Summary: Arraun Lagunak irabazle, Bilboko erlojupekoan. Hirugarren aldiz irabazi du jarraian Bilboko bandera, eremu horretan bikain moldatzen dela erakutsiz. Bigarren Donostiarra izan da hiru segundora, eta hirugarren Orio seira.

Hiru irabazle desberdin izan ziren denboraldiko lehen hiru estropadetan Euskotren Ligan. Gaur, ordea, ontzi batek balantza bere aldera mugitu du, bigarren bandera irabaziz. Arraun Lagunak izan da ontzi hori. Izan ere, Andrea Astudillok gidatzen duen taldea izan da azkarrena Bilboko erlojupeko estropadan, eta sailkapeneko berdintasuna puskatu du jarraian bigarren bandera irabaziz. 29 punturekin jarri da sailkapeneko goialdean, eta liga irabazteko hautagai sendoa dela frogatu du. Eremu horretan bikain moldatzen dela erakutsi du beste behin, hirugarrenez jarraian nagusitu baita Bilboko itsasadarrean.

Lau kaleko ohiko formatuak, beste itxura bat izan du gaur. Kale bakarreko erlojupekora moldatu dute, eta irteera ordena sailkapen nagusiko ordenaren alderantzizkoa izan da. Sailkapeneko lau traineru apalenek eman diote hasiera lehiari: Tiranek, Cabok, Hibaikak eta Hondarribiak, hurrenez hurren. Haize aldaketa sumatu da hasieratik, baina ez du eragin handia izan estropadaren nondik norakoan. Lehen erreferentzian, Hondarribia iritsi denerako, segundo bana ateratzen zizkion Cabori eta Hibaikari. Sendo hasi dute estropada Ama Guadalupekoa ontziko arraunlariek, baina ziabogan Hibaikak egin du denborarik onena, aurkariei segundo bateko tartea sartuz. Itzulian dena eman dute hiru taldeek, baina Hondarribia eta Hibaika gailendu dira, eta bien arteko lehia izango zela erakutsi dute. Denbora berean izan dira momentu luzez, eta gehienez segundo bateko tartea eman du erlojuak baten edo bestearen alde. Azken estropadetako egoera berbera errepikatu da, eta azkenean Hondarribiak irabazi du txanda, 73 ehuneneko tartearekin Hibaikarekiko. Cabo sei segundora iritsi da, eta Tiran izan da helmugaratzen azkena lehen txanda horretan, hogeira.

Ohorezko txanda zeuden begirada guztiak. Bertatik atera dira denboraldiko hiru banderen irabazleak: Arraun Lagunak, Donostiarra eta Orio. Tolosaldea ere atera da haiekin, bandera lortu ez arren. 19 punturekin Oriorekin eta Donostiarrarekin berdinduta zegoen sailkapenean. Ziztu bizian eman dute hasiera lau traineruek. Erreferentziek alde txikia markatzen zuten lehen metroetan, baina ziabogan ikusi dira haien arteko tarteak. Ziabogatik azkarren irten dena Arraun Lagunak izan da, 5:09ko denborarekin, baina Donostiarra ere gertu ibili da, segundo batera besterik ez. Orio ere borroka horretan egon da, bi segundora iritsi baita. Tolosaldea, ordea, urrunago geratu da, zortzira. Helmugarako bidea ertzetik egin dute traineru guztiek, bazter-bazterretik, denbora onena markatzeko ideiarekin. Ababorrera edo istriborrera alda zezaketen norabidea erabakigarria zen. Azkenean, erritmoa gogortu egin du Arraun Lagunak-ek, eta garaipena lortu du, 10:24ko kronoarekin. Ohorezko txandako bigarrena Donostiarra izan da hiru segundora, hirugarren Orio seira, eta laugarren Tolosaldea hogeira.

Gauzak horrela gaurko estropadako lehen lauak Arraun Lagunak, Donostiarra, Orio eta Hondarribia izan dira. Gauzak horrela, lau ontzi horiek irtengo dira bihar ohorezko txandan Orioko estropadan. Hondarribiarrak lehen aldiz arituko dira txanda horretan sasoi honetan.


Summary: Carlos Rodriguez irabazle; Pogacar eta Vingegaard, oso paretsu. Ineosekoak harrapatu eta gainditu egin ditu Pogacar eta Vingegaard azken jaitsieran. Danimarkarrak segundo batean handitu du lidertza, gainsariak harramazkatuta. Bilbaok postu bat galdu du, eta zortzigarren da orain

Ikusgarria izateko osagai guztiak zituen Tourreko hamalaugarren etapak, eta txirrindulariek ez dute hutsik egin. Lehia txinpartatsua izan dute, eta amaieran, eztanda egin du faboritoen arteko borrokak. Tadej Pogacarrek (UAE) eta Jonas Vingegaardek (Jumbo) aurkari guztien gainetik eta elkarren pare daudela berretsi dute Joux Planeko mendatean. Eta lasterketako hirugarren ziklistarik indartsuena, oraintxe bertan, Carlos Rodriguez (Ineos) da. Maldan gora ezin izan dio eutsi bi faborito handien joari, baina haiek elkarri begira geratu direnez, harrapatu egin ditu jaitsieran, eta atzean utzi. Hala, espainiarra iritsi dan aurrena Morzineko helmugara. Etapa irabazteaz gain, sailkapeneko hirugarren postura igo da Rodriguez, Jain Hindleyri (Bora) aurrea hartuta.

Bigarren Pogacar izan da, eta hirugarren Vingegaard. Halere, danimarkarrak segundo bat atera dio esloveniarrari, Joux Planen esprinta irabazi eta gainsaririk handiena lortuta. Hori horrela, eutsi egin dio lidergoari, eta Pogacar hamar segundora du orain. Pello Bilbao (Bahrain), bere aldetik, zortzigarren izan da etapan, 3.19ra, eta postu bat egin du atzera sailkapenean: zortzigarrena da orain, 3.13ra. Sepp Kussek (Jumbo) aurrea hartu dio. Vingegaarden babesleak hamargarren postutik seigarrenera egin du salto.

Hasiera makurra izan du etapak: oso eroriko jendetsua izan da, eta lasterketa gelditzea erabaki dute antolatzaileek. Oraindik sortu gabe zegoen ihesaldia, eta ia talde guztiek izan dute txirrindulariren bat lurrean. Zentzuzko erabakia izan da. Faboritoen artean, Hindley eta Tom Pidcock (Ineos) erori dira, eta Ion Izagirrek (Cofidis) eta Omar Frailek (Ineos) ere ezin izan diote eutsi orekari. Kaltetutako txirrindulariak jantzi urratuekin eta gorputza mailatuta itzuli dira zain zituzten tropeleko kideengana. Ordu laurdeneko etenaldiaren ondoren, Morzinera bidean jarri dira berriro.

152 kilometroko etapa izan da, ez luzeegia, baina oso malkartsua: lehen mailako hiru mendate igo behar zituzten, Cou, Feu eta Ramaz, eta amaieran, maila bereziko Joux Plane. Gora eta behera, eta abaila batean aritu dira txirrindulariak. Erritmoa oso bizia izan da hasieratik, Jumbok oso bizkor eraman baitu tropela. Ihesaldiak minutu bateko aldea izan du asko jota. Maila handiko jendea elkartu da aurrean, baina garondoan nabaritu dute beti multzo nagusikoen arnasa.

Cou gainera hogei txirrindulari iritsi dira lasterketa buruan. Euskal herritarrak ziren horietatik hiru: Mikel Landa (Bahrain), Alex Aranburu eta Gorka Izagirre (Movistar). Alde eginda ibili dira ere Thibaut Pinot (Groupama), Giulio Ciccone (Lidl), Guillaume Martin (Cofidis), Daniel Felipe Martinez (Ineos) eta Krists Neilands eta Michael Woods (Israel). Tropela gainean izanik, erasoka hasi dira Feuko maldetan. Suhar jokatu dute Pinotek, Cicconek eta Woodsek, eta adi ibili dira Landa eta Aranburu.

Ramaz zen hurrengo mendatea, eta 11 ziklista elkartu dira hara bidean. Hiru euskal herritarrek aurrean jarraitzen zuten. Alabaina, Jumbok ez zuen galga sakatzeko inolako asmorik, eta iheslarien abentura ezerezean utzi du Ramazen. Cicconek iraun du gehien: 58 kilometroren faltan harrapatu dute. Erritmo itogarria ipini dute Vingegaarden ezkutariek, eta atzean gelditu da Tom Pidcock (Ineos), sailkapeneko zortzigarrena. Tontorrera hamasei ziklista besterik iritsi dira faboritoen multzoan.

Joux Planen hankaz gora jarri dute lasterketa. Mokoka aritu dira Pogacar eta Vingegaarden taldekideak, indartsuena nor izango. Kussen estutua gehiegizkoa izna da Hindleyrentzat, eta Adam Yatesen (UAE) erreleboari Pogacarrek eta Vingegaardek eutsi diote soilik. Esloveniarrak tontorrerako 3,7 kilometroren faltan egin du eraso, eta tarte txiki bat zabaldu du, bost segundo eskasekoa. Bi kilometroko borroka biziaren ondoren, harrapatu egin du Vingegaardek, eta irabazi egin dio pankartapeko esprinta. Pogacar erasoa aurreratzen saiatu da, baina bidea itxi diote motorrek.

Elkarren arteko zaintzan jarri dute arreta, eta Rodriguezek tximista bezala aurreratu ditu jaitsieran. Erakustaldia egin du hark maldan behera, eta horri esker, estreinako garaipena lortu Tourrean. Hautagaiek ez dute atseden hartzeko tarte handirik izango, mendiko beste etapa handi bat jokatuko baita bihar. Helmuga lehen mailako Saint-Gervais Mont-Blancen egongo da, eta aurrez beste lau mendate igoko dituzte.<


Summary: Bandera eta lidergoa eskuratu ditu Hondarribiak. Denboraldiko lehen garaipena lortu du Ama Guadalupekoa-k, eta sailkapenaren lehen postuan jarri da. Bigarren Zierbena izan da, eta hirugarren Urdaibai.

Hondarribiak irabazi du Bilboko XIV. Bandera, erlojupeko formatuan, eta lider jarri da Eusko Label Ligako sailkapen nagusian. Gipuzkoarrak izan dira uretan sartu diren azken-aurrekoak, eta denborarik onena egin dute estropada 19 minutu eta 26 segundotan amaituta. Zierbena izan da bigarren, eta Urdaibai hirugarren.

Hasiera lehen txandako lau traineruek eman dute: Meirak, Santurtzik, Ondarroak eta Kaikuk. Ondarroak markatu du erreferentzia onena lehen ziabogan, baina Santurtziri eta Kaikurekiri denbora tartea txikia sartuz. Meira izan da lehiatik kanpo geratu den lehen ontzia, eta urrun izan da estropada igarotzean. Azkenean Kaikuk ezarri du lehen txandako denbora onena, 19.56. Lehen ziabogan hirugarren izanda ere, bigarren zati ona osatu dute Sestaokoek, eta lehen txandan maila onena ematen ari den traineru dela ziurtatu dute. Bigarren Santurtzi izan da lau segundora, hirugarren Ondarroa zortzira, eta azkenik Meira, 35era.

Bigarren txandak lehia bizia utzi du. Isuntzak eman dio hasiera, eta erreferentziek markatu duten moduan, txandako ahulena izan da saio osan zehar. Hala ere ez da urrun izan, eta lehen txandako denborak hobetu ditu. Lehen ziabogan hiru segundo kendu dizkio lehen txandako denbora onenari. Ondoren Orio iritsi da balizara, eta hiru segundo kendu dizkio Isuntzari, baina ez da denbora azkarrena izan, Donostiarrak lau kendu baitizkio. Lan erdiak eginda, argi zegoena zera izan da: txanda irabazteko lehia oso estua izango zela. Eta halaxe izan da. Oriok denbora galdu du ziabogan, eta Donostiarrak hiru segundo sartu dizkio. Cabo atzean zen, zazpira. Donostiarrak bideratuta zuen garaipena, baina dena estutu egin da azken luzean. Donostiarra lehen postuan zen, Oriori hiru segunduko, eta Cabori seiko aldea sartuta. Gorderik zituen indarrak atera ditu Cabok, eta Mirotz-en mailan jarri da. Lanak amaitzen lehena Isuntza izan da, 19.55ko denbora ezarrita. Denbora horrek Kaikuren aurretik jarri du. Orio izan da hurrena, 19.43ko denborarekin. Donostiarra bukatzear zen, eta erlojuak lehen postuan jartzen zuen arren, oso alde gutxirekin lortu du garaipena, bi ehunenekorengatik. Azkenik Cabo, segundo batera.

Azken traineru horien maila ikusita, bistakoa zen ohorezko txandak erabakiko zuela Bilboko banderaren garailea. Baldintzak kaskartu egingo zirelako susmoa zegoen, baina azkenean ez da korronteen eragina asko nabaritu, ezta ere haizearena. Denboraldi hasiera sendoa egin duen Getaria hasi da lehenik, baina denen ezusterako, lehen ziabogan denbora makala egin du. Jada bigarren txandako Donostiarra, Orio, eta Caboren atzetik zen Esperantza trainerua. Urdaibai etorri da ondoren, eta Donostiarraren denbora hobetu du segundo batean. Hondarribiak ordea,, beste bat atera dio Bou Bizkaia-ri, eta Zierbenak hiru. Momentu horretan ikusi da eguneko maniobrarik esanguratsuena. Balizari bira eman, eta Zierbenako ontzia ziztu bizian atera da, ia ibai ertzaren aurka. Ondoren errepikatu egin duten taktika izan da, baina ez die askorako balio izan Zierbenako araunlariei. Lan erditan zirela, Urdaibai atzean geratzen hasi da, eta Hondarribiak sei segundoko aldea hartu dio. Zierbena, ordea, ez zebilen hain urruti, eta segundo bateko aldearekin argi geratu da bien arteko kontua izango zela.

Azken ziabogan, Hondarribiak hamar segundo atera dizkio Urdaibairi, eta lau Zierbenari. Azken luzean erabakiko zen estropada eta lidergoa. Getariak amaitu du, 19:59ko denborarekin, eta bederatzigarren postuan geratu da. Urdaibai iritsi da ondoren, lehengo urtearen antzera, bere maila onena erakutsi gabe. Estutu behar izan dute hirugarren postua eskuratzeko, eta azken luze ederki gauzatu dute. Ama Guadalupekoan zeuden begirada guztiak. Ez dute erritmoa jaitsi, eta 19:26ko denbora ezarri dute, eguneko onena. Azken luzean, Zierbena sei segundora zen, beraz, bazirudien epaia emanda zegoela. Ostera, ez da horrela izan, eta asko hurbildu dira Hondarribiaren denborara. Azkenean bi segundora amaitu dute, eta garaipena berdeentzat izan da. Maila dotorea erakutsi du Hondarribiak, eta liga hasieratik izan uten erregulartasuna azalean geratu da. Estropada bikaina egin dute Mikel Orbañanosenek, eta denboraldiko laugarren taldea da bandera irabazten.


Summary: Adin txikiko bat hil da Barakaldon gertaturiko sute batean. Bi pertsona erietxean daude oraindik. Udalak dolu eguna ezarri du, eta bertan behera utzi ditu Karmengo jaiak.

Igandeko goizaldeko 03:00ak aldera sua piztu zen Barakaldoko (Bizkaia) Portu kaleko etxebizitza bateko laugarren solairuan. Adingabeko baten gorpua autkitu zuten suhiltzaileek, sua itzaltzeko lanak amaituta hondakinen artera sartu ostean. Sutearen ondorioz, sei pertsona erietxera eraman behar izan zituzten; dagoeneko lauri sendagiria eman diete.

Sua nola piztu den ikertzen ari dira, eta ez dute baztertzen eraikina eraitsi behar izatea. Lekukoen arabera, garrak oso handiak ziren, eta etxeko hainbat biztanle, haurrak tartean, leihoetatik ihes egiten ikusi zituzten.

Dolu eguna

Barakaldoko Udalak dolu egun izendatu zuen atzokoa, eta bertan behera utzi zituen Karmengo jaien harira gaurko antolaturiko ekitaldiak.

Udaleko ordezkari politikoek doluminak adierazi dizkiote hildakoaren familiari, eta informazio bulegoa eratu dute Udaltzaingoaren bulegoan, ezbeharraren biktimentzat.

Hagen inguruko polemika

Ezbeharrak berriro piztu du polemika autoak espaloian aparkatzea edo oinezkoentzako kaleetan sartzea galarazten duten haga edo bolardoen inguruan. Suhiltzaileek haga horietako zenbait zerraz moztu behar izan zituzten Portu kalean sartzeko.

Duela zortzi urte ere polemika iturri izan ziren haga horiek. Orduan ere jaietan zegoen Barakaldo, eta barraken esparruan noria batek izandako istripu baten ondorioz zenbait lagun handik jaitsi ezinik lotu ziren. Suhiltzaileek arazoak izan zituzten barraken esparrura sartzeko haga horiek zirela eta, eta erreskatea zenbait orduz atzeratu zen.

Orduan alkatetzara iritsi berria zen Amaia del Campo gaur egungo alkatea, eta iragarri zuen herrian zeuden haga guztiak kalez kale aztertuko zituztela, eta larrialdi zerbitzuetarako oztopo izan zitezkeenak kendu egingo zituztela. Horren ondorioz, 722 erretiratu zituzten. Orain, Del Campok iragarri du berriro aztertuko dutela haga horien egokitasuna.


Summary: Portugaleteko bandera irabazi du etxeko traineruak. Amaitu da Orio B-k KAE 2 ligan izan duen nagusitasuna, baina nagusi dira oraindik gipuzkoarrak

KAE Liga 2ko saioa jokatu dute Ibaizabalen gaur, eta Portugaleteko traineruak irabazi du.

Portugaleteko 51. bandera jokatu dute, eta etxekoek 16 segundo atera dizkiote Donostiarra B traineruari, eta 23 segundo Orio B-ri. Orain arte jokaturiko lehenengo lau probetan nagusi izan dira oriotarrak. San Juan B, Hibaika, Mutriku eta Astillero sartu dira gero, ordena horretan.

Hegemonia galdu arren, Orio B nagusi da oraindik ere sailkapenean, 33 punturekin. Portugaletek 26 ditu, Astillerok 24, Hibaikak 20, Donostiarra B-k 18, San Juan B-k 12, eta Mutrikuk 7.


Orio nagusitu da etxean

Summary: Orio nagusitu da etxean. Sailkapen nagusian bigarren jarri dira oriotarrak

Ur bizitan jokatu dute Euskotren Ligako gaurko saioa, eta Orio nagusitu da, etxeko itsasoko uretan jokaturiko estropadan.

Liga irabazi zuten iaz, baina aurten ez dira espero bezain fin ibili, gaur arte. Izan ere, etxean aritzeak mesede handia egin die, eta oso atzean utzi dituzte gainerakoak. Arraun Lagunak-en traineruari bederatzi segundo atera dizkiote, eta Tolosaldeari, hamar.

Donostiarra kanporatu egin dute irten aurretik, balazta kontu batengatik. Izan ere, epaileen estropada ateratzeko zorian zela, eskatu diete balazta erakusteko, eta ez zeukaten. Nerea Lopez patroiak adierazi duenez, ahaztu egin zaie pisua hartzea. Balaztaren bila moilara joateko astirik ez zegoela iritzita, epaileek kanporatu egin dute trainerua.

Nadeth Agirre patroiak gidatu du Orioko ontzia, eta estropadaren hasieratik aurrea hartu dute; estropadak aurrera egin ahala, segundoak irabaziz joan dira etengabe. Orioko traineruak hegan egin du etxean itsasoa zaila zegoen egun batean. Lehen luzetik, aurreko txandan Tolosaldeak egindako denborak hobetuz joan da, eta ziabogan lau segundo hobeto egin du maniobra.

Hona gaurko denborak:

1. Oriok: 11:16.60 2. Arraun Lagunak-ek: 11:25.54 3. Tolosaldeak: 11:26.80 4. Hondarribiak: 11:41.96 5. Hibaikak: 11:57.34 6. Cabok: 12:14.34 7. Tiranek: 12:22.06 Donostiarra kanporatu egin dute

Donostiarraren kanporatzea kolpe latza izan da haientzat, bigarren baitzeuden sailkapenean. Orain, Oriok hartu du postu hori, eta donostiarrek laugarren postura egin dute atzera, Tolosaldearen atzetik.

Sailkapen nagusia honela geratu da:

1. Arraun Lagunak-ek 36 puntu ditu. 2. Oriok, 33 3. Tolosaldeak, 29 4. Donostiarrak, 26 5. Hondarribiak, 22 6. Hibaikak, 15 7. Cabok, 12 8. Tiranek, 6


Summary: Barrenetxea-Juanenea nagusitu dira atzelarien finalean. Azpirotz-Larrañaga bikoteari 13-15 eta 14-15 irabazi zieten atzo.

Barrenetxea-Juaneneak buelta eman zieten atzo Azpiroz-Larrañagak bikoteak estu harturiko bi setei, eta nagusitu egin ziren erremonteko atzelarien finalean.

Lehenengo setaren erdiraino urdinak zeuden aurretik, Larrañagak sakez eginiko puntuei eta Azpirozek aurrean eginiko lan eraginkorrari esker, baina gorriek buelta eman zioten markagailuari.

Bigarren setean, antzekoa gertatu zen. Urdinek 14-10eko abantaila lortu zuten, baina, berriz ere, ezin izan zioten abantailari eutsi, eta, azkenean, 14-15 galdu zuten.


Urdaibai nagusitu da Orioko estropadan

Summary: Urdaibai nagusitu da Orioko estropadan. Hamabi segundo atera dizkiote Hondarribiari, baina oraindik ere Hondarribia da sailkapeneko buru

Surfean aditu dira bermeotarrak, eta hala erakutsi dute gaur, Orio pareko itsasoko olatuen bultzadaz baliatuta. Urdaibai nagusitu da Euskolabel Ligako Orioko saioan, eta erraz, gainera: bigarrenari, hau da, Hondarribiari, hamabi segundoren aldea atera dio.

Urdaibairen garaipena ziurtzat eman zitekeenez, ikusmin handiagoa egon da bigarren postua eskuratzeko lehian. Nor baino nor gogorrago aritu dira hondarribiarrak eta donostiarrak, batez ere amaieran. Lehia horretan ere erabakigarriak izan dira olatuak. Hondarribiak etekin handiagoa atera die horiei helmugara hurbildu ahala.

Hondarribia aurretik jarri da lehenengo luzean, baina ziabogan denbora galdu dute, eta orduan jarri da buru Urdaibai.

Getariak egin du denborarik onena lehenengo txandan; Lekittarra izan da bigarren, eta Santurtzi Ondarroaren aurretik helmugaratu da.

Gaurko denborak:

1. Urdaibaik 20:34.60 egin du. 2. Hondarribiak, 20:46.70 3. Donostiarrak, 20:47.70 4. Zierbenak, 20:57.84 5. Getariak, 21:05.14 6. Lekittarrak, 21:05.60 7. Santurtzik, 21:20.66 8. Oriok, 21:22.80 9. Ondarroak, 21:27.17 10. Kaikuk, 21.31.88 11. Samertolameuk, 21:35.04 12. Cabok, 21:51.60

Udaibaik Hondarribiari hamabi segundo atera arren, berdeek jarraitzen dute sailkapeneko buru:

1. Hondarribiak 54 puntu ditu 2. Urdaibaik, 52 3. Zierbenak, 51 4. Donostiarrak, 39 5. Getariak, 35 6. Oriok, 31 7. Cabok, 29 8. Lekittarrak, 29 9. Kaikuk, 24 10. Ondarroak, 18 11. Santurtzik, 17 12. Samertolameuk, 11


Summary: Wouter Poelsek irabazi du Tourreko 15. etapa. Ikusle batek erorialdi handia eragin du: hogei bat txirrindulari erori dira. Pello Bilbaok postu bat irabazi du, eta zazpigarren jarri da sailkapenean.

Wouter Poels (Bahrain) txirrindulari herbeheretarrak irabazi du Tourraren 15. etapa, Mont-Blanceko helmugan. Pello Bilbaok, postu bat irabazi, eta zazpigarren jarri da sailkapenean.

Les Gets les Portes du Soleiltik Saint-Gervais Mont-Blancerako etapa hasi eta berehala ekin diote txirrindulariek erasoa jotzeari. Izan ere, etapa menditsua izanik, aukera ezin hobea zen ihesaldiak antolatzeko.

Mathieu van der Poel izan da lehena saioa egiten, bigarren kilometrotik.

20. kilometro aldera, Nils Polittek metro batzuk ateratzea lortu du. Haren atzetik atera dira Alexei Lutsenko, Julian Alaphilippe y Valentin Paret-Peintre, eta lortu dute taldetxo bat eratzea.

Mikel landak ere jauzi egin du 31 kilometroan, Michal Kwiatkowskirekin batera.

Ikusle batek eragindako erorialdia

Helmugarako 125 kilometro falta zirela, hogei bat txirrindulari lurrera erori dira, ikusle batek eragindako talka batengatik. Sepp Kuss (Jumbo-Visma) txirrindulariaren eskulekua jo du. Antza denez, telefono bat eskuan zuen zaleak, eta, lekukoen arabera, selfie bat egiten saiatzen ari zen. Kussek, orduan, Nathan van Hooydoncken kontra egin du talka, eta Van Hooydoncken erori egin da. Atzetik etorri dira gainerakoak.

Edonola ere, eroritako txirrindulari guztiek jarraitu ahal izan dute lehian.

Jumbo-Visma taldeak txio bat zabaldu du ikusleei eskatzeko «adi» ibil daitezela beti «errepide bazterretik txirrindularitza ikusten dutenean».

Tourrak berak ere eskatu die ikusleei kontuz ibiltzeko txirrindulariei, eta ia kolpea hartu duen baten irudiekin ilustratu dute.

https://twitter.com/LeTour/status/1679427774912638976

Erorikoak moteldu egin du lasterketaren erritmoa. Horrek aukera eman die Alaphilipperi eta Lutsenkori tartea handitzeko.

Lutsenko izan da lehena Forclaz de Montmin gaineko mendiko helmuga gurutzatzen. Neilson Powlessek lau puntu lortu ditu horretan. Horren ondorioz, lau puntu ateratzen dizkio Jonas Vingegaardi mendiko sailkapenean.

Baina 87. kilometroan, jazarleek harrapatu egin dituzte iheslariak, aldapa behera baliatuta. Geroztik 38 txirrindulari talde bat joan da buru, faboritoen taldeari zortzi bat minutuko tartea aterata.

Marc Soler katalanak erasoa jo du 133 kilometroan, eta lehena izan da Aravis gaineko mendiko helmuga gainditzen. Halere, 139. kilometroan Wout van Aertek, Wout Poelsek eta Krists Neilandsek harrapetu egin dute.

Baina Neilands erori egin da 140 kilometroaren inguruan. Tourrak ez ditu irudiak erakutsi, baina badirudi motor batek jo duela txirrindularia. Petrilaren kontra eserita geratu da, kolpeak zorabiatuta.

Poelsek erasoa jo du 170. kilometroan, eta lehena helmugaratu da Cote des Amerandsen. 30-40 segunduren aldea atera die Poelsek jarraitzaileei.

Carlos Rodriguezek ere saioa egin du 175. kilometroan. Azkenean, Poels helmugaratu da bakarrik. Mikel Landa bosgarren sartu da helmugan.

1. Wouter Poels 04:40:45 2. Wout van Aert +02:08 3. Mathieu Burgaudeau +03:00 4. Lawson Craddock +03:10 5. Mikel Landa +03:14

Sailkapen nagusia, berriz, honela geratu da:

1. Jonas Vingegaard 62:34:17 2. Tadej Pogacar +00:10 3. Carlos Rodriguez +05:21 4. Adam Yates +05:40 5. Jai Hindley +06:38 6. Sepp Kuss +09:16 7. Peio Bilbao +10:11 8. Simon Yates +10:48 9. David Gaudu +14:07 10. Guillaume Martin +14:18

Hurrengo saioa asteartean egingo dute Tourrean. Banakako erlojupekoa jokatuko dute Passy eta Combloxen artean, 22 kilometrokoa. Vingegaard eta Pogacar elkarrekin sartu dira gaur helmugan, elkarrekin lehiatu gabe. Erabakigarria suerta daiteke asteartekoa, bietako zein nagusituko den aurreikusteko, beste inork ustekabea sortzen ez badu.


Summary: «Abertzaleenganako errespetua» eskatu du Otegik Lekeition. Matutek esan du EH Bildurena «ezkerreko boto eraginkor bakarra» dela Euskal Herrian

Ekitaldi politikoa egin du EH Bilduk gaur Lekeition (Bizkaia), koalizio abertzaleak alkatetza irabazi duen herrietako batean. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusia eta Oskar Matute Bizkaiko zerrendaburuak mintzatu dira Independentziaren plazan.

Bizikleta estatikoen metafora erabili du Otegik, berriz. Azken udal hauteskundeen ostean eginiko aliantzak «toki berean geratzeko» mugimenduak izan direla azaldu du. «Betikoak, betikoekin, betikoa egiten». Baina orain betiko horien artean PP sartu dela nabarmendu du, «abertzaleak eta ezkerrekoak garenok irabazi ditugun instituzio batzuetatik kentzeko».

Horregatik, «errespetua» eskatu du abertzaleentzat. «Bere botoarekin zer egingo den azaldu behar zaio jendeari. Guk badaukagu abantaila bat, abantaila garbia. Guk politika beste era batera egiten dugu. Guk printzipioak ditugu. Guk jendeari esaten diogu zer egingo dugun, eta egiten duguna jendeari esaten diogu. Hori da desberdintasuna».

EH Bilduko ordezkariak behin-behinean doazela nabarmendu du, helburua berdinen euskal errepublika independentea sortzea delako.

«Boto eraginkorra»

Matutek adierazi duenez, «EH Bildurena da Euskal Herrian ezkerreko boto eraginkor bakarra», eta herritarrei eskatu die «pentsatzeko zer dagoen jokoan».

EH Bilduri emaniko botoak «eskuina geratzeko, eskubideak zabaltzeko eta gizarte bezala aurrera egiteko» balio duela gaineratu du.


Summary: EAJk esan du sekretuen legea eta 'mozal legea' aldatzeko eskatuko dutela Madrilen. Ortuzarrek adierazi du jeltzaleak ez direla «inoren makulua»

EH Bilduk bezala, Bizkaian egin du gaurko ekitaldi nagusia EAJk, Bermeon hain zuzen ere. «Berriro ere argi utziko dugu nazio bat garela», adierazi du Aitor Estebanek, Madrilgo Kongresurako Bizkaiko hautagaiak. Madrilen sekretu ofizialen legea eta oinarrizko askatasunak murrizten dituen mozal legea aldatzea eskatuko dutela gaineratu du.

«Ez dugu haririk gabeko puntadarik emango», adierazi du Idoia Sagastizabal diputatugaiak.

Andoni Ortuzar EAJko Euskadi Buru Batzarreko buruak adierazi duenez, jeltzaleak ez dira «inoren makulua». EH Bilduk leporatu dienean PPren sostenguarekin hainbat alkatetza abertzaleei kendu izana, «denak ez du balio» erantzun die Ortuzarrek. «Min egiten die Madrilen egiten dugun lanak». Politikarik aurrerakoienak eurek gauzatu dituztela gaineratu du.


Summary: 70 urteko gizon bat topatu dute hilda Angeluko hondartza batean. Atzo goizean aurkitu zuten hilotza, Amodio Ganberako hondartzan. Autopsiaren faltan, lehen zantzuen arabera itota hil zen.

Igandeko 11:00ak aldera 70 urteko gizon bat aurkitu zuten Angeluko (Lapurdi) Amodio Ganberako hondartzan. Hilotzarekin topo egin zuenak abisu eman zion Poliziari. Suhiltzaileak eta Euskal Kostako Ospitale Zentroko larrialdi zerbitzuak ere bertaratu ziren, baina gizonaren heriotza egiaztatu besterik ezin izan zuten egin.

Heriotza ikertzen ari da Polizia. Autospiaren emaitzaren faltan, lehen zantzuen arabera itota hil zen gizona.


Summary: Garoña eraisten hastea baimendu du Trantsizio Ekologikorako Ministerioak. Datozen egunetan hasita, lanek hamar urtez irautea aurreikusi dute. 350 pertsona beharko dira lanetarako, eta 475 milioiko kostua izango dute. Araba Garoña Gabe plataformak salatu du kostu horiek aurrekontu publikoen bidez ordainduko direla, eta ez zentral nuklearraren ustipenak emandako etekinetatik.

Espainiako Gobernuak iragarri zuen ez zutela Garoñako zentral nuklearra berriz ere martxan jarriko, Gaztela eta Leongo Juntak nahi zuen eran (PP-Voxen gidaritzapean dago egun), eta Trantsizio Ekologikorako Ministerioak urrats bat egin du hitzartutako bidean: Garoña desegiten hasteko baimena eman du gaur, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratutako agindu baten bidez. Bi fasetan egingo dituzte deseraikitze obrak, eta 2033. urtera arte irautea aurreikusten dute; 475 milioi euroren kostua izango dute, eta une batzuetan 350 pertsonari ere emango diete lana. Prozesu horren jarraipena egingo duela adierazi du Araba Garoña Gabek: plataforma pozik agertu da albistearekin, baina ohartarazi du segurtasun neurriak gertutik zaindu behar direla.

Burgosen (Gaztela eta Leon, Espainia) dago Santa Maria de Garoñako zentral nuklearra, Arabatik oso hurbil, eta horrek eragin du euskal erakunde eta gizarte mugimendu asko borrokatu izana hura ixteko. 1971n inauguratu zuten, eta 2012 amaieran itzali egin zuen Nuclenorrek berak. Berriz abiatzeko mamua ez zen guztiz desagertu 2017ko abuztura arte: Endesak eta Iberdrolak Garoña ustiatzen segitzeko baimena berritzea eskatua zuten, baina behin betiko ezezkoa eman zien Energia Ministerioak. Ia sei urte behar izan dituzte desmuntatze lanak bideratzeko: CSN Espainiako Segurtasun Nuklearrerako Kontseiluak maiatzean onartu zuten zentrala eraisteko proiektua, eta berriki jaso du ingurumen baimena.

Obrak datozen egunetan abiatuko direla iragarri du ministerioak. Bi fase izango dituzte. 2026ra arte iraungo du lehenak: turbinaren eraikinaren egiturak eta osagaiak deseraikiko dituzte, eta bertako hondakinak kudeatu ahal izateko, hainbat instalazio moldatuko dituzte; gainera, erregai erradiaktiboa urtegitik atera eta «behin-behineko biltegi» batera mugituko dute. Bigarren fasean, berriz, behin erregaia aterata, «eraikin erradiologikoak» desmuntatuko dituzte, kutsadura kenduko dute eta ingurua «zaharberrituko» dute. 475 milioi euro erabiliko dituzte prozesuan, baina zenbaki horretan ez dute kontuan hartu erregai erradiaktiboaren kudeaketak eragingo duen gastua.

«Denon poltsikotik»

Ministerioak emandako agindu horretan, halaber, azpiegituraren titulartasuna aldatzea baimendu du; hain justu, hori da obrak abiatzeko falta zuten azken tramitea. Orain arte Nuclenorrena izan da Garoñako zentral nuklearra: Iberdolak eta Endesak osatua da Nuclenor. Ministeriotik iritsitako aginduaren arabera, Enresa enpresa publikoak hartuko du Garoña desegiteko ardura. Kritiko mintzatu da Araba Garoña Gabe horren inguruan: «Titulartasuna eskualdatzeak dakar, finean, zentrala deseraikitzeko lanak denon poltsikotik ordainduko direla, hau da, aurrekontu publikoetatik, eta ez Iberdrolak eta Endesak 40 urte baino gehiagotan jasotako etekin gizenetatik».

Plataformak nabarmendu du aurrekontutik kanpo geratu dela erregaiaren kudeaketa: «Ehunka urdez luzatuko da». Hain justu, lan horien inguruan kezka agertu du Araba Garoña Gabek: «Beren beregi eraikitako biltegi batera mugituko dute erregaia. De facto, horrek esan nahi du Nuclenorrek hilerri nuklear bat utziko digula oinordetzan, gaur-gaurkoz gutxi baitu behin-behinekotik, ez baitago alternatibarik hondakinok biltegiratzeko. Hilerri nuklear inprobisatua, denbora mugagabean, horrek dakarren arriskuekin». Izan ere, «kutsadura erradiologikorako arriskuaz» ere ohartarazi du, eta adierazi du segurtasun neurriak hartu behar direla zentralaren eragin gunean, baita Arabar Errioxan eta Nafarroako hegoaldean ere, Ebroko uren eragin eremu baitira.

«Herritarrentzako bermeekin»

«Berriro gertatu behar ez litzatekeenaren adibide da Garoña», Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak gaur adierazi duenez. Zentralaren itxiera «arduraz» egin izana txalotu du, baita «herritarrentzako bermeekin eta alternatiba ekonomikoekin» ere. Ministerioak gogora ekarri du Bidezko Trantsiziorako Institutua 2020an hasi zela lanean Garoñaren eragin eremuan dauden 27 herriekin —tartean Eusko Jaurlaritzarekin ere bai—, aztertzeko zer ondorio izango zuen zentrala ixteak enpleguan eta errentan; ingurua biziberritzeko hamabi egitasmo abiatu dituzte.

Juantxo Lopez Uralde Unidas Podemoseko diputatu eta Aliantza Berdeko buruak «logikotzat» hartu du zentralaren eraispena martxan jartzea: «Zalantzarik gabe, energia nuklearraren amaieraren hasiera markatzen du. Lehen urratsa da. Espero dugu gorabeherarik gabe gauzatzea eta zonaldea lehengoratu ahal izatea».

Zentrala deseraikitzeko lanei buruzko albisteak ez ditu eragile guztiak poztu, halere. Gaztela eta Leongo Gobernuko presidenteorde Juan Garcia-Gallardo (Vox) ez da bat etorri Garoña desmuntatzearekin. Madrili leporatu dio egitasmoa «azkartzea», PPk eta Voxek osatutako gobernu bat etor daitekeelakoan igandeko bozen ondoren, eta mehatxu egin du: «Eraisten duten guztia berreraikiko dugu, izan urtegiak, izan energia ekoizteko zentralak, izan gurutzeak». Gobernu horretako iturriek adierazi dute Garoña ixteko erabakia «presaz» hartu zutela eta «desegokia» izan zela. Antzera mintzatu da PPk Gaztela eta Leongo Gorteetan duen bozeramaile Angel Ibañez: Garoña ixtea erabaki «ideologikoa» izan zen, «PSOEren adar jotzeen paradigma», bere hitzetan.


Summary: Hazkunde egonkorra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomian. 2023ko bigarren hiruhilekoan %0,5 handitu da, aurreko bi hiruhilekoetan bezala. Enpleguak ere gora egin du, %0,7.

Hazkunde tasa egonkor bati eusten dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak. Eustatek aurreratu dituen datuen arabera, 2023ko lehen hiruhilekotik bigarrenera %0,5 handitu da hiru lurraldeetako BPG barne produktu gordina. Kopuru hori bera hazi zen 2022ko azken hiruhilekoan eta 2023ko lehenengoan, eta, hortaz, ez dira betetzen neguak eta udaberriak aurrera egin ahala datu apalagoak iragartzen zituzten aurreikuspenak.

Urte arteko tasari erreparatuz gero, orduan bai, moteldu da hazkundea, baina kontuan hartu behar da konparazioa hazkunde handiko urte batekin egiten dela, pandemiaren irteeraren egoera ezohikoarekin. Horrela, urte arteko hazkunde tasa %2,3tik %1,6ra jaitsi da.

Datu horrek bat egiten du Eusko Jaurlaritzarekin aurreikuspenekin. Martxoan egin zituen azken aldaketak iragarpenetan, eta BPGa urte osoan %1,5 handituko zela jakinarazi zuen. Iragarpen «kontserbadoreak eta zuhurrak» zirela azaldu zuen orduan Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, ziurgabetasuna «oso handia» delako, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak bere horretan jarraitzen dutela eta. Orduz gero, apaldu egin da inflazioa —%2,2ra iritsi zen ekainean, Hego Euskal Herri osoan—, baina oso goian jarraitzen dute prezio igoerek elikagaietan (%10,1), eta azpiko inflazioa ere oso handia da (%6,4).

Martxoko agerraldian, Azpiazuk ziurtatu zuen enpleguak gora egingo zuela, eta hala gertatzen ari dela diote Eustaten datuek. Lehen kalkuluen arabera, %0,7 hazi da lehen hiruhilekotik bigarrenera, eta %1,5 azken urtean.

Datu aurreratuak dira gaur jakinarazitakoak, eta irailaren 19an osatuko ditu Eustatek.


Summary: UPNk ez du diputaturik lortuko Nafarroan, EITB Focusen arabera. EH Bilduk sei eserleku eskuratuko lituzke Hego Euskal Herrian Espainiako Kongresurako, eta EAJk, bost. Nafarroan, bina diputatu aterako lituzkete PSNk eta PPk, eta UPN kanpoan geratuko litzateke.

Uztailaren 23ko Espainiako Gorteerako hauteskundeen inguruko inkesta kaleratu du EITB taldeak, EITB Focus, eta, horren arabera, UPNk ez luke lortuko diputaturik Madrilgo ganberan. PPk, berriz, bi eserleku aterako lituzke, UPNren ohiko boto emaile askoren botoa eskuratuta, PSOEk bezainbeste lurralde horretan. EH Bilduk berriz, azken deialdian lortutako diputatu kopuruari eutsiko lioke, eta, zehazki, Bel Pozuetak Espainiako Kongresuan segituko luke, betiere EITB Focusen arabera.

Horiek horrela, EH Bilduk sei diputatuko taldea osatuko luke Madrilen, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan beste bost eserleku eskuratuko bailituzkete, azken deialdian baino bat gehiago. EAJk ere bost aterako lituzkete, galdeketaren arabera, 2019ko hauteskundeetan baino bat gutxiago. Sumarrek, berriz, diputatu bakarra aterako luke hiru lurralde horien osotasunean, Bizkaian hain zuzen (Lander Martinez), eta, hortaz, Elkarrekin Podemosek 2019an atera zituenekin alderatuta, bi galduko lituzke. PPk, berriz, Sanchez-Nuñez Feijooren buruz buruzkoaren haizea lagun, bat gehiago aterako luke.

Hala, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk bosna diputatu lortuko lituzkete Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, EITB Focus makroinkestaren arabera. Dena den, inkesta egileek diote eserleku horietako batzuk jokoan daudela oraindik, «lurralde batzuetako azken ordezkaria boto gutxiren aldearekin erabakiko baita». Bide horretatik, «EAJk bilduko luke boto gehien Euskadin», bozen %28 eskuratuta, baina diputatu bat eta lau puntuko babesa galduko lituzke 2019ko emaitzekin alderatuta.

EH Bilduk ia sei puntuko hazkundea izango luke botoetan, %18,8tik %24,7ra pasatuta, eta, esan bezala, azken hauteskundeetan baino ordezkari bat gehiago lortuko luke. PSE-EEk, berriz, %23,1eko babesarekin (ia lau puntu gehiago), diputatu bat gehiago izango luke, azken bozetan baino. Bestalde, Sumar koalizioak bost puntu atzera egingo luke botoetan, Elkarrekin Podemosek lortutakoekin alderatuz, eta, horrek emaitza kaskarra ekarriko lioke, bi diputatu gutxiago aterata. Emaitzak hobetuko dituena, galdeketaren arabera, PP da, boto emaileen %10,3k egingo bailukete haren alde, eta horrela lortuko bailituzke diputatu bat ez baizik bi Madrilen.

Nafarroa

Nafarroan, berriz, PSNk eta PPk bina diputatu eskuratuko lituzkete Nafarroan, baina PSNk bilduko luke boto gehien, PPri bost punturen aldea aterata, EITB Focus inkestaren arabera betiere. PSNk 2019an baino eserleku bat gehiago lortuko luke, hortaz, ia hiru puntuko hazkundeari esker (%25etik %27,7ra).

PPk, ordea, emaitza horien eserleku kopurua parekatuko luke, duela lau urte Navarra Suma koalizioak (UPN, PP eta Ciudadanos) irabazitako bi eserlekuak eskuratuko bailituzke, UPN Kongresutik kanpo utzita.

Nafarroan ordezkaritza izango lukeen azken alderdia EH Bildu izango litzateke. Koalizio abertzaleak mantendu egingo luke azken hauteskundeetako ordezkaria, botoen %18 lortuta (puntu bat gehiago). Eta sei diputatu eramango lituzke Madrilera, Hego Euskal Herritik.

Sumar koalizioak, berriz, ez lioke eutsiko 2019an Unidas Podemosek eskuratutako diputatuari.


Summary: Jane Birkin aktore eta abeslaria zendu da, 76 urterekin. Europako poparen eta sexu askapenaren ikur izan da Birkin. Berriki, hainbat kontzertu utzi zituen bertan behera, osasun arazoengatik. Gidoilari eta zuzendari ere jardun zuen.

Erotismoak mundua zer neurritan asalda dezakeen erakutsi zuen Jane Birkin aktore eta abeslariak (Londres, 1947 - Paris, 2023); baina ez hori bakarrik. Birkin Europako pop kulturaren eta sexu askapenaren ikur bihurtu zen 1960ko hamarkadan, eta orduko kultur iraultzaren parte izana zalantzan jarri ezinezkoa zaio aspaldi. 70etik gora filmetan izan zen aktore, eta gidoilari eta zuzendari ere jardun zuen aldi batzuetan. Hogei disko inguru eman ditu bidean, bere ahots ahul, hauskor eta iradokitzaileaz. Atzo zendu zen, Parisen, 76 urterekin.

Londresen jaio izanagatik, Birkinek Frantzian eman zuen bizialdiaren parte handiena. Sorterria utzi zuenerako, hasia zen aktore lanetan —Michelangelo Antonioni zuzendariaren Blow-Up (1966) filmean aritu zen, adibidez—, baina, Hollywooden aritzeko aukerari muzin egin, eta Paris lehenetsi zuen Birkinek, azkeneraino. Sekula galdu ez zuen azentu ingelesa ere bada haren zigiluetako bat.

Parisera iritsitakoan ezagutu zuen Serge Gainsbourg artista, haren ibilbidean funtsezkoa izango zena, Slogan filmaren grabaketan (1969). Birkin eta Gainsbourg bikote izan ziren urte luzez, eta elkarrekin eman zuten aktore eta abeslari ingelesaren abesti ezagunena: Je t'aime... moi non plus. Kantu biziki sentsuala da hura, eta intziri batzuk ere aditzen dira, besteak beste. Hala, hain handia izan zen abestiaren erotismoak eragindako asaldura, ezen debekatu egin baitzuten hainbat herrialdetan. Vatikanoak publikoki salatu zuen, baita BBC hedabideak ere. Ezinbestean, horrek nabarmen puztu zuen Birkinen sona. Horren ondotik, haren hainbat diskok erdietsi zuten oihartzun handia: hala nola Lolita Go Home (1975), Baby alone in Babylone (1983) eta A la légère (1998) lanek.

Minak hitzetan

Birkinek 2020an plazaratu zuen azken diskoa, dozena bat urteko etenaren ondotik: Oh! Pardon tu dormais... Hartan, batik bat alaba nagusiaren heriotzaz aritu zen Birkin. Alabak Kate Barry zuen izena —John Barry musikariarekin izan zuen—, eta 2013an hil zen, Parisen, bere etxebizitzatik —laugarren solairutik— erorita. Suizidiotzat jo zuten berehala, baina Birkinen bigarren alabak, Charlotte Gainsbourgek, istripua izan zitekeela esan zuen.

Ikusi gehiago: Jane Birkinen katarsia

Edonola ere, heriotza hark arrasto sakona utzi zuen Birkinengan, eta horren adierazle dira, besteak beste, azken laneko kantuetako hitzak. Cigarettes (Zigarretak) abestikoak, adibidez:

«Ene alabak bere burua bota zuen/ Eta lurrean aurkitu genuen/ Kea uxatzeko/ Ireki ote zuen leihoa?/ Zigarretak/ Bi katu, zakur bat/ Loroa/ Lekuko/ Misterioa/ Baliteke istripu bat izatea/ Txoroa benetan/ Nork daki? [...] Hondoa joa/ Ondo maitea/ Hor/ Hilkorren ertzean/ Haur bedeinkatua/ Hutsune sideral/ Auzi medikuarenean/ Ene neskatoak zabu egin zuen/ Espaloian, han aurkitu genuen/ Kea uxatzeko/ Ireki ote zuen leihoa?/ Zigarretak/ Eta haren eskuan, txiskeroa/ Lekukorik ez/ Misterioa/ Baliteke istripu bat izatea/ Txoroa benetan/ Nork daki?».

Kantuetan eta filmetan ez ezik, memoriak gordetzeko propio idatzitako liburuetan ere geldituko da zizelkaturik Birkinen bizitza. Hainbatetan kontatu zuenez, 12 urte zituelarik hasi zen eguneroko bizipenak idazten. 2018an Munkey Diaries (1957-1982) memoria liburua eman zuen; eta 2019an Post-scriptum: Le journal intime de Jane Birkin 1982-2013.


Summary: UPNk «PPren eta EAJren alintzaren arriskuaz» ohartarazi du. Hauteskunde hauetan UPNren lehiakide nagusia PP dela berretsita, Alberto Catalan Kongresurako zerrendaburuak Nafarroako herritarrak deitu ditu UPNren alde bozkatuz «dike bat» eraikitzera.

EITB Focus inkestaren arabera UPN Espainiako Kongresutik kanpo geldi daitekeela jakin den goiz berean, alderdiko zerrendaburu Alberto Catalanek PPri botoa emateak duen arrisku jakin bati buruz hitz du: Alberto Nuñez Feijooren alderdiak EAJrekin aliantza bat egin dezakeela helarazi du, eta horrek «arrisku handia» dakarrela Nafarroarentzat. Hau da, UPN ala PP bozkatu, hori ez dela gauza bera azpimarratu nahi izan du Catalanek, aurreko deialdian egindako Navarra Suma koalizioaren desegokitasuna onartuz, lerro artean.

«UPNk kezkarekin ikusten ditu Feijook EAJri egiten dizkion laudorioak. Alderdi horrek sanchismoari eutsi dio azken urteotan, eta Nafarroa berezko entitate gisa desagertzea nahi du; Euskal Herria esaten dioten entelekia horren zati bat izatea nahi du, eta, gainera, PSNrekin eta EH Bildurekin batera, foru erkidegoaren egungo gobernu eredua babesten du», esan du, Erriberrin (Nafarroa). «Nafarroa foruzalea eta espainiarra da, eta horrela defendatzen jarraituko dugu», erantsi du.

Defentsa hori egiteko, botoa eskatu du UPNrentzat, Madrilen «PPk alderdi horiekin egin ditzakeen akordioen aurrean dike baten gisa» aritu dadin UPN, «independentismoaren aurka». Nafarroako alderdi eskuindarraren ordezkariek «beren ahotsa» izango dutela azpimarratu du Catalanek, eta hori garrantzitsua izango dela «Nafarroaren nortasuna defendatzeko».

PPren aldean UPNk beste interes batzuk dituela nabarmentze aldera, hautagaiak hitzeman du «Nafarroaren autogobernuan esku hartzerik» egongo ez dela zainduko duela UPNk Madrilen, «ez dadin egon eskumenen inbasioa ekarriko lukeen legerik».


Summary: Errusiak bertan behera utziko du zerealen ituna. Kremlinek ez du berrituko Itsaso Beltzetik laboreak esportatzeko ituna, ez direlako aintzat hartu haren eskariak. Erdoganen ustez, Putinek akordioari eutsi nahi dio. Bi lagun hil dira Krimeako zubiaren aurkako eraso batean.

Errusia irten egingo da Ukrainako zereala Itsaso Beltzetik esportatu ahal izateko itunetik. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramailearen esanetan, negoziazioek ez dituzte ase Moskuren eskariak. «Beraz, itunak indarrean egoteari utziko dio gaur». Itunak gaur arteko iraupena du, eta azken asteetan hura berritzeko negoziatzen aritu dira aldeak. Peskoven arabera, Errusia itunera itzuliko da haren eskariak aintzat hartzen direnean. Ukrainako Azpiegitura ministro Oleksandr Kubrakovek eskatu du itunak bere hartan jarrai dezala, Errusia horretatik irtenda ere.

Akordioa 2022ko uztailean sinatu zuten Errusiak eta Ukrainak, Turkiaren eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bitartekaritzarekin. Hari esker, gerrak ez du eragotzi Itsaso Beltzeko itsas garraioa, eta lortu da 32 milioi tona labore ale eta ongarri esportatzea. Hasieran 120 eguneko iraupena ezarri zioten akordioari, baina, iazko azaroaren 17an, beste lau hilabetez luzatu zuten; orduz geroztik, beste bi aldiz egin dute gauza bera —martxoaren 17an eta maiatzaren 17an—, baina azkeneko bi aldi horietan 60 egunez. Azkeneko urtean ohikoa izan da Moskuk itunari buruzko kexak plazaratzea, eta aldeek zailtasunak izan dituzte hari eusteko.

Errusiak negoziazioetan salatu du Mendebaldeak ezarri dizkion zigor ekonomikoek kalte egiten dietela bere nekazaritza esportazioei. Neurri horiek altxatzea exijitu du. Horien artean, Errusiako Nekazaritza Bankua SWIFT banku sisteman sartzea berriz, eta nekazaritzarako makinen ordezko piezen gaineko zigorrak altxatzea. Errusiaren ongarri esportazioa zailtzen duten neurriak ezabatzearen alde agertu da NBEko idazkari nagusi Antonio Guterres.

Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek uste du Vladimir Putin Errusiako presidenteak zerealen itunari eutsi nahi diola, eta aurreratu du gaiari buruz eztabaidatuko duela abuztuan Errusiako estatuburuarekin egitekoa den bileran, Turkian. Oraindik ez dute zehaztu ez non ez noiz izango den. Erdoganek adierazi du, bide batez, Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroa ere Errusiako bere homologo Sergei Lavrovekin hitz egitekoa zela gaur bertan. «Espero du elkarrizketa horietan aurrerapausoren bat ematea eta gure bidean etenik gabe jarraitu ahal izatea», azaldu du Turkiako presidenteak. Ankarak harreman onak dauzka bai Errusiarekin baita Ukrainarekin ere.

Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyen gogorrago mintzatu da, Putinen aurka. Errusiaren erabakia «mugimendu zinikotzat» dauka. Gaineratu du EBk lan egingo duela «munduko herrialde zaurgarrienetan elikadura segurtasuna bermatzeko».

Gerraren lehen hilabeteetan, Ukrainak ezin izan zuen laborerik esportatu eta munduko hainbat herrialdek nabaritu zuten elikagai eskasia, baita horien garestitzea ere. Iazko uztailaren 22an, ituna izenpetu zutenean, Guterresek nabarmendu zuen «munduarentzako aringarri bat» zela, blokeoa elikagai krisia areagotzen ari zelako. Gerra hasi aurretik, Ukraina munduko nekazaritza ekoizlerik garrantzitsuenen artean zegoen: garagar ekoizlerik handienetan laugarrena zen, gari ekoizleen artean zazpigarrena eta arto ekoizpenean seigarrena.

Erasoa Krimean

Kremlinak Zerealen ituna ez berritzeko erabakia jakinarazi baino ordu batzuk lehenago, goizaldean, eraso bat izan da Krimeako zubiaren aurka. Errusiako Gobernuak adierazi du zerealen ituna bertan behera uzteko erabakiak ez duela zerikusirik erasoarekin. «Batere loturarik gabeko gertaerak dira. Eraso terroristaren aurretik ere, jarrera zein zen azaldu zuen [Errusiako presidente Vladimir] Putinek».

Krimeako zubia, gaur goizaldeko erasoaren ostean. EFE

Krimeako zubiko erasoan bi herritar hil dira. Leherketa izan denean, 03:00 inguruan, zubia zeharkatzen ari ziren auto batean. Beste pertsona bat, hildako bien alaba, zaurituta dago. Errusiak Ukrainari egotzi dio erasoa, eta, zeharka bada ere, SBU Ukrainako segurtasun zerbitzu militarrak bere gain hartu du, AFP albiste agentziak erakundeko iturriak aipatuz adierazi duenez. «Hilketa masiboetarako Errusiaren baliabideak garraiatzeko erabiltzen den legez kanpoko azpiegitura oro iraupen urrikoa izango da, ezinbestean», adierazi du Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek.

Erasoak, gainera, kalteak eragin ditu bidean, eta, hori dela eta, trafikoa eten behar izan dute bi norabideetan. Hasieran trenen zirkulazioa ere eten dute —trenbide batek ere lotzen ditu Errusia eta penintsula—, baina ordu batzuk geroago berrezarri dute.

Krimeako zubiak izen bereko penintsula eta Errusia lotzen ditu, Kertx itsasartearen gainetik, eta Errusiako armadarentzat funtsezkoa da, tropak, armak eta bestelako baliabide militarrak Ukrainara bidali ahal izateko. Iazko urrian ere zubi hori bera hondatu zuen eraso batek, eta bost pertsona hil ziren horren ondorioz. Trafikoa hainbat hilabetez egon zen etenda. Aintzat hartu behar da azken hilabeteetan ugaritu egin direla Errusiak Krimean dituen azpiegitura militarren aurka egindako erasoak. Ukrainak zilegitzat jotzen ditu ekintza horiek.

Hemeretzi kilometro ditu zubiak, eta Europako luzeena da. Putinek berak inauguratu zuen, 2018an. Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimeako penintsula.


Summary: Hainbat arropa denda handi ireki gabe geratu dira ELAk deitutako grebagatik. Arropa kate handienek Madrilera eraman nahi dute arropagintzaren sektoreko hitzarmena, eta horri aurre egiteko egin dute greba

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hainbat arropa denda handik ezin izan dituzte ateak ireki gaur, ELA sindikatuak deitutako greba dela eta. 2022. urtearen amaieran, ARTE patronala sortu zuten hainbat enpresa multinazionalek: Inditex taldekoek, H&Mk, Primarkek eta Uniqlok besteak beste. Patronal horrek Espainiako hitzarmen zentralizatu bat nahi du arropa denden sektorean, eta hori dela-eta deitu du grebara gaur ELAk.

Sindikatuaren arabera, Araban izan du arrakastarik handiena greba deiladiak. Oysho, Bershka, Zara Home, Intimissimi, Woman's Secret, Mayoral, Tezenis, Cortf, Spf eta Pepe Jeans enpresen hainbat denda ezin izan dituzte ireki lurralde horretan. Gipuzkoan, Pepe Jeans, Parfois, Tramas, Mayoral, Txingudiko eta Garberako H&M, Massimo Dutti eta Woman's Secret dendek arazoak izan dituzte irekitzeko, eta Bizkaian, berriz, Decimas, Ikks, Alvaro Moreno eta Oyshok.

Ikusi gehiago: Madrilera eraman nahi dute arropa denden sektoreko ituna

ARTE patronalak gaur egin du enpresen eta sindikatuen arteko bilera, eta horren aurretik ELA, OSTA eta Galiziako CIG sindikatuek elkarretaratzea egin dute, itunaren zentralizazio horri aurre egiteko.

Gatazkaren muina

Espainian ez dago arropagintzaren sektoreko hitzarmenik, eta lurralde gutxi batzuetan dute sektoreko ituna. Hitzarmenik ez duten lurraldeetan, Murtzian esaterako, gutxieneko soldata irabazten dute sektoreko langileek. Azkenaldian, hainbat lan gatazka izan ditu Inditex taldeak, bai Galizian eta baita Madrilen ere, eta, hori dela eta, enpresako hitzarmen bat sinatu zuen Espainiako Estatu guztirako. Itun hori dela eta, konpetentziako enpresek baino kostu handiagoak ditu Inditexek, eta horregatik ari da bultzatzen Espainiako sektoreko hitzarmen bat, ELAren ustez.

Hego Euskal Herrian, baina, egoera ezberdina da, lurralde bakoitzean sektoreko hitzarmen propioak baitaude. ELAren ustez, ARTE patronalak proposatzen duen ituna baino hobeak dira Hego Euskal Herriko hitzarmenak, eta horregatik egin dute protesta.

Protesta eta greba egin duten sindikatuek nahi dute lehentasuna izatea Madrilen zentralizatutako itun horren baldintzak baino hobeak dituzten hitzarmenek.


Summary: Migrazioen joan-etorriari aurre egiteko akordioa itxi dute Tunisiak eta EBk. Afrikako herrialde horrek konpromisoa hartu du mugako kontrola zorrozteko eta migratzaileen trafikoaren kontrako neurriak gogortzeko. Bruselak bilioi bat euroko laguntza emango dio trukean.

EB Europako Batasunak eta Tunisiako Gobernuak migrazio politikari buruzko akordioa sinatu zuten atzo, eta, itun horren arabera, Afrika iparraldeko herrialde horrek konpromisoa hartu du, besteak beste, mugako kontrola zorrozteko eta migratzaileen trafikoen kontrako neurriak gogortzeko. Gisa horretara, hirugarren estatu hori batuko da EBrako migrazioa gerarazteko lanetara, Turkiaren eta Greziaren ondotik. Tunisiako Presidentetzak eman zuen akordioaren berri, eta ekitaldi horretan izan ziren Kais Saied estatuburua, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen, Italiako lehen ministro Giorgia Meloni eta Herbehereetako jarduneko gobernuburu Mark Rutte.

Ikusi gehiago: EBk dirua eskaini dio Tunisiari mugako kontrol zorrotzagoen truke

Hori bai: EBko ordezkariek ez zuten zehaztu zenbat diru eskainiko dioten Tunisiari, migrazio politikak zorroztearen truke. Europako Batzordeak bilioi bat euro baino gehiagoko laguntza eskaini zion joan den ekainean Afrikako herrialde horri Mediterraneo erdialdeko migrazio joan-etorriei eusteko, baina atzo presidenteak ez zuen eman horren inguruko xehetasunik. Von der Leyenek hirurehun milioi euroko finantzaketaren bost oinarri baino ez zituen aipatu, klub komunitarioko agiri baten arabera; hain zuzen, migrazioa, digitalizazioa, energia, migratzaile trukea eta garapena izan zituen hizpide: «Migratzaileen etsipenaz elikatzen diren trafikatzaileen sareak eten behar ditugu. Tunisiarekin batera lan egingo dugu, eta erreskateetan bi aldeen arteko elkarlana areagotuko dugu, baita mugen kontrola ere, nazioarteko zuzenbidearen arabera», ziurtatu zuen, prentsaurrekoan.

Akordioa itxi ostean, «oso pozik» azaldu zen Meloni. «Urrats garrantzitsu bat egin dugu, eta migrazio krisiari modu integratuan ekingo diogu». Erantzun gisa, Saiedek esan zuenez, Tunisiako herriak «eskuzabaltasunez» eskaini die migratzaileei eman ziezaiekeen guztia, mugarik gabe», eta GKE gobernuz kanpoko erakundeei leporatu die «betebehar humanitarioa ez betetzea», zeinak «gaizki ulertuak» eragin baitzituen, Tunisiaren eta herriaren irudiari «kalte egiteko» asmoz, Tunisie Numerique hedabideak jasotakoaren arabera.

Von der Leyen, Rutte eta Meloni Tunisiako hiriburura joan dira berriro, Saiedekin biltzeko. Ekainaren 11n egindako bisitan, Europako Batzordeko presidenteak bilioi bat euroko laguntza ekonomikoa eskaini zion, herrialde magrebtar hark krisia gainditzeko bide gisa. Von der Leyenek bilera hartan zehaztu zuen EBk 105 milioi euro emango zizkiola Tunisiari 2023rako, migrazioen joan-etorria geldiarazteko; hau da, azken bi urteetan Tunisiarako izan duen migrazio funtsen urteko batezbestekoa halako hiru, Bruselak bere garaian jakinarazi zuenez.

Kontua da, ordea, diru hori jasotzeko baldintza dela Saiedek baiezkoa ematea NDF Nazioarteko Diru Funtsaren 1.689 milioi euroko maileguari. Tunisiako presidenteak, berriz, esan zuen ez zuela asmorik mailegua jasotzeko NDFk exijitzen dion erreforma sorta egiteko; zehazki, mailegu horrek kostu sozial eta lan kostu handia dakar, oinarrizko produktuetarako subsidioak murriztera eta monopolio gisa jarduten duten sektore publikoko enpresak likidatzera behartzen baitu. Saied, gainera, EBko «mugen zaintzaile» gisa aritzearen aurka agertu zen.

Tunisiak duen krisi ekonomikoaren eraginez, aurtengo urtarriletik ekainera arteko datuen arabera, 53.800 migratzaile atera dira herrialde hartatik EBra —gehienak, Saharaz hegoaldeko Afrikakoak—; Italiara joaten dira —gertuen dagoen herrialdea da, 150 kilometrora—, eta han geratu edo talde komunitarioko beste estatu kide batera joatea izaten dute helburu. Bidaia egin dutenen kopurua iazko urte osokoa halako bi da jadanik.

Ehunka errefuxiatu, basamortuan

Europako Parlamentuko hainbat diputatuk zalantzan jarri dute EBk eta Tunisiak eginiko akordioa; izan ere, salatu dute herrialdeko horretako agintariak ehunka migratzaile eta errefuxiatu kanporatzen ari direla. Hain zuzen, Mediterraneo erdialdeko migrazio joan-etorrien epizentro bilakatu da Sfax hiria —Tunisiako hiriburutik 270 kilometro hegoaldera—, Saharaz hegoaldeko milaka herritarren aurkako jazarpenagatik. Agintariek Afrika mendebaldeko ehunka migratzaile kanporatu zituzten uztail hasieran, eta Libiako eta Aljeriako mugetatik gertu dagoen basamortu batean utzi zituzten.

Bada, Libiako mugazainek laurogei pertsona inguru erreskatatu zituzten asteburuan; urik eta janaririk gabe zeuden, erabat akituta eta deshidratatuta. Human Rights Watch eta Alarm Phone GKEek hilaren 11n jakinarazi zuten komunikazioa galdu zutela Sfaxetik kanporatutako migratzaile talde batekin. Beste seiehun bat migratzaile, berriz, Tunisiako hirira itzularazi dituzte, eta estatuko indarren zaintzapean daude orain. GKEek iragan ostiralean salatu zuten ehun pertsona baino gehiago Libiako mugan harrapatuta zeudela, ez atzera ez aurrera; horien artean, emakumeak eta haurrak.

Bestalde, migratzaileen lehorreratzeek ez dute etenik Italiako Lampedusa uhartean; mila pertsona baino gehiago egunean, batez beste. Larunbat gauean, zehazki, 485 iheslari heldu ziren irlara 11 ontzitan, eta egunean bertan beste 22 txalupa iritsi ziren; 947 lagun zihoazen, tokiko komunikabideen arabera. Bien bitartean, MSF Mugarik Gabeko Medikuen Geo Barents itsasontziak 303 migratzaile erreskatatu zituen.


Summary: Belarrak eta Diazek Sumarren aldeko botoa eskatu dute elkarrekin Iruñean. Podemoseko idazkari nagusiak «Europako alderdirik ustelena» izatea leporatu dio PPri. Giro onean aritu dira biak, Irene Montero Espainiako Berdintasun ministro Sumarren zerrendatik kanpo geratu ondoren elkarrekin egin duten lehen ekitaldian.

Irene Montero Espainiako Berdintasun ministroa Sumarren Kongresurako zerrendatik kanpo utzi ondoren, estreinakoz elkartu dira kanpainako ekitaldi batean Ione Belarra Sumarreko diputatugai eta Podemoseko idazkari nagusia eta Yolanda Diaz Sumar koalizioaren bultzatzaile eta Espainiako presidentegaia. Eta Iruñean izan da, giro ona islatzeko borondate argiarekin. Hitzaldia hasi aurretik, ez da irribarrerik falta izan Belarraren eta Diazen artean. Gaur bertan, EITB Focusen inkestak islatu du Sumarrek ez lukeela aterako diputaturik Nafarroan, nahiz eta eserleku bat ateratzeko PPrekin lukeen lehia boto kopuru apal baten kontua litzatekeen.

Belarra hasi da, PPren aurkako hitz gogorrekin: «PP da Europako alderdirik ustelena; ez ditu errespetatzen joko arauak, eta haren hauteskunde programa bakarra gezur esatea da». Podemoseko idazkari nagusiak irmotasuna erakutsi du eskuin muturraren aurrean, eta ohartarazi du hura geldiarazteko «boto seguru bakarra» Sumarrena dela. «Sumarren eta indar nazionalisten artean noren alde bozkatu zalantzan daudenei esaten diet uztailaren 23an Sumar indartsu ez badago ez dutela izango koalizio gobernu bat babesteko».

Diazek, berriz, datuetara jo du PPren aurka egiteko, ziurtatuz PPko Espainiako presidentegai Alberto Nuñez Feijook «gezurra esan esan digula berriro», pentsioak ez dituelako igo «sekula ere» KPIaren gainetik: «Pentsio publikoak defendatuko ditu Sumarrek; ez dugu nahi 65 urtetik gorako langilerik». Horrez gain, kanpainan zabaltzen ari den mezuak errepikatu ditu Diazek. Esaterako, gutxieneko soldata igotzen jarraituko dutela: «Lanaldia murrizteko garaia heldu da, eta soldatak apaldu gabe. Lanetik ordubete lehenago ateratzeko unea iritsi da, duin bizi ahal izateko».

Sumarren Nafarroako Kongresurako zerrendaburu eta europarlamentari Idoia Villanuevak, berriz, Nafarroara bideratu du bere hitzaldia, eta lurralde horretako lehia zehatz bat nabarmendu du: «Nafarroan Sergi Sayas ordezkari gisa izango dugun ala Sumarren ordezkari bat, hori ere jokatzen ari gara uztailaren 23an. Hautatu behar dugu PPren ahal duena salba dadila ereduaren eta Sumarren zerbitzu sozialen eta eskubide feministen ereduaren artean».


Summary: Zerga bilketa %6 igo da ekainera arte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hiru foru ogasunek 6.819 milioi euro metatu dituzte urteko lehen sei hilabeteetan.

Urte erdia igaro da dagoeneko, eta zerga bilketa esperotako bidetik doa. Ekainera arte %6 handitu baita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek bildutakoa, aurreko urteko epe berarekin alderatuta. Guztira, 6.819 milioi euro dira hiru foru ogasunek bildutakoa, Finantzen Euskal Kontseiluan ezarritako bilketa helburua baino zertxobait gehiago —%5,6 handituko dela kalkulatu zuten—. Bizkaiak bildu du gehien: 4.093 milioi euro; Gipuzkoak 1.798 milioi metatu ditu, eta Arabak 928,9 milioi. Dena den, Araban hazi da gehien bilketa urte arteko tasan: %14,7; Gipuzkoan %6,2 igo da; eta Bizkaian, %4,2.

Inflazioaren eragina zerga bilketan ere islatzen ari da azken hilabeteetan, eta kontsumoari lotutako zeharkako zergetan izandako bilakaera ona da horren adibide. BEZ zergak igoera nabarmena izan du Araban eta Gipuzkoan, %35,4 eta %14,8 handitu baita, hurrenez hurren; Bizkaian, ordea,%9,2 gutxiago bildu da zerga horren bitartez.

Inflazioa bezainbat izan ez bada ere, soldatak ere handituegin dira, eta hori guztia errenta zergan ere islatu da: %11,4 handitu da Bizkaian, %5 Araban, eta %2,6 Gipuzkoan. Sozietate zergaren bidez, enpresen irabaziak zergapetzen dituen zergaren bitartez alegia, %27,6 gehiago bildu du Bizkaiko ogasunak, %26,4 gehiago Arabakoak, eta %7 gutxiago Gipuzkoakoak.


Ozeanoak berdeagoak dira orain

Summary: Ozeanoak berdeagoak dira orain. Ekuatoretik gertuko ozeanoak berdetu egin direla ondorioztatu dute 'Nature' aldizkarian argitaratutako ikerketa batean. Uraren kolorea aldatzeak eragina izan dezake ekosistemetan, planktonetatik hasita izakietaraino.

Eman margo kaxa bat ume bati, eta ikusi ea zer kolore aukeratzen duen itsasoa pintatzeko. Urdina, ezta? Argiagoa edo ilunagoa, norberaren gustuen arabera; horrek dirudi, behintzat, erantzun errazena. Egia da: kolore horretarantz jotzen du urak bolumen handietan. Dena dela, itsasoan badira kontuan hartu beharreko beste elementu batzuk, uraren tonuan eraginak dutenak. Horixe aztertu dute Nature aldizkariko ikerketa batean, eta azken hogei urteotan latitude baxuko ozeanoak —ekuatoretik gertuago daudenak— berdeago bihurtu direla ondorioztatu.

Ikertzaileek ez dituzte alderatu duela hogei urteko argazki bat eta egungo bat, ez: NASA agentziaren Aqua teleskopioak denbora horretan jaso dituen datuak baliatu dituzte. Uraren zikloa ikertzea da teleskopioaren oinarrizko egitekoa; oraingoan, ozeanoen kolorea da. Eskala handiko informazioa han goitik jasotzea da modurik zentzuezkoenena. Printzipioz, a motako klorofila da ozeanoetako koloreari erreparatzeko kontuan hartzen diren faktoreetako bat —fitoplankton proportzioa kalkulatu daiteke hari esker—.

Klorofilarekin emaitzak lortzeko, askoz urte gehiagotan jaso behar dira datuak, 30 baino gehiagotan, eta ez dago halako jarraipenik egin duen teleskopiorik. Horregatik, mikroskopiara ez baizik handira jo dute: Aquaren sentsoreak ozeanoak islatzen duen argia detektatzen du (Rrs remote sensing reflectance, ingelesez). Ur azaleko eta azpiko kolore espektroa kontuan hartzen ditu. Aldagai horrekin, klorofila aztertu daiteke, baina, esan bezala, laburregia da ikertu diren laginen denbora tartea.

Espektro gisa ulertu behar da ikusi daitekeen argia: moreenetik hasita gorriraino, eta haren erdian, berdea. Uhin luzera zenbat eta motzagoa, orduan eta urdin-moreago izango da; zenbat eta luzeagoa, orduan eta gorriagoa. Uhin luzera batzuei erreparatu diete, eta ondorioa da tarteko uhinak —hau da, berdeak— maizago jaso dituztela. Gehienbat ekuatoretik hurbilenen dauden uretan izan da hala.

Ekosistemetan izan dezakeen eraginaz ohartarazi dute. Kausa-efektua: argiaren edozein aldaketak du ondorioren bat ingurumenean. Elementu oso garrantzitsua da argia bai filoplanktonentzat —zeresana dute ozeanoen ziklo biokimikoetan eta karbono biltegiratzean—, bai, beraz, planktona kontsumitzen duten izakientzat.

Kolorean izan den aldaketa hori ez dute lotu zuzenean ur azaleko tenperatura aldaketarekin. Halere, tenperatura ez da guztia. Klima larrialdiak itsasoetan duen eragina aurreikusteko balio dezake, ekosistemetako aldagai eta elementuen aldaketei eta eboluzioari erreparatuta.


Summary: Kronoigoeran hasiko da argitzen Vingegaarden eta Pogacarren arteko lehia. Azken astean bete-betean sartuko da tropela Frantziako Tourrean. Kronoigoera izango dute hurrengo erronka, eta buruz buruko beste lehia bat espero da bi oilarren artean.

Pedalkadaz pedalkada, igaro dira 2023ko lehen bi asteak. Euskal Herrian abiatutako Tourrean bi garaipen lortu dituzte orain arte euskal txirrindulariek; Pello Bilbaok lehendabizi (Bahrain), eta Ion Izagirrek ondoren (Cofidis). Horrez gain, bi oilarren arteko buruz buruko lehia estuarekin gozatzen ari dira zaleak. Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) lortu zuen lehen errenta, Larüntzen (Zuberoa), 53 segundokoa. Baina, pixkanaka-pixkanaka, gerturatu egin zaio Tadej Pogacar (UAE). Hamar segundo eskasean dago orain maillot horia. Ezin zaio askoz gehiago eskatu aurtengo Tourrari, baina, hala ere, onena iristear dela dirudi. Asteartean ezpatak goian dituztela arituko baitira kronoigoeran.

Tropelak Euskal Herriko errepideetan eman zituen lehen egunak, eta berezia izan zen hasiera. Orain arte gutxitan ikusi izan da horrelako sua lehen etapetan, eta aurten, hasiera-hasieratik, mugimendu ugari ikusi dira. Horretarako eremu aproposak ziren Euskal Herriko mendateak, eta zaleek bide bazterretan sortutako olatuetan surfeatu nahi izan zuten txirrindulariek. Lehen asteak onetik eta txarretik eman zuen. Enric Masek (Movistar) eta Richard Carapazek (EF Education) dastatu zuten gazia. Podiumera igotzeko bi hautagai sendo ziren biak, baina jokoz kanpo gelditu ziren lehen egunean bertan, jaitsiera batean hankaz gora joanda. Gozoa, berriz, Jasper Philipsenek (Alpecin) eta Vingegaardek. Philipsen orain arteko esprint guztietan gailendu da, eta ez die aurkariei aukerarik utzi nahi izan. Iazko garaileak, berriz, lehen kolpea eman zuen taldeburuen mahai gainean. Bazirudien Euskal Herrian Pogacar hobeto sentitzen zela, baina bosgarren etapan, erakustaldia emanda, atzean utzi zuen Vingegaardek.

Bigarren astean, Pogacarren gurpilean itsatsi da norvegiarra. Esloveniar gaztea saiatu eta saiatu ari da Vingegaard gainetik kentzen, eta, pixkanaka sailkapenean hurbildu bazaio ere, hamar segundoko tartea dago oraindik bien artean. Erakustaldia eman dute biek. Pokerrean jokatzen ari balira bezala ematen dute pedalkada bakoitza. Pogacarrek ez dauka ausardia faltarik, eta bidea egiteko aukera ikusi duen bakoitzean jo du. Vingegaard, berriz, haren atzean dago. Ez dauka erasoa jotzeko beharrik, eta Pogacarren gurpilean itsatsita dago, esloveniarraren txakalaldiaren zain. Gurpiletik atera duenetan sendo aritu da Vingegaard. Hori izan daiteke aurreko urteko Tourrarekin alderatuta ikusi daitekeen desberdintasun nabarmenena. Iaz Vingegaarden erasoei erantzun ezinda gelditzen zenean denbora dezente galdu zuen Pogacarrek. Aurten, aldiz, gurpiletik aterata ere, bertan irauteko ahalmena erakutsi du gaur egun maillot horiaren jabea denak.

Bigarren asteak, baina, beste bi protagonista izan ditu. 72 kilometro daude Ormaiztegitik (Gipuzkoa) Gernikara (Bizkaia), baina xanpain botila ugari irekiko ziren azken asteetan bi herrietan. Izagirrek eta Bilbaok bi garaipen handi lortu zituzten bigarren astean, eta Frantziako Tourraren historian beren izena zizelkatu dute Euskaltelen hazitako ziklistek. Hamargarren etapan esprintean nagusitu zen gernikarra, eta, handik bi egunera, mendian erasoa jota altxatu zituen besoak helmugan Izagirrek.

Azken hitza, esatear

Azken astea besterik ez da falta, eta su artifizialen esperoan daude zaleak. Hori espero da astearteko kronoigoerarako. 22 kilometroko ibilbidean izango du lehen aukera Pogacarrek Vingegaard estu hartzeko. Zerbait erakutsi badu, ausardia erakutsi du, eta argi dago jo eta jo arituko dela kronoigoeran. Ibilbidea gustuko duela ere adierazi du esloveniarrak: «Laburra da, baina erlojupeko laburrak gustatzen zaizkit. Erritmoa aurkitzea zaila da erlojupekoetan, eta erritmo aldaketa asko daudenean gustatzen zait». Hala ere, ez da begien artean hartu duen etapa bakarra. Hurrengo egunean igoko duten Col de Loze «munduko igoera gogorrenetako bat» dela aipatu du Pogacarrek, eta, hogeigarren etaparekin batera, bertan ikusten du min egiteko aukera. Vingegaard, baina, garai onean dago, eta indarrez hustu egingo da Parisera maillot horiarekin iristeko. «Ez dut nire muga ezagutzen; beti saiatzen gara bertara hurbiltzen, eta hori da helburua, gertu egotea», adierazi du liderrak.


Aldamiñape eta Egiriñao

Summary: Aldamiñape eta Egiriñao. Lehengo denboretan, Zeanuriko (Bizkaia) artzainak Aldamiñapeko txaboletan biltzen ziren artaldeak jagoteko. Etxola batzuk itxuraz aldatu diren arren, paraje horrek aukera bikaina eskaintzen du behialako bizimoduaz gogoeta egiteko.

Aldamiñapeko saroia Gorbeiako parke naturalaren bihotzean dago, Zeanuriko (Bizkaia) barrutian. Hamaika txabola goititurik ikusiko dira han, Aldamin mendi sonatuaren oinaldeko belazean barreiaturik. Enrike Ibabe etnologoak jakinarazi zuenez, milaka urte ditu herrixka edo saroi horrek. Aldamingo kareharrizko harresiaren atarian agertuko da tupustean, magia trikimailu baten erara.

Han dauden eraikin askok xarma berezia gordetzen dute oraindik ere. Ez dago Aldamiñapera joatea bezalakorik iraganaz gogoeta sosegatua egiteko. Antzinako bizimoduaren bila abiatu liteke bisitaria, zeru sabaian hegaztiak aise murgiltzen diren legez. Palasioko txabole delakoak, esaterako, zutik irauten du zuhaizpetik hurren. Zotalez estalita dago, aspaldi etxola gehienek erakusten zuten janzkera dotorea bistan duela. Azken hamarkadetan, ordea, etxolok aldaketa handiak izan dituzte, artzainek egungo beharretara moldatu baitituzte. Tamal handia da, baina txabola batzuk behera etorri dira denboraren poderioz: hondakin xumeak barreiaturik ikusiko dira alde guztietan. Azken txabolatik abiatzen da Arratebaltzetako atakara doan Lapurzulo izeneko bidexka. Handik joko du ibiltariak, betiere goraxeago altxatzen den Egiriñaoko aterpetxe multzoa ezagutzeko xedez. Horren harira, iazko uztailaren 9an ehun urte bete ziren Eleuterio Goikoetxea zeanuriztarrak Egiriñaoko mendiko aterpetxe-ostatua inauguratu zuenetik. Eleuterio bera mendiko turismoaren aitzindaritzat jo daiteke. Mendizaletasuna indar handia hartzen ari zen XX. mendearen hasieran, eta diru sarrera osagarriak eskuratzeko aitzaki-maitzakian ibili zen zeanuriztarra, egitasmoa erabat erdietsi zuen arte.

Harbide moduko xenda batek jantziko du Egiriñaorako bidea. Josean Gil-Garcia

Gorbeiako urtegiak Gorbeiako harrobietan egokitutako aparkalekuan emango zaio hasiera ibilbideari. Murua herrian (Zigoitia, Araba) abioa hartuta eta asfalto gainean 3,5 kilometro inguru egin ostean, urtegi sonatuetara iritsiko da ibiltaria. Gorbeiako bazterrok, Gasteizko hiriburua urez hornitzeko xedez, hagitz ezagunak egin ziren XX. mendean. Eskualdeko erraldoiaren erraietatik isuritako ur turrustak izugarri estimatuak izan ziren behiala, batez ere eskualdeko bizilagunen eta gasteiztarren artean. Orduan, prozesioak eta derrigorrezko bisitak paratu ohi zituzten ibarreko errota sorta ezagutzeko, baita uren emaria goraipatzeko asmoz ere. Gaur egun, ordea, mendizale andanak jarraitzen du urtegietako zokondora joaten, baina Gorbeia mendi gailurra miresteko asmo apalarekin.

Urtegietara iristean —ur laminak landaretza trinko batek maskaratuak agertuko dira—, bide seinale ugari ikusiko dira. Ibilian hasi ordez, autoa aurrerago utziko da, behialako harrobietan egokitutako atsedenerako parkea igaro eta berehala. Abian, beraz, zabalgune horretan jarriko da mendizalea. Ibilbide biologikoa izena hartu duen zidor tematikoarekin bat egingo du oinezkoak basabidean barrena lehen urratsak egiteaz batera. Izan ere, Azero eta Aldamiñapeko parajeetara doan zidorrak Zubialde errekaren ondoan jarraituko du hasieran, hots, baso igel jauzkarien, zuhaitz igel arrunten eta uhandreen kontserbazioa bermatzeko atondutako zidorretik beretik.

Eleuterio Goikoetxea aitzindariaren omenezko plaka. Egiriñaoko mendiko aterpetxe-ostatua zabaldu zuen. Josean Gil-Garcia

Azeroganetik Aldamiñapera Erreka gurutzatzea izango da hurrengo pausoa. Haltzak, pagoak eta haritzak gogaide, basoari darion edertasunaz bapo gozatuta, ur laminaren ondoan jarriko da berriz ere. Igel berde batez seinalatutako zidorra alde batera lagako du orduan, eta ezkerretik jotzen duen bide harritsuari lotuko zaio. Goratasuna ziztuan hartuko du mendizaleak, behe laino urdinkarak zerumugaren argi zurbilean bat egiten duen bezala. Hala, natur parkeko Zubialde deritzan ibilbideari ongi helduta, muinoko bizkarrean gora eta gora eginda, Azeroganeko tontorrerantz bideratuko ditu pausoak.

Artzainen dantza Aldamiñapeko zelaian, 1919an. T. Alfaro, AMVG

Hareharrizko tapizaren gainean ibilian, aukera izango du tarteka-marteka Oraiturritik eta Igiñiger malkarretik behera amiltzen den kareharrizko harresi galantari erreparo egiteko. Ederrak harrizko harresi biak! Baso ilunean berriz bildu, eta lau basabideko elkargunera iritsiko da bizkor. Orduan ezkerrera jo, eta, pagadiaren altzoan begi betegarri, lurrazaleko astindua nabarmenduko du zoli eta zalu. Harri puska ederrak ernaturik ikusiko ditu han, mazelan barreiarazita. Pagadia atzean utzi, eta igarobide berdean gaindi jarraituko du. Su ebaki baten antzo zabalduko da basabidea. Bideok banantzen diren lekuan, baina, eskuineko basabidea hobetsi eta, ahalegin xumea egin ostean, Azerogana zapalduko du. Gailurrera iritsi delako berria postontzi txikiak emango dio ibiltariari; izan ere, gainaldeko ertza iparralderantz urrutiratzen da herrestan, eta zaila izaten da punturik gorena zehaztea. Aurrerago, basabidearen ondoan, Zeanuri (Bizkaia) eta Zigoitia (Araba) udalerrietako behialako mugarria ikusiko du.

Monolitoa. Aldamiñape, artzainen sehaska. Josean Gil-Garcia.

Belazez jantzitako lerroan aurrera egingo du, parez pare Igiñiger, Aldamingo dorrea eta Dulauko Atxa nabarmenduko direla. Laster batean, bide nagusiak ezkerrera egingo du bira, eta pagadiaren ilunduran sarraraziko du ibiltaria. Ezkerreko zokondoan, Pagaluzeta aterpetxea utziko du. Orduan, eskuinera egingo du bidebanatzean, eta hesi batek inguratuta dauzkan bi etxola ikusiko ditu bide ertzean. Zuhaizpean aurrera jarraituko du gero, zehar-zehar, pagadiaren lurrin garbia agurtuta. Hasieran, saihestu egingo ditu aldatsean gora zuzen egingo dituzten zidor zorrotzak. Hasieran, hesi bat izango du bidelagun, eta erreferentziatzat hartuko du. Minutu batzuk sigi-saga, eta bidexka apetatsuak sakonune batera zuzenduko du zalea. Beheragunea zeharkatu ostean, beste batera iritsiko da segidan. Iturri bat ikusiko du han. Sakonunetik irten, eta ezkerretik gora doan zidorrari segika arituko da. Aldamiñape eta Ubide inguruak lotzen dituen basabidera irtengo da laster. Ezkerreko bidetik jarraituko du orduan, eta Aldamiñapeko txaboletara iritsiko da.

Ehun urte bete ziren iaz Egiriñaoko aterpetxe-ostatua inauguratu zutenetik. Josean Gil-Garcia

Iraganaz jantzita Etxolen artetik igaro, ibarrean aurrera egin eta zaharberritu duten azken etxolara iritsita, erne ibili behar du oinezkoak Egiriñaora doan bidexkari heltzeko. Horretarako, sakonunean behera egin ordez, ezkerretik doan bidexkatik jarraituko du, ibarra inguratzen ibiliko balitz bezala. Goratasuna hartzen lagunduko dio berehala zidor ezkutuak. Tarte batez, Lapurzuloganaren azpian dela, aldapa pikoa agertuko zaio irudi pitoresko baten moldean. Lapurzulo izena hartzen duen bide sonatua da. Handik egingo du igoera nekosoa, bide harritsuan barna. Aldatsa amaitu eta Bacigalupe mendizalearen omenez altxaturiko gurutzea ikusiko du malkarrean. Gurutzeraino iritsi gabe, ordea, ezkerrera egin eta, Arratebaltzetako atakatik igarota, Egiriñao eta Arrabako aterpetxea lotzen dituen bidexkarekin bat egingo du. Egiriñaoko aterpetxea Aldamin eta Gorbeiako magal erraldoiaren oinaldean dagoenez, ezkerrera egingo du bidebanatzean, eta, pagadia zeharkatu ostean, Egiriñaora iritsiko da. Bihar: Apotzaga eta Untzilla elizateen arteko harbideetan.


Summary: Zapatero: «Vox sukar faltsua da; PPren eskuindartzea da benetako arriskua». Espainiako presidente ohi Jose Luis Rodriguez Zapatero PSE-EEren aldeko botoa eskatzen aritu da Donostian, eta nabarmendu du arrisku handia direla PPren «politika harpetarrak eta erreakzionarioak».

PP-Vox bikotearen «benetako arriskuaz» ohartarazi du Espainiako presidente ohi Jose Luis Rodriguez Zapaterok, Donostian: Vox «sukar faltsua» dela azaldu du, «eskuinaren eranskin bat», eta «PPren eskuindartzea» dela arriskurik handiena. Rodriguez Zapaterok esan du «harro» dagoela PSOEko militante izateaz, eta nabarmendu du «elkarbizitzarako eta pluralismorako» garrantzitsua dela uztailaren 23ko bozetan sozialisten aldeko botoa ematea, ez daitezen politika «harpetarrak eta erreakzionarioak» egin.

Goiza Donostian eta arratsaldea Iruñean emango du 2004tik 2011ra Espainiako gobernua zuzendu zuen politikariak. Pedro Sanchezen aldeko kanpainan buru-belarri sartu da Rodriguez Zapatero azken asteetan. Espainiako hedabiderik handienetan egon da, inoiz baino gogorrago hitz eginez PPren eta Voxen aurka, inoiz baino argiago azalduz alderdi horiek nola baliatzen dituzten ETAren biktimak botoak ateratzeko. Ezin jakin Sanchezek hala eskatuta ari den ala ez, baina Zapatero aho bilorik gabe ari da egunotan «PPren gezurrak» azaleratzen, datu ugari gogoraraziz.

«Gezurra, azpijokoa, faltsukeria eta biktimen samina ere baliatu dituztenek ez dute proiekturik herrialdearentzat. Besteei gezurra esatea leporatzen dieten horiek dira egia gutxien esaten dutenak. Baina egiaren indarraren aurrean ezin da gezurra gailendu». Espainiako presidente ohia dena emanda doa PPren aurka eta PSOEren emaitzak hobetzeko ahaleginean.

PSOE da «zentro-ezkerreko botoak metatzen» dituen alderdia, haren arabera. Sanchezek gidatzen duen alderdiak 144 urteko ibilbidea duela gogoratu du, eta «konpromisorako gaitasuna» erakutsi duela beti. PSOEren konpromisoa, orain, Espainian eskuin muturreko gobernu bat ez egotea ei da: «Pentsioak eta gutxieneko soldatak igotzen jarraituko duen herrialde bat nahi dugu».

Rodriguez Zapaterok alboan izan du PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza, eta hark eskertu egin dio presidente ohiari «askatasunen aldeko defentsan eta ETAren aurkako borrokan» egindako ekarpena. «Gezurra esatea erraza da, baina zikinkeria hutsa. Espainiako politikan sartu da gezurra, presidente izan nahi duen hautagai baten eskutik», esan du Anduezak, Alberto Nuñez Feijoo PPren Espainiako presidentegairi erreparatuz. «Gezurra esaten ematen du denbora guztia, eta horrek ez dio eskubiderik ematen presidente izateko: [Feijoo] bera gezur hutsa da, gezur mamitua».


Nola jokatu sute batean

Summary: Nola jokatu sute batean. 16 urteko gazte bat hil zen igandean Barakaldon piztu zen sutean. Ina Robles Bizkaiko suhiltzaileak sute batean zer egin behar den azaldu du.

Suhiltzaileek trabak izan zituzten igande goizaldean Barakaldoko Portu kalean (Bizkaia) izandako sutera heltzeko. Polemika piztu da oinezkoentzako kaleetan sartzea galarazten duten trabagarrien inguruan; horietako batzuk zerraz moztu behar izan zituzten suhiltzaileek. Sua azkar hedatu zen eraikin osora, eta zurezko eskailerak behera erori ziren sutea hedatu zenean. 16 urteko gazte bat hil zen sutearen ondorioz, eta sei lagun erietxera eraman zituzten —garretatik ihes egin nahian patiora jauzi egin zutelako zauritu ziren horietako batzuk—.

Minutu bakoitza erabakigarria da sute batean, baita norberak egitea erabakitzen duena ere. Barakaldoko ezbeharra ikusita, Ina Robles Bizkaiko suhiltzaileak halako egoeretan zer egin behar den azaldu du Twitterren (@inarobles13); «oinarrizko nozio batzuekin, saihestu zitezkeen» gaztearen heriotza eta erietxeratzeak.

Eta keinu sinple bat da bizitza salbatu dezakeena: atea ixtea. Eraikinetik atera ahal izanda ere, garrantzitsuena da ate guztiak itxita uztea sua ez zabaltzeko. Nahiz eta egurrezkoak izan, nahikoa denboraz oztopatu dezakete gela batetik bestera sua hedatzea. Sarrerako atea irekita uzten bada, bizilagunak arriskuan jartzeko arrisku handia dago, kea eskaileretara joan daiteke eta.

Etxetik ezin irtenda, balkoira edo leiho bat duen gelara joan behar da lehenbailehen. Eta ez da ahaztu behar ateak ixteaz. Gela leihodunak dira onenak, kanpoko airea sartu daitekeelako. Kaletik norbaitek ikusteko modu bakarra da, eta handik erreskatatu dezakete larrialdian den pertsona. Leihorik gabeko gela batean amaituz gero, trapu hezeekin blokeatu behar da kea, eta larrialdi zerbitzuei jakinarazi.

Beste gomendio batzuk ere eman ditu Roblesek: kea egotekotan, lau hankatan ibiltzea. Arriskutsuena da kea; begiak narritatu ditzake, itsutu, eta arnasa hartzea galarazi. Horregatik, etxean-eta ke detektagailuak izatea funtsezkoa dela adierazi du. Su itzalgailuek ez dute balio garrek indarra hartu badute. Sua hasi bezain laster erabili behar dira horiek, eta ihes egin behin hedatzen hasten bada.

Ahal izatekotan sute batean egin beharrekoak ere zerrendatu ditu suhiltzaileak: igogailurik ez erabiltzea, 112ra deitzea, argindarra moztea eta gasaren giltza ixtea, kanpoan izatekotan suhiltzaileei itxarotea, eta haiei giltzak ematea, eraikinera sartzeko aukera izan dezaten.

Ekintzailea ere bai

Suhiltzailea da Robles, baita ekintzaile antimilitarista ere. Bilboko portutik Saudi Arabiara armak zeramatzan itsasontzi bat zamatzeko lanetan laguntzeari uko egiteagatik egin zen ezaguna, 2017an. Herrialdeak Yemenen kontra eginiko bonbardaketen aurkako protesta gisa egin zuen.

Elkarrekin Podemos alderdiko kidea zen Robles, eta alderdi hori ordezkatuz zinegotzi izan zen Getxon, 2020ra arte. Alderdi morearekiko «lotura oro» hautsi zuen, Madrilgo Gobernuak adierazi duelako Saudi Arabiari armak saltzen jarraituko duela. Aurretik, 2018an, Pedro Sanchezek esan zuen salmenta oro etengo zuela, herrialde arabiar hartako gobernuak Jamal Khaxoggi kazetaria hil zuelako Turkiako kontsulatuan.

Ukrainako gerraz ere aritu zen BERRIAri eskainitako elkarrizketan, joan den otsailean: «Gizarteak, oro har, militarismorantz egin du gerra honetan».


Summary: Apotzaga eta Untzilla elizateak bat eginez. Apotzaga eta Untzilla elizateen arteko harbidean barrena ibiliko da mendizalea. Murugain mendiarekin topo egin ostean, baserriz baserri eta errekastoz errekasto, Apotzagarako bideari helduko dio berriz ere.

Apotzaga eta Untzilla (klikatu irudian, handiago ikusteko). Joxean Apeztegia

Eskoriatzako Apotzaga auzora (Gipuzkoa) doan bisitaria liluratuta geratuko da paisaiarekin. Ez da urrutira joan beharrik natura oparoaz gozatzeko. Apotzagako balkoitik so eginda, esaterako, ez da nekerik: Mundua ametsa da, Li Bai poeta txinatarrak idatzita utzi zuenez. Oriol, Iruatxeta, Tellamendi, Asentsiomendi eta Murugain muinoek ibarra ondo mugatzen dutela ikusiko da handik. Alabaina, Anboto eta Udalatx erraldoiek atentzio osoa erakarriko dute, malkar larderiatsuaren antzera-edo.

Baina, akaso, beste zerbaitek xarmatuko du Apotzagara lehen aldiz hurreratzen dena: auzoko kanposantu biribilak. Anastasio Otadui abadearen ekimenez eraiki zuten, 60ko hamarkadan, Done Mikel parrokiatik urrats gutxira. Nonbait, Otaduik kanposantuei buruzko liburu mardul batean iltzatu zuen begirada. Formak eta sinboloak zehatz aztertuta, hilerri berria altxarazteko asmoa etorri zitzaion, Joxe Ramon Okarantza Otaduik Ahotsak.eus atarian eginiko adierazpenen arabera. Hilerria gauzatzeko toki jakin bat aukeratu behar zuela, auzoko ekialdeko muinoaren azpiko ur-lasterrak gogoan hartu zituen abadeak. Parrokiaren azpian gertatzen den bezala, Anastasiok bazekien misterio aura bat zegoela. Uren emarian bihotza eta arima arazten direlakoan, lanean jo eta su ibili zen han, ur-lasterren bidegurutzean. «Ondasun handiak arima txikientzat», Juan Kruz Igerabide idazlearen hitzetan.

Zarrao baserri handia, palmondoa gertu-gertu duela. Josean Gil-Garcia

Jada 30 urte igaro dira Eusko Jaurlaritzak monumentu multzo izendatu zuenetik. Tantaka bada ere, makina bat bisitari joaten da monumentu bitxi hori miresteko. Kanpoko egiturari jarraituz, zirkuluan dago antolatuta barrualdeko guztia. Txukun-txukun eta maina handiz. Interes historiko-artistikoari dagokionez, besteak beste, disko formako hilarri modernoak, Galartza auzoko bataiarri erromanikoa eta Maringo muga-gurutzea ikusi daitezke 20 metroko diametroa hartzen duen zirkuluaren barruan.

Ibilian hasita, txangolariak Apotzagako harbideari jarraitu eta Untzilla (Aramaio, Araba) herrian hartuko du merezitako atsedena. Ondoren, Muruatik behera egingo du, pagadi xumean barrena, eta Gellao auzoan Barrengarroerrekarako bideari oratuko zaio, Apotzagara iritsi aurretik.

Apotzagako harbidea

Apotzaga herrira iritsita (Eskoriatza, Gipuzkoa), Done Mikel elizaren atzealdeko aparkalekuan utziko du autoa, hilerri biribila altxatzen den tokiaren aurrean. Ibilian hasiko da PR baten bide seinaleei jarraituz. Tenpluaren eskuinaldetik doan kalean aurrera egingo du. Zarrao baserri handiak atentzioa emango dio lehen urratsak egiteaz batera. Bai ederra alboko palmondoa! Okarantza baserri armarridunera iristean, ezkerrera hartu eta, ondoko bidebanatzean, eskuinera egingo du, goratasuna hartzeko asmoz. Iturrira heldu baino metro batzuk lehenago, PR zidorra laga eta eskuinetik doan porlan bidetik jarraituko du. Hasieran, zehar-zehar; gero, aldats gora. Aldapa pikoa amaituta, egurra pilatzeko baliatzen den zabalgune batera iritsiko da. Bertako ur biltegiaren ezkerraldetik jarraituko du; betiere, porlanez jantzitako bide nagusitik atera gabe.

Ajostako txabola, Untzillatik hurren. Josean Gil-Garcia

Altuera gehiena hartuta, Urigaraiko parajetik datorren PR zidorraren markak ezkerreko bidetik batuko zaizkio. Eskuineko basabidea hautatu, eta, noranzkoari men eginda, pinudiaren babesean jarraituko du. Latako lepora bizkor iritsiko da. Gaur egun pinudia bota baitute, basabide sarda bat agertuko da han. Haritz baten enborrari helduta, Mendiko Ama estanpa xumea ikusiko du. Porlan bidea uzteko garaia izango da, baita eskuineko bidetik ekitekoa ere. Gaztainondo eta haritz sendoek hartuko dute lekukoa orduan. Pagalderreka zeharkatu ondoren, hariztian barrena jarraituko du, eta basabide batera irtengo da. Aurrera jarraituko du orduan, astigarrak, haritzak eta gaztainondoak aldamenean dituela. Bidebanatze batean, Ajostako txabola agertuko da. Bidebanatze horretan, Leintz Gatzagara doan GR 121 utzi, eta Untzillara doan zidorrari ekingo dio. Untzillatik gertu, herria parez pare duela, eskuinera hartu eta elizarantz egingo ditu urratsak.

Micaela J. Portilla historialariaren omenezko plaka, Untzillako elizaren atarian. Josean Gil-Garcia

Baserriz baserri

Untzillako elizaren eskuinetik doan errepidetxoa jarraituko du gero. Mendibitzu baserriaren parean, Mendikurtz santutxoa ikusiko du. Haren eskuinetik jarraituko du, astiro-astiro. Murugaingo tontorrera igotzeko aukera alde batera utzita, zehar-zehar jarraituko du ibiltariak. Murua auzoko hiru baserrien aurretik igaro ostean, galtzadari berriz oratu eta paseo ederraz gozatuko du. Iturri baten ondotik igaro eta bi minutura-edo, erne ibiliko da. Izan ere, pinu sendo baten ondoan, PR zidorraren arrastoak ikusiko ditu. Lubaki moduko paraje batean sartu, eta maldan behera abiatuko da. Pagadi-hariztian barrena ibilita, bidexka nagusiak basabide batera aterako du ibiltaria. Orduan, eskuinetik jo eta Arangoitigaraiko baserrira helduko da.

Asfaltoa lagun hartuta, aurrera egingo du paraje ederraz bapo-bapo gozatuta. Intxaurdi baserrirako desbideratzea atzean geratu eta berehala, errepidea utzi eta ezkerretik abiatuko da. Etxola baten ondoan, eskuinera egin eta jaisten jarraituko du, harik eta Gellaoko errepidera irten arte. Elexondoko plazari bizkarra emanda, eskuinetik jarraituko du, asfaltoa eta PR seinaleak gogaide. Halaxe ibiliko da txangolari prestua, bost minutu inguru. Etxabeazpiko, Santakoa, Iturbe, Etxebarrialdebekoa eta Etxabarrialdegoikoa baserrietara doan errepidea ikustean, errepide nagusia utzi eta ezkerrera egin baserri horiek bisitatzera abiatuko da zoli eta zalu.

Apotzagako hilerria monumentu multzo izendatu zuten. Josean Gil-Garcia

Etxabe baserri ondoan igarota, bideak Iturbe errekak hondeatzen duen ibarrerantz zuzenduko du. Hala, Iturberreka gurutzatu eta gora egingo du. Etxaberrialdebekoa eta Etxaberrialdegoikoa baserri biak atzean utzita, Barrengarroerreka gurutzatu eta ezkerretik jarraituko du, goratasuna hartzeko asmoz. Bide nagusiari men eginda, Apotzagara iritsiko da.

Bihar: Berrotzako naturaren erlikiak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Zarautzen sexu eraso bat egotzita. Ertzaintzak jakinarazi duenez, Zarauzko ostatu turistiko bateko komun publikoetan gertatu zen sexu erasoa, astelehen goizaldean. Atxilotua karguekin aske utzi dute, epailearen aurrean deklaratu ondoren.

Ertzaintzak jakinarazi du 31 urteko gizon bat atxilotu dutela Zarautzen (Gipuzkoa) emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Salaketaren arabera, erasoa astelehen goizaldean gertatu zen, 05:30ak inguruan, Zarauzko ostatu turistiko bateko komun publikoetan. Abisua jasotakoan, Ertzaintzaren patruila bat bertaratu zen ostatura, eta atxilotu egin zuten erasotzailea, zeina han inguruan baitzebilen.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Zarauzko ertzain etxera eraman zuten atxilotua, eta, atzo azken orduan epailearen aurrean deklaratu ondoren, karguekin aske utzi zuten.

Ikusi gehiago: Urola Kostako Hitza


Summary: Europako gas eskaria %10 apaldu da 2023aren lehen erdian. Berriztagarrien errendimendu onagatik eta energiaren kontsumoa murrizteagatik erabili da, gehienbat, gas gutxiago

Gas naturalaren eskariak behera egin du munduan 2023ko lehen sei hilabeteetan, baina eskualde bakoitzak joera ezberdina izan du. Eskualde gehienetan beherakadak egon dira, baina Asian gas kontsumoa dezente haztea espero da 2023aren bigarren erdirako, eta aurreikuspenek diote 2023ko gas eskaria 2022ko ia bera izango dela. OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundearen Europako herrialdeetan, adibidez, %10 egin du behera gas naturalaren eskariak urtearen lehen erdian, 2022ko datuekin alderatuta. IEA Energiaren Nazioarteko Agentziaren datuak dira.

Zehazki, eskariak 31 mila milioi metro kubo egin du behera lehen sei hilabeteetan herrialde horietan, baina lehen hiruhilekoan egon da jaitsiera handiena: 22 mila milioi metro kubo gutxiago. Bigarren hiruhilekoan, berriz, bederatzi mila milioi metro kubo apaldu da gas naturalaren eskaria.

Eskariaren jaitsiera hori, baina, Europako Batasunak jarritako helburuaren azpitik dago. Ukrainako gerraren eta energia krisiaren ostean, Bruselak eta estatu kideek helburu komun bat adostu zuten iaz, eta aurtengo martxoan luzatu egin dute: gas kontsumoa %15 apaltzea. Datuek diote, baina, ez dela maila horretara iritsi, eta, IEAren aurreikuspenen arabera, 2024an gora egingo du gas kontsumoak Europan.

Elektrizitatea sortzeko gas gutxiago erabili delako murriztu da gehien eskaria; zehazki, eskariaren jaitsieraren %70 motibo horregatik izan da. Esaterako, bigarren hiruhilekoan bederatzi mila milioi metro kubo txikitu da gas eskaria, eta horietatik zazpi, ziklo konbinatuko zentralen eskaria apaldu delako. IEAren arabera, industriaren jarduera apaldu izana da elektrizitate eskaria txikitu izanaren arrazoi nagusietako bat, bigarren hiruhilekoan %7 elektrizitate gutxiago kontsumitu baita Europan.

Iturri berriztagarrien eta nuklearraren bidez elektrizitate gehiago produzitu izana eta energia kontsumoa murrizteko politikak ezarri izana ere badaude elektrizitatearen kontsumoaren beherakadaren atzean.

Gas naturalaren banaketa sarean ere apaldu da eskaria, nahiz eta aurtengo udaberria iazkoa baino hotzagoa izan. Banaketa sarearen eskaria %8 txikitu da bigarren hiruhilekoan. Hori dela eta, IEAren arabera, klimarekin zerikusirik ez duten faktoreak izan dira jaitsieraren erantzule, hala nola energia aurrezteko neurriak, eraikinen efizientzia hobetzeko politikak eta kontsumo ohituren aldaketak.

IEAk espero du Europan gas eskaria %7 txikituko dela 2023an, baina uste du 2024an gora egingo duela, %1,5.

Amerikan ere, behera

Ipar Amerikan, eta Erdialdeko eta Hegoaldeko Amerikan ere behera egin du gas eskariak 2023aren lehen hilabeteetan. Erdialdeko eta Hegoaldeko Amerikan apaldu da gehien, %5 egin baitu behera gas naturalaren eskariak lehen hiruhilekoan. IEAren ustez, energia hidroelektrikoaren igoeragatik jaitsi da gasaren erabilera eskualde horietan. Iaz ere behera egin zuen gas eskariak, %3, eta IEAk uste du 2023an %4 murriztuko dela; hala ere, 2024an %2 haztea espero du.

Argentina da eskualde horietan gas gehien kontsumitzen duen herrialdea, eta %1 murriztu da han eskaria lehen lauhilekoan. Herrialde horretan, nagusiki sektore elektrikoan eta eraikinetan erabili da gas gutxiago, baina industriak iaz baino %8 gehiago kontsumitu du aurten. Brasil da gehien kontsumitzen duten herrialdeetan bigarrena, eta gas naturalaren eskaria Argentinan baino dezente gehiago txikitu da, %15 egin baitu behera lehen bost hilabeteetan.

Ipar Amerikan, Ameriketako Estatu Batuak dira merkatu handiena, alde handiz. Han, %0,5 murriztu da gas eskaria lehen sei hilabeteetan. Eraikinak berotzeko erabilitako gasa izan da gehien jaitsi dena, baita industriakoa ere. Elektrizitatea sortzeko erabilitako gasak, baina, %8 egin du gora. Kanadan %1 egin du behera gas eskariak, eta Mexikon ez da aldaketa handirik egon.

Ekialdean beherakadatik gora

Mendebaldeko herrialdeetan bezala, Asian ere apaldu egin da gas eskaria 2023ko lehen hiruhilekoan, Japonia, Hego Korea eta Indiagatik batez ere, baina hiru hilabete horietan txikitutakoa errekuperatu egin du eskualdeak bigarren hiruhilekoan, eta urte amaierara arte joera horri eustea espero du IEAk. Hala, 2023an Asiako gas kontsumoa %3 handituko dela aurreikusi du agentziak, eta 2024an are gehiago igoko dela kalkulatu du, %4.

Txina izango da aurtengo gas kontsumoaren igoera horren bultzatzaile nagusia, 2023an haren eskaria %6 haztea espero baitu IEAk. Hori, baina, ez da hor geratuko, 2024an %7 igoko dela iragarri baitu energiaren merkatua ikertzen duen agentziak. Japonia da txanponaren beste aurpegia, urtearen lehen lau hilabeteetan %12 apaldu baita hango gas eskaria; 2023an, berriz, %5 egingo du behera, eta 2024an, %1.

IEAren arabera, Afrikan eta Ekialde Hurbilean handitu egingo da 2023ko gas eskaria, baita 2024an ere. Aurreikuspen horien arabera, aurtengo gas eskaria 2022ko bera izango da munduan, eta datorren urtean ia %2 egingo du gora. Ipar Amerika izango da 2024an gas eskariak behera egingo duen munduko eskualde bakarra.


Summary: Dimisioa «lehenbailehen» emateko eskatu dio EAJk Gorroñori. Jeltzaleek uste dute bete dela Gernikako alkateak dimisioa emateko jarritako epea

Joan den ekainaren 17an, GH Guztiontzako Herria plataformako hautagai Jose Maria Gorroño Gernika-Lumoko alkate izendatu zuten (Bizkaia), plataformako zinegotzien eta EAJkoen botoei esker. Baina izendapenak bazuen baldintza bat, Gorroñok berak kargua hartzeko hitzaldian azaldu zuenez: epe bat pasatuta, Gorroñok dimisioa eman beharko zuen, eta haren taldeko beste zinegotzi batek hartuko zuen alkatetza, Iñaki Gorroño anaiak. EAJren eta Gorroñoren arteko harremanak oso gaiztotuta daude aspalditik, eta akordio horren bidez irtenbide bat eman nahi izan zioten auziari, alkatetza EH Bilduren eskuetan gera ez dadin.

Baina ez dago argi Gorroñok noiz eman behar zuen dimisioa. EAJren iritziz, epea hilabetekoa zen, eta epe hori atzo bete zen. Gernikako EAJren bozeramaile Xabier Irazabalek El Correo egunkariari adierazi dionez, Gorroño «hitza jaten» ari da, eta, epea igarota, «zilegitasunik ez duen alkate» bilakatu da, «inoren botorik ez daukana». Horregatik, dimisioa «lehenbailehen» emateko eskatu diote: «Hurrengo egunean dimisioa ematea ere bazeukan, Bermeoko alkateak egin zuen bezala».

Alkatea izendatzeko osoko bilkuran, Gorroño ez zen argi mintzatu horren inguruan. Bere hitzaldiaren pasarte batean, esan zuen «gutxi gorabehera hilabete baten buruan» emango zuela dimisioa, baina geroago iradoki zuen «hilabete eta erdi edo bi hilabete» igaro zitezkeela dimisioa eman aurretik. EAJ ez dago ados akordioaren interpretazio horrekin, eta uste du hilabetea igarota dimisioa eman behar duela. Gainera, hitzaldi horretan Gorroñok iragarri zuen Iñaki anaia izango zela bere ordezkoa: orain, EAJren eledunak esan du hori ez zegoela hitzartuta.

«Errespetua» eskatu du Gorroñok

Gorroñok elkarrizketa eman du Euskadi Irratian, eta han esan du kargua uzteko asmoa duela, baina ardura hartu zuenean «zabalik» utzi zuela horretarako epea: «Ez nuen data zehatzik eman, eta hor daude saioaren aktak diodana frogatzeko». Dimisioa eman aurretik «trena bere lekuan jarrita» utzi nahi du. Irazabali, berriz, «errespetua» eskatu dio.


Summary: Auzitegi batek atzera bota du abortua mugatzeko legea Iowan. Aurreko astean, Iowako Alderdi Errepublikanoak sei astera mugatu zuen abortua; astebete geroago, Polk konderriko Joseph Seidlin epaileak atzera bota du legea. Ondorioz, abortatzeko hogei aste edukiko dituzte emakumeek AEBetako estatu horretan.

Aurreko asteazkenean, Alderdi Errepublikanoak abortua 22 astetik sei astera mugatzea erabaki zuen Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuan. Gaur, estatu horretako Polk konderriko Joseph Seidlin epaileak bertan behera utzi du lege hori. Horrela, lehen bezala, hogei aste edukiko dituzte abortatzeko aurrerantzean ere. Ez da lehen aldia Alderdi Errepublikanoak Iowan abortua murrizteko lege bat proposatzen duela; 2018an ere proposamena egin zuen.

2022ko ekainaren 24an, Misisipin abortua debekatu zuten haurdunaldiaren hamabosgarren astetik aurrera. Horrek Roe vs Wade epaia baliogabetu zuen, zeinak 1973an AEBetan abortua eskubide konstituzionala bihurtu baitzuen. Misisipin erabaki hori hartu zenetik, beste hamalau estatutan debekatu dute abortua, eta beste batzuetan epea murriztu dute.

Iowan, Kim Reynolds buru duen alderdiak, sei astera mugatu nahi du abortua. Aurreko astean onartu zen legeak medikuei galarazten die abortua egitea fetuaren bihotza taupadaka hasi bada. Normalean, fetuen taupadak seigarren astetik aurrera hasten dira; emakume gehienak geroago konturatzen dira haurdun daudela.

Reynoldsek hau esan zuen legea sinatzean: «Aste honetan, arraroa eta historikoa izan den saio honetan, Iowako Parlamentuak bigarren aldiz bozkatu du uko egitea abortuaren gizagabetasunari, eta taupada fetalaren legea bermatzea». Hala ere, lege honek salbuespenak ere bazituen: haurdun dagoen emakumearen bizitza arriskuan dagoenean edo umearen bizitza arriskuan dagoenean. Salbuespenen kasuetan sartzen dira, era berean, bortxaketa batengatik haurdun gelditu eta 45 egun baino lehen salaketa jartzen dutenak, edo intzestuz haurdun geratu eta 140 eguneko epean salatzen dutenak.