Summary: Olano, autogobernuan «ahalik eta adostasunik handienarekin» sakontzearen alde. Gipuzkoako ahaldun nagusiak uste du euskal gizarteak ez liokeela uko egin behar «etorkizuna erabakitzeko borondateari»

Atzo Araban eta Bizkaian egin zuten bezala, Gipuzkoan ere politika orokorreko osoko bilkura egiten ari dira gaur, herrialdearen egoeraz eztabaidatzeko. Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olano «autogobernuan sakontzen jarraitzearen alde» agertu da, «ahalik eta adostasunik handienarekin eta beharrezkoak diren akordioak bilatuz», baina erantsi du «gehiengoaren borondatea errespetatzeko prest» ez dauden indar politikoek ez luketela «beto eskubiderik» izan beharko, eta euskal gizarteak ez liokeela uko egin behar «bere etorkizuna erabakitzeko borondateari».

Olanoren ustez, Gipuzkoak «suspertze demokratikoa» behar du. Haren esanetan, iraganeko indarkeria giroak «gizartearen desaktibazioa eta desmobilizazioa» ekarri du, eta, horregatik, beharrezko deritzo «herritarrak ahalduntzeari. Halaber, nabarmendu du «autokritika politikaren beharra» dagoela «elkarbizitza demokratikoa» indartzeko.

Gipuzkoako ahaldun nagusiak uste du autogobernuak «ongizate eta bizi kalitate handiagoak» ekarri dituela, eta Gernikako Estatutua onartu zenetik osorik bete ez eta «ahultzeko eta deslegitimatzeko saialdiak» pairatu dituen arren, gaur egun «legitimazio handia» duela eta komunitate berezi bezala garatzeko» aukera sustatu duela.

«Marketin politikoa»

Araban, politika orokorreko osoko bilkuraren saioa egin dute gaur, eta Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiari erantzuteko aukera izan dute oposizioko taldeek. EH Bilduko Kike Fernandez de Pinedok ohartarazi dio Gonzalezi EAJk eta PSE-EEk ezin dutela «bakarrik» kudeatu COVID-19ak sortutako krisia «gehiengo osoa izanik ere», eta «onartezin» iritzi dio osasungintzako langileek «behar bezalako babes neurririk gabe» jardun behar izanari. Elkarrekin Arabako bozeramaile Arantxa Abeciak, berriz, «marketin politikoa» egitea leporatu dio Gonzalezi, eta galdetu dio non egingo dituen murrizketak.

PSE-EEko Jon Nogalesek esan du EAJrekin duten koalizioak «zilegitasun demokratikoa» duela eta «identitatean oinarritutako jarreretatik» aldentzen dela. Oposizioari «gobernabidean inplikatzeko» deia egin dio.


Summary: Galdutako enplegu guztiak berreskuratu nahi ditu Jaurlaritzak Berpiztu programari esker. Jarduera ekonomikoa bultzatzeko orain indarrean dituen politikak eta asmo berrituak batu ditu Jaurlaritzak egitasmoan. Gastu publikoa %0,5 handituko du 2021ean, eta beste %1 hurrengo urtean

Gastu publikoaren igoera txiki eta progresibo batekin egingo dio aurre Eusko Jaurlaritzak koronabirusak sortutako krisiari. Datorren urtean aurten baino %0,5 gehiago gastatzeko asmoa du, eta gastu hori %1 igoko du 2022an, %2 2023an eta %3, berriz, 2024ean. Diru horrekin elikatu nahi du bere jardun ekonomikoa markatuko duen programa, Berpiztu izenekoa. Lehentasuna izango da krisian galdutako enplegu guztia berreskuratzea. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak jada ezaguna den xede bat jarri dio bere buruari: legealdiaren amaieran langabezia tasa berriro %10etik jaistea —%12,4 da orain, Eustaten azken datuen arabera—. Aurreko legealdiko helburu bera da, eta lortu bezain pronto zapuztu zitzaion, konfinamenduarekin.

Berpiztu programaren nondik norako nagusiak aurkeztu zituen atzo Urkulluk, Idoia Mendia lehendakariordearekin eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuarekin batera. Plan zehatza hilabete barru edo aurkeztu nahi du Gasteizko gobernuak, beste eragile batzuen ekarpenak jaso ondoren. Foru aldundiak, sindikatuak, patronala, kooperatibak, Elkargi eta beste deituko ditu hurrengo asteotan, plana osatze aldera.

Oraingoz, Berpiztu programak ez dakar berritasun handirik. Urkulluk, Mendiak eta Tapiak aipatutako lehentasunak eta asmoak gobernu programan agertutakoak dira, eta Jaurlaritzaren azken urteetako egitasmoak ageri dira hor, pakete batean bildutakoak dira, osotasun bat emateko gobernuaren politikari.

Programaren dirua gobernuaren baliabide propioek osatuko dute, baina Europako Batasuneko Next Generation programatik sosak etor daitezkeela ere kontuan hartu du Jaurlaritzak. Dirua jaso dezaketen hainbat proiekturen aurkezpenean laguntzen ari da gobernua, urriaren erdialdera bidali behar zaizkiolako Europako Batzordeari. Edonola ere, Urkulluk ez du EBren sosik espero datorren urtearen bigarren erdira arte, gutxienez.

135.000 enplegu sustatu

Berpiztu planaren zenbaki nagusiak jada prest ditu Jaurlaritzak, eta handinahiak dira: 135.000 enplegu sustatu nahi ditu; 6.000 enpresaren sorrera lagundu nahi du; ikerketa eta garapenerako 1.000 proiektu berri bultzatu behar ditu; 10.000 industria babestu...

Berpiztu programaren ardatzetako bat izango da «enpresa ehunaren eta sistema osoaren lehiakortasuna sendotzea», Arantxa Tapiaren arabera, halakorik ez badago, «nekez sortuko direlako lanpostu berriak». Sei esparrutan ekin nahi du Gasteizko gobernuak. Azpiegitura ekonomikoak eta gizartekoak dira horietako bat, «industria lehiakor batek jarduera errazten duen ekosistema behar baitu». Arlo horretan Bilboko portua trenbide sarearekin lotzea aipatu du, baina baita ur sarea hobetzea eta osasun azpiegituren eta eskolen energia eraginkortasuna hobetzea ere.

Bigarren esparrua ikerketa eta garapenaren aldeko apustua handitzea izango da. I+Ga bultzatzeko urtero %6 gehiago emateko konpromisoari eutsi dio Jaurlaritzak, eta Tapiak iragarri du Adimen Artifizialeko Zentro bat eraikiko duela eta beste data-center bat jarriko duela ekinaldi pribatuaren laguntzarekin.

Trantsizio energetikoari dagokionez, Europako Itun Berdearen haritik jarraituko du Jaurlaritzak, eta agindu du industria hondakinak tratatzeko estrategia bat landuko duela, enpresen lankidetzarekin.

Industria eta enpresak laguntzeko oraingo programekin jarraituko du Urkulluren gobernuak, besteak beste, Finkatuz funtsaren bitartez enpresen kapitalean sartzen. Enpresen nazioartekotzea bultzatzeko SPRI bulegoen sarea zabalduko dute.

Berme gehiago

Elikaduraren esparruari ere helduko dio Berpiztu programak. Banaketa sare laburrak sustatuko dituzte, arrantzale eta nekazarien belaunaldi aldaketa lagunduko, eta landa eremuen dibertsifikazioan sakonduko.

Azkenik, merkataritzan, turismoan eta kultura «negozio molde berriak»lagunduko dituzte.

Diruaren zati bat enpresei maileguak eskatzeko bermeak izango dira. Mila milioi euro jarri zituen hor krisiaren hasieran, Elkargirekin batera, eta beste 500 milioi eskaini zituen gero, baina oraindik azken zati hori erabili gabe dago. Legealdi osoan 3.700 milioi eurora arte bermatzeko prest da gobernua, batez ere enpresa txikiei eta ertainei begira.


Summary: Nafarroak bikoiztu egin du gripearen kontrako dosi kopurua. Osasunbideak astelehenean abiatuko du gripearen aurkako txertaketa kanpaina. 270.000 dosi prestatu dituzte; beste behin, txertoa jartzera animatu dituzte herritarrak, «are gehiago COVID-19aren pandemian izanik».

Urriaren 5etik azaroaren 27ra iraunen du gripearen kontrako aurtengo txertaketa kanpainak Nafarroan. Osasun Departamentuak emandako datuen arabera, guztira 270.00 dosi prestatu dituzte foru erkidegoko herritarrentzat. Hori horrela, bikoiztu baino gehiago egin dute iazko kopurua: 2019an, 126.000 dosi izan ziren.

Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak adierazi duenez, aurten «are inportanteagoa» da gripearen kontrako txertoa jartzea. Haren esanetan, «kanpaina eraginkor bat erabakigarria izan daiteke kasuak gutxiago izan daitezen». Bestalde, agerraldian gogorarazi dute txertoa jartzea bereziki garrantzitsua dela 60 urtetik gorakoentzat, haurdun diren emakumeentzat eta osasun arazoak dituzten heldu zein haurrentzat.

Gaur egungo baldintzetara egokitzearren, martxan jarri dituzte txertorako ordua eskatzeko bide gehiago. Sortutako sistema berriaren bidez, herritarrek Interneten bidez edo telefonoz deituz eskatu beharko dute ordua gaitzaren kontrako txertoa jartzeko.

2019ko txertaketa kanpainan, 15.576 gripe kasu atzeman zituen Osasunbideak. Halaber, 449 pertsona ospitaleratu zituzten gripearen sintomak zituztelarik, eta hamazazpi pertsona zendu ziren.


Summary: Bihar jakingo dute aldundiek nolako defizita pilatu ahal izango duten.

Berpiztu planaren zati bat zorpetzearen bitartez finantzatuko du Eusko Jaurlaritzak, zerga bilketaren bitartez diru gutxiago jasoko baitu. Espainiako Gobernuarekin %2,6ko defizit muga hitzartu zuen Iñigo Urkulluren gobernuak. EAE Euskal Autonomia Erkidegoaren barne produktu gordina 80.000 milioi direnez —Eustaten 2019ko datua—, Jaurlaritzak 1.800 milioi euroren zuloa egin ahal izango du aurten, eta zor merkatuetara edo bankuetara jo beharko du diru hori lortzeko.

Baina Madrilekin ituna lortu zuenean beste promesa bat ere erdietsi zuen Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak: aldundiek ere defizita izateko baimena izango dutela, aspaldiko partez. Kopuru zehatza Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan finkatu behar zuten. Bihar arratsaldean da biltzekoa, eta haren ondoren jakingo da kopurua.

Nafarroako Gobernuak ere %2,6ko defizit muga lortu du. Uztailean, %2,3koa zuen, baina duela bi aste handitu zuen.


Summary: Jaurlaritzak aldi baterako enplegu erregulazioan daudenentzako osagarria luzatu du. 20.000 euro baino gutxiago irabazten duten langileek hilero 100 edo 150 euroko osagarria izango dute aurrerantzean ere, lanaldiaren arabera.

Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako beharginek Lakuaren osagarria jasotzen jarraituko dutela datozen hilabeteetan. Aldi baterako enplegu erregulazioan dauden beharginek eskatu ahal izango dute laguntza osagarri hori, beren soldataren oinarri arautzailea 20.000 eurotik beherakoa bada. Osagarri hori joan den ekainaren erdialdean onartu zuen Gasteizek, eta Espainiako Gobernuak enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bereziak urtarrilaren 31 arte luzatzea erabaki ondoren iritsi da osagarria ere luzatzeko deliberazioa.

Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetako 7.827 langilek eskatu dute gaur arte laguntza hori, baina ordainketak asko atzeratu dira, Lan Sailak onartu duenez, eta urrian hasiko da Lanbide osagarri hori dagokionari ordaintzen, atzerako eraginez. Elkarrizketa Sozialerako Mahaian hartutako erabakia dela zehaztu du Idoia Mendiaren ardurapeko sailak. Lanaldi erdia daukatenek 100 euroko laguntza jasoko dute, Gizarte Segurantzatik jasotzen dutenetik aparte (beren ohiko soldaten %70); aldi baterako enplegu erregulazioan dauden lanaldi osoko beharginek 150 euroko osagarria izango dute, betiere 20.000 eurotik beherako soldatapeko badira.

Lanbideren bidez eskatu behar dira osagarriak online formulario bat betez. Espainiako SEPEk orain arte jasotako eskaeren datuak berretsi ondoren hasiko da Lanbide ordaintzen osagarriak, urrian dagoeneko. Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean dauden beharginek ezingo dute jaso beren ohiko soldata baino kopuru handiagorik osagarriari esker.


Summary: Erietxera eraman dute Iñaki Bilbao Goikoetxea euskal presoa. AEMk jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz eraman zuten atzo Andaluziako Puerto Real erietxera. Bilbaok irailaren 9an ekin zion gose greba mugagabeari.

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak jakinarazi du Puerto Real erietxera (Andaluzia) eraman dutela Iñaki Bilbao Goikoetxea euskal presoa. Puerto III espetxean daukate preso Bilbao, eta gose greba mugagabeari irailaren 9an ekin zion, AEMk azaldu duenez.

AEMk jakinarazi duenez, harekin batera preso den Dani Pastor presoak eman du erietxeratzearen berri. Hark azaldu zuen atzo 19:00etan eraman zutela anbulantzian Bilbao, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz: hura ospitaleratzea eta «bizirik mantentzeko egin behar den guztia» egitea agindu du auzitegiak, AEMren arabera.


Summary: D eredua ezartzeko eskaria berretsi dute Mendigorriko gurasoek. Beste bilera bat eskatu diote Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduari, datorren ikasturteko egoera zein izango den argitzeko.

«Herriko 12 urtetik beherako eskolaratutako haurren %35-45 herritik kanpo joaten ari da D eredua aukeratzeagatik, nahiz eta beraien herrian ikastetxe bat egon». Mendigorriko (Nafarroa) gurasoek egindako salaketa da, eta euren ezinegona adierazteko agerraldia egin dute gaur arratsaldean Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekarekin batera.

Aurtengo ikasturtean ere Garesko (Nafarroa) ikastetxera joaten jarraitu beharko dute euskaraz ikasi nahi duten haurrek. Gurasoek aukera hori ez izatea deitoratu dute, eta eskaera egin diote Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduari: «Aurrematrikulazio garaia otsailean izango da, baina jada erregistratu ditugu Hezkuntza Departamentuan D ereduaren irekiera eskariak». Gurasoek azaldu dutenez, eskaera horretan, aurten lehenengo kurtsoan euskaraz matrikulatu nahi duten haurren eskaerak ez ezik, aurreko urtean D ereduan Mendigorrian ikasi nahi zutela zehaztu zuten haurren eskaerak ere erregistratu dituzte. «D ereduan Mendigorrian gure seme-alabak matrikulatu nahi ditugula eskatzen ari gara. Ez al da argi geratu hemen bere eskubideak eskatzen dituen herri bat badela eta ez garela nekatuko horien alde egiteaz?».

Eskaerak eskaera, ez dakite oraindik datorren ikasturtean haurrek aukerarik izango duten herrian euskaraz ikasteko. Hori argitze aldera, gurasoek eta Behatokiak bilera bat eskatu diote Hezkuntza Departamenduari.

Euskararen presentzia, zalantzan

Hezkuntzan euskarak izan behar duen presentziaren afera ez da Mendigorrira mugatzen. Agurne Gaubekaren hitzetan, «ziurgabetasuna» sortzen du Euskararen Legeak: «Lege horrek ezarritako eremu mistoetan euskararen irakaskuntza gradualki, progresiboki eta era nahikoan eskainiko dela aipatzen badu ere, argi geratzen da praktikan babes gutxi eskaintzen digula, eta agintarien esku geratzen dela artikulu hau era positiboan interpretatze». Hori dela eta, legea «lehenbailehen» aldatu behar dela azpimarratu du, «nafar guztien eskubideak bermatu nahi badira behintzat».

Begi onez ikusten du Gaubekak Nafarroako Gobernuak Hezkuntza Mapa aldatzeko irekitako prozedura: «Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariaren esanetan, mapa hori zen Mendigorrian D eredua irekitzeko oztopo nagusia. Hori aldatzera doazela jakiteak afera konpondu daitekeen esperantzaz uzten gaitu». Horretarako, ordea, «orain arte ez bezala», eskubideen irizpideak gailendu behar duela uste du: «Nafarroako edozein herritako gurasoek D ereduaren irekiera eskatuko balute, Hezkuntza Mapa zein bestelako araudi eta tresna guztiak eskubide hori egikaritzeari begira jarri beharko lituzkete: ezin da oztopo izan». Mendigorrian bezala, Nafarroako beste herriren batean D eredua ezarri nahi badute, Hezkuntza Departamenduari «argiro» adierazteko eskatu du Gaubekak.


Gestampek 230 kaleratze iragarri ditu

Summary: Gestampek 230 kaleratze iragarri ditu. Zamudioko bi lantegi itxiko ditu. LABek salatu du enpresak 212 milioi euroren irabaziak izan zituela iaz eta instituzioen laguntza publikoak jasotzen ari dela.

Aeronautikan eta siderurgian iragarri zituzten lehenengo kaleratze handiak, eta orain autogintzari iritsi zaio txanda. Gestampek Matricería Deusto enpresa eta GTS trokelen ingeniaritza —biak Zamudion (Bizkaia) daude— itxi nahi ditu, eta horrek 230 langile kaleratzea ekarriko du.

Autogintzako taldeak esana zuen doikuntzak egingo zituela, urteko lehen seihilekoan 120 milioi euroren galerak izan ostean. COVID-19ak larriagotu egin du sektorearen krisia. «Urteko bigarren hiruhilekoa azken 75 urteotako garairik zailena izan da autogintzarako, ibilgailu arinen ekoizpena %45 txikitu baita» azaldu zuen autoentzako osagaien egileak, uztailean. Horren ondorioz, salmentak %30 txikitu zaizkiola azpimarratu zuen eta sektorearen aurreikuspenak ere txarrak direla: uste du 2019ko ekoizpena ez dela leheneratuko 2024ra arte.

LAB sindikatuak eman du erabakiaren berri, eta neurriaren aurka gogor egingo duela ohartarazi du. «Ez dugu mehatxurik onartuko». Azpimarratu du Gestampek 2019an 212 milioi euro irabazi zituela eta erakundeen diru laguntzak jasotzen dituela. Gogoratu du ekain honetan 17 milioiko inbertsioa iragarri zuela Zornotzako (Bizkaia) instalazio batean, eta horretarako 8 milioiko diru laguntza jasoko duela Eusko Jaurlaritzatik.

Asko zabaldu da Gestamp azken urteetan: 112 lantegi ditu gaur egun, eta 43.000 langile. Euskal Herrian 11 lantoki ditu: zortzi ekoizpen planta eta I+G zentro bat.


Bidasoa Europatik kanpo geratu da

Summary: Bidasoa Europatik kanpo geratu da. Galdu egin du Kroaziako Nexeren aurka (29-24), eta ez da ariko Europako Ligako multzoen fasean. Joaneko partidako hiru golen aldeak ez dio ezertarako balio izan.

Bidasoa ez da ariko Europako Ligako multzoen fasean. Kroaziako Nexe taldeak kaleratu egin du. Itzuliko partidan 29-24 galdu du, eta joaneko partidan lortu zuen hiru golen aldeak ez dio balio izan. Hortaz, bigarren kanporaketan geratu da Europatik kanpo.

Partida hasiera ikusita, ez zuen ematen horrelako emaitza eta bilakaera izango zituenik kanporaketak. Izan ere, 1-6 aurreratu da zazpigarren minutuan. Gol guztiak Kauldik egin ditu. Ez dio asko iraun pozak, ordea; berehala berdindu dute partida etxekoek, hemeretzigarren minutuan zortzina berdinduta zeudelako. 20. minutuan jarri da aurrenekoz aurretik Nexe, eta Bidasoak ez du gehiago aurrea hartu. 28. minutuan lortu du etxeko taldeak kanporaketan aurretik jartzea aurreneko aldiz, 12-9koarekin. Atsedenaldira 13-11 joan dira.

Lehen zati horretan, oso garbi geratu da Nexeren indargunea non dagoen: Kevic erdikoaren eta piboteen arteko loturan. Bidasoaren partida hasiera ona izan bada, Ledo atezainak bereak eta bi geratu dituelako ere izan da. Baita Nexeren jaurtiketa bat baino gehiago zutoinak edota langak urruntzeagatik ere. Aldiz, Bidasoaren eraginkortasuna sekulakoa ari zen izaten. Kontua da Bidasoak bost goleko aldea izanagatik ere, hasieratik ibili dela etxekoen baliabide nagusia geratu ezinda. Nexe atearen aurrean asmatzen hasi denean (tartean, trantsizioan egindako gol erraz batzuk ere izan dira), eta Bidasoa erasoan aukerak sortzen bai baina kale egiten hasi denean, emaitza etxekoen aldera joan da.

Bigarren zatiaren hasierak ez ditu gauzak aldatu. 5-0 partziala sartu dio Nexek Bidasoari, eta 18-13 aurreratu da. 11. minutuan izan du azken emaitzaren aurretik bost golen aldea azkenekoz (21-16). Bidasoa erasoan asmatu ezinda zebilen, eta atzean ere gehiago galdu du indarra. Hala ere, pixkanaka, gerturatuz joan da, eta Sierra atezainaren gelditu batzuen laguntzarekin, berdindu ere egin du (22-22). Hamar minutu geratzen ziren. Baina berriz itzali zaizkio argiak. Erasoan aukerak sortu bai, baina Radovanovic atezainaren lan bikainak ateak itxi dizkio. Zazpi minuturen faltan, 25-22 jarri dira, baita 27-24 ere minutu baten faltan. Baina Rodinek sartu ditu azkeneko bi golak etxekoentzat, Bidasoaren aukerak urriak zirenean.


Summary: Durangoko Plateruena Kafe Antzokiak ateak itxiko ditu. Euskara eta euskal kultura erdigunean jartzeko asmoz jarri zuen abian proiektua Berbaro euskara elkartearen inguruko herritar talde zabal batek, baina egoera ekonomikoak ateak ixtera behartu ditu.

Berez, otsailean amaituko zen 18 urterako sinatutako kontratua, baina ez dira helduko. Durangoko Plateruena Kafe Antzokiaren ateak ixtea erabaki dute bazkideek gaur arratsaldean, eta ekonomikoa da arrazoia: «Erabakia egoera ekonomikoak behartua izan da. Azken urteetan Plateruenak izan dituen zailtasunei COVID-19ak ostalaritzari eta kultur arloari eragin dizkien baldintzak gehitu zaizkie, eta horrek ezinezko egin du orain arteko kudeaketa ereduaren bideragarritasunari eustea eta eraikinaren ustiapen epea luzatzeko aukera».

1989an jaio zen Berbaro euskara elkartea, Durangon, eta haren bultzadaz heldu zen Plateruena 2004an. Euskara aisi gunean sustatzen saiatzeko taberna bat ireki zuten herrian 1994an, lehenik. Kontzertuak ere eskaintzen zituzten bertan, hitzaldiak, antzerki saioak, erakusketak... Eta Bilboko Kafe Antzokiaren irekierak piztu zien antzoki bat zabaltzeko ideia. Landako gunea eraikitzen zebiltzan ordurako, eta ostalaritza gune bat ere aurreikusten zuen proiektuak gune hartarako. Hiltegi zaharraren eraikina berritzea erabaki, 900 bazkideko kooperatiba bat osatu, eta orduan hasi zen martxan Plateruena, 2004ko urriaren 28an.

Euskara erdigunean jartzea zen asmoa, eta, horrekin batera, euskal kulturari nazioarteko sortzaileekin konpartitu ahal izateko moduko gune bat sortzea. Mila lagun inguru batu zituen irekierak, eta lehen mailako hamaika kontzerturen gune izan da geroztik.

Irekierarako bidea ez zen trabarik gabekoa izan, ordea. Eraikina udal jabetzakoa da egun ere, eta 18 urterako lizitazioa lortu zuen proiektuak, hamar urte gehiagorako luzatzeko aukerarekin. Baina moldatu egin behar zen eraikina, eta milioi eta erdi euro behar izan zituzten egokitzapenak egiteko. Eusko Jaurlaritzak 120.000 euroko laguntza bideratu zuen, eta udalak ez zuen inolako laguntzarik eskaini, eta ia laguntza publikorik gabe egin behar izan zioten zulo hari aurre kooperatibako kideek. Hala, Berbaro taberna salduz lortu zuten diruaren herena, herritarren babesari esker lortu zuten beste herena, eta zorpetuta eskuratu zituzten azken 500.000 euroak. Eta neurri handi batean, azken heren horrek markatu du espazioaren historia.

Arazoak, lehendik

Proiektua bideragarri izan den urteetan ere, milioi erdi euroko zama hori izan du gainean luzaro Plateruenak. 2014an, esaterako, diru bilketa abiatu zuten herritarren artean, oraindik ere ordaintzeko zituzten 250.000 euroak lortzeko. Kito egitea lortu zuten, baina pandemiak eman dio azken kolpea, nabarmen zauritu dituelako espazioarentzako diru iturri nagusi izan diren bi ekitaldi nagusiak. Hilabete honetan ospatu ohi diren Durangoko festak bertan behera gelditu dira, eta abenduan ere zaila dirudi Durangoko Azokan orain arteko jende jarioa irudikatzerik.

Garrantzitsua izan zen Plateruenaren hamargarren urteurrena ere. Proiektua unean uneko beharretara hobeki egokitzeko prozesua jarri zuten martxan orduan: Zilarberritzen deitu zuten. Gunearen kudeaketa parte hartzaileago bilakatu zuen iritzi bilketa bat egin zuten, eta komunikazio bideak ugaritu zituzten. Proiektua ekonomikoki bideragarria zela ere zehaztu zuten Platerueneko arduradunek prozesu haren amaieran, baina diru bilketa abiatu zuten hasierako obratik arrastatzen zuen 250.000 euroko zorrari aurre egiteko. Herriko mugimendu eta elkarteentzako lanerako espazioak eskaini ditu Plateruenak orduztik, eta kultur programa propioari ere eutsi dio horrekin batera.


Sasoiko lehen porrota

Summary: Sasoiko lehen porrota. Reala partida grisa jokatu du Anoetan, eta Maxi Gomezek sartu du Valentziaren gola. Epaileak baliorik gabe utzi du Realaren gol bat partidako azken jokaldian, baloiak Aritz Elustondoren besoan jo eta gero.

Kalean uso, etxean otso dio esaerak. Kontrakoa gertatzen ari zaio, ordea, Realari konfinamenduaren ostean. Partida bakarra irabazi du denbora honetan Anoetan. Aurretik talde ia menderaezina zen etxean, eta, zaleen bultzadarekin eta joko ikusgarria eginez, etxean apenas galdu zuen punturik. Baina pandemiaren etenaren ostean, nekez biltzen ari da aleren bat. Aurkariak gutxi behar du Donostiatik punturen bat eramateko, eta Valentziak hirurak eskuratu ditu, 75. minutuan Maxi Gomezek sartutako gol bati esker. Txuri-urdinek gola sartu dute partidako azken jokaldian, 94. minutuan, Le Normanden erremate batean. Baina epaileak baliorik gabe utzi du, aurretik baloiak Aritz Elustondoren besoan jo zuelakoan. Eztabaidagarria izan zen jokaldia, atzelariak ezin zuelako ezer egin baloiak ez jotzeko. Baina arau zorrotz interpretatu du Figueroa Vazquez epaileak, eta alferrik izan ziren Realeko jokalariek epaileari egindako protestak. Sasoi honetan galdu duten lehen neurketa izan da.

Aurreko sasoiko azken txanpan talde txuri-urdinak jokatutako partida askoren gidoi bera izan du. Aurkaria ez dahobea izan, baina Realak ez ditu bere aukerak aprobetxatu. Valentziak, berriz, bai. Hor egon da aldea. Lehen minutuetatik, Realari kostatu egin zaio baloia mugitzea. Baina txuri-urdinek izan dute neurketako lehen aukera garbia, Isaken oinetan. Barrenetxeak erdiraketa ona egin du, eta suediarrak ezproiaz egindako errematea kanpora joan da. Baina hortik aurrera ez du bere ohiko erasoko jokoa egin Realak. Argitasuna eta erritmoa faltatu izan zaizkio zelai erdian. Silva eta Merino ez dira eroso egon, eta hori antzeman egin du Imanol Alguacilen taldeak, lerro artean jokatzeko orduan. Horri irtenbidea topatzeko, hegaletatik jokoa zabaltzen ahalegindu da Reala Januzaj eta Barrenetxearen bidez. Baina hortik ere kamuts.

Bisitariek 28. minutuan sortu zuten aurrenekoz arriskua. Wassek urrutitik jaurti du, baina Remirok gelditu ona egin du. Valentziak ikusi du berea zela partidaren kontrola, eta patxadaz aritu da. Reala, berriz, presaka eta une batzuetan pazientzia gutxirekin, zulorik topatzen ez zuela ikusirik. Atsedenaldira 0-0 joan dira.

Neurketa irekita zegoen, baina txuri-urdinek zerbait aldatu behar zuten garaipena lortzeko. Imanolek Oiartzabal zelairatu du, eta lehen zatian falta izan zaion bizitasuna berreskatu du talde txuri-urdinak. Valentzia atzean sartu du, eta jokoaren ekimena izan du. Gol aukerak sortzen hasi da horri esker, batez ere Januzajen pare bat jaurtiketari esker. Jaume atezainak, ordea, ondo erantzun zien belgikarraren ahaleginei.

Lau aldaketa batera Imanolek lau aldaketa egin ditu, taldeari are bizitasun eta freskotasun handiagoa emateko. Roberto Lopez, Gebara, Portu eta Willian Jose atera dira azken 20 minutuak jokatzeko, baina ez zuen lortu. Oiartzabalek abagune ona izan du Reala aurretik jartzeko, 74. minutuan. Baloia iritsi zaio area barruan, eta zetorkion moduan jaurti du. Barrura zihoan, baina Jasonen gorputzean jo du baloiak. Hurrengo jokaldian, ordea, Valentziak ondo aprobetxatu du berea kontraeraso batean. Wassek ondo aldatu du jokoa Gayarentzat, eta hark erdiraketa ona egin du. Maxi Le Normand eta Elustondoren artean sartu da, eta gol arrastoan baloia bultzatzea besterik ez du egin behar izan.

Golak eta Graciak egindako aldaketek hauspoa eman diote Valentziari. Reala, berriz, erdiraketen eta geldikako jokaldien bidez ahalegindu da berdinketa lortzen. Roberto Lopez izan da gehien saiatu dena, baina ez du lortu, eta azken jokaldian epaileak baliorik gabe utzi zuen txuri urdinen gola.


Summary: Bidenen eta Trumpen arteko lehen debatea beroa eta bizia izan da. Bi presidentegaiak pandemiaz, arrazaz eta euren senideez aritu dira eztabaidan. Trumpek Bideni egotzi dio «iruzur» egingo duela posta bidezko botoekin. Bidenek, berriz, «gezurtia» eta «pailazoa» deitu dio.

AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentea aukeratzeko hauteskundeetarako bost aste falta direla, aurrez aurreko lehen debatea izan dute Donald Trump presidente eta hautagai errepublikanoak eta Joe Biden hautagai demokratak. Orain arte kanpainak erakutsitako jarrerak puztu eta harrotu ditu kamera aurreko eztabaidak. Bizia izan da, beroa, etenaldi zakarrez eta purrustada pertsonalez betea.

Clevelanden elkartu dira bi presidentegaiak, Ohioko estatuan, eta 90 minutuz hitz egin dute etenik gabe, baina aldiro elkar etenez. «Zaila da hitz bakar bat esatea pailazo, barkatu, pertsona honen aurrean», esan du Bidenek, amorratuta. Chris Wallace moderatzaileak, Fox kate kontserbadoreko aurkezle beterano batek, behin baino gehiagotan eskatu dio Trumpi uzteko beste hautagaiari galdera erantzuten. Halako batean, «isilduko ahal zara behingoz, gizona!», bota dio Bidenek.

Trump showman ezaguna da, eta erosoago aritzen da kameraren aurrean Biden baino. Marmarrean egindako ziztadak hortik, ezusteko garrasi erasokorrak hemendik, bere mezuak zabaldu ditu hasiera-hasieratik: Biden «sozialista» dela, haren semea «ustela» dela Biden presidenteordea zen garaian Ukrainako gas konpainia batean lan egin zuelako, eta «iruzurra» egingo dutela azaroko bozetan, postaz emandako botoen bidez.

Bidenek, energia gutxiagorekin bada ere, eutsi die Trumpek erasoei, eta berak ere gogor hartu du aurkaria. Esan du Trump «gezurtia» eta «arrazista» dela, eta ez dakiela «ezer ere» kontatzen dituen gauzei buruz: «Irten zaitez zure bunkerretik eta golf zelaiko zure hondarrezko zulotik, eta egin ezazu egin behar duzuna bizitzak salbatzeko». Barack Obamaren gobernuko presidenteordeak (2009-2017) gehiago hitz egin du kamerari begira, zuzenean herritarrei zuzentzeko asmoz.

Alderdi Demokrataren primarioetan Bidenek Bernie Sandersi irabazi zion arren, Trumpek haren izena aipatu du debatean, «ezker erradikalaren» mehatxuaz aritzeko. «Kontua da neuk irabazi niola Bernie Sandersi», erantzun dio Bidenek. «Orain, Alderdi Demokrata ni naiz».

Iruzurra ala beldurra

Debate osoan Bideni burla egiteaz gain, Trumpek zabaldu dituen mezu nagusietako bat izan da hauteskundeetan «iruzur» egingo dutela. «Pena da». Behin eta berriro azaldu du posta bidezko botoak iruzurra sustatzen duela, eta, pandemiak eragindako atzerapenaren eta posta bidezko botoen ondorioz «hilabeteak» pasatuko direla emaitzen berri izan arte. Galdetu diote ea bere jarraitzaileak beretuko dituen emaitza ez baldin bada azaroaren 3an bertan argitaratzen, eta baietz erantzun du. «Nire jarraitzaileei eskatzen diet hauteslekuetan dena arretaz behatzeko, hori delako egin behar dutena».

Bidenek erantzun du berak lasaitasunerako deia egingo duela emaitzak berehala jakinarazi ezean, eta esan du Trump «beldur» dela botoak kontatzeko.

Wallace moderatzaileak beste galdera zuzen bat ere egin dio egungo presidenteari: ea gaitzesten dituen zuri supremazistek eta haien miliziek egindako ekintzak. «Ikusten ditudan istilu ia denak ezkerretik eta mugimendu antifa-tik datoz», erantzun du hark.

Bidenek leporatu dio «suari gasolina» botatzen diola, eta izkin egiten diola haien jarduna gaitzesteari, «arraza banaketa eta gorrotoa» sustatzea komeni zaiolako.

Trumpek aitortu du klima larrialdia giza jardueraren ondorioa dela «neurri batean». Bidenek, berriz, adierazi du bera presidente izendatzen baldin badute AEBak klimaren Parisko Hitzarmenera itzuliko direla, eta Brasili mehatxu egingo diola «ondorio ekonomiko garrantzitsuekin» Amazonia «mutilatzeari» utzi ezean.

«Milioiak ordaindu ditut»

Joan den igandean, debatea baino bi egun lehenago, The New York Times egunkariak presidentearen aurkako albiste harrigarri bat eman zuen argitara. Haren arabera, Trumpek 645 euro ordaindu zuen zergetan 2016an eta 2017an. Hark bere burua defendatu du bart: «Milioiak ordaindu ditut zergetan», esan du. Bidenek aukera aprobetxatu du plan fiskal berri baten beharra nabarmentzeko.

Eztabaida bukatu berritan CBS eta CNN kateetan egin dituzten inkestek Biden jo dute garaile, baina ez alde handiz. Gainera, Monmouth Unibertsitateak egin berri duen inkesta baten arabera, hautesleen %3k soilik adierazi dute «seguruenik» debateak izango duela eraginik botoa emateko orduan. Unibertsitate horren arabera, %5ek dute zalantza botoa nori eman.


Summary: 300 lagunek eskatu diote Jaurlaritzari har ditzatela Poliziaren biktima gisara. Auzitegi Konstituzionalak bigarren aldiz babestu du polizia abusuen EAEko legea. Martxan dago biktimen balorazioa egiteko batzordea

Bigarren aldiz jaso du Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren onespena Poliziaren Indarkeriaren Biktimen EAEko Legeak. PPk jarri zuen helegitea, esanez «errugabetasun presuntzioa eta zuzenbide estatuaren printzipioak» urratzen dituela. Lehenago Ciudadanosek jarri zuen helegitea. Biak atzera bota ditu auzitegiak, esanez ez dagoela urraketarik. Legea indarrean da, eta biktimek aukera dute hala izenda ditzaten eskatzeko: 300 herritarrek baino gehiagok egin dute eskaria jada.

Auzitegi Konstituzionalaren esanetan, konstituzioa betetzen du EAEko legeak. Izan ere, ondorioztatu dute ez dela sartzen epaileen zereginetan, legearen helburua ez baita poliziak epaitzea, indarkeria jasan duten biktimak erreparatzea baizik. Auzitegiaren arabera, legearekin ez da urratzen errugabetasun presuntzioa.

Eusko Jaurlaritzak ontzat jo du epaia. «Albiste bikaina da gure herrian bizikidetza plural eta demokratiko baten alde urratsak egiteko», adierazi du Beatriz Artolazabal Justizia sailburuak. Legearen bidez errekonozimendua egin nahi diete 1978 eta 1999 artean Poliziaren indarkeriaren biktima izan zirenei. 2016an onartu zuten legea Eusko Legebiltzarrean, EAJren eta PSE-EEren botoekin; EH Bildu abstenitu egin zen, eta kontra jo zuten PPk eta UPDk. Iaz erreformatu egin zuten legea, Espainiako Gobernuak helegiterik ez jartzearen truke. Aldaketaren mami nagusia hau izan zen: delituak egiaztatzeko prozesuek aintzat hartu beharko dutela aurrez auzitegiek ebatzitakoa. Bozketan, EAJk eta PSE-EEk babestu zuten aldaketa, abstentziora jo zuten EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta aurka egin zuen PPk. Horren ostean iragarri zuen PPk auzitara jotzeko asmoa. Auzitegi Konstituzionalean jarri zion helegitea, eta orain iritsi da epaia.

Eskaerak aurkeztea Uztailean iritsi zen beste epai bat, Ciudadanosek jarritako helegite bati buruzkoa, eta orduan ere babestu zuen legea Konstituzionalak. Hori ikusita, Jaurlaritzak jada martxan jarri du biktimen balorazioa egiteko batzordea, Artolazabalek azaldu duenez. Uztailean hasi zen bilerak egiten batzordea, Konstituzionalaren lehen sententziaren ondoren. Sailburuak iragarri du «legealdi osoa» joango dela erreparazio lan horretan.

Biktima izaera eskatzeko aukera zabalik dago, eta 300 eskaera jaso dituzte orain arte. Epea luzatu egin dute, 2021eko abendura arte. Eskaera bakoitzari erantzuteko bi urteko epea du batzordeak.


Summary: Zazpi alderdik gobernu koalizioa osatzeko akordioa itxi dute. Alexander De Croo liberal flandriarra izango da gobernu berriaren lehen ministroa. Belgikak ia bi urte egin ditu gobernurik gabe, akordio bat adosteko zailtasunen ondorioz.

Ia 500 egunen ostean, 21 orduko bilera amaigabe baten ondoren, eta goizaldeko ordu txikietan adostu dute Belgikarako gobernu koalizio berria. Alexander De Croo liberal flandriarra eta jarduneko Ekonomia ministroa izango da gobernua zuzentzeko arduraduna. Izan ere, aurreko gobernuburu Charles Michel —egun Europar Kontseiluko buru dena— frantses hiztuna zen, eta lehen ministro berria nederlandera hiztuna izatea zen eskaera nagusietako bat. Hala ere, Vivaldi koalizioa deiturikoak zazpi alderditako ordezkaritza izango du, tartean, valoniar sozialistena eta berdeena.

Koalizioak adostutako puntuen artean daude mila milioi euro bideratzea inbertsioetara eta beste hainbeste behin-behineko neurrietara. Inbertsio horietako zenbait ere aurreratu dituzte: trenbideak, digitalizazioa eta segurtasuna, eta aurrez onartutako zerga digitala Googleren gisako enpresa handientzat. Orain, koalizioko kideek gobernu berriko karguak zehaztu behar dituzte hurrena. Bertako komunikabideek aurreratu dutenez, zazpi ministro valoniar izango ditu gobernuak eta beste hainbeste flandriar. Zenbait iturriren arabera, agenda sozialari lotutako ministerioak izango dira sozialdemokratenak, eta ekonomikoak liberalenak; berdeentzat, berriz, energia eta ingurumena izango lirateke.

Gobernu akordiorik kanpo geratu dira Flandrian 2019ko maiatzeko hauteskundeetan indar bozkatuena izan ziren N-VAko nazionalistak eta boto gehien jasotako alderdietan bigarrena: eskuin muturreko Vlaams Belangekoak. Hala, oposizioaren jarrerari ez ezik, pandemiaren kudeaketari ere egin beharko dio aurre koalizio berriak.


Summary: 640 enpresak eta norbanakok 304 milioi euro zor dizkiote Nafarroari. 2019 amaieran, oraindik ogasunarekiko zorra erregularizatu gabe zutenen artean %40 higiezin eta eraikuntza sektorekoak dira, eta %22, ostalaritzakoak.

Azken urteetan egin legez, Nafarroako Ogasunak 2019ko abenduaren 31n ogasunarekin euren zorra erregularizatu gabe zuten zordunen zerrenda kaleratu du. Sektore publikoari gutxienez 120.000 euro zor dioten enpresen eta norbanakoen izenak plazaratuz, ogasunak zorra murrizteko prozesuari ekin nahi dio.

Iaz kaleratutakoarekin alderatuta, aldaketa batzuk daude. Lehenik eta behin, iaz 624 zordunek 302 milioi euro zor zioten ogasunari, eta aurten 640k 304 milioi euro zor zioten. Gobernuak azaldu duenez, aurten kaleratu den zerrendan beste 59 zordun sartu dira, eta horiek 19 milioi euro zor dituzte. Aldiz, beste 40 zerrendatik atera dira. Hainbat arrazoi daude horretarako: hamarren kasuan, hartzekodunen konkurtso prozesua bururaino iritsita, likidatu egin dituzte; beste hamarrek zorra 120.000 eurotik behera murriztu dute; beste lauri zorraren ordainketa epea luzatu zaie, eta soilik hiruk kitatu dute zorra.

Gainerako 584 zordunek zerrendan jarraitzen dute, baina horien artean gorabeherak dira ogasunarekin duten finantza harremanean: 255i zorra handitu egin zaie (orotara, bost milioi gehiago, batez beste), 157k zorra murriztu dute (orotara, 6 milioi gutxiago) eta gainerakoek berdin jarraitzen dute.

Zerrendan diren lau zordunetatik hiru enpresak dira (%76, zehazki). Horri lotuta, enpresa horietako asko arazoetan murgilduta daude. Zerrendan agertzen direnen laurdenak, kasurako, hartzekodunen konkurtso batean daude. Halaber, zordun horien zorraren %40,8 higiezin eta eraikuntza enpresakoak dira. Hartara, bertan agertzen dira 2008ko finantza krisian hondoratutako enpresa handiak: esate baterako, Construcciones Juan Bautista Flores (sei milioi euroko zorrarekin) edo Los Arcoseko zirkuituaren bultzatzaile Construcciones Samaniego (hiru milioiko zorrarekin).

Gabriel Urralburu

Izen ezagunen artean, Gabriel Urralburu Nafarroako lehendakari ohia agertzen da: 426.740 euroko zorra du oraindik ere (lau euro murriztu ditu 2018tik). Beste politikari ohi bat Ignacio Galipienzo Eguesibarko alkate ohia da —127.273 euro zor ditu, iaz baino 15.000 gutxiago—, Galipienzo auzi-ko akusatu nagusia —auzitegiek azkenean urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten—. Denis Mentxov eta Vladimir Karpets txirrindulari ohiek 411.112 eta 678.660 euro zor dituzte, hurrenez hurren. Mentxoven zorra handitu egin da, eta Karpetsen emazte edo senide batek beste 474.000 euro zor ditu. Gainera, 2008tik 2011ra Osasunan aritutako Kristian Vadocz jokalariak 153.352 euro zor ditu.


Summary: Madrilekin akordioa lortuta, zorpetzeko eskubidea izango dute foru aldundiek. Espainiako Gobernuak bi urtez eten ditu gastu publikoa murrizteko arauak, eta aukera eman die udalei bankuetan dituzten soberakinak 2021 arte erabiltzeko

Foru aldundien eta udalen gastatzeko gaitasuna estutzen zuen gerrikoa askatu du Espainiako Gobernuak. Diputazioen tratamendua aldatuko du: ez ditu aurrerantzean tokiko erakunde gisa hartuko eta eskubidea eman die defizita izan eta hori estaltzeko zorpetze publikora jotzeko.

Udalei dagokienez, defizita izateko baimenik ez eta aurreko urteetan soberakinak pilatu dituztenei diru hori aurten eta datorren urtean gastatzeko aukera emango die. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udal batzuek zorpetzeko aukera izango dute koronabirusak eragindako kalteak konpentsatzeko, hiru diputazioek iragarri baitute beren defizitaren zati bat haien esku utziko dutela.

«Balio handikoa», «giltzarria», «Kontzertu Ekonomikoari emandako bultzada»... Poza ezkutatu ezinean aritu zen atzo Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburua, Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoaren ondorengo agerraldian. Negoziazio «sakonen» ondoren, batzorde horretan lotu zuten aldundien zorpetzeari buruzko akordioa. Nabarmendu zuenez, «lehen aldiz» lortu dute foru aldundiek zorpetzeko eskubidea, eta pandemiak eragindako egoera berezia igarotzen denean ere eutsi ahal izango diote.

Hiru lurraldeetako BPGaren %0,9 adinako defizit batekin estreinatuko dute gaitasun hori. Kopuru zehatzetan, 595 milioiren defizita pilatu ahal izango dute eta zorpetzearen bidez estali. Hiruren artean banatu beharreko kopuru bat da hori: 300 milioi euro inguru Bizkaiko Aldundiak, 200 milioi Gipuzkoak eta 90 milioitik gora Arabak. Antzeko kopuruak 2021ean ere: %0,8ko defizita, 588 milioi euro. Diru asko da hori aldundientzat, beren aurrekontu propioen %15etik gora: Bizkaiak, 1.283 milioiren aurrekontu proiektua aurkeztu zuen 2020rako, 915 milioirena Gipuzkoak eta 518 milioirena Arabak.

Berez, defizit kopuru horiek ez dira muga zorrotz-zorrotzak izango, erreferentziazko tasak baizik. Izan ere, Europako Batzordeak EBko kideekin egin duen bezala, Espainiako Gobernuak ere gastu publikoaren gaineko mugak lausotzea erabaki du bere menpeko erakundeekin. «Administrazio guztiei gaitasuna eman nahi diegu baliabide guztiak jartzeko herritarren zerbitzura», azaldu zuen Maria Jesus Montero Ogasun ministroak.

%2,6ko erreferentzia

Montero erkidego autonomoekin bilduko da astelehenean, eta orduan aurkeztuko dizkie erreferentzia tasak. Dagoeneko bereak badituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak: BPGaren %2,6. Gasteizko gobernuaren kasuan, horrek esan nahi du 1.716 milioiren defizita pilatu ahal izango duela aurten, eta 1.617 milioirena datorren urtean (%2,2).

Krisiak okerrera egiten badu eta gobernuaren beharrak ugaritzen badira kopuru hori handitzeko aukera dagoela onartu du Azpiazuk, baina betetzen saiatuko direla ere esan du:«Erantzukizunez jokatuko dugu». Izan ere, krisiaren okerrena igarotzen denean itzul daitezke kontu publikoak orekatzeko aginduak, eta orain zulo handia egiteak urte gutxi barru ahalegin handiak egitea ekar dezake. «Arrazoizko aurrekontuak» egiteko eskatu die Monterok administrazioei.

%2,6ko defizita buruan dutela egingo ditu Jaurlaritzak bere aurrekontuak. Iazko soberakinekin, Espainiako Gobernuaren Covid Funtsetik jasotakoarekin eta baimendutako zorpetzearekin zerga bilketaren erorikoaren «zati oso garrantzitsu bat» estaltzeko gai izango direla azaldu du sailburuak. Urriaren 15ean bilduko da Finantzen Euskal Kontseilua, aurtengo eta datorren urteko zerga bilketaren aurreikuspenak egiteko.


Summary: Iruñea ez dago Madrilek hiriak konfinatzeko ezarri dituen irizpideen barruan. Positiboen tasa eta PCR bidez atzemandako kasuak aintzat hartuta, itxi egin behar lukete, baina ZIUetako okupazioan hobeto dago. Espainiako Estatuko osasun ordezkariak bilduta daude, eta Madrilek gaur iluntzean erabakiko du zer neurri hartu.

Izurria kontrolatze aldera, datuen bilakaera txarra duten 100.000 biztanletik gorako hiriak konfinatzen hasteko asmoa du Espainiako Gobernuak. Nafarroan datuek azken asteotan izan duten gorakada aintzat hartuta, Iruñera begira aparteko kezka dago, baina Madrilek ezarri dituen irizpideetatik kanpo dago, Espainiako Osasun Ministerioaren datuen arabera; positiboen tasa eta PCR bidez atzemandako kasuak aintzat hartuta, itxi egin behar lukete, baina ZIU zainketa intentsiboetako unitateetako okupazioan egoera hobean dago. Espainiako Estatuko erkidegoetako osasun arduradunak bilduta daude, eta Madrilek iluntzerako erabaki beharko luke zer neurri hartu.

ZIUetan %22ko okupazioa dute orain Nafarroan, eta Madrilek %35ean ezarri du muga; hortik gorako okupazioa duten hiriek konfinatze arauak bete beharko dituzte.

Populazioaz gainera, hiru aldagai erabaliko ditu Espainiako Gobernuak neurriak hartu behar diren ebazteko. Aurrena, 100.000 biztanleko 500 positibo atzeman izana hamabost eguneko epean. Bigarrenez, PCR positiboen maila %10etik gorakoa izatea. Hirugarrena lotuta dago ZIUen okupazioarekin.

Nafarroan azken hamalau egunetako tasa 100.000 biztanleko 685,71 kasukoa da; Iruñekoa zehazki ez dela ezagutzen esan dute, hainbat osasun eremutan banatuta dagoelako. PCR testei dagokienez, irailaren 19tik 25era arteko astean %11,2 izan ziren positibo.

Irizpide gehiago nahi ditu Txibitek

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak erran du ez dagoela «ez ados, ez desados» proposamenarekin, baina jarritako hiru horiez gain irizpide gehiago eskatu ditu: «Hiru irizpidek ez dute ematen egoeraren argazki erreala». Presidenteak adierazi du euren proposamena eramanen dutela gaur arratsaldean Espainiako Estatuko erkidegoetako osasun ordezkarien artean egitekoa den bilerara. «Irizpide eta adierazle gehiago» bilduko lituzke proposamenak; erraterako, ospitaleen okupazioa eta kasuen eta agerraldien arteko loturak eta jarraipena: «Horrek informazioa ematen du kasu bakoitzaren kontrolaz». Javier Remirez Nafarroako presidenteordeak ere adierazi du «jarrera eraikitzailez» joanen direla gaur arratsaldeko bilerara.

Madrilek esparru orokor bat jartzearen inguruan ez du desadostasunik adierazi Txibitek: «Ados egon gaitezke esparru orokor bat egotearekin, zeina gero erkidego bakoitzak bere egoerara egokitu ahal izanen duen. Horretan datza kogobernantza».

Urkulluk ez du «atseginez» hartu

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ez du «atseginez» hartu Madrilen proposamena. Azaldu du komunikabideen bitartez izan duela horren berri, eta Madrilgo lurraldera atxikita daudela neurriak. Txibitek bezala, hark ere bertzelako irizpide batzuk jartzeko eskatu du: bertzeak bertze, biztanleriaren dentsitatea. Azaldu du, halaber, «zehazki» aztertu behar dela non gertatu diren kutsatzeak.

Urkulluk salatu du Eusko Jaurlaritzaren «kudeaketa gaitasuna mugatzen» duela Madrilen egindako aurreakordioak, eta ohartarazi du ez dela «beharrezkoa» bertze alarma egoera bat. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak ere salatu du «eskumenen espazioa hertsatu» egiten duela Espainiako Gobernuak eta Madrilgo erkidegoak egindako aurreakordioak.


Summary: Gorpuzki batzuk aurkitu ditu itsasontzi batek Gipuzkoa parean. Arrantzan ari zen ontzia, eta sarean harrapatuta geratu ziren gorpuzkiak, kostatik 9,5 miliara. Guardia Zibila ari da ikertzen.

Joan den ostegunean, irailaren 24an, gorpuzki batzuk aurkitu zituzten Gipuzkoako kostatik 9,5 miliara, Guardia Zibilak jakinarazi duenez. Auzitegi medikuntzako institutura eraman zituzten, deskonposatzen ari baitziren, eta oraindik ez dakite noren gorpuzkiak diren. Desagertutako pertsonen fitxategiak aztertzen ari dira.

Guardia Zibilaren Gipuzkoako itsas zerbitzuak jaso zuen abisua, eta Pasaian (Gipuzkoa) porturatu zen gorpuzkiak aurkitu zituen ontzia. Frantziako Poliziarekin ere harremanetan jarri dira, gorpua itsaslasterrek ekarria izan daitekeelakoan.


Summary: Plateruenari agur: esker ona eta atsekabea. Plateruena kafe antzokiaren itxierari buruzko albisteekin batera etorri da herritarren erreakzio soka luzea. Penaz hartu dute albistea, eta esker ona adierazi diete hango kideei.

Ia hemezortzi urteko bidea egin du Durangoko Plateruena kafe antzokiak, eta euskal kulturaren mapako erreferentziazko puntu nabarmena izan da urte horietan guztietan. Kooperatiba desegin eta eraikina ixtea erabaki zuten atzo, eta herritar ugarik eman diote agurra sare sozialetan. Agerian geratu da leku horrek euskaltzale eta kulturzaleengan utzi duen arrastoa.

Igor Elortza bertsolaria proiektuaren sustatzaileetako bat izan zen, baita zuzendaritza batzordeko kide ere. Zenbait azalpen eman ditu Twitterren, zenbakitan: «2.139 kultur ekintza egin dira, guztira, Plateruenan: kontzertuak, herri-ospakizunak, hitzaldiak, errezitaldiak, bertso saioak, dantzaldiak, eta beste». Baita diru kontuak ere: «Plateruenaren jardunak 754.000 euroko kostua izan du, batez beste, hamasei urtetan. %87 autofinantzatua izan da. %13 diru laguntzetatik». Eta zenbakiez harago ere bai: «Durango duela hogei urte baino hobeto dago gaur euskal kultura bultzatuko duen proiektu berri bati ekiteko. Azpiegituragatik, esperientziagatik eta kulturgileen arteko sareagatik. Hori bai ezin dugula desegiten utzi».

Makina bat musikari eta artistaren aterpea izan da Plateruena, eta haien mezuak asko hedatu dira Interneten. «Ez, ez da posible, ezin liteke!», idatzi du Fermin Muguruzak. «Nire 60. urteurrena bertan ospatzeko gelditu ginen 50.a ospatu genuenean».

DJ Bullek Plateruenaren argazki bat jarri du Instagramen. «Nire hasiera izan zen! Kultura altxor hori ez dadila hil!». Lutxo Egia idazleak ere eskerrak eman dizkie «Plateruenaren orbitan» lan egin duten guztiei: «Baditugu herri honetan kultura prestigiatzen duten sortzaile asko. Kulturak merezi du. Baina, gainera, zorionez, zuek bezalako bidelagunak ere baditugu».

Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluari «mingarria» egin zaio albistea. «Ekaineko #GeroaEuskaratik adierazpenean, euskal kultur arnasguneak babesteko estrategien urgentzia aldarrikatu genuen. Irailean hau».

Hainbat lagunek zabaldu dituzte Plateruenan igarotako une kuttunak sare sozialetan.


Summary: 8,7 milioi euro jarriko dituzte turismo eta merkataritza bonuetarako. Bost, hamar eta hogei euroko ia milioi bat bonu jarriko dituzte eskuragarri, urriaren 28tik aurrera. 26 milioi euro mobilizatzea espero dute.

Euskadi Turismo Bonua eta Euskadi Bonudenda aurkeztu dituzte Eusko Jaurlaritzak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek, eta hiru lurralde horietako hiriburuetako udalek, enpresa txiki eta ertainei «lagundu» eta kontsumoa «aktibatzeko» asmoz. Denera, 8,7 milioi euroko inbertsioa egingo dute; bost milioi euro saltokietara bideratuta, eta 3,7 milioi turismora. Horri esker 26 milioi euro mobilizatzea espero dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hemezortzi urtetik gorako edonork erabili ahal izango ditu, eta, turismo bonuen kasuan, baita lurralde horietatik kanpo bizi direnek ere.

Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburu Javier Hurtadok eman ditu bonuen inguruko xehetasunak. Ia milioi bat bonu jarriko dituzte kontsumitzaileen eskura, 466.250 ostalaritzarako eta 500.000 merkataritzarako. Azken horiek hamar euroko balioa izango dute, eta gutxienez 30 euroko erosketa bat egin beharko da erabili ahal izateko. Erabiltzaile bakoitzak, gainera, lau bonu erabili ahal izango ditu gehienez, hau da, 40 euroko deskontua.

Turismorako eta ostalaritzarako bonuen kasuan, berriz, hiru modalitate daude. Lehen biak ostalaritzara, jatetxeetara eta turismo intereseko jarduerei lotutako enpresetara bideratuta daude. Bost eta hamar eurokoak izango dira. Lehena erabiltzeko, ezinbestekoa izango da gutxienez hogei euroko erosketa bat egitea, eta bigarrenen kasuan, berriz, 40 eurokoa. Hirugarren modalitateko bonuak turismo alorreko ostatuetan erabili ahal izango dira. Horiek hogei euroko balioa izango dute, gutxienez 60 euroko erosketetan erabiltzeko. Ezingo dira, ordea, establezimendu berean bi bonu baino gehiago gastatu, eta gehienez 40 euroko deskontua baliatu dezake pertsona bakoitzak.

Bonuak ez dira fisikoak izango, saltokian nortasun agiria erakustea nahikoa izango da-eta gehienezko kopurua bete ez dela ziurtatzeko. Agindua urriaren 5ean argitaratuko da, eta parte hartu nahi duten enpresek urriaren 6tik 27ra bitarteko epea izango dute izen emateko. Hala, kontsumitzaileek hilaren 28tik aurrera eskuratu ahal izango dituzte bonuak. Arabako diputatuorde nagusi Cristina Gonzalezen arabera, kanpainaren helburua udaren eta Gabonen arteko epean kontsumoa sustatzea da.


Summary: Moriako kanpalekua «tortura eremu bat» izan dela salatu du ikerketa batek. Grupo de Accion Comunitaria elkarteak Moriako kanpalekuko errefuxiatuen egoera aztertu du. Nabarmendu duenez, Europaren migrazio politikak iheslariak zigortzeko helburua du, eta nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa da.

«Moriako errefunxiatuentzako kanpalekua tortura eremu bat izan da, oso-osorik, azken urteetan handik igaro diren milaka asilo eskatzailerentzat». Ondorio argia atera du GAC Grupo de Accion Comunitaria buruko osasunaren eta giza eskubideen arloan aritzen den elkarteak. Moriatik pasatu diren 160 asilo eskatzaileren testigantzak bildu dituzte, eta abenduan argitaratuko den ikerketaren laburpen bat aurreratu dute gaur. Europako migrazio politikek sostengatzen duten torturaren arkitektura izena du txostenak.

Azaldu dutenez, Moriatik pasatu diren iheslariek «inpaktu handia» jasan dute «beren identitateetan», kanpalekuan pairatu dituzten bizi baldintzen ondorioz. «Besteengan konfiantza izateko giza ahalmena» galdu dute, eta «era erradikalean» aldatu zaie munduari buruz zuten ikuspegia. Ikerketaren arabera, Morian bizitzen izan direnentzat bizipen traumatikoenetako bat izan da jasan duten indarkeria baimentzen duten pertsonak daudela jakitea, eta, are gehiago, indarkeria hori era zuzenean beraien kontra gauzatzeko gai diren pertsonak badirela jakitea.

Torturak ez du zertan beti zauri fisikoekin lotuta egon beti, GACen txostenak ohartarazi duenez, «baina norbere barruaren haustura mingarriena dakar, biziaren kontrol galera erabatekoa eragiten duelako, baita eguneroko gauza txikienetan ere».

Ikerlariek ondorioztatu dute Moriako kanpalekuak ez dituela gizakien oinarrizko funtzioak bete ahal izateko baldintzak eskaini. Elkarrizketatuen ia guztiek goseak, ur eskasiak eta lo faltak eragindako sufrimendua pairatu dute, eta ez dute gutxieneko higiene pertsonala zaintzeko modurik izan.

Kanpalekua eraiki zenean, 3.000 pertsona hartzeko pentsatua izan zen, baina 20.000 asilo eskatzaile inguru ere hartu izan ditu. Ondorioz, beharrezko azpiegiturarik gabe eta pilatuta bizi izan dira iheslariak. Ikerketan elkarrizketatutakoen %40k baino gehiagok salatu dute ez dutela bi metro karratuko azalera ere izan berentzat, eta %60k ez dutela une bat bera ere izan bakarrik egoteko. Horrez gain, denek adierazi dute ezin izan direla muturreko tenperaturetatik babestu.

Horrez gain, indarkeria giroa sufritu dutela ere ohartarazi du txostenak; bereziki, emakumeek. Elkarrizketatutako emakemeen %40k baino gehiagok adierazi dute sexu abusuak jasan dituztela, %12,5ek bortxatu egin dituztela eta %13,7k ugaltze indarkeria salatu dute. Indarkeria giroa orokortua dela nabarmendu dute, baina. Elkarrizketatuen bosten batek baino gehiagok umiliazio erasoak jasan dituzte.

Indarkeria horrek itxaropenik eza, mina eta beldurra eragiten dituela nabarmendu du GACek, eta horrek eragin zuzena izan duela asilo eskatzaileen buru osasunean. Hala, elkarrizketatuen %80ek «muturreko izua» izan dute, eta herenek ia une oro edo etengabe dute sentipen hori. Itxaropen falta ohikoa zaie elkarrizketatuen %30i, eta inoiz bere buruaz beste egitea pentsatu izan dute. Hiru elkarrizketatutik batek adierazi du ez dela gai eguneroko jarduera oinarrizkoak egiteko, sentipen horien ondorioz.

Zigor zentzagarria

GACen ikerketak ondorioztatu duenez, Moriako kanpalekua zuzenean dago lotuta Europaren migrazio politikaren helburuekin. Txostenaren esanetan, migrazio politika horrek Europako mugak gurutzatzen dituztenak zigortzea du helburu, beste batzuek bide bera egin ez dezaten, eta Moria horren adibide «agerikoena» dela ziurtatu du.

Elkarteak gogorarazi du «tortura egoera» hori sufritzen dutenak nazioarteko babes bila daotozen pertsonak direla, «beren jaioterrira itzuliz gero erahilak izateko arrisku handian daudelako». Asiloa eskatzeko prozesua nazioarteko zuzenbidean jasota eta hark babestuta dagoela gaineratu du, eta Moriak hura urratzen duela. «Aurrekari arriskutsu bat da».

BERRIA Moriako kanpalekuan bizi ziren eta hura erre ostean uhartean jarraitzen duten zenbait asilo eskatzaileren testigantzak biltzen ari da Moriako erretratuak seriean, Iñaki Agirre kolaboratzailearen eskutik.


Summary: Hotelek diote negutik negura igaroko direla. Lau hilabete baino gehiago itxita egon ondoren, udako sasoia okupazio erdiarekin egin dute Gipuzkoako hotelek, eta berriro «negu latza» datorkiela ohartarazi dute. Urtea galera handiekin amaituko dutela aurreikusi dute.

Gipuzkoan, batez besteko okupazioa erdia baino gutxiagokoa izan da urte osoko eskari handieneko garaian. Horiek horrela, inoizko negurik okerrena espero dute hotelek. Kasu batzuetan, gainera, behin betiko edo aldi baterako itxi ala ez eztabaidatzen ari dira. Horrela jakinarazi gaur Adegi patronalaren sektore horretako alorrak. «Ezinezkoa da uda bateko okupazioaren joera ebaluatzea hotelak gutxienez lau hilabetez itxita egon diren urte bateko testuingurua kontuan hartu gabe», azaldu du Adegik.

Uztailean, hoteletako okupazioak jasandako jaitsiera handia arindu egin zen nolabait, batik bat Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Espainiako turismoaren egonaldi laburren eraginez. Frantziako turistek ere egin zuten beren ekarpen txikia. Baina diru sarrerek behea jo zuten, «besteak beste tarifen murrizketa handiak bultzatuta».

Abuztuan, berriz, Frantziako turismoak eta gertuko turismoak are jaitsiera handiagoa saihestu zuten okupazioari dagoionez. Hala ere, okupazioa % 60koa baino txikiagoa izan da; beste modu batera esanda: 1992tik abuzturik okerra izan da. Gauza bera gertatu da prezioekin. Hala, diru sarrerak % 50 inguru gutxitu dira joan den urteko datuekin alderatuta.

Alderaketak egiten hasita, Adegik beste datu esanguratsu bat eman du aurtengo porrotari neurria hartzeko. 2015. eta 2018. urteen artean, hotelen fakturazio osoaren %68 egina zuten, batez beste, urteko lehen zortzi hilabeteetan. Aurten, Gipuzkoan erregistratutako ostatu zerbitzuen batez besteko fakturazioa iazkoa baino %52 txikiagoa izan da, eta aurreko bost urteetako batez bestekoa baino %45 apalagoa.

Hotelen ekarpen ekonomikoa eta eskera zehatzak

Gipuzkoako Hotelen Elkarteak gogorarazi du sektoreak ekarpen handia egiten diola lurraldeko ekonomiarekin lotutako enplegu egonkorrari. Langileen batez besteko antzinatasuna hamar urtekoa dela dio, eta hamabi urte eta erdikoa soilik bost urte baino gehiagoko negozioak kontuan hartzen badira. Gainera, «beste jarduera batzuk erakartzeko duten gaitasuna» oso handia dela adierazi du: ostalaritza, merkataritza, baliabide turistikoak, garraioa...

Era berean, Gipuzkoako Hotelen Elkarteak egindako kalkuluen arabera, Gipuzkoan egiten duten zerga ekarpena 75 milioi euro baino gehiagokoa da urtero. Lotarako gau guztien % 60 inguru Donostian egiten direla kontuan hartuta, Donostiako hotelen ekarpena 45 milioi euro ingurukoa litzateke.

Zergarik ez pagatzeko plan bat nahi dute

Hori dela eta, administrazioei neurri jakin batzuk har ditzatela eskatu nahi die Adegiren sektoreko adarrak: COVID-19a kontuan hartuta programa daitezkeen ekitaldien egutegia mantentzea nahi du elkarteak, «eta bisitariak erakartzeko elementu berriak zehaztea»; horiek horrela, laguntza dei argia egin dute hotelek: «Enpresek iraun ahal izateko, zerga, lan eta finantza arloko neurri zehatzak eskatzen dizkiete administrazioei, bere eskumenen barruan».

Alegia, babes abeharko duten epealdian —2021eko apirila arte zehaztu dute— ordainketa eta zerga mota klase guztien salbuespeneko, hobaria emateko eta atzeratzeko neurriak jasotzen dituen «plan espezifiko bat» nahi dute. Horrek Espainiako Estatuko, EAEko eta tokiko zerga guztiak jaso beharko lituzke: «Zaborraren tasa, ondasun higiezinen gaineko zerga eta jarduera ekonomikoen gaineko zerga». Plan horren barruan sozietateen gaineko zergaren ordainketa atzeratzea ere eskatu dute, baita turismoaren balio kateko jarduera guztietarako BEZ murriztua ere.


Summary: Sindikatuek «asmoetatik ekintzetara» pasatzeko eskatu diote Hezkuntza Sailari. ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek bilera bat eskatu zioten gaurko Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuari, baina «datozen egunetan» bilduko direla esan dute sindikatuek.

Aurrez aurreko ikasturtea «segurua eta adostua» izan dadin, beste behin neurriak eta baliabideak eskatu dizkiote ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari, Gasteizko egoitzaren aurrean egindako elkarretaratzea. Beste eskaera bat ere badute: Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuarekin biltzea, baina gaur ez dute horretarako aukerarik izan. «Datozen egunetan» egingo dutela ziurtatu dute.

Batzar horretara begira, euren nahiak plazaratu dituzte: plangintza integrala, irizpide komunak eta «egoerak eskatzen dituen» baliabide gehigarriak negoziatzeko «prest» joatea. «Asmoetatik ekintzetara pasatzeko garaia da, premiazkoa baita neurri eraginkorrak eta horiek martxan jartzeko behar diren baliabideak ikastetxeetan lehenbailehen egotea».

Gainera, salatu dute sindikatuek mobilizazioetara deitu ostean soilik eman dituela Eusko Jaurlaritzak elkarrizketarako pausoak. Izan ere, haien hitzetan, hezkuntza eragileek hainbat modutan –elkarretaratzeak, adierazpen publikoak, kalean jantoki inprobisatuak jartzea eta abar– salatu dituzte «kezka, haserrea eta Hezkuntza Sailaren arduragabekeria eta aldebakartasuna», eta horrek mugiarazi du Hezkuntza Saila: «Ekimen eta mobilizazio horien aurrean, Hezkuntzak bere burua behartuta ikusi du erantzunak ematera, erantzun horiek mugatuak izan badira ere».

Hezkuntza Sailaren «jarrera pasiboa» salatzearekin batera, sindikatuek azpimarratu dute «aldebakarreko erabakiak» hartzen jarraitzen duela; esaterako, sukaldeko eta garbiketako langileen ordezkariekin negoziatu gabeko «kontratazio prekarioak».


Summary: COVID-19a zuten 59 lagun hil dira azken astean Hego Euskal Herrian. Beste 697 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hiruretan egin du gora positiboen kopuruak. Nafarroan, aldiz, aurreko egunean baino kasu gutxiago atzeman dituzte. 12.760 PCR proba egin dira egun bakarrean Hegoaldean.

Jende gutxiago hil da astebetean koronabirusaren ondorioz: gaitzarekin lotutako 59 heriotza zenbatu dituzte Hegoaldean, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera. Irailaren 21tik 27ra bitarteko astean erregistratutako kasuei dagokio kopurua. Aurreko astean baino hamahiru gutxiago hil dira. Izan ere, 72 hildako izan ziren hilaren 14tik 20ra. Bigarren olatuan erregistratutako hildako kopururik handiena izan zen hura.

Azken eguneko datuei erreparatuta, lurraldeka, eta azkenaldiko joerari eutsiz, Nafarroan atzeman dute positibo gehien: 265 kasu zenbatu dituzte azken egunean. Aurreko eguneko datuekin konparatuta, kopurua apaldu egin da; izan ere, 318 atzeman zituzten herenegun. Halaber, txikitu egin da lurralde horretan egindako PCR proben gaineko positibotasun tasa ere: %8,8koa izan da azken egunean. Bezperan, %10eko langa gainditu zuen tasak.

Hegoaldeko gainerako lurraldeetan, Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hiruretan ugaritu dira kasuak. Bizkaian 198 atzeman dituzte, Gipuzkoan 138, eta Araban, berriz, 83. Azken horretan, bikoiztu baino gehiago egin da egun bakarrean atzemandako positiboen kopurua: 39 detektatu zituzten herenegun.

Halaber, koronabirusarekin eri ziren bi pertsona hil dira azken egunean. Nafarroan hil dira biak. Gobernuak jakinarazi duenez, 80 urteko gizonezko bat eta 87 emakumezko bat dira hildakoak.

Ospitaleen egoera aztertuta, azken egunean, 49 lagun erietxeratu dituzte Hego Euskal Herrian. Aurreko egunean, berriz, 38 pertsona ospitaleratu zituzten koronabirusaren sintomak zituztelarik. Gainera, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 470 gaixo daude erietxeratuta. Horietatik 79, ZIUetan.

Koronabirusaren Euskal Herriko datuak sakonki ikusteko, jo ezazu BERRIAk webgunean sortutako atal berezira: Koronabirusaren azken datuak. Bertan daude COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen duten grafikoak eta mapa interaktiboak.


Summary: Bruselak independentzia judizialeko eta prentsa askatasuneko erronken inguruan ohartarazi du. Gaur argitaratuko duten txostenak azpimarratzen du independentzia judiziala arriskuan dagoela Hungarian eta Polonian

Bruselak ohartarazi du Europako Batasuneko hainbat estatu kidek “benetako erronkei” aurre egin behar dietela independentzia judiziala eta prentsa askatasuna bermatze aldera. Hain zuzen, gaur aurkeztu du zuzenbide estatuari buruzko lehen auditoria.

Txostenean azpimarratu dute independentzia judiziala arriskuan dagoela Hungarian eta Polonian, baina, horietan ez ezik, desafioak daudela Bulgarian, Errumanian, Kroazian eta Eslovakian ere, besteak beste. Azterketaren arabera, kazetarien aurkako mehatxuak bereziki larriak dira Bulgarian, Kroazian, Hungarian, Eslovenian eta Espainian.

Lau kontu ikertu dituzte Europako Batasuneko 27 estatuetan: sistema judizialak; ustelkeriaren aurkako borroka; komunikabideen aniztasuna eta askatasuna; eta kontrolak eta orekak, oro har.

Prentsak pairatutako mugen artean, mehatxu fisikoak, lineako jazarpena —batez ere emakumeei eginikoa—, difamazio kanpainak, larderia eta orientazio politikoa duten mehatxuak identifikatu dituzte.

Batzordeak azaldu duenez, 2015etik Poloniako justizian eginiko erreformak “eztabaida iturri handia izan dira”, eta kezka larriak sortu dituzte. Horiek justizia sisteman botere exekutiboaren eta legegilearen eragina areagotu dutela diote, eta, beraz, “independentzia judiziala ahuldu”. Hungariari dagokionez, “kezkatuta” agertu dira Kontseilu Nazional Judizialaren independentziaren inguruan eginiko aldaketek izandako eraginagatik.


Summary: Frantziak Josu Urrutikoetxearen kontrako euroagindua onartu du 'herriko tabernen' auzian. Urrutikoetxearen sendiak jakinarazi du Kasazio Auzitegian helegitea ezarriko dutela. Bestalde, Luis Herguetaren hilketagatik Espainiak egindako estradizio eskaera onartzeko eskatu du fiskaltzak, azaroaren 18an emanen dute erabakia.

Parisko Dei Auzitegiak ontzat eman du 'herriko tabernen' auzian Espainiako Auzitegi Nazionalak Josu Urrutikoetxearen kontra egindako euroagindu eskaera. Defentsako abokatuen arabera, euroaginduak ez du errespetatu oinarrizko prozedura, baina epaileak ez du argudioa onartu. Dei Auzitegiaren erabakiaren kontra helegitea jarriko dute Kasazio Auzitegian. Auzi saioan parte hartu du Josu Urrutikoetxeak berak; atxilotu zutenetik lehen aldiz, libre agertu da.

Baltasar Garzon epaileak 2005eko otsailaren 28an auzipetu zuen Urrutikoetxea; Juan Jose Ibarretxe Jaurlaritzako lehendakariak bozetara deitu eta Eusko Legebiltzarra desegitearen ondorioz Urrutikoetxeak legebiltzarkide izateari utzi eta astebetera. Garzonek 2001eko uztailean Ekineko ustezko hainbat lagun auzipetzean hura «Ekineko gune nazionalaren arduradun» gisa jo zuen arren, ezin izan zuen prozesatu, foruduna baitzen. Instrukzio epailearen arabera, KASen ordezkoa zen Ekin, ETA barruan zegoen eta haren «bulego politikoa» zen, eta ezker abertzalearen zuzendaritza eta kontrol lanak egiten zituen. Herriko tabernen auziko operazioa 2002ko apirilean agindu zuen epaileak.

Herriko tabernen auziaz gain, Luis Herguetaren hilketagatik Espainiak egindako estradizio eskaera ere aztertu dute gaur arratsaldean, Parisko Dei Auzitegian. Bere garaian ETA pm-k aldarrikatu zuen erasoa —Urrutikoetxea ez da sekula erakunde horretako kide izan—; auzipetzeak eta gobernuaren eskaerak data aldetik ere okerrak dauzkate. Espainiak egindako estradizio eskaera onartzeko eskatu du fiskaltzak; defentsako abokatuek afera preskribitua dela argudiatu dute. Azaroaren 18an emanen dute erabakia

Joan den uztailaren 1ean, Dei Auzitegiak atzera bota zuen Barajasko T4ko atentatuagatik (2006) Auzitegi Nazionalak egindako euroagindu eskaera, zehaztasun faltagatik. Lehen aldia izan zen Parisko auzitegi batek euroagindu bat baztertu zuela. Aurretik, Dei Auzitegia Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuaren auzian estradizio eskaeraren alde azaldu zen, eta defentsak kasazio helegitea aurkeztu zuen. Estradizio auzi honetan ere, azkeneko hitza Frantziako Gobernuak du.

Prozedura «katramilatuak»

Orotara, lau prozedura ditu Espainian Josu Urrutikoetxeak. Eskaera «herrenak» direla salatu zuen Laurent Pasquet-Marinacce defentsako abokatuak Parisko Dei Auzitegiaren aitzinean, joan den uztailaren 29ko auzi saioan. «Badu urte bat baino gehiago espainolek dei egin dizuetela bi estradizio eta bi euroagindu ebazteko. Biziki luzea da», adierazi zuen. Epaileari erran zion auzitegia ez dela berant horren arduraduna. «Autoritate espainiarrak dira. Euroagindu bat ez da onartua; bestearentzat ez dira gai errateko zergatik epaitu nahi duten zehazki». Urrutikoetxea Espainiarentzat «ikono» bat dela nabarmendu zuen, haren iazko maiatzeko atxiloketaren ondotik Espainiako autoritateek egin zuten prentsaurrekoa gogora ekarrita: «Ikonoa da, ETAk armak uztean izandako eginkizunagatik. Horrek azaltzen du Espainiaren gogoa. Eskaera herrenak dira: ez dira oinarrituak».

Araitz Aramendi erabakiaren zain

Gaur aztertu dute Parisko Dei Auzitegian Alaitz Aramendi euskal presoaren kontra Espainiak egindako euroagindu eskaera. 2017an epaitu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, eta 40 urteko kartzela zigorra ezarri zion. Fiskaltzak euroagindu eskaera onartzeko eskatu dio epaitegiari; Xantiana Cachenault defentsako abokatuak ukatzeko eskatu du, baina onartzekotan, Frantzian preso pasatako urteak kontatuko dizkiotela bermatzeko eskatu dio epaitegiari. 2005ean atxilotu zuten Aramendi Cahors (Okzitania) hirian, eta heldu den otsailean beteko du kondena osorik. Parisko Dei Auzitegiak azaroaren 4an emanen du bere erabakia.


Summary: Koronabirusa izango da EITBren maratoiaren ardatza. Maratoiaren egun handia abenduaren 17a izango da. Bertso berezi bat prestatuko dute, herritarrek kantatu dezaten.

Koronabirusak herritar guztiei eragiten diela ohartarazteko, EITBk kanpaina bat jarriko du martxan. Hartara, aurtengo elkartasun maratoia COVID-19aren bueltan antolatu dute. Ikerketak laguntzeko, dohaintzak egitera animatuko dituzte herritarrak, eta, bestetik, gaixotasunaz sentsibilizatu eta informazioa emango dute EITBko hedabideek. 2020ko EITB Maratoiaren helburua gizartera hurbiltzea izango da, Maite Iturbe taldeko zuzendari nagusiak azaldu duenez: «Badator apurka-apurka EITB Maratoia. Aurten dena da ezberdin, baina gizarteari ate joka gatoz, aurtengo gaiak, koronabirusak, guztioi eragiten digula ohartarazteko, eta kanpainan parte hartzea inoiz baino garrantzitsuagoa dela azaltzeko».

Iaz, 20. urtemuga bete zuen EITBren maratoiak. Euskal gizartera zabaldutako egitasmo bilakatu zen: haurren minbizia gaitzat hartuta, kanpainak inoizko erantzunik onena izan zuen. EITB Maratoiak marka guztiak hautsi zituen, eta milioi bat euro baino gehiago bildu. Bestetik, Euskal Herriko txoko guztietatik 50.000 ahotsek baino gehiagok Lau teilatu abestu zuten: Zure Bertsiorik onena egitasmoan, 1.500 bideo baino gehiago jaso zituzten.

Iturbek nabarmendu du ez duela zalantzarik aurtengo edizioan ere euskal gizarteak erantzuten jakingo duela: «Eskuzabal, dirua emanez; eta zuhur eta zintzo, norbera eta ingurukoak zaintzeko betetzea ezinbestekoak diren aholkuak jarraituz». Elkartasun kanpainaren bi ildo horiek inoiz baino gehiago izango dute indarra.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak maratoiaren aurkezpenean azaldu duenez, EITB Maratoiaren historian zehar, euskal herritarren elkartasunari esker, 4,5 milioi euro inguru bideratu dira 90 ikerketa-proiektu ingurutara. Aurten, maratoia koronabirus gaitzean ardaztuko da, eta sailburuak espero du jada martxan dauden COVID-19ari lotutako 80 proiekturi baliabide gehiago gehitu ahal izatea: «Gaur egun, gaixotasunaren azterketa klinikoaz gain, martxan dauden proiektuak gaixotasunaren egoera eta konplikazioetan, birusaren karakterizazio biologikoan eta gizartean izaten ari den inpaktuan oinarritzen dira».

Bertso berezi bat Laster hainbat gizarte eragileren laguntzaz abian jarriko diren egitasmoak prestatzen dabil EITB: «Lau Teilatu-ren antzeko egitasmo bat izango dugu, mundu guztiak parte har dezan eta identifikatuta senti dadin». Hala iragarri du Iturbek: «Euskal gizarte osoaren sentimendua Euskadin bakarrik egin daitekeen modu batean adierazi nahi dugu: Guztiok batzen gaituen bertso baten bidez».

Maratoiaren egun handia abenduaren 17a izango da; egun horretan dohaintzak hartzeko telefonoan pertsona ezagun andana izango da egun osoan zehar. Horrez gain, EITBko kanal guztiek maratoiari arreta berezia eskainiko diote ohiko moduan.


Summary: 3.850 milioi euroren zorra pilatu dute erakundeek.

Zerga bilketaren erorikoak eta zenbait gastu gehigarriri aurre egin behar izateak asko handitu du Hego Euskal Herriko erakundeen zor publikoa. Espainiako Bankuaren datuen arabera, 2020ko lehen hiruhilekotik bigarrenera 3.856 milioi euro handitu da gobernuen eta aldundien zorra. %26ko igoera da, ezohikoa hain tarte labur baterako. Nolanahi ere, egia da 2020aren hasieran azken urteetako mailarik txikienean zegoela zor publikoa, erakundeek azken bi urteetan izandako superabiten eskutik.

Eusko Jaurlaritzak 10.497 milioi euroren zorrak zituen ekainaren amaieran, hiru hilabete lehenago baino 1.521 milioi gehiago (+%16,9). Edonola ere, iazko bigarren hiruhilekoan baino gutxiago da. 2019 amaiera eta 2020 hasieran 1.800 milioiren zorra kitatu zuelako. EAEko BPGaren %12,1etatik %14,9ra egin du jauzi zorrak.

Proportzionalki zor handiagoa du Nafarroako Gobernuak, %18,1ekoa (+3,9 puntu). Kopuru osoetan, 3.629 milioi zor ditu, eta horietatik 618 milioi hartu ditu azken hiruhilekoan (+%20,5).

Are ikusgarriagoa izan da aldundien zorraren handitzea: %63,4 handitu da, 4.426 milioira arte. Zorpetze berrirako baimenik ez dutenez izan orain arte, pentsatzekoa denez, zenbait gasturi aurre egiteko hartutako maileguek osatzen dutela zor berria.


Summary: Hondartzan algak zeudelako kalte-ordainak ordaindu beharko ditu bidaia agentzia batek. Riviera Mayara (Mexiko) joan ziren bezeroak, baina ezin izan zuten hondartzan bainurik hartu algen inbasio baten ondorioz. Orain, Bilboko epaitegiak 5.373 euroko kalte-ordainak ordaintzera kondenatu du agentzia, inbasioaren berri ez emateagatik.

EKA Euskal Kontsumitzaileen Elkarteak jakinarazi duenez, «epai garrantzitsu bat» lortu du gaur: Bilboko epaitegiak bidaia agentzia bat kondenatu du 5.373 euro ordaintzera bezero izandako familia bati, bidaiatu zuten hondartzan, Riviera Mayan (Mexiko), ezin izan zutelako bainurik hartu algen ondorioz.

Epaiaren arabera, hondartza da hango turismoaren erakargarritasun garrantzitsuenetako bat, eta agentziak ez zien bezeroei egoeraren berri eman bidaia kontratatu zutenean. Bidaiako zerbitzu guztiak agentzian hartu zituzten: bidaia, hotela eta abar. Mexikora iristean, ordea, ohartu ziren ezingo zutela hondartzan bainurik hartu, algen inbasio baten ondorioz bainua debekatuta zegoelako; urtikaria eragin dezakete alga horiek.

Bezeroen arabera, agentziak bazuen Mexikoko egoeraren berri, baina ez zien jakinarazi. Bidaia erosi zutenean, 2018ko maiatzean, gauza jakina zen algen inbasio bat bazela Riviera Mayan. Horregatik, erantzukizuna haiena zelakoan, kalte-ordainak eskatu zizkioten agentziari.

Orain, epaile batek eman die arrazoia: ordaindutakoaren %30 itzuliko die bidaia agentziak (2.613 euro), eta eragindako kalte moralengatik bezero bakoitzari 900 euroko kalte-ordaina ere ordaindu beharko die (2.700 euro guztira). EKAk abisatu du, ordea: «Epaia ez da irmoa eta apelazioa jar daiteke». Epaia garrantzitsutzat jo dute, «antzeko kasu asko daudelako».


Bakarrik dago gailurrean

Summary: Bakarrik dago gailurrean. Anna van der Breggenek garaipen bolada ikusgarriari segida eman dio, Fleche Wallonne seigarrenez jarraian irabazita. Marc Hirschi nagusitasunez gailendu da, estreinakoz

Ez dago Anna van der Breggeni (Boels Dolmans) aurre egingo dionik. Ikusgarri dabil txirrindulari herbeheretarra. Italiako Giroa, eta erlojupeko eta errepideko Munduko Txapelketa irabazi eta gero, Fleche Wallonne klasikoan nagusitu da gaur. Hura izan da indartsuena berriz ere Huyko horman. Berriz ere, seigarren aldiz jarraian gailendu baita. Hori eginda, bakarrik geratu da probaren garaipen zerrendaren buruan, gaur arte, Marianne Vos herrikidearekin (CCC) eta Alejandro Valverde espainiarrarekin (Movistar) baitzegoen berdinduta, bost garaipenekin.

Fleche Wallonne irabazita, Van der Breggenek jarraipena eman dio garaipen bolada ikusgarriari. Duela hamar egun eskas, bigarrenez irabazi zuen Giroa. Annemiek van Vleuten (Mitchelton) haren herrikideak esku-eskura zuen garaipena, baina amaitzeko bi etapa falta zirela erori egin zen, eta lasterketa utzi zuen. Haren galbidea Van der Breggenen onbidea izan zen. Gauza bera pasatu zitzaion astebete eskas geroago, Imolan (Italia), Munduko Txapelketan. Chloe Dygert estatubatuarra zuzen-zuzen zihoan erlojupekoan urrezko domina irabaztera, baina erori egin zen, eta hori etekina atera zion Van der Breggenek. Bi egun geroago erakutsi zuen aurkarien huts edo zorigaiztorik gabe ere irabaz dezakeela: nagusitasunez gailendu zen errepidekoan.

Eta beste horrenbeste egin du gaur. Espero zen bezala, Huyko aldapa pikoak epaile lanak egin ditu. Malda tentetu eta gutxira, aurrean jarri da Van der Breggen, eta erritmoa estutu du. Berehala hasi dira aurkariak atzean geratzen, tartean haren arerio nagusia, Vos. Bi txirrindularik bakarrik eutsi diote, Cecilie Uttrup Ludwigek (FDJ) eta Demi Volleringek (Parkhotel- Valkenburg), baina Van der Breggenek azken eraso bat zuen gordeta; ehun metro falta zirela jo du, eta bakar-bakarrik helmugaratu da. Ortzadar maillotak euripean luzitu du.

Van der Breggenek bezala, Marc Hirschek (Sunweb) ere bolada bikaina darama. Frantziako Tourrean etapa bat, eta Munduko Txapelketako errepidekoan brontzezko domina irabazi ondoren, indartsuena izan da gaur Huyko horman. 22 urte besterik ez ditu, eta etorkizun handia. Belaunaldi berriko beste ale bikainetako bat da. Zeresana emango du.

Gaur, aise gailendu da. Elkarrekin iritsi dira txirrindulari nagusiak Huyra, nahiz eta Mauri Vansevenant (Deceunick) gogotik saiatu den ezustea ematen: ia 200 kilometro egin ditu ihesean, eta hiru kilometro falta zirela harrapatu dute, bihurgune batean erori eta gero. Azken aldapan, Michael Woods (Education First) izan da lehena erasoa jotzen, 150 metro falta zirela, baina Hirschik erraz eutsi dio, eta azken metroetan aurrea hartu dio. Benoit Cosnefroy (Ag2r) sailkatu da azkenean, bigarren, eta Woods, hirugarren. Gorka Izagirre (Astana) izan da lehen euskal herritarra, 23. postuan, hemezortzi segundora. Mikel Landa (Bahrain), berriz, atzean geratu da Huyra iritsi aurretik.


Quino hil da, Mafaldaren egilea

Summary: Quino hil da, Mafaldaren egilea. 1.928 zintaren ondoren, 1973an marraztu zuen azken aldiz Mafalda pertsonaia. 88 urterekin zendu da, Argentinan.

Joaquin Salvador Lavado, Quino ezizenez ezaguna, Argentinako Mendoza herrian jaio zen, 1932an. 1919an Argentinara emigratutako andaluziarren semea zen, eta haren osaba Joaquin Tejon margolari eta diseinatzaile grafikoaren eskutik aurkitu zuen bere bokazioa. Arte Ederretako ikasketak hasi zituen, eta ez zituen amaitu, baina marrazkiaren eta proportzioen oinarrizko kontzeptuak bereganatu zituen.

Esto Es astekarian argitaratu zituen lehen aldiz bere lanak, eta, ondoren, beste hedabide askotan argitaratzen hasi zen. 1949an, ordea, horiek utzi eta istoriotxoetan eta umorean aritzeko erabakia hartu zuen. 1954an publikatu zuen lehen umore orrialdea eta, ordutik, haren binetak, marrazkiak eta istorioak Amerikako eta Europako egunkari eta aldizkari ugaritan agertu ziren. Nazioarteko umorista grafiko garrantzitsuenetakotzat hartua da, eta Mafalda pertsonaia esanguratsuari esker lortu zuen ospea.

Mafaldaren lehen bertsioa ez zen inoiz argitaratu. 1962ko martxoan marraztu zuen Quinok, baina hasierako asmoa ez zen komiki baten pertsonaia nagusia sortzea. Etxetresna elektriko baten iragarki batentzat komiki zinta bat marrazteko enkargua jaso zuen. Zintan familia bat irudikatu behar zuen, baldintza bakarrarekin: m hizkiaz hasi behar zuen pertsonaia bakoitzaren izenak, etxetresna markarekin lotzeko. Marrazkilariaren eta publizitate agentziaren arteko akordioa ez zen gauzatu, eta Gregorio umorezko gehigarrian argitaratu zituzten zintatxo horietako batzuk.

Ofizialki, 1964ko irailaren 29an estreinatu zen Mafalda komiki zinta moduan, Primera Plana astekarian. 1965eko martxoa bitartean 48 zinta argitaratu zituen aldizkariak. Lehen aldi horretan, Mafalda eta gurasoak besterik ez zen agertzen, harik eta 1965eko urtarrilean Felipek lehen agerraldia egin zuen arte. Aldizkariak Argentinako eta nazioarteko momentuko gaiak jorratzen zituen, eta gai horiei buruzko zintak marraztu zituen Quinok.

Primera Plana aldizkaria utzi, eta El Mundo egunkarian hartu zuen erreleboa Mafaldak, 1965eko martxoan. Egunkaria izanik, egunero argitaratzen ziren zintatxoak, eta horrek aktualitatearekin lotura zuzenagoa zuten gaiak jorratzeko aukera eman zion marrazkilariari. Garai hartakoak dira politika eta etxeko kontuei buruzko pasarteak. El Mundo-n hasi eta berehala, pertsonaia gehiagoren beharra sentitu, eta Manolito eta Susanita sortu zituen. 1967ko abenduan, El Mundo itxi, eta Mafaldaren argitaratzea eten zen. Siete Días Ilustrados astekarian beste lan batzuk argitaratzen zituen orduan Quinok, eta, 1968ko ekainean, Quinoren umorezko orria Mafaldarekin ordezkatzea adostu zuten.

1973ko ekainaren 25ean argitaratu zuen Quinok azken zinta. Pertsonaia berak jorratzeaz nekaturik, beste kontu batzuetan lan egiteko gogoa zuen. Ordutik, eta Unicefen haurren aldeko kanpaina batzuez salbu, artistak ez zuen Mafaldaren zintatxo berririk kaleratu.

1976ko estatu kolpearen ondorioz, Argentinatik ihes egin eta Milanen (Italia) erbesteratu behar izan zuen Quinok. Hala ere, militarren diktadurapean (1976-1983), ez zituzten hark sortutako istorioak zentsuratu. Egileak bazuen teoria bat: «Uste dut genero txikitzat hartzen zutela». 1990ean Espainiako nazionalitatea eskuratu zuen, eta, ondorioz, Madril eta Buenos Aires artean ere bizi izan zen.

2014an 50 urte bete ziren Quinok Mafalda lehen aldiz marraztu zuenetik. Urte hartan, marrazkilariak esan zuen haur kritikoak egiten zituen galderek artean ez zutela erantzun argirik, eta 60ko hamarkadaren amaieran eta 70ekoaren hasieran auzitan jartzen zituen arazo unibertsalak konpondu gabe zeudela oraindik. «Orduz geroztik ezer ez da aldatu munduan. Batzuetan harritu egiten naiz orain dela berrogei urteko zinta horiek egungo gorabeherekin lotuta daudelako», adierazi zuen.

Mafaldaren ondoren, umore beltzagoa

Mafalda marrazteari utzi zionetik, Quinok umore garratzagoa eta beltzagoa jorratu zuen, neurri handiagoan publiko helduarentzat zena eta umorezko liburuen bilduman bilduz joan zena. Berrienen artean Qué presente impresentable! (2005), La aventura de comer (2007) eta ¿Quién anda ahí? (2013) daude. Azken urteetan, batez ere Clarín egunkarian argitaratu zuen.

Marrazkilaria 88 urterekin zendu da, sorterrian, Mendozan; han bizi zen 2017tik, emaztea hil zitzaionetik. Osasun arazo ugari izan ditu azken urteetan, eta gurpil aulkian ibiltzen zen. Haren senideek azaldu dutenez, «adinari dagozkion arrazoiengatik eta azken aldiko osasun arazoengatik» zendu da, bizitza «betetasunez» bizi ondoren.


Summary: Jaurlaritzak esan du Gestampen kaleratzeak aztertuko dituela. Urkullu lehendakariak adierazi du ez dela «zilegi» laguntza publikoak jasotzea eta lantegiak ixtea. Langileek diote arrazoirik ez dagoela Zamudioko bi plantak ixteko, eta «iruzur» egitea leporatu diote multinazionalari. Ostegun honetan mobilizazioak iragarriko dituzte.

Eusko Jaurlaritza ere «harrituta» azaldu da Gestampek Zamudion (Bizkaia) dituen bi lantegi itxi eta langile guztiak (230) kaleratzeko hartu duen erabakiarekin, eta ez du baztertzen autogintzako multinazionalari azalpenak eskatzea. Nabarmendu du ez zuela enpresaren asmoen berri, azkenaldian hainbat bilera egin dituzten arren. Ekainean, adibidez, akordio bat sinatu zuten, auto elektrikoa bultzatzeko egitasmo baterako -8 milioi euro emango dizkio gobernuak Zornotzan (Bizkaia) zentro bat zabaltzeko-, eta hain justu hitzarmena egin eta gutxira iragarri zituen Gestampek murrizketak mundu osorako, urteko lehen seihilekoan 120 milioiren galerak argudiatuta.

Jaurlaritzak azaldu duenez, bazekien sektorea eta bi lantegi horiek «egoera zailean» zeudela, baina aitortu du ez zuela espero multinazionalak Matricerias Deusto eta GTS ingeniaritza itxiko zituenik -160 eta 70 behargin, hurrenez hurren-. Hala ziurtatu dute Iñigo Urkullu lehendakariak eta Arantxa Tapia Ekonomia Garapenerako sailburuak. Sindikatuek mesfidantzaz hartu dituzte Jaurlaritzaren azalpenak, eta enpresaren erabakia eta azken urteotako jokamoldea arretaz aztertzeko eskatu diote, baita hari emandako diru laguntza publikoak kentzeko ere, baldin eta azkenean bi lantegiak ixten baditu. Izan ere, sindikatuek gogoratu dutenez, multinazionalak Iberiar penintsulan dituen lantegi guztietatik bi baino ez ditu itxiko: Zamudioko biak.

Hain justu, laguntza horiez mintzatu da lehendakaria, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean. Adierazi du ez duela «zilegi» ikusten ikerketarako diru publikoa jasotzen duen enpresa batek «besterik gabe» kaleratzeak iragartzea. «Beti esan dugu, diru laguntza publiko bat ematen denean, enpresa horiek leialak izan behar dutela Jaurlaritzarekin, eta Gestampekin zer gertatu den aztertu nahi dugu. Galerak izan dituztela irakurri dugu, baina beste batzuek ere izan dituzte, eta gure dirua baldintzatuta dagoen ala ez jakin nahi dugu».

Arantxa Tapia Ekonomia Garapenerako sailburuarentzat, berriz, ez dira gaiak nahastu behar, eta Jaurlaritzak multinazionalari emandako dirua defendatu du. «Bi gauza ezberdin dira. Aipatzen dugunean enpresa batek, zailtasunetan egon arren, jarraitu behar duela inbertsioak egiten eta apustua egiten etorkizunera begira, hau da eredua», esan du Arabako Errioxan eginiko ekitaldi batean. Kaleratzeen inguruan, berriz, enpresetako zuzendaritzei eta langileen ordezkariei mintzatu zaie, eta «malgutasun formulak» adosteko eskatu die, erabakiak «ahalik eta traumatikoenak» izan ez daitezen.

«Diru xahutzea»

Har daitezkeen neurrien inguruan, sindikatuek gogoratu dute bi lantegi horietan maiatzetik daudela aldi baterako enplegu erregulazioa espediente batekin. Langileen ordezkarien arabera, kaleratzeak egin beharrean horri heldu ahal dio enpresak, baina ez duela nahi azpimarratu dute. Uste dute zuzendaritzak argi duela bi plantak ixteko erabakia. «Estrategia bati erantzuten dio, eta zuzendaritzatik koordinatuta dago». GTSko langile batzordeko presidente Izaskun Olanok uste du arduradunen «kudeaketa txarra eta gaitasun gabeziak ezkutatzen» ari dela multinazionala. «Irabazi handiak izan ditu azkenengo urteetan, eta enpresa batzuetan banatu egin dituzte. Diru xahutze izugarri bat egin da, zuzendaritzak eraginda. Eta orain guk langileok ordainduko ditugu ondorioak».

Sindikatuek Jaurlaritzari eskatu diote arretaz aztertzeko zer gertatzen ari den Gestampen. «Arazoa bere negozio eredua da, eta ez Matriceria Deusto, GTS edo langileen soldatak. Gestampen pertsona asko sartu dira negoziotik negozioa egiteko». Olanoren arabera, multinazionaleko arduradunek «etekin partikularrak» atera nahi dituzte gobernuen diru laguntzetatik. «Ikerketa eta garapenaren kontu horrekin, kea baino ez du saltzen zuzendaritzak. Ez du lantegien iraupenaren aldeko apustu argirik egiten, eta ez da gai mahai gainean jartzen diren planak kudeatzeko».

Bi enpresetako langile batzordeak ostegun honetan bilduko dira, mobilizazioak adosteko.


Summary: Alarma Gorria mugimenduak hainbat eraikin gorriz argiztatu ditu. Zuzeneko emanaldietako teknikariek beste ekintza bat egin dute Euskal Herrian, nazioartetik heldu den Alarma Gorria mugimenduak deituta.

Zuzeneko emanaldietako teknikariek aurrera segitzen dute bizi duten lan egoera makurra salatzeko protestekin. Nazioartetik heldu den Alarma Gorria mugimenduak deituta, Euskal Herriko hainbat eraikin esanguratsu gorriz argiztatu dituzte gaur sektoreko langileek: Viktoria Eugenia antzokia, Doka, Euskalduna jauregia, Arriaga antzokia, La Fundicion, Lizarrako Udaletxea, Gasteizko Jimmy Jazz aretoa eta beste hainbat.

BERRIA-ko Itziar Ugarte Irizar kazetariak irailaren hasieran argitaratu zuen teknikarien egoerari buruzko erreportaje bat: «Gu gabe ez dago ikuskizunik».


Hauskorregi, berriz ere

Summary: Hauskorregi, berriz ere. Alaves esku hutsik gelditu da Vila-realen zelaian, eta puntu bakarrarekin da lehen lau partiden ostean. Duin aritu da, baina zulo handiegia izan du atzelarien bizkarrean. Onena 3-1ekoa jaso osteko adorea izan da.

Sasoi hasiera zaila ari da izaten Alaves. Zenbakiek ez diote gezurrik: puntu bakarra lortu du lehen lau partidetan. Gaur Vila-realen kontra neurtu ditu indarrak, eta atzean itxura bigunegia eman du berriz ere. Borondatea ezin zaio ukatu taldeari, baina Machinek nahi duenetik urrun dago oraindik.

Lau atzelariko sistema bere horretan utzi du teknikari espainiarrak, Getaferen aurka izandako hobekuntzari jarraipena emateko intentzioz. Defentsan sendo aritu zen orduan, eta aurrenekoz utzi zuen atea hutsean. Abiapuntu ona zen. Gaur, ordea, pitzadurak agertu dira berriro arabarren egituran. Beren zelaian gotortuta ekin diote partidari, eta hainbestean eutsi diote gisa horretan. Haatik, sufritzen hasi dira lerroak aurreratzean. Distantzia handia zegoen atzelarien eta atezainaren artean, eta hutsune horretara pozoiz beteriko baloiak bidali dituzte Vila-realeko erdilariek.

Horietako bati esker, bakar-bakarrik gelditu dira Moi Gomez eta Alcacer Pachecoren aurrean. Aurrelariak baloia sareetara bultzatu besterik ez zuen egin behar, baina Lejeunek diru zorroa lapurtu dio azken unean. Hurrengo jokaldian, ordea, ez du barkatu Alcacerrek, Gasparrek lehen zutoinera egindako erdiraketa dotore baliatuta. 13. minutuan, 1-0.

Golaren ostean, Vila-realen lehen paseak mozten saiatu da Alaves, presio aurreratuaren bidez. Zenbait baloi berreskuratu ditu areatik gertu, baina ez da gai izan jokaldiak behar bezala bukatzeko. Susperraldiak gutxi iraun dio Arabako taldeari, eta Vila-real arriskua sortzen hasi da berriro. Estupiñanen jaurtiketa gurutzatu batekin saiatu da lehenik, eta Gerardek baliorik gabe gelditu den gola egin du gero. Gertu zirudien 2-0ekoak.

Bada, halako batean, neurketa berdindu egin du Alavesek, Asenjoren opari bati esker. Atezainari gainetik pasa zaio Deyversonen pase luze bat, irteera gaizki neurtuta, eta Edgarrek aise sareratu du baloia. 37. minutua zen, eta atsedenera merezi gabeko sariarekin iristeko aukera zuten gasteiztarrek. Bada, VARak zapuztu egin die plana; Lejeuneren penaltia ikusi du, eta Gerard Morenok ez du barkatu Pachecoren aurrean.

Aldageletatik hirugarrenaren bila irten da Vila-real. Estupiñanek beste jaurtiketa bat egin du ezkerretik, eta aldaratzean ez du asmatu Alcacerrek. Alaves ere saiatu da, Borja Sainzek hasi eta Edgarrek jaurtiketa arriskutsu batekin bukatu duen jokaldian. Atzean, ordea, arrakala zuen oraindik, eta 66. minutuan 3-1ekoa egin dute etxekoek. Alcacerrek golerako sena erakutsi du berriro, Morenok langara jaurti ostean.

Ez dute amore eman Machinen jokalariek, eta partidan sartzeko aukerak izan dituzte Guidetti eta Lucasen bidez. Markagailua, baina, ez da gehiago aldatu.


Ezin zalantzak uxatu

Summary: Ezin zalantzak uxatu. Eibarrek galdu egin du Ipuruan, Elx igo berriaren aurka. Etxekoak aurkaria baino gehiago izan dira, baina ez dute asmatu aurrean. Bisitariek, ordea, aukera ia bakarrean sartu dute gola. Expositok berdinketa izan zitekeen penalti bat huts egin du.

Bidea zuzendu ezinik segitzen du Eibarrek. Lau jardunaldi jokatu ditu, eta puntu bakarra eskuratu du, estreinakoan Ipuruan Celtarekin berdinduta lortutakoa, hain zuzen ere. Galdu egin ditu jarraian jokatu dituen hiru partidak; azkena, gaur, Ipuruan, Elxen aurka.

Jose Luis Mendilibarrek entrenatutako taldea aurkaria baino gehiago izan da, baina ez du nagusitasun hori gol bat sartuta indartu, eta garesti ordaindu du. Mendilibarrek ohartarazi zuen Elx talde igo berria izanagatik ere eta lehen partida galdu izanagatik ere aurkari "zaila" zela. Eta bisitariek arrazoia eman diote. Ez dute partida ikusgarririk egin, baina bai oso serioa, batez ere defentsako lanean: ez dute huts bakar bat ere egin. Atzean sendo, eta aurrean eraginkor. Izan ere, izan duten ia aukera bakarrean gola sartu dute. Lucas Boyek egin du, 37. minutuan. Eibarrek aukera garbia izan du partida berdintzeko bigarren zatian, baina Edu Expositok penaltia huts egin du 50. minutuan. Erdilariak kanpora bidali du baloia. Gero, arriskua sortu dute etxekoek, baina ez dira gai izan aukera garbiren bat sortzeko.

Eibartarrek suspertu beharra dute, denboraldi hasierako zalantzak uxatzeko. Aurreko denboraldian sei partida jokatu behar izan zituzten lehen garaipena lortzeko. Ez dute horrenbeste itxaron nahi. Larunbatean bertan lortu dute nahi dute lehena, Valladoliden (Espainia).


Summary: Richter eskalako 4,6 graduko lurrikara bat eta 4,4 graduko beste bat hauteman dituzte Nafarroan. Lizoainibar-Arriasgiotin epizentroa zuten lau lurrikara erregistratu dituzte bart, eta 33 erreplika. Lehenengoa gauerdia jo berritan izan da, Richter eskalako 4,6 gradukoa. Haren atzetik etorri dira 4,4 graduko astinaldi bat, eta 3,8 eta 3,4 graduko beste bi.

Nafarroak aurreko egunetan baino lurrikara indartsuagoak erregistratu ditu bart. Gauerdian gertatu da nabarmenena, eta haren atzetik etorri dira erreplika txikiago batzuk. Gehienen epizentroa Lizoainibar-Arriasgoiti udalerria izan da.

Lurrikara horiek sumatu dituzte, Nafarroan ez ezik, baita Gipuzkoako zenbait herritan ere, besteak beste Donostian eta Hernanin. Euskal Herritik kanpoko zenbait lurraldetan ere bai: Aragoin, Errioxan eta Katalunian.

Espainiako Geografia Institutuak 00:02an erregistratu du lehenengo lurrikara, indartsuena: Richter eskalako 4,6 gradukoa. Hurrengo minutuetan, 2,9 graduko eta 1,9 graduko beste bi ere jaso dituzte, eta, 00:54an, indartsuago bat: 3,4 gradukoa. 01:37an, 3,7 graduko astinaldi bat erregistratu dute Eguesibarren (Nafarroa), eta minutu gutxiko tartearekin gertatu dira erreplikak, Lizoainibar-Arriasgoitin eta Eguesibarren.

02:21ean, 4,4 graduko lurrikara bat erregistratu dute Lizoainibar-Arriasgoitin, eta hark ere 2,7 gradura arteko erreplikak izan ditu hurrengo hiru orduetan.


Summary: IPBES Bakearen Nobel sarirako izendatu dutela zabaldu dute. Hala, gobernu arteko plataforma horrek munduko biodibertsitatea babesteko politiken alde egin duen lana aitortuko lukete. Datorren astean jakinaraziko dute nor den saritua.

Zenbait hedabidek zabaldu dutenez, Nobelaren Norvegiako Batzarrak Bakearen Nobel sarirako izendatu du IPBES Bioaniztasunari eta Ekosistemen Zerbitzuei Buruzko Plataforma Gobernu Artekoa, «munduko bakeari eta garapenari egindako ekarpen izugarriarengatik». Plataforma horretako koordinatzaileetako bat da Unai Pascual ikertzailea.

Plataformak ohar batean azaldu du hedabideen bidez izan dutela izendapenaren berri, akademiaren hautaketa prozesua isilpekoa delako, eta ez dutelako hautatzaileen mezurik jaso. Hilaren 9an adieraziko dute nori eman dioten 2020ko Bakearen Nobel saria.

Izendapenak berak «biodibertsitatearen gaineko ezagutzaren eta zientziaren garrantzia» aitortuko luke, IPBESen esanetan. «Esan nahi luke gure bakeak eta segurtasunak harreman zuzena duela naturak gizakioi egin dizkigun ekarpenekin. Egungo egoera ere esanguratsua da, osasun krisi globalean ere eragin zuzena baitu naturarekin dugun harremanak okerrera egin izanak», adierazi dute.

Nazio Batuen Erakundea biodibertsitateari buruzko batzar bat egiten ari da, eta datorren urtean hasiko dituzte negoziazioak 2030. urterako biodibertsitatearen eremuan hartu beharreko neurriak ezartzeko. Horren guztiaren garrantzia nabarmendu du plataformak.