Summary: ETSk trenbidearen egungo ibilbideari eutsiz eraikiko du Zarauzko geltoki berria. Mitxelena kaleko herritarrek obren aurkako hainbat protesta ekintza egin dituzte azken hilabeteetan, eta, gutxienez, lortu dute trenbidea euren etxeetara gehiago ez gerturatzea. Bigarren erraila, ordea, eraikiko du ETSk.

Zarauzko (Gipuzkoa) trenbide berria ez da lehen baino gehiago gerturatuko Mitxelena kaleko etxeetara. ETS Euskal Trenbide Sareak abuztuan hasi zituen tren estazio berria eraikitzeko obrak, eta, herritarrei azalpenik eman gabe, martxan jarri zituen egungo trenbidearen eta Mitxelena kaleko etxeen artean bigarren errail bat eraikitzeko lanak.

«Lanak hasi zituztenean, uste genuen hobekuntza batzuk egiteko asmoa zutela, eta gerora konturatu gara lehengo trenbidearen eta etxebizitzen artean bigarren trenbide bat eraikitzen ari direla», azaldu zion bizilagunen izenean Itziar Aldabaldetrekuk Zarauzko Hitza-ri azaroan. Azken hilabeteetan hainbat bilkura egin dituzte auzotarrek, bai euren artean baita udalarekin eta ETSrekin ere, egitasmoaren aurka antolatzeko eta protesta egiteko. Azaroan manifestazio bat egin zuten, Trenbide bikoitza stop lelopean.

Azkenean, lortu dute trenbidea euren etxeetara gehiago ez gerturatzea. Trenbide bikoitza, ordea, egin egingo du ETSk. Lekualdatu egingo du errail berria: Mitxelena kalera beharrean, Lapurdi kalera zabalduko du trazadura; han handiagoa da etxeekiko distantzia. Hegoaldera beharrean, iparraldera. ETSk, gaur argitaratu duen oharrean, azaldu du erabaki hori hartu duela «udalarekin adostuta eta herritarren sentsibilitatea kontuan hartuta».

Bigarren trenbidea ehun metro inguruko maniobra trenbidea izango da. ETSren arabera, noizbehinkako erabilera izango du, Donostialdean trenbide sareko mantentze-lanak egiteko: «Beraz, eragin akustikoak ez du aldaketarik izango», gehitu du.

Eskaera historikoa

Erakunde publikoak azaldu duenez, «Zarauzko geltoki berriaren eraikuntzari esker, gaur egun dauden trenbide instalazioak modernizatzeaz gain, udalerrian trenbide trazaduraren hiri integrazioa hobetuko da». Zarauzko herritarren eskaera historikoa, ordea, trenbidea lurperatzearena da; izan ere, herria bitan zatitzen du egungo ibilbideak.

Udalak eta ETSk, ordea, ez dirudi urratsak noranzko horretan emateko asmorik dutenik. Geltoki berria eta bigarren trenbidea erakitzeaz gain, ETSk herriaren ekialdeari zerbitzua ematen dion San Pelaioko geraleku berria eraikitzeko obrei ekingo die laster. Udalak, berriz, Mitxelena eta Lapurdi kaleak lotuko dituen azpiko pasabide berri bat eraikitzeko asmoa du.


Summary: EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek eskatu dute Eliza Katolikoaren pederastia kasuak argitzeko. Espainiako Kongresuan eskatu dute ikerketa batzorde bat sortzeko. Adierazi dute batzordeak biktimen aldeko erreparazioa «erraztu» beharko duela, «justizia errestauratiboko» prozeduren bidez.

EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek ikerketa batzorde bat sortzeko eskatu dute Espainiako Kongresuan, Eliza Katolikoko kideek haur eta nerabeei egindako sexu erasoak argitzeko. Adierazi dutenez, Eliza Katolikoaren barruan adingabeei egindako sexu erasoak «arazo historikoak» izan dira nazioartean.

Horrekin batera, salatu dute Eliza Katolikoaren zein botere politikoaren «egitura patriarkalek» eraso horiek eta, beraz, biktimak «ikusezin» bihurtu dituztela. Nabarmendu dute batzordeak biktimen aldeko erreparazioa «erraztu» beharko duela, «justizia errestauratiboko» prozeduren bidez.

Azaldu dutenez, Frantzisko aita santuak 2019an dekretu bidez agindu zuen Eliza Katolikoak pederastia kasuak «estaltzeari» utz ziezaiola. Hala ere, Jaume Asens Unidas Podemosen talde parlamentarioko presidente eta diputatuak azaldu du proposamena egiteko erabakia hartu dutela, besteak beste, «Espainiako Eliza Katolikoaren kupulak jarrera oztopatzailea» izan duelako. Gaineratu du gertaera «higuingarriak» direla, eta biktimak ez ezik, gizarte guztia «interpelatzen» dutela.

Bel Pozueta EH Bilduko diputatuaren arabera «egia jakiteko garaia» da, eta PSOEri eskatu dio «ausartzeko» eta tramitazioa «aurrera eramateko». Izan ere, nabarmendu du «garrantzitsua» dela ikerketa batzorde hori sortzea, besteak beste, sexu erasoak jasan dituztenek ikusteko kontatzen zutena «aitortua dela», kontzientziazio bat «aurrera eramateko», eta «berriro ez gertatzeko».


Summary: Europan saltzen den oreganoaren ia erdia beste zerbaitekin nahastuta dago. Europako Batzordearen ikerketa batek iruzurra aurkitu du sei espezietan: nagusiki oreganoan, baina baita piperbeltzean, kominoan, kurkuman, azafraian eta piperrautsean ere.

Ohikoa da saltokietan saltzen diren espezieak aizunduta egotea. Hori utzi du agerian Europako Batzordeak argitaratutako ikerketa batek. Batzordearen ikerketa zentroak 21 herrialdetan jasotako 1.885 produktu aztertu ditu, sei espezia ezberdinenak: oreganoa, piperbeltza, kominoa, kurkuma, azafraia eta piperrautsa. Azaldu dutenez, gai horri buruz sekula egin den ikerketarik handiena da.

Emaitzak deigarriak dira: aztertutako produktuen %17 beste zerbaitekin nahastuta dago. 1.885 produktutatik 323. Produktu aizunduena, nabarmen, oreganoa da: aztertutako oregano laginen %48k iruzurra zuten. Piperminaren kasuan %17 zeuden aizunduta, kominoaren kasuan %14, azafraiarenean %11, kurkumarenean %11, eta piperrautsarenean %6. Ondorioz, Europan saltzen den oreganoaren ia erdia ez da oregano hutsa, eta batzordeak kontrol gehiago eskatu du.

Eta zerekin nahasten dituzte ba espezie horiek? Nagusiki, beste landare batzuekin. Hori arriskutsua izan daiteke, batez ere alergikoak diren pertsonentzat, ez baitakite zehazki zer kontsumitzen ari diren. Laginen %2an, berriz, baimendu gabeko koloratzaileak topatu dituzte. Kasu hori nabarmena izan da, adibidez, azafraiaren kasuan: aztertutako 141 azafrai laginetatik 12tan aurkitu dute halako koloratzaileak.

Nahasteko erabili den materiala bat edo bestea izan da ere, ikerketa zentroak azpimarratu du iruzur larria dela produktuak aizuntzearena, «erabiltzailea prezio altuago bat ordaintzen ari delako kalitate gutxiago duen produktu batengatik».


Summary: 50 migratzaile aterpetuko dituzte Bidarten. Pirinio Atlantikoetako prefeturak herri batzuei harrera dispositiboan parte hartzeko eskatu die, «Frantziako elkartasun nazionalaren izenean». Calaiseko (Frantzia) kanpamentuetatik etorriko dira migratzaileak.

Bidarteko (Lapurdi) aterpetxe bat migratzaileen esku ezarri du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Agiri baten bidez zehaztu dute 50 lagun aterpetzen ahalko dituztela bertan, gehienez ere otsailaren 20ra arte. Atherbea gizarte laguntzarako elkarteak kudeatuko du egitasmoa, eta prefeturaren aginduz jarriko dute martxan, datozen egunetan.

Prefeturak zehaztu du Calaiseko kanpalekutik (Frantzia) ekarriko dituztela migratzaileak, asilo eskaera bertatik egin ahal izateko, edo beren egoeraren arabera egitura «egokietara» bideratzeko. Prefeturak argudiatu du «Frantziako elkartasun nazionalaren izenean» plantan ezarri duten egitasmo bat dela, «gainezka diren gune batzuk libratzeko». Segurtatu dute aterpetxearen barnean «joan eta etortzeko askatasuna» izango dutela, eta aterpea eta janaria eskainiko zaizkiela. Gehitu dute: «Gerretatik eta jazarpenetik ihesi datozen horiei harrera egitea helburu humanitario bati erantzutea da».

Calaiseko egoera

Ez da Frantziako Gobernuak halako egitasmo bat martxan jartzen duen lehen aldia. Izan ere, 2015ean Baigorrin (Baxenabarre) 49 errefuxiatu hartu zituzten, Calaiseko «oihanetik» ekarrita. Orduan ere, Atherbea egiturak kudeatu zuen harrera zentroa. Garai hartan, Calaisetik nahi zuenak har zezakeen autobusa, libreki. Baigorrikoa bezalako zentroetan asilo politikoa eskatzeko prozesua abian jartzeko laguntza eskaintzekoa zieten. Ordainez, Erresuma Batuko ametsa bertan behera behar zuten utzi errefuxiatuek. Eta asiloa erdiesteko aukerarik ez zutenentzat, sorterrira bidaliak izateko arriskua hartu.

Geroztik, ordea, Calaiseko egoerak ez du hobera egin: Frantziako Poliziak etengabe desegiten ditu bertako kanpalekuak, eta errefuxiatuek pairatzen duten jazarpena agertzen duten irudiak maiz agertzen dira bertako kazetarien eta argazkilarien lanetan. Iragan urteko azaroan, 27 migratzaile hil ziren Mantxako kanala itsasontziz igaro nahian, eta Darmanin Frantziako barne ministroak «Frantziako Poliziak pasatzaileen kontra eramaten duen lana» txalotu zuen orduan, Calaisera egindako hitzartze batean.


Summary: Langile bat hil da Irunen, aldamio batetik erorita. Aurten lan istripuz hildako bosgarren behargina da; hirugarren solairutik erorita hil da. 45 urte zituen.

45 urteko langile bat hil da asteazken honetan Irunen (Gipuzkoa), aldamio batetik erorita, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.

Istripua goizeko hamaikak aldera gertatu da. Obretan dagoen eraikin bateko hirugarren solairutik erori da langilea, hondakinak kentzeko hodia jartzen ari zenean. Kolpearen ondorioz hil da, lekuan bertan. Lankide bat ere zauritu da, lurra jo aurretik haren gainera erori baita. Hildakoak Construcciones Arixurentzat egiten zuen lan, eta, Osalanen txostenaren arabera, egun bat baino ez zeraman enpresan.

Joan den astean 46 urteko langile bat hil zen basoan, adar batek jota, Herrerako gainean (Araba) mozketa lanak egiten ari zela. Iaz, 62 langile hil ziren istripuetan,


Summary: Sorgin izateagatik zigorturiko emakumeak indultatu ditu Kataluniako Parlamentuak. Sorginen ehiza «jazarpen misoginoa» izan zela erabaki du ganberak, gehiengo handiz, eta udalei eskatu diete biktima haien izena kale izendegian sartzeko.

Oroimen historikoaren inguruko erabaki historikoa hartu du Kataluniako Parlamentuak. Sorginen ehizan zigorturiko emakumeak indultatu eta haren izen ona berreskuratu du, gehiengo handiz onarturiko erresulozio baten bidez.

ERC, JxCat, CUP eta EnComun Podem taldeek aurkeztu dute erresoluzioa, eta PSCek ere horren alde bozkatu du. Ciutadans taldeak abstentziora jo du, eta kontra bakarrik PPk eta Voxek bozkatu dute.

Onarturiko testuaren arabera, emakumeok pairatutakoa «jazarpen misoginoa» izan zen. Legebiltzarrak dei egin die udalei kaleak izendatzerakoan kontuan har ditzaten emakume haien izenak.

Sorginkeriaren aurkako Europako lehenengo legea Katalunian ezarri zuten, Vall d'Aneun, 1424. urtean. XV. eta XVI. mendeetan torturatu, zigortu eta hil zituzten emakume gehien herrialdean.

No eren bruixes, eren dones (Ez ziren sorginak, emakumeak ziren) kanpainaren harira heldu da erresoluzioa Parlamentura. Azaroan erregistratu zuten. Bultzatzaileen arabera, testuaren helburua oroimen historikoaren erreparazioa, eta zigorturiko ia mila emakumeei «duintasuna eman eta haiek erreibindikatzea» da. Testuak «politika publikoak bultzatu nahi ditu oinarririk gabeko zigorrengatik exekutatu dituzten emakumeen memoria berreskuratzeko, eta oroimen historikoa indartzeko, beste hainbat lekutan sorturiko ekimenetan bezala, kasu Eskozian, Suitzan, Norvegian eta Nafarroan».

Astelehenean emakume haien inguruko dokumental baten estreinaldian egon zen Pere Aragones Kataluniako presidentea, eta aukeraz baliatu zen esateko sorginen ehiza «feminizidio instituzionalizatua» izan zela, eta Parlamentuaren erabakiak «iraganarekin justizia egiten lagunduko» duela.

ERCko Jenn Diazek esan du egunotan erresoluzioa «barkamen eske publikoa» izango zela. «Agian gauza hauek ez dute beharrezkoak ematen 2022an, baina inork ez ditu lehenago egin».

Parlamentuaren erresoluzioak adierazpen politikoak dira, eta ez dute, berez, eragin juridikorik.

Nuria Morello historialaria eta antropologoak gaia ikertu du, eta ikasitakoa azaldu zuen Iruñean, 2019an eginiko Sorgin-ehizaren historiari buruzko I. topaketa feministan. «Katalunian 400 kasu zenbatu dituzte historialariek, baina zantzuak daude milaka izan zirela jazarritakoak». Haren arabera, instituzioek kontrol sozialeko mekanismoak ezarri beharra zuten, eta horri gutxiengoaren jazarpena gehitu zitzaion. Azaldu zuenez, Kataluniakoak epaiketa sekularrak izan ziren, eta inkisizioak «eginkizun anbiguoa» eduki zuen horietan. Katalunia «deszentralizatutako herria izanik, inkisizioak ez zuen esku hartzeko aukerarik izan».

Euskal Herrian, «kataklismoa»

Euskal Herrian, hainbat auzi egin zituzten sorginkeriaren aitzakiarekin. Lehenetako bat 1525. urtean hasi zuten, Iruñean eta Pirinioetako hainbat bailaratan. Horretan 43 herritar hil zituzten, eta gutxienez beste 100 pertsona auzipetu zituzten. Ondotik Erronkari eta Zaraitzuko sorgin ehiza aipatzen dute historialariek, 1539. eta 1540. urteen artean eginikoa, Anotzibar eta Odieta haranekoa 1575 eta 1577 artean, eta Lapurdikoa, 1609an. «Sorgin ehiza kataklismoa izan da», esan dio BERRIAri Beñat Zintzo Garmendia historialariak azken prozesu horren inguruan.

Ezagunena, ostera, azkena izan zen: Zugarramurdiko prozesua, 1610. urtekoa. Horretan bakarrik, 300 herritar inguru salatu zituzten, eta horietako 11 erre egin zituzten, eta beste bost kartzelan hil ziren.

Edonola ere, Euskal Herriko sorginkeria epaiketa bat xehe agertzen duten agiririk zaharrenak 1370ekoak dira, Ander Berrojalbiz historialariak aurkitu duenez.


Summary: Gasteizko Mercedes datorren astean egun batzuez ixtea aztertzen ari da zuzendaritza. Aldi baterako enplegu erregulazioa luzatzeko baldintzei ezetz esan diete sindikatuek, aurrekoaren baldintzak okertzen dituelako.

Gasteizko Mercedes-Benz lantegiko langileen ordezkariek eta zuzendaritzako kideek bilera izan dute goizean, enpresak martxan jarri asmo duen aldi baterako erregulazioa negoziatzeko. Hornidura arazoak direla eta, enpresaren nahia da ekainera arte luzatzea erregulazioa, eta tarte horretan langile bakoitzari gehienez 30 egunez aplikatzea.

Sindikatuek, ordea, ezetz esan diote zuzendaritzaren proposamenari, aurreko erregulazioaren baldintzak okertzen dituelako. Izan ere, lehen indarrean zegoen erregulazioan langileek soldataren %80 kobratzea adostu zuten, eta orain, aldiz, %70 kobratzea proposatu die zuzendaritzak.

Enpresak argudiatu duenez, ekoizpen programa murriztu egin behar izan dute piezen hornidurarekin izandako arazoengatik, eta, horrez gain, beste kostu batzuk ere handitu egin dira, logistikarena kasu. Hori dela eta, ezinezkoa da baldintza berberei eustea.

Negoziatzen jarraituko dute bi aldeek datozen egunetan. Otsailaren 4 arteko epea dute horretarako, halere; izan ere, adostasunik ez balego «langileentzako konpentsaziorik gabe» aplikatuko luke enpresak aldi baterako enplegu erregulazioa. Sindikatuek aurreratu dute beste proposamen bat aurkeztuko dutela.

Ekoizpenari eusteko «arazoak» Gainera, zuzendaritzak adierazi du datorren asteko ekoizpenari eusteko «arazoak» izan ditzazkeela. Urte hasiera ona izan bada ere, osagai falta izan dezakeela aitortu du enpresak, eta horregatik, datorren astean lantegia egun batzuez ixtea aztertzen ari dela. Bihar jakinaraziko dute zer egingo duten.

Aurrez ere itxi behar izan dute lantegia osagaien eta, bereziki, mikrotxipen faltagatik. Azken geldialdi garrantzitsua joan den urtearen amaieran izan zen; abenduaren 17tik urtarrilaren 3ra, bi astez, itxi zuten lantegia.


Summary: Martxoa amaitu aurretik egin nahi dute herri galdeketa Usansolon. Galdakaoko Udalak Usansolo udalerri bilakatzearen inguruko memoria eta galdeketa egitea onartuko ditu bihar, osoko bilkuran. Bizkaiko Batzar Nagusietan amaituko da prozedura, eta hark izango du azken hitza. Prozedura uda baino lehen amai daitekeela dio udalak.

Usansolo udalerri bilakatzeko prozesua beste fase batera igaroko da bihar. Izan ere, osoko bilkura egingo dute Galdakaoko Udalean, eta batzorde mistoak —Galdakaoko Udaleko ordezkariek, Usansolo Herria plataformakoek eta Bizkaiko Foru Aldundikoek osatuak— Usansolo Galdakaotik bereizteari buruz egindako memoriari buruzko bozketa egingo dute. Halaber, herri galdeketa egitearen inguruan ere erabaki beharko du udalbatzak. Bi erebakiek gehiengo osoa behar dute aurrera egiteko, eta hala izango dutela aurreikusten du Galdakaoko Udalak.

2020ko urtarrilean Usansoloren desanexiorako bidea berrartu zuen Galdakaoko Udalak, eta udalbatzak oniritzia eman zion Usansoloko herritarrek euren egituraketa erabakitzeko prozesuari. Horren ondotik eratu zuten batzorde mistoa. Udalak azaldu duenez, batzorde horren lana izan da "Usansolo herri independente gisa osatzeak ekarriko lituzkeen ondorioei buruzko azterketa" egitea, "herri bakoitzak zer azpiegitura eta baliabide izango lituzkeen" zehaztea eta "banaketa ekonomikoki zein sozialki bideragarria litzatekeen" ikustea. Memoria batean jaso dute azterketa, eta hori da bihar bozkatuko dena. Galdakaoko Udalak aurreratu duenez, ikerketak ondorioztatu du banaketak ez lukeela «ondorio kaltegarririk» eragingo, eta antolaketa berria «bideragarria litzatekeela bi herrientzat». Memoria horrek Bizkaiko Foru Aldundiaren oniritzia ere behar zuen, eta jaso du.

Galdeketari dagokionez, martxoa amaitu aurretik egin nahi du udalak. Legediaren arabera, ez du zertan egin, eta emaitza ez da loteslea izango. Hala ere, prozedura hori lehenetsi du udalak. Agustin Aizpuru Usansolo Herriako zinegotziak gaur adierazi duenez, «gobernu taldeak eta, bereziki, Usansolo Herriak uste dute prozesua ezin dela amaitu aldez aurretik usasolotarrek izapidetutako aldaketaren aldeko edo kontrako iritzia agertu arte». Erantsi du «garrantzitsua» iruditzen zaiela herritarren «iritzia izatea eta Usansoloren borondatea markatzea».

Behin galdeketaren emaitzak izanda, Foru Aldundira igorriko ditu udalak, bihar onartzekoak diren memoriaren osagarri moduan. Hor amaituko da udalaren eginbeharra. Bizkaiko Foru Aldundiak azken onespena eman ondoren, gaia Bizkaiko Batzar Nagusietara helduko da, eta han hartuko da azken erabkia. Galdakaoko Udalak uste du uda aurretik amai daitekeela prozesu guztia. Nabarmendu duenez, modu horretan, «30 urte baino gehiagoz errepikatzen ari den eskaerari erantzuna» emango dio.


Summary: 'Kalerainfo' aldizkaria ixteko erabakia berretsi du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Halaber egin du kalerakalera.eus webgunearekin ere. Ebatzi du «terrorismoa goratzeko tresna» direla. «Konponbiderako ireki den aukera leihoa» itxi nahi dutela salatu du Sortuk.

Behin-behinean itxi zituzten, baina behin betikoa da erabakia: Espainiako Auzitegi Nazionalak Kalerainfo aldizkaria eta kalerakalera.eus webgunea ixteko agindua berretsi du, ebatzita «terrorismoa goratzeko tresna» direla. Izan ere, Sortuko kideek aldizkariaren eta webgunearen behin-behineko ixteari jarritako helegiteak gibelera bota ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak, bi autoren bidez.

Espainiako Auzitegi Nazionalak iazko irailean agindu zuen aldizkaria eta webgunea behin-behinean ixteko, fiskaltzaren erabaki baten ondoren, «ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre egitea» egotzita. Auzitegiak orain aldizkaria behin betiko ixteko kaleratutako ebazpenean argudiatu duenez, «2016tik presoen kolektiboari dagozkion kontuak, lehenago ETAk amnistiaren aldeko batzordeen bidez garatzen zituenak, Sorturen eskumen izatera igaro dira».

Ebazpenak dio, halaber, Oihana Garmendiak eta Antton Lopezek, Sortuko presoen batzordeko kide gisa, modu «sistematikoan» antolatu dituztela presoen «omenaldiak», horretarako kalerakalera.eus webgunea eta mugimendu sozialak zein elkarteak erabilita. Espainiako Auzitegi Nazionalak argudiatu du, baita ere, Sortu zela Kalerainfo editatzen zuena, eta aldizkariak «oihartzun» egiten ziela «ospatzen ziren ongietorri eta omenaldiei».

6.instrukzio epaitegi zentralak eskatu zuen itxiera egokia da, Espainiako Auzitegi Nazionalaren ustez, «aldizkariaren eta webgunearen bidez bilatutako helburuaren zantzu adierazgarriak» daudelako.

«Bizikidetzaren aurkako ofentsiba»

Erabakiaren berrespena «bakearen eta bizikidetzaren aurkako ofentsiban beste urrats bat» dela adierazi du Sortuk, ohar batean, eta haren larritasuna nabarmendu du: «Alderdi baten jarduera komunikatiboaren aurka jo dute. Adierazpen askatasunaren aurka egin dute». Erabakia «mugimendu politiko oso baten aurkakoa» da, Sorturen arabera, eta «herri oso batek eraiki nahi duen bizikidetzaren» kontrakoa. «Erasoa», gainera, «preso, iheslari eta deportatu politikoen auzia konpontzeko inoizko adostasunik handienak ehundu direnean» jazo dela azpimarratu du. Erabakiaren oinarrian «konponbiderako ireki den aukera leihoa kosta ahala kosta ixteko» asmoa dago, Sorturen ustez, «sakoneko estatuak» sustatua. «Bakeari oztopoak jartzen tematu beharrean, egin dezatela behingoz bakearen eta bizikidetzaren aldeko ekarpenen bat», aldarrikatu du.

Halaber, gogoratu du Sortuko sei kideren aurkako sumarioa irekita dagoela, «Kalera Kalera dinamika dela eta». Sumario horrek «euskal preso politikoen eskubideen aldeko eta haien asistentziaren aldeko lana kriminalizatzen» dituela gaitzetsi du Sortuk.


Kaxetan bildutako mundu bat

Summary: Kaxetan bildutako mundu bat. Rosa Valverde artistak bere ibilbide osoan ondutako 52 kutxa daude ikusgai Donostiako San Telmo museoan, Arte kaxak erakusketan. Artistak askotariko objektuekin zuen harremanaren lekuko dira.

Arrosa petaloak, portzelanazko figuratxoak, plastikozko panpinak, kotoia, argazkiak, paperezko irudi moztuak, belar eta goroldio artifizial zatiak, marrazkiak, soinekodun manikiak, bitxiak, harea, lumak, zurezko esku artikulatuak, brodatutako oihalak... Han-hemenka askotariko objektuak bildu zituen bere ibilbide osoan Rosa Valverde artistak (Donostia, 1953-Azkaine, Lapurdi, 2015); azoka txikietan topatutakoak, lagunek oparitutakoak... Bere horretan, balio agerikorik gabeak denak. Baina artelanak sortzeko balio izan ziotenak guztiak. Valverdek bere hastapenetatik etenik gabe landu zuen formatu berezia izan zen arte kaxena, eta ehundik gora ondu zituen lau hamarkadatan. Horietatik ia erdia, 52 zehazki, ikusgai jarri dituzte orain Donostiako San Telmo museoko laborategian, Arte kaxak erakusketan. Gaurtik martxoaren 13ra egongo da zabalik.

Bakarkako bere lehen erakusketa 1978an egin zuen Valverdek, San Telmo museoan, eta leku berean antolatu dute orain bere arte kaxei eskaini dioten lehenbiziko monografikoa. Garrantzitsua da hori Isabel Sagues komisarioarentzat, «egiteke» zegoen zerbait baitzen eta kaxak «Rosaren obraren zati oso inportante bat direlako». Bere hastapenetan, ibilbide osoan, eta bereziki oso modu oparoan 2000. urteetan, etenik gabe landu zuen euskarri edo formatua izan zela azaldu du komisarioak. «Bereziki, bere margolanengatik izan zen ezaguna, baina artista polifazetikoa izanik, marrazkia, grabatua eta objektu eskultorikoak ere landu zituen, horietako batzuk kaxekin harreman estua dutenak».

Saguesen esanetan, kaxak egin izanak badu logika, «Rosak beti izan baitzuen harreman berezia objektuekin; bere erakusketak ez dira soilik izan objektuak erakusteko pentsatuak, baizik eta muntatzeak». Ibilbidearen hasieran jarri duten argazki bat da horren erakusgarri: zentro berean egin zuen bakarkako lehen erakusketan Isabel Azkaratek hartutakoa da, zuri beltzean, eta hormetan ez ezik, mahai baten gainean askotariko piezak eta objektuak ageri dira. Bertan ikus daitekeen kaxa bat —1978koa eta egin zuen lehen kutxatzat dutena— aretora eraman dute. 1970eko hamarraldian euskal figurazio berriaren ildoan kokatu izan diren beste zenbait artistak ere kaxak landu zituztela aipatu du Saguesek, hala nola Bixente Ameztoik, Jose Llanosek eta Ramon Zuriarrainek, «baina inork ez Rosak adina».

Tamaina eta itxura desberdinetakoak dauden arren, egurrezko kaxak dira gehienak. «Agertoki modukoak dira, zeintzuetan bera biltzen zihoan objektuak kokatuz joaten zen. Azoka txiki asko bisitatzen zituen, baina denak ez zion balio; bere artista sentsibilitatearekin hautatuz joaten zen objektuak, bakarka baliorik ez dutenak, baina elkarren ondoan jarrita narrazio poetiko bat sortzen dutenak». Irudi batekin laburtu du emaitza komisarioak: hiru dimentsiotako collage baten gisakoa da, haren hitzetan, kaxa bakoitza. «Kaxak lengoaia oso intimo, berezko eta aske batean landu zituen. Baten aurrean jartzean, beti izan behar ditugu aintzat ironia eta umorea. Nire gomendioa da alde batera uztea dena ulertu beharraren sentimendua, ez saiatzea literalki ulertzen, kaxa bakar bat ere ez baita literala». Horregatik, kaxekin hobeki «konektatzeko», komisarioaren ustez egokiena da Valverderen «unibertsoan barneratzea, bera ezagutzea».

Horretarako, hainbat elementu gehitu ditu erakusketan. Hainbat testu tartekatu ditu kaxen artean, zeintzuek piezaren edo artistaren bizitzaren inguruko anekdotaren bat kontatzen duten, «haren bizitza eta obra beti egon izan baitziren erabat lotuta». Halaber, artistak objektuekin zuen harremanaren berri ematen duen argazki handi bat ere jarri du hormetako batean. Azkaineko bere estudioaren zati bat da, eta denetariko pieza txikiz gainezka ageri dira apalak, paretak eta mahaigainak. Bisitaria artistaren unibertsoan are gehiago barneratzeko, Elixabete Garmendiak landutako zazpi minutuko ikus-entzunezko bat ere ikusgai dago, lehenago osorik inoiz ikusi gabea. «Rosa bere munduan ageri da: bere etxean, bere estudioan, bere lorategian eta bere erakusketetan». Piezak behatzea, eta testu, bideo nahiz argazkiei erreparatzea gomendatu du Saguesek, eta, ondoren, beste itzuli bat egitea, «bigarren bueltan gauza berriak aurkituko baitira seguru asko».

‘Baginen, bagara’

Valverderi eskainitako erakusketak lotura du iazko azarotik museoan ikusgai dagoen Baginen bagara. Emakume artistak: ikusgarritasun(ez)aren logikak erakusketarekin, Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak nabarmendu duenez. Gogora ekarri du hura zabaldu zutenean ohartarazi zutela museo baten ondareak asko esaten duela bai museoaz, baita gizarteaz ere, eta bilduma horrek aukera ematen duela jabetzeko emakumezko artistek «historian zehar zailtasun gehiago» izan dituztela beren lanak sortzeko eta erakusteko. Museoa «hutsune horiek estaltzeko» lanean ari dela adierazi du Insaustik, eta, bide horretan, Valverderen erakusketarekin «beste urrats bat» egin dela iritzi dio.

Museoak ohikoa duen bezala, zenbait jarduera osagarri antolatu dituzte, erakusketa zabalik dagoen bitartean gauzatuko dituztenak. Hala, Valverderen obra ardatz hartuta, hitzaldiak emango dituzte Isabel Saguesek, Fernando Golvanok eta Maria Jose Aranzastik —lehen bien eskutik bisita gidatuak ere izango dira—, eta familientzako tailerrak gidatuko ditu Aran Santamariak.


Summary: Europan gutxienez 800 heriotza eragotzi ziren lehenbiziko itxialdian airearen kalitateak hobera egin zuelako. Europako 47 hiri aztertu ditu Londresko ikerlari talde batek. Ondorioak aski adierazgarriak dira: konfinamenduaren eraginez, murriztu egin zen aireko kutsadura, osasunaren mesedetan, argiki. Jaitsiera nitrogeno dioxidoan izan da nabarmenena.

2020ko udaberrian COVID-19aren pandemiari kontra egiteko xedez ezarritako konfinamendua itogarri izan zen askorentzat. Etxe zuloan gelditu beharrak, oro har, franko zaildu zuen kaleko airea arnastea. Kontrara, aireari dagokionez, itxialdiak ekarri zuen onurarik ere: mugikortasuna hain gogorki mugatua izanik, hainbat eta hainbat lantegitako jarduna ere oztopatua izan zenez gero, kutsatura murriztu egin zen. Airearen kalitatean izandako hobekuntza horrek heriotzetan nola eragin duen aztertu du orain ikerlari talde batek. Horra ondorioa: 800 heriotza baino gehiago eragotzi dira Europan.

Londreseko School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM) erakundeak egin du azterlana. Zehazki, Europako 47 hiri izan dituzte aztergai horretarako. Ikerketaren emaitzak interpretatutakoan, agerian gelditu da aireko kutsaduraren murrizteak osasunari ekarritako onura; COVID-19ak ekarritako ondorioak aintzat hartu gabe, betiere. «Izurritearen lehenbiziko olatuan ondorio izugarri lazgarriak ekarri zituen osasunean eta esparru sozialean. Edonola ere, aukera paregabea izan dugu inguru urbanoetan kutsadura murrizteko politika posibleak aztertzeko», zehaztu du Antonio Gasparrini LSHTM erakundeko kideak.

Aztergai izan dituzten hirien artean, kutsadurak Parisen, Londresen, Bartzelonan eta Milanen eragiten ditu heriotza gehien oro har. Horietan ere sumatu da hobekuntza konfinamendu garaian, ikerketako emaitzek azaleratu dutenez. Dokumentuan, zerrenda batean bildu dituzte gas horren jaitsierarik nabarmenena izan duten herrialdeak: «Espainia, Frantzia eta Italia». Diotenez, nitrogeno dioxidoa %50-%60 murriztu zen horietan.

Euskal Herrian %46 NO2 gutxiago

Euskal hiriburuetan ere asko igarri zen konfinamenduan aire kalitatean, nahiz eta gaur zabalduriko txostenean horien inguruko daturik ez eman.

Ekologistak Martxan-ek Hego Euskal Herriko hiriburuetako 2019ko eta 2020ko martxoko datuak erkatu zituen, eta honako ondorioa atera zuen: konfinamenduaren eraginez, %46 karbono dioxido (NO2) gutxiago isuri zuten hirietan. Gas hori autoek eragiten dute nagusiki hirietan.

Kutsadura etena egun batetik besterakoa izan zen, gainera. Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Teknologia Fisikoen Zentroak egindako ikerketa baten arabera, %66 jaitsi zen Bilbon, derrigorrezko etxeratzea ezartzearekin batera. Metro koadroko 85 mikrogramo NO2 (mg/m2) zeuden alarma egoera aurreko astean, batez beste; eta 29 mikrogramo, berriz, ondorengoan.

Antzera gertatu zen Euskal Herriko gainerako hirietan ere. Iruñean, esate baterako, %85 gutxitu zen NO2 kutsadura martxoaren 11tik 19ra —alarma egoera 15ean ezarri zuten—. 58 mg/m2 neurtu zituen Nafarroako Gobernuaren sareak martxoaren 11n Iruñeko Lehen Zabalguneko neurgailuan, eta 10 mg/m2 handik astebetera.


Summary: Gasteizko Auzitegiak Udalari eskatu dio argudiatzeko Armentiako gas ustiaketa zergatik eten zuen. Udalak esan zuen ez zela bateragarria Udalaren Hiri-Antolamenduaren Plan Orokorrarekin, eta Sesha enpresa publikoak helegitea jarri zuen. Jaurlaritzak uko egin zion ustiaketarekin segitzeari

Gas ustiaketaren auziari hari mutur bat ireki zaio. Sesha enpresak helegitea jarri zuen Gasteizko Auzitegian, udalak ez ziolako baimenik eman gas ustiaketaren proiektuarekin aurrera egiteko, Hiri-Antolamenduaren Plan Orokorrarekin bat ez zetorrelako. Gainera, Espainiako Gobernuak Ingurumen legea onartu ostean, Eusko Jaurlaritzak ere atzera egin zuen, eta amaitutzat eman zuen proiektua, legeak propio debekatzen duelako hidrokarburuak ustiatzea.

Administrazioarekiko 3. auzitegiak aintzat hartu du Sesharen helegitea, eta udalari eskatu dio ustiaketa eteteko argudio eskaerak osatzeko. Halere, Eusko Jaurlaritzako iturriek berri agentziei berretsi dietenez, gas ustiaketaren aukera jada baztertua dago.


Summary: Zaballan dira Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak. 3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira. Espainiako Espetxe Erakundeek abendu akaberan iragarri zuten Euskal Herriratuko zituztela, eta gaur gauzatu da lekualdatzea.

Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak gaur ekarri dituzte Zaballako espetxera (Araba), Aranjuezetik (Madril, 520 kilometro). Espainiako Espetxe Erakundeek joan den abenduaren 30ean iragarri zuten biak Euskal Herriratuko zituztela, eta joan den ortziralean Gutierrezi hirugarren graduan ateratzen utzi zioten, astebururako. Bada, Etxerat-ek gaur jakinarazi duenez, hemendik aitzina Lizarraga Zaballako espetxean edukiko dute, eta Gutierrez, berriz, Zaballako gizarteratze zentroan, hirugarren graduan.

3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira Lizarraga eta Gutierrez. Adin horretara ailegatu arte amarekin egon da umea espetxean, baina igandean banandu behar izan zuen harengandik, Espainiako espetxeetako araudiak hala aginduta.

Lizarraga eta Gutierrezen lekualdatzeekin, dagoeneko 82 dira Euskal Herriko kartzeletan dauden euskal presoak. Bertze 11 noiz Euskal Herriratuko zain daude; lekualdatzeak iragarrita.


Summary: Ibilbide gorabeheratsuko hiru etapa atondu ditu Tourrak Euskal Herritik igarotzeko. 2023ko lehen hiru etapen berri eman Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak Gasteizko Europa jauregian. Hirurak Euskal Herrian korrituko dira. Hirugarren etaparen amaiera non izango den ez du esan Tourrak, nahiz eta aurkezpena baino lehen zabaldu zen Baionan izango dela.

Aurretik filtrazioak egon ziren, eta jakina zen 2023ko Frantziako Tourreko 110. edizioko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena igaroko direla. Gaur, ordea, aurretik esan gabeko xehetasunak eman dituzte Gasteizko Europa jauregian egin duten aurkezpen ekitaldian. Besteak beste, etapa bakoitzak izango dituen ezaugarrien berri eman du Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak. Ibilbide gorabeheratsua izango dute hirurek, zaleen gozagarri.

Uztailaren 1ean hasiko da 2023ko Frantziako Tourra. Lehenengo etapa Bilbon hasi, eta bertan bukatuko da.185 kilometro izango ditu. Bidean kostalde malkartsua, eta Urdaibaiko Erreserba zeharkatuko du, tartean Gernika-Lumo bi aldiz igaroko dute. «Oso etapa gogorra izango da, zailtasun bat bestearen atzetik izango duena, eta azken kilometroetan Vivero eta Pike bidea igo beharko dituzte txirrindulariek».

Bigarren etapa, uztailaren 2koa, Gasteiztik abiatuko da, eta Donostian amaitu. Guztira 210 kilometro egin behar ditu tropelak. Arabako goi lautadatik igro, eta Donostiako bidea hartuko du. Ibilbide gorabeheratsua izango du etapak, eta azken kilometroetan Jaizkibel igo beharko dute, baina Donostiako klasikoan egin ohi duten kontrako norabidean.

Hirugarren etapa, Zornotzan hasiko da. Azken egunetan zabaldu denez, etapa hori Baionan amaituko da. Baina aurkezpenean ez du horren berri eman Tourrak. Ezta etapak izango duen luzeera. Bai aurkeztu duten profila, baita bideoa, Irunen amaitu dute. Eta oharrean ondorengoa diote oharrari buruz: «Euskal kostaldea zeharkatuko du hirugarren etapak. 80 kilometro egingo dituzte txirrindulariek itsasertzeko errepideetatik. Donostia bigarrenez zeharkatuko dute, Irundik Lapurdiko bideetara igaro aurretik».

12 milioi euro

Horrelako kirol ekitaldiak ez dira batere merkeak izaten, eta Frantziako Tourra ez da salbuespena. Izan ere, euskal Instituzioek 12 milioi euro gastatuko dituzte guztira. Zazpi erakunderen arteko hitzarmena izango da, eta iragarri dutenez ez da inbertsio pribaturik egongo. Inplikatutako erakundeak Bilboko, Donostiako eta Gasteizko udalak, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako Foru Aldundiak eta, Eusko Jaurlaritza bera dira.

Munduko txirrindularitza lasterketarik ospetsuena Euskal Herritik aterako da 31 urte geroago, Donostiatik atera zenetik. Eta pandemia aurretik, 2018ko uztailaren 28an jokatu zen azkenekoz Tourreko etapa bat Euskal Herrian; Lapurdin, zehazki. Senpere eta Ezpeleta arteko 31 kilometroko erlojupeko proba izan zen, eta milaka euskal zale egon ziren errepide bazterrean. Tom Dumoulin herbeheretarra nagusitu zen etapa hartan, baina Geraint Thomasek hirugarren egin zuen, eta, emaitza horri esker, txirrindulari galestarra Tourreko garaikurrarekin eta elastiko horiarekin igo zen lehendabizikoz Parisko Eliseo Zelaietako podiumera, Dumoulin bera eta Chris Froome taldekidea alboan zituela.


Summary: PSOEren estrategian aldaketa sakon bat iradokitzen hasi da erreformaren lokarria. EAJ eta ERC estu hartzen jarraitzen du Espainiako Gobernuak, eta testua aldatu nahi gabe. Erreforma eskuinetik onartzeko aukera ez du baztertu,

Zortzi egun falta dira otsailaren 3ra arte, Espainiako Kongresuak lan erreformaren dekretua baliozkotu edo atzera botako duen E egunera arte. Mundu bat da politikan, eta gaur ezinezkoa ematen duena egia izan daiteke bihar, betiere realpolitik izeneko eltzean egosi ondoren. Baina gaur-gaurkoz lan erreformaren lokarriak askaezina ematen du aintzat hartzen bada Espainiako Gobernuak ez duela koma bat ukitu ere egin nahi Espainiako sindikatu eta patronalak adostutako testuan, eta bere ohiko bazkideek, hain zuzen, aurkakoa exijitzen diotela beren oniritzia emateko. EAJk garbi utzi du berriro lan hitzarmenen prebalentzia aldatu behar dela legean, eta erkidegoetako sektore itunek behar dutela nagusitasuna estatukoen aurrean. ERCk ere aspaldian finkatu du posizio hori bera. PSOEk, ordea, prest ematen du erreforma eskuineko bidetik aurrera ateratzeko, Ciudadanosen babesarekin, eta, akaso, PPren azken orduko abstentzio batekin. Ez alferrik CEOE bera eskatzen ari zaio erreforma onartzen laguntzeko.

Sanchezen exekutiboak legegintzaldiko lege garrantzitsuena onartzeko bazkideak aldatzea lan erreformaz harago joango litzatekeen mugimendua litzateke Espainiako taula politikoan, eta legegintzaldiaren eboluzioa baldintzatuko luke, haren iraupenetik hasita beharbada. Ikusteko dago zenbatekoa den PSOE CEOErekin lotu duen soka horren indarra, eta batez ere gai ote den Sanchezen estrategia osoa baldintzatzeko, edo Sanchez bera ez ari ote den eragiten norabide aldaketa bat sustatzen lan erreforma baliatuta, datozen hauteskundeei begira. Ez alferrik Ferrazen oso zuhur dabiltza Yolanda Diaz Lan ministroarekin, erreforma haren munizio bihurtzeko bidean dagoelako datozen hauteskundeetan. Lan legedia eskuineko bidetik onartzeak bolbora bustia eramango luke Diazen balizko plataforma horretara.

EAJ: «Legez eta orain»

Batera edo bestera, EAJk inoiz baino argiago utzi du ez duela onartuko orain erreformari bidea zabaltzea eta gero euskal itunen prebalentzia negoziatzea Langilearen Estatuan aldaketak eginez: «Ez bada onartzen orain eta legez erkidegoen itunen nagusitasuna, gure bozka ezezkoa izango da. Ez digu balio etorkizuneko promesarik: legez eta orain. Otsailaren 3an bozkatuko dugu dagoeneko idatzia dagoenaren arabera eta lege kategoria duenaren arabera».

Bistan da: PSOEk ez du lortu Sabin Etxea mugiaraztea, ezta IMV gutxieneko bizitzeko diru sarreraren transferentzia bete gabe dagoen honetan ere. Baina Espainiako Gobernuak mezu bakarra helerazten jarraitzen du aho batez: erreforma dagoen moduan onartu behar da eragile sozialek horrela adostu dutelako. Eragile horiek Euskal Herrian ez direla ordezkaritza handienekoak alde batera uzten du PSOEk, euskal gehiengo sindikala eta euskal lan harremanen esparrua baztertuz.

Presio horrek ez du inolako eraginik izan EH Bilduri dagokionez. Haren exijentziak ez du zalantzarako tarterik utzi, eta itunen prebalentziaren aldaketari kaleratze errazen eta merkeen araudi aldaketa gehitu dio bere ezezkoa saihesteko baldintza gisa. Sanchezek oso zaila du euskal diputatu abertzaleen ezezkoari izkin egitea, beraz, eta egoeraren gordinean Diaz Lan ministroa Katalunian da, ERCren hamahiru diputatuak erakartzeko. ERCk, ordea, garbi esan dio «ezkerreko gehiengo bat alferrik galtzen» ari dela gobernua, eta ez dela «nahikoa mugitu» lan erreforma onartu dadin.


Summary: Euskal Herria Irunen amaitzen da, Frantziako Tourraren arabera. 2023ko Tourrak Euskal Herrian egingo ditu lehenengo hiru etapak, eta ibilbidea aurkeztu dute gaur, baina ez dute zehaztu Lapurdira pasa orduko nondik ibiliko den lasterketa.

Euskal Herriaren banaketa administratiboak zentzurik gabeko pasadizo harrigarri asko eman ditu, eta gaur horietako bat bizi izan da Gasteizen. Frantziako Tourrarentzat Pays Basque delakoa (normalean, Frantsesez, Iparralderako bakarrik erabiltzen duten terminoa) Araba, Bizkai eta Gipuzkoa baino ez dira, eta Bidasoa gaineko zubietan desagertu egiten da, Lapurdira pasa aurretik.

Gasteizen aurkeztu dute gaur Hasiera Handia deitu dutena, hau da, 2023. urteko lasterketaren lehen etapak. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Lapurdin jokatuko dira. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Christian Prudhomme Tourreko presidentea batu dira egitaraua aurkezteko ekitaldian, gaur, Gasteizko Europa Jauregian.

Tourraren antolatzaileek eman duten prentsa oharrean azaldu dute hirugarren etapa Zornotzan hasiko dela (Bizkaia), eta Donostia bigarrenez zeharkatuko duela «Irundik Lapurdiko bideetara igaro aurretik».

Baina aurkeztu dituzten mapetan ez dago Lapurdiren arrastorik. Irun igaro ostean, France handi batek markatzen du handik aurrera dagoena.

Izan ere, antolatzaileek ez dute oraindik azaldu zein ibilbide edukiko duen lasterketak Iparraldean, ezta Frantzian ere. EITBk zabaldu du azken egunotan azken etapa hori Baionan amaituko dela.

Gaur plazaratu duten mapan, ordea, ez dute zehaztu helmuga non egongo den.

Ibilbidea azaltzeko bideoan ere, Bidasoan geratzen da lasterketa.

Edonola ere, horrekin batera, Euskal Herriaren lurraldetasunaren aldeko pedalkada bat eman du, nolabait ere, Tourraren antolakuntzak. Sare sozialetan zabaldu duen beste mezu batean azaldu du Euskal Herria Tourraren 21 etaparen garaileren jaioterria dela, eta irabazle horien lau argazkirekin lagundu du testua. Jesus Loroño, eta Marino Lejarreta bizkaitarrak ageri dira, Miguel Indurain nafarra, eta Ion Izagirre gipuzkoarra.


Summary: Emakume bat atxilotu dute Sunbillako tiroketarekin zerikusia duelakoan. Foruzaingoak gizonezko bat atzeman zuen atzo, bikotekidearen autoari tiro egin izana egotzita, hura barrenean zela. Tiroak ez dio zauririk eragin gidariari; soilik ibilgailua kaltetu da.

Foruzaingoak emakume bat atxilotu du gaur, Sunbillako (Nafarroa) tiroketarekin zerikusia duelakoan. Atzo, foruzainek 40 urteko gizon bat atxilotu zuten, bikotekidea auto bat gidatzen zihoala ibilgailuari tiro egin izana leporatuta. Ttipi-Ttapa komunikabideak zabaldu du kasuari buruzko informazioa.

Erasoa duela egun batzuk gertatu zen. Emakumezkoa lanera bidean zen, autoan, eta hots bat aditu zuen Sunbilla parean zelarik. Antza, orduan ez zuen pentsatu zarata hori tiro bati zegokionik, eta aurrera segitu zuen. Lantokira iritsitakoan baizik ez zen konturatu gertatutakoaz: lankideen iritziak adituta, ohartu zen tiro baten arrastoa zuela ibilgailuan. Emakumezkoak salaketa jarri zuen foruzainen bulegoan. Poliziak biktimaren senarra deitu zuen Elizondoko polizia etxera, eta han atxilotu zuen.

Gizona Etxalarkoa (Nafarroa) da. Atxilotutako emakumearen inguruko daturik ez du zabaldu Foruzaingoak.


Summary: Aroztegiko proiektuaren aurka egiteagatik akusatuek gaur deklaratu dute epaitegian. Sei herritar deitu dituzte deklaratzera, Nafarroako Auzitegian. Dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute epaitegiaren aurrean, elkartasuna azaltzeko.

Gaur zuten deklaratu beharra Lekarozko (Nafarroa) Aroztegiko proiektuaren kontrako desobedientzia ekinaldietan parte hartzeagatik akusatutako sei herritarrek, Nafarroako Auzitegian. Aroztak herri plataformaren arabera, ustezko derrigortze delitua egozten diete akusatuei. Dozenaka herritarrek protesta egin dute Iruñeko epaitegi parean. «Herri baten borondatea ezin da epaitu», salatu dute.

Aroztak plataformako Garbiñe Elizegik nabarmendu du akusatuak «lurra eta bizimodua defendatu nahi izateagatik» deitu dituztela epailearen aitzinera agertzera: «Zigortu nahi dena ez da egin duguna edo egin ez duguna, baizik eta eraso bortitz baten aurrean herri oso batek bere burua defendatzea eta bere erabakien jabe izatea». Elizegik azpimarratu du Baztanek «historikoki» duela jokabide hori: «Batzarretan erabakiak hartu, eta auzolan bidez hori burura eraman. Kriminalizatu nahi da herrien burujabetza eta herri honek bizirauteko duen gogoa». Horri loturik, zehaztu du herriak «zutik» segituko duela, «duintasunez».

Enegarrenez, Aroztak plataformako kideek salatu dute «beren erabakiak hartzeko ahalmena» kendu diela Nafarroako Gobernuak. Gogora ekarri dute gobernuak udalez gaindiko eragina duen plan sektoriala jarri zuela martxan. Horren «erabilera gaiztoa» gaitzetsi dute. Itziar Torres Aroztak irmoki kritikatu du urteek aurrera eginda ere ez dela plana deuseztatu. Hain zuzen ere, zehaztu du hori kentzea dela konponbidea.


Summary: Owono, giltzarri Ekuatore Ginearen garaipenean. Ekuatore Gineak Mali kanporatu du Afrikako Kopako final-zortzirenetan. Protagonista nagusi izan da Jesus Owono atezain donostiarra. Igandean jokatuko dute final-laurdena, Senegalen aurka.

Bi urtez behin jokatu ohi da Afrikako Kopa, baina koronabirusaren izurriak baldintzatuta, azkena ezin izan zen iaz lehiatu. Hala, ilusio eta ikusmin handiagoz ekin diote selekzioek aurtengo norgehiagokari. Urtarrilaren 9an hasi zen, eta, guztira, 24 selekzio ari dira lehian, sei multzotan bereizita. Ekuatore Ginearen izenean ari da selekzio horietako bat, eta, hain justu ere, emaitza pozgarri eta, hainbaten aburuz, historiko bat ere lortu zuen atzo: Mali kanporatu zuen final-zortzirenetan.

Markagailuari dagokionez, partida lauso samarra izan zen amaierara arte: taldeek ez zuten aukera askorik izan, eta erasoan eta defentsan aritu ziren bereziki. Araututako denboraren eta luzapenaren artean markagailuak huts eta huts mantendu ziren 120 minutuz, eta, azkenean, penaltietan irabazi zuen Ekuatore Gineak. Garaipen horretan, rol erabakigarri bat izan zuen Jesus Owono jokalariak: atezaina da, eta zaleek espero bezala asmatu zuen Falaye Sacko Maliko jokalariaren hamaseigarren jaurtiketa maisuki gelditzen.

Ekuatore Gineako pieza garrantzitsu bilakatu da Owono, zeresana eman du gaurdaino jokatutako partidetan, eta Euskal Herrira ere iritsi da laudorio horien hotsa. Donostiarra da, zortzi urte zituenean etorri zen Euskal Herrira, eta, ordutik, Antiguokon, Realean eta gerora Alavesen jokatu du. Hain justu ere, duela gutxi egin du debuta Espainiako Lehen Mailan, Alavesekin.

BERRIAk duela gutxi hitz egin zuen berarekin, eta aitortu zuen azken asteetan bere ametsetako bi bete dituela: Alavesekin debutatu izana eta bere jaioterriko selekzioarekin Afrika Kopa jokatzeko aukera eduki izana. Owonorekin batera, Alex Balboa gasteiztarra ere Afrikako Kopa jokatzen ari da Ekuatore Ginearekin, baina atzo ez zuen jokatzeko aukerarik izan.

→ Ikusi gehiago: Erakusleiho izan daiteke

Hirugarrenez lehian

Ekuatore Gineak hirugarren aldia du Afrikako Kopa lortzeko lehian, baina, hiru urtez egon bada ere, zelaian sailkatzen den lehen aldia da. Aurreko bietan, 2012an eta 2015ean, herrialde antolatzaile izateak eman zion parte hartzeko aukera. Oraingoan, E multzoko bigarren postuan igaro da final-zortzirenetara, Boli Kostarekin batera, Aljeria egungo txapelduna eta Sierra Leona menderatu ondoren.

Bi partida horietan ere oso protagonista izan zen Owono: basamortuko azerien aurka geldiketa bikain ugari egin zituen, eta, Sierra Leonaren aurkako lehian, aldiz, penalti bat modu ikusgarrian gelditu zuen, partidako azken minutuetan. Orain, Mali era ikusgarrian eta azken hondarrean garaituta, igandean jokatuko dute final-laurdena. Senegal izango dute aurkari.


Summary: Langabezia %8.7ra jaitsi da Hego Euskal Herrian, eta 2019ko datuetara iritsi da. Iazko azken hiruhilekoan 21.000 lanpostu berri sortu zen. Suspertzea motelagoa izan da Nafarroan.

Hego Euskal Herriak %8,78ko langabezia tasarekin amaitu zuen 2021. urtea, eta pandemia aurreko datuetara itzuli da. INEren azken inkestan datu onak ageri dira, azken hiruhilekoan 21.000 lanpostu berri sortu baitziren. Langabe kopuruari dagokionez, egun 119.900 dira guztira, iazko irail amaierako neurketan baino 19.000 gutxiago (137.400 ziren orduan). Lanpostu horietatik gehien-gehienak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sortu ziren. Antzeko datuak aurkitzeko 2019ko azken lau hiruhilekora jo behar da, orduan langabezia tasa %8,86 zen. Hortik aurrerako neurketa guztiak, baina, pandemiak baldintzaturikoak izan dira. Urtez urteko alderaketa eginda, 2020 amaieran langabezia tasa %10.3 zen Hego Euskal Herrian, eta 138.500 langabe zeuden. Gauzak hala, azken urtean 18.600 pertsona irten dira langabeziatik; landunak, berriz, 1.198.500 ziren lehen, eta 1.244.900 dira orain.

Esan bezala, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako bilakaera hobea izan da azken hiruhilekoan, eta egun langabezia tasa %8,4 da. Epe horretan, 18.700 kontratu berri sinatu dira (%2 gehiago), eta, urteko balantzea eginez gero, 36.900 kontratu berri dira. Langabezia kopuruari dagokionez, 88.100 dira lan bila dabiltzan pertsonak, 2020ko urte amaieran baino 13.700 gutxiago. Nafarroari dagokionez hobekuntza apalagoa izan da, eta egun langabezia tasa %9,93 da. Egun 2020aren amaieran baino 5.000 langabe gutxiago daude, eta 31.800 lagun dabiltza lan bila. Langile kopuruari erreparatuz gero, egun 287.900 dira, 2020. urte amaieran baino 9.500 gehiago, eta iazko irailean baino 2.700 gehiago.


Summary: Marokok gizon bat hil eta adingabe bat zauritu ditu bonbardaketa batean. Rabatek bigarren egunez bonbardatu ditu gune zibilak. Droneak baliatu ditu Mendebaldeko Saharan egindako erasorako.

Urtebete pasatu da Maroko eta Fronte Polisarioa gerran hasi zirenetik, nahiz eta gatazkari buruzko informaziorik apenas heltzen den Europara, Rabatek ezarritako blokeoaren ondorioz. Tarteka, ordea, gertakariek gainditu egiten dituzte oztopoak. Horixe gertatu da gaur. Rabatek Mendebaldeko Sahara eta Mauritania arteko mugatik gertu igarotzen ari zen ibilgailu zibil bat bonbardatu du droneekin, eta gizonezko bat hil du. Erasoan adingabe bat ere zauritu da. Ibilgailuan zihoan haurraren ama ere bai, baina oraingoz ez dute eman hari buruzko informaziorik. Sahararren kanpalekuetatik Mauritaniako Zuerat herrira zihoan familia. Atzo, berriz, Marokoko armadak droneekin eraso zien Mheirizko (Mendebaldeko Sahara) hainbat gune zibili: besteak beste, logistika gune bati, isurkari kamioi bati, eta edukiontzi bati. Komunikabideek ez dute eman biktimen berririk.

Lehen aldia da Rabatek gune zibilen aurkako eraso zabal bat egiten duena —aurrez eraso bakanak egin izan ditu ibilgailu zibilen edo urre biltzaileen aurka—. Oraingoan, ordea, lurralde okupatuetatik harago egin dute erasoa, eta gune zibilak hartu dituzte jopuntuan. Fronte Polisarioak ere egin zuen erasoaldirik atzo. Zehazki, Sabjat Tanuchad eskualdea bonbardatu zuten, Mahbes inguruan.

NBEko Mendebaldeko Sahararako ordezkari berezi Staffan de Misturak berak gerra betean egin du eskualderako lehen bidaia. Ordezkari berezia urtarrilaren 13an heldu zen lehen aldiz Rabatera, aspaldian blokeaturik dauden negoziazioei bultzada bat emateko asmoz. Mendebaldeko Saharan independentziari buruzko erreferendum bat egitea da Nazio Batuen Erakundearen asmoa. Horretarako, baina, Rabaten blokeoa gainditu behar dute; izan ere, Marokok argi utzi du «gehienez ere» autonomia aitortuko diola Saharari. Fronte Polisarioak, ordea, independentziaz galdetu nahi die herritarrei, hori baita deskolonizazio prozedurarako bide orrian adostutakoa.

Azken urteotan dezente okertu da egoera. 2020ko azaroan, esaterako, Fronte Polisarioak hautsitzat jo zuen Marokorekin 1991n sinatu zuten su-etena, eta, hortaz, gerra egoera ezartzea erabaki zuen. Gerora, iragan abuztuaren amaieran, Aljeriak amaitu egin zituen Marokorekiko harremanak, eta horrek are gehiago okertu zuen testuingurua. Polisarioak argi utzi du nazioartea dela urratsa egin behar duena, eta argi esan zer norabide hartu nahi duen: Marokoren okupazioa onartu, edo deskolonizazio prozesua bultzatu, eta sahararren eskubideak errespetarazi.

Torturak

Marokoko epaitegi batek lau urteko kartzela zigorra ezarri zien atzo Smarako kanpalekuetan atxilotutako bi gazteri, Abidin Mohamed Fadeli eta Laaroussi Brahim Salami. Marokoren aurkako azken futbol partidan Aljeriaren garaipena ospatzeagatik atxilotu zituzten bi gazteak. Haien familiek salatu dute torturatu egin dituztela.


Summary: Beren ezezkoak garbi utzi dituzte EH Bilduk, ERCk, BNGk eta CUPek. «Erabateko zintzotasunez, negoziatzeko prest» azaldu dira alderdi subiranistak agerraldi bateratu batean, baina garbi utzita egungo erreforma ez dela nahikoa «langileei kendu zitzaizkien eskubideak berreskuratzeko».

Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako abertzale subiranistek agerraldi bateratu bat egin dute Espainiako Kongresuan, eta adierazi lan erreformari dagokionez fronte bateratua eratu dutela; EH Bilduk, ERCk, BNGk eta CUPek osatutako fronte horrek garbi utzi du ez dizkiola bere botoak emango Pedro Sanchezen gobernuari lan erreforma ateratzeko, ez behintzat egun idatzia dagoen moduan aurkezten badu Kongresuan.

Ez da ezezko biribila, eta aldaketak negoziatzeko prest daude alderdi horiek, «erabateko zintzotasunez». Eztabaidagai posible horien artean jarri dituzte erkidegoko sektoreko lan itunen lehentasuna eta 45 laneguneko kaleratzeen kalte ordainera itzultzea. Alegia, lan hitzarmenen nagusitasuna bakarrik ez, EH Bilduk aurreko astean jakinarazi zuen moduan; ERCk nahi du kaleratze errazen eta merkeen araudia ere aldatzea, 2012ko erreformaren aurreko baldintzetara itzultzeko. Enpresen barne malgutasuneko mekanismoen barruan sartzen da eduki hori, CEOE patronalak Madrilgo mahai sozialean atera duen garaipenik handiena, berau baita erreforma berriak aurrekoaren muina hartu izanaren arrazoi nagusia.

Astebete falta da Espainiako Kongresuan lan erreformaren proposamena bozkatu dezaten, gobernuaren dekretua baliozkotzeko edo atzera botatzeko, eta alderdiak haien kokapena zehazten ari dira. EAJk ere garbi baino garbiago utzi du azken egunetan ez dela milimetro bat mugituko itunen lehentasuna aldatzen ez bada, euskal itunek nagusitasuna ukan dezaten Euskal Herrian.

EH Bilduk eta ERCk (BNG eta CUPekin batera) ez diote uko egin nahi testua aldatzeko aukerari, eta testuinguru horretan kokatu nahi izan dute agerraldia. Argi esan dute egungo testuak ez dituela 2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzen, eta langileek ez dituztela berreskuratu orduan «galdutako eskubideak». Prekaritatearen eta behin-behinekotasunaren aurka jasoak dituen neurriak «ez dira nahikoak», alderdi horien arabera, «eskubideak berreskuratzeko».

Alderdi bakoitzak modu autonomoan jokatuko du bozketari begira, nahiz eta fronte bateratu gisa azaldu diren. ERCko parlamentari Jordi Salvadorrek onartu du Yolanda Diaz Lan ministroak «saio bat» egin duela negoziatzeko: «Badira gauzak akordio bat adosteko». Eta erantsi du «eduki horiek» zehaztu egin beharko liratekeela akordio bat egiteko. Salvadorrek, dena den, azpimarratu du Diaz ez Gobernuko beste kide batzuek «betoa» jartzen ari direla negoziazioan, «koma bat bera ere» ez dela aldatuko esaten ari direlako.


Summary: Urkulluk gomendatu du egungo murrizketei bere hartan eustea. Bihar bilduko da Labi, eta lehendakariak bere gomendioa helaraziko dio. «Zuhurtasunari eta zorroztasunari» eustea ere gomendatu du.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean dauden COVID-19aren aurkako murrizketei eustea gomendatu du gaur, Bilboko Juan Crisostomo Arriaga Musika Kontserbatorioaren 100. urteurrena ospatzeko egindako agerraldi batean. Batzorde Zientifikoak ere gomendatu du egungo neurriei bere hartan eustea, eta horixe bera helaraziko dio Labiri, bihar egingo duten bileran.

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du

Urkulluk gaur adierazi du pandemiaren bilakaera «positiboa» bada ere egoera epidemiologikoak «zaila» dela oraindik. Horrez gain, nabarmendu du egungo ebaluazio adierazleak abenduaren 28an zeudenak baino «okerragoak» direla. Hori horrela, lehendakariak gomendatu du indarrean dauden neurriei eustea: «Batzorde zientifiko teknikoak, osasun agintariek, neurriak indarrean mantentzea gomendatzen digute. Zuhurtasunari eta zorroztasunari eustea gomendatzen digute. Hori da nik ere gomendatzen dudana».


Summary: Julen Perez: «Nahiago dute leku gutxitan ahate franko ukan, leku frankotan ahate guti baino». Hegazti gripean positibo eman ondotik, Beti Aitzina etxaldeko ahateak hiltzera joanen da Frantziako administrazioa gaur eguerdian. ELBk ez du hiltzea oztopatuko, baina elkarretaratzera deitu du laborariei babesa erakusteko.

Orain dela hamabost egun sartu zen hegazti gripea Lohitzüne-Oihergira, eta Beti Aitzina etxaldea zen kabalak bizirik zituen azken hazkuntza. Orain arte ahateak sano ziren, baina atzo beste test bat egin zieten albaitariek, eta egun bukaerarako iritsi zitzaien emaitza: hegazti gripean positibo eman dute. Administrazioko zerbitzuak eguerdian joanen dira etxaldera ahateak hiltzera. ELB sindikatuak ez du hiltzea oztopatuko, eta laborariei babesa erakusteko elkarretaratzea antolatu du 13:30erako.

Administrazioaren agindua onartu badu ere, Julen Perez Beti Aitzina etxaldeko hazlea ez da ados erabakiarekin. «Betiko istorioa da ahate sailean. Frantziako Estatuan bi laborantza mota badira: sail industrialak indar anitz du, eta hark ditu norabideak ematen. Eta bada gurea bezalako etxe ekoizleen laborantza. Modelo batek besteari gaina hartzen dio aspalditik, eta azken urteetan gero eta azkarrago doa», esplikatu du Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketan. «Sail industrialak gero eta kabala gehiago ekoizten ditu, gero eta denbora gutiagoan. Beraz, kabala dentsitate handiak badira eremu txikietan, eta Lohitzüne horren froga da. Laborari franko bada sail industrialean lanean ari dena. Haien etxaldeetan sartu da hegazti gripea, eta duten egituraketaren ondorioz etxaldez etxalde iragan da, garraioak baliatzen badituzte».

Beti Aitzina etxaldetik 400 metrora sail industrialean ari den etxalde bat dute. Perez ustez, seguruenik horrela kutsatu dira. «Eta orain iritsi gara ahate guziak hil behar izatera», deitoratu du. «Istorio honetan biktimak gara. Gu lanean ari gara nehori kalterik egin gabe, baina, egun ikusten dugu ez dela posible: sail industrialak egunero mehatxatzen gaitu». Industrialki ari diren etxalde horien funtzionamendua nolakoa den esplikatu du Perezek. «Sail industrialean, ahateak bere bizian lau leku ezberdin ikusten ditu, eta leku horien artean aldi guziz garraioak badira. Etxalde batek ahateak sortzen ditu, beste batek hazten ditu, beste batek galkatzen ditu, eta berriz hartuak dira hiltegi batera eramateko». Ahateek kilometro anitz egiten dituzte horrela. «Hazkuntza hori egituratua duten maneran, nahiago dute leku gutxitan ahate franko ukan, leku frankotan ahate guti baino».

Legedia egokitzeko eskaera

Frantziako Estatuko hego-mendebaldeko eremua aipatzen da ahateen azken krisian; bi milioi ahate hil dituzte jadanik eremu horretan, prebentzioz, eta ondoko asteetan gehiago ere (2,5 milioi ahate) hiltzeko agindua emana du gobernuak. Hegazti gripeak presentzia handia duen herrien zerrenda argitaratu zuten joan den astean, gehien-gehienak Landetan eta batzuk Biarnon. Ipar Euskal Herrian ere, haatik, izan dira kasu positiboak, baita hil dituzten ahateak ere. Abendu hondarrean, Akamarreko (Nafarroa Behera) bi hazleren ahateak positibo agertu, eta prebentzioz hil zituzten. Hilabete hastapen honetan, berriz, eritasuna Lixozeko etxaldeetan (Biarno) sartu zen lehenik, eta Lohitzüne-Oihergira gero.

ELB sindikatuak, hegazti gripearen hastapenetik, eredu industrialaren eta etxalde tipien arteko bereizketa egitea galdetzen du. Aste honetan, berriz, hartu diren neurriak salatuz, aldarri hori errepikatu du sindikatuak: «Gure eskualdeko etxaldeen berezitasuna kontuan hartua izan dadin galdegiten dugu: etxalde tipiak, dentsitate tipiagoarekin eta geografikoki bata bestetik urrun». Bi hazkuntza sistemek, Julen Perezen ustez, ez dute ondorio bera eritasunarekiko: «Aspalditik galdegiten dugu etxaldeak sortzen duen arrisku mailaren araberako legedia plantan ezartzea. Sail luzeko etxaldeek arrisku anitz sortzen dute, eta historiak erakusten digu, urte guztiz horietarik abiatzen baita eritasuna. Eritasuna modelo horretarik abiatzen da, hortik hedatzen da, eta modelo horrek entretenitzen du hiruzpalau hilabetez, kabala guztiak hil artio», trenkatu du Ipar Euskal Herriko Hitzari egindako adierazpenetan.

FDSEA, txertoaren alde

France Bleu irratian berriki egin adierazpenetan, FDSEA sindikatuak txertoaren aldeko parioa egiten du. Esperimentala izanik ere, Franck Laborde departamenduko sindikatu buruak uste du beste bideak mugatuak direla: «Laborariek aterabideak plantan ezarri dituzte, batetik, neurri sanitarioak hartuz hegaztietara doazenean, eta, bestetik, inbertsioak eginez ahateak aterpetzeko hegazti migratzaileak gure eskualdean daudelarik. Agerikoa da neurri horiekin ez dela aski, txertoa da aurre ikusten dugun aterabidea».

Prebentzioan hil diren milaka ahateak aipatzean ere, Laborden ustez, «Neurri onak hartu ziren epidemia kontrolatu ahal izateko», baina orain txertoa bultzatu beharra agerikoa zaio. Hilabete hastapenean Laborantza Ministroari legedia aldatzeko eskatu ziola erran zuen France Bleun, esperimentazioa egitearen kontra baita, oraingoz, Frantziako legea. «Gure informazioen arabera, laborategi batek baditu txerto esperimentalaren 80.000 dosi. Ministroari eskatu diot, gure departamendua hunkia baita, eskala handiko esperimentazio gune bilakatzea. Behar dira txertoak barreiatu, ahalik eta goizenik eskala handiko esperimentazioa egiteko», gehitu zuen.

Txertoa aterabide gisa ikusten duenez galdeturik, Julen Perezek baiezkoan ihardetsi dio Ipar Euskal Herriko Hitzari: «Axuri, zerri, ardi, behi... beste kabala guztiekin egiten da, eta emaitza onak dira», dio lehenik. «Baina saila estrukturatua den bezala txertoa plantan ematen bada, nik uste dut ez dela deus aldatuko. Kabala sobera badira eremu tipi batzuetan, eta garraioen bitartez eritasuna pizten da, eta gero denetan hedatzen», gehitzen du segidan. Tresna gehigarri gisa ikusten du hazleak, eta ongietorria eginen lioke «hiltze prebentiboez ahateak gerizatu» ahal izanen balitu.

Hiltze prebentibo horien kontrako aldarriari segika, eta «ahate, oilo eta oilasko hazle guzien sostengatzeko, kanpoko hazkuntzaren hautua egin dutenen eta talderik handienen manuen peko diren laborari guztien sostengatzeko», ELB sindikatuak manifestazioa antolatu du Donapaleun, ostiralerako,14:00etan.


Summary: Euskal Herriaren irudikapena hedabideetan aztergai, gaur, Martin Ugalde foroan. Lehenik, hitzaldi bat emango dute, eta, gerora ,mahai inguru bat egingo dute zenbait hedabidetako kazetariekin. BERRIAk zuzenean emango du, 19:00etatik aurrera.

Euskarazko hedabideek zenbateraino indartzen duten nazio kontzientzia eta zenbateraino islatzen zatiketa administratiboa. Gai horren inguruko ikerketa egin dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasleek. Martin Ugalde bekaren laguntzaz ondu dute ikerketa, eta liburu batean bildu: Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. Azaroan aurkeztu zuten, eta gaur Martin Ugalde foroan izango dira. Euskal Herriak hedabideetan duen irudikapena aztertuko dute, Herri zatitu bat josteko bideen bila. Zer egin hedabideetan? lelopean.

Foroak bi zati izango ditu: lehenik, hitzaldi bat emango dute Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Huheziko irakasleek, eta, gerora, mahai inguruan landuko dituzten gaien inguruan arituko dira, testuinguru bat sortzeko. Ondoren, Eneko Bidegainen galderei erantzungo diete Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, Arantxa Idieder Gure Irratiko esatariak eta Iban Arantzabal Tokikom toki komunikabideen sareko presidenteak. Hala, norbere gogoeten eta ikuspegien berri emango dute, eta irtenbide posibleak xehatzen eta proposatzen ere ahaleginduko dira.

Ohi bezala, BERRIAk zuzenean emango du saioa. Streaming bidez jarraitu ahal izango da berria.eus webgunean, 19:00etatik aurrera.


Summary: Zaldibarko zabortegiko hondamendiari buruzko informazio gehiago eskatu du Europak. Herritar batek eskatu zuen ikertzeko ea gertakari horretan arau hausteren bat egin zen hondakinen kudeaketari eta zabortegiei buruzko Europako legedian.

Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak informazio gehiago eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Europako Batzordeari 2020ko Zaldibarko zabortegiaren (Bizkaia) hondamendiari buruz. Lehenago, ordea, herritar batek eskatua zuen iker zezatela ea gertakari horretan arau hausterik egin zen hondakinen kudeaketari eta zabortegiei buruzko Europako legediari dagokionez. Hondamendian, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran zabortegiko bi langile hil ziren, luiziaren ondorioz.

Eskaera Batzordeko presidenteak, Dolors Montserrat PPko ordezkariak, eskaera horren berrikuspena irekita mantentzea erabaki zuen, eta Europako Batzordeari eskatu zion bidal ziezaiola txosten bat istripuari buruz duten informazio guztia eta dokumentazio hori eta Bruselak horri buruz egin duen ikerketa azaltzeko.

Carlos Alonso herritarrak helarazi zuen ikertzeko eskaera, Ermuako (Bizkaia) San Lorentzo Auzo Elkartearen, Zaldibar Argitu herri plataformaren eta Ekologistak Martxan Bizkaia elkartearen izenean, eta bertan eskatu ikertzeko ea istripuan Europako legediaren urraketarik izan zen. Alonsok adierazi zuenez, Zaldibarko hondamendia ez zen «kasualitatea edo ustekabekoa» izan. Aitzitik, haren ustez, «jabeek ustiapen eskasa» egin zuten.

Salaketa jarri zuten elkarteek uste dute hondakinen kudeaketari buruzko Europako araudiak urratu zituztela. Adierazi dutenez, orain eurodiputatuen eta Europako Batzordearen esku dago kasuaren inguruko informazio osagarria eta eguneratua ematea aurrerantzean ere.


Summary: LABek Adegiren egoitza «okupatu» du, lan erreformaren aurka. Sindikatuko kideak ordubete inguru izan dira barruan. LABek «lan harremanen esparru propioa» galdegin du, eta azpimarratu horretarako «ziklo mobilizatzaile berri bat» ireki behar dela Euskal Herrian.

LAB sindikatuak lan erreformaren aurkako «aldarrikapen eguna» antolatu du gaurko, Hego Euskal Herriko lantokietan. Protestarik deigarriena Adegi Gipuzkoako enpresarien elkartean egin du. Patronalaren egoitzaren «okupazio» sinbolikoa egin dute sindikatuko kideek.

Hogei bat lagun sartu dira, eta afixak bota dituzte sarrerako gelan; kanpoan dozenaka lagun bildu dira. Ordubete inguru egon dira barruan: lan erreformaren aurkako oihuak egin dituzte. Erreformarekin bat egin izana leporatu diote Adegiri, eta lan baldintzen «prekarizazioaren» erantzule egin dute.

Protestan tentsio une batzuk izan badira ere, ez da istilurik egon. Ertzaintzak, bertaratu eta sindikatuko eta patronaleko arduradunekin hitz egin ondoren, modu baketsuan hustu dute eraikina. Protestak iraun duen denbora guztian sindikatuko kideekin batera izan dira Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusia eta patronaleko beste arduradun batzuk. Poliziak iritsi arte ez diete egoitzatik irteten utzi. Identifikaziorik ez da izan, eta mobilizazioa desegin dute.

Dena den, Adegik jakinarazi du salaketa jarriko duela. Haren ustez, protestan parte hartu dutenek «larderia eta indarkeria» erabili dute, eta han zeudenen lana «oztopatu». Halako ekintzak ezin direla onartu azpimarratu du, eta «beste garai batzuetako» jarrerak gogorarazten dituztela. «Badirudi batzuek ezin dituztela tik totalitarioak utzi».

Patronala, sortu zenetik, «elkarrizketarako eta akordiorako gaitasuna» erakutsi duela gaineratu du, eta demokrazian lan arloko aldarrikapenak beste bide batzuetatik jorratzen direla. «Gipuzkoak beste sindikalismo bat merezi du; elkarrizketarako irekia, bere aldarrikapenen defentsan sendoa eta adostasun batzuk lortzeko gai dena: XXI. mendeko jarrera bat duena, alegia. Gaurkoa oso urrun dago hortik».

Eskaera zehatzak

Donostiako Miramongo parke teknologikoan eginiko mobilizazioan parte hartu du Igor Arroio LABeko idazkari nagusiaren ondokoak. Greba orokor batera deitzeko asmoak «zapuztu» ondoren, Euskal Herrian «ziklo mobilizatzaile berri bat» irekitzeko beharra azpimarratu du.

Arroioren arabera, Madrilen hartzen diren erabakiez haratago, Euskal Herriko erakunde eta eragile politiko eta sindikalei dagokie hori gauzatzea. Horri begira, gogoratu du LABek bi lege proposamen helarazi dizkiola Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuari: bata, enpleguaren esparrua arautuko lukeen Euskal Lan Kodea, eta bigarrena, Gizarte Segurantzako Lege Propioa.

Hego Euskal Herriko eragileek adostu ditzaketen bost neurri aipatu ditu LABeko kideak: 1.400 euroko gutxieneko soldataren bidean urratsak egitea; gehienez ere 30 orduko lan astea lortzeko bideari ekitea; genero arrakala gainditzea; enplegu suntsiketa amaitzea; lanaldi partzialak mugatzea; eta enplegu publikoa egonkortzea dira sindikatuaren aldarrikapenak.


Summary: Gutxienez zortzi lagun hil dira FARCeko talde disidenteen eta ELN gerrillaren arteko borroketan. Bien arteko liskarrak gogortu egin dira Venezuelaren eta Kolonbiaren arteko mugetan. Urtea hasi zenetik 40 hildako, eta ehunka desplazatu eta desagertu utzi ditu gatazkak, gizarte zibilaren arabera.

Garapen eta Bakerako Ikasketen Institutuak salatu duenez, Arauca departamenduko (Kolonbia) Tame udalerriko buruzagia eta haren emaztea hil dituzte 24 ordu baino gutxiagotan, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak desegin ostean sortutako talde disidenteen eta ELN Nazioa Askatzeko Armada gerrillaren artean azken egunetan gertatu diren borroketan.

Gainera, gutxienez ELNko sei kide hil, sei zauritu eta bi harrapatu dituzte Venezuelako Victoria, Osa eta Arenales eskualdeetan izandako liskarretan, Caracol Radio hedabideak zabaldu duenez.

Bi erakundeen arteko borrokak Araucako Arauquita udalerrian ere gogortu dira, eta leherketa handiak eta tiroketa handiak entzun dituzte hango biztanleek. Liskar horiek Antonio Medina FARCeko disidentzien eta ELNko kideen artekoak dira, Kolonbiako armadaren arabera.

Arauca departamenduan, estatuaren esku hartzea ia hutsaren hurrengoa da, eta, babes faltaren ondorioz, 1.500 herritarrek baino gehiagok etxea utzi behar izan dute. Erabat «ahaztuta» eta «abandonatuta» daudela salatu dute. Inguruko biztanleak ere mehatxupean bizi dira, batez ere udalerrietako buruak. Gainera, gizarte zibilak salatu duenez, errekrutatzeak areagotu egin dira, adin txikikoenak barne.

FARCeko eta ELNko kideen arteko borroken eraginez, urtea hasi zenetik gutxienez 40 hil dira Araucan, gizarte zibilak emandako datuen arabera. Departamendu horretan 500 zibil inguru hil ziren 2005etik eta 2011ra bitartean.


Summary: Osakidetzaren gabeziak «egiturazkoak» dira, ELAren esanetan. Lehen Arretako profesional falta «lan prekaritatearen eta planifikaziorik ezaren ondorio» dira, sindikatuaren ustez.

ELA ez dator bat Eusko Jaurlaritzak Osakidetzako Lehen Arretaren egoeraz egiten duen diagnosiarekin, eta ez du uste pandemiak eragindako egoera «koiunturala» denik; aldiz, gabeziak «egiturazkoak» direla pentsatzen dute, eta, Osasun sailburu Gotzone Sagarduik esan bezala familia medikuak eta pediatrak topatzeko «zailtasunak» daudela onartzen duten arren, uste dute zailtasun horiek «Jaurlaritzak azken urteotan hartutako erabaki politikoen ondorio» direla.

ELAren osasun arloko arduradun Esther Saavedrak egiturazko gabezia horietako batzuk zerrendatu ditu. Esan duenez, «belaunaldi erreleboa gauzatzeko erabateko planifikazio falta» dago: «Langileen batez besteko adina 50 urtekoa da, eta, egoera hau iritsiko zela aspalditik ohartarazten ari garen arren, Osakidetzaren erantzuna ezer ez egitea izan da». Bestalde, «profesionalen ihesa» ere badago, Lehen Arretan aritzen diren askok nahiago izaten dutelako beste espezialitate batzuetara, osasungintza pribatura edo atzerrira joatea lan prekaritatearen ondorioz.

Horrez gainera, Osakidetzako langileen erosahalmena %18 murriztu da azken hamarkadan, eta behin-behinekotasuna oso handia da: 2021eko otsailean, Osakidetzako langileen %58 behin-behinekoak ziren. «Osakidetza da EAEko aldi baterako lan enpresarik handiena», esan du Saavedrak.

ELAren Azterketa Bulegoaren arduradun Mikel Novalek esan duenez, hau guztia «Jaurlaritzak aurrekontuen arloan duen politika neoliberalaren ondorio» da. Esan duenez, Jaurlaritzak osasungintzan inbertitzen duena oso urrun dago Europako batezbestekotik: Europako Batasunean BPG barne produktu gordinaren %7,1 bideratzen da osasungintzara, eta EAEn, aldiz, %5,1 baino ez. 2022rako aurrekontuek ez dute egoera hori zuzendu: esan duenez, gaur egun duela hamar urte baino aurrekontu txikiagoa du Osasun Sailak: «Jaurlaritzaren lehentasuna ahalik eta gutxien gastatzea da, eta, praktikan, esan daiteke osasun arloko ditu poltsa izozturik dagoela».

ELAren iritziz, pandemiak lehendik zetorren egoera hau larriagotu baino ez du egin: langileen gaixoaldiak, erretiroak eta bestelako hutsuneak ez dira ordezkatzen, eta bezeroarentzako arreta arloko langileen artean ere lan gainkarga «jasanezina» da. «Sagarduik dio familia medikurik eta pediatrarik ez dagoela, baina administrazio arloko langileak ere ez dira ordezkatzen. Administrazio langilerik ere ez dago kontratatzeko?», galdetu du Saavedrak.

ELAk zenbait neurri proposatu ditu egoerari irtenbidea emateko: osasun arloko gastu publikoa Europako batezbestekoarekin parekatzea, sare publikoa indartzea, 5.000 egiturazko lanpostu gehiago sortzea eta aurrez aurreko arreta berreskuratzea, besteak beste. Hori lortzeko, «mobilizazioa» da ELAk hobetsitako bidea, eta, esan dutenez, Osakidetzan greba baterako deialdia egitearen aukera «mahai gainean» dago: «Mobilizazioa beharrezkoa da, langileena zein herritarrena», esan du Novalek; «kalitatezko osasun zerbitzua izatea ez da soilik Osakidetzako langileen premia, gizarte osoarena baizik».


Summary: Lesakako Mairu taldeak 'Intxaurra' lana sortuko du Arnasguneak bekarekin. Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uemak sortu dute deialdia, arnasguneetan euskara sustatzeko. Antzezlana azaroan estreinatuko dute, Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan.

Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Lesakako (Nafarroa) Mairu antzerki tailerrari emango diote Arnasguneak antzerki beka. Taldeak 23.000 euro jasoko ditu Intxaurrak izeneko antzezlana sortzeko eta ekoizteko. Manex Fuchsek zuzenduko du obra; euskararen arnasguneen garrantzia jorratuko du, eta azaroan estreinatuko dute, Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan (Gipuzkoa).

Lanaren inguruko xehetasunak eman dituzte gaur Iruñean Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Aitor Elexpuru Uemako ordezkariak eta Gaizka Sarasola Mairu Antzerki Tailerreko kideak.

Sarasolak gogora ekarri duenez, Lesakako Mairu taldeak 20 urte baino gehiagoko ibilbidea egin du, eta, hain zuzen ere, euskarari lotutako ekimen batetik abiatuta sortu zuten: «Bortzirietako Euskara Mankomunitateak antolatutako ikastaro baten inguruan izan zen sorrera, eta euskarak eta kulturak beti izan dute eragina taldean». Antzerki «herrikoia» egiten dute, komunitateari eragiten dioten gaiei begiratuz eta tradiziotik elikatuz. Hala, arnasguneen gaiak ere izaten du tokia haien lanetan: «Kontziente gara gure inguruan euskara osasuntsu dagoela, baina kezkak edo sintomak nabaritzen ditugu».

Bada, kezka edo sintoma horiei begiratuz onduko dute Intxaurra lana. Sarasolak kontatu duenez, laneko protagonista, Terexa, gaixorik egongo da, baina ez du bere osasun egoerak arduratuko, etxeko intxaurrondoaren osasunak baizik: arbolak ere gaitza izango du, eta kezka, gaixotasunarekin batera, Terexa itoz joango da. Antzezlanaren «enborra» biziberritzearen beharra izango da, baina beste «adar» batzuk azalduko dira: «Herri txikien ezaugarriak, kezkak eta premiak agertuko dira; mugaren kontzeptua; iragana, etorkizuna, oraina; zauriak, minak… eta umorea ere bai, beharrezkoa delako».

Formari dagokionez, errealismo magikoan oinarrituko dira, eta «irudi poetikoa» landuko dute: «Testuaren musikaltasunari eta poetikotasunari garrantzia emango diogu, baita soinuari eta argiari ere». Egin beharreko bideari begira, «ardura» dutela dio Sarasolak, «baina batez ere ilusioa».

Arnasguneen garrantzia

Arnasguneak beka Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uemak 2019an sortutako Arnasa Gara programaren barruan dago. Egitasmo horren helburu nagusien artean daude udalerri euskaldunek eta arnasguneek euskarari egiten dioten ekarpena nabarmentzea, eta herritarrak kontzientziatzea.

Ollo kontseilariak esan du Nafarroako Gobernuaren Euskararen Plan Estrategikoaren helburu nagusietako bat dela, hain zuzen ere, euskararen arnasgunetzat hartzen diren udalerrien garrantzia aitortzea, eta haien hizkuntzaren egoera hobetzea. Halaber, euskarak duen balio «kohesionatzailea» nabarmendu du: «Horregatik, eta gutxituta dagoenez, mimatu, babestu, erreserbatu eta, batez ere, espazio publikoetan sustatu behar dugu».

Bestetik, Zupiriak Arnasa Gara kanpainak 2019tik egindako urratsak ekarri ditu gogora: «Hainbat kanpaina egin ditugu arnasguneek euskara biziberritzeko prozesuan duten garrantzia azpimarratzeko, eta eremu horietan bizi diren herritarrak kontzientziatzea eta ahalduntzea bilatu dugu». Udalerri horiek txikiak izan ohi direnez, Zupiriak garrantzizkotzat jo du haien proposamenekin hirietara ez ezik herri txikietara ere iristea.

Azkenik, Uemaren izenean, Aitor Elexpuru Berako alkateak adierazi du arnasguneen aitortza eta sendotzea izan dela beti Uemaren aldarrikapen nagusietako bat, eta poza adierazi du erakundeek horrekin bat egin izanagatik. Euskararen aldeko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du: «Kasu honetan, Azpeitiko Udalarekin eta Dinamoa zentroarekin elkarlanean aritu gara; antzezlana Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan estreinatuko da, eta Mairu taldeko kideek Dinamoa erabiltzeko aukera izango dute».


Summary: Euskarazko eskaintza murriztu dute berriro Iruñeko haur eskoletan. Iaz hasitako «hizkuntza eskaintzaren berregituraketari» eutsi dio Iruñeko Udalak, hizkuntza eredu mistorantz «eboluzionatuz» joateko asmoz.

Fernando Sesma Hezkuntzako, Herritarren Partaidetzako eta Gazteriako zinegotzi ordezkaria eta Iruñeko Udal Haur Eskolak erakunde autonomoko presidenteak prentsaurrekoa eman du gaur udalaren eskaintzaren berri emateko. Azaldu duenez, iaz hasitako «hizkuntza eskaintzaren berregituraketari» eutsi dio Iruñeko Udalak, hizkuntza eredu mistorantz «eboluzionatuz» joateko helburuarekin.

Navarra Sumaren eta PSNren aldeko botoekin onartu zuten proposamena, iaz, eta, erabaki hori ikusirik, EH Bilduk adierazi zuen udalak euskarazko murgiltzea«amaitu» nahi zuela, euskarazko ereduan «ingelesezko jarduerak sartzera behartuz». Horrez gain, Haur Eskolak Euskaraz plataformak adierazi zuen udalak «euskara desagerraraztea eta ingelesa inposatzea» zuela helburu, eta Hezkuntza Departamentuari eskatu zion euskarazko eredua hirian zabaltzeko. Plataformak, gainera, nabarmendu zuen euskarak «babes eremuak» behar dituela gaztelera eta ingelesa bezalako hizkuntzek «zapaldu ez dezaten», eta ziurtatu zuen murgiltze eredua dela euskararen «babes eremu bakarra».

Iruñeko haur eskola guztietako zuzendariek ere adierazpen bat sinatu zuten, hizkuntza ereduak «ez aldatzeko» eskatzeko. Azaldu zutenez, «adin goiztiarrean» hirugarren hizkuntza bat sartzeak euskararen ikaskuntzari, ingelesari eta haurraren garapenari «kalte» egin diezaioke.


Summary: Astebetean %17 apaldu da COVID-19ak jota ZIUetan daudenen kopurua. Hego Euskal Herrian 1.008 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %9 gutxiago.

Datuek erakusten dutenez, baretzen ari da COVID-19aren oldarraldia. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur eguneratu dituzte datuak, eta atzo egindako probetan beste 7.674 positibo atzeman zituzten, aurreko asteko egun berean baino 86 gutxiago. Halere, positiboen kopurua ez da adierazle erabat fidagarria pandemiaren bilakaeraren berri izateko, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak protokoloak aldatu eta proba gutxiago egitea erabaki baitzuten. Atzo, esaterako, 19.271 proba egin zituzten, eta %40k positibo eman zuten. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko. Ordea, ospitaleetan ere arindua ikusten ari dira azkenaldian: astebetean %17 txikitu da koronabirusak jota ZIUetan dauden gaixoen kopurua.

Oraindik birusa erabat zabalduta dago Euskal Herri osoan, eta ez dago alde handirik lurralde batzuen eta besteen artean: azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 3.843 kasukoa da Araban; 3.790ekoa Gipuzkoan; 3.711koa Nafarroan, eta 3.290ekoa Bizkaian.

Eta positibo eman duten horietako batzuek ospitaleetako arta ere behar izaten dute. Hain zuzen, gaur egun 1.008 gaixo daude ospitaleratuta: daturik onena urtarrilaren 6tik. Kopurua jaisten ari da azken egunetan: duela bi aste baino %17 eri gutxiago daude, eta duela astebete baino %9 gutxiago. Hala ere, gaixotasunak gogor erasaten die gaixo batzuei, eta ZIUetako arta behar izaten dute. Egun, 129 gaixo daude larri: daturik onena abenduaren 23tik. Kopuru hori ere hobetzen ari da pixkanaka: duela bi aste baino %25 gaixo gutxiago daude, eta duela astebete baino %17 gutxiago.

Ospitaleratze berrien joerak ere erakusten du birusaren bilakaera onbidean dela. Hain zuzen ere, urtarrilaren 16tik jaisten ari da ospitaleratu berrien batezbestekoa: egun hartan, batez beste 131 gaixo ospitaleratzen zituzten egunero; orain, berriz, 109.


AEBen erantzunak ez du Errusia asebete

Summary: AEBen erantzunak ez du Errusia asebete. Moskuren arabera, Washingtonek eta NATOk segurtasun eskaerei egindako proposamenak ez du «baikortasunerako motibo askorik» ematen. Halere, «elkarrizketarako perspektibak» badaude.

Errusiak jaso du egindako segurtasun eskaerei erantzunez AEBek eta NATOk ondutako proposamena, eta Kremlinek uste du horri erreparatuta ez dagoela «baikortasunerako motibo askorik». Nolanahi ere, «elkarrizketarako perspektibak» badaudela uste du Moskuk. Hori bai, iruditzen zaio Washingtonek eta aliantza militarrak «modu argi batean» adierazi zutela atzo Errusiaren eskaera nagusiak baztertzen dituztela. Horietako bi dira NATOren hedatzea geldiaraztea Europa ekialdean, eta Ukraina NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzea. Baina Jens Stoltenberg aliantzako idazkari nagusiak prentsaren aurrean jakinarazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteari idatziz adierazi diotela ez batari, ez besteari ez diotela uko egingo.

Dokumentazio guztia Putinen esku dago. «Denbora beharko da hori aztertzeko, eta ez gara presaka ibiliko ondorioekin», nabarmendu du Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak, gaur, egunero egin ohi duen prentsa agerraldian. Sergei Lavrov Atzerri ministroak ohartarazi du litekeena dela dokumentuan jasotakoak bide ematea «elkarrizketa serioei» ekiteko, «baina bigarren mailako auziez». Izan ere, «gai nagusiei» dagokienez, ez da «erreakzio positiborik» egon. Lavrovek gogorarazi du zein den gai nagusia: «NATOren ekialderanzko hedatzearen onartezintasuna eta Errusiaren lurrak mehatxatu ditzaketen armen kokapena».

Aliantza militarrak eta AEBek ez dute publiko egin Errusiari emandako erantzunaren edukia. Antony Blinken AEBetako Estatu Idazkariak atzo esan zuenez, espero du Errusiak gauza bera egitea. Moskuk konpromiso hori hartu du. AEBen arabera, uneotan Errusiako armadaren 100.000 bat soldadu daude Ukrainako mugan maniobra militarrak egiten. NATO, gainera, Europa ekialdean duen indar militarra handitzen ari da.

Eta, Errusiari erantzun bat bidali eta gero, Blinkenek Txinako Atzerri ministro Wang Yirekin hitz egin zuen, telefonoz. Yik adierazi zion Errusiaren «kezka legitimoak» errespetatu behar direla. Bide batez, «lasaitzeko eta eusteko» eskatu zien alde guztiei. Pekinek Washingtoni eta NATOri esan die, gainera, «hedatze militarrak» ez duela «segurtasuna bermatuko».

Ukraina, konforme

Ukraina, berriz, konforme dago AEBen eta NATOren erantzunarekin. «Eragozpenik ez dago«, idatzi zuen Dmitro Kuleba Atzerri ministroak Twitterreko bere kontuan. «Errusiarekin edukitako kontaktu guztiak eta gero, inportantea da AEBek harreman estua edukitzea Ukrainarekin. Hori da urrezko araua». Tentsio handia dago Errusiaren eta Ukrainaren artean, eta Putin eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea 2019ko abenduan batzartu ziren azken aldiz. Bi herrialdeetako ordezkaritza diplomatikoa, ordea, atzo bertan bildu zen Parisen, Frantziako eta Alemaniako gobernuetako ordezkariekin batera, Normandiako laukoaren formatuan. Moskuk eta Kievek Ukraina ekialdeko Donbass eskualdean 2014tik duten gatazka izan zuten hizpide, baina baliteke elkarrizketa horiek termometro gisa balio izatea ikusteko bide diplomatikoak zer aukera dituen. Bi aste barru Berlinen biltzekoak dira.

Alemania, hain zuzen, Ukrainari eraso eginez gero izango dituen «ondorioez» mintzatu zitzaion atzo Moskuri, eta Annalena Baerbock Atzerri ministroak azpimarratu zuen prest dagoela Nord Stream 2 gasbidea blokeatzeko. Errusiatik Alemaniara gasa eramateko eraiki zuten azpiegitura —Itsaso Baltikoaren azpitik—, eta baimenen zain dago zerbitzua ematen hasteko.


Summary: Joxe Mari Berasategik eta Maialen Berasategik irabazi dute Zaitegi saria. Haiek aurkeztutako proiektua hautatu du Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko itzulpen lehiaketako epaimahaiak. Hala, Abdulrazak Gurnah idazlearen Paradise eleberria euskaratu beharko dute itzultzaileek.

Joxe Mari Berasategi Zurutuzak eta Maialen Berasategi Catalanek aurkezturiko proiektuak irabazi du Jokin Zaitegi itzulpen lehiaketa, Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko asmoz AED Arrasate Euskaldun Dezagun elkarteak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dutena, Arrasateko Udalaren eta Laboral Kutxaren laguntzaz. Hala erabaki du Joannes Jauregik, Ana Isabel Moralesek eta Garazi Ugaldek osaturiko epaimahaiak, aurkezturiko lan guztien artean hautatuta. Beraz, iazko urte amaieran Suediako Akademiak Nobel saridun izendatu zuen Abdulrazak Gurnah idazle tanzaniar-britainiarraren Paradise eleberria euskaratu beharko dute itzultzaileek. 2022. urte amaieran emango du argitara Elkar argitaletxeak.

2002. urtean abiarazi zuten antolatzaileek Jokin Zaitegi beka, eta, ordutik, hamaika liburu itzuli dira euskarara bekari esker: Imre Kerteszen Zoririk ez (Urtzi Urrutikoetxeak itzulia); J.M. Coetzeeren Lotsaizuna (Oskar Aranak); Harold Pinterren Maitalea eta beste antzerki-lan batzuk (Iñigo Errastik); Orhan Pamuken Elurra (Monika Etxebarriak eta Fernando Reyk); Doris Lessingen Belarra kantari (Koro Navarrok); J.M.G. Le Clezioren Basamortua (Luis Berrizbeitiak); Herta Mullerren Hatsaren kulunka (Ibon Uribarrik); Mario Vargas Llosaren Pantaleon eta bisitariak (Santi Leonek); Tomas Transtromerren Bizientzat eta hilentzat (Juan Mari Aguirreurretak); Mo Yanen Hori da umorea, maisu! (Maialen Marinek eta Aiora Jakak); Svetlana Aleksievitxen Gerrak ez du emakume aurpegirik (Iker Santxo Insaustik); Bob Dylan: Ehun kantu antologia (Xabier Payak); Kazuo Ishiguroren Egunaren hondarrak (Amaia Apalauzak eta Iñigo Roquek); Olga Tokarczuken Erabili goldea hilen hezurren gainetik (Amaia Apalauzak eta Sonia Kolaczekek); Peter Handkeren Atezainaren larria penalti-jaurtiketan (Joxe Mari Berasategik); eta Louise Glucken Basairisa (Garazi Ugalde).


Summary: Eusko Jaurlaritzak COVID ziurtagiriaren erabilera luzatzea eta beste eremu batzuetara zabaltzea eskatuko du. Otsailaren 13ra arte behintzat erabiltzen jarraitzeko aukera izatea eskatuko dute. Eremu gehiagotan eskatzea nahi dute: orain artekoetan ez ezik, turismorako ostatuetan, hoteletan eta joko aretoetan.

Labi bildu bezperan, zalantza nagusietako bat zen ea zer gertatuko zen COVID ziurtagiriarekin. Eusko Jaurlaritzak argitu du zer bidetatik jo nahi duen: ziurtagiriaren derrigortasuna otsailaren 13ra arte luzatzea eskatuko du. Gainera, orain arteko eremuetan ez ezik, beste establezimendu batzuetan ere eskatzea nahi du, hala nola hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abenduaren 4tik dago indarrean COVID ziurtagiria. Hasieran, gaueko aisialdiko zenbait establezimendutan eta 50 leku baino gehiago dituzten jatetxeetan eskatu behar zuten. Abenduaren 15etik, ordea, erabat zabalduta dago ziurtagiria, eta, besteak beste, tabernetara eta jatetxeetara, eta kiroldegietara sartzeko eskatu behar dute. Baimenik eman ezean, COVID ziurtagiria datorren astelehenean geratuko da bertan behera.

Nafarroan ere indarrean dago COVID ziurtagiria. Nafarroako Gobernuak baimena eskatuta dauka neurri murriztaileak otsailaren 14ra arte luzatzeko; baita COVID ziurtagiria ere. Besteak beste, zahar etxeetan, ostatuetan eta gimnasioetan eskatu behar dute ziurtagiria. Ipar Euskal Herrian ere eskatzen dute dokumentua. Gainera, txertatze ziurtagiria indarrean dago; beraz, txertatuta egotea ezinbestekoa da ostatuetara, kulturguneetara, kirol egituretara eta distantzia luzeko garraio publikoetara sartzeko.


Summary: Vulk taldeak ‘Vulk ez da’ diskoa argitaratuko du bihar. Formatu digitalean aterako du lehendabizi, eta otsailaren 14an iritsiko da hamabi hazbeteko binilo formatuan. Hiru urteko geldialdi eta hausnarketaren ondoren, lan berria euskara hutsez grabatu du Bilboko post-punk taldeak.

Aurreko diskoa kaleratu eta orain arteko tartean, kide aldaketa bat izan da Vulk taldean, Jangitz Larrañagak hartu baitu Javier Marcoren lekua baterian, eta horrek mugarri bat ezarri du taldearen garapen artistikoan, euskara bihurtu baita abesti berrien hizkuntza. Hortaz, hirugarren diskoan —Beat Kamerlanden (2017) eta Ground for dogs (2018) iritsi ziren aurretik— ingelesa baztertu du laukoteak, eta abesti guztiak euskaraz grabatu ditu. Diskoa bihar argitaratuko dute, baina gaur bertan entzungai dago Badoken, esklusiban.

Berako (Nafarroa) Atala estudioan zuzenean —lau kideek batera joz— eta soinu analogikoa erabiliz grabaturiko 11 kantu «erraietako— biltzen ditu diskoak. «Kantuok adiskidetasunari eta amodioari buruz hitz egiten dute ikuspegi existentzial batetik, eta gizateriaren indarkeriara hurbiltzen gaituzte errealitatearen ezintasunetik», Montgri diskoetxeak azaldu duenez. Bere burua ukatu —hori adierazi nahi du izenburuak— eta hazten jarraitzeko tabula rasa egin du laukoteak disko berrian. Larrañagarekin batera, Andoni de la Cruz (ahotsa), Alberto Egiluz (baxua) eta Julen Alberdik (gitarra) osatzen dute Vulk.

Diskoaren zuzeneko grabazioa promozioko bideoklipetan ere islatu nahi izan du Vulkek, kantuak berriz grabatuz ikus-entzunetarako. Horrela, orain arte hiru kantu eman dituzte ezagutzera —Lanaren kanta, Mailua eta Vulk ez da—, baina iazko azaroan diskoaren aurkezpen moduko bat ere egin zuten Bilboko Zinebi jaialdiaren barruan.

Otsailaren 25ean emango du diskoa aurkezteko lehenengo kontzertua Vulkek, Azpeitiko Sanagustin aretoan, Tatxers taldearekin batera.


Summary: «Mugaz gaindiko» lehen aurrekontuak onartu dituzte Gipuzkoako eta Pirinio Atlantikoetako ordezkariek. 300.000 euroko aurrekontu bat zehaztu dute bi aldeek; 150.000 euro erakunde bakoitzak.

Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Pirinio Atlantikoetako Departamentuko Kontseiluak lankidetza indartzea erabaki dute. Akordioaren xehetasunak azaltzeko, Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak eta Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamentuko presidenteak prentsaurreko bat egin dute gaur, Donostian. «Mugaz gaindiko» lehen partaidetzazko aurrekontuak jarriko dituzte abian, eta, horretarako, 300.000 euro jarriko dira guztira; 150.000 euro erakunde bakoitzak. Olano zein Lasserre pozik agertu dira akordioarekin, eta nabarmendu dute «lehen mailako lankidetzazko mugarri bat» dela. «Inklusioan eta lankidetzan oinarritutako» Europa bat eraikitzearen alde daudela azaldu dute.

Akordioak ekinbide eta proiektuen garapena bultzatzeko funts komun bat sortzean datza, herritarren eta elkarte sarearen proiektuetara bideratutako diru laguntzak emanez, eta «arreta berezia jarrita gazteengan». Herritarrek bozkatuko dute zer proiektuk jasoko duten azkenean eratutako funtsaren diru laguntza.

Aldundiak zabaldu duen oharraren arabera, proiektua Etorkizuna Eraikiz foru programaren barruan kokatzen da, ekinbide horretan sartu baitu Pirinio Atlantikoetako Departamentuko Kontseiluko agintariekiko mugaz gaindiko lankidetza, «bere internazionalizazio lerroaren barruan». Etorkizuna Eraikiz programak dituen funtsezko ezaugarri batzuk ditu: «Lankidetzazko gobernantza bultzatzea, eragile ugari inplikatzea, eta esperimentazioa sustatzea».

Bi aldeen «anbizioa»

Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiaren ustez, partaidetzazko aurrekontuen lehen aldi hau «adibide ona da mugaz gaindiko lurraldeek aurre egin behar dieten desberdintasun administratiboak, prozedurazkoak eta kulturalak gainditzeko». Bi aldeen artean oraindik diferentzia handiak izan arren, «jarrera proaktibo batetik abiatuta», proiektuaren «anbizioa» zehaztea lortu da.

Jean-Jacques Lasserrek nabarmendu du «aurrekaririk ez duen esperientzia bat» bat dela. «Gonbita luzatzen diegu herritar guztiei, mugaz gaindiko lankidetza eraikitzeko. Kontua ez da erakundeok beren ordez eraikuntza hori egitea, baizik eta herritarrei beraiei ematea aukera, beren kabuz egin dezaten», esan du.


Summary: Zergatik senidetu du Euskal Herria Greziako autobide batekin hango umorezko aldizkari batek?. Asteburuan Grezian pairaturiko elur ekaitzak ehunka bidaiari blokeatu zituen errepide batean, eta agintarien utzikeria kritikatu dute, Euskal Herria erabilita.

«Atzo iluntzean Bilbon egin zen ekitaldi labur baten ostean, Euskal Herria eta Katehaki errepidea senidetuta daudela deklaratu zuten, errepide horrek Greziako Estatuarekiko duen independentzia ontzat emanda». Hala zabaldu du Greziako Tokoulouri agerkariak gaur. Noski, halako ekitaldirik ez da gertatu, eta inork ez du Euskal Herria errepide batekin senidetu. Aldizkari satirikoa da Tokoulouri, eta, kasu honetan, umorea kontu serio bat jorratzeko erabili du.

Afera igande gauean hasi zen. Elurra mardul bota zuen Grezian, 30 orduz, eta Atenasko kaleetan 30 zentimetroko geruza pilatu zen. Ez da ohikoa horrenbeste elur botatzea Mediterraneoko herrialdean, eta fenomenoak arazo handiak eragin zituen herritarren eguneroko jardunean.

Autoak harrapatuta, Atenas inguratzen duen errepideetako batean, atzo. ALEXANDROS VLACHOS / EFE/EPA

Esaterako, ehunka bidaiari geratu ziren, ez atzera ez aurrera, hiriburua inguratzen duten Katehaki eta Marathonos errepideetan. Bidaiarietako askok 20 orduz itxaron behar izan zuten mugitu ahal izateko, hotz handiaren erdian. Hainbatek autoak errepidean abandonatu behar izan zituzten, eta oinez abiatu ziren tren geltokiren batera, edo inguruko etxeetara jateko bila. Elurra jan behar izan zuten askok, uraren faltan.

Astelehen gauean armadako kideak zebiltzan oraindik bidaiariei mantak eta bestelakoak banatzen.

Greziako Babes zibileko ministro Christos Stylianidesek barkatzeko eskatu zien bidaiariei, baina Giannis Oikonomu Gobernuaren bozeramailearen adierazpenek are gehiago sutu zituen egoeraren biktimak, haien senideak eta herritar asko. Gobernuaren erantzukizuna ukatu zuen eledunak: «Katehaki eta Marathonos etorbideak ez daude Greziako Estatuaren ardurapean».

Izan ere, konpainia pribatu batek kudeatzen ditu Athenaseko saihesbideak. Gobernua eta konpainia elkarri ardura pasatzen aritu dira azken egunotan. Gobernuak esan du zigorra ezarriko diola enpresari, eta 2.000 euro inguru eman beharko dizkiola bidaiari bakoitzari, kalte ordain gisa.

Umorezko salaketa

Tokoulouri aldizkaria hemengo Izparringia edo Beranduegi agerkarien baliokidea da [gosaltzeko jaten den opil bat da tokoulouri-a], eta honako izenburu hau duen albistea zabaldu du gaur: «Euskal Herriak Katehaki estatu independentearekin senidetzea iragarri du». Horretan kontatzen du Euskal Herriko agintariek ontzat eman dutela Katehari errepidearen independentzia. Bi entitateen arteko senidetzeak ondorio praktikoak edukiko dituela iragarri dute: errepideko seinaleak euskaraz ere egongo dira aurrerantzean, eta «trafiko arduradunak Katehaki errepidean edo Euskal Herrian jaiotako pertsonak izango dira». Horrez gain, Bilboko kale nagusiari Kathehaki etorbidea izena jarriko diote. Aldizkariak gaineratzen duenez, zurrumurruak leudeke «KATE izeneko erakunde terrorista» bat sortu izanari buruz.

Juan Etxenike Xare nafarrak lotura estua du Greziarekin, besteak beste senideak dituelako herrialde hartan bizitzen, eta testuinguruan jarri du umorezko artikulua. Herritarrek Atenasko gobernuarekin duten haserrea umorez adierazten hasi ziren udan, abuztuaren hasieran Eubea uhartean pairaturiko suteen harira.

«Mitsotakis izorra zaitez leloa sortu zuten eubearrek aurreko udan, haien uharteko iparraldea sutan zegoela», adierazi du Etxenikek. Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroa suaren aurkako borrokaren ezinaren erantzuletzat jo zuten herritarrek. «Etxeak salbatzen ari ziren bitartean, hainbat telebistatako kanalen zuzeneko loturetan mikrofonoetara hurbiltzen ziren, Mitsotakis gamiesai [Mitsotakis izorra zaitez] oihukatzera; hortik gutxira, nazio mailako oihua bilakatu zen, Interneten ere milaka meme izateraino».

Sua dela, edo elurra dela, umorea kritika tresna gisa erabiltzen jarraitzen dute Greziarrek, oraingoan Euskal Herria tartean.


Summary: Bartzelonako Urrezko Dominari eutsi dio Martin Villak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du hiriko udalak hartutako erabakia.

Bartzelonako Urrezko Domina berreskuratu du Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohiak. Hiriko udalak gehiengo osoz erabaki zuen hura kentzea, 2017an, baina Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du adostutakoa. Haren arabera, jada ezaguna zen gertaera baten inguruko «balio iritzi bat» dago erabakiaren atzean, eta hori ez da domina kentzeko nahikoa argudio. Izatez, udaleko ordezkariek ondorioztatu zuten Martin Villak ez lukeela medaila hori izan beharko, besteak beste, 1976ko martxoaren 3an Gasteizen eginiko sarraskiaren ostean iritsi zelako.

Domina jaso zuenean, Espainiako Harreman Sindikaletarako ministroa zen Martin Villa. Aurretik, ordea, Bartzelonako azken gobernadore zibila ere izan zen. Epe hartan, Joaquin Viola izendatu zuen hiriko alkate, gerora urrezko domina eman zion bera. Gauzak hala, Ada Colauk, 2015etik Bartzelonako aginte makila duenak, argudiatu zuen Martin Villaren jarduna «erregimen faxistaren egituren barruan» gauzatu zela, eta «diktadurak egindako tratu txarren, jazarpenen eta torturen arduradun politikoa» zela. Gauzak hala, domina kentzearen alde egin zuten Barcelona en Comuk, ERCk, JxCk, PSCk eta CUPek —Ciudadanos abstenitu egin zen, eta PPk aurka egin zuen—.

Bere aldetik, Martin Villak, domina itzultzeari uko egin dionak, erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuen, horretarako motibazio falta argudiatuta. Bartzelonako epaitegiak ez zuen hura onartu, udalak halako erabaki bat hartzeko marjina duelakoan. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpena, baina, bestelakoa izan da. Haren arabera, posible da Bartzelonako Urrezko Domina kentzea talde edo norbanako bati, baina, horretarako, ezinbestekoa da argudio gisa erabilitako gertaerak domina eman zen epe berean gertatu izana eta une hartan haiek ezezagunak izatea, edo erabaki hura justifikatu zuten arrazoien aurkako adierazpen edo ekintzak egitea. Kasu honetan, epaileak ondorioztatu du Bartzelonako udal gobernu frankista Gasteizko gertakarien jakinaren gainean zegoela Martin Villari domina eman zionean eta, beraz, ez dagoela erabaki hura atzera botatzeko motiborik. Era berean, epaileak uste du dominen inguruko araudia berritzean, 2012an, udalak ontzat jo zituela aurrez emandako guztiak, Martin Villarena barne.

Gaur egun, Martin Villaren aurkako auzibide bat martxan da Argentinako Ganbera Kriminal Federalean. Ministro ohiaren helegitea dela medio, hura etetearen alde egin zuen herrialde hartako apelazio auzitegiak, Martin Villari egotzitako delituen inguruko frogarik ez dagoelakoan. Halere, Martxoak 3 eta Sanferminak 78 elkarteek adierazi dute hura ez dela bertan behera geratu: «Gelditu egin dute froga indartsuagoak aurkeztu arte; besterik ez. Martin Villa oraindik inputatuta dago gizateriaren aurkako delituengatik». Elkarteek azaldu dutenez, Martin Villak aurkeztutako helegiteari beste bat aurkeztuko diote.

Izatez, Espainiako ministro ohiak hilaren 17an adierazi zuen 1976ko martxoaren 3an eta 1978ko uztailaren 8an gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela, baina gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat, gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala. Hain justu, gizateriaren aurkako delituengatik auzipetu zuen Servinik, lau hilketaren erantzule delakoan: 1978ko sanferminetan, German Rodriguezena, eta 1976ko Martxoaren 3an, Gasteizko sarraskiko hiru langilerena —ondorengo egunetan beste bi lagun zendu ziren, baina horiei buruzko ikerketa zabalik utzi zuen Servinik—. Pedro Maria Martinez Ozio, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda izan ziren hilak.

Francisco Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan kargu ugari izan zituen Martin Villak Espainiako Gobernuan. Carlos Arias Navarroren agintaldian, Sindikatuekiko Harremanetarako ministro izendatu zuten, eta Gobernazio ministro bilakatu zen Adolfo Suarez presidentetzara iristean; garai hartan segurtasun indarrek izandako jardun bortitzaren erantzukizuna egotzi izan diote. Gerora ere hainbat kargu garrantzitsu izan zituen; besteak beste, Espainiako presidenteorde, Endesako presidente eta diputatu ere izan zen, baita PPren gobernuko kide ere.