Summary: Muturreko beroa eta haizea gailenduko dira asteburuan. Alerta laranja aktibatu dute Ebro ondoko eskualdean eta tarteko eremuan muturreko tenperaturengatik. Tenperatura maximoak 39 gradu ingurukoak izan daitezke Ebro eskualdean, eta 37 gradu ingurukoak tarteko eremuan. Jaurlaritzak suteak eragozteko larrialdi plana aktibatu du, eta zenbait debeku ezarri ditu.

Muturreko beroa gailenduko da datozen egunetan. Egunetik egunera, tenperaturak igo eta igo egingo dira, eta, eguzkiarekin batera, haizea ere izango da. Euskalmetek iragarri duenez, gaur Euskal Herri barrualdean 35 gradu eta 40 gradu bitartean mantenduko da tenperatura, eta, itsasertzean, berriz, 30 gradu inguruan. Goiz partean hodeiak izan diren arren, egunak aurrera egin hala, eguzkia aterako da. Alerta laranja aktibatu dute Ebro eskualdean eta tarteko eremuan. Kantauri barnealdean, berriz, abisu horia eman dute.

Beroa dela eta, Jaurlaritzak Baso Suteetarako Larrialdi Plan Bereziaren larrialdia hedatu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osora, eta zenbait debeku ezarri dituzte, batez ere landa eremuan. Besteak beste, ezingo da surik egin edo suteak eragin ditzakeen jarduerarik egin, ezta landa eremuetan motordun ibilgailurik erabili ere. Arau horiek hausteak «1.501 eurotik 30.001 eurora arteko isunak» ekar ditzake.

Biharko eta igandeko iragarpena

Bihar, gaur baino bero handiagoa egingo du. Kostaldean, 30 graduak erraz gaindituko dira, 32 eta 33 gradura iristeraino. Barrualdean, berriz, 38 eta 40 gradura iritsiko da tenperatura. Goizean, hego haizea ibiliko da, eta, eguerdi aldera, ipar haizea sartuko da. Arratsalde partean, laino batzuk sartuko dira hegoaldean ere, baina egun eguzkitsua izango da oro har.

Ikusi gehiago: Suteengatik larrialdia ezarriko dute gaur Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan

Igandeari dagokionez, aurreko egunetako beroa gainditu egingo da. Tenperatura maximoak altuak izango dira oraindik ere, eta, barrualdean, 39 eta 40 gradutaraino iritsiko dira. Kostaldean, baina, 32 eta 33 gradu inguruan mantenduko da tenperatura. Goizean hego haizea ibiliko da, eta horrek minimoak igoarazi egingo ditu. Laino batzuk azalduko diren arren, egun eguzkitsua izango da.

Beroaren ondorioak prebenitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak plan bat sortu du. Azken egunotan, 25 pertsona inguru artatu behar izan dituzte, eta horietatik hamahiru ospitalera eraman zituzten. Datozen egunetako beroari aurre egiteko, gomendio orokor batzuk eman nahi izan dizkie Osasun Sailak herritarrei. Gorputza hidratatzea oso garrantzitsua dela eta, horretarako, ura edatea eta ur asko duten elikagaiak jan behar direla ere azpimarratu dute. Kafeina, alkohola eta azukre gehiegi duten edariak saihesteaz gain, koipe edo gantz asko duten elikagaien kontsumoa murriztea gomendatu dute.

Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana ondu du

Horrez gain, etxea bero gutxien egiten duenean aireztatzea proposatu du Osasun Sailak. Kalean, berriz, bero gehieneko orduetan eguzkitan ez egotea gomendatzen dute. Bero asko sentituz gero, gorputza ur hotzarekin freskatzea eta arropa arina eta transpiragarria janztea dela hoberena; hala azaldu dute.

Suteak eragozteko neurriak

Suteak saihesteko debekuak, berriz, egunez egun emango ditu Jaurlaritzak, eta ordu jakin batzuetan baino ez dira indarrean egongo. Basoko suteen ondorioz alerta gorria aktibatzen bada, ordea, eguneko 24 orduetan indarrean egongo dira debekuak. Hauek dira Eusko Jaurlaritzak alerta laranja egoeran ezarritako arauak, puntuz puntu:

- Sua erabiltzea edo sua eragin dezaketen jarduerak egitea. Adibide bezala jarri dute landa eremuan edo basoan txinpartak edo deskarga elektrikoak sor ditzaketen makinak erabiltzea.

- Su festak egitea, petardoak botatzea eta, oro har, pirotekniako tresnak erabiltzea ere debekatuta egongo da, baita barbakoak egitea ere. Debeku hori hiri eremuetara ere hedatuko da, baita zuhaitzak eta zuhaixkak dauden lursailetatik, sastrakadietatik edo edozein eratako labore sailetatik 300 metrora baino gutxiagora dauden eremuetara ere.

- Errekuntzako motordun ibilgailuak erabiltzea baso pistetan, lursailetako bideetan eta asfaltatutako errepideetatik kanpora geratzen diren gainerako igarobideetan. Salbuespen batzuk egongo dira, hala ere: lanpostura edo ohiko bizilekura joateko eta ezinbesteko kasuetan erabili ahalko dira. Horrez gain, debekatuta dago halako ibilgailuekin landa eremuak zeharkatzea, edo horietan gelditzea edo aparkatzea.

Neurriak, Nafarroan ere

Nafarroako Gobernuak ere kontu handiz ibili beharra berretsi du. AEMETen esanetan, Foru Erkidego ia osoan sute arriskuaren maila muturrekoa izango da. Joan den ekainean gertatutako suteek egoera kezkagarria eragin zuten. 10.000 hektareatik gora kiskali zituzten, eta Espainiako Gobernuak «hondamendi eremu» izendatu zuen lurraldea.

Hain zuzen, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan ezarritako debekuak une oro indarrean daude Nafarroan ere, eta, horrez gain, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak gomendatu du asteburuan nekazaritza jarduerak eteteko, eta ebakuatzeko bideak prest izateko, sute bat piztekotan. Astebururako aurreikusita zeuden zenbait gazte kanpaleku ere bertan bera utzi ditu Gobernuak. Osasun arreta ere astelehenera arte luzatu dute, beroagatik.

Hala ere, adierazi du nekazaritza jarduera beharrezkoa izatekotan aukera dagoela Nafarroako Gobernuari banakako baimena eskatzeko, besteak beste, laborantza lanak egiteko ureztatze makinekin, edo uztak biltzeko.

Ikusi gehiago: Suteek egoera «larria» eragin dute Nafarroan


Summary: Wickremesinghe Sri Lankako presidentea izango da behin-behinean. Parlamentuko presidenteak Rajapaksaren dimisioa onartu du. Parlamentuak hilabeteko epea dauka estatuburu berria aukeratzeko. Ganbera bihar da biltzekoa.

Gotabaya Rajapaksak dimisioa eman eta gero, Ranil Wickremesinghe azken hilabeteetan lehen ministroa izandakoak Sri Lankako presidente kargua hartu du, behin-behinean. Asia hegoaldeko herrialde hartako konstituzioaren arabera, presidenteak karguari uko egiten badio, lehen ministroa bihurtzen da estatuburu. Rajapaksak atzo bidali zuen dimisioaren gutuna Singapurtik, eta Mahinda Yapa Abeywardene parlamentuko presidenteak adierazi du agerraldi batean jaso duela ukoa eta onartu duela. Wickremesinghek, bide batez, karguaren zina egin du. Parlamentuko buruak jakinarazi du bihar osoko bilkura egingo dutela parlamentuan. Ganbera hilaren 20an da presidente berria aukeratzekoa, nahiz eta, arautegiaren arabera, hilabeteko epea duen horretarako.

Krisi ekonomiko larria pairatzen ari dira Sri Lankan, 1948an Britainiar Inperiotik independizatu zenez geroztiko handiena. Esaterako, elikagaien, erregaiaren eta sendagaien gabezia jasaten ari dira herritarrak. Hori dela eta, azkeneko hilabeteetan protesta masiboak egin dituzte gobernuaren aurka, eta Rajapaksak dimisioa eman du. 1978an sistema presidentzialista ezarri zutenetik karguari uko egin dion lehen presidentea da.

Eta dimititzera behartu duten herritar horiek beraiek kaleak hartu zituzten atzo gauean, ospatzeko, nahiz eta etxeratze agindua ezarria dagoen azken egunetako istiluengatik. Manifestari horiek esana dute ez dutela etsiko Rajapaksa familiak gobernutik alde egin arte, baina Wickremesinghek lotura estua du azken bi hamarkadetan herrialdea gobernatu duen familiarekin, eta ez du adierazi jarduneko lanak eginda presidente izateari uko egingo dionik. Oposizioko buru Sajith Premadasa izan liteke beste presidentegaia.

Ustelkeria, kudeaketa eskasa eta herrialdea porrotera eramatea egozten diote herritarrek Rajapaksari, eta asteazkenean alde egin zuen Sri Lankatik, dimisioa eman aurretik. Larunbatetik dago desagertuta, ehunka herritar haren etxera indarrez sartu eta hura hartu zutenetik. Iturri ofizialek diotenez, bere emaztearekin eta bi bizkartzainekin ihes egin du. Aurrena Maldivetara joan zen, eta handik Singapurrera. Maldivetako Gobernuaren esanetan, Saudi Arabiara iritsi nahi du. Behin karguari uko eginda, immunitatea galdu du, eta toki seguru bat behar du estradizio eskaera posible bat saihesteko. Singapurko iturri ofizialek jakinarazi dute ez duela asilo eskaerarik egin, eta, egitekotan, ez dela «ziurra» emango diotenik.

Basil Rajapaksa Ekonomia ministro ohia eta presidente izandakoaren anaia ere herrialdetik alde egiten ahalegindu da asteon, Kolonbo hiriburu komertzialeko aireportuko iturrien arabera. Bada Sri Lankako Auzitegi Gorenak uztailaren 28ra arte herrialdetik ateratzea debekatu die bai Basil Rajapaksari, bai presidente zenaren beste anaia bati: Mahinda Rajapaksa lehen ministro ohiari, hain zuzen.

NDF, zain

NDF Nazioarteko Diru Funtsak noiz erreskatatuko zain dago Sri Lanka, eta funtseko bozeramaile Gerry Ricek gaur Twitterren adierazi du krisi instituzionala onbideratua izan zain dagoela atzera negoziazioei ekiteko. NDFko ordezkariak ekaineko azken astean izan ziren azkenekoz Sri Lankan, eta erreformak egiteko eskatu zioten gobernuari. Apenas duen erreserbarik nazioartean, eta joan den apirilean kanpo zorraren ordainketa eten zuen.


Summary: Mercedeseko bozketan gardentasun falta salatu dute ELAk, LABek eta ESK-k. Ekoizpena geldi dago gaur ere, grebaren ondorioz. Modu presentzialean eta aplikazio bidez izango dute bozkatzeko aukera, astelehen goizetik hasita.

Mercedes-Benzen Gasteizko lantegia geldi dago gaur ere. ELAk, LABek eta ESK-k deitutako lanuzteak erantzun zabala izan du beste behin. Deitzaileek adierazi dutenez, langile gehienak –%95 inguru– ez dira lanera joan, eta, ondorioz, ekoizpena eten behar izan dute.

Lan hitzarmenaren negoziazioen testuinguruan antolatu duten bederatzigarren lanuztea dute gaurkoa, eta zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin akordioa egin zutenetik hirugarrena. Hain zuzen ere, astelehenean egingo dute ituna onartu edo ez erabakitzeko erreferenduma, eta giroa erabat nahastuta dago bozketaren atarian.

Izan ere, sindikatu abertzaleek gardentasun falta salatu dute. Kritikatu dute, besteak beste, enpresa aritu izana «galdeketa antolatzen», sindikatu guztiek prozesuan parte hartzeko eskubidea duten arren; eta erroldak eskura ez izatea bozketa baino lehenago, gainbegiratu ahal izateko. «Ez da bilerarik egin antolatzeko, behin baino gehiagotan eskatu dugun arren», esan dio Igor Gebara langile batzordeko presidenteak BERRIAri.

Ordea, CCOOk ukatu egin du halakorik, eta adierazi du prozesuak «erabateko gardentasuna» duela, eta langileek «oso ongi» dakitela bozketa nola egin den. «Beste antzeko galdeketa edo hauteskunde sindikalen gisan egingo da bozketa», esan du Roberto Pastor CCOOko ordezkariak.

Gasteizko fabrikan lan egiten duten ia 5.000 langileei atzo arratsaldean jakinarazi zieten nola antolatuko duten erreferenduma. Bi aukeren artean erabaki beharko dute langileek, sindikatuek BERRIAri jakinarazi diotenez: «Akordioa bai» edo «akordioa ez». Eta botoa emateko ere bi modu izango dute: presentziala izango da bat, fabrikako hainbat gunetan jarriko diren boto kutxen bidez egin ahalko dute. 22 hautetsontzi jarriko dira guztira, eta langileek hainbat ordu izango dituzte botoa emateko.

Astelehen goizean hasita, lan txanda guztietan izango dute bozkatzeko aukera, baina soilik ordu jakin batzuetan. «Horrek esan nahi du hautetsontziak itxita egongo direla ordu batzuez, eta ez dakigula zer egingo duten haiekin tarte horietan», gaitzetsi du Gebarak.

Elektronikoa izango da bozkatzeko bigarren modua, horretarako prestatu duten aplikazio baten bidez. Lehen aldia da modu hori erabiliko dutena Mercedesen. Langileek aurrez erregistratu beharko dute botoa eman ahal izateko. Bada, sindikatu abertzaleek salatu dute ez dakitela nork kudeatuko duen aplikazio hori eta, beraz, horrek zalantzan jartzen duela «botoaren anonimotasuna».

Eta emaitza ezezkoa bada? Emaitzak astearterako espero dituzte sindikatuek. Nahikoa izango da gehiengo sinple bat lan hitzarmenaren akordioari behin betiko onarpena emateko. Baiezkoak irabaziko balu, ituna idatzi eta «berehala» aplikatuko litzateke, Roberto Pastor CCOOko ordezkariak adierazi duenez.

Baina, eta emaitza ezezkoa bada? Kasu horretan zer gertatuko den ez dago argi, eta sindikatuek ere iritzi kontrajarriak adierazi dituzte. Pastorren ustez «ez dago beste alternatibarik», eta, beraz, langileek ezin dute beste proposamen bat aukeratu. «Ezin da esan ‘hau ez zait gustatzen, eta ea zer gehiago lor dezakedan’. Proposamen bakarra dago. Ezezkoa eskatzen ari diren sindikatuek esan beharko dute zer proposatzen duten». Haren ustez, gainera, ezin da berriz ere negoziatu, enpresak «amaitutzat» jo zuelako.

Gebarak uste du, ordea, gehiengo sindikalaren eta zuzendaritzaren ardura dela bi agertokiak aurreikustea. Eta adierazi du berriz ere negoziatzeko eskatuko dutela ezezkoa aterako balitz. «Guk argi daukagu: ezezkoa ateratzen bada, zuzendaritzari elkartzeko eskatuko diogu asteartean bertan. Ziurrenik, ez du nahiko. Kasu horretan, langileei jakinarazi eta presio egin beharko dugu bilera egiteko». Hain zuzen ere, aurreratu dute kasu horretan beste hiru greba egunera deituko dutela datorren astean.


Summary: Osasun langileek erretiroa 60 urterekin hartzea galdegin dute ELAk, LABek, CIGek eta CSCk. Osasun langileek eta soziosanitarioek 63 urterekin hartu dezakete erretiro aurreratua. Auzia «lehenestea» galdegin diete Madrilen ordezkaritza duten alderdiei.

Osasun langileen eta soziosanitarioen ohiko erretirorako adina 60 urtera aurreratzeko eskatu dute ELAk, LABek, CIG Galiziako sindikatuak eta CSC Kataluniakoak, behin 35 urtez kotizatu ostean. Egungo legediak zehazten du erretiroa hartzeko gutxieneko adina —65 urte— errege dekretu bidez jaits daitekeela, lanbideak baldintza «neketsuak, toxikoak edo arriskutsuak» izanez gero. Txanden araberako lanak —gauekoak, batez ere— eta ahalegin fisikoak ere kontuan hartzen ditu.

Egun, 63 urterekin hartu dezakete erretiro aurreratua osasun langileek eta soziosanitarioek, betiere nahikoa urte kotizatu badituzte —38 eta 44 urte eta erdi artean—. Halere, pentsioan %21erainoko murrizketak izan ditzakete osasun langileek. Behin 65 urte beteta, ez dute berreskuratzen galdutakoa. ELAk, LABek, CIGek eta CSCk eskatu dute aurten erretiro aurreratua hartzen duten langileek pentsioa «penalizaziorik gabe» jasotzea, baita genero osagarria ere.

Ondorioz, sindikatuetako ordezkariek osasun sektore publikoko eta pribatuko langileen auzia «lehenestea» galdegin die Madrilen ordezkaritza duten alderdiei. Uda amaituta, horiekin irailetik aurrera biltzea eskatuko dute sindikatuek. «Borondatea da behar den bakarra; errege dekretua besterik ez da behar. Sektoreak duen garrantzia ikusita, funtsezko gaia litzateke», adierazi du Ester Saavedrak, Osakidetzako ELAren arduradunak. Hurrengo aurrekontuei begira, alderdiei «konpromisoa» erakusteko eskatu diete sindikatuek. «Botoak erabakigarriak dira» eskubide hori onartzeko.

Hego Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako administrazioei «erretiro aurreratua errazteko mekanismoak» artikula ditzaten galdegin dute, eta langileek pairatu dituzten azken urteko murrizketak ordaintzeko. Egungo egoera «azken hamar urteetako planifikazio sanitarioaren ondorio» dela azaldu du CSCko osasun sektoreko koordinatzaile Nestor Sastrek; hain zuzen, murrizketen, lanpostuak kentzearen eta zerbitzu publikoak pribatizatzearen eraginez.


Summary: Astebururako larrialdi plana aktibatu du Jaurlaritzak, suteak saihesteko. Zenbait debeku ezarri ditu eguneko ordu tarte jakin batzuetan. Besteak beste, ezin izango da sua eragin dezaketen tresnarik erabili, eta motordun ibilgailuekin landa eremuetan sartzea ere debekatu dute

Jaurlaritzak Baso Suteetarako Larrialdi Plan Bereziaren larrialdi fasea Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osora hedatu du, eguerdian Rodrigo Gartzia Segurtasun sailburuordeak eta Ricardo Ituarte Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako zuzendariak jakinarazi dutenez. Zenbait debeku ezarri dituzte, batez ere landa eremuan. Besteak beste, esan dute debekatuta egongo dela sua egitea edo suteak eragin ditzaketen jarduerak gauzatzea, baita landa eremuetan motordun ibilgailuak erabiltzea ere, gaur 13:00ak eta 21:00ak artean. Adierazi dutenez, arau horiek hausteak «1.501 eurotik 30.001 eurora arteko isunak» ekar ditzake.

Hala ere, adierazi dute debeku horiek eguneko ordu jakin batzuetan baino ez direla indarrean egongo, eta egun bakoitzean ezberdinak izango dira ordu tarte horiek. Hain zuzen, Ituartek egunero egingo du agerraldia larrialdi faseak iraun bitartean, egun bakoitzean ordutegi horiek zeintzuk izango diren zehazteko. Gaur, Kantauriar kostaldeko eta Ebroren ardatzaren arteko gunean eta Ebroren ardatzaren inguruan dago ezarrita eremu naranja, eta bertan debekuak 13:00etatik 21:00etara bitartean ezarriko dira.

Basoko suteen ondorioz alerta gorria aktibatzen bada, ordea, eguneko 24 orduetan indarrean egongo dira debekuak. Hauek dira Eusko Jaurlaritzak alerta naranja egoeran ezarritako arauak, puntuz puntu:

- Sua erabiltzea edo sua eragin dezaketen jarduerak egitea. Adibide bezala jarri dute landa eremuan edo basoan txinpartak edo deskarga elektrikoak sor ditzaketen makinak erabiltzea.

- Su artifizialak, petardoak eta, oro har, pirotekniako tresnak erabiltzea ere debekatuta egongo da, baita barbakoak egitea ere. Debeku hori hiri eremuetara ere hedatuko da, baita zuhaitzak eta zuhaixkak dauden lursailetatik, sastrakadietatik edo edozein eratako labore sailetatik 300 metrora baino gutxiagora dauden eremuetara ere.

- Errekuntzako motordun ibilgailuak erabiltzea baso pistetan, lursailetako bideetan eta asfaltatutako errepideetatik kanpora geratzen diren gainerako igarobideetan. Salbuespen batzuk egongo dira, hala ere: lanpostura edo ohiko bizilekura joateko eta ezinbesteko kasuetan erabili ahalko dira. Horrez gain, debekatuta dago halako ibilgailuekin landa eremuak zeharkatzea edo horietan gelditzea edo aparkatzea.

Sutea Tuteran

Pertsona bat larri zauritu da Tuteran (Nafarroa), alde zaharreko etxe batean piztu den sutearen ondorioz. Erredura larriak izan ditu zaurituak, eta erreskate lanetan ari ziren hiru suhiltzailek ere osasun arreta jaso behar izan dute, kea arnasteagatik eta erredurengatik. Sutea jada kontrolpean dagoela adierazi du Nafarroako Gobernuak, baina adierazi du balitekeela sutea piztu denean etxe barruan beste pertsonaren bat egotea.

Suhiltzaileak oraindik lanean ari direla zehaztu du, bilaketa lanetan. 11:30ak inguruan jaso dute deia larrialdi zerbitzuek, eta oraindik ezin izan dute jakin zein izan den sutearen arrazoia; etxeko teilatua erori da suaren ondorioz.


Summary: Espetxeratu egin dute Sunbillako istripuko kamioilaria, baina aske geratu ahalko da, bermea ordainduta. Ikerketapean dago, eta epaileak adierazi du badela oinarririk zuhurtziagabekeriazko hilketa egozteko gidariari. Gidatzen ari zen kamioiak moto bat jo, eta moto gidaria hil egin zen.

Moto gidari bat hil da asteon Sunbillan (Nafarroa), kontrako bidean zihoan kamioi batek jo ondoren. Atxilo hartu zuten kamioi gidaria, eta kasua ikertzen ari den epaileak espetxeratzeko agindu du gaur. Hala ere, 12.000 euroko bermea ordainduz gero, ez du kartzelara joan beharko. Horrez gain, epaileak autoa eta gidabaimena kendu dizkio gidariari, behin-behinean. Izan ere, nazioarteko segurua iraungita dauka, eta epaileak jakin nahi du ea bestelako segururik duen, erantzukizun zibilak bermatzeko moduan.

Epaileak adierazi du «nahikoa zantzu» badela kamioilariari zuhurtziagabekeriazko hilketa egotzi ahal izateko, zeina urtebete eta lau urte arteko kartzelaldiaz zigortzen baita. Foruzaingoak aurkeztutako atestatuaren arabera, istripua obretan ari ziren eremu batean gertatu zen, eta, zein bideri jarraitu behar zion zalantza egin ondoren, kamioi gidariak kontrako bidea hartu zuen. Halaxe jo zuen moto gidaria, Foruzaingoaren arabera. Gainera, epailearen autoak dio litekeena dela kamioi gidaria orduko 105 kilometroko abiaduran joan izana, gehienez ere 60ko muga duen tarte batean.


Azken guda dantza

Summary: Azken guda dantza. Euskal Herri osoko dozenaka ordezkari politiko eta instituzional bildu dira Amaiurren, batailaren bosgarren mendeurrena gogoratzeko. Dantzaz eta musikaz omendu dituzte gazteluaren defendatzaileak, eta «haria ez etetearen» garrantzia azpimarratu dute: «Hau ere memoria demokratikoa baita».

Herria alderik alde zeharkatzen du dantzari kateak. Hori da atzoko irudietako bat: Dozenaka ezpata-dantzari, errenkada koloretsuan, desfilatzen. Bataila bat gogoratzen ari dira: Amaiurkoa. Duela 500 urte Gaztelako koroak gaztelu ezaguna suntsitu eta Nafarroako konkista berretsi zuenekoa. Dantzarien segizioak, baina, ez du bataila irudikatzen, «oroimena» eta «burujabetza nahia» baizik: iraganeko lanbroetatik gaur eguneraino iristen den hari ikusezina. Gaztelu elkarteak, Aranzadik eta Amaiurko herriak berak antolatutako ekitaldia da Amaiurko batailaren 500. urteurrenekoa; eta, dantzariez gainera, ordezkari politiko eta instituzional ugari biltzen ditu urtero. Inoiz baino gehiago elkartu dira aurten. 11:00etarako ordu erdiren faltan, elizako atarian dira Amaiurko eta Baztango alkateak, Ixabel Aleman eta Joseba Otondo, gonbidatuei ohorezko zapia janzten. Denbora behar izan dute, luzea baita parte hartzaileen zerrenda: legebiltzarkideak, diputatuak, ahaldun nagusiak, alkateak... Banan-banan egin diete harrera. Gero eta jende gehiago ari da pilatzen kalean ere. Amaiurko biztanleak dira bakan batzuk; gehienak, berriz, Euskal Herriko hamaika herritatik urteurren ekitaldira propio etorritako bisitariak. Itzal bila dabiltza, ordurako gogor jotzen duen eguzki kiskalgarritik babestu nahian. Kriskitin hotsek hautsi dute jendearen marmarra. Dantzariak dira. 150 inguru bildu dira Amaiurren, eta elizaren aurrealdean kokatzen hasi dira, ekitaldia hasteko. Euskal Herriko erakundeak Hautetsi eta eledunek ere hartua dute beren tokia, parrokiaren eskaileretan. Oso zabala da ordezkaritza instituzionala; ordezkaritza politikoa, berriz, murritzagoa. Izan ere, Euskal Herriko erakunde ofizial ia guztietako ordezkariak daude han, baina gehienak bi multzotan sailka daitezke: EAJkoak alde batetik, eta EH Bildukoak bestetik. Han dira, besteak beste, Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko lehendakariorde bigarrena; Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak; Nafarroako Parlamentuko eta Eusko Legebiltzarreko presidente Unai Hualde eta Bakartxo Tejeria.

Talde politikoetako eledunak ere bertaratu dira; Andoni Ortuzar EAJko presidentea, Mireia Zarate EBBko idazkaria eta Blanca Regulez Geroa Baiko legebiltzarkidea. EH Bilduren izenean, berriz, Maddalen Iriarte eta Maiorga Ramirez legebiltzarkideak, Mertxe Aizpurua eta Bel Pozueta diputatuak, eta Joseba Asiron Iruñeko alkate ohi eta zinegotzia izan dira, besteak beste. Carlos Garaikoetxea lehendakari izandakoak ere parte hartu du ekitaldian, alkate eta zinegotzi ugarirekin batera. 11:00etan hasi da ekitaldia. Elizako ezkilen hotsa amatatzearekin batera, dantzan hasi dira Euskal Herri osotik heldutako ezpata-dantzariak. Guztira, zazpi talde elkartu dira herrian: Baztango dantza taldea (Arizkun, Nafarroa), Amaiur dantza taldea (Iruñea), Aurtzaka dantza taldea (Beasain, Gipuzkoa), Arrola taldea (Baigorri, Nafarroa Beherea), Iurretako dantzariak (Bizkaia), Udaberri taldea (Tolosa, Gipuzkoa) eta Jare dantza taldea (Gasteiz). Antolatzaileen arabera, inoizko handiena da ezpata-dantzarien elkarretaratzea. Karrika nagusian gora, harrizko arku famatua zeharkatu eta herrian barna joan dira dantzariak segizioan, txistulariek eta gaiteroek lagunduta. Karrika bakar eta luzeko herria da Amaiur, eta hara ematen dute ia etxe gehienek. Dantzariek ia osorik hartua dute herriko arteria hori: aurrealdean doazen dantzariak gazteluko muinotik gertu dira; atzealdekoak, berriz, lehen metroetan oraindik. Herriko plazan, geldialdia egin dute ordezkari politiko eta instituzionalek, udaletxe zaharraren aurrean, Amaiurko bandera hartzeko. Gaztelurako bidea hartu dute azkenik. Memoria demokratikoa Gazteluaren arrastoak dauden tokira helduta, Amaiurko eta Baztango alkateek lore eskaintza egin dute 1922an eraikitako monolitoaren aurrean. Amaiurko alkate Ixabel Alemanek hartu du hitza, gogoratzeko 1522ko borrokaldiaren oihartzuna gaurdaino iritsi dela: «Gure egiten dugu Amaiur defenditu zutenen askatasun gogoa».

Bataila hark «balio sinboliko handia» duela nabarmendu du Alemanek, eta mintzagai izan du oroimen historikoa eta Nafarroaren burujabetza aldarrikatzen zutenek pairatutako jazarpena. Gogoratu du, adibidez, nola leherrarazi zuten monolitoa 1931n. «Gerora ere, frankismoak ez zuen maite Amaiurko gaztelua, eta sasi artean ezkutatu nahi izan zuten han gertatutakoa. Monolitoa bultzatu zutenetako anitz, ordea, desagertu ziren: Arturo Campion hil zen, Lauaxeta fusilatu zuten, eta beste asko erbesteratu ziren, Manuel Irujo adibidez. Hori gogoratzea ere memoria demokratikoa da». Alemanek esan du munduko herri guztiek dituztela memoria lekuak, «zainduak eta museo bihurtuak» eta Amaiurren hori bera egiten ari direla: «Memoria sustatzen ari gara. Gure arbasoen historia ezagutu behar dugu, aitzinera egin ahal izateko».

Ikusi gehiago: Jon Maia: «Memoria historikoa, etorkizunik gabe, fosil bat da»


Demain morgen

Summary: Demain morgen. Bitartean heldu eskutik (Susa, 2001) lehen poema liburuarekin lortu zuen sona Kirmen Uribe Urbietak (Ondarroa, Bizkaia, 1970). Beste poema bilduma bat ere badu —17 segundo (Susa, 2019)—, baina nobela da, batik bat, Uribe egungo euskal idazle ezagunenetako bat bilakatu duena. Bilbao-New York-Bilbao (Elkar, 2008) eleberriak eman zion horretarako lehen bultzada —Espainiako Narratiba Sari Nazionala eskuratu zuen harekin—. Mussche (Susa, 2012), Elkarrekin esnatzeko ordua (Susa, 2016) eta iazko Izurdeen aurreko bizitza (Susa, 2021) nobelak idatzi ditu ondotik.

Bi mutilen ezaugarriak jasoak datoz, zehaztasun osoz, 1917ko maiatzaren 18an Calixto Gonzalez Lopez Lekeitioko Guardia Zibilaren kuarteleko komandanteak sinatu zuen agirian. Eugene Laenge Rose. Adina: 19 urte. Ezkongea. Garaiera: 1,68. Ilea: gaztaina kolorekoa. Begiak: urdinak. Aurpegia: luzea. Sudurra: ahurra. Bizarra: ez du. Azala: zuria. Kolorea: sanoa, sorlekua: Oberlarg, Alsacia. Armand Koligrath Zimmermann. Adina: 17 urte. Ezkongea. Garaiera: 1,67. Ilea: beltza. Begiak: urdinak. Aurpegia: luzea. Sudurra: zuzena. Bizarra: ez du. Azala: beltzarana. Kolorea: sanoa. Argazkiak daude, agiriaren eskuinaldean. Eugeneren begibitartea onbera da, nabarmen labur geratzen zaion jantziaren barruan. Armanden keinua, ordea, arteza da, ziurra. Lekeitioko Marianisten ikastetxera etorriak ziren, beste hainbat gazte frantsesekin batera, nonbait, Resurrección Maria Azkueren kudeaketei esker. Ordena Frantziatik egotzia izan baitzen mendearen hastapenean, eta hegoaldean idoro zien hizkuntzalariak babeslekua, bere jaioterrian bertan, 1909an. Guztira, berrehunetik gora ikasle egon ziren han, 1921ean ikastetxea itxi zuten arte. Maisu eskolastikoak, aldiz, hamasei izan ziren, bi aipatzearren, Basile Anai nagusia eta Pierre anaia, gaztea eta adeitsua. Agirietan kontatzen ez dena da, besteak beste, nola harritu zen Eugene, Garraitz irlara joan ziren lehen aldian. Marea behera denean soilik agertzen den bidetik igaro baitziren, oinez. Alsaziako mendietan jaiotako nobizio hari sinetsezina egiten zitzaion nola ager zitekeen harrizko bidea, hutsetik bezala, itsasotik, urak jaisten zirenean. «Erdi aroko fraide batzuek eraiki zuten, jakinik soilik ordu batzuez igaro ahal izango zirela irlara, ia egun osoz isolaturik izango zirela. Beharbada, bizitzaren sekretua ere horixe da, zain egoten jakitea, mareak behera egin dezan zeharbidea igarotzeko». Pierrek gustuko zuen gazteekin egotea. Eskolako patioan futbolean jolasten zuen beraiekin, hori egiten zuen eskolastiko bakarra zelarik, ala han inguruko bazterrak aztertzera abiatzen zen beraiekin batera, bizikletaz. Zabala esaten zioten gizon batek alokatzen zituen bizikletak Lekeition, herriko alkateak hain zuzen. Arrantzale izanikoa, itsas-galera batean semea galdu eta itsasoa betiko utzi zuen. Amorruz edo, oroz gain, emazteak zuen nahigabea arintzen laguntzeko. Zabala jakinmin handiko gizona zen, egunkaria letzen zuen, eta arratsaldero emazteari kontatzen zizkion berriak. Semea galdu zutenetik ez zioten ia elkarri hitzik egiten, dena esanda balego bezala. Frantziako kostako kosteretatik zekien frantses apurra egiten ahalegintzen zen marianistekin. Begiko zuen Eugene, zeinak, halako batean, argitu zion haien ama-hizkuntza ez zela frantsesa alsaziarra baino. —Eta nola esaten duzue zuek egunon?— galdetu zion Zabalak. —Salü. —Bada, salü. Udako egun batez, Zabalari «salü» esan eta, bizikletak hartuta, Santa Katalinako itsasargia zegoen parajera joan ziren Eugene, Armand eta gainontzeko ikasleak Pierre anaiarekin. Santa Katalinako alde horretan, bada leize bat itsaslabarrean bertan, itsasaldetik soilik ikusten dena, ezaguna beraz arrantzaleentzat, baina ez hainbeste lehortarrentzat. Txikota baten laguntzaz jaitsi ziren. Handik barrutik itsasoa bertan ikusten zen, ematen zuen ontzi baten brankan zeudela. «Hemen bizi ziren historia aurreko gizakiak», azaldu zien Pierrek. Hezurrekin arpoiak eta maskorrekin lepokoak egiten zituzten». Armandek galdetu zion Pierreri ea zergatik zituen hain gustuko zientzia eta historia, ez al zen hori kristautasunaren etsaia. «Egia ez da sekula izango Jainkoaren etsaia», atera zitzaion, eta bere ateraldiaz pozik geratu zen, nahiz eta ez erabat konbentzitua. Armandek silexezko aizto bat hartu zuen lurretik isil-gordean, nahiz eta, datu hau ere, ez den agertzen agirietan. Ikasleen bizitzak antzeko jarraitu zuen, Lehen Mundu Gerrak dena aldaraziko zuen arte. Arrapaladan, maldan behera datorren bizikleta bat bezain fite, ailegatu ziren berri txarrak. Frantziako gobernua herrialdetik kanpo bizi ziren gazteak engaiatzen hasi zen eta horrela, hustuz joan zen marianisten eskola. Aleka, futbolean jolasteko jende nahikorik gabe geratzen joan zen Pierre anaia. Agurtu egin zituen gerrara zihoazen gaztetxo denak, alsaziar biak izan ezik. Eugene eta Armand, gudura joatekotan, Alemaniarekin joan beharko zuten, garai hartan Alsazia Kaiserraren mende baitzegoen. Alsaziaren historia halakoxea da, orain Frantzian, orain Alemanian. Halakoxea da beren hizkuntza ere, alsaziarra, nahiz eta jatorriz hizkuntza germanikoa izan, hitz frantsesez aletua dago. Alta, ez zen denbora luzea igaro, Kaiserraren deia jaso zuten arte. Eugene eta Armand Alemaniarekin borrokatu behar ziren. Haiek ez zuten gerrara joan nahi, are gutxiago, ordura arte ikaskide izan zituzten horien aurka. «Gu ez gara alemanak», errepikatzen zion Armandek Basile anaidiko nagusiari. «Gu alsaziarrak gara eta ez dugu inperioaren alde borrokatu nahi”. Basile Nagusiak isilarazi egin zuen. Ez zegoen beste irtenbiderik. Legea bete egin behar zuten. Abiatzeko eguna iritsi zenean, goiza urratzean, Pierrek ez zituen gazteak gelan aurkitu. Herria miatu zuen, Garraitz irlara ere joan zen, baina arrastorik ez. Euri eta txingor, eguraldiak ez zuen errazten bilaketa. Calixto Gonzalez Lopez komandantea ere jakinaren gain jarri zuen, baina alferrik. Okerrena pentsatu zuen. Zabala zaharrak, baina, bazekien non bilatu. Bizikleta hartu, urteak ziren horrelakorik egiten ez zuela, eta Santa Katalina aldera egin zuen, euritan. Itsaslabarretik jaitsi eta leizean aurkitu zituen, hotzak hilda, urru egiten zuen itsasoaren abarora. Besarkatu egin zituen bi gazteak, bere seme galdua besarkatu ezin izan zuen legez, eta esan zien: «salü». Emazteari balentria kontatu zionean, andreak, orduan bai, hitz totelen batzuk esan zizkion. «Maite zenuen semea, ezta?». Eta elkarrekin egin zuten negar, estreinako. Gainontzekoa nahikoa azkar gertatu zen. Zabala udaletxean sartu zen, gau eta egun, dena argitu zuen arte. Eugene, Armand, Pierre eta Basile Nagusia deitu zituen. Bazegoen, legearen arabera, zirrikitu bat: bi gazteak atzerritar gisa inskribatuz, ez ziren gerrara joango. Eta halaxe egin zuten, guardia zibilen kuartelean, 1917ko maiatzaren 18an: Eugene Laenge Rose. Adina: 19 urte… gainontzekoa ezaguna da. Ez da hain ezaguna, aldiz, zabalatarrek semetzat hartu zutela Eugene, eta Armand itzuli egin zela Alsaziara, gerra amaitu eta gutxira. Ez zuten haren berri izan luzaroan, harik eta Eugenek gutun bat jaso zuen arte. Armand nazien aurka borrokan hil zen. Silexezko aizto bat omen zuen patrikan.


Summary: Sanchezek eta Aragonesek elkarrizketa mahaiari berrekitea adostu dute. Uztailaren azken astean bilduko da, Madrilen. Hamar hilabeteren ondoren, gaur egin dute aldebiko bilera Kataluniako Generalitateko eta Espainiako Gobernuko presidenteek.

Hizketan segitzea adostu dute. Moncloan bildu dira gaur Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea eta Pere Aragones Kataluniako Generalitatekoa, eta bi gobernuen arteko elkarrizketa mahaia berriz ere martxan jartzea adostu dute. Elkarrizketa bide hori normalizatzea zen gaurko bileraren helburua, besteak beste, Pegasus sistemaren bidezko politikari independentista katalanen aurkako espioitza kasuek ekarritako tentsioen ondoren. Uztaileko azken astean elkartuko da elkarrizketa mahai hori, Madrilen.

Iazko irailean bildu ziren azkenengoz Sanchez eta Aragones, elkarrizketa mahaian. 2020ko otsailean sortu zuten —orduan Quim Torra zen Kataluniako presidente—, eta bi aldiz baino ez da elkartu ordutik. Gaurkoa bi presidenteen arteko aldebiko bilera izan da, eta, 12:00 aldera hasita, ia bi ordu iraun du.

Joan den ostiralean, Felix Bolaños Presidentetza ministroa eta Kataluniako Generalitateko Presidentetza kontseilari Laura Vilagra elkartu ziren, «elkarrizketarako eta negoziaziorako akordio esparrua» adosteko. Besteak beste, «judizializazioa» amaitzeko eta elkarrizketaren alde egiteko konpromisoa hartu zuten. Izan ere, Pegasus espioitza auzia azalarazi zenetik, bi gobernuen arteko harremanak makaldu egin dira, eta ERCk, esaterako, babesa kendu zion Sanchezen gobernuari Espainiako Kongresuan.

Bolañosen eta Vilagraren arteko batzar horrek prestatu zuen Sanchezen eta Aragonesen artekoa. Orain, negoziaziorako mahaia berreskuratuta, akordio zehatzetarako garaia heldu dela uste du Kataluniako presidenteak. Bileraren ostean egin duen agerraldian esan duenez, bi aldeen nahia da mahaia biltzen denerako «akordio partzialak» onduta edukitzea. «Jasan dugun espioitzak konfiantza apurtu du, eta, konfiantza hori berreskuratzeko, ezinbestekoa da akordioak lortzea. Akordioak dauden neurrian hartuko dugu berriro konfiantza». Horretarako «lanean» ari direla gehitu du.

Gatazka politikoaren «desjudizializazioa» eta «errepresioaren amaiera» lehentasun izango ditu Generalitateak, konponbiderako «oztopo» direlako. Aragonesek berretsi du amnistia izango dela Kataluniako Gobernuaren proposamena, eta Espainiako Gobernuak bereak aurkeztu beharko dituela. Ez dio aipamen zuzenik egin nahi izan sedizio delituaren erreforma bati. «Errepresioaren» alorra «oso zabala» dela eta «modu askotan» gertatzen dela esatera mugatu da.

Catalangate auziari dagokionez, Aragonesek garrantzia aitortu dio Espainiako Gobernuak auzi horretan justiziarekin elkarlanean aritzeko agertu duen konpromisoari. Kataluniako gobernuburuak berak kereila bat aurkeztu zuen uztailaren 5ean CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako zuzendari ohi Paz Estebanen aurka eta Pegasus espioitza sistemaren jabe den NSO Israelgo enpresaren aurka. Aragonesek prozesu horretan Espainiako Gobernuaren elkarlana izatea espero du, eta berdin Kataluniako zenbait buruzagik auzi berari lotuta aurkeztu dituzten salaketetan ere.

Generalitateko presidenteak, hala ere, ez du amaitutzat jo espioitzaren krisia. «CNIko burua zena kargugabetuta bakarrik, ez dago konponduta». Ezinbestekotzat jo du «kriminalizazioa eta errepresioa amaitzea».

Bileraren ondoren, Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikarako ministro eta gobernuaren bozeramaileak azaldu du presidenteek inflazioaren, azpiegituren eta Europako Batasunaren funtsen inguruan ere hitz egin dutela. Gatazka politikoaren «desjudizializazioari» buruz, adierazi du bi aldeek «etenik gabe» egin dutela lan «zenbait bide» jorratzeko. Aitortu du «desberdintasun izugarriak» dituztela arazoaren gaineko ikuspegian, eta elkarrizketa dela «aurrera egiteko modu bakarra». Rodriguezen arabera, Espainiako eta Kataluniako gobernuek berreskuratu dute «instituzioen arteko harremanek eskatzen duten normaltasuna».

JxCren parte hartzea

Negoziazio mahaiaren hurrengo bilerari begira, Rodriguezek uste du JxC Junts Per Catalunyak egon beharko lukeela: «Mahaiko akordioek gizartearen gehiengo zabal eta zeharkako baten isla izan behar dute. Desiragarria litzateke bi koalizioetako alderdi guztiek parte hartzea». Aragonesi gaiaz galdetu diotenean, erantzun du JxC elkarrizketan engaiatzea gustatuko litzaiokeela, baina haren erabakia errespetatuko duela.

JxCk ez du oraingoz mahaiaren gaineko bere iritzia aldatu. Guztiz antzua dela uste du, eta aste honetan bertan, Miriam Nogueras alderdiak Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak aurreratu du ez dutela mahaiarekin «soroslearena» egingo.

ERCrekin batera Kataluniako Gobernuan koaliziokide den indarrak bere kongresua amaituko du asteburu honetan, eta alderdiaren txosten politikoa bozkatuko dute han. Txostenaren gai nagusien artean izango dira negoziazio mahaiarekiko jarrera, Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidentearen kontrako auzia eta Aragonesen gobernuaren etorkizuna.

Azken horri lotuta, batzorde txostengilearen proposamenak honela dio: «Juntsek independentzia prozesua burutzeko proposamen sorta bat aurkeztuko du 2022ko politika orokorreko eztabaidan. Gainerako alderdi independentistekin akordio bat lortzen ez bada, eta gobernu akordioaren balantzea kontuan hartuta, Juntsek egoera horri egokitutako ekinaldiak aurkeztuko dizkie bere oinarriei; horien artean, gobernuan jarraitu ala ez erabakitzea».


Enrique Maia, positibo

Summary: Enrique Maia, positibo. Sanferminak arrakastatsuak izan direla azpimarratu du Maiak; Geroa Bai-k eta EH Bilduk Maiaren jarrera baztertzailea salatu dute.

«Alaiak, giro onekoak eta ikaragarriak». Hitz horiekin definitu ditu sanferminak Enrique Maia Iruñeko alkateak. Nabarmendu du udalak antolatutako programazioaren parte hartzea %20 igo dela azken urtearekin alderatuta: «Parte hartzea, giroa, jarrera eta segurtasuna arrakastatsuak izan dira». Iruñeko Kondestable Jauregian egin du agerraldia, Navarra Sumako zinegotziekin.

Gazteluko plazari eman dioten forma berriarekin asmatu dutela uste du: «Berritzailea izan da; gazteek oso ondo erantzun diote». Gazteluko plazak 30.000 lagun bildu ditu. «Oztopo bakarra» bertan pilatu den zikinkeria izan dela aipatu du.

Kuria kaleko istiluez ere mintzo da: «Eraso faxista bat izan zen, nabari zen giroan». Horrez gain, galdera bat egin du: «Nork sortu du giro hau, eta zertarako? Kausa efektu eragin garbia dago». Ahotsa.info-k gertakariaren inguruko bideo bat zabaldu zuen; bertan ikusten da polizia izan zela lehena kolpea ematen. «Medio hori giroa berotzen egon diren horietako bat izan da», esan du Maiak. Horrez gain, ezker abertzaleari leporatu dio gertatutakoa.

Udalaren datuen arabera, 2019an baino eraso sexista gehiago salatu dituzte sanferminetan: hain zuzen ere, hamazazpi; horietatik hamasei, ukituengatik, eta bat, bortxaketagatik. Amaieran minutu gutxi batzuk hartu ditu eraso sexistei buruz mintzatzeko. Poliziaren funtzionamendu «ona» eta «efikazia» txalotu ditu: «Erasoek nahigabetzen gaituzte, baina aipatu nahi dut horietatik hamahiru identifikatu eta atxilotu zituztela». Guztira, 2.600 poliziatik gora izan dira hirian.

Gero Bai-k ere sanferminen balorazio «positiboa» egin du; hala ere, Navarra Sumaren jarrera salatu du: «Espazioak antolatzeko ez dira saiatu adostasun bat lortzen eragileekin». Gaineratu du Navarra Sumak aniztasuna baztertu duela: «Herri Sanferminak eta peñak bezalako eragile sozialak zentsuratu dituzte».

2019ko sanferminetan baino zabor gehiago jaso dute aurten. Geroa Bai-k salatu du Maiak horretan eragin duela, «bere kabuz» erabaki baitu Gazteluko plazan hamar barra jartzea: «Erabaki txarra izan da, eta hiriko egongela zabortegi bilakatu du».

Joseba Asiron EH Bilduko bozeramaileak gizartearen eta eragile sozialen jarrera txalotu du: «Maiaren inposizioen gainetik sanferminen espiritua berreskuratu du gizarteak. Eragile sozialek alkatearen mugei eta bazterkeriari aurre egin diete. Horrez gain, gizartearen erantzuna eraso sexisten aurrean eredugarria izan da». Gaineratu du Maiak ez duela kontsentsurako eta eztabaidarako gaitasunik: «Horren adibidea da Gazteluko plazan sortu duten sastegia».

Azkenik, Kuria kaleko istiluen harira, aipatu du «eraso oro baztertu» behar dela eta «justifikaziorik gabekoak» direla. Horrez gain, salatu du gertatutakoa politizatzen saiatu dela Maia.


Summary: Beste sexu eraso bat ikertzen ari dira Iruñerrian. Foruzaingoak adierazi du «sanferminekin loturarik ez duen eraso bat» dela. Diario de Navarra-ren arabera, gizonezko bat atxilotu dute, eta aurki deklaratuko du epailearen aurrean.

Sanferminetan jarritako salaketen eta atxilotutako pertsonen berri eman du Foruzaingoak gaur. Indarkeria matxistari dagokionez, uztailaren 9an Mendillorrin izandako sexu erasoa aipatu dute. Horrez gainera, baina, beste eraso bat ikertzen ari da Foruzaingoa: Iruñerriko herri batean gertatu zen erasoa, sanfermin egunetan. Hala ere, txosten polizialaren arabera, erasoa ez zen «festa giroan» gertatu, eta «ez du sanferminekin zerikusirik».

Horren inguruko informazio gehiago eman du Diario de Navarra-k. Berripaper horren arabera, Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du erasoarekin lotura duelakoan. Uneotan, epailearen aurrean deklaratzeko zain dago atxilotua.


Summary: Kezka eragin dute turistak Bilboko Salbeko zubitik jauzi egiten erakusten duten bideoek. Udaltzaingoak adierazi du ingurua zainduko duela, beste inork salto egitea galarazteko. Zubiak 23,5 metroko garaiera du, eta kolpea hilgarria izan daiteke.

Bideo batzuk bolo-bolo zabaldu ziren atzo sare sozialetan. Horietan, gutxienez bi gazte agertzen dira Bilboko Salbeko zubitik beren buruak botatzen Ibaizabalera. Uretan beste hiru pertsona ikusten dira; beraz, litekeena da haiek ere jauzi egin izana bideoa grabatzen hasi baino minutu gutxi batzuk lehenago.

«Ok, Tim, aurrera!», esaten dio gazte batek zubiko espaloitik salto egiteko prest dagoen bati. «3, 2, 1», zenbatzen dute, eta jauzi egiten du. Segundo gutxiren ostean, uraren kontrako kolpe gogorraren hotsa entzuten da. Bigarren jauzia are beldurgarriagoa da, jauzilariak bizkarrez egiten duelako. Airean itzulia hartu ostean, zutik erortzen da uretara. Denek kaleko oinetakoak daramatzate, eta, beharbada, horrek laguntzen du oinak kolpetik babesten.

Ez dute esan noiz grabatu dituzten bideoak. Twitterreko erabiltzaile batek idatzi du atzo bertan gertatu zela. Jauzilariak «turistak» direla esan dute hainbat iruzkingilek. Baliteke bideoa ez izatea atzokoa, baina sareetan zabaldu izanak kezka eragin du, halakoak hedatzen direnean sortzen direlako imitatzaileak. Hori dela eta, Bilboko Udaltzaingoak inguru hori zainduko du aurrerantzean, beste inork salto egitea galarazteko, hainbat hedabidek adierazi dutenez.

Salbeko zubiak 23,5 metroko garaiera du galtzadako punturik altuenean. Hau da, eraikin bateko zortzigarren edo bederatzigarren solairutik jauzi egitea bezala da.

Handik egiten dute salto Red Bull Cliff Diving lehiaketako jauzilariek.

Baina teknika landua behar da halako jauziak egiteko. Arriskutsua da oso prestakuntzarik gabe egitea, eta, zer esanik ez, alkoholaren eraginpean. Izan ere, altuera horretatik jauzi egiten duenak orduko 100 kilometroko abiada baino handiagoa dauka urarekin talka egiten duenean. Horregatik, zutik erortzea da minik ez hartzeko aukerarik hoberena. Apur bat desbideratuz gero, hiltzeko arriskua dago.

Espainiara edo Herrialde Katalanetara doazen turistek hoteleko balkoitik igerilekura jauzi egiteko duten ohiturarekin parekatu dute sareetako erabiltzaile askok bideoan jasotakoa. Horren inguruan eginiko estatistiken arabera, hoteletako jauzilariak gizonezko britainiarrak izaten dira, batez beste 24 urtekoak, eta ia guztiek (%95) alkohol maila altua izaten dute odolean.


Espekulazioaren aurrean, okupazioa

Summary: Espekulazioaren aurrean, okupazioa. Ostia Kolektiboa Alday promotorearen higiezin proiektu berriaren eremuen okupatzen hasi da gaur goizean. "Etxebizitza denentzat" lelopean abiarazi dute okupazio garaia.

Espekulazioaren fenomenoak kexa zabaldu du Ipar Euskal Herriko biztanle askorengan, eta manifestaldi eta okupazio anitz antolatu dira azken urtean, adibidez. Aldi honetan, Ostiako kideak Angelun instalatu dira, Les Hauts de la Chambre d’Amour erresidentziaren lurretan. Ostiarentzat, “Ipar Euskal Herriko etxebizitzen egoera kritikoa” salatzea da helburua. Prentsa agirian zehaztu duten gisara, okupatutako eremuak 767 metro karratu ditu. Alta, 800 metro koadrotik gorako azaleretan eraikitzen diren etxebizitzen %50ek etxebizitza soziala izan behar lukete. “Ezin da onartu herriko etxeek oraindik horrelako baimenak eman ditzaten. Alsay bezalako eragileek legea saihesten dute etxebizitza sozialik ez eraikitzeko.” Okupatutako eremua 22 etxebizitzaz osatua da; horietako bi Airbnb motako alokairuan emanak izan dira jadanik, eta T2 neurriko apartamentu batek 440.000 euroko balioa du.

BAM eta Ostiako kide Matias Libieren ustez, herritarrek “sekulako zailtasunak” dituzte etxebizitza aurkitzeko. “Bigarren etxebizitzak, apartamentuak oporrentzat, milioi bat 300.000 euro T5 bat... Gazteek hemen ezin dute hori erosi.” Gainera, haren aburuz, “holako proiektu batek erakusten du gauzak aldatu behar direla, ez baita halako erresidentziekin arazoa konponduko”. Okupazioaren lehen eguna abiatu da goizean, baina “luzerako hor” direla argi utzi dute: “Ez gara gaur edo bihar joanen; egonen gara, eta helburua da promotoreak, Angeluko hautetsiak ere, ikustea, eta haiekin elkarrizketa bat ukaitea”. Beren ekintzari lotzeko deia ere egin dute, izan “ordu batez, gau batez edo gehiagoz; arrakastatsua izan behar du, gure bozak entzunak izan daitezen”.

Ostia kolektiboa 2021eko ekainean abiatu zen Arbonako okupazioaren harira sortua da. Ber gaiak aldarrikatzen dituzten elkarte batzuk batzen ditu, halako ekintzak taldean antolatu ahal izateko, batez ere.


Summary: Bizkaiko eraikin garbitzaileek 1.200 euroko soldata lortuko dute 2024an. UGTk, CCOOek eta LABek %12,9ko igoera dakarren akordiorako oinarri bat adostu dute patronalekin. ELAk ez du bat egin, erosahalmena «galtzea» ekarriko duelako

Duela lau hilabete ekin zioten grebak antolatzeari Bizkaiko eraikinetako eta lokaletako garbitzaileek, lan itun berria hitzartze aldera. Martxo amaieran mobilizazioekin hasi zirenetik, hamar bider atera dira kalera sektoreko langileak. Eta, azkenean, urte eta erdiko negoziazioen ostean, sindikatuen gehiengoak akordio baten oinarria egin du ASPEL eta ASELBI patronalekin. 12.000 langileri baino gehiagori eragingo dio, eta, langileek onartuz gero, indarrean izango da 2021-2024 artean.

Kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala amaitzeko, aldarrikapen nagusia zuten hilean 1.200 euroko soldata jasotzea, hamabost ordainsaritan. Horixe bera bermatzen diela nabarmendu du LABek. Horrela, 2022 eta 2024 artean, guztira %12,9 igoko dituzte garbitzaileen soldatak, 2020arekin alderatuz gero. Zehazki, soldata igoera hauek dakartza: igoerarik ez 2021erako; %1 2022ko urtarrilerako, eta %2 uztailerako; %2 2023ko urtarrilerako, eta %3,5 uztailerako; 2024an, lanaldi osoko hileko soldata 1.200 eurora iristeko adinakoa izango da igoera: %3,8koa, hain zuzen.

Gainera, 2020-2023 bitarteko KPIa hitzartutako %12,9tik gorakoa bada, 2025ean gehienez beste %2ko igoera aplikatzeko aukera aurreikusten da.

Halere, sindikatuek gogoratu dute garbitzaile askok lanaldi laburragoa dutela. Horren harira, enpresetan hutsik geratzen diren lanpostuak betetzeko batzorde bat sortzea eztabaidatuko dute, hilabeteko epean. Lanaldi partzialak luzatzeko aukera eskainiko du. UGTren iritziko, «zalantzarik gabeko aurrerapausoa da». Arabako eta Gipuzkoako hitzarmenek dagoeneko badute aukera hori.

Bizkaiko garbitzaileen aurreko lan hitzarmena 2020ko abenduan amaitu zen, eta, orduan, 11.721 langileri eragiten zien. Ordutik hona lortutakoarekin pozik agertu da LAB. Garaipen bat izan da urte eta erdiko lana: «Ez da gatazka txikia izan: multinazional handien aurkako borroka izan da».

Ordezkaritza sindikalaren gehiengoak onetsi du akordioaren oinarria: UGTk %30 du, CCOOk %19, eta LABek %13. ELAk ez du bat egin, haren iritziz garbitzaileen «soldata galera» ekarriko duelako. Sindikatu haren arabera, KPIaren erreferentzia albo batera uzten du hitzarmenak; ez ditu bermatzen azken bi urteetako KPIen mailak. Bestalde, «sinaturiko akordioak ez du jasotzen soldata arrakala amaitzeko erreferentziarik», jakinarazi du ELAk.

Paperak ere hitzarmena

Bizkaiko garbitzaileek ez ezik, Gipuzkoako papergintza sektorean ere aurreakordioa sinatu dute LABek eta CCOOek —bien artean negoziazio mahaiko ordezkapenaren %51,01 dute—. Negoziazioak hasi eta zazpi hilabetera sinatu dute. Hauek dira dakartzan onurak: 2022rako eta 2023rako soldata igoeretan KPIa bermatzea, eta 2024rako eta 2025erako KPI + %1 igoera; ultraaktibitate mugagabea; gaur egun indarrean dagoen errelebo kontratua berritzekotan, baldintza beretan aplikatzea langile guztientzat; indarkeria matxistari lotutako baimen berezia; eta bikotekidea edo seme-alabearen bat hiltzen bada lehen lanegunetik hastea baimena.


Summary: Osakidetzak ukatu egin du 2012an emakume bati indarkeria obstetrikoa eragin izana. Ohar bidez esan du andrazkoari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak, ohar batean, ukatu egin dute 2012an Donostiako ospitalean indarkeria obstetrikoa eragin ziotela emakume bati. NBE Nazio Batuen Erakundearen Emakumearen Diskriminazioa Desagerrarazteko Batzordeak, atzo kaleratutako ebazpen batean, arrazoia eman zion andrazko bati indarkeria obstetrikoko kasu batean, baina Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dute emakumeari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan. NBEren arabera, emakume bati «indarkeria obstetrikoa» egin zioten Donostiako ospitalean 2012an, besteak beste, erditzea eragin eta zesarea bat egin ziotelako haren baimenik gabe. Emakumeak salaketa jarri zuen 2015ean Donostiako Administrazioarekiko Auzien Epaitegian, eta auzitegiak, epai irmo batean, atzera bota zuen salaketa. Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dutenez, epaiak ebatzi zuen ospitalean ez zitzaiola inolako «kalte fisiko edo psikikorik» egin pazienteari. Are, emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela ebatzi zuen, eta egiaztatu «pazientearen erditze prozesuan esku hartzen zuten profesional guztien jarduna zuzena eta arauetara egokitua» izan zela, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren arabera. Halaber, jakinarazi du ez duela NBEren prozeduraren berri izan eta, beraz, ezin izan duela horren aurrean alegaziorik aurkeztu. Oharrean adierazi dute Osasun Saila eta Osakidetza lanean ari direla «gertuko eta kalitatezko arreta» eskaintzeko, «laguntza obstetrikoa ebidentzia zientifikora eta aldaketa sozial eta kulturaletara egokituz, erditze eta jaiotze esperientzia positiboa eta ahaztezina izan dadin, segurtasun eta bikaintasun esparrua babestu behar dela ahaztu gabe».


Summary: Pedersenen lehen garaipena Frantziako Tourrean. Danimarkarrak taldetxoan ihesean ibili eta gero irabazi du, hamahirugarren etapan. Faboritoen artean ez da aldaketarik egon sailkapen nagusian.

Mads Pedersen (Trek) nagusitu da Frantziako Tourreko hamahirugarren etapan, esprintean. Ihesaldia egiteko egun aproposa zen gaurkoa, eta hasieran ihes egin duten zazpien artean erabaki da etapa. Tropelean, esprinterren taldekideak saiatu dira aurrekoekin bat egiten, baina, Caleb Ewan erori denean (Lotto Soudal), argi gelditu da ihesean zihoazen txirrindularietako batek irabaziko zuela. Jumbo-Vismak egun lasaia izan du, eta ez da sartu etapa garaipenaren lehian. Argi dago hemendik aurrerakoa Jonas Vingeegard liderraren mesedetan egingo duela Herbehereetako taldeak.

Etapa luzea izan dute txirrindulariek, Alpeetako jipoiaren ostean. 192 kilometro egin dituzte Le Bourg D’oisansetik Saint-Ettieneko helmugara iritsi bitarte. Ibilbide gorabeheratsua izan da, eta hiru mendate igo behar izan dituzte; azkena, helmugatik 50 kilometrora. Ehiztarientzat egun aproposa izan zitekeen, baina ikusteko zegoen esprinterren taldeek zer jarrera hartuko zuten.

Eguneko lehenengo mendatean gora, zazpi lagunek lortu dute ihesaldian sartzea. Lehia bizia izan dute hasieratik, eta tropelak hainbat saiakera deuseztatu dituen arren, azkenean lortu du talde batek aurrera egitea: Filippo Gannak (Ineos), Matteo Jorgensonnek (Movistar), Stefan Kungek (FDJ), Alfred Wrightek (Bahrain), Hugo Houlek (Israel), Pedersenek eta Quinn Simmonsek (Trek). Hala ere, tropeleko hainbat talde adi egon dira alde hori ez handitzeko.

Lotto Soudal izan da lanik handiena egiten aritu diren taldeetako bat, baina, zazpi kilometro gelditzen zirenean, Caleb Ewan, taldeko esprinterra, erori egin da, eta taldekideek tropelean lan egiteari utzi diote. Azken mendatean gora ezinean gelditu da Ewan, eta etapa garaipenetik kanpo gelditu da Australiako txirrindularia. Alpecin eta Quick-Step jarri dira buruan, Jasper Philipsen (Alpecin) eta Fabio Jakobsenen (Quick-Step) mesedetan. Hala ere, Jakobsenek ere ezin izan dio erritmoari jarraitu, eta, indarrik gabe, atzean gelditu da. Horiek gertatu ondoren, aurrekoek aldea handitu dute, eta Bike Exchangeko ziklistak tropeletik tiraka jarri dira.

Aurrean oso ondo moldatu dira elkarren artean, banaka-banaka erreleboak emanez. Simmons izan da indarrik gabe gelditu den lehena, 45 kilometro falta zirenla, eta sei gelditu dira aurrean. Bike Exchangeko txirrindulariak saiatu dira aurrekoengana gerturatzen, baina ezin izan dute. Indarrik gabe gelditu dira, eta, 30 kilometroren ostean, tropeleko aurreneko postuetatik kendu dira. Hori ikusita, tropelak hanka altxatu du, eta argi gelditu da etapa garaipena aurrekoen artean erabakiko zela.

Hamabi kilometro gelditzen zirela, Pedersenek jo du erasoa, eta bi taldetan banatu du ihesaldia. Wrightek eta Houlek lortu dute danimarkarrarekin bat egitea, baina beste hirurak, hogei segundoko galerarekin, garaipenaren lehiatik kanpo gelditu dira. Hirurek egin dituzte saiakerak urrunetik, baina esprintean erabaki da etapa. Markaketa zorrotza egin diete elkarri, baina 300 metro gelditzen zirenean abiatu du Pedersenek esprinta, eta aise gailendu da. Wright izan da bigarren, eta Houle hirugarren. Lehenengo garaipena du munduko txapeldun ohiak Tourrean.


Summary: Zubietako erraustegiko kutsaduraren ikerketa fiskaltzara eraman dute. GuraSOSek iragarri du gizarte zibila ikertzen ari dela Arkaitzerrekan izandako isurketa, eta ikerketa horien emaitzak fiskaltzaren esku daudela jada. Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak elkarretaratze bat antolatu du biharko, Zubietako plazan, 12:00etan.

GuraSOSek gogor salatu ditu egunotan Arkaitzerrekan (Zubieta, Gipuzkoa) izan den kutsadura, eta horren inguruan administrazioak egindako kudeaketa. Gaitzetsi du Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ingurumen Sailak ez dutela ikerketarik egin poluzioaren jatorria zein den jakiteko. Aldiz, goraipatu egin du gizarte zibilak gaiari heldu eta ikerketa abiatu izana. Fiskaltzari eskatu diote «azkar eta zehatz» jarduteko, gertaerak argitzeko. Izan ere, gizarteak zer gertatzen ari den jakiteko eskubidea duela adierazi du talde horrek.

GuraSOSek jakinarazi duenaren arabera, Arkaitzerrekan 2020an izan zen isurketa gertatu zen kanala «garbi» dago oraingo honetan. «Plataformaren hondoko drainaren irteeran sortzen da arazoa –beherago dago–. Horrek esan nahi du ez gaudela ustezko isurketa baten aurrean, baizik eta balizko lixibatuen iragazte kasu baten aurrean».

GHK-k bidalitako oharra ere kritikatu du, ez duelako gertatu dena argitu. Izan ere, hark ikertu baino gehiago, haren jarduera ikertu behar dela uste du GuraSOSek, GHK baita erraustegiaren eta tratamendu mekaniko biologikoko planten titularra. Gertatu dena azal dezaketen hipotesi batzuk aipatu ditu GuraSOSek, hedabideetara bidalitako oharrean: «Hondakinen hobiak, lixibatuen kutxatilak edo bestelako instalazioak garbitzeko eta mantentzeko lanak bururatzen zaizkigu». Edozein moduz, GuraSOSek uste du GHK-k jakin dezakeela zer gertatu den. Azkenik, erraustegiaren beraren jarduera salatu du: «Erakunde publikoek gai lotsagarri bat dute eskuetan, berehala konpondu beharrekoa. Ezin gara bizi ingurumen arazoak eta ziurgabetasuna etengabe sortzen ari den instalazio opaku batzuen etengabeko mehatxuarekin».

Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak salatu duenez, berriz, gaur, hirugarren egunez jarraian, kutsadura atera da berriz ere Arkaitzerrekara isurtzen duen tutu horretatik.


Summary: Sortu: «Apustu garbia egiten dugu EH Bilduk eta EH Baik ahalik eta erakunde gehien gobernatzeko». Arkaitz Rodriguezek «banaketa eta kontsumo ereduaren errotikako eraldaketa» defendatu du, alternatiba bat sortzeko.

Sorturen V. Nazio Konferentzia alderdiaren «etorkizuneko erronkak finkatzeko unea» izan da. Alderdiko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek EH Bilduren eta EH Bairen aldeko apustua berretsi du topaketan, eta ezkerreko subiranismoa jo du «eskuin erreakzionarioak» geratzeko eta «zibilizazio berri bat» eratzeko bide gisa: «Guk badugu estrategia, badugu plana, badugu grina, eta badugu indarra». Hala, hauteskunde ziklo berrian instituzioetan indartzeko helburua jarri du.

«Garai historiko berezia» da gaur egungoa, Rodriguezen hitzetan. Hiru argudio plazaratu ditu ideia hori defendatzeko. Batetik, adierazi du «historian lehen aldiz» kapitalismoa «kolokan» jartzen ari dela bizitzaren iraupena bera. Bestetik, «inoizko ezberdintasun sozial handienak» eragin izana egotzi dio sistema ekonomiko berari. Horiei «erregai fosil merkeen aroaren» amaiera gehitu die. «Horrek guztia aldatuko du». Egoera horren kontziente izatea oinarrizko baldintzatzat jo du zirt edo zart egiteko: «Edo lanaren, aberastasunaren eta zaintza lanen banaketa erradikala egiten da, edo pobretze orokortu batera goaz».

«Arriskuekin» batera, ordea, «aukerak» ere sortu direla azaldu du Sortuko idazkari nagusiak, eta Gabriel Boric Txileko presidentearen eta Gustavo Petro Kolonbiako haren homologoaren garaipenak jo ditu horren adierazletzat. Haiekin batera, Sinn Feinen azken emaitzak eta Eskoziak bigarren independentzia erreferendumerantz hasitako bidea ere aipatu ditu, «olatu feminista eta ekologistarekin» batera. Beraz, defendatu du «bataila horren emaitza» ez dagoela idatzita. «Botere bokazio eta botere estrategia argi batekin eman beharra dago bataila hori», gehitu du, eta bost erronka nagusi finkatu.

Rodriguezen esanetan, beharrezkoa da krisi ekonomikoari aurre egitea, hura «betikoek ordaindu» ez dezaten. Hala, ezinbestekotzat jo ditu zenbait aldaketa: besteak beste, energia merkatua eta sektore estrategikoetan esku hartzea, «kontrol publikoa bermatzeko»; gutxieneko soldata eta pentsioak Euskal Herriko «errealitate sozioekonomikora eta hemen dagoen indar harremanera» egokitzea; zaintza sistema publiko bat eraikitzea; eta hezkuntzaren eta osasunaren «merkantilizazioa» amaitzea. «Aberatsek, enpresa handiek, oligopolio elektrikoak eta bankuek ordaindu behar dute, haiek baitira erantzule nagusiak», aldarrikatu du.

Berehalako neurrietatik harago ere, «banaketa eta kontsumo ereduaren errotikako eraldaketarako» neurri estrategiko eta estrukturalen beharra ere adierazi du Sortuko idazkari nagusiak: «Utopiaren bandera altxatu beharra dago, kapitalismoaren parez pare alternatiba erradikal eta integrala aldarrikatu». Helburua gizarte sozialista bat eratzea da, haren hitzetan; «interes eta eskubide kolektiboak» lehenetsiko dituen gizarte bat, «bizitza eta haren zaintza erdigunean jarriko dituena».

Burujabetza ezkerretik

Errotiko aldaketek «zibilizazio berri bat» eraikitzera eramango lukete gizartea. Afera horretan, «burujabetzaren eta estatu propio baten aldeko» borroka da estaturik gabeko herrien ekarpena, Rodriguezen hitzetan: «Ez dago prozesu independentista baino egitasmo iraultzaileagorik». Izan ere, azaldu du Euskal Herrian «borroka askatzaile oro» nazio askapenetik igarotzen dela. «Botere politikoa behar dugulako borroka askatzaile horiek guztiak bururaino eramateko», argudiatu du.

Rodriguezek ezinbestekotzat jo du, beraz, ezkerreko subiranismoa indartzea, «kaleetan eta instituzioetan». Hala, EH Bilduren eta EH Bairen aldeko apustua berretsi du, eta proiektua sektore berrietara zabaltzearen alde agertu da, «fronte zabal subiranista eta aurrerakoi bat» eratzeko. «Apustu garbia egiten dugu EH Bilduk eta EH Baik ahalik eta erakunde gehien gobernatzeko». azaldu du: «Gu irabazteko jaio ginelako, eta irabazi egingo dugulako». Horri guztiari erantzuteko «herri bulkada berri bat» martxan jartzeko beharra ere adierazi du: «Herri honek bere energia komunitarioak aktibatu, artikulatu eta askatzea».

Prozesu horrek hiru helburu nagusi ditu, Rodriguezen arabera: «eskuin erreakzionarioak gelditzea»; «eskubide sozial eta ekonomikoak berreskuratzea»; eta, eskuina Espainiako Gobernura iritsiz gero, «erasoaldi errepresiboari» herri gisa aurre egiteko indarra metatzea. «Azkenean nagusitzen badira, gogotik ordainduko dugulako; emakumeek, LGTBI kolektiboak, langile eta herri sektoreek, herriek», azaldu du. Indar haiei adierazi die, ordea, iraganean jada «porrot» egin zutela ezker abertzalearekin amaitzeko saiakeretan: «Hemen gaude, gure banderekin, gure aldarrikapenekin, inoiz baino irribarre zabalagoa ahoan. Eta hemen jarraituko dugu irabazi arte».


Summary: Mugak Zabalduz karabanak mugetako «kontrol arrazistak» salatu ditu. Karabanak Pirinioetatik Alpeetara arteko bidea egingo du, Europan migratzaileei ezartzen dizkieten mugetan barrena. Bidasoko muga igaro nahian hildakoak omendu dituzte.

«Nabarmendu nahi dugu ilegalak edo irregularrak ez direla pertsonak, baizik mugak. Urteetan hemen ipintzen ari diren kontrol arrazistek jendea behartzen dute sarbide gero eta arriskutsuagoak bilatzera». Carovane Migranti taldeko Giacomo Donadioren hitzek azaltzen dute aurtengo Mugak Zabalduz karabanaren aldarrikapenen funtsa. Gaur goizean, prentsaurrekoa eman dute Mugak Zabalduz karabanako, Caravana Abriendo Fronteraseko, Irungo Harrera Sareko, Carovane Migrantiko eta Aita Mari erreskate ontziko ordezkariek, Irun eta Hendaia (Lapurdi) batzen —edo banatzen— dituen Santiago zubian. Muga kritikatu, eta migratzaileentzako pasabide seguruak exijitu dituzten.

Migrazioaren historia errepasatu du Irungo Harrera Sareko Itziar Gomezek: «1972an, Bidasoa ibai honetan 130 pertsona migratzaile ito ziren, 80 portugaldar eta 50 afrikar». 50 urte beranduago, historia errepikatzen ari ari da: eman dituzten datuen arabera, azken urtean bederatzi migratzaile hil dira Bidasoko muga inguruan. Irmoki gaitzetsi du migratzaileei ematen dieten tratua: «Hendaia eta Irun arteko muga honetan gaude, eta egunero ikusten ditugu kontrol zorrotzak eta arrazistak, gizatasuna kentzea, kanporaketa ilegalak, pertsona zuriak beltzak umiliatzen». Alternatibak galdegin ditu: «Giza korridoreak eskatzen jarraituko dugu denontzat, izan zuri ala izan beltz, migratzaileen oinarrizko eskubideak defendatzen, Euskal Herria harrera herria izan dadin aldarrikatzen».

Eta hildako horiek guztiak ere omendu dituzte prentsaurrekoa amaitu bezain pronto: «Hemen azken arnasa eman zuten migratzaileen oroiminez» jartzen duen monolitoa inauguratu dute zubiaren alboan. Aldarrikapenek ez dute etenik izango arratsaldean. Baionako Pausa harrera zentrotik giza katea egingo dute.

Hasi baino ez da egin

Garai batean eta gaur egun migratzaileei Europan jarritako mugak eta errepresio guneak ari dira markatzen Mugak Zabalduz karabanaren ibilbidea. Bidea hasi baino ez dute egin: Euskal Herrian egon dira atzo eta gaur, Bidaso inguruan, eta Irundik aterako dira bihar. Antolatzaileen esanetan, 150 lagun inguruari dira parte hartzen; Euskal Herrikoak dira asko, baina Herrialde Katalanetatik, Madrildik eta Italiatik etorritakorik ere bada. Pirinioak eta Alpeak zeharkatuko dituzte, eta hainbat bisita egingo dituzte. Besteak beste, Gurseko (Biarno) kontzentrazio esparru ohira joango dira, baita Frantziaren eta Italiaren arteko mugan dagoen Claviere herrira ere. Hamar egunen ostean, karabana Bartzelonan amaituko dute, hilaren 24an.


Summary: Memoria eta burujabetza aldarrikatu dituzte Amaiurko batailaren 500. urteurrenean. Dozenaka ordezkari politiko eta instituzional batu dira gazteluaren ingurumarietan eginiko ekitaldira

Legebiltzarkideak, diputatuak, ahaldun nagusiak, alkateak, zinegotziak... ordezkari politiko eta instituzional ugari elkartu dira gaur goizean Amaiurren (Nafarroa), hango batailaren 500. urteurrenaren kariaz. Amaiurko gazteluaren «erresistentzia eta suntsiketa» gogoratu dituzte Gaztelu elkarteak eta udalerriak berak antolatutako ekitaldian; horrez gainera, baina, burujabetza eta oroimen historikoa aldarrikatzeko parada izan da urteurrena.

Ikusi gehiago: 'Amaiurko batailak 500 urte', erreportaje sorta

Ekitaldi instituzionalean, mintzagai izan dute duela ehun urte eraikitako monolitoa, eta gogoratu dute 1931n leherrarazi zutela, bonba baten bidez. 1982an berreraiki zuten oroitarria, eta ekitaldi instituzional batean inauguratu. Horren isla izan da gaurkoa ere, eta ordezkaritza instituzional zabal batek parte hartu du: Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko lehendakariorde bigarrena; Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak; Nafarroako Parlamentuko eta Eusko Legebiltzarreko presidente Unai Hualde eta Bakartxo Tejeria.

Talde politikoetako eledunak ere bertaratu dira; besteak beste, Andoni Ortuzar EAJko presidentea eta Mireia Zarate EBBko idazkaria; eta, EH Bilduren izenean, Maddalen Iriarte, Mertxe Aizpurua, Bel Pozueta, Joseba Asiron eta Maiorga Ramirez, besteak beste. Carlos Garaikoetxea lehendakari izandakoak ere parte hartu du ekitaldian, alkate eta zinegotzi ugarirekin batera.

Dantzan, gazteluraino

11:00etan hasi da ekitaldia, Amaiurko parrokiako eskaileren parean. Ezkilen hotsa amatatzearekin batera, dantzan hasi dira Euskal Herri osotik heldutako ezpata-dantzariak. Guztira, zazpi taldetako 150 bat dantzari elkartu dira herrian: Arizkungo dantza taldekoak (Nafarroa), Amaiur dantza taldekoak (Iruñea), Aurtzaka dantza taldekoak (Beasain, Gipuzkoa), Arrola taldekoak (Baigorri, Nafarroa Beherea), Iurretako dantzariak (Bizkaia), Udaberri taldekoak (Tolosa, Gipuzkoa) eta Jare dantza taldekoak (Gasteiz). Antolatzaileen arabera, ezpata-dantzarien elkarretaratzerik handiena izan da gaurkoa.

Kale nagusia hartuta, herrian barna joan dira dantzariak segizioan, txistulariek eta gaiteroek lagunduta. Herriko plazan, geldialdia egin dute udaletxe zaharraren aurrean, Amaiurko bandera hartzeko, eta, azkenik, gaztelurako bidea hartu dute. 11:45 aldera iritsi dira gaztelura. Han, Amaiurko eta Baztango alkateek lore eskaintza egin dute monolitoaren aurrean. Amaiurko alkate Ixabel Alemanek hartu du hitza, gogoratzeko Amaiurko borrokaldiaren oihartzuna gaurdaino iritsi dela: «Gure egiten dugu Amaiur defenditu zutenen askatasun gogoa».

Alemanek esan du munduko herri guztiek dituztela memoria lekuak, «zainduak eta museo bihurtuak». Amaiurren hori bera egiten ari direla gaineratu du: «Memoria hori sustatzen ari gara. Gure arbasoen historia ezagutu behar dugu, aitzinera egin ahal izateko. Kate bereko herri bat garelako».

Gaztelu abesbatzak, azkenik, Nafarroa, arragoa eta Nafarroako ereserkia abestu ditu, ekitaldia amaitzeko.


Gazte bat hil da Kasedan, ibaian itota

Summary: Gazte bat hil da Kasedan, ibaian itota. Foruzaingoaren arabera, Ingalaterrakoa zen hildakoa, eta 26 urte zituen.

Foruzaingoak jakinarazi duenez, 26 urteko gazte bat hil da itota Aragoi ibaian, Kaseda (Nafarroa) parean. Hildakoa Ingalaterrakoa zen. Hilotz agertu da 15:50 aldera, ibaian flotatzen. Oraingoz ez dute beste xehetasunik eman.

Bertara joan dira suhiltzaileak eta osasun langileak, baina ezin izan diote bizitza salbatu. Foruzaingoa ari da atestatuaz arduratzen.


Summary: Michael Matthewsek erakustaldia emanda irabazi du. Azken aldapan Bettiol atzean utzi eta gero gailendu da Frantziako Tourreko hamalaugarren etapan. Pogacar saiatu da Vingegaardekiko aldea murrizten, baina elkarrekin iritsi dira helmugara

Michael Matthewsek (Bike Exchange) irabazi du Frantziako Tourreko hamalaugarren etapa. Ihesaldian aritu da australiarra, eta Alberto Bettioli (Education First) maisuki gailendu zaio azken aldapan. Oilarren artean Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaarden (Jumbo-Visma) arteko buruz-buruko lehia izan da Neuven. (3 kilometro, %10,2ko pendiza). Esloveniarrak zenbait erritmo aldaketa egin ditu, baina denetan erantzun du liderrak. Hortaz, 2.22ra jarraituko du esloveniarrak sailkapen nagusian.

Beroa izan da eguneko protagonista nagusia. Pogacarrek ezustean jo du erasoa 180 kilometro gelditzen zirenean, eta Vingegaard liderra atzean gelditu den arren, haren kabuz itxi du tartea. Esloveniarrak ez du ihes egin, baina Jumbo-Vismarekin jolasean aritu da, eta erakutsi du ez daukala amore emateko asmorik.

Pogacarren mugimenduarekin tropela bitan banatu da. Primoz Roglic (Jumbo-Visma) atzean gelditu da hiru taldekiderekin. Hala ere, hainbat txirrindularik ihes egin dute lehen taldetik, eta tropelak ihesaldia baimendu du. Hanka altxatu dute orduan tropelean, eta atzean zeudenak arazorik gabe sartu dira bertan. Azkenerako, 23 txirrindularik lortu dute eguneko ihesaldian sartzea, eta faboritoek azken muinorako utzi dituzte mugimenduak.

Etapa ihesean zeudenen artean erabakiko zela argi ikusi da tropelak jarrera hori hartu duenean, eta aurrean mugimenduak izan dira. Txirrindulariek hainbat saiakera egin dituzte talde hori murrizteko, baina 50 kilometro gelditzen zirenean iritsi da eguneko mugarria. Matthewsek ihes egin du aurreko taldetxotik, eta beste hiru txirrindularik bakarrik lortu dute harekin bat egitea, Fagen (4,2km, %6) gora: Luis Leon Sanchezek (Bahrain), Felix Grobschartnerrek (Bora), eta Andreas Kronek (Lotto Soudal). Tropelean, aldiz, erritmoa handitu egin du Jumbo-Vismak Fagen bertan, eta talde nagusia murriztu egin da.

Azken muinoa, Neuve, 25 segundoren aldearekin hasi du hirukoteak, baina Bettiolek lortu du haiengana iristea. Matthews eta Bettiol gelditu dira aurrean bakarrik, eta italiarrak erritmo aldaketa egin du aldapan gora. Matthews gurpiletik kanpo gelditu da, baina azken maldan gorputzaldiari buelta eman, eta eraso kolpe batean atzean utzi du italiarra. Bakarrik heldu da helmugara, eta garaipena lortu du. Laugarrena du Frantziako Tourrean.

Tropelean UAEk jarri du erritmoa azken hiru kilometroetan, eta Pogacarrek erasoa jo du erritmo aldaketa bortitz batekin. Vingegaardek aise erantzun dio, orain arte bezala, eta bi oilarrak bakarrik gelditu dira. Gainontzeko faboritoek ezin izan dute haien erritmoan aritu eta banaka-banaka igo dute muinoa, atzetik. Bi oilarrak elkarrekin heldu dira helmugara, eta elkarren arteko aldeak berdin jarraituko du sailkapen nagusian.


Summary: Oriorentzat bandera eta lidergoa, etxean. 'San Nikolas' ontzia aise nagusitu da Orioko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Oriok hamar segundo atera dizkio Donostia Arraun Lagunak-i.

Etxeko estropadak beti izaten dira bereziak, eta berezitasun horretan, Oriok ez du hutsik egin bere herriko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Hasieratik amaiera arte buru-buruan egon ostean, Nadeth Agirre San Nikolas ontziko patroiak denboraldiko hirugarren bandera astindu du, kai-muturrean eta itsasontzietan zeuden jarraitzaile oriotarren aurrean.

Orioko estropada eremua benetan teknikoa izan ohi da; izan ere, olatuek laugarren kaletik lehenengo kalerako norabidea izaten dute. Gainera, kanporanzko bi luzeetan olatuek istribor aldetik jotzen dituzte traineruak. Gaurkoan, bestalde, marea biziak izanik, itsaslaster handiagoa zegoen, eta, beraz, patroiek eta arraunlariek galtzak bete lan izan dute ontzia orekatuta eramateko. Zailtasunak zailtasun, patroiek euren abilezia erakusteko eremu aproposa. Gaurkoan, behinik behin, Agirre moldatu da hobekien. Bigarren postuan Donostia Arraun Lagunak sailkatu da, garaileengandik hamar segundora. Donostiarra helmugaratu da hirugarren, hogeira; eta Tolosaldea laugarren, 29ra.

Tolosaldea ospe txarra duen lehendabiziko kaletik aritu da; izan ere, gainerako kaleekin alderatuta, eremu hori besteek baino zikinxeago egoten da, olatuen errepunpen ondorioz. Donostia Arraun Lagunak bigarrenetik aritu da; Orio, hirugarrenetik; eta Donostiarra, laugarrenetik. Lau ontziek irteera bizi-bizia egin dute, baina San Nikolas-ek berehala hartu du burua. Arraunketa sendotu ahala, Oriok aurrera egin du, eta Lugañene ontzian zihoazen arraunlariek traineru horia begitik galdua zuten ordurako. Ohiko erritmoa zeramaten Francesen arraunlariek; minutuko 36 arraunkadakoa. Donostiarrak eta Tolosaldeak, berriz, atzerapen nabarmena zuten. Azken horiek majo sufritu dute.

Lehen luzearen erdian, Oriok Arraun Lagunak-i ontzi bat baino gehiagoko abantaila kentzen zion. Agirrek Francesek emandako datua jaso ostean, haren kuadrillari eman dio datua, gogotik hauspotu da. Ziabogara heldu baino lehenago, lemaizain oriotarrak hamarrekoa eskatu die arraunlariei, eta joaldi ikusgarria egin dute oriotarrek. Nola ez, eurak izan dira ziabogara heldu diren lehenak, eta Agirrek eta Maria Victoria Piñeiro aurrekalariak traineruari azkar eman diote ziaboga; Lugañene-k zazpi segundo geroago biratu du; Donostiarrak, berriz, hamar segundoko atzerapena izan du; Tolosaldeak, aldiz, 21ekoa.

Itsasoa oso mugituta ez zegoenez, ezustekoak suertatzeko aukera gutxiago zegoen. Orioren mesederako zen hori. Dena den, Francesen taldeak ez dute erritmoa lasaitzeko astirik, eta lanean serio jardun dute, amaieraraino. Agirrek ontzia nahi zuen lekutik eramateko parada zuenez, olatuen eta haizearen norabideari jarraitu dio; pala handia aldian-aldian uretatik atera eta San Nikolas hirugarrenetik zerora nabigatu du. Lemazain oriotarrak tranpaldora igota arraunlariei hau esan die: «Gozatu eta gozatu!». Eurena izan da garaipena.

Banderaz gain, liderraren elastikoa bereganatu du Oriok, eta Arraun Lagunak-i puntu bakarra ateratzen dio. Donostiarrak hirugarren postua gehiago sendotu du, eta hiru puntuko abantaila dauka Tolosaldea laugarrenarekiko.


Bandera, 31 eskutik edukita

Summary: Bandera, 31 eskutik edukita. Hondarribiak sasoiko lehen garaipena lortu du Orion, Eusko Label ligako bosgarren jardunaldian. Berdeek hiru segundo atera dizkiote Donostiarrari. Epaileek Cabo eta Ares kanporatu egin dituzte.

Emaitza aldekoak ez direnean, zenbait prestatzailek arbelean klera zuriz lehendabizikoz idatzitakoa fin-fin mantendu eta eskifaia bere horretan uzten dute; besteek, berriz, zirt edo zart, neurriak aldatu edota arraunlariak tostaz txandakatzearen aldekoak dira. Aurreko asteburutik, Mikel Orbañanos Hondarribiko entrenatzaileak lau arraunlari tostaz mugitu ditu Orioko (Gipuzkoa) estropadan: ababorrean, Manex Aldai traineruaren aurrera bota du, bosgarren tostara, Xabier Etxebeste hirugarrenean jarriz. Istriborrean, Urko Redondo seigarrenean ipini du, eta Battit Ondikola aurrekalari. Bada, mugimendu horiei zuku gozoa atera die Ama Guadalupekoa ontzi berdeak. Sasoiko lehen bandera irabazi du. Traineru Kluben Elkartea sortu zenetik, Ioseba Amunarrizek zazpigarrenez astindu du trapu horia.

Arratsaldeak aurrera egin ahala, haizea ahultzen joan bazen ere, estropada eremua teknikoa eta bihurria zen; izan ere, olatuak traineruei txopatik sartu beharrean, istribor aldetik heltzen zitzaizkien. Beraz, arraunketa ez galtzeak berebiziko garrantzia zeukan. Azkeneko txandan joan da garailea, lehenengo kaletik; haren ondotik, hurrenez hurren, Donostiarrak, Oriok eta Urdaibaik egin dute arraun. Bizi-bizi atera dira lau ontziak, eta lehen txanpa indartsuaren ostean, Hondarribiaren ontziaren branka besteen aurretik ageri zen. Segundo bateko aldea lortu dute Amunarrizek eta haren kuadrillak; itsasoan, ordea, hutsaren hurrengoa.

Lehen luze erdia egiterako, Oriok uste baino atzerapen handiagoa zeukan: lau segundokoa. Urdaibaik, Donostiarrak eta Hondarribia, berriz, segundo eskasean heldu dira ziabogara. Bou Bizkaia-k hiru segundoan ondu du bigarren txandan aritu den Zierbenaren denbora. Maniobraren ostean, lehen hiru ontziak nor baino nor gehiago ibili dira, alboko olatuak ahalik eta gehien probestu nahian. Lehenengo eta bigarrengo kaleetan, antza, olatuak zertxobait bilduagoak ziren kanpoko kaleetan baino. Horren ondorioz, Urdaibaik gehiago sufritu du, eta, Donostiarrak eta Hondarribiak hanka egin diote. San Nikolas, berriz, banderaren lehiatik kanpo zegoen.

Barruko balizetara heltzeko laurehun metro falta zirenean, Ama Guadalupekoa-k olatu bat hartu du, eta Torrekua-ri tartea zabaldu dio; bizpahiru tostetakoa. Ostera, ziaboga egiterako orduan, Ondikola Hondarribiko aurrekalariak beranduegi sartu du estoketa, olatuaren kolpearen ondorioz, eta, Amunarrizi joan egin zaio ontzia, Donostiarraren mesederako. Aurretik atera dira Igor Makazagarenak. Urdaibai bost segundora heldu da; Orio, 11ra.

Lau traineruek haizea ipar-ekialdekoa zutela ekin diote hirugarren luze gogorrari, eta guztiak istribor aldera jo dute, itsaslasterra baliatzeko asmoz. Bermeotarrek ez zuten nahi atzean gelditu. Gorka Aranberri patroiak gehiago eskatzen zien arraunlariei; jo eta jo ari ziren, eta lehenbailehen ziabogara iritsi nahi zuten, aurreneko kaleetara hurbiltzeko. Egindako ahalegina, baina, hutsala izan da, eta ontzia biratzerako Donostiarra eta Hondarribia popareko jardunean ziren.

Azken luze bete-betean sartu dira lau oilarrak, eta bandera Hondarribiaren eta Donostiarraren artean erabakiko zela argi geratu da. Olatuek laugarren kaletik lehendabizikora jotzen zutenez, Arkaiz Diaz Donostiarrako patroiak istribor aldera jo du Torrekua, itsu-itsuan. Baina han zuen zain beste lemazain beteranoa: Amunarriz. Lehen kalea Ama Guadalupekoa-rena zen, eta bere kaleari sendo eutsi dio. 31 eskutik edukita, bikain baliatu ditu kartak. Zehazki, berdeek olatu luze bat baliatu ostean, hiru segundoko altxorra lortu dute, eta ontzi bateko aldearekin egin dira banderaren jabe. Urdaibai 11ra heldu da, eta Orio 22ra. Lau horiek ariko dira Zierbenako (Bizkaia) estropadako ohorezko txandan, bihar (12:15, ETB 1).

Muga-mugako maniobra

Zierbena nagusitu da bigarren txandan, Kaikurekin lehia estua izan eta gero. Getaria sailkatu da hirugarren, eta Santurtzi laugarren. Bi talde horiek lehen txandan ariko dira bihar, Caborekin eta Aresekin batera. Hain justu, Galiziako bi ontziak atzoko protagonistak izan dira; azken txanpan, biak beren kaleetan ez zirela, Hugo Rascado Areseko patroiak muga-mugako maniobra bat egin du ababorrera, eta Santa Olalla de Lubre ontziak eta Cabokoak elkar talka egin dute. Epaileek biak kanporatzeko erabakia hartu dute, gorrien gusturako izan ez dena. Biek ez dute punturik bildu.


Summary: Suteek egoera larriak sortu dituzte Mediterraneo inguruan. Okzitanian, Espainian, Grezian, Marokon, Italian, Portugalen... dozenaka eta dozenaka sute piztu dira azkeneko egunetan. Suhiltzaile bat hil da Portugalen aste honetan, eta lau zauritu Okzitanian, Bordele inguruan.

Okzitania

Girondan, Bordele hiriaren eskualdean, gorriak ikusten ari dira suteekin: 10.000 hektarea baso kiskali dira inguru horretan, eta 13.500 pertsona atera dituzte etxetik, arriskuagatik. La Teste de Buch aldean piztu da sute handienetako bat, Arcachondik gertu, eta nolabait inguratzea lortu dute, baina ez dute erabat mendean hartu. Lau suhiltzaile zauritu dira, eta suhiltzaileen kamioi batek su hartu du han.

Landiras aldean beste sute bat sortu da, eta harekin daude kezkatuta azken orduetan, egoera «larriagoa» delakoan han. Bordeletik 40 bat kilometro ingurura dago, hegoaldera. 7.000 hektarea inguru erre dira han bakarrik. 1.200 suhiltzaile ari dira lanean Girondako suteetan; asteartetik ari dira suteen kontra.

Sute txikiagoak ere badira han-hemenka, eta handiago bat Avignon inguruan inguruan piztu dena, Bouches du Rhone aldean. 1.500 hektarea inguru kiskali dira han.

Espainia

Monfragueko parke naturala harrapatu du sute handi batek, Extremaduran. Casas de Miravete herriaren inguruetan piztu zen, ostegunean, baina parke naturala aise harrapatu du, eta bioaniztasun galera handia eragin. A-15 autobidea ere itxita eduki dute ordu askoan, eta zenbait herritako 400 bat herritar atera dituzte etxetik. Caceresen sortu da su hori, eta probintzia horretan indarrean daude beste sute batzuk, Las Hurdesen, adibidez.

Mijasko mendilerroan ere beste sute handi bat piztu da, Malagan. 2.000 hektarea inguru erre dira dagoeneko, eta 3.000 herritar baino gehiago atera dituzte etxetik. Ostiralean sortu zen sute hori. Beste hogei sute baino gehiago ere sortu dira, eta dozena bat baino gehiago kontrolpean hartu gabe dauzkate suhiltzaileek larunbat gaua denean.

Galizia

Larunbat arratsalderako, 5.000 bat hektarea kiskaliak zituen suak Galizian. Dozena bat sute behintzat piztu dira azkeneko egunetan. Lugon daude larrienetako batzuk, Folgoso do Courelen eta Pobra do Brollonen. Herri batzuetatik gertu ibili da sutea.

Portugal

47 graduraino iritsi dira Portugalgo leku batzuetan azken egunetan; beroa, haizea eta lehortea elkartu dira, eta zenbait sute piztu dira azkeneko astean. Gehienak kontrolpean hartuak zituzten larunbaterako, baina ohartarazi dute suak pizteko arriskua oso handia dela oraindik. Larunbat eguerdian, 11 sutek jarraitzen zuten piztuta.

Ostiral eguerdirako, 30.000 hektarea behintzat erreak ziren Portugalen. Urte oso batean erretzen diren hektareak baino gehiago, alegia. Gainera, hegazkin pilotu bat hil da suteak itzaltzeko lanetan ari zela, eta ikertzen ari dira nola gertatu den.

Grezia

Ostiralean ehun bat sute piztuak ziren Grezian, eta aste osoan sugarren kontra dabiltza suhiltzaileak. Larunbatean, kontrolpean hartu dute handienetako bat, Rethimnon (Kreta). Atenas hegoaldean, Sarotinosen, beste sute handi baten eraginez, herritarrak etxetik atera dituzte egunotan.

Italia

Aste honetan hainbat sute sortu dira herrialdearen erdialdean eta iparraldean. 70 urtean ezagutu duten lehorterik txarrena dutela esana dute agintariek. Milan eta Erroma inguruetan izan dira suteak, besteak beste.

Maroko

Maroko iparraldeko bost eskualdetan behintzat piztu dira azkeneko egunetan, eta 6.000 bat hektarea baso kiskali dira. 1.400 bat familia atera dituzte etxetik. Laratxeko eskualdean dago suterik handienetako bat; kiskalita hildako pertsona baten gorpua aurkitu dute han. Tetuanen, beste baso batean ere piztu da su bat, eta Tazan, beste batean; azken horretan 500 hektarea baino gehiago kiskali dira.

Erresuma Batua

Mediterraneotik aparte bada ere, Erresuma Batua ere alertan dago. Bero kolpea igandean iritsiko da irla hartara, eta asteartera arte iraungo du. Ostiralean, Meteorologia Bulegoak beroagatik alerta gorria eman zuen, lehen aldiz. Ez da ohikoa Erresuma Batuan termometroak 40 gradura iristea, baina meteorologoek uste dute astelehenean iritsiko direla. Polemikarik ez da falta izan horrekin ere; larrialdi neurriak hartu behar ote diren aztertzen dabiltza egunotan, eskolak ixtea adibidez, eta larrialdi bilera bat antolatu dute, baina Boris Jonhsoni kargu hartu diote laboristek, ez delako bilera horretara joango.


Summary: Oriok asteburua biribildu du, eta lidergoa sendotu. 'San Nikolas'-ek hasieratik amaieraraino kontrolatu du estropada. Sailkapen nagusian bi punturen aldea ateratzen dio Arraun Lagunak-i.

Mahai gainean kolpea jo du Oriok asteburu honetan. Atzo aise nagusitu zen etxean, Orion (Gipuzkoa), eta gaur beste hainbeste egin du Zierbenan (Bizkaia), Euskotren ligako seigarren jardunaldian. Atzo bederatzi segundo atera zizkion Arraun Lagunak bigarren sailkatuari, eta gaur, zazpi.

Eguraldia ona izan da gaur, estropada eremuaren baldintzak ere bai, eta Patxi Francesek prestatutako neskek lehen metroetatik hartu dute aurrea. Ziabogara heltzerako, bost segunduko abantaila zuten Arrauna Lagunak-ekiko. Hiru segundo geroago iritsi da Donostiarra, baina haiek eman dute ziabogarik onena. Horri esker, azken luzean lehia estua izan da Donostiako bi traineruen artean.

Lugañene-k, ordea, lortu du bigarren postuari eustea, segundo eta erdigatik. Emaitza garrantzitsua da hori, ligako sailkapenari begiratuta: 22 puntu ditu Oriok, hogei Arraun Lagunak-ek, 11 Donostiarrak eta zazpi Tolosaldeak. Gaur Orio lehen sailkatuarengandik hemezortzi segundora helmugaratu da Tolosako ontzia.

Estua da liga irabazteko lehen bi sailkatuek duten lehia, baina atzoko eta gaurko estropadetan aurrerapauso garrantzitsua eman dute San Nikolas ontziko neskek. Ikusteko dago aurrerantzean joera hori izango den ala bi eguneko kontua besterik ez den izan.


Summary: Donostiarrak erakustaldi izugarria eman du Zierbenan. Torrekua-k hemezortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, 21 Oriori, eta 30 Urdaibairi. Lidergoa sendotu dute donostiarrek.

Torrekua hegan ibili da Zierbenan (Bizkaia), Eusko Label ligako seigarren jardunaldian. Aurtengo denboraldian inork erakutsi gabeko erraztasunez gainditu ditu aurkariak: hemezortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, 21 Oriori, eta 30 Urdaibairi. Ohikoa bilakatzen ari den moduan, ohorezko txandako lau ontzi horiek izan dira lehen lau sailkatuak gaur ere.

Estropada biribila egin du Donostiarrak, eta denboraldiko bigarren bandera astindu du. Lehen ziabogara ia parean iritsi dira lau ontziak, baina poparean ikuskizuna eman du Torrekua-k. Bigarren ziabogarako, bederatzi segunduko tartea zuen Ama Guadalupekoa-rekiko. Hortik amaierara arte, gozatu egin dute irabazleek.

Sailkapen nagusian ere liderrak dira, bi punturen aldearekin: 66 ditu Donostiarrak, 64 Hondarribiak, 61 Urdaibaik eta 60 Oriok. Sailkapenean ere nabaria da gainontzeko ontzi guztiekiko tartea.

Gainontzekoen liga horretan, gaur, lehen txandan lehiatu den Getaria izan da indartsuena. Lan bikaina egin du Esperantza-k, eta ohorezko txandako ontzien artean sartzear geratu da. Seigarren izan da Kaiku, bigarren txandako irabazlea; zazpigarren Zierbena, eta zortzigarren Lekittarra.

Mailari eusteko lehian, aurrerapausoa eman du Santurtzik, bederatzigarren postua lortuta. Hamargarren izan da Ares, eta hamaikagarren Ondarroa. Urrun ibili da gaur Cabo.


Summary: Fred Kerley, errege berria ehun metrokoan. Estatubatuarra izan da Munduko Atletismo Txapelketako protagonista nagusia. Luzera jauzian Juanan Wang txinatarra izan da garaile, eta Letesenbet Gidey etiopiarra 10.000 metrokoan, besteak beste.

Estatu Batuetako korrikalariak dira azkarrenak ehun metrokoan. Horixe baieztatu du diziplina horretako finalak: Fred Kerley izan da azkarrena (9:86), Marvin Bracy (9:88) eta Trayvon Bromell (9:88) herrikideen aurretik. Eugenen (AEB) ari dira jokatzen Munduko Atletismo Txapelketa.

Denboraldiko errekorra ere Kerleyk du (9:76), eta atzoko garaipenari esker marka bat hautsi du: Munduko Txapelketetan ehun eta 400 metroko lasterketetan dominak dituen lehen korrikalaria bilakatu da.

Euskaldunei dagokienez, Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalaurrekoetarako sailkatu da.

Gainontzeko kiroletan ere jokatu dira zenbait final. Luzera jauzian ezustekoa eman du Juanan Wang txinatarrak (8,36 metro), Miltiadis Tentoglou faboritoari gailenduta (8,32).

10.000 metrokoan, emakumezkoetan, Letesenbet Gidey etiopiarrak jantzi du urrezko domina, orain arteko txapeldun Sigan Hassan herbeheretarraren aurretik amaituta.

Mailu jaurtiketan, Pavel Fajdek poloniarra izan da garailea, 81,98 metroko marka eginda. Bosgarren aldiz jarraian irabazi du Munduko Txapelketa.

Pisu jaurtiketan, berriz, Chase Ealey estatubatuarra izan da garaile, 20,49 metroko marka eginda.


Summary: Philipsen gailendu da Tourreko 15. etapan, esprintean. Txirrindulari flandriarrak Tourrean lortu duen lehen garaipena da. Van Aert izan da bigarren, eta Pedersen hirugarren. Vingegaardek arazorik gabe eutsi dio lidergoari, baina Roglicek eta Kruijswijkek lasterketa utzi dute.

Lehenengoa Fabio Jakobsenek irabazi zuen; bigarrena, Wout Van Aertek; eta hirugarrena, gaur, Jasper Philipsenek (Alpecin). Aurtengo Frantziako Tourrean, oraingoz, ez dago esprintetako garaile argirik. Hiru etapa amaitu dira gisa horretan, eta hiru txirrindularik lortu dute garaipen bana.

Esprint luzea izan da. Mads Pedersenek hasi du, haren gurpilean sartu da Van Aert, eta, bien arteko kontua izango zela zirudienean, Philipsen agertu da ezker aldetik, gutxigatik, baina haiei aurrea hartzeko. Txirrindulari flandriarrak Tourrean lortu duen lehen garaipena da; Espainiako Vueltan baditu hiru.

Aurretik, haizea eta lasterketa utzi duten txirrindulariak izan dira protagonista; haien artean, Jumboko Primoz Roglic eta Steven Kruijswijk. Lehen astean erori egin zen Roglic, eta Tourra utzi du bere onera hobeto etortzeko. Kruijswijk, berriz, erori egin da gaurko etapan. Bi gizon gutxiago Jonas Vingegaard liderraren alde lan egiteko. Gaur ere, ahal izan duenean, Tadej Pogacarrek erakutsi du ez diola arnasa hartzen ere utziko.

Etapako beste protagonista Benjamin Thomas izan da. Helmugarako lau kilometro falta zirela jo du erasoa, eta 400 metro eskas falta zirela harrapatu du tropelak. Bihar atseden eguna dute txirrindulariek, eta datorren astean iritsiko dira Pirineoetara.


Summary: Termometroak 42 graduraino heldu dira Araban eta Nafarroan. Otogoiengo lursail batean piztutako sutea kontrolatu behar izan dute suhiltzaileek. Angeluko Udalak hiriko basoak ixtea erabaki du, sute arriskuagatik.

Tenperatura oso beroak eta sute arriskua direla medio, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak astelehenera arte luzatu du Araban ezarritako alarma gorria. Neurriak Ebro ondoko lurretan eta tarteko eremuan izango du eragina. Izan ere, eremu haietan tenperatura maximoak 41 gradu ingurukoak izan daitezke bihar. Alerta gorria ezarri da gaurko Nafarroako Erriberan ere.

Gaur, muturreko beroa dela eta, hainbat sute txiki izan dira Araban eta Nafarroan. Larriena, Otogoienen (Araba). Bost eta zortzi hektarea artean erre dira han, baina suhiltzaileek azkar lortu dute sutea kontrolatzea.

Gaur, izan ere, termometroek errekor historiak gainditu dituzte hainbat tokitan: Araban, adibidez, Zanbranan 41,7 gradu erregistratu dituzte, eta Kanpezun 41,6. Amurrion 42 gradu ere gainditu dituzte.

Alarmak

Alarma gorria, Eusko Jaurlaritzak ezartzen duen arrisku maila gorena, atzo indarrean egon zen Ebro ondoko eskualdean eta tarteko eremuan —Arabako zati handiena hartzen du—, eguerditik 21:00etara bitarte. Gaur eta bihar ere berdin mantenduko da. Tenperaturei hego haizea batuko zaie, eta, beraz, sute arriskuagatik indarrean den alarma gorria ere astelehenetik astearterako gauerdira arte indarrean egongo da. Atzo, alerta laranja zegoen ezarrita.

Kantauri barnealdean —Gipuzkoako eta Bizkaiko eremu zabalena hartzen du—, tenperaturengatik ezarritako alerta laranja mantenduko da gaur eta bihar, 13:00etatik 21:00etara. Sute arriskuari dagokionez, atzoko abisu horia alerta laranja bihurtuko da gaur eta bihar. Kostaldean ere kolore laranja izango da nagusi astelehenean; gaur, horia. Izan ere, itsasertzean tenperaturak 36 gradu ingurura iristea espero da.

Suteengatik ezarritako abisuekin, zenbait debeku ezarri ditu Segurtasun Sailak. Ezingo da ez surik piztu, ez pirotekniarik jaurti, eta ez nekazaritza makinarik erabili ez Araban, ez Kantauri barnealdean.

Erriberan ere, gorria

Nafarroan, AEMET Espainiako Meteorologia Agentziak abisu gorria ezarri du Erriberan gaur; han tenperaturak 42 gradu ingurura iritsiko direla uste dute. Nafarroa erdigunean, berriz, 41 gradura iritsiko dira, eta Pirinioetan eta Nafarroako isurialde atlantikoan, 38ra. Hiru eremu horietan abisu horia ezarri dute gaurko.

Ipar Euskal Herrian, Angeluko Udalak (Lapurdi) Pignada eta Lazaret basoak ixtea erabaki zuen atzo, sute arriskuagatik. Debekuak hiru egun iraungo du gutxienez. Han tenperatura 42 gradura iritsiko dela esan dute, eta atzotik asteartera bitarte alerta laranja ezarria du Pirinio Atlantikoetako Departamenduak. Hego Euskal Herrian bezala, tenperaturek astelehenean joko dute goia; Baionan, 38 gradu inguruan.

Ikusi gehiago: Suteek egoera larriak sortu dituzte Mediterraneo inguruan


43 gradura hurreratu dira termometroak

Summary: 43 gradura hurreratu dira termometroak. Nafarroa ipar-ekialdeko eta Gipuzkoako zenbait herritan igo dira tenperaturak gehien, astelehen honetan. 42,9 gradu neurtu ditu Arrasateko estazio meteorologiko batek, eta 42tik gora joan dira herri askotan.

Euskalmetek Gardean (Laudio, Araba) duen estazio meteorologikoak markatu du astelehen honetako marka: 43,5 gradu neurtu ditu 13:30 zirenean. Araban ez dira 40 gradutara iritsi herri askotan, baina handik gertu, Saratxoko estazioan (Amurrio), 42,7 gradutara iritsi da termometroa.

Ez da Araba, baina handik bertan da Orozko ere, eta Bizkaiko tenperaturarik altuena han erregistratu dute gaur: 42,4 gradu zentigradu. Bizkaiko beste herri batzuetan ere asko igo da tenperatura. Igorren 41,9 gradu neurtu dituzte, eta Mañarian 41,7.

Nafarroako ipar-ekialdean ere neurtu dituzte eguneko tenperatura altuenak, Baztan eta Bortzirien artean. Doneztebek egin du herrialdeko marka: 42,4 gradu neurtu dituzte gaur. Iruritan, Etxalarren, Beran... 41 gradutik gorakoak neurtu dituzte. Eta Goizuetan ere 42 gradura iritsi dira.

Nafarroako hegoaldean larunbata eta igandea okerragoak izan ziren. Larunbatean, Cabregan, Vianan, Lerinen, Garesen eta San Adrianen egin zuten termometroek 42 gradutik gora. Eta igandean, Allozen, Oibarren, Andosillan, Barasoainen eta Mirandan gainditu zuten langa hori. Astelehen honetan tenperatura baxuagoak izan dituzte, nahiz 40 gradutik gertu ibili leku askotan. Bardean gainditu dituzte 41 graduak.

Horiekin batera, Gipuzkoako zenbait lekutan ere gainditu dituzte 42 graduak. Euskalmeten Arrasateko estazioan neurtu dute herrialdeko altuena: 42,9 gradu. Ibai Eder urtegikoan (Azpeitia) 42,3 gradura iritsi da termometroa. Behobian ere 42,1 gradu harrapatu dituzte, Oiartzunen bezala.

Nafarroa Beherean, 42 gradutara ailegatu dira Donapaleun. Eta Lapurdin, Ziburuko estazio meteorologikoak 41,8 gradu markatu ditu.

Arratsaldeko aldaketa

Iragarrita zegoen beroaldia, iragarrita tenperaturen jaitsiera, eta halaxe gertatu da. Kostaldean ia 40 graduan egon diren herri asko, iluntzeko zortzietan 23-26 gradu artean zeuden. Hamabost gradu jaitsi da tenperatura denbora gutxian, beraz. Lurraldearen barrualdean, ordea, bihar arte itxaron beharko dute beroa baretzeko.

Arratsaldera arte, azken egunetako tankeran jarraitu du eguraldiak, eta beroak arratsaldean jo du goia leku gehienetan. 15:00etatik aurrera, Bizkaiko kostaldetik ipar-mendebaleko haizea sartzen hasi da, eta isurialde atlantikoan giroa nabarmen freskatzen hasi da, galernaren ondorioz. Bizkaitik Lapurdiko kostalderantz joan da giroa freskatuz. Baliteke zaparradaren bat ere egitea.

Gaua ere halakoxea izan da. Leku gutxitan jaitsi dira termometroak 20 gradutik. Urduñan eta Matxitxakon, esaterako, 30 gradutik gora erregistratu dituzte goizaldean.

Sute arriskua

Beroak baso suteak izateko arriskua handituko du gaur ere, eta Araban eta Nafarroako Erriberan alerta gorria ezarri dute. Azken egunetan, sute asko izan dira, batez ere Araban eta Nafarroan. Atzo, esaterako, Otogoienen (Araba), Bost eta zortzi hektarea artean erre ziren, baina suhiltzaileek azkar lortu zuten sutea kontrolatzea. Auto batek su hartu, eta sua inguruko gari soro batera zabaldu zen.

Suteengatik ezarritako abisuekin batera, zenbait debeku jarri dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Ezingo da ez surik piztu, ez material piroteknikorik jaurti, ez eta nekazaritza makinarik erabili ere, ez Araban, ez isurialde atlantikoaren barnealdean.

Ipar Euskal Herrian, Pignada eta Lazaret basoak itxita daude, Angeluko Herriko Etxeak (Lapurdi) hala erabakita. Pirinio Atlantikoetako Departamenduak alerta laranja ezarria du asteartera bitarte. Sute handi bat piztu da Euskal Herritik gertu, Girondan (Okzitania), eta ke hodeiak Lapurditik ere ikus daitezke.


Summary: Asier Martinezek brontzea lortu du Munduko Txapelketan. Nafarrak bere marka hautsi du 110 metroko hesidunean.

Asier Martinezek (Zizur Nagusia, Nafarroa, 2000) brontzezko domina lortu du Eurgenen (AEBak) egiten ari diren Atletismoko Munduko Txapelketan. Lasterketa bikaina egin du 110 metroko hesidunean, eta, garaikurraz gain, bere markarik onena lortu du: 13.17.

Grant Hollowayk irabazi du lasterketa, 13.03ko denbora eginda, eta Trey Cunninghamek egin du bigarren, 13.17rekin. Biak estatubatuarrak dira. Faboritoen artean zeuden bi atleta finaletik kanpo geratu ziren: Hansle Parchment jamaikarrak min hartu zuen beroketa ariketetan, eta Davon Allen estatubatuarra lehiatik at utzi zuten garaia baino lehen ateratzeagatik.

«Sinetsi ezinik nago, eta ez dut barneratu gertaturikoa», esan du Martinezek. Nabarmendu du Parchementi eta Alleni gertaturikoa ikusi duenean hasi dela domina lortzeko aukera ikusten. «Orduan piztu naiz, eta ahalik eta lasterketarik onena egiten saiatu naiz, ustez postu zailagoak diren horiek lortzeko. Uste dut domina hori irabazi dudala, baina ezin da ukatu faborito handiak bazaudela, eta huts egin dutela arrazoi batengatik edo bestearengatik».

Sasoi bikaina egiten ari da nafarra. Martxoan, gertu izan zuen domina 60 pista estaliko mundialean, Belgraden. Laugarren sailkatu zen finalean; brontzezko dominatik lau ehunen eskasera.

«Atletismoa baino ez du buruan», esan zuen horren aurretik Martinezen entrenatzaile François Beoringyanek


Summary: Zelenskik kargutik kendu ditu segurtasun zerbitzuko burua eta fiskal nagusia, traizio kasuengatik. Ukrainako Gobernuko hirurogei langile Errusiaren alde lan egiten ari direla adierazi du.

Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko (SBU) buru Ivan Bakanov eta fiskal nagusi Iryna Venediktova kargutik kendu ditu Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak. Biei «euren eginbeharrak oker betetzea» egotzi die, «heriotzak eraginda».

Bart egin duen bideo agerraldian iragarri du neurria Zelenskyk. Esan duenez, bere administrazioko hirurogei langile ohi ari dira gaur Ukrainaren kontra lan egiten Errusiak okupaturiko guneetan. Gaineratu duenez, gutxienez 651 traizio eta kolaborazio salaketa jarri dituzte Ukrainako funtzionarioen aurka. Horrekin salatu nahi izan du funtzionario horiek lanean jarraitzen dutela, Errusiaren okupaziopean.

«Estatuaren segurtasunaren aurkako halako krimen piloak zalantzan jartzen ditu bi buru nagusiak», adierazi du, Bakanov eta Venediktova aipatuta.

Bakanoven kargugabetzea esanguratsua da oso, Zelenskiren txikitako adiskidea baita. Asteburuan, gainera, SBUk Krimean zuen burua atxilotu dute. Martxoan kendu zuten kargutik Oleh Kulinitx. Ez dute esan zer leporatzen dioten, baina kode kriminalaren 111. artikuluaren arabera atxilotu dutela adierazi dute. Traizio gorena zehazten du artikulu horrek.


Summary: Lazaro Galarza iheslari ohia hil da Mexikon. Euskal Herrira behin betiko itzultzekotan zen. Lan istripu bat izan du. 67 urte zituen.

Asteburuan jakinarazi du Etxerat erakundeak Lazaro Galarza Larraioz 67 urteko iheslari ohia hil dela, Mexikon. 1994tik zegoen herrialdean, baina 1990tik zegoen ihes eginda, Irunberriko arroilako gertaeretan Susana Arregi eta Jon Lizarralde hil ostean Guardia Zibila haren bila joan zenetik.

Zabaldu dutenez, lan istripuz hil da Galarza. Garraiolari lanean ari zela, zama gainera erori zaio.

Kartzelan egon zen Mexikon, Morelian atxilotua izan ostean. Espainiako Auzitegi Nazionalak estraditatzeko eskatu zion Mexikori, baina horrek ez zuen bete Baltasar Garzon epaileak eginiko eskaera.

Euskal Herrira behin betiko itzultzekotan zen Galarza. Apirilaren 16an, Iruñean izan zen, bere kontrako auziak preskribatuta zeudela ziurtatu ondoren. Mexikora itzuli zen bolada baterako.