Summary: Etxerat-ek Jaurlaritzari eskatu dio euskal presoen aurkako salbuespen neurriak eteteko. Egun, EPPK-ko 63 euskal preso daude EAEko espetxeetan. Etxerat-ek galdegin du bizkortzeko legeak eta espetxe erregelamenduak gizarteratzeko aurreikusten dituzten aukeren aplikazioa.

Eusko Jaurlaritzak urriaren 1ean eskuratu zuen espetxe eskumena, eta Etxerat-ek gaur eskatu dio euskal presoen aurkako salbuespen neurriak amaitzeko. Haien ibilbide juridiko-penitentziarioa egiten uzteko galdegin diote, eta bizkortzeko legeak eta espetxe erregelamenduak gizarteratzeko aurreikusten dituzten aukeren aplikazioa.

Gogoratu dutenez, egun EPPK-ko 63 euskal preso daude EAEko espetxeetan: hamabost Basaurin, beste hamabost Martutenen, 26 Zaballan, bi Zaballaren mendeko ospitaleetan, eta bost preso etxean. Azaldu dute horietako zortzi bakarrik daudela hirugarren graduan, nahiz eta gainerakoek kondenaren laurdena beteta baimenak izan beharko lituzketen, prebentziozko bi espetxeratuk izan ezik. Era berean, bigarren graduan sailkatuta dauden 53 presoetatik 44k kondenaren erdia bete dutela esan dute, eta hirugarren graduan behar luketela.

Horrez gainera, Espainiako Gobernuari eskatu diote «berehala lekualdatzeko» periferiako espetxeetan edo Euskal Herritik urrun dauden euskal presoak. Azaldu dute Madrilen menpe dauden presoek baldintzak betetzen dituztela erredentzioak, baimenak, hirugarren graduak edo baldintzapeko askatasuna eskuratzeko. «Kondena erdia baino gehiago beteta dituzten 71 presok hirugarren graduan beharko lukete. Espainiako Gobernuari eta Espetxeetako Idazkaritza Nagusiari eskatzen diegu, hurbiltzeaz gain, 71 preso horiek hirugarren graduan sailkatzeko, legeak baimentzen eta aholkatzen duen moduan. Are gehiago, 26k baldintzapeko askatasunaren espedientea irekitzeko baldintzak betetzen dituzte».

Bestalde, kezkatuta agertu dira «bizikidetzarako eta bakerako bidean» azken hilabeteetan eman den «atzerapausoagatik». «Euskal presoei eskubideak urratzen zaizkie kolektiboki, baina baita banaka ere».

Onintza Ostolaza abokatuak salatu du oraindik salbuespenezko «legedi eta auzitegiak» direla nagusi. Azaldu du euskal preso gehienek irteera baimenak izateko legezko baldintza guztiak betetzen dituztela, baina Euskal Herriko periferian aurkitzen diren espetxeetako Tratamendu Batzordeen gehiengoak baimen horiek ematearen aurka azaldu direla. Horretarako, «lekuz eta garaiz kanpo» dauden argudioak erabiltzen dituztela salatu du.

Esan du badaudela irteera baimenak proposatzen dituzten Tratamendu Batzordeak ere, baina orduan eremu judizialean daudela oztopoak —espetxeen proposamenak epaitegiak onartu behar ditu—. «Egun, irteera baimenerako 40 espediente inguru daude epaitegian, espetxearen aldeko proposamenarekin. Horiek asko luzatzen dira denboran». Salatu du, espetxearen aldeko proposamena izanda ere, gehienetan fiskala kontra azaltzen dela, eta azkenean Zaintza Epaitegi Zentralak baimena ukatzen diela. «Urte honetan, hamar auto baino gehiago eman ditu irteera baimenen aurka». Gradu aldaketekin ere antzeko zerbait gertatzen dela nabarmendu du, eta Unai Fanoren kasua jarri du adibidetzat.

Eusko Jaurlaritzari adierazi diote beste espetxe politika bat behar dela, eta hori espero dutela. «Bereizketarik egin gabe». Horretarako, hitzak eta borondatea baino gehiago beharko dela esan dute.


Summary: Sexu bereizketa egiten duten eskoletako armairua ireki eta aniztasuna aldarrikatu du Steilas sindikatuak. Ikasleak sexuaren arabera bereizita daude oraindik, eta legea betetzen ez bada ituna «berehala» eten behar dela esan du Steilasek.

Performance bat egin dute Steilas sindikatuko kideek. Salatu dute sexuaren araberako bereizketa egiten duten ikastetxeetan ezinezkoa dela aniztasun afektibo-sexualari eta genero identitateari buruzko gaiak «behar bezala» lantzea. El Redin ikastetxearen aurrean egin dute, Iruñean. Segregazioaren armairutik atera! lelopean, zisheteropatriarkatuaren armairua ireki eta aniztasuna aldarrikatu dute. Salatu dute lesbianak, gayak, trans pertsonak, ez-binarioak, bisexualak eta intersexualak, besteak beste, «itxi» eta «ito» egiten dituela armairuak, eta «ikusezintasunera» eta «autozentsurara» kondenatzen dituela.

LOMLOE hezkuntza legearen arabera, ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten eskolek ezin dute diru publikorik jaso. Nafarroan lau zentrok ematen dute sexu bereizketa bidezko hezkuntza: Miravalles-El Redinek Zizur Txikian eta Iruñean, eta Irabia-Izagak Iruñean eta Cordovillan. Joan den astean Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza kontseilariak iragarri zuen «mailaka» amaituko dutela bereizketa. Steilas horren kontra agertu da: «Dena bat dator PSOEren ideologiarekin; status quo-ari eusten diolako, eta legeen aldaketak itxura hutsean gelditzen direlako». Beraz, legea betetzen ez bada ituna «berehala» eten behar dela esan dute sindikatuko kideek.

Horrez gain, salatu dute sexu bereizketa egiten duten ikastetxeetan ez direla betetzen bi lege; Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Foru Legea eta LGTBI+ Gizarte Berdintasunari buruzko Foru Legea. Hortaz, «doktrinamendu fundamentalista katolikoak» ikasleen zenbait eskubide mugatzen dituela salatu dute; hala nola hezkidetzarako, genero autodeterminaziorako eta sexualitatea askatasunean garatzeko eskubidea.

Sexu bereizketaz gain, bereizketa sozioekonomikoa ere egiten dutela salatu dute: «Familia pobreetatik datozen ikasleak ez matrikulatzeko, kuotak, materialak, jarduera osagarriak eta abar ordaindu behar dituzte».

Euskal Herriko beste toki batzuetan ere badira sexu bereizketa egiten duten ikastetxeak, eta horietan ere bereizketa ekonomikoa egiten dutela salatu du Elkarrekin Podemos alderdiak; besteak beste, itunpeko ikastetxeetan ikasleek hilero 84 euroko kuota ordaindu behar dutela. «Badakigu ez dela deus berria, eta uste dugu errotik moztu behar dugun ohiko praktika bat bihurtzen ari dela», esan dute Isabel Gonzalez eta Iñigo Martinez Elkarrekin Podemos alderdiko parlamentariek. Legez kanpokoa da kuotak ordainaraztea, eta Gonzalezek legebiltzarrean adierazi du jakin nahi dutela ea Hezkuntza Departamentua afera ikertzen ari den.


Summary: Haur eta nerabeentzako erietxe psikiatriko bat inauguratu du Osakidetzak. Bilbon dago, eta hamabost adingaberentzako lekua du; gaur inauguratu dute Buru Osasunaren Mundu Eguna delako igandean

Buru Osasunaren Mundu eguna da izango da igandean, egun seinalatua da osasunaren arlo horri erreparatzeko, eta gogora ekartzeko ekitaldiak eta adierazpenak ugariak dira. Bat egin nahi izan du Osakidetzak ere, eta gaur inauguratu dute Bilbon haur eta nerabeentzat martxan jarriko duten erietxe psikiatrikoa. Saralegi plazan dago, hamabost adingaberentzako tokia du, eta hilaren 13an jarriko dute martxan.

Zentro berria martxan jartzeko 250.000 euroko inbertsioa egin dutela jakinarazi dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko iturriek. Oihartzuna eman nahi izan diote albisteari, eta inaugurazioan Iñigo Urkullu lehendakariak ere parte hartu du. 290 metro koadroko eremu bat hartuko du zentroak; hiru kontsulta ditu, eta orotariko jarduerak egiteko balio duten hainbat areto. Lehendakariak esan du izurrian ikusi dela buruko osasunak «arta handiagoa» behar duela, eta horri erantzuteko era emango duela zentro berriak. Oroitarazi du buruko nahasmendu asko 18 urteak bete aurretik agertzen direla, eta goiz diagnostikatzea oso garrantzitsua dela: «Era horretan. aurre egin dakieke kronikotasunari eta horren ondorioei».

Eguneko zentro bat da; buruko eritasun larriak dituzten adingabeak artatuko dituzte bertan, ahal bada ospitaleratuta egiten dituzten tarteak laburtu ahal izateko baliabide berri honekin. Buruko osasunaren arloan ari diren eragileen partetik aspaldiko eskea izan da tankera honetako baliabideak indartu behar direla. Osasun sistemak indartu egin nahi du gaurko urratsa egin eta gero ere, arta emateko ehundura: Bilbon bertan 30 leku dituen beste zentro bat irekitzekoak dira.


Summary: Gipuzkoako enpresek «kezka handia» dute irabazien murrizketagatik. Energia eta lehengaien hornikuntza arazoengatik eta prezioen igoerengatik arazoak izaten ari direla ohartarazi dute hamarretik zazpik. Adegik uste du egoera «koiunturala» dela, eta aurreikuspen baikorra egin du: urtea %6ko hazkundearekin amaituko dela eta 3.000tik gora enplegu sortuko direla.

Industriako lehengaien nazioarteko krisiak bete-betean harrapatu ditu Gipuzkoako enpresak, urte hasierako susperraldi erritmoa mantsotzeraino udaberritik hona. Lurraldeko hamar enpresatik zazpik diote arazoak izaten ari direla lehengaien hornikuntzarekin, eta hori gehitu diotela, azken hilabeteetan bereziki, energien prezioen garestitzea, argindarrarenak nagusiki. Ohartarazi dute horrek guztiak euren produktuen errentagarritasun tarteak murriztu dituela. «Askotan esan dugu: gaurko marjinak biharko mozkinak dira, eta etziko inbertsioak eta enplegua. Horregatik, hazkunde errentagarria da eta izan behar da helburua», azpimarratu du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak.

Egoerarekin kezkatuta azaldu den arren, Gipuzkoako enpresarien elkarteak aurreikuspen baikorra egin du. Uste du hornikuntza krisia «koiunturala» dela, Nazioarteko Diru Funtsak, Europako Batzordeak eta Nazioarteko Energia Agentziak, besteak beste, azaldu dutelako datozen hilabeteetan normaltasunera itzul daitekeela lehengaien merkatua. «Tesi hori da gertagarriena, gure ustez. Dena den, egia da denboran mantentzen bada hazkundea mantsotu daitekeela».

Hala ere, baikor azaldu da Adegiko zuzendaria, eta gaineratu du espero dutela lurraldeko ekonomiak %6 eta %6,5 arteko hazkundearekin amaitzea urtea, eta, enpleguari dagokionez, 3.000 eta 4.000 lanpostu sortzea. Patronalaren azterketaren arabera, aurrera begira, enpresa gutxik murriztuko dituzte lantaldeak, hamarretik batek, baina soilik hamarretik bik handituko lituzkete. Gainerakoek berdin jarraituko lukete. Enpleguarekin loturik, lurraldeko enpresen artean oso zabalduta dagoen ideia bat azpimarratu du Aierzak: langile kualifikatuak kontratatzeko zailtasunak. Hirutik batentzat arazo nagusia da hori.

Enpleguarena ez da, dena den, enpresen kezka nagusia, Adegiko buruaren arabera. Ez behintzat gaur-gaurkoz. Baina aitortu du egungo hornikuntza arazoek jarraitzen badute enpresek «beste aukerarik ez» ez dutela izango «produkzio kostuak kontrolatzea» baino.

Era berean, uste du energien prezioen gorakada bultzatzen ari den inflazioak ez duela ondoriorik izango lan itunen negoziazioetan; ez du «gatazkarik» aurreikusten. «Daudenak errespetatu beharko dira. Eta berritu behar direnetan, ikusi beharko da errentagarritasun galera kontuan hartuz zer adosteko gai diren enpresak».

Grebaz: «Ez dakigu ezer»

Kazetarien galderei erantzunez, Aierzak beste gai batzuk ere izan ditu aipagai: argindarraren prezioak, zergak eta sindikatuek greba orokor batera deitzeko aukera. Baina hiruretan ez du balorazio zehatzik egin nahi izan. Argindarrari buruz, Iberdrolak jakinarazi berri du bere bezero handientzako tarifak handituko dituela; Aierzak baieztatu du Gipuzkoako enpresa ugarik jaso dituztela gutunak abisu hori emanez, eta euren kontratuak negoziatzen ari direla. Dena den, enpresen artean kontratu eta «egoera oso ezberdinak» daudela azpimarratu du. Eta konpainia elektrikoetara ez, beste alde batera begiratu du: erakundeak sustatzen ari diren trantsizio energetikora. «Europak apustua egin du trantsizio ekologikoaren alde, eta horrek bere kostuak ditu, eta deribatu batzuk».

Zerga sistemaz, Espainiako Gobernuak eta nazioarteko erakundeek gutxieneko sozietate zergari lurzoru bat jartzeko eginiko proposamenei buruz, ez du adierazpenik egin nahi izan. «Zerga sistema ez da une honetan Gipuzkoako enpresak kezkatzen dituen faktore bat». Eta antzera mintzatu da greba orokor bat egiteko ELA eta LAB egiten ari diren mugimenduei buruz. «Ez dakigu ezer horri buruz. Eta ez dago enpresen kezken artean».


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioak tenkatutako eremutzat jotzea exijitu dute. Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian, Salvador Gonzalez Etxe Kaleratzeak Stop plataformako ordezkariak adierazi du 2015eko Etxebizitza legeak ez duela garapenik izan: «Ez da aplikatu»

Asteon, Espainian, PSOEk eta Unidas Podemosek etxebizitza legearen inguruko akordioa hitzartu dute. Oraindik xehetasunak ezagutu zain, Hego Euskal Herrian ez du zuzeneko eraginik izango printzipioz, etxebizitza politiken gaineko eskumenak dituztelako bi gobernuek. Dena den, gaia hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarrean, Salvador Gonzalezek, Etxe Kaleratzeak Stop plataformako eledunak, egindako agerraldian.

Gonzalezen irudiko, etxebizitzaren arazoaren «konponbidea da alokairua», eta politika publikoen erreminta izan beharko luke. Haatik, plataformaren irudiko, alokairu prezioak gaur egun oso garesti daude, «batik bat hiriburuetan». Donostian, kasurako, batez besteko errenta 1.200 euro dela salatu du: «Ez dago hori jasango duen familiarik». Horregatik, plataformak exijitu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioek tenkatutako eremutzat jotzea.

Espainiako etorkizuneko etxebizitza legeak proposatzen du hiri, auzo edo herriak eremu tenkatutzat jo ditzakeela erkidegoetako gobernu batek, baldin eta alokairuaren batez besteko errenta KPIa baino bost puntu gorago igo bada eta batez besteko errentaren %30 gainetik badago. Gonzalezek ohartarazi du pandemia garaian hiru hiriburuetan alokairuak bost puntu igo direla; eta, aldiz, Euskal Herritik kanpo, beste hiri batzuetan jaitsi egin direla gogorarazi du.

Gonzalezen arabera, prezio horiekin famliek eta norbanakoek batez beste diru sarreren %40 bideratzen dute etxebizitzara, «eta hori bestelako gastu arruntak aintzat hartu gabe». Azaldu du azken hilabeteetan 416 etxe kaleratze izan direla; gehienak alokairuetan, baina hipotekei loturikoak handitzen ari direla eta hipoteka maileguak arautzen dituen lege berriarekin egoera «okertu» egingo dela ondorioztatu du.

Etxe kaleratzeen aurkako plataformak «positibotzat» jo du, hain zuzen, «estatu mailan lege batek alokairuaren prezioak» arautzeko neurri batzuk ezartzea. Eusko Jaurlaritzari eskatu dio lege hori onartzen denean, aintzat hartzeko, Kataluniako edo Balearretako gobernuek iragarri duten bezala. Orain arte, politika publikoek etxebizitzaren salerosketaren alde apustu egin dutela nabarmendu du, eta hori aldatu behar dela uste du.

«Itxaropenak jarriak genituen EAEko etxebizitza legean, baina etsiak jo gaitu. Sei urte dira onartu zela, eta legea apenas aplikatu den. Abian jartzea galarazi egiten da». Gonzalezen arabera, gobernu barruan EAJk ez zuen lege hura babestu 2015ean eta orain ez du borondate politikorik abiarazteko, «bankuen eta etxebizitza lobbyen presiopean dagoelako».

Sei urtetan lege hori garatuko duten bi dekretu egin dira. Azkena etxe hutsen gainekoa. Bi urtez erabili gabeko etxeei metro koadroko hamar euroko tasa bat jartzea ezarri du Jaurlaritzak. Gonzalezen arabera, etxe jabeen interesak «gehiegi» aintzat hartu ditu gobernuak, salbuespenen bidez etxe huts multzo bat kanpoan geratzen delako eta dekretua aplikatzeak gutxienez beste bi urte bete beharko dituelako. Tasa hori ezartzea udalen esku uztea ere kritikatu du.

Plataformaren arabera, Vienan (Austria) etxebizitzen hiru laurdenak alokairu babestuak dira, eta beste hainbat diruz laguntzen dira. Etxebizitza eskubidea bermatuko duen neurriak ezartzeko eskatu du, kalean gera daitezkeen pertsonak «ez daitezen boluntarioz osatutako plataforma batera joan laguntza eske». Egoerari konponbidea emateko hainbat proposamen azaldu ditu: hala nola eremu tenkatuetan udal planak aurkeztera behartzea; etxebizitza erosteko kenkariak murriztea; alokairu prezioa mugatzeko indizeak ezartzea; eraiki daitekeen zorua gizarte alokairura eta babes ofizialera bideratzea...

Legebiltzarkideen erantzuna

Gobernuko bi bazkideek, PSEk zein EAJk, nabarmendu dute ekainean onartutako etxe hutsen dekretua instrumentu baliagarria izan daitekeela etxe hutsak merkaturatzeko. PSE-EEk erantzun du Jaurlaritzak baduela aukera udalak behartzeko erabili gabeko etxeen tasa hori ezartzera.

EH Bilduk, berriz, «interesgarritzat» jo du asteon Espainian iragarri den akordioa, baina onartu du oraindik orain alokairua arautzeko bidea dagoela. Akordioak proposatzen du hamar etxebizitza baino gehiago dituzten enpresei prezioak mugatzea. EH Bilduren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan baldintza hori betetzen duten 34 enpresa daude, eta 1.110 etxe dituzte. Orotara 110.550 etxebizitza daudenez, etorkizuneko lege horrek berez etxebizitza parkearen %10ari eragingo liokeela zehaztu du.

Elkarrekin-Ahal Dugu-k bat egin du plataformak egindako azterketarekin, eta azaldu du eskubideak bermatuko dituen neurrien alde lanean ari direla. PPk, berriz, onartu du etxebizitzaren arazoa larria dela, baina kritikatu du, Europan proposatutako neurri batzuk aplikatu arren, ez dituela emaitzak lortu.


Summary: Hegoaldeko gobernuek bere bidea egingo dute.

Espainian, PSOEk zein Unidas Podemosek etxebizitza legea aurrera ateratzeko hitzarmena lortu ondotik, egitasmo horren xehetasunak ezagutzea falta da. Gorteetan oraindik bide luzea dute egiteko. Haatik, Nafarroako Gobernuko iturriek aurreratu dutenez, ez dago berritasunik, eta hainbat arlotan aurreratuago daude, bai Nafarroan, bai eta Araban Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, etxebizitza politikak garatzeko eskumena dute Nafarroako Gobernuak zein Eusko Jaurlaritzak, eta azken urteetan bere bide propioa jorratu dute.

Adibidez, Unidas Podemosen eta PSOEren akordioak proposatzen du etxebizitza hutsen jabeei higiezin ondasunen gaineko zergaren bidez gainkarga bat jartzea, eta horretarako legeak etxe huts bat zehazki zer den definitu behar du. Hain zuzen ere, EAEk zein Nafarroak lan hori aurreko urteetan egin dute: zehazki, Nafarroak lehen aldiz 2013ko etxebizitza legean ezarri zuen definizio hori; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, 2015eko legean—PSE-EEk, EH Bilduk eta UPDk babestu zuten lege hura—. Erkidegoetako gobernuak etxebizitza hutsen gainean arautu ezin dutela argudiatuta, PPren gobernuak Auzitegi Konstituzionalera eraman zituen bi legeak.. Haatik, 2018an, Konstituzionalak ontzat jo zuen euskal administrazioek etxe hutsen gainean arautu ahal izatea.

Definizioari dagokionez, Nafarroan, urtean sei hilabetez inor bizi ez diren etxeak hutsik daudela zehazten da. Erregistro bat sortu da, baina ez da gainkargarik jartzen. Jaurlaritzak, berriz, ekainean dekretu bidez proposatu zuen etxe hutsei metro koadroko hamar euroko kanon bat ezartzea. Udalek bilduko dute tasa hori, eta bi urtez erabili gabeko etxebizitzei aplikatuko zaie —bigarren etxebizitzak eta lan edo osasun arrazoiengatik bizitokia aldatu izana salbuetsita daude, besteak beste—.

Espainiako akordioak gazteentzako 250 euroko bonu sozial bat sortzeko asmoa du, baina Hego Euskal Herrian hori jada egiten da. Bi gobernuek gazteei zuzendutako egitasmoen bidez. Zehazki, zerga kenkarien bidez, errentaren %50 itzultzen diete maizter gazteei, gehienez ere 250 euro ordainduta. Hala ere, badira berezitasun batzuk. Nafarroaren kasuan 23 eta 31 urte arteko gazteei zuzenduta dago, eta gehienezko errenta 650 eurokoa izan behar du. Jaurlaritzan Gaztelagun programa, berriz, 23 eta 35 urte arteko gazteei zuzenduta dago, hiru urtez jaso daiteke laguntza eta gehienezko errenta aldatu egiten da tokiaren arabera — hiriburuetako gehienezko errenta 750 eurokoa da, 10.000 biztanletik gorako herrietan, 650 eurokoa eta gainerakoetan 600 eurokoa—.

Alokairuaren prezioa arautzeari begira, Nafarroan urrats gehiago hartzeko prest dira. Datorren urtean Nafarroako Gobernuak etxebizitza lege proiektua aurkeztuko du. Berritasun nagusia izango da alokairuaren iraunkortasunaren indize bat ezarriko dela. Etxebizitzaren ezaugarrien arabera, gehienezko alokairu errenta bat kalkulatuko du adierazle horrek eta maizterrentzat arrazoizko errenta izatea bilatuko du. Adierazle horren arabera, hainbat zerga kenkari ezarriko dira, halaber.


Summary: Hendaia hautatu dute Olinpiar eta Paraolinpiar Jokoak prestatzeko gune gisa. Bost kirol prestatuko dira Lapurdiko herriko hainbat gunetan.

Hendaiak hautagaitza aurkeztu zuen 2024ean Parisen jokatuko diren Olinpiar Jokoetarako prestakuntza gune izateko, eta hautatu egin dutela adierazi du udalak.

2024 Jokoen Lurra izendapena eman diote Lapurdiko herriari, Jean-Michel Arruabarrena Kirol eta Gazteria Sailaren ardura duen hautetsi eta hautagaitzaren koordinatzaileak azaldu duenez. Izendapen hori lortzen duten udalerriek euren kirol instalakuntzak erabiltzen utziko diete kirolariei Jokoetarako prestatzeko, 2024ko uda bitartean.

Hendaian bost kirol prestatuko dituzte: zazpiko errugbia (Hondarraitz estadioan), tenisa eta aulki gurpilduneko tenisa (Tenis Klubean) eta eskubaloia eta botxak (Irandatzeko kirolgunean).

«Herriko etxean egin dugun lan handiaren emaitza eta onarpen ederra dugu hori», adierazi du Jean-Michel Arruabarrenak.

Parisen jokatuko dira 2024ko Olinpiar Jokoak. Baina antolakuntzak erabaki du horien prestaketa sakabanatzea. Hendaiaren hautagaitza aztertuta, ondorioztatu dute herriak badituela nazioarteko kirolariak eta taldeak hartzeko baldintzak. Horrez gain, atletentzat egokiak diren garraio, egoitza eta jatetxe sareak badituela adierazi dute.


Summary: Gutxienez 40 hildako Afganistanen gertatutako eraso batean. Gutxiengo xiitaren meskita batean izan da atentatua, Kunduz probintzian, herrialdeko ipar-ekialdean. Dozenaka zauritu eragin ditu. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa.

Ekintzaile suizida batek bonba bat leherrarazi du Jan Abaden, Afganistan ipar-ekialdean, eta gutxienez 40 lagun hil dira eztandaren ondorioz. Zaurituak dozenaka dira. Erasoa gutxiengo xiitaren meskita batean gertatu da. Kunduz probintziako Kultura eta Informazio zuzendariak nabarmendu du hildakoak 43 direla; Ariana Afganistango telebista kateak probintziako beste iturri ofizial batzuk aipatuz adierazi duenez, 50 dira zendutakoak. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa.

NBE Nazio Batuen Erakundeak herrialdean duen misioaren arabera, hildakoak ehundik gora dira. Nazioarteko tropek herrialdetik alde egin eta talibanek abuztuaren erdialdean boterea hartu zutenetik Afganistanen gertatutako bosgarren erasoa da gaurkoa. Aurrenekoa abuztuaren 26an izan zen, Kabulgo aireportuan: 170 bat hildako eragin zituen EIren atentatuak. Joan den irailaren 18an, bi izan ziren. Jalalabad hirian bi autok eztanda egin zuten, eta horren ondorioz hiru pertsona hil ziren eta 20 bat zauritu. Hildakoak militante talibanak ziren. Egun berean beste auto bat lehertu zen Kabulen, baina ez zen hildakorik izan. EIk bere gain hartu zituen atentatuak.

Eta joan den igandean beste eraso bat izan zen hiriburuan, meskita batean. Talibanen buruzagi baten amaren omenezko zeremonia bat egiten ari ziren, bonba batek eztanda egin zuenean. Gutxienez zortzi pertsona hil ziren, eta hogei zauritu.


Summary: Fiskalak Egoitz Urrutikoetxea kartzelan ez sartzeko eskatu du. Epaiketaren bigarren saioa egitn dute gaur Parisen, eta lekukoek hartu dute hitza. Prokuradoreak lau urteko kartzela zigorra eskatu du akusatuaren kontra, baina betetzeko beharrik gabe. Defentsako abokatuek Egoitz Urrutikoetxea errugabetzeko eskatu dute. Azaroaren 17an emanen du erabakia epaitegiak.

Terrorismoaren kontrako Frantziako ministerio publikoko prokuradoreak adierazi du ez diola «zentzurik ikusten» Egoitz Urrutikoetxea kartzelan sartzeari. Atzo eta gaur ari dira ezker abertzaleko militantearen kontrako epaiketa egiten Parisko Zigor Auzitegian, 2003an eta 2005an ETAko kide izatea eta helburu terroristak zituen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Bere kontrako akusazioak oinarrituak direla kontsideratuta, lau urteko kartzela zigorra eskatu du Urrutikoetxearen kontra prokuradoreak, betetzeko beharrik gabe. Horrez gain, auziperatua Fijait arau-hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan izendatzeko eskatu du. Defentsako abokatuen hitzetan, aurkeztutako elementuak «ezdeusak» dira, eta ez dago «inolako zantzurik» etakide izan zela eta gaizkile elkarteko kide izan zela frogatzeko; Urrutikoetxea errugabetzeko eskatu dute. Azaroaren 17an emanen du bere erabakia epaitegiak.

Auziperatuari galdeketa luzea egin zioten epaileak eta prokuradoreak atzo arratsalean. Gaur, lekukoen txanda izan da: Josu Urrutikoetxea —akusatuaren aita—, Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria, Monique Elgoihen Lexantzüko auzapeza (Zuneroa), eta Alain Tellier polizia ohia deitu dituzte defentsako abokatuek. Akusazioak ez du inor aurkeztu.

Saioa hasi aurretik, Urrutikoetxeari sostengua agertu dio EHBaiko Xabi Larraldek. Halako auziak «jokoz kanpo guztiz» ikusten dituztela adierazi du, eta Aieteko hamargarren urteurrena dela gogoratu du. Urrutikoetxea aske uzteko eskatu du, eta Parisi eta Madrili esan die Euskal Herrian zabalduriko fasearekin bat datozen neurriak hartzeko.

Saioa hasi eta berehala, Alain Tellier polizia ohiak hartu du hitza, bideokonferentziaz. 1989tik 2015 arte Baionako polizia judizialeko burua izan zen; «euskal arazoaz» arduratzen zela esplikatu du. Auziperatua ezagutzen ote duen galdetu dio epaileak. Irribarre bat atera zaio polizia ohiari, eta Urrutikoetxearen kontrako hiru atxiloketetan parte hartu zuela erran du. Ez du bere baitarik adierazpenik eginen; galderak erantzunen ditu.

Bere garaian idatzi zuen dokumentu bati buruz galdetu dio epaileak. 2005eko irailekoa da dokumentua, eta Egoitz Urrutikoetxea Laskibarri buruzko egiaztatzea izenburua du. 2003ko udazkenetik auziperatua klandestinitatean sartu zela baieztatu zuen horretan. Garaian Urutikoetxea bilatzeko egin zituzten saiakerez galdetu dio epaileak. Lekukoak erantzun du Urrutikoetxea lehen aldiz ezagutu zuela kale erasoei lotutako operazio batean. Gerora bere beste atxiloketa batzuetan ere parte hartu zuen.

Bere etxebizitzara joan ziren, «ezagutzen» zuten helbidera; ez zegoen. Urrutikoetxeak manifestazio publikoetan parte hartzeari utzi ziola ere baieztatu du. Hura lokalizatzen saiatu zirela. «Ohartu ginen manifestazio horietatik eskas zela, eta garaian klandestinitatean sartzea erran nahi zuen horrek; edo gutxienez, bizitza publikotik erretiratzeko borondate bat». Prokuradorearen galderei erantzunez berretsi du ez zutela inolako ideiarik ere non zegoen. Oroitarazi du txostena 2005eko irailekoa dela. «Asko harritu ginen desagertu zela ikustean». Ez zuten informazio zerbitzuen informaziorik jaso horri buruz.

Urrutikoetxearen defentsak estu hartu du polizia ohia. «Erraten badizut garai hartan jakina zela eurodiputatu baten idazkaria zela, europarlamentuak ordaintzen zuela. Zer diozu?». Gutxienez 2005 hasiera arte haren jarduera publikoa zuela frogatua dagoela erran dio. «Nola idatzi dezakezu 2003tik aitzina klandestinitatean zela?». Polizia ohiak erantzun du: «harritua naiz». Abokatuak: «Ni ere. Nola idatzi dezakezu halakorik?».

Gogor ekin dio abokatuak: «Zer egin behar zuen publikoki bizi zela erakusteko? Errugbi partidu batean zelaira biluzik jautsi? Ez da seriosa egin duzuna, eta jakin nahi dugu zer helbururekin egin duzun». Ondoren hainbat aldiz zuzenean galdetu dio inork eskatu ote zion hura idazteko. Poliziak ezetz esan du, dar-dar bat ahotsean.

Etxegarai, Euskal Herriko egoeraz

Jean Rene Etxegarai izan da hurrengo lekukoa. Esan du ez zuela gertakariei buruzko lekukotasuna emanen, «Euskal Herriko egoerarena baizik. Azken 60 urteetakoa». 1960tik aitzina izan den «krisia» ezagutu duen belaunaldikoa dela erran du. «Gure herriaren, Euskal Herriaren bilakaera ezagutu dut. Herri honen historiaren bilakaeraren lekuko izan naiz. Sufrimenduarena ere. Bi aldeetako biktimena, presoena, edo bilatuak izan direnena».

Gatazka hori bukaerara iritsi dela erran du, besteak beste, «gizarte zibilari» esker. «Ni horren parte naiz. Ez naiz engaiamendu nazionalista batean». Zentro eskuineko politikari frantses gisa aurkeztu du bere burua.

Aieteko adierazpenaz aritu da, horretan parte hartu zuela erranez. «Lehen etapa berehalakoa izan zen. ETAk jarduera armatuari bukaera eman zion, eta erabakia errespetatu du. Ordutik ez da atentaturik izan». Frantziako eta Espainiako estatuen «isiltasuna» ere aipatu du. «ETAren jarduera armatuaren bukaeraren ondotik, prozesuan sartzera gonbidatuak izan baziren ere, ez Frantziak ez Espainiak ez zuten sartzea onartu».

2017ko apirilaren 8ko armagabetzea nola egin zen kontatu du horrez gain. «Zuzenbide estatua errespetatzen duen prozedura bat» izan zela erran du; Cazeneuve garaiko lehen ministroarekin hala adostu zutela.

«Zergatik etorri naiz hona?». Biziki laster bukatzen ikusiko beharko litzatekeen «kapitulu baten bukaeran» gaudela adierazi du. Onartu du «diskurtso politiko» bat dela. «Euskal Herria baretua dago gaur egun». Konponbide prozesua bururaino eramateko beharra aipatu du. «Zauri horiek txikitatik ezagutu ditut. ETAren bortizkeria, GALena ere... Noski Justiziak bere bidea egin behar duela. Erabaki bat hartuko duzue, eta erabaki egokia izanen da. Baina Justizia ezin da desegin lurraldeen errealitatetik». Euskal Herriko errealitatea kontuan hartzeko beharra aipatu du.

«Bakea aipatzen ari naiz; bai, bakean gaude. Baina bakea ez da sekula behin betikoa». Erradikaltasun formak itzuli daitezkeela iradoki du. «Belarria luzatu dezagun gertatu denari buruz. Prozesu judizialak berretsi dezala Euskal Herrian gertatzen ari dena». Behin eta berriz errepikatu du «duela hamar urte armak isildu zirela» Euskal Herrian. «Kontuan hartu behar da».

Espainiako Gobernuarekin kanala

Josu Urrutikoetxea auziperatuaren aitak hartu du hitza ondoren. Afera beragatik auziperatua izan zen, baina kasua instrukziora bidaltzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailean. 2000.eko hamarkadan Espainiako Justiziatik ihes egitea erabaki ondotik, ETAko kide bezala negoziazioaren bidez gatazkatik ateratzeko lan egin zuela kontatu du. «Arnasa luzeko lana izan zen niretzat. Lehenik mugimendu barruan; Euskal Herriko gizarte zibileko eragileekin; eta baita nazioarteko eragileekin ere». Horren bidez iritsi zen 2005eko ekainean, Genevan (Suitza) osatu zen mahaia.

«Ez zen lan erraza izan», Josu Urrutikoetxearen hitzetan. Espainiako Gobernura PSOE iritsi zenean «leiho bat» ikusi zutela erran du. «Momentu hartan erakundeko zuzendaritzak erran zidan kanal bat aurkitu behar zela zuzendaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artean mezu trukaketa zuzenagoak izan zitezen. Dilema baten aurrean aurkitu nintzen; nire semeari galdetu ala ez». Garaian semeak zuen jarduera politikoa, eta harekin zuen «harreman estua» aipatu ditu. «Konfiantza itsua dut beregan». Kanal hori irekitzen lagunduko ote zuen galdetu zion.

Nafarroa Behereko apez batekin egin zuen kontaktua Egoitz Urrutikoetxeak, eta haren bidez Frantziako Alderdi Sozialistako hautetsi batekin, honek harreman zuzena baitzuen Espainiako Gobernuarekin. Garai hartan semearekin «nahiko maiz» elkartu zela erran du Josu Urrutikoetxeak, familiaren berri hartzeko, baina baita egoera politikoaz mintzatzeko ere. «Nik bezala, aterabide negoziatu baten beharraren konbikzioa zuen». 2006ko irailean Suitza utzi eta Okzitaniara joan zela erran du Josu Urrutikoetxeak. «Nire semeak bazekien non nengoen. Bera Alpeetara zihoala erran zidan». Bera ere behin baino gehiagotan hara joan zela erran du. Gerora, Euskal Nazio Askapen Mugimenduaren ordezkari gisa Osloko (Norvegia) mahaira joateko eskatu ziotela erran du. Oroitzapenak lauso dituela erran du, baina momentu batean semeak Parisera zihoala erran ziola baieztatu du.

Herrian eragile

Monique Elgoihen Lexantzüko auzapezak, Egoitz Urrutikoetxeak herriko jardueretan duen parte hartzea azpimarratu du, bai hautetsi gisa, bai kulturalki, baina baita herriko eguneroko bizian ere. «Herri txikietan ez dugu dirurik obrak ordaintzeko, eta, beraz, herritarrak behartuak gara tresnak eskuetan hartzera; beti hor egon dira Egoitz eta bere bikotekidea». Urrutikoetxearen alabak aipatuz bukatu du. «Bizitzaz betetako bi neskato dira. Elkartasun eta tolerantzia balioekin heziak izan diren bi neskato. Hori azpimarratu nahi dut»

Lekukoen ondotik, Egoitz Urrutikoetxea galdekatzeari ekin dio, berriz, epaileak. Atzoko saioan errandakoak berretsi ditu oro har. Detaile bat gehitu nahi izan du. «Nire kontra fiskaltzak eta poliziak aurkeztutako elementuak aipatu dituzu. Euskal arazoaren konplexutasuna aipatu du lehen Tellierek; berak erabili duen hitza da, euskal arazoaz arduratu den polizia batek. Dosier osoan konplexutasun hori ez da ageri», deitoratu du. «Uste dut garaia iritsi dela konplexutasun hori kontuan hartzeko. Eta ez hori bakarrik: bi aldeetako sufrimendua ere. Euskal gizartea zauritu du, Espainiako eta Frantziakoa ere».

Euskal Herriaren «aspirazio zilegiak» aipatu ditu. «Espainia eta Frantzia ezpata kolpez eraiki ziren. Beharbada akatsa izan da pentsatzea aspirazio zilegi horiek indar harreman batean eraikitzen ahal zirela...». Helburua eta bidea aipatu ditu. «Anitzetan bideak helburuak ezkutatzen ditu. Eta uste dut estatuek hori erabili dutela, dena terrorismoaren atzean gordetzeko». Oraindik presente den «egiturazko bortizkeria» agerian uzteko beharra aipatu du. Euskal Herria «emantzipazio bidean» dela erran du. «Gure apustua da, gaur egun, bide horretan segitzea, bortizkeriarik gabe. Eta uste dut lortzen ari garela».


Summary: ETAren amaiera antzerkiaren bitartez oroituko du Gipuzkoako Aldundiak. Maria San Miguelen 'Rescoldos de paz y violencia' trilogia antzeztuko dute Donostian, Irunen eta Eibarren, ETAren amaieraren 10. urteurrenaren harira aldundiak antolatuko dituen ekimenen artean.

ETAren jarduera armatuaren amaieraren 10. urteurrena dela eta, Gipuzkoako Foru Aldundiak hainbat ekimen egingo ditu datozen asteetan zehar, indarkeriak gizartean izandako eraginak «kulturaren ikuspegitik» aztertzeko helburuarekin. Kultura Departamentuak goizean eman du egitasmoaren berri.

Oroimen ariketaren ardatza Maria San Miguelen Rescoldos de paz y violencia gaztelaniazko trilogiaren antzerki zikloa eta haren bueltan antolatuko diren mahai-inguruak izango dira. Obra hiru atalez osatua dago eta indarkeria ekintzak «ikuspegi eta testuinguru desberdinetatik» aztertzen ditu, Kultura Departamentuaren arabera. Bestalde, emanaldien osteko solasaldietan ETAren, GALen eta polizia abusuen biktimek eta «kulturako, politikako eta komunikabideetako pertsona ezagunek» parte hartuko dute. Gonbidatuen artean izango dira, besteak beste, Maixabel Lasa, Gorka Landaburu, Pili Zabala, Ines Nuñez, Jesus Egiguren eta Jose Luis Rodriguez Zapatero.

Antzerki zikloa Irunen hasiko da, urriaren 19an, 20an eta 21ean Amaia Kultur Etxean eskainiko diren emanaldiekin. Urriaren 26an, 27an eta 28an, berriz, Eibarko Coliseo Antzokian egingo dituzte saioak, eta azken antzezpenak Donostiako Antzoki Zaharrean izango dira, azaroaren 8an, 9an eta 10ean. Goizetan DBHko eta Batxilergoko ikasleentzako emanaldiak egingo dituzte eta arratsaldeetan, 19:00etan, publiko orokorrari eskainiko dizkiete.

Antzerki zikloaz gain, urriaren 20an, Mario Onaindia Fundazioak Kultura Departamentuaren laguntzarekin editatu duen Grand Place aldizkariaren zenbaki berezi bat ere aurkeztuko dute, ETAren amaiera, 10 urte izenburua duena. Eta azaroaren 4an, berriz, Felipe Juaristi komisarioak antolatutako Un largo y tortuoso camino erakusketa estreinatuko dute Donostiako Koldo MItxelena kulturunean. Aldundiaren arabera, erakusketak «ETAren indarkeriak euskal kulturgintzan izan duen eragina islatzen du, baita terrorismoaren gizarte porrotan izan duen papera ere, hainbat eremu eta diziplinatako sortzaileen lanetik hasi eta herri mugimenduetako intelektual nabarmenen parte-hartzera arteko ibilbidea jorratuta».

Goizeko aurkezpen agerraldian, Harkaitz Millan Kultura diputatuak adierazi du kulturak «pizgarria» izan behar duela «herritarren kontzientzia kritikorako», eta iraganera begiratzeko duen balioa azpimarratu du: «Ekimen honen helburua da Gipuzkoako gizarteari eskaintzea kultura tresnak, herritarrek gogoeta egin ahal izan dezaten ETAren indarkeriaren 50 urteei buruz, indarkeria horrek gure iragan hurbilean eta gure egungo errealitatean izan dituen ondorioei buruz, eta askatasuna, aniztasuna eta giza eskubideak bermatuko dituen bizikidetza esparru bat eraikitzeko geratu diren ondorio eta irizpideei buruz».


Summary: 136 estatuk onartu dute %15eko gutxieneko zerga ezartzea. Irlandak amore eman ondoren, Hungariak eta Estoniak ere ontzat hartu dute akordioa.

OCDEk beste urrats bat eman du nazioartean gutxieneko sozietate zerga bat ezartzeko saioak. Mundu osoko 136 estatuk oniritzia eman diote enpresa handiek gutxienez beren irabazien %15eko zerga ordaintzeko akordioari. Uztailean lehen adostasun bat lortu zuten 130 estatuei beste sei gehitu zaizkie orain —haien artean EBko hiru kide: Irlanda, Hungaria eta Estonia—, eta Pakistanek atzera egin du. Sinatzaileek munduko BPGaren %90 ordezkatzen dute, eta haien artean daude G20ko eta OCDEko kide guztiak. Espero dutenez, horren bitartez enpresa erraldoiek urtean 125.000 milioi euro gehiago ordainduko dizkiete kutxa publikoei.

Uztaileko oinarrizko itunaren xehetasun teknikoak negoziatzen aritu dira azken hilabeteetan, eta atzo OCDEren bitartekaritzarekin egindako bilera telematikoan lortu zuten adostasuna.

Bi zutabe ditu itunak. Lehenengoaren arabera, 20.000 milioi eurotik gorako salmentak eta %10etik gorako errentagarritasuna duten multinazionalek,%10 horretatik gora irabazten duten diruaren %25 banatu beharko dute lan egiten duten beste lurraldeetan. OCDEk kalkulatu duenez, horren bitartez 130.000 milioi euroren mozkinak modu bidezkoago batean banatuko dira. Itunak ez die eragingo bankuei eta araututako beste finantza erakundeei, ezta hidrokarburo eta meatzaritza enpresei ere.

Lehen zutabe horretatik etekin gutxi aterako dutela salatu dute garabidean dauden herrialde askok, eta horregatik ez dute bat egin Nigeriak, Kenyak eta Sri Lankak.

Bigarren zutabea

Bigarren zutabea deitutakoak, berriz, finkatzen du 750 milioi eurotik gora fakturatzen duten enpresen sozietate zergaren gutxieneko tasa %15ekoa izango dela akordioarekin bat egin duten eremuetan. Aurreko testuak «gutxienez %15eko tasa» aipatzen zuen, baina erreferentzia hori kendu diote, besteak beste, Irlandaren presioaren ondorioz. Hilaren 30ean eta 31ean G20ko buruzagiek emango diote azken oniritzia, Erromako goi bileran. Hor erabaki behar dute nola egingo duten akordioa 2023tik aurrera ezar dadin.

Hainbat urte daramatza OCDEk sozietate zergaren gutxieneko kopuru baten atzetik, ohartuta enpresa handienek gero eta zerga gutxiago ordaintzen zutela, dela inbertsioak erakartzeko tasak jaisteko lasterketa zegoelako munduan, dela enpresa horiek erraztasun handiak dituztelako dirua paradisu fiskaletara desbideratzeko, baita irabaziak gutxitzeko legezko trikimailuak egiteko. Uste denez, inbertsio gisa saldutakoaren %40, funtsean, zergak txikitzeko egindako diru mugimenduak dira.

Helburua lortzeko oztopo ziren AEBak, haren multinazional boteretsuak —batez ere teknologikoak— iaioak baitira zerga ihesean. Baina Joe Bidenek jokoa aldatu du, bere inbertsio planak finantzatzeko dirua behar duelako. Trukean, exijitu du Frantziak, Espainiak eta beste batzuek enpresa teknologikoei jarritako Google tasak kentzeko. Edonola ere, Bidenek lanak izango ditu ituna Kongresutik pasarazteko, eta bi urteko luzapen bat lortu du bere enpresa teknologikoentzat.

EB osoa

Uztaileko itunari kontrako botoa eman ziotenen artean zeuden Irlandako Errepublika, Hungaria eta Estonia. Garrantzi handikoak hiruak, Europako Batasuneko kide direlako eta haren erabateko partaidetza funtsezkoa delako halako itun batek benetan funtziona dezan. Eta bereziki inportantea zen Irlandaren erresistentzia amaitzea, zerga txikikoen ikur bat zelako. %12,5eko sozietate zerga bat giltzarria izan da bere arrakasta ekonomikorako. Tasa horrekin eta beste erraztasunekin, AEBetako multinazionalen EBrako sarbidea bilakatu da Irlanda. Han dute egoitza Google, Facebook, Apple, Amazon eta beste hainbat erraldoiren Europako adarrek. Haien lanpostuak eta zergak dira Irlandako altxorraren sustengurik handiena.

Azkenean, baina, ospe txarra ez hartzeko beldurrak eta korrontearekin bat egin beharrak aldarazi dute Dublingo gobernu kontserbadorearen jarrera, eta %15eko tasa onartu du, bi baldintzekin: «gutxienez» %15eko tasa izango zela zioen aipamena kentzea, eta bere enpresa txikiek eta ertainek %12,5ekoa pagatzen jarraitzea. Irlandaren ondoren, Estoniak ere bere oztopoak kendu zituen ostegunean, eta atzo gauza bera egin zuen Hungariak (%9ko tasa du), hamar urteko trantsizio epe bat lortu ondoren.


Summary: Kolonbian jaiotako diputatu batek gogor erantzun dio bere ahoskeraz trufatu den Ciutadanseko kide bati. Jessica Gonzalezek dei egin die Katalunian dauden etorkin guztiei katalanez jarraitzeko, nahiz eta «pertsona gorrotagarriren batek» zuzendu hitz egiteko modua.

Jessica Gonzalez En Comu Podem taldeko diputatuak sendo erantzun dio gaur, Kataluniako Legebiltzarrean, bere ahoskerari barre egin dion Ciutadanseko ordezkari bati.

Ciutadansek mozio bat aurkeztu du Generalitateari eskatzeko gaztelera bultza dezala Katalunian. Gonzalezek, haatik, katalanezko murgiltze eredua defendatu du. Kolonbian jaio zen diputatua, eta Katalunian bizi da 2006. urtetik. Hitzartzean Jordi Sole i Tura politikaria aipatu du. PSUC Kataluniako Alderdi Sozialista Batuko buruzagia izan zen hura, eta nabarmendu zen katalanera gizartea batzeko hizkuntza bihurtzearen kontra sutsu aritu zelako.

Ciutadanseko Anna Grauk hitz egin du ondoren, eta barre egin dio Gonzalezi, politikari haren izena ahoskatzeko erabili duen moduarengatik. Tura abizenari azentua a-n jarri izana leporatu dio, u-an behar duenean. «Igartzen da norbaitek belarriz jotzen duenean», esan dio.

Legebiltzarreko kamerek jaso dute Gonzalezen harridura Grauren iruzkinaren aurrean. Baina En Comu Podemeko ordezkariak ez du aukera galdu hari erantzuteko, hitz egiteko txanda eduki duenean. «Bitxia da Ciutadans taldeak elebitasuna defendatu nahi izatea zuzenketa guztiz harroputz bat eginez, ahoskatzeko moduarengatik, migratu duen eta katalanez hitz egiten saiatzen den pertsona bati». Ondoren dei egin die Katalunian daude etorkin guztiei aurrera egiteko norbaitek zuzentzen badie katalanez egiteko modua. «Hemen nago ni eta etorkin asko aurrez aurre eta katalanez. Ez utzi pertsona gorrotagarriei espaloitik jaitsiarazten. Gune hau, erakunde hau, eta herrialde hau, gureak ere badira».

Peruko Legebiltzarrean, abuztuan

Legebiltzarretan erabilitako mintzamoldeen eta hizkuntzen inguruko hainbat albiste sortu dira azken asteotan. Esaterako, abuztuaren amaieran, Guido Bellido Peruko Gobernuko presidenteak kitxuaz eta aimaraz hitz egin zuen hango parlamentuan, eta oposizioak protesta egin zuen.

Maria del Carmen Alva parlamentuko presidenteak eten egin zuen hitzaldia: «Premier, zuk esan duzu itzuli egingo zenuela. Mahaiarekin adostuta zegoen itzuliko zenuela. Eskertuko nizueke lehenbailehen egitea itzulpena. Zure azalpena ez dadila hain luzea izan kitxuaz, mesedez, besteok ez dugu-eta ulertzen». Bellidok Peruko Konstituzioa eskuetan erantzun zion legearen arabera kitxua hizkuntza ofiziala dela.


Summary: EBko hamabi herrialdek eskatu diote Bruselari papergabeen aurkako hesiak finantzatu ditzala. Austriak, Bulgariak, Ziprek, Txekiak, Danimarkak, Estoniak, Greziak, Hungariak, Lituaniak, Letoniak, Poloniak eta Eslovakiak uste uste dute hesiak babes neurri «eraginkorra» direla, eta «EB guztiaren intereserako» direla. Bruselak erantzun die ez duela gaizki ikusten hesiak altxatzea, baina horretarako batasunaren dirua erabiltzea ez dela «ideia ona»

EB Europako Batasuneko hamabi estatu kidek eskatu diote Europako Batzordeari finantzatu ditzala papergabeen aurkako «hesi fisikoak», batasunaren kanpoko mugak «babeste» aldera. Austriak, Bulgariak, Ziprek, Txekiak, Danimarkak, Estoniak, Greziak, Hungariak, Lituaniak, Letoniak, Poloniak eta Eslovakiak sinatutako gutunaren arabera, hesiak babes neurri «eraginkorra» dira, eta «EB guztiaren intereserako» dira; «ez soilik [migrazioa jasotzeko] lehen lerroan dauden estatu kideen intereserako».

Gutunean gehitu dute «zilegi» dela eskatzen duten neurria, eta EBk «modu gehigarrian» finantzatu beharko lukeela. Ylva Johansson EBko Barne komisarioari horri buruz galdetu diote, eta erantzun du ez duela gaizki ikusten hesiak altxatzea, baina ez dela «ideia ona» horretarako batasunaren dirua erabiltzea. «Estatu kideek mugak babesteko eskubidea eta ardura dute, eta nola egin erabakitzeko posizioan daude, batasunaren tradizioa errespetatuz egiten badute«, esan du. Nabarmendu du batasunaren izenean ari zela hitz egiten. Hori bai, ez dute aurrekontu bateratua horretara bideratu nahi, gutunaren sinatzaileek eskatu bezala, uste baitu beste neurri batzuetarako erabili beharko zela; esaterako, migrazio eta asilo itunaren erreformarako. Horren negoziazioak, ordea, blokeatuta jarraitzen du.

Hain zuzen, EBko estatuetako Barne ministroak Luxenburgon bildu dira gaur, migrazio bideen egoeraz hitz egiteko, eta ondoren mintzatu da Johansson. Brusela «kezkatuta» dago, gainera, hirugarren herrialde batzuek, kasurako Bielorrusiak, migrazioa helburu politikoekin erabiltzen dutela iritzita. Batzordeak ohartarazi zuen, duela gutxi, gero eta gehiago direla modu horretan jokatzen ari diren estatuak, eta klubeko kideak erantzutera deitu zituen.

«Migrazio fluxuen instrumentalizazioari erantzun berehalako eta eraginkor bat emateko, irtenbide europarrak behar ditugu berandu baino lehen», nabarmendu dute hamabi herrialdeek gutunean.


Summary: Palestinarren sumina eragin du Al-Aqsan otoitz juduak baimentzeak. Jerusalemgo epaitegiaren erabakia «gerra deklarazio bat» dela salatu dute PANek eta Hamasek

Otoitzak ez du barealdirik ekarri. Errezo kontuek hauspotu dute oraingoan Israelen eta Palestinaren arteko gatazka. Otoitza ez baita adierazpen erlijioso hutsa Jerusalemgo Hiri Zaharrean, 1967tik Israelek nazioarteko zuzenbidearen kontra okupatuta duen lurretan egiten denean. Hiri Zaharreko murruen barruan daude Al-Aqsa meskita eta haren inguruko Meskiten Zelaigunea —musulmanentzat balio sakratu handikoak—. Bada, musulmanek ez ezik, juduek ere gune horretan otoiz egiteko eskubidea dutela ebatzi du aste honetan Jerusalemgo epaitegi batek, aurrekaririk gabeko erabakian. Baldintza bakarra ezarri du: errezoa isila izatea. Erabakiak PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eta Hamasen sumina eragin du. Horien esanetan, Israelek «gerra deklarazio bat» egin dio Palestinari.

Epaitegiaren ebazpena gune erlijiosoaren estatusa aldatzeko eta «errealitate berri bat ezartzeko» urratsa dela ohartarazi du Mohammad Xtayyeh PANeko lehen ministroak. AEBei galdegin die Meskiten Zelaiko statu quo-a babesteko, eta herrialde arabiarrei Palestinarekiko elkartasuna adierazteko.

PANeko Atzerri Ministerioak, berriz, «erlijio gerra batera» deitzeko erabakitzat jo du, eta «gune sakratua zatitzeko» helburua duela ziurtatu du.

Hamasek protestara deitu du iganderako, Palestina osoan. «Erresistentzia prest dago erasoei erantzuteko eta eskubideak babesteko». Hark ere musulmanen gune sakratua erdibitzeko asmoa ikusi du epaitegiaren erabakiaren atzean, eta kolonoei «Al-Aqsaren kontrako krimenekin jarraitzea» ahalbidetuko diela nabarmendu du. «Israelena izango da ekarriko dituen ondorioen ardura osoa».

Al-Aqsa meskitaren inguruari Santutegi Noblea deitzen diote musulmanek, eta hirugarren tokirik sakratuena da beraien erlijioarentzat, Mekaren eta Medinaren (Saudi Arabia) atzetik. Juduek, aldiz, Mendiko Tenplua izenez ezagutzen dute ingurua, eta kanpoaldean dagoen Erosten Harresia erabili ohi dute otoitzerako.

Oinarri juridikorik ez Gune sakratua Waqf Jerusalemgo Ondare Islamikoak kudeatzen du, Israelek eta Jordaniak hala adostuta, 1994an sinatu zuten bake itunean. Kanpoko segurtasunaz, berriz, Israelgo indarrak arduratzen dira. Musulmanak ez direnek eremura sartzeko aukera dute bisita orduetan, baina debekatuta dute bertan otoitz egitea.

Epaitegiak ezin du itun horretan jasotakoa bere kabuz aldatu, Khaled Zabarqa Al-Aqsako auzian aditua den abokatu palestinarraren iritziz, eta, beraz, ez dio balio juridikorik aitortu ebazpenari.

Erabakia «baliogabea» dela nabarmendu du Jordaniako Gobernuak ere. Hura nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa dela adierazi du.

Turkiak eta Egiptok eremu sakratuaren «estatus historikoa» errespetatzeko eskatu diote Israeli. Izan ditzakeen ondorioez ohartarazi dute: Al-Aqsako statu-quo-a higatu nahi duten taldeak hauspotzeko arriskuaz. Hori dela eta, Turkiak nazioarteari galdegin dio «legez kanpoko erabakia» baztertu eta salatu dezala.

Azken urteetan, «judu fanatiko taldeen erasoak» salatu ditu Waqfk. Jordaniaren eta Israelen arteko itunak jasotakoaren kontra, Al-Aqsa ingurura sartu izan dira, eta bertan ekitaldiak eta otoitzak egin dituzte. Israelgo Gobernuak talde horiek babestu ditu, Meskiten Zelaigunea kudeatzen duen elkartearen arabera.

Al-Aqsako meskitaren auziak palestinarren eta muturreko talde juduen arteko liskar ugari eragin ditu. Joan den apirilean, Israelgo Polizia Al-Aqsan zeuden palestinarrei oldartu zitzaien. Istiluak izan ziren, eta azkar hedatu ziren Palestina osora. Gazatik lehergaiak jaurti zituzten puxika bidez Israelera, eta Israelek Gaza bonbardatzeari ekin zion maiatzean. 256 palestinar hil zituen 11 eguneko erasoaldian.


Summary: Itzalaldi zaratatsua, argindarraren garestitzeaz protesta egiteko. 22:00etatik 22:30era argiak itzali eta lapikoak astindu dituzte, Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoen deialdiari erantzunez.

Gaur, 22:00etatik 22:30era, argiak itzali eta eltzeak astindu dituzte Euskal Herriko leku askotan, argindarraren garestitzearengatik protesta egiteko.

Larrabetzun (Bizkaia) zaratatsua izan da protesta.

Deustun, manifestazioan ibili dira, lapikoak astintzen.

Oñatiko (Gipuzkoa) udaletxeko argiak ere itzali dituzte. Iruñean ere, argindar konpainietatik deskonektatu lelopean bildu dira protestariak.

Zumaian zarata egiteko hainbat modu erabili dituzte, adarrak tartean.

Bilboko Zazpikaleetan bengalak erabili dituzte argitzeko, «Iberdrola lapurrak» oihukatzen zuten bitartean.

Agurainen ere (Araba), txaloz hartu dute kaleko hainbat argi itzuli dituzten unea.

Algortan (Bizkaia) Iberdrolaren bulegoaren aurrean bildu dira protesta agertzeko.

Barañainen (Nafarroa) ere argindar konpainietatik deskonektatzeko eskatu dute.

Eta Leitzako udalak (Nafarroa) ere bat egin du ekimenarekin, argi publikoak itzalita.

Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoek egin dute deialdia. Sindikatuei, eragileei eta mota guztietako elkarteei eskatu diete deialdiarekin bat egin eta zabaltzeko.

Deitzaileetako bat EH Bildu da, eta gaur, koalizioaren legebiltzarkide Gorka Oterok bideo bat argitaratu du sare sozialetan, argindarra zergatik ari den horrenbeste garestitzen azaltzeko, eta deialdiaren nondik norakoak azaltzeko.

Agiri batean laburtu zuten deitzaileek argindarraren garestitzea zer iruditzen zaien: «Konpainia elektrikoak aberasten ari dira, herritarrak pobretzen, eta Espainiako Gobernua ilunpean uzten ari da milaka etxe zaurgarri». EH Bildu, ERC, JxCat, CUP, Mes Mallorca, Mes Menorca eta BNG alderdiek bat egin zuten Llotja de Marreko adierazpenean.

Katalunian ere, argiak itzali dituzte hainbat udalek, Deltebrekoak eta Roquetesekoak, esaterako.

Argindarraren garestitzearen atzean «iruzur handi bat» ikusten dute alderdi horiek. PPk eta PSOEk argindarraren sektorea pribatizatu eta «merkatuaren esku» utzi zutela gogorarazi dute, eta alderdi horietako buru batzuek interesak dituztela elektrika horietan berorietan. Argindarrarekin espekulatu egiten dela eta uraren edo haizearen gisako ondasun publikoekin enpresa batzuen jabeak aberastea besterik ez dela bilatzen salatu dute.

Energia oinarrizko gai funtsezkoa dela nabarmendu dute, eta salatu dute enpresa handi batzuen jabeek «poltsikoak bete» dituztela haren kontura. Espainiako Gobernua, ordea, ez dute ikusten arazo horiei aurre egiteko neurri eraginkorrak hartzeko bidean. «Adabakiak» jartzen ari dela uste dute. Eta hori baino zerbait gehiago egiten ausartu denean, berriz, enpresek xantaia egin diotela, ez soilik gobernuari, baizik eta herritar guztiei. «Eliteen eta gehiengo popular eta sozialen artek pultsu baten aurrean gaude».

«Oligopolioaren eta haren mehatxuen aurrean», Euskal Herrian, Galizian eta Herrialde Katalanetan «fronte komun bat» osatu behar dela iruditzen zaie Llotja de Marreko sinatzaileei. Nabarmendu dute hiru nazio horiek ez dutela modurik enpresa elektrikoei buru egiteko. «Gure parlamentuak eta gobernuak lotuta daude. Tresnak eta baliabideak ukatzen zaizkigu merkatuan esku hartu ahal izateko».

Argindarraren garestitzeari aurre egiteko moduak ikusten dituzte, botererik balute: gehienezko prezioak markatzea, tarifak zehaztea, araudiak zorroztea...«Subiranotasun energetikoaren falta oso garestia da galiziarrentzat, katalanentzat eta euskal herritarrentzat. Gure nazioen eraikuntzan, subiranotasun energetikora bidea egin behar dugu».

«Iberdrola, lapurrak»

Atzo ehunka pertsona bildu ziren, Bilbon, Ekologistak Martxanek antolatutako manifestazioan. «Iberdrola, lapurrak» eta «energia publikoa» zioten oihu artean, manifestazioa egin zuten Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan-ek deituta, hainbat talde, elkarte eta sindikatu atxiki zaizkie manifestaziora, eta ehunka pertsonak hartu zuten parte. Argindarraren publifikazioa eskatu zuten. Talde ekologistaren hitzetan, energiak «eskubidea» izan behar du, ez «negozio espekulatiboa».

Argindarraren garestitzeari aurre egiteko «neurri eraginkor eta errealak» eskatu zizkieten «oligopolio elektrikoaren konpainiei», Espainiako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari. Energia faktura «egiturazko pobreziaren oinarrietako bat» dela salatu zuten, eta emakumeei eta mendekotasuna duten pertsonei pobrezia energetikoak gehiago eragiten diela. Talde ekologistaren ustez, «pilatutako fakturek» ezinezko egiten dute «bizitza duin bat garatzea eta zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik ateratzea».

Energia merkatu osoaren berregituratzea exijitzen diote Espainiako Gobernuari, eta enkanteak alde batera utziko dituen sistema bat indarrean jartzeko. Horrez gain, beharrezko ikusten dute kostuen auditoria bat egitea, eta Madrili eskatzen diote parte hartze publiko handiagoa izateko REE sare elektrikoaren bitartez.

Pobrezia energetikoaren ondorioak leuntzeko neurrien beharraz aritu ziren. Bide horretan, Ekologistak Martxan-ek Eusko Jaurlaritzari exijitu zion ez uztea enpresa energetikoei egoera zaurgarrian dauden pertsonei hornidura mozten. «Hau ez da amaiera, hasiera baizik». Ohartu zuten manifestazioaren bukaeran. «Espoliazio honen aurka egingo dugun oposizioaren hasiera».


Summary: Iturgaitzek «hiltzat» jo du PPren eta Ciudadanosen arteko koalizioa. EAEko PPko presidenteak esan du PPk ordezkatzen duela «zentro-eskuinaren proiektu komuna»

Carlos Iturgaitz EAEko PPren presidenteak esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan PPk Ciudadanos (C´s) alderdiarekin duen koalizioa «hil» egin dela. Hurrengo hauteskundeetan, beraz, koalizioa ez da berriro errepikatuko. Correo egunkariak elkarrizketa egin dio Iturgaitzi, eta han egin ditu adierazpenok PPko buruak. Azken egunetako gertaeren ondoren etorri dira Iturgaitzen hitzak: izan ere, ostegunean Luis Gordillo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako koordinatzaile ohiak eta Eusko Legebiltzarreko C´s-eko legebiltzarkideak Ciudadanos utzi eta PPrekin bat egitea erabaki zuen. Hala, Gordlillo PPko kidea izango da hemendik aurrera.

Erabaki horren ondotik, Iturgaitzek esan du PP-C´s koalizioa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «jaio» zela, eta bertan «hilko» dela, eta nekez errepikatuko dela bi alderdien arteko koalizioa. Salatu du Ciudadanosek erabaki «oker» asko hartu dituela eta Sanchezen «besoetara» jo duela. «Boomerang hori haien kontra bueltatu da, eta gainbehera etorri da: hondoa jo dute». Azpimarratu duenez, argi geratu da PP dela «zentro-eskuinaren proiektu komuna», eta hemendik aurrerako hauteskunde deialdietan PPren marka baino ez dutela eramango boto-paperek.


Summary: Kristalina Georgievaren kargugabetzea gertuago dago. NDFk esan du «aurki» erabakiko duela bere presidentearen geroa. Munduko Bankuan oker aritzeagatik ikertzen ari da erakundea Georgieva

Ematen du Nazioarteko Diru Funtsaren zuzendaritzan Kristalina Georgievaren agintaldia laburra izango dela. NDFk bere zuzendariari egindako galdeketaren ostean, erakundeak ez du erabakirik hartu, baina jakinarazi du «aurki» hartuko duela, eta hori albiste txarra da Georgievarentzat. Litekeena da gobernuek luze gabe kargutik kentzea, haren aldeko mezua eman ez, eta esan baitute ikerketan «modu esanguratsuan» egin dutela aurrera. Alegia, Munduko Bankua zuzentzen zuenean ustez egindako praxi okerraren auzia dela-eta, Georgieva NDFko irteerako korridorean jarri dute jadanik.

WilmerHale abokatu bulegoaren auditoretza batek duela hilabete ondorioztatu zuen Txinari aldeko tratua eman ziola Georgievak, Munduko Bankuaren txosten izarrean, Doing Business zerrendan. Bulegoak dio Georgievak «modu irregularrean» estu hartu zituela bere ardurapekoak, Txina zegokion baino gorago jar zezaten sailkapenean. Herrialde bakoitzak negozioak egiteko ematen dituen erraztasunen arabera egiten dute sailkapen hori.

2019ko urriaz geroztik da Kristalina Georgieva (Sofia, Bulgaria, 1953) NDFko zuzendaria. Christine Lagarde frantziarraren lekukoa hartu zuen, Lagarde Europako Banku Zentraleko presidentetzan jarri zutenean.

EBren eta AEBen arteko idatzi gabeko itun batek dio NDFko buruak europarra izan behar duela, eta Munduko Bankukoak, berriz, estatubatuarra. Gainontzeko estatuen iritziak ez du garrantzirik izan orain arte, boto sistema Mendebaldeko potentzien alde lerratuta dagoelako.

Orain, berriz, ematen du Georgievaren patua AEBen esku dagoela, Joe Bidenen administrazioa Txinarekin nor baino nor gehiago ari delako aspaldi honetan, eta oso litekeena delako Washingtonek bulgariarraren erreleboa erabakitzea, Txinaren alde jardun duelako ustez.

Edonola ere, NDFk «xehetasun gehiago» eskatuko ditu Georgievaren auziaren inguruan ezer erabaki aurretik. Baina garbi eduki balu salaketak ez duela mamirik, auzia itxiko zuen atzo bertan. Baina salaketa «objektiboki eta zorroztasunez argitzeko konpromisoarekin» jarraitzen duela azpimarratu du NDFk.


Summary: Euskal presoen eskubideen urraketa oro amaitzeko eskatu du Sarek. Sarek Gasteizen amaitu du azken hiru egunetan Araban barna presoen eskubideen alde egindako bira.

Sare plataformak hiru eguneko ibilbidea (185 kilometro) egin du Araban barna euskal presoen eskubideen defentsan. Gaur goizean amaitu da Arabako itzulia, Gasteizen, eta bertan egin dute bukaera ekitaldia. Joseba Azkarraga eta Blanca Martinez de San Vicente bozeramaileek gogorarazi dute hiru eguneko biran aldarrikapen argia izan dutela: «Oraindik euskal presoen gehiengoari eta beren senideei ezartzen zaien salbuespeneko espetxe politika amaitu behar da».

Azpimarratu dutenez, egungo egoera «garrantzitsua» da, hamarkadetako geldiunearen ondoren espetxe politika hasia delako «norabide egokian» urratsak egiten, euskal presoen etxeratze prozesurako bidea zabalduz. Hori dela eta, gaur amaitu duten birarekin eta Ibilian-Ibilian etxerako bidean leloarekin, lehen urratsak egiten ari den prozesua bultzatzeko konpromisoa agertu dute. Esan dute ezberdinen arteko akordioak eta gizartearen gehiengoaren aktibazioa ezinbestekoak direla helburu horrek arrakasta izan dezan: «Zain dugun bidea luzea da, eta ez da izango zailtasunik gabea, baina ematen dugun pauso bakoitzean aurrera egiten ari gara. Horregatik, aprobetxa dezagun une hau eta amai dezagun eskubide urraketa guztiekin». Datorren urriaren 23an euskal presoen eskubideen Donostian egitekoa den manifestaziora joateko deia egin dute, halaber.


Summary: Kurzek dimisioa eman du, ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik. Bere tokiak Alexander Schallenberg Atzerri Gaietarako ministroak hartuko du. Kantzilerraren alderdiaren koaliziokide diren Berdeek haren kargu uztea exijitu zuten gobernuan jarraitzeko.

«Gure koaliziokideek nire kontrako jarrera hartzea erabaki dute», azaldu du Sebastian Kurzek erabakiaren berri ematerakoan. «Kale itsu batean» dago, haren iritziz, eta ez zaio dimisioa ematea beste aukerarik gelditzen. «Nahiz eta oraindik pandemia ez den amaitu, krisi ekonomikoa hasi besterik ez da egin eta arduragabea litzateke hilabeteetan kaosean noraezean ibiltzea».

Kurzen oso gertukotzat jotzen den Elisabeth Koestinger Nekazaritza ministroak nabarmendu du kantzilerra politikatik aldenduko dela epe batez, «akusazioak argitzen diren artean».

Kurzi leporatzen diote funts publikoa bideratzea haren irudi politikoa sustatzeko helburua duen komunikazio enpresara. Austriako Fiskaltzak hainbat egoitza miatu ditu azken astean, auzi horrekin lotuta.

Akusazioa publiko egin zenean, Kurzen dimisioa eskatu zuten Berdeek, eta zentsura mozio bat iragarri zuten datorren astearterako. Kurzek kargua utzi duenez, ekologistek erabaki beharko dute Austriako Alderdi Popularrarekin duten koalizio gobernuan jarraituko duten ala ez.

Oposizioan ere mugimenduak eragin ditu auziak. Alderdi Sozialdemokrata koalizio bat eratu nahian ari da egungo koalizio gobernua kanporatzeko. Lau indarren arteko akordioa lortu nahian ari da; tartean, da Askatasunaren Alderdia ultraeskuindarra.

Sozialdemokratek konpromisoa hartua zuten Askatasunaren Alderdiarekin elkarlanean ez aritzeko, baina Pamela Rendi-Wagner sozialdemokraten buruak jarrera aldatzeko aukera babestu zuen, «salbuespenezko egoerek salbuespenezko neurriak» behar dituztela argudiatuta. Indar ultraeskuindarraz gain, koalizioak barnean hartuko lituzke liberalak eta egun Alderdi Popularrarekin agintean diren Berdeak.


Summary: Osasunako jokalari batek partida batean jasandako irainak eta sexu mehatxuak salatu ditu. Larunbatean gertatu zen, Santanderren (Espainia). Etxeko taldeko presidenteak salaketa bat jartzeko asmoa erakutsi du. → Karolina Sarasua: «Espero dut, aurrerantzean, partidetan lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea»

«Bortxatu egingo zaitut». «Altxa ezazu kamiseta titiak eta ipurdia erakusteko». «Zure amak zakila zurrupatzen dit». Osasuna B taldeko 17 urteko futbol jokalari batek eta bere taldekideek neurketa batean entzun behar izan zituzten irainetako batzuk dira. Biktimak berak zerrendatu zituen mehatxuak paper batean. Santandergo (Espainia) Nueva Montaña taldearen aurkako partidan gertatu zen, larunbatean.

Jokalariak sare sozialetan salatu du gertatutakoa, eta berehala zabaldu da. Erasotzaileak futbol zelaiaren kanpoaldean eserita zeuden bost gizonezko ziren. Irainak, gainera, norgehiagokako epaileari ere zuzendu zizkioten (emakumea zen hura ere).

Epaileak berak ere kontuan hartu zuen gertatutakoa neurketako akta idazterakoan. Hala eskatu zioten Osasunako ordezkariak eta gertakariak salatu dituen jokalariak. Horregatik idatzi zituen irainak paper batean, banan-banan: epaileari emateko. Erasotzaileetako batek, gutxienez, Nueva Montaña taldearen txandala zeraman soinean.

Osasunak gaitzetsi egin du gertatutakoa, eta eskerrak eman dizkio Nueva Montaña taldeko zuzendaritzari «izandako jarrera eredugarriagatik». Mateo Saenz Nueva Montañako presidenteak Euskadi Irratiari esan dionez, bihar bertan jarriko du salaketa bat erasotzaileen aurka.

Irakurri gehiago: Karolina Sarasua: «Espero dut, aurrerantzean, partidetan lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea»


Summary: Realak irabazi, Athleticek berdindu eta Eibarrek galdu. Txuri-urdinek sei neurketatik sei irabazi dituzte; azkena, Rayoren aurka (1-3). Bolada bikainean zen Athletic ere, baina hutsean berdindu du Sevillarekin. Eibarrek 2-1 galdu du Real Madrilen aurka.

Txukun dabiltza Lehen Mailako euskal taldeak denboraldi hasieran. Asteburu honetako emaitzak kontuan hartuta, lehen hamar postuetan daude laurak. Dena den, haietako bakarrak irabazi du azken jardunaldian: Realak. Athleticek eta Alavesek berdindu egin dute, eta Eibarrek galdu egin du. Txuri-urdinak sailkapenaren buruan dira, Bartzelonarekin berdinduta.

Rayo 1-3 Reala

Seitik sei. Ezin hobeto hasi du ibilbidea Realaren proiektu berriak. Udan hainbat jokalari garrantzitsuk utzi zuten taldea, baina horrek, kalte baino gehiago, taldeari mesede egin diola dirudi.

Rayo izan zen atzo donostiarren biktima. Madrildarrak jaitsiera postuetan daude, eta ez dute garaipenik eskuratu oraindik.

Neurketa nahiko berdinduta hasi zen, baina atsedenaldirako garaipena ondo bideratuta utzi zuten bisitariek. Lehen zatiaren erdialdean sartu zuen lehen gola Franssik, eta bi minutu geroago bigarrena Amaiurrek. Rayok, Bulatovicen bidez, aldea murriztea lortu zuen, baina atsedenaldira iritsi aurretik sartu zuen bigarren gola Amaiurrek.

Bigarren zatian, arazorik gabe eutsi zioten emaitzari. Datorren astean Levante jasoko dute Zubietan.

Sevilla 0-0 Athletic

Denboraldia bikain hasi duen beste euskal taldea Athletic da. Bizkaitarrak hiru neurketa jarraian irabazita iritsi ziren atzo Sevillara, baina ez zuten berdinketa hausterik izan sailkapenaren erdikaldean dabilen talde baten aurka.

Gol aukera gutxi sortu zituzten bi taldeek, defentsa lanetan bikain ibili ziren seinale.

Sailkapen nagusian hirugarren postuan da Athletic, Atletico Madrilekin berdinduta, hamahiruna punturekin. Datorren astean Vila-realen aurka jokatuko dute Lezaman.

Real Madril 2-1 Eibar

Sailkapenean aurrera pauso bat emateko aukera galdu duena, berriz, Eibar izan da. Real Madrilen zelaian jokatu zuten armaginek, eta, aurkariak izen handia duen arren, ligan oraindik garaipenik eskuratu gabe zen.

Hori gutxi balitz, markagailuan aurrea hartu zuen Eibarrek 17. minutuan. Kuki izan zen golegilea. Real Madrilek, ordea, atsedenaldiaren aurretik berdindu zuen neurketa, Mollerren burukada bati esker.

Bigarren zatian, berriz, hobea izan zen etxeko taldea, eta Galvezek 57. minutuan sartutako golari esker lortu zituen hiru puntuak. Eibarrek sei puntu ditu, eta bederatzigarrena da sailkapen nagusian. Datorren igandean Betis jasoko du etxean.

Alaves 0-0 Sporting

Alavesek, berriz, bolada txarrari etena eman zion herenegun, nahiz eta Huelvako Sportingen aurka 0-0 berdindu, Ibaian. Arabarrak aurreko bi partida galduta zetozen. Bi taldeek gola sartzeko aukerak izan zituzten, baina ez batak, ez besteak ez zuten atea zulatzea lortu.


Altunak lan eginda irabazi dio Elordiri

Summary: Altunak lan eginda irabazi dio Elordiri. Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua eskuratu du amezketarrak. 18-17ra gerturatu da Elordi, baina azken lau tantoak jarraian egin ditu Altunak.

Kostata, baina Jokin Altunak lortu du bere lehen puntua Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkan. Aitor Elordiri gailendu zaio atzo lehen jardunaldian, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, 22-17.

Elordik neurketaren hasieratik utzi zuen argi ez ziola ezer oparituko amezketarrari. Neurketa ona egin zuen mallabitarrak. Asteon argi utzi zuen BERRIAn «pilotari handiei aurre egiteko gai» dela erakutsi nahi duela, eta halaxe egin du.

Elordik, markagailuan 18-17 zihoazenean, airez kanpora bota zuen pilotakada bat, eta hura izan zen tanto erabakigarria. Hurrengo hirurak erreskadan egin zituen Altunak. Neurketa ere aurretik hasi du gipuzkoarrak (9-1), baina tanto bakarrera gerturatzea lortu zuen bizkaitarrak.

Bigarren jardunaldian Altunak Etxeberriaren aurka jokatuko du Bergaran (Gipuzkoa), eta Elordik Bengoetxea VI.a izango du parean.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Donostian, bederatzi auto eta hamar edukiontzi erretzea egotzita. Ibilgailuak eta edukiontziak bart gauean erre zituzten Altza auzoan, 1:00 aldera. Atxilotuak 43 urte ditu.

Bart gauean bederatzi auto eta hamar edukiontzi erre dituzte Donostiako Altza auzoan, eta jada atxilotu dute txikizioen ustezko egilea. Sua goizaldeko ordubatak aldera hasi da Bertsolari Txirrita kalean.

Orduan bertaratu dira hara suhiltzaileak eta udaltzainak, eta unean bertan identifikatu dute atxilotua. Han eskuratutako datuei esker ekin diote ikerketari, eta 43 urteko gizona haren ondorioz atxilotu dute arratsaldean.

Donostiako Udaltzaingoak salaketa jartzeko eskatu die autoak su hartu dienei.


Summary: Kontseiluaren protokoloan, euskal elkarteen aldi da Hendaian. Herriko etxeak bere diagnostikoa egin ondoan, Hendaiako euskara elkarteen txanda da orain. Urriaren 21ean berriz bilduko dira.

Apirilean aurkeztu zuen Euskalgintzaren Kontseiluak Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa, hiru herri pilotutan lantzeko. Ondorengoak dira herriak: Arrigorriaga Bizkaian; Uharte, Nafarroan; eta Hendaia, Lapurdin. Hendaian hasiak dira lanean, lehenik, herriko etxeak egin duen barne diagnostikoarekin. Euskalgintzako elkarteek urriaren 21era arte dute epea beren ohar eta proposamenen egiteko. Helburua delarik heldu den udaberrirako euskararen erabilpena garatzeko neurriei buruz joatea.

Mintzaian Hendaiako euskara elkarteko kidea da Esther Arbelaitz, eta protokoloko urratsetan parte hartzen ari da. Herriko Etxeak egin diagnostikoa ezagutu dute, agerian eman dituen indargune eta ahulguneekin. Nagusiki, agertzen da euskaldunik ez den zerbitzuetan ez dela euskararen baliatzea bermatzen. Arbelaitzek uste du hemendik aitzina alde guzien nahikariak eginen duela aitzinamendua. «Azkenean, konponezin eta ez-ulertuak gertatzen dira borondate faltagatik. Denok jartzen badugu borondatea, oztopoei bilatuko diegu irtenbidea».

Orain galdetegia erantzun behar dute elkarteek. Baikor izan nahi du Arbelaitzek: «Euskaldunok nahi duguna da herriko etxearekin edukiko ditugun harremanak euskaraz izatea. Uste dut urrats batzuk egingo direla». Urriaren 21eko bilkura inportantea izanen dela uste du.

Mintzaian, 2015etik lanean

Hendaiako euskaltzale multzo batek 2015ean sortu zuen Mintzaian euskara elkartea. Euskaraldia antolatzen parte hartu izan du, eta Euskaltzaleen Topaguneko kide egin da. «Gure helburuetako bat da Hendaiako euskalgintza bateratzea eta euskararen erabileran aurrerako urratsak egitea», esplikatu du Arbelaitzek.

Aurten, Mintzalaguna egitasmoan parte hartuko du elkarteak. «Aukera ona da euskararen erabilera bultzatzeko». Taldean egin ariketa da, astean behin eta oren batez. «Talde ttikiak dira, bost bat lagunekoak». Ez da klase bat, baizik eta euskaraz aritzeko molde bat, «giro goxoan eta konfiantzazkoan».


Kioskoak, galtzeko zorian?

Summary: Kioskoak, galtzeko zorian?. Lanbide zaharra da kioskoetako saltzaileena; herri gehienetan izan dute baten bat prentsaz gain hurbiltasuna ere eskaintzen. Lanbidea «krisian» dagoela diote zenbaitek, kioskoak itxi egingo dituztela azkenean. Badaude, ordea, belaunaldi zaharren lekukoa hartu duten saltzaile gazteak.

Virginia Beitia

Kioskoaren ateak berriz ireki orduko, herritar mordoa hurbildu zaio Virginia Beitiari. “Zer, Virgi, berriz ireki behar duzu, ala?”, galdetzen diote. Ezetz erantzuten die, bisitan baino ez dagoela, jada erretiratuta baitago. Erretiroa baino gehiago, atsedena hartu zuen Beitiak duela hiru hilabete, 64 urterekin, erretiroa hartzeko “urte parea” falta baitzaio oraindik.

Beitia 48 urtez aritu da Virginitaren kioskoan, Mutrikun. Jendearen berotasuna sentitu du, egungo kioskoa dagoen Eulogio Ulazia plaza bere produktuak erosteko zain zegoen jendez betetzen zenean. “Jendeak beti tratatu izan nau ondo, umeek ere ondo hartu naute beti”. Hain zuzen ere, herriko gazteenetako zenbaitek, kioskoa itxi eta oporretara alde egin zuenean, mezu bat idatzi zioten kioskoan bertan. “Alkateak bidali zidan argazkia: ‘Faltan botatzen zaitugu’, jartzen zuen. Ume askok esaten zidaten berriz irekitzeko, eta sekulako ilusioa egiten zidan”.

Ohiko kioskoen aurkako bidea egin du Beitiarenak. Haren amak hasi eta gero berak hartutako txokoan, gozokiak ziren lehen salgaiak, eta gerora batu zitzaizkien egunkariak. Horrek negozioa indartsu mantentzen lagundu duela dio: “Gero eta jende gutxiagok erosten du egunkaria, eta erosten dutenak adinekoak dira; gazteek ez dute egunkaririk erosten”.

Iritzi bera du Nagore Lanberrik ere, eta, hain zuzen ere, horrek eraman du urtebete eta erdiz lantoki izan duen Hernaniko Konde kioskoa ixtera. Beitiak berak erakutsi zion lanbidea, elkar ezagutzen baitute, eta haren antzeko bidea egiteko prest zegoen Lanberri. Baina pandemiak goitik behera eragin dio, eta egoera ekonomikoak bultzatuta erabaki du lanbidea uztea. Lan “gogorra” dela esan du Lanberrik, “ordu asko” direlako “komunik ere ez duen” lantoki batean: “Hotz egiten duenean, hotz; bero egiten duenean, bero; Euria, haizea… dena jasan behar duzu”. Etsita utzi zuen lana. Baina momentu gogorrak izanda ere, uste du inoiz izan duen lanik dibertigarriena izan dela. “Oso lan dinamikoa da. Bezeroak datoz, eta azkar mugitzen dira; inoiz ez dakizu noiz etorriko den hurrengoa. Gainera, kalean zaude, jendearekin harremanetan zaude, gertatzen den gauza ororen berri izaten duzu”. Zapore gazi-gozoa utzi dio, beraz, lanbideak.

Ez, ordea, Beitiari. Pozik kontatu ditu kioskoa zabalik zegoeneko istorioak, eta pozik itxi zituen, era berean, azken aldiz ateak. Agur beroa egin zioten herrian: “Azken egunean bezeroak urdaiazpikoarekin etorri zitzaizkidan kioskora. Ume batzuek bonboi kaxa bat ere eman zidaten!”.

Baina herriaren erantzunak soilik ez, Virginitaren kioskoa ez dela desagertuko jakiteak ere pozten du. Izan ere, enkantea egin du Mutrikuko Udalak, eta kioskoak maizter berriak izango ditu hilabete honetan bertan. Bidea errazten lagunduko die Beitiak.

Tania Buezas

Virginitaren kioskoa-ren lekukoa hartzeko zorian, Tania Buezas “urduri” dago, horixe dio. Miguel Angel Perez Molina mutil lagunak eta biek eman dute pausoa, eta aurrerantzean, haiek izango dute mutrikuarrei prentsa eta goxokiak saltzeko ardura. Oraindik ez dituzte eskura kioskoko giltzak, baina “lehenbailehen” sartu nahi dute: “Urri bukaerarako kioskoan egotea da gure asmoa”, dio Buezasek.

30 urte beteta, Buezasek bizi osoan ezagutu du kioskoa Mutrikun. Virginia Beitia aurreko langileak ateak itxi zituenean, herrian eragina izan zuela dio. “Bizitza osoan egon da kiosko hau; sekulako hutsunea da itxita egotea”. Horrek pena eman zion, baina umeek aurreko jabeari jarri zioten papertxoa ‘Faltan botatzen zaitugu’ jartzen zuena ikusitakoan are handiagoa izan zen bere nahigabea:”Sekulako pena eman zidan”.

Horregatik, kioskoan lan egiteko aukera zegoela jakin zuenean, bikotekideak eta biek horri eustea erabaki zuten. Baina Buezasek eta Perezek Mutrikuko kioskora heltzeko egin beharreko bidea ez da laburra izan. Kioskoa itxi zutenean, Mutrikuko Udalak enkantea egin zuen beste norbaitek har zezan, baina ez zen inor aurkeztu. “Guk ez genuen ezer entzun; ez genekien kioskoa udalarena zenik ere. Udalera jo genuen, interesa azaldu genien, eta esan ziguten berriz ireki beharko zutela enkantea, gu bezala eskaintzaren berri izan ez zuen beste inor balego ere”, kontatu du Buezasek.

Baina beste inor aurkeztu ez, eta beren hautagaitzak irabazi zuen. Hala ere, aurkeztutako bakarrak izanagatik ere, epaimahaiak haien proiektuaren kalitatea goraipatu zuela dio Buezasek. “Oso ondo zegoela esan ziguten, sekulako ilusioa genuela nabaritzen zela”.

Kioskoa zabaltzeko prestaketa lanetan ari dira orain. Izkinetan eta toldoan bertan duen izena, Virginita, mantendu egingo dutela erabaki dute: “Hau bizi osoan izan da Virginitaren kioskoa, eta horrela izango da aurrerantzean ere. Ez du inolako zentzurik aldatzeak”. Izango dituzten salgaiak ere lehengo berak izango dira ia gehienak. Beitiaren laguntza izan dute, banatzaile guztiekin jarri baititu harremanetan.

Baita egunkarienekin ere. Mutrikuko Udalak baldintza bat jarri zuen kioskoa enkantean jarri zuenean: egunkariak ere saldu beharko zituztela. Prentsaren salmenten beherakadaz galdetzean, Buezasek dio horrek ez duela kezkatzen: “Saltzen ez ditugunak bueltatu, eta kito, hor ez dugu galerarik izango”. Prentsarekin aterako ez duten dirua gozokiekin lortuko dutela uste du, “apurka-apurka” hasiko badira ere.

Aukera bat emango diote kioskoari. “Negozio hau martxan jartzeko ilusioa dugu, eta hori da garrantzitsuena”. Saiatuko dira, eta, lortu ezean, atzera bueltarik baduela badakite. Beraz, ilusioa eta poztasuna, horiexek dituzte biek ala biek.

Eusebio Martinez

Kiosko klasikoen itxura du Zurrumurruk, Donostiako Bretxa merkataritza gunean dagoen kioskoak. Euskarazkoak, gaztelerazkoak eta frantsesezkoak dira hango erakusleihoan dauden egunkariak; kolore deigarriz, eta zuri-beltzean, kazetaritzaren ertz guztietako aleak dituzte bertan. Baina egungoak, duela 21 urtekoekin alderatuz, “ia huskeria” dira; horixe dio Eusebio Martinez Bastarrika kioskoaren jabeak.

Bi hamarkada pasatxo daramatza jendeari zer irakurria ematen, eta jendearen irakurketa ohiturak nabarmen aldatu direla dio. “Gu hasi ginenean, egun saltzen ditugun egunkariak halako bi edo gehiago saltzen genituen. Orokorra da hori: leku guztietan ari da gertatzen gauza bera”. Horren arrazoi nagusia digitalizazioa dela esan du. “Digitalizazioak kalte handia egin dio papereko prentsari, jendea sakelako edo tableta bitartez informatzen baita. Gutxika-gutxika izan da, baina sekulako jaitsiera izan da salmentetan”. Gaur egun, bezero gehienak “edadetuak” izaten direla kontatu du, gazteek ez dutela prentsarik erosten, eta jende nagusia hiltzen joan ahala salmenta horiek galtzen dituztela. “Jende nagusiak bakarrik erosten du. Baina desagertzen doazen heinean, saltzeari uzten diozu. Guk, esaterako, salmenta asko galdu ditugu, gure auzoan jende nagusi mordoa dagoelako; eta hiltzen direnean, beren seme-alabek ez dute gehiago erosten”.

Horri kioskoaren kokapena gehitu behar zaiola dio. Izan ere, azaldu du Bretxako obrek jende asko urrunarazi dutela, berritze lanetan ari ziren bitartean inor gutxi hurbildu baitzaie. Hori guztia gutxi ez, eta pandemiak ere kalte egin die. Izurriak eztanda egin zuenetik, jendeak kontsumitzeko joerak aldatu egin dituela azaldu du.

Egoera kontuan hartuta, Martinez eta haren lankidea “egoera hobetzen” saiatu dira, kioskoan produktu berriak sartzen, betiere kioskoaren izaera alde batera utzi gabe. Izan ere, haren iritziz, “kioskoaren bihotza” prentsa da, aldizkariak; “baina gero eta gutxiago daude horiek ere”. Liburuak eta paper dendatako materiala saltzen ere hasi dira. Horrek “kolpea leuntzen” laguntzen diela esan du, baina irabazi handirik izan gabe: “Jada ez gara helduko lehengo salmentetara: mantentzea lortuko dugu asko jota”.

Kioskoko lana, berez, “lan gogorra” dela adierazi du Martinezek, “ordu asko” eman behar direla lanean, eta egutegi aldetik ere “eskasa” dela; asteburuak jai hartzea “pentsaezina” dela dio. Azaldu du egungo sektorearen “krisiak” are okerrago bilakatu duela lanbidea, oporretarako aukerak murritzagoak direlako. “Kioskoan ez duzu inoiz deskantsatzen. Gainera, sektorea sekulako krisian dagoenez, ezin dugu jende gehiago kontratatu, eta, horrela, ordu gehiagoz lanik ez egiteko aukera izan”.

Martinezek zaila ikusten du etorkizunean egoerak hobera egitea. 61 urterekin, erretiroa kioskoan hartuko duela ziurtzat jotzen du, baina ez daki beren lankideak horretarako aukerarik izango duen, gazteagoa baita. “Hedabideen esku dago sektorea biziberritzea; ez badute produktu erakargarririk egiten, ez badute gaitasunik hedabide digitalei aurka egiteko, akabo. Nik uste dut desagertzear dagoela kioskoetako saltzaileen lanbidea, guk ezagutu dugun bezala behintzat”.


Indarra hartzeko urteurrena

Summary: Indarra hartzeko urteurrena. Iruñeko Emakumeen Etxeak bi urte bete ditu. Koronabirusaren pandemiak ez du erabat eten han ari diren kolektiboen jarduera, baina erran dute bulkada bat behar dutela.

Ordu erdi falta da bisita hasteko. Iruñeko Emakumeen Etxeko atarian, halere, sumatzen da eguna ez dela ohiko bat: egoitzak bere ateak irekiko ditu, bigarren urteurrena ospatzeko. Egindako bidea ez da luzea, baina aspaldikoa da hiriburuan emakumeen etxe bat izateko aldarria. Horregatik ospatu nahi dute: koronabirusaren pandemiak baldintzatuta ere, bigarren urteurrena dutelako, eta data hori baliatu nahi dutelako handitzen jarraitzeko behar duten bultzada jasotzeko.

“2019ko urrian inauguratu genuen etxea, eta, handik hilabete gutxira, pandemia etorri zen”. Patricia Oloriz Iruñeko Emakumeen Etxea elkarteko ordezkariarenak dira hitzak; azken ukitua ematen ari zaie etxeko ataria apaintzeko zintzilikatu dituzten oihalei. Bisitariak hartzeko zain da, “kontent eta gogoz”. Pandemia hasi eta gero, eta oztopoak oztopo, etxean bat egin duten kolektiboek lortu dute antolatutako ikastaro eta jarduerei eustea. “Lortu dugu topagune bat izan nahi dugula erakustea, eta etorri diren emakumeen arteko saretzea sustatzea”, nabarmendu du Olorizek.

Harago jo nahi dute, halere. “Bada garaia bertzelako zerbitzuak eskaintzen hastekoa, eta, horretarako behar dugun aurrekontua jasotzekoa”, aipatu du Olorizek. Indarkeria jaso duten emakumeentzako arreta zerbitzuez ari da, adibidez: “Psikologoak eta abokatuak behar ditugu; zerbitzu bat eskaini, ikuspuntu feminista batetik”.

Kontserbatorioan

Oloriz atean gelditu da, bisita hasteko zain. Egoitzan gora eta behera dabiltzan gainerako kideen artean da Pilar Bobes, Miran Foroko kidea. Emakumeen Etxea lortzeko bidean hasieratik aritu da lanean. “Proiektua prestatzen, egoitza bilatzen… urteak eman ditugu lanean, baina, azkenean, badugu gure etxea”. Pablo Sarasate kontserbatorioa zenaren egoitza da orain emakumeen aterpea. Eraikineko aurrealdean da, oraindik ere, musikariaren omenezko estatua. “Agian bada garaia emakume musikari batena jartzeko”, erran du Ana Diez de Urek, harrizko Sarasateri so.

Diez de Urek ere parte hartu du Emakumeen Etxea bultzatzeko prozesuan, eta bigarren urteurrena ospatzeko egunean, bisita gidatzeko ardura hartu du bere gain. Ongi etorria egin die agertu diren emakumeei, eta aretoz areto eraman ditu.

“Nabarmentzekoa da udal talde guztiek aho batez onartu izana Emakumeen Etxea”, azaldu du gidariak bisitaren hasieran. Bisitariei kontatu die Iruñeko Udalaren eta Iruñeko Emakumeen Etxea elkartearen artean egiten dutela kudeaketa. Korridorean gora, azaldu die kontserbatorioko areto nagusia zena ezin dutela erabili, egokitu gabe dagoelako. “Sekulakoa da, eta pena da ezin erabiltzea”. Diez de Urek erantsi du egoitza partekatzen dutela Iruñeko Udalaren Coworkids proiektuko kideekin eta herritarrak etxean

artatzeko zerbitzuko langileekin. Azken horiek biltegi moduan erabiltzen dute Emakumeen Etxeko kideena beharko lukeen bertze areto bat.

Elkarri irakatsi

Azken hilabeteotan, lorategia bilakatu da etxeko areto nagusi. “Lorategiak eman digu aukera pandemiak ezarritako murrizketei ihes egiteko”, erran du Maria Malo Brutauk. Emakumeen Etxeko presidentea da, eta Dekumas emakume lesbiana, bisexual eta transen elkarteko kidea.

Emakumeen Etxea “askotarikoa” dela nabarmendu du Malo Brutauk, eta horrek bilakatzen duela aberats. Zarys Falconentzat ere “aberastasuna” da etxean bat egiten duten emakumeek elkarrengandik ikasteko aukera izatea. Euskal Herriko Emakume Migratzaile eta Arrazializatuen Sareko kidea da, eta feminismoa “antirrazista eta antikolonial” baten alde egin du.

Artista da Falcon, eta bere artearekin ospatu du Emakumeen Etxearen bigarren urteurrena. 2020ko Martxoaren 8an, dantzan jarri zuen Gazteluko plaza, “gorputzak aldarri politiko bilakatuz”, eta orduko “energiari” segida eman nahi izan dio Agoitz karrikako 9. zenbakiko Emakumeen Etxean. Bi urte bete dituzte, eta ospatu dute.


Summary: Indarrean da Jaurlaritzak aurrez aurreko hezkuntza arautzeko ondutako protokoloa. Gaurtik, ezarriak dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetarako neurri berriak. Ipar Euskal Herrian ere gaur aldatu da protokoloa: ikasleek ez dute ikastetxean maskara jantzi beharko.

Leuntzea ez da erabatekoa, baina bada arindurik. Indarrean sartu dira Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak aurrez aurreko hezkuntzarako diseinatutako neurri berriak. Sailburu Jokin Bildarratzek joan den astean iragarri zuenez, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan izango dira aldaketarik handienak: ikasleek aire zabalean maskara kentzeko aukera izango dute, metro eta erdiko distantziara badaude. Hala, maskara ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere.

Lehen Hezkuntzako ikasleentzat, berriz, muga horretan ez da aldaketarik izan: patioan ere maskara erabiltzen segitu beharko dute. 6 urte baino gehiago dituzten ikasleek une oro jantzita eduki beharko dute, hamaiketakoa egiten ari diren momentuan izan ezik. Hau da, orain arte bezala, maskararekin egin beharko dute Gorputz Hezkuntza, eta jantzita eduki beharko dute patioan ere. Dena dela, LH Lehen Hezkuntzan, burbuila edo bizikidetza talde egonkorretan egongo da aldaketa nagusia. Ikasgelan daudenean, mantendu egin beharko dituzte; ez, ordea, aire zabalean daudenean: maila bereko ikasleen artean harremanak edukitzea baimendu dute.

Maskara eranzteko ordua

Gaurtik, arrisku mailarik oinarrizkoenean da Ipar Euskal Herria. Hala, prefetak protokoloak aldatu ditu Nafarroa Behereko, Lapurdiko eta Zuberoako Lehen Hezkuntzarako. Hezkuntza zentroetan, 6 eta 11 urte arteko haurrek ez dute zertan maskara jantzi. Gainera, jadanik ez da inolako eragozpenik kirol jardueretarako zein bestelako jardueretarako.

Hala eta guztiz ere, bakartze protokoloa ez da oraindik aldatu. Lehen Hezkuntzan positiboren bat agertuz gero, ikasgela itxi behar dute, eta eskolak etxetik jarraitu.


Summary: Salatu dute Jaurlaritzak infekziosoen sei anbulantziak kendu dituela eta 60 langile kaleratu. ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek ohartarazi dute langile eta anbulantzia horiek beharrezkoak direla pandemiarekin edo pandemiarik gabe.

ELA, LAB,UGT eta CCOO sindikatuek ohar bateratu bat kaleratu dute gaur, salatzeko Eusko Jaurlaritzak infekziosoen sei anbulantziak kendu dituela eta 60 langile inguru kaleratu. COVID-19aren pandemia lehertu zenetik gaitzarekin gaixotutako erien lekualdatzeaz eta bestelakoaz arduratu dira langile horiek, eta lau sindikatuek diote pandemia egon ala ez 60 langile horiek eta sei anbulantziak beharrezkoak direla; horregatik, Jaurlaritzari eskatu diote langile horiek berriro har ditzala. Infekziosoetan aritu diren langile horiek COVID-19ari aurre egiteko «lehen lerroan» aritu direla gogoratu dute sindikatuek, eta zeregin horretan egon direnean, haiek eta haien senideak askotan kutsatu direla, eta «antsietate» eta «estresarekin» egin behar izan dutela lan. Horrez gain, azpimarratu dute izurria baino lehen agerian geratu zela larrialdiak eta anbulantzien larrialdiko zerbitzuak «gainezka» zeudela, «lan karga izugarriarekin»: «Pandemian, politikariek esaten ziguten zerbitzua babestu eta indartu behar zela, baina hori guztia zaku batean erori da». Anbulantzien kudeaketa esku pribatuetan uztea leporatu diote sindikatuek Jaurlaritzari, eta eskatu diote berriro kontratu ditzala langile horiek, COVID-19rako edo griperako beharrezkoak izango direlako, eta haien bitartez bermatuko delako hitzartutako garraio sareak behar bezala funtzionatzea.


Summary: Joanes Illarregik irabazi du Zangozako final-laurdena. Finalaurrekoetara sailkatzea ziurtatu du bertsolari leitzarrak, 349 puntu bilduta.

Saio bikoitza izan du asteburuan Nafarroako Bertsolari Txapelketak. Larunbatean jokatu zen lehen saioa, Tafallan, eta Eneko Lazkoz gailendu zen. Atzo, berriz, Zangozako Karmengo auditoriumean izan zen txapelketa barruko saioa, eta Joanes Illarregik eskuratu zituen puntu gehien (349) eta finalaurrekoetarako pasea. Gainerako bertsolarien sailkapena honela gelditu zen: Xabat Illarregi (344,5), Sarai Robles (329,5), Xabier Silveira (328), Mikel Lasarte (314) eta Oier Lakuntza (300,5).

Heldu den larunbatean, hilaren 16an, jokatuko dira laugarren eta azken final-laurdenak, Donezteben. Ekain Alegre, Sahats Aleman, Egoitz Gorosterrazu, Iker Gorosterrazu, Josu Sanjujo eta Julio Soto ariko dira kantuan, eta Maialen Belarra ariko zaie gaiak jartzen. Sarrerak www.bertsosarrerak.eus atarian eskura daitezke, baita Bizkaiko Bertsolari Txapelketako saioetarakoak ere: Ortuellan ariko dira bertsotan, larunbatean, Asier Alcedo, Txaber Altube, Julen Ibarguengoiti, Mikel Retolaza eta Peru Vidal.

Xilaban, finalerdiak

Xilabako txapelketak ere aurrera jarraitzen du. Amets Arzallusek irabazi zuen larunbatean Gabaldiko saioa, eta, beraz, argitu da nola osatuko diren finalerdietarako saioak. Hurrengo larunbatean abiatuko da fase berria, Maulen, eta ondoko seikotea ariko da oholtzan: Karlos Aizpurua, Amets Arzallus, Kerman Diaz, Maddi Sarasua, Aitor Servier eta Maddi Ane Txoperena.

Hurrengo bi finalerdiak Bardozen eta Izpuran jokatuko dira; hilaren 23an Bardozen, eta 30ean Izpuruan.


Summary: Luis de Pablo konpositorea hil da, 91 urterekin. Euskal Herriak XX. mendean eman duen konpositorerik handienetako bat izan da, eta abangoardiako musika esperimentaletik, musika herrikoitik zein musika klasikotik edaten duen 200 obra baino gehiagoko aztarna utzi du.

«Musikaren irakaspena ez da inoiz amaitzen. Bizitza osoko langintza da; soilik heriotzak etengo du hori». Zortzi urterekin hasi zituen musika ikasketak Luis de Pablo konpositoreak (Bilbo, 1930- Madril, 2021) eta, BERRIA egunkariari 2015ean eskainitako elkarrizketari kasu egitera, atzo amaitu, 91 urterekin zendu baita. Euskal Herriko musika garaikidearen izen nagusietako bat da berea, eta nazioartean zein etxean aztarna utzi duen 200 obra baino gehiagoko katalogoa da horren froga. Bilbon jaio, Hondarribian (Gipuzkoa) ikasten hasi eta gazte joan zen Madrilera, eta abangoardiako musikaren izen handietako bat bilakatu zen bertan, 1960ko hamarkadan, Grupo Nueva Musica mugimenduaren parte bihurtuta. Txalaparta garaikidearen sustatzaileetako bat ere izan zen, ohorezko sari eta izendapen zerrenda luze bat eskuratu, eta azken unera arte eutsi dio sortzeko grinari. Duela bi aste eskas estreinatu zuen saxofoi laukotearentzat sortu zuen bere azken konposizioa: LDP.

1958an sortu zuten Nueva Musica izeneko taldea, eta haren parte izan zen De Pablo hasieratik. Bartzelonako Musica abierta izeneko taldearen parte ere izan zen, eta sasoi hartan egin zituen bere lehen bidaiak Darmstadtera ere. Han, besteak beste, Pierre Boulezek eta Bruno Madernak interpretatu zituzten bere obretako batzuk. Espainiako lehen musika elektro-akustikoko laborategia sortu zuen 1964an, eta musika elektronikoko lehen laborategia ere sortu zuen Madrilen, Alea taldearekin. IBM ordenagailu batekin sortutako lehen musika obra ere berea da, baina esparru horretan aitzindari izan arren, bere bizialdi luzeko pasarte labur bat baino ez dute osatzen obra horiek. Esperimentaziorako gune hori komertzializatzen igarri ahala, aldatu baitzuen interes esparrua konpositoreak. Eta konbentzioei ihes egiteko gogo hori izango da agian bere ibilbideko kostanteetako bat.

Komertzializazioarekin kritiko

Zaila da De Pabloren sorkuntza ibilbide oparoa esparru bakar batera mugatzea, haren lanek, sasoiaren arabera, aldi berean edaten baitute abangoardiako joeretatik, musika herrikoitik, musika elektronikotik zein musika esperimentaletik. Berak, BERRIA egunkariko Gorka Erostarbe kazetariari aitortu zionez, banatzekotan ere, bitan banatzen baitzuen musika: arte musika, batetik, eta kontsumo musika, bestetik. «Askok lepoa moztuko lidakete baieztapen hori entzunda, baina hala da. Eta modu gordinagoan ere esango nuke: dirurik ematen ez duen musika eta diru asko ematen duen musika».

Zinemarako lanak ere egin zituen, esaterako. 26 filmetan ageri da haren izena, guztira. De Pablok soinu bandak sortu zituen, besteak beste, Jose Luis Borauren Crimen de doble filo (1964), Alfredo Sauraren La Caza, Victore Ericeren Los Desafíos (1969)eta El Espíritu de la Colmena (1973), eta Jaime Chavarriren A un Dios desconocido (1977) lanentzat. Donostiako Zinemaldiaren omenaldia ere jaso zuen horregatik guztiagatik 2004an.

Opera bat otsailean estreinatzeko

Sei opera ere baditu, haietako azkena otsailean estreinatuko dena: El abrecartas. Eta norabide guztietan hedatzen den lan horren guztiaren aitortza jaso zuen iaz Veneziako Musika Bienalean: Urrezko lehoia eman zioten. Epaimahaiak haren «aparteko fantasia» nabarmendu zuen orduan, eta «musika garaikidearen garai inportanteenak gaztetxo baten indarrarekin» bizi izan zituela, «modei amore eman gabe».

Baina zerrenda luzea osatzen dute jasotako aitortza eta izendapenek ere. Luigi Dallapicolla saria jaso zuen 1979an, Frantziako Gobernuak arteen eta letren ordenako medaila eman zion 1986an, Renneseko zein Lille hirietako Urrezko Medaila ere eman zioten, Comusica saria eta Espainiako Musika Saria eman zioten 1991n, eta gerora ere etenik gabea izan da tantaka jasotako ohore eta aitortza jarioa.

Txalaparta garaikidetzen

1972an Iruñeko Topaketak antolatzen ere aritu zen Jose Luis Alexancorekin batera. Nazioarteko lehen lerroko hamaika artista batu zituen jaialdi hark Euskal Herrian, eta Juan Huartek jarri zuen horretarako dirua. De Pablok eta Alexancok antolatu zuten alde artistikoa, eta haiek izan zuten John Cage Euskal Herrira ekartzearen ardura, eta, aldi berean, haien bidez heldu zen Cage ere Artze anaiak txalaparta jotzen ikusi eta liluratuta gelditzera. 1976an, Zurezko olerkia obra aurkeztu zuen De Pablok Bonneko (Alemania) Beethovenhalle kontzertu aretoan: Artze anaien txalaparta oinarri zuen piezak. Eta elkarri lotuta gogoratzen zituen gertakari horiek guztiak konpositoreak: «Eskatu zidaten nahi nuena idatz nezala Beethovenen areto erraldoian eskaintzeko. Artze anaiak ezagutu berriak nituen, eta Iruñeko Topaketetara eramanak nituen. Otu zitzaidan txalaparta erabiltzea konposizio baten barruan, nire ustez oso ondo zihoakion osagaiez inguratuta: hau da, perkusio tresna gehiagorekin eta abesbatza batekin».

Kea Ahots Taldeak, Enrike Azurzaren zuzendaritzapean, eta Ander Sanchez eta Bittor Pastor perkusio jotzaileek interpretatu zuten pieza Bilboko BBVA Fundazioan, De Pabloren 90. urtebetetzea ospatzeko.

Madril izan du bizitoki, eta Europara zein Ipar eta Hego Amerikara ere hedatu da bere jarduna. Irakasle izan da hamaika unibertsitatetan: Buffalon, Albanyn, NewYorken, Kanadan, Alemanian eta Argentinan, besteak beste, baina Euskal Herriarekin ere beti izan du lotura. Euskadiko Orkestrak, esaterako, eskainiak ditu haren lanak eta Bilboko Udalaren enkarguz kantata bat ere sortu zuen, frankistak Bilbora sartu zirenetik 80 urte bete zirenean: La caída de Bilbao.

La caída de Bilbao kantata 2019ko ekainean Bilboko Arriaga antzokian estreinatu zen, 200 musikarirekin eta Jose Rafael Pascual-Vilaplanaren zuzendaritzapean. Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Bilboko Abesbatzak parte hartu zuten. Frontean borrokatzera abiatu behar duen soldadu baten deitorearekin hasten da obra, biolontxelo hutsez. Asier Polok jo zuen biolontxeloa. Kantari bakarlariak izan ziren Miren Urbieta, Marife Nogales, Mikeldi Atxalandabaso eta Fernando Latorre.


Summary: Argindarraren garestitzeak gerarazi egingo du Sidenor, hogei egunez behintzat. Langile batzordeari eta langile guztiei jakinarazi diete ezin dutela oraingo ekoizpen erritmoan jarraitu «neurrigabeko» igoeraren ondorioz. Jaurlaritzak urgentziazko bilera bat egingo du energia kostuek kalte handien egin dieten sektoreekin, eta ELAk dio enpresak ez diela geldialdia azaldu

Arazo sozial handi bat eragiteaz gain, argindarraren garestitze ikaragarria susperraldi ekonomikoa zamatzeko gai ote den kezkak badu erantzun zehatz bat Euskal Herrian: Sidenorrek hogei egunez itxiko duela jakinarazi du, ezin omen duelako oraingo ekoizpen erritmoan jarraitu; «neurrigabeko» argindar garestiak galerak ekartzen dizkiola dio. MWh megawatt-ordua 260 euro ordaintzen ari da orain, eta duela urtebete 60 euro zen. Ondorioz, ekoizpen kostuak %25 garestitu omen zaizkio, 200 euro baino gehiago altzairu tonako.

Udaz geroztik energiak izan duen prezioen eboluzioarekin, ekoizpen prozesuan argindarra oinarri duen industria asko sufritzen ari da. Bada, Sidenor eragile garrantzitsua da euskal industrian, funtsezko sektore batean, eta lehena izan da iragaratzen argindarrengatik gelditu beharko duela, baina litekeena da ez izatea azkena.

Eusko Jaurlaritzan kezkaturik begiratzen diote energiaren garestitze horri, industrian hasi delako eragin zuzena izaten, eta susperraldiaren motorra batez ere industriak elikatzea espero duelako Gasteizko gobernuak. Horregatik, Lakuak iragarri du «berehalako bilera bat» egingo duela energia-kostuek kalte handien egindako sektoreekin. «Prezioa neurririk gabe igotzeak Euskadiko susperraldi ekonomikoaren erritmoa baldintza dezake», esan du Gasteizko gobernuak, eta Espainiako Gobernua estu hartzen hasi da «irmoago» joka dezan eskatuz. Horiek horrela, Ekonomiaren Garapeneko Saila eta Energiaren Euskal Erakundea Madrilgo gobernuari eta Europako Batzordeari helaraziko dizkieten neurrien proposamena lantzen ari dira.

Sidenorrek enpresa batzordeari eta langileei jakinarazi dienez, abenduaren 31 arte hogei egunez itxiko du taldeko altzairutegi nagusia, Basaurikoa (Bizkaia). Hau da, urtea amaitu bitartean geratzen zitzaizkion lan egunen %30etan itxita izango da. Taldeko beste fabriketan ere erabaki bera hartu beharko duela esan du, gainera. Euskal Herrian beste bi planta ditu Sidenorrek: Gasteizen eta Azkoitian (Gipuzkoa).

Altzairugintza argindar kontsumitzaile handia da, eta Sidenorrek, Euskal Herriko beste altzairugile guztiek bezala, labe elektrikoak darabiltza mea eta txatarra urtu eta altzairua sortzeko. Azken egunotan, Jose Antonio Jainaga Sidenorreko buruak, AEGE Espainiako energia kontsumitzaile handien elkarteko presidente gisa, ohartarazi zuen argindarrak handizkako merkatuan duen prezio gero eta handiagoak zuzen-zuzenean egiten ziela kalte, enpresa gehienek ez dutelako epe luzerako preziorik hitzartuta. Gainera, Iberdrolak ohartarazi du bezero handiekin dituen kontratuak berriro negoziatuko duela edo bertan behera utziko dituela, kostuaren azpiko prezioetan ari delako saltzen.

Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak ez duela funtsean arazoa konpontzen, eta iragarri du «argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero» beste neurri batzuk hartu beharko direla.

ELAk datu gehiago nahi ditu

Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak ez duela funtsean arazoa konpontzen, eta iragarri du «argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero» beste neurri batzuk hartu beharko direla.

ELA sindikatuak, berriz, salatu du enpresak ez dituela «justifikatu» jardura hogei egunez gelditzeko arrazoiak. Lan kargei eta kostuei buruzko informazioa eskatu du batzordeak bileran, baita enpresak konpainia elektrikoekin duen kontratuari buruzko informazio zehatza ere. «Ez dugu erantzunik jaso, argindarraren prezioaren igoerari buruzko aipamena salbu». ELAk uste du «ezinbestekoa» dela informazio gehiago izatea neurriaren arrazoiak ezagutzeko.