Summary: Lilatoian 6.000 emakumek baino gehiagok hartu dute parte. Inoizko parte hartzerik handiena izan da. Nerea Egia izan da 33. aldiaren irabazlea.

Giro bikaina lagun, 6.000 emakumek baino gehiagok bete dute Donostiako Bulebarra. Lilatoiaren 33. aldia egin dute gaur, eta inoiz baino korrikalari gehiago elkartu dira Atletico San Sebastian kirol klubak antolatutako lasterketan; iaz, adibidez, 5.000 lagunek hartu zuten parte.

Lilatoia jai giroan ospatzen da, baina badago lehiarako tartea ere. Hor Nerea Egia donostiarra izan da garaile; herri lasterketetako ohiko lasterkaria da Egia, eta ohi bezain ondo aritu da.

Dena den, lasterketa ez da eguneko ekitaldi bakarra izan. Horren aurretik, goizeko 09:30ak pasatxo zirela, zumba eginez egin dute beroketa parte hartzaileek. Esku bizikletako modalitatean eta korrika egin da lasterketa, eta sari banaketa, berriz, Donostiako udaletxean egin dute, 11:30 aldera. Azkenik, aurten Lila Poteoa delakoa berreskuratu dute: Parte Zaharreko kaleetan barrena ibili dira, trikitilariak lagun.

Orotara, 250 lagun inguru aritu dira boluntario gisa lasterketa ospatu zedin. Haiei eskerrak eman dizkio Atletico San Sebastianek.

Ikusi gehiago: «Lilatoiak lasterketa izena du, baina ez da lasterketa bat»


Summary: Barrocal eta Ruiz de Larramendi txapeldun Ados Pilotako binakakoan. Lehen tantoetatik hartu dute aurrea gorriek, eta txapelketako partida guztiak irabazita gailendu dira. Promozio mailako finala Gordon-Oskozek irabazi dute.

Maddi Barrocalek eta Olatz Ruiz de Larramendik irabazi dute Ados Pilotako binakako txapelketa. Gaur jokatu dira Ados klubak eta BERRIAk antolatutako finalak Zumarragako (Gipuzkoa) Beloki frontoian, eta joko bikaina eginda gailendu dira Goiuri Zabaletaren eta Naroa Agirreren aurka (22-12).

Ez da ezustekoa izan. Txapelketa osoan izan dira onenak bi bikote horiek, baina bereziki nabarmendu dira Barrocal eta Ruiz de Larramendi: hasi eta buka, ez dute partida bat bera ere galdu. Ligaxkan zazpitik zazpi irabazi zituzten, finalaurrekoetan 22-11 hartu zituzten mendean Naroa Elizalde Etxekolonea eta Maite Ruiz de Larramendi Mujika, eta gaur aurrekoetan erakutsitakoa berretsi besterik ez dute egin.

Lehen tantoetatik, atzean sendo aritu da Ruiz de Larramendi, eta aurrean asmatu du tantoak amaitzen Barrocalek. Sakez ere zazpi tanto egin ditu. Ruiz de Larramendik azaldu du hasieratik zutela partida atzean jokatzeko asmoa, «aurrean zaila delako Zabaletari tanto egitea».

Barrocal Promozio Mailan txapeldunorde izan zen iaz, eta Lehen Mailako txapela jantzi du aurten. Nola gainera: Bergarako aurrelariak jaso du pilotari onenaren saria ere.

Promozioko finala

Promozio mailako finalean, berriz, Aiala Uriarte Gordon eta Leire Oskoz nagusitu dira Natale Aranbururen eta Olatz Insaustiren aurka (22-14). Lehen tantoetan sendotasun handiagoa erakutsi dute Gordonek eta Oskozek; jokoan sartzen gutxi utzi diote Aranbururi. Hurrengo tantoetan hobeto jokatu dute urdinek, baina ezin izan dute markagailua irauli. Aranbururi eman diote pilotari onenaren saria.

Datorren urtean, Antzuolan (Gipuzkoa) jokatuko dira Binakako txapelketaren finalak. Iera Agirre pilotariak eta Ados klubeko ordezkariak egin du txapelketaren balorazioa. Pozik agertu da txapelketa egin ahal izan dutelako, eta gaurko egunak «aurrera jarraitzeko indarrak» ematen dituela aitortu du. Gogoan izan du txapelketa hasi aurretik hartutako «kolpea» ere: ETBk jakinarazi zien ez zuelako txapelketako partidarik emango. Hori gertatu arren, balioa eman nahi dio egindako lanari.


Summary: Bide zailenetik, Peña II.a eta Mariezkurrena II.a finalerdietara. Ostiralean Urrutikoetxea-Albisu kanporatu ostean, Peio Etxeberria eta Rezusta utzi dituzte gaur aukerarik gabe. Sasoi bikainean daude.

Ostiralean bat, eta igandean bestea. Biak emaitza berarekin: 22-10. Binakako txapelketako lehen fasea seigarren postuan amaituta, Jon Ander Peñak eta Jon Mariezkurrenak bi kanporaketa jokatu behar izan dituzte finalerdietako ligaxkarako sailkatzeko. Bide zailenetik heldu dira hara, baina aurkariek kontuz ibili beharko dute eurekin: asteburu honetan erakutsi duten mailarekin edozeini aurre egiteko gai dira.

Galde diezaietela, bestela, Peio Etxeberriari eta Rezustari. Gaur, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, Mariezkurrena izan da onena. Hark ezarri du neurketaren erritmoa, eta atzean sartuta izan du Rezusta uneoro. Bost tanto egin ditu, eta bakar bat ere ez du galdu. Ez dago zalantzarik: Berriozargoak atzean utzi ditu eskuin eskuan zituen minak.

Partida gogorra izan da, pilotakada askokoa. Hasieran, parekatua (9-8). Hortik aurrera apurtu dute neurketa Peñak eta Mariezkurrenak. Nekea tarteko, tanto motzagoak jokatu dituzte, eta hor nagusitasuna azaldu dute irabazleek. Peña II.ak ez ditu aukera gehiegi izan, baina baliatu ditu izan dituenak. Peio Etxeberria saiatu da, baina ez da bere eguna izan gaur.

Agian, bikote bakoitzaren egoeran zerikusia izan du ostiralean gertatutakoak: Peña eta Mariezkurrena Urrutikoetxeari eta Albisuri ondo irabaztetik heldu dira gaurkora, eta Peio Etxeberria eta Rezusta, berriz, Laso-Imazen aurka 19-21eko markagailua alde izan arren galtzetik.

Ondorioz, hauek dira finalerdietako ligaxka jokatuko duten bikoteak: Elordi-Zabaleta, Altuna III.a-Tolosa, Laso-Imaz eta Peña II.a-Mariezkurrena II.a.


Summary: Hutsean berdindu dute Rayok eta Athleticek. Aukera gehiago izan dituzte zuri-gorriek, baina ez dute asmatu ate aurrean. Talde bakoitzak jaurtiketa bana egin du zutoinera.

Bolada txarra nolabait eteteko balio duen puntua lortu du Athleticek Vallecasen (Madril). Zuri-gorriek hiru porrot zeramatzaten jarraian (bi ligan), eta gaur Rayo Vallecanoren zelaian neurketa serioa jokatu dute, denboraldi ona egiten ari baita. Europan postu bat lortzeko lehian dabiltza bi taldeak. Biek izan dituzte garaipenaren gola sartzeko aukerak.

Batez ere lehen zatian, gehiago izan dira bizkaitarrak, Sancet bikain bati esker. Erdilariak izan du Athleticen aukerarik argiena ere, buruz; azken metroetan ondo moldatu da Guruzetarekin, hamaikakoan izan baita. Dena den, atsedenaldiaren aurretik izan den aukerarik argiena Rayok izan du: zutoinean jo du Alvaro Garciaren erremate batek.

Lehenengoaren bide beretik hasi da bigarren zatia. Aukera oso argiak izan dituzte Nico Williamsek eta Berenguerrek. Athletic, ordea, bere hutsegiteak garesti ordaintzear izan da. Azken ordu erdian, Raul de Tomas zelairatu denetik, hobea izan da etxeko taldea, eta Agirrezabalak geldiketa bikain bat ere egin behar izan dio aurrelariari.

Bi taldeak azken minutura arte jardun dira borrokan: Rayoren unerik gozoenean, Nicok zutoinera egin du jaurtiketa bat, eta epaileak txartel gorria erakutsi dio Sanceti, neurketako onenari.

Sailkapenari dagokionez, Athletic zortzigarrena da 33 punturekin, Osasunarekin berdinduta. Bi gehiago ditu Rayok.

Rayo: Dimitrievski; Balliu, Lejeune, Mumin, Fran Garcia; Comesaña, Valentin (Pathe Ciss, 80'), Trejo (Unai Lopez, 80'), Isi (Salvi, 87'), Alvaro Garcia; eta Camello (De Tomas, 66').

Athletic: Agirrezabala; Lekue (De Marcos, 76'), Vivian, Iñigo Martinez, Yuri; Dani Garcia (Vesga, 84'), Zarraga (Vencedor, 84'), Sancet; Berenguer (Iñaki Williams, 71'), Nico Williams eta Guruzeta (Raul Garcia, 71').


Summary: Txirrindulari probetan segurtasuna eskatzeko elkarretaratzea egin dute Eibarren. Hainbat lasterketa bertan behera utzi behar izan dituzte motorren asegururik ezagatik eta Ertzaintzaren laguntza faltarengatik

Igande eguerdian ehunka txirrindulari bildu ziren Eibarko Untzaga enparantzan (Gipuzkoa), protesta batean. Salatu dutenez, Gipuzkoan bertan behera utzi behar izan dituzte hainbat lasterketa, ez dagoelako asegururik motorrekin laguntza ematen ari direnentzat, eta Ertzaintzak ez duelako adina behar agente jartzen segurtasuna ziurtatzeko. Besteak beste, Eibarren, Mendaron, Beasainen eta Mutrikun ezin izan dituzte probak egin, eta Asteasuko Aiztondo Klasika ere bertan behera geratu da.

Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioak adierazi duenez, harremanetan jarri dira Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin, arazoa konpontzeko asmotan.

Martxoaren 11 eta 12rako aurreikusirik dauden probak bertan behera utzi dituzte, baina eutsi egingo diete 18-19ko asteburukoei, printzipioz, ordurako konponbideren bat egongo delakoan.

«Zalego onena, txirrindulari onenak eta Tourra bera ere izan nahi baditugu, funtsezkoa da oinarritik hastea, teilatutik hasi beharrean», idatzi zuen Eibarko Txirrindulari Elkarteak, atzoko protestarako deialdian.

Motorrekin segurtasun lanean aritzen direnen jarduera ez dago lanbide gisa onartuta legez, eta, horren eraginez, ezin diete seguru osorik egin. Beraz, gidariak jaso ditzaketen kalteak babestuta badaude ere, euren motorrekin eta jantziekin aritu behar dira, eta azken horiek ez daude babesturik. Salatu dutenez, azken urteotan izan dituzte ezbeharrak, eta horien ondorioak eurek ordaindu behar izan dituzte.


Summary: Milaka errefuxiatu rohingya aterperik gabe geratu dira, sute baten eraginez. Milaka iheslari bizi diren kanpaleku batean piztu da sutea, Bangladesh hegoaldean.

Myanmarko agintarien jazarpena dela-eta herrialdetik ihes egin behar izan duten milioika rohingya errefuxiatu gisa bizi dira Bangladeshko kanpalekuetan. Horietako batean, Cox's Bazar hirikoan, sua piztu zen atzo, eta milaka errefuxiatu aterperik gabe geratu dira.

Milioi bat errefuxiatu bizi dira kanpaleku horretan. Etxolak banbu egurrez eta plastikoz eginak zeuden, eta sua berehala zabaldu zen. Denera, 2.000 etxola erre dira, eta 12.000 pertsona estalperik gabe daude orain. Edonola ere, agintariek esan dute printzipioz inork ez duela min hartu ezbeharrean.

Ez dakite zergatik piztu den sua, baina halakoak ez dira ezohikoak kanpaleku horretan, etxolak oso estu baitaude. 2021eko urtarrilaren eta 2022ko abenduaren artean 222 sute piztu dira rohingyen kanpalekuetan, eta horietako 60 nahita piztuak izan dira.

Ikusi gehiago: Rohingyek NBEren elikagai laguntzen murrizketa «suntsitzaileak» salatu dituzte

Larriena 2021eko martxoan piztu zen: gutxienez 15 pertsona hil zituen, eta 50.000 inguru aterperik gabe utzi.

Bangladeshko hego-ekialdeko Cox's Bazarreko errefuxiatuak egoera oso makurrean bizi dira. MEP Munduko Elikadura Programak emaniko elikagaiei esker bizirauten dute. Joan zen astean salatu zutenez, Nazio Batuen Erakundeak murrizketa «suntsitzaileak» egin ditu laguntza horretan, eta egoera are makurragoa da errefuxiatuentzat. Bidalitako elikagaiak %30 murriztu behar izan dituzte, eta malnutrizioa zabaldu dela adierazi dute.


Summary: Turkiako agintariek 46.000 hildako zenbatuak dituzte, lurrikara gertatu eta hilabetera. Save the Children erakundeak adierazi du biktima asko larri dabiltzala elikagaiak lortzeko.

Otsailaren 6an lurrikara indartsu batek hondamendia eragin zuen Turkian, Sirian eta Kurdistanen. Hilabete bete den honetan, Turkiako agintariek eman dute orain arte hildakoen kopurua: 45.968.

Ika-mika egon da azken egunotan, Ankarako Gobernuaren eta Turkiako Sendagileen Elkargoaren artean, biktima kopuruaren inguruan. Duela hiru aste, gobernuak 41.000 pertsona hil zirela zenbatu zuen, baina elkargoak adierazi zuen litekeena zela 60.000 izatea. Benetako egoera ezkutatzea egotzi zieten agintariei.

«Daukagun edozein kopuru nazioarekin partekatuko dugu», esan du Suleyman Soylu Barne ministroak bart. Edonola ere, ukatu egin du kopuru erreala gobernuak emanikoa baino handiagoa dela.

Elkargoak txostena aurkeztu zuen atzo, eta, datu zehatzik eman ez bazuen ere, gardentasuna eskatu zion gobernuari. Adibide bat eman zuten: Kahramanmaras hirian hildakoen kopuru ofiziala 6.000koa bada ere, 11.000 pertsona lurperatu dituzte han.

Soyluk onartu egin du hildakoen artean 4.235 siriar daudela, herrialdeko gerra zibileko iheslariak.

Gaur adierazi dute 1,5 milioi pertsona bizi direla 332 kanpalekutan.

Save the Children erakundeak gau adierazi duenez, biktima asko larri dabiltza elikagaiak lortzeko. Izan ere, hornidura arazoak daude, eta asko garestitu dira elikagaiak.

«Kalte handia pairaturiko Siriako iparraldeko hainbat barrutitan, azoketan elikagai gutxi edo bat ere ez dago», adierazi du gobernuz kanpoko erakundeak.

«Ez dago galtzeko astirik: hil edo bizikoa da Siriako familiei laguntzea».


Summary: Produktu batzuk «ahalik eta merkeena» eskainiko dituzte Ipar Euskal Herriko supermerkatuek. Frantziako Gobernuak ez du oinarrizko saski bateratu bat lortu, baina banaketa taldeek prezio apalagoko produktu sorta bat eskainiko dutela agindu dute. «Inflazioaren aurkako hiruhilekoa» labelarekin salduko dituzte.

Frantziako Gobernuak amore eman du oinarrizko produktuen saski bati gehienezko prezio bat emateko saioan. Horren ordez, banaketa talde handiekin akordio bat egin du, haiek aukeratzen duten produktu sorta bat «ahalik eta merkeena» eskaintzeko.

Bruno Le Maire Ekonomia ministroak azaldu duenez, supermerkatuek produktu horien irabazi tartea ahal bezainbeste txikituko dute, baina ez, ordea, laborariena eta industria ekoizleena. Produktu horiek «inflazioaren aurkako hiruhilekoa» esaten duen labela izango dute, Frantziako bandera batean idatzia.

Ministroak agindu du iruzurraren aurkako zerbitzuak egiaztatuko duela banatzaileek beren marjinen kontura merkatzea prezioak, eta ez banaketa kateko beste eragileen kontura. Horretarako, atzo bertan katebegi bakoitzaren irabazi marjinak argitaratzekoa zen, eta gauza bera egingo du hiru hilean behin.

«Tresna masiboa, eraginkorra eta babeslea izango da», ziurtatu du Le Mairek. Egun gutxi barru sartuko da indarrean, hiru hilabetez. «Gure herrikideak prezio igoeratik ahal bezain ongi babestu nahi ditugu [...] Inflazioaren kostua partekatu behar dugu».

Ministroak baztertu egin du Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagaien prezioa jaisteko hartutako bidea, BEZa jaistearena. «Ez da eraginkorra, eta kostu handia du estatuarentzat». Halaber baztertu du dekretu bidez prezioak izoztea. «Beste batzuek esaten dute nahikoa dela administrazioaren aginduz prezioa blokeatzea. Sentitzen dut, baina merkataritzaren askatasunean sinesten duen herrialde batean gaude. Ez dagokigu guri prezioak finkatzea, baizik eta banatzaileek egingo dute ahalegina haiek hautatutako produktu batzuetan».

Saio ez guztiz antzua

Hasieran, ordea, bestelakoa zen Parisko gobernuaren asmoa. Olivia Gregoire Merkataritza ministroak oinarrizko saski bateratu bat osatzeko ideia proposatu zuen abenduan, eta orduz gero saiatu da banaketa kate handiekin saski horretan zein produktu sartu behar ziren negoziatzen. Alferrik izan da, baina presioak izan du ondoriorik: supermerkatuetako jabeak behartu ditu bere neurri propioak aurkeztera. Systeme U izan zen lehena bere saski merkea eskaintzen, 150 produktu «kostu prezioan», eta denbora mugarik gabe. «Arrakasta handia izan da», ziurtatu du Dominique Schelcher Systeme U-ko buruak, produktu horien salmenta %20 handitu baita.

Asteburuan zehar jarraitu diote beste banaketa kate gehienek. Carrefourrek «prezio blokeatuko» 200 produktu salgai izango ditu martxoaren 15etik ekainaren 15era. Tartean izango dira ehun bat elikagai, baina baita lixiba eta haurrentzeko pixoihalak ere. Intermarchek, berriz, 500 produktu sartu ditu bere oinarrizko saskian: bere markako 470 produktu eta 30 produktu fresko (barazkiak, fruta, arraina...). Monoprixek «prezio kontrolatuko» 87 produktu gehituko dizkio azkenaldian eskaini dituen 300 produktu merkatuei.

Kate horietako arduradunak Le Mairerekin agertu dira gaur, gobernuarekin lortutako akordioaren berri emateko. Baina haien artean bazen hutsune oso esanguratsu bat: Leclercena. Hura da, Carrefourren aurretik, liderra Frantziako merkatuan, baina Michuel Edouard Leclerc haren presidenteak ez du gobernuaren «komunikazio politikaren» parte hartu nahi izan. «Ez naiz argazki batean aterako esateko Leclercek merkeago saltzen duela».

Janaria, %14,5 garestiago

Insee estatistika erakundeak iragan astean aurreratu zuenez, inflazioa bi hamarren handitu zen otsailean Frantzian, %6,2raino. Baina are gehiago handitu zen elikagaien prezioen igoera: %13,3tik %14,5era, batez ere janari freskoen eraginez.

Hurrengo hilabeteetan inflazio tasa orokorrak behera egitea espero den arren, elikagaiena jaisteko ziur aski hilabete gehiago itxaron beharko da, energiak udazkenetik hona izan duen merkatzearen eran.


Summary: «Eskuburdinak oso estu lotu zizkidaten, eta, min egiten zidatela esatean, are gehiago estutu zituzten». Unai Isasi Azkarraga gazte amurrioarra atxilotu zuen Ertzaintzak iragan ostiralean Gasteizen; 1976ko martxoaren 3ko sarraskia gogoratzen zuen manifestazioaren testuinguruan.

Ostiraleko atxiloketaren inguruan mintzatu da Aiaraldea komunikabidearekin Unai Isasi Azkarraga gazte amurrioarra.

Martxoaren 3ko manifestazioaren ostean atxilotu zintuzten. Nolakoa izan zen atxiloketa?

Ostiraleko manifestazioaren testuinguruan beste gazte bat atxilotu zuten. Mobilizazioa amaitzean Foru plazan geratu ginen taldetxo bat, gazte horren atxiloketari buruzko informazioa bildu eta abokatuekin harremanetan jartzeko kudeaketa lanak egiteko asmoz. Telefono dei batzuk egin genituen, unibertsitateko ikasle batzuekin hitz egin, haren inguruko jendearekin harremanetan jarri… une horretan ezer gutxi genekien haren egoeraz.

Foru plazan geundela konturatu ginen geroz eta polizia gehiago ari zirela biltzen ingurura, ertzain uniformatuak, baina baita kaleko jantzitakoak ere. Geroz eta manifestari gutxiago geratzen ziren gainera, eta Ertzaintzaren presentzia agerikoagoa egiten zuen horrek. Orduan erabaki genuen telefono deiekin beste leku batean jarraitzea. Plazatik atera, eta polizia gehiagorekin egin genuen topo. Nire bila zebiltzala sumatu nuen. Alde egiten saiatu nintzen, baina kaleko jantzitako poliziak nire gainean azaldu ziren, lurrera bota ninduten eta atxilotu egin ninduten.

Ostikada bat eman zidaten buruan, belaunak ipini zizkidan beste batek aurpegian, eta beste bat izan nuen gainean jarrita. Bideoan ikusi dut gerora askoz gehiago nituela gainean; momentu hartan ez nintzen guztiaz ohartu.

Nolakoa izan zen Ertzaintzaren jarrera?

Urduri zeudela igarri nuen. Nire motxila kentzen saiatu ziren, baina, ez zutenez lortu, zintak moztu behar izan zizkioten. Eskuburdinak oso estu lotu zizkidaten. Gelditzeko eskatu nien, min izugarria egin zidaten eta; baina are gogorrago lotu zizkidaten. Ospitalera eraman ninduten, zuzenean. Nik uste dut ohartu zirela bortizki jokatu zutela.

(jarraitu irakurtzen, Aiaraldea.eus-en)


Summary: Ehun kolektiboak Bardeako eremu militarreko lurrak «desjabetu» ditu, «Euskal Errepublikaren izenean». Eremura sartzea galarazten duen kate bat moztu dute ekintzaileek, eta debekatzeko seinaleak bota.

Txaranga baten musikarekin lagunduta, Bardea eremu militar bihurtu izanaren aurkako ekintza egin zuen larunbatean Ehun kolektiboak. Eremu militarreko lurrak sinbolikoki «euskal errepublikaren izenean desjabetu» dituztela adierazi dute. Zabaldu duten bideoan ageri denez, eremura sartzea galarazten duen kate bat moztu dute ekintzaileek, eta debekatzeko seinale bat bota.

Hedabideetara bidalitako oharrean, Ehunekoek gogoratu dute duela 37 urte Hego Euskal Herriko herritar gehienek ezezkoa eman ziotela NATOri. «Urte luze hauetan euskal herritarron hitza ez da errespetatu, eta badakigu aurrerantzean ere ez dela errespetatuko». Horrez gain, NATOk «Espainiaren eta Frantziaren bitartez» Euskal Herria beste gerra batean sartu duela azaldu dute.

Herritarrek orduan adierazitako nahia betetzeko eta NATOtik ateratzeko modu bakarra Euskal Errepublika eratzea dela adierazi du taldeak. «Bakearen eta antimilitarismoaren aldeko borrokak, gaur eta hemen, NATOtik ateratzea esan nahi du derrigorrean. Eta NATOtik ateratzeak, derrigorrean, euskal errepublika esan nahi du. Gurean, gerraren kontrako borroka errepublika propioaren aldeko borroka da».

Bide horretan aldebakarrez jokatzea besterik ez dagoela adierazi dute. «Espainiak eta Frantziak gerra eta heriotza, euskal errepublikak bizitza».

Antimilitarismoa

Lehen ere egin ditu ekintza sinbolikoak mugimenduak, antimilitarismoaren alorrean. Iazko martxoan, esaterako, Donostiako Loiola auzoko kuartelaren aurrean, militarren kuartela «desjabetzeko» eta «herriaren esku» uzteko ekintza egin zuten.

Ehun herritar mugimendu nazionala 2019an sortu zuten, euskal errepublikaren alde aritzeko. Haren helburua euskal errepublikaren aldeko «gehiengo zabala» sortzea da, «behetik egindako lanaren eta konfrontazioaren» bitartez. «Gehiengoari gustagarria zaion aurpegia» jarri asmo diote aldarrikapenari.


Philippe Duluc zendu da, EH Baiko kidea

Summary: Philippe Duluc zendu da, EH Baiko kidea. Ipar Euskal Herriko jardun politikoan ibilitakoa zen. Eusko Alkartasunako militantea izan zen, eta talde hura ordezkatu zuen EH Bairen zuzendaritzan.

Atzo zendu zen Philippe Duluc, 60 bat urte zituela, Baionan.

Ipar Euskal Herriko jardun politikoan ibilitakoa zen. Eusko Alkartasunako militantea izan zen, eta talde hura ordezkatu zuen EH Bairen zuzendaritzan. Gerora ere, EH Baiko kide izan zen, besteak beste. Dolumin mezu ugari argitaratu dituzte erakundeek eta kide ohiek.

Girondakoa (Akitania Berria) zen sortzez, eta han lurperatuko dute. Hala ere, meza bat egingo da Euskal Herrian.


Atezainak beltzez, Iribarren omenez

Summary: Atezainak beltzez, Iribarren omenez. Jose Angel Iribarrek 80 urte bete berri dituela ospatzeko, Euskal Herriko eta kanpoko hainbat atezain beltzez jantzi dira asteburuan, Athleticeko atezain ohiak egiten zuen moduan.

Athleticek egin zuen deialdia, eta Euskal Herriko eta atzerriko hainbat atezainek egin dute bat. Jose Angel Iribar atezain mitikoak 80 urte bete zituen joan den asteazkenean, eta, urtemuga ospatzeko, beltzez janzteko eskatu zien Athleticek beste klubetako atezainei. Izan ere, Iribarrek kolore horrekin jokatu zuen ia bi hamarkadatan Bilboko klubaren lehen taldean. Realeko eta Cadizeko atezainak izan ziren deialdiarekin bat egiten lehenak. Ostiral gauean beltzez zelairatu ziren Anoetan jokatu zen partidan.

Ledesma Cadizekoa eta Remiro Realekoa, ostiral gauean. / BERRIA

Bizkaian futbol talde guztietako atezainek gogoratu dute Iribar jantzi beltzarekin asteburu honetan. Asko izan dira #Iribar80 traola erabiliz beltzez jantzita euren atezainen argazkiak sare sozialetara igo dituzten klubak.

Joana San Andres Leioako atezaina, larunbatean Zarautzen. / Lutxo, Leioa Emakumeak

Eta beltzez jokatu zuen baita atzo arratsaldean Julen Agirrezabala Athleticeko atezainak ere Rayoren aurka; Dimitrievski Rayoko atezaina ere beltzez jantzi zen (biak, argazki nagusian). Athleticen kasuan, gainera, zelaira atera ziren 11 jokalariek jantzi zuten elastiko beltza partida hasi aurretik.

Athleticeko hasierako hamaikakoa osatu zuten jokalariak, beltzez jantzita, partida hasi aurretik. Athletic Club

Bizkaitik kanpo ere, Euskal Herriko futbol taldeek ere gogoratu nahi izan dute Iribar. Eibarreko atezainak jantzi dira beltzez asteburuan, eta hala egitekoak dira gaur gauean Osasunako eta Alaveseko atezainak ere, hurrenez hurren, Celtaren eta Vila-realen aurka.

Atezainen ekinaldia beste hainbat zelaitara zabaldu da. Beltzez jantzi dira, besteak beste, Sergio Asengo (Valladolid), Pacheco (Espanyol), Bounou (Sevilla), Oblak (Atletico Madril), Rajkovic (Mallorca), Courtois (Real Madril), Bravo (Betis), Ter Stegen (Bartzelona) eta Mamardashvili (Valentzia).

Ter Stegen Bartzelonakoa eta Mamardashvili Valentziakoa, beltzez. / Valencia CF

Espainiako Ligatik kanpo ere oihartzuna izan du Athleticen eskaerak eta Chelsea, Celtic Glasgow eta St. Pauli taldeetako atezainak ere jantzi dira beltzez. Londresko taldean Kepa Arrizabalaga Athleticeko atezain ohiak, gainera, 80 zenbakia zeraman elastiko beltza jantzi zuen argazkia sare sozialetan zabaltzeko.

Kepa Arrizabalaga Chelseako atezaina, beltzez eta 80 zenbakia soinean duela. / Chelsea

Iribar Zarauzko Makatza baserrian jaio zen 1943ko martxoaren 1ean. 19 urterekin egin zuen debuta Athleticen lehen taldean, eta hemezortzi denboralditan 614 partida jokatu zituen. Espainiako Kopa irabazi zuen 1969an eta 1973an, eta Espainiarekin Eurokopa irabazi zuen 1964an. 1979ko abenduan jokatu zuen azken partida, baina harrezkero harreman estua izan du beti Athleticekin eta klubeko ikur eta ordezkari da.

Iribar, Athleticeko lehen taldeko jokalariekin, joan den asteazkenean urtemuga ospatzen. / Athletic Club


Summary: Espetxeratu egin dute Legorretako istripuan kontrako noranzkoan zihoan gidaria. Asteazkenean atxilotu zuten, eta Martuteneko espetxeko osasun moduluan dago. Hiru lagun hil ziren istripuan; bi gidariak dira bizirik dauden bakarrak.

Donostiako guardiako epaitegiaren erabakiz, espetxeratu egin dute Legorretan (Gipuzkoa) otsailaren 26an gertatu zen istripuko gidarietako bat. Bi autok elkar jo zuten parez pare N-1 errepidean, haietako bat kontrako noranzkoan zihoalako. Auto horretako gidaria sartuko dute espetxean. Hiru lagun hil ziren istripuaren ondorioz, eta bi autoetako gidariak dira bizirik dauden bakarrak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi duenez, 36 urteko atxilotua Martuteneko espetxean dago jada, osasun moduluan. Haren arabera, ona da gizonaren osasuna.

Gaur espetxeratu duten gizona joan den asteazkenean atxilotu zuten, zuhurtziagabekeriazko giza hilketako hiru delitu egotzita, baita lesio delitu bat eta ausarkeriaz gidatzea ere.


Summary: 'Soilik baietz da baietz' legearen erreforma bozkatuko dute gaur. Erabakiguneetan ordezkaritza parekidea izateko legearen aurreproiektua gaur onartuko dute Ministroen Kontseiluan.

Soilik baietz da baietz legearen erreforma eta erabakiguneetan emakumeen eta gizonen presentzia parekidea izanen dituzte hizpide gaur Ministroen Kontseiluan. Hala baieztatu zuen Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak joan den larunbatean. PSOE eta Podemosen arteko akordiorik ez da espero. Izan ere, sozialistek legean egin nahi dituzten aldaketak ez ditu begi onez ikusi Podemosek.

Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak jakinarazi duenez, orotara, 721 zigorraldi murriztu dira jada, eta 74 lagun atera dituzte espetxetik. Izan ere, PSOEk proposatutako aldaketek zenbait zigor aldatzen dituzte. Hortaz, Berdintasun Ministerioak alderdiari eskatu dio bilkura bat egiteko, biharko saioa baino lehenago akordio bat erdiesteko.

Horrez gain, aurreikusten da gaur onartuko dela erabakiguneetan ordezkaritza parekidea izateko legearen aurreproiektua. Horren arabera, alor anitzetako erabakiguneetan emakumeen eta gizonen kopurua parekidea izan beharko da. Politikatik hasi eta enpresetaraino aplikatuko da araua: adibidez, 250 langile baino gehiago dituzten burtsan kotizatzen duten edo interes publikokoak diren enpresen zuzendaritzan %40 emakumeak izan beharko dira. Podemosek, baina, araua ez du begi onez ikusi, beraiendako parekidetasuna instituzioetan feministak izatea delako.

Nafarroako egoera

CCOO sindikatuak salatu berri duenez, Nafarroako enpresen %60k «ez du legea betetzen»: ez dutelako berdintasun planik non ziurtatzen den emakumeak eta gizonak berdin tratatuko dituztela. Sindikatuak adierazi duenez, 2023an 50 langile baino gehiago dituzten enpresen artean «orokortua» egon beharko litzateke berdintasun plana; eta are gehiago 250 langile baino gehiago dituztenen artean, 2007ko Berdintasun Legeak hala zehazten baitu.

Horrez gain, nabarmendu du Nafarroan soldata arrakala ere badagoela emakumeen eta gizonen artean: emakumeen soldatak «%30 igo beharko lirateke gizonenekin parekatzeko». Hortaz, eskatu du patronalek izan dezatela «berdintasunaren aldeko konpromisoa».


Summary: 2030erako nazioarteko uren %30 babestea adostu du nazioarteak. Itsasoko baliabide genetikoen erabilera arautzea aurreikusten du NBEk sustatutako hitzarmenak, baita zenbait ekintzak ingurumenean eragin dezaketen kaltea neurtzea ere. Estatuek berretsi behar dute orain ituna.

Ozeanoen %30 babesteko nazioarteko itun bat adostu dute NBE Nazio Batuen Erakundeko estatu kideek. Euskal Herrian igande goizaldea zenean heldu zen hitzarmena, nazioarteko erakundeak antolatutako konferentzia amaitzeko ordu gutxi batzuk geratzen zirenean. «Itsasontzia porturatu da», esanez iragarri zuen lorpena Rena Leek, goi bileraren arduradunak. Historikotzat jo zuten estatu sinatzaileek, eta oinarrizkotzat NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek: «Garapen bat da ozeanoen osasuna arriskuan jartzen duen joera suntsitzailea geldiarazteko, bai oraingo belaunaldientzat, baita etorriko direnentzat ere».

Ituna ez da oraindik indarrean sartuko, ordea, oraindik estatuek berretsi behar baitute, eta jarraian hura betearazteko neurriak hartu. Greenpeace gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 2030erako helburua bete ahal izateko, urtero 11 milioi kilometro koadro babestu beharko lirateke. «Herrialdeek ahalik eta azkarren onartu eta indarrean jarri beharko lukete akordioa, ozeanoek behar dituzten eremu babestuak izan ditzaten», nabarmendu zuen Laura Mellerrek, Greenpeaceko ozeanoetarako arduradunak.

Hemen akordioaren gakoak:

Zer babestu nahi da?

Estatuen eremu ekonomikoa amaitzen den tokian hasten dira nazioarteko urak; hau da, herrialde bakoitzaren kostaldetik 370 kilometro ingurura. Hortik aurrerako urak ez daude inongo herrialderen jurisdikziopean. Kontua da nazioarteko urek osatzen dutela lurrazalaren ia erdia eta ozeanoen %60 inguru, eta, hala ere, orain arte ez da bertako baliabideen erabilera arautzeko ahaleginik egin, ez bada espezie jakin batzuk babesteko.

Ozeanoetako ekosistemek sortzen dute gizakiok behar dugun oxigenoaren erdia, eta klima aldaketa ere moteltzen dute, gizakiok sortzen dugun karbono dioxidoaren zati handi bat xurgatzen baitute. Baina bertako biodibertsitatea arriskuan da kutsaduraren, gehiegizko arrantzaren eta klima aldaketaren ondorioz. Izan ere, gaur egun, nazioarteko uren %1 soilik dago babestuta.

Zein da akordioaren jatorria?

Nazioarteko hitzarmena erdiesteko ahalegina ez da oraingoa. NBEko kideek duela 17 urte hasi zituzten negoziazioak, nazioarteko uretan eremu babestuak sortu eta itsasoko biodibertsitatea bermatzeko. Nazioarteko erakundeak helburu argi bat jarri zuen elkarrizketa horietarako: 2030erako nazioarteko uren %30 babestea eta biodibertsitatearen galera gelditzea.

Ozeanoak babesteko aurreko hitzarmena duela 40 urte sinatu zuten, 1982an, eta, haren arabera, herrialde guztiek dute eskubidea nazioarteko uretan arrantzatu, nabigatu eta ikertzeko. Aldi hartan, ordea, ur horien %1 soilik babestu zen; ondorioz, eremu horietatik kanpo bizi diren espezieak galduz joan dira azken urteetan. Datu bat: Natura Zaintzeko Nazioarteko Batasunaren azken ikerketen arabera, itsasoko espezieen %10 daude desagertzeko arriskuan.

Zer arautu nahi dute?

Lau alor nagusitan banatzen da hitzarmena, eta lehen aldiz jasotzen du nazioarteko uretan eremu babestuak sortzeko aukera. Besteak beste, itsasoko baliabide genetikoen kudeaketa arautuko dute; izan ere, gero eta garrantzi handiagoa dute medikuntzarako edota elikadurarako. Horrez gain, babestu beharreko nazioarteko uren eremuak zehaztuko dituzte, eta horien kudeaketa adostu, 2030erako helburua bete ahal izateko.

Zenbait egitasmok itsasoan eragin dezaketen kaltea aldez aurretik neurtu beharko du nazioarteak; esaterako, energia berriztagarrietarako instalakuntzena, itsas meategiena edota itsaspeko kableak jartzearena. Horrekin batera, itsas teknologiak sortu eta garatzeko konpromisoa ere hartu dute estatu kideek, eta herrialdeen arteko elkarlana ere bultzatuko dute, ozeanoen babeserako.

Arrantzari ere jarri dizkiote mugak akordioan, baita itsasontziek egiten dituzten ibilbideei ere.

Zein da azken helburua?

Estatuetako jurisdikzioetatik kanpo dauden urak babestu eta haien kudeaketa arautzea da azken helburua.

Zeintzuk izan dira oztopo nagusiak?

Akordioa lortzeko hirugarren eta azken negoziazio saioa zen hau NBErentzat, izan ere, azken urtean egin dituzte beste bi saio, baina akordiorik gabe amaitu dira horiek zenbait herrialdek arriskuan ikusi dituztelako bere interes ekonomikoak. Hala, baliabide genetikoak nola kudeatu eta haiek dakartzaten onurak nola banatu erabakitzea izan da zailena, baita itsas eremuen erabilera jasangarria bermatzeko ingurumen azterketak nola egin beharko liratekeen adostea ere.

Gaur egun, herrialde aberatsek baliabide gehiago bideratzen dituzte ikerketara, eta, ondorioz, baliabide genetiko gehiago ustiatzen dituzte, herrialde pobreagoen kaltetan. Hala, garapen bidean dauden estatuek bermatu nahi izan dute ikerketa horien emaitzak partekatu egingo direla.

Nahikoa da akordioa?

Hori baino gehiago nahiko lukete erakunde ekologistek eta zientzialariek, baina, hala ere, gehienek aitortu dute «historikoa» dela akordioa, urrats bat egin baita nazioarteko urak babesteko. Edonola ere, adituen arabera, arazo nagusia da gaur egun oraindik inork ez dakiela zenbateko aberastasun genetikoa dagoen itsasoan, eta, beraz, ia ezinezkoa da aurreikustea aberastasun hori nola banatuko den etorkizunean. «Goi mailako eta pantaila handiko telebista bat izan eta pantailan soilik lau edo bost pixel ikusteko gai izango bagina bezala da. Hori da ozeanoen gainean dugun jakintza. Nazioarteko uretan bizi diren 230.000 espezie ezagutzen ditugu, baina uste dugu bi milioi inguru daudela», azaldu dio BBC kateari Robert Blasiakek, Stockholmgoko Unibertsitateko ikertzaileak.


Summary: Salatu dute Irungo Udalak biltzar batean gazteleraz egitera behartu duela. Kepa Ordoki memoria historikoko elkarteko kideei jakinarazi zieten hitzaldia gazteleraz egin behar zutela, «arrazoi politikoak» argudiatuta.

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak azaldu dutenez, Irungo Udalak «Memoria Demokratikoari buruzko Estatu Mailako Biltzarra» egin zuen, Ficoba eta EHUren laguntzarekin, otsailaren 28tik martxoaren 2ra. Han izan ziren Irungo alkatea, udaleko Memoria Historikorako ordezkaria, Memoria Historikoko Espainiako estatu idazkaria eta Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria ere, besteak beste. Bada, hiru egun horietan, memoria historikoaren inguruko hainbat hitzaldi publiko izan ziren, «eta euskarak ez zuen inolako presentziarik izan», Kepa Ordoki elkarteak salatu duenez; «eta ez zen itzulpengintza zerbitzurik ere eskaini».

Horrez gain, martxoaren 2ko egitarauaren barruan, hitzaldietako bat Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkartearena zen, «eta taldeko kideek mota honetako jardunaldietan euskara eta gaztelania erabiltzen dituzten arren», Irungo Udalak soilik gaztelaniaz aritzera behartu ei zituen, «arrazoi politikoengatik». Argi eta garbi esan zieten gaztelania erabili behar zutela, «mezu elektroniko baten bidez».

Antolakuntzaren jarraibideen harira, Bidasoko memoria historikorako taldeak esplikatu du «ohiko duen moduari eustea» erabaki zuela martxoaren 2ko hitzaldian, eta euskaraz eta gaztelaniaz egin zuela mintzaldia; eszenatokitik bertatik salatu zuen gertatutakoa, gainera.

Oso larria

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak «oso larritzat» jo du jardunaldi horietan gertatutakoa. Izan ere, «herritarren oinarrizko eskubideen kontrakoa da erakunde publikoek horrela mugatzea edo debekatzea herritarrek euskara erabiltzeko duten eskubidea, eta, gainera, ez zen kontuan hartu jardunaldi horietan jorratu zen errepresio frankistak euskararen eta euskal hiztunen aurka egindako guztia».

Behatokiak azaldu du «arrazoi politikoengatik» gaztelania erabili behar dela esanda ez direla kontuan hartzen EAEko erakunde publikoek hizkuntza eskubideei dagokienez dituzten lege betebeharrak; «eskubide demokratikoen zapalketatzat» ere hartu dute gertatutakoa.

Halaber, salatzaileek esan dutenez, «ezin da euskara erabiltzeko debekua inondik ezarri», Espainiako Estatuko jardunaldiak izanda ere. Hizkuntza ofizialak erabiltzeko Irungo Udalaren irizpideek zer jasotzen duten ere gogoratu dute. Hauxe ageri ei da bigarren kapituluan: «Aldibereko interpretazioa behar denean: aldez aurretik zehaztuko dira hizkuntzak, eta interpretazio materialez hornitutako areto bat hautatuko da». Ondorioz, «Udalaren erantzukizuna zen entzuleentzako interpretazio zerbitzua bermatzea, hizlariak gazteleraz egitera behartu beharrean», dio Kepa Ordoki elkarteak.

Horiek horrela, Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak «erantzukizunak eskatu» dizkiete «dagozkien arduradunei».


Summary: Gehiengo sindikalak grebara deitu du Nafarroako hezkuntza publikoan, apirilaren 3rako. Bigarren lanuztea antolatu dute sare publikoan, otsailaren 15eko deialdian Nafarroako Gobernuak ez zielako «inongo erantzunik eman sektorearen aldarrikapenei»

Zerbitzu publikoen eltzea bor-bor ari da Nafarroan. Funtzio Publikoko sindikatuek otsailaren 15ean eginiko grebaren eta Osasunbideko intersindikalak martxoaren 23rako egina duen deialdiaren ostean, LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek lanuztera deitu dute hezkuntza publikoan ere. Apirilaren 3an izanen da. Gaur egin dute deialdia, Iruñeko Gurutzeko Plaza institutuaren aurrean.

Salatu dute Nafarroako Gobernuak «ez diela inongo erantzunik eman» sektoreak otsailaren 15eko greban eginiko aldarrikapen eta eskaerei. «Gutxietsi gaituzte», laburbildu du Steilas sindikatuko Diana Bruño Artazkozek: «Legealdi honetan, ez diote baliorik eman mahai sektorialeko ordezkaritza sektorialari. Negoziazio kolektiborako tresna nagusia kontsulta organo huts bihurtu nahi izan dute; ez da izan guztioi eragiten diguten lan baldintzei buruz negoziatzeko gunea». Hori dela eta, Hezkuntza Departamentuari eskatu diote «premiazko negoziazio batera» lotzeko, «irakasleen zilegitasuna eta babesa duten mahaietan». Hezkuntzako mahai sektorialean eta Funtzio Publikoko mahai orokorrean, alegia.

Sei aldarrikapen egin dizkiote Nafarroako Gobernuari:

Eskaera horiek bete ahal izateko «baliabide gehiago» behar direla gogorarazi diote Maria Txibiteren kabineteari. «Guk argi dugu aldarrikapen hauek lortzeak, irakasleen lan baldintzak hobetzeaz gain, zuzenean ekarriko duela eskaintzen den zerbitzu publikoa nabarmen hobetzea», esan du UGTko Isabel Fernandezek. Nabarmendu dute hezkuntza dela «gizartea hobetzeko tresna nagusia», eta «justizia sozial handiagoa lortzeko funtsezko zutabea».

Langileak grebara deitzeaz gain, ikastetxeei dei egin diete atxikimendua ematera klaustroetan eta eskola kontseiluetan, «Hezkuntza Departamentuak zuzenean ezagut dezan eta ezinegonaz jabetu dadin». LABeko Oihane Jordanak, azkenik, «benetako negoziazioa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari, «planteatutako aldarrikapen guztiei erantzuteko». Gainerako hezkuntza eragileei ere dei egin diete sindikatuek, apirilaren 3ko deialdiarekin bat egin dezaten.


Summary: Japoniak inposatutako lan behartuen biktimentzako konpentsazio plan bat iragarri du Hego Koreak. Erabakiak protestak eragin ditu, Hego Koreako enpresa pribatuek finantzatuko dutelako funtsa, eta ez auzian inplikatutako Japoniakoek.

Hego Koreako Gobernuak konpentsazio plan bat iragarri du Japoniak Bigarren Mundu Gerraren garaian inposatu zituen lan behartuen biktimentzat. Bi herrialdeak ahaleginean ari dira elkarren arteko harremanak onbideratzeko, Ipar Koreak bere programa nuklearra garatzen jarraitzen duen honetan. AEBek, bestalde, egitasmoa txalotu dute, eta «historikoa» dela nabarmendu.

Baina Park Jin Atzerri ministroak gaur aurkeztutako planak protestak eragin ditu herrialdean. Izan ere, biktimek —90 urte baino gehiago dituzte— jasoko dituzten kalte ordainen funtsa Hego Koreako enpresa pribatuak direlako finantzatzekoak; ez, ordea, lan behartuak inposatu zituzten Japoniako enpresak. Hego Koreako Auzitegi Gorenak Nippon Steel eta Mitsubishi Heavy Industries enpresak zigortu zituen 2018an, eta agindu zien kalte ordainak emateko lan behartuen biktima izan ziren hamabost pertsonari. Japoniak Koreako penintsula okupatu zuen 1910etik 1945era eta 780.000 bat korear errekrutatu zituen lan behartuetarako.

«Japoniaren erabateko garaipena da, esan baitu ezin duela yen [Japoniako dirua] bakar bat ere ordaindu lan behartuen auziarengatik», idatzi zuen atzo, Facebooken, biktimen abokatu Lim Jae-sungek, planaren nondik norakoak prentsan filtratzen hasi zirenean. Oposizioak ere kritikatu du gobernuak hartutako erabakia. «Diplomazia esanekoa da», azpimarratu du, ohar batean, Alderdi Demokratikoko bozeramaile An Ho-youngek. «Egun lotsagarria da. Amore ere ez dute eman gerra krimenekin loturiko Japoniako enpresek, eta barkatu egin zaie»

Lan behartuen auziak eta Japoniako militarren burdeletan prostituitzera behartutako emakume korearrenak bi herrialdeen arteko erlazioak gaiztotu dituzte azkeneko hamarkadetan. Tokioren arabera, baina, 1965ean bi aldeek sinatutako hitzarmen batek balio izan zuen garai kolonialeko auziak konpontzeko. Laguntza ekonomiko gisa, Japoniak 282 milioi euro eman zizkion Hego Koreari, eta beste 480 milioi euro maileguetarako. Erabaki horiek, baina, protesta jendetsuak eragin zituzten Hego Korean.

Hiru hamarkada geroago, 1995ean, Japoniako Gobernuak barkamena eskatu zien biktimei; bereziki esklabotza sexuala pairatu zuten emakumeei. Eta hogei urte geroago, Tokiok bederatzi milioi euroko funts bat sortu zuen horiei laguntzeko. Baina, 2018an, funts hori eten egin zuen Hego Koreako orduko presidenteak, Moon Jae-inek, argudiatuz ez zela nahikoa. Eta 2018an heldu zen Hego Koreako Auzitegi Gorenaren erabakia. Tentsioak areagotu zituen horrek: Japonia Hego Koreara goi teknologiako produktu gutxiago esportatzen hasi zen, eta korearrak, berriz, Japoniako produktu batzuk boikotatzen.

«Gurpil zoroa» hausteko

Hego Koreako Atzerri ministro Parkek erabakia defendatu du, eta nabarmendu bi herrialdeen arteko lankidetza oso inportantea dela «diplomaziaren arlo guztientzat», ekonomiarentzat eta «segurtasunarentzat», «nazioartearen egoera larria» aintzat hartuta. Iruditzen zaio, gainera, «gurpil zoroa» hautsi behar dela, herritarren hobe beharrez.

Fumio Kishida Japoniako lehen ministroak, bestalde, begi onez hartu du erabakia. Kyodo berri agentziak jaso duenez, Hego Korearen erantzuna zintzoa iruditu zaio, eta Tokiok aukera emango die Japoniako enpresei diru ekarpenak egiteko Hego Koreak martxan jarritako funtsean.


Summary: Otegiren ustez, nazio auziak agenda politikoan jarraituko du gerora ere. Iragarri du EH Bilduk «politika industrial ekintzaile baterako oinarriak» aurkeztuko dituela aurki

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren ustez, nazio auzia agenda politikoan egongo da agintaldia amaitzeko falta diren hilabeteetan, baita hurrengo agintaldian ere. «Azkenean, nazio auzia beti azaleratzen da. Espainiako Estatuak onartu behar du plurinazionala dela, eta osatzen duten nazioek euren etorkizuna erabakitzeko eskubidea izan behar dutela». Esan duenez, ez da egia independentismoa gutxiengo baten hautu politikoa denik: «Inkesten arabera, gehiengoa independentziaren alde egon daiteke baldintza batzuk betez gero; adibidez, galdeketa adostua izatea, edo denek emaitzak errespetatzeko konpromisoa hartzea».

Nueva Economia foroan egindako hitzaldian, Otegik ekonomia gaiak jorratu ditu batez ere. Euskal ekonomiak pairatzen dituen zenbait aje zerrendatu ditu: industriak pisua galdu izana, euskal enpresen «errotze» txikiagoa, enpresa familiarrek aurrera egiteko dituzten zailtasunak eta abar. Otegiren ustez, beharrezkoa da «subiranotasun estrategikoa», hau da, «erabakitzea herri hau noraino izango den autosufizientea energian edo elikagaien ekoizpenean, industria sarea nola errotuko den, zer eta nola ekoitziko duen datozen urteetan eta abar».

EH Bilduk «euskal enpresa eredua» proposatzen du: «Lurraldean erroturiko enpresak, langileen parte hartzea sustatzen dutenak ekoizpenaren inguruko erabakietan eta irabazien banaketan, eta lan harreman demokratikoak izango dituztenak». Halaber, sektore publikoak «dinamikoa, ekintzailea eta berritzailea» izan behar duela deritzo, eta ekonomian «trakzio funtzioa» bete behar duela.

Otegik iragarri du datozen asteetan EH Bilduk «politika industrial ekintzaile baterako oinarriak» aurkeztuko dituela, eta horrek lau ardatz izango dituela: zenbait arlotan sektore publikoak «gidaritza» izatea, lan harremanen euskal eredua, euskal enpresa eredua eta lanaren banaketa, lanaldia 32 ordura murrizteko aukera ere aintzat hartuz.

Bozetan, aurreikuspen onak

Ekonomia izan da Otegiren hitzaldiaren ardatza, baina galderen txandan mota askotako gaiak jorratu ditu EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Maiatzean izango diren foru eta udal hauteskundeen inguruan, esan du EH Bilduren aurreikuspenak «oso onak» direla: «Bost urte daramatzagu hazten, eta orain ere hazten jarraituko dugu. Lehenengo udal indarra izaten jarraituko dugu, alde handiagoz, eta Hegoaldeko lau hiriburuetatik hirutan alkatetza lortzeko lehian egongo gara».

Edonola ere, Otegik nabarmendu du garrantzitsuena ez dela emaitza onak izatea, «emaitza horiekin zer egiten den» baizik, eta alde askotako itunak egiteko aukera planteatu du: «Herri askotarikoa garela esaten dute maiz, eta hala da, baina gero itunak beti berdinak eta norabide berekoak izaten dira beti. Gu prest gaude itunak egiteko batzuekin eta besteekin, baina beti beste politika batzuk gauzatzeko».

Espainiako Gobernuak egindako ibilbideaz, Otegik esan du «orain arte ibili gabeko esparru batzuk» jorratzeko balio izan duela, baina beti dagoela «78ko erregimenaren aldeko itunetara» itzultzeko arriskua; «oker handia» litzateke hori haren aburuz. Azaldu duenez, Espainiako Gobernuarekin duten harremanari dagokionez «umiltasunez, zentzuz eta sen onez» jokatzen saiatu dira beti: «Presoen auzian, legea bete dezatela baino ez diegu eskatu, eta gainerako politiketan, beren hauteskunde programa bete dezatela».


Summary: Mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak Gasteizen elkartuko dira. Higa topaketaren laugarren aldia uztailaren 17tik 21era egingo dute. Belaunaldi berriek euren jatorrizko hizkuntzak biziberritzea izango du helburu.

Higa hizkuntza gutxituetako hiztun gazteen topaketaren laugarren edizioa aurkeztu dute gaur Gasteizen, Oihaneder Euskararen Etxean. Uztailaren 17tik 21era egingo dute, Arabako hiriburuan. Hizkuntza gutxituak dituzten mundu osoko 75 gazte akademiko, ekintzaile eta artista biltzeko asmoa dute, «hizkuntza gutxituen eta hizkuntzen biziberritze prozesuaz hausnartzeko eta esperientziak partekatzeko». Topaketen helburu nagusia laburtu du Iñaki Gurtubai Gasteizko Udaleko Euskara zinegotziak: «Belaunaldi berriek euren jatorrizko hizkuntzak biziberritzea nahi dugu». Gaineratu du topaketaren bitartez Gasteiz bilakatu nahi dutela «hizkuntza gutxituak berreskuratzeko» mundu mailako hiriburu erreferentea. «Topaketarako, gogoetarako, aktibismorako, lanerako eta hizkuntza horien guztien erabilera eta berreskuratzea bultzatzeko proposamenak eta informazioa partekatzeko gunea izango da».

2020ean egin zituzten azken aldiz topaketak, COVID-19aren pandemia betean, formatu birtualean. Oraingo honetan, ohiko formatua berreskuratuko dute. Aurreko edizioekin alderatuta, aurtengoak izango du berritasunik, Beñat Garaio HIGAko zuzendariak eta Morgan Lincy Fercot topaketako kideek azaldu dutenez. Izan ere, hizkuntza gutxituetako hiztunen «topaketa hutsa» zena «elkarlan sarea» bihurtzea nahi dute. Hartarako, bi esparrutan eragin nahi dute: alde batetik, gazteen parte hartzea eta elkarlana bultzatzeko baliabide gehiago martxan jarriko dituzte. Besteak beste, Higa Plaza izeneko ekinbidea martxan jarriko dute, ikusentzunezko film labur sorta interaktiboa. Beste alde batetik, nabarmendu dute inoiz baino eragile gehiagoren babesarekin antolatu dituztela aurtengo topaketak. Babes horren erakusgarri da Unescok Higa aukeratu izana Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada barruko ekitaldi ofizial gisa.

Topaketetan hainbat gai jorratuko dituzte: tartean, hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak, hizkuntza aktibismoa, hizkuntza gutxituen «intersekzionalitatea» eta teknologia berriek zabaltzen dituzten aukerak. Hitzaldiak, mahai inguruak, lantegiak eta aisialdi ekintzak programatu dituzte bost egunez.

Topaketan izena emateko epea apirilaren 16ra arte zabalik egongo da.


Summary: PSE-EEk eta EH Bilduk aurrekontu akordioa itxi dute Eibarren. Ia milioi bat euro balio duten zenbait zuzenketa txertatuko dituzte.

Eibarko (Gipuzkoa) PSE-EEk aurtengo aurrekontuak onartzeko akordioa itxi du EH Bildurekin. Aurrekontu aurreproiektuan ia milioi bat euroren zenbait zuzenketa txertatzea adostu dute bi aldeek, eta, trukean, koalizio subiranista abstenitu egingo da bozketan.

Jon Iraola alkatearen (PSE-EE) esanetan, bilkuraren «gehiengo zabal baten» babesa jasoko dute aurrekontuek: «Hori arrakastatzat jotzen dugu». PSE-EEko eledun Ana Telleriak gehitu du pertsonak erdigunean jarrita egin dituztela aurrekontuak, eta orain adostutako zuzenketekin «aberastu» egin dutela aurrez zehaztutakoa.

EH Bilduko Gorka Errastik, berriz, azaldu du «hiriarekiko ikuspegi estrategiko bat» islatzen duela akordioak, eta harekin «eibartarren bizi kalitatea hobetuko» dela. «Itunak beste behin erakutsi du elkarrizketarako ahalmena dugula, baita akordioak egiteko gaitasuna ere», adierazi du koalizioko eledunak.

Eibarko Udal Gobernuak prestatutako aurrekontu aurreproiektua 45,8 milioi eurokoa zen. Hari txertatuko dioten zuzenketarik handiena, 300.000 eurokoa, Barrena eta Barakaldo kaleetako jolas parkeak berritzeko izango da; 60.000 euroko beste diru sail bat ere jarriko dute beste parke batzuk berritzeko. Horiez gain, hilerria egokitzeko, herrian hutsik dauden etxebizitzen inguruko ikerketa bat egiteko, tutoretzapeko etxebizitzen udal parke bat sortzeko eta karabana parking bat egokitzeko diru sailak ere adostu dituzte. Kultur arloan, berriz, Street Art festibala eta Eibar Entzun jaialdia antolatzeko urratsak egingo dituztela jakinarazi dute.


Summary: Etxebizitzen konpentsazio legeak ez du arriskurik. «Lobbyek eta jabe handien taldeek hainbat helegite jarri zituzten bizitegien konpentsazio legearen aurka». Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota ditu helegite guztiak.

Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota ditu konpentsazio legearen aurkako helegite guztiak. «Erabakiak gibelera bultzatzen ditu lobby eta jabe handien taldeak, Airbnb abokatuaren laguntzarekin hainbat helegite jarri baitzituzten», adierazi du Aldak, gaur argitaratu agiri batean.

Iazko martxoan bozkatu zuen Euskal Hirigune Elkargoak legea, eta, joan den asteazkenean sartu zen indarrean, martxoaren 1ean. Turismorako etxebizitzak mugatzea da helburua: turismorako bizitegi bat erabili nahi bada, bestelako lokal bat bizitegi bilakatu beharko da. Aldak atera agirian, erraten du legeak «ia ezinezko» bilakatzen duela eginbehar hori, bide beretik espekulatzeko aukera etenez. Ipar Euskal Herriko tentsio handiko eremuko 24 herrietan aplikatzen da.


Shortak proba

Summary: Shortak proba. Hau probarako testu bat da, ikusteko shortak nola gelditzen diren albisteen barruan.

Esan bezala, hau proba bat da. Proba bat besterik ez. Zerrena? Shorts izeneko bideoena. Bideo bertikalak dira shorts-ak. Ikusi nahi dugu bideo horiek nola gelditzen diren albisteen barruan. Ea ba, hor doa!


Summary: Jaurlaritzak kutsatutako urak Zurriolara isurtzeko baimena behin-behinean baliogabetu dio GHKri, GuraSOSen arabera. Plataformak adierazi duenez, errekurtso bat aurkeztu zion Tapiaren sailari, eta, hilabeteko epean erantzunik izan ez denez, «baiespen isiltasun» gisa interpreta liteke.

GHK-k dioxina eta metal astunak dituzten urak Zurriolara isurtzeko baimena bertan behera geratu da oraingz. Izan ere, ingurumen baimen horri errekurtsoa aurkeztu zion GuraSOSek, eta, horrekin batera, eskatu zuen ebazpen horren efektuak kautelaz eteteko, Jaurlaritzak errekurtsoa onartu edo ezeztatu arte. Baimen hori eteteko eskaeraren gainean hilabetean Jaurlaritzak erantzunik eman ez duenez, automatikoki baliogabetuko dira ebazpenaren ondorioak oraingoz.

Hain zuzen, azaroan eskatu zion Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena Uraren Euskal Agentziari, Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. Loiolako Hondakin Uren Araztegitik igaroko litzateke ur hori lehenengo. Hala ere, GuraSOSek momentu hartan jada ohartarazi zuen araztegi horretan ezarritako sistema ez zela egokia elementu horiek uretatik kentzeko. Horrez gain, gaur kaleratu duten komunikatu batean azaldu dute Jaurlaritzak baimen hori emateko, Añarbeko mankomunitateak txosten bat osatu beharko lukeela bere oniritzia emanez —derrigorrezkoa eta bete beharrekoa da baldintza hori—, eta Tapiaren sailak txosten hori gabe eman diola baimena GHKri.

Plataformak azaldu duenez, 2023ko urtarrilaren 2an, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzak jakinarazi zien eskatutako Ingurumen Eragineko Baimena emango ziola GHKri, ponpaketa eta saneamendu sistema hori eraikitzeko «etorkizuneko larrialdien aurreko prebentzio neurri gisa». Hilabete geroago erabaki horri errekurtsoa aurkeztu zion GuraSOSek Tapiari.

«Eteteko eskaera administrazio edo erakunde eskudunaren erregistro elektronikoan sartu zenetik, sailburuak hilabeteko epea zuen eteteko eskaera berariaz ebazteko eta errekurtsogileei jakinarazteko», azaldu du plataformak. Esan duenez, epe hori igarota Sailburuaren erantzunik ez izatea «baiespen isiltasuntzat» hartzen da. Ondorioz, ebazpen horren efektuak eten egingo dira. Bestalde, Eusko Jaurlaritzak hiru hilabeteko epea dauka errekurtso horri erantzuteko.


Summary: Beaumont espiatu izana txarretsi du Nafarroako Parlamentuak. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak aurkeztutako adierazpen bat onartu du Bozeramaileen Batzordeak.

Nafarroako Parlamentuak adierazi du «oso larria» dela Espainiako Barne Ministerioko eta Poliziako ordezkariek Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari ohi Maria Jose Beamont «espiatu ahal izatea». Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak gertatutakoa salatzeko adierazpena aurkeztu dute, eta parlamentuko Bozeramaileen Batzordeak onartu egin du.

Ikusi gehiago: Madrilek Maria Jose Beaumont espiatu zuela salatu dute, hura Nafarroako kontseilari zenean

Adierazpenaren arabera, «zuzenbide estatu bati ez dagokion» zerbait da halako espioitza kasu bat eman ahal izatea. Hala, afera ikertzeko eskatu du, Nafarroako Gobernuko kide gehiagok egoera bera pairatu ote zuten zehazteko. Era berean, halakorik berriz ez gertatzeko bermeak ezartzeko eskatu du.

Geroa Baiko Maria Solanak adierazpenaren garrantzia nabarmendu du, esanez ezin zitekeela gaia tratatu gabe utzi. EH Bilduko Adolfo Araizek gehitu du Beaumonten bizitza pribatuaren kontrako «eraso larria» dela kasua, eta aferak argi uzten duela «botere faktikoek eta estatuko estoldek Euskal Herriko ezker subiranistaren kontra duen obsesioa».

Ainhoa Aznarez Ahal Dugu-ko parlamentariak ere «jazarpen politiko, polizial eta mediatikoa» txarretsi du, eta gehitu halakorik ezin dela onartu bere burua «demokratatzat» jotzen duen gobernu baten partetik. I-Eko eledun Marisa de Simonek, berriz, «zuzenbide estatuko arauak» hautsi izana kritikatu du, eta gehitu aferaz galdetuko dutela Espainiako Kongresuan.

Navarra Sumako eta PSNko eledunek ere txarretsi egin dute Beaumont espiatu izana. Era berean, baina, ETAren jarduna ekarri dute gogora. Navarra Sumako Javier Esparzak adierazi du UPNko kideak ere espiatu zituztela, «haiek hiltzeko», eta barkamena eskatzeko exijitu dio EH Bilduri. PSNko Ramon Alzorrizek, berriz, salatu du «zenbaitek» ez zutela «hainbesteko konpromisoa» erakutsi alderdi sozialistako kideen inguruko txostenak «ETAri pasatzen zitzaizkionean».


Summary: Gipuzkoako Aldundiak 36ko gerrako umeak omenduko ditu Kursaalean. Gipuzkoako 10.000 haurrek baino gehiagok erbestea ezagutu zuten gerratik ihesi. Intxorta 1937 kultur elkartearekin batera, erbesteratutako adingabeei buruz egindako ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu aldundiak martxoaren 18an, Kursaalean.

Intxorta 1937 kultur elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak 1936ko gerratik ihesi erbestera bidalitako haurren memoria identifikatu eta berreskuratzeko ikerketa amaitu dute. Europako hainbat artxibotan bilatu eta erbesteratuen eta haien senideen testigantzak eta datuak jaso ondoren, elkarteak 10.232 kasu identifikatu ahal izan ditu: 5.053 gizon eta 4.960 emakume. Aldundiak gaineratu du azterketa amaitu dutela, baina, izen berriak aurkituz gero, prestatzen ari diren datu basean sartuko dituztela. Datu base hori datozen asteetan argitaratuko dute foru erakundearen webgunean.

Gerran zuzenean parte hartu ez bazuten ere, «gerrako umeek larriki pairatu zituzten gatazkaren ondorioak», azaldu dute foru iturriek, umetan erbestera ihes egin behar izan baitzuten. «Gipuzkoako 56 udalerri identifikatu dira adingabe horien jatorri gisa, eta beste 246 pertsonaren inguruan ez dago informaziorik». Erbesteratutako haur gehienak Donostiatik atera ziren (3.681), Irundik (1.590), Hondarribitik (609) eta Pasaiatik (571). Baina bi kasu ere aurkitu dituzte Abaltzizketan, Elgetan, Lazkaon eta Zegaman, eta kasu bana Altzon, Zizurkilen, Zaldibian eta Asteasun.

Gehienak Frantziara joan ziren (4.840); Katalunia izan zen bigarren helmuga (4.155); eta Belgika (580), Sobiet Batasuna (465) eta Erresuma Batua (312) izan ziren erbesterako beste herrialdeak. Batzuek Espainiako Estatuaren barruan ere aurkitu zuten babesa: Valentzian eta Madril (26), adibidez. Ameriketara dozenaka batzuk joan ziren: Mexiko, Venezuela, Argentina, Txile edo Uruguaira (64).

Gainera, beste 459 haur ere identifikatu dituzte, baina ez da haien helmugei buruzko informaziorik aurkitu. Hala jakinarazi dute Ion Gambra Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren foru zuzendariak eta Intxorta 1937 kultur elkarteko bi ordezkarik, Julia Mongek eta Josu Chuecak, azterlanaren datuak emateko prentsaurrekoan. Gerran parte hartu ez bazuten ere, umeek oso gaztetatik jasan zituzten haren ondorio larriak. «Beldurra, bonbardaketak, senideengandik eta hurbilekoengandik urruntzea eta, azkenik, gurasoen babesa atzean utzita erbesteratu beharra», azaldu dute.

Erbestera betiko

Asko eta asko ez ziren Euskal Herrira itzuli, Ion Gambra foru zuzendariak adierazi duenez. Haren esanetan, gerrako umeak «pieza garrantzitsua dira gure herriaren eta gure lurraldearen memoria historikoa eraikitzeko»; erantsi du «zalantzarik gabe» errekonozimendua merezi dutela, «funtsezkoa» dela horien istorioak azaleratzea, «errealitate hori ezagutaraztea eta pertsona horiek pairatu zuten sufrimendua aitortzea».

Gambraren ustez, «memoria beharrezko balioa da kultura benetan demokratikoa eraikitzeko eta iraganeko akatsetan berriro ez erortzeko».

Gerrako umeen memoria berreskuratzeko ahalegin horretarako, duela bi urte lankidetza hitzarmen bat sinatu zuten Intxorta 1937 kultur elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak. Helburua izan zen gerran jaiotako haurrak identifikatzea: jaioterria, izen-abizenak eta, posible izan denetan, haien argazki bat eta historia labur bat lortzea.

Azterlana amaitzearekin batera, Gipuzkoako Foru Aldundiak gerrako umeen oroimena aitortzeko eta aldarrikatzeko ekitaldia antolatu du. Martxoaren 18an (larunbata) izango da, 11:30ean, Kursaalean, eta Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusia izango da han. Oraindik bizirik dauden gerrako umeak omenduko dituzte, eta, guztira, 144 pertsonak jaso dute ekitaldira joateko gonbidapena. Litekeena da kopuru hori are handiagoa izatea, aldundiaren ustez. Hori dela eta, gerrako haurren batek bizirik jarraitzen badu eta omenaldira joateko gonbidapena jaso ez badu, aldundiarekin jar daiteke harremanetan 943-11 39 65 telefono zenbakian.


Summary: Botilak, labanak eta balak jaurti dituzte jokalari kurduen aurka Turkian futbol partida batean. Turkiako Bursa eta Kurdistango Amed hiriko futbol taldeek aurrez aurrekoa jokatu zuten igandean. Tentsioa nagusi izan zen asteburuan zehar; kurduen kontrako mezuak pairatu behar izan zituzten Amedsporeko jokalariek eta zaleek.

Liskar betean hasi eta amaitu zen partida. Turkiako bigarren mailako Bursaspor eta Amedspor futbol taldeek elkarren aurka jokatu zuten igandean, Bursasporren etxean. Giroa berotuta heldu zen aurrez aurrekora. Aurreko gauean, larunbatean, Bursaspor taldeko zale batzuk Amedspor taldeko jokalariak zeuden hotelaren parean bildu ziren. Kurduen kontrako mezuak oihukatu zituzten, baita suziriak jaurti ere.

Turkia ipar mendebaldean dago Bursa, Istanbuletik hurbil, eta herrialdeko hiririk jendetsuenetan laugarrena da. Diyarbakir (Amed, kurdueraz), berriz, Kurdistanen dago. Herritar gehienak kurduak dira; hala, Ipar Kurdistango hiriburutzat jotzen dute askok. Horra hor zer eragin zuen bi taldeetako zaleen eta jokalarien arteko ika-mika.

Tentsioa areagotuz joan zen jendea futbol zelaian bildu heinean. Halako batean, Bursaspor taldeko jokalariak oihuka hasi ziren aurkako taldeko jokalariak zeuden harmailetara begira: «Igo bolumena eta entzun dezagun batera: 'Zein zoriontsua den turkiarra dela esaten duena!'». Zelaian bertan ere, jokalari kurduen kontrako erasoak ere egon ziren. Poliziak esku hartu behar izan zuen horiek eragozteko, eta aldageletara ere bidali zituzten bi taldeetako jokalariak une batez.

Gerora, Bursaspor taldeko zaleak hasi ziren jaurtitzen beirazko botilak, labanak, balak... Dena dela, harekin jarraitu zuten, harmailetatik objektuak botatzen jarraitzen zuten bitartean. Klubeko lau jokalari eta hiru goi kargudun zauritu zituzten. Bi aldiz geratu behar izan zuten partida, baina amaitzea lortu zuten. Bursapor 2-1 gailendu zitzaion Amedsporri.

Partida amaitzean, botilaz-eta josita amaitu zuen futbol zelaiak. Amedspor futbol taldeak bere sare sozialetan salatu zuen, aldageletara bidean ere, beren jokalariei erasotu egin zietela Bursapor taldeko segurtasun arduradunek, klubeko langileek eta poliziek. Kurduen futbol taldeko presidente Selahattin Yildirimek adierazi du eskaerak egingo dizkiola UEFAri, FIFAri eta Turkiako futbol federazioari.

Ameden bueltan

Atzoko partida atzean utzita, etxerako bideari ekin diote Amedspor taldeeko jokalariek. Honela egin diete ongietorria zaleek. «Matxinadaren sua gara, erre egiten gara!».


Summary: «Zaintzaren negozioaren» amaiera exijituko dute Martxoaren 8an Bilbon. Egungo sistema «heteropatriarkalaren» ordez, zaintza sistema publiko-komunitario bat proposatu dute

«Amaitu zaizue zaintzaren negozioa. Feminismoa da alternatiba». Gaur goizean aurkeztu dute Bilbo Feminista Saretzen taldeko kideek Martxoaren 8ko manifestaziorako leloa, Areatzako kioskoan. 19:30ean ekingo diote asteazkenean, Jesusen Bihotza plazatik.

Zaintzan ipini nahi dute arreta aurten, eta berauen «merkantilizazioa» eta «gizonen ihesa» deitoratuko dute. «Salatu nahi dugu bizitzari eta biziari eusten dioten zainketak emakumeok egiten ditugula; batez ere, emakume migratuok eta arrazializatuok», adierazi du Amanda Verrone kideak.

Egungo gizarte antolaketaren izaera salatzeko baliatu nahi dute aurtengo Emakumeen Nazioarteko Eguna. Antolaketa «heteropatriarkala, kapitalista, kolonialista, ijitoen kontrakoa eta kapazitista» errotik eraldatzeko, zaintza sistema publiko-komunitario bat proposatu dute.

«Justizia eta erreparazioa»

Taldearen iritziz, egungo Euskal Herrian hainbat indarkeria daude zaintzaren atzean: «Sexua, generoa, arraza, gizarte maila, aniztasun funtzionala eta administrazio egoera gurutzatu egiten dira, eta zaintza lanak gizonen eta erakunde publikoen inplikaziorik eza justifikatzen duten negozio bihurtzen dira».

Aldarrikatu dute «justizia eta erreparazioa» nahi dutela, eta ez dadila inoiz gehiago egon «zaintza lanak egiteko beren bizitza immolatuko duen emakumerik»


Summary: Alfredo Cospito: anarkista bat heriotzaren eta italiar estatuaren zein 41 bis-aren aurkako borrokan.

Alfredo Cospito anarkista 2022ko urriaren 20tik ari da borrokan, maiatzetik jasaten ari den isolamendu erregimenaren aurka —41 bis eztabaidatu eta ankerra—. 140 egundik gorako baraualdiaren ondorioz Alfredok 50 kilo inguru galdu ditu, haren analisien emaitzak kezkagarriak dira, gurpildun aulkian dabil, ez du gorputzeko tenperatura erregulatzerik lortzen eta haren gorputzak jada ez ditu osagarriak onartzen… Heriotzari aurre egiten ari zaio.

Haren sailkapenaren aurka Alfredoren abokatuak aurkeztu zuen helegitea aztertu behar duten epaileek ere horretarako zehaztutako data martxoaren 7tik otsailaren 24ra aurreratu zuten. Eta Carlo Nordio Justizia ministroari eskakizun hauei irtenbide azkar bat emateko eta 41 bisaren aurkako gizagabetasun eta krudelkeria salaketak eztabaidatzeko prozesu bat irekitzeko eskatzen diotenak egunetik egunera gehiago dira. Hala ere, bai ministroak, bai epaileek, eskaerari ezekoa eman diote, Alfredori heriotza zigorra ezarriz.

Bitartean, Alfredok Milaneko Opera espetxeko medikuntza sailean atxilo jarraitzen du.

2022ko martxoan, Scripta Manent auziaren harira (2016an abiatutakoa), Anna Beniamino eta Alfredo Cospito anarkistek hurrenez hurren 16 urte eta 6 hilabeteko eta 18 urteko zigorrak jaso zituzten, egileek berek %40ko fidagarritasuna ematen dioten froga kaligrafiko batean eta haien idatzietan oinarrituta. Biei hainbat eraso egitea —nagusiena 2006eko uztailean Fossano-ko (Cuneo) Carabinierien eskolaren aurkakoa— eta FAI Federazione Anarchica Informaleko kide izatea leporatu zieten.

Fiskaltzak, Carabinieriek eta DIGOS polizia politikoak, hedabideen ezinbesteko laguntzarekin, «FAIko buruzagien» kondena saldu nahi zuten, eta horretarako nor hobeto aurretik Genovan 2012ko maiatzaren 7an Ansaldo Nucleare-ko buruzagiari hankan tiro emateagatik zigortutako anarkistak baino. Horietako batek gainera azken urteotan nazioarteko anarkista intsurrekzionalisten argitalpenetan eta eztabaidetan parte aktiboa izan zuenean! Eta horixe da Torinoko epaileek eskaini dietena.

2022ko uztailean berriz Erromako Kasazio Gorteak (apelaziorako epaitegi gorena), Scripta Manent auziko sententziaren aurka fiskalak zein defentsak aurkeztutako helegiteen gainean erabakitzeko saioan, 2006ko Fossano-ko erasoa «Estatuaren segurtasunaren aurkako sarraski» gisa (Italiako Kode Penaleko 285. artikulua) berrizendatu zuen eta auzia Torinoko epaitegira birbidali zuen, Alfredo eta Anaren zigorrak, gogortu aldera, berriro kalkulatu ditzan.

2022ko abenduaren 5ean Torinon zigorrak birkalkulatzeko saioan fiskalak Alfredorentzat ergastolo ostativoa edo biziarteko zigor zorrotza eta Anarentzat 29 urtetako zigorra eskatu zuen. Epaileek eskaera hauek Konstituzioarekin zein giza eskubideekin bateragarriak eta neurrikoak ote diren garbi ez zutenez, gaiaren inguruko galdeketa bat Auzitegi Konstituzionalera igorri dute.

2022ko maiatzaren 5ean aurreko Justizia ministroak Scripta Manent-eko zigorra eta Alfredo Cospito beste auzi batean sartu izana (Sibilla izenekoan), Alfredo 41 bis bezala ezaguna den isolamendu eta suntsitze erregimenean sartzeko baliatu zuen, eta hura Sardiniako uhartean dagoen Bancali-ko espetxera lekualdatu zuen.

Alfredo zein Anna anarkistak izateagatik, botere egituren aurkako erasoa praktikatu eta babestu dutelako, eta bereziki esperatzearen zein errepresioaren gainetik, haien printzipioei muzin egin ez dietelako jazarriak, zigortuak eta kriminalizatuak izan dira. FAIko buruzagi bezala saldu dizkigute, guztiok dakigunean… epaileak izan ezik antza denez… anarkistok buruzagirik ez dugula eta buruzagitzarik ez dugula onartzen; FAIko ideologo gisa ere seinalatu izan dituzte.

Kutsu politiko eta ideologiko garbia duten bi auziren aurrean gaude, Scripta Manent eta Sibilla; Estatuaren eta haren erakundeen zilegitasuna ezbaian jarri eta horien aurka borrokatzera ausartzen direnak zigortzera bideratutako auziak. Anarkiston printzipio ideologikoak jazarri izan dira eta iraganean anarkismoaren aurkako beste muntaietan erabilitako argudioekin, neurrira, diskurtso bat eraiki izan da.

Estatuaren oldarraldiari eskura duen arma bakarrarekin, haren gorputzarekin, gose greba mugagabe bati ekinez, aurre egin dion anarkista bat. Haren egoera salatzeko ez ezik, 41 bis isolamendu eta suntsitze erregimena eta ergastolo ostativoa (bizi arteko zigorraren aldaera zorrotzena) salatzeko ere.

Mundu zabaleko anarkisten mobilizazio eta agitazio jarraituari, Italian, sindikatuak, ikasleak, juristak, abokatuen elkargoak, ministro ohiak, presoen eskubideen babeslea eta oposizioko alderdi nagusiak batzen joan zaizkio. Alfredoren borroka eta 41 bisa egunero hedabide nagusietan daude, parlamentuko saioetan maiz agertu izan da, eta otsailaren 3an irlandar parlamentari batek Europako Parlamentura ere eraman du.

Mahai gainean, Alfredoren osasun kaxkarra eta gogo irmoa, eta 140 egun baino gehiagoko gose grebaren ostean hiltzeko arriskuaren errealitate gordina. Alfredo Cospitoren eta Anna Beniaminoren askapenaren alde mobilizatu beharra dago! Eta disidentzia politikoaren aurka erabiltzen diren 41 bisa edota Espainiako FIES+art.10 bezalako suntsitze eta isolamendu erregimenak indargabetzeko ere!


Summary: Alemaniaren zalantzek airean utzi dute konbustio autoak debekatzeko legea. Estatu kideak bihar ziren bozkatzekoak, baina bozketa atzeratu egin behar izan dute. Italia, Polonia eta Hungaria ere kontra azaldu dira.

Azken pausoa baino ez zen falta; tramite huts bat, itxuran. Baina dena airean dago orain. Europako Batasuna bihar zen onartzekoa 2035etik aurrera praktikan barne errekuntzako motordun auto berrien salmenta debekatuko duen legea, baina kontseiluak biharko deituta zuen bozketa atzeratu egin behar izan du araua onartzeko berme nahikorik ez duelako. Izan ere, zalantzak agertu dituzte zenbait herrialdek azken orduan; besteak beste, Alemaniak.

Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidentea Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin elkartu zen atzo, korapiloa askatzeko asmoz. Izan ere, Berlinen ezezkoak alarma guztiak piztu ditu Bruselan. Bileran ez zuen hura konbentzitzerik lortu, baina bi aldeek hitz egiten jarraitzeko konpromisoa hartu zutela berretsi zuen. «Elkarrizketa eraikitzaile batean gaude», esan zuen. Baikor azaldu zen Scholz ere, baina bozketarako egunik ez dute oraingoz.

Alemaniak berme gehiago nahi ditu erregai erregai sintetikoak darabiltzaten autoak debekutik kanpo gera daitezen. Salbuespen horri esker, autogintza sektoreak denbora irabaziko luke, elektrifikaziorako trantsizioa atzeratu egingo lukeelako. Izan ere, kasu horretan barne errekuntzako motordun autoak ekoizten jarraitzeko aukera izango lukete 2035etik aurrera ere, elektrikorako edo hidrogenorako urratsa egin beharrean. Erabakigarria da hori auto ekoizle handientzat, hain zuzen ere, eta testuinguru horretan ulertu behar da Berlinen erabakia.

Volker Wissing Alemaniako Garraio ministroak ere lau haizeetara zabaldu zuen eskaria sare sozialetan, hilaren hasieran. 2035etik aurrera ere klima errespetatzen dituzten materialak erabiltzeko aukerari eutsi behar zaiola azpimarratu zuen, «isurketak murrizten» lagunduko dutelako. Eta «beharrezkoak ez diren debekuak» ez ezartzeko galdegin zion Bruselari, autogintza sektorearentzat arriskutsuak izan daitezkeelako.

Bada, hari erantzunez, Von der Leyenek adierazi zuen bat egiten duela aukerak aztertu beharraren ideiarekin. Baina ohartarazi zuen erabakiak ezin dituela Batasuneko klima helburuak oztopatu. 2030. urterako karbono isuriak %55 murrizteko helburua adostu zuten herrialdeek iaz.

Elektrikoen apustua

Bruselak auto elektrikoen alde egin nahi du hurrengo urteetan. Legeak ez du zehazki halakorik adierazten; aitzitik, 2035. urtetik aurrera Europako Batasunean saltzen diren auto berrien karbono isuriak %100 murritzarazten ditu soilik. Hala ere, Batzordeak konpromisoa hartu zuen «erregai neutroa» darabilten ibilgailuen inguruan proposamen bat egiteko. Bada, puntu horretan sartu nahi du Alemaniak erregai sintetikoen salbuespena.

Edonola ere, proposamen hori legea onartu ondoren egingo luke Bruselak, eta hori gaur-gaurkoz airean dago. Izan ere, Alemania ez ezik, Italia, Hungaria eta Polonia ere debekuaren kontra azaldu dira, eta helburuak «leuntzeko» eskatu dute.

Europar Kontseiluan estatu kideek berrestea falta da, hain zuzen ere. Batzordearen proposamena iazko ekainean onartu zuten Batasuneko Ingurumen ministroek, eta otsailean jaso zuen Europako Parlamentuaren oniritzia.


Summary: Berdinketarekin konformatu behar izan dute gorritxoek. Osasuna nagusi izan da lehen zatian. Gero, partida berdindu egin da, eta, azken unean, Pablo Ibañez garaipenaren gola sartzear egon da burukada batekin, nafarrentzat. Osasuna zortzigarren dago sailkapenean, Europako postuetatik hiru puntura.

Liga eta Kopa artean, Osasunak ezin izan du hirugarren garaipena kateatu. Sevillari eta Athletici irabazi ostean, puntu batekin konformatu behar izan du Celtaren kontra. Gorritxoek 0-0 berdindu dute Sadarren. Lehen zatian, nahiz eta aparteko neurketarik ez egin, nagusi izan dira, eta merezi izan dute gola sartzea. Baina ez dute asmatu. Bigarren zatian, Celtak aurrerapauso txiki bat eman du, eta partida apur bat gehiago parekatu da. Bi taldeak golaren bila joan dira, eta azken unean Osasuna gola sartzear egon da Pablo Ibañezen burukada batean. Baina Ivan Villar Celtako atezainak sekulako eskua atera du. Hala, puntu bana eraman dute bi taldeek. Denboraldi honetan Osasunak ligan Sadarren lortu duen lehen berdinketa da. Gorritxoak zortzigarren lekuan geratu dira sailkapenean, 34 punturekin: Europako postuetatik hiru puntura.

Lehen zatian, hasi eta buka, Osasunak izan du jokoaren ekimena. Celtak apenas sortu duen aukerarik. Alderantziz: eusteko lanetan aritu da, eta gorritxoen hutsen bat baliatu nahi izan du, aurrean dituen bi jokalari erabakigarrienek, Gabri Veigak eta Yago Aspasek, aukeraren bat baliatu zezaten. Baina Osasunak azken partidetan atzean izan duen sendotasunari eutsi dio, eta Aitor Fernandezek ez du ia lanik izan. Erasoan, nafarren jokalari arriskutsuena Ez Abde izan da. Berriro ere partida oso ona jokatu du marokoarrak. Osasunari izan dituen hiru aukeretako batean asmatzea falta izan zaio. Horietako bi, argienak, Ante Budimirrek izan ditu. Lehena, 19. minutuan: Punpa laster egin du errematea, baina gurutzatuegi joan zaio, eta, gainera, Ivan Villar Celtako atezainak esku ona atera du. Bestea 29. minutuan ailegatu da. Buruz, penalti puntuan, ondo errematatu du Galiziako taldearen bi erdiko atzelarien artean. Baina atearen gainetik joan zaio. Hala, 0-0 amaitu da lehen zatia.

Bigarrena berdin hasi da. Osasunak izan du partidaren aginte makila. Celtak bereizi samar zituen lerroak, eta horrek zaildu egin dio erasoko jokoa sortzea. Baina, partidaren minutuak aurrera joan ahala, neurketa apur bat aldatu da. Celtak pare bat aukera izan ditu Veigaren eta Aspasen oinetan. Ez dute gola sartu, baina konfiantza eman die erasora joateko, eta horrek zalantzak eragin dizkio Osasunari. Joan-etorrikoa bihurtu da neurketa. Hor edozeinek irabaz zazakeen. Gertuen Osasuna egon da. Harago, Ez Abdek gola sartu du area ertzetik egindako erdiraketa batean, 73. minutuan. Baina epaileak baliorik gabe utzi du, Chimy Avila baloiaren norabidean gurutzatu baita, eta jokoz kanpo geratu da. Osasunak garaipena nahi zuen, eta ekinean jarraitu du. Erasoan zerbait aldatzeko, Jagoba Arrasatek Kike Garcia eta Kike Barja zelairatu ditu, Chimy Avilaren eta Budimirren ordez. Baina ez dute lortu. Azken minutu horietan bi taldeek gauzak bizkorregi egin dituzte, eta jokaldiak gehiago lantzea falta izan zaie asmatzeko. Baina neurketa amaitzear zela iritsi da Pablo Ibañezen aukera. Ez da sartu, eta hala amaitu da neurketa.


Summary: Tobleronek Cervino mendiaren irudia kendu beharko du bere txokolateetatik. Suitzako nazio ikurrak babesteko legeak galarazten dio, ekoizpena atzerrira eraman dutelako. Euskal Herriko irudia ere erabiltzen dute, kanpoan ekoitzitako gauzak saltzeko.

Nork ez ditu lotzen Toblerone txokolatea, Suitza eta mendia? Mendi kate forma du barra gozoak, eta piramide formako haren kutxa horian, piramide itxurako Matterhorn-Cervino mendi ikonikoaren marrazki bat agertzen da (mendian, ezkutaturik, Suitzako beste ikur bat ikusten da: Bernako hartza). Amaitu da hori, ordea.

Mendi horren irudia kendu beharko du Toblerone barra egiten duen konpainiak, Suitzako legeak galarazten diolako herrialdeko babesturiko ikurrak erabiltzea, horren ekoizpena atzerrira eraman ostean.

Izan ere, Ameriketako Estatu Batuetako Mondelez konpainia da Toblerone markaren jabea, eta, iragarri duenez, Eslovakian ekoizten hasiko dira, hein batean, «munduan hazi den eskaerari erantzuteko, eta etorkizunean hazteko». Konpainiak esan du Cervino-Matterhornen irudia, mendi baten «irudi orokor» batekin ordezkatuko dutela, eta Tobler sortzailearen sinadura sartuko dutela.

Horrez gain, Suitzan egina leloa kendu beharko dute, eta Suitzan eraturiko enpresa esamoldearekin ordezkatu, legeak aginduta.

Memeak sortu dituzte sare sozialetan, Matterhorn-Cervinok Txindokirekin duen nolabaiteko antzaz baliatuta.

Theodor Toblerrek sortu zuen gozokia 1908. urtean. Bere abizena eta torrone (turroi) hitz italiarrarekin nahastuta. Baina 1970. urtean, Suchardekin bat egin zuen enpresak. Kraft Foods multinazionalak erosi zuen 1990. urtean, eta, Europan aritzeko, Mondelez izena eman zioten konpainiari.

Matterhorn-Cervinoren irudia 1970. urtetik erabili dute, eta Berna inguruko Ingenbohl herrian izan dute lantegia.

Baina Suitzak estu zaintzen ditu bere ikur nazionalak, eta 2017. urtean onartu zuten lege batek zehazten du ezin direla ikur horiek erabili esnekietan oinarrituriko produktuetan, ez badira osorik egiten Suitzan. Bestelako produktuetan, berriz, osagaien %80 izan behar dira Suitzan sortutakoak.

Nazioaren ikurrak edonork erabiltzea galarazi nahi izan du Suitzak lege horren bitartez. Izan ere, Suitzaren irudia luxuarekin eta kalitatearekin lotzen da munduan, eta tentagarria zaie beste herrialde batzuetako enpresei harekin nolabaiteko lotura irudikatzea. Marketinaren munduan, foreign branding esaten zaio horri, hau da, herrialde bateko enpresa batek beste bateko hitzak edo irudiak erabiltzeari hangoa dela iradokitzeko, haren irudi onaz baliatzeko trikimailu gisa. Horren adibideak dira Ingalaterrako Superdry eta Kataluniako Koroshi (Japoniako kutsua erabiltzen dute), Frantziako Geographical Norway eta Italiako Napapijri (Norvegiako bandera).

Baina Euskal Herria ere bada horren biktima. Euskara, sasi-euskara eta euskal ikurrak erabiltzen dituzte hainbat konpainiak, batez ere Frantzian elikagaiak saltzeko.

Baionako Xingarra (Jambon de Bayonne) markarekin saltzen den urdaiazpikoa egiteko zerriak Bretainiaraino eta Kataluniaraino haz daitezke, esaterako, eta Baiona hitzarekin eta lauburu gorri batez saltzen den xingar bat Biarnon ekoizten da.

Saint Agur izenpean saltzen den gazta, berriz, Frantzia eta Okzitaniako eremuak hartzen dituen Auverniako eskualdean egiten dute.

Eskerri gazta Garona Garaian (Frantzia) ekoizten dute, sasi-euskarazko izena eman badiote ere.

Eta Lourdesen (Okzitania) euskal oilaskoa prestatzen dute, eta ustezko «euskal Pirinioetako errezeta» erabiltzen duen txerriki egosia, aranekin, berotu eta jateko.

Matterhorn-Cervino mendirik gabe, baina Gavarnieko zirkuaren irudiarekin laguntzen dute.


Summary: Jendetza elkartu da Baionako manifestazioan, greba egunean. Greba iraunarazi nahi dute sindikatuek, eta aste osoan ekintzak eginen dituztela iragarri dute.

Erretreten erreformaren kontrako mobilizazio jendetsua egin dute Ipar Euskal Herrian, asteartean. Frantziako Gobernuak gibel egin dezan «dena gelditzera» deitu dute sindikatu nagusiek, eta jarraipen handia izan du greba mugimenduak. 11.000 pertsona elkartu dira goizean Baionako karriketan, eta ehunka pertsonak manifestazioa egin dute arratsaldean Donapaleun (Nafarroa Behera). Indar harremanean «ozka bat» igotzeko borondatea nabarmendu dute sindikatuetako ordezkari gehienek. «Gaurkoa etapa bat da. Ozka batez igo gara, baina horrek ez du erran nahi gorenean gaudenik», abisatu du Mercedes Graciet CFDTko arduradunak. «Lehen egun bat da, jendeari ekonomia gelditzeko eskatzen diogu, erakusteko langilerik gabe Frantzia ez dela ezer».

Mobilizazio jendetsu baten argazkia lortu nahi izan dute goizean sindikatuek, eta hala izan da. Jende multzo handia bildu da geltokian, eta luze joan da manifestazioa San Leon itzulguneraino. Bertan, Baionako zirkulazio ardatz nagusi bat oztopatu dute grebalariek tarte batez. Ibilbidean zehar, hainbat banketxe eta aseguru agentziari eraso diete burua estalia zeramaten ezezagun batzuek. Tindua bota eta erakusleihoak apurtu dituzte.

Bai funtzio publikoan eta baita enpresa pribatuetan ere, Ipar Euskal Herrian greba deialdi andana izan direla baieztatu dute sindikatuek. Garraio arloan ikusi da eraginik handiena: Baionako geltokia itxia egon da goizean, eta abiadura handiko tren bakarra ibili da Hendaia eta Baiona artean; eskualdetako trenik ez da atera. Miarritzeko aireportuan hegaldien erdia bertan behera utzi dute. Autobus zerbitzua ere murriztua izan da. Hezkuntzari dagokionez, eskola asko itxi dituzte.

Ikusi gehiago: Ipar Euskal Herritik kanpo ere protestak izan dira

Langileak enpresaz enpresa antolatzera deitu ditu intersindikalak, bakoitzean erabaki dezaten grebari zer jarraipen eman. Trenbideetako langileak egunero elkartzen dira, eta atzo aho batez erabaki zuten jarraitzea. Energia sektorean ere, Enedis eta GRDF enpresetan greban jarraitzearen alde egin dute. Industria arloan, intersindikalak emanen dituen norabideen beha izan dira hainbat enpresatan. Baionako portuan Frantziako portuko langileen sindikatuak erabakiko duenaren zain egon dira. Justuki, bihar goizean portua blokeatzera deitu ditu grebalariak intersindikalak, eta ondoko egunetarako ere ekintza gehiago izanen direla iradoki dute.

LABek ere blokeatze ekintzak eginen dituela iragarri du Argitxu Dufau Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak. Sindikatu abertzaleak langile asanbleak antolatzen ditu mobilizazio egunetan, eta horietan erabakitzen dute. FSU eta Solidaires sindikatuetako kideek ere parte hartu izan dute. Izan ere, Frantziako sindikatuek antolatu duten intersindikaletik kanpo utzi dute LAB beste behin. Joan den ostiralean izan zuten bilkura haiekin, eta adierazi zieten abertzaleen parte hartzeak ez duela «kontsentsurik» sortzen sindikatu guzien artean.

Indarra erakutsi

Urtarrilean mugimendua abiatu zenetik, banako mobilizazio egunak antolatu dituzte sindikatuek. Aste honetan beste indar bat erakutsi nahi dute. «Frantzia gelditu nahi dugu aste osoan, eta erakutsi Asanblean eta Senatuan pasatzen saiatzen badira ere karrikan ez dela pasatuko», adierazi du Patricia Glory CGTko buruak. «Jende anitz bildu da gaur, eta ondoko egunetan ere espero dugu, Frantziako Gobernuak erreforma proiektua bertan behera utzi arte, injustua eta justifika-ezina baita», adierazi zuen Herve Larrouquert FOko buruak, atzo ere.

Irautea izanen da orain gakoa. Dufauren hitzetan «indar bat gehiago» erakutsi behar dute. «Manifestazioak eta grebak segituko ditugu eragile ekonomikoek gobernuari presio egin diezaioten», dio Gracietek. «Gobernuak indarrez pasatzea erabakitzen badu, haiek hartzen dute leherketa sozialaren arriskua. Hori entzunarazi nahi diegu». «Konbentzitua naiz irabaziko dugula», baieztatu du Gloryk. Bihar ere manifestazioa eginen dute sindikatuek goizean, emazteen nazioarteko egunarekin lotura eginez. Erretreten erreforma proiektuak kalte handien emazteei eginen dietela salatuko dute.


Summary: Asiloa eskatzeko baldintzak gogortuko ditu Erresuma Batuko Gobernuak. Parlamentuak onartu behar duen lege proposamenak eskumena ematen dio Barne Ministerioari paperik gabeko migratzaileak atxilotu eta kanporatzeko. Haren arabera, «legez kanpo» sartzen direnek ezingo dute asilorik eskatu Erresuma Batuan.

Erresuma Batuko Parlamentuan goizetik ari dira eztabaidatzen Legez Kanpoko Migrazio Legea. Proposamenak behar adina babes jasoko balu, aurrerantzean Barne ministroak eskumena izango luke herrialdean paperik gabe sartzen diren migratzaileak atxilotu eta kanporatzeko. Horrez gain, atzemandako pertsona horiek galdu egingo lukete asiloa eskatzeko eskubidea edota etorkizunean herrialde hartara sartzekoa. Barne ministro Suella Bravermanen esanetan, araua «beharrezkoa» da «krisia» konpontzeko. Bravermanek aitortu du legeak, indarrean sartuz gero, «tenkatu» egingo duela nazioarteko legedia, baina azpimarratu du ez duela urratuko. Londresek onartu nahi duen lege proposamenak ahalbidetuko luke paperik gabeko migratzaile oro atxilotu eta kanporatzea epailearen agindurik gabe, hura herrialdera iritsi eta lehen 28 egunetan.

Braverman bera arduratu da proposamena aurkezteaz. Barne ministroaren esanetan, egun asilo sistemak «gainezka» egin du «legez kanpoko migrazioaren ondorioz». Bravermanek nabarmendu du azken urteetan iritsi diren «migratzaile guztiak» heldu direla «herrialde seguruetatik», eta «gehienak» 40 urte baino gutxiagoko gizonezkoak direla. Ordezkari kontserbadoreak aitortu du lehendik ere eginak dituztela ahaleginak «auzia konpontzeko», baina ez dela aski izan: «Jendea nekatu da. Gobernuak urratsak egin behar ditu».

Eztabaida ez da berria. Rishi Sunak lehen ministroak joan den abenduan iragarri zuen lege berri bat onartuko zutela «argi» utziko zuena, Erresuma Batuan paperik gabe sartuz gero, ezingo dela bertan geratu. Arauak, zehazki, herrialdera txalupa txikietan heltzen diren migratzaileei eragiten die. «Neurri hau da bidezkoena bertakoentzat eta asiloa legezko bideetatik eskatzen dutenentzat», idazti du Sunakek berak The Sun egunkarian. Proposamenak, ordea, talka egiten du nazioarteko legeekin, zeintzuen arabera ezin zaio herrialdera iritsi den migratzaile bati asiloa askatzea ukatu, baldin eta aurreko aldietan eskatzeko aukerarik izan ez badu.

Ez da lehen aldia Alderdi Kontserbadorea migrazioak geldiarazten ahalegintzen dena. 2019an, esaterako, ia bi mila lagun heldu ziren Erresuma Batura itsasoz, Mantxako kanala zeharkatuta. Urte hartan kostaldean zaintzeko bi ontzi gehiago jarri zituen Londresek, eta Frantziarekin elkarlanean ohartarazi zien migratzaileei kanala paperik gabe zeharkatuz gero kanporatu egingo zituztela. Bi urte geroago, 2020an, 8.466 migratzaile heldu ziren, eta bi estatuek gogortu egin zuten mugako segurtasuna. Aldi berean, Londres kostazainak baliatzen hasi zen itsasoz heltzen ahalegintzen ziren migratzaileei atzera eginarazteko, eta heltzen zirenak barrakoietan jarri zituzten. Neurri horiek guztiak hartuta ere, 2021ean 28.500 migratzaile baino gehiago heldu ziren herrialdera; iaz, berriz, 45.750 baino gehiago.

Salbuespena

Sunaken proposamenaren arabera, Barne Ministerioak luke migratzaileak «kanporatzeko betebeharra», baina neurri horrek baluke salbuespenik: 18 urte baino gutxiagokoak eta osasun arazo larriak dituztenak. Gaur onartuta ere, legea ez da berehala indarrean sartuko, hilabete batzuk beharko ditu, baina atzera begirakoa izango da, hau da, onartzen dutenetik aurrera Erresuma Batuan paperik gabe sartzen den oro egongo da deportatua izateko arriskuan, nahiz eta araua oraindik indarrean egon ez.

Lege berriak talka egingo du Londresek Europako Giza Eskubideen Itunarekin hartutako konpromisoekin, baita NBEren Errefuxiatuen Konbentzioarekin ere; azken horrek bermatzen ditu herrialdera heltzen diren asilo eskatzaileen eskubideak. Izan ere, ez da gauza bera errefuxiatua eta migratzailea. Errefuxiatua da bere herrialdea uztera behartutako pertsona, dela gerratik ihesi egin behar izan duelako, jazarria izan delako edo natur hondamendi baten ondorioz; aldiz, migratzailea da toki batetik bestera mugitzen den edonor. Kasu honetan, kontzeptuak garrantzi handia du, legeak paperik gabe heltzen den edonor Ruandara edo «beste herrialde seguru batera» kanporatzeko eskumena eskaintzen baitio Barne Ministerioari, haien jatorrizko herrialdea edozein dela ere.

Londresek lehendik ere badu indarrean arau bat, zeinaren arabera zenbait asilo eskatzaile Ruandara kanporatu ditzakeen. Baina gaur arte ez du baliatu, nahiz eta zenbait iturrik aurreratu dutenez laster has daitekeen. Sunakek berak iragarri zuen atzo harremanetan diharduela Ruandako presidente Paul Kagamerekin, proposamenak aurrera jarraitzen duela bermatzeko.

Sunaken gobernuak iragarri du asiloa eskatzeko «bide seguru berriak» ahalbidetuko dituela datozen hilabeteetan, baina soilik mugak segurtatu ondoren. Ordea, gobernuburuak ez zuen aurreratu noiz izango den hori. Iaz Albaniatik, Afganistandik eta Irandik joandako migratzaileak izan ziren asiloa eskatu zutenetatik gehienak.


Summary: Zaballan hildako presoaren familia auziaren prozeduran aurkeztuko da. Senideek Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailaren jarrera kritikatu dute. Gorpua Aljeriara aberriratzeko baimen baten zain daude.

Gasteizko 3. Instrukzio Epaitegiaren esku dago zurreko astean Zaballako kartzelan (Araba) hildako presoaren auzia. Orain, Maleken familiak auziaren prozeduran aurkeztea erabaki du, eta epailearen esku utziko du orain arte jasotako informazioa. Azaldu dutenez, helburua da euren senidea «zer egoeratan zegoen ikertzea» eta espetxeak «behar bezalako arduraz jokatu duen jakitea». Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak haiekin izandako jarrerak eragindako «mina» ere salatu dute: «Dolua hastea izugarri zaildu du».

Ikusi gehiago: 22 urteko gizonezko preso bat hil da Zaballako espetxean

Senideek jakinarazi dute hasieratik zailak izan direla Justizia Sailarekin izandako harremanak: «Gu izan ginen laguntza bila [Eusko Jaurlaritzako] Justizia Sailarekin harremanetan jarri ginenak, eta ez alderantziz». Hala, salatu dute espetxeak zalantzan jarri zuela familiak gorpuaren kargu egitea bera, esanez Malek bakarrik zegoen etorkin adingabe bat zela. «Familiarik ez zuela esatera iritsi ziren».

Are gehiago, gaztearen beilatokia hautatzeko arazoak izan zituztela azaldu dute. Kritikatu dute administrazioak berak zehaztu izana lekua, «prezio oso handikoa», eta gehitu bertan ez zela kontuan hartu Maleken erlijioa. «Erakundeak gastuen zati bat bakarrik hartu zuen bere gain, eta ordaindu ahal genuen beilatoki batera eraman behar izan genuen gorpua». Han, polizia sekretuak bertaratu zirela salatu dute, eta familiari galdeketa egiten saiatu zirela. «[Beilatokia] hainbat zentrotatik igarotako haurrez beteta zegoen, eta inork ez zituen ezagutzen», argitu dute.

Nabarmendu dute Justizia Sailak 5.000 euro eman dizkiola familiari, zenbait orduko negoziazioaren ostean. Diru kopuru horrek, ordea, ez luke hileta gastuak ordaintzeko emango —7.000 euro—; eta, are gutxiago, ondoren gorpua aberriratzeko —beste 5.000 euro baino gehiago—.

Gorpua Aljeriara aberriratzeko prozesua «arazo burokratikoek» luzatu dute, familiaren esanetan. Senideen arabera, erakundeek Maleken pasaportea «galdu» zuten, eta lanak izan zituzten heriotza ziurtagiria eskuratzeko ere. Bi dokumentu horiek beharrezkoak dira prozesuari ekiteko. Behin horiek entregatuta, Aljeriako kontsulatuak hilotza lekualdatzeko baimena eman zain daude.

Bestalde, familiak eskerrak eman dizkie azken egunetan haiekin izan diren psikologo, itzultzaile, abokatu zein kazetariei, erakutsitako «maitasun eta errespetuagatik». Baita Gasteizko komunitate musulmanari ere, gorpua aberriratzeko diru bilketan laguntzeagatik.

Malek, 22 urteko gizonezkoa, otsailaren 28an aurkitu zuten hilda Zaballako kartzelako bere ziegan. Gizona 2020ko irailetik zegoen preso, eta ez zegoen suizidioaren prebentziorako programan, Eusko Jaurlaritzak azaldu zuenez, ez zutelako horretarako «zantzurik» ikusi. Senideek, baina, azaldu zuten aurrez ere saiatu zela bere buruaz beste egiten. «Espetxeko langileek diote ez zutela ezer detektatu; nik, ordea, zantzuak argi eta garbi ikusi nituen bisita batean: markak zituen gorputzean, biziki triste zegoen, eta droga kontsumoak izugarri egin zuen gora azken boladan», adierazi zuen Zuriñe Rodriguez senideak.


Summary: Emakumezkoen salerosketan eta droga trafikoan aritzen zen sare bat atzeman dute Bizkaian. Barakaldon, Fruizen eta Bilbon sareko zenbait kide atxilotu dituzte; emakumeak bahituta zeuzkaten

Barakaldon, Fruizen eta Bilboko Zorrotza auzoan emakumeak bahituta zeuzkaten zenbait pertsona atxilotu ditu gaur goizean Guardia Zibilak. Efe agentziaren arabera, emakumeen salerosketa eta droga trafikoa egotzi dioten sare baten parte ziren. Goizean goiz hasi dute operazioa, eta aurreikusi dute jende gehiago ere atxilotuko dutela agian hurrengo orduetan.


Summary: Idazketa, edizioa eta irakurketa izango ditu ardatz Gutun Zuria jaialdiak. Martxoaren 28tik apirilaren 1era 30 jardueratik gora antolatu ditu Bilboko Azkuna zentroak. Anjel Lertxundik eta Cristina Riverak jasoko dute ohorezko saria.

Literatura ardatz bakar zela hasi zuen ibilbidea Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdiak, 2008an. Hamabost aldiren ostean, literatura sortzeko, banatzeko, komunikatzeko eta kontsumitzeko modu berriak daudela islatuko dute festibalaren bitartez. Idatzi, editatu, irakurri lelopean, idazketa, edizioa eta irakurketa «prozesu beraren parte» direla nabarmendu du Ivan de la Nuez jaialdiko aholkulariak, eta horixe izango da, hain zuzen, aurtengo ardatz nagusia. Martxoaren 28tik apirilaren 1era bitarte egingo dute, eta egitarau «zabala, askotarikoa eta kalitatezkoa» prestatu dutela aurreratu dute. Sarrerak salgai daude dagoeneko Azkuna zentroan eta euren webgunean.

Martxoaren 28an abiatuko da jaialdia, eta askotariko topaketak, sortzaileen arteko elkarrizketak eta tailerrak prestatu dituzte, besteak beste. Anjel Lertxundik emango dio hasiera jaialdiari: solasaldi bat egingo du Adan Kovacsics idazle eta itzultzaile txiletarrarekin, Lecturas de los demás, lecturas de mí mismo izenburupean. Arratsaldean, berriz, Abraham Boba musikariak Esto no es una canción poesia errezitala egingo du Azkuna zentroko auditorioan.

Guztira, 30 sortzailetik gora arituko dira jaialdiak irauten duen bost egunetan. Tartean, Manuel Rivas, Gonçalo M. Tavares, Juan Pablo Villalobos eta Elvira Navarro literatura garaikideko erreferenteak; Pol Guasch, Munir Hachemi, Leire Bilbao eta Sara Torres narratibako ahots berriak; Katixa Agirre eta Eider Rodriguez idazleak; eta Iñigo Martinez Peña, Jon Gerediaga eta Bob Pop autoreak, idazkera antropologiatik, filosofiatik, psikologiatik eta interpretaziotik jorratzen dutenak.

Jarduera osagarriak

Ohiko egitarauaz gainera, bestelako jarduera osagarri batzuk ere prestatu ditu Azkuna zentroak. Desideratak kale antzezlana izango da horietako bat. Esperientzia gisa planteatu du proiektua Rakel Esparza Azkuna zentroko programazio arduradunak: «Pazienteak liburuak diren ospitale bat bisitatuko du ikusleak». Mama Crea konpainiak eta Azkuna zentroak elkarlanean ondu dute ikuskizuna, eta martxoaren 20tik 27ra ikusi ahal izango da, Bilboko kaleetan.

Horrez gainera, Desiree Rubio artistak bi tailer eskainiko ditu: Izenburua tenkatu eta Liburua kontzeptu gisa lantzeko beste modu batzuk. Hilaren 29an eta 30ean izango dira horiek, hurrenez hurren, Mediateka BBK aretoan eta Azkuna zentroko Kubo Baltza aretoan. Amaitzeko, Juan Pablo Villalobos idazle mexikarrak Historias del Raval literatura proiektua landuko du eskoletako zenbait ikaslerekin.

Sari banaketa

Bilboko literatur jaialdiak iaz banatu zituen estreinakoz BBK Gutun Zuria ohorezko sariak, euskal autoreei eta nazioartekoei aitortza adierazteko. Aurten, Anjel Lertxundi idazleak eta Cristina Rivera Garza eleberrigile, poeta, ipuingile eta saiakeragileak jasoko dute, martxoaren 17an. Egun horretan bertan, gainera, solasean jardungo dute Riverak eta Isabel de Naveranek, 18:30ean.