Zinemaren aldiak eta aldiriak

Summary: Zinemaren aldiak eta aldiriak. Donostiak eta zinemak elkartzen dituzte Maialen Beloki eta Eneko Olasagasti. Zinemaldiak, hortaz, toki berezia du bien gaztetako memorian. Egun, jaialdiko zuzendariordea da bata, eta zuzendari eta gidoilari lanean zaildu da bestea. Era askotako euskal filmak ugaritzen ikusi dituzte azken urteetan, nork bere ingurutik. Uste dute bideak ireki behar zaizkiola zineman euskarari, sortzean eta zabalpenean.

Maialen Beloki eskola umea zen garaian, euskarazko lehen sitcom-ak ematen zituzten ETBn, Eneko Olasagastik zuzendutakoak. Gerora, zinemaren munduak elkartu ditu: Donostiako Zinemaldiko zuzendariordea da bata, eta zinemagilea bestea. Elkarren berri izan arren, BERRIAk Tabakaleran batu dituenean egin dute elkarren ezaguera. Belokik lantokia du Tabakalera, eta erakina «bizirik» irudikatzen du berak. Olasagasti tartean behin joaten da hara, eta uste du herritarrek urruti samar sumatzen dutela lekua. Distantzia adierazgarri horretatik aritu dira zinemaz hizketan. Noiz zaletu zineten zinemarekin? MAIALEN BELOKI: Zinemarako zaletasuna amaren bidez etorri zen. Literatura irakaslea izan da, eta oso zinemazalea da, asteburuero zinemara joaten diren horietakoa. Txikitatik pelikula zailak ikustearen oroimena dut. Ez nuen ezer ulertzen, baina sartu egin zitzaidan zaletasuna; gehiago amarengatik ikusten nuenagatik baino, seguru aski. Bestalde, donostiarra izanda, zinemaldiarekiko harremana ere garrantzitsua izan da: ohartzea zinemaldia ez dela filmak ikustea bakarrik, jendearekin egiten duzun jarduera bat baizik. ENEKO OLASAGASTI: Nik ere gazte-gaztetatik dut zaletasuna. Gogoan ditut Arte Ederrak-eko emanaldiak: Monty Pythonen Life of Brian; Mary Poppins, nire lehen pelikula... Unibertsitate garaian, zinema pila bat ikusten zen Sarrikoko zineklubean, eta zortea izan nuen, lehenengo bekadunetako bat izan bainintzen Donostiako Herri Irratian. Hor, zinemaldiaren karietara, lortu nuen Fernando Mikelajauregiren laguntzaile izatea, akreditazioarekin. Lauzpabost pelikula ikusten nituen egunean. Egia esan, ez nuen uste zinemara dedikatuko nintzenik. Mundu iritsezin bat iruditzen zitzaidan, urrutikoa. 1990eko hamarkadan, Maité eta Sí, quiero pelikulak zuzendu zenituen Carlos Zabalarekin batera. Garai hori euskal zinemarentzat basamortua izan zen ia... OLASAGASTI: Kulturarentzat urte gogorrak izan ziren. Guggenheim efektua gertatu zen, eta murrizketak egon ziren. Euskal zinemarentzat, euskararen abizena jarriz gero, hamarkada txarra izan zen, baina hor ezarri ziren ondorengo garai berrien oinarriak eta ideologia. Maité egin genuen euskaraz eta gaztelaniaz, eta gure asmoa zen bigarren pelikula ere horrela egitea. Alde horretatik, zinemako fikzioan, defendatu izan dut elebitasuna eta errealismoa. Sartu zen Madrilgo ekoiztetxe bat, Alta Films, [Enrique] Gonzalez Machorena, eta euskara bidean geratu zen. Hori izan zen filma egiteko ordaindu behar izan genuen bidesaria. Hor jabetzen zara zer zaila den mundu hau pelikulak aurrera ateratzeko, batez ere ez dagoenean egitura bat defendatuko duena proiektu bat modu batera ekoiztea.

Zuk, Maialen, ikasketak bukatu eta gero, doktore tesi bat egin zenuen Antxon Ezeizari buruz. BELOKI: Bai, harekin gogoratu naiz orain. Leioara [Bizkaia] joan nintzen tesia egitera, eta, han, Santos Zunzunegik aurkeztu zidan Antxon Ezeiza; nik ez nuen ezagutzen, nahiz eta zinemagile donostiar bat izan. Santosek esan zidan ez zela normala euskal eta espainiar historiografian Antxon ezezagun bat izatea. Haren zinema eta ideiak garrantzitsuak izan ziren hainbat arlotan. 1980ko hamarkadan, erbestetik Euskal Herrira bueltatu zenean, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaidan izan zen, eta euskal industriarentzat lan egin zuen. Orduan sortu zuen Ikuska. BELOKI: Antxonentzat Ikuska proiektua zen, besteak beste, ahalbidetzea Euskal Herrian zinema egitea Madrilen mendean egon gabe. 1980ko hamarkadan, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaida sutsua egon zen, eta 1990eko hamarkadan badirudi eztabaida hori itzali egin zela pixkanaka, ulertuta euskal zinema dela Euskal Autonomia Erkidegoan ekoizten dena. Instituzioek ere irizpide hori hartzen dute diru laguntzak emateko. OLASAGASTI: Krisiak jo zuenean eta sortzaileok gogor jo gintuenean, nik ate asko jo nituen, eta horietako bat Juanba Berasategirena izan zen; zorionez ireki zitzaizkidan bakarrenetakoa. Proiektu bat landu genuen Ikuska-ren berrirakurketa bat egiteko, 2010. urtearen inguruan. Ideia zen garai hartan landutako gaiak lantzea berriz, perspektiba berarekin, baina gaur egungo zuzendariekin. Proiektua idatzita dago, Loturaren bulegoetan egongo da. Joan ginen telebistara, eta ez zitzaien batere interesatu. Gero eta garbiago daukat jendea egunean bizi dela. Unibertsitatean eskolak ematen ditudanean, egoera bitxia izaten da, ze sentitzen dut nor naizen esplikatu beharra, norbait izango banintz bezala, esateko zergatik nagoen hor aktore zuzendaritza ematen. Nire lehenengo pelikulak eta telesailak egin nituenean, jaio gabe zeuden oraindik. Hori ez da transmititu hurrengo belaunaldietara. Jende gutxiren borondateari esker egin da.

BELOKI: Ikuska proiektua ezezaguna da belaunaldi berrientzat. Euskara zinema aretoetan entzuten den lehen aldia da, gaiek interesa dute, askotariko planteamendu zinematografikoak daude, gero karrera egin duen zuzendari pila bat dago... Jendeak ez ditu ikusi, ez ditu ezagutu ere egiten. Ni harritu egin nintzen: «Zergatik ez da hau erreferente bat?». Gaur egun, euskal zinemak badu industriarik? OLASAGASTI: Nik uste dut badela, baina txikia da, oso-oso txikia, egon daitekeen txikienetarikoa. Industriak zer dira? Ekoizpen baliabideak eta ekonomia. Eta nondik dator ekonomia? Ba, denbora luzean, Espainiatik. Orduan, Espainiako industriaren adar bat izan da. Neurri batean, bultzatu dira autonomo izateko bideak. Gure hizkuntza guri interesatzen zaigu soilik, eta hori defendatzean oztopo berak izango ditugu beti. Kutsidazu bidea, Ixabel egin genuenean, ni ekoizle exekutiboa nintzen, eta nire helburua zen garai hartan, 2006aren bueltan, film bat egitea soilik Euskal Herrian lortutako baliabide ekonomikoekin. Horretarako, telesailaren bidea asmatu genuen. Entzun behar izan genituenak... Ia-ia prostituitzen ari ginen telesail bat egiteagatik. Lagun zuzendari askok esanda... BELOKI: Gero denak telebistara joan dira, ezta?

OLASAGASTI: Telebistan bukatu dute modu batera edo bestera. Azken finean, irudiz kontatzeko istorio bat zen, eta, nahiz eta garai hartan ez zegoen hain garbi, bi hizkuntzak bide bakarra hartzera zihoazen. Gaur egun, hori nabarmena da. Diferentzia ez dago zinemaren eta telebistaren artean, baizik eta estiloetan, kontatzeko moduetan eta kulturan. BELOKI: Uste dut Donostiako Zinemaldian 20-30 euskal ekoizpen egoten direla urtean; euskaraz, gutxiago. Gehienak dokumentalak dira, asko telebistarako ekoitziak, baina gero eta fikzio gehiago dago. Dugun biztanle kopururako, ez da kantitate txikia. Kontua da gero zer irteera izaten duten, nork ikusten dituen. Merkatu arazo bat da: oso merkatu txikia dute. OLASAGASTI: Gure merkatuak ez du ematen ez zinemarako, ez literaturarako, ez antzerkirako, ez ezertarako. Baina gure kultura da, eta erakundeak horretarako daude, hori defendatzeko. Mito asko daude, eta asko hitz egiten da zinemari ematen zaizkion laguntzei buruz. Industriako sektore askorenak, berriz, ez dira zalantzan jartzen. Hegazkinak egitea oso inportantea izango da, baina pelikulak egitea ere bai. Batek diru laguntza pila bat jasotzen du, eta bestean, xentimo batzuk lortzeko, badirudi eskean gabiltzala. Hori herri baten idiosinkrasiaren barruan doa, eta gure herriarena aldatzea zaila da. Zinemaldiaren rola zein da? OLASAGASTI: Beste herrialde batzuek ez dute Donostiako Zinemaldiaren gisako ispilu bat, baloratzeko zer transzendentzia eduki dezaketen. Horrek konparazioa sortzen du, eta beti galtzaile aterako gara. Gainera, zinemaldia gaztelerazko zinemaren leiho bat da, Espainiako eta Latinoamerikako industriak merkaturatzeko atari nagusia. Eta gu... hemen harrapatu gaitu, eta euskal zinema lekutxo bat hartzen ari da pixkanaka. BELOKI: Ados nago, Donostiako Zinemaldia Espainiako eta Latinoamerikako industria sustatzeko plataforma bat da. Nik pentsatu nahi nuke azken urteetan eman direla euskal zinemari laguntzeko pausoak ere. Programazioan, batez ere 2014tik aurrera, euskarazko filmak parte hartzen hasi ziren zenbait sailetan. Ikusmira Berriak egoiliar programa ere garrantzitsua da euskal zinemagintzarentzat. Maider Fernandez, Mikel Gurrea, Jaione Camborda, Marina Palacios... Iruditzen zait belaunaldi berri bat bultzatzen saiatzen ari garela, eta agian hemendik urte batzuetara ikusiko dugula zer esan nahi duen zinemaldia euskal proiektuen garapenean sartzeak. Zer aldaketa egon dira? BELOKI: Zinemaldiaren historian aro batzuk egon dira: 1953tik 1978ra, une esanguratsu bakarra Ama lur-en estreinaldia da, 1968an, edo urte batzuk lehenagoko Pelotari film laburrarena; 1978an El proceso de Burgos estreinatu zenetik 1989an Ke arteko egunak-ek Sail Ofizialean parte hartu zuen arte, euskal ekoizpenak agertzen hasi ziren. Urte horietan, zinemak hausnarketa bat egin zuen: zertan lagun ziezaiokeen diktadura batetik ateratzen ari zen eta trantsizioan zegoen gizarte bati. Ke arteko egunak-etik gaur egunera, uste dut normalizazio prozesu bat egon dela.

Ni zinemaldian hasi nintzen garaian hasi ziren ofizialki eta sistematikoki hitz egiten EPErekin [Euskal Produktoreen Elkartea] eta Ibaiarekin [Ikus-entzunezkoen Ekoizle Burujabeen Elkartea], galdetzeko: «Zer egin dezakegu?». Batzuetan asmatu egiten da eta besteetan ez, baina hor hasi ziren erabaki batzuk hartzen, ulertuta euskal zinemari laguntzeko plataforma bat ere izan behar duela honek; eta ez bakarrik nazioartekotzeko edo kanpoko publikoari erakusteko: baita proiektu berriak garatzen laguntzeko eta zinemagile berriei aukera emateko ere. OLASAGASTI: Nire ustez, mugarri bat dago euskal zineman. Ni, gainera, Ibaiako zuzendaritza batzordean nengoen garai hartan, eta tokatu zitzaidan Juanba Berasategirekin eta Joxe Portelarekin batera negoziatzea ETBrekin hitzarmen famatua. Europako legeak agintzen zuen %5 inbertitu behar zela bertako ekoizpenetan; gero %6ra-edo igo zen. Hori egin izan ez balitz, ez ginateke honi buruz hitz egiten arituko. Borroka estrategiko bat izan zen. Eta esaten dut borroka izan zela, ze legeak hori egitera behartzen zuen ETB, eta beti aritzen ziren gogoz kontra. Orduan esaten zen: «Telebistak zergatik lagundu behar du zinema?». Egun, telebisten obligazioa da pelikuletan inbertitzea. Gero, zeinetan inbertituko duten eta zeinetan ez, hori beste eztabaida bat da. Baina horrek mintegi bat sortzen du. Loreak lortzeko, Handia lortzeko, beharrezkoa da beste hamar egotea atzetik. Bat ona ateratzeko, beharrezkoak dira hamar erdipurdikoak eta bost txarrak. Orain daukagun arriskua da, gazteek batez ere, horiekin konparatzea. Ezin da ibilbide berdina eskatu denentzat, eta joera hori dago. Handia eta horiek Txapeldunen Ligara pasatu dira.

Azken urteetan, nabarmen handitu da euskarazko zinemaren ikusgaitasuna. Oraingoz, zer ekarri du horrek? BELOKI: Uste dut denboraren perspektiba falta zaigula hori ikusteko. Loreak-en ondoren, berehala hasi ziren loraldi bati buruz hitz egiten toki guztietan. Ez dakit epealdi hori amaitu egin den COVIDarekin ala horren barruan jarraitzen dugun. Batzuetan, bizitzen zoazen heinean, ez dakizu gauzak non amaitzen diren. Guk, zinemaldian, film askoz gehiago jaso ditugu ordutik. Euskarazkoak ere bai, ez bakarrik euskal ekoizpenak. Horrek isla izan du zinemaldiko sailetan. Baloratzeko belaunaldi horrek zer ekarri duen, perspektiba gehixeago behar dut. Ados nago, orain hasten direnek arrisku hori dute: Moriartikoek izan duten arrakasta ikusita, ibilbide berdina eskatzea. Gerta liteke, edo ez, eta horrek ez du esan nahi porrot egin dutenik. Gainera, ez dut uste Txapeldunen Liga eta bigarren maila daudenik, baizik eta zinema mota ezberdinak, ibilbide ezberdinak izango dituztenak. OLASAGASTI: Adjektibo horien ardura kazetariena da. Nola dena sailkatu behar den, esan behar dute loraldi bat dela. Zer loraldi? Konparazioarekin jarraitzeko: baratze bat baldin badugu, gure baratzea idorra zen, ez zegoen ezer. Haziak botatzen baldin badituzu, ureztatzen baduzu, ernatuko dira. Horrek ez du esan nahi loraldi bat dagoenik. Aurretik ez da-eta ezer egon! Uzta bat da, ez loraldi bat. Gaur egun, lau edo bost fakultate daude ikus-entzunezkoak ikasteko, eta horrek jende pila bat munduratzen edo merkaturatzen du; niri askotan pena ematen didana, ze erdiak baino gehiago bidean geratuko dira, bizilegea baita. Baina hor baduzu mintegi bat. Horri gehitzen baldin badizkiozu laguntzak, diru aldetik eta sorkuntza aldetik, zinemaldiarena bezalakoak... Denok ari gara ikasten; erakundeak, garai berrietara egokitu behar dutelako, eta sortzaileak, halabeharrez. Aldaketa gero eta azkarrago doa. BELOKI: Egia esan, azken urtean hogei urte aurreratu dugu.

Nolako pelikulak egiten dira hemen gaur egun? BELOKI: Esango nuke, orokorrean, hemen ekoitzitako filmak dezente ezberdinak direla, eta ez bakarrik fikzioa eta ez-fikzioa; zinema begirada ezberdinak dituzten zuzendariak daude. Hori proiektuetan ikusi dugu amaitutako filmetan baino gehiago, baina Ikusmira Berriak-en jasotako proiektu asko euskal gatazkari buruzkoak dira. Gazte jendearen begiradak, irakurketa berriak, ikuspegi ezberdinak... Adibidez, Aitziber Olaskoagaren Jo ta ke eta Arantza Santestebanen 918 gau. OLASAGASTI: Zaila egiten zait horrelako iritzi bat ematea, ez dut-eta ekoizpena ezagutzen Maialenek ezagutzen duen neurrian. Hala ere, aniztasun handia ikusten dut, ikaragarria. Zerbaiten falta sumatzen duzue? OLASAGASTI: Nik zinema egin ahal izatearena. Tiradera beteago daukat gidoiz egin ditudan pelikulez baino. Eta ja urte batzuk ditut. Irudipena daukat gure belaunaldia, 1990eko urteetakoa, bidean gelditu dela. Bidean gelditu gara. BELOKI: Asko kanpora joan dira, ezta? OLASAGASTI: Horiek ere bidean gelditu dira. Enrique Urbizu kenduta... BELOKI: Daniel Calparsoro, Juanma Bajo Ulloa... OLASAGASTI: Julio Medem bera... Baina batzuek hemen gelditzeko hautua egin genuen, eta horiek desagertu egin gara. Hemen gelditu ginenon artean, Carlos eta biok, eta Pablo Malo. Zailena ez da lehenengo pelikula egitea; zailena hirugarrena egitea da. Izan ere, lehenengoa ondotxo joan baldin bazaizu egin dezakezu bigarrena.

Bestalde, uste dut industria eta gauza guztiak gazteei zuzenduta daudela. Nik sentitzen dut orain askoz gehiago dakidala ofizio honetaz hasi nintzenean baino. Beste gauza bat da talentua, baina talentua ezin dugu epaitu. Ez da zinemaren arazoa: gizarte osoa dago gazteei begira. Gaztetasuna miretsi eta gurtu egiten da, eta zaharrak desagerrarazi egiten ditugu. Kontua da zaharrak gero eta gazteagoak garela. Hor ere problema bat daukate gurekin, ze ez gaude erretiratzeko prest. BELOKI: Ados nago, bigarren eta hirugarren filmak egitea da zailena. Katalunian, emakume zinemagile pila bat ateratzen ari dira: Clara Simon, Clara Roquet, Celia Rico... Haiek esaten dute kosta egin zitzaiela lehenengo pelikula aurrera ateratzea, baina ondorengo sentipena da dagoeneko izan zarela albiste bat, eta hurrengo proiektua egitea ia ezinezkoa zaie. «Kito, egin duzu, izan du nazioarteko ibilbide bat, arrakasta, belaunaldi baten parte zara». Baina nola gelditu industrian lan egiten? Jendeak ez du zinemagile izan nahi istorio bat kontatzeko; profesio bat izan nahi dute. Industrian geratzea oso zaila da, eta emakumeentzat, zailagoa.

Moriarti, Txintxua, Señor y Señora... Bakoitzak bere burua ekoiztea da bidea? BELOKI: Gazte jendea ere ekoiztetxeak sortzen ari da, beren lanak era kolektibo batean aurrera ateratzeko: Hiruki, Polaroiska... OLASAGASTI: Guk ere sortu genuen gure garaian. Nahi duzuna zera da, egin ahal izatea, eta ekoiztetxe batek horretarako aukera ematen dizu; eta egiten duzun horren gaineko kontrola edukitzea, eta hori ekoizpen exekutiboak egiten du. Agintzen duena ekoizpen exekutiboa da, ez zuzendaria. Azkenean, ekoizlea zara halabeharrez. Nire ustez, hori da industria ezaren adibide bat. Industria bat balego, ez leudeke tailer txiki mordo bat. Eta orain beste tirania bat etorriko da: plataformena. Dirua hortik etorriko da. BELOKI: Nazioartean gertatzen ari da. Zuzendari batzuek zergatik ekoizten dute zuzenean Netflixekin? Ba, baliabideak ematen dizkietelako nahi duten pelikula egiteko, nahi duten baldintzekin. Diru hori ez dute lortuko beste inon. Egia da pelikula hori ez dela zineman ikusiko, plataforma batean emango dutela zuzenean... OLASAGASTI: Purismo bat iruditzen zait. Galduko da hori ere. Negarrik ez, beraz, aretoen gainbeheraren aurrean? BELOKI: Itxiko balituzte, nik negar egingo nuke, eta asko! Zinemaldiaren ikuspuntutik, lanerako leku bat da, zuzenean. Horrez gain, nik plataformak ikusten ditut, ez dut ezetz esango, baina horrek ez dit kentzen zinema aretoko esperientzia. Niretzat filmak ikustea erabaki sozial eta politiko bat ere bada: erabakitzea jendearekin egitea. Espero dut zinema aretoek lortuko dutela beren tokia aurkitzea. Pentsatzen dut eredu misto baterantz goazela. Zenbat eta zinema areto gutxiago izan, orduan eta aniztasun gutxiago izango dugu. OLASAGASTI: Ez dut negarrik egiten aretoak ixten dituztelako; negar egiten dut proiekzio batean. Jendearen erreakzioak, isiltasuna, zurrumurruak, amaierako txaloak estreinaldi batean... Oso sentibera naiz horretan. BELOKI: Pandemiarekin gertatu dena ikusita, irudipena daukat mundu hiperkonektatu batera goazela, eta, era berean, geroz eta bakarrikago gaudela. Hiperkonexioa eta bakartasuna elkarrekin datoz. Horren kontra, komunitatea dugu, eta uste dut komunitatea gorputzarekin egiten dela.

Urte Osoko Zinemaldiaren koordinatzailea zara. Zinemaldiak ere aldatzen ari diren seinale? BELOKI: Hau aztertzeko ere denbora falta zaigu, baina uste dugu paradigma aldatzen ari dela, eta orain arteko eredua agortzen; Donostiako Zinemaldian eta mundu osoan. Badago kontzeptu garrantzitsu bat: jasangarritasunarena. Ez ingurumenari lotuta bakarrik, baizik eta ekitaldiaren beraren jasangarritasuna. Hainbeste milioi euro bederatzi eguneko ekitaldi bat egiteko? Formakuntza bultzatu nahi dugu, ikerketa ere bai, eta talentu berriei lagundu nahi diegu. Pantailak Euskaraz mugimenduak eskatu du, besteak beste, azpidatziak eta bikoizketa sustatzeko. Zer iritzi duzue? BELOKI: Ni ohitu egin naiz film guztiak jatorrizko hizkuntzan ikustera azpidatziekin, eta dagoeneko hori bakarrik ikusten dut. Bestela, ez ditut ikusten. Azpidatziena euskararentzat irteera bat dela iruditzen zait. Nolabait babestu beharko genuke. OLASAGASTI: 1980ko urteetan, ikus-entzunezko industria sortu behar zenean, sekulako ahalegina egin zen bikoizketan. Gero, ia dena desagertu da. Umeek dagoena ikusten dute, eta ez badago, ez dute ikusiko. Youtube, Tiktok... Mundu hori ez baldin badago euskaraz, galduta gaude. Helduen munduan, ni ere ohitu naiz azpidatziekin ikusten. Bi gauza dira: azpidaztea ez da batere garestia, eta batzuk sekulako lana egiten ari dira, doan; hori ez da dirua. Bestetik, bikoiztu daitezke titulu nagusiak, Disney bera... Biek elkarrekin bizi behar dute.


Summary: Novaltiako langileek farmazien «inplikazio falta» salatu dute. Gogoratu dute botikak kooperatibako kide direla. Lan Ikuskaritza zuzendaritza laguntzen ari dela salatu dute. Bizkaiko biltegietan ia 800 egun daramatzate greban.

Novaltiako langileek 792. greba eguna bete dute astearte honetan, eta euren egoeraren berri emateko manifestazioa egin dute Bilboko kaleetan. 2019tik daude greban, Zaragozan (Espainia) egoitza duen zuzendaritzak Bizkaiko biltegiko lan hitzarmena etetea erabaki zuenetik eta Espainiako ituna aplikatzen hasi zenetik, lan baldintzak nabarmen okertuz. Ordutik Bizkaiko lantaldearen %40 dago greba mugagabean, 20 langile.

Sendagaien banaketan jarduten duen kooperatiba bat da Novaltia, eta farmaziak dira haren bazkideak. Mobilizazioaren harira ELAk komunikabideetara bidalitako oharrean botiken erantzukizuna nabarmendu du. Sindikatuak gogoratu du langileek bi urte baino gehiago daramatzatela «hitzarmen duin» baten alde borrokan, eta azpimarratu du farmazia horiek hala nahiko balute gatazka konponduta egongo litzatekeela. «Elkarrizketaren alde» egiteko eskatu diete, eta zuzendaritzari presio egiteko.

ELAk azpimarratu duenez, kooperatibako agintariek ez dute negoziatu nahi, konponbiderako ireki diren bide guztiak «blokeatu» dituzte, eta nahiago izan dute aurrera egin «grebarako eskubidea etengabe urratuz»; adibidez, greban dauden langileak beste batzuengatik ordezkatuz.

Horren inguruan Lan Ikuskaritzak agertutako jarrera salatu du ELAk; zuzendaritzaren «aliatu» bihurtu dela dio. «Ez du ikuskatu nahi izan, kasurik onenean, eta beste batzuetan, greba eskubidea urratzen duten praktikak ontzat eman ditu». Horren adibide gisa, ELAk salatu du babestu duela grebarekin bat egin duten langileei 300 euroko aparteko ordainsaria ematea.

Erabaki horiek auzitara eraman ditu ELAk, baina kasu batzuetan epaileek ez diote arrazoia eman. Beste batzuetan, ebazpenenen zain daude.

Hitzarmen «duin» bat

Greba hasteko arrazoiei eusten dietela gogoratu dute langileek: sartu berrien soldatek (950 euro) ozta-ozta gainditzen dutela lanbide arteko gutxienekoa; eskala bikoitza dutela, %35eko aldearekin batzuon eta besteon artean lan bera egiteagatik, asteburu eta jaiegunetan lan egin behar izaten dutela...

Gaurko mobilizazioan beste lan gatazka batzuetako beharginen babesa jaso dute azken hilabeteetan garatu duten elkarlan dinamikaren baitan; han izan dira Tubacex, ITP-PCB, Guggenheimeko Garbiketa Zerbitzua eta Vulcanizados Zuloaga enpresetakoak, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak Kale Nagusian duen egoitzatik abiatu da manifestazioa, eta Arriaga antzokiaren aurrean amaitu dute.


Summary: Miren Agur Meabek Espainiako Poesia Saria irabazi du. ‘Nola gorde errautsa kolkoan’ liburuagatik saritu dute egilea, eta 20.000 euro jasoko ditu. Euskarazko liburu batek sari hori jasotzen duen lehen aldia da

«Maisukiro uztartzen ditu urteen iragatearen samintasuna eta bizitasun eta freskotasun apurtezina». Espainiako Poesia Saria hautatzen duen epaimahaiak hitz horiekin laudatu du Miren Agur Meaberen Nola gorde errautsa kolkoan liburua (Susa). Haien erabakiz, Meaberen lanak jasoko du aurten Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak ematen duen saria. 20.000 euroko ordaina du, eta aurrez sekula ere ez zuen euskarazko lan batek irabazi.

«Euskal poeta garaikide handietako baten helduaroko poema bilduma delako» hautatu du lana epaimahaiak. «Memoria liburu bat bezala hasten da liburua, baina zabaltzen hasten da ondoren, ahots, estilo eta tonu multzo handi bati leku eginez». Horrez gainera, desira eta heriotza, nostalgia eta denboraren iragatea lantzeko dituen modua ere txalotu dute, betiere hitzekiko gozamena bazterrean utzi gabe. «Kontrapuntu gisa, hizkeran eta erakusten duen jarreran dimentsio ironiko bat eskaintzen du».

Ez dago metodorik

Poema bilduma triptiko baten parte zela adierazi zuen poetak liburuaren aurkezpenean. Egilearen hitzetan, aurrez argitaratutako Kristalezko begi bat eleberriaren (Susa, 2013) eta Hezurren erretura narrazio bildumaren (Susa, 2019) segida baita. Sei ataletan daude poemak antolatuta, eta Metodoa izeneko poema indartsuak zabaltzen du lana. «Nola gorde errautsa kolkoan?», galdetzen dio bere buruari poetak, eta, hainbat erantzun proposatu ostean, poema esaldi hauekin amaitzen du: «Ez dago metodorik./ Bakar-lurrean eustea soilik,/ faltan dugun zer horretan pentsatu gabe./ Bizitzak guretzako planik ez duela onartzea./ Eta, ordua denean,/ urna askatu, arrakala zeharkatu./ Ez du inporta gaua baldin bada./ Kasu egin, deiak irauten duena irauten duela./ Bide sotil bat dago zuhaitzen artean/ nire plazentaraino».

Lekeition (Bizkaia) jaio zen, 1962an, Irakasle Ikasketak eta Euskal Filologiakoak egin, eta irakaskuntzan eta testuliburugintzan aritu da hainbat urtez. 1998an eman zuen bere lehen lana argitara: Uneka... gaba narrazio bilduma (Labayru), eta heldu zein umeentzako obra oparoa sortu du geroztik. Hirutan jaso du Euskadi saria; esaterako, haur eta gazte literaturako modalitatean, Itsaslabarreko etxea (Aizkorri, 2001), Urtebete itsasargian (Elkar, 2006) eta Errepidea (Erein, 2011) lanengatik. 1999an argitaratu zuen lehen poesia bilduma, Oi, hondarrezko emakaitz (Labayru, 1999). Espainiako Kritikaren saria jaso zuen 2001ean Azalaren kodea poema liburuagatik (Susa) eta, baita hamar urte geroago ere, Bitsa eskuetan poema liburuarengatik (Susa).

Helduentzako poesiarik argitaratu gabe emandako hamar urteko tartearen ondoren eman zuen argitara Nola gorde errautsa kolkoan.

Nagusiki gizonak eta gazteleradunak

1924tik hasita saria jaso duten egileen zerrendari erreparatuta, gaztelerazko lanak dira nabarmendutako gehienak, eta baita gizonezkoek idatzitakoak ere. Zortzi emakumezko baino ez dituzte saritu ia mende beteko ibilbidean, eta gutxi dira katalanez eta galizieraz saritutako lanak ere: bi bakarrik hizkuntza bakoitzaren kasuan. 2020an, esaterako, Olga Novo idazle galiziarraren Feliz Idade liburua saritu zuen epaimahaiak, eta Meaberen euskarazko lana oraingoan.

Hain zuzen ere Novo bera izan da epaimahaiko hamar kideetako bat. Juan Gil Fernández, Katixa Agirre, María del Vinyet, Francisco Javier Díez de Revenga, Eduardo Moga Baiona, Julia Barella Vigal, Luis Fermín Moreno Álvarez, Esther Sánchez-Pardo González eta Elena Medel Navarro izan dira besteak.


Summary: Igor Uriarte ez zigortzea erabaki du epaileak, errudun izendaturik ere. Gaur izan du auzi saioa Baionako epaitegian, Frantziako Estatuko lurraldean bizitzeko zuen debekua urratzeagatik. «Berri biziki ona da», Maritxu Paulus Basurkoren hitzetan

Errudun izendaturik ere, Igor Uriarte euskal preso ohia ez zigortzea erabaki du Baionako epaitegiak. 2020ko urrian atxilotu zuen Uriarte Frantziako Poliziak, Ziburun (Lapurdi), errepideko kontrol batean. Bilatuak diren pertsonen fitxategian Frantziako Estatuan egoteko debekua zuela agertu zen, eta berehala atxiloaldian sartu zuten. Jakinarazpena jaso, Baionako prokuradorearen aitzinetik pasatu, eta berehalako epaiketa izan zuen. Epaileak fiskalaren eskaerarekin bat egin zuen, eta urtebeteko epea eman dio gasteiztarrari Frantziako Estatuan egoteko debekua kentzeko desmartxak egiteko. Maiatzean, Uriarteri lurralde debekua kentzea erabaki zuen Parisko Zigor Auzitegiak, terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren oniritziarekin.

Argumentu hori baliatu du Maritxu Paulus Basurko abokatuak Uriarteri zigorrik ez ematea eskatzeko, eta epaitegiak arrazoi eman dio. «Erruduna kontsideratua izan zaitezke, baina ez da egoki ikusten kondena bat ezartzea, baldin eta hiru baldintza beteak badira», azaldu du Paulus Basurkok. Auziperatua «gizarteratua» izatea, egindako kaltea «konpondua» izatea eta ordena publikoari eragindako «traba» bukatua izatea dira hiru baldintzak. Gaur hartu duen erabakiaren arabera, Baionako epaitegiak kontsideratu du Uriarteren egoerak ez duela gehiago arau hausterik sortzen.

«Berri biziki ona» dela erran du Paulus Basurkok. «Ez da ohiturazko kondena bat, aski salbuespenezkoa da. Ezin da kondena hori baino gutxiago izan; hori da kondenarik txikiena». Gaurko erabakiak beste kasu batzuetarako balio dezakeen galdetuta, oroitarazi du Frantziako legedian kondena indibidualizatua dela. Hala ere, haren ustez, beste inork baldintza berak beteko balitu, «espero daiteke» emaitza berdina izatea, baina ezin da segurtatu. «Garrantzitsuena da lurraldeko debekua kentzea lortu izana. Bizi osoko debekua zen, eta kentzea lortu genuen, fiskaltzaren oniritziarekin».


Summary: Biden: «Historiako inflexio puntu batean gaude». AEBeko nazioarteko harremanak sendotu dituela azpimarratu du NBEren Batzar Orokorrean, eta horretan jarraitzeko dei egin du. Haren gobernua Asia ekialdera begira dagoela onartu du, Txina aipatu gabe, baina arazoei modu «baketsuan» heltzeko prest dagoen edonorekin hitz egiteko prest agertu da.

Lehenengo aldiz hitz egin du Joe Biden AEBetako presidenteak NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Orokorrean. Ikusmin handia zegoen haren hitzartzearen inguruan, mapa geopolitikoan Etxe Zuriak hartuko duen norabidea zein izango den jakiteko neurgailu gisa hartua baitzuten Mendebaldeko gobernuek. Nazioarteko kooperazioaren alde hitz egin du, argudiatuta inoiz baino agerikoagoa dela herrialde guztiak daudela elkarri konektatuta, eta batean gertatzen denak ondorioak dituela besteetan.

Pandemiaren ondorioekin hala gertatu dela adierazi du. Gogoan izan ditu COVID-19ak jota munduan hildakoak, eta hurrengo izurriterako irakaspenak atera beharra nabarmendu du, galdera batekin: «Elkarrekin egingo dugu lan bizitzak salbatzeko, COVID-19a leku guztietatik erauzteko eta etorriko den hurrengo pandemiarako prestatzeko, ala ez ditugu ditugun erremintak aprobetxatuko?»

AEBetako presidentearen esanetan, «historiako inflexio puntu batean gaude», eta haren gobernua «etorkizuneko erronkei» begira dagoela esan du, «iraganeko gerretara» beharrean. Krisi klimatikoa, botere globalean ematen ari diren aldaketak, teknologia berriak, larrialdi klimatikoa eta «terrorismoaren» mehatxua aipatu ditu, besteak beste. Iraganarekin lotu du Afganistanen izandako presentzia militarra, eta handik tropak atera izana goratu du. Fokua orain Asian jarria dutela aitortu du, «Indiako-Pazifikoan», eta, AEBek beren mira hara begira jartzean beren «aliatuekien eta bazkideekin kooperazioan» egingo dutela, eta NBEren gisako «instituzio multilateralekin» elkarlanean.

Hain justu, pasa den astean aurkeztu zuten AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak AUKUS aliantza militarra, Txinaren gaitasun militarrei aurre egiteko. Bere Mendebaldeko aliatuen kritikak jaso ditu horregatik Etxe Zuriak, munduaren ardatza ekialdera eramateko egindako mugimendutik kanpo uzteagatik horietako asko. Frantziari egin dio kalte handiena hitzarmenak. Izan ere, aliantzaren berritasun nagusia da AEBek Australiari lagunduko diotela propultsio nuklearra izango duten itsaspekoak eraikitzen. Eliseoak milioi askoko akordio bat egina zuen Australiako Gobernuarekin, eta hamabi itsaspeko egingo zizkiola jasotzen zuen kontratu horrek. Bertan behera geratu da, ordea, aliantza militar berriaren ondorioz.

Asian indar militarren presentzia areagotzeak izan ditzakeen arriskuengatik ere jaso ditu ohartarazpenak AEBetako Gobernuak. Gai horri heldu dio Bidenek, baina ez du Txina zuzenean aipatu. Hala ere, nabarmendu du AEBen asmoa ez dela «gerra hotz berri batera» edo «bloke zurrunen artean banatuta egongo den mundu batera» gerturatzea. «AEBak prest daude aurrera urrats bat egin, eta erronka partekatuei irtenbide baketsu bat emateko prest dagoen edozeinekin lan egiteko, baita beste gaietan desadostasun handiak baditugu ere», esan du, eta COVID-19ari aurre egiteaz hitz egitean erabili duen argudio bera errepikatu du: «Porrot egiten badugu, ondorioak guztiok pairatuko ditugu».

Lankidetzarako eskua luzatu du Bidenek, bai, baina argi utzi du lankidetza hori gidatuko duena nor izatea nahi duen. Pandemiaren eta larrialdi klimatikoaren gisako auzietan, AEBak lidergoa hartzen ari direla azpimarratu du: «Nazioarteko foroetara itzuli gara, Nazio Batuen Erakundera batez ere, atentzioa zentratzeko eta erronka partekatuen inguruan ekintza globala sustatzeko». Donald Trump presidente ohiak nazioarteko komunitatearekin izan zuen paperaren oso bestelako bat duela erakutsi nahi izan du: «Osasunaren Munduko Erakundearekin konpromisoa dugu berriz ere; Covaxekin estuki ari gara lanean mundu osoko bizitzak salbatuko dituzten txertoak emateko; Parisko Akordiora batu gara berriz; eta NBEren Giza Eskubideen Batzordean aulkia hartzeko hautagaiak gara».


Summary: Plataformetan euskararentzako kuota finkatzeko exijitu diote Madrili. Pedro Sanchezen gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legean zehazten da Europako ekoizpenetatik %50ek gazteleraz izan beharko dutela, «edo erkidego autonomoetako beste hizkuntza ofizial batean».

Hautsak harrotu ditu Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoaren legearen egitasmoak. Kataluniako El Periódico egunkariak zabaldu duenez, lege asmoak zehazten du Europako film, telesail eta dokumentalen «gutxienez %50» gorde behar dela «Espainiako Estatuaren hizkuntza ofizialean edo autonomia erkidegoetako hizkuntza ofizialetakoren batean dauden lanetarako». Testuak ez du zehazten zer kuota izango duten gaztelera ez diren hizkuntzek, eta, hortaz, kuota horretatik dena gazteleraz plazaratzea erabaki dezakete Netflix, HBO, Amazon eta bestelako plataformek, nahi izanez gero.

Beheralako erreakzioa sortu du filtrazioak, eta Sanchezen Gobernuari sostengua ematen dieten alderdi independentistek ohartarazi diote ez dutela legea onartuko, horrek ez badu zehazten hizkuntza bakoitzarentzat gorde beharreko kupoa.

Eusko Jaurlaritzak ere hitz egin du gaiaren inguruan, eta legean hizkuntza guztiak berdin tratatzeko eskatu dio Madrili. Bingen Zupiria eledunak adierazi duenez, Jaurlaritzak uztailean emendakinak aurkeztu zituen berdintasuna eskatzeko. Testua aurretik moldatzen ez bada, Espainiako Legebiltzarrean pasatu beharko duen tramitean aukera egongo da zuzentzeko, ohartarazi duenez.

Sanchezen Gobernuari Espainiako Kongresuan sostengua ematen dieten alderdi independentistetako eledunak gaiaren inguruan mintzatu dira, eta PSOEri ohartarazi diote hizkuntzak babestea «lerro gorri» bat dela. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak adierazi du testua onartezina dela dagoen moduan. Testuan aukera ematen diete plataformei gazteleraren eta beste hizkuntza ofizialen artean aukeratzeko, «eta argi dago zein aukeratuko duten», esan du. «Diskriminazio argia da». Euskal ikus-entzunezkoen alorrak eginiko eskaerei entzungor egiten die testuak, Aizpuruaren arabera. Kongresura heltzen denean lege asmoari zuzenketa bat jarriko diola ohartarazi du.

Ildo beretik jo dute Kataluniako ERCk eta PdeCatek. Azken alderdi horretako eledun Ferran Belek mezu argia bidali dio Sanchezi: PSOEk legea bere horretan onartzen badu PP, Ciudadanos eta Voxen laguntzarekin, «legegintzaldiaren etorkizuna berriz osorik planteatu beharko du».

EAJk, ordea, nahiago izan du jarrerarik ez hartu Espainiako Gobernuak onartuko duen testua ezagutu arte. Halere, Madrili eskatu diote «gazteleraz ez diren kultur produktuak laguntzeko eta babesteko erregimen nahiko eta egoki bat».

Iñigo Errejonen Mas Pais taldeak ere esan dio PSOEri ez diola sostengurik emango egitasmoari, «hizkuntza koofizialen arazoa konpontzen ez badu».

Espainiako Gobernuak, berriz, bidea zabalik utzi du bestelako neurriak hartzeko hizkuntzak babesteko. «Gobernuak konpromiso osoa du hizkuntz koofizialak babesteko, gure herrialdearen aberastasunaren parte direlako», adierazi du Nadia Calviño lehen presidenteordeak. Datozen egunetan testua «txukuntzen» amaituko dutela gaineratu du.

Euskal Herrian hainbat egitasmo sortu dira azken hilabeteotan euskarak ikus-entzunezkoetan duen egoera aldatzeko. Izan ere, streaming plataformak zabaldu ahala, euskaraz ikus daitekeen edukien proportzioa izugarri txikitu da. Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute zenbait eragilek, ikus-entzunezkoetan euskarak duen presentzia txikiarekin arduratuta. Horretan ari dira Netflix Euskaraz herritar taldea, Disney Plus Euskaraz herritar taldea, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizle euskaldunen elkartea, esaterako. Berriki sortutako Zinema Euskaraz herritar taldeak ere bat egin du haiekin.

Nazioarteko plataformei gaztelerarentzat kuotak ezartzea eta beste hizkuntzentzat berdin ez egitea eskema «etnozida» bat dela esan zion BERRIAri Enric Marin adituak.


Dardarizoa etxe handian

Summary: Dardarizoa etxe handian. Porrot egiteko arrisku bizian dago Evergrande, Txinako higiezin enpresa handienetan bigarrena. Haren erorikoak domino efektu bat eragiteko aukerak kezka handia sortu du

Handiak izan ohi dira gauzak Txinan, eta izenean bertan darama handitasuna Evergrandek, Txinako higiezinen merkatuko enpresa handienetan bigarrenak. Eta, noski, handia da Evergranderen balizko porrota finantza merkatuetan sortzen ari den kezka. Txinako burtsak lehenik eta mundu osokoak gero jaisten ari dira, Evergrande hondoratuko balitz Txinako higiezinen merkatuan porroten domino bat eragin dezakeelako. Eta ez da bakarrik etxegintzari buruzko kezka: etxegilea erortzen bada, hari dirua utzi zioten bankuak eta inbertitzaileak erori daitezkeela uste dute analista askok, eta Txinaren ekonomiak berak dardarizo handia izan dezakeela.

Hona hemen auziaren zenbait gako:

Zer da Evergrande?

Eraikuntza enpresa bat da, 1996an sortutakoa, Hengda Group izenarekin. Xu Jinyinek sortu zuen, Guangzhou hirian, baina egoitza nagusia handik gertu du, Shenzenen. Gaur egun 200.000 langile ditu, baina zeharka 3,8 milioi enplegu eragiten ditu. 280 hiritan 780 etxe proiektu ditu, gehientsuenak apartamentuak klase ertaineko herritarrentzat. Azken urteetan beste sektore batzuetara hedatu da, hala nola elikagaietara, autoetara, jolas parkeetara eta bizi aseguruetara. Futbol talde bat ere badu, Guangzhou FC —Txinako zortzi liga irabazi ditu, azkena 2019an, eta bi aldiz Asiako txapeldunen liga—.

Zer gertatzen zaio?

Zorrak pilatuta finantzatu du Evergrandek bere hedatze bizkorra, eta 2015erako munduko higiezin konpainiarik zorpetuena zen. Gaur egun, Evergrandek 260.000 milioi euroren zorra dauka bankuekin, beste finantzaileekin eta hornitzaileekin, Euskal Herriko BPGaren halako bi eta erdi, eta Txinakoaren %2.

2020. urtera arte gai izan zen bere zorrak ordaintzeko, etxebizitzen merkatua gorantz zihoalako, eta apartamentuen salmentetatik lortutako diruarekin ordain zitzakeelako zorrak eta eraikitzen zituen beste etxeak. Baina azken urte erdian zailtasunetan dabil, neurri handi batean Txinako Gobernua etxebizitzen merkatua hoztu nahian dabilelako, zorra txikitu eta prezioen igoera eteteko. Etxebizitzak erosteko maileguak lortzeko baldintzak gogortzen ari da banku publikoen bidez, jada 4,8 bilioi euro zor dituztelako. Baina are gehiago itxi nahi die finantzaketa errazaren iturria eraikuntza sektoreko enpresei, 4,4 bilioi euroren zorra txikitu dezaten.

Zer egin du Evergrandek krisiari izkin egiteko?

2023. urterako zorra erdira txikitzeko plana jarri zuen indarrean, eta negozioaren adar batzuk saltzen aritu da. Baina neurri horiek ez dira nahikoak izan. Haren zorraren bonuek balioa galtzen jarraitu dute, burtsan %90 erori da, eta gurpil zoro batean harrapatuta dago: ez du diru freskorik bere etxebizitzak bukatzeko, eta ezin dituenez saldu, kutxak hustuta ditu. Ostegunean amaituko zaio epea 71,6 milioi euroren zorrak eta haien interesak ordaintzeko epea, eta beste 47,5 milioi kitatu behar ditu datorren astean. Jada iragarri du ez duela likideziarik eta ezingo duela ordaindu. Arazoak okerrera baizik ez du egingo, urtea amaitu arte 600 milioi pagatu behar dituelako, Bloomberg-ek bildutako datuen arabera.

Zer ondorio izan dezake porrotak?

Beldur nagusia da Evergrande izatea Txinaren Lehman Brothers. 2008an, AEBetako Gobernuak ez zuen Lehman Brothers banku ustela erreskatatu nahi izan, eta horrek atea zabaldu zion Atzeraldi Handiari: finantza sektore osoari buruzko kezka bizkor hedatu zenez, maileguen fluxua eten egin zen, eta horren ondorioz, finantza krisi gisa hasitakoa krisi ekonomiko orokor bat bilakatu zen, batez ere Mendebaldeko herrialdeetan. Krisi horren oinarrietako bat izan zen AEBetako etxebizitza merkatuaren burbuila, eta ezaugarri hori zuen beste leku batzuetan ere, hala nola Euskal Herrian, Espainian eta Irlandan. Txinan ere badute arazo hori.

Eraikuntza Txinako hazkunde ekonomiko ikusgarriaren motorretako bat izan da azken urteetan. Azpiegitura proiektu handiak egin ditu gobernuak, eta biztanleriaren zati handi batek landa eremuetatik hirietarako bidea hartu du. Ofizialki, eraikuntzak Txinako BPGaren %12,3 ematen badu ere, zentzu zabalean %29ra ere iristen da haren pisua.

Eskari handiaren ondorioz, prezioak neurrigabe igo dira hiri nagusietan —azken bost urteetan %50etik gora—, eta burbuila lehertzear dagoela iragarri dute askotan analistek. Ez da halakorik gertatu, baina Pekingo agintariek badakite arazo bat dagoela, espekulazioa asko handitu dela, eta burbuila lehertu aurretik ari dira airea kendu nahian. Horretarako bidea izan da kredituetarako sarbidea mugatzea, eta badirudi neurria; izan ere, abuztuan 30 hiri handienetan iaz baino %24 etxe gutxiago saldu ziren, eta prezioek igotzeari utzi diote. Arrakasta horrek badu, ordea, arrisku bat: merkatuaren etengabeko hazkundea behar dutenak hondora ditzake, eta haien artean lehena, Evergrande.

Zer egingo du Pekinek?

Hori da gaur egungo galdera nagusia, eta erantzuna ez dago garbi. Pekinek Evergrande erortzen utziz gero, eraikuntza sektoreak ez ezik, hura finantzatu duten bankuek ere kolpe latza jasoko lukete. Ondorio sozial larrien beldur ere bada Pekin; Evergrandeko langileak kalean uzteaz gain, haiek egindako etxebizitza baten zain dauden milaka herritarrak haserre ditzake, baina baita azkenaldian Evergranderen zor bonuak erosi dituzten milaka herritarrak ere. Horregatik guztiagatik, uste zabaldua da gobernuak zerbait egingo duela, eta Evergrande berregituratzeko edo modu ordenatu batean likidatzeko tresnak jarriko dituela.

Zer ondorio Euskal Herrian?

Euskal Herriarentzat eta Europarentzat arriskutsua izango litzateke krisia Txinako ekonomia osora igarotzea, haren eskaria baita munduko ekonomiaren motorretako bat, eta hura delako munduko esportatzaile nagusia ere. Krisia Txinako eraikuntza sektorera mugatuz gero, berriz, eragin txikia izango luke, kanpoko diru gutxi baitago arlo horietan.


Summary: Idoia Mendia ez da aurkeztuko PSE-EEren primarioetara. PSE-EEren Biltzar Ttipian azaldu du duela urtebete hartu zuela «erabaki pertsonal eta politikoa» eta hala aurreratu ziola Pedro Sanchezi: «Ondoren zuek izan zarete lehenak jakiten», adierazi die militante sozialistei

«Ohorea izan da zuen idazkari nagusia izatea». Negar malko batzuk zituela, hitz horiekin, PSE-EEren lemazain izateari utziko dio adierazi du Idoia Mendiak. BIlboko Campos antzokian, PSE-EEren Biltzar Ttipian, aurreratu du ez dela azaroren 20an eta 21ean egingo den kongresuan idazkari nagusi izateko hautagai gisa aurkeztuko.

45 minutuko hitzaldian, bere zazpi urteotako ibilbidearen irakurketa eta gestioaren defentsa egin du. 2014ko irailean izendatu zuten idazkari nagusi eta 2017an kargua berretsi zuen. Bere hitzetan, epe horretan alderdiak konfiantza berreskuratu du, eta EAEko erakunde guztietan gobernatzen ari da. «Batzuek desagertu egingo ginela iragartzen ziguten, baina hemen gaude».

Garai nahasietan eta denboralearen aurrean lema tinko izan duela argudiatu du, eta PSE-EEk barne kohesioa eta sendotasuna eskuratu dituela. «Gizartearekin konektatzeko beharra genuen. Ez banu erabaki hura hartu, dena desberdin izan zitekeen», hausnartu du. Ziurgabetasunean erabaki zailak hartu behar izan dituztela aipatu du. Hala, bere ustez, egun erakunde guztietan, Eusko Jaurlaritzan barne, egoteak «ezinbesteko» egiten du PSE-EE aurrera egiteko akordio politikoak lortzeko. «Gurekiko konfiantza berrekuratu dugu».

Helburu hori lortuta eta etorkizuneko erronkak ate joka izaki, inflexio puntu batera heldu dela antzematen du. «Erabaki pertsonal eta politikoa da. Neuk hartu dut. Asko izan zarete aurrerantz jotzeko eskatu didazuenak baina politikan uneak eta denborak garrantzitsuak dira. Une erabakigarriak aukeratzen jakitea nire konpromisoaren parte da. Batzuetan gertatzen da ez dela jakiten aukeratzen une hori». Berak ulertzen du une hori iritsi zaiola, «sozialismoaren etorkizuna baita garrantzitsuena».

Idazkari nagusiak adierazi du duela urtebete hartu zuela erabaki hori eta Pedro Sanchezi jakinarazi ziola. Geroztik isilpean gorde du erabakia, eta haren gainean azken orduetan espekulazioa egon bada ere, hitz horiek esan arte inork ez du aurreratu gertatuko zena: «Ohorea izan da lehen emakume idazkari nagusia izatea, ohorea izan da postu horretan egotea eta ohorea izan da militante guztiek aukeratutako lehen idazkari nagusia izatea. Horregatik, lehenak zarete entzuten ez naizela aurkeztuko primarioetara».

Une horretan hunkitu egin da eta txalo artean hartu dute Campos antzokian bildutakoek. Mendiak defenditu du, zazpi urteotan, erakundeetan aurpegi berriak agertu direla alderdian eta orain militante bakoitzak hurrengo lemazaina izateko aukera izango duela. «Erabakia zuena da. Militante bakoitza izan daiteke idazkari nagusia. Aukeratuak nire leialtasuna eta babesa izango du».


Summary: «Gorputzaren idazketatik aldentzen ari naiz; horren isla da liburua». Pozik eta hunkituta jaso du Espainiako Poesia Sariaren berria Miren Agur Meabek (Lekeitio, Bizkaia, 1962). Bidaide izan dituen guztiei eskaini die.

Liburua nagusiki minetik sortua izan arren, epaimahaiak eskaintzen duen gozamena laudatu du. Dikotomia hori nahita bilatutakoa da?

Liburuan denetarik dago; hamar urtetan zehar idatzitakoa denez, nire bizitzako hainbat esperientzia kontrajarri jasotzen ditu. Baina zer da bizitza ez bada gure argi-ilunak kudeatzen ikastea? Horregatik, agian, tristuren, nostalgien eta galeren azpian sentitzen den taupada bizitzarena da.

Triptiko baten hirugarren ohola izan zen liburua. Sariak balioa ematen die beste lanei?

Sariak ikusgarritasuna emango dio liburuari, eta alde horretatik eskertutako nago. Baina uste dut aurreko lanen pertzepzioan ez duela eragingo, nahiz eta ni, denboraren iragateaz, ariketa beraren emaitza direla ohartu.

Azala, eskuak, begiak, kolkoa… Gorputzak eta sentimenduak ardazten ote dute zure poesia?

Egia da, nire lehenengo poema liburuetatik gorputza beti izan da presente, baina liburu honetan badago inflexio puntu bat, kolkoa ez baita gorputz atal bat; gorputzetik oso hurbil dagoen espazio bat da. Horrekin esan nahi dudana da gorputzaren idazketatik aldentzen ari naizela; aldaketa horren isla da liburua. Gorputzetik eta gorputzaren ezagutzatik idaztea beharrezkoa izan zaigu emakumeoi, gure gorputzak esplizitatu nahi zuen desira ez baita jaso liburuetan historikoki.

Zein garrantzi dauka kadentziak zure poemetan?

Itzela. Kadentzia eta gabezia betidanik izan dira nire poesiagintzan. Baina baita bizitza-heriotza binomioa, zoritxarra-zoriona, betetasuna eta gabezia... Liburu honetan, ordea, badira bi parte iraganari begira daudenak: memoriari eskainitakoa da horietako bat; galera handi batean oihartzun egiten du besteak.


Summary: Frantziako eskuin muturreko talde batek gurutze bat jarri du Orhi mendian. Frantziaren burujabetzaren aldeko aldarri gisa ezarri dute ikurra. Frantziako Alderdi Nazionalistarekin lotuta dago taldea.

Joan zen larunbatean, pertsona talde batek metalezko gurutze bat garraiatu zuen Orhi (Otsagabia, Nafarroa) mendiko tontorrera, eta han jarri zuen, besteak beste «Frantziaren burujabetzaren» ikur gisa. Atzo iragarri zuen eginikoa Croix Citadelles eskuin muturreko taldeak bere Facebookeko orrian, eta ekintza salatu dute sare sozialetako hainbat erabiltzailek.

Neofaxistek epikaz jantzi dute eginiko balentria, Facebookeko orrian: «Euskal Herrian, ekaitzari, euri erauntsiei eta hotzari aurre eginez, Croix Citadelleseko boluntarioek berriz jarri dute bere lekuan Orhiko tontorreko gurutzea».

Katalunian ibili dira orain arte eskuin muturreko kideok euren gurutzadan. Lehenengoa 2020ko irailaren 19an jarri zuten, Ipar Kataluniako Tossal Colomer mendian (2.672 metro). Geroztik, beste bi jarri dituzte.

Taldeak argudiatu duenez, «azken urteotan, gure Frantzia ederraren disoluzioa ikusten ari gara, eremu guztietan». Familiaren balioen, ondasunaren, nortasunaren eta «gure herrialdearen burujabetzaren suntsitzea» aipatzen dute horren adibide gisa.

Hondamendi horren sintomatzat hartu dituzte mendi gailurretako gurutzeen aurkako «ekintza kristianofoboak», tartean Okzitaniako Herault eskualdeko Pic Saint Loup gurutzearen oinarrian norbaitek Witch Power (sorgin boterea) esaldia idatzi izana.

«Ezin dugu egonean jarraitu halako eraso jasanezinen aurrean, hainbat presio taldek eta Frantziaren aurkako ekintzaile sutsuek eginikoak», idatzi dute Facebookeko orrian. Mezu horren ostean, dirua eskatzen dute, mendietan gurutzeak jartzen jarraitzeko.

Fronte Nazionaletik kanporatuak

Baina nortzuk dira gurutzearen eta kristautasunaren atzetik ezkutatzen diren neofaxistak?

Les Caryatides izeneko emakume taldetik sortu da Croix Citadelles egitasmoa. Euren burua nazionalistatzat daukate, eta Frantziako Alderdi Nazionalistarekin bat egin zuten 2015. urtean, hura berriz sortu zenean.

Bigarren Mundu Gerran nazien alde borrokatu zen Charlemagne dibisioaren hiru kide ohik, besteak beste, sortu zuten alderdiaren lehen agerraldia, 1983. urtean, Jean Marie Le Penen Fronte Nazionaletik bota zituztenean. Baina arrakasta gutxi izan zuten, eta 1990eko erdialdetik lozorroan egon zen alderdia.

Baina, 2013. urtean, Clement Meric militante antifaxista hil zuen neonazi talde batek Parisen, eta Frantziako Gobernuak erasotzaileekin loturiko hainbat erakunde desegin zituen. Horrek umezurtz utzi zituen eskuin muturreko hainbat militante.

2015. urtean, ordea, Fronte Nazionalaren eskuinera daudenak biltzeko dei egin zuen Frantziako Alderdi Nazionalistak, eta, geroztik, tokian tokiko hainbat talde txikik bat egin dute harekin, besteak beste Les Caryatidesek.

Jean-François Simon da gaur alderdiaren burua, eta Yvan Benedetti eleduna. azken horren urtebetetzea ospatzeko elkartu ziren asteburuan Euskal Herrian, eta uneaz baliatu ziren gurutzea eramateko Orhira. Benedettik berak garraiatu zuen gurutzea bere autoan.

Sare sozialen hainbat erabiltzailek salatu dute neofaxisten ekintza, eta haien gurutzeak zutik gutxi iraun duela nabarmendu dute.

Beste batzuek Foruzaingoari eskatu diote ikurra erretiratzeko eta isuna jartzeko ekintzaren arduradunei.


Summary: Euskal Zinemaren Gala eta Zinemira saria Kimuak egitasmoarentzat. Donostiako Zinemaldiko bosgarren egunaren bideo laburpena.

Euriak blaitu zuen Zinemaldiaren bosgarren eguna, baina gaua heltzerako euskal izarrak dirdir egiten ikusi ahal izan ziren; izan ere, Euskal Zinemaren Gala izan zen atzo. Bertan, euskal gatazkarekin lotura duten hiru euskal ekoizpenen protagonistak hitz egin zuten: Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, Maixabel Lasak eta Eneko Etxeberriak. Zinemira saria ere banatu zuten, eta Kimuak programari eman zioten.


Summary: Zuri-gorriek azken unean galdu dute Rayoren aurka. Falcaok 96. minutuan sartutako gol batek eman dio garaipena Andoni Iraolak entrenatutako taldeari San Mamesen. Athletic eskas aritu da

Amaitu da Athleticen bolada ona. Lehen partida galdu du ligan, Rayo Vallecanoren aurka, San Mamesen. Azken unean geratu da esku hutsik. Falcaok sartu du gol erabakigarria, 1-2koa, neurketa amaitzear zela. Bisitariak aurretik jarri diren bigarren aldia izan da, haiena izan baita ere partidako lehen gola, baina Athletic gai izan da berdintzeko. Bigarren kolpeari ezin izan dio erantzun. Ez du denborarik izan suspertzeko.

Marcelinok ohartarazi zuen, astebetean hiru partida jokatuko zituztela kontuan hartuta, txandakatzeak egingo zituela. Esan eta egin. Atletico Madrilen aurkako neurketarekin alderatuta, hasierako hamaikakoaren erdia aldatu du entrenatzaileak: De Marcos, Nuñes, Vesga, Zarraga, Nico Williams eta Villalibre aritu dira hasieratik, Balentziaga, Vivian, Dani Garcia, Vencedor, Berenguer eta Williamsen ordez.

Ia ez dute izan denborarik zelaian jartzeko, neurketa hasi eta bosgarren minutuan sartu baitu gola Rayo Vallecanok. Sergi Guardiolak baloia kendu dio Vesgari zelai erdian, pasea eman dio Alvaro Garciari, eta aurrelariak bikain loratu du baloia Unai Simonen gainetik. Neurketa hasi besterik ez zen egin, eta zuri-gorriek jada maldan gora zuten. Golak, gainera, min egin dio etxeko taldeari, eta horretaz aprobetxatu da Rayo Vallecano baloiaren jabe egin eta partidaren aginte makila hartzeko.

Baina, pixkanaka-pixkanaka, Athleticek gora egin du, eta arriskua sortzen hasi da; beste behin, geldikako jokaldiei esker. 22. minutuan, korner batean, Nico Williams bakarrik geratu da baloiarekin, baina haren jaurtiketak Isiren gorputzarekin egin du topo. 33. minutuan, ordea, zortea alde izan dute zuri-gorriek. Muniainek falta bota du ezkerretik, eta baloia urrundu nahian, Cissek bere atean sartu du baloia buruz. Berdinduta zeuden berriro bi taldeak, eta zelaian ikusitakoaren arabera, emaitza justua zen. Hala ere, Nico Williamsek aukera izan du oreka hausteko lehen zatia amaitzear zela, baina haren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora.

Erritmo bizian ekin diote bi taldeek bigarren zatiarri. Euria gogotik ari zuen, eta horrek oso azkar bilakatu du zelaia. Horren guztiaren ondorioz, norgehiagoka joan-etorrikoa bihurtu da. Abiadura bizian aritu dira batzuk zein besteak, baina kontrolik gabe. Marcelinok bost aldaketak egin ditu, baina ezer gutxi aldatu dute. Bai, ordea, Andoni Iraolak egindakoek. Izan ere, zelaira irten den Falcaok 1-2koa sartu du 96. minutuan, Bebek jaurtitako falta buruz errematatuta. Bukaresten, Atletico Madrilen aurka jokatutako Europa ligako finalean gertatu bezala, aurrelari kolonbiarra berriro izan da zuri-gorrien borrero.


Summary: Kimuak talentuen hazitegiak jaso du Zinemira saria. Euskal Zinemaren Gala egin dute Victoria Eugenia antzokian, Zinemira saileko protagonistekin.

Kimuak Euskal Herriko film laburrak sustatzeko egitasmoak jaso du aurtengo Zinemira saria. Bart egin zuten Donostiako 69. Zinemaldiko Euskal Zinemaren gala Victoria Eugenia antzokian, eta oholtzara igo ziren Zinemira atalaren protagonista izan diren hainbat lagun: protagonistak, zuzendariak...

Kimuak-i saria emateko arrazoiak bideo batean azaldu zituzten. Ikus-entzunezkoan agertu ziren euren ibilbidearen hastapenetan programaren parte izan ziren hainbat aurpegi ezagun (Borja Cobeaga, Jone Hernandez, Koldo Almandoz, Moriartiarrak, Asier Altuna...), hark duen garrantzia azpimarratuz eta azken urteetan sustatu dutenei eskerrak emanez.

Zehazki, Cobeaga eta Hernandez izan ziren oholtzara igo eta saria emateko arduradunak. Txema Muñozek eta Esther Caberok jaso zuten, txalo artean. Haiek ere eskerrak eman zizkieten Kimuak proiektuan lan egin duten guztiei, eta azpimarratu zuten orain arteko bidean erakunde publiko zein pribatuek izan duten garrantzia.

Aurkezpenak

Gala, ordea, ez zen sari banaketa hutsa izan. Belakok musika zuzenean jo zuen hirukote formatuan, eta banan-banan aurkeztu zituzten Irizar sarirako hautagaiak diren fikziozko eta ez-fikziozko filmak. Hitza hartzen lehenak Maixabel, Bolante baten historia eta Paperezko hegoak filmetan ardatz diren Maixabel Lasa, Eneko Etxeberria eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria izan ziren. Halako produkzioek «ahanzturaren kontra» egiten duten lana nabarmendu zuten hirurek.

Jarraian, Aitor Merino, Manu Solores eta Maider Oleaga zuzendariek euren dokumentalak aurkeztu zituzten; hurrenez hurren, Fantasia, Aztarnak eta Kuarkt Valley. Erlauntza filmeko aktoreak ere igo ziren eszenatokira.

Belakok jo zuen azken abestia The Craft izan zen, eta hark eman zion sarbidea gala amaitzeko proiektatu zuten Hondalea dokumentalari, Asier Altunarena.


Summary: Kanarietako sumendia fase «egonkor» batean sartu da behin-behinean. Denera, 166 hektarea eta 350 eraikin baino gehiago suntsitu ditu jada Cumbre Vieja sumendiak. Erupzioaren ondorioz, errautsak airea zikindu du inguruko herrietan.

Laba hedatzen ari da oraindik Cumbre Vieja sumendian behera, Kanarietako La Palma uhartean, baina, erupzioaren hasierako egunen aldean, motelago ari da mugitzen. Orduko lau metro egiten ari da aurrera, eta denera 166 hektarea eta 350 eraikin baino gehiago suntsitu ditu. Leku batzuetan hamabi metroko altuera hartu du, eta 600 metro inguruko zabalera du itsasora hurbiltzen ari den harri urtu orbanak. Kostaldetik bi kilometro eta erdi ingurura dago.

Irakurri gehiago: Litekeena da Kanarietako sumendiak jariatzen dituen gasak Euskal Herrira heltzea asteburuan

Kanarietako larrialdi bolkanikoetarako zerbitzuak atzo jakinarazi zuenez, sumendia fase «egonkor» batean sartu da behin-behinean, nahiz eta oraindik «dezente leherkorra» den. Miguel Angel Morcuende zerbitzuko zuzendari teknikoaren esanetan, sumendiak bederatzi isurgune ditu, horietako lau aktiboak, eta pitzadura bakar bat.

Itsasorako bidean, laba 1.300 biztanleko Todoque herrira iritsi zen atzo goizean. «Poliki ari da aurrera egiten, baina ezinbestean: ez dago hura gelditzeko aukerarik. Egoera honetan, gutxi egin dezakegu, edo ezer ere ez». Ezintasunez mintzatu zen atzo Mariano Hernandez Zapata La Palmako Kabildoko presidentea.

Laba Todoquera iristen ari zela, bizilagun askok beren amesgaiztoa bete egingo zela ikusi zuten etsipenez, eta isuria etxera iritsi aurretik ondasunak libratzen ahalegindu ziren. Todoquekoak zenbatu gabe, 6.100 lagun inguru zeuden ebakuatuta atzo.

Espainiako Geografia Institutu Nazionalak ondu duen mapa batean ikus daiteke labak egun duen azalera, baita erregistratu dituzten seismoen kokalekuak ere.

Hainbat adituk ziurtzat jo zuten isuria itsasora helduko zela, baina, abiadura moteldu duenez, orain ez dute baztertzen kostalderaino ez iristeko aukera. Aldea garrantzitsua litzateke, labak ur gaziarekin bat eginez gero leherketak eta hodei toxikoak sor baitaitezke. Arrisku hori dagoela eta, larrialdi zerbitzuek itxi egin dute kostaldea, hiru kilometroko zabaleran.

Oier Zeberio kazetariak La Palmatik BERRIAri jakinarazi dionez, «egoera gero eta aldakorragoa da denborak aurrera egin ahala», sumenditik irteten den labak jada lauzpabost kilometroko luzera baitu. Hura hondeamakinekin bideratu nahian aritu dira suhiltzaileak, ahalik eta txikizio gutxien egin ditzan, baina alferrik izan da.

Kazetariak nabarmendu du errautsa pilatzen ari dela, eta uhartearen zati handi batean zabaldu dela. «Toki batzuetan egotea zaila da; arnasketa arazoak sortzen ditu». Herri batetik bestera aldea handia dela nabarmendu du Zeberiok: «Hemendik kilometro batzuetara dauden herrietan, sumenditik aldenduago, nolabaiteko normaltasuna dago. Inguruko herrietan, berriz, jendea maskarekin ikusten da».

Segurtasun eta Larrialdi zerbitzuek ohartarazi dute errauts horiek haitz eta mineral partikula oso txikiak direla eta kalteak eragin ditzaketela arnas aparatuan, begietan eta zauri irekietan. Hori dela eta, Kanarietako Gobernuak elikagaiak eta ur deposituak errautsetatik babesteko eskatu die herritarrei. Errautsak lurrean egonkortu arte etxe barruan gordetzeko ere galdegin die, eta kalera irtetekotan sudurra eta ahoa maskara batekin estaltzeko. Horrez gain, begietarako babes betaurrekoak erabiltzea gomendatu du.

Sufre dioxidoa

Sumendiaren beste arriskuetako bat sufre dioxidoaren isuri kopuru handia da. Kanarietako Bolkanologia Institutuaren arabera, eguneko 6.000 eta 11.500 tona sufre dioxido isurtzen ari da Cumbre Vieja erupzioan denetik. Gas hori narritagarria eta toxikoa da. Ondorioz, kalteak eragin ditzake arnas aparatuan.

Copernicus Europako Batasunaren satelite bidezko monitorizazio proiektuak iragarpen bat egin du La Palma gainean den sufre dioxidoa hurrengo egunetan nola hedatuko den irudikatzeko. Satelite irudiak oinarri hartuta, iragarri du Euskal Herrian sufre dioxidoaren kontzentrazioa handitu egingo dela. Ostiralean gertatuko litzateke gorakada hori.

Herri laguntza

Ehunka lagun etxebizitzarik eta mantenurik gabe gelditu dela ikusita, kaltetuei laguntzeko hainbat bide ireki dituzte herritarrek. Elikagaiak eta oinarrizko beste ondasun batzuk lortzeko kanpaina ugari jarri dituzte martxan, baita dirua biltzeko ekinaldiak ere.

El Paso herrian, etxetik kanpora eraman behar izan dituzten bizilagunak hartzeko boluntario bila ari dira. Uhartean etxebizitzak alokatzeko eskaintza oso urria denez, Espainiako Gobernuak bankuei eskatu die hutsik dituzten etxeak kaltetuen esku uzteko.

Pertsonei ez ezik animaliei ere laguntzeko neurriak bultzatu dituzte herritarrek. Animaliak babesteko La Palmako elkarteak diruz laguntzeko plataformak sortu dituzte.

Sumendi aktiboa

Joan den igandean hasi zen Cumbre Vieja sumendiaren erupzioa, 15:00ak aldera, eta 17:00etarako jada alarma gorria piztua zuten uharteko agintariek. Sumendiak Tazacorte, El Paso, Fuencaliente, Mazo eta Llanos de Aridane herriei eragingo diela aurreikusten da, eta han, guztira, 35.000 lagun bizi dira. Hala ere, agintarien arabera, nahikoa izango da 10.000 lagun lekualdatzea.

Cumbre Vieja Kanarietako sumendirik aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia piztu zen 1949an, eta Teneguia 1971n.

Kanarietako Bolkanologia Institutuak, azken bi erupzio horien eta erregistratuta dauden La Palmako gainerakoen iraupenari erreparatuta, uste du Cumbre Viejakoak 24 eta 84 egun artean iraungo duela. Beraz, baliteke azarora arte edo abendu hasierara arte irautea.


Summary: Hendaiako atxikitze zentrotik lekutuko da CIMADE elkartea. Sute bat izan zen igande gauean, eta 24 pertsona ebakuatu behar izan zituzten. Azkenaldian gisa bereko gertaera bat baino gehiago izan da, eta CIMADE elkarteak ondorioztatu du Hendaiako zentroan atxikiak diren pertsonen segurtasuna ez dela bermatua.

«Atzotik, CIMADEko zuzendaritzak Hendaiako atxikitze zentroan duen taldea erretiratzea erabaki du. Ez dugu esku hartuko giltzapetuen segurtasuna bermatzen ez den bitartean». Honela dio etorkinen eskubideen alde diharduen CIMADE elkarteak hedabideei bidali dien oharrak. Sute bat piztu zen joan den igandean Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan, eta elkarteak uste du gutxigatik sahiestu zela «are ondorio dramatikoagoak» ez izatea. «Arrazoi horiengatik guztiengatik, CIMADEk berresten du, beste behin, dramak baizik ekarri ezin ditzakeen pertsona atzerritarren aurkako borroka eta itxitura politika honen amaiera eta Hendaiako atxikitze zentroa ixtea beharrezkoa direla».

Igande gauean sute bat piztu zen Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan, eta bertan atxikita zeuden 24 pertsona ebakuatu behar izan zituzten. Sutea zentroko ziega batean piztu zen, 21:15 aldera, eta suhiltzaileak sugarrak azkar itzaltzeko gai izan ziren. Dena den, jasandako kalteen ondorioz, bi lagun eraman zituzten ospitalera. Bat, sutea sortu zen ziega barruan zegoen 22 urteko gizon bat; larri zegoen arnasturiko kearen ondorioz, baina haren bizia ez dago arriskuan. Bestea, 28 urteko beste gizon bat; zorabio bat jasan zuelako artatu zuten, baina goizerako ondo zegoen.

Poliziak ikerketa bat abiatu du gertaturikoa argitzeko, eta zentrotik ebakuaturiko pertsona guztiak Bordeleko eta Tolosako (Okzitania) atxikitze zentroetara eraman dituzte oraingoz. Gaur goizean, Nimesera (Okzitania) eraman dituzte beste bederatzi. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak jakinarazi duenez, sutea nahita eragin zuen atxikitako pertsona batek, eta, zentroko polizia sindikatu baten arabera, «ihes egiteko» asmoz egin zuen.

CIMADE elkarteak xehetasun gehiago eman ditu gertatutakoari buruz, eta azpimarratu du uda honetatik gertatzen den hirugarren gertakari nabarmena dela, gehienez ere 30 pertsona hartu ditzakeen zentroan. «Larrialdien eztandak eta tentsioen gorakadak istiluak eragin zituen uztailaren amaieran, eta borroka bat iragan astean», azaldu du elkarteak, eta sutea iragan zen gauean izandako «disfuntzionamenduak» zerrendatu ditu. Igande gauean, atxikitako pertsona bat erietxera eraman zuten, baina gainerako 23 elkarrekin itxi zituzten, eskuburdinak jarrita. «Horien artean, COVID-19agatik bakartuak zituzten bi pertsona ere besteekin batera jarri zituzten», elkartearen arabera. «Atxikitako pertsona guztiak zentroaren solairuan sartu zituzten, berez sei pertsona hartzeko diseinatutako gune batean. Sutearen ondoren, gaur arte, oraindik kontua zen suteak jotako lekuak lehenbailehen garbitzea, solairua askatu eta jendea logeletara bidaltzeko».

Frantziako Barne Ministerioaren ardura

CIMADEk argi du: «Gaur-gaurkoz, ez dago inolako bermerik sugarrek eragina izan duten tokien segurtasunari dagokionez, ezta zentroaren gainerako tokiei dagokienez ere». Sutearen unean zentroan giltzapetuta zeudenek shock egoeran daudela diote. «Ondorio are dramatikoagoak izan zitzakeen gertaera hau [Frantziako Estatuko] atxikitze zentro guzietan dagoen testuinguru gogor eta degradatu batean txertatzen da. Mugak ixteagatik, luzatzen diren atxikitzeen baldintza larriengatik eta prefekturen eta [Frantziako] Barne Ministerioaren jarrerak gogortzeagatik, CIMADEk kezka handia du atxikitze zentroaren atxikitze baldintzak okerragotzeagatik, eta pertsonentzat dramatikoak izan daitezkeen ondorioengatik».


Summary: Txinak ez ditu babestuko ikatz ustiaketarekin lotutako itsasoz bestaldeko proiektuak. NBEren batzar orokorrean egin du iragarpena Xi Jinping presidenteak, eta esan du garapen bidean dauden herrialdeentzako laguntzak handituko dituztela, haiek ere energia berriztagarriarekin lotutako proiektuak garatu ditzaten.

Ezustean, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bozgorailuak erabiliaz egin du iragarpena Txinako presidente Xi Jinpingek. Aurrez grabatutako mezu batean, estatuburuak iragarri zuen atzo Txinak ez dituela gehiago sustatuko ikatzaren ustiaketan oinarritutako itsasoz bestaldeko proiektuak. Orain arte Pekinek ikatzaren ustiaketan oinarritutako hainbat proiektu sostengatu ditu atzerrian, besteak beste Indonesian edota Bangladeshen, eta kritika ugari jaso ditu arrazoi horregatik.

Ikatzari laguntza kentzeaz gain, Pekinek ere iragarri zuen handitu egingo dituela inbertsioak berriztagarrietan. «Ez dugu eraikiko ikatzean oinarritutako proiekturik atzerrian, eta lagundu egingo diegu energia berriztagarrietan inbertitu nahi duten eta garapen bidean dauden estatuei», esan zuen Xik. Azaroan egitekoa duten COP26 goi bilerara begira egin zuen iragarpena Txinak; izan ere, zientzialari eta mugimendu ekologistak agintarien gaineko presioa handitzen ari dira azken asteetan, ohartaraziz neurriak orain hartu ezean klima larrialdia geldiezin bilaka daitekeela.

Pekinek ez ezik, beste hainbat estatuk ere iragarriak dituzte antzeko neurriak aldez aurretik. G7ko kideek —AEBak, Erresuma Batua, Europako Batasuna, Frantzia, Italia, Alemania eta Kanada— maiatzean iragarri zuten eten egingo zituztela ikatza energia gisa baliatzen zuten itsasoz bestaldeko proiektuetarako laguntzak. Hego Koreak eta Japoniak ere egina dute urratsa.

Txinaren iragarpenak nazioartearen eta ingurumenaren aldeko mugimenduen babesa jaso zuen. Klima larrialdirako AEBetako ordezkari berez John Kerryk txalotu egin zuen erabakia, eta «ekarpen garrantzitsua» izango zela esan. Izan ere, 2013 eta 2019 bitartean, Txinak finantzatu zituen ikatza energia gisa baliatzen zuten itsasoz bestaldeko proiektuen %13. Adituen arabera, herrialde hura izan zen halako proiektu gehien finantzatu zituena, alde handiz. Munduko Baliabideen Institutuko presidenteorde Helen Mountfordek goraipatu egin zuen Asiako potentziak egindako urratsa, eta historikotzat jo zuen.

Txinak ez ezik, AEBek ere klima larrialdia gelditzeko ahalegina egingo zutela iragarri zuen Joe Biden presidenteak. Iragarri zuen bere gobernua Kongresuarekin lanean ari dela, klima larrialdiari aurre egiteko «garatze bidean dauden herrialdeei» bideratutako diru saila bikoizteko. 2024rako 11,4 mila milioi dolarreko —9.720 milioi euro— ekarpena egin nahi du, helburutzat jarrita mundu osoan herrialde horietara bidaliko den dirua 85.270 milioi euro izatera iristea


Summary: Sorturen 'Kalera Info' aldizkaria ixteko agindu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. «Ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre» egitea egotzita eman du epaileak aldizkaria eta webgunea ixteko agindua, Guardia Zibilaren txostenetan oinarrituta. Behin-behinekoa da, eta Sortuk helegitea jarri dio. Oihana Garmendiak eta Haimar Altunak salatu dute «oso gertaera larria eta kezkagarria» dela.

Espainiako Auzitegi Nazionalak Sorturen Kalera Info aldizkaria eta webgunea behin-behinean ixteko agindu du, Sortuko Oihana Garmendiak eta Haimar Altunak prentsaren aurrean jakinarazi dutenez. Salatu dute Guardia Zibilaren txostenetan oinarrituta eman duela epaileak agindua, fiskaltzak abiatutako diligentzia baten bidez, eta «terrorismoari gorazarre» egitea egotzita. Sorturen abokatuek aginduaren aurkako helegitea tramitatu dute, eta horri ematen dioten erantzunaren arabera izanen da agindua behin betikoa. Epailearen autoak zehazten du «ongietorrien bidez eta ETA talde terroristako kideei egindako omenaldien bidez» egiten zaiola aldizkarian eta webgunean «terrorismoari gorazarre», eta publikazio horiek Interneten daudeino «delitu ekintzak eragin» ditzaketela. Hori «eragozteko» Interneteko loturak blokeatzeko galdegiten du epaileak, «gorazarre delituaren arduradunak ezagutzeko ikerketak jarraitzen duen bitartean».

2017tik argitaratzen du Sortuk Kalera Info aldizkaria, hiru hilean behin, eta Garmendiak eta Altunak azaldu dute euskal presoak «informatzeko tresna» bat dela: «Haiei eragiten dieten auzi judizialen berri ematen du, haien ibilbide penitentziarioa egiteko interesekoa den informazioa eskaintzen da, eta euskal preso politikoen eskubideen alde egiten diren mobilizazioen berri ematen da. Ez gehiago, eta ez gutxiago. Ez besterik».

Aldizkaria eta webgunea ixteko agindu izana «gertaera erabat larria» da, Sortuko kideen ustez, «alderdi baten jarrera komunikatiboaren aurka» egin baitute, eta, beraz, «informazioa bezalako eskubideen eta jarduera zilegiaren aurka». Harago ere badoa, haien hitzetan: «Eraso honen bitartez argi eta ozen adierazi beharrean gaude mugimendu politiko oso baten aurka egiten ari direla, eta ez da lehendabiziko aldia».

Garaiaren garrantziaz ere ohartarazi dute: «Euskal Herriak ezin du Espainiako Estatuaren estolderiaren eraso hau onartu, are gutxiago euskal preso, iheslari eta deportatu politikoen auzia konpontzeko inoizko aliantza eta adostasun handienak eraiki direnean». Gainera, azaldu dute Sortuko hainbat kideren aurkako sumarioaren barnean eman duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak agindua —tartean dira Garmendia eta Altuna, Sortuko bertze lau kiderekin batera—: «Sumario juridiko politiko honen bidez euskal preso politikoen aldeko eta haien asistentziaren aldeko lana kriminalizatzen da».

«Bizikidetzaren aurka»

Sortuko kideek salatu dutenez, «Euskal Herrian eraiki nahi» duten «bizikidetzaren aurkakoa» da Espainiako Auzitegi Nazionalak abiatu duen ekinbidea, «bete-betean»: «Norbaitek pentsa dezake bide horretatik posible dela Euskal Herrian elkarbizitza justu, osasuntsu eta demokratiko bat eraikitzerik?». Sortuko kideen iritziz, gertatu denak «demokratikotik ez dauka deus».

Sorturen hitzetan, «konponbiderako irekita dagoen aukera leihoa kosta ahala kosta itxi» nahi dute «batzuek», «gehiengoaren borondatearen» aurka, eta ez daude hori «onartzeko» prest: «Aieteko adierazpenetik hamar urte igaro diren honetan ezin dugu onartu lortutako adostasun horiek zapuzterik, estatu sektore erreakzionarioenen agendei men eginda. Gure aldetik onartezina litzatekeela deritzogu». Espainiako Estatuari eskatu diote «uko egin diezaiola biolentzia erabiltzeari gatazkari irtenbide demokratiko bat emate aldera». «Arduraz eta erantzukizunez» jokatzeko «garaia» dela adierazi dute.


Summary: Txaloak, kezkak eta kritikak otsoa ehizatzeko debekua dela eta. Espainiako Gobernuak babes bereziko espezieen zerrendan sartu du otsoa, eta aurrerantzean Espainia iparraldean ere ezingo dute ehizatu.

Espainiako Gobernuak otsoaren ehiza erabat debekatu izanak txaloak, kezkak eta kritikak eragin ditu. Espainia iparraldean eta Galizian bizi da otsoa Iberiar Penintsulan, eta orain arte ehizarako espezie zen toki horietan; zehazki, Duero ibaiaren iparraldera. Gaurtik, ordea, hor ere debekatuta egongo da ehiza, eta soilik kasu bakan batzuetan ehizatu ahal izango da, kalteak sortzen dituenean, autonomia erkidegoaren baimenarekin.

Atzo argitaratu zen Espainiako buletinean Babes Bereziko Erregimenean Dauden Basaespezieen Zerrenda (LESPRE) aldatzen duen agindua, eta Iberiar otsoa (Canis lupus ignatus) zerrenda horretan da gaurtik. 1950eko hamarkadan desagertu ondoren, Euskal Herrian otsorik modu finkoan bizi ez bada ere, azken bi hamarkadetan mendebaldean sartu izan da Espainiatik. Horregatik, erabakiaren aurka agertu dira Enba eta EHNE sindikatuak, abeltzaintzaren aurkakoa delakoan.

Talde ekologistek, berriz, txalotu egin dute. SEO/BirdLife taldeak esan du espero zuela erabakia, eta espeziea kontserbatzeko "beharrezkoa" dela. Euskadiko Otsoa taldeak ere txalotu egin du erabakia, eta esan du amaitu direla, batetik, "aisialdi ehiza eta kontrol hilgarriak", eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzaren saiakerak otsoa zerrenda horretatik ateratzeko.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomiko, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak gaur Onda Vasca irratian plan bat eskatu du otsoaren babesa eta abeltzainen interesak uztartu ahal izateko. Eta salatu du ez zaiela behar bezala entzun otso gehien dituzten eta otsoaren kudeaketarako plan oso garrantzitsuak dituzten erkidegoei".

Tapiaren hitzetan, ez da nahikoa baliabideak bideratzea abeltzainek otsoak hildako buruak ordezkatu ditzaten. "Abeltzaintza estentsiboa aurrerantzean ere existitzea nahi dugu; bestela, gure mendiak hutsik geratuko dira, eta abeltzain horiek lan garrantzitsua egiten dute natura mantentzen".

Abeltzainen sindikatuek, ordea, ez dute ikusten tarterik otsoaren babesa eta euren interesak uztartzeko; ez orain, behintzat. EHNE sindikatuak ohar batean azaldu du nekazarien izaeraren eta natura basatiaren arteko oreka aurkitu ahal izango dela, "baina artzaintzaren eta abeltzaintza estentsiboaren iraupenari eutsi ondoren bakarrik". Eta otsoaren ugaltzeak arriskuan jartzen duela hori.

Canis lupus signatus Iberiar otsoaren hedadura 2013. urtean. / Fulviusbsas, erabilera publikoa, Wikimedia Commons

EHNEk iragarri du ehiza debekatuta "kontrolik gabe" ugalduko dela otsoa, eta "landa eremuan abeltzaintza estentsiboaren iraupenaren aurkako beste mehatxu bat" bilakatuko dela. "EHNE ez dago otsoaren aurka, baina orain desagertzeko arriskuan dagoena abeltzaintza estentsiboa da", dio.

Enba sindikatua "haserre eta etsita" agertu da, eta Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroaren dimisioa eskatu du. "Otsoa ez dago arriskuan; abeltzaintza estentsiboa, bai", adierazi dute ohar batean horiek ere. Iragarri du Euskal Herrian ondorioak "larriak eta berehalakoak" izango direla, otsoa ugaritu egingo delako eta hemen ere egonkortuko delako. Horrek Idiazabalgo gazta ere arriskuan jarriko lukeela iradoki du Enbak.

Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordeak egin zuen otsoa babes bereziko espezieen zerrendan sartzeko proposamena, eta Estatu Kontseiluarekin eta Zientzialarien Batzordearen onespenarekin hartu du erabakia Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak. Aurrerantzean otsoa ehizatu ahal izateko, aurretik frogatu beharko da ez dagoela beste irtenbiderik eta botatzeak ez diola eragingo espeziearen kontserbazioari.


Summary: «Infernuaren alde egitea guztiontzat etxebizitza aldarrikatzea da». Gaur hasi da Donostiako Infernua guneko hamalau auzokideren aurkako epaiketa. Usurpazio delitua egozten diete, Gipuzkoako Aldundiaren eraikin batzuk okupatzeagatik. Infernua Bizirik taldeak protesta egin du epaitegian.

Infernua Bizirik taldeko kideek protesta egin dute goizean Donostiako epaitegiaren aurrean, auzitegi barruan Infernua guneko hainbat auzokideren aurka abiatu den epaiketa salatzeko. Guztira hamalau lagun pasatuko dira epailearen aurretik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jabetzakoak diren hiru erakin okupatzeagatik usurpazio delitu bat egotzita. Gaur lehenengo zortziak epaitu dituzte, eta beste seiak urriaren 20rako deitu dituzte deklaratzera.

Otsailaren 6an Ertzaintzak guneko hiru bloketan eginiko operazioan identifikatutako pertsonak dira auzipetuak, eta aldundiak haien aurka bide penala erabili izana gaitzetsi du gaur Infernua Bizirik-ek, horrekin, eraikinaren jabetza berreskuratzea bilatzea baino gehiago, «okupak zigortzea» bilatzen duela uste duelako.

Epaitegi aurreko protestan zehaztu dutenez, Infernuan okupaturiko eraikinak «80ko hamarkadatik abandonatuta daude», eta azpimarratu dute kideek sei urte daramatzatela hor bizitzen. «Urte horietan guztietan diputazioa ez da jabetzaz arduratu», adierazi dute. Hala, azken hilabeteetan Infernuan izan dituzten polizia operazioak eta azaroan gune okupatuko eraikin handienean izandako husteak «gentrifikazioaren ondorio» direla nabarmendu du Infernua Bizirik-ek, eremu horretan Donostiako Udalak urbanizazio proiektu bat abiatu duela gogoratuz.

Infernuko gune okupatuetan, ordea, jendeak bizitzen urteak daramatzala seinalatu dute: «Migratzaileek eta transmaribolloek ez daukate lekurik gaur egungo Donostian, eta horregatik elkartu gara periferian; horregatik egin dugu komunitatea eta hartu dugu konpromisoa elkar babesteko».

Hain zuzen, azaroko hustearen ondorioz, Infernuan bizi ziren 60 pertsona «kale gorrian» geratu zirela salatu dute, eta, egoera horri aurre egiteko, auzokideek «aterpe publikoek betetzen ez duten funtzioa» bete zutela gogoratu: «Politika publikoen arduragabekeriaren aurka, auzo moduan antolatu ginen, eta libre zegoen espazioa txukundu genuen gertukoenen ongizate minimoa bermatzeko».

Donostiako Udalaren hirigintza plana, bestalde, aurrera doa oraindik, eta joan den astean Infernuko eraikinen eraisketa lanak berrartu zituzten, eremu horretarako aurreikusita dauden 540 etxebizitzen eraikuntza neguan abiatzeko asmoz. Horiek horrela, Infernua Bizirik-ek ohartarazi du gunea «huste arriskuan» dagoela oraindik ere, eta haren alde egiteko «antolakuntzarako deia» egin du.

«Infernuaren alde egitea ez da hiru eraikin defendatzea bakarrik: guztiontzat etxebizitza aldarrikatzea da; gentrifikazioaren aurka egitea da; ertzeko komunitateen alde egitea, Poliziaren erasoen aurka egitea, zapalkuntza ezberdinen arteko aliantzen alde egitea... Infernuaren alde egitea Donostia erradikalki aldatu nahi izatea da», adierazi du taldeak epaitegiaren aurrean.


Summary: Nafarroako Ezker Batua, Ahal Dugu-rekin eta Batzarrerekin hitzartzearen alde. Marisa de Simon parlamentariak eta alderdiko 60 ordezkarik dokumentu batean proposatzen dute hurrengo foru eta udal hauteskundeetan alderdi horiekin akordioak egitea

Batzarre izan zen lehena arbola astintzen, eta, primarioen ondotik, Begoña Alfaro Ahal Dugu-ko koordinatzaileak ere borondate bera berretsi zuen. Berez, hiru alderdiak ekainaren 1ean hasi zuten bidea hurrengo foru eta udal hauteskundeetan batera aurkeztea aztertzeko. Hala ere, orain Nafarroako Ezker Batuko 60 militantek dokumentu bat kaleratu dute, eta bertan adierazi dute beharra dagoela alderdi horiekin bozei begirako akordio bat erdiesteko.

Urriaren 23an, XI. batzarra da egitekoa Nafarroako Ezker Batua. Azken asteetan eztabaida prozesuan daude, eta testuinguru horretan 60 militantek —tartean Marisa de Simon koordinatzailea eta Jose Miguel Nuin parlamentari ohia— Hitza betetzeko garaia, Errepublikaren bidean aurrera agiria aurkeztu dute.

Agirian aipatzen denez, 2023ko foru eta udal hauteskundeei begira, herritarrengan ilusioa piztea eta ezkerreko botoa bateratzea lortu behar dute, «aldaketa anbiziotsu eta eraginkor baten alde». Horregatik, Nafarroako Ezker Batuak apustu egin nahi du ezkerreko indarren arteko lankidetza eta sinergien alde, ezkerreko eremu hori zabaltzeko asmoz.

Jada mahai bat osatua dago hiru alderdien artean, baina Nafarroako Ezker Batuaren irudiko mahai horrek irekia egon behar du «PSNren ezkerretara dauden pertsonei eta kolektiboei». Halaber, urte bateko epea jarri dute akordio bat lortzeko. «Lortuko bagenu, urte bateko epea izango genuke aurretik Nafarroa zabalean gure proposamena hedatzeko. Horretarako, Ahal Dugu-ri eta Batzarrerri helarazi diegu lehentasun eta egutegi horrekin lan egitea mahaian».

Agirian zehaztu dute ezen, akordioa dena dela ere, haren edukia erreferendum bidez onartu beharko dela. «Ez dugu etsitzen PSN eta Gero Bairen gobernu baten eta haren tentsio faltaren eta anbizio sozialik ezaren aurrean. Aldaketa nahi dugu, eta errealitate egin nahi dugu», adierazi dute.

Ezker Batuaren analisia

Aurreko legealdiari begira, NEBek ondorioztatu du azken bi urteetan pisua izan zutela hala Ahal Dugu-ren barne liskarrek nola euskararen eta enpleguaren moduko gaietan EH Bilduk eta Geroa Baik eginiko «presio nazionalistek» , eta horren aurrean Ezkerrak aldaketaren gobernu hura babestea bilatu zuela. «Ezin izan genuen gure posizioa nahikoa ikusarazi». Ezkerrak parlamentari bakarra lortu zuen 2019ko bozetan, eta gobernua babestu arren, bertan ez sartzea hobetsi zuten.

Ezker Batuaren irudiko, egungo Nafarroako Gobernua «ez da ezkerrekoa». Koalizio gobernuko bi bazkide nagusiak, PSN eta Geroa Bai, zentro politikoan kokatzen ditu. Hirugarrena Ahal Dugu da. Ezker Batuaren ustez, gobernu programak izaera soziala du, baina ez da ezkerrekoa. Adibide gisa jarri du ezezkoa eman zaiola banku publikoa sortzeari, ez dela industria sektore publikoa bultzatu, ez direla itunpeko ikastetxe pribatuen laguntzak murriztu, eta, zerga politikan, ez direla igo aberastasunaren eta enpresen gaineko zergak.

Ezker Batuaren irudiko, egungo gobernu hori baliagarria da «eskuineko edo eskuin muturreko gobernu bat galarazteko» eta politika sozialak garatzeko, baina ez da gai politika eraldatzaileak bultzatzeko.

Era berean, egungo indar korrelazioaren ondorioz, Ezker Batuak uste du ezker ez nazionalistak (hots, Ezkerrak eta Ahal Dugu-k) ez dutela aukerarik edo indarrik erabakiak eta politikak baldintzatzeko. «Ahalmen hori egun PSNk eta Geroa Baik dute lehenik, eta EH Bilduk eta Navarra Sumak ondoren». Erabakiari errespetua adierazi arren, uste dute gobernuan sartzeko Ahal Dugu-ren eta Batzarreren hautua «akatsa» dela —Batzarre Ezkerraren parte da, baina Gizarte Eskubideen Departamentuan dira kide batzuk—.


Summary: 2020ko udan hasitako «kutsaldi epidemikoa» bukatutzat eman dute Nafarroan. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak adierazi du 2020ko uztailean hasitako zikloa amaitua dela herrialdean; birusa ez da uxatu, halere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako neurriak urrian arindu ahal izatea espero du Jaurlaritzak.

«Herrialdearen eremu gehienetan ez da birusaren zirkulaziorik, eta kasuak toki gutxitan ari dira zabaltzen. 2020ko uztailean hasi eta hamalau hilabete iraun duen zirkulazio epidemikoaren epea bukatu egin da Nafarroan»: hitz horiek erabilita deskribatu du Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak pandemiak gaur egun Nafarroan duen indarra. Batik bat, birusak herrialdean dituen kutsatze kateen hedadura hartu dute aintzat hori ondorioztatzeko. Intzidentziari buruzko datuetan ere jarri dute arreta: irailaren 13tik 19ra bitarteko egunetan, 100.000 biztanleko 32 kasu atzeman dira.

Hala eta guztiz ere, institutuak argitu du iragarpen horrekin ez dutela esan nahi birusak hedatzeari utziko dionik. «COVID-19a endemikoki edo urtaro jakin batzuetan zirkulatzen duten gaitzen zerrendan jasotzen ahalko da». Are, azaldu dute birusak eragina izan lezakeela, esaterako, udazkenean edo neguan. Horiek horrela, institutuak txostenean zehaztu du herrialdean COVID-19aren zirkulazioa dagoen bitartean ezinbestekoa dela prebentzio neurriei eustea, birusa ez baita desagertu. «Txertaketa beste neurri batzuekin uztartu behar da, maskararen erabilerarekin adibidez», diote txostenean. Hain zuzen, adituek adierazi dute COVID-19aren kontrako txertoa dela ospitaleratze eta heriotza kopurua murriztu izanaren arrazoi nagusia.

Arauen leuntzea, urrian

Eusko Jaurlaritza ere baikor da pandemiaren bilakaerari dagokionez. Jonan Fernandez Labiren batzorde teknikoko buruak gaur goizean azaldu duenez, Jaurlaritzak espero du urriaren hasieran aukera egotea neurriak leuntzeko. «Espero dugu datuen bilakaera onak neurri murriztaileen arintzeari bide ematea, bizitza soziala hain baldintzatua izan ez dadin». Halaber, balizko leuntze horien gaineko aurreikuspenak zehaztu ditu Fernandezek: «Ordutegien, edukieren edo jarduerak egiteko moduen araudietan egingo diren moldaketek normaltasunera ahalik eta gehien hurbil gaitzaten da asmoa». Dena dela, argitu du normaltasun hori ez dela izanen «guztizkoa»; bai, ordea, «gertuko zerbait».


Summary: Olanok berretsi du diputatu nagusi izateari utziko diola legealdi amaieran. «Kargua utziko dudalako hitza publikoki emana dut, eta ez noa orain iritziz aldatzera», baieztatu du Markel Olanok, ETB1en

Idoia Mendiak PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitzari uko egin diola adierazi ostean, bere agurrari buruz galdetu diote Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiari ETB-1eko Egun on Euskadi saioan. Olanok erantzun du aurretik zin egin zuela azken legealdia izango duela, eta promes horri eusteko borondatea baieztatu du. «Ez noa hori aldatzera. Hitza publikoki ematen dudanean, agertoki hori itxita dago».

Erantzunean, Olanok gogorarazi du duela bizpahiru asteko Batzar Nagusietako saio batean atzera begira jarri zela. 2007tik izan da Gipuzkoako batzarkide «etenik gabe». Ordutik, lau legealditatik hirutan diputatu nagusi izan da, eta Bilduk agintea izan zueneko 2011tik 2015era arteko legealdian, oposizioburu. «Oposizioan egotea sanoa da: umiltasun handiagoa hartzen duzu».

Horrekin batera, Olanok ikusten du ziklo politikoa amaitu zaiola eta osasuntsua dela arduradun politiko batek hori argi izatea. Azken bi legealdietan diputatu nagusi izan ostean, onartu du ez duela bere burua identifikatu nahi ere egoitzarekin eta bulegoarekin. «Ez dut pertsonalizatu nahi nire ardura. Beti esaten dut. Askotan egokitu zait jauregia erakustea jendeari, eta, bulegora heltzean, esaten dut hori dela diputatu nagusiaren bulegoa. Ez dut sekula esaten nire bulegoa dela. Pertsona bat esaten hasten denean hori bere bulegoa dela, malo, ez da ariketa ona».

Bere ordezkoa egun bere lantaldeko norbait ote den galdetuta, Olanok erantzun du hori ez dela bere ardura. Alderdiaren egiturari erabakitzea dagokiola zehaztu du. Haren hitzetan, Gipuzkoa Buru Batzarrari eta asanbleari dagokie proposamenak egitea eta hautagaiaren gaineko erabakiak hartzea. Emakumea izango den galdetuta, zehaztu du EAJk badituela ardura duten emakumeak eta ziklo politiko berrian emakumeek ardura handiagoa hartu behar dutela.


Buru erraldoi bat agertu da Ibaizabalen

Summary: Buru erraldoi bat agertu da Ibaizabalen. Bi metro luze eta 1,92 metro zabal ditu eskulturak. BBK Fundazioak jarri du, bihar aurkeztuko duen kanpaina baten atariko gisa.

Ikusten ari zirena zer zen oso ondo ulertu ezinda ibili dira gaur goizean hainbat oinezko Bilbon: buru erraldoi bat zegoen Ibaizabal ibaian hondoratuta. Hasieran sudurra soilik ikusten zen, baina itsasaldiak behera egin ahala geroz eta argiago ikusi dute zer zen. Bi metro luze eta 1,92 zabal dituen emakumezko baten burua irudikatzen duen eskultura bat zen, beira zuntzez egina, azal zurikoa eta ilea jasoa zuena.

Askotarikoak izan dira herritarrek egin dituzten hipotesiak, baina zuzena, bakarra: BBK Fundazioak abian jarriko duen kanpaina baten parte da eskultura hori Nerbioi ibaian jartzea. Eskulturak izena ere badu: Bihar. Eta izenak zentzua ere bai: fundazioak bihar aurkeztuko du kanpaina bat gizartean «parte hartzea eta hausnarketa sustatzea» helburutzat duena.

Obraren egilea Ruben Orozco mexikarra da, eta ez da BBK fundazioarentzat lan egiten duen lehen aldia. Izan ere, duela bi urte antzeko kanpaina bat egin zuen fundazioak adineko pertsonen bakardadearen aurka. Orduan, emakume bat banku batean bakarrik eserita irudikatu zuen Orozcok. Areatzan jarri zuten eskultura hura.

Luis Tejido / EFE


Summary: Foro Sozialak salatu du Udaberri planak «desadostasunean» jarri duela arreta. Agus Hernan Foro Sozialeko kideak esan du begi onez ikusten dutela Eusko Jaurlaritzaren proposamena, baina «ulertezin» iritzi dio presoen ongietorrietan arreta jarri izanari.

Hamaika telebistan elkarrizketatu dute Agus Hernan Foro Sozialeko kidea, eta baikor mintzatu da Eusko Jaurlaritzak atzo aurkeztutako Udaberri 2024 bizikidetzaren, giza eskubideen eta aniztasunaren planaz. Nabarmendu duenez, Foro Sozialak «ongi» hartu du plan hori, iruditzen zaiolako indarkeria zikloaren ondotik eraiki behar den «bizikidetzaren kontzeptua plano orokorrean» kokatzen duela, eta bertan jasota daudela «injustizia soziala, pobrezia edota aniztasun sexuala» bezalako esparruak. Hala, haren esanetan, «plan horrek ongi erantzuten dio gaur egungo gizartearen konplexutasunari». Nolanahi ere, azaldu du «ulertezin» iritzi diotela plan horrek «desadostasunetan» arreta jarri izanari, hau da, presoen ongietorrietan. Hernanek BERRIA-ri azaldu dionez, «kezkagarria» da hori. «Zergatik jarri dute arreta desadostasun batean eta ez adostasunean?», galdetu du. Hain justu ere, salatu du komunikabideek ere plan horren edukiei erreparatu dietenean presoen ongietorrietan jarri dutela arreta, «kontakizunaren batailako elementua» delako, eta ez, ordea, biktimen gaian edo bizikidetzan lortutako adostasunean.

Elkarrizketa osoa, Hamaika Telebistan.


Summary: Kutsatuak ziren 37 pertsona hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 155 positibo atzeman dituzte, eta 29 lagun ospitaleratu.

Birusaren intzidentziak Hegoaldean izandako beherakadak ez du guztiz bermatu gaitzarekin loturiko heriotzen gutxitzea. Joan den astean 37 lagun hil dira birusak jota, irailaren 13tik 19ra, hain zuzen ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandakoa da datua. Aurreko astekoaren aldean, kopurua txikiagoa da –bederatzi heriotza gutxiago dira–, baina apaltzea ez da nabarmena oraindik ere. Zehazki, azken astean zendutako 37etako 5 Nafarroakoak dira; gainerako heriotzak Arabari, Bizkaiari edo Gipuzkoari dagozkie.

Hegoaldeko osasun sistemek pandemiak eztanda egin bezain laster ekin zioten birusarekin loturiko heriotzen kontaketa zehatza egiteari. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri ziren 1.242 pertsona zendu dira guztira. Halaber, Jaurlaritzak jakinarazi du birusak 4.701 lagun hil dituela; kasu horretan, heriotzaren kausa nagusia birusa izan den kasuak daude bilduak. Gainera, zehaztu dutenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 60 urte baino gutxiagoko 182 pertsona zendu dira; hiru herrialde horietan izandako heriotza guztien %3,9 dira horiek.

Halaber, transmisioaren gaineko datuei so, Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko 8.669 proba egin zituzten atzo, eta horietako %1,8 izan dira positiboak: 155. Lurraldez lurralde, Bizkaian 63 kasu zenbatu dira; Gipuzkoan, 40; Araban, 26; eta Nafarroan, 25.

Gainera, birusarekin eri ziren 29 pertsona ospitaleratu zituzten atzo Hegoaldean. Horiek kontuan izanda, oraintxe bertan guztira 205 paziente dira gaitzak jota erietxeraturik, eta horietako 62 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude.


Summary: 'La hija', 'Kuartk Valley' eta Johnny Depp. Donostiako Zinemaldiko seigarren egunaren bideo laburpena.

Hautsak harrotu ditu Johnny Depp antzezleari Donostia saria eman izanak: aurkakoak eta aldekoak izan ditu erabakiak. Johnny Deppen presentziaz harago, ikus-entzunezkoek ere eman dute zeresana Zinemaldiaren seigarren egunean. La hija filma aurkeztu dute lehen orduan, eta Kuartk Valley euskal filma, berriz, iluntzean.


Summary: Europako funtsetatik 538 milioi euro iritsiko dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Pedro Azpiazuk esan du Jaurlaritzak eta erkidegoek eragin ahalmen oso txikia izan dutela banaketa baldintzetan. Uste du erkidegoei banatutako funtsak, oraingoz, gehiago daudela lotuta susperraldi ekonomikoarekin, transformazioarekin baino.

Europako funtsen banaketaren uneko argazkia eman dute Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak eta Jordi Campas Europako Funtsetarako sailburuordeak; azaldu dute orain arte zenbat diru banatu den eta nola, eta halaber zer espero duten banatzeko gelditzen diren diruez.

Espainiak eta Europako Batasunak 2021-2023ko aldirako hitzartutako 70.000 milioi euroren laguntzetatik erdiak, 35.000 milioi euro, erkidegoetarako transferentzia bidez banatu behar dira, eta beste 35.000 milioi euroak Espainiako Estatuak zuzenean banatuko ditu. Espainiak aparteko beste 70.000 milioi euro jaso ditzake Berreskuratze eta Erresilientzia Mekanismotik, baina horiek maileguak dira, eta oraingoz ez dago zehaztuta zenbat hartuko diren, ezta nola banatuko diren ere.

Dagoeneko, Espainiako Estatuak erkidegoetara aldi osorako egin beharreko transferentzien %40 inguru banatu dira (14.214 milioi euro), eta horietatik 538 milioi euro kudeatuko ditu EAEk. Ekonomia sailburuaren ustez, kopuru horrek «agerian uzten du banaketa kohesio irizpideen arabera egiten ari dela», hots, politika publikoen garapenean posizio erlatibo hobea duten erkidegoen, «hala nola Euskadiren» kaltetan. 538 milioi euro orain arte banatutako diruen %3,78 dira, eta EAEko ekonomiaren pisua gutxi gorabehera %6,2koa da Espainiako ekonomiarekiko.

Eragin ahalmenik gabe

Sailburuak gaitzetsi du transferentzia horiek kudeaketa agindu bidez egin dituela Espainiako Administrazioak, eta esplikatu du erkidegoek oso ahalmen txikia eta kasu batzuetan batere ez dutela izan laguntza horien diseinuan eta banaketa baldintzetan, «nahiz eta erkidegoen eskumenen esparruan garatu beharreko jarduerak izan». Laguntzen zenbatekoak, haiek jasotzeko irizpideak, guztia lotuta iritsiko da Jaurlaritzaren eskuetara, zeinaren zeregina soilik kudeaketa eta betearazpena izango den.

Erkidegoetarako transferentzien banaketa, edonola ere, ez da homogeneoa izaten ari, Jordi Campas sailburuordeak azaldu duenez. Programa batzuetan aldi osorako laguntzak banatu dira, hots 2021-2023 artekoak, baina beste batzuetan soilik 2021. urterako banaketa egin da (horrek ez du esan nahi aurten gauzatu behar direnik). Urte baterako esleipen horietako batzuen oinarrian, Campas sailburuordearen ustez, betearazpenaren jarraipena dago. «Kasu askotan, hurrengo urteetarako banaketa erkidegoek 2021eko laguntzekin erakusten duten betearazpen mailaren araberakoa izango da».

Pedro Azpiazuk esan du, orobat, Eusko Jaurlaritzari aditzera eman zaiola «betearazpen pizgarriak» izango direla. «Osagaien [programen] mugarriak eta konpromisoak betetzen dituzten erkidegoek funts gehiago jasoko dituzte hurrengo ekitaldietan Bruselan onartutakoa betetzen ez dutenek baino».

Transferentzia horiek orain artean erakutsitako izaera ere kritikatu du Pedro Azpiazuk. Haren ustez, funts horiek jasoko dituzten helburuek ez dute izaera transformatzailea. «Gehiago lotzen dira susperraldi ekonomikoarekin, Espainiako ekonomiaren beharrezko eraldaketarekin baino».

Estatuaren laguntza zuzenak

Ekonomia sailburua itxaropentsuago agertu da Espainiako Administrazioak zuzenean kudeatuko dituen Europako diruekin. 35.000 milioi euro horiek lehia erregimenean egindako deialdien bidez bideratuko dira, batzuk Estatuko Aurrekontuetako ohiko funtsetarako deialdiekin, beste batzuk ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoen bidez. 35.000 milioi horietatik, Azpiazuk azaldu du 3.300 milioiren inbertsioak egin direla proiektu estrategikoetan, baina Jaurlaritzak oraindik ez daki bide horretatik zenbat diru iritsiko den EAEra.

Zuzeneko laguntza horietara aurkez daitezke tokiko erakundeak, familiak, enpresak, zentro teknologikoak eta unibertsitateak. Eta deialdi horien diseinuan parte hartze handiagoa izateko aukera ikusten du Eusko Jaurlaritzak. «Espero dugu ateratzeko falta diren deialdiek gehiago eta hobeto erantzutea funts horiek ekonomia osoaren gainean izan behar duten izaera eraldatzaileari», esan du Azpiazuk.

Campasek adibidea jarri du, nola ibilgailu elektriko eta konektatuari lotuta jada aurrekontuetatik diru bat banatu den, adibidez Moves3rekin. «Baina oraindik ibilgailu elektrikoaren inguruko deialdi handien diseinua falta da, bateriena eta abar. Transformatzaileagoak izango diren deialdiak diseinatzeko fasean gaude oraindik, hala nola ibilgailu elektrikoarekin eta hidrogenoarekin».

Campasen uste du urte honen amaierara arte edo hurrengoaren hasierara arte itxaron beharko dela deialdi handi horiek iristeko, izaera eraldatzaileagoarekin lanketa handiagoa eskatzen dutelako. Eta Azpiazuk gaineratu du bitartean etengabe daudela ministerioekin harremanetan, haien diseinuan Euskadi Nexten jasotako proiektuek izan dezaketen bidea lantzeko.

Mugarriak

«Betearazpenak ezarri zaizkigun epeetan egitea». Jordi Campas Eusko Jaurlaritzako Europako Funtsetarako sailburuordearen ustez, berebiziko garrantzia izango du laguntzen helburuak betetzen joateak. Aitortu du Jaurlaritzak ez dakiela zein den Espainiako Gobernuak Bruselarekin negoziatutako mugarri eta helburuen egutegia. Laguntzen xehetasunak ezagutzen diren heinean jakingo dira proiektu eta laguntza bakoitzerako bitarteko eta amaierako betebeharreko mugarriak. Haiek betetzen diren ala ez adi egongo da Brusela: «Haiekin ebaluatuko gaituzte administrazio guztiak, izan erabakitzaileak, izan soilik betearazleak».


Summary: Litekeena da Kanarietako sumendiak jariatzen dituen gasak Euskal Herrira heltzea asteburuan. Sufre dioxido kopuru handiak isuri ditu sumendiak: eguneko 7.997-10.665 tona. Ostiralerako, gas hori Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko da, baita Marokon, Tunisian, Frantzian eta Italian ere, besteak beste.

Sumendiak sufre dioxidoa jariatzen du gehienbat, eta, Copernicus Europako sateliteen sistemak jakinarazi duenez, ostiralerako gas hori Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko da, baita Maroko eta Tunisiako kostan eta Frantzia, Italia, Argelia eta Libiako itsasaldean ere. Argitaratu duen mapan, gainera, ikus daiteke Euskal Herrira ere iritsiko direla gasak.

Copernicus programak sare sozialetan zabaldu duen argazki batean ikus daiteke sufre dioxidoa noraino zabalduko den. Ez da harritzekoa horrenbeste hedatzea; izan ere, sumendiak sortu duen sufre dioxido kopurua ez da nolanahikoa: eguneko 7.997-10.665 tona isuri ditu airera, Involcan Kanariar Uharteetako Institutu Bolkanikoak jakinarazi duenez.

Ikusi gehiago: Laba La Palmako Todoque herrian sartzen hasi da

Institutuak, gainera, jakinarazi du funtsezkoa dela gas horren neurketa egunero egitea. Horren arabera kalkulatu ahal izango dute noiz arte iraungo duen erupzioak.

Copernicus programa espaziala Europar Batasunaren eta ESA Europako Espazio Agentziaren ekimena da, eta berariaz sumendiak izango dituen ondorioak aztertzeko aktibatu dute sateliteen sistema aste honetan. Zehazki, kasu honetan lurrazala eta atmosfera kontrolatzeko zerbitzuak erabiltzen ari dira. Lurraldeko zerbitzuek kartografia ematen dute aldizka, eta, horien bidez, lortutako datuak monitorizatzen dira, sumendiak lurrazalean eragindako kalteak eta errepideen egoera ezagutzeko. Gainera, atmosfera zerbitzuek erupzioaren ondorioz sortzen diren emisioei buruzko informazioa ematen dute.