Summary: Abuztuan, 3.000 langabe gehiago eta 13.000 afiliatu gutxiago. Eskola oporrek eragindako kaleratzeek eta turismoari lotutako kontratuen amaierak eragin dituzte datu kaskarrak. Emakumeen arteko langabezia tasa gizonena baino ia bost puntu handiago da

Abuztua hilabete kaskarra izan ohi da enpleguarentzat, eta aurtengoa ez da salbuespena izan. Langabe kopurua handitu egin da, eta txikitu, berriz, Gizarte Segurantzaren afiliazioaren bitartez zenbatutako langile kopurua. Aldagai batean zein bestean, datuak aurreko urteetakoen oso antzekoak izan dira, halakoak baitira datu okerragoen arrazoiak: hezkuntzari lotutako langile batzuen sasoiko kaleratzea—garbitzaileak, jantokietakoak, irakasle batzuk...– eta udarako langileen kontratuen amaiera.

«Hilabeteko datuek ohiko portaera erakusten dute, urte bikain batean», ziurtatu du Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuordeak. Zenbaki hobeagoak espero ditu udazkenean, historikoki hala gertatu izan delako, eta jarduera ekonomikoa bizkortzea espero duelako.

Irakurketa ezkorragoa egin dute sindikatuek. «Enplegua suntsitu da berriro», nabarmendu du ELAk, eta «kontratazio berrietan dagoen prekaritatea» agerian geratu dela gaineratu. «Berri txarrak» ikusi ditu CCOOk, eta behin-behinekotasuna murrizteko neurri gehiago eskatu ditu, «lan erreformaren ondorioak agortzen ari baitira».

Hain zuzen ere, lan erreformaren ondorioekin lotu du LABek «emakume prekarioen kopuruak gora egitea». Erreforma horrek aldizkako kontratu finkoak ugaritu ditu, eta horietakoak dira udako hilabeteetan etendakoetako asko. LABen datuen arabera, maiatzetik abuztura emakumeek zituzten aldizkako kontratu finkoen %65,1 eten egin dituzte; gizonen artean, berriz, %29,2. «Feminizatuak dauden hainbat sektoretako langileen lan baldintza ezegonkor zein prekarioen erakusle».

Arantxa Niño UGT-Euskadiko Enplegu eta Formakuntza idazkariak, berriz, «zentzugabetzat» jo du ostalaritzan eta merkataritzan langabe kopurua handitu izana festa sasoia denean eta turismoa errekorrak hausten ari denean. Kaleratzeak ikertzeko eskatu dio Lan Ikuskaritzari.

Langabezia tasa, %10

Langabeziari dagokionez, uztailean baino 2.496 langabe gehiago zenbatu dituzte Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. 2017az geroztik, abuztuan bi eta hiru mila langabe artean gehitzen dira zerrendetara.

Guztira, 137.822 langile ageri dira langabe gisa erregistratuta enplegu bulegoetan, iazko abuztuan baino 6.897 gutxiago.

Azken hilabetean lurralde guztietan handitu da langabe kopurua, baina batez ere Bizkaian (+1.005) eta Gipuzkoan (+920). Araban ere asko handitu da (+558), baina ezer gutxi Nafarroan (+13). Azken datu hori baliatu du Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako eta Enpleguko kontseilariak abuztuko datuen interpretazio «positiboa» egiteko eta enplegua «egonkor» dagoela esateko. Haren iritziz, azken lan erreformaren eta «Nafarroako Gobernuaren azken urteetako politiken» ondorio dira datuak.

Langabezia tasa %10era itzuli da, baina askoz handiagoa da emakumeen artean (%12,4) gizonen artean baino (%7,9).

1,3 milioi baino gutxiago

Afiliazioari dagokionez, galera ohi bezain ikusgarria da: batez beste 13.043 kotizatzaile gutxiago izan ditu Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian. Iazko antzeko kopurua da, orduan 13.621 kotizatzaile galdu baitzituen Gizarte Segurantzak hilabete horretan.

Ohikoa da udan zehar hezkuntzan galdutako lanpostuak irailean eta urrian berreskuratzea, eta horrek beste zerbait ekartzen du: langabezia saria eskuratzen dutenen kopuruak behera egitea. Ekainetik uztailera, salto egiten du langabezia sari arrunta jasotzen dutenen kopuruak —aurten, %25etik %31era—, baina berriro erortzen da urrian.


Summary: Aragones ANCren Diadako manifestazioan izango da. Inbestidura dela eta, Espainiako Estatuari presio egitera bideratu dutela argudiatu du Kataluniako presidenteak. Europako Parlamentuan bildu dira gaur Yolanda Diaz eta Carles Puigdemont, eta «gatazka politikoa desblokeatu ahal izateko irtenbide demokratiko guztiak aztertzea» adostu dute.

Pere Aragones Kataluniako presidenteak TV3 telebistan jakinarazi duenez, ANCk Diadarako deitu duen manifestazioan parte hartzeko asmoa du. Iaz ez zen manifestazio horretan izan, «alderdi politikoen kontrakoa» zelako, eta «ez Espainiako Estatuaren aurkakoa». Kataluniako telebistan egin dioten elkarrizketan, Aragonesek argudiatu du aurten deialdiak bestelako norabide bat duela: «Uste dut aurten, inbestidura dela-eta, Espainiako Gobernuari presio egitera bideratu dutela, gure helburua zein den oroitaraziz: herrialdearen independentzia».

Aragonesek gaineratu du ERCk ez duela bere jokabidea aldatu azken urte honetan: «Lau urtez estatuaren aurrean bakarrik egon eta gero, pozten nau [Junts] batzea. Zenbat eta gehiago izan, orduan eta indar handiagoa egin ahal izango dugu. Esan du, batzeaz gain, negoziatzeko gaitasuna areagotu egingo litzatekeela Kataluniako bi indar independentista nagusiak koordinatuko balira.

Diada Kataluniako aberriaren eguna Irailaren 11n ospatzen da, eta ANCren manifestazioa Bartzelonan egingo da. Lau zutabek osatuko dute. Justiziaren Hiritik, Proa Eskolatik, Santseko geltokitik eta Ogasuneko egoitzatik abiatuko dira, eta Espainia plazan elkartuko dira.

Manifestaziora deitzeko, ANCk salatu du «porrot» egin duela Espainiarekin elkarrizketa bat izateko saiakerak, eta herritarrak borroka egitera deitu ditu. Gainera, urtearen bigarren seihilekoan Europako Batasuneko presidentetza Espainiak izango duela baliatuz, auzia Europara eraman nahi du. «Garbi utzi nahi dugu hemen ez dela ezer amaitu: [2017ko] Urriaren 1ean bozkatu genuen independentzia nahi dugu».

Deialdian, ordea, alderdi independentistak ere gogoan izan ditu ANCk, eta Espainiarekin azken bi urteetan izandako negoziazioak ere jomugan izan ditu, hitzetatik ekintzetara pasatzeko garaia dela esanez. «Alderdi independentistak ez direla ezer egiten ari ere salatzen dugu. Elkarrizketa mahaiak ez du ezertarako balio izan, eta berehala ekin behar da. Autonomismoaren amaiera eta independentziara eramango gaituen azken erasoaren hasiera exijitzen dugu.

Madrildik Bruselara, eta Kataluniara bueltan

Duela sei urte Kataluniatik Bruselara ihes egin zuenetik lehen aldiz, Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemontekin bildu da gaur Espainiako Gobernuko ministro bat. Jardungo presidenteorde eta Lan ministro Yolanda Diaz elkartu da harekin, europarlamentuan (Brusela). Hiru orduko bilkuraren ostean, prentsa ohar bateratu bat zabaldu dute. Besteak beste, bi aldeek adostu dute «gatazka politikoa desblokeatu ahal izateko irtenbide demokratiko guztiak aztertzea». Han izan dira En Comu-Podemeko buru Jaume Asens eta eurodiputatu Antoni Comin ere.

Xehetasun askorik eman gabe, Sumarreko liderra «pozik» agertu da Puigdemontekin izandako elkarrizketaren ondoren. Are, ziurtatu du lehena izan arren, gaurkoa ez dela izango Kataluniako presidente ohiarekin elkartuko den azken aldia. Izan ere, prentsa oharrean adierazitakoaren arabera, zerbait komuna badute Sumarrek eta JxCk: «Politika elkarrizketaren eta printzipio demokratikoen bidez egin behar delako uste osoa».

Halere, ez Diazek, ez Puigdemontek ez dituzte zehaztu zein izango liratekeen gatazka desblokea ditzaketen «irtenbide demokratiko» horiek. Independentistek aurreratu dituzte zenbait eskakizun, hala nola Kataluniaren independentziaren inguruko erreferendum bat egitea eta amnistia aitortzea 2017ko erreferendumean parte hartu zuten eta ondorioz atxilotutakoei. Edonola ere, argi adierazi du Diazek: Sumarren izenean egin zuen bisita, eta, beraz, bileran hitz egindakoak «ez du inolako loturarik Sanchezen gobernuarekin».

Diazek esandakoa berretsi du PSOEk. Atzo gauean izan zuten Bruselako hitzorduaren berri, bilera egin baino ordu gutxi lehenago. Halere, «irtenbide demokratiko» posible horiek aipatu ditu Sanchezek goizean Madrilgo Ateneoan egindako konferentzian. Jardungo presidenteak esan du «ateak irekiak» dituela 2017ko erreferendumaren harira auzipetutakoen «amnistia» bat edo «zigorren arintze bat» onartzeko. Neurri horiek «erabat konstituzionalak» badira, betiere. «Ezin ditugu iraganeko hutsak egin berriro. Politikaren abagunea da: lehengoa atzean uzteko, lehengo hutsegiteetatik ikasteko eta elkarbizitzan oinarritutako etorkizun bati begira jartzeko abagunea». Hain justu, Puigdemontek bihar aurkeztuko ditu JxCk Sanchezen inbestiduraren alde egiteko baldintzak.


Summary: Ukrainako Defentsa ministroak dimisioa eman du. Zelenskik Reznikov kargugabetzeko asmoa zuen, iritzita «ikuspegi berri bat» behar duela ministerioak. Errusiak Ukrainako portu bati eraso egin dio, bigarren egunez jarraian.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atzo iragarri zuenez, Oleksii Reznikov Defentsa ministroa kargugabetzea proposatzeko asmoa zuen herrialdeko parlamentuan, eta Reznikovek berak eman du dimisioa, X sare sozialaren bidez jakinarazi duenez. «Ohore bat izan da azkeneko 22 hilabeteetan, Ukrainaren historia modernoko aldirik gogorrenean, ukrainar herria zerbitzatzea eta Ukrainako armadarentzat lan egitea». Ukrainako presidenteak argudiatu du ministerioak «ikuspegi berri bat» eta gizartearekin zein militarrekin erlazionatzeko «beste formatu batzuk» behar dituela. Rustem Umerov proposatu dute Reznikoven lekua hartzeko. Krimeakoa da, musulmana, eta jatorri tartariarra du. Aldaketa iritsi da, hain justu, Ukraina gerra frontean kontraerasoan ari denean.

Ez Zelenskiren jarrerak, ez Reznikoven erabakiak inor ez du ezustean harrapatu. Izan ere, aurreko urtarrilean jopuntuan egon zen ministroa, ministerioan gertatutako ustelkeria kasuen berri eman zutelako herrialdeko hedabideek. Presidenteak zenbait goi kargudun kanporatu zituen orduan, eta Reznikov ere kaleratua izateko zorian egon zen. Prentsa agerraldi batean azpimarratu zuen karguari uko egingo ziola Zelenskik hala eskatuz gero. Zortzi hilabete geroago hartu du erabakia, estatuburuak bultzatuta. 2020ko martxotik egon da kabinetean. Aurrena, Behin-behinean Okupatutako Lurraldeak Lehengoratzeko Ministerioko lehen ministrordea eta ministroa izan zen, eta, 2021eko azarotik, Defentsa ministroa izan da.

Eta gerrari berari dagokionez, Errusiako indarrek bigarren egunez jarraian bonbardatu dituzte Ukraina ekialdeko portuak. Atzo goizaldean, Renikoari eraso zioten, eta gaur, Izmailgoari; 40 bat kilometroko distantzia dago bien artean. Bi portu horietatik abiatuta, zerealak esportatu ohi ditu Ukrainak. Moskuk atzo argitu zuen Ukrainako armadaren erregai biltegiak zituela helburu erasoak.

Danubio ibaiaren bidez, Errumaniarekin muga egiten dute bai Renik, baita Izmailek ere, eta, Ukrainako Atzerri ministro Oleg Nikolenkok Facebooken idatzi duenez, droneetako batzuk Errumanian erori eta lehertu dira. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kidea da Errumania. Hango Defentsa Ministerioak, ordea, Kievek esandakoa gezurtatu du, adierazpen instituzional baten bidez. Ukrinform hedabideak Ukrainako iturri militarrak aipatuz kaleratu duen informazioaren arabera, gaur hamazazpi drone erorarazi dituzte aireko defentsa sistemek; Errusiak jaurtitako beste drone batzuek, ordea, beren helburuak jo dituzte.

Errusiak ugaritu egin ditu portuetako azpiegituren aurkako erasoak, joan den uztailean zerealen garraiorako ituna bertan behera uztea erabaki zuenetik. Moskuk eta Kievek sinatu zuten iazko uztailean, NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Turkiaren bitartekaritzarekin. Besteak beste, horri buruz hitz egiteko batzartu dira gaur Sotxin (Errusia), hain zuzen, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea eta Vladimir Putin Errusiakoa. Aurrenekoak aktibatu egin nahi du atzera, eta azken asteetan horretarako lanean aritu da. Batzarraren ondoren egin duten agerraldi bateratuan esan du uste duela laster irtenbide bat topatu ahal izango dutela akordioa, berriro, martxan jartzeko. Hori bai, eskatu dio Kievi «baretu» dezala auzi horretan Errusiarekiko duen jarrera.

Kremlinek indargabetu egin zuen ituna, ordea, iritzita ez direla bere eskariak aintzat hartzen. Izan ere, salatu izan du Mendebaldeak ezarri dizkion zigor ekonomikoek kalte egiten dietela beren nekazaritza esportazioei. Itunari eusteko, neurri horiek kentzea exijitzen du. Eta Putinek hori bera berretsi du, gaur, bileraren ondoren. Akordioari esker, 32 milioi tona labore ale eta ongarri esportatu ahal izan dituzte Itsaso Beltzetik azkeneko urtean.

Hegoafrikak, gezurtatuz

Hegoafrikako Gobernuak agindutako ikerketa independente batek ondorioztatu du ezin dela frogatu Hegoafrikak Errusiari armak eman dizkionik, eta, hala, AEBek Hegoafrikan duten enbaxadoreak joan den maiatzean esandakoa gezurtatu. «Gure herrialdearen kontrako akusazioek kalte egin diote gure monetari, gure ekonomiari eta munduan dugun posizioari», nabarmendu zuen Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak, atzo egindako adierazpen instituzional batean.

Bestalde, Ukrainako gerran giza eskubideak urratzen ote dituzten ikertzeko asmoz NBE Nazio Batuen Erakundeak eratutako misioaren arabera, dokumentatu dituzten «abusuetako asko» gerra krimenak izan daitezke; are, gizateriaren aurkako krimenak, baieztatuak baldin badira. Hori jakinarazi du, gaur, Kieven, batzordearen buru Erik Mosek, misioak Ukrainara egindako hirugarren bidaiaren berri emateko egindako prentsa agerraldian.

Frogatu ahal izan dute berriro ere gerraren testuinguruan izan direla, besteak beste, erailketak, legez kanpoko atxiloketak, torturak eta sexu indarkeria. Hain zuzen, Mosek nabarmendu du gizateriaren kontrako krimentzat har daitezkeela nola militarrei hala zibilei egindako torturak —gertatutakoak NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoak direla adierazi izan du batzordeak—, «okupazio indarrek», hau da, Errusiakoek guda zelaian egindako «izugarrikeriak», baita energia azpiegituren aurka modu sistematikoan egindako erasoak ere.

Mosek —esaterako, Ruandarako Nazioarteko Auzitegiko eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiko magistratua izan zen—, Pablo de Greiff giza eskubideen aldeko ekintzaile kolonbiarrak eta Vrinda Grovr abokatu indiarrak osatu dute batzordea, eta ondorioak NBEren Batzar Nagusian aurkeztuko dituzte, urrian. Iazko otsailean Errusiak Ukraina inbaditu hasi eta gutxira abiatu zuten misioa, eta horren arduradunek gomendatu izan diote Kievi neurriak har ditzala biktimei laguntza ematean erantzuna «bateratzaileagoa» izan dadin.


Summary: Semilla behin-behinean legez kanpo uzteko erabakia bertan behera utzi dute. Guatemalako presidente hautatuak alderdia berreskuratu du, «estatu kolpe» saiakera bat salatu eta gutxira. Hauteskunde Batzorde Gorenaren aginduak prozesu elektorala amaitu arte iraungo du, urriaren 31ra arte.

Guatemalako hauteskunde orokorren ondorena geroz eta korapilatsuagoa bilakatzen ari da; batez ere, erabaki judizialen ondorioz. Bernardo Arevalo presidente hautatuak «estatu kolpe» saiakera bat salatu eta gutxira, Hauteskunde Batzorde Gorenak atzo jakinarazi zuen bertan behera utzi duela Arevaloren alderdia, Semilla Mugimendua, behin-behinean legez kanpo uzteko erabakia. Eta estatuko hiru botereei —legegileari, exekutiboari eta judizialari— zera eskatu zien: «Hautetsontzietan adierazitako herriaren nahia errespetatzeko». Semilla, hortaz, alderdi politiko bat da oraindik ere.

Hauteskunde Batzorde Goreneko organo batek, Herritarren Erregistroak, joan den aste hasieran hartu zuen Arevaloren indarraren kontrako erabakia, Fredy Orellana epaileak uztailaren 12an emandako agindu judizial bati erantzunez, alderdiak ustez 2017. eta 2018. urteen artean jasotako sinadura faltsuen aferarengatik. Hain justu, iragan abuztu amaieran egindako hauteskunde orokorren emaitzak ontzat jo ostean etorri zen erabaki hori; hauteskunde horietan Arevalok jaso zuen babesik handiena, botoen %60,9 bilduta.

Semillaren hautagaiaren garaipena aldaketa baten lehen pausoa izan da, Guatemalak presidente kontserbadoreak eta eskuindarrak izan baititu 1986an demokrazia ezarri zutenetik. Berritasun horrek kontrako jarrerak eragin ditu sektore batzuetan, eta Arevaloren garaipena deuseztatzeko saiakerak ere bai; kasurako, Sandra Torres presidentegai eskuindarrak oraindik ez duela lehiakidearen garaipena onartu —botoen %39,1 jaso zituen hark—.

Presidente hautatuarentzat —datorren urtarrilaren 14an hartuko du kargu hori—, «justizia bermatu behar duten erakundeetatik estatu kolpe bat» sustatzen ari dira, joan den ostiralean egindako agerraldi batean salatu zuenez. Izen-abizenak ere aipatu zituen: tartean, Consuela Porras fiskal nagusia —hark eskatu zuen Semilla legez kanpo uzteko—, Orellana epailea eta Kongresuko Zuzendaritza Taldea, «beste eragile ustel eta antidemokratikoekin» batera. Arevaloren arabera, horiek guztiek «ordena konstituzionala hautsi» nahi dute, eta horregatik deitu zituen herritarrak manifestazio baketsu bat egitera —iragan larunbatean atera ziren kalera milaka lagun—.

Talde parlamentarioaren afera

Orain, Hauteskunde Batzorde Goreneko bost epaileek harturiko erabakiaren ondorioz, Semillaren behin-behineko legez kanporatzea etenda dago datorren urriaren 31ra arte, hauteskunde prozesua amaitzen den arte. Eta ikusteko dago, gainera, zer gertatuko den alderdiaren Kongresuko diputatuekin ere, talde parlamentarioa osatzea eragotzi baitzieten, eta independente gisa jo baitzituzten. Parlamentuko Zuzendaritza Taldeak Afera Juridikoen Zuzendaritzara bidali du jada kasua, eta, printzipioz, horrek jakinaraziko du zein izan behar den hurrengo pausoa.

Luzera begira, hortaz, ikusteko dago zer gertatuko den Semillaren legez kanporatzearekin; batez ere, urriaren 31tik aurrera. Hauteskunde Batzorde Goreneko epaileek ez zuten iritzirik eman Herritarren Erregistroak harturiko erabakiaz, eta, beraz, horrek agerian utzi du, Guatemalako hainbat analistak hango hedabideetan azaldu dutenez, ez dagoela irizpideei buruzko adostasunik magistratuen artean.


Summary: Kattalin Elizalde kolegioa estreinatu dute Senperen. Ipar Euskal Herriko ikasleek eskola sartzea izan dute egun. Senpereko Kattalina Elizalde kolegio bukatu berriak lehen aldiz harrera egin die ikasleei. Martxan da, beraz, Seaskaren bosgarren kolegioa.

Uda honetan egoitzak zuen itxura ikusita, sinesgaitza zen sartzea gaur eginen zutela sinestea. Alta, hitza ez dute jan, eta Senpere (Lapurdi) aldeko 82 ikasleri harrera egitea lortu dute, iragarritako egunean. Gaur izan dute eskola sartzea Ipar Euskal Herriko ikasleek, eta Kattalin Elizalde kolegioko ikasleentzat berezia izan da: ikastetxea doi-doi finitua da, eta parte handi batean obrek segitzen dute oraindik. Halere, klaseak eman ahal izateko baliabide nahikoa badute, eta jangela ere bai.

Senpereko, Sarako, Azkaineko, Zuraideko, Basusariko, Arrangoitzeko, Ahetzeko, Arbonako (Lapurdi) eta Zugarramurdiko (Nafarroa) ikasleak izanen dira; hain zuzen, Kanboko Xalbador eta Ziburuko Piarres Larzabal kolegioek gainezka egin dute azken urteetan, eta Seaskak beharrezkoa zuen ikastetxe berri bat: bosgarrena izanen da. Seigarren eta bosgarren mailetako ikasleak hartuko dituzte, oraingoz, eta, urtez urte, kolegioko lau mailatako ikasleak hartzera helduko dira.

Iñaki Lekuona kolegioko historia irakasle eta zuzendariak estreinatu du ikastetxea goizean, eta ongietorria eman die gazteei. «Kolegiora ikastera heldu zarete, partikularki euskaraz ikastera. Zuen gurasoek eman dizueten altxorra da hizkuntza, eta zaindu behar duzuena», erran die.

Ikasturtea hasteko, gero, Kattalin Elizalderi buruzko azalpenak izan dituzte ikasleek. Urtero irrikaz itxoiten duten momentua ere heldu da. Banaka deitu dituzte irakasle arduradunek, klaseak osatzeko. Eta urteroko patua arraberritu da: batzuk kontent lagunekin direlako; besteak urduri, lagunak beste gelan izanen baitituzte.

Prestaketa lanak

Armelle Etxenike euskara irakaslea izanen da Senperen, eta iaztik lanean ibili da gainerako irakasleekin batean kolegio berriko proiektua abiatzeko. Harentzat ere sartze «berezia» izan dela aitortu du, «talde berria» baita harentzat. Baina pozik da proiektua gauzatu delako. Ikasle gutirekin baldintza «bikainak» dituela uste du, eta kurtsoak emateko «atseginago» izanen zaio. Gainera, leku berria izanda, behar bezalako baliabideak izanen dituztela erran du. Berritasun horren seinale da, erraterako, kolegio barneko usaina. Tindu usaina dute oraino paretek.

Erraterako, iragan ostiralean bukatu zituzten prestaketa lanak. Ateak ireki baino bi egun lehenago, alegia. Anne Pagola kolegioko gurasoa da, eta bulegoko kidea. «Emeki gauza guziak plantan ezarri ditugu. Guk ere hasieran zalantzak bagenituen, obrak berantago hasi zirelako. Baina fite sinetsi dugu, eta zuzendariaren baikortasunari esker ere gauzak aitzinarazi ditugu». Lekuonak baieztatu du beti gauzak «baikorki» ikusi dituela. «Proiektu hau hasi zenetik baziren dudak eta zalantzak, baina inguruko gurasoek ere horretan sinesten laguntzen dute. Izpiritu kolektibo eta kooperatibo ikaragarria bada Seaskan, eta proiektu honen inguruan, azken 50 urteetan Seaskak erakutsi duen hori berriz ere ikusi dugu».

Kasik dena ongi abiatua bada ere, azken arazo batzuk konpontzeko lanetan ari dira denak. Izan ere, kolegiora iristeko autobusen zerbitzua biziki eskasa dela salatu dute gurasoek. Kasurako, goizean, Azkainetik pasatu beharra zen autobusa ez da pasatu. Arazo hori gelditzen zaie konpontzeko, eta Pagolak eta Lekuonak batez ere gurasoen zailtasunak izan dituzte gogoan.

Yannick Odeau seigarren mailako mutil baten aita da, eta arazo horiek «pixkanaka» konponduko direla uste du. Haren kasua berezia da, gainera, seme gehiena Ziburuko Piarres Larzabal kolegioan baitute —laugarren mailan da, eta Senperen ez da oraino laugarrenik—, eta ume gazteena Sarako ikastolan. Hala eta guztiz ere, uste du Senpereko kolegioan «baldintza onak» izateko adi jarraituko dutela. «Hizkuntza guztietan ikasirik ere inportantea da ez ikasle gehiegi izatea gela bakoitzeko, irakasleak ere baldintza onetan aritu ahal izateko».

Kattalin Elizalde gogoan

Eguna hasteko, ikasleei, Kattalin Elizalderi buruzko klase bat eman diete, «emazte garrantzitsua» izan baita. Izan ere, hari buruzko informazioak urriak izanda ere, haren izena ezarri diote ikastetxeari. Senperekoa zen Elizalde, eta sorgin ehizaren garaian, atxilotu zituzten lehenetarikoa izan zen. Gisa bateko boterea zukeen hark, eta Senpereko gaztelutik Mutrikura (Gipuzkoa) ihes egitea lortu zuen. Pierre de Lancre inkisidoreak agindu zion Gaztela Aragoiko erresumari «Frantziara» itzultzeko sorgina zelakoan. «1609ko euroagindua», nolabait, Lekuonak azaldu duenez.

Historian garrantzia izan duten baina arrunt ezezagunak diren emazteen ohoratzeko keinu bat da, bestalde. «Sinbolo anitz biltzen ditu emazte horrek, eta hura berreskuratzea erabaki dugu, historian zehar desagerraraziak izan diren emazte gehiegi baita», erran du.


Summary: Konbentzio konstituzionala Espainiako Gorte Nagusietan planteatzearen alde dago Urkullu. Zehaztu du Espainiako Gobernua premiatuko duela konbentzioa deitzera. Alderdi politikoek nahiz autonomia erkidegoek parte hartzea «ezinbestekoa» dela dio.

«Konbentzio konstituzional bat» eskatu zuen joan den astean Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Gaur Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean adierazi du proposamen hori «Espainiako Gorte Nagusietan plantea litekeela». Zehazki, proposatzen duena da premiatzea Espainiako Gobernua konbentzioa deitzera parlamentuko ekinaldi baten bidez.

Ikusi gehiago: Konstituzioaren beste interpretazio bat adostu dadin nahi du Urkulluk

Urkullurentzat «zeharo ezinbestekoa» da alderdi politiko nahiz autonomia erkidego guztiek parte hartzea. «Autonomia erkidego historiko bateko lehendakari gisa, desiragarria litzateke, bide hori hartuz gero, hausnarketa horretan parte hartu ahal izatea; alderdi politikoei ez ezik, logikoa denez, horiei ere bai baitagokie etorkizuneko ibilbidea zehaztea», borobildu du.

Konbentzio konstituzionalean PP nahiz Junts alderdiak «sartzen» direla erran du lehendakariak, eta Alberto Nuñez Feijoori planteatu ziola «konbentzio konstituzionalaren auzia». «Desiragarria litzateke alderdi politiko guztiek parte hartzea, baita PPk ere, jakina; izan ere, konbentzio konstituzional horretatik aterako litzatekeen ondorioetako bat [Espainiako] Konstituzioa erreformatzeko beharra izango balitz, beharrezkoa izango litzateke PPren parte hartzea», zehaztu du.

Izan ere, konbentzio konstituzionalaren bidez estaturik gabeko nazioen etorkizuna izanen dute hizpide; beraz, funtsean, «elkarrizketarako bide bat da». Zehazki, adierazi du planteatzen dela espazio bat non posible den uztartzea «elkarrizketa barea, hausnarketa partekatua eta akordio itundu bat».

Hauteskundeen data

Hauteskundeak ere hizpide izan ditu Urkulluk elkarrizketan. Adierazi du ez duela «ezer baztertzen» horien deialdirako, eta bere helburua dela «legegintzaldiaren azken txanpari ekitea bederatzi hilabeteko ikasturtea balitz bezala». Horrez gain, adierazi du oraindik ez dela garaia zehazteko berriro hautagai izango den ala ez; dena den, «ilusioa osorik» duela erran du.


Summary: Carme Junyent hizkuntzalari katalana hil da. Hizkuntza gutxituen ikerketan eta katalanaren aldeko borrokan nabarmendu zen. Atzo hil zen, 68 urterekin.

Batez ere, hizkuntza gutxituen arloan nabarmendu zen Carme Junyent hizkuntzalari katalana, baina Katalunian bizi diren etorkinen mintzairen arloan eta hizkuntzen antropologian ere lan handia egin zuen. Azken egunera arte borrokatu zuen lengoaia gutxituetako hiztunen eskubideen alde.

Masquefa herrian (Katalunia) jaio zen, 1955an. Filologia ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitatean, eta Alemanian zein Estatu Batuetan osatu zuen formakuntza. Etxera itzulita, Afrikako hizkuntzen inguruko doktorego tesia egin zuen, eta, ordutik, bizitza guztia eman zuen hizkuntza gutxituen arloko ikerketan. 1990eko hamarkadan Hizkuntza Mehatxatuen Ikerketarako Taldea sortu zuen beste zenbaitekin batera Bartzelonako Unibertsitatean.

Transmisioa eta eleaniztasuna nabarmentzen zituen hizkuntza gutxituen iraupenerako tresna gisa. Horrela adierazi zion BERRIAri 2011n egindako elkarrizketa batean: «Gezurra da gizarte elebakarrek bizirik irauteko aukera handiagoa dutela eleaniztunek baino. Bunker moduan jokatzen duten gizarteak izan ohi dira ahulenak kanpoko mehatxuak gertatuz gero. Gizarte eleaniztunek, berriz, hobeto eusten diete kanpoko mehatxuei, eta bizirik irautea lortzen dute.». Gainera, hizkuntza politikak «garrantzitsuak» direla uste zuen arren, garbi zuen politikek ez dutela bermatzen hizkuntzen biziraupena: «Ez dut hizkuntzarik ezagutzen hizkuntza politikei esker bizirik irautea lortu duenik. Hizkuntza batek iraungo badu, hiztunek erabiltzen dutelako izango da».

Beste elkarrizketa batean azaldu zuen mintzairak «akabatzen» direla hiztunak beren hizkuntza ez erabiltzeko «estututa». Junyentek azken egunera arte jardun du katalanaren alde borrokan. Katalanez artatua izateko eskubidea defendatu zuen bere bizitzako azken egunetan. Hil ostean argitaratzeko artikulu bat idatzi zuen, Morir-se en català (Katalanez hiltzea). Artikulu horrekin administrazioari gogorarazi nahi zion katalanek eskubidea dutela beren hizkuntza mintzatuz hiltzeko, eta badagoela horretan zer hobetu.

Bere azken egunetan mediku eta erizainekin izandako gorabeherak kontatzen ditu artikuluan. Mediku batek, gaztelaniaz artatua izateko arazorik ote zuen galdetuta, honela erantzun zion: «Nire arazoa da bizitza osoan borrokatu naizela jendea katalanez hil ahal izateko. Orain, niri egokitu zaidanean, kontsekuentea izan behar dut». Gainera, nabarmendu zuen ezin garrantzitsuagoa dela hizkuntza medikuntzan: «Nire ustez, medikuntzako profesionalek, eta bereziki haien hezitzaileek, argi izan beharko lukete hizkuntza tratamenduaren parte dela. Jakina, Estatu Batuetan eta Alemanian hitz eginez gero, ez dugu espero katalanez artatuko gaituztenik. Baina gure etxean espero dezakegun gutxienekoa da».


Summary: Herrialdeka, bi domina euskal sokatiralarientzat. Amaitu da Surseen Lur Gaineko Munduko Sokatira Txapelketa, azken urteotako jendetsuena. Euskal selekzioak zilarrezko bi domina lortu ditu; azkena, igandean, 580 kilotako mistoan.

Ez da Lur Gaineko Munduko Txapelketarik onena herrialdekoa euskal sokatiralariena. Urrearen pauso bakarrera geratu ziren larunbatean gizonezkoen pisu txikian (560 kilo), eta igandean kategoria mistoan. 23 urtez azpiko neskak podiumaren pauso bakarrera geratu ziren, baina Ingalaterrak irabazi zien hirugarren posturako lehia. Beraz, herrialde arteko txapelketan zilarrezko bi domina eskuratu ditu euskal selekzioak. Taldeen artekoan, berriz, lau domina osotara, zilarrezko eta brontzezko bina, Gaztedik eta Goiherri-Abadiñok lortuta.

Bi herrialde gailendu dira aurtengo txapelketan: Taiwan emakumezkoen mailan eta Suitza gizonezkoetan. Etxekoek antolakuntzan egindako lanaren uzta jaso dute. Taldeen arteko txapelketan etxeko 26 talde aritu ziren, eta herrialdeen artekoan talde bakoitzeko sokatiralaririk onenekin eratu zuten selekzioa. Aurten besteak baino koska bat gorago egon dira suitzarrak, lan handia egin duten seinale. Harmailen babesa ere izan dute. Larunbatean eta igandean 6.000 zaletik gora bertaratu ziren. Giro bikaina sortzeaz gain, etxeko taldeen motibazioa zein epaileekiko presioa eragin dute harmailen oihu eta joareen burrunbak. Sokatiraren meka da Suitza, erreferentzia kirol mailan zein zaleen artean. Euskal sokatirak badu non begiratu.

Chinese Taipei izenpean lehiatzen den Taiwango taldea erreferentzia da goma gainean. Urte gutxi daramatzate lur gainean, eta jada nagusi dira emakumezkoen kategoria guztietan. Suitzako talderik indartsuenei urrea kentzea lortu dute txapelketan izan diren tiraldirik gogorrenetan. Urte luzez euskal sokatira izan da haien erreferentzia, asko ikasi dute, eta abegi handia diote Euskal Herriko sokatirari.

Beste herrialde indartsu batzuk saririk gabe geratu dira; Irlanda, Ingalaterra, Eskozia, Ipar Irlanda, Herbehereak eta Alemania esku hutsik itzuli dira etxera. Kategoria mistoan Suedia gailendu da. Euskal selekzioaren aurka irabazi zuen finala igandean, nagusitasunez.

Zapore gazi-gozoa

Euskal selekzioak pisu txikietara egin zuen apustu, ezinezkoa baita maila guztietan ehuneko ehun lehiatzea. Lau eguneko nekeak eragin handia dauka, eta sokatiralari batzuek aitortu dute azken urteotako pasadarik handiena hartu dutela. Azken tiraldietan eskuetako zauriak esparatrapuz babestuta lehiatu behar izan dira asko. Eskuetako mina mahukarekin babesteagatik arau haustea adierazi zion epaileak Jose Antonio Goirigolzarri Orue Litri-ri (Gatika, Bizkaia, 1960). Euskal ordezkaritzako beteranoena da Gaztedikoa; 63 urte dituela lehiatu da Suitzan, eta zilarrezko hiru domina ekarri ditu etxera. Euskal eta nazioarteko sokatiraren erreferentzia maitatua da bizkaitarra. Duela ia 50 urte hasi zen sokatiran, eta munduko txapelketetan 1988tik ari da. Urrezko domina gertu izan duen arren, txapelketa ongi baloratu du: «Beti nahi dugu gehiago, baina munduko txapelketa batean zilarra lortzea oso zaila da». Hala ere, zapore gazi-gozoa utzi die emaitzak sokatiralari askori. Sakrifizio handia dakar munduko txapelketa prestatzeak; entrenamendu asko eta oso gogorrak, pisua galdu beharraren komeriak, dirua… eta urrearen pauso bakarrera geratu dira.

Hala ere, Litriren esanetan «zaila» punta-puntan egotea:«Euskal Herrian hiru talde baino ez gara aritzen lur gainean. Etxeko txapelketek ez digute balio nazioartean dagoen mailari neurria hartzeko, eta ezjakintasunez goaz beti munduko txapelketetara. Maila honetan jarraitu nahi badugu sokatirari bultzada eman behar diogu Euskal Herrian. Talde gehiago behar ditugu, eta gazte gehiago», dio sokatiralari beteranoak. «Erreleboa behar da, gu laguntzeko prest gaude, baina gazteak batzen ez badira, akabo», gaineratu du. Balio beza Suitzako irakaspenak sokatiralari beteranoaren aldarriari heltzeko.


Summary: Euskara ikasteko «bidelaguna» izango dela adierazi du AEK-k. 2023-2024ko ikasturterako matrikulazioa zabaldu du AEK-k. Azaldu dutenez, 16 eta 18 urte bitartekoentzat C1 maila prestatzeko diru laguntza berri bat egongo da aurten.

AEK-k martxan jarri du 2023-2024ko ikasturterako matrikulazio kanpaina. Agerraldia egin dute gaur Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzan, eta bertan izan da Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusia, AEK-ko beste hainbat kiderekin batera: «Herritarrei gogorarazi nahi diegu AEKn bidelaguna aurkituko dutela euskara ikasteko». Euskara hurbil, zu urrun heltzeko lelopean, herritarrak gonbidatu dituzte «euskara ikastera, euskara maila hobetzera eta euskara erabiltzen jarraitzera». Jada AEKren edozein euskaltegian eman daiteke izena.

Iribarrenek gogoratu duenez, AEK-k ehun herritan baino gehiagotan ditu euskaltegiak. «Horien bidez, beste hamaika herritara iristen gara, baita euskara ikasi nahi duten enpresetara eta elkarteetara ere», gehitu du. Bilboko euskaltegiak izan ditu hizpide. Izan ere, Bizkaiko hiriburuan zazpi euskaltegi dituzte eta Zazpikaleetan dagoen Lizardi AEKren egoitzak 40 urte beteko ditu aurten. «Izango duzue horren berri ikasturtean zehar».

Euskara ikasteko aukera ugari eskainiko dituzte; besteak beste, aurrez aurreko taldeak, autoikaskuntza eta eredu konbinatua (aurrez aurreko eskolak eta lan ez presentziala uztartzen dituen sistemak). Online ikastaroak ere egongo dira: «Horien bidez, herritarra dagoen txokoraino heltzen gara». Kolektibo zehatzei begirako xedearen araberako eskaintza ere egongo da. Eta Foruko barnetegia (Bizkaia) urte osoan zehar egongo da zabalik. Aukera guztietan, irakasleak «bidelagun» izango direla nabarmendu du koordinatzaile nagusiak: «Irakasleok zuen ondoan gaude; daukagun onena eskainiko dizuegu zuek euskaraz ikasteko».

Azken ikasturteek erakutsi dute euskaltegien lana «bizi-bizirik» dagoela, Iribarrenek esan duenez. «Euskara ikasi eta hobetu nahi duten herritarren gogoak hortxe dirau». Gaur egun, 12.000 ikasle ditu AEK-k. Eta «zinez» espero dute ikasturte honetan herritar gehiago hurbiltzea. «Ikasleen eta irakasleen ahaleginari esker euskalduntze prozesuan aurrera egin dugu». Iribarrenek herritarrei gogoratu die ikasleek Aizu! aldizkaria jasoko dutela doan hilabetero, eta hainbat aukera eta deskontu izango dituztela.

Diru laguntza gehiago

Iribarrenek azpimarratu du erakundeek, udalek, aldundiek, mankomunitateek eta administrazio nagusiek diru laguntzak eman dituztela. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, B2 mailara arteko prozesua doakoa da, maila euskaltegian nahiz deialdi ofizialetan lortuz gero. Iaztik, gainera, 30 urtetik beherakoentzat C1 mailara arteko prozesua doakoa da, maila egiaztatuz gero. Are gehiago, 16 eta 18 urte bitartekoentzat C1 maila prestatzeko diru laguntza berri bat zabaldu da. Nafarroan, bestalde, laguntzak «zertxobait emendatu» dira, eta Iparraldean ere euskara ikasteko «diru saila» ere bada. «Oso garrantzitsua iruditzen zaigu herritarrek aukera horien berri edukitzea, euskarara eta euskaltegietara hurbiltzeko ezinbesteko osagaia direlako».


Summary: Passion for Knowledge zientzia jaialdirako izena emateko epea zabaldu dute. Urriaren 2tik 7ra, Euskal Herriko zein nazioarteko zientzialariak bilduko dituzte; tartean, zortzi Nobel saridun, azken hamarkadetako aurkikuntzarik garrantzitsuenen berri eman dezaten

Donostia International Physics Center (DIPC) ikerketa guneak antolatzen du Passion for Knowledge (jakiteko grina) jaialdia, eta dagoeneko zabaldu du epea hitzaldiak entzuteko izena emateko.

«Etorkizuneko belaunaldien ongizaterako ezinbestekoa da zientzia», antolatzaileen aburuz, eta ideia hori bultzatzeko egiten dute jaialdia, zientzialarien komunitatearen eta gizartearen arteko arrakalan «zubilana» egiteko asmoz.

Hiru urtetik behin egiten dute, eta horri esker koronabirusak eragindako pandemia saihesteko zoriona eduki dute. Izan ere, aurrekoa, 2019. urtean egin zuten, eta ia 12.000 entzule bildu zituen.

Aurtengoa, urriaren 2tik 7ra egingo dute. Donostian hasi zen jaialdia, eta Viktoria Eugenia antzokia izango da, aurten ere, agertoki nagusia. Baina aurreko saioetan harturiko joerari jarraiki, beste hainbat lekutara zabalduko dituzte ekitaldiak, besteak beste Bilboko Euskalduna jauregira.

Zortzi Nobel saridun

Antolatzaileek azken hamarkadetako aurkikuntzarik garrantzitsuenetako protagonistak gonbidatzen dituzte, euren lanaren berri eman dezaten. Nobel saridunak izan ohi dira tartean, eta, aurten, horietako zortzi entzuteko aukera egongo da.

Hizlarien artean daude Jocelyn Bell Burnell astrofisikaria, Jean-Marie Lehn kimikaria (kimika Nobel sariduna 1987an). Pil-pilean dauden gaiak jorratuko dituzte. Esaterako, teknologia kuantikoen inguruan mintzatuko da Innsbruckeko Francesca Ferlaino ikertzailea (Feltrinelli saria jaso zuen 2017an).

Baina fisikaz eta kimikaz harago joan nahi du jaialdiak. Irulegiko Eskuaren aurkikuntzako protagonistetako bat, Joaquin Gorrotxategi EHUko irakaslea, mintzatuko da.

Hitzaldiez gain, jakintzarekin loturiko beste hainbat ekitaldi egingo dituzte: esaterako, erakusketak, haurrentzako tailerrak, eta topaketak bigarren hezkuntzako ikasleekin.

Gonbidatu zerrenda osoa eta egitarau xehatua ikusteko, eta izena emateko webgune bat eratu dute: p4k.dipc.org.


Summary: Inbertsio funtsek kontrolatuko dute Celsa, epailearen oniritziarekin. Epaileak jabe berriei agindu die lanpostuei eta erabaki zentroei eutsi behar dietela. Altzairutegiak hiru lantoki eta 650 langile ditu Euskal Herrian.

Inbertsio funts eta bankuek Rubiralta familiaren aurkako epaiketa irabazi dute, eta haiek hartuko dute Celsa altzairu multinazionalaren kontrola. Bartzelonako merkataritza arloko epaitegiko 2. salak ebatzi du Celsaren zordun diren banku eta inbertso funtsek haien zorraren zati handi bat akzio bilakatu dezaketela, eta, horrenbestez, enpresaren akziodun nagusi bilakatuko dira. Deutsche Bank bankua eta Goldman Sachs, Anchorage eta Capital Group funtsak dira besteak beste zordun horiek, eta erabaki hori da haien bideragarritasun planaren oinarria. Orain, enpresaren berregituraketa prozesua hasiko dute, eta epaileak «lanpostuei» eta «erabakiguneei» eustera behartu ditu, tartean Euskal Herriko hiru plantak.

Celsa 7.000 langileko enpresa multinazional bat da, eta 650ek Euskal Herriko hiru altzairutegietan dihardute: 329k, Nervaceron (Trapagaran, Bizkaia); 98k, Celsa Atlanticen (Gasteiz) —lehen Laminaciones Arregui zen—; eta 200ek, Celsa Francen (Bokale, Lapurdi). Azken hori da hiruetan oparoena; izan ere, Celsaren datuen arabera, fakturazioaren %9k Bokaleko plantan du jatorria, eta Baionako portuko zama mugimenduaren %40k altzairutegiarekin du zerikusia. Hiruretan ezegonkorrena, aldiz, Gasteizkoa da: 300 langile zituen 2012an.

Azken asteak urduriak izan dira hiru lantokietan, eta korapiloa gaur argitu da: enpresak jabe berriak izango ditu. Celsak 3.500 milioi euroko zorra du pilatua, eta 2020az geroztik ordaintzeke utzi ditu zorraren hainbat epe. Egoera ikusita, epaileak zor hori kapitalizatzeko eskubidea eman die banku eta funtsei. Baina nola? Zor horren zati bat, 1.300 milioi euro inguru, akzio bihurtzeko eskubidea eman die, eta trukean beste zati handi bat amortizatuko dute, horrela enpresaren egoera arinduz. Trukean enpresaren kontrola hartuko dute, akziodunen gehiengoa izango dutelako.

Operazioaren galtzaile handia Rubiralta familia da, enpresaren aurreko jabea, eta hein handi batean enpresaren egoera ekonomiko txarraren erantzulea. Funtsek berregituraketa planta aurkeztu zutenean, helegitea jarri zuten, kontrola gal baitzezaketen, eta ekainean egin zen epaiketa, Bartzelonan. Rubiraltarren argudioa zen funts horiek oso merke erosi zutela zorra, eta gehiago ordaindu behar zutela —enpresak 6.000 milioi euroko balioa duela esan zuten epaitegian—. Eta argudio hori egia zen, Celsak hasieran zorra Espainiako hainbat bankurekin pilatu zuelako eta haiek, bideragarritasuna ezinezkoa zela iritzita, oso merke saldu zietelako 2017an putre funtsei.

Bideragarritasunaren erronka

Funts eta bankuek altzairutegia putzutik ateratzeko erronka dute orain. Zorra asko murriztu ondoren, falta diren 925 milioi euroak ordaintzeko epeak luzatuko dituzte. Xehetasunak Bartzelonako bideragarritasun planean daude, epaitegian aurkeztu zuten planen, hain zuzen. Alvaro Lobato epailearen arabera, funtsen eskaintza zen «aukera bideragarri bakarra», eta agindua eman die jabe berriei: «Beren konpromisoak zorrotz bete behar dituzte, konpainiaren balioa zainduz eta handituz, enpresaren osotasunari eutsiz, lanpostuak mantenduz, eta hori guztia ekonomia osoarentzat hain garrantzitsuak diren erabakigune estrategikoak aldatu gabe».

Horrelako aginduak ohikoak izaten dira: gero etortzen dira bideragarritasuna egia bihurtzeko hartu beharreko erabakiak. Oraingoz, funtsek jakinarazi dute ez dutela erabiliko Espainiako Gobernuak iaz eskainitako 550 milioi euroren erreskatea. SEPIk —Espainiako Industria Partaidetzarako Sozietatea— inoiz eskainitako erreskate handiena izan zen, eta enpresaren erabakigunean Espainian mantentzeko aingura bat. Eusko Jaurlaritzak ere nahiago zuen Rubiralta familiak agintea ez galtzea, behintzat horrela ondorioztatu daiteke Arantza Tapia Ekonomiaren Garapen sailburua haiek deituriko azken akziodunen azken batzarrera joan zenetik. Kutxabank, berriz, uztailean irten zen enpresaren kontrola hartu nahi zuten zordunen taldetik.


Summary: Bilbobusen autobus bati bultzaka, azpian harrapatuta geratu den pertsona bat ateratzeko. Pertsona bat Bilbobusen autobus baten azpian harrapatuta geratu da, eta han zeudenek autobusari bultza egin diote hura handik atera ahal izateko.

Trafiko istripu bat izan da gaur Bilbon, Areatzan. Bilbobusen autobus batek pertsona bat harrapatu du, eta pertsona hori autobus azpian geratu da, ezin atera. Hori ikusirik, han zeudenek zalantzarik ez dute izan, eta berehala hasi dira autobusari bultzaka, azpian zegoena handik ateratzeko.

Istripua 14:00ak jotzear zirenean gertatu da. Haren lekuko izan da Asier Barrenetxea kazetaria. Inguruko eraikin batean zegoen, eta leihora heldu denean ikusi ditu herritarrak bultzaka.

Barrenetxeak BERRIAri azaldu dionez, bi anbulantzia joan dira pertsona hori artatzera. Horietako bat anbulantzia medikalizatu bat zen, baina, azkenean, anbulantzia arruntean eraman dute hura autobus azpitik ateratzea lortu dutenean.

Larrialdi zerbitzuetako langileak, autobusaren azpian harrapatuta geratu den pertsona artatzen. / Asier Barrenetxea


Summary: Altsasun ez dute aurten Ospa Eguna antolatuko. Antolatzaileek ohar batean adierazi dute desmilitarizazioaren aldeko aldarriari eutsiko diotela, «erabateko gaurkotasuna» duelakoan

Sare sozialetan iragarri dute: aurten ez dute Ospa Eguna antolatuko. Urteroko ohiturari jarraikiz, iraileko lehen astean egitekoa zen egitasmoa Altsasun (Nafarroa), baina antolatzaileek ohar batean adierazi dutenez, bertan behera utzi dute. Ez dute argitu erabakiak aurtengo aldiari soilik eraginen dion edo etena behin betikoa izanen den.

Hamar urte luze igaro dira Altsasun lehen Ospa Eguna egin zutenetik. «Umorea, kritika politika eta festa» uztartu nahi izan zituzten antolatzaieek, «desmilitarizazioaren aldarria lau haizetara zabaltzeko». Ordutik, baina, Espainiako Auzitegi Nazionalak eta indar polizialek jomugan izan dute egitasmoa: «Hamaika auzi eta polizia operazio abian jarri zituzten antolatzaileen auka, eta indar erakustaldi bortitzena, zalantzarik gabe, Altsasu auzia deiturikoa [izan zen]», azaldu dute oharrean.

Eginiko ibilbideaz harro azaldu dira Ospa Egunaren antolatzaileak. «Altsasun eta Euskal Herri osoan alde hemendik aldarria agendan kokatu duen eguna izan da Ospa Eguna, erreferentzia handikoa, alegia».

Hain zuzen, egitasmoa bertan behera utziagatik, antolatzaileek ez diete hasierako helburuei uko egin, desmilitarizazioarena «gaurkotasun osoa duen aldarria» dela sinetsita: «Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea ukatua eta zapaldua dirauen bitartean, indar okupatzaileak gure artean izanen ditugu, beraz, orain inoiz baino gehiago, gure herritik alde egitera gonbidatzen ditugu, herri bezala burujabetzara salto eginez».

Debeku hotsak, eskuinetik

Azken urteetan, ozendu egin dira Altsasuko Ospa Eguna debekatzeko eskatzen duten hotsak. Iaz, esate baterako, «mehatxuak, jazarpena eta ilegalizazio saioak» salatu zituzten antolatzaileek. Izan ere, Espainiako alderdi eskuindarrak polemika pizten saiatu ziren manifestazioaren aurreko egunetan. Ekitaldia debekatzeko eskatu zuten PPk eta VOXek. Ciudadanoseko 30 bat lagunek, bestalde, elkarretaratzea egin zuten Altsasuko kuartelaren atarian, Eskerrik asko mezua zuen pankarta eskutan.

UPNk ere gogor kritikatu du Ospa Eguna, eta hura debekatzeko xedez, legea aldatzeko eskatu du behin baino gehiagotan, horrelakoak «gorroto» eta «irain» ekitaldiak direlakoan.


Summary: Jasangarritasuna ardatz hartuta egin nahi du bidea Neikerrek. Ekitaldia egin dute ikerketa eta garapen zentroaren 25. urteurrena ospatzeko. Elikadura jasangarria eta klima aldaketa ditu etorkizuneko erronka nagusiak.

Mende laurdeneko bidea egin du jada Neiker ikerketa eta garapeneko zentroak, eta urteurrena ospatzeko ekitaldia egin dute gaur Arkautiko egoitzan (Araba). Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza alorretan aritzen da erakundea, sektorea berritzen eta garatzen laguntzeko helburuarekin. Ekitaldian izan dira, besteak beste, zenbait agintari eta nekazaritzako elikagaien sektoreko eragile eta ordezkari.

Duela 25 urte jarri zituzten erakundearen oinarriak, lehen sektoreak aurrez aurre dituen erronkei ikerketaren eta berrikuntzaren bidez aterabideak eskaintzeko. Leire Barañanos Neikerreko zuzendari nagusiak adierazi duenez, «begirada luzera begira jarrita» egin du gaur arteko bidea erakundeak, eta sektorearen «lankidetzari» esker lortu du erreferentzia izatea.

Aurrera begira ere bide horretan jarraitu nahi du zentroak, jasangarritasuna ardatz hartuta. Bada, hiru lan ildo nabarmendu ditu zuzendariak: elikadura jasangarria lortzeko bidean lan egitea, klima aldaketak lehen sektorean izan ditzakeen ondorioei aurre hartzea, eta behar berriek eskatzen dituzten soluzio teknologikoak garatzea.

Izan ere, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ohartarazi duenez, elikadura izango da datozen hamarkadetan gizarteak izango duen «erronka nagusietako bat». Sektoreak«aldaketa sakonak» izango dituela adierazi du, eta azpimarratu Neikerren ekarpena «ezinbestekoa» izango dela aldaketa horiei guztiei aurre egiteko: «Funtsezkoa da sektorea soluzioaren parte izatea. Eta izaten ari da. Neikerren aurrerapenei esker, sektorea eraginkorragoa eta iraunkorragoa izango da».


Summary: Bikotekidea zauritu duen gizon bat preso sartu dute. Erasoa irailaren 1an gertatu zen Kanbon, gizonak andreari labana batekin eraso egin zion, eta larriki zauritu. Atzo epaitu zuten Baionan, eta hamar hilabeteko kartzela zigorra ezarri.

Bikotearen Kanboko etxebizitzan gertatu zen erasoa, iragan larunbatean. Gizonak andreari labana batekin eraso egin zion, eta belaunean eta eskuan larriki zauritu zuen. Frantziako Polizia erasoa gertatu eta gero sartu zen etxebizitzara, eta gizona atxilotu zuten berehala. Andreak auzoen etxebizitzan babestu zuen bere burua. Atzo epaitu zuten gizona Baionako auzitegian.

Epaileak prokuradorearen eskariarekin bat egin zuen. Hamar hilabeteko presondegi zigorrera kondenatu du gizona, eta, gainera, bost urtez ezingo da Frantziako Estatuan egon —Ingalaterrakoa da gizona—. Arma bat eramatea ere debekatua izanen du denbora tarte horretan. Epaileak erran duenez, presondegi zigorraren ondotik «Frantziatik kanporatuko» dute.

Erasoa salatu eta indarkeria matxistaren kontra egiteko, elkarretaratzea eginen dute arratsalde honetan, Kanbon, 18:30ean herriko etxe aitzinean.


Summary: Noemi Ostolaza izendatu dute Eusko Jaurlaritzako Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendari. Gobernu Kontseiluko bileran onartu dute. Monika Hernando ordezkatuko du.

Eusko Jaurlaritzak gaur onartu du Noemi Ostolaza Giza Eskubideen, Biktimen eta Aniztasunaren zuzendari berri gisa. Joan den ostiralean iragarri zuten Monika Hernandok ez zuela karguan jarraituko. Ostolaza (Orio, Gipuzkoa, 1974) pedagogia lizentziaduna da, eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko kabineteko zuzendaria izan da orain arte. Gainera, maiatzeko hauteskundeetan, Orioko EAJren alkategai aurkeztu zen, eta, ordutik, herriko zinegotzia da.

Lehen ere izan zen zinegotzia Ostolaza, 2003 eta 2015 bitartean. Beste kargu publiko batzuetan ere jardun du: Jaurlaritzan Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailean aholkulari aritua da, eta Gipuzkoako Foru Aldundian ere jardun du aholkulari.

EAEko Aldizkari Ofizialean Irailaren 1ean argitaratu zuten aurreko zuzendari Monika Hernandoren kargu uztea. Hamar urtez izan du zuzendaritzaren ardura, eta, orain, Bilboko Udaleko Berdintasun, Bizikidetza, Lankidetza eta Immigrazio Zuzendaritzan arituko da.


Summary: Errepresioa amaitzeko eta amnistia lege bat onartzeko eskatu du Puigdemontek, Sanchezen inbestidura negoziatzeko. PSOErekin akordiorik izanez gero, horrek «historikoa» izan behar duela esan du Kataluniako Generalitateko presidente ohi erbesteratuak. Moncloak erantzun du «antipodetan» daudela, baina haren hitzak txalotu ditu Aragonesek: «koordinatzen bagara, indar handiagoa izango dugu».

Txalo artean sartu da Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidente ohi eta politikari independentista erbesteratua Bruselako Thon hoteleko aretoan. Espainiako Gorteetarako iragan uztaileko bozen ondoren, Puigdemontek azken hilabeteetan galdu duen protagonismoa eta garrantzia berreskuratu du; batez ere, haren iritziz, «Espainia dilema baten aurrean» dagoelako, «oraindik ere konpondu» ez dena: blokeoa edo ituna. Eta jokaleku horretarako prest dago JxC Junts per Catalunyaren buruzagia; hori argi utzi nahi izan du gaurko agerraldian. Bere jarrera jakinarazi du, eta, batez ere, Pedro Sanchezen inbestidurari buruzko negoziazioak hasteko «aurrebaldintzak»: Kataluniako independentismoaren «zilegitasun demokratikoa aitortzea», independentisten kontrako «bide judiziala amaitzea», amnistia lege bat onartzea eta hitzarturikoa betetzen dela gainbegiratzeko eta bitartekaritza lanerako mekanismo bat finkatzea.

Generalitateko presidente ohia argi mintzatu zaio Sanchezi bere alderdiak duen eraginaz Espainiako gobernabidean. «Edo hauteskundek berriro egiten dira, edo [PSOE] zilegitasuna duen eta alde bakarreko bideari uko egiten ez dion alderdi batekin ados jartzen da». Puigdemontek esan du bi aukera horietarako prest daudela, baina, halere, azaldu du orain negoziazioak lehenetsiko dituela. Eta, horretarako, «argi identifikatu behar» dira zeintzuk diren «gatazkaren elementuak». Horietako batzuk zerrendatu ditu: «Katalunia nazio bat» dela, akordioak ez direla bete, eta «155. artikulua aplikatzea», kasurako.

Lau aurrebaldintzaz mintzatu da JxCren burua, baina baita horiekin lotura duen beste afera batez ere. Puigdemontek uste baitu amnistia, esaterako, ez dela bidearen amaiera, Sanchezen inbestidura negoziatzeko exijentzia bat baizik, eta, batez ere, bide horren hasiera bera. Eta nora joan beharko luke bide horrek? Generalitateko presidente ohiaren ustetan, «autodeterminazio erreferendum batera», ez dagoelakoan «errezeta autonomikorik» Kataluniaren arazoak konpontzeko.

Espainiako Gobernuko jarduneko presidenteorde eta Sumar alderdiaren buruzagi Yolanda Diazekin batzartu eta hurrengo egunean egin du agerraldia Puigdemontek; atzoko hitzordu horretan, bi politikariek adostu zuten «gatazka politikoa desblokeatu ahal izateko irtenbide demokratiko guztiak aztertzea». Baina oraindik ere ez dute hasi, ofizialki behintzat, Sanchezen inbestidurari buruzko negoziaziorik; Generalitateko presidente ohiak gaur azaldu duenez, bi aldeen artean badelako «mesfidantza».

Edonola ere, hitz egiteko prest dago Puigdemont, baina zehaztu du ez dutela negoziatuko Espainiako legealdia «salbatzeko»: «Urte hauetan guztietan ez diogu jarrerari eutsi horretarako». Eta beste ohartarazpen bat: PSOErekin akordiorik izanez gero, horrek «historikoa» izan beharko du.

Adierazpen horiekin azaldu du bere jarrera JxCren buruzagiak, eta azaldu du aurrebaldintzak bete arte ez dela Sanchezen inbestiduraren inguruko negoziaziorik egongo, gaur egun ez dagoelako akordio baterako aukerarik, Kataluniako independentistei «jazarri» zaizkiela eta independentistak «kriminalizatu» dituztela argudiatu baitu.

Moncloaren erreakzioa, behintzat, ez da erabat positiboa izan JxCrentzat. Isabel Rodriguez gobernuko jarduneko bozeramaile eta jarduneko Lurralde Politika ministroak esan du bi jarrerak «antipodetan» daudela, eta Ministroen Kontseiluaren osteko prentsaurrekoa baliatu du PSOEren «esparrua» zein den oroitarazteko: «Tresna bat dugu, elkarrizketa; esparru bat dugu, konstituzioa; eta helburu bat dugu, elkarbizitza. Gaur inork ezin du ukatu Kataluniako egoera duela bost urte baino hobea dela. Eztabaidaezina da».

PPrentzat, «onartezinak eta ezinezkoak»

Puigdemonten eta Diazen atzoko bilkura horri buruz gaur ere aritu da PP Alderdi Popularraren hautagai Alberto Nuñez Feijoo —hilaren 26an eta 27an egingo dute haren inbestidura saioa Espainiako Kongresuan, baina badirudi huts egingo duela—, asteotako tonua mantenduta, eta esan du Sanchez «anomalia demokratiko baten konplize» izango dela ez badu jarduneko presidenteordea kargugabetzen. Voxeko Santiago Abascalekin batzartu ostean, gainera, adierazi du Generalitateko presidente ohiaren aurrebaldintzak «onartezinak eta ezinezkoak» direla. Hain onartezinak, non JxCrekin elkartzea eta eztabaidatzea «erabat alferrikakoa» dela uste baitu; ordu gutxira iragarri du ez dagoela «bi aldeak biltzeko beharrik».

Eta PSOEn bertan ere, Felipe Gonzalez Espainiako Gobernuko presidente ohia ere gogor mintzatu da, Onda Cero irratian, amnistiaren eta autodeterminazio eskubidearen kontra, horiek tokirik ez dutelakoan Espainiako Konstituzioan. Puigdemontek, ordea, kontrako iritzia du, uste baitu horiek ez doazela ez Espainiako Konstituzioaren eta ez Europako Batasuneko hitzarmenen kontra. «Borondate politikoaren araberakoak dira», gaurko agerraldian adierazi duenez.

Kataluniako indar independentisten artean, ordea, bestelako erreakzioak izan zituen Puigdemonten agerraldiak. Sanchezen inbestidurarako antzeko eskariak ditu ERC Esquerra Republicanak. Asteotan hainbatetan errepikatu du hori, eta gaur ere Teresa Jorda Espainiako Kongresuko diputatu eta inbestidurarako negoziatzaileak esan du amnistia «marra gorri bat» dela: «[Puigdemontek] Politika egiten hasteko eta negoziatzeko esparrua finkatu du».

Aldiz, CUPek «eszeptizismo» handiagoa du Generalitateko presidente ohiaren aurrebaldintzei dagokionez. Kataluniako Parlamentuko diputatu Carles Rierarentzat, gaurko agerraldia gatazkako «beste atal bat» da, eta zalantzak ditu emaitzak lortuko ahal dituen. «Erabateko mesfidantza dut», adierazi du Rierak.

Generalitateari dagokionez, Puigdemonten hitzak txalotu zituen Pere Aragones Kataluniako presidenteak, eta pozik agertu zen. Batez ere, JxCk eta gobernuak badutelako ezaugarri komun bat: «Kargua hartu nuenetik egin dut negoziazioaren, amnistiaren eta erreferendumaren alde. Horrekin bat baldin bagatoz eta, gainera, koordinatzen bagara, indar handiagoa izango dugu».


Summary: Freddy Mercuryren 30.000 objektu enkantera aterako dituzte bihartik. Tartean daude zenbait abestiren zirriborroak, kontzertuetan erabil zituen jantzi, gitarra eta oinetakoak, eta 1986an, azken biran, Wembley futbol zelaian jantzi zuen koroa. Shoteby's etxeak 1.500 sortatan banatu ditu.

Gaur duela 77 urte jaio zen Freddy Mercury (Tanzania, 1946-Ingalaterra, 1991), eta, urtemuga hori baliatuz, Londresko Sotheby's enkante etxeak Queen taldeko abeslariaren 30.000 objektu jarriko ditu enkantean bihartik hurrengo asteazkena bitarte: Freddy Mercury, bere mundua izenburupean. 1.500 sortatan banatu ditu, eta tartean daude abeslariaren eta taldearen ikur izan ziren hainbat gauza. Sei enkante egingo dira egun horietan.

Freddy Mercury 1991n hil zen, eta haren gauzak bikotekide ohia izan zuenaren eta Mary Austin lagunaren esku egon dira orain arte. Enkantean aterako dituzte bihartik irailaren 13ra, besteak beste, We are the Champions, Somebody to love", Don´t stop me now eta Bohemian Rhapsody abestieen zirriborroak, Mercuryk kontzertuetan erabiltzen zituen jantziak, gitarrak, 1985ean Live Aid kontzertuan erabili zituen oinetakoak, orduko orbanekin, eta 1986an egin zuen azken biran Wembley futbol zelaian erabili zuen koroa.

Bohemian Rhapsody abestiaren zirriborroei esker jakin da Mongolian Rhapsody izenburua jartzea ere buruan izan zuela Mercuryk, eta fandango, galileo, eta scaramouche hitzak esaten dituen unean, matador eta belladona esatea ere pentsatu zuela. Abesti hori Queenen abestirik ezagunenetako bat da.

Abesti horien zirriborro batzuk British Midlands hegazkin konpainiaren ikurra daramaten orrialde batzuetan idatzita daude. «Ideia bat dutenean eskura dutena hartzen duten pertsona horietako bat zen», azaldu du Cassandra Hattonek, Sotherby's etxeko presidenteordeak.

Bohemian Rhapsody hamabost orrialdetan idatzi zuen, eta horiek milioi bat eta milioi eta erdi dolar bitarteko prezioa izango dute enkantearen hasieran. Salgai merkeagoak ere badaude: Mercuryk bibotea orrazteko erabiltzen zuen Tiffany's etxearen bi zentimetroko orrazi zilarrezko baten hasierako prezioa 900 dolar izango da.

Horiez gain, Mercuryren arte bilduma ere aterako da enkantera. Japoniako artearen zale amorratua zen, eta, horrez gain, mundu osoko artista ezagunen lanak zituen, Pablo Picassoren koadroetatik hasi eta art nouveau estiloko altzarietaraino. Austinek esan du Mercuryren bildumaren zati bat saltzeko garaia dela, «munduak ezagut dezan haren arima bakar eta ederra».

Enkantean irabazitako diruaren zati bat Mercury Phoenix Trust karitate erakundearentzat eta Elton John Hies fundazioarentzat izango da. Freddy Mercury eta Elton John lagunak ziren, biak abeslariak izateaz gain.


Summary: Bizkaitar batek pertsona bat hil du Espainian, autoarekin jende talde bat ustez apropos harrapatuta. Osasun etxe baten atarian gertatu zen harrapaketa atzo. Hildakoa 32 urteko osasun langile bat da.

Autoarekin jende multzo bat harrapatu zuen atzo gizonezko batek Haron (Errioxa, Espainia), eta horietako bat hil zuen. Lekukoak aipatuta, hainbat hedabidek zabaldu dute gidariak «gobernuaren kontrako» leloak oihukatuta ekin ziela oinezkoei. Poliziak gaur goizean adierazi duenez, gidaria 26 urteko bizkaitar bat da. Zehaztu dutenez, gidaria aldi baterako zegoen Haron.

Haroko osasun etxearen atarian gertatu zen harrapaketa. Guardia Zibilaren eledunak gaur adierazi duenez, gidaria osasun etxera zihoan, tratamendua jasotzera, «autoa apropos azkartu zuen, eta sei pertsona harrapatu zituen». Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, autoan zihoazen beste bi pertsonak gidariaren gurasoak lirateke. Poliziak azaldu du erasotzaileak ustez eginiko oihuen kontua aztertzen ari direla. Edonola ere, gaineratu du «arrazoi terroristak» baztertu dituztela, baina harrapaketa istripuz gertatu izana alboratu dutela.

Hil denak 32 urte zituen, eta osasun langilea zen. Beste bost pertsona zauritu ziren gertaeran. Horietako bi oso larri daudela zabaldu dute Errioxako prentsan.


Summary: Hazkunde erritmoari eustea eta aurten beste 65 frankizia irekitzea espero du Eroskik. Egun 600 frankizia baino gehiago ditu Eroskik Euskal Herrian eta Espainian.

Eroski dendak ireki eta ireki ari da, eta horren seinale da 600 frankizien langa gainditu izana. Supermerkatu kate kooperatibaren ustez, talde azken urteetako hazkunde erritmoari eusten ari zaio, eta aurten beste 65 frankizia irekitzea aurreikusi dute. Eroskirentzat, hazkunde hori «frankizia eredu sendo» baten ondorioa da.

Azken bost urteetan, ia 300 frankizia ireki ditu Eroskik: 294. Hainbat denda mota ditu Eroskik, tamainaren eta ordutegien arabera sailkatuak gehienbat, eta, azken urteetan, gero eta Eroski Rapid izeneko denda txiki gehiago ari dira zabaltzen. Gehienek 150 metro koadro baino gutxiago dituzte, eta lehenago ireki eta geroago itxi ohi dituzte. Egungo bizitza estilora moldatzen den eredua dela uste du Eroskik, eta horregatik dutela arrakasta. Tankera horretako 52 frankizia ditu Eroskik.

Frankizia ereduaren arrakasta bata bestearekiko konfiantzan oinarritzen da, Eroskiren hitzetan. Aurten frankizia hartzaileekin egin duten inkestaren arabera, hartzaileen ia %95ek ontzat jotzen dute Eroskirekin duten harremana. Hala, Eroskik Frankiziatzailerik Onenaren saria jaso du Frankiziatzaileen Espainiako Elkartearen eskutik, eta Urteko Merkataritza Sarietan hurbileko supermerkatu frankiziarik onena izendatu zuten.


Summary: ELArekin duen harremana hobetu nahi du aurten LABek, «zatiketa» gainditzeko. «Dialektika eta praktika positiboagoa» nahiko lukeela onartu du Garbiñe Aranburuk, eta greba feminista edo zerbitzu publikoen aldeko borrokak testuinguru egokia izan daitezkeela.

LAB sindikatuak bi erronka nagusi jarri dizkio bere buruari urte sindikal berrirako. Batetik, ezker independentistako eragileen arteko agenda sozial partekatua bultzatzea; eta, bestetik, lantoki eta sektoreetan borrokak piztea. Azken hori lortzeko bidean, zatiketa sindikala oztopoa dela iritzi dio Garbiñe Aranburu sindikatuko koordinatzaile nagusiak, eta aurten sindikatuen arteko harremanak hobetzea nahiko lukeela onartu du; besteak beste, greba feminista edota zerbitzu publikoen aldeko borroka baliatuz.

Jakina da ELAren eta LABen arteko harremanak ez daudela bere onenean, eta sindikatu subiranistek ingurumari horretan ekingo diote urte sindikal berriari. Aranburuk zehaztu du ez dagoela «berritasunik» harremanei dagokienez, baina hori aldatu nahiko lukeela: «Guri gustatuko litzaiguke aurten dialektika eta praktika positiboago eta eraikitzaileago bat izatea.

Une honetan agendan dauden gai batzuetan elkarlanari ekiteko aukera ematen dute: greba feminista, zerbitzu publikoen defentsa, hainbat lan gatazka... Guri gustatuko litzaiguke eremu horiek zabalduz joatea». Dena den, ez du espero kolpetik aldaketa handirik egotea: «Pixkanaka joan behar dugu».

Urkulluri erantzunap>

Beste erronkari dagokionez, sindikatuak aldaketak eragin nahi ditu politika publikoetan. Besteak beste, negoziazio kolektiboaren estatalizazioa mugatu eta lan harremanen euskal esparruaren bidean urratsak egin; esaterako, Gizarte Segurantzaren transferentzia bultzatuz. «Aitzakiekin amaitzeko behintzat. Jaurlaritzak eskuduntza hori ez izatea aitzakia gisa erabiltzen du pentsioak ez hobetzeko. Baina guk badakigu egungo lege markoan ere hori posible dela, eta borondate politikorik eza dela arazoa».

Aranburuk, bide batez, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eta Andoni Ortuzar EBBko presidenteak eginiko kritikei erantzun die. Arduradun jeltzaleek Jaurlaritzaren aurkako «higatze estrategia» baten barnean egotea leporatu diote LABi, eta Aranburuk erantzun die «patronalaren aldeko» politikak egiten badituzte, «langileek erantzun egingo dutela, ahotsa eta boza dutelako».

Zehaztu du iaz eginiko bileran ere ohartarazi zutela Urkullu, eta hartaz geroztik atzera pausoak ikusi dituztela: «Jaurlaritzak hainbat lan gatazkatan eta Osakidetza bezalako zerbitzu publikoen defentsan izan duen jarrera ikusi baino ez dago».

Nafarroan, «anbizio txikiko» gobernua

Erronka zailak dira, baina, LABek haiei ekiteko baldintza aproposak ikusten ditu, hiru bereziki. Batetik, langileen ahalduntze kolektibo bat gertatzen ari dela uste du, bereziki sektore feminizatuetan. Bestetik, Mugimendu Feministak azaroaren 30erako deituriko greba orokorrak zaintzaren debatea erdigunera eramango du; eta, azkenik, Espainiako Gobernua osatzeko eztabaidek eta Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeek presio egiteko aukera emango diete langileei.

Zentzu horretan, Aranburuk kritika egin dio Nafarroako Gobernua osatzeko akordioari: «Anbizio gutxi izan dute langileen bizi baldintzei eragiten dieten gaietan. Jarraitutasuna baino ez».

Aranburuk, halaber, aurreratu du bihar Idoia Mendia Jaurlaritzako Enplegu sailburuarekin biltzekoak direla, eta hark lanaldiaren murrizketaren inguruan eginiko adierazpenak begi onez ikusi dituzten arren, ez dietela sinesgarritasun handirik eman, uste baitute ez dutela «benetako borondaterik» ikusi. Aldiz, zehaztu du 1.400 euroko gutxieneko soldata ezartzeko eskaera mahai gainean jarriko diotela, eta patronala interpelatu dezala eskatuko diotela. «Horrelakoen inguruan hitz egin dadin sakatuko diogu», gaineratu du.


Summary: Jaizkibeli zein desfile baztertzaileari egingo die harrera Eider Mendozak ostiralean. Gipuzkoako ahaldun nagusiak adierazi du diputazioak ere «mugimendu bat» egin nahi duela, «apaltasunez», «elkar ulertzearen eta konponbidearen alde».

Alarde eguna izango da ostiralean Hondarribian (Gipuzkoa), baina aurten ere emakumeek ezingo dute berdintasunean parte hartu herriko jai nagusian. Azken 25 urteetan bezala, Jaizkibel konpainia parekideak desfilatuko du lehenik —eta alardeak gero—, emakumeak soilik kantinera moduan onartzen dituzten konpainiek osatuta. Eta Gipuzkoako Foru Aldundiak biei egingo die harrera, gaur Eider Mendoza ahaldun nagusiak jakinarazi duenez: «Mugimenduak izan dira, eta aldundiak ere mugimendu bat egin nahi du elkarrizketaren, elkar ulertzearen eta konponbidearen alde. Mugimendu bat, apaltasunez, alarde tradizionalaren desfilera eta Jaizkibel konpainiaren desfilera joanda».

Alardeen inguruko gatazka ondo ezagutzen du Mendozak: «Emakumea naiz, Hondarribian bizi naiz, hiru seme eta alaba bat dauzkat, eta gertutik ezagutzen dut egoera, sufritu baitut, herriak sufritu du». Azken urteetan, herritar gisara joan da bi desfileak ikustera, eta, aurten, ahaldun nagusi gisa joango da. Han izango da Igor Enparan Hondarribiko alkatea ere: urteetan, EAJko alkateek desfile baztertzaileari baino ez diote txalo egin, baina, aurten, aldaketa ekarri du Abotsanitz taldearen udal gobernuak, eta Jaizkibeli zein alardeari egingo die harrera.

Edonola ere, ez da lehen aldia izango aldundiak ofizialki Jaizkibeli harrera egiten diona: Bildu Gipuzkoako Diputazioan izan zenean (2011tik 2015era), urtero joan zen Martin Garitano ahaldun nagusia konpainia parekidea babestera, gobernu ordezkaritza zabal batekin batera; desfile baztertzailea, ordea, ez zuten ikusten. EAJ eta PSE aldundira itzuli zirenean, berriz, ordezkaritza bidaltzeari utzi zioten, salbuespen batekin: Denis Itxasok urte batzuetan bi desfileei egin zien harrera, Kultura diputatu gisa, baina jokabide hori gobernuan adostu gabe.

EH Bilduk «koherente» izan nahi du

Hondarribiko EH Bilduk «zerbait aldatzen» ari dela uste du, nahiz eta, prozesua «nahi baino askoz ere luzeagoa» izaten ari den. Alarde publikoa, parekidea eta bakarra nahi du eta uste du udal gobernuan izandako aldaketak helburu hori lortzeko aukera «paregabea» eskaintzen duela. Horregatik, koalizioko bi zinegotziak Hondarribiko udal ordezkaritzarekin batera egingo diote harrera ofiziala Jaizkibel Konpainiari, elizako eskaileretan.

Bestalde, udaleko gobernu taldeak alarde baztertzaileari ere harrera egiteko eskatu diete EH Bilduko zinegotziei. Baina eskaerari ezezkoa eman diote: «Koherentziaz jokatuta, ez diogu harrerarik egingo. Harrera egiteak jarrera matxista baten konplize izatea dakarrelako». Aldiz, EH Bilduko ordezkariak, urtero moduan, Jaizkibel Konpainiakoekin elkartuko dira udaletxeko arkupean.


Summary: AEBetako Irekian ikusle bat bota dute Hitlerren esaldirik ezagunenetako bat oihukatzeagatik. «Alemania ororen gainetik», oihukatu du gizon batek Zverev-en eta Sinner-en arteko partidan, eta tenislari alemaniarrak berak geratu du partida, hori onartezina dela argudiatuz.

AEBetako Irekian, Alexander Zverev alemaniarraren eta Jannik Sinner italiarraren arteko partidan, epaileak ikusle bat bota du «Alemania ororen gainetik» oihukatzeagatik. Alemaniako ereserkiaren lehen esaldia zen hori lehen. Baina Adolf Hitlerrek bereganatu egin zuen lehen ahapaldi hori, eta gaur egun hirugarrena soilik kantatzen da, aurreko biek duten kutsu naziarengatik.

Laugarren setean gertatu da. Ikusleak esaldi hori oihukatu du, eta tenislari alemaniarrak berak partida geratu du partida. Jatorri errusiarra du Zverevek. Hanburgon jaiotako tenislaria, oihua entzun eta berehala, epailearengana joan da: «Hitlerren esaldietarik munduan famatuena dena esan du oraintxe. Onartezina da. Sinestezina».

Harmailetan txistu egin dute hasieran, eta epaileak berak hasieran pentsatu du ikusleen oihuengatik orokorrean ari zela kexatzen. «Ez, ez, ez, ez da hori», hurbildu zaio Zverev. James Keothavong epaile britainiarra, kexua ulertu duenean, berehala zuzendu da ikusleengana, eta galdetu du: «Nork esan du hori? Altxatu zure eskua».

Epaileak behin baino gehiagotan galdetu behar izan du nor izan den oihu hori egin duena. Beste ikusleen laguntzarekin identifikatu dute azkenean, eta epaileak pistako zaindariei eskatu die kanporatzeko. Horiek hurbildu zaizkionean, oihulariak, bere eserlekutik altxatu, eta eskaileratan gora eginik utzi du tenis pista, gainontzeko zaleen txistuen artean.


Summary: Eusko Jaurlaritzak adikzioen plan berria aurkeztu du. Emakumeen eta nerabeen artean psikofarmakoen kontsumoak gora egin duela ohartarazi du Osasun sailburuak. Substantziez gain, teknologiarekiko menpekotasuna eta apustuak ere landu dituzte planean.

2023tik 2027ra arte iraungo duen adikzioen plana aurkeztu du Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Adikzioa eragiten duten jokabideen eta substantzien kontsumoaren aurka lurralde «osasuntsuagoa eta sentsibilizatuagoa» lortzea izango da planaren helburu nagusia. Horretarako, hogei jarduera ildo eta lehentasunezko 58 ekintza zehazten ditu planak.

Jaurlaritzak adikzioen alorrean egindako zortzigarren plana izango da, eta bide «luze eta oparo» hori goraipatu du Sagarduik: «Adikzioak dituztenei eta horien familiakoei laguntzen ibilbide luze eta oparoa egin du Jaurlaritzak. Plan berria horren jarraipena eta, era berean, aurrerapausoa izango da». Berritasun gisa adin tartei garrantzia berezia eman dietela aipatu du sailburuak: adinaren arabera adikzioak ezberdinak direla esan du eta kasu bakoitzean lanketa egiteko modua ere horren araberakoa izan behar duela. Genero ikuspegia ere txertatu dute plan berrian.

Plana indarrean dagoen bitartean lortu nahi dituzten zenbait helburu zehaztu ditu: besteak beste, adikzioa eragiten duten kontsumoen eta jarreren hasiera eragoztea edo atzeratzea; eragiten dituzten desberdintasunak murriztea; edota adikzioei lotutako estigmak gutxitzea. Horretarako, beste hainbat helburu «instrumental» txertatu dituzte planean, horien araberako jarduera ildoak garatzeko. Helburu instrumental horien artean daude, esaterako, portaera osasungarriak sustatzen dituzten inguruneak sortzea, gizarteratzeko laguntza zerbitzuak hobetzea edo adikzioen arloko ezagutzak garatzea zein hedatzea.

Adikzio gisa hartzen ez direnak

Aurtengo udazkenean adikzioen inguruko inkesta egiteko asmoa dutela jakinarazi du sailburuak. Lau urtean behin egiten dute, eta adikzioen inguruko «argazki zehatza» lortzeko balio duela adierazi du Sagarduik. Halere, eman ditu adikzioa eragiten duten substantzien kontsumo datu batzuk: tabakoa eta alkohola dira oraindik gehien kontsumitzen diren substantziak, baina zertxobait behera egin dutela esan du. Zigarreta elektronikoen erabiltzaileak, ostera, gero eta gehiago direla jakinarazi du, baita kalamuaren kontsumitzaileak ere. Gainera, azken hori gazteen artean «normalizatuta» dagoela ohartarazi du. Legez kanpoko drogen kontsumoak ere «pixka bat gora» egin duela adierazi du.

Psikofarmakoak ere gero eta gehiago kontsumitzen dira, eta Sagarduik azaldu du batez ere emakumeen eta nerabeen artean igo dela kontsumoa. Gainera, ohartarazi du gizarteak askotan ez duela adikziotzat hartzen. Berdin gertatzen da teknologiarekiko menpekotasunarekin. Substantzien kontsumoaz gain, Jaurlaritzaren planean, adikzio gisa definitzen dituzte menpekotasuna eragin dezaketen jokabideak. Horien artean dago teknologiarekiko dependentzia: bideojokoak, Internet eta sakelakoak aipatu ditu sailburuak. Apustuak ere jokabide horien artean sartu dituzte, eta erabilera gora egiten ari dela adierazi du. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanle guztien %2,5ek jokatzen dutela jakinarazi du Sagarduik, eta gero eta gehiago direla online apustu egiten dutenak.


Summary: Celsari buruzko azken hitza berea dela ohartarazi du Espainiako Gobernuak. Epaile batek inbertsio funtsen esku utzi du altzairugintza taldea, baina, sektore estrategikoa denez, erabaki horrek bere baimena behar duela azaldu du Madrilgo gobernuak.

Celsaren jabetzari buruzko partida ez da amaitu. Bazirudien haren kontrola galdua zuela haren orain arteko jabeak, Kataluniako Rubiralta familiak, Bartzelonako merkataritza arloko epaitegi batek ontzat hartu zuelako haren hartzekodunen eskaera: beren zorraren zati handi bat enpresaren akzio bihurtzea eta, hortaz, kontrola haien esku uztea.

Baina Rubiralta familiak babes politikoa izan du orain arte, eta ez duela erabat galdu uler daiteke Espainiako Gobernuaren oharra ikusita. Industria Ministerioaren iturriek Efe agentziari azaldu diotenez, Celsa konpainia estrategikoa denez, Ministroen Kontseiluak du haren jabetzari buruzko azken hitza. Zehazki, legeak eskumena ematen dio enpresa estrategikoen akzioen %10 baino gehiago erostea onartzeko eta atzera botatzeko. Celsa ez dagoenez burtsan, baliteke Europako Batasunetik kanpoko inbertitzaileen esku hartzeak trabatzea. Halakoak dira Celsak bankuekin zuen zor handiaren —3.500 milioi euro— zati handi bat erosi zutenetako asko. Deskontu handiarekin erosi zuten, %80 ere merkeago, bankuak ohartu zirelako zaila izango zitzaiela zor hori bueltan jasotzea, altzairugintza taldearen egoera ekonomiko kaskarra ikusita.

Kontrola hartu nahi duten inbertsio funtsekin ez da fio Pedro Sanchezen gobernua, beldur baita etekin baten truke enpresa zatitu dezakeela, eta zenbait atal itxi. Jarrera hori du Eusko Jaurlaritzak ere. Esanguratsua izan da Kutxabanken jarrera ere: Celsaren hartzekoduna da, baina uztailean irten egin zen enpresaren kontrola hartu nahi zuten finantza erakundeen multzotik.

Konpainiaren zatiketa eragozteko eta ahalik eta enplegu gehien gordetzeko, Espainiako Gobernuak 550 milioi euroren erreskatea eskaini zuen iaz. Diru hori ez dutela eskatuko ziurtatu dute, ordea, inbertsio funtsek. Azken hilabeteetan altzairuaren sektoreko inbertitzaile baten bila aritu dira, Madrilen mesfidantza gutxitzeko, baina artean ez dute arrakastarik izan. Esan dute, ordea, erabakigunea eta lanpostuak blindatuko dituztela.

Hiru lantegi Euskal Herrian

Zazpi mila langileko talde bat da Celsa, eta haren kontrolerako borrokak badu garrantzia Euskal Herrian. Izan ere, Celsak hiru altzairutegi eta 650etik gora langile ditu Euskal Herrian: 329, Nervaceron (Trapagaran, Bizkaia); 98, Celsa Atlanticen (Gasteiz) —lehen Laminaciones Arregui zen—; eta 200, Celsa Francen (Bokale, Lapurdi). Azken hori da hiruretan sendoena, talde osoaren fakturazioaren %9 ekartzen baitu.


Summary: Espainiako trantsizioko «espiritua» berreskuratzea proposatu du Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako lehendakariarentzat «funtsezko eztabaidagaia» da «nazio bateko gizarte desberdinen aitortza». Aniztasun hori onartzeko «zailtasunak» daudela dio.

Espainiako Estatuko trantsizioaren «espiritua» berreskuratzea da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak proposatutako konbentzio konstituzionalaren oinarrietako bat. Izan ere, azaldu du «espiritu» hark autonomia erkidego komunak eta erkidego historikoak bereizten dituela: «Bereizketa horrek 1978ko [Espainiako] Konstituzioaren aurreko autogobernu errealitate propioa dugun erkidego historikoak identifikatzen ditu, hau da, Euskadi, Katalunia eta Galizia».

Donostiako Miramar jauregian egin ditu adierazpen horiek, Federalismoaren eta Sistema Autonomiko Espainiarraren Erronkak udako ikastaroaren amaierako saioan. Haren erranetan, uztailaren 23ko bozek «berriz ere erdigunean jarri dituzte federalismoaren erronkak eta sistema autonomikoa». Hori «aukera» bat dela azpimarratu du. Lehendakariarentzat, federalismo plurinazionalari buruz solastatzean «funtsezko eztabaidagaia» da «nazio bateko gizarte desberdinen aitortza».

Hortaz, adierazi du jarraituko duela Espainiako estatu ereduari buruzko «hausnarketa proposamenak» egiten; betiere, «erreforma erreal» baterantz bideratuak eta trantsizioaren «espiritua» berreskuratuko dutenak. Proposatu du estatu eredu hori federazio liberaletatik urruntzen duten zenbait alderdiri buruz hausnartzea: «Botere legegileen banaketa zalantzagarria; eredu autonomikotik kanpoko estatu unitario baten parametroei jarraitzen dien botere judiziala; lurralde ordezkaritzako ganbera gisa hartu ezin daitekeen senatua; eta autonomia erkidegoak Europar Batasuneko erakundeei dagokienez eragile politikotzat ez hartzea».

Bere asmoa zein den garbi adierazi badu ere, erran du «identitate aniztasuna» onartzeko «zailtasunak» badirela, eta ez dela «ezer gertatzen onartzeagatik iritzi eta sentimendu desberdinak» daudela. «Kontua ez da ulertzea, errespetatzea baizik, eta adostutako garapen bide bat aurkitzea», borobildu du.

Bide horretan, Andoni Ortuzar EAJko lehendakariak ere garbi du zein diren Espainiarekin eginen dituzten negoziazioetan egonen diren bi gaiak: lurraldetasun eredua eta «Euskadi eta Kataluniako errealitate nazionalek [Espainiako] Estatuan izango duten lekua». Onda Vasca irratian egin ditu adierazpen horiek, eta erran du Pedro Sanchezek eta PSOEk «aukera historikoa» dutela «funtsezko aurrerapen bat» gauzatu dadin.

Erantzunak

Guztiek, baina, ez dute begi onez ikusi Urkulluren proposamena. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, adibidez, uste du konbentzio konstituzionala egin baino lehenago mahai gainean jarri behar dela «euskaldunek defendatzen dutena». Otegirentzat, egokiena «proposamen amankomun» bat da, eta bertan defenda dadila «Euskal Herria nazio bat dela, zazpi probintziaz osatuta dagoela, eta bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea duela».

Alberto Nuñez Feijoo PPko buruak ere gaitzetsi du Urkulluren proposamena. Haren iritziz, Espainiako Konstituzioa Auzitegi Konstituzionalak interpretatu behar du, eta ez «politikarien behatoki» batek. «Espainia osoa Konstituzioarekin zer egin behar den pentsatzen jartzea, autonomia erkidego bateko presidente batek egunkari batean argitaratutako artikulu batean oinarrituta, gehiegizkoa iruditzen zait», adierazi du Cope irratian egindako elkarrizketa batean.


Summary: Lehen seihilekoan asilo eskaerak %28 igo dira EBn, Norvegian eta Suitzan. Denera 519.000 asilo eskaera baino gehiago jaso dituzte Europako herrialde horiek, eta Siriatik eta Afganistandik bidali dituzte gehienak.

Berriz gertatzeko joera izan ohi du historiak. Batzuetan, hamarkada baten ondoren itzultzen da abiapuntura, eta, urte gutxira, besteetan. EUAA Europako Batasuneko Asilo Agentziak gaur argitaratutako txosten baten arabera, urtarriletik hona milioi erdi asilo eskaera baino gehiago erregistratu dituzte EB Europako Batasuneko herrialdeetan, Norvegian eta Suitzan —Schengen eremuan daude bi horiek—. 2016tik erregistratutako eskaera kopururik handiena da aurtengoa, 2015 eta 2016 bitarteko iheslarien krisia izan zenetik erregistratutako handiena, hain justu.

Zehazki, Europako herrialde horiek 519.000 asilo eskaera baino gehiago jaso dituzte lehen seihilekoan, iaz epe berean baino %28 gehiago. Datu horri erreparatuta, txostenaren egileek aurreikusten dute asilo eskaerek milioiaren langa gaindituko dutela urte amaierarako. Aurreikuspen hori beteko balitz, iaz baino asilo eskaera gehiago erregistratuko lirateke aurten. Eta iazko datua ez da txikia: ia milioi bat eskaera jaso zituzten, 2021ean baino %53 gehiago.

Baina nork bidaltzen ditu eskaera horiek? Eta nork jasotzen ditu? Bada, txostenaren arabera, aurten ere Alemania da asilo eskaera gehien jasotzen ari den herrialdea, hots, erregistratutako eskaera guztien %30. Zerrenda horretan, Espainia da bigarren (%17), eta Frantzia hirugarren (%16). Eskaeren beste aldean, berriz, Siriako, Afganistango, Venezuelako, Turkiako eta Kolonbiako milaka lagun daude. Bost herrialde horietan jaiotakoak dira asilo eskatzaileen ia erdiak, %44. Halaber, Irandik eta Errusiatik jasotako asilo eskaerak bikoiztu egin dira iaztik.

Orain arte, Europako herrialdeek 2016an jaso zituzten inoizko asilo eskaera gehien. Siriatik jaso zituzten horietatik guztietatik erdia inguru, urte hartan han hasitako gerra zibilaren ondorioz. Halere, zazpi urte ondoren, zerrendaren lehen postuan dago oraindik ere Siria: handik bidalitako 67.000 asilo eskaera erregistratu dira aurten, iaz epe berean baino %47 gehiago. Siriaren atzetik, Afganistandik bidali dituzte asilo eskaera gehien, 55.000 inguru. Igoera horren atzean ezkutatzen dira, besteak beste, COVID-19aren pandemia eta 2021ean talibanek agintea hartu izana.

Denentzat tokirik ez

Dena den, kontu bat da Europako herrialdeetan asiloa eta babesa eskatzea, eta, beste bat, Europako herrialdeek eskaera hori onartzea. Aurten jasotako eskaera guztien %41 bakarrik onartu dituzte oraingoz. Eta, txostenaren arabera, eskaeraren jatorriak pisu handia izan dezake baietzaren eta ezetzaren arteko balantzan. Adibidez, Turkiatik asiloa eskatzen dutenek dituzte nazioarteko babesa jasotzeko «aukera gutxien».

Bestalde, aintzat hartzekoa da asilo eskatzaileen zerrendan agertzen ez diren milioika iheslariri babesa ematen ari zaiela EB: Ukrainako iheslariei, hain justu. Denera, uste da lau milioi iheslari inguru bizi direla egun Europako herrialderen batean, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerratik ihesi.


Summary: Jorge Vilda kargugabetu du Espainiako Federazioak. Txalo egin zion Rubialesi, dimitituko ez zuela iragarri zuen agerraldian. Jokalariek esana zuten, hark karguan jarraituz gero ez zirela selekziora itzuliko. Iaz, gainera, hamabost jokalarik salatu zuten, teknikariaren mezuek ez zutela taldean eraginik, eta anbizioa falta zitzaiola. Hori dela eta, uko egin zioten Espainiako selekziora joateari.

Espainiako Futbol Federazioak Jorge Vilda selekzioko hautatzailea kargugabetu du. 2015etik zen teknikaria, eta Munduko Txapelketa irabazi berritan kendu dute kargutik. Entrenatzaile madrildarra Pedro Rocharekin, gaur egun Federairoko presidentea denarekin, bildu da goizean, eta hark eman dio erabakiaren berri. Luis Rubialesen eskutik iritsi zen kargura, eta Rubialesek duela astebete emandako prentsaurrekoan zuzendari ohiari txalo eginez aritu zen Vilda, uneoro. Munduko Txapelketa irabazi arren, jokalariek aho batez adierazi zuten ez zutela Espainiako selekziora itzultzeko asmorik Rubiales eta Vilda haien karguetan zeuden bitartean.

Rubialesen auzia jende askoren ahotan egon da azken asteetan. Rubialesek musu bat eman zion ezpainetan Hermosori haren borondatearen aurka, Espainiak Munduko Kopa irabazi osteko domina banaketan. Aurretik, keinu itsusiak egin zituen palkoan. Rubialesek dimititzea espero zen, baina hari egindako «erasoak» salatzeko egin zuen prentsaurrekoa. Egun hartan, Vildak federazioko presidente zenaren hitzak txalotu zituen behin eta berriro. Ez hori bakarrik, bien arteko erlazio onaren adierazgarri, soldata igoera bat agindu zion Rubialesek Vildari batzar horretan bertan. 160.000 euro kobratzetik urtero milioi erdi kobratzera igaroko zen hurrengo lau urteetan.

Handik egun batzuetara, aldiz, behin FIFAk Rubiales zigortu zuenean, jarrera hori gaitzetsi zuen Vildak. Hala hitz egin zuen azken gertaeren gainean: «Sentitzen dut Espainiako emakumezkoen futbolaren garaipena horrela kaltetu izana orain arte gure agintaria zenak izandako eta aitortutako jokabide desegokiagatik. Benetako burugabekeria izan da, eta inoiz ikusi gabeko egoera sortu da, selekzioaren merezitako garaipena lausotuz». Munduko Txapelketara joan diren jokalariek eta gehiagok esana zuten aurretik ez zirela Espainiako Selekziora itzuliko Rubiales eta Vilda haien karguetan zeuden bitartean.

Hala ere, ez da jokalariek Vildarekin izan duten gatazka bakarra. Iaz, Ingalaterran jokatu zen Eurokoparen ostean, jokalarien kexak iritsi ziren. Prestakuntza hobea egin zitekeela zioten, eta Jorge Vildaren mezuek ez zutela taldean eraginik. Anbizio falta ere salatu zuten jokalariek. Horregatik, aurrerapauso bat ematea erabaki zuten, eta haien haserrea agertu zieten EFFari eta Vildari. Aurrerago beste urrats bat egin zuten, eta hamabost jokalarik selekzioaren deialdietan ez sartzeko eskatu zioten federazioari. Tartean ziren Ainhoa Vicente, Amaiur Sarriegi eta Nerea Eizagirre: «Espainiako selekzioan izan diren azken gertakariek eta sortutako egoerak, zuek ezagutzen dituzuenak, eragin handia dute nire egoera emozionalean eta, beraz, nire osasunean», zioten idatzian. Hainbat jokalarik atzera egin eta Munduko Txapelketan izan ziren, baina Vicentek, Sarriegik eta Eizagirrek idatzian esandakoari eutsi, eta ez dira Espainiako selekziora itzuli.


Summary: Gannak irabazi du Vueltan, eta Evenepoel erdizka geratu da. Italiarrak erakustaldia eman du erlojuaren aurka. Flandriarrak ez du irabazi erlojupekoa, ez die alde handirik atera aurkariei, eta ez du maillot gorria berreskuratu. Kussek lidergoari eutsi dio

Igandeko etapa bukatu bezain laster eman zuen bere asmoen berri Remco Evenepoelek: «Orain, nire txanda da», esan zuen Soudal Quick-Step taldeko txirrindulari flandriarrak. Bi egun geroago Valladoliden (Espainia) jokatuko zen 25,8 kilometroko banakako erlojupekoaren inguruan ari zen. Mehatxu itxura zuen. Jumbo Visma taldea Vueltan erakusten ari zen nagusitasunarekin bukatzeko amorratzen zegoen. Nola? Haren kirol ibilbidean famatu egin diren kolpe horietako bat emanez.

Uste osoa zuen bere buruan. Bazuen baikor egoteko arrazoirik, inon ikusgarri moldatzen baldin bada, erlojuaren aurka moldatzen baita. Duela gutxikoa zuen azken erakustaldia: duela hilabete eskas munduko txapeldun izan zenekoa. Hori zuen beste akuilu bat: «Oraingoan, ez dut jantziko gazte onenaren maillota, ezta mendikoa ere; munduko txapeldunaren nire maillota jantziko dut». Motibazioz gainezka zegoen.

Baina erdizka geratu da gaur. Ez du irabazi, ez die nahi bezainbesteko aldea atera aurkariei, eta ezin izan du liderraren maillot gorria berreskuratu. Erlojupekoa amaitu berritan utzitako irudiak ezin hobeto islatzen du Evenepoelen aldartea: ezetz zioen buruarekin behin eta berriro. Etsipenaren eta ezinaren irudia zen.

Filippo Gannak (Ineos) utzi dio garaipena gabe. Italiarra ziztu bizian joan da bizikleta gainean: batez beste 56 kilometro orduko abiadurara. Evenepoelek urrerik gabe utzi zuen Ganna Munduko Txapelketan, baina gaur, hark zapuztu ditu flandriarraren asmo guztiak. Hamasei segundorengatik hartu dio aurre. Hasi eta buka nagusitu da italiarra, eta erakustaldia eman du.

Irabazi gabe ere, Evenepoel pozik legoke aurkariei aldea aterata, baina hori ere ez du lortu. Atzean utzi ditu denak, baina ez hark nahiko lukeen bezain urruti: Primoz Roglic (Jumbo Visma) gerturatu zaio gehien, hogei segundora besterik ez. Joao Almeidari (UAE), berriz, 34 segundo atera dizkio; Aleksandr Vlasovi (Bora), 36; Juan Ayusori (UAE), 55; Marc Solerri (UAE), 56; Jonas Vingegaardi (Jumbo Visma), 1.02; Sepp Kussi (Jumbo Visma), 1.13; eta Enric Masi (Movistar), 1.30, besteak beste.

Alde txiki horiek beste ondorio bat izan dute: Evenepoelek ezin izan du lidergoa berreskuratu. Lan zaila zen, baina erlojupekorako dituen dohain bikainak kontuan hartuta, eskuragarria zirudien. Baina alferrik. Evenepoel ez da nahi bezain ondo aritu, eta, hori gutxi ez, eta Kussek sekulako lana egin du; haren inoizko erlojupekorik onena osatu du.

Horri esker, Kuss, gutxienez, beste egun batez izango da lider. Oharkabean, Jumbo Vismak beste aukera bat du Vuelta irabazten saiatzeko, Kuss oso ondo moldatzen baita maldan gora. Estatubatuarrak 26 segundo ateratzen dizkio Solerri; 1.09 Evenepoeli; 1.36 Roglici; 2.02 Lenny Martinezi (Groupama); 2.16Almeidari; 2.22 Vingegaardi; 2.25 Ayusori; 2.50 Masi; eta 3.14 Vlasovi. Mikel Landa (Bahrain) dator jarraian, 3.21era.

Bihar, berriro goian amaituko da

Bihar, goian amaituko da etapa, 11.a, Lerma eta Laguna Negra artekoa (Espainia). Etapak 163,5 kilometro ditu: lehen 145ak lauak dira, eta azkeneko 18,5ak maldan gora. Azken horietan igoko dute Laguna Negra Lehen Mailako gaina. 6,5 kilometro ditu, eta %6,8ko batez besteko pendiza. Azken bi kilometroak dira gogorrenak, %14ko aldapak baitaude. Aukera aproposa dirudi ihesaldiren batek arrakasta izan dezan, edo faboritoren batek erasoa jo dezan.


Summary: Koloretako omenaldia egingo diote Mikel Martin ekintzaileari Errenterian. Irailaren 23an egingo dute Mikelaldia. Kalejira, omenaldi kabareta, herri afaria eta jaia antolatu dituzte Euskal Herriko sexu askapenerako mugimenduetako erreferentea omentzeko.

Martxoaren 2an Euskal Herriko sexu askapenerako mugimenduetako erreferente bat zendu zen: Mikel Martin Conde. EHGAM Euskal Herriko Sexu Askapenerako Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen ekintzaile errenteriarra, besteak beste. Irailaren 21ean 69 urte beteko zituzkeen, eta mugarri hori baliatu dute Martinen lagunek, senideek eta Errenteriako denetariko eragileek Mikelaldia antolatzeko: Mikel Martin gogoratzeko herri omenaldia. Irailaren 23an egingo dute, ekintzailearen herrian; Errenterian (Gipuzkoa), alegia.

Mikelaldia kalejira koloretsu batekin hasiko dute hilaren 23an, 12:00etan, Errenteriako Gaztaño auzoko Arramendiko baratzeetatik. Honela deskribatu dute antolatzaileek: «Puti-itzuli bat baino zerbait gehiago, sentikaria, bateko eta besteko ekarpen, errezital, musika, performance eta maribilaldiarekin». Arratsaldean egingo dute Mikelaldiaren ekitaldi nagusia: omenaldi kabareta. «Mikelaren oroitza argiz, kolorez, kantuz, dantzaz, dirdiraz eta bizipozez jantziko duen ekitaldia, elkar hartuta hunkitzeko, goxatzeko eta alaitzeko oroigarri xamur bat». Hori izango da, antolatzaileen arabera.

19:00etan egingo dute, Lekuona fabrikan. Omenaldi kabaretera joan nahi dutenei proposamen bat egin diete antolatzaileek: osagarri koloretsu bat eramatea. «Norberak nahi duena eta nahi beste, libre: soineko, jantzi, boa, takoi, kapela, zapi, zorro, poltsa...». Gonbidapenak eskura egongo dira larunbat honetan, Errenteriako Juan Ignacio Gamon zumardiko kioskoan, 11:00etatik 19:00etara. Hilaren 11tik aurrera Lekuona fabrikan eskuratzeko aukera ere egongo da.

Mikelaldia biribiltzeko, herri afaria egingo dute Linoko karpan, Agirre lehendakariaren plazan, 21:30ean. 20 euro balioko du otorduak, eta sarrerak eskura egongo dira larunbat honetan, Errenteriako Juan Ignacio Gamon zumardiko kioskoan, 11:00etatik 19:00etara. Reyna eta Arkatitza tabernetan ere salduko dituzte hilaren 11tik aurrera. Afaldu eta gero, jaia egingo dute.

Hala ere, hilaren 23a baino lehen hasiko dira errenteriarra oroitzeko omenaldiak. Hain zuzen ere, irailaren 21ean —Mikel Martinen urtebetetze egunean— topa egingo dute, teknologiaren bidez konektatuta, Errenteriako Txintxarri elkartean, Bilboko Txomin Barullo tabernan, Iruñean, Gasteizen, Bartzelonan eta Murtzian (Espainia).

Mikelaldiaren antolatzaileak Mikel Martinen senideak, lagunak eta hainbat eragile dira; hauek: EHGAM, Oreretako Bilgune Feminista, Zintzilik irratia, AEK, Pikoketa elkartea, Camelamos Adiquerar elkartea, Oaingoz Hau, Loratuz Lotu, Taldelan, Lau Haizetara, Mikelauzo, Oreretako Laikotasun Taldea, Alternatiba, Elkarrekin Podemos, Oreretako Gaztetxea eta Gaztañoko bizilagunen elkartea. Errenteriako Udalaren laguntzarekin antolatu dute omenaldia.


Summary: Dmitri Golovtxenko alpinista errusiarra G-IVan desagertu da. Sergei Nilov sokakideak jakinarazi duenez, lagunak istripua izan zuen, Gasherbrum IV (7.925 m) mendiaren hego-ekialdeko ertz eskalatu gabean bide berri bat zabaltzen ari zirela. Munduko sokaldirik indartsuenetako bat osatzen zuten. Urrezko bi piolet zituzten.

Hainbat egun batere berririk gabe egon ondoren, albisterik beltzena heldu da Gasherbrum IV menditik (Karakorum, Pakistan): Dmitri Golovtxenko alpinista errusiarrak istripua izan du, eta desagertuta dago. Sergei Nilov sokakideak, oso ahulduta eta zenbait atal izoztuak dituela, kanpaleku nagusira iristea lortu du, eta berak eman du albistea, Errusiako Mountain Ru atariko Anna Piunovak baieztatu duenez. Oraingoz, ez dago berri askoz gehiagorik. Helikopteroak prest dira abiatzeko eta airetik Golovtxenko bilatzen saiatzeko, baina eguraldi txarrak ez du aireratzeko aukerarik ematen.

Bi alpinista errusiarrak Gasherbrum IVko (7.925 m) mendiaren hego-ekialdeko ertza eskalatzen ari ziren. Munduko mendirik eder eta zailenetako bat da G-IV, eta ertz hori inork eskalatu gabe zegoen oraindik. Estilo alpinoan, arin, ezinbesteko materialarekin ari ziren eskalatzen, ohi duten moduan. Bateriari eusteko, komunikazio laburrak baino ez zituzten egiten satelite bidezko telefonoarekin. Abuztuaren 30ean egin zuten azken komunikazioa. Geroztik, ez zen albisterik, eta, egunak aurrera joan ahala, kezka areagotzen ari zen. Nilov eta Golovtxenko denboraldiz kanpo ari ziren eskalatzen; Karakorumeko mendietan geratzen ziren azkenak ziren.

Gasherbrum IV. mendiaren hego-ekialdeko ertzaren ikuspegia. Alpine Journal

Bi errusiarrek abuztuaren 18an utzi zuten kanpaleku nagusia. Egun pare baten buruan, izotz jauzi erraldoi bat gainditu, eta hego-ekialdeko ertzaren oinarriraino eraman zuten denda, beharrezko guztiarekin. Abuztuaren 21ean ekin zioten ertza eskalatzeari. Abuztuaren 22an lehen gaua igaro zuten, 7.000 metroz goitik. Hurrengo egunetan, ertzaren zailtasun handiak zirela-eta, pixkanaka joan ziren metroak irabaziz. Ekaitzak ere harrapatu zituen tartean, eta zenbait egun egon ziren beren denda txikian mugitu ezinik. Azken komunikazioa, esan bezala, abuztuaren 30ean egin zuten.

Dmitri Golovtxenkok eta Sergei Nilovek munduko sokaldirik indartsuenetako bat osatzen zuten. Urrezko bi piolet zituzten (mendian ematen duten garaikur nagusia da urrezko pioleta): bata, Thalay Sagar mendian 2016an zabaldutako bide berriagatik (Dmitri Grigoriev izan zuten sokakide); eta, bestea, 2012an, Muztagh Tower mendiaren ipar-ekialdeko ertzaren lehen igoeragatik (Alexander Lange lagun zutela). 2019an, berriz, berealdiko ahalegina egin zuten Jannu mendiaren ipar-ekialdeko aurpegian. Jaitsiera hil edo bizikoa, epikoa, izan zen. Espedizio hartatik film bikaina sortu zen: The Wall of Shadows (Itzalen horma). Hemen ikus dezakezue trailerra.


Summary: 'Bidegi auziko' kereiletako bat behin-behinean artxibatu du epaileak. Autoak dio ez dagoela «behar bezala justifikatuta» delitua gertatu zen ala ez. Aldundiak bi txosten kontrajarri aurkeztu zituen, eta epaileak bigarrena izan du kontuan.

Azpeitiko (Gipuzkoa) instrukzioko bigarren epaitegiak jakinarazi du Bidegi auziko bigarren kereila behin-behinean artxibatuko duela. Gipuzkoako Foru Aldundiak aurkeztu zuen, Bildu agintean zenean, AP-1 autobidearen eraikuntzan diru publikoa oker erabiltzea eta agiriak faltsutzea egotzita. «Ez dago behar bezala justifikatuta auzia eragin duen delitua egin izana», dio autoak.

Artxibatu berri duten kereilan bost lagun salatu zituen aldundiak, Eskoriatza-Arlaban zatian egindako lanengatik: Bidegiko hiru arduradun —tartean, Bidegiko zuzendari tekniko ohi Agustin Zugasti— eta bi enpresatako kide bana: Eurostudios ingeniaritzakoa, eta OHL eta Ferrovial enpresa eraikitzaileetakoa. Aldundiak adierazi zuenez, diru publikoko 17,1 milioi euro oker erabiltzeagatik, eta tuneletako lanen ordainketetan dokumentuak faltsutzeagatik.

Argudio horiek guztiak, baina, aldundiak aurkeztutako lehenbiziko txostenean jasotakoak dira, Bilduren gobernuak eskatuta enpresa batek egindakoan. Izan ere, 2016an, EAJ eta PSE-EE diputazioan agintean zirela, erakundeak beste txosten bat aurkeztu zuen, lehenaren guztiz aurkakoa. Bi dokumentu kontrajarriak aztertu ditu epaileak, eta ondorioztatu du bigarrenak duela sendotasun handiagoa: «Lekukotzekin eta peritu deklarazioekin egindako dokumentuak agerian utzi du jarduera hauen jatorrizko kereilarekin batera aurkeztutako txostenak inkongruentzia ugari zituela».

Izan ere, lehenbiziko txosten hura egin zuen enpresaren deklarazioa eta bertze hainbat lekukotza jasotzen ditu bigarren dokumentuak, eta horiek determinatu dute epailearen erabakia. Batetik, lehenbiziko txostena egin zuen enpresak onartu zuen ez zutela aztertu kereilak «exekutatu gabekotzat» zituen zortzi diru sailak Arlaban aldi baterako enpresa elkarteak egin zituen ala ez. Bertzetik, hainbat lekukok azaldu zuten lanak egin bitartean «zailtasunak» izan zituztela, eta horiekin lotu dituzte obren gainkostuak. Autoak aipatzen du, adibidez, 34 hilabete iraun behar zutela lanek, baina azkenean 70 behar izan zituztela, bikoitza. Horrez gain, «aparteko gorabehera asko» ere izan zituztela dio: «Ia 140 luizi; Nebrako ibaiak eragindako uholdeak; ziurtagirietako akatsek eragindako arazoak; anhidritak; eta martxoaren 11n Madrilen izandako atentatuen ondorioz, lehergailuak zaintzeko araudi aldaketak».

Horregatik guztiagatik epaileak ondorioztatu du ezin dela «frogatutzat jo —zantzurik ere ez dago— lanak egiteko aurrekontu kopuru jakin bati iruzur egin zitzaion ala ez Gasteiz/Gasteiz-Eibar AP-1 autobidean, Arlaban-Eskoriaza iparraldeko tartean». Hala, kasua behin-behinean artxibatu badu ere, bost egun daude apelazioa aurkezteko.

«Txosten inpartziala»

Egoera ikusita, EH Bilduk «txosten inpartzial» baten beharra azpimarratu du. Gaur zabaldutako ohar batean adierazi duenez, alderdiak «behin eta berriz» eskatu du hirugarren dokumentu hori: «Guardia Zibilaren UCOk eta Ertzaintzaren Delitu Ekonomikoen Unitateak ez dute ikerketa konplexu hori egin, ezintasun materiala argudiatuta». 2021ean, baina, peritu txosten bat eskatu zuten, baina aldundiak prozedura artxibatu zuen. Orain, berriz, epaitegiak dio ez dela bertze txosten bat behar, «aurrekontu kostuaren desproportzionaltasuna» argudiatuta.

EH Bilduren iritziz, diputazioak eta Azpeitiko Epaitegiak ez dute «kasua argitu nahi»: «Kasu hau modu faltsuan ixteak esan nahi du herritarrei egia ezagutzeko eskubidea eta berme guztiak dituen prozesu baterako eskubidea kentzen zaiela». Horrez gain, datozen egunotan aztertuko dute autoari helegitea jarriko dioten ala ez.

Badira autoa begi onez ikusi dutenak ere. Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusiak, adibidez, adierazi du erabakiak, behin-behinekoa bada ere, «Gipuzkoako erakundeen eta langileen izen ona berresten» duela. Lehenbiziko txostena egiteko «datu okerretan eta omisioetan» oinarritu zirela gogoratu du: «Politikan denak ez du balio, eta are gutxiago pertsonen ohorearen eta erakundeen sinesgarritasunaren aurka egiteak».

Lehenbiziko kereila

Zehazki, Bidegi auzia 2014an hasi zen, Gipuzkoako Foru Aldundiak orduan aurkeztu baitzuen lehenbiziko kereila, Bildu agintean zela. Hiru lagun salatu zituzten: Zugasti, Eptisa-Cinsa ingeniaritzako langile bat eta Laurena aldi baterako enpresa elkarteko bertze bat. Arrasate-Eskoriatza zatian egin zituzten lanak.

Salatu zuten agiriek adierazten zutela Basagoitiko lur biltegia beteta zegoela, baina ez zela hala. Horrez gain, lur mugimenduei buruzko agiriak ere okerrak zirela salatu zuten. 3,4 milioi eurorena da ustezko iruzurra. Zati horretako tuneletako lanak egin gabe 10,3 milioi ordaindu zituztela salatu zuten. Lehenbiziko kereila auzitegien esku dago oraindik.


Summary: Hondarribian atzo izandako bi sexu eraso salatu ditu udalak. Elkarretaratzera deitu du gaurko, 18:00etarako, Martxoak 8 plazan.

Hondarribiko Udalak (Gipuzkoa) ohar bidez jakinarazi du atzo bi sexu eraso izan zirela herrian. Udalak erasoak salatu ditu, eta ohartarazi pertsona guztiek dutela eskubidea jaiak «modu librean bizitzeko», eta ez dutela eraso sexistarik edo homofoborik onartuko. Erasoak salatzeko elkarretaratze batera deitu du udalak gaurko; 18:00etan izango da, Hondarribiko Martxoak 8 plazan.

Bihar hasiko dira Hondarribiko jaiak, eta udalak prestatua du sexu erasoei aurre egiteko plana. Besteak beste, erasoen aurkako guneak indartuko ditu jaietan, eta informazio gune bat jarriko du San Pedro kalean, artatze puntu bat Itsas Etxean, eta arretarako telefono zenbaki bat (688718797) herritarrentzat erabilgarri izango dena egun osoan.