Summary: Torturarengatik zigorturiko Corbi koronelak Guardia Zibila utziko du, Accionara joateko. Lau urteko kartzela zigorra ezarri zioten Kepa Urra torturatzeagatik, baina PPk indultua eman zion, eta Guardia Zibilaren UCO taldeko burua izan zen. 2018an kargu hori kendu zion Fernando Grande-Marlaskak.

Manuel Sanchez Corbi Guardia Zibilaren koronelari lau urteko espetxe zigorra ezarri zion Bizkaiko Auzitegiak 1997an, Kepa Urra torturatzeagatik. Zigorrak zigor, erakundeko UCOko koronelburu izendatu zuten, eta Jose Maria Aznarren gobernuak (PP) indultua eman zion 1999an. Guardia Zibila utziko duela jakinarazi du orain, Acciona enpresan eman dioten postu bat hartzeko. Konpainiak batez ere energia berriztagarrien alorrean egiten du lan, eta, besteak beste, Nafarroako hainbat parke eoliko ustiatzen ditu.

Ez zuen garairik gozoena Corbik Guardia Zibilean. 2018ko abuztuan, UCOko buruaren kargutik kendu zuen Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak, harenganako konfiantza galdu zuela argudiatuta. Izan ere, Corbik bere ardurapeko unitatearen jarduna behin-behinean eteteko agindu zuen, Espainiako Gobernuak Erreserbatutako Gastuen Funtsak izoztu zituela argudiatuta. Marlaskak gastuen inguruko datu sekretuak zabaltzea leporatu zion orduan, eta auzitegiek ontzat eman zuten hura agintetik kentzeko erabakia.

Geroztik, Guardia Zibilaren Babes eta Segurtasun taldeko buru izan da Corbi. Gaur esan duenez, otsailaren 15ean utziko du Guardia Zibila.

Corbi Guardia Zibileko goi kargudun izendatu izanak protestak eragin zituen Euskal Herriko alderdi abertzaleen artean. Koronela Espainiako Kongresuan izan zen 2017ko azaroan, PPren finantzaketa ikertzeko batzordean. Oskar Matute EH Bilduko diputatuak torturengatik zigortu zutela gogorarazi zion.

EAJk, berriz, kargu hartu zion Mariano Rajoyren gobernuari (PP) Sanchez Corbi koronelburu mantentzeagatik. Liburu bat aurkezteko egin zuen elkarrizketa batean, Corbik adierazi zuen «ETAkoak, Batasunakoak, EAJkoak eta euskal Eliza» izan zirela ETAren kontrako borrokan «gaiztoak».

Sanchez Corbirekin batera, beste hiru guardia zibil inputatu zituzten Kepa Urra torturatzea leporatuta. Horien artean, Diego Perez de los Cobos. Azken hori izan zen Kataluniako 2017ko urriaren 1eko erreferenduma eragozteko operazioan Espainiako Gobernuak segurtasun indarren koordinaziorako izendatu zuen arduraduna.


Penaltietan, kalera

Summary: Penaltietan, kalera. Almeriak penalti jaurtiketetan kanporatu du Osasuna, Espainiako Kopako final-zortzirenetan. Gorritxoek aukera gehiago eta hobeak izan dituzte, baina ez dituzte aprobetxatu.

Osasunak ez du baliatu Ligako garaipenak emaniko bultzada, eta Kopatik kanpo gelditu da, Almeriaren kontra penaltietan galduta. Tomares, Olot eta Espanyol kanporatu ostean, gorritxoek beste pauso bat eman nahi zuten, eta hamaika urte geroago final-laurdenetarako sailkatu. Bazuten ilusioa –hitz hori aipatu zuen Jagoba Arrasatek neurketaren bezperan–, baina ez da posible izan. Bere txarrean, hemendik aurrera mailari eusteko borrokan jarri ahalko dute arreta osoa.

Aurreko kanporaketetako ildoari jarraituz, txandakatzeen aldeko apustua egin du Jagoba Arrasatek: titular gisa aritzeko aukera eman die Juan Perezi, Nacho Vidali, Moncayolari, Torresi, Javi Martinezi, Ruben Garciari eta Gallegori, Granadaren kontra ez bezala. Sistema, ordea, bere horretan utzi du teknikari gorritxoak, hiru erdilari eta aurrelari bakarra zelairatuta. Eskema horrekin suspertu da taldea ligan; ordea, ez dio balio izan Kopan aurrera egiteko.

Almeria Bigarren Mailako oilarretako bat da, eta ondo landutako jokalari multzoa dauka. Jokoa ehuntzea eta baloia mugituz aurkarien presio lerroak gainditzea du gustuko. Halaxe egin zuen Alavesen kontra, baita ongi egin ere: 5-0 irabazi zien arabarrei. Ordea, Osasunak ez dio inolako erraztasunik eman. Azkenaldian, eroso dago defentsako blokea apur bat atzeratuta, eta Almeriari bere zelaian ondo antolatuta itxaron dio. Eta erasoan, hegaleko jokoa eta erdiraketak baliatu ditu arriskua sortzeko.

Partida hasi eta berehala, Torres sukalderaino sartu da eskuin hegaletik, baina atezainarekin egin du topo azken erabakia hartu aurretik. Are gertuago izan dute gola gorritxoek 18. minutuan, jarraian izan dituzten bi kornerretan. Biak David Garciak errematatu ditu, baina ezin izan du Fernando atezaina gainditu. Almeriak, berriz, falta batean eduki du gola gertuen: Lazok jaurtiketa neurtua egin du, gurpila kanpotik barrura emanda, eta baloia gutxigatik joan zaio kanpora. Appiahk ezkerretik egindako barneraldi batek ere eten egin die arnasa nafarrei, baina suhiltzaile bezala agertu da Roncaglia. Almeria handituz joan da minutuen joanean, eta hobeto bukatu du lehen zatia.

Saririk gabeko saialdia Osasunak fin ziharduen eraiste lanetan, baina lanak zituen erasoan distira egiteko. Hori horrela, atsedenetik itzuli eta ordu laurdenera, Arrasatek Barja, Torro eta Oier zelairatu ditu, nafarren jokoari energia handiagoa emateko asmoz. Jose Gomesen erantzuna laster iritsi da: taldeko golegile nagusia, Umar Sadiq, sartu du zelaian. Aurrelariaren agerpenak bestelako txinparta eman die etxekoei. Edonola, Iruñeko taldeak ere aurrerantz egin du, eta Fernandoren aterantz hurbilduz joan da apurka. 70. minutuan, Moncayolari gora joan zaio areaz kanpotik punpa lasterrez egindako jaurtiketa, eta, bost minutu barru, Gallegok erdira errematatu du korner bat. Neurketaren amaiera hurbildu ahala, geroz eta handiagoa zen gorritxoen mehatxua.

Beste korner batean, burukada oso gutxigatik joan zaio kanpora Oierri. 85. minutua zen. Gol batek final-laurdenetarako sailkatzea zekarren. Handik gutxira, Almeriak bere eskuetan izan du, jokaldi landu baten ostean, baina Villalbak area txikiaren ertzetik kanpora jaurti du. Luzapena saihesteko asmoa zuten bi taldeek, zangoetan neke gehiago ez pilatzeko. Ez dute lortu, ordea, eta ahalegin gehigarria egin beharrean izan dira.

Roncagliari kalte egin dio ahaleginak, eta min hartuta utzi behar izan du zelaia. Juan Cruz sartu da haren ordez. Lehenago, Callerik Gallegoren tokia hartu du, puntaren puntan. Argentinarrak buruz egindako erremate bigun bat izan da luzapeneko lehen zatiko hurbilketarik aipagarriena. Bigarren zatian ere, Calleri izan da pizgarri nagusia. Lehenik, bakarrik gelditu da area txikian atezainaren aurrean, baina gora jaurti du. Eta hurrena, kanpora joan zaio atzerako artaziaz egindako errematea. Penaltia eskatu du argentinarrak jokaldi horretan. Azken minutuetan, beste ezbehar bat izan dute gorritxoek: Torrok ere minez utzi du zelaia. Eta ia beste kolpe bat ere jaso dute azken jokaldian, baina Juan Perez gailendu egin zaio Sadiqi, buruz buru.

Hala, penaltietan erabaki da kanporaketa, eta hor ere handia izan da berdintasuna. Gorritxoek abantaila hartu dute lehen bi jaurtiketen ostean; Torresek eta Moncayolak asmatu egin dute, baina Corpasek gora jaurti du. Gero, Manu Sanchezek kale egin du laugarren jaurtiketan, eta Almeriak berdinketa ezarri du berriro. Lehen bost penaltiek ez dute erabaki partida; seigarrenak bai, ordea. David Garciaren asmoa ondo igarri du Fernandok, eta, ondoren, Carvalhok final-laurdenetan sartu du Almeria. Hala bukatu da Osasunaren ibilia aurtengo Kopan. Beste batean izan beharko du.


Summary: 'Kasu, kasu, ostalariak kexu' kolektiboak salatu du beren lankide batek bere buruaz beste egin duela. Ostalaritzaren itxierarekin lotu dute suizidioa, eta sostengu osoa helarazi diote familiari.

«Sukaldari batek, lagun batek, lankide batek, bezero batek, familiako norbaitek» bere buruaz beste egin duela jakinarazi du Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboak. Pandemiarengatik, iragan martxotik, zazpi hilabetez egon dira zerraturik ostatuak eta jatetxeak. Kolektiboko kideek pandemiaren albo kaltetzat jo dute gertatutakoa: «Gure lagunak erabaki du gure uztea bere biziari bukaera emanez. Jestu horrek erakusten du, berriz ere, gure eraikinen hesteak harreman sozialen moztea eta kalteak eragiten dituela».

Sostengu osoa adierazi diote haren familiari, eta «bat egitearen» garrantzia azpimarratu dute, nehoiz baino gehiago.

Bere buruaz beste egin duen sukaldariaren marrazki hau gehitu diote agiriari ostalaritza elkartekoek: «Arkatz kolpe baten bidez, gure egoera adieraztea lortu du». Izan ere, Kasu, kasu, ostalariak kexu kolektiboaren lehen prentsaurrekoetariko bat marraztu zuen sukaldari horrek. BERRIA (familiaren baimenarekin).

Iragan astelehenean, ostalariek kolektiboa aurkeztu zuten Saran (Lapurdi), eta deitoratu zuten Ipar Euskal Herriko instituzioak geldirik egotea. Gutun bat igorri zioten elkargoari abenduan, eta, geroztik, bi bilkura izan dituzte Jean Rene Etxegarai lehendakariarekin, Sylvie Durruti lehendakariordearekin, eta Remi Bochard zuzendariarekin. Salatu zuten bilkura horiek ez dutela «deus aitzinarazi»; are gehiago, «errespetu eskasa bistakoa» dela erran zuten. Etxegaraik, ordea, prentsan baieztatu du afera lantzen ari zela, bere kolaboratzaileekin batera.

Itxierak dakarren bakardadea ere izan zuten ahoan zenbait ostalarik. Deborah Drouot Kanboko (Lapurdi) Salon Cyrano jatetxeko langileak esan zuen ez duela balio «deusetako». «Ia ez dut harreman sozialik, gizartetik aparte sentitzen naiz. Saiatzen naiz aitzinera begiratzen, baina perspektibarik gabe, arras zaila da».


Summary: Langabezia %10era iritsi da Euskal Herrian, urtebetean 17.500 langabe gehitu ostean. 2020. urtean, 22.500 enplegu galdu dira Hegoaldean, horietatik gehienak zerbitzuetan. Behin-behinekotasun tasa %23,2ra jaitsi du turismoaren amiltzeak

Sei urteko joera positiboa eten du koronabirusaren krisiak Euskal Herriko lan merkatuan. 2013. urtetik lehen aldiz, gora egin du langabeen kopuruak, eta ez gutxi: 17.500 langabe gehiago zeuden 2020ko azken hiruhilekoan, 2019koarekin alderatuz gero. INEren eta Insee-ren datuak batuta Gaindegiak kalkulatu duenez, 149.900 lagun daude lanik gabe zazpi lurraldeetan.

Urtebetean 1,2 puntu egin du gora langabezia tasak, 2019 amaieran %8,8koa baitzen. Lurraldeei dagokienez, langabezia tasarik txikiena dute Gipuzkoak (%7) eta Ipar Euskal Herriak (%7,2). INEren datuekin, berriz, Araban %10era iritsi da, Nafarroan %11,6ra eta Bizkaian, aldiz, %11,8ra. Gaindegiak oroitarazi du Ipar Euskal Herriko datuak behin-behinekoak direla, eta berrikusi beharko dituela udako saioak ekarri ohi duen migrazio fluxuen eragina aztertzen duenean, eta iaz indarrean sartu zen enpleguaren zonalde berriek beren datuak argitaratzen dituztenean.

%10eko tasa urrun dago 2013kotik —%16,6, batez beste—, baina hala ere Europako Batasuneko handienetako bat da. EBko estatukideen artean hiruk baizik ez dute tasa handiagoa: %16,1 Espainiak, %15,8 Greziak, eta %10,3 Lituaniak.

Erregulazioak amaituta, «okerrera»

Gainera, badago atzoko datua nolabait desitxuratzen duen errealitatea: milaka lagun daude aldi baterako enplegu erregulazioan (Hegoaldean) eta lanaldi partzialean (Iparraldean). Horiek ez dituzte zenbatzen langabeen artean, berez, ez dutelako lanpostua galdu. ELAk garrantzi handia eman dio horri: «Enplegu erregulazioak amaitzen direnean aztertu ahal izango dugu okupazioaren benetako zifra, eta seguraski egoerak okerrerantz egingo du». Izan ere, okupazioari dagokionez, INEren inkestak ez ditu zenbaki onak eman, baina ez dira pandemiaren unerik larrienean iragarritakoen mailara iritsi. Horrela, Hego Euskal Herrian 1.198.500 lagunek zuten enplegua 2020. azken hiruhilekoan, urtebete lehenago baino 22.500ek gutxiagok. Enpleguaren zatirik handiena urteko lehen eta bigarren hiruhilekoan galdu zen, gora egin baitzuen hirugarrenean, eta gorabehera handirik ez da izan azkenekoan (-1.500).

INEren datuak oso gertu daude Gizarte Segurantzak afiliazioei buruz emandakoekin. Horien arabera, 24.212 kotizatzaile galdu zituen iaz Gizarte Segurantzak.

Enpleguaren galera, portzentualki, %1,8 izan da, ekonomia osoak izandako jaitsiera baino apalagoa: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako barne produktu gordina %9,5 txikitu zen iaz, eta gaur emango du Nastatek Nafarroako datua, baina ez da oso urruti ibiliko.

LABek nabarmendu duenez, enpleguaren galera horrek kalte gehiago egin die emakumeei (-%2) gizonei baino (-%1,7). Hori hala da zerbitzuak izan direlako kaltetuenak krisi honetan, mugikortasunari, turismoari, ostalaritzari eta kulturari jarritako mugak direla eta.

Industriak, enpleguan gora

INEk dioenez, 2020an zehar 33.800 enplegu galdu dira zerbitzuetan, eta beste 2.000 lehen sektorean. Industriak, berriz, 12.000 enplegu berreskuratu ditu, eta eraikuntzak, 1.500. Horrenbestez, azken datuen arabera, langileen %70,2 ari dira zerbitzuetan, %23 industrian, %5,5 eraikuntzan eta %1,3 nekazaritzan eta arrantzan. Bi sexuetan dira gehiengoa zerbitzuetan ari diren langileak, baina sektore horren pisua handiagoa da emakumeen artean, haietako %87,4 aritzen baita arlo horretan —gizonezkoen %54,7—. Horrek azal dezake emakumeen artean enplegua dutenen kopurua gehiago jaitsi izana (-11.900) gizonen artean baino (-10.600). Sektore kaltetuenetan oso ohikoa da aldi baterako kontratazioa, turismoan batez ere, eta horrek ekarri du 2020an behin-behinekotasun tasa jaistea: Hegoaldeko langileen %24,6k zuten aldi baterako kontratua 2019 amaieran, eta %23,2 2020 bukatzean.

%15,5, lanaldi partzialean

Hego Euskal Herriko langileen %84,5 aritzen dira lanaldi osoan, eta %15,5, berriz, lanaldi partzialean. Azken urteko enplegu galerak, gainera, lanaldi partzialean aritzen direnei egin die kalte batez ere, %17,1 baitziren 2019 amaieran. Emakumeak dira, alde handiz gainera, lanaldi partziala dutenak: %80,2 hain zuzen ere.ç

%89, lantokian lanean

Telelana oraindik bazterreko jarduera bat dela azaldu du INEren inkestak. Azken hiruhilekoan institutu horrek Hego Euskal Herrian galdezkatuen %89k esan diote lantokian baizik ez duela lanik egin. Noizbehinka telelana egin dute langileen %4k, eta beste %5,3k bere lan egunen erdiak baino gehiago egin dituzte etxetik lanean.


Summary: EAJk eta Jaurlaritzak «babes osoa» azaldu diote Sagarduiri. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan du badakiela Sagarduik «Urkullu lehendakariaren babes osoa» duela, eta baita «EAJrena eta gobernuko beste sailburuen elkartasuna eta babesa» ere. Andoni Ortuzar EAJren EBBko buruak ere babesa agertu dio, eta eskatu du ez sartzeko «sorgin ehiza» batean.

Eusko Jaurlaritzaren izenean «babesa eta elkartasuna» agertu dio Bingen Zupiriak Gotzone Sagardui Jaurlaritzaren Osasun sailburuari. Radio Euskadin egindako elkarrizketan azaldu du «zorrotz eta irmo» jokatu zuela bere konfiantzako bi pertsona horiek «modu irregularrean» jokatu zutela jakin zuenean. Zupiriak onartu du ez zela zuzena izan Santa Marina ospitalera txertoen 500 dosi baino gehiago bidaltzea. Iragarri du ikerketa bat ireki dela, eta neurriak hartuko direla, berriz ez gertatzeko.

Andoni Ortuzar EAJren EBBko lehendakariak antzera hitz egin du. Haren esanetan, Sagarduik «gardentasun osoz» jardun du COVID-19ari aurre egiteko txertaketa irregularren gaian, eta oposizioari eskatu dio ez sartzeko «sorgin ehiza» batean. Uste du Sagarduik legebiltzarrean azalpen oso zabala eman zuela: «Gardentasun osoz jardun zen, kontatu zuen gertatu zena eta gertatu ez zena, akatsak eta deskoordinazioak barne, eta orain egin behar dena da berriz ez errepikatzea, eta aurrera segi». «Azkar eta modu eredugarrian» jokatu dela uste du, nahiz eta onartu hutsegitea larria izan dela.

Basurtuko eta Santa Anako buruek, Eduardo Maizek eta Jose Luis Sabasek dimisioa eman dute, eta, Eusko Alderdi Jeltzaleko militante gisa zein jarrera hartuko duten galdetuta, esan du ez dutela jada kargu publikorik beteko.


Summary: Ekonomia zirkularrari buruzko III. jardunaldiak antolatu ditu Gipuzkoako Diputazioak. Jose Ignazio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen diputatuak esan du «estrategiatik ekintzara» pasatzea dela aurtengo jardunaldien helburua.

Ekonomia zirkularrean adituak diren nazioarteko hainbat liderren hitzaldiekin ondu du Gipuzkoako Foru Aldundiak Ekonomia Ziirkularrari buruzko Nazioarteko III. Topaketa izeneko jardunaldia. Otsailaren 3an, 4an eta 5ean egingo dira, online, eta izena emateko epea otsailaren 2ra arte egongo da zabalik.

Jose Ignazio Asensiok esan du Gipuzkoako Foru Aldundiaren helburua dela 2030. urterako %70 birziklatzea, eta gaur egun ekonomia zirkularrak sortzen dituen 5.000 lanpostuak bikoiztea. Helburu gisa jarri du, hain zuzen, pandemiak eragindako krisitik «erantzun berdeak» aktibatzea eta krisia aukera gisa baliatzea. Esan du «estrategiatik ekintzara» pasatzea izango dela aurtengo jardunaldien helburua. Besteak beste, Ladeja Godina «Circular Change» Europako Institutuaren sortzaile eta zuzendari nagusiak emango du hitzaldi bat. Ekonomietan zirkulartasunaren kontzeptua aplikatzeko jardunbide egokien kasu nagusiak azalduko ditu. Margarita Ruiz Saiz-Aja Trantsizio Ekologikoko Ministerioko Ekonomia Zirkularreko zuzendariorde nagusiak ere parte hartuko du. Green Recoveryren eta Itun Berdearen gako nagusiak emango ditu, krisialditik irteteko orduan eta hazkunde ekonomiko jasangarria bultzatzeko orduan kontuan izatekoak.


Summary: Oposizioak dimisioa emateko eskatu dio Sagarduiri. EH Bilduk gezurretan aritu izana egotzi dio Osasun sailburuari; Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, bere azalpenetan «sinesgarria» ez izatea.

Santa Marina eta Basurtuko erietxeetan izandako txertatze irregularren inguruan azalpenak eman zituen atzo Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean; «deskoordinazioa» eta «akatsak» egin izana aitortu zuen, baina gaineratu zuen Jaurlaritzak «bizkor» jardun zuela horien berri izatean.

Gaur, oposizioko talde politikoek kargu hartu diote Sagarduiri; orain arteko tonua igo dute, eta talde guztiek haren dimisioa eskatu dute. EH Bildu «zur eta lur» agertu da azalpenekin. Rebeka Ubera legebiltzarkideak agerraldi bat egin du legebiltzarrean, eta ziurtzat jo du sailburuak informazioa «ezkutatu» ziela atzo: «Gezurretan aritu da eta txertaketa kanpainan deskontrola ikaragarria izan da». Nabarmendu duenez, Sagarduik joan den astean esan zuen ezein ospitaletan ez zutela baimenik lantalde osoari txertoa jartzeko, baina bazuen Santa Marinako txertatzeen berri, Vocento taldeak gaur argitaratutako Whatsapp elkarrizketek adierazten dutenez. «Polemika piztu denean bakarrik saiatu dira ardura guztiak Sabasi leporatzen», erantsi du Uberak.

Izan ere, Sabasek Sagarduirekin eta Rosa Perez Osakidetzako zuzendariarekin izandako mezu trukeak argitaratu ditu Vocentok. Horietan irakur daiteke Sabasek Sagarduiri jakinarazten diola lantalde osoa txertatzeko asmoa. Atzoko agerraldian, Sagarduik mezu horiek irakurri zituen hitzez hitz, baina lantalde osoa txertatzeko asmoari erreferentzia egin gabe.

Santa Marinan, lantalde osoa txertatu dute, txertatuek pazienteekin harremana izan nahiz ez. Hor gertatutakoa «berbenatzat» du EH Bilduk: «Txertoak banatu dira inolako kontrolik gabe, eta hori da gizarteari helarazi zaion mezua. Espektakulu negargarria izan da, hain justu, jendeak ziurtasunak eta konfiantza behar dituen honetan». Sailburuak konfiantza hori hautsi egin duela uste du Uberak, eta Osakidetzaren «irudia larriki zikindu» duela: «Hain delikatua den gai batean onartezina da horrelako arinkeriaz jokatzea».

Hori horrela, eskatu dio «ardurak bere gain» hartzeko: «Gezurra esateagatik, kontrol faltagatik, gardentasun faltagatik eta hain abagune zailean Osakidetzaren irudia zikintzeagatik, Sagardui sailburuak eta Osakidetzako zuzendariak dimisioa eman behar dute».

«Sinesgarritasunik» eza

Elkarrekin Podemos-IUk ere Sagarduiri eskatu dio «albo batera» egiteko eta dimisioa emateko, haren iritziz sailburuak ez baitu «sinesgarritasunik» karguan jarraitzeko. Eusko Legebiltzarreko atarian eginiko adierazpenetan, Miren Gorrotxategi koalizioko bozeramaileak Sagarduiri eskatu dio bere «erantzukizuna» har dezala protokoloari muzin eginez emandako txertoen auzian, eta, dimisioa ematen ez badu, Gorrotxategik uste du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak kargutik kendu beharko lukeela sailburua, izurri baten testuinguruan, sailburuak «indartsua» izan eta sinesgarritasuna eman behar duelakoan.

Sagarduik atzo emandako azalpenek ez dute Gorrotxategi gogobete, uste baitu bertsio «kontraesanezkoak» eman dituztela Sagarduik eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxeko kudeatzaile kargugabetuak. Gainera, leporatu dio Eusko Legebiltzarrean urtarrilaren 20an eginiko agerraldian gai horretaz ezer esan ez izana, nahiz eta atzo aitortu zuen hilaren 19an izan zuela irregulartasunen berri: «Ezin da esan egia ez denik, baina sailburuaren bertsioa ez da batere sinesgarria».

Bestalde, Laura Garrido PPko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari nagusiak esan du Sagardui eta Perez «inhabilitatuta» daudela euren karguetan jarraitzeko, argudiatuta atzoko agerraldian ez zutela egia esan eta hori «larria» dela. Garridok adierazi du Sagarduik bazuela Santa Marinako txertatze prozesuaren berri, eta oniritzia eman ziola, erietxe horri zegozkionak baino askoz bial gehiago bidali zituztelako ospitalera —atzo esan zuten ehun bidali zituztela—.

Jaurlaritzak eta EAJk, berriz, «babes osoa» azaldu diote Sagarduiri: Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan du badakiela Sagarduik «Urkullu lehendakariaren babes osoa» duela, eta baita «EAJrena eta gobernuko beste sailburuen elkartasuna eta babesa» ere. Andoni Ortuzar EAJren EBBko buruak ere babesa agertu dio, eta eskatu du ez sartzeko «sorgin ehiza» batean.


Summary: Generalitateak hirugarren gradua eman die preso dauden buruzagi independentistei. Espetxetik atera ahalko dira egunez, bihartik aurrera, eta hauteskunde kanpainako ekitaldietan ere parte hartu ahalko dute. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia da baimena jaso ez duen bakarra.

Hirugarren graduko espetxe erregimenean izango dira preso dauden Kataluniako buruzagi independentistak, bihartik aurrera. Lledoners, Wad-Ras eta Puig de les Basses kartzeletako tratamendu batzordeek gradu aldaketarako proposamena egin zuten, Espainiako Auzitegi Gorenak presoei hirugarren gradua indargabetu eta gero, eta proposamen hori onartu duela jakinarazi du Generalitateko Justizia Kontseilaritzak. Fiskaltzak helegitea jarri bitartean, kalean izango dira.

Bihar bertan atera ahalko dira espetxetik, eta handik kanpo igaro ahalko dute asteburua. Astelehenetan eta ostegunetan itzuli beharko dute kartzelara. Carme Forcadell parlamentuko presidente ohia izango da salbuespena; haren gradu aldaketari buruzko ebazpenik ez dago oraindik, eta, ondorioz, gobernuak ezin izan dio gradu aldaketa onartu.

Gauerdian hasiko da hauteskunde kanpaina, eta horretan parte hartzea ahalbidetuko die hirugarren graduak Oriol Junquerasi, Raul Romevari, Josep Rulli, Jordi Turulli, Dolors Bassari eta Jordi Sanchezi. «Askatasuna mugatua dute, euren gaineko epaia dela eta, baina ez manifestatzeko eta politikan parte hartzeko eskubidea», kontseilaritzaren ebazpenak dioenez.

Hiru laurdenak betetzear

Presoei azkenekoz hirugarren gradua emateko proposamena egin zenetik urte erdi igaro dela adierazi du Generalitateak, komunikatu baten bidez. Sei hilabete horiek kontuan hartuta, aurki hiru urteko zigorra beteko dute, gobernuak oharrean gogora ekarri duenez, eta nabarmendu du datozen bi asteetan zigor osoaren hiru laurdenak beteak izango dituztela guztiek. Kontseilaritzak uste du «nahikoa denbora» badela, presoen «bilakaera positiboa baieztatzeko».

Horrez gain, positibotzat jo du Zigor Kodearen 100.2 artikuluaren bitartez presoek bigarren baimena eskuratu zutenean izan zuten jarrera. Generalitateak adierazi du legeak jasotzen duela presoek gradu progresiorako aukera izatea, eta hirugarren gradua aitortzeak ez duela esanahi epaia baliogabe uztea.

Fiskaltzak helegitea jar dezake orain, espetxe zaintzako epailearen aurrean, lehenik, eta, hark onartuko ez balu, Auzitegi Gorenean. Berehala egingo duela espero da, eta, hala izango balitz, presoek espetxera itzuli beharko lukete, ebazpenaren esperoan.

Bigarren aldia

Generalitateak buruzagi espetxeratuei hirugarren gradua aitortzen dien bigarren aldia da. Iazko uztailean ere onartu zuen espetxeetako tratamendu batzordeek gradu aldaketarako egindako proposamena. Fiskaltzak Goreneraino eraman zuen auzia, ordea, eta auzitegi horrek atzera bota zuen erabakia abendu hasieran, argudiatuta denbora gehiago behar zela presoen eta espetxe tratamenduaren garapena ikusteko, kontuan izanda espetxe zigorrak luzeak direla buruzagi independisten kasuan —bederatzi eta hamahiru urte artekoak—.

Ebazpen hark espetxera bidali zituen Dolors Bassa Generalitateko kontseilari ohia eta Carme Forcadell parlamentuko presidente izandakoa —gainontzeko zazpiak ordurako espetxean zeuden, espetxe zaintzako epaileek hala erabakita—.


Mikel Irujok ordezkatuko du Manu Aierdi

Summary: Mikel Irujok ordezkatuko du Manu Aierdi. Aierdik oraindik ez du dimisioa eman, baina Geroa Baik iragarri du nork hartuko duen haren lekukoa

Manu Aierdik oraindik ez du pausoa eman, baina Noticias taldeak aurreratu du jada nork ordezkatuko duen Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko Departamentuan. Mikel Irujok hartuko du kargua, orain arte Kanpo Ekintzako zuzendari izan denak. Geroa Baikoek baieztatu dute albistea, baina ikusteko dago ea iragarpen horrek esan nahi ote duen Aierdik dimisioa emango duela aurki.

Irujo Nafarroako Gobernuaren Bruselako bulegoko arduradun izan zen iragan legealdian. Legealdi honetan, Kanpo Ekintzako zuzendari izan da Herritarrekiko Harremanetako Departamentuan. Dena den, esperientzia horretan guztian gai ekonomikoak jorratu ditu, eta, batik bat, Europako Batasuneko Next Generation laguntza programaren prozedura administratiboa gertutik zaindu du, Aierdik ere egin bezala —BERRIAk urrian Next Generation programari buruz egindako erreportajean, hain zuzen ere, biek hitz egin zuten horri buruz Nafarroako Gobernuaren izenean—. Datozen hilabete eta urteetan funtsezko kontua izango denez, baliteke hori izatea ordezkapenaren arrazoi nagusia.

Pello Irujo jeltzale historikoaren semea da, eta Venezuelan jaio zen, 1972an, erbestean. Zuzenbide ikasketak egin zituen Nafarroako Unibertsitatean, eta, ondoren, Europako Zuzenbidean espezializatu zen EHUn, doktoretza eginda. Lehen urteetan, Aranzadi argitaletxean lan egin zuen, eta, 2000ko hamarkada hasieran, aholkulari lanetan ibili zen Europako Parlamentuan. 2007tik 2009ra bitartean, berriz, EAko europarlamentari izan zen. 2015ean, sartu zen Nafarroako Gobernuan, Uxue Barkosen agintaldian, Bruselako bulegoko arduradun gisa..

Aierdi epaitegira joan da

Aierdik oraingoz ez du dimisiorik eman, Arratsaldean, Iruñeko epaitegira zuzendu da eta han, Gorenak iragan asteko autoan zehaztu bezala, bere eskubideak irakurri dizkiote.

Politikoki egoera zailean dago.14/2014 foru legeko 68. artikuluak adierazten duenez, ez da bateragarri kargudun publiko bat izatea eta auzibide batean ikertua izatea. Abenduaren 14an, UPNk ekainean jarritako kereila bati bide emanez, Auzitegi Gorenak auzia ireki zuen. 2015etik 2017ra bitartean, Sodena arrisku kapitaleko sozietateak Davalor enpresari 2,6 milioi euro eman zizkion, baina, inbertsio hura gaizki atera zenez, Sodenako arduradun nagusi gisa, prebarikazioa eta diru publikoa xahutu izana leporatzen zaio Aierdiri kereilan. Beste urrats bat eginez, iragan astean, Andres Palomo del Arco Goreneko magistratuak diligentziak ireki zituen, eta Aierdiri ikertu gisa, auzia bera igorri eta bere eskubideen berri eman zion. Aldez aurretik, Aierdik ohartarazi zuen Gorenak ikertutzat jotzen duenean kargua utziko duela, baina, Nafarroako Gobernuaren irudiko, oraindik ez zen hori gertatu.

Eztabaida juridikoa dago ea noiz izango den Aierdi ikertu: magistratuak bidalitako auto horrekin aski den, edo ikertu gisa deklaratzera deitzen duenean. Bitartean, gerta daiteke magistratuak auzia artxibatzea ere, nahiz eta orain arte emandako bi pausoek kontrakoa aditzera ematen duten. Gobernuko zerbitzu juridikoak auzi hori aztertzen ari dira, jakin nahirik zehazki noiz den kereilaren helburua ikertu. Javier Remirez presidenteordeak gaur Parlamentuan adierazi du gobernuaren zerbitzu juridikoen irizpideak hartu dituztela aintzat uneoro eta Navarra Sumari, kontu honetan, «jarrera arduragabea» izatea leporatu dio.

Kereilaren bultzatzaile UPNk azpimarratu du jada ikertua dela eta dimisioa eman beharko lukeela . Horrez gainera, Maria Txibiteri foru legea ez betetzea leporatu dio. Astelehenean, esaterako, Javier Esparzak ohartarazi zuen «Aierdi auzia» «Txibite auzia» bilakatu dela. Aitzitik Txibitek ihardetsi zion Aierdik «berariazko jakinarazpena» jasotzen duenean, emango duela dimisioa.


Summary: %6 eta %8 bitarteko igoera aurreikusi du Gipuzkoako ganberak 2021erako. Suspertzearen indarra erabat lotu du txertoaren eboluzioarekin. Bazkundeak dio 2022an lortuko direla COVIDaren aurreko zenbakiak, ez aurtengo amaieran.

Gipuzkoako ekonomiak erronka handia dauka aurrez aurre, eta 202. urteak ematen dituen aukerak bere alde jartzen asmatu behar dute lurraldeko enpresek, «aukerak egongo direlako». Gipuzkoako merkataritza ganberak inkesta bat egin du lurraldeko enpresen artean, eta, hori oinarri hartuta, txosten bat plazaratu du; lan horrek islatzen du 2021. urtea izango dela suspertzearen urtea, «batik bat, urteko bigarren seihilekoan», baina 2022an lortuko direla atzera 2019k erakusten zituen zenbakiak ekonomia azaltzeko indizeetan. Horiek horrela, Bazkundeak %6 eta %8 bitarteko hazkundea aurreikusi du. «Munduko erakunderik garrantzitsuenen aurreikuspenen emaitzak asko aldatzen dira, txertoarekin lotutako jokaleku desberdinak hartzen direlako aintzat. Horregatik da hain zaila edonorentzat aurreikuspen zehatzagoak egitea», esan du Javier Zubia ganberako zuzendariak.

Zubiak azpimarratu du 2020. urtea apartekoa izan dela, lurralde ezezaguna alor askotan, baina ekonomiak izan duen beherakada galanta kontuan hartuta, enpleguari txukun eutsi zaiola. Aldi Baterako Erregulazio Espedienteak giltzarri izan dira horretarako; udazkenean, 40.000 langile egon ziren dosier horietan, eta, gaur egun, 11.000 geratzen dira, hala esan du. «Enpleguak bilakaera ona izan du BPGaren erorikoa ikusita».

Eta aurrerantzean, zer? Bada, inkestak dio Gipuzkoako enpresen %86k eutsi egingo diotela lantaldeari edo handitu egingo duela (%12); eta bakarrik %14k esan dute lantaldea murriztuko dutela. Inkesta hori abenduan egina dago, hirugarren olatuaren zartadaren atarian. Edonola ere, Bazkundeak uste du enpresek orain arte «konpromiso handia» erakutsi dutela enpleguarekin, eta aurrerantzean ere erakutsiko dutela. Horretarako, ezinbestekoa izango da ekonomiak indar hartzea. Enpresen %23k uste dute beren fakturazioa igo egingo dutela 2021ean; %45k diote ez dutela jaitsiko; eta %32k, negozioa apalduko zaiela.

Sektoreka badira aldeak, pertsonen mugimendua eta harreman sozialak beharrezkoak dituzten alorretan ezkorragoak direlako industrian baino, esaterako. Bigarren sektoreko enpresen %71k uste dute beren negozioa handitu egingo dela edo bere hartan jarraituko duela, eta soilik enpresen %28k uste dute negozioa urritu egingo zaiela.

Esportazioak

Atzeraldi Handian gertatu zen antzera, Gipuzkoako merkataritza ganberak uste du esportazioek rol garrantzitsua jokatuko dutela, eta Pedro Esnaola presidenteak nabarmendu du esparru horretan Gipuzkoako enpresek etxeko lanak eginak dituztela, 2010etik aurrera egindako ahaleginaren bidez. Merkatuak handitu egingo dira munduko BPGaren %5,5eko igoera aurreikuspenaren itzalean, baina alde handiarekin herrialde batzuetatik besteetara. Oro har, gorabidean diren herrialdeak gehiago haziko dira garatuak baino, eta Bazkundeak «dibertsifikazioan sakontzeko» eskatu die enpresei. 2020an, esaterako, gehiago saldu da gertuko herrialdeetara, urrutira baino; batik bat, Europako Batasunera. Baliteke, aurten, esportazio apala jasotzen duten herrialdeetan gehiago saldu behar izatea. Gauzak horrela, enpresen %37k diote esportazioak handitu egingo dituztela; %43k uste dute kanpo salmenten mailari eutsiko diotela; eta %20k, esportazio gutxiago egingo dituztela.

Esan beharrik ez dago: esportazio horiek jasotzen dituzten merkatuetan txertoek duten eboluziok finkatuko dute zenbateraino bete ahal izango diren hazkunde helburuak. Erosle handiak dira gutxien haziko direnak, tartean Alemania bera, baina Bazkundeko presidenteak uste du hazkunde nahikoa izango dutela euskal enpresek beren esportazioak igotzeko.

Hala, Gipuzkoako enpresek «zuhurtziaz» begiratzen diote 2021. urteari, «baita kezkaz ere», baina jakinda «hobetzeko aukerak zabalduko direla». Enpleguari eusteko «ahaleginak jarraituko du», era berean, Bazkundearen ustez, inkestak horrela islatu duelako. Eta berriro ere, merkataritza ganberak gogoratu du aurreikuspen guztiak daudela lotuak pandemiaren eboluzioari. Koronabirusa mendean hartzeko urtea 2021.a izango dela dio erakundeak, baina ez dela gauza bera izango lehenago edo geroago lortzea hori.

Eutsi egin behar zaio

«Hilabete batzuk barru aldatu egingo da agertokia, eta garrantzitsua da enpresek eustea», erantsi du Javier Zubia zuzendariak; «elkarlana eta elkartasuna egon behar dira enpresen artean, eta bezeroek ere gertuko dendetan erosi beharko lukete beren kaleak bizi egon daitezen; gehiegitan jotzen dugu Internetera». Krisiaren irteera «zaila» dator orain, baina aukeraz betea, Bazkundearen arabera: «Ezin dugu lehiakortasuna galdu azken txanpan».

Enpresa asko daude, ordea, oso estu, eta kreditu krisi baten mehatxua badela onartu du Zubiak, nahiz eta ganberak ez dituen ezagutzen kasu asko kaudimen arazo larriekin. «Oraingoz, mehatxu bat da, ez errealitatea». Hala ere, Bazkundeko presidenteak ez du ezkutatu kapitalizazio arazoak gertatzen direla enpresak kaudimen maila nahikoa ez dutenean, eta aro horietan gertatzen direla erosketa operazioak atzerriko diruarekin. «Dirua egon badagoelako merkatuan; funts handiak hor daude». Baina Gipuzkoako enpresariak bere enpresaren jabe izatea gustuko duela nabarmendu du, eta badirela erakundeak enpresarien ahalegina laguntzeko, baita finantzaketa mailan ere.


Summary: Auzitegiak berretsi egin du Eliseo Gilen aurkako bi urte eta hiru hilabeteko zigorra. Ez du aintzat hartu defentsaren helegitea, eta 1.080 euro handitu du aurrez ezarri zitzaion zigor ekonomikoa.

Arabako Probintzia Auzitegiak atzera bota ditu Eliseo Gilen eta Ruben Cerdanen defentsak Iruña-Veleia auziaren epaiari jarritako helegiteak, eta berretsi egin du haien kontrako zigorra. Gainera, Fiskaltzaren eta akusazio partikularraren (Arabako Foru Aldundia) helegite bat aintzat hartu du modu partzialean, eta, horrenbestez, Gili ezarritako isun ekonomikoa handitu du.

Udaberrian egin zen Iruña-Veleia auziari lotutako epaiketa, aztarnategiko aurkikuntzak ezagutarazi eta hamalau urtera, eta ekainaren 10ean eman zuten epaiaren berri. Epaitegiak ondorioztatu zuen grafitoak faltsuak direla eta Eliseo Gil aztarnategiko arduradun nagusia zena jo zuen faltsutzearen erantzule nagusi. Horrenbestez, bi urte, hiru hilabete eta 23 eguneko zigorra ezarri zion iruzur egin, dokumentuak faltsutu eta ondarearen aurkako delituak egiteagatik. Urtebete, hiru hilabete eta 23 eguneko zigorra jarri zion Cerdani, txosten faltsuak egiteagatik. Horrez gainera, Gilek eta Cerdanek txostenak egiteagatik jasotako dirua Arabako aldundiari itzuli behar ziotela ebatzi zuen (12.490,20 euro). Eta Jaurlaritzari 72 euro ematera ere zigortu zuen Gil: bi euro kaltetutako pieza bakoitzeko.

Epaiari helegitea jarri zioten bi akusatuek, eta euren absoluzioa eskatu zuten, besteak beste, instrukzioa baliogabea zela argudiatuta. Haien iritziz, frogen zaintza katea eten egin zen. Arabako Probintzia Auzitegiak, hala ere, atzera bota du helegitea, eta ondorioztatu ez dela aurkeztu zaintza katea eten dela frogatzeko frogarik.

Fiskaltzaren eta akusazio partikularraren helegiteari dagokienez, auzitegiak aintzat hartu du modu partzialean, eta ebatsi du faltsutzeek agiri ofizialetan izan zutela eragina, eta ez agiri pribatuetan, epaiak adierazi zuen moduan. Ebazpenaren arabera, «grafito faltsuak ordena ofizialean edo administrazio publikoetan eragiteko asmo hutsarekin» egin zituzten, eta, ondorioz, iruzur egitean, piezak eremu publikora eraman zituzten. Hori dela eta, Gilen kontrako isuna ezarri du: sei euro ordaindu beharko ditu egunero, sei hilabetez. 1.080 euro guztira.

Auzitegiak ontzat eman du fiskaltzak eta akusazio partikularrak epaiketaren azken egunean zigor eskaeran egindako aldaketa. Ondarea hondatzea eta iruzur egitea leporatzen zioten hasieran Gili, baina omisio delitua eta dokumentuak faltsutzea ere egotzi zioten azken momentuan. Horrek zirrikitu bat ireki zuen Gili erantzukizunak eskatzeko, piezak berak zuzenean faltsutu zituela frogatu beharrik gabe.

Hamalau urteko bidea

Arabako Probintzia Auzitegiaren ebazpenarekin, itxitzat eman daiteke Iruña-Veleiaren auzibidea, erabakiaren kontrako ezelako helegiterik jartzeko bidea ixten duelako. Zigorrak irmoak dira orain, nahiz eta epaiak ez zuen argitu nor izan zen faltsutzeen egile materiala eta noiz eta nola egin zituzten faltsutzeak.

Horrela, epaitegiek amaitutzat jo dute 2006ko ekainaren 8an Iruña-Veleiako aztarnategian egindako ezohiko aurkikuntzekin hasitako bidea. Orduan, Iruña-Veleiako ikerketa taldeak III. mendeko kalbario baten aurkikuntzaren berri eman zuen, eta «munduko zaharrena» zela iragarri; egun batzuk geroago, etxe baten zimenduetan aurkitutako euskarazko hitzak III. eta VI. mendeen artekoak zirela jakinarazi zuten Henrike Knorr eta Joakin Gorrotxategi filologoek. 2008ko azaroan, berriz, idazkunak «faltsuak» zirela ondorioztatu zuen Arabako Foru Aldundiak osatutako batzorde zientifiko batek, eta, handik hilabete batzuetara, aztarnategiko arduradunen kontrako kereila jarri zuen diputazioak.

2020ko otsailaren 3an hasi zen Iruña-Veleiari buruzko epaiketa, Gasteizen, aurkikuntzak iragarri eta ia hamalau urtera.


Summary: Debabarreneko ESIko zuzendaritzako bi kidek dimisioa eman dute, txertoen auziaren harira. Gotzone Sagarduik atzo defendatu egin zuen erakunde sanitario horretako hainbat arduradunen txertaketa, pazienteekin harremana dutela argudiatuta.

Beste bi dimisio egon dira Osakidetzan txertaketa irregularrekin lotuta, Vocento taldeko hedabideek jakitera eman dutenez. Adierazi dute orain Debabarreneko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendaritzako bi kidek dimisioa eman dutela, txertoak jartzeko ezarritako irizpideak hautsi eta txertatu egin zirelako horiek ere.

Atzo, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean azalpenak eman behar izan zituen Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, txertaketa programaren harira sortu diren berriak hizpide hartuta. Onartu zuen «deskoordinazioa» egon dela Santa Marina erietxean, eta horregatik egin zutela han txertaketa era desegokian; langile guztiak batera txertatu zituzten, eta zuzendaritzako kideak ere bai.«Akats» horietan erantzukizuna baduela onartu zuen, baina arazoak onbidean jarrita daudela adierazi zuen.

Jakina da Basurtuko erietxean ere txertaketak egin direla ezarritako irizpideez kanpo, eta horien erantzukizuna hango zuzendariarena zela argudiatu zuen. Hain justu, kargua utzita dago ja. Onartu zuen beste ESI batzuetan ere zuzendaritzatako kideei jarri zaizkiela txertoak, tartean Debabarrenean, baina horiek ondo jarritako txertoak direla esan zuen, langile horiek badutelako hartu-eman zuzena pazienteekin.

Gaur goizean, Eusko Jaurlaritzako buruzagiek, eta baita Eusko Alderdi Jeltzale EAJkoek ere, adierazpenak egin dituzte Sagarduiri babesa erakusteko eta ondo ari dela azaltzeko.

Santiago ospitalean

Argia-k jakinarazi du, halaber, pazienteekin harreman zuzenean ez dauden hainbat langile ere txertatu egin direla Gasteizko Santiago erietxean, eta kutsatuekin lanean ari diren asko, aldiz, ez. Informazio horren arabera, Arabako ESIko zuzendaritzak hutsegiteak onartu zizkien sindikatuetako ordezkariei, asteazken eguerdian egindako larrialdiko bilera batean. Ordezkari sindikalen ustez, kudeaketa txarraren eta antolakuntzarik ezaren ondorio dira. Sagarduik erietxe hori ez zuen aipatu atzo Eusko Legebiltzarrean egin zuen agerraldian.


Summary: Beste 1.501 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, eta %8,1 da positibo tasa. Egoerarik kezkagarriena Bizkaikoa da: beste 730 kasu atzeman dituzte. Ospitaleak ere etengabe ari dira betetzen, eta 878 lagun daude koronabirusak jota ospitaleetan

Pandemiak oldartuta jarraitzen du: beste 1.501 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak iragarri dutenez, 18.623 proba egin zituzten atzo; beraz, %8,1 izan zen positiboen ehunekoa. Positibo berriei dagokienez, azken hilabeteetako daturik txarrena da, azaroaren 13tik ez baitzituzten hainbeste kasu atzeman egun bakarrean —1.640 izan ziren orduan—.

Lurraldez lurralde begiratuta egoera Bizkaian da kezkatzeko modukoa, batez ere: beste 730 kasu atzeman dituzte, inoiz atzemandako gehiena. Gipuzkoa ere ez da atzean geratzen 342 positibo berrirekin —azaroaren 21etik erregistratutako kopururik handiena da—. Egoera ez da ona Nafarroan ere: 228 positibo berri egon dira. Araban, berriz, zenbakiak apalagoak dira: 186 kasu gehiago atzeman dituzte. Araban, 100.000 biztanleko 592 kasu daude; Bizkaian, 661; eta Gipuzkoan, 518.

Egoera hori islatzen ari da ospitaleetan ere, eta etengabe ari dira gora egiten ospitaleratzeak. Atzo, esaterako, beste 113 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Horrenbestez, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman dituen datuen arabera, 878 gaixo daude koronabirusak jota ospitalean; horietako 169 larri daude, ZIUetan. Bi hilabete pasa egin behar da atzera antzeko datuak aurkitzeko. Azaroaren 18an, esaterako, 894 gaixo zeuden ospitaleetan; horietako 195 ZIUetan.


Donostiako ostalaritza itxiko dute gaur

Summary: Donostiako ostalaritza itxiko dute gaur. Bilbo eta Gasteizen ondoren, gune gorrira pasatu da Gipuzkoako hiriburua. Barakaldon ere neurri bera ezarriko dute.

Jatetxeak eta tabernak itxita, ostalaritzak indar handia duen hiri batean. Beraz, horrela dago Donostia gauerditik. Izan ere, azken 14 egunetan, 100.000 pertsonatik 500eko baino handiagoko intzidentzia tasa pilatu da hirian (530,73), eta, horren bitartez, eremu gorri deiturikoan dago.

Bilbon urtarrilaren 22tik daude itxita taberna eta jatetxeak; Gasteizen, 26tik, eta Baionan eta Ipar Euskal Herri osoan, urriaren amaieratik. Iruñean, eta Nafarroa osoan ez dute gune gorrien sistema ezarri, eta, horren ordez, herrialde osoan, joan zen larunbatetik debekatuta dago taberna eta jatetxeen barruan egotea. Bakarrik terrazetan kontsumi daiteke.

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan dituzte ostalaritzaren inguruko neurririk zorrotzenak: urriaren amaieratik, itxita daude tabernak eta jatetxeak.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, denera, 80 hiri eta herri daude eremu gorrian, eta, beraz, ostalaritza eta eskola kirola jarduerak etenda. Azken ebazpena astelehenean argitaratu zuen Jaurlaritzak, eta, orduan, 63 herri zeuden gune gorrian. Beraz, lau egunetan beste 17 herri daude egoera horretan. Horietako 41ek, gainera, 5.000 biztanle baino gehiago dituzte.

Barakaldo ere bai Donostiaz gain, beste hiri handi bat batu da ostalaritza itxia izango dutenen zerrendara: Barakaldo (Bizkaia); ehun mila biztanle pasatxo ditu, eta azken 14 egunotan 521,21ko intzidentzia tasa metatu du.

Intzidentzia tasak, herriz herri, eta gune gorian dauden herrien zerrenda ere hemen ikus daiteke.


Summary: Duela mende bateko Bilbo ikusgai Guggenheimen. XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran Bilbon aritutako artisten formatu handiko koadroak bildu ditu museoak ‘Bilbo eta pintura’ erakusketan. Aurtengo lehena da, eta bihartik abuztuaren 29ra arte bisitatu ahal izango da.

Kasualitatez egokitu da Bilbo eta pintura erakusketaren inaugurazioa pandemia garaian. Bilboko Guggenheim museoko aurtengo lehen proposamenak XIX. mende bukaerako eta XX.aren hasierako Bilbo agertzen du, nagusiki, bertan bizi ziren artisten begiradetatik, baina garai hartako egoerak antza du gaur egungoarekin, Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariak azpimarratu duenez: «Pandemia, setio eta gerraren ondoren Bilbok izan zuen modernizazio prozesua erakusten dute obrek». Erakusketak «urte askoko» lana behar izan duela nabarmendu du zuzendariak, eta, hortaz, ez zuela printzipioz osasun egoeraz aritzeko helburua, baina, dena den, artistok «lekukotza baliagarria» ere ematen dutela iritzi dio, «erreakzionatzeko izan zuten ahalmena» agerian uzten baitute erakusketako muralek, besteak beste. Horrenbestez, «omenaldia» ere badela gaineratu du zuzendariak. Bildumak Iberdrolaren laguntza jaso du, eta bihartik abuztuaren 29ra bitarte egongo da ikusgai.

Erakusketa osatzen duten 27 koadroen bidez, bisitariak aurrez aurre izango du inflexio puntu baten irudikapena, Kosme Barañano komisarioaren hitzei erreparatuta bederen. Izan ere, osasun larrialdia eta gerrak atzean utzita, Bilbo arlo guztietan hazten ari zen. Barañanok azaldu duenez, 1800. urtean 11. 000 biztanleko tokia baino ez zen Bilbo, eta Zazpikaleek soilik osatzen zuten. Aldamenean zituen hala nola Begoñako, Deustuko eta Abandoko elizateak, baina artean udalerriari anexionatu gabe zeuden. Beraz, Zazpikaleetan bizi zirenek eraman zituzten aurrera mende amaierako berrikuntzak, tartean baita artistikoak ere, eta Bilbo «heterogeneo» bat eratu zuten, Bidarteren hitzetan. «Merkatariak, marinelak, indianoak, atzerritarrak, nobleak, itsasontzietako kapitainak, funtzionarioak, Europako gorteetan arrakasta izandakoak edota laborariak» batu ziren garaiko Bilbon, komisarioak aletu duenez, eta koadrook «aniztasun» horren isla dira.

Zazpikaleetako biztanleen artean nagusi ziren merkatariak, baina aurki artistak ere sortuz joan ziren, horietako asko merkatarien ondorengoak. Barañanok dioenez, «artista gazte horiek hamazortzi, hemeretzi edo hogei urterekin Parisa joan ziren arte ikasketak egitera. Ez Madrilera, ezta Erromara ere; Parisa, han baitzeuden mugimendu artistiko berriak». Artista horiek itzuli zirenean, beraiekin batera ekarri zituzten hemen ezezagunak ziren hainbat molde artistiko, eta horietara jo zuten muralak margotzeko. Horiek horrela, espresionismoa, abstrakzioa eta bestelako abangoardiak jorratu zituzten euren pinturetan, eta, hortaz, erakusketak hainbat joeratako obrak hartzen ditu.

Askotariko ikuspuntuak

Bilduma koadro handiz osatuta dago, izenondoaren bi adieratan, komisarioak zehaztu duenez: «Batetik, formatu handiko koadroak direlako. Eta, bestetik, kalitate handikoak direlako». Proposamena ontzeko, hainbat instituzio eta bilduma pribatuetara jo du Barañanok: besteak beste, Sociedad Bilbaina, Athletic Club museoa, Bilboko Elkarte Filarmonikoa eta Bizkaiko Foru Aldundia izan dira obrak maileguan eman dituzten erakundeetako zenbait, haietako batzuk erakusketak hizpide duen garaian bertan sortutakoak. Erakusketak, guztira, hamabost artisten begiradak jasotzen ditu: hala nola Aurelio Arteta, Gustavo Maeztu edo Ignacio Zuloagaren sorkuntzak ikus daitezke. Halere, erakusketaren muina mende aldaketatik gertuko hamarkadetako artistek osatzen duten arren, XVI. mendetik XX. mendeko bigarren erdialdera doan tarteko obrak aurki daitezke aretoetan, orokorrean. Hala, 1575ean argitaratutako liburu bateko Bilboren ilustrazio bat ikus daiteke, baita Agustin Ibarrolaren koadro bat ere.

Artista kopurua handia izaki, garaiko Bilbo hainbat ertzetatik irudikatzea lortu du komisarioak: landa eremua, itsas giroa eta hiriko bizitza uztartuta ageri dira, eta garapen arlo horren bukaera ekarri zuen 1936ko gerra ere agertzen dute pare bat koadrok. Gainera, erakusketako hiru aretoetako bat folkloreari eskaini diote oso-osorik. Ikuspuntuen subjektibotasuna azpimarratu du Barañanok: «Ez zuten egoera dokumentatzeko intentziorik, pinturaren bidez esperimentatzekoa baizik. Artisten historia pertsonala dira: Bilbo oso pertsonala islatzen dute, baina existitzen zena eta oso batua zegoena».


Summary: Mercedesek aurtengo ekoizpen helburua handitu du. 8.500 unitate gehiago egingo ditu, eta, horretarako, lan txandetan aldaketak ezarriko ditu. Sindikatuek salatu dute langileen bizkar egin nahi duela hori zuzendaritzak, hainbat langile kaleratuz eta lan baldintzak okertuz.

Mercedeseko zuzendaritzak 8.500 unitate handitu ditu Gasteizko lantegiko furgoneten produkzioaren aurreikuspenak 2021erako. Baieztatuz gero, produkzioa 140.000 unitatera irits daiteke; sindikatuen arabera, fabrika zabaldu zenetik izandako kopururik handienetako bat izango litzateke hori. Zuzendaritzak uste du ez duela 2019ko ekoizpen maila 2023a baino lehen berreskuratuko. Konpainiak 125.000 furgoneta ekoitzi zituen 2020an, eta 160.000, berriz, 2019an.

Ekoizpen planaren berrikuspena ostegun honetan helarazi diete langileen ordezkariei. Azaldu dietenez, horretara egokitzeko, lantegian otsaileko lau larunbatetan lan egingo dute, eta litekeena da martxoko larunbatetan ere lan egitea. Zuzendaritza, halaber, gaueko txanda luzatzeko aukera aztertzen ari da. Logistikaren arloko jarduketak eta hornitzaileekiko harremanak ere aurreikuspen berrira egokituko ditu.

Langileen protestak

Sindikatuak ez daude ados aldaketa horiekin. Zuzendaritzak ez du argitu erabaki horrek nola eragingo dion lantaldeari. Abenduan 500 kaleratze iragarri zituen, azpikontratutako eta behin-behineko langileak gehienbat —5.000 behargin ditu Gasteizko plantak—, eta horietako asko jada kaleratu egin dituztela salatu dute sindikatuek.

Herenegun, langileen batzordeak antolatuta, protesta egin zuten Arabako Justizia Auzitegiaren aurrean. Salatu dutenez, lan txandetan zuzendaritzak «bere kabuz» indarrean sartutako aldaketa horiek, kaleratzeak eragiteaz gain, langileen lan baldintzak ere nabarmen okertu dituzte, eta nabarmendu dute mozkinak handitzeko asmoz egin duela. Hori aztertzeko auzi saioa egin zuten.


Summary: Egunean Behin jokoaren sasoi berria hasiko da astelehenean. Zortzi aste iraungo du seigarren sasoiak, Aste Santura arte. Aurrekoan 60.000 lagunetik gora jokatu zuten egunero.

Sasoi motza izango da Egunean Behin jokoaren seigarrena: zortzi aste, otsailaren 1etik, hau da, astelehenetik, Aste Santura arte. Sakelakorako dagoen euskarazko aplikaziorik arrakastatsuena da, eta dozenaka milaka jokalari batu ditu egunero aurreko sasoietan.

Izan ere, irailetik eta abendura bitarte jokatu zen aurreko sasoian, eta 60.000 pertsona baino gehiago aritu ziren egunero jokatzen. «Ea eusten diogun arrakasta maila horri 2021ean ere. Pandemiaren giroan jokoa babestera animatu direnei eskerrak eman nahi dizkiegu, sariak jarriko dituzte astero-astero, irabazleentzat zein zozketaz aukeratutako jokalarientzat», adierazi dute jokoaren arduradun Codesyntax enpresakoek.

Babesle horietako bat Elkar da, eta hainbat sari jarriko ditu. Esaterako, jokoa hasi eta zortzi astera, sailkapeneko lehen hirurek 150, 100 eta 50 euroko bonuak jasoko dituzte, Elkar dendetan erosteko. 50 euroko beste bi bonu zozkatuko dituzte.

Babesleen artean daude, besteak beste, Izarkom telekomunikazio operadore kooperatiboa, Txepetxa gurpilak, Munduko Hizkuntzen Unesco Katedra, Mondragon Unibertsitatea, Euskal Alien Nazioa ihes-gela (Euskararen Etxean, Bilbon), Danobatgroup eta Lurgida app.

Antolatzaileek adierazi dutenez, aurten «maltzurragoak» izango dira matematikaren inguruko galderak.

Sakelakoan jokatzen da Egunean Behin. Trivial estiloko hamar galderari erantzun behar diote jokalariek, hiru erantzunetatik bat aukeratuta, eta bakarrik egunean behin joka daiteke. Codesyntax enpresak 2019an sortu zuen, eta arrakasta handia lortu du.

2019ko abenduan jokatu zen lehenengo finala, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean.


Summary: Osasun langileek beste hitzarmen bat eta lan baldintza hobeak eskatu dituzte. Greba eguna izan dute gaur Osakidetzako langileek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. "Nekatuta" daudela diote, eta eskatu dute baliabide gehiago jartzeko euren esku: "Pertsonalak eta materialak".

Ez da koronabirusagatik bakarrik, baina Osakidetzako langileak lehertuta daude. Ez da azken urtean jasandako presioagatik soilik, baina okerrera egin du osasun langileen ongizate fisiko eta psikologikoak. «Nahikoa da!» dio Donostiako Bulebarrean egindako elkarretaratzeko pankartak; gorrian dagoen semaforo baten irudia du afixak albo batean. Atzean, dozenaka erizain, mediku, zaintzaile... Berdin Gasteizen eta Bilbon ere; Osakidetzako langileek greba eguna baitzuten atzo, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gehiengo sindikalak deituta. Badakite egoera ez dela xamurra, baina hobetu daitekeela uste dute, eta horretarako irten ziren atzo kalera: hitzarmen berri bat eta baldintza hobeak eskatzeko.

Ez dira protesta jendetsuak, baina mobilizazioetan bildutakoek azaldu dute zergatia: «Larunbatetan bezainbeste langile jarri dituzte lanean, ia %100 zerbitzu minimoetan gaude», azaldu du UGTko Cristina Sanchezek, Donostiako elkarretaratzean. Sindikatuek bai, gehiengoak egin du bat: ELAk, LABek, Satsek, CCOOk, UGTk eta ESK-k. Gipuzkoako hiriburuan elkartu dira sektoreko ordezkari sindikalak, eta egungo egoeraren balorazioa egin dute. Eta ia guztiek ahotan izan dituzte nekea, ondorio emozional eta psikologikoak, «lehertuta» egotea...

«Erizainen kasuan, ez dago nahikoa langilerik. Ikusten dugu, gainera, baliabide eskasia dagoela; oraintxe lortu dugu FFP2 motako maskarak edukitzea. Ez dago nahikoa langile... Jendeak sentitzen du bere lanak ez daukala aitortzarik», ohartarazi du Satseko Amalia Gonzalezek. Baliabide eskasia salatu du LABeko Eneko Pascualek ere: «Azken hilabeteetan okerrera egin du egoerak: gero eta nekatuago gaude, ez dago baliabiderik; ez jende, ezta material aldetik ere... Osakidetzak ez du egoera konpontzen inondik inora. Gero eta okerrago dago kontua».

Egiturazko arazoa

Koronabirusa dute ahotan Donostian eta Gasteizen bildutakoek, baina bada etengabe aipatzen den beste kontu bat ere: arazoa ez dela oraingoa, egiturazkoa dela. Orain, pandemiaren eraginez, antzeman dute langileen behin-behinekotasunak eta lanpostu egonkorrak ez egoteak ondorioak dituela, baina problema aurretik datorrela nabarmendu dute. Donostian izan da ELAko Gipuzkoako arduradun Izaskun Sorondo, eta oroitarazi du mobilizazioak aurretik ere bazeudela: «Gure protestak ez dira pandemiaren ondorioz sortutako mobilizazioak soilik. Guk salatzen duguna da Osakidetzak egiturazko gabezia batzuk bazituela». Azaldu du, esate baterako, gero eta langile gehiagok hartzen dutela erretiroa —Osakidetzako lehen belaunaldikoak diren horiek—, eta nahiz eta oposizioak egin, lanpostu gehiago behar direla.

Lehen arretako langileen baldintzak duintzea ere eskatu dute. Gasteizen izan da ESK-ko ordezkari Patxi Nicolau, eta eskatu du arlo horretako langileen baldintzak hobetzeko: «Egoera okertu egin da, sistemak bazter utzi duelako». Berdin mintzatu da Donostian Satseko Gonzalez: «Gure osasun sistemaren oinarria da, arreta handiagoa jarri behar diote».

Egoera onbideratzeko, negoziazioa eta planifikazioa eskatu diete erakundeei: «Negoziatzera deitzen gaituzte, baina gero ez dute itunerako jarrerarik», dio UGTko Cristina Sanchezek; «Berehalako konponbidea» eskatu du LABeko Pascualek. Gainera, hitzarmen berria lortu arte protestekin segituko dutela ohartarazi dute. Horregatik, kargu hartu diote administrazio publikoari, eta egoera ahal bezain laster bideratzeko eskatu dute.


Summary: Marina Nuñezen 'Azalik gabe' erakusketa ireki du Kubo Kutxa aretoak. Artistaren piezarik berrienak eta 30 urteko ibilbidearen sintesi lan bat jarri dituzte. Trantsizioan diren identitateez eta gizakiak teknologiarekin eta inguruarekin duen harremanaz dihardute. Apirilaren 25era arte bisitatu ahalko da erakusketa.

Juan Luis Goenagaren koadroak batu, eta oso bestelako proposamen batekin ireki du urtea Donostiako Kubo Kutxa aretoak: Marina Nuñez artistak (Palencia, Espainia, 1966) aretorako berariaz osatu duen Azalik gabe erakusketarekin. Eskuz margotutako koadroak eta, batez ere, ordenagailu bidez egindako irudiak eta bideoak biltzen ditu, eta, artistaren lan berrienak nagusi badira ere, horra heltzeko aurreko hamarkadetan egin dituen urratsak ere jasotzen ditu erakusketak. Lotuta baitaude, eta denborak ohartarazi baitie, bai berari eta bai aspalditik haren lana jarraitzen duen Susana Blas komisarioari, leku ezberdinetatik, baina auzi berberetara itzultzen dela artista azken buruan: «Trantsizioan diren identitateak, lauhazka doazenak, kanonikoak ez direnak: hori da erakusketako eta bere 30 urtetako lanaren gai nagusia».

Duela bi urte hasi ziren erakusketa prestatzen, eta Ane Abalde aretoko zuzendariak aipatu du azken hilabeteetako egoerak berretsi egin duela orduan antzematen zioten zentzua. Izan ere, nortasun aldakorrekin batera, gizakiak teknologiarekin eta naturarekin erlazionatzeko duen modua da Nuñezen lanaren beste ardatzekotako bat, eta, horregatik, Blasek nabarmendu du gaurkotasunari erabat lotutako erakusketa dela. «Ez da maiz gertatzen. Margoak ikustera joatea beti dago ondo, baina agian ez dizute hainbeste hitz egiten bizitzen ari zaren garaiaz. Lan hauek bai, eta horregatik ere izan daitezke deserosoak. Ez dut uste inor epel uzten dutenik».

Izaki malguak, metamorfikoak, anomaloak irudikatzen dituzte Nuñezen lanek, genero roletatik zein bestelako normetatik ateratzen direnak. Hainbat formatutan ontzen ditu, eta, pinturarekin hasi eta oraindik tarteka hara itzultzen bada ere, batez ere 3D softwarearekin eta efektu bereziekin ari da lanean azken urteetan. Hala osatutako obra berrietako bat da, hain justu, erakusketako pieza nagusietako bat, artistak duela aste gutxi bukatu duena: Aztia. Pantaila handi batean proiektatuta, gizaki bat agertzen du tornado bat eragiten, eta Lorategi basatia (2019) izeneko instalazioa dago haren alboan, zeinak neurrigabe haziz doan lorategi bat erakusten duen.

Marina Nuñezen 'Murgiltzea' (2019) instalazioa, Kubo Kutxa aretoan. ANDONI CANELLADA / FOKU

Horiek igorri dezaketen ikuspegi «distopikotik» urrun, ordea, artistak ñabartu du erakusketaren asmoa hain zuzen aurkakoa dela: suntsipenaren gainetik eraldaketa hobestea eta inguruarekiko beste harreman bat sustatzea. Hartara dator izenburua ere, gizakia kanpoaldetik isolatzen duen sinbolotzat hartuz azala. Nuñez: «Pieza gehienek azalik gabeko harreman baten aldeko apustua egiten dute, inguruarekiko harreman jariakor, enpatiko eta are sinbiotiko baten aldekoa».

Komisarioak aipatu du Nuñezen lana ezaugarritzen duen beste puntu bat «diskurtso burutsuek» beren piezetan duten oihartzuna dela. Teorialari horien artetik —asko zientzia fikzioari lotutakoak—, Donna Harawayren ekarpenak harengan izan duen eragina azpimarratu du: 1984ko Ziborg Manifestua-k eta berriki eman duen Arazoarekin jarraitu idatziak, esaterako, inguruarekiko harremanak birkonfiguratzearen premiaz diharduenak.

Lau «orbitako» ibilbidea

Erakusketa lau «orbitatan» antolatu dute, modu zirkularrak hobeto erantzuten diolakoan Nuñezen lanari. Lau eremuak ere kiribil bat balitz bezala lotu dituzte, eta argiarekin ere jokatu dute horretarako: lehen eta azken orbitetan, geldotasun eta analisirako piezak jarri dituzte, argitan; eta alderdi «sentsorialago» batetik jasotzera bideratutakoak erdiko eremuetan, erdi ilunpetan.

Lehen orbitak hormetan zintzilikatutako hiru serie hartzen ditu: Beren onetik kanpo. Supernobak (2018), Murgiltzea (2018) eta Itsaskia (2020). Era ezberdinetan, beren ingurunean disolbatuz doazen gorputzak agertzen dituzte denek.

Oso bestelakoa da hurrengo bi aretoetan datorrena. Ikus-entzunezko piezak eta instalazio bideografikoak dira, eta Murgiltzea (2019) da, Aztia-rekin batera, tamainaz ikusgarriena. Arkitektura begetal eta geometrikoetatik materialean integratutako izakiak agertzen dira, barrurantz mugitzen. Blas: «Kiribil azkengabe bat da, non amaieran ikusiko ditugun pertsonaia batzuk materialtasun horretan guztiz diluituta, banaketarik gabe inguruaren eta subjektibotasunaren artean». Ondoan dago Geldirik ere, propio erakusketarako bukatu duena. Zoruan jarritako pantailetan, ileak eta bestelakoak ateratzen zaizkien forma «femeninoak» ageri dira, geldo mugitzen. Margo klasikoetan daude oinarrituta batzuk, eta artistak aitortu du pintura ikasketek bere obran beti izan duten eraginaren isla dela.

Itzal artean segituta, begia da hirugarren aretoko irudi nagusia. Begia, «mundu berriak sortzeko gai den sormen begiradaren sinbolotzat» hartuta. Pitzadura (2013) da han den piezetako bat, eta artistak uste du munduan egoteko modu batez ere ari dela: «Modu bat ez duena behin betiko emaitza bat bilatzen; baizik eta onartzen duena gizaki izatea prozesuan egotea dela».

Hiru orbiten ostean, denboran atzera egin nahi duen azken aretora helduko da bisitaria azkenik. Artistaren aurreko zenbait lan ikonikok irekitzen dute, 1996ko Munstro emeak saileko olioek, kasurako, eta Marina Nuñez, denboraren tunela izeneko ikus-entzunezkoak ixten, zeinak artistaren hiru hamarkadako ibilbidea biltzen duen, kronologikoki. Horiek eta egun lantzen dituen piezak elkarrizketan daudela sumatzen du artistak, eta zirkulazio horretan beti egon den elementu bat azpimarratu du: «Nire obran beti izan da zentrala kanonetik kanpokoa irudikatzea, eta hori, definizioz, beti da monstruosoa. Beti zaramatza lurralde deserosoetara».


Summary: FARCeko buruzagi ohiak prest daude justiziaren erabakia onartzeko. Bakerako Justizia Bereziak hainbat bahiketa eta gerra krimen egotzi dizkie zortzi gerrillari ohiri. Leporatzen zaizkien delituak aitortuz gero, bost eta zortzi urte arteko zigorrak jasoko dituzte; aitortu ezean, hogei urte artekoak.

JEP Bakerako Justizia Bereziak har dezakeen neurririk gogorrena hartu zuen atzo FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak gerrilla ohiko zortzi buruzagiren aurka: bahiketaz eta gerra krimenez akusatu zituen. Zerrenda beltz horretan ageri direnak dira Rodrigo Londoño Timochenko, gerrilla ohiaren eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioa sinatu zituena, eta Comunes alderdiko burua –aurrez Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea–; Julian Gallo eta Pablo Catatumbo senatariak, Jaime Alberto Parra, Milton de Jesus Toncel, Juan Hermildo Cabrera, Pastor Alape eta Rodrigo Granda gerrillaburu ohiak. Zehazki egozten dizkieten delituak hauek dira: homizidioa, bahiketa, gizateriaren aurkako delituak eta gerra krimenak. Horrez gain, haien ardurapean zeudenek bahituei eragindako torturen eta sexu indarkeriaren erantzule ere egiten dituzte.

Akusatuetako seik, Comunes alderdiko senatariak guztiak, adierazi dute gaur haien aurkako akusazioak aztertzen ari direla, eta prest daudela justiziaren erabakia onartzeko: «Biktimen erreparazioarekiko eta justiziarekiko konpromisoa atzeraezinezkoa da». Sare sozialen bidez zabaldutako oharrean sinatzailek gogorarazten dute orain arteko prozesuan «egia osoa» esan zutela, eta biktimen eskariak betetzen ahalegindu zirela, hainbat bahiketen inguruko informazioa emanez. «Gure konpromisoak frogatzen du, sistema honen aurka daudenen gainetik, tartean Ivan Duque presidentea bera, justizia sistema bere bidea egiten ari dela», berretsi du Gallok.

Salaketak Comuneseko senatarien aurka jotzeko baliatu du Duquek eta «benetako zigorrak eta proportzionalak» eskatu ditu gerrillari izandakoentzat. «Kolonbian ezin ditugu bi neurri erabili, eta, horren arabera, delitugileak diren herritarrak —edozein dela ere— ezin aurkeztu izatea sekula kongresistagai gisa, nahiz eta beste batzuek beren aulkietan dirauten giza krimenengatik kondenatuta egonagatik ere».

Akusatutako zortzi buruzagiek 30 eguneko epea dute leporatzen zaizkien delituak aitortuko dituzten edo ez jakinarazteko. Aitortuz gero, bost eta zortzi urte arteko etxeko atxiloaldiari egin beharko diote aurre; ukatzen badituzte, berriz, auzitegien esku geratuko lirateke, eta hogei urte arteko kartzela zigorrak ezarri ahal izango dizkiete. Lehen kasuan, etxeko atxiloaldiaz gain, hainbat gizarte lan ere egin beharko lituzkete auzipetuek «biktimei eta gizarteari eragindako mina erreparatzeko», besteak beste, eskolak eta errepideak eraikitzeko lanak egitea edota ingurumena babesteko programetan parte hartzea. Bestetik, leporatzen zaizkien delituak aitortu ez eta auzitara joz gero, atzera egiteko aukera izango lukete epaia eman aurretik, eta kasu horretan ere bost eta zortzi urte arteko kartzela zigorrak jasoko lituzkete.

01 Kasua izenez ezagutzen dena 2018ko urrian zabaldu zuten, eta 1993tik 2012ra bitarte egindako 21.400 bahiketa jasotzen ditu. Horietako gehienak 1998tik 2002ra bitarte egindakoak. JEPeko kideek, hala ere, aitortu dute ikerketa «kutsatua» egon daitekeela, ezin izan zelako biktima kopurua zehaztu: «Askok ez zuten salaketa jarri nahi izan erasotzaileek mendekua hartuko zuten beldur, eta beste batzuetan, litekeena da ekintzen erantzuleak FARC gerrillarekin zerikusirik ez zuten gaizkileak izatea».

Bake akordioetatik sortutako auzitegi bereziak bi urte eta erdi behar izan ditu jasotako salaketa guztiak ikertzeko. Tarte horretan, Polizia operazioetan konfiskatutako dokumentu eta ordenagailuak gainbegiratu ahal izan ditu, baita fiskaltzaren txostenak ere. Horrez gain, 257 gerrillari ohiri jasotako testigantzak ere aztertu ditu. Horiek taldeka eta banaka egindako aitortzetan aitortu zuten bahiketetan parte hartu izana. «Bahiketak eta bestelako askatasun gabetzeak ez ziren hutsegiteak izan, ezta gerrak bultzatuta hartutako erabakiak ere», ondorioztatu du auzitegiak.

Barkamena

Iazko irailean, orduan oraindik FARC alderdia zeneko hainbat kidek barkamena eskatu zieten bahiketen biktimei eta haien senideei, Londoñok berak eta beste hainbat buruzagik sinatutako idatzi baten bitartez. «Gure fusilak betirako isildu ostean, eta bizitza zibilak ahalbidetu digun hausnarketarako tartea baliatuta, esan nahi dizuegu bahiketa oker izugarria izan zela, eta ez dugula egindakoaz damutzea beste aukerarik», zioen oharrak.

Idatzian, gerrillari ohiek onartzen zuten bahiketek «kolokan» jarri zutela euren sinesgarritasuna eta «zauri bat» zabaldu zutela biktimetan. Comunes alderdiak Andres Felipe Perez haurraren kasua ekarri zuen gogora ohar hartan. Perezen aita Kolonbiako Armadako kidea zen, FARC gerrillak bahitua. Haurra gaixo zegoen aita bahitu zutenean, eta ez zuen hura gehiago ikusi ahal izan hil aurretik. «Bihotzean sartutako aizto baten gisan sentitzen dugu Perez entzun ez izana. Ezin diegu kendutako denbora itzuli, bahitu guztiei eragin genien sufrimendua eta umiliazioa saihesteko».

Baina, barkamena eskatzeaz gain, gatazkak iraun zuen artean desagerrarazitakoak bilatzeko lanetan ere ari da parte hartzen alderdia. Bake akordioen ostean sortutako Desagertutzat Emandako Pertsonen Bilaketa Zentroaren arabera, 120.000 lagun desagertu ziren 1970 eta 2015 urteen artean Kolonbian; horietatik gutxienez 308, gerrillariak edo gerrillari ohiak.

Memoria Historikorako Erakunde Nazionalaren datuen arabera, talde paramilitarrak izan ziren desagertzeen %46,1en erantzule, gerrillak %19,9rena, FARCek armak utzi ostean sortutako taldeak %8,8rena, eta estatuko segurtasun indarrak %8rena. Maria Lucely Urbano gerrillari ohiak azaldu duenez, FARCeko kide izandakoak bilatze lanetan parte hartzen ari diren arren, askok ez dute gogoratzen non ikusi zituzten azkenengoz desagertuak. Alde horretatik, Urbanok nabarmendu du militarrekiko elkarlan estuagoak lagunduko lukeela.


Summary: Mendigorrian D ereduan matrikulatzeko aukera izango dute datorren ikasturtetik aurrera. Behatokiak Nafarroako Gobernuari eskatu dio argitzeko zein baldintza bete behar dituzten ikastetxeetan D ereduko lerroak irekitzeko

Azken hilabeteetako borrokaren ondoren, Mendigorriko (Nafarroa) gurasoek lortu dute helburua: datorren ikasturtean haurrak D ereduan matrikulatzeko aukera izango dute Mendigorriko Maria Espinal Olcoz ikastetxe publikoan. Hizkuntza Eskubideen Behatokiak azaldu duenez, gaur jaso dute berria Mendigorrian D eredua guraso taldeak eta Behatokiak berak Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuko arduradunekin izandako bileran. Mendigorriko haurrek urteak daramatzate Garesko (Nafarroa) ikastetxera joaten, euskaraz ikasi ahal izateko. Behatokiak emandako datuen arabera, gaur egun, 12 urte arteko herriko haurren %35-45 kanpora joaten da euskaraz ikastera.

D eredua ezartzearen inguruan, balorazio positiboa egin du Behatokiak: «Urrats garrantzitsua da, aurrematrikulazio garaian haurren eskubidea egikaritzeko aukera izango dutelako». Oraindik, ordea, «zalantza eta korapilo asko» daudela iruditzen zaie, Nafarroako Gobernuak ez duelako irizpiderik jarri D ereduko lerroak irekitzeko: «Eragin zuzena du egoera berean dauden Nafarroako gainontzeko haur, guraso eta ikastetxeei begira, eta egoera lehenbailehen konpondu dadin eskatu du Behatokiak».

Izan ere, Behatokiaren hitzetan, oraindik ez dituzte argitu gurasoen eta Behatokiaren zalantza guztiak. Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariaren hitzetan, ez dakite erabakiak zein eragin izan dezakeen Nafarroako gainontzeko herrietan: «Nafarroan legeak ezarritako eremu misto zein ez euskalduneko hainbat herritara estrapolatu daiteke Mendigorriko kasua. Bada, herri horietako gurasoek ez dakite ongi zein prozedura eta baldintza bete beharko dituzten euren herrietako eskoletan D eredua ireki ahal izateko». Hori dela eta, Nafarroako Gobernuari eskatu diote argitzeko zein diren irizpideak eta baldintzak.

Gainera, Mendigorriko kasuari dagokionez, Gaubekak uste du kezkagarria dela Hezkuntza Maparen aldaketa lehenestea. Izan ere, haren iritziz, aldaketak ezin dira herritarren eskaeraren araberakoak izan: «Herriren bateko eskolan D eredua zabaltzeko eskaera dagoen bakoitzean, gurasoek urtebete edo gehiago itxaron beharko dute? Eta bitartean, zer? Ulergaitza da. Agintarien betebeharra da herritar guztion eskubideak bermatzea, eta horretarako tresnak baliatu behar dituzte; ez kontrara».

Bide luzea

Gaur borrokaren fruituak jasotzeko, bide luzea egin dute. Behatokiak nabarmendu duenez, Behatokiak eta Mendigorrian D eredua guraso taldeak lau bilera eskaera erregistratu dituzte azken bost hilabeteetan, Mendigorrian D eredua irekitzeari buruzko informazio eske. Zehazki, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariari eta Gil Sevillano hezkuntzako zuzendari nagusiari egin dizkiote eskaerak. Guraso horiek irailean erregistratu zuten eskaria 2021-2022 urtean haurrak euskarazko murgiltze ereduan aurrematrikulatzeko, eta ez dute erantzunik jaso, gaur arte.Behatokiak gurasoen jokaera txalotu du: «Nafarroan euskaraz ikasteko dauden oztopoen ikur bihurtu da Mendigorria. Gurasoen ekina eredugarria eta txalogarria da, aktibazioaren eta lanaren ondorioz lortu delako urrats berri hau».


Summary: Europako funtsen dekretua baliozkotu dute Madrilen, EAJren eta EH Bilduren botoekin. ERCk kontra bozkatuko zuela iragarri ostean, Espainiako Gobernua larri ibili da babesak bilatzeko. Voxen abstentzioa giltzarria izan da aurrera ateratzeko.

Hortxe-hortxe egon da Espainiako Gobernua Europako funtsekin estropezu bat izateko. Gaur bozkatu da Diputatuen Kongresuan administrazioaren erreformarako lege dekretua, zeinak helburu duen arinago eta hobeto kudeatzea Batasunaren Next Generation programatik datozen funtsak. Eta ustekabekoren bat izan da.

Pedro Sanchezen gobernuak atzo arte espero zuen tramite erraza izango zela gaurkoa; halako bozketetan orain arte izan dituen babesleek oniritzia emango ziotela dekretuari. Baina ERCk atzo arratsean jakinarazi zuen ez ziola babesik emango erreformari, kontrako botoa emango zuela. PPren aurkakotasuna ere jakina zen, Ciudadanosek ere kontrako botoa iragarri du, eta gobernuak larri ikusi du bere burua. Azkenean, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin eta Voxen abstentzioari esker egin du aurrera lege dekretuak.

Hori bai, zorrotz kritikatu dute, baita hura babestu duten oposizioko alderdiek ere. EAJk esan du dekretua ez duela gustuko, baina «erantzukizunagatik» bozkatu duela baietz, eta gobernuari ohartarazi dio berak ere arduraz jokatu beharko lukeela. «Arauak idaztean gehiengo absolutua bazenute bezala jokatzen duzue, inor kontuan hartu gabe. Eta gero, azken orduan, babes bila etortzen zarete», leporatu die Idoia Sagastizabal parlamentario jeltzaleak PSOEri eta Espainiako Gobernuari.

«Aldatu txipa. Ekarri aurretik hizketatu eta adostu dekretuak; horrela soilik saihestuko dituzue azken orduko larritasunak». Sagastizabalen arabera, «ezin zaio beti alde berari eskatu amore emateko, nire taldearen pazientziak ere muga duelako». EAJk uste du lege dekretuarekin dituen erresalbu guztiek konponbidea izan dezaketela lege proiektu bidez, edo baita erkidegoak biltzen dituen sektore konferentziaren erregelamenduan ere.

EH Bilduk ere baiezko botoa eman dio lege dekretuari, Espainiako Gobernuarekin adostu ondoren «gardentasun eta kontrol handiagoa» izango dela Europako laguntza horiekin; auditoria bidez erraztuko zaiela eragile sozialei «orain arte ukatzen zitzaien parte hartzea». Adostutako bigarren puntua udalen finantzaketa handitzea izan da, «herritarren ongizatea hobetzeko». Oskar Matute EH Bilduko parlamentarioak azaldu duenez, «gure taldeak aurretik ere esana du ez datorrela hona adierazpenak egitera soilik, baizik eta eragina izatera eta erabakigarria izatera etorri dela. Eta EH Bilduren bost botoak erabakien eremuan egon dira».

ERCk ezezkoa eman dio lege dekretuari, Gabriel Rufianen esanetan, «Florentino Perezentzat idatzia dagoelako».

Talde parlamentario gehienek kritikatu dute lege dekretuarekin onartu diren administrazio egitura eta gobernantza erabat «zentralistak» direla, eta Europako funtsen kudeaketan ez diela inolako tarterik uzten erkidegoei eta tokiko erakundeei. Orain, funtsen gobernurako organo gorena Errekuperazio, Eraldaketa eta Erresilientzia Batzordea izango da. Batzorde hori soilik Espainiako Gobernuko kideek osatuko dute: lau estatu idazkaritzak (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak), Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak eta Presidentziako ekonomia bulegoak.


Summary: Kopako finala, apirilaren 3an, larunbatez. Realaren eta Athleticen arteko finala noiz izango den jakinarazi du Espainiako Futbol Federazioak. Zail ikusten da, ordea, harmailetan zaleak egotea. Horren inguruko azken erabakia finala jokatu baino hilabete lehenago hartuko da.

Espainiako Futbol Federazioak ofizial egin du: Athleticen eta Realaren arteko Kopako finala apirilaren 3an jokatuko da, espero baino egun bat lehenago, Sevillako Cartujan. Zail dirudiena, hala ere, zaleak egotea da. Federazioak oharrean dioenez, finala baino hilabete lehenago Espainiako Futbol Federazioa, bi klubak eta Espainiako Kirol eta Kultura Ministerioak bilera egingo dute, COVID-19aren egoera zein den aztertu eta azken erabaki bat hartzeko. Betiere, Osasun Ministerioaren irizpideak kontuan hartuta.

Berez, finala iaz jokatzekoa zuten, apirilaren 16an. Euskal futbolaren festa izatekoa zen. Eta zale ugarik askoz ere lehenagotik erreserbatuak zituzten Sevillan hotelak eta ostatuak, festa hori bizi izateko. Baina pandemiak zapuztu zuen azkenean. Bi klubak harremanetan egon ziren Federazioarekin, eta hark mahai gainean jarri zien ateak itxita jokatzeko aukera. Baina bi klubetako presidenteek argi zuten, nahiago zutela zaleekin izatea, eta, hori dela eta, atzeratzea adostu zuten.

Federazioak ontzat eman zuen proposamena, eta baldintza bakarra jarri zuen: aurtengo finala jokatu baino lehenago izatea, eta, azkenean, gaur egin du ofizial data. Bi taldeak txapelketa ikusgarria jokatuta iritsi ziren finalera. Final-laurdenetan Athleticek Bartzelona utzi zuen kanpoan, Williamsek sartutako gol baten bidez, San Mamesen, eta Realak Real Madril, Bernabeun. Imanolen taldeak 3-4 irabazi zuen; Odegaardek, Isakek, Merinok eta Gorosabelek sartu zituzten golak. Finalerdietan zuri-gorriek Granada azpiratu zuten, eta txuri-urdinek Mirandes. Laugarren aldia izango da bi euskal talde nor baino nor gehiago ari direla Espainiako Kopako batean.


Zertarako aldatu, balio duena bada

Summary: Zertarako aldatu, balio duena bada. Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Alcoyano menderatuta. Aurreko kanporaketako gidoiari segi dio neurketak, eta markagailua iraulita lortu du sailkatzea.

Athleticek Espainiako Kopako final-laurdenak jokatuko ditu. Zuri-gorriek aurreko kanporaketako lezioa ikasita jokatu dute Alcoyanoren aurkako partida, eta ordukoan aurrera egiteko baliatu zuten eskema errepikatuta lortu dute lehiaketan segitzea. Marcelino Garcia Toral entrenatzaileak lehengoari eutsiz eran egituratu du bai neurketa, eta baita taldea ere. Sarrien aritzen ez diren zenbait jokalari ezarri ditu hamaikakoan, eta hori baliatu nahi izan du bi maila beherago ari den talde bat mendean hartzeko. Eivissaren aurka eskas hasi zen taldea, eta gaurkoan ere okerretik ekin dio neurketari. Makal aritu dira zuri-gorriak lehendabiziko zatian, apal. Arriskurik ez dute sortu bisitariaren atean, eta horrek patxadaz aritzea ahalbidetu dio etxeko taldeari. Alcoyanok Athleticen bizkar utzi du jokoa antolatzearen zama, baina aldi berean ondo kokatu da defentsako lanerako. Gisa horretara orekatu dute dema Herrialde Katalanetakoek, kamustu egin baitu Athleticen erasorako gaitasuna. Baloiaren jabetza izateak ez du beti nagusitasuna bermatzen, eta horixe gertatu zaie Marcelinoren jokalariei.

Lehen ordu erdian, bi taldeak aldi bakanetan izan dira arerioa estutasunetan jartzeko gai. Zuri-urdinek bere lekua aurkitu dute minutuek aurrera egin ahala, ordea, eta geroz eta min arrisku gehiago sortu dute Jokin Ezkiatek zaindutako atearen inguruan. Harik eta 39. minutua ailegatu den arte; area ertzean aldeko falta bat izan du Alcoyanok, eta errealitate bihurtu du ordura arte desio zena: atera jaurti du, ezkerrez, eta nahiz Ezkietak baloia ukitu duen, ezin izan zuen hura geratu. Irabazten hasi da Bigarren B mailako taldea.

Atsedenaldira heldu artean bi areatara joan eta etorri ibili da baloia, baina markagailuak bere horretan segitu du. Aurreko kanporaketan nola, gisa bereko talde baten aurka neurketa irauli beharrean izan da Athletic. Marcelinok ageriko utzi du orduko lezioa bereganatu zuela. Eivissan egindako aldaketa berberak egin ditu bigarren zatia hasterako; Iker Munian eta Raul Garcia zelairatu ditu, aurreko aldiaren une berean; 46.ean sartu ziren orduan ere.

Asmatu du teknikari espainiarrak. Pixkanaka, Athleticek aurrerako urrats bat egin du berdegunean, eta berandu baino lehen heldu zaio indarrak orekatzeko tenorea. Asier Villalibrek 52. minutuan banako berdinketa egin du. Hortik aurrera, joko ideia argiago batekin aritu da Bilboko taldea. Final-laurdenak xede, ordura arteko presa guztia joan egin zaio Athletici. Gaitasun tekniko nahiz fisiko handiagoa duenaren jakitun, denbora igaro ahala talde bakoitzaren maila ageriko geratu da.

Zer esanik ez Marcelinok ostera kaiera zaharrari heldu eta Iñaki Williamsi ordu erdi pasaz aritzeko modua egin dionean. Hain justu, lehengo hurrenkera berean egin zituen aldaketak, eta baita minutu berean ere, gutxi-gehiago. Funtzionatzen duen hori bere horretan uztea komenigarria ei da. Horixe pentsatuko zuen Athleticen prestatzaileak Alcoyanoren zelaian. Bada, bete-betean jo du. Williams bera izan da zuri-gorrien bigarren gola egin duena.

Zuri-gorriak nagusi izan dira bigarren zatian, eta horixe islatu du markagailuak. Memoriaren garaipena izan da; hartu aurreko aldian balio izan ziona, eta huraxe errepikatu. Sarri, aurkariari erreparatu gabe norberaren indarguneak lantzea nahikoa baita.


Summary: Nafarroako ekonomia %8,3 txikitu zen iaz. Udazkeneko murrizketek jardueraren suspertzea moteldu dute.

Marka hautsi du Nafarroako ekonomiak 2020. urtean; markarik kaskarrena, alegia. Estatistika zehatzak daudenetik 2009. urtea izan zen barne produktu gordina gehien jaitsi zen urtea, %2,6ko uzkurtzearekin. Datu hori txiki utzi du pandemiaren lehen urteak, %8,3 txikitu baita lurraldeko ekonomia.

Nastat estatistika erakundeak azaldu duenez, urteko azken hiruhilekoan hoztu egin da ekonomiaren suspertzea, ostalaritzak eta beste sektore batzuek jasandako murrizketengatik. Edonola ere, azken hiruhileko horretan hazkunde tasa positiboari eutsi ahal izan dio BPGak, oso mantsoa den arren: %0,3.

Azken datu horretan eragin handia izan du industria eta eraikuntza jarduera maila arruntagoetara itzultzen ari direla poliki-poliki. Gainera, familien kontsumoa «ahul suspertzen ari da», azaldu du Nastatek.

2021. urtea suspertzearen urtea izango dela espero du Nafarroako Gobernuak, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak esan duenez. Onartu du, ordea, urteko lehen hilabeteak «gogorrak» izango direla, oraindik jarduera ekonomikoa murrizten duten neurriak indarrean izango direlako. Urtearen bigarren erdialderako espero du hazkunde tasa handiak itzultzea, betiere txertoaren bitartez pandemia kontrolatzea lortzen bada. Iruñeko gobernuak %6,5eko hazkundea iragarri du aurtengorako, baina aurreikuspenetan «oso zuhurra» izan behar dela gaineratu du.

EAEn, -%9,5

Nafarroako baino bilakaera okerragoa izan zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak, Eustatek kalkulatu duelako %9,5 txikitu zela iaz. 2020ko azken hiruhilekoa 2019koarekin alderatuz gero, beherakada txikiagoa da Nafarroan (-%5,9) beste hiru lurraldeetan baino (-%7,6).

Kolpe ekonomikoa handiagoa izan da Espainian (-%11), turismoaren mendekoagoa delako Hego Euskal Herria baino. Gainera, industriak pisu txikiagoa du Espainian, eta hura izan da azken hilabeteetan bilakaerarik txukunena izan duen sektorea.

Frantziako ekonomiak, berriz, %8,3 egin zuen behera iaz, Nafarroakoak bezainbeste.


Summary: Gregorio Ordoñez omendu du Eusko Legebiltzarrak. 26 urte dira ETAk hil zuela.

Joan den larunbatean bete ziren 26 urte ETAk Gregorio Ordoñez PPko legebiltzarkide izandakoa hil zuela tiroz, Donostian. Gaur egin dute urteurrena bete osteko lehen osoko bilkura Eusko Legebiltzarrean, eta, saioa hasi aurretik, minutu bateko isilunea gorde dute Ordoñez zena oroitzeko.

Aurrekontuei jarritako osoko zuzenketak eztabaidatzeko osoko bilkura egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean, eta 09:30ean hasi da saioa. Ordu horretan, aretoan zeuden legebiltzarkide guztiak zutitu dira Ordoñezen argazkiaren aurrean. Gainera, legebiltzarraren kanpoaldean, Ordoñezen argazki bat jarri dute, eta su bat piztu.

2014ko otsailaren 18an, Parlamentuko Mahaiak adostu zuen urtero omentzea bortxaz hildako lau legebiltzarkideak: Enrique Casas (PSE), Komando Autonomo Antikapitalistek 1984ko otsailaren 23an hila; Fernando Buesa (PSE), ETAk 2000ko otsailaren 22an hila; Santi Brouard (HB), GALek 1984ko azaroaren 20an hila; eta Ordoñez bera.


Summary: Osoko zuzenketak baztertu ditu Eusko Legebiltzarrak. 2021erako aurrekontu proiektuari aurkeztutako osoko zuzenketak eztabaidatzeko saioa egin dute. EAJren eta PSE-EEren botoek ahalbidetu dute proiektuaren tramitazioak aurrera egitea.

Eusko Legebiltzarrak otsailaren 11n emango dio behin betiko onespena Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako aurrekontu proiektuari. Oposizioko talde politiko guztiek, ordea, osoko zuzenketak aurkeztu dituzte, eta horiek eztabaidatzeko saioa egin dute Eusko Legebiltzarreko Osoko Bilkuran. Sorpresarik ez: EAJk eta PSE-EEk baztertu egin dute Jaurlaritzari aurrekontu proiektua itzultzea, eta, beraz, tramitazioak aurrera jarraituko du, azken oniritzia jaso dezan.

Eztabaidaren hasieran, Jaurlaritzak taxututako kontuak goraipatu ditu Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak: «Anbizio handiko aurrekontua da, orainaldiaren aldeko apustua egiten duena, ausarta». Azpiazuk osasun egoera eta horrek testuinguru ekonomikoan daukan eragina ekarri ditu gogora, eta azaldu du «normaltasunera igarotzeko aurrekontuak» prestatu dituztela: «Ez da edozein lege, eta ez gaude edozein urtetan; berreraikitzearen atariko urtean gaude». Izan ere, zenbakiei erreparatuta, Azpiazuk gogorarazi du Euskal Autonomia Erkidegoko ekonomia %9,4 uzkurtu zela iaz, baina 2021erako hori baino hazkunde apalagoa espero dela. Kontuen xehetasunei dagokienez, azaldu du 12.442 milioi euro dela aurrekontu proiektua, iazkoa baino %7,7 handiagoa: «Politika publikoetan murrizketarik ez duten aurrekontuak dira». Era berean, 542 milioiko diru sail bat bideratu dute COVID-19aren eraginei aurre egiteko, eta 140 milioi gorde dituzte «ekitaldian gerta daitezkeen ezustekoetarako». Izan ere, «osasun ezegonkortasuna egunez egun handitzen» ari dela uste du sailburuak, eta horrek «ziurgabetasun handia» eragiten duela ekonomian eta aurrekontuetan: «Hala ere, behar bezainbesteko malgutasunez jokatzen jakingo dugu».

Talde politikoekin izandako elkarrizketak ere xehatu ditu Azpiazuk. PP+C's koalizioak eta Voxek lehen bileran bertan iragarri zuten osoko zuzenketa aurkezteko asmoa, eta Azpiazuk horiei erantzun die Jaurlaritzarenak ez direla «aurrekontu abertzaleak edota xahutzaileak». EH Bildurekiko elkarrizketak, berriz, «iragarritako autobazterketa baten kronika» gisa deskribatu ditu: bere proposamena «handinahiegia, maximalista eta desegokia» izatea egotzi dio: «Ikusiko dugu ea legealdian zehar mantentzen duen ere beste latitude batzuetan ez duen jazarpen jarrera hori gero». Aldiz, bestela hitz egin du Elkarrekin Podemos-IUrekin izandako solasaldiaz: uste du koalizioak «konpromisoari beldurra» izan ziola baina «konfiantza eta leialtasun marko bat» ezarri dela, eta espero du marko hori indartzea aurrera begira.

Kortajarena: «Olatu honen bestondoak jada eraman du aurrekontu hau»

Talde politikoek beren osoko zuzenketak argudiatzeko txanda izan dute gero. Azpiazurekin eginiko bileran, EH Bilduk eskatu zion «ezohiko egoerari ezohiko erantzunak» emateko, eta hortik abiatu du kontuen aurkako kritika Nerea Kortajarena legebiltzarkideak: «Ohiko aurrekontu bat egin duzue ezohiko egoera baterako». Uste du gobernuak «pandemiaren amaierarako pentsatutako» aurrekontu batzuk prestatu zituela, baina «errealitateak jada gainditu» duela. Horren adibide gisara aipatu du kontuek, «historiako onenak balira bezala aurkeztu» arren, ez dutela aurreikusten COVID-19aren beste olatu bat gertatzeko aukera: «Olatu honen bestondoak jada eraman du aurrekontu hau, onartua izan aurretik».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramailearen esanetan, Jauarlaritzak landutako proiektuak aditzera ematen du pandemiak eragindako krisia «iragankorra» dela eta horretarako «programa jakin bat baino» ez dela behar; hortaz, aurrekontua iazkoaren «ia berdina» dela. Kontu «neoliberalak» prestatu izana egotzi dio Jaurlaritzari, «ez baititu iraultzen aurreko krisian eginiko murriztetak». Horiek horrela, zorpetzeko tartea erabat baliatzeko eskatu dio gobernuari; besteak beste, berdintasun politikak, eta osasun eta hezkuntza arloetako inbertsioak handitzeko.

Jon Hernandez koaliziokideak, berriz, nabarmendu du «eliteen interesen araberako aurrekontuak» direla, «esparru ekonomiko kontinuista bat» dutenak. Hernandezek nabarmendu du aurrekontuaren hazkunde ia osoa COVID-19arentzako diru sailera bideratu dutela, eta, beraz, gainerako sailetan apenas dagoela aldaketarik; aurrekontuen «eredua» ez dela aldatu; hortaz, «aurrekontu marketina» egitea egotzi dio. Hernandezen iritziz, kontuek «gastu eredu bidegabea» daukate, horiek «diru sarrera eta zerga eredu bidegabea» dutelako oinarrian, «langile klasea zigortzen» dutelako. Hernandezek zerga politika jarri du jomugan: «Bost urte daramatzagu entzuten ez dela momentua... Segur aski kontua da ez dela ezkerrerarekin zerga politikaz negoziatu nahi, eredu desberdinak dauzkagulako». Gainera, negoziatzeko borondaterik eduki ez izana leporatu dio Jaurlaritzari: «Borondatea dagoenean, gauza hauek lehenago eta beste modu batera hasten dira».

Iturgaiz: «Frantziako ikastoletara dirua bidaltzen jarraituko dugu?»

Carlos Iturgaiz PP+C's koalizioko bozeramaileak nabarmendu du Jaurlaritzaren kontu proiektuak dirua xahutzen duela eta aurrekontu «faltsua eta faltsutua» dela; xahutze horren adibide gisa jarri ditu Ipar Euskal Herriko ikastolak eta EITB: «Dirua bidaltzen jarraituko dugu Frantziako ikastoletara, gobernuz kanpoko erakunde bat bagina bezala?». Iturgaizek Espainiako Gobernuarekiko hitzarmenekin lotu ditu aurrekontuak, eta PP+C's aurkeztu du «alternatiba erreal bakar» gisa, EAJ, EH Bildu, PSE eta Elkarrekin Podemos «karta sorta beraren sailak» direlakoan.

Bestalde, ohiko diskurtsoari eutsi dio Voxek: euskarara bideratutako diruagatik kexatu da, euskarak ez duelako «jaten ematen». «Lehenago lur jotako Euskal Herri bat, euskaldundu gabeko bat baino», laburbildu du.

Egibar: «Ez da ideologia: estrategia da»

Gobernuaren jarduera babestu eta oposizioarena kritikatu dute, ordea, EAJk eta PSE-EEk. Itxaso Berrojalbiz jeltzaleak «bertigo politikoa» izatea egotzi dio oposizioari, eta gaineratu du «ulertzen zaila» dela Elkarrekin Podemos-IUk aurrekontuei emandako ezezkoa, «aitortu duelako Jaurlaritzak bere proposamenak jasotzeko eginiko esfortzua». Joseba Egibar EAJko bozeramaileak, berriz, EH Bilduri erantzun dio Madrilen edo Nafarroan jarri ez dituen baldintzak jarri dizkiola Jaurlaritzari: «Ez da ideologia: estrategia da».

Susana Corcuera sozialistak EH Bilduri egotzi dio «alderdi arduratsu bat izateko eta alternatiba izateko gaitasuna erakusteko trenari ihes egiten uztea». Elkarrekin Podemos-IUri, berriz, erantzun dio gastuaren %12,2an eragiteko aukera izan duela, legebiltzarrean duen ordezkaritza %8 bada ere: «Nahiago izan zuen alde batera geratu. EH Bilduk pentsatuko zuenaren beldur? Bertigo politikoagatik?».


Manu Aierdik dimisioa aurkeztu du

Summary: Manu Aierdik dimisioa aurkeztu du. 'Davalor auziak' «sortutako egoera politiko eta mediatikoa» izan da dimisioa emateko arrazoia. Adierazi du «lasai» dagoela bere egoera judizialari dagokionez. Aierdiren soslaia, hemen.

Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko Kontseilaritza utzi du Manu Aierdik. Eguerdian eginiko prentsaurrekoan eman du dimisioaren berri, Espainiako Auzitegi Gorenak haren aurka irekitako auzia dela medio. Aierdik adierazi du, «ikertua ez dela sinetsita», bere abokatuek argibide eskaera bat erregistratu zutela Auzitegi Gorenean bere egoera judizialaren berri izateko, baina ez duela haren inguruko erantzunik jaso. Halere, uste du, «sortutako egoera politiko eta mediatikoa ikusita», karguan ez jarraitzea dela erabakirik onena, bai berarentzat, bai ingurukoentzat, bai «Nafarroak behar duen egonkortasun instituzionalaren» mesedetan.

UPNk eginiko salaketa baten ondorioz, prebarikazioa eta diru publikoa xahutu izana leporatzen zaio Aierdiri, Sodenako arduradun nagusi gisa. 2015. eta 2017. urteen artean, arrisku kapitaleko soziateate hark Davalor enpresari 2,6 milioi euro eman zizkion, baina inbertsioa gaizki atera zen. Alderdi hark eginiko salaketaren inguruan adierazi du ez duela «batere oinarririk», eta «erabat lasai» dagoela gaiaren funtsari dagokionez. Hala, UPNk gaiarekiko «obsesio patologikoa» duela salatu du.

Abenduaren 15ean, Aierdik Maria Txibiteri jakinarazi zion Gorenak ikertu gisa izendatuko balu dimisioa aurkeztuko lukeela. Izan ere, 14/2014 foru legeko 68. artikuluaren arabera, auzibide batean ikertua dagoen norbanako batek ezin du kargu publiko bat izan. Azkenean, une horretara iritsi aurretik utzi du kargua; haren esanetan, egoera politikoak baldintzatuta.

Azken bost urteetan, Nafarroako Gobernuko kide gisa, «Nafarroaren oraina eta geroa» hobetzen saiatu dela azaldu du, eta «politika onaren» aldeko aldarria egin du. Hunkitu ere egin da ingurukoei eskerrak eman dizkienean. Amaieran, adierazi du kanpoko pertsona askorentzat jarduera politikoa ez dela erakargarria, baina orain «inoiz baino beharrezkoagoa» dela. Hala, etapa bat itxi dela eta aurrera begira jarriko dela esan du.

Mikel Irujok ordezkatuko du karguan Aierdi, atzo Noticias taldeak aurreratu zuenez. Kanpo Ekintzako zuzendari izan da Irujo orain arte, eta Nafarroako Gobernuaren Bruselako bulegoko arduradun aurreko legealdian.

Ortuzarrek UPN kritikatu du

Andoni Ortuzar EAJren buruzagiaren ustez, UPN da Aierdik dimititu izanaren erantzulea. «UPNren zikoizkeria politikoak aurrean eraman du, behin-behinean, zerbitzu publikoari emaniko pertsona trebatu bat», idatzi du, bere Twitter kontuan, EBB Euzkadi Buru Batzarraren presidenteak. Elkartasuna adierazi dio 2012tik 2015era Nafarroako EAJko burua izan zenari. «Gu geu nozitzen ariko bagina bezala sentitzen dugu bidegabekeria hau».

Ildo beretik mintzatu da NBB Nafar Buru Batzarra, eta UPNren «jazarpen politiko narratsa» salatu du. Ohar bat kaleratu du Unai Hualderen izenean, eta, nabarmendu duenez, Aierdi oraindik ez dago 14/2014 foru legeko 68. artikuluak zehazten duen egoeran, baina, halere, dimisioa eman du. Erabaki hori babestu du Nafarroako jeltzaleen presidenteak.«Bere ibilbide politikoan beti egin bezala, Manu Aierdik lehenetsi ditu, beste ezeren gainetik, zintzotasuna, gardentasuna eta etika».

Bide batez, Davalorren gainean Aierdik izandako jarrera defendatu du Hualdek, nabarmenduz «zegozkion analisi juridiko eta teknikoak» egin zituela, «parlamentuan adierazi bezala». Hualderaren iritziz, Garapen Ekonomikoko Kontseilari ohiaren jarrera «akatsik gabea» izan da. «Beste batzuek ez dakit gauza bera esan dezaketen». Manu Irujok ordezkatuko du Aierdi gobernuan, eta Hualdek adierazi du «erabateko konfiantza» duela harengan.

Geroa Baik Aierdik Nafarroako Gobernuan egindako «lan bikaina» azpimarratu du. «Bai presidenteorde gisa aurrena, baita gero kontseilari gisa ere». Koalizioak ohar batean azaldu duenez, Nafarroa erkidego «kohesionatuagoa, jasangarriagoa eta lehiakorragoa» da Aierdik kontseilaritzan egindako urteen ondotik. Nabarmendu du, bide batez, beti erakutsi zuela «elkarrizketarako eta negoziaziorako» prestutasuna. Ikertua babestu du Geroa Baik, esanez «konfiantza» duela haren «zintzotasunean» eta auzitegiek hori «egiaztatuko» dutela.


Summary: Siemens Gamesa irabaziak biltzen hasi da berriz. BBVAk %63 gutxiago irabazi du, baina dibidendua banatuko du.

Siemens Gamesak 11 milioi irabazi zituen 2020ko azken hiruhilekoan, eta atzean utzi zuen galera handiko garai bat. 2019ko urritik 2020ko irailera doan urtean —epe hori aukeratu du Siemens Gamesaren bere finantza urte gisa— 918 milioi euro galdu zituen Zamudion egoitza duen konpainiak, koronabirusaren krisiari batu ziolako berregituratze handi bat. Tarte horretan itxi zuen, esaterako, palak egiten zituen Euskal Herriko azken lantegia, Agoizkoa, eta 238 langile kalean utzi zituen.Azken asteetan beste bi pala lantegi ixteko prozesua hasi du, bata As Somozasen (Galizia), eta bestea Cuencan (Gaztela-Mantxa, Espainia). Horien guztien ekoizpena Portugalera eramaten ari da, Vagos herrian Senvioni erosi zion lantegira.

Bere zerga urtea «indartuta» hasi duela azaldu du Siemens Gamesak, batez ere itsasoko parke eolikoen negozioaren bidez. Lurreko haize erroten arloa pattalago dabilela dio, proiektu batzuk atzeratu direlako eta mugikortasun arazoak izan dituztelako. Negozio hori da, hain zuzen ere, Euskal Herritik gidatzen dena.

Eskarien zorroa ongi betea du Siemens Gamesak. Abenduaren amaieran 30.104 milioi euroren eskariak zituen, urtebete lehenago baino %7 gehiago. Azken hiruhilekoan ez zuen eskaririk izan itsasoko haize errotak egiteko, baina bai lurrekoetarako (2.360 megawatt), eta eskaintzen dituen zerbitzuetarako.

BBVAk, 1.305 milioi

COVID-19ak eragin handia izan du BBVAren emaitzetan ere. Bilbon sortutako bankuak —han du egoitza ofiziala, Madrildik gidatzen duten arren— 1.305 milioi euro irabazi zituen 2020. urtean, aurreko urtean baino %62,9 gutxiago.

AEBetako operazioetan urte hasieran onartu beharreko 2.084 milioi euroren galera batek pisu handia izan du bankuaren emaitzetan. Azaroan, herrialde hartako adarra saltzea erabaki zuen, 9.700 milioi euroan. Salmenta horretatik lortutako dirua kapitala sendotzeko erabiliko du BBVAk, porrot egin baitu Sabadell erosteko operazioak.

BBVAk irabaziak banatuko ditu aurten, urtebeteko debekuaren ondoren, Europako Banku Zentralaren baimena lortu baitu mozkinaren %15 akziodunei emateko. Zehazki, akzio bakoitzeko 5,9 zentimo pagatuko ditu.

Euskal Herrian presentzia handia duen beste banku batek, Caixabankek, 1.381 milioi euro irabazi zituen iaz. 2019an baino %19 gutxiago da, besteak beste, 1.251 milioi euroren hornidurak egin behar izan zituelako COVID-19ak eragin ditzakeen mailegu ustelak estaltzeko. Aurten Bankia xurgatuko du Caixabankek.