Summary: Wagnerrek baieztatu du Moskuk agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmuten segitzeko. Donetskeko hiritik alde egiteko mehatxua egin ostean heldu da Prigozhin talde paramilitarreko buruaren adierazpena: «Munizioa jasoko dugulakoan gaude». Errusiak dozenaka misil jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara.

Errusiako Wagner talde paramilitarrak badaramatza zenbait hilabete Donetsk probintziako Bakhmut hiria kontrolpean erabat hartzeko ahaleginean. Ukrainako armadak, ordea, ez du amore eman nahi bataila luzean, eta Wagnerreko buru Jevgeni Prigozhinek behin baino gehiagotan esana du taldeak munizio gabezia duela borrokan jarraitzeko; azkena, iragan ostiralean. Hori gutxi ez, eta Prigozhinek Moskuri mehatxu egin zion, esanez Wagner etzi Bakhmutetik erretiratu egingo zela. Bada, badirudi Errusiako talde paramilitarrak gerra frontean jarraituko duela. Izan ere, Prigozhinek baieztatu du Kremlinek agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmut erabat har dezan.

Ikusi gehiago: Asteazkenean Bakhmutetik ateratzeko mehatxua egin dio Wagnerrek Moskuri

«Operazioekin jarraitzeko behar adina munizio eta arma bidaliko dizkigute», adierazi zuen atzo Prigozhinek Telegramen. Gainera, ziurtatu zuenez, talde paramilitar pribatuak «53.000 metro koadro» hartu ditu azken egunotan izandako borroketan. «2,37 kilometro koadro daude etsaien kontrolpean. Aurrera goaz. Munizioa jasoko dugulakoan gaude», erantsi zuen. Prigozhini erantzunez, berriz, Ukraina ekialdeko armadako eledun Serhi Txerevatik esan du Errusiako indarrek munizioa «nahikoa baino gehiago» dutela. «489 artilleria talka egon dira Bakhmut inguruan azken 24 orduetan».

Bien bitartean, Errusiak beste erasoaldi bat egin du gerra frontetik urrun. Ukrainako armadak jakinarazi duenez, Moskuk dozenaka misil eta «Iranen ekoitzitako» 60 drone jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara; besteak beste, Kievera, Kharkivera, Khersonera, Mikolaivera eta Odesara. Oldarraldi horietan, errusiar indarrek gutxienez pertsona bat hil dute, eta beste bost zauritu. Alerta antiaereoak herrialdeko eremu askotan ordu luzez entzun ostean, Zaporizhian ere leherketak izan dira, tokiko komunikabideek jaso dutenez; hain zuzen, Errusiak iazko irail amaieran anexionatutako hiri horretan dago Europako zentral nuklearrik handiena.

Errusiak eraso horiek egin ditu, hain zuzen, Garaipenaren Egunaren bezperan —Sobietar Batasunak 1945ean Alemania naziari gerra irabazi izana ospatzen dute—. Bada, Ukraina Errusiarengandik eta Sobietar Batasunaren tradiziotik aldentze aldera, Volodimir Zelenski presidenteak aurrerantzean nazismoaren aurkako garaipena maiatzaren 8an ospatzea proposatuko dio Ukrainako Parlamentuari, eta erabaki du hemendik aurrera Europako Eguna ospatuko dutela Ukrainan, maiatzaren 9an, Europako Batasunera lerratzeko helburuarekin. Horrekin lotuta, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen Kievera joatekoa da bihar, Zelenskirekin batzartzeko.

Ukrainako indarrek, berriz, Errusiak 2014an anexionatutako Krimeari egin zioten eraso asteburu honetan. Kremlinek eskualde horretan ezarritako buruzagiak Kievi egotzi zion gutxienez hamar drone jaurti izana; horietatik hiru erorarazi zituzten Errusiaren aireko defentsa sistemek, Sebastopolgo portuaren inguruan.

Larunbatean, berriz, Errusiaren operazioaren aldeko idazle Zakhar Prilepin larri zauritu zen, haren autoak eztanda egin ostean, Nizhni Novgoroden —Moskutik 400 kilometro ekialdera—. Prilepinekin batera zihoan gidaria hil egin zen. Errusiako fiskaltzak ustezko erasotzailea atxilotu zuen, ekintza «terrorista» egitea egotzita, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Prilepinen aurkako atentatua «babestu» izana leporatu zien Errusiako Atzerri Ministerioak Ukrainari eta Mendebaldeko estatuei, bereziki Ameriketako Estatu Batuei. Ukrainako segurtasun zerbitzuek ez zuten baieztatu erasoan parte hartu zutenik, ezta ukatu ere. Kontrara, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek adierazi zuen agintari errusiarrak egon zirela gertakari horren atzean. AEBetako Estatu Departamentuak ere ez zuen iruzkinik egin. TASS agentziak Kremlineko iturriak aipatuta jakinarazi zuen ustezko erasotzailea «Ukrainakoa» dela.

Ebakuazioa, Zaporizhian

Ukrainaren kontraerasoa gertu dagoen honetan, Kremlinek Zaporizhia eskualdean ezarritako gobernadore Jevgeni Balitskik atzo adierazi zuenez, 1.700 pertsona baino gehiago ebakuatu zituzten zentral nuklearraren ingurutik, tartean 660 bat adingabe. Eta, gaur, Tokmak herritik zibilak Berdianskera ebakuatzeko agindua eman du Balitskik, baita Enerhodarko herritarrak ere; han bizi dira zentral nuklearreko langile gehienak. Hain zuzen, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusi Rafael Grossik hilabeteak daramatza bi aldeetako buruzagiei ohartarazten zentralaren inguruan babes eremu bat ezar dezaten, «hondamendi arriskua murritzeko» asmoz. Iazko otsailean borrokak hasi zirenetik, zentrala sei aldiz geratu da zerbitzutik kanpo.

Errekrutatzea, Asia erdialdetik

Asia erdialdetik, Tajikistan edo Uzbekistango errepubliketatik, Errusiara joandako etorkinak errekrutatzeko ahaleginak egiten ari dira Kremlineko agintariak. Ukrainara borrokatzera bidali nahi dituzte, hilean 3.700 euroko soldata eta errusiar hiritartasuna lortzeko «bide azkar bat» eskaintzearen truke. Hala dio Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak gaur kaleratutako txostenak. Londresen ustez, Moskuk derrigorrezko mobilizazioa ahalik eta gehien atzeratu nahi du; izan ere, iazko irailean Vladimir Putin presidenteak iragarritako mobilizazio partzialaren ondotik —300.000 erreserbista mobilizatu zituen—, adin militarrean zeuden ehunka mila errusiar erbesteratu ziren.

Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren arabera, errekrutatzaile militar errusiarrek meskitak eta immigrazio zentroak bisitatu dituzte boluntarioak lortzeko. Txostenak dio tajikera eta uzbekera hitz egiten duten immigrazio bulegoetako langileek maiz egiten dituztela etorkinak errekrutatzeko saiakerak.

Radio Free Europe irrati katearen arabera —AEBek finantzatzen dute, eta Europa ekialdeko herrialdetan jarduten du—, Moskuk 2.163 eta 3.765 euro arteko soldata eskaini die atzerritarrei, baita gehienez urtebeteko epean errusiar herritartasuna lortzeko modu «azkar bat» luzatu ere —gutxi gorabehera bost urte egon behar izaten dute zain—. Londresek esan du Errusiako Defentsa Ministerioak bide batetik edo bestetik 400.000 boluntario bildu nahi dituela gerra frontera bidaltzeko.


Summary: Arabiar Ligara itzuli berritan, Siriak «errespetua» eta «elkarrekiko babesa» eskatu ditu. Erakundeak ohartarazi du berriz kide izateko erabakiak ez dakarrela, oraingoz, harremanak normalizatzea. Hilaren 19an dute hurrengo goi bilera, eta Al-Assadek hartan parte hartu ahalko du.

Hamabi urteren ondoren, Arabiar Ligara itzuli da Siria, eta, berriz ere, erakunde horretako eskubide osoko kidea da. Blokeko Atzerri ministroen atzoko bilkuran harturiko erabakia beste garaipen diplomatiko bat da Baxar al-Assad Siriako presidentearentzat, eta urteotako bakartzetik ateratzeko pauso garrantzitsu bat ere bai, batez ere eskualdeko integrazioari eta inguruko estatuekin dituzten harremanei dagokienez. Adiskidetzeko eta herrialdeko egoerari irtenbidea emateko, Damaskok ezinbestekotzat jo du «arabiar ekintza eta lankidetza bateratua sendotzea», eta, horregatik, «errespetua» eta «elkarrekiko babesa» eskatu zizkien atzo beste estatu kideei.

Arabiar Ligak 2011n eten zuen Siriaren kidetza, argudiatuta urte hartan Al-Assadek bortizki kudeatu zituela bere kontrako protestak. Manifestazio horien ondoren, gerra zibil bat piztu zen herrialde horretan, eta, harrezkeroztik, gutxienez milioi erdi lagun hil dituzte, eta hamahiru milioi pertsonak desplazatu behar izan dute. Gerraren hasieran, bazirudien Siriako presidentearen kontrakoek hura agintetik botatzea lortuko zutela; urteek aurrera egin ahala, ordea, eta hainbat faktorek lagunduta —Errusia eta Iran aliatuen laguntzaz, adibidez—, estatuburuak herrialde ia osoaren kontrola berreskuratzea lortu du.

Azken hamarkadan, Siriaren inguruko hainbat herrialdek Damaskorekin zuten harremana hautsi edo mugatu dute gerra hori dela eta, baina gatazkaren bilakaerak eta zenbait gertakarik —otsaileko lurrikarak, adibidez— estrategia aldatzera behartu ditu horietako asko. Zeregin horretan, batez ere Arabiar Emirerri Batuak eta Saudi Arabia —iragan martxoan Iranekin harremanak normalizatu zituenetik— izan dira Siriaren aliatu gainontzeko gobernuak konbentzitzeko, baina beste batzuek lehengo jarrerari eusten diote. Kasurako, Qatarrek, zeina ez baitago ados Arabiar Ligak harturiko erabakiarekin, eta, horren erakusgarri, ez du ordezkaririk bidali atzoko bilkurara —22 kideetatik hamahiruk egin zuten—.

Zehazki, Qatarko Atzerri Ministerioaren bozeramaile Majed bin Mohammad al-Ansarik atzo adierazi zuen harremanak normalizatzea «erabaki subirano bat» dela, eta herrialde bakoitzari dagokiola zer egin erabakitzea. Adierazpen horrek berretsi egin zuen Arabiar Ligaren idazkari nagusi Ahmed Abul Gheitek esandakoa, ohartarazi baitzuen erakunde horretara itzultzeak ez dakarrela, oraingoz, harremanak normalizatzea.

Hain justu, Gheitek uste du Damaskok zeregin batzuk dituela hori lortzeko, eta Arabiar Ligak jarrera hori islatu zuen atzoko bilkuran onarturiko ebazpenean. Kasurako, zehazten da Siriako Gobernuak «pauso praktiko eta eraginkorrak» eman behar dituela gatazka konpontzeko; «atzerriko indar ilegal guztiak» herrialdetik atera behar direla; narkotrafikoaren kontrako borroka areagotu beharra dagoela; eta errefuxiatuei itzultzeko modua ematea ezinbestekoa dela, bermatuta ez dutela arriskurik izango jatorrizko herrialdean.

Ikusi gehiago: XXI. mendeko gerra nagusia

Misioa betetzen laguntzeko, Arabiar Ligak atzoko bileran adostu zuen erakunde horretako idazkari nagusiak lantalde bat osatuko duela Egiptorekin, Irakekin, Jordaniarekin, Libanorekin eta Saudi Arabiarekin batera, helburu izango duena Siriarekin harremanak izatea eta kolaboratzea, «krisiari irtenbideak» bilatze aldera, zeinak «mailaz mailakoak» izango diren. Associated Press albiste agentziak, Jordaniako diplomazialari bat aipatuta, argitara atera du xedea dela «arabiarrak gidari dituen bide politiko bat» negoziatzea.

Arabiar Ligak hilaren 19an egingo du hurrengo bilkura, Saudi Arabian. Gheitek azaldu zuenez, Al-Assadek, nahi izanez gero, hartan parte hartu ahalko du.

Nazioartearen erreakzioa

Arabiar Ligak harturiko erabakiak askotariko erreakzioak sortu ditu nazioartean. AEB Ameriketako Estatu Batuek, esaterako, atzo adierazi zuten ez dutela uste Siriak «orain» erakundean berriz sartzea «merezi» duenik. Hori bai, zehaztu zuten babestu egiten zituztela Siriako krisia konpontzeko Arabiar Ligak dituen «epe luzera begirako helburuak».

Tariq Ahmad Erresuma Batuko Atzerri Ministerioko kideak bide beretik jo zuen erabakia kritikatzeko orduan, eta adierazi zuen Erresuma Batua «Al-Assaden erregimenarekin engaiatzearen» kontra dagoela.

Siriaren aliatuetako batek, Errusiak hain zuzen, begi onez ikusi du Arabiar Ligak emandako pausoa. Maria Zakharova Atzerri Ministerioaren bozeramaileak zera adierazi zuen, komunikatu baten bitartez: «Moskuk ontzat jotzen du aspaldi esperotako pauso hori. Siria arabiar familiara itzultzeko prozesuaren emaitza logikoa da».


Toloño

Summary: Toloño. Araba eta Errioxa arteko muga egiten du Toloñok, eta Nafarroako Pirinioetatik Urbionera, ikusmira paregabea eskaintzen du. Bastidako San Gines baselizaren ondotik abiatuta osatuko dugu txangoa.

Guztiz argi ez badago ere, Toloñoko mendilerroak eta hau burutzen duen mendiak barduliarren jainko bati zor dio bere izena, hain zuzen Tullonio edo Tullonium jaikoari. Izan ere, gaur egun ikusgai dagoen kristau monasterioaren arrastoak dauden lekuan, jainko horri eskainitako tenplu bat zegoen eraikita. Aldiz, beste aditu batzuek diote Tullon hitz zeltikoan duela oinarria.

Teoriak teoria, egiaztatu daitekeena da Arabak Errioxarekin muga egiten duen mendi honetan bisitaririk ez dela sekula falta, lurralde honetako mendirik ibilienetakoa baitugu. Txangoak zailtasun teknikorik ez duen arren, aparkalekuan topatu dugun gazte baten esanetan, «lehenengo aldapatik gorantz ari zarela gogorarazten dizun mendi horietakoa da Toloño».

Guztira 3 Km eta erdi egin behar dira 600 metroko desnibela gainditzeko eta atsedenerako toki lau askorik ez dago. Hala ere, bidearen erosotasunak eta Arabar Errioxa eta Errioxako lautadaren ikuspegiak hain atsegin egiten du igoera, ezen konturatu orduko, monasterioaren parean izanen baikara, gailurretik oso gertu.

Tontorretik dagoen ikuspegiak, Nafarroako Pirinioetatik (eta haratago) Urbion aldera dagoen guztia ikusteko aukera eskaintzen du, zalantza izpirik gabe, aitzakia ezin hobea trasteak hartu eta bertara gerturatzeko.

San Gines-Santutxo

Bastida herriaren ipar-mendebaldean kokatzen den San Gines baselizaren ondoan dagoen aparkalekuan hasiko dugu gaurko ibilbidea. Aparkalekuaren goialdean eta ezker aldetik, iparrera abiatzen den pistan hain zuzen ere.

Aparkalekuaren goialdeko atarian gaudela, pista hasi bezain laster, seinale tantaia duen bidegurutzean eskuin aldetik doan bidean barneratuko gara. Gutxira, bidebanatzean, eskuin aldeko bidetik jarraituko dugu IE norabidean, nahiz eta bi bideek aurrerago bat egin. Metro gutxitan, bihurgune batek berriro ere iparrera begira jarri eta bidebanatze batera eramango gaitu. Bertan ezkerretik jarraituko dugu, IM aldera bira eginez.

Aztarna zuri eta horiei jarraituz, eskuin aldera zuhaitzen artetik igotzen den bidexkari jarraituko diogu, bide nagusitik aldenduz, bidegurutze berri batera iritsi arte. Norabiderik aldatu gabe, zuzen jarraituko dugu garaiera azkar batean hartuz.

Soilgune batean dagoen pisten bidegurutze batera iritsiko gara eta bertan ere zuzen jarraituko dugu, eskuinetik datorren pistari eta ezkerretara jaisten den bideari uko eginez. Mendiaren orografiari jarraituz, IE aldera bira egin eta pistatik jarraituko dugu. Berehala, pista atzean utziko dugu, eskuinerako bihurgunearen erpinean abiatzen den mendi-bidetik zuzen jarraituz.

IE aldera norabidea mantenduko dugu eta Toloñoko mendilerroa osatzen duen hormetara iritsi aurretik malda areagotu egiten da. Arrapalarik gogorrenean, ezker aldera banatzen den bidea hartuta, bira txiki bat eginez aldapa handiena saihestu daiteke, eta jaisteko biderik aproposena ere bada, harri askeak direla eta. Goialdean, HE norabidean bira egin eta bidetik aldenduko gara ezker aldean dagoen Santutxo baselizaren arrastoen ondora iristeko.

Santutxo-Toloño

Santutxon ezkerretara bira egingo dugu eta gorantz egiten duten bi bideen artean ezker aldekoa hautatuko dugu, grabaketarako oztopatzen duten zuhaitzen adar baxuetatik at. Metro gutxiren buruan, bideak ekialderantz jo eta Peña del Castillo mendiaren hego mazela zeharkatzen du goialdeko harkaitz-zerrenda eteten den arte.

IE norabidean bira egin eta malda zuzen hartuko dugu, Toloñoko monasterioaren bertikalaren inguruan. Sigi-saga txiki batek monasterioaren hego-mendebaldeko elur-zuloaren ondotik bideratuko gaitu eta hortik, iparrera bira bat egingo dugu monasterioaren ekialdera iritsiz, informazio panelaren ondoan.

Iparrera dagoen hesiaren beste aldera egin eta lautada txikia IE aldera zeharkatuko dugu, aurrean dugun muinorantz. Bideak landarediaren artean alde batera eta bestera egiten du goialdera iritsi arte. Bertan, bidearen azkeneko metroek bukaerako aldapa malkartsura bideratuko gaitu, eragozpenik gabe bukaerako maila gainditu eta gailurrean bukatuz.

Oso nabarmena da bertan gertatzen den klima bereizketa. Gailurraren ipar aldeko isurialdeko zuhaiztiak oso bestelakoak dira, hegoaldekoekin alderatuz: pagadiak alde batean eta artadiak bestean.

Ikuspegiaren aldetik, ipar aldera begira, inolako arazorik gabe bereiztu daitezke Gorbeia, Anboto, Udalatx, Aizkorri eta Beriain. Argazkiek jaso ez duten arren, Bisaurin ere ikusgai zegoen, Joar mendiaren ezker aldera, eta noski, Nafarroako Pirinioetako zenbait tontor ere.

Hegoalderantz berriz, lautada zeharkatuz, Ebro ibaia eta inguruko herri eta mahastiak. Haratago, Ezkarai eta Urbion inguruko mendiak.


Summary: «Desmobilizazioaren mamua» eta PSNren bozen osteko jarrera, Nafarroako gako nagusiak. Juan Kruz Lakasta, Amaia Alvarez, Ibai Fernandez eta Joxerra Senar aritu dira maiatzaren 28ko bozen giltzarriak aztertzen, Iruñeko Katakraken eginiko mahai-inguruan.

Geroz eta gutxiago falta da maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako. Nafarroan, hainbat gai giltzarrik baldintzatuko dituzte bozak: eskuinaren zatiketaren ondorioek; PSNren, Geroa Bairen eta EH Bilduren arteko lehiak, nor geratuko aurretik; kanpainari begirako alderdien arteko estrategiek; eta maiatzaren 29tik aurrerako agertoki politikoei begirako asmoek, besteak beste. Parlamentuan ez ezik, udal nagusietan ere asko egongo da jokoan, batik bat Iruñekoan.

Ikusi gehiago: Nafarroako Parlamentua: Gehiengoen jokoa, airean

Gako horiek aztertzeko, mahai inguru bat antolatu dute BERRIAk, Euskalerria Irratiak, Martin Ugalde kultur parkeak eta Katakrakek. Lau aditu aritu dira: Juan Kruz Lakasta Euskalerria Irratiko zuzendaria, Amaia Alvarez NUPeko Zuzenbidearen Historiako irakaslea, Ibai Fernandez Diario de Noticias egunkariko kazetaria eta Joxerra Senar BERRIAko kazetaria. Uxue Rey Gorraiz BERRIAko kazetaria aritu da saioa gidatzen.

Iruñeko Katakrak liburu dendan egin dute, eta streaming bidez zabaldu du, zuzenean, BERRIAk.

Lakastak PSNren aukerak aztertu ditu. Gizartearen desmobilizazioaren eragina aipatu du, eta galdetu du horrek ez ote duen ekarriko desmobilizazioa botoa emateko orduan. PSN «sendo» ikusten du kazetariak. Lau urteren buruan lidergo serio bat dauka: Maria Txibite, eztabaida antzuetatik kanpo utzi dutelako. Europako Batasunetik helduriko diru laguntzen «dena olioztatu» duela nabarmendu du. UPNri ezker abertzalearen mamua besterik ez zaiola geratu ohartarazi du, eta dagoeneko ez dutela diskurtso hegemonikorik. «Mamu hori astintzea ez da eraginkorra izango PSN higatzeko».

Fernandezek adierazi duenez, Geroa Baik ez du erraza PSNren aurretik geratzea, nahiz eta helburu hori jarri bere buruari. Gobernuari sostengua eman dioten alderdietatik «ahulena» dela gaineratu du, bigarren mailan egon delako legegintzaldi osoan.

Senarren arabera, EH Bilduk «espektatiba» onak ditu. Aurrekontuetan eta beste gai garrantzitsuetan eginiko akordioen bidez erakutsi du baliagarria dela. Madrilen ere sorturiko ezkerreko blokeak zaildu egingo dio PSNri UPNrekin akordioa egitea Nafarroan. Ikusi behar da, ordea, lortuko ote duen baliagarritasun hori boto bihurtzen.

Udalen gaiaren inguruan Senarrek gogoratu du duela lau urte PSNk hainbat alkatetza eman zizkiola UPNri, tartean Iruñekoa. «Ikusi behar oraingoan zer egiten duten».

Alvarezek «demokraziaren gabeziatzat» jo du udaletarako aurkezturiko hautagaiak «pertsonalismoan» oinarritu izana. Mezuen sinplekeriarekin, pertsonaia gailentzen zaio politikari, azaldu duenez. Zer akordio egingo diren? PSNren jarrera izango da gakoa horretan, Alvarezentzat.

Ikusi gehiago: Iruñeko Udala: Haize berria sartuko da

Aldi berean, lurraren eta etxebizitzaren arazoaz Herrian bizitzeko erronkak izenburuko telebista emankizun berezia eskaini dute BERRIAk, Kanaldudek, Kazeta-k, Herria-k, Euskal Irratiak eta Ipar Euskal Herriko Hitza-k. Hori ere zuzenean eman dute BERRIAren webgunean.


Summary: N-1eko eta A-15eko bidesariak ontzat hartu ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Gipuzkoako Aldundiak urtarrilean piztu zituen berriro kobratzeko arkuak. Autobideen ibilbide guztia ordainpekoa da orain, epaileek esan zutelako atzera botatako lehen bi arauak baztertzaileak zirela.

Lehen bitan kale, eta hirugarrenean bale. Gipuzkoako Aldundiak hiru foru arau egin behar izan ditu N-1 eta A-15 autobideetan kamioiei jarritako bidesariak auzitegien onespena jasotzeko. Lehen biak, 2016koa eta 2018koa, atzera bota zizkion EAEko Justizia Auzitegiak, kanpoko garraiolariak baztertzen zituelakoan. Hirugarrenaren funtsari, ordea, ez dio eragozpenik jarri, eta indarrean jarraituko du.

Gipuzkoako Aldundiak urtarrilaren 23an piztu zituen berriro kamioiei bidesaria kobratzeko arkuak, baina berritasun handi batekin: aurretik, hemeretzi kilometro baizik ez ziren ordainpekoak ibilgailu astunentzat; hirugarren foru arauarekin, berriz, bi autobide horien Gipuzkoako zati osoa da ordainpekoa; 76 kilometro, hain zuzen ere. Horretarako, aurretik zeuden hiru arkuei beste lau arku gehitu dizkiete, eta beste 109 arku txiki jarri dituzte N-1eko eta A-15eko sarrera eta irteera guzti-guztietan.

Modu horretara eragotzi nahi zuen aldundiak inork diskriminazioa leporatzea. «Ez dago aukerarik bazterketa dagoela interpretatzeko, ez zuzenean ez zeharka, lotune guztiak eta mugimendu guztiak zergapetuko direlako», justifikatu zuen bere garaian Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatuak.

«Poz handiko» eguna

Helburua lortuta, oso pozik azaldu zen atzo Oiarbide. «Oso egun garrantzitsua da, poz handikoa. Beti esan dugu [bidesariei buruz] batzar nagusiek onartu dituzten foru arau guztiek Europako Batzordearen babes osoa izan dutela», azaldu zuen. «Aitzindariak izan gara, eta aitzindariak izatearen ordainsaria pagatu behar izan dugu, baina azkenean denborak arrazoia eman digu».

Foru arauei helegitea jarri zien Espainiako garraiolarien elkarteak, Fenasdimerrek, salatu du bidesariek «eragin basatia» dutela garraiolarientzat, «eta bereziki egiten diela kalte gipuzkoarrei beraiei». Gipuzkoakoak beste hainbat herrialdek ezarritakoak baino askoz handiagoak direla ziurtatu du Fenasdimerrek. «Alemaniakoak baino %30 eta %40 handiagoak dira, eta Belgikakoak baino %50 handiagoak, nahiz eta bi herrialde horietan errenta hemengoa baino askoz handiagoa den».

Zehazki, 3,5 eta 12 tona bitarteko ibilgailuek kilometroko 22 zentimo ordaintzen dituzte, eta eta 12 tonatik gorakoek, berriz, 28. Deskontuak dituzte, berriz, ibilgailu elektrikoek, hidrogenoa erabiltzen dutenek eta Euro 6 eta Euro 5 kategoria dutenek. Hain zuzen ere, deskontu horiek ez ziren agertzen hirugarren foru arauan, eta argudio hori eman zuen Fenasdimerrek helegitea aurkezteko.

Atal horretan arrazoi eman diote epaileek garraiolarien patronalari, baina ez du eraginik izango, aldundiak dagoeneko zuzendu zuelako egoera hori, eta deskontuak indarrean daudelako urtarrilaz geroztik. Gainera, urriaz geroztik %10 gutxiago ordainduko dute hilean 21 eta 50 aldiz erabiltzen dutenek, eta %13koa 51 bidaia baino gehiago egiten dutenek.

Bizkaian eta Nafarroan ere bai

Bidesariekin bildutako dirua errepideak konpontzeko behar duela argudiatu du aldundiak, eta arrazoi hori bera eman du Bizkaiko Aldundiak ere kamioiei N-240 eta BI-625 errepideen erabilera ordainarazteko.

Nafarroako Gobernuak ere asmo hori du, baina Europako Batzordearen baimenaren zain dago. Iritsiko balitz, N-1 (A-1) autobideko bere zatiarekin hasiko litzateke, Ziordiatik Etzegaratera doanarekin. 2024an beste hiru bide ordainpeko bihurtzekoak dira: A-68 autobidea (Castejon-Cortes), A-15a (Irurtzun-Leitza),


Summary: EH Bildu, Osakidetzako LEP berriaz: «Ez da egia mediku eta erizain gehiago izango ditugunik». Koalizio abertzaleak salatu du Osakidetzako LEP berriarekin ez dela murriztuko langileen behin-behinekotasuna. Aurreko LEPak ebazteko ere eskatu du.

Osakidetzaren «historiako enplegu prozesurik jendetsuena» iragarri zuen Eusko Jaurlaritzak aurreko astean: aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Osasun Sailak «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko Osakidetzan». EH Bilduk Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari leporatu dio Osakidetzako lan eskaintza publiko (LEP) berriarekin irudikatu nahi duela “milaka eta milaka lanpostu” sortzen ari direla, eta ez dela horrela gertatuko. «Ez da egia ospitaleetan eta anbulatorioetan egunerokoan lanean ari den plantilla handituko denik, mediku eta erizain gehiago izango ditugunik», adierazi du Rebeka Uberak, EH Bilduko legebiltzarkideak.

Uberak nabarmendu du LEP horren bidez ja badauden hainbat lanpostu egonkortuko direla, eta beste batzuk «modu irregularrean ari direnak erregularitzatzeko» izango direla. «Hori ez dago gaizki, baina ez da nahikoa: ez du konponduko Osakidetzan dugun arazoa. Gogoan izan behar da helburua behin-behinekotasun tasa %8ra jaistea dela, eta LEP honekin hori ezinezkoa izango da. Beraz, mediku faltaren arazoa ere konpondu gabe geratuko da», adierazi Uberak, gaur, Eusko Legebiltzarrean egindako prentsaurreko batean.

Gogorarazi du Osakidetzako langileen %50 behin-behinean ari direla lanean —ELA sindikatuaren arabera, 24.600 langile—, eta 109.029 lagunek eman dute izena 2020ko, 2021eko eta 2022ko LEPetan eta 2021eko egonkortze probetan. Uberaren arabera, datu horiek erakusten dute «ez dela egia» osasungintzan profesionalak falta direla: «Osakidetzan arazoa ez da hori, darabilen kontratazio eredua baizik, ezinezko egiten duelako mediku eta erizainei kontratu egokiak, duinak eta erakargarriak eskaintzea. Arazoa da Osakidetzak uko egiten diola profesionalak baldintza egokietan kontratatzeari».

Aurtengo uztailetik azarorako prozesu horretan eskainiko dituzten 7.639 lanpostu horietatik 6.082 lehiaketa oposizio bidez esleituko dituzte, hau da, hautaketa probak eginez; eta gainerakoak (1.557), merezimenduen balorazioaren bidez. Hala ere, 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak oraindik ez dituzte jakinarazi. Uberak adierazi du «funtsezkoa» dela aurreko LEPak ebaztea: «Jende askok egin zituen aurreko oposizioak, eta oraingoan ere izena eman du, ez dakielako ziur aurrekoetan plaza lortu duen ala ez. Egoera horretan dagoen jendeari Jaurlaritzak tasak itzuli behar dizkio, baita kalte ordainak eman ere».

SATSE sindikatuak 12.000 sinadura baino gehiago lortu ditu Jaurlaritzari eskatzeko ebatzi gabeko LEPen emaitzak argitara ditzala. Hori lortzeko behar diren «baliabide material eta giza baliabide guztiak» jartzeko eskatu dio erizainen sindikatuak Osasun Sailari.

Egiturazko arazoak

Osakidetzako kontratazio politika eta LEPen eredua «errotik» aldatzeko eskatu dio Uberak Jaurlaritzari. Eusko Legebiltzarrean Osasun Sailari eskatuko dio «mahai sektorialaren izaera negoziatzailea» berreskuratzeko. «Sindikatuekiko elkarrizketari eta negoziazioari bide eman behar dio, zabalik dauden gatazkak behingoz konpontzen hasteko», nabarmendu du legebiltzarkideak.

ELA sindikatuak ere kritikatu egin du Osasun Sailaren erabakia. «Ematen du Osasun Sailak iragarpen horiek egiten dituenean lantaldea handitu egingo dela, lan kargak murrizteko eta, era berean, arretaren kalitatea hobetzeko. Baina lanpostu horiek lortzen dituzten langileak dagoeneko lanean ari dira Osakidetzan», azaldu du sindikatuak. 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak oraindik argitaratu gabe egotea ere gaitzetsi egin du sindikatuak: «LEP bat bestearen atzetik egitera behartzeaz gainera, aurreko LEPa ebatzi gabe dagoenez, izena ematera behartzen dituzte langileak deialdi honetan ere».

Horren harira, Sagarduik azaldu zuen langileei eragindako kalteak arintzeko, azterketak egin aurretik aurreko lan eskaintza publikoko hautagaien behin-behineko zerrendak argitaratuko direla. Baina horrek ez du saihestuko, ELAren arabera, langile askok izena eman, tasak ordaindu eta ikasten hasi behar izatea. Guztira, 116.793 hautagai izan ziren 2018ko eta 2019ko LEP haietan.

Bestalde, Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako, eta Euskal Osasun Zerbitzu Publikoko langile guztiak daude deituta lanuztera. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela, eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu zuen deialdia iragartzeko egunean Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko.


Summary: Profil teknologikoak, lan merkatuko eskarien erdigunean. Euneiz Unibertsitateak bost gradu teknologiko eskaintzen ditu, aitzindariak Euskadin, oraintxe etorkizunik handienekotzat jotzen diren lanbideetan trebatzeko espezializazioak: hala nola sorkuntza eta programazio digitala, zibersegurtasuna, bideojokoak, eta musika ekoizpena eta soinua.

Iraultza teknologikoak hainbeste eraldatu dizkigu bizitzeko eta erlazionatzeko moduak, non hutsik egin gabe esan ahalko baikenuke garai aldaketa bat dugula aurrez aurre. Jada ez dago oztoporik, ez fisikorik eta ez geografikorik, klik bakarrean esku-eskura baititugu edonolako zerbitzuak: besteak beste, adimen artifizialeko sistemak, turismo egun bat antolatzeko gai direnak; gure etxea dekoratzeko lanabes birtualak; online salmentarako plataforma ohikoak, non produkturik sinesgaitzenak ere aurkitzen baitira; euskarri digitalak, gure bankuarekin edozein gestio egiteko modua ematen digutenak, etxetik mugitu ere egin gabe; nabigatzaileak, irudi errealetarako sarbidea ematen digutenak munduko edozein tokitatik; edota gure erlazio sozialak mundu osoan zehar banaturiko komunitateetan handitzeko ahalbidea. Hori eta askoz ere gehiago aurkituko dugu online unibertsoan, non, gainera, esperientzia birtualak bizi ahal izango baititugu metabertsoaren bidez: esaterako, lursail bat edo artelan bat erostea, edo aisialdiko jarduerez disfrutatzea, errealitatean egingo genukeen antzera.

Ingurune teknologiko horren eraginez, instituzioek, enpresek eta partikularrek beren lasterketa propioari ekin diote, garai berrietako galdekizunetara egokitzeko asmoz. Izan ere, orotariko erakundeek eskatzen dituzte profil teknologiko askotarikoak, eraldaketa digitaleko erronkei aurre egiteko, edo azken-azkeneko lanabes teknologikoetatik eratorritako zerbitzuak eskaintzeko. Beraz, teknologia berrietan trebatzeak gaur egun gehien eskatzen diren —eta laster batean eta luze gabe ere gehien eskatuko diren— lanbideetako batzuk hautatu ahal izatea bermatzen du.

Euneiz, DNA teknologikoa

Euneiz Unibertsitatean ondo baino hobeto dakigu zer rol dugun enpresen ehuna galdatzen ari zaigun talentu eta ezagutza hori sortzeko zereginean. Eta gure DNA teknologikoa abiapuntutzat harturik, balio erantsi hori gehitzen diegu titulazio guztiei, bai beren formakuntza oinarria teknologia berrietan dutenei, bai osasun alorrekoei, non lanabes horiek osagai bereizgarri moduan eransten baititugu. Hain zuzen, teknologiko hutsak diren horietan, Euneizek aukera eskaintzen du etorkizunik handieneko lanbide batzuetan trebatzeko, eta, gainera, Euskadin, modu aitzindarian: datu analistak, adimen artifizialeko adituak, Gauzen Interneteko espezialistak, web programatzaileak, zibersegurtasuneko edo hodei arkitekturako profilak, bideojokoen diseinua, rigger-animazioa (2D eta 3D), musika ekoizpena… Horiei denei, eta askoz gehiagori ere, zabaltzen dizkie ateak Euneiz Unibertsitateak.

Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatearen barruan, eta irailaz geroztik, Euneiz Multimediako Gradua ematen ari da, sektore digitaleko ingeniaritzarik berritzaileena, zeinaren helburua baita jende profesionala trebatzea, edonolako produktu eta zerbitzu interaktiboak garatzeko, diseinatzeko eta kudeatzeko gai izango dena. Diziplina aitzindaria da Euskadin, eta 25 urte daramatza etengabeko bilakaeran, eraldaketa teknologikoa bultzatuz eta alor guztietan —osasuna, kirola industria eta kultura— eskaera handia duten adituak eskainiz, irtenbide transbertsalak eskaintzen baititu ekonomiako sektore guztietarako. Titulazio honen bidez, askotariko gaitasunak eskuratzen dira: hala nola sare sozial bat diseinatzea 3Dn metabertsoko ingurune batean, robot bati adimen artifiziala inplementatzea hezkuntzan, edo museo bateko tour birtualerako gida bat gaitzea.

2022-2023ko ikasturte honetan beste gradu bat estreinatu da: Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua; bakarra da Euskal Herrian, eta musika unibertsitateraino iritsi izanaren erakusgarri. Ikasleak musika eta soinu ekoizpenerako beharrezkoak diren ezagutzaz eta gaitasunaz janzteko asmoz, unibertsitate formakuntza eskaintzen die musika teknologia berrietan, soinuaren eta musikaren diseinuan, eta horiek eduki digitaletan aplikatzeko orduan. Maila profesionalean garatu nahi duten musikarientzat ez ezik, musika eta soinu alorreko profil teknikoentzat ere badago bideratua; profil askotarikoa izaki jomuga, ikasleak gaitzen dira gauza izan daitezen musika konposizioan, soinuaren postprodukzioan, ekoizpen katean, jabetza intelektualaren alorrean, edukiak argitaratzen eta ustiatzen, eta soinua ingurune interaktiboetan txertatzen aritzeko. Gradu honetako titulua lortzen dutenek sektore nagusi hauetan aurkitu ahalko dute lanerako aukera: musikaren industrian, bideojokoen industrian, publizitatearen industrian, ikus-entzunezkoen industrian eta filmen industrian.

Bideojokoen lehenbiziko gradu ofiziala Euskadin

Hain zuzen, bideojokoen sektorera bideratuak izango dira Euskadin 20023-2024ko ikasturtean emango dituzten lehenbiziko bi graduak: bi titulazio, bideojokoen diseinatzaile, programatzaile eta artista/animatzaile profilean trebatzeko. Bideojokoen Diseinu eta Garapeneko Gradua, izan ere, ingeniaritza bat da, zeinaren funtsezko helburua baita bideojoko bat sortzeko behar besteko gaitasuna eskaintzea etorkizuneko garatzaileei eta joko diseinatzaileei bideojoko bat sortzeko; hartara, ganoraz ekin ahal izango diote bideojokoak garatzeko prozesuak berekin dakartzan pauso guztiei, hasierako sorkuntzatik amaierako gauzatze teknikora eta komertzializaziora. Ikasketa planean uztartuta daude, batetik, bideojokoetara bideratutako programazioaren oinarriak, eta, bestetik, diseinurako eta garapen teknikorako metodoek emandako eskarmentua; horretarako, industria horretan gaur egun darabiltzaten lanabesik abangoardistenak baliatzen dira. Titulazio honen bidez, azkenean, %41-68 ingurukoa da enplegagarritasun tartea; bideojokoen programaziorako eta diseinurako profilak aintzat hartuta, bai eta Joko Artista, Datu Analista eta Multimedia aditu izateko titulazioak ere —horietarako aukera ere emango baitu gradu honek—.

Bideojokoetako eta Animazioko Arteko Gradua, berriz, formakuntza aitzindaria da Euskadin, bideojoko bat ekoizteko prozesuan parte hartzen duten arte digitaleko adar guztiak biltzen dituena: ilustrazioa eta arte kontzeptuala, 3Dko modelatzea eta animazioa. Horretarako, diseinu digitaleko eta animazioko zenbait proiektu egingo dituzte, bai eta mundu birtualak sortu ere, bakoitza bere ingurunean eta bere pertsonaiekin, hala bideojokoetarako eta joko aplikatuetarako, nola artearen, komunikazioaren, publizitatearen eta sektorearteko bestelako diziplina batzuen alorrerako. Bideojokoen eta joko aplikatuen garapen artistikoarekin zerikusia duten profilen bidez, azkenean, gutxienez %34ko eta gehienez %68ko enplegagarritasun tartea eskaintzen da; artista eta animatzaile profilak sartuta, bai eta graduan hautaturiko espezializazioak ahalbidetzen dituenak ere —programazioa, artista, eta soinu diseinua—.

Bestalde, Zibersegurtasuneko Gradua titulazio berritzailea da, helburutzat duena ezagutza hauek dituzten profesionalak prestatzea: ingeniaritza, programazioa, sareak, segurtasuna eta esparru juridikoa, denak ere zibersegurtasunaren alorrean aplikatu ahal izateko. Gorabidean den eremu bat da, lanbide alorrean etorkizun handikoa, eta espezialistak prestatuko ditu, sare informatikoak, sistemak, webguneak eta aplikazioak babesten adituak, segurtasun digital egoki baterako esparrua bermatuko dietenak antolakundeei, instituzioei eta, oro har, gizarteari. Eraldaketa digitala mundu osoan gertatzen ari denez, eskakizun globala bihurtu da zibersegurtasuna, eta, hortaz, gaur-gaurkoz, etorkizunik handieneko lanbideetako bat da. Profil honen eskaera gero eta handiago da, baina lan merkatuko gabezia ere handia da, ez baitago espezialista kualifikaturik, ez gaur egungo beharrei erantzuteko eta ez etorkizunean aurreikustekoak diren eskaerei aurre egiteko.

Berritasun gisa, hiru gradu berri hauei dagozkien ikasketa planetan 48 ECTS kredituko hiru espezializazio ildo sartu dituzte azkeneko ikasturtean, eta, horien bidez, ikasleek zenbait aipamen lortu ahalko dituzte area espezifiko batzuetan: Datu Zientzia, Soinu Diseinua, Multimedia, Programazioa, Bideojokoak eta Arte Digitalak. Hain zuzen, indarrean dauden graduen inguruko programa akademikoa eta datorren urtera begirako titulazioak jakinarazteko asmoz, Euneiz Unibertsitateak ateak irekitzeko jardunaldiak antolatu ditu maiatzaren 13rako (Multimediako Gradua eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua) eta maiatzaren 20rako (Zibersegurtasuneko Gradua, Bideojokoetako eta Animazioko Arteko Gradua, Bideojokoen Diseinu eta Garapeneko Gradua). Titulazio horiek biltzen dituzten sektore ekonomikoak aztertuko dituzte informazio saio horietan, eta gradu bakoitzak zer lan aukera dakarren ere ezagutaraziko da. Informazio gehiago: www.euneiz.com.p>


Summary: Etxebizitzaren inguruko eztabaida egin dute Euskal Hedabideetan. Auzapezak eta Euskal Hirigune Elkargoko ordezkariak, eta Lurzaindiako eta Alda elkarteetako kideak bildu dituzte.

Ezin herrian bizi. Arazoa bera da Euskal Herriko bazter askotan. Horren inguruan eztabaidatzeko saio berezia antolatu dute Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideak sareak. Bigarren etxebizitzak, Airbnb eta halako plataformen kalteak, espekulazioa eta nekazaritzako lurrak galtzea: besteak beste, gai horiek landu dituzte, baina baita itxaropena ematen duten bestelako fenomenoak ere, azken boladan sarri egiten ari diren mobilizazioak eta ekintzak, tartean.

Kanaldude telebistak, Euskal Irratiak, Kazeta.eus, Ipar Euskal Herriko Hitza eta Herria komunikabideen ekimenez egin dute eztabaida, Herrian bizitzeko erronkak izenburupean. Euskal hedabideak lau haizeetara emankizunaren barruan egin dute saio berezia. Aurretik grabatuko zuten, Larzabaleko Espelletenia ostatuan (Nafarroa Beherea).

Filipe Aramendi izan da gonbidatuetako bat. Urruñako (Lapurdi) auzapeza da, eta Euskal Hirigune Elkargoko kontseilari delegatua. Besteak beste, lurralde antolaketaren ardura du horretan.

Harekin batera, ordezkari politikoen artean, Andre Larralde egon da. Donaixti-Ibarreko auzapeza da, eta Euskal Hirigune Elkargoko kontseilaria. Gizarte mugimenduen ordezkari gisa, Maryse Cachenaut aritu da. Laboraria da lanbidez, eta Lurzaindia elkarteko presidentea.

Haren ondoan Ainize Butron aritu da. Alda mugimenduko burua da. Etxebizitzaren arazoaren inguruan egiten du lan elkarte horrek, espekulazioa salatzen eta maizterren defentsan, besteak beste. Otsailean, Baionako etxe agentzia bat okupatu zuen, alokatze kontratu batean eginiko «jukutria» salatzeko. Iritziez gain, lurraren eta etxebizitzaren gaiari lotutako erreportaje bat eta lekukotasunak eman dituzte, eztabaida bideratzeko.


Summary: Gor diskoetxea itxiko dute udazkenean, Patxi Goñik erretiroa hartzean. 280 bat lan argitaratu dituzte 32 urtean; tartean, ibilbide oparoa egin duten musikari askoren lehen diskoak: Berri Txarrak, Ken Zazpi eta Zea Mays taldeenak, besteak beste.

Talde berriak plazaratzea eta euskal musikarien esparru estilistikoa zabaltzea izan dira, besteak beste, Gor diskoetxearen ardura nagusiak. Erreferentziazko zigilua izan da urte askoan. Orain, 32 urteko ibilbidearen ondoren, azkenera iristear da: udazkenean itxiko dute, Patxi Goñi diskoetxeko arduradunak erretiroa hartzearekin batera. Disko gogoangarri ugari argitaratu ditu Marino Goñi eta Antonio Goñi anaiekin abiatutako bidean.

Hirurek sortu zuten Gor, 1991. urtean, Iruñean, Soñua eta Oihuka zigiluetan lortutako esperientziaren laguntzaz. Ordurako editatuak zituzten Kortatu, Hertzainak, La Polla Records, Barricada eta Delirium Tremens taldeen lehen lanak. «Beste batzuentzat lan egindakoak ginen, baina independentzia nahi genuen», kontatu du Patxi Goñik. «Gauza askotan aritu gara: goitik behera ibili ditugu Albaceteko Mediamarkt [Espainia], Alucheko Fnac [Espainia]... Euskal industrian gutxik egingo zituzten horrelako lanak». Izan ere, diskoak argitaratzeaz gain, kontratazioan eta banaketan zuzenean jardun du Gorrek.

Euskaraz argitaratu zituzten lehen diskoen artean dira Julio Kagetaren Bihar eta berandu (1991), eta, nola ez, Balerdi Balerdiren aurreneko lana (1991); Marino Goñi eta Patxi Goñi musikari aritu ziren taldearen lehenengo aroan. Gainera, Balerdi Balerdik aurten atera duen Udaberri alua singlea izango da Gorren azken erreferentzia: «Kasualitate hutsa izan da. Durangoko Azokarako prest izan behar genuen, baina, fabrikakoak atzeratu zirenez, martxoaren 21ean atera genuen, eta, hala, Udaberri alua kantuari keinu bat egin». Kasualitate polita, hala ere: «B aldeko Azken kanta-k esanahi berezia hartu du».

Independentzia ez ezik, izaera eklektikoa ere bere-berea izan du zigiluak. Rockaren inguruan aritu dira nagusiki, baina hor egon dira, esaterako, Zazpi Eskale, bertsoa musikara eramanda; Jousilouliren metala; Hemendik At taldearen dancea; Kerobiaren pop-rocka; eta Kojon Prieto y Los Huajolotesen rantxerak.

Diskoetxearen aurreneko arrakasta Urtz taldeak ekarri zuen, Ekaitzaren garrasia lehen diskoarekin (1992) —hurrengo hirurak ere Gorrek argitaratu zituen—, eta ondorengo urteetan ere asmatu zuen gerora ospe handia izango zuten zenbait talderen lehen lanak argitaratzen. Berri Txarrak da, segur aski, adibiderik garbiena: Gorrek argitaratu zuen taldearen lehen lana, 1997an, baita hurrengo laurak ere, Jaio.Musika.Hil-era arte (2005). Bidea Gorren abiatu zuten, bestalde, Ken Zazpik —Atzo da bihar (2001), Bidean (2003) eta Gelditu denbora (2005) diskoekin— eta Zea Maysek —Zea Mays (1998) eta Elektrizitatea (2000) lanekin—.

Zerrenda luzea da, hala ere: ehun talde baino gehiagoren lanak kaleratu ditu Gorrek. Gertutik erreparatu izan die, bereziki, Nafarroako proposamen berriei (Leihotikan, Hesian, Vendetta, Altxatu...).

Bigarren garai neketsua

280 bat erreferentzia argitaratu dituzte denera, Goñiren arabera. Katalogo horrekin guztiarekin zer egin pentsatzen aritu dira azken urteetan, baina ixtea beste erremediorik ez dute izan: «Zigilu askorekin hitz egin dugu, kolaboratzaile bila aritu gara, eta gauzak ez dira aurrera atera».

Diskoetxearen bilakaeran bi aro bereizi ditu Goñik: 2004ra arteko garai bizi eta oparoa, eta ordutik aurrerako beherakada, 2008ko krisiak muturreraino larriagotu zuena: «Formatuaren krisia ekarri duen iraultza teknologiko basatiaren ondorioz, mundu analogikotik mundu digitalera egindako jauzian geure burua birziklatu eta berrasmatu behar izan dugu», kontatu zion Badok atariari 2015ean.

2011ko udaberrian, Marino Goñik eta Antonio Goñik erretiroa hartu zuten, eta, geroztik, Patxi Goñi izan da zigiluaren arduraduna. «Ez zeudenen partez ere lan egin dut ordutik; ahal izan dudan beste, muga fisikoen eta psikikoen barruan. Lehengo guztiari eutsi diogu, apalago aritu arren. Beti gurutzatzen dira taldeak, eta atera ditugu lehen aro hartako Gorrek aterako ez zituen lan batzuk agian, baina beti daude harritzen zaituzten gauzak; gure ideiak ez dira askorik aldatu».

Gor diskoetxearen itxiera musika industriaren barneko eredu baten agortzearekin ere lot liteke. «Agian, gu berandu gabiltza, sistema osoak pare bat urte baitaramatza zeharo eraldatzen. Oraindik ez dakigu zer gertatuko den, baina garai aldaketa betean gaude. Hala ere, zuzeneko kontzertuek eta kantuak egiteko gogoak hortxe iraungo dute; beti ezagutu ditugun bezala, edo antzera», Goñiren hitzetan.

Udazkenean, erretiroarekin batera, atsedena iristea nahi luke, beste ezer baino gehiago. «Ez dut plan handirik: atseden hartuko dut, musikaren aktualitateari kasu egingo diot, eta nahikoa». Hortaz, abenduan, Gorrek ez du erakusmahairik izango Durangoko Azokan. «Ez dut izango Durangoko Azokarik, eta ez dut izango Durangoko Azokara joan behar dudala pentsatzeak sortutako estutasunik», esan du, barrez. Hala ere, badu nahikoa lan, dena bukatu aurretik: enpresa ixten, eta materiala husten.


Summary: Donoztirin etxalde bat milioi bat euroan saldu nahi dutela salatu du Lurra eta Etxebizitza taldeak. Protesta bilkura bat antolatu dute etxaldean, maiatzaren 18rako

Etxebizitza hutsen eta espekulazioaren aurkako Lurra eta Etxebizitza taldeak protesta bat antolatu du gaur zortzirako —maiatzak 18—, Donoztirin (Nafarroa Beherea), hango etxalde bat 1.270.000 euroan saldu nahi dutela salatzeko.

Baserri izandako etxalde zahar bat da, 1830. urtekoa, zenbait eraikin, baso eta zelai barne, eta iaztik dago salgai. Lurra lan tresna eta bizi lekua da, espekulazioari ez lelopean egingo dute protesta.

Herriko Sanoki gelaren ondoan bilduko dira, 11:00etan. Ondoren, martxan abiatuko dira etxe horretaraino, eta han «bilkura, protesta, piknika» egingo dute, hitzalditxo batekin batera.

Lurra eta Etxebizitza taldea 2008. urtean sortu zuen gazte talde batek, etxe hutsen eta bigarren etxebizitzen kopuruarekin larrituta.

2014ko martxoan, manifestazioa egin zuten Donibane Lohizunen, egoera «larria» salatzeko, etxebizitzen metro koadroen prezioen gorakadarengatik. «Hemen lan egin eta bizitzea gero eta zailago da», adierazi zuten.


Summary: 1936ko gerran hildako lau soldaduren gorpuzkiak aurkitu dituzte Zornotzako hilerrian. Uste dute inguruan gorpuzki gehiago egon litezkeela lurperatuta, eta eremu osoa induskatuko dute orain

1936ko gerran hildako lau soldaduren gorpuzkiak aurkitu dituzte Zornotzako hilerriko lursail batean. Aranzadik eta Gogora institutuak gerra horretan hildakoak bilatzeko daukaten programaren bidez egin dute indusketa, eta Zornotzako Udalak diruz lagundu du.

Dokumentazio historikoaren laguntzarekin aurkitu dituzte hildakoak. Izan ere, ikertzaileek bazekiten bertan hilerrian lurperatu zituztela ez bakarrik soldaduak, baizik eta ospitalean hildako zaurituak eta Zornotzako kartzelan preso zeuden emakumeak.

Gogorak adierazi duenez, belardiak 200 metro koadro inguru ditu, eta lehen indusketan sei metro koadro ikertu dituzte. Hezurrak eta objektuak aurkitu dituzte; besteak beste, Euzkadiko Gobernuak 1937ko urtarrilean jaulkitako bi pezetako txanpon bat, eta gerriko baten belarria. Ikertzaileek uste dute inguruan gorpuzki gehiago egon daitezkeela lurperatuta, eta eremu osoa induskatuko dute orain. Ez dute zehaztu zer aldetakoak ziren aurkitutakoak, baina, txanponarengatik, pentsatzekoa da bando errepublikanokoak zirela.


Summary: Hezkuntzako sindikatuek manifestazioa eginen dute Nafarroan hilaren 24an. Carlos Gimeno kontseilariaren dimisioa eskatu dute LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek, negoziazioari uko egin diola iritzita.

Adostasun sindikal ia erabatekoa erdietsi du Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok, bere kudeaketaren aurka. LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek kontseilariaren kargugabetzea galdegin diote Nafarroako Gobernuari, eta manifestazioa eginen dute maiatzaren 24an, hauteskunde kanpaina betean, Hezkuntza Departamentuak negoziazio bide oro «blokeatu» duela argudiatuta. Bi greba egin ostean ere, gobernuak «ezikusiarena» egin diela salatu dute.

«Bigarren lanuztearen ondoren, LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuok bilera bat eskatu genion Maria Txibite lehendakariari, hezkuntza publikoa hobetzeko negoziazioa abiarazte aldera. Dirudienez, ordea, ez lehendakariak, ez Carlos Gimeno kontseilariak ez zuten beren agendetan tarterik topatu hilabete osoan gurekin elkartzeko, eta, euren ordez, bi zuzendari nagusi bidali zituzten maiatzaren 3ko bilerara», salatu dute sindikatuek ohar batean.

Bilera horretan, gainera, gobernuko bi zuzendari horiek «argi eta garbi» adierazi zuten «ez zutela sindikatuen aldarrikapenak aztertzeko asmorik», argudiatuta negoziazio sindikalerako organoak «beste batzuk» direla. «Jarrera hori ez dator bat Nafarroako Gobernuak beste sektore batzuetan agertutakoarekin, horietan langileen kontratazioak eta soldata igoerak adostu baitituzte», irakur daiteke sindikatuen oharrean. «Beraz, gezurra da esatea hobekuntza horiek ezin direla negoziatu Nafarroako Parlamentua desegin ostean eta Nafarroako Gobernua jardunean den bitartean», gaineratu dute. Gezurretan aritzea ere egotzi diote Gimenori, Hezkuntza Departamentuak ezarritako ratioak «sindikatuek eskatzen dutenaren azpitik» daudela adierazteagatik: «Ezin dira herrialde osoko batez besteko ratioak erabili, hiriguneetako ikastetxe askotako masifikazioa ezkutatzeko».

Hori dela eta, LABek, Steilasek, CCOOk, ELAk eta UGTk gaitzetsi egin dute kontseilariaren jokabidea, eta haren kargugabetzea eskatu: «Bere burua aurrerakoitzat duen gobernu batek ezin du Hezkuntzako buru izan irakasleen ordezkariekin negoziatzeari uko egiten dion pertsona bat». Hori dela eta, manifestaziorako deia egin dute: heldu den maiatzaren 24an izanen da, Iruñean. Bertan, sindikatuek gobernuari galdeginen diote ratioak murrizteko, lantaldeak egonkortzeko, lan gainkarga arintzeko eta langileek galdutako erosahalmena itzultzeko.


Summary: Matthewsek ginga jarri dio Jaycoren lanari. Australiarrak esprintean irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa.

Urteak bete arren, hasierako gose berarekin ekiten die Michael Matthewsek (Jayco) itzuli handiei. Italiako Giroan, Frantziako Tourrean eta Espainiako Vueltan etapa garaipen bat lortu duten txirrindularien talde pribilegiatuan dago, baina argi utzi du garaipenak pilatzen jarraitzeko asmoa daukala. Australiarrak irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa, Italiako lasterketan lortu duen hirugarrena. Esprintean gailendu da, ohikoa duen moduan. Mads Pedersen (Trek) eta Kaden Groves (Alpecin) izan ditu atzetik.

Alexander Konychevek eta Veljko Stojnicek (Corratec) etapa hasi eta berehala hartu diote aurre tropelari, eta bi taldekideak elkarlanean aritu dira eguneko ihesaldian. Bizpahiru minuturen aldea izan dute gehienez, eta tropelak ez die biderik egiten utzi. Egunaren bigarren erdian bi mendateri egin behar izan diete aurre txirrindulariek: Valido Dei Laghi Di Monttichio (6,4 kilometro eta %6,3ko pendiza), eta Valico la Croce (2,6 kilometro %7,5an). Helmugan Matthewsek eramango zituen loreak, baina aurreko mendateetan Jaycok egindako taldeko lana bikaina izan da. Australiarraren taldekideak tropeletik tiraka aritu dira azken kilometro horietan. Garaipena lehiatzeko aurkaririk indartsuenak lehia horretatik kanpo utzi nahi izan dituzte, eta, horregatik, abiadura bizian aritu dira eguneko malda bakanetan. Pedersenek, adibidez, majo sufritu du, eta, esprintean ondo lehiatu bada ere, indarrak xahututa iritsi da azken metroetara. Matthewsek berak abiatu du esprinta urrunetik, eta, luze egin bazaio ere, inor ez zaio ondora iritsi.

Sailkapen nagusiari dagokionez, faborito guztiak elkarrekin iritsi dira. Aurrez, tarteko esprintean lehiatu dira maglia arrosa irabazteko asmoz bi faborito nagusiek; Remco Evenepoelek (Quick-Step) eta Primoz Roglicek (Jumbo-Visma). Hiru eta bi segundo hartu zituzten, hurrenez hurren, eta, hortaz, 44 segundo da orain bien arteko aldea sailkapenean. Biharko etapan maldan gora eta behera arituko dira etengabe; igoera ikaragarririk gabe, baina atseden hartzeko astirik gabe. Cole Molellako aldapa pikoetan amaituko da etapa (4 kilometro %9an), eta Roglicek Evenepoelek daukan aldea murrizten hasi nahiko du.


Summary: 'Pegasus auziko' batzordeak eskatu du Europolek esku hartu dezala ikerketa arintzeko. Europarlamentuaren ikerketa batzordeak kritikatu du Espainiak ez diola eman eskatutako informazioa.

Ondorioen txostena onartu du gaur Pegasus auzia aztertzeko Europako Parlamentuak eratu zuen batzordeak. Idatziak ziurtzat jo du Espainiak politikari independentista gehiago espiatu zituela CNI Espainiako zerbitzu sekretuek aitortu baino, eta Europolek ikerketan parte hartzeko eskatu du. Halaber, salatu du Madrilek ez diola informazioa eman.

Iazko apirilean, Pegasus programarekin espiatutako 65 kalteturen zerrenda argitaratu zuen The Citizen Lab ikerketa zentroak —ia denak Kataluniako politikari independentistak eta beste bi EH Bildukoak: Arnaldo Otegi eta Jon Iñarritu—. CNIk aitortu zuen hemezortzi lagun espiatu zituela, Auzitegi Gorenaren baimenarekin, Kataluniako independentisten aurkako ikerketekin lotuta. Horien artean dago Kataluniako presidente Pere Aragones —presidenteordea zen zelatatu zuten garaian—. Europarlamentuaren batzordeak gainerako 47 kasuen gaineko ikerketa «justu eta eraginkor bat» eskatu du orain, eta Espainiari galdegin dio informazio gehiago eman diezaiola segurtasun nazionalaren izenean egin zituen entzuketen inguruan.

Txostenak gaineratu du auziari lotutako prozesu judizialak espero baino motelago doazela. Hori dela eta, elkarlan handiagoa eskatu die Espainiako agintariei, eta gomendatu dute Europolek ikerketan parte hartzea, prozesua arintzeko.

Txostena urtebete eta hiru hilabeteko ikerketaren emaitza izan da, eta Europako Parlamentuaren osoko bilkurak bozkatu beharko du orain.


Summary: Israelek hamabost palestinar hil ditu Gaza bonbardatuta. Gutxienez lau adingabe hil dituzte erasoaldian. Hamasek eta Jihad Islamikoak erantzun egingo dutela adierazi dute. Netanyahuk ohartarazi du Tel Aviv «edozein aukeratarako prest» dagoela.

Gaza bonbardatu du goizaldean Israelgo armadak. Jihad Islamikoa zuen helburu Ezkutua eta gezia deituriko operazio militarrak, eta, Tel Avivek berak jakinarazi duenez, talde armatuko hiru buruzagi hil dituzte erasoaldian. Palestinako Osasun Ministerioak, ordea, bestelako datuak eman ditu: gutxienez hamabost palestinar hil dituzte bonbardaketetan, horietatik lau adingabeak, eta beste hogei pertsona zauritu. Benjamin Netanyahu buru duen eskuin muturreko gobernuak ez du operazioari buruzko adierazpenik egin, baina segurtasun indarrek etxean geratzeko agindu diete Gazatik gertu bizi diren israeldarrei. Babesleku publikoak zabaldu dituzte, eta bertan behera utzi dituzte gaurko eskolak.

Israelek emandako aholkuak gorabehera, Gazatik gertu bizi diren 2.000 israeldar inguruk hustu egin dituzte beren etxeak, Hamasen erantzunaren beldur. Inguruetako udaletako arduradunek iragarri dute beste hainbeste lekualdatzeko prest daudela —Sderoten soilik 4.500 pertsona zerrendatu dituzte—. Etxea uztera behartutako herritarrak hoteletara eta aterpetxeetara eramango dituzte.

Hamasek eta Jihad Islamikoak erasoari erantzungo diotela adierazi dute, eta Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak ohartarazi die Tel Aviv «edozein aukeratarako prest» dagoela. «Etsaiei aholkatzen diet gu ez haserretzeko». Azaldu duenez, Tel Avivek operazio bat agindu zuen joan den astean Gazatik jaurtitako zenbait suziri Israelen lehertu ostean —kolono bat zauritu zen—. Operazioaren helburua izan da Jihad Islamikoaren liderrak hiltzea, eta talde armatuari «burua moztea».

Israelek beste bi palestinar hil ditu gaur arratsaldean, Gaza hegoaldean egin duen aire eraso batean. Jihad Islamikoak adierazi du hildakoak herritar zibilak direla, eta ez talde armatuko kideak. Israelen esanetan, berriz, Jihad Islamikoko kideak ziren, tankeen aurkako unitate batekoak, eta eraso bat egiteko bidean zihoazela bonbardatu dituzte.

Israelgo estatu indarrek emakume palestinar bat ere hil dute arratsaldean, Zisjordanian. Tel Aviven arabera, kolonia judu bati eraso egitear zegoela hil dute, tiroka. Horrez gain, borrokak izan dira goizean Zisjordaniako Nablus hirian. Lekukoen arabera, militarrek inguratu egin dute ustez Lehoiaren Gordelekua talde armatuko ekintzaile batena den etxea, eta taldeko kideek tiroka erantzun zuten. Tiroketan, 14 urteko palestinar bat zauritu dute.

Palestinako Atzerri Ministerioak ohar bat plazaratu du «Israelen krimenak» gaitzetsi eta nazioarteari laguntza eskatzeko. Bertan leporatzen dio Tel Avivi indar militarra baliatzea irtenbide baketsua behar lukeen gatazka politiko bat konpontzeko: «Bere eskubideak aldarrikatu besterik egin ez duen herri baten aurkako gerra bat da hau; ondorio lazgarriak dituena eta izango dituena».

Urtea hasi zenetik, ehundik gora palestinar hil ditu Israelek, gehienak lurralde okupatuetan egindako operazioetan. Tentsioa ez da baretzen Ekialde Hurbilean. Hilaren hasieran, Jihad Islamikoko buruzagi bat hil zen preso zegoela, gose greba luze baten ostean. Heriotzak protestak eragin zituen Zisjordanian, eta suziriak ere jaurti zituzten Gazatik Israel aldera. Ordu gutxiren buruan, baina, su etena hitzartu zuten bi aldeek. Israelek, ordea, urratu egin du menia hori goizaldean, Hamasen kontrolpeko eremua bonbardatu duenean.

Hilketa selektiboak

Haaretzek zabaldu duenez, Netanyahuk duela hainbat hilabete jakinarazi zien gobernuko kideei hilketa selektiboen politika berreskuratzeko asmoa zuela. Iturri horren arabera, lehen ministroak eman zien «helburuen berri», baina esan gabe zer neurri izango zuen erasoaldiak. Bilera hartan gobernuko kideen onespena jaso zuen lehen ministroak.

Hilketa selektiboei kritika asko egin dizkiete nazioartean, baina Tel Avivek maiz baliatu izan ditu palestinarren aurka. Israelgo presidente Isaac Herzogek berak goraipatu egin du gaur Netanyahuk agindutako erasoaldia. Haren esanetan, «terrorismoari huts eginarazteko eta Israelgo estatua eta herritarrak defendatzeko ekintza» izan da bonbardaketa, eta armadaren aginduak betez «erantzukizunez» jokatzen du gobernuak: «Gure bihotzak eta gogoak armadarekin eta hegoaldeko herritarrekin daude». Presidenteak ez du hitzik esan erasoaldian hildako zibilei buruz.

Aldiz, Hamasek ohar bat plazaratu du, eta ohartarazi «neurri berean» erantzungo diola Israelen erasoari: «Ez dugu onartzen erasoa soilik Jihad Islamikoaren aurkakoa izan denik. Hamasen ikuspegitik, palestinar guztien aurkako eraso bat izan da, eta neurri bereko erantzuna jasoko du». Talde islamistak esan du lurraldeko talde armatu guztiek bat egingo dutela Tel Aviven aurka.

NBE Nazio Batuen Erakundeak «onartezintzat» jo ditu hilketak. NBEren ordezkari berezi Tor Wenneslandek kritikatu egin du Israelek bere gain hartu ez izana zibilen hilketa, eta soilik hiru ekintzaileena aitortu izana. Bide beretik, erasoak gelditzeko eskatu die bi aldeei, «gatazkak okerrera egin ez dezan».


Summary: Nagua Albak Juan Karlos Izagirre babestu du. Gara-k argitaratutako artikulu batean, Ahal Dugu-ko idazkari nagusi ohiak dio EH Bilduko hautagaiak Donostia «zaindu» dezakeela.

Nagua Alba Ahal Dugu-ko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari nagusi izandakoak Juan Karlos Izagirre EH Bilduren Donostiako alkategaia babestu du maiatzaren 28ko udal hauteskundeei begira. Gara egunkariak argitaratutako iritzi artikulu batean, kexu agertu da Donostiaren egoerarekin, batez ere etxebizitzaren gaian, eta adierazi du Izagirrek hiria «zaindu» dezakeela: «Lagun batek [...] esan zidan Donostiak Venezia bihurtzeko arriskua zuela [...]; han bizitzea ezinezko bihurtu da bere bizilagunentzat [...]. Uste dut garaiz gaudela saihesteko, berriro edukitzeko hiri abegikor hura, harro erakustekoa, baina bizi dutenek egina. Baina hori bakarrik gertatuko da udaletik irteten badira hiria hondatzen dutenak, eta donostiarrek babesten badute, Juan Karlos Izagirre bezala, hura zaintzeko gobernatzera iritsi daitezkeenak».

Albak azaldu du «beste Donostia bat posible delako itxaropena berreskuratzen» duela Izagirre entzutean zenbait proposamen egiten; auzoen saturazio maila eta biztanleriaren zaurgarritasun maila neurtzea, kasu.

Alba (Donostia, 1990) Ahal Dugu-ko idazkari nagusi aukeratu zuten 2016ko martxoan, eta 2017ko abendura arte egon zen karguan. Espainiako Kongresuan diputatua ere izan zen 2016tik 2019ra bitartean.


Summary: Lan merkatuan euskal talentua nagusi, Harrobia ikastolaren eskutik. Harrobia ikastolak etorkizuneko langile prestatuak eskaintzen dizkio lan merkatuari, langile prestuak eta ondo prestatuak.

Garai berriak datoz, horretan ez da zalantzarik. Eta garai berrietara egokitzen diren pertsonak nahi ditu lan merkatuak. Antzina ez bezala, espezializazioaren aldean balio anitzeko langileak beharko dira, teknologiarekin trebeak, jakintasunean murgiltzen iaioak, arazoei irtenbideak bilatzen abilak; azken batean, lan merkatu berriak izango dituen eskakizunetarako trebatutako langileak, eta, gainera, motibatuta daudenak, sortzaileak, autonomoak baina, aldi berean, talde lanean jarduteko gaitasuna dutenak. Horiexek dira talentu hitzak ezkutatzen dituen ezaugarriak.

Harrobia ikastolak hori guztia eskaintzen dio lan merkatuari, langile prestuak eta ondo prestatuak, etorkizuneko langile prestatuak. Izan ere, Harrobia ikastola Lanbide Heziketako Ikastetxe Integratua izaki, oraingo eta etorkizuneko langileen prestakuntzan dihardu bi eremu nagusitan: industria sortzaileak eta kirol industria. Bi eremu horietan eskaintza zabala dauka oinarrizko, erdi mailako eta goi mailako zikloetan eta lanbide heziketako masterrean. Baina horrekin batera, prestakuntza ekintza andana dauka langile eta langabetuentzat ere: bizikleta ibilbideen gidaritza, sorospena, zibersegurtasuna, mindfulness, mendiko ibilbideen gidaritza, marketin digitalerako tresnak, zaintza eta segurtasuna,... Gizartea hobetzeko talentua Alabaina, talentuak ez dauka zentzu handirik jendartearen hobe beharrean erabiltzen ez bada. Hala, gizartea hobetzeko baliatu nahi dute talentua; horregatik dauzka ikastolak erro sendoak Bizkaiko ehun ekonomiko eta sozialean. Esaterako, Tkgunearen bitartez, berrikuntza proiektuak eskaintzen dizkie enpresei, haien beharrei erantzuten laguntzeko; gainera, orientazio lan pertsonalizatua ez ezik bitartekaritza lana ere egiten du orientazio zerbitzuak, lan eskaintzak eta eskariak uztartuz, Harrobia enplegu agentzia ofiziala baita, besteak beste. Baina erro sendoak ez dira enpresetara mugatzen; Bilbo Zaharra, Zabala, Miribilla eta San Frantzisko auzoetako elkarteekin lanean dihardute, dela migratzaileen proiektuak bultzatuz, dela merkatari txikiei prestakuntza emanez, dela beste elkarte batzuekin proiektu inklusiboetan elkarlanean arituz...

Harrobia ikastolako bi ikasle, irakasle batekin. HARROBIA IKASTOLA

Ikasketarako metodologia berritzailea Hezkuntza zikloei dagokienez, bideojokoen industria, kirol egokitzapena, kirol instalazioen kontserbazioa, natura inguruneko gidaritza lanak, marketina eta publizitatea, eta informatika ikas daitezke Bilboko Harrobia plazako instalazioetan, den-denak egungo gizartean beharrezkoak diren sektoreak, bistan denez. Ikas-metodologiak proiektu errealekin lan egitera daramatza. Horren erakusgarri, Kirol Egokitzapeneko ikasleek adinekoen artean ohitura osasungarriak sustatzeko egitasmo bat egin dute Bizkaiko zenbait udalerrirekin elkarlanean, adibidez; Marketin zikloko ikasleek, berriz, merkatari txikiei laguntzen diete Marketin solidarioa proiektuaren bitartez; eta nola ahaztu Elkarteneten lanari esker Saharara, Mauritaniara eta Iparraldera heldu diren ordenagailu eramangarriak, Harrobia ikastolako ikasleen laguntzarekin. Ekintzailetza sustatzen Talentua ustiatzen duten proiektuen bultzatzailea ere bada Harrobia; horren adibide dira orain arte sortu diren 19 enpresa proiektuak, landutako 35 proiektu baino gehiagotatik; gainera, horietatik %60k martxan diraute oraindik. Sektore askotako enpresak dira: kirolekoak, elikadurakoak, bideojokoen arlokoak, bidaia agentziak, proiektu sozialak eta solidarioak... Ikasketak, euskaraz Izenburuko euskal hitza aipatuta, Ikastolen Elkarteko kidea den heinean, Harrobia ikastolak euskaraz eskaintzen ditu ikasketak; euskaraz eskaini nahi ditu ikasleek enpresetan jasotzen duten prestakuntza, eta, lan munduan eta bere txikitasunetik hasita, inpaktua eragin nahi du haren harreman sarean dauden eragile guztiengan, euskarak presentzia handiagoa izan dezan lan munduan. Honenbestez, esan daiteke euskal talentua barreiatuz doala Ibaiondotik Bilbora, Bilbotik Bizkaira; etorkizuna euskaraz dator, eta mundu aldakor hau erronkaz beterik dator, baina Harrobian prest daude jada.


Summary: Azkorbebeitia eta Zubizarreta garaile Domusa Teknik 40 MLK proban. Azpeitiko ultra distantziako lasterketaz gain, Txindokiko kilometro bertikala eta Ioar-Kanpezu maratoi erdia ere izan dira asteburuan. Txindokiko igoeran, Naiara Irigoien burlatarra eta Ïu Net kataluniar gaztea nagusitu dira. Kanpezun, berriz, Maud Combarieu eta Walther Becerra.

Oihana Azkorbebeitia abadiñarra (Bizkaia) eta Borja Zubizarreta azkoitiarra gailendu ziren larunbatean Azpeitian, ultra distantziako Domusa Teknik 40 MLK mendi lasterketan. 500 korrikalari baino gehiago abiatu ziren Azpeitiko plazatik. Neurriak ez ziren berriketakoak (65 kilometro eta 3.700 metroko desnibela), eta eguraldiak hainbestean eutsi zion. Euskal Herriko Kopa Ultraren bigarren proba ere izan zen Domusa Teknik.

Emakumezkoetan, Azkorbebeitia zen faborito nagusia. Iaz, lehen edizioan, aise irabazi zuen eta bigarrenean ere ez zuen hutsik egin. Abadiñokoak ez zien aukerarik eman bere aurkariei: Gazume tontorreko lehen kontrolean, 11 kilometroren buruan, ia 5 minutu eta erdiko aldea zuen Sara Peña bigarrenarekiko, eta handik aurrera areago handitu zituen aldeak. Helmugan, 7:09:13ko denbora egin zuen Azkorbebeitiak. Bigarren posturako nor baino nor aritu ziren Larraitz Aragon durangarra eta Sara Peña oriotarra. Azkenean, Aragon izan zen bigarren eta Peña hirugarren.

Gizonezkoetan ezustekoa eman zuen Borja Zubizarretak. Aritz Egea iazko txapelduna zen faborito nagusia, eta hasieratik nabarmendu zen urretxuarra. Lasterketaren hirugarren ordura arte probaren buruan joan zen Egea, baina bero kolpe baten ondorioak eta kalanbreak jasaten hasi zen probaren erdialdetik aurrera. Zubizarreta azkoitiarra aldeak murrizten hasi zen orduan, eta Pagotxeta inguruan gainditu egin zuen Egea. Handik gutxira, Azpeitiko Ikasberri Ikastolaren gunean lasterketa bertan behera uztea erabaki zuen iazko txapeldunak. Hortik aurrera, Zubizarretak arazorik gabe eutsi zion lasterketaren buruari amaieraraino. Azkoitiarrak 05:53:33 behar izan zituen lasterketa osatzeko, eta iaz Egeak eginiko denbora (06:00:33) ere hobetu zuen. Bigarren Ibarrako (Gipuzkoa) Goar Lopetegi izan zen, ia ordu erdira (06:21:16), eta hirugarren Marcos Ramos terueldarra (Espainia) izan zen.

Enkarterri Extrem eta Domusa Teknik 40MLK lasterketen ondoren Sara Peña eta Goar Lopetegi dira ultra distantziako Euskal Herriko Kopako liderrak.

Domusa Teknik 40 MLK probako sailkapenak.

Irigoien nafarra eta katalan gaztetxoak Txindokiko bertikalean

Azpeitiko probaz gain, asteburuan bazen beste lasterketa garrantzitsu bat: Txindokiko kilometro bertikala, modalitate honetako Euskadiko txapelketa. Iaz heldu zitzaion berriro lasterketa honi, eta aurten goi-mailakoa izan da partaidetza. 240 korrikalari zeuden izena emanda, baina azkenean 148 izan ziren lasterketan parte hartu zutenak, horietatik 47 emakumezkoak. Larraiztik abiatu, Gaintzako bidegurutzeraino era neutralizatuan jaitsi, eta handik ekin zioten lasterkariek kilometro bertikalari (3,6 km eta 980 m desnibel).

Kilometro bertikaleko emakumezkoen podiuma. EMF

Bi irabazleek, Ïu Net kataluniarrak eta Naiara Irigoien burlatarrak sekulako lasterketa osatu zuten, eta iazko denborak aise gainditu zituzten. Joan den urtean, Asier Larruzeak 35 minutu eta 59 segundo behar izan zituen Txindoki gailurra jotzeko; igandean, Net kataluniarrak 34 minutu eta 22 segundotan geratu zuen kronometroa. Naiara Irigoienek ere errekorra ezarri zuen: nafarrak 40 minutu eta 20 segundotan osatu zuen igoera.

Gizonezkoetan, Kataluniako selekzioko gaztetxoek sekulako maila erakutsi zuten. Ïu Net (34:22) eta Jan Castillo (34:36), biak junior mailakoak, izan ziren bi lehenak. Haien atzetik, Alain Santamaria errioxarra (34:58) izan zen hirugarren. Hain zuzen, Ezcarayko korrikalaria izan zen gizonezko seniorretan lehena. Emakumezkoetan, Naiara Irigoien burlatarraren atzetik, Gabriela Lasalle kataluniarra (42:52) eta Silvia Lara espainiarra (43:06) izan ziren bigarren eta hirugarren.

Euskadiko Txapelketari dagokionez, EAEko lehen korrikalariak Iñigo Alzola Gordoa arrasatearra eta Maite Zabaleta Egaña aretxabaletarra izan ziren.

Txindokiko bertikaleko sailkapen guztiak hemen.

Kanpezu-Ioar maratoi erdia

Azkenik, lineako lasterketen Euskal Herriko Kopako 4. lasterketa ere jokatu zen igandean: Kanpezu-Ioar mendi maratoi erdia. Ia 400 lasterkari aritu ziren Kanpezuko (Araba) proban (26 km, 1930 m+). Emakumezkoetan Maud Combarieu nagusitu zen (3:14:12), Oihana Zubillaga izan zen bigarren (3:15:59) eta Oihane Unzalu hirugarren (3:27:15). Gizonezkoetan, Walther Becerra nagusitu zen (2:30:10), Irazu Aranburu izan zen bigarren (2:32:53) eta Pablo Gonzalez hirugarren (2:33:32).

Kanpezu-Ioar probako sailkapen guztiak hemen.


Summary: Entzierroaren irudi batek iragarriko ditu aurtengo sanferminak. Raul Lopez Martin diseinatzaile bizkaitarrak irabazi du kartel lehiaketa, Une bat izeneko lanarekin.

Enrique Maia Iruñeko alkateak gaur jakinarazi du zer kartel aukeratu duten aurten iruindarrek sanferminak iragartzeko. Entzierroaren irudi bat hautatu dute, Une bat izenburukoa, zeinetan ikusten den korrikalari bat zezena atzean duela. Kartelaren egilea Raul Lopez Martin diseinatzaile barakaldarra da. «Festaren istant txiki bat islatu nahi izan dut kartel honekin. Denbora gelditzen den unea. Esfortzua, abiada, dinamismoa, indarra... Entzierroa bera. Hori guztia islatzen du kartelak».

Lopezek gehitu du teknika mistoa erabili duela, analogikoa eta digitala, diseinua ontzeko: «Pinturaren arrastoak, pintzel markak eta tantak... hori guztia benetakoa da, inprobisazioaren kutsua eman nahi niolako; gero, irudia digitalizatu, eta tresna digitalekin osatu dut konposizioa», azaldu du kartel irabazlearen aurkezpenean. Funtsean, «kaos kontrolatua» erabili duela esan du: «Kaotikoak diruditen zertzeladak, baina ongi pentsatuta».

Guztira, 6.242 boto eman dituzte herritarrek: 3.945 udal webgunean, 2.182 aurrez aurreko arretarako bulegoetan, eta 115 boto telefono bidez. Horietatik guztietatik, 1.913 boto jaso ditu kartel irabazleak (%30,7). Bigarren sailkatua izan da Alfredo Leon Mañu diseinatzaile nafarraren 204 ordu izeneko kartela, 1.551 botorekin (%24,9) eta hirugarrena, berriz, Martin Legasa Cortesen Bederatzi letra, bederatzi egun, bederatzi enblema, 897 boto paper lortuta (%14,4).

Ibilbide profesional luzea

Eskarmentua du kartelgintzan Lopezek. Arte Ederrak ikasi zituen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, eta diseinu grafikoan eta ilustrazioan espezializatu da. 30 urteko ibilbide profesionalean, 200 sari baino gehiago lortu ditu kartelgintzan Euskal Herrian, Katalunian eta Espainian. Besteak beste, Bilboko Aste Nagusiko kartel lehiaketa irabazi zuen 2001. urtean, eta haren sinadura daramate Nafarroako hainbat herrietako jaiak iragartzeko afixek ere; hala nola Tafallan, Lerinen, Aiegin, Uharten, Barañainen, Altsasun, Larragan eta Atarrabian.


Summary: Frantziako Justiziak herriko etxeetako osoko bilkuretan katalana erabiltzea debekatu du. Montpellierko Administrazio Auzitegiak ebatzi du katalana erabiltzea konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako. Auzapezek helegitea aurkeztuko dute.

Elnako, Els Banys i Palaldako, Portvendreseko, Tareraceko eta Sant Andreu de Suredako herriko etxeek (Ipar Katalunia) beren araudiak aldatzea erabaki zuten osoko bilkuretan katalanaren erabilera bermatzeko, baina Montpellierko Administrazio Auzitegiak gaur ebatzi du bileretan hizkuntza horretan aritzea Frantziako Konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako. Erabaki horren ondorioz, bost udalerriek datozen hiru hilabeteetan aldatu beharko dute, berriz, beren araudia.

Herriko etxeek argudiatu zuten Hizkuntza Gutxituen Europako Itunak ahalbidetzen ziela katalana erabiltzea, baina auzitegiak erantzun du akordio hori betetzea ez dela «nahitaezkoa». Epailearen arabera, araudiek frantsesaren estatusari kalte egiten diote, osoko bilkuretan «lehenik katalanez» aritu eta «gero frantsesera itzultzen» den kasuetan; hau da, argudiatu du frantsesera itzultzea ez dela nahikoa, ordena horretan hizkuntza hori bigarren mailakotzat jotzen dutelako. «Katalanaren erabilera itzulpenean dago baimenduta».

Elna izan zen lehena bere araudia aldatzen, eta prozedura hau zehaztu zuen: katalanez mintzatu nahi duten hautetsiek hala egin dezaketela, betiere esandakoa gero frantsesera itzultzen bada. Testuen kasuan ere, frantsesaren itzulpena bermatzea zen asmoa, eta hizkuntza horretan idatzitakoak nabarmentzea katalanaren aurrean.

Auzitegiaren erabakiaren berri jakin eta berehala, herrietako hautetsiek agerraldia egin dute, eta azaldu dute oraindik ez dutela agortu bide judiziala. Elnako auzapezorde Pere Manzanaresek, adibidez, adierazi du «lasterketaren lehen etapa galdu» dutela, baina «gainontzeko aukerak» ere erabiliko dituztela: «Helegitea [Okzitaniako] Tolosako Administrazio Auzitegian, gero [Frantziako] Estatu Kontseiluan, eta, azkenik, beharrezkoa balitz, Giza Eskubideen Europako Auzitegian».

Hori bai, herriko etxeen abokatu Mateu Ponsek azaldu du auzitegiaren erabakiak «inplizituki» ireki diola atea bilera horietan lehenik frantsesez hitz egin eta gero katalanera itzultzeari. Hortaz, Portvendreseko auzapez Gregory Martik esan du horren arabera aldatuko dutela bere herriko araudia: «Eta gero ea zer egiten duen prefetak».

Rodrigue Furcy Ekialdeko Pirinioak departamenduko prefetak eraman zuen kasua justiziara, argudiatuta «Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa» dela. Herriko etxeei eskatu zien araudia aldatzeko, baina, ezezkoa jaso zuenez, auzitara jotzea erabaki zuen.

Korsikeraren kasua

Gaurko erabakiak joan den martxoko beste bat oroitarazi du, korsikerarekin zerikusia duena. Bastiako Administrazio Auzitegiak ebatzi zuen hizkuntza hori ezin zela erabili Korsikako Asanblean, hori egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa delakoan.

Uharteko parlamentuak 2021ean onarturiko ebazpenak dio «Korsikako Asanblearen hizkuntza eta eztabaidak frantsesa eta korsikera» direla, baina justiziak ez zuen legezkotzat jo hori, eta bertan behera utzi zuen testua.

Frantziako Gobernua eta Korsikako hautetsiak irlaren etorkizun instituzionala negoziatzen ari diren honetan hartu zuen erabakia auzitegiak, eta horrek are gehiago gaiztotu du bien arteko harremana.

2014an ere, Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota zuen Uztaritzeko Herriko Etxeak (Lapurdi) harturiko deliberoa: euskara hizkuntza ofizial izatea.


Talentua sustatzen Inmakulada Ikastolan

Summary: Talentua sustatzen Inmakulada Ikastolan. 2023-2024ko ikasturtetik aurrera, osasun familiako hezkuntza-eskaintza areagotuko dute Inmakulada Lanbide Ikastolan, eta goi mailako Protesi Audiologiako teknikari izateko prestakuntza ere emango dute.

Talentua sustatzearen alde egiten du Tolosako (Gipuzkoa) Inmakulada Lanbide Ikastolak, eta aitzindaria ere bada. Izan ere, 2023-2024ko ikasturtetik aurrera, osasun familiako hezkuntza-eskaintza areagotu egingo du, eta goi mailako Protesi Audiologiako teknikari izateko prestakuntza ere emango du. Beraz, Euskal Autonomia Erkidegoan arlo horretako prestakuntza ematen lehena izango da Inmakulada Lanbide Ikastola.

Horrela, osasun arloko espezializazioan oinarrituta, audiologia-ebaluazioa egin eta entzumen-protesiak hautatu eta egokitzeko profesionala izateko prestatuko ditu Protesi Audiologiako teknikari gisa aritzeko asmoa duten ikasleak. Lan munduan behar handiko zikloa da, eta prestakuntza prozesuan Osasuna eta Teknologiak uztartuko dira.

Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolan oso garrantzitsua da talentua eta ekintzailetza sustatzea, Ana Monge zuzendariak azpimarratu duenez: «Arduraz hartzen dugu gaur egun gizartean hain baloratua den talentua sustatzeko enkargua. Ikasle autonomo, kritiko eta iniziatibadunak ezinbestekoak dira informazioaren gizartean. Bizi proiektua izatea, sormena eta adimen emozionala ezaugarri garrantzitsu bilakatzen dira ziurgabetasun garaian. Etorkizuna digitala, eleaniztuna eta globala da, eta, erronka honi aurre egiteko, ekintzailetzan heziko zaituztegu. Aurreko ezaugarri horiek guztiak bilduz, pertsona kooperatibo eta konprometituak izan nahi ditugu gure artean».

Suhar proiektua

Hori guztia lantzeko, Inmakulada Lanbide Ikastolaren tresnarik garrantzitsuena bere hezkuntza proiektua da: Suhar. «Aipatutako ezaugarri horiek lantzeko, espazio anitz eta sortzaileak topatuko dituzue: espazio fisiko egokituak, teknologiaz jantzitako gelak, harremanak garatzeko esperientzia eta proiektu berritzaileak (ikastolan zein ikastolatik kanpo); hori guztia gertutasun eta malgutasun giroan».

Suhar hezkuntza proiektuarekin izango dituzten esperientziekin ikasleek haien talentua garatu ahal izango dute, Mongek azaldu duenez. «Erronkak, ikasketa zerbitzu eta proiektuak (bertako zein nazioartekoak) ditugu ardatz. Dual berria eta aurreratuaren bidez ikastolako ikaskuntzak lan errealitateko bizipenekin kontrastatuz, konpetentzia horiek potentziatzen ditugu. Batzorde autokudeatuek lidergoa eta haien interesak garatzeko aukera izango duzue, ekintzailetasun digitala barne».

Halaber, Erasmus proiektuekin eta ikasleen arteko trukeekin, nazioarteko begirada lantzen dute Inmakulada Ikastolan, «Hazitokia dugu garapen pertsonala lantzeko espazio aproposa. Urteroko boluntariotza azokak gizarte arloko enpresak ezagutu eta haiekin elkarlanean gizartearekin konpromisoa lantzeko aukera eskaintzen dizue».

Ikastolako langileen talentua garatzea ere oinarrizkoa da Inmakulada Lanbide Ikastolan: «Konpetentzia horiek ikastolaren helburuak eta langileen gaitasunak alineatuz lantzen ditugu. Hezkuntza beharrez haratago, gizartearen beharrei ere erantzun behar die langileek. Ikastola ez da agente bakartu bat: auzo, herri eta gizarte ingurune baten parte aktiboa da, eta horrek ikastolako kide guztien konpromisoa eskatzen du elkarrekin hazi, ikasi eta bizitzeko».

Ana Monge zuzendariak Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolan prestatzera animatzen ditu ikasleak: «Zatoz eta hazi, hezi eta gozatu gurekin!».


Summary: Sudango militar buruaren esanetan, RSFk Khartumen segituz gero ez da su etenik izango. Gatazkari irtenbide bat emateko negoziazioetan ari dira armada eta paramilitar taldea, Saudi Arabian. Al-Burhanen arabera, «Sudango estatu guztietan egoera egonkorra da, hiriburuan izan ezik».

Sudanen ehunka hildako eta zibilen exodoa eragin dituen gerrari irtenbide bat emateko lehen negoziazioetan ari dira bi aldeak, armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarra, Jiddan (Saudi Arabia), AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Hego Sudanen laguntzarekin. RSFren buruzagi Mohamed Hamdan Dagalok iragan larunbatean adierazi zuen espero duela aldeek su eten iraunkor bat hitzartzea lortuko dutela. Bada, militarren komandante buru Abdel Fattah al-Burhan ezkor mintzatu zen atzo, Dagalori erantzun zion meniarik gabe ez dela paramilitar taldearekin akordio batera helduko. Are, elkarrizketak arrakasta izateko, RSFk Khartumetik erretiratu egin behar duela nabarmendu zuen.

Ikusi gehiago: Sudango paramilitarren buruak su eten iraunkor bat adostea espero du negoziazioetan

Bi aldeek larunbatean hasitako elkarrizketen helburu nagusiena da menia bat negoziatzea, apirilaren 15az geroztik hondamendi humanitario batean murgilduta dagoen Afrikako herrialde horretara laguntza iristeko eta zibilentzako korridore humanitarioak bermatzeko. «Horretarako, talde paramilitarreko kideak etxebizitza eremuetatik irten behar dute. Hori da su etena lortzeko bide bakarra. Saudi Arabian erdietsi nahi dugu tratu hori, eta lortzen ez badugu elkarrizketek ez dute emaitza onik emango», esan zuen Al-Burhanek, Egiptoko Al-Qahera News telebistari eskainitako elkarrizketa batean.

Armadako buruzagiaren arabera, «Sudango estatu guztietan egoera egonkorra da, Khartumen izan ezik». Izan ere, paramilitarrak hiriburuan pilatu dira; besteak beste, zibilen etxebizitza inguruetan, geltokietan, eraikin publikoetan, gasolindegietan eta ospitaleetan «gotortuta» daude, «armadaren bonbardaketetatik babesteko». Leku horietatik guztietatik alde egin behar duela exijitu dio Al-Burhanek RSFri. «Eskera hori bete ondoren, beste gai batzuez hitz egin ahalko dugu; hala nola, egoera politikoaz edota Sudango krisiaren konponbideaz». Guda piztu zenetik, zenbait su eten hitzartu dituzte bi aldeek, baina elkarri egotzi izan diote menia urratu izana.

Bien bitartean, Sudango borrokek ez dute etenik. Al-Jazeera hedabideak jasotako zenbait lekukoren arabera, liskar gogorrak eta tiroketak izan ziren atzo Khartumen, batez ere presidentearen jauregiaren inguruan eta erdialdean; armadak airez eraso zien paramilitarrei, eta haiek, berriz, lurretik erantzun zioten. Ipar Khartumen ere artilleriako bonbardaketak ere izan ziren.

Egoera, «tragikoa»

Horrekin lotuta, gerrak eragindako egoera «tragikoaz» ohartarazten ari dira nazioarteko GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta tokiko komunikabideak. Osasun sistema geratzeko zorian dago, eta medikuek Al-Jazeerari esan diote Khartum inguruko ospitaleetako egoera «oso larria» dela: «Langile gutxi ditugu. Laguntza behar dugu».

Mahjoub Salah, 28 urteko medikua, borroka gogorren lekuko izan zen joan den hilean; Ekialde Hurbileko hedabideari azaldu dionez, begien aurrean ikusi zuen haren bizilagun bati nola egin zioten tiro; sabelean jaso zuen. Salah eta haren familia Sudandik irteteko ahalegin berezia egiten ari dira. «Pasaporteak noiz emango dizkiguten zain gaude oraindik, baina ez dakigu zenbat denbora beharko duten». Port Sudandik Saudi Arabiara joan asmo dute.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak emandako azken datuen arabera, 604 lagun hil eta 5.127 zauritu dituzte hiru asteotan, batez ere Khartumen, horren inguruan eta herrialdearen mendebaldean dagoen Darfurren. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, gutxienez 114.000 herritarrek pasatu dute muga inguruko zazpi herrialdeetara ihes egiteko; UNHCRk espero du kopuru hori 860.000ra igoko dela asteotan. Horrez gain, jada 700.000 barne desplazatu eragin ditu gerrak, eta erakundeak ohartarazia du giza hondamendi bat gertatuko dela borrokak ez badituzte eteten.

Ikusi gehiago: Sudango gerra, milaka lagun ihesean

Hain justu, MEP Munduko Elikadura Programak berriki salatu du iragan asteburuan arpilatzeak egon zirela erakundeak Khartumen dituen bulego eta biltegietan. MEPeko eledun Farhan Haqren esanetan, orotara 17.000 tona elikagai «galdu» dituzte armadaren eta paramilitarren arteko borrokak hasi zirenetik. Bide horretan, NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek gatazkako bi aldeei gogorarazi die «errespeta eta babes» ditzatela langile humanitarioen eta erakundeen instalazioak, baita zibilenak ere.

Washingtonek eta Rigak bultzatutako ekinbidea Khartumgo zenbait eremu gudu zelai bihurtu dituzten borrokaldiei amaiera emateko lehen saiakera serioa izan da; izan ere, azken urteetako istiluen ondoren gobernu zibila ezartzeko nazioartean babestutako egitasmoa oztopatu dute, eta krisi humanitarioa eragin. Saudi Arabiako Atzerri Ministerioak atzo adierazi zuenez, «atariko» elkarrizketak «luze gabeko su eten eraginkorra» lortzea du xede, «laguntza humanitarioa errazteko».

Turkiaren prestasuna

AEBetako Estatu Departamentuak uste du aldeek zibilen auzia ere eztabaidatu dutela, «akordio iraunkorrago» bati buruzko elkarrizketek «urrun» diruditen arren. Bada, hain zuzen, Al-Burhan armadako buruaren mandatari Dafallah Alhajek hau esan zuen atzo, Hego Sudanen: «Oraintxe bertan, ez gaude prest [Dagalo] Hemedti jeneralarekin negoziatzeko».

Bestalde, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek Al-Burhani jakinarazi dio Ankara prest dagoela bitartekari lana egiteko, gatazkari irtenbide bat emateko asmoz. Erdogan «kezkatuta» azaldu da borroken ondorioz hildakoen eta zaurituen kopuruak gora egin duelako.


Summary: Torturaren inguruko 'Karpeta urdinak' dokumentalak publikoaren saria irabazi du Documenta Madrid jaialdian. Ander Iriarte zuzendariak eskerrak eman dizkie Madrilgo ikusleei, ikus-entzunezkoak izan duen harreragatik: «Milaka eta milaka torturaturi esan diezue sinisten diezuela».

«Bake prozesuan gauden honetan, bestearen mina aitortzeko lekua utzi behar da. Ez dakit lehen aldia den, baina Madrilgo ikusleek —eta hori, sinbolikoki, asko da— milaka eta milaka torturaturi esan diezue mina aitortzen diezuela, sinisten diezuela. Eta hori oso garrantzitsua da, eskerrik asko». Ander Iriarte zinemagileak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1986) horrela amaitu du Documenta Madrid jaialdiko sari banaketan eman duen hitzaldia. Publikoaren saria jaso du Iriartek zuzendu eta ekoitzitako Karpeta urdinak dokumentalak.

Torturaren inguruko dokumental horrek 113 minutu irauten du, eta Pako Etxeberriak Eusko Jaurlaritzarentzat zuzendu zuen txostenean dago oinarrituta. Joan den irailean estreinatu zuten, Donostiako Zinemaldian. Lana Mirokutanarekin ekoitzi zuen Iriartek, Gastibeltza Filmak-ekin batera.

Estreinaldiaren egunean BERRIAri azaldu zionez, «konbentzituak ez daudenek begiak irekitzea» zen bere nahia, eta Madrilen eman duen hitzaldian ere horretan egin du azpimarra. Dokumentala egiteko ehun protokolo baino gehiago irakurri eta ikusi zituen. Zuzenean ez zuen torturaturik elkarrizketatu, baina ikerketaren material originala erabili zuten: «Elkarrizketa horiek psikologoek, psikiatrek, antropologoek eta auzi medikuek egin dituzte», azaldu zuen.

Iriarteren aita torturatua izan zen, eta ageri da ikus-entzunezkoan. Besteak beste, Ertzaintzako agenteek egindako torturak ere aipatzen dira.

Documenta Madridekoa ez da Karpeta urdinak lanak jaso duen lehen aitortza. Azken hilabeteetan, nazioarteko hainbat jaialditan ikusi ahal izan da dokumentala, eta jardun hori herriz herriko emanaldiekin uztartzen dabiltza ekoizleak. Hurrengo emanaldiak Zornotzan (Bizkaia), Valentzian (Herrialde Katalanak) eta Azpeitian (Gipuzkoa) izango dira.


Summary: Ikastolen Elkarteak dio Hezkuntza Lege proiektua «balekoa» dela baina «gabeziak» ere badituela. Ikastolen Elkarteak Hezkuntza Lege proiektuaren balorazioa egin du. Uste dute hizkuntza ereduak «isilbidez indargabetuta» daudela, baina murgiltzea eskatu dute.

Pil-pilean jarraitzen du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege proiektuak, eta hezkuntza eragileak bata bestearen atzetik ari dira iritzia ematen. Gaur, Ikastolen Elkarteak egin du balorazioa, Donostiako Ikastolen Etxean, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariaren eta Nekane Artola lehendakariordearen ahotik. Laburbilduta, hauxe ikastolen iritzia: proiektua «balekoa» da, baina, aldi berean, «hainbat gabezia» nabaritu dizkiote. Oraindik bidea dago urratzeko, eta ziurtatu dute «jarrera eraikitzailearekin» jarraituko dutela, baina adostasunak ezinbestekoak direla hezkuntza sistema berri baterantz egiteko. «Aldebakarreko politika egiteari uzteko eskatzen diogu gobernuari, eta eragileen artean adostasunak bilatzeko eta gogoeta eta eztabaida sustatzeko mekanismoak martxan jar ditzala ere bai, betiere denoi joko arau garden eta berdinak ezarriz».

Positibotik hasi dira, lege proiektuak eskaintzen dituen «aukera esanguratsuetatik». Elkartearen esanetan, lehenengoz «publikotasun eredu berri bat» definitzen du, eta, hezkuntza sistema propio bat eraikitzeko bidean, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren «ideia» jasotzen du. Gainera, irailean argitaratu zuten zirriborrotik aurrerapausoa ikusi dute: «Jasota daude Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa osatuko duten ikastetxeek, administrazio titulartasunekoak izan ala ez, bete beharreko baldintzak, printzipioak, konpromisoak eta betebeharrak eta lortu beharreko helburuak».

Halaber, esan dutenez, bat datoz proiektuan jasotako doakotasun printzipioarekin eta helburuarekin, «ikasle eta familia guztiei hezkuntza eskubidea bermatze aldera»: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan egongo diren ikastetxe guztien finantzaketa bermatuko dela adierazten da, doakotasun erreala ziurtatuz». Adierazi dute bide horretan urratsak egiten ari dela Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila, «finantzaketa gehigarria emanez».

Hizkuntzaren arloan ere ikusi dituzte «aurrerapauso batzuk». Nabarmendu dutenez, jasota dago neurriak hartuko dituztela euskararen erabilera bultzatzeko, eskola komunitatearen motibazioa sustatzeko eta ikasleen arteko harremanetan euskararen erabilera indartzeko. Gainera, Ikastolen Elkartearen esanetan, aitortu dute euskara egoera gutxituan dagoela eta irakasle guztiek C1 maila lortzeko prestakuntza sustatuko dutela. Eta: «Ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dute Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerakoan».

Dena ez da baikorra

Oro ez da urre, ordea. «Hainbat gabezia» ere atzeman dituzte proiektuan: «Gabezia hauek arazo bilakatzen dira Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publiko propio eta bateratzaile bat gauzatzeko orduan».

Esaterako, legeak zehaztapenak falta dituela uste dute: «Gai garrantzitsu gehiegi, deskribapen labur baten ondoren, araudi bidez garatzeko geratzen dira». Iruditzen zaie horrek «aldebakarreko politika» ahalbidetzen duela eta hezkuntza eragileei zailtasunak ipintzen dizkiela prozesuan parte hartzeko. Adibidez, diotenez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan zehaztapen falta dago: «Publikotasun berri bat definitu eta hezkuntza sistema propioa eraikitzeko bidea jasotzen bada ere, publiko-pribatu dikotomia juridikoa ez du gainditzen». Doakotasuna ere mintzagai dute. Ikastolen Elkartearen irudiko, ez dute inon aipatzen doakotasunera iristeko modua, ezta horretarako baliabideak ere. Horiek horrela, eskatu dute epe zehatz batzuk jartzeko eta lantalde bat osatzeko. Kazetariek gaiaz galdetuta, Tellituk esan du doakotasuna prozesu «luzea eta korapilatsua» dela eta «konplikatua» iruditzen zaiola hori «epe jakin batean» lortzea. Dena den, aitortu du finantzaketa %15-%20 igo zietela joan den urtean, eta nabarmendu du isla izango duela horrela: «Bultzatzen ari gara ehuneko berean ikastolok kuotak jaistea. Aurten beste igoera bat badago, gauza bera egingo dugu. Bi gauzak lotuta daude: finantzaketak gora egiten badu, kuotek behera egingo dute. Momentu batean lortzen bada finantzaketa legean agertzen den moduan oso-osorik izatea, kuotak desagertuko dira».

Euskarari eta Euskal Herriari dagokionez, nabarmendu dute ez dagoela bermatuta «euskara eta euskal kultura ardatz izango dituen sistema». Murgiltzea nahi dute: «Hizkuntza ereduak isilbidez indargabetuta badaude ere, ikastetxeek euskararen alorrean jasotzen diren helburuak lortzeko, lege berriak benetako murgiltze eredua gauzatu beharko luke, oraingo hizkuntza ereduek ezartzen dituzten desberdintasunak gaindituta». Eta DBH amaitzerako B2 lortzen duten ala ez jakiteko, proposatu dute kanpo ebaluazio bat egitea. Halaber, uste dute Euskal Herria bere osoan ez dela ageri lege proiektuan, eta, gainera, ez duela eraikitzen euskal curriculumean oinarritutako hezkuntza sistema bat. «Ikastolok, ordea, euskal curriculuma oinarri izango duen hezkuntza sistema bat nahi dugu, oso-osorik bertatik bertara eraikitako curriculumean oinarrituko dena».

Azkenik, uste dute legeak bidea ireki behar diola «titulartasun partekatuko ereduak esperimentatzeari». Kazetarien galderei erantzunez, Tellituk erantsi du ez dela «bihar edo etzi» egiteko gauza bat, ateak zabaltzea baino ez dutela eskatzen. «Gerta daiteke herri batean titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean, udalaren laguntzarekin, proiektu bat aurrera eramatea».

Matrikulazioa

Hezkuntza Legea izan da gai nagusia, baina Jose Luis Sukiak, Ikastolen Elkarteko zuzendari nagusiak, kazetariek matrikulazioaren inguruan zituzten zalantzei ere erantzun die. Azaldu duenez, leku batzuetan ikasle «zaurgarrien» eta «ez zaurgarrien» banaketa ez da orekatua izan. Alegia: «Ikastoletatik atera diren familiak gehiago izan dira gero bertara etorri direnak baino». Kasu horietan, azaldu duenez, «momentu honetan dauzkaten legezko baliabide guztiak» erabiliko dituzte horri aurre egiteko.

Ikastolen Elkartea ez da izan matrikulazioaz aritu den bakarra. Bingen Zupiriak ere, Jaurlaritzako bozeramaileak, horixe izan du hizpide. Esan du Hezkuntza Sailak ez duela uste ikastolek leku guztiak bete eta ez dutela lekurik gordekomatrikula biziarentzat —ikasturtea hasita dagoela iristen diren ikasleentzat—.


Summary: Gazte bati hamabi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri diote, Santurtzin gizon bat hiltzeagatik. Konplize gisa aritu zen 19 urteko gazteari zazpi urteko zigorra ezarri diote.

2021eko apirilean Santurtzin (Bizkaia) 51 urteko gizon bat hil zuela onartu du 19 urteko gazte batek: hamabi urte eta erdiko zigorra ezarri diote, hilketagatik eta indarkeriaz lapurretak egiteagatik. Adin bereko bertze gazte bat, berriz, zazpi urtera kondenatu dute, konplize izateagatik. Epaiketa aste honetan egitekoa bazen ere, aldeen artean akordioak egin dituztenez, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak bi gazteen kontrako epai irmoa emanen du. Adingabe batek bi gazteak lagundu zituen. Gainera, 30 euro ebatsi zizkioten hildakoari.

Fiskaltzak adierazi duenez, 2021eko apirilaren 1ean akusatutako bi gazteak eta adingabe bat «azpilanean aritu ziren» egun batzuk lehenago Santurtziko parkean, «oso mozkorra» zegoen gizon bat lokalizatzeko. Helburua «irabazi ekonomiko bidegabe bat» lortzea zen. Hala, 22:30 aldera bilatzen ari ziren gizona aurkitu zuten, «edari alkoholikoen eraginpean». Harekin solasean hasi, eta gazteetako batek biktima haren autoraino lagundu zuen, bertze biek atzetik jarraitzen zituzten bitartean. Hala, «modu koordinatuan» gizona jipoitu zuten. Biktima ihes egiten saiatu bazen ere, sastakatu egin zuten, eta zauri horiengatik hil zen.

Erasotzaileek egindakoa onartu dute, eta 40.000 euro ordaindu dituzte –20.000 bakoitzak–, erantzukizun zibilagatik. Horrez gain, epaiketaz kanpo onartu dute hilabetero 300 euro ordainduko dizkiotela hildakoaren bikotekideari –120.000 euro arte– eta beren seme-alabei –40.000 euro arte–.


Summary: Cebekek greba gehiegi antolatzen dituztela egotzi die sindikatu abertzaleei. Bizkaiko patronalak «astakeriatzat» jo du ELAk eta LABek negoziazioetan duten «malgutasun falta», eta goratu egin du CCOOk eta UGTk Madrilen duten jarrera

«Euskal Herrian dugun lan gatazken kopurua onartezina da; sindikatu abertzaleen malgutasun gabezia astakeria bat da», Carolina Perez Toledo Cebekeko presidenteak hitz oso gogorrak izan ditu ELA eta LABentzat egoera ekonomikoaren inguruko urteroko inkestaren emaitzen aurkezpenean. Era berean, goratu egin du Espainiako Elkarrizketa Sozialeko mahaian sinatu berri den akordioa, baita hari esker osasun agiriak emateko orduan mutualitateek izango duten zeregin berria ere.

Bizkaiko enpresarien elkartea ernegatuta dago azken urteetan euskal enpresetako langileak egiten ari diren greba kopuruarekin. Cebeken arabera, sortzen duten enplegua «ez da prekarioa», eta gogoratu du soldata igoerak «Espainiakoak baino handiagoak» direla. Aletu duenez, iaz soldatak %4,11 igo zituzten batez beste, eta aurten, %4,16. Indarrean eta berrituta dauden lan hitzarmenen datua da hori.

Bizkaiko patronalaren kalkuluen arabera, 2019tik 2022rako tartean KPIa %8 igo zen; haien lan hitzarmenetako soldatak, berriz, %8,31. Era berean, kritikatu du batez beste hiru urte eta erdi behar izaten direla lan hitzarmenak berritzeko, eta «astakeria» horrek langileei eta enpresei kalte egiten diela. Gaur egun Bizkaiko langileen %17k bakarrik dute enpresa hitzarmena, eta horietako «gehienek» sektore mailako hitzarmena dute oinarrian.

Greba eskubidearen mugak

Cebekek onartu du ELArekin akordioak lortzea gehiago kostatzen zaiela, baina bi sindikatu abertzaleei egin die kritika. «Konfrontazio sindikatutzat jotzen dute beren burua, elkarrizketa alboratzen dutelako», salatu du Perez Toledok: «Greba eskubide bat da, baina negoziazio batean arrakastarik ez dagoenean erabili beharko litzateke, ez hasieratik». Era berean, nabarmendu du gero eta zailagoa dela KPIaren azpitik dauden soldata eguneraketak adostea, eta egoera zailetan bi aldeek egin behar dutela ahaleginen bat negoziazioan.

Beste muturrean, Cebekek goratu egin du Espainiako patronalak CCOOrekin eta UGTrekin lorturiko akordioa. Haren ustez, sindikatu horiek «heldutasuna» erakutsi dute, eta «akordio garrantzitsuak» lortzeko gaitasuna. Aldi berean, adierazi du begi onez ikusiko lukeela akordio horren arabera mutualitateek duten rola Euskal Herrira iristea: «Osasun publikoan itxaron epeak luzatzen ari dira eta asko arinduko lituzke langileek osasun agiria lortzeko egin behar dituzten tramiteak».

«Egonkortasuna» nagusi

Cebekek ohiko batzar nagusia egingo du bihar Euskalduna jauregian, eta, haren atarian, Bizkaiko enpresen egoeraren erradiografia egin du. Inkesta bidez lorturiko iritziak dira, eta, horien arabera, urte hasieran baino baikorragoak dira oro har. Eskariei dagokienez, enpresen %54entzat egoera normala da; %15entzat, ona; eta %30entzat, ahula. Batezbesteko hori %33koa zen iaz. Fakturazio datuak antzekoak dira: %55 iazko mailetan daude, %25 hobeto, eta %20 okerrago. Etorkizunera begira, lautik hiruk antzera jarraitzea espero dute aurten; eta %22k gora egitea.

«Datuek erakusten dute oro har jardun ekonomikoa hobera egiten ari dela, eta atzean utzi dugu balizko atzeraldi baten arriskua», nabarmendu du Perez Toledok. Dena den, azaldu du errentagarritasuna jaisten ari dela, enpresa asko ekoizpen kostuen garestitze osoa azken preziora eraman ezinda dabiltzalako, eta egoera horrek irabazi marjinei eragiten diela. Enpresen %44entzat marjina hori iazkoa bera da, eta %25entzat txikiagoa. Kostuen arloan, Cebekek salatu du interes tasen igoeraren eraginez enpresei gero eta gehiago kostatzen zaiela maileguak lortzea.

Enpresen %63, langile egokiak aurkitu ezinda Cebeken inkestako daturik deigarrienetako batzuk lan merkatuaren egoerari buruzkoak dira. Enpresen %81ek uste dute oraingo lantaldeari bere hartan eutsiko diotela aurten; %14k, berriz, handituko egingo dutela, eta %5ek murriztu egingo dutela. Gai berean, %63k onartu dute arazoak dituztela beren beharrak asebeteko dituzten langile aproposak aurkitzeko, eta %53k iaz kontratazioren bat egiteke utzi zutela arazo horregatik. Buruhauste hori bereziki larria da industrian, sektore horretako enpresen %70ek adierazi baitute langile aproposak aurkitu ezinda dabiltzala.

Cebeken ustez, trebaturiko langileen gabezia «arazo oso larria» bilakatzen ari da, eta okerrera egingo du arrazoi demografikoen eraginez. Gaur egun, Bizkaian 500.762 langile daude Gizarte Segurantzan izen emanda, duela urtebete baino 8.188 gehiago (+%1,5).


Summary: Hipotekaren sarrera ordaintzeko abalak emango ditu Espainiako Gobernuak. Adingabeak dituzten familiei eta gazteei zuzenduta dago ekimena. Etxeko hipotekaren %20a ordaindu ahal izango da abalekin

Kreditu Ofizialeko Institutuak etxeko hipotekaren %20a ordaintzeko abalak emango dizkie adingabeak dituzten familiei, zein 35 urtetik beherako gazteei. Gaur hartu du erabakia Espainiako Ministroen Kontseiluak, eta adierazi du gazteei eta familiei zuzendutako laguntza dela: «etxe bat erosteko kaudimena eta gaitasun ekonomikoa dituzten baina etxea erosteko beharrezkoa den lehen sarrera ordaintzeko ahalmenik ez daukaten horientzat izango da».

Bankuek eskatu ohi dute lehenbiziko sarrera hori guztizkoaren %20koa izan ohi da —%25eraino igo daiteke etxearen energia kalifikazioa D motakoa bada—, eta akordio berriarekin, Kreditu Ofizialeko Institutuak emango die hori ordaintzeko abala familia eta gazteei.

Espainiako Gobernuak adierazi du abal horiek ez dutela kosturik izango eskatzaileentzako, eta horiek eskatzeko epea zabaldu du, 2025eko abenduaren 31 arte, eta bi urte gehiago luzatzeko aukerarekin. Eskatzaileek, hala ere baldintza batzuk bete beharko dituzte abala eskatzeko: IPREM ondorio anitzen errenta adierazle publikoa baino 4,5 aldiz baxuagoak izatea abala eskatzen duen pertsonaren diru sarrerak, eta bikoitza bikoteen kasuan.