Summary: Artozkin galdutako obrei buruzko azalpenak eskatu dizkiote Nafarroako Gobernuari. Itoizko 'solidarioek' jendaurrean aurkeztu dituzte hogei urtez galdutzat jo ziren 31 artelanetatik hamalau. Iruñeko Geltokin egonen dira ikusgai urriaren 10 arte, eta Agoitzen urriaren 20tik aurrera.

«Artelan horien kontrolean halako zabarkeriaz eta utzikeriaz jokatu izana onartezina da. Hamalau obra berreskuratu ditugu; erdiak, gutxi gorabehera. Baina non daude gainerakoak? Zer gertatu da haiekin? Zein ziren obra horien zaintza katearen arduradunak? Erantzunak exijitzen ditugu, eta falta diren obrak itzultzeko ere bai». Interpelazio hori egin diote Itoizko solidarioek Nafarroako Gobernuari gaur goizean, Artozkin duela hogei urte egindako erakusketako artelan batzuk berreskuratu dituzten honetan. Zehazki, 2003ko irailean Artozkiko elizan ikusgai jarritako 31 obretatik hamalau agertu dira, eta besteen arrastorik ez dago.

Justu gaur duela hogei urte bukatu zituzten hondeamakinek Artozkiko herria botatzeko lanak, Itoizko urtegia urez betetzen hasi ahal izateko. Bi aste iraun zuen herria defenditzeko erresistentziak, eta 2003ko irailaren 30ean sartu ziren poliziak herrira; solidarioak atera, eta etxeak bota zituzten. Artozki babesteko herrian bertan antolatu zituzten ekitaldien artean, arte erakusketa bat ere atondu zuten; artista ugarik eman zituzten beren obrak, bertan suntsitu edo urpean gera zitezen. Baina poliziek eraman egin zituzten, eta hogei urtez «bulego ofizialetan» egon direla azaldu du Lorena Beroiz urtegiak kaltetu egindakoen plataformako kideak. Orain agertu dira artelan horietako batzuk, BERRIAk atzo aurreratu zuenez.

Orain agertu diren hamalau obra horiek Itoizko solidarioen esku utzi dituzte, «anonimoki». Iruñeko Geltokin jarri dituzte ikusgai, erakusketan, eta gaurtik urriaren 10 arte bertan egongo dira, nahi duten guztiek ikus ditzaten, 17:00etatik 21:00etara. Urriaren 20tik aurrera, berriz, Agoizko kultur etxean jarriko dituzte ikusgai. Tartean dira Jose Luis Zumetaren, Juan Gorritiren, Jose Ramon Andaren, Txiki Agirre Keixeta-ren eta Anton Mendizabalen artelan batzuk. Itoizko solidarioek eta urtegiak kalte egindako herritarren batzarrak agerraldia egin dute gaur goizean, Geltokin bertan; artelan horien ibileren berri eman dute , eta zenbait salaketa egin dituzte.

Haiekin batera agertu dira zenbait artista eta sortzaile. Gari Berasaluze idazleak agiri bat prestatu du, Artozkira ez da gutunik heltzen; oroimena eta duintasuna, eta agiri hori ere aurkeztu dute gaurko ekitaldian. 41 artista eta eragileren atxikimendua izan du agiri horrek.

Ekitaldiak Agoitzen

Urria baliatu nahi dute solidarioek, urteurrenaren aitzakian zenbait ekitaldi eginez borroka hura gogoratzeko. Artozkiko artelanak Geltokin ikusgai jartzeaz aparte, urriaren 10ean mahai inguru bat egingo dute, 19:00etan: Itoitz: atzo eta gaur. Gero Agoizko kultur etxera eramango dute erakusketa; urriaren 20an inauguratuko dute, 18:00etan; azaroaren 4 arte egongo dira bertan, eta 18:00etatik 20:00etara ikusi ahalko dira. Erakusketaren abaroan, urriaren 21ean zenbait ekitaldi egingo dituzte Agoitzen bertan, Lurra Defenditzeko Eguna izendatuta. 11:00etatik aurrera ekitaldiak, musika, herri bazkaria eta abar izango dira.

Jaso dituzten obrekin, eta falta direnak agertuko balira horiekin guztiekin, museo bat sortzeko asmoa agertu dute solidarioek. Artearen, Memoriaren eta Lurraren Defentsaren Museoa deitu diote, eta «Itoizko urtegiak suntsitutako ibar eta herrien memoria gordetzeko» funtzioa edukiko luke.

Argazki galeria: Artozkin galdutako obretatik hamalau

Ekintza sorta horrekin, gogora ekarri nahi dute «bizilagunek nolako duintasuna izan zuten beren herriak defendatzen, eta nola ekintzaileen erresistentzia tinkoa izan zen, beren bizitzak arriskuan jartzeaz gainera dozenaka atxilotu baitzituzten, eta tratu txarrak jasan baitzituzten». Nabarmendu dute «egungo krisi ekosozialaren erdian» ezinbestekoak direla urtegiak azpian hartutakoen gisako bailarak. «Urteurren honek balio beza oroimenerako, baina baita etorkizunerako dei gisa ere, lurra defenditzen jarraitzeko». Alde horretatik, Nafarroako ubidearen bigarren fasea eta Esako urtegia handitzeko lanak bertan behera uzteko eskatu dute.

Memoria ariketa bat ere egin dute agerraldian. Hogei urte bete baitira, justu, urtegiaren aurkako erresistentzia borroka hura bukatu zenetik: gogora ekarri dute «ehunka lagunek» parte hartu zutela borroka hartan, eta poliziek «bortizkeria» handia erabili zutela herriak husteko. Artozki defenditzeko ekina berezia izan zen, besteak beste sortzaileen laguntza izan zutelako. Arte erakusketaz aparte, kontzertuak, mural pintaketak eta kultur ekintzak ere antolatu zituzten. «2003ko irailaren 30eko goizaldean, tragikoki suntsitua izan zen hori guztia», adierazi du Beroizek.

Foruzainak, guardia zibilak eta hondeamakinak sartu ziren herrira egun hartan, eta bi egun behar izan zituzten etxeetan eta teilatuetan gotortu ziren solidarioak handik ateratzeko. Haiek atera ahala, etxeak birrindu zituzten. 2003ko urriaren 2ko goizean bukatu zuten etxeak botatzen. «Horren aurretik, poliziek artelanak atera zituzten elizatik, eta haietako batzuk, behintzat, eraikuntza ofizial batean egon dira urteetan», gaur Beroizek azaldu dutenez.

Artezki. Izen hori eman zioten Artozkiko arte erakusketari. Solidarioek uste dute Artezki-ko artelan horiek «Iratiko eta Urrobiko herritarrek eta Itoizko urtegiaren azpiegituraren kontrako oposizioak jasandako inposizioaren, gutxiespenaren, umiliazioaren eta lapurretaren metafora bat» direla, ikusita nola tratatuak izan diren obrak. Bestalde, gogorarazi dute ez zizkietela itzuli Artozki eta Itoitz herriak hustu zituztenean poliziek ekintzaileei «ostutako» hainbat material eta ondasun.


Jendez eta zubiz betetako errioa

Summary: Jendez eta zubiz betetako errioa. Milaka lagunek parte hartu dute Errenteriako Kilometroak jaian. Udazken beteko uda giroa lagun, urte osoko jarduna borobildu dute Orereta ikastolakoek. Euskara, eta euskal kultura sustatu nahi dituzte lortutakoarekin: «Herria, nazio ikuspegia, komunitatea eta elkartasuna beste ikastolekin»

«Marea bizi bat» izan zela diote antolatzaileek. Eta ez da ausaz aukeratutakoa izan marea hitza Kilometroak jaiaren joana definitzeko. Kostaldeko herria izan gabe, mareak eragiten baitu Errenteriako (Gipuzkoa) errioan. Eta haren gainean eraikitzen diren zubien inguruan asmatu baitute aurtengorako leloa: Erriola. Alegia, Oiartzun errioaren magaleko faktoria. Uraren gazi-gozoak, gorabeherek eta zubiek josten duten komunitatea.

Eta komunitate horrek guztiak egin zuen bat atzo Errenterian. Udazken beteko uda giroa lagun, milaka izan ziren Orereta ikastolak antolatutako Kilometroak jaira bertaratu zirenak. Gustua eta aldarte guztietarako eskaintza izan zuten: musika, ikuskizunak, haur jolasak eta eskaintza gastronomiko oparoa. Errioaren bi ertzetan jarri zituzten guneak, elkarrengandik gertu, eta izen bereziak jarrita, Errenteriako historia industrialari erreferentzia eginez: Galletera, Lino, Esmalteria, Zamalbide... Jai giro ederra nagusitu zen guztietan.

Orereta ikastolako lehendakari Itziar Navarrok aitortu du «bestondo emozional handiarekin» abiatu duela astelehena: «Oso pozik gaude. Egia da urte osoan oso momentu bereziak bizi izan ditugula, baina badirudi azkeneko horrekin gelditzen zarela: bertsotan bezala, azken puntuarekin. Oso polita izan zen».

Gustura dago Navarro; nabarmendu du «ilusioa» ikusi zuela herritarrengan: «Kanpotik etorri zirenengan zein egun osoan zehar lanean ibili zirenengan. Zeren 1.200 lagun ibili baitziren guztira lanean, eta kopuru handia da hori. Denak prest laguntzeko, irribarre batekin, ilusioz... Oso pozik gaude herria horrela ikusita, bai atzo eta bai aurreko egunetan. Pozik eta hunkituta sumatu nuen jendea».

Antolatzaileek zubigintzan eta elkarlanean egin dute azpimarra urte osoan zehar: ikastola denona dela. «Ikastola herriko familia batzuek sortu zuten. Erdigunetik mugitu ginenean, lur haiek erosteko dirua ere herritarrek eta familiek jarri zuten. Urteek aurrera egin ahala, badirudi hori ahaztu egiten zaigula, baina guk hasieratik erakutsi nahi izan dugu hori: ikastola denona dela, eta denontzat. Urtean zehar eta baita egunean bertan ere, herriko hainbat eragilek parte hartzea eta herriko taldeentzat ere erakusleiho bat izatea oso aberasgarria izan da, eta hori ere lortu nahi genuen».

Dantzari herria eta herri dantzaria ere bada Errenteria. Eguneko irudi askotan agertzen da jendea dantzan, eta hasierako ekitaldian ere egin zuten keinu berezi bat. Han izan ziren, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz, Gipuzkoako ahaldun nagusi Eider Mendoza, herriko alkate Aizpea Otaegi eta Ikastolen Elkarteko lehendakari Nekane Artola. «Hasierako ekitaldia apur bat aldatu genuen: ez zen horren estatikoa izan. Ongietorriaren ondoren, ekitaldia sokadantza batekin hasi genuen. Helburua zen denok elkarri eskutik helduta hastea, horrela gehiago egin dezakegula irudikatuz. Ikasleak, familiak, erakundeetako ordezkariak... sartu genituen elkarrekin, eta metafora hori ere oso polita izan zen», nabarmendu du Orereta ikastolako lehendakariak.

Elkarlanaren eredu

Izan ere, Hezkuntza Legearen onarpena puri-purian dagoen honetan, Errenteriako Kilometroak jaia «elkarlanaren eredu» gisa jarri zuten agintariek. Navarro lehendakariak ere nabarmendu du hori: «Hezkuntza herri baten oinarrietako bat da, eta ez du zentzurik horretan ika-mikan hasteak».

Ikastolen jaiak eredu berria dauka joan den urtetik: ekitaldien eskaintza Kilometroen egunean pilatu beharrean, urte guztian banatzea; jai eredu desberdina osatzea, parte hartzaileagoa; ibilbiderik gabeko Kilometroak eguna; eta herri bakoitzak bere nortasunari eta neurriari egokitutako jaia. Navarrok dio eredu berria eredu «malgua» dela: «Eta aukera ematen dio ikastola bakoitzari bere modura antolatzeko. Errenteria oso herri bizia da, eta urte osoan zehar egitasmo asko egin ditugu. Euskal Herri osoari begira batzuk —Euskaldunon Egunkaria-ren itxierari eta BERRIAren sorrerari buruzkoa, esaterako—, eta herriari eta komunitateari begira beste asko. Indar asko egin dugu horretan. Malgua da eredua, eta ez zaio beldurrik izan behar malgutasun horri. Guk apustu hori egin dugu: urte osoan plaza bat izatea, eta atzokoa izatea ibilbide horren amaiera».

Eta amaitu da ibilbidearen zati bat. Bestea gelditzen da: nora eta nola bideratu lortutako dirua. «Hasieratik jarri genituen hiru helburu, eta horietara bideratuko dugu», azaldu du Navarrok berak. Bata: «Argi geneukan Kilometroak festa ezin zela izan bakarrik ikastolarentzat, herrian ere zerbait utzi behar zuela, eta ikastolak herriari egiten dion ekarpenik handiena euskarari eta euskal kulturari lotuta dago. Hasieratik erabaki genuen herriko eragileekin, hizkuntza eragileekin, euskalgintzakoekin, proiektu bat definituko genuela euskararen erabilera bultzatzeko. Elkarrekin definituko dugu, eta horretara bideratuko ditugu baliabideak.

Bestea: «Orereta ikastolak badu hitzarmen bat Ipar Euskal Herriko ikastolekin: Zubiak Eraikiz. Hendaia, Biriatu, Ziburu eta Urruñarekin hasi ginen duela urte batzuk, baita Nafarroako Lesaka eta Berarekin ere. Estutu ditugu harremanak, eta proiektu horrek ere behar ditu baliabideak. Oinarrian zera dago, ikasleek elkar ezagutzea, komunitateek elkar ezagutzea, eta hori ere elikatu nahi dugu».

Hirugarrena, eta azkena: «Orereta ikastolak badu baserri bat Añabitarte inguruan, urte hauetan guztietan komunitatearen bihotza izan dena, ikasle izandakoek bereziki estimatzen dutena, eta inguru hori birmoldatu eta berriro ere komunitatearen topagune bihurtzea da helburua».

Kontuak ateratzeko eta kopuruei buruz hitz egiteko garaiz da oraindik. Bestelakoa da balorazioa: «Guk jendea ikusi genuen kalean. Eta pozik gaude horrekin. Kopurua ez da garrantzitsuena. Aurpegiak eta jendearen ilusioa, nola gozatu zuten, horrekin geldituko gara».


Summary: «Borroka ziklo berri bat» dagoela esan dute Zelaiak eta Barbadok. Atxilotu aurreko bideo batean, adierazi dute beren kontrako prozesua «herri oso baten kontrako erasoa» dela. Borrokari «esparru guztietatik» ekin behar zaio Euskal Herriak «aurrera» egin dezan.

Herenegun atxilotu zituzten Aitor Zelaia eta Galder Barbado, Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarritako launa urteko kartzela zigorra betearazteko. Irail erdialdean jaso zuten espetxeratze agindua; borondatezko hamar eguneko epea amaituta, Espainiako Auzitegi Gorenak atxilotze agindua eman zuen Zelaiaren eta Barbadoren aurka. Gasteizko Gobernu Militarreko balkoian agertu ziren biak larunbatean. Ehunka ertzain zeuden Leizaola plazan; bi gazteak balkoira irten eta ordubete geroago, ertzainak eraikinean sartu ziren, eta atxilotu egin zituzten.

Naiz.eus-ek Zelaiaren eta Barbadoren bideo bat argitaratu zuen atzo, biak atxilotu aurretik grabatutakoa. «Borroka kate baten bi katebegi besterik ez gara», adierazi zuten, eta horretan jarraitzeko konpromisoa erakutsi: «Orain, borroka ziklo berri batean kokatzen da gure herria. Borrokari esparru guztietatik ekin behar diogu Euskal Herriak aurrera egin dezan».

2019ko otsailean atxilotu zituzten bi gazteak; handik urte erdira utzi zituzten aske, bermea ordainarazita. Madrilgo Sotoko espetxean eta Zaragozan igaro zuten espetxealdia. Ordutik hona emandako babesa eta haien aurkako prozesua salatzeko izandako ekinaldi guztiak eskertu dituzte Zelaiak eta Barbadok bideoan: «Argi geratu da hemen herri duin bat dagoela, bere jendea zaintzen duen herri bat». «Hau ez da gu bion kontrako erasoa», esan dute argi, «herri oso baten kontrako erasoa baizik».

Larunbatean, babesa erakutsi zieten Zelaiari eta Barbadori Leizaola plazan ziren batzuek, eta, gero, erantzuna izan zuten atxiloketek: milaka lagunek manifestazioa egin zuten Artiumetik Foru plazaraino, Euskal Herriak aurrera lelopean. Ankerkeria Stop plataformak galdegin zuen atzean uztea «Ertzaintzaren eta Auzitegi Nazionalaren pertsekuzioa», «auzoz auzoko eta herriz herriko» borrokaren bitartez. Lehenbizikoz atxilotu zituztenetik bi gazteen konpromiso politikoa zigortzeko asmotan dabiltzala azpimarratu zuen plataformak. Dena dela, erresistentziarako jarrera erakutsi zuten manifestazioan: «Berriro ere galdu egin dute herri hau kartzelan itotzea nahi dutenek».

Lau urte baino gehiago

Duela lau urte pasatxo hasi zen Zelaiaren eta Barbadoren aurkako prozesua. Ertzaintzak 2019ko otsailean atxilotu zituen bi gazteak, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epaileak aginduta.

Biei leporatu zieten Ertzaintzak hilabete batzuk lehenago Duran (Arrantzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako lehergailu materialaren erantzuleak izatea eta, beraz, «armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea». Ia urte eta erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, 2019tik 2020ra, epaiketaren zain.

Epaiketa amaituta, launa urteko espetxe zigorrak ezarri zizkien Espainiako Auzitegi Nazionalak 2021ean. Helegitea aurkeztu zuten ebazpenaren aurka, baina aurtengo maiatzean Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen lehen epaia. Hala, aurreko astean espetxeratzeko agindua eman zieten bi gazteei. Epaiaren eta espetxeratzeko aginduaren kontrako hainbat protesta egin dira azken urteetan, eta horiek areagotu egin dira azken egunetan. Gazteen babeserako Ankerkeriari Stop taldeak salatu izan du «Ertzaintzak kozinatutako prozesua» izan dela Barbadoren eta Zelaiaren aurkakoa.

Irailaren 18an, gazteen aldeko elkartasun martxetan ehunka lagun bildu ziren Agurainen, Amurrion eta Gasteizen, Ankerkeriari Stop plataformak deituta. Eta irailaren 22an Ernaik protesta egin zuen Bilbon eta Gasteizen. Espainiako Gobernuak Bilbon duen ordezkaritzan eta Ertzaintzaren Gasteizko egoitzan kateatu ziren hainbat gazte. Hiru pertsona atxilotu zituzten, eta ehun pertsona baino gehiago identifikatu.


Summary: Osakidetza datorren astean hasiko da gripearen eta COVID-19aren aurkako txertoak jartzen. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gaurtik har dezakete ordua arrisku taldeetakoek eta 60 urtetik gorakoek. Estreinakoz, sei hilabete eta bost urte arteko haurrek ere hartu ahalko dute gripearen aurkako txertoa.

Aurten ere, aldi berean emango ditu Osakidetzak COVID-19aren eta gripearen aurkako txertoak, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak prentsaurrekoan azaldu duenez. Osasun langileei lana «errazteko» eta «herritarren erosotasuna lortzeko» jarriko dituzte bi txertoak aldi berean. Nolanahi ere, bi txertoak hartzea ez da derrigorrezkoa, eta posible da gaitz horietako baten aurka soilik txertatzea. Epeei dagokienez, arrisku taldekoak izango dira txertoa hartzen lehenak; talde horren barruan hauek sartu ditu Osakidetzak: 60 urtetik gorako pertsonak, gaixo kronikoak, haurdun dauden emakumeak, osasun langileak eta immunoeskasia duten pertsonak. Talde horretan daudenek, gaurtik aurrera eska dezakete ordua –dela telefono bidez, dela webgunean ordua hartuta–, eta urriaren 9tik aurrera hartu ahalko dute txertoa. Aurtengo berritasunen artean aipatzekoa da arrisku taldeko gutxieneko adina 65 urtetik 60 urtera jaitsi dutela. Osakidetzak joan den astean abiatu zuen txertaketa kanpaina adinekoen egoitzetan. Txertoa hartu nahi duten gainerako biztanleek urriaren 30etik aurrera eskatu ahal izango dute ordua, azaroaren 6tik aurrera txertatu ahal izateko. Aurten, gainera, lehen aldiz eskainiko zaie gripearen aurkako txertoa sei hilabete eta bost urte bitarteko haurrei –73.000 haur inguru dira–. Guztira, Osakidetzak gripearen aurkako 864.720 dosi ditu, eta COVID-19aren aurkako beste 400.000. Bi txertoen osaera eguneratua dute, aldaera desberdinen aurkako babes handiagoa bermatzeko. Hobe da prebenitzea sendatzea baino. Hartu txertoa leloa du aurtengo txertaketa kanpainak. Helburua da «pertsona ahulenen» osasuna zaintzea, eta, era berean, osasun kolektiboa babestea Osasun Publikoko zuzendari Itziar Larizgoitiak eta gripearen kanpainaren koordinatzaile Enrique Peirok azaldu dutenez. Sagarduik gaineratu du une bakoitzeko egoera epidemiologikoa edozein dela ere, herritarrei ahalik eta babes handiena eskaini behar zaiela, bereziki «pertsona ahulenei». Hala, gogorarazi du Euskadik 35 urte daramatzala gripearen aurkako txertaketa kanpaina egiten, eta, 2021az geroztik, baita COVID-19aren aurkakoa ere. Azpimarratu du txertoa dela oraindik prebentzio neurririk eraginkorrena gripeari zein COVID-19ari aurre egiteko.

Ipar Euskal Herrian, kanpaina lehenago Gaur abiatu da Ipar Euskal Herrian COVID-19aren aurkako txertaketa kanpaina, hasieran iragarri baino bi aste lehenago. Frantziako Gobernuko osasun agintariek esana zuten urriaren 17an hasiko zutela txertaketa, baina, koronabirus kasuek azkenaldian gora egin dutenez, bi aste aurreratzea erabaki dute. Osasun agintariek 65 urtetik gorakoei gomendatu diete txertoa hartzea, bai eta bihotzeko edo arnas aparatuko arazoak dituzten edozein adinetako pertsonei, immunoeskasia dutenei eta haurdun dauden emakumeei ere. Halaber, indartze dosia hartzea gomendatu diete arrisku gehien duten pertsonekin bizi direnei edo haiekin maiz harremanetan daudenei.


Summary: EH Bilduren ustez, Lanbide indartzea izan behar da Enplegu Legearen xedea. Koalizioak 50 zuzenketa aurkeztu dizkio lege proiektuari. Enplegu politika pasiboen faltan, legea mugatua izango dela dio. Lanbide zuzenbide publikoko erakunde publiko bihurtzearen kontra dago EH Bildu.

EH Bilduk 50 zuzenketa aurkeztuko dizkio Enplegu Legearen proiektuari. Pazis Garcia legebiltzarkidearen arabera, koalizioak lege proiektua hobetu nahi du, «betiere argi edukita legea defizit handi batekin jaioko dela, enplegu politika aktiboak bakarrik arautuko dituelako». Garciak azaldu du nola politika pasiboek, langabezia prestazioei buruzkoek kanpoan jarraituko duten, «horien inguruko transferentzia oraindik egin gabe dagoelako, nahiz eta Autonomia Estatutuan jasota egon eta legebiltzar honek eta gehiengo sindikalak aldarrikatzen duten. Beraz, lege mugatua izango da, ez baitu enplegu politika publiko integral bat garatzeko aukerarik emango».

Abiapuntu horrekin, koalizioaren ustez, Enplegu Legearen helburu nagusia Lanbide izan behar da, eta horretara datoz zuzenketak. «Lanbide euskal enplegu zerbitzu bezala indartzeko balio behar duelako legeak».

Ildo horretan, koalizioak gaitzetsi egin du lege proiektua Lanbideren izaeraz jasotzen duen asmoa, Lanbide zuzenbide pribatuko erakunde publiko bihurtzekoa. «Lanbidek egungo izaera juridikoari eutsi behar dio», EH Bilduren ustez, «erakunde autonomo gisa, figura horrek kontrol publikoa eta gardentasuna hobeto bermatzen dituelako». Funtzio Publikoaren txostena ere aldaketaren aurkakoa dela gogoratu du Garciak.

Horrez gain, bermatu behar da Lanbidek beharrezko dituen baliabideak edukiko dituela ere, bai langile taldean eta bai prestakuntza arloan eta materialetan ere.

Kooperatibak Lanbideren administrazio kontseiluan parte hartzearen aldekoa da EH Bildu. Garciaren arabera, «ez dago inolako justifikaziorik euskal kooperatiben mugimendua Lanbidetik kanpo uzteko, gizartean dituen sustraiengatik eta euskal ekonomian duen pisuagatik; Enplegu Legeak ezin du Confebasken betoa ontzat eman».

Lanbideren zerbitzuen inguruko zuzenketak ere aurkeztu ditu EH Bilduk. Garciaren aburuz, Lanbide indartzearekin etorri beharko litzateke hura«erreferentzia nagusia bihurtzea etxeko enplegua kontratatzean, bai sektore horretan lan bila ari diren pertsonentzat, bai enplegu emaileentzat». Enplegu agentzia pribatuen esku hartzea mugatu beharko dela uste du EH Bilduk.

Enplegu inklusiboa, gazte enplegua sustatzeko kalitatezko programak eta enplegua eta lana sinonimotzat jotzen dituen terminologiaren berrikuspena dira, EH Bilduren zuzenketek ukitzen dituzten beste gai batzuk. Koalizioak uste du, halaber, Lanbidek prestakuntza ikastaroak euskaraz egiteko eskubidea bermatu behar duela, «eta euskararen ezagutza bultzatu, enplegagarritasuna hobetzeko elementu positibo gisa».


Summary: Ankarako atentatuaren ostean, Turkiako armadak eraso egin dio PKKri. Defentsa ministroak esan du militante kurdu «asko» hil dituztela. Poliziak ere operazio bat egin du, eta gutxienez hogei lagun atxilotu ditu; tartean, HDPko zenbait kide.

Ankarako atentatuaren ondoren, Turkiako armadak eraso egin zion atzo PKK Kurdistango Langileen Alderdiari, alderdi-miliziak Iraken menpeko Kurdistanen dituen baseak bonbardatuta. Ali Yerlikaia Barne ministroak gaur azaldu duenez, «hogei helburu» suntsitu dituzte; tartean, «kobazuloak, bunkerrak, aterpeak eta biltegiak». Eta eraso horretan PKK-ko militante «asko» hil dituzte, Yerlikaiaren arabera; hori bai, ez du kopururik jakinarazi.

Kurdistango alderdi-miliziak atzo hartu zuen bere gain egun horretan egindako erasoa. PKK-ko bi kidek bonba bat leherrarazi zuten Turkiako Barne Ministerioaren egoitzaren parean, Ankaran, eta bi polizia zauritu zituzten; gobernuaren arabera, erasotzaileetako bat leherketan hil zen, eta bestea poliziek hil zuten, hari tiro eginda. PKKren erasoak gaitzespena eragin zuen nazioartean, eta, besteak beste, EB Europako Batasunak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak eta herrialde arabiarrek elkartasuna adierazi zioten Turkiari atzo.

Alderdi-miliziaren helburua zen erasoa Turkiako Parlamentuaren irekiera saioan egitea —ordu batzuk lehenago izan zen—, ANF albiste agentziak argitaraturiko komunikatu baten bidez jakinarazi zuenez. Hain justu, parlamentuaren hitzordu horretan bertan, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak esan zuen «herritarren bakea eta segurtasuna mehatxatu nahi dutenek» ez dituztela «lortu beren helburuak, eta ez dituzte lortuko».

Eta adierazpen horien ondoren egin zituen bonbardaketak Turkiako armadak, Iraken menpeko Kurdistango lau eskualdetan —Metinan, Hakurken, Qandilem eta Garan—. Horrekin batera, Poliziak operazio bat egin zuen Turkia mendebaldean, eta gutxienez hogei lagun atxilotu zituen; tartean, HDP Herrien Alderdi Demokratikoko zenbait kide —alderdiaren barrutietako presidente batzuk, esaterako—.

Ankarak argudiatzen du PKKrekin lotura duela HDPk —beste alderdi batzuekin osatzen duen koalizioa hirugarren indarra da Turkiako Parlamentuan—, baina alderdi horrek beti erantzun du ez dagoela harremanik bien artean. Edonola ere, ustezko lotura hori baliatuta, Turkiako Poliziak urteotan hainbat operazio egin ditu HDPkoen eta horren jarraitzaileen aurka, eta milaka lagun espetxeratu dituzte.

Bigarren erasoa urtebetean

PKKren atzoko erasoaren aurretik izan dira atentatu gehiago Turkian. Iragan azaroan, esaterako, bonba bat leherrarazi zuten Istanbul erdigunean, eta sei lagun hil eta 81 zauritu zituzten. Gobernuak alderdi-miliziari leporatu zion erasoa, baina PKK-k erantzun zuen ez zuela zerikusirik izan atentatu horrekin, ez dituelako «zibilak jomugan».

Eta, lehenago, hildakoen kopuruei erreparatuz gero, azken urteetan izandako erasorik larrienak 2015 eta 2017 bitartean egindako zenbait izan dira. 2015eko urrian, esaterako, gutxienez 109 lagun hil zituzten Ankaran, bi bonba leherrarazita; inork ez zuen bere gain hartu atentatu hori, eta ikerlariek ez zuten lortu ezer argitzea, nahiz eta susmoak zituzten EI Estatu Islamikoa izan zela erruduna.

2016ko martxoan ere gutxienez 37 lagun hil zituzten Turkiako hiriburuan, bi bonba leherrarazita; TAK Kurdistan Askatzeko Belatzak talde armatuak bere gain hartu zuen erasoa. Hiri horretan ere, urte hartako ekainean eraso bat egin zuten Ataturk aireportuan, eta gutxienez 45 lagun hil zituzten —inork ez zuen bere gain hartu—.

Bi hilabete geroago, abuztuan, Turkia hegoaldean bonba bat leherrarazi zuten ezkontza batean, eta gutxienez 57 lagun hil zituzten; gobernuak EIri leporatu zion erasoa. Eta 2017ko Urteberri egunean, muturreko jihadistek gutxienez 39 lagun hil zituzten Istanbulgo dantzaleku batean.


Summary: Urriaren 16tik 28ra egingo dute Zinemakumeak Gara jaialdia. Emakumeek zuzendutako filmei ikusgaitasuna ematea du helburu jaialdiak. Bilbon egingo dute urriaren 16tik urriaren 31ra, eta beste udalerri batzuetara hedatuko da gero.

Alice Guy (Paris, Frantzia, 1873-New Jersey, AEB, 1968) zinema narratiboaren lehen zuzendaria omenduko dute aurten Zinemakumeak Gara jaialdiaren 28. aldian. Urriaren 16tik 31ra bitarte egingo dute, eta proiekzioak, tailerrak, mahai inguruak, hitzaldiak eta erakusketak antolatu dituzte Bilboko hainbat tokitan. Handik astebetera, Basaurira, Portugaletera eta Bermeora hedatuko da jaialdia.

Nazioarteko zinemaldietan emandako edota saritutako bederatzi film proiektatuko dituzte denera: Las buenas compañías (Silvia Munt), Blue Black Permanent (Margaret Tait), Diabolo Menthe (Diane Kurys), The Bride (Myriam U. Birata), Totem (Lila Aviles), Tiger Stripes (Amanda Nell Eu), El proxeneta. Paso corto, mala leche (Mabel Lozano), La chimera (Alice Rohrwacher) eta La imatge permanent (Laura Ferres). Horiez gainera, Isabel Hergueraren El sueño de la sultana animaziozko filma ere proiektatuko dute urriaren 27an.

Bestalde, urriaren 19an bost film labur emango dituzte Bilbo Arten: Alegre y olé (Clara Santaolaya), Anatomía dunha serea (Adriana Paramo), Harta (Julia de Paz), Hondarrak (Paula Iglesias eta Marta Gomez) eta La loca y el feminista (Sandra Gallego).

Jaialdiak irauten duen egunetan, gainera, Indómitas: una genealogía de mujeres cineastas erakusketa egongo da ikusgai Indautxuko metro geltokian.

Hitzaldiak eta mahai inguruak

Jaialdia urriaren 16an hasiko bada ere, urriaren 26an egingo dute inaugurazio ekitaldia, BBK aretoan. Simone de Beauvoir saria ere orduan banatuko dute. Aurten, Silvia Munt aktore eta zuzendariak jasoko du.

Zinemaz harago, bestelako ekintzak ere eskainiko dituzte. Bizkaiko Batzar Nagusietan, esaterako, bi hitzaldi egingo dituzte: Alice guztiak eta Zineaz hitz egiten. Urriaren 17an eta 27an izango dira, hurrenez hurren. Urriaren 30ean, berriz, Sexu indarkerien aurkako psikologia. Prostituzioa eta sexu esplotaziorako gizakien salerosketa mahai ingurua egingo dute. Amaitzeko, urriaren 23an, 24an eta 25ean, Léelas como una chica (genero-ikuspegia duen analisi zinematografiko bat) tailerra emango dute Deborah Garcia eta Tania Lopez arte historialariek, BBK aretoan.

Zinemakumeak Gara proiektua Simone De Beauvoir talde feministak jarri zuen martxan, 1996an, eta emakumeek zuzendutako lanak bistaratzea izan du helburu hasieratik.


Summary: Katalin Karikok eta Drew Weissmanek jasoko dute Medikuntzako Nobel saria. RNA mezulariak gizakion immunitate sisteman duen eragina aztertu dute, eta haien aurkikuntzak funtsezkoak izan dira COVID-19aren aurkako txertoak egiteko.

Stockholmeko Karolinska Institutuak Fisiologia edo Medikuntzako Nobel saria eman die gaur Katalin Karikori eta Drew Weissmani, RNA mezularian oinarritutako COVID-19aren aurkako txertoagatik. «Nukleosidoen baseen aldaketei buruz egindako aurkikuntza» saritu du epaimahaiak, haren bidez COVID-19aren aurkako RNAm txerto eraginkorrak garatzea ahalbidetu zutelako.

Ohiko txertoek mikrobio biziak, motelduak edo mikrobio zatiak erabiltzen dituzte gaixotasunei aurre egiteko. RNA txertoek, aldiz, RNA mezularia erabiltzen dute. RNA mezularia giza zeluletan sartzen da, eta bertan proteina espezifikoak eta arrotzak sortzen ditu —aurre egin behar dioten birusaren berdinak—, itzulpenaren bidez. Proteinak sintetizatzeko prozesu hori aztertu dute, hain zuzen, Kariko eta Weissmanek, eta haien aurkikuntzak funtsezkoak izan dira COVID-19aren aurkako txertoak sortzeko.

RNA txertoak ez dira asmakuntza berria, 90eko hamarkadaren hasieran erabili ziren estreinakoz, baina soilik saio klinikoetan, eta inoiz ez txertoak egiteko. 2005ean argitaratu zuten artikuluan eman zuten RNA mezulariaren eraginaren berri Karikok eta Weissmanek, baina lanak ez zuen arreta handirik piztu. COVID-19 pandemian, baina, haien teoriak indarra hartu zuen, eta modu praktikoan hasi ziren ekoizten RNA teknologian oinarritutako txertoak. Horren adibide dira Modernaren COVID-19 txertoa eta Pfizerren BNT162b2.


Summary: Lau pertsona hil dira upategietan itota azken hiru urteetan. Karbono dioxidoa mehatxu ezaguna da sektorean. Ardoaren hartzidurak eragiten du, eta, asko arnastuz gero, hilgarria da. Lantziegon igandean gertaturikoaren antzeko istripu bat egon zen Lapuebla de Labarcan duela hiru urte.

Ardoaren hartzidurak karbono dioxidoa eragiten du, eta, asko arnastuz gero, hilgarria da. Igandean Lantziegon (Araba) hildako bi gizonak hura arnastuta hil ziren. Hildakoetako bat upelaren barruan erori zen, eta hura sorostera joan zenean hil zen bigarrena. Beste bat ere joan zen, eta hura ere larri eraman zuten Logroñoko ospitalera. Lantziegoko alkateak azaldu duenez, hainbat herritar bertaratu ziren laguntzera, eta haiek atera zuten hirugarrena, baina beranduegi zen lehen bien heriotza eragozteko.

Karbono dioxidoa, baina, mehatxu ezaguna da sektorean. Urrunago joan gabe, duela hiru urte beste bi pertsona hil ziren modu berean, Lapuebla de Labarcan egondako istripu batean. Espainia iparraldeko upategietan —Euskal Herriko hegoaldekoen oso antzekoa dira— ere ohikoak dira horrelako kasuak. 2019an hiru lagun hil ziren Zaragozako upategi batean eta iaz bat Leonen. Normalean upategi txikietan izaten dira, upeltegi berri gehienek karbono monoxidoari irteten uzteko arnasbideak dituztelako.

Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak gaur azaldu duenez, azken urteetan asko murriztu dira kasuak, hein handi batean upeltegiek segurtasun neurriak jarri dituztelako. Hala ere, esan du ulertuko lukeela «beldurra zabaltzea», are gehiago mahats uzta betean egonda. Karbono dioxidoa, izan ere, ez da erraza aurkitzen, ez du usainik, eta neurgailu berezirik izan ezean ezin da detektatu.

Upeletan sartzeko, leku itxietan lan egiteko gomendio eta araudiak bete behar dira. Putzu septiko, estolda... eta antzekoetako berak dira. Hasteko, non sartu behar den jakin behar da, ingurunea ezagutu. Osalanek hainbat gomendio ematen ditu halakoetarako: inoiz ez bakarrik sartu, ahal bada lotuta, gas neurgailuekin, eta, beharrezkoa bada, arnasa hartzea erraztuko duten gailuekin. «Botilak behar dira, edo arnasbide bat. Halakoetan, maskara ez da nahikoa», azaldu du Mari Nieves de la Peña: «Maskarak beste gasak ez arnasten lagundu diezazuke, baina, oxigenorik ez badago, konortea galtzeko arriskua dago».

Lantziegoko kasua istripua izan zen. Lehen hildakoa erori egin zen, eta bestea presaka sartu zen. Kasu arruntetan, baina, ohikoa da kandela, txiskero edo su txiki batekin sartzea. Hori, baina, ez da nahikoa, De la Peñak nabarmendu duenez: «Baliteke suak piztuta irauteko nahikoa oxigeno egotea, baina ez arnasa hartzeko. Edota oxigeno horrekin batera karbono monoxidoa egotea. Eta, halakoetan, gorputzak oxigenoa baino bizkorrago xurgatzen du monoxidoa».


Summary: Absentismoa, produktibitatea eta lehiakortasuna hobetu behar direla dio VWek. Hurrengo lan itunaren negoziazioan, urriaren 19ra bitarte beste sei bilera egitea proposatu du.

Azeleragailua zapaldu du Nafarroako Volkswagenek. 2024tik aurrerako lan hitzarmenaren negoziazioa goiz hasi zen, eta erritmo bizia jarri nahi du: langile batzordeak eta zuzendaritzak sei bilera egingo dituzte urriaren 19ra bitartean, hurrengo urteetako lan baldintzez, elektrifikazioaren ondorio sozialez eta ekonomikoez, eta industria planaz hitz egiteko, besteak beste.

Aurreko asteko lehen bileran, enpresak jada aurreratu zuen 2024 erdialdetik 2025era arte laurehun langile behin-behinean «sobran» egongo direla auto elektrikoaren produkziora egokitzeko prozesuaren barruan. Halaber, zehaztu zuen 2024an 250.000 ibilgailu ekoitziko direla, 2025ean 215.000 eta 2026an 200.000 inguru. 2026tik aurrera hasiko dira auto elektrikoak ekoizten —Skoda eta VW ID2X modeloetakoak—. Konbustiokoak ere egingo dituzte aurrerantzean, elektrikoekin batera. VWen asmoa da 2027an eta 2028an 350.000 auto egitea urtean.

Ikusi gehiago: Geure Kontu. Joxerra Senar: 'Bertigoa normala da, alarmismoa ez'

Helburua hori izanik, VWek gaur zehaztu du absentismoa, produktibitatea eta lehiakortasun kostuak «hobetu» behar direla etorkizunari begira. Bigarren bilera honetan ez du azaldu zehazki zer esan nahi duen horrek, eta zer ondorio izango dituen langileen balditzetan.

Zuzendaritzak sei bileratan aztertu nahi ditu gaiok. Asteazkenean bilduko dira, eta 2024 erdialdetik 2025era arte fabrika utziko duten laurehun langile horien irteera aztertu. Ostiralean eta urriaren 10ean gai horrekin jarraituko dute, eta, horretaz gain, industria plana izango dute hizpide.

Mahai gainean jarritako egutegi horren arabera, urriaren 13an eta 17an bestelako gai garrantzitsuak aztertuko dituzte: baldintza ekonomikoak, enplegua, gai sozialak eta baimenak, eta absentismoa eta produktibitatea. Azkenik, urriaren 19an, aurreko bileretan landutako gai guztiek horiek laburbilduko dituzte.

Proposamenen xehetasunak orduan ikusiko dira, baina, hasi aurretik, ELAk nabarmendu du bestelako lan itunen negoziazioan baino gai sakonagoak jorratu nahi direla, eta gogora ekarri du urtebete behar izan zela aurreko lan ituna aurrera ateratzeko. Hala, sindikatuaren aburuz, «anbizio handiko» egutegi hori denbora gutxian landu nahi du zuzendaritzak.

Sindikatu abertzaleak kritikatu egin du laurehun enplegu behin-behinean kentzeko asmoa. ELAren aburuz, hurrengo urteetan elektrifikazio prozesua bestela egiteko moduak bilatu behar dira, «langile soberakinak eratu gabe». Gogora ekarri du VWen enplegu murrizketak eragin zuzena duela hornitzaileen parkean, eta litekeena dela «lau edo bost bider» handitzea.

Zuzendaritzak produktibitatea eta absentismoa hizpidera ekarri dituenez, ELAk gogoratu du bi horiek elkarri loturik daudela: «Ekoizteko moduagatik eta produktibitateagatik dago absentismoa industriaren batezbestekotik gora».


Summary: Mikel Goirienak irabazi du Bizkaiko Bertsolari Txapelketako lehen kanporaketa. 476,5 puntu bilduta nagusitu da Goiriena; finalaurrekoetan izango da.

Mikel Goiriena gailendu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako lehen kanporaketan, 476,5 puntu eskuratuta; Mungiako Olalde aretoan izan zen saioa, atzo. Hala, Goiriena Santurtziko finalaurrekoan izango da kantuan, azaroaren 18an.

Txaber Altube izan zen bigarren, 461,5 puntu lortuta; atzetik Araitz Katarain izan zuen, 446 puntu eskuratuta, eta, ondoren, Peru Vidal (439 puntu), Koldo Muñiz (427,5) eta Izaro Bilbao (383). Zihara Enbeita Gardoki aritu zen gai jartzaile.

Txapelketan sei kanporaketa, hiru finalaurreko eta finala jokatuko dira. Kanporaketetan 36 bertsolarik parte hartuko dute —saio bakoitzeko sei bertsolari—, eta, atzoko saioaren ondotik, Gernika-Lumon, Arrigorriagan, Erandion, Igorren eta Lekeition izango dira emanaldiak. Hurrengoa igandean izango da, hilaren 8an, Gernika-Lumon.

Saio bakoitzeko irabazleak ziurtatua izango du hurrengo fasean kantatzeko aukera, eta gainontzekoak, berriz, puntuazioaren arabera sailkatuko dira. Hain zuzen, atzo irabazita sailkatu da Goiriena finalaurrekoetarako.

Goirienaz gain, beste hamar bertsolari pasatuko dira kanporaketetatik finalaurrekoetara, eta 2021eko finalistak fase horretan batuko dira. Etxahun Lekue ez beste denak. Finalaurrekoak Berrizen, Santurtzin eta Lemoan jokatuko dira —hurrenez hurren, azaroaren 11n, 18an eta 25ean—, eta hemezortzi bertsolari arituko dira guztira.

Hiru finalaurrekoetako irabazleak eta puntu gehien lortu dituzten bost bertsolariak sailkatuko dira, azkenik, abenduaren 16ko finalerako. Bilbo Arenan jokatuko da.

Xilaba txapelketa

Taldekako Xilaba txapelketaren bigarren asteburua ere jokatu dute; Saran (Lapurdi) eta Amendüzen (Nafarroa Beherea) izan dira saioak. Etxahun Azkarragak, Ellande Alfarok, Haira Aizpuruak eta Karlos Aizpuruak osatutako Lizaieta taldea gailendu zen Sarako saioan. Amendüzekoa, bestalde, Ez Dok 5 taldeak irabazi zuen; hots, Maddi Sarasuak, Battitt Crouspeyrek, Oier Urreiztik, Xermin Camblongek eta Joana Itzainak.

Urriaren 20ra arte, ligaxken saioak izango dira Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Beherean barna. Finalerdiak urriaren 28an eta azaroaren 4an jokatuko dira, Muskildin (Zuberoa) eta Azkainen (Lapurdi), hurrenez hurren. Azaroaren 18an izango da finala, Aiherran (Nafarroa Beherea).


Summary: Euskalgintzak Europako adituei gogoraraziko die erakundeek ez dutela betetzen hizkuntza gutxituen ituna. Kontseiluak eta Behatokiak agerraldia egin dute Euroitunaren 6. ebaluazioko txostena aurkezteko.

25 urteren ostean, bete gabe. Iragan martxoan, 25 urte bete ziren Hizkuntza Gutxituen Europako Ituna indarrean sartu zenetik. Akordio hori sinatu zuten estatuek —Espainiak 2001. urtean bat egin zuen, eta Frantziak ez du sinatu— konpromisoa hartu zuten hizkuntza gutxituak «era aktiboan sustatzeko», eta hortaz, zenbait betebehar bere gain hartu zituzten hezkuntzaren, justiziaren, administrazioaren, komunikabideen, kulturaren eta ekonomiaren esparruetan. Europak aldizkako ebaluazioak egiten ditu, ebazteko ituna betetzen ari den ala ez, eta, hain zuzen, seigarren ebaluazioaren karira, Euskalgintzaren Kontseiluak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak agerraldia egin dute Iruñean. «Okerrak eta hutsuneak» antzeman dituzte administrazioen jardunean —Espainiako Gobernuaren menpekoetan, baina baita Nafarroako Gobernuan eta Eusko Jaurlaritzan ere—, eta gogorarazi dute erakundeen jarrerak «talka» egiten duela «beren betebeharrekin».

Euroitunaren seigarren ebaluazioaren barruan, Espainiako Gobernuak txosten bat helarazi zien Europako adituei, eta, hartan, 2017tik 2021erako aldian hizkuntza gutxituen alde eginiko urratsak eta hartutako neurriak azaldu. Hor jasotako datu eta adierazpenetako asko zalantzan jarri dituzte Kontseiluak eta Behatokiak. Espainiak emaniko bertsioari aurre egiteko xedez, txosten propioa ondu dute euskalgintzako erakundeek, eta Europako Kontseiluari helaraziko diote aurki.

Justizian, etxeko lanak egin gabe

Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabelek esan du Espainiak oraindik ez diela men egin Europak proposatutako «gomendioei eta berehalako neurriei». «Europako adituen batzordearen eta Europako Ministroen Batzordearen gomendio batzuk onartzeak ondorio gisa ekarri beharko luke Espainiako Estatuko legedia aldatzea». Aldaketarik garrantzitsuena justiziaren esparruan eman beharrekoa dela uste du Eskisabelek: «Europak hainbatetan ohartarazi duen bezala, Espainiako botere judizialaren lege organikoak talka egiten du Euroitunaren 9. artikuluarekin». Artikulu horren arabera, prozedura penal eta zibil oro euskaraz egin ahal izatea bermatu beharko litzateke, aldeetako batek hala eskatuz gero. «Ez da inondik inora bermatzen prozedura hauek berme guztiekin eta berdintasunean euskaraz egin ahal izatea, eta horrek babesgabetasuna dakar», esan du Kontseiluko buruak. «Behatokiak eta Kontseiluak adituen batzordeari ohartaraziko diogu, beste behin, Espainiako araudian ezarritakoak eragina duela herritarrek tokiko hizkuntza erabiltzeko duten eskubidean; eta, bestalde, epaile eta magistratuek euskaraz ez jakiteak herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen duela».

Administrazioan, ezin arreta bermatu

Justizian ez ezik, administrazioaren esparruan ere aurrerabide eskasa antzeman dute Kontseiluak eta Behatokiak. Agurne Gaubekak azpimarratu du Espainiaren txostenean ez dela azaltzen «zenbat gomendio ez ziren bete aurreko urteetan», eta orain arte ezarritako neurriak ere «partzialak eta oso azalekoak» izan direla: «Espainiako Estatuko administrazioari dagokionez, aipatzen da hizkuntza politikak neurtzeko lanak martxan jarri dituztela, baina egiazki, ia ez dago herritarrei zerbitzua emateko lanposturik, ez Nafarroan ez Euskal Autonomia Erkidegoan». Datuei erreparatuta, agerian geratzen da errealitate gordina: Espainiak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dituen ordezkaritzetan, «euskararen nolabaiteko ezagutza» dute langileen %11 inguruk; Nafarroan, ehuneko hori %1ekoa da. «Herritarrei zerbitzuak euskaraz bermatu ahal izateko ezintasuna nabarmena da», laburbildu du Gaubekak.

Administrazio elektronikoari dagokionez, Espainiak bere txostenean dio Espainiako administrazioetako agiri, txantiloi, seinale, iragarki eta bestelako euskarrien %100 «ele biz» daudela idatziak. Hori ere gezurtatu du Behatokiko zuzendariak: «Urte hauetan guztietan ehunka kexa jaso ditugu, herritarrek helaraziak, gaztelania hutsezko euskarriengatik eta hainbat eginbide telematiko edo webguneetako informazioa oraindik orain euskarara behar bezala itzuli gabe daudelako».

Nafarroan, oztopoak hezkuntzan

Nafarroako Euskararen Legeak ezarritako zonifikazioak baldintzatu egiten du Euroitunaren betetzea. Espainiako Gobernuaren txostenean bertan ageri da irakasleen lanpostuak kenduta Nafarroako administrazioko postuen %3 soilik direla elebidunak, eta departamentu batzuetan ez dagoela lanpostu elebidun bakar bat ere. «Euskara ofiziala den eremuan ere, oztopo nabarmena da hau itunak ezarritakoa bete ahal izateko», gaineratu du Gaubekak.

Itunaren urratzerik agerikoenak, baina, euskara ofizial ez den eremuetan antzeman dituzte: «Ez dira betetzen Euroitunaren III. atalari dagozkion konpromisoak», salatu du Behatokiko buruak. «Itunean jasota dago eremu horietan euskararen erabilera eta irakaskuntza sustatzeko neurriak hartzeko konpromisoa, baina D ereduko lerroen irekiera oztopatzen da, eta unibertsitatean euskaraz ikasteko eskubidea ez dago bermatua». Hori dela eta, euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora zabaltzeko beharra azpimarratu du Gaubekak.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoerari dagokionez, Behatokiko zuzendariak esan du lurralde horietan jasotako kexa ugariek «talka» egiten dutela Espainiak txostenean emaniko irudiarekin. «Adibidez, urtero azaleratzen dira hutsune nabarmenak osasungintzaren eta segurtasunaren alorretan arta euskaraz jasotzeko garaian, eta, herritarrek adierazi arren harremana euskaraz nahi dutela, hainbatetan ez zaie bermatzen». Hezkuntzan ere, euskara «bigarren mailakoa» dela nabarmendu du Behatokiak, «Lanbide Heziketan eta unibertsitateetan».

Botere judiziala, euskararen kontra

Hego Euskal Herri osoari eragiten dioten neurrien artean, Kontseiluak eta Behatokiak aipamen berezia egin diote azken urteetan euskararen normalizazioaren aurka argitaratu diren epaiei. «Espainiako Estatuko botere judizialak epai sorta eman du hizkuntza politika publikoen aurka, eta horrek Euroitunaren espirituaren kontra egiten du bete-betean», azaldu du Eskisabelek. Kontseiluak horren berri emanen die Europako adituei, eta horren gaineko ohartarazpena eskatu. «Euroitunaren 7.2 artikuluan zehaztutako printzipio garrantzitsu baten kontrakoak dira erabaki judizial horiek; izan ere, itunak berak argi adierazten du euskararen alde hartzen diren neurriak ez direla gaztelaniazko hiztunen kontrako diskriminazio neurritzat hartuko».

Hori aldarrikatzeko xedez, Euskal Herriko herritarrei dei egin diete «azaroaren 4an euskararen normalizazioaren aurkako oldarraldiari erantzun sendoa ematera Bilboko kaleetan, arratsaldeko 17:00etan Euskalduna jauregitik abiatuko den manifestazioan».


Summary: Euskarazko milaka ahots biltzeko kanpaina aurkeztu dute: Gaitu. Propio ondu dute 'gaitu.eus' webgunea nahi duen orok bere ahotsa graba dezan, eta parte hartzera deitu dute, eremu digitalean euskararen presentzia handitzen lagunduko duelakoan

«Egungo teknologiak testuzko eta ahozko datu masa erraldoiak eskatzen ditu, eta, euskararen presentzia eremu digitalean bermatzeko, Gaitu izeneko kanpaina jarri du martxan Eusko Jaurlaritzak, makinei eta teknologia berriei euskara irakasteko», halaxe laburtu dute gaur Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko komunikazio arduradunek zabaldu duten informazioan zer den Gaitu kanpaina. «Erronka berri bat dugu euskaldunok: makinek gure hizkuntza ulertu eta hitz egin dezaten, lehenik irakatsi egin behar diegu».

Aurkezpena Donostian egin dute, Tabakaleran. Egitasmoa babesten duten instituzioen izenean, Eusko Jauralritzako Kultura sailburu Bingen Zupiria eta Nafarroako Gobernuko bigarren lehendakariorde Ana Ollo izan dira. EEP Euskararen Erakunde Publikoa ere badago kanpainaren atzean, eta agerraldian parte hartu duten agintari biek nabarmendu dute euskararen sustapenean administrazioen arteko elkarlanak berebiziko garrantzia duela. Udalen gain egongo da kanpaina sustatzeko lana, hein handi batean, eta Donostiako Udalaren izenean Euskara zinegotzi Edurne Otamendi izan da.

Batu ditzagun gure ahotsak leloa hautatu dute kanpainarako. Abenduaren 3a bitartean egitea da asmoa, eta Euskararen Egunarekin batera biribiltzea. Webgunea ezagutarazi nahi da, teknologia berrietan euskararen presentzia sustatzearen garrantziaren berri eman nahi da, eta hainbat egitasmo zehatz martxan jarri nahi dira; Donostian, esaterako, abenduaren 3aren bueltan, jendearen ahotsak grabatzeko maratoi handi bat egiteko plana dute. Eta antzeko egitasmo gehiago ere abiatuko dira.

Euskalgintzarekin elkarlanean egingo dira horietako asko, eta agerraldian izan da, adibidez, Donostiako Bagera elkarteko ordezkari Mikel Irazusta. Teknologia berrietan euskarari leku egitea ezinbestekoa dela nabarmendu du: «Euskarak ezin du izan museoko hizkuntza bat».

Software librea

Librezaleak elkartea eragile da proiektuan, eta Marko Txopiteak hartu du hitza elkartearen izenean. Ahotsak biltzeko Common voice izeneko egitasmo irekia erabiltzen ari direla nabarmendu du. Irabazi asmorik gabekoa da, kolaboratiboa eta orain «masiboa» bihurtu nahi dute. Software librearen bidez garatutako sistema baten bidez jardutearen garrantzia nabarmendu du. Izan ere, hizkuntza gutxituek aukera gehiago dituzte bide hori aukeratuta. Eta hizkuntza asko egiten ari dira hautua. Gaur eman dituzten datuen arabera, 105 hizkuntzatan hasiak dira sistema horren bidez ahots ekarpenak egiten, eta beste hainbatetan ere prestatzen ari dira.

Kanpainari buruzko informazioa zabaltzeko onduriko testuetan ere gogoratu dute hizkuntza gutxituak ez daudela enpresa teknologiko handien «asmoetan», eta hiztunen komunitateek aparteko ahalegina egin behar dutela hor toki bat egiteko, bide propioa eginez. «Milaka ahots behar ditugu, milaka grabazio ordu euskaraz». Ahots horiek zenbat eta «askotarikoagoak» izan, lortzen diren emaitzak orduan eta hobeak izango dira, Txopiteak nabarmendu duenez. Gogoratu du bide horretan ezin dela atzean geratu: «Etorkizunean, ez dugu teklaturik erabiliko. Gailuek gero eta gehiago hitz egiten dute». Eta, euskaraz trebatzeko, euskaldunen «ahotsak» behar dituzte.

Bi eginkizun

Webguneak bi eginkizun proposatzen dizkie bertan sartzen direnei. Batetik, idatzita dagoen esaldi bat irakurtzeko era izango dute, ozenki grabatzen den bitartean. Nahi adina esaldi graba daitezke. Proposatzen den beste eginkizuna da beste hiztunek grabatutako esaldiak balioztatzea. Hori ere nahi adina aldiz egin daitekeen eginkizuna da.

Parte hartzera deitu dute: «Zenbat eta ahots gehiago lortu, hobeto».


Summary: Renfek doako 90.000 txartel egin ditu Hego Euskal Herrian irailean, iaz bezainbeste. Gehienak aldirietako trenetarako dira, eta gainerakoak distantzia ertainetarakoak.

Energia garestitzearen kalteak arintzeko, Espainiako Gobernuak neurri bat hartu zuen iazko abuztuan, trenean asko ibiltzen diren pertsonen mesederako: aldirietako eta distantzia ertaineko trenetan ibiltzeko doako txartela ezarri zuen. Lau hilerako neurria izan behar zen, 2022ko abendura arte. Haatik, doakotasuna luzatzea erabaki zuten, eta 2023. urte osoan baliatu ahal izan dira abantailaz bidaiariak. Renfe konpainiak kudeatzen ditu tren horiek, eta, gaur zabaldu dituen datuen arabera, urteko azken lauhilekoaren lehenengo hilean doako ia 90.000 txartel egin ditu Hego Euskal Herrian, aldirietan eta distantzia ertaineko trenetan erabiltzekoak.

EAEko datuak batera eman ditu Renfek, batetik, eta Nafarroakoak, bestetik. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 87.155 txartel egin dituzte irailean. Urtea amaitu arte erabil daitezke. Horietako 83.231 aldirietarako dira, eta 3.924 distantzia ertaineko trenetarako. Nafarroan, berriz, ez dago berez aldietarako zerbitzurik, eta distantzia ertaineko trenetarako 4.017 txartel egin dituzte irailean.

Urteko bigarren lauhilekoan, maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra, 3.841 doako txartel egin zituen Nafarroan.

Iaz, irailean, 92.236 abonu egin zituen Renfek; beraz, ez da gorabehera handirik egon doakotasunaz baliatu den jendearen kopuruan. Aldirietan, 80.014 egin zituzten iazko irailean.

Erraz eta azkar lor daitezke txartelak. Horretarako, Renferen aplikazioa deskarga daiteke sakelakoan, QR kodea lortu, eta hori erabili gero geltokietara sartzeko. Bestela, geltokietan dauden makinak erabil daitezke. Bi kasuetan, diruz edo bankuko txartel bidez ordaindu daiteke bermea. Izan ere, aldirietarako txartela ateratzeko, 10 euroko bermea ordaindu behar da, eta 20 euro, berriz, distantzia ertaineko trenetarako. Lau hilean gutxienez 16 bidaia eginez gero, Renfek diru hori itzuli egingo dio bidaiariari. Bankuko txartelarekin erosiz gero, automatikoki itzultzen dute dirua norbere kontura. Eskudirutan ordainduz gero, geltokietan eskatu behar da itzultzeko.

Abenduaren 31 arte egongo dira indarrean urteko azken lau hiletarako txartelak.


Summary: Adinekoen arretarako zaintza sistema publikoa eskatu dute pentsiodunek. Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean egin dituzte manifestazio nagusiak. Adinekoen senideen elkarteek ere parte hartu dute.

Pentsiodunek duela bost urte eta zortzi hilabete hartu zituzten lehen aldiz kaleak. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen zuten orduan, eta %0,25eko igoera lortu zuten azkenean. Bizi baldintzak hobetzeko neurri eskasa delakoan, borrokan jarraitzea erabaki zuten, eta azken urteetan beste kezka batzuk ere azaldu dituzte. Izan ere, «zaintza sistema publiko duina» eskatzeko, osasun sistemaren pribatizazioa salatzeko eta KPIaren araberako pentsioen igoera exijitzeko manifestazioak egin dituzte gaur Hego Euskal Herrian. Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean izan dira mobilizazio nagusiak eta, horrez gain, haien aldarriak laburbiltzen dituen gutuna eman dio Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak Elixabete Etxanoberi, Bizkaiko Foru Aldundiko ahaldun nagusiari.

Zahar etxeen pribatizazioa eta egungo zaintza eredua dira pentsiodunen kezka nagusiak. «Bizkaiko ahaldun nagusiari bilera bat eskatu diogu, egoitzetako arazoak zeintzuk diren azaltzeko», jakinarazi du Jon Fanok, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko kideak. «Zahar etxeak ordaintzeko ematen duten dirua publikoa da, baina zerbitzuaren kudeaketa pribatua egiten dute». Horrek hainbat ondorio dakarzkie egoiliarrei eta langileei: «Lan baldintzak oso txarrak dira, eta senideen kezkak ez dituzte kontuan hartzen». Hala, zaintzako langileentzako soldata eta baldintza duinak eskatu dituzte, eta «zerbitzu soziosanitario integralaren» beharra azpimarratu.

Era berean, «irizpide merkantilistetatik harago» doan arreta zerbitzua garatzeko exijitu diote Eusko Jaurlaritzari, eta leporatu diote egun martxan dagoen eredua «negozio eta irabazi eredua» dela. Bien bitartean, 200.000 pertsonak baino gehiagok oinarrizko beharrei aurre egiteko arazoak dituzte, pentsiodunen arabera. Hala adierazi dute, behintzat, Etxanoberi helarazi dioten idatzian: «Pentsiodunek gero eta zailtasun gehiago dituzte hilaren amaierara iristeko eta kalitatezko elikadura, sendagaiak eta baldintza klimatiko eta mugikortasun egokiko etxebizitzak eskuratzeko».

Iraide Urriz Babestu plataformako kideak, zehazki, hitza hartu du Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean planto egin dutenean. «Honako hau eskatzen dugu egoitzetako senideen elkarteok: mendekotasuna artatzeko sistema publiko, hurbila eta kalitatezkoa; egoitzei buruzko dekretuaren zirriborroa sistema parte hartzailearen bidez aldatzea; gutxieneko pentsioa 1.080 eurokoa izatea: eta erosahalmena berreskuratzeko, genero arrakala ezabatzeko eta erretiro aurreratuaren kenkariak indargabetzeko gure aldarrikapenak babestea».

Lola Gomez Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko kideak aurreratu du erantzunik ez jasotzekotan mobilizazioekin jarraituko dutela eta Espainiako Estatuko pentsiodunekin ere elkarlanean arituko direla. «Nagusiek ere eskubideak ditugu, eta eskatzen dugun hori lortu arte ez diogu protesta egiteari utziko».


Summary: Xabier Mendiguren Bereziartu itzultzailea eta idazlea hil da, 78 urte zituela. Ikastolen mugimenduan ibili zen. Euskalgintzaren Kontseiluko lehen idazkari nagusia izan zen, eta euskaltzain urgazlea.

Xabier Mendiguren Bereziartu idazlea, itzultzailea eta Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi ohia hil da. Haren beila bihar izango da, 16:00etatik 20:00etara, Errekaldeko beilatokian.

Ezkion (Gipuzkoa) jaio zen, 1945. urtean, eta euskararen inguruan eman zuen bizitza. Ikastolen mugimenduan ibili zen. Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi izan zen haren sorreratik 2010era arte, eta euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak. «Niretzat, denetarako tresna da euskara: lanerako, gozamenerako, sufrimendurako tarteka… Bizitzarako tresna izan dut euskara», adierazi zion BERRIAri iazko azaroan.

Filosofia eta Letretako lizentzia eskuratu zen Deustuko Unibertsitatean, eta arlo horretan jardun zuen. Lan handia egin zuen euskarazko testuliburuak sortzen, eta Iker taldearen sortzaile izan zen 1974an. Saioka euskarazko ikasliburuak ondu zituen beste askorekin batera, hala nola Bizkaiko eta Gipuzkoako Ikastolen Elkartearekin.

Halaber, Martuteneko Itzultzaile Eskolaren sorkuntzan parte hartu zuen, eta hango irakasle eta zuzendari lanetan aritu zen 1990era arte. Eskola horretatik atera ziren 1987an EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea eta Senez aldizkaria

Hizkuntzazalea zen, 11-12 hizkuntza ere ikasi zituen. «Asko gustatzen zait hizkuntza desberdinak ezagutzea. Asko estimatu izan dut desberdintasun horrek ematen duen aberastasuna», zioen. 1966 inguruan, euskara batuaren aldeko lanean aritu zen: «Euskara batua oso beharrezko ikusi izan dut beti. Euskara batuak asko lagundu dio euskararen etorkizunari; batu egin gaitu, elkar ulertzen lagundu digu… Herrialde desberdinetakoak hurbildu egin gaitu, eta hori beharrezkoa da, bakoitza geure zokoan bizi ginelako bestela».

Gaur egun Euskalgintzaren Kontseilua denaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Egunkaria sortzeko prozesuan ari zirela proposatu zuen bilera zabalago batzuk egitea. Haien ondoren antolatu zituzten Euskararen Unibertsoa jardunaldiak Elgoibarren, 1997an. Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluaren hasiera izan zen hura.

Iazko azaroan BERRIAri emandako elkarrizketan, euskararen egoerarekin «baikor» zegoela adierazi zuen, baina ñabardura jarrita. «Ez batzuek adierazten duten erabateko segurtasun horrekin. Ekin eta ekin jarraitu beharra daukagu etengabe», adierazi zuen. «Aurrerapausoak eman ditugu, zorionez; nabarmena da hori, baina ez nahiko genukeen abiaduran eta tamainan. Maila guztietan, baita politikarien eta erakundeen artean ere, gauza gehiago egin beharko genituzkeela uste dut. Beste toki batzuetan daukaten irmotasuna falta zaigu guri».

Paul Bilbaok Kontseiluaren idazkari nagusi kargua hartu zuen 2010ean, Mendigurenen lekua hartuta. Hiru ikasbide jaso zituen Bilbaok aurrekoaren partetik, eta nabarmendu egiten ditu, haren ahalmen handiaren erakusgarri. «Euskararen normalizazioaren bidea zein den, bide horretan denok daukagula zeresana, eta guztiekin adostasuna lortzeko gaitasuna».

Adostasunaren bidean gaitasun nekaezina zuela, hori du gogoan, bereziki. «Enpresekin, sindikatuekin, guztiekin». Egunkaria-ren itxierari aurre egiteko tenorean, 2003an, euskalgintzaren «aurpegia» izan zela gogoratu du, eta «lidergoa» hartzen asmatu zuela. Beti «miretsi» izan du, hala ere, Mendigurenek gaitasuna zuela «lasaitasuna» transmititzeko. Azken orduaren atarian ere ikusi du orain, berriki harekin izandako harremanetan.

Euskalgintza fase berri bat ekarri zuen, Kontseiluaren bidez. «Itsasontziaren lehen kapitaina» izan zen, Bilbaorentzat: «Bazuen gaitasuna horretarako eta gehiagorako». Eta zerumuga argi zuen: «Bazekien zer ordezkatzen zuen».

Kontseiluko idazkari nagusi kargua utzi eta gero, EH 11 Kolore elkartean eledun jardun zuen Mendigurenek: Euskal Herrian euskarak lokarri funtzioa izan behar duela defendatzen jarraitzeko era izan zuen han.

«Indarrak metatu, eta harmonia bat sortu zen Kontseiluarekin», esan zion Gipuzkoako Hitza-ri, iazko azaroan.


Ez adiorik, Xabier!

Summary: Ez adiorik, Xabier!.

Duela egun batzuk Xabierrek agurtzeko deitu ninduenean, esan zidan «Nire aurretik asko joan dira eta orain niri tokatzen zait. Zer egingo diogu, ba, horrela da».

Esaldi horrek erakusten du Xabierrek zuen egonarria. Gauzak etorri bezala hartuko zituen eta inguruan beti saiatuko zen lasaitasuna zabaltzen. Gauzak zetozenean onartu eta egoerari aurre egiteko joera zuen, inguruan horretarako animoa zabalduz, beldurtu gabe, tinko eutsita.

1995ean Egunkaria Sortzen kultur elkarteak egindako bilera batean, euskararen normalizazioak zein euskalgintzak bizi zuten egoerak kezkatuta, bilera zabalago baterako deia egitea erabaki zuten, eta Donostiako Miramar Jauregin elkartu ginen bitan. Handik, lan batzorde bat eratu zen eta batzorde hura, gutxi gora behera, bi astetik behin elkartuz joan zen, larunbatetan, Elgoibarko kultur etxean, 1997an Euskararen Unibertsoa izeneko jardunaldiak antolatu zituen arte. Jardunaldi haien ondorioetako bat izango zen Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua sortzea, Euskalgintzaren Kontseilua, alegia.

Bilera haietan eta Donostiatik Elgoibarrerako joan-etorrietan ezagutu nuen nik neuk Xabier Mendiguren Bereziartu. Banuen nik haren ezagutzea, banekien itzultzailea zela, banuen euskal itzulpengintzari oinarriak jartzen egin zuen lanaren berri, eta banekien itzultzaile eskolaren eta EIZIEren sorreran lan handia egin zuela, baina ez genuen elkar ezagutzen.

Urte betez luzatu zen prozesu hartan izan nuen Xabier ezagutzeko aukera eta handik aurrera lagunak izan gara. Kontseiluan ordu asko partekatzea egokitu izan zaigu, bera idazkari nagusi zela eta ni, berriz, zuzendaritzako kide.

1997ko abenduan eratu zen eta aurkeztu zen Kontseilua jendaurrean eta Xabier Mendigurenek hartu zuen egitura berri haren idazkari nagusia izateko ardura. Euskalgintzako eragileak bilduko zituen erakundea zen Kontseilua eta hura gidatuko zuen pertsona bat nahi zuen orduko zuzendaritzak, erakunde guztiek onartuko zutena, eta atomizatuta zegoen euskalgintza artikulatzeko gai izango zena. Era berean, euskararen normalizazioak behar zuen azkartzea eragiteko dinamika eta diskurtsoa zabaltzeko gaitasuna izan behar zituen pertsona horrek. Zuzendaritzak erabaki zuen Xabierrek bazuela gaitasuna horretarako. Eta Xabierrek onartu egin zuen erronka, gogoz hartu zuen eta erakutsi zigun ez genuela aukera txarra egin, izan zitekeen pertsonarik egokiena zela eman zitzaion papera betetzeko. Hamabost urteko ibilbide oparoa egin zuen Xabierrek Kontseiluan. Bai Euskarari kanpaina eta haren ondorengo dinamika aberatsa gidatzea egokitu zitzaion: ilusioa, indarra, baikortasuna bizi izan zituen. Beste aldean, 2003an, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera eta euskalgintzako erakunde askoren kontrako erasoa ere bizi behar izan zituen, eta haien aurreko erantzuna lideratzea ere egokitu zitzaion: inpotentzia, ezintasuna, etor zitekeenaren gaineko kezka larrutan bizitu zituen.

Egunkaria-ren itxieraren ondorengo aldi hori izan zen, seguru asko, Xabier urdurien eta kezkatuen ezagutu izan dudan garaia, euskaren inguruan eraikitako guztia gal zitekeenaren kezka bizi baitzuen. Baina orduan ere irmo eutsi zion erakundeari, gertatzen ari zenaren aurreko erantzunaren ardura hartu zuen Kontseiluak beste eragile askorekin batera, eta han jarraitu zuen Xabierrek, behar izan zenean lehen lerroan jarrita eta aurpegia emanez, euskalgintzari eta euskal gizarteari erakutsiz ez zela atzera egiteko edo gordetzeko garaia, aurre egin behar zitzaiola egoerari.

Patxada handiko gizona izan da Xabier, baina irmoa ere bai euskararen aldeko ekimenean, eta horrekin konfiantza transmititzen zuen bazter guztietara. Horrek egiten zuen Xabier egoki Kontseiluko idazkari nagusi izateko, euskalgintzako erakundeekin harreman ona zuenez, pertsona egokia zelako euskalgintza artikulatzeko, eta ez zuelako beldurrik euskalgintza babestu eta euskararen normalizazioak beharko lukeen dinamikaren alde borroka egiteko.

Asko zor dio euskalgintzak Xabierri Kontseiluan egindako ekarpenagatik. Asko zor diot nik neuk ere kontu beragatik eta bidean erakutsitako guztiagatik. Akorduan izango dut. Ez adiorik, Xabier!


Summary: EH Bilduk beharrezkotzat jo du lurraldetasun auziaz eztabaidatzea. Koalizioak larunbatean egingo du Konferentzia Politikoa, urteko plan politikoa hizpide

Espainiako gobernuburua izendatzeko negoziazioek markatutako testuinguruan egingo du EH Bilduk koalizioaren Konferentzia Politikoa larunbatean, Gasteizen. Plan politikoa eztabaidatu eta bozkatuko dute koaliziokideek, eta bertan berretsiko dute Espainian hasi berri den legealdian nazio auzia tratatzeko beharra: «Beharrezkotzat jotzen dugu azkenean estatuko lurraldetasunari eta horren izaera plurinazionalari buruzko eztabaida irekitzea».p>

Aurkezpenean, Oihana Etxebarrieta legebiltzarkideak azaldu du lurraldetasunaren aferari heltzeko garaia dela. Zehazki, hiru ardatz jarri nahi ditu koalizioak mahai gainean: «nazio aitortza», erabakitzeko eskubidea eta Euskal Herriko lurraldeen arteko harremana. Etxebarrietak azaldu duenez, gainera, aldarrikapen hori izango da koalizio subiranistak azaroaren 18rako deitutako manifestazioaren xedea ere.p>

Halere, larunbateko batzarrean bestelako «erronka estrategikoei» erreparatuko dietela gehitu du legebiltzarkideak; horien artean, hezkuntza, trantsizio energetikoa, etxebizitza eta osasuna. Hala, EH Bilduren plan politikoak Euskal Herriak politika eta gizarte arloetan «jauzi bat» egiteko beharrei erantzuten diela xehatu dute: «Euskal Herrian eta Euskal Herrirako diseinatutako lurralde egituraketan eta politika publikoetan oinarritu behar da».p>

Hala, ez dute bat egin Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk proposatutako Espainia mailako «estatu itunekin», eta, horren ordez, eskatu diote Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «herri itunei» bide emateko. «Urkulluri entzuten ari gatzaizkio herriari buruz hitz egiten, baina herria aintzat hartu gabe», azaldu du koalizioak, argudiatuta lehendakariak ez dituela kontuan hartzen Euskal Herriko gainerako talde politikoak.p>

Koalizioak uste du lehendakariaren helburua dela EAJ barruan «eragitea», berriz ere lehendakaritzarako hautagai izateko helburuz: «Herritarren arazoei irtenbideak bilatzeko akordio zabalak eta konponbideak bilatu beharrean». Izan ere, Etxebarrietak berak aitortu du bi hauteskunde garrantzitsuk baldintzatuko dutela urte politikoa: datorren urtean egingo dira Eusko Legebiltzarrerako eta Europako Parlamenturako hauteskundeak. Horietara goranzko joeran iritsiko da EH Bildu, baina Etxebarrietak azaldu du horrek «erantzukizun handiagoz jokatzea» ere eskatzen diela.p>

EAJren aurka

Urkulluk, berriz, egungo testuinguruaren bestelako interpretazio bat egin du SER irrati katean. Lehendakariak salatu du EAJri «aipua kentzen» saiatzeko «estrategia» bat dagoela, batzuentzat mesedegarriagoa delakoan EH Bildu indartzea jeltzaleekin duten lehian, EAJren ordezkaritza murriztu eta hura Eusko Jaurlaritzatik ateratzeko helburuz. Zehazki, «ezkerreko deritzenen aliantzak» aipatu ditu, eta azaldu haren barruan alderdiak eta agente sozioekonomikoak daudela.p>

Datorren urteko Eusko Legebiltzarrerako bozei begira, berriz, Urkulluk ez du baieztatu ez baztertu lehendakaritzarako EAJren hautagaia izango denik. Haren esanetan, Euzkadi Buru Batzarraren erabakia da hori.


Summary: Sanchezek ez du oraindik bermatua jeltzaleen botoa. Aitor Esteban EAJko Kongresuko eledunak esan du gaur-gaurkoz ez direla baldintzak betetzen

PPko lider Alberto Nuñez Feijook Espainiako gobernuburu bilakatzeko saiakeran porrot egin ostean, Espainiako errege Felipe VI.ak atzo ekin zion alderdiekin bilera erronda bat egiteari, beste inbestidura saio baterako hautagaia zehazteko asmoz. Alderdi independentistek uko egin diote bertan parte hartzeari, baina aurkeztu da EAJko eledun Aitor Esteban. Jeltzaleak erregeari jakinarazi dio oraintxe ezin dela ziurtzat jo PSOEko idazkari nagusi eta jarduneko gobernuburu Pedro Sanchezen hautagaitza babestuko dutenik. EAJk aurreko astean jakinarazi zuen sozialistekin hitz egiten ari direla, baina negoziazioei orain helduko diete, PPren inbestidurak huts egin ostean. Halere, jeltzaleen ustez, PSOEk JxCrekin itxi behar du lehenik akordioa. Izan ere, alderdi hura ez da inbestidurako bloke gisa definitu denaren parte izan azken legealdian, baina haren botoak ere beharrezko ditu Sanchezek orain. Haiek eta ERCk Kataluniako independentzia prozesuarekin lotuta auzipetutako lagunentzako amnistia jarri dute mahai gainean, eta autodeterminazio eskubidea baliatzeko urratsak ere eskatu dituzte. Esan du gaur-gaurkoz ez direla betetzen Sanchez babesteko baldintzak. Horiek hala, Estebanek ez du baztertu urtarrilean hauteskundeak berriz egin behar izatea; izan Moncloaren «kalkulu demoskopikoengatik», izan aliatu posible batek atzera egiten duelako.


Summary: Hizkuntza ereduei eustea jaso dute EAJk eta PSE-EEk, batera aurkeztutako zuzenketa batean. Zuzenketak jartzeko epea gaur amaitu da, eta EAJk eta PSE-EEk batera aurkeztu dituzte hizkuntza ereduei erreparatzen dien zuzenketa bat. EH Bilduk 146 aurkeztu dizkio lege proiektuari, eta Elkarrekin Podemos-IUk, osoko zuzenketa bat.

EAJk eta PSEk albistea eman dute Hezkuntza Legearen tramitazioan zuzenketak jartzeko epea amaitzen zen egunean. Azken orduan, bi taldeek akordioa adostu dute Hezkuntza Legearen inguruan. Hizkuntza ereduen atalean ez zegoen adostasunik bien artean azken hilabeteotan, baina biek adostutako zuzenketa batean «indarrean dauden hizkuntza ereduak» aipatzen dira, hizkuntza ereduei eutsiko zaiela esateko. Eusko Legebiltzarraren %90ak onartu zuen Hezkuntza Itunean ez zen jaso hizkuntza ereduen jarraipena.

PSEk azaldu duenez, adostu duten zuzenketak islatzen du bi hizkuntza ofizialak, euskara eta gaztelania, eta atzerriko hizkuntza «irakaskuntzarako hizkuntzak» izango direla; aldagai hori berria da Hezkuntza Ituna aintzat hartzen bada. Zuzenketak dio «ikasketak amaitzean bi hizkuntza ofizialak maila berean ezagutu» beharko dituztela ikasleek, eta, horretaz gain, «gutxienez atzerriko hizkuntza baten ezagutza» izan beharko dutela.

Batera edo bestera, itun horrek modua emango dio Eusko Jaurlaritzari Hezkuntza Legeak tramitazioan aurrera egin dezan, baina ikusteko dago PSErekin hizkuntza ereduei eragingo liekeen itun hori egiteak zer-nolako ondorioak izango dituen beste alderdien jarrerari dagokionez, batez ere EAJk eta EH Bilduk landu duten orekari begira.

Ikusi gehiago: Euskal eskola publikoaren aldeko manifestaziora deitu dute hilaren 29rako, Donostian

Gauzak horrela, EAEko Hezkuntza Legearen tramitazioan egun garrantzitsua da gaur, alderdi politikoek zuzenketak aurkezteko izan duten epea amaituko baita. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk, Ciudadanosek, PPk eta Voxek agerraldiak egin dituzte goizean, xehetasunak emateko.

EH Bildu izan da agerraldia egin duen lehena. Koalizioko legebiltzarkide Ikoitz Arresek iragarri duenez, 146 zuzenketa aurkeztu dizkiote lege proiektuari. Hauek izango dira ildoak: eskolek diru publikoa jasotzeko baldintzak zehaztea, euskara ardatz duen marko eleaniztuna sustatzea, zentroen autonomia...

Elkarrekin Podemos-IUk ere jakinarazi du osoko zuzenketa bat eta 44 partzial aurkeztu dituela. Miren Gorrotxategi bozeramailearen esanetan, lege proiektuak ez du errespetatzen hezkuntza ituna: «Testu txarra da». Uste du «lege pribatizatzailea» dela.

Carmelo Barrio aritu da hizketan PPren izenean. Osoko zuzezketa aurkeztuko dute, baita 62 zuzenketa partzial ere. Haren esanetan, hizkuntza ereduak desagertuko dira, eta «akats bat» iruditzen zaio. Gainera, dioenez, eskola publikoak itunpekoen gainetik jartzen ditu. Ciudadanoseko legebiltzarkide bakarrak, berriz, Jose Manuel Gilek, osoko zuzenketa baten berri eman du. Desegitear dagoen alderdi horrek beste 39 zuzenketa partzial aurkeztuko ditu. Uste du proiektuak euskara jartzen zuela erdigunean eta «nahitaezko euskalduntzea» ezartzen duela. «Sektario eta erradikal» gisa definitu du testua.

Hizkuntza ereduak

Argi dago korapilo nagusi bat badagoela: hizkuntza ereduak testuan agertuko ote diren edo ez. Hezkuntza itunean ez dira azaltzen, ezta Eusko Jaurlaritzak apirilean Eusko Legebiltzarrera igorri zuen Hezkuntza Lege proiektuan ere. Euskara ardatz duen sistema eleaniztuna aipatzen dute. Ikusteko dago EAJk eta PSE-EEk aurkeztuko dituzten zuzenketetan zer jasoko duten euskararen presentziari buruz. Orain arte batzuek eta besteek esan dutena ez dator bat. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek esana du hizkuntza ereduei eusten diela proiektuak; ordea, horiek berariaz aipatzea nahi du PSE-EEk.

EH Bilduk, berriz, ziurtatu izan du proiektuan jasotakoa ez dela hizkuntza ereduen sistema. Alabaina, koalizio abertzaleak uste du euskarri juridikoak definitu beharko direla, ikasleek ikasketak amaitzean bi hizkuntza ofizialetan B2 maila eta atzerriko hizkuntzan B1 maila izan dezaten. Gainera, haien irudiko, ereduen eztabaida gaindituta dago, eta hau izan behar da helburua: zehaztea zer-nolako hizkuntza politika behar den maila horiek erdiesteko. Adierazia dute ildo horretan egingo dizkiotela ekarpenak lege proiektuari.

Euskararen auzia nagusi bada ere, eztabaida eragin du ikastetxeen titulartasunaren aferak ere. Euskal Eskola Publikoaz Harro taldea proiektuaren aurka agertu izan da behin eta berriz. Gaur ere, 11:00etan, agerraldi bat egitekoak dira Eusko Legebiltzarreko atarian, eta aurreratu dute mobilizazio bat antolatuko dutela.

Bi urteko lana

Eusko Legebiltzarrean ia bi urte daramatzate Hezkuntza Legea ontzen. 2021eko urrian onartu zuten hezkuntza akordioa lortzeko lantalde bat osatzea, eta, ehun eragile inguru entzun ostean, 2022ko apirilaren 7an izenpetu zuten Hezkuntza Legearen oinarriak jartzeko akordioa EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Handik urte erdi ingurura, iazko irailean, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroa plazaratu zuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak. Eragileek ekarpenak egin zizkioten iazko udazkenean, eta grebak eta protestak antolatu zituzten lege aurreproiektuaren aurka. Azkenean, apirilaren 25ean onartu zuen Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua, orain Eusko Legebiltzarraren esku dagoena.

Eta aurrerantzean, zer? Gaur zuzenketak aurkeztuta, osoko zuzenketak eztabaidatuko dituzte osoko bilkuran, ziur aski hilaren 19koan. Jada Elkarrekin Podemos-IUk, PPk, Ciudadanosek eta Voxek esana dute aurkeztuko dituztela. Printzipioz, ez dira aurrera aterako, eta zuzenketa partzialak eztabaidatzeko lantaldea jarriko dute martxan.


Summary: Legegintzaldirako gehiengo bat osatzen ahaleginduko da Sanchez. Felipe VI.ak gobernua osatzeko enkargua egin ondoren, Espainiako jarduneko presidenteak nabarmendu du «eskuzabaltasunaren eta politikaren ordua» dela. Ez dute egunik jarri inbestidura prozedurarako.

Espainiako errege Felipe VI.ak Pedro Sanchez PSOEren presidentegaiari eskatu dio gobernua osatzen ahalegintzeko. Alberto Nuñez Feijoo PPkoaren inbestidura ahaleginak porrot egin zuen lehengo astean, eta estatuburuak, hortaz, elkarrizketa saila hasi zuen atzo: Espainiako Gorteetarako azken hauteskundeetan ordezkaritza parlamentarioa lortu zuten alderdiekin biltzen hasi da, beste hautagai bat proposatu eta hura gobernuko presidente izaten ahalegindu dadin. UPNko, CC Koalizio Kanariarreko, EAJko, Sumarreko eta Voxeko ordezkariekin batzartu zen atzo —ERC Esquerra Republicanak, JxC Junts Per Catalunyak, EH Bilduk eta BNGk uko egin diote harekin biltzeari—, eta gaur gauza bera egin du Sanchezekin eta Feijoorekin. Eta, bileren ondoren, Sanchez proposatu duela jakinarazi dio Felipe VI.ak Francina Armengol Kongresuko presidenteari. Hark eman du erabakiaren berri, agerraldi batean. Galdetu diote ea noiz izango den inbestidura prozedura, baina ez du zehaztu, eta gogoratu du epemuga azaroaren 27a dela.

Eta Espainiako jarduneko presidenteak ondoren Espainiako Kongresuan egindako agerraldian adierazi du bihar beste alderdiekin hasiko dituen negoziazioen helburua ez dela izango «soilik» inbestidurarako behar dituen botoak erakartzea, baizik eta legegintzaldirako gehiengo bat osatzen ahalegintzea, Espainiari «egonkortasuna» emateko. Sanchezek «koalizio gobernu aurrerakoi bat» du asmo. Esan duenez, Sumarrekin ahaleginduko da koalizio hori osatzen, eta, orduan, lehen bilera ezkerreko koalizio horretako lider Yolanda Diazekin egitekoa da.

Sanchezen esanetan, koalizio gobernu bat osatzea lortzen badute, saiatuko dira jarraipena ematen «azken lau urteotan egindakoari», baina «eraginkortasuna hobetuta». PSOEren proiektuaren zutarrietako bi izango dira «aurrerabide soziala» eta «espainiarren eta Espainiako herritarren arteko elkarbizitza». Eta erabakiak «Espainiako Konstituzioaren esparruaren barruan» hartuko dituztela ohartarazi duen arren, erantsi du «eskuzabaltasunaren eta politikaren ordua» dela.

Gaur-gaurkoz, Kongresuan ez du behar besteko babesik berriro presidente izendatua izateko. Argi dago zeintzuk dituen kontra: PP, Vox, eta UPN; hau da, 171 boto. Sanchezek PSOEren 121 botoak ditu ziurtatuak, baina iruditzen zaio gai izango dela Sumarren (31), ERCren (7), JxCren (7), EH Bilduren (6), EAJren (5) eta BNG Bloke Nazionalista Galiziarraren (1) babesa ere lortzeko: 178. Ez dago baztertuta, gainera, CCk ere alde bozkatzea, nahiz eta Feijoo babestu zuen lehengo asteko inbestidura prozeduran.

Legegintzaldi honetan, hiru aldiz gertatu da jada 178 botoren batura hori Kongresuan. Batetik, Kataluniako alderdi subiranistekin egoera desblokeatzeko akordioak egin ondoren Armengol ganberako presidente aukeratu zutenean, abuztuan. Bestetik, Feijooren inbestidura prozedurako lehen bozketan; eta bigarrenean ere halaxe izan behar zuen, botoa ematean JxCko diputatu batek huts egin izan ez balu. Inbestidura prozedura batean, lehen bozketan gehiengo osoa behar izaten du hautagaiak; alegia, 176 boto. Bigarren bozketan, ordea, nahikoa izaten da gehiengo soila lortzea.

Ikusi gehiago: Bere printzipioei uko egin izana leporatu dio Feijook Sanchezi

Felipe Borboikoarekin batzartu ondoren, Sumarreko lider Yolanda Diazek adierazi zuen PSOErekin akordio bat lortzetik «urrun» daudela oraindik. Inbestidura baten aurreko asteetan ohikoak izaten dira gisa horretako adierazpenak, baina ia egintzat jo daiteke ezkerreko koalizioak Sanchez babestuko duela, eta, gobernua osatzea lortzen badu, horretako kide izango dela. Ez dago argi Diazek atzo esan zuenagatik izan ote den, baina Feijook adierazi du, gaur, duela hilabete bat baino babes gutxiago duela Sanchezek. «Gezur askokoak izango dira hurrengo asteak», iragarri du erregearekin batzartu ondoren Kongresuan egin duen agerraldian. Nabarmendu du, bide batez, Sanchez kritikatuz, berak «uko» egin diola «edozein preziotan» inbestitua izateari.

Bakoitzaren baldintzak

Gainontzean, babesaren truke, EAJk nahi du Sanchezek lurralde auziaren eztabaida abiatzea. Hori bai, Aitor Esteban jeltzaleek Kongresuan duten diputatuak gogorarazi zion atzo Sanchezi ez direla ari betetzen Gernikako Estatutuaren eskumen aldaketarako ezarritako egutegia. EH Bilduk ez dio marra gorririk jarriko PSOEri, eta, era berean, lurralde auzia jarri du erdigunean.

Kataluniako alderdi independentistek, bestetik, bi baldintza jarri dizkiote Sanchezi babesaren truke: prozesu subiranistak eragindako errepresaliatuei amnistia ematea eta Katalunian erreferendum bat egitearen alde lan egitea hurrengo legegintzaldian. Azken asteetan egin dituzten adierazpenak aintzat hartuta, PSOEk iradokitzen du lehen baldintza behintzat onartuko duela; bigarrena, aldiz, ez, alderdi horretako presidentegaiak gaur ere atea itxi baitio autodeterminazio galdeketa bat onartzeari. Nolanahi ere, bakoitzak profil propioa markatu nahi duenez, badira aldeak ERCren eta JxCren diskurtsoen artean; esaterako, Carles Puigdemont JxCren buruak ez zuen erreferenduma aipatu ere egin aurreko igandean, U-1eko galdeketaren seigarren urteurrenaren harira egindako agerraldi batean.

Ikusi gehiago: Erreferenduma, negoziaziora

Azaroaren 27rako ez bada presidenterik izendatu, erregeak gorteak desegin beharko ditu, eta hauteskundeetara deitu. Gabonak pasatuta egingo lirateke, urtarrilaren 14an.


Aterki bat

Summary: Aterki bat.

Durangon ikusi nuen azkenekoz Xabier Mendiguren Bereziartu. Artean ez nekien azken aldia izango zenik, telefonoz hitz egin genuenean duela pare bat aste bisita egitekotan geratu ginelako, baina, jakina den bezala, orain berandu da.

BERRIAk deitu gintuen, Xabier, Joanmari (Larrarte) eta hirurok, Kontseiluaren sorreraz eta horrek eragin zuenaz hitz egiteko. Euria ari zuen, euri fin eta herabea, eta elkarrengana hurbiltzen hasi orduko, aterkia eskuratu zidan, goxo, ez bustitzeko. Azken irudi horrek Xabier Mendigurenen esentzia islatzen du, edo gutxienez, nirekiko bere izateko moduaren metafora argia iruditzen zait. Izan ere, beti hartu ninduen goxotasunez, beti lagundu eta babestu izan ninduen behar izan zen guztietan —eta ez ziren bakanak izan haren hitzetan lasaitasuna eta konfiantza eskuratu nituen aldiak—. Dudarik ez dut, gainera: asko gara gaur bihotza apur bat uzkurtuta dugunok, gaur bakarrago sentitzen garenak. Aterkirik gabe.

Iruñeko Larraona Ikastetxean elkartu zen Kontseiluaren zuzendaritza-taldea 1998. urteko uztailean, eta bertan erabaki zuen gerora Bai euskarari ekimena izango zena abian jartzea. Lehendik ezagutzen banuen ere, une horretan hasi zen gure bidaia partekatua, gure arteko harremana. Une horretatik aurrera eta ondorengo hilabete zirraragarrietan, bidaide izan ginen. Propio idatzi dut bidaide, kontaezinak baitira kopilotuaren eserlekuan Xabier eserita zihoala elkarrekin egin genituen kilometroak. Kanpainan eta haren ingurumarian, bereziki, baita ondoren ere.

Xabierrek ez zuen gidatzen, eta beharrik ere ez zuela esaten zigun bila joaten gintzaizkion lagunoi. Egiako bere etxetik Andoaineko Kontseiluaren egoitzara, bilera batetik beste bilera batera, goizeko ordu txikietan edo gauean, Donostiatik Gasteizera, edo Tutera edo Baionara… Ahaztezinak zaizkit Euskal Herria alderik alde zeharkatu genuen bitartean harengandik jasotakoak; filosofiaz, hizkuntzalaritzaz, geografiaz, politikaz eta bizitzaz hitz egiten genuen, bizitza ulertzeko bere modu partikularraz bereziki. Kultura handiko gizona, hizketaldi atsegin eta sakona, zirikatzailea, umore fin —eta askotan ulergaitza—. Bidaiek zentzu klasikoa zuten Xabier aldean zenean: bidaia bera gozarazten zizun. Xabierren esentzia islatzen du horrek ere: asko eta munta handikoak diren bere lorpenak goraipatzen ditugun arren, azaltzen eta partekatzen zailagoak diren beste ikaspen, bizipen eta sentipen horiek dira barru-barruraino iltzatuta geratu zaizkidanak.

Ugariak dira Xabier Mendigurenek euskal jendarteari eta bereziki euskalgintzari egin dizkion ekarpenak. Kontseiluaren ardura hartu zuen «dispositibo» hark zer emango zuen ez genekien garaian, eta arriskatu egin zuen, batasuna eta elkarlanak arriskuak hartzea dakarrelako ezinbestean, are gehiago garai hartan. Adostasuna bide malkartsua izan da beti, eta maiz tentazioa izaten dugu bidezidor erosoagoren bat hartzeko, nekearen nekeaz edo. Xabier adostasunaren alde borrokatu zen, hitzaren adierarik ederrenean, euskalgintzaren eraikuntzan zimenduak sendo kokatzearen alde, iritzi-aniztasunari leku bat egitearen alde. Egonarri handiko gizona zela idatzi du Joanmarik bere agurrean, eta halaxe zen, izan ere. Baita temosoa ere… zenbat aldiz ez ote gintuen zoratu horregatik!p>

Zer esan ahal zaio hitzak maisutasunez eta zuzentasunez josten trebeena zenari? Nola eskertu beti «eskerrik asko» esaten zizunari? Eskuzabaltasunez bizi izan denari zer eskain dakioke azken urratsa egin duenean? Ez dakit. Hitzik gabe utzi nau, beste behin ere. Ahal banu, aterki horren azpian sartuko nintzateke berriro, azken aldi batez, goxo, Xabier Mendigurenen ondoan, «segi bizkor» esanez agurtu baino lehen.

Mila esker, Xabier. Bidaia ederragoa izan da zuri esker.


Summary: Irailean 1.800 langabe gutxiago daude Hegoaldean, eta 9.000 afiliatu gehiago. Udan galdutakoa errekuperatzen ari da lan merkatua, eta sektore guztietan jaitsi da langabeen kopurua. 100.000 kontratu baino gehiago sinatu dira irailean.

Abuztuan galdutako enplegua errekuperatzen ari da lan merkatua Hego Euskal Herrian. Orduan 3.000 langabe gehiago zenbatu zituen SEPE Espainiako enplegu zerbitzu publikoak, baina irailean 1.791 pertsona gutxiago daude langabezian.

Hego Euskal Herriko lan merkatuan ohikoa da uztailean eta batez ere abuztuan enplegua galtzea eta irailean berriro sortzea; besteak beste, irakaskuntzan aldaketa hilabeteak baitira: ikasturte osoko ordezkapenak egiten ibili diren irakasleei kontratua amaitzen zaie abuztuan, baina irailean berriro kontratatzen dituzte ordezkoak, baja medikoak eta eszedentziak estaltzeko. Hezkuntzako beste sektore batzuetan ere gertatzen da fenomeno hori, jangeletan eta akademietan esaterako.

Hala, zerbitzuen sektorea izan da langabezia gehien jaitsi den sektorea, abuztuan baino 1.430 langabe gutxiago baitaude. Beste guztietan ere behera egin du langabeziak: nekazaritzan (-96), industrian (-344) eta eraikuntzan (-86).

Langabezia tasa, behera

Abuztuan %10etik gora zegoen langabezia tasa, baina %9,88ra egin du behera. Lurraldeei erreparatuz gero, Bizkaia da langabeen kopurua gehien gutxitu den lurraldea (-1.009). Gipuzkoa gertu izan du (-816), eta Araban 108 langabe gutxiago daude irailean. Nafarroa izan da langabeziak gora egin duen bakarra: 142. Mari Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Enplegu kontseilariak garrantzia kendu dio iraileko igoera horri, Nafarroako enplegu datuak inoizko onenak direla gehituz.

Iazko irailarekin alderatuta, baina, lurralde guztietan egin du behera langabeen kopuruak. Hala, Hegoaldean 2022ko irailean baino 6.837 langabe gutxiago zenbatu dituzte 2023ko hil berean.

Langabeziaren genero arrakala da oraindik ere lan merkatuaren arazo nagusietako bat. Izan ere, irailean Hego Euskal Herrian erregistratuta zeuden langabeen %58,9 emakumeak ziren.

Mugagabeak, gora

Urte hasieratik, gutxinaka txikituz joan da kontratu mugagabeen ehunekoa, baina uztailetik suspertzen ari da. Urtarrilean %26 baino gehiago ziren, baina uztailean %21,5eraino jaitsi zen kopurua. Gora egiten hasi da ordutik, eta irailean Hego Euskal Herrian sinatutako kontratuen %27,4 mugagabeak izan dira.

2021. urtearen amaieran onartu zuten Espainiako Gorteek lan erreforma berria, eta behin-behineko lan kontratuak egitea debekatu zuten, ordezkapenen kasuak salbuetsita. Hala, ordutik gora egin du mugagabeen portzentajeak.

Kontratazio datu horiek goratu ditu Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuordeak, eta adierazi du enpresek kontratatzeko gogoa dutela oraindik ere. Uste du lan merkatuko eskaria eta eskaintza «konektatzen» ari direla. Confebaskek ere begi onez ikusi du langabezia apaldu izana, baina suspertze erritmo motelagoa espero du urte amaierara arte.

Langabezia laguntzak jasotzen dituztenetan ere aldaketak egon dira, behera egin baitu inolako langabezia saririk jasotzen ez dutenen ehunekoak. Ia %49 ziren uztailean, eta %46,9 dira abuztuan. Beherakada hori langabezia sari arrunta jasotzen dutenen igoeragatik gertatu da batik bat, uztailetik abuztura %31,4tik %33,4ra egin baitu jauzi.

Gizarte Segurantzari dagokionez, uztaileko eta abuztuko erorikoen ondoren, irailean berriro gainditu da 1,3 milioi afiliatuen langa. Edonola ere, beste 8.000 falta dira inoizko kopururik handienera iristeko —maiatzean, 1.309.116 izan ziren—. Nekazaritzan jauzi handia izan da, mahats bilketa dela-eta 1.600 kotizatzaile gehiago batu baitira sistemara.

Sindikatuen ikuspuntua

Beste behin, CCOO eta UGT dira langabeziaren datuak gehien balioetsi dituzten sindikatuak. Biek ala biek adierazi dute datuak onak direla, eta, lurraldeka datuak aldatu egiten direnez, urte arteko aldaketa goratu dute, Hegoaldean ia 7.000 langabe gutxiago baitaude orain iazko hil berarekin alderatuta.

ELAk, baina, kontratu berrien prekaritatea salatu du, eta nabarmendu du enplegurik ez dutenak «babesgabe» daudela oraindik: «Nabarmendu behar da, halaber, langabezian izena eman dutenen %48k ez dutela langabezia laguntzarik kobratu, eta soilik %33k kobratu dutela kotizaziopeko prestazioa». Emakumeen eta gazteen langabezia txikitzeko neurriak ere eskatu ditu, UGTk eskatu duen moduan.

LABek uste du datuen interpretazio sakonago bat egin behar dela. Sindikatuaren esanetan, hainbat taldetan langabeziak gora egiten jarraitzen du, gazteen artean esaterako. Bestalde, afiliazio datu berriak «enpleguaren prekaritatearen» seinale direla adierazi du.


Summary: Mendigurenek euskararen alde egindako lana goraipatu dute hainbat eragilek. Harekin urte luzez lanean aritutakoa da Laura Mintegi, eta «gizon entziklopediko» gisa definitu du.

Bart hil da Xabier Mendiguren Bereziartu idazlea, itzultzailea eta Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi ohia. Haren beila bihar izango da, 16:00etatik 20:00etara, Errekaldeko beilatokian. Euskalgintzaren arloan eta itzulpengintzan egindako lana dela medio, albistea ez da oharkabean pasatu, eta Euskal Herriko txoko guztietako eragile, erakunde eta lagunek oroitu dute Mendiguren.

Filosofia eta Letretako lizentziaduna zen heinean, arlo horretan jardun zuen urte luzez. Bertzeak bertze, euskarazko testuliburuak sortzen lan handia egin zuen: Saioka euskarazko ikasliburuak egin zituen bertze zenbait lagunekin batera. Hori ongi gogoratzen du Laura Mintegi euskal idazle eta irakasleak: «Garai hartan testuliburuak egitea ezinbestekoa zen, ikastolak sortzen hasten ari baitziren».

Ikusi gehiago: Iritzia. Pilar Kaltzada: 'Aterki bat'

Horrez gain, Martuteneko Itzultzaile Eskolaren sorkuntzan parte hartu zuen Mendigurenek, eta hango irakasle eta zuzendari lanetan aritu zen 1990era arte. Bertan egindako lanagatik bereziki «miresten» du Mintegik, haren iritziz eskola hura izan baitzen egungo itzultzaile anitzen formakuntzaren oinarria. Horrez gain, eskola hartatik atera ziren 1987an EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea eta Senez aldizkaria. Elkar taldeak eta Euskal PEN klubekoek ere Mendigurenek itzulpengintzan egindako lana ekarri dute gogora, X sare sozialean zabaldutako mezuen bidez.

Lorea Agirre kazetariak ere Mendigurenek itzultzaile gisa egindakoak azpimarratu ditu: «Autore garrantzitsuak ekarri zituen euskarara lehen aldiz, eta horrek ateak zabaldu zizkion euskarari». Hizkuntzen zalea zela ere gogoan du, eta 12 hizkuntza inguru zekizkiela.

Mintegi eta Mendiguren 1996an hasi ziren elkarrekin lanean, Euskararen Unibertsoa mugimenduan. «Bi urtez buru-belarri aritu ginen lanean zazpi pertsona, gero Euskalgintzaren Kontseilua izango zena sortzen». Bi urte geroago sortu zen Kontseilua, eta, haren sorreran parte hartu zuten gehienak beren lanetara itzuli baziren ere, Mendiguren «lemazain» gisa gelditu zela oroitu du Mintegik. Hala, 1998tik 2010 bitarte Kontseiluko idazkari nagusi izan zen, eta euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak.

«Gizon entziklopedikoa»

Haren ibilbidea ikusita, «gizon entziklopediko» gisa definitu du Mintegik: «Ez zuen estimatzen berak egiten zuen lan erraldoia, baina besteek egindakoa, handia edo txikia izan, bai».

Ados agertu da Agirre, Mendigurenek Kontseiluan egindako lana nabarmendu baitu berak ere. Kontseilua sortzea euskalgintzarendako eta euskal gizartearendako «jauzi kualitatibo» bat izan zela erran du, eta, hein handi batean, hori Mendigurenek egin zuela: «Bera izan zen lehen idazkari nagusia; beraz, berak asmatu behar izan zuen euskalgintzaren batasuna lantzen, egituratzen, bere leku soziala ematen eta garrantzi politikoa ikusarazten».

Jakin aldizkarian izandako ibilbideaz ere mintzatu da Agirre, eta hedabidearen lehenbiziko urteetan beraiekin izan zela erran du. Hala, hark idatzitakoak berriz ere irakurtzea eta haren hitzak gogora ekartzea «omenaldi txiki bat» dela dio: «Mendiguren gogoratzeko modu bat da, zer idatzi zuen, zer pentsatzen zuen, zein kezka zituen eta zer soluzio bilatzen zituen kontuan izateko». Funtsean, «bidegilea» izan dela argi du, eta hari esker belaunaldi berriek lasaiago egin ahal izanen dutela aurrera.

Ikusi gehiago: Iritzia. Paul Bilbao: 'Gure Xabier'

«Kikiltzen ez zen gizona, kultur handikoa». Horrela gogoratzen du Sagrario Aleman irakasle eta euskaltzainak Xabier Mendiguren. Harekin lanean aritu da, eta bereziki miresten du Mendigurenek egoera zailetan zuen jarrera: «Hainbat gauza gogor bizitzea tokatu zitzaion, eta beti aurrera egiten saiatu zen, egoerarik gogorrenean ere». Egunkaria-ren itxiera da Alemanek buruan duen egoera gogor haietako bat: Mendiguren gakoa izan zen hedabidearen itxierari aurre egiteko orduan, garai hartan bera baitzen Kontseiluko idazkari nagusia. «Jakin zuen elkartzen hainbat jende oso interes eta pentsamendu diferenteetakoak. Bazekien egoerari aurre egin behar zitzaiola, eta hori lortzeko elkarrekin jokatu behar genuela», adierazi du.

Agirrek ere gogoan du Egunkaria-ren itxieran Mendigurenek izandako jarrera: «Kontseiluak euskalgintzaren erantzuna antolatzeko jarrera hartu zuen, euskalgintza izan zedin Egunkaria bera».

Esker onak

Euskalgintzako eta itzulpengintzako alorretan dabiltzanek ez ezik, Euskal Herriko zenbait politikarik ere Mendigurenen aldeko hitzak zabaldu dituzte sare sozialetan. Jose Ignacio Asensio PSE-EEren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, adibidez, gogoratu du Mendigurenek beti euskararen alde egiten zuela, eta «ezberdinen arteko adostasunen bilatzaile» gisa definitu du.

Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak eskerrak eman dizkio Mendigureni: «Euskararen aldeko borrokan segituko dugu, Xabier. Eskerrik asko herria egiteagatik».

Ikusi gehiago: Iritzia. Joanmari Larrarte: 'Ez adiorik, Xabier'


Summary: Ernaik dio euskal gazteriak «kaleak hartzen» segituko duela. Gazte erakundeak Zelaia eta Barbadoren atxiloketa salatu du, elkartasuna agertu, eta atxilotu arteko dinamikaren balorazioa egin.

Aitor Zelaia eta Galder Barbado gazteen kasuagatik abiarazitako dinamikari amaiera eman dio Ernaik gaur goizean, Gasteizen egindako prentsaurrekoan. Dinamika horren azken lau urteetako ibilbidea baloratu dute, eta euskal gazteriak «kaleak hartzen» jarraituko duela iragarri. Azaldu dute gazteak ez ezik «herri oso bat zutitu eta mobilizatu» dela Zelaia eta Barbado espetxeratzearen aurka, eta borrokaren eta antolakuntzaren «erregaia», hain zuzen, «kolektiboa» izan dela.

«Harro» agertu dira egindako guztiaz, baina gaur amaiera eman diote duela bost urte hasitako bideari. Auziak lekua hartu du memoria kolektiboan, haien ustez: «Auzi honek antolakunde gisa markatu du Ernai». Eskerrak eman dizkiete urteotan ekarpenak egin dituzten gazte guztiei; eta aitortza berezia egin diote Ankerkeriari Stop plataformako kideei, egin duten lan «nekaezinagatik».

«Amorrua anbizio bilakatzeko gaitasuna» azpimarratu du erakundeak: «Amorruz kalera atera eta ondoan ehunka gazte ikustean, herri honen alde lan egiten jarraitzeko anbizio bihurtu zen amorrua. Euskal Herria askatzeko anbizioa».

Hurrengo hilabeteetan «erronka berriei» helduko dietela azaldu dute, eta urriaren 13tik 15era «utopiak lehertuko» dituztela. Azaroaren 30ean Greba Feminista Orokorraren «lehen lerroa» hartuko dutela diote, aurrerantzean ere Euskal Herria «eraikitzen» jarduteko. Frogatu nahi dute gaitasun nahikoa dutela Euskal Herriak aurkitu ditzakeen erronkei aurre egiteko, baina argi dute horretarako gazteria antolatu behar dela, hau da, geroz eta gehiago izan behar dutela «zapalkuntzarik gabeko» Euskal Herriaren alde borrokatu nahi duten gazteak.