Xoxote eta Erlokurutz | Menditxiki

Summary: Xoxote eta Erlokurutz | Menditxiki.

Zorrozpeko aparkalekuan utzi dugu ibilgailua eta, bertatik ateratzen den bidetik gora egin dugu pista zabalarekin bat egin arte. Basoan zehar, altuera poliki irabazten hasi gara eta erraz iritsi gara Izkiturrira. Basoa atzean utzita, Zamaleku lepora heldu eta bertatik gorantz jarraitu dugu harrizko pista zabaletik. Tarteka hau utzi eta bide laburrak hartu ditugu berriro pistarekin bat eginez. Azken aldapa pikoari aurre egin eta Erlokurutzera igo gara. Ikuspegi ederraz gozatu eta gero, tontorretik beherantz egin dugu gertu ikusi dugun Xoxoteko gailurrerantz. Izen bera duen aterpearen gainean dagoen tontor xume honetan jaiotza eta Azpeitiako Lagun Onak Mendi Taldeak jarritako buzoia aurkitu ditugu. Lehenago Putzuaundi baltsaren ondotik pasa gara. Gertu dagoen Xoxoteko aterpea hamaiketako egiteko leku aproposa izango dugu. Itzulerarako, aterpearen ondotik ateratzen den xenda nabarmen segituz, Zamaleku lepora itzuli gara eta hemendik abiapuntura igotako bidean barna beherantz egin dugu.


Kopako harria | Menditxiki

Summary: Kopako harria | Menditxiki.

Endarako urtegiaren gainetik gailentzen den mendi hau nahikoa ezezaguna da mendizaleentzat, edo behintzat ez da bere inguruan dauden Aiako Harria eta Bianditz mendiak bezain erakargarria. Mendi hauek, XX. mendearen hasieratik 1936ko gerra bitarte, eta guda ostean 50. urtera arte, inguru hauetan egin ohi zen kontrabandoaren lekuko isilak izan dira. Iparraldetik hegoalderantz eta konkretuki Nafarroatik Gipuzkoarantz era guztietako generoak garraiatzen zituzten kontrabandistek. Karabineroen zaintza zorrotza ekidin ahal izateko hemengo xenda, aldats, ubide, borda, baso eta abar oso ondo ezagutzen zituzten. Inguru hauetan kontrabandoa gauez eta oinez egiten zen, Aiako Harriko “harresia” gainditu ahal izateko kontrabandistek bide ezberdinak erabiltzen zituztelarik. Hiru ibilbide nagusi erabiltzen zituzten, lehenengo biak Kopako harriaren Maiobiko mendi-mazelan zehar, hirugarrena berriz, hegoalderantz Agiñatik. Aiako Harria eta bere inguruko mendiak kontrabandoaren erreferentzia garrantzitsuak izan dira, horregatik karabineroen zaintza ekiditeko eta igoera-jatsiera malkartsuetan pisu handiko zamarekin (bataz beste 30 kilo) ibiltzeko, paraje hauek oso ondo ezagutzeaz aparte prestakuntza fisiko bikaina behar zuten kontrabandistek. Ibilbidea Endarako urtegiaren ertzean dagoen San Anton ermitatik abiatuko gara parez pare dugun jatetxearen ondora igotzeko. Honen ondotik ateratzen den porlanezko pista berritik jarraituko dugu aldapan gora eta erraz helduko gara Telleriko lepora. Leku hau garai batean Oiartzun eta Lesaka herriak lotzen zituen bidearen igarobide bakarra zen eta egun ere, Lesakara oinez joan nahi duenarentzat puntu estrategikoa da. Telleri baserrira doan pista zabala utzi eta lepotik ezkerrera ateratzen den xenda hartuko dugu. Igoera ez da oso luzea, baina tarte batzuetan nahikoa pikoa gertatzen da. Denbora gutxi beharko dugu Kopako harriko tontorrera iristeko. Gailurra zabala da oso, eta gutunontzia kokaturik dagoen lekutik iparralderantz metro batzuk aurreratuz gero, Endara aldera zintzilikatzen diren ezproietatik kontrabandistek egiten zituzten bideak imajina ditzakegu. Kontrabandistek, Aiako Harriko harresia gainditzeko bide desberdinak erabiltzen zituzten, batik bat hiru: lehenengo biak Kopako harriko mendi mazeletan zehar, eta hirugarrena, berriz, Agiñatik. Gure ibilaldiarekin jarraitzeko lehen aipatu dugun Telleriko lepora itzuliko gara, eta abiapuntura itzultzeko etorritako bidetik atzera egingo dugu.


Xoldoko gaina Biriatutik | Menditxiki

Summary: Xoldoko gaina Biriatutik | Menditxiki.

Biriatu herritik abiatu gara. San Martin elizaren ondotik pasa eta berehala “Kukutxoa” etxearen aurretik pasa eta gero, GR-10ari dagozkion bide-seinaleek erakusten diguten norabidean igotzen hasi gara. Laster, bide balizatua utzi eta aurrez aurre ditugun Perdrixko haitzen ondora jo dugu malda pikoari aurre eginez. Argindar poste erraldoien azpitik igaro eta gero, xenda nabarmenetik egin dugu aurrera. Bide nagusiarekin bat egin eta gandor biribilduan zehar erraz heldu gara Xoldoko gainako tontorrera. Ikuspegi zabalaz gozatzeko tartea hartuko dugu. Euskal kostaldeko herriak ez ezik gertuko mendien ikuspegi bikaina izango dugu. Etorritako bidetik atzera egin et Galbario aldera jaitsi gara. Segidan, Larretxeko borda auzo aldera jaitsi gara, baina bertara heldu aurretik, ezkerrera jo dugu Biriatu aldera zuzentzen den pistara jaitsiz. Bertatik aurrera egin eta bat egin dugu hasierako ibilaldiaren tartearekin. Azken maldan behera erraz iritsi gara Biriatura.


Summary: EBren asmoa da Txinatik iritsitako bidaiariei COVID testak eskatzea. Talde komunitarioko herrialde gehienak birusaren aurkako neurri batzuk adostekotan dira. 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute Urteberriko jaietan.

EB Europako Batasuneko herrialde gehienen asmoa da Txinatik talde komunitarioko estatuetara iritsi asmo duten bidaiari guztiei COVID test bat eskatzea Txinatik bertatik atera baino lehen. Orain arteko COVID-19aren kutsatze olderik handiena ari dira jasaten Asiako herrialderik handienean, munduko populatuenean, eta Bruselan erantzun bateratu bat prestatzekoak dira. Neurri hori ezartzeko intentzioa dutela jakinarazi du gaur Stella Kyriakides EBko Osasun komisarioak, klub komunitarioko estatuetako osasun adituekin batzartu eta gero. Hain zuzen, IPCR Krisiari Erantzun Politiko Bateratua mekanismoa —EB barruko erakundeetako ordezkariak, estatu kideetakoak eta osasun arloko zenbait aditu biltzen ditu— bihar batzartuko da, «EBn sartzeko baldintza posibleen koordinazioaz» erabakiak hartzeko intentzioarekin.

Kyriakidesek Twitterren idatzi duenez, beste planteamendu batzuk ere adostu dituzte; higiene neurriak gomendatzea bidaiariei; Txinatik EBranzko bidea hartzen duten hegaldietako bidaiariei maskara janztea aholkatzea; hegazkinetako ur zikinak kontrolatzea; eta, besteak beste, aireportuetan birusaren aldaera berrien sarrerari erreparatzea. EBko Osasun komisarioak nabarmendu du «batasuna» dela klubak COVIDari aurre egiteko duen «tresna nagusia».

Azken asteotan handitu egin da Txinako positiboen kopurua, koronabirusaren kontrako zero COVID estrategiaren neurririk gogorrenak kendu ostean. Kasu positiboen hazkundea hasi zenetik, Txinako Gobernuak ez du ia datu eguneraturik argitaratu. Gainera, estatuko datu ofizialek islatu izan dituzten kopuruak ez datoz bat hainbat osasun langileren lekukotzekin, ezta probintzietako agintariek jakinarazitako datuekin ere.

Herritar ugariren protesten ostean zero COVID estrategiaren neurri asko kendu izanak, besteak beste, bidaiak baimendu ditu. Azken astean 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute —bidaien %60 inguru herrialdearen barruan izan dira—. Hori ikusirik, EBko estatu kideen neurrien arteko «koordinazioa» eskatu du Europako Batzordeak. Suediak bultzatu du IPCRren bilera, herrialde horri baitagokio ekain amaierara arte EBko Kontseiluaren presidentetza. «EBren ikuspegi komun bat adostu nahian gabiltza, eta garrantzitsua da beharrezko neurriak berandu baino lehen hartzea», esan du Jakob Forssmed Suediako Osasun ministroak gaur.

EBko hainbat estatu kide hasiak dira ja zenbait neurri hartzen. Belgikan, esaterako, Txinatik joandako hegazkinen estoldetako urak aztertuko dituzte COVIDaren aztarnarik ba ote den eta mutaziorik sortu ote den jakiteko. Gainera, ondoezik sentitzen diren bidaiariei COVID-19a atzemateko probak egingo dizkiete. «Egokia izango litzateke EBko herrialdeok Txinari esango bagenio: ‘Europara baldin bazatoz, testa egin behar duzu lehenago’», adierazi du gaur Franck Vandenbroucke Belgikako Osasun ministroak.

Frantziako Gobernuak herritarrei eskatu die Txinara ez bidaiatzeko «ezinbestekoa ez bada», eta Txinaren eta Frantziaren arteko hegaldietan maskara erabiltzea derrigortu du. Espainiako Gobernuak, berriz, bidea ireki dio Txinatik hara joandako bidaiariei COVID-19aren test negatiboak edo txertaketa ziurtagiria eskatzeari. Are, Italia hasi zaie ja testak eskatzen bidaiari horiei, eta antzeko neurriak hartzen hasiak dira AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan eta Japonian, besteak beste.

Txinako Gobernuko Atzerri Ministerioko bozeramaile Mao Ningek gaitzetsi egin ditu gaur herrialde horien neurriak: «Ez dute oinarri zientifikorik, eta onartezinak dira. Ez lituzkete pertsonen arteko ohiko komunikazio eta kooperazioak mugatu beharko»;.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak adierazi du «oso larrituta» dagoela COVID-19a nola ari den garatzen Txinan, eta «informazio gehiago» eskatu dio Pekini. Izan ere, Txinako Gobernuak datu eguneratu gutxi argitaratu ditu azkenaldian, eta ezin da jakin zenbat pertsona kutsatu eta hil diren. Astelehenean eman zituen azken datuak Pekinek, eta adierazi zuen 5.253 herritar hil direla Txinan COVID-19aren pandemia hasi zenetik, hau da, abenduaren amaierako datuei beste hiru hildako gehitu zizkien Pekinek. Johns Hopkins unibertsitatearen arabera, ordea, 17.198 lagun hil dira koronabirusaren ondorioz.

Txinako Gobernuak adierazi duenez, kutsatzeek goia jo dute hirietan, eta orain birusa landa eremura hedatuko dela aurreikusten dute.

Txertoak EBtik EBk koronabirusaren aurkako txertoak eskaini dizkio Txinako Gobernuari, dohainik. «EB prest dago [Txinari] laguntza eskaintzeko, osasun publikoaren alorrean duen eskarmentuarekin eta txertoen dohaintzarekin», esan zuen Kyriakidesek, sare sozialen bidez, abenduaren 30ean.

OMEk bezala, kutsatzeen eta heriotzen datu eguneratuak argitaratzeko eskatu zion Kyriakidesek Pekini.


Uitziko gainak | Menditxiki

Summary: Uitziko gainak | Menditxiki.

Kareharrizko mendi hauek, kantauri-mediterraneo isurialdeen banalerroan kokatuta daude, Utzi eta Azpirotz herrien artean. Gertu dauden mendiek osatzen duten gandorrean zehar, Araitz haranera amiltzen diren magalen gain aldetik, Malloek osatzen duten zirku ziragarriaren ikuspegi paregabea izango dugu. Uitziko etxeak bi gunetan banatuta daude, bata elizaren inguruan eta bestea, berriz, herriaren beheko aldean errepidearen bestaldean. XVIII. mendekoak diren etxetzarren artean, garai bereko San Migel eliza aurkituko dugu eta berantiarragoak diren jauregi itxurako beste eraikin batzuk ere. Herriko bazter hauek bisitatu eta gero, eliza eta frontoiaren inguruan dagoen aparkalekuan utziko dugu ibilgailua eta Gorritirantz zuzentzen errepidean barna (NA 4011) hirurehun bat metro bertatik bete orduko, hau utzi eta ezker aldetik ateratzen den porlanezko pista hartuko dugu. Maldan gora jarri eta herriko kanposantura igoko gara. Orain arteko pista lurrezkoa bihurtuko da eta gurutze-bideak Santa Kruz ermitaraino eramango gaitu. Laburbideak utzi, Uitzi herria gure mende, gain aldera iristean bide nagusiak ermitara gerturatuko gaitu. Ukuilu handi baten parean dagoen baseliza oso egoera txarrean dago eta ez da atzematen baseliza bat denik. Hesia pasa eta berehala ohartuko gara eraikin erlijioso hau ukuilu bezala erabiltzen dutela, lur pribatuetan kokatuta baitago. Etorritako bidetik atzera egingo dugu eta lehenago gure ezkerrera utzitako porlanezko bidea jarraituko dugu. Kilometro erdi eskas bertatik bete ostean, lurrezko bide zabal nabarmen batek eskuin aldera bidaliko gaitu, Mergelu mendiaren magalera. Pagadian murgildu eta xenda nabarmena jarraituz oso denbora laburrean iritsiko gara alanbrezko hesi batez mugaturik dagoen gailurrera. Beste aldera pasa eta bertan buzoia ikusiko dugu. Leku honetatik, lehen aldiz ikusi ahal izango dugu gure mendean Azpirotz herria eta Araitz harana bere osotasunean eta honen gaindi. Gailur honetatik besteetara ailegatzeko gandorra besterik ez dugu jarraitu behar eta horretarako alanbrezko hesiaren ondotik hego-ekialderantz joko dugu. Berehala, harri-multzo batez seinalaturik dagoen Epeleko tontorrean izango gara, leku aproposa atsedena hartu eta panoramikaz gozatzeko. Gorabeheratsua den bidean barna, bidezidorretik segituz hirugarren gailurrera helduko gara, Atumera hain zuzen ere. Behean ikusiko dugun lepora jaitsiko gara aldapa piko batetik, 100 metroko desnibela baino gehiago eta xenda nabarmenik gabe. Lepora iristean, pinudi baten paraleloan aurrera egin eta bidegurutze batera heltzean, ezkerrekoa aukeratuko dugu, Uitzi aldera zuzentzen dena. Pista honen hasieran, teila zatiak ikusiko ditugu lurrean txertaturik. Borda baten ondotik pasa eta berehala jaitsiko gara porlanezko pistara. Ezker aldera hartuko dugu eta bertatik berrehun bat metro beste eta gero, hau utzi eta eskuinetik ateratzen den lurrezko bidea hartuko dugu. Lekunberri eta Uitzi herriak lotzen dituen errepidera ateratzean, errekaren ondotik bete beharko dugu herriko beheko aldeko etxeen ondora iristeko.


Aiako Harria | Menditxiki

Summary: Aiako Harria | Menditxiki.

Hiru dira Aiako Harriko granitozko mazizoa osatzen duten mendi ezagunenak: Irumugarrieta, Txurrumurru eta Erroilbide. Inguru hauek, Euskal Herriko lurralde zaharrenak dira. Orain dela 300 milioi urte, Arkaiko eta Lehen Aroan, egungo Euskal Herria itsasoa zen eta honek eragin handia izan zuen gure mendien eta haranen sorreran, eta ondorioz, gure arbasoen bizimoduan. Duela 250 milioi urte, Lehen Aroa amaitzear zegoela, Aiako Harria itsas azpitik sortu zen, Urtsuia, Adi eta Iratiko mendiekin bi uharte sortuz, beste lurralde guztiek urpean jarraitu zutelarik. Mazizoa, berez, granitozko mendi-puska batez osaturik baitago (granitozko batolitoa) eta bere oina Artikutzako urtegitik San Martzialgo baselizaraino hedatzen da. Ekialdeko hegia leunagoa da baina mendebaldekoa, berriz, oso malkartsua. Gu, Elurretxeko lepoan dagoen aparkalekutik abiatu eta berehala. elurzulo baten ondotik pasa gara. Basoan murgildu eta igotzen jarraitu dugu bunker baten ondora heldu arte. Bidea oso higatuta dago eta kosta egiten da tarte batzuetan aurrera egitea. Sisi-saga baten ondoren, Muganixeko tontorrera heldu gara eta segidan Junkal Ama Birjinaren irudia gordetzen duen haitzuloan sartu gara. Atzera egin eta berriro itzuli gara bidera. Putzuetako gaina atzean utzita, Irumugarrietako tontorrera igo gara azken malda gogorrari aurre egin eta gero. Itzulera, bide beretik burutu dugu.


Ainhoatik Errebira | Menditxiki

Summary: Ainhoatik Errebira | Menditxiki.

Herriko elizaren aurrean ekialderantz ateratzen den bidea jarraitu dugu eta ,Gurutze-bidean, GR-10aren bide-seinaleei jarraitu diegu segidan. Hasieran asfaltatuta dagoen eta ondoren pista bihurtzen den bidetik, bigarren bihurgunera heldu eta eskuinetik jo dugu bidezidorra bilatuz. Aldapa pikoari aurre egin eta berehala heldu garazuhaizti batean babesturik dagoen ermitara. Gertu, hiru gurutze erraldoi hilarriz inguraturik. Arrantzeko Ama Birddinaren (Arantzako Ama Birjina) kapera honen istorioa irakurri ahal izango dugu bertan dagoen testu batean: “ Iturri miragarri baten ondoan, artzain bati agertu zitzaion, Ama Birddinari eskainia zaio Kapera hau. Ez dakigu noiz gertatu den agertze hori, baina erraite ahal dugu Oñateko (Gipuzkoa) Arantzazuko Ama Birddinaren agertzearekin berdintasun aunitz badituela. Aspalditik Ainhoarrak eta, inguruko herrietako biztanleak igaiten dira kaperarat prozesioan, Mendekosteko astelehenean, meza nagusia entzuteko. Mendian den kapera ttikitik, Arantzeko kaperaraino, 1886an egin 14 gurutzeko bide bat bada. Bide honen ondoan, harpetxo batean, Ama Birddinaren itxurarekin batean, iturriño bat agertzen da. 1898an San Mattin Etchartek eraikiarazi zuen kalbario bat kaperaren aurreko ordozi ttikian, geroxeago 1900ean, Ama Birddinaren itxura bat emana izan zen, kaperaren aurreko kaperatxoan, eta berrikitan (2001) hilharriak (gizonarriak) emanak izan dira kalbarioaren inguruan”. Kapera atzean utzi eta Errebi mendiaren magalean hedatzen den GR-10aren bide-seinale zurigorriek erakusten diguten norabidean abiatu gara. Bide balizatua utzi eta Errebi mendiaren tontorrera igo gara. Bertatik dagoen ikuspegi paregabeaz gozatu eta gero, berriro kaperara jaitsi gara aurrez aurre ikusiko dugun bidean barna. Abiapuntura itzultzeko, kaperatik Ainhoaraino jaisten den pista zabaletik egin eta berehala Arantzako iturria ikusi dugu. Herrira iristean, etxe ederren artean paseatzera joan gara.


Akordatik Atxarrera | Menditxiki

Summary: Akordatik Atxarrera | Menditxiki.

Atxarre eta San Pedro ermita, zalantzarik gabe, talaia pribilegiatuenetako bat dira paisaia-eskaintzari dagokionez, Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren barruan kokapen pribilegiatua dutelako. Atxarre, Akorda auzoari lotua, Ibarrangelukoa da, erreserban sartzen diren hogeita bi udalerrietako bat. 23.000 hektareako lursaila da, Matxitxako lurmuturraren eta Arbolitz puntaren artean isurtzen duten uren banalerroak mugatzen duena. Hiru dira Urdaibaiko interes bereziko eremuak: kostaldea, padurak eta artadi kantauriarra. Atxarre azken zuhaitz-multzo horren barruan dago, kareharrizko lurzoruetan oso bereizgarria dena, hala nola gure mendia eta bere auzoak kokatzen diren Marua, Againdi, Armendua, Burretxagana, etab. Artadiak bere mantua goialdean eta hegalen goialdean hedatzen du. Beherago pinua (intsignis pinua) eta eukaliptus basoak (eukaliptadi) nagusitzen dira behealdean, Bizkaiko kostaldeko paraje hauek osatuz. Hurbilen dagoen eta bidearen hasiera gisa gehien erabiltzen den abiapuntua Akorda auzoa da. Bertara iristeko Ibarrangelurako errepidea hartu behar da bostehun metroko altuerara iritsi arte Herriaren sarreran dagoen bidexkatik gorantz jo dugu, hiru gaztainondoen azpian dagoen banku batekin topo egin arte. Atxarrereantz zuzentzen den bidetik aurrera egin eta Dantzaleku izenez ezagun a den zabalgunera heldu gara, elezaharren arabera, inguruko akelarreen eszenatoki bezala erlazionatzen duen lekura hain zuzen ere. Aurreraxeago, bidebanatze batean, Kanalatik igotzen den bidea aurkitu dugu, eskuinekoa aukeratu eta azken aldapari aurre egingo diogu. Maldari aurre egin eta plataforma gorenera iritsi gara, ermitaren eta buzoiaren ondora. Aurrez aurre daukagun ikuspegi paregabeaz gozatu ostean, abiapuntura itzuli gara.


Matxinbrao bidea | Menditxiki

Summary: Matxinbrao bidea | Menditxiki.

Matxinbrao pasealekua Arabako Errioxako Bastidako lurretan hedatzen da. Herriaren goiko aldetik abituko gara, Kristoren ermitaren ondotik pasa eta gero, La Mota muinora igoko gara. Bertatik Errioxako mahastien eta herriaren ikuspegi zabalak izango ditugu. Gain hau, San Gines atsedenlekuarekin lotzen duen 2 kilometroko ibilbidean zehar, Pedro Pablo bertako artistak apaindutako artelan berezi eta ikusgarriak ikusiko ditugu, baita ere akueduktu zaharraren arrastoak. Irudi bereziak ingurune paregabe batean txertaturik, eta dena, Toloño mendiaren magalean txertaturik. San Gines atsedenlekura heldu eta gero, aukera desberdinak ditugu Bastidara itzultzeko. Lehenengoa, etorritako bidetik atzera egitea, bestea, berriz, lurrezko pistan zehar itzuli. Umeekin egiteko ibilbide aproposa, natura eta kulturaren ikasgela.


Adarra | Menditxiki

Summary: Adarra | Menditxiki.

Besadegitik ohiko bidetik errekaraino igo gara eta hemen, Etenetara zuzentzen den xenda barrena jarraitu dugu. Lepora heldu aurretik, ezkerretik igotzen den bidetik tontorrera igo gara. Itzulera, berriz, beste isurialdetik burutu dugu.


Leitzako muinoak | Menditxiki

Summary: Leitzako muinoak | Menditxiki.

Ezkurrako mendatean dagoen Basakabi jatetxearen ondoan kotxea utzi eta Leitzako muinoak ezagutzera abiatu gara. Pista zabala hartu eta berehala eskuin aldera jo dugu Loiategiko kaskura igotzeko. Lehen muino hau pasa eta gertu dagoen lepora jaitsi gara eta aurrez ikusi dugun xendatik baso aldera igotzen hasi gara. Pagadia zeharkatu eta apenas ikusten den xendatik aldapa piko eta gogorrari ekin diogu aska baten ondora ailegatu arte. Aurpegia eta lepoa freskatu, gertu dagoen lurrezko pista zeharkatu eta belarrezko alfonbratik igotzen jarraitu dugu. Petriketaren magalean eskuin aldera zabaltzen den bidetik gertu dugun Eguzkizko muinorantz zuzendu ditugu gure urratsak. Erraz heldu gara tontorrera eta bertan bi buzoi eta ikuspegi paregabea; Kornieta, Ireber, Aralar, Aizkorri, Berian eta abar luze bat. Talaia bikaina atzean utzi eta lepora itzuli gara gertu dagoen Petriketako tontorrean dagoen buzoiaren ondora iristeko. Aurrekoan bezala, panoramika zoragarria. Lurrezko pistak pagadian murgildu gaitu eta bertatik ateratzean gertu dagoen Baztarlako gainean dagoen buzoia ezagutu dugu. Leitza aldera ikuspegi ederra. Itzulera, antenara igotzeko erabiltzen den pista zabaletik egin dugu.


Summary: Irulegiko herrixka eta gaztelua | Menditxiki. Aranzadi Zientzia Elkarteak dionaren arabera, "Irulegi fase kronologiko zabalak barneratzen dituen aztarnategia da, eta arrazoi hori dela eta, erreferentziala izango da Iruñeko arroko bilakaera historikoa ezagutzeko".

Ilundain herritik abiatu eta berehala iritsiko gara baso biziduna hasten den pistaren sarrerara. Sorgin bat tailatuta duen enbor baten ondoan dagoen langa gainditu eta aurrera egingo dugu. Tarte txiki bat bete eta gero, bide zabala utzi eta pinu artean marrazten den xendan egurrezko hamaika irudien ondotik igaroko gara (barraskiloa, igela, hartza, hontza, onddoa, txinatarra, sagua…). Irudi guztiak Ilundain Fundazioko langile eta gazteek eginak dira. Pistara ateratzean, ingurune hesitua duen tximeleten erreginaren mikro-erreserbara gerturatuko gara. Isabel-tximeleta (Graellsia isabellae), gaueko tximeleta handi bat da, batez ere berde kolorekoa. Ilundaingo mikro-erreserba hau espezie honetako munduko lehena da. Langa gainditu eta berriro pista zabala hartuko dugu leporaino igotzeko. Puntu honetan, bide zabala utzi eta GR-220aren seinale zurigorriek (Iruñerriako arroaren itzulia) erakusten diguten norabidean, pinudian murgildu eta bertatik zabaltzen den xendan barrena abiatuko gara. Lehen malda igo orduko, malda handia eta pikoa gainditzeko 150 maila dituen eskailera batekin egingo dugu topo. Goiko aldera iristean, ikuspegia zabaldu egingo zaigu, ezpel eta pinu txiki batzuk izan ezik, ez dugu trabarik izango. Gure mendean, Itzagaondoako ibarreko zereal lurrek osatzen duten puzzle koloretsua, sasoi bakoitzaren arabera kolore desberdinez jantziz. Bidezidorrak pinudi txiki bateraino eramango gaitu eta hau zeharkatzean, aurrez aurre ikusiko dugun ordoki berdearen goiko aldean Irulegiko gazteluaren aurriak agertuko zaizkigu. Tontorrerantz abiatu aurretik, magalean kokatuta dagoen Burdin Aroko herrixkaren aztarnategira gerturatuko gara. Aranzadi Zientzia Elkarteak, 2007 eta 2017 artean gaztelua ikertu eta gero, 2018an honen magalean dagoen herrixka aztertzen hasi zen. Indusketa horien ondorioz, Kristo aurreko I. mendekoa den esku itxura duen brontzezko xafla bat aurkitu zuten. “Irulegiko eskua” izenez ezagutzen den pieza berezi honetan lau lerroko idatziak agertzen dira, eta horietako lehenengoa, “sorioneku” modura transkribatu dute, karaktere paleohispaniarretan eta hizkuntza baskoian idatzia. Adituen arabera, ohiz kanpoko aurkikuntza honek antzinako baskoiek alfabetaturik zeudela erakusten du, eta ez zirela idazten hasi alfabeto latinoan. Baskoieraz idatzitako lekukotasun zaharrena dugu hau. Zinez, antzinako euskarari buruzko aurkikuntza garrantzitsua. Herrixka atzean utzi eta gaztelu aldera igotzeko azken maldari aurre egingo diogu. Iruñerrian ondoen mantentzen den Nafarroako Erresumako Erdi Aroko gaztelua da. Eta hori, Aranguren ibarreko herritar, Larrazkoa elkartea, Nafarroako gobernua eta Aranzadi Zientzia Elkarteak, egindako ikerketa arkeologiko eta berreraikitze lanetan parte hartu izanari zor zaio. Iruñeko erresumaren hastapenetan eraiki zela uste da, garai hartako baskoien defentsa-sistema gotorlekuetan oinarritzen baitzen. Agaramontarren eta beaumontarren arteko gerra zibilean, Leringo kondea izan zen gazteluaren jabea, eta XIV. mendearen bukaeran, Juan Mearin beaumontarra zen hango alkaidea. 1494an, Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako errege-erreginek gaztelua berreskuratu zuten, baina urte berean gaztelua eraistea erabaki zuten. Gaur egun ikusten diren egiturak XIII eta XV. mendeetako eraikuntza faseei dagozkienak dira. Gazteluan dago tontorra adierazten duen buzoi edo gutunontzia eta harresietara igotze besterik ez dugu panoramika zabal eta ederraz gozatzeko. Datozen urteetan egingo diren balizko aurkikuntzek berriro Irulegi bisitatzera ekarriko gaituela desiratuz, etorritako bidetik atzera egingo dugu pistaraino. Bertara heldu baino metro batzuk lehenago, eskuinetik ateratzen den xenda hartuko dugu ibilaldi honen hasieran ezagutu dugun baso bizidunaren bigarren zatia ezagutzeko. Basoa zeharkatzen duen bide honek beste makina bat irudi erakutsiko dizkigu, egurrean edota enborretan tailatutako txakurra, behia, zaldia, kokodriloa, eskua, liburua, hontza, onddoak eta abar. Bide magiko honen azken partean, maitagarrien haritz-enborraren ondora iritsiko gara eta metro batzuk aurrerago eginez, maldan behera zuzentzen den bidezidorretik abiapuntura itzuliko gara.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Tuteran, ama larri zauritzeagatik. Emakumea ospitalean dago, ZIUan, baina haren bizia ez dago arriskuan.

Tuterako Udaltzaingoak 27 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo gauean, ama larri zauritu izana leporatuta. Emakumeari etxean egin zioten eraso, eta, zaurien ondorioz, ZIUan ospitaleratu dute, baina haren bizia ez dago arriskuan.

Udaltzainek 21:15ean jaso zuten abisua: Merindadeen Etorbidean pertsona bat odoletan zegoela, eta minutu batzuk lehenago eztabaida handi bat entzun zela inguruko etxebizitza batean. Udaltzainek pertsona hori aurkitu eta atxilotu egin zuten, eztabaida horretan parte hartu eta bere ama larri zauritu zuelakoan.

Foruzainen polizia etxera eraman zuten atxilotua, eta han egongo da epailearengana eraman arte. Foruzaingoak hartu du bere gain ikertzeko ardura.


Summary: 'Euskara, bihotzetik ahora' lelopean mural bat egin dute Galdakaon. Galdakaoko Udalak eta herriko Euskaraldiko batzordeak herritarrei «euskara erabiltzeko gonbita» egin diete.

Galdakaon (Bizkaia) mural bat margotu dute, eta, haren bidez, Galdakaoko Udaleko Euskara eta Enplegu arloek «euskara erabiltzeko deia» egin dute. Euskara, bihotzetik ahora leloa dago margotuta irudian. Eider Eibar ilustratzaileak diseinatu du murala, eta Enplegu Planeko kideak arduratu dira hura margotzeaz.

Ikusi gehiago: Hormek hitz egingo balute...

Euskaraldiaren harira sortu zen irudia osatzeko ideia, ekitaldiaren herri batzordeak egin baitzuen proposamena. «Euskara erabiltzeko mezua» herrian gelditzea nahi zutelako. Hala, bai Euskaraldiko batzordeak eta bai herriko udalak «euskara erabiltzeko gonbita» egin diete herritarrei. Azalduz euskal hiztunen kopuruak gora egiteko ez dela nahikoa euskara maitatzea, euskaraz dakitenek mintzatzea «ezinbestekoa» dela.

Gogora ekarri dutenez, Eustaten arabera, herritarren %63 euskaldunak dira, baina, Soziolinguistika Klusterrak eta Bagabiz euskara elkarteak egindako azkeneko ikerketen arabera, Galdakaoko kaleetan entzundako elkarrizketen %14,5 soilik izan dira euskaraz.


Summary: Nazien altxor baten mapa ezagutarazi du Herbehereetako Artxibategiak. 1944. urtean ezkutatu zuten altxorra, eta gaur egun milioika euro balio duten harribitxi, urre eta diamante batzuek osatzen dute.

Indiana Jonesen hurrengo filmaren hasiera izan liteke, eta Jones doktorea izatearekin amestu duen ororen abenturarako harra piztuko du ziurrenik: Herbehereetako Artxibategiak milaka dokumentu egin ditu publiko gaur; horien artean, naziek 1944an ezkutatu zuten altxor baten mapa ezagutarazi dute. Kapela eta zartailua hartzeko motiboa badago: harribitxiz, urrez eta diamantez osatuta dago altxorra, eta milioika euro balio du gaur egun.

Sarbide Irekiaren Eguna dute gaur Herbehereetan, eta hori ospatzeko ezagutarazi du Artxibategi Nazionalak mapa. Naziek 1944ko abuztuan atera zuten altxorra Arnhem herriko Robaver banketxetik, Bigarren Mundu Gerran, aliatuen erasotik babesteko. Banketxetik ateratzeko, beroki tartean ezkutatu zuten altxorra, eta gero lau munizio kaxatan sartu eta lurperatu egin zituzten, garai horretako agirien arabera. Ustez, gaur ezagutarazi den mapa horrek adierazten du non ezkutatu zuten altxorra, Ommeren herrian, Herbehereetako erdialdean.

Altxorraren balioa aintzat hartuta, Herbehereetako Estatua behin baino gehiagotan saiatu da hori aurkitzen, baina maparen berri zutenek ez dute aurkitu orain arte; edo inork aurkitu badu, ez du ezer esan. Nazien armadako buru baten laguntza ere izan zuten altxorra aurkitzeko: hark altxorra egon zitekeen lekuaren zirriborro bat egin zuen, eta metalak aurkitzeko gailu batekin saiatu ziren topatzen. Baina alferrik.

Josst Rosendaal historialariak tokiko telebista kate bati adierazi dio ezohikoa dela mapa zehatz bat egotea, baina dena ez dagoela argi gaineratu du, eta galdera asko daudela erantzun gabe. Esate baterako, azaldu du altxorra lurperatu zuten garaian Ommeren herria borroken erdi-erdian zegoela, eta posible dela mapa horrek dioen lekuan lurperatu eta handik gutxira ateratzea, berriro babesteko.

Mapa Herbehereetako Kudeaketa Institutuak aurkitu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, eta Artxibategi Nazionalaren esku egon da. Hagan dago artxibategia, eta 137 kilometro osatzen dituzten agiriak, hamabost milioi irudi, 300.000 mapa eta marrazki historiko, eta 800 terabyte osatzen dituzten artxibo digitalak dauzka. Maparekin batera, beste agiri batzuk ere ezagutarazi ditu: Bigarren Mundu Gerran naziak lagundu zituzten herbeheretarrek gerra amaitu ostean kontzentrazio esparruetan jasandako abusuen berri ematen dute agiri horiek.


Summary: Langileek ez diote enpresari gaixo agiria eman beharko Hego Euskal Herrian. Gizarte Segurantzak zuzenean emango dio enpresari gaixo baimenaren dokumentazioa.

Langileek gaixo agiria enpresari emateko beharra kendu du Espainiako Ministroen Kontseiluak, 2022ko azken bileran hartutako erabaki bati esker. Hala, kontseiluak 625/2014 Errege Dekretua aldatu du, eta aurrerantzean enpresak berak eskuratu beharko du gaixo agiria; Gizarte Segurantzatik lortuko dute agiria orain, telematikoki. Errege Dekretua Estatuaren Aldizkari Ofizialean publikatzean sartuko da indarrean neurri hori.

Gizarte Segurantzak azaldu duen moduan, dekretu horrekin Espainiako Gobernuak «tramiteak azkartu» eta «betebehar burokratikoak murriztu» nahi ditu; izan ere, haien ustetan, egun gaixoaldia hartzeko prozesuak «alferrik» luzatzen dira, eta enpresentzat, langileentzat eta osasun langile publikoentzat onuragarria izango dela diote.

Beraz, hemendik aurrera, gaixo baimena eskatzean osasun langileek ez dizkiote agiriaren bi kopia eman beharko langile gaixoari, bakarra baizik —langilearentzat—. Aurrerantzean, Gizarte Segurantzaren eta gaixo agiriak ematen dituzten entitateen komunikazioa telematikoa izango da, «digitalizazioak eta informazioaren teknologiek ematen duten eraginkortasuna aprobetxatuz».


Summary: Barakaldoko Udalak ez dio helegiterik jarriko kontraten euskara eskakizunen aurkako ebazpenari. Errekurtsoa aurkeztea galdegin dio Euskalgintzaren Kontseiluak, epaia «oso ahula» dela iritzita; auzitegiari egotzi dio EAEko Udalen Legea eta hura garatzeko araudia kontuan ez hartzea. Sasiburu euskara elkarteak salatu du Barakaldoko euskaldunen eskubideak ez direla betetzen.

Barakaldoko (Bizkaia) gertuko kultur zerbitzuak kudeatzeko lehiaketa publikoan gutxieneko euskara maila eskatzea baliogabetu duen ebazpenari ez dio helegiterik jarriko udalak. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren arabera, azpikontratatutako enpresei ezin zaie halako betekizunik jarri, ezin baitzaizkie hizkuntza eskakizun berak «inposatu» langile publikoei eta enpresa pribatuetakoei. Barakaldoko Udalak jakinarazi du ez duela ebazpen horren aurka egingo, ez dagoelakoan «lege oinarririk errekurtsorako». Kontrakoa adierazi du, ordea, Euskalgintzaren Kontseiluak: Amaia del Campo alkateari (EAJ) bidalitako gutun batean, helegitea aurkezteko eskatu dio, epaia «oso ahula» delakoan.

Izan ere, Kontseiluak ohar bidez azaldu duenez, auzitegiaren ebazpena 2014ko epai batean oinarritu da, baina ez die erreparatu ondoren onartutako arauei; batez ere, 2016ko Udal Legeari eta hura garatzeko 2019an onetsitako dekretuari. Hain justu, tokiko erakundeetan hizkuntza ofizialak nola erabili arautzen du dekretu horrek, eta berariaz jasotzen du kontratuetan «kasu bakoitzean beharrezkoak diren klausulak» txertatzea. «Indarrean dagoen araubideak modua ematen du herritar guztien eskubideak bermatzeko hizkuntza klausulak ezartzeko. Are zehatzago, lanpostuetan hizkuntza ofizial bietan jarduteko gaitasuna duten langileak jarri beharra jasotzen du, eta epaiak ez dio horri erreparatu», nabarmendu du Kontseiluak.

Ildo horretan, Idurre Eskisabel idazkari nagusiak berretsi du «oso garrantzitsua» dela erakunde publikoek halako hizkuntza irizpideak ezartzea kontratentzat, bermatzeko enpresa pribatuek euskaraz emango dituztela zerbitzuak: «Gogoan izan behar dugu kasu horretan kontratatzailearen egoera juridikoa ez dela herritar norbanakoarena, administrazio zerbitzu kudeatzailearena baizik. Izan ere, zerbitzu publikoa enpresa pribatuak ematen badu ere, herritarrak eskubide guztien jabe izaten jarraitzen du, hizkuntza eskubideak barne. Hortaz, euskaldunon eskubideak ere bermatu behar ditu, eta, beraz, erabat legezkoa eta zilegi da administrazioak kontratuetan euskararen ezagutza eskatzea herritar guztien eskubideak bermatzeko». Hori dela eta, Kontseiluak «txalotu» egin du Barakaldoko Udalak hizkuntza irizpideak ezarri izana, eta horregatik galdegin dio helegitea aurkeztea.

Antzeko argudioak izan ditu ahotan Iñigo Urrutia hizkuntza zuzenbidean adituak, gaur goizean Euskadi Irratian egindako adierazpenetan. Haren ustez, «juridikoki erabat eskasa» da ebazpena, «oinarri juridiko ahulak» dituelako. «Larritzat» jo du auzitegiak Udal Legea ez ezagutzea, baina, horrez gain, Espainiako Auzitegi Gorenak arloan emandako jurisprudentzia ere ez barneratzea egotzi dio; izan ere, Lasarte-Oriako Udalaren kasu batean, auzitegi horrek ebatzi zuen zilegi dela kontratu publikoetan hizkuntza eskakizun berak galdegitea.

26 langile

Udalak 2021ean egin zuen gertuko kultur zerbitzuak kudeatzeko lehiaketa publikoa, 4,6 milioi eurokoa. Baldintza gisa ezarri zuen langile guztiek —guztira, 26 lagun— gutxieneko euskara maila bat egiaztatzea, edo bi urteko epean maila hori izateko ikasketak gauzatzea. Teknikarientzat, hirugarren euskara eskakizuna (C1) galdegin zuen udalak; administrazio langileentzat eta mantentze lanez arduratzen direnentzat, berriz, bigarrena (B2). CCOOk lehiaketaren aurka egin zuen, besteak beste argudiatuta hizkuntza betebehar horiek ez datozela bat errealitatearekin. Sindikatuaren iritziz, aurrez hizkuntza eskakizunik ez egoteak ez zuen galarazi «egoki» lan egitea, langileetako batzuek badakitelako euskaraz. Era berean, uste du «erabiltzaileen errealitate linguistikoa» aztertu beharko litzatekeela halako erabaki bat hartu baino lehen.

Auzitegiak bat egin du CCOOren ikuspegiarekin, eta udalari adierazi dio ez duela eman hizkuntza eskakizunen inguruko argudiorik. Udalak, berriz, erantzun du udaleko kultur etxeen langileen subrogazioa «bermatu» egin duela beti.

Kontseiluak berretsi du «oso larria» dela ebazpena, «herritarren eskubideen urraketak betikotuko dituelako, administrazioaren lanak kanpoko enpresa bati esleitzen zaizkion bakoitzean». Eskisabelek salatu du «botere judiziala hizkuntza politika egiten» ari dela, eta dei egin du ebazpenari «batasunetik eta bateratasunetik» aurre egitera; ildo horretan, iragarri du eragile sozial, politiko eta sindikalekin harremanetan jarriko dela, «erantzunean inplikatzeko». ELA sindikatuak ere «hizkuntza eskubideen aurkako erasotzat» hartu du ebazpena, eta gogoratu du langileek ere euskaraz lan egiteko eskubidea dutela.

Sasiburukoak, haserre

Barakaldoko Sasiburu euskara elkarteak ere kezka adierazi du ebazpenaren harira. Ohar bat igorri du, eta irmo mintzatu da: «26.251 euskaldun eta 20.286 ia euskaldun gara Barakaldon, eta gure hizkuntza eskubideak ez dira betetzen». Erantsi du herrian «ezintasun nabarmena» dutela euskaraz bizitzeko, eta oztopo ugari topatzen dituztela, hain justu, udal zerbitzu publikoetan: «Kultur etxeetan, kiroldegietan, liburutegietan... maiz erdaraz aritzera behartuta egoten gara: euskarazko arreta eskasa edo zuzenean ezinezkoa, gaztelaniaz bakarrik eskaintzen diren ikastaroak... Horrek guztiak deseroso sentitzera garamatza, hau da, euskaldunok gure jaioterrian arrotz sentitzera».

Hartara, eskakizun «xumea» egin dute Sasiburuko kideek: «Legea bete dadila». Izan ere, uste dute legeak euskaraz bizitzeko aukera bermatu beharko liekeela. «Baina egoera honetaz kexu garenean, babestu beharko gintuzketenak gure aurka jartzen dira». Horren adibide aipatu dute sistema judizialaren jarduna, eta «beldurra» adierazi dute, beren herriari lotutako ebazpena «aurrekari» bilaka daitekeelako.


Summary: Aixeindarrek beste parke eoliko bat eraiki nahi du Araban, zortzi sorgailukoa. Arraia-Maeztuko, Iruraiz-Gaunako eta Donemiliagako lurrak ukituko lituzke. Azazetakoaren alboan legoke, eta 40 MWko ahala izango luke.

Araban beste parke eoliko bat eraikitzeko bidea hasi du Aixeindarrek. Iberdrolak eta Eusko Jaurlaritzak Energiaren Euskal Erakundearen bitartez osaturiko elkarteak zortzi aerosorgailu berri jarri nahi ditu Laminoriako lurretan. Hiru udalerriko lurretara hedatuko litzateke parkea: Arraia-Maeztura, Iruraiz-Gaunara eta Donemiliagara. Bultzatzaileen arabera, 40 megawatt argindar sortzeko ahal gordina izango luke azpiegiturak. Industria Administrazioaren Arabako lurralde ordezkariak atzo eman zuen baimen eskaeraren berri, EAEko aldizkari ofizialean. Tramite burokratikoen lehen pausoa da, eta, jakinarazpen publikoarekin batera, hogei eguneko epe bat hasi zen, norbaitek ingurune horretan bertan antzeko beste egitasmo bat eraikitzeko asmoa duen jakiteko. Aixeindarrek Araban eraiki asmo duen hirugarren parke eolikoa da Laminoriakoa. Beste biak Labrazakoa eta Azazetakoa dira, eta haien tamaina eta ahal bera du horrek, hala aerosorgailu kopuruari dagokionez, nola ustezko argindar ekoizpenari. Arkamun eta Iturrietan eraiki nahi zituenak, berriz, bertan behera gelditu ziren. Aldundiak iragan azaroan bultzada eman zion Azazetako parkeari, tramitazio administratiboa bere gain hartu ondoren. Esku hartzeko eskatu zion Iberdrolak abuztuan, egitasmoak ukitzen dituen sei udalen arteko akordioa ezinezkoa zela iritzita. Azkenean, aldundiak bere gain hartu du antolakuntza urbanistikoaren banaketaren diseinua, eta orain, besteak beste, ingurumen inpaktuaren ikerketak enkargatu ahal izango dira. Kontuan hartzeko moduko aurrekaria da, Laminariako egitasmoak ukitzen dituen hiru herriak Azazetakoaren korapiloaren barnean baitzeuden. Bi parkeak elkarren alboan egongo dira; hortaz, ikusteko dago ea aldundiak nola jokatzen duen orain. Ea aurrekaria aplikatzen duen edo, orduan bezala, hiru hilabeteko epea ematen dien udalei. Eraikuntza epei dagokienez, Azazetakoa 2025erako martxan egotea espero du Aixeindarrek.

44. eskaera Laminoriako parkearena Hego Euskal Herriko administrazioek mahai gainean duten parke eoliko bat eraikitzeko 44. eskaera da. Nafarroako Gobernua 27 proiektu berri tramitatzen ari da; Eusko Jaurlaritza, beste 11 —Laminoriakoa barne—; eta beste hiru badira, gutxienez, Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioan —50 megawattetik gorako instalazioak han tramitatzen dituzte—; Statkraft enpresak iragarritako biak gehitu behar zaizkie horiei. Gehiago ere espero dira, energia eolikoaren sektorea indarra hartzen ari baita 2021etik. Gaur egun, 44 parke eoliko ari dira lanean Euskal Herrian. 1.400 errota edo poste inguru dira, lurrekoak guztiak, eta mendietan zein landa eremuetan daude. 1.520 megawatteko potentzia dute guztien artean. Beste 44 eskaerak egitasmoetan mamitu ahala eraikiko balira, 1.490 megawatt gehiago erantsiko lituzkete parke berriek eta, beraz, Euskal Herriko indar eolikoa orain halako bi litzateke aurki.


Summary: CFDTren ezezkoarekin hasi ditu Bornek erretretari buruzko azken negoziazioak. Adina 65 edo 64 urtera atzeratuz gero mobilizatuko dela ohartarazi dio sindikatu erreformistak. «65 urteko erretreta ez da totem bat», onartu du Frantziako lehen ministroak

Azken txanpan sartu da erretretaren erreformaren negoziazioa. Gaur-biharretan gizarte eragileetako ordezkariekin bilduko da Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroa, ezinezkoa dirudiena lortzeko: sindikatu batzuek erreforma babestea. Hasteko, ezezko borobila eman dio sindikaturik handienak, CFDT erreformistak.

Frantziako Gobernuak hilaren 10ean aurkeztuko du bere proposamena, eta hilaren 23ko ministroen kontseiluan onartuko du, ahal dela udaren amaieran indarrean izateko.

Beste xede zail baina ez ezinezko bat ere badute egun hauetan Bornek egingo dituen bilerek: Errepublikanoak (LR) eskuineko alderdiaren onespena eskuratzea. Haren botorik gabe, litekeena da Frantziako Gobernuak berriro erabiltzea lege bat bozketarik gabe onartzeko aukera ematen duen Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua. Dagoeneko hamar aldiz baliatu du Bornek, besteak beste, aurtengo aurrekontuak onartzeko.

Negoziatzeko prest

Tresna hori gehiegi erabiltzeak bere gobernuaren irudiari kalte egiten dion jakitun, elkarrizketarako jarrera erakutsi nahi izan du Bornek. Bilera sorta hasi aurretik, Franceinfo irratian lehen ministroak argi utzi du erreformaren puntu batzuk ez daudela lotuta, eta espresuki aipatu zuen erretretaren adina 62 urtetik 65 urtera luzatzeko proposamena: «Erretreta 65 urterekin hartzea ez da totem bat».

Esaldi hori Errepublikanoei begirako keinu baten gisa interpreta daiteke, haien artean askok esan baitute gehiegizkoa iruditzen zaiela erretretaren adina 65 urteraino atzeratzea, eta 64 urterekin moldatuko liratekeelako. Ia erabat bazter daiteke gobernuak hortik behera egitea, bere Urteberriko mezuan bertan Emmanuel Macron Errepublikako presidenteak esan baitzuen derrigorrezkoa ikusten zuela adina gibeleratzea, bestela sistemak defizit jasangaitzak izango dituelakoan.

65 ala 64 urte izan, sindikatu guztiek erabat arbuiatu dute erretiroa hartzeko adina luzatzea, eta aspaldi ikusi gabeko batasun bat erakutsi dute. Gaur bertan, Bornerekin bildu ondoren, jarrera irmoa erakutsi du Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak: «Ez dugu pasatzen utziko apalenei kalte egingo dien erreforma bat [...] Hemen esango dut eta lehen ministroari esan diot: erretiroaren adina 64 edo 65 urtera atzeratzen bada, CFDT mobilizatu egingo da erreformaren aurka».

Kolpea da erantzun hori gobernuarentzat, CFDT baita sindikaturik handiena sektore pribatuan, baina baita erreformarako prestasunik handien erakusten duena ere. Hain zuzen, Berger prest azaldu da adinaren gibeleratzea ez den beste puntu batzuk negoziatzeko, hala nola lan gogorrean aritu direnen aldeko neurriak, erretretara gerturatzen ari direnen baldintzak, eta gutxieneko pentsioak. Jarrera hori bera du CFTC sindikatu kristauak. «Bilerak ez dira alferrikakoak», aldarrikatu du Cyril Chabanier CFTCko presidenteak.

Bilerek ez dutela ezertarako balio uste du, berriz, CGTk. «Ez dugu erreformaren periferikoak eztabaidatzeko asmorik», adierazi du Catherine Perret sindikatuko bigarren buruak. Bilera baliatuko du gobernuari ohartarazteko «zer arrisku duen sindikatu guztien eta frantziarren %80ren aurka egiteak».

Lehen protesta, 21ean

Mahai gainean dagoen gaietako bat da lan bizitza luzea izan dutenen egoera. Alde horretatik, Bornek baztertu egin du pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak luzatzeko aukera: «Ez gara joango Touraine legeak aurreikusten dituen 43 urteak baino urrunago [...] Inork ez du 47 edo 48 urte lan egin beharko». Enpresen eta langileen kotizazioak emendatzea ere baztertu du gobernuak, horren lanaren kostua handituko lukeelako.

Pentsioen erreforma ez da soilik bulegoetan jokatuko. Sindikatuek ohartarazi dute kalera ateratzeko prest daudela. Lehen protesta hilaren 21erako deitu dute gazteen aldeko elkarte batzuek.


Summary: Nicolas Redondo hil da, UGTko idazkari nagusi izandakoa. 1927an jaioa zen, Barakaldon (Bizkaia), eta 95 urte zituela hil da. 1976 eta 1994 artean izan zen sindikatuko burua, eta PSOEko diputatu ere izan zen Espainiako Kongresuan.

Nicolas Redondo Urbieta hil da (Barakaldo, Bizkaia, 1927 - Madril, 2023), UGT sindikatuko buruzagi historikoa. Sestaoko Naval ontziolan lanean hasi zen 1945ean, eta urte hartan bertan afiliatu zen PSOEra eta UGTra. 1976 eta 1994 bitartean izan zen sindikatuko idazkari nagusia, eta PSOEko diputatu Espainiako Kongresuan 1977 eta 1987 artean.

UGTk berak eman du heriotzaren berri bart: «Espainiako sindikalismoko ezinbesteko ikur izan zen frankismo garaian, trantsizioan eta baita demokrazian ere». Izan ere, frankismo garaian hainbat aldiz atxilotua eta epaitua izan zen; lehen aldiz, 1951n. Besteak beste, 1967an ere atxilotu zuten, Ramon Rubial eta Eduardo Lopez Albizu buruzagiekin batera, eta Las Mestasera (Espainia) deserriratu; 1971n ere atxilotu zuten, Felipe Gonzalezekin eta Enrique Mugika Herzogekin batera.

Diktadura amaitu berritan izendatu zuten UGTko idazkari nagusi, 1976an, eta Moncloako Hitzarmenen bultzatzaile nagusietako bat izan zen 1977an. 1971tik zen sindikatuko idazkari politikoa. Kargu hori PSOEko diputatu izatearekin uztartu zuen: Bizkaiko ordezkaria izan zen Espainiako Kongresuan hamar urtez. 1977an, 1979an, 1982an eta 1986an hautatu zuten, baina 1987an uko egin zion aulkiari, Felipe Gonzalezen gobernuarekin zituen desadostasunak tarteko, eta, CCOOrekin batera, 1988ko azaroaren 14ko greba orokor arrakastatsua deitu zuen.

1994. urtean utzi zion UGTko idazkari nagusi izateari, eta geroztiz ez du kargu politikorik izan, nahiz eta egin dituen agerraldi publikoak.

PSEren lehen kongresua, 1977ko martxoan, Igeldon (Donostia). Lehenengo lerroan, ezkerretik hasita, laugarrena da Redondo, eta tartean dira, besteak beste, Ramon Rubial, Felipe Gonzalez eta Txiki Benegas. BERRIA

Redondoren heriotzak erreakzio ugari eragin ditu, eta asko izan dira haren ibilbidea goraipatu dutenak. PSOEk, adibidez, esan du «sozialista eta bere bizitza osoa langileen eta gizartearen eskubideen aldeko borrokara eskaini zuen gizona» zela. Yolanda Diaz Espainiako presidenteordeak, berriz, Redondo «sindikalista bikaina» izan zela azpimarratu du: «Langileen defentsari, askatasunari eta demokraziari eskaini dio bizitza». Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak nabarmendu du «Espainia demokratikoko pertsonaiarik nabarmenduenetakoa» izan dela.


Summary: Kevin McCarthy errepublikanoak ez du babes nahikorik lortu AEBetako Ordezkarien Ganberako buru izateko. Aldeko 203 boto lortu ditu McCarthyk, baina 218 behar ditu Ordezkarien Ganberako buru izateko.

Kevin McCarthy Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) alderdi errepublikanoko kideak galdu egin du Ordezkarien Ganberako buru izateko lehenbiziko bozketa. Aldeko 203 boto lortu ditu McCarthyk lehenbiziko saiakeran; Hakeem Jeffries alderdi demokrataren New Yorkeko hautagaiak, berriz, 212.

McCarthyren babes faltak agerian utzi ditu «errepublikanoen arteko desadostasun sakonak». Izan ere, alderdi errepublikanoko zenbait kongresukidek Andy Biggs hautagaiaren alde bozkatu dutenean gertatu da blokeoa. Biggsek bere sare sozialetan argi utzi du McCarthyk «erretiroa hartu» behar lukeela. CNN komunikabidearen erranetan, lehenbiziko saiakeran McCarthyren alde egin ez dutenek Jim Jordan hautagaiaren alde bozkatuko dute.

Errepublikanoek, ordea, 222 aulki dituzte; beraz, McCarthyk lau boto soilik galtzen ahal ditu, Ordezkarien Ganberako buru izan nahi badu. Izan ere, arauen arabera, prozesua behin eta berriz errepikatuko da hautagaietako batek 218 boto lortu arte. Prozesua blokeatuta gelditu zen azkeneko aldia 1923. urtean izan zen: bederatzigarren saiakeran atera zen garaile hautagai bat.


Summary: 2022ko auzi eta gertakari nabarmenen bilduma. Joan den urteko laburpenaren barrenean, auzi eta eztabaidarik nabarmenenak biltzen dituzten bideoen zerrenda ondu du BERRIAk. Euskal Herritik hasi, eta Kongoko Errepublika Demokratikoraino.

Hausnarketa, auzi eta eztabaida ugari utzi ditu atzean 2022. urteak, baita sorpresa eta poz anitz ere. Ibilbide horretan adi egon da BERRIA, eta ikus-entzunezko zenbait pieza ondu ditu. Urteko lehenbiziko bideoetako bat Portu bat hurbilago izenburupean argitaratu zen. Hartan, BERRIAk duela bi urte egindako bidaia baten kronika ageri da: Andaluziako Puerto de Santamariako espetxeetara egindako bidaia batena, zehazki.

«Minbizia hitza lehenengo aldiz entzuten duzunean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko», dio Min Bizia erreportajeko protagonistetako batek. Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bueltan egindako pieza bat da, non eritasuna hurbiletik bizi duten hiru lagunen testigantzak jaso dituen BERRIAk.

Ikusi gehiago: 2022. urteko bideoak

Bideo hunkigarriak ere egon dira 2022an. Martxoan, erraterako, Ukrainatik 26 lagun etorri ziren Euskal Herrira, eta BERRIAk aukera izan zuen haiekin egoteko. Diana Hryhorian izan zen Kiev utzita Euskal Herrira etorri ziren iheslarietako bat, eta harekin solastatu zen BERRIA. Hilabete berean, Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetaria Kongoko Errepublika Demokratikoan egon zen, eta hango emakumeek bizi duten egoeraren inguruko erreportajea egin zuen. Alboan gobernuz kanpoko erakundearen arabera, Kongoko Errepublika Demokratikoan 100.000 emakume bortxatzen dituzte urtero.

Apirilean, Euskal Herrira itzuli zen BERRIA, eta zazpi lurraldeetan barrena ibili, Korrikaren inguruko zenbait ikus-entzunezko pieza argitaratu baitzituen. Hirugarren egunean, adibidez, Lara Madinabeitia berriemaile bereziak bideo kronika egin zuen, bezperan zer gertatua zen eta egun horrek zer ekarriko zuen azaltzeko.

Kea dario: Zubietako erraustegia izenburupean argitaratu zen erreportaje bat maiatzean. Izenak dioen moduan, Zubietako erraustegiaren inguruko hausnarketa egiten da hartan, eta eraikitzeko lanak hasi zirenez geroztik gertatutakoak eta horren ondorioak aztertzen dira.

Ekainean kanpora begiratu zuen BERRIAk bertze behin, Rodrigo Londoño Echeverri 'Timochenko' Kolonbiako politikari eta komandante ohia elkarrizketatu baitzuen. Bertzeak bertze, Petroren garaipenaz, gerrillari ohi eta politikari gisa egin duen ibilbideaz eta Kolonbiaz mintzatzen da bideoan.

Ahomentan atalerako ere ikus-entzunezko pieza interesgarriak ondu ditu BERRIAk, eta horien artean dago Kattalin Barcena eta Amets Aranguren musikariei egindakoa. Elkarrizketa hori izan da urte osoan gehien irakurri direnetako bat, eta bideoek ere arrakasta izan dute.

Urteko bilduma guztietan lekua izan du Irulegiko Eskuak, eta bideoen zerrendan sartzea ere lortu du. Mattin Aiestaran arkeologoari egindako elkarrizketa 2022ko bideorik garrantzitsuenetako bat da. Eskua aurkitu zuenean bizitakoak, zer zen jakitean izandako erantzuna eta ondoren etorritako oihartzun mediatikoa izan zituen hizpide Aiestaranek BERRIArekin.

Bertsolari Txapelketa Nagusiaren barrenean, buru-belarri aritu ziren BERRIAko zenbait kazetari ikus-entzunezko edukiak prestatzen. Ondutako saioetako batean, Maider Galardi kazetariak izenburua jartzen zion bertso saio bakoitzari. Irungo finalaurreko puntuaketarengatik sortutako gorabeheren inguruan ere mintzatu zen. Txapelketa amaitu zenean, gainera, Maialen Lujanbiorekin solastatu zen BERRIA.

Eztabaidaezina da bertsolaritzak oihartzun handia duela Euskal Herrian, baina zer gertatzen da arlo horretan jarduten ez duten kultura sortzaileekin? Izan ere, Euskal Herriko sortzaile anitzek adierazi dute irla batean eta urez inguratuta sentitzen direla. Auzi horri erreparatu zion BERRIAk urtearen amaieran, eta bost lagun elkartu zituen sortzaileez eta sorkuntzaz mintzatzeko: Dom Campistron, Leire Vargas, Maitane Serrano, Oier Zuñiga eta Gartxot Unsain. Testigantza horiek biltzearen emaitza da Irla den isla dokumentala.


Summary: Enkarterrin beste parke eoliko baterako proiektua aurkeztu dute. Euskal Haizie enpresak sei haize errota jarri nahi ditu Gordexola, Zalla eta Gueñesko lurretan.

Urtea indarrez hasi dute energia konpainiek. Hiru egun eskasean, bi parke eoliko jartzeko proiektuen berri eman du EAEko aldizkari ofizialak. Asteartean zabaldu zen Aixeindarrek Arabako mendialdean zortzi aerosorgailu jarri nahi dituela, Arraia-Maeztu, Iruraiz-Gauna eta Donemiliagako lurretan. Gaur, berriz, Las Llanas izeneko proiektua argitaratu du aldizkari ofizialak.

Euskal Haizie izeneko enpresarena da. Meñakan du egoitza (Bizkaia), eta Fisterra Energy Galiziako energia konpainiaren adar bat da.

Beste bi proiektu ditu martxan Euskal Haiziek: Cantoblanco (Añana eta Erriberagoiti, Araba), eta Artzentales (Artzentales, Sopuerta, Galdames eta Muskiz, Bizkaia).

Baimena jasoz gero, azken horretatik gertu egongo litzateke Las Llanasko parkea, biak Enkarterrin baitaude, Bizkaiko mendebaldean.

Euskal Haizieren parke eolikoen proiektuen artean txikiena da Las Llanaskoa, jarri nahi dituzten bost haize errotek 36,6 megawatt-orduko (MWh) potentzia baitute. Ilso Eguen eta Rigadas mendien artean egongo lirateke.

Cantoblancon eta Artzentalesen, berriz, Euskal Haiziek zortzi errota jarri nahi ditu, 49,6 megawatt-orduko potentziarekin.

Joan den abenduan, Enkarterrin Parke Eolikorik Ez plataformak mendi martxa bat egin zuen Artzentalesko parkearen aurka. Lau udalerriak proiektuaren aurka azaldu dira.


Summary: EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte. EA Bizirik plataformak alderdiko zuzendaritza jo du erruduntzat. Eba Blancok esan du ez duela erantzukizunik afera horretan.

EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituztela salatu dute. Horien artean daude afiliazio eten dieten bost kideetako hiru: Maiorga Ramirez Nafarroako parlamentari eta ildo kritikoko burua, Iratxe Lopez de Aberasturi Arabako EAren koordinatzaile ohia eta Mikel Goenaga Gipuzkoako EAren koordinatzaile ohia. Bestalde, Koldo Amezketa eta Ikerne Badiola alderdikideen kontuak ere itxi dituzte.

Horrez gain, kritikoek salatu dute Azpeitiko (Gipuzkoa) EAren Twitter kontua ere itxi dutela. EAko zuzendaritzak adierazi du, ordea, ez dutela horren inguruko jakinarazpenik jaso. Are gehiago, azaldu dute ikerketa bat egin dutela, eta kontu hura iazko martxotik dagoela itxita. Hala, «fede txarrez» egindako salaketa bat dela adierazi dute.

Oro har, Eba Blanco EAko idazkari nagusiak adierazi du hark ez duela zerikusirik gertatutakoarekin, eta salatu du aferaren harira pairatzen ari den jazarpena ez dela «onargarria»: «Debatearen eta adierazpen askatasunaren alde nago, beti errespetuz».

EA Bizirik plataformak —ildo kritikoko kideek eratua da—, ordea, ez du bat egin Blancok esandakoekin, eta «sorgin ehizan» aritzea leporatu dio zuzendaritzari: «Ahots ezberdinak eta aniztasuna berriro isilarazi nahian hasi du 2023a batzorde exekutiboak». Blancori, berriz, erantzun dio gertatutakoak ez duela bat egiten haren adierazpenekin, eta erantzun bat emateko eskatu dio: «Egia bada ez duzula zerikusirik honekin guztiarekin, bihar goizean zure batzorde exekutiboko kide baten –ondo dakizu zein den– dimisioa iragarri beharko zenuke».

Zenbait txiolarik ere salatu du ildo kritikoko kideen kontuak itxi izana, eta adierazpen askatasunaren aurkako erasotzat jo dute.

Ez da Twitterrek EAko ildo kritikoko kideen kontuak ixten dituen lehen aldia. Martxoan, Ramirezen eta Miren Aranoa EAren Nafarroako koordinatzaile ohiaren kontuak ere itxi zituzten, eta salatu zuten Donostiako eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren kontuak ere itxi zituztela. Orduan, «zentsura eta errepresioa» salatu zituen Aranoak.


Summary: Egoera «eramanezina» dela salatu dute Bizkaiko etxez etxeko langileek. Lau eguneko greba egiten ari dira, ELA sindikatuak deituta. Soldatak igotzeko eta lan osasunean hobekuntzak egiteko eskatu dute gaur Bilbon izandako manifestazioan.

Etxez etxeko laguntza ematen duten Bizkaiko langileek zazpi urte daramatzate hitzarmenik gabe. Eta soldatak izoztuak dituzte 2014tik. Egoera hori salatu nahian, lau eguneko greba egiten ari dira aste honetan, ELA sindikatuak deituta. Besteak beste, manifestazioa egin dute gaur, Bilbon. Ehun lagun baino gehiago bildu dira Bizkaiko Foru Aldundian, eta udaletxera joan dira, Ez gara ikusezinak lelopean. Emakumeak gehienbat. CCOO eta UGT sindikatuek ere lau eguneko grebara deitu dute aste honetarako.

«Soldataren eta hitzarmenaren arazoa izateaz gain, gure lan osasuna oso prekarioa da», salatu du Belen Baranda ELAko ordezkari sindikalak. Hori ikusirik, soldatak igotzeko, erosteko ahalmena berreskuratzeko eta lan osasunean hobekuntzak egiteko eskatu dituzte, besteak beste. Barandaren arabera, patronalak ez die «ezer» eskaintzen: «Hiru urtean soldata %3 igotzea, hori miseria hutsa da». Abenduaren amaieran patronalarekin elkartzekoak ziren, baina beste aldeak bertan behera utzi zuen bilera. «Oraingoz, bilera airean dago». Barandak adierazi du ez dutela beste aukerarik, egoera ikusita: «Gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak dira, eta langile gehienak lanean daude, baina ahal dugunok kalera irteten jarraitu behar dugu». Babesa eman nahian, zahar etxeetako langileak manifestazioan izan dira.

Kamiseta zuriak jantzita eta danborrak eskuan, Kale Nagusia zeharkatu dute, oihuka: «Etxez etxeko zaintza, beharrezko zerbitzua». Bilboko erdigunean dagoen bidegurutze batean geldialdia egin dute, Urkixo zumarkalean . Beste oihu batzuk han: «Ez dituzue langileak gehiago esplotatuko». Plaza Biribilean ere geldialdia egin dute. Eta tranbiak itxaron egin behar izan du grebalari guztiak igaro arte.

Instituzioen pasibotasuna

Bizkaia osoko langileak bildu dira hiriburuan: Eider Uriarte Busturialdetik etorri da protesta egitera, beste kide batzuekin. «Indar betean gatoz, eta beldurrik gabe, pentsatzen duguna esatera», nabarmendu du. Egungo egoera «eramanezina» dela salatu du, eta argi utzi du garaia dela gauzak aldatzeko.

Udaletxean, danbor hotsek lagunduta, oihuka jarraitu dute: «Udala, entzun: etxez etxeko laguntza borrokan». Barandaren iritziz, udalari ez zaio inporta langileen egoera: «Enpresa pribatuen esku uzten dute zerbitzua, eta haiek ez dute ezer egiten: pasibotasun osoa». Eskaileretan kokatu dira langileak. Eta 80 urte baino gehiago zituen emakume bat igaro da handik. Izan ere, etxera laguntzera joaten den emakumea manifestazioan zegoen. Langileari babesa eman dio: «Animo, ea lortzen duzuen!».


Summary: Kolonbiako Gobernuak indargabetu egin du ELNrekin adostutako meniarako ituna. ELNk esan du ez duela «aldebiko su eten baten proposamenik eztabaidatu» gobernuarekin izandako negoziazioetan. Gobernuak gerrillari eskatu dio «egiaztatzeko moduko menia bat aldarrikatzeko».

Kolonbiako Gobernuak bertan behera utzi du ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin adostutako aldebiko su etenerako dekretua. Hala jakinarazi berri dute Kolonbiako Barne ministro Alfonso Pradak, Defentsa ministro Ivan Velazquezek eta Bakerako goi mandatari Danilo Ruedak gaur, Nariño jauregian egindako prentsa agerraldian, Bogotan. Gobernuak erabaki hori hartu du, hain zuzen, ELNk gobernuarekin sinatutako sei hilabeterako meniarako lortutako adostasuna ukatu ostean. Gerrillak ohar bidez ziurtatu du ez duela bat egiten Kolonbiako presidente Gustavo Petrok abenduaren 31n iragarritako neurriekin. Hori ikusita, Pradak ELNri eskatu dio «egiaztatzeko moduko su eten bat aldarrikatzeko», lurraldeko eta nekazarien komunitate etnikoen aginduari erantzuteko».

Gobernuaren arabera, denera bost talderekin sinatu zuen menia: gerrillarien aldetik, ELNrekin, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidenteen Estatu Nagusi Zentralarekin eta Segunda Marquetaliarekin; paramilitarren aldetik, berriz, AGC Kolonbiako Autodefentsa Gaitanistekin eta Sierra Nevadako taldeekin.

Ikusi gehiago: Petro presidenteak su etena sinatu du bost gerrillari eta paramilitar talderekin

ELNk atzo kaleratutako ohar batean zehaztu zuenez, gobernuarekin negoziatzen aritu den gerrillari talde horretako ordezkaritzak ez zuen «aldebiko su eten baten proposamenik eztabaidatu», eta, beraz, ziurtatu zuen oraindik ez zegoela akordiorik arlo horretan: «Hainbat modutan adierazi dugu ELNk elkarrizketa mahaian adosten dena baino ez duela betetzen. Ezin da akordio gisa onartu gobernuaren aldebakarreko dekretu bat». Zehazki, gobernuaren dekretua «hurrengo zikloan aztertzeko proposamen modukotzat» hartu du ELNk, eta, horrela, hautsi egin du 2022ko amaieran Petrok egindako iragarpena. Izan ere, Kolonbiako presidenteak jakinarazi zuen gobernuak aldebiko su etena lortu zuela gerrilla horrekin eta beste lau talde armatuekin. Dena dela, ELNrekin bake elkarrizketak izan ostean, gobernuko ordezkaritza taldeko buru Otty Patiñok aitortu zuen negoziazio mahaian egindako proposamena izan zela aldebiko su etena, Petrok iragarritakoa, baina inoiz ez zutela «ondoriorik» mamitu.

ELNren iragarpenaren ostean, Kolonbiako Gobernuak jakitera eman zituen bost gerrillari eta paramilitar talderekin sinatutako sei hilabeterako su etenerako dekretuak; zehazki, gobernuak zehaztu zuen ELN ere zerrenda horretan sartuta dagoela. Bide horretan, Defentsa ministroak sinatutako dokumentuak zehazten duenez, «Bakerako goi mandatariak emandako informazioaren arabera, gobernuari eskatu diote, besteak beste, ELNk bere gain dituen lurraldeetan su etena dekretatzeko».

Gisa horretara, dekretuak ezartzen du «gobernu nazionalaren eta ELNren arteko aldebiko su etena urtarrilaren 1etik ekainaren 30era indarrean egotea. Hori bai, gobernuak meniaren iraupena luzatu ahal izango du, «egiaztatzeko mekanismoak egiaztatu ondoren». Hain zuzen, egiaztatze horretan parte hartuko dute Nazio Batuen Erakundeko Egiaztatze Misioak, Amerikako Estatuen Erakundearen Bake Prozesuari Laguntzeko Misioak, Herriaren Defentsa Erakundeak eta Eliza katolikoak. Horrez gain, talde armatu horietako kideen aurkako «operazio militarrak eta polizialak berariaz etengo dira, elkarrizketa mahai bat ezartzea errazteko.

Dokumentuaren arabera, bost gerrillari eta paramilitar taldeen dekretuek «antzekotasunak» dituzte, baina baita «desberdintasunak» ere: alde batetik, Bogotak nahi du ELNrekin eta FARCeko disidenteekin «bake prozesuan parte hartzea eta akordioa betetzeko prozeduren barruan egotea»; Segunda Marquetaliarem, AGCren eta Sierra Nevadako paramilitarren kasuan, berriz, dekretuek «justiziaren mende» egoteaz hitz egiten dute, «estatus politikorik ez dutelako».

Ezohiko goi bilera

ELNren jarrera dela eta, Kolonbiako presidenteak ezohiko goi bilerara deitu zuen atzo Barne ministrorekin, Defentsa ministroarekin eta Bakerako goi mandatariarekin. Bilera horren helburua da gerrillaren iragarpen horren eta gobernuaren hurrengo ekintzen osteko agertoki berria aztertzea. Bestalde, Patiñok azaldu zuenez, meniarako proposamena izango da hurrengo negoziazioetako «lehen gaia». Bogotaren arabera, hilabete honetan bertan hasiko dituzte elkarrizketak, Mexikon.

Azaroaren 4an, Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman zioten erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat.

Ikusi gehiago: Kolonbiak arautu egin ditu talde armatuekiko bake elkarrizketak

Petrok bozak irabazi aurretik, «erabateko bakea» lortzeko proposamen bat aurkeztu zuen hauteskunde kanpainan, erakunde armatu eta politikoekin bake elkarrizketak hasteko eta herrialdeak 50 urte baino gehiagoz jasandako «sarraskia» amaitzeko. Gatazkak gutxienez, 500.000 lagun hil ditu, eta milioika desplazatu eragin ditu, nazioarteko behatzaileen arabera.


Summary: EH Bilduk ETSren lizitazioetako irregulartasunez galdetuko dio Arriola sailburuari. Koalizioaren arabera, Euskal Trenbide Sareak egindako lehiaketa publiko bateko baldintza agirietan hura irabazi zuen enpresaren izena ageri da.

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuari galdetu dio ea nola den posible lehiaketa publikoa irabazi zuen enpresaren izena agertzea ETS Euskal Trenbide Sareko Lebarioko tailerren bikaintasun operatiborako plana kontratatzeko baldintza agirien metadatuetan. Are gehiago, galdetuko dio ea nola litekeen berriz halako zerbait gertatzea legealdi eta sail berean.

Naiz-ek argitaratutakoaren arabera, ETSk 2021eko maiatzean eman zuen Lebarioko tailerren inguruko planaren berri, eta hura gauzatzeko baldintza teknikoen orriak Sisteplant izena du. Hura da gerora kontratu publikoa 31.500 euroren truke eskuratu zuen enpresaren izena.

Ez da EH Bilduk halako zerbait salatzen duen lehen aldia. Iazko uztailean, koalizio subiranistak salatu zuen ETSren beste lizitazio publiko batean ere iruzurra egon zitekeela. Estarronak eta Unai Fernandez de Betoño koaliziokideak azaldu zuten Sener enpresarentzat berariaz diseinatua egon zitekeela ETSk Araba, Bizkai eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko enpresa horri iazko maiatzean adjudikatu zion kontratua. Izan ere, lehiaketako metadatuetan, baldintza teknikoen inguruko agiriak Contrato Sener (Sener kontratua) izena zuen; enpresa hark eskuratu zuen kontratua, 1,5 milioi euroko aurrekontukoa. Gainera, dokumentuaren metadatuetan egile gisa agertzen zen pertsonaren inizialak bat zetozen enpresa horretako langile baten izenarekin, EH Bilduren esanetan.


Summary: Karabakh Garaia gosete arriskuan dago, Laçingo korridorearen blokeoagatik. Armeniak laguntza eskatu dio nazioarteari, argudiatuta Errusiaren «bake indarrek» ez dutela egoera konpontzen. Azerbaijanek erantzun du Erevan krisi humanitario bat «antolatzen» ari dela.

Karabakh Garaiak arazoak ditu elikagai, sendagai eta erregai nahikoa segurtatzeko. Eta egoera horren arrazoia zera da: Armenia eta eskualde hori lotzen dituen Laçingo korridorea blokeatuta dagoela, hiru aste baino gehiago baita Azerbaijango manifestariek trafikoa eten dutela. Karabakh Garaiko biztanle gehienak armeniarrak izanik, lotura eta menpekotasun handia dute Armeniarekiko, eta, hortaz, horrek eragin du zailtasun handiak izatea produktuen eskasiari aurre egiteko. Egoeraren larritasunaz ere ohartarazi dute, gosete arriskuan daudelakoan.

Erevanek atzo bertan errepikatu zuen egunotan egindako ohartarazpena. Atzerri Ministerioak, ohar baten bidez, esan zuen «begi bistakoa» dela «krisi humanitarioa okertzen» ari dela Karabakh Garaian, eta «garbiketa etniko bat» egitea leporatu zion Azerbaijani. «Malnutrizio arriskua dago. Milaka familia bananduta daude, eta 120.000 lagun de facto presoak dira [146.000 lagun bizi dira eremu horretan]».

Azerbaijanek, ordea, ukatu egin du korridorea blokeatuta egotea, eta krisi humanitario bat «antolatzea» egotzi izan dio Armeniari. Bakuk frogatzat aurkeztu du Gurutze Gorria hainbatetan sartu eta atera izana Karabakh Garaitik, baina atzo Erevanek erantzun zuen «oinarririk gabekoa» dela argudio hori. Sare sozialetan partekaturiko argazkiek eta bideoek, baita nazioarteko hedabideetan jasotako lekukotzek, behintzat, Armeniaren bertsioa indartzen dute, Laçingo korridorea blokeatuta dagoela erakusten baitute.

Manifestazioak eta korridorearen blokeoa iragan abenduaren 12an hasi zituzten. Ekintzaile ekologista batzuek argudiatu zuten urrea «legez kanpo» ari zirela ateratzen Karabakh Garaitik, inork ez zuela aztertu meategien ustiaketak ingurumenean duen eragina, eta, beraz, ezinbestekoa zela protesta egitea. Armeniak salatu du protestari horiek ez direla ekintzaile ekologistak, eta azken asteetan mezu nazionalistak oihukatzen ari direla, ekologistak baino gehiago.

Testuinguru horretan, nazioartean ere handitzen ari da kezka Karabakh Garaiko egoera dela eta. NBE Nazio Batuen Erakundeak, EB Europako Batasunak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek, esaterako, asteotan hainbatetan eskatu dute Laçingo korridorea desblokeatzeko, eta, batzuetan inplizituki bada ere, agerian utzi dute Azerbaijani egozten diotela egoera halakoa izatea. Ned Price AEBetako Estatu Departamentuaren bozeramailea esplizituagoa izan zen abenduaren 13an: «Azerbaijango Gobernuari dei egiten diogu korridorean mugimendu askatasuna berriz ezartzeko. Aurrera egiteko modua negoziazioen bidezkoa da».

Karabakh Garaia nazioarteak onarturiko Azerbaijanen mugen barruan dago, baina biztanle gehienak armeniarrak dira, eta de facto independentea da SESB Sobietar Batasuna desegin zenetik. 2020 amaieran, 44 eguneko gerra bat izan zuten, eta Azerbaijango armadak, Turkiaren babesarekin, 1990eko hamarkadan galdutako lurraldearen hiru laurden berreskuratu zituen. Karabakh Garaiko armeniarrek, hortaz, Stepanakert hiriburua eta inguruko herri batzuen kontrola besterik ez dute egun.

'Statu quo'-a mantentzeko zailtasunak

Moskuk sustaturiko su eten bati esker amaitu zen duela bi urteko gerra hori. Akordio horrek jasotzen du Errusiaren «bake indarrek» kontrolatzen dutela, besteak beste, Laçingo korridorea, baina badirudi ezen, Ukrainaren inbasioaren ondorioz, Moskuk arreta galdu duela Kaukasoko eremu horretan, eta ez dela gai statu quo-a mantentzeko.

Hain justu, abenduaren 30ean Errusiako Atzerri Ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak salatu zuen soldadu errusiarren kontrako erasoak izan zirela Karabakh Garaian, eta Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroaren kontra ere aritu zen, gobernuburuak egun bat lehenago Mosku kritikatu baitzuen Laçingo korridoreko egoera ez konpontzeagatik. «Errusiak utzi behar dio NBEren misio bati Karabakh Garaian hedatzen, bera ez baita gai korridoreko bidea garbitzeko», esan zuen Paxinianek.

Gerora, Urteberri egunean, komunikatu baten bidez, Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen Errusiako armadak ere parte hartuko duela OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundea aurten Armenian egitekoa den ariketa militarretan; SESB ohiko sei errepublika dira aliantza militar horretako kide: Errusia, Tajikistan, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Kirgizistan.

Ikusteko dago ariketa horiek zer eragin izango duten, OKDB barneko desadostasunak handiak baitira. Egoera horren erakusgarri izan zen azaroan egin zuten goi bilera, Paxinianek ez baitzuen sinatu topaketaren amaierako adierazpen bateratua; argudiatu zuenez, ez delako nahikoa babes jasotzen ari Karabakh Garaiko aferan. Oraingoz, badirudi aukera gutxi daudela Armeniaren eta Azerbaijanen arteko bake akordioa lortzeko. Iaz izan ziren horretarako saiakerak, baina agerian geratu zen aurrerapauso askoz ere gehiago beharko direla ados jartzeko.


Summary: Txinatik datozen bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu du EBk. Txinan 30.000 pertsona baino gehiago hil dira COVID-19agatik, Pekinek esan duenez. OMEk «zalantzak» adierazi ditu Txinak helarazitako datuen inguruan.

Txinan izaten ari den COVID kasuen gorakadaren aurrean, handik iristen diren bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu du Europako Batasunak. Gainera, test hori bidaiaria EBra iritsi aurreko 48 orduetan egina egotea nahi du. IPCR Krisiari Erantzun Politiko Bateratua mekanismoak gaur egin duen bileran adostu du «zuhurtziaz» jokatzea gai horretan, aintzat hartuz igandetik aurrera bidaiatzeko neurriak arindu egingo dituztela Txinan eta datu «fidagarri» gehiagoren beharra dutela argudiatuta. EB barruko erakundeetako ordezkariak, estatu kideetakoak eta osasun arloko zenbait aditu biltzen ditu IPCRk.

Europako Batasuneko herrialde gehienen asmoa zera da, Txinatik talde komunitarioko estatuetara iritsi nahi duten bidaiari guztiei COVID test bat eskatzea Txinatik bertatik atera baino lehen. Neurri hori ezartzeko asmoa dutela jakinarazi zuen atzo Stella Kyriakides Europako Batzordeko Osasun komisarioak, EBko estatuetako osasun adituekin batzartu eta gero. Kyriakidesek Twitterren idatzi zuenez, beste neurri batzuk ere adostu dituzte: higiene neurriak gomendatzea bidaiariei, Txinatik EBranzko bidea hartzen duten hegaldietako bidaiariei maskara janztea aholkatzea, hegazkinetako ur zikinak kontrolatzea eta, besteak beste, aireportuetan birusaren aldaera berrien sarrerari erreparatzea.

Izan ere, bidaiak egiteko modua eman du zero COVID estrategiaren neurri asko kendu izanak, herritar ugariren protesten ostean. Azken astean 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute —bidaien %60 inguru herrialdean bertan izan dira—. Hori ikusirik, EBko estatu kideen neurrien arteko «koordinazioa» eskatu du Europako Batzordeak, eta horren ondorioa da gaur egin gogo duten bilera.

Neurri batzuk, martxan

EBko hainbat estatu kide hasiak dira zenbait neurri hartzen, eta OMEko zuzendari nagusiak babesa helarazi die neurri horiek indarrean jarri dituztenei. Belgikan, esaterako, Txinatik joandako hegazkinen estoldetako urak aztertuko dituzte, COVIDaren aztarnarik ba ote den, eta mutaziorik sortu ote den jakiteko. Gainera, ondoezik sentitzen diren bidaiariei probak egingo dizkiete COVID-19a atzemateko. Frantziako Gobernuak herritarrei eskatu die Txinara ez bidaiatzeko «ezinbestekoa ez bada», eta Txinaren eta Frantziaren arteko hegaldietan maskara erabiltzera behartu du. Eliseoak gaur jakinarazi du Txinatik Frantziara atzo hegazkinez joan ziren hiru bidaiaritik batek positibo eman zuela.

Espainiako Gobernuak, berriz, bidea ireki dio COVID-19aren test negatiboak edo txertaketa ziurtagiria eskatzeari Txinatik hara joandako bidaiariei. Are, Italia hasia zaie testak eskatzen bidaiari horiei, eta antzeko neurriak hartzen hasiak dira Erresuma Batuan, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Hego Korean, Indian, Kanadan eta Japonian.

Txinaren datuen gaineko «zalantzak»

Txinako Gobernuak OME Osasunaren Mundu Erakundeari emandako informazioaren arabera, 31.914 lagun hil dira Txinan COVID-19aren ondorioz pandemia hasi zenetik. Guztira hamar milioi pertsona baino gehiago kutsatu dira birus horrekin, Pekinen arabera. Abenduaren amaieran zero COVID estrategiaren neurri gogorrenak kendu ostean, kasu positiboen kopuruak nabarmen egin zuen gora Txinan, eta, orduan, Pekinek COVID-19aren inguruko informazio eguneratua argitaratzeari utzi zion. Atzo, ordea, Txinako Gobernuko eta OMEko ordezkariak elkartu ziren, eta bileraren ostean eguneratu zituzten datuak. Bileraren aurretik, Txinako datu ofiziala hau zen: COVID-19ak 5.253 hildako eragin dituela. Bileraren ostean Pekinek esandakoaren arabera, ordea, ia 32.000 izan dira hildakoak. Txinak 1.400 milioi biztanle baino gehiago ditu.

Michael Ryan OMEko Osasun Larrialdien zuzendariak «zalantzak» adierazi ditu Txinak helarazitako datuen inguruan: «Uste dugu Txinak egun argitaratzen dituen datuek ez dutela islatzen gaixotasunak ospitaleratzeetan eta, bereziki, heriotzetan oraintxe duen eragina». Hain zuzen, hainbat osasun langilek eta probintzietako agintariek helarazi izan dituzten datuak ez datoz bat Pekinek argitaratutakoekin. Airfinity osasunarekin loturiko datuak biltzen dituen enpresa britainiarraren arabera, litekeena da egunean 9.000 lagun hil izana Txinan COVID-19aren ondorioz.

Mao Ning Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaileak gaur nabarmendu du Txinak datuak eta informazioa trukatu dituela OMErekin, «era arduratsuan». Txinako Osasunaren Batzorde Nazionaleko bozeramaile Mi Fengek ere esan du Pekinek «jokabide garbi eta gardena» izan duela pandemiaren hasieratik. Hala ere, Tedros Adhanom OMEko zuzendari nagusiak ospitaleratzeen eta heriotzen «datu azkarragoak eta sinesgarriagoak» eskatu dizkio Pekini.

Azken hilabetean Txinan positibo eman duten hainbaten 2.000 genoma baino gehiago ikertu ditu OMEk, eta nabarmendu du ez duela COVID-19aren ageriko mutaziorik atzeman. OMEren arabera, Txinako kutsatzeen %97,5 Europan hedatuta dauden COVID-19aren mutazio eta aldaeren bidez gertatu dira.

Hala ere, OMEk ohartarazi du omikronaren azpialdaera baten hazkundea identifikatu duela Europan eta AEB Ameriketako Estatu Batuetan. Ze arriskua duen ikertzen ari dela esan du erakundeak.

Ningek gaitzetsi egin ditu herrialde horien neurriak, eta «pandemiaren politizaziorik» ez egiteko eskatu die. Atzo nabarmendu zuen neurri horiek ez dutela oinarri zientifikorik, eta «onartezinak» direla: «Ez lituzkete mugatu beharko pertsonen arteko ohiko komunikazio eta kooperazioak». Gainera, adierazi zuen «horien kontrako neurriak» ezarriko dituztela, «elkarrekikotasunaren printzipioan oinarrituta».

Aire konpainiek ere kritikatu egin dituzte Txinako bidaiariei hainbat herrialdek ezarri dizkieten murrizketak. IATA Aireko Garraioaren Nazioarteko Erakundeko —munduko hegazkin konpainia gehienak biltzen ditu— zuzendari nagusi Willie Washek adierazi du neurri horiek ez direla eraginkorrak izango, eta hegazkinetan badaudela lehenagotik «pandemia kudeatzeko tresnak». Gaineratu du, ohar baten bidez, murrizketek kalte egingo diotela ekonomiari, eta lanpostuak suntsituko dituztela.


Summary: Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean. Mendiak dira proposatutako leku gehienak, 139 inguru, eta kritikak egin dizkiote plangintzari, instalazioek ingurumenean izango duten eragina dela eta.

Eusko Jaurlaritzak heldu den udarako onartu nahi du energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala (LPS), baina prozesu administratibo luzea gainditzeko mugarri dezente ditu aurretik: erakundeak zuzenketak egiten ari zaizkio LPSaren aurrerapen txostenari. Plangintza, beraz, aldatzen ari da, eta aldatuko da oraindik, azkenik onartu arte. Oraingoz, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak online duen dokumentuan, 33 eremu zabal proposatzen dira zentral eolikoak egiteko. Horietan, 139 lerrokada bereizi ditu Berriak, baina ezin da zehaztu oraingoz ea lerrokada horietako bakoitza parke eoliko bat izango den —horren erreferentzia gisa hartu badaiteke ere—, edo gehiago izango diren.

Planoetako kokaleku gehienak mendiguneak dira, eta horien artean ez daude dagoeneko eraikita dauden edo tramitatzen ari diren proiektu eolikoak —Kortazar, Sañoa, Samiño, Irimo...—. Jaurlaritzaren helburua da 2030erako potentzia eolikoa bost bider handitzea. Egun 153 megawatt daude instalatuta, eta 783 megawatt edukitzea da asmoa. 2030ean, bukaerako energiaren kontsumoaren %21 iturri berriztagarrietatik heltzea nahi du Jaurlaritzak; eta 2050erako, %40.

Ikusi gehiago: Arabako Errioxan, mahastien eta eguzki plaken arteko talka

Hilabete luzez egon dira LPS aurrerapenaren agiriak Interneten ikusgai. Prozesu administratiboa, baina, luze eta korapilatsua da, LPSak eta lurraldea antolatzeko beste plangintza batzuek talka egin dezaketelako, besteak beste, eta hala gertatu da kasu honetan. Izan ere, Jaurlaritzak berak bultzatzen duen Araba Erdialdeko Eremu Funtzionaleko Lurralde Plan Partziala —Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak bultzatua— ez dator bat LPSaren proposamenarekin. Izan ere, beste plan horretan hobetsi dute inguruan zentral eoliko gehiago ez egitea, eta iritzi diote hornikuntza aseko litzatekeela energia fotovoltaikoa bultzatuz eta oraingo eolikoak indartuz gero.

Eztabaida handia sortzen ari da Araban. Diputazioaren Ingumen Jasangarritasunaren Zerbitzuak kritika egin dio LPSaren aurrerapen txostenari: «Mendilerro askotan aurreikusten diren lerrokaden okupazioak habitatak aldatzea eta zatikatzea ekarriko luke. Horrek eragina izango luke lurraldearen funtzionaltasunean eta konektibitate ekologikoan».

Natur babesguneak, salbu

LPSan natur babesguneak salbuetsi dituzte instalazio berriztagarriak egitetik. Alabaina, proposatutako gune asko gertu daude babesguneetatik eta Natura 2000 Sareko eremuetatik. Horregatik, korridore ekologikoen sarea zaintzeko eta naturguneen arteko «irazkortasun ekologikoa» bermatzeko «giltzarriak» dira. «Arriskupeko hegazti batzuek jateko eta habiak jartzeko behar dituzten leku batzuetan daude lerrokada batzuk».

Araban hiru parke eoliko daude gaur egun, eta lurralde plangintza horrek beste hamahiru kokaleku aurreikusten ditu. Horrez gain, Labrazan eta Azazetan bi parke eoliko egiteko ingurumen baimena eman du Arabako Diputazioak dagoeneko.

Arabako Errioxa energia eolikorako gune optimotzat jotzen du LPSak. Ezohikoa da hango kasua, 12.110 hektarea instalazio eolikoak ezartzeko egokitzat jo dituztelako plan berrian. Herrien barruti urbanoen inguruko «babes eremuak» bakarrik utzi dituzte eolikoen garapenerako esparrutik kanpo, eta, Arabako Foru Aldundiaren txostenean, eskatu dute kokalekuak zeintzuk diren zehazteko eskualde horretan. Eztabaida dezente eragin du Arabako Errioxako kasuak, eta, Berriak duen informazioaren arabera, litekeena da laster aldaketak egitea LPSaren zirriborroan.

Ikusi gehiago: Enkarterrin beste parke eoliko baterako proiektua aurkeztu dute

Arabak garrantzi handia du bioaniztasunaren aldetik, Pirinioak eta Kantauriar mendikatea lotzeko funtsezkoa delako. Horregatik, aldundiaren txostenean ondorioztatu dute zorrotz aztertu behar dela instalazio industrial berriztagarriek zer eragin izango luketen mendiguneetako hainbat espezieren iraupenean, belatz handia, ugatza, miru gorria, sai zuria, arrano beltza eta Bonelli arranoa bizi baitira haietan, besteak beste.

Arabako Ingurumen Sailaren zuzenketan, gainera, ohartarazi dute lurraldea sakon eraldatu behar dela, lur mugimendu, zimentatze lan, betelan, lurpeko eta aireko sareen muntaketa handiak egin behar direlako instalazio horiek ezartzeko. Hortaz, uste dute berrikusi egin behar dela LPSaren irizpide bat, ez direlako salbuetsi behar naturgune babestuak soilik. «Antropizazio gabeko eremutzat hartu behar dira lotura ekologikoko intereseko eremu garrantzitsuenak eta arriskupeko hegazti faunarentzat garrantzitsuak diren eremu nagusiak ere».

Mailakako garrantzia

Bi gune mota bereizi ditu LPSak: lehen mailakoak eta bigarren mailakoak. Lehen mailakoetan sailkatu dituzte urtean 3.350 orduz funtzionatzeko ahalmena luketen lekuak; bigarren mailakoetan, berriz, urtean 2.650 orduz baino gehiagoz lan egin ahalko lukete eolikoek.

LPSak ezarritako eremuak udalerrien hirigintza araudietan egokitu beharko lirateke, lur eremu horiek erreserbatzeko. Baina LPSan zehaztutako eremu horietatik kanpo ere egon daitezke sustatzaile pribatuek egokitzat jotako instalazioak, eta horiek ohiko ingurumen eta lurralde plangintzari dagozkion tramitazioak gainditu beharko dituzte. Alabaina, hainbat enpresa Jaurlaritzarekin harremanetan dira, eurek sustatutako proiektuak LPSan jasotzea nahi dutelako.

Lau parke eoliko daude martxan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mendietan. Arabako Ingurumen teknikariek LPSari egotzi diote ez duela aintzat hartu horiek zaharberritzeko aukera, nahiz eta ontzat jo duen alternatibaren xedea den egungo instalazio berriztagarrien osagai zaharrak ordezkatzea, eraginkortasuna irabazteko.

Ikusi gehiago: Aixeindarrek beste parke eoliko bat eraiki nahi du Araban, zortzi sorgailukoa

LPSan, baina, espresuki aitortu dute baztertu egin dituztela egungo parke eolikoak kokapen optimoen zerrendan. «Ingurumen Azterketa Estrategikoak argitu egin beharko luke kontu hau, uste baitugu egungo parkeen ahalmena handitzeak, ingurumen ikuspegitik, onura handiagoa lekarkeela instalazio berriak sortzeak baino».

Energia berriztagarrien LPS honen aurrekari gisa har daiteke 2002an onarturiko EAEko Energia Eolikoaren LPSa. Orduko hartan, 29 gune hautatu zituzten, eta haietako 11tan zentral eolikoak jar zitezkeela ebatzi zuten. Haietako batzuei lehentasunezko izaera aitortu zieten, eta batzuetan proiektuak aurrera eraman zituzten. Kontrakotasun handia eragin zuten proiektuek, eta gauzatutakoa urrun geratu zen, azkenean, EAEko Energia Estrategiak jarritako erronkatik, xedea baitzen 625 megawatteko potentzia eolikoa ezartzea.

Azkenean, mendietako lau zentralekin —Elgea-Urkilla, Oiz eta Badaia—eta Bilboko portukoarekin, 175 megawatteko potentzia ezarri zuten. «Indarrean den LPS eolikoarekin ezin dira lortu EAEko Energia Estrategiaren xedeak», ondorioztatu du Jaurlaritzak.

Gipuzkoan eta Bizkaian

Araban eragin handia izango du planak, baina ez da txikiagoa izango Gipuzkoan eta Bizkaian. Gipuzkoan, esaterako, agerikoa da Nafarroako mugan LPSak aurreikusi duen proiektu saldoa. 2000ko hamarkadako plangintzetan begiz jo zuten Urepel-Mandoegi berreskuratu egin dute, eta zazpi kilometro luzeko proiektu bat aurreikusi dute han.

Herrialdeko mendizaleek begiko dituzten hainbat txoko ere ageri dira zerrendan: Loatzo (Villabona), Ipuliño (Berastegi), Erroizpe (Gaztelu), Andutz (Itziar-Deba), Izazpi (Zumarraga)... Gipuzkoari dagokionez, herrialde osoan daude banatuta eolikoak jartzeko kokalekuak. Bizkaian, berriz, nabarmena da zenbat egitasmo dauden Enkarterri alderako. Herrialde horretako itsasertzeko hainbat mendigune ere izendatu dituzte zentral eolikoak egiteko egoki.

Aste honetan bi parke eoliko berriren proiektuak tramitatzen ari direla jakinarazi dute: Azazetako proiektutik oso gertu, Aixeindarrek zortzi aerosorgailu jartzeko asmoa agertu du, eta Euskal Haizie enpresak gaur bertan jakinarazi du Gordexola eta Zalla inguruan (Bizkaia) parke eoliko bat jarri nahi duela, sei zutabekoa.


Summary: Greban jarraitzen dute Gipuzkoako arropa dendetako langileek. Abenduaren 15ean bildu ziren azkenekoz patronalak eta sindikatuak. Larunbatera arte egongo dira greban.

Abenduaren 28tik jarraian greban daude Gipuzkoako arropa dendetako langileak. Oraindik ez dute hitzarmena berritu, eta ELA sindikatua soldatak KPIaren adina igotzea eskatzen dute, besteak beste. Hamaseigarren greba eguna izan dute gaurkoa, eta larunbatera arte egongo dira greban. Abenduaren 15etik bildu gabe daude sindikatuak eta bi patronalak: Gipuzkoako Merkatariak eta Adegi. Amaia Pintado ELAko ehungintza ordezkariak dio patronalek ez dutela langileen baldintzak hobetzeko borondaterik, eta horregatik ari direla hitzarmen berriaren negoziaketa blokeatzen.

ELAk ez du grebaren jarraipenaren datu zehatzik, baina sektore horretako langileek grebarako dituzten zailtasunak ikusita, ondo joaten ari dela uste du Pintadok. Izan ere, aldi baterako langile asko daude arropa denda handietan; bestalde, langile asko daude astean hogei edo 24 ordu lan eginten dituztenak. Hala eta guztiz ere, hainbat dendek ateak ireki ezin izatea lortu dutela dio Pintadok. Donostiako Oysho, Urbil saltoki guneko Zara eta Garbera merkataritza guneko beste dendaren bat, adibidez, guztiz itxita daude, eta Garberako Bershka, Stradivarious eta HyM eta Urbileko Oysho itxita daude goizez edo arratsaldez, grebalariek bat egiten duten ordutegietan.

Nahiz eta larunbatean grebekin amaitu, hitzarmena adostu gabe jarraitzen badute, grebekin jarraituko dutela iragarri du ELAk.


Summary: Mikel Irastorzak ez du kartzelara sartu beharko. Hiru urteko kondena ezarri diote, 17 hilabeteko gibelapenarekin. Hiru urte horietatik 19 hilabete beteak ditu jada. Epaileak gaizkile talde bateko kide izatea egotzi dio.

Hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote Mikel Irastorzari, horietatik 17 hilabete gibelapenarekin. Beraz, 19 hilabete beteak dituenez, bost urtean delituren bat berriz eginen balu baizik ez ditu bete beharko gainerako 17 hilabeteak. Epaileak ez dio lurralde debekurik ezarri, eta ez du Fijait fitxategian sartuko, baina, ETAko kidea izan zelakoan, gaizkile talde bateko kide izan zela ebatzi du: «seguru gaude ETAko kide aktiboa izan zinela, baina ez dakigu zer gradutan. Seguru gaude baketzea izan dela».

Parisko Zigor Auzitegian epaitu dute, eta Xantiana Cachenaut eta Serge Portelli izan dira Irastorzaren abokatuak. Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, berriz, lekuko gisa deklaratu dute. Akusazioa irakurtzen hasi da epailea, eta atzeman zizkioten dokumentuak aipatu ditu, klandestinitatean bizitzeko baliabideak, dokumentuak enkriptatzeko materiala eta izan zituen harremanak. Inoiz zigorrik jaso gabea dela zehaztu du epaileak. Azpimarratu du Irastorzari leporatzen zaizkion delituak ETAren su etena, iraultza zergaren bukaera eta jarduera armatuaren bukaeraren ondotik iragan zirela. Zehaztu du, hala ere, ikertzaileek «ñabardurak» aipatzen dituztela testuinguru horri buruz.

Prokuradoreak bost urteko presondegi zigorra eskatu du Irastorzarentzat, horietako 40 hilabete gibelapenarekin. Ez du eskatu Frantziako Estatuan egoteko debekurik, baina Fijait Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartzeko eskatu du.

Tweets by EkhiErremundegi

2016ko azaroa hasieran atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Azkainen (Lapurdi), eta kontrol judizialpean iragan ditu azken urteak. Gaur egun, Mediabask taldean ari da lanean, kazetari gisa. Euskal Herriko 90 kazetarik baino gehiagok babesa adierazi diote, eta «bake prozesuaren testuinguruan bere kazetaritza lana betetzen» segitu ahal izatea eskatu dute. Harekin batera, Xabier Arin eta Denise Elizagoien atxilotu zituzten, eta kontrolpean aske utzi garai hartan; auzitik kanpo geratu dira.

Atxilotu zutenean, ETAko buruzagi «nagusitzat» jo zuen Irastorza Espainiako Barne Ministerioak, eta ETAri «burua moztu» ziotela adierazi zuten. 2011 eta 2013 artean Oslon (Norvegia) izandako elkarrizketa saiakerek huts egin ondotik, erakundearen armagabetzea zen erronka nagusia. Alberto Spektorowski Harremanetarako Nazioarteko Taldeko kideak adierazi zuenez, armagabetzea modu ordenatuan eta egiaztagarrian egin ahal izatea «blokeatzea» zen atxiloketaren helburua.

Irastorza atxiki eta hilabete eskasera gertatu zen Luhusoko operazioa, abenduaren 16an. ETAren armagabetzea abiatu zuen ekintzaile talde bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak; horien artean, Jean Noel Etxeberri Txetx, Mixel Berhokoirigoin eta Mixel Bergouignan. Horren ondotik sortu zen Bakegileen mugimendua, azken urteetan gatazkaren konponbide prozesuan aitzina pausoak ematea bultzatu duena. 2017ko apirilaren 8an egin zen ETAren armagabetze herritarra, Baionan egin zuten ekitaldi jendetsuarekin.

Bakegileek ohar batean adierazi dute «bake justu eta iraunkor baten eraikitzeko adostasun zabala badelarik» ez dutela onartzen Irastorzaren kontrako auzia, eta atxiloketaren garaiko testuingurua oroitarazi dute: Aieteko konferentziatik bost urtera gertatu zen atxiloketa, Frantziako Asanblean alderdi guzietako eta gizarte zibileko 110 pertsona ezagun elkartu zituen konferentzia humanitarioaren biharamunean. ETAren armagabetzean, presoen gaian eta berradiskidetzean «bere ardurak» har zitzala eskatu zioten Frantziako Gobernuari. Gizarte zibilaren mobilizazioa «erabakigarria» dela kontsideratuta, larunbatean Bilboko karriketan mobilizatzera deitu dute bakegileek.

EH Baik «sostengu osoa» adierazi die Irastorzari eta haren senideei, eta erran du auzi horiek «erabat anakronikoak» direla, Aieteko Nazioarteko Konferentzia, eta ETAren armagabetzea eta desegitea aipatuta. «Euskal Herriko gehiengo zabal batek eskatzen duen gatazkaren konponbide politikoaren nahikeriari erantzuten dion panorama politiko berri bat sortu du». EH Bairen borondatea da 2023 urtea euskal gatazkaren konponbide prozesuan «aitzinamendu berri esanguratsuena» izatea. «Bada garaia Parisek eta Madrilek bake justu eta iraunkorra lortu nahi duen Euskal Herriko jendartearen borondatea errespeta dezaten».


Summary: Jon Miranderen hamabi testu, lehenengoz euskaraz. Deabruaren Eskolak argitara eman ditu Jon Miranderen hamabi testu, orain arte inoiz euskaratu gabeak. Jatorrizko bretoierazko testuak ere erakutsi dituzte, eta azterketa bat idatzi diote bakoitzari.

Gaur 50 urte bete dira Jon Mirande idazlearen gorpua aurkitu zutenetik, eta gaur aurkeztu ditu Deabruaren Eskolak hark idatzitako hamabi testu, artikulu, poema eta gutun, orain arte inoiz euskaraz argitaratu gabeak, Goulven Pennaod lagun bretoiarekin batera idatzitako poema batekin batera. Bestalde, aurrez euskaratuta zegoen Nire sinestea artikulua berriro itzuli dute, «akats esanguratsuak» aurkitu dituztelako itzulpenean; horietako bat, izenburuan: Gure sinestea deitu diote. Miranderen (Paris, 1925-1972) alderdi pertsonalari, literarioari eta politikoari «argi egiteko» balioko duelakoan daude.

Denak ipini dituzte sarean, Deabruaren Eskolaren webguneko orrialde berezi batean. Euskaratutako testuez gain, jatorrizko bretoierazkoak ere erakutsi dituzte —bat izan ezik, frantsesez argitaratu baitzuen: Témoignage vascon—, eta zubi gisa erabili duten frantsesezko itzulpena ere bai. Gainera, Mikel Soto idazle eta Deabruaren Eskolako kideak analisi bat idatzi du testu bakoitzarentzat.

Bederatzi lagunek parte hartu dute bi urteko bilaketa, itzulpen, azterketa eta argitalpen prozesuan: Soto, Irati Jimenez eta Esteban Montorio Deabruaren Eskolako kideek; Padrig an Habask bretoierazko itzultzaileak; Joxe Austin Arrieta, Edorta Jimenez, Jon Alonso eta Bego Montorio itzultzaileek; eta Urko Aiartza Olaso Dorrea fundazioko zuzendariak.

«Jaun aberkide maitea: Urrundik zure olerki-liburua irakurri berria naiz, eta lerro zenbait biali nai nizkizuke esateko nolako atsegiña artu detan ura irakurtzean». Horrela hasi zuen Mirandek Telesforo Monzoni idatzitako lehenengo gutuna, 1948ko urtarrilaren 30ean. Idazlearen gutunik zaharrena da, orain arte ezagutzen direnen artean. Monzonen artxiboa kudeatzen du Olaso Dorreak, eta horri esker lortu dituzte korrespondentzia horretako bost gutun.

Mirandek lehen mezuan adierazi zuenez, bi urte besterik ez ziren euskara ikasten hasi zela, eta «euskal jakintzako gaiez» aritzeko idatzi zion Monzoni. Guraso zuberotarrak zituen, baina ez zioten euskararik irakatsi. 20 urte zituela hasi zen ikasten, bere kabuz. «Bi urtean, aurrerapen miresgarriak egin zituen», Irati Jimenezen esanetan. Hark aurkezpenean azaldu duenez, gutunek zera frogatzen dute: «Lauaxeta-Lizardi belaunaldia isiltzen denean, ez da gero berez agertzen Mirande-Aresti belaunaldia. Hor badago katebegi humano eta literario bat, eta hori Monzon izan zen. Berak eraman zuen suziri poetiko hau gerraurretik gerraostera». Zubigile lana nabarmendu du Aiartzak ere, Monzonen ibilbide literarioa eta kulturala baztertuta geratzen direlakoan maiz, alderdi politikoa nagusitzen denez gero.

Era berean, Miranderen «kronologia politikoko» lehen urteak irudikatzeko balio dute gutunek, Jimenezen hitzetan: «Abertzale, kristau eta demokrata gisa aurkezten du bere burua: Mirande sentikor eta urragarri bat. Gero asko urratu zena, tamalez».

Soto izan da ikerketaren arduraduna, eta, horregatik, orain, hura argitaratu berritan, «murgilaldi batetik ateratzen hasi berritan bezala» dago. Sarri irakurria zuen Mirandek bretoieraz idatzi zuela, baina, testu horietako bakar bat ere ezagutzen ez zuenez, bilatzeari ekin zion.

Ar Stourmer aldizkarian argitaratutako testuak dira denak. Padrig an Habaskek bretoieratik frantsesera itzuli ditu, eta euskaratzaileek frantsesezko itzulpen horiek erabili dituzte gero. Sotok, pozez, guztien lana eskertu du. «Laino beltza bakarra» izan du bide osoan: Txomin Peillenen heriotza. Abenduaren 5ean idatzi zion mezu bat hari, prozesu guztia azaltzen zuena, ez zuelako harengana jo nahi dena argi izan arte. Ordutako, baina, Peillen gaixorik zegoen, eta hilaren 9an hil zen. «Oraindik ez naiz ausartu galdetzera haren azken egunez, baina badut itxaropena agian irakurriko zuela mezua, sikiera jakin zezan gauza bat, bazekiena, nire ustez: badagoela jendea berak egin zuen lanari jarraitzeko, zeren hari esker daukagu daukagun Mirande».

Mirande deserosoa

Argitaratutako materialak «Mirande osoa» erakusten du, Jimenezen arabera; «hain deseroso zaiguna». Sotok honela azaldu du: «Lortutakoek argi handia ematen diote bere literaturari, lirikotasunari, pertsonari eta politikari». Izan ere, gauza jakina da Mirande faxista zela, baina hura eta haren pentsamoldea sakonago ezagutzeko balio dute testuek, bien ustez.

«Mirande faxista zen, baina jeltzaleak kristauak diren bezala, era nahiko inofentsibo batean», bota du Sotok, Joxe Azurmendiri behin esan omen zion modu berean. «Alegia, berak eraman du euskal literaturan faxista izatearen zama guztia, baina ni Arestirekin nago, esaten duenean: 'Faxista bat euskal literaturan? Nik esango nuke bat baino gehiago dagoela'». Izan ere, Mirande «pertsonalitate konplexu bat» da, haren hitzetan: «Leku askotatik kanporatu zuten. Zailtasun handia dugu ulertzeko Mirande, libertatean sinisten zuen faxista bat, baina ez gaituzte hainbeste harritzen zentsuran sinisten duten demokratek».

Konplexutasun hori irudikatzen dute, besteak beste, SS haiek noiz itzuliko gudu kantak eta Iudaica: Saul Tchernikhovskiren olerki bat dela eta artikuluak. Aipagarria da Gure printzesa ttipi beltzari izeneko testua ere, Mirandek Pennaod lagunarekin idatzia, zeinak, kanta zeltiko baten itxuran, kontatzen dituen 11 urteko «neskato ttipi beltz» batekin izandako sexu harremanak. Bortxaketa bati buruzko testua dela esan izan dute, baina Sotok eta Edorta Jimenezek uste dute ezetz, probokazio bat dela, apaiz bretoi abertzale bat sutzeko asmoz egina.

Gaurko aurkezpenean, Mirande eta Gabriel Aresti, biak elkarrekin izan ditu hizpide Irati Jimenezek behin baino gehiagotan. «Ez dago esaterik bi idazle horiek euskarazko literatura garaikideari egin zioten ekarpena: modernitatearen ordua iragarri zuten biek gure erloju benetan atzeratuan». Biak hil ziren gazterik. «Hor badago patriarkatuaren sozializazioarekin zerikusia duen gauza bat: gizonek nahi dute mailu izan, eta kontra egin, norbere izaera afirmatzeko, horrek besteentzat eta norberarentzat dakarren guztiarekin. Mailu humano zarenean, zeu zara mailua, eta zeuk ere kolpeak hartzen ditugu ematen duzun bakoitzarekin. Mirande probokatzaile bat izan zen, mailu bat, bere onerako eta kalterako».

Deabruaren Eskola ataria orain dela bi urte eta erdi jarri zuten martxan, eta 500 testu baino gehiago argitaratu dituzte ordutik. Bide beretik segitzeko gogoz dira, Jimenezek esan duenez: «Maitasunez, geure indarraz ez beste, modu independentean eta bestelako laguntzarik gabe. Euskal literaturan, beharbada denon lotsarako, akaso denon zorionerako ere bai, dena daukagu egiteko, dena ikertzeko, dena ezagutzeko».


Summary: Europak 390 milioi euroren isuna jarri dio Metari, datuen tratamenduarengatik. Erabiltzaileei argiago galdetu behar lieke haien datuak publizitate pertsonalizatua egiteko erabiltzea nahi duten, ebazpenaren arabera.

Meta enpresari 390 milioi euroren isuna jarri dio Datuen Babeserako Irlandako Batzordeak; hark epaitzen ditu auziok, Metak —Facebooken eta Instagramen jabeak— Irlandan duelako Europarako egoitza fiskala. Europako datuen babeserako araudia urratzeagatik zigortu du: 210 milioiren isuna jarri dio Facebooki, zehazki, eta 180 milioi eurorena Instagrami.

Europako Batasunean 2018an jarri zen indarrean datuen babeserako araudi orokorra, eta, berez, enpresak egokitu egin behar zituen bere sare sozialak, baina erabilitako moduak erabiltzaileak behartzen zituen enpresak jarritako baldintzak onartzera. Erabiltzaileei eskatu zieten aplikazioak erabiltzeko baldintza berriak onartzeko, eta, horren barruan, erabiltzaileen datu pertsonalak prozesatzeko eskubidea ematea sartu zuten baldintza gisa.

Enpresak erabiltzaileari eskatu zion «eskubide zibileko kontratu huts bat» balitz bezala onartzeko aplikazio horien erabilera, beraz. Baina salaketa auzitara eraman zuen gobernuz kanpoko erakundearen arabera, Metak ez zion erabiltzaileari publizitate bideratua baztertzeko aukerarik eman.

Gobernuz kanpoko erakunde horren salaketari arrazoia eman dio batzordeak orain, eta Metari agindu dio, gainera, hiru hilabeteko epean, bi sare sozial horietako erabiltzaileei aukera eman behar diela argi erabakitzeko norbere datuak Metak publizitaterako erabiltzea nahi duten edo ez.

Ebazpenaren arabera, «gardentasunerako» betebeharrak urratu ditu Metak, zehazki, eta oinarri juridiko oker bat erabili zuen erabiltzaileen datu pertsonalak publizitaterako erabiltzeko eskarian. Whatsappi buruz beste salaketa bat ere bada, eta heldu den astean erabakitzekoak dira.

Helegitea jarriko du

Metak, hala ere, iragarri du helegitea jarriko diola ebazpenari, eta adierazi du erabaki horiek ez dutela debekatzen publizitate pertsonalizatua. «Datu pertsonalen tratamenduari buruzko eztabaida juridikoa aspaldian dago zabalik», adierazi du enpresak, «eta segurtasun juridikoa falta da auzi honetan».

Datuen Babeserako Batzordeak joan den irailean 405 milioi euroren beste isun bat jarri zion Metari, adingabeen datuak tratatzeko huts egiteengatik, eta azaroan beste isun bat jarri zion, 265 milioi eurorena, erabiltzaileen datuak behar beste ez babesteagatik.