Summary: Poesiaren Nazioarteko Eguna ospatuko dute gaur. Datozen egunetan hainbat ekitaldik ekarriko dute gogora olerkigintzaren garrantzia.

Unescok 1999an izendatu zuen martxoaren 21a Poesiaren Nazioarteko Eguna, eta ordudanik mundu osoko herrialdeetan eta hirietan antolatzen dira, urtero-urtero, poesia ardatz duten ekitaldiak, betiere olerkigintzaren irakurketa, idazketa eta argitalpena sustatu nahian.

Euskal Herrian ere izan ohi du bere lekua Poesiaren Nazioarteko Egunak. Esaterako, bihar hasi eta ostirala bitartean, Poesialdia, Donostiako Poesiaren Astea, egingo dute Donostia Kulturako hainbat gunetan.

Bihar Itxaro Bordak bere obra poetikoaren gako nagusiak azalduko ditu, Iratxe Retolazaren laguntzarekin, Ernest Lluch kultur etxeko areto nagusian (19:00), eta, aldi berean, zenbait poemaren irakurraldia eskainiko du.

Hurrengo egunean, 23an, Viktoria Eugeniako Club Aretoan Ulu, ala, ele, Abere ba ikuskizun poetikoak palindromoak izango ditu abiapuntu. Bigara bikote sortzaileko kideek (Itziar Aranburu eta Jon Ander Garcia) Abere ba palindromo ilustratuen piztegia liburua eta erakusketa egin ondoren, ikuskizun bat sortu dute Amorante (Iban Urizar) eta Okene Abrego musikariekin batera. Musika, hitza eta irudia, aurreraka eta atzeraka. 23rako sarrera guztiak amaitu direnez, 26an beste emanaldi bat egingo dute.

24an, asteazkenean, Luis Garcia Montero poeta, idazle, kritikari eta irakaslearen txanda izango da. Esperientziaren poesiaren adierazgarririk handiena da Garcia Montero, poesia espainiar garaikidearen funtsezko ahotsa. Itziar Minguez poetarekin solasean arituko da bere obra eta ibilbidearen inguruan, Ernest Lluch kultur etxean.

Azkenik, hilaren 25ean, IV. Donostia Kultura Poesia Lehiaketaren sari banaketa egingo da. Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak elkarlanean antolatua, euskarazko poesia zabaldu eta 35 urte bete gabe dituzten idazle gazteen lanari bultzada emateko asmoz sortua izan da lehiaketa.

Bilbon ere jaialdia

Hilaren 15ean hasi ziren Bilbon Bilbao Poesia izeneko topaketak, baina datozen egunetan ere izango da zertaz gozatu. Gaur bertan, Izaroren kontzertua izango da Bidebarrietan, 19:00etan, eta bihar, berriz, lau poeta elkartuko dira leku berean: Leire Bilbao, Itziar Minguez, Beatriz Txibite eta Julia Piera.

Asteartean, Bilbao Poesiak eta Loraldiak, Gaztelondon zer berri. Etxahun ikuskizuna eskainiko dute, Mikel Etxekoparren musikarekin, Dominika Rekalten testu eta ahotsarekin, Pierre Visslerren soinu grabazioekin eta Jean Christian Galtxetabururen perkusioekin; eta, hurrengo egunean, azkenik, Jose Fernandez de la Sotak, Enciclopedia del fracaso liburuko poemak irakurriko ditu Jose Luis Canal pianistarekin eta Pablo Muller poetarekin batera.

Iruñean ere poesiaren inguruko hainbat ekitaldi antolatu dituzte datozen egunetarako. Gaur bi kontzertu izango dira. Sheila Blancok Espainiako 27ko Belaunaldiko emakume poetak ekarriko ditu gogora Kondestablearen jauregian, 12.00etan, eta besteak beste Ernestina de Champurcin, Concha Mendez, Pilar Valderrama, Elisabeth Mulder, Dolores Catarineu eta Margarita Ferrerasen hitzak musikatuko ditu.

Arratsaldeko 19:00etan, berriz, Antton Valverdek Gaua, ausentziaren itzala deituriko kontzertua emango du, Civivox Iturraman, Francisco Herrero (biolina eta biola), Joxan Goikoetxea (eskusoinua) eta Ivan Carmona (txeloa) lagun dituela.

Bihar, berriz, Oihane Garmendia Iruñea Hiria lehiaketaren irabazleak hitzaldia emango du 19:00etan, Kondestablearen jauregian, eta asteartean, ordu eta leku berean, Veronica Arandak eta Aitor Francosek hitz egingo dute.

Sr. Vertigo taldearen Planeta Poesia ikuskizunarekin bukatuko dira asteazkenean poesiaren inguruko jardunaldiak.


Biziari eusteko estrategia bat

Summary: Biziari eusteko estrategia bat. Tafallako Berdesia elkartea herritar talde batek sortu zuen, 2016an. 130 bazkide baino gehiago ditu egun. Lortu dute ingurumenarekiko beren kezka klima aldaketari aurre egiteko eta iraunkortasuna sustatzeko egitasmo integral bilakatzea: herria inguratuko duen basoa osatzen ari dira, auzolanean.

Zenbait herritarren arteko proiektu txiki gisa sortu zena erakunde publikoen babesa jaso duen klima aldaketaren aurkako estrategia bilakatu da, bost urteko bidea egin eta gero: Berdesia du izena, eta Tafalla inguratuko duen baso bat osatzea du xede nagusi.

«Harresi berde bat eraiki nahi dugu, herritarren osasuna babesteko, biziari eusteko», erran du Berdesiako presidente Mauricio Olitek. Egitasmoa 2016an sortu zenetik ari da proiektuan lanean Olite, eta Berdesiaren hazia zuhaitz bilakatzen ikusteko aukera izan du; zenbait pertsonak egin zuten bat, hasieran, ahal zutenean eta ahal zuten tokian zuhaitzak landatzeko; lagun taldea elkarte bilakatu zen 2018an, eta, egun, 130 bazkide baino gehiago ditu. Hazten jarraitu nahi du.

Berdesiak segitzen du izaten herritarren artean sortutako eta herritarrek sustatutako egitasmo bat, baina urrats bat aurrera egin du aurten, Tafallako Udalaren eta Nafarroako Gobernuko Lurralde Antolaketa, Etxebizitza, Paisaia eta Proiektu Estrategikoen Departamentuaren babesarekin.

«Zuhaitzak landatzeko proiektu bat baino anitzez gehiago da Berdesia, egun. Klima aldaketari aurre egiteko eta iraunkortasuna sustatzeko estrategia integral bat garatu dugu», azaldu du elkarteko diruzain Jose Ignacio Intxaurrondok.

Duela bi urte egin zuen bat taldearekin Intxaurrondok, proiektuaren berri herriko prentsan jaso eta gero. Herritarren parte hartzeak duen garrantzia nabarmendu du, hain zuzen, Tafallako kolektiboak hasieratik izan baitira elkartetik bultzatutako auzolanetan parte hartzeko prest. Bere egin dute proiektua, eta bere egin dute hazten hasi den basoa ere.

Berdesiaren mintegia bilakatu da herritarrak inplikatzeko elkarteko kideen lanaren erdigune. Handik ateratzen dira herria inguratuko duen basoa osatuko duten zuhaitzak. «Guk egiten dugu prozesu osoa; haziak bilatu eta erein egiten ditugu, gero zuhaitzak landatzeko. Nagusiki, arteak eta erkametzak landatzen ditugu, bai eta hemengo bertze hainbat espezie ere, intxaurrondoak eta arbendolondoak, bertzeak bertze», azaldu du Olitek.

Herriko kolektiboen parte hartzeaz gain, Tafallako haur eta gazteena ere sustatu dute Berdesia elkarteko kideek. 2019an, hain zuzen ere, herriko eskoletan mintegiak jarri zituzten martxan, ikasleak prozesu osoan inplikatzeko asmoz: «Hazien bila joan, erein eta zuhaitzak landa ditzatela da asmoa». Iaz, koronabirusak eragindako osasun krisiak bertan behera utzi zituen eskolekin batera egin beharreko lanak, baina berriz ere ikastetxeetan aritzeko prest eta irrikan dira Berdesiako kideak. «Hagitz garrantzitsua da haurrek proiektuarekin bat egitea, haiek baitira etorkizuna».

Herri inguratua

Errepideak, autobideak eta trenbideak inguratzen dute Tafalla, bertzeak bertze. «Azpiegitura horien kalteak arintzeko neurririk ez da, ordea», salatu du Olitek. Datu bat jarri du erdigunean: autobidetik 20.000 ibilgailu pasatzen direla, batez bertze, egunean, eta haietako 5.000 inguru direla astunak. «Herritik entzuten da zarata».

Berdesia elkarteak eraiki nahi duen hesi berdearen helburua da azpiegitura horien eragina arintzea. «Babesgune bat sortzea, nolabait, herritarron eta azpiegitura horien artean», zehaztu du Olitek. Ez bakarrik hori: «Hesi berde hori erabili nahi dugu Tafalla herri iraunkor bilakatzeko; ekonomia zirkularra sustatu nahi dugu, herritarrak herrira lotzeko», erantsi du Berdesiako presidenteak. Turismoa bultzatzeko aukera aipatu du, bertzeak bertze, bideak markatuz.

Proiektua garatzen joan da, eta elkarteko kideek beren esku ez ziren baliabideak lortzeko beharra ikusi dute. «Finean, herritar soilak gara, eta zenbait kontutan ezagutza teknikoa behar da». Babes eta baliabide tekniko horiek Tafallako Udalak eta Nafarroako Gobernuak eman dizkiete Berdesiako kideei.

Adibide gisa, elkarteko kideek nabarmendu dute herri lurretan ari direla zuhaitzak landatzen, eta, horretarako, udalaren esku hartzea behar dutela. «Tafallako lurren %52 inguru herri lurrak dira; 4.000 hektarea baino gehiago», azaldu du Olitek. Arazoa da herri lur horiek hirigunetik urrun direla; hau da, basoa babes hesi bilakatzeko egon beharko lukeen tokitik urrun. «Ordua da arazo horri konponbide bat emateko, udalaren esku baita, adibidez, pribatuak diren labore lurrak herritik kanpo eramatea, eta herritik hurbilago direnak herri lur bilakatzea, basoa egiteko».

Horregatik, hain zuzen, jabe pribatuek proiektuarekin bat egitea garrantzitsua dela azaldu du elkarteko kide Intxaurrondok. Uste du herritarrek izan dutela aukera Berdesia ezagutzeko, eta ohartu direla herritar guztiei egiten diela on.

Basoen Nazioarteko Eguna

Martxoaren 8an, Tafallako talde feministetako kideekin aritu ziren Berdesiako kideak zuhaitzak lantzen; joan den igandean, berriz, Zuhaitzaren Eguna ospatu zuten, udalarekin batera. Gaurko ere antolatu dute Berdesiako kideek zuhaitzak landatzeko jardunaldia. Eta datorren igandeko Basoen Nazioarteko Eguna ospatzeko aukera izanen dute.

Nafarroako bertze herrientzat adibide bilakatu nahi dute, hazitik basoa sortzeko. Tafallan, jada, zuhaitz bat landatu dute biztanle bakoitzeko. Eta ez dute gelditzeko asmorik.


Summary: Reik izandako istripuari buruzko susmoak berretsi dituzte eskertza eskutitzean. Pepe Rei kazetari hilberriaren senideek gutun bat plazaratu dute, eskerrak emateko azken egunetan euren ondoan egon direnei eta babes mezuak bidali dizkietenei.

Joan den martxoaren 9an hil zen Jose Benigno Rei (Cenlle, Galizia, 1947 - Donostia, 2021), Pepe Rei, 1990eko hamarkadan ikerketa kazetaritzaren aitzindaria izan zena Euskal Herrian. Ordutik igaro diren egunetan jasotako babesa eskertzeko gutun bat helarazi du haren familiak, eta, besteak beste, adierazi du 2002an Reik izan zuen ezbeharra ez zela trafiko istripu soila izan. Gutuna, osorik:

Pepe Reiren familiaren eskertza

Gure eskerrik eta maitasunik zintzoena adierazi nahi dizuegu egunotan gure ondoan egon zareten guztioi, maitasun eta babes mezuak era partikularrean, sare sozialetan eta prentsaren bidez bidali dizkiguzuenoi.

Ohartuta geunden Pepek sortzen zuen ezagutzaz eta estimuaz, pertsona moduan eta kazetaritzaren profesional moduan; ez Euskal Herrian bakarrik, baita Herrialde Katalanetan, Galizian, Asturiasen, Andaluzian, Argentinan, Kuban, Portugalen, Erresuma Batuan… eta adierazi diguzuenak berretsi egiten du uste hori, aurrera segitzeko behar dugun animorako indarra ematen digu.

Askok galdetu diguzue Euskal Herriari horrenbeste lagundu zion galiziar horrek egindako lana aitortzeko edo omentzeko ekitaldirik antolatuko ote den. Begi bistakoa da osasun egoerak ez duela uzten. Hala ere, lagunek eta lankideek adierazitako nahia hori bada, zuen esanetara jartzen gara egin ahal izateko.

Bukatzeko, familiak adierazi nahi du susmo hutsa baino zer edo zer gehiago daukala Pepek eduki zuen istripuaz. Istripu hark egiten ari zen hainbat ikerketa moztu zituen, testuinguru soziopolitiko jakin batean gertatu zen, eta ezin izan zen argitu. Beti segituko dugu lanean argitu ahal izateko.

Donostia, 2021eko martxoaren 20a


Summary: Kamioilari bat hil da Zuastiko zerbitzugunean, kamioiak su hartuta. Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu den sua, eta ikerketa bat zabaldu du.

Kamioilari bat hil zen bart gauean Zuastiko zerbitzugunean (Nafarroa), 22:30 aldera. Larrialdi zerbitzuek orduan jaso zuten kamioi bat sutan zegoela zioen dei bat. Cordovillako suhiltzaileak bertaratu ziren hara, eta sua itzali ostean aurkitu zuten kamioilariaren gorpua, kiskalita.

Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu zen sua, eta ikerketa bat zabaldu du. Behin baimena jasota, gorpua eraman zuten autopsia egitera.


Uhinen urteurrena eten ez dadin

Summary: Uhinen urteurrena eten ez dadin. Ondarroako Radixu irrati libreak 30 urte bete ditu aurten. Egoerara moldatuta, emanaldi sorta bat antolatu dute. Datozen urteurrenak ere betetzeko, pandemiak etendako transmisio lanak berriz hartuko dituzte.

Hamar urte hiru aldiz, hiru urte hamar aldiz, edo hamabost urte bi aldiz. 30 bete ditu aurten Ondarroako Radixu irrati libreak. Proiektuaren hastapenak oraindik lehenagotik datoz, baina elizako kanpandorreko estudio zaharra berjabetu zutenetik 30 pasatu dira jada.«Euskal Herrian gaztetxe, fanzine eta irrati libreen bueltan olatu bat egon zen, eta olatu horren bultzadan sortu zen gure irratia. Garai hartan irrati libreen koordinakunde bat zegoen, eta haiek utzitako emisora batean hasi ginen», kontatu du Txomin L. Aramaio Radixu irratiko kideak. Proiektua herri mugimendutik jaio zela dio: «Ideia Ondarroako gaztetxearen inguruan sortu zen. Bertako asanbladetan ikusi zen irrati libre baten beharra zegoela. Buruan geneukan proiektu hori gauzatzeko herriko hainbat talderekin kontzertu bira bat egin genuen, diru apur bat atera eta martxan jarri ahal izateko». Herriko hainbat kide batu ziren sorrera hartan: «Jatorri ezberdinetakoak, gazteak… Oraindik orduko kideren bat ere badago taldean».

Orain ere aniztasun handia dago adinari dagokionez: «20 urtetik gorako batzuk gaude, 10 urtetik gorako nerabe batzuk ere bai… 15-20 lagun inguru gaude». Kide horietako bakoitzak zeregin edo funtzio bat du; batzuek astero egiten dute irratsaioa; beste batzuk arlo informatiko eta teknikoaz arduratzen dira, sare sozialak eta komunikazioaren ardura… Boluntario gisa dabiltza kide denak, eta «ahalik eta txukunen eta ahal den neurrian» ardurak banatzen saiatzen dira.

Radixu irratiko proiektua uhinetatik harago doa, ordea. Ondarroako Zapato Azule eguna antolatzen dute, eta antolakuntza horretan beste hainbat herritarrek ere hartzen dute parte. Proiektuaren transmisioa bermatzeko saio batzuk antolatu izan dituzte herriko ikastetxeetako ikasleekin, baina pandemiaren ondorioz bertan behera gelditu dira geroko saio birak. «Ahal den bezain azkarren eutsiko diogu berriro horri», nabarmendu du.

Iraganera begira jarri da Aramaio. Asko aldatu da egoera: «Baliabideak asko aldatu dira, lehen dena zen analogikoa, orain gehienak digitalizatuta daude. Emisioa bera ere aldatu egin da: lehen antenatik soilik emititzen genuen, orain sarean ere bai». Baliabideak ez eze, eduki eta formatu aldaketak ere egon direla adierazi du Aramaiok: «Lehen irratsaio mordo bat egoten ziren, eta soilik gureak egiten genituen, eta orain, gureez gain, Arrosa sareko beste batzuk ere emititzen ditugu». Modu horretan 24 orduz emititzen dute.

Egokitzeko gaitasuna

Testuinguru berrietara moldatze horretan, pandemiarena gehitu zaio. 30. urteurrena ere neurri berrietara egokitu behar izan dute: «Gure azken berrikuntza urteurreneko kotzertuak streaming bidez emititzea izan da. Elkarrizketa eta kontzertu akustikoak egiten gabiltza». Gaurkoa bigarren emanaldia izango da. Dena Ondarroako taldeko kide gazteak egongo dira 20:00etatik hasita, eta YouTube bidez ikusi ahal izango da.

Tokian tokiko irrati libreek herriari «hurbiltasuna» eskaintzen diotela iruditzen zaio Aramaiori: «Horren adibide da itxialdian egon ginenean herriko entzule mordo bat izan genuela. Ostegunetik igandera iluntzero irratsaioak egiten genituen. Telebista piztu beharrean, herritarrek Radixu irratia entzuten zuten, herritarren berri izateko eta auzokoei buruz jakiteko». Garai erraza izan ez bazen ere, oroitzapen onak ditu: «Oso polita izan zen. Irratia, azken finean, herritarrekin harremanak izateko modu bat da». Radixu irratiaren izaeraz hausnartzerakoan, hainbat berezitasun datozkio burura: «Irrati lokal bat gara, eta Ondarroakoa. Ondarroak badu izaera eta hizkera oso propio bat, eta gure irratian esentzia edo berezitasun hori mantendu egiten da».


Positibo tasa %5 inguruan dago oraindik

Summary: Positibo tasa %5 inguruan dago oraindik. 369 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Osakidetzak baheketa bat egingo du Ataunen (Gipuzkoa), eta martxoaren 5aren eta 20aren artean herriko hiru tabernatan egondakoei proba egiteko eskatu die.

Positiboen ehunekoak ez du nahi beste egiten behera. Herenegun, egindako proben %6,5ek eman zuten positibo, eta atzo, %5ek. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 7.410 proba egin ziren atzo, eta haietatik 369k eman zuten positibo.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 160. Nafarroan 89 lagunek eman zuten positibo; Gipuzkoan, 81ek; eta Araban, 35ek. Behera egiten ari da, ordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan daudenen kopurua: 87 daude orain, joan den urtarrilaren 16tik izan den kopururik txikiena. Gela arruntetan, berriz, 32 lagun ospitaleratu zituzten atzo.

Horretaz gain, Osakidetzak dei egin die martxoaren 5aren eta 20aren artean Ataungo (Gipuzkoa) Troskaeta, Urbieta eta Sutegi tabernetan egondako lagunei, baheketa bat egiteko. Osasun zerbitzuek bihar jarriko dute probak egiteko postu bat San Martin pilotalekuan.


Summary: Gurutze Gorriko auzoko eskolara joan daiteke Ziburuko ikastola. Berrogeita hamar ikaslera heldurik, gune handi baten beharretan da Kaskarotenea ikastola. Gurutze Gorriko eskolako egoitzara joanez gela aski eta jantegia balituzke.

Urrun dira duela zazpi urte herriko etxearekin izan ziren kalapitak. Bederatzi urte ditu Ziburuko Kaskarotenea ikastolak, 50 ikasle, bosgarren urtea ireki berria, eta, jadaneko, leku handiago baten beharretan da. Herriko etxe berriarekin aterabide bat atzemana du, Seaska federazioak erosi zuen lurreko gunea utzi eta Gurutze Gorriko auzoko eskola publikoaren barneetara joateko.

Urte zaila izan zuen 2014koa Kaskarotenea ikastolak. Hasi berria zen, eta, aitzineko udalak eskola publikoa behin-behinean erabiltzea onartu ondoan, kanporatzea deliberatu zuen ikasturte hastapenean. Haurrentzat beste aterabiderik ez izanez, lekuan berean egotea erabaki zuen ikastolak, baina udalak auzitan ezarri zuen, eta «okupazio egun bakoitzeko» isuna pagatzera zigortu zuen auzitegiak. Guy Poulou orduko auzapeza ikastolari elektrika eteteraino joan zen. Ateka gaitz horretarik jalgitzeko, Seaskak jabe pribatu batekin adosturik lur baten erostea erabaki zuen, elkartasun kanpaina zabal bat dela medio 300.000 euroan eskuratu zuena. 2016ko apirilaren 9an estreinatu zuten ofizialki ikastola berria, eta, geroztik, lur horretan plantan eman prefabrikatuetan ari da.

Gaur egun, 50 ikaslera heldua da Kaskarotenea, eta hiru irakasle postu eta laurden ditu. Garapen bat izan du, argiki, azken sei urte horietan. «Lehendabiziko urteetan, nahiko toki bagenuen, eta bizi normal batera itzuli ginen», esplikatu du Kaskarotenea ikastolako gaur egungo lehendakari Xabi Bizkaik. Haur andana laster goiti joan da, eta «azken bizpahiru urteetan nahiko tinko ibili» direla aitortu du.

Bederen gela bat gehiagoren beharra lukete, baita pausa gela batena ere. Gehiago dena, jantegia ikastolatik kanpo dute. «Ikastolatik 200 metrora den lokal bat alokatu behar dugu jantegiarendako, eta eguerdiro haurrak harat eraman, eta ikastolarat berritz ekarri. Ez da biziki praktikoa».

Joan den urteko herriko etxeetako bozen kanpainan Ziburuko hautagai zerrenden itzulia egin zuen ikastolak, egoeraren berri emateko. «Galdegin genien sekula hautatuak baziren zein izanen zituzten aterabideak. Denek erantzun zuten, salbu herriko etxe ohikoek». Eneko Aldana auzapez berriaren zerrendarekin adostu zutena bestelakotu da geroztik, eta Gurutze Gorriko auzoko eskola publikoaren egoitzara joatea aurreikusi dute. «Jakinez eskola publikoak batzeko proiektua badela iraileko, guk errekuperatuko genuke Gurutze Gorriko eskola; auzo erdi-erdian dena. Guretzat berri biziki ona da», esplikatu du Bizkaik. Partikularki toki nasaia badelako han denen egiteko. «Gelarik aski badela segur da, eta tresnatua da, jadaneko: jantegia badu. Aterpea eta kirola egiteko lekua ere bai».

Bereziki ama eskolaren antolatzeko egokitze lan batzuk balituzkete egiteko, herriko etxearekin aipatzekoak dituztenak.

Lur prezioen meneko

Egoitza handiagoan izanez, azken urteetako emendatze dinamikak segituko duelako esperantza du Kaskarotenea ikastolako lehendakariak: «Jakinez aurten bosgarren eta azken urtea ireki dugula, orain ikastola osoa dugu ama eskolatik bosgarren urtera». Nahiz argi duen Ziburun haurren zenbatekoa apalduz doala, besteak beste, bertan bizitzea zaila bilakatu delako lurraren prezioa dela kausa.

«Guk emendatze hori izan dugu ikastolan, baina erran behar da eskola publikoetan haur andana bat galdu dutela, denek ezagutzen dugun etxebizitzen egoerarengatik», dio Bizkaik. Eskola publikoetan ageriagoa dena ikastolan ere ikusi dutela erran du: «Ikastolan ere ikasle batzuk galdu ditugu, burasoek Sarara, Hendaiara, Azkainera joan behar izan baitute Ziburun berean ez baitzuten atzematen prezio apalagoetan ez alokatzeko, ez erosteko etxebizitzarik». Herriko etxe berriak bizitegi sozialen egiteko dituen xedeek, menturaz, joera alda dezaketela hautematen du Bizkaik; familien etortzea ahalbidetzeko gisan.

Ziburuko ikastolako arduradunek ez dakite zuzen —gauzak pentsatu bezala gertatzen badira— noiz sartzen ahalko diren gune berrian. Datorren iraileko sartzean ez bada, heldu den urtarrilean izan daiteke, baina ez dute segurtamenik oraino. Eskola publikoen bateratzeko obrek dute lehentasuna.

Goizegi da errateko, bestalde, Seaskak Kaskarotenearentzat erosi zuen lurra zer bilakatuko den. Lekuan berean egonen da oraino zenbait hilabetez.


Summary: «Antzerkiak eta arteak pentsaera kritikoa sortzeko balio dute». Donostiako Arte Eszenikoen jaialdia igaro berritan, balantze baikorra egin dute antolatzaileek; Chiapussoren esanetan, argi gelditu da ezinbestekoa dela kultur eskaintza egotea, «herritarron egoera psikologikoa zaindu baitu».

Donostiako antzokiak emanaldiz josi dira azken aste honetan, dFeria arte eszenikoen urteko lehen erakusleihoa igaro baita. Kultura «inoiz baino beharrezkoagoa» den garaia dela uste du Norka Chiapussok (Donostia, 1963), Donostia Kulturako antzerki eta dantza programazioaren zuzendariak, «gizartearen osasuna zaintzeko tresna egokia izan delako». Herritarrak kultura gosez daudela ere argi du Chiapussok, programatutako ekitaldi guztietan publikoak bikain erantzun duelako.

Amaitu berri da dFeria jaialdia. Zer balantze egin duzue?

Oso-oso gustura gaude dFeriaren aurtengo edizioarekin. Gaur egungo pandemia egoera kontuan harturik ere, sarrera gehienak saldu genituen, arte eszenikoetako 350 profesional inguru etorri dira Donostiara, eta baita herritarrak ere.

Urtebeteko lehortea izan dute antzerki feriek. Oasia izan al da dFeria?

Iaz antolatu zen azken arte eszenikoen feria izan zen dFeria; martxoaren 12an amaitu zen, eta martxoaren 14an denok etxeratu egin gintuzten; handik aurrera ez zen egin gisa horretako ekitaldirik. Urtebeteko tarte honetan berriro guri egokitu zaigu lehenak izatea. Gurea abiapuntua izan da, eta beste jaialdietarako ere bultzada izango da. Arte eszenikoek presentzia behar dute gizartean; mundu zabaleko aretoen zirkuituan mugimendua behar dute.

Euskal Herrian zenbat antzerki feria egiten dira?

Bi: bata, kalekoa, Leioan [Bizkaia] antolatzen den Umore Azoka; eta bestea, Donostian antolatzen dugun aretoko antzerki feria.

Zenbat ikuskizunen proposamenak jaso dituzue aurten?

Mundu osoko 350 proposamen inguru jaso ditugu, eta 28 konpainia aukeratu ditugu feria honetan, horietatik hemezortzi, estreinaldiak. Tartean, Euskal Herriko sortzaile eta profesionalak ikusi ditugu oholtzan; gehienak, ordea, Espainiakoak izan dira, eta, gutxi batzuk, beste herrialde batzuetakoak. Programazioaren %90 antzerki eta dantza emanaldiek osatzen dute, eta gainontzeko emanaldiak diziplina anitzekoak dira.

Mundua geratu dute eta kulturak lanean jarraitu du…

Zer erremedio!

Euskal konpainiek ere lekua izan dutela aipatu duzu.

Euskarazko antzerki emanaldi bat programatu dugu: Bertolt Brecthek idatzitako Ama kuraia antzezlana, Arriaga antzokiaren eskutik. Itzulpena Kepa Errastik egin du eta zuzendari lanak Maria Goirizelaiak. Sisiforen paperak ere programatzeko asmoa genuen, Egunkaria-ren itxierari buruzko emanaldia, baina, logistika kontuengatik, dFeriaz kanpo programatu dugu. Euskal Herriko dantza konpainiek ere presentzia izan dute: Kukai dantza taldeak, Amaia Elizaranek, Iratxe Ansak eta Iker Karrerak, esaterako.

Arte eszenikoetako profesionalei eta programatzaileei zein publikoari bideratutako programa izaten al da?

Guztiengan pentsatuz antolatutako emanaldiak dira. Gure aretoak profesionalentzako zein herritarrentzako irekiak daude. Maila profesionalean, ikuskizun garaikideak dira, eta feriak erakusleiho izaten dira, konpainientzako eta estreinaldientzako bereziki. Helburua da ikuskizun horiei merkatu berriak irekitzea eta ezagutaraztea, emanaldiak gero beste herrialdeetan saltzeko. Bestalde, hiritarrei zabalduriko feria ere bada eta publiko horrengan pentsaturiko emanaldiak ere badira. Feria izateaz gain, jaialdia ere bada, eta aukera polita da era guztietako ikuskizunak ikusteko. Guretzako garrantzitsua da publikoak dFeria maitatzea.

Aurtengo leloa Etorkizuna izan da. Inoiz baino gehiago kulturaren eta arte eszenikoen etorkizuna sustatu behar delako, akaso?

Azken urtean bizi izan dugun egoerak argi utzi du zeintzuk diren funtsezko gauzak eta balioak; maila pertsonalean zein gizarte mailan irizpideak eta balioak birplanteatu ditugu. Mundua geratu dute eta aldaketa garaia da; etorkizuna aldatu behar dugu. Munduaren amaieran bageunde, ez atzera eta ez aurrera biderik ez legoke aldaketak proposatzeko.

Eta kulturak aldaketa ekar lezake?

Dudarik gabe. Eta argi geratu da hori. Medikuek eta osasun arloko langileek zaintza lanak egin dituzte, eri daudenak sendatuz. Kulturaren kontsumoak izugarrizko gorakada izan zuen lehen itxialdi hartan bereziki; liburu gehiago irakurri zituen jendeak, filmak eta telesailak ikusi zituen… Argi geratu da zein ezinbestekoa den kultur eskaintza egotea, herritarron egoera psikologikoa zaindu baitu; arnasgunea izan da. Kulturak oreka psikologikoa mantentzeko balio izan dio gizarteari. Lehen ere betetzen zuen funtzio hori, baina argi gelditu da orain.

Arte eszenikoen feriak zer bilakaera izan du hasieratik?

Ibilbide aldapatsua eta zaila izan du; tartean, lau urteko geldialdia ere bai, aurrekonturik ez zegoelako, baina azken urteetan gozoagoa izan da bidea. Donostiako Viktoria Eugeniaz eta Antzoki Zaharraz gain, kultur etxeetan ere baditugu aretoak, eta baldintza onak ditugu ikuskizunen kalitate artistikoa bermatzeko. dFeria martxoan izan da azken urteetan; Donostian, urtean zehar, bada nahikoa jaialdi eta ikuskizun, data aldaketa honekin hiria ikuskizunak ikusteko gosez egoten da, eta publikoak ere harrera ona egiten dio.

Hamaika antzezlan ikustea egokitzen zaizu urtero. Nolakoa izan da euskal antzerkiaren bilakaera?

1980ko hamarkadan ikaragarrizko jarduera zegoen antzerkigintzan, konpainia enblematiko asko sortu ziren: Maskarada, Geroa, Tanttaka, Ados, Trapu Zaharra… Frankismo ondorengo antzerkigintza zen eta bazuen kutsu politikoa askotan. Kostatu egin da, ordea, konpainia horiei erreleboa ematea. Batzuk desagertu egin dira, eta gutxi batzuk, mantendu. Badator erreleboa, Artedrama, Dejavu eta Atx konpainiekin, adibidez. Konpainia berri horietako batzuek euskara hutsean egiten dute lan, oso antzezlan abangoardistekin eta oso gidoi landuekin.

Garai oparoan al daude euskal dantza konpainiak?

Bai, halaxe daude. Punta-puntako konpainiak dauzkagu, sortzaile gazteak dira orokorrean, eta berriak ere badatoz atzetik. Dantzan antzerkian baino jende gazteagoa datorrela iruditzen zait.

Donostia Antzerki Sariak ere badu irabazlea: Xake Produkzioak konpainiaren Fadoak entzuten zituen gizona. Euskal antzerkigileentzat bultzada garrantzitsua al da?

Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, martxoaren 27an, banatuko dugu saria, Viktoria Eugenia antzokian. Bigarren aldiz irabazi du Xake Produkzioak konpainiak. Euskaraz sortzen duten konpainientzako garrantzi handiko saria da, erakusle ona, zalantzarik gabe. Epaimahaiak erabakitzen du gure zirkuituko euskal antzerki obrarik onena zein den; 12.000 euroko saria jasotzen dute, eta ekoiztuko duten hurrengo lana guk programatzeko konpromisoa dugu.

Euskarazko antzerkiak zer presentzia du hirian?

Ez da duela hogei urteko konturik. Orduan, San Tomas egunaren inguruan bakarrik eskaintzen zen antzerkia euskaraz Donostian. Guk, aspalditik, hilabetero euskarazko emanaldiak eskaintzen ditugu, eta publikoak sekulako babesa ematen dio euskarazko antzerkigintzari. Artedramak arrakasta handia du, adibidez; Txalok antzerki komertzialagoa lantzen du, eta arrakasta itzela du Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola bezalako aktoreekin ere.

Antzerki amateurra nola ikusten duzu?

Donostia Kulturan ez diogu leku askorik egiten antzerki amateurrari, baina herrietako mugimendua oso garrantzitsua da. Antzerkigintza amateurra gure publikoaren harrobia da, baita antzerki profesionalerako kideen iturria ere. Herri txiki bateko antzerki taldeko kideak eta ikusleak, kasu, antzerki profesionaleko ikusle bilakatzen dira.

Bada antzerkia, zuzenean, umorearekin lotzen duenik; obra bat ikustera barre egitekotan soilik doana.

Publiko ezberdina dago antzerkian; batzuek komertziala maiteago dute, eta besteek abangoardistagoa, gidoi sakonekin eta hausnarketarako bidearekin. Antzerki mota ezberdinak ikusteko aukera eskainiz gero, publikoa antzerki abangoardista ikustera ohitu daiteke. Antzerkian barrea eta umorea soilik egingo balitz, ez luke etorkizunik edukiko.

Umorea eta hausnarketa behar dira gaur egun?

Antzerkiak eta arteak pentsamendu kritikoa sortzeko balio dute; gutxienez, zalantza sortzeko. Agian, ez dizkigu emango erantzunak, baina zalantza eta hausnarketa sortzen badizkigu, bere lana egingo du. Pentsamendu bakarraren inposizioa egon da azkenaldian, adierazpen askatasuna moztu digute, eta komunikabideetan kanpaina basatiak egin dituzte. Orain arteko eskubide guztiak tanpako batean kendu dizkigute, eta gizarte eta politika mailan argi-ilun asko sorrarazi dizkit horrek. Krisialdiak ez dira mundua geratuta gainditzen.

Zer eskatzen diozu 2021ari?

Ez naiz ausartzen ezer eskatzera, gure esku ez dauden faktore askok eragiten baitute. Traktore lana egin dugu; arazoa sorbalda gainean hartu eta kultur programazioa mantentzen saiatu gara, zer gerta zitekeen jakin gabe. 2020ko ekainean, lehenak izan ginen Viktoria Eugenia irekitzen, eta apustu latza izan zen. Udako programazioa zehazteko dago, oraindik, ez dakigu eserlekuen neurketa nolakoa izango den edo zein neurri bete beharko diren. Zintzilik dago dena, baina programatzeko gogoz gaude gu!

«Euskadin rock-and-rollak ez du dirurik emanen», abesten zuen Hertzainak taldeak. Kulturarentzat ere ez dira betiko garai onenak…

Gure kasuan, saldutako sarrerekin ordaintzen dira emanaldi asko. Eserlekuak murriztean, ordea, diru sarrerak ere gutxitu egin dira. Kultura gosez dago publikoa, hori nabaritzen dugu, eta zorionekoak gu! Aurrekontuei dagokienean, aurten ez dugu gehiago jasoko, eta diru publikoa inoiz baino ezinbestekoagoa den garaian gaude. Politikariek gauza bat esan eta bestea egiten dute hemen.


Puntu gazi-gozoa Realarentzat

Summary: Puntu gazi-gozoa Realarentzat. Bi aldiz aurreratu dira txuri-urdinak, baina bi aldietan berehela berdindu du Sevillak. Sailkapenean seigarren postuan daude oraindik.

Realak ezin izan du garaipena eskuratu Zubietan. Sevillarekin neurtu ditu indarrak gaur eguerdian, eta, donostiarrak bi aldiz aurreratu diren arren, espainiarrek azkar erantzun dute bi aldietan.

Neurketa irekia izan da, eta bi taldeek izan dituzte aukerak. Lehen zatian, Realak izan du baloi jabetza, eta kontraerasoak baliatu nahi izan ditu Sevillak. Hala, 26. minutuan jokaldi bikain bat egin du Nerea Eizagirrek, eta ez du huts egin ate aurrean. Bi minutu geroago, ordea, berdindu egin du Pinak.

Dinamika antzekoa izan da bigarren zatian ere. 56. minutuan Palaciosek aldaratze bat baiatu du etxekoak berriz ere aurretik jartzeko, baina 58. minuturako binakoa erakusten zuen markagailuak. Coleman izan da goleatzailea. Amaierara bitartean gertuago izan du garaipena Sevillak, besteak beste, erremate bat zutoinera bidali baitute.

Gauzak hala, puntu bat gehiago txuri-urdinentzat, sailkapeneko seigarren postuan sendotzeko. Asteazkenean Huelvara (Espainia) bidaiatuko dute, Sporting Huelvaren aurka jokatzeko.

Reala: Quiñones; Lucia, Mendoza, Tejada, Nuria; Maitane (Itxaso, 80), Gemma, Amaiur (Nahikari, 70'), Palacios (Cecilia, 80'), Nerea Eizagirre eta Franssi.

Sevilla: Ramos; Deza, Calderon, Pina (Pinel, 87'), Virginia Garcia (Rivero, 87'), Payne (Delgado, 87'), Belinda, Kerlenas (Gabarro, 63'), Coleman (Franco de la Vega, 75'), Toro eta Albarran.


Summary: Ezkurdiak eta Galarzak aurrerapauso bat eman dute. Ezkurdiak ikuskizuna eman du aurreko koadroetan, eta nafarrek une oro kontrolpean izan dute neurketa. Sailkapenean bosgarren dira.

Binakako Txapelketan aurrera jarraitzeko pauso sendoa eman dute Joseba Ezkurdiak eta Ladis Galarzak Logroñoko Adarraga pilotalekuan (Errioxa, Espainia). Nafarrek bost puntu dituzte, eta, garaipenari esker, aurrea hartu diete Jaka-Martijari eta Urrutikoetxea-Imazi. Artolak eta Arangurenek, gutxi badira ere, aukerak dituzte oraindik; falta zaizkien bi neurketak irabazi beharko dituzte, eta Urrutikoetxea-Imazen porrot bat itxaron.

Gaurko neurketan, ordea, urrun izan dute garaipena Artolak eta Arangurenek. Indartsu hasi dira, bi eta huts aurretik, baina ondoren bere jokoa ezarri du arratsaldeko protagonistak: Joseba Ezkurdiak. Artola kantxatik atera du, ez dio jokoan sartzen utzi, eta bikain amaitu ditu tantoak. Sasoi onean da arbizuarra, eta gaur, gainera, ondo lagundu dio Ladis Galarzak. Hala, 16 eta 6 aurretik jarri dira gorriak, eta, hortik aurrera, pixkanaka neurketa amaitu besterik ez dute egin behar izan. Azkenean, 22 eta 11.

Bihar Getariako (Gipuzkoa) Sahatsaga pilotalekuan jokatuko dute 12. jardunaldiko azken neurketa Urrutikoetxea-Imazek eta Altuna III.a-Mariezkurrena II.ak.

Sailkapena

1. Elezkano II-Zabaleta, 9 puntu 2. Peña II.a-Albisu, 8 3. Altuna III-Mariezkurrena, 8 4. Olaizola II.a-Rezusta, 6 5. Ezkurdia-Ladis Galarza, 5 6. Jaka-Martija, 4 7. Urrutikoetxea-Imaz, 4 8. Artola-Aranguren, 3


Liderraren zelaian berdintzeko zorian

Summary: Liderraren zelaian berdintzeko zorian. Ausart zelairatu dira arabarrak, eta neurketa amaitzeko hamar minuturen faltan penalti bat ere izan dute alde. Oblakek geratu du Joseluren jaurtiketa. Jaitsiera postuetan daude oraindik.

Alavesek aurkari zaila zuen parean: Espainiako Ligako liderra. Atletico Madrilek, ordea, asko sufritu behar izan du arabarrei irabazteko, eta Jan Oblak atezainaren gelditu ikusgarri bati esker eskuratu ditu hiru puntuak. Harro egoteko moduko neurketa egin dute Abelardoren mutilek, baina horrek ez du balio sailkapenerako; azken-bigarren daude oraindik babazorroak, jaitsiera postuetan.

Ausart zelairatu da Alaves, eta neurketako lehen aukera argia haiena izan da; Joseluk, ordea, ez du asmatu ate aurrean. Lehen zatian ez da eroso egon etxeko taldea, eta ez du gol aukera askorik sortu, nahiz eta minutuak igaro ahala bere atetik geroz eta gertuago jokatu duen Alavesek.

Bigarren zatia bestelakoa izan da. Trippierrek etengabe sortu du arriskua bere hegaletik, eta haren erdiraketa bat baliatu du Luis Suarezek neurketako gol bakarra sartzeko, 53. minutuan. Buruz, bikain errematatu du Uruguaiko aurrelariak. Minutu gutxi geroago izan dute madrildarrek bigarrena eskuratzeko aukerarik argiena; orduan ere Trippierrena izan da jokaldia, baina Marcos Llorenteren erremateari ederki erantzun dio Pachecok.

Azken minutuetan Atleticorena izan da baloi jabetza, baina jokaldi arraro samar batean penaltia eskuratu du Alavesek. Atleticok zuen baloia, Luis Rioja Savic presionatzera joan da, eta hark ukalondoarekin aurpegian eman dio area barruan. Bideoan begiratu ostean hartu du erabakia epaileak. 82. minutua zen. Joselu izan da jaurtiketa egiteko arduraduna, baina baloiaren norabidea asmatu egin du Oblakek.

Atletico Madril: Oblak; Gimenez, Savic, Hermoso, Carrasco, Lemar (Herrera, 73'); Trippier, Koke, Marcos Llorente; Luis Suarez eta Correa (Saul, 73').

Alaves: Pacheco, Laguardia (Alberto Rodriguez, 69'), Duarte, Lejeune, Ximo Navarro, Pere Pons (Borja Sainz, 79'); Battaglia, Pellistri, Jota Peleteiro (Abdallahi Mahmoud, 69'), Edgar Mendez (Luis Rioja, 59') eta Joselu.


Summary: Etorkinentzako etxebizitza eskubidea aldarrikatu dute. Mobilizazioak egin dituzte igandean, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Bilbokoan, migratzaileek higiezinen sektorean jasaten duten arrazakerian egin dute azpimarra, eta, Donostiakoan, paperik gabeko migratzaileen babesgabetasuna salatu nahi izan dute.

Arrazakeriak etxerik gabe uzten nau. Etxebizitza denontzat. Bizkaiko SOS arrazakeria taldeak etxebizitzan jarri du arreta aurten, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean, eta lelo hori erabili dute igandean Bilbon egin duten manifestazioan. Irakurri duten manifestuan zera azpimarratu dute: oraindik ere arrazakeria eta xenofobia direla gaur egun «giza eskubideak urratzeko modu nagusietako bat, bizitzako esparru guztietan».

Hainbat eragilek eta faktorek arrazakeria legitimatzen dutela salatu dute, besteak beste, erakundeek, adin txikiko atzerritarren babes faltak, arraza dela-eta andreek zaintzaren arloan jasaten duten eskubide faltak, botoa emateko eskubiderik ezak...

Horrez gain, gaitzetsi dute etorkinei eta ijitoei osasuna, hezkuntza edo bizilekua edukitzeko eskubidea ukatzen zaiela ere. Horretan jarri dute arreta berezia gaur, eta kasu jakin batzuk seinalatu dituzte, gehienak higiezinen sektorearekin lotutakoak: etxe agentziek eta etxebizitzak alokatzen dituztenek tratu baztertzailea ematen dutela arraza dela-eta, udalek zailtasunak jartzen dituztela erroldan sartzeko, auzokide arrazistek jazarpena eta oldarraldiak eragiten dituztela, eta espekulazioa dagoela etxebizitzen prezioen inguruan.

Gipuzkoan, honela zioen, esaterako, arrazakeriaren eta xenofobiaren aurka egiteko asmoz gaur Pasaiatik Donostiaraino eraman duten pankartak: Zure papera garrantzitsua da. Haiek paperik gabeko migratzaileen babesgabetasuna salatu nahi izan dute. Azaldu dute papergabeek «batere eskubiderik ez izatearen eguneroko infernuan» bizi behar izaten dutela, eta jakinarazi dute egoerak okerrera egin duela pandemiaren ondorioz. Gogoratu dute, halaber, etorkinek eskubideak dituztela, edozein administrazio egoeratan egonagatik ere, eta paperik ez edukitzea ez dela delitua: «Inor ez da ilegala».


Kolpe latza hartu du Realak etxean

Summary: Kolpe latza hartu du Realak etxean. Imanol Alguacilek esan duenez, porrotak ez diola eragingo Athleticen aurkako finalari: «Baditugu bi aste buelta emateko».

1-6. Aitzakiarik ez duen emaitza, eta partidaren garapenaren isla. Izan ere, Bartzelona irabaztera atera zen Anoetako zelaira, eta nagusi izan zen partida ia osoan.

Halere, Reala lehenengo gola sartzeko zorian egon zen 25. minutuan: Isakek aukera argia eduki zuen Ter Stegenen atea zulatzeko, baina ez zuen jokaldia burutzea lortu.

Hortik aurrera, ezinean ibili zen Reala,eta 37. minutuan hasi zen Bartzelonaren gol festa: Griezmannek sartu zuen lehenengoa. Baina aurretik ere sartzeko zorian egon ziren, habean jo zuen baloi batekin.

Zubeldia lurrean geratu zen, Dembelerekin lehiaturiko jokaldi batean. Baina, azkenean, jarraitu ahal izan zuen partidan. Lehen zatiaren amaieran heldu zen katalanen bigarren gola. Leo Messi izan zen protagonista, eta Destek zulatu zuen donostiarren atea, hark pasaturiko baloi bati esker.

Erauntsi gorri-urdina

Bigarren zatian, enbatak eraman zuen Reala. 53. minutuan, bere bigarrena sartu zuen Destek. Realak ahal bezala eusten saiatu zen, baina urez bete zitzaion ontzia. Messik berak sartu zuen laugarrena, Busquetek emaniko baloiari esker.

Tartea are handiagoa izan zitekeen gainera, epaileek gol bat baliogabetu zietelako katalanei, kamerekin kontsultatu ondoren: Dembele jokoz kanpo zegoela ebatzi zuten.

Halere, jokalari berak markagailura igo zen gol bat sartu zuen minutu batzuk geroago.

Realak, ondoren, lortu zuen gol bat sartzea, Barrenetxeari esker. Baina, berriz ere, Messik sartu zuen. Azkeneko gola izan zen.

«Minduta gaude, zale guztiak bezala, ez dugulako emaitza hau gustuko», esan zuen Imanol Alguacil donostiarren entrenatzaileak, partida amaitu ostean. «Parean, gaur, sasoi ikaragarrian dagoen talde bat eduki dugu. Gure aukera izan genuen, ez genuen sartu, eta min egin digute». Jokalariak defendatu zituen: « Gol batekin partidan zaude oraindik, baina hirugarrena jasotzean, normala da talde gazte batentzat apur bat hondoa jotzea, eta halako jipoia jasotzea».

Halere, adierazi zuenez, kolpeak ez dio eragingo apirilaren 3an Athleticen aurka jokatuko duen kopako finalean. Datozen bi asteotan min hartuta daude jokalarietako batzuk berreskuratzeko itxaropena du entrenatzaileak.


Summary: Bi txirrindulari erietxean, eta gidari bat hilda. Orioko Gainean txirrindulari bat harrapatu du alkoholarekin positibo emandako gidari batek. Beste txirrindulari bat erori da Carcarren. Biak zaurituta eraman dituzte erietxera. Lasarten, legazpiar bat hil da auto istripu batean.

Larri eraman zuten atzo erietxera Orioko Gainetik jaisten, Aian (Gipuzkoa), zaurituriko txirrindularia. Larri zegoela zabaldu zuten atzo. Eguerdi aldera N-364 errepidean zebilela, Ford Fiesta batek harrapatu zuen. Gidariari alkoholemia proba egin zioten, eta positibo eman zuen.

Zauritua donostiarra da, 49 urtekoa.

Adin berekoa da, baina iruindarra, atzo istripua pairatu zuen beste txirrindularia. Lagun taldean zihoan, NA-122 errepidean. Zabaldu dutenez, berez erori zen. Iruñera eraman zuten, eta, erietxeko eledunek esan dutenez, egonkor zegoen atzo arratsaldean.

Hildako bat Lasarten

Legazpiko 60 urteko auto gidari bat hil zen atzo Lasarte-Orian (Gipuzkoa), 19:00ak pasatuta. Segurtasun Sailak zabaldu duenez, gidariak, autoaren kontrola galdu, eta errepidearen erdiko hesiaren kontra jo du. Bi pertsona zihoazen autoan, gidaria eta emakumezko bat. Biak atera dituzte autotik, baina gizona hilda zegoen. Emakumezkoak ez zuen zauririk, baina antsietateak jota artatu behar izan dute.

Ikerketa Zuastin

Larunbatetik iganderako gauean kamioilari bat hil zen Zuastiko zerbitzugunean (Nafarroa). Kamioi batek su hartu zuen, eta suhiltzaileek sua itzali ostean aurkitu zuten kamioilariaren gorpua, kabinan, kiskalita.

Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu zen sua, eta ikerketa bat zabaldu du.


Summary: Protestak nagusitu dira asteburuan, Erdoganek Turkia indarkeria matxistaren kontrako itunetik atera ostean. Ituna «homosexualitatea normaltzeko» erabili izan dela adierazi du Ankarako gobernuak. Europako Batasunak eta NBEk gaitzetsi egin dute erabakia. Turkian urtero 300 bat emakume hiltzen dituzte indarkeria matxistako ekintzetan.

Manifestazioak eta bestelako protesta ekintzak egin dituzte emakumeek Turkian asteburuan, Racep Tayyip Erdogan presidenteak herrialdea emakumeen aurkako indarkeriaren nazioarteko itunetik atera duela iragarri ondoren. Erabakia esanguratsua da, ituna Istanbulen sinatu zutelako, eta Turkia izan zelako Europako Batasunak bultzaturiko akordioa sinatu zuen EBtik kanpoko lehen herrialdea.

Bandera moreak atera zituzten kalera emakumeek, eta salatu zuten egunero jasotzen direla emakumeen hilketaren baten berriak. Izan ere, hilketa matxistak areagotu egin dira herrialdean azken urteotan. Turkiak ez du emakumeen aurkako indarkeriaren datu ofizialik zabaltzen, baina, horren kontra lanean ari diren ekintzaileen arabera, aurten dagoeneko 78 emakume hil dituzte, eta azken hamarkadan aurrekoetan halako hiru handitu da kopurua. Urtean 300 emakume inguru hiltzen dituzte Turkian indarkeria matxistaren eraginez.

Baina, Erdoganen eskuineko gobernuak erabakia arrazoitzeko esan duenez, itunak «familia egiturak» ahultzen ditu. «Istanbulgo Ituna, hasieran emakumea babesteko pentsatuta zegoena, homosexualitatea normaltzen saiatzen ari den jende talde batek bahitu du, eta hori Turkiaren gizarte eta familia balioen kontrakoa da», idatzi du Erdoganen komunikazio bulegoak.

«Gure gizartearen egitura tradizionala zaintzeak Turkiako emakumeen duintasuna» babestuko duela adierazi du Fuat Oktay presidenteordeak.

Zehra Zumrut Familia Lan eta Gizarte Politiken ministroak esan du Turkiako Konstituzioak eta indarrean diren legeek babestuko dituztela emakumeen eskubideak.

Istanbulgo Ituna Europako Kontseiluak bultzatu zuen, emakumeen aurkako indarkeria aurreikusteko, epaitzeko eta desagerrarazteko. Horrez gain, berdintasuna bultzatu nahi du. Itunaren testuan, ordea, ez da homosexualitatea aipatzen, baina zehazten du inor ezin dela diskriminatu sexu joerarengatik.

Europako Kontseiluarentzat, «penagarria»

Marija Pejcinovic Buric Europako Kontseiluko idazkari nagusiak esan du Turkiaren erabakia «penagarria» dela. «Erabakia atzerakada handia da, eta are penagarriagoa da arriskuan jartzen duelako emakumezkoen babesa Turkian, Europan eta harago».

Nazio Batuen Erakundeak ere gaitzetsi egin du Ankararen erabakia. Osasunaren Mundu Erakundearen datuen arabera, Turkian emakumeen %38k pairatzen du bikotekidearen indarkeria bizitzan. Europan %25ekoa da kopurua.


Summary: Nawal al Saadawi pentsalari feminista eta sozialista hil da. Bere lanengatik espetxeratu egin zuten, eta erbesteratu egin behar izan zuen. Kairon hil da, luzaroan gaixorik egon ondoren.

Nawal al Saadawi pentsalari historiko feminista eta sozialista hil da. Atzo zendu zen, Egipton, 89 urte zituela. Al Saadawik hainbat lan argitaratu zitue,n eta emakumeen eskubideen alde borrokatu zen; horregatik kartzelatu egin zuten, eta erbesteratu egin behar izan zuen. Egiptoko prentsak argitaratu zuenez, luzaroan gaixorik egon ondoren hil da, Kairoko ospitale batean, baina ez dute zehaztu zein gaixotasunek jota.

1931. urtean jaio zen, ondo bizi zen familia batean, Kafr Tahlan, Niloren deltan. Han hasi zen bere pentsamendua garatzen, eta han idatzi zituen bere lehen testu feministak, eskolan ikasle gizonezkoen eta emakumezkoen artean zeuden desberdintasunek bultzatuta. Bere biografian idatzi zuenez, 13 urterekin hasi zen idazten, ohe azpian gordetzen zuen eguneroko batean, eta, harrezkero, ez zion inoiz utzi idazteari, ez 1980ko hamarkadan espetxeratu zutenean eta ez 1990ekoan erbesteratu zutenean.

Medikuntzako gradua eskuratu zuen, eta bere herrian jardun zuen sendagile. Nesken mutilazio genitalaren lekuko izan zen, eta bere ibilbidean luze aritu zen Egiptoko nekazari inguruetan horren kontra egiten. Psikiatrian espezializatu zen ondoren, eta Egiptoko Osasun Ministerioko zuzendari ere izan zen. Osasuna aldizkaria sortu zuen.

Lehen liburua Emakumea eta sexualitatea (1972) izan zuen. Hor dioenez, gizarteak beldurra dio emakumeen gorputzari, eta etengabe saiatzen da emakumeak kontrolatzen, erlijio eta politika aitzakiak baliatuz. Egipton zentsuratu egin zuten lan hori, eta lanetik bota zuten Al Saadawi. Berak sortutako fundazioa itxi egin zuten, gainera. «Hori guztiori emakumeen zorigaitz pribatuez eta publikoez hitz egiteagatik, bai gorputzekoez eta bai intelektualez», idatzi zuen gero.

1981ean estatuaren kontrako krimenengatik espetxeratu zuten, Anwar al Sadar presidente ohiaren erregimena eta sistema kapitalista kritikatu zituelako. Espetxean idatzi zuen bere lanik nabarmenena: Imamaren erortzea (1987). Egipton gaur egun oraindik ere zentsuratuta dago. Lan horretan salatu zuen, hain zuzen, gizonek erlijioa, politika eta morala erabiltzen dituztela emakumeak kontrolatzeko.

Haren lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dituzte, bai eta filmetarako eta antzezlanetarako erabili ere. 1991n, Egiptotik ihes egin behar izan zuen, muturreko talde islamisten mehatxuengatik. AEBetan bizi izan zen, eta unibertsitate irakasle izan zen. 2011n, Hosni Mubarak presidentetzatik kendu zuten protestak hasi baino pixka bat lehenago itzuli zen sorterrira, eta horietan hartu zuen parte.

Azken urteetan bere pentsamendua zabaltzen jardun zuen, eta, azkenaldian, geroz eta urriagoak ziren. Sistema patriarkala eta kapitalista kritikatu zituen, ahoan bilorik gabe. Bere bizitzaren azken urteetan, makillajea erabiltzeari eta ilea tindatzeari uko egin zion, emakumea den bezala aldarrikatzeko.


Summary: Gipuzkoako Aldundiak eutsi egingo die N-1eko eta A-15eko bidesariei. Aldundiak uste du orain arteko aurkako epaiek ez dutela behartzen garraiolariei kobratutako dirua itzultzera. Aztertzen ari da Gorenaren epaiari helegitea jartzea

Gipuzkoako Aldundiak ez du bere jarrera aldatu bidesarien auzian. Hortaz, N-1 eta A-15 autobiak erabiltzen dituzten kamioiek aurrerantzean ere bidesariak ordainduko dituztela iragarri zuen atzo Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Gainera, diputazioak ez du oraingoz ordainsaria pagatu zutenei dirua itzultzeko beharrik ikusten, bere iritziz, auzitegiek ez dutelako horretara behartzen.

Martxoaren hasieran, Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen martxoaren hasieran legez kanpokoa zela bidesarien lehen araua, 2016 urtekoa, kanpoko garraiolariak diskriminatzen zituelako. Ez da hori, ordea, indarrean dagoen araua, aldundiak aldatu egin baitzuen EAEko Auzitegi Nagusiaren lehen aurkako epaia iritsi zenean. 2018ko bigarren arau horrek zenbait moldaketa egin zituen prezioetan eta ordaindu beharreko errepide zatietan.

Fenasdimer garraio enpresen Espainiako patronalak —hark jarri zuen salaketa— eta Hiru garraiolari autonomoen sindikatuek eskatu diote Gipuzkoari bidesarietan kobratutako dirua itzultzeko garraiolariei, eta ohartarazi diote bidesarietan «tematzeak» ondorio ekonomiko «larriak» ekarriko dizkiola. Oiarbidek, aitzitik, jakinarazi du ez duela dirua itzultzeko eskaera formalik jaso. «Iristen direnean, banan-bana aztertuko ditugu». EBren zuzentaraua

Gipuzkoako Batzar Nagusietako azpiegitura batzordean agertu da Oiarbide, bidesarien aferari buruz azalpenak emateko. Diputazioaren betiko tesiari eutsi zion: bidesariak legezkoak direla eta ez zela diskriminaziorik egin kanpokoei kalte egiteko. Are gehiago, nabarmendu zuen errepideak erabiltzeagatik ordaintzea Gipuzkoako Batzar Nagusien agindu bati erantzuten diola, eta horregatik jarraituko dutela bidesariek indarrean.

Helegitea aztertzen ari dira

Aldundiko zerbitzu juridikoak Auzitegi Gorenaren epaia aztertzen ari dira, haren aurka errekurtsorik jarri behar den zehazteko; izan ere, oinarri juridikoetan ez zaie erantzunik ematen sortutako gai nagusietako batzuei. «Batetik, Auzitegi Gorenak ez du auzi prejudizialik egin, baina Europako zuzentarau bat ezartzea derrigorrezkoa da auzialdi honetarako. Bestalde, epaiak ez du sakon aztertzen eta ez du azaltzen diskriminazio hori zertan gauzatzen den», azaldu du Oiarbidek. Oroitarazi duenez, Europako Batzordeak ontzat jo zuen 2016ko arauaren tarifikazio sistema.Aldundiak uste du orain arteko epaiek ez dutela zalantzan jartzen bidesarien ezarpena, ezta horien bidez zuzentarauan jasotako kostuak berreskuratu ahal izatea ere. «Ez du ezer esaten aplikazioa eragin duten egoera juridiko indibidualizatuei buruz, eta ez du eskubiderik aitortzen».

Gauzak alda daitezke baldin eta auzitegiek 2018ko araua ere baliogabetuko balute, baina Oiarbidek azaldu du ez dutela horri buruz espekulatzen hasi nahi. «Dena da posible. Auzitegi Gorenak kontuan har dezake aldundiak egin duen ahalegina, kanona ezarri zen bideetan egin daitezkeen ibilbide aukerak zehatz-mehatz eta modu didaktikoan azaltzeko. Adibide errazekin azaldu dugu bakoitzaren zenbatekoa eta diskriminaziorik eza».


Summary: Adierazpen askatasuna muga dezaketen arauak kentzeko eskatu dio Europak Espainiari. «Terrorismoaren gorazarrea» eta «erregearen kontrako irainak» zigortzen dituen legedia aldatzea proposatu dute

Europako Batzordeko Giza Eskubideetako komisario Dunjia Mijatovicek kezka azaldu du Espainiako Zigor Kodearen zenbait atalek adierazpen askatasunerako eskubidean izan dezaketen «eragin negatiboaz», Espainiako Justizia ministro Juan Carlos Campori igorritako eskutitz batean. Zenbait aldaketa egitea ere proposatu du aipatutako gutunean.

Mijatovicen ustez, «terrorismoaren gorazarrea» zigortzen duen legeria «problematikoa» da segurtasun juridikoaren ikuspegitik, haren «anbiguotasuna» dela eta: «Horrek ekarri du Espainiako auzitegiek horien inguruko interpretazio desberdinak eta are kontrajarriak ere egitea, eta horietako batzuk adierazpen askatasunari buruzko nazioarteko araudiaren kontrakoak dira». Kasu jakinik aipatzen ez badu ere, Espainian espetxeratu dituzten artisten auzia gogora ekarri du Giza Eskubideetako komisarioak.

«Erregearen kontrako irainei» dagokienez, Mijatovicek uste du horrelakoetan «indarkeriarako deia» egiten denean baino ez liratekeela zigorgarriak izango. «Erlijio sentimenduen kontrako irainak» ere Zigor Kodetik ateratzearen alde agertu da Europako Batzordearen Giza Eskubideetako komisarioa.

Espainiako Gobernuak erantzun dio eskutitzari, eta komisarioari esan dio «lanean» ari dela Zigor Kodearen artikulu horien erreforma lortzeko.


Etxegabe bat hil da Bilbon

Summary: Etxegabe bat hil da Bilbon. 23 urteko gizon bat da; hilaren 12an zendu zen. Uribarri auzoan loreak utzi dizkiote bizilagunek.

Kalean bizi zen gizon gazte bat zendu da Bilbon. Piotr zuen izena, eta 23 urte zituen. Poloniakoa zen jaiotzez, baina urte eta erdi zeraman Euskal Herrian; pandemia tarteko, aterpetxe batean pasatzen zituen gauak, eta kalean egiten zituen egunak, gitarra batek lagunduta. Martxoaren 12an hil zen.

Hiriburuko leku askotan ibiltzen zen gitarra jotzen, baina Uribarri auzoa izaten zuen bere geralekuetako bat; hain justu, inguruko bizilagunek loreak, argazkiak eta kartelak jarri dituzte hura egoten zen lekuan.

Aurten Euskal Herrian hildako bigarren etxegabea da. Urtarrilean, 56 urteko gizon baten gorpua topatu zuten Hendaian (Lapurdi), auto baten barruan. Era berean, urtarrilaren erdialdera abenduaren amaieran desagertutako etxegabe baten gorpuzkiak aurkitu zituzten Getxoko Arrigunaga hondartzan (Bizkaia). Barakaldoko gizon batenak ziren; 34 urte zituen, eta kalean bizi zen. 51 urteko gizon bat dago kartzelan, behin-behinean, hura hiltzea egotzita.


Summary: Baheketak eginen dituzte beste hiru herritan: Milagron, Acedon eta Mendazan. COVID-19 kasuen gorakadaren ondorioz, PCR probak eginen dituzte Milagron, Acedon eta Mendazan; bihar ekingo diote. Osakidetzak gaur arratsaldean hasi ditu baheketak Ataunen eta Elorrion.

Egunetik egunera, gero eta oldartuago dago birusa Hegoaldean. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak iragarri dutenaren arabera, Euskal Herriko bost herritan eginen dituzte birusa atzemateko probak datozen egunetan. Gaur hasi dituzte baheketak Ataunen (Gipuzkoa) eta Elorrion (Bizkaia), eta, aldiz, bihar eginen dituzte Nafarroako hiru herritan: Milagron, Acedon eta Mendazan.

Ataungo herritarrei dagokienez, Osakidetzak PCR proba egitera deitu ditu martxoaren 5etik 20ra bitarte Ataungo Troskaeta, Urbieta eta Sutegi tabernetan izandako lagunak. Testak herriko San Martin pilotalekuan eginen dituzte, arratsaldeko hiruretatik arratseko zortziak bitartean. Emaitzak SMS bidez bidaliko dira. Era berean, Elorrion ere gaur hasiko dira probak egiten, eta asteazkenera arte arituko dira zeregin horretan. Zehazki, Osasun Sailak 19 eta 65 urte bitarteko bizilagunak deitu ditu diagnostiko probak egitera. Gallastegi kaleko kiroldegian eginen dute baheketa.

Osasunbideak bihar eginen dizkie birusa detektatzeko probak Milagroko, Acedoko eta Mendazako hainbat herritarri. Milagroko herritarrei dagokienez, 30 eta 64 urte artekoak deitu dituzte probak egitera. Acedon eta Mendazan, ordea, 14 urtetik gorakoek hartuko dute parte baheketan.

Prebentzio neurriak

Osasun Sailak eta Osakidetzak ohar batean oroitarazi dute, halaber, gaitzaren sintomak dituzten pertsonek etxean gelditu behar dutela, bakarturik. Izan ere, horiek zuzenean jarri beharko dute harremanetan osasun etxearekin, eta ez dute baheketan parte hartuko. COVID-19aren sintomatzat hartzen dira sukarra, eztula, eztarriko mina, arnasteko zailtasuna eta usaimenaren galera.


Summary: Ostiralean egingo dute Kataluniako presidentea hautatzeko bilkura. Borrasek adierazi du «aukera gehien dituen» hautagaia izendatuko duela inbestidura saiorako. ERCk eta CUPek akordiorako oinarri bat adostu dute Aragones presidente egiteko, eta Esquerraren eta JxCren arteko negoziazioak aste honetan ixtea espero dute.

Kataluniako Parlamentuko presidente Laura Borrasek adierazi du ostiralean egingo dutela Generalitateko presidentea hautatzeko bilkura. «Aukera gehien dituen» hautagaia proposatuko duela azaldu du, baina ez dute aurreratu hori nor izango den. ERCk eta CUPek atzo sinatu zuten Pere Aragones inbestitzeko aurreakordioa, eta espero du ordurako adostasun bat lortzea Esquerrak JxCrekin martxan dituen negoziazioetan. Halere, Borrasek ez du ezer jo egintzat: «Ez da nahikoa hautagai izan nahi hutsa; inbestitzeko aukera onargarri bat izan behar duzu».

Borras datozen egunetan bilduko da parlamentua osatzen duten talde guztiekin, hautagai bakoitzaren egoera aztertzeko, eta ostegunean emango du aukera gehien dituenaren izena. Denen artean izen bat gailenduko da, ustekaberik ez bada: Pere Aragones. ERCko buruak eskura du presidentetza, atzo CUPekin erdietsitako aurreakordioa tarteko. Halere, CUPen biltzarrak baietza eman behar dio, asteazkenean.

Bi aldeek adostutako aurreakordioaren arabera, «eraso demokratiko berri bat egiteko beharrezko baldintzak» prestatzera konprometitu dira, «ahal dela, erreferendum moduan». Halere, ERCk egungo «negoziazio prozesua» mantentzearen alde egingo du aurrerantzean ere, «Kataluniaren eta Espainiako Estatuaren arteko gatazka modu demokratikoan konpontzeko».

Horrek guztiak aurrera egin dezan, baina, ERCren eta JxCren arteko negoziazioek ere ostirala baino lehen eman beharko lukete fruituren bat. Halakorik gertatu ezean, hautagai errealik gabeko bilkura bat egin beharko lukete, iaz Qum Torra presidente ohia inhabilitatu ostean gertatu bezala. Horrek bi hilabeteko epea emango lieke alderdiei adostasun bat eskuratzeko. Negoziazio horiek porrot eginez gero, berriz ere hauteskundeak egin beharko lirateke Katalunian.

Aukera hori ez dute mahai gainean jarri nahi alderdi independentistek. Generalitateko bozeramaile Meritxell Budok (JxC) adierazi du ERCren eta JxCren arteko elkarrizketek «behar adina» iraungo dutela «akordio solido bat» eskuratu arte. Hala, Catalunya Radion eginiko elkarrizketan, adierazi du negoziazioen inguruko informazio gutxi argitaratzea «sintoma on bat» dela. Akordioa gertu ikusten du ERCko Laura Vilagrak ere. Bere alderdiak CUPekin adostutako aurreakordioaren ostean, ostiraleko bilkura baino lehen, JxC ere batuko dela uste du. ERCko kidearen arabera, gobernuaren osaera eta bakoitzak izango duen rola adostea besterik ez zaie falta.

Bi alderdien arteko desadostasun nagusietako bat da zer rol bete behar duen Carles Puigdemont presidente ohiak zuzentzen duen Errepublikaren Kontseiluak. JxCk erakunde hark orain arte eginiko lana txalotu du, eta Kataluniako afera nazioartera zabaltzeko ezinbesteko tresna gisa irudikatu. ERCk, berriz, uste du hark «bere rola» izan behar duela, baina Generalitatea «baldintzatu» gabe. «Hau ez du ERCk bakarrik uste, baita CUPek ere», adierazi du Vilagrak. Halere, uste du gai horrek ez dela izango Kataluniako Gobernua osatzeko eragozpen: «ERCk Artur Masen, Carles Puigdemonten eta Quim Torraren inbestidurak babestu ditu. Beraz, ziur nago JxCk gauza bera egingo duela ERCren hautagaiarekin».

Etxegabetzeak eta foama

ERCren eta CUPen arteko akordioak, independentzia prozesuaren inguruko puntuez gain, beste eremu ugari ere jorratu ditu. Besteak beste, etxegabetzeen aurkako protokolo bat ezartzea hitzartu dute. «Etxebizitza eskubidearen defentsa» bi alderdiek aldarrikatzen duten oinarrietako bat dela adierazi du ERCk, eta gaineratu adostutakoa lehen pauso bat dela, epe ertainera «eredu aldaketa bat» gauzatzeko bidean. Era berean, Osasun Sailak jasoko duen aurrekontuaren %25 lehen mailako arretara bideratzea ere adostu dute. Hala, lehen arreta osasun sistema publikoaren «erdigunera» eraman nahi dute alderdiek.

Mossoen jarduna ere izan dute hizpide bi aldeek, eta, foam jaurtigaien inguruko araudi berria onartu bitartean, horien erabilera debekatzea adostu dute. Izan ere, uste dute «ezinbestekoa» dela aldaketak egitea segurtasun indarren ekiteko moduan. Horretarako, batzorde parlamentario bat sortuko dute.


Adam Zagajewski poeta poloniarra hil da

Summary: Adam Zagajewski poeta poloniarra hil da. Poloniako 68ko Belaunaldiko idazle ezaguna atzo hil zen, Krakovian, 75 urte zituela. Nobel saria jasotzeko hautagaien artean izan zen 2007az gero. Hamazazpi poema libururen egilea da.

Donostian Literaktum jaialdian 2019ko abenduan hitzaldia egin zuela profitaturik, BERRIA egunkariarentzat elkarrizketatu zuen Iñigo Astizek. «Liluratu egiten nau», esan zuen, «giza historian nola dauden bi hari, elkarri lotuta doazenak: bata da gerren, iraultzen eta abarrekoen historia, eta bestea da edertasunaren historia. Gutxitan gurutzatzen dira, elkarrekiko paralelo doazen bi korridore balira bezala. Galdera eternoa da: nola da posible bi elementu horien bizikidetza?».

Lviv hirian (gaur egungo Ukrainan) jaio zen Adam Zagajewski 1945ean. Bigarren Mundu Gerraren ostean Poloniako Gliwice hirira lekualdatu zuten haren familia. Krakovian egin zituen filosofia eta psikologia ikasketak. Lehendabiziko poema liburuak Komunikat (1972) zuen izenburua, eta CiepÅÂo, zimno (Beroa eta hotza) aurreneko eleberriak (1975). Stanislaw Lem idazlearen eta Roman Ingarden literatur teorialariaren adiskidea izan zen.

Agintari komunistek 1976an Zagajewskiren liburuak argitaratzea debekatu zutenean, Houstonera (AEB) joan zen irakasle lanetan, eta ondoren Parisera, 1982an. Ez zen Krakoviara itzuli 2002ra arte.

«Niretzat, poesia da», adierazi zion Adam Zagajewskik Iñigo Astizi, «gogoetaren eta edertasunaren beste bizitza horretara iratzartzen gaituen esnagarri gisako bat, baina ez gaituena apartatzen benetako bizitza historiko eta ekonomikotik. Poesiak, beste edozein artek bezala, osoago egiten gaitu, beste dimentsio hori eskaintzen digulako».


Summary: EHNEk eta ENBAK otsoaren populazioa kontrolatzearen aldeko mozioa aurkeztu dute. Gipuzkoako udal guztietan egin dute eskaera. Abeltzaintza estentsiboak ondorio larriak pairatuko lituzkeela salatu dute.

EHNE eta ENBA nekazari sindikatuek «mendiko abeltzaintzaren eta otsoaren populazioa kontrolatzearen» aldeko mozioa aurkeztu dute Gipuzkoako udaletxe guztietan. Salatu dutenez, abeltzaintzaren aurkako ekinbideak ugaritzen ari dira otsoa babesteko aitzakian.

Hain zuzen, otsoa lurralde guztian babes bereziko espezieen zerrendan sartzea proposatu zuen Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordeak, otsailaren 4an. Berez, hala zen Duero ibaiaren Espainiako zatiaren hegoaldeko lurraldeetan, baina ez iparraldekoetan, Hego Euskal Herria barne. Proposamenak zer eragin izango luke? Ba, otsoa ez litzatekeela ehiza espeziea izango eta ezingo litzatekeela hil kontrol neurri gisa; hau da, zenbait eskualdetako otso kopurua gutxitzeko edo erasoak saihesteko. Euskal Herrian ez dago otso talde egonkorrik. Euskal Herrira sartzen direnak, Arabara eta Bizkaira, sartzen dira, Espainia aldetik: bai Errioxatik, bai Burgostik.

Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordean parte hartzen dute bai Trantsizio Ekologikorako Ministerioak, bai autonomia erkidegoek. Ministerioaren botoa erabakigarria izan zen otsoa zerrendan sartzeko. Eusko Jaurlaritzak proposamenaren kontra bozkatu zuen, iaz otsoa mehatxatutako espezieen zerrendan sartu bazuen ere; Nafarroako Gobernua abstenitu egin zen. Erabakiak haserretu egin ditu otso gehien dituzten lurraldeak eta proposamenaren kontra bozkatu zutenak.

EHNEk eta ENBAk salatu dute otsoa babes bereziko erregimenean dauden espezieen zerrendan sartzea erabaki zutela «nahiz eta otsoaren populazioaren %95 baino gehiago ordezkatzen duten lurraldeak aurka bozkatu zuten». Horiek dira Asturias, Galizia, Gaztela Leon eta Kantabria.

Sindikatuen arabera, erabakia behin betiko hartuko balitz, Euskadiko abeltzaintza estentsiboak «ondorio larriak» pairatuko lituzke. «Otsoen populazioa handituko litzateke mugakide diren erkidegoetan, eta, horrenbestez, Euskadin otsoak sartu eta egonkortzeko arriskua gehituko litzateke». Kezkatuta agertu dira: «Abeltzainok beldurtuta gaude otsoaren zabalkundeak orain arte egin dugun erabilera estentsiboaren amaiera ekar dezakeelako».

Adierazi dute udal denen babesa lortu nahi dutela, eta ezinbestekotzat jo dute alderdi politiko guztiek bat egitea. «Otsoa ez dago arriskuan, baina mendiko abeltzaintza bai».


Summary: Beste 395 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean. Beste behin, positiboen ehunekoa %5etik gorakoa da Hego Euskal Herrian: igandeko testen %5,4k eman dute positibo. 395 lagun daude ospitaleraturik.

Azken egunetako joerari jarraiki dio atzemandako kutsatu kopuruak Hego Euskal Herrian. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.306 proba egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta 395 kasu zenbatu dituzte horietan. Hala, egun bakarrean emandako proben %5,4k eman dute positibo. Berriz ere, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko ezarritako mugaz gaindiko ehunekoa; hau da, %5etik gorakoa.

Lurraldez lurralde, Bizkaian zenbatu dute kasu positibo gehien: 166 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 104 atzeman dituzte; Nafarroan, 66; eta Araban, aldiz, 58.

Bestalde, ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak 31 pertsona erietxeratu zituzten atzo gaitzarengatik. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan guztira 395 lagun daude ospitaleetan; azken asteko daturik makurrena da hori. Zehazki, ospitaleratuetako 286 gela arruntetan daude, eta 109 daude ZIUetan.


Summary: Islandiako erupzioaren irudi ikusgarriak hartu dituzte, drone batekin. Sumendiak bisitari ugari erakarri ditu asteburuan, eta ustez galdurik dauden pertsona batzuen bila ari dira agintariak.

Laba jaurtitzen ari da oraindik ere Islandiako hiriburutik kilometro gutxira dagoen Fagradalsfjall sumendia. Ostiral gauean hasi zen erupzioa, eta ez zen ustekabea izan, herrialdea alerta gorenean baitzegoen, sumendien adituek iragarria zutelako edonoiz has zitekeela. Azken egunetan 40.000 lurrikara pairatu dituzte islandiarrek, eta joan zen ostegunean, 400.

Erupzioaren irudi ikusgarriak hartu dituzte, baina Bjorn Steinbekkek grabaturikoek ez dute parekorik. Drone batekin, laba isuriari jarraitu dio, lurraren azpitik ateratzen den kraterreraino.

Bideo eta irudi gehiago zabaldu ditu Steinbekkek bere Instagram kontuan.

Asteburuan milaka pertsona joan dira erupzioa ahalik eta gertuenetik ikustera. Izan ere, adituek iragarri zuten ez zela erupzio lehergarririk izango, baizik eta laba isuri geldo eta lasaia.

Edonola ere, bart eguraldia asko kaskartu da, eta ez zegoen ustez erupzioa ikustera joandako pertsona batzuen berririk. Auto bat abandonaturik topatu dute inguruan, eta erreskate taldeak inguru hartara joan dira, Iceland Monitor webguneak zabaldu duenez. Ez dago argi zenbat pertsona inguratu ziren sumendira auto horretan. Asteburuan dozenaka pertsona erreskatatu behar izan dituzte, tartean jantzi egokirik ez zeukan jendea.

Agintariek ingurua itxi dute, sumenditik gas asko ateratzen ari delako. Jendea hil dezakete, ibarretan pilatzen badira.

«Sumendira hurbiltzea oso arriskutsua da orain», esan du Islandiako larrialdi zerbitzuak. Adituek uste dute balitekeela kraterrik handiena lehertzea eta, horren eraginez, labaren isuria azkar aldatzea.

Laba darion arrakalak 180 metro inguruko sakonera dauka, eta hainbat zulotatik ari da laba ateratzen. Adituek ohartarazi dutenez, erupzioa gertaera askoz handiago baten parte bat besterik ez da, eta litekeena da beste erupzio bat hastea beste tokiren batean.

2010ean Eyjafjallajokull sumendiaren erupzioak Europa osora barreiatu zituen errautsak; hainbat aireportu ixtea eragin zuen eta milaka hegaldi geratu ziren bertan behera. 10 milioi pertsonari eragin zien horrek eta 1.270 milioi euroko galera.

Islandiako sumendien erupzioek Europa eta, hein batean, munduaren klima aldatzeko ahalmena izan dute iraganean. 1783. urtean, Laki eskualdeko sumendiek hautsa eta gasak etengabe kanporatu zituzten, zortzi hilabetez. Hondamendi handia eragin zuten: airea eta zorua pozoitu zituzten, eta uharteko animalien erdiak hil zituzten. Pozoiak eta goseteak uharteko biztanleen %25 hil zituzten (9.000 pertsona, hainbat kalkuluren arabera). Baina Islandiatik harago ere eduki zuen eragina: sumendiek jaurtitako azido sulfurikoaren tantatxoek Eguzkiaren izpien ispilu egin zuten atmosferan, eta planeta hoztu zuten urtebetez.


Summary: AstraZenecaren txertoa 18 eta 65 urte bitartekoei emango diete Hegoaldean. AEBetan, Txilen eta Perun 32.449 boluntariorekin eginiko ikerketa baten arabera, %79ko babes maila ematen du txertoak.

Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluak berretsi egin du Espainiako Osasun Publikoko Batzordearen erabakia, eta AstraZenecaren txertoa adin tarte gehiagotara zabalduko dute: aurrerantzean, 18 eta 65 urte bitartekoei emango diete. Hartara, Oxford-AstraZenecaren sendagaia emanen zaie 65 urte bitartekoei, eta Pfizer eta Moderna enpresenak erreserbatuko dituzte, berriz, adin horretatik gorakoentzat eta bestelako patologiak dituzten gaixoentzat.

Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariek hartu dute parte, besteak beste, arratsaldeko bileran. Zenbait erkidegok eskatu dute adin muga oro ken dezatela, AstraZenecaren txertoa edonori jarri ahal izateko.

Nazioarteko ikerketa

Oxfordeko Unibertsitateak eta AstraZeneca enpresak sortutako txertoak %79ko eraginkortasun maila du COVID-19aren sintomak prebenitzeko, eta ospitalizazioa eragiten duten sintomarik larrienei aurre egiteko, berriz, %100eko babesa ematen du. Erresuma Batuko farmazia konpainia ondorio horretara iritsi da, AEBetan, Txilen eta Perun ikerketa bat egin ostean.

Zehazki, adin tarte guztietako 32.449 boluntariok parte hartu dute ikerketaren hirugarren fasean, eta horietatik 141 kasutan azaleratu ziren COVID-19aren sintoma arinak, eta inork ez zuen ondorio larririk pairatu. 65 urtetik gorakoen kasuan, gainera, txertoak %80ko babes maila eskaintzen du, AstraZenecak nabarmendu duenez.


Summary: Hainbat musikarik sortze prozesua azalduko diete ikasleei. Euskara eta euskal musika sustatzea du xede Musikariak Ikastetxeetan egitasmoak. 30 musikarik hartuko dute parte. Nafarroan izandako «arrakastaren» ondoren, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egitea erabaki du Jaurlaritzak

«Emaitza jasotzen dugu normalean, baina ez gara kontziente izaten zenbat ordu ematen dituen musikari batek kantak sortzen». Ezagutza hori ikasleengana hurbiltzeko, 2018an Musikariak Ikastetxeetan egitasmoa sortu eta koordinatu zuen Gotzon Barandiaranek Nafarroan, beste eragile batzuekin batera, eta, orain, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara hedatzea erabaki du Eusko Jaurlaritzak. DBH 3. eta 4. mailetako eta batxilergoko 1. eta 2. mailetako ikasleekin hasiko dira. Musikariek, sorkuntza prozesuaren nondik norakoak aletu, beren ibilbideaz hitz egin eta kantaren bat edo beste joko dute 40 ikasleko taldeetan. Guztira, 92 saio aurreikusi ditu Jaurlaritzak ikasturte honetarako —13 egingo dituzte Araban, 48 Bizkaian, eta 31 Gipuzkoan—; 90 minutuko saioak izango dira.

Barandiaranek aipatutako xedea ez ezik, «musikaren bitartez euskara eta euskal kultura sustatzea» ere badu jomuga egitasmoak, Begoña Pedrosa Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuordeak azaldu duenez. «Hezkuntza formalean beste estilo bat ireki nahi dugu». Diziplina artistiko hori hautatu dute «ikerketen arabera gazteek euskaraz gehien kontsumitzen duten kultur adierazpena» izateagatik, sailburuordeak azpimarratu duenez. Barandiaranen hitzetan, «sentimenduak eta pentsamenduak adierazteko modu askotako bat» da musika, eta, hori hala izanda, «sorkuntzan heztea» du helburu orobat egitasmoak. Halaber, sailburuordeak nabarmendu duenez, musikak biltzen dituen balioak —«errespetua», kasurako— ikasleengan sustatzeko tresna ere izan dadin nahi dute; hots, «helburu hezitzailea» ere badu, Pedrosaren ustez.

Orotara, hainbat belaunalditako 30 musikari aktibok hartuko dute parte egitasmoan, «20 gizonek eta 10 emakumek», Barandiaranek zehaztu duenez. Besteak beste, La Basu, Eñaut Elorrieta, Ines Osinaga, Joseba Irazoki, Jurgi Ekiza, Maite Larburu, Mikel Urdangarin, Olatz Salvador, Rafa Rueda, Thierry Biscary eta Zuriñe Hidalgo ikusteko aukera izango dute ikasleek. «Askotariko estiloak» biltzen dituzten sortzaileak direla azpimarratu du Pedrosak, eta Barandiaranek nabarmendu du Euskal Herriko hainbat tokitako sortzaileak egoteak zer ekarpen egiten dien ikasleei: «Batua oinarri izanda ere, euskararen aniztasuna eta aberastasuna jasotzen ditu egitasmoak».

Nafarroan izandako harrera aintzat hartuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere «arrakasta» izango duela uste dute bai Pedrosak eta bai Barandiaranek. «Nafarroakoaz balorazio izugarri ona egin dugu; harrituta gaude izan duen harrerarekin, ikasleei zein irakasleei dagokienez», azaldu du Barandiaranek. Are, «arrakastatsuago» izan beharko luke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, parte hartuko duten musikariek hiru ikasturte baitaramatzate saioak eskaintzen, koordinatzaileak dioenez.

Ondarearen transmisioa

Musikarien bisita eskaintzeaz gain, aldez aurreko lanketa bat ere proposatzen die egitasmoak ikastetxeei. Euskal kantagintza berriaren sorrera, folkaren loraldia, euskal rock erradikala eta XXI. mendeko kantagintza jorratuko dituzte, besteak beste. Hala, musikaria joaten zaienerako, «1950. hamarkadatik gaur egunera arteko euskal kantagintzaren irudi integral bat» izango dute ikasleek, Barandiaranek azaldu duenez. Tradizioa ezagutaraztearekin batera, «berpiztu» egin nahi dute, Pedrosaren arabera: «Ondare hori berreskuratu nahi dugu, baita eremu ez-formalean ere. Garaian garaiko musikarien bitartez, eskolatik abiatuta gizartera egingo dugu transmisio hori».

Izan ere, sortzaileak «katebegia» dira, Barandiaranek dioenez, eta hala adieraziko diete ikasleei ere: «Lehen, horiek egin zuten; orain, gu ari gara; eta bihar, zuek izan zaitezkete». Mezua pizgarria izan zaie Nafarroako saioetan parte hartu zuten ikasle batzuei, «sortzeko grina azaleratu» zitzaiela igarri baitzuten egitasmokoek, koordinatzaileak azpimarratu duenez. Egitasmoari esker, musikariak «ispilu» bilakatzen dira haientzat, batez ere emakumeentzat, dioenez. «Ezagutza gutxi dago euskal musikarekiko, eta are gutxiago emakumeek egiten duten euskal musikarekiko. Gelan emakume musikari bat egotea pizgarria da emakumeentzat».

Musikariek duten eredu izaera ukatu gabe, musikan aritzeko intentzioa ez dutenentzat ere baliagarria dela adierazi du Mikel Inuntziaga Inun parte hartzaileak: «Egitasmoak ez ditu bakarrik euskara eta euskal musika sustatzen. Sormena transbertsala da: denek daukagu sortzailea barruan, sortu eta bakoitzaren koloreekin esperimentatzeko ar hori. Horrek ez ditu soilik musikari hobeak ekarriko: herritar hobeak hobeak ekarriko ditu; albaitari, mediku eta ile apaintzaile hobeak ere ekarriko dizkigu».


Summary: Euskal Herria Batera-k aurkeztu du #keinubatbatera ekinbidearen aurrerapena. «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an, eta, sustatzaileen arabera, kantua izango da «batuko gaituzten keinuetako bat».

Euskal Herria Batera herri ekinbideak Euskal Herri osoan ospatuko du 2021eko Aberri Eguna. Ekinbidearen sustatzaileek azaldu dutenez, «kantua izango da batuko gaituzten keinuetako bat», eta, horretarako, seinale bat zabalduko dute apirilaren 4an, 12:30ean. Ordu horretan, «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko dute irratietan, tokiko telebistetan eta sarean, eta hiru abesti jasoko ditu: Gernikako arbola; Txoriak txori; eta Ikusi mendizaleak.

Horri lotuta, aurkeztu dute seinalearen aurrerapen bideoa. Hainbat euskal artista ageri dira han, batzuk abesten urte asko daramatzatenak eta beste batzuk euskal musika eszenan agertu berriak: besteak beste, La Furia, Erramun Martikorena, Kai Nakai, Niko Etxart, Xabi Solano...

Dinamikako kide Imanol Esnaolak ekinbidearen aurkezpenean azaldu zuenez, «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute: «Erabaki politikoak herritarrengandik ahalik eta gertuena hartzeko, gure bizitzen eta gure ongizatearen alde egiteko. Komunitate nazional gisa, zainduko gaituen herri bat izan nahi dugulako», adierazi zuen.

Seinalean parte hartu dutenen zerrenda 1. Nerea Loron La Furia 2. Dorleta Kortazar 3. Mirari Martiarena 4. Iker Villa 5. Mattin Rafu Ruiz de Alda 6. Garazi Hach Embarek 7. Josu Camara 8. Gotzon Barandiaran

Gernikako arbola: 9. Ainhoa Tabuyo 10. Amaiur Esparza 11. Ana Bejerano 12. Antxon Valverde 13. Aritz Rementeria 14. Ekaitz Etxezarreta 15. Endika Iriso 16. Erramun Martikorena 17. Fermin Balentzia 18. Gontzal Mendibil 19. Jean Leon Indart 20. Jon Enbeita 21. Julia Jimenez La Txula Potra 22. Iratxe Aguilera Kai Nakai 23. Irkus Robles 24. Mikel Markez 25. Niko Etxart 26. Pantxoa Karrere 26. Peio Ospital

Txoriak txori: 27. Ane Badiola 28. Joxe Leon Amigorena 29. Irati Odriozola

Ikusi mendizaleak: 30. Xabier Solano


Summary: Bizkaiko Ogasunak 313 milioi euroko iruzurra azaleratu zuen iaz, 2019an baino %37,8 gutxiago. Erregaien merkaturatzaile handiek azken salmentaren BEZarengatik zor zutena ordaintzen bukatu dutelako jaitsi da hainbeste kopurua

Bizkaiko Ogasunak 313,4 milioi euro erregularizatu zituen iaz iruzur fiskalaren aurkako planaren barruan. Aurreko urteetan azaleraturiko kopurua baino askoz txikiagoa da: 504 milioi erregularizatu zituzten 2019an —%37 gehiago—; eta 477 milioi 2018an. Ogasunak, baina, azaldu du erregai saltzaile handien BEZarengatik dela, atzeratuta zituzten ordainketak eguneratu dituztelako dagoeneko. Gipuzkoak eta Nafarroak, bere aldetik, iragan astean eman zituzten datuak, eta 225 eta 174 milioi euroko iruzurra azaleratu dituzte hurrenez hurren. Arabak, aldiz, ez du ezagutzera eman oraindik. Ipar Euskal Herrian ez da datu hau ematen. Bizkaiko Ogasunak erregularizazio 457.000 jarduketa egin zituen iaz, 2019an baino 25.000 gehiago. Orduan zergatik azaleratu da iruzur kopuru askoz txikiagoa? «Prebentzioan sakondu dugulako», nabarmendu du Jose Mari Iruarrizaga Ogasun diputatuak. Azalpenaren muina, baina, erregai enpresen aferan dago, eta banaketa kateko azken salmentaren BEZaren aitorpenean. 2017ra arte Bizkaiko gordailu fiskaletan pilaturiko erregaia merkaturatzen duten enpresek Espainiako Zerga Agentzian ordaintzen zuten BEZa. Bizkaitik kanpoko enpresak dira asko, eta kontsumitzaileari eginiko salmentaren BEZa ez zen Bizkaian gelditzen. Bizkaiko Ogasunak urteak zeramatzan praktika hori salatzen, eta epaitegietara jo zuen. 2017an Auzitegi Gorenak arrazoia eman zion, eta atzeraturiko BEZak eskatzen hasi zen enpresa horiei. Bide horretatik, 217 milioi euro berreskuratu zituen 2018an; 281, 2019an, eta 70 milioi iaz, azkenak. Ogasunaren arabera, hortik dator iruzurraren jaitsieraren azalpen nagusia. Enpresek dagoeneko Bizkaian ordaintzen dute salmenten BEZa eta beraz hurrengo urtean ez dago kontzeptu horri buruzko iruzurrik izango. Iruzur mota hori ez dute aurkituko, baina bai beste batzuk, Iruarrizagak nabarmendu baitu modu berriak agertzen direla urtero. «Txartelen erabilerari buruzkoak, balio erantsi handiko zerbitzuen laguntzak [bost milioi euro berreskuratu dituzte horiengandik], enpresa karruselak...». Azken horren eredu bat jarri du: «Aurkitu dugu kasu bat non bizkaitar batek enpresa muntatu du Portugalen, Frantziako beste enpresa baten babesean, eta hona Santanderko [Espainia]) enpresa baten bitartez iristen dena. Globalizazioa da».

Suitzako dirua, astiro Nazioarteko mugimendu inguruen harira, Bizkaiko Ogasunak datu deigarria plazaratu zuen iaz: lurraldeko zergapekoek 1.500 milioi euro dituzte atzerrian, horietatik 600 milioi Suitzan. Urtebete geroago, zertan da bilaketa? Iñaki Alonso Ogasun zuzendariak azaldu du: «Ari gara; gehiago egin nahi genuen, baina COVID 19ak eragina izan du. Datuak jaso eta gurutzatzen ari gara, baina ez da erraza, herrialde bakoitzak bere modura interpretatzen ditu. Galbahea pasatzean ezagutuko dugu benetako argazkia».


Summary: 44 urteko zigorra Garitagoitiari, eta absoluzioa Errazkini. Espainiako Auzitegi Nazionalak Inaxio Uria enpresariaren hilketa egotzita epaitu ditu bi euskal herritarrak, baina Garitagoitia baino ez du zigortu. Espetxe zigorra betetzeaz gain, euskal presoak kalte ordainak eman beharko dizkie ETAk hildakoaren senideei.

Espainiako Auzitegi Nazionalak Iurgi Garitagoitia eta Ugaitz Errazkin euskal herritarrak epaitu ditu, 2008an ETAk hildako Inaxio Uriaren hilketa leporatuta. Garitagoitiari 44 urteko zigorra ezarri dio, eta Errazkin, berriz, absolbitu egin du, froga faltagatik.

Kartzela zigorra betetzeaz gain, Garitagoitiak 160.000 euroko kalte ordainak eman beharko dizkio Uriaren alargunari, eta 40.000 eta 80.000 euro artekoak seme-alaba bakoitzari.

Espainiako Auzitegi Nazionalak ohar batean zehaztu duenez, auzitegiak frogatutzat eman du bi euskal herritarrek lotura dutela ETArekin: Garitagoitia talde armatuko kidea zela dio, eta Errazkin, berriz, «kolaboratzailea». Nolanahi ere, zehaztu du ezin dela frogatu Errazkinek auzi honetan esku hartzerik izan duenik, eta, beraz, errugabetu egin du.

Gorka Palaciosi, sei urte

Gorka Palacios Aldai euskal presoari, berriz, sei urteko espetxe zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak, lehergailuak edukitzeagatik eta kalteak eragiteagatik, Durangoko etxe batean atzemandako lehergaiekin lotuta.


Summary: VW Nafarroak 66,2 milioi euro irabazi zituen iaz. 2019an baino 78.000 auto gutxiago ekoitzi zituen. Lantaldeak pixka bat egin du behera.

Auto salmentaren jaitsiera handiak ez dio hondamendirik ekarri Volkswagen Nafarroari. Iaz 66,2 milioi euro irabazi zituen, 2019an baino %15 gutxiago. Lantaldean jaitsiera txiki bat izan du: urtearen amaieran 4.754 langile zituen Nafarroako fabrikarik handienak, 2019an baino ehun gutxiago.

Guztira, 3.066 milioi euro fakturatu zituen VWek Landabenen, eta horien %95 autoen salmentatik dator, eta gainontzekoa auto osagaietatik. Aurreko urteetan baino fakturazio txikiagoa izan da, ekoizpenaren jaitsiera ez zelako txikia izan: 320.523 auto egin zituen 2019an, eta 242.666 iaz (-%24,2). Auto horien %56 T Cross modelokoak izan ziren, eta ia %43, berriz, Poloak. Gainera, lehen probak egin dituzte modelo berriekin: ekainean merkaturatuko den Polo berrituaren 72 ale eraiki dituzte, eta 48 irailean aterako duten CUV motako modeloarenak. Landabenen auto elektriko bat egiteko aukera mahai gainean dago, baina nekez iritsiko da 2025a baino lehen.

Oraingoz, beste atal batzuetara doaz inbertsioak. Iaz 98,8 milioi jarri zituen VWek fabrikan (+%63,5).

Egindako autoen %25 Alemaniara joan ziren; %16, Italiara, eta %15, Frantziara.


Summary: Bertako produktuak erosteko 30.000 bonu banatuko ditu Jaurlaritzak. Ehundik gora euro gastatzen dituztenek 50 euro jasoko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel eta landetxetan erabiltzeko.

Eusko Jaurlaritzak On Egin! izeneko bonu batzuk aterako ditu, aldi berean sustatzeko bertako produktuen kontsumoa eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne turismoa. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak gaur Bilbon azaldu duenez, 1.5 milioi euro jarriko ditu, edo, bestela esanda, 50 euroko 30.000 bonu.

Bonua eskatzen dutenek erosketa bakar batean ehundik gora euro gastatu beharko dituzte hiru lurraldeetako jatorri izena, Eusko Labela, jatorri ekologikoko zigilua edo marka berezia duten produktuetan. Erosketa horren truke, 50 euroko bonu bat emango dio Jaurlaritzak, hiru lurraldetako hotel, landetxe edo beste alojamendu turistiko batean gastatzeko.

Planean parte hartu nahi duten ostatu turistikoek gaurtik maiatzaren 22rako epea dute beren interesa azaltzeko. Herritarrek, berriz, apirilaren 19tik aurrera egingo dituzten erosketen gaineko bonua eskatu ahal izango dute, eta ekainaren 1etik 2022ko abenduaren 31 arte izango dute tartea bonua erabiltzeko. Jaurlaritzak webgune hau jarri du martxan kanpainarekin bat egiteko eta bonua erabil daitekeen establezimenduak ikusteko: www.oneginbonoa.eus.


Summary: Musika Banden Euskal Federazioa sortu dute, jardunari ekin eta banden lana sustatzeko. Musika banden artean elkarlana landu, egungo egoera «desblokeatu» eta banden esanguraz ohartarazi nahi dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei taldek abiatu dute.

Egon dira saiakerak lehendik ere, «baita [36ko] gerra aurretik ere», baina gaur artean ez da lortu han-hemengo musika bandak aterki berean bilduko zituen erakunde bat sortzerik. Orain arte. Eman berri baitute pausoa, pandemiak herriko musika banden eremuan izan duen eraginaz kezkaturik eta egoera urrats berriak egiteko akuilutzat hartuta. Musika Banden Euskal Federazioa jarri diote izena, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei bandekin jarri dute martxan oraingoz, Eusko Jaurlaritzaren, Musikeneren eta Eresbilen laguntzarekin. Aritz Labrado federazioaren lehendakariak aurreratu duenez, bi egiteko nagusi izango dituzte: luze gabe, pandemiak banden eremuan utzitako egoera «desblokeatzea», eta, luzera begira, sor daitezkeen proiektuetan eragitea, «musika banden lana sustatu, duindu eta haien lanak duen ekarpen sozial, kultural eta pedagogikoa aitortzeko».

Izan ere, Labradoren esanetan, «inork ez du zaindu» musika banden eremua pandemia abiatu zenetik honako denboran. Gogora ekarri du lehen hiletan «kultura, oro har, mapatik desagertuta» egon zela, eta aipatu du apurka zenbait talde jardunera itzultzen hasi baziren ere musika bandek zaila izan dutela: «Badira martxotik itzuli ez direnak, eta azarotik berriz etenda daude asko». Azaldu du oro har banda gehienak herritarrez osaturiko taldeak direla eta «amateurren» izendapena egokitu izan zaiela, eta izendapen horrek azken hiletan ezinezko egin diela jardunera itzultzea— amateurrek euren jarduera «debekatuta» baitute azarotik—.

Labradoren esanetan, ordea, musika bandek badute «instituzionalizazio maila bat», beste talde amateur batzuetatik bereizteko —«udalekin elkarlanean aritzen dira; askotan udalaren lokaletan entseatzen dute; zuzendarienak lanpostuak izan daitezke...» —, eta, hala, aurreratu du eurentzat propio diseinatutako protokolo bat landu dutela, Jaurlaritzari aurkeztu diotena, «semiprofesional» gisako izendapen bat eskuratu eta jardunera lehenbailehen itzultzen saiatzeko.

Ez baita huskeria musika bandek Euskal Herriaren historian izan duten lekua, Labradoren ustetan. Haien esangura azpimarratzeko, hainbat datu eman ditu federazioaren aurkezpenean: Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 46 taldek eta 300 kidek baino gehiagok osatzen dute banden ehuna, eta, 2019an soilik, 600 saio egin zituzten eta milioi bat euro mugitu. Batik bat, banden antzinatasunean eta elkargune izaeran jarri du arreta: «Oro har, XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendean sortutako elkarteak dira. Izaera intergenerazionala izan dute beti; herrietako musikariak bildu izan dituzte, eta denboran zehar jende berria sartzen eta irteten joan da ordutik». Alde horretatik, «kohesio soziala bermatzen duten elkarteak» direla defendatu du Labradok: «Demokratizazioaren sinbolo ere badira bandak: herria bildu egiten da musikaren inguruan, kulturaren inguruan, herri izaera hori ere bermatzeko».

Orain artean udal banda hauek egin dute bat federazioarekin: Araiako, Laguardiako, Labastidako eta Laudioko udal bandek, Araban; Azpeitiako, Bergarako, Elgoibarko, Hernaniko, Legazpiko, Mutrikuko, Ordiziako, Urretxuko, Zumaiako eta Zumarragako udal bandek, Gipuzkoan, eta Areatzako, Getxoko, Leioako, Santurtziko eta Zornotzako udal bandek, Bizkaian. Bada, beren jarduera jarduera zabaltzea, haien lana «duintzea» eta instituzioekin bitartekari lana egitea ere izango du helburu federazio sortu berriak.

Azkenari lotuta, Aitziber Atorrasagasti Eusko Jaurlaritzako Kultura sustatzeko zuzendaria bat etorri da Labradoren esanekin, eta hiru hitz nabarmendu ditu: izaera, interlokuzioa eta ondarea. «Nor garen eta zer garen herri moduan, eta zer den gure kultura: hor gure bandek ere badute zer esana».

Ondarearen alde

Asmo nagusien artean jarri dute, halaber, musika bandek urteetan eratu duten ondarea berreskuratu eta babestea. Eresbil Musikaren Euskal Artxiboarekin elkarlanean ari dira horretarako, eta Pello Leiñena artxiboko zuzendariak aurreratu du datu base bat nahiko garatuta dutela. «Bandena herri bakoitzeko musika kultura bizia da, eta horrek balio oso handia dauka», nabarmendu du. Labradok aipatu duenez, partiturak, doinuak, dokumentazioa eta beste soilik ez, «ondare immateriala» berreskuratzea ere lehentasun izango dute: desagertuz joan diren bandak berriz martxan jartzea, esaterako. Bere kasua horixe izan da, hain justu: Zornotzako udal bandako zuzendaria da, zeina duela bi urte jarri zuten berriro martxan, urte luzez isilik egon ostean.


Summary: Sturgeonek ez zuen urratu Ministroen Kodea. Eskoziako Gobernuak ikerketa independentearen ondorioak argitaratu ditu. Toryek lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioa aurreratzea erabaki dute: bihar bozkatuko dute.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak lasaitua hartu du, James Hamilton ikertzaile independenteak ondorioztatu baitu agintariak ez zuela urratu Ministroen Kodea Alex Salmond gobernuburu ohiaren kontrako sexu-eraso salaketen auzian izandako jarreragatik.

Hamiltonen ondorioak erabakigarriak dira Eskoziako independentismoaren etorkizunarentzat, alde batera edo bestera egiteak eragin nabarmena izango baitzuen bigarren independentzia erreferenduma egiteko asmoan eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren hauteskundeetako arrakastan. Hala, krisi politiko erraldoi bilakatu beharrean, beste bide bat hartuko du eztabaidak, eta Sturgeonen alderdiak kezka pisutsurik gabe egingo dio aurre maiatzaren 6ko bozen kanpainari.

Eskoziako lehen ministroa pozik agertu da ikerketaren ondorioekin, eta oposizioko alderdiei eskatu die horiek errespetatzeko: «Frogetan oinarriturikoak dira, eta eztabaidarik gabekoak. Ofizialak eta behin betikoak ere bai. Prozesuan zintzotasunez aritu naiz, argi bainuen ez nuela urratu Ministroen Kodea». Ikerketa independentearen helburua zen argitzea Eskoziako lehen ministroak nola jardun zuen Salmonden kontrako sexu-eraso salaketen kudeaketan.

Sturgeonek hainbatetan esan du agintari ohiarekin 2018ko apirilaren 2an izandako bilkura SNPko buruzagi gisara izan zuela, eta ez Eskoziako gobernuburu bezala; horretan zegoen eztabaida, Ministroen Kodearen arabera grabatu egin behar baitira «kanpoko norbanakoekin» izandako hitzorduak, norekin biltzen den eta zertaz hitz egiten den jakinaraztearekin batera.

Egoera gehiago zaildu zuen Sturgeonek bilera horren eta beste hainbaten berri bi hilabete geroago eman ziolako funtzionarioen buruzagiari, unean bertan egin beharrean; eta, horrekin batera, publiko egin baitzen Eskoziako Parlamentuko diputatuei 2018ko martxoaren 29ko bilera aipatzea ahaztu zitzaiola.

2018ko apirileko hitzorduaz, Eskoziako lehen ministroak adierazi zuen uste zuela karguan haren aurrekoak bere dimisioaren berri emateko baliatuko zuela, baina Salmondek beti defendatu du «parte hartzaile guztiek aurrez» bazekitela bilkuraren arrazoia zein zen; hau da, haren kontrako sexu-eraso salaketez aritzea. Eskoziako gobernuburu izandakoak horri tiraka argudiatu du Sturgeonek gezurra esan zuela, eta, hortaz, Ministroen Kodea urratu zuela. Galderak sortu ziren bidean: zer zekien lehen ministroak auziaz, eta noiztik?

Ikerlari independentearen arabera, hitzorduak gobernuaren auzi bat lantzeko izan ziren, ez alderdiaren bat, baina ados agertu da lehen ministroarekin, horiek grabatzeak eragina izango zukeela konfidentzialtasunean eta prozesuak aurreiritzirik gabekoak izateko helburuan.

Hamiltonen lana Eskoziako lehen ministroak berak eskatu zuen, 2019ko urtarrilean, auzitegien ebazpen baten ostean gobernuak aitortu baitzuen Salmonden kontrako sexu-eraso salaketen barne ikerketa legez kanpokoa izan zela. Orduan izendatu zuten Hamilton aholkulari berezi —kargu bera eman zion Galesko Gobernuak—, eta, bi urteko lanaren ostean, Irlandako Errepublikako Fiskaltzaren buruzagi izandakoak ebatzi du ez zela kodearen urraketarik izan.

Ikerlariak dio Sturgeonek ez zuela «gertakarien narratiba osoa eman», baina hori ez zela berariazkoa izan, «froga guztiak biltzeko hutsegite bat» baizik. Ministroen Kodea ez errespetatzeko, balizko gezurrak edo urraketak «nahita egindakoak» izan behar dira.

Errugabea dela ebatzi duen arren, Hamiltonek argi utzi du Eskoziako lehen ministroaren eta gobernuaren kudeaketa ez dela egokia izan. Dena den, gaurko ondorioak jakinda, Eskoziako Alderdi Kontserbadoreak aurkeztuko duen konfiantza mozioak ez du arrakastarako aukerarik izango, Sturgeonek Eskoziako Alderdi Berdearen babesa jasoko baitu; berez, etzi ziren bozkatzekoak, baina azkenean bihar egingo dute, azken orduko aldaketarik ezean.

Egun berean, parlamentuko ikerketa batzordeak auzi berari buruzko bere ondorioen txostena argitaratuko du, baina Erresuma Batuko hedabideek iragan astean filtratu zuten horren edukia: diputatuek ondorioztatu dute Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela, baina ez dute zehaztu Ministroen Kodea urratu ote zuen.

Oposizioko alderdiek urteak daramatzate lehen ministroa agintetik botatzeko edo ahultzeko arrazoien bila, baina orain arte ez dira gai izan hura pixka bat bada ere kezkatzeko. Asteotako gertakariek, baina, atea ireki diete hori egiteko, mugimendu independentista eta SNP bitan zatitzeko arriskuan baitaude, hain justu, alderdia aspaldidaniko garairik hoberenean dagoen honetan.

Bigarren galdeketa, 2023a amaitu aurretik

Hamiltonen ikerketaren ondorioak argitaratu aurretik, Eskoziako Gobernuak bigarren independentzia erreferendumaren xehetasunei buruzko lege proiektua egin du publiko, eta horretan dio 2023a amaitu aurretik egin nahi duela bigarren independentzia erreferenduma. Halere, argi uzten du parlamentuari egokituko zaiola data zehatza erabakitzea, betiere galdeketa «osasun krisi publikoa» amaitu ondoren egiteko.

Dataren inguruko zehaztapenak emateaz gain, gobernuak jakinarazi du hitzordu horri begirako galdera 2014ko erreferendumaren berbera izatea nahi duela: Eskoziak herrialde independentea izan behar al luke?. SNPk uste du esaldia «ulergarria» dela, eta, hortaz, baliagarria, baina oraingoan ere hauteskunde batzordeari egokituko litzaioke horretaz erabakitzea. Boto emaileez, 16 urtetik gorakoek, atzerritarrek eta errefuxiatuek izango lukete iritzia emateko aukera.

Lege proiektua argitaratu eta berehala, Mike Russell Eskoziako Konstituzio Harremanetarako ministroak adierazi du gobernuaren lehentasuna «pandemiari aurre egitea eta herrialdea seguru egotea» izango dela; izan ere, SNPk kritikak jaso ditu oposiziotik galdeketari buruzko testua argitaratzeagatik, egungo «lehentasuna koronabirusak izan behar» duela argudiatuta.

Toryen iritziz, «zentzurik gabeko hutsegite bat da», eta, liberal-demokraten ustetan, testua «zakarrontzira bota beharrekoa» da. Eskoziako Alderdi Berdeak, berriz, adierazi du bozei begirako programan txertatuko dutela hori babestea. Itxura guztien arabera, parlamentuak lege proiektu hori onartuko balu, auzitara eramango lukete.

Datorren maiatzaren 6an egingo dituzte hauteskundeak eta, inkesten arabera, SNPk gehiengo osoa jasoko luke, gutxigatik bada ere; independentisten kopuruak gora egingo luke ekologistek ere ordezkari gehiago izango lituzketelako.


Summary: Hamar pertsona hil dituzte Coloradoko saltoki batean. Gizon bat atxilotu dute, hainbat orduko tiroketaren ondoren. Bigarren sarraskia da astebetean.

Duela astebete zortzi pertsona hil zituzten AEBetako Atlanta hiriko hiru masaje etxetan; horietatik zazpi, emakumezkoak. Bart beste tiroketa bat gertatu da, oraingoan Boulderren, Coloradon. Gizon batek hamar pertsona hil ditu, tiroz, saltoki batean.

Hainbat herritarrek zuzenean kontatu dute gertatutakoa sare sozialetan. Bideo horietako batean, gorpuak ikusten dira lurrean, tiratzailea oraindik saltokiaren barruan dagoela, eta, une batean, tiro hotsak entzuten dira.

Polizia heldu da azkenean saltokira, eta, hainbat orduko tirabira baten ondotik, zauriturik atxilotu dute ustezko tiratzailea.

Boulderko Poliziako buru Maris Heroldek prentsaurreko batean esan duenez, susmagarria erietxera eraman dute. Hildakoen artean polizia bat dagoela baieztatu dute. 51 urte zituen.

Martxoaren 12an, Coloradoko epaile batek blokeatu egin zuen hango estatuak erabakitako legea, eraso fusilak saltzea bi urtez debekatzekoa. Hainbat iturriren arabera, tiratzaileak AR-15 moduko fusil bat erabili du.

Boulderrek AEBetako Kongresuan duen ordezkari demokrata Joe Negusek agiri bat plazaratu du, eta honako hau esan: «Denak dauka muga bat». Negusek eskatu du armen salmenta arautzeko. «Duela 21 urte, Douglas konderriko ikasle gaztea nintzenean, Coloradoko biztanle askorekin bat egin nuen Columbine institutuko sarraski ikaragarriaren biktimen alde negar egiteko», esan zuen, eta gogoratu du ikastetxe hura bere eskolatik hamar minutura zegoela. Inguru horretan hainbat tiroketa gertatu dira: larrienak Columbinen, non 13 pertsona hil zituzten; eta Aurorako zinema batean, 2012an, beste hamabi.


Obus bat leherrarazi dute Galdakaon

Summary: Obus bat leherrarazi dute Galdakaon. Langile batzuek topatu dute 40 zentimetroko lehergailua, obra batzuetan.

Lehergailuak indargabetzeko protokoloa martxan jarri du Ertzaintzak goizean Galdakaon (Bizkaia), han egiten ari diren lan batzuetan 40 zentimetroko obus bat topatu baitute. Ertzaintzak leherrarazi egin du obusa, baina, lekuan besteren bat ote dagoen ikertu arte, itxita edukiko dute ingurua.

Txomin Egileor kalean aurkitu dute obusa, langile batzuek. Segurtasun Sailak adierazi du litekeena dela 36ko gerrakoa izatea.

Ertzaintzak emaniko informazioaren arabera, obusak 100 milimetroko kalibrea zuen, 464 milimetro luze zen, eta 15,5 kilo pisatzen zuen. Lehergai gisa, 1,5 kilo trilita zuen, eta bazuen eztanda egiteko pizgailua.