Summary: Petrolioa garestitzen ari da, LPEE+ taldeak ekoizpena murriztu ondoren. Errusiak bere kabuz egindako murrizketaren ondoren, 1,6 milioi upel gutxiago izango dira egunero.

Ustekabeko mugimendu batean, petrolio ekoizpena milioi bat upeletik gora txikitzera erabaki dute LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta Errusia buru duten aliatuek. LPEE+ taldearen erabakiaren helburua da petrolioaren merkatzea etetea eta berriro ehun dolarren mugara gerturatzea.

Xede horretan urrats bat egin du jada petrolioak. Europako erreferentziazko upela, Brent izenekoa, bost dolar edo %4 ari da gora egiten gaur, eta beste hainbat AEBetako petrolio nagusia, West Texas. Brenta 84 dolarrean salerosten ari da, duela bi aste baino hamar dolar garestiago, baina iazko udaberrian eta udan izandako preziotik urrun —123 dolarrera iritsi zen, ekainaren hasieran.

Analistek uste dutenez, ehun dolarrera berriro hurbiltzea da kartelaren eta haren aliatuen helburua.

Murrizketa milioi bat upeletik gorakoa izango dela iragarri du kartelak, hau da, munduak egunean kontsumitzen dituen ia ehun milioi upelen %1 inguru. Ez dirudi asko, baina estua da petrolioaren merkatua: ez dago soberakin handirik, eta murrizketa txiki batek eragin handia izan dezake.

Gainera, kontuan hartu behar da martxotik aurrera Errusia bere ekoizpena 500.000 upel txikitzen hasi dela. Neurri hori hasieran soilik ekain artekoa zen, baina urtea amaitu arte luzatu du Moskuk. Horrenbestez, 1,6 milioi upel gutxiago izango dira merkatuan.

Egonkor gasolina, behera gasolioa

Petrolio ekoizpenaren murrizketak aurki izango du ondorioa Euskal Herriko gasolindegietan ere. Urtea hasi denetik nahiko egonkor egon da gasolinaren prezioa, litroa 1,66 euroan batez beste. Gehien kontsumitzen den erregaia, gasolioa, merkatu ere egin da: urtarrilean 1,71 euroan salerosi zen Euskal Herrian, eta 1,55ean gaur egun.

Hori bai, kontuan hartu behar da apirilarekin batera jaitsi egin direla deskontuak Hego Euskal Herrian. Batetik, hogei zentimotik hamarrera txikitu da Espainiako Gobernuak garraiolariei eta beste sektore profesional batzuei litroko ematen zien laguntza; bestetik, gasolindegi kate handienek (Repsol eta Cepsa), txikitu egin dituzte beren bezeroei egiten zieten deskontua.

Petrolio ekoizpena txikitzea kolpe bat da inflazioaren aurkako borrokan, ziur aski erregaien garestitze bat ekarriko duelako. Banku zentralen politikan ere eragina izan dezake, inflazioa nahiko baino motelago apaltzen bada beren burua behartuta ikusiko dutelako interes tasak gehiago igotzera eta luzaroan hor uztea.


Summary: Ustelkeriaren aurkako fiskaltza sortzeko eskatu du EH Bilduk. Koalizioak legez besteko proposamen batean galdegin du baliabide gehiago bideratzeko ustelkeria ikertzea.

Ustelkeriaren aurka borrokatzeko baliabide eta neurri gehiago nahi ditu EH Bilduk, eta, helburu horrekin, legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Josu Estarrona legebiltzarkideak eman du ekinbidearen berri, gaur goizean. Proposamenean, koalizioak eskatu du ustelkeriaren kontrako fiskaltza sortzeko, delitu ekonomikoetarako fiskaltza «beharrezkoak diren giza baliabideez eta baliabide materialez» hornitzeko. EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, proposamenean Eusko Jaurlaritzari eskatu diote sei hilabeteko epean «eskumen esklusiboak dituen polizia judizial integral bat» ezartzeko proposamena egiteko. Bi neurri horiekin batera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «botere judizial propioa» sortzeko ere galdegin du EH Bilduk. Estarronak gogorarazi du EAEko Fiskaltzak urtero salatzen dituela Ertzaintzarekin dituen «disfuntzioak», «komunikazio falta» eta «baliabide eskasia», eta Carmen Adan EAEko fiskal nagusiak Eusko Legebiltzarrean egindako azken agerraldian bereziki azpimarratu zuela gaur egun «zaila» dela ustelkeriari eta delitu ekonomikoei legez jazartzea. Hain zuzen ere, fiskalak eskatu zuen iruzurraren aurkako neurriak bultzatzea eta funts publikoak gehiago kontrolatzea. Estarronaren arabera, baina, gaur egun oso nekeza da hori egitea, Ertzaintza «ez dagoelako behar adina espezializatuta, eta ez duelako baliabide nahikorik». Legez besteko proposamenari oztoporik ez jartzeko eskatu die Estarronak Jaurlaritza sostengatzen duten taldeei: «Espero dugu aitzakiarik ez bilatzea jardunbide irregularrak eta iruzurrak amaitzeko».


Summary: Motel, baina ugarituz doaz ekoizpen ekologikorako lurrak EAEn. 2016tik hona ia hirukoiztu egin dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoizpen ekologikora bideratutako lurrak. Halere, hazkundearen erritmoa moteldu da azken urtean.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden nekazaritza lurren 9.104 hektareatik ekoizpen ekologikora bideratuta daude 1.199. Gaur zazpi urteko datuei erreparatuta, ia hirukoiztu egin da 2016tik hona ziurtatutako nekazaritza lurren eremua. Lur horien artean, abeltzaintza ekologikoak —haragitarako hegaztien eta behien ekoizpenak— izan du hazkunderik handiena.

Halere, azken urtean moteldu egin da hazkundearen erritmoa. Gaur-gaurkoz, EAEko nekazaritza lurren %5 daude ekologikoan ziurtatuta, eta kopuru horrek ez du inolaz ere betetzen Baserritik mahaira Europako Itun Berdearen helburua: hots, 2030. urtean lurren %25 ekologikoak izatea. Dena den, helburua lortzeko zorian daude fruten (%21) eta barazkien (%19) ekoizpenak.

Bestalde, iaz 43 profesionalek eman zuten izena ekoizpen ekologikoan, eta horietatik %86k ekoizpen konbentzionalean jarduten zuten aurretik. Hortaz, eredu ekologikorako urratsa egin dutela azpimarratu du Euskadiko Nekazaritzaren eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluak. Halere, belaunaldien arteko errelebo faltaz ohartarazi dute, eta horixe jo dute hazkunde motelaren erantzuletzat.

Ekolurra

Aldiz, Ekolurra bereizgarriaren garrantzia azpimarratu du Kontseiluak. 2021ean sortu zuten, eta euskal ekoizle ekologikoen elikagaiak identifikatzeko balio du. Haien arabera, horrek kontsumitzaileen eta ekoizleen premia bati erantzuten dio, zerari: elikagaien jatorria eta kalitatea ziurtatzea.


Summary: Eskuina nagusitu da Finlandiako Parlamenturako bozetan. Koalizio Nazionalerako Alderdiarentzat izango dira 48 eserleku eta eskuin muturreko Finlandiarrak alderdiarentzat 46. Hirugarren tokian geratu da orain arteko lehen ministroaren Alderdi Sozialdemokrata, 43 eserlekurekin.

Hamabi urtez oposizioan egon ostean, gobernua osatzeko negoziazioak hasteko prest da Petteri Orpok zuzentzen duen zentro eskuineko Koalizio Nazionalerako Alderdia. Botoen %20,8 eskuratu zituzten kontserbadoreek igandeko parlamenturako hauteskundeetan, eta, beraz, 48 eserleku izango dituzte behe ganberan —aurreko legealdian baino 11 gehiago—. Gobernu berria osatzeko hizketaldietan protagonismo handia izango du eskuin muturrak ere, soilik bi diputatuko aldea ateratzen baitiete kontserbadoreek: botoen %20,1 eskuratu ditu Finlandiarrak alderdiak, eta 46 eserleku izango ditu —orain arte baino zazpi gehiago—.

Emaitzarekin pozik agertu da Orpo eta elkarrizketak «berehala» hasiko dituela iragarri du, hori bai, aurreratuta ez diola taldeen «ideologiari» begiratuko, eta denekin hitz egingo duela, baita eskuin muturreko Finlandiarrak alderdiko buru Riikka Purrarekin ere. «Gehiengo sendo bat izango duen gobernua adostea da helburua. Hala ere, bada erabakigarria den gai bat: ekonomia. Gure egoera ekonomikoa konpondu behar dugu, eta hazkunde iraunkor bat sustatu», nabarmendu du emaitzen berri izan ostean.

Zehazki eskuin muturrarekin hitz egiteari buruz galdetuta, Orpok berak ukatu egin du Finlandian halakorik badela. Bestelako ikuspegia zuen, ordea, 2017an. Ordu hartan, koalizio gobernuko kide ziren kontserbadoreak, Zentroko Alderdiarekin eta Finlandiarrekin batera, baina Juhan Sipila zentroko lehen ministroarekin adostu zuen Finlandiarrak kanporatzea, horiek eskuin muturrera jo ostean. Orain ere bi alderdiek ikuspegi kontrajarriak dituzte zenbait alorretan, besteak beste, migrazioan, Europarekiko harremanetan eta ingurumen politiketan.

Botoetan oso gertu geratu da orain arte lehen ministro izan den Sanna Marinen Alderdi Sozialdemokrata: botoen %19,9 eskuratu ditu, eta 43 diputatu izango ditu parlamentuan, orain arte baino hiru gehiago. Lortutako emaitza, ordea, ez da nahikoa izan agintean jarraitzeko. Dena den, Martinek berak aurreratu zuen bozen aurretik ez lukeela «inolako arazorik» izango kontserbadoreekin koalizioan aritzeko, betiere, murrizketarik egiten ez badute hezkuntzan, gizarte zerbitzuetan eta osasunean. Aldiz, ezinezkotzat jo zuen eskuin muturrarekin akordiorik lortzea.

Legealdirako lagun bila

Oraingoz, dena den, gauza bakarra da ziurra, alderdi bakar batek ere ez duela gehiengo nahikorik bakarrik agindu ahal izateko. Horrek esan nahi du babesak bilatu beharko dituztela nahitaez, gutxienez legebiltzarraren erdiaren sostengua lortuko duen gobernu bat osatzeko. Bide horretan Marinek dagoeneko onartu du oposizioarena dela hizketaldiak hasteko lehentasuna: «Zorionak Koalizio Nazionalaren alderdiari; zorionak Finlandiarrak alderdiari. Demokraziak hitz egin du».

Marinek babes handia jaso du nazioartean, bai Ukrainako gerran jokatutako rolagatik, bai eta Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko egindako ahaleginagatik ere. Etxean, ordea, kritika ugari jaso ditu haren agintaldian zor publikoa barne produktu gordinaren %70era heldu delako, besteak beste pentsioetan eta hezkuntzan egindako inbertsioen ondorioz.


Summary: Langile bat hil da Andosillan, pabiloi bateko teilatutik erorita. Goizeko 10:00ak pasatxo jazo da ezbeharra, Andosillan (Nafarroa). 54 urteko langilea industria pabiloi bateko teilatuan zebilen lanean, eta erori ostean hil da.

Andosillako industria pabiloi bateko teilatuan lanean zebilen langile bat hil egin da gaur, erori ostean. Nafarroako larrialdi zerbitzuak (medikuak, Polizia eta suhiltzaileak) istripuaren lekura bertaratu dira, baina ezin izan dute langilearen bizitza salbatu.

Oraindik ez dituzte istripuaren zergatiak argitu, eta Foruzaingoak ikerketa martxan jarri du kasua argitzeko.


Summary: Kontseilua: «Hizkuntza politika ausarten norabidean jauzia egiteko garaia da». Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, inkesta soziolinguistikoek hizkuntza politika «sendo» baten beharra berresten dute, bi oinarrirekin: euskararen ezagutza unibertsalizatzea, eta euskaraz «eroso» aritzeko eremuak sortzea.

Azken asteotan argitaratutako inkesta soziolinguistikoen emaitzak aztertu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak. Nabarmendu du «positiboa» dela euskararen ezagutzak gora egin izana, baina hainbat arazo eta erronka ere plazaratu dituela azaldu du; besteak beste, euskararen erabilera ezagutzaren adinakoa izateko «zailtasuna», Ipar Euskal Herrian eta Nafarroako eremu batzuetan ezagutza hedatzeko «ezintasuna», eta hizkuntza politika «egokien» faltak «euskararen kontrako jarrerak» indartu izana zenbait gunetan. Erronka horiei aurre egiteko, hizkuntza politiketan «jauzi handi bat» egiteko premia dagoela adierazi du Kontseiluak: «Inkesta soziolinguistikoek erakutsi dute euskararen normalizaziorako, erabilera erosorako eta biziberritze prozesurako baldintzak sortuko dituzten hizkuntza politika ausarten norabidean jauzia egiteko garaia dela; hizkuntza eskubideen alde, herritarren berdintasunaren alde, gizarte justiziaren eta kohesioaren alde: euskaraz bizi nahi dutenen alde».

Ohar baten bidez, Kontseiluak adierazi du hizkuntza politika horrek «sendoa» izan behar duela, eta «ikuspegi holistikoa eta integratzailea» izan behar dituela. Bi ardatz nagusi izan beharko lituzke hizkuntza politika horrek, Kontseiluaren iritziz. Batetik, euskararen ezagutza unibertsalizatzea bultzatu beharko luke, «herritar guztiek euskaraz aritzeko gaitasun egokia izan dezaten». Bestetik, euskaraz «eroso» aritzeko eremuak sortu beharko lituzke, «hala nahi duen orok ez dezan izan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik». Azaldu dute bide hori egiteko tresna Kontseiluak bultzatutako Batuz Aldatu egitasmoa izan daitekeela, «euskaraz ardazten direnek herritartasuna berdintasunean gauza dezaten, bizitza bizigarriak izan ditzaten».

Euskal Herrian euskarak duen egoeraren berri eman dute inkesta soziolinguistikoek: euskararen ezagutzaren, erabileraren, transmisioaren eta jarreren diagnostikoak dira. Eusko Jaurlaritzak argitaratu zuen Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako diagnostikoa, Nafarroako Gobernuak bultzatu du Nafarroakoa eta EEP Euskararen Erakunde Publikoaren ekimenez egin dute Ipar Euskal Herrikoa. Hirurak martxoan aurkeztu dituzte. Inkesta soziolinguistiko horiek «funtsezkoak» dira, Kontseiluaren ustez, euskararen egoera «eraldatu» nahi dutenen jarduna «eraginkorra» izan dadin. Hala ere, Euskal Herri osoaren «argazki orokor bateratuaren hutsunea» sumatu du. Euskal Herri osoa aintzat hartuta egin du bere azterketa Euskalgintzaren Kontseiluak.

«Daturik positiboena»: ezagutza handitzea

Inkesta soziolinguistikoen emaitzetako bat da euskararen ezagutza handitu egin dela: gaur egun, 1.200.000 euskal herritarrek baino gehiagok ulertzen dute euskara, inkesten emaitzen arabera. Hori da inkesten «daturik positiboena», Kontseiluaren arabera. Hala ere, gogorarazi du Ipar Euskal Herrian, zehazki, joera bestelakoa dela: «Euskaldunen kopurua azken inkestatik doi bat emendatu bada ere, proportzioa apaldu eta apaldu ari da, galera prozesu nabarmenean».

Inkesten beste emaitza bat da euskaldunen proportziorik handiena 24 urtez azpiko biztanleen artean dagoela. Horrek euskararen biziberritze prozesua «etorkizunera begira» jartzen duela nabarmendu du Kontseiluak, baina testuingurua ere eman nahi izan du: «Datu horren egiazko eragina neurtzeko, aintzat hartu behar da euskararen ezagutza haur eta gazteen artean gorantz joan den epe berean, adin tarte horren pisu demografikoak behera egin duela, bereziki azken urteetan, eta, beraz, gizartean duen eragina hasiera batean lirudikeena baino mugatuagoa da».

Euskal herritar guztiak euskaldun bihurtzeko, helduen euskalduntzeari eta alfabetatzeari garrantzia ematen segi behar dela ere adierazi du Kontseiluak, Euskal Herrira bizitzera etorritako migratzaile asko helduak direlako. «Euskal herritar berriei euskaraz jabetzeko eskubidea bermatzeko arreta bereziz landu eta zaindu beharreko arloa da hizkuntza politikak diseinatzen direnean», adierazi du.

Bestalde, inkestek adierazten dute euskararen erabilera ez dela ezagutza adina handitu. «Ezagutzatik erabilerarako katean, hiztunen gaitasun erlatiboa katebegi gakoa da, bereziki euskara bezalako hizkuntza gutxituen kasuan», azaldu du Kontseiluak. Erdaraz euskaraz baino errazago moldatzen direnen kopuruak gora egin izanak euskararen erabilerari «kristalezko sabaia» jarri diola adierazi du: «Hizkuntzaren erabilera erosorako elebidunen masa soziala eta babesgune soziofuntzionalak hasiera batean dirudien baino murritzagoak dira». Euskalgintzaren Kontseiluak esan du datozen belaunaldiei oinarrizko euskara gaitasuna «bermatzea» izan behar dela hezkuntza sistemaren helburua.

Hiriguneak, «estrategikoak»

Gainera, inkestek adierazten dute euskaldunen kopururik handiena eremu erdaldunetan bizi dela. Horregatik, hiriguneei «izaera estrategikoa» aitortu behar zaiela esan du Kontseiluak, «erabilera erosorako babesgune soziofuntzionalak bermatzeko, hizkuntza politika aurreratuak garatzeko eta baliabide egokiz hornitzeko».

Euskararekiko jarrerari ere erreparatu dio Kontseiluak. Nafarroan, herritarren %37 daude euskararen erabilera sustatzearen kontra, 2011n baino %2,5 gehiago —horiek eremu ez-euskaldunean pilatzen dira batez ere—. «Kezkatzekoa» dela esan du Kontseiluak: «Argi geratzen da euskararen aldeko hizkuntza politikek ez dutela ezagutzan edo erabileran soilik eragiten, baizik eta jarreran ere zuzenki ispilatzen dela».

Bestalde, Ipar Euskal Herrian euskara hutsean ikastearen alde egiten du %16,5ek; bi puntu apaldu da 2011tik. «Agerian geratzen da Euskal Herri osoan euskara ofizial izatea funtsezkoa dela biziberritze prozesuan sendotasunez aurrera egiteko», nabarmendu du Euskalgintzaren Kontseiluak.


Summary: Artatu beharreko kasuak «goiz identifikatzea» du helburu Osakidetzak zainketa aringarrietan. 2027ra bitarteko plana ondu du arlo horretarako; zainketa aringarri pediatrikoetarako «antolamendu eredu berezi bat» garatuko dute, eta zahar etxeetan bizi direnen arta hobetzea ere jarri dute helburuen artean

Zainketa aringarrien «identifikazio goiztiarra» hobetzeko arloa da gaur egun osasun sisteman, eta, hori konpontze aldera, 2027ra bitarteko zereginak biltzen dituen planean identifikazio hori hobetzea da Osakidetzaren xedeetako bat. Gaur goizean aurkeztu dute plana, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Jose Luis Quintas mintzatu da kazetarien aurrean. Iragarri du, besteak beste, aurrerapausoak emango dituztela zainketa aringarri pediatrikoen arloan eta zahar etxeetan. Ume eta nerabeei dagokienez, «antolamendu eredu berezi bat» garatuko da haien artarako, «paziente helduen arretatik bereizia».

Hain justu ere, propio haurrei begira diziplina anitzeko talde pediatriko bat eratuko dute, Gurutzetako erietxeko Etxeko Ospitalizazio Pediatrikoaren Unitatea «buru» izango duena, eta «asistentzia erreferenteak» izango dituena gainerako erietxe handietan.

Quintasek adierazi du pertsona «zaurgarrienen» beharrak aintzat hartu direla plana ontzeko, haien «duintasuna eta arreta errespetuzkoa» direla helburu behinenak. Plana elkarlanean egin dutela nabarmendu du: 50 aditu eta eragilek parte hartu dute, alor askoren ordezkari. Pazienteen elkarteei ere eman zaie hitza. Arreta «integrala eta kalitatezkoa» izatea nahi dute, arreta plan «indibidualizatuei» lotua. Bide horretan urratsak gero eta handiagoak izan daitezen, Zainketa Aringarrien Euskadiko Aholku Batzordea eratzea ere bada planaren helburuetako bat.

Zainketa aringarriak jende gehiagori emateko prest egotea ere lortu nahi dute orain planaren bidez; nazioartean onartuta dago, oro har, arta egokia emate aldera, herritar guztien %1engana iritsi behar dutela, eta urteotan, hain justu, jomuga horretara hurbildu nahi dute. 2024rako helburu horren %70 gainditu nahi dute; 2025erako, %90.

«Koordinazio» hobea

Horretarako, besteak beste, profesionalen arteko «koordinazio sistemak» hobetu beharko direla adierazi du sailburuordeak, eta egingo direla bide horretan urratsak. Osasun sistema osora zabaldu nahi dute, halaber, «begirada paliatiboa». Pazientearen «beharren» araberako lanketa nahi dute kasu bakoitzean, eta sistema prest egotea arta hori pazientearen etxean emateko, erietxean edo egoitzetan.

Egoitzetan-eta bizi direnen artari dagokionez, aintzat hartuta horietako asko adinekoak direla, planean lan ildo berezi batzuk ezarri dituzte «erakunde sozial eta zerbitzu soziosanitarioekiko koordinazioa» hobetzeko; era berean, «sareko lana» indartu nahi dute beste eragile sozial eta komunitario batzuekin. Quintasek onartu du toki horietan ematen den arta hobetzea izango dela «erronketako bat», bereziki: «Pertsona horiek jasotzen duten arta izan dadin etxean bizitzen baleude jasoko luketenaren parekoa».

Quintasek nabarmendu egin du plan berriaren garrantzia, baina azaldu du «hutsetik» ez dela abiatuko hori guztia, eta aurreko gizaldiko 90eko hamarralditik ari dela Osakidetza zainketa aringarrien eremuan aurrera egiten. Profesionalei urteotan eman zaien trebakuntza ere nabarmendu du. Onartu du, hala ere, zainketa aringarriena ez dela gaur egun oraindik ere onartuta dagoen espezialitate bat. Hain justu ere, arloan ari diren profesionalen aspaldiko eskea da espezialitate hori onartzea. Sailburuordeak gogoratu du, ordea, Jaurlaritzak ez duela eskumenik horretan.

.


Summary: Apirilaren 10etik 15era egingo dituzte Aulestiko antzerki topaketak. Artedrama euskal laborategiak antzerki topaketak egingo ditu Aulestin, hemezortzigarren aldiz. Egunero, hamasei ikasle bilduko dituzte antzerki eskoletan, eta, gauero, askotariko ikuskizunez gozatzeko aukera izango da.

«Arnasgune bat». Horixe dira Aulestiko (Bizkaia) antzerki topaketak Ander Lipus antzerkigile eta Artedrama Euskal Laborategiko (ADEL) kidearen ustez. Lipus izan zen orain dela hemezortzi urte topaketei hasiera eman zietenetako bat, eta hura da egun jarraipena ematen dietenetako bat ere. Urtero-urtero arte eszenikoak euskaraz lantzen dituzten askotariko aktore, zuzendari, antzerkigile eta antzerkizaleak elkartzen dira udalerri horretan, eta, sei egunez, euskal antzerkigintzaren zentro bilakatzen da 650 biztanle inguruko herria. Datorren astelehenean abiatuko dira jardunaldi horiek, eta hilaren 15era arte egingo dituzte.

Bi ardatzen bueltan antolatzen dituzte topaketak: kanpora eta barrura begira. Arte eszenikoen laborategi dira, batetik; eta zuzeneko emanaldiak egiteko gune ere bai, bestetik. Guztira, hamasei ikasle izango dira aurten, eta sei irakasle: Myriam Perez Cazabon, Iñaki Rikarte, Ane Sagues, Oier Zuñiga, Itziar Manero eta Ander Lipus. «Zoritxarrez, ikasle asko utzi behar izan ditugu kanpoan, baina hori seinale ona da: badago formakuntzarako gogoa».

Aurrez izena emandako ikasleek zortzi orduko ikastaroak izango dituzte egunero, eta irakasle horietako bakoitzarekin hainbat gai jorratzeko aukera izango dute. Besteak beste, gorputzaren hizkuntza landuko du, adibidez, Perez Cazabonek, sormen gaitasuna Lipusek, eta maskara antzerkia Rikartek. Finean, bateko eta besteko esperientziak biltzea dute xede: «Irakasle bakoitzak askotariko ikuspuntuak, etika, estetika, tresnak... helaraziko dizkie ikasleei».

Gai zabalak

Antzerki eskolez gainera, publiko orokorrago bati begirako eskaintza ere egongo da gauero topaketetan. «Proposamen oso interesgarriak egongo dira», aurreratu du Lipusek. Frontoian izango dira emanaldi guztiak, 21:30ean, eta edonork izango du bertaratzeko aukera. Kasu guztietan, antzerki eskoletan irakasle dabiltzan aktore eta zuzendarien lanak erakutsiko dira horietan. Sei ikuskizunetatik lau doan izango dira, eta azken bietarako sarrerak Ilun-zar tabernan eskuratu ahal izango dira, bost euroren truke.

Astelehenean bertan ekingo diete ikuskizunei: Atx Teatroak Balbea obra taularatuko du. Aulki gurpildun batean mugitzen den Gregorio izango da antzezlaneko protagonista, eta heriotza izango du hizpide, galdera konkretu batetik abiatuta: prest al gaude hiltzeko?. Iñaki Ziarrusta antzerkigilearen bakarrizketa saio bat izango da, eta txotxongiloak izango ditu lagun.

Asteartean, Kulunka konpainiaren txanda izango da: hitzik gabe eta maskarak erabilita osatu dute Andre eta Dorine antzezlana. Zahartzaroan murgilduta dagoen bikote bat da protagonista. Gaztetan izan zuten pasioaren eta desioaren ostean axolagabekerian eta errutinan sartu den bikote baten aurkezpena egingo dute, umore kutsuarekin kontatuta, halere.

Itziar Manerok, berriz, amonaren memoria galera izango du hizpide Memoria obran. Asteazkenean izango da hori, eta Manero bakarrik egongo da eszenan; audio bidez helduko zaio ikusleari amonaren ahotsa.

Halaber, hutsunearen ideiek zeharkatuko dute Oier Zuñigaren Eresia. Lurra arin bekizu, ama ikuskizuna, ostegunean. Amaren heriotzak bultzatuta, dolu errituen inguruko gogoeta egin asmo du Zuñigak. Belen Cruz eta Eneko Gil izango ditu kide oholtzan.

Metrokoadroka konpainiak familia ereduei buruz hausnartuko du Zeozertan dabil baina ez dakit zertanem>a> obran. Oier Guillan eta Marina Suarez Ortiz de Zarate aritu dira zuzendari, eta Maite Aizpurua, Edurne Azkarate eta Javier Barandiaran aktore.

Azkenik, Axut eta Artedramaren Hondamendia antzezlanarekin itxiko dute aurtengo programazioa. Pandemia eta Zaldibarko zabortegiaren drama izango ditu mintzagai, besteak beste.

Euskal antzerkia, osasuntsu

Azken urteotan, euskarazko antzerkigintzaren eskaintza «asko» zabaldu dela nabarmendu du Lipusek: «Euskarazko gero eta proposamen gehiago daude, eta kalitate oso onekoak, gainera». Hala, «gero eta zailagoa» da aukeraketa egitea: «Bereziak edo desberdinak diren horiek hautatzen saiatzen gara, baina pena ematen du talde batzuk kanpoan geratzen direlako».

Bide beretik, adierazi du ez dela erraza izan hemezortzi urteko ibilbidea egitea: «Hala ere, merezi izan du esfortzu hori egiteak, bai euskal antzerkigintzarentzat, bai euskal kulturarentzat».


Summary: Kosovoko presidente ohi bat epaitzen hasi dira, gerra krimenak egotzita. Gerra garaian «enpresa kriminal bateko» kideak izatea leporatzen die Kosovorako Auzitegi Bereziko fiskaltzak Hashim Thaciri eta UCK gerrilla albaniarreko beste hiru buruzagi ohiri

Kosovoko Gerran (1998-1999) gerra krimenak eta gizateriaren kontrakoak egitea egotzita, 2016 eta 2020 artean herrialde hartako presidente izandako Hashim Thaci eta Albaniako UCK Kosovo Askatzeko Armada gerrilla albaniarreko beste hiru buruzagi ohi epaitzen hasi da gaur Kosovorako Auzitegi Berezia, Hagan (Herbehereak). 2020ko azaroan auzipetu zituztenetik daude kartzelatuta laurak, eta errugabeak direla nabarmendu izan dute. Thaciren abokatu Gregory W. Kehoek azpimarratu du erakutsi nahi dutela UCKren borroka «sakratua eta garbia» izan zela. Prozesuak urteak iraun dezake.

Fiskaltzaren akusazio idazkiaren arabera, «enpresa kriminal bateko» kideak ziren, eta Kosovo hartzea zuten helburu. «Horretarako, oposiziokotzat zeuzkatenak kanporatzen zituzten, legez kanpo ikaratzen, edo haien kontra indarrez egiten zuten eta tratu txarrak ematen zizkieten». Idazkian jaso dutenez, oposiziokotzat hartzen zituzten Jugoslaviako indarren ustezko kolaboratzaileak, funtzionarioak, UCKren helburuak babesten ez zituztenak, serbiarrak, erromaniak eta beste etnia bateko kideak. 1946tik 1990era, Kosovo Serbiako eskualde autonomo bat izan zen, Jugoslaviako Errepublika Sozialista Federalean. Baina 1990ean konstituzio berri bat sartu zen indarrean Serbiako Errepublikan, eta Kosovori zeharo murriztu zion autonomia.

UCK-k 1996an hasi zituen erasoak, eta Jugoslaviako armadaren aurka borrokatu zen, urte batzuk geroago, gerran. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak Jugoslaviaren kontrako bonbardaketak hasi zituen 1999ko martxoan, eta horiek ia hiru hilabete iraun zuten. Belgradek indar guztiak erretiratzeko erabakia hartu zuen, eta onartu Kosovo NBE Nazio Batuen Erakundearen administraziopean uztea. 13.000 lagun inguru hil zituzten gerran, horietako 8.000 inguru zibil albaniarrak. HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundearen Europarako zuzendari Hugh Williamsonek adierazi du, saioa hasi aurretik, prozesuak «aukera bat» ematen diela biktimei, jakin dezaten zer gertatu zen. Azpimarratu du, halere, «kontuan hartzeko modukoa» dela Jugoslavia ohiko gerren gaineko «inpunitatea»

Thaci zen UCK gerrillaren lider politikoa. Behin gerra bukatuta, diputatua izan zen Kosovoko Asanblean (2001-2007), eta lehen ministro bihurtu zen 2008an. Urte hartako otsailean berak irakurri zuen Kosovok egindako aldebakarreko independentzia aldarrikapena, eta 2014ra arte jarraitu zuen karguan. EB Europako Batasuneko estatu gehienek eta AEBek ere babestu dute herrialdearen independentzia.

Auzitegi berria

Epaiketa hasi da, hain justu, Serbiak eta Kosovok —EBk hauspotuta— beren harremanak normalizatzeko akordio bat sinatu eta aste batzuk geroago. Hain zuzen, erlazio horiek onbideratzeko orduan traba bat izan da, beti, UCK-ko kideak apenas izan direla ikertuak gerran gertatutakoengatik. Kosovorako Auzitegi Berezia 2016an sortu zuten, eta UCKren gerra gatibuek jasandako ustezko tratu txarrak jasotzen dituen Europako Kontseiluaren 2011ko txosten bat du oinarrian. Horrekin lotuta, gutxienez mila bat pertsonaren gorpuak dituzten hobi komunak non dauden jakinarazteari uko egin dio Serbiako Gobernuak, sistematikoki. NBEren arabera, gaur egun oraindik 1.600 bat pertsona desagertuta daude gatazkaren ondorioz.

Kosovorako Auzitegi Bereziak joan den urtarrilean kaleratu zuen aurreneko sententzia. Gerra krimenak leporatuta, 26 urteko kartzela zigorra ezarri zion Salih Mustafa UCK-ko komandantea zenari. Auzitegiak, gainera, lau urte eta erdiko zigorra ezarri die UCKren Gerra Beteranoen Elkarteko bi kideri, isilpeko informazioa hedatzea eta prozesu penaletako lekukoak ikaratzea egotzita. Gaur hasi den prozesuan, beste hauek ere badaude auzipetuta: Kosovoko Alderdi Demokratikoko lider eta parlamentuko presidente ohi Kadri Veseli, Vetevendosje alderdiko Rexhep Selimi, eta Ekimen Sozialdemokrata alderdiko buruzagi Jakup Krasniqi.

Aintzat hartu behar da UCKren bi lider nabarmen —Ramush Haradinaj lehen ministro izandakoa (2004-2005 eta 2017-2020) eta Fatmir Limaj lehen ministrordea (2017-2019)— antzeko delituak leporatuta epaitu zituela Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegiak, eta bi kasuetan absolbitu egin zituela. Auzitegi horrek 2017an itxi zituen ateak, 24 urteko ibiliaren ondoren.

Kosovoko albaniar askok heroitzat dauzkate UCK-ko liderrak zirenak, eta, horregatik, auzipetuak babesteko, milaka pertsonak Justiziaren aldeko manifestazioa deitutako protestan parte hartu zuten atzo, Pristina hiriburuan. Gerrillaren beteranoen elkarteak deitu zuen manifestaziora, eta, hango Koha egunkariaren arabera, alderdi albaniarrek babesa eman zioten. Gure historia ezin da berrikusi izan zen manifestariek aldarrikatu zituzten leloetako bat.


Summary: Dolores Redondo idazleak jasoko du Vianako Printzea saria. Epaimahaiaren iritziz, Dolores Redondok Nafarroaren ondarea «berreskuratzen» eta «babesten» du, bere lanetan erabiltzen dituen erreferentzien bitartez. Arte Talentua Sustatzeko Saria Laura Txibite Ezkieta idazleari eman diote.

Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluak hala erabakita, Dolores Redondo idazleak (Donostia, 1969) jasoko du Kulturaren Vianako Printzea saria aurten. Nafarroako Gobernuko Kultur eta Kirol kontseilari Rebeca Esnaolak eman du irabazlearen berri, gaur goizean eginiko prentsaurrekoan. Agerraldi horretan, Redondoren obra goraipatu du Esnaolak, eta nabarmendu haren lanetan «ezin ukatuzkoa» dela idazleak Nafarroarekin duen lotura. «Haren lanetan, pertsonaietako bat da Nafarroa ere».

Hain zuzen ere, Esnaolak azpimarratu duenez, Redondoren lan askotan ageri dira Nafarroari loturiko erreferentziak, edo, are, hark idatzitako istorio askok Nafarroa izan dute agertoki. «Egindako lanen bidez, Redondok Nafarroaren ondarea berreskuratu eta babestu du». Kontseilariak zehaztu duenez, ondare materialaren eta immaterialaren alde egiten du idazleak, «Nafarroako ohiturak, tradizioak eta folklorea liburuetara ekarriz».

Gainera, aurten beteko dira hamar urte Baztango trilogiaren lehenbiziko liburua argitaratu zenetik. Urte berean kaleratu zuten euskarazko itzulpena: Zaindari ikusezina (Erein, 2013). Hain justu, trilogia horrengatik erdietsi du Redondok sonarik handiena. 39 hizkuntzatan irakur daiteke gaur egun. Halaber, Redondori Planeta saria eman zioten 2016an, Hori guztia emango dizut liburuarengatik. Vianako Printzea saria ekainaren 3an emanen diote.

Txibiteren talentua

Aurten, Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluak laugarrenez emanen du Arte Talentua Sustatzeko Saria. 30 urtetik beherako gazteentzat da, eta Laura Txibite Ezkietak (Iruñea, 1995) jasoko du 2023koa. Idazlea da Txibite, eta narrazioa, dramaturgia lanak eta zinema lanetarako gidoiak idazten ditu batez ere. Epaimahaiak nabarmendu du «ahots propio eta originala» duela, baita «imajinazio handia» ere.


Abian da aurtengo aldia

Summary: Abian da aurtengo aldia. Gasteiz eta Bastida arteko etapa jokatzen ari da. Lehen kilometroak mugituak izan dira, eguneko ihesaldia osatu asmoz.

Abian da Euskal Herriko itzulia. Gaurtik larunbatera bitarte, txirrindularitza ikuskizun betea izango da, Euskal Herriko errepideetan. Lehen etapa Gasteiz eta Bastida artean jokatzen ari da, eta espero bezala mugituak izan dira lehen kilometroak, asko izan dira eguneko ihesaldia osatzen ahalegindu diren ziklistak. 17:30k inguruan argituko da zeinek janzten duen lehen elastiko horia. Lasterketa irabazteko hautagai nagusia Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) da. Kamuts aritu zen Paris-Nizan, eta Itzulian ez du huts egin nahi. Laugarren aldiz lehiatuko da bertan. Oraindik ez du irabazi.

Danimarkarra ezkutari ahaltsuz inguratuta dago. Baina baita goi mailako aurkari ugariz ere. Besteak beste, lehian dira iazko irabazlea, Daniel Felipe Martinez (Ineos), baita David Gaudu ere (Groupama). Frantziarra Vingegaarden gainetik aritu zen Paris-Nizan. Orduko pedal kolpeari eusten badio, irabazteko faborito garbia izango da. Enric Masek ere (Movistar) fin hasi du sasoia. Maldan gora, inor gutxi dabil hura bezain arin.

Simon Yates da gutxi horietako bat (Jayco). Haren anaia Adam ere lehiatzekoa zen, baina ez da irteeran egon. Haren eta Pogacarren faltan, Brandon McNulty da UAE taldeko liderra. Maillot horia jantzita izan zen 2021eko Itzulian. Bora taldeak Emanuel Buchmann eta Sergio Higuita izango ditu lemazain, eta Education Firstek, Rigoberto Uran eta Richard Carapaz.

Ikusi gehiago: Jorge Azanza: «Gero eta zailtasun gehiago dugu, baina aurre egin behar diogu joera horri»

22 euskal txirrindulari daude. Horietatik hiru ziren irabazteko borrokan egotekoak: Ion Izagirre (Cofidis) 2019ko garailea, eta Mikel Landa eta Pello Bilbao (Bahrain). Izagirre Miguel Indurain Sari Nagusia irabazi berritan iritsi da; Landa eta Bilbao egurrean aritu dira. Baina Bilbao erdi gaixorik irten da, eta ikusi beharko da. Ibilbideak berritasun nagusia da: erlojupekorik eza. Etapak, oro har, gorabehera handikoak dira, eta gogorrena, ohiko legez, azken egunean jokatuko da Eibar eta Eibar artean. Eta ezusterik ezean hor erabakiko da irabazlea. Aurten, hala ere, ez da Arraten amaitzen.


Summary: Jose Angel Iribarren brontzezko estatua bat jarriko dute San Mames kanpoaldean. Bi metro baino garaiago izango da, eta irailean edo urrian jarriko dute. Gaur aurkeztu dute proiektua.

Athleticen historiako ikur nagusietako bat betiereko bilakatuko da: Jose Angel Iribarrek (Zarautz, Gipuzkoa, 1943) bere estatua bat izango du San Mames kanpoaldean. Atezain mitikoak 80 urte bete ditu aurten, eta klubaren 125. urteurrenaren testuinguruan egiten ari diren ekintzetako bat izango da haren estatua jartzea.

Proiektua estatua jarriko duten lekuan bertan aurkeztu dute gaur Jon Uriarte Athleticeko presidenteak, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak eta Iribarrek. Estatua brontzezkoa izango da, bi metro eta hamar zentimetro garai izango da, eta idulki baten gainean egongo da. Eibarko (Gipuzkoa) Alfa Arte enpresak egingo du, eta irailean edo urrian jarriko dutela aurreikusi dute.

Iribar atezain jantziekin ageri den bi argazkitan oinarrituta egingo dute artelana. «Estatua horrek aitortza izan behar du historian zehar Athleticen elastikoa jantzi duten jokalari guztientzako», esan du Iribarrek. «Artistak horretan asmatuko duela espero dut».

Gaurko ekitaldia, ordea, ez da aurkezpen soila izan. Besteak beste, estatua kokatuko den lekuan egurrezko kutxa bat jarri dute Athleticen 125. urteurrenaren logoarekin, eta han izan dira zuri-gorrien harrobiko hogei jokalari inguru ere.

Bilbotarren izaera

Aburtok esker hitzak eskaini dizkio atezainari: «Eskerrik asko erakusteagatik Bilbon Athleticekiko maitasuna ez dela afizio kontu bat soilik, baizik eta kirolaren balioekin identifikatzea dela: errespetua, adiskidetasuna, berdintasuna, noblezia, konpromisoa, talde lana... zuen belaunaldiak jakin zuen balio horiek betirako txertatzen bilbotarren izaeran», adierazi du.

Estatuarena ez da Athleticek Iribarri aurten egin dion keinu bakarra. Martxoaren hasieran, haren urtebetetzea zela eta, Euskal Herriko eta kanpoko hainbat atezain beltzez jantzi ziren euren partidetan, Athleticeko atezain ohiak egiten zuen moduan.


Summary: Grebak erantzun handia izan du Nafarroako hezkuntza publikoan. LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuen arabera, irakasleen %55ek babestu dute lanuztea. Nafarroako Gobernuak esan du %21,3 izan direla.

Hezkuntza publikoa greban da Nafarroan. LAB, Steilas, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek deituta, protestan dira hezitzaileak, exijitzeko ratioak jaits ditzatela, lan karga arindu diezaietela, soldata igo diezaietela eta behin-behinekotasuna murriztu dezatela. Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, 2.024 irakasle batu dira lanuztera, lantaldearen %21,3. Sindikatuen arabera, grebak eragin are handiagoa izan du: %55ekoa. «Gaur Nafarroako hezkuntza publikoan deitutako grebarekin, ikastetxeen ohiko funtzionamendua geldiaraztea lortu dugu. Gutxieneko zerbitzu neurrigabeak kontuan hartuta (%33 haur eta lehen hezkuntzan,%25 irakaskuntza ertainetan), irakasleen %55 atxiki dira grebara», adierazi dute ohar batean.

Goizean, elkarretaratzeak egin dituzte herrialdeko herri eta hiri nagusietan, hala nola Altsasun, Lizarran, Tafallan, Tuteran eta Iruñean. Hiriburuan, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren aurrean egin dute protesta. Iruñerriko herri eta auzo guztietako ikastetxeetako langileak batu dira elkarretaratzera, eta zutabetan banatuta joan dira departamenturaino. Han, grebara deitu duten sindikatuen izenean hitz egin du LABeko Oihane Jordanak: «Oso pozik gaude grebaren jarraipenarekin, eragin handia izan baitu Nafarroako geografia osoan, hezkuntza eredu guztietan eta maila guztietan».

«Itxikeria eta negoziatzeko borondaterik eza» egotzi dio Jordanak Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori. Izan ere, otsailaren 15eko grebaren ostean, Hezkuntza Departamentuak «entzungor» egin diela uste dute sindikatuek: «Hezkuntza Departamentuak ez zuen inolako erreakziorik izan gure kolektiboak otsailaren 15eko greban planteatutako aldarrikapenen aurrean. Bilera batera deitu gintuzten martxoaren 17rako, baina bilkura hartan ez zuten deus eskaini, eta uko egin zioten berriro negoziatzeari». Sindikatuek uste dute Nafarroako Gobernuak sare publikoko irakasleekin izan duen jokabideak ez duela zerikusirik «beste sektore batzuetan erakutsitakoarekin»; izan ere, diotenez, «sektore horietan lan eta soldata hobekuntzak lortu dituzte, mobilizatu ostean, 2023ko Aurrekontuen Legea aldatu gabe ere».

Goizeko elkarretaratzeetan, beren aldarrikapenak berretsi dituzte sindikatuek: «Ratioen jaitsiera lineala hezkuntzako etapa guztietan; KPIaren araberako soldata igoera eta 2010az geroztik galdutako erosahalmena berreskuratzea (% 20); administrazio mailak titulazioetara egokitzea, Bolonia Planaren arabera; behin-behinekotasuna %8ra murriztea; eta lan gainzama murriztea, ikasleen hezkuntza premiei denbora gehiago emateko».

Trafikoa eten dute Labriten

Zenbait manifestarik Labrit kalea itxi dute 12:30ean, irakasleentzako lan baldintza hobeak eskatzeko. Trafikoa bi noranzkoetan oztopatuta, ikasgela bat irudikatu dute kalearen erdian, eta jolasean hasi dira, soka saltoan eta pilotak elkarri botatzen. Handik minutu gutxira bertaratu dira Espainiako Poliziaren zenbait furgoneta. LABeko kide bat identifikatu dute, eta bultza egin diete zenbait manifestariri, bidearen lerro bat irekitzea lortu duten arte. Protesta ekintza, baina, bestelako istilurik gabe amaitu da.

Mobilizazio nagusia 18:00etan eginen dute sindikatuek: manifestazioan aterako dira Iruñeko Gurutzeko plazatik. Irakasleei ez ezik, administrazio publikoko gainerako langileei eta gizarteari oro har ere egin diete deialdia: «Hezkuntza komunitate osoa eta gizarte osoa animatzen dugu parte hartzera, hezkuntza publikoa denon kontua baita», azaldu dute deialdian.


Summary: Garraio pribatuaren erabilera areagotu egin zen 2021ean. Jaurlaritzaren arabera, pandemiak eragin zuzena izan du herritarren mugikortasun ohituretan. Lana da joan-etorriak egiteko arrazoi nagusia.

«Pandemiak aldaketa eragin du mugikortasun ohituretan». Hala adierazi du Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak, Euskal Autonomia Erkidegoko Mugikortasunaren Azterlanak aurkezteko antolatu duten saioan. Datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2021ean, batez besteko lanegun batean, herritarrek 6,5 milioi desplazamendu egin zituzten, 2016an baino %3 gutxiago. Halere, garraio pribatuaren erabilerak nabarmen egin zuen gora: %35,2tik %39,8ra.

Oinez ibiltzea izan zen herritarrek gehien hautatu zuten aukera. 2021ean, joan-etorrien %42,4 oinez egin zituzten. Hala ere, zifra horrek nabarmen egin zuen behera; bost puntuko aldea dago 2016ko datuarekin. Bizikleta eta autobusa ere gutxiago erabili zituzten; joan-etorrien %1,9 eta %7,1 izan ziren, hurrenez hurren. Garraio pribatuarekin batera, aukera multimodala izan zen areagotu zen bakarra: %0,9tik %1,9ra. «Aurten hasi gara garraio publikoan bidaiariak berreskuratzen, baina ahalegin handiagoa egin behar dugu, berriro ere mugikortasun aktibo eta jasangarrian arreta jartzeko», adierazi du Arriolak. Haren ustez, «erronka bateratu» bat izan behar da: «Erakundeen, enpresa pribatuen eta herritarren esku dago; denon artean lortu behar dugu joera hori aurrera eramatea».

Mugimenduen zergatiak ere neurtu dituzte ikerketan. Joan-etorri gehienak lan arrazoiengatik egin zituzten herritarrek duela bi urte. Eta bigarren arrazoia aisialdia, kultura eta kirola izan ziren. Duela bost urteko datuekin alderatuta, arrazoi horiek bost puntu jaitsi ziren. «2016an, lau desplazamendutik bat aisialdiarekin lotuta zegoen; 2021ean, ordea, bostetik bat», zehaztu du Arriolak. Ikasketak, etxeko kudeaketak eta erosketak izan ziren gainerako arrazoiak.

Emakumeen eta gizonen arteko desplazamenduetan desberdintasunak aurkitu dituzte. Azterlanaren arabera, gizonek garraiobide motorizatu pribatuak erabili zituzten gehiago; desplazamenduen %49 horrela egin zituzten. Emakumeek, aldiz, aukera motorizatu gabeak aukeratu zituzten gehiago: %50,2 oinez edo bizikletaz egin zituzten. Izan ere, andreek ibilbide gehienak herri barruan egin zituzten, eta euren arrazoiak aztertzerakoan, «argi geratu da zainketen pisua euren gain dagoela oraindik ere».

Sasoien arteko diferentziak

Lekualdatze kopurua aldatu egin zen neguan eta udan. Lan eta ikasketa arrazoiengatik, 2021eko neguan, egunean 6,5 milioi joan-etorri egin zituzten herritarrek. Udan, aldiz, oporren ondorioz 6,36 milioi egin zituzten. Lanegunetan eta asteburuetan ere aldatu egin ziren desplazamenduak. Mugikortasuna %10,7 jaitsi ziren neguko larunbatetan; eta, %21,3 udakoetan. Bi sasoietako igandeetan, jaitsiera %14koa izan zen.

Azterlana egiteko, hiru informazio iturri erabili dituzte. Metodologia nagusia inkestak izan dira. Hala ere, gailu mugikorrak eta garraio txartelen monetika ere aztertu dituzte datuak biltzeko. Garraio txartelen informazioa garraio publikoetan egindako mugimenduak neurtzeko balio izan du. Neguan, 871.000 joan-etorri egin zituzten garraio publikoan: %48,3 autobusez, %50,2 trenez edo tranbiaz, eta %1,5 gainerakoetan. Udan bolumena nabarmen jaitsi zen. Guztira, 578.000 joan- etorri egin zituzten; gehienak, autobusez.


Summary: Akordiorik gabe bukatu da Gipuzkoako metalgintzako ituneko bosgarren bilera. Soldata igoera eta lan istripuak izan dituzte hizpide. Sindikatuen arabera, Adegik proposamen «integralago bat» aurkeztu behar luke.

Gipuzkoako metalgintzan ordezkaritza duten lau sindikatuek —LAB, ELA, CCOO eta UGT— eta Adegi patronalak gaur goizean izan dute hitzarmena berritzeko bosgarren bilera. Beste behin, akordiorik gabe bukatu da. Bilkuran hizpide izan dituzte soldata igoerak, lan istripu eta gaixotasun profesionalentzako osagarriak edota lizentziak.

Soldatei dagokienez, horiek 2023an %5 igotzea proposatu du patronalak, eta datozen hiru urteetako igoera KPIaren araberakoa izatea. Baina tauletan jasotako igoera horien %80 baino ez lukete jasoko langileek soldata errealetan. Eta sindikatuen arabera, hori ez litzateke «nahikoa».

Bestalde, Adegik lan istripuekin lotutako proposamena aurkeztu du negoziazio mahaian. Langileek bajen osagarriak %100 kobratu ahal izatea onartu du patronalak, baina aukera horretatik kanpo utzi ditu in itinere —lanera bidean edo lanetik itzultzean— gertatzen diren lan istripuak. Sindikatuen iritziz, asmoa «baztertzailea» da.

Sindikatuek mobilizazio bateratua egin dute negoziazio mahaian eseri aurretik, Donostian. Gipuzkoako metalgintzako ehunka langile elkartu dira, «hitzarmen duin bat» aldarrikatzeko.

Proposamen «orokor» bat

Bosgarren bileraren ostean, lau sindikatuak bat datoz zerarekin: patronalak aurkeztutako proposamenak eta aldaketak ez dira «nahikoak». Aitzitik, iritzi diote Adegik proposamen «orokorrago eta integralago bat» aurkeztu behar lukeela, «langileen intereseko» gai guztiak hizpide izango lituzkeena. Eztabaidatu beharreko gaien artean aipatu dituzte, besteak beste, lanaldien murrizketak, eta ABE aldi baterako ezintasunagatiko prestazioak.

Horiek hala, datozen egunetan mobilizazioekin jarraituko dutela, eta horiek «indartu» egingo dituztela adierazi dute. «Hitzarmen duin bat» lortzeko bidean, «batasun sindikalerako» deia egin zuen LABek. Apirilaren 19an izango da hurrengo negoziazio mahaiaren bilera.


Hayter izan da azkarrena Bastidan

Summary: Hayter izan da azkarrena Bastidan. Ethan Hayterrek (Ineos) irabazi du Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapa. Jon Aberasturi (Trek) hirugarren izan da, eta Alex Aranburu (Movistar) laugarren.

Gogotik egin du lan Ineosek Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapan, eta helmugan merezitako saria jaso du. Ethan Hayterrek irabazi du lehenengo etapa Bastidan (Araba), Omar Fraile santurtziarrak bideratu dion esprintean nagusituta. Sasoiko lehen garaipena lortu du Ingalaterrako txirrindulariak, eta hamar segundoko gainsaria eskuratu du helmugan. Hirugarren egin du Jon Aberasturik (Trek), eta laugarren Alex Aranburuk (Movistar). Bestalde, Pello Bilbaok gaixorik zegoela adierazi du Gasteiztik abiatu aurretik. Majo sufritu du gernikarrak tropelaren erritmoan aritzeko, baina eguna libratu du azkenerako.

161 txirrindulari ziren gaur ateratzekoak, baina Jaakko Hanninen, (AG2R) ez da tropelarekin batera irten. Etapa lasaiena izan zitekeela aurreikusten zen hasieratik, eta gozo-gozo aritu dira txirrindulariak tropelean. Haizearen beldur ziren bat baina gehiago irteeran, baina arazo handiegirik gabe egin dute Gasteiztik Bastidarako bidea.

Kostata sortu da eguneko ihesaldia gaurkoan. Jon Barrenetxea (Caja Rural), Txomin Juaristi (Euskaltel-Euskadi), eta Cristian Rodríguez (Arkea) sartu dira bertan azkenerako. José Manuel Díaz (Burgos BH) eta Ibon Ruiz (Kern Pharma) ere ahalegindu dira hirukotearekin bat egiten, baina ez dute lortu, eta tropelak irentsi ditu. Berehala iritsi dira txirrindulariak eguneko mendate bakarrera: Opakua (7,1 kilometro eta %5,8ko pendiza). Hiru minutuko aldearekin iritsi dira iheslariak tontorrera, helmugatik 132 kilometrora, baina kontrolpean izan du tropelak lasterketa une oro.

Mendiko sailkapenari begira, eguneko beste puntu erakargarrietako bat, Barrenetxea izan da lehenengoa tontorrean. Sei puntu bildu ditu, eta hark jantzi du pinportadun maillota. Lau puntu eskuratu ditu Rodriguezek eta bi Juaristik. Hiru minututik gorako aldea izan dute une batez aurreko hirukoteak, baina motzean lotu du soka tropelak, eta helmugarako 30 kilometro gelditzen zirenean ezerezean utzi du ihesaldia.

Orduan hasi zitekeen urduritasunen dantza tropelean ondo kokatzeko, baina lasai egin dute azken kilometroetara bidea, zabal-zabal jarrita. Guardiako tarteko esprintean soilik sortu da aztarrika tropelaren aurrealdean. Gainsariek garrantzia izango zutela aurreikusi zitekeen, eta faborito gehienak mugitu dira puntuen bila. Daniel Felipe Martinezek (Ineos) lortu ditu hiru puntuak, Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) bi puntu lortu ditu, eta bakarra Marc Solerrek (UAE).

Esprint horren ostean lasaitasuna nagusitu da tropelean berriro ere, eta, amaieran, esprintean erabaki da etapa. Esprinter petorik gabe etorri dira talde guztiak Euskal Herrira, eta txirrindulari azkarrek aukera izan dute garaipenaren lehian sartzeko. Azken metroetan aldapatxo bati egin behar izan diote aurre, eta bertan egin du apustua Ineosek. Frailek ezin hobeto bideratu du esprinta, eta Hayterrek azken ehun metroetan jota jarri dio ginga santurtziarraren lanari. Eskuinetik ahal bezala aurreratzen ahalegindu da Aberasturi, baina indarrik gabe gelditu da gasteiztarrak.


Summary: Lucia Lakarrak bere konpainia sortuko du. Gipuzkoan kokatutako balletarekin, bere proiektuei eta sektoreko gainerako kideen lanei bultzada eman nahi die dantzariak. Donostiako Kursaalean ariko da ekainaren 3an, Matthew Goldingekin batera In The Still Of The Night ekoizpena eskaintzeko; emanaldiaren aurkezpenean egin du iragarpena.

Bere belaunaldiko dantzaririk onenetakotzat jotzen dute Lucia Lakarra (Zumaia, Gipuzkoa, 1975). Urteak eman ditu Euskal Herritik kanpo, nazioarteko balletik eta antzokirik ospetsuenetan dantzatzen, eta bere ibilbide luzean dantzaren arloko nazioarteko sari nagusien aitortza irabazi du. Duela hiruzpalau urte itzuli zen Euskal Herrira, eta, orain, bere konpainia sortuko duela iragarri du Lakarrak.

Gipuzkoan kokatu nahi du ballet berria, eta bertako dantzariekin osatu, bai bere proiektuak aurrera ateratzeko, bai arte eszenikoei oro har bultzada bat emateko. Izan ere, ohartarazi du bera atzerrira joan zenetik euskal dantzarien egoera ez dela askorik hobetu.

Ikusi gehiago: Lucia Lakarra: «Mundu honek asko eman dit, baina nik ere dena eman diot»

Ekainaren 3an, Donostiako Kursaaleko auditoriumean dantzatuko da Lakarra, eta emanaldi horren aurkezpenean egin du iragarpena, gaur. Orain dela urtebete leku berean aritu zen, Matthew Golding dantzari kanadarrarekin batera, Fordlandia ikuskizuna aurkezten. Goldingekin igoko da oholtzara berriro ere, baina In The Still Of The Night ekoizpena eskainiko dute oraingoan.

2021ean Dormunden estreinatu zuten lana bi dantzariek, eta «betiereko maitasun istorio» gisa definitu dute. Hari esker, Max saria jaso zuen iaz Lakarrak, dantzako emakumezko interpreterik onenaren atalean. 20:00etan izango da emanaldia, eta sarrerak salgai daude dagoeneko.


Summary: Ingalaterrako selekzioak galtzen kolorea aldatu du kontuan izanik jokalariek hilekoa izaten dutela. Ohiko galtza zuriak erabili beharrean urdinak erabiliko dituzte Australia eta Zeelanda Berriko Munduko Kopan. Jokalariek eskatu zuten aldaketa iazko Eurokopan.

«Aldatuko dituztela espero dugu. Zuria ez da oso praktikoa hilekoa dugunean». Beth Meaden hitzak dira, Ingalaterrako selekzioko golegile nagusiarenak. Iaz esan zituen, etxean jokatu eta irabazi zuten Eurokopan; kezka agertu zuen jokatzeko erabiltzen dituzten galtzen inguruan: zuriak dira, eta hori arazo bilaka daiteke jokalariak hilekoarekin daudenean. Ondorioz, konponbide bat topatzeko konpromisoa hartu zuen Ingalaterrako Futbol Federazioak, eta egin du: aurrerantzean galtza urdinak erabiliko ditu selekzioak.

«Badakigu ez dela erraza, azkenean Ingalaterra kolore horrekin lotzen dugulako guztiok, baina emakumeoi eragiten digun zerbait da», gehitu zuen Georgia Stanway taldekideak ere. Gizonezkoei begiratuta, ordea, Ingalaterrak galtza urdinak erabiltzea ez da horren arraroa: haien selekzioak urdinekin jokatu izan du ia beti, eta hala egiten du gaur egun ere.

Beth Mead gol bat ospatzen, iazko Eurokopan. Vincent Mignott / EFE

Emakumezkoek ostegun honetan estreinatuko dituzte galtza berriak, Brasilen kontra Wembley estadioan (Londres) jokatuko duten Txapeldunen Kopako finalean. Federazioak ohar batean adierazi duenez, jokalariek euren babesa sentitzea nahi dute, eta nazioarteko txapelketen antolatzaileei eskatu diete kontuan izateko gaia, adibidez, zer jantzirekin jokatu behar duten aukeratzeko orduan.

Erresuma Batuko futbolean, gainera, selekzioa ez da gisa horretako erabaki bat hartu duen lehena. Aurretik gauza bera egin dute Manchester City, West Bromwich Albion eta Swansea taldeek.

Manchester Cityko jokalariak, granate koloreko galtzekin. Zuriak erabiltzen zituzten lehen. BERRIA

Niken berrikuntza

Ingalaterrako federazioak gaur iragarritakoa ez da hilekoaren gaiaren inguruan azken egunetan izan den albiste bakarra: joan den astean, Nikek «isuriak xurgatzen dituen forru ultrafin bat» iragarri zuen. Leak Protection: Period izena du material horrek, eta horrekin egingo dituzte Nike Pro Short modeloko galtzak. Markaren arabera, sekula ez da merkaturatu antzeko produkturik, eta aurrerantzean ez da beharrezkoa izango galtza zuriak saihestea. Ingalaterrak, ordea, ez du arriskurik hartu, Nikek janzten duen arren.

Produktu horren helburua da jokalariei «konfiantza eta erosotasuna» bermatzea, «partida egunean distrazioak ekiditeko». Udaran jokatuko den Munduko Kopan estreinatuko dute Nikek janzten dituen hamahiru taldeek; bakoitzak nahi duen kolorekoak erabili ahalko ditu. Australian eta Zeelanda Berrian jokatuko da txapelketa, uztailaren 20tik abuztuaren 20ra.

AEBetako markak iragarri duenez, ordea, apiril honetatik aurrera salgai jarriko dituzte galtza horiek. Iaz, Ingalaterrako jokalarien adierazpenen ostean, produktua ahalik eta azkarrena prest izateko konpromisoa hartu zuen.

Futboletik kanpo ere badira gai horren inguruko kezka adierazi duten kirolariak. Alicia Barnett tenis jokalari britainiarrak, adibidez, Wimbledon txapelketako janzkera arauak moldatzeko eskatu zuen, goitik beheraino zuriz jantzi beharrak sortzen zion estresagatik.


Inoizko Cape Epic gogorrena

Summary: Inoizko Cape Epic gogorrena. Martxoaren 19tik 26ra egin da, Hegoafrikan, mendiko bizikletako munduko probarik garrantzitsuena, 'MTBko Frantziako Tourra' esaten diotena: Cape Epic Aurten oso baldintza gogorrak izan dituzte ziklistek. Bost euskal bikote lehiatu dira.

Aurten 648 km eta 15.475 metro desnibel positibo gainditu behar izan dituzte partaideek, ibilbide tekniko eta ederrean. Beroa eta hautsa izan ohi dira, normalean, probaren bereizgarriak. Aurten, ordea, euriak, haizeak eta lokatzak zigortu ditu mundu osotik Cape Epicera bertaratu diren txirrindulariak. «Inoizko gogorrena» izan da, denen hitzetan.

Baldintza horien ondorioz, gizonezkoen sailkapen nagusia lehertu egin zen azken-aurreko etapan: ordura arteko liderrek, Egger eta Baum alemaniarrek, matxura bat izan zuten katearekin, eta 10 minutu galdu zituzten. Matthew Beers hegoafrikarrak eta Christopher Blevins estatubatuarrak hartu zieten aurrea, azken garaipena lortzeko. Hirugarren hainbatetan munduko txapeldun izandako Nino Schurter eta Andri Frischknecht suitzarrak izan ziren. Emakumezkoetan, errazago gailendu ziren Kim Le Court hegoafrikarra eta Vera Looser namibiarra.

Partaideen artean, hainbat euskal bikote ere izan dira, eta haien guztien lekukotza jaso dugu.

Haimar Zubeldia – Julen Zubero (Usurbil, 1977 – Lemoa, 1982) «Kudeaketa onari esker, azken egunetara indartsu iritsi gara»

Haimar Zubeldiak eta Julen Zuberok aspalditik zuten gogoa Cape Epicerako, baina COVIDa eta beste zenbait arrazoi tarteko, aurten arte ez dute aukerarik izan. Beraz, hauxe izan dute lehena, «baina ez da azkena izango, seguru», baietsi dute biek ala biek. «Mendiko bizikletako Frantziako Tourra dela esaten da, eta ondo merezia du ospea. Antolakuntza oso profesionala da, eta ibilbideak ikaragarri ederrak dira. Gozatu egin dugu», azpimarratu du Zubeldiak. Eta Zuberok ere «esperientzia itzela» izan dela berretsi du.

Lehen Cape Epicaz gozatzea eta, ahal zela, 20 eta 30 aurrenekoen artean ibitzea zuten helburu Zubeldiak eta Zuberok. «Mendiko bizikletako munduko onenak biltzen dira han, izugarri ondo menderatzen dute modalitatea. Fisikoki kristoren maila daukate, baina harrigarriena maila teknikoa da. Izugarrizko abiaduran, seguru eta ondo jaisten dira, eta tarte zailetan erabat menderatzen dute bizikleta», dio Zubeldiak. Mendiko espezialistekin batera, Cape Epicen elkartu ziren errepideko hainbat txirrindulari ere, Vincenzo Niballi eta David Millar, besteak beste, eta usurbildarrarentzat «pozgarria izan zen aspaldiko lagunekin topo egitea; Nibali oso ondo aritu zen, gainera».

Lehen bi egunetan, tripetatik ondoezik ibili zen Zubeldia, eta «hanka pixka bat altxatuta» joan zirela jakinarazi du, baina hasiera lasaiago hori, azkenerako, mesede izan dutela uste du Zuberok. «Lagunarekin ondo elkar hartzea funtsezkoa da horrelako probetan. Jakitea bion erritmoa zein den eta noraino sakatu dezakezun une bakoitzean. Haimar eta biok elkar osatzen dugu: Haimar gorantza oso ondo noa, ni apurtxo bat gutxiago, eta beherantz alderantziz. Haimarrek esperientzia izugarria dauka, eta badaki nola eraman karrera. Cape Epicen, taldetxo bat aurrean ikusten banuen, ni berotu egiten nintzen, eta Haimarrek esaten zidan, ‘Julen lasai, apurka-apurka, erritmo honetan ondo goaz’ eta hori oso ondo etorri zaigu azkeneko egunetarako, indartsuago iritsi garelako eta beste batzuk, aldiz, jaitsi egin direlako. Lasterketaren kudeaketa hori Haimarrek oso ondo egin du, eta uste dut hori izan dela gakoa gero azken egunetan aurrerago egoteko».

Bosgarren eta seigarren egunetan, euria eta lokatza izan ziren, erruz; baldintzak «inoizko gogorrenak» izan ziren, Cape Epic askotan egin izan dutenen esanetan. Eta jende askok arazoak izan zituen: matxurak, erorikoak, txakalaldiak... Zubeldiak azaldu du beraiek fisikoki indartsu ibili zirela bi egun horietan, baina izan zituztela arazotxoak ere. «Bosgarren etapan, adibidez, 20 kilometroan atzeko balaztarik gabe geratu nintzen. Jaitsiera luze batean, hondarrarekin eta bustiarekin, pastilla guztiak jan nituen, eta azken 80 kilometroak aurreko balaztarekin bakarrik egin nituen». Horrelako arazoak mila izaten direla nabarmendu dute. «Eta kapaz izan behar duzu azkar konpontzeko, eta hor nik abantaila bat neukan Julenekin, bizikleten mekanikaria baita, eta arin konpontzen ditu matxurak, batez ere lasai hartzen dituelako gauzak». 18. bukatu zuten bosgarren etapa horretan, etapa nagusian.

Seigarrenean, goizean goizetik euria izan zuten, zarra-zarra. Bazekiten egun gogorra zetorrela, eta erritmo iraunkor bat hartu zuten hasieratik. «Lupetz asko zegoen bidean, etapa oso motela izan zen, batez ere hasieran, eta guk tapa-tapa konstante eutsi genion. Jendea ikusten genuen hasieran oso aurrera, gero atzera, gero geldituta edo bizikletari bultzaka... Guk ondo asmatu genuen egun horretan», oroitu du Zuberok. Hamaseigarren bukatu zuten etapa hori.

Sailkapen nagusian 23. bukatu dute beraien lehen partaidetza, eta oso pozik dira emaitzarekin. «Sen lehiakor horri eusten diogu oraindik, eta ahal den ondoen egitera joan ginen, baina lehen helburua zen Cape Epic hau bizitzea eta ezagutzea», dio Zubeldiak. Hurrengo batean sailkapen hori hobetu litekeen galdetuta, Zuberok zaila izango dela uste du. «Egia da aurtengoa azken ordu samarreko gauza izan dela, eta Cape bat ezin duzu prestatu bi hilabetetan. Capera doana ia urtebete egoten da dena prestatzen: bidaia, nola joan, antolaketa guztia... Orduan geratu zaigu sentsazio hori, apurtxo bat prestatuago joan gaitezkeela, eta agian arinago ere bai».

HZ EiDF Energy taldearen laguntzarekin joan ziren Hegoafrikara Oscar Romero errenteriarra eta Jordi Antonio Martinez kataluniarra ere, baina, baldintza gogorren ondorioz, bi etapa osatu ondoren, gorputzak nahikoa esan zien.

Ibon Zugasti eta Alice Pirard garaipena ospatzen. Sergi Like Jay

Ibon Zugasti – Alice Pirard (Lezo, 1972, Liege, 1988) «Etapa nagusian itxuraldatu egin zen Alice; haluzinatu egin nuen»

Ibon Zugasti txirrindulari eta youtuber ezaguna pozez kabitu ezinik eta «leher eginda» itzuli da etxera. Zazpigarren Cape Epic zuen, bikote mistoetan lehena, eta esperientzia «oso desberdina eta zoragarria» izan dela azpimarratu du. Orbea Team taldearekin, garaile izan dira Alice Pirard belgikarra eta biak.

Urtarrilean eroriko bat izan zuen, eta hiru orno hautsi zituen Zugastik. Hiru aste egon zen ohean mugitu ezinik. «Bi aste pasatu nituen negarrez. Nerbioa ukituta neukan eta zartakoak ikaragarriak ziren. Sofan eserita minik gabe egotea, ez nuen beste ametsik. Bizikletan pentsatu ere ez nuen egiten». Hirugarren astetik aurrera hasi zen argi pixka bat ikusten. Arrabolan hasi zen pixkanaka, eta harrituta geratu zen, bizikleta gainean oinez baino min txikiagoa sentitzen zuelako. Lehen astean jada 20 ordu egin zituen arrabolan. Eta geratzen zitzaizkion zazpi asteetan, «lan handia» egin zuen, Cape Townera iritsi ahal izateko.

Gorriak eta bi ikusi ondoren, Cape Epicen egote hutsarekin pozik zen Zugasti, baina ikaratuta ere bai. «Urte hasiera okerra izan dut, lesioa, osaba berezi baten heriotza... eta nire barnean zerbait gaizki aterako zen beldurra nuen: erorikoren bat, birusen bat, zerbait». Cape Townen ezagutu zuen lasterketako bikotekidea, Alice Girard belgikarra, zazpi aldiz Belgikako maratoiko txapeldun izandakoa. «Eta hasiera-hasieratik oso feeling ona izan genuen, nahiz eta oso desberdinak izan. Ni oso odol berokoa naiz, eta bera oso lasaia. Pila bat ikasi dut berarekin, lasai korritzen, gauzak aztertzen. Bikain moldatu gara».

Lasterketan, atzetik aurrera joan ziren. Lehen etapan, erlojuaren aurka, minutu eta erdi galdu zuten, bigarrenean ere minutu inguru, hirugarrenean zazpi minutu... «Nik etsi egin nuen, urrun ikusten nituen aurrenekoak. Alicek, ordea, beti esaten zidan, ‘lasai, Ibon, hau oso luzea da, gu bosgarren etapatik aurrera hasiko gara gora egiten’. Nik flipatu egiten nuen bere segurtasunarekin». Hirugarren etapa jada irabazi egin zuten, eta minutu batzuk jan zizkioten aldeari, baina laugarrenean, 50 kilometroko erlojupekoan, berriro bigarren izan ziren eta beste 42 segundo galdu zituzten. «Aliceren korritzeko modua lasaia da, erritmo bat hartu eta hari luzaro eustekoa. Lasterketa hauetan, ordea, behar da jenio pixka bat gurpila sartzeko, posizioak hartzeko... eta hori kutsatu diot pixka bat».

Bosgarren etapa, etapa nagusia (102 km, 2.450 m desnibel), «Alicek garbi zeukan gurea izango zela», dio Zugastik. «Emakumea itxuraldatu egin zen. Nik haluzinatu egin nuen. Eguraldi txarrarekin, lokatzarekin, gainera, hobeto moldatzen da, eta sekulako lasterketa egin zuen». Bosgarren etapa horretan, 26 minutu kendu zizkieten bigarrenei, eta 40 minutu ordura arteko liderrei. Hala, sailkapen nagusian buruan jarri ziren. Bi etapa gogor geratzen ziren artean, baina «gu behetik gora gindoazen eta taktika aldatuta, erasora atera ginen azken etapa horietan».

Cape Epic, ordea, «beti erne» ibili beharreko proba da Ibonen hitzetan, eta seigarren etapan, matxura bat izan zuten transmisioan, minutuak eta minutuak galdu zituzten konpondu nahian eta pentsatu zuten pikutara joan zitzaiela garaipena. «Ordu laurden baten ondoren, lortu genuen konpontzea. Halako trantzean egon eta gero, helmuga gurutzatzea, proba osoko unerik hunkigarriena izan zen niretzat. Seigarren etapa horretan, eguraldiarekin, sekulako triskantza gertatu zen; 120 lagun joan ziren kalera. Azkeneko eguna lasaiagoa izan zen, gozatzekoa».

Proban lehiatzeaz gain, bere Youtubeko kanalerako bideoak editatzen, argazkiak igotzen, jarraitzaileei erantzuten... lanak pilatu egiten zaizkio Zugastiri, eta horrek «izugarri» baldintzatzen duela dio. «Bizikletaren gainean, bai, sufrimendua, tentsioa, hanketako mina... baina zoriontsua naiz. Karrera bukatzean, ordenagailuaren aurrean jartzea, hori bai dela etapa nagusia egunero. Bideo bat editatu eta bidali beharra. Zortzi ordu lo egitea, edo lau egitea, hori da aldea. Ahalegin handia da. Lasterketan ere, bost orduko etapa batean, 120 klip motz egin ditzaket, eta hor arriskua ere badago, start eta stop, eskulekutik 240 aldiz askatu behar duzulako eskua. Baina egia da jendeak estimatzen dituela bideoak, eta Zugastiren soldaduek indar handia ematen dutela. Alde horretatik, pribilegiatu bat naiz. Egunero 700 bat animo mezu ditut, eta ordu eta erdi pasatzen dut haiei erantzuten. Hori sekulako bultzada da. Nire jendeari berdin zaio ondo joatea, gaizki joatea, beti nirekin daude».

Gorka Irazu – Joxemi Mujika (Andoain, 1977 – Andoain, 1975) «Azken-aurreko etapan triskantza handia gertatu zen»

Bigarren Cape Epic zuten Gorka Irazu eta Joxemi Mujika andoaindarrek. Duela sei urte egin zuten aurrenekoa, eta orduko hartan bero ikaragarria izan zuten, 43ºC. Jende asko eraman behar izan zuten ospitalera deshidratatuta, baten bat koman... «Ordura arteko gogorrena izan omen zen. Eta oraingoan, euria eta lokatzarekin, urte askotan korritu duten profesionalek esaten zuten historiako gogorrena izan dela. Ez digute gehiago joaten utziko, kar, kar, kar...».

Txirrindularitzaren zale amorratuak dira Mujika eta Irazu, eta gustatzen zaie aldian behin horrelako ametsei bide ematea. Egonak dira Titan Deserten, British Columbia Bike Ricen –«zoragarria azken hori»–, eta orain berriro Cape Epicen. «Ahalegin handia da, izen ematea bakarrik 7.500 dolar dira biena [6.900 euro], eta horri gehitu behar zaio hegaldia, eguneroko laguntza mekanikoa...», baina, halakoetan, ahalegina baina handiagoa da ilusioa, baita Cape Epicek ordainean ematen diena ere. Irazuren lantokiak, Loire Gestamp enpresak, lagundu die jantziekin eta.

Aurreko aldian baino gutxiago prestatuta joan arren, «uste baino hobeto» ibili direla azaldu dute, eta 2017ko posizio bertsuetan bukatu dute. «Joan aurretik, nik lau ordu eta erdiko saio bat egingo nuen luzeena, eta, han, egunero sei ordu ibili gara batez beste, baina ondo bukatu dugu. Gutxitik gehiagora joan gara, azkeneko etapa gogorretarako indarrak gordez», azaldu du Irazuk.

Larunbateko etapan, «atertu gabe» izan zuten euria, aurpegian min egiten duen horietakoa. «Tenperatura ez zen oso hotza, eta horri eskerrak. Guk zira bat eraman genuen, eta ondo, baina jendea prestatu gabe joan zen, eta ikusten zenituen anoaguneetan zabor poltsak eskatzen. Jendeak gaizki pasatu zuen». Mekanika aldetik ere etapa zaila izan zela azaldu dute, aldiro bidoiko urarekin transmisioak garbituz ibili zirela, lokatzarekin ez katigatzeko eta puskatzeko... «Jaitsieretan ere, jendea pasatu ahala, zuloak egin ziren, eta kontu handiarekin ibili behar zen. Atzetik, gainera, teknikaz eta indarrez justuago dabilen jendea dator, eta triskantza handi samarra gertatu zen. Guk ondo bukatu genuen etapa hori. Karl Platt alemaniarrak esan zuen berak korritutako etapa guztietan gogorrena eta ediziorik gogorrena izan zela, eta denak ez bada gehienak korritu ditu, eta irabazi ere bai batzuk».

Azkeneko etapan, gozatzekoa izan behar zuenean, eduki zituzten komeriarik handienak. Irteerako boxetara joan baino 10 minutu lehenago, aldagailu elektronikoaren bateria gorrian zegoela jabetu zen Mujika. «Beste bateria bat banuen, baina hura ere karga osorik gabe. Gorka irteerara joan zen, eta ni mekanikarien boxetara, baina material guztia jasota zeukaten ordurako. Azkenean erretiratutako baten bizikletari kendu zioten bateria eta nireari jarri. Gorka baino 25 bat minutu beranduago abiatu nintzen ni, hiru edo lau kaxoi atzerago». Irazuk bakarrik egin zuen etapa erdia, jakin gabe laguna atera zen ala ez.«Handik hiru ordura-edo, 50. kilometro inguruan, han azaldu zitzaidan atzetik, kar-kar-kar. Kaotikoa izan zen azkenekoa».

Juan Luis Lasa - Garikoitz Zeberio (Gabiria, 1973 – Añorga, 1973) «Burua da inportanteena, eta laguna ondo ezagutzea»

Duela hamabost bat urte ezagutu zuten elkar Lasak eta Zeberiok, eta hainbat zaletasun komun dituzte, batez ere mendiko eskia eta mendiko bizikleta. 2019an, Titan Desert egin zuten elkarrekin; iaz, Haute Route Dolomitetan, errepideko bizikletarekin, eta aurten Cape Epic egin dute, Ternua Group taldearekin. «Urte konplikatua tokatu zaigu. Euri asko, haize asko... Batzuentzat, agian, 45ºC-rekin okerrago izan zitekeen. Ez dakit, Titan Deserten beroa egiten du, baina guri gogorragoa iruditu zaigu hau» azaldu du Juan Luis Lasak.

Mila faktorek eragiten du probaren gogortasunean, Lasaren iritziz: «Eguraldiak, zorteak, non lo egiten duzun, denda batean edo roulotte batean, nola deskantsatzen zaren, zer jaten duzun... Aurten, jende asko ibili da beherakoarekin, koltxoia lurraren kontra blai egin eta gaizkituta. Guk biko denda bat hartu genuen, autokarabana baino merkeagoa, baina behintzat koltxoia ez zegoen lurra ukitzen. Zortzi egunetan, ondo zaindu behar dituzu kontu eta xehetasun guztiak. Zortea ere behar duzu. Erori, denok erori gara, aurrenekotik azkenekoraino, ni eta laguna ere bai, baina ez dugu minik hartu».

Zeberiok hirugarren egunean hustuta bukatu zuen, eta, ondorioz, laugarren eta bosgarren egunean «lasaiago» joan zirela azaldu du Lasak. Azken bi etapetan, berriz, laguna osatuta, hobeto ibili zirela . Luis Enrique futbol entrenatzailearen ingurutsuan ibili dira une oro. «Proba honetan burua da inportanteena; eta laguna ondo ezagutzea, jakitea noiz doan ondo, noiz ez...». Satisfazio handia izan da bukatzea eta minik hartu gabe iristea. «Ez dakit zenbatek ez zuten bukatuko, baina igual 500en batek. Ez da broma».

Sailkapenak Gizonezkoak 1.- Matthew BEERS- Christopher BLEVINS 26.17.04.1 2.- Georg EGGER - Lukas BAUM 26.20.53.6 3.- Nino SCHURTER - Andri FRISCHKNECHT 26.21.15.5 23.- Haimar ZUBELDIA - Julen ZUBERO ALDEKOA 29.39.17.3

Emakumezkoak 1 (56).- Kim LE COURT - Vera LOOSER 33.11.37.6 2 (64).- Amy WAKEFIELD - Candice LILL 33.44.02.4 3 (68).- Sofia GOMEZ VILLAFANE - Katerina NASH 33.54.55.5

Mistoak 1 (78).- Ibon ZUGASTI - Alice PIRARD 34.35.07.5

Master (+40) 55 (197).- Gorka IRAZU LIZARRIBAR - Joxemi MUJIKA IRAOLA 40.54.47.0

Grand Master (+50) 39 (320).- Juan Luis LASA - Garikoitz ZEBERIO 45.26.04.9


Summary: Artemis misioaren lehen astronautak aurkeztu ditu NASAk. Ilargira itzultzea helburu duen misioko lehen emakumea Christina Koch izango da, eta lehen beltza, Victor Glover. Jeremy Hansen kanadarra ere izango da misioaren lehen bidaian.

NASA AEBetako espazio agentziak jakinarazi du nortzuk izango diren ilargira itzultzea helburu duen Artemis misioko lehen astronautak. Gregory Wisman izango da komandantea, eta berarekin joango dira Christina Hammock Koch, misioko lehen emakumea, eta Victor Glover, lehen beltza. Eurekin joango da lauretatik estatubatuarra ez den astronauta bakarra: Jeremy Hansen kanadarra.

Artemis misioaren bigarren bidaia egingo dute laurek, bidaiariekin egiten den lehena, 2024ko azaroan. Hamar eguneko bidaia bat izango da, eta itzuli bat emango diote ilargiari, Orion izeneko espaziontzian; Space Launch System (SLS) suziri batek jaurtiko ditu espaziora. Bidaiaren helburua Orion-en bizi euskarriak probatzea izango da, espazioan bizitzeko eta lan egiteko behar diren gaitasunak neurtzeko. Izan ere, Artemis misioaren helburua ez da soilik ilargira joatea, baizik eta kolonia egonkor bat ezartzea han, gero handik Martera joan ahal izateko.

Lehen bidaia horretan, Glover izango da pilotua. Koch lehen espezialista izango da, eta Hansen, bigarrena. «Bakoitzak bere istorioa du, baina elkarrekin gure leloa ordezkatzen dute: E pluribus unum; anitzen artetik, bat. Esplorazio aro berri bat abiatzen ari gara espazioko bidaiari eta ameslari belaunaldi batentzat: Artemisa belaunaldiarentzat», adierazi dute lau astronauta horien aurkezpenean Vanessa Wyche eta Bill Nelson NASAko arduradunek. «Hau zuen tripulazioa da, gure tripulazioa, gizateriaren tripulazioa», esanez aurkeztu dituzte.

Christine Koch Nazioarteko Espazio Estazioan (ISS) egon zen 2019. urtean, eta espazio hegaldi batean egun gehien egon den emakumea da: 328. Denbora horretan, 223 milioi kilometro egin zituen, eta 5.248 itzuli eman zizkion Lurrari. Gainera, beste mugarri bat ezarri zuen Jessica Meir astronautarekin batera: gizonezkorik gabeko lehen espazio ibilaldia egin zuten.

Glover 168 egun egon da Nazioarteko Espazio Estazioan. Space X konpainiak kontratatu zuen Crew I misioko gidari gisara. 2021eko maiatzaren 2an itzuli zen. Winsman 2014an egon zen ISSn; 165 egun egon da espazioan, eta ia hamahiru ordu egon da ontzitik kanpo espazioan. Hansen gerra hegazkinetako pilotu izan da, eta ez du esperientziarik espazio bidaietan.

«Ezin harroago nago lau astronauta hauez. Astronauta talde batek izan beharko lukeena ordezkatzen dute: edozein erronka talde bat bezala gainditzeko gai diren pertsonen nahasketa», azaldu du Norm Knight NASAko bidaia operazioen zuzendariak.

1969. urtean iritsi zen lehen aldiz gizakia ilargira, Nasaren Apolo 11 misioan. AEBetako espazio agentziak sei bidaia egin zituen 1972ko abendua bitartean, eta, denbora horretan, hemezortzi astronauta joan ziren, guztiak gizon zuriak; horietatik hamabik zapaldu zuten ilargia. Geroztik, 50 urte baino gehiago daramatza NASAk ilargira joan gabe.

Lau astronautek egingo duten bidaia Artemis I misioa izango du oinarri. Joan den abenduan bidaiaririk gabeko hegaldia bat egin zuen Orion ontziak. Jaurtitzeko sistema eta ontzia probatu dituzte, eta 26 eguneko bidaia baten ondoren itzuli zen Lurrera.

Duela aste batzuk, Artemis II misioko jantziak aurkeztu zituzten NASAk eta Axiom Space konpainiek. AEBetako biztanleen %90ek jantzi ahal izango lukete beren neurrira egindako horrelako jantzi bat. 2019an, barregarri geratu zen NASA, espazio ibilaldi batean ez zituelako tamaina ertaineko bi jantzi ISS Nazioarteko Espazio Estazioan; hain zuzen, Kochentzat zen horietako bat. Bestea Anne McClainek behar zuen.


Summary: EMB eta langile batzordea akordio batera iritsi dira. Bizkaibusi zerbitzua ematen dion konpainiako langileek asteartean bozkatuko dute akordioa. %12ko soldata igoera bat eta behin behineko langileentzat hobekuntza nabarmenak lortu dituzte CCOO sindikatuaren arabera.

CCOO sindikatuak jakinarazi duenez, EMB autobus konpainia eta langile batzordea akordio batera iritsi dira gaur, eta bihar batzar batean bozkatuko dute langileek. EMBk Bizkaibusen autobus zerbitzua eskaintzen du Ezkerraldean, eta lan gatazka batean murgilduta egon da azken hilabeteetan. Zenbait egunetan sabotaiak izan dira autobusetan eta zerbitzua eten egin behar izan dute.

«Amore eman gabe bete dugu helburua», adierazi du CCOOk ohar batean, eta enpresak mahai gainean jarria zuen eskaintza hobetzera behartu dutela gaineratu du. Horren arabera, %12ko soldata igoera adostu du langile batzordeak enpresarekin, eta behin behineko langileentzat hobekuntza nabarmenak lortu dituzte, besteak beste, lanpostu finkoak sortuz eta lanaldia hobetuz.

Juan Carlos Gonzalez enpresa batzordeko presidenteak langileek greban izan duten jarrera txalotu du. «Hamarrekoa izan da, eta merezi genuen sinatu dugun tankerako akordio bat. Ez genuela etsiko esan genuen, eta gure eskakizunak eta besteren bat lortu ditugu», esan du. 2023rako akordioa da, eta datorren urterako «harago» joan nahi dutela iragarri du Gonzalezek.


Summary: Malen Osa eta Alain Santamaria nagusi Kilimon Trail lasterketan. Euskadiko lineako txapelketa ere bazen Mendaroko proba, eta, horretan, Malen Osa bera eta Ibai Larrea nagusitu ziren. Maite Maiorak 2018an ezarri zuen lasterketaren errekorra ere hobetu zuen Osak.

XI. Kilimon Trail mendiko lasterketa jokatu zen aurreko larunbatean. Euskadiko lineako txapelketa eta Euskal Herriko Kopako bigarren proba zen Mendarokoa. Emakumezkoetan, Malen Osa bietan nagusitu zen, bai proban eta, horrenbestez, bai Euskadiko txapelketan. Oñatiarrak, gainera, Maite Maiorak 2018an ezarri zuen errekorra hobetu zuen hamalau segundoan. Gizonezkoetan, berriz, Alain Santamaria (Ezkarai, Espainia) gailendu zen lasterketan, eta bigarren Ibai Larrea Aranguren antzuolarra helmugaratu zen, 23 segundora. Euskadiko txapela, beraz, Larrearentzat izan zen, baita Euskal Herriko Kopako bigarren probaren garaipena ere.

Euri zaparradek, haizeak eta hotzak gogortu egin zuten korrikalarien jarduna, baina, hala ere, maila handiko lasterketa izan zen. Lasterketa luzeak 23 kilometro eta 1.650 metroko desnibel positiboa zituen, eta 230 lasterkarik lortu zuten denbora barruan bukatzea. Gizonezkoetan, Ezkaraitik etorritako Alain Santamaria Blancok egin zuen denbora onena: 1.56.10. Ibai Larrea Aranguren antzuolarra helmugaratu zen haren atzetik, 23 segundora (1.56.33), eta Gontzal Murgoitio elorriarra hirugarren, bi minutu pasatxora (1.58.12). Laugarren Aitor Ajuria otxandiarra sailkatu zen, eta haren atzetik, Anders Kjaerevik norvegiarra.

Emakumezkoetan, berriz, Malen Osa 20 urteko oñatiar gaztea nagusitu zen. Bigarren, beste oñatiar bat helmugaratu zen, Ainara Uribarri, hamar minutu pasatxora eta Maite Maiora mendaroar nekaezina izan zen hirugarren.

Probaren barnean, Lizarpetik Gaintxipiara arteko tartea kronometratu egin zuten antolatzaileek, eta kronoigoera horretan, Josu Urrestarazu nagusitu zen gizonezkoetan; 2 minutu eta 57 segundotan osatu zuen gailurrera arteko bidea. Emakumezkoetan, Malen Osak berak egin zuen igoerarik onena: 4 minutu eta 4 segundo.

Ibilbide motzeko lasterketan, bestalde, Ibai Angulo urrestillarra eta Carrodilla Cabestre (Estadilla, Huesca, Espainia) gailendu ziren. Gizonezkoen podiuma David Garcia durangarrak (0:53:48) eta haren herrikide Unai Iraolagoitiak (0:54:00) osatu zuten, eta emakumezkoetan, Irene Iturria bidaniarrak eta Jone Oar gernikarrak.

Junior kategorian, gizonezkoetan, Ibai Angulo bera izan zen txapeldun; jubeniletan, Urko Lozano, eta kadeteetan, Julen Dobarro. Emakumezkoetan, Irene Iturria nagusitu zen juniorretan, Jone Oar-Arteta jubeniletan eta Nahia Pombo kadeteetan. Beteranoetan, azkenik, Hassan Ait Chaduk irabazi zuen A mailan, Josu Millanek B mailan eta Maite Maiorak emakumezkoetan. Klubetan, Euskadiko titulua Aiaramendirentzat izan zen gizonezkoetan, eta Soronea-Ammma taldearentzat emakumezkoetan.

Mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopako bigarren proba ere bazen Kilimon Trail. Kolazino Eguneko puntuak eta Mendarokoak batuta, Aitor Zunzunegi eta Oihana Zubillaga dira orain arteko liderrak Kopan.

Euskadiko txapelketako sailkapenak EMFren webgunean dituzue, eta probaren sailkapen guztiak hemen.


Summary: Hegoaldeko lan merkatua indartsu dago, eta 8.700 langile gehiago zenbatu dira martxoan. Inoiz baino kotizatzaile gehiago ditu Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian, eta eskura du 1,3 milioiren langa. 2005az geroztik ez zen langabe kopurua hainbeste jaitsi.

Lan merkatuak atzean utzi du azken hilabeteetako pattalaldia. Gorabehera handirik gabeko otsail baten ondoren, martxoan hazkunde handia izan du enplegatuen kopuruak, eta aspaldi ikusi gabeko jaitsiera handia langabeziak.

«Triunfalismorik» gabe, baina enpleguaren datuak «errekorra» direla ziurtatu du Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak. Iaz indarrean sartutako lan merkatuaren erreformarekin lotu ditu Mendiak, eta gauza bera egin dute hura sinatu zuten sindikatuek, CCOOk eta UGTk.

Erreforma horren aurkakoek, berriz, beste kopuru batzuk nabarmendu dituzte. ELAk gogorarazi du sinatutako lau kontratutik hiru direla aldi baterakoak, eta bi langabetik batek ez duela langabezia saririk. LABek ontzat jo du langabeak gutxitzea, baina «ikuspegia zabaltzeko eta enpleguaren prekaritateari erreparatzeko» eskatu du. langabezia

Langabezia: jaitsierarik handiena 2005az geroztik

SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, martxoaren amaieran 141.142 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Otsailean baino 3.518 gutxiago dira, eta iazko martxoan baino 10.341 gutxiago. Martxoa hilabete gorabeheratsua izan ohi da langabeziari dagokionez, jaisten den hilabeteak tartekatzen baitira igotzen direnekin.

Gainera, aurten langabezia lurralde guztietan jaitsi da, pixka bat gutxiago Araban (-303) eta Nafarroan (-414), eta gehiago Bizkaian (-1.594) eta Gipuzkoan (-1.207). SEPEren datuak INEk emandako biztanleria aktiboaren inkestarekin konbinatuz gero, Gipuzkoak izango luke langabezia tasarik txikiena (%8,6), eta Nafarroak ondoren (%9,8). Batez bestekotik (%10,3) hurbil daude Bizkaia (%8,2) eta Araba (%11,9).

Sektoreka, jaitsiera handia izan da zerbitzuetan (-3.308) eta industrian (-559), baina igoera, berriz, aldez aurretik enplegua izan ez dutenen artean (+398).

Genero arrakala: hamar langabetik sei emakumeak dira

Lan merkatuak hobera egin arren, genero arrakalak bere hartan dirau. Are gehiago, okerrera egin du, azken bi urteetan bi puntu handitu baita langabeen artean emakumeek duten pisua: martxoan, langabe erregistratuen %58,3 izan dira emakumeak, nahiz eta biztanleria aktiboaren %47,1 baino ez diren. Emakumeen artean langabezia tasa %12,8ra iristen da; gizonena, berriz, %8,1ra.

Kotizatzaileak: inoiz baino gehiago

Langabeei dagokionez, joera garbirik gabeko hilabetea izan ohi da martxoa, baina ez afiliazioei dagokienez, urtarrilean galdutako lanpostu asko berreskuratzen direlako. 2023ko martxoa ere ona izan da alde horretatik: 8.735 langile gehiago ari dira Gizarte Segurantzan kotizatzen, eta, hortaz, lege barruan lan egiten. Halako hazkunderik ez da izan gutxienez azken hogei urteetan. Espainian, berriz, inoiz ez; martxoan 206.000 afiliatu batzea «historikoa» izan dela aldarrikatu du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak.

Guztira, Hego Euskal Herrian 1.295.592 langile ari dira Gizarte Segurantzari kotizatzen, inoizko kopururik handiena. Azarokoa zen aurreko marka, baina, gutxigatik bada ere, martxokoak gainditu egin du. Pandemiaren aurretik baino ia 34.000 kotizatzaile gehiago daude.

Kontratuak: lautik bat da mugagabea

2021eko lan erreformaren ekarpen nagusia izan zen zaildu egin zela aldi baterako kontratazioa. Horren ondorioz, handitu egin dira kontratu mugagabeak, nahiz eta oraindik sinatzen direnen gutxiengo bat diren. Martxoan sinatutako 85.526 kontratuetatik %26,5 izan dira mugagabeak; %7 %8 artean izan ohi ziren.

Langabezia sariak: bitik batek ez du ezer

«Langabezian dauden pertsonen babesgabetasun eta prekaritate egoera kezkagarria» salatu du ELAk. Izan ere, langabe erregistratuen % 52,5ek ez dute prestaziorik.


Summary: Lan eskaintza duingabeei ezetz esatea erraztuko du Enplegu Legeak. Lanbiden leihatila bakarra eratzea da asmoa, eta langabeen soslai profesionalak egitea.

Enplegu lege berriak diseinu berri bat eragingo du Lanbide euskal enplegu zerbitzuan. Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluan onartu dute gaur, eta Eusko Legebiltzarreko tramiteen bidea hasi du. Enplegu Sailak langabeengandik gertuago egotea nahi du, eta leihatila bakar bat sortu. Prozesu burokratikoen bidea da helburua, eraginkorrago bilakatzeko. Langile kopurua %15 handituko da. Hona hemen lege berriak eragingo dituen aldaketak. Lanbide berria. Zuzenbide pribatuko erakunde publikoa Lanbideren izaera juridikoa aldatu egingo da, eta aurrerantzean zuzenbide pribatuko erakunde publikoa izango da. Besteak beste EITBk, Osakidetzak eta Energiaren Euskal Erakundeak duten izaera juridikoa da. Enplegu Sailaren arabera, erabakiak arinago hartu ahal izango ditu. Udalak txertatu. Enplegu planak, beharrezkoak Jaurlaritzarekin eta aldundiekin batera, Enplegu Sailak udalak barneratu nahi ditu enplegu bilaketaren sarean. 10.000 biztanletik gorako udal guztiek enplegu planak egin beharko dituzte —bakarka eta beste batzuekin bateratuta—. Enpleguaren %75 udalerri horietan biltzen da. Udaletako gizarte zerbitzuen bulegoek bideratuko beharko lukete eskaera. Lan duina. Ezetz esateko bakarrik Legearen tramitazioan zeresan handiena eman zuten ezaugarrietako bat izan zen. Enplegu lege berriak enplegu «duina» arautuko duela aurreratu zuen Lan Sailak. Hori nola mamituko zen zehaztea falta zen, eta lan eskaintza bati muzin egiteko eskubide gisa arautuko du. Alegia, langabezia saria galdu gabe lan eskaintza bati ezetz esateko arrazoiak zerrendatuko ditu: lanpostutik oso urrun bizitzea, kontziliazioa ezinezkoa izatea... Sailak ez du ahalmenik eskaintza bat duina den ala ez arautzeko. Enplegu sarearen sorrera. Enpresentzat, «borondatezkoa» Lan eskaintza gehienak poltsa berean zentralizatu nahi ditu Lanbidek. Horretarako, enpleguaren euskal sarea delakoa josiko du. Lanbide izango du buru, eta bertan erakunde publikoen zein pribatuen eskaintzak batuko dira, unibertsitate eta hezkuntza zentroekin. Baliabide pertsonalen zein ekonomikoen optimizazioa du helburu. Erakunde pribatuei eta enpresei dagokienez, baina, borondatezkoa izango da. Lanbideren erabiltzaile direnak behartu ahal izango dituzte bakarrik. Ahalik eta enpresa gehien batzea espero dute. Asko izatea espero dute, enpresen elkarteak langile faltaz kexu baitira. Arreta pertsonalizatua. Langabeen soslaia Langabeari lan bilaketarako politika aktiboen eskubidea aitortzen zaio. Lanbidek soslai zehatz bat egingo dio hiru hilabeteko tartean. Bertan gaitasunen diagnostiko bat egingo zaio, eta plan pertsonalizatu bat. Laneko historia bakarra ere diseinatuko zaio. Horrekin langile bila dabilen enpresaren eskaerei hobeto erantzun dakiekeela uste du Jaurlaritzak. Eskatu eta hiru hilabetera eginda izan beharko luke. Lanbidek uste du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako langabe guztiek azterketa hori egina izango dutela 2024ko uztailerako —legea indarrean sartu eta urtebetera—. Horretarako, langile kopurua %15 handituko dute, 373tik 430era.


Summary: Etapa gorabeheratsua izango da bigarrena, Leitzaraino. Aurtengo etaparik luzeenari egingo diote aurre gaur txirrindulariek Euskal Herriko Itzulian. Atzoko garaipenaren ostean, Ineosek ezarriko du tropelaren erritmoa.

Vianatik Leitzara 194 kilometro egingo ditu tropelak gaur, Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapan. Aurtengo aldiko etaparik luzeena izango da. Guztira lau mendate igoko dituzte txirrindulariek: Etxauri (11 kilometro eta %3,3ko pendiza), Uitzi (5,6 km; %4,2an), Saldias (2,3km; %9,2an) eta Arkiskil. Azken hori bi aldiz igoko dute, gainera: lehenengoan, Leitzatik (4,5km; %5ean), eta, bigarrenean, Ezkurratik gora (11km; %3,2an). Mendateak ez dira gogorregiak, baina faboritoek mugitzeko aukera izango dute lehenengo aldeak eskuratzeko. Ethan Hayterrek atzo lortutako garaipenaren ostean, Ineosek izango du aginte makila tropelean.

Etaparen lehen erdian baliteke ihesaldiak bidea egitea, baina bigarren zatian mugimenduak espero dira onenen artean. Mendateetan elkar asko zainduko dute oilarrek, baina tropelak adi egon beharko du jaitsieretan. Oso sigi-sagatsuak eta luzeak dira, eta teknika ona daukan txirrindulari batek baliteke min egiteko aukera izatea. Faboritoen artean lehia bizia izango dute gainsariak eskuratzeko, garrantzitsuak izan daitezkeelako Itzuliaren nondik norakoan. Horregatik, oso garrantzitsua izango da kokapena Arkiskil gainean. Esan ohi den bezala, bihar ez du inork Itzulia irabaziko, baina batek edo bestek faboritoen taldetik kanpo gelditzeko arriskua izango du.

Ikusi gehiago: Taldearen lanari eskerrak


Summary: Jada eska daiteke posta bidezko botoa maiatzaren 28ko bozetarako. Maiatzaren 18ra arte eskatu ahalko da posta bidezko botoa; hori emateko azken eguna 24a izango da. Gaur geratu dira deseginda Hego Euskal Herriko lau foru erakundeak.

Bi hilabete baino gutxiago geratzen dira maiatzaren 28rako: igande horretan, udal hauteskundeekin batera, Nafarroako Parlamenturako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako bozak izango dira. Gaur argitaratu dituzte lurralde bakoitzeko aldizkari ofizialetan foru erakundeak desegiteko dekretuak; horiek horrela, maiatzaren amaiera arterako azken txanpari ekin diote. Hilaren 28ra arte itxaron beharko da aurrez aurreko boza emateko, baina, gaurtik aurrera, posta bidezkoa eska daiteke jadanik.

Correosen webgunearen bidez eska daiteke boza —gazteleraz dago orria—, edo, bestela, haren bulegoetan. Itxaronaldiak saihesteko asmoz, bulegoetan botoa eskatzeko ordua hartzeko aukera dago, Correos-en webgunearen edo aplikazioaren bidez. Maiatzaren 18ra arte eskatu ahalko da posta bidezko botoa.

Maiatzaren 8an hasiko da Correos botoa emateko beharreko dokumentazioa banatzen, eta hori bulegoetara eramateko azken eguna hilaren 24a izango da.

Ikusi gehiago: Hegoaldeko azken bozetan baino parte hartze handiagoa espero da maiatzaren 28an

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako hauteskundeetan 51na batzarkide hautatuko dituzte herritarrek. Hiru barruti ditu Arabak: Gasteiz (39 eserleku), Lur Jareak (7) eta Aiaraldea (5); Bizkaiak lau ditu: Bilbo (15 eserleku), Enkarterri (13), Durango-Arratia (10) eta Busturia-Uribe (13); Gipuzkoak ere lau ditu: Donostia-Beterri (17), Deba-Urola (14), Bidasoa-Oiartzun (11) eta Oria (9). Nafarroako Parlamenturako bozetan 50 parlamentari aukeratuko dira; barruti bakarrak osatzen du foru erakundea.

Maiatzaren 12tik maiatzaren 27ko gauerdira arte izango dira hauteskundeetarako kanpainak; hamabost egun iraungo dute. Horren aurretik, apirilaren 25ean, kanpainako gastuetarako diru laguntzen %30 eskatzeko epea irekiko zaie bozetara aurkeztuko diren alderdiei —maiatzaren 3an jasoko dute aurrerapen hori—. Hilaren 26an, tokian tokiko aldizkari ofizialetan aurkeztuko dituzte alderdien hautagaitzak.

Nafarroako hauteskundeetarako kanpainak hamabost egun iraungo du, maiatzaren 12tik 27ra bitartean. Ekainaren 16an eratuko da parlamentu berria. Maria Txibite hala mintzatu da horri buruz: «Egokiena litzateke datorren gobernua ahalik eta lasterrena osatzea».

Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera


Summary: EH Bilduk «funtsezkotzat» jo du bateriak muntatzeko lantokia Iruñean izatea. Multinazionalaren zuzendaritzak adierazi du ez dagoela dirurik fabrika hori Landabenen jartzeko, eta, horren harira, koalizio abertzaleak «konponbide eraginkor bat» galdegin dio Nafarroako Gobernuari.

VWeko langileen batzordeak aurreko ostiralean ohartarazi zuen Landabenen auto elektrikoetarako baterien zeldak muntatzeko fabrika kolokan dagoela. Albiste horren harira, Laura Aznal EH BIlduko lehendakarigaiak «erabat beharrezkotzat» jo du elektrifikazioaren prozesu osoa bermatzea, eta ondorioz, irizten dio funtsezkoa dela lantoki hori Landabenen izatea.

EH Bilduk prentsaurrekora deitu du eguerdirako, eta Aznalek gogorarazi du Nafarroako Gobernuak 40 milioi euro jarriko dituela egun fabrika zeharkatzen duen trenbidea hortik ateratzeko. EH Bilduko hautagaiaren arabera, fabrika hori «ezinbesteko baldintza» da elektrifikazio prozesuari behar bezala ekiteko.

VWen hasierako asmoa zen orube horretan jartzea baterien zeldak muntatzeko fabrika —kontuan hartu behar da, berez, bateriak egingo diren fabrika nagusia Sagunton egongo dela—. Orain, berriz, zuzendaritzak dio ez duela dirurik Landabenen lantoki hori finantzatzeko. Langileen batzordeak ostiralean adierazi bezala, Landabengo arduradunek diote erabaki hori Iruñetik harago doala eta taldeko zuzendaritzaren dela.

Ikusi gehiago: Sindikatuek azaldu dute 600 lanpostu «jokoan» direla VWen

Ondo ezagutzen du auzia Aznalek, urte luzez lan egin baitu VWen. EH Bilduko ordezkariaren arabera, VWek 400 milioi euro jasoko ditu autogintzako ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikotik: «Orain, prozesu hori kanporatu nahi du 200 milioi aurrezteko, eta, modu horretan, VWen 500 edo 600 lanpostu sortzea eragotziko du», azaldu du Aznalek.

Hori dela eta, lehendakarigaiak nabarmendu du langileen batzordeak dioena adi entzun behar dela lehenik. Haren ustez, gobernuak «berriro» hitz egin beharko du VWeko zuzendaritzarekin, zuzenean izan dezan enpresaren asmoen berri. Aznalek uste du lankidetza publiko-pribatuaren eredua berrikusi behar dela. «Lankidetza publiko-pribatua ongi dago, baina ez irizpide hauekin. Ez dugu bat egiten eredu mota honekin, non gobernuak jartzen dituen funtsak eta bere gain hartzen dituen arriskuak eta galerak. Irabaziak, aldiz, enpresentzat dira».

Navarra Sumaren eskaera

Javier Esparza Navarra Sumako eledun eta UPNko presidenteak Maria Txibiteren agerraldia eskatu zuen astelehenean. Txibitek berak atzo bertan sinatu zuen parlamentua desegiteko foru agindua, eta Parlamentuko Batzorde Iraunkorrak aztertu du eskaera gaur goizean –behin parlamentua deseginda, araudiaren arabera, batzorde horren eskuetan da orain legebiltzarraren egunerokoa—. Batzordeak argudiatu du eskaera iraungi dela eta ez dela larrialdiko gaia.

Eskaeran, Esparzak adierazi du Nafarroako Gobernuak Garraioaren Hiriko zorua eskaini diola VWi, han ezar dadin baterien fabrika edo beste enpresa baten eskuetan utz dezan. Ostiralean, «aurpegia emateko» exijitu zion Txibiteri, eta gertatutakoaz azalpenak emateko.

Hauteskunde kanpaina ate joka den honetan, VWen auziak garrantzia hartuko du.


Summary: Trumpi 34 delitu leporatu dizkiote, kontuak faltsutzeagatik. AEBetako presidentea ohia epailearen aurretik pasatu da, eta errugabetzat jo du bere burua. Segurtasun neurriak zorroztu dituzte New Yorken, protesten beldur.

Ordu batzuez atxilo eta zaintzapean, eskuburdinik ez eta hari ateratako argazkirik ere ez. Donald Trump AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohiak (2017-2021) trataera berezi bat jaso du, gaur, herrialde horren historiako unerik esanguratsuenetako baten protagonista bilakatu denean: Juan Manuel Merchan epailearen aurretik pasatu da Trump, eta hark jakinarazi dio 34 delitu leporatzen dizkiotela, kontuak faltsutu izanagatik, 2016ko presidentetzarako hauteskundeen kanpainarekin zerikusia zuen ordainketa batengatik. Estatuburu izandakoak, aurrez iragarri bezala, errugabetzat jo du bere burua.

AEBen historian lehen aldiz, presidente ohi bat auzipetuko dute gaur. Trumpi egokitu zaio ohorea. Estatuburu izandakoa goizaldean heldu da New Yorkera, eta arratsaldean joan da auzitegira; Poliziak, auzitegi horretako segurtasun indarrek eta zerbitzu sekretuetako kideek lagunduta egin zuen bidea, Trump dorretik Manhattango Fiskaltzaren egoitzaraino. Bide hori egiten ari zela, presidente ohiak zera idatzi du Truth Social sare sozialean: «Oso surrealista dirudi. Atxilotu egingo naute. Ezin dut sinetsi hau Amerikan gertatzen ari denik».

Auzitegira iristean, presidente ohiak ez du adierazpenik egin. Autotik atera, jarraitzaileak agurtu, eta berehala sartu da eraikinean. Epailearen aurrean egin duen agerraldia ez zen publikoa izaten ari, baina areto barneko argazki bat argitara atera dute, eta, horretan, Trump oso serio agertzen da, kamerari begira.

Kanpoan, presidente ohiaren zaleak goizean goizetik bildu dira hiriko bazter guztietan, baita harekin kritikoak direnak ere. Eric Adams New Yorkeko alkateak jarraitzaileei eskatu die «lasai» egoteko, eta ohartarazi du Poliziak esku hartuko duela istiluak sortzen bazituzten. Lerro hauek idazterako, ez da gertakari larririk izan; hori bai, Trumpen jarraitzaile oso gutxi agertu dira, aurreko manifestazioekin konparatuz gero.

Haren kontrako prozesuaz aritzerakoan, berriz, presidente ohiak «sorgin ehiza» idatzi du sare sozialetan, gaur goizaldean, Miami Beacheko bere etxetik (Florida) New Yorkerako bidea hartu zuenean —Euskal Herriko biharko ordu txikietan da etxera itzuli eta agerraldi bat egitekoa—. Estatuburu ohiak ukatu egin duen arren, ikerketak zera dio: 2016ko hauteskunde kanpaina betean zirela, buruzagi errepublikanoak, kanpainako funtsak erabiliz, 120.000 euro ordaindu zizkion pornografian aritzen zen Stormy Daniels aktoreari Michael Cohen abokatuaren bitartez, Danielsek ez zezan zabaldu Trump eta biek harremanak izan zituztela 2006an. Presidente izandakoak esan du ez zuela sexu harremanik izan Danielsekin, baina aktoreak baietz dio.

Berez, isilik egotearen truke diru kopuru bat ordaintzea ez da legez kanpokoa, baina, Manhattango fiskal Alvin Braggen arabera, litekeena da Trumpek bere enpresaren kontuak faltsutu izana, ordainketa hori ezkutatzeko. Era batera edo bestera, arratsaldean jakingo da zer leporatzen dioten zehazki buruzagi errepublikanoari.

2024ko bozen kanpaina

Braggek zabaldutako ikerketak ondorio zuzenak izan ditu 2024ko presidentetzarako bozetarako kanpainan; izan ere, Trumpek iragarria du aurkezteko asmoa —2016koak irabazi zituen, eta 2020koak galdu—. Ikusteko dago auzipetzeak mesede edo kalte egingo ote dion, adituek aurreikusten baitute gutxienez urtebete igaroko dela epaiketa hasi artean.

Hala ere, Danielsen auzia ez da Trumpen inguruan ikertzen ari diren bakarra. Georgian, Fulton barrutiko fiskala ikertzen ari da Trumpek funtzionarioak estu hartu ote zituen 2020ko bozetan hautagai errepublikanoa garailetzat jo zezaten. Bestalde, kontseilu federal berezi bat osatu dute argitzeko haren etxean aurkitutako dokumentu klasifikatuak zergatik eraman zituen hara Trumpek, eta zer zerikusi izan zuen 2021eko urtarrilaren 6an Kapitolioaren aurka izandako erasoan.


Summary: ELAk eta LABek salatu dute Arcelorreko zuzendaritzak ez dituela aintzat hartzen. Sindikatu abertzaleak mahaitik altxatu ziren iragan ostiralean izandako bileran. Altzairutegiak aldi baterako espediente bat egin nahi du.

ELAk eta LABek kritika gogorra egin diote Arcelor altzairutegien zuzendaritzari. Sindikatu abertzaleek egotzi diote ez duela haiekin negoziatzeko asmorik, eta Asturiasko (Espainia) lantegietan ordezkaritza duten sindikatuak (CCOO, UGT eta USO) baino ez dituela aintzat hartzen. Haserre horren erakusgarri, ELA eta LAB mahaitik altxatu ziren iragan ostiralean eginiko bileran. Arcelorrek aldi baterako lan espedientea aplikatu nahi die 7.000 langileri, eta haren baldintzak negoziatzen ari dira.

Iragan asteazkenean, Arcelorrek Gijonen duen altzairutegiko labe garai bat lehertu egin zen. Labe horrek besteak beste Etxebarriko (Bizkaia), Lesakako (Nafarroa) eta Legasako (Nafarroa) lantegietan erabiltzen duten lehengaia ekoizten zuen. Lantegi horiek geldirik daude istripuaz geroztik, eta Arcelorrek bi hilabeteko espediente batean sartu nahi ditu hango langileak. ELAk eta LABek, baina, adierazi dute enpresak ez duela aintzat hartzen haien iritzia.

Sindikatuek azpimarratu dute jarrera hori ez dela berria, zuzendaritzak Espainiako lantegietara baino ez duela begiratzen, eta ez dagoela arduratuta Euskal Herrikoen arazoekin. Are gehiago, ELAren eta LABen ustez, enpresak aspaldi ez du egin «gutxieneko seriotasunik» duen plan industrialik Euskal Herrian. Horren harira, gaur jakin da Espainiako Gobernuko Ministro Kontseiluak 450 milioi euroko diru laguntza bat onartu duela Arcelorrek Gijonen (Espainia) duen altzairutegia berritu dezan. Energia berriztagarriekin ekoizturiko hidrogenoa erabiltzeko egokitu nahi dute. Enpresak 1.000 milioiko inbertsioa egin asmo du guztira.