Summary: Gurutzetako larrialdietako «egoera jasangaitza» salatu du ESK-k. Atzo, Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleko larrialdietako zerbitzuan «egun osoan egondako pilaketen» berri eman du sindikatuak.

ESK sindikatuak salatu duenez, aldi berean 60 paziente baino gehiago izan ziren Gurutzetako eremu anbulatorioan eta sei egonkortze, paziente oso larriak. ESK-k esplikatu du profesional askoren berehalako arreta behar dutela horrelako eriek. «Hori guztia gertatu zen arratsaldeko txandan bi erizain gutxiagorekin ari zela taldea, eta, ondorioz, pazienteak korridoreetan artatuak izan ziren egun osoan».

Korridoreetan arreta jasotzea «iraingarria» da Osakidetzako erabiltzaileentzat, sindikatuak salatu duenez. «Ekartzen duen intimitate eta konfidentzialtasunaren galera hor dago, eta argi uzten du zuzendaritzek eta kudeatzaileek azken hilabeteetan sarriegi gertatzen ari den arazo baten inguruan duten jarrera».

Gurutzetako Larrialdietako Batzarrak sarritan egin dituen «eskaeren eta mobilizazioen aurrean», zuzendaritzak «erantzun bakarra» eman du orain arte, ESK-k dioenez: «zerbitzuko lantaldea behar bezala dimentsionatuta dagoela». Sindikatuak uste du atzo bezalako gertaerak dauden bakoitzean «gezurtatzen den baieztapena» dela hori Horregatik, sindikatutik berriro exijitu dio Gurutzetako zuzendaritzari «kategoria guztietan lantaldea handitzeko», pilaketa egoera horiek berriro gerta ez daitezen. «Erabiltzaileen segurtasuna eta lantaldearen osasuna bermatzeko behar diren neurri guztiak hartu behar dituzte. Izan ere, langile horiek lan karga izugarriak jasaten dituzte».


Summary: Lehen talde politikoak osatu dira Euskal Hirigune Elkargoan. Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat ontzat eman ditu Etxegaraik. Finantza eta fiskalitate gaiek elkargoko hautetsien arteko desadostasunak agerian utzi dituzte, beste behin

Jakes Abeberri omenduz hasi dute, larunbat goiz honetan, Euskal Hirigune Elkargoko urteko azken batzarra, Baionako Arte Hiriko Henri Grenet auditoriumean. 92 zituela zendutakoa «bizitza politiko eta kulturalaren zutabe» gisa aurkeztu du Jean Rene Etxegarai lehendakariak, eta minutu bateko isilunea eskatu du. Baina fite pasa dira bildutasunetik eztabaida sutsuetara. Finantza eta fiskalitate arloan izan da tentsio gehien, baina hizkuntza politikak ere erreakzioak eragin ditu.

Saioa hasterako jakinarazi du Etxegaraik bi talde politiko osatzeko eskaera jaso duela: ezkerreko abertzaleak bilduko dituen Bil Gaiten, eta Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsi eta Errobi lurralde eremuko erreferentearen inguruan elkartu den Elkarrekin Herriarentzat etiketarik gabeko talde anitza. Elkargoaren sorreratik agertu den berritasun nagusietako bat da, eta hemendik aitzina batzarretako dinamikan eraginen duela espero da.

Anne Marie Nadaud Heletako (Nafarroa Beherea) hautetsiak aurkeztu du Elkarrekin Herriarentzat gainerako hautetsien aitzinean. «Oposizio» izatea ukatu du: «Ez dugu besteek baino hobeki egiteko usterik. Beharra sentitzen dugu gure herritarrentzat baliagarri izateko, eta gure ustez elkargoan galdu dugun hurbiltasun bat berreskuratzeko». Etxamendik ere hartu du hitza. Ideien eztabaida «aberastu nahi dugu» erran du. Baliabideak ere eskatu ditu talde politikoek funtzionatzeko gaitasuna izan dezaten. Ondoko hilabeteetan aurrekontuaren eztabaidan sartuko den puntu garrantzitsu bat izanen da.

Lurralde orekaz eztabaida

68 delibero izan dituzte eztabaidagai atzoko biltzarrean, eta gehienak eztabaida handirik onartu dituzte; horien artean aipa liteke elkargoko mendi politika. Baina aurrekontuen aurkezpena iritsi denean desadostasunak agertu dira. Etxelekuk eskatu du hitza. «Tematia naiz» erran du. Elkargoak egiten dituen inbertsioak lurraldeka nola banatuak diren argitzeko eskatu dio Kotte Ezenarro finantza arloko lehendakariordeari, beste behin. «Ekainean hitz eman zenuen, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso». Elkarrekin Herriarentzat taldearen izenean mintzatu da.

Eskaera entzun dutela erantzun dio Ezenarrok. «Lotu gatzaizkio lan horri eta erantzuna emanen dizuegu. Gure zerbitzuak lanean ari dira asmo horrekin». Gogorrago mintzatu da Etxegarai bera: «Beti auzoari begira ari gara», adierazi du. «Politika publiko batzuen kasuan jakin nahiko nuke nola zehaztu dezakegun zer herriri dagokion». Unibertsitatea eta goi mailako ikerketa aipatu ditu. «Badira sail batzuk denentzat direnak. Hodien neurria neurtzen hasten bagara ikusteko nor den zerbitzatuena... ganibetak eta sardexkak kontatzen hastean dibortzioak datoz». Claude Olive Angeluko auzapezaren hitzetan «diru sarrerak nondik datozen ere ikusi behar da» .

Haserre mintzatu zaio Etxegarai Etxelekuri: «Jasanezina da susmo hori; pentsatzen batzuk galkatzen ari diren bitartean besteak bide bazterrean direla». Zenbakiak izanen dituela erran dio, baina errespetua eskatu du. «Komunitatea eraikitzeko gisan aritu gaitezen. Ez begiratu proiektu bakoitzaren zilborrari».

Euskara eta gaskoia

Aurrekontuen eztabaidaren harira, Elkarrekin Herriarentzat taldean parte hartzen duen Alexandre Bordes Erangoko (Nafarroa Beherea) auzapezak euskara eta gaskoiaren arteko desoreka azpimarratu du. «Zenbat ematen zaio Korrikari eta zenbat La Passemi?», galdetu du. Gaskoiaz arduratzeko misio kargudunaren lanpostua bete gabe dagoela, eta dokumentuetan gaskoia eskas dela ere deitoratu du. Txaloka hartu du bere hitzartzea Claude Olive Angeluko (Lapurdi) auzapezak.

Irmo erantzun dio, haatik, Antton Kurutxarri hizkuntza politikarako lehendakariordeak. Euskal Elkargoak euskara eta gaskoia sustatzeko herriko etxeei proposatzen dizkien hobekuntza kontratuak aipatu ditu. «Herriko etxe bakar batek ere ez digu gaskoiarentzat eskatu». Korrikarako eta La Passemerako elkargoak kilometro bana hartu zutela gogoratu du, eta Elkargoak sustatzen dituen gaskoiaren aldeko proiektuak ere zerrendatu ditu. «Zuek egin behar duzue, herriek, eta elkargoak lagunduko du».

Dokumentuak hiru hizkuntzatan egitea «garestiegi» dela argudiatu du Olivek: «Frantsesez bakarrik denek ulertzen dute». Sebastien Ihidoi Mendibeko (Nafarroa Beherea) auzapezak kontrako adibidea eman dio Bordesi «Oloroeko (Okzitania) herri elkargoaren parte da Eskiula (Zuberoa), eta ez du dirurik ematen euskararentzat. Ez dut uste han halako eztabaidarik dutenik». Bi hizkuntzak «mespretxatzen» dituen Frantziako konstituzioa da arazoa Egoitz Urrutikoetxea Lexantzüko (Zuberoa) hautetsiaren iritziz. Florence Lasserre Angeluko hautetsi eta Modemeko diputatuak marmar ozen bat egin du, eta buruarekin desadostasuna adierazi du.

Interes komunitarioa

Bokaleko hirigintza planaren harira etxebizitzak eraikitzeko moldeari buruz eztabaida sortu da ondoren. Baina interes komunitarioko azpiegiturak zeintzuk izan behar diren aipatzean sortu da eztabaida gehien. Hautetsi batek baino gehiagok adierazi du herriek zenbait azpiegitura ordaintzeko duten ezintasuna. «Ezinezkoa da elkargoak dena ordaindu dezan», ebatzi du Etxegaraik, baina, horri buruz proposamena egiten zuen 55. deliberoa gai zerrendatik kentzea erabaki du. Gaiarekin lanean segituko dutela erran du, eta agindu zuen 2023ko lehen hiruhilerako trenkatuko dutela.


Summary: Beste berrogei gorpuzkin aurkitu dituzte Urduñako espetxe frankistan. Gogora Institutuak harremana du 36 familiarekin, eta horietatik hamazazpik eman dute DNA lagina dagoeneko.

UrdunÌako hilerrian (Bizkaia) aurrera jarraitzen dute asteartetik aurrera egiten ari diren lanek hango espetxe frankistan hildako biktimen gorpuzkinak berreskuratzeko. Han izan dira, gaur Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Aintzane Ezenarro, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko zuzendaria. Egiten ari diren deshobiratzeek jarraipena ematen diote 2014an hilerri horretan bertan hasitako lanari; orduan, hamalau biktimaren gorpuzkiak erreskatatu zituzten, udalerri horretako kontzentrazio-esparruan eta ondorengo espetxean hil ziren presoak erreskatatzeko eta identifikatzen saiatzeko.

Artolazabalek esan du identifikazio eta entrega-prozesu berri bati ekingo zaiola. «Espero dugu lurpetik ateratako 40 gorpuzkin horiei egingo zaizkien proba genetikoetatik abiatuta, identifikatu ahal izatea eta beren familiakideen bila jarraitzen dutenei erantzun ahal izatea, familiaren doluaren zikloa itxi ahal izateko». Espetxe frankistako hiru biktimaren senideak ere izan dira han, gaur. Zehazki, Bernardo Rodriguez Rincon, Domingo Galindo Gonzalez eta Saturnino Frutos Rubioren senideak izan dira. Hirurak 1941eko martxoan hil ziren UrdunÌako espetxe zentralean eta Badajozeko Castuera espetxetik zetozen.

Hil zirenetik igarotako denborak identifikazioa zailtzen badu ere, Jaurlaritzak vfrankismoaren biktimak identifikatzeko programa bat du zabalik, Gogora Institutuaren bitartez. Institutuak kontaktua du UrdunÌako espetxe frankistako biktimen 36 familiarekin, eta hamazazpi DNA lagin ditu dagoeneko. Deshobiratze-lanei esker, Bizkaiko hirian dagoen espetxe frankistaren berrogei biktima aurkitu dituzte jadanik.

1941. urtekoak

Lurperatze horiei buruzko dokumentazio historikoak eta jaso ahal izan diren testigantzek adierazten dutenez, induskatutako eremuan lurperatutako gorpuzkiak 1941eko otsailetik ekainera bitartean Urduñara joandako presoenak dira. Ezaguna da, halaber, garai hartako presoak Euskaditik urrun zeuden lekuetatik zetozela; hala, UrdunÌan gatibu zeudela hil ziren pertsona gehienak Extremadura, Andaluzia, Gaztela-Mantxa (Espainia) eta Kataluniakoak ziren. Guztira, kalkuluen arabera, 225 pertsona hil ziren lehenengo kontzentrazio-esparru batean (1937-1939) eta gero espetxe batean (1939-1941).

2014an, UrdunÌako Espetxe Zentralean hil ziren hamalau pertsonaren gorpuzkiak atera zituzten lurpetik, ustez 1941eko otsaila eta ekaina bitartean. Haien gorpuzkiak ezin izan dira identifikatu oraindik, eta, beraz, UrdunÌan aurtengo uztailean inauguratutako Duintasunaren Kolunbarioan daude.


Summary: Sareren martxa egin dute Durangon, euskal presoen giza eskubideen alde. Euskal presoen hirugarren graduen erregresioaren kontra elkartu da jende andana. Bego Atxa Sareko bozeramaileak salatu du Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak muzin egiten diela espetxeetako profesionalek hartutako erabakiei.

Durango kaleetan barna joan da Sarek deitutako manifestazioa, euskal presoen giza eskubideen alde eta hirugarren graduen erregresioaren kontra. Joseba Azkarraga bozeramaileak esan du, Landako gunetik martxa abiatu aurretik, Espainiako Auzitegi Nazionalaren jarrerak ez duela inolako logikarik, eta mendekua duela oinarri, presoek graduan aurrera egitea oztopatzen duenean. «Lege arrunta aplikatuz gero, presoen ehuneko 64k kalean beharko lukete», esan du Azkarragak. Bego Atxak, berriz, salatu du Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak muzin egiten diela espetxeetako profesionalek hartutako erabakiei.

Sareko eledunek azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak 33 presori eman die hirugarren gradua eta erdi askatasuna, baina fiskalak 23 helegite jarri ditu. Ondorioz, sei preso espetxera itzuli dira, eta hamahiru erabakiaren zain daude orain. Urtarrilaren 7ko manifestaziora dei eginez amaitu da manifestazio osteko ekitaldia: «Gobernuak eta estatuak ez dira mugitzen, mugiarazi behar ditugu».

Etxeraten elkarretaratzea

Goizean, berriz, Etxeratek protesta egin du Ajuria Eneko Jauregiaren aurrean, Gasteizen, «Estatua baztertzen ari delako euskal presoen hirugarren graduak eta baldintzapeko askatasunak». Giza eskubideen defentsan, salbuespen politika stop lelopean egin du elkarretaratzea euskal presoen senitartekoen elkarteak. Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean, esan dute Espainiako Auzitegi Nazionalak «apartekotasunari» eusten diola euskal presoen kartzela politikari dagokionez. «Eskubideak urratzen ditu» auzitegi horren ildoak, eta soilik «zigorrean du funtsa» haren politikak. «Aski da Aznarren garaiko 7/2003 legearen apartekotasuna sistematikoki aplikatzeaz», esan dute Etxeratek bozeramaileek.


Summary: Gobernua osatu du Boluartek, eta «lasaitasuna» eskatu die perutarrei. Peruko lehen ministro berria Pedro Angulo da, fiskal nagusi ohia. Anibal Torres, Castilloren lehen ministro izandakoa, «klandestinitatera» joango da, fiskaltzak matxinada delitua leporatu diolako.

Dina Boluarte Peruko presidenteak gobernu berria osatu du gaur. «Ustelkeria ekintzarik ez egiteko konpromisoa» hartu dute gobernu berriko kideek, karguen zina egiterakoan. Izan ere, «ustelkeria kasuei aurre egitea» da, Boluarteren esanetan, osatu berri duen gobernuaren lehen egitekoa. Pedro Angulo izango da Peruko lehen ministroa. Peruko fiskal nagusia izandakoa da, eta Pedro Kuczynski presidente ohiaren (2016-2018) alderdikoa.

Pedro Castillo Peruko presidente ohiaren gobernuan ministro izandako gutxik segiko dute Boluarterenean. Horietako bat Rosa Bertha Gutierrez Osasun ministroa da. Castilloren gobernuan Atzerri ministrorde izandakoak —Ana Cecilia Gervasik— ministro kargua eskuratu du Boluarterenean, eta gauza bera gertatu zaio Alex Contrerasi, Ekonomia Ministerioan. «Teknokratatzat» jotzen dute Peruko hedabideek.

Barne ministroa Peruko Poliziaren buru ohia izango da; Cesar Augusto Cervantes du izena. Defentsa Ministerioa, berriz, Luis Alberto Otalorak zuzenduko du. Ollanta Humala presidente ohiaren (2011-2016) gobernuan ere Defentsa ministroa izan zen.

Ikusteko dago zenbat denbora iraungo duen Boluarteren gobernuak. Legez 2026ra arte gobernatu dezake, orduan amaituko delako Castillok hasi zuen agintaldia —iaz egin zituzten hauteskundeak—. Bozak aurreratzeko atea, ordea, ez du itxi Boluartek. Egingo lukeela esan zuen herenegun, «egoerak mereziko balu».

Castillo, espetxean

Tentsio politiko handiko garaian bihurtu zen Boluarte, asteazkenean, Peruko emakumezko lehen presidentea. Castillo espetxean dago, oraingoz, hilaren 13ra arte. Matxinada delitua leporatzen diote, asteazkenean kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri nahi izateagatik. Gobernuko kideek, Kongresuak, botere judizialak, armadak eta Poliziak ez zuten babestu Castilloren erabakia, eta bizkartzainek atxilotu egin zuten.

Anibal Torresek, Castilloren lehen ministro izandakoak, gaur adierazi du «klandestinitatera» joango dela, fiskaltzak matxinada delitua leporatu diolako. Castilloren ikerketaren barruan sartu dute Torres.

Gainera, atzo gauean istiluak izan ziren Peruko hainbat hiritan, Castillo atxilotu izana salatzeko. Liman, esaterako, ehunka lagunek protesta egin zuten, eta Boluartek berak sare sozialetan adierazi duenez, zazpi lagun atxilotu zituzten, eta zenbait pertsona zauritu ziren. Peruko Kazetarien Erakunde Nazionalak salatu du istiluen inguruan informazioa eskaintzen ari ziren kazetariek Poliziaren indarkeria jasan dutela. «Lasaitasunerako» deia egin zien Boluartek perutarrei.

Castilloren etorkizuna ez dago oraindik argi. Bere defentsak aske uzteko eskatu die zenbait auzitegiri, eta guztiek erabaki dute aukera hori «desegokia» dela. Gainera, Mexikoko Gobernuari asilo eskubidea eskatu dio, bi aldiz. Mexikoren enbaxadarantz zihoan atxilotu zutenean; Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentearen gobernuari asiloa eskatzeko helburua zuen. Atzo, kartzelan, berretsi egin zion eskaera Pablo Monroyri, Mexikok Perun duen enbaxadoreari.

Boluartek Mexikoren esku utzi du Castilloren eta haren senideen asilo eskaeraren auzia. «Mexikoko Gobernuari dagokio asilo eskubideak dioena aztertzea», esan zuen herenegun.

Gainera, Castilloren gobernuko kide izandakoek deklaratu dute ja epailearen aurrean, batek izan ezik: lehen ministro izandakoak, Betssy Galvezek. Hainbat ministrok adierazi dute Castillok hartutako erabakiaren bat zetorrela Galvez. Gobernuko gainerako kideek bakarrik utzi dute Castillo: esan dute ez zutela «estatu kolpe saiakeraren berri», eta bat egiten dutela Peruko erakundeek hartutako erabakiarekin, hau da, Castilloren atxiloketarekin eta Boluarteren izendapenarekin.


Maroko eta Frantzia finalerdietan dira

Summary: Maroko eta Frantzia finalerdietan dira. Finalerdietan sartu den Afrikako lehen selekzioa da Maroko. Frantzia ere sailkatu da, Ingalaterra garaituta.

Marka egin eta markak hautsi. Balentria ederra lortu du Marokok Qatarko Munduko Kopan, Portugal mendean hartuta (1-0). Afrikako selekzioek sekula ez zuten lortua munduko lau talde onenetan sartzea, baina marokoarrak historian sartu dira, kontinenteko lehenak izango baitira munduko futbol txapelketa bateko finalerdiak jokatzen. Lehenago final-laurdenetan arituak ziren Afrikako beste selekzio batzuk: Kamerun lehiatu zen 1990ean, Italian; Senegal ere bai 2002an, Korea eta Japonian jokaturiko txapelketan; eta Ghana ere final-laurdenetan aritu zen 2010ean, Hegoafrikan. Ordea, inork ez zuen eskuratu finalerdietako sailkapenik. Horretarako aukera ederra zuen Marokok, eta ez du hutsik egin. Orain, amesten jarraitu eta finalerainoko bidea egin nahi dute afrikarrek. Frantzia menderatu beharko dute finalerdietan, hain zuzen, Ingalaterrari irabazi baitiote frantziarrek (2-1).

Gero eta berdinduago dago egungo futbola munduko selekzio guztien artean, eta jada ez da Europako eta Hego Amerikako taldeen kontua soilik. Berdintasunaren ispilu garbiena da Marokoren sailkapena. Multzoen fasea lider amaitu zuen. Askok ez zioten aukera handirik ikusten final-zortzirenetan Espainiari irabazteko, baina ezustekoa eman zuten penaltietan gailenduta. Bada, hura gutxi ez eta atzo ere erakustaldi galanta eman dute, Portugalen aurrean. Oraindik gol bakarra jaso dute jokaturiko bost partidetan, eta fisikoki zein taktikoki oso selekzio indartsua direla azaldu dute. Gainera, eraginkorrak dira aurkariaren ate aurrean.

Ohi bezala, aurreko partidetako gidoiari eutsi dio Regragui Marokoko entrenatzaileak, eta bete-betean asmatu du. Lau jokalariz osaturiko bi lerro osatuta, ordena eta sendotasuna izan ditu oinarri. Hori bai, ez du atzean autobusa ezarri. Baloia ia gehienean Portugalek izanagatik, bururik galdu gabe jokatu dute afrikarrek, euren arma nagusia kontraerasoa zelarik. Galtzeko beldurrez aritudira bi taldeak lehen zati osoan, baina Portugalek izan ditu bizpahiru aukera on, Joao Felixen eskutik. Ez zdu asmatu, ordea. Bazirudien husnakoarekin helduko zirela atsedenaldira, baina 42. minutuan iritsi da partidako gol bakarra. Erdipurdiko erdiraketa bat buruz errematatu du En-Nesiry aurrelariak, jauzi erraldoia egin eta baloia sareetara bidaliz.

Golak min egin dio Portugali, eta bigarren zatiari begira aldaketak egin ditu Santos entrenatzaileak. Cristiano Ronaldoren zelairatzea izan da aipagarriena. Bada, haren ekarpenak ere ez dio balio izan. Saiakera faltan ez dira geratu; baloi luzeen bidez zein Bruno Fernandesen kalitateari esker, Marokoren ate aurrera erraz iritsi dira, baina ez dute asmatu gola egiten. Bono atezainaren lanak zerikusia izan du horretan; beste behin, maisuki aritu da Sevillako atezaina. Hamar jokalarirekin amaitu dute lehia afrikarrek, eta ondo baino hobeto jakin dute sufritzen.

Marokoko zaleek ere sufritu egin dute bukaeran, partida amaitzeko gogoz, baina pozez lehertu dira epaileak partidaren amaiera adierazi duenean, eta Euskal Herriko herri askotan atera dira kalera, haien taldea finalerdietan dela eta historia egin dutela ospatzeko. Bilbon, San Frantzisko kalean jendetza bildu da, eta kalejiran atera dira partida amaitu ondoren. Marokok Bilbon duen kontsuletxeak Twitterren oharra zabaldu du: «Momentu historikoa Marokorentzat, mundu arabiarrarentzat eta Afrikarentzat. Zorionak gure lehoiei, eta eskerrik asko munduko komunitate marokoarrari bere babesagatik»:

Frantzia, sufrituta

Ederki sufritu behar izan du Frantziak ere Ingalaterra mendean hartu, eta finalerdietarako sailkatzeko. Lehen zatia goi mailakoa egin du Didier Deschampsen taldeak. Erritmo bizian aritu da atzean zein aurrean, eta Griezmannen gidaritzapean, nagusi izan da. Tchouameniren golak abantaila eman die frantziarrei. Bigarren zatian, hori bai, gogotik aldatu dira kontuak. Askoz oldarkorrago jokatu du Ingalaterrak, eta Kanek penalti puntutik ezarri du banakoa. Ondorengo minutuetan askoz erosoago sentitu dira ingelesak, eta gol aukera garbirik eduki ez arren, nagusi izan dira jokoan.

Oso talde gaztea du Ingalaterrak, eta esperientzia falta izan zaio azken minutuetan. Nahi eta ezin ari da Frantzia, baina ezerezetik gola egin du berriro, 78. minutuan, Giroudek. Ordu laurden eskas zuen Ingalaterrak lehia berriro berdintzeko, eta izan du aukerarik. Besteak beste, Kanek beste penalti bat jaurti du, baina zeruetara bota du.


Summary: Ultzamatik Iruñera begiak estalita doazen ehun gidarien hipotesia.

Sinestuna naiz. Memoria muskularrari dagokionez, behintzat. Urte luzez mamurtzen daramadan hipotesiaren arabera, jartzen bagaituzu ehun ultzamar, bakoitza bere autoan, begiak estalita, Iruñera bidea egiten, nire kalkuluen arabera, ehun horien arteko bi, gutxienez, oso-osorik iritsiko dira (gara?) helmugara, bidean bazterrik jo gabe, kurba horiek guztiak gure gorputzaren parte direlako jadanik, urteen eta egunez eguneko joan-etorrien poderioz. Baina, mesedez, manten dezagun hipotesia hipotesi.

Ohitura animaliak gara. Eta ohiturak aldatzea da zailena. Korronte indartsua da egunerokoarena, bere tantaz tantako jario horrekin.

Kaleen izenak aldatu ostean ere, horregatik irauten dute izen frankistek herritarren ezpainetan, Franco hil ostetik lau hamarkada pasatu direlarik. Horregatik da hain ezerosoa hasieran lagun izandakoa kalean musukatzen hastea, behin bikotetzen hasitakoan, eta, gero, bikote izateari utzitakoan, kalean berriz ere elkar neurrian soilik ukituta salutatzea. Eta horregatik da Euskaraldia ere, ohitura horiek aldatzeko garrantziaren eta, aldi berean, ohitura horiek aldatzeko ezintasunaren frogarik behinena. Kurba handia eskatzen du umetatik garatutako harreman bat euskarazko bihurtzeak. Eta antzera gertatzen da Durangoko Azokan ere.

Bi urtez, murriztuta, txandakako sistemekin, birtualizaturik eta ia-ia desagerpenaren ertzean egon ostean, ikusteko zegoelako bost hamarkadaz metatzen joandako memoria muskular horrekin aurten zer gertatu zitekeen. Baina, asteazkenean, Landako guneak Ikasle egunerako ateak ireki zituenean, hamar segundo baino ez zuen iraun harridurak gorputzek osatutako korronteak mugitzen zituzten gorputzetan. «Hau horrela izaten zen!».

Eta 2019ko abendutik zuzenean heldu zen egutegia 2022ko abendura.

Lasaigarria baita, eta ederra, beti korrontearen kontra igeri egitera usatua den kultura batentzat, bost egunez behintzat, korrontea alde (xamar) sentitzea. Begiak estali, eta jendetzak mugi dezan utzita.


Summary: Europako Ligatik kanpo geratu da Bera Bera. Donostiarrek izan dute aukerarik joaneko neurketako emaitza iraultzeko, baina behar baino gehiago huts egin dute ate aurrean.

Super Amara Bera Bera ez da izango Europako Ligako multzokako fasean. Eta ez gaitasunik ez duelako: gaur partida ona jokatu du Frantziako Besançonen aurka, baina jaurtiketetan izandako hutsek kondenatu dute. Gutxi falta zaio Europako talderik onenekin lehiatzeko. Joaneko neurketan 32-29 galdu zuten donostiarrek, eta, gaur, 24-27.

Egun handietako giroa izan da Gaska kiroldegian. Bete egin da, eta zaleek etengabe hauspotu dute taldea. Hark erantzun du: indartsu zelairatu da, eta bigarren zatian bi golen errentak lortzeko aukera ere izan du, baina batzuetan huts propioengatik, besteetan aurkariak asmatu duelako, ez dute lortu. Abiadura handiko partida izan da, fisikoa, eta markagailua oso estu egon da une oro.

Nagusiki, ate aurrean huts egin du Bera Berak, bereziki, hegaletatik egindako jaurtiketetan. Handia egin da han Sakura Hauge atezain norvegiarra. Bera Beraren golegile nagusiak lehen lerroko jokalariak izan dira: Paula Arcos (7), Esther Arrojeria (6) eta Emma Boada (5). Besançoneko onenak, berriz, Mairot (7) eta Zazai (5). Hurrengo urtean beharko du.


Summary: Bigarren garaipena Urrutikoetxea-Albisurentzat. Neurketaren lehen zatian markagailuan atzetik izan dira (3-8), baina azken tantoetan nagusitu dira. Jaka-Arangurenek ez dute garaipenik lortu oraindik.

Kosta zaie esnatzea, baina Mikel Urrutikoetxeak eta Jon Ander Albisuk lortu dute Binakako Txapelketako bigarren puntua. Horretarako, porrota garesti saldu diete Jaka eta Arangurenek, eta garaitu egin behar izan dituzte (22-16), Laudion (Araba). Jaka-Arangurenek ez dute garaipenik lortu oraindik.

Partidak bi zati izan ditu. Lehenengoan, urdinak izan dira nagusi, eta joko ederra eginez, gainera. Tanto luzeak jokatu dituzte, atzean sendotasuna erakutsi du Arangurenek, eta aurreko metroetan Jakak gehiago asmatu du Urrutikoetxeak baino. 3-8 ere izan dira aurretik.

Tantoek aurrera egin ahala, ordea, gorrien aldera erortzen hasi da balantza. Tantoz tanto, errenta murrizten hasi dira, 15-15 berdindu arte. Hortik aurrera, urdinen hutsegite batzuk tarteko, ia erreskadan egin dituzte amaierara arteko tantoak Urrutikoetxeak eta Albisuk. Erakutsi dute zergatik ziren faborito.

Hirugarren jardunaldiko azken norgehiagoka zen gaurkoa, eta horrela geratu da sailkapena: Elordi-Zabaleta da hiru puntuak eskuratu dituen bikote bakarra; bi dituzte Peña II.a-Mariezkurrena II.ak, Laso-Imazek eta Urrutikoetxea-Albisuk; bat Altuna III.a-Tolosak eta Ezkurdia-Martijak; eta garaipenik ez dute lortu oraindik Peio Etxeberria-Rezustak eta Jaka-Arangurenek.


Summary: Itzuli da lurrera Artemis I misioa, 25 eguneko bidaiaren ostean. Arrakastatsua izan da misioa. Orion ontzia Ozeano Barean erori da, Behe Kaliforniako (Mexiko) kosta parean.

NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak eman du lehen pausoa: arrakastatsua izan da ilargira lehen aldiz emakume bat bidaltzea helburu duen Artemis I misioaren lehen proba. Orion ontzia azaroaren 16an abiatu zen Kennedy Espazio Zentrotik (Florida, AEBak), eta gaur iritsi da Ozeano Barera, Behe Kalifornia parera (Mexiko).

Atmosferan sartu aurretik, 18:00etan, tripulatzailearen modulua eta zerbitzuena banandu egin dira, eta lehenengoa soilik iritsi da Lurrera. Lehen proba honetan ez da bidaiaririk joan barnean, maniki bat soilik; Orion ontziaren eta SLS suziriaren gaitasunak probatzea eta informazioa biltzea zen helburua.

Orion orduko 40.000 kilometroko abiadan sartu da atmosferara, 2.760 graduko tenperaturan. Hori iraunarazteko, sekula eraiki den ezkutu termikorik handiena du ontziak. Atmosferak orduko 523 kilometroko abiadara murriztu du ontziarena, eta, azkenik, paraxutean itsasoratu da.

Behin uretan zela, erreskate zerbitzuek berreskuratu dute ontzia, baita uretaratzean utzi dituen hondakinak ere. Gaur amaitu den misioak iraun duen 25 egunetan, Lurretik 450.000 kilometrora aldendu da Orion; gizakiak eraikitako espaziontzi bat sekula urrutiratu den gehien. Ilargia baino ere urrunago joan da.

Egonaldia Ilargian

NASAk zabaldutako informazioaren arabera, Orion ontzia propio diseinatuta dago astronautak espazio sakonera eramateko. Ontzi bakarra da hori egiteko gai dena, baita Ilargitik abiadura handian itzultzeko gai dena ere. Hiru elementuz osatuta dago: tripulazioaren modulua, non tripulazioa bizi den; zerbitzu modulua, zeinak indarra, propultsioa eta kontrol termikoa eskaintzen dituen; jaurtiketako ihes sistema, zeinak larrialdi egoera batean tripulazioa atera dezakeen. SLS suziria, berriz, Orion ontzia Ilargira arriskurik gabe bidal dezakeen suziri bakarra da. 30 solairuko eraikin bat baino altuagoa da: 98 metro baino gehiago ditu. Gainera, eurite handiak jasateko prestatuta dagoela adierazi du NASAk, eta ateak ura ez sartzeko diseinatuta daudela. haize handiak jasateko ere gai da, orduko 136 kilometrokoak.

NASAk adierazi duenez, misioan bazkide komertzialekin eta nazioartekoekin lan egingo dute, eta lehenbiziko aldia izango da Ilargian egonaldi luze bat egingo dena. Lehen bidaian ikasitakoa hurrengo pausoa emateko erabiliko dute: Martera lehenbiziko astronautak bidaltzeko, zehazki.

Artemis misioaren berezitasuna da emakumeek protagonismoa izango dutela. Arlo horretan emakumeek diskriminazioa jasaten dutela frogatzen duten adibide andana baitaude. 2019an, esaterako, espazio ibilaldi izeneko batean emakumez osaturiko talde batek aritu behar zuen, baina ez zen hala izan, emakumezkoentzako astronauta jantzi bat falta baitzen.


Summary: Alavesek irabazi egin du, eta Athleticek eta Realak, berriz, galdu. Arabarrek 2-0 irabazi diote Sevillari. Zuri-gorriek 1-0 galdu dute Betisen aurka, eta txuri-urdinek 3-4 Levanteren kontra.

Euskal taldeentzat, Lehen Mailako hamabigarren jardunaldian albiste txarrak gehiago izan dira onak baino: Alavesek bakarrik lortu du garaipena, sailkapen nagusian hiruetatik okerren doan taldeak. Sevillari irabazi dio 2-0. Athleticek eta Realak, berriz, aurkari zuzenen aurka galdu dute; hurrenez hurren, Betisen (1-0) eta Levanteren (3-4) aurka.

Alavesek azkar bideratu du Ibaian jokatu den partida: lehen 12 minutuetan sartu ditu neurketako bi golak. Lehenengoa, hirugarren minutuan Ane Mirenek; bigarrena, penaltiz, Miriam Dieguezek. Lehen minutu horietan jokoan ere nagusi izan dira arabarrak, eta lehen zatiko azken minutuetara arte ez du aukera askorik izan Sevillak. Bigarren zatian aurrepauso bat eman dute bisitariek, baina ez dute golik lortu.

Athleticen porrota mingarria izan da. Batez ere, jaso duen gola, neurketa bakarra, sahiesteko modukoa zelako. Eunate gaizki jo du baloia, Laura Morenok ahal moduan errematatu du, eta baloi erraza zirudien arren, huts egin du Quiñonesek. Azkenean, sareetan amaitu du baloiak. 60. minutua zen. Aurretik, neurketa ederra egiten ari zen Athleticeko atezaina, gol aukera gehienak etxeko taldeak izan baititu.

Realak, 3-4

Golak, eta asko, Realaren partidan ikusi ahal izan dira. Txuri-urdinentzat ere porrot gogorra izan da. Batetik, Levante aurkari zuzena delako goiko postuetan, eta, bestetik, neurketako une askotan Realak bikain jokatu duelako. Futbolean ordea, golek erabakitzen dituzte norgehiagokak. Bosgarren minutuan aurreratu dira txuri-urdinak Jensenen gol bati esker, baina zortzi minutu geroago berdindu du Levantek.

Atsedenaldiaren aurretik egin du bigarrena Levantek. Kostata, 77. minutuan berdindu du partida Gabriela Garciak, baina pozak gutxi iraun die etxekoei: minutu bat geroago egin du hirugarrena Levantek. 89. minutuan erabakita geratu da partida Ane Etxezarretak bere atean sartutako gol bati esker, eta Mirari Uria 99.ean egin du ohorearen gola.

Emaitza horiekin, hamabosgarren postuan da Alaves bederatzi punturekin, bederatzigarren Athletic hamahirurekin, eta seigarren Reala hemeretzirekin.


Summary: Peruko hauteskundeak 2024ra aurreratu asmo ditu Boluartek. Castillok salatu du «bahituta» daukatela, eta «usurpatzaile» deitu dio Boluarteri. Castillori foru berezia kentzea erabaki du kongresuak; haren espetxealdia luzatzeko bide eman dezake horrek.

«Egoerak mereziko balu». Baldintza horren pean adierazi zuen Dina Boluarte Peruko presidenteak hauteskunde orokorrak aurreratzeko aukera. Malkartsua izan dira haren izendapenaren lehen egunak; bost egun besterik ez dira igaro kargua hartu zuenetik, eta herrialdeko hauteskunde orokorrak aurreratzea proposatu du, 2024ko apirilera. Datozen egunetan bidaliko dio lege proiektua Peruko Kongresuari, «akordio» bat lortzeko. Berez, 2026ra arte goberna dezake Boluartek, orduan amaituko baita Pedro Castillo presidente kargugabetuak hasi zuen agintaldia —iaz egin zituzten hauteskundeak—.

Era berean, hemendik hauteskundeak egin arte, sistema politikoa erreformatzeko legea bultzatuko du Boluarteren gobernuak, «sistema demokratiko efizienteagoa, gardenagoa eta parte hartzaileagoa» ahalbidetuko duena. Erreforma horren bidez, herritarren ekimenez «legitimatutako» alderdi politikoak lortu nahi ditu, eta «ustelkeria» mota oro alde batera utzi.

Castillok hitz gogorrak izan ditu Kongresuak kendu zion kargua hartu duenarentzat. Eskuz idatzitako eskutitz bat zabaldu du sare sozialetan, eta idatzian adierazi du Boluarte «usurpatzaile bat» dela. Presidente ohia espetxeratuta dago, eta «bahituta» daukatela salatu du berak. Testu berean ziurtatu du presidente izaten jarraitzen duela, eta ez diola ardura horri uko egingo. Herritarrei «konfiantza» agertu die «beraien borrokan».

Presidente kargugabetuaren abokatuak salatu du Castilloren atxiloketa legez kanpokoa dela. Hura lehenbailehen aska dezaten lanean ari dira, azaldu duenez. Kritikatu egin du Kongresuak Castillori foru babesa kentzeko hartu duen erabakia. «Forua altxatzeak defentsa ariketa oso bat eskatzen du, eta ez dute halakorik egin».

Kongresuak Castillori foru berezia zuzenean kentzea erabaki du ezohiko osoko bilkuran, 67 aldeko botorekin eta kontrako 45ekin. Ondorioz, ez da beharrezkoa izango prozedura politiko-juridiko bat presidente ohiari immunitatea kentzeko; prozedura arrunt bidez epaituko dute Castillo. Horrek bide emango du fiskaltzak prebentziozko atxiloketa asteazkenaz harago luzatzeko aukera izan dezan.

Gobernua desegin zenetik istiluak izan dira Peruko hainbat hiritan, Castillo askatzeko eta hauteskundeak aurreratzea eskatzeko. Istiluetan hiru lagun hil dira (horietatik bat, adingabea), eta gutxienez 30 zauritu. Egoera horri aurre egiteko erabaki du Boluartek bozketa aurreratzea, «herritarren borondatea modu zabalenean interpretatuz». Peruko presidenteak dei egin die indar politikoei zein herritarrei prozesu horretan parte har dezaten: «Borondate demokratikoaren eta erantzukizun nazionalaren olatu batek gida eta orienta gaitzan».

Joan den asteazkenean, Castillok nazioari buruz egindako diskurtso batean iragarri zuen Kongresua desegiteko eta salbuespenezko gobernu bat ezartzeko neurria —haren aurkako zentsura mozioa bozkatu behar zuten aurretik, urte eta erdiko agintaldian hirugarrenez—. Diputatuek, ordea, Castillo kargugabetzea erabaki zuten, eta, fiskaltzaren aginduz, atxilotu egin zuten matxinada delitua egotzita. Hain zuzen, Castillo Mexikoren enbaxadarantz zihoala atzeman zuten; behin kartzelan, Mexikon asiloa eskatzeko asmoa zuela berretsi zuen. Bihar arte izango da behintzat espetxean.

Larrialdi egoera

Larrialdi egoera ere ezarri du presidenteak Peruko hiru eskualde «gatazkatsuetan», istiluak baretzeko: Ican, Arequipan eta Apurimacen—azken eskualde horretakoak dira istiluetan hildako biak, Andahuaylas hirikoak—. «Ordena modu baketsuan berreskuratzeko jarraibideak eman ditut, herritarren oinarrizko eskubideei eragin gabe», azaldu du Boluartek.

Andahuaylas hiriko aireportua itxi zuten atzo, hain zuzen; istiluak bertara zabaldu dira, eta sua ere piztu dute manifestariek. Larunbat arratsaldetik «erasoak» eta «bandalismoa» ari dira gailentzen, Corpac Peruko Aireportu eta Abiazio Komertzialeko Korporazioak adierazi duenez.


Summary: Bihar aurkeztuko dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, Nafarroa Arenan. BERRIAk zuzenean eginen du finalaren kontakizuna; bideoz eta idatziz. Gehigarri berezia kaleratuko da asteartean: irabazleari eginiko elkarrizketa tartean, idatziz eta bideoz.

Jadanik zaila da finala begien bistatik galtzen. Hurbil da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia nork irabaziko duen argituko den eguna. Igandean da finala, Iruñean lehenbiziko aldiz; Nafarroa Arena pabiloian. Bertsozaleak kasik astez aste aritu dira bertso gosea apurka asetzen, baina orduan izanen dute bankete ederrena: zortzi bertsolari, bertsolari adina kantaera, eta txapel bat eta bakarra.

Bihar goizean eginen dute finalaren aurkezpen ofiziala, Iruñean. Sarreren salmenta ikusirik, espero da igandean bete-beteak izatea kantxa eta harmailak; 13.000 bat pertsona hartuko ditu Nafarroa Arenak. Dena ongi atera dadin, Bertsozale Elkarteko 350 boluntario inguru lanean ariko dira, herritarrei jarraibideak emateko batik bat.

Abenduaren 3an Bilbon izaniko azken finalaurrekoan argitu zen zer bertsolari arituko diren Iruñeko finalean kantuan. Hauek dira: Alaia Martin, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Beñat Gaztelumendi, Amets Arzallus, Nerea Ibarzabal, Joanes Illarregi eta Maialen Lujanbio. Iragan ostegunetik, BERRIA egunero ari da finalistei eginiko elkarrizketak argitaratzen, banan-banan. Lau eman ditu oraingoz; beste lau dira faltan.

Ikusi gehiago: Joanes Illarregi Marzol: «Erakutsi nahi dut ez nagoela finalean gaztea edo nafarra naizelako»

Ikusi gehiago: Nerea Ibarzabal Salegi: «Nik sinatuko nukeen zerbait utzi nahi nuen, 'hor nago ni' esateko»

Ikusi gehiago: Amets Arzallus Antia: «Ni osatzen eta minberatzen nautenak kantatu nahi ditut»

Ikusi gehiago: Beñat Gaztelumendi Arandia: «Espero ez nauten lekuan ere utzi nahiko nuke nire arrastoa»

Bertsozale Elkarteak lehendik iragarri bezala, Iñaki Muruak jantziko diola txapela irabazleari. Halaber, Irantzu Idoatek emango dio saria txapeldunordeari. Bertsolaria da: aurtengo Eskolarteko Bertsolari txapelduna. Sagrario Alemanek hirugarren eta seigarren sailkatuei emango dizkie sariak. Urte luzez izan da Iruñeko Arturo Campion euskaltegiko zuzendaria, eta Nafarroako euskalduntze mugimenduko erreferente bat da.

Finalaren gaineko kontakizuna BERRIAn

Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta batik bat finalak dakarren ikusmiraren jakitun, BERRIAk sakon eta xehe emanen du saioaren berri. Goizeko saioa 11:00etan da hastekoa, eta ordutik izanen da aukera bertsoaldia egunkariaren webgunean ikusi eta irakurtzeko. Aurreko saio guztien antzera, EITBren estreaming-a baliatuta izanen da zuzeneko irudiak ikustea. Halaber, Olatz Enzunza kazetariak idatziz emanen du gertatzen ariko denaren berri.

Gainera, giro kronikak, iritziak eta analisiak ere argitaratuko ditu BERRIAk, saioak aurrera egin ahala. Bideoz, audioz, zein idatziz.

Finalaren biharamunean, eta orain arte egin bezala, Maider Galardi kazetariak titulua jarriko dio finalari, eta puntu morea jarriko diote Amaia Agirrek, Mirari Martiarenak eta Nerea Arriolak.

Halaber, BERRIAk hamabi orrialdeko gehigarri berezia argitaratuko du ondoko asteartean, hilaren 20an. Hainbat eduki izanen ditu barrenean: tarten, bertsolari txapeldunari eginiko elkarrizketa. Luze eta zabal emanen du, eta bideoa ere izanen da, bertsolariaren hitzok irakurri ez ezik aditu ere egiteko.


Summary: Pandemia aurretik bezain jendetsu eta salmenta handiagoekin joan da aurtengo azoka, Gerediagaren hitzetan. «Oso jendetsua» izan da Durangoko 57. Azoka, Gerediaga elkartearen balorazioaren arabera, eta guneek izandako erantzun ona ere nabarmendu dute. Abenduaren 6tik 10era egingo dute hurrengo urteko azoka.

Eztanda espero, eta eztanda jaso. Pandemia aurrekoen moduko azoka bat nahi zuen Gerediaga elkarteak aurten, eta horixe izan da Durangoko 57. Azoka. Positibotzat jo dute, eta, haren arabera, «oso jendetsuak» izan dira bost egunak hala Landako gunean, nola gainerako guneetan ere, eta erakusmahaietako salmentak «oso onak» izan direla ere zehaztu dute. «Osasun krisia heldu aurreko kopuruetara helduz, eta kasu askotan gaindituz». Eta horregatik poza. «Ospatzeko urtea izan da, berriz elkartzekoa, kulturaren plazari berriro ere bizia ematekoa, eta giro hori sumatu dugu Azokan. Oso eskertuta gaude».

Ikusi gehiago: Mikatza gozatzeko urtea

Egunero izan da jende joan-etorri handia, eta, Gerediagak zehaztu duenez, abenduaren 8koa izan zen egunik jendetsuena. Egun horretan, gainera, beteta egon ziren Ahotseneko zuzeneko kontzertu guztiak, eta goraino egon ziren egun horretan egindako hainbat liburu aurkezpen ere. Horrez gainera, beteta egon dira programako ekitaldietako asko beste egunetan ere, eta, tarteka, handitu egin behar izan dute azokarako autobus zerbitzua ere, eskariari aurre egiteko. Durangoko Azokak Badok atariarekin elkarlanean osatutako playlist-ak izandako erantzuna ere nabarmendu dute.

Guneak ere pozik

Positibotzat jo dute Kabi@, Szenatokia, Saguganbara eta Irudienea guneek ere. Gamer Gela izan zen Kabi@ko ekitaldirik jendetsuena, esaterako; Paul Urkijoren ‘Irati’ filmaren estreinaldiak eta film laburren emanaldiek bildu zuten ikusleriarik handiena Zugaza zineman; Szenatokian antolatutako 29 emanaldietako asko ere beteta egon dira, eta Saguganbaran, esaterako, Ene Kantak taldeak bi emanaldi egin zituen, gunearen atarian sortutako ilara luzeei erantzuteko.

Pozik azaldu dira Ikasle egunak izandako harrerarekin. Gerediagakoei «pozgarria» egin zaie azokako lehen eguna ikaslez beteta ikustea. «Horrek euskal kulturaren transmisiorako duen garrantziarekin». Horrez gainera, aurten lehen aldiz antolatu dute Gazte Eztanda. Abenduaren 9an izan zen hori, eta azokako antolatzaileak pozik azaldu dira gazteentzako pentsatutako proposamenek egun horretan izandako erantzunarekin. «Gazteak erakartzen jarraitzeko bidea ireki delako».

Online dendako datuak

Aurrez aurrekoa ez ezik, online denda ere zabalik egon da 7tik 10era, eta 434 eskera jaso dituzte bertan, 1.685 produkturekin. «Zalantzarik gabe, kulturazaleek aurrez aurreko azokari lehentasuna eman diote», ondorioztatu dute.

Egunotan Durangon bizi izandakoa Euskal Herri osora zabaltzea da orain erronka, Gerediagak gogorarazi duenez. «Azoka ez dadin oasi bat izan, Durangon sentitu dugun komunitate hau zabaltzen jarrai dezagun». Gaurtik aurrera martxan izango da Zu non, han Da egitasmoa, eta Euskal Herriko 132 saltokitan izango da Durangoko Azokan izan diren nobedadeak eskuratzeko aukera, eta zuzeneko aurkezpenak ere antolatuko dituzte haietako batzuetan.

Hurrengo urteko azoka abenduaren 6tik 10era egingo dutela ere iragarri dute.


Summary: Pentsioen erreforma hilabetez atzeratu du Macronek. Frantziako presidenteak esan du sindikatuekin eta alderdiekin gehiago negoziatu nahi duela.

Ostegunean zuen aurkeztekoa pentsioen erreformarako legegaia Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak, baina iragarpena hilabetez atzeratzea erabaki dute. Emmanuel Macron Errepublikako presidenteak iragarri duenez, urtarrilaren 10ean aurkeztuko du proiektua gobernuak.

Tarte horretan, lege proiektua sindikatuekin eta alderdiekin «gehiago eztabaidatu» ahal izango dutela argudiatu du Macronek, Birfundazioaren Kontseilu Nazionalean.

Zehazki, bihar eta etzi talde parlamentarietako buruzagiekin mintzatuko da Borne, eta urtarrilaren 2ko astean jasoko ditu sindikatuetako buruak. Azken horiek oso garbi utzi diote erreforma kalean salatuko dutela, baldin eta gobernuak eutsi egiten baitio bere asmoari, hots, erretiroaren adina atzeratzeari.

Gaur egun, 62 urtekoa da erretretaren adin ofiziala Ipar Euskal Herrian eta Frantzian, baina erreformaren bidez 64 edo 65 urtera gibeleratu nahi du adina Parisek. Hori egingo ez balitz, pentsio sistemak 100.000 milioi euroren defizita pilatuko duela argudiatu du gobernuak.

LRko buru berriaren zain

Atzerapenaren arrazoietako bat da LR Errepublikanoak eskuineko alderdia buruzagitza berritzen ari zela, eta haren parte hartzeak ezinbestekoa dirudi Macronen eta Borneren proiektuak aurrera egin dezan. Izan ere, ezkerreko Nupesek eta eskuin muturreko Batasun Nazionalak argi esan dute ez dutela inolaz ere onartuko erretretaren adina atzeratzea. LRk, berriz, ez du gaizki ikusten, eta haren botoekin nahikoa izango luke Macronen zentro-eskuinak erreforma onartzeko.

LRk Eric Ciotti hautatu du lider, eskuin muturretik gertuen zegoen hautagaia. Ciotik esan du prest daudela gobernuarekin pentsioen erreformari buruz negoziatzeko, baina baldintza batzuk badituela aurreratu du, horien artean, pentsio txikiak Smic gutxieneko soldatarekin parekatzea eta lan gogorrak izan dituztenek erretreta aitzineratu ahal izatea. Gainera, pentsio erregimen bereziei buruz mintzatu nahi du; Macronen asmoa da erregimen horiek soilik uztea gaur egun horietan daudenentzat, eta aurrerantzean langile guztiek sistema orokorrean egotea.

Bilera, Madrilen

Espainiako Gobernuak ere aldaketak egin nahi ditu pentsio sisteman. Ez du erretiroa hartzeko adina gehiago atzeratuko (67 urtera luzatzeko prozesuan dago), baina luzatu egin nahi du pentsioa kalkulatzeko kontuan hartu beharreko kotizazio urteen aldia. Hamabost urtetik 25era luzatzeko prozesua bukatu berritan, beste bat zabaldu nahi du 30 urtera iristeko. Hori bai, 30 urte horietan bi urterik okerrenak kentzeko aukera izango luke langileak.

Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroaren arabera, bere proposamenak mesede egiten die lan bizitzaren azken urteetan lana galdutakoei edo lan ibilbide hautsiagoak izan dituztenei. Gainera, ziurtatu du efektu neutroa izango lukeela kontuetan, hau da, batetik aurreztutakoa bestetik gastatuko litzatekeela. Ez da hori, ordea, sindikatuen iritzia: erreforma baztertu dute uste dutelako kotizazio aldia luzatuta pentsio gehienak apaldu egingo liratekeela.

Gaur goizean bilera egin dute gobernuak eta gizarte eragileek, eta akordiorik gabe amaitu da. Escrivak proposamen bat egin du beren lan bizitza haurren zaintzarengatik eten behar izan dutenen pentsioak hobetzeko.

Aste honetan edo hurrengoan berriro biltzekoak dira, baina ados jartzeko epe laburra dute, Escrivaren asmoa baita abenduaren 31 baino lehen dekretua onartua izatea. Horrela beteko luke Next Generation funtsak jaso ahal izateko Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari egindako promesa. Edonola ere, epe hori ez da guztiz itxia, eta ez da baztertu behar epea aste batzuk luzatzea, baldin eta negoziazioetan aurrerapausoak baldin badaude.

Erreformaren beste atal bat gehienezko pentsioei eta kotizazioei buruzkoa da. Gaur egun, 4.139 eurorena da kotizazio oinarririk handiena (soldata gordinaren eta gizarte kotizazio guztien batura), eta hortik gorako guztiek ez dute gehiago kotizatzen. Escrivaren asmoa da muga hori ezabatzea eta, halaber, handitzea gehieneko pentsioa, gaur egun 2.800 eurorena baita. Progresiboki egitea da ministroaren asmoa, baina erritmo desberdinetan, Gizarte Segurantzari diru sarrera gehigarriak emateko. Horrela, kotizazio oinarria urtero batez besteko KPIa gehi 1,154 puntu handituko litzateke 2025-2050eko epean, baina gehienezko pentsioa KPIa gehi 0,115 puntu.


Summary: Israelgo armadak beste palestinar bat hil du tiroz, Jeninen. Soldaduek hiru lagun atxilotzeko egin duten sarekada batean gertatu da ezbeharra. Aurten 166 palestinar hil dituzte Zisjordanian; NBEren arabera, 2006tik hona izandako gehien urte batean.

Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi du Israelgo armadak 16 urteko palestinar bat hil duela Jeninen (Zisjordania), hiru lagun atxilotzeko asmoz gaur goizaldean egin duen sarekada batean —«ekintza terroristetan» parte hartzea egozten diete—. Palestinako hedabideen arabera, gazte palestinarra bere etxeko teilatuan zegoen operazio hori egiten ari zirenean, eta, Osasun Ministerioak azaldu duenez, soldaduek buruan egin diote tiro; beste bi pertsona zauritu dituzte.

Ohar batean, Israelgo armadak esan du «jakinaren gainean» daudela «emakumezko palestinar baten hilketa bat» izan dela, eta, orain, «gertakari» hori «berrikusten» ari dira. Armadak argudiatu du susmagarriek «lehergailuak» bota dituztela soldaduen kontra, baita tiro egin dietela ere, eta, hortaz, militarrek tiro eginda erantzun behar izan dutela.

Hilabete honetan, Israelgo armadak gutxienez hamar palestinar hil ditu, eta aurten, denera, gutxienez 166, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera; 2006tik hona izandako gehien urte batean. Gainera, gutxienez 3.000 lagun atxilotu dituzte «terroristak» direlakoan.

Iragan hilabetean 75 urte bete ziren NBEk bi estatu sortzeko plana onartu zuenetik, eta Israel eta Palestinarentzat Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako erakundearen koordinatzaile bereziak, Tor Wennesladenek, panorama beltza aurreikusi zuen: haren ustetan, Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dago.


Summary: ELAk, LABek eta Steilasek abenduaren 14ko mobilizazioetan parte hartzeko eskatu diete hezkuntzako langileei. Sindikatuek Gasteizko legebiltzarraren aurrean egin dute gaur elkarretaratzea, eta erran dute mobilizazioen helburua dela euren aldarrikapenak Hezkuntza Legearen aurreproiektuan jasotzea.

Publikoa ardatz izatea, euskara erdigunean jartzea eta segregazioari aurre egitea, besteak beste: ELA, LAB eta Steilas sindikatuek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen aurreproiektuan zenbait aldaketa egiteko eskatzen dute, eta horiek dira haien aldarrikapenetako batzuk.

Aldarrikapen guztien berri emateko eta Hezkuntza Legearen aurreproiektuarekin ados ez daudela erakusteko mobilizazio eta greba dinamika bat antolatua dute sindikatuek. Dinamika horretan, azaroaren 30ean mobilizazioak egin zituzten, eta, haien erranetan, langileen %60k bat egin zuten grebarekin. Gaur, berriz, elkarretaratzea egin dute Gasteizen, non hezkuntza arloko langileak etzi eginen diren mobilizazioetan parte hartzera animatu dituzten. «Balizko Hezkuntza Legea izango bada langileokin eraikitakoa izango delako», azaldu dute.

Mobilizazioen helburua da sindikatuek aurkeztu dituzten hamar aldarrikapenak Hezkuntza Legean eta behin betiko aurreproiektuan jasotzea. Aldarrikapen horiek aurreproiektuan jasoko ez balira, bertze mobilizazio dinamika bat definituko lukete hiru sindikatuek.


Patatarik onenak

Summary: Patatarik onenak. Udapa kooperatiba Eusko Label zigilua duen Arabako pataten ekoizle eta ontziratzaile nagusia da.

Klimari eta lurrari lotuta eta tradizioan oinarritutako laborea izanda, gaur egun Arabako patata goren-goreneko kalitatezko elikagaitzat hartzen du kontsumitzaileak, eta lurrak ematen duen produktu estimatu hori ekoizteaz eta merkaturatzeaz arduratzen da Udapa kooperatiba 1993. urteaz geroztik.

Udapa Eusko Label zigilua duen Arabako pataten ekoizle eta ontziratzaile nagusia da. Zigilu honek kalitate azterketa zorrotzak gainditzen dituzten patatak babesten ditu soilik. Hau da, ingurugiroarekiko errespetu osoz erein, hazi eta bildu ondoren, jasotako patatarik onenak hautatzen dira kontsumitzaileari elikagai osasungarria, homogeneoa eta kalitatezkoa eskaintzeko. Horrela, ezarritako baldintza horien bidez, produktuaren kalitatea eta jatorria bermatu, ekoizleen lana babestu eta kalitatezko ekoizpena bultzatu egiten dira. Hortaz, baldintza horiek betetzen ez dituzten patatak ez dira zigilu honekin ontziratuko.

Gaur egun, Udapak Eusko Label zigilupean bi patata mota merkaturatzen ditu. Batetik, poltsa berdean monalisa dago, eta poltsa laranjan, agria. Monalisa sukaldean erabilera asko dituen mota da; izan ere, frijitzeko, egosteko edota labean sartzeko balio du. Agria mota, ordea, dituen propietate eta ezaugarriengatik, frijitzeko paregabea da.

Aurtengoan, gainera, berrikuntza moduan, ingurugiroarentzat jasangarriagoak diren ontzietan merkaturatuko ditu Udapak Eusko Labeleko patatak. Monalisaren poltsan, adibidez, %50 murriztuko da plastikoaren erabilera, eta agriaren ontzia zelulosazkoa izango da bere osotasunean. Horrela, kooperatibak naturaren babesarekin duen konpromisoa aditzera eman nahi du.

Tokiko ekoizpena sustatzen

Arabako lurraldean patataren ekoizpena sustatzeko asmoarekin, Udapak urteak daramatza Neiker ikerketa zentroarekin batera hainbat proiektutan lanean. Elkarkidetza horren eredu, azken urteetan kooperatibak ikerketa zentroarekin batera sortutako bi patata mota berri dira. Lehenengoa Edurne da, azal fin horia dauka, eta egosteko zein frijitzeko balio duenez, etxean kontsumitzeko paregabea da. Bigarrenak beltza du izena, eta haren azalak zein haragiak purpura kolore bizia duelako nabarmentzen da. Mota hau, gainera, osasunerako onuragarriak diren antioxidatzaile ugari ditu.

Eguberriko kanpainan zehar merkaturatuko ditu Udapak bi patata mota berri hauek plastikorik gabeko ontzietan.

Jateko prest dagoen patata

Patata freskoez gain, egungo kontsumitzaileen beharrak asetzeko asmoz, osasuntsuak eta prestatzeko errazak diren produktuak ere merkaturatzen ditu kooperatibak Udapa Fácil markapean. Patata hauek zurituta, era desberdinetan moztuak, lurrunetan egosirik eta hutsean ontziratuta aurkezten dira, inolako kontserbagarririk edo alergenorik gaineratu gabe. Modu horretan, patata oinarri duten errezetak era azkar, erraz eta gozoan presta daitezke.

450 gramoko paketeak ohiko supermerkatu handietan daude salgai, fruta eta barazkien guneko hotz kameretan.

Laburbilduz, produktu hauei esker, kontsumitzaileak patatak oinarri dituzten errezeta gogokoenak azkarrago eta errazago prestatzen lagunduko diete, plater horien benetako zapore eta testurari uko egin gabe.


Summary: Atenasera misil bat jaurtitzeko mehatxua egin dio Erdoganek Greziari. Ankarak Greziari egozten dio Egeo Itsasoko bere menpeko uharteak militarizatzea. 500 kilometrotik gorako irismena duen misil bat garatu du Turkiak.

Greziaren aurkako erretorika gogortu du Turkiak azkeneko asteetan. Horren adibide, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak atzo adierazitakoa. «Baretu ezean», Atenasera misil bat jaurtitzeko mehatxatua egin zion Greziari. Egeo itsasoko Greziaren menpeko uharteak militarizatzea egozten dio Ankarak Atenasi.

«Gure misilak egiten hasi gara orain», esan zuen Erdoganek, Samsun hirian egindako ekitaldi publiko batean. «Noski, ekoizpen horrek greziarrak beldurtzen ditu. Tayfun esaten duzunean, greziarrak beldurtu egiten dira eta esaten dute: 'Atenas joko du'. Bada, joko du, noski».

Tayfun-ek tifoi esan nahi du turkieraz, eta Turkiak garatutako irismen laburreko misil bat da. Joan den urrian probatu zuten Itsaso Beltzean, eta jaurtitako lekutik 560 kilometrotara zegoen helburu bat jo zuen. Irismen horren erdia dute Ankarak orain arte eduki dituen misilek. Turkiako kostaldearen eta Atenasen artean 500 kilometro baino gutxiago daude.

Erdoganek Greziako Gobernuari leporatzen dio AEBei armamentu militarra erostea. «Lasaitzen ez badira, ahalegintzen badira zerbait [armak] erosten handik eta hemendik, AEBetatik uharteetara, Turkia ez da begira geratuko. Zerbait egin beharra dauka». Greziak armamentu astuna erosi die azken hilabeteetan AEBei: besteak beste, F-35 gerra hegazkinak. Nikos Panagiotopoulos Defentsa ministroak erabakia justifikatu izan du esanez erosketa horiek «pauso garrantzitsu bat» direla «kanpoko mehatxuei» aurre egiteko ahaleginean.

Joan den astean Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroak egin zion ohartarazpena Greziari. Adierazi zuen Egeoko uharteak militarizatzen jarraitzen badute Ankarak «neurriak» hartu beharko dituela.

Greziaren eskaera

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak dira bi estatuak, baina hamarkadak daramatzate etsaituta, aldebiko gatazka batzuen harira: hala nola itsasoko mugak eta Zipreko auzia.

Urtearen hasieran, Greziak Mendebaldeari eskatu zion Turkiaren erretorika apaltzen ahalegintzeko, ohartaraziz Ukrainakoaren antzeko egoera bat errepika zitekeela bestela.


Summary: Eraikuntzako bi enpresari atxilotu dituzte Donostian, langileak esplotatzeagatik. Igeltseroak hamasei orduz lan egitera behartzen zituzten, eta, kexatuz gero, etxetik botatzearekin egiten zieten mehatxu

Komunak berritzeko lanetan berezituriko enpresa bateko bi arduradun atxilotu ditu Espainiako Poliziak Donostian. Hiru delitu egin izana egotzi diete: lan esplotazioa helburu duen gizakien salerosketa, eta langileen eta atzerritarren eskubideen aurkako delituak. Poliziaren ikerketaren arabera, igeltseroak egunean hamasei orduz lan egitera behartzen zituzten, eta, kexatzen baziren, etxetik botatzen zituzten, edota egunerako gastuetarako dieta kentzen zieten.

Ikerketa duela hilabete hasi zen, langileetako bat Poliziaren bulegora joan eta bere egoeraren berri eman zuenean. Langilea atzerritarra zenez, atzerri auzietarako lan multzoak kudeatu zuen salaketa. Lekukotzan egiazkotasun zantzuak atzeman ondoren, bi enpresariak ikertzen hasi ziren, eta asteon atxilotu dituzte. Biak ala biak Gipuzkoan bizi ziren, eta eraikuntza sektoreko hainbat enpresa kudeatzen zituzten. Haien artean, komunak berritzeko lanetan berezituriko bat nabarmentzen zen.

Ikerketan aurkitu zutenez, enpresariak «zalantzazko» lan eskaintzak egiten zizkieten Hego Amerikan bizi ziren igeltseroei. Haiek jaioterrian zirenean hasten ziren tratuan, baina, Euskal Herrira iristean, ikusten zuten baldintzak ez zirela betetzen. Langileen arabera, 1.200 eta 1.400 euro arteko soldata eskaintzen zieten Gipuzkoan komunak berritzen lan egiteagatik. Lan kontratua eskaintzen zieten, baita mantenua eta etxea ere. Abusua, baina, gero hasten zen, hamasei orduko lanaldiak egitera behartuz. Mantenua eta etxebizitza ere baldintzapean zeuden, hitzarturiko soldata eskatzen bazuten edo kexatzen baziren hura kentzearekin mehatxu egiten baitzieten.


Summary: LABek jangela «seguru eta kalitatezkoak» eskatu dizkio Hezkuntza Sailari. Sindikatuak azaldu du langileak ahal duten guztia egiten ari direla, baina gero eta zailagoa zaiela

LAB sindikatuak eskakizun bat egin dio gaur Jokin Bildarratzen Hezkuntza Sailari: «Jangelen aldeko benetako apustua egin dezala eta lehenbailehen dei ditzala langileen ordezkariak elkarrizketa mahai batera, 2000ko martxoaren 22ko agindua eta jangelen zirkularra negoziatzeko». Sindikatuak adierazi du Hezkuntza Sailak baliabide gehiago eman behar dituela ikasleendako eta langileendako jangela «seguru eta kalitatezkoak» izateko.

Sindikatuak azaldu du egoera konpontzeko zenbait alternatiba proposatu dizkiola Hezkuntza Sailari, baina ideiak ez dira onartu. Izan ere, Hezkuntza Sailak dio jangeletan azpikontratatutako langileak dauden heinean negoziazioak enpresekin egin behar direla. LABek, ordea, argudiatzen du hitzarmen kolektiboa enpresekin negoziatuko dutela, baina jangelen funtzionamendu araudiak ez, Hezkuntza Sailaren eskumenekoak direlako. Izan ere, araudi horietan lan baldintzekin zerikusia duten gaiak lantzen dira: ratioak, funtzioak, lanaldiak eta ordutegiak.

Jangeletako langileek gero eta funtzio gehiago dituztela salatu du LABek, eta ahal duten guztia egiten ahalegintzen badira ere anitzetan zaila egiten zaiela. Ratioak dira horren erakusle: haur hezkuntzako ikasleak dituzten jangeletan, begirale batek hamabost umeko ratioa du; lehen hezkuntzako ikasleekin, 37 umeko ratioa dute begiraleek; bigarren hezkuntzako ikasleekin, berriz, 45 umeko ratioa dute begiraleek.


Zer da Artzai Gazta?

Summary: Zer da Artzai Gazta?. Gure logotipoan agertzen den kaikua, gure artzainen eta produktuaren esentzia, gure gaztaren esentzia.

Artzai Gazta zer den definitzea inplizituki dator gure elkartearen logotipoan, konkretuki Artzai Gazta kaikuan. Kaikua baserriko tresna bat da, tradizioz Euskal Herri osoan ardien esnea jezteko erabiltzen zen egurrezko ontzia. Gure kulturarekin eta ingurunearekin oso lotuta dago, Artzai Gazta elkartearen benetako ezaugarriak transmititzen dituena, artisau erara eginiko gazta ekoizten duten 100 artzain inguruz osatua.

Baina kaikua ez da soilik gure elkartearen logotipoa, Artzai Gazta kaikua gure esentzia eta marka ere bada, merkatuan identifikatzen eta bereizten gaituena. Gure artzainen bizimodua egiteko eta ulertzeko modu bat da, jatorriari, milaka urteko tradizioari eta gure lurrari lotua.

Artzai Gaztako bazkide diren artzainek artzaintza eredu estentsiboaren aldeko apustu garbia egin dute, eta, beren ustiategi familiar txikietan, Latxa eta Karrantza bertako arrazako ardien maneiu eta ongizate baldintzak hobetzeko lanean ari dira. Artzaintzaren milaka urteko kulturari leial izanik, gure mendiak zaintzen eta ingurune naturala errespetatzen dituen landa garapen jasangarria lortzen laguntzen dute. Azken batean, gure inguruneko paisaia paregabeaz goza dezagun laguntzen dute.

Naturala eta kalitate handikoa

Era berean, Artzai Gazta elkartean kalitatea hobetzeko konpromiso sendoa dago. Izan ere, ikerketa eta garapen proiektuetan murgilduta egoteaz gain, gure artzainek eskuz egiten dute gazta, milaka urteko tradizioari jarraituz, teknika modernoekin uztartuz, eta egiaztatutako laborategien etengabeko kontrolpean; era honetan ahalik eta segurtasun eta kalitate higieniko sanitario handiena bermatuz.

Beraz, Artzai Gaztako artzainak ekoizpen prozesu osoa kontrolatzen duten profesionalak dira; hasi artaldearen maneiu eta elikaduratik, larre naturaletatik gehienbat, gaztaren eguneroko elaborazioarekin jarraituz eta tokiko salmenta bezala merkaturatzeraino, beti Artzai Gazta kaikuaren logotipoarekin identifikatuta. Idiazabalgo gazta industrialetik bereizteko, etiketako Idiazabalgo banda gorrian Baserrikoa bereizgarria gehituta aurkitzen da.

Hala ere, Benetako Artzai Gazta dela bermatzeko, gure logotipoa agertu behar da beti etiketan, Artzai Gaztako Kaikua.

Aipatutako balio hauek guztiak dira gure artzainak beste ekoizle eta ekoizpen ereduetatik bereizten dituztenak: kontrola, mimoa eta eguneroko ahalegina. Betiere jatorriari, kulturari, lurrari eta ardiari leial izanik. Eta honen guztiaren emaitza: eskuz eginiko produktua, naturala eta berezia, bertakoa eta kalitate handikoa, benetako artzain gazta, eta beti Artzai Gaztako Kaikua markaz identifikatua.


Summary: Osakidetzak «modu aktibo eta sistematikoan» eskainiko die euskarazko arreta euskaldunei. Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren xehetasunak eman ditu Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Osakidetzako profesionalen %52k dute egiaztatuta euskara maila.

Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean izan da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua, Osakidetzan abian jarri duten Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren nondik norakoak azaltzeko. Osakidetzako administrazio kontseiluak urte hasieran onartu zuen plana, eta 2028ra arte iraungo du. Euskara normalizatzeko 2003an hasitako prozesuari jarraipena eman nahi diote modu horretan.

Plan berriaren helburu nagusietako bat da herritar euskaldunei euskarazko arreta «modu aktibo eta sistematikoan» eskaintzea. Hartarako, neurri sorta bat abian jarriko dute Osakidetzan. Besteak beste, herritarrek hizkuntzari dagokionez zer lehentasun dituzten jakiteak modua emango dio Osakidetzari «asistentzia mailetan behar diren osasun zerbitzuen euskarazko eskaintza integrala» antolatu ahal izateko, izan lehen mailako arretan, arreta espezializatuan, nahiz buru osasunean. Euskara lehentasunezkotzat jotzen duten pazienteen kasuan, euren identifikazio elementuetan hala adieraziko da, planean zehaztu dutenez. Seinale urdinak e letra izango du alboan, horiei dagokienez. Paziente eta erabiltzaileekiko harreman telematikoei dagokienez, Osakidetzak ziurtatu egin beharko du komunikazio teknologien bidezko informazioa eta zerbitzuak bi hizkuntza ofizialetan egotea, herritar bakoitzak nahi duen hizkuntzan jardun dezan. Dokumentazio klinikoari dagokionez, paziente bakoitzari dokumentu klinikoak euskaraz, gaztelaniaz edo ele bietan emango zaizkiola jaso du planak. Horretarako, Itzulbide itzultzaile neuronalaren pilotajea egingo da, pazienteen segurtasun klinikoa bermatuta.

Euskararen erabilera normalizatzeko plana Osakidetzako zerbitzu guztietan ezarriko da. Proposatzen dituen berritasunen artean, hauek dira nagusienak: lehen mailako arretan prozedura bat martxan jarriko da euskara lehenetsi duten pazienteei familia mediku, pediatra, erizain eta emagin euskaldunak eskaintzeko, eta ospitaleetan, espezialitate bakoitzean zenbait profesional izendatuko dira euskara lehenetsi duten pazienteak artatzeko. Erakunde eta administrazio publikoekiko harremanetan euskarazko komunikazioa egonkortzea ere izango du xede plan berriak, bai eta plantilla elebiduna areagotzeko prozesuarekin jarraitzea ere. Horretarako, profesionalek euskara ikasten eta hobetzen jarraitzeko konpromisoa hartuko dute, eta Osakidetzako zuzendaritzek euren informazio sistema nagusiak euskarara egokitu beharko dituzte. Azken neurri horri dagokionez, aurrerantzean erosi edo garatuko den sistema informatiko oro bi hizkuntza ofizialetan funtzionatzeko sortu beharko da.

Osakidetzan euskara normalizatzeko 2003an hasitako prozesua da plan berriaren abiapuntu, eta, haren ebaluazioa eginda, euskararen erabilerari eta ezagutzari buruzko hainbat datu eman ditu Sagarduik gaur. Jakinarazi du Osakidetzaren plantillaren erdiak pasatxok egiaztatuta daukala bere lanpostuari dagokion euskara maila. %52 dira baldintza hori betetzen duten langileak: duela hamar urte halako bi. Eta 330.000 paziente inguruk dute euskara lehentasunezko hizkuntzatzat, Sagarduik adierazi duenez. Alderdien txanda

Taldeen txandan, EH Bilduren izenean Rebeka Uberak begi onez hartu ditu planak jasotzen dituen hainbat helburu, besteak beste euskarazko arreta «modu aktiboan» eskaintzearena. Hala eta guztiz ere, salatu du xede hori lortzeko planak biltzen dituen neurriak «anbiguotasunez» josita daudela. Plana, oro har, «ausarta» dela uste du Uberak, baina mesfidati agertu da betetze mailarekin, aurreko plana ez delako erabat gauzatu. Hori hala, «hitz politetatik harago» urratsak egiteko galdegin dio Sagarduiri.

Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak hizkuntz eskubideak errespetatzearen alde egin du, baina errealitate soziolinguistiko ezberdinak aintzat hartu behar direla ohartarazita. PP+C’s-k eta Voxek «inposaketaz» hitz egin dute, eta euskara «naturaltasunez eta modu adeitsuan» ezartzearen alde egin dute.


Summary: Mercedesek baieztatu du ibilgailu elektrikoak egingo dituela Gasteizen. 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak. Lantegia handitzeko inbertsioa baieztatzea falta da orain.

Mercedes-Benzek baieztatu du Gasteizko lantegian ibilgailu elektrikoak ekoitziko dituela 2025etik aurrera. Irailean aurreratu zien albistea Emilio Titos Gasteizko plantako zuzendariak bere azpitik dauden 200 arduraduni, baina Alemaniako multinazionalaren baieztapen ofiziala falta zen, eta gaur iritsi da.

Ibilgailu elektrikoak zein lantegitan eta nola ekoitziko dituen erabaki du Mercerdesek. Hau da, datozen urteetarako plana ondu du, eta argitu du Gasteizko lantegian zer egingo duten. Gama altuko furgoneta bat izango da, gaur egun egiten dituztenaren familiakoa, baina errekuntza motorrik barik elektrikoa izango duena. 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak, eta gaur egun muntatzen diren ereduekin uztartuko da (V, EQV, Vito eta Vito Tourer klaseak egiten dituzte).

Furgoneta elektriko handiak Polonian egingo dituzte ordea, Jawor hirian eraikiko duten planta berrian. Gaur egun Dusseldorfen (Alemania) egiten dituzte erabilera komertziala duten ibilgailu eredu horiek, baina datorren urteko bigarren erditik aurrera furgoneta handi elektrikoak ere muntatuko dituzte han, baita txasis-kabina ereduak ere. Azken horiek Ludwigsfeldeko lantegian (Alemania) egiten dituzte egun.

Inbertsioa, azken pausoa

Europako lantegietako banaketa erabakita, Gasteizko planta elektrifikatzeko iragarritako 1.200 euroko inbertsioa baieztatzea falta da orain. Ziurtzat jotzen zen jada uztailean lan ituna adostu ondoren, baina, ekoizpena eta auto modeloa erabakita, dirua iristea besterik ez litzateke faltako.

Lantegia ia 24 hektarea handitzeko baimena eman zion Gasteizko Udalak jada. Zabalagana parkearen alboan zabalduko da, eta bide emango luke ekoizpena bikoizteko. Hala ere, argitzeke dago hori ere; kopurua jakitea da hurrengo pausoa. Iaz, esaterako, 134.000 furgoneta ekoitzi zituen Gasteizen, eta aurten 141.000 inguru egitea espero da, udan kalkulatu baino 16.000 gutxiago.

Zuzendari berria

Alemaniako multinazionalak aurreko astean iragarri zuen Gasteizko lantegiko zuzendari berria nor izango den. Izan ere, Emilio Titosek erretiroa hartuko du, 40 urte baino gehiagoz karguan egon ondoren. Bernd Krottmayer alemaniarra izango da lemazain apiriletik aurrera.


Summary: Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela. Diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua moldatzeko erdibideko zuzenketa bat aurkeztekoa da PSOE. Zigorrak sei urtetik lau urtera jaitsiko lirateke.

PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak zehaztua du dagoeneko Espainiako Zigor Kodearen barruan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma, Madrilek Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko. Zehazki, ERC Esquerra Republicanak joan den ostiralean Zigor Kodearen erreforman diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzeko zuzenketari —irabazi asmorik ez dagoen kasuetan zigorra hiru urtekoa izatea— erdibideko zuzenketa bat aurkeztekoa da PSOE, gaur. Horrela, delitu horregatik auzipetutako prozesu subiranistako buruzagiek gehienez lau urteko espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete, eta ez sei urteko zigorrari. Hori bai, Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela eta despenalizazioa dakarrela. Hala zehaztu du Espainiako Gobernuko Lurralde Politikako ministro Isabel Rodriguezek.

«Lanean ari gara, hain zuzen ere, jarrera usteletatik argi eta garbi eratortzen diren eta garai honetan zigortuta ez zeuden gaiak gogortzeko eta aintzat hartzeko, hala nola justifikaziorik gabe aberastea», esan du Rodriguezek RNE Espainiako Irrati Nazionalean emandako elkarrizketa batean. Nabarmendu duenez, PSOEk aurkeztutako erdibideko zuzenketak zigorgarri gisa hartzen ditu diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitu mota guztiak, eta, beraz, delitu gisa hartzen ditu. Bide horretan, ministroak baztertu egin du, halaber, erreformak ustelkeriagatik zigortutakoentzako albo ondorio onuragarririk duenik. Espainiako Gobernuak Kataluniako «bizikidetzan aurrera egiteko» duen konpromisoaren barruan kokatu du erdibideko zuzenketa ministroak, eta erantsi du «gatazka politikoak politikatik» konpontzen direla.

ERCk joan den astean proposatu zuen delitu horretan zigorrak bereiztea diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk zigor kodea erreformatu aurretik delituak zuen definizio antzeko batera itzulita. Katalunian agintean den alderdiak azaldu zuenez, irabazi asmorik ez dagoen kasuetan zigorra hiru urtekoa litzateke gehienez. Generalitatean agintean den alderdiaren helburua da estatuak delitu hori «berriro ez erabiltzea era arbitrarioan, mugimendu independentistari jazartzeko». Moldaketa horrek ez luke bide emango ustelkeriagatik zigor arinagoak ezartzeko, ERCren esanetan.

Ikusi gehiago: Madrilek Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko lege aldaketa bultzatuko du

Dena dela, UPk berretsi du ez duela sinatuko —ezta horren aurkezpenean parte hartuko ere— PSOEk ERCrekin egindako erdibideko zuzenketa, sedizio lege berriaren barruan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua erreformatzeko. Hala ere, adierazi du «oraingoz» ez duela bidea oztopatuko. UPren talde parlamentarioko presidente Jaume Asansek onartu du eremu morea «oso zabala» dela, eta eztabaida bizia dutela koalizioaren barruan, ustelkeria kasuetan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreformak izan dezakeen eraginari buruz.

ERCko presidente Oriol Junquerasek, berriz, «fede oneko independentista eta demokrata» guztien «laguntza» eskatu du sedizio delitua ezabatzeko eta irabazi asmorik gabeko diru publikoa bidegabe erabiltzeko delitua despenalizatzeko, «gurpilei itzuliak emateari utzi beharrean». TV3 Kataluniako telebista kateari eskainitako elkarrizketa batean, Junquerasek argitu gabe utzi du zer iritzi duen PSOEk aurkeztu behar duen erdibideko zuzenketaren inguruan. Hori bai, esan du ERCk Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkari gehiago izan balitu alderdi subiranista «urrunago» irits zitekeela.

Ustelkeriaren aurkako legea

PSOEk eta UPk ustelkeriaren aurkako legedia indartu dute, legez kanpoko aberaste bidegabearen delitu bat sortuta. Berritasun horrekin, eta gobernuko taldeek behin eta berriz adierazi dutenez, «ustelik ez da erreforma horren onuradun izango», ez baitute ustelkeria kasu handiei dagokien diru publikoa bidegabe erabiltzearen zatia doitu. Gobernuak espero du lege aldaketa horrek eragin duen zalaparta apaltzea, eta, era berean, prozesu subiranistari irtenbide bat ematea, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak joan den astean adierazi zuen gisan.

Madrilen iritziz, diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma «ezin hobeto» egokitzen zaio prozesu subiranistari; Fiskaltzaren arabera, Generalitateak 3,4 milioi euro inguru desbideratu zituen 2017an independentziarako erreferenduma egiteko.

El Pais egunkariaren arabera, Zigor Kodearen 433. artikulu berriaren testua, oraindik negoziatzen ari den erdibideko zuzenketa onartuz gero aterako litzatekeena, gisa honetara geratuko litzateke:

«Agintari edo funtzionario publikoak, aurreko artikuluen artean egon gabe ere, kudeatzen duen ondare publikoari bestelako erabilera publiko bat ematen badio, orduan, horri urtebete eta lau urte arteko espetxe zigorra ezarriko zaio; baita enplegu edo kargu publikorako inhabilitazio berezia ere, bi eta sei urte artekoa, hori esleituta dagoen zerbitzuaren kalte edo oztopatze larria gertatzen bada. Eta halakorik ez badago, enplegu edo kargu publikorako inhabilitazioa ezarriko zaio, urtebete eta hiru urte artekoa, bai eta hiru eta hamabi hilabete arteko isuna ere».


Summary: Disney Plusek erabaki du Kote Cabezudoren inguruko dokumental saioa ez ematea. Sr. Mono ekoiztetxearen esku daude En el nombre de ellas dokumental saioaren eskubideak, eta beste plataforma edo telebista batek estreinatuko du. Hainbat emakumek saioan kontatzen dute Cabezudok bortxatu eta mehatxatu egin zituela, eta nola haien argazkiak webgune pornoetan jarri zituen.

Disney Plus plataformak azaroaren hasieran iragarri zuen Kote Cabezudo auzia-ren inguruko dokumental saio bat estreinatuko zuela azaroaren 23an. Lau ordu eta erdiko lanean, Kote Cabezudo salatu zuten hainbat emakumeren lekukotzak jaso zituen Sr. Mono ekoiztetxeak. Preso dago Cabezudo 2018ko udaberritik. Epaiketa aurten egin dute, martxoaren 7tik apirilaren 13ra. 28 urte eta bi hilabeteko zigorra jarri diote. Prozedura judiziala xehe-xehe kontatzen da saioan. Eduardo Mendoza kazetariak zuzendu du dokumental saioa, eta BERRIAren galderei erantzun zien azaroaren 20an.

Iritsi zen azaroaren 23a, baina plataformak ez zuen estreinatu En el nombre de ellas (Haien izenean) dokumental saioa. Disneyk ez zuen inolako argibiderik eman orduko hartan.

Oraingoan ere ez du argibiderik eman Disneyk. Baina, BERRIAk jakin duenez, plataforma horrek ez du estreinatuko Cabezudoren gaineko dokumental saioa. Sr. Mono ekoiztetxeko iturrien arabera, dokumental saioaren eskubideak itzuli dizkio Disneyk ekoiztetxeari. Horrenbestez, Sr. Monok programa saltzea lortuko balu, beste plataforma edo telebista batean estreinatuko litzateke. Eduardo Mendoza saioko zuzendariak BERRIAri esan dio dokumentala beste leihoren batean emitituko dela, eta datozen egunetan jakinaraziko dutela non.


Summary: Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea. Belgikako Poliziak lau lagun inputatu ditu, ustelkeria egotzita, Eva Kaili europarlamentuko presidenteordeetako bat barne. Qatarko herritarrei Schengen eremuan bisarik gabe bidaiatzen uzteko neurria berriz aztertuko dute batzordean, parlamentuko presidentearen aginduz.

Une garratzean dago europarlamentua. Belgikako Fiskaltzak sei lagun atxilotu zituen joan den ostiralean, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria delitu bat egotzita. Horietatik lau inputatu zituen atzo, eta aske utzi zituen beste biak. Fiskaltzaren arabera, Qatarrek «diru ugari eta opari esanguratsuak» eskaini dizkie ganbarako zenbait kideri, haien erabakietan eragina izateko. Qatarko Atzerri Ministerioak akusazioa ukatu zuen atzo argitaratutako ohar batean. Are, esan zuen «oinarririk gabekoa» dela kasuaren eta emirerriaren arteko lotura.

Belgikako Poliziak hamasei etxe miatu zituen iragan ostiralean, Bruselan. Sarekadan 600.000 euroz betetako poltsa bat eta zenbait ordenagailu eta sakelako konfiskatu zituen. Gaur-gaurkoz, «ustelkerian aritzea, dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea» leporatzen diete inputatuei. Zurrunbiloaren erdian dago Eva Kaili europarlamentuko presidenteordea, eta harekin batera inputatu dituzte Francesco Giorgi europar legegile baten laguntzaile eta Kailiren bikotekidea, Luca Visentini Nazioarteko Sindikatuen Konfederazioko burua eta Pier Antonio Panseri europarlamentuko kide ohia.

Kasua argitara atera eta gutxira, parlamentuan zituen eskumenak eta Greziako Pasok alderdi sozialistako bazkidetza kendu zizkioten presidenteordeari. Pasok alderdiko lider Nikos Andrulakisek adierazi zuen ez duela onartuko «gardentasun falta txikiena ere». Hala ere, prozesu judizialarekin aurrera jarraitu ahal izateko, Kailiri eurodiputatu izateagatik duen immunitatea kentzeko eskatu behar dio Belgikako Poliziak parlamentuari.

Presidenteordeak Qatarren aldeko zenbait mezu zabaldu ditu azken hilabeteotan. Besteak beste, parlamentuan emandako hitzaldi batean aipatu zuen «mundu arabiarra eraldatzen ari delako froga» dela Munduko Kopa, baita Qatar «lan eskubideen auzian liderra» dela ere.

Erabaki handiak urteko azken saioan

Gaurkoa izango da europarlamentuaren urteko azken saioa, Estrasburgon (Frantzia). Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak gertatutakoaren inguruan hitz egin du, zenbait parlamentarik auziaren inguruko «berariazko eztabaida bat» egitea eskatu ostean. Ganberako buruak jakinarazi du Qatarko herritarrei Schengen eremuan bisarik gabe bidaiatzen uzteko neurria berriz aztertuko duela parlamentuak, Askatasun Zibil, Justizia eta Barne Batzordean. Gaineratu duenez, Kaili presidenteorde kargutik botatzeko prozesua hasiko dute astearte goizean, talde parlamentario guztietako buruak bilduta.

Hain justu, datorren astean zen bozkatzekoa bisaren inguruko neurria. Gertakariaren ostean, ordea, bozketa bertan behera uzteko eskatu dute zenbaitek, hala nola sozialdemokratek eta Berdeek. Neurri sorta berean eztabaidatzekoak ziren Ekuadorko, Kuwaiteko eta Omango herritarren bisa eskumenak, baina auzia itxi arte itxaron beharko dute.

Europaren sinesgarritasuna, jokoan

Nazioarteko zenbait atzerri ministro bildu dira gaur Bruselan, Atzerri Ministroen Kontseiluan. Kasuak gogor astindu du europarlamentua, eta ministro askok izan dute auzia hizketagai. Atzerri Gaietarako Europako Batasuneko goi ordezkari Josep Borrellek akusazio «oso larria eta kezkagarria» dela esan du gaur: «Albisteak asko kezkatu gaitu, baina frogen arabera jokatu behar dugu».

Are, Alemaniako Atzerri Ministro Annalena Baerbockeren arabera, kasuak zalantzan jar dezake «Europa osoaren sinesgarritasuna, batez ere Europako Batasunarena».

Dena den, izan dira Batasunaren aldeko iritziak ere. Italiako Atzerri Ministro Antonio Tajanik eskatu du ez nahasteko parlamentua «inputatuen ardura pertsonalarekin», eta berretsi du erakundea ez dela «ustela». Hala ere, iritzi dio ezinbestekoa dela ikerketari «gertutik erreparatzea eta beharrezko neurri guztiak hartzea».


Summary: 2023ko Euskal Herriko Itzulia ez da Arrate santutegian bukatuko. Antolatzaileek 62. lasterketaren sei etapak aurkeztu dituzte. Ez da erlojupekorik izango, eta azken etapak Eibarko herrigunean izango du helmuga. Apirilaren 3tik 8ra korrituko dute.

Ez erlojupekorik, ezta Arrate santutegiko amaiera mitikorik ere. Horiexek dira 2023ko Euskal Herriko Itzuliaren ibilbideak izango dituen berrikuntza nagusiak. Antolatzaileek gaur aurkeztu dituzte 62. lasterketaren sei etapak: apirilaren 3an hasiko da, Gasteizen, eta 8an amaituko da, Eibarren (Gipuzkoa), baina, oraingoan, herrigunean. Profilak, oraingoz, ez dituzte aurkeztu.

Lehen etapak Arabako hiriburua eta Bastida (Araba) lotuko ditu. Bigarrena Nafarroan hasi eta bukatuko da, Vianatik Leitzara arteko bidea egin beharko baitute txirrindulariek. Iaz etapa batek ibilbide bera izan zuen, baina kontrako noranzkoan.

Araba, Nafarroa eta, hirugarren etapan, Gipuzkoa: apirilaren 5eko etapa Errenterian hasiko da, eta Villabonan bukatu. Laugarren etapan, berriz, ezkerraldean izango da Itzulia, Santurtzin (Bizkaia) hasi eta bukatuko baita. Gauza bera gertatuko da bosgarren etapan: Amorebietan (Bizkaia) ekingo diote ibilbideari, berriz ere hara itzultzeko. Lehen esan bezala, azken etapa Eibarren bukatuko da, baita hasi ere.

Ezbairik gabe, Arrateko amaiera kentzeko erabakiak ez du loturarik han sortzen den ikuskizunarekin. Iazko etapa gogoangarria izan zen; Ion Izagirre izan zen indartsuena han, erori egin zen arren, eta Daniel Felipe Martinezek irabazi zuen Itzulia. Ikusteko dago antolakuntzak zer profil aurkeztuko dituen aurten.


Summary: Urkulluk «konfiantza» du: Donostialdeko ESIan sortu den krisia konponduko dute. Orain hamar egun Donostia ospitaleko zerbitzuburuek hasitako protesta berritu egin dute gaur goizean erietxeko atarian

Irudia berritu dute gaur berriro Donostia ospitaleko atarian; zerbitzuburuek orain hamar egun hasi zuten protestak segida izan du, eta elkarretaratze bat egin dute Osakidetzaren kudeaketa auzitan jartzeko, eta bereziki berriki Donostialdeko ESI Erakunde Sanitario Integratuan hartu dituen hainbat erabakirekin desadostasuna erakusteko. Bide batez, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk hizpide izan du gaur gaia ekitaldi batean: esan du protesta egin duten sendagileen aldarrikapenak «ulertzen» dituela, eta «konfiantza» duela gatazkak izango duen bideratze egokian.

Kudeatzaile talde berria jarri du Osakidetzak ESIan, eta horren bidez konponbiderako urratsak egingo direla uste du Urkulluk. Mahai gainean jarri nahi izan du, hala ere, itaun bat, Osakidetzak hartutako hainbat erabaki defendatzeko. Izan ere, Donostian zabaldu den krisiaren atzeko motiboetako bat da bertan dauden zenbait zerbitzu lekualdatzeko asmoa, eta antzeko motiboengatik kritikak ozenak dira beste zenbait osasun zentrotan ere; esaterako, Basurtuko erietxean, Bilbon, bertako profesionalak protestan ari dira bihotz kirurgiako unitatea kendu nahi dutelako handik. Ingurumari hori aintzat hartuta ulertu behar da Urkulluren galdera: «Posible al da beharrezkoak ditugun zerbitzu guztiak erietxe guztietan izatea? Edo pentsa dezakegu erakunde bakar baten parte direla eta sarean lan egin behar dutela?».

Kritikak kritika, Osakidetzak ematen duen zerbitzuaren kalitatearen gainean konpromisoa erabatekoa dela nabarmendu du Urkulluk, eta Jaurlaritza horren aldeko ahalegin betean ari dela. Datuak eman ditu: 2013an pertsonako osasun gastuetara 1.490 euro bideratzen zituztela esan du, eta gaur egun 2.100 direla. Era berean, abian diren lan eskaintza publikoen bidez Osakidetzako lantalde egiturazkoa 31.000 profesionalekoa izango dela adierazi du, eta behin-behinekotasuna arintzera egingo dela horrela. Azaldu du populazioaren «zahartzeak» ekarriko dituen arazoei begira osasun sistemak datozen lau hamarkadatan izan beharko duen hezurdura finkatzen ari direla, eta ahalegin horretan ulertu behar direla Osakidetzako buruak osasun sistema berrantolatzeko hartzen ari diren hainbat neurri.

Bi kargugabetzek eragin dituzte, bereziki, Donostialdeko ESIko protestak: zuzendari kudeatzaile Itziar Perezenak eta erietxeko zuzendari mediko Idoia Gurrutxagarenak. Urkulluk argudiatu du tankerako «konfiantza karguetan» aldaketak ohikoak izaten direla, eta «logikoak» direla, baldin eta ikusten bada profesional horiek ja ez dutela lanik egiten erakundeak buruan duen «proiektuaren» alde. «Benetako berritasuna honakoa da: osasun profesionalak publikoki manifestatzen ikustea antolaketa eta administrazio kontuengatik», azaldu du: «Hori izan da benetako ezustea».

Eusko Legebiltzarreko Osasun batzordean egon da gaur Gotzone Sagardui Osasun sailburua Osakidetzako euskara plana aurkezten, eta oposizioko taldeek esan diote gaur agertu behar lukeela egunotan lehertu den krisiaz azalpenak emateko, hori delako lehentasunezkoa. Sailburuak gogorarazi du horretarako agerraldi bat eskatua duela, eta dagokionean emango dituela eman beharreko argibideak.

Oposizioko taldeen adierazpenak

Oposizioko talde politikoek argibide eske jarraitzen dute. PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak gaur esan du zerbaitek «kale» egiten duela Osakidetzan. «Profesionalek» egindako kritikak aditu egin behar direla adierazi du. Betiere «gardentasunaren eta elkarrizketaren» aldeko hautua egin behar dela argudiatu du, eta hori dela sortu denaren gisako gatazkak eragozteko bidea.

Gipuzkoako PPko ordezkari Muriel Larrea Sagarduiri zuzendu zaio: Donostialdean sortu den krisiari erantzuteko «kapaz» ez bada dimititzeko esan dio. Osasun profesionalen iritzia aintzat hartu behar dela adierazi du, eta nahigabea azaldu du Gipuzkoako osasun zentroak «erreferentzialtasuna» galtzen ari direlako.


Afaltzeko orduan Internetik ez, gazte!

Summary: Afaltzeko orduan Internetik ez, gazte!. NUPeko hiru ikaslek 'Zaindari' aplikazioa sortu dute, seme-alabek Internet nola erabiltzen duten kontrolatzeko

Zaindari jarri diote izena, eta horrek ongi definitzen du aplikazioak zer egiten duen. Izan ere, horren bitartez, gurasoek jakin ahalko dute euren seme-alabek zenbat orduz erabiltzen duten Internet, eta ea behar bezain beste ordu lo egiten duten, diseinatzaileek adierazi dutenez. Horrez gain, sareko edukiak iragazi ahalko dituzte aplikazioarekin, adin txikikoentzat egokiak direla ziurtatzeko.

Nafarroako Uniberstitate Publikoak zabaldu du aplikazioaren berri, gaur. Izan ere, horkoTelekomunikazio Teknologietako Graduko hiru ikaslek diseinatu dute. Xabier Erro Cancel, Markel Iruretagoiena Zarikiegi eta Jesus Martinez de Lapuente Lacalle dira aplikazioaren sortzaileak. Gurasoen kontrolerako parametroak, normalean, kontrolatu beharreko gailuan zehazten dira. Zaindari-k, ordea, beste estrategia bat dauka: etxeko routerrean egiten du kontrola. Horren bidez, etxeko wifi sarea erabiltzen dutenen parametroak kontrolatu ahal dira. «Gainera, horrek erraztu egiten du wifi sare berera konektatutako gainerako gailuak gainbegiratzeko lana», azaldu dute. Sistemak abantaila bat du: eskolako Chromebook ordenagailuen erabilera kontrolatzeko bidea ematen du, gurasoek eta ikasleek ez dutelako modurik izaten horretan aplikazioak instalatzeko. Herren bat ere badu sistemak, halere: ez du kontrolatzen etxeko saretik kanpo egin daitekeen erabilera.

Gurasoen sakelakotik

Gurasoek, edo haurren ardura duenak, bere telefonoan jaso ahalko du erabiltzaile bakoitzaren jardueraren inguruko informazioa. Horretarako, adingabeko bakoitzaren profil bat sor dezake, eta horietako bakoitzari, esaterako, Internet erabiltzeko ordutegi bat finkatu. Esaterako: haur txikienei 21:00ak arte muga dakieke Interneten ibiltzeko aukera, eta, zaharragoei, beranduago arte utzi. Beste aukera bat: afaltzeko orduan Internet moztu diezaiekete guztiei, «botoi bat sakatze hutsarekin».

Diseinatzaileek esan dutenez, malware-a, hau da, programa gaiztoak blokea ditzake sistemak.

Ingeniaritza Telematikoko Proiektuak irakasgaiaren barnean garatu dute aplikazioa, Eduardo Magaña Lizarrondo irakaslearen gidaritzapean. NUPeko Smart Cities Institutuko (ISC) kidea da Lizarrondo. Laugarren ikasturteko ikasleok lanean jarraitzen dute, aplikazioa osatzeko: «Sare sozialetarako edo streaming zerbitzuetarako sarbidearen kudeaketa pertsonalizatua, baita haietako bakoitzaren erabilera-denborak ezagutzeko bideak ere».

Ikusi gehiago: Sakelakoa haurrei noiz?

Aplikazioa Android sistemarako garatu dute, eta Google Play dendan dago eskuragarri.


Summary: UPNk Navarra Sumaren formula baztertu du, eta bakarrik aurkeztuko da. Gaurko batzorde eragileak berretsi behar du Javier Esparza presidentearen erabakia, baina ez da ezusterik espero, eta UPN bakarrik lehiatuko da datorren urtean zabalduko den hauteskunde zikloan

Hilabeteak eman ditu UPNko zuzendaritzak alderdiaren geroa baldintzatuko duen hauteskunde estrategiari buruz hausnartzen, betiere erabaki nagusi bat hartzeko: 2023an zabalduko den hauteskundeen zikloan bakarrik ala beste alderdi batzuekin batera aurkeztea. Bada, Javier Esparza presidenteak eta alderdiko zuzendaritzako beste zenbait kidek, besteak beste Enrique Maia Iruñeko alkateak, erabaki dute UPNk alde batera utziko dituela Navarra Sumaren gisako formulak, eta bakarrik aurkeztuko dela hauteskundeetan.

Alderdiko presidentearen eta haren albokoen erabaki horrek exekutibaren oniritzia jaso du jadanik; ez da ezusterik egon, eta Nafarroan eskuin-eskuin muturraren ordezkari nagusi izateko beste inorekin batera aurkeztu gabe lehiatuko da UPN, 2023ko maiatzeko udal eta foru hauteskundeetan eta Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak deitzen dituenean.

Beraz, duela lau urte abiatutako eskuineko hauteskunde aliantzarenak egin du Nafarroan. Navarra Sumaren barruan daude PP, Ciudadanos eta UPN 2019ko martxoaz geroztik, besteak beste «abertzaletasunari harresi» bat jartzeko; baina, orain, Esparzak ez du ikusten modurik horrelako sigla batuketa bati errentagarritasuna ateratzeko. Nafarroan, Voxen hazkundea apaltzea lortu zuen Navarra Sumak, baina, zenbait udal gobernu garrantzitsu lortu arren, esaterako Tuterakoa eta Iruñekoa, emaitza eskasak izan zituen, UPNk beste ziklo batzuetan ateratakoekin alderatuz gero.

PPk gehiago nahi

Edonola ere, iragarpen guztiek diote Ciudadanos desagertu egingo dela, eta muturreko liberalen desagertze horrek UPN-PP ahalezko aliantza bat uzten zuen Nafarroan. Esparzak, ordea, ez du garbi ikusi Alberto Nuñez Feijooren PPrekin batera azaltzea nafarren aurrean. Izan ere, PPk hautagai gehiago jarri nahi zituen zerrenda bakar posible horretan —Navarra Sumaren hogei eserlekuetatik soilik bi dira harenak—. Baina, boterea banatzeko desadostasun handiak aurreikusteaz gain, beste aldagai bat hartu du aintzat Esparzak UPN bakarrik aurkeztuko dela erabakitzeko: emaitzen kalkulua. Bakoitza bere aldetik aurkeztuta UPNren eta PPren batura errentagarriagoa izango dela uste du.

Edonola ere, Nafarroako presidente izateko azken aukera izango du Esparzak maiatzeko hauteskundeetan. 2015ean eta 2019an alderdiaren presidentegaia izan zen, eta huts egin zuen. 2023an, bakarrik aurkeztuta, UPNk aukera gehiago izango dituela deliberatu du, baina begien bistakoa da arriskuak badituela erabaki horrek, Voxekin eta PPrekin lehiatu beharko baita.

Ezin da ahaztu, izan ere, Sanchez Moncloatik ateratzeko ekinaldi sendoan ari dela PP, eta litekeena dela alderdi horrek ohi baino emaitza hobeak lortzea Nafarroan, maiatzeko foru hauteskundeak Espainiako Gorteei begira egingo dituelako. Gainera, bada beste aldagai kezkagarri bat UPNrentzat: Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero transfugak. Espainiako Kongresuan, lan erreformaren bozketan, UPNk erabakitakoaren aurka bozkatu zuten biek, askoren aburuz PPrekin hitzartutako maniobra batean. Orain, ezin da baztertu PPren Nafarroako zerrendan Sayas eta Garcia Adanero azalduko direla.

Batera edo bestera, Esparzak badaki UPN-PP baturak gehiengo absolutua lortuko balu Nafarroan eskura lukeela erkidegoko presidente izatea, eta batura horrek alderdi bakoitza bere aldetik aurkeztuta emaitza hobea izango duelako kalkulua gailendu da. Izan ere, UPNk PPk baino emaitza hobeak izango ote dituen galderaren erantzuna argia dela uste dute alderdi foruzalean: eskuinaren nagusitasuna UPNrena izango dela sinetsita daude.

Eta Navarra Suma alboratzeak badu azken abantaila bat; eta garrantzitsua izan daiteke, gainera. Esparzak ez du zertan baztertu PSNkin aliantza bat egitea. Yolanda Barcinaren gobernuak PSNren babesa izan zuela ez du ahaztu UPNren zuzendaritzak.


Summary: Sare Herritarrak Gabonetan mobilizatzeko deia egin du. Plataformak adierazi du gradu erregresioak «atzerapauso handi bat» direla. Deialdiak egin dituzte Hego Euskal Herriko lau lurraldeetarako.

Urtarrilaren 7rako deitutako manifestazioaren atarian, Sare Herritarrak Gabonetan ere mobilizatzeko deia egin du. Plataformak azaldu du euskal presoek salbuespenezko neurriak jasaten dituztela oraindik ere, eta gradu progresioei eusteko eskatu du. Abenduaren 24an manifestazio bat egingo dute Gasteizen, eta abenduaren 31n mobilizazio bana abiatuko dute Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) espetxeetatik. Asteburu berean, manifestazio eta elkarretaratzeak egingo dituzte Nafarroako zenbait herritan.

«Guztiontzat bereziak diren data hauetan, garrantzitsua iruditzen zaigu beraien eskubideak urratuak dituzten eta, baldintza guztiak bete arren, espetxean bigarren graduan mantentzen dituztenen egoera salatzea», argudiatu du plataformak, ohar baten bidez. Izan ere, Sarek adierazi du 2022. urtea «oso garrantzitsua» izan dela urrunketa politikaren amaiera lortzeko bidean, baina oraindik ere zenbait oztopo dituztela presoek.

Sareren esanetan, egun 110 preso inguruk betetzen dituzte hirugarren graduan edo baldintzapean aske egoteko baldintzak, baina egoera bestelakoa da. Are gehiago, espetxeetako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak onartutako hainbat gradu progresioren aurkako helegiteak aurkeztu ditu Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak. Oraingoz, horietako sei ontzat jo ditu Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak, eta presoek kartzelara itzuli behar izan dute.

Plataformaren esanetan, fiskaltzak eta Auzitegi Nazionalak eragindako egoera «atzerapauso handi bat» da «aurrera begiratu eta iragana gainditu nahi duen jendarte batentzako». Hala, mobilizazioen bidez aurre egiteko deia egin dute: «Ezberdinen arteko ezagutzan eta ulermenean sakonduz, oztopo hauek guztiak elkarrekin gainditu behar ditugu».

Hauek dira Sarek egindako deialdiak:

-Araba: manifestazioa egingo dute abenduaren 24an, Gasteizen, Ahateen iturritik hasita, 19:00etan.

-Bizkaia: manifestazio bat egingo dute abenduaren 31n, Basaurin, Bizkaiko kartzelatik abiatuta, 12:00etan.

-Gipuzkoa: manifestazio bat egingo dute abenduaren 31n, Donostian, Martuteneko espetxetik hasita, 11:00etan.

-Nafarroa: abenduaren 30erako eta 31rako zenbait deialdi egingo dituzte, herriz herri.


Summary: Bakegileak errugabetzeko eskatuko dute abokatuek, «premiazko egoeragatik». Esnal eta Paroten egoerak eta gatazkaren konponbide prozesuak uztailaren 23ko ekintzak justifikatzen dituela alegatuko dute Akizen

Uztailaren 23an Akizen (Okzitania) trenbidea blokeatu zuten ekintzaileak errugabe jotzeko eskatuko dute haien abokatuek Akizeko Auzitegian. Ostegunean izanen dute epaiketa bederatzi bakegileek, eta bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak arriskatzen dituzte. Trenbidera baimenik gabe sartzea, trenen zirkulazioa oztopatzea eta taldean egindako lapurreta leporatzen dizkiete. Ekintza hura «premiazko egoerak» justifikatzen duela alegatuko dute abokatuek.

Desobedientziara deitu zuten uztailaren 23rako Bakegileek. Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Ostegunekoez gain, beste 11 epaituko dituzte otsailaren 2an, autobidea blokeatzeagatik.

«Guretzat arau hauste horiek ez dira existitzen», esplikatu du Arantxa Ihidoi abokatuak. «Premiazko egoerak justifikatzen ditu». Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuak eta Esnalen eta Paroten egoerak sortzen du premiazko egoera, abokatuen iritziz. Hala kontsideratzeko, ekintzak bi irizpide bete behar ditu zuzenbidearen arabera: interes orokorrekoa eta proportzionala izatea.

«Esnalek eta Parotek 32 urte zeramatzaten preso; ateratzen ez baziren, ez zuten sekula ateratzeko esperantzarik izanen. Ilegala da Europako legediaren arabera, preso orok izan behar baitu noizbait libre ateratzeko aukera», azaldu du Ihidoik. Hor legoke premiazko egoera. Era berean, zehaztu du epaitegiek berek aipatu dutela Euskal Herrian bake prozesu bat badela: «Kontuan hartzen dute, eta erraten dute balio duela. Akizeko auzitegiak erranen balu deus ez dela, kontra joanen litzateke», ebatzi du.

Ihidoiren hitzetan, Bakegileek ez zuten arriskurik hartu, ez zuten inor arriskuan ezarri, ekintza kolektiboa izan zen, eta sostengu handikoa. Hor ikusten du proportzionaltasuna.

Lau abokatuk segurtatuko dute bederatzi ekintzaileen defentsa. Ihidoiz gain, Anne-Marie Mendiburu, Herve Espiet eta Christophe Deprez arituko dira. Halaber, hiru lekuko deituko dituzte adierazpenak egitera: Daniel Olzomendi Euskal Elkargoko Turismorako lehendakariordea, Jean Daniel Elixeri bakegilea eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria. Herritar andana ere joanen da babesa ematera.