Summary: Legealdiari begirako egonkortasuna eskaini dio UPNk Txibiteri. UPNren zuzendaritzak gehiengoz onartu du PSNri biltzeko eskatzea. Sozialistak prest baleude, mahai gainean jarriko lukete «EH Bildu erabakigarri ez izatearen truke» gobernuari eta udalei egonkortasuna bermatzea.

«Baliagarriak izan nahi dugu». Bezperan Javier Esparza UPNko presidenteak egindako proposamen «pertsonala» babestu du UPNren zuzendaritzak, arratsaldean egindako bileran. «Orain, biltzeko eskatuko diot Txibiteri, eta eskua luzatuko diot. Bilduk erabakirik hartzen ez duen bitartean, hitz egiteko prest gaude. Guk nahi dugu lurralde honek aurrera egitea». Hori da haien baldintza nagusia.

Uztailaren 23aren ondoren, Esparzari nabarmen zaildu zaio Nafarroako Jauregira iristeko aukera. Komunikabide baten bidez atzo jakinarazi zen UPNko presidentearen eskaintza, eta Ramon Alzorriz PSNko Antolamendu idazkariak berehala baztertu egin zuen proposamen hori, etengabe haiek iraindu ostean ez duela sinesgarritasunik argudiatuta.

Orain Esparzak azaldu du atzo arratsaldean telefonoz hitz egin zuela Alzorrizekin. Nahiago izan du solasaldi horren xehetasunik ez eman. Ez du argitu ere zer tonutan erantzun zion Alzorrizek.

Arratsaldean, 17:00etan, UPNren zuzendaritza bildu da uztailaren 23ko emaitzak aztertu eta hauteskunde osteko agertokia aztertzeko. Bertan, Esparzaren proposamena babestu dute zuzendaritzako kide gehienek. Eskaintza horren bidez, UPNk nahi du gobernuari egonkortasuna ematea, «eta udalei ere bai». «Gure ustez, egonkortasuna izateko beharrezkoa da EH Bilduren menpe ez egotea». Esparzaren arabera, «PSNri dagokio erabakitzea» UPNrekin hitz egin nahi duen edo ez.

Jendaurrean Alzorrizek atzo emandako iritziak erakusten du oso zail duela mugimendu horrek arrakasta izatea. Batetik, PSNk Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin gobernua osatzeko konpromiso argia adierazi du, eta hori kontrako bide politikoan doa; bestetik, Madrilen, Pedro Sanchezek EH Bilduko sei diputatuen eta EAJko bosten babesa beharko du bere inbestidura aurrera ateratzeko.

Aldiz, ez du UPNren beharrik, eta Esparzak gaineratu du Alberto Nuñez Feijooren inbestidura babestuko duela. «Guk emandako hitza bete egiten dugu», azpimarratu du.

Hausteskundeetako emaitzez

1989tik 2019ra UPNk zein hark gidatutako eskuineko koalizioek irabazi dituzte bozak 30 urtez, Nafarroan. Esparzaren arabera, igandeko emaitzean zerikusi zuzena izan du bereizita joateak, eta hori PPren ardura dela argi utzi nahi izan du. «PPk erabaki zuen nahiago zuela bakarrik aurkeztu». Gogora ekarri du, ekainaren hasieran egindako saiakeran, orain arteko lau hauteskundeetan hitzartutako akordio bera proposatu ziola UPNk PPri, eta Cuca Gamarrak ezezkoa eman ziela.

Haren irudiko, praktikan, ez du ondorio handirik izan «bereizita edo elkarrekin» bi diputatu lortuko lituzkeelako. Hala ere, salatu du hauteskundeotan «inkesta interesatuak» kaleratu direla PPren mesedetan, boto baliagarriaren bila, eta, egoera horrek zein kanpainako polarizazioak bultzatuta, UPNko hainbat boto emailek bere botoaren zentzua aldatu zutela. Esparzaren arabera, zail egin zaie Kongresuan «ahots propioa» izatearen garrantzia nabarmentzea.

Halaber, salatu du PPk UPNren gaineko Erosteko Eskaintza Publikoa egin duela eta enpresen arteko mekanismoa aipatuz haiek xurgatzeko asmoa dutela gaitzetsi du, hortaz.

Nahiz eta azkenean diputatu bat eta senatari bat lortu, Esparzak onartu du boto kopuruan jaitsi egin direla eta ez zutela halakorik espero.


Tradizionalaren aldeko aldarria

Summary: Tradizionalaren aldeko aldarria. Ander Zabalza eskalatzaile nafarrak bukatu berri du Xabier Ormazabal mendi bekara aurkeztu zuen proiektua: Lofoten uharteetan eta Eskoziako Foula uhartean hainbat bide berri zabaldu eta errepikatu ditu. Eskalatutako horma eta bide guztietan ez dute iltze bakar bat ere sartu.

Eskalada tradizionala da eskaladaren jatorria eta oinarria: hormak ez daude ekipatuta, bideetan ez dago aurrez ezarritako paraboltik edo seguru finkorik, eta eskalatzaileak joan behar du arrakaletan eta aurkitzen dituen kokaguneetan iltzeak, friend-ak eta artesietakoak jartzen gora egiteko; behin lerro hori eskalatu ondoren, atzera kendu egiten ditu seguru horiek, horma zegoen-zegoenean eta garbi uzteko. 1980ko hamarkadatik hona, eskalada eskolak eta ekipatutako bideak ugaritu ahala, eskalada tradizionala indarra galduz joan da, eta kirol eskalada nabarmen sendotzen. Kirol eskalada joko fisikoa da batez ere; eskalada tradizionala, aldiz, joko fisikoa eta mentala, konpromisoa nolabait handiagoa delako. Eskalada tradizionala kirol hau ulertzeko modu bat da; filosofia bat, hainbat eta hainbatentzat, eta asko dira Euskal Herrian horren jarraitzaileak. Ander Zabalza iruindar gaztea da horietako bat.

Zabalza Espainiako Mendi Federazioaren (FEDME) alpinista gazteen taldean egon zen duela urte batzuk. Talde hartan ezagutu zuen Bernat Vilarrasa (Girona, Katalunia), eta haren eskutik joan zen barneratuz eskalada tradizionalaren munduan. «Vilarrasarekin hainbat eskalada egin eta gero, bere beste lagun bat ere ezagutu nuen: Gerber Cucurell. Hark hainbat bide zabaldu ditu Pirinioetan; bidaia dezente egin ditu estilo horretan eskalatzeko, eta hainbat leku aipatu zizkigun eskalada tradizionaleko bideak zabaltzeko». Zabalzak su geldoan egosi zuen asmoa, eta 2020an Xabier Ormazabal mendi beka eskuratu zuen proiektu erakargarri batekin: «Horma birjinak Artikotik gertuko latitudeetan». Pandemiak, ordea, erdiz erdi eten zuen proiektua, eta aurtengo udara arte ezin izan du amaitu.

Proiektuaren lehen geltokia Lofoten uharteak izan ziren, Norvegia iparraldean, joan den urteko udan. Bernat Vilarrasa katalana, Mikel Inoriza gasteiztarra eta hirurak joan ziren Lofoten uharteetara. Oslora lehenbizi eta Bodo-ra gero hegazkinez iritsi ondoren, handik aurrera garraio publikoan mugitu ziren (autobus eta ferryetan), Lofoteneko Moskenesoya herrira iritsi arte. Itsas mingain batean, horma ikusgarriz inguratutako arrantzale herri kozkor bat da Moskenesoya. Lofotoneko postal bete-betekoa. «Zoragarria da lekua, eta bakartua; inor gutxi joaten da hara eskalatzera. Lauzpabost arrantzale familia baino ez dira bizi bertan. Hormak granitozkoak dira, 200 eta 800 metro artekoak, ez dira horma txiki-txikiak ere, eta ia itsasotik bertatik jaiotzen dira», jakinarazi du Zabalzak.

Gauerdiko eguzkia: nahi beste ordu eskalatzeko

Eskalatzaileen alerik ez, horma ikaragarri ederrak aukeran, nahi beste lerro eta bide zabaltzeko... pagotxa aurkitu zuten hiru eskalatzaileek Lofoteneko itsasbazter hartan. «Guk dakigula, Gerber Cucurellek berak eta Jordi Estevek eskalatutako bideren batzuk bazeuden, baina askoz gehiagorik ere ez. Aukerak mugagabeak ziren», ekarri du gogora eskalatzaile iruindarrak. Gainera, Artikotik gertuko latitude haietan udan iluntzen ez duenez, nahi beste ordu zituzten eskalatzeko. «Joan gintezkeen lotara 07:00etan, 16:00etan jaiki, 17:00etan eskalatzen hasi, eta 04:00etan bukatu. Berdin zion ordua. Beste leku eta horma batzuetan, orduaren presioa duzu, eta oso goiz mugitu behar duzu egun argiarekin iristeko gora. Han, aldiz, lasaitasun hori genuen: bi ordu gehiago behar izanez gero, bi ordu gehiago; bagenekien ez zuela ilunduko».

Hormetako baten gailurrean, Lofoteneko paisaia ederrari begira. Ander Zabalza

Lofoten ikusgarria da, baina latitude haietan, Norvegiako itsaso betean, eguraldi makur samarra izaten da sarri, eta hainbat egunetan langarrarekin eta hormak bustita eskalatu behar izan zuten Zabalzak, Inorizak eta Vilarrasak. Halako batean, ordea, egun pare bateko leihoa ireki zitzaien, eta gauerdiko eguzkiari esker, ederki baliatu zuten menia. «Horma nagusietako batean ginela, behera egin behar izan genuen, hala ere. Bernatek ez zuen iltzerik eraman nahi, eta sekzio batean geure burua babesteko modurik gabe geratu ginen. Iltzeak eraman izan bagenitu, pasako ginatekeen seguruenera, baina tira, jolasaren parte zen: bagenekien zertara gindoazen». 20:00etan jaitsi ziren. «Zer egingo dugu? Ona iragarri dute; goazen beste hormaren batera», deliberatu zuten. Eta hala, beste bide bat eskalatu zuten. 24 ordu guztira, gelditu gabe.

«Artesietakoekin eta friend-ekin babesten ginen. Ez genuen iltzerik eta mazorik eraman. Orain, ikusitakoak ikusita, agian eramango genituzke, baina horrela erabaki genuen orduan, eta kito. Bazeuden arrakalak friend-ak eta artesietakoak sartzeko, baina beste zati batzuk itsaspenekoak ziren, eta horietan metro dezentetan ezin genuen babesteko ezer sartu, eta dezenteko beldurra pasatu genuen». Horra eskalada tradizionalaren izaera, hitz gutxitan azalduta. Hiruko sokadan eskalatu zituzten bide guztiak, 40 metroko soka laburragoak erabilita eta luzez luze elkarri txandak emanez; «izan ere, horrelako eskaladetan, lehena doanak neurona gehiago erretzen ditu beti».

Lau bide zabaldu zituzten guztira Merraflestinden eta Moltbaertinden hormetan: Alle blinde, Brutt, Garn thong eta Esel kvist. «Zailtasun aldetik ez ziren gogor-gogorrak ere izan: gehienez ere 7a zailtasunekoak, baina ez zen hori helburua, bide gogorrak irekitzea. Dena irekitzeko dagoen leku batera iristen zarenean, nahi duzuna da ahalik eta gehien eskalatu eta lerrorik politenak eskalatu. Gozatu», nabarmendu du Zabalzak.

Foula uhartea, Eskozia

Artikotik gertuko latitudeetan bide berriak zabaltzeko proiektu horren bigarren geltokia Eskoziako Foula uhartea izan da, aurtengo ekainean. Gerber Cucurellek berak aipatu zien Foulako itsaslabarrak ikaragarriak ikusten zirela irudietan, Dave MacLeod delako batek hainbat bide zabaldu zituela uharte hartan, eskalada tradizionalerako sekulako lekua zirudiela... eta halaxe joan ziren Ander Zabalza eta Bernat Vilarrasa gogoa eta grina elikatuz. Bigarren espedizio honetan, Mikel Perez de la Raya eta Eduardo Sola batu zitzaizkien, biak nafarrak.

Lau taldekideak Foulara eraman zituen ferryan. Ander Zabalza

Eskoziara baino lehen, Galesen egin zuten geldialdia, Pembroke hiriaren inguruko itsaslabarretan. Trad eskaladaren edo eskalada tradizionalaren leku gurtuetako bat da Pembroke. «Gogoa genuen hura ezagutzeko, estilora moldatuz joateko. Astebete egon ginen Pembroken, eta asko gozatu genuen, baina une oro meteoari begira ginen, Foulara joateko baldintzen zain, Foulakoa baitzen helburu nagusia», jakinarazi du Zabalzak. Astebete hartan, eskalatzaile galestarrekin hitz egin zuten Foulari buruz, baina inork ez zuen uhartearen berririk.

Foulako eguraldi iragarpenak zertxobait hobetu zirenean, hara bidean jarri ziren. Bidaia luzea izan zen: Erresuma Batu osoa gurutzatu behar izan zuten hegotik iparrera; ondoren, hamabi orduko ferry bat hartu, eta gero beste laburrago bat, Shetland uhartedian bertan, Foulara iristeko. Oso-oso iparrean dago Foula. «Uharte txiki-txikia da. Berrogei bat lagun bizi dira bertan, jende jatorra. Autoz eraman gintuzten kanpaleku nagusia ezarri genuen lekura. Mesede galanta egin ziguten. Esan ziguten ibili izan dela jendea Foulan eskalatzen, baina ez zela batere ohikoa», oroitu du Zabalzak. Hurrengo egunetan ulertu zuten zergatik.

Biharamunean, euri langarrarekin esnatu ziren, baina, hala ere, labarretan behera rapel egin eta hormak aztertzen hasi ziren, bideak zabaltzeko lerro egokien bila. Ostarteak zabalduz joan ziren egunak aurrera egin ahala, baina haiei gogoa goibelduz joan zitzaien labar bat eta beste bat eta beste bat aztertu ahala. «Etsigarria izan zen: harkaitza oso-oso txarra zen, apurtu egiten zitzaigun eskuetan. Uharteak kilometro oso gutxi ditu, baina lehen egun hartan asko ibili ginen batera eta bestera; hiruzpalau labarretan behera jaitsi ginen, baina guztietan harkaitz apurkorra aurkitu genuen. Neka-neka eginda eta abailduta itzuli ginen kanpalekura». Eta biharamunean ere, gauza bera. Foula uhartea ez zen eskaladarako amesten zuten paradisu hura.

Nebbifeld itsaslabarra, Foula uharteko handienetakoa. Ander Zabalza

Foulako egonaldiko azkeneko egunetan, lau eskalatzaileek elkarri esan zioten ezin zutela handik alde egin esku hutsik edo saiakera bat egin gabe behintzat. Hala, Nebbifeld labarrean —uharteko handienean— begiz jota zeukaten lerro bati heldu zioten. «Han ere harkaitza oso txarra zen, babesteko aukera gutxi eskaintzen zuen, bustita zegoen, eta jaistea erabaki genuen», dio Zabalzak. Azkenean, lerro horren ezkerrean dagoen bide bat errepikatu zuten, The Nouse. «Nebbifeld labar horretako ezproi batean gora egiten du bide horrek, eta, egia esan, abentura handi samarra izan zen. Geneukan krokisa oso txarra zen, eta ez zen batere erraza izan lerroari jarraitzea. Goiko aldean, gainera, fulmarren habia pila bat zeuden, eta kaio moduko horiek, egia esan, ez ziren batere lagunkoiak». Hegaztien erasoei aurre eginez, lortu zuten azkenean bidea gainditzea.

Elkarte bat, tradizionala bultzatzeko

Foulako bidaia amestutakoa ez izan arren, «abentura eta ikasketa handia» izan dela nabarmendu du Zabalzak. «Helburua bazen hori ere: eskalada tradizionalarekiko han duten filosofia hori geureganatzea, eta gurera ekartzea. Alde horretatik, lehen ez geneukan esperientzia hori irabazi dugu, hemen erabiltzen ez diren baliabide asko eskuratu ditugu, eta alde horretatik proiektu aberasgarria izan da».

Foula uharteko labarretako batean, The Nouse bidean. Ander Zabalza

Ez Lofotenen, ez Pembroken eta ez Foulan ez dute iltze bakar bat ere sartu eskalatu dituzten bide guztietan. Harkaitzak zeuden moduan utzi dituzte. Pozik dira horrekin, eta asmo argi bat ere ekarri dute: Euskal Herrian eskalada tradizionalari bultzada emango dion elkarte bat sortzea. «Katalunian badute, eta hemen ere elkartu eta egin dezakegu zerbait. Rokodromoetatik datozen gaztetxoek, askotan, ez dakite aurreko belaunaldien eskalada tradizionaletan oinarrituta iritsi garela honaino. Eskalada tradizionalean batez ere eskaladari berari jartzen zaio arreta, eta ez hainbeste graduari eta zailtasunari. Ekipatu gabeko bideetan, agian 6b zailtasuna egiten ari zara, baina estutuz zoaz, konpromisoa handiagoa delako. Gradua bigarren mailan geratzen da», azaldu du Zabalzak. Azken urteotan, ordea, gradua gurtzen da batez ere, eta, horren ondorioz, kirol eskaladari lotuago dauden beste modalitate batzuen itzalean geratzen ari da tradizionala, Zabalzaren irudiko. «Hori dela eta, gure helburua da pixka bat tradizionalaren balioak ere nabarmentzea». Nolabait, kirol honen jatorrietara joatea.


Summary: Sortutako hamar lanpostutik bederatzi zerbitzuen sektorekoak dira. 2008. urtetik izandako langabe kopururik txikiena eta langile kopururik handiena zenbatu du INEk Hego Euskal Herrian. Apiriletik uztailera 44.400 lanpostu sortu dira.

Hego Euskal Herriko lan merkatuan zerbitzuen sektoreak gero eta pisu handiagoa dauka. Urteko bigarren hiruhilekoan sortutako lanpostuen %88 alor horretakoak dira: hirugarren sektorean 46.600 pertsona gehiago daude lanean urteko lehen hiruhilekoan baino. Hala erakusten dute INE Espainiako estatistika institutuaren biztanleria aktiboaren inkestaren emaitzek.

Lan merkatu indartsu baten argazkia atera du INEk. 22.900 langabe gutxiago zenbatu ditu Hego Euskal Herrian: 103.500 guztira. Eta langabezia tasa %7,5ean kokatu da. Emaitzarik onenak dira 2008. urtetik. Orduan, 93.400 langaberekin amaitu zen urtea, %6,6ko tasarekin.

Lurraldeka, Gipuzkoak du langabezia tasarik txikiena: %6,51. INEk 21.400 langabe gutxiago zenbatu ditu, lehen hiruhilekoan baino 4.600 gutxiago. Ondoren Araba dago, %6,66ko tasa eta 10.800 langabe baititu, nahiz eta kasu horretan langabeen kopurua apur bat handitu den: 500 gehiago.

Bizkaian langabeziak nabarmen egin du behera: 42.800 daude guztira, urteko lehen hiruhilekoan baino 7.900 gutxiago, eta tasa %7,63ra jaitsi da. Nafarroak ere bilakaera positiboa izan du: 28.500 pertsona daude langabezian, lehen hiruhilekoan baino 10.800 gutxiago, eta %8,79koa da tasa.

Adinen arabera, soilik gazteen artean handitu da langabeen kopurua —16 urtetik 24ra bitartekoen artean—: 6.900 gehiago dira, eta %26koa da langabezia tasa.

Emakumeen kasuan, handitu egin da urtebete baino gehiago langabezian daramatenen kopurua; %54,5 dira, iaz baino hamabi puntu gehiago.

Gizonak eta emakumeak kontuan hartuta, langabeen ia erdiek (%46,8) daramate hamabi hilabete baino gehiago lanik gabe.

Ondorio zuzenak

Langabeziarekin bezala, landunen kopuruan ere 2008. urtera egin behar da atzera antzeko zenbakiak ikusteko. Guztira,1.273.600 daude lanean Hego Euskal Herrian. Urteko lehen hiruhilekoan baino 44.400 gehiago dira. Langileen %17,5 aritzen dira sektore publikoan; gainontzekoak, pribatuan.

Langileen %71,9k zerbitzuen sektorean dihardu. Eta alor hori handitu da gehien hiruhileko batetik bestera. 46.900 lanpostu sortu dira. Industriaren erritmoa motelagoa izaten ari da, baina enplegua sortzen jarraitu du: 6.200 gehiago. Aldiz, eraikuntzan lanpostuak galdu dira, 7.800 gutxiago baitaude; eta lehen sektorean, 400 gutxiago.

Azken urteetan Hego Euskal Herriko ekonomian gero eta indar handiagoa hartzen ari da zerbitzuen sektorea. 2008tik ia zortzi puntu hazi da. Orduan langileen %63k ziharduen sektore horretan. Beste aldagai batzuek ere erakusten dute hazkunde hori. BPG barne produktu gordinak, esaterako: %60tik gorako pisua du gaur egun, 2008an baino bost puntu handiagoa, eta, besteak beste, industriaren bizkar hazten ari da.

Zerbitzuak lan merkatuaren oinarria izateak baditu bestelako eragin edo ondorio batzuk. Batetik, emakumeen langabezia gizonezkoena baino gehiago gutxitu da. Bigarren hiruhilekoan 17.400 andre gutxiago daude lanik gabe; gizonak, berriz, 5.500. Hala, emakumeen langabezia tasa 2,8 puntu jaitsi da, %10,5etik %7,7ra. Gizonena, %8,2tik %7,3ra.

Lanean dauden emakumeen %86,9k zerbitzuen sektorean dihardu. Gizonetan nabarmen txikiagoa da portzentaje hori: %58,2.

Horrek ere badu eragina lan kontratu motan; zerbitzuen sektorean ohikoagoak dira lanaldi partzialak. Hala, andreen %26k dute mota horretako kontratu bat, eta gizonen %7k.

Kontratuen iraupenari dagokionez, iaz indarrean jarritako lan erreformaren ondorioak ere erakusten ditu INEren azken inkestak. Orduan baino 47.000 langilek gehiagok dute kontratu mugagabea. Dena den, azken hiruhilekoan behin-behineko gehiago sinatu dira mugagabeak baino: 22.200 aldi baterako eta 13.700 mugagabe. Beraz, behin-behinekotasun tasa puntu eta erdi igo da, %20,5eraino. Emakumeena %24,2 da.


Summary: Laboral Kutxak 109 milioi irabazi ditu 2023ko lehen erdian. Interes tasa handiagoen bidez, ia %69 handitu ditu mozkinak.

Interes tasen igoera bizkorrak maileguak dituzten herritarren eta enpresen patrikak astindu ditu, baina berri ona da mailegu horren beste aldean daudenentzat: finantza erakundeentzat. Laboral Kutxak, esaterako, %68,8 handitu du aurten 2022ko lehen erdiko irabazi garbia: 65 milioi izan ziren iaz, eta 109,7 milioi euro aurten.

Laboral Kutxak igoera ikusgarria izan du interesen marjina bikoiztu egin baita azken urtean, 248,2 milioi euroraino. Hori da bankuen negozio tradizionala: aurrezleen aurrezkia biltzea interes baten truke, eta interes handiagoa kobratuz maileguak ematea herritarrei eta enpresei. Negozio hori zailagoa da interes tasak zeron daudenean, baina nabarmen errazagoa orain bezala %4an daudenean.

Edonola ere, Laboral Kutxak azaldu du den-dena ez dela interes tasa handiagoen ondorioa. «Beste faktore batek ere lagundu du emaitza hori lortzen: jardueraren hazkunde nabarmenak, bai etxebizitzak bai tamaina handiagoko enpresak finantzatzekoak». Izan ere, Mondragon taldeko kreditu kooperatibak jarduera ekonomikoaren suspertzea ikusi du urtearen hasieran, eta iazko arazo batzuk —hornidura kateen arazoak eta energia oso garestia— apaltzen ari direla. «Nolabaiteko sendotasuna atzematen zaio ekonomiari, batez ere zerbitzuen sektorean. Beste adierazle batzuk ere positiboak dira, hala nola enpleguaren bilakaera eta konfiantza indizeak».

Horrela, Laboral Kutxak orotara emandako maileguak 15.476,5 milioi eurorenak ziren ekainaren amaieran, sei hilabete lehenago baino %1,82 lehenago. Interes tasa handien ondorioz herritar asko beren maileguak amortizatzeko ahalegin handia egiten ari diren arren, etxebizitzak erosteko maileguen saldoa %1 handitu da. Kontsumorako maileguena, berriz, %5,4 handitu da. Neurri horretan handitu da enpresei emandako kreditua, %5,2 hain zuzen ere.

Zergetan, ia lau aldiz gehiago

Espainiako banku sistemako beste lehiakide gehienekin alderatuta finantza erakunde txikia da Laboral Kutxa, eta, ondorioz, ez dago behartuta Espainiako Kongresuak bankuei ezarritako zerga berezia ordaintzera. Hala ere, iazkoaren aldean ia halako lau ordaindu du zergetan 2023ko lehen erdian: 18,3 milioi euro (+%292).

Lehiakide horiek gehienak baino emaitza hobeak erakusten ditu Laboral Kutxak bi arlotan: sektorearen berankortasuna —zalantzazko maileguak— %3,49koa da, baina Laboral Kutxarena %2,67koa da. Hala ere, 14,5 milioi euroren hornidurak egin ditu Laboral Kutxak urtarriletik ekainera.

Kaudimenari dagokionez, «lehen postuan jarraitzen du bere erreferentziazko merkatuan». Zehazki, %22,4ko kapitala du, CET1 ratio irizpideen arabera.


Summary: Donostiako balkoi batean harrapatuta geratutako sai arre bat aske utzi dute.

Herrerako (Donostia) etxebizitza bateko balkoi batean harrapatuta geratutako sai arre bat (Gyps fulvus) aske utzi dute ertzainek eta animaliak babesteko elkarteko kide batek. Gertakaria asteartean izan zen, eta, animalia ikusi bezain laster, Ertzaintzari deitu zioten etxeko jabeek. Balkoiko barandaren eta hormaren artean harrapatuta geratu zen, izkina batean, eta espazioa estua zenez, hegan egitea eragozten zion.

Irakurri albiste osoa Irutxuloko Hitzan


Summary: EH Bilduk «oso kezkagarritzat» jo du Jaurlaritzak Etxe Eskubidearen Legeari jarritako helegitea. Unai Urruzunok nabarmendu duenez, legeak Euskal Herriko udalei eta instituzioei «tresna juridikoak» ematen dizkie alokairu prezioei muga jartzeko edota etxebizitza publikoaren promozioa tentsio handiko eremuen bidez lortzeko.

Eusko Jaurlaritzak Espainiako etxebizitza legeari helegitea jarri eta biharamunean, EH Bilduk «oso kezkagarritzat» jo du gobernuaren erabakia. Unai Urruzuno bozeramailearen hitzetan, legeak Euskal Herriko udalei eta instituzioei «tresna juridikoak» ematen dizkie alokairu prezioei muga jartzeko edota etxebizitza publikoaren promozioa tentsio handiko eremuen bidez lortzeko, eta erantsi du: «Badirudi Urkulluren gobernuak horri bizkarra emango diola, entzungor egingo diola, eta lege honen onurak bertan behera uztea bilatzen duela».

Urruzunoren esanetan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «milaka» dira etxebizitza bat eskuratzeko «izugarrizko zailtasunak» dituzten herritarrak, eta Jaurlaritzari dei egin dio «behingoz» has dadila Etxebizitza Legeak ematen dizkion «tresnak herritarren zerbitzura» jartzen: «Ez gaude eztabaida juridiko baten aurrean, erabat ideologikoa den eztabaida baten aurrean baizik, burujabetzaz eta subiranotasunaz gutxi duena».

Izan ere, «aitzakiatzat» jo du legeari buruzko eztabaida eskumen gatazka gisa aurkeztea: «2015ean legebiltzarrean etxebizitza legea onartu zenetik ezer egin ez denean eta aitzakia eskuduntza falta izan denean, teorikoki orain tresna juridikoak ezarri direnean Jaurlaritzak eskuduntza inbasioaz hitz egiten digu, aitzakia baino ez dirudien maniobra batean».

Gainera, Urruzunok gogorarazi du PPk ontzat jo duela Jaurlaritzaren helegitea, eta galdetu du: «Orain PP alderdi subiranista bihurtu da?». Ezezkoan da Urruzuno: «Noren interesak babesten ditu? Euskal herritarren gehiengoak etxebizitzaren merkatua erregulatzea eskatzen duenean Urkulluk bizkar egingo die, jabe handien interesei men eginez».

Jaurlaritzak PSE-EEko sailburuen babesik gabe aurkeztu du helegitea, eta, gaiaz galdetuta, Urruzunok uste du zatiketa horrek adierazten duela «nolako aliantzak egiten diren; etxebizitzaren kontuan desadostasunak baditu, ikusiko dugu zer-nolako aukerak dituen halako gobernu batek».


Summary: Sexu eraso bat salatu dute Baionako bestetan. Baionako bestetako lehen gau «jendetsua» izan dela erran du prefeturak. Alabaina, sexu eraso bat gertatu dela jakinarazi du, eta zauritu larri baten berri eman. Itaia mugimendu feministak harturiko txanda denboran, berriz, beste hiru eraso matxista izan ziren.

Agiri baten bidez, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak jakinarazi du hauek izan direla atzo gaueko gertakariak: sexu eraso baten berri eman dute, gizon bat larriki zauritua atzeman dute, eta atxiloketa bat izan da «genero bortizkeriagatik».

Oraingoz, prefeturak ez du erasoei buruzko xehetasun anitzik eman. Sexu erasoari dagokionez, Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak adierazi du ez duela «berririk ukan» erasoa dela eta.

Gainera, atxiloketa bat izan da genero indarkeriagatik. Biktimak «zauri larriak» izan ditzakeela onartu du Bourrier prokuradoreak, baina azpimarratu gertakari hau ez dela Baionako bestei lotua, «apartamentu pribatu batean gertatu zelako».

Halaber, prefeturak jakinarazi du pertsona bat larri zaurituta dagoela; ostatu baten kanpoko aldean atzeman zuten atzo gauean, burezurreko traumatismo batekin. Prokuradoreak argitu du «borondatezko talde bortizkeriak» eraginiko zauria izan daitekeela.

Bestalde, Baionako bestetan, Itaia mugimenduak egunero emanen dio segida erasoak jasaten dituztenentzako arretari, 21:00etatik 04:00ak arte. Atzo, Itaia mugimenduak hiru erasoren berri eman zuen: hitzezko bi eraso matxista, eta eraso fisiko bat.

Baionako besten hastapeneko gaua biziki jendetsua izan zen. Pirinio Atlantikoetako Prefeturak jakinarazi du «iazko bestetan ostiralean izandako jende kopuru bertsua» izan zela.

Baionako bestez harago, emazte batek sexu eraso bat jasan zuen Aixerrotan ospaturiko Paella Egunean (Getxo, Bizkaia), joan den asteartean, 19:30 aldera. Horren harira, Ertzaintzak eta Getxoko Udaltzaingoak ikerketa abiarazi zuten; gaur, erasoaren ustezko egilea atxilotu dute. 26 urteko gizona goizean atzeman dute, 08:30ean.

Donostian ere gizon bat atxilotu dute, bi emazte bortxatzeagatik. Gasteizen, gizon bat atxilotu dute bikotekidea jotzeagatik. Familiako haurrek dute polizia abisatu; emaztea ospitalera eraman behar izan dute, lesio larriak zituelako.


Summary: Militarren kolpeari aurre egiteko, Nigerko presidenteak «demokrazia eta askatasuna» babestera deitu du. Armadako goi kargudunetako batzuek adierazi dute Bazoum atxilotu eta kargugabetu dutela, eta konstituzioa eten dutela. Gobernuak erantzun du ez dela estatu kolperik izan.

Nigerko militar talde batek gobernuaren kontrako kolpe bat eman du, eta, atzo gauean adierazi zutenez, Mohamed Bazoum estatuburua atxilotu eta kargugabetu dute. «Segurtasun egoeraren okertzea» eta «gobernantza ekonomiko eta sozial txarra» argudio hartuta, armadako goi kargudun horiek esan dute «erregimena amaitu» dutela, eta herrialdea kudeatzeko CNSP Aberria Babesteko Kontseilu Nazionala eratu dutela. Baina, aldi berean, Atzerri ministro Hassoumi Massoudouk bere burua «behin-behineko gobernuaren presidente» izendatu du gaur, eta, sare sozialen bitartez, herritarrak mobilizatzera deitu ditu. Gerora, Bazoumek ere mezu bera helarazi du, «demokrazia eta askatasuna» babesteko.

Amadou Abdramane koronelak eman zuen, atzo gauean, gertaturikoaren berri, atzean armadako bederatzi goi kargudun zituela. Azaldu zuen mugak itxi dituztela, etxeratze agindua ezarri dutela eta «errepublikako erakunde guztien» funtzionamendua eten dutela, baita konstituzioa ere; adierazi zuen, gainera, «kargugabeturiko agintarien ongi izatea» bermatuko dutela, nahiz eta ez zuen jakinarazi Bazoum non dagoen —Efe berri agentziak, iturri militarrak aipatuta, esan du presidentetzarako jauregian dagoela—. Eta ohartarazpena egin zuen: atzerriko esku hartzerik ez egiteko.

Gertakari horren ondoren, bi aldeak, gobernua eta militarrak, kontakizun borroka batean murgildu dira gaur. CNSPkoek diote estatu kolpe arrakastatsu bat eman dutela, baina Massoudouk France 24 telebista kateari esan dio ez dutela halakorik egin; Jeune Afrique aldizkariak ere ideia hori argitaratu du, behin-behineko gobernuko iturriak aipatuta.

Baliteke CNSPkoek aipaturiko «segurtasun egoeraren okertzeak» jihadisten kontrako operazioei egitea erreferentzia, horien kontra ari baitira borrokan herrialdeko hego-mendebaldean eta hego-ekialdean, bi frontetan. Hain justu, Mendebaldeko estatuen aliatuetako bat da Niger muturreko islamisten kontra, Sahel eskualdean.

Edonola ere, badirudi, lehen zantzuen arabera, barne dinamikek eta gatazkek azaltzen dutela atzo gertaturikoa. Militarren agerraldiaren aurretik, horien eta gobernuaren arteko negoziazioak izan ziren, baina bi aldeak ez ziren ados jarri; antza, Omar Tchiani jeneral eta Presidentetzaren Guardiaren burua asteon ziren kargugabetzekoa —Mahamadou Issoufou presidente ohiak (2011-2021) izendatu zuen—, eta hura litzateke, Salifou Mody jeneralarekin batera —joan den apirilean bota zuten armadako buruzagitzatik—, kolpearen sustatzaileak.

Goizean, ikusteko zegoen kolpistek zer babes zuten armadan, eta hori argitu egin da eguerdian, militarren buruzagitzak jakinarazi baitu estatu kolpearen alde daudela; hori bai, Tchiani ez da agertzen atzo gauean argitaratu zuten bideoan, eta horrek zenbait zalantza eragin ditu soldaduen asmoen inguruan. Edonola ere, militarren liderrek esan dute orain helburua «konfrontazio hilgarri bat» eragoztea dela, eta herrialdea ez desegonkortzea.

Datozen egunak, hortaz, erabakigarriak izango dira argitzeko zein izango den herrialdearen etorkizuna; azkenean armadakoek boterean gelditzea lortzen badute, Afrika mendebaldea eta erdialdea eskualdean 2020tik hona izandako zazpigarren kolpea litzateke, eta herrialdeko laugarrena, 1960an independentzia lortu zutenetik.

Bazoumek jaso zuen babesik handiena 2020 amaiera eta 2021 hasiera artean egindako presidentetzarako hauteskundeetan. Bigarren itzulian irabazi zuen, botoen %55,67 jasota —lehen trantsizio demokratikotzat jo zuten—, eta hasiera-hasieratik agerian geratu zen haren agintaldia ez zela erabat egonkorra izango, inbestidura saiorako bi egun falta zirenean estatu kolpe saiakera bat gelditu baitzuten.

Bitartekaritza lana

Estatu kolpea arrakastatsua izan ote den zalantzak dauden honetan, Beningo presidente Patrice Talon Nigerrera joan zen atzo, eta espero da bitartekaritza lanak egingo dituela; eta, harekin batera, badirudi Nigeriako presidentea eta Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoko buru Bola Tinubuk ere rol hori izango duela egunotan.

Atzo gertaturikoaz, Tinubuk zera adierazi du: «Nigerko Errepublikako alde guztiei argi geratu behar zaie Ecowas eskualdeko buruzagitzak eta munduan demokrazia maite duten guztiek ez dutela onartuko herrialde honetan demokratikoki hautaturiko gobernua ezgaitzen duen egoerarik. Gure eskura dagoen guztia egingo dugu demokrazia irmoki ezarrita dagoela bermatzeko». Talonek, berriz, esan zuen, «beharrezkoa balitz, baliabide guztiak» erabiliko dituztela «ordena konstituzionala berriz ezartzeko».

Bien bitartean, atxilo dagoen Nigerko presidentea aliatuen mezuak jasotzen ari da; besteak beste, Afrikako Batasunaren presidente Azali Assoumanirena, eta Nazio Batuen Erakunde idazkari nagusi Antonio Guterresena, zeinak, militarren erabakia kritikatzeaz gain, «ordena konstituzionala babestera» deitu duen.


Summary: Kutxabankek 250 milioi irabazi ditu, %53 gehiago. Interes tasa handiagoen ondorioz, pandemiaren aurreko emaitzak aise gainditu ditu Kutxabankek.

Urtea abiada bizian hasi du Kutxabankek, 2023ko lehen sei hilabeteetan iazko irabaziaren hiru laurden lortu baititu. 250,2 milioi euroren mozkinak izan ditu urtarriletik ekainera, iaz tarte horretan izandakoaren %53,4 gehiago. Bankuak nabarmendu duenez, 2019ko pandemiaren aurreko emaitzak gainditu ditu dagoeneko.

Irabaziak handitu dituen faktore nagusia interes tasen igoera bizkorra da. Duela urtebete hasi zen Europako Banku Zentrala diruaren prezioa handitzen, eta inoiz baino bizkorrago egin du gainera, kontrolpetik irtendako inflazioa gerarazi nahian. Interes tasa handiagoak beren bezeroei pasarazi dizkiete finantza erakundeek, eta horrekin loditu dituzte beren mozkinak.

Kutxabanki dagokionez, interesen marjina %82,7 handitu du, 510,8 milioi euroraino. Hori da mailegatzaileei kobratzen dizkien interesen eta aurrezleei ordaintzen dizkien interesen arteko aldea.

Bankuak agiri baten bitartez azaldu duenez, uste baino mailegu gehiago eman ditu urtearen lehen erdian, «testuingurua lehiakortasun handikoa izan arren». Urtarriletik ekainera 1.760 milioi euro jarri ditu hipoteka mailegu berriak emateko, «erakundearen aurreikuspenen gainetik». Izan ere, interes tasa handiagoen ondorioz, moteldu egin da etxebizitzen salerosketa, eta, oro har, bankuak hipoteka gutxiago sinatzen ari dira.

Beste mota bateko maileguetan hazkunde handia izan du Kutxabankek. Kontsumorako maileguak, %16 hazi dira, eta %11,6, berriz, enpresei emandakoak. Azken atal horretan indarra jarri nahi du Anton Arriola Kutxabankeko presidente berriak, hipoteketan duen kuota handia areagotzea oso zaila baita.

Guztira, Kutxabanken maileguen saldoa 47.000 milioitik gorakoa da.

%7,5eko kuota inbertsio funtsetan

BBK, Kutxa eta Vital fundazioen bankuak inbertsio funtsei ere garrantzi handia eman die azken urteetan, eta aurrez aurre lehiatzen ari da neurriz eta baliabidez bera baino handiagoak diren finantza erakundeekin. Horrela, urteko lehen sei hilabeteetan bere bezeroen aurrezkien 2.404 milioi baliatu ditu inbertsio funtsetarako, Espainiako sistemako bankuek erakarritakoaren %15. Beste banku batek soilik bildu du diru gehiago funtsetan inbertitzeko, eta, horri esker, inbertsio funtsetan eta diru zorro delegatuetan %7,51ko kuota du Kutxabankek —abenduan, %7,05eko kuota zuen—.

Inbertsio funtsek aurrezki asko bereganatu dute azken urteetan, interes negatiboko edo oso apaleko urteetan, ohiko gordailuek oso errentagarritasun negatiboa eman dutelako. EBZk interes tasak handitu orduko, bankuek beren bezeroei maileguen truke ordaintzen dituzten interesak igo dizkiete, baina bankuek zekenago jokatu dute beren bezeroen aurrezkia saritzean. Christine Lagarde EBZko presidenteak eta Espainiako Gobernuak berak errieta egin diete bankuei, baina emaitza handirik ez du lortu, likidezia faltarik ez dutelako bankuek eta, hortaz, ez dutelako haien artean lehiatu behar aurrezkia bereganatzeko.

EBZren azken datuen arabera, maiatzean euroguneko bankuek batez beste %2,46ko interesa ordaintzen zieten beren bezeroei gordailuen truke. Espainiako sistemako bankuak, ordea, aurrezle pribatuei gutxien ordaintzen zietenen artean zeuden, %1,64ko interesa. Kontrako lekuan daude Frantziakoak, %3,21eko interesa ordainduta. Enpresen aurrezkia hobeto saritzen dute bankuek, %2,84ko interesa, eurogunekotik oso gertu (%2.95).

Egoera aurki alda daiteke, EBZ erretiratzen ari delako LTRO enkanteen bitartez bankuei krisiei aurr e egiteko emandako likidezia gehigarria. Hori gabe, banku batzuk behartuta izango dira merkatura jotzeko beren operazioak finantzatu ahal izateko, eta horretarako interes erakargarriagoak eskaini beharko dizkiete aurrezleei.


Summary: Jaurlaritza baikorra da, eta uste du udazkenean ekonomiak hobera egingo duela. Azpiazu sailburuak «aurrekontu baikorrak» iragarri ditu 2024rako, eta ekonomia aurten baino gehiago haziko dela.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak egungoa baino egoera «baikorragoa» espero du udazkenerako. Ekonomia adierazle guztiak aztertuta, atzeraldiaren mamua erabat uxatu dela uste du, eta aurrekontu proiektu apropos bat egiteko zumitzak daudela. Datuak ematen hasita, aurten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %1,6 haziko dela berretsi du, baina ez litzateke harrituko udazkenean aurreikuspen hobeak eman beharko balitu. 2024rako, aldiz, %2,1eko hazkundea iragarri du: «2023a baino hobea izango da».

Baikortasuna dario Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailari. Pandemiaren ondoren euskal ekonomia uste baino bizkorrago suspertu dela ikusi du, eta bi urte aski izan dira aurrekoaren antzeko egoera batera iristeko. «Langabezia datuak, hazkundea... onak dira, horretan oinarritzen gara. 2008ko krisiaren ondoren zortzi urte behar izan ziren egoera honetara iristeko», azaldu du Azpiazuk Euskal ekonomiaren 2022ko urteko txostenaren aurkezpenean. Iazko inflazio datu handien ondoren jada baretu dela uste du, eta %2,3ko datua iragarri du aurtengorako.

Aurrera begira Europako Funtsen eraginaren garrantzia nabarmendu du sailburuak. «Behin betiko lurreratu daitezen behar dugu; bestela, zati handi bat galtzeko arriskua izan dezakegu, Espainiak gobernantza diseinatzegatik». Jaurlaritzak aurreratu du hurrengo urtea dela garrantzitsuena funtsen banaketan, «uhin produktibora» iritsiko diren garaia izango delako, eta euskal enpresek egitasmo erakargarriak aurkeztuko dituztela uste du. Alde horretatik, Jaurlaritzak funtsen eraginaren inguruko kalkulu interesgarria egin du: 2021-2026ko tartean EAEko BPG gordina %1,65 gehiago haziko da diru laguntza gisa iritsitako funtsei esker. Kalkuluak ez ditu zenbatu mailegu gisa iritsitako funtsak.

Etxeen birgaitzearekin «kezkatuta» Europako Funtsen eta aurrekontuen haritik, Azpiazuk onartu du Jaurlaritzak badakiela etxebizitzak birgaitzeko Europako Funtsen dirua amaitu izanak ezinegona sortu duela. «Kezkatuta gaude, eta ari gara gaiari bueltak ematen», laburbildu du. Onartu du birgaitzeak egiteko diru sorta nola handitu aztertzen ari dela, baina zaila dirudi Europako Funtsen tamaina berekoak izatea. Laguntza horiek, batez beste, lanen %40 finantzatzen dituzte.


Summary: UGTk, CCOOk eta CENek 400.000 euro banatzeko «azpijokoa» darabiltela salatu du LABek. Sindikatu abertzalearen arabera, Nafarroari dagozkion Lan Arriskuen Prebentziorako Fundazioaren ardurapeko funtsak banatzean «agerian geratu da diru kopurua kobratzea bermatzen» zaiela hiru eragileei.

LABek Nafarroako Gobernuari eskatu dio ez dezala onar UGT eta CCOO sindikatuen eta CEN patronalaren mesedetan egindako eta «klientelismoan» oinarritutako funtzionamendu hori. Ez dute baztertzen auzitara jotzea. «UGTk eta CCOOk euren pribilegioetan aurrera egiten saiatzen dira edozein hutsune aprobetxatuz, eta, estrategia horren aurrean, LABek ez du inolako tarterik utziko».

Egoera horren berri eman du LABek bere Iruñeko egoitzan, 10:30ean. Uxue Barkosen agintaldian bertan behera geratu ziren urte luzez UPNren gobernuek zuzenean bi sindikatuentzat eta enpresaburu elkartearentzat banatutako laguntza zuzenak. Haatik, prentsaurrekoan, zirrikituak baliatu dituztela gaitzetsi dute Imanol Karrera Nafarroako koordinatzaileak eta Inko Iriarte Lan Osasuneko Idazkaritzako arduradun nazionalak.

Euren esanetan, Izaskun Goñi Nafarroako Gobernuko Enpresa Politika, Nazioarteko Proiekzio eta Lan zuzendariak bilera batera deitu zituen, funtsen kudeaketa antolatzeko asmoz. Funts horiek Lan Arriskuen Prebentziorako Estatuko Fundazioaren kontura dira, eta Nafarroari 400.814 euro dagozkio. LABen arabera, bileran «agerian geratu da diru kopurua kobratzea bermatu» zaiela UGTri, CCOOri eta CENi, eta dirua banatzeko agiriak prestatu egin direla.

LABeko arduradunen arabera, «deigarria da» Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko Departamenduak deitu zuela bilera horretara, artean Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratu gabe zeudelarik funtsen banaketaren oinarriak: «UGTko eta CCOOko ordezkariek irizpide argiak zekartzaten idazkietan, eta lotsagabe esaten zioten Nafarroako Gobernuari nola interpretatu behar zituen oraindik argitaratu ez diren pleguak». Gaineratu duenez, funtsen banaketan «epaile eta parte izaten jarraitu nahi dute».

Funtsak, blokeatuta

Izan ere, praktika horrek iraganean Kontu Auzitegiarekin egin du talka. Karrerak eta Iriartek gogora ekarri dute urte luzez funts horiek blokeatuta egon direla, Espainiako Auzitegi Kontuak irregulartasunak atzeman zituelako. Berez, 2008tik 2013ra arteko laguntzen deialdiak baliogabetu egin ziren horregatik. Funtsen kudeaketaz arduratzen zen Espainiako fundazioak sistema aldatu zuen, eta banaketa horretatik kanpo utzi zituen Osalanen kontseilua eta Nafarroako Lan Osasuneko kontseilua.

Gerora, Kontu Auzitegiak ondorioztatu zuen finantzaketa sistema bat zela, eta bi sindikatuak eta CEOE patronala arduratzen zirela irizpideak ezartzeaz eta ondoren dirua banatzeaz. LABeko gogora ekarri duenez, kontu auzitegiak zalantzan jarri zituen kasu askotan emandako laguntzek, ez zutelako bat egiten zutela hura gauzatzeko ekintzekin.

LABen arabera, funtzionamendu horren aurkako hainbat epai pilatu dira urteotako auzibide luzean, eta, hori ikusirik, iazko irailean Espainiako Lan Arriskuen Prebentziorako legearen V. xedapena aldatu egin zen. LABen arabera, aldaketa horren bitartez, funts horien ardura zentralizatu egin da, eta Espainiako Lan Ministerioaren gainean utzi da. «Autonomia erkidegoei kendu egin diete jarduera ildoak zehazteko gaitasuna», eta haren esku uzten du urtero oinarriak diseinatzeko eta argitaratzeko ahalmena.

«Bestela esanda, lege aldaketa hori egin dute lehen modu irregularrean egiten zutena egiten jarraitzeko, eta orain segurtasun juridiko handiagoa eman diete». Sindikatuaren arabera, funtsen kudeaketa zentralizatuta Hego Euskal Herriko bi administrazioen gaitasuna galdu da, eta «tramite huts» bihurtu.

Hemendik aurrera

Hori ikusirik, LABek azaldu du ez duela parte hartuko funtsen banaketan. «Ez dugu onartuko funts horiek interes korporatiboen arabera banatzea UGTren, CCOOren eta CEN patronalaren artean». Gainera, Nafarroako Gobernuak lan osasuneko proiektuei laguntza emateko lerro bat du, eta, beste banaketa horrekin, «ezinbestean» laguntzak bikoiztu daitezke, LABen ustez.

Egoera hori gizarteratzearekin batera, presio egin nahi dute bestelako erabakiak eta politikak ezar daitezen. Ez dute baztertzen auzitara jotzea. Gertutik jarraituko dute diruaren banaketa, «gerta daitezkeen irregulartasunen aurrean».

Nafarroako Gobernuari eskatu diote ez dela bide hori onartu eta, alderantziz, funts horien kudeaketa publikoaren alde egin dezala eskatu diote. LABen arabera, lan osasun arloaren izaera publikoa bultzatuz langileen baldintzak hobetu daitezke: adibidez, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua indartu daiteke, eta lan ikuskaritza propioa exijitu.


Summary: Implikako kaleratuek kalte ordain handiagoak jasoko dituzte. ELAk akordioa sinatu du enpresako zuzendaritzarekin, auzia Espainiako Auzitegi Nazionalera iritsi ondoren.

Implikak eta ELAk akordioa sinatu dute, eta enpresa horrek onartu egin ditu kalte ordainak, hasieran proposatutakoak baino handiagoak. Apirilean, enpresa horrek enplegua erregulatzeko espedientea (EEE) abiarazi zuen, eta 150 langile kaleratu zituen. Bilboko lantokian 89 izan ziren, eta hango langileek 130 egun baino gehiago egin zituzten greban. Implika formakuntza profesionalerako enpresa bat da, eta Espainian ere baditu zentroak.

Eragindako kaleratzeengatik, zuzendaritzak 33 eguneko kalte ordainak proposatu zituen, 12 hileko mugarekin. CCOOk proposamena onartu zuen, baina ELAk du gehiengoa negoziazio mahaian, eta hark, Andaluziako eta Valentziako bi zentroetako ordezkariekin batera, proposamena baztertu zuen, eta auzitara jo zuen.

Uztailean egin zen epaiketa, Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta fiskaltzak onartu egin zituen ELAk proposaturiko alegazio asko, eta enpresak eta sindikatuak akordioa egin zuten bart, uztailaren 26an.

Akordioak hurrengoak biltzen ditu. Hasteko, kalte ordaina 45 egunekoa izango da —Implikak 33 egunekoa proposatu zuen hasieran—, eta lan egindako urte bakoitzeko 3.000 euro ordaindu beharko diote langile bakoitzari.

Gainera, enpresak kaleratzeak borondatezko gisa onartu beharko ditu. Horrez gain, langileek lanera itzultzeko eskubidea izango dute, hamabost hilabeteko enplegu bermearekin. Eta, azkenik, akordio horrek Implikako lantoki guztietan izango du eragina.


Summary: Lantaronen hirugarren eguzki parke bat eraikitzeko oniritzia eman du Jaurlaritzak. FV Comunion enpresak 35.500 eguzki panel izango dituen proiektua mamitu nahi du Lantaronen. Gaurkoarekin, proiektua osatzen duten lau parketik hiruk jaso dute ingurugiro alorreko oniritzia.

Lantaronen (Araba) eraiki nahi duten eguzki energia proiektuko hirugarren parke fotovoltaikoari oniritzia eman dio gaur Eusko Jaurlaritzak. Ingurumen inpaktu txostena aldekoa da, baina zenbait zuzenketa egin beharko dituzte. Jaurlaritzak igorritako txostenaren arabera, instalazio horrek «garrantzi urriko» kalteak eragingo ditu ingurugiroan. Halere, enpresak zenbait zuzenketa egin beharko ditu inpaktua murrizteko. Txostenean diotenez, neurri horiek hartuz gero, ingurumenean ez du sortuko «eragin kaltegarri esanguratsurik».

Guztira, 35.500 eguzki plaka edukiko ditu FV Comunion enpresak Lantarongo Komunioi auzoan egin nahi duen proiektu fotovoltaikoak. Gaur oniritzia jaso duen parkeak ia 4.400 eguzki plaka edukiko dituela aurreikusten da. Proiektua osatzen duten lau parkeetatik txikiena da gaur onartutakoa. Gainerako hirurek 10.400 panel izatea aurreikusten da, eta, jada, horietatik bik jasoa dute oniritzia joan den ekainean. Hiru parke handien horietako bakoitzak 4,995 megawatteko potentzia instalatua izango du, eta gaur onartutakoak, 2,1 megawattekoa.


Summary: Bigarren aldiz, Alzorrizek ezezkoa eman dio UPNri. PSNko Antolamendu idazkariaren arabera, «bateraezina da» Espainian Nuñez Feijoo babestu nahi izatea eta esatea Nafarroan sozialistak babesteko prest dagoela.

Alderdi sozialistak ez dio kosk egin amuari. Atzo, UPNren zuzendaritzak berretsi egin zuen Esparzak aste hasieran egindako eskaintza: «EH Bildu erabakigarri izateari uztearen truke», gobernuan egonkortasuna bermatzeko prest dira, eta, horregatik, PSNri eskatzen diote UPN gutxiengoa den udalak —Iruñekoa barne— babes ditzala. PSNk eskaintza onartuko balu, de facto, bakarrik eta UPNren menpe utziko luke.

Alta, asteartean egin bezala, PSNko Ramon Alzorrizek ezezko irmoa eman dio berriz Esparzari. Antolamendu idazkariaren arabera, euren apustua da egungo bazkideekin osatzea gobernua. «Horretan ari gara, eta lanean jarraituko dugu».

Ikusi gehiago: Legealdiari begirako egonkortasuna eskaini dio UPNk Txibiteri

Kazetarien aurrean egindako adierazpenetan, Alzorrizek salatu du UPNren eskaintza ez datorrela bat haren jokabidearekin. «San Adrianen, gai izan dira Voxekin akordioa egiteko, eta alkatetza kendu diote talderik bozkatuenari, PSNri; aurpegiratu digute EH Bildurekin akordioa egin izana Nafarroako Gobernua osatzeko, eta ez da egia; txalotu egin dute Txapotek bota zaitzala leloa; sanchismoa bertan behera uzten ahalegindu dira, eta ezin izan dute; eta berriro esan dute Feijooren alde egingo dutela».

Alzorrizen arabera, ez dute halako eskaintzak onartzeko inongo asmorik. «Horren antitesia gara». Aipatu du «bateraezina» dela «sanchismoa eraitsi nahi izatea eta Alderdi Sozialistaren gobernua babestu nahi izatea hemen: «Ez da bateragarria Feijoo babestea eta hemen gobernu sozialista bat». Gaineratu du ez dutela batere konfiantzarik UPNrekin.

Gobernu osaera, urrun

Behin uztailaren 23koa argituta, PSNk nahiko luke negoziazioak ahalik eta azkarren egitea aurrera. Abuztuaren 28ra arteko epea dute alderdiek, eta Geroa Baik baieztatu du gobernu osaerari buruzko posizioak «oso urrunduta» daudela oraindik ere. «Saiatu beharko dugu ikuspegiak gerturatzen», adierazi du Maria Solana parlamentariak, legebiltzarrean egindako adierazpenetan.

Uztailean, akordio programatikoari buruzko elkarrizketak izan dituzte PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k, eta nahiko aurreratuta daude. Normala denez, ados diren kontuetan ez da arazorik izan, eta euren arteko diferentzia politikoak amaierarako utzi dituzte. Halaber, diferentzia horiek kudeatzeko eta kontrol mekanismoak ezartzeko irizpideak ere ezartzeko dituzte. Iragan legealdian, arazoak izan ziren arlo horretan, gobernuko bi bazkideek ikusi zutelako PSNk nahi zuena lortzen zuela maiz. Hala, Ahal Dugu-k ere baieztatu zuen aurrera atera ez diren konpromiso gehienak eurek bultzatutakoak izan direla.

Hala, zailena geratzen da egiteko, programaren arloan zein gobernuaren osaeran. Negoziazioak hasi zirenetik, Geroa Baik argi utzi du egungo ordezkaritza instituzionalari eutsi nahi diola eta barne funtzionamenduaren inguruko aldaketak nahi dituela. Solanaren arabera, programari zein gobernu osaerari buruzko bi eztabaidak irekirik dira. Solanak gaineratu du zuhur jokatu nahi dutela: «Inor ez dago inbestidurari data bat jartzeko moduan».

Solanak baieztatu du eurak eroso egongo diren gobernu eredua bilatuko dutela. «Nahi dugu izan presentzia nahikoa eta ordezkaritza instituzional nahikoa».

Alfaro: «Ez da arazorik izango»

Zurekin Nafarroa koalizioko Begoña Alfaroren ustez, ez da arazorik egongo akordioa lortzeko, nahiz eta alderdien artean diferentziak izan: «Ardura kontu bat da».

Alfaroren arabera, negoziazioei berriz ekin diete hauteskundeak amaituta, eta intentsitate handiz ari dira lanean. Haren esanetan, ez dago korapilo handiegirik, baina eztabaida biziak dituzte hiru alderdiek. Esparzaren eskaintzari dagokionez, Alfaro lasai dago. «Ez da bideragarria UPNren eta PSNren arteko gerturatze bat».


Summary: EBZk %4,25eraino igo ditu tasak, eta ez du argitu irailean zer egingo duen. Inflazioa jaisten ari denez, aurrerantzean «datuen araberako erabakiak» hartuko ditu banku zentralak. Inoizko maila gorenean daude interes tasak, eta hala jarraituko dute inflazioa «hautsi arte»

Jokoa aldatu du Europako Banku Zentralak. Azken bileretan, hurrengoetan zer egingo zuen nahiko garbi utzi ohi zuen banku zentralak, inflazioaren aurkako borrokan diruaren prezioa gehiago garestitzeko beste biderik ez zuela nabarmenduta. Baina apaltzen ari da inflazioa, eta interes tasak goia joko duten eguna gerturatu ahala, EBZk eskuak libre utzi nahi izan ditu.

Aurrerantzean, «datuen araberako erabakiak» hartuko ditu, baina bi aukera baizik ez daude: beste puntu laurden bat igotzea edo igoeretan eten bat egitea. Interesak jaisteko aukera «ezezko borobil batekin» baztertu du Christine Lagarde EBZko presidenteak, eta gaineratu du irailaren 14an aldaketarik ez egiteak ez duela esan nahi urriaren 26ko bileran egingo ez duela.

Gaurkoan, berriz, ekainean aurreratutakoa berretsi du EBZk: puntu laurden igo ditu bere interes tasa guztiak. Horrenbestez, bankuek EBZri maileguak eskatzearen truke %4,25eko interesa ordaindu beharko dute. Banku zentralak, berriz, %3,75eko interesa ordainduko die sobran duten likidezia bere kutxetan gordetzen duten bankuei. Tasa berri horiek inoizko handienak dira, eta abuztuaren 2an jarriko dira indarrean.

Duela urtebete hasi zen EBZ interes tasak jasotzen, eta horrela eten zuen sei urte iraun zuen zero tasako ezohiko garaia. Orduz gero, beste zortzi aldiz bildu da EBZko kontseilua, eta guztietatik atera da diruaren prezioaren emendatze batekin, bortitzagoa hasieran, eta motelagoa azkenekoetan. Euriborra, %4,2rako bidean

Interes tasa ofizialen igoerak isla zuzena izan du herritarrek eta enpresek bankuei ordaintzen dizkieten maileguetan. Indize ezaguna, hamabi hilabeterako Euriborra, %0,992ra iritsi zen iazko uztailean, eta %4,2 inguruan bukatuko du aurtengo uztaila. Atzo %4,14 markatu zuen, baina banku zentralaren erabakiaren ondoren, baliteke gaur koska bat gorago ixtea.

Igoera bortitz horrek sekulako igoerak eragin ditu herritarrek eta enpresek beren maileguen truke ordaintzen dituzten maileguetan. 150.000 euroko hipoteka bat itzultzeko daukatenek, esaterako, hilean 250 euro gehiago ordaindu behar dituzte orain.

Funtzionatzen ari da

Maileguak garestituta, EBZren asmoa da jarduera ekonomikoa moteltzea eta horrek inflazioa jaistea. Pilula garratz hori funtzionatzen ari da, eurogunea atzeraldi tekniko apal batean sartu baitzen 2022ko azken hiruhilekoan. Hori bai, herrialde batetik bestera alde handiak daude, eta badira hazkunde tasa nahiko txukun bati eusten dioten eremuak; horien artean dago Euskal Herria.

Gaurko bileraren osteko agerraldian, Lagardek onartu du diruaren prezioaren garestitzea eragin handia izaten ari dela finantzetan, baina txikiagoa herritarren maileguetan. Neurri batean hori da enplegua handitzen ari delako.

Edonola ere, torlojua gehiago estutzeko erabakia «aho batez» hartu dute EBZko kontseiluko kideek, bai belatzek baita usoek ere, batzuek zein besteek uste baitute gehiago egin behar dela inflazioa EBZk egokitzat jotzen duen mailara jaisteko, hau da, %2ra. «Inflazioaren bizkarra hausteko asmoz gabiltza», nabarmendu du Lagardek.

Inflazioak urrian jo zuen goia, %10,6an, baina orduz geroztik jaitsi egin da, batez ere energiak iaz izan zuen gorakada izugarriaren eragina amaitu delako eta gas hornidura bermatzeak haren eta argindarraren prezioa apaldu duelako. Ekainean %5,5era jaitsi zen inflazioa, eta astelehenean jakinaraziko du Eurostatek uztaileko datu aurreratua. Datu garrantzitsua izango da hori, Lagardek argi utzi duelako uztaileko eta abuztuko inflazioaren bilakaerari erreparatuko diola gehien hurrengo mugimenduak erabakitzeko.

Datu orokorra ez ezik, azpiko inflazioa ere kontuan hartuko du banku zentralak, hau da, energiaren eta elikagai freskoen eragina kontuan hartzen ez duenari. Horrekin kezkatuagoa dago EBZ, prezioen igoera jarduera ekonomikoaren atal guztietan sustraitu dela erakusten duelako. Lagardek oroitarazi duenez, energiaren atalean negatiboa da inflazioa, produkzioan ere asko apaldu da, baina zerbitzuetan prezioak oraindik indarrez hazten ari dira.

AEBetan ere, bileraz bilera

EBZk ez ezik, AEBetako Erreserba Federalak ere jaso ditu interes tasak. Asteazkenean egin zuen, eta %5,25 eta %5,5 arteko maila batean utzi zituen, azken 22 urteotako handienean. Lagarderen moduan, Jay Powell Fedeko buruak ez zuen aurreratu nahi izan iraileko bileran zer egingo duten. «Datuek justifikatzen badute, posible da interes tasak igotzea. Baina esango dut posible dela bere hartan uztea ere. Tentuz aztertuko dugu egoera, bileraz bilera».


Summary: Hemeretzi herrialdetako 11 film lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean. Liang Ming zinemagile txinatarraren Xiao Yao You / Carefree Days lanak inauguratuko du atala. Besteak beste, Japonia, Iran, Kazakhstan, Singapur, Suedia, Errusia eta Kolonbiako zinemagileen lehen edo bigarren lanak izango dira ikusgai Donostiako 71. Zinemaldian. Hollywoodeko grebak zer eragin izan dezakeen «egunez egun» aztertu beharko dela iritzi dio Jose Luis Rebordinosek, jaialdiko zuzendariak.

Ohi bezala, Donostiako Zinemaldia tantaka-tantaka ari da iragartzen bere 71. aldiko programazioak zer film bilduko dituen. Zuzendari Berriak saila osatuko duten lanen txanda izan da oraingoan: hemeretzi herrialdetako 11 ekoizpen izango dira ikusgai atal horretan, zinemagileen lehen edo bigarren filmak denak ere. Kutxabank-Zuzendari Berriak saria eskuratzeko lehiatuko dira guztiak. Hain zuzen, Kutxabank-ek diruz babestuko du sail hori aurten ere. Irailaren 22tik 30era egingo dute jaialdia.

Beste atal ia denetan egile berrien lanak ere badiren arren, Donostiako Zinemaldiak «talentu berrien alde» egiten duen apustuaren adibide argiena da Zuzendari Berriak saila, jaialdiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek eta Kutxabankeko ordezkari Marta Madinabeitiak adierazi dutenez. Aukeratutako lanetatik, lehen filmak dira zazpi, eta gainerako laurak, berriz, bigarren filmak. Jatorriari dagokionez, sortaldeko zinemak duen pisua nabarmendu du Rebordinosek, eta askotariko gaiak lantzen dituztela gaineratu.

Bigarren filmarekin lehiatuko direnen artean da Liang Ming (Yichun, Txina, 1984) aktore, zuzendari eta gidoigilea. Wisdom Tooth (2020) lehen lana arrakastaz erakutsi zuen nazioarteko hainbat zinema jaialditan, eta Xiao Yao You / Carefree Days haren bigarren filmak inauguratuko du saila. Ban Yu idazlearen nobela du oinarrian, eta gaixorik dagoen eta munduan bere tokia aurkitu nahi duen emakume gazte bat du protagonista.

Zenbait film labur eta Roll (2020) film luzea zuzendu ondoren, bigarren lanarekin lehiatuko da Daichi Murase (Shigaraki, Japonia, 1997) zuzendaria ere: Kiri no Fuchi / Beyond The Fog haren filmak itxiko du saila, zeinetan belaunaldiz belaunaldi mendiko herri urrun batean ostatu bat zuzendu duen familia baten deskribapen intimoa egin duen zuzendariak.

Henry Bernadet (Quebec, 1977) zinemagileak ere nazioarteko zenbait jaialditan parte hartu zuen bere lehen lanarekin, À l'ouest de Pluton (2008). Orain, berriz, Les Rayons Gamma bigarren lanarekin izango da Donostian. Montrealgo gazte belaunaldi baten erretratua erakusten du filmak.

Eta bigarren lanarekin izango da lehian Javier Macipe ere (Zaragoza, Espainia, 1987), La estrella azul izenekoarekin, hain zuzen. Golden Zippers, Mas Birras eta Almagato taldeen sortzaile Mauricio Aznar musikariaren bizitza fikziora eraman du zinemagileak. Aurrez, hainbat film labur eta Los inconvenientes de no ser Dios (2014) luzea zuzendu ditu Macipek.

Zazpi opera prima lehian

Hautatutako gainerako zinemagileak beren lehen lanarekin lehiatuko dira. Farhad Delaram zuzendariak (Teheran, Iran, 1988) Ashil erakutsiko du; filmean, ospitale batean lan egiten duen zinemagile gazte bati bizitza aldatuko zaio neska gazte misteriotsu bat ezagutu ondoren.

Askhat Kuchinhirekov (Almaty, Kazakhstan, 1982) aktore eta zuzendari laguntzaile lanetan aritua da, eta Bauryna salu du lehen lana zuzendari gisa. Antzinako tradizio nomada batetik hartzen du izena filmak; tradizio horren arabera, lehen semea edo alaba aitona-amonei ematen diete gurasoek, haiek zaindu dezaten.

Niclas Larssonen (Malmo, Suedia, 1990) lehen lanean, Taylor Russell, Ewan McGregor eta Ellen Burstyn aktoreek parte hartu dute, besteak beste. Mother, Couch! pelikulan, elkarrengandik urrun dauden hiru anai-arreba elkartuko dira, haien amak altzari denda bateko sofatik zergatik ez duen mugitu nahi argitzeko asmoz.

Ilia Malakhova (San Petersburgo, Errusia, 1973) gidoilari eta muntatzaile lanetan aritu izan da, eta Hi, mom du estreinako film luzea. Kira izeneko 36 urteko emakume bat du protagonista; ezin du amaren desagerpena gainditu, eta ahizpa txikiaren eta iloben etxe berean bizi da.

Juan Sebastian Quebrada (Medellin, Kolonbia, 1987) zuzendariak El otro hijo aurkeztuko du. 2020an Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroan parte hartu zuen obrak, eta nerabe baten istorioa kontatzen du; anaia ustekabean hilko da, eta bizitzen jarraitzeko beharrezko indarra bilatzen saiatuko da.

Diwa Shah (Nainital, India, 1995) zuzendari laguntzaile eta nobelagile lanetan aritu izan da, eta Bahadur the Brave filmarekin egin du debuta zuzendari gisa; Nepalgo mugatik gertu dagoen herrixka indiar batean girotua, filmak gaixorik dagoen semea sendatzeko dirua irabazten saiatzen den etorkin nepaldar baten istorioa kontatzen du.

Nicole Midori Woodford (Singapur, 1986) zuzendariaren Last Shadow at First Light lehen film luzeak borobiltzen du hautaketa, zeinak desagertutako amaren bila Japoniara joango den emakume gazte baten istorioa kontatzen duen.

Kutxabank-Zuzendari berriak saria irabazteko lehiatuko dira 11 filmok. 50.000 eurokoa da saria, zuzendariak eta filmak Espainian duen banatzaileak erdibana jasoko dutena. Halaber, saileko lanak Gazteriaren TCM saria lortzeko hautagai ere badira.

Hollywoodeko grebaz

Hollywooden lanean ari diren gidoilariek lehenik, eta aktoreek ondoren, beren eskubideen aldeko greba abiatu zuten orain aste batzuk, eta zinemaren hainbat arlotan eragina izaten ari da protesta, baita jaialdietan ere —abuztuan egingo duten Veneziakoan, kasurako—. Rebordinosek adierazi du Donostiako Zinemaldian «glamourrak» ez duela beste festibal batzuetan adina pisu, baina aitortu du grebak eragina izan dezakeela haienean ere. Haren ustez, protesta ez da jaialdia egin aurretik amaituko, eta zuhur mintzatu da, egunetik egunera egoera aldatu daitekeelako. Hala ere, orain dela egun batzuk baino itxaropentsuago ere agertu da: «Badirudi ate batzuk ireki egin direla, eta azter daitezkeen bide batzuk badirela».

Sindikatuta dauden aktoreak jaialdian izango diren, berriz, zalantzazkoa da uneotan, tartean, Donostia Saria jasoko duen antzezlea, Javier Bardem. Rebordinosek adierazi du «kasuz kasu» aztertuko dutela egoera bakoitza, eta jakinarazi du SAD-AFTRA AEBetako aktoreen sindikatuarekin negoziatzen ari direla Bardemi nahiz sindikatuko kide diren beste hainbat aktoreri festibalera etortzeko baimena eman diezaieten. Edonola ere, ziurtzat jo du oraintxe ezinezkoa dela plataformen nahiz zinema estudio handienen proiektuetan parte hartu duten aktoreak Donostian izatea, sindikatuak ez baitu halakorik baimenduko, «gatazka horietan dagoelako». Eskatzen dituzten baldintzak dagoeneko betetzen dituzten ekoiztetxe independenteak, aldiz, baimen horiek jasotzen ari direla gehitu du; hori da Raven Jackson zinemagilearen All Dirt Roads Taste of Salt filmaren kasua, adibidez, zeina Urrezko Maskorra irabazteko lehian izango den.

Edozein modutan, grebak zer-nolako eragina izango duen egunez egun aztertzen jarraitu beharko dutela nabarmendu du Rebordinosek, eta ezer ezin dela ziurtzat jo oraindik. «Hainbat presentzia galduko ditugu, baina beste batzuk salbatu egingo dira». Eta gaineratu du protestak ez duela eraginik izan aurtengo filmen hautaketan, greba hasi aurretik egin baitzuten aukeraketa.


Summary: Abuztuaren 6an mobilizatzera deitu du Etxerat-ek. Presoen eskubideen urraketak bukatzeko eskatu du elkarteak. Hamabost hondartzatan egingo dituzte elkarretaratzeak.

Abuztuaren 6an, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan mobilizatuko da Etxerat, Etxera lelopean. La Arena, Bakio, Laidatxu, Laida, Laga, Ea, Lekeitio, Ondarroa (Bizkaia), Mutriku, Deba, Zarautz, Orio, Donostia, Hondarribia (Gipuzkoa) eta Hendaiako (Lapurdi) hondartzetan, senideek pairatzen dituzten egoerak salatu eta presoek eta erbesteratuek etxera itzuli behar dutela adieraziko dute.

Etxerat euskal preso eta iheslari politikoen senide eta lagunen elkarteak «gizarte osoaren eskubideak errespetatzeko» eskatu du. «Zorionez presoen sakabanaketa amaitu egin da eta egoera hobetu da, zalantzarik gabe. Hala ere, gradu erregresioak itzultzen ari dira eta Auzitegi Nazionaleko sektoreek oztopo gehiago jartzen dituzte, egungo testuingurutik erabat kanpo dagoen mendeku gisa». Era berean, salatu dutenez, senideek batez beste hogei urtetik gorako espetxealdia eta urruntasuna «baldintza txarrenetan» gainditzen dute. Gaineratu dute, senideetako asko adindunak direla, horietako batzuk gaixotasun larriekin diagnostikatuak.

Halaber, oraindik indarrean dauden salbuespen neurriekin eta euskal presoei aplikatzen zaien eskubideen urraketarekin amaitzeko eskatu dute. «Gure presoentzat ez dugu pribilegiorik eskatzen, eskubideak baizik. Aplikatu legedia arrunta eta desblokeatu dagokien ibilbideak gizarte osoaren eskubideak errespetatzeko».

Gaur egun, guztira 151 preso, 17 erbesteratu eta 5 deportatu politiko daudela mahaigaineratu dute. Bide beretik, gogora ekarri dute uztailaren 22an zendu zen Sebas Etxaniz euskal preso ohia. «Erbesteko eta espetxeko urte luzeak ez zaizkio oharkabean pasa». Ordura arte, EPPK-ko presorik zaharrena zen, 80 urterekin.

Nelson Mandelaren Nazioarteko Eguna dela-eta, Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoak eginiko erakunde-adierazpenarekin bat egin dute. «Euskal espetxe-administrazioa pertsonaren duintasun-printzipioak, espetxe-aldia murriztea, erkidegoan birgizarteratzea, ikuspegi errestauratiboa eta haurren eta generoaren ikuspegia gehitzea, politika publikoak sar daitezen sustatuz finkatzea» dute helburu.


Summary: Alerta horia ezarri dute Euskal Herriko hainbat tokitan, ekaitzengatik eta euriteengatik. Alerta horia arratsaldetik aurrerako iragarri dute meteorologia agentziek.

Eguraldi aldaketa dator gaur. Alerta horia ezarri dute meteorologia agentziek arratsaldetik aurrera, litekeena delako ekaitzak eta euriteak izatea. Euskalmet Euskadiko Meteorologia agentziak alerta ezarri du 15:00etatik 21:00etarako, Gipuzkoa eta Bizkaia barnealdean, Araba erdialdean eta Ebroko ardatzean. Litekeena da orduko hamabost litro ur botatzea, eta Araban eror daitezke eurite handienak. Euriteekin batera, baliteke kazkabarra eta haize boladak izatea.

Nafarroa ekialdean ere, batez ere Pirinio aldean, euriteak eta ekaitza izateko arriskua dago, Nafarroako meteorologia eta klimatologia agentziaren arabera. Haize zakarra iragarri du ekaitzak izango diren guneetarako. Ipar Euskal Herrian ere alerta horia ezarri dute. Euriteak izango dira kostaldean, eta ekaitzak Pirinio aldean.

Bihar —ostirala—, tenperatura eta eguraldia uda girokoak izango dira berriro; eguzkitsu eta bero egingo du. Asteburuan, tenperaturak apur bat jaistea espero da, eta baliteke euria egitea.


Summary: Iberdrolak %28,2 handitu ditu irabazi garbiak urtearen lehen erdian. 2.521 milioi euro garbi irabazi ditu energia enpresak urtarriletik ekainera, 2022aren lehen erdian baino %28,2 gehiago

Iberdrolak irabaziak handitzen jarraitzen du, energia sektoreko enpresa gehienen moduan, urtarriletik ekainera bitarte 2.521 milioi euro garbi irabazi baititu, 2022ko epe berean baino %28,2 gehiago. Enpresaren arabera, sareetan eta berriztagarrietan egindako inbertsioengatik, Erresuma Batuko tarifa erregulatuen itzuleragatik eta Europako Batasunean energiaren produkzioa normalizatzeagatik eta prezioak handitzeagatik lortu dute irabaziak handitzea. Urtearen amaieran irabazi garbien igoera %10ekoa izatea espero dute.

2022ko udaz geroztik erregaiek, gas naturalak eta elektrizitateak aurretik zuten inflazio handia etengabe txikituz joan da. Ekainean, adibidez, etxeko gastuen KPI kontsumorako prezioen indizea, argindarra eta berokuntza barne hartzen dituena, -%26,6 zen. Hala ere, irabaziak handitzen jarraitzen dute Iberdrolaren tankerako enpresek.

Azken urtean %8 handitu dituzte inbertsioak, 10.544 milioi euroraino. Diru horren gehiena, %93, sareei (5.061 milioi euro) eta energia berriztagarriei (4.745 milioi euro) dagokie.

Iberdrolak instalatutako ahalmena handitu du azkenaldian. 2.500 megawatteko potentzia gehitu diote energia iturri berriztagarrien parkeari, eta 41.250 megawatt dira jada. Bestalde, eraikitzen ari diren beste planta batzuek beste 7.100 megawatt gehituko dituzte.

Bestalde, Iberdrolak 682,4 milioi euro banatuko ditu eskudirutan dibidendu gehigarrietan. Hala eskatu dute akziodunen %34,6k.


David Silvak futbola utziko du

Summary: David Silvak futbola utziko du. Joan den astean lesioa izan zuen belauneko lotailu gurutzatuan. Beste urtebeterako kontratua zuen talde txuri-urdinean.

«Gaur egun tristea da niretzat. Bizitza osoan egin dudanari agur esateko unea da». Hala iragarri du David Silva Realeko erdilariak futbola utziko duela. Joan den astean lesioa izan zuen belauneko lotailu gurutzatuan, eta erretiroa hartzea erabaki du. Nahi baino lehenago utziko du ibilbide profesionala: beste urtebeterako kontratua sinatu zuen joan den maiatzean, beste denboraldi batez Donostiako klubean jarraitzeko.

«Egun tristea» bai jokalariarentzat, bai Realarentzat berarentzat, agur esan behar izan baitio «zoriontsu» egin duen «futbolari puskari». Hiru urtez jantzi du Silvak elastiko txuri-urdina; 2020ko udan heldu zen taldera. «Horrekin geratzen gara, eman digun futbol guztiarekin, asko izan baita», adierazi du taldeak.

Erdilariak ez dio talde bati bakarrik egin agur; jokatu zuen lehen taldetik hasita azkenera artekoei eman dizkie eskerrak: Valentziari, Eibarri, Celtari, Manchester Cityri, Realari. «Nire taldekideei agur esateko unea da; familia izan dira niretzat. Zuen falta sumatuko dut. Mila esker etxean nengoela sentiarazi didazuelako», adierazi du. Gazterik hasi zen lehenengoan, eta talde armaginera igaro zen 2004-2005eko sasoian. Celta izan zuen hurrengo geralekua, eta 2010ean heldu zen Manchesterrera. Hamar denboraldi egin zituen han, Donostian amaitu aurretik.

Ez dira gutxi denboraldi horietan guztietan lortutako garaikurrak: Munduko Txapelketa bat, Espainiako selekzioarekin irabazitako bi Eurokopa, lau Premier League, bi FA Cup, bost Ingalaterrako Kopa, hiru Ingalaterrako Superkopa eta bi Espainiako Kopa —horietako azkena Realarekin lortu zuen, 2021eko apirilaren 3an, Sevillan—.


Summary: Kristin Harila eta Tenjen Sherpa hamalau zortzimilakotara igo dira 92 egunetan. Mendizale norvegiarrak eta mendizale nepaldarrak Nirmal Purjaren errekorra hautsi dute. Purja eskalatzaile nepaldarrak 2019an egin zuen aurreko errekorra, sei hilabete eta zazpi egunetan.

Kristin Harila norvegiarra eta Tenjen Sherpa nepaldarra inor baino azkarrago igo dira hamalau zortzimilakotara, 92 egunetan. Horrela, Nirmal Purjaren errekorra hautsi dute. 2019an Purja eskalatzaile nepaldarrak, sei hilabete eta zazpi egunetan lortu zuen.

Gaur goizean iritsi dira hamalau zortzimilakoetako azken tontorrera, 8.611 metroko K2 mendira. «10:45ean iritsi dira azken mendiko tontorrera, abiadura errekorra erreklamatzeko», esan du Mingma Sherpak, espedizioaren enpresa arduradun Seven Summit Trekseko zuzendariak.

37 urteko eskalatzaile norvegiarra aurreko urtean saiatu zen hamalau zortzimilakotara igotzen, sei hilabetean baino gutxiagoan. Apirilaren 28rako, hamalautik hamaika menditara igoa zen; Shisha Pangma, Cho Oyu eta Manaslu bakarrik falta zitzaizkion, eta azaroaren 4ra bitarteko epea zuen errekorra hausteko. Erritmo ona zeraman, baina bertan behera utzi behar izan zuen Tibeteko autoritateek ez zietelako eskalada baimenik eman Shisha Pangma 8.027 metroko mendira igotzeko.

Aurtengo apirilaren 26an, Shisha Pangmara igo, eta erronkari berriro ekin zioten Harilak eta bere laguntzaile Sherpak. Maiatzean Nepalen dauden zortzi zortzimilakotatik, seitara igo ziren: Cho Oyura (8.188 metro) maiatzaren 3an, Makalura (8.485 metro) maiatzaren 13an, Kanchenjungara (8.586 metro) maiatzaren 18an, Everestera (8.848,86 metro) eta Lhotsera (8.516 metro) maiatzaren 23an eta Dhaulagirira (8.167 metro) maiatzaren 29an. Nepaleko azken bi zortzimilakoetara ekainaren hasieran igo ziren: Annapurnara (8.091 metro) ekainaren 5ean eta Manaslura (8.163 metro) ekainaren 10ean.

Nepaleko mendiekin bukatzean Pakistanera abiatu ziren: Nanga Parbatera (8.125 metro) ekainaren 26ean, Gasherbrum II.era (8.034 metro) uztailaren 15ean, Gasherbrum Iera (8.080 metro) uztailaren 18an, Broad Peakera (8.051 metro) uztailaren 23an, eta azkenik, K2ra (8.611 metro) gaur, uztailaren 27an.

«Mendizale munduan oso gutxik amesten dute mugak hautsi eta ezohikoa den zerbait lortzearekin. Horrelakoa da Kristin Harila eta Tenjen Sherparen istorioa, ausardiagatik eta erabakitasunagatik, beraien izenak mendizaletasunaren historian grabatuta geldituko dira», idatzi du Seven Summit Treksek bere web orrian.

Nepaleko argazkilari Purnima Shrestha K2 mendiko tontorrera igo zen aurreko ostegunean. Hamalau zortzimilakotara igotzen den lehen neska nepaldarra izan nahi du.


Summary: Fiteron seme-alabak hiltzen saiatzea egotzitako andrea kartzelan sartzeko agindu du epaileak. Oraindik ere erietxean jarraituko du bolada batean, Poliziaren zaintzapean; handik ateratzean eramango dute preso, gainerakoan ihes egin dezakeela argudiatuta.

Emakume bat, ustez, 3, 5 eta 9 urteko seme-alabak hiltzen saiatu zen hilaren 20an Fiteron (Nafarroa), Guardia Zibilak jakinarazi zuenez. Adingabeak ospitaleratu egin zituzten, horietako bat, txikiena, oso larri. Jazoeraren berri izan orduko ikerketako iturriak aipatuz hainbat hedabidek zabaldu dutenez, amak arma zuri batekin eraso egin zien hiru umeei, eta pozoi bat hartzera behartu zituen. Ondoren, emakumea bere burua hiltzen saiatu zen. Guardia Zibilak ere esan zuen parrizidio saiakera bat izan zela. Erietxean egon da ordutik andrea, Poliziaren zaintzapean. Hantxe jarraitzen du, baina gaur epaileak espetxean sartzeko agindua eman du. Bolada bat egin beharko du oraindik ospitalean, baina handik ateratzean espetxera eraman beharko dute. Andreak ihes egin ez dezan hartu du erabakia epaileak. aditzera eman duenez.

Ebazpen judizialean hiru hilketa ahalegin egotzi dizkiote andreari. Zabaldu diren datuen arabera, umeei eraso egin aurretik, andreak senarrari hots egin zion telefonoz. Pozoi bat hartuko zuela esan zion. Jendea zelatan ari zitzaiola esan zion, eta gaizki esaka ari zirela berari buruz. Gizona lanera joana zen, ez zituen aintzat hartu andreak esandakoak. Handik tarte batera, ordea, pozoitu egin zituen haurrak, eta zauritu egin zituen labana batekin. Umeak erietxean daude oraindik; ahoan erredurak dituzte, hartu zuten pozoiaren ondorioz, eta zaurituta daude. Seme-alabei eraso egin eta gero, andreak berak ere pozoia hartu zuen, eta labanarekin sabelaldea zauritu zuen.

Aditzera eman dutenez, andrea ez dago oraindik epailearen aurrean deklaratzeko eran. Atxiloaldia hainbatetan luzatu du, eta, azkenean, espetxeratzeko agindua ematea ebatzi du. Fiskaltzak egindako eskari bati erantzun dio; adierazi du andreak ihes egiteko arriskua dagoela, berriz eman diezaiekeela min umeei, eta horregatik dela beharrezkoa neurria. Defentsa ez dago alde.


Nire Lapurra

Summary: Nire Lapurra. Ana Malagon Donostian jaio zen 1978an. Ikus-entzunezko komunikazio ikasketak ikasi zituen, eta produktu nahiz zerbitzu digitalak diseinatzen ditu. Samuraitasuna blogean idazten du, eta zutabegintza ere landu izan du, besteak beste, Berrian. Hiru ipuin liburu ditu argitaratuak, guztiak Elkar etxearen eskutik: Lasai, ez da ezer gertatzen (2014) —bere blogean ateratzen joandako mikroipuinek osatua—, Gelditu zaitezte gurekin (2017) eta Ez dakit zertaz ari zaren (2021).

Ez dut txanponik, ez dut txartelik, daukadan bakarra bankuko aplikazioa eta berehala atera nahi izan nuen nortasun agiriaren kopia da. Beti izan naiz atxilotua izatearen beldur, nahiz eta ez dudan horretarako inolako meriturik egin inoiz. Erregelak hausteko ezintasun atabiko bat daukat. Ezinezkoa zait erregela txiki, injustu eta absurdoenak ere (erregela txiki, injustu eta absurdoenak batez ere) apurtzea, bizitza honetan ez bada, existitzen ez den hurrengoan zigortua izango naizelakoan. Oso merezita gainera. Diru-zorroa lapurtu didan pertsona hori nire euskarri fisikoa bilakatu da. Bizirauteko behar ditudan erosketetatik haratago, diru-trukearen plazan ordezkatzen nauena. Ez dakit plaza horretan zein itxura daukadan. Nire antza txikiena ote dudan ere. Zein adin dudan, zein genero. Ba ote dudan adin edo genero jakinik sikiera. Daukadan dirua lapurtzen ari zait baina izan nintekeen pertsonaren ilusioa ematen dit bueltan. Horregatik ez naiz txartela indargabetzeko gai izan oraindik. Egin nitzakeen eta egin ez ditudan gauzak egiten ari delako nire lapurra eta hori egiten ari nintzena baino gehiago da. Kontu korronteko mugimendu bakoitzaren jatorriarekin bizitza bat osatzen ari zait nire lapurra. Ez da nire bizitza, baina nolabait bada nire bizitza ere bai. Azken finean, nik ordaintzen dut bizitza hori. Nire lapurra nire lapurra denetik, loreak erosi ditu behin baino gehiagotan. Zein lore eta nori, niri dagokit irudikatzea. Loradendara gerturatzekotan egon naiz, diru horrekin zer eros daitekeen galdetzen hasi, haurrak ginenean gozodendetan egiten genuen bezala. Galdera horren erantzuna zerbait xumea da beti. Norberaren zaurgarritasun eta mugen onarpen bat dago horrelako galdera batean. Biluzik dagoen eskua zabaldu eta zer duen eta duen horrekin nor den erakusten du batek. Loradendan, gozodendan edo ohean, zaila da horrela biluztea. Nire lapurrak ez du arazo hori. Nire diru-zorroa jantzi dezake biluzik agertzeko. Etxera heltzen denean Bohemiako kristalaren imitazio merke bat den loreontziari aurreko asteko loreak kentzen dizkiolakoan nago. Ura husten du. Arre eta zikina dagoen ura beste ur garden eta garbi batek ordezkatu. Zikinduko da hau ere. Ez dago garbi eta garden mantentzen den ezer. Leihoaren aldamenean dagoen altzariaren gainean uzten du loreontzia, eguzkiak zeharka eman diezaion. Beste landare batzuk ditu, etxeko biztanle egonkorragoak hauek, baina ez askoz ere egonkorragoak, nire lapurra nirea baldin bada, kaktusak ere akabatzeko dohaina izango duelako. Nire imitazio on bat izan behar du nire lapurrak. Kaktusek aintzat hartzen ez den arreta apur hori behar dute behinik behin eta denok dakigu aintzat hartzen ez dena hil egiten dela. Etengabeko argia eta ureztatzea eskatzen duten landareek gehiago irauten diote nire lapurrari. Asko eskatu eta esker txarrekoak diren landare horiek. Telefonoz sekula deitzen ez duten lagun horietako bat zen nire lapurrari hil egin zaion kaktusa. Nire lapurra ere ez da deitzen duen horietakoa, bestela ez litzateke nire lapurra izango. Noizean behin mezuren bat uzten zioten elkarri jadanik inork entzuten ez duen telefono finkoaren erantzungailuan. Gehienetan kasualitatearen esku uzten zuten elkar ikustearena. Kalean gurutzatu eta hurrengo egunerako hitzordua egiten zuten. Edo «data jarriko dugu oraintxe bertan» esaten zuten, «bestela ez dago modurik». Bazegoen modurik, baina ez zegoen ganorarik. Egun gutxiko epearekin jartzen zuten data badaezpada ere. Paseoak ematen zituzten nire lapurrak eta bere kaktus lagunak. Pasa den udan, inora ez doan bide baten amaieran, lagunak «gaixo nago» esango zion nire lapurrari. «Oso gaixo». Nire lapurra harritu egin zuen horrek, ez zuen gaixo aurpegirik eta. Kaktusek ondo disimulatzen dute beraien terminaltasuna. Zerbait hartu nahi zuela esan zion lagunak, hiltzea ez den beste zerbait ospatu nahi izango balu bezala. Lagunak ordaindu zuen ardo bat eskatu zuten itsaso ondoko pasealekuko terraza batean. Iraganari buruz hitz egiten hasteko tentazioari eutsi zioten. Ekaitza iragartzen zuten itsasotik zetozen hodei beltzei erreparatu gabe, etorkizuna tristea iruditzen ote zitzaion galdetu zion kaktusak nire lapurrari. Honek ez zuen erantzuten jakin. «Ez dago erantzun zuzenik» esan zion lagunak, hilzorian dagoen norbaitekin hitz egiteak bakarrik eragin dezakeen presioa kendu nahian edo. Ezer ez erantzutea nahiago izan zuen nire lapurrak, oraina bakarrik zuen lagunari etorkizuna zama astun bat suertatzen zaiola erantzutea baino. Nire lapurra ez zen nire lapurra oraindik baina bazituen orduan ere nire lapurra izatearen trazak. Hiltzera zihoan kaktus lagunak isiltasun hori ulertzen zuen. Gertatuko ez zitzaizkion gauzekin kezkatzen jarraitzen zuela, inertziaz edo. Ordaindu beharko ez zituen fakturak pilatzen zitzaizkiola buruan. Bakean egon beharko zukeen horrez gero. Bere izenean zegoen kreditu txartelaren zorrari kasu egiteari utzi. Ezin zuen ordea. Bizi izango bazituen bezala bizi zituen gauzak oraindik. Hil ostekoak ere. Lagunak ez zuen erraustua izan nahi, ez errautsak inon sakabanatzea nahi. Agur-ekitaldi, gitarra eta bertso saio astunik gabe hil nahi zuen. «Ez dut esanahi berezia duen leku sinbolikorik». Bazekien ez zela bertan izango, ez zuela omenaldiek sortzen duten auzo lotsa sentituko. Gehiago zela gelditzen zirenentzako. Baina hala ere. Kaktusa beste behin ikusteko ahalegina egingo zuela zin egin zion nire lapurrak bere buruari. Alferrik. Izan zuen modua, baina ez ganora. Beti falta izan zaio ganora. Handik denbora batera, ez dakit non, ez dakit nola, nire lapurrak nire diru-zorroa lapurtu zuen. Esertzeko leku deseroso samar bat den arren, izenak eta datak dituen harri hotz batean eserita ikusten dut nire lapurra, nik ordaindu dudan lore sorta batekin. Leku sinbolikoen faltan, kaktusa lurperatu zuten hilobiaren gainean. Hilerrian haizeak jotzen du baina batez ere, bakardadeak. Azkenaldian lagunik hil ote zaidan gogoratzen saiatzen ari naiz eta nire bizitzatik drastikoki desagertu diren pertsonak besterik ez zaizkit etorri burura. Kalean agurtu edo hitz egiteari utzi diotenak, inolako arrazoi berezirik gabe. Ez diogu elkarri ezer lapurtu. Elkarri ezer emateari utzi diogu. Mota horretako lapur batzuk ditut. Mota horretako lapur bat naiz ni ere bai. Mamu bat. Hilarririk gabe oraindik, ozta-ozta gogoratzen ditugu gure izenak. Diru-zorroan daramatzagun kreditu txarteletan agertzen diren izen horiek. Nire izenez deitu dut nire lapurraren bertsio hau ere, ea biratzen ote den. Baina besteek bezala, ez dut kasurik egitea espero. Bizi ez dudan bizitza jarraitzea baizik.


Summary: Inoiz erregistratutako hilabeterik beroena izango da aurtengo uztaila. Lehen 23 egunetan Lurraren batez besteko tenperatura 16,95 gradu izan da, eta gainditu egin du 2019ko uztaileko marka, 16,63koa. Munduko Meteorologia Erakundeak nabarmendu du inoiz baino beharrezkoagoa dela berotegi efektuko gasen emisioa murriztea.

Aintzat hartuta zein tenperatura neurtu dituzten hilabete honetako aurreneko hiru asteetan, Munduko Meteorologia Erakundeak eta Copernicus Europako Batasunak klima aldaketa aztertzeko sorturiko zerbitzuak jakinarazi dute aurtengo uztaila izango dela planetan inoiz erregistratutako hilabeterik beroena. Eta marka hori zuzenean lotuta dago klima aldaketarekin. «Inoiz baino beharrezkoagoa da berotegi efektuko gasen emisioa murriztea», azpimarratu du, ohar batean, Petteri Taalas erakundeko idazkari nagusiak.

Uztaileko lehen 23 egunetako batez besteko tenperatura 16,95 gradu izan da, eta inoiz erregistratutako hilabeterik beroenaren errekorra hautsi du: 2019ko uztaila zen hori, 16,63 gradu erregistratu baitziren. Kontuan hartu behar da joan den uztailaren 6an inoizko egunik beroena erregistratu zutela —17,08ko batez besteko tenperatura—, eta hilaren 3tik 23ra bitarteko egun guztietan gainditu zela orain arteko egunik beroenaren marka, 2016ko abuztuaren 13an neurtua: batez beste, 16,8 gradu.

Copernicusen eta meteorologia erakundearen arabera, errekorra gainditu da Europan, Asian eta Ipar Amerikan azken asteetan nozitu dituzten bero boladen ondorioz. EBren Copernicus zerbitzuak nabarmendu du uztaileko aurreneko eta hirugarren astean planetaren batez besteko tenperatura 1,5 gradu gainetik egon dela industrializazioaren aurretiko garaiarekin (1850-1900) alderatuta. 2015eko Parisko Hitzarmenean zehaztu zuten, helburu gisa, aurreko aro horrekin konparatuta tenperatura 1,5 gradu baino gehiago ez igotzea XXI. mendearen amaieran, baina, mendearen lehen laurdena bete aurretik, jada gainditua da orduan ezarritako muga.

Horren harira, NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak aurreikusi du, gainera, %98ko probabilitatea dagoela datozen bost urteetako bat, gutxienez, inoiz erregistratutako beroena izateko; eta, aldi berean, %66ko probabilitatea dago hurrengo bost urteetako batean, gutxienez, tenperaturaren batez bestekoa berriro 1,5 gradu gainetik egotea 1850-1900eko epearekin alderatuta. Aintzat hartu behar da El Niño klima fenomenoa sortzen duten baldintzak detektatu dituztela Ozeano Barean duela aste batzuk, eta horrek itsaslaster beroa eragiten duela. Azkeneko aldiz 2016an izendatu zuten klima fenomeno hori, baina orduan planetaren batez besteko tenperaturak ez zuen 1,5eko langa gainditu industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta; 1,26 altuagoa izan zen.

«Irakinaldiaren aroa»

«Muturreko klima nozitu dute milioika pertsonak uztailean. Horrek erakusten du klima aldaketaren errealitate gogorra, eta, gainera, etorkizuna aurreratzen du», ohartarazi du agentziaren idazkari nagusiak. NBEren idazkari nagusi Antonio Guterres ere mintzatu da azken datuak kaleratuak izan ondoren, eta adierazi du berotze globalaren garaia bukatu dela, eta «irakinaldi globalaren aroan» sartu dela planeta. «Klima aldaketa hemen dago; beldurgarria da, eta hau hasiera besterik ez da».


Summary: CNMCk 41 milioi euro ordaintzera zigortu du Naturgy, «argindarraren prezioa manipulatzeagatik». Sei milioi euroko isunaz gain, 35,5 milioi euro ordaindu beharko ditu kalte ordainengatik.

CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak ebatzi du 2019ko martxotik 2020ko abendura Naturgy enpresak argindarraren prezioa manipulatu zuela merkatuan, eta 41,5 milioi euro ordaintzera zigortu du. Horietako sei isunagatik izango dira, eta 35,5, berriz, kalte ordaina. El País-en arabera, Naturgy-k helegitea jarriko dio epaiari Espainiako Auzitegi Nazionalean.

Naturgyren eskumeneko Naturgy Generacion enpresari jarri diote isuna, elektrizitatea ekoizten duen sozietateari. CNMCk argitaratu duen oharraren arabera, 2019ko martxotik 2020ko abendura Galiziako Sabon 3 ziklo konbinatu zentroak sortutako elektrizitatea «gehiegizko prezioan» eskaini zuen Naturgy Generacionek, murrizketa teknikoen merkatuan zehazki. CNMCren arabera, epe horretan murrizketa teknikoen merkatuko lehia «urria» zen, eta egoera hori aprobetxatu zuen Naturgyk prezioak puzteko.

Hala, sistemaren operatzaileari, REE Espainiako sare elektrikoari, 35,5 milioi euroko kalte ordaina itzuli beharko dio 22 hilabetean, eta horrek diru hori erabili beharko du eskariari —familiei— eragindako kaltea ordaintzeko.

Elektrizitatearen merkatua

Oso merkatu berezia da argindarrarena. Izan ere, elektrizitatea une bakoitzeko eskariaren arabera produzitu behar da, gaur egun ez baitago elektrizitatea maila handian metatzeko sistema eraginkorrik. Hori dela eta, enpresek pool merkatuan eguneko eskariaren aurreikuspenak egiten dituzte, eta hor hitzartzen dituzte eguneko ordu bakoitzeko kantitateak eta prezioak, baina eskaria zehazki zein den ezin denez jakin, une oro energia produkzioa moldatu behar da, banaketan arazorik ez egoteko.

Hor sartzen dira murrizketa teknikoen merkatuak eta beste batzuk, moldatu eta orekatu egin behar baitira eskaintza eta eskaria.


Summary: BBVAk ez dio utzi inoizko irabazi handienak izateari. 3.878 milioi euro irabazi ditu urtearen lehen erdian. Erritmo horretan jarraituta, bankuaren inoizko urte onena izango da 2023a.

Irabaziak handitu eta handitu ari da BBVA. Aurtengo lehen erdian, 3.878 milioi euro irabazi ditu, 2022ko epe berean baino %31 gehiago. Joan den urtean, inoizko mozkinik handienak izan zituen, 6.420 milioi euro, eta, hemendik urte amaierara arte erritmo horri eutsiz gero, 7.500 milioi euroren irabazien langa gaindituko du.

Emaitza on horiek direla eta, akzioak berrerosteko programa bat abiatzeko baimena eskatu dio BBVAk EBZ Europako Banku Zentralari, 1.000 milioi euroren truke.

Urte berezia izaten ari da bankuen sektorearentzat. EBZ interes tasak igotzen ari da hilabetero (%4,25ean daude atzotik); halaber, igo egin da bankuek elkarren artean dirua trukatzeagatik kobratzen duten portzentajea, Euriborra, eta inoizko maila handienean dago. Horren eraginez, hipotekak inoiz baino garestiago daude, eta hipoteken tasak hain altu egoteak, tasa aldakorra dutenenak batez ere, bankuei diru asko irabazarazten die. Inflazio altuari aurre egiteko hasi ziren interes tasak igotzen iaz.

Interes marjinengatik, 11.410 milioi euro fakturatu ditu BBVAk, iaz baino %33,6 gehiago; bankuen negoziorik handiena da hori, kobratutako eta ordaindutako interesen arteko tartea, hain zuzen ere. Komisioengatik, 2.909 milioi euro sartu dira banku horren itsulapikoan, 2022ko epe berean baino ia %10 gehiago. BBVAren arabera, Mexikoko, Hego Amerikako eta Turkiako merkatuen funtzionamendu onagatik ari dira handitzen batez ere diru sarrerak.

Finantza operazioen diru sarrerak ia %30 murriztu dira, 773 milioi eurora.

Bankuen urrezko aroa

BBVA ez da irabaziak handitzen ari den banku bakarra; orokorrean, aipatutako egoera mesedegarria gertatzen ari zaio sektoreari. Kutxabankek eta Laboral Kutxak atzo argitaratu zituzten urtearen lehen erdiko emaitzak, eta biak ala biak abagune onean daude: Kutxabankek 250 milioi euro irabazi ditu, iaz baino %53 gehiago, eta Laboral Kutxak, berriz, 109 milioi irabazi ditu, eta iazko mozkinak %69 handitu.

2022an ere inoizko mozkin handienak izan zituzten Hego Euskal Herriko eta Espainiako banku gehienek, energia enpresen moduan. Hori dela eta, 2023 hasieran Espainiako Gobernuak ezohiko zerga bat onartu zuen bankuentzat eta energia enpresentzat. Hala, zerga berri horren kontzeptuagatik 225 milioi euro ordaindu ditu BBVAk. Banku gehienak kexatu egin ziren, eta helegiteak jarri zituzten Espainiako Auzitegi Nazionalean. Nahiz eta ezohiko zerga hori ordaindu, inoiz baino gehiago irabazten jarraitzen dute entitate horiek.


Summary: Inflazioak %2,3ra egin du gora Espainian. 0,1 puntu igo da KPIa, erregaien eta turismo paketeen prezioen igoeragatik batez ere.

INE Espainiako Estatistika Institutuak aurreratutako datuen arabera, gutxi bada ere, gora egin du inflazioak uztailean, %2,2tik %2,3ra. INEren arabera, erregaiak eta turismo eskaintzak garestitzeagatik handitu da batez ere KPI kontsumo prezioen indizea. Uztaileko Hego Euskal Herriko inflazioaren datu ofiziala abuztuaren 11n emango du INEk.

Azpiko inflazioa, baina, ekaineko maila berean mantendu da, %6,2an. Energia produktuen eta elikagaien prezioak kontuan hartu gabe neurtzen da azpiko inflazioa, gainerako salgaien prezioen eboluzioa zehatzago jakiteko.

Inflazioa gora eta behera dabil aurten. Abendutik urtarrilera %5,6tik %5,8ra igo zen, eta otsailean beste 0,1 puntu handitu zen, erregaien deskontua kendu zutelako gehienbat. Hala ere, martxoan behera egin zuen berriro, 2,5 puntu galduta %3,4ra jaitsi baitzen. Apirilean koxka bat egin zuen gora berriro, %4,2ra, baina martxoko antzeko maila berreskuratu zen maiatzean, %3,5. Ekainean beste kolpe handi batez %2,2ra jaitsi zen, eta uztailean 0,1 puntu igo da.

Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak ez du KPIaren azken igoerari buruz ezer zehatzik esan, eta adierazi du azken hilabeteetako KPIaren mailak adierazten duela egonkortzen ari dela bizitzaren garestitzea, KPI orokorra %2an eta azpikoa %6an egonkortzen ari delako.

Erregaiak funtsezko

Azken asteetan erregaiak garestitzen ari dira, eta horrek bultzatu du gehienbat inflazioak gora egitea. Datu baseen arabera, aste honetan 1,660 euroan dago 95eko gasolina litroa Hego Euskal Herrian, joan den astean baino 2,3 zentimo garestiago. Uztaileko bigarren astean 1,628 euroan zegoen, eta lehen astean, berriz, 1,622 euroan. Horrek esan nahi du hilabete batean ia 4 zentimo garestitu dela 95eko gasolinaren prezioa. Gasolioa, berriz, uztaileko lehen astetik azkenera 4,5 zentimo garestitu da litroa, 1,461 eurotik 1,506 eurora.

Turismo paketeen prezioek ere gora egin dutela dio INEk, baita jantzien eta oinetakoenek ere. Merkatu diren salgaien artean elikagaiak, elektrizitatea eta gasa daude.

Azpiko inflazioa, altu

Daturik kezkagarriena da azpiko inflazioaren maila altua dela oraindik ere. Elikagaien eta energiaren prezioak kontuan hartu gabe kalkulatzen da; izan ere, salgai horiek aldaketa handiak izaten dituzte hilabetetik hilabetera, faktore askoren arabera jartzen baita haien prezioa. Gainera, horien prezioa merkatzeko politikak ohikoak dira garesti daudenean: oinarrizko elikagaien BEZa kentzea edo garraiolariei erregai litroko ematen dieten diru laguntza, esaterako.

Adierazle hori %6,2an dago gaur egun ere, 2022ko azaroko maila berean. Indize horren maila altua jaistea garrantzitsua dela ohartzen ari dira azkenaldian nazioarteko hainbat erakunde; Europako Banku Zentrala eta Nazioarteko Diru Funtsa, esaterako. Azken horrek, adibidez, asteartean banku zentralei eskatu zieten azpiko inflazioa jaisteko borrokarekin jarraitzeko, diru politikak gogortuz; hau da, inflazioari aurre egiteko interes tasak igotzen jarraituz.

Frantzian ere behera

Insee Frantziako Estatistika Institutuak ere uztaileko inflazioaren datua aurreratu du gaur. Horren arabera, bi ehuneko egin du behera KPIak, %4,5etik %4,3ra. Hala, maiatzeko maila berera itzuli da inflazioa. Energia %3,8 merkatu da uztailean; horregatik egin du behera inflazioak, batez ere. Inseek adierazi du udako merkealdian jantziak eta oinetakoak merkeago egoteak ere eragin duela.

Elikagaien garestitzea pixka bat lasaitu da, %13,7tik %12,6ra apaldu baita jakien inflazioa.


Summary: Hasi dituzte Ebro ibaiaren gaineko zubibidearen lanak Castejonen. AHTaren obrek eraginen duten «kaltea» salatu zuen udalak apirilean. Bertzalde, Espainiako Gobernuak berrogei milioi eman ditu Belateko tunelentzat.

Abiadura handiko trenak bertze urrats bat egin du Nafarroan: Adifek hasi ditu Ebro gaineko zubibide bat eraikitzeko lanak Castejonen, herri horren eta Iruñerriaren arteko AHTaren zatian. Lanek ia 59 milioi euroko aurrekontua dute. Nafarroako Gobernuko bozeramaile Javier Remirezek “hagitz positibotzat” jo du Adifek lanak hasi izana.

Joan den apirilean, AHTak kalte egindako zenbait udaletako ordezkariek agerraldia egin zuten jendaurrean, proiektu hori salatzeko. Haietako bat izan zen Castejongo alkate David Alvarez; salatu zuen herrian orain hasi dituzten obrek “kalte larriak” eraginen dituztela inguruan. “Ibar basoak eta nekazaritzarako balio handiko herri lurrak txikituko lituzkete”, erran zuen.

Castejongo Udalak 2022ko abuztuan jaso zuen zubibidea egiteko proiektua; eta zubibide horri lotuko zaion trenbide zatiarena, berriz, urte bereko abenduan. “Nahita aukeratzen dituzte tarte horiek, alegazioak aurkezteko prozesua zailtzeko”, nabarmendu zuen Alvarezek, apirilean.

Zazpiehun metroko zubibide bat da Castejonen eraikitzen hasi direna, Ebro ibaiaren gainean. Zubibideari lotuta, lau kilometroko trenbide zati bat eraiki nahi dute, abiadura handiko trenaren plataforma eta oraingo trena batzeko, Tuterarako eta Zaragozarako (Espainia) noranzkoan.

Remirezek azaldu du Castejonen eta Iruñerriaren arteko AHTaren bideak bost zati dituela. Lehena Castejon eta Alesbes artekoa da. Zati horretako plataformako obrak amaitu dituzte jada. Bigarren zatia Alesbes eta Erriberri artekoa da; hirugarrena, Erriberri eta Azkoien artekoa; laugarrena, Tafalla eta Tebas-Muru Artederreta artekoa; eta bosgarren eta azkena, Tebas-Muru Artederreta eta Ezkirotz artekoa. Azken horren proiektua oraindik ez dute idatzi.

Berrogei milioi tunelentzat

Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak uztailaren 19an iragarri zuen Castejongo zubibideko lanak hasi dituela; egun hartan bertan, Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak berrogei milioi euroko diru sail bat onartu zuen Belateko tunelak moldatzeko lanak ordaintzeko. Nafarroako Gobernuko bozeramaile Javier Remirezek AHTaren obrei buruz errandakoa berretsi du N-121-A errepideko tunelentzat jasotako laguntzari esker: “Hagitz positiboa da”.

Joan den astean onartutako sail hori ez da Espainiako Gobernuak Belateko tunelentzat zehaztutako bakarra: gobernuaren aurtengo aurrekontuetan bertze hamabost milioi euro daude azpiegitura horrentzat.

Orain onartutako berrogei milioiak 2023a eta 2025a bitartean jasoko ditu Nafarroako Gobernuak, Belateko tuneletako lanak egiteko. Europatik behin eta berriz erran diote herrialdeko gobernuari gaur egungo tunelak egokitu behar dituela, ez baitituzte betetzen Europak ezarritako zuzentarauak.

Tuneletako obrek, denera, 176 milioi euro inguruko aurrekontua dute: 90 baino gehiago Belateko tunel berrirako; ia hogei tunelen arteko zatirako; 43 baino gehiago Almandozko tunel berrirako —egungoa baino 160 metro luzeago eginen dute—, eta 22 baino gehiago, egungo tunelak berritzeko lanak egiteko.