Entzuteko eta entzuna izateko

Summary: Entzuteko eta entzuna izateko. 'Harrera' kontzeptuaren inguruan hausnartzeko sortu zuten Loturak Emakumeok proiektua. Andre migratzaileek eta bertakoek hartzen dute parte. Haien iritziz, egitasmo "zoragarria" da. Bakoitzak bere istorioa kontatzen du, objektu batekin. Irailean, hirugarren aldia hasiko dute, Portugaleten.

"Janeth Panesso Medina da nire izena; bigarren abizena esatea gustatzen zait, ama aipatzeko”. Calikoa da Panesso (Kolonbia), eta 2000. urtean heldu zen Euskal Herrira. Urte hartan, Bilbora iritsi zen; 2004tik, ordea, Portugaleten bizi da. “Jarri orduan nire bigarren abizena ere: Luisa Recacha Ortiz”. Recacha, berriz, Bruselakoa da, eta 1992an heldu zen Portugaletera. “Eta ni Mari Luz de Francisco San Martin naiz, Portugaletekoa”. De Franciscoren kasuan, gurasoak ditu migratzaileak: Burgostik eta Soriatik (Espainia) etorri ziren Euskal Herrira. “Beste belaunaldi bateko migratzailea naiz”. Duela gutxi arte, hiru emakumeek ez zuten elkar ezagutzen. Orain, ordea, ondo baino hobeto dute elkarren berri. Loturak Emakumeok proiektuan hartu dute parte. Azken aldia amaitu berritan, Portugaleteko Solar plazan bildu dira, proiektuari buruz hitz egiteko. “Heldu nintzenean, horrelako proiektu bat asko eskertuko nukeen”, aitortu du Recachak.

Moviltik elkartea da proiektuaren antolatzailea, eta horren parte da Maria Arrieta Etxebarria. “Harrera kontzeptuaren inguruan hausnartzeko proiektua da Loturak Emakumeok; lehenengo aldia Getxon egin genuen, eta hurrengo biak, Portugaleten”, esan du Arrietak. Irailean hasiko dute hurrengoa, hori ere Portugaleten. Andre migratzaileak eta autoktonoak batzen dituzte. “Hausnarketa prozesu bat egiten dugu, eta, amaieran, bakoitzak objektu bat aukeratu eta harrerari lotutako bere istorioa kontatzen du”. Hasierako ideia bideo bat egitea izan zen, baina bigarren edizioan aukera gehiago eskaini zituzten: bideoaz gaiz, podcast bat eta liburu bat sortu zituzten.

“Ni maitasunarengatik etorri nintzen”, gogoratu du Recachak. Garai “gogorra” izan zen harentzat. “Iritsi nintzenean, konparazioak egiten nituen: Bruselan lan ona neukan, eta hemen ezer ez; ez nengoen gustura, eta ez nekien nora jo”. Azken 30 urteetan, egoera aldatu egin dela deritzo Recachak: “Orain, badaude elkarte batzuk migratzaileak laguntzeko, baina, garai hartan, ez zegoen ezer”. Proiektuari eskertu dio egiten duen lana. “Enpatia eragin behar da. Egia da ezin garela beste emakumeen oinekin ibili, bakoitzak bere istorioa du-eta, baina emakumeak entzutea, hori ere garrantzitsua da”.

Beste arrazoi batzuengatik heldu zen Panesso Euskal Herrira. “Kolonbian ardura postu bat neukan multinazional batean, baina han, 35 urte inguru dituzunean, zaharkituta geratzen zara, eta lantaldea berritzen hasten dira”. Lana bilatzea ez zen izan mugitzeko arrazoi bakarra. “Indarkeria matxistagatik banandu nintzen senarrarengandik. Hura Kanadakoa denez, bertara deporta zezatela eskatu nuen”. Distantzia luzea jarri behar zuela argi zeukan Panessok, eta “ozeano bat” jarri zuen tartean. Seme-alabak Kolonbian geratu ziren, Panessoren gurasoekin. “Banekien senar ohia Kolonbiara bueltatuko zela”. Eta hala egin zuen. Hori dela eta, Panesso Kolonbiara itzuli Euskal Herritik, eta, 2004. urtean, seme-alabekin bueltatu zen Portugaletera. “Talka gogorra izan zen niretzat; ez nuen inoiz zaintzaren sektorean lan egin, eta ez nuen beste aukerarik izan”. Enplegu zerbitzu publikora jo zuen Panessok. “Egiten nekien guztia azaldu nien, baina esan zidaten titulurik gabe ezin nuela ezer egin”. Horregatik, adineko pertsonak zaintzen hasi zen. “Ez nekien ezer egiten”. Taberna batean ere lan egiten zuen, alokairua ordaintzeko.

Hainbat titulu eta lan gutxi

Egoera administratiboa erregularizatzea lortu zuenean, Panesso ikasten hasi zen: arreta soziosanitarioa ikasi zuen. Hori amaitu zuenean, bidean aurkitutako hainbat kidek ikasten jarraitu behar zuela esaten zioten. “Ez nuen denborarik: 06:30ean ateratzen nintzen etxetik eta 22:00etan bueltatzen nintzen; seme-alabak bakarrik hazi ziren”. Estres handiko garaia izan zen hura. Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen hasi zenean, lan batzuk utzi ahal izan zituen. Soziologiako gradua ikasi zuen, baita Ikasketa Feministak eta Generokoak masterra, eta maskulinitateei buruzko graduondokoa ere. Bigarren graduondokoa amaitzen ari da orain. Tituluak izanda ere, Panessok salatu du oso zaila dela lana aurkitzea: “58 urte ditut, eta, nahiz eta hainbat titulu izan, ez dut lanik topatzen”.

Graduondoko kide batek aldundiak antolatutako proiektu batean lan egiteko aukera eman zion. Lau hilabetez egon zen lanean. “Orain, amatasun baja bat ordezkatzeko esan didate, eta hori egingo dut”.

Bere istorioa kontatzeko, masterreko kideek oparitutako liburu bat aukeratu zuen Panessok: Caliban y la bruja. “Lehengusu batek behin esan zidan beti ikusi nauela liburu batekin”. Liburu horrek “esanahi handia” dauka Panessorentzat: “Kanadara joan nintzenean oparitu zidaten; semea bertan zegoen, eta lana aurkitzen saiatu nintzen, baina ezin”. Erresuma Batura jo zuen gero, eta ia hiru urtez eskola batean egin zuen lan. Iazko otsailean, Euskal Herrira bueltatu zen.

Panessok hogei urte baino gehiago daramatza Euskal Herrian. “Hala ere, migratzaile baldintza ez da sekula galtzen”. Emakume batek nongoa den galdetu zion behin. Kolonbiakoa dela erantzun zion Panessok, baina euskalduna “bihotzez” eta “jarrillera sentimenduz” —Portugaletekoen ezizena da—, Portugalete maite duelako. “Hori ulertzea kostatu zitzaion. Ez diozu inoiz migratzaile izateari uzten”.

Recachak berretsi egin du Panessok esandakoa: “Batzuetan uste duzu ez zarela inongoa ere”. Izan ere, haren gurasoak Andaluziakoak ziren (Espainia), baina Recacha Bruselan sortu zen. “Han jaio nintzen, baina ez naiz inoiz belgikarra izan”. Migratzaileen auzo batean bizi ziren, eta han erabilitako mahai zapi bat aukeratu zuen proiekturako. “Amak josi zuen zapia, eta jendea etortzen zen bakoitzean, mahaian jartzen genuen. Denon etxea zen”. Recacharen arabera, aspaldi, harrera egiten zutenak migratzaileak ziren. Egun, egoera ez da asko aldatu. “Migratzaileok egiten diegu harrera beste migratzaileei”.

Iritzi berekoa da De Francisco. Haren gurasoak izan ziren Portugaletera etortzen “lehenengoak”. Horren ostean, ezagunen batek Euskal Herrian lana aurkitu nahi bazuen, haien etxean geratzen zen; eta, lana topatzen zuenean, familia osoa mugitzen zen. “Migratzaileek egin digute harrera beti”, errepikatu du Panessok. “Pertsona batzuk arrazistak dira, baina badira beste asko, arrazistak baino gehiago, beldurtiak direnak”.

Beldurrari aurre egiteko, estereotipoei aurre egin behar zaiela dio De Franciscok. Horretarako, egokia da proiektua. Hark giltzatako bat hautatu zuen: L itxura du eta, alderantziz jarrita, J itxura. “Ni Mari Luz naiz, L; eta gurasoak Juani eta Jacinto ziren; J“. Lagun batek oparitu zion. “Bularreko minbizia bigarren aldiz izan ahal nuela esan zidaten, eta giltzatakoarekin joan nintzen probak egitera”. Ez zuen berriro minbizirik izan. Bere migrazio istorioa kontatu zuenean, hainbat emakumek esan zioten euren istorioa ere kontatu zutela. “Emakume autoktonoek uste dute ez dutela ezer kontatzeko, baina askok dugu migrazio istorio bat”.

Urrats bat gehiago

Proiektuak modu artifizial batean sortu nahi ditu espazioak, modu natural batean topo egingo ez duten emakumeek elkar ezagut dezaten. “Maila berean topo egiten ez duten andreentzako tokia da; agian, emakume autoktonoek harremana dugu Latinoamerikakoekin zaintzarekin laguntzen digutelako, baina hori ez da maila berean egotea”, azaldu du Arrietak. Proiektua “zoragarria” dela iruditzen zaio Panessori, eta uste du, orain, pauso bat aurrera eman behar duela: “Andre bakoitzaren beharrei erantzuna eman behar zaie, garapen prozesuan aurrera egin dezaten”.


Aprobetxatu edo lehengoratu

Summary: Aprobetxatu edo lehengoratu. Lemoizko zentral nuklearrak 40 urte daramatza bertan behera, inoiz martxan jarri gabe. Jaurlaritza da jabea, eta arrain haztegi bat ipini nahi du. Ekologistek eraisteko eskatu dute.

Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratutako agindu baten bidez, Garoñako (Burgos, Espainia) zentral nuklearra eraisteko lanei baimena eman die Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak. Lanek hamar urte irautea aurreikusten dute, eta 475 milioi euroren kostua izatea. Bizkaitik gertuen martxan egondako zentral nuklearra da Garoñakoa, baina herrialdean bertan badago beste bat, sekula lanean ibili ez dena, baina 1981ean orduko jabeak —Iberduero— lanak eten zituenetik ia bukatuta dagoena: Lemoizkoa. Harrezkero, bertan behera utzia dute. Garoñan egingo duten bezala, badago Lemoizen ere eraitsi eta Basordako kala berreskuratzeko aukerarik? 2019tik, Eusko Jaurlaritzak dauka haren jabetza. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailekoek Bizkaiko Hitza-ri esan diote beren asmoa dela eraikitakoa aprobetxatu eta beste erabilera bat ematea; bultzatu nahi duten lehen proiektua, arrain haztegi bat da.

Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak bereizi egiten ditu Garoñako eta Lemoizko kasuak: “Garoñan hondakin erradioaktiboak daude, eta garbitu egin behar da; Lemoizen, ostera, ez da energia nuklearrik sortu, eta ez dago kutsadurarik”. Esan dute Jaurlaritzak ez duela kontuan hartu “eraitsi eta ingurua leheneratzeko aukera”. Hala ere, iazko uztailean Sprilurrek —industria azpiegiturak sustatzeko sozietate publikoa— Lemoizko zentral nuklearra eraisteko lan posibleen inguruko hainbat ikerketa esleitu zituen; besteak beste, segurtasunari eta ingurumen inpaktuari lotutakoak. Beraz, aukera aztertuta egon badago.

Joan den astean, Sprilurrek zentral nuklearreko dikea egonkortzeko lanak esleitu zituen. Jaurlaritzak dio “egin beharreko lanak” direla, “gero martxan jarriko den jarduera ekonomikoa edozein izanda ere”. Hasteko, arrain haztegiaren aldeko apustua egin gura dute, garapen jasangarriarekin “oso lotuta dagoen jarduera” delako. Edozelan ere, ohartarazi dute oraindik azterketa fasean daudela. Ez dute baztertzen beste jarduera batzuk ere bultzatzea.

Gaur egun, herrian ez dago zentral nuklearraren inguruko eztabaidarik, Jesus Mari Arizmendi Lemoizko alkateak esan duenez. “Denetariko iritziak daude: batzuek nahi dute lehengo egoerara bueltatzea, eta beste batzuek uste dute hori utopikoa dela eta azpiegitura aprobetxatu beharko litzatekeela”. Arizmendi ekainaren 17tik da alkate, maiatzean EH Bilduk udal hauteskundeak lehen aldiz irabazi ondoren, eta azaldu du udal gobernu berriak ez duela iritzirik zehaztuta. Horretarako informazioa falta zaiela iruditzen zaio: “Zer egingo da? Zer egin daiteke? Zer ez? Ez dakit azpiegitura osorik botatzea posible den ere”.

Borrokaren ikurra

Lemoizko alkateak gura luke jakin zer proiektu dauden zentral nuklearrerako, eta gura luke informazio hori “publiko egitea”, gizartean eztabaida sortzeko. Batetik, Lemoizen bertan, zentral nuklearra haienean dagoelako. Baina baita Euskal Herri osoan ere, “mugimendu antinuklearraren ikurra” delako. Horregatik, uste du “alderdi politiko guztiek, erakunde ekologistek eta eragileek ere” iritzia eman beharko luketela, eta erabakia hartzeko orduan kontuan hartu. “Ez da Lakuako bulego zarratu batean erabaki daitekeen zerbait”.

Erabileraren bat ematekotan, “giza ergelkeriaren” ikur moduan utziko luke Ekologistak Martxan taldeko Marisa Castro Delgadok: “Hurrengo belaunaldiek jakin dezaten zer ez den egin behar”. Edozelan ere, ohartarazi du egokiena eraikina eraistea eta ingurua lehengoratzea dela. Ez du ontzat jo arrain haztegia martxan jartzeko Eusko Jaurlaritzak duen asmoa: “Halako haztegiek ingurumen inpaktua izaten dute lehorrean, baita itsasoan ere”.

Castrok esan du ez dutela ulertzen Jaurlaritzak zergatik nahi izan duen jabetza. “Legez, zentral nuklearra eraiki duten konpainiek ingurua lehengoratuta itzuli behar dute. Orain Jaurlaritzak erabakiko balu Lemoiz eraistea, denon artean ordaindu beharko genuke, diru publikoarekin”. Era berean, ez du ulertzen berrogei urtean zergatik ez den eraitsi. Azaldu duenez, abantaila da Lemoiz inoiz martxan egon ez izana, ez duelako material erradioaktiborik: “Industria arloko beste edozein azpiegitura eraistea legezkoa litzateke, eta horretan hemen esperientzia handia dugu”.

Erakunde publikoek sarri aipatu izan dute eraiste lanen kostua “handiegia” dela, baita izango luketen ingurumen inpaktua ere. Castroren arabera, zentral nuklearra dagoenean uzteak “askoz inpaktu handiagoa” du.


Summary: Nafarroako ekonomiaren motelaldia egonkortu egin da, kontsumoari esker. Apiriletik ekainera %0,4 handitu da jarduera ekonomikoa, aurreko hiruhilekoan baino hamarren bat azkarrago. Urte arteko hazkunde tasa %2,1 izan da, aurreko hiruhilekoko tasa baino hiru hamarren apalagoa.

Nafarroako ekonomiak moteltzen jarraitzen du, baina balaztaren gaineko presio leundu egin du. Edo bederen hori da Nastat estatistika erakundeak emandako datuen ondorio nagusia. Izan ere, bigarren hiruhilekoan %0,4ko erritmoan hazi zen barne produktu gordina, eta urteko lehen hiru hilabeteetan %0,3 handitu zen jarduera ekonomikoa.

Urtebeteko tartea hartuz gero, motelaldia ez da gelditu, eta jarduerak hozten jarraitzen du. Izan ere, iazko azken hiruhilekoan %3ko erritmoan handitzen ari zen BPGa; urtarriletik martxora urte arteko tasa %2,4 zen, eta apiriletik ekainera bitartean hiru hamarren geldoago handitu da.

Nastat estatistika etxeak bigarren hiruhilekoko datuak aurreratu ditu, eta gaineratu du irailaren 22an emango dituela behin betiko datuak, aldaketak eta egokitzapenak egingo baititu, eta koadro osoagoa eman.

Eskaintzari dagokionez, Nastatek ondorioztatu du merkatu zerbitzuen eta eraikuntzaren ondorioz apaldu dela ekonomia. Eskariaren arloan, sendien kontsumoak gorantz bultzatu du, eta Nastatek «suspertze seinaleak» antzeman ditu, ziurrenik inflazioaren jaitsieraren ondorioz. Haatik, inbertsioen bilakaeraren berri ematen duen kapital eraketa finkoaren hazkundea moteldu egin da; hots, inbertsioak apaldu direla adierazten du.

Pandemia osteko bilakaera

Hala ere, atzean geratu dira 2021 amaierako eta 2022 hasierako hazkunde handi horiek. Izan ere, urte oso zail batetik zetorren ekonomia orduan, pandemiak geldialdi handia ekarri baitzuen. Hala, 2021aren erditik aurrera industria eta zerbitzuak indarra hartzen hasi ziren berriro, eta hazkundea indartu. Hala, 2020. urtean BPGa %8,3 gutxitu bazen ere, 2022. urtea amaitu aurretik galera hori leheneratu egin zen jada, eta orain ohiko mailetara itzuli da hazkundea.


Berritik ere badu tradizioak

Summary: Berritik ere badu tradizioak. Trikitia eta plaza. Gipuzkoan hainbat gune bereganatuta dauzkate trikitiak eta panderoak, Aiako Andatza auzoko Aristerrazu plaza, esaterako. Besteak beste, Urbian egingo dute saioa, astelehenean, eta aurtengo udan hasi berri dira jaiegunetan Zarauzko Musika Plaza girotzen

URBIA. NATURA ETA OHITURA.

Urtero legez, aurten ere San Ignazio eguna ospatuko dute uztailaren 31n, Gipuzkoako eta Bizkaiko patroi handia-ren eguna. Egun horri izena ematen dion santua, San Ignazio Loiolakoa, Azpeitian jaio eta bizi izan zen luzaroan, eta, haren omenez, festa handia egiten dute bertan. Hala ere, beste zenbait lekutan ere ospatzen dute eguna: Urbiako erromeria da ezagunenetako bat. Uztaileko azkeneko egunean jende ugari biltzen da Aizkorriren magalean, naturaz eta jai giroaz gozatzeko asmoz. Mezak, herri kirol probek, bazkariak, musikak eta giro onak bihurtzen dute ospakizuna berezi.

Pandemiaren ondorioz, bi urtez egin gabe gelditu ziren erromeria, eta iazko udan itzuli ziren, aldaketa batzuekin. Berrikuntza nabarmenena izan zen Urbiako Fonda ireki eta bertako arduradunak aldatu izana. Aurreko arduradun Altzelai eta Altube familiak negozioa utzi egin behar izan zuten osasun arazoak zirela medio. Hori zela eta, iazko udan bi gaztek hartu zieten erreleboa: Naiara Romatet azkoitiarrak eta Peio Bilbao elgetarrak. Altzelai eta Altube familiak 25 urtez egon ziren fondaren buru, eta beste horrenbeste egitea espero dute Romatetek eta Bilbaok.

Familiaren babesa

Bilbaok dio “zoratuta” daudela Romatet eta biak. Fonda umezurtz geldituko zela jakin zutenean, “aukera polita” izan zitekeela pentsatu zuten. Hala ere, argi zuten fondako lana “oso lotua” zela, eta, bakoitzak bere lana zuenez, “zalantza asko” izan zituzten. Fonda ikustera joan ziren lehen aldian, ezezkoa eman zuen bikoteak, baina familiaren eta jendearen animoek “zorakeria” horri heltzeko indarra eman zieten. Urtebeteko ibilbidea ez dela erraza izan onartuta ere, balorazio positiboa egin dute Romatetek eta Bilbaok.

Bilbaoren esanetan, “xarma berezia” du Urbiak, eta San Ignazio eguneko erromeria “apartekoa” izaten da. Iaz bizi izan zuten erromeria bertatik bertara lehenengo aldiz, eta “oso egun polita” izan zela esan du elgetarrak. Urte osoa egun hori buruan dutela pasatzen dutela ziurtatu du, “lan askoko eguna” baita. Iaz, 25 pertsona aritu ziren fondan lanean, eta aurten ere beste horrenbeste ariko dira: familiako kideak eta fondako langileak.

Festara joaten diren gehienak euskaldunak diren arren, “kanpoko jendea” ere izaten dutela dio Bilbaok. Dena den, edozein jatorri izanda ere, badute denek ezaugarri komun bat: mendiarekiko maitasuna. Bilbaoren hitzetan, Urbiako Fondara joaten direnek “mendiari errespetua” diote, eta “hori ikustea oso pozgarria” da eurentzat.

Urbiako Fondak ehun urte beteko ditu 2025eko udan. Hango erromeriak aspaldi bete zuen urteurren hori. Bilbaok dio fonda ireki baino lehenago jada egiten zutela erromeria. Haren ustez, ingurune horretan dagoen ermitan izan dezake festak jatorria, fonda baino lehenago eraiki baitzuten ermita. Hala ere, posible da horren aurretik ere erromeriaren bat egin izana. Jakina dena da belaunaldiz belaunaldi pasatzen joan den festa dela Urbiakoa, eta “urte askoan mantenduko den tradizioa” izatea espero dutela fondako langileek.

Pintxoak, musika…

Bilbaok azaldu du iaz jende andana izan zela erromerian. Goiza “bereziki lanpetua” izan zuten langileek, ogitartekoak, pintxoak eta plater konbinatuak banatzen. Iaz, mezaren ostean, artzain txakurren lehiaketa egin zen, eta, bazkariaren aurretik eta ondoren, trikiti eta pandero saioak girotu zuen festa. Aurtengo egitarauan ez da aldaketa nabarmenik izango. Goizean goiz, Gipuzkoako eta Arabako Partzuergoak doako pintxoak banatuko dizkie bertaratutakoei, eta ermitan meza egingo dute gero. 13:00etan, berriz, herri kirolen saioa egingo dute, eta, bazkariaren aurretik eta ondoren, musika izango da. Joan den urtean eguraldia alde izan zuten, eta horrek eragina izan zuen bertara agertu zirenen kopuruan. Gainera, erromeriaren urte batzuetako geldialdiaren ostean eta fonda berriro irekitzearen eraginez, inoiz baino jende gehiago joan zen.

Urbiako Fondako langileentzat San Ignazio eguna “udako ekitaldirik garrantzitsuena” den arren, uda guztian egingo dute lan han. Ekainean hasi zuten udako denboraldia, eta urrira arte egunero eskainiko dute zerbitzua, hamabi orduz, 08:00etatik 20:00etara. Ondoren, negu guztian, asteburuetan bakarrik irekiko dute.

Urbiako Fonda “ingurune paregabean” egoteaz gain, jendearen topaleku bat ere bada. Erromeria izan da horren erakusgarrietako bat. Indarrak berritzeko leku bat da, eta erreferentzia gune bat ere bada askorentzat. Azken finean, mendizaleen babeslekua da fonda, eta baita lainoaren ondorioz noraezean dabiltzanen itsasargia ere. Bilbaok dio fonda ireki izanak “biziberritu” egin duela ingurua, “eta baita erromeria indartu ere”.

ZARAUTZ. PLAZARA, DANTZARA

Udako igande arratsaldeetarako badute plana zarauztarrek eta bisitariek: uztailaz geroztik, asteburuero, erromeria saioak egiten ari dira Musika Plazan. Uztailaren 2an izan zen lehen saioa, eta abuztuaren bukaera bitartean izango dute herritarrek dantzarako aukera; igande honetan, esaterako, Izer eta Alabierrek eta Laja eta Narbaizak girotuko dute plaza (19:30).

Zarauztik kilometro gutxira bada erromeriaren tenplu bat: Aiako Andatza auzoko Aristerrazu plaza. Azaroaren 1ean hasi eta sanjoanetara bitartean, erromeriazaleek han izaten dute igandeetako eta jaiegunetako zita. Udan geldialdia izaten dute, ordea, eta hain zuzen, Zarautzen izango dute dantzan jarraitzeko parada.

Zarauzko Udalak ehundik gora ekitaldi antolatu ditu aurtengo udarako, eta horien artean dira erromeriak ere. “Denetik eta denentzat” ekitaldiak antolatu nahi izan ditu udalak, Leire Arana zinegotziak azaldu duenez. “Uztaileko eta abuztuko igandeetako berbenek eta dantzaldiek arrakasta handia izaten zutela ikusten genuen, baita mutxikoek ere, eta gure nortasunaren isla diren erromerien aldeko apustua egitea erabaki dugu”.

Orain arte lau dantzaldi egin dituzte Musika Plazan, eta, balorazioa egiteko “goizegi” dela uste duen arren, saioek erantzun “oso ona” izan dutela jakinarazi du Aranak. “Igande batean zirimiria egin zuen, eta dantzariak plazako kioskora igo ziren, trikitilarien ondora. Horrek erakusten du badela dantzarako gogoa Zarautzen. Gainera, dantzara animatzen ez den jendea ere joaten da emanaldia ikustera”.

Musika Plaza betidanik “dantzaren eta musikaren elkargunea” izan dela nabarmendu du Aranak, eta, hain zuzen, haren hitzetan, horrek egiten du gune hori berezi. “Zarauztarrontzat tradizioa da dantzan kioskoari birak ematea. Horixe da erromerientzat, berbenentzat eta kontzertuentzat lekurik aproposena”.

Zarauztarrek erromeriak “oso gustuko” dituztela azpimarratu du zinegotziak. “Eta baita inguruko herrietako bizilagunek ere. Gainera, Zarautzera etortzen diren bisitariek gure tradizioa eta nortasuna bertatik bertara ezagutzeko ekitaldi aproposak direla uste dugu”.

Transmisiorako tresna

Erromeriak transmisiorako ere baliagarri izan daitezkeelakoan dago Arana. Izan ere, haren iritziz, euskal tradizioak eta nortasuna islatzen dituzten egitasmo guztiak dira garrantzitsuak. “Trikitiaren eta euskal dantzen zaletasuna bada Zarautzen eta inguruko herrietan, eta halako egitasmoak herrietako plaza nagusietan antolatzeak lagun dezake transmisio lanean”.

Iosu Arrizabalaga Izer azkoitiar trikitilariaren hitzetan, “zoragarria” da Zarautzen martxan jarri duten egitasmoa, eta “aberasgarria” ere bai: “Jendearen buruetan, ohituraz, sartuta dago erromeriak gain behera daudela, jende gutxi izaten dela erromerietan, baina egiatik urruti dago uste hori. Ikusi besterik ez dago Aristerrazun zer mugimendu izaten den igandero”. Hark dioenez, 50 herritatik joandako erromeriazaleak elkartu izan dira Aiako Aristerrazun igande xume batean. “Hori oso indartsua da euskara panderoaren eta trikitiaren bueltan elkartzeko”. Zarauzko Udalak horren aldeko apustua egin duela eta, eskertuta dago trikitilari azkoitiarra.

Uda sasoia izanik, trikitia hartuta herriz herri dabil aspalditxoan Arrizabalaga. Hark azaldu duenez, ez da erraza erromerien bueltan zer festa ikusten diren sinestea. “Erromeriak beharrezkoak dira gizartean, baita gure baitan ditugun eta gozatzen uzten ez diguten lotsak eta tabuak eraisteko ere. Zorionez, gaur egun edozein adin tartetako jendea ikusten da erromerietan dantzan”.

Pandemiaren eragina

Erromeriak “osasuntsu” daudela uste du soinu jotzaileak. Pandemiaren aurretik ere hala zeudela adierazi du, eta ondorena “kristorena” izan dela. “Tristuraren preso egon da jendea, eta trikitiak zerbait badu, alaitasuna du; orain, jendea oso animatuta dabil plazetan”. Duela egun batzuk Asteasuko Santamañan izan zirela kontatu du, eta 11:00etatik 03:00etara ez zela soinu hotsik falta izan. “Erromeria bukatu genuenean, erretiratu nahi ez zuen gazte pila bat zegoen han; bozgorailua atera zuten, eta, une horretan edozein musika jarriko zutela espero banuen ere, Laja eta Landakandaren piezak jarri, eta dantzan hasi ziren. Harrituta etxeratu nintzen, etorkizuna badela esanez”, kontatu du Arrizabalagak.

Zarauzko igandeko saiorako “gogoz eta ilusioz” dago trikitilaria. Agertokian plazaz plaza arituz, zilarrezko ezteiak beteta dago Izer eta Alabier bikotea, eta “asko” maite ditu Laja eta Narbaiza ere. Arrizabalagak ez du zalantzarik ondo moldatuko direla etzi ere. “Ondo pasatuko dugu, eta jendeak ez du arrazoirik faltako gozatzeko”.


Summary: Espainiako Poliziak bi pertsona atxilotu ditu Irunen, emakumeen sexu esplotazioa egotzita. Lau emakume prostituitzea leporatzen diete.

Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, uztailaren 5ean eta 20an bi pertsona atxilotu zituzten Irunen (Gipuzkoa), sexu esplotaziorako pertsonen salerosketa eta sexu askatasunaren eta ukigabetasunaren aurkako delituak egotzita. Poliziaren esanetan, lau emakume prostituitzen zituzten Irungo etxebizitza batean.

Azaldu dutenez, ikerketa joan den urteko maiatzean hasi zuten. Espainiako Poliziak «prebentziozko kontrol bat» egin zuen etxebizitzan, «sexu zerbitzuak eskaintzen zituelako». Bertan, konturatu ziren delitu zantzuak zeudela, eta beste zenbait bisita egitea erabaki zuten. Azkenean, ondorioztatu zuten gizon bat eta emakume bat lau emakume prostituitzen ari zirela. Ikerketaren arabera, lau emakumeak Asiakoak dira, inguru pobreetakoak, eta menpeko pertsonak zituzten jatorrizko herrialdeetan. Gainera, paperik gabe zeuden Euskal Herrian, eta ikusi dute irabazien erdia bi atxilotuei eman behar zietela.


Izurde bat Iruñean

Summary: Izurde bat Iruñean. Doinua: Uztailaren 19an

Aurtengo uda ekuadorrera

iritsi den egunean

hiri batean non ez daukagun

asko amankomunean

horren albiste harrigarriak

entzuten ditugunean

ez karabelak, eta ez orkak

yateen kontra jardunean;

esan didate azaldu dela

izurde bat Iruñean.

Portalean bi nerabek muxu

eman behar zuten unean

aditu dute ahots bat haien

arteko isilunean

blokeko andre zaharrak dira

txutxu-mutxu lizunean

hala zabaldu da albistea

gure etxeko auzunean;

“jakin al duzu azaldu dela

izurde bat Iruñean?”.

Protesta pizten ari denean

Bigarren Zabalgunean

ez izateko zuhaitzen ordez

horrenbeste hutsune han

prentsaurreko bat deitu du Udalak

aski modu ilunean

esan dute: “hau gerta zitekeen

Zurriolan, Urumean …

baina, hala da, gaur azaldu da

izurde bat Iruñean”.

Berriz ere ez denean egon

txosnarik txosnagunean

kontzertu oro debekaturik

horren modu immunean

apenas inor ezin denean

bizi askatasunean

kalera irten da polizia

lehenengo abagunean

topatu behar ei dutelako

izurde bat Iruñean.

Haur eskoletan greban daudela

ia ahaztu dugunean

sindikatua bildu denean

mahai baten ingurunean…

billabesako ondoko haurrak

bere izate xumean

isilgordean esan dit modu

ia-ia errudunean:

“egia al da azaldu dela

izurde bat Iruñean?”.

Jendea biltzen hasi denean

hiriaren lotunean

handitzen ari da haserrea

guztien deliriumean

”hondartza non da? Aquí no hay playa!”

entzuten da urrunean

hutsuneren bat topatu dute

sortutako ipuinean …

ez duelako inork ikusi

izurderik Iruñean.


Summary: Euskadiko Pilota Federazioak nazioartekoan onartzeko lau arrazoi nabarmendu ditu. Ekonomiari eta lehiari dagokionez «onuragarria» izango dela azpimarratu du, eta lege esparruak hala bermatzen duela. Euskal herritarren nortasunari ere erreparatu dio.

Bihar, uztailaren 29an, egingo du Nazioarteko Pilota Federazioak Euskadiko Federazioa kidetzat hartu ala ez erabakitzeko bozketa, ezohiko batzarrean. Mexikoko Batzorde Olinpikoaren auditoriumean egingo da, Euskal Herrian 18:00 direnean. Bi bozketa egingo dira; aurrenekoan, batzarreko partaideek Nazioarteko Federazioak bere estatutuak aldatzea onartu beharko luke. Hori onartuz gero, segidan egingo lukete bigarren bozketa, Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez erabakitzeko.

Euskadiko Federazioak egindako eskaeraren defentsa lau arrazoitan oinarritu da. Lehendabizi, nortasunari erreparatu dio. Zabaldu duen oharraren arabera, euskal herritarrek «odolean» daramaten kirola dela nabarmendu du, eta azpimarratu «bere arbasoek asmatutako kirol bat» dela: «Kirol hau aspalditik daramagu odolean, eta uste dugu eskubide osokoa dela aitzindari horiek eta, oro har, euskal gizarte osoa ofizialki ordezkatu ahal izatea gure izena daraman nazioarteko erakunde batean».

Bestalde, Euskadiko Federazioa nazioartekoaren kide izango balitz lehia nabarmen handituko zela ohartarazi dute Euskadiko Federaziokoek. Oharrean aipatutako datuen arabera, 200 klub eta 6.200 kirolari baino gehiago daude Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban, eta denek izango lukete aukera nazioarteko txapelketetan parte hartzeko. «Txapelketa horien lehia-maila handitzea ekarriko luke eta ikuslearentzako erakargarriagoak izango lirateke», dio Euskadiko Federazioak oharrean.

Ikuspegi ekonomikoari ere erreparatu dio Euskadiko Federazioak bere arrazoiketan. Euskal Herria lurralde «aurreratua, modernoa, eta ahalmen ekonomiko handikoa» dela azpimarratzen da oharrean. Euskadiko Federazioa nazioartekoaren kide izanez gero, pilota «nazioartean zabaltzeko» aukera bat dela ere nabarmendu dute federaziokoek, eta horren onurak «Nazioarteko Federazioaren kide guztiek» jasoko lituzketela: «Gure inklusioarekin Euskal Pilotako Munduko Txapelketak orain arte ikusi ez den maila hartuko luke».

Azkenik, alor legalean oinarritu da Euskadiko Federazioa, Espainiako Gobernuak azken hilabeteetan onartu zuen kirolaren 39/2022 legeak hala bermatzen baitu. Hartan, nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko selekzioek bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.


Summary: Azken bi hamarkadetan lehen aldiz, emakume bat exekutatu dute Singapurren. 30 gramo heroinarekin trafikatzea egotzi diote. Erabaki horrek giza eskubideen aldeko taldeen protestak eragin ditu.

30 bat gramo heroinarekin trafikatzea egotzita, azken bi hamarkadetan lehen aldiz, emakumezko bat exekutatu dute Singapurren. Saridewi Djamani zuen izena, 45 urte zituen, eta 2018ko uztailean heriotza zigorra ezarri zioten. Iturri ofizialek jakinarazi dute gaur urkatu dutela; Singapurren hala exekutatzen dituzte heriotza zigorrarekin kartzelatuak. Horrek giza eskubideen aldeko taldeen protestak eragin ditu.

Justizia Eraldatzailea Kolektiboa GKE gobernuz kanpoko erakundeak plazaratutako datuen arabera, 2004az geroztik Asia hegoaldeko herrialdean exekutatutako aurreneko emakumea da. Nabarmendu du, gainera, aurten urkatutako laugarren pertsona dela; denak, narkotrafikoagatik.

Singapurko Narkotikoen Bulegoak ohar baten bidez adierazi duenez, herrialdeko auzitegi gorenak iazko urrian atzera bota zuen Djamaniren abokatuek zigor haren aurka jarritako helegite bat. Droga trafikoaren kontrako munduko legedirik zorrotzenetako bat dauka Singapurrek —munduko BPG barne produktu gordinik handienetakoa du, aldi berean—. Esaterako, gutxienez 500 gramo marihuanarekin edo hamabost heroina gramorekin trafikatzea leporatzen dietenei, heriotza zigorra ezartzen diete.

COVID-19agatik, bi urte etenda egon ziren exekuzioak. Iazko martxoan, aldiz, berriro hasi ziren zigortuak urkatzen, eta, giza eskubideen aldeko taldeen esanetan, iazko apiriletik urte bukaerara 11 preso exekutatu zituzten. Pandemiaren ondoren urkatua izan zenaren kasuak oihartzun handia izan zuen herrialdean, presoak eta haren defentsak ziurtatu zutelako inoiz ez zuela drogarekin trafikatu. Soinean marihuana zeramala atxilotu zuten.


Summary: Ticket Bai 2026an iritsiko da Bizkaiko txosnetara. Bizkaiko Aldundiak Batuz sistemari atxikitzeko epeak aldatu ditu, eta bi urte eta erdian jarduera ekonomikoren bat duten elkarte guztiek erabili beharko dute, baita irabazi asmo gabekoek ere. Enpresa handiak izango dira 2024ko urtarrilaren 1ean atxikitzera behartuta dauden bakarrak.

Bizkaiko Aldundiak Batuz sistemara atxikitzeko epeak aldatu ditu. Zergadun elkarteekin hitz egin ondoren, Ticket Bai barnean duten iruzurraren aurkako sistema ezartzeko epeak malgutu ditu. Hasieran ezarri zen borondatezko epea urte amaieran amaituko da, eta, gaur egun, zordunen %16,8 atxiki dira —15.088 guztira—. Epe berriekin, zergadun blokerik handienak 2024ko uztailaren 1erako egon beharko du atxikita. Azkenak, aldiz, irabazi asmorik gabeko elkarteak izango dira. Jardun ekonomikoren bat badute, 2026ko urtarrilaren 1ean egon beharko dute izena emanda.

Baina zer da Batuz? Bizkaiko Ogasunak iruzurrari aurre egiteko eta jardun ekonomikoa kontrolatzeko indarrean jarri nahi duen sistema da, eta Ticket Bai baino gehiago da. Ticket Bai faktura elektronikoa barruan du —jada Araban eta Gipuzkoan indarrean dagoena—, baina bi ezaugarri nagusi gehiago ditu: diru erregistroen liburu elektronikoa, eta jardun ekonomikoaren aitorpen zirriborroaren bidalketa. Hura ezartzea derrigorrezkoa da jarduera ekonomikoren bat duen elkarte ororentzat.

Batuz ezartzeko epe berriak hauek dira: 2024ko urtarrilaren batean enpresa handi guztiek egon beharko dute Batuz-en. Horiek dira urtarrilean atxikitzera behartuta dauden bakarrak —7.084 dira guztira—. Hurrengo urteko uztailaren 1erako, industrian, eraikuntzan eta garraioan diharduten enpresa txikiak eta ertainak gehituko dira, baita sektore askotako profesionalak ere: medikuak, arkitektoak, haginlariak... Blokerik handiena dira, 45.000tik gora. Ondo bidean, ordurako zordunen %58 Batuz-en egongo dira.

Ostalari eta merkatari txikien urtea 2025a izango da. Nortasun juridikoa dutenek urtarrilaren 1erako atxiki beharko dute, eta halakorik ez dutenek, uztailaren 1erako. Autonomoak-eta dira azken horiek. Azken epemuga 2026ko urtarrilaren 1a da. Hor sartuko dira falta direnak, besteak beste, irabazi asmorik gabeko erakundeak edo sozietate zerga ordaintzetik salbuetsiak daudenak. Eta hor sartzen dira kultur, kirol edo gizarte elkarteak, betiere jarduera ekonomikoa badute. Gipuzkoan eta Araban, adibidez, horiek ez daude Ticket Bai ezartzera behartuta.

Eta irabazi asmorik gabeko erakunde batek txosnetan egiten duen jarduera hori ekonomikoa al da? Bada, Bizkaiko Ogasunaren ustez, bai. Aldundian uste dute tankera horretako elkarteek izango dituztela egokitzeko zailtasun gehien, eta horregatik eman diete eperik malguena. Era berean, nabarmendu dute egungo borondatezko epean dauden laguntza eta kenkariak hurrengo bi urteetan mantenduko direla haien derrigorrezko dataren aurretik Batuz-era atxikitzen diren zordunentzat.


Summary: Beste sexu eraso bat salatu dute Baionako bestetan. Itaia mugimenduak kudeatzen du gaueko txanda, eta orduan gertatu da erasoa. Gipuzkoako Aldundiak «irmoki» gaitzetsi ditu Donostian gertaturiko bortxaketak.

Itaia mugimenduak sexu eraso bat salatu du Baionako bestetan. Bardakoa da gertakaria. Biktimaren lagun batek salatu zuen erasoa, gertaturikoaren lekukoa izan baitzen.

Donostian larunbat goizaldean izandako bortxaketak arbuiatzeko, Gipuzkoako Foru Aldundiak bere «gaitzespen irmoena» erakutsi du, eta, aldi berean, biktimei «elkartasuna» adierazi die. Gaur 13:00etarako Alderdi Ederren deituriko elkarretaratzera biltzeko deia egin dio «gizarte osoari». Oroitarazi du Gipuzkoan ere ez direla onartuak «emakumeen duintasunaren eta sexu askatasunaren aurkako jokabide matxistak». .


Summary: Irailaren 27an epaituko dituzte Leioako campusean 2016an atxilotutako bostak. Gogorarazi dute 41,5 urteko espetxe zigorra eta 45.000 euroko zigor ekonomikoa eskatu dutela haien kontra.

2016ko apirilean protesta egin zuten Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean (Bizkaia), eta horietako bost atxilo hartu zituzten. Orain, auzipetuek jakinarazi dute haien aurkako epaiketak baduela data: irailaren 27a. Ohar batean, auzipetuek gogora ekarri dituzte haien aurkako zigor eskaerak: guztira 41,5 urteko kartzela zigorrak eta 45.000 euroko isuna. Auzipetuetako birentzat hamazazpi urteko zigorra eskatu du fiskalak.

«Zazpi urte luzeren ostean astakeria honek aurrera jarraitzen du», adierazi dute bostek: «Larritasunez bizi dugu protesta sozialaren aurrean estatuen autoritarismoaren gorakada eta langileon eskubide politikoen murrizketa». Horien iritziz, militantzia politikoa «gero eta jasanezinago egitea bilatzen dute, krisi testuinguruak protesta eta militantzia gero eta beharrezkoagoa egiten duen momentuan».

Euren kasuan, EHUren erantzukizuna «zuzena» dela uste dute: «Unibertsitate publiko batek izan beharko lukeen askatasun politikoen bermea errotik mozten dute. 2016tik hona, egoera ez da hobetu, ikasle mugimenduak salatzen jarraitzen du gaur egun ere EHUren autoritarismoa». Testuinguru horretan, gogora ekarri dute 34 ikasleri espedientea irekitzekoak direla, 2022ko martxoan eginiko grebaren harira.


Summary: Etxebizitza legearen harira gatazka judiziala «ekidin» nahi du Arriolak. Etxebizitza sailburua ez dator bat Jaurlaritzak aurkeztutako helegitearekin. Legeak «bizirik» jarraitzen duela gogorarazi du.

Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak argi utzi du ez datorrela bat Eusko Jaurlaritzak Espainiako etxebizitza legeari jarritako helegitearekin. Azaldu du Jaurlaritzak errekurtsoa aurkeztea ez dela «sorpresa bat» izan legearen aurrean alderdiek hartu zituzten «jarrerak» ikusita; eta gehitu du: «Uste dut ahalegin guztiak egin behar ditugula gatazka judiziala ekiditeko eta espero dut gaia hau aldebiko batzordean argitzea».

Sailburuaren ustez, etxebizitza legeak «autonomia erkidegoen eskumenak errespetatzen ditu». Aditzera eman du legeak «behin eta berriz» honakoa dioela: «Jasotako zehaztapenak gauzatuko direla autonomia erkidegoek hirigintzaren, etxebizitzaren eta lurralde antolaketaren arloan dituzten eskumenei kalterik egin gabe». Kontrara, legeak tokiko instituzioei «ahalmen berriak» ematen dizkiela zehaztu du.

Legea «gaur egun bizirik» dagoela ere baieztatu du, baita «aplikatzeko asmoa» dutela ere. Oraingoz, tentsionatutako eremuak izendatzeko mozioak jasotzen jarraitzen du etxebizitza sailak; esaterako, atzo bertan Donostiak izapideak hasi zituen. Arriolak azaldu duenez, arlo horretan «lanean» ari dira. Bestetik, gogorarazi du Eusko Legebiltzarrak onartuta etxebizitza legea ere indarrean dagoela: «Euskadin gure etxebizitza lege propioa ere badaukagu, oso aurreratua da eta hori aplikatzen dugu gaur egun».


Ezagutza ez da denaren bermea

Summary: Ezagutza ez da denaren bermea. Hiztunen soslai aldaketak dakartzan erronkak. Euskararen ezagutzaren gaineko datu onak albiste ederra dira, baina orain euskaldun askorentzat euskara urruna da; jori aritzeko gaitasuna, apala.

Azken hamarkadetan euskaldunen artean ohikoena den profila, gaitasunari dagokionez, aldatu egin da. Garai batean euskara familia bidez, transmisio naturala deitzen zaionaren bidez, jasotzea zen ohikoena. Baina hezkuntza sisteman euskararen presentzia handitzen eta euskarazko hezkuntzaren aldeko hautua herritarren artean zabaltzean joan den heinean, euskara etxetik kanpo, eskolaren bidez, jasotzen duen hiztunaren profila nagusitu da». Soziolinguistika Klusterreko ikertzailea da Asier Basurto, eta hitz horiekin laburtu du, doi, nola aldatzen ari den egun euskaldunen soslaia. «Gaur egun euskaraz hitz egiteko gai den herritarren gehiengoak bigarren hizkuntza du euskara, ez du etxean jaso, eskolan baizik. Gainera, egun euskaldunen gehiengoa bizi den eremu euskaldunen proportzioa txikia da, beraz, baita hizkuntza erabiltzeko aukera ere. Lehen hizkuntza gaztelania edo frantsesa duen hiztuna, eremu soziolinguistiko erdaldunean bizi dena, nekez igarotzen da euskaraz erdaraz baino erraztasun handiagoa izatera». Euskararen ezagutzaren eta erabileraren arteko dema usu nabarmendu da azken urteotan; esan da ez direla maila berean hazi, baina aldaketa hori guztia aintzat hartu behar da egoera ondo ulertzeko. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bereziki gertatzen ari da aldaketa hori, baita, beste maila batean, Nafarroan ere. Ondorioak ditu: «Euskaraz hitz egiteko gai diren pertsonen proportzioa hazi bada ere, euskaraz erraztasun handiagoa duten euskaldunek multzo horren gero eta zati txikiagoa osatzen dute». Ipar Euskal Herrian badira ñabardurak, eskolan euskarak duen presentzia urriagoaren ondorio, hein batean: «Euskaldunen artean, hizkuntza familia transmisioaren bidez jaso duten hiztunak dira nagusi». Ezagutzaren datuak Ezagutza da ezinbestean aztertu behar den aldagaietako bat. Horra gaurko egoera, Basurtoren hitzetan: «Euskararen eremu osoko 16 urteko biztanleen gaitasunaren gaineko informazio iturri xehatuena Inkesta Soziolinguistikoa da». Euskal Herri osoan egiten da, bost urtean behin. Aurten argitaratu dute, zazpigarren aldiz. «Inkestaren arabera, EAEn hamabi puntu igo da euskaraz hitz egiteko gaitasuna dutenen proportzioa 1991tik 2021era: %24tik %36ra. Nafarroan, 4,6 puntu igo da: %9,5etik 14,1era. Ipar Euskal Herrian, hamahiru puntu jaitsi da: %33tik% 20ra. Hegoaldean, nagusiki hezkuntza sisteman euskararen irakaskuntzak irabazitako tokiari esker, belaunaldi gazteetan dago euskaraz hitz egiteko gai den pertsonen proportzio handiena egun».

Mintzapraktika talde bat, Donostian. Jon Urbe, FOKU

Erabilera da begiratzeko beste aldagaia. «Euskararen erabilera aztertzeko, alde batetik, Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketa daukagu», esplikatu du Basurtok. «Euskal Herri osoko kaleetan behaketa bidez hizkuntzen erabilera neurtzen du 1989tik. Beste alde batetik, datu aitortuez hornitzen den Inkesta Soziolinguistikoko datuak daude». Herritarrek «testuinguru desberdinetan» egiten duten euskararen erabileraren gaineko informazioa ematen du azterlan horrek. «Eta testuinguru desberdinetako erabilera horiek guztiak konbinatuz, aldagai bateratu bat eraikitzen da Inkesta Soziolinguistikoan». Erabileraren aldagaiak Eta zer erakusten du aldagai horrek? «EAEn azken 30 urteotan euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen duten herritarren proportzioa %15,5etik %21,9ra igo da. Nafarroan, ia maila berean mantendu da (%6tik %6,7ra); eta Ipar Euskal Herrian, %14tik %7,1era jaitsi da». Hortik ondorioak ateratzea ez da erraza, Basurtorentzat. «Erabilerarekin gertatzen ari dena ongi ulertzeko hamaika datu aztertu behar dira; adinaren, sexuaren eta eremu soziolinguistikoaren arabera, besteak beste, egoera eta bilakaera oso desberdinak ikus baitaitezke. Egoera konplexutasun handikoa da; ez du aukera ematen Euskal Herri osoko argazkia hitz gutxitan laburtzeko». Erretratua doitzeko, ezinbestean erreparatu behar zaio hizkuntza mailari, joritasunari. «Pertsona batek bi hizkuntzen artean hautua nola egiten duen» ulertzeko, ezinbesteko aldagaia da, Basurtorentzat; «bietako zeinetan duen erraztasun handiagoa» jakiteko. Arloa tentuz ikertzea erronka bat da, gero eta aldakorragoa den mundu honetan euskararen biziberritzearen inguruan sortzen ari diren beste hainbatekin batera. BERRIAk begiratu bat emango die asteon.

Mintza Egunean, kalejiran. Bagera


Summary: Militarrek «segurtasuna» erabili dute argudio gisa Nigerren kolpea emateko. Junta militarrak Nigerko alderdi politikoen jarduera guztiak eten ditu behin-behinean. Mohamed Bazoum presidentearekin hitz egin dute Macronek, Guterresek eta Borrellek, eta esan dute «ondo» dagoela.

Amadou Abdraman Nigerko armadako koronelak asteazkeneko estatu kolpearen berri eman eta gutxira, Abdourahmane Tchiani jeneral eta Presidentetzaren Guardiako kideak bere burua izendatu du junta militarreko buru. Hamar urtez izan da Presidentetzaren Guardiako komandantea, baina asteon kendu behar zuten kargutik. «Armadako goi kargudunek askotan ohartarazi diete gobernuko kideei haien segurtasun neurriak eta kudeaketak ulergaitzak eta eraginik gabekoak izan direla. Azkenean, esku hartu behar izan dugu», esan du gaur, herrialdeko telebista publikoan egindako agerraldi batean. Gobernuaren kudeaketa ekonomiko «kaskarra» ere kritikatu du.

«Segurtasun egoeraren okertzea» argudiotzat hartuta eman zuten amaitutzat Mohamed Bazoumen agintaldia, asteazkenean, eta CNSP Aberria Babesteko Kontseilu Nazionala eratu zituzten. Gobernuburua atxilotu eta kargutik kendu zutenetik, bost neurri ezarri dituzte. Horietan azkena, hauxe: alderdi politikoen jarduera guztiak «behin-behinean» etetea. Halere, ezarri eta gutxira urratu dute neurrietako bat, mugarena.

Hain justu, Frantziako hegazkin militar batek lur hartu zuen atzo goizean Niameiko Driori Hamani aireportuan. CNSPk, ordea, ez du begi onez Ikusi Frantziaren esku hartzea, eta «neurriak zorrotz errespetatzea» exijitu du. Herenegun eman zuten abisu horixe bera, atzerriko esku hartzerik ez egiteko, alegia.

Frantziak adierazi du ez duela Tchianiren agintea aitortzen. Frantziako Estatuaren kolonia izandakoa da Niger, eta, oraindik ere, presentzia militar eta interes ekonomiko handiak ditu han. Egun, Frantziako 2.500 militar inguru daude Niger eta Txad artean, eta Niamein —Nigerko hiriburuan— dute egoitza nagusia. Muturreko islamisten kontra borrokatzea da horien egitekoa, eta horretan ari dira, hain justu, Sahel eskualdeko bi frontetan, Nigerko hego-mendebaldean eta hego-ekialdean. Bestalde, Frantziak Nigertik eskuratzen du zentral nuklearren erregai nagusia: uranioa. 1978 eta 2021 bitartean, adibidez, Frantziako Orano konpainiak 75.000 tona uranio baino gehiago ustiatu zituen Cominak enpresak kudeatzen duen meatzetik, Niger ipar-mendebaldean.

Bada, interes ekonomikoak eta militarrak tarteko, auzia gertutik aztertzen ari dira Parisen. Atzerri ministro Catherine Colonnak jakinarazi duenez, Bazoumekin hitz egin du gaur Frantziako presidente Emmanuel Macronek, eta hark ziurtatu du Nigerko gobernuburua ondo dagoela. Halere, eskatu dute Bazoum «aske» uzteko eta «ordena konstituzionala eta demokrazia» berrezartzeko. Nazioarteko beste zenbait erakundek ere gaitzetsi dute militarren estatu kolpea, hala nola AB Afrikako Batasunak, NBE Nazio Batuen Erakundeak eta EB Europako Batasunak. Hain justu, Bazoumekin hitz egin dute NBEko idazkari Antonio Guterresek eta EBko goi mandatari Josep Borrellek. Biek eskatu dute gobernuburua «berehala» aske uzteko.

Barne gatazkak ez du etenik

Bazoumen agintaldia hasieratik egon da egonkortasuna lortzetik nahiko urrun. Hark bildu zuen boto gehien 2021eko bozen bigarren itzulian (%55,67), baina estatu-kolpe saiakera bat gelditu zuten inbestidura saiorako bi egun falta zirela. Babes gutxirekin ekin zion agintaldiari, bai gobernutik kanpo, bai gobernu barruan. Horiek hala, oraingoa Nigerko laugarren estatu kolpea litzateke, 1960an independentzia lortu zutenetik. Dena den, ez da inguruan halakoak jasan dituen herrialde bakarra: Afrika mendebaldean eta erdialdean zazpi estatu kolpe izan dira 2020tik hona.

Kolpeak hankaz gora jarri du Nigerko Gobernua, baina baita kaleak ere. Azken orduetan protestak egin dituzte hiriburuan, eta Bazoumen alderdiaren egoitza nagusian sartu dira manifestari batzuk. Lokala txikitu dute, eta su eman diete parean zeuden hainbat ibilgailuri. Eraso horien harira, Barne Ministerioak «lasai» egoteko eskatu die herritarrei, eta ondasun publiko eta pribatuak ez suntsitzeko.


Summary: Euskara teknikari lanpostua kendu du Amurrioko Udalak. Atzoko udal bilkuran hartu zuten erabakia. Aiaraldeko Euskalgintza Kontseiluak esan du «euskararen beraren eta euskararen normaltasunaren aurkako eraso bat» dela.

Amurrioko Udalak (Araba) euskara teknikari lanpostua kentzea erabaki du atzo egin zuten Udal Osoko Bilkuran. Udal lanpostuen zerrendan aldaketa batzuk egin dituzte, eta, horien artean, euskara saileko lanpostua kendu dute.

Aiaraldeko Euskalgintza Kontseiluaren ustez, erabaki larria da, eta hainbat ekinbide antolatu dituzte. Kexa aurkeztu dute Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Eskubideak babesteko Zerbitzuan, Elebiden, eta Euskal Herriko Hizkuntza Eskubideen Behatokian. Euskal Herriko Euskalgintza Kontseiluarekin ere harremanetan jarri dira. Azkenik, premiazko bilera egiteko eskaera egin dute Amurrioko Udalean, alkatearekin eta euskara zinegotziarekin egoera eztabaidatzeko.

Amurrion ez dira nahikoak euskararen normaltasunerako dauden baliabideak. Eusko Jaurlaritzak euskara sailean lau langile edukitzea gomendatzen du, Amurrio bezalako herri batentzat. Aurreko urtean, sei hilabeterako kontratatu zuten langile bat Euskara Plan berria idazteko, eta ez zuen Udalean lanean jarraitu.

Kontseiluak salatu du erabaki horrek ez daukala aurrekaririk. Epaileak ezer ezarri gabe, Udalak euskara teknikari lanpostua ezabatzea «euskararen beraren eta euskararen normaltasunaren aurkako eraso bat» bezala ikusten du Aiaraldeko Euskalgintza Kontseiluak.

BERRIA saiatu da Amurrioko Udalarekin hitz egiten erabakiaren inguruan, baina ez dute erantzunik eman.

2023ko maiatzaren 28an egin ziren udal hauteskundeetan, Eusko Alderdi Jeltzaleak PSE-EErekin gehiengo osoa lortu zuten Amurrion. EAJk zortzi hautetsi lortu zituen, eta PSE-EEk bi, aurreko udal hauteskundeetan baino hautetsi bat gehiago lortu zuen PSE-EEk. Bi alderdiek ituna sinatu eta gehiengo osoa lortu dute Udalean, EH Bildu da oposizioko talde bakarra zazpi hautetsi baititu. Aurreko legealdian ere EAJk gobernatzen zuen PSEren laguntzarekin, baina sinaturiko itunik gabe eta gehiengo osorik gabe.


Summary: Irailekoak poesia egitasmoa egingo dute udazkenean, Lekeition. Euskal poeten lana gizarteratzea da helburu nagusia, baina beste bazter batzuetako poetek ere parte hartuko dute. Euskaltzaindiak antolatu du jaialdia.

Poesiaz jantziko da Lekeitio (Bizkaia) udazkenean, lehen aldiz. Irailekoak egitasmoarekin egingo dute hori, irailaren 30ean eta urriaren 1ean, «Euskaltzaindiak literaturari dion atxikimendua adierazteko». Bizkaiko kosta toki egokia dela iruditu zaie antolatzaileei, eta Lekeitio aukeratu dute poesiari lekua egiteko.

Lekeitioko Udalaren eta herriko beste eragile batzuen laguntza izan dute egitasmoa antolatzeko: besteak beste, Kitto merkatarien elkartea, Sociedad Recreativa eta Lekitto musika bandarena. Poesiari bere lekua eman nahi diote, eta Euskal Herri osoarentzako jaialdi bat antolatu. Gainera, Euskal Herrian antolatzen diren orotariko literatur jardunaldien egutegia osatu nahi du jaialdiak, eta, era berean, Euskal Herriko eta beste bazter batzuetako poeten lanei hauspoa eman, hala nola poesia katalan garaikideko ahots esanguratsuak ere gonbidatuz. Euskal poeten lana ezagutarazi nahi dute jaialdian , eta hitzaldien, irakurraldien eta errezitalen bidez egingo dute hori.

Poesiarekin batera, beste arte mota batzuk ere uztartuko dituzte; esaterako, musika eta artelanak. Egitarauaren xehetasun guztiak irailean emango dituen arren, Euskaltzaindiak jada jakinarazi du jaialdia zer-nolakoa izango den, oro har. Poesia bultzatzeko egingo diren ekintzen artean, askotariko egileen bertso lerroz jantzi dituzte jada Lekeitioko hormak eta erakusleihoak; besteak beste, Jose Luis Otamendi, Miren Agur Meabe, Bernardo Atxaga eta Itxaro Bordaren poesiak beteko ditu herriko kaleak. Gainera, Iraileko paperak izeneko aldizkaria argitaratuko dute, jaialdiaren lekukotza jasotzeko.


Summary: Sare sozialak eta faltsukeriak AEBetako bozetan. 2020ko AEBetako hauteskundeen buelta oinarri hartuta, sare sozialetako politikako edukiak aztertu dituzte hainbat ikerlarik. Baieztatu dute segregazioa dela kontserbadoreen eta liberalen arteko kontsumoan, eta albiste faltsu ia denak eskuinekoek jasotzen dituzte.

Ameriketako Estatu Batuak, 2020ko irailetik 2021eko otsailera arte: presidentetzarako hauteskundeen bezperak, azaroaren 3ko bozak, egunak luzatu zen kontaketa, Biden garaile, Kapitolioko erasoa, Trumpen bigarren impeachment-a... Hauteskunde batzuen itzulinguruak ez dira bareak izaten; bestela, esan diezaietela duela hiru urteko estatubatuarrei. Putzuaren beste aldean badira ere, sona handia lortzen dute bozkalekuak jendez mukuru diren aldiro. Demokraziaren eragiketak nahi edo nahigabeko emaitzak ematen ditu zenbaitetan, eta 2021 hasierakoa da horren erakusle: Trumpen jarraitzaile andana Kapitoliora indarrez sartzen. Erantzule egin nahi izan zuten orduko presidentea, auzipetuz. Kongresuak ganberako botoen gehiengo soila lortu zuen horri ekiteko; ordea, hilabete batera Senatuak errugabetu egin zuen, Kapitolioko «matxinada bultzatu» ez zuela ebatzita.

Baga ala biga: urdinez eta gorriz tindatzen da AEBetako mapa lau urtean behin; ez dirudi tarteko kolorerik dagoenik. Segregazio hori hautetsontzietan ez ezik, sare sozialetan ere ematen dela ondorioztatu du ikerlari talde batek. Politikari buruzko edukien kontsumoa ez da bera progresisten eta kontserbadoreen artean.

Facebooki eta Instagrami begira egon dira ikerlariak. Metarekin elkarlanean —sare sozial horien jabe da—, eduki politikoekiko 208 milioi estatubatuarren joerak aztertu dituzte —hauteskundeen bueltan herrialdean aktibo zeuden profilen %90, hain zuzen—. Ordea, ez dituzte datu guzti-guztiak eskuratu. Behintzat ehun aldiz partekatu ziren eta estekaren bat zuten argitalpenak izan dira ikerketaren oinarri. Science eta Nature aldizkarietan argitaratu berri dituzten ondorioak, beste hiru txostenekin batera. Denera, hamasei txosten izango dira.

Estatubatuarren jaso zituzten edukien kasik %4 politikari buruzkoa zen; eta partekatu zituztenen %3. Ikerketaren arabera, halakoak kontsumitzen dituztenak eskuindarrak dira orokorrean. Eta horra hor arriskua: politikan, beste zenbait gaitan bezala, egiazkoak eta ez hain egiazkoak diren informazioak zabaltzen dira sare sozialetan. Proportzioz, askozaz ere gehiago dira lehenak, bigarrenak baino. Dena dela, Metaren iragazkiek faltsutzat jo dituen eduki ia guztiak (%97) kontserbadoreen pantailetara heltzen dira. Eta horiexek dira albiste faltsuak hauspotzen dituztenak.

Izan ere, errua bota ohi zaio algoritmoari. Ikerketan diote baietz, algoritmoak baduela zeresana horretan, baina ez dela ahaztu behar erabiltzaileek atsegiten dituzten mezuak, partekatzen dituztenak, iruzkintzen dituztenak...

Eta ez da erabiltzaile solteen kontua soilik. Ikerketak azpimarra jarri du Facebookeko orrialdeetan eta taldeetan. Ideologia bereizketa ageriagoa da horietan, ildo bereko albisteak partekatzen baitira. Haatik, bat edo beste jarraitzean ideologia kontuan hartu daitekeela aditzera eman dute ikerketan.

Beste ikerketak

Goikoak ikerketa nagusiaren ondorioak izan dira, baina beste hiru txosten ere argitaratu dituzte. Ikerketa horietako laginak txikiagoak dira —20.000na parte hartzaile izan dituzte—. Aldaketak egin zituzten erabiltzaileek edukiak jasotzeko moduan: lehenengoan, algoritmoa ezabatuta kronologiaren arabera agertzen ziren mezuak; bigarrengoan, Facebooken gainontzeko erabiltzaileek partekatutako edukiak ezkutatu zituzten; hirugarrengoan, antzeko ideologiadun erabiltzaileen edukiak gutxiago jaso zituzten.

AEBetako presidentetzarako hurrengo bozak 2024 amaieran izango dira.


Summary: Geroa Baik salatu du PSNk Nafarroako Gobernutik kanpo nahi dituela. Pablo Azkona parlamentariaren aburuz, sozialistek egindako azken proposamena «gobernua uzteko gonbidapen bat da». Txibitek dio «eskuzabal» jokatuko dutela.

Negoziazioak azken txanpan sartuta, egiteko zailena geratzen zaie alderdiei. Akordio programatikoko desadostasunak kudeatzeko kontrol mekanismoak eta gobernuaren osaera bera daude oraindik egiteko.

Uztailaren hasieratik negoziazioak komunikabideen arretagunetik at egiten ari direnez, ez dago informazio gehiegirik. Dena den, gaur Parlamentuko Mahaiaren eta Eledunen Batzordea bildu da abuztuan parlamentua gaitzeko asmoz. Izan ere, inbestidura prozesua datozen asteetan egingo da ezinbestean. Halaber, onetsia dute hautagaiak proposatzeko epea abuztuaren 22ra luzatzea. Ordurako, dena eginda egon behar luke, hortaz.

Bilkura amaituta, taldeetako bozeramaileek hitz egin dute. Derrigorrez, negoziazioak izan dituzte hizpide.

Hala, Geroa Baiko Pablo Azkonak aurreratu du oraindik mahai gainean geratzen diren gai nagusietan PSNk kontrol handiagoa izan nahi duela. Parlamentuko emaitzei begiratuta, PSNk 11 ordezkari ditu, Geroa Baik zazpi eta Zurekin Nafarroak hiru. Maria Txibiteren inbestidurari begira zein legealdiari begirako legeei begira, eskuineko ordezkarien gainetik geratzeko, guztien botoak beharko dira, bai eta gutxienez EH Bilduren abstentzioa ere.

Alta, nola neurtzen da talde bakoitzaren baliagarritasuna? Eta nola uztartzen da egungo ordezkaritzarekin eta, batik bat, bakoitzaren interesekin? Hori da negoziazioen gakoa.

Azkonak gaur salatu duenez, PSNk mahai gainean jarri dien azken proposamenean eurek kontrol handiagoa izan nahi dute: «Maiatzean nafarrek eman ziguten boto kopurua —43.660— ez dator bat PSNk egindako azken proposamenean izan nahi duen kontrol organikoarekin eta ekonomikoarekin», ohartarazi du.

Azkonak azpimarratu du 2019an ez zutela negoziatu bakoitzaren «pisuaren arabera», eta orain ere ez dute hori egin nahi. «Ez dugu utziko PSNk pisuaren arabera neurtzea, Geroa Bai bere ordezkaritzaren azpitik utziz eta 43.000 nafar mespretxatuz». Haren irudiko, proposamen horrekin gobernutik kanpo nahi dituzte: «Gobernua uzteko gonbidapen bat da».

PSNren erantzuna

PSNk nabarmendu du maiatzaren 28ko gauaz geroztik pisu handiagoa duela eta horrek bere isla izan beharko lukeela gobernuan. Igandeko emaitzek ikuspegi hori berretsi diote. Dena den, kazetarien aurrean egindako adierazpenetan, Maria Txibite jarduneko lehendakari eta inbestidurarako hautagai nagusiak azaldu du «malguak» direla eta edozein proposamenek bere erantzuna izan dezakeela. «Negoziatzen ari gara, eta ikuspegiak gerturatzen», esan du eta gaineratu: «Ados jartzera behartuta gaude, eta PSNk eskuzabal jokatuko du akordioa erdiesteko».

Ildo beretik jo du Ramon Alzorriz PSNko Antolamendu idazkariak. Gaur adierazi du elkarrizketetan PSN «amore ematen» ari dela eta hala egingo duela aurrerantzean ere. Argudioa indartu nahirik, gogora ekarri du Parlamentuko lehendakaria Geroa Bairen esku uzteko amore eman zutela —PSNk ez zuen ahalmenik, baina, bere hautagaitza aurrera ateratzeko—.

Haren esanetan, beste hainbat kontutan ere amore ematen ari dira, eta, ondorioz, urrats bat atzera egiteko eskatzen dio Geroa Bairi. «Geroa Bai proposatzen ari da zegoen bezala geratzea, eta gaur beste proposamen bat egingo diegu. Ea zer esaten duten alderdiek. Ez dut ikusten Zurekin Nafarroa hainbeste arazo jartzen». Irudi du, beraz, atzera egiteko eskatzen ari zaiela Geroa Baikoei, eta abisua ere igorri die: «Negoziatzen ez duenak herritarrei azaldu beharko die zergatia».

Alzorrizen arabera, akordio programatikoa «ia itxita dago», eta gobernuaren egitura baino ez da geratzen.

Zurekin Nafarroako Carlos Guzman ez da gehiegi sartu polemika horretan. Haren esanetan, «etenik gabe eta presarik gabe» negoziatzen jarraitzen dute akordioa lortzeko helburuarekin. «Ez gara ez baikorrak eta ez ezkorrak».

EH Bildu eta UPN

Negoziazioek aurrera jarraitzen duten bitartean, gainerako alderdiak begira daude. Ezinbestean, akordioa badago, EH Bilduren abstentzioa beharko dute PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak. Laura Aznal bozeramailearen hitzetan, herritarren mandatu bat utzi zuten maiatzaren 28an, eta oraindik ez zaio eskaera horri erantzun. «Erantzukizunez jokatzeko eta mandatu horri erantzuteko garaia da». Haren esanetan, EH Bildu hitz egiteko prest dago, eta herritarrei EH Bilduren protagonismoa berretsi zuten.

UPNk aukera hori eragotzi nahi du. Asteon Javier Esparzak gobernabidea bermatzeko eskaintza egin dio PSNri, baina hark ezezkoa eman dio birritan. Javier Esparza UPNko presidentearen arabera, Maria Txibite «tematuta dago EH Bilduren menpe geratzeko». Haren irudiko, maiatzaren 28ko emaitzek agerian utzi zuten EH Bildu pisu politiko handiagoa duela: «PSNk eta Geroa Baik kontrol ekonomikoa eta organikoa banatzeko tronuen jokoan jarraitzen dute, eta ez zaie axola zer gertatzen den Nafarroan, gauzak gaizki baitoaz».


Summary: EHUren Medikuntza Fakultateko lanak abiatu dituzte. Lehen harria jartzeko ekitaldia egin dute gaur erakunde publikoetako ordezkariek. Basurtuko ospitalearen alboan egongo da fakultate berria, eta 2026-2027ko ikasturtean martxan jartzea espero dute. 32.000 metro koadroko eremu erabilgarria izango du. Lanek 62 milioi euro pasatxoko aurrekontua dute.

Martxan dira EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Medikuntza eta Erizaintza Fakultate berria Bilbon eraikitzeko lanak. Hainbat gorabeheraren eta atzerapenen ondoren, gaur goizean jarri dute lehen harria erakundeetako ordezkariek, eta datozen egunetan ingurua hesiz itxi ostean sartuko dira beharginak. Fakultate berria 2026-2027ko ikasturtean martxan jartzea espero dute, azpiegitura ez ezik baita proiektua ere: Osasun Zientzien Arloko Unibertsitate Prestakuntzarako, Elkarlaneko Ikerketarako eta Ezagutzaren Transferentziarako Polo Aurreratua abiatuko dute bertan. «Abangoardiako azpiegitura izango da hau», adierazi du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak.

Basurtuko ospitalearen alboan egongo da fakultate berria, Montevideo etorbidearen eta Gurtubai kalearen artean. Triangelu forma izango du, eta 32.000 metro koadroko eremu erabilgarria; besteak beste, 75 ikasgela, bi ospitale birtual eta hainbat laborategi hartuko ditu —10.000 metro koadroko eremu batean— . Medikuntza, Fisioterapia eta Erizaintza graduak Leioako campusetik (Bizkaia) horra eramango dituzte, baita osasun zientzien arloko zazpi master ere.

«Poza, zoriona, emozioa eta esker ona» adierazi ditu Eva Ferreira EHUko errektoreak. Gogora ekarri du aurreko errektoretza taldeak abiatu zuela fakultate berriaren egitasmoa —ekitaldian izan da Nekane Balluerka errektore ohia—, eta eskerrak eman dizkio Jaurlaritzari finantzaketagatik: «Obra handiak beti talde lanaren fruitu izaten dira. Helburu partekatuetatik sortzen dira, baita ahalegin eta lan partekatutik ere». Nabarmendu du fakultate berriak «osasunaren eta teknologiaren arteko sinergiak indartuko» dituela, eta estutu egingo duela EHUren eta Bilboren arteko harremana. Ildo horretan, Gorka Moreno Bizkaiko campuseko errektoreordeak erantsi du Medikuntza eta Erizaintza Fakultateak albo-alboan izango duela Ingeniaritza Fakultatea: «Sinergia berriak garatuko dira; adibidez, aurten martxan jarriko da Ingeniaritza Biomedikoko gradua».

Agirre lehendakariaren «ametsa»

Baina fakultate berria Bilbon kokatzeak badu hiriaren erdigunean egoteaz haragoko garrantzia. Sinbolikoa, batik bat. «Fakultatea Bilbora itzuliko da, unibertsitate publikoaren lehen medikuntza fakultatea sortu zen lekura», oroitu du Morenok. Izan ere, justu Basurtun jarri nahi izan zuen fakultatea Jose Antonio Agirre lehendakariak 1936an, orduko Jaurlaritzak Euskal Unibertsitatea eratu berritan. Gerrak, ordea, proiektua zapuztu zuen, eta, gerora, 1972an Leioako campusean ezarri ziren osasun arloko ikasketak.

Azken hamarkadetan, hirira itzultzeko bidea ez da batere erraza izan: 1991n hasi ziren fakultate berria diseinatzen, baina proiektua ez zen 2018ra arte onartu. Iazko abuztuan, ordea, obren ardura hartu zuen enpresak bertan behera utzi zuen kontratua, Ukrainako gerraren ondorioz materialak eta kostuak garestitu zirela argudiatuta. 53,3 milioi euroren truke eman zituzten lan haiek, eta 62 milioi pasatxoko aurrekontua izango dute oraingoek.

Gorabehera horiek gaindituta, Agirre lehendakariaren «ametsa» eta osasun arloko profesionalen hamarkada askotako eskaera betetzen hasteko ekitaldia izan da gaurkoa. «Orain hutsik ikusten dugun lursail hau maila goreneko formakuntza eta ikerketa jarduerarako eremua izango da. Bilbo unibertsitate hiria izateko proiektua sendotzeko beste urrats bat da», adierazi du Juan Maria Aburto Bilboko alkateak, pozarren; «Garapen urbanoa eta humanoa, txanpon beraren bi aurpegiak».


Summary: Espainiako Estatutik kanpoko botoan, PSN nagusi Nafarroan. PP izan da bigarren indarra, UPN hirugarrena eta Sumar laugarrena.

Espainiako Gorteetarako hauteskundeak igarota, gaur hasi dira zenbatzen Espainiako Estatutik kanpoko botoa. Horretan ere PSN izan da garaile Nafarroan; 671 boto eskuratu ditu, eta bigarren indarrak —PPk—, 641. UPN izan da hirugarrena, 410 boto jasota. Espainiako Estatutik kanpoko boto emaileek ez dute aldatu igandeko emaitzek utzitako eserleku banaketa: bi eskuratu zituen PSNk, eta bana EH Bilduk, PPk eta UPNk.

Igandean, EH Bildu izan zen Nafarroako bigarren indarra, baina Espainiako Estatutik kanpoko botoen artean bosgarrena izan da, 261 eskuratuta. Aurretik du Sumar, 330 botorekin. Voxek, berriz, 234 lortu ditu, eta Geroa Baik 102. Segidan daude PACMA (39), Bidezko Mundurantz (28), Frente Obrero (9) eta Langileen Alderdi Komunista (7).


Summary: Harri Beltza elkarteak sexu bidez transmitituriko infekzioen igoeraz ohartarazi du. Gazteek herriko jaietan izan ditzaketen harremanen harira, GIBaren inguruan diharduen elkarteak adierazi du udan ere «garrantzitsua» dela gaiaz hitz egitea.

Harri Beltza hiesaren aurkako elkarteak hiesaren eta sexu transmisiozko infekzioen inguruko 2022ko datuak eman ditu aurkeztu berri duen 27. udako kanpainan. Jakinarazi dutenez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan GIBaren transmisioak ez du gorakada handirik izan. GIBaz 127 lagun infektatu ziren iaz. Pandemiaren aurreko urteetan 150 kasu inguru atzematen zituzten urtero. Pandemiako lehenengo urtean, berriz, konfinamenduaren ondorioz, 105era jaitsi zen infektatuen kopurua. Datu horiek ikusita, Elias Arizmendi Harri Beltzako kideak adierazi du egoera «pixka bat» hobetu dela. Igoera sumatu dute, ordea, sexu bidezko beste transmisio batzuetan: «Horiek gora egin dute oso nabarmen. Infekzio gonokozikoekin, 2021ean 797 lagun infektatu ziren. 2022an, berriz, 983 lagun. Ia mila pertsona infektatu ziren gonokozikoekin 2022an». Harri Beltzako kideek iritzi dute gai horiek gizarteak «presente» eduki behar duela. Hori aintzat hartuta, bi hipotesi dituztela adierazi dute: «Preserbatiboa ez da erabiltzen guk nahiko genukeen adina, edo ez da erabiltzen behar bezala».

Infektatuen adinari dagokionez, ohartarazi dute batez besteko adina 38 urtekoa dela. Bestalde, gaineratu dute gizonezkoak direla GIBarekin infektatu diren gehienak: «127 infektatuetatik 98 gizonezkoak dira».

«Diagnostiko berantiarra» da elkartea kezkatzen duen beste puntu bat: «Infektatua proba egitera joaten denerako eta konturatzen denerako GIBa duela, birusa nahiko aurreratua du». Arizmendiren arabera, horrek bi ondorio ditu: bata, pertsonari eragin diezaiokeen kaltea; eta, bestea, gizartean izan dezakeen eragina: «Pertsona horiek denbora tarte bat pasatu dute GIBdunak direla jakin gabe, eta ez dakigu zein prebentzio neurri hartu duten. Beraz, neurririk hartu ezean, garrantzitsua da lehenbailehen proba egitea».

Harri Beltzak egindako udako 27. kanpainaren harira, Arizmendik nabarmendu du Hiesaren Nazioarteko Egunean hitz egiten dela gehienbat gaitz horri buruz, abenduaren 1ean, alegia. Gazteek herriko jaietan eduki ditzaketen harremanak kontuan izanik, elkartearen ustez, «garrantzitsua» da udan ere gaiaz hitz egitea.

Estigmaren zama

Joseba Errekalde Harri Beltza elkarteko zuzendariak salatu duenez, GIBak beti izan du «izugarrizko» estigma. Hala ere, uste du sexu bidezko infekzio guztiek dutela oro har estigma hori. Gai tabu horrek berekin dakarren pisuaren ondorioez ere hitz egin du: «Horrek guztiak izugarrizko kaltea egiten dio osasun publikoari; izan ere, azken finean, ez dugu erantzuten erreakzionatu behar dugunean; harremana izan dugun pertsona horiekin ez dugu hitz egiten. Hau guztia kate bat da, eta beti izango da kate bat».

Egoeraren aurrean, nabarmendu du «katea» ez dela sekula etengo ikasgeletan ez bada «sexu heziketa integral» bat garatzen: «Gure heziketa ereduaren barruan planteatu behar dugu sexua eta gure harremanak izateko modua ez dela ikasgela batean urtean behin esplikatu dezakegun zerbait. Gure heziketa prozesuan irakatsi behar dugun zerbait izan beharko luke: nola izan harremanak aske eta seguru, menpekotasunik gabe».


Summary: Atristainen aurkako «jazarpena» salatu du Sarek mobilizazioetan. Hileroko azken ostiraleko elkarretaratzeak egin dituzte hainbat herritan, eta abuztuan egingo diren mobilizazioetan parte hartzeko eskatu dute.

Hileroko azken ostirala izanik, presoen eskubideen aldeko elkarretaratzeak egin dituzte hainbat herritan. Sarek dei berezia egin du Donostiako elkarretaratzera joateko; izan ere, Xabier Atristainen eta gainerako euskal presoen aurka Auzitegi Nazionala eta Fiskaltza egiten ari den «jazarpena» salatu du, eta horien jarrera «oztopatzaile eta konfrontatzailea» arbuiatu.

Sareren hitzetan, «nekez» uler daiteke ETAren jardueraren amaieratik hamabi urte baino gehiago espetxean sartzeko eta espetxetik irteteko zigor «krudela» ezartzea. Plataformaren ustez, jarrera horiek ez dute betetzen espetxe politika humanistaren legezko helburua, eta, aitzitik, «gizagabetzat» baino ezin da jo.

Asteazkenean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko 1. Zigor Salak onartu egin zuen Atristain hirugarren graduan sailkatzearen aurka fiskalak jarritako helegitea, eta, horrela, presoak espetxean jarraitu beharko du.

Sarek uste du urruntze politika gainditzeak ez duela berekin euskal presoen eskubideen urraketen amaiera ekarri, «etxerako bidea oztopatzen duten salbuespen neurriak eta eskubide urraketak arau direlako oraindik».

Testuinguru horretan, kalera ateratzea garrantzitsua dela iritzi du Sarek, are gehiago uda amaitu arte geratzen den denboran. «Salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatuz, euskal preso guztiak etxera bidean jartzeko unea da». Gauzak horrela, plataformak abuztuan egingo diren elkarretaratze eta manifestazioetan parte hartzeko eskatu diete herritarrei. Alde batetik, abuztuaren 5ean, 20:00ean manifestazioa egingo dute, Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazatik; hurrengo egunean, igandean, Etxerat-ek Euskal Herriko hamabost hondartzatan mobilizazioak egingo ditu; eta azkenik, Sarek mobilizazioetara deitu du abuztuaren 19an Donostian eta 25ean Bilbon.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Tuteran, genero indarkeria leporatuta. Bikotekide ohiari eraso egin dio bart, Poliziaren arabera.

Bart, 02:45 aldera, gizonezko bat atxilo hartu dute Tuteran (Nafarroa). Poliziaren arabera, bikotekide ohiari egin dio eraso, eta genero indarkeria egotzi diote. 30 urte ditu atxiloturikoak.

Udaltzainek hartu dute preso.


Summary: Azken botoen zenbaketak are zailago jarri du Sanchezen izendapena. Madrilgo diputatu bat kendu dio PPk PSOEri, eta, orain, Sanchezek Juntsen abstentzioa ez, haien baiezkoa beharko du Gobernura heltzeko. UPN utzi zuen Carlos Garcia Adanerok hartuko du eserlekua Kongresuan.

Junts per Catalunya alderdiak zaila jarritakoa, are zailago bihurtu zaio Pedro Sanchezi Espainiako Gobernuko presidente karguan jarraitzeko. Espainiako Estatutik kanpo bizi direnen botoak zenbatu dituzte bart, eta emaitzak aldaketa bat ekarri du Kongresuko aulki banaketan. PSOEk eserleku bat galdu du, eta PPk irabazi du. Madrilgo aulki bat zegoen jokoan, eta PPk azkenean hamasei edukiko ditu, eta PSOEk hamar.

Gehiengo osoa lortzeko, 176 diputatu behar dira Kongresuan. Alberto Nuñez Feijook PPko hautagaiak 171 ditu alde, PPren 137ak, Voxen 33ak, eta UPNren bakarra. Sanchezek 121 ditu, eta Sumarrek, ERCk, EH Bilduk, EAJk eta BNGk sostengua ematen diote 171 eskuratuko lituzke. Beraz, Juntsen gutxienez bi baiezko beharko lituzke. Juntsek hauteskundeen emaitzak jakin bezain pronto adierazi zuen ez ziola sostengurik doan emango Sanchezi. Gero, iheslari politikoen amnistia eta autodeterminazio erreferenduma zehazteko eskatuko dutela esan dute.

Madrilgo 16. diputatu kargua Carlos Garcia Adanerok eraman du. Aurreko legegintzaldian UPNren aginduen kontra bozkatu zuen lan erreformaren aurka, eta PPren zerrendetan sartu zen gero.


Summary: Ortuzarrek «autokritika» agindu du hauteskundeetako emaitzen ondoren. EAJko presidenteak «aldaketak» iragarri ditu «diskurtsoetan eta politika publikoen kudeaketan». Alderdiak datorren urtean egingo du Batzar Nagusia.

Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan 2019an baino 103.000 boto gutxiago lortu ondoren, Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko lehendakariak agindu du «apaltasun osoz, egin behar den autokritika guztia» egingo dutela «akatsak zuzentzeko eta kudeatzeko eta gizartearekin erlazionatzeko moduetan berritzeko». Horrek beharrezko egingo du «diskurtsoetan eta politika publikoen kudeaketan» aldaketak egitea, Ortuzarren hitzetan.

EAJk alderdiaren 128. urteurrena ospatzeko ekitaldia egin du Bilboko Albia lorategietan, eta lore eskaintza egin du Sabino Arana alderdiaren sortzailearen estatuaren aurrean. Ortuzarrek gogorarazi du alderdiak garai «konplexuak» bizi izan dituela aurretik ere: «Guztietatik onik eta indartuta atera gara. Eta oraingoan ere hala gertatuko da. Inork ez dezala zalantzan jarri EAJk hemen jarraitzen duela, zutik eta indartsu, herri hau bere askatasunera eramango duen liderra izaten jarraitzeko».

Bestalde, Ortuzarrek egutegiari erreparatu dio: esan du «urtebete baino lehen» izango direla Eusko Legebiltzarrerako eta Europako Parlamenturako hauteskundeak, eta ondoren egingo dutela alderdiaren bederatzigarren Batzar Nagusia. Eta Ortuzarren hitzetatik ondorioztatu liteke aldaketak egon litezkeela batzar horretan: «Alderdiak lau urterik behin egin ohi duen prozesu berritzailea egin dezagun eta alderdiaren organo nagusiak lideratuko dituztenak aukeratzeko». Azaldu du batzar horretan «momentu garrantzitsuak» biziko direla: «Biziko ditu gure Herriak eta biziko ditu gure Alderdiak».

EAJk 2016an egin zuen zazpigarren Batzar Nagusia, eta, beraz, 2020an zegokion zortzigarrena egitea. Pandemia tarteko, ordea, batzar hura 2021eko azaroan egin zuen. Ortuzar bera, ordea, 2020ko abenduan berretsi zuten EBBko lehendakari karguan, eta lau urteko agintaldia beteta iritsiko da Batzar Nagusira. Guztira, hamar urte daramatza karguan, 2013ko urtarriletik.


Summary: Juan Mari Jauregi omendu dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek. Duela 23 urte hil zuen ETAk gobernadore zibil izandakoa. Ekitaldian izan dira EAJ, PSE, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Podemoseko ordezkariak.

Duela 23 urte hil zuen ETAk tiroz Juan Mari Jauregi Gipuzkoako gobernadore zibil ohi izandakoa. Hura gogoratzeko lore eskaintza egin dute gaur goizean Gipuzkoako Batzar Nagusietan.

Bertan izan dira, besteak beste, Jauregiren senideak, Xabier Ezeizabarrena Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakaria eta batzar nagusietan ordezkaritza duten alderdi guztiak. Tartean, Maddalen Iriarte (EH Bildu), Ianko Ganboa (EAJ), Susana Garcia (PSE), Mikel Lezama (PP) eta Miren Etxebeste (Elkarrekin Podemos).


Summary: Evenepoelek hirugarrenez irabazi du Donostiako Klasikoa. Munduko txapeldunak buruz buruko esprintean garaitu du Pello Bilbao, eta hirugarren garaipenarekin, Marino Lejarretaren marka berdindu du

Pronostikoei eutsiz, Remco Evenepoelek (Soudal Quickstep) irabazi du Donostiako Klasikoaren 43. ekitaldia, hirugarren aldiz. 2019ko eta iazko garaipenen ondotik, munduko txapelduna zen faborito aurten ere, eta ez du hutsik egin. Ataka estuan ipini du Pello Bilbaok (Bahrain), bien arteko buruz buruko esprintak erabaki baitu lehia, eta belgikarra freskoago iritsi da une erabakigarrira. Markaketa lanetan ibili dira azken metroetan Bilbao eta Evenepoel, baina indarrek hobeto erantzun diote txapeldunari, eta ongi merezita igo da podiumaren gorenera. Besteak beste, Marino Lejarretak jantzi dio txapel preziatua, haren errekorra berdindu ondoren. Lejarreta zen orain artean Donostiako Klasikoan garaipen gehien zuen txirrindularia, baina gaurtik aurrera Evenepoel izango du parean. Hots, garaipen gehiago lortzera deitua dago belgikarra. Pozarren zen lasterketa amaieran.«Bilbao izan da nire erasoei erantzuteko gai izan den bakarra, eta bukaeran banuen beldurra, banekien eta esprintean abila dela. Gainera, zaleak lagun izan ditu. Halere, indartsuagoa izan naiz, eta ohorea da hiru garaipen edukitzea Donostian. Euskal errepideetan ibiltzea gozamen hutsa da».

Irabazteaz gain, erakustaldia eman du Evenepoelek. Helmugarako 75 kilometro faltan jo du lehenbiziko erasoa, Erlaitzen gora, eta taldetxo bat osatzea ahalbidetu du horrek. Bilbaoz gain, Aleksandr Vlasov (Bora) eta Alberdo Bettiol (Education) batu dira ihesaldira. Lauren artean egin dute bidea, tropelarekiko minutu inguruko aldea lortuz, baina Mendizorrotzen gora beste galbahea pasatu dute Evenepoelen erasoek. Buruan txapelduna bera, Bilbao eta Vlasov geratu dira, eta jakina zen garaipena hiruren arteko kontua izango zela. Txapeldunaren abiadurari eusten nahikoa lan izan dute Bilbaok eta Vlasovek, eta soilik euskal herritarrak lortu du helburua. Murgil mendateko tontorrean biak batera sartu dira, eta goitik beherako bidean markaketa lanetan jardun dute. Donostiako kaleetan zehar emozioa eta tentsioa izan da nagusi, esprintean bi txirrindulariak baitziren abilak. Ordea, indar eta freskotasun gehiago izan du belgikarrak, eta hortzak estututa garaipen handia lortu du.

Dena den, goraipatzekoa eta distiraz josia izan da Bilbaoren jarduna. Frantziako Tourrean etapa garaipena eta sailkapen nagusiko seigarren postua lortu ondoren, munduko txapeldunarekin buruz buru aritu da Donostian, eta pozik agertu da bukaeran.«Aurkaria gehiago izan da, eta nagusitasun horren aurrean txaloak jo besterik ez dago. Nire esku zegoen guztia egin dut, baina gaitasuna falta izan zait bukaeran». 2007az geroztik euskal ziklistarik agertu gabe zegoen Klasikoaren podiumean. Orduko hartan Juanma Garatek bigarren egin zuen, baina gerora Leonardo Bertagnolli irabazleari garaipena kendu egin zion UCI-k, eta irundarra izendatu zuten txapeldun.

Eta 2007az geroztik ere ez ziren hainbeste euskal txirrindulari sailkatu hamar onenen artean: hiru. Izan ere, Ion Izagirre (Cofidis) bosgarren helmugaratu da, lasterketa buruari segika ibili den taldeari aurrea hartuta, eta Alex Aranburu (Movistar) zazpigarren izan da, talde horren esprintean bigarren eginda. Mikel Landa (Bahrain) ere Aranbururen multzo berean iritsi da, eta hamazazpigarren helmugaratu da.


Summary: Urduñako hilerrian identifikatutako bost biktimen gopuzkiak jaso dituzte senideek. Aranzadik 2014an eta 2022an egindako indusketetan aurkitu zituen haien gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egin dute gaur goizean.

1937tik 1941era bitarte 225 preso hil zen Urduñako (Bizkaia) espetxe frankistan. Eusko Jaurlaritzak, Aranzadi zientzia elkarteak eta Urduñako Udalak 71 hildakoren gorpuzkiak berreskuratzea lortu zuten 2014ko ekainean eta 2022ko abenduan egindako indusketetan, eta horietako bost identifikatzea lortu zuten: Fructuoso Llorens Tolesano, Alfonso Tena Prieto, Alejandro Gomez Hidalgo eta Manuel eta Salvador del Amo Jimenez anaiak. Gaur goizean ekitaldia egin dute Duintasunaren Kolunbarioan, eta senideek bost biktima horien gorpuzkiak jaso dituzte.

Familia bakoitzeko bi kide igo dira gorpuzkien bila, eta biktima bakoitzaren desobiratze txostena eta Duintasuna eskulturaren erreplika bat ere jaso dituzte. Ekitaldiaren amaieran, lore eskaintza egin dute.

Joan den maiatzean identifikatu zuten lehenengo gorpua: Llorens Tolesanorena. Fuente del Maestren (Badajoz, Espainia) bizi zen. 1939an indarrez atera zuten etxetik, eta, orduz geroztik, ez dute haren berririk izan. Ikerketen arabera, 1941eko apirilaren 6an hil zen, 55 urte zituela. Juana Llorens alabaren DNA laginari esker identifikatu dute.

Bereziki, del Amo familiaren bilaketa azpimarratu nahi izan dute ekitaldian. Izan ere, 2014. urtean aurreneko gorpuak aurkitu zituztenetik, haren bi anaia bilaketa lanetan aritu dira.

Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi du egindako lana «auzolanaren adibide» dela: «Gure izateko, egoteko, egiteko modua dira. Bat gatoz herri honen memoria historiko eta demokratikoari balioa ematearekin, baita askatasuna, demokrazia eta justizia sozialari ere; hauen alde bizitza eman baitzuten milaka eta milaka gizon-emakumek ultraeskuinaren, totalitarismoaren, errepresioaren eta diktaduraren aurkako borrokan. Oroimenak, biktimen duintasunak eta justiziak guztion ondare izan beharko luke».

Halaber, Memoria Historiko eta Demokratikoari buruzko Legea ere izan du hizpide Melgosak, tresna «berri eta indartsua» izango delakoan: «Herri honetako gizon eta emakume gehien-gehienok bat gatoz egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeen nazioarteko zuzenbide humanitarioaren printzipioekin».

Bide beretik, Iker Santocildes Urduñako alkateak kontzentrazio esparruko eta espetxeko biktimen oroimena eta duintasuna berreskuratzeko udalerriak izandako inplikazioa nabarmendu du.

Lanean jarraitzeko asmoz

Gogora Institutuak jakinarazi du lanean jarraituko duela gainerako 66 desobiratuen gorpuzkiak identifikatu arte. Momentuz, 50 familia baino gehiagoren DNA laginak jaso dituzte, eta aurkitutako gorpuzkien laginekin alderatzen ari dira.

Urduñako espetxe frankista Jesusen Lagundiaren eskolan ezarri zuten, 1937an. Lehen bi urteetan, kontzentrazio esparru izan zen, eta gerra amaitu ondoren, espetxe. Han hil ziren 225 presoetatik 127 ziren Extremadurakoak, 41 Gaztela-Leongoak, eta 22 Andaluziakoak. Zazpi kataluniar ere egon ziren, Tarragonakoak.


Summary: Hasi eta buka izan da nagusi Orio, Getxoko uretan. Denboraldiko maila onena erakutsiz irabazi du Nadeth Agirrek gidatzen duen ontziak Getxoko bandera. Lehen kaletik aterata, ia hasieratik izan da nagusi, eta palmareseko laugarrena da San Nikolas traineruarentzat. Bigarren Arraun Lagunak izan da, 14 segundora, eta ligako lider jarraitzen du.

Denboraldi hasierako mamuak uxatu ditu Oriok. Azken jardunaldian, etxean irabazi ostean, aurreko denboraldiko San Nikolas bueltan zenaren itxura ematen zuen. Gaur, horixe baieztatu du Getxoko uretan. Nagusitasunez irabazi du bandera, hasieratik bukaerara arte traineru azkarrena izanik. Goitik behera menderatu ditu Getxoko urak, eta lehen kaletik bikain bete dituzte bi luzeak.

Hasiera emateko arazoren bat izan bada ere, Nadeth Agirre patroiak gogor heldu du estatxa, eta askatu duenerako tinko hartu dute estropadaren burua. Hasiera parekatua izan da, zalantzarik gabe. Ohorezko txandako lau brankak ikusi dira parez-pare, denek maila onena erakutsi nahian. Orio lehen kaletik, Tolosa bigarrenetik, Arraun Lagunak hirugarrenetik, eta Donostiarra laugarrenetik. Segituan hasi da lehen txandan Hondarribiak markatutako denbora atzean geratzen, eta garaipena ohorezko txandan zegoela zalantzarik ez zen. Oriok eta Tolosaldeak hasi dute hobekien, eta apalago Arraun Lagunak eta Donostiarra.

Orioren errenta oso handia izaten hasi da, eta garaipena eramateko aldarrikapena eman du lehen luzetik. Tolosaldea saiatu da, Mirotzak esetsiz, baina ez da hurbildu ere egin. Ziabogan 6.15eko denbora ezarri du Oriok. Tolosaldea 10 segundora, Arraun LAaunak 12ra, eta Donostiarra 14ra. Poparean erritmo berarekin jarraitu du Oriok, eta garaipena eskuan izan dute Patxi Francesen arraunlariek bigarren luzean. Bigarren postua nork lortuko zen zalantza orduan, eta apal hasi den Arraun Lagunak gailendu da horretan. Olatuak harrapatzen hasi da Andrea Astudillo, eta atzean utzi dute Tolosaldea. Oriorekin zuten tartea ere murriztera egin dute, eta presio pixka bat ere sartu die Oriokoei. Haiek, ordea, ez dute amore eman, eta oraindik ere erritmo handiago sartu diote arraunketari. 11.23ko denboran iritsi da Orio, jarraian Arraun Lagunak 14 segundora, Tolosaldea 18ra eta Donostiarra 26ra.

Ohorezko txandaren hasiera zaila izan bada, zer esanik ez lehenengoarena. Malkartsu hasi da, zerbait esatearren. Tirani estatxa kateatu zaio, eta laguntza behar izan dute estatxa berreskuratzeko. Bost-hamar minutu inguru galdu dira horretan, eta hasiera baldintza normaletan hastear zegoela, baliogabekoa egin dute. Semaforoa oraindik gorri zela hasi dira arraunean Tiran eta Hibaika, bigarren eta hirugarren kaleetatik, hurrenez hurren. Bi traineruek hiru segundoko zigorra jaso dute, eta saioa oraindik ere gehiago zaildu zaie. Hasiera guztiz nahasgarria.

Hamabost minutuko atzerapenarekin hasi bada ere, pazientziak fruituak ematen dituela frogatu du Hondarribiak. Egurtu egin du hasieratik Ama Guadalupekoa-k, eta estropada eremuaren jabe izan da hasieratik. Lehen luzea osatzen lehen izan da Hondarribia, 6.37ko denborarekin, eta beste traineruak ez dira gai izan hauen abiadura jarraitzeko. Poparean, Hibaikak denbora hobetu egin du, eta tartea moztu badu ere, ez da nahikoa izan. Azken 500 metrotan estutu, eta olatu gainean iritsi da helmugara ontzi berdea. 11.54ko denbora kokatu du, eta Hibaika izan da bigarren 27 segundora. Hirugarren Cabo iritsi da 50 segundora, eta laugarren Tiran minutu bat eta segundo batera.


Summary: Nazioarteko Pilota Federazioak ez du Euskadiko Federazioaren ofizialtasunaz bozkatu. Batzorde exekutiboak eguneko lehen puntua erretiratu du, estatutu aldaketaren ingurukoa. Horrenbestez ez dute Euskadiko Federazioaren ofizialtasunaz bozkatu ere egin.

Nazioarteko Pilota Federazioko batzorde exekutiboak erretiratu egin du gaur Mexiko Hirian egindako ez ohiko batzarreko lehen puntua, estatutu aldaketarena. Horrenbestez, ez da ezta Euskadiko Pilota Federazioaren ofizialtasunaz bozkatu. Hainbat federaziok babestu dute erabakia, «pilotaren batasunari eusteko asmoz».

Bigarrenez bozkatu behar zuten Euskadiko Pilota Federazioa Nazioartekoaren kide gisa onartu edo ez. Lehen aldiz duzuela 21 urte egin zuten, 2002ko abuztuan, Iruñean jokatu zen Munduko Txapelketaren harira. Venezuelak egin zuen proposamena, baina ezezko nabarmena jaso zuen erantzun gisa. Gaurkoan, ordea, itxaropentsuagoa egoteko arrazoiak zeuden. Izan ere, ezohiko batzarra Nazioarteko Pilota Federazioaren presidente Xavier Cazaubonek berak proposatuta egin da. Gainera, Cazaubonek nazioarteko idazkariaren kargua kendu zion Espainiako Pilota Federazioko buru Julian Garcia Angulori hil honen hasieran, Euskadiko Federazioaren kontrako kanpaina egiteagatik.«Iraintzea eta eraso egitea» egotzi zion Cazaubonek Garcia Angulori, gutun baten bidez. Bestalde, egun berean bi bozketak egitea bera ere beste aurrerapauso bat zen. Berez, gai bakarra izan behar zuen ezohiko batzarrak: Euskadiko Federazioa onartzeko estatutuak aldatu edo ez erabakitzea. Baina, Euskadiko Federazioa onartu edo ez ere bozkatu behar zuyrn. Azkenean, ordea, lehen puntua ere ez aurkeztea erabaki du Nazioarteko Pilota Batzordeko exekutibak.

Batzarra Mexiko Hirian egin dute. Nazioarteko Federazioa 33 herrialdek dute ordezkaritza, eta hamabostek bozkatzen dute; bakoitzak boto kopuru jakin bat du, munduko azken txapelketan parte hartutako diziplinen araberakoa. Esaterako, Espainiak, Frantziak eta Mexikok bederatzina boto dituzte; eta Kubak eta Argentinak, zortzina. Bozketan parte hartu behar zuten beste federazioak hauek ziren: Bolivia, Txile, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Italia, Peru, Uruguai, Venezuela eta Haiti. Guztira 76 boto ziren. Bozketa egiteko, arau batzuk zeuden: botoa presentziala izatea, eta federazio bakoitzean titular batek edo ordezko batek baino ezin zutela botoa eman. Gainera, batzarra egin ahal izateko, batzarkideen erdiek behintzat joan beharko zuten

Enaitz Olaeta izan da Mexikon Euskadiko Pilota Federazioko ordezkari gisa. Bizkaiko Pilota Federazioko presidentea da Olaeta. Euskadiko Pilota Federazioak lau arrazoi nabarmendu zituen atzo nazioartekoan onartua izateko. Ekonomiari, nortasunari, lehiari eta marko legalari erreparatu zien. Pilota euskal herritarrek «odolean» daramaten kirol bat dela defendatu zuen, eta «eskubide osokoa» zela «euskal gizartea osoa» ordezkatua izatea Nazioarteko Pilota Federazioan. Bestalde, ohartarazi zuen Euskadiko Federazioa nazioartekoaren kide izango balitz lehia nabar handituko litzatekeela. Izan ere, 200 klub eta 6.200 kirolari baino gehiago daude Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban, eta denek izango lukete aukera nazioartean jokatuko diren txapelketetan parte hartzeko. «Ikusleentzat erakargarriagoak izango lirateke».

Ekonomikoki Euskal Herria lurralde «aurreratua, modernoa eta ahalmen ekonomiko handikoa» zela azpimarratu zuen federazioak. «Euskadiko Federazioa nazioartekoaren kide izanez gero, pilota nazioartean zabaltzeko aukera bat egongo litzateke, eta horren onurak Nazioarteko Federazioaren kide guztiek jasoko lituzkete: Gure inklusioarekin Euskal Pilotako Munduko Txapelketak orain arte ikusi ez den maila hartuko luke». Lege ikuspegitik, Euskadiko Federazioa oinarritu da Espainiako Gobernuak azken hilabeteetan onartu zuen kirolaren 39/2022 legeak hala bermatzen baitu. Hartan, nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko selekzioek bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego bateko selekzioak» nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.


Urdaibaik garaipena, nagusitasunez

Summary: Urdaibaik garaipena, nagusitasunez. Denboraldiko bosgarren garaipena lortu du Urdaibaik, laugarrena jarraian. Kolpe handia eman du ligako sailkapenean, eta momenturik onenean daudela frogatu dute. Bigarren Hondarribia izan da, hirugarren Donostiarra, eta laugarren Zierbena.

Olatu gainean da Bou Bizkaia, olatu erraldoi batean, eta ez dirudi olatu horretatik jaisteko asmorik duenik. Aurreikusten zen arren, gaur bai, gaur, gainditu beharreko aurkaria indartsuena dela ziurtatu du Urdaibaik. Iker Zabalaren arraunlariek erakustaldia eman dute Getxoko uretan, eta denboraldiko bosgarren bandera altxa dute. Hondarribia gertutik dute sailkapenean, gaur bigarren izan da, eta bi puntura dago. Alabaina, ur gainean tarte hori handiago dela dirudi.

Estropada ikusgarria aurreikusten bazen ere, hain handia ez zen espero. Lehen bi txandak ikusgarriak izan dira, batez ere, bigarrena. Baina ohorezkoa, ohorezkoa da, eta eremu baldintza horietan, argi zegoen maila gaindituko zutela. Bigarren txandako garailea izan den Orioren denborak birrintzeko gai izan dira lau traineruak. Esan beharra dago, haizea ohorezko txandako traineruen mesedetan egon da, eta denbora tarte handi horiek lortzen lagundu die.

Lehen kaletik Urdaibai, bigarrenetik Zierbena, hirugarrenetik Donostiarra, eta laugarrenetik Hondarribia. Horrela eman diote irteera ligako lau oilarrek. Donostiarra hasi da bizkorren, palada gogorrez, eta hasieratik inposatu nahian. Hondarribia makal, lehen luze erdian lau segundoko galerarekin, eta Urdaibai eta Zierbena Donostiarrari gertutik jarraituz. Lehen balizatik, oso gertu irten dira lau ontziak, baina haietako batek ezustea eman du. Ama Guadalupekoa izan da, lehen txandan Ondarroak egin duen jokaldia errepikatzen saiatu dena. Ez zaio gaizki atera Joseba Amunarrizi, eta ziztu bizian hartu dute Urdaibairekiko ontzi bateko aldea. Estropada puskatzeko intentzioa izan badute ere, ez dute Bou Bizkaia askatzea lortu. Minutuko 39 paladako erritmoa hartu du Gorka Aranberrik gidatutako traineruak, eta olatu gainean iritsi dira bigarren balizara. Ordurako, zazpi segundoko aldea zuen Hondarribiarekiko, eta hirugarren luzean hamarretik gora sartu du. Hondarribiak, lehen postuagatik borrokatzetik, bigarrena borrokatzera igaro da Donostiarrarekin. Dantza horretan murgildu dira Ama Guadalupekoa eta Torrekuako arraunlariak, nor baino nor gehiago. Pare bat aldiz hartu dute aurre bakoitzak, baina azkenean Hondarribia nagusitu da. Zierbena izan da txandako galtzailea, aurreko hiruen abiadura ezin jarrai.

Helmugara lehen iritsi da Urdaibai. Ez du ezer oparitu nahi izan, eta arraunlari onenak jarri ditu tostetan. 13 urte igaro dira Bou Bizkaiak Getxon azkenekoz irabazi zuenetik, eta eskifai artatik Alain Colunga besterik ez da geratzen. Txikitu egin du estropada, eta gainera, amaiera ongi kudeatu dute biharko estropadan pentsatuz. Handia egin du Ondarroak, erlojua 20.35 ean geldituz. Bigarren Hondarribia izan da, bukaera ederra eman du eta 9 segundora heldu da. Ondoren Donostiarra izan da, 18 segundora, eta azkenik Zierbena 22ra. Galipoak jaitsi egin dira txapelketa burutik, eta zazpi puntura dute Urdaibai.


Summary: Donostiarra eta Hondarribia nagusitu dira Santurtzin. Arraun Lagunakek Oriorekiko aldea handitu du sailkapen nagusian. Urdaibaik, berriz, ozta-ozta eutsi dio lehen postuari.

Donostiarra Euskotren Ligan, eta Hondarribia Eusko Label Ligan, onenak izan dira Santurtziko (Bizkaia) ur nahasietan. Kale zozketak asko baldintzatutako estropadak izan dira gaurkoak, eta gogorra izan da korronteak baliatzen saiatzeko lehia. Eguna ondo salbatu dute bi ligetako liderrek, Arraun Lagunakek eta Urdaibaik.

Laugarren kalea baliatuta, bigarren luzean hartu du aurrea Hondarribiak, baina ez zen hori albiste nagusia: Urdaibaik 10. denbora egin du bigarren ziabogan. Horrela bukatu izan balitz, sekulakoa izango zen Ama Guadalupekoak sailkapen nagusian emango zukeen jauzia. Hirugarren luzean, ordea, atzetik aurrera egiten hasi da Bou Bizkaia.

Azken ziabogan Zierbena zen lehen postuan, segundo bat atzetik Hondarribia, eta zortzira Urdaibai. Hortik aurrera Hondarribia izan da nagusi, eta aise lortu du garaipena. Ikusgarria izan da Urdaibairen amaiera ere. Zierbena harrapatu du, 32 ehunenekogatik aurrea hartu dio, eta bigarren postua eskuratu du. Sailkapen nagusian lehen postuan jarraituko dute, baina puntu bakarrera dute Hondarribia. Bizi-bizi dago lehia.

Gainontzean, nabarmentzekoa izan da Lekittarrak lehen txandatik lortutako laugarren postua. Txanda horretan bertan, lehen ziabogan, aurrekalaria galdu du Santurtzik; uretara erori da Endika Moran, eta aukerarik gabe geratu dira etxekoak.

Itzuli da Donostiarra

Euskotren Ligan, Santurtziko estropada ona izan da Donostiako bi traineruentzat. Donostiarrak denboraldiko bigarren bandera astindu du, eta Arraun Lagunakek Oriorekiko hiru puntuko aldea berreskuratu du sailkapen nagusian. Gaur bigarren amaitu du liderrak, eta hirugarren Oriok.

Donostiarra errekuperatu da Orioko estropadako kolpetik. Gaur ere izan dute xextra epaileekin: argi gailendu dira uretan, baina hiru segundoko zigorra jarri diete ziaboga baten ostean Arraun Lagunakekin arraunak ukitzeagatik. Bantxak 12:51.08ko denbora egin du, eta Lugañenek 12:54.98. Denbora ofizialen zain egon behar izan dute garaipena ospatzeko.

Bigarren luzean egin du tartea Donostiarrak. Hirugarren kalea zen eurena, baina laugarren kalean zen Tolosaldea hasieratik atzean geratu dela baliatu dute haien kaleaz baliatzeko. Lehen bi kaleetan lehia estua izan dute Oriok eta Arraun Lagunakek.

Lehen txandan aise gailendu da Hondarribia, eta Tolosaldearen denbora ere hobetu du. Haientzat izan da laugarren postua.

Sailkapen nagusian lehen postuan jarraitzen du Arraun Lagunakek 50 punturekin. Oriok 47 ditu, eta Donostiarrak eta Tolosaldeak 39na.


Summary: Baionako bestetan izandako eraso matxistak salatu dituzte. Itaiak deituta, elkarretaratzea egin dute merkatu plaza, 'eraso sexistak borrokatu' lelopean.

Baionako bestak hasi zirenetik, hainbat emakumek erasoak salatu dituzte. Izan ere, ostegunean, Itaia emakumeen antolakunde sozialistak sexu eraso baten berri eman zuen; biktimaren lagun batek salatu zuen erasoa. Asteazken gauean ere, beste sexu eraso bat izan zen, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak jakinarazi zuenez. Bi eraso horiez gain, beste emazte batek salaketa jarri zuen herenegun, bortxaketagatik. Gertakariak argitzeko, ikerketa bat abiatu du Poliziak.

Eraso horiek guztiak salatzeko elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian Baionako merkatu plazan, Itaiak deituta, eraso sexistak borrokatu lelopean.


Summary: Iruñean 18 urteko neska bat atxilotu dute adingabe bati sexu eraso bat egiteagatik. Mutikoak 13 urte ditu. Larunbat gauean izan zen erasoa.

Iruñeko Udaltzaingoak 18 urteko neska bat atxilotu du, 13 urteko mutil bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Salaketa bart gaueko 22:00ak aldera jarri zuen adingabeak, erasoa gertatu eta gutxira. Gazteluko plazaren inguruan izan zen.

Ikerketa zabaldu dute gertatutakoa argitzeko, eta behin behinean aske utzi dute emakumea. Epaitegira eraman dute gaur eguerdian, eta deklaratu ostean geratu da libre. Urruntze agindua ezarri dio epaileak.


Summary: Ane Santestebanek zortzigarren amaitu du Frantziako Tourra. Aurtengo Giroan ere lehen hamarren artean bukatu zuen. Hori lortu duen hirugarren euskal ziklista da. Tourra Demi Volleringek irabazi du.

Sasoiko dago euskal txirrindularitza. Gizonezkoen Frantziako Tourrean lortutako emaitza bikainen ostean, emakumezkoenean balentria egin du Ane Santestebanek (Jayco AlUla) sailkapen nagusian zortzigarren postuan amaituta. Gaur, azken eguneko erlojupekoan, Errenteriako (Gipuzkoa) ziklistak ezin izan dio eutsi atzotik zuen zazpigarren postuari, aurrea hartu baitio Cecilie Ludwigek (FDJ).

Tourrekoa ez da, gainera, Santestebanek aurtengo itzuli handi batean lehen hamarrean artean sailkatzea lortu duen lehen aldia: Italiako Giroan ere lortu zuen, hamargarren amaituta. Marka hori egin duen hirugarren euskal ziklista da, Eneritz Iturriagaetxeberriaren eta Joane Somarribaren ostean —hark hiru Tour eta bi Giro irabazi zituen—. Errenteriakoa oso erregularra izan da Tourrean; besteak beste, zazpigarren amaitu zuen atzo, Tourmaleteko etapan.

Gainontzean, lasterketako txirrindulari onena Demi Vollering (SD Worx) izan da. Tourmaleten erabakita utzi zuen Tourra erakustaldia emanda, eta gaur bigarren izan da erlojupeko saioan, bere taldekide Marlen Reusserren atzetik. Dena irabazi du Herbehereetako taldeak. Sailkapen nagusiko bigarrena ere talde horretakoa izan da, Lotte Kopecky. Podiuma osatu du Katarzina Niewiadomak (Canyon).

Laugarren izan da Annemiek Van Vleuten (Movistar), iazko garailea. Bost itzuli handi jarraian zituen irabaziak, baina ezin izan du Tourra nahi bezala agurtu, seigarrena irabazita. Denboraldi amaieran hartuko du erretiroa.


Summary: Nouhaila Benzina, Munduko Kopa batean hijabarekin jokatu duen lehen emakumea. Aurtengo Munduko Kopara arte FIFAk debekatuta zuen haren erabilera. Momentuz, Marokoko jokalaria da erabili duen bakarra.

FIFAk jada ez die hijabarekin jokatzea debekatzen jokalariei. Aurtengo Munduko Koparako ezabatu zuen lege hori nazioarteko futbol federazioak, eta jokalari bat ausartu da jada aukera baliatzera. Nouhaila Benzina izena du, eta Marokoko selekzioko atzelaria da. Atzo egin zuen debuta txapelketan, hijaba jantzita zuela.

Benzina bigarren zatian zelairatu zen, Hego Korearen aurka irabazi zuten partidan (1-0). Lehen jardunaldian, Alemaniaren aurka, ez zuen minuturik izan. Bera da txapelketa osoan arropa hori erabiltzen ari den bakarra; Puma arropa markaren laguntza izan du hura diseinatzeko.

25 urteko jokalariak lehendik ere erabiltzen zuen, entrenamenduetan eta bere taldearekin —Marokoko FAR— jokatzen dituen partidetan, baina lehen aldia da FIFAren txapelketa ofizial batean egiten duena. «Urte asko daramatzat hijabarekin, eta oso pozik nago horregatik», kontatu dio Al Jazeera-ri.

Aurten arte, FIFAk ez zien jokalariei hijabarekin jokatzen uzten, argudiatuta osasunarentzat arriskutsua zela. Munduko Kopa baino egun batzuk lehenago ezabatu zuen araua.


Summary: Gutxienez 54 lagun hil dituzte Pakistanen, alderdi politiko baten aurkako atentatu batean. Tokiko erakundeen arabera, atentatu suizida bat izan da, EIk hartu du bere gain. Hildakoez gain, berrehun zauritu inguru eragin ditu erasoak.

Gutxienez 54 lagun hil dituzte Pakistango alderdi islamista handienaren ekitaldi batean. Pakistango Gobernuak baieztatu duenez, atentatu suizida bat izan da. Erasoa atzo arratsaldean gertatu zen, herrialdearen ipar-mendebaldeko Jíber Pajtunjua eskualdean, Khar hirian. Bostehun lagun inguru zeuden Jamiat Ulema e Islam (JUI-F) alderdiaren ekitaldian.

Hildakoen artean hainbat ordezkari politiko daude. Gainontzeko alderdietako buruek gaitzetsi egin dute gertatutakoa, eta EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa. Abian da ikerketa, baina oraingoz ez dute inor atxilotu.

Ez da azken hilabeteetan Pakistanen izan den gisa horretako lehen erasoa. Urtarrilaren amaieran, bonba batekin meskita batean egindako eraso suizida batek gutxienez 59 hildako eta 150 zauritu eragin zituen Peshawarren (Pakistan); zendutako gehienak poliziak ziren. Eraso hura ez zuen inork bere gain hartu.

TTP Tehrik-i-Taliban Pakistan erakundeak gisa horretako atentatuak egin izan ditu, baina gaitzetsi egin du atzoko erasoa.