Ikasleak, gobernuan

Summary: Ikasleak, gobernuan. Azken hamabost urteotako kaleko mobilizazioek ezkerreko belaunaldi gazte bat eraman dute agintera. Ezkerraren bilakaera eta herrialdearen etorkizuna irailaren 4ko plebiszituak baldintzatuko du.

«Neoliberalismoa Txilen jaio zen, eta Txilen hilko da», dio Gabriel Boric Txileko presidenteak (Punta Arenas, 1986). 2011ko abenduaren 19an, Txileko Unibertsitateko Ikasleen Federazioko presidente izendatu zuten, eta, hamar urte geroago, 2021eko abenduaren 19an, Txileko presidente hautatu zuten. Boric da 1973ko estatu kolpearen ondoren jaio den lehen presidentea. 36 urte ditu, eta ezkerreko belaunaldi berri bat iritsi da Moneda jauregira haren eskutik.

«Argi dago elite aldaketa bat dagoela. Gaur egun gobernuko karguetan daudenek 40 urte inguru edo gutxiago dituzte. Trantsizioa bideratu zuten zentro ezkerreko liderrak, Ricardo Lagos, Michelle Bachelet... kanpoan geratu dira», dio Rolando Alvarez Vallejosek, Santiagoko Unibertsitateko historia irakasleak. Txileko Unidad Popularren garaiaz geroztik ikertu du ezkerraren bilakaera, eta, haren ustetan, Unidad Popularren garaira egin behar da atzera hori ulertzeko. Ezker belaunaldi berri bat izan arren, gazte horien diskurtsoan badaudelako XX. mendeko ezkerraren trazak.

Gabriel Boric, Txileko presidentea, ekainean Ameriketako goi bileran. Etienne Laurent, Efe

Augusto Pinocheten estatu kolpearen ondoren, bitan zatitu zen Unidad Popular. Batetik, diktadorearekin trantsizioa adostearen aldekoak zeuden; PS Alderdi Sozialista zegoen horien artean, militarrek hil zuten presidentearen alderdia, Salvador Allenderena. Bestetik, diktadura erorarazi egin behar zela uste zutenak zeuden, horretarako borroka armatua ere babesten zutenak; horien artean zegoen PCCh alderdi komunista. Irteera adostuaren alde zegoen ezkerra nagusitu zen lehia horretan, eta zentro-ezkerreko eta zentroko indarrekin batera gobernatu zuten Txilen 1990etik 2010era, Demokraziarako Alderdien Ituna koalizioan.

«Urte horiek basamortuko zeharkaldi bat izan ziren PCCh alderdiak ordezkatzen zuen ezkerrarentzat. Berlingo harresia erori zen, eta iraganeko kontu baten gisara geratu zen ezker hori, neoliberalismoaz hitz egiten zuena», azaltzen du Alvarezek. Orduan, baina, orduko eta oraingo diskurtsoak lotzen dituen zerbait gertatu zen: «Bizirik irauteko mugimendu sozialetan, ikasle mugimenduan eta langile sindikatuetan barneratu zen».

'Ez dira 30 peso. 30 urte dira'

Espainian bezala, Txilen ere eredugarritzat jo izan dute batzuek trantsizioa. Manuel Antonio Garreton soziologo eta politologoak, ordea, hala laburbiltzen du Demokraziarako Alderdien Itunaren garai hori: «Progresismo mugatua eta neoliberalismo zuzendua. Demokraziarako trantsizioa, diktaduraren ondarearekin». 1990ean, boterea eskuz aldatu zen, baina sistema berak jarraitzen zuen txiletarren biziak baldintzatzen, eta pixkanaka arrakalak egin ziren. 1980ko konstituzioak ez zion sakoneko aldaketak egiteko aukera ematen zentro-ezkerreko koalizioari, eta horrek higatu egin zituen.

«Neoliberalismoaren paradisua esaten zioten Txileri, eta 2006an ikasleen bost urteko mobilizazio ziklo bat hasi zen. Testuinguru horretan hasi zen agertzen ezker berria». Pinocheten 1990eko hezkuntza legearen aurka mobilizatzen hasi ziren ikasleak, eta, demokrazia berriro ezarri zenetik, ordura arteko protestarik handienak izan ziren 2011koak. 2019ko matxinada soziala piztu zuen txinparta ere ikasleen protesta bat izan zen: Santiagoko metroko txartela %3 garestitu zuten, eta ikasleek metroan ordaindu gabe sartzeko kanpaina bat egin zuten: Ez dira 30 peso. 30 urte dira zen leloa.

Gabriel Boric eta Camila Vallejo, 2011n Txileko Unibertsitateko ikasleen federazioko buru zirenean. Mario Ruiz, Efe

Testuinguru horretan hasi zen loratzen hamar urtean gobernura iritsi den ezker gaztea. 2011ko mobilizazioetako ikasleen liderren artean zeuden, besteak beste, Gabriel Boric presidentea, Camila Vallejo ministro bozeramailea, Giorgio Jackson idazkari ministroa eta Camilo Ballesteros Gizarte Erakunde zuzendaria.

Vallejo eta Ballesteros PCChn daude, baina besteak bereizi egin dira Alderdi Komunistatik, ezker berri bati forma emanez: «Ezker berri horrek marxismo gutxieneko bat du, chavismoaren kontrakoa da; PCCh ez bezala, urrundu egiten da Nikaraguatik, Kubatik eta Venezuelatik. Boric kritiko da hiru herrialde horietako gobernuekin. Espainiako Pablo Iglesias eta Podemos miresten dituzte», azaltzen du Alvarezek, eta gaineratzen du Alvaro Garcia Linera Boliviako presidenteorde ohia dutela erreferentetzat.

Pablo Iglesiasek Madrilen bezala, ikasle horiek ere alderdi politikoak izan zituzten jomugan kalean mobilizatu zirenean, baina, azkenean, eurak ere alderdien logikan sartu ziren. 2017an, Fronte Zabala osatu zuten hainbat alderdi eta mugimendu politikok, eta koalizio hori Txile Duina beste koalizioarekin —PCCh zegoen hor— batu zen presidentetzarako hauteskundeetarako. Boric zen Fronte Zabalaren buru, eta Daniel Jadue PCChko kidearekin lehiatu zen primarioetan; hurrenez hurren, botoen %60 eta %40 lortu zituzten.

Ezker berri horren buruak gazteak izanik, Allenderen Unidad Popular urrun geratzen zaiela gaineratzen du Alvarezek, errespetua adierazten badiote ere: «Diktadura iraganeko kontu bat da gazte horientzat, haiek Lagos eta Bacheleten kontra borrokatu baitira». Gaztetasunak, ordea, baditu bere hutsuneak, eta ikasle mugimenduan erro sakonak dituzten bitartean langileen artean sustrairik ez dutela dio: «Ez daude langileen sindikatuetan. Hor ezker zaharra esango genukeena da nagusi. Fronte Zabalari kalea gutxi zapaltzen duela leporatzen zaio. PCCh alderdiak bestelako erroak dauzka. Militante gazte eta profesional asko du».

Komunistak, pragmatiko

Ezker berri hori loratzen den bitartean, beste bi ezker klasikoak oso egoera desberdinetan daude. Guillermo Teillier PCCh alderdiko presidenteak posizio pragmatikoetara eraman du Alderdi Komunista, eta oso ondo kokatu du egoera politiko berrian. Iraci Hassler PCCh alderdiko kideak 31 urte ditu, eta Santiago hiriburuko izen bereko komunako alkate hautatu zuten abenduko udal hauteskundeetan. Camila Vallejok 34 urte dauzka, eta gobernuko ministrorik baloratuena da. «Bitxia da PCCh alderdiarena. XX. mendeko itxura mantentzen du, bandera gorria, igitaia eta mailuaren ikurra, baina ez du naftalina usainik, XXI. mendeko alderdi bat bihurtu delako: gaztea, feminista eta bidegabekeria sozialak borrokatzen dituena. Beste alderdi batzuek zentrorantz biratu dute, baina PCCh da Txileko ezkerreko alderdirik garrantzitsuena».

Beste muturrean PS Alderdi Sozialista dago. Alvarezen ustez, gobernuko alderdi baten gisara agertu da azken hamarkadetan, eta noraezean dago ezkerraren erreferente izateari utzi dioenetik. «Oso alderdi plurala da. Gainera, taldeka funtzionatzen du, eta lider baten bila ari da».

Alderdi Komunistako buruak, 2020ko irailaren 11n, estatu kolpearen urteurrenean, lore eskaintza bat egiten Salvador Allenderen estatuaren aurrean. Elvis Gonzalez, Efe

Etorkizunaz galdetuta, Alvarezentzat zaila da orain iragartzea zer gertatuko den datozen urteetan ezkerraren familia horietan eta euren arteko harremanetan. Boricek lau hilabete soilik daramatza karguan, eta, alderdien politikan hasiberria izanik, normaltzat jotzen du akatsak egitea. Gainera, oraindik 1980ko konstituzioa dagoenez indarrean, Boricek ezingo du bigarren agintaldi bat egin jarraian, Pinocheten konstituzioak ez baitu horretarako aukera ematen. Horrek esan nahi du, gehienez ere, 2026an utzi beharko duela kargua. Edozein kasutan, argi du irailaren 4ko konstituzio berriaren plebiszituak etorkizuna baldintzatuko duela. «Biltzar konstituziogileak kapitalizatu egin zuen haserrea. Eztanda soziala eskuineko gobernu baten kontra izan zen, baina irailaren 4an ez dago ziurtatuta garaipena».

Txileko konstituzio berria, Santiagoko kiosko batean salgai. Alberto Valdes, Efe

Ezkerreko indarrak jo eta su ari dira lanean orain, konstituzio berriaren edukia zabaltzen eta eskuinetik esaten diren gezurrak argitzen. Asteazkenean hasi eta irailaren 1era arte iraungo du kanpainak.

Txileko ezkerrak asko du jokoan irailaren 4an. Orain arte, eskuak lotuta egon da, 1990ean beste plebiszitu batean Pinochet presidentetzatik kendu zuten arren, hark utzitako konstituzioak sakoneko aldaketak egiteko aukera gutxi eman baitu. Biltzar Konstituziogileak oso bestelako testu bat osatu du. Astelehenean utzi zuen Maria Elisa Quinteros Biltzarreko presidenteak Gabriel Boric presidentearen esku, eta horrek plebiszitura deitu zuen irailaren 4rako.

«Onartzen al duzu Biltzar Konstituziogileak konstituzio berri baterako proposatu duen testua?». Boto paper bakarra izango dute txiletarrek bozkalekuetan, eta hor bai edo ez adierazi beharko dute. Kanpaina asteazkenean hasi zen ofizialki, baina eragile gehienak lehenagotik ari dira iritzia ematen, batik bat, eskuina, 2021ean konstituziogileak hautatzeko bozetan arau konstituziogile berriak blokatzeko gehiengo nahikorik ez zuela izango konturatu zenetik.

Irailaren 1ean amaituko da kanpaina, eta oraingoz gauza bat argi dago: interesa eta jakin mina handia da. Konstituzio berria kalean salgai dago, Txilen ohikoak diren beste testu administratibo batzuekin, eta liburu salduenetako bat da geltoki eta kantoi askotan dauden postu horietan.

Gutxiagorako ere ez da, botoa derrigorrez eman beharko dutelako 16 urtetik gorako txiletarrek. 2013. urtera arte Txilen beti hala egiten bazen ere, gaur egun jada ez da beharrezkoa hauteskundeetan bozkatzea, baina plebisziturako arau horri berreskuratu zuten 2020an prozesu konstituziogilea diseinatu zutenek.

Eztabaida ez dago soilik kalean. Konstituzio berriaren aldekoak atez ate ari dira ezagutzera ematen testu berriaren edukia, baina hedabideetan joera kontrakoa da; horietan eta sare sozialetan eskuina albiste faltsuak zabaltzen ari dela salatzen da egunero.

Bizirik dauden lau presidente ohi daude Txilen, eta horietatik hiru konstituzio berriaren kontra daude; hirurak ere, gizonak: Eduardo Frei Ruiz-Tagle demokrata kristaua, Ricardo Lagos sozialdemokrata eta Sebastian Piñera kontserbadorea. Michelle Bachelet da konstituzio berriaren alde dagoen bakarra.

Lagosek aste honetan esan du konstituzio berriak Txile anai-arreben arteko gudu zelai bat bihurtu duela. Freiek, berriz, bakea jartzen duela arriskuan. Horien aurrean, baina, 1990etik 2010era Demokraziarako Alderdien Itunean parte hartu zuten alderdi nagusiak konstituzio berriaren alde agertu dira. Alderdi demokrata kristauaren zuzendaritzak asteazkenean bozkatu zuen, eta erabaki zuen bere jarraitzaileei eskatzea konstituzio berriaren alde jartzeko.

Kanpainak irauten duen bitartean, telebistan, aldekoek eta kontrakoek euren mezuak zabaltzeko espazioak izateaz gain, eragile sozialek eta jatorrizko herriek ere izango dute aukera, horiei ere zenbait espazio gorde baitizkiete.


Summary: Protestek bultzatuta, Sri Lankako presidenteak kargua utziko du. Parlamentuko presidenteak iragarri du Rajapaksak esan diola asteazkenean dimitituko duela, «modu baketsuan» uzteko «lidergoa». Manifestariek gobernuburuaren etxea hartu dute

1948an Erresuma Batutik independentzia lortu zuenez geroztiko krisi ekonomikorik larriena pairatzen ari dira Sri Lankan, eta horrek gobernuaren aurkako protestak eragin ditu azkeneko lau hilabeteetan. Mobilizazio masiboak egin dituzte gaur ere Kolonbo hiriburu komertzialean; manifestariek kaleak hartu dituzte, eta indarrez sartu dira Gotabaya Rajapaksa presidentearen eta Ranil Wickremesinghe lehen ministroaren etxeetara. Presidentearen dimisioa eskatzen dute, eta ordu batzuk geroago, gauean, heldu da berria: gobernuburua datorren asteazkenean, hilaren 13an, da dimititzekoa, parlamentuko presidenteak iragarri duenez. Mahinda Yapa Abeywardenek azaldu du telebista bidez emandako mezu batean Rajapaksak berak eman diola erabakiaren berri. «Modu baketsuan utzi nahi du herrialdearen lidergoa».

Asteazkenera arteko epea eskatu dio gobernuburuak ganberako buruari, modu horretan trantsizioa prestatzeko denbora eduki dezan. Behin dimisioa emanda, indar politikoek adostu dute parlamentuko presidentea izango dela gobernuburua behin-behinean, eta ganberak 30 egun izango dituela beste lehen ministro bat aukeratzeko.

Rajapaksaren aurkako orain arteko mobilizaziorik handiena izan da gaurkoa. Kolonbo erdigunean Poliziak ezarritako hesiak bota dituzte manifestariek, eta, agenteek negar gasa jaurti dieten arren, lortu dute presidentearen etxea hartzea. Manifestazioak aurreikusita zeuden, eta Rajapaksa ez zegoen etxean. Ez dago argi non dagoen. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikus daiteke manifestariek nola jaten duten garai kolonialeko etxearen sukaldean, nola etzaten diren oheetan eta nola jauzi egiten duten igerilekura. Horietako askok Sri Lankako banderak daramatzate.

Presidentetzaren eraikina ere hartu dute milaka manifestarik. Hain zuzen, duela zenbait hilabetetatik horren parean kanpatuta daude ehunka pertsona, gobernuaren aurka protesta egiteko. Izan ere, ekonomia birrindu egin da, eta inportazio gehienak eten dituzte, erregaien, elikagaien eta sendagaien gabezia bat eraginez. NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen duela hilabete krisi humanitario baten atarian zegoela herrialdea. Inflazioa %54koa da, elikagaien prezioa bost aldiz handitu da, eta horrek esan nahi du herritarren bi herenek zailtasunak dituztela elikatzeko. NDF Nazioarteko Dirua Funtsak erreskatatua izan zain dago gobernua, baina, horretarako, erakundeak eskatu dio erreformak egin ditzala.

Gobernuak lasaitasun mezu bat helarazi nahi izan du ohar baten bidez. «Erregai banaketak aste honetan hasi beharra dauka uharte osoan. Munduko Elikadura Programaren zuzendariak herrialdera etorri behar du aste honetan», nabarmendu du. Aintzat hartu behar da, gainera, egoera ekonomikoa zaila dela eta kanpo zorraren ordainketa eten zuela gobernuak apirilean. Eta, horrekin lotuta, «zorraren jasangarritasunari buruzko txostena» laster aurkeztuko diote NDFri, eskatutako erreformen harira.

Oposizioarekin hitz eginda

Herritarren haserrea baretze aldera, Mahinda Rajapaksa aurreko lehen ministroak, presidentearen anaiak, dimisioa eman zuen maiatza erdialdean, eta Wickremesinghek hartu zuen haren lekua. Ez da gauza izan, ordea, krisi ekonomiko eta soziala egoki kudeatzeko, eta, gaur oposizioko alderdiekin bildu ondoren, kargua uzteko prest dagoela nabarmendu du. Artean ez zegoen argi lehen ministroak zer egingo zuen. Sri Lankako Kongresuko Alderdiaren parlamentari Rauff Hakeemek bileran parte hartu du, eta ondoren Twitterren nabarmendu du «gehien-gehienak» lehen ministroaren eta presidentearen dimisioaren alde agertu direla.

Lehen ministroaren ustez, batasuneko gobernu batekin kaosa saihets daiteke. Haren etxera ere sartu dira manifestariak eta su eman diote. Iturri ofizialean arabera, gaurko protestetan gutxienez 30 pertsona zauritu dira, eta horietako batzuk ospitaleratu egin behar izan dituzte.


Van Aert garaile esprintean, Lausannen

Summary: Van Aert garaile esprintean, Lausannen. Michael Matthews eta Tadej Pogacarren aurretik sartu da helmugan flandriarra, eta bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean

Wout van Aertek (Jumbo-Visma) irabazi du Frantziako Tourreko zortzigarren etapa, haren bigarren garaipena da aurtengo Tourrean. Esprintean erabaki da garailea, eta haren atzetik sartu dira Michael Matthews (BikeExchange) eta Tadej Pogacar (UAE). Hasierako eroriko batek baldintzatu du etaparen nondik norakoa. Aurreneko hamarretan zeuden hainbat ziklista gelditu dira atzean, baina arazorik gabe iritsi dira tropelera. Pogacarrek aldea handitu du sailkapen nagusian, lau segundoko gainsaria hartu baitu helmugan.

Dolen (Frantzia) abiatu da zortzigarren etapa, eta Laussanera (Suitza) iritsi bitarte 186 kilometro pasatxoko ibilbide gorabeheratsua zuten aurretik txirrindulariek. Aurreko egunetako astinduaren ostean, lasaitasuna espero zen faboritoen artean, eta horrek etapa ehiztariak uzten zituen faborito moduan. Ihesaldian sartu eta etapa garaipenaren bila joateko egun aproposa zuten txirrindulariek, baina taldean iritsiz gero, esprinterrek ere aukera izan zezaketen. Hala ere, etapa hasieran izandako erorikoak dena aldatu du. Etenda gelditu dira, besteak beste, Pogacar liderra, Geraint Thomas (Ineos), David Gaudu (FDJ) eta Romain Bardet (DSM). Lauak sailkapen nagusian aurreneko hamarretan daude, baina ez dute arazorik izan tropelarekin bat egiteko.

Hiru lagun sartu dira eguneko ihesaldian: Mattia Cattaneo (Quick-Step), Fred Wright (Bahrain), eta Frederik Frison (Lotto). Lau mendate igo behar izan dituzte txirrindulariek, baina arrisku nagusia azkeneko igoeran zegoen. Zalaparta sortzeko aproposak ziren azkeneko bost kilometroak Cote du Stade Olympiquen (4,8 kilometro %4,6an), eta azkeneko aldapan (%12an) erasoak espero ziren.

Ihesean zeudenetatik Wright bakarrik gelditu da buruan, azkeneko mendatea hasi aurretik, baina hiru kilometro gelditzen zirenean irentsi du tropelak. Rafal Majkak (UAE) ezarri du erritmoa azken kilometro horietan, eta haren atzetik joan dira beste hogei bat txirrindulari, bata bestearen atzetik. Txirrindulariek nahikoa izan dute Majkaren erritmoari jarraitzen, eta ez da inor mugitu azkeneko aldapa pikoan.

Azkeneko metroak lauak ziren, eta esprintean erabaki da etapa. Matthewsek abiatu du esprinta, eta Pogacarrek hartu du bere gurpila. Van Aert itxita gelditu da errepidearen ezker aldean, baina tokia aurkitu duenean erraz nagusitu da.


Summary: Ortuzarrek esan du ETAk ez zuela sekula existitu behar izan. Miguel Angel Blancoren hilketaz hitz egin du EBBko presidenteak, EAJren Arabako IV. Alderdikide Egunean.

Arabako IV. Alderdikide Eguna ospatu du gaur EAJk Maeztun (Araba), eta alderdi jeltzaleko Xabier Agirre eta Felix Ormazabal politikari arabarrak gogoratzeko eta omentzeko erabili dute ekitaldia. Izan ere, duela urte bat baino gutxiago hil ziren biak ala biak. Ekitaldian izan dira Andoni Ortuzar EBBko presidentea, Estefania Beltran de Heredia senataria eta Jose Antonio Suso ABBko presidentea. Hala ere, Miguel Angel Blancoren bahiketaren urteurrenaren bezperan, gertakari horri buruz hitz egiteko tartea izan du Ortuzarrek: «Esan beharrekoa esango dugu beti: hiltzea txarto egon zela, ETAk ez zuela sekula existitu behar eta atentatu eta indarkeria guztiak gaitzesten ditugula», adierazi du.

Ortuzarrek adierazi du Agirre eta Ormazabal alderdikide ohiek «EAJk 127 urteko historian» izan dituen bi ezaugarri ordezkatzen zituztela: «Alde batetik, zerbitzu publikoa, alderditik eta erakundeetatik; eta, bestetik, konpromiso etiko, zintzo eta garbia». 127 urteetan EAJ «historiaren alde zuzenean» egon dela nabarmendu du EBBko presidenteak, izan 36ko Gerran, diktaduran, trantsizioan eta gaur egun. «Xabier Agirre eta Felix Ormazabal bezalako erreferenteekin, inor ez dadila etorri guri etika lezioak eman guran», gehitu du Ortuzarrek.

«25 urte berandu datoz»

Aurkari politikoei zuzendu zaie Ortuzar Arabako Alderdikide Egunean, Miguel Angel Blancoren bahiketaren urteurrenaren bezpera izan dela aprobetxatuz, nahiz eta ez den oso zehatza izan: «Denek ezin dute esan historiaren alderdi zuzenean egon direla. Gure eredu etikoaren aurrean, oraindik gauzak diren moduan deitzeko gai ez direnak. 25 urte geroago adierazpen orokorren atzetik ezkutatzen direnak, horrenbesteko mina gaitzetsi gabe eta barkamena eskatu gabe», esan du.


Oriok lehendabiziko kolpea jo du

Summary: Oriok lehendabiziko kolpea jo du. Patxi Francesen taldea gailendu da Coruñako banderako lehen jardunaldian. 7,08 segundoko aldea du Arraun Lagunak-ekiko.

Hautsi eta eutsi. Horixe egin du Oriok gaur Coruñako (Galizia) lehen jardunaldian, Euskotren ligako hirugarren lehian. Patxi Frances eta haren kuadrillak sei segundoko aldearekin ekingo diote bihar bigarren jardunaldiari. Ia eskuetan dute trapuaren makila. Hasieratik amaiera arte nagusi izan dira oriotarrak, eta kontrolpean izan dute estropada. Donostia Arraun Lagunak sailkatu da bigarren, Donostiarra hirugarren, 11ra, eta Tolosaldea laugarren hamalaura. Sailkapen nagusian, Oriok puntu bat ateratzen dio orain Arraun Lagunak-i. Azken postua saihesteko lehian, Donostiarrak hiru puntuko abantaila dauka Tolosaldearekiko.

Gaurko garailea laugarren kaletik joan da, eta haren ondoan Tolosaldeak arraun egin du; bigarren kalean, Arraun Lagunak aritu da; eta, lehenengoan, Donostiarra. Iragarrita zegoen haizeak ipar-ekialdetik zakar joko zuela, baita metro eta metro eta erdi arteko olatuak egon ere. Bada, denborale berdea estropada hasi baino lehenago lehertu da.

Halere, itsaso narrasa zegoen, eta arraun egiteko zaila, hondoko itsasoa egon arren. Horiek horrela, kaleen artean bazen alderik. Izan ere, laugarrengo eta hirugarrengo kaleek Hercules dorrearen eta haren ingurumariaren babesa zuten lehen minutuetan

Semaforoa berde jarri orduko, San Nikolas ontziko arraunlariak izan dira lehen arraunkadak eman dituztenak. Hala, oriotarrek berehala hartu dute estropada burua. Indartsu ekin diote lehen txanpari, eta horri esker, bigarren minuturako Arraun Lagunak-ek espero zuena baino atzerapen handiagoa izan du; bost segundo ateratzen zizkion Oriok. Andrea Astudillo patroiak galtzak bete lan zituen ordurako egoera ahalik eta ondoen kudeatzeko.

Oriok bere arraunketan serio aritu da, luze-luze, minutuko 34 arraunkadako erritmoan. Nadeth Agirrek gidatutako ontzia izan da ziaboga egin duen lehena, 5.39ko denborarekin; ontzia zertxobait joan egin zaio. Juan Mari Etxaberenak, ostera, bederatzi segundora heldu dira, estropada lehiatik kanpo; Donostiarra 11ra, eta Tolosaldea hamahirura.

Laugarrenetik lehendabizikora

Maniobraren ostean, olatuak istribor hanketik sartzen zitzaienez, Orioko aurrekalari Maria Victoria Piñeirok arrauna istriborretik ababorrera pasatu du, trainerua hobeto gogortzeko eta Agirreri ontzia zuzentzen laguntzeko. Aurrekalariek ziabogetan estoketa sartzeaz gain, beste zeregin batzuk ere izan ohi dituzte.

Kontuak kontu, Oriok jarraitzen zuen lehen postuan, eta Agirrek 31 eskutik izan du San Nikolas hark nahi zuen kalera zuzentzeko. Hain zuzen, olatuaren norabideari jarraitu dio, hots, laugarrenetik lehenengora. Bitartean, Arraun Lagunak-ek eta Donostiarrak bi segundo jan dizkiete oriotarrei: Lugañene zazpira gerturatu da; Torrekua bederatzira. Tolosaldea gehiago ari zen sufritzen; hamahiru segundoko atzerapena zeukan.

Halere, Oriok azken metroetan olatuei zukua atera die, eta etekin horri esker, hanka egitea lortu du. Amaiera, Arraun Lagunak-i zazpi segundoko abantaila atera dio; 11, Donostiarrari; eta ia hamabost Tolosaldeari.

1. Orio 11.00,26

2. Donostia Arraun Lagunak 11.07,34

3. Donostiarra 11.11,86

4. Tolosaldea 11.15,16


Zaldien lehendabiziko irrintzia

Summary: Zaldien lehendabiziko irrintzia. Urdaibai izan da azkarrena Coruñako lehen jardunaldian, Eusko Label ligako hirugarren lehian. Bigarren luze amaieran hautsi du estropada. Oriori zazpi segundo atera dizkio; hamar, Hondarribiari.

Neguan ondo baino hobeto indartu zen Urdaibai, eta kiniela guztiak apurtzeko zantzuak eman zituen liga hasi aurreko test eta jaitsieretan. Iker Zabala prestatzaileak watt ugari mugitzen dituzten zaldiekin josi du Bou Bizkaia trainerua. Baina, zaldi horiek ondo gobernatzea eta fintzea ezinbestekoa du ontzia azkar joateko. Eusko Label ligako lehen bi jardunaldietan ez zuten eurek uste zuten maila eman. Zaldiak ez zeuden gustura; gaur, bai, ordea, Coruñako (Galizia) estropada eremu bihurrian. Gorka Aranberri eta haren kuadrillak hegan egin dute, irrintzika, eta, bideratuta utzi dute, bihar bandera etxera eramateko (12:13, ETB1).

Hain zuzen ere, gaurko eta biharko denborak batu ostean jakingo da ea banderaren jabe nor izaten den. Urdaibaik, bederen, 7,44 segundoko altxorra dauka alde. Orio sailkatu da bigarren, eta Hondarribia hirugarren, 10,64ra. Donostiarrak osatuko du bihar ohorezko txanda; 15,46ra geratu da. Horrez gain, lider aldaketa utzi du atzoko estropadak; Orioko patroi Ander Etxegoienek elastiko gorria bereganatu du, Igor Makazagaren taldearen kalterako. Biak 32na punturekin daude berdinduta.

Arratsaldeak aurrera egin ahala, ipar-ekialdeko haize zakarrak itsasoa aurretik zegoena gehiago berdetu du, eta lantza giroa eragin. Azkeneko txandan joan da garailea, lehen kaletik. Alboan, hurrenez hurren, Donostiarra, Hondarribia eta Orio joan dira. Irteera eman orduko, hasierako txanpa indartsua eman eta gero, Makazagarenak estropada buruan jarri dira, baina harrokeriarik gabe; beste hirurak gain-gainean baitzituzten.

Lau oilarrek kontuan hartu dute Getariak bigarren txandatik markatutako denbora; izan ere, Esperantza traineruak sekulako estropada egin du, beste behin; nondik eta bigarren kaletik. Ion Larrañagaren kuadrillak gozatu egin du baldintza trakets eta bihurrian; eroso aritu da, eta sekulako hasiera eman dio estreinako denboraldiari; bosgarren postuan sendotu da sailkapen nagusian.

Ohorezko txandako lau ontziek erreferentziak alde zituztela heldu dira lehen ziabogara; lau balizak dantzan ziren, sehasken antzera. Donostiarrak egin du txandako ziabogarik azkarrena. Hondarribia, Orio eta Urdaibai bi segundo eskasean ziren. Ez zen bromarik traineruetan. Olatuak ez ziren apartekoak, baina bai nahikoak ontziari bultzatzeko. Maniobraren ostean, olatuak eta haizeak ababorretik jotzen zieten traineruei, eta alde horretako arraunlariek lanak zituzten arrauna uretan ongi pasatzeko. Zailtasunak zailtasun, Donostiarrak aldea zertxobait handitzea lortu du, Arkaitz Diaz lemazainaren esanetara. Halere, lehen kaletik zihoan Bou Bizkaia ez zen gutxiago.

Gorka Aranberri patroia traineruaren tranpaldora igo da, txopa altxatu eta branka hondoratu direnaren seinale. Olatu bat hartu du, baina ez edozein olatu; urdin kolorez ziren zaldiek metroak egin dituzte uhinen gainean, Donostiarrari muturra sartu eta estropada burua hartzeraino. Denbora laburrean, tarte esanguratsua zabaldu du Zabalaren kuadrillak, eta Hondarribiari eta Donostiarrari seina segundokok abantaila ateratzen ziela heldu da bigarren ziabogara. Orio ere ez zen aparte.

Motorra, olioztatuta

Artean, Urdaibaik hamabi segundoan txikitu du lehen txandatik aritu den Isuntzaren denbora, ordura arteko onena. Urdaibaiko arraunlariak brankaz sufritzen baino gehiago gozatzen ari ziren, ubera pasatuz. Zabalak Aranberriri ematen zizkion datuak onak ziren, eta nabaritzen zen ontziaren txopan gustura zebilela. Motorra ongi olioztatuta zihoan.

Azken ziabogan, Bou Bizkaia-k zortzina segundoren aldea zuen San Nikolas eta Ama Guadalupekoa traineruekiko. Donostiarrak, berriz, bi horien atzetik zen, eta lehen luzean egindako ahalegina kareletik behera botatzen ari zen.

Itzulerako luzean, lau ontzietako patroiek lehenengo kalera jo dute. Olatuak bilduagoak etortzen baitziren, nonbait. Bermeotarrek ez dute burua galdu, bai baitzekiten lehen postuak ez ziela ihes egingo. Atzean, berriz, elkar mokoka aritu dira Orio, Hondarribia eta Donostiarra. Azken txanpan, Jon Salsamendirenek olatu bat hartu dute, eta nahikoa izan dute Hondarribiari aurrea hartzeko.

Lehen txandan, Isuntza nagusitu da, estropada txukun bat egin ostean, eta bigarren txandan ariko da bihar, Zierbenaren kalterako. Burua altxa ezinik dabiltza Jon Elortegiren arraunlariak. Caboko gorriak izan dira apalenak.

Coruñako bandera

1. Urdaibai 20.17,26 2. Orio 7,44ra 3. Hondarribia 10,64ra 4. Donostiarra 15,46ra 5. Getaria 23,36ra 6. Isuntza 29,54ra 7. Ares 30,88ra 8. Kaiku 32,14ra 9. Zierbena 34,66ra 10. Ondarroa 34,82ra 11. Santurtzi 35,64ra 12. Cabo 42,92ra


Summary: Garbia izan da laugarren entzierroa, jendetza bildu den arren. La Palmosilla ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2.27ko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetarainoko bidea. Lau lagun zauritu dira.

Adarkadarik ez gaur. Atzo gertatu ziren 2022ko sanferminetako lehen adarkadak, Jose Escolar ganadutegiko zezenen entzierroan (zazpi zauritu izan ziren; horietako bi, adarkadaz), eta gaurkoak ez zuen itxura hoberik: igande goiza izanik, eta eguraldi onak lagunduta, jendetza bildu da ibilbidean, aurreko egunetan baino gehiago. Entzierroa, ordea, garbia izan da, eta Cadizko (Espainia) La Palmosillako ganadutegiko zezenek 2 minutu eta 27 segundo behar izan dituzte zezen plazako ukuiluetara iristeko.

Entzierroaren hasiera bereziki garbia izan da, orain arteko lau entzierroetan ikusi den garbiena, baina Estafeta kaletik aurrera hainbat lagun erori dira. Zezen bat ere erori da, baina arazorik gabe berrekin dio bideari.

Azken tarte horretan erritmoa apaldu dute zezenek; luzatu egin da multzoa, eta, horri esker, korrikaldi onak ikusi ahal izan dira. Zezen plazara batera sartu dira lehen bost zezenak, eta zertxobait atzerago arestian eroria zena. Gurutze Gorriaren arabera, lau korrikalari zauritu dira gaurko entzierroan.


Summary: Enrique Maiak positibo eman du COVID-19an, baina agenda ofizialarekin jarraituko du. Atzo maskara jantzita agertu zen udaletxean, Javier Solano kazetariari egin zioten omenaldian.

Aurtengo sanferminetara ere iritsi da COVID-19a: positibo eman Enrique Maia Iruñeako alkateak. Azaldu duenez, sintoma arinak ditu, eta bere agenda ofizialeko ekitaldiekin jarraitzeko asmoa du. Positibo eman du Javier Labairu Herritarren Segurtasunerako zinegotziak ere.

Atzo, adibidez, maskara eta guzti agertu zen udaletxean, Javier Solano kazetariari egindako omenaldian.

Ez da Maiak positibo eman duen lehen aldia: 2020. urtean ere, festak bertan behera uzteko erabakiaren berri ez zuen berak eman, gaixo zegoelako.


Summary: Blanco hil zuten garaia gogoratu dute Ermuan, eta Oroimenaren Legea kritikatu. Estatu omenaldia egin diote Miguel Angel Blancori, eta, besteak beste, hitza hartu dute Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Felipe VI.a Espainiako erregeak.

25 urte bete dira ETAk Miguel Angel Blanco Ermuko Alderdi Popularreko zinegotzia bahitu zutela. Hori dela eta, Ermuko Udalak omenaldia antolatu du, eta zeresana eman du ekitaldiak. Besteak beste, han izan direlako Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea.

Baita, azkenean, Mari Mar Blanco ere, Miguel Angel Blanco zenaren arreba. Aurrez, ekitaldira ez joatearekin mehatxu egin zuen, berak hitz egiteko aukerarik ez bazuen. Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak, ordea, lortu du, azkenean, parte hartzea.

Hitza hartzen lehenengoa Abascal izan da. Elkarbizitzaren eta errespetuaren aldeko hitz egin du, gaur egungo hainbat gairi erreferentzia eginez. Eskerrak eman dizkie, bereziki, 1997. urtean Ermuko Udala osatzen zuten kideei, besteak beste, Carlos Totorika alkate ohiari. Miguel Angel Blancoz gain, gogoan izan du Sotero Mazo ere, 1980. urtean hildakoa.

Jarraian igo da oholtzara Mari Mar Blanco, eta lehenik Felipe VI.ari eman dizkio eskerrak ekitaldira joateagatik; gauza bera eginez amaitu du bere hitzaldia. Gogor hitz egin du Blancoren heriotza «txalotu» zutenen aurka, «ETA eta Herri Batasuna, gaur egun EH Bildu». ETAren helburuek bizirik jarraitzen dutela salatu du, eta ETAren biktimak, berriz, erreferente moral gisa aurkeztu ditu. Kontakizunak «onen eta txarren historia bat» kontatu behar duela defendatu du, «bestela ez baita justua izango».

Hirugarrena izan da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Euskaraz egin du bere hitzaldi ia osoa. Esan du ETA «erabaki boluntario eta kontziente bat» izan zela, «beraien ideiak indarrez ezartzeko helburua» zuena. Egian oinarritutako etorkizun baten alde hitz egin du: «Guztion oroimenaren gainean eraikitako memoria, biktima guztiena».

Sanchezek Blancoren heriotzak «Espainiaren historian» izan zuen garrantzia azpimarratu du. ETAren aurkako borrokan lan egin zuten eragileei eman dizkie eskerrak: epaileak, poliziak, alderdi politikoak... Memoria eraikitzearen aldeko aldarria egin du, eta, besteak beste, Gasteizen zabaldutako zentroa goraipatu du. «Bakea lortzea min asko kostatu zaigu; min hori bilaka dadila biolentziatik babesten gaituen kontzientzia kolektibo», amaitu du.

Azkenik, Felipe VI.a igo da oholtzara, «gora erregea» oihu artean. 1997ko uztailaren 14an Ermuan izan zela oroitu du, eta aipatu du sekula ez duela ahaztuko egun hartan sentitutakoa. «Ermuko espiritua» aipatu du erregeak ere: «Espainia osoan zabaldu zen, eta erabakigarria izan zen terrorismoaren aurkako borrokan». Egun haietan bizi izandakoaz hitz egin du nagusiki, eta txalo zaparrada luzea eskaini diote.

Mehatxuak eta hutsuneak

Gaur egun PPko kidea da Mari Mar Blanco (diputatua da Madrilen), eta alderdi horrek larunbatean Ermuan bertan egin zuen ekitaldian ere hartu zuen hitza. Sanchezi eskatu zion «ausarta» izateko eta ekitaldia baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko deia egin zuen, eta Memoria Demokratikoaren Legeari aipamen eginez eskatu zuen «istorio faltsuek» tokirik ez izateko bertan.

Badira ekitaldian parte hartu ez dutenak ere. Besteak beste, ez da han izan Sortu, haien iritziz ekitaldiak ez duelako elkarbizitzan aurrera pausoak ematen lagunduko. Ez dira han izan Vox eta Jose Maria Aznar Espainiako presidente ohia ere, aste honetan Espainiako Gobernuak EH Bildurekin Memoria Demokratikoaren Legea onartzeko egin duen akordioa dela eta.


Summary: Oriok eta Urdaibaik astindu dituzte Coruñako banderak. Emakumezkoetan Arraun Lagunakek irabazi du gaur, baina segundo bat eskas atera dio Oriori. Gizonezkoetan bermeotarrak izan dira azkarrenak gaur ere.

Pronostikoak bete dira Coruñan. Emakumezkoetan, Oriok sei segundoren aldearekin ekin dio gaur Coruñako (Galizia) estropadaren bigarren jardunaldiari, eta banderak ez dio eskuetatik ihes egin. Bai, ordea, lidergoak: Arraun Lagunakena izan da gaurkoan ontzirik azkarrena, eta lau puntuak, beraz, donostiarrek jaso dituzte. Segundo bat eskas atera diote Oriori.

Gizonezkoetan, atzoko nagusitasun bera erakutsi du Urdaibaik. Bi segundo atera dizkio Donostiarrari, lau Hondarribiari, eta hamahiru laugarren izan den Oriori. Bosgarren Kaiku sailkatu da, eta seigarren, Getaria, denboraldi hasiera bikaina baitarama.

Lehen txandan Zierbena izan da nagusi. Lehen eta hirugarren luzeetan lortu ditu abantailak, eta, beste bi luzeetan Ondarroa gerturatu zaion arren, ez da nahikoa izan. Hirugarren Santurtzi helmugaratu da, eta azken postuan Cabo. Cabok izan ezik, beste hiru ontziek aurrea hartu diete bigarren txandako Aresi eta Lekittarrari.

Sailkapen nagusian Donostiarra da lider 43 punturekin; 42 ditu Urdaibaik asteburu bikain baten ostean. 41 dituzte Oriok eta Hondarribiak.

Oriok bandera

Bandera bi jardunalditako onenarentzat izan da Coruñan, emakumezkoetan, beraz, Oriorentzat, baina zapore gazi-gozoarekin amaitu dute ijitoek. Lau jardunaldiren ostean, ezin berdinduago dago bi ontzi indartsuenen arteko lehia: hamalau puntu ditu Arraun Lagunakek, eta beste hamalau Oriok. Zazpi ditu Donostiarrak, eta bost Tolosaldeak.

Gaur, lehen aldiz, Tolosaldeak aurrea hartu dio Donostiarrari. Arraun Lagunakek 10.56 minutuan amaitu ditu lanak; Oriok 10.58an; Tolosaldeak 11:06n, eta Donostiarrak 11.11n. Patroirik onenaren sailkapenean Donostiarrako Nerea Perez da liderra.


Summary: Alvaro Ramosek eta Larraitz Aragonek irabazi dute Marimurumendin. Gizonezkoetan, bigarrena Iñigo Arantzamendi izan da, eta hirugarrena, Martin Mac Grach. Emakumezkoetan, bigarren eta hirugarren postuetarako lehia estuagoa izan da, Maria Sanchezen eta Cristina Fargasen artean.

Ehunmiliak trilogiako lasterketarik motzeneko lehen korrikalariak iritsi dira Beasaingo helmugara. Iristen lehena Alvaro Ramos nafarra (Sarriguren) izan da, eta 3.39.06 denbora osatu du.

Bigarrena, berriz, Iñigo Arantzamendi ondarroarra, 3.44.33 denborarekin; eta hirugarrena, Martin Mac Grach arabarra (3.49.48). Arantzamendik 2018. urtean bigarren postua eskuratu zuen. eta 2019. urtean hirugarrena.

Arabarrak azkeneko jaitsieran aurreratu du Unai Dorronsoro beasaindarra; laugarren iritsi da hura, eta 3.50.47 denbora egin du.

Unai Dorronsoro beasaindarra kilometro askotan bigarren postuan joan bada ere Arantzamendirekin batera, «Arriarandik Agortarako azkeneko igoeran bikiak igotzen hasi zaizkit eta azkeneko jaitsieran ezin nuen, sufritzen jaitsi naiz. Pena, baina beste batean izan beharko du».

Momenturik gogorrena azkeneko jaitsiera izan da beasaindarrarentzat, «inpotentzia handia, baina pozik nago egindako denborarekin».

Emakumezkoetan, Larraitz Aragon nagusi

Emakumezkoetan, berriz, Larraitz Aragon durangarrak irabazi du, eta 4.44.11 denbora osatuta sartu da Beasaingo Loinazko San Martin plazako helmugan.

Bigarren eta hirugarren postuetarako lehia estuagoa izan da, Maria Sanchezen eta Cristina Fargasen artekoa. Cristina Fargasek lortu du azkenean bigarren postua (5.01.41) eta Maria Sanchez bergararrak hirugarrena (5.03.10).

Larraitz Aragonek lehen aldiz hartu du parte maratoi batean. Hasieratik lehenengo postuan joan da, eta, beroak lasterketa gogortu badu ere, oso gustura dago egindako lanagatik.

Ikusi gehiago: G2H eta Ehunmilietako argazkiak


Summary: Bob Jungels nagusitu da bederatzigarren etapan, eta bigarren izan da Castroviejo. Ihesaldiko onena izan da Luxenburgoko txirrindularia, eta bizkaitarrak ezin izan dio eutsi. 50 segundu ingurura iritsi da liderren taldea.

Lehen aldiz Frantziako Tourrean etapa bat irabazi du Bob Jungelsek (Ag2r). Luxenburgoko txirrindulariak ausart jokatu du, eta helmugara iristeko 60 kilometro falta zirela jo du eraso erabakigarria. Azken mendatera bi minuturen tartearekin heldu da, eta nahikoa izan du hori garaipena eskuratzeko.

Ihesaldian bi euskaldun sartu dira: Jonathan Castroviejo eta Ion Izagirre. Bizkaitarra izan da Jungelsengandik gertuen ibili dena: 22 segundo eskasera helmugaratu da, eta bigarren postua lortu du. Ezin izan du Jungelsekin zuen tartea itxi. Gaurko garaileak bi urte daramatza Ag2r taldean, nahiko emaitza pattalekin, baina gaur poz handia eman dio bere taldeari. Are gehiago, kontuan hartuta Ben O'Connor taldeko liderra ez dabilela fin.

Etapan, hirugarren izan da Carlos Verona, eta laugarren Thibaut Pinot. Ondoren, bosgarren, Tadej Pogacar liderra, Jonas Vingegaard bigarren sailkatuarekin batera. Liderrak erasoa jo du azken mendatean, baina ez du bere aurkariekiko tarte handirik lortu. Hiru segundura heldu dira sailkapen nagusiko gainontzeko hautagaiak: Geraint Thomas, Adam Yates, Enric Mas, Nairo Quintana...

Sailkapen nagusian, Pogacarrek 39 segundoren tartea du Vingegaardekiko, eta 1.17koa Thomasekiko.


Summary: Zazpi lagun atxilotu dituzte San Fermin eguneko prozesioko istiluengatik. Enrique Maia alkateak atxiloketa baten berri eman zuen atzo goizean, baina eman zuen abisua: «Ikerketa zabalik dago, eta litekeena da atxiloketa gehiago egotea». Atzo iluntzean atxilotu zituzten beste bi lagun, eta gaur gainerakoak.

San Fermin eguneko prozesioan izan ziren istiluak ondorioak izaten ari dira. Azken egunetan zeresana eman du Curia kalean bizi izandakoak, eta Iruñeko Udalak eta Udaltzaingoak neurriak hartu dituzte: gutxienez zazpi lagun atxilotu dituzte, eta beste bati deklarazioa hartu diote. Atxilotuetako bati polizia bati sudurra haustea egotzi diote. Gutxienez bi askatu dituzte gaur iluntzean.

Enrique Maia alkateak atzo goizean eman zuen albistearen berri, Javier Goia Udaltzaingoko buruarekin batera eman zuen prentsaurrekoan. Alkateak, ordea, atxiloketa bakarra aipatu zuen une hartan. Beste bi lagun atxilotu zituztela jakin zen atzo iluntzean. Gaur beste lau atxilotu dituzte eta beste bat gaur arratsaldean deklaratzera deitu dute.

Maiaren arabera, sudurra hautsi zioten poliziak «Udalbatzako zinegotziak defendatu zituen, bereziki Navarra Sumako eta PSNko zinegotziak, baita Curiako ordezkariak ere, talde antolatu batek bortizki egin baitzien eraso».

Lehen atxilotuari buruz, zehaztu zuen Iruñerrikoa dela, 40 urte dituela. Udala herri akusazio gisa aurkeztuko da haren aurka, eta abisua eman zuen: «Litekeena da atxiloketa gehiago egotea, ikerketa zabalik baitago oraindik ere». Beste lau atxilotuetatik hiru Iruñekoak direla zehaztu dute gaur, eta beste bat Tarragonakoa (Herrialde Katalanak) dela. Agenteen aurkako atentatua eta desordena publikoak eragitea egotzi diete.

Ohiko protestak

San Fermin eguneko prozesioan ohikoak izaten ziren udal ordezkarien aurkako protestak, eta pandemiaren etenaren ondoren ere halaxe izan zen. Ohi bezala, Enrique Maia alkateak eta gainerako udal ordezkariek parte hartu zuten prozesioan, eta, ibilbidearen amaiera aldera, tentsioak gora egin zuen Curia kalean. Elizaren aurkako mezuak erakutsi zituzten hainbatek.

Udaltzainek inguratuta egin zuten bidea udal ordezkariek, eta une batean bultzakadak ere izan ziren. Protestan ari zen jendearen aurka jo zuten poliziek. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, polizia bat behintzat zauritu zuten; odola zeriola geratu zen sudurrean hartutako kolpe batekin.

Udaleko bozeramaile batzordeak adierazpen bat ere atera zuen, esanez prozesioan parte hartu zuten agintariei «ezker abertzaleak kutsu faxista duen eraso bat» egin ziela eta «Udaltzaingoaren jardunari eta Espainiako beste herrietatik etorritako agenteei esker soilik» eragotzi ahal izan zutela «Navarra Sumako eta PSNko zinegotzien aurkako lintxamendu bat». Bi alderdi horietako ordezkariek onartu zuten adierazpena. Geroa Bai aurka agertu zen, eta abstenitu egin zen EH Bildu; ohar batean jakinarazi zuen «deitoratu» egiten zituela Curiako istiluak: «Erasoak ezin dira inola ere justifikatu». Joseba Asiron alkate ohiak ere «elkartasun osoa» adierazi zion zauritutako udaltzainari.


Summary: 75 urteko gidari bat hil da Aiaran, gidatzen ari zen autoa errepidetik irten eta gero. Ezbeharra 15:30 aldera gertatu da. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak.

Auto gidari bat hil da gaur A-624 errepidean, Aiara (Araba) parean. Gidariak 75 urte zituen, eta gidatzen zuen autoa errepidetik atera ostean galdu du bizia. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.

Poliziak jakinarazi duenez, 15:30 aldera gertatu da istripua. Autoan beste bi lagun ere bazeuden, baina bizirik irten dira haiek. Gidaria hilda zegoen, larrialdi zerbitzuak iristerako.


Summary: Glaziar bat jausi da Kirgizistanen, baina ez da hildakorik izan. Hamar mendizaleko talde batek gertatutakoa grabatu du: «Bost minutu aurrerago egon izan bagina, guztiok hilko ginen».

Handik gutxira, bigarrena. Joan den astean, gutxienez bederatzi lagun hil zituen Dolomitetan erori zen Marmolada glaziarrak, eta joan den ostiralean antzeko zerbait gertatu zen ia Kirgizistanen, Tian Shan mendikatean, Txinako mugatik gertu.

Mendizale batzuek irudi ikusgarriak grabatu zituzten, eta, azpian harrapatuta geratu ziren arren, ez zen inor hil. Bi lagunek zauri leunak izan zituzten. Espedizioa bederatzi mendizale britainiarrek eta estatubatuar batek osatzen zuten.

Bideoa grabatu zuen mendizaleak bere Instagram kontuan azaldu duenez, glaziarra erortzen hasi zenean ezin zen leku hartatik mugitu: «Atzean amildegi bat nuen, horregatik babestu nintzen arroken atzean. Badakit arrisku handia hartu nuela, eta hil egin nintekeela ere pentsatu nuen», aitortu du.

Espedizioko gainontzeko kideak urrutiago zeuden: «Bost minutu aurrerago egon izan bagina, guztiok hilko ginen».

Ikusi gehiago: «Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin du hondamendia»


Summary: Hiru adarkada izan dira bosgarren entzierroan, aurtengo arriskutsuenean. Hasieratik sakabanatu dira Cebada Gago ganadutegiko zezenak, eta arrisku une ugari bizi izan dira. Gutxienez zazpi lagun zauritu dira; hiru, adarkadaz.

Pilaketak, adarkadak, erorketak... denetarik izan du 2022ko sanferminetako bosgarren entzierroak, zalantzarik gabe, aurten izan den arriskutsuenak. Protagonistak Cadizko (Espainia) Cebada Gago ganadutegiko zezenak izan dira, eta 3 minutu eta 12 segundo behar izan dituzte zezen plazako ukuiluetara iristeko.

Gurutze Gorriak emandako lehen datuen arabera, gutxienez zazpi lagun zauritu dira; hiru, adarkadaz. Guztiak gizonak, eta adin nagusikoak. Entzierroa nolakoa izan den ikusita, ordea, okerragoa ere izan zitekeen. Adarkatuetako bi zezen plazan bertan operatu dituzte, eta gero Nafarroako Ospitale Gunera eraman. Han artatu dute hirugarren adarkatua ere.

Lehen metroetan, jada, bakarrik egin du ihes zezenetako batek, abiadura handian, eta hainbat korrikalari erori dira. Estafetako biribilgunean ere gogor sartu dira zezenak, eta batek buelta eman du. Arrisku uneak bizi izan dira une horretan, eta han zauritu dira korrikalarietako bi.

Tentsio gehieneko uneak, ordea, amaiera aldean bizi izan dira. Zezen plazara iristear zirela, Telefonicako zatian, erori egin da zezen bat baino gehiago, eta haietako batek buelta eman du. Hainbat korrikalarik harekin talka egin dute haren, eta hiru zauritu izan dira hor; bat, adarkadaz.

Zezen plaza barruan gertatutakoa izan da unerik larriena. Zezen batek bi lagunen aurka jo du, eta biak adarkatu ditu: bat eskuin hankan, eta bestea ezker hankan. Haietako baten aurka jo du bereziki.


Summary: 115.000 lagun batu ditu BBK Live jaialdiak. J Balvin artista kolonbiarrak milaka zale batu ditu BBK Live jaialdia ixteko eskainitako kontzertuan.

Pozik eta harro igo zen BBK Live jaialdiko agertoki nagusira J Balvin kolonbiarra larunbat gauean, eta reggaetonaren aldeko aldarria egin zuen kontzertua hastearekin batera. «Pozgarria da hamabost urteren ostean horrelako jaialdi baten buruan doinu urbanoak jorratzen dituen artista bat ikustea». Gartsu hasi zuen emanaldia, agertoki nagusian baturiko jendetzaren aurrean; piroteknia eta bestelako artifizioek ere lagundu zuten, eta argi jokoen eta dantzarien laguntza ere izan zuen. Mi gente, Reggaeton edo Con altura bezalako abestiek perreatzen jarri zuten Kobetamendi. Hala ere, kontzertuak aurrera egin ahala, animoak pixka bat apaldu ziren; jaialdiaren hirugarren eguna izateak ere eragingo zuen. I like it, eta In da getto abestiekin, ostera jarri zuen dantzan jendetza Medellingo artistak. BBK Live jaialdia bestelako doinuetara (trapa, reggaetona…) ireki da azken edizioetan, eta J Balvinena antolatzaileen apustu nagusietako bat izan da aurten, zapatuko talde nagusi lez bera jarrita. Orain artekoari eutsi, edo musika doinu horietara are gehiago zabaldu, ikusteko dago zein izango den jaialdiak hartuko duen norabidea.

Moden joan etorria igartzen ez dutenak Pet Shop Boys dira. Neil Tennant abeslaria eta Chris Love teklatu jotzailea maskara bat zutela agertu ziren oholtzara, Suburbia-ren lehen notagaz batera, eta kontzertu trinkoa eskaini zuten, ia atsedenik hartzeko tarterik gabekoa. Agertokian muntai xehe bat hasieran –pantailetan argi joko sinplea eta bi farola baino ez—, gero eta elementu gehiago sartu zituzten ostean, eta emanaldiak ere gora egin zuen aurrera egin ahala. Tennantek eta Lovek adin bat eduki arren, abestiek hor jarraitzen dute, eta dantzarako gogoz zegoen jendeak gogoz gozatu zituen taldearen klasikoak.

Tsunami argentinarra

Iluntzean, agertokia txiki utzi zuen Nathy Pelusok. Bai publiko kopuru aldetik –San Miguel agertokian jo zuen, eta ezinezkoa zen aurrera edo atzera egitea, are zailagoa dantzan egitea—, eta bai oholtza gainean duen jarreragatik. Argentinarra tsunami bat da. Izugarrizko ahotsa izateaz gainera, hustu egiten da dantzan, agertokiaren alde batetik bestera. «Gozatzera etorri gara, ezta?» galdetu, eta segituan hasi zuen festa. Erregistro aldaketak ere lagundu zuen emanaldia gozagarriago egiten. Salsa, bachata, reggaeton edota trap doinuak tartekatzen ditu, eta musikariekin batera, sekulako giroa sortu zuen.

Antzerako zerbait gertatu zitzaion Rigoberta Bandiniri. Agertoki nagusian jo zuen artista kataluniarrak, ordu nahiko goiztiarrean, baina bertan batutako jendetzagatik, eguneko emanaldi nagusietakoa izan zitekeen. In Spain we call it soledad eta A ver qué pasa abestiekin hasi zuen emanaldia, eta publikoa errenditurik zuen hasieratik. Massiel abeslariaren La, la, la-ren bertsioa egin zuen ostean. Bandinik Eurovision lehiaketarako aurkeztutako Ay mamá abesti ezagunaren txanda izan zen ostean; emakumeen titiburuen zentsura salatzeko bularrak erakutsi zituzten agertokiko dantzari eta musikarietako gehienek. Arratsaldeko beste momentuetariko bat, Amaia abeslari iruindarra igo zenean bizi zen; berriki elkarrekin kaleratu duten Así bailaba así así abestu zuten. Oraintsu, denbora baterako musikagintzatik aldenduko dela iragarri du Rigoberta Bandinik. Paraleloki, Badbadnotgoodek jazz instrumental kontzertua eskaini zuen Txikia agertokian.

Zapatuko beste protagonistetako bat M.I.A izan zen. Dantzarien koreografia ikusgarriekin lagunduta, emanaldi dantzagarria eskaini zuen britaniarrak.

Doinu ilunak

J Balvinen doinu komertzialetatik ihesi, Basoan topatu zuten askok babesa. Beste ehunka batzuk Txikia agertokian batu ziren Slowthai rapero britainiarrarekin gozatzeko asmoz. Haizeak gogotik jo arren, ederto batean berotu zuen publikoa Mazza eta Psycho abestiekin. Aurretik, Erik Uranok ere lortu zuen bera ikustera joan zirenak dantzan jartzea. Agertoki nagusietatik kanpo ere proposamen interesgarriak daudela erakutsi zuten. Aurretik ere, karpan, eguzkipean kontzertu basatia eskaini zuten VVV (Trippin´ You) madrildarrek. Doinu elektronikoak eta punkak (bai musikalki, baita jarrera aldetik ere) uztartzen dituzte, eta karpan batu ziren gazteen artean harrera beroa izan zuten.

Uztailaren 6tik 8ra

BBK Live jaialdia «inoiz baino biziago» itzuliko zela iragarri zuen Last Tour Internationalek, eta esan daiteke horrela izan dela. Hiru egunetan zehar Kobetamendira 115.000 musikazale batu dira Kobetamendin, eta kontzertuek eta dj saioek izandako harrera ikusita, bizirik jarraituko duela ematen du. 2023ko edizioa, hamaseigarrena, uztailaren 6an, 7an eta 8an izango dela aurreratu dute.


Summary: Barakaldon zaurituta topatu zuten gizonak indarkeria arrastoak zituen, eta gaur hil da. Gizonak 49 urte zituen, eta joan den ostegunean topatu zuten Serralta parkean, Lutxana auzoan, larri zaurituta. Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza.

Gaur hil da joan den ostegunean Barakaldon (Bizkaia) larri zaurituta aurkitu zuten gizona. Lutxana auzoko Serralta parkean topatu zuten, eta 49 urte zituen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, indarkeria arrastoak zituen gorputzean.

Oraindik ez dute argitu zer gertatu zen, eta ikerketa zabalik du Ertzaintzak. Gurutzetako ospitalera eraman zuten, eta han hil da gaur.


Summary: Elkarretaratzea egingo dute gaur Tolosan, emakume baten kontrako sexu erasoa salatzeko. Erasoa asteburuan gertatu da, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. Bestalde, Zarautzen gizon bat atxilotu du Ertzaintzak, joan den asteburuan izandako sexu eraso bat leporatuta.

Emakume batek sexu eraso bat salatu du asteburuan Tolosan (Gipuzkoa), eta gaur elkarretaratzera deitu dute herrian eraso hori gaitzesteko. Tolosako Udalak deitu du bilkura: 19:00etan egingo da, Plaza Zaharrean. Sexu erasoa argitze aldera, ikerketa abiatu du Ertzaintzak. Tolosako Udalak abian jarri du biktimari laguntzeko protokoloa. Protokolo Mahaian dauden zerbitzuak zer gertatu zen aztertzen ari dira, eta baliabide oro jarriko dituzte biktimaren esku, udalak ohar bidez jakinarazi duenez. Emakumeari laguntza psikologiko eta juridikoa eskainiko diotela eta haren intimitatea eta borondatea errespetatuko dutela esan du udalak. Gainera, konpromisoa agertu du eraso mota horien aurka lanean jarraitzeko, eta gaurko elkarretaratzean parte hartzeko deia egin die herritarrei.

Zarautzen, atxilotu bat Ertzaintzak 28 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo Zarautzen (Gipuzkoa) emakume batek uztailaren 3an jarritako salaketaren harira. Emakumeak salatu zuenez, sexu abusuak jasan zituen ordu batzuk lehenago Zarauzko hondartzan. Ertzaintzak ikerketa abiatu zuen, gertakariak argitzeko, eta 11:00etan atzeman zuten erasotzailea, eta komisaldegira eraman, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.


Summary: Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi dio Alemaniari. Aurreikusitako mantentze lanak egin behar dira Nord Stream 1 gasbidean, eta Alemaniako Gobernua beldur da Moskuk aukera baliatuko duela berriro ez irekitzeko.

Atzerako kontu batean sartu dira gaur Alemania eta Europako Batasuneko beste herrialdeak. Hamar eguneko atzerako kontu bat izango da, jakiteko Errusiak EBko herrialdeei gasa hornitzen jarraituko ote duen, ala erabat eteten duen.

Izan ere, Errusiako gas esportatzaileak, Gazpromek, gaur eguerdian itxi du Alemaniara doan Nord Stream 1 gasbideko giltza. Aurreikusitako geldialdi tekniko bat da, gasbidean ohikoak diren mantentze lanak egiteko. Teorian, uztailaren 21ean dira lan horiek amaitzekoak, eta orduan hasi beharko luke gasak berriro Baltikoa Nord Stream 1en bidez zeharkatzen. Berlingo gobernua, ordea, beldur da denbora hori pasatzen denean Errusiak ez duela giltza irekiko.

Kontraesanez betetako joko batean murgilduta daude Europako Batasuna eta Errusia. Ukraina inbaditzeagatik EBk Errusia zigortu nahi du, eta badaki zigorrik handienetako bat dela haren gasa erosteari uztea. Baina hori egin ahal izateko, aurretik bere gas biltegiak ahal bezain beste bete behar ditu, neguan etxeak berotzeko, fabrikek funtzionatzeko eta argindarra sortzeko nahikoa gas egon dadin. Eta, horretarako, ia derrigorrezkoa da Errusiako gasa, etorkizun ez oso urrun batean erosi nahi izango ez duen gasa.

Kontraesana du Moskuko gobernuak ere. Gerra ekonomiko bat deklaratu dioten herrialdeak gasez hornitzen ari da, haiei laguntzen berarekiko mendekotasuna behin betiko hausten. Baina, aldi berean, gas horrek ematen dizkien diru sarreren beharra dauka, bere kutxak betetzen dituen iturri nagusietako bat baita.

Nord Stream 2, geratuta

Gauzak gehiago nahasteko, bada Errusia eta Alemania lotzen dituen beste gasbide bat: Nord Stream 2. Udazken hasieran bukatu zuten hainbat eztabaida sorrarazi zituen gasbidea —AEBek presio handia egin zioten Alemaniari ez zezan egin—, baina ez du gasik garraiatzen, Ukrainako gerraren atarian Berlingo gobernuak haren balioztatzea eten egin zuelako.

Badira aste batzuk Nord Stream 1en fluxua ohi baino txikiagoa dela. Errusiak arrazoi teknikoak argudiatu zituen, Siemensen turbina bat falta zela, eta Kanadako Gobernuak bere lurretan blokeatua zuela, Moskuren aurkako zigorren ondorioz. Erabat teknikoa beharrean, politikoa zela argudiatu du Alemaniako Gobernuak, Gazpromek badituela beste turbina batzuk, baina, Moskuri aitzakiak kentze aldera, Kanadakoari eskatu zion makina Gazpromen esku uzteko. Eskaera bete egingo duela baieztatu zuten Ottawako agintariek, larunbatean.

Beste gasbideak

Nord Stream 1etik ez ezik, Alemaniak beste bi gasbidetatik lortu du Errusiako gasa. Bata Jamal gasbidea da, Bielorrusiatik eta Poloniatik barrena Alemania ekialdera ere iristen dena. Baina iturri hori itxita dago, Poloniak uko egin ziolako Errusiari gasa errublotan ordaintzeari. Ukraina zeharkatzen duten Soiuz gasbidearen adarrak ere iristen dira Alemaniara, baina hortik ohi baino gas gutxiago garraiatzen ari da Gazprom.

Italiari ere gutxiago

Italiak ere ordainduko du Errusiako gasarekikoko mendekotasuna, Gazpromek Eni Italiako hidrokarburo konpainiari iragarri baitio gas gutxiago bidaliko diola. Ekainean erdira jaitsi zuen isuria, eta hurrengo egunotan beste heren bat jaitsiko du: egunean 32 milioi metro kubiko igorri beharrean, 21 milioi metro kubiko izango dira.

Urteko hilabete epelak eta beroak gas biltegiak betetzeko erabiltzen ari dira EBko herrialdeak. Irailaren 30erako biltegiak %80 beteta izatea da EBk bere buruari jarritako helburua. Italiak %60 bete ditu dagoeneko, baina kostatuko zaio hortik gora egitea isuria gehiago jaisten bada, nahiz eta Mario Draghiren gobernua jo eta su dabilen beste aukera batzuk bilatzen. Aipatutakoen artean daude Aljeriatik gas gehiago eramatea. Gaur egun, bi gasbidek lotzen dituzte Italia eta Aljeria: Galsi (Sardiniatik barrena) eta Transmediterranean (Tunisiatik eta Siziliatik barrena).

Hornidura arazoek asko garestitu dute gasa Europako merkatuetan. Erreferentziazko merkatuan, Herbehereetako TTFn, 175 euroan salerosten ari da orain gas megawatta. Duela urtebete 21 euro eskas ziren, eta duela hilabete, berriz, 85 euro. Orduz gero, haren prezioa bikoiztu egin da, neguan Europan gas eskasia egon daitekeen beldurraren ondorioz.


Summary: Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren bigarren etxebizitza okupatu du EH Baik Senperen. Frantziako Gobernua lantzen ari den 2023rako Finantza Legean bigarren etxebizitzei aplikatzen zaien zergaren mugatzea kentzeko eskatu dute. Gaur egun, gehienez ere %66ko zerga aplika dezakete herriko etxeek, eta Ipar Euskal Herriko 24 herritan baizik ez dezakete aplika.

Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren bigarren etxebizitza okupatu du EH Baik, gaur goizean, Senperen (Lapurdi), bigarren etxebizitzei aplikatzen zaien zergaren mugatzea salatzeko. Gaur egun, 41.000 inguru lirateke bigarren etxebizitzak; Ipar Euskal Herriko etxebizitzen %21. Fenomeno hori mugatzeko tresna bakarra herriko etxeen esku den bizitegien zerga da: gehienez ere %60ra igo dezakete. Baina etxebizitzaren tensio eremuan kokatzen diren Lapurdiko 24 herritan baizik ez dute neurria ezartzeko aukerarik. EH Baik eskatu du Frantziako Gobernua lantzen ari den 2023rako Finatza Legean gainzergari ezarritako muga horiek kentzea.

EH Baik ekintza abiatu ondotik, jendarmeak agertu dira bertara militanteekin negoziatzera. Frantziako ministroarekin mintzatu ondoren, hilabete bukaerarako harekin bilkura bat antolatzea lortu dute. Ondorioz, eintza bertan behera utzi eta bigarren etxebizitzatik lekutzea erabaki dute.

Ezkerreko abertzaleen hitzetan, gaur egun, ehunka euroko gainkostua besterik ez da etxejabeentzat, eta, beraz, ez du kasik eraginik. «Finkatuko den maila, zinezko muga bat izan beharko da etxejabeentzat», adierazi du Peio Dufau EH Baiko kideak. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak lurrak erosteko baliabideak izan ditzan kutxa bat elikatzeko erabili nahiko lukete lortutako dirua. Horrez gain, zerga igoera aplikagarria den tentsio eremua zabaltzeko ere eskatu dute, gainzerga herri gehiagotan ezar dezaten. Le Maire ministroak bigarren etxebizitza duen Senpere herria ez da eremu horretan sartzen, adibidez.

Joan den otsailean Pirinio Atlantikoetako prefetari idatzi zion ezkerreko EH Baik, hainbat eskaera eginez. Baina, ordutik, erantzunik gabe gelditu da gutuna. Horregatik, zuzenean Frantziako Ekonomia ministroa interpelatzea erabaki dute. «Tokiko hautetsiak egoeraren larritasunaz jabetu dira. Gehienak prest dira neurri indartsuak hartzeko», Dufauren hitzetan. Larunbatean Euskal Hirigune Elkargoan konpentsazio lege berria bozkatu zuela oroitarazi du —hautetsien %97k egin zuen alde—. «Baina tresna gehiago behar dituzte eskuetatik eskapatu zaigun egoera berriz kontrolpean ezartzeko, eta biztanleek jasaten dituzten ondorio larriak mugatzeko».

EH Baiko kideen hitzetan, etxebizitza bat ukaiteko eskubidea, bi ukaitekoa baino garrantzitsuagoa da; jadanik diren etxebizitzak erabiltzea izan beharko litzateke lehentasuna. Horretarako, bi bide ikusten dituzte. Batetik, gaur eskatu dituzten neurri fiskalak, bigarren etxebizitzak eta hutsak diren etxebizitzak murrizteko. Bestetik, egoiliar estatusa, Ipar Euskal Herrian bizi proiektu bat dutenei mugatuz etxe bat erosteko baimena.


Summary: Arabako Burulan enpresako ekoizpena gelditu du grebak, gaur. Aernnova taldeko enpresan 110 langilek dihardute, Miñaoko parte teknologikoan, eta, ELAren arabera, hamarretik bederatzik jo dute lanuztera lan ituna berritzeko.

Burulan enpresako (Aernnova Taldea) langileen %90ek greba egin dute hitzarmen berri baten alde, ELA sindikatuak jakinarazi duenez. Miñaoko fabrikan mekanizazioan dihardute, eta azken bi asteetan mobilizazioei ekin diete, bestea beste egungo inflazioari aurre egiteko akordio berri bat lortzeko.

Enpresa batzordea (6 ELA, 3 USO) «pozik» agertu da grebaren bigarren asteak izandako «arrakastagatik», eta mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri du, «langileen aldarrikapenak bilduko dituen hitzarmen berri bat lortu arte». Batzordeak dio «sortutako aberastasuna banatzea» nahi duela; alegia, soldata hobekuntzen alde ari direla greban; «bidezko lanbide sailkapena, lanaldiaren murrizketa eta txanda kontratua» ere eskatzen dituzte beharginek hitzarmen berrirako.

«Grebaren erantzun zabalak mezu argia utzi du: enpresak negoziatu behar du», esan du ELAk eta USOk osatutako batzordeak. Aurreko hitzarmenaren indarraldia 2021eko abenduaren 21ean amaitu zen. Orduz geroztik, batzordea langileen erosteko ahalmena berreskuratzeko negoziatzen ari da, «pandemian enpresak egindako abusuzko Aldi Baterako Lan Erregulazioen ondoren».

Gauzak horrela, Burulaneko langileek mobilizazioekin jarraituko dute aste osoan: bihar, Miñaon eta Posta plazan (SEA) egongo dira; uztailaren 13an: Miñaoko eta Kontzejuko solairuetan; uztailaren 14an, Miñaon eta Andre Mari Zuriaren Plazan; eta uztailaren 15ean, Miñaon eta Eusko Jaurlaritzaren aurrean.


Summary: Bertan behera utzi dute Larrioni ezarritako espetxe zigorra, eta lan komunitarioak egin beharko ditu. Gasteizko EH Bilduko zinegotzi ohiak aurrekari penalik ez duenez, ez duela kartzela zigorra bete beharko ebatzi du epaileak. Espetxe zigorraren ordez, lan komunitarioak egin beharko ditu, eta 2.800 euroko isuna ordaindu.

Joan den maiatzean Gasteizko Epaitegiak hiru urteko espetxe zigorra eta 2.800 euroko isuna ezarri zizkion Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohi Miren Larrioni estatu zibilaren usurpatze, ebasketa arin eta dokumentu faltsutze delituak egotzita. Espetxealdia lan komunitarioekin aldatzea adostu zuten aldeek orduan, eta hala ebatzi du orain Roberto Ramos epaileak, auto batean: bertan behera utzi du espetxe zigorra, Larrionek aurrekari penalik ez duela argudiatuta. Espetxe zigorra bertan behera utzita, lan komunitarioak egin beharko ditu EH Bilduko zinegotzi ohiak: 250 egun egin beharko ditu lan komunitarioetan, eta Eusko Jaurlaritzaren menpe dagoen zerbitzu batek erabakiko du zein lan egin beharko duen. Epaileak ostiralean kaleratu zuen epaia, eta gaur jakinarazi da. elDiario.es hedabideak eman du autoaren berri, eta, bertan jasota dagoenez, espetxe zigorra bertan behera uzteko arrazoi nagusia da Larrionek lehen aldiz egin duela delitua, eta dagoeneko kalte ordaina ordaindua diola biktimari –50 euro–. Horrez gain, epaileak kontuan hartu du nahasmendu psikikoko aringarria, eta frogatutzat jo dutela Larrionek arta psikologikoarekin jarraitzen duela.

Maiatzean kaleratutako ebazpenaren arabera, 2020ko abendua eta 2021eko otsaila bitarte izan ziren gertakariak. Larrionek koaliziokide baten diru zorroa hartu zuen haren identitatea «ordezteko asmoz», eta, besteak beste, telefono linea bat kontratatu eta banku kontu bat ireki zituen haren izenean. Izatez, azken hori kudeatzeko koordenatuen txartel bat eskuratu ostean atxilotu zuten. 2021eko otsailaren 22an izan zen hori. Epaileak, gainera, frogatutzat jo du politikari ohiak bere «itxura fisikoa moldatu» zuela bankura joatean.

Era berean, epaileak frogatutzat jo du Larrionek «estres eta antsietate nahasmendu bat» jasan zuela, eragina zuena «haren borondate eta adimen gaitasunetan». Hala, fiskaltzarekin lortutako akordioa dela medio, urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten estatu zibilaren usurpatze delituagatik —mozorrotu izanaren larrigarriarekin—, eta bi urteko beste bat dokumentuak modu jarraituan faltsutzeagatik.

Larrionek iazko otsailean utzi zuen zinegotzi kargua, eta eginiko «akatsa» onartu zuen. Duela hilabete, berriz, sare sozialen bidez berretsi zuen «akats bat egin eta aitortu» zuela: «Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela».


Summary: Memoriaren Bilguneak salatu du Espainiako lege berriak ez duela bermatzen justiziarako eskubidea. «Frankismoaren inpunitatea amaituko duen» legea eskatu du Memoria Historikoaren eta Frankismoaren Biktimen Elkarteen Bilguneak, nahiz eta onartu duen lege proiektu berriak 2007ko araua hobetzen duela.

Alderdiekin negoziazioak amaituta, ostegun honetan Memoria Demokratikoaren Legea onartuko du Espainiako Diputatuen Kongresuak, azken orduko desadostasunik ez badago. EAJk, EH Bilduk, Mas Paisek eta PDeCATek hainbat zuzenketa negoziatu dituzte PSOE eta Unidas Podemos koalizio gobernuko alderdiekin, eta akordio batera iristea lortu dute, legea onartzeko. Ez dira gutxi, baina, lege berria kritikatu dutenak. Memoria Historikoaren eta Frankismoaren Biktimen Elkarteen Bilguneak dio testu berriak 2007ko Memoria Historikoaren Legea hobetzen duela, eta adostutako zuzenketek aurreproiektu legea osatu duela, baina nabarmendu du ez duela bermatzen biktimen justiziarako eskubidea.

Hala ere, lege berriak hutsuneak dituela adierazi du bilguneak, eta azaldu testuak ez dituela gainditzen frankismoaren inpunitatea mantentzen duten marra gorri batzuk. Lehenik eta behin, adierazi dute lege proiektuak ez duela 1977ko Amnistiaren Legea indargabetzen. Hain zuzen ere, hori da ERCren aldeko botoa oztopatu duen puntua.

Bestalde, adierazi dute ez dela bermatzen 1936ko gerran, diktaduran eta trantsizioan giza eskubideen urraketak pairatu zituzten biktimen benetako babes judizialerako eskubidea. Izan ere, nabarmendu dutenez, orain lantzen ari diren arauan ez dira jasotzen 2004 baino lehenagoko gizateriaren aurkako krimenen aplikazioa eta iraungitzerik eza. Espainiako Auzitegi Gorenaren doktrinan Legezkotasunaren eta Segurtasun Juridikoaren Printzipioaren interpretazio bat jasotzen da, eta, salatu dutenez, horrek nazioarteko zuzenbidearen eta Espainiako Estatuak sinatutako nazioarteko itunen aurka egiten du. Hori dela eta, Espainiako Estatuan 2004tik aurrerako gizateriaren aurkako krimenak bakarrik jazar daitezke.

Memoria Demokratikoaren Legea onartu ostean, estatuaren zeregina izango da desagertuak bilatzea eta hobi komunetan lurperatutakoak horietatik ateratzea, baina memoria historikoaren aldeko elkarteek azpimarratu dute legeak prozedura horien judizializazioa ukatzen duela, eta horrek «frankismoak egindako milaka krimenen frogak suntsitzea» eragingo duela: «Egia judizial baten existentziarik ezak krimenen inpunitatea berresten du».

Era berean, salatu dute Eliza Katolikoa ez dela gaitzesten: «Legeak ez du Eliza Katolikoaren kondena jasotzen, ezta Elizak 1936ko estatu kolpea lagundu izanagatik barkamena eskatzeko duen exijentzia ere. 36ko gerra moralki justifikatu zuen, eta diktadura frankistarekin kolaboratu zuen».

Azkenik, 1978ko Espainiako Konstituzioa onartu zen eguna frankismoaren biktimen eguna izendatu izana ere salatu dute, eta gehitu dute beste hainbat data proposatu zituztela, memoria demokratikoarekin «benetan zerikusia» duten datak. 1968ko Sekretu Ofizialen Legea erreformatzea eta denbora geldirik daraman Lapurtutako Haurren lege proiektua onartzea ere galdegin dute.

Alde onak

Memoria historikoaren aldeko elkarteek adierazi dute koalizio gobernuak aurkeztutako aurreproiektu legeak Jose Luis Rodriguez Zapateroren gobernuaren 2007ko Memoria Historikoaren Legea «nabarmen» hobetzen duela, baita alderdiekin adostutako zuzenketek aurreproiektu testua bera hobetzen dutela ere. Hala ere, azpimarratu dute memoriaren aldeko eta frankismoaren biktimen mugimenduaren lanari esker iritsi dela egoera horretara.

Lege berriak frankismoaren biktimen espektroa zabaltzen duela diote, eta goraipatu dituzte ere biktimen errolda baten sorrera, hobien mapa bat egitea eta DNA banku baten sorrera. Azkenik, memoria historikoa hezkuntzan ikasteko beharra ere goratu dute.


Summary: Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta pertsona zaurgarriei «berehala» jartzen hasteko aholkatu dute. Koronabirusaren goraldia ikusita, EMAk eta ECDCk herrialdeei eskatu diete has daitezela kolektibo horiei dosi gehigarria ematen. Atea ireki diote neguan oroitzapeneko beste dosi bat jartzeko aukerari ere.

Azken asteotan, nabarmen egin dute gora koronabirus kasuek Europan, eta ospitaleetan eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan gero eta paziente gehiago dago COVID-19ak jota. Egoera hori aintzat hartuta, koronabirusaren aurkako txertoaren laugarren dosia «berehala» jartzen hasteko aholkua eman berri dute ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak. Aholkatu dute 60 eta 79 urte bitartekoei eta gaixotasun larriak garatzeko arriskua duten edozein adinetako pertsona zaurgarriei jartzeko oroitzapeneko dosia. Azken dosia hartu denetik gutxienez lau hilabetera jartzea gomendatu dute, eta, dosi gehigarria jaso dutenen kasuan, sei hilabetera. EMAk eta ECDCk uste dute gaur egun baimenduta dauden txertoak «oso eraginkorrak» direla oraindik ere ospitaleratzeak, gaixotasun larriak eta COVID-19ak eragindako heriotzak murrizteko. Stella Kyriakides Elikagaien Osasun eta Segurtasuneko Europako komisarioak adierazi du COVID-19aren aurkako txertoek funtzionatzen dutela eta gaixotasun larrien eta ospitaleratzeen aurkako «babes handia» eskaintzen dutela. Azken asteotan kasuek eta ospitaleratzeek gora egin dutela kontuan hartuta, Kyriakidesek herrialde guztiei eskatu die «ahalik eta azkarren» has daitezela oroitzapeneko dosia jartzen. «Ez dago denborarik galtzeko», adierazi du. EMAk eta ECDCk oraingoz ez dute beharrezkotzat jo 60 urtetik beherakoei eta osasun langileei dosi gehigarri bat ematea, larri gaixotzeko arrisku handia ez badute behintzat. Hala ere, Europako Batasuneko osasun publikoko agintariei eskatu diete udazkenerako edota negurako errefortzu gehigarriak planifikatzen hasteko kolektibo zaurgarrienentzat; aholkatu dute COVID-19aren aurkako txertoak gripearen txertoekin batera emateko. Bestalde, bi erakundeek jakinarazi dute lanean ari direla irailean omikronen aldaeretara egokitutako txertoak onartzeko. Emer Cooke EMAko zuzendariak adierazi du oraintxe bi txerto egokitu aztertzen ari direla.


Summary: Podemosi buruz Poliziaren informazio faltsu batzuk zabaldu zituzten hainbat hedabidek, gezurra zirela jakinda. Antonio Ferreras La Sextako zuzendariaren eta Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren arteko elkarrizketa bat ezagutarazi du Crónica Libre hedabideak. Elkarrizketan agerian geratzen da Pablo Iglesias Podemoseko buruari buruz Poliziaren informazio bat zabaldu zutela, faltsua zela jakin arren.

«Nik esan nion 'Eduardo, ni aurrera noa horrekin, baina oso delikatua da, baldarregia'». Antonio Ferreras La Sextako zuzendariaren eta Juan Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren arteko elkarrizketa bat da, 2017koa. Eduardo Inda Okdiario-ko zuzendariari eta hark publikatutako albiste bati buruz ari dira. 2016ko maiatzean, Indaren hedabideak zabaldu zuen Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak 272.000 dolar ordaindu zizkiola Pablo Iglesias Podemoseko buruari 2014an, San Vicente eta Granadinetako paradisu fiskalean zuen kontu faltsu batean. Poliziak sortutako gezurra zela jakin arren, La Sextak eta beste hainbat hedabidek albistea zabaltzen jarraitu zuten. Ustez kontua zeraman Euro Pacific Bankek hurrengo egunean bertan gezurtatu zuen albistea.

«Baldarregia da, ez dakit [...]», esan zion Ferrerasek Villarejori, Indarekin izandako elkarrizketaz ari zela, agerian utziz sinesgaitza iruditzen zitzaion informazio bat publikatu zuela. Hala entzun liteke asteburuan Crónica Libre hedabideak zabaldutako grabazioetan: «Hauek bolibartarrak dira, han egon dira. Noski, baina ez dira inoiz ezkutatu. Orain, nik ez dut uste Pablo Iglesiasek kontu bat irekiko zuenik Granadinetan bere izenean, bi abizenekin, Madurok, Podemos sortu duten egunean, berrehun mila euro bidaltzeko hara, joder, hori baino azkarragoak dira».

Egunotan Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzen aritu dira Villarejo komisario ohia eta beste hogeita hamar auzipetu, espioitza egotzita. Denera, 30 auzibide dauzka zabalik komisario ohiak, PPren legez kanpoko finantzaketarekin eta Espainiako errege ohi Juan Carlos Borboikoaren negozioekin loturikoak, besteak beste. Iglesiasen kontu faltsuari buruzkoak ez ezik, grabazio gehiago ere publikatu dira azken egunetan. Joan den astean, esaterako, El País egunkariak ere atera zituen 2017ko elkarrizketa batzuk. Villarejo eta orduko Defentsa ministro Maria Dolores de Cospedal ustez Podemoseko kideek, Kubako zerbitzu sekretuek eta ETAko kideek Venezuelan egindako bilera bat aipatzen zuen beste txosten faltsu baten inguruan aritu ziren.

Erreakzio ugari, baita nazioartetik ere

Gaiari buruz galdetzean, Iglesiasek adierazi du Ferrerasek ez lukeela kazetari lanetan segitu behar: «Lagun boteretsuak ditu, eta haren esku daude oraindik kazetari eta tertuliakide profesional asko, baita buruzagi politiko asko ere». Gaur egun Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro den Ione Belarrak ere kritikatu du Ferrerasen jokabidea: «Funtsezkoa izan da Podemos desprestigiatzeko, eta kalte erreparaezina egin dio demokraziari. Ez dugu inoiz jakingo nork goberna zezakeen 2016an». Iglesiasen kontu faltsuaren albistea, hain zuzen, Espainiako Gorteetarako hauteskundeak baino hilabete lehenago atera zuen Okdiario-k.

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUren eledunak ere ildo beretik jo du, eta galdera idatzi bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean EITBren «isiltasunari» buruz: «Informazioa faltsua zen, argi eta garbi, eta hauteskunde-kanpainaren testuinguruan zabaldu zen».

Podemoseko agintariek ez ezik, beste hainbat politikarik ere hitz egin dute gaiaren inguruan. Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak adierazi du «ezein independentistak ezin dezakeela ignorantziarik alegatu Espainiako Estaturen jarrerei buruz». Besteak beste, Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak, Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak, Alberto Fernandez Argentinako presidenteak eta Gabriel Boric Txilekoak gaitzetsi dute Espainiako polizien eta informazioa zabaldu zuten hedabideen jokabidea.


Summary: Sri Lankako presidenteak dimititu egingo duela baieztatu du. Rajapaksak adierazi dio Wickremesinghe lehen ministroari kargua uztekoa dela. Ez dute adierazi gobernuburua non dagoen. Protesten eraginez, alde egin du. Kontsentsuzko gobernu bat osatzeko ahaleginean ari dira.

Bere kontrako protesten eraginez asteazken honetan dimisioa emango duela iragarri zuen Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidenteak, joan den larunbatean. Eta gaur kargua uztekoa dela baieztatu du. Krisi ekonomiko larria jasaten ari da Asia hegoaldeko herrialdea, azken hamarkadetako handiena, eta martxoaz geroztik ugariak eta masiboak izan dira gobernuaren aurkako mobilizazioak. «Gotabaya Rajapaksa presidenteak ofizialki jakinarazi dio Ranil Wickremesinghe lehen ministroari kargua utziko duela, aurrez iragarri moduan», nabarmendu du, ohar batean, lehen ministroaren prentsa bulegoak.

Mahinda Yapa Abeywardena parlamentuko presidenteak gaur jakinarazi zuenez, herrialdeko presidente izateko hautagaitzak hilaren 19rako aurkeztuko beharko dira ganberan, eta hurrengo egunean dira estatuburu berria aukeratzekoak.

Rajapaksak, aurrena, parlamentuko presidente Mahinda Yapa Abeywardenari eman zion hartutako erabakiaren berri, aurreko larunbatean. Nolanahi ere, oraindik ez zaie herritarrei zuzendu, eta ez du dimisioa formalizatu; gainera, ez dute jakinarazi non dagoen. Defentsako iturrien arabera, ostiral gauean etxetik alde egin zuen, armadako kideek babestuta. Eta hurrengo egunean Rajapaksaren aurkako orain arteko mobilizaziorik handiena egin zuten Kolonbo herrialdeko hiriburu komertzialean. Poliziek ezarritako hesiak bota zituzten manifestariek, eta lortu zuten presidentearen etxean indarrez sartzea eta hura hartzea. Wickremesingheren etxea eta presidentetzaren eraikina ere hartu zituzten. Horiek horrela, aurrena lehen ministroak adierazi zuen dimititzeko prest zegoela, eta batasuneko nazionaleko gobernu bat proposatu zuen. Ondoren heldu zen Rajapaksaren dimisioaren berria.

2019ko azarotik da presidentea Rajapaksa, eta haren familiako beste bost pertsonak ere goi karguak dituzte edo eduki dituzte administrazioan; esate baterako, Mahinda Rajapaksak anaiak. Lehen ministroa zen 2019tik —presidente izan zen 2005etik 2015era—, eta, handitzen ari ziren protestak baretzeko ahaleginean, dimititzera behartu zuen gobernuburuak maiatzean. Baina mobilizazioak ez dira apaldu. Presidenteari egozten diote ustelkeria, kudeaketa eskasa, eta herrialdea porrotera eramatea. Ekonomia birrindu egin da azken hilabeteetan, inflazioa %54koa da, eta inportazio gehienak eten behar izan dituzte; horrek, beraz, erregaien, elikagaien eta sendagaien gabezia bat ekarri du. NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi du giza krisi baten atarian dagoela herrialdea.

Gobernu baten beharra

Gobernu bat behar du Sri Lankak; izan ere, NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin negoziatzen ari da, erreskatatua izan dadin. «Sri Lankan gertatzen ari dena gertutik jarraitzen ari gara. Espero dugu egungo egoera onbideratzea, berriro hitz egiten hasteko». azpimarratu zuen NDFk, atzo, ohar batean.

Halere, alderdi politikoak ez dira ados jarri trantsizioko gobernuaren burua aukeratzeko orduan. Fronteko Alderdi Sozialistaren idazkari nagusi Kumar Gunaratnamen esanetan, hori bai, jarduneko gobernuak «oso kontuan» hartu beharko ditu «aldaketa politikoa» bultzatu duten herritarren eskaerak. 2023ko martxorako daude iragarrita parlamenturako eta presidentetzarako hauteskundeak.


Summary: Sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute Iruñean, lau emakumek salaketak jarri ondoren. 21:30etik 02:00etara bitartean jarri zituzten salaketak, eta Foruzaingoa ikertzen ari da zer gertatu den. Enrique Maia Iruñeko alkateak ohartarazi du «oso adi» egongo direla.

Larunbat gauean ziztadak sentitu zituztela salatu dute lau emakumek Iruñean, sanferminetan. Ziztada horiek, besteak beste, zorabioak eragin dizkiete biktimei, eta, haiek jarritako salaketen harira, sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute. Nafarroako Foruzaingoa gertakariak ikertzen ari da, eta, salatzaileei hartutako laginak aztertu ondoren, ondorioztatu dute negatibo eman dutela sumisio kimikoan erabiltzen dituzten substantzietan. Erasotzaileek lapurtzeko edo sexu delituak egiteko helburuarekin erabili ohi dute sumisio kimikoa.

Emakumeek azaldutakoaren arabera, laurek kalean sentitu zituzten ziztadak, eta 21:30etik 02:00etara bitartean jarri zituzten salaketak. Bi eraso Sarasate pasealekuan gertatu ziren, bat El Redinen eta beste bat Arrieta kalean. Emakumeak DYAren postuan artatu zituzten, eta Foruzaingoan salaketa jartzea eskaini zieten.

Enrique Maia Iruñeko alkateak gaur adierazi duenez, «kezkatuta» dago sumisio kimiko kasuengatik: «Kezkagarria da pertsona bat bakarrik harrapatzen duelako, edo etxera doanean, eta zentzurik gabeko egoera batean geratzen da, ez du errealitatea hautematen, eta ondorio izugarriak izan ditzake horrek».

Maiak azaldu du ez dutela inor atxilotu sumisio kimikoagatik, eta nabarmendu du Foruzaingoarekin lanean ari direla, eta «oso adi» egongo direla. Horrekin, norbaitek «zerbait» nabaritzen badu lagunen bati «berehala» esateko gomendatu du, «inola ere bakarrik gera ez dadin eta inolako deliturik edo sexu erasorik jasan ez dezan».


Summary: Foruzaingoak patinete elektriko bat atera du entzierroko ibilbidetik. Atzerriko bikote batek sartu du patinetea ibilbidean, eta arau hauste larria dela salatu du Foruzaingoak.

Foruzaingoak patinete elektriko bat atera behar izan du gaurko entzierroko ibilbidetik. Telefonika eta zezen plaza artean gertatu da, eta atzerriko bikote bat izan da erruduna. Gainontzeko korrikalariak arriskuan jartzea leporatu diete, eta Foruzaingoak salatu du arau hauste larria dela.

Hala ere, ez da gaurko entzierroko salaketa bakarra izan. Telefonikako zatian, gizon batek zezena ukitu du, eta buelta emanarazi dio. Beste korrikalari bat masta zeraman bandera batekin atera da korrika egitera; eta hirugarren salaketa jarri diote korrika ari zen bitartean entzierroa sakelako telefonoarekin grabatu duen gizon bati.

Iruñeko Udalak arau zehatz batzuk betetzeko eskatzen du, entzierroen segurtasuna bermatzeko. Hauek dira horietako batzuk: goizeko zazpiak geroztik ezingo da inolako musikarik jarri entzierroko ibilbidean; zazpi eta erdietik aurrera, korrikalariek bakarrik egon ahal izango dute ibilbidean; adin txikikoek ezingo dute entzierroan parte hartu, eta edozein motatako merkataritza guneek itxita egon beharko dute goizeko seietarako.

Arau horiez gain, debekatuta dauden jarduera batzuk ere badaude: alkohola edanda edota droga zein beste sustantzia estupefaziente batzuen mende korrika egitea; entzierroa egitea zailtzen duten arropa eta oinetakoak erabiltzea; suziriak botatzea, eta baita zezenak ukitzea eta atentzioa ematea ere, hiltzeko arriskua ez dagoen kasuan, betiere. Larritasunaren arabera, zenbait arau hauste maila daude: arinak, larriak eta oso larriak. Patinete bat sartzea, adibidez, arau hauste oso larria izango litzateke. Mastadun bandera bat erabiltzea, larria; eta sakelakoarekin edo bestelako tresnekin ibilbidea grabatzea, berriz, arina.

Zigorrei dagokienez, arau haustearen araberako isunak jarriko dizkiete, Nafarroako ikuskizun publiko eta olgetarako ekintzak erregulatzen dituen Foru Legean oinarrituta.

Ikusi gehiago: Hiru adarkada izan dira bosgarren entzierroan, aurtengo arriskutsuenean


Sexu eraso bat salatu dute Iruñean

Summary: Sexu eraso bat salatu dute Iruñean. Larunbat gauean gertatu zen erasoa, eta Foruzaingoak ikerketa abiatu du. Mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du biharko, 17:30ean, Gazteluko plazan.

Larunbat gauean Iruñeko Mendillorri auzoan sexu eraso bat jasan zuela salatu du emakume batek, eta Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da, Babes Zibilerako Batzordeak jakinarazi duenez.

Iruñerriko Mugimendu Feministak elkarretaratzera deitu du erasoa salatzeko, biharko. 17:30ean egingo dute mobilizazioa, Gazteluko plazan. «Herri txistualdia» egingo dutela iragarri dute.

Enrique Maia Iruñeko alkateak ere baieztatu du erasoa, eta Iruñeko Udalak «erabateko gaitzespena» agertu du adierazpen baten bidez, talde politiko guztien ordezkariak biltzen dituen batzordeak izenpetuta.

Nafarroako Gobernuak ere gaitzetsi du erasoa, Berdintasunerako Institutuaren bidez. «Ez dira kasu bakanak», esan dute: «Emakumeen aurkako indarkeriaren testuinguruan jarri behar dira: gure gizartean emakume eta gizonen artean dagoen desberdinkeriaren islarik gordinena dira».

Ikusi gehiago: Sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute Iruñean, lau emakumek salaketak jarri ondoren

Ikusi gehiago: Elkarretaratzea egingo dute gaur Tolosan, emakume baten kontrako sexu erasoa salatzeko


'Azken ekitaldiko' gutunak

Summary: 'Azken ekitaldiko' gutunak. Gaur zortzi beteko dira 500 urte Amaiurko gaztelua erori zela, Nafarroako Erresumak Nafarroa Garaian izan zuen azken lurraldea, Hondarribiarekin batera. Gotorlekuko azken defendatzaileek aurreko egunetan elkarri bidali zizkioten gutunen inguruko bi erreportaje argitaratu zituen BERRIAk 2009ko azaroaren 22an, Igandea gehigarrian. Erreportaje horien berrargitalpena da hau.

Arrazoirik ez du falta Aitor Pescador historialariak (Bilbo, 1970) Amaiurko gutunez hitz egiten duenean: «Gutxiagorekin hamaika film egingo lukete AEBetan, gutunak El Alamon idatziak balira». Letters from Iwo Jima filmean kontatzen den istorioarekiko antzekotasunak bila daitezke, etsaia gainean dutelarik gertakari historiko bat bizi zuten pertsonen sentipenak eta sentimenduak jasotzen baitituzte; mesfidantza eta adorea, adibidez. Amaiurko gutunen istorioa ez da, ordea, fikzioa; gotorlekua defenditu zutenek idatzi eta jasotako eskuizkribuak dira.

Nafarroako errege Henrike II.a Albretekoari leial zitzaizkion azkenekoek idatzi zituzten, 1521. eta 1522. urteetan, Amaiurko gazteluaren defentsan, Erresumaren azken-aurreko borrokan —Hondarribia 1524an galdu zuten—. Erresuma eta independentzia berreskuratzeko saio horretan gotorlekuaren kanpoan eta barruan zeudenek elkarri bidaltzen zizkioten gutunak dira, Nafarroaren konkistaren lekuko eta Erresuma defendatu zutenen hamar hilabeteko kronika bizia.

Ikusi gehiago: Gutuneko protagonistak: gerrako jendea, urterik zailenetan

Nafarroako konkistaren ondorengo urteetan, 1512tik aurrera, Erresuma berreskuratzeko hainbat saio izan ziren; besteak beste, 1516an eta 1521ean. Aurrekoak bezala, Amaiur eta Hondarribikoa ere antzua izan zen. Guillaume Gufiet Boniveteko jaun eta Frantziako almirantearen laguntzarekin, nafarrek Pirinioak zeharkatu eta Amaiur eta Hondarribia berreskuratu zituzten 1521eko udazkenean. Amaiurren egon ziren soldaduek 1521eko urritik 1522ko uztailaren 19ra arte gorde zioten lekua errege Henrike II.a Albretekoari. Juan Iturralde Suitek esan zuen moduan, «gotorleku horretan gertatu zen Nafarroaren independentzia galtzearen dramako azken ekitaldia», eta horrelaxe jaso zuen Pedro Nabaskuesek ere (Migel Orreagakoa ezizenarekin) Amayur, los últimos navarros liburuan.

Epaiketetarako gordeta

Amaiurko gutunak gaztelua nafarren esku egon zen hamar hilabete horietan idatziak daude, gehienak gotorlekuko alkaide Jaime Velaz Medranokoari zuzenduak. Gaztelarrek presoak epaitzeko gorde zituzten gero, Nafarroako Erresuma nortzuek laguntzen zuten frogatzeko. Gaur egun Nafarroako artxibategian daude gordeta, kaxa batean, Juan de Renaren artxibo partikularrean. De Rena Gaztelako erregeak Nafarroan izan zuen diruzaina izan zen, eta haren esku geratu ziren azkenean. Guztira 55 gutun daude, eta horietako 48 dira gazteluaren ingurukoak. Gehiago ere egon daitezkeela dio Pescadorrek, hainbat kaxa katalogatu gabe daudelako.

Nafarrek 1521eko urrian berreskuratu zuten gaztelua, baina, hamar hilabetez egon baziren ere, lehen gutunetan ikusten da jada gaztelarren kontraeraso batekiko kezka. Aitor Pescador Aranzadiko historialariak dioenez, Gaztelako Karlos V.a (Karlos I.a zeritzona) enperadoreak udara arte itxaron zuen, baina Jaime Velaz Medranokoak eta besteek bazekiten eraso egingo zietela. Susmo txarrak eta mesfidantza gutunetan azaldu zituzten. Joan Elizondokoak 1521eko urriaren 18an Karlos V.a enperadorearen soldaduak Berroetan zeudela esan zion Migel Jatsukoari, Xabierko jaunari. Gazteluko alkaide Jaime Velaz Medranokoarekin batera hamar hilabetez gaztelua gorde zutenetako bat izan zen Jatsukoa. Joan Elizondokoarekin gutuna Andre de Foix Saint-Andre mariskalari bidali zion Jatsukoak. Baionatik gaztelua hornitzeaz arduratzen zen Saint-Andre, eta Elizondokoak aipatzen zituen soldaduak Belate pasa ostean Gipuzkoara joan baziren ere, Frantziako mariskalak erantzunean, azaroan, erne egoteko eskatu zion Jatsukoari, etsaiak ezustean harrapa ez zezan.

Informazioaren gerra

Etsaia, ordea, ez zegoen gaztelarren artean soilik. Amaiurtik Baztan osoa zaintzen zuten nafarrek, baina baztandarren artean baziren espioiak ere, eta baziren Karlos V.a enperadorearen aldekoak. Velaz Medranokoa eta Migel Jatsukoa euren lurretatik urrun zeuden, eta iristen zitzaizkien zurrumurruak errotik mozten zituzten, ahulduko zituztelako beldurrez. Hori gertatu zen Migel Aurizberrikoarekin. Itxura denez, Velaz Medranokoak gaztelua 4.000 dukaten truke saltzen zuela ari zen esaten Aurizberrikoa; alkaideak abenduaren 29an idatzi zion, hori nork esan zion azaltzeko eskatzeko, bestela zurrumurrua berak sortu zuela pentsatuko zuela, eta harrapatuz gero bere borondatearen kontra esanaraziko ziola bere «mingain zikinetik». Biharamunean jaso zuen erantzuna, eta Aurizberrikoak ukatu egin zuen horrelakorik esan izana.

1522ko lehen hilabeteak lasaiak izan ziren; gutun gehienak administratiboak dira. Karlos V.a gerran ari zen Italian, eta, negua izanik, mugimendurik ez zen Baztanen. Velaz Medranokoa eta haren armagizonen kontrola oso zorrotza zen, hala ere, gutunetan ageri denez. Martxoaren 26an Nafarroako erregeak berak idatzi zion gutun bat alkaideari, lan horietan «hobekien» aritu zedin eskatzeko. Egunik gabeko beste gutun batean ere, Joan Agerrekoak Doneztebeko bere senideei kalterik ez egiteko eskatu zion, erregearen kontra zerbait egiten bazuten berak zigortuko zituela.

Ikusi gehiago: Udako seriea: 'Amaiurko batailak 500 urte'

Udaberriarekin berriro hasi ziren gaztelarren mugimenduak. Victor Maulekoak apirilaren 5ean idatzi zion ibarrerako sarreratik, Zigatik, Velaz Medranokoari, esateko Gaztelatik Iruñera garia eta garagarra eramaten ari zirela eta defentsak indartzen ari zirela. Tuteran Mirandako kondea, Adriano Utrechtekoa aita santua (Gaztelaren aldekoa) eta Leringo konde Luis Beaumontekoa elkartuak zirela ere jakinarazi zion. Migel Jatsukoa ordurako Elizondon zegoen bere soldaduekin, handik Baztan egokiago kontrolatzeko. Velaz Medranokoari Elizondotik idatzitako gutun horietako batean espioien jardunaz ohartarazten du alkaidea: «Zure gutunetako batean agintzen didazu zure izenean datorren ardoa pasatzen uzteko. Zu zerbitzatzeagatik egingo dut, une honetan eta besteetan, baina jakinarazi nahi dizut ardo garraio horrek kaltea eragingo digula. Ardoa daramaten pertsonak horra joateko aukeratutakoak izan direla jakin dut, gure artean zer gertatzen den azter dezaten».

Amaiurko gazteluan aurkitutako ezpata bat, konkistaren garaikoa, IruÃ±eko Kondestablearen jauregian 2016an egin zuten erakusketa batean.IÃ±igo Uriz, Foku

Gutunen edukia irakurriz garbi geratzen da egunetik egunera tentsioa gero eta handiagoa zela Nafarroako soldaduen artean. Martxoaren 13an jada gaztelarren bi konpainia Doneztebera arte sartu ziren, eta egun horietan Elizondon ere izan zuten eraso bat beaumontarren aldetik. Velaz Medranokoari idatzitako gutun batean, Jatsukoak kontatu zion Martin Ursuakoa Elizondoko elizan gotortu zela, eta Luis Velaz Medranokoak semea soldadu gehiagorekin eta arma gehiagorekin bidaltzeko eskatu zion, elizan gordetzen ziren horiek «beldurrez» hil zitezen.

Gazteluko defendatzaileentzat egoera ez zen erraza, gutunetan irakur daitekeenez. Batetik, desinformazioari, espioien mamuari eta Karlos V.aren alde ari zirenen erasoei egin behar zieten aurre; bestetik, Henrike II.a Albretekoak eskatzen zien zuhurtasunari: «Bortzirietako bizilagunak eta Baztangoak eta Doneztebekoak mendeko on eta leial moduan tratatzea nahi dugu, begirunea erakutsi eta leialtasuna zin egin dutelako. Baten batek gehiegikeriarik edo krimenik egin badu, horien berri izan nahi dugu. Jakin dugunez, gaizki eta arrazoirik gabe jokatzen ari zarete, eta horrek ez gaitu pozten. Horregatik, antzekorik ez egitea agintzen dizuegu», idatzi zien erregeak Jatsukoari eta Velaz Medranokoari apirilaren 22an.

Gaztelarrak erasoa ari ziren prestatzen. Gracian Etxauzkoak apirilaren 25ean idatzi zion alkaideari, eta jakinarazi zion Gaztelatik armada handia zihoala euren kontra borrokatzera, bai zaldiz baita oinez ere. Gainera, tresna bereziak egiten zituzten maisu bikainak ere bazeudela esan zion. Mirandako kondea beaumontarren artean dirua biltzen hasi zen, «frantziarrek duten Amaiurko gotorlekua» hartzeko. Beste kasu batzuetan bezala, gaztelarrek frantziarren aurka ari zirela esaten zuten, nafarrak frantziarren laguntzarekin ari zirelako, baina Amaiurren ez zegoen Henrike II.a Albretekoarena ez zen beste armagizonik.

Eraso batekiko kezka

Eraso baten inguruko kezkak alarma piztu zuen Baztanen. Maiatzean Saint-Andre mariskalak Joan Ollokikoari baimena eman zion Donezteben zeuden gaztelarren bi konpainiei eraso egiteko, baina aldi berean Amaiurko gazteluko alkaidea lasaitzen saiatu zen, zurrumurrua besterik ez zela izango esanez. Donezteben, ordea, gaztelarrek irabazi zuten, eta nafarrek Elizondora egin zuten atzera ekainaren 17an. Urduritasuna zabaltzen hasi zen Amaiurko defendatzaileen artean. Victor Maulekoa bere armagizonekin gotorlekura joan zen, baina horren berri emateko idatzitako gutunean, Migel Jatsukoak eskatu zion Velaz Medranokoari egin beharrekoa egiten zutenean berarengana bidal zitzala: «Beharra handia da hemen, eta han ez da ezer falta. Garaiak eskatzen duenean gu guztiok joango gara hara».

Ekainarekin nafarrak eta gaztelarrak borrokarako prestatu ziren. Ezpeletako andereari dirua Amaiurrera bidaltzen laguntzeko eskatu zion gutun horietako baten bidez Saint-Andre mariskalak, eta, aldi berean, ondo gotortzeko eskatu zion Velaz Medranokoari. Bitartean, Mirandako kondea jendea mobilizatzen hasi zen, eta uztailaren 3an arotzak jarri zituen Amaiurrerako bidean lanean, artilleria eraman ahal izateko bideak konpontzen. Uztail hasieran artilleria guztia Takonerako zelaian bildu zen, Iruñean. Beaumontarren eta gaztelarren artean 7.000 soldaduko gudarostea sortu zuten; Joan Elizondokoak idatzi zuenaren arabera, beaumontarrak ziren gehienak. Azkenik, uztailaren 4an abiatu ziren Amaiurrerantz. Albistea jakin bezain laster, Ziga eta Elizondo utzi eta Henrike II.a Albretekoari leial zitzaizkion nafarrak Amaiurren elkartu ziren.

«Gure nazio eta leinuko»

Une horretatik aurrera kanpotik jasotzen zituzten gutunak izan zituzten gaztelukoek informazio iturri. Gaztelarrak hurbildu ahala, gero eta sendoagoa zen kanpokoek, Baionatik batik bat, borrokarako eta defentsarako egiten zieten deia. Antxo Esakoak arbaso nobleen oroitzapena ekarri zien gogora, eta, aldi berean, euren belaunaldiko gogoratuenak izango zirela esan zien. Uztailaren 15ean iritsi ziren gaztelarrak Amaiurrera. «Jaun noble eta handia: ikusi dut berorrek idatzitako gutuna, baita Saint-Andre jaunari idatzitakoa ere. Jauna, berorren bihotzean kabitzen den bertutea Cipion erromatarrarena bezain handia dela ikusten dut; eta, horretan ari direla, jakin dezala berorrek Jaime Velaz jaunak, berorrek eta gure nazioko eta leinuko gizon jentil horiek guztiek inoiz nazio batek irabazi duen bezainbeste ohore irabaziko dutela», idatzi zion Antxo Esakoak Jatsukoari uztailaren 12an.

Aitor Pescadorren iritziz, nafarrek jakin bazekiten ordurako gaztelarrak baino gutxiago zirela, bai gaztelu barrukoek, baita kanpokoek ere, eta testuinguru horretan bitxia da Joan Elizondokoak uztailaren 11n Orbarakoari idatzi zion gutuna: «Jaime Velazi hemengo kide on batzuk bidali dizkiot, eta prestasun ona jartzeko eskatu, soldadu gisa neronek joan behar badut guztiok joango garela gaztelu hori defenditzera».

Indusketa lanetan gazteluaren azpian aurkitutako mina bat. Aitor Pescador

Joan Orbarakoak uztailaren 12an idatzi zion Velaz Medranokoari, eta errege Henrike II.a Albretekoaren aginduz Baionan 2.500 soldadu zeudela esan zion, eta 4.000 ere izango zirela; Zuberoatik eta Lapurditik ere iritsiko zirela gehiago, baita Frantziatik eta Suitzatik ere. Gotortutakoentzako zoritxarrez, hori izan zen jaso zuten azken gutuna, soldaduak ez baitziren inoiz laguntzera joan. Setio batekin hasi zen gaztelarren erasoa, baina, Baionatik laguntzera joango zitzaizkiolakoan, harresietan minak jarri eta lehertu egin zituzten, borroka luza ez zedin. Aleson apaizak borrokaz egin zuen kontakizunean setiatutakoen adorea nabarmendu zuen, eta Leringo konde Luis Beaumontekoak ere goraipatu zituen. 1522ko uztailaren 19an errenditu behar izan zuen Velaz Medranokoak, larunbatez. Biharamuneko gutunak jada Leringo kondearenak dira, Amaiurko gotorlekuaren konkistaren berri emateko Gasteizera bidaliak.


Summary: Baionako besten itzulera eta urtebetetzea. Baionako bestek 90 urteak ospatuko dituzte aurten, bi urteko geldialdiaren ondoren

Baionako bestak abiaraziko dituen txupinazo denboran, eskerrak emanen zaizkie osasungintza arloko langileei, eta haiekin batera izanen dira Baionako Herriko Etxeko balkoian Baiona taldeko errugbilariak. Uztailaren 27an abiatuko dira bestak, eta 31 bitartean iraganen dira. Bederatzi hamarkaden urtebetetzea ospatzea dute helburu, azken hiru urteen etenaldiaren ondoko berrabiatzearekin batera.

Baionako besten programazioaren aurkezpena egin dute gaur, Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik, besta komitearen lehendakari Henri Lauquek eta kulturaren arduradun Yves Ugaldek, Jean Dauger estadioko frontoian. Lau egunetan zehar, batetik, lehengo ekitaldi zaharrak antolatuko dituzte berriro, eta, bestetik, ekitaldi berriak ikusten ahalko dira. Besta hiri osora hedatuko dela zehaztu du Ugaldek: “Horrek du egiten [Baionako bestak] besta handi baten gisa kontsideratuak izatea; zentroa utziz, ohartzen gara besta beste xoko anitzetan ere egiten dela, eta orduan giro ezberdinak atzematen ahal dira hirian gaindi”.

90. ediziorako, 3.200.000 euroko aitzinkontua dute, beste urteetan baino gehiago, hots, eta garbitasunean zein seguritate neurriei ezarriko dutea arreta. Etxegaraik erran duenez, inflazioak bestetarako pentsatua den diru zorroaren handitzea ondorioztatu du, eta komun eta dutxen aurrekontua argiki garatu dela zehaztu du. Xingar Ferian, adibidez, osasun-zerbitzu nahikorik ez zela izan onartu dute, eta Baionako bestetan hobeki moldatzea espero dute. Seguritate mailan, berriz, pentsatutako diru zama azken bospasei urteetan goratu dela oroitarazi dute, eat azpimarratu 2016ko Nizako (Frantzia) atentatuak eragina izan duela seguritatearen antolaketan. Gainera, prebentzioa egiteko xedea dutela aitzineratu dute, eraso sexisten eta gehiegizko alkohol kontsumoaren aurka, besteak beste.

COVID pandemiari dagozkion neurriei buruz, prefetaren aginte berezirik ez dutela jaso azaldu dute, eta “bakoitzaren zentzu onak besta onak igarotzea ahalbidetuko” duela espero dutela. Nahiz eta bestak berriz hasten diren, eta, jende askorentzat pandemiaren egoerak menperatua dirudien, osasun krisiak “bere aztarna utzi” duela zehaztu du.