Summary: Allende erorarazteko AEBek harturiko erabakia azaleratu dute agiri ofizialek. Besteak beste, Richard Nixon eta Henry Kissingerren arteko 1970eko elkarrizketak sekretupetik atera dituzte. «Ahal dugun guztia egin behar dugu Allenderi kalte egin eta hura agintetik kentzeko».

Estatu sekretu zigilua kendu diete agiriei Washingtonen, 50 urte igaro ondoren, eta mundu osoak zekiena baieztatu dute: AEBetako gobernuak txiletarrek demokratikoki aukeraturiko presidente Salvador Allende erorarazteko erabakia hartu zuen 1970. urtean. Hiru urte geroago, Augusto Pinochet jeneralak estatu kolpea jo zuen presidentearen aurka.

Richard Nixon zen orduan Etxe Zuriko maizterra. Agiriek erakusten dutenez, urte horretako azaroaren 5etik 9ra, bolo-bolo ibili zen Allenderen gaia Washingtongo botereguneetan. Elkarrizketa horietako protagonista nagusietako bat Henry Kissinger orduko Segurtasun Nazionalerako aholkularia izan zen. Harentzat, Allenderen gobernua «kontinente honetan inoiz gertaturiko erronkarik larrienetako bat» zen, azaroaren 5ean bidalitako mezuetako batean adierazi zuenez. Arazoa AEBen eta Txileren arteko harremanez haragokoa zela esan zion Nixoni, eta ohartarazpena egin zion: «Horrekin zer egin ebaztea, baliteke aurten hartu beharko duzun erabakirik historikoena eta zailena izatea».

Allende «marxista gogor eta kementsua» zela adierazi zuen Kissingerrek, eta AEBen oso aurkakoa. Txilen estatu sozialista eta marxista ezarriko zuela, eta, besteak beste, Sobietar Batasunaren eta Kubarekin batera AEBek Amerikan zuten itzala ahultzen saiatuko zela ohartarazi zion. Horregatik, Allenderen agintea sendotzea eta egonkortzea galaraztea aholkatu zion. Pentagonoak eta CIAk Allende etsaitzat definitu zuten. Zerbitzu sekretuetako buru Richard Helmsek txosten bat aurkeztu zuen, eta Txileko militarrek Allendek kargua hartzea galarazteko eginiko saio zapuztuen berri eman.

Sekretupetik ateratako agirietako bat. «Ahal dugun guztia egin behar dugu [Allenderi] kalte egiteko eta hura erorarazteko». NSA Archive

Orduan, domino fitxen doktrina dogma zen Washingtonen. Horren arabera, herrialde batek sozialismoaren aukera eginez gero, horrek berekin ekarriko luke beste batzuk banan-banan erortzea atzetik. Azaroaren 6an, Kissingerren eta Helmsen txostenetan oinarrituta, Nixonek adierazi zuen militarrak zirela egoerari buelta emateko aukera. «Militarrak dira gure eraginpeko boteregunea. Lagundu egin behar diegu». Txilez harago, Brasilgo eta Argentinako militarrak ere gogoan zituela esan zuen Nixonek. «Latinoamerikan ezin diegu pentsatzen utzi ihes egiteko aukera dutela». Kezkatuta zegoen Nixon, herrialdeotako politikari berriekin: beste kumaldi batekoak dira. Amerikaren [AEBen] kontrakotasuna erabiltzen dute agintera heltzeko. Allenderekin zintzo ari garela eman behar du azalean, baina gogor jokatuko dugu bestela».

Bilera berean egon ziren Melvin Laird Defentsa idazkaria eta barne politikaren arduradun William Rogers. «Ahal dugun guztia egin behar dugu Allenderi kalte egin eta hura agintetik kentzeko», adierazi zuten.

Latinoamerikan boterera botoen bidez heldu zen lehenengo marxista izan zen Allende. Txileko Alderdi Sozialistaren sortzaile eta kide izan zen urte luzez. Hainbatetan aurkeztu zen Txileko presidentetzarako, baina, azkenean, 1970an lortu zuen, ezkerreko alderdien Unidad Popular koalizioaren eskutik. Industria handia nazionalizatzeko eta langileen bizi baldintzak hobetzeko neurriak hartu zituen boterera heldu zenean. Baina eskuinak antolaturiko boikot kanpainei aurre egin behar izan zien.

Militarrek, AEBen sostenguarekin, estatu kolpea jo zuten 1973. urteko irailaren 11n. Allendek uko egin zion kargua uzteari, eta presidentearen jauregian bere buruaz beste egin zuen, militarren esku ez erortzeko.

Salvador Allende Txileko presidentea (argazkiaren erdi-erdian) eta haren laguntzaileak, Moneda jauregian, armadak jotako kolpe militarrari aurre egiten. BERRIA

Txile militarren diktadurapean egon zen 1990. urtera arte. Neoliberalismoaren esperimentu gunea bihurtu zen. Diktadurak gutxienez 3.000 herritar hil eta desagerrarazi zituen.

Herrialdeak oraindik ez ditu zauriak itxi. Horren lekuko dira azken hilabeteotan han gertaturiko istilu larriak. Herritarren matxinadak eraginda, diktaduraren garaiko konstituzioa ezabatzearen inguruko erreferenduma egin zuten urriaren amaieran, eta %78k baino gehiagok babestu zuten prozesu konstituziogile bati ekitea. Txilek laugarren konstituzioa idatziko du datorren urtean, eta, aurrekoetan ez bezala —1833koan, 1925ekoan eta 1980koan—, herritarrek hautatutako batzorde batek izango du horren ardura. Gero, herritarrek berretsi beharko dute testua, bozketa bidez.


Summary: Bigarren olatuak ez du indarra galdu Euskal Herrian. Azken bi asteetan Nafarroan intzidentziak nabarmen behera egin badu ere, gainerako hiru lurraldeetan gorantz jarraitzen du, eta orotara azken 24 orduetan 1.643 positibo zenbatu dira

Azaroaren 4tik hona, apenas aldatu den aurreko 14 egunetan 100.000 biztanleko positibo kopurua: %0,4 baino ez da igo, eta 827ean dago orain. Bi aste atzera joanez gero, intzidentzia horrek %5 egin du gora. Testuinguru orokorra eta joera hori izanik, bide hori berretsi baino ez dute egin gaur jakinarazitako datuek. Izan ere, 1.643 positibo jakinarazi dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.

Lurraldeka, baina, kontrako norabidea adierazten dute. Azken bi asteetan, Araban %24,4 handitu da intzidentzia, Bizkaian %31,4, Gipuzkoan %61,8 eta Nafarroan, berriz, %36,2 jaitsi da. Nafarroan, bereziki azken zazpi egunetan indartu da joera hori, azaroaren 4tik hona %29,4 egin baitu behera intzidentziak. Beste hiru lurraldeetan bederen, azken zazpi egunetan lortu da kutsatzeen hazkundea geldotzea —azaroaren 4tik Araban %12, Bizkaian %18 eta Gipuzkoan %9,7 igo baita—. Ez da gutxi, aurreko zazpi egunetako bilakaera kontuan harturik, eta, ondorioz, egun batzuetan ikusiko da ea joera berresten den, Nafarroan gertatu bezala.

Eguneko datuei dagokionez, Araban 126 positibo atzeman dira, Bizkaian 663, Gipuzkoan 601 eta Nafarroan 208. Azken hamalau egunetako intzidentzia tasari dagokionez, Arabak du kasu kopuru gutxiena, 547,8koa; Bizkaiak 743,7 ditu 100.000 biztanleko, Nafarroak 786,4 eta Gipuzkoak milatik gorako langa gainditua du iragan astetik, eta orain 1.101,5 ditu.

Ipar Euskal Herrian ere, gorantz

Ipar Euskal Herriko daturik ez dago bere horretan; dena den, Pirinio Atlantikoak departamenduak Akitania Berriko daturik kezkagarrienak ditu. Pandemia hasi zenetik urriaren 18ra arte, departamenduan 6.408 positibo detektatu ziren; ondorengo hamahiru egunetan, berriz, aurreko hilabete guztietan adina kasu detektatu dira ia: 6.230 gehiago, alegia. Ondorioz, urriaren 18an, aurreko zazpi egunetan 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 224 positibokoa bazen, azaroaren 1ean 521,7raino igo zen —kontuan hartu behar da Hego Euskal Herrian 14 egunetan neurtzen dela intzidentzia eta Ipar Euskal Herrian zazpi egunetan, baina joera islatzeko balio dute bi kasuek—.

Azaroaren 10eko datuen arabera, lehen olatuan baino okerrago dago Ipar Euskal Herria, eta, oro har, Pirinio Atlantikoak departamendua. Izan ere, lehen olatuko garairik okerrenean 97 lagun egon ziren ospitaleratuta, eta, honezkero, zifra ia lau bider handiagoa da: zehazki, 362 lagun daude ospitalean. BERRIAk jakin duenez, uneotan 66 lagun daude Ipar Euskal Herriko ospitaleetan.

Izan ere, Baionako ospitaleko komunikazio zerbitzuaren arabera, 57 paziente artatzen ari dira koronabirusagatik. Horietako zortzi suspertze zerbitzuan dira. Beste 38 paziente COVID-19 unitate berezituetan dira; eta 11 arten segida eta berregokitze zerbitzuan —indarberritze lanak egiten dituzte bertan, ondorioak pairatzen dituzten pazienteendako—. Gainera, Donapaleuko ospitalean bederatzi pazientek dute gaitza.

Positibo tasa, %8,1ekoa

Hego Euskal Herriko ospitaleratzeei dagokienez, oraintxe 712 pertsona daude Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetako gela arruntetan, aurreko egunean baino 29 gutxiago —horrek esan nahi du oro har sartzen direnak baino gehiago direla ospitaletik sendagiriarekin ateratzen direnak—. ZIUko oheetan, berriz, guztira 197 pertsona daude, aurreko egunean baino bost gutxiago.

Antigenoen testak hedatu ahala —egun egiten den lau probatik bat antigeno probak dira, eta beste hiru PCRak—, kasuak atzemateko ahalegina indartu egin dute Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, batik bat Jaurlaritzak. Azken 24 orduetan, 20.256 proba egin dira, eta %8,1ek eman dute positibo —egindako probetatik, 15.339 PCRak dira eta gainerako 4.917ak, antigeno testak—.

Osasunbidearen arau eta gomendioak

Nafarroako Gobernuak iragarri du bilakaera epidemiologiko onaren ondorioz ez dituela Iruñerriko hiru osasun etxe irekiko asteburuko eskariari aurre egiteko. Halaber, Osasun Departamentuak eta Nafarroako Ospitale Guneak ohar bidez adierazi dute garrantzitsua dela ospitaleetako bisitetan neurriak zorroztea, eta maskarak garbitzea, eskuak garbitzea eta distantzia gordetzea.

Segurtasun neurriei buruzko neurriak berrikusi ditu Nafarroako Gobernuak, eta zirkuituak ezarri COVID-19a duten eta ez dutenentzako bisitaldietan. «Helburua da kasu bakoitza banaka artatzea, gaixo bakoitzaren egoeraren arabera zehazteko bisitak eta haren zaintza».

Arau gisa, COVID-19aren unitateetan, osasun profesionalak senideekin telefono bidez jartzen dira harremanetan, galdetzeko nor joango den ospitalera bisitatzera eta ordutegia zehazteko. Bisitek ordubete iraungo dute, eta gomendatzen dute beti pertsona bera izatea. «Oso garrantzitsua da bisitatuko duen pertsona hori osasuntsu egotea, pazientearekin kontaktu estua izateagatik bakartua ez izatea eta COVID-19arekin gaixo ez egotea. Logelan sartu aurretik, erizainek esango diete zer babes neurri hartu, batik bat maskara egoki erabiltzea, eskuak garbitzea eta beste segurtasun neurri batzuk. Hala egingo ez balitz, bisitatzea debekatu dezakete. COVID-19a ez dutenen kasuan ere segurtasun neurriak bete behar dira bisitetan, eta maskara ez da erantzi behar.

Hamar hildako, Bizkaian eta Nafarroan

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, aurreko egunetan zortzi pertsona hil dira COVID-19aren ondorioz. Horietatik hiru, azken 24 orduetan —86 urteko emakume bat, 97 urteko beste bat, eta 87 urteko gizon bat—, Gainera, aurreko egunetan 75 eta 94 urte arteko hiru gizon eta bi emakume hil dira.

Halaber, Bizkaiko foru aldundiak jakinarazi duenez, bi pertsona hil dira COVID-19aren ondorioz azken orduetan. Datu ofizialen arabera, 1.084 lagun hil dira adineko egoitzetan orain arte, eta horietatik 214, bigarren olatuan —zenbaketaren arabera, datuok zertxobait alda daitezke, baina erreferentzia bat ematen dute—. Halaber, hamar erabiltzaile sendatu dira azken orduetan, eta dagoeneko 2.085ek gainditu dute COVID-19 Bizkaiko egoitzetan.

Aldundiaren arabera, orain 79 positibo daude egoiliarren artean, horietatik 17 ospitaleraturik, gainerakoak lurraldeko 11 egoitzatan banaturik: Oizpe-Munitibar (15), Vitalitas Santa Teresa-Barakaldo (10), Olimpia-Bilbao (7), Aspaldiko-Portugalete (6), Aitzea-Gamiz-Fika (4), Anai Cantero II-Bilbao (4), Conde Aresti-Bilbao (2), Begoñako Ama-Bilbao (1), Indautxu Gurena-Bilbao (1), Loiu Gurena- Loiu (1) eta Joxe Miel Barandiaran-Durango (1).

Langileen artean, berriz, 90 langilek baieztatu dute, eta 81 isolatuta daude.


Summary: Pfizerreko zuzendari nagusiak bere akzioen %62 saldu zituen txertoa iragarritakoan. 4,76 milioi euro poltsikoratu zituen botika etxeko buruak. Enpresaren arabera, salmenta hori erabakita zegoen abuztuaren 19tik.

Astelehena ospakizun eguna izan zen Pfizer botika etxe estatubatuarraren egoitzan. Hala esan zuen Albert Bourlak, konpainiako zuzendari nagusiak: «Gaurkoa egun handia da zientziarentzat eta gizateriarentzat». Iragarri berri zuten haien arabera kasuen %90etan eraginkorra den txertoa. Bourlak, ordea, bazuen ospatzeko beste arrazoi bat ere: 4,76 milioi euro poltsikoratu zituen, Pfizerren dituen akzioen %62 astelehenean bertan salduta.

AEBetako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalak eman du albistea. Enpresako buruzagiak 132.508 akzio saldu zituen, bakoitzak 35,51 euroko balioa zuen unean. Txertoa iragarri aurretik, ostiralean, burtsak itxi zirenean, 30,82 euro balio zuten Pfizerren akzioen, %13 gutxiago. Finantza merkatuek birusaren aurkako borrokan giltzarri gisa ikusi zuten Pfizerren iragarpena, eta igoera ikusgarriekin jaso zuten: Europako 300 konpainia handienak biltzen dituen indizeak ia %4 egin zuen gora, %5,2 irabazi zuen Frankfurtek, %7,6 Parisek eta %8,5 Madrilek.

Desinbertsioak zeresana eman du, eta AEBetan eztabaida sortu du informazio pribilegiatuaren erabilerari buruz, lehendik aurreikusteko erraza baitzen albisteak Pfizerren akzioen balioa handituko zuela. Botika etxeak argitu du Bourlaren akzioen salmenta erabakita zegoela abuztuaren 19tik: zuzendari nagusiak orduan utzi zuen sinatuta akzioen balioa 35,51 eurotara iristean saldu egingo zituela zituen akzioen %62. Astelehenean heldu ziren zifra horretara, eta ez ziren askoz gehiago igo: balio gehien izan zuten unean 35,55 eurokoa izan zuten.

Presidenteordeak ere bai

«Salmenta Bourlaren plan finantzario pertsonalaren parte da, erabat legezkoa», azaldu du konpainiak. Izan ere, buruzagia ez zen akzioak saldu zituen enpresako kide bakarra izan: Sally Susman Pfizerreko presidenteordeak ere 43.662 akzio saldu zituen prezio berera, eta, beraz, 1,55 milioi euro poltsikoratu zituen.

Ez da Pfizerrek informazioa erabiltzeagatik zeresana eman duen lehen aldia. Merkatuan zegoen botika batek alzheimerra saihesteko ahalmena izan zezakeela jakitea eta informazioa ez zabaltzea leporatu zioten iaz. Batzuek salatu egin zuten botikagintza industriak etekinak bizitzaren aurrean jarri izana, eta beste batzuek albistea zakarrontzira bota zuten, albiste faltsua zelakoan.


Summary: 'Open Arms' ontziak 259 migratzaile erreskatatu ditu Mediterraneoan. Patera baten hondoratzean jaso ditu ehun lagun baino gehiago. Ezbeharrean, baina, sei pertsona hil dira, sei hilabeteko haur bat horien artean.

Open Arms GKEaren ontzia Mediterraneo itsasoaren erdigunean ari da nabigatzen. 259 migratzaile ditu barruan, azken egunetako erreskate operazioetan jasotakoak. Beste lau bart eraman zituzten ontzitik Italiara, helikopteroz, ospitale batean artatuak izan zitezen. Horien artean zen sei hilabeteko haur bat, amarekin batera Italiara eraman dutena patera baten hondoratzean larri aurkitu eta ontzian suspertzea lortu ondoren. Baina ez du ospitalera bizirik iristea lortu. Harekin, sei dira Open Arms ontziak erreskatatutakoen artean hildakoak.

GKEak azaldu duenez, bazekien hondoratu zen patera noraezean zebilela asteazkenetik, eta hainbat ordutan bilatu ondoren Frontex agentziaren hegazkin batek zehaztu ziola non zegoen. Txalekoak eta maskarak banatzeko astia izan zuen, baina, orduan, patera hautsi egin zen, eta hondoratzen hasi zen. Migratzaile guztiak erori ziren uretara. Open Arms-ekoek 111 lagun jaso zituzten, baita itota hil ziren beste bosten gorpuak ere.

Ordu batzuk geroago, beste patera bat atzeman eta 64 migratzaile gehiago erreskatatu zituzten. «263 pertsona bizirik eta sei gorpu gaude Open Arms ontzian. Bizitza eta zentzurik gabeko heriotza ahaztuen itsasoan», idatzi du GKEak Twitterren.

Azken egunetan izan den bigarren hondoratzea izan zen atzokoa. Asteartean, Libiako gerratik ihesi zihoazen hamahiru lagun hil ziren, IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak jakinarazi duenez. Egun berean beste 88 migratzaile erreskatatu zituen Open Arms ontziak.

Kataluniako GKEaren ontzia azaroaren 4an irten zen Mediterraneo erdialdera, eta orain erreskate lanetan ari den ontzi bakarra da.

Kanarietakoa, biderik «hilgarriena»

Astebetean, Senegaleko 480 migratzaile baino gehiago hil dira Afrikatik Kanaria uharteetara iristeko itsasoa gurutzatu nahian, Espainiako Caminando Fronteras GKEaren datuen arabera. Ohartarazi dutenez, migrazio biderik «hilgarriena» da Kanarietakoa oraintxe bertan.

IOMk ere kezka agertu du Senegaldik Kanarietarako bidean izan diren zeharkaldi saiakeren gorakadarengatik. Irailean gutxienez hamalau ontzi irten ziren Afrika mendebaldeko herrialdetik Kanarietara, 663 pertsonarekin, IOMren esanetan. Urrian, berriz, Senegaleko 414 migratzaile hil ziren Atlantikoan itota. Ezbeharrik larriena hilaren 29an gertatu zen, ontzi bateko motorra lehertu eta 140 migratzaile hil zirenean. Sei egun beranduago, azaroaren 4an, 36 lagun hil ziren Mauritaniako kostaldearen parean.

Hori dela eta, kanpaina bat abiatu dute sare sozialetan, #DeuilNationalSN traolarekin, biharko eguna Senegalen dolu eguna izan dadin.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak abuztuan egin zuen galdeketa baten arabera, garai horretan Kanarietara iritsi ziren migratzaileen %30ek gatazketatik ihesi utzi zuten beren herrialdea, eta %32k sexu, genero, etnia edo erlijio indarkeriatik nahiz derrigortutako errekrutatze militarretik edo ezkontza behartu batetik ihesi. «Kanaria uharteetara iristen ari direnak nazioarteko babesa behar duten pertsonak dira, eta derrigorrezkoa da informaziorako sarbidea erraztea eta asilo eskaria egiteko prozeduratara bideratzea», nabarmendu du NBEren menpeko erakundeak.

AI Amnesty International eta CEARek salatu dutenez, Kanarietara iritsi diren migratzaileei ez zaie asilo eskaera egiteko informazioa erraztu, eta askotan beraien herrialdeetara deportatzeko prozesuak hasi dituzte dagokien laguntza juridikoa eskaini gabe. «Nazioarteko legediaren urraketa larria da», ohartarazi du AIk.


Summary: Irailean eten egin da etxebizitzen salmenta. Urtea hasi zenetik %18,7 egin dute behera salerosketek. Etxebizitza berrietan nabaritu da gehiago jaitsiera.

Udan izandako hazkundea eten egin da eta berriz ere atzera egin du etxebizitzen salmentak Hego Euskal Herrian, INE Espainiako estatistika erakundek ostegun honetan emandako datuen arabera. Azken bost urteetako irailik txarrena izan da, gainera. Iazkoarekin alderatuta, %23,3 gutxitu dira salerosketak: 490 etxebizitza gutxiago.

Urtea hasi zenetik, berriz, %18,7 egin dute behera, iazko urteko epe berarekin alderatuta. Etxebizitza berrien merkatuan nabaritu da gehien jaitsiera: aurreko irailean baino %30 gutxiago. Hamar puntu gutxiago bigarren eskukoetan

Udaberriko konfinamenduan erdira gutxitu ziren salerosketak, bereziki bulegoak itxita egon zirelako eta bisitarik ezin zelako egin; ekainean, apaldu egin zen kolpea (%15,9koa izan zen erorikoa), eta uztailean eta abuztuan gorantz egin zuen. Irailean, baina, berriz egin du atzera, indar handiz gainera, eta baliteke joera hori datozen hilabeteetan sendotzea, osasun krisiaren ondorio ekonomikoen arabera.

COVID-19aren pandemiak indartu egin du etxebizitza merkatuaren beherakada, 2019. urtean hasitakoa. 2009ko krisiaren ondoren, etxebizitzen merkatuak etengabe egin zuen gora. 2011ko datuekin alderatuta, %24,3 hazi zen iaz.


Peio Alcantarilla aske utzi dute

Summary: Peio Alcantarilla aske utzi dute. Atzo eguerdian atxilotu zuten, Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuaren neurriak urratzea egotzita. Hendaian egon da atxikita, eta gaur goizean aske utzi dute.

Peio Alcantarilla aske geratu da, ia 24 orduz Hendaiako polizia etxean atxikita egon ostean. Atzo eguerdian atxilotu zuten euskal preso ohia, EH Baik eta EH Bilduk ohar batean salatu dutenez. Bi alderdien arabera, Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuaren neurriak urratzeagatik atxilotu zuten, eta Hendaiako komisariara eraman zuten.

2015eko urtarrilean Charlie Hebdo aldizkariaren kontra izandako atentatuen ondotik aipatu zuen Frantziako Gobernuak «terrorismoarekin» lotura duten herritarrak zaintzeko tresna baten beharra. 2015eko uztailean egin zuten zerbitzu sekretuen legean onartu zuten Fijaiten sorrera, eta 2016ko uztailean jarri zen neurria martxan. Euskal presoak eta preso ohiak urte hartako abuztutik aitzina hasi ziren jasotzen fitxategian sartzen zituztela ohartarazteko jakinarazpenak. Kontrol judizial baten antzeko neurriak betetzera behartzen ditu preso ohiak. EH Baik eta EH Bilduk salatu zuten gaur egun ehun euskal preso eta preso ohi daudela fitxategi horretan sartuak.

Urruñan (Lapurdi) bizi da Alcantarilla, eta egunero joaten da Gipuzkoara lanera. EH Bildu eta EH Bairen arabera, ez du inolako arazorik izan. Atzo, baina, atxilotu egin zuten. «Egungo testuinguru sanitarioan, non kontrol poliziak areagotu diren, herritar horiek atxilotzeko arriskuak ugaritu egin dira», salatu zuten bi alderdiek, eta azken hilabeteetan preso ohien kontra ezarritako neurri bereziengatik izandako «askatasun urraketak» deitoratu zituzten. «Egungo testuinguru politikoan, non euskal jendarte gehiengoak Euskal Herrian bake justu eta iraunkorra lortzeko lana babesten duen, neurri horiek aplikatzea guztiz kaltegarria da. Hori dela eta, Frantziako eta Espainiako estatuei salbuespen neurri guztiak desaktibatzea eskatzen diegu».

Atxiloketak eta epaiketak

2018ko irailean, Peio Hirigoien euskal preso ohia epaitu zuten Baionako auzitegian, Fijait fitxategian izendatu ondotik ezarri zizkioten neurriak ez betetzeagatik. 2020ko martxoan, Paueko (Okzitania) Dei Auzitegiak 500 euroko isuna ordaintzera zigortu zuen.

Urriaren 7an, Josu Urrutikoetxea atxilotu zuten Parisen duen etxean, Fijait fitxategian sartzen zutela jakinarazteko. Lehen aldia izan zen oraindik epaitua izan ez den euskal herritar bat fitxategi horretan sartzen zutela.


Summary: Elorrion 79 urteko emakume bat hil zuen gidaria atxilotu dute. Emakumea harrapatutakoan alde egin zuen 21 urteko gazteak, baina azkenean bere burua entregatu zuen Ertzaintzaren Galdakaoko komisarian.

Bart gauen atxilotu zuten 21 urteko gaztea, Elorrion (Bizkaia). Gaueko hamarrak inguruan, 79 urteko emakume bat harrapatu zuen, eta ibilgailua bertan utzita korrika alde egin zuen handik. Emakumea geroxeago hil zen.

Azkenean, ordea, Ertzaintza bere bila zebilela jabetu zenean, bere burua entregatu zuen Galdakaoko komisarian. Gazteak aitortu zuen bera zela autoaren gidaria, eta atxilotua izan zen zuhurtziarik gabe gidatzeagatik eta emakumeari ez laguntzeagatik.


Summary: Burgosko prozesuak Euskal Herriko historian izandako eragina aztertuko dute erakusketa batean. Gipuzkoako Foru Aldundiak, Aranzadi zientzia elkarteak eta EHUk antolatu dute egitasmoa, Burgosko prozesuaren 50. urteurrenaren karira

Burgosko prozesuaren testuingurua ezagutarazi eta Euskal Herriko historia hurbilean izan zuen eragina aztertu. Horiek dira 1970-2020 Burgosko prozesua. Frankismoari epaiketa izeneko erakusketaren helburua. Gipuzkoako Foru Aldundiak, Aranzadi Zientzia Elkarteak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco katedrak antolatu dute, elkarlanean, eta EHUren Donostiako campuseko Carlos Santamaria eraikinean ikusgai izanen da, azaroaren 20tik urtarrilaren 26ra.

Prozesuaren nondik norakoak azaltzeko, garai hartako 173 agiri eta testigantza bilduko dituzte erakusketan. Giza Eskubideetako eta Kultura Demokratikoko foru zuzendari Ion Gambrak erakusketaren aurkezpenean nabarmendu duenez, Burgosko auziak berebiziko garrantzia izan zuen «frankismoaren aurkako borrokaren eta euskal auziaren bilakaeran». Prozesuaren inguruan piztutako protesta eta mobilizazioak aipatu ditu, frankismoaren gainbeheraren katalizatzaile gisa: «Gizarte mobilizazioa arrakasta izan zen frankismoaren aurkakoentzat, erregimenaren aurkako desadostasuna zabaltzen lagundu baitzuen eta orduko agintariei erakutsi baitzien ezinezkoa zela protesta haiek itzaltzea. Era berean, kasuak izandako oihartzun mediatikoa zela eta, frankismoari berari egindako prozesu moduko bat bilakatu zen, eta euskal gaia munduari ezagutarazi zion», azaldu du.

1970. urteko abenduaren 3tik 9ra bitartean egin zen Burgosko prozesua. ETAko 16 kide prozesatu zituzten, gerra kontseilu batean, ustez Meliton Manzanasen hilketan parte hartzeagatik. Espainiako Brigada Politiko-Sozialeko buruzagia zen Manzanas Gipuzkoan. Haren aurkako atentatuak ere tokia izanen du erakusketan, eta baita Jose Antonio Pardines Arcay guardia zibilaren hilketak ere. Gambraren esanetan, «inflexio puntu» izan ziren bi eraso horiek euskal gatazkaren bilakaeran. Hilketa horien ostean, diktadurak are gehiago gogortu zuen errepresioa, eta Guardia Zibilak Txabi Etxebarrieta hil zuen Bentaundin (Tolosa, Gipuzkoa). «Oso garrantzitsua da gazteenei helarazteko gai izatea gure herrian gertatu denaren, terrorismoak izan dituen ondorio gogorren eta gure gizartean izan diren motibazio politikoko indarkerien memoria kritikoa. Horregatik, zentzu berezia hartzen du erakusketa hau Ibaetako campusean egiteak», adierazi du Gambrak.

Bederatzi heriotza zigor eta 519 urteko espetxealdiak

Euskal gizartearen mobilizazio handiek ere pisu handia izan zuten hurrengo hilabete eta urteetako gertakarietan. Abenduaren 4an, Francoren Ministroen Kontseiluak salbuespen egoera ezarri zuen Gipuzkoan, eta Poliziak berrehun pertsona atxilotu zituen astebetean.

Abenduaren 28an, fiskaltzak eskatutakoak baino zigor handiagoak ezarri zituen epaia argitaratu zen: bederatzi heriotza zigor, 519 urteko metatutako espetxealdia eta absoluzio bat. Gau hartan, bat-bateko manifestazioak egin ziren Donostian, eta, biharamunean, lanuzte gogorrak abiatu zituzten Gipuzkoan eta Bizkaian. Aldi berean, diktadurak presio diplomatikoak jaso zituen hainbat herrialdetatik, auzipetuak hil ez zitzatela eskatuz. Azkenik, heriotza zigorrak hilaren 30ean kommutatu ziren.

Hiru hildako protestetan

Aranzadiko ikerlari Javi Bucesek azaldu duenez, erakusketak hiru bloke ditu. Lehenengoan, Burgosko prozesua gertatu zen testuinguru historikoa islatzen da. Bigarrenean, giza eskubideen urraketak eta frankismoak eragindako errepresioa azalduko dira; hirugarrenean, berriz, epaiketan gertatutakoa kontatuko da. «Gainera, oso gertaera ezezagun batez arduratu nahi izan dugu. Izan ere, 1970. urte hartan hildakoak izan ziren Gipuzkoan, Burgosko prozesuaren aurkako mobilizazioen testuinguruan. Roberto Perez Jauregi, Antonio Goñi eta Imanol Andueza erregimeneko poliziaren eskuetan hil ziren», adierazi du. Hartara, erakusketa «heriotza zigorraren aurkako alegatu bat» ere badela azpimarratu du ikerlariak.


Summary: Oihana Iguaranek bertsolaritza tailer bat emango du gaur gauean sarean, ingelesez. Londresko Euskal Elkarteak antolatu du, eta ingeles hiztunei dago zuzendua.

Bertsolaritzari buruzko ingelesezko tailer bat emango du gaur iluntzean Oihana Iguaran bertsolariak, 20:00etan (Euskal Herriko ordua) Interneten. Londresko Euskal Elkarteak antolatu du sareko egitasmo hori, eta ordu eta erdi inguru iraungo du. Iguaranek bertsolaritzaren nondik norakoak azalduko ditu lehenik, ingelesez, eta, ondoren, hainbat bertso kantatuko ditu euskaraz, entzuleek jarritako gaiekin; bigarren parte horretan, aldibereko itzulpen zerbitzua egongo da, ingelerara. Egitasmoa ingeles hiztunentzat da, eta, parte hartzeko, mezu elektroniko bat bidali behar da eventslondonbasque@gmail.com helbidera, izena, herria eta herrialdea adierazita, eta bidaltzaileak bueltan tailerrean parte hartzeko esteka bat jasoko du.

Londresko Euskal Elkartea duela hogei urte inguru sortu zen, eta hainbat ekitaldi antolatzen ditu urtean zehar euskal kulturarekin lotuta. Datorren astean, beste ekitaldi bat antolatu du elkarte horrek, Liverpoolgo Unibertsitateko Euskal Ikasketen Taldeko Nancy Francis eta Gorka Mercerorekin: azaroaren 20an, Trans Memoriaren Nazioarteko Egunean, transexualitateaz ariko dira, eta, horretarako, lehenik, Arantza Ibarraren Mi pequeño gran samurai filma emango dute, Ekai Lersundiren bizitza jasotzen duena, eta, gero, mahai inguru bat izango da Ekairen aita Elaxar Lersundirekin eta German Urteaga bertsolariarekin. Ekitaldi horretan parte hartzeko, erregistratu egin behar da. Datorren asteko ekitaldi horretarako, hainbat herrialdetako pertsonek eman dute izena jada, batik bat AEBetatik, antolatzaileek BERRIAri jakinarazi diotenez.

Liverpoolgo Unibertsitateko Hizkuntza eta Kultura Modernoen Departamentuko Euskal Ikasketen Taldeak, iaz, bertsolaritzari buruzko beste tailer bat egin zuen Iberiar penintsulako eta Latinoamerikako astearen barruan. Tele-bertsolaritza in Liverpool izenburua zuen, eta German Urteagak eman zuen; 30 pertsona inguruk hartu zuten parte. Saioaren hasieran, What is bertsolaritza filma jarri zuten.


Summary: Urte eta erdiko epean hauteskundeak egitea adostu dute aldeek Libian. Tunisian izaten ari diren bake negoziazioetan lortu dute akordioa GNA Batasun Nazionaleko Gobernuak eta herrialdearen ekialdea kontrolpean duten agintariek. Batasun gobernu bat eratzea aztertuko dute gaur.

Hamar urteko gatazka armatua amaitzeko «aurrerapausoa» dela uste du Stephanie Williams NBE Nazio Batuen Erakundearen Libiarako ordezkariak. Tunisiako bake elkarrizketen hirugarren egunean, akordioa lortu dute Tripolin egoitza duen gobernuak eta Tobrukeko parlamentuak: hemezortzi hilabeteko epean hauteskundeak egitea adostu dute.

«Une zinez garrantzitsua da, eta horretan jarri behar ditugu arreta eta motibazioa», adierazi zuen atzo Williamsek prentsaurrekoan. Azaldu zuenez, aldeek «parlamenturako eta presidentetzarako hauteskunde askeak, garbiak eta barneratzaileak» egiteko konpromisoa hartu dute beren gain. Horrek, orain gatazkan bananduta dauden erakundeen batzea ekarri beharko luke, gaineratu zuenez.

Gaurko elkarrizketetan, hauteskundeak egin arteko trantsiziorako batasun gobernu bati buruzkoak izango direla aurreratu du Williamsek. Gobernu horrek ahuldutako zerbitzu publikoak suspertzeko eta ustelkeriari aurre egiteko erronkak izango ditu, pandemia kudeatzeko berehalako egitekoaz gain. Auzi horiek protestak eragin zituzten bi aldeetan, joan den udan.

Bide orriak jasotzen duenez, bi aldeek aurrerago aztertu beharko dituzte berradiskidetze nazionala, trantsiziorako justizia eta beren etxea uztera behartuta egon diren iheslarien egoera ere.

Libia 2011. urteaz geroztik dago gatazka armatuan murgilduta. Urte horretan, NATOk babestutako esku hartze armatua izan zen, Muammar Gaddafi agintaria boteretik kentzeko. Ordutik, hainbat talde armaturen artean egon da zatituta petrolio eta gas ekoizle handienetakoa den herrialdearen lurraldea. Talde horiek elkarri zilegitasuna ukatu dioten bi erakunde nagusirekin lerratu dira. Batzuek GNA Batasun Nazionaleko Gobernua babestu dute, zeinak Tripolin duen egoitza eta NBEren aitortza duen; eta besteek, Khalifa Haftar buruzagi militarra gidari, Tobukeko parlamentuaren alde egin dute, zeinak kontrolpean duen herrialdearen ekialdea.

Atzerriko zenbait eragile ere engaiatu dira gatazkan, eta gerran lagundu diete alde batekoei ala bestekoei. Turkiak GNA gobernua babestu du. Aldiz, ekialdeko indarrekin lerratu dira Egipto, Arabiar Emirerri Batuak eta Errusia.

Bi aldeen arteko elkarrizketarako kontaktuak areagotu egin dira azken hilabeteetan, gerrako fronteak egonkortu zirenean. Iazko apirilean, Sirte hiriaren gaineko erasoaldia egin zuten Haftarren indarrek, baina oldarraldiari eustea lortu zuen Tripolik.


Summary: Ospitale guneetako agerraldietan 22 lagun kutsatu dira Bizkaian eta Gipuzkoan. Hamabi langile kutsatu dira Basurtuko ospitaleko agerraldian. Donostia ospitalean, berriz, hamar positibo izan dituzte azken egunetan: lau langile eta sei paziente

Basurtuko Ospitaleko hamabi langilek positibo eman dute COVID-19an, zentroko dialisi gunean agerraldi bat atzeman ostean. Egun gutxiren buruan Bizkaiko ospitale gune batean atzeman duten bigarren agerraldia da, Gorlizen beste kutsatze gune bat detektatu baitzuten aste honetan bertan. Orduko hartan, pazienteen %20 eta langileen % 10 kutsatu ziren: 70 kasu inguru, beraz.

Basurtuko ospitaleko dialisi gunea «eremu garbia» da; hots, COVID-19an positibo emandako pazienterik ez da artatzen han. Hortaz, osasun langileek maskara kirurgikorik gabe egiten zuten lan. Aurrerantzean, segurtasun neurri gehiago aplikatuko dituzte: besteak beste, FFP2 maskarak erabiltzea, inguru osoa desinfektatzea eta langile nahiz pazienteen artean baheketa egitea. Zehazki, Hemodialisi unitateko 33 langileri egin zaizkie probak jada.

Osakidetzak jakinarazi duenez, berriz, hamar lagun kutsatu dira Donostia ospitalean. Osasun Saileko arduradunen arabera, baina, kutsatzeak ez dira gertatu agerraldi bakar batean, "azken asteetan piztutako foku txikietan baizik". Kasu guztiak "kontrolpean" daudela gaineratu dute: "Kasuak atzemanda, baheketa egin zitzaien langile eta pazienteei, eta ingurua desinfektatu zen".

Sindikatuen kritika

Osasun alorreko sindikatuek behin baino gehiagotan kritikatu dituzte osasun langileen lan baldintzak, eta baliabide gehiago eskatu dizkiote Eusko Jaurlaritzari. Azken egunetako agerraldiek indartu egin dituzte kritika horiek. Gorlizko agerraldiaren harira, adibidez, LAB sindikatuak salatu zuen gela bakoitzean lau paziente egoten direla, eta langileek maskara kirurgikoak zituztela. «Paziente horietako bakoitzak bisita bat jasotzen zuen; askotan, zortzi pertsona elkartu dira espazio txiki eta gaizki aireztatu batean». Beraz, eragotz zitekeela uste dute: «Langileentzako nahiko babes jarri izan balitz eta bisiten kontrola apur bat handiagoa izan balitz, egoera hori eragotz zitekeen».

Bestalde, Osakidetzako langileek elkarretaratzeak egin zituzten atzo Arabako eta Gipuzkoako ospitaleen eta osasun etxeen atarian, «kolapsoa» eta Eusko Jaurlaritzaren «gutxiespena» salatzeko. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO, UGT, ESK, SAE eta UTESE sindikatuek langileak «egoera larrian» bizi direla salatu zuten. Gaur, beste pauso bat emango dute Bizkaian: grebara deituta daude langileak. Aurrez Araban eta Gipuzkoan egin dituzte grebak.


Summary: Australiako Gobernuak prozesu bat hasi du armadak Afganistanen ustez eginiko gerra krimenak auzipetzeko. Scott Morrison lehen ministroak adierazi du "ikertu beharreko gertakari ugari" daudela

Australiako lehen ministroak, Scott Morrisonek, armadak Afganistanen ustez eginiko gerra krimenak auzipetzeko prozesua hasi du, eta ikertzaile berezi bat izendatuko du horretarako. 2005etik 2016ra bitartean soldaduek ustez eginiko delituak prozesatzea da asmoa. Morrisonen arabera, “ikertu beharreko gertakari ugari” daude.

“Ustezko jokabide larrien eta, beharbada, delituzkoen akusazioak kontuan hartuta, ikerketan planteatutako gaiak ebaluatu eta ikertu behar dira, eta akusazioak oinarrituak daudenean, epaitegietan auzipetu”, adierazi du lehen ministroak. Harekin zegoen Linda Reynolds Defentsa ministroa ere.

Ikerketa bulego berezia sortzeko erabaki hori, hain justu, Australiako armadak Afganistanen egindako ustezko delituen inguruko salaketak ikertzen dituen txostena argitaratu baino astebete lehenago iragarri dute; tartean leudeke exekuzio estrajudizialak.


Summary: Nafarroako ostalariek manifestazioa egingo dute igandean. «Europako beste herrialdeetako moduko laguntzak» eskatu dituzte. Herri eta auzoetan ere mobilizatzeko deia egin dute.

Hiru aste joan dira Nafarroako Gobernuak taberna eta jatetxeak ixtea agindu zuenetik, eta lokal horien jabe eta langileen ezinegona handituz joan da egunetik egunera. Azaroaren 18ra arteko epea dute oraingo murrizketek, baina ziur dira horiek guztiek edo gehienek denbora luzez iraungo dutela. Horiek hala, gobernuari eskatu diote ziurgabetasun horri erantzun bat emateko plan «errealista» baten bidez, eta gutxienez debeku guztiak kendu arte. Uste dute gobernuak agindutako 10 milioi euroak ez direla aski, eta diru laguntza zuzenez gain, beste hainbat neurri galdegin dituzte.

«Ikusi da gu ez garela egoera honen errudunak, baina pagaburuak gara. Sektorea erreskatatzea eskatzen dugu», adierazi du Natalia Ecayk, ostalaritzako enpresa txikien elkarteko kideak. Ecayk ohartarazi duenez, negozioek itxita eta diru sarrerarik gabe jarraitzen badute, ezin izango diete lantaldeei eutsi.

Dozenaka ostalarik elkarretaratzea egin dute ostegun honetan gobernuaren egoitzaren aurrean, erakundeetara bidaltzen ari diren manifestuaren berri emateko. Adierazi dute «Europako beste herrialde batzuetako baldintza berberetan» jaso nahi dituztela laguntzak. Horrekin batera, «indarrak batzeko» deia egin diete sektoreko profesionalei, haien aldarriak erakundeetan «entzun daitezen». Horren harira, manifestazioa egingo dute Iruñean igandean, 12:00etan, Sarasate pasealekutik abiatuta. Horrez gain, «auzoz auzo eta herriz herri» mobilizatzera deitu dute. Astelehenean, berriz, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariarekin eta Manu Aierdi Ekonomia eta Enpresa Garapeneko Kontseilariarekin bilduko dira.

Aurreko astean gobernuak konpromisoa hartu zuen iragarritako 10 milioiei beste neurri batzuk gehitzeko, sektoreari buruz egiten ari den azterketan oinarrituz. Atzo gogoratu zuenez, orain arte 27 milioi erabili ditu diru laguntza zuzen eta zeharkakoetan, bost milioi sektoreko autonomoentzako laguntzetan, eta 12,6 milioi maileguetan. Pandemiaren hasieran premiazko neurri fiskal batzuk ere hartu zituen, besteak beste, urteko lehen eta bigarren hiruhilekoetan autonomoentzako PFEZaren ordainketa zatikatuak etetea eta zerga zorren ordainketak etetea eta luzatzea.

Eskaera zehatzak

Nafarroan 4.800 ostatu daudela gogoratu dute elkarteetako kideek. Besteak beste, eskatu dute enplegua erregulatzeko espedienteetara atxikitako langileek nominaren %100 jasotzea eta autonomoen laguntza %100era handitzea, eta, horrekin batera, alokairuen eta maileguen ordainketak geldiaraztea eta osasun krisiak irauten duen bitartean energia kontratuak berrikustea eta zergen igoera saihestea.

Udalei «malgutasuna» eskatu diete terrazetarako lizentziak emateko orduan, eta irizpide bera ezartzeko horien erabilerarako eta ordutegietarako. Era berean, gaur egun gauez bakarrik lan egin dezaketen lokalen lizentziak aldi baterako aldatzeko aukera erraztea galdegin dute. Eta mankomunitateei eskatu diete zorrak barkatzeko itxierek irauten duten bitartean.

Horrekin guztiarekin batera, administrazioei dei egin diete edozein erabaki «behar besteko denboraz» jakinarazteko, «beharrezko lan plangintzak egin ahal izateko eta generoaren galera murrizteko».


Summary: Bihar hasiko da Zinebi jaialdia, formatu hibridoan. Guztira, 122 film emango ditu Bilboko nazioarteko film laburren eta dokumentalen festibalak, eta, partez presentziala eta partez digitala izango da egitaraua. Film guztiek euskarazko azpidatziak izango dituzte

«Hibridoa». Hitz hori hautatu dute antolatzaileek Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko 62. Jaialdia deskribatzeko. Koronabirusak hartara bultzatuta, partez presentziala eta partez digitala izango den jaialdi bat antolatu dute aurten, eta, beraz, Bilbon bertan zein norbere etxean jarraitu ahalko da bihar hasi eta azaroaren 20ra arte prestatutako egitaraua. Vanesa Fernandez jaialdiko zuzendariak azaldu duenez, «titanikoa» izan da jaialdia aurrera ateratzeko egindako esfortzua. «Jaialdi presentziala egiteko egindako esfortzuak merezi du. Inoiz baino gogorrago egin dugu lan, zinemagileek inoiz baino gehiago behar izan gaituztelako». Orotara, 122 lan proiektatuko ditu jaialdiak: haietako 89 film laburrak izango dira, 27 film luzeak, eta 6 iraupen erdikoak. Eta proiekzio andana horren artean, Euskal Herrian ekoitzitako zazpi film labur izango dira lehia ofizialean. Sr. Polaroiska artista bikoteak aurkeztuko du irekiera gala, Bilboko Arriaga antzokian, eta ekitaldiaren ostean proiekatutako dituzte lehiaren parte izango diren zazpi euskal ekoizpenak lehenengoz; hilaren 19an emango dituzte bigarrenez.

EUSKAL EKOIZPENAK

Jaialdi osoan, Euskal Herriko 29 film proiektatuko dituzte, guztira. Lehiaketatik kanpoko Bertoko Begirada izeneko sailean emango dituzte haietako 22, eta sail ofizialean lehiatuko dira beste zazpi. Euskaraz sortutakoak dira lau, elebiduna da beste bat, mutua beste bat, eta gaztelera hutsezkoa ere bakarra da. Zazpikotea lan hauek osatuko dute: Hauazkena kolektiboak Rafael Ruiz Balerdi artistaren animazio lana abiapuntu hartuz sortutako Ehiza animazio filma; Mamaddi Juanarenak Amerikako bidaia oroitzen duen Lur Olaizolak zuzendutako Zerua blu film dokumentala; Estibaliz Urresolaren familia harremanei buruzko Polvo Somos fikziozko lana; Psiconautas film luze saritua sortu zuen Alberto Vazquez marrazkilariaren ohiko mundu iluna biltzen duen Homeless Home animaziozko lan laburra; Maria Elorza eta Koldo Almandozek zuzendutako Quebrantos dokumentala; Xabier Larrazabalek zuzendutako Maite fikziozko film labur surrealista; eta Hemen gaur berriz dokumentala, Aitor Gametxok zuzendutakoa.

Jaialdiarekin oso eskertuta azaldu dira zuzendari guztiak euskal ekoizpenak aurkezteko egindako prentsaurrekoan. Eusteagatik, batetik, eta urteetan egindako lanagatik ere bai. Bego Vicario zuzendari eta animatzaileak, esaterako, bere sorkuntza lanaren muinean kokatu du Zinebi. «Gure belaunaldiko askori hemen sartu zitzaigun zinemaren birusa».

FISIKOA ETA DIGITALA

Lau gune fisiko izango ditu jaialdiak: Azkuna Zentroko Golem zinema aretoa, Bilboko Arte Ederren Museoa, Guggenheim museoa eta Arriaga antzokia. Eta Internet izango da jaialdiaren bosgarren espazioa. Antolatzaileek zehaztu dutenez, Fest Home plataformaren bidez ikusi ahalko dira, adibidez, lehiaketa ofizialeko lanak, eta Filmin plataformak emango ditu Zinebi First Film lehia sailean ikusi ahalko diren bederatzi film luzeak, baita bederatzi dokumental luze ere.

Emanaldi presentzialak prest zeuzkatela, ekitaldiak berriz antolatu behar izan dituzte, azken segurtasun eta osasun neurriak bete ahal izateko, eta, horregatik, emanaldi guztiak beti hasiko dira beranduenez ere 19:00etan. Aretora doazen ikus-entzuleek Eusko Jaurlaritzak ezarritako 22:00etako etxeratze agindua bete dezaten. Aretoen eserlekuen erdiak bakarrik beteko dira, bestalde, eta bertan beharrezkoa izango da maskara jantzita eramatea.

LEHIAKETA

3.525 proposamen ikusi ostean osatu dute aurtengo programa antolatzaileek, eta haietako 60 hautatu dituzte Sail Ofizialean parte hartzeko. Jaialdiko Sari Nagusia lortzen duen filmak 7.000 euroko saria jasoko du, eta kategoriaz kategoriako sari bana ere izango da gero. Irabazle nagusi horrez gainera, epaimahaiak garaile bana izendatuko du fikziozko, animaziozko eta ez-fikziozko lan onenagatik. 5.000 euroko saria izango du haietako bakoitzak. Horrez gainera, opera prima onenak ere 12.000 euroko saria jasoko du. Bederatzi film luze daude lehian, kasu horretan. Azaroaren 20an jakinaraziko dute zein diren irabazleak, eta sari txikiagoa duten hainbat garaikur ere banatuko dituzte ekitaldian.

Lehiaketatik kanpok hainbat lan ere proiektatuko dituzte. Hain zuzen ere, nazioarteko beste jaialdietan proiektatutako lanik interesgarrienak biltzea izango du helburu Beautiful Docs sailak, eta, orotara, bederatzi ekoizpen eskainiko dituzte bertan. Eta Bertoko begiradak atelean bildutako 22 euskal ekoizpenek osatzen dute lehiaz kanpoko eskaintza.

OHOREZKO SARIAK

Ohorezko bi Mikeldi banatuko dituzte. Jean Pierre eta Luc Dardenne zinemagile belgikarrek jasoko dute haietako bat. Ezagun da haien izena nazioarteko zinemagintzan. Canneseko jaialdian, esaterako, bi Urrezko Palmorri jasotakoak dira. Fikziozko film luzeak egiten aritu aurretik sortutako film labur eta dokumentalak hartuko ditu gogoan jaialdiak, ordea, eta, hain zuzen ere, haien lehen film luze dokumentalaren bertsio berritua proiektatuko du bihar: 1977ko Le chant du rossignol.

Ana Murugarren zuzendariak eta Maria Eugenia Salaberri gidoigile eta ekoizleak jasoko dute beste ohorezko saria. Jaialdiko arduradunen hitzetan, «aitzindariak» izan ziren biak 80ko eta 90ko hamarkadetako Bizkaiko zineman, eta egindako lan horregatik omendu nahi ditu orain.

EMAKUMEAK ETA EUSKARA

1974an eman zion Film Ekoizleen Elkarteen Nazioarteko Federazioak nazioarteko jaialdi kategoria Zinebiri, eta hasieratik izan ditu film laburrak nortasun ikur nagusi. Oscar sarietarako, BAFTA sarietarako eta Goya sarietarako kalifikatzaile izaten da Zinebin saritua izatea egun, eta, antolatzaileek emakumezko zinemagileekin duten konpromisoa ere kuantifikatu nahi izan dute aurten. Zehaztu dutenez, proiektatuko diren lanen erdiak baino gehiago dira emakumeek zuzendutakoak. Horrez gainera, euskarazko azpidatziekin proiektatuko dituzte jaialdiko lan guztiak.


Summary: Konfinamenduan eta uneko tresnekin sortutako 'Host' filma gailendu da Fant jaialdian. N'cee Van Heerde-en 'O.I.' film laburra eta Imanol Ortizen 'Moda' ere saritu dituzte.

Konfinamendu betean eta bideo deiak egiteko Zoom izeneko aplikazioa baliatuz grabatu zuen Rob Savage zinemagileak Host filma. Beldurrezko film klasiko baten elementuak ditu lanak, baina erabat garaikidea da hori kontatzeko darabilen tresneria, eta, hain zuzen, lan horri eman dio Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoaren epaimahaiak jaialdiko film luzerik onenaren saria. «Bizi dugun egoera berrira egokitzen jakiteagatik» eman diote saria, «online izua asmatzeagatik eta oso film fresko eta dibertigarria sortzeagatik». Filmak sorburu izan duen egoera pandemikoa «ahaztarazten» lagun dezakeela ere gehitu dute. 3.500 euro jasoko ditu Savagek saritzat. Gaur jakinarazi palmaresa, eta 19:00etan egingo dute itxiera ekitaldia Azkuna Zentroan. Ryan Spindell zuzendariaren The Mortuary Collection filma proiektatuko dute ondoren.

N'cee Van Heerder zinemagilearen O.I. fikziozko lan laburrak jaso du jaialdiko pelikula laburrik onenaren saria, eta haren argumentu, antzezpen eta eragiten duen hausnarketa nabarmendu ditu epaimahaiak. Imanol Ortiz zinemagilearen Moda fikziozko lanak jaso du Euskal Film Labur Onenaren saria. Publikoak, berriz, Suso Imbernó eta Juanjo Moscardóren Maldita lan laburra eta Miguel Llansóren Jesus Shows You The Way To The Highway film luzea saritu ditu. Zuzendari Berritzaileenaren Saria ere jaso du Llansók lan horregatik. Horrez gainera, Euskal Gidoigileen Elkarteak Boy meets gun filmari eman dio Soil Ofizialeko Film Onenaren Saria. Panorama Fantastikoa izeneko sailari dagokionez, Iñaki Sanchez Arrietak zuzendutako Zerø film luzea eta David Muñozek eta Adrian Cardonak zuzendutako La Última Navidad del Universo laburra ere saritu ditu epaimahaiak.


Summary: Euskarak zein funtzio ditu industria eleanitzean?. 11 hizkuntza hitz egiten dira Fagor Taldean eta euskarak komunikaziorako funtzio zehatzak ditu.

Lanaren bitartez onura ekonomikoa eta soziala sortzen aintzindaria izan da Fagor Taldea. Industria alorreko Euskal Herriko kooperatiba talde handienean euskarak egin duen bidea horren erakusle da. Ulermena lantzeko langileei eskaintzen zitzaizkien euskara eskolak ziren duela 20 urte protagonista. Euskaraz funtzionatzen duten guneak berariaz babestu eta zabaltzea eta euskarak egin duen ibilbidea alor sozialeko beste lanketekin bateragarri eta baliagarri izatea dira, berriz, oraingo lanketa nagusiak.

Hezkuntza alorrak talentu eleanitzak sortzeko egin duen apustuak garapen naturala du, egun, Fagor Taldeko kooperatibetan. Izan ere, bileraren nondik norakoaren arabera, ingelesez, alemanez, gaztelaniaz edo euskaraz egingo delako. Landu beharreko edukiak eta, batik bat, azken hartzaileak markatuko du hizkuntzaren erabilera. Bertan landuko den edukiaren eta dokumentuaren azken hartzailea estatubatuarra bada, ingelesa izango da sortze hizkuntza, bezero orientazioa tarteko, bezeroak geroz eta parte hartze handiagoa duelako prozesu horretan guztian. Aldiz, arduradunen jarraipen bilera bada, bilera euskaraz izatea bultzatuko da.

Euskarari komunikaziorako funtzio zehatzak aitortu zaizkio horretarako. Taldea eta kooperatiben arteko nahiz kooperatiba eta bazkideen arteko komunikaziorako hizkuntza nagusia, esaterako, euskara da. Horrenbestez, Taldeko langileen %65ek, adibidez, euskara hutsean jasotzen ditu bere kooperatibako jakinarazpenak. Euskaraz egiten dira, halaber, Talde mailako nahiz kooperatibaz kooperatibako bilera asko eta asko.

Leire Okarantza Fagor Taldeko gestio sozialeko arduradunak argi du: «Aniztasunaren kudeaketaren baitan hizkuntzen kudeaketa profesionala egitea dagokigu eta lanketa horretan tokiko hizkuntzak eta hizkuntza nagusituen funtzio komunikatiboak zehaztu egin behar dira». Bere esanetan, lanpostuen ezaugarrien araberako profilak bultzatu eta bilatzen dira. Baita hizkuntzei dagokionez ere. «Lanpostu bakoitzak dituen funtzio komunikatiboen arabera, hizkuntza eskakizun zehatzak ditu ingelesari, alemanari, gaztelaniari edo euskarari dagokionez».

Iraunkortasun ekonomikoa, ingurumen eta soziala, tartean euskararena, ditu helburu Fagor Taldeak eta berariazko lanketa egiten ari da alor horietan, besteak beste, Nazio Batuen Erakundeak garapen jasangarrirako onartutako 2030eko agendako helburuak aintzat hartuta. Esaterako, Debagoiena 2030 egitasmoko eragile aktiboa da. Leire Okarantzak oso argi du: «Iraunkortasunaren kudeaketa helburu, hainbat lanketa egiten ari gara Fagor Taldean eta euskarak urte hauetan guztietan egin duen bidea oso lagungarri zaigu lanketa horien norabidea zehazteko. Halaber, lanketa horietako komunikaziorako hizkuntza nagusia euskara izan behar dela ere argi dugu, lan talde ezberdinek elkarri begiratuz eta elkarrengan eraginez lan esparru guztiak eraginkorrago izatea lortuko dugulako».

Bide horretan, azaroak 20 eta abenduak 4 artean egingo den Euskaraldia ariketa ere lagungarri izango dela aitortu du: «Euskaraldiko ariketak jada jatorri ezberdinetako lankideen arteko elkarlana indartu du. Halaber, une berezi eta gogor hauetan ezinbestekoa den industria alorraren, alor sozialaren eta instituzionalaren arteko elkarlana sustatu du eta, gainera, euskal hiztunen aktibazioa bultzatuko du. Gu oso aktiboki ari gara lanean».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.fagor.eus


Summary: 1.350 euroko isuna ezarri diote gizon bati bi umeri eraso egiteagatik. Futbol entrenatzailea zen gizonezkoa, eta 10 urteko bi umeri ipurdian eta zakilean jotzeagatik zigortu du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Auzitegiak ez du sexu abusutzat hartu gertaturikoa, «indarkeria arin» gisa baizik.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak 44 urteko gizonezko bat zigortu du 10 urteko bi umeri «tratu umiliagarria» emateagatik. Bi umeen futbol entrenatzailea zen gizonezkoa, eta entrenamenduaren ondoren dutxan biluzik zeudela baliatzen zuen bi umeei eraso egiteko, haurrei «presa sartzeko aitzakiapean», auzitegiaren arabera. Auzitegiak zehaztu du gizonezkoak «zakilean eta ipurdian kolpeak» ematen zizkiela bi umeei eskuko hatzekin.

Nafarroako Auzitegi Nagusiko fiskaltzak 16 urtez beherakoen aurkako sexu abusutzat hartu zuen hasieran auzia, baina azkenean «indarkeria arin» gisa kalifikatu du gertaturikoa, eta «tratu umiliagarritzat» erasoa. Irailaren 2an egitekoa zen auzia, baina fiskaltzaren eta defentsaren artean akordioa eginda, 1.350 euroko isuna jarri diote gizonezkoari.

Erasotzaileak 300 euroko kalte ordaina eman beharko dio ume bakoitzari, «kalte moralagatik», eta sei hilabetez ezingo du umeengandik 200 metrora hurbildu, ezta haiekin komunikatu ere.


Summary: Trapero Mossos d'Esquadraren buru izango da berriz. Miquel Samper Kataluniako Barne kontseilariaren eskaintza onartu du, eta bihar bilduko da Poliziaren kupularekin.

Ia hiru urteren ondoren, Espainiako Gobernuak kargugabetu zuen postura itzuliko da Josep Lluis Trapero Mossos d'Esquadra Kataluniako Poliziaren buru izandakoa. Miquel Samper Barne kontseilariak ardura horretara itzultzeko eskaintza egin dio, eta baietz erantzun dio Traperok.

Polizia agintari ohia sedizio eta desobedientzia delituengatik epaitu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, Kataluniako autodeterminazio erreferenduma egin ahal izateko buruzagi independentistekin elkarlanean aritzea egotzita. Joan den hilean, errugabea zela ebatzi zuen auzitegiak.

Auzitegi Nazionalaren epaia ez dator bat Espainiako Auzitegi Gorenak 2019ko urriaren 14an bederatzi buruzagi independentistaren aurkako epaian jasotakoarekin. Auzitegi Gorenak frogatutzat jo zuen Trapero eta Generalitateko orduko zenbait buruzagi elkarlanean aritu zirela, Espainiako agintari judizialen esandakoari entzungor eginez, 2017ko urriaren 1eko erreferenduma ahalbidetzeko helburuarekin.

Trapero 2017ko urriaren amaieran kargugabetu zuen Espainiako Gobernuak, 155. artikuluaren bidez.


Summary: Parisek esan du konfinamenduak bere horretan jarraituko duela. Ipar Euskal Herriak orain dela bi aste ezarritako arauen pean jarraitu beharko du oraindik ere, beste bi astean behintzat

Jean Castex Frantziako lehen ministroak prentsaren aurreko agerraldia egin du gaur arratsaldean; hamabost egun dira konfinamendua ezarri zutenetik, eta neurriek bere horretan jarraituko dutela esan du. Ipar Euskal Herrian, beraz, konfinamendu neurri zorrotzekin jarraituko dute. Frantziako Gobernuko hainbat agintarirekin batera egin du agerraldia, eta orain arte hartutako neurrien «koherentzia» defendatu du.«Arduragabea litzateke konfinamendua arintzea orain», argudiatu du. Hamabost egunez segituko dute neurriek: dendek eta ostatuek hetsirik segitu beharko dute, beraz.

Langabezia saria ukaiteko eskubidea bukatzen ari zaienei, luzatuko dietela iragarri du Castexek; konfinamenduak irauten duen bitarterako neurria izango da. Bide batez, konfinamendua errespetatzen ez dutenak zigortzeko kontrolak areagotzeko eskatu dio Castexek, Gerald Darmanin Frantziako Gobernuko Barne minsitroari. Horretarako, halaber, polizia gehiago ezartzea galdegin dio.

Suspertze zerbitzuan ospitaleratuak diren paziente kopuruak behera egiten badu datorren astean, denda batzuk irekitzeko erabakia hartuko du Frantziako Gobernuak. Hemendik bi astera hartuko lukete erabakia, ahal izanez gero. Ostatuak berriz, «epe luzeago baterako» hetsiak izanen direla gehitu zuen.


«Lege leun» bat gatazkak konpontzeko

Summary: «Lege leun» bat gatazkak konpontzeko. Burujabetza gatazkak onbideratzeko osagaiez gogoetatu dute aditu ugarik. Praktika egokiak biltzeko kode baten oinarriak landu dituzte, eta bihar aurkeztuko.

Zer dira lurralde burujabetza gatazkak eta zeintzuk izan daitezke horiek konpontzeko osagaiak? Irtenbidean parte hartu behar al dute Europako Batasuneko instituzioek, eta nola? Zer mekanismo dituzte horretarako? Galdera horiei politika zientzietatik, zuzenbidetik eta filosofiaren ikuspegitik erantzuten ahalegindu dira nazioarteko irakasle ugari, Subiranotasun gatazkak Europan: konponbiderako oinarriak jardunaldien bigarren saioan. Besteak beste, saioan zehar eztabaidatu dute Eusko Ikaskuntzaren eta Ikerketa Katalanen Institutuaren ekimenez burujabetza gatazkak konpontzeko sustatutako praktika onen kodearen beharraz eta ezaugarriez. Bihar aurkeztuko dute kode horren oinarria.

Adituak bat datoz Europako instituzioek nolabaiteko parte hartzea izan behar dutela gatazka horien konponbidean, eta praktika onen kode bat tresna egokia izan daitekeela nazioartean irizpide partekatu batzuk ezartzeko. Batez ere, bi gogoeta nagusitu dira: Europaren rolari buruzkoa bat eta, sakonean, erabakitzeko eskubidearen eta mekanismoen egokitasunari edo zilegitasunaren ingurukoa bestea, horretarako eskubidea duen subjektuaz eztabaidatzearekin batera.

Filosofia juridikoaren ikuspegitik, Costanza Margiotta Padovako Unibertsitateko irakasleak beharrezko jo du Europako erakundeek aintzat hartzea «barne zabalkundearen» aukera, estatu independente bat osatu nahi dutenek jada badutelako europar herritartasuna eta azken urteetako mugimendu independentista indartsuenek, Eskoziakoak eta Kataluniakoak, beren burua europazaletzat dutelako: «Barne zabalkundea aitortu beharko litzateke herritar europarren narratiba indartzeko, estatuena sustatu beharrean». Horrek Europako instituzioen «federalizazio dinamika» bat abiatu lezake, lurralde gatazkak «leundu» ditzakeena.

Narratibaz mintzatu da Eli- senda CasanÌÂas-Adam Edinburgoko Unibertsitateko ikerlaria ere: «Arrakala izugarria gertatzen ari da EBren esparru juridikoan, eta kalte egiten hasi da erakunde eta estatu kideen arteko kolaborazioan». Zergatik hutsune edo arrakala hori? Narratibarengatik, Ca- sanÌÂas-Adamen hitzetan: «EB nazioz gaindiko ente gisa aurkezten da, eta narratiban sartzen dira giza eskubideen balioa eta herritarren batasuna. EBk, ordea, «estatuen batasun gisa funtzionatzen» jarraitzen du, eta, CasanÌÂas-Adamen esanetan, ez du erantzun juridikorik eskaini ezta «printzipio demokratikoak urratu direnean» ere: «Ondorioa da estatu kideen demokraziaren higadura». Horregatik uste du EBren esparruren batek zehaztu behar duela horrelako auzien aurrean zer prozedura jarraitu.

Ildo berean mintzatu da Nikos Skoutaris East Anglia Unibertsitateko irakaslea; hura ere esku hartze europarraren aldekoa da, EB «bake plan» gisa sortu zelako: «EBk baliabide sorta bat eduki beharko luke, eta baliabide gehiago dauzka mugetatik kanpoko gatazketan parte hartzeko barruetan parte hartzeko baino». Gogorarazi du, ordea, estatuak direla EBren itunen jabeak, eta, beraz, baliabide «mugatuak» dauzkala estatuen burujabetza murriztu dezakeen pausorik emateko. Izan dezake rol bat, halere, Skoutarisen iritziz: «Zipreri eta Ipar Irlandari begiratuta, EBren ekarpenik garrantzitsuenetakoa ez da izan negoziatzaile bilakatzea, paradigma bat sortzea baizik: nola aritu lankidetzan; nola partekatu subiranotasuna. Soft law edo lege leuna».

Horixe izan da eguneko kontzeptu protagonistetako bat, bihar aurkeztuko duten kodeari aieru egiteko balio izan zuena: jakinik estatuek ez dutela onartuko legeria idatzirik beren burujabetzaren aurka, zer ibilbide izan dezakeen gatazken konponbiderako jardunbide egokien kode batek, horretan gutxieneko printzipio politiko batzuk jasota. «Kode honek lagunduko lieke erakundeei jaki- teko zer proba pasatu behar dituzten, eta estatuek proba demokratikoak bete dituzten gatazka bat konpontzeko. Oztopo juridikoak egonda ere, badago espazio bat EBk esku hartze aktiboa izateko. Kodeak ekarpen izugarria egin ahal izango dio».

Galdeketa baino gehiago

Beste eztabaida nagusietako baten ardatza erreferenduma izan da; haren egokitasuna mekanismo gisa, eta hura osatu beharra. Francesco Palermo Veronako Unibertsitateko irakasleak ohartarazi du, ikuspegi juridiko huts batetik, gatazka bat konpontzeko alternatiba bakarra lege prozedurak ezartzea dela, eta horretan ari direla gero eta konstituzio gehiago. Haatik, uste du erreferenduma «beharrezkoa» dela, «baina ez nahikoa», galdeketa bera «binarioa» eta, horrela, «sinplista» izan daitekeelako. Hori zuzentzeko, proposatu du «botere orekak» ezartzea, gehiengo indartuak eskatzea, erreferendum bakarra baino gehiago egitea edo erreferenduma erabakitzeko prozesuan beste pauso batzuekin osatzea kasu.

Nikolas Levrat Genevako Unibertsitateko ikerlariak, ordea, tai gabe babestu du galdeketen mekanismoa, argudiatuta horiek direla herritarren nahia ezagutzeko tresnarik egokiena. Bat dator Matt Qvortrup Coventry Unibertsitateko irakaslea: «Erreferenduma berez ezin da legez kanpokoa izan, bide bat delako jen- dearen nahia azaleratzeko. Demokrazia dugu iritzi ezberdinak entzunaraz ditzakegulako. Praktika demokratiko ona da, aitortu behar da».

Arratsean, autodeterminazioaren eta erabakitzeko eskubidearen zilegitasuna izan dute hizpide. Alain G. Gagnon Montrealgo Quebeceko Unibertsitateko irakasleak ukatu egin du legezkotasunetik kanpo zilegitasunik ez dagoen ustea, eta erantsi du, Espainiaren kasuan, «fundamentalismo konstituzionalaz» jokatu izan duela Auzitegi Konstituzionalak, konstituzioa «zilegitasun iturri bakar» gisa jota. Jorge Cagiao Tourseko Unibertsitateko irakasleak, berriz, argudiatu du estatu berrien sorrera zilegi dela estatu demokratikoen testuinguruan ere; izan ere, gutxiengoak gehiengo bihurtzeko «promesak» egonkortasuna ematen die sistema politikoei, baina promesa hori «ezin da bete» gutxiengo nazionalen kasuan.


Summary: Urtarrilaren 7an emango dute Mikel Barriosen auziaren epaia. Gaur egin da auzi saioa, Parisko Dei Auzitegian, eta prokuradoreak sei urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat.

Auzitegi Korrekzionalak ekainean zigortu zuen Mikel Barrios, bost urteko espetxe zigorrera, baina defentsak ebazpenaren aurka egin zuen. Gaur egin dute auzi saioa, Parisko Dei Auzitegian, eta urtarrilaren 7an emango du ebazpenaren berri. Prokuradoreak sei urteko kartzela zigorra eskatu du Barriosentzat, baita hamar urtez Frantziaren menpeko lurretan egoteko debekua eta Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartzea ere.

Defentsak prokuradorearen zigor eskaeren aurka egin du, bai espetxe urteei dagokienez, bai Frantziako Estatuan egoteko debekuari dagokionez ere, Itsasun (Lapurdi) bizi baita.

Gaurko saioan Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoaren lehendakariak deklaratu du, Barriosen defentsak deituta. Lehen aldia da halako epaiketa batean hitz hartzen duena, eta euskal gizarteak bakearen alde eginiko pausoen berri eman du. Testigu gisa deklaratu du Jean Pierre Massias gatazken konponbidean adituak ere.

Barrios 2017an atxilotu zuten, Berlinen, Frantziak haren aurka ezarritako euroagindua baliatuta. Orduan, Osnyko (Frantzia) kartzelan espetxeratu zuten, eta urtebete geroago aske utzi, baldintzapean. Ekainean, ordea, berriz sartu zuten presondegian, bost urteko kartzela zigorrera kondenatu ostean. Aske da, baina, urriaren 7tik, kontrol judizialpean.


Summary: Trump ez da hauteskundeen emaitzaz mintzatu jendaurreko lehen agerraldian. Hauteskundeak egin eta hamar egunera prentsaurreko bat eman du, Etxe Zurian. «Zeinek daki zein administrazio izango den etorkizunean? Denborak esango du», adierazi du, COVID-19ari aurre egiteko asmoez hitz egiten ari zela.

Donald Trump AEBetako presidenteak lehenengo agerraldia egin du presidentetzarako hauteskundeak egin zirenetik. Hamar egun igaro dira. Etxe Zurian prentsaurreko bat eman du, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko gobernuak dituen asmoez. Joe Biden hautagai demokrataren garaipena onartuko duen ala ez, ez du argitu. «Administrazio honek ez du itxialdirik egingo. Etorkizunean gertatzen dena gertatzen dela ere —zeinek daki zein administrazio izango den etorkizunean? Denborak esango du—, administrazio honek ez duela itxialdirik egingo esan diezazuket». Adierazpen horiek izan dira erreferentziarik argiena hauteskunde ondorengo panoramari.

Kostata, baina ari dira heltzen AEBetako hauteskundeetako azken emaitzak. Gaur jakin da Arizonako emaitza: Joe Biden AEBetako presidente berria izango dena gailendu da han ere, eta demokratak izango dira Arizonako 11 ordezkariak. Larri gailendu da Biden, 0,36 puntuko aldearekin, hau da, 11.000 botogatik —3,3 milioi lagunek bozkatu dute Arizonan—.

Komunikabide batzuek hauteskunde gauen bertan eman zioten Arizona Bideni, baina, bi hautagaien arteko tarte txikia zela eta, ez izan da emaitza baieztatu gaur arte. Orain, Arizonako 11 ordezkariekin, 290 ditu Bidenek; joan den igandean eskuratu zituen presidente izateko beharrezkoak diren 270ak.

Oraindik badira behin betiko emaitzak eman ez dituzten estatu batzuk. Georgian ere demokrata gailenduko dela dirudi, tartea —Arizonan bezala— oso txikia den arren: 0,29 puntukoa, 12.000 botokoa. Ipar Karolina, ordea, Donald Trumpentzat izango dela dirudi, %1,3ko aldea baitu bere alde. Gauzak hala, eta aurreikuspenetan oinarrituta, 306 ordezkarirekin amaituko luke Bidenek, eta 232rekin Trumpek.

Estatu errepublikanoa

1996tik Arizonan gailendu den lehen demokrata bilakatu da Biden. Orduan Bill Clintonek eskuratu zuen garaipena, baina, datuek erakusten duten moduan, salbuespena izan zen: Clintonen aurretik, Harry Truman zen Arizonan gailendu zen azken hautagai demokrata, 1948an.

Bi dira, nagusiki, Bidenek Arizonan irabazi izana azaltzen duten arrazoiak. Batetik, azken urteetan demokratek estatuan egin duten lana Mexikotik joandako etorkinekin, haiek erregistratuz eta politikara gerturatuz; gaur egun, Arizonan bozka dezaketenen %23 jatorri latinoamerikarrekoak dira, 1,2 milioi lagun.

Horrez gain, Arizonan indarra hartu dute Bidenen alde egin duten errepublikanoek. John McCain senataria politikari maitatua da han, eta Trumpek hari zuzendutako irainek errepublikanoen zati bat bere aurka jartzea eragin zuten. Kanpaina osoan ikusi ahal izan dira «errepublikanoak Bidenekin» zioten kartelak estatuan zehar.


Summary: «Betikoa egiteko bada», EH Bilduk ez ditu babestuko Jaurlaritzaren aurrekontuak. Maddalen Iriarte koalizio abertzalearen bozeramaileak esan du pandemia egoera betean dirua ezin dela orain arte moduan inbertitu. Urkulluk, bestalde, Elkarrekin-Podemosi eskua luzatu dio legebiltzarrean, iragan aurrekontuak babestu zituen moduan aurtengoak ere babes ditzan.

Gobernuak aurrekontuen negoziazio betean sartuta daude. Eusko Jaurlaritzak aise aterako ditu bereak aurrera EAJren eta PSE-EEren gehiengoarekin, baina Jaurlaritzatik azaldu dute aurrekontuen gaineko «akordio zabala» lortzea dela euren asmoa. Maddalen Iriarte EH Bilduren bozeramaileak gaur adierazi du «lehengoari eusteko bada» EH Bildu ez dela egongo aurrekontuen akordioan. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, berriz, Miren Gorrotxategi Elkarrekin-Podemoseko bozeramaileari luzatu dio eskua, aurreko legealdian egin zuten moduan oraingoan ere aurrekontuak babes ditzan.

EH Bilduk uste du koronabirusak eragindako egoera batean ezin direla orain arteko formulak baliatu aurrekontuak egiteko: «Betikoa egiteak betiko lekura eramango gaitu». EH Bilduk beste leku batera joan nahi duela azaldu du, «herritarrak erdigunean jarri eta babesteko».

Uste du herria ataka larrian dagoela, eta ataka horretatik beharrezkoak diren inbertsio publikoak eginez atera ahal izango dela. «Ezin da betiko lekuetan eta beti bezala inbertitu diru publikoa», azpimarratu du Iriartek. Hortaz, diru publikoa herritarren gehiengoaren interesak babestera bideratu behar dela nabarmendu du. «Hori da gure lehentasun politikoa eta hori da beti defendatu duguna, aurrekontuen gaineko eztabaidan ere bai».

Iriartek EH Bilduk antolatu dituen nazioarteko jardunaldi batzuen sarreran egin ditu adierazpenok. Klima larrialdiari erantzuteko online jardunaldiak ondo ditu koalizioak.

Miren Gorrotxategik Eusko Legebiltzarreko kontrol saio batean egindako galderari erantzunez, berriz, Iñigo Urkulluk Elkarrekin-Podemosi eskaini dio jarraipena ematea aurreko legealdian lortutako aurrekontu akordioari. Gorrotxategik galdetu dio ea zer aukera ikusten duen Jaurlaritzak «zaintzaren krisia eta bizitza duina bermatzeko» iragan astean Podemosek egindako proposamena onartzeko. Urkulluk erantzun dio badagoela aurrekontu bat Podemosek babestutakoa, zeinetan «489 milioi gehiago txertatu diren osasunean, 138 hezkuntzan eta 107 babes sozialean». Urkulluk eskua luzatu dio jarraipena ematera hurrengo legealdian ere: «Aurrekontu sozial eta eraginkor bati jarraipena emateko aukera daukagu. Lau eurotik hiru politika sozialetara eta gehien behar duten pertsonetara bideratuta dago. Berresten dugu gure eskaintza ireki eta leiala aurrekontuetarako akordioari jarraipena emateko».


Summary: Marokoko armada Guergueraten sartu da, Fronte Polisarioaren blokeoa hausteko. Rabatek su-etena urratu duela ohartarazi dio Fronte Polisarioak NBEri. Mendebaldeko Saharako manifestariek Guerguerateko errepidea itxi dute hiru astez, autodeterminazio erreferendum bat exijitzeko

Marokoren eta Mendebaldeko Sahararen arteko tentsioak gora egin du Guergueraten, herrialde okupatuaren eta Mauritaniaren arteko mugan. Rabatek armada bidali du eskualde desmilitarizatu horretara, dozenaka manifestari sahararrek urriaren 21ean ezarri zuten garraio blokeoa desegitera. Protestan, inguruko errepide bakarra moztu zuten, egunean ehun kamioi baino gehiagok zeharkatu ohi dutena.

Marokoko Atzerri Ministerioaren iritziz, estatuak «beharrezko denbora tartea» eman die NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiari eta Minurso Mendebaldeko Saharan Erreferenduma Antolatzeko Nazio Batuen Misioari blokeoa desegiteko. Horien ahaleginak ezerezean gelditu direla adierazi du, eta, beraz, neurriak hartzea erabaki duela, «nazioarteko legediarekin bat».

Marokoko Gobernuaren esanetan, armadak ez du eraso egiteko asmorik. «Helburua da herritar zibilekiko kontaktu oro saihestea, eta armak ez erabiltzea defentsa zilegirako ez bada». Errepide mozketa Fronte Polisarioaren «probokazio larri eta onartezina» da, Rabaten ustez. Hori dela eta, Marokoko armadak korridore bat zabalduko duela iragarri du, kamioien eta gainerako garraioen joan-etorriari bide emateko.

Bere buruaren defentsan jarduteko eskubidea aldarrikatu du Fronte Polisarioak ere, eta «erasoari erantzuten hasi» dela jakinarazi du, ohar bidez. Brahim Ghali Polisarioko buruak eskutitz bat idatzi zion, bestalde, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiari. «Marokoko indarren operazio militarra su-etenaren kontrako erasoa eta urratze argia da. Nazio Batuek eta Segurtasun Kontseiluak irmoki gaitzetsi beharko lukete».

Fronte Polisarioak Marokoko armada Guergueraten sartu zela salatu zuen joan den astelehenean, eta Marokok eraso eginez gero su-etena arriskuan legokeela ohartarazi zuen. «Era baketsuan» protestan ari ziren manifestariei «eraso» eginda, Rabati egotzi zion horrek ekar ditzakeen «ondorio arriskutsuen ardura».

Manifestari sahararrek orain hiru aste hasi zuten blokeoa legez kanpokotzat jotzen duten Guerguerateko igarobidean, Minursori Mendebaldeko Sahararako autodeterminazio erreferendum bat antolatu dezala eskatzeko. NBEren misioa 1991an eratu zen helburu horrekin eta su-etena zaintzeko egitekoarekin.

Mendebaldeko Saharak eta Marokok urte berean sinatu zuten su-etenaren arabera, bi herrialdeek debekatua dute Guerguerateko eskualdean militarrak sartzea. Itun hori urratzea leporatu diote hainbatetan batak besteari.

Misioaren berritzea

NBEren Segurtasun Kontseiluak Mendebaldeko Sahararako misioa berritu baino egun batzuk lehenago hasi zuten blokeoa sahararrek. Urriaren 30ean onartu zuen kontseiluak misioaren luzapena, AEBek aurkeztu zuten proposamen batekin. Ebazpenak bi abstentzio jaso zituen: Errusiarena eta Hego Afrikarena. Errusiaren iritziz, ez dio nahikoa pisu aitortzen herrialde okupatuaren autodeterminazio eskubideari. Washingtonek eta Berlinek, berriz, Sahara Mendebalderako NBEren ordezkari bat izendatzeko beharra nabarmendu zuten, haren hutsuneak aurrerapauso politikoak zailtzen dituela iritzita.

Horst Koler NBEren Sahararako aurreko ordezkariak dimisioa aurkeztu zuen iazko maiatzean, osasun arrazoiengatik. 2017ko abuztuan hartu zuen kargua, eta bi elkarrizketa mahai antolatu zituen, 2018ko abenduan eta iazko martxoan, Fronte Polisarioko, Marokoko, Aljeriako eta Mauritaniako ordezkariekin. Hain justu, Minursoren luzatzeak Kolerren lanari jarraipena emateko helburua izan behar duela esan zuten Segurtasun Kontseiluko hainbat kidek.

Fronte Polisarioak bere egitekoa amaitzeko exijitzen dio Minursori: autodeterminazio erreferendum bat antolatu dezala. Marokok, berriz, eskualde autonomo bat eratzea proposatzen du, eta Etxe Zuriaren babesa izan du horretan. Segurtasun Kontseiluan, proposamen «serioa, sinesgarria eta errealista» zela adierazi zuen AEBen ordezkariak.


Summary: Kutsatuen kurbak apur bat behera egin du Hegoaldean: 1.640 kasu. Birusa detektatzeko 20.581 test egin dituzte Hegoaldean, eta horietatik 1.640 dira positibo. Egun bakarrean gora egin dute positiboek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 1.420 atzeman dituzte. Nafarroak, berriz, beheranzko joerari eutsi dio: 220 positibo.

Hego Euskal Herria kutsatze kopurua ezin apaldu dabil. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo birusa detektatzeko 20.581 test egin zituzten, eta 1.640 izan ziren positibo. Asteazkenean atzemandako positiboekin alderatuta, oso gutxi egin dute behera: hiru positibo gutxiago atzeman dira. Baina bada alderik Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoeraren eta Nafarroako egoeraren artean. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, hiru lurraldeetan 17.061 test egin ziren atzo, eta 1.420 izan ziren positiboak, bezperan baino 11 gehiago. Lurraldeen arabera, Araban 137 kasu atzeman ziren, Bizkaian 653, eta Gipuzkoan 69. Beste 11 positibo detektatu zituzten EAEtik kanpo bizi direnen artean. Hori bai, kutsatze tasak apur bat behera egin du: %8,3 da orain, eta asteazkenean %8,6 zen.

Nafarroak, aldiz, egonkortze faseari eusten dio, eta kutsatzeek apur bat behera egin dute azken orduetan: atzo, 3.520 PCR eta antigeno test egin zituzten, eta 220 positibo atzeman ziren, bezperan baino 18 gutxiago. Nafarroako Gobernuak gaur goizean eman du kutsatzeei buruzko datuen aurrerapena, et,a horren arabera, seigarren egunez jarraian, 200 positiboen inguruan daude kutsatze berriak, eta ez da 250 kasuen langa igaro. Asteazkenean, esaterako, 234 kasu atzeman ziren. Positiboen tasan ere ez da aldaketa handirik sumatu: %6,1 da. Aurreko egunarekin alderatuta, apur bat egin du gora: %6tik %6,2ra, hain justu.

Nafarroako Gobernuko osasun agintariek aurreratu dutenez, Bera izan da ostegunean kasu gehien detektatu zen udalerria: hamasei positibo atzeman ziren. Murchanten, berriz, 11 positibo atzeman dira. Bertan, intzidentzia tasa handia da, eta baheketa bat egin dute.


Summary: Gehiengo zabala lortu du Suu Kyiren alderdiak, eta gobernu berria eratuko du. Bakearen Nobel saridunak indartu egin du lidergoa. NLD alderdi irabazleak «nazio batasunerako gobernua» eratuko duela agindu du.

Oraindik ez da amaitu joan den igandean Myanmarren egin ziren hauteskundeen boto zenbaketa, baina ofiziala da Aung San Suu Kyi Myanmarko Estatu kontseilariaren garaipena. Gobernua osatzeko beharrezkoa den diputatu kopurua gainditu du haren NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiak. Gehiengo zabal izango du parlamentuan, eta bere lidergoa indartzea lortu du.

Hauteskunde Batzordeak jakinarazi duenez, NLDk 368 ordezkari lortu ditu dagoeneko erabakita dauden 434 eserlekuetarako. Gobernua osatu ahal izateko, 322 ordezkariren babesa da beharrezkoa.

Monywa Aung Shin NLDko bozeramaileak adierazi du «alde handiz» irabazi dutela, baina mezu barneratzailea eman du. «Nazio batasunerako gobernu bat osatzeko lan egin behar dugu». Elkarlanerako deia egin die herrialdeko 39 gutxiengo etnikoei.

Suu Kyik 2015ean hasi zuen agintaldia ilunduta gelditu da rohingyen kontrako genozidio salaketengatik. 2017an, etnia horretako herritarren kontrako errepresio kanpaina bat abiatu zuen Myanmarko armadak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, 25.000 hildako eta 725.000 desplazatu eragin zituen —gehienik Bangladeshera egin zuten ihes, eta miserian bizi dira han—. Nazioarteko Zigor Auzitegiak Myanmarren kontrako epaiketa hasi zuen iaz genozidioagatik, eta Suu Kyi Bakearen Nobel sariduna ari da estatuaren defentsa zuzentzen.

Horrek ez dio kalterik eragin hauteskundeetan. Estatu Kontseilariak babes are handiagoa jaso du, eta bere alderdiak beste inoren beharrik gabe osatuko du gobernu berria.

Dena den, boterea baldintzatuta egongo da militarren pisuarengatik. Armadak idatzitako konstituzioak jasotzen duenez —2008an onartu zuten—, parlamentu eserlekuen laurden bat militarrentzat gorde behar da legez. Horrek beto eskubidea ziurtatzen die konstituzioaren erreforma baten aurrean. Horrez gain, konstituzioak dio militarrak izan behar dutela Barne, Defentsa eta Mugetako ministroek.


Summary: Nazioarteko jardunaldi bat egiten ari dira klima larrialdiaz. Gaur eta bihar arituko dira, EH Bilduk antolatuta. Ekologia eta baliabide krisiaren «konplexutasunaz hitz egitea, eztabaidatzea eta ulertzea» da helburua. Internetez ikus daiteke, zuzenean.

«Klima larrialdia gure garaiko erronka historiko bihurtu da. Gaur egungo inertziari jarraituz gero, hondamenezko kalteak pairatuko ditugu». Ohartarazpen horrekin hasi da gaur Eraldatu ala Kolapsatu: Klima larrialdi garaietarako politika nazioarteko konferentzia. Gaur eta bihar artean, Euskal Herriko eta nazioarteko 21 adituk klima larrialdiaren hainbat aurpegi azalduko dituzte. Zuzenean ari dira ematen Internetez.

Klima larrialdiaren arazoa «gainkarga ekologikoarekin loturiko beste erronkekin berrelikatzen da, eta hainbat adierazletan piztu da argi gorria», azaldu dute antolatzaileek. Horien artean daude biodibertsitatea eta lurzoru emankorrak galtzea, energia eta mineral baliabideen agortzea, ur eskasia, kutsadura... Antolatzaileek salatu dutenez, «lazgarriak diren inpaktu sozioekologikoak nahi gabeko kanpo eraginak direlako ideia ezarri dute agintari eta eliteek». Baina energia eta materialen mugara iritsita, «ikusezina zena ikusgarri bihurtu da jadanik».

Egoeraren larriaz ohartarazteaz gain, konponbideak deskribatu nahi dituzte konferentzian. «Konponbideak eraldaketa sozioekologiko azkarra eta justua behar du, lurralde bizigarria, lurraren biokapazitatearen barruan txertatutako eredu ekonomiko bideragarria, eta oraingo eta etorkizuneko belaunaldien ongizatearen iraunkortasuna bermatzeko helburuarekin».

Gaurko lehenengo saioan (Larrialdi klimatikoa, icebergaren tontorra) aritu dira Alicia Valero Zaragozako Unibertsitateko doktore ingeniari kimikoa, Unai Pascual Klima Aldaketari Buruzko Ikerketa Zentroko (BC3) Ikerbasqueko ikertzailea, eta Joseba Azkarraga Etxegibel soziologoa.

12:15ean, Klimatik harago, ezegonkortasun orokorra eta zibilizazio-krisia saioa egingo dute Amaia P. Orozco ekonomialariak, Janaina Stronzake Brasilgo MST Lurrik Gabeko Mugimenduko kideak, Damien Thomson osasun publiko eta elikagaien segurtasuneko aholkulariak, eta Nick Buxton The Transnational Institute erakundeko komunikazio aholkulariak.

Arratsaldean beste bi saio egingo dituzte, eta, bihar, goizez. Arnaldo Otegiren hitzekin amaituko da jardunaldia.


Euskarari eman dion bulkada

Summary: Euskarari eman dion bulkada. Azken lau ikasturteotan, EHUk hainbat egitasmo jarri ditu martxan euskara indartzeko, eta emaitzak lortzen ari da.

Plan gidariak jarraibideak erakusteko sortu ohi dira. Euskal Herriko Unibertsitateak euskararen norabidea zehaztu duen Euskararen III. Plan Gidaria (2018/2022) diseinatu eta onartu zuen 2018ko abenduan, Nekane Balluerka 2017an errektore izendatu eta gero. Hamaika egitasmo sortu eta garatu ditu geroztik, helburu argi batekin: euskararen alde lan egitea.

Balluerka buru izan duen errektoretza taldearen xede nagusietako bat unibertsitateko eremu guztietan euskararen erabilera eta presentzia handitzea izan da. Horretarako, euskara hainbat eremutan zein egoeratan dagoen aztertu dute, eta erabilera handitzeko estrategiak landu. Estrategia horien artean dago Aktibatu izeneko programa: 2017-2018 ikasturtean abiatu zuten, eta 1.500 lagunek baino gehiagok parte hartu dute. Jon Zarate Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordeak azaldu duenez, «hizkuntza ohituren aldaketarako estrategiak garatuz, euskararekiko erantzukizunaren eta jokabideen hausnarketa bultzatuz eta taldean batera lan eginez, euskara erabiltzeko testuinguru eta egoera berriak, abegikorragoak eta babestuagoak sortzea da helburua. Euskararen erabilera sustatzeko deialdia deritzoguna sortu genuen, eta EHUko edozein kolektibok hartu dezake parte».

Bigarren Euskaraldia dela eta, beste pauso bat eman dute: AktiBATU izeneko komunitate birtuala sortu dute, arigune edo talde izaera duen komunitate bat. Informazio ugari partekatzen dute: baliabideak, albisteak, prestakuntza saioak… 600 parte hartzaile baino gehiago ditu dagoeneko. Zaratek esan duenez, «helburua da olatu hau ez gelditzea, eta komunitate horrek Euskaraldiaren ostean ere martxan jarraitzea».

Erabileraren datu zehatzak ere lortu nahi izan dituzte. Batetik, herri administrazio gisa, administrazio eta zerbitzuetako langileek lan eremuan euskara zenbat erabiltzen duten neurtu dute, eta ikerketa horren ondorio nagusiak aztertzen ari dira. Ikerketako 1.774 langileen hiru laurdenak bere lanpostuari dagokion hizkuntza eskakizuna egiaztatu dute, plantillaren euskalduntzean EHUk egin duen esfortzuaren adierazgarri. Zaratek adierazi du ahozkoan dutela erronkarik handiena: «Lan harremanetan, batez ere bileretan, gaztelaniak pisu handiagoa dauka. Oraindik euskararen erabilera handitzeko tarte handia dago». Hala ere, EHU zerbitzua euskaraz ematen duen erakundea da, eta lan eremuan euskarak daraman bilakaerarekin positibo ageri dira langile gehienak.

Bestetik, ikasleengan ere jarri dute fokua. Eremu ez-formaletan euskara zenbat erabiltzen duten jakin nahi izan dute, Soziolinguistika Klusterrarekin elkarlanean. Probintzia batetik bestera aldea dagoela azaldu du Zaratek, eta prozesuaren onurak nabarmendu ditu: «Gure ikasleak dira behatzaileak. Klusterreko adituak etortzen dira, eta neurketak egiteko prestatzen dituzte». formazioa

EHUk eskainitako gradu ia guztiak bere osotasunean euskaraz egin daitezke. Halaber, euskarazko eskaintzetan zeuden hutsuneei irtenbide bat ematen aritu dira. Medikuntzako graduko ospitaletako bigarren zikloan egin dute ahaleginik handiena: Gurutzetako, Basurtuko eta Donostiako unibertsitate-ospitaleetan euskaraz eskaintzen diren kredituen ehunekoa 20 puntu igotzea lortu dute, eta medikuntzako gradua ikasteko hizkuntzaren araberako deialdi bananduari esker, urtero 20-25 ikasle gehiago sartzen dira euskarazko lerroan: lehen, 110 ikasle sartzen ziren gutxi gorabehera euskarazko adarrean; orain, berriz, 140. Horrez gain, Galdakao-Usansolo Ospitalea atxiki dute EHUra, gradua osorik euskaraz ikasteko aukera bermatzeko. Era berean, azpimarragarria da Iparraldeko lizeoetatik unibertsitate ikasketak euskaraz egitera etorri nahi duten ikasleekin Balluerkaren taldeak egindako lana.

Graduondokoei dagokienez, UEU zentroa atxiki bihurtu dute; horri esker, euskaraz eta online Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Masterra eskaintzen dute. Gainera, graduondoko euskarazko berezko tituluak hirukoiztu egin dituzte, eta 2020-2021 ikasturtean, Euskara Institutuaren gidaritzapean, euskara hutsean egin ahal den lehenengo berezko masterra eskaintzen ari da: Euskararen Jabekuntza, Kudeaketa eta Hizkuntza-praktikak XXI. mendean. Euskarazko irakaskuntzaren goreneko maila lortzeko, irakasleen eta ikertzaileen hizkuntza prestakuntzarako plan berritzaile eta integral bat jarri dute abian. 2019-2020 ikasturtean, 250 irakasle-ikertzailetik gora aritu dira planeko hainbat programatan.

Hizkuntza corpusean ere aurrerapenak egin dituzte, eta lau ikasturte hauetan, testuliburu, bilduma, monografia eta aldizkari zientifikoak zenbatuz, ia 300 zenbaki eta 60 bat ikasmaterial argitaratu dituzte euskaraz.

Ikerketa eta dibulgazioa

Ikerketei dagokienez, tesietan jarri dute indarrik handiena. Euskarazko tesiek izugarrizko gorakada izan dute azken bi-hiru urteotan (%8tik %15era), eta erdiak baino gehiago nazioartekoak izan dira. Gainera, Zaratek azaldu duenez, erabaki estrategikoa izan da EHU Soziolinguistika Klusterreko Zuzendaritza Batzordean sartzea. Doktore euskaldunen datu-base bat ere abiatu dute, eta dagoeneko 700 doktorek inguruk eman dute izena —%50 emakumezkoak—.

Euskalgintza eta euskal kultura oinarri dituen komunitatea saretzeko, arloan erreferente diren Euskal Herriko 40 bat gizarte eta kultur eragile edo enpresarekin gauzatu dute elkarlana. «Elkarlan honetatik elikatuko dira EHUko ikasleak etorkizunean».


Inflazioa, berriro beherantz

Summary: Inflazioa, berriro beherantz. Prezioak iaz baino gutxiago garestitu dira urrian, eta inflazioa –%0,6ra heldu da.

Urria oso hilabete inflazionista izan ohi da; berez, prezioak gehien igotzen diren hilabetea izan ohi da. 2020a ez da salbuespena izan, KPI Kontsumoko Prezioen Indizea %0,6 handitu baita, kopururik handiena iazko urritik (+%1). Baina orduan baino gutxiago hazi direnez, urte arteko inflazioak berriro behera egin du, –%0,3tik –%0,6ra.

INEk banatzen dituen arlo gehienetan doaz prezioak behera, baina batez ere bi arlotan: etxeko gastuak eta garraioa. Edo, beste era batera esanda, argindarraren eta erregaien prezioa, bi horiek baitute pisu gehien arlo horietan.

Argindarra iaz baino merkeago dago, eta, gainera, iazko urrian garestitu egin zen, eta aurten, merkatu. Ondorioz, etxebizitza arloan prezioak %3,2 txikitu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %5,8 Nafarroan.

Garraioa, berriz, %5,7 merkeago dago Nafarroan, eta %5 merkeago beste hiru lurraldeetan.

Inflazio negatiboa bultzatzen duen beste atal bat komunikazioena da: –%4tik gora azken urtean. Hor eragin handia du telefono eta Internet zerbitzuen merkatzeak.

Elikagaiak, ordea, %2 baino gehiago garestitu dira azken urtean, eta %1 inguru, berriz, arropak eta oinetakoak.


Summary: Huelvan ere bakartze moduluetatik atera dituzte euskal presoak. Etxerat-ek jakinarazi du orain arte bortz euskal preso zeudela bakartze moduluetan Andaluziako espetxe horretan: orain bakar bat ere ez. Soto del Realen oraindik preso bat dago halako modulu batean.

Joan den astean jakinarazi zuen Etxerat-ek Estremera, Kordoba eta Sevillako euskal presoak bakartze moduluetatik atera zituztela, eta orain eman du jakitera Huelvako bortz euskal presoak ere horietatik atera dituztela. Soto del Realen dagoen Jurdan Martitegi presoa da halako moduluetan gelditzen den euskal preso bakarra: «Hura ere bakartzetik ateratzeko eskatzen dugu», adierazi du presoen senideen elkarteak.

Etxerat-ek «positiboki» baloratu du berria, baina urrats gehiago galdegin ditu: «Erabakia pozgarria da, modulu horietatik kanpo bizi baldintzak hobeak baitira, baina berriz diogu Espetxe Zuzendaritza Nagusiak eginiko mugimenduak ez direla nahikoa». Gogoratu dute bigarren graduan beharko luketela euskal preso guztiek, eta horietatik «askok» aske behar luketela: «Oraindik ere gehienak lehenengo graduan daude, eta horrek ez du legezko ibilbidea egiteko aukerarik ematen».


Summary: Bizkaian kenkariak izango dira garapen jasangarriarekin lerrokatutako enpresentzat. Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarriko Helburuekin bateratutako munduko lehen zerga sistema izan nahi du Bizkaiko Aldundiak, eta Mariana Mazzucatoren IIPP institutuarekin ari da proiektua lantzen. Lehen zerga egokitzapena maiatzerako onetsita eduki nahi du Unai Rementeriak.

Bizkaiak zergak egokitu eta pizgarriak eskainiko dizkie NBEren Garapen Jasangarri Helburuen alde jarduten duten zergadunei. Lehen egokitzapenean onura horiek batez ere enpresentzat izango direla aitortu du Unai Rementeria Bizkaiko diputatu nagusiak, haiek direlako, neurri handi batean, halako inbertsioak egin ditzaketenak. Hala, garapen jasangarriko helburuekin bat aritzen diren enpresek kenkariak izango dituzte sozietate zergan.

Rementeriak gaur azaldu du nola hasi duten tributuen araudia moldatzeko prozedura. Maiatzerako onetsita egotea nahi duten moldaketarekin, pizgarri horiek atzerako eragina izango lukete, 2021. urte hasiera arte. Berez, asmoa da zergaren zenbatekoa ezartzerakoan garrantzia izan dezaketen elementu guztietan egitea aldaketak; zerga egitatearen definizioan, zerga oinarriaren edo likidagarria eratzerakoan, salbuespenetan, hobarietan, kenkarietan... Ez da zerga erreforma bat izango, Rementeriak azaldu baitu aspalditik iragarritako «erreforma hori ondoren» etorriko dela.

Rementeriarekin eta Jose Maria Iruarrizaga Ogasun diputatuarekin batera, gaurko aurkezpenean egon da Mariana Mazzucato ekonomista, Londrestik egindako bideokonferentzia baten bidez. Ekonomista italiar hori Londresko University Collegeko IIPP Institute for Innovation and Public Purpose institutuaren sortzaile eta burua da, eta ezaguna da, besteak beste, bere The entrepeneurial state liburuarengatik (Estatu ekintzailea). Bizkaiko Aldundiak hitzarmena dauka IIPP institutuarekin, garapen jasangarrirako helburuekin lerrokatuko litzatekeen munduko lehen zerga sistema abiatzeko.

Administrazio politikoaren, arlo pribatuaren eta gizartearen arteko elkarrekintzatik sortzen den balio publikoaren garrantzian eta estatuak berrikuntzan joka dezakeen rola aztertzen jarduten da lanean Mazzucatoren taldea. Gaur azaldu duenez, hain zuzen, «zerga politika erreminta egokia izan daiteke enpresak jasangarritasunera erakartzeko». Mazzucatoren aburuz, bide horretan doazen enpresak «saritzea» modu bat da ekonomia jasangarritasunerantz bideratzeko.


Summary: Burujabetza auziak konpontzeko kode baten oinarriak proposatu dituzte. Eusko Ikaskuntzak eta Ikerketa Katalanen Institutuak antolatutako jardunaldien amaieran aurkeztu dute; nazioarteko 70 adituk baino gehiagok taxututako txostena da, eta hura Europako instituzioetara eramatea izango da xedea.

Gaur amaitu dira Eusko Ikasuntzak eta Ikerketa Katalenen Institutuak antolatutako Burujabetza gatazkak Europan: konponbiderako oinarriak jardunaldiak, Subiranotasunaren lurralde gatazkak konpontzeko jardunbide egokien kode bat prestatzeko oinarriak dokumentua aurkeztuta. 27 orrialdeko dokumentu bat da, hiru ataletan banatua: aurrenekoan zehaztu dituzte burujabetza gatazken ezaugarriak, eta, bigarrenean, Europako erakundeen esku hartzerako «dimentsio juridiko-politikoa» eta «pragmatikoa» landu. Azkenik, «burujabetza gatazken kudeaketa demokratikorako baldintzak» xehatu dituzte.

Azken atal horretan zehaztu dituzte konponbiderako printzipio batzuk. Abiapuntua zera da: sistema politiko demokratikoak oinarritu behar direla biztanleriaren adostasunean eta, beraz, horiek egokitzeko aukera izan behar dutela, «iraganeko adostasunetan» oinarritu gabe. Hori horrela, burujabetza gatazken konponbiderako prozedurak «kontrajarritako gehiengoen» existentzia aurreikusi behar du, eta bi horien arteko elkarrizketa eta negoziazio prozesu bat artikulatu. Kodearen oinarrietan jasoaren arabera, gatazka horiek «soilik konpondu daitezke printzipio demokratikoan oinarrituta, eta horrek komunitateen borondate askearen adierazpena, pertsona eta talde guztien oinarrizko eskubideen errespetua, Zuzenbide Estatuarekiko errespetua eta alde guztien fede oneko negoziazioa jasotzen du».

Bestalde, egokitzat jo dute «alde biko berme sistema» bat ezartzea, konponbide prozesuan zenbait balio eta printzipio betetzen direla bermatzeko eta blokeoak saihestuko dituen mekanismoak aurreikusteko. Kodearen oinarrietan zehaztu dute konponbide prozesua, lehen instantzian, estatuei dagokiela, baina Europako erakundeek lagundu dezaketela, beren eskumenen esparruan, konponbidea «errazten».

Prozedura baten oinarriak ezarri nahi dituzte kodearen bitartez, eta, prozedura horren abiapuntuan, komunitate batek bere estatus politikoa aldatzeko nahia dago. Horregatik, kodearen oinarrietan jaso dute komunitate horrek prozesu hori abiatzeko aukera izan behar duela, «biztanleriaren sektore zabalen babesean» oinarrituta: esaterako, parlamentu bat daukaten komunitateen kasuan, ganbera horretan gehiengo batek hala adierazten badu. Beste aukera batzuk ere aurreikusi dituzte: adibidez, tokiko erakundeek borondate hori adieraztea. Edozein kasutan, komunitate horretako instituzioek galdeketa ez- lotesle bat egiteko aukera izan behar dute, herritarrek prozesua abiatzeari buruz duten iritzia ezagutzeko.

Prozeduraren nolakotasuna

Zehatzago, kodearen oinarrietan azaldu dute estatusari buruzko erabakia «prozesu deliberatzaile garden» baten markoan hartu beharra dagoela, «eztabaida publiko parekidea eta kontrastatutako informazioa» bermatuta. Horietan, beharrezkotzat jo dute tresna instituzional ordezkatzaileak —gobernua eta parlamentuak— eta demokrazia zuzenekoak —galdeketak eta erreferendumak— uztartzea. Deliberazio horren finantzazioaren berdintasuna ere bermatu beharko litzateke, testuaren arabera. Gainera, galdeketaren data eta galdera ere adostu beharra antzeman dute, galdera «argia eta ulerterraza» izan dadin, eta erabakia itzulgarria izateko beharra ere.

Ondoren, zer? Prozedurari jarraituz erabakia hartu eta gero, estatu subiranoak «herritarren gehiengoaren erabakia onartu beharko luke, eta fede onez aritu emaitzen inplementazioan». Hala egin ezean, Europako instituzioek aintzat hartu beharko dituzte aldebakarreko independentzia deklarazioak, «horien zilegitasun demokratikoa baieztatu eta gero».

Kodea jardunbide egokiei buruzkoa denez gero, oinarrian ditu nazioartean izandako beste esperientzia batzuk, kolonialismoaren testuingurutik kanpo ere. Esaterako, kodearen oinarrietan adierazi dute Quebecen eta Kanadaren arteko gatazka kudeatzeko «marko egoki bat» ezarri dela han, «konstituzioaren irakurketa ireki» batean oinarritua. Marko konstituzionalaren interpretazio irekiak ahalbidetutako estatus aldaketak ere aurreikusita daude Ipar Irlandaren eta Groenlandiaren kasuan ere.

Europaren marjinak

Txostenak aztergai du Europako instituzioek esku hartzeko izan dezaketen tartea ere, horiei zuzenduta dagoenez gero. Hori horrela, ondorioa da Europako Batasunak, Europako Kontseiluak eta Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundeak ez dituztela zuzenean lurralde gatazketan esku hartzeko eskumenak, baina badituztela baliabideak gatazka horien inguruan zenbait jarduera gauzatzeko: ildo edo printzipio orokor batzuk ezartzeko, esaterako.

Izan ere, dokumentuan jaso dutenez, Europako erakundeek zenbait printzipio ezarriak dituzte orain arteko hitzarmenetan; bakearen sustapena, herrien eta herritarren eskubideekiko errespetua eta dominazio eza, kasu.

Hurrengo urratsak

Zabalago, «mentalitateak aldatzea» da kodearen helburua, Zelai Nikolas Eusko Ikaskuntzako Kontseilu Errektoreko kidearen arabera. «Kodea txerto eraginkorra da demokraziaren higaduraren aurrean». Hurrengo urratsak ere zehaztu ditu: «Europako agendan sartu nahi dugu, eta eskatuko diegu eztabaida egituratu bat abiatzeko joinarrizko prozedura batzuk ezar ditzaten. Europara sendo azaldu nahi dugu, aukerak eta proposamenak eskainiz, lankidetza esparruak landuta. Baita eremu politiko eta sozialaren babesarekin ere». Orain, «sozializazio eta zabalkunde lan bat» egin nahi dute, dokumentua ezagutarazteko eta aberasteko. Abenduan itxiko da ofizialki, jardunaldietako ekarpenak jasotzeko, eta mintegiak antolatuko dituzte ondoren.

Txostenaren balioa goretsi dute jardunaldietan parte hartu duten beste aditu batzuek ere. Esaterako, Alain G. Gagnon Montrealgo Quebeceko Unibertsitateko irakasleak nabarmendu du proiektuak eremu politikoan izan behar duela eragin handiena, eta Elisenda Casañas-Adam Edinburgoko Unibertsitateko irakasleak azpimarratu du agiriak «printzipioen marko argi bat» eskaintzen duela, zenbait kontzeptu argituta: «Europako erakundeek interesa dute gatazken konponbidean, baina baita erantzukizuna ere». Harago joan da Donatella Della Porta Italiako Scuola Normale Superioreko irakaslea: «Kodea ez da bakarrik baliagarria lurralde gatazketarako, baizik eta gatazka oro demokratikoki nola bideratu aztertzeko». Jaume Lopez Kataluniako Pompeu Fabra Unibertsitateko irakasle eta proiektuaren koordinatzaile zientifikoak, berriz, azaldu du «tresnak» jarri nahi dituztela «burujabetza gatazkak ez daitezen enkistatu eta legalitatearekiko eta giza eskubideekiko errespetuz bideratu daitezen».


Summary: Zaballako espetxean preso zegoen emakume bat hil da. Salhaketak eman du heriotzaren berri. Aurten espetxe horretan hilda agertu den bosgarren presoa da.

Zaballako espetxean preso zegoen emakume bat hil zen urriko azken astean, Arabako Salhaketak jakinarazi duenez. Elkartearen arabera, «patologia larri diagnostikatuak» zituen pertsona bat zen, kartzelatik kanpo egon beharko zukeena, baina egitura soziosanitario bakar batean ere ez zuen lekurik lortu, eta, beraz, ez zen baldintzapean aske geratu. Aurten Zaballako espetxean hil den bosgarren presoa da. Salhaketa-k elkarretaratze batera deitu du, heldu den asteartean, azaroaren 17an, Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan.

Salhaketaren iritziz, «agerikoa» da heriotza horien guztien atzean «etsipen» egoera bat dagoela. Horregatik, Zaballako espetxeko arduradunei galdera egin die ea zer egiteko asmoa duen halakoen aurka: «Presazko prebentzio neurriak hartuko dira, kasu guzietan aurreikusi eta saihestu zitezkeen gertaera oso larri horiek ez errepikatzeko? Ala pasibotasunaren aldeko apustua egiten jarraituko dute eta ez dituzte ezarriko harrera pisuen baliabideak eta presoek eskatzen duten arreta psikologikoa eta osasun arreta? Zer-nolako profesionalen esku daude preso dauden pertsonak?».

Gertakari eta heriotza horiek espetxean ezkutatzeko «politika sistematikoa» salatu du Salhaketak, eta zenbait aldarrikapen ere egin ditu: espetxetik kanpoko baliabideak ezartzea, presoen askapena «errazteko»; larriki gaixo diren presoak «berehala» askatzea; familiei justizia administrazioaren funtzionamendu okerraren ondorioz sortzen diren erantzukizun zibil eta penalak eskatu ahal izateko beharrezko laguntza guztia emateko. Oroitarazi du Osakidetzak —eta, beraz, Eusko Jaurlaritzak— «erantzukizun osoa» dutela autonomia erkidegoan dauden espetxeetako osasun arazoetan, eta, beraz, beren eskumenak betetzeko eskatu diete. «Era berean, Osakidetzari eta Eusko Jaurlaritzari presoen farmakologia banaketaren kontrol zehatza exijitzen diegu, Osakidetzaren menpeko osasun langileek soilik egin dezaten».