Summary: GuraSOSek manifestaziora deitu du Zubietako erraustegiaren aurka. Errauste planta ixteko eskatu dute, eta «kontrol demokratiko zorrotza» egiteko ere bai. Hainbat eragile eta norbanakok babestu dute deialdia.

Azaroaren 27rako manifestaziora deitu du GuraSOSek, beste hainbat eragileren babesarekin, Zubietako erraustegia ixteko eskatu eta «kontrol demokratiko zorrotza» aldarrikatuz. Donostiako Kursaaletik hasiko da, 12:00etan, Orain bai, gelditu! Elkarrizketa konponbidea lelopean. Horrez gain, hurrengo asteetan «atxikipen gehiago lortzeko kanpaina bat» abiatuko duela esan du GuraSOSek, eta hezkuntza arloan ere «eztabaida pizteko proposamena» egingo duela. Dagoeneko, babes zabala jaso du deialdiak; besteak beste, Eguzki, Ekologistak Martxan eta Greenpeace talde ekologistak, CCOO, ELA eta LAB sindikatuak eta Ulia eta Gros auzoko bizilagunen elkarteak batu dira.

Gaur egin duten agerraldi batean aurkeztu dute deialdia, eta adierazi dute erraustegia egin baino lehen ere «Gipuzkoako gizartearen gehiengo zabala» kezkatuta ageri zela proiektuarekin. Era berean, gogorarazi dute agintariek bi gauza agindu zituztela erraustegia eraiki aurretik: «Airera isurtzen diren zabor kutsatzaileen muga gaindituz gero sistema automatiko bat izango zela hondakinen erretzea gelditzeko» eta «kutsadura parametroak betetzen ez baziren erraustegia gelditu egingoko zutela, eta arazoa konpondu arte ez zutela berriro martxan jarriko».

Salatu dute baldintza horiek ez direla bete, eta horrek zenbait arazo ekarri dituela: «Suteak noiznahi; transformadore nagusia erre egin dute eta berria ekarri behar izan dute; arazoak dituzte labeetan; arazoak elektrizitatea ekoizteko eta, okerrena, arazoak kutsadurarekin». Izan ere, azaldu dute erraustegian ez dutela labea eteteko sistema automatikorik jarri kutsadura atzematen denerako. Horrez gain, Arkaitzerrekan, airean eta inguruko lurretan agertu den kutsaduraren larritasuna ere azpimarratu dute.

«Oso kezkatuta»

Arazo horiei, azken asteetan piztu den kezka gehitu zaio, GuraSOSek salatu baitzuen GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak kutsatutako ur hori Zurriolako hondartzara isurtzeko asmoa zuela. Hori dela eta, gizarteko zenbait eragile eta norbanako «oso kezkatuta» daudela adierazi du, eta «kutsadura arazo larri horien jatorria» identifikatu eta konpondu arte hondakindegia ixtea galdegin du. Horrez gain, «kontrol demokratiko zorrotza» ere eskatu dute: «Agintariek emandako hitza bete behar dutela aldarrikatu beharra daukagu».

Deialdia egiteko bideo bat ere zabaldu dute sare sozialetan:


Summary: EH Bilduk 450 milioi euroko balioa duen proposamen sorta bat aurkeztu dio Jaurlaritzari. Azpiazu gaur hasi da oposizioko talde parlamentarioekin biltzen. Elkarrekin Podemos-IUk eskatu du aurrekontuak 511 milioi euro handitzeko.

«Konbultsio ekonomiko handiek ezaugarritutako garai historikoa» da egungoa, EH Bilduren ustez, eta horri erantzutera bideratutako 30 proposamen aurkeztu dio Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburu Pedro Azpiazuri, sei atal nagusitan banatuta. Konpromiso politikoak zein ekonomikoak dira, eta denera, 450 milioi euroko aldaketak eragingo lituzkete aurrekontuetan. Maddalen Iriarte eledunak adierazi du bi aldeen arteko lehen bilera «arina» izan dela, eta ez direla «xehetasunetan» sartu.

Koalizio subiranistak kritikatu du Eusko Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuak «egiturazko gabeziak» dituela, «erantzun estruktural ausartak» emateko unean. Halere, proposamen sorta bat egin du, «errealismotik», aurrekontuetan eta datorren urteko politikagintzan zenbait aldaketa sustatzeko asmoz. Iriartek adierazi du Azpiazu horiek aztertzeko prest agertu dela.

Zerbitzu publikoen hobekuntza da EH Bilduk nabarmendu duen alorretako bat. Zehazki, osasun sistema, babes politikak eta zaintza jarri dituzte erdigunean. Osasungintzaren arloan, konpromiso politikoak dira nagusi. Besteak beste, eskatu dute espezialitateetako egoiliarrak formatzeko eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko urratsak egiteko eta Osakidetzako ratioak ezartzeko lege bat adosteko. Horiekin batera, Osasun Mentaleko Plan Estrategikoa garatzeko 500.000 euroko diru sail bat, eta elikadura nahasmenduak dituztenak artatzeko programa bat definitzeko milioi bat euroko beste bat proposatu dituzte.

Babes politiketara 55 milioi euro gehiago bideratzeko eskaera ere egin du koalizioak, bi helburu handirekin. Batetik, seme-alaben hezkuntzara bideratutako 200€ko laguntza haiek 18 urte bete arte zabaltzea. Bestetik, diru sarrerak bermatzeko errentara bideratutako inbertsioari «eustea». Zaintza arloan, berriz, zahar etxeak eta etxez etxeko laguntza zerbitzuak nabarmendu ditu, gutxieneko arreta bermatzeko asmoz.

Gazteen egoera sozioekonomikoari erreparatuz, haien lan prekarietateari eta emantzipatzeko zailtasunei aurre egiteko bi proposamen egin ditu EH Bilduk. Batetik, kontratazioa sustatzeko 30 milioi euroko diru sail bat proposatu du. Bestetik, emantzipaziorako oinarrizko errenta bat ezartzeko plan pilotu bat martxan jartzea. Etxebizitzari lotuta, alokairu sozialeko parke publikoa handitzeko 50 milioi euro bideratzea ere eskatu du.

Trantsizio energetikoaren alorrean, bi konpromiso politiko hartzeko proposatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari: proiektu handietan herritarren parte hartzea bermatzeko modua arautzea eta Energiaren Euskal Erakundeen elektrizitate merkaturatzaile publiko bat sortzea. Horrekin batera, batez besteko errentaren azpitik dauden familiei bideratuta bonu energetiko bat ere eskatu du.

Sektore ekonomikoei dagokionez, lehen sektorean, merkataritzan eta ostalaritzan, eta, batez ere, industrian jarri dute begia. Kopuruei dagokionez, ondorengoa da handienak: Finkatuz Funtsa handitzeko ehun milioi euro. Era berean, liburuaren sektorearen eta hedabideen errealitateari erantzuteko programa propio bat sortzeko konpromisoa eta euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko hiru milioi euroko diru saila proposatu ditu.

Horiei, iaz adostu eta bete ez diren konpromisoak gehitu dizkiete: Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako gutxieneko soldata propio bat ezartzeko asmoa «publikoki defendatzea eta sustatzea», eta alokairu pribatuen prezioari mugatzea

Akordio «zaila»

Elkarrekin Podemos-IUk ere aurkeztu ditu bere proposamenak. Denera, 511 milioi euroko balioa duten inbertsioak proposatu dizkio Jaurlaritzari. Halere, Miren Gorrotxategi eledunak adierazi du akordioa «zaila» dela eta espazio «txikia» sumatu duela negoziatzeko. Izan ere, Azpiazuk ez du «egingarritzat» jo kontuak hainbeste zabaltzea.

Gorrotxategik gaineratu du sailburua ez dela «guztiz prest» azaldu aurrekontuetara mugatzen ez diren proposamenen inguruan hitz egiteko. Jarrera hori kritikatu du, ez duelakoan bat egiten EAJk Madrilen duen jarrerarekin.

EP-IUk osasungintza, hezkuntza eta gizarte politika alorretan jarri du begirada. Osasun arloan, besteak beste, Osakidetzako itxaron zerrendak murrizteko 30 euroko diru sail bat proposatu du, eta beste horrenbesteko bat Osakidetzak bere zerbitzuak zabaltzeko. Azkenik, 90 milioi euro bideratu nahi ditu Bidasoan osasun zentro berri bat eraikitzeko, Durangaldean ospitale bat egiteko eta Onkologikoa bultzatzeko.

Hezkuntza arloan, berriz, Eusko Legebiltzarrean adostutako ituna «betetzea» bermatzeko neurriak ere eskatu ditu; tartean, eremu guztietan eskaintza publiko «nahikoa» bermatzeko ikastetxe berriak eraikitzeko eta beste batzuk publiko egiteko deia egin du. Era berean, 90 milioiko diru sail bat proposatu du eskola publikoa indartzeko plan estrategiko bat sustatzeko.

Finkatuz eta Bilakatuz ordezkatzeko funts publiko berri bat ere eskatu du, enpresa estrategikoetara bideratutako inbertsioa sustatzeko. Konpromiso politikoei dagokionez, berriz, EP-IUk energia berriztagarrien enpresa publiko bat eratzeko eskaera berretsi du, baita energia mota hori sustatzeko plan sektorialak garatzeko ere, eremu babestuetan «azpiegitura erraldoiak» jartzea eragozteko.

Garraio publikoko deskontuak mantentzeko eskatu dio koalizioak Jaurlaritzari, eta tasa turistikoa ezartzeko erraztasunak emateko udalei.

Fiskalitatea

EH Bilduk eta EP-IUk fiskalitatearen gaia ere jarri dute mahai gainean. EH Bilduk «progresibitatean eta aberastasunaren birbanaketan sakontzeko» ezinbestekotzat jo du aldaketa bat, eta eztabaida publiko bat abian jartzeko konpromisoa eskatu dio Jaurlaritzari. EP-IUk, berriz, hartzen diren neurrietan «proportzionaltasuna» lortzeko urratsak eskatu ditu; hala nola, pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren deflatazioan. Biek, baina, Azpiazuren ezetza jaso dute. Hark argudiatu du ez dela horretarako unea.

Kontrako aldera tiraka heldu dio gaiari PP+Ciudadanos talde parlamentarioak. «Aringarri fiskalak» proposatu ditu Carlos Iturgaiz koalizioko buruak, eta Azpiazuri eskatu dio aztertzeko zenbateko ondorio ekonomikoak izango lituzkeen halako erreforma fiskal batek. Zehazki, Kontzertu Ekonomikoa zergak txikitzeko erabiltzeko deia egin dio. Hori litzateke akordio bat lortzeko bidea, Iturgaizen esanetan, nahiz eta gehitu duen «marra gorririk» gabe negoziatuko dutela. Hortik aurrera, PP+Cs-k ez du sailburuari igorritako proposamenen inguruko xehetasunik eman.


Summary: Meta konpainiak langileen %13 kanporatuko ditu. Facebook, Instagram eta Whatsappen jabeak 11.000 langile gutxiago izango ditu, Mark Zuckerberg buruak iragarri duenez.

«Hau da Metaren historian egin dugun aldaketarik zailena». Hitz horiekin iragarri du Mark Zuckerberg konpainiako buruak langileen %13 kaleratuko dituela. Besteak beste, Facebook, Instagram eta Whatsapp plataformen jabea da Meta, eta 87.000 langile ditu orain, baina horietako 11.000 kanporatuko ditu.

Zuckerbergek argudiatu duenez, koronabirusaren izurrian kalkulaturiko hazkuntzan oinarrituta langile asko kontratatu zituen konpainiak. Izan ere, konfinamenduetan jende askok Interneteko sare sozialetara jo zuen, aurrez aurreko harremanak galarazita zeudenean, eta horrek asko handitu zituen konpainiaren diru sarrerak.

«Jende askok esan zuen azelerazio hau etengabea izango zela», adierazi du Zuckerbergek, eta uste horretan oinarrituta erabaki zuela inbertsioak asko handitzea.

Baina esan du «makroekonomia okertuta» diru sarrerak espero baino askoz txikiagoak izan direla. «Gaizki kalkulatu nuen, eta horren ardura neuregan hartzen dut».

Ikusteko dago zer eragina izan duen egoeran Zuckerbergek mundu birtualetan inbertitzeko duela urtebete iragarritako erabakiak. Iazko urrian, Facebook konpainiak izena aldatu zuen, Meta bihurtzeko, buru-belarri aritu nahi zuelako metabertsoa deiturikoa sortzen; hau da, unibertsoaz harago joango den mundu birtual batean.

Uztailean, zenbaki txarrak aurkeztu zituen Metak: errealitate birtualeko atalak 2.800 dolar galdu zituen urteko bigarren laurdenean, nahiz eta horren inguruko gailuak eta softwarea gero eta gehiago saldu.

Halere, Zuckerbergek eutsi zion asmoari, eta, egitasmoa oso garestia zela onartu arren, denborarekin metabertsoak bilioiak mugituko dituela agindu zien akziodunei eta langileei.

Kaleratzeak iragartzeko gaurko mezuan ere, arreta metabertsoan, adimen artifizialean eta publizitatean jartzen jarraitzeko asmoa duela azaldu du Metako buruak.

Eraikinetan ere, gastuak aurrezteko asmoa duela gaineratu du. Laster posta elektronikoz jakinaraziko diete langileei lanpostua galduko dutela.

Metabertsoa Interneten hurrengo urrats gisa azaldu zuen Zuckerbergek iaz. Errealitate birtualarekin eta errealitate areagotuarekin loturiko kontzeptua da. Lehenean, mundu erabat artifizialak sortzen dira. Bigarrenean, mundu erreala eta birtuala nahasten dira, duela lau bat urte boladan egon zen Pokemon Go jokoan bezala. Metabertsoak unibertso paralelo bihurtuko luke Internet, eta gizakiak, besteak beste, horretan bildu eta lan egin ahalko dute.

Unibertso horretan sartzeko betaurrekoak garatzen 10.000 pertsona ditu lanean Facebookek. Zuckerbergek Oculus VR konpainia erosi zuen 2014. urtean. Errealitate birtual eta areagoturako betaurrekoak egiten ditu, eta 2015ean hiru dimentsioko munduak eta errealitate mistoak sortzen dituen Surreal Vision erosi zuen, telepresentzia lantzeko; hau da, leku fisiko berean ez dauden pertsonek elkarrekin aritu ahal izateko, bertatik bertara baleude bezala. Gaurko bideo bileretan bezala, esaterako, baina hiru dimentsioan eta espazio birtual berean murgilduta.


Summary: Araban gizarte inklusiorako plazak sortzeko akordioa lortu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk. 2023ko aurrekontuak gorabehera, Arabako Foru Aldundiak eguneko zentro bat eta gaueko harrera zentro bat sortzeko tramiteak hastea adostu dute hiru alderdiek

Arabako Batzar Nagusietako osoko bilkuran, sozialki baztertuta dauden kolektiboentzako hainbat plaza sortzeko lanak hastea eskatu diote EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk foru aldundiari. Hiru alderdiek bat egin badute ere, Claudia Venceslao EH Bilduko batzarkideak gobernuaren azken urteetako jarrera kritikatu du: «Zortzi urte daramazue gizarte-bazterketa egoeran dauden pertsonentzat plaza bakar bat ere sortu gabe». Jarrera hori, gainera, «gizarte politikak blindatzeko borondaterik ezaren beste adibide bat» dela salatu du.

Inklusiorako plazak sortzeko konpromisoak gobernuak 2023rako aurkeztuko dituen aurrekontuekin zerikusia izateak kezkatzen du Venceslao. Bazterkeriaren aurkako plaza horiek, hain zuzen, aurrekontuei esleitzea planteatu dute. Venceslaok adierazi duenez, EH Bildu adi egongo da konpromisoan jasotakoa bete dadin. «Ez dugu onartuko diru sail sinbolikorik datorren astean ezagutuko dugun aurrekontu proiektuan; beraz, baliabide horiei dagokien diru saila edo diru sailak zuzentzeko gordeko ditugu».


Summary: Artea, zientzia eta kultura hizpide Global Innovation Day ekitaldian. Industriaren, kulturaren eta hezkuntzaren arloko zenbait enpresak aurrera eramandako berrikuntzak aurkeztu dituzte. «Talentu gaztea» erakartzea ezinbestekotzat jo dute.

Talentua, berrikuntzaren motorra lelopean egin dute, gaur goizean, XI. Global Innovation Day. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak antolatu du jardunaldia, Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren XXII. Astearen barruan.

Donostiako Kursaalean elkartu dira joera zientifiko, teknologiko, sozial eta kultural nagusien protagonistak. Oro har, euskal ekonomiaren hainbat sektoretan berrikuntza sustatzeko gakoez aritu dira, eta berrikuntza kasu praktikoak aurkeztu dituzte.

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eman dio hasiera ekitaldiari: «Berrikuntza da gure herriak dituen erronka nagusietako bat», adierazi du. Haren iritziarekin bat egin du Innobasqueko presidente Manuel Salaberriak, eta esan du berrikuntza sustatzeko ezinbestekoa dela «talentu gazteak bultzatzea». Hizlarien arabera ere, garapen ekonomiko berritzailerako ezinbestekoak dira «talentua, teknologia, artea, kultura eta zientzia».

Arlo industrialean, bost berrikuntza kasu praktiko aurkeztu dituzte I+MED, Iparlat, Savvy Data Systems eta Fagor Automation eta Zunibal enpresek. Abian jarritako proiektuen artean aipatu dituzte nanohidrogel bidez farmakoak garraiatzea; baliabide urriak dituzten familiei menu solidarioak eskaintzea, ekonomia zirkularraren bidez elikagaiak birsortuz; landare produktuekin proteina alternatiboak, osasungarriak eta iraunkorrak ekoiztea; industria datuak analizatuz ekoizpenaren eraginkortasuna eta kalitatea erraztea; eta atunaren arrantzari adimen artifiziala aplikatzea, hautemate sistemen bidez.

Kulturaren sektorean, berriz, hitza hartu dute Arkikus, Dantz eta Recreakult dinamiketako ordezkariek. Hurrenez hurren, aurkeztutako berrikuntzak hauek izan dira: iraganera salto egiteko plataforma bat, errealitate birtualaren bidez kultura eta natura ondarearen sorberritze birtualak bisitatzekoa; negozio ereduak sendotzeko musika elektronikoa formatu eta espazio berrietan eskaintzea; eta antzerki konpainiek beren ikuskizunetarako sortutako materiala berrerabiltzea.

Azken hiru kasu praktikoak hezkuntzaren eremuan kokatzen dira. Emakumeak Zientzian proiektua aurkeztu dute CICek, Nanogunek eta Polymatek, eta, ondoren, parte hartu dute Barrutialde Bigarren Hezkuntzako Institutuak eta Ikaslan, Hetel eta Euskadiko Parke Teknologikoen Sareak.

Bestalde, artearen eta zientziaren arteko berdintasunei eta desberdintasunei buruz hitz egin dute Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendariak eta Pedro Miguel Etxenike DIPC Donostia International Physics Center fundazioko presidenteak.

Sarri kontrajartzen dira artea eta zientzia, baina bai Etxenikek eta baita Zugazak ere uste dute bi alderdiak kontuan hartzen dituen «ikuspegi holistiko bat» garatzea dela gakoa: «Artea eta zientzia osagarriak dira», iritzi dio Zugazak. Aitzitik, hizlarien ustetan, «talentu gazteak» erakartzeko ezinbestekoa da sektore guztietan aldaketa berritzaileak egitea.


Summary: Itxasok «GALen existentzia» gaitzetsi du biktimen oroimenerako ekitaldi batean. «izugarrikeria handia izan zen, eta Estatuari kreditua eta zilegitasuna kendu zizkion».

Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritzak aurrea hartu nahi izan dio Terrorismoaren Biktimen aldeko Memoriaren Egunari, eta ekitaldia antolatu du Portugaleteko udaletxean (Bizkaia). Espainiako Barne ministro izandako Jose Barrionuevok egindako adierazpenen ostean jakin-mina zegoen ordezkaritzaren izango zuen erreakzioa jakiteko, eta Espainiako Gobernuaren ordezkari Denis Itxasok aukera baliatu du «GALen existentzia» gaitzesteko, «izugarrikeria handia izan zelako, eta Estatuari kreditua eta zilegitasuna kendu zizkiolako».

Itxasok gaineratu du GAL ez zela inoiz gertatu behar, eta «nahigabea eragiten eta Talioaren Legea elikatzen» baino ez zuela lagundu: «Inoiz ez zen izan behar begia begiaren ordainaren doktrina gaiztoaren bidezidorrik edo justifikaziorik. Demokrazia ahuldu egiten da biolentoei txanpon berarekin erantzuten duenean, eta ezin da onartu batzuen edo besteen biktimak egotea».

Ekitaldia Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroarekin eta Portugaleteko Udalarekin batera antolatu du Gobernuaren ordezkaritzak, eta GALen inguruko aipamenak gorabehera, ETA izan da erakunde horien ordezkarien hitzaldietako jomuga ia bakar. Portugaleteko alkate Mikel Torresek esan du «ETAren terrorismoaren porrota askatasunaren, demokraziaren eta zuzenbide estatuaren garaipena» dela. Biktimen Oroimenerako Zentroko zuzendari Florencio Dominguezek, berriz, esan du ETA garaitua izan zela, «baina hark utzitako ondorioek irauten dute oraindik».

Hiru biktimak ere hitz egin duten ekitaldian: ETAk 1988ko irailean hildako Jose Luis Barrios ostalariaren alaba Nerea Barriosek, Celso Recio guardia zibilak –haren aita Guardia Zibilaren kaboa zen, eta ETAk 1985ean hil zuen– eta Veronique Caplannek, GALek 1985ean hildako Robert Caplanneren alabak.


Summary: Cabezudoren biktimen abokatuak 60.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio epaile bati. Kote Cabezudo argazkilariaren kasuan epaile lanak egin zituen Ana Isabel Perez Asenjoren aldeko epaia eman du Irungo epaitegi batek, hedabideetan eta sare sozialetan abokatuak haren «ohorearen eta irudiaren aurkako adierazpenak» egin zituela argudiatuta.

Kote Cabezudoren biktimen abokatu Mario Diezek 60.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio Ana Isabel Perez Asenjo epaileari, hedabideetan eta sare sozialetan haren «ohorearen eta irudiaren aurkako adierazpenak» egiteagatik. Irungo lehenengo instantziako bigarren instrukzio epaitegiak eman du epaia, eta, kalte ordainaz gain, interes legalak ere ordaindu beharko ditu, «eragindako kalte moralengatik», eta prozesu judizialaren kostuak ere bere gain hartu.

Bestelako zigorrak ere ezarri dizkio Diezi: epaia finkoa denean —oraindik errekurtsoa aurkezteko aukera dauka abokatuak—, 33 orriko sententzia «bere osotasunean» irakurri beharko du Diezek Perez Asenjori buruzko adierazpen horiek egin zituen lekuetan: 2018an Youtubera igo zituen hiru bideotan, Intereconomia TV hedabideko El Gato al Agua saioan, Radio 4G irratiko La Jungla irratsaioan eta Twitterren. Horrez gain, sarera igotako bideo horiek ezabatzeko agintzen du sententziak, eta etorkizunean Perez Asenjoren inguruko «gisa horretako ekintzak» egitea ere debekatu dio abokatuari.

Perez Asenjok 2018an jarri zuen salaketa, eta argudiatu zuen Mario Diezek egindako adierazpenak «mespretxuzkoak eta iraingarriak» zirela. Izan ere, sententziak biltzen duenez, Diezek adierazpen horietan Perez Asenjori leporatu zion «etengabeko prebarikazioa egitea, funtzio jurisdikzionala arbitrarioki betetzea, delituetan inplikatzea, eta auziaren tramitazioa maltzurkeriaz atzeratzea».

Horrez gain, epaiak dio Diezen adierazpenak ezin direla «defentsa eskubidean, informazio eta adierazpen askatasun eskubideen barruan» ulertu, Diez ez delako «informazioaren operadore bat», eta zabaldu zuen informazioa ez zelako «egia».

'Cabezudo auzia'

2018an Gipuzkoako Auzitegiak Ana Isabel Perez Asenjo epailea Kote Cabezudo argazkilariaren kasutik kanporatu zuen, biktimek haren kontra aurkeztutako kereila bat tramiterako onartu zelako. Gerora, ezerezean geratu zen salaketa hori. Cabezudoren auzia berriro Perez Asenjok hartzeko eskatu zuen fiskalak, baina horren aurka jo zuen akusazioak. Arrazoia eman zioten, eta, azkenean Julian Garcia Marcos epaileak hartu zuen auzia.

Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo, eta haren modeloek jarritako salaketengatik epaitu dute. Iruzurra, intimitatearen aurkako delituak, haurrekin egindako pornografia eta sexu erasoak egotzi dizkiote, besteak beste. 2013an jarri zuten akusatuaren kontrako lehen kereila. Hedabideetan-eta isilpean gelditu ziren haren kontrako lehen salaketak, eta justiziak ez zuen neurririk hartu akusatuaren kontra. 2018ko udaberrian kasuari buruzko albisteak oihartzuna lortzen hasi ziren, eta, urte hartako maiatzean, preso sartu zuten. Martuteneko espetxean dago geroztik, Donostian.

2022ko martxoaren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31n, fiskaltzak 250 urtera handitu zuen eskaria. Azkenean, 28 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Cabezudori, bortxaketa, sexu abusua eta haur pornografiako eta iruzurreko delituak leporatuta. Erabaki horren aurka helegitea aurkeztua dute defentsak eta akusazio partikularrak Espainiako Auzitegi Gorenean.


Summary: Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak. Galaxia bat lente gisa erabilita lorturiko irudiei esker jakin dute izarra Eguzkia baino bostehun aldiz erradio handiagoko supererraldoi gorri bat zela eta duela 11.500 milioi urte lehertu zela.

Teleskopioak espazioko begiak badira, galaxia batzuk betaurrekoak izan daitezke. Fenomeno horri esker, EHUko eta DIPC Donostia Physics Centerreko Tom Broadhurst ikertzaileak partaide duen talde batek espazio urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ahal izan ditu, eta, horren bidez, haren inguruko informazio zehatza lortu.

Bizialdia leherketa erraldoi baten bidez amaitzen dute masa handiko izar batzuek. Leherketa horiei supernoba esaten zaie. Eztandak eragindako talka uhina ikertuta, astrofisikariek jakin dezakete izarra zerez eginda zegoen eta nolakoa zen. Hori egin dute Broadhurstek eta haren taldekideek, eta ikerketaren berri argitaratu du Nature aldizkariak, zientzian erreferentziazkoa denak.

Izan ere, supernobaren hiru irudi lortu dituzte, hiru koloretan. Ez da erraza izan, supernoba espazio urrunean dagoelako. Urrun distantzian, eta, berez, denboran ere bai: duela 11.500 milioi urte lehertu zen supernoba, Esne Bidea galaxia ustez sortu zen garai berean, eta, beraz, Lurra jaio baino askoz ere lehenago.

Trikimailu bat erabili dute irudiak lortzeko. Askoz hurbilago dagoen galaxia bat erabili dute lente gisa. Masa handiko objektuek, galaxiak kasu, deformatu egiten dute espazio-denbora, eta deformazio hori lente gisa erabil daiteke askoz urrunago dauden gauzak handituta ikusteko. Horren bidez, supernobaren hiru argazkiak lortu dituzte, bakoitza une batekoa.

Eztandaren gasa hoztu ahala, kolorez aldatzen da: hasieran, oso beroa da, eta urdinagoa da; gero, gorriagoa izaten da, tenperatura jaitsi ahala.

Broadhursten taldeak argi urdina antzeman ahal izan du, leherketa gertatu eta ordu gutxira jaurtitakoa. Gero, argi berdea, bi egun geroagokoa. Eta, azkenik, argi gorria, eztandaren ondorengo zortzigarren egunekoa. Bat beharrean hiru irudi edukitzeak askoz informazio gehiago ematen du, eta aukera ematen du askoz xehetasun handiagoz jakiteko zer gertatu zen.

Irudi horiei esker jakin ahal izan dute leherturiko izarra Eguzkia baino bostehun aldiz handiagoa zela, esaterako.

Hubble espazio teleskopioak harturiko irudiak erabili dituzte ikerketan.

Broadhurst EHUko Fisika Teorikoko departamenduko kidea da, Leioako campusean (Bizkaia). Galaxien formakuntza ikertu du; besteak beste, grabitateak eragindako lente efektuaren bidez. Esperientzia handia du teleskopio handiak eta sateliteak erabiltzen, eta Hubbleeko kamera aurreratuko taldeko kidea izan da. NASAk sari bat eman zion horregatik. Ingalaterrako Durham Unibertsitatean egin zen doktore.


Summary: Statkraft enpresak parke eolikoaren proiektua aurkeztuko du Aramaion. «Herritarren zalantzak argitzeko» asmoarekin antolatu du enpresak aurkezpena.

Aramaio eta Eskoriatza artean parke eoliko bat eraikitzeko daukan proiektua aurkeztuko du Statkraft enpresak azaroaren 16an Aramaion, herritarren «zalantzak» argitzeko. Itsaraz deitu diote proiektuari, eta egun horretan herritarrei parkearen nondik norakoak azaltzeko asmoa duela ere iragarri du enpresak. Azaldu duenez, «energiaren sozializazioa, euskal industriarentzako zero kilometroko hornidura eta lankidetza publiko-pribatua» dira proiektuaren oinarriak.

Norvegiako Statkraft enpresak bi parke eoliko eraikitzeko asmoa du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azpeitia, Errezil eta Zestoa artean eraiki nahi du lehena, Piaspe izenekoa, eta 32 milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. 32 megawatteko potentzia izango du, eta urtean 84,7 gigawatt-ordu produzituko ditu. 24.000 etxe ingururi emango dio energia. Bigarren parkea da Aramaion aurkeztuko dutena, eta Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren arteko mugan eraiki nahi dute. Piaspe baino potentzia handiagoa izango du, 52,8 megawatt. Urtean 153,8 gigawatt-ordu sortuko ditu parke horrek, eta 44.000 etxe inguru hornituko ditu. 60 milioi euro inguruko inbertsioa beharko du, 92 milioi euro bi proiektuek.

Bi proiektuen nondik norakoak publiko egin zirenetik, aurka dauden herritarrak erantzuna antolatzen hasi ziren, eta irailaren 21ean egin zuten Piaspe parke eolikoaren aurkako lehen herri batzarra. Aramaioko udalak duela aste batzuk atera zuen idatzi baten bidez, adierazi zuen «informazio kontrastatua eta hausnarketa kolektibo sakona» behar dituela gaiak, udalak iritzi bat kaleratu aurretik.


Summary: Tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko aldera erretiratzeko agindu du Errusiak. Mugimendu hori aintzat hartuta, Kherson hiri estrategikoa galtzear da Errusia. Kremlinek argudiatu du anexionatu zuen eskualdeak ezin duela «guztiz funtzionatu» ezin denez hornitua izan.

Ukrainako Kherson hirian Errusiako armadak dituen tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko ertzera erretiratzeko agindu du Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak. Hori jakinarazi du TASS Errusiako berri agentziak. Horrek esan nahi du Kherson hiri estrategikoaren kontrola galtzear dela Kremlin. «Kherson ezin da hornitua izana, eta, hortaz, ezin du guztiz funtzionatu. Errusiak bere esku zegoen guztia egin du Khersongo herritarren ebakuazioa ziurtatzeko», adierazi du Errusiako armadaren Ukrainarako buruzagi Sergei Surovikinek, telebista batean egindako adierazpenetan. Aintzat hartu behar da Kherson dela, hain zuzen, Moskuk urri hasieran anexionatu zuen Ukrainako eskualdeetako bat, Zaporizhia, Donetsk eta Luhanskekin batera.

«Dnieper ibaiaren ekialdeko aldean defendatzeko erabakia ez da erraza. Modu horretan gure militarren bizitzak salbatuko ditugu», nabarmendu du Surovikinek. Errusiak milaka zibil ebakuatu ditu Khersonetik azkeneko hiru asteetan, Dnieperren mendebaldeko ertzetik ekialdekora: 115.000 pertsona, Moskuren arabera. Inbasioa hasi eta gutxira okupatu zuen Kremlinek hango hiriburua, izen berekoa. Ukrainak probintzia hori ere berreskuratzeko kontraerasoa hasi zuen iraileko aurreneko egunetan, eta bi aldeen arteko borrokak laztu egin dira han.

Nolanahi ere, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliaken ustez, azkarregi da esateko Errusiako tropak Khersonetik erretiratu direla. «Ukrainako bandera Khersonen ikusten ez dugun bitartean, erretiratzeaz hitz egiteak ez du zentzurik», adierazi dio Reuters berri agentziari. Eta Twitterreko bere kontuan idatzi du ez dagoela zantzurik pentsatzeko Errusiak borroka egin gabe alde egingo duela.

Ikusi gehiago: Putinek are gehiago estutu du gatazka, gerra legea ezarriz anexionatutako lurretan

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herriek emandako laguntza militarrari esker ari da Ukraina kontraerasoan, eta, hain zuzen, Mendebaldeko aliantza militarreko zuzendari nagusi Jens Stoltenbergek adierazi du «pozgarria» dela ikustea Ukrainako armada nola den gai lurralde gehiago «askatzeko». Halere, zuhurtziaz jokatu nahi izan du, eta gehitu du ikusi behar dela, «noski», ea zer gertatzen den «eremuan bertan». Londresen egin ditu adierazpenok, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroarekin bildu eta gero, eta mezu bat bidali nahi izan dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari. «Putinek bi akats egin zituen inbasioa hastean. Batetik, ukrainarrak gutxiestea; eta, bestetik, NATOko aliatuek Ukrainari laguntzeko gaitasuna gutxiestea».

Leku estrategikoa da Kherson eskualdea, Errusiak partzialki okupatuta daukana. Batetik, handik igaro behar delako lurretik heltzeko Errusiak 2014ean anexionatutako Krimeako penintsulara. Bestetik, Errusiaren inbasioaren asmoa bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—, hura kontrolpean edukitzea ezinbestekoa delako. Azkenik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnieper ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.

Ikusi gehiago: Ukrainan okupatutako lurraldeak anexionatu ditu Errusiak

Kiril Stremusov Errusiak Kherson ezarritako agintari militarrak iragarri zuen, atzo, espero zuela hurrengo egunetan «gertakariak amaitzea». Esan zuen Ukrainako indarrek Errusiakoek baino soldadu gehiago dituztela eskualdean, baina erasoei aurre egiten ari zirela. Gaur ere hori bera jakinarazi du. Stremusov ordu batzuk geroago hil da auto istripu batean, TASS berri agentziak baieztatu zuenez.

Ukraina gero eta lur eremu gehiago berreskuratzen ari da Khersonen, eta, hori eragozteko ahaleginean, Errusiako indarrek zubiak txikitu dituzte Dnieper ibaiaren mendebaldeko ertzean.


Gal Costa kantari brasildarra hil da

Summary: Gal Costa kantari brasildarra hil da. Brasilgo herri musikaren ikurretako bat izan da, eta hainbat musika mota landu ditu bere ibilbide luzean. 77 urterekin hil da.

Brasilgo musikaren historian lorratz nabarmena utzi duen belaunaldi bateko kide izan da Gal Costa; mugimendu tropikalistaren barruko ahots handienetako bat, Caetano Veloso, Gilberto Gil eta Maria Bethaniarekin batera, besteak beste. Bossa novaren ondotik mamitu zen Brasilgo herri musikaren ordezkarietako bat izan da, hala, Costa, eta sanba eta rock doinuetara ere jo zuen aurrerago. Ibilbide oparo horri egindako aitortza heldu zaio azken urteotan —2011n, Grammy Latino saria eman zioten—, eta gaur zabaldu da haren heriotzaren berria: 77 urterekin hil da, Sao Paulon.

Bahia estatuko hiriburuan jaio zen Costa, Salvadorren, 1945ean. Musikazale handia zuen ama, eta gazte galdu zuen aita. Disko denda batean lortu zuen bere lehen enplegua, eta umetako lagun baten bitartez ezagutu zuen Veloso, zeina kantariaren konplize estua bihurtuko baitzen denborarekin. 20 urte bete gabe zituen Veloso, Gil, Bethania, Tom Ze eta garaiko beste puntako zenbait musikariren ingurura batu zenean. Haiekin egin zuen debuta, 1964an, Nós, por exemplo emanaldian, eta hiru urtera kaleratu zuen Domingo albuma, Velosorekin batera —hartan dator bere kanturik ezagunenetako bat, Coraçao vagabundo—.

1968an, Tropicália ou Panis et Circencis album enblematikoan parte hartu zuen, eta urtebetera kaleratu zituen bakarkako bere lehen bi lanak. Diktadura militarraren garaiko egoera politikoak estututa, hainbat artista eta musikarik herrialdetik alde egin zuten —Gilek eta Velosok, besteak beste—, baina Costak Brasilen geratzea erabaki zuen; zentsurari izkin egiten ahalegindu zen, ezkutuko emanaldiekin. 1970ekoa izan zen haren arrakastaren hamarkada; ordukoak dira, esaterako, Veloso eta Gil Londresen bisitatu ostean idatzi zuen Legal kantua (1970) eta Fa-Tal - Gal a todo vapor (1971) zuzeneko diskoa. Orduan bihurtu zen Costa erreferentziazko musikari, eta, hurrengo hamarkadan, nazioartera ere hedatu zen haren musikaren oihartzuna; urtean behin lan berri bat aurkezten segitu zuen ia-ia.

Duela bi hilabete ebakuntza bat egin zioten nodulu bat kentzeko, eta, horregatik, kantariak bertan behera utzi zuen urtea amaitu artean Europan egitekoa zen bira. Pandemiaren ostean, baina, agertokietara indarrez itzulita zebilen Costa, Las varias puntas de una estrella emanaldiarekin, zeinetan 80ko urteetan arrakasta handia izan zuten abestiak ere jotzen zituen; Açai, Nada mais, Sorte eta Meu Nome é Gal, besteren artean.

Kantariaren heriotzaren berri izan eta berehala azaldu dute atsekabea askok sarean, hala nola Lula da Silva Brasilgo presidente hautatu berriak.


Summary: Gasteizko epaitegiak baztertu egin du Maiorga Ramirezen kaleratzea etetea. EAk lau urtez eten zion afiliazioa, otsailean. Ramirezek kautelazko neurriak eskatu zizkion epaitegiari.

Gasteizko epaitegiak ez du tramitera onartu Maiorga Ramirez EAren ildo kritikoko buruak aurkeztutako eskaera, eta, beraz, ez du kautelazko neurririk ezarriko hura eta beste lau kide kritikori militantzia eten izana behin-behinean eteteko.

EAko Nazio Batzorde Eragileak otsailean adostu zuen Ramirez, Miren Aranoa, Iratxe Lopez de Aberasturi, Esther Korres eta Mikel Goenaga alderdikideen kidegoa lau urtez etetea, eta erabakia indarrean dago alderdiaren XIII. Nazio Biltzarreko kongresuaren biharamunetik. EAren arabera, «frogatuta geratu da Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».

Ramirezek «bidegabekeriatzat» jo zuen erabakia, eta kritikatu zuen afiliazioak aukeratutako pertsonak kanporatu zituztela. Izan ere, Lopez de Aberasturi, Goenaga eta Aranoa Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileak ziren, eta Korres, Iruñekoa. Hala, kritikoek irailean eskatu zioten epaitegiari kautelazko neurriak hartzeko, erabaki hura behin-behinean eten zezan. Orain, baina, hark uko egin dio tramitera onartzeari. Argudiatu du eskaera hori orain egitea ez dagoela justifikatuta, eta eskatzaileei leporatu die EAren aurkako beste prozesu bat baliatu izana harekin zerikusirik ez duten beste afera batzuk tratatzeko.

Alderdiak sare sozialen bidez adierazi du egia gailendu dela «lawfare estrategiaren» eta EAren jardunaren «une oroko judizializazioaren» aurrean. Era berean, salatu dute Ramirezek eta kritikoek «afiliatuen gehiengoak» hartutako neurrien aurka egin izana.

Egungo zuzendaritzaren eta ildo kritikoaren arteko gatazka ez da berria. Jatorrira jotzeko, bost urte egin behar da atzera, 2017ko ohiko kongresura. Ordutik, okerrera egin du bi ildoen arteko harremanak; besteak beste, EH Bilduren barruan izan beharreko rolaren inguruko desadostasunak tarteko.

Alderdiak otsaileko Nazio Biltzarrean eman nahi zion amaiera aferari. Bilkura hartan, txosten politikoa eta estatutu berriak onartu zituzten, eta zuzendaritza berria aukeratu. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte, ildo kritikoko kideek uko egin baitzioten parte hartzeari; bilkura propio bat egin zuten. Halere, epaitegiek ebatzi zuen Eusko Alkartasunak Kongresu Nazionalean hartutako erabakiak etetea, eta datorren asteburuan ezohiko batzar bat egingo dute haiek berresteko.


Summary: Pintaketa transfoboak egin dituzte Iruñean, trans legearen harira. Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'Stop trans legea' mezua idatzi. Atzo, trans legea «berehala» onartzeko eskatu zuten Euskal Herriko hainbat LGTBI taldek

Oraindik ere tramitean da trans legea Espainiako Kongresuan. Gatazkatsua izaten ari da horren onarpena; besteak beste, PSOE trabak jartzen ari baita genero autodeterminazioari dagokionez. Ezinegonez, legea «berehala» onartzeko eskatu zuten Hego Euskal Herriko LGTBI eskubideen aldeko hainbat taldek. Egun bakarra behar izan da lege haren kontrako mezuak kaleetan ikusteko: pintaketa transfoboak egin dituzte Iruñeko Runa parkeko banku batean, ortzadarraren koloreekin margotutako batean. Stop trans legea irakurri daiteke bertan.

Iruñeko Udalak «erabat gaitzetsi» du pintaketa transfoboa, eta «sexu eta genero aniztasuna askatasunean bizitzeko eskubidea» aldarrikatu. Era berean, LGTBI kolektiboko pertsonek hirian pairatzen dituzten erasoen eta LGTBIfobiaren aurka agertu da. «Iruñea hiri plural eta errespetuzkoa izan dadin lagunduko dugu, pertsona guztiek beren bizi proiektua garatu ahal izateko, beren sexu orientazioari, genero adierazpenari edo sexu eta genero identitateari erreparatu gabe».

Tuteran ere bai

Joan den irailean, pintaketa homofoboak egin zituzten Tuterako banku batean —hori ere LGTBI banderaren koloreekin margotuta zen—. Maricones (maritxuak) idatzi zuten bertan. Ekintza ez zen oharkabean pasatu, eta herriko zenbait eragilek sare sozialen bidez adierazpenak egin zituzten, erasoa gaitzesteko. Apirilean ere antzeko pintaketak egin zituzten, Tuteran bertan.


Summary: Jendetza elkartu da Iturramako auzo batzarrean, Ezpala tabernako erasoa gaitzesteko. Iruñeko Iturramako auzokideek manifestatzera deitu dute ostiralerako, 18:30ean, auzoko bulebarrean.

Osasunak eta Bartzelonak elkarren aurka jokatu zuten atzo Sadarren; 1-2 galdu zuen Jagoba Arrasateren taldeak. Partidaren aurretik, Bartzelonako Boixos Nois taldearen zaleak Ezpala tabernara sartu ziren, eta istiluak eragin zituzten; hala salatu zuten Indar Gorriko zaleek eta Osasuna taldeak. Erasotzaileek, txanoa jantzita, bengalak jaurti eta kalteak eragin zituzten tabernan. Hiru zauritu izan ziren; horietako bi ospitaleratu egin zituzten. Horiek horrela, arratsaldean Iruñeko Iturramako hainbat auzokide batzartu dira Ezpala taberna inguruan, eraso hori gaitzesteko.

Eta ez dira horretan bakarrik geratu: auzoko bizilagunek eta eragile zenbaitek manifestaziora deitu dute ostiral honetarako, Faxismoari ez goiburupean. Iturramako bulebarrean elkartuko dira, eta bertatik abiatu, 18:30ean.

Lekukoen arabera, alokatutako hiru furgonetatan eta hainbat autotan iritsi ziren Ezpala ingurura, eta gizon andana bat hara zuzendu zen, makilekin eta bateekin armaturik. Iruñeko Udaltzaingoa tabernara joan zen, baita anbulantziak ere, eta sokaz hesitu zuten. Geroago agertu zen Espainiako Polizia. Erasoa ikertzen ari dira, baina oraingoz ez dute inor atxilotu.


Summary: Munduko harresiak «suntsitzeko» eskatu dute Harresien Aurkako Nazioarteko Egunean. Bizkaiko SOS Arrazakeria, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta BDS Bizkaia elkarteek galdegin dute «hesi fisiko eta mental guztiak» erauztea, eta errespetatzea herriek eta pertsonek beren etorkizuna erabakitzeko duten eskubidea.

Harresien Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur, eta Bizkaiko SOS Arrazakeria, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta BDS Bizkaia elkarteek protesta ekintza bat egin dute Bilboko Atxuri auzoan, munduan dauden harresiak «suntsitzeko» eskatzeko. Agiri bat kaleratu dute hiru taldeek, salatzeko «60 harresi baino gehiago» daudela munduan okupatuta dauden lurraldeetan eta mugetan, eta munduko buruzagi politiko boteretsuenak harresi gehiago eskatzen dabiltzala. Horregatik, planetan dauden «horma eta hesi fisiko eta mental guztiak» suntsitzeko eskatu dute, eta herriek eta pertsonek beren etorkizuna erabakitzeko eta «bizitza duina» bermatzeko duten erabaki askearen errespetua eskatzeko. «Egitura fisikoez gain, herrialde batzuek beren mugak militarizatu dituzte tropak, itsasontziak, hegazkinak, droneak eta zaintza digitala hedatuz; eta lurra, itsasoa eta airea patruilatuz», salatu dute. Gainera, ohartarazi dute mugak ez ezik lurralde eta hiri handietako periferiak ere «kontrol sozial neurrien» menpe daudela. «Horrek erakusten du mundu harresitu batean bizi garela». Salatu dute gotorleku horiek eraikitzen ari diren bitartean pertsonak banatzen ari direla eta haien giza eskubideak eta duintasuna ukatzen ari direla. Ohartarazi dutenez, harresi eta hesi horiek, sarritan tokiko eraikuntza enpresek eraikitzen dituzten arren, etekin ugari ematen dizkiete industria militarrari eta segurtasun industriari, eta gogora ekarri dute Euskal Herrian ere badirela harresi eta «muga fisiko arrazistak» eta «kolonizatzaileak» eraikitzen laguntzen duten enpresak. CAF enpresa jarri dute adibide gisara: Palestinako lurralde okupatuetan tranbia linea bat eraikitzen ari da, «Israelgo estatuaren apartheid proiektu arrazistari babesa emanez».


Summary: Reala haizea alde duela iritsi da etenaldira. Realak irabazi egin dio Sevillari haren zelaian, eta Europako postuetan igaroko du ligako etenaldia. Txuri-urdinek hasi eta gutxira hartu dute aurrea, eta epaileak etxeko bi jokalari kanporatu izanak erraztu egin die garaipenerako bidea

Realak egin ditu Espainiako Ligako lanak abendura artean. Talde txuri-urdinak sasoi hasiera ederra osatu du, eta sailkapena da horren erakusle: hamalau jardunalditan 26 puntu batuta, Europako postuetan kokatuta dago. Gaur Sevillaren zelaian irabazita osatu du Munduko Koparen aurreko aldia; oraindik sasoiaren zatirik handiena geratzen zaio, baina urrats garrantzitsuak egin ditu lehen hilabeteetan.

Desiragarria zen geldialdira garaipen batekin joatea, eta Realak ez du huts egin. Egiari zor, haizea alde izan du gaurko norgehiagokan. Garaiz egindako gol batek eta epailearen erabakiek erraztu diote garaipena.

Donostiarrentzat jokaleku makurra da Ramon Sanchez-Pizjuan estadioa. Sei urte eta erdi behar izan ditu berriz irabazteko, baina gaur eskura jarri zaio irabaztea. Lehen minutuek traza eskasa izan dute; batez ere, Carlos Fernandezek hasi orduko min hartu duelako.

Ordea, Realak berehala bideratu du garaipena. Su txikian ondutako gola izan da, harik eta Mikel Merinok area ertzean baloia jaso duen arte. Gorputza jiratu du iruindarrak, Alexander Sorlothekin jokatzeko, eta norvegiarrak Bono atezainaren gainetik loratu du baloia. Sasoiari dagokionez, Merinoren bosgarren goleko pasea izan da.

Partidak itxura ona hartu du ordu laurdena igaro orduko, eta egoera are gehiago edertu da epaileak Ivan Rakitic kaleratu duenean. Brais Mendezi egindako sarrera bat VAR-ean berrikusi, eta hasierako txartel horia gorri bilakatu da, 28. minutuan.

Sevillaren zorigaitza areagotu egin da bost minutu geroago, Del Cerro Grande epaileak Tanguy Nianzou kanporatu duenean. Sevillako jokalariak sarrera gogorra egin dio Braisi, eta VAR-aren laguntzaz erabaki du bigarren txartela ere. Erabakiaren egokieraz landa, agerikoa da tresna hori laguntzeko ez ezik, jokaldiak berriz epaitzeko baliatzen dutela. Aritz Elustondori gertatu zitzaion aurreko igandean, eta Sevillakoei gaur.

Realak alde zuen haizea, eta segituan probestu du hori, bigarren gola eginda. Brais Mendezek sartu du, Merinok David Silvari emandako pasea probestuta. Galiziarrak sei gol egin ditu sasoi honetan.

Hortik aurrera, Realak errenta kudeatzen igaro ditu minutuak, baloia alderik alde mugituta. Zirrikituak bilatzen pasatu du denbora, eta jokoak itzaltzera egin du. Hein handi batean, Sevilla izan da aldea murriztu duen taldea. Atsedenaldiaren atarian eta jada galtzekorik gabe, Alex Tellesek egindako erdiraketa bat bikain errematau du Rafa Mirrek. Erosotasunaren gaztelua hondarrezkoa zen.

Zalantza bat markagailuan

Etxekoen golak urratu egin du patxada erabatekoa. Bi goleko aldea beti da oparoa, baina bakarrekoak atea zabaltzen dio zalantzari. Gaur ere hala izan da; nahiz eta, hasiera batean, kezkatzeko arrazoirik izan ez, adi egon behar zuen Realak.

Txuri-urdinak saiatu dira bigarren zatian jokoa moteltzen. Aldaketak ere egin ditu Imanol Alguacilek, oreka bilatuz. Ordea, Sevillaren aldian-aldiko saialdiek estutu egin dituzte bisitariak. Oro har, neurketa kontrolpean izan dute, baina espainiarren gol batek hankaz gora jar zezakeen iluntzea. Saiatu dira, baina nekeak erasanda, ez zdute lortu. Hartara, Reala garaipenaren bidera itzuli da, eta gozotik joan da etenaldira.

Pozik zen Imanol, partida amaieran: «Bi gehiagorekin aritu arren, zaila da hemen irabaztea. Oso gustura nago, 26 puntu ditugulako». Oriotarrak baditu horretarako arrazoiak, sasoiaren lehen zatia ikusita.


Summary: Egunean Behin jokoaren galesezko bertsioa egin dute. Jokoaren bi bertsioek mekanika eta itxura berdinak dituzte, baina hizkuntza eta galdera jakin batzuk aldatzen dira.

S4C telebista galestar publikoak eskatuta, Codesyntax euskal enpresak eta Tinopolis Galesko ekoiztetxeak elkarlanean garatu dute Cwis Bob Dydd jokoa (proba bat egunean). Telebista publikoak berak eta Galesko Gobernuak finantzatu dute proiektua.

S4C telebistak atzo iragarri zuen ofizialki, ohar baten bidez. Honela mintzatu zen telebistaren eduki digitaleko arduraduna, Rhodri ap Dyfrige: «Espero dugu euskaraz aplikazioak izan duen arrakastatik ikastea, eta eragin bera edukitzea hemen Galesen». Jeremy Miles gobernu erregionaleko Hezkuntza eta Hizkuntza ministroak, berriz, erran zuen «Galeseraren erabilera areagotu» nahi bada jokoa «aukera atsegina» dela horretarako.

Bi bertsioak berdinak dira mekanikan eta itxuran, hizkuntza eta galdera jakin batzuetan izan ezik. Zenbait galdera bertsio batetik bertzera pasatu badituzte ere –eragiketak edo munduko banderak, adibidez–, bertze batzuk gehiago egokitu behar izan dituzte. Batez ere, Galesko historia, kultura edo hizkuntzako datuak biltzen dituztenak.


Summary: Gatazkaren ondoriozko biktimak izan dituzte gogoan Memoriaren Eguneko ekitaldietan. Eusko Legebiltzarrean bi minutuko isilunea egin dute PP, Ciudadanos eta Vox ez beste alderdi guztiek. Etxerat-ek ere elkarretaratzea egin du, kartzelan hildako 35 euskal presoak eta sakabanaketak eragindako istripuen ondorioz hildako hamasei senideak ere biktima gisa aitor ditzatela eskatzeko.

Memoriaren Egunaren harira, bi minutuko isilunea eta lore eskaintza egin dute Cristina Iglesiasek biktimen omenez egindako Gauerdiko iparrorratza eskulturaren aurrean, Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea izan ditu buru ekitaldiak, eta alderdi guztietako ordezkariak izan dituzte alboan, PP, Ciudadanos eta Vox kenduta.

Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkide eta Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen batzordeko buruak indarkeriaren analisi kritikoa egitera deitu du, eta ez ahaztera: «Denok gaude interpelatuta, baina, batez ere, helburu politikoekin indarkeria erabili zuten edo erabiltzea justifikatu zuten pertsonak». Biktima guztien aitortza aldarrikatu du, eta bide horretan Eusko Legebiltzarrean jorratzen ari diren lege egitasmoa ekarri du gogora: «Terrorismoaren biktimak aitortu eta erreparatzen dituen legea onartu eta hamalau urtera, Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea izapidetzen ari da Eusko Legebiltzarrean, estatu kolpearen, gerraren eta ondorengo diktaduraren biktima guztiak aintzatesteko eta erreparatzeko».

Etxerat-ek ere elkarretaratzea egin du Gasteizen, legebiltzarraren alboko Loma Jeneralaren plazan. Euskal presoen sakabanaketaren ondorioz izandako istripuetan hildako hamasei senideak eta espetxean hildako 35 euskal presoak izan ditu gogoan, eta haiek ere biktima gisa aitortzeko eskatu dute. Salatu dute erakundeek «ahaztu» egin dituztela biktima horiek, eta ahaztura hori bakardadean jasan behar izan dutela. EH Bilduk bat egin du elkarretaratze horrekin.


Summary: Hasi dira euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak Gasteizen. Hezkuntzaz, hizkuntzaren transmisioaz eta sozializazioaz, eta helduen euskalduntzeaz ariko dira Kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatutako jardunaldietan, bi egunez.

Jauzirako prest lelopean hasi dira Gasteizen euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak, Euskalgintzaren Kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatuta. Hain justu, antolatzaileek uste dute badirela helburu horretarako bidean «jauzia» egiteko baldintzak, eta horretarako «bideak, aukerak, tresnak eta estrategiak» hizpide izango dituzte gaur eta bihar. Hiru gairen bueltan ibiliko dira batez ere: hezkuntza, hizkuntzaren transmisioa eta sozializazioa, eta helduen euskalduntzea.

Atzerriko bi adituren hitzaldiak izan dira goizean. Batetik, Flandriako Ann de Moor irakasleak Flandrian hezkuntza sistemak nederlanderaren berreskurapenean egindako ekarpenaz aritu da. Bestetik, Avel·li Flors Bartzelonako Unibertsitateko irakasleak hitz egin du, gazteen artean katalanaren erabilera areagotzeko dituzten erronkez.

Hurbilago jarriko dute lupa datozen orduetan. Ikastetxeetako hizkuntza proiektuez jardungo dute Karmele Perez Huheziko irakasleak, Donostiako Aitor ikastolako Julen Etxeberriak, Dimako Ugarana eskolako Zefe Ziarrustak eta Iruñeko Iparralde DBHIko kide Fertxu Izquierdok. Horrez gain, «testuinguru berezietan euskararen presentzia eta erabilera bermatzeko» zer estrategia garatu dituzten azalduko dute Gasteizko Mariturri eskolako, Irungo Belaskoenea eskolako eta Lapuebla de Labarcako Assa ikastolako zuzendariek.

Aisialdiak haur eta gazteen hizkuntza gaitasunetan duen eraginean ere jarriko dute arreta, duela bi urte egin bezalaxe. Maite Asensio Hezten taldeko kideak azalduko du nola eragiten dieten aisialdi antolatuek hizkuntzaren gaitasunari eta jarrerei. Bestalde, ingurune erdaldunetan sortutako «euskarazko arnasguneen» bi esperientzia ere jasoko dituzte: Uda Leku Ipar Euskal Herriko eta Hego Euskal Herriko haurrak elkartzen dituen udalekua eta Ebete elkarteak sortutako Ele-meleka proiektua, bigarren hezkuntzako ikasleen hizkuntza sozializazioan laguntzeko egindakoa.

Bihar, berriz, ikasgelatik kanpoko haurren sozializazioaz eta helduen euskalduntzeaz hitz egingo dute, besteak beste. Horrez gain, Kontseiluaren barruan antolatutako euskaltegiek euskaraz ikasteko beharra sustatzeko garatu duten proposamena aurkeztuko dute.


Txibite: «Gobernu honek hitza bete du»

Summary: Txibite: «Gobernu honek hitza bete du». Nafarroaren egoerari buruzko osoko bilkura berezian, Nafarroako Gobernuko lehendakariak azpimarratu du legealdi hasieran egindako akordio programatikoan jasotako neurrien %89 bete dituela, eta «zailtasunen gainetik» hitza bete dutela.

Foru hauteskundeak egiteko sei hilabete falta diren honetan, foru komunitatearen egoerari buruzko parlamentuko osoko bilkura berezia aukera ona izan ohi da gobernuak eta alderdiek euren posizioak azaltzeko eta unean uneko argazki politikoa ateratzeko. Urtero legez, ikusmina piztu du komunikabideen artean. Gonbidatuen artean izan dira UPNko Alberto Catalan senataria, PSNko Santos Cerdan diputatu eta PSOEko antolamendu idazkaria, eta EH Bilduko Bel Pozueta diputatua eta Joseba Asiron hautetsia.

09:15ean ekin dio bere hitzaldiari Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, eta, ordubete eta 40 minututan, gobernuaren egitasmoen eta planen berri eman du. Hitzaurrean, gogora ekarri nahi izan du pandemiaren eta Ukrainako gerrari lotutako ondorio ekonomikoen legealdia izan dela. Gaineratu du «zailtasun guztien gainetik» pobrezia tasa eta desberdintasun sozial apaleneko lurraldea dela Nafarroa, eta urrian Gizarte Segurantzan afiliazioaren datuak marka guztiak hautsi zituztela, 302.000 pertsona baitzeuden bertan izena emanda.

Ikusi gehiago: Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren»

Politikoki, gobernua babesten duten alderdiek ez dute gehiengorik, eta, hala ere, Txibiteren arabera, elkarrizketarako eta entzuteko ahalmena erakutsi dute: «Egonkortasunaren eta zentralitatearen argazki horretan, gutxiengoan den gobernua egitasmo gehienak aurrera ateratzeko gai izan da». Hala, nabarmendu du akordio programatikoan jasotako neurrien %89 «bete» direla edo «betetzeko bidean» direla. Era berean, goraipatu du legealdiko hiru aurrekontuak onartu direla eta laugarren onartuko dela, iragan astean EH Bildurekin lortutako akordioari esker.

«Gobernu honek hitza betetzen du, eta lidergoa erakutsi». Hala ere, Txibitek azaldu du lurrak oinean dituztela. «Errealitatean bizi da, eta egunero galderak egiten ditu ikuspegi kritiko batekin». Kezkatuta azaldu da krisi ekonomikoaz. «Hilabete zailak datoz: prezio energetikoak, hipotekak, hornidura kateak, inflazioa… Esku hartzeko tartea apala da. Ezin dugu esku hartu diru politikan, baina gugandik kanpo diren neurrien bidez ondorioei aurre egin diezaiokegu, eraldaketan lagunduz gizarteari, eta Nafarroa lehen mailako lurraldea izan dadin Europan».

Izan ere, haren hitzetan, testuinguru ekonomiko zaila eta pandemia «eraldaketa ekonomikorako aukera gisa» planteatu behar da, eta horren adibide jarri ditu Europako Next Generation funtsak. Orain arte jasotako diruaren %60 inguru erabili da. Nabarmendu du finantzaketa hori egunerokoan eragiten duten jarduera askotara iritsi dela. Asteotan, Espainiako Gobernuak onartutako autogintzaren ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko plan estrategikoari dagokionez, Nafarroako enpresek 58 milioi euro jasoko dituzte, Txibiteren esanetan. Uste du VW eta sektoreko ehun ekonomikoa toki onean daudela mugikortasunaren eredu aldaketa horretan.

Autogobernuaren kasuan, 2001etik lehen aldiz bi eskumen Nafarroara eskualdatu dira: bai espetxeetako osasun zerbitzua, bai eta bizitzeko gutxieneko diru sarreren errentarena ere. Txibitek goraipatu du Hitzarmen Ekonomikoa ere berritu dela, eta merkataritza elektronikoko BEZa eta egungo errealitateari lotutako Tobin eta Googlen zergen bilketa bere gain hartuko duela Nafarroak. Hala ere, onartu du trafikoaren eskumena oraindik ez dela itzuli —Pedro Sanchezek 2019ko maiatzerako egingo zela ziurtatu zion aurreko lehendakari Uxue Barkosi, 2018ko azaroan—. Eskumen horren transferentzia atzeratuz joan da etengabe legealdian, eta orain «legealdia amaitu baino lehen» egingo dela ziurtatu du Txibitek. Halaber, 2020-2024ko eperako ekarpenaren kalkulua hitzartzeko dagoela onartu du, eta hori ere legealdia amaitu baino lehen egitea dutela helburu.

Azpiegituren arloan, Nafarroako Ubidea «estrategikoa» dela iritzi dio, klima aldaketak agerian utzi duelako uraren beharra. Aurten bigarren fasea hasiko dela azpimarratu du, eta espero du Canasa sozietate publikoak 2023 amaierarako bigarren fase horren lizitazio guztia amaitzea. AHTari dagokionez, gaineratu du obrek finantzaketarik handiena jaso dutela aurten: 35 milioi.

Departamenduz departamendu joan da gobernuaren planak eta asmoak xehatuz. «Noski dagoela asko hobetzeko», arrapostu du ordubete eta 40 minutuko diskurtsoaren amaieran. Dena den, haren iritziz, gauza bat da hobetzeko proposamenak egitea, eta bestea «hondamendia iragartzea». Navarra Sumako Javier Esparzaren diskurtsoari aurre hartuz, salatu du errealitateak bizkarra ematen diela «apokalipsiaren iragarleei».


Summary: «Justizia feminista» aldarrikatuko du aurten Euskal Herriko Mugimendu Feministak azaroaren 25ean. Azaroaren 25ean da Indarkeria Matxistaren Kontrako Eguna. «Beldurra eta kontrolaren aurrean, justizia feminista» aldarrikatzeko deialdiak egingo dituzte Donostian, Gasteizen, Iruñean, Bilbon eta Baionan.

Euskal Herriko Mugimendu Feministak hiriak, herriak eta auzoak hartuko ditu aurten ere azaroaren 25ean, indarkeria matxista salatzeko. Adierazi dute «nazkatuta» daudela urtero «salaketa eta aldarri berdinak» egiteaz, eta argi utzi dute «borroka», «saretzea» eta «antolakuntza» direla indarkeriarik gabe bizitzeko bide bakarrak.

Beldurra eta kontrolaren aurrean, justizia feminista izango da aurtengo leloa. Hain zuzen ere, Mugimendu Feministako kideek azaldu dutenez, nabarmena izan da aurten Poliziak eta instituzioek mugimendu feminista «kriminalizatzeko» egin duten «saiakera sistematikoa». Era berean, salatu dute saiakera horren helburua dela «emakumeen eta sexu genero disidenteen borroken eta bizitzen kontrola lortzea». Eraso horiei aurre egiteko, beraz, elkarren arteko zaintza eta babesa da «bide bakarra»: «Justizia gure gain hartuko dugu, eta autodefentsan jarraituko dugu».

Emakume eta sexu genero disidenteen aurkako «indarkeria anizkoitzak» amaitzeko ordua dela adierazi dute, bai eta ardura «denona» dela ere. «Kolektiboki borrokatzen» jarraitu behar dutela adierazi dute, eta, horretarako, antolakuntza feministaz baliatzeko deia egin dute. Indarkeria Matxistaren Kontrako Egunean, azaroaren 25ean, hain zuzen, lau deialdi egingo dituzte: 19:00etan Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eta 20:00etan Iruñean. Baionakoa azaroaren 26an izango da, 17:00etan.


Summary: Karabakh Garaian «gune desmilitarizatu bat sortzea» proposatu dio Armeniak Azerbaijani. Paxinian lehen ministroak ziurtatu du Erevan «leiala» zaiola lurraldeko bake elkarrizketari, eta «lehenbailehen» sinatu nahi duela Azerbaijango muga finkatzeko akordioa.

Armeniako eta Azerbaijango gobernuen arteko tentsioa baretzeko asmoz, Erevanek Bakuri proposatu dio «gune desmilitarizatu bat» sortzea Karabakh Garaia eremuaren inguruan, «nazioarteko bermeekin». Hala baieztatu du gaur Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak, bere kabinetearekin egindako bilera baten ostean egindako agerraldian. Azaldutako proposamenaren arabera, gune desmilitarizatuak hiru kilometroko zabalera izango luke, 1991n zehaztutako bi herrialdeen arteko mugak aintzat hartuta, Armenpress albiste agentziak jaso duenez.

Paxinianek nabarmendu duenez, Karabakh Garaiko eremua desmilitarizatzen badute, bertako karabakhtarrek ez dute «defentsarako» indar handirik erabili beharko. «[Azerbaijanen] Genozidioa jasateko mehatxuagatik bakarrik dute armada Karabakh Garaiko armeniarrek», zehaztu du. Era berean, Armeniako lehen ministroak ukatu egin ditu Bakuren salaketak; izan ere, Azerbaijanek leporatzen dio soldaduak dituela Karabakh Garaian, eta gogorarazi du, halaber, Azerbaijanek berak uko egin diola gai hori argitzeko misio bat hara bidaltzeko proposamenari. Haren esanetan, Bakuren ekintzak «mehatxu» dira Hego Kaukasoko eskualdeko «segurtasunarentzat».

Bestalde, Paxinianek ziurtatu du Erevan «leiala» zaiola lurraldeko bake elkarrizketari, eta «lehenbailehen» sinatu nahi duela Azerbaijango muga finkatzeko akordioa, bi errepubliken arteko bake hitzarmenean «aurrera egiteko». Halere, kritikatu egin ditu Bakuk haizatzen dituen «gerra kutsuko erretorikak» eta bi aldeen artean adostutako su etenaren «ia eguneroko urraketa» salaketak. «[Azerbaijango agintariek] diote Karabakh Garaia ez dela existitzen, eta hori 2020ko azaroaren 9ko hiruko adierazpenaren aurka doa [lurraldeko gerrari amaiera eman zion akordioa da]. Adierazpeneko laugarren puntuak, hain zuzen, Karabakh Garaia aipatzen du», baieztatu du Paxinianek.

Joan den urriaren 31n, Errusiako Sotxin (Itsaso Beltza) egindako bileran, Armeniako eta Azerbaijango buruzagiek adostu zuten ez zutela «indarrik erabiliko», Hego Kaukasoko eskualdeko «arazoa» konpontzeko eta «mugen subiranotasuna, lurralde osotasuna eta bortxaezintasuna» errespetatzeko, Nazio Batuen Gutunarekin eta 1991ko Alma-Ataren adierazpenarekin bat etorrita.

Horrez gain, bi aldeek berretsi egin zuten aldez aurretik lortutako akordioak «zorrotz» betetzeko konpromisoa, «Azerbaijanen eta Armeniaren arteko harremanen normalizazio integrala lortzeko, bai eta Hego Kaukasoko bakea, egonkortasuna, segurtasuna eta garapen iraunkorra ere». Era berean, Erevanek eta Bakuk nabarmendu zuten Moskuk «funtsezko ekarpena» egin duela Karabakh Garaiaren aferan Armenia eta Azerbaijanen arteko gatazka konpontzeko, «bake kontingente bat» hedatuz; lurralde horretan dago, 2020ko udazkeneko azken borroken amaieratik.

Karabakh Garaiaren kontrolak asko areagotu du bi herrialdeen arteko tentsioa. Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. 2020an, sei aste iraun zuen gerra bat izan zen han. Geroztik, aldiro izan ohi dituzte borrokak mugan. Azkena, joan den irailean; Armeniako 105 soldadu eta Azerbaijango 71 hil ziren ia hiru egunez izandako borroketan. Irailaren 15ean, bi aldeek su etena hitzartu zuten, eta, horren bidez, Armeniak eta Azerbaijanek bestearen lurralde osotasuna eta subiranotasuna onartzen dute. Dena dela, menia urratzea egotzi diote elkarri azken egunotan. Hain justu, Armeniako Defentsa ministerioak gaur salatu duenez, Azerbaijango armadak soldadu bat «larri» zauritu du mugako «kokaleku baten» aurkako eraso batean. Armenpress agentziak jaso du albistea.


Summary: Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren». Osasungintzaren egoeraz, zergen igoeraz eta euskarari emaniko «diru parrastaz» hitz egin du Navarra Sumako buruak.

Apokalipsiaren iragarlearena egin du, beste behin ere. Javier Esparzak, UPNko presidente eta Navarra Sumako buruak, kritika gogorra egin dio Nafarroako Gobernuak legealdi honetan eginiko lanari eta, batez ere, «kezkagarritzat» jo du EH Bilduk duen eragina.

Maria Txibiteren gobernuak eta EH Bilduk aurrekontuen inguruan lortutako akordioa izan du hizpide Esparzak bere hitzaldiaren hasieratik, baina, itunaren edukia aipatu beharrean, ETAren biktimez hitz egin du: «Ez da nahikoa biktimen sufrimendua errespetatzea edo horiei elkartasuna adierazte hutsa, Txibite andrea. Guk gogoan ditugu beti, eta horien alde eginen dugu aurrerantzean ere».

Navarra Sumako buruak aitortu du COVID-19aren izurriak eta Ukrainako gerrak «baldintzatu» egin dutela gobernuaren jarduna, baina gaineratu du Txibitek «haizea alde» izan duela, Espainiako eta Europako diru funtsei eta arauen malgutzeari aipamena eginda: «Espero baino baliabide publiko handiagoak izan dituzue: aurreko legealdian baino 3.900 milioi euro gehiago, eta, hala ere, erkidegoa egoera okerragoan dago, eta ez da lehen bezain lehiakorra».

Ikusi gehiago: Txibite: «Gobernu honek hitza bete du»

Zehazki, Osasun sistemaren «gainbeheraz» hitz egin du Esparzak: «Osasun publikoa hondatu duzue: itxaron zerrendak inoiz baino luzeagoak dira, 38.000 emakume nafarri atzeratu egin diete mamografia, telefono bidezko arta gehiegizkoa da, profesionalek ez dute motibaziorik eta herritarrak haserre daude».

Pobreziak gora egin duela aipatu du UPNko presidenteak: «95.000 nafar daude pobrezian jausteko zorian, eta 22.000, berriz, pobrezia larria pairatzeko arriskuan. Ez dakit nola ez zareten lotsagorritzen».

Zerga politika ere aipatu du Esparzak, eta Gipuzkoan egiten denarekin alderatu du: «Gipuzkoan, familiek askoz gutxiago ordaintzen dute zergetan». Haren esanetan, Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk lortutako akordioa dago horren gibelean: «PSNk uko egin die bere betiko balioei, bizkarra eman die, Bildurekin sinatu duen itunari eusteagatik». Euskara, Skolae eta Eliza

D eredua, Skolae eta AHTa aipatu ditu Esparzak, Txibitek EH Bilduren aurrean «men» eginiko auzien adibide gisara. «Zuen printzipioetan atzera egin duzue; aurrera, berriz, inposizioarekin lotutako auzi ideologikoetan: Skolae programaren zabaltzean, Eliza Katolikoaren jazarpenean edo ikastetxeetan Erlijio eskolak murrizteko ahaleginean, besteak beste». Horrez gain, Nafarroako Gobernuak euskarari «diru parrastadak» eman dizkiela salatu du koalizio eskuindar espainiazaleko buruak: «Bilduk D eredua inposatu nahi izan du hainbat herritan: Mendigorrian, Larragan... Eta zuek men egin diozue horretan ere. Dirutza eman diozue Euskarabideari ere».

Azpiegiturei buruz, berriz, ezer ez egin izana leporatu dio Txibite lehendakariari: «AHTaren eta Nafarroako ubidearen lanetan, ez duzue lurren metro kubiko bat ere mugitu, aurreko legealdietan UPNk adostu zituen horiek kenduta».

Azken urteetan bezala, aurtengoa Txibiteren agintaldiaren «azken urtea» dela iragarri du Esparzak bere hitzaldiaren bukaeran, eta bere burua jarri du alternatiba gisa. «Erabakigunea Bilbon edo Madrilen izanen ez duen gobernu bat behar dugu», esan du, heldu den urteko hauteskundeei erreferentzia eginez.


Summary: Siemens Gamesako buruak ez du baztertu kaleratze gehiago egotea. Jochen Eickholtek ez du azalpenik eman nahi izan Asteasuko eta Mungiako lantegiak saltzeko asmoei buruz. Zamudioko konpainiak 640 milioiren galerak izan ditu.

Siemens Gamesak ez du baztertzen kaleratze gehiago egitea Zamudioko taldea Siemens Energyn erabat integratzean. Jochen Eickholt Alemaniako multinazionalaren kontseilari ordezkariak aitortu duenez, hori gertatzean litekeena da «harmonizazio jardueraren bat» egotea, baina azpimarratu du ez dela erabat ziurra, eta, kaleratzeak egotekotan, ez duela aurreikusten kopuru handia izatea. Irail amaieran jakinarazi zuen konpainiak berregituraketa prozesu bat abian jarri duela: mundu osoan duen lantaldearen %10 murriztuko duela, Euskal Herrian eta Madrilen dituen 350 langile inguru. Baliteke integrazioak kopuru hori are gehiago handitzea.

Horrez gain, zenbait informazio zabaldu dira azken egunetan Siemens Gamesak Asteasun (Gipuzkoa) eta Mungian (Bizkaia) dituen lantegiak saltzeko asmoen inguruan, baina zurrumurru horiei izkin egin die Jochen Eickholt kontseilari ordezkariak. «Ez dugu nik jakinaraz dezakedan azken erabakirik hartu. Guk ez dugu informazio hori zabaldu».

Hala mintzatu da Eickholt konpainiaren azken urteko emaitzak azaltzeko ostegun honetan emandako prentsaurrekoan. Siemens Gamesako buruak berretsi du berregituratze prozesuak «aldaketa sakonak» ekarriko dituela orain arteko funtzionatzeko moduan, barne antolaketan, eta hornitzaileekin eta erosleekin dituzten harremanetan. Eickholtek azaldu duenez, azken helburua da Siemens Energy taldearen antolamendua hobetzea, «egitura sinpleagoa eta zuzendaritza bateratua ezarriz», kostuak murrizteko.

Galerak, beste behin

Prozesu hori abiatu du aurrera begira sektoreak dituen erronkei eta, bereziki, taldeak azken urteetan pilatutako galerei buelta emateko. 2022ko urte fiskala ere zenbaki gorriekin amaitu du Siemens Gamesak, 940 milioi euroren galerekin, iaz baino %50 gehiago. Eta, aurreko bi urteetakoak zenbatuta, 2.385 milioiko zuloa pilatu du. Hala, Mistral deituriko programa estrategikoa jarri du martxan. Eickholtek azaldu dutenez, «lehen fasean daude», eta bi urte beharko dituzte prozesua amaitzeko.

Lantaldea murriztea izan da lehenengo erabakietako bat. Irail amaieran iragarri zuten moduan, enpresako buruak berretsi du %10 inguru gutxituko dutela mundu osoan: 2.900 behargin guztira, bulegoetako langileak bereziki. Horietatik 350 izango dira Zamudioko egoitza nagusian, Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan (Eguesibar, Nafarroa) eta Madrilen. Bakoitzean zenbat izango diren ez du zehaztu nahi izan prentsaurrekoan.

Berregituratzen prozesu horren barruan kokatu du, halaber, Siemens Energy Gorupek Siemens Gamesa osorik xurgatzeko erabakia. Lehenengotik falta zaizkion akzioak (%33) erosiko ditu, eta burtsatik aterako du Zamudioko konpainia. Urte amaierarako amaitu nahi du erosketa.

Aurrera begira ere horrek kaleratze gehiago ekar ditzakeela zabaldu da azken egunotan, baina, horri buruz galdetuta, esan du ez dela ziurra eta ez duela «inpaktu handirik» aurreikusten. «Ez dugu behin betiko plan bat; prozesu honen hasieran gaude. Ez dugu egituraren optimizaziorik aurreikusten. Ziurra den gauza bakarra da egitura ezberdin bat izango dugula, egitura bikoiztu batzuk harmonizatu egin beharko ditugula». «Ez gara lantegiak saltzen ari»

Prentsaurrekoan, Eickholt deseroso agertu da lantegien salmentei buruz galdetu dioten bi aldietan, eta esaldi labur batekin laburbildu du esan beharrekoa. «Egia esan, ez gara saltzen ari. Ez dut gogoratzen nik inoiz halakorik esan dudanik».

Urri amaieran zabaldu zen Siemens Gamesak erroten osagai batzuk ekoizteari utzi nahi diola, beste batzuen eskuetan utzita, eta Eusko Jaurlaritzak berretsi zuen konpainiaren asmoa zela orain arte pieza horiek egiten zituzten lantegi batzuk salgai jartzea, tartean Euskal Herrian geratzen zaizkion azken bi fabrikak —Asteasukoa eta Mungiakoa— eta Espainiako beste sei. Balizko erosleen inguruan ere zurrumurruak egon dira egunotan, baina Eickholtek ez du azalpenik eman nahi izan horren inguruan, nahiz eta ez duen erabat ukatu aukera hori. «Dena aztertzen ari gara».

Zabaldu denez, lantegi horietan ekoizten diren osagaiak erosten jarraitzeko konpromisoa hartuko luke Siemens Gamesak, planta horien etorkizuna bermatu ahal izateko. Asteasuko lantegian 250 beharginek egiten dute lan, eta Mungiakoan, 70 inguruk. Asteasuko lantegian urriaren hasieran egin zuten hitzarmena berritzeko akordioa, eta, horren arabera, lantegia salduz gero, lanpostuak, lan baldintzak eta lan kargak bermatu beharko lirateke.


Summary: Errusiako tropak Khersondik ateratzen hasi dira. Ukrainak Kremlini leporatu dio Kherson hiria minaz betetzea. Putinek eskatu du ekipamendu militarra fronteko «benetako beharretara» egokitzeko.

Ukrainako inbasioa hasi zenetik okupatu duen hiri garrantzitsuenetik, Khersondik, ateratzeko agindua eman zion atzo Moskuk bere armadari, eta, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi duenez, tropak Kherson hiritik eta izen bereko eskualdearen iparraldeko eremutik erretiratzen hasi dira. Kremlinek erabaki hori hartu du, argudiatuta hiria ezin dela «hornitua» izan. Tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko ertzera eramatekoak dira.

Nolanahi ere, iragarpena eta mugimenduak gorabehera, Ukraina zuhurtziaz jokatzen ari da oraindik. Volodimir Zelenski herrialdeko presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek atzo adierazi zuen ezin dela erretiratzeaz hitz egin Ukrainako bandera Khersonen ikusi arte. Eta Zelenskik berak gauero eman ohi duen diskurtsoan nabarmendu zuen Errusiako armadak, «etsaiak», ez duela «oparirik» egiten, eta «askatutako» lur eremu bakoitzeko jendea hiltzen dela. «Erne gehiegi poztearekin», ohartarazi zuen.

Ikusi gehiago: Tropak Kherson hiri estrategikotik ateratzeko agindu du Errusiak

Hortaz, gaur Podoliakek Errusiari leporatu dio Kherson «heriotzaren hiri» bilakatu nahi izatea, eta egotzi dio bai minak jartzea «apartamentuetatik hasi eta estoldetaraino», baita hiria bonbardatu nahi izatea ere Dnieper ibaiaren beste ertzetik, ekialdetik. Horregatik, Oleksi Hromov Ukrainako armadaren buruzagiak jakinarazi du erasoarekin jarraitzen dutela, nahiz eta Errusiak esan duen tropak ateratzen hasi dela. Buruzagitza militarraren arabera, azken orduetan Errusiak okupatu dituen hamabi kokagune berreskuratu ditu.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeek bidalitako ekipamendu militarra erabiliz, Ukrainak kontraerasoa hasi zuen irail hasieran, eta, Gerra Ikertzeko Institutua AEBetako think tank-ak gerra frontearen egoeraz kaleratzen dituen mapak aintzat hartuta, esan daiteke Errusiak inbasioaren ondotik okupatutako lurren %15 inguru berreskuratu dituela Kievek; batez ere Kharkiv probintzian, eta azken asteetan Khersonen. Hain zuzen, Kherson da Kremlinek irail bukaeran anexionatu zituen eskualdeetako bat; besteak Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk dira.

Kherson eskualdea toki estrategikoa da, eta Errusiak partzialki okupatuta dauka. Batetik, handik igaro behar delako Krimeako penintsulara —Errusiak 2014an anexionatu zuen— lurretik heltzeko. Bestetik, Kherson kontrolpean edukitzea ezinbestekoa delako, baldin eta Errusiaren inbasioaren xedea bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—. Azkenik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnieper ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.

Ikusi gehiago: Kontraerasoa zerk bultzatu duen

Eta ekipamendu militarrarekin lotuta, Vladimir Putin Errusiako presidenteak eskatu du Errusiako armadaren material militarra egokitu dadila gerra frontean sor daitezkeen «benetako beharretara». Kremlinek horri buruzko ohar bat kaleratu du gaur. Mobilizatutako soldaduek armamentuaren kalitateari buruzko kexak plazaratu dituzte azken asteetan.

Putin ez da joango G20koen goi bilerara

G20koen taldea osatzen duten herrialdeak goi bilera bat egitekoak dira asteartean eta asteazkenean Indonesian, eta Indonesiako Inbertsio Ministerioko bozeramaileak adierazi du Putin ez dela joango. Indonesiaren arabera, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa izango da Kremlinen ordezkaria. Zelenski ere gonbidatuta zegoen, baina telematikoki parte hartzekoa da munduko herrialde industrializatuenen foroan.

Bestalde, Irango Gobernuak iragarri du misil balistiko hipersonikoak egin dituela, eta «antzemanezinak» direla misilen kontrako defentsa sistementzat. Iranek lehengo astean aitortu zuen Errusia dronez hornitu zuela, baina inbasioaren aurretik gauzatu zutela operazioa.


Summary: 'Ekin' hitza izango da 2023ko Araba Euskaraz ikastolen jaiaren ikur eta leloa. 2023ko ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, baina urte osorako ere antolatu dituzte bestelako ekintzak.

Unai Mendizabal Arabako Ikastolen Elkartearen presidenteak eta Salome Martinez de Ilarduya Lautada ikastolako zuzendariak 2023ko Araba Euskaraz ikastolen jaialdia aurkeztu dute gaur, Gasteizen. 2023ko ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, eta zortzi ikastolak hartuko dute parte.

Ardatzak aurtengo ereduari jarraituko dio, eta, auzolanaren eta elkarlanaren bidez, elkarri irakatsiko diote, elkarren arteko harremanak aberasteko helburuarekin. Batzordeak antolatuko dituzte ikastoletan, eta haien artean koordinatuko dira ekitaldia aurrera eramateko: material salmenta, txartel salmenta, egitarauen taxuketa...

Aurtengo ikur eta leloari dagokienez, Ekin hitzak osatuko ditu biak: «Ekinaren ekinez iritsi garelako ikastolak honaino, ekinaren ekinez iritsi delako Araba Euskaraz honaino». Bestalde, eta «elkarrekin» egin duten bidea izan denez, aditza deklinabide atzizki bihurtuko dute ikurrean eta, modu horretan, bi esanahi hartuko ditu hitzak.

Horrez gain, eta iaz egin zuten moduan, Araba Euskaraz urte osoko jaialdi bihurtuko dute aurten ere. «Araba Euskaraz urteari ekingo diogu», esan dute antolatzaileek. Hala, Arabako eskualde bakoitzean antolatuko dituzte egitasmoak, betiere euskara lurralde osoan zabaltzeko helburuarekin. «Euskal kulturak behar duelako Araba Euskaraz jaiean agertokia, ikusia eta entzuna izan dadin».

Oraingoz, bi ekitaldiren berri eman dute: «Kalejira erraldoi bat» eta «Go!azen kontzertua». Agurainen izango da lehenengoa, azaroaren 18an, eta Asier Burguete DJ-a, malabaristak, hanka luzeak, photocall-a eta txosnak egongo dira bertan. Bigarrena, berriz, abenduaren 4an izango da, Euskararen Egunaren ostean, eta bi emanaldi emango ditu Go!azen taldeak Gasteizko Europa Biltzar Jauregian. 17:00etan bata, eta 19:00etan bestea.

Lautada ikastola

2023ko Araba Euskaraz jaiarekin lortuko duten dirua Lautada ikastolaren proiektua laguntzeko erabiliko dutela jakinarazi dute. 2008. urtean sortu zuten Lautada ikastola, Arabako Lautadan «kalitatezko hezkuntza euskalduna» eskaintzeko xedez. Agurainekin harreman estua dute, eta, Araba Euskaraz jaiak aldarrikatzen duen moduan, elkarlana eta auzolana dituzte ikastola horretan «lanabes nagusi». Kooperatiba bat da, eta 250 ikasle ditu guztira.

Araba Euskaraz festaren bitartez, proiektuari bultzada eman nahi diote, eta xedeak zabaltzen jarraitzeko indarrak lortu nahi dituzte.


Summary: Gatibuk disko berriko lehenengo kanta eta bideoklipa argitaratu ditu. 'EHdistopikala' lanean, tropikoetako erritmoetara hurbildu da taldea.

Afrobeat kutsua eman dio Gatibu taldeak EHdistopikala disko berriko lehenengo abestiari. Ikusi beharko bildumako gainerako kantetara ere zabaldu ote den sukar tropikala.

Ezin disimulatu kanta eta haren bideoklipa argitaratu ditu gaur eguerdian taldeak. Harremana galdu zuten bi pertsonaren artean oraindik disimulatu ezinezko sua dagoela kontatzen du kantak. Beraz, ohi bezala, erotismo kontuak landu ditu Gatibu taldeak.

Jep Jorbak zuzendu du bideoklipa, eta su hori kolore gorrixken bidez irudikatu du. Kataluniako Poca Broma ekoiztetxeak sortu du lana.

Aurreko lana 2020. urtean plazaratu zuen taldeak, 20 urte bete zituenean: Musikak salbatuko gaitu. Pandemiak eragindako egoeraren harira «baikortasuna» zabaldu nahi izan zuten harekin.


Summary: Badator Pantailaldia: non ikus daitezke euskarazko edukiak sarean?. Azaroaren 11tik azaroaren 18ra bitarterako, Pantailaldia antolatu du Pantaila Euskaraz mugimenduak. Aste osoan euskarazko edukiak kontsumitzera deitu dute. Baliabideen zerrenda, albiste barruan.

Astebete. Hori besterik ez da falta aurtengo Euskaraldia has dadin. Aurki ikusiko dira barra-barra kaletik ekinbidearen txapak eta banderatxoak, eta, zer esanik ez, euskara bera. Itxaron ezin duenak, baina, badu pantailak berotuz joateko aparteko planik: Pantailaldia. Azaroaren 11tik azaroaren 18ra bitartean, Pantailak Euskaraz taldeak euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko egitasmoa abiatuko du. Telebistak, streaming plataformak, zinema, bideojokoak... Pantailaldiak lau ertz artean euskaraz ikusi eta entzun daitekeen guztia hauspotzeko asmoa du. Zertarako? Batetik, eduki horien kontsumoa areagotzeko; eta, bestetik, hautsak harrotzeko. Pantaila artean euskarak dituen «gabeziak» agerian utzi nahi ditu taldeak, erakundeek pauso bat eman dezaten hizkuntzaren alde.

Oraindik bada ekinbidean izena emateko aukera. Berrehundik gora pertsonak eman dute izena; tartean, badira «konpromiso berezia» hartu duten bost boluntario —Andoni Solorzano hizkuntza aholkularia, Itziar Luri kazetaria, Mitxel Elortza irakaslea, Nagore Irizar bikoiztailea eta Ioritz Gonzalez irakaslea—. Aste osoan, euren bizipenen berri emango dute egunero sare sozialetan, eta tokiko komunikabideek gertuko jarraipena egingo dute.

«Mota guztietako pantailetara» zabaltzeko asmoa dute Pantailaldia. Zer-nola ikusi, beraz, sarean diren euskarazko edukiak? Nondik hasi? Zerrenda luze bat ondu du Pantailak Euskaraz taldeak, eduki horiek eskaintzen dituzten plataforma gehientsuenekin. Hona hemen:

Filmak, telesailak, dokumentalak

Bada non aukeratu: Netflix, Amazon Prime Video, HBO Max, Vimeo, Filmin... Streaming plataforma horiek euskarazko audiodun zein azpitituludun edukiak eskaintzen dituzte. Aplikazioetan bertan topatzea, baina, ez da hain erraza. Dena dela, zernonikusi.eus webguneak bilatzaile bat sortu du, plataforma horietan eta beste hainbatetan diren edukiak klik batean topatzeko. Azpidatzien, audioaren, generoaren edo eduki motaren arabera iragazi daitezke bilaketak.

Euskal Encodings da beste aukeretako bat: datu base bat da, euskara bikoiztutako eta azpidatzitako edukiak biltzen dituenak —deskargatuta edo sarean ikus daitezke—. Ikusi nahi duzun ikus-entzunezkoa bilatu, ikusi botoiari sakatu, eta segituan has zaitezke edukiez gozatzen.

Bestalde, Nafarroan zein Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan badira liburutegi publikoak sarean: Nafarroako Liburutegi Publikoak bata, eta eLiburutegia bestea. Dagokion liburutegiren bateko txartela behar da. Astean, gehienez bi eduki hartu daitezke maileguan, eta 72 ordura arteko epea dago nahi adina aldiz ikusteko.

Telebista kateak

Fikzioa ez da Pantailaldiaren funtsa bakarra; hura alde batera utzita, euskarazko telebista kateak kontsumitzera ere deitu du Pantailak Euskaraz taldeak. Bai irismen handikoak —Hamaika Telebista, ETB1, eta ETB3—, bai tokian tokiko telebistak: Kanaldude, Ipar Euskal Herrikoa; Xaloa Telebista, Nafarroa, Baztan, Bertizarana eta Malerrekakoa; Erlo Telebista, Urola Kostakoa; 28 kanala, Tolosaldekoa; GITB, Goierrikoa; eta Oizmendi Telebista, Lea-Artibaikoa eta Busturialdekoa.

Telebista nahieran

Zuzenean ez ezik, telebista nahieran ikusteko aukera ere bada. Dela erreportajeren bat, saioren bat, elkarrizketaren bat... Euskal Herri mailako hedabideek edukiak edonoiz kontsumitzeko parada eskaintzen dute —baita goian aipatutako tokian tokikoek ere, haien webguneetan—. Lehen horiek dira, esate baterako: Berria TB, Argia-ren Multimedia atala, Hamaika Telebistaren Nahieran orrialdea eta EITBren Nahieran zerbitzua.

Haur, nerabe zein gazteentzat

Etxeko gazteenek —eta ez hain gazteek ere— bideo sorta zabala dute eskuragarri, bai disfrutatzeko, baita ikasteko ere. Lehengorako, EITBren 3kluba aplikazioan hamaika bideo dira txikienentzat. Orain gutxi estreinatutako Loa eta Laia marrazki bizidunak ere. Bi sorgin dira protagonistak, eta helburu du haurrak musikara zaletzea eta balioak transmititzea. Lehen atala argitaratu dute gaurdaino, eta hilean saio bat argitaratzeko asmoa dute.

Entretenimenduaz gain, eduki didaktikoak ere badira euskaraz. BERRIAk iaz abiarazi zuen Berria Ikasgela. 12 eta 18 urte bitarteko ikasleei zuzendutako edukiak dira, ikasgaiak osatzeko aproposak izan daitezkeelako aukeratuak. Ikusi hemen bertan diren bideoak.

Nafarroara begira, bertako toki entitateetako 28 euskara zerbitzuk era.eus webgunea sortu dute, euskaraz ikasten duten haurren gurasoei laguntza eta baliabideak eskaintzeko eta seme-alaben ikasketa prozesua osatzeko. Filmen eta marrazki bizidunen zerrenda bat ere badu.

Gookapi euskaraz haurrentzako euskarazko eduki interaktiboak biltzen dituen lehen proiektua da. Animaziozko iratxoak ditu protagonista, eta atal guzti guztiak interaktiboak dira; hau da, denek dituzte bide eta amaiera ezberdinak, eta haurrak aukera dezake unean une zein bide hartu.

Bestalde, Ikusgela proiektua duela ez asko abiarazi du Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak. Orain arte, filosofiaz, euskaraz eta ekonomiaz mintzatu dira bertan: Simone De Beauvoir, Descartes; Bernart Etxepare, Axular; BEZa, soldata garbia eta gordina, besteak beste.

Bideo bidezko eskolez gain, gogoetarako tarterik ere bada. «Gazteen eguneroko kezka eta galderetatik abiatuta», Geruzak proiektuak feminismoa, soziolinguistika, kultura eta pentsamendua lantzen ditu, nola ez, euskaraz eta euskaratik. Sei atal ditu, oraindik bakarra argitaratu badute ere. Aurki ikusi ahal izango da bigarrena, Sormena; azaroko bigarren hamabostaldian estreinatuko dute, Tuteran. Hirugarrena, Askatasuna, berriz, abenduaren 9an, Durangoko Azokan—. Gainontzeko hiru atalak zehazteko daude: Boterea, Ondo bizitzea eta Taldetasuna.

Youtubeko beste kanal batzuk

Haurrentzako azken proposamenak: batetik, Ene Kantak Youtubeko kanala, behar bezainbeste kantu eta koreografiekin. Bestetik, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen abesti, dantza eta ikuskizunak gogoratu nahi? Haien Youtubeko kanalean, KatxiporretaTBn, nahi adina bideo dira eskuragarri, noiznahi ikusteko.

Bere aldetik, Euskal Encounterrek ere sareratu ditu euskarazko hainbat marrazki bizidun haren Youtubeko kanalean. Gainera, tutorial bat ere argitaratu zuen, Youtube Kids aplikazioan haurrek euskarazko edukiak soilik ikus ditzaten.

Bideojokoak

Ikusi eta entzuteaz gain, baina jokatzea ere. Game Erauntsiaren helburua euskarak bideojokoetan duen presentzia areagotzea da. Haren webgunean, euskaraz gozatu daitezkeen 101 joko bildu dituzte egun arte.


Summary: Gaur gauean abiatuko da Artemis misioa, etorkizunean emakume bat Ilargira eramateko helburuarekin. Artemis misioaren helburua da bidaia bat antolatzea Ilargira, emakume baten zuzendaritzapean. Horretarako, 'SLS' espaziontziaren eta 'Orion' ontziaren gaitasunak neurtu behar dira, eta hori eginen da lehenbiziko misioan.

NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak joan den astean jakinarazi zuenez, gaur gauean abiatuko da Artemis I misioa. Atzo abiatzekoa zen, baina «langileak lanera itzultzeko baldintza seguruak izan ditzaten itxaroten» egon dira. Izan ere, Nicole izeneko «ekaitz tropikala» herrialdera iritsi zela iragarri zuten joan den astean. Eta, antza denez, urakan bilakatu zitekeela uste zuten. Laugarren aldia da misioa atzeratzen dutena: bitan arrazoi teknikoengatik izan zen, eta bertze bitan, arrazoi meteorologikoengatik.

Artemis misioaren helburua da Ilargira bidaia bat antolatzea, emakume baten zuzendaritzapean –tripulatutako bidaia 2024 urterako aurreikusita dago–. Baina, ibilaldi hori egin baino lehenago, SLS suziriaren eta Orion ontziaren gaitasunak neurtu behar dira, eta hori eginen du lehenbiziko misioak.

Lehenbiziko saiakeran hiru bidaiari'egonen dira Orion ontzian, benetako astronautekin eginen diren misioetako informazioa biltzeko. Lehenbiziko bidaiaria Moonikin Campos izeneko maniki bat izanen da, eta komandantearen lekuan egonen da. Hegaldian tripulazioak zer sentituko duen aztertzeko balioko du maniki horrek. Bertze bi eserlekuak Zohar eta Helga izeneko bi gorputz enborrek beteko dituzte. Emakume heldu baten hezurrak, organoak eta ehun bigunak antzeratzen dituzten materialekin eginak daude. Zohar manikiak erradiazioaz babestuko duen elastiko bat eramanen du, baina Helgak ez. Ikerketa horren bidez, astronautek aurre egin behar dieten erradiazio mailen inguruko informazioa lortzea espero da.

Ikusi gehiago: NASA: emakumeei neurria hartu ezinean

NASAk zabaldutako informazioaren arabera, Orion ontzia propio diseinatuta dago astronautak espazio sakonera eramateko. Ontzi bakarra da hori egiteko gai dena, baita Ilargitik abiadura handian itzultzeko gai dena ere. Hiru elementuz osatuta dago ontzia: tripulazioaren modulua, non tripulazioa bizi den; zerbitzu modulua, zeinak indarra, propultsioa eta kontrol termikoa eskaintzen dituen; jaurtiketako ihes sistema, zeinak larrialdi egoera batean tripulazioa atera dezakeen. SLS suziria, berriz, Orion ontzia Ilargira arriskurik gabe bidal dezakeen suziri bakarra da. 30 solairuko eraikin bat baino altuagoa da: 98 metro baino gehiago ditu. Gainera, eurite handiak jasateko prestatuta dagoela adierazi du NASAk, eta ateak ura ez sartzeko diseinatuta daudela. 136 kilometro orduko haizeak jasateko ere gai da.

NASAk adierazi duenez, misioan bazkide komertzialekin eta nazioartekoekin lan eginen dute, eta lehenbiziko aldia izanen da ilargian egonaldi luze bat eginen dena. Bidaia horretan ikasitakoa hurrengo pausoa emateko erabiliko dute: Martera lehenbiziko astronautak bidaltzeko, zehazki.

Misioa Kennedy Space Center kokalekutik irtenen da, zeina gaur egun HURCON III izeneko alerta egoeran dagoen. Protokolo horrengatik, guneko instalazioak eta ekipamendua babestu egin behar dira. Horretarako, talde bat osatzen da, eta haren egitekoa da beren burua instalazioetan babestea eta eremuaren egoera monitorizatzea –espaziontzia eta Artemis misioko bertze material batzuk barne–. Edozein dela egoera klimatikoa, SLS suziria eta Orion ontzia 39B jaurtiketa plataforman egonen dira. Duela bi aste mugitu zituzten bi egiturak Vehicle Assembly Building kokalekutik plataformara. Ia zazpi kilometroko ibilbidea izan bazen ere, bederatzi ordu behar izan zituzten lekualdaketa egiteko.

Emakumeak espazioan

Artemis misioaren berezitasuna da emakumeek protagonismoa izanen dutela. Arlo horretan emakumeek diskriminazioa jasaten dutela frogatzen duten adibide andana baitaude. 2019an, erraterako, espazio ibilaldi delako batean emakumez osaturiko talde batek aritu behar zuen, baina ez zen hala izan, emakumezkoentzako astronauta jantzi bat falta baitzen.

Hautagaiak

2024rako aurreikusita dagoen misioan parte hartzeko, astronauten zerrenda bat argitaratu du NASAk. Honako hauek dira hautagai posibleak:

Kayla Barron Sistemen Ingeniaritzako lizentziaduna da, Ameriketako Estatu Batuetako Ontzigintza Akademian. Astronauta izateko entrenamendua bi urtez egin du, baina oraindik ez da espaziora joan.

Christina Koch Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Zientzietako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Elektrikoko Zientzietan maisutza du. Honako leku hauetan egin du lan: NASAn ingeniari elektriko gisa, Johns Hopkins Unibertsitatean, eta Antartikan eta Groenlandian ikerlari gisa.

Nicole A. Mann Ingeniaritza Mekanikoen Zientzietako lizentziaduna da, eta maisutza bat du arlo berean. Itsas infanteriako teniente koronela da. 2013an NASAn lan egiteko hautatu bazuten ere, oraindik ez da espaziora joan.

Anne McClain Ingeniaritza Mekanikoen/Aeronautikoen Zientziako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Aeroespazialen Zientzietan eta Nazioarteko Harremanen Zientzietan maisutzak ditu. Nazioarteko Espazio Estazioan hegaldi ingeniari izendatu berri dute.

Jessica Meir Biologiako lizentziaduna da, Espazioko Ikasketen Zientzietako maisutza bat du, eta Itsas Biologiako doktoretza. Lockheed Martin ikergunean lan egiten du, eta Harvardeko Medikuntza Fakultatean irakasle laguntzaile gisa ere bai.

Jasmin Moghbeli Ingeniaritza Aeroespazialeko Zientzietako lizentziaduna da, eta arlo berean maisutza bat du. Ameriketako Estatu Batuetako itsas armadako kide izan da, eta duela bost urtetik NASAko kide da.

Kate Rubins Biologia Molekularren Zientzietako lizentziaduna da, eta Minbiziaren Biologiako doktoretza bat du. Astronauta lanetan hasi baino lehenago, baztangagatiko birusak kutsatzeko lehen eredua garatu zuen taldeko kide izan zen.


Agenda proposamena Pantailaldirako

Summary: Agenda proposamena Pantailaldirako.

Pantailak Euskarazek agenda bat antolatu du aste osorako, nahi duenak jarraitu ahal izateko. Goiko zerrendako zenbait edukirekin osatu du egunean eguneko proposamena, ikus-entzulea gal ez dadin. Dena dela, eskura izango dira edonon, edonoiz eta edonola baliabide guztiak. Astean zehar ere, #pantailaldia traolarekin ekimeneko bizipenak sare sozialetan partekatzera animatu ditu parte hartzaileak.

Hona hemen proposamena:

Azaroak 11. BERRIAren podcastak zein Berria TBko eta Berria Ikasgelako edukiak ikus-entzutea.

Azaroak 12. Game Erauntsiak Jokoteknia euskarazko bideojokoen jardunaldia antolatu du (10:00).

Azaroak 13. Protesta egingo dute inoiz euskaraz ezer eskaintzen ez duten zinemetan (17:00-17:30), Zinema euskaraz, gure eskubidea! goiburupean. Usurbilen (Cinesa Urbil), Gasteizen (Cines Yelmo Boulevard), Baionan (CDR Bayonne), Bilbon (Cinesa Zubiarte), eta Uharten (Cines Yelmo Itaroa).

Azaroak 14. Argia-ren multimedia ataleko dokumental bat ikustea.

Azaroak 15. Hamaika Telebistaren saio bat ikusi Nahiera atalean.

Azaroak 16. Euskalencodings.eus plataforman euskarazko film bat gozatu.

Azaroak 17. Pantailaldiko boluntarioekin elkarrizketa Twitch plataforman (19:00), Eneko Oroz twitchlariarekin, ekintaekin kanalean.

Azaroak 18. Goazen!-en denboraldi berriaren lehen atala estreinatuko dute ETB1en (21:00).

Pantaila txikian ez ezik, asteburu honetan bada pantaila handietan ere euskarazko zinema ikusteko: Nire zirkua filma eskainiko dute Gasteizko Gorbeia eta Florida zinema aretoek. Larunbatean, bi emanaldi egingo dituzte Gorbeian: bata, 17:00etan, eta bestea, 18:10ean. Igandean, beste bi: 1:00etan eta 17:00etan. Floridakoan, berriz, ostiralean (17:15), larunbatean (11:45 eta 16:45) eta igandean (11:45 eta 16:45). Donostian, Antiguo Berriko zinema aretoan ere, hiru egunez emango dute filma, ostiraletik igandera bitartean, egunero 16:30ean. Zumaiko Aita Mari aretoan ere Nire zirkua ikusteko aukera egongo da, azaroaren 20an.


Summary: Emakume bat hil da Caparroson traktore batek harrapatuta. 15:20an jazo da ezbeharra, N-121 errepideko biribilgunean. Istripua gertatu den unean bertan hil da emakumea.

Emakume bat hil da Caparroson (Nafarroa) traktore batek harrapatuta. 15:20 aldera gertatu da ezbeharra, N-121 errepideko biribilgunean. Galtzadan zen emakumea, eta bertan harrapatu du Tuterarantz zihoan traktore batek. Ibilgailuaren atoia irauli egin da.

Osasun zerbitzuak eta Nafarroako Polizia Forala hara joan dira, baina ezin izan dute emakumea salbatu; istripua gertatu den unean hil da.


Summary: Elhuyar: 50 urte euskara eta zientzia uztartzen. 50 urte bete dituela ospatzeko, Elhuyar fundazioak ekitaldi bat antolatu du gaurko, Donostiako Kursaalean.

Zientzia euskaratik eta euskaraz lantzea, eta horretarako prosa eta lexiko zientifikoa sortzea. Helburu horrekin sortu zen Elhuyar, duela 50 urte. Hain zuzen, 50. urteurrena ospatuko du gaur Elhuyar fundazioak, Donostiako Kursaalean.

Gaurko ekitaldiaz gain, Elhuyarrek hainbat ekintza egin ditu urte osoan mende erdia ospatzeko, eta guztiak kutxa bakar batean bilduko ditu: kutxa horretan, urte guztiko lekukotza, objektu eta oharrak gordeko dira, eta itxi egingo da, 2070. urtera arte, garai horretako herritarrek gaur egungo lekukotza bat izan dezaten.

Mende erdiz, euskaratik abiatuta

2002. urtean sortu zuten fundazioa bera, baina 1972an hasi ziren haren bidea eraikitzeko lehen urratsak egiten. Hain zuzen, ikasketa guztiak erdaraz egin zituzten Luis Mari Bandres, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna, Kepa Zalbide, Iñaki Azkune, Felix Azpiroz, Xabier Larrea eta Mikel Zalbidek, eta, ikasitakoa euskaraz landu ahal izateko, Donostiako San Martzial kaleko lokal batean biltzen hasi ziren, larunbatero, hogei urtez. Talde hark kultura elkarte egitura hartu zuen, eta fundazio bihurtu zen gero.

Egun, zientzia euskaraz lantzen jarraitzen badute ere, beste arlo batzuetara ere zabaldu da Elhuyar fundazioa: hizkuntza zerbitzuak, adimen artifiziala, hizkuntza teknologiak eta gizarte aholkularitza eskaintzen ditu.


Summary: Lesarriko tuneleko estalduraren parte bat erori da, Maltzaga eta Bergara artean. AP-1 autobidean izan da, Gasteizerako noranzkoan. Ingurabide baten bidez bideratu dute trafikoa, Maltzagarako noranzkoko tunelean.

AP-1 autobideko Lesarriko tuneleko sabaiaren estaldura erori da arratsaldean, Maltzaga (Eibar) eta Bergara artean. Gasteizerako noranzkoko tunelean izan da. Luiziak ez du ibilgailurik harrapatu, baina hiru autok elkar jo dute. Oraingoz, itxita dago tunela, eta ingurabide batekin bideratu dute trafikoa; alboko tunelean noranzko bakoitzeko bide bat ireki dute.

Tunela konpontzeko lanek datorren astelehenera arte iraungo dute, Bidegik jakinarazi duenez.


Summary: Memoria eraikitzeko, giza eskubideak eta balio etikoak «toki komuna» izatea proposatu dute. Gogora institutuak eskatuta hiru historialarik eta hiru biktimak osaturiko gogoeta txostena aurkeztu dute, memoriaren eguneko ekitaldien barruan. Jarrera «eraikitzailea eta inklusiboa» hartzea aldarrikatu dute, eta autokritika egitea eskatu.

«Memoria da bermerik onena indarkeria eta terrorismoa ez errepikatzeko. Memoria da bermerik onena aniztasun politikoan eta sozialean bizikidetzarako eredu sendo bat eraikitzeko». Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzeko lehendakariak adierazi duenez, iraganera zein etorkizunera begira antolatu zuen Gogora institutuak gaur memoriaren eguna. Eta abagune horretan tresna bat eskaini nahian, Begiradak. Euskadin memoriaren gizarte eraikuntzarako oinarri partekatuak txostena aurkeztu dute, arratsaldean Bilbon eginiko ekitaldi nagusian. Hiru historialarik eta hiru biktimak jorratu dute, ikuspegi zientifikoa eta bizipenak uztartuta, eta lan «koral» hori sentsibilitate diferenteetatik osatu duten arren, «gutxieneko harmonia bat» bilatu nahi izan dute memoriaz aritzeko: «Giza eskubideen nazioarteko esparrua eta balio etiko eta demokratikoak dira toki komun hori».

Ikusi gehiago: Memoria eraikitzeko, giza eskubideak eta balio etikoak «toki komuna» izatea proposatu dute

Gogoraren enkarguz landu dute memoriari buruzko gogoeta hori Unai Belaustegi, Eider Landaberea eta Viriginia Lopez de Maturana historialariek, Josu Elespe eta Maria Jauregi ETAren biktimek, eta Axun Lasak GALen biktimak. Testua osatzeko, 23 lagun elkarrizketatu dituzte; besteak beste, Jose Antonio Ardanza lehendakari ohia, Pako Etxeberria antropologoa, Sara Buesa eta Karmen Galdeano biktimak, Jon Mirena Landa Zigor Zuzenbideko katedraduna, Emilio Majuelo eta Maider Maraña historialariak, Carlos Martin Beristain psikologoa, Txema Urkijo abokatua, Maria Jose Olaziregi Euskal Literaturako katedraduna, Sabino Ormazabal eta Xabier Euzkitze kazetariak, Julen Mendoza Errenteriako alkate ohia edota Naiara Vicent Didaktikako doktorea.

Ahotsen «aniztasuna» nabarmendu dute egileek, eta horrek ekarri dien «aberastasuna». Memoriaren eraikuntzari buruzko adostasunak jasotzea izan da proiektuaren xedea, eta, beraz, ez da lan erraza izan, testuaren sarreran aitortu dutenez: «Aurkezten duguna ez da banakako iritzien batura [...]. Aitzitik, guztiok komunean duguna abiapuntu hartuta eraiki dugun zerbait da, batzen gaituena azpimarratzen duena [...]. Desberdintasunak egon badaude, noski, eta desberdintasunak daudelako eta azken emaitza iritzien batura hutsa ez delako, dokumentuak, banaka, ez gaitu guztiz gogobetetzen».

«Memoriadun etorkizuna»

«Ahanzturarik gabeko etorkizuna» aldarrikatuz abiatu dituzte lan horren ondorioak: «Euskal gizarteak baietz esan dio memoriadun etorkizunari». Giza eskubideen urraketa ugariz mintzo da testua: ETAren, Komando Autonomo Antikapitalisten, eskuin muturreko taldeen zein GALen «terrorismoa», tortura eta «Poliziaren legez kontrako indarkeria». Bortxa horiek ez dituzte «errebantxa edo mendeku gosez» berraztertu nahi, baizik eta jarrera «eraikitzaile eta inklusiboarekin».

Ildo horretan, «norbere burua justifikatzea helburu duten kontakizunak gainditzera» deitu dute: «Instrumentalak dira, alderdikoiak, norbere jarreran gotortuak, besteak aintzat hartzen ez dituztenak». Horren aurrean, iraganaren berrikuste «kritikoa eta autokritikoa» aldarrikatu dute: «Autokritikak zuzenean galdegiten die terrorismoaren eta motibazio politikoko indarkeriaren adierazpenetan eta giza eskubideen urraketetan zuzeneko eta zeharkako erantzukizuna izan zutenei». Egileen ustez, berriskuste lan hori dimentsio etiko batetik egin behar da, «giza eskubideen urraketa guztiak bidegabeak izan direlako, direlako eta izango direlako beti; ez gatazka politikoek ez estatu arrazoiek ez dute justifikatzen, inolaz ere, indarkeria erabiltzea».

Biktimen lekukotzak ezinbesteko jo ditu txostenak «norbere kokalekutik atera eta bestearengana irekitzeko». Ohartarazi du, halere, biktimei ez dagokiela iragana ikuspegi zientifikotik berrikustea: «Biktimek ez dute gainerako herritarrek baino arrazoi politiko handiagorik, biktimak izateagatik bakarrik». Guztiei aitortza egitea «funtsezkoa» izanik ere, biktima identitatean ez betikotzeko mekanismoak jorratzera deitu dute egileek.

Era berean, egia bilatzeko prozesuan ikerketaren funtzioa aldarrikatu dute, gertatutakoa ulertzeko, baina justifikatu gabe: «Indarkeria politikoa zorroztasun zientifikoz aztertzen eta azaltzen ez badugu, gertakariak kontatzen jarraituko dugu, baina gertatutakoa ulertu gabe».

Ariketa «zintzoa eta ausarta»

Urkullu lehendakariak esker ona adierazi die txostenaren egileei: «Ariketa zintzoa eta ausarta egin duzue, balio sinboliko handikoa». Biktimen hitzaren garrantziaz mintzatu da, ildo horretan: «Biktimen bizipenetik begiratzea da aitortza ekintzarik onena». Testuari jarraikiz, lehendakariak ere autokritika galdegin du, eta ardura eskatu du zeregin horretan: «Iraganari egiten diogun begirada ezin da etikoki neutroa izan».