuliko die Madrilek. 2010eko legeari 2015ean egindako erreforma baliogabetuko duela iragarri du Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak Kongresuan.

16 eta 18 urte arteko emakumeei haurdunaldia eteteko muga altxatuko die Espainiako Gobernuak: ez dute gurasoen baimena aurkeztu behar izango abortatzeko. 2010eko abortu legea erreformatu egin zuen 2015ean orduko gobernuak, PP buru zuela, adingabeei abortatzeko eskubidea mugatzeko, eta erreforma hura baliogabetu nahi du orain Madrilek. Hala berretsi du gaur Irene Montero Berdintasun ministroak Espainiako Kongresuan, legegintzaldirako asmoen berri ematean.

2010ean onartu zuen Kongresuak egun Hego Euskal Herrian indarrean den legea. Epeen araberako sistema bat ezarri zuen Sexu eta Ugalketa Osasunari eta Haurdunaldia Borondatez Eteteari buruzko Lege organikoak: haurdunaldiaren lehen hamalaugarren asteetan libreki eta doan abortatzea baimendu zuen; 22. astera arte ere haurdunaldia eten daiteke, baldin eta haurduna edo fetua arrisku larrian badaude. PPk gogor jo zuen legearen aurka —Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eraman zuen—, eta gobernura itzuli zenean 1985eko legea baino murriztaileagoa zen arau bat proposatu zuen, baina mugimendu feministaren protesta historikoak eragin zituen, eta atzera bota behar izan zuen.

Halere, 2010eko legean aldaketa bat txertatzea lortu zuen: 16 eta 17 urteko neskei abortatzeko aukera ematen zien arauak —pazienteen autonomiari buruzko legediak erabakimena aitortzen baitie 16 urtetik gorakoei—, nahiz eta gurasoak edo tutoreak informatzeko beharra ezarri zuen, baina PPren gobernuak ebatzi zuen gurasoen edo tutoreen baimena behar izango zutela adingabe guztiek.

Aldaketa hori indargabetzeko «lanak abiatuko» ditu orain gobernuak, Monterok iragarri duenez, «ziurtatzeko emakume guztiek dutela beren gorputzaren gainean erabakitzeko eskubidea». Are, 2010eko legea bera moldatuko duela gaineratu du, kontrazepzio «modu eraginkorrenak eta berritzaileenak» eskuratzeko eskubidea ere jasotzeko, eta sexu eta ugalketa hezkuntza sustatzeko, «gizonen eta emakumeen arteko berdintasunerako tresna bihur dadin, baita indarkeria matxisten aurkako txerto ere».

EAJ ados agertu da lege testua 2010eko bertsiora itzultzearekin, ohar bidez adierazi duenez. Dena den, Joseba Andoni Agirretxea diputatua kezkatuta agertu da gainerako lege aldaketek ekar dezakeen eztabaidaz; izan ere, gogora ekarri du «kontsentsu esanguratsuen» ondorioz onartu zela araua, baina ez zela erraza izan haiek erdiestea: «Ez litzaidake oso eraikitzailea irudituko adostasun horiek hautsi ahal izatea».


Espezialista hutsa baino gehiago

Summary: Espezialista hutsa baino gehiago. Gannak irabazi du Giroko bosgarren etapa, ihesean. Su-etena izan da hautagaien artean, eta batera helmugaratu dira. Almeidak eutsi egin dio lehen postuari, eta Bilbao bigarren jarri da nagusian

Erlojuaren kontra ez ezik, maldan gora ere primeran moldatzen da Filippo Ganna (Ineos). Hala erakutsi du gaur erlojupeko munduko txapeldunak, Giroko etapa menditsua irabazita. Bakarkako saioan garaipena lortuta abiatu zuen lasterketa, eta 5. etapa ere bere egin du; nola, eta Valico di Montescuro luzean (22,7 kilometro eta %5,8ko pendiza) eraso erabakigarria jota. Oso zikista astuna da, baina zangoetan duen indarrak edozein ibilbidetan distira egiteko aukera ematen dio. Etapaz gain, mendiko lidergoa ere eskuratu du. Faboritoen artean, berriz, apenas izan den zalapartarik, eta Almeidak eutsi egin dio maglia arrosari. Haren atzetik, Pello Bilbao (Bahrain) ageri da orain sailkapenean, 43 segundora. Gernikarrak aurrea hartu dio Jonathan Caicedori (Education First).

Giroko etaparik luzeenetan hirugarrena izan da gaurkoa: 225 kilometro. Hiru mendate puntuagarri igo behar izan dituzte txirrindulariek: hirugarren mailako Catanzaro eta Tiriolo, eta gaina helmugatik hamabi kilometrora zuen Valico di Montescuro, lehen mailakoa. Egun garrantzitsua zen, eta borroka handia izan da ihesaldia osatzeko. Peter Sagan (Bora) izan da tematien aritu direnetako bat, baina ez du tropelaren baimenik izan. 55 kilometroren ostean, zortzi txirrindularik egin dute aurrera: Ganna eta Salvatore Pucciok (Ineos), Carl Fredrik Hagenek (Lotto Soudal), Valerio Contik (UAE), Hector Carreterok (Movistar), Edoardo Zardinik (Vini Zabu), Jonathan Restrepok (Androni) eta Jan Tratnikek (Bahrain).

Tropelean, Almeida liderraren Deceuninck aritu da lanean nagusiki, baina beste talde batzuk ere agertu dira buruan; Astana eta Jumbo Visma, besteak beste. Ihesaldiari gehienez bost minuturen aldea utzi diote, eta azken igoerara 2.30eko errentarekin iritsi da. Onenen hatsa garondoan nabaritzen hasita, azpi-azpitik jo du Carreterok. Eraso horrek jokoz kanpo utzi du Hagen, teorian ihesaldiko igotzailerik onena. Hortik gutxira, haren taldekide Thomas De Gendt etaparen bila irten da tropeletik, gurpilean Einer Rubio (Movistar) zuela. Sunweb ari zen atzean tiraka, eta gero Trekek hartu dio lekukoa.

Ihesaldian Carretero eta Ganna bakarrik gelditu dira, eta De Gendtek eta Rubiok helmugatik 19,5 kilometrora harrapatu dituzte, belgikarrak egindako lan eskergari esker. Ganna gai izan da lasterketa buruan jarraitzeko. Eta eutsi ez ezik, hautsi egin du lasterketa, gainetik lau kilometrora. De Gendt aurpegia nahikoa emana zen, eta errelebo eske gelditu zaio Rubiori. Tropeak harrapatu egin ditu azkenean, eta Gannak minutu bateko aldearekin ekin dio jaitsierari, lainopean. Onenen artean, Domenico Pozzovivok (NTT) egin du saiakera bakarra, eta aurkariak ondo itsatsi zaizkio. Nibalik soka tenkatu du maldan behera, baina ez du apurtzerik lortu.

Gannak ondo merezita altxatu ditu besoak helmugan. 34 segundo atera dio onenen multzoari. Bigarren Patrick Konrad (Bora) izan da, eta hirugarren, Almeida. Portugaldarra sendotu egin da lidergoan, lau segundoko gainsaria hartuta. Caicedo atzean gelditu da igoeran, eta, horri esker, sailkapen nagusian bigarren jarri da Bilbao. Jonathan Castroviejo (Ineos) ezin izan da faboritoekin batera helmugaratu, baina hamalau segundo eskasengatik.


Summary: 2030erako berotegi gasen isurketak %60 gutxitu nahi ditu Europako Parlamentuak. Diputatu gehienek bat egin dute Europako Batzordeak bere buruari ezarritako helburua handitzeko; EAJk kontra bozkatu du.

Europako Parlamentuak deskarbonizazio prozesua azkartzearen aldeko botoa eman du gaur. Hain zuzen ere, gutxienez %60 murriztea Europar Batasuneko (EB) berotegi gasen isurketak 2030erako, 1990koak oinarritzat hartuta. Europako Batzordeak proposatutako %55ekoa baino helburu handinahiagoa da, beraz, parlamentuak onartu duena, baina estatu kideek abendura arte dute aukera euren jarrera zein den erabakitzeko.

Klima Legearen barruko zuzenketa baten bidez onartu dute isurien murrizketa handitzea parlamentuan. Zuzenketa horrek, legearen testu osoa onartu ondoren, bidea irekiko du estatuekin hitz egiteko. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak irailaren erdialdean proposatu zuen Europako Batasuneko 2030erako berotegi gasen isuriak % 55 murriztea, eta 2050ean karbono neutraltasunera iristea.

Proposamen horren aurka bozkatu du, besteak beste, EAJko diputatuak.

Europako Batasuneko gobernuetako ordezkariek horri buruzko goi bilera bat egingo dute urriaren 15 eta 16an, eta hor erabakiko dute nola erdietsi daitekeen Europako Batzordeak ezarri duen isurketen murrizketa (%55 2030erako). Azken erabakia abenduan hartuko lukete. Abenduaren 10 eta 11n egingo duten goi bilera batean adieraziko luke estatukide bakoitzak zein diren bere konpromiso berriak Parisko Hitzarmenarekiko.


Summary: Arabako zahar etxeetako langileak kalera atera dira, lehen greba egunean. ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek deitu dute grebara, «hitzarmen duin baten defentsan».

Arabako zahar etxe pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetako langileek greba egin dute gaur, iragarritako hiru lanuzteetatik lehenengoa –azaroaren 11n eta 25ean ere antolatu dute–. ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek deituta egin dute greba, lan hitzarmen propio bat eskatzeko. Izan ere, langileek probintzia mailako hitzarmena negoziatu nahi dute, baina, salatu dutenez, oraindik ere negoziazio mahaia irekitzeko eskaeraren berririk ez dute. Sindikatuek diote 2019ko urtarrilean mobilizazioekin hasi zirenetik ez dela aurrerapausorik eman, eta Arabako Foru Aldundiari leporatu diote auzian «pasibotasunez» jokatzea. Adinekoen egoitzetako langileek «zainketen prekaritatea» eta sektoreko lan baldintza eskasak gaitzetsi dituzte, eta salatu horiek are okerrago daudela koronabirusaren pandemiaren eraginez.

Eusko Jaurlaritzak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri ditu gaurko greba egunerako, eta sindikatuek salatu dute Arabako egoitzetako langileen greba eskubidea «%100 eta larriki urratzen» duela horrek. «Erizain laguntzaileek, garbitzaileek, erizainek eta medikuek ezingo dute grebarik egin, eta horrek agerian uzten du sektoreak gutxienekoetan lan egiten duela urte osoan».

Greba egunarekin batera, langileak kalera atera dira Gasteizen goizean protesta egitera. Giza katea osatu dute Plaza Berritik Arabako Foru Aldundiaren egoitzaraino. Arratsaldean, berriz, manifestazio bat egingo Andre Maria Zuriaren plazatik abiatuta, 18:30ean.


Summary: Iñaki Bilbaoren aldeko manifestazio batera deitu du AEMk larunbaterako, Bilbon. Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak antolatu du mobilizazioa. Bilbaok 31 egun bete ditu gaur gose greban.

Iñaki Bilbao Goikoetxea euskal presoa gose greba mugagabean dago irailaren 9tik, eta AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak haren aldeko manifestazioa egingo du larunbatean, Bilbon. Manifestazioa 18:30ean irtengo da Moyua plazatik.

Joan den irailaren 9an abiatu zuen gose greba euskal presoak. AEMk ohar batean jakinarazi zuenez, baraualdiaren helburua da «Euskal Herria independente, sozialista, batua eta euskalduna» lortzea. Gose grebaz gain, Bilbaok bestelako protestak ere abiatu ditu: ez da bere ziegatik ateratzen, ez du patioko ordurik, eta komunikaziorik ere ez. Bisitarik eta telefono deirik ere ez du jasotzen.


Summary: Bi langile hil dira Lapuebla de Labarcako upategi batean. Langileetako bat andel batera erorita gertatu da ezbeharra.

Istripu larria gertatu zen atzo arratsaldean Lapuebla de Labarcan (Araba), Arabako Errioxan, non mahats bilketarako garaian baitaude. Upategi batean lanean ari ziren bi langile hil ziren. Bietako bat mahatsez betetako andel batera erori zen. Bestea hari laguntzen ahalegindu zen, baina hura ere jausi egin zen, eta biak zendu dira. Kontuan izan behar da ardoaren hartzidura prozesuan erabiltzen diren gasak toxikoak direla.

Ertzaintzak eta Osalanek ikerketa bat abiatu dute gertatutakoa argitzeko. Halere, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak albiste agentziei berria baieztatu die, baina zehaztapen gehiagorik ez du eman ezbeharraren inguruan. Adierazi du istripua 19:40 aldera gertatu zela, bi langileak Espada Ojeda upategian lanean ari zirela. Langile batek 53 urte zituen, eta besteak, berriz, 56. Horietako bat Daniel Espada herriko alkate ohia zen, eta bestea, haren senide bat.

Sindikatuek egiten duten zenbaketaren arabera, atzo gertatu zena ere aintzat hartuta, aurten denera 52 langile hil dira Euskal Herrian lan istripuen ondorioz. LAB sindikatuak erakunde publikoei eta patronalari eskatu die lan segurtasunari lehentasuna emateko.


Galga 55 urteko hazkundeari

Summary: Galga 55 urteko hazkundeari. Gerediaga elkarteak 1965. urtean antolatu zuen lehenengo Durangoko Azoka. Urtez urte hazi da egitasmoa, eta aldaketa nabarmenak izan ditu, baina helburua berbera da orain ere. Aurten moldatu egin beharko dute egonkortuta zegoen formatua.

Izango da Durangoko Azoka aurten ere, baina ez azken aldietan ezagutu den formatuan. Urteak dira azokaren eredua eta aurrekontua egonkortu zirela, baina antolatzaileek urtero txertatu dituzte berrikuntzak, eta aurrera begira ere erronka argiak dituzte, edo zituzten behintzat, finkatuta: besteak beste, publikoaren espezializazioaren neurrira egokitzea, azoka herrira zabaltzea eta urte osoan bizia ematea aipatu izan dituzte. Aurten, ordea, derrigorrezko egokitzapen bat egin beharko dute azokaren garapenean.

Izan ere, etengabe hazi da Durangoko Azoka, eta aurtengoa 55. aldia izango da. Lehenbizikoz 1965ean antolatu zuen Gerediaga Elkarteak, frankismo garaian, Euskal Herrian zegoen liburugintza eta diskogintzaren ekoizpena ezagutarazteko asmoz. Andra Mariaren basilikako arkupeetan izan zen estreinako hura, eta ordutik hainbat aldiz lekualdatu dute: 1974. urtetik aurrera, Durangoko Merkatu plazan egin zuten; 1996an, karpa erraldoi batera aldatu zuten; eta, 2003az geroztik, Landako Erakustazokan egiten dute, egungo kokalekuan. Standak orain sarean egongo dira, denda digital batean.

Iaz, BERRIAn, hau zioen Katakrak argitaletxeko Hedoi Etxartek azokaren garapenari buruz: «Gure belaunaldikook ezagutu dugu hiriko azokan egiten zeneko hura, itoginak zeuzkan karpa erraldoi hura ere bai, rockak izugarri saltzen zuen garaia, eta diskoetxeak agertzen eta desagertzen ikusi ditugu, Landako guneko oraingo garaira iritsi arte. Eta uste dut hor mugarri izan dela Ahotsenea».

Izan ere, oraindik ere Landako da erdigunea, baina azken urteetan erabat egonkortu da zortzi gunetan adarkatzen den azokaren eredua —haietako bat da Ahotsenea—. Gainditua dirudi aurrekontuaren inguruko tirabirak —675.450 eurokoa izan zen iaz—, eta ezarri samar 100.000 bisitariko langak ere. Joan den urtean 120.000 lagunek bisitatu zuten azoka. Proposamen errotua da jadanik, baina erronka sorta bat ere badu. Eta, urtez urte, zarata handirik egin beharrik gabe, haiei erantzuten joatea izan da azken urteetako bermea.

Gerediaga elkartearen arabera, azoka antolatu zuten lehenengo urtean 100.000 pezetako aurrekontua izan zuten (600 euro); 1966an, 680 liburu eta 179 disko saldu zituzten, eta, 1969an, 870 liburu eta 138 disko izan ziren. Iaz, berriz, sei milioi euro mugiarazi zituen euskal kulturaren plazak. Guztira 264 erakusmahai jarri zituzten Landakon, 405 nobedade aurkeztu ziren, eta 200 kultur ekitaldi baino gehiago bildu zituen programak.

Azoka da Durangokoa, baina ez merkatu huts. Ukaezina da haren eragin ekonomikoa, eta han lortutako baliabideak oso ondo datozkio betiereko krisiaren mehatxupean bizitzera ohitu den kultur industriari, baina eragile gehienek nabarmentzen dute Durangoko Azokaren bestelako onurak ekonomikoak bezain garrantzitsuak —edo are garrantzitsuagoak— izaten direla.

Iaz argitaratutako ikerketaren arabera, bisitariek, azokan, milioi bat euro gastatzen dute liburutan, eta ia milioi erdi diskotan; gastu orokorraren %60 eta %28,3, hurrenez hurren. Batez beste, bisitari bakoitzak 49 euro gastatzen ditu azokan, hiru aleren baino gehiagoren truke, eta 28, berriz, Landako guneaz kanpoko ostalaritzan eta merkataritzan, Durangon eta Durangaldean.

Plateruenaren galera

Aurten, eta, printzipioz aurrerantzean, gune garrantzitsu bat galduko du Durangoko Azokak: Plateruena kafe antzokia. Landako guneak ateak itxi ostean, Plateruena bilakatzen zen azokako programazioaren erdigunea, eta bertan egiten ziren kontzertu nagusiak. Joan den urtean gauero izan ziren emanaldiak, eta hango oholtzatik igaro ziren En Tol Sarmiento, Zetak, Arkada Social eta Maider Zabalegi.

Aldaketa gehiago ere izan ditu DAk 55 urteko ibilbidean. Adibidez, 1992. urtean hasi ziren Argizaiola saria ematen, baina duela hiru urte eman zuten azkenengoz. Euskal kulturaren alde urteetako ibilbidea egin duen jendea omentzea zen sari horren helburua, baina norabidea aldatu, eta proiektu berriak sortzen laguntzeko sorkuntza beka jarri zuten abian duela bi urte.

Euskal kulturaren irla

Irla bat. Oasi bat. Parentesi bat. Burbuila bat. Arnasgunea. Erreserba bat... Hamaika metafora erabili ohi dira Durangoko Azokak euskal kulturan duen eragina deskribatzeko. Baina irudi horiek baikorragoak edo ezkorragoak izan, beti deskribatzen dute salbuespen egoera moduko bat. Gutxitan lortzen baitu euskal kulturak Durangon besteko dentsitaterik eta masa kritikorik. Eta urte osoan nagusi den ikusezintasunarekin nabarmen egiten du kontrastea horrek. Azokak nolabait erronka hori betetzen saiatu beharko du aurten ere, COVID-19ak baldintzatuta.

Dentsitate horren datu zehatzak eman zituzten Gerediaga elkarteak eta Siadeco etxeak 2016an egindako azokari buruzko ikerketan. Bertan zehazten zenez, euskaldun guztien %12 pasatu ohi dira abenduko lehen astean Durangotik, eta euskaldunak dira, gainera, bisitari gehienak. Arnasgune efimero bat, nahi bada, baina arnasgune bat, halere. Eta azokak euskaldunen komunitatean dituen erro sendoak erakusten ditu horrek.

Eta funanbulismo horretan dago azokaren beste erronketako bat: nola mantendu edo areagotu euskaldun nukleo hori, aldi berean euskararik ez dakien jendea erakartzea lortuz? Aldaketak aldaketa, euskal kulturaren arnasbide izan beharko du Durangoko Azokak gerora ere. Horretarako beharra badago, eta kezka ere bai, are gehiago aurtengo egoerari erreparatuta.


Finaletik kanpo geratu da

Summary: Finaletik kanpo geratu da. Athleticek penaltietan galdu du Logroñoren aurka Espainiako Kopako finalerdietan, haren zelaian. Aukera asko hutsegin ditu, eta penalti jaurtiketetan, hirutan egin du kale

Athletic ez da izango aurreko denboraldiko Espainiako Kopako finalean. Atzo galdu egin zuen Logroñoren aurka. Finalerdia martxoan jokatu behar zen, haren zelaian, penaltietan. Horrenbestez, hirugarren finala jokatu gabe geratu dira zuri-gorriak.

Ez zion hasiera txukuna eman partidari Athleticek. Bigarren minutuan, Logroñok gola sartu zion, baina epaileak baliorik gabe utzi zuen, jokoz kanpokoa adierazi zuelako. Susto handiagoa De la Nava atezainak eman zuen jokaldi horretan, sekulako zartakoa hartu zuelako. Lurrean luze etzanda egon zen, minez, baina lortu zuen bere onera etortzea. Handik gutxira, Olga Garcia aurrelariak izan zuen beste aukera on bat etxekoentzat, falta jaurtiketa batean. Gora bota zuen. Logroñok hobeto ekin zion finalerdiari, eta Athleticek bi jokaldi baino ez zituen egin erasoan hasiera horretan, Valdezateren eta Morazaren bitartez.

Zuri-gorrien lehendabiziko jaurtiketa Lucia Garciak egin zuen, area barrutik, baina Tajonar atezain mexikarraren eskuetara. 21. minutuan gertatu zen jokaldi hori. Gerora etorri zenaren aurreneko zantzua izan zen. Minutuak aurrera joan ahala, Athleticen jokoak hobera egin zuen, nahiz eta baloi jabetza luzerik egin ez. Hobekuntza horren ondorioa izan zen Angel Villacamparen jokalariak aukerak sortzen hasi zirela, eta garbiak, gainera. 38. minutuan, Eunateren bolea kanpora joan zen, eta, handik gutxira, Erikak sortu zuen aukera: baloia lapurtu, baina Tajonarrek azkar berreskuratu zuen. Lehen zatiaren amaiera gainean zela, beste estutu bat eman zioten zuri-gorriek erasoari, eta ordura arteko aukerarik garbiena sortzeko gai izan ziren. Lucia Garciak buruz burukoa izan zuen Tajonarrekin, aukera garbia, baina etxekoen atezainak bere lana bete zuen.

Bigarren zatiaren hasierak aurrenekoaren amaieraren bidetik segitu zuen. Lucia Garcia eta Tajonar jarri ziren berriz parez pare. Area ertzetik egin zuen jaurtiketa aurrelariak, eta atezainak urruntze ikusgarria egin zuen, baloia atzeko marratik atzera botaz. Ari zen Athletic golaren bila, baina ez zuen asmatzen, eta azkenera arte ez zen gai izan aukera garbiak sortzeko. Tarte horretan, Istillart baionarrak debuta egin zuen zuri-gorriekin, 65.minutuan zelairatu baitzen Joneren ordez.

Finalerako aukera lortzeko abagune garbia izan zuen Erikak luzapena baino lehen, 87. minutuan, baina langak galarazi zion gola erdiraketa-jaurtiketa batean. 90 minutuek ez zuen gehiagorako eman, eta luzapena jarri zitzaien parean bi taldeei.

Penaltietan ere asmatu ez

Aurreneko aukera etxekoek izan zuten, Tavloren urruneko jaurtiketarekin. Zuri-gorriek azkar eman zioten erantzuna, baina berriro ere, Tajonar azaldu zen Lucia Garciaren salaldiaren parera. Ez zen golik izan luzapeneko lehen zatian. Bigarrenaren hasieran, Olga Garciaren falta jaurtiketa De la Navak geratu zuen. Gero, atepetik atera zuten etxekoek Athleticen beste aukera bat.

Penaltietan, Gimbertek, Unzuek eta Ziraukik lehen hiru jaurtiketak hutsegin zituzten, eta 3-1 irabazi zuten etxekoek.

Logroño. Tajonar; Balleste, Ines, Cazalla, Leti; Caro (Judith, 77. min.), Chini, Tavlo, Asantewaa (Jade, 60.min.); Ida Guehai (Rebecca, 100.min.) eta Olga Garcia.

Athletic. De la Nava; Oihane, Naroa (Zirauki, 120 min.), Gimbert, Moraza (Nekane, 112.min.); Jone Ibañez(Istillart, 65. min.), Unzue, Valdezate, Eunate; Lucia Garcia eta Erika.

Txartelak. Txartel horia: Logroñoko Cazalla, Balleste eta Rebeccari eta Athleticeko Oihane eta Gimberti.


Asmakizunetan «ederrena»

Summary: Asmakizunetan «ederrena». Hilabete batzuk atzeratu ondoren, Tenporak hirugarren diskoa aurkeztu du: 'Berriro asma nazazu'. Harkaitz Cano, Karlos Linazasoro eta Leire Bilbaorenak dira letretako batzuk

«Esperanza zuen izena/ goizeko lau(re)tan jaiki,/ gure lotsak garbitzen dabil/ seiehun euro gordin./ Bi haur han (e)ta beste hiru hemen/ hari finez loturik (...)». Prekaritatea emakume batean gorpuztu du Tenporak langilearen izen bereko abestian. Anonimotasunean ari dira beste hainbat, ordea, taldearen Berriro asma nazazu disko berrian. Apirilean aurkeztekoak ziren, baina pandemiak atzeratu egin zuen hori ere, udazkenera arte. Hala, diskoaren muinak, eta are izenburuak, pandemia burura ekar lezaketen arren, ez dio errealitate horri heltzen, Juantxo Zeberio taldekideak azaldu duenez: «Beti nahi izaten dugu eboluzionatu, gauden lekuan ez geratu. Disko hau, izenburutik hasita, hortik joango litzateke. Garaiotan oso modan dagoen zerbait da, baina guk duela ia urtebete jarri genion izena». Taldearen hirugarren albumean ere kideen «kezkak» islatzen direla dio Zeberiok, eta, hori hala izanda, Esperanzarekin bat egiten dute baita errefuxiatuek ere, besteak beste. Alabaina, disko «baikorra» dela dio, eta aurrekoak baino «koloretsuagoa» ere bai. «Maitasun kanta pare bat ere badu. Baina ez da maitasun idilikoa, perfektua... bere ertz eta araztasunak agertzen ditu». Badu lehengotik asko, baina, bizi dituzten egoerek baldintzatuta, «aldaketa nabarmenak» ere aurki daitezke lan berrian: «Musikalki saiatzen gara aurrera begirako interpretazio bat egiten. Usaintzen, ukitzen eta entzuten dugun hori diskoetan islatzen saiatzen gara, beldurrik gabe. Kasu honetan, jendeak betiko Tenpora aurkituko du, baina soineko, kolore eta estetika ezberdinekin». Taldeko bost kideenak ez ezik, Berriro asma nazazu-k beste hainbat egileren esku hartzeak ere bildu ditu. Zeberiok berak egin ditu kanta guztiak, baina letra batzuek idazle sonatuen sinadura daramate; besteak beste, Harkaitz Canok, Karlos Linazasorok eta Leire Bilbaok ekarpena egin diote diskoari. «Karlosen kasuan, beti idazten du maitasun berezi eta idealen inguruan». Canorenak dira, bestalde, Denborak badaki abestiaren ahapaldiak. Konfinamendu garaian atera zutenez, «aktualitateko» gai batez ari da kantua: «Denok etxean geunden, eta denboraren igarotzearen pertzepzio pertsonal eta kurioso bat zuen bakoitzak. Kasualitatez, abesti honek ere igarotze horri buruz hitz egiten du». Bilbaok, berriz, kantu biren letrak ondu ditu, «oso ederrak», Zeberioren ustez. «Bolero kutsuko maitasun kantua» da lehena; bigarrenean, metaforara jotzen du idazleak: «Maleta batez ari da, baina Euskal Herriaren inguruko testua izan daiteke, edo, orokorrean, gordeak ditugun gauzen ingurukoa». Arlo musikalari dagokionez ere izan dituzte hainbat kolaborazio, nahiz eta, Zeberiok dioenez, «tentazio» hori saihesten saiatzen diren. 2012an, taldea sortu zuten urtean, dagoeneko bide luzea zuten egina Tenpora osatzen duten musikariek; ez ziren preseski ezezagunak musikaren arloan. Ondorioz, hainbat kolaborazio egiteko abagunea izan dute eta dute oraindik, eta artista askorekin dute harremana. Hala ere, disko berrirako «laguntza puntualak, baina oso bereziak» baino ez dituztela izan argitu du Zeberiok: «Et Incarnatus orkestrako hari hirukote bat hiruzpalau kantutan, eta Xendarineko Ahizpak diskoko azken abestian». Ondo egindako lana Berriki aurkeztu duten arren, batzuek izan dute Berriro asma nazazu aurretik entzun eta gozatzeko aukera. Horietako batek, Igor Estankonak, disko «biribila» iritzi dio Tenporaren azkenari, eta taldearen «ederrena» dela ere azpimarratu du. Taldeak hitzok eskertu dituela dio Zeberiok, eta, gainera, idazlearen balorazioarekin bat egiten duela: «Diskoa entzun genuenean, sentsazio bera eduki genuen. Argi eta garbi, gure diskorik onena da, diferentzia handiz». Taldeari egotzi izan dioten izaera eklektikoa agerian geratu da lan berrian ere. «Beste toki batean kokatu gara. Guk ez dugu musika egiten egindako hori errepikatzeko». Popa, jazza eta folka jorratu izan dituzte, eta hartara dator inoiz eskaini izan dieten beste izenondoa: Tenpora sailkaezina dela, hain zuzen. «Gelditu gabe aritzen den makineria» da taldea Zeberiorentzat, eta horrek «arriskua» ere ekar lezake: «Ildo berri bat aukeratzean, gerta liteke lehen funtzionatzen zuen horrek huts egitea eta bide berriak etekinik ez ematea. Baina taldekook ez dugu ulertzen musika arriskurik eta aldaketarik gabe». Disko berriak dakarren aldaketa «nagusia» da bakarrik lan egiteari utzi diotela eta ekoizle baten laguntzaz ondu dutela. Aitor Etxebarria «lagun» eta musikariaren esku utzi dituzte soinuari dagozkionak. Emaitza, honako hau: «Esango genuke soinu aldetik Tenpora ez dela izan orain bezain argia. Beste kolore bat bilatu nahi izan dugu, edo nahi gabe topatu dugu agian; ilunagoa eta gaurkoagoa den kolore bat». Itxialdiak egutegia hankaz gora jarri ondoren, aurkezpenaren ondoren behar zuten kontzertuetako hiru aurretik egin dituzte, eta beste hiru dauzkate aurreikusita; bi udazkenean, eta beste bat udaberrian, Txillida Lekun (Hernani, Gipuzkoa). Zeberio: «Baikorra izan nahiko nuke, ikusten baitut udal txiki asko ahaleginetan ari direla».


Summary: Euskadiko Orkestra eta Musikene orkestra bakar modura ariko dira bihar. Euskadiko Orkestrako kideek eta Musikeneko zenbait ikaslek kontzertu bat emango dute elkarrekin, estreinakoz eta Jaume Santonjak gidatuta

Euskadiko Orkestrako (EO) zenbait kide eta Musikeneko Orkestra Ikasketa Masterreko ikasleak EOren Miramongo egoitzan ari dira elkartzen asteon, Donostian bihar emango duten aparteko kontzertua prestatzeko. Haien hitzetan esanda, «orkestra bakar batean orkestra praktikako lana egiteko». Izan ere, bi erakundeek 2012az geroztik sinatua duten Jorda Gela hitzarmenaren barruan garatuko da emanaldia. Hitzarmen horrek jasotzen duen jarduera nagusietako bat da, hain zuzen, aipatutako Musikeneko masterreko ikasleek praktika profesionalak egin ahal izatea Euskadiko Orkestraren barruan. Aurreko urteetan, Euskadiko Orkestraren zenbait kontzertutan parte hartu izan dute, beste musikari batek bezala lan eginez. Aurten, ordea, lehen aldiz, bien artean orkestra bakar bat balira bezala aritzeko elkartzea erabaki dute. Horren emaitza izango da bihar jendaurrean erakutsiko dutena: Musikeneko auditoriumean izango da emanaldia, 19:30ean. Sarrera librea izango da, leku guztiak bete arte. Bi erakundeetako kideek osatutako orkestrara 23 musikari helduko dira EOtik, eta 26 Musikenetik —horietatik hamasei, masterra ikasten aurten hasiko direnak—. Josef Suk txekiarraren Serenata eta W.A. Mozarten 41. Sinfonia, Jupiter interpretatuko dituzte. Atzo aurkeztu zituzten xehetasunak prentsaren aurrean, eta Miren Iñarga Musikeneko zuzendari nagusi eta akademikoak bi erakundeen arteko «aliantza estrategikoaren» garrantzia azpimarratu zuen: «Horrelako proiektu berritzaile bat sortu izana arrakasta partekatua da; etorkizuneko musikarien ongizatearen alde doan heinean». Bide beretik aritu zen Oriol Roch EOko zuzendari nagusia ere: «Masterra hasten ari diren ikasleentzat, aukera aparta da iritsi bezain pronto orkestra praktika hauekin hasi ahal izatea». Santonjaren estreinaldia Jaume Santonjak zuzenduko du bi erakundeetako kideek osatutako orkestra, eta Euskadiko Orkestraren zuzendari elkartu gisa egingo duen estreinaldia ere izango da harentzat. Santonja aurkezteko baliatu zuen atzoko agerraldia Rochek; 34 urte bete berritan «ibilbide profesional bikaina eta etorkizun oparoa» dituela esan zuen. Pozik eta eskertuta azaldu zen, haren ondotik, Santonja: «Instrumentistak ez garenontzat —orkestra da gure instrumentua—, musika egitea ia miraria da egungo egoeran, eta, beraz, oso eskertuta nago».


Duitamako ortzadarraren 25 urte

Summary: Duitamako ortzadarraren 25 urte. Gaur mende laurden bete da Abraham Olanok Munduko Txapelketa irabazi zuenetik Duitaman. Miguel Indurain izan zen bigarren

25 urte bete dira gaur bi euskal herritarrek, Abraham Olanok eta Miguel Indurainek, Kolonbiako Duitama herrian historia egin zutela. Munduko txapeldun eta txapeldunorde izan ziren errepideko proban. Bi txirrindulariek azti jokatu zuten: une egokian jo zuen Olanok erasoa, eta Indurainek ondo eutsi zien atzekoei. Horrek eman zien garaipena.

Txirrindulariek 15 itzuli eman behar zizkioten 17,7 kilometroko zirkuitu bati: 265 kilometro. Ibilbideko punturik zailena El Cogolloko mendatea zen, 4,2 kilometro %10eko pendizarekin. Ibilbide egokia orduko Kolonbiako puntako txirrindularientzat: Cacaito Rodriguez, Oscar de Jesus Vargas eta Oiveiro Rincon, esaterako. Haiek, gainera, ohituta zeuden latitude hartan lehiatzera. Indurain eta Olano, hala ere, erlojupekoan munduko txapeldun eta txapeldunorde izanak ziren.

Hain proba luzea izanda, espero zitekeen moduan, hasieratik izan ziren ihes egiteko ahaleginak. Baina lasterketa irabazteko faborito ziren txirrindularien selekzioek kontrolpean zeukaten proba. Hiru ziren hautagai nagusiak: Indurain bera, Marco Pantani eta Cacaito Rodriguez. Itzuliak aurrera joan ahala, lasterketa gogortuz joan zen. Izan ere, euria eta hotza egin zuen egun historiko hartan. Txirrindulari askok utzi zuten lasterketa: 98tik 20k amaitu zuten, hain zuzen ere.

Hain txirrindulari gutxirekin, azken bi itzulietan hasi ziren oilarren arteko erasoak. Espero bezala, Pantani izan zen ahalegintzen lehena. Italiarrak berezkoa zuen jarrera erasokor hori. Baina ez zuen bere asmoa lortu. Indurain ere saiatu zen, azken aurreko jaitsieran. Aurretik zulatu bat izan zuen, baina, bizikleta aldatu, eta saiakera egin zuen. Alferrik izan zen.

Olanok, ordea, lortu zuen. 20 kilometro falta zirenean jo zuen erasoa, azken itzulia hastetik gertu zela. Eskuinaldera joan, eskulekuari ondo eutsi, hortzak estutu, eta aurrera egin zuen. Indurain konturatu zen ahalegin hark arrakasta izan zezakeela. Oraingo honetan berari zegokiola Olanori laguntzea. Anoetakoa indartsu ikusi zuen. Eta hala egin zuen. Jada oso txikia zen tropelaren erritmoa geratu zuen, eta ihesaldi ahalegin posibleak kontrolatu, Olanok bidea egin zezan.

Anoetakoa erlojupeko probetan nabarmendu ohi zen. Hori dela eta, jakitun zegoen erlojupeko proba baten antzekoa zuela aurretik. Dena eman behar zuen falta ziren 17 kilometroetan. El Cogolloko gainetik hamabost segundoko abantailarekin igaro zen. Loria gertu zuen. Jaitsierari ekin zion, dena emanda. Atzeko tropelean Pantani zen ausartena. Jaitsiera izugarria egin zuen. Baina Olanok eskura zuen garaipena. Bi kilometro falta zirenean, ordea, beste ezusteko bat izan zuen. Haren balentria handiagoa egin zuena: gurpila zulatu zitzaion. Baina ezin zen gelditu. Egoera horretan luze egin zitzaizkion azken kilometroak, karranpak ere agertu zitzaizkiolako, baina ausardiak saria izan zuen, Olanok garaipena lortu baitzuen. Bizikletari esku batekin helduta helmugaratu zen, haren kontrola ez galtzeko.

Atzetik, 35 segundora iritsi ziren hiru txirrindulari. Indurainek Pantaniri irabazi zion esprintean, eta euskal txirrindularitzaren balentria biribildu zuen. Hunkigarria izan zen bi txirrindulariek amaieran emandako besarkada. Olanok esker hitzak izan zituen Indurainentzat, atzekoei eusten egindako lanarengatik. "Unerik zailena zulatuarena izan zen, baina jakitun nengoen ezin nintzela gelditu", aitortu zuen amaieran. 25 urterekin, munduko txapeldun zen.


Summary: Trumpek uko egin dio hauteskunde eztabaida birtual batean parte hartzeari. Mike Pence presidenteordea eta Kamala Harris postu horretarako demokraten hautagaiak sutsu aritu ziren atzo debatean, baina aurreko eztabaidaren garraztasunik gabe.

Donald Trump AEBetako presidenteak ez du eztabaida birtualik nahi, eta uko egin dio gisa horretako debate batean parte hartzeari.

Hilaren 15erako zegoen aurreikusita haren eta Joe Biden Alderdi Demokratako presidentegaiaren arteko bigarren hauteskunde eztabaida, eta hura antolatzeko ardura duen batzordeak era birtualean egitea proposatu du, joan den ostiralean, Trumpek koronabirusagatik positibo eman ostean. AEBetako presidentea ospitaleratu egin zuten, baina Etxe Zurira itzuli zen asteazkenean; haren mediakuaren arabera, inolako sintomarik gabe.

Trumpek adierazi du ez duela «denborarik galduko» bere aurkaria indartzeko pentsatuta dagoen eztabaida batean.

Izurria protagonista Pence-Harris eztabaidan

Koronabirusaren izurriari aurre egiteko politiken inguruko eztabaida sutsua egin dute AEBetako telebistan azaroko bozetan presidenteorde posturako dauden bi hautagaiek. Demokraten hautagai Kamala Harrisek huts egitea egotzi dio Donald Trump presidenteari. Horrez gain, birusaren hilgarritasunari buruz herritarrak apropos nahastea egotzi dio. «Bazekiten, eta ezkutatu egin zuten», esan du. Presidente baten historiako «hutsegiterik handiena izan da».

Pencek, ordea, izurriari aurre egiteko estrategia propiorik ez izatea leporatu die demokratei, eta Trumpena «kopiatzen» ari direla. «Onartezina da zuek txertoaren inguruko mesfidantza zabaltzea, txerto hori Trumpen agintepean sortzen bada».

Izurria gutxietsi izan du Trumpek hilabete luzez, baina birusak dagoeneko 200.000 pertsona hil ditu AEBetan. Trump bera kutsatu eta gaixotu egin du.

Demokratek presidenterako aurkeztu duten hautagai Joe Biden nagusi da inkestetan, bozetarako 26 egun baino falta ez direnean. Baina lehia estua izango dela uste da.

Eztabaida zibilizatuagoa izan da, joan zen astean Trumpek eta Bidenek egin zutenarekin alderatuta, baina Harrisek eskatu behar izan dio Penceri ez zapaltzeko bere hitza. «Neu ari naiz hitz egiten, presidenteorde jauna, neu ari naiz».

Arrazakeriaren gaia ere mahai gainean egon da, noski, azken hilabeteotan milaka pertsona atera baitira kalera protestan, Poliziak beltzen aurka erabiltzen duen bortizkeria salatzeko. Pencek deitoratu egin du Poliziak George Floyd herritar beltza ito izana. «Baina ez dago ondoren gertaturiko istilu eta arpilaketak zuritzerik», gaineratu du. AEBak arrazistak direla esatea «irain handia» dela adierazi du.

Baina Harrisek gogoratu dio joan zen asteko eztabaidan Trumpek uko egin ziola zuri supremazistak gaitzesteari, hori egiteko zuzenean eskatu bazioten ere.

Trumpen zergen gaia atera du Harrisek. Nabarmendu du Trump milioidunak 750 dolar baino ez duela ordaindu urtean errenta aitorpenean, hau da, 600 euro pasatxo. Pencek Trump «lanpostuak sortzen dituen enpresaburu bat” dela adierazi dio.

Presidenteordeen arteko eztabaidek ez dute eragin handirik edukitzen AEBetako bozen emaitzetan. Horren erakusgarri, pasadizo bat: atzoko eztabaidatik euli bat da izan da mintzagai nagusia sare sozialetan. Penceren buru zuriaren gainean pare bat minutuz jarrita egon da.

«Mozorrotutako bedeinkazioa»

Koronabirusarekin kutsatu izana «mozorrotutako bedeinkazioa» izan dela adierazi zuen, atzo, Donald Trumpek. Berak jaso duen Regeneron izeneko tratamendua gaitzarentzako behin betiko «sendagaia» dela uste du, ospitaleratu eta 24 ordura «oso ondo» sentitu zelako.

Regeneron tratamendua herritar guztiek jaso beharko lukete, presidentearen iritziz. «Herritar guztiek bere presidentearen tratu bera jasotzea nahi dut, oso ondo sentitzen bainaiz. Ezin hobeto. Uste dut jainkoaren bedeinkazioa izan dela kutsatu izana, zeruetako bedeinkazio bat». Trumpek hitzeman du AEBetako Gobernuak «dohainik» banatuko duela tratamendua herritarren artean.

Bestalde, AEBetako presidenteak berriro leporatu dio Txinari pandemiaren ardura. «Txinaren errua izan da. Txinak garesti ordainduko du herrialde honi egin diona, munduari egin diona».

Trump erietxe militar batean ospitaleratu zuten joan den larunbatean, COVID-19agatik positibo eman eta sintomak agertu ostean. Presidentea asteartean itzuli zen Etxe Zuriko bere bulegora, oraindik gaitza kutsatzeko gai den arren. Bere jardunera bueltatuta, birusari beldurrik ez izateko eskatu die herritarrei, eta gripea COVID-19a baino hilgarriagoa dela nabarmendu du.