Summary: Galdakaon bi familia kaleratzeko arriskuan daudela salatu dute. Galdakaoko Etxebizitza Sindikatuak esan duenez, «putre funtsak Euskal Herrira iritsi dira; orain da geldiarazteko garaia».

Galdakaoko Etxebizitza Sindikatuak salatu duenez, datozen asteetan bi etxegabetze gauzatuko dira Galdakaon (Bizkaia), eta, horiek eragozteko asmoz, mobilizazioak antolatuko dituzte. Santander bankua, Cerberus inbertsio funtsa eta Kutxabank egin dituzte egoeraren erantzule, eta arazoa konpontzeko negoziazioari uko egitea leporatu diete: «Putre funtsak Euskal Herrira iritsi dira; orain da geldiarazteko garaia».

Lehenengo kasuak 33 urteko emakume bati eta 4 eta 8 urte bitarteko haren hiru seme-alabei eragiten die. Azaldu dutenez, Global Pantelaria izeneko sozietateak gauzatu nahi du etxegabetzea. Sozietate horren %20 Santander bankuarena da, eta %80, berriz, Cerberus inbertsio funtsarena. «Jatorria AEBetan duen putre funts bat da, baina mundu osoan ari da higiezinak eskuratzen eta etxegabetzeak egiten», sindikatuko kideek esan dutenez; «Euskal Herrira ere iritsi da, eta, oraingoan, Galdakaori egokitu zaio txanda».

Bigarren auzia, berriz, erretiratuta dagoen 67 urteko langile bati dagokio. Aspaldi, kreditu bat eskatu zuen gurasoen etxea erosi ahal izateko; geroago lanik gabe eta, beraz, hipotekari aurre egin ezinik lotu zen. Kutxabank etxeaz jabetu da, pilatutako zorra erreklamatzen dio, eta, orain, hura etxegabetzeko asmotan dabil. Indarrean dagoen legeriaren arabera, 60 urte baino gehiago dituzten herritarrak ezin dira etxegabetu hipoteka ez ordaintzearekin lotutako kasuetan, baina agiri bat epez kanpo aurkeztu izana jarri du bankuak aitzakiatzat auzibidean aurrera jarraitzeko.

Sindikatuko kideek esan dutenez, kaleratzea gauzatu nahi duten banku eta sozietateekin harremanetan jarri dira kasu guztietan, irtenbide bat negoziatzeko asmoz, eta erakunde horiek guztiek uko egin diote negoziatzeari. «Gure ustez, irtenbidea erraza eta egiteko modukoa da», azaldu dute, «eta alokairu soziala eskaintzea litzateke».

«Alde batean, krisiak sortu eta hortik etekina ateratzen dutenak daude, eta, beste aldean, herritarrak», esan du sindikatuak. Horregatik, «erasora pasatzeko» garaia dela uste du, eta mobilizatzeko deia egin die herritarrei: «Gure erantzuna izango da elkartzea, sareak indartzea eta kideak babestea». Mobilizazioei ekingo diete, eta lehenengoa abenduaren 15ean izango da, Galdakaon: manifestazioa egingo dute, 19:00etan, Santi Brouard plazatik abiatuta.


Summary: Artemis I misioa espero baino «harago» doa. Misioaren «erdian» da 'Orion' ontzia, eta aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu NASAk. Errekorra ere hautsi dute: bidaiariak eraman ditzaketen ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena da.

Hamabi egun daramatza Orion ontziak espazioan. Azaroaren 16an abiatu zuen NASAk Artemis I misioa: «Ilargiaren esplorazioan kapitulu berri bat». Eta, plot twist-ik izan ezean, ezin hobeki amaituko da atala. Hasi, kostata hasi zen misioa, arrazoi teknologikoak eta meteorolikoak tartean; lau astez geroratu behar izan zuten atzerako kontaketa. Merezi izan du, ordea, bosgarren saiakerara arte itxaron izana. Izan ere, orain arte lortutako emaitzak eta aurrerapenak espero baino «harago doaz», misioaren arduradunen esanetan.

Bi tramankulu espazioratu ditu NASAk: batetik, Orion ontzia; bestetik, SLS suziria. Bi horien gaitasunak neurtu asmo dituzte adituek, etorkizun hurbilean Ilargira joan-etorriko bidaia bat antolatzeko. Emakume baten zuzendaritzapean, gainera.

Ikusi gehiago: Artemis IIko hautagaiak

Sei aste iraungo du Artemis Iek. Misioaren erdia egin dute dagoeneko; 17 etapa ditu denera, eta bederatzigarrenean da ja. Hu Howardek zuzendu du Orion ontziaren programa, eta «itzel eta sekulako» gisa deskribatu ditu orain arteko emaitzak. Misioaren arduradunek ere badute zer esan: «Bidaia honetan egiten dugun urrats bakoitzarekin ikasten ari gara».

Aurrez egin gabeko urratsak dira horiek. Herenegun, hilaren 26an, Orion-ek errekorra hautsi zuen: gizakiak eramateko gai diren ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena. 430.000 kilometrora dago, eta are urrutiago ere joango da Ilargiaren inguruko buelta amaitzean (ia 450.000ra). Apolo 13k zuen lehengo errekorra (400.000 kilometro). Orain, orbita atzerakoian da Orion; hau da, Ilargia orbitatzen ari da ontzia, Ilargiak Lurra orbitatzen duen kontrako norazkoan.

Artemis III.ean, ilargiratu

Aurtengo saiakera proba bat besterik ez da, datozen misioetarako informazioa biltzeko. Orion ontzia, baina, ez dute hutsik espazioratu: hiru bidaiari-edo doaz bertan. Lehena Moonikin Campos manikia da —Moon (Ilargia) eta mannequin (maniki) hitzekin egindako hitz jolasa—. Campos abizena Arturo Campos ingeniaritik datorkio: Apollo 13 misioko ontziak arazoak eman zituenean bertan ziren hiru astronautak bizirik ekartzen lagundu zutenetako bat da.

Moonikinekin batera dira Zohar eta Helga; emakume heldu baten hezurrak, organoak eta ehun bigunak antzeratzen dituzten materialekin eginak daude. Zohar manikiak erradiazioaz babestuko duen elastiko bat darama, baina Helgak ez. Ikerketa horren bidez, astronautek aurre egin behar dieten erradiazio mailen inguruko informazioa lortzea espero da.

Misioa amaitzean, beste bi urte itxaron beharko da Artemis II misioa abiatzeko. Hartan, astronauta-astronautak joango dira, eta Ilargia orbitatuko dute. Azkenik, 2025ean, Artemis III misioak ekarriko du 1972 ondotik beste behin ere gertatu ez dena: ilargiratzea.


Artemis IIko hautagaiak

Summary: Artemis IIko hautagaiak.

2024rako aurreikusita dagoen Artemis II misioan parte hartzeko, astronauten zerrenda bat argitaratu du NASAk. Honako hauek dira hautagai posibleak:

Kayla Barron Sistemen Ingeniaritzako lizentziaduna da, Ameriketako Estatu Batuetako Ontzigintza Akademian. Astronauta izateko entrenamendua bi urtez egin du, baina oraindik ez da espaziora joan.

Christina Koch Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Zientzietako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Elektrikoko Zientzietan maisutza du. Honako leku hauetan egin du lan: NASAn ingeniari elektriko gisa, Johns Hopkins Unibertsitatean, eta Antartikan eta Groenlandian ikerlari gisa.

Nicole A. Mann Ingeniaritza Mekanikoen Zientzietako lizentziaduna da, eta maisutza bat du arlo berean. Itsas infanteriako teniente koronela da. 2013an NASAn lan egiteko hautatu bazuten ere, oraindik ez da espaziora joan.

Anne McClain Ingeniaritza Mekanikoen/Aeronautikoen Zientziako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Aeroespazialen Zientzietan eta Nazioarteko Harremanen Zientzietan maisutzak ditu. Nazioarteko Espazio Estazioan hegaldi ingeniari izendatu berri dute.

Jessica Meir Biologiako lizentziaduna da, Espazioko Ikasketen Zientzietako maisutza bat du, eta Itsas Biologiako doktoretza. Lockheed Martin ikergunean lan egiten du, eta Harvardeko Medikuntza Fakultatean irakasle laguntzaile gisa ere bai.

Jasmin Moghbeli Ingeniaritza Aeroespazialeko Zientzietako lizentziaduna da, eta arlo berean maisutza bat du. Ameriketako Estatu Batuetako itsas armadako kide izan da, eta duela bost urtetik NASAko kide da.

Kate Rubins Biologia Molekularren Zientzietako lizentziaduna da, eta Minbiziaren Biologiako doktoretza bat du. Astronauta lanetan hasi baino lehenago, baztangagatiko birusak kutsatzeko lehen eredua garatu zuen taldeko kide izan zen.


Summary: Bertan behera utzi dute Bizkaiko gasolindegietako greba, aurreakordioa lortu ostean. 2022ko soldatak %6,1 igotzea adostu du patronalak CCOO, LAB eta UGT sindikatuekin. Bertan behera utzi dute igandean hasi behar zuten greba.

Langileek greba hasi baino bost egun lehenago, Bizkaiko gasolindegietako langileen hitzarmena berritzeko aurreakordioa itxi dute, eta bertan behera utzi dute bost eguneko greba. Patronalak CCOO, LAB eta UGT sindikatuekin itxi du aurreakordioa, eta ELA kanpoan geratu da. 2020tik 2022ra arteko indarraldia izango du hitzarmen berriak. 600 pertsona inguruk egiten du lan Bizkaiko zerbitzu geltokietan.

KPIaren bilakaeraren araberako soldata igoerak adostu dituzte. 2020ko soldatak %1,2 igoko dituzte, 2021ekoak berdin utziko dituzte, eta 2022koak %6,1 igoko dituzte; izan ere, 2020ko KPIa -%0,3 izan zen, baina 2021ekoa, %6,4. Akordioa Bizkaiko Aldizkari Ofizialean publikatzean, enpresek gehienez hiru hilabete izango dituzte langileei atzerapenak ordaintzeko.

Bestelako neurri batzuk ere onartu dituzte. Ekoizpenaren arabera kontratatutako behin-behineko langileek lehen hamabi hilabeteetatik seitan izan zezaketen kontratua, baina hemendik aurrera hemezortzi hilabetetatik hamabitan jarraian izan ahalko dute kontratua. Bestalde, ordaindutako hamasei orduko lizentzia berri bat sortzea ere onartu dute, mendekotasunen bat dutenei mediku languntza emateko.


Summary: Txibitek Foru Hobekuntza goraipatu du «batasun konstituzionalaren baitan». Autogobernua pribilegioa dela aldarrikatzen dutenen aurrean, «pedagogia egin behar» dela aldarrikatu du Madrilen Nafarroako Gobernuko lehendakariak

Aurten 40 urte bete ditu Foru Hobekuntzak eta urteurreneko ekitaldi nagusia Senatuan ospatu du Nafarroatik joandako ordezkaritza zabal batek. Bere diskurtsoan, Txibitek nabarmendu du arau bat baino askoz gehiago dela, «herritarren bizi kalitatea, ongizatea eta gizartearen kohesioa hobetzeko» erreminta delako.

Gaineratu du urratsez urrats Nafarroa bere gain eskumenak hartzen joan dela 40 urtetan «erakunde arteko leialtasunaren eta batasun konstituzionalaren barruan».

Madrilen Txibiterekin batera izan dira Unai Hualde Parlamentuko presidentea; gobernuko hainbat kontseilari (Elma Saiz, Javier Remirez, Santos Indurain...); UPNko, PSNko eta Ahal Dugu-ko ordezkariak. Halaber, Jaime Igancio del Burgo eta Yolanda Barcina presidente ohiak bertaratu dira.

Bi eskumen legealdian

Legealdi honetan, espetxeetan presoei osasun arreta emateko eskumena eta gutxieneko diru sarreren errentari buruzko akordioa erdietsi da Madrilgo gobernuarekin; trafiko eskumena, berriz, 2019ko maiatzerako Nafarroara itzultzeko konpromisoa hartua zuen Espainiako Gobernuak baina oraingoz ez du hitza bete.

Txibitek espero du «lehenbailehen» hitzartuko dela, «presarik gabe, baina etenik gabe». Txibiteren arabera, «lasaitasunez eta leialtasun instituzionalaren baitan» Foru Hobekuntza garatzeko asmoa dute. Horren erakusle.2001etik lehen aldiz bi eskumenen transferentzia hitzartu dela azpimarratu du.

Espainian, autogobernua kritikatzen dutenei ohartarazi die egungo eredua babesten duen gehiengo sozial bat dagoela.

Ildo beretik Ander Gil Senatuko presidenteak kritika zabarra gaitzetsi du. Ulergaitza egiten zaio autonomia estatuaren eredua amaitu nahi izatea eta aldi berean autonomia erkidegoetan gobernatu nahi izatea.

Geroa Bairen kritika

Nafarroako Parlamentuko presidentea, Jose Mari Aierdi gobernuko presidenteorde bigarrena eta Koldo Martinez senatari autonomikoa ekitaldian izan dira. Dena den, Geroa Baik «ulertezina» deritzo Foru Hobekuntzaren 40. urteurrenaren ospakizun bakarra Madrilen egiteari. Geroa eta EAJren arteko koalizioak ez du ulertu beste behin nolatan herritarrak alboratu diren eta nolatan aukeratu den Madril «jakinik 40 urtez estatuak modu iraunkorrean ez duela Foru Hobekuntza bete»,

iraganari dagokionez, duela 40 urte Foru Hobekuntzaren eratze prozesua irmo kritikatu zuten alderdi abertzaleek negoziazioetatik at geratu zirelako eta bestelako estatutuekin alderatuta ez zelako herri galdeketarik egin

Ikus gehiago: Denak berdin segi dezan

Aurrera begira, berriz, PSNk iaz parlamentuan Foru Hobekuntza berrikusteko lan talde bat osatzea hitz eman zuen, baina oraingoz ez da halakorik egin, eta PSNren botoak beharrezkoak dira urrats hori egiteko.

Ikus gehiago: XXI. menderako akordioaren bila:


Summary: Oposizio taldeak adina osoko zuzenketa Jaurlaritzaren aurrekontuei. Osoko zuzenketez gain, 711 zuzenketa partzial aurkeztu dituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP+C’s-ek, 1.433 milioi eurorenak.

Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuak gobernua osatzen duten alderdi bien gehiengo absolutuak onartuko ditu; aurreko astetik da ezaguna errealitate hori, eta gauza batek bakarrik ñabartu dezake: oposizioak aurkeztutako zuzenketa partzialen bat edo beste aurrekontuetara gehitzea EAJk eta PSEk. Non aukeratu badute Gasteizko gobernua osatzen duten alderdiek, 711 zuzenketa partzial aurkeztu baitituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP+C’s-ek, 1.433 milioi eurorenak. Edonola ere, oposizio taldeak adina osoko zuzenketa egongo da Eusko Legebiltzarrean, gobernuaren eta oposizioko taldeen arteko negoziazioen porrotaren isla gisa.

EAJko taldeko koordinatzaile Iñigo Iturratek uste du oposizioa «[2023ko maiatzeko] hauteskundeak aintzat hartuta» aritu dela negoziazio horietan: «Argi dago zein izan den haien borondatea». Iturratek ez du ongi hartu EH Bilduk osoko zuzenketa aurkeztea Jaurlaritzaren aurrekontuei. «Zergatik ez du balio hemen Nafarroan eta Madrilen balio duenak?», galdetu du, eta erantsi du negoziazio antzuen inguruko «azalpenak» eman behar dituena koalizio subiranista dela, eta ez EAJ, «iaz haiekin itundu genuena jasotzen duelako jada aurrekontu proiektuak». Nolanahi ere, EAJ «lasai» dagoela aitortu du, «krisi testuinguru honetan ere, aurrekontu indartsuak» egongo direlako, azkenerako.

Aurrekontuak, «iraungita»

EH Bilduko bozeramaile Eusko Legebiltzarrean Maddalen Iriartek esaldi biribil batekin laburtu du egoera: «Jaurlaritzaren aurrekontuak iraungita daude onartu aurretik». Iriartek uste du aurrekontuen tramitazioak argi utzi duela Jaurlaritzak «ez duela izan akordio bat lortzeko asmorik», eta, beraz, osoko zuzenketa aurkeztu die aurrekontuei. Koalizioko bozeramaileak azpimarratu duenez, «proiektuan jaso ez diren neurriak» iragartzen ari da gobernua orain; garraio publikoaren deskontuak eta familientzako laguntzak jarri ditu horren adibide. «Azken batean aitortzen ari dira euren aurrekontua ez dela nahikoa, motz geratu dela: errealitateak aurrean eraman du gobernua».

EH Bilduk «egiturazko erantzunak» bilatu ditu krisi egoerari aurre egiteko, Iriarteren arabera, «eta ez partxeak». Jaurlaritzaren aurrekontuak «norabide horretan» ipini nahi izan dituela esplikatu du, «baina gobernuaren erantzuna marra gorriz betea egon da eta egiturazko arazo horiei heltzeari uko egin dio». Koalizioak 95 zuzenketa partzial ere aurkeztu ditu, guztira, 450 milioi euro mugitzen dituztenak. Osakidetzako kategoria guztietan ratioak ezartzea eta emergentziak bere osotasunean publifikatzea jasotzen dute zuzenketa horiek; baita seme-alabengatiko laguntzak zabaltzea ere (200 euro) hemezortzi urte arte, edota garraio publikoa doakoa izatea hamabi urtetik beherako umeentzat.

Elkarrekin Podemosek ere osoko zuzenketa egiteaz gain, hainbat zuzenketa partzial egin ditu, 185 hain zuzen, 763 milioi eurorenak. Miren Gorrotxategi taldeko bozeramaileak esan du zuzenketa horiek aurrekontuei eginiko «kritika makroekonomiko bat», hain zuzen, «ez direlako gai» egungo erronkei aurre egiteko. Ziurtatu duenez, 14.270 milioi euroko «aurrekontuaren hazkunde apala inflazioak jan du».

Zuzenketa partzialen bidez, EP-IUk «zerbitzu publikoen kanporatzea lehengoratzeko» helburua dauka, besteak beste. Gorrotxategik esan du zerbitzuak kanpora ateratzeko joera hori mila milioi baino gehiagokoa dela, «bakarrik hezkuntzako eta osasuneko kontzertuak kontuan hartuta». Horrez gain, Gorrotxategik azaldu du funts publiko bakarra sortzea nahi duela, Jaurlaritzak parte har dezan zailtasunetan dauden enpresetan, «geroa ez dezaten baldintzatu atzerriko inbertsio funtsek».

PPk ere 431 zuzenketa partzial egin ditu, 270 milioirenak, osoko zuzenketa aurkeztea gain, baina Carlos Iturgaiz taldeko bozeramaileak ez du amore eman, eta kontuak negoziatzen jarraitu nahi du, «deskontu fiskala» lortzeko. Neurri hori baztertu du jadanik Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak, baina Iturgaizek ez du esperantza galdu.


Summary: Milaka lagun kalera irten dira Txinan, zero COVID politiken aurkako protestetan. Herrialdeko hiri nagusietan izan dira protestak, tartean Pekin hiriburua. Urumqi hiriko sute batean hamar lagun hil izanak leherrarazi ditu manifestazioak.

Milaka txinatar nazkatzen ari dira Xi Jinpingen gobernuaren zero COVID politikekin. Hori adierazi nahi izan dute, behintzat, milaka lagunek azken egunetan: kalera irten dira, besteak beste, Shanghain, Nanjingen, Wuhanen eta Pekinen, gobernuaren neurriak gaitzesteko. Txinan ez dira ohikoak halako manifestazio jendetsuak.

Egoera leherrarazi duen gertakaria Urumqi hirian (herrialdearen ipar mendebaldean) gertatu zen, ostegunean: eraikin batean hamar lagun hil ziren, sute baten ondorioz. Lekukoen arabera, makal ibili ziren suhiltzaileak. Urumqin, zehazki, ehun egun baino gehiago daramatzate etxean konfinatuta. Hainbat hiritarrek protestetan salatu dutenez, arau zorrotzak ezartzeko zailtasunak direla eta, larrialdi zerbitzuak gainezka eginda daudela eta ez direla garaiz iristen ezusteko gertakarietara.

Gainera, askok uste zuten gobernuak neurriak leunduko zituela urrian egin zen Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresua eta gero, baina ez da hala izan. Orain, berriz, ikusteko dago Xiren gobernuak egingo dituen hala ez. Manifestazioak, nagusiki, hainbat unibertsitatetan hasi dira, baina litekeena da datozen egunetan indarra hartzen jarraitzea. Orri zuriak bilakatu dira protesten sinbolo.

Oraingoz, ez da Poliziaren eta manifestarien arteko liskar larririk erregistratu, baina Shanghain atxiloketak izan direla salatu dute, tartean Ed Lawrence BBCko kazetariarena. Manifestazioa grabatzen ari zela «jo eta atxilotu» egin zutela salatu du Erresuma Batuko hedabideak; Txinako Gobernuak, berriz, esan du ez zela kazetari gisa identifikatu atxiloketaren unean.

Xiren neurrien onurak ezbaian jartzen dituen beste aldagai bat datuena da: pandemia hasi zenetik izan dituzten daturik txarrenak izaten ari dira Txinan. Gaur bertan, Txinako osasun zerbitzuen arabera, 40.347 kasu atzeman dituzte. 342.000 lagun bakartuta daude birusaren eramaile asintomatikoak izateagatik, eta denera 1,8 milioi lagun daude konfinatuta haiekin kontaktua izateagatik. Parkeetan eta leku itxietan sartzeko, QR osasun kodea erakutsi behar da oraindik.


Summary: Hawaiiko Mauna Loa piztu da, munduko sumendi aktiborik handiena. Duela ia 40 urte piztu zen azkenekoz. Oraingoz, sumendiak ez ditu «mehatxatu» inguruko herriak.

1984an piztu zen azkenekoz, eta, ia lau hamarkada ondotik, berriro piztu da Mauna Loa sumendia, Hawaiin (AEB). Munduko sumendi aktiborik handiena da.

Hawaiiko Sumendien Behatokiak jakinarazi duenez, atzo gauean izan zen erupzioa, 23:30 aldera —Euskal Herrian gaurko 10:30 aldera—. Laba fluxuek gailurraren inguruan diraute, eta «ez dituzte mehatxatzen» magalean dituen herriak. Dena dela, behatokiak ebakuatze posible baterako prest egoteko eskatu die herritarrei, laba fluxuen joera «azkar» alda daiteke eta. Horiek sumendi galdaran gainezka egiten badute, litekeena da hegalean behera isurtzea.

Halaber, adituek ez dute baztertzen sumendiak botatako gasak eta errautsa zabaltzea, haizeteen ondorioz. Agintariek abisu gorria ezarri dute aireko nabigaziorako.


Summary: Aske utzi dute LGTBI banderarekin zelaira salto egin ondotik atxilotutako gizona. Portugalen eta Uruguairen arteko partidan egin du ekintza. Ukrainaren eta Irango emakumezkoen aldeko mezua ere atera du. Ez diote zigorrik ezarri.

Portugal eta Uruguai Lusailgo (Qatar) Lusail estadioan jokatzen ari ziren partidaren bigarren zatian izan zen ekintza, atzo. Gizon batek jauzi egin zuen zelaira. Eskuan, LGTBI kolektiboaren aldeko ostadar bandera zeraman, eta soinean, Ukrainaren eta Irango emakumezkoen aldeko mezua: «Save Ukraine» (salbatu Ukraina) eta «Respect for the iranian woman» (errespetua Irango emakumearentzat). Estadioko segurtasun langileek berehala atzeman zuten, eta barrura sartu. Ordea, atxilotua libre utzi dute jadanik, inolako zigorrik gabe.

Atxilotuak berak eman ditu gertatutakoaren gaineko azalpenak, Kataluniako RAC1 irratian emaniko elkarrizketa batean. Kontatu duenez, goizaldeko hirurak arte izan da atxilotua. Halaber, gizonak gaineratu du FIFAko presidente Gianni Infantino «kezkatu» egin dela haren egoeraren gainean.

Gainera, gizonak azaldu du atzokoaren aurretik dagoeneko saiatua zela halako mezuak zelaian aldarrikatzen; ez zuen lortu, ordea. Frantzia-Danimarka eta Espainia-Alemania partidetan ahalegindu zen, baina atzo erdietsi zuen azkenean. «Mezu bat helarazi nahi nion munduari», argudiatu du irrati uhinetan.

Qatarko Munduko Kopan ari diren zazpi selekziok esan zuten euren kapitainek ostadarraren besokoa eramango zutela LGTBI kolektiboak Qatarren duen egoera makurraren kontra: Ingalaterrak, Galesek, Belgikak, Suitzak, Alemaniak, Herbehereek eta Danimarkak. Bada, atzera egin dute guztiek, FIFAk ohartarazi baitie epaileak txartel horia aterako diola ostadarraren besokoa eramaten duen jokalariari. Diskriminaziorik ez leloa duen besoko beltza eramango dute. Alemaniak, hala ere, FIFAk hartutako neurriaren aurkako protesta egin zuen. Hala, Japoniaren aurkako partida hasi aurretik, euren jokalariek ahoa estali zuten eskuarekin.

Bestalde, Irango selekzioko jokalariek protesta egin zuten ingelesen aurkako partidaren aurretik, Mahsa Aminiren hilketaren ondoko protesta mugimendua babesteko.


Summary: Pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Escrivak. Espainiako Gobernuaren proposamena ez dute begi onez ikusi sindikatuek eta patronalek. Gizarte Segurantzak adierazi du egindako proposamena abiapuntu bat besterik ez dela.

Espainiako Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio ministroak, Jose Luis Escrivak, pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era progresiboki hedatzea proposatu du gaur, pentsioen erreformarako negoziazio mahaian. Ministerioaren proposamenaren arabera, pentsioak 30 urteko kotizazio epearen arabera kalkulatuko lirateke hemendik aurrera, bi urte okerrenak kanpoan utziz; hau da, 28 urte hartuko lirateke kontuan, eta 25 hartzen ziren lehen.

Horrez gain, Gizarte Segurantzaren Lege berriarekin kotizazioaren gehiengoak KPIaren arabera moldatzea nahi du gobernuak, pentsioen birbalorazizazioa kalkulatzeko erabiltzen den formula berarekin. Bestalde, 2025 eta 2050 artean pentsioak urtero %1,154 igotzea ere proposatu dute, baita gehiengo pentsioaren kantitatea progresiboki handitzea ere.

Gobernuaren proposamenak ez du ez sindikatuen ez patronalen babesik jaso. Izan ere, pentsioa kalkulatzeko kotizazio epea handitzean, ibilbide profesionalaren hasieratik gertuago dauden urteak hartzen dira kontuan, normalean soldatak baxuagoak diren urteak. 2013 eta 2022 artean ere, kotizazio epea 15 urtetik 25 urtera handitu zen, eta, Espainiako Bankuaren txosten baten arabera, batez beste pentsioek %5 egin zuten behera zabaltze hori dela eta. Hala ere, Gizarte Segurantzak adierazi du abiatze puntu bat dela proposatutakoa, eta negoziazioari ateak zabaldu dizkio.


Summary: Pentsioak %8,5 handituko dira urtarrilean Hego Euskal Herrian. Iaz ez bezala, aurten batez besteko pentsioa urte amaierakoa baino handiagoa izango da. Batez besteko pentsioa 115 euro handituko da urtarrilaren 1ean.

Pentsioek gorakada handia izango dute datorren urtean. Zehazki, %8,5 handituko dira urtarrilaren 1ean Hego Euskal Herrian, hori izan baita azken hamabi hilabeteetako batez besteko inflazioa. Eurotan, batez besteko pentsioa 115 euro handituko da, 1.336 eurotik 1.450era, eta hortik gora erretiro pentsioak: batez beste 1.510 euro dira orain, eta 1.638 eurora iritsiko dira 2023. urtea hastearekin batera.

Behin-behineko kopuruak dira, INEk abenduaren 14an kaleratuko baitu azaroko inflazioari dagokion azken datua, eta orduan berretsiko edo zuzenduko du gaur aurreratutakoa: prezioak %6,8 handitu dira azken urtean. Horrek eragin du azken hamabi hilabeteetako inflazioa %8,45 izatea, eta Espainiako Ekonomia Ministerioak nabarmendu du horrek aurrekontu proiektuan aurreratutako datua (%8,5) baieztatzen duela.

Udan goia jo ondotik, Kontsumo Prezioen Indizea behera egiten ari da azken hilabeteetan. Urritik azarora, beste puntu erdi galdu du. Hego Euskal Herriko datua bi aste barru jakingo da, baina Espainiakoaren oso antzekoa izango da; urrian, esaterako, %7,2an zegoen, Espainian baino hamarren bat gutxiago.

Aurten indarrean jarri den pentsioen erreformaren lehen zatiak aldaketa esanguratsu bat eragin du pentsioen eguneratze sisteman. Amaitu dira espero zen inflazioaren araberako igoerak, eta akabo Gizarte Segurantzaren kontuen egoerara lotutako sistema ere, PPk bere gehiengo osoaren garaian onartutakoa. Aurrerantzean, pentsioak batez besteko inflazioa adina handituko dira; oraingo honetan, 2021eko abenduko eta 2022ko azaroan Espainian KPIak izandako batez bestekoaren arabera.

Sistema hori Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek, eta CEOE patronalak onartu zuten 2021eko udan, eta gero onartu zuten Espainiako Gorteek. Haren arabera, bost urteko epean berrikusi behar dute pentsioak eguneratzeko sisteman aldaketarik egin behar ote den.

Nola kalkulatzen da?

Batez besteko inflazioa kalkulatzeko, hilabete bakoitzean urte arteko inflazioak izandako gorabeherak batu egin behar dira, eta ondoren zati hamabi egin. Azaroa eta ez abendua aukeratzeko arrazoia da INEk ez duela abenduko datua urtarrilaren erdira arte baieztatzen eta, hortaz, ezin dela erabili urtarrilaren 1etik indarrean izan behar duen arau batentzat.

Legea 2022ko urtarrilaren 1ean indarrean jarri zen arren, pentsioak eguneratzeko sistema hori aurreko urtean ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta horrek ekarri zuen pentsioak %2,5 handitzea. Erabaki horrek eta sistemak berak Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren kritika jaso zuen, eta «inflazio errealaren» araberako eguneratzeak eskatu dituzte orduz gero; hots, urte amaieran izandako igoera aplikatzea. Iazko azaroan, %5,5 izan zen igoera, eta horregatik argudiatu dute erosteko ahalmena galdu dutela.

Aurten, ordea, doi-doi kontrakoa gertatu da: batez besteko inflazioa handiagoa izan da azarokoa baino. Izan ere, inflazioak goia jo zuen udan —%10,8 uztailean eta %10,5 abuztuan—, baina azken hilabeteetan nabarmen egin du behera, hainbat arrazoiren ondorioz: udazkeneko haizeak energia eoliko merkearen ekarpena handitu du, eta argindarra merkatu du; atzeraldi hotsak petrolioa merkatu du; eta iazko inflazioarekiko aldea murriztu egin da iazko udazkenean bertan hasi zelako prezioen emendatzea, eta harekiko aldea da inflazioa.

Luzera begira, alderik ez

Berez, luzera begira, batez besteko inflazioaren eta urte amaierakoaren arteko alde esanguratsurik ez dagoela baieztatu du Jon Bernat Zubiri EHUko ekonomia irakasleak. «Urtez urte gauza bera egiten bada, amaieran emaitzak bera izan beharko luke. Gainera, horrela eragotz daiteke hilabete jakin batean ezohiko zerbait gertatu eta inflazioak gorakada itzel bat izan badu, haren eragina pentsioetara igarotzea».

Datuek baieztapen hori indartzen dute. Horrela, INEren datuen arabera, 2003-2022ko epean, Espainiako urte amaierako inflazioa (azarokoa) 42,7 puntu portzentual igo da, eta batezbestekoa, berriz, 43,2.

Hogei urte horietan, urte amaierakoa batezbestekoaren gainetik izan da bederatzi aldiz, eta gainetik, berriz, 11 aldiz. Batek zein besteak hiru aldiz izan dituzte balio negatiboak. Kasu horretan, oraingo legeak dio pentsioak ez direla aldatuko, eta, hortaz, erosteko ahalmena handituko dute pentsioek.

Iragarpenak baieztatuz gero, 2023an ere baliteke aurtengo gauza bera gertatzea, eta batez besteko inflazioa handiagoa izatea urte bukaerakoa baino. Goitik hasiko du urtea, eta, aurreikuspenen arabera, urteak aurrera egin ahala murriztu egingo da.

Erretiro pentsio gehiago

Gizarte Segurantzaren azken datuen arabera, Hego Euskal Herrian 710.735 pentsio zeuden urriaren amaieran. Horrek ez du esan nahi pentsiodunak horiek guztiak direnik, gutxi gorabehera hamarretik batek bi pentsio jasotzen dituelako. Pentsioen bi heren erretiro pentsioak dira (472.275), eta horren ondoren doaz alargunek jasotakoak (164.456), elbarrienak (50.363), umezurtzenak (19.991) eta senideen aldekoenak (2.650).

Horietan guztietan erretiro pentsioak dira azken urtean hazi diren bakarrak (+4.292), eta horiek dira goranzko joera duten bakarrak, biztanleria zahartzen ari delako eta orain erretiroa hartzen ari direnen artean kotizatzaile gehiago daudelako duela hamarkada batzuk baino. Horrela, 2008eko urtarrilaren 1ean baino 114.300 erretiro pentsio gehiago daude orain (+%32); tarte horretan, %20,5 ugaritu dira pentsioak.

Erretiroa hartzen ari direnen pentsioak, oro har, handiagoak dira aurretik zeudenenak baino. Horrela azal daiteke pentsioak %2,5 eguneratu arren, haietan egindako gastua %4,8 handitu izana azken urtean.

Alargun pentsioen zenbatekoak, berriz, %5 handitu dira azken urtean, 934 euroraino.


Summary: Zimurrak 4 astean murrizten dituen Euskal seruma Donostiara heldu da. Sibari Republic goi-mailako kosmetika markako serum ospetsua erdi prezioan aurkitu ahalko da Donostian eta Bilbon abenduaren 10era arte.

Gabonak heltzeko zorian daudela, kaleak oparien bila dabiltzan pertsonaz bete dira. Geroz eta jende gehiagok nahiago du Euskal Herrian egindako produktuak erosi kate handiek saltzen dituzten produktu estandarrak erosi baino. Sibari Republic alternatiba ona da haietatik ihes egin eta %100 hemen diseinatu eta ekoitzitako produktuak oparitzeko. Gabonen atarian, Euskal marka etxera itzuli da; Gasteizen, Donostian eta Bilbon topatu ahal izango ditugu beraien dendak. Gainera, abenduaren 3ra arte, bai Bilbon eta bai Donostian, %50erainoko beherapen esklusiboak izango dituzte produktu ospetsuenetan.

Euskal serumetan gehien bilatua

Urtebete baino gehiago igaro da Sibari Republic-ek Euskadiko zenbait hiritan dendak zabaldu zituenetik. Gasteizen, Bilbon eta Donostian ilara luzeak sortu ziren zimurren aurkako Serum Origin ospetsua eskuratzeko. Serum hau gehien bilatuetariko bat bihurtu da bere eraginkortasun handiagatik; hura formulatzeko, azala barren-barrenetik tratatzeko beharrezkoak diren osagaiak baino ez dituzte erabili, eta, horrela, aktibo bakoitzaren propietateen eragina maximizatzea lortzen dute. Serum Origin-ek bi pisu molekular ezberdineko azido hialuronikoa erabiltzen du, hura azalaren barruko geruzetan sartu eta barren-barretik betetzeko, eta, honela, asko bizkortzen da prozesua, eta lau aste baino gutxiagoren buruan larruazalean emaitza nabarmenak lortu.

Raul Perez markaren zuzendari zientifikoak azaldu duenez, beraientzat ezinbestekoa da produktu bakoitzaren eraginkortasuna frogatzea: «Gure produktu guztiek laborategi independenteek egindako eraginkortasun-testak pasatzen dituzte eraginkortasuna frogatzeko. Serum Origin-en kasuan, erabiltzaileek 28 egunez erabili ondoren zimurren %58rainoko murrizketa izan dutela egiaztatu da». Serumaren prezioa 115 euro da, baina orain 57 euroren truke eros daiteke Donostiako zein Bilboko dendan (abenduaren 3ra arte edo produktuak amaitu arte).

Bilboko Sibari Republic-en denda, Ertzilla kaleko 25.enean. SIBARI REPUBLIC

Teknologia biomediko euskalduna

Sibari Republic I+Med euskal enpresaren barruan sortu den goi-mailako kosmetika marka bat da. I+Med farmazia eta osasunaren sektorerako I+G arloan lanean aritzen den enpresa bioteknologikoa da. Gainera, hainbat patenteren jabe da, eta esperientzia luzea du azido hialuronikoaren eta medikuntza aplikazioetarako erabiltzen diren nanohidrogel adimendunen esparruan.

Euskal enpresa honek goi-mailako 50 zientzialarik baino gehiagok osatutako ikerketa-talde bat du. Horien artean, kimikako eta farmaziako doktoreak aurki ditzakegu, besteak beste. Talde honek egunero erabiltzen ditu beraien ezagutza, esperientzia eta dedikazioa, zimurren aurkako eta azala zaintzeko produktuak lortzeko.

Markak, zimurren aurkako serumaz gain, zure azala zaintzeko eta itxura gazteagoa eta distiratsuagoa lortzeko bi produktu sorta ditu.

Produktu horiek guztiak eskuragarri egongo dira zabaldu dituzten hiru dendetan. Bilbon eta Donostian, %50eko deskontua izango dute abenduaren 3ra arte. Gasteizen, berriz, promozio bereziak izango dituzte.

Donostiako helbidea: Hernani kalea, 6

Bilboko helbidea: Ertzilla kalea, 25

Gasteizko helbidea: Posta kalea, 21

Denda guztiak zabalik daude astelehenetik larunbatera; zehazki, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.

Sibar Republic-en hainbat produktu erakusleihoan. SIBARI REPUBLIC


Summary: Durangoko Plateruena kafe antzokiak berriz irekiko ditu ateak. Udalarena izango da, baina kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du; kultur mahai batek gidatuko du. Gune berriak hiru erpin izango dituela azaldu dute: euskara, kultura eta sorkuntza.

Eredu baten beheraldia irudikatzen zuelako izan zen albiste Durangoko Plateruena kafe antzokiaren itxiera 2020an, eta eredu berri bat proposatzen duelako da notizia berriz ere haren irekiera orain. Kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du Plateruena berriak. Udalarena izango da, baina herritar talde batekin batera kultur mahai antolatu batek gidatuko du haren jarduna. 313.000 euroko aurrekontua izango du lehen urterako, eta martxoaren 3an hasiko du martxa berria, nahiz eta, aurrez, Durangoko Azoka egunetan lehenik, eta Gabonetan, ondoren, kultur ekitaldi batzuk ere antolatuko dituen.

Maider Larrañaga izango da gunearen koordinatzailea, baina, zehaztu duenez, kudeaketa hori «taldean» egingo du. Plateruena bultzatuko duen kultur mahaia aipatu du horren bermetzat, eta argitu du mahai hori ez dela sortu «kontsultarako» tresna izan dadin, «parte hartzeko gune bat» baizik. Udaleko teknikariez gainera, kulturgintzan dabiltzan herritarrak ere hartuko ditu mahai horrek, eta talde motor bat izango du gidari. Larrañaga: «Zenbat eta kultur mahai sendoagoa, orduan eta etorkizun oparoagoa izango du herrian».

Euskara ardatzean

Hiru ardatz nagusi izango ditu Plateruenaren jardunak aurrerantzean. Durango euskalduntzen laguntzeko espazio bat izango da, lehenik. Herriko elkarte eta eragileei aterpe emango die, bigarrenik. Eta euskal sortzaileentzako plaza bat ere izango da, hirugarrenik. Eta horretan «erreferente» izatea da arduradunen asmoa.

Plateruena sorkuntza gunea, esperimentazio gunea eta erakusleihoa ere izango dela esan du Larrañagak. Haren kultur programa «nagusiki euskaraz» izango dela ere zehaztu du, eta, era berean, Plateruena «euskarara gerturatzeko tresna bat» ere izan behar duela. Ostalaritzaren eta kultur programazioaren arteko oreka bilatzea izango da beste helburuetako bat. «Argi daukagu lehentasuna kulturgintzak izango duela, eta ostalaritza izango da sekundarioa», azaldu du koordinatzaileak. Hori egiteko formulari buruz hausnartzen ari dira orain.

Ondare «oso baliotsua»

Ane Abanzabalegi Durangoko Udaleko kultur zinegotziak eta Patxi Lakuntza Durangoko udaleko zinegotziak hartu dute parte Plateruenarako proiektu berriaren aurkezpenean. Plateruenaren itxierak utzitako «hutsunea» nabarmendu du Abanzabalegik, esaterako, eta proiektuak Durangorentzat suposatu duen guztia nabarmendu du Lakuntzak. «Arrasto handia utzi du Euskal Herrian». Kafe antzoki izandakoa jasotzean, bertan metatutako esperientzia guztia ere jaso du udalak, haren hitzetan. «Durangoko Udalak ez du soilik eraikin huts bat jasotzen, ondare kultural oso baliotsu bat jaso du».

Koordinatzaileak ere atzerantz begira egin nahi du aurrerantz. Larrañaga: «Errauts horiek berpiztea da gure helburua, eta apur bat harago joatea».

Abenduko lagina

Abenduan hasiko du programa Plateruenak. AEK euskaltegiak mintzodromoa antolatuko du, udaleko musika bandak emanaldia eskainiko du, eta Alerta taldeak ere zuzenekoa eskainiko du. Gero, otsailean, Euskaltzaleen topaguneak ere beste hitzordu bat izango du bertan, baina martxoaren 3an hasiko dira indar betean lanean. Horretarako aurrekontua «mardula» dutela iritzi dio Larrañagak, eta, horrekin, herriko eta inguruko elkarteentzako aterpe eta zerbitzua emateko moduan izango direla esan du.

Bi diagnosi, ondorio antzekoekin

900 kideko kooperatiba batek jarri zuen martxan Plateruena, 2004an, Berbaro euskara elkartearen bultzadarekin. Eta, hain zuzen ere, kulturgintza eta euskara izan ditu ardatz gerora ere 17 urteko jardunean; guztira, 2.000 kultur ekitaldi inguru antolatu zituzten. Azkenean, ordea, arrazoi ekonomikoek behartu zuten itxiera, 2020ko abenduan. Eraikina udalaren esku geratu zen orduan, baina atea itxi bezain pronto jarri zuten abian herritarrek Plateruena eta gero, zer? izeneko dinamika. Eta, paraleloan, beste prozesu parte hartzaile bat ere abiatu zuen udalak.

Bakoitzak bere aldetik jardunda ere, antzeko ondorioetara heldu dira biak: kudeaketa publiko eta komunitarioa behar du Plateruenak. Izan ere, eredu pribatuaren alde eginez gero, prozesu parte hartzaileetan jasotakoak ez betetzeko arriskua dagoela uste du udalak. Eta erronka dela onartuta ere, horregatik egin du kudeaketaren kargu egiteko apustua.

Adibideak aztertuta

Guztira, 22 elkarte eta erakunderen, 34 kulturgileren eta saio irekietan parte hartu zuten 82 lagunen ekarpenekin heldu dira ondorio horretara Plateruena eta gero, zer? plataformakoak. Eta Euskal Herriko zein atzerriko hainbat proiekturen kudeaketak aztertu dituzte udal ordezkariek: Azpeitiko San Agustin kulturgunea (Gipuzkoa) eta Madrilgo Matadero, kasu.

Udalak, berriz, irailaren 28ko udalbatzarrean jakinarazi zuen urtea amaitu aurretik Plateruena berriz irekitzeko asmoa zuela. Iker Urkiza zinegotziak orduan azaldu zuen eredu publiko komunitarioa zela prozesu parte hartzaileetan jasotakoak ondoen islatzen zituena: «Udalak bere baliabideak jarriko ditu, eta komunitarioa izango da Durangoko elkarteak, eragileak eta sortzaileak kontuan hartuko dituen heinean. Hortik kultur mahaia irtengo da, eta mahai hori izango da Plateruenako kultur arloko motorra», azaldu zuen.


Summary: FNACek joko antifaxista bat zentsuratu du, eskuin muturrak eskatuta. Polizia Nazionaleko Komisarioen Sindikatuak eta Le Penen alderdiko hainbat hautetsik sare sozialetan argitaraturiko mezuen ostean, 'Antifa: le jeu' mahai jokoa erretiratzea erabaki du kateak

Frantziako eskuin muturraren presioari men egin, eta mahai joko antifaxista bat saltokietatik eta webguneko katalogotik erretiratzea erabaki du FNAC saltoki kateak. Bestalde, arrazakeria bultzatzen duten liburuak saltzen jarraitzea egotzi diote antifaxistek konpainiari.

Igande gauean iragarri zuen FNACek erabakia. «Datozen orduetan jokoa eskuragarri egon ez dadin, behar dena» egingo zutela iragarri zuten konpainiatik. Euskal Herriko hiriburu guztietan ditu dendak.

Antifa: le jeu du izena rol jokoak. No Pasaran sare antifaxistako La Horde taldeak argitaratu zuen, Libertalia argitaletxearen bidez, eta 2022ko edizio eguneratua zegoen salgai FNACen. «Adierazpen arrazistak, manifa homofoboak, faxisten indarkeria... aski da; eskuin muturraren kontra jokatzea zure esku dago». Horrela aurkezten du jokoak bere burua. Egoerak proposatzen ditu jokoak, eta jokalariek zer egin erabaki behar dute, tokian tokiko talde antifaxista bat simulatzeko.

Baina azken egunotan, jokoaren kontrako kanpaina egin du Frantziako eskuin muturrak.

Marine Le Penen Batasun Nazionala alderdiko Gregoire de Fournas diputatuak larunbatean Twitterren zabalduriko mezu batean jokoa aipatu zuen, eta idatzi: «FNAC, ez dizu lotsarik ematen?».

Izenburuak bete zituen De Fournasek duela aste batzuk, azaroaren 3an, Asanblea Nazionalean Frantzia Intsumisoa alderdiko Carlos Martens Bilongo diputatu beltzaren hitzaldia eten baitzuen «itzuli Afrikara» oihukatuz. Gero bere burua zuritu nahi izan zuen, esanez legez kanpoko migratzaileei esan ziela, eta ez diputatuari. Oraingoan ere, joko antifaxistaren aurkako mezua «ironikoa» zela esan zuen atzo, zentsuraren aurkako erreakzioa ikusi ostean.

Baina ez zen eskuin muturreko ordezkari bakarra izan. Alderdi bereko Victor Catteau diputatuak larunbatean bertan idatzi zuen «eskandalagarria» zeritzola FNACek jokoa saltzeari. «Antifak gorestea ere, taldetxo gorrotagarri horiek, indarkeria besterik ezagutzen ez dutenak gure demokraziari eta gure herrian gehien maite dugunari eraso egiteko...».

Ondoren, Polizia Nazionaleko Komisarioen Sindikatuak egin zuen bat eskuin muturreko diputatuen presio oldearekin. «FNACek azal zezakeen zergatik bultzatzen dituen horrela manifestazioetan apurtu, erre eta eraso dabiltzan antifak?», idatzi zuten. Frantziako Poliziako buruen gehiengoa ordezkatzen du sindikatuak.

Igandean, FNACek jokoa kenduko zuela iragarri zuen, mezu baten bitartez: «ulertzen dugu 'joko' hau saltzeak gure erosle batzuk mindu zitzakeela». Sindikatuak horri «eskerrik asko» batekin erantzun zion. Edonola ere, azken orduetan euren jokabidea zuritu nahi izan dute, De Fournas diputatuak egin bezala. Atzo zabalduriko txio batean adierazi zuten larunbatean ez zutela «jokoa kentzeko eskatu», baizik eta «galdera bat besterik» ez ziotela egin FNACi. Sindikatua «erabat apolitikoa» dela gaineratu zuten mezu berean.

Gorrotoa salgai

FNACen jokabidea kritikatu duten batzuk nabarmendu dute kateak arazorik gabe saltzen dituela gorrotoa eta arrazakeria zabaltzen duten lanak, tartean Zeelanda Berriko Christuchurch hirian 2019an 51 pertsona hil eta beste 40 zauritu zituen erasotzaileak erreferentzia gisa harturiko liburuak.

Haatik, jokoa kentzeko, txio batzuk aski izan direla nabarmendu dute.

Streisand efektua igarri da, edonola ere. Horren arabera, gauza bat zentsuratzeko saiakera batzuk, ezkutatu nahi dena are gehiago zabaltzea lortzen dute. Libertalia argitaletxeak iragarri du Antifa: le jeu jokoaren edizio berria «amaitu» egin zaiela euren webgunean. «Berriz inprimatuko dugu», iragarri dute, baina merkatuan paper urritasuna dagoenez, urtarriletik aurrera saldu ahalko dutela berriz. Edonola ere, adierazi dute banatzaileak eta hainbat liburu denda independentek ale batzuk badituztela oraindik.


Summary: Langile gehienek babestu dute metalgintzako bigarren greba eguna. ELAk adierazi du grebaren atzoko eta gaurko erantzuna oso antzekoak izaten direla Bizkaiko metalgintzan. CCOO, LAB eta UGTren arabera, %85eko erantzuna izan du gaurko greba deialdiak.

Bizkaiko metalgintzako langileek bigarren greba eguna izan dute gaur, eta arazo eta liskar handirik gabe pasatu da. CCOO, LAB eta UGT sindikatuen arabera, langileen %85en erantzuna izan du bigarren deialdiak, lehenengoaren pare. Hala ere, FVEM Bizkaiko metalaren enpresaburuen elkarteak adierazi du askoz apalagoa dela izan dela erantzuna, %21ekoa.

CCOO, LAB eta UGT buru diren taldeak ordezkatzen ditu metalgintzako langile gehienak Bizkaian. Durangaldeko enpresen atarietan egin dituzte pikete informatiboak, eta Zornotzan, berriz, manifestazio nagusia, ESK, CNT eta CGT sindikatuekin batera. Eskualdeko enpresa gehienek produzkioa gelditu behar izan dutela adierazi dute ohar baten bidez. Kontrara, FVEMek esan du enpresen bi herenek «normal-normal» jardun dutela, eta gehitu du grebak ez duela eragin handia izan enpresen jardunean.

Bihar, berriz, Hego Uribe eskualdean arituko dira, Ormazabal enpresaren atarian bereziki; sindikatuen arabera, metalgintzako hitzarmena blokeatzen duten enpresetako bat da.

CCOO sindikatuko idazkari nagusiak, Unai Sordok, Radio Euskadin esan du espero duela grebaren eraginez berriro negoziatzen hastea. Sindikatuek langileen baldintzak hobetuko dituen akordio bat lortzea helburu dutela ere aipatu du.

LABek FVEM patronalari esan dio mugitzeko ordua duela. Bestalde, sindikatu abertzaleak FVEMi leporatu dio negoziatzeko bideak itxi dituela. Kontrara, sindikatuak negoziatzeko prest daudela dio LABek, eta patronalak bilera proposatzen badu joango direla baieztatu du.

ELA da langileen artean ordezkaritza handiena duen sindikatua, nahiz eta bere aldetik egiten ari den borroka, sindikatuen arteko tirabirak tarteko. Sestaoko Vicinay enpresaren kanpoaldean egin ditu ELAk piketeak, eta mobilizazioa, berriz, Barakaldon. Prekaritatearen aurkako neurri «errealak» eskatu dituzte.

Bilera zehaztu gabe<br />Bihar dute hirugarren greba eguna Bizkaiko metalgintzako langileek, eta oraindik ez dute bilerarik adostu sindikatuek eta patronalak. Joan den ostiralean izan zen azken aurrez aurrekoa, sindikatuek grebara deitzea eragin zuena; izan ere, ez zitzaien FVEMen proposamena gustatu, eta adierazi zuten patronalak negoziatzeko bideak itxi zituela.


Summary: Sindikatuek manifestazioa egingo dute Basurtun bihotzeko kirurgia ixtearen kontra. Satse, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eskatu diote Osakidetzari helegiterik ez aurkezteko erabakia eteten duen ebazpen judizialari.

Arabako Administrazio Auzitegiak behin-behinean erabaki zuen Basurtuko ospitalean (Bilbo) Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuaren itxiera bertan behera uztea. Osakidetzak iragarri zuen helegitea aurkeztuko zuela ebazpen judizial horren kontra, eta orain SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek mobilizaziora joko dute «Osakidetzaren alde eta Basurtun bihotzeko kirurgia ixtearen kontra», eta Osakidetzako zuzendaritzari eskatzeko ez dezala helegiterik jar auzitegiaren erabakiaren aurka.

ELAko Esther Saavedrak eta SATSEko Inma Aizkoak, sindikatu guztien izenean, esan dute Basurtun bihotzeko kirurgiaren inguruan puzturiko gatazka «Osakidetzaren jarrera inposatzailearen adibide argia» dela, eta hura ixtea «guztien aurka» hartutako erabakia dela. Gogora ekarri dituzte Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren hitzak: Sagarduik adierazi zuen beharrezkoa zela «kultura aldaketa» bat, eta osasun zentroen espezializazioaren ondorioz herritarrek ohitu beharko zutela urruneko zentroetara joatera, inguruko ospitaleetan topatzen ez zituzten zerbitzuak erabili nahi bazituzten.

Sindikatuen iritziz, Sagarduik erabilitako «eufemismo» horren atzean egungo osasun arreta murrizteko asmoa dago, eta Basurtun bihotzeko kirurgia ixteko erabakia norabide horretan emandako pausotzat jo dute. Gogorarazi dutenez, gaur egun Araban eta Gipuzkoan zerbitzu hori ez da osasungintza publikoan eskaintzen, eta osasungintza pribatuarekin azpikontratatzen da; Bizkaian, berriz, Basurtun eta Gurutzetan (Barakaldo) eskaintzen da, baina, Osakidetzaren asmoek aurrera egingo balute, Gurutzeta izango litzateke horrelako ebakuntzak egingo lituzkeen EAEko ospitale publiko bakarra.

Sindikatuen ustez, Basurtuko ospitalearen auziarekin gertatutakoak laburbiltzen ditu Osakidetzaren jarreraren ezaugarriak: negoziazioari uko egitea, pribatizazioa, «irizpide ekonomizistak eta aurreztekoak» gailentzea eta zerbitzuaren kalitatea murriztea.

Horiek guztiak eta Osakidetzan dauden gainerako arazoak ez dira, sindikatuen ustez, «fenomeno meteorologiko» hutsak, eta COVID-19aren izurriaren ondorioz sortutakoak, ezpada «azken urteetan aplikatutako erabaki politikoen eta murrizketen ondorio zuzena».

Horregatik, sindikatuek manifestazioa egingo dute ostiralean, abenduaren 2an, 17;30ean, Basurtuko ospitaletik abiatuta. Mobilizazio horrekin sindikatuek eskatu nahi diote Osakidetzari ez dezala errekurritu bihotzeko kirurgiaren itxiera eteten duen autoa, atzera egin dezala erabaki horretan, eta «negoziazioaren bidea» berreskura dezala, «osasun sistema publikoak pairatzen dituen egiturazko arazo larriei premiaz heltzeko».


Summary: Stoltenberg: «NATOk Ukraina babesten jarraituko du, eta ez dugu atzera egingo». Mendebaldeko aliantza militarra bilera egiten ari da Bukaresten. Reutersen arabera, NATO presio egiten ari zaie armak ekoizten dituzten enpresei, hornidura «arazoak» dituztelako.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeetako atzerri ministroak Bukaresten bilduta daude, eta bertan Ukrainari ematen ari zaizkion laguntza militarrak eta humanitarioak handitzeaz eztabaidatzen ari dira, neguaren datorren honetan eta Errusiako armadak herrialdeko azpiegitura elektrikoei egiten dizkien etengabeko erasoak ikusita. Bada, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek berretsi duenez, Mendebaldeko aliantza militarrak Kiev babesten jarraituko du behar den arte: «Ez dugu atzera egingo», esan du Errumaniako hiriburura heldu berritan, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera.

Stoltenbergen esanetan, NATOk Ukrainari laguntza emateaz gain, aliantzaren helburuetako bat da Errusiako presidente Vladimir Putinek «irabazten ez duela bermatzea». Idazkari nagusiak berretsi du «Ukrainak gudu zelaian aurrera egitea» izango litzatekeela bi aldeen arteko elkarrizketak hasteko «modu bakarra». Reutersen arabera, Mendebaldeko erakundea presio egiten ari zaie armak ekoizten dituzten enpresei ekoizpena bizkortzeko, hornidura arazoak «handitzen» ari baitira.

Bileraren aurretik, Ameriketako Estatu Batuetako eta Europako funtzionarioen adierazpenak jaso ditu Reutersek, eta NATOk Ukrainari bidaliko dion laguntza sortaren inguruko xehetasunak eman dituzte; besteak beste, eskudirua, elektrizitatea igortzeko ekipamendua eta droneen aurka jarduteko arma eta munizio gehiago. «Negu latza datorkio Ukrainari, eta, beraz, gure babesa indartzeko lanean ari gara, eraginkorra izan dadin», esan dio Europako goi diplomazialari batek albiste agentzi horri.

Bestalde, AEBek astearte honetan Ukrainari «funtsezko» diru laguntza emango diotela espero da, Errusiako armadak Ukrainako energia azpiegiturei eragindako kalteei aurre egiten laguntzeko. Halaber, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek zehaztu duenez, laguntza hori «ez da azkena izango». Etxe Zuriak mila milioi euroren aurrekontua egin du Ukrainako eta Moldaviako energia gastuetarako.

Urriaz geroztik, ia astero, Errusiak eraso handiak egin ditu Ukrainako azpiegitura elektrikoen aurka, eta Kievek eta haren «aliatuek» Kremlini egotzi diote hotza «arma» gisa erabiltzea; «gerra krimentzat» ere jo dituzte oldarraldi horiek. Moskuk, berriz, dio bere helburua ez dela zibilei kalte egitea, baina zehaztu du ukrainarren «sufrimendua» amaituko dela, Kievek Errusiaren eskaerak onartzen baditu.

Bide horretan, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik nabarmendu du Errusiako armadaren «eraso gehiago» espero dituela, joan den asteko bonbardaketen adinakoak. Zelenskiren arabera, eraso horiek gutxienez bost milioi pertsona utzi zituzten berogailurik, urik edota elektrizitaterik gabe. Hain justu, Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko Ukrainarako ordezkari Denise Brown ohartarazi du herrialdearen hegoaldeko egoera «larria dela», ur eta elektrizitate faltagatik, batez ere Kherson eta Mikolaiv probintzietan.

Turkia, elkarrizketaren alde

Gaur-gaurkoz, ez dago elkarrizketa politikorik gerrari amaiera emateko. Errusiako Federazioak Ukrainako lau lurralde anexionatu zituen irail amaieran: Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeak. Kremlinek esaten du probintzia horiek ez dituela «inoiz» galduko; Kievek, berriz, dio lurralde okupatu guztiak berreskuratu arte borrokatuko dela.

Horrekin lotuta, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk NATOko kide diren herrialdeei eskatu die Errusiak Kieven aurka egindako erasoa gaitzestera ez «mugatzeko», eta, era berean, Ankarak Ukrainako bakea bermatzeko duen zeregina aldarrikatu du. Zuhurtziaz mintzatu da: «Errusiaren erasoak besterik gabe gaitzetsiz gero, ezingo ditugu arazo fisikoak konpondu. Elkarrizketa sustatu behar dugu, eta bitartekari izan behar dugu Ukrainan bidezko bakea bermatzeko».

Bestalde, Finlandiako, Suediako eta Turkiako Atzerri ministroek Bukaresteko bilera baliatuko dute, hain zuzen, Eskandinaviako bi herrialde horiek NATOrekin bat egiteko duten aukeraz eztabaidatzeko. Cavusogluk NTV kateari adierazi dionez, «ontzat» jo ditu Helsinkik eta Stockholmek aliantza militarrean sartzeko Ankarak eskatutako neurriak «aintzat hartzea» eta horietan «aurrerapausoak» egitea. Dena dela, Turkiako Atzerri ministroak ohartarazi du Suedia dela ezarritako baldintzak betetzeko «arazo gehien» dituen herrialdea, Finlandiarekin batera NATOra atxikitzeko protokoloa zehaztu zuen arren uztailaren 5ean, Mendebaldeko aliantza militarrak Madrilen egin zuen goi bileran.

Gerra frontean, Errusiako indarrek bonbardatzen jarraitzen dute Ukrainak berriki askatutako Kherson hirian, Ukrainako armadaren arabera. Azken eguneraketan, ISW Gerra Ikertzeko Institutua AEBetako think tank-ak jakinarazi du Errusiako tropak lubakiak zulatzen eta kokalekuak gotortzen ari zirela, Kherson ekialdean Ukrainaren kontraeraso posible baterako prestatzeko asmoz.

Gerrarekin lotuta, G7 taldeko herrialdeetako Justizia ministroak Europako Batzordeak eta NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak elkarlanean ari dira gaur, Berlinen, Ukrainan jazo diren gerra krimenen erantzuleak auzitara eramateko. «Berlindik seinale politiko argi bat bidali nahi dugu. G7koa ez da munduko herrialderik industrializatuenek osatutako talde bat bakarrik; funtsezko balioak partekatzen ditugu, eta, beraz, gerra krimenak arbuiatzen ditugu», adierazi du Alemaniako Justizia ministro Marco Buschmannek bileraren hasieran. «Gure betebeharra da gerra krimenen erantzuleak justiziaren aurrera eramatea, baita Ukrainan ere», erantsi du NZAko fiskalburu Karim Khanek. Hagak Ukrainako gerrari buruzko ikerketa abiatu zuen martxoan, berrogei herrialdek osatutako talde batek hala eskatuta. Europako Batzordea, berriz, «Errusiako oligarken aurkako» neurriak doitzeko lanean ari da, besteak beste, ondasunak konfiskatzeko neurriak eta Moskuren aurka ezarritzako gainerako zigorrak bateratzeko. Hala gogorarazi du Europako Justizia komisario Didier Reyndersek.

Errusiaren eta AEBen bilera, bertan behera

AEBak eta Errusia arma nuklearrez hitz egitekoak ziren gaurtik abenduaren 6ra, Kairon, START Berria itunaren barruan. Bada, Moskuk bertan behera utzi zuen atzo, azken orduan. Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Riabkovek nabarmendu duenez, Kremlinek hurrengo saiorako «programa bideragarri eta orekatu bat» adostu nahi du, «bi aldeen interesak asetzeko». Haatik, Riabkovek Washingtoni leporatu dio bere armategien ikuskaritzan arreta jarri nahi izatea eta Moskuk Ipar Amerikako misil mota batzuei buruz egindako galderei erantzun nahi ez izatea. «Gainera, Ukrainako egoerak eragina du», erantsi du.

Hamabi milioi tona ale esportatu dituzte

Turkiako Gobernuak jakitera eman duenez, abuztuaren 1az geroztik hamabi milioi tona ale esportatu dituzte Ukrainako portuetatik, Kieven eta Moskuren arteko akordioa indarrean sartu zenetik. NBE Nazio Batuen Erakundeak babestuta eta Ankararen bitartekaritzarekin sinatu zuten ituna, uztailaren 22an, inbasioaren ondorioz zerealen irteerari ezarritako blokeoa kentzeko asmoz. Azaroaren 19an amaitzen zen duela lau hilabete sinatutako akordioa. Bada, Errusiak eta Ukrainak bi egun lehenago adostu zuten zerealen esportaziorako hitzarmena lau hilabetez luzatzea. Ohar batean, Turkiako Defentsa Ministerioak zehaztu du itun horri esker, 501 ontzi zerealez beteta irten direla jada.


Summary: Aurtengo sanferminak «atzerapauso bat» izan direla salatu dute zenbait herri eragilek. Guztion Sanferminak ekinbidea aurkeztu dute Iruñeko bestetan «kalteturiko» eta «jazarritako» herri eragileak batu eta egoera salatzeko. Azken asteetako debekuen kontra ere mintzatu dira.

Iruñeko Udala 2023ko sanferminei begira dagoen honetan, bestetan parte hartzen duten herri eragileak aurtengo bestei begira paratu dira. Navarra Sumak aurtengo sanferminei buruz egindako balorazio baikorrarekin ez dute bat egiten. «Ez da batere erreala, eta ez ditu aintzat hartzen Iruñeko herri mugimenduen bizipenak eta iritziak. Azken jaietan gertatutakoa ez dugu errepikatzerik nahi», esan du Paula Garciak Guztion Sanferminak egitasmoaren izenean. Hain zuzen, egitasmo hori aurkeztu dute gaur eguerdian. Argi mintzatu dira: «Azken sanferminak atzerapauso bat izan dira iruindarrentzat».

Zenbait eragilek Guztion Sanferminak egitasmoan bat egitea erabaki dute gertatutakoa salatu eta haien iritzia plazaratzeko. Aipatutako atzerapausoa «erabat planifikatua» izan dela uste dute: «Protokolo feministaren aurka jo, eta haren zilegitasuna zalantzan jarri dute; peñen irudia kakazten saiatu, eta ekitaldiak oztopatu dituzte; herri sanferminetako txosnak debekatu dituzte; kultur aniztasunaren aldeko elkarteei ez diete espaziorik utzi; harreman seguruen aldeko kanpainan ez dute parte hartu... Finean, kriminalizatu egin dute haien hiri ereduarekin bat egiten ez duen edozein herri adierazpen bat-bateko, zabal eta askotariko, eta jazarri egin zaizkio».

Oztopoak eta debekuak bakarrik ez dituzte salatu. «Isunak, mehatxuak, jazarpena eta atxiloketak ere izan dira, haien mundu grisaren defentsan». Egoera ikusirik, bat egitea erabaki dute: «2022ko sanferminetan kalteturiko eta jazarritako herri mugimenduko adierazpen eta indar guztiok bat egin, eta egoera salatzeko unea heldu dela uste dugu». Helburua babesa adieraztea eta salaketa egitea da, batik bat: «Guztion Sanferminak dinamika martxan jartzea erabaki dugu aniztasunaren eta zabaltasunaren aurkako eraso oro salatzeko, herri mugimenduko adierazpen eta egitasmoei babesa eta elkartasuna adierazteko, aurreko urteko festetan gertatutakoa ez errepikatzea exijitzeko eta Navarra Sumak inposatu nahi digun jai ereduaren gainetik bestelako Iruñea eta sanferminak aldarrikatzeko».

Ez dira soilik sanferminei buruz aritu. «Udala etengabe ari da herri mugimenduaren ekintzak debekatzen, eta horren aurka ere egitasmoak antolatu nahi ditugu», esan du Garciak. Oraingoz, eragileak elkartu, eta erantzun bateratua eman dute, baina ez diote aterik itxi 2023ko sanferminetan elkarlanean aritzeari. Sanferminetako mahaiaren lehenbiziko bilerari buruz galdetuta, salatu dute «soilik» informazioa jasotzeko balio duela, eta ez eztabaidatzeko.

Gehiago batuko direla uste badute ere, hauek dira gaur agerraldia egin duten eragileak: Iruñeko Peñen Federazioa, Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataforma, kultur aniztasunaren aldeko eragileak, Herri Sanferminak eta Sare GIB/HIES laguntza elkartea.


Summary: EH Bilduk eta LABek «konfluentzia» nahi dute, ikastolen eta sare publikoaren «onena» jasota. Aitortza egin diete sare publikoari nahiz ikastolei. Grebak aipatuta, esan dute bat egiten dutela langileen eskaerekin.

Urak harrotuta daude hezkuntza munduan, eta, horiek pixka bat baretzeko asmoz, bilera egin dute gaur goizean EH Bilduk eta LAB sindikatuak. Eta lortu dituzte adostasunak. Besteak beste, finkatu dute «konfluentziak» izan behar duela bidea: «Gure ustez, orube berri bat jarri behar da, hezkuntza tradizio desberdinen, bai ikastolen, bai eskola publikoaren onena jasoz. Konfluentzia da bidea, sare publiko, bakar, burujabe eta deszentralizatuan antolatuko den hezkuntza sistema propioa eraikitzen hastea». Bileraren ostean, Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak eta Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile orokorrak eman dituzte agiri adostuaren xehetasunak, Donostian, Pello Otxandiano EH Bilduren programa zuzendaria eta Irati Tobar LABen irakaskuntza idazkaria ondoan zituztela.

Interpretazio bateratua eginez hasi dira. Haien hitzetan, hezkuntzak «eraldaketa sakona» behar du, eta, alde horretatik, iruditzen zaie apirilean Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek izenpetu zuten hezkuntza akordioa «ona» dela, «euskal hezkuntza sistema propiorako trantsizioa egiteko baliagarria den heinean». Halaber, aukeratzat daukate egun hezkuntzan duten tenorea, eta ziurtatu dute beren esku dagoen guztia egingo dutela «euskal hezkuntzaren aro berri bat» ireki dadin: «Hurrengo hilabeteetako erronka izango da lege on bat onartzea eta hezkuntza akordioaren garapen on bat egitea». Izan ere, abiapuntua egokia begitandu arren, arriskuak ere ikusten dituzte: «Arrisku behinena litzateke egungo sistema duala betikotzea». Beren buruaren gain jarri dute arriskuak neutralizatzen saiatzeko ardura, eta lanerako prest agertu dira: «Asko dago jokoan eta ezker independentistak bere onena emango du herri honen eraikuntzarako lehen mailako garrantzia duen erronka honetan».

Ituna «ona» iruditu bazaie ere, bestelako iritzia dute Eusko Jaurlaritzak aurkeztu zuen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroaz: «Aurkeztu den proposamenean atzerapausoa ikusi dugu hainbat funtsezko alorretan». Gainera, «kezkatuta» bizi dute hezkuntza komunitatean nahiz gizartean «giroa nahasten eta polarizatzen» joan izana. Horren aurrean, indarrak batzera deitu dute: «Uste dugu Euskal Herria bezalako herri zapaldu batean gai izan behar dugula hezkuntza sistema publiko burujabearen norabidean akordioak erdiesteko eta urratsak egiteko».

Orain, «konfluentziarako» garaia dela uste dute, eskola publikoaren nahiz ikastolen «onena» jasotzekoa. Eta batzuek zein besteek gaur egunera arte egindako lana goraipatu dute. Batetik, sare publikoko komunitatearena: «Aitortza zor zaio eskola publikoaren komunitateari administrazioaren inbertsiorik ezaren ondoriozko baldintza kaskarretan herrigintzan egindako lanagatik, euskara zabaltzeko egindako ahaleginagatik eta klase eta jatorriagatiko segregazioa —gizarte gisa dugun arazorik handienetakoa— eztabaida publikoaren erdigunean jartzeagatik». Bestetik, ikastolena: «Aitortza zor zaie ikastolei ere kultur transmisioan eta euskararen irakaskuntzan administrazio publikoa egiteko gai zain ez denari eutsi diotelako. Ikastolen sistema gai izan da nazio ikuspegia bere hezkuntza jardunean bermatzeko».

Orain arte egindakoak alde batera uzteke, heldu diete epe laburrean hezkuntzan dagoen gaietako bati ere: ELAk, LABek eta Steilasek biharko eta abenduaren 14rako sare publikoan deituta dituzten grebei. Bat egin dute eskaerekin: «Hezkuntza sistemako langileak bakoitza bere eskolan, ikastolan edo ikastetxean mobilizatzen ari dira, eta datozen egunetan eremu publikoan grebara deituta daude. Bat egiten dugu langileen eskaerekin».

EH Bilduk eta LABek etorkizuneko bidea ere markatu dute: «Hezkuntza akordioak abiatu behar duen trantsizioaren lehen fase honek sistemaren deszentralizazioa ekarri behar du, ikastolen antolaketa eredu komunitarioa oinarri hartuz. Ekarri behar du aukera berdintasuna eta hezkuntza eskubideen bermea, eta, horretarako, eskola publikoak ardatza izan behar du. Eta ekarri behar du baita ere jauzi bat euskalduntzean, laikotasunean, inklusioan eta eraldaketa pedagogikoan». Gainera, uste dute momentua dela titulartasun partekatuekin esperimentatzeko, «tokikotasunean oinarrituz eta udalen parte hartzearen bidez».

Euskal Herri osoko begirada

Orain ontzen ari diren Hezkuntza Legea Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako baino ez bada ere, biek ala biek Euskal Herri osoari erreparatu diote: «Nazio ikuspegiz jokatu behar dugu, gaur hiru herrialdetan egiten diren urratsak eraikuntza nazionalaren parte izan daitezen eta gaur posible ez diren urratsak bihar posible izan daitezen». Hori horrela, uste dute garaia dela burujabetza politikoa aldarrikatzeko: «Euskal Herriak trantsizio honetan bidea egiteko konpetentzia esklusiboak behar ditu hezkuntzan».


Summary: Pilar Iparragirre kazetari eta idazlea hil da, 70 urte zituela. Besteak beste, Egin, Punto y Hora, Zeruko Argia eta Argia hedabideetan egin zuen lan bere ibilbidean. Hainbat liburu ere argitaratu zituen.

Pilar Iparragirre Lazkano (Idiazabal, 1952) kazetaria hil da gaur. Bere ibilbidean zehar Egin, Punto y Hora, Zeruko Argia eta Argia hedabideetan lan egindakoa, bi narrazio, bi biografia eta itzulpen bat ere argitaratu zituen.

Zehazki, 1985. urtean argitaratu zuen lehen itzulpena: Eskubeltz taldearen abenturak (Elkar, 1985). Hans Jurgen Press alemaniarraren itzulpena. Ondoren, bere lehen liburuak Sorgin txikia (1986) eta Hilerriko jolasak (1989, Elkar) eleberriak izan ziren; geroago heldu ziren Felix Likiniano. Ezina ekinez egina (1994, Txalaparta) biografia, eta, gazteleraz, Deportación: el mal menor (1998).

Izatez Goierrikoa zen arren, Donostiako Parte Zaharrean bizi zen Iparragirre, eta han egiten zuen bizia.


Summary: Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi du NBEk. Erakundeak bi estatu sortzeko plana onartu zuenetik 75 urte betetzen dira gaur, baina liskarrak ez du etenik izan ia. Israelgo segurtasun indarrek bost palestinar hil dituzte bart.

Panorama goibela aurreikusten du Israel eta Palestinarentzat Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBE Nazio Batuen Erakundeko koordinatzaile bereziak, Tor Wennesladenek. Gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi zuen atzo NBEko Segurtasun Kontseiluan, «etengabeko indarkeriaz betetako hamarkaden, negoziazio geldoen eta legez kanpoko okupazioaren zabalkundearen ondorioz».

Haren arabera, bi estaturen konponbidea da gatazkari irtenbide bat emateko «aukera bakarra». Egungo testuinguruak, ordea, ez du hori lortzeko paisaia argia adierazten. Izan ere, azken urteetan, eta, bereziki, azken hilabeteotan «erritmo bizian» egin dute gora Palestinaren eta Israelen arteko liskarrek.

Koordinatzaileak bi aldeen arteko «bake prozesu geldoa» eta Palestinako lurretan «errotutako okupazioa» jo zituen igoera horren erantzuletzat. Are, gehitu zuen okupazioaren zabalkundeak eta indarkeriaren gorakadak «mugatu» egiten dituztela «Palestinako Estatu duin bat eratzeko beharrezkoak diren espazio ekonomikoak eta fisikoak».

Horretarako, PAN Palestinako Aginte Nazionalak «erronka ekonomiko eta instituzional handiei» aurre egin behar lieke. Wennesladenen ustez, zailtasun horiek gainditzen «lagundu behar dio nazioarteak», eta iritzi zion «gatazka izoztea» ez dela posible.

Bi estatu osatzearen konponbidea jarri zuen erdigunean kontseiluan emandako hitzaldian, eta gogorarazi zuen horren alde egiten dutela «palestinar eta israeldar askok». Dena den, horretarako ezinbestekotzat jo zuen «NBEren erabakietan, nazioarteko zuzenbidean eta orain arte sinatutako hitzarmenetan oinarritutako erabakiak hartzea».

Hain justu, duela bi aste NBEko Batzar Nagusiko batzorde batek Nazioarteko Justizia Auzitegiari eskatu zion iker ditzala Israelek Palestinako lurretan egiten dituen «legez kanpoko» okupazioen ondorioak. Ebazpen horren alde bozkatu zuen gehiengoak, baina beste bozketa bat egingo dute datozen asteetan.

Horiek hala, Israelgo jarduneko lehen ministro Yair Lapidek gutun bat bidali die gaur nazioarteko 50 agintariri baino gehiagori, NBEk aurkeztutako ebazpenaren aurka bozkatu dezatela eskatzeko. Haren arabera, erakundearen asmoa da Israel «seinalatzea, gutxiestea eta herrialde gisa duen zilegitasuna kentzea». Besteak beste, Erresuma Batuari, Frantziari eta Herbehereei bidali die gutuna.

Gertakizun bat, bi bertsio

Israelgo segurtasun indarrek gutxienez bost palestinar hil dituzte bart, Zisjordania okupatuan. Beste behin, bi aldeek zabaldutako bertsioak ez datoz bat gertatutakoaren inguruan. Israelgo armadak Twitterreko kontu ofizialean idatzitakoaren arabera, bart gaueko ordu txikitan operazio baten erdian «blokeatuta» gelditu ziren bi ibilgailu militar, Beit Umarren (Zisjordania). Antza, handik gutxira zenbait herritarrek eraso egin zien, «harriak jaurtiz eta tiro eginez». Mezuan ez zituzten hildakoak aipatu.

Palestinako Osasun Ministerioak, ordea, gaur goizean jakinarazi du 44 urteko herritar bat tiroz hil dutela Beit Umarren. Handik ordu gutxira, beste bi hildakoren berri eman du: 22 eta 21 urteko Yauad Abdelrahman Rimaui eta Dafer Abdelrahman Rimaui senideak. Kafr Ainen hil dituzte, tiroz.

Urte hasieratik, 205 palestinar hil dituzte Israelgo segurtasun indarrek; horietatik 153, Zisjordania okupatuan eta Jerusalem Ekialdean, eta 52 Gazako zerrendan. WAFA berri agentziak aditzera eman duenez, gertakizunen harira greba egun orokorrera deitu dute gaur Ramallahn. Israelgo armadak, berriz, esan du «gertatutakoa ikertzen» ari direla.

Aurrerapauso gutxi

Ia mende bat egin behar da atzera Israelen eta Palestinaren arteko gatazkaren hasierara iristeko. NBEk duela 75 urte onartu zuen 181. ebazpena, zeinak bi estatu, Israel eta Palestina, sortzeko agindu zuen, eta nazioartearen esku utzi zuen Jerusalem.

Bestelako norabidea hartu du, ordea, 1947ko azaroaren 29an onartutako planak. Zenbait iturriren arabera, erabaki hori «ezinbestekoa» izan zen Bigarren Mundu Gerrak bultzatuta arabiar lurretara iritsitako milaka juduren egoerari irtenbide bat emateko. Egun batetik bestera sortutako mugek, ordea, laster piztu zituzten israeldarren eta palestinarren arteko liskarrak.

Are gehiago harrotu zituen hautsak David Ben Gurionek 1948ko maiatzaren 14an aldarrikatutako Israelgo Estatuaren independentziak. Palestinarrek Nakba izenez oroitzen dute egun hori, hondamendia esan nahi du arabieraz. Hain justu, bi aldeen arteko lehenengo gerra piztu zuen horrek. 700.000 palestinar inguruk utzi zuten beren lurraldea, eta «linea berdea» izeneko muga sortu zuten.

Handik hogei urtera, Sei Eguneko Gerrak berriro aldatu zuen banaketa geografikoa. Israelek Golan, Sinai –1979an, Egiptori itzuli zion–, Gaza eta Zisjordania –Ekialdeko Jerusalem barne– okupatu zituen 1967an.

Ordutik, estatu juduaren okupazioa zabaldu besterik ez da egin, eta, egun, Israelen esku daude Ekialdeko zein Mendebaldeko Jerusalemen kontrola eta kudeaketa. Ia ehun urte igaro dira NBEk bi estatu osatzeko helburuari ekin zionetik, baina, ordutik, indarkeriak ez du ia etenik izan lurralde horietan.


Euskararen erabilera sustatzen

Summary: Euskararen erabilera sustatzen. RPK enpresa-talde kooperatiboak euskararen erabilera bultzatzen du. Euskaraldirako, zenbait arigune sortu ditu.

Euskararekin harremanetan egon da betidanik RPK enpresa-talde kooperatiboa, euskararen erabilera bultzatzen. Euskara Batzordea sortua eta Euskara Plana martxan jarria dauka. Halaber, Euskaraldiarekin bat egiten du, eta hainbat arigune sortu ditu.

RPK enpresa-talde kooperatiboaren jarduera nagusia malgukien fabrikazioa da. 1974an sortu zen Gasteizen, 4 emakume eta 15 gizonen ekimenez. Gaur egun 750 pertsona inguru ditu lanean, Gasteizen, Tarragonan, Errioxan, Mexikon, Indian eta Txinan dituen lantegietan, eta, horrez gain, bi bulego komertzial ditu Alemanian eta Ameriketako Estatu Batuetan. Gasteizko lantegian ia 260 pertsona aritzen dira.

RPK-ko arduradunek azpimarratu dutenez, etengabe inbertitzen dute teknologian eta hedapenean. «Inbertsio horrek finantza-sendotasunez kokatzen gaitu merkatu aldakorren aurrean, diseinuko eta produkzioko bitartekoak bezeroaren gogobetetzearen eguneroko erronkara egokituz. Malgutasun horrek gaitasuna ematen digu gure plantetan, prototipoetan, prozesuetan eta makinetan azkar eta behar bezala erantzuteko». Bezeroekin lankidetzan aritzen da, «diseinutik produkzioraino, eta dena azken teknologiak aplikatuz».

Taldeak fabrikazio-prozesu ugari integratzearen aldeko apustua egin du, «gure bezeroen beharrei zerbitzu malgu eta eraginkor batekin erantzuteko, produktuaren kontzepziotik hasi eta baldintza ezin hobeetan entregatzeraino, hori guztia gure nazioko eta nazioarteko bezero garrantzitsuen bermearekin, automotriza eta elektrizitatea bezalako sektore lehiakorren barruan».

Aipagarria da RPK betidanik egon dela euskararekin harremanetan. Gasteizko lantegian Euskara Batzordea sortu baino lehen, lau alditan parte hartu du Korrikan, kilometro bat erosiz. Gainera, azken edizioan RPK barruan korrika pertsonala antolatu zuten: sekzio bakoitza herri bat izango balitz bezala, Korrikaren egun bakoitzean RPKk eginiko lekukoa sekzio batean egon zen. Langileek mezu bat sartu zuten barruan, euskarak RPKri zer ekarpen egiten dion nabarmenduz, eta azken egunean mezu guztiak denen artean irakurri zituzten.

Halaber, RPKk Euskaraldiko hiru edizioetan parte hartu du, langileek belarriprest eta ahobizi txapak erabili dituzte, eta txapa pertsonalizatuak ere egin izan dituzte RPKren logotipoa baliatuta.

Euskara Batzordea

2020an RPK taldean, enpresen foroaren eta Bai Euskarari elkartearen eskutik, Euskara Batzordea sortzen hastea pentsatu zuten. Horretarako, lehen pausoa, RPK eta euskararen inguruan diagnostiko bat egitea izan zen. «Langilee guztiei inkesta bat pasa genien eta datuak oso interesgarriak izan ziren. Erantzun zutenen artean %69ak ados zegoen Euskara Batzordearen alde».

Beraz, RPK martxan jarri zen eta Euskara Batzordea sortu zuen, lehen helburua Euskara Plana izanik. «Zoritxarrez COVID-19a heldu zen eta gelditu egin zen ibilbidea, baina 2022an berriz martxan jarri ginen eta Euskara Batzordea lanean dabil».

Zortzi pertsona aritzen dira Euskara Batzordean, Gasteizko egoitzan. RPK Vitoria-Gasteiz lantegiak euskararekin harreman estuagoa edukitzea du abiapuntu eta Hizkuntza Kudeaketa Hobetzeko Planarekin hasi da lanean. Plan horren etorkizuneko helburu orokorra da RPK Vitoria-Gasteiz lantegia gaztelania eta euskara normaltasunez erabiliko dituen planta eleaniztuna izatea da. Horretarako, 2022-2024ko plangintzaldirako helburu nagusiak lau hauek dira:

• Plana abiatzea, hori kudeatzeko egitura sortzea eta erakundean ezagutaraztea.

• Euskal hiztunen eta euskaltzaleen sarea osatzea.

• Euskara presente edo hitz egingo den guneak, espazioak eta funtzioak identifikatzea, sortzea eta sustatzea.

• Euskara gaitasuna sustatzea.

Horrez gain, beste egitasmo hauek ere aipagarriak dira:

• Webgunea «freskatu» nahi dute eta euskaraz egotea, euskarako txoko bat gehituta, eta bertan euskaraz idatzitako komunikazioak eta berriak jartzea, edota Euskara Batzordean hitz egindakoa.

• Giza baliabideen sailean euskaraz zuzentzeko aukera dute.

• Komunikazioak langileei euskaraz eta erdaraz bidaltzen dizkiete.

• Batzar nagusiak euskaraz ere egiten dira. Gainera, batzarra izan baino lehen bilerak egiten dira eta euskaraz egiteko aukera ere badago.

Aurten, Euskaraldia prestatzeko, Gasteizko lantegian QRak jarri dituzte, langileek erraztasunez parte hartzeko aukera izan dezaten. Horrela, langileek belarriprest ala ahobizi diren jarri dute, ondoren txapak banatu ahal izateko. 19 lagunek eman dute izena ahobizi izateko eta beste 31 lagun belarriprest dira.

Ariguneak

Halaber, Euskaraldirako, Gasteizko lantegian hainbat arigune sortu dituzte: kafe makina guztietan, jantokian mahai bat dago euskaraz hitz egingo duten pertsonentzako eta departamentu desberdinetako bulegoetan pertsonak izendatu dituzte.

Azkenik, 2024an Euskara Plana bukatzearekin batera, RPK taldeak 50 urte beteko ditu, «beraz, zerbait berezia prestatzea pentsatu dugu, euskararekin eta RPKrekin zerikusia duena».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.rpk.es


Summary: Sozialistak «ongizatearen berme» direla esan dute Anduezak eta Txibitek. PSE-EEk eta PSNk bilera egin dute, eta bi alderdien arteko «lotura estuak» nabarmendu dituzte.

PSE-EEren eta PSNren zuzendaritzek bilera egin dute, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia eta Maria Txibite Nafarroako lehendakaria buru izanik, eta aukera baliatu dute bi alderdien artean dauden «lotura estuak» nabarmentzeko. Bi buruzagien arabera, sozialistek Hego Euskal Herriko gobernuetan ardurak izateak erraztu egiten du «politikak koordinatzea eta kudeaketan eraginkorragoak izatea». Esan dutenez, sozialistak «ongizatearen eta suspertze ekonomikoaren berme» dira.

Bileraren ostean, Andueza eta Txibite elkarrekin agertu dira hedabideen aurrean, eta hainbat gai jorratu dituzte. Anduezak, esaterako, EAEko aurrekontuak izan ditu hizpide, eta garrantzia kendu dio oposizioko indarrek horien harira erakutsitako desadostasunari: «EAJren eta PSE-EEren koalizio gobernuak gehiengoa du, eta, hortaz, ez dugu beste talde parlamentarioen beharrik aurrekontuak onartu ahal izateko».

Garraio publikoaren prezioei 2023an aplikatuko zaizkien hobariak ere ahotan hartu ditu Anduezak. Hasieran, EAJk zalantzak agertu zituen kenkari horiei 2023an ere eusteko erabakiari buruz, eta, adibidez, Bizkaiko Batzar Nagusietan abstenitu egin zen horren inguruko bozketan, baina Eusko Legebiltzarrean bat egin zuen neurria babesten zuten gainerako taldeekin. Anduezak onartu du gobernuko bi bazkideen artean desberdintasunak egon direla gai horren inguruan, baina ez du uste «desleialtasunik» egon denik: «Izatekotan, EAJ izan da herritarrekin desleial jokatu duena».

Txibite, berriz, trafiko eskumena Nafarroako Gobernuaren esku uztearen inguruko polemikaz mintzatu da. Gogorarazi du eskaera hori aspaldikoa dela eta horren inguruan «erabateko adostasuna» egon dela beti Nafarroan, eta berretsi du eskumena eskualdatzeak ez duela esan nahi Guardia Zibilak Nafarroatik alde egin beharko duenik. Auzi horren inguruan EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak lorturiko akordioari dagokionez, esan du eskualdatzea gauzatzeko emandako «bultzada politiko» guztiak «ongi etorriak» direla, baina zehaztu du Espainiako eta Nafarroako gobernuen arteko negoziazioak finkatuko dituela eskualdatzearen nondik norakoak.


Summary: Familien legearen atzerapenak beste pitzadura bat eragin du PSOEren eta Unidas Podemosen artean. Ministroen Kontseilua gaur zen onartzekoa familien legearen proiektua, baina Moncloako iturriek gauerdian iragarri zuten ez zutela gaurko bileran aztertuko, gobernuko bi kideen arteko desadostasunak direla eta.

Ione Belarra buru den Gizarte Eskubideen eta Agenda 2030 Ministerioak ondutako Familien Legeak beste arrakala bat eragin du Espainiako Gobernuko bi bazkideen artean. Ministroen Kontseilua gaur zen onartzekoa Familia Aniztasunaren eta Familiei Laguntzeko legearen proiektua, baina atzo gauerdian Moncloatik jakinarazi zuten gaur ez zutela araua onartuko, PSOEren eta Unidas Podemosen arteko desadostasunak tarteko. Belarraren ministerioak ondutako proiektuak zaintzan jartzen du arreta, eta familia eredu ezberdinak kontuan hartzen ditu. Lege horrek jasotzen du, besteak beste, bost eguneko baimen ordainduak ematea langileei hurbileko senideak zaintzeko, eta haurrak zaintzeko baimenak zabaltzea. Proiektuaren atzerapenak hautsak harrotu ditu, atzera, gobernu barruan, eta legea oztopatzea leporatu dio Unidas Podemosek PSOEri. Koalizio morearen iturriek salatu dute sozialistak etengabe ari zaizkiela oztopoak jartzen familien eskubideak zabaldu nahi dituen legeari. Legea atzeratzea leporatu dio Belarrak PSOEri, sare sozialetan jarri duen bideoan. Salatu du sozialistek «ulertezinak» diren «argudioekin» ari direla proiektua oztopatzen. «Badakigu bi indar garela (...) baina uste dut familien babesaren inguruko adostasuna gobernu honen batasunaren adierazgarri izan beharko litzatekeela», ohartarazi du. Trans legea Familien legearen inguruko ika-mika ez da gobernuko bazkideen arteko aurrez aurreko bakarra. Sozialisten eta Unidas Podemosen arteko giroa lehendik ere mikaztuta zegoen trans legea dela eta. Izan ere, PSOEk ez du begi onez ikusten 14 eta 16 arteko genero autodeterminazioa ahalbidetzea berme juridikorik gabe, eta jakinarazi du hori mugatzeko zuzenketei eutsiko diela. Irene Montero Berdintasun ministroak atzo salatu zuen PSOEk erabaki duela lege proiektua atzeratzea, hari mutur juridikoak aitzakia hartuta.


Summary: Petroliontzi baten lemaren gainean 11 egunez iraun duten hiru lagun erreskatatu dituzte Kanarietan. Ontzia Lagostik abiatu zen, Nigeriatik, azaroaren 17an. Lehen arreta eman eta gero, hipotermia zantzuekin ospitaleratu dituzte hiru gizonak.

11 eguneko zeharbidea lema baten gainean egin eta gero, Saharaz hegoaldeko hiru gizon hipotermiak jota ospitaleratu zituzten atzo Las Palmasen (Kanaria uharteak, Espainia). Salbamenduko Salvamar Nunki ontziak erreskatatu ditu; azaroaren 17an Lagostik irtendako Alithini II petroliontziaren atzealdean zeuden, ura hanketatik metro erdi eskasera zutela. Izatez, Maltako bandera du ontziak.

Nekatuta, deshidratatuta eta hipotermia sintomak zituztela topatu dituzte, erreskate zerbitzuen arabera. Las Palmasko portuan jaso dute lehen arreta, eta ospitaleratu egin dituzte gero.

Kanarietan, ez da lehen aldia ezkutuko bidaiariak itsasontziaren parte arriskutsu horretan topatzen dituztena. 2020ko azaroan, adibidez, beste hiru lagun topatu zituzten Saint Vincent eta Grenadinetako Ocean Princess II petroliontziaren lemaren gainean; hilabete lehenago, beste bi Norvegiako Champion Pulan ontziaren leman. Bi ontziak Lagostik abiatutakoak ziren.


Summary: Sexu indarkeriagatik kondenatutakoei zigorrak «kasuan-kasuan» arintzea babestu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez aplikatzeko jurisprudentzia sortu du auzitegiak

Zigorrak murriztu, baina ez era orokortuan, kasuan-kasuan baizik. Hori ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak Soilik baietz da baietz legearen aplikazioari dagokionez. Arandina auziaren barruan egin du lege berriaren interpretazio hori: magistratuek bederatzi urteko kartzelaldia ezarri diete auzipetutako bi gizonei —Aranda de Dueroko (Espainia) Arandina futbol taldeko jokalari ohiak dira biak—, 2017an adingabe bat bortxatzea egotzita. Fiskaltzak hamar urteko zigorra eskatua zuen, baina, Soilik baietz da baietz legeari helduta, urtebetez murriztu diete espetxean eman beharreko denbora.

«Sexu Askatasuna Erabat Bermatzeko Lege Organikoa auzipetuaren mesedetan aplikatu ahalko da, orain zigor txikiagoa ezartzea dagokien kasuetan», adierazi du Gorenak, ohar batean. Ñabardura egin du, hala ere: arau berriaren aplikazioa «kasuan-kasuan» egin behar dela adierazi dute magistratuek, «kasu bakoitza aztertuz, eta ez era orokortuan, bai epaiketaren zain dauden auzietan, bai apelazio eta kasazio helegiteetan eta baita betearazpen prozeduretan ere».

Espainiako Auzitegi Gorenak Soilik baietz da baietz legearen gaineko interpretazioa egiten duen lehen aldia da hau, araua urriaren 7an indarrean sartu zenez geroztik.

Irizpide kontrajarriak Nafarroan eta Bizkaian

Euskal Herrian, interpretazio kontrajarriak egin dituzte auzitegiek orain arte: atzo, Nafarroako Auzitegiak iragarri zuen sexu indarkeriagatiko sententziak ez dituela berrikusiko, ezta zigorrak murriztuko ere, Soilik baietz da baietz legearen parametro bertsuetan baldin badaude.

Aurreko astean, berriz, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erabaki zuen legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela.

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak etzi erabakiko du auziaz.


Summary: Urtebete geroago beherantz, baina oraindik goian. Urtebete igaro da erregaien prezioak garestitzen hasi zirenetik. 2022an goia jo dute gasolinak eta gasolioak, baita urte amaieran apalduz joan ere. Depositua betetzea duela urtebete baino 14 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da

2021eko abendua. Duela urtebete hasi ziren gasolinaren eta gasolioaren prezioak goraka, eta joera horri eutsi diote urtearen lehen erdian behintzat. Jendeak lehen ere gasolindegietako afixei erreparatzen bazien, orain ohitura bihurtu da errepidean joan ahala zenbakiei begiratu bat egitea. Energia krisian, ukitu gabeko azken kateetako bat zen petrolioa, baina hari ere iritsi zitzaion garestitzen hasteko ordua. Eta Ukrainako inbasioak are gehiago hanpatu zuen gorakada hura. Egun gutxiren buruan heldu zen Brent upela ehun euroren markara —baita hura gogoz gainditu ere—. Igaro dira hilabeteak, petrolioaren prezioek beherantz egin dute, eta afixetan ere nabaritu da hori. Bai, iaz baino gehiago ordaindu behar da bai gasolina, bai gasolioa.

Baina atzean geratu dira urtearen erdialdeko muturreko salneurriak. Ekainean jo zuen goia batez besteko erregaien prezioak Euskal Herrian, eta bi euroren langa pasatu. Aurretik, apirilean ezarri zituzten Espainiako eta Frantziako gobernuek beherapenak —20 eta hemezortzi zentimokoak, hurrenez hurren—. Hala, bi hilabeteren buruan, garestitzeak deskontuak jan zituen —laguntzen atarian baino hogei zentimo garestiago saltzen zen gasolina Hegoaldean, eta 26 zentimo garestiago Iparraldean—.

Beheranzko joera izan zuten prezioek ordutik, eta, batez beste, minimora irailean iritsi ziren: batetik, 1,73 euro 95eko ezantzaren kasuan, eta, bestetik, 2,05 euro A gasolioarenean. Apur bat gora ere egin dute urri-azaroetan.

Abenduaren atarian, horrela dira erregaien salneurriak Euskal Herrian, batez beste: 95eko gasolina litroa, 1,79 euroan; A gasolioaren litroa, 1,93 euroan.

Betea, garestiago

Egungo salneurrietan, auto baten depositua duela urtebete baino garestiagoa da, nola ez. 55 litroko depositua aintzat hartuta: 95eko gasolinarekin betetzea iaz baino 14 euro gehiago kostatzen da (iaz 84, eta aurten 98 inguru). Litroa 25 zentimo garestitu da urtebetean.

Hego Euskal Herriko prezioak eragin du garestitze horren balaztan. 1,8 euroan saltzen da bertan, iragan urtean baino 27 zentimo garestiago. Ipar Euskal Herrian, berriz, doitze aldera egin dute afixek. Urtebeteko igoera sei zentimokoa izan da (1,70 balio du 95eko gasolinaren litroak).

A motako gasolioak ere izan ditu bere gorabeherak, eta, urtea amaitzear dela, behean baino, goian egonkortu dira haren prezioak. Gasolina baino merkeagoa zen; ez, ordea, egun. Depositua betetzeak gehiago husten ditu patrikak: iaz baino 36 euro gehiago balio du beteak (iaz 77, eta aurten 106). Izan ere, ia bi euro balio du gasolio litroak Euskal Herrian: zehazki, 1,93. Zentimo bat garestiagoa da Hegoaldean, eta Iparraldean merkeagoa da. Ez gasolina bezainbeste: 1,85 balio du gasolio litroak. Horiek horrela, urtebeteko igoera 55 zentimokoa da Hegoaldean, eta 27koa Iparraldean.

Prezio horien gainean, oraindik ere Espainiako eta Frantziako gobernuek ezarritako hobariak aplikatu behar dira. Hegoaldean 20 zentimokoa da, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, hamarrekoa —apiriletik abuztura bitartean, hemezortzikoa izan zen; irailean eta urrian, 30ekoa; azaroaz geroztik, hamarrekoa da—. Urte amaieran amaituko dira erregaien prezioen gaineko beherapenak, gobernuek horiek luzatzeko erabakia hartu ezean.

Beste muga bat Errusiari

Petrolioaren drama ez da amaitu: Europako Batasunak eta G7ko herrialdeek beste zigor bat ezarri nahi diote Errusiari. Ezustekorik ezean, abenduaren 5ean Europako Batasunak Errusiako petrolioa inportatzeari utziko dio. Gainera, gehienezko prezio bat ere jarri nahi dio Errusiaren urre beltzari. 65 eta 70 dolar artekoa litzateke muga —egungo salneurrietatik gertu da, baita petrolioa ekoizteko kostuen gainetik ere—. Izan ere, EBk eta G7koek ez dute nahi petrolioaren merkatua gehiegi aztoratu, Vladimir Putinen poltsikoak gehiegi ez betetzeko, baina petrolioak zirkulatzen jarraituko duela bermatzeko adinako da muga hori.


Summary: Munduko Kopako goi kargudun batek aitortu du «400 eta 500 langile artean» hil zirela azpiegiturak eraikitzen. Datu ofizialen arabera, hiru lagun hil dira lanetan. Horregatik, goi kargudun horrek adierazpenak egin eta ordu gutxira, txapelketaren bozeramaile batek esan du gaur emandako datua okerra dela, eta nahastuta eman dutela.

Etenik gabe doa aurrera Qatarko Munduko Kopa. Baita txapelketaren inguruan sortutako polemika ere. Azken gertakariek sarritan errepikatzen ari den gai batekin dute lotura: Munduko Kopa jokatu ahal izateko eraiki diren azpiegituren lanetan hil diren langileen kopuruarekin. Hassan Al-Thawadi txapelketako goi kargudunak piztu du sua: Erresuma Batuko Talk TV kateko Piers Morgan Uncensored saioari emandako elkarrizketa batean, esan du ez dakiela zehazki, baina 400 eta 500 behargin artean hil direla azpiegiturak eraikitzeko lanetan.

«Ez dut datu zehatzik, baina pertsona bakar bat hiltzea ere gehiegi da», hasi da. «Urtetik urtera, obretako segurtasuna hobetzen ari gara. Badugu erreforma baten beharra, baina hori gure hautagaitza aurkezterako onartu genuen zerbait da. Egin ditugun hobekuntzak ez dira izan Munduko Koparen ondorio, gure balioengatik egin ditugu», esan du Al-Thawadik.

Ordu gutxiren buruan, ordea, Munduko Kopako antolakuntzaren erantzuna iritsi da. Haren bozeramaile batek esan duenez, Al-Thawadik emandako datuak 2014 eta 2020 bitartean emirerrian lanean hildako langileen ingurukoak dira: «Sektore eta jatorri guztiak kontuan hartuta, 414 behargin hil ziren Qatarren 2014 eta 2020 artean», azaldu du.

3 edo 6.750

Txapelketarako azpiegiturak eraikitzeko lanetan hildakoei buruzko datu ofizialak Nasser al-Khater Munduko Kopako kontseilari ordezkariak eman zituen 2021 amaieran: adierazi zuen hiru langile soilik hil zirela lanean, eta bestelako kontaketak «faltsuak» direla. Hala ere, The Guardian-ek ikerketa sakona egin zuen migratzaileen jatorriko herrialdeen enbaxadekin hitz eginda, eta kalkulatu zuten 6.750 langile hil zirela aurreko hamarkadan.

Ikerketa horren arabera, hildako gehienak indiarrak dira, 2.711, eta 1.641, berriz, nepaldarrak. Bangladeshko 1.018 langile hil dira, Pakistango 824, eta Sri Lankako 557. Hala ere, denak ez dira lan istripuen ondorioz hil, asko lan baldintza gogorren ondoriozko giltzurrunetako, biriketako eta bihotzeko gaixotasunengatik hil baitira, nahiz eta Qatarrera joan aurretik osasun probak gainditu.

Ikusi gehiago: Prezioa: 6.750 langileren bizitza


Summary: Usurbilgo Sagardia plazaren izena aldatzea exijitu du Espainiako Gobernu Ordezkaritzak. Joxe Martin Sagardia euskal errefuxiatua BVEk hil zuen 1980an, Miarritzen. ETAko ustezko kideen zerrenda batean dagoela esan dio udalari Espainiako Gobernu Ordezkaritzak, eta Terrorismoaren Biktimen Legea urratzen duela plazaren izenak.

Usurbilgo alkate Agurtzane Solabarrietak jakinarazi du Joxe Martin Sagardia plazak 1982an hartu zuela izen hori, eta gaur arte ez dela inolako arazorik egon horren harira. Denis Itxaso Espainiako Gobernu Ordezkaritzako buruak, ordea, plazaren izena aldatzea exijitu dio Usurbilgo Udalari, izen horrek Terrorismoaren Biktimen Legea urratzen duelakoan.

Sagardia BVE Batallon Vasco Españolek hil zuen 1980ko abenduan, Miarritzen, haren autoan lehergailu bat jarrita. 1973etik zegoen Ipar Euskal Herrian, 1975etik errefuxiatu estatusarekin, eta 30 urte zituen gerra zikinaren atentatuak hil zuenean. Ordezkaritzak dio Sagardia ETAko ustezko kideen zerrenda batean azaltzen dela, eta ezin diola plaza bati haren izena eman.

Jose Pedro Perez Llorca Espainiako Atzerri ministro zen garaian ezagutarazi zuen zerrenda hori Ministerioak, Adolfo Suarezen gobernuan, 1980an, eta 150 izenekin osaturik dago. Hortaz, ETAren biktimak babesten dituen legea urratuko luke, Ordezkaritzaren arabera, Usurbilgo Joxe Martin Sagardia plazak. Sagardia Bilbon jaio zen, baina umetan aldatu zen Usurbilera.

Gogoraren aitortza

Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak biktima gisa aitorturik dauka Sagardia, Solabarrieta alkateak (EH Bildu) gogoratu duenez. Uste du aitortza horrekin loturik dagoela Espainiako Gobernu Ordezkaritzak egin duen salaketa. «Zertara dator errekerimendu hau gure herriko bizikidetza nahasteko bada? Estatu indarkeriako biktimek ere behar dute aitortza eta lekua gure herriko memoria kolektiboan», idatzi du alkateak sare sozialetan.

Solabarrietak ezagutarazi du azterketa juridikoa egiten ari dela udala, izendapenaren defentsan. Edonola ere, hilabeteko epea luke Usurbilgo Udalak Ordezkaritzak exijitu diona betetzeko, hau da, Joxe Martin Sagardia plazari izena aldatzea.


Summary: Erruduntzat jo dute Zornotzan osaba hiltzeagatik akusatutako gizona. Azpikeriaz jokatu zuela ebatzi du epaimahaiak. Fiskaltzak, akusazio partikularrak eta defentsak hemezortzi urteko espetxealdia eskatu dute.

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erruduntzat jo du osaba aizkoraz hiltzeaz akusatu zuten gizona. 2020ko maiatzean hil zuen, Zornotzan. Hiltzaileak azpikeriaz jokatu zuen; epaimahaiak ebatzi du «eraso planifikatu» bat izan dela, eta «ezustean» harrapatu zuela biktima: «[Hiltzaileak] Bazekien zer egingo zuen, eta egin egin zuen».

Ekainean hasi zen epaiketa, eta lehen saioan berretsi zuen akusatuak 66 urteko osaba jo zuela aizkoraren atzeko partearekin, hura baratzean zela. Biktima ospitaleratu egin zuten, eta hiru egun geroago zendu zen. Erruduna behin-behineko espetxealdian izan da ordutik.

Fiskaltza, akusazio partikularra eta defentsa bat etorri dira, eta hemezortzi urteko espetxealdia eskatu dute. Fiskaltzak hasieran 20 urteko zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 22 —gainera, kalte ordainen eskaera ere jaitsi du, 30.000 eurotik 20.000ra—. Epaiaren zain gelditu da epaiketa.


Summary: Kotizazio urte gehiago, baina «hoberenak». Pentsioen kalkulua 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantza ministroak

Lan urte gehiago beharko dira pentsioak kalkulatzeko. Gaur egun baino bost gehiago: 30 urte, eta horietatik 28 «hoberenak» hartuko lirateke kontuan, eta ez azkeneko 25ak, gaur egun bezala. Proposamen hori egin die Espainiako Gizarte Segurantza ministro Jose Luis Escrivak sindikatuei eta patronalei. Beste neurri bat ere proposatu die: soldata handienen kotizazio oinarria zabaltzea. Urtea amaitu baino lehen akordio batera iritsi behar dute, Madrilek epe hori hitzartu baitu Bruselarekin pentsioen erreforma amaitzeko.

Sindikatuek ez dute ongi hartu kotizazio urteak gehitzeko proposamena, eta patronalek kotizazio oinarrien muga kentzearena. Baina haiek baino gogorrago mintzatu da Unidas Podemos. Yolanda Diaz Lan ministroak esan du neurria ez dutela babestuko, kotizazio urteak gehitzea «eskubide murrizketa bat» delako.

Gaur egun, gutxienez hamabost urte kotizatu behar dira erretiroagatiko pentsioa jasotzeko. Iristen ez denak pentsio ez-kontributibo bat jasotzen du. Pentsioaren %100 jasotzeko, berriz, 37 urte eta bederatzi hilabetetik gora kotizatu dutenek har dezakete erretiroa 65 urtean, baina besteek 66 urte eta lau hilabetera itxaron behar dute; kotizazio epeek handitzen jarraituko dute 2027. urtera arte. Orduan, 38 urte eta sei hilabete beharko dira.

Azkenekoak ez

Prestazio osoa zein aurretiazko erretiroa hartzen dutenena kalkulatzeko, berriz, azken 25 urteetako soldatetako oinarri erregulatzailea hartzen da kontuan. 2011. urtera arte, azkeneko hamabost urteetakoa hartzen zen, baina, aurreko gobernuen erreformengatik, handitu egin da. Orain, modu progresiboan 30 urtera zabaldu nahi du Escrivak, eta, azkenengoak izan beharrean, 28 «hoberenak» kontuan hartzea. PSOEko ministroaren asmoa zen 35 urtera luzatzea eta horietatik 25 hoberenak kontuan hartzea.

Egungo 25 urteetara edo Escrivak proposatutako 30 urteko kotizazioetara iristen ez direnentzat, berriz, mekanismo bat dago, bitarteko kotizazio hutsuneak betetzeko, eta horren kalkuluan «hobekuntza» batzuk ere proposatu ditu Escrivak, bereziki gurasotasunagatik lan etenak egiten dituzten emakume eta gizonentzat. Proposamena «eskasa» dela adierazi du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, eta puntu horretan«anbizio handiagoa» galdegin dio.

Aldaketa horiekin, Escrivaren asmoa da pentsioak kalkulatzeko modua «egungo errealitatera» egokitzea. Orain arteko joera izan da kotizaziorik handienak lan karrerako azken urteetan pilatzea. Eskema berriarekin, onuradun aterako lirateke beren lan ibilbidean etenak izan dituztenak; adibidez, azken urteetan langabeziara jo behar izan dutenak edo lanaldi murriztuekin aritu direnak. Aldiz, lan karrera eta soldata igoera egonkorragoak izan dituztenei kalte egingo lieke, urte gehiago hartuko baitira kontutan pentsioak kalkulatzeko. Dena den, ministroak azaldu duenez, neurriak eragin «neutroa» izango luke Gizarte Segurantzaren kontuetan; alegia, poltsan ez litzateke diru gehiago sartuko, ezta aterako ere, baina pentsioak «ekitatiboagoak» izango liratekeela azpimarratu du.

Pepe Alvarez UGTko buruak zalantzak ditu horrekin. «Aurten sartu da indarrean 25 urteko kotizazio aldia, eta oraindik ez dakigu zer ondorio dituen sisteman. Ez badu onurarik ekarriko, hobe litzateke dagoen bezala uztea».

Soldata handiak

Escrivaren beste asmoetako bat da gehien irabazten dutenek gehiago kotizatzea. Hala, gehienezko muga zabaltzea proposatu du. Gaur egun, urteko soldata gordinaren 49.672 eurora arte kotizatzen da, eta hortik gorako zatiarengatik, ezer ez. 2025etik 2050era %30 igo nahi du oinarria; urtero 1,154 puntu. Horri KPIa gehituko litzaioke. Orain arte, unean uneko gobernuek erabaki dute muga igo ala ez, noiz eta zenbat. 2023rako, Pedro Sanchezen gobernuak aurtengo KPIaren batezbesteko igoera ezarriko du.

Oinarria handitzea ez da patronalaren gustukoa, enpresek jartzen baitute kotizazioaren zatirik handiena, eta hala jakinarazi diote Escrivari. Sindikatuek, berriz, uste dute oso txikia dela proposatutako igoera. Ministroak, gainera, gehieneko pentsioak igotzea aurreikusten du, baina ez du zehaztu zenbat. Hori kontuan hartuz, uste dute oinarriaren igoerak Gizarte Segurantzaren poltsan eragin eskasa izango duela.