Summary: Hamabost hilabeteko zigorra ezarri diote gizonezko bati, Barañainen 88 urteko emakume bat autoarekin harrapatzeagatik. Fiskalaren eta defentsaren akordioaren osteko epaiaren arabera, akusatua ez zebilen adi, eta, beraz, ez zituen «zirkulazio-arreta arauak» betetzen.

Hamabost hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote Burlatako (Nafarroa) 43 urteko gizonezko bati, zuhurtziagabekeria larriko giza hilketa delitua egiteagatik. Hain zuzen, 2020ko abenduan 88 urteko emakume bat harrapatu zuen autoarekin oinezko pasabide batean, Barañainen (Nafarroa), eta emakumea hil egin zen. Fiskalak eta defentsak akordio bat lortu dute, eta, Iruñeko Zigor Epaitegiak emandako epaiaren arabera, gidaria zirkulazioaren inguruabarrei «batere jaramonik egin gabe» zihoan, eta ez zituen zirkulazio-arreta arauak betetzen.

2020ko abenduaren 23an gertatu zen ezbeharra, 09:20 aldera, auzipetua furgoneta bat gidatzen ari zela Barañaingo Iruñea hiribidetik. Gizonezkoa ez zen ohartu emakumea oinezkoentzako pasabidea zeharkatzen ari zela, eta furgonetarekin jo zuen biktimaren aurrealdea. Andrea, lehenik, kapotaren gainera erori zen, eta, ondoren, lurrera, zazpi bat metrora. Horren ondorioz, hurrengo egunean hil zen.

Biktimak hiru seme-alaba zituen, 20 urtetik gorakoak; horietako bat berarekin bizi zen, eta auzipetuaren aseguru etxeak ia 112.000 euroko kalte ordaina eman die biktimaren senideei.

Horrez gain, epaian, epaileak hamabost hilabeteko espetxe zigorra etetea erabaki du, baldin eta auzipetuak ez badu deliturik egiten bi urtean. Are, gidabaimena ere kendu diote.


Summary: Herri auzitegi bat sortu dute kazetarien aurkako hilketen justizia egiteko. Hiru kazetari elkartek sortu dute auzitegia, eta exijitu dute gobernuek betebeharra dutela kazetariak babesteko eta hilketak ikertzeko. Hagan (Herbehereak) egin duteirekiera ekitaldia. Lehen hiru akusazioak Mexiko, Sri Lanka eta Siriako gobernuen aurkakoak dira.

«Astero kazetari bat hiltzen dute. Egia hiltzea krimen segurua da, hamar hilketatik zortzitan hiltzaileak libre geratzen baitira». Mugarik Gabeko Kazetaritza Librea, Kazetariak Babesteko Batzordea eta Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteek hala esan dute: haiek bultzatuta, herri auzitegi bat sortu dute, mundu osoan hiltzen dituzten kazetarien auzietan justizia egin dadin. «Mundu osoko kazetariak jazarriak, atxilotuak, bahituak eta erailak dira beren lana egiteagatik, egiaren bila aritzeagatik», diote elkarteek. Hagan (Herbehereak) gaur egin dute herri auzitegia martxan jartzeko ekitaldia, eta askotariko elkarteen ordezkariek zein kazetariek eta abokatuek parte hartu dute. Tartean zen Maria Ressa Filipinetako kazetaria —Bakearen Nobel saria jasoko du, Dmitry Muratov Errusiako kazetariarekin batera—. Ressak zera esan du, bideo konferentzia bidez: «Larria da onartzea sare sozialen erabilera kazetariak isilarazteko edo seinalatzeko, eta estrategia hori gobernuen konplizitatearekin ari dira erabiltzen zenbait herrialdetan».

Herri auzitegiak, oraingoz, sei hilabete iraungo du: Kazetarien Aurkako Krimenei Inpunitateari Amaiera Emateko Egunean sortu dute, eta 2022ko Prentsa Askatasunaren Egunean amaituko dute audientzia berezi batekin. Fiskal nagusia Almudena Bernabeu abokatua da, eta lehen akusazioak eman dizkie epaileei. Hiru gobernuren aurkakoak dira aurreneko akusazioak, eta kazetari batzuen hilketetan justiziarik ezarri ez izana salatuko dute hiru auzi saio bereizietan: Sri Lankaren aurkakoa, Lasantha Wickrematunge kazetariaren hilketaren auziagatik; Mexikoren kontrakoa, Miguel Angel Lopez Velasco kazetariaren hilketagatik; eta Siriaren aurkakoa, Nabil Al-Sharbaji kazetariaren hilketaren auziagatik. Herri auzitegiko elkarte sustatzaileek ohartarazi dute «inpunitate jarraitua» egon dela hiru kasu horietan, eta datuak eman dituzte azaltzeko asmoz gobernuek ez dituztela beren betebeharrak bete giza eskubideen alorrean.

Auzitegiaren sorrera ekitaldian, zenbait lekukotza jaso dituzte: Pavla Holcovak azaldu du nolako oztopoak dituzten Jan Kuciaken auzian justizia egiteko —Eslovakiako ikerketa kazetaria 2018an hil zuten tiroz, bere etxean zela—; Matthew Caruana Galizia kazetariak bere amaren hilketaren auzia plazaratu zuen —Daphne Caruana Galizia lehergailu lapa batekin hil zuten Maltan, 2017an—; eta Caoilfhionn Gallagher giza eskubideen abokatuak ohartarazi du lege oztopoak hilketak gertatzen diren estatuaren araberakoak izan ohi direla.

Ekitaldiaren amaieran, auzitegiko bederatzi epaileek hartu dute hitza: Mexikoko Marcela Turati Muñozek hunkituta aipatu du hark berak ezagutzen zituen bost kazetari izan direla erailak. Mexiko da munduan kazetari gehien hiltzen dituzten herrialdeetako bat; joan den astean, esate baterako, bi kazetari hil zituzten tiroz: Fredy Lopez Arevalo eta Alfredo Cardoso Echeverria. Hala ere, itxaropenerako hitzak egin zituen Turati Muñozek: «Herri auzitegi hau aukera bat da mundu osoan gaia plazaratzeko, aukera bat gauzak aldatzeko». Italiako Marina Fortik, berriz, kezkagarritzat jo du kazetaritzari «zilegitasuna kentzeko» dagoen egungo joera. Eta Gianni Tognonik kazetarien eskubideak bermatzeko lanean koordinazioa eskatu du.

NBE: «Gizartean eragina dute» Nazio Batuen Erakundeak eta Unescok ere munduan urtero hiltzen dituzten kazetarien auziaz hitz egin dute. Antonio Guterres Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak salatu du kazetarien aurkako hilketen hamarretik ia bederatzi zigorrik gabe geratzen direla. «Kazetarien aurkako krimenek eragin handia dute gizarte osoan; izan ere, eragotzi egiten dute herritarrek erabaki informatuak har ditzaten». Azkeneko urte eta erdian bizi izandakoari ere erreferentzia egin dio Guterresek: «COVID-19aren pandemiak eta desinformazioaren pandemiak erakutsi dute hil edo bizikoa dela herritarrek gertaeren eta zientziaren berri izatea». Unescoko idazkari nagusi Audrey Azoulayk gobernu guztiei eskatu die kazetariak babesteko eta haien aurkako krimenak zigortzeko. Unescok berak infografia bat osatu du hil dituzten kazetarien datuekin.

Beriain eta Fraile

Euskal Herriko bi kazetari ere hil dituzte aurten, Afrikan: David Beriain eta Roberto Fraile. Parke naturaletako ehizari buruzko dokumental batean ari ziren lanean. Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria emango diete datorren astean Beriainek eta Frailek egindako lanari. «Kazetaritza ausart, arriskutsu eta deserosoa egiteagatik» sarituko dituzte.


Summary: 25 ikasgela itxita daude koronabirusagatik Hego Euskal Herrian. Nafarroan hamazazpi ikasgela itxi dituzte; Araban, bi, eta Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruna.

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi du zenbait ikasgela itxi behar izan dituztela koronabirusagatik. Araban bi ikasgela itxi dituzte; Bizkaian, hiru, eta Gipuzkoan, beste hiru. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, hamazazpi ikasgela daude itxita lurraldean. Horiek horrela, Hego Euskal Herrian 25 talde itxi behar izan dituzte.

Iaz, data berean, 168 ikasgela zeuden itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bildarratzek, halere, nabarmendu du aurtengo zenbakia hobea izanik ere, «oraino pandemian gaudela». Gehitu du: «Zuhurtzia da irizpide nagusia oraindik ere. Protokolo bat indarrean daukagu, eta baliabide berezi batzuk ditugu protokolo horri eta gauden egoera pandemiko horri behar bezala erantzun ahal izateko». Hezkuntza sailburuaren arabera, gela bakarra ixtea ere «kezka iturri» da.

Zehaztu du gela barneko kutsatzeekin baino gehiago kanpoko eremuetan gerta daitezkeen kutsatzeekin adi ibili behar dela, ikasgeletan kutsatzeak eragozteko neurriak eta protokoloak martxan daudelako. Horren harira, adierazi du «ulertzen» duela 12 urtetik beherako umeek kanpoko eremura maskararik gabe atera nahi izatea, baina «txertatu ezin diren bitartean» orain arteko jarraibideak segitu behar direla erran du, hau da, maskara jartzea.


Summary: Transmisio etenari zubi bat eraiki nahi dio Sormenek. Ikasleentzako tailerrak eta emanaldi programa irekia uztartzen dituen kultur jaialdia antolatu du Galdakaok azaroaren 16tik 21rako

«Halako jaialdiek eta egitarauek askotan ematen dute emanaldi errenkada bat». Baina Gotzon Barandiaran idazle, kultur eragile eta Sormene jaialdiko zuzendari artistikoak zehaztu duenez, kanpoko oskola baino ez da hori Sormene Galdakaoko Sorkuntza Plazaren kasuan, sakonagoko gabezia bati aurre egitea baita euren asmoa. «Euskarazko kulturgintzaren transmisioan gertatu den eta gertatzen ari den eten horri konponbidea emateko sortu dugu Sormene». Horretarako bilduko dituzte hamaika bertsolari, musikari, marrazkilari, antzerkilari, zinemagile eta dantzari azaroaren 16tik 21era Galdakaon (Bizkaia). Euskara izango dute ardatz saio guztiek, eta emakumezko lanen ikusgarritasuna lortzea da beste lan ardatz nagusia. Bigarren edizio du aurtengoa jaialdiak, 100.000 euroko aurrekontua izango du, eta hurrengo hiru urteetako jaialdiei eusteko hitzarmena sinatua du jadanik udalak, diru sail berari eutsiz aldiro, eta etorkizunean ere jarraitzeko asmoz.

Bi hegal nagusi izango ditu programak. Ikasleentzako tailerrak izango dira astegun goizetan, batetik, eta emanaldi programa irekia izango da, bestetik. Antolatzaileen hitzetan, transmisioa sustatzea izango dute helburu biek ala biek, eta bi alde horiek osatuko dute Sormene. Zehaztu dutenez, sortzailearengandik hasi eta hartzailearenganaino doan kulturaren ekosistema osoa hartu nahi baitute kontuan.

Zinema, antzerkia eta musika

Muga deitzen da pausoa dokumentala aurkeztuko du Maider Oleaga zinemagileak 16an, esaterako. Frankismopean euskara irakasten aritu zen Elbira Zipitria irakaslea du ardatz lanak, eta haren ikasle izandako Kontxita Beitia ere izango da proiekzio ostean egingo den solasaldian. Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi antzezlana eskainiko du Amancay Gaztañagak, Iraia Eliasek eta Erika Olaizolak osatutako Kamikaz kolektiboak, 18an. Eta hurrengo egunean, Bertoko eta urrutiko ipuinak ipuin kontaketa musikatua egingo dute Nerea Ariznabarretak eta Mariano Hurtadok, eta kontzertua emango du Amak taldeak.

Esas kolektiboak ere hartuko du parte jaialdian, eta beren-beregi bertarako sortutako pieza bat estreinatuko dute. Iazko martxoaren 8an sortu zen taldea, musika klasikoko emakumezkoen lanak ikusarazten laguntzeko, eta haiek antolatu dute 17ko musika saioa. Leire Bilbao idazlearen poema bat oinarri duen emanaldia aurkeztuko du lehenik Eva Ugalde konpositoreak, eta hori izango da estreinaldia, Etxean igeri egitea, baina, ondoren, Maria Luisa Ozaitaren hiru pieza ere eskainiko dituzte, eta Inge Conderen Elisaren balsa piezak itxiko du programa. Belen Madariaga sopranoa, Itxaso Sainz de la Maza piano jotzailea, Elisene Alzola biolin jotzailea, Nora Lopez biolontxelo jotzailea, eta Natalia Sanchez flauta jotzailea izango dira oholtzan.

Komunitatea trinkotzeko dantza

Goiz eta arratsaldeko emanaldi programa izango du asteburuak. Hiru saio izango dira 20an, adibidez: Bizipoza elkartearen Sortzearen bizipoza, Elirale konpainiaren Oa-huetak, eta Diabolo Kiwiren kontzertua. Eta 21ean ere egun osoz izango da zer ikusi eta entzun. Tupust kolektiboaren bigarren liburuaren aurkezpena egingo dute Ainara Azpiazu Axpi marrazkilariak, eta Uxue Alberdi, Oihana Arana eta Oihana Iguaran bertsolariek, Maite Berriozabal gai jartzailearen laguntzaz. Amatxik dixit antzezlana eskainiko dute Goitibera konpainiak eta Naita produkzioak arratsaldean, eta 36ko gerran emakumeek pasatutakoez egindako sorkuntza lanei buruzko solasaldia izango da Galdakao Gogora elkartearen lankidetzarekin.

Dantzan amaitu nahi dute jaialdia, halere. Izan ere, sokadantza antolatu dute azken eguneko azken saiorako. Barandiaranek eman du azalpena: «Nahi dugu amaitu Sormene komunitate baten trinkotzea irudikatuz, eta uste dugu Soka-dantza gure komunitatea eta gure herria trinkotzen duen dantzetako bat». Dantzaldian izango dira Galdakaoko Andra Mari dantza taldea, Iruñeko Duguna dantza taldea, Lekeitioko Etorkizuna dantza taldea, Iurretako dantzariak, Oñatiko Oñatz dantza taldea, Bizkaiko Gaiteroak taldea, Oñatiko Aita Madina txistulari taldea, Erika Lagoma Igor Elortza bertsolariak eta Josu Zabala musikaria.

Alerta gorriei erantzunez

Iazko abenduan jarri zuten abian Sormene, hain justu, koronabirusaren eraginez kultur programa zatiz zati bertan behera geratzen ari zenean. Antolatzaileek bestelako plan bat zuten buruan estreinaldirako, handiagoa eta, noski, aurrez aurrekoagoa, baina egoerak behartuta hitzaldiak eta Internet bidezko emanaldiak antolatuz osatu zuten eskaintza. Pandemiara moldatuta, ezinbestean. Hasieran buruan zerabilten haren antz handiagoa izango du aurtengo proposamenak.

«Alerta gorriak piztuta zeuden», esan du Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Kultura eta Euskara zinegotziak. Haren hitzetan, euskal kulturaren transmisioa ez baitago bermatuta ez hezkuntza arautuan, ez hezkuntza ez-arautuan, ez eta etxean ere. Aurten eta hurrengo urtean arreta berezia jarriko dutela iragarri du. «Horregatik eman nahi diogu garrantzia gaiari. Euskarazko kulturgintzaren historia eta oraina belaunaldi berriei pasatzeaz gain, sortzeko grina sortzea ere badelako transmisioa».

Torrezabal kultur etxean egingo dira 16, 17 eta 18ko emanaldiak, eta Ardanza parkean jarriko duten karpan egingo dira 19, 20 eta 21ekoak. Eta jaialdiaren webgunean topatu ahalko da saio zein sortzaile guztiei buruzko informazioa: www.sormene.eus.

Ikasleentzako erronka

Aurten ereindakotik jaso nahi dute hurrengo urteko jaialdian. Horregatik, aurten ikastetxeetan egongo diren sortzaileek datorren urterako erronka bat jarriko diete tailerretako ikasleei, eta horren emaitza 2022ko edizioan plazaratzea da antolatzaileen asmoa. Eider Eibar ilustratzaileak, Gari Otamendi dantzariak, Ines Osinaga musikariak eta Formol antzerki laborategiko kideek emango dituzte tailerrak herriko eskoletan astegun goizetan, eta bere diziplinari dagokion erronka bat proposatuko die haietako bakoitzak ikasleei.

Iñigo Hernando Galdakaoko alkatearen ustez, errotzen hasia den proiektua da Sormene, eta sakonago errotuz joango dena, gainera. «Administrazioan argi daukagu kulturak eta euskarak gure hauspoa behar dutela, eta horretara gatoz». Epe luzerako proiektua dela zehaztu du.


Summary: 25na urteko zigorra eskatu dute Bizkaiko lau gizonentzat, Espainian beste gizon bat hiltzea egotzita. 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia; gaur hasi da epaiketa, Oviedon. Akusatuetako bati hilketa planifikatzea leporatu diote; beste biri, hilketa gauzatzea diru truke; eta beste bati, bitartekari aritzea.

Javier Ardinesen hilketan zer gertatu zen argitzen saiatuko da datozen asteetan Oviedoko Lurralde Auzitegia (Espainia). Gaur, Epaiketaren lehen saioan, Bizkaiko lau bizilagun eseri dira akusatuen aulkian: fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra galdegin du haietako bakoitzarentzat. Auzipetuek, ordea, ukatu egin dute inplikatuta daudela, eta absoluzioa eskatu dute.

2018ko abuztuaren 16an hil zuten Ardines, 52 urte zituela. Llanesko bere etxearen alboan eraso egin zioten, autoan zihoala: hesi batzuk jarri zizkioten bidea oztopatzeko, eta, ibilgailutik jaitsi zenean, jipoitu egin zuten eta gero ito egin zuten. Llanesko Izquierda Unidako zinegotzia zen Ardines, eta, horregatik, hasieran arrazoi politikoekin lotu zuten hilketa. Ikerketak, ordea, beste bide bat hartu zuen handik gutxira, eta hipotesi hori iritsi da epaiketara: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain zuzen, andre haren senarrak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.

Hala, fiskalak uste du Pedro N.A.-k «planifikatu» egin zuela Ardinesen hilketa, baina bi gizoni agindu ziela zinegotzia hiltzea, diru truke: 25.000 euro jaso zituen ustez haietako bakoitzak. Beste akusatu bati, berriz, bitartekari aritzea eta ordainketak egitea leporatu diote. Fiskalaren arabera, bi «sikarioak» 2018ko abuztu hasieran saiatu ziren Ardines hiltzen lehen aldiz, eta bi aste geroago itzuli ziren helburu berberarekin.

Lau akusatuetatik hiru Bizkaian bizi ziren, 2019ko otsailean atxilotu zituztenean; bestea, laugarrena, Suitzan bizi zen, baina bizkaitarra da hura ere; Guardia Zibilak Bilbon, Zornotzan eta Erandion egin zituen miaketak. Haien defentsa abokatuek gaur epaiketan adierazi dute ez dagoela «froga zuzeneko eta objektiborik» haien aurka, ez baitago lekukorik, grabaziorik edota DNA frogarik; izatez, hilketa gauzatzeaz akusatutako bi gizonek ukatu egin dute garai hartan Asturiasera joan izana, baita beste bi auzipetuak ezagutzea ere. Fiskaltzak berak onartu du ez dagoela zuzeneko frogarik, baina herri epaimahaiari ohartarazi dio berdin ebatz dezakeela akusatuak errudun direla: «Badira nahikoa zantzu».


Summary: ELA: «Argindarraren kontrol publikoa berreskuratzeko aukera galdu da». Espainiako Gobernuak argindar konpainien «xantaiari» men egin diola salatu du sindikatuak. Energia enpresen «defendatzailerik sutsuenak» izatea egotzi die EAJri eta Confebaski.

ELA sindikatuaren ustez Espainiako Gobernuak argindarraren kontrol publikoa berreskuratzeko aukera on bat galdu du azken asteetan. Argindar konpainiekin izandako negoziazioen emaitza ikustean iritsi da sindikatua ondorio horretara. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiaren iritziz, Espainiak «men» egin dio konpainien «xantaiari», eta haien irabaziak mugatzeari uko egin dio. Era berean, EAJk, Jaurlaritzak eta Confebaskek izandako rola kritikatu du, konpainien «defendatzailerik sutsuenak» bilakatu direlako. Horri aurre egiteko, sindikatuak hainbat neurri proposatu ditu, besteak beste, energia sektorea publiko bihurtzeko prozesua hastea eta %21eko BEZa behin betiko jaistea.

«Orain ikusi da zeinek agintzen duen hemen. Espainiako presidentea aldaketa txiki bat egiten saiatu zen, argindar konpainiek desafio egin zioten eta irabazi egin dute. Emaitza argi dago, Galanek 1; Sanchezek 0». Lakuntzak oso modu grafikoan laburbildu du zer ikuspegi duen Espainiaren eta konpainien arteko negoziazioaz. Haren ustez, argi geratu da sektore estrategikoak ezin direla esku pribatuetan utzi, eta beste hainbat negoziaziotan «amore eman» izana leporatu dio Espainiari, hala nola etxebizitza legean, zerga politikan eta lan erreforman.

Lakuntzaren ustez, dena den, konpainien garaipenaren arrazoiak ez daude Madrilen bakarrik. EAJk eta Confebaskek haiek hauspotzea deitoratu du. Alderdi jeltzalea konpainien «defendatzailerik sutsuena» izan dela nabarmendu du, eta eskubideak «xantaiagile» batzuen esku utzi dituela: «Argindar enpresek politika egiten dute; gutxik bezala, gainera. Lobby bat baino gehiago dira. Arantza Tapiak, berriz, sindikatuek politika egitea ez du gustuko, bereziki gureak».

Confebasken inguruan ere oso kritiko mintzatu da, eta bere enpresak defendatzeko gai ez izatea leporatu dio Lakuntzak: «Argindar konpainiak ezin direla ukitu esan duen patronal bat dugu, jakinik bere kide asko prezio handiengatik sufritzen ari direla». Sindikatuak onartu du argindarraren igoerak enpleguan eragin dezakeen kalteak arduratzen duela: «Kaleratzeak egiteko dituzten erraztasunak ikusita, bai. Badakigu enpresek nola konpontzen dituzten bidean aurkitzen dituzten trabak».

LABen kanpaina

LAB sindikatuak kanpaina bat jarriko du abian energiaren garestitzearen aitzakian kaleratzeak egin edo prekaritatea sakontzen saiatzen diren enpresak salatzeko. Haien kontura! lelopean, patronalaren «erasoari» aurre egiteko beharra ikusi dute, «Jaurlaritzaren onespenarekin» mozkinak handitzea ez den beste helbururik ez dutelako.

Iratxe Azkue eta Zorion Ortigosa LABeko industria federazioko kideek Sidenor eta Arcelor Mittalen ereduak jarri dituzte euren kezka azaltzeko, argindarraren prezioarengatik jarduna eten duten bi altzairutegi. Gogoratu du, esaterako, Sidenorrek azken lau urteetan 103 milioi euro banatu dituela akziodunen artean, eta galdetu dute «bidezkoa» al den orain langileek jasatea lan espedientea. Arcelorrek, berriz, azaldu dutenez, azken hamahiru urteetako emaitzarik onena lortu zuen iaz, eta altzairua argindarra baino gehiago garestitu da.

Sindikatuko kideek salatu dute multinazionalek ireki dutela bidea, baina patronala aukera baliatzen ari dela «eskubideak murrizteko». Fenomeno hori, gainera, ustez suspertze ekonomiko fase batean gertatzen ari dela nabarmendu dute, eta enpresek, hala ere, «barra librea» dutela neurri traumatikoak hartzeko: «Uste bat orokortzen ari da: industrian arazoren bat eragiten duen arrazoiren bat badago, beti langileek ordaindu behar dute».

LABen iritziz, argindar konpainiek industria erabili dute erakunde publikoei xantaia egiteko, eta ustez erabiliak izan direnek ere haien mesedetan baliatu dute krisia. Era berean patronalak eta erakunde publikoek deslokalizazioaren alde eginiko lana kritikatu dute, eta politika horiek direla egun enpresa asko jasaten ari diren lehengaien hornidura arazoen oinarria. Adibide gisa, Mercedes eta Volkswagen aipatu dituzte.


Summary: Kutxa fundazioak argudiatu du Eureka museoa ixteak ez duela esan nahi zientzia bazter utziko dutenik. Fundazioak ohar bat argitaratu du joan den astean egindako iragarpenen harira «zehaztapenak» azaltzeko. Adierazi dute jakinarazitako moldaketek «zientzia herritarrengana hurbiltzea» dutela helburu.

Donostiako Eureka zientzia museoa 2023an itxiko zutela iragarri zuen joan den asteazkenean Kutxa fundazioak. Zehazki, 2030 Plan Estrategikoan jasoak diren aldaketen berri eman zuen Kutxak, eta, hain zuzen, Eurekaren ateak ixtea da asmo horien arteko bat. Hori bakarrik ez, jakinarazi zuten Etxarriko (Nafarroa) Arotz Enea udalekuetako etxearen jarduna ere bertan behera geldituko dela, baita Hernaniko (Gipuzkoa) Ekogunea ere. Orain, iragarpen horiek eragindako zaratari erantzuteko oharra kaleratu du fundazioak. «Kutxa Fundazioak zientzia alorreko hezkuntza eta zabalkundeari eutsiko dio, bere jardueraren funtsezko lan ildoa den heinean», adierazi dute.

2023an Eureka itxiko zelako berria zabaldu eta gutxira, errenkadan iritsi ziren erabakiaren gaineko kritikak. Horregatik, ohartarazpena egin du orain Kutxa fundazioak: «Eureka zientzia museoaren jarduera bertan behera uzteak ez du esan nahi, inondik inora, fundazioak zientzia alde batera uzteko asmoa duenik». Hala, zientziarekiko konpromisoa ez dela alboratu aldarrikatu dute. Are, esan dute plan berrian jasotako proposamenek helburu argi bat dutela: «zientzia herritarrengana hurbiltzea». Diotenez, orain arte beren eskuetatik kanpo izan den publikoarengana heltzea da helburua. Azaldu dute Tabakaleran eginen dutela hori lortzeko indarra.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, kalean emakume bati eraso egiteagatik. Erasoa igandean gertatu zen, Babesgabetuen Andra Mariaren plazan, eta, horren ostean, polizia bati oldartu zitzaion atxilotua.

Gasteizko Udaltzaingoak 36 urteko gizonezko bat atxilotu zuen iragan igandean, kalean emakume bati eraso egitea egotzita. Horren ostean, polizia bati oldartu zitzaion, Gasteizko Udalak jakinarazi duenez. Erasoa Babesgabetuen Andre Mariaren plazan gertatu zen, eta udaltzainek Santa Barbara plazan atxilotu zuten gizonezkoa.

Larunbatean, berriz, 21 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Andre Maria Zuriaren plazan, emakume bati ukituak egitea leporatuta; eta aurreko egunean, 47 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten, bikotekideari eraso egitea egotzita.


Summary: Gasteizen jipoitu zutela salatu zuen emakumea ikertzekotan dira, salaketa faltsuagatik. Urriaren 23ko gauean jipoitu zutela salatu zuen, baina Ertzaintzak inguruko bideoetan ez du topatu arrastorik, ez jipoiarenik eta ez ustezko erasoa egin zuten lau gazteenik.

Gasteizko Batan ibilbidearen inguruan jipoitu zutela salatu zuen emakumearen salaketa ikertzen aritu da Ertzaintza azken hamar egunetan, baina, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, jipoiaren inongo arrastorik ez dute ikusi inguruetan jarrita dauden kamerek harturiko irudietan. Ondorioz, EFE albiste agentziaren arabera, Ertzaintzak salaketa bat aurkeztu du, delitua asmatu zuelakoan.

Emakumezkoak salatu zuen lau gizon segika izan zituela etxera bidean eta eraso egin ziotela. Hain zuzen, zehaztapen gehiago egin zituen salatzaileak: 30 urteko emakumeak lau gazte «magrebtar» identifikatu zituen erasoaren egile gisa. Irudietan, baina, ez omen dago lau gazteen inolako zantzurik, ez inguru horretan, ez eta emakumeak jipoia salatu zuen orduaren ingurumarian ere.

Ustezko erasoa gertatu zen tokia Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzaren atzean dago, Ajuriaeneko jauregiaren ondoan, eta, ondorioz, kamera asko daude. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak Bizkaia Irratian baieztatu du grabazioak aztertzen ari direla eta jarraituko dutela aztertzen, baina oraingoz ez dutela ezer ikusi bideoetan. Emakumea ageri da bakarrik; ustezko erasotzailerik ez. Urrunagoko kameren grabazioen azterketak ez badu ezer berririk ematen, emakumearen aurkako ikerketa ireki daitekeela adierazi du, salaketa faltsua izan den argitzeko.

Salaketa egin zuen emakumea Voxeko hautagaia izan zen 2015eko foru hauteskundeetan, eta Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkideak familiaren bozeramaile lanak egin zituen erasoaren ostean. Hark esan zuenez, Ertzaintza «gorroto delituaren» hipotesia aztertzen ari zen. Ikerketaren iturriek, ordea, ezeztatu egin dute delitu hor inoiz hizpidera ekarri dutenik. Kontrara, baieztatuko balitz emakumezkoak eginiko salaketa faltsua dela, sei eta hamabi hilabete arteko zigorra jaso lezake. Erkorekak esan duenez, emakumezkoa gezurretan aritu bada, gertaera horrek «kalte handia» ekarriko lioke elkarbizitzari, «politikoki eta sozialki».


Summary: Afiliatuen kopuruak konfinamenduaren aurreko maila gainditu du. Urrian, beste 1.623 lagunek utzi diote langabe izateari, eta dagoeneko pandemiaren aurretik baino gutxiago dira. 9.555 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan

Hogeita bat hilabete behar izan ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak konfinamenduak eragin zion txikiziotik suspertzeko. Kopuru handietan behintzat, 2019ko otsaileko mailara iritsi da, bai langabe kopuruan, bai langile kopuruan. Urriak COVID-19ak eragindako krisiaren aurreko egoerara itzultzeko azken bultzada eman du, langabe kopuruaren jaitsierari (-1.623) batu diolako Gizarte Segurantzaren afiliazio kopuru handi bat (+17.622). Datuak «oso positiboak» direla nabarmendu du Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuak, nahiz eta onartu duen ostalaritzan artean ez dela krisi aurreko enplegu guztia berreskuratu.

Langile bakoitzaren egoera pertsonala alde batera utzita, ifrentzu kolektiboak ere badaude: 25 urtetik azpikoetan langabezia pandemiaren aurretik baino handiagoa da egun, ELAk eta LABek gogorarazi dutenez.

Langabezia: urtebetean, 26.822 gutxiago

SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, 150.557 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren, irailean baino 1.623 gutxiago, eta iazko urrian baino 26.822 gutxiago. Espainian ez bezala, ohikoa da urrian langabe kopurua jaistea: hala egin du urtero 2015az geroztik, 2019an izan ezik. Jaitsiera iazkoa baino nabarmen apalagoa da (-5.524), baina kontuan hartu behar da 2020ko urrian konfinamenduaren shock-etik suspertzen ari zela ekonomia.

Urriko jaitsierari esker, langabe kopurua azkenean heldu da pandemiaren aurretik zuen mailara; are gehiago, 2020ko otsailean baino 657 langabe gutxiago daude erregistratuta. Urrun du, ordea, azken hamarkadako maila, 2019ko ekainekoa (141.719).

Lurralde guztietan jaitsi da langabe kopurua, baina gehiago Nafarroan (-560) eta Gipuzkoan (-510), eta gutxiago Bizkaian (-375) eta Araban (-178). Gainera, azken bi lurralde horietan dute langabezia tasarik handiena (%12,5). Hegoaldeko batezbestekotik (%11) behera daude, berriz, Nafarroa (%10) eta Gipuzkoa (%9).

Sektoreei erreparatuta, bada alderik. Uzta batzuen bilketaren eta arrantzaldi nagusien amaierak langabezia handitu du lehen sektorean (+441), eta hilabete apalak izan dira industrian (-222) eta eraikuntzan (-178), hornidura arazoak direla medio. Ondorioz, zerbitzuei (-1.336) eta enplegurik gabekoei (-328) zor zaie langabeziaren jaitsiera.

Emakumeen artean gehiago jaitsi da langabeen kopurua, baina artean sexu horretakoak dira langabeen erregistroan daudenen %57,2. Horrenbestez, haien artean %13,1koa da langabezia tasa, eta %9,5ekoa da gizonen artean.

Erregulazioak: 1.780 langile gutxiago

Espainiako Gizarte Segurantza Ministerioaren arabera, urriaren amaieran 9.555 langile zeuden ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan. Hilabete bat lehenago baino 1.780 gutxiago dira, eta kopururik txikiena aldi baterako erregulazioen formula modu masiboan erabiltzen hasi zenetik. Gainera, egun osoko erregulazioan daudenak ez dira %55 era iristen, besteak ordu batzuetan bakarrik baitaude. 2022ko otsailera arte bederen bide hori erabili ahal izango dute enpresek unean uneko zailtasunei aurre egiteko enplegua suntsitu gabe.

Afiliazioak: hezkuntzaren bultzada

Urria lan handiko hilabetea izan ohi da Gizarte Segurantzako Hego Euskal Herriko bulegoetan, udan kotizatzeari uzten dioten milaka lagun berriro afiliatzen baitira. Hezkuntza da gorakada horren arduradun nagusia, sektore horretan ohikoa bilakatu baita uztailean eta abuztuan milaka langile kalean uztea, udako oporrak ez ordaintzeko; kurtsoa hasten denean, berriz, berriro kontratatzen dituzte. Hori gertatu da aurtengo urrian ere, indar handiz gainera, 17.622 afiliatu batu baitira Gizarte Segurantzara. Edonola ere, enpleguaren hazkunde osoa ezin zaio hezkuntzaren dinamikari egotzi, irailean berreskuratutako afiliazioak (+5.374) batuz gero azken bi hilabeteetan gehitutako 23.000 afiliazioak udan galdutakoen halako bi direlako.

Kontratuak: %92, aldi baterakoak

Kontratazioen edalontziari desberdin begiratzen diete gizarte eragileek. Erdi hutsik ikusten dute sindikatuek, nabarmendu baitute urrian sinatutakoen %92 izan direla aldi baterakoak. Confebaskek, berriz, erdi beteta ikusi nahi du, eta horregatik aipatu du aurten kontratu mugagabeak gehiago handitzen ari direla aldi baterakoak baino.

Langabezia saria: %55ek, ezer ere ez

Aldi baterako erregulazioan daudenen kopurua txikitu ahala, txikitzen ari da langabezia sariek estalitako langileen kopurua ere. Dagoeneko %55,5ek ez dute eurorik jasotzen, eta %25,36k, soilik sari arrunta.


Summary: Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko galdegin dute abokatuek. Guardia Zibilak miaketetan jasotako frogak eta CNIren bidez lortutakoak baliorik gabe uztea nahi du defentsak, auzipetuei eskubideak urratu zaizkielakoan. Atzemandako dokumentuak eta ezizenak auzipetuenak direla ere ez dago «egiaztatua», defentsaren ustez. Bihar segituko du epaiketak.

Joan den astean Jose Perals fiskalak deklaratuta, auzipetuen abokatuen txanda izan da gaurkoa 13/13 epaiketan. Lau ordu pasatxotan aritu dira Espainiako Auzitegi Nazionalean Alfontso Zenon, Jone Goirizelaia eta Aiert Larrarte abokatuak —bertzeei ez die denborarik eman, eta bihar hitz eginen dute—, eta absoluzioa galdegin dute haiek defendatzen dituzten Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi auzipetuentzat. Absoluzioa ezin izatekotan, berriz, gehienez ere urte bat eta sei hilabeteko zigorrak jartzeko eskatu dute, epaiketako irregulartasunak eta luzamenduak kontuan hartuta.

Abokatuek gaur goizeko saioan nabarmendu dutenez, auzipetuei leporatzen zaizkien egitateak ez daude frogatuta edota froga «baliogabeen» gainean eraikita daude. Nabarmendu dute, erraterako, ez dagoela «egiaztatzerik» auzipetuen eta egozten zaizkien ezizenen arteko loturarik, ezta ustez haiei atzemandako dokumentuak haienak direnik ere. Zenonek aipatu du, erraterako, ustez Zuluetarenak ziren lehergaietan ez dagoela haren DNA aztarnarik. Berdin Enparantzaren kasuan: «Ez dago ez hatz markarik, ez DNArik... bulegoetan aurkituriko edozer haiei egozten diete».

CNIren parte hartzeaz ere luze jardun dute, eta eskatu dute harengandik lortutako frogak «baliogabe» uzteko. Izan ere, nabarmendu dute 13/13 auzia (H)alboka txostenean oinarritua dagoela, eta CNIren lana «funtsezkoa» izan zelahori idazteko. Zenon: «Ez da egia 2008an ETAri atzemandako dokumentuekin hasi zela ikerketa; (H)alboka txostenak CNIk egindako entzuketetan du oinarria». Gisa berean aritu da Larrarte: «CNIk identifikatu zuen Martxel Arantza Zulueta gisa. (H)alboka tesia CNIrena da, eta Guardia Zibilak garatu egin zuen». Dokumentu zifratuen desenkriptazioan ere parte hartu zuen CNIk, Zenonek gogorarazi duenez: salatu du epaiketan deklaratu duten guardia zibilek «garrantzia kendu» nahi izan diotela horri, horrela jardutea legez kanpokoa delako. Haatik, ez dute ukatu CNIk ikerketan parte hartu zuela. Abokatuak gogorarazi du fiskalak berak ere eskatu zuela CNIren dokumentuak desklasifikatzeko —ez zen hala egin—, baina azkenean ez dutela testigu gisa ere deklaratu. Larrarte ere kexu azaldu da horregatik: «CNIk sekretuan jardutea normala da, baina, zigor zuzenbidean eragina badu, azalpenak eman beharko ditu». Hori hala izan ezean, hala galdegin du: «Denak balio du?».

CNIren entzuketak, gainera, ez ziren «edozeini» egindakoak izan: «Abokatuen eta haien bezeroen arteko komunikazioak entzun zituzten, sekretu profesionala urratuta», salatu du Zenonek. Eta gauza bera egotzi dio Guardia Zibilari: abokatuen bulegoetako miaketak haien sekretu profesionala urratuta egin zituztela. Salatu du bertzeak bertze dokumentu judizialak eraman zituela Guardia Zibilak bulegotik: «Sumarioak, espedienteak, zigor eteteak...». Miaketa horietako frogak ere baliogabetzeko eskatu du Zenonek, beraz. Larrartek gogorarazi du abokatuen dekanoak adierazi zuela miaketa bera baino lehen jada jendea zegoela bulegoan, eta bazirudiela bazekitela nora jo eta zeren bila joan. Miaketako akta soilik hiru guardia zibilek izenpetu zuten, halaber, nahiz eta gehiagok parte hartu zuten: «Zergatik ez zuten sinatu besteek?», galdegin du Larrartek. Epaiketan miaketei buruz galdetuta, bertsio ezberdinak eman dituzte guardia zibilek, abokatuak gogorarazi duenez: batzuek erran dute atxilotuak elkarrekin zeudela; bertze batzuek, aparte zeudela.

Zuriarraini buruz, Goirizelaiak azpimarratu du ez dagoela «ezer» haren aurka: «Torturapean egindako deklarazioetan berretsi zituen akusazioak, eta giza eskubideak urratuz lortzen diren frogak ezin dira erabili». Gogorarazi du perituek sinesgarritasuna eman ziotela haren tortura deklarazioari.

Larrartek ere azpimarratu du Sarriegiri buruz ez dutela frogarik: Gabai ezizenarekin lotzen dute txostenean, baina datak eta lekuak ez datoz bat. Erraterako, Gabai-ren jarduera 2006 eta 2009 artean kokatzen dute, eta Sarriegiri atzemandako dokumentu guztiak garai horretatik kanpo daude. Futbolari izatearekin ere lotzen dute, baina Larrartek nabarmendu du futbolean jokatu duten abokatu gehiago daudela Sarriegiz gain. Larrarteren ustez, Sarriegi Gabai-rekin lotzeko «zantzuak baino ez» daude.

Kartzela ez da etena

Auzipetuek delitu bera bi aldiz egin ote duten: hortaz ere aritu dira abokatuak, eta argi adierazi dute ezetz. Defentsaren ustez, izan ere, kartzelak ez dakar etenik delituan, izaera «iraunkorrekoa» baita. Abokatuek fiskaltzaren kontraerranak azaleratu dituzte gai honetan ere. Erraterako, Goirizelaiak nabarmendu du auzipetuei leporatzen dietena hori bera dela: euskal presoen eta ETAren arteko lotura egitea. Preso egoteak ez lekarke delituan etenik, beraz. Zenonek ere nabarmendu du auzipetuek bertze presoekin harremanetan jarraitu zutela kartzelan zeuden bitartean, abokatu gisa; eta, are, etakideak balira bezalako tratua eman zietela, Euskal Herritik urrunduta eta lehen gradua ezarrita, bertzeak bertze: «Kartzelan etakide gisa tratatu baldin badituzte, ezin da esan espetxean egoteagatik eten bat egon denik».

Egoera politikoaz ere jardun da Goirizelaia, joan den ortziralean Perals fiskalak errandakoei erantzunez. Izan ere, fiskalak adierazi zuen ETA ez dela oraino «desagertu». Horren aurka mintzatu da Goirizelaia: «Hori errealitatea saihestea da». Abokatuak nabarmendu du garrantzitsua dela epaiketetan testuinguruari erreparatzea.

66 urtera arteko zigorrak

Espainiako Auzitegi Nazionalean gaur iragandakoa azken aurreko saioa izatea espero da: bihar bukatu beharko luke 13/13 epaiketak, Saioa Agirreren eta Nerea Redondoren abokatuen argudiaketekin —Ibon Altuna eta Jose Mari Elosua abokatuak ari dira lan horretan—; eta, auzipetuek hala nahi balute, haien azken hitzak entzunda amaituko da.

Akusazio larriak egozten dizkiete auzipetuei: Zulueta eta Enparantza ETAko «burutzat» joak ditu fiskalak; Sarriegi eta Zuriarrain, «kidetzat»; eta Redondori eta Agirreri «laguntzaile» izatea leporatua die. Julen Zelarainen akusazioa bazter uztea erabaki zuten fiskalak eta AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek joan den ortziraleko azken auzi saioan.

Euskal presoen abokatuak edota euskal presoen aldeko mugimenduan arituriko kideak dira auzipetuak, eta horixe da haiek epaitzeko arrazoia. Izan ere, lan horren bidez, Halbokako, Koordinazio Taldeko (KT) eta, finean, ETAko kide izatea leporatu nahi diete.


Summary: Bergarako Udalak baliogabe utzi du Valogreene Paper BC SM enpresari emandako hirigintza bateragarritasunari buruzko txostena. Gorka Artola alkateak azaldu du hondakinen lantegia egiteko enpresak eskaeran adierazitako jarduera ez datorrela bat ez ingurumen baimen integratua lortzeko proiektuan jaso den jarduerarekin, ez eta irailaren 23an EAEko Aldizkari Ofizialean jarritako jarduerarekin ere.

Kezka areagotuz joan da, eta oraingoz geratzea erabaki du. Gorka Artola Bergarako alkateak iragarri du Valogreene Paper BC SM enpresari uztailean behin-behinean eman zioten baimena erretiratzea ebatzi dutela. Euskadi Irratian eman du horren berri. Hori erabaki dute enpresak adierazten zituen jarduerak ez datozelako bat ingurumen baimen integratua lortzearekin, ez eta irailaren 23an EAEko Aldizkari Ofizialean jendaurrean jarritako jarduerekin ere. Beraz, enpresari eskatu diote berriz ere aurkezteko garatu nahi duen jardueraren gaineko txostena.

Valogreene Paper BC SM enpresaren izenean hirigintza kontsulta aurkeztu zuten uztailean, Bergarako Larramendi industrialdeko H partzelan industriarako karga mineralak modu ekologikoan ekoizteko planta bat ezartzeko. Eraiki nahi duten paper industriaren hondakinak pirolisiz eta errekuntzaz deuseztatzea proposatzen zuen paper enpresak. Horren bidez, Zaldibarrek hondakin horietarako utzitako hutsunea estali nahi zen.

Bergarako Udalak kanpo aholkularitza batekin aztertu du proiektua. Azkenean, Bergarako udal arkitekto zerbitzuburuak eskaerak aztertu ostean ondorioztatu du zehaztugabetasunak daudela, eta horregatik erabaki dute hirigintza bateragarritasunari buruzko txostena baliogabetzea, eta eskatzea argitu dezatela zein den garatuko den jarduera eta hirigintza bateragarritasunari buruzko beste eskaera bat egin dezatela. Txosten horri jarraituz erabaki da Udalak Alkatetza Dekretu bidez emandako baimena baliorik gabe uztea.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak atzo adierazi zuen ulertzen zuela herritarren kezka, eta behar diren azalpenak emateko prest agertu zen. Dena den, esan zuen Europaren Next Generationeko diru funtsak lortzeko aurkeztutako proiektuen artean zegoela, eta oniritziaren aldeko jarrera azaldu zuen.


Summary: Eneko Fernandezek ezingo du larunbateko finalaurrekoan kantatu. Osasun arazoak medio, bertsolariak ez du parte hartuko Berriozarren jokatuko den Nafarroako txapelketako bigarren finalaurrekoan. Julio Sotok hartuko du haren tokia.

Berriozarko Entzunaretoan jokatuko dute, larunbatean, Nafarroako Bertsolari Txapelketako bigarren finalaurrekoa, 17:30ean hasita. Eneko Fernandez Maritxalar bertan aritzekoa zen, baina, osasun arazoak direla medio, ezingo da oholtza gainean izan. Hori ikusirik, Nafarroako Bertsozale Elkarteak jakinarazi du txapelketako araudian zehaztutako prozedura gauzatu dutela antolatzaileek, eta, hala, berez Leitzan kantatzekoa zen Julio Soto Ezkurdiak hartuko duela Fernandezen tokia. Ongi bidean, Leitzako saioan ariko da Fernandez, azaroaren 14an.

Sotorekin batera, Berriozarren kantuan ariko dira Saioa Alkaiza Guallar, Josu Sanjurjo Altzuri, Alazne Untxalo Erregerena, Mikel Lasarte Cia eta Patxi Castillo Graciarena, eta Maialen Belarra Eneterreaga ariko da gai jartzaile. Saioa irabazten duen bertsolariak zuzenean eskuratuko du azaroaren 28an Iruñean izango den finalean kantatzeko aukera; joan den astelehenean, Altsasuko finalaurrekoan, halaxe eskuratu zuen aukera Eneko Lazkozek ere —Altsasun Fernandez zen kantatzekoa, baina osasun arazoak tarteko, Lazkozek ordezkatu zuen—.

Gainontzeko bertsolariek Leitzako finalaurrekoa bukatu bitarte itxaron beharko dute pilatutako puntuak finalean sartzeko aski zaizkien ala ez jakiteko. Izan ere, larunbatekoa igarota, Leitzakoa izango da jokatzeko geratuko den azken finalaurrekoa. Saio horretan zehaztuko da finalean sartuko diren zortzi bertsolarien zerrenda, finalaurrekoetan kantari ari diren hemezortzi bertsolarietatik.

Saio guztietarako sarrerak salgai daude www.bertsosarrerak.eus atarian.


Summary: Hamar urtez kotizazioak igotzea proposatu du Espainiako Gobernuak, pentsioak bermatzeko. Baby boom deituriko belaunaldiak erretiroa hartzen duenerako pentsioen itsulapikoa betetzea litzateke helburua. Batez besteko soldata batekin, enpresaren eta langilearen artean 10 euro gehiago kotizatuko lirateke hilean.

Espainiako Gobernuak eta eragile sozialek azaroaren 15era arteko epea jarri zioten euren buruei, pentsioen jasangarritasun faktorearen ordezko tresna topatzeko. Eta horretan dabiltza. Atzoko bileran, Gizarte Segurantzako ministerioak kotizazioak igotzea proposatu zuen, etorkizuneko pentsioak bermatzeko. Horrekin batera, kontrol mekanismo batzuek ere ezarriko lirateke pentsioetan egindako gastuaren «desbideraketak» modu automatikoan mugatzeko.

PPren azken gobernuak onartutako jasangarritasun faktorearen bidez, pentsioen hasierako zenbatekoa egokitu egiten zen, beherantz, bizi itxaropenaren igoeraren arabera. Modu bat zen baby boom belaunaldiaren erretiroarekin nabarmen handituko den pentsio kopuruari aurre egiteko.

Espainiako Gizarte Segurantzaren kalkuluen arabera, baby boom delakoan, 1950eko hamarkadaren amaiera aldetik 1970ekoaren erdialdera arte 600.000 jaiotza izan ziren. Urte horietan jaiotako langileak 2023an hasiko dira erretiroa hartzen.

Jasangarritasun faktorea ez da inoiz indarrean jarri, batik bat pentsiodunen mobilizazioen, eta sindikatuen kontrakotasunaren ondorioz. Eta gobernua eta eragile sozialak ordezko tresna bat bilatzen ari dira, besteak beste, Europako Batzordeak ere exijitzen dielako horrelako doikuntza tresnaren bat.

Kotizazioak igotzea

Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak belaunaldi arteko berdintasun mekanismoa deitu zion ordezko tresnari, eta atzoko bileran azaldu zizkien sindikatuei eta patronalei harentzat dituen asmoak. Adosten bada, bai eragile sozialekin, baita Kongresuko Toledoko Itunaren Mahaian ere, mekanismoa zuzenketa bidez onartuko litzateke Kongresuan bertan. Adostasunik ez badago, gobernuak aldebakartasunez arautuko du.

Escrivaren ideia nagusia pentsioen itsulapikoa betetzea da, pentsiodunen kopurua nabarmen handitzen denerako. Horretarako 2023. urtetik 2032ra bitartean, hamar urtez, langileen eta enpresen Gizarte Segurantzarako kotizazioak handitzea proposatzen du. Gaur egungo %28,30eko kotizazio tasa (enpresak %23,60, langileak %4,70) handitu egingo litzateke, %28,80ra.

Negoziazioko iturrien arabera, batez besteko soldata batean, hilean hamar bat euro gehiago kotizatuko lirateke enpresaren eta langilearen artean. Mila euroko soldata batean, bost euro gehiago kotizatuko lirateke. Kotizazioen igoera horrekin, urtero pentsioen itsulapikorako 1.000 milioi euro biltzea aurreikusten du Gizarte Segurantzak.

Gastuari muga

Diru gehiago biltzeaz gain, pentsioetako gastua mugatzeko kontrol neurriak ere nahi ditu Escrivak Belaunaldi Arteko Berdintasun Mekanismoan. Gastuaren desbideraketa ezin izango litzateke 2050. urteko BPGaren %0,8a baino handiagoa izan (10.000 milioi euro inguru). Hortik aurrera, kontuak orekatzeko, gobernuak Pentsioen Erreserba Funtsa erabili ahalko luke, baina horko gastuak urtean ezingo luke BPGaren %0,2aren muga gainditu.

Horiek ez balira nahikoa kontuen desoreka berdintzeko, gobernuak pentsioen gastuaren murrizketa adostu beharko luke eragile sozialekin, eta, gero, akordioa Toledoko Itunera eraman. Hor ere, muga legoke, urtean murrizketa ezingo litzateke BPGaren %0,4 baino handiago izan.

Eta neurri horiek guztiak nahikoa ez balira, gobernuak kotizazioen beste igoera bat ere adostu ahalko luke patronalarekin eta sindikatuekin; urtean, gehienera, BPGaren %0,4ren adinakoa.

2032. urtetik aurrera ere kontrolarekin jarraitzeko ildoa ere arautuko litzateke. Hiru urtean behin, sistemaren azterketa moduko bat egingo litzateke, pentsioetako gastuaren eta biztanleria okupatuaren eta pentsiodunaren arteko oreka begiratzeko. Horien arabera, behar izanez gero, berrikusi egingo lirateke «sistemaren parametroak», hots, erretiro adina, pentsioaren kalkulurako tartea, gehieneko eta gutxieneko oinarriak, eta halakoak.


Summary: Zazpi urtez emazteari eraso egitea egotzita, gizon bat epaitu du Baionako auzitegiak. Prokuradoreak urte eta erdiko presondegi kondena eskatu du, gibelamenduarekin, eta tarte horretan emakumeen kontrako bortizkeria egileen zentroan segitua izan dadin ere galdetu du.

Atzo arratsaldean Baionako Auzitegiak gizon bat epaitu zuen, emazteari eraso egiteagatik. Zazpi urtez gizonaren bortizkeria jasan duela salatu du emakumeak. Hiltzeko mehatxuak egiteagatik, bi aldiz zintzurretik helduta itotzen saiatzeagatik, eta indarkeria fisikoagatik epaitu dute gizona. Gainera, gizona nagusi den enpresan lan egiten du emakumeak, eta emazteari lansaria ez ordaintzeko mehatxua egin izana ere leporatzen diote. Auzitegi medikuak baieztatu du emakumeak trauma ondoko estresa duela. Hala, fiskalak urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri nahi dio, gibelamenduarekin. Urte eta erdiko tarte horretan, emakumeen kontrako bortizkeria egileen zentroan segitua izan dadin galdetu du. Epaileek azaroaren 16an emanen dute beren erabakia.

Iragan agorrilean emakumeak salaketa jarri zuenetik, kontrol judizialpean da gizona, eta biktimarengana hurbiltzeko debekua ezarri diote. Azaroaren 16ra arte baldintza berak bete beharko ditu.


Summary: Esna elkartea aurkeztu dute Nafarroako arte eszenikoen sektoreko zenbait enpresak. Egitasmoaren helburua da «sektorearen garapena bultzatzeko tresna baliagarria» bilakatzea. «Sinergiak» sortu nahi dituzte beste elkarte batzuekin.

Nafarroako arte eszenikoetako zenbait taldek Esna elkartea aurkeztu zuten atzo, Iruñean. Egitasmoaren helburua da «tresna erabilgarri bat» eskaintzea Nafarroan eta beste erkidego batzuetan arte eszenikoak «garatzeko». Hala azaldu zuen atzo Ana Maestrojuan elkarteko presidenteak, Iruñean egindako agerraldian, Nafarroako Gobernuko Kultura eta Kirol Departamentuko, Iruñeko Udaleko eta artearen eta kulturaren esparruko zenbait elkartetako ordezkariekin batera.

Proiektua orain aurkeztu duten arren, 2019an du jatorria: urte horretako azaroan eratu zuten, irabazi asmorik gabeko enpresa erakunde gisa, baina, pandemiaren eraginez, haren garapena atzeratu behar izan zuten. Sei dira elkartea osatzen duten enpresa edo taldeak: Acronica Producciones, Hodei Magoa, Global Servicios Culturales, Producciones Maestras, TDiferencia eta Yarleku Antzerkia. «Horiek guztiek ibilbide luzea egin dute antzerki eta magia ikuskizunen ekoizpenean, zuzeneko ikuskizunen laguntza teknikoan eta kultura eta arte proiektuen garapenean», nabarmendu du Maestrojuanek. Egitasmoa jaio zen Nafarroako eszenako hainbat kultur eragileren arteko topaketa labur batzuen ondoren. Eragile horiek «biltzeko» beharra ikusi zuten, proiektu «ilusionagarri» baten inguruan, aterki komun baten pean. Pandemiaren garairik latzena igarota, une egokia iruditu zaie elkartea martxan jartzeko eta aurkezteko. Arte eszenikoak garatzeko, sektorea indartzeko eta sektorean dauden elkarte guztiekin lanerako sinergiak sortzeko «lan tresna kolektibo erabilgarria» bihurtzea dute xede. Azken batean, «zubi lana» egitea, Maestrojuanen hitzetan: «Gure lana ikusaraztea, eragile ekonomiko gisa indartzea, eta administrazioko sailekin hitz egiteko eta lan egiteko bideak ezartzea». Elkartea osatzen duten enpresetako ordezkariek ziurtatu dutenez, haietako «inork» ez zuen zalantzarik izan taldeko kide izateko, herrialdean sektorean zegoen «hutsune bat betetzeko» beharra ikusten baitzuten. Sektorea indartzeko balio dezakeen «ikuspegi osagarria» eman ahal izango dutela uste dute.

Bi ikastaro antolatu dituzte

Dagoeneko prestatu dituzte zenbait ekintza, eta horietako batzuen berri ere eman dute; besteak beste, bi ikastaro eskainiko dituzte, bata arte eszenikoen ekoizpenari lotutako oinarrizko kontzeptuei buruzkoa, eta bestea INAEM Espainiako Arte Eszenikoen eta Musikaren Institutu Nazionalaren laguntza deialdietarako proiektuak egiteko jarraibideei buruzkoa. Proiektuak «irekia izateko eta hazteko» borondatea du, Maestrojuanek laburbildu duenez: «Pozik azalduko diegu gure proiektua gehiago jakin nahi duten enpresa guztiei. Denok gara Nafarroako kultur sarearen parte, eta gauza askok batzen gaituzte».


Summary: NBEk salatu du Etiopian alde guztiak egin dituztela gerra krimenak. Bihar beteko da urte bat Etiopiako Gobernuak Tigrayren aurkako erasoaldia abiatu zuela, aurrez TPLF miliziak Mekelleko base militar baten aurka egindako atentatuari erantzuteko aitzakiarekin. Geroztik, milizia gero eta eremu gehiago bereganatuz joan da.

Iazko azaroaren 4an hasi zen gerra. Bakearen Nobel saridun Abiy Ahmed lehen ministroak eman zuen Tigrayren aurka jotzeko agindua, bezperan TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontea miliziak Mekelle hiriko base armatu baten aurka egindako erasoari erantzunez. Baina Tigray gobernatzen zuen TPLFren eta Addis Abebako gobernuaren arteko gatazka antzinatik zetorren. 1991tik, militarrak agintetik kenduz geroztik, agintean egon zen lau alderdiko koalizio gobernuko kideetako bat zen TPLF. Orduz geroztik, herrialdearen egoera ekonomikoa hobetuz joan zen, eta agintean ziren alderdien boterea handituz, harik eta ustelkeria salaketak agertzen hasi ziren arte. 2018an, testuingurua irauli egin zen. Abiyren Aberastasunaren Alderdiak irabazi zituen bozak, eta hark erreformak egin zituen gobernuan, baita TPLFko kideak agintetik baztertu ere, errepresioa bultzatzea egotzita.

Nazioartearen txaloak ere jaso zituen 2019an Abiyk urte luzez Eritrearekin izandako gatazka amaituz —hori izan zen Bakearen Nobel saria emateko arrazoia ere—, eta urte bat geroago hasiko zen gatazkarako aliatu bat irabaziz. Etxean, bitartean, krisiak okerrera egin zuen. Tigrayko buruzagiek leporatu zioten Abiyri 1994tik indarrean zen sistema federala bertan behera uztea, eta boterea zentralizatu nahi izatea. Iazko irailean urrats bat gehiago egin zuen TPLFk, eta, Addis Abebari entzungor eginez —hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen hark, koronabirusak eragindako osasun krisia medio—, bozak egin zituen eskualdean. Etiopiako Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen emaitzak, eta urrian blokeatu egin zituen Tigrayko Gobernuaren aurrekontuak, eta harremanak eten zituen. TPLF gerra deklaraziotzat jo zuen erabakia.

Hamabi hilabete joan dira geroztik, eta egoerak nabarmen egin du okerrera. NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak eta Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, tarte horretan epaiketarik gabeko exekuzioak, torturak, bortxaketak eta errefuxiatu nahiz desplazatuen aurkako erasoak salatu dituzte, baita gerra krimenak ere. Bi aldeetan salatu dituzte giza eskubideen urraketok. «Zantzuak daude pentsatzeko bi aldeek zuzenean eraso dietela zibilei edo haien jabetzei —erietxeak, eskolak, otoitzerako guneak eta abar—, eta bereizi gabeko erasoaldiak egin dituztela horien aurka, zibilak hilez eta eraikin publikoak suntsituz», ohartarazi du Michelle Bacheletek, NBEren Giza Eskubideetarako Batzordeko buruak.

Txostenak jasotzen duen kasuetako bat da iazko azaroan Mai Kadrako sarraskia. Dokumentuaren arabera, Tigrayko miliziano talde batek amhara etniako 200 lagun baino gehiago hil zituzten herri hartan duela urtebete. Baina Etiopiako eta Tigrayko indarren aurkako salaketei Eritreako armadak egindakoak gehitu behar zaizkie; izan ere, garai batean etsai izan zena aliatu du orain Addis Abebak. Eritreari leporatzen dizkioten krimenen arteko bat da iazko azaro amaieran Tigray erdigunean dagoen Axum barrutian ehun zibil baino gehiago hil izana.

Txostenak sexu indarkeria kasuak ere jasotzen ditu, besteak beste, talde bortxaketak, eta eskatzen dio Etiopiako Gobernuari egin dezala «ikerketa independente eta eraginkor bat» giza eskubideen urraketak aztertu eta erantzuleak auzipetzeko.

Hiriburutik gero eta gertuago

Gatazka bera ere aldatu egin da. Hasieran bazirudien Etiopiako eta Eritreako militarrek azkar garaituko zituztela miliziak, baina hilabeteek aurrera egin ahala balantza beste aldera okertu da, eta TPLFko milizianoak hiriburutik gero eta gertuago daude. Tigrayrekin mugakide den Amhara eskualdean aurrera egiten ari dira miliziak, eta atzo jakinarazi zuten Dessie eta Kombolcha herriak kontrolpean hartu zituztela. Addis Abeba hiriburutik 300 kilometro ingurura daude bi herriak.

Ia ezinezkoa da bi aldeen garaipen edo porrotak egiaztatzea, komunikazioak ia erabat etenda daudelako. Baina Abiy lehen ministroak herritarrei armak hartzeko eskatu izanak eta herrialde osoan larrialdi egoera ezartzeak zer pentsatua eragiten du.


Summary: Gizartea «gero eta toleranteagoa» da jatorri atzerritarreko herritarrekin. Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren azken Barometroaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %70,7k uste dute etorkinak beharrezkoak direla ekonomiarako, eta %66k iritzi diote haiei esker ekonomiak hobera egiten duela.

Koronabirusaren pandemiak ez du aldatu azken urteetako joera, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek gero eta jarrera «inklusiboagoa eta toleranteagoa» daukate jatorri atzerritarra duten pertsonekin. Are, tolerantzia indizea 66 puntukoa da, inoizko handiena. Datu horiek eman ditu gaur Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak, 2021eko Barometroaren emaitzen aurkezpenean. Bilbon aurkeztu dituzte inkestaren datuak Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Gorka Moreno EHUko Bizkaiko campuseko errektordeordeak eta Arkaitz Fullaondo Ikuspegiko ikertzaileak.

Nabarmendu dutenez, koronabirusaren pandemiak sortutako krisiari «tolerantzia handiagoarekin» erantzun dio gizarteak. 2020.urtearekin alderatuta, gainera, gora egin du atzerritar jatorriko pertsonek ekonomian egiten duten ekarpena begi onez ikusten duten herritarren kopuruak. Hala, herritarren %70,7k uste dute etorkinak beharrezkoak direla ekonomiarako, eta %66k iritzi diote haiei esker ekonomiak hobera egiten duela, hemengoek bertakoek nahi ez dituzten lanpostuak betetzen dituztelako. Horrekin batera, herritarren gehiengoaren ustetan (%58,7), langabezia, enpleguaren beherakada eta soldaten murrizketa ez dira jatorri atzerritarra duten pertsonen ardura. COVID-19aren izurriaren testuinguruan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %94,2k uste dute osasun zerbitzuaren lehentasuna izan behar duela egoerarik okerrenean dauden pertsonei arreta ematea, pertsona horien jatorria edozein dela ere. Datu hori hobetu egin da 2020rarekin alderatuta; zehazki, 3,2 puntu egin du gora. Bestalde, kultura ereduei dagokienez, bestelakoak dira Ikuspegiren inkestaren emaitzak. Izan ere, biztanleen gehiengoak ez dute ongi ikusten beste kultura eta erlijio batzuetako emakumeek euren burua estaltzea, ez burkarekin ez nikabarekin. %77,7k ez dute ongi ikusten burka janztea, eta %72,8k ez dute ontzat jotzen nikaba janztea.


Summary: COVID-19aren aurkako txertoa hartu nahi ez zuen langile baten kaleratzea baliogabetu dute. Mendekotasuna dutenentzako Bizkaiko zentro batean egiten zuen lan, eta enpresak 600 euroko kalte ordaina ordaindu beharko dio.

Mendekotasuna duten pertsonak artatzeko zentro batek langile bat kaleratu zuen Bizkaian, COVID-19aren aurkako txertoa hartzeari uko egiteagatik; Bilboko lan arloko epaitegi batek, ordea, baliogabetu egin du kaleratze hori.

Zentro horretako hiru langilek egin zioten uko txertatzeari: batek aldi baterako kontratua zuen, lau aldiz berritu ziotena, baina, txertoa hartzeari uko egitean, gehiago ez berritzea erabaki zuten; bigarrena txertatu zen; eta hirugarrena «diziplina arrazoiengatik» kaleratu zuten.

Enpresaren arabera, mendekotasun egoeran dagoen egoiliar batekin «istilu» bat izan zuelako kaleratu zuten langilea. Epaiak, ordea, gertakari hori «garrantzi txikikotzat» jo du, eta adierazi du horrek ezin duela «inola ere» justifikatu langilea «diziplina arrazoiengatik» kaleratzea. Epaitegiak ondorioztatu duenez, enpresak langilea kaleratu zuen COVID-19aren aurkako txertoa ez zuelako jarri.

Epaiak adierazten duenez, langileak kaleratzea saihesteko asmoz bere borondatearen aurka txertoa hartu izan balu, «osotasun fisikorako eskubidea» urratuko litzaioke. Horregatik, baliogabetzat jo dute kaleratzea, eta enpresak 600 euroko kalte ordaina ordaindu beharko dio langileari.


Summary: Konponbiderako ekarpenak aurkeztuko ditu larunbatean Foro Sozialak. Amaitutzat eman du Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromisoa prozesua, eta dokumentu batean bilduko ditu proposamenak eta ondorioak Gasteizko Artium museoan egingo den ekitaldian. Ernesto Samper Kolonbiako presidente ohiak parte hartuko du.

«Gaur inoiz baino gehiago jabetzen gara zaila dela bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua». ETAren iragarpenetik hamar urte iragan diren honetan, Foro Soziala jabetzen da lan hori «amaierarik gabeko ariketa» dela, baina, era berean, funtsezkoa dela «eztabaida politiko amorratua, kontakizunaren bataila deiturikoaren ingurukoa, konfrontazioaren egungo espaziotik eztabaida esparru lasai eta eraikitzailera eramateko».

Foro Sozialak amaitutzat eman du urtebete luze iraun duen prozesu bat. Epe horretan erreferentzialak diren pertsonei eskatutako 35 ekarpenetik gora jaso dituzte, eta horien berri eman dute hainbat komunikabidetan. Halaber, hogei bilera inguru egin dituzte gizarte zibileko hainbat erakunderekin, bizikidetza eraikitzeko euren proposamenak eta hausnarketak biltzeko asmoz. Zazpi solasaldi ere landu dituzte Bizikidetza lantzen izenburupean.

Egindako lan horren guztiaren ondorioak zein ekarpenak Prozesuaren liburua lanean bilduko dituzte, eta horren berri eman nahi du, larunbatean, Gasteizko Artium museoan egingo duen aurkezpenean. Gaur, Gasteizen bertan, larunbateko ekitaldiari buruzko xehetasunak eman dituzte, eta aurkeztuko duten dokumentuari buruzko zertzelada batzuk aurreratu. Izan ere, Eneko Calle ordezkariak azpimarratu du abagunea heldu dela «bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua sendotzeko».

Eraikuntza partekatu bat posible izan dadin, irakaspenak, ondorioak, gomendioak eta konpromisoak proposatuko ditu Foro Sozial Iraunkorraren dokumentuak. Euren asmoa da haren edukia aintzat hartuko dutela gizarte taldeek zein erakundeek. Uste du ETAren adierazpenaren hamargarren urteurrenaren harira, Aieteren inguruan garatu den guztiak eta urtebete honetan egindako lan horrek balio izan duela agertoki berri bat sortzeko. «Orain, agertoki hori sendotu egin behar da ekarpen berriekin, eragileen iraganaren inguruko ekarpen eta irakurketa kritikoekin».

Artiumen egingo den aurkezpen horretan, Ernesto Samper 1994tik 1998ra Kolonbiako presidente izandakoa izango da, bere herrialdean bizikidetza eraikitzeak sortutako erronkak azaldu ditzan.


Summary: Bi urte eta erdiko zigorra ezarri diote 62 urteko gizon bati, adingabe batez abusatzeagatik. 15 urteko emakumezko batekin sexu harremanak izaten saiatzea eta eduki sexualeko argazkiak eskatzea leporatu diote auzipetuari, baina ez da kartzelan sartuko.

Nafarroako Auzitegiko Bigarren Atalak bi urte eta erdiko espetxealdia ezarri dio 62 urteko gizonezko bati, sexu abusu eta sexting delituengatik. Epaileek frogatutzat jo dute akusatua saiatu zela, sare sozialen bidez, 15 urteko adingabe batekin sexu harremanak izaten, biluzik ateratako argazkiak eskatzen zizkiola, eta bikote harremana zutela sinetsarazi ziola.

Abusatzaileak ezinen du biktimarengana hurbildu lau urte eta erdiko epean, 2.500 euroko kalte ordaina pagatu beharko dio, eta komunitate lanak egin beharko ditu 108 egunez. Hala ere, kartzela zigorra etetea onartu du auzitegiak, «zigortuak konplitzen baldin baditu aurreko betebehar guztiak, eta datozen hiru urteetan deliturik egiten ez badu».

2020an hasi zen erasotzailearen eta biktimaren arteko «adiskidetasun giroko harremana»: gizonak 15 urteko adingabeari esan zion gustuko zuela, «nobioak» zirela, eta ohartarazi zion inori ezer ez kontatzeko, «bestela errieta eginen ziotelako». Akusatuak egunero bidaltzen zizkion mezuak adingabeari, eta hark oparitutako sakelako bat erabiltzen zuen horretarako. Mezu ugari bidali zizkion Whatsappez, eduki sexualeko argazkiak eskatzeko. Sexu harremanak izateko proposamenak ere egin zizkion abusatzaileak, biktimak ezezkoa eman arren. 2020ko azaroaren 22an, akusatuaren etxean elkartu ziren biak, eta gizonezkoa saiatu zen adingabea bortxatzen. Emakumezkoa altxatu eta ihes egin zuen.


Summary: Cirmauto itxi egingo dute, eta 30 langile kaleratuko dituzte. Cordovillan dituen auto denda eta konponketa lantegia itxiko ditu. Langileentzako greba deialdia egin dute.

Cirmautok Cordovillan (Nafarroa) duen auto denda eta konponketa lantegia ixteko asmoa duela jakinarazi du ELAk. Sindikatuaren arabera, enpresako zuzendaritzak negozioa desegiteko lan erregulazio espediente bat aurkeztu du, eta, ondorioz, 30 langileak kaleratuko ditu. ELAk greba mugagabea deitu du ostegunetik aurrera.

Sindikatuaren iturrien arabera, enpresak 8 milioi euroren diru sarrerak izan ditu azken urteetan, eta ez du ixteko arrazoirik. Are gehiago, salatu duenez, negoziazio epean «agerian» gelditu da enpresak ez zuela akordio bat lortzeko asmorik: «Ez du aztertu ere egin neurri ez hain traumatikoak hartzeko aukera, eta ez ditu arrazoiak justifikatu nahi izan».

ELAk deia egin dio Nafarroako Gobernuari, eta eskatu dio ez dadila aldendu, auzi honek lanpostuen galera ekarriko baitu, eta enpresak ez du halakorik egiteko arrazoi objektiborik, ezta negoziatzeko borondaterik ere.


Summary: Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak beste 121 langile kontratatuko ditu. Ia 5,5 milioi euro erabiliko ditu.

Nafarroako Gobernuak gaurko bileran onartu du ikastetxe publikoetarako beste 121 irakasle eta laguntzarako langile kontratatzea. 5.417.950 euro erabiliko dituzte horretarako eta ordezkapenengatik egin beharko dituzten kontratazioetarako.

Aurten, lehenengo aldiz, ikasleek maiatzaren bigarren hamabostaldian egin zuten aurrematrikula, otsailean egin beharrean. Hori horrela, Hezkuntza Departamentuak azaldu duenez, langile kopurua matrikulazioaren aurreikuspenaren arabera eta taldeen kopurua behetik kalkulatuta kalkulatu zuten. Orain, behin betiko matrikulak eta hezkuntza ikuskaritzaren txostenak kontuan hartuta, ikusi dute beharrak asetzeko langile gehiago kontratu behar dituztela. Beraz, ekainean onartutako 3.836 langileren kontratazioaz gain, beste 121 langile kontratatzea baimendu dute. Azken horietako 64 postu Lanbide Heziketarako izango dira, 42 PROA+ programarako, zortzi ikaslerik zaurgarrienei laguntza eta orientazioa emateko eta sei postu irakasle ez diren langileentzako.


Summary: Eszenarako lan garaikide laburrak taularatuko ditu ACT jaialdiak gaurtik hasita. Gehienez ere ordu erdiko iraupena duten 15 eszenarako pieza taularatuko dituzte Bilbon eta Barakaldon. Euskal Herriko, Europako zein Asiako artistak batuko ditu deialdiak, hasiberriak guztiak.

Aurrera egiteko bide apetatsuak topatzen ditu denborak, tarteka. Hemezortzi urte beteko ditu aurten ACT Eszena Berritzaileen Nazioarteko Jaialdiak, gehienez ere ordu erdiko iraupena duten sortzaile hasiberrien eszenarako piezak taularatzen. BAI Bizkaiko Antzerki Ikastegiko kideek jarri zuten abian asmoa eta nazioarteko oihartzuna lortu deialdiak urteekin. Gaur hasi, eta larunbatera bitarte, 15 pieza labur taularatuko dituzte Bilbon eta Barakaldon (Bizkaia), eta Italiako, Kataluniako, Austriako, Koreako, Greziako, Esloveniako zein Euskal Herriko hainbat artistaren lanak ikusteko aukera eskainiko du programak. Performance gisakoak dira batzuk, dantza emanaldiak besteak, antzerki fisikoa lantzen dutenak badira, bada testua oinarri duen emanaldirik ere, baina guztiak dira lan laburrak eta guztiak dira sortzaile hasiberriek sortutakoak.

2004an antolatu zuten lehen jaialdia, baina, Joseba Lazkano zuzendariak onartu duenez, orduan ez zuten pentsatzen iritsi diren bezain urrun iritsiko zirenik. «Txikiagoa eta hurbilagoa espero genuen jaialdia hasiera hartan, Europako sortzaileekin bai, baina urteekin asko hedatu da eta izen handia hartu du». Zergatia zein izan daitekeen ere azaldu du. «Jaialdi berezia delako da; hasiberrientzako da, eta, ondorioz, jende askorentzat bere lana erakusteko lehen aukera da. Eskaera asko jasotzen ditugu, gainera, eta, beraz, ez da erraza jaialdian sartzea, eta, sariren bat irabaziz gero, bultzada handia dakar taldeentzat». Barakaldon hasi eta hala hedatu da jaialdia, zuzendariaren hitzetan, hemezortzi urteko ibilbidean kontinente guztietako lanak erakustera heltzeraino: Euskal Herrikoak bertakoak, zein Afrikakoak, Asiakoak, Amerikakoak edota Ozeaniakoak, tartean.

Aurten, esaterako, 600 eskaera aztertu ostean apartatu dituzte jaialdiko programazioa osatzen duten lanak. Gehiago ere taularatzeko asmoa zutela azaldu du Lazkanok, baina, pandemiaren eraginez, nazioarteko hainbat talderi ezinezko suertatu zaiela bidaiatzea.

«Ra-ta-ta, pum, pum!»

Iaz jaialdiko sari nagusia jaso zuen Melena Androide konpainiaren lanarekin abiatuko da aurten jaialdia Barakaldo Antzokian. Miau miau deitzen da lana, eta ordubete iraungo du. Lehiaketaz kanpo erakutsiko dute, eta hori izango da jaialdi osoan ikusiko den lanik luzeena, salbuespen modura. Internetetik, literaturatik zein bideo jolasetatik edaten du piezak, eta, besteak beste, belaunaldi krisiak, konspirazio teoriak zein bortizkeria lantzen ditu. Guggenheim museoan hasiko dira lehiaketan parte hartuko duten lehen hiru konpainien emanaldiak, eta, hurrengo egunetan, Campos Antzokian, BBK Aretoan, BAI Bizkaiko Antzerki Ikastegian zein Barakaldoko Zirkodromoan izango dira saioak.

Aitor Vinagret aktoreaen hamabost minutuko Arma tiro pum izango da aurten ikusi ahalko den Euskal Herriko pieza bakarra. Vinagret bakarrik izango da eszenan ikuskizunean, eskutan pistola, eskopeta edo metraileta modura darabilen patinete bat duela, tiro, leherketa eta suntsipen onomatopeiak eginez. «Ra-ta-ta, pum, pum!». Ostegunean izango da emanaldia, Campos antzokian, eta saio berean ikusi ahalko dira Madrilgo Frequensi dantza konpainiaren Culpabilidad, eta Bellanda konpainia eta Giovanni Gava L. sortzaile italiarren Sono solo tuo padre lanak ere.

Bost sari daude jokoan, guztira. ACT jaialdiko sari nagusia irabazten duenak, 2.000 euro jaso, eta Euskal Herrian egonaldi artistiko bat egiteko aukera izango du. Ikuskizunik onenarena, dramaturgia onenarena, zuzendaririk onenarena eta jokalaririk onenarena ere ematen dituzte, eta egoitza artistikoa egiteko aukera jasotzen dute sarituek, kasu horietan.

Larunbatean jakinaraziko dituzte irabazleen izenak, BBK aretoan, eta bi ikuskizun ere taularatuko dituzte. 2019ko jaialdian sari nagusia jaso zuen City of Women konpainia esloveniarraren Sonny, eta iazko jaialdiko sari nagusia jaso zuen Mucha Muchacha madrildarraren Volumen ere ikusi ahalko dira itxiera ekitaldian.

Jaialdi eta azoka

Nazioarteko programatzaileek ere gertutik jarraitzen dute jaialdia, zuzendariak dioenez. Aurten, adibidez, Koreako, Erresuma Batuko, Mexikoko, Kolonbiako, Alemaniako, Herbehereetako, Maroko, Greziako eta Esloveniako hamazazpi profesional erakarri dituzte. Azoka moduko bat ere bada, hortaz, eta, antolatzaileek diotenez, beste jaialdi batzuetan parte hartzeko atea irekitzen die sortzaileei maiz. Lazkano: «Oso polita da guretzat jaialdian saritutako taldeak jaialdiz jaialdi dabiltzala ikustea, eta oso maila handiko lanak egiten, gainera». Eta izen batzuk ere izan ditu gogoan zuzendariak: El Conde de Torrefiel, La Veronal edo Sra. Polaroiska, tartean.

«Jaialdiko lan guztiak oso kalitate onekoak dira, gauza bereziak kontatzen dituztenak eta pasio handiarekin». Eta, hain zuzen, azken ezaugarri hori nabarmendu du Lazkanok. Urtero ikusten baitie grina hori artistei. «Egia da: sortzaileak gazteak dira, eta gogo handiz etortzen dira jaialdira. Gainera, ez dago euren artean lehiarik, baina elkarrekin egoten dira hotelean, badute batak bestearen berri, eta hustu egiten dira eszenarioan. Urtero esaten digute sortzaileek ACTen oso emanaldi onak egiten dituztela».

Erreakzioa

Gai bat izan ohi du jaialdiak ardatz urtero, eta «Erreakzioa» da aurtengoa. Lazkanok onartu duenez, beste urte batzuetan ez bezala, oraingoan eragin gutxi izan du horrek piezen hautaketan. «Aurten gaiarena gehiago izan da jaialdiaren asmoak aldarrikatzeko modu bat, berriz abiatzeko».

Testu gutxi dute emanaldiek maiz, baina testua dutenetan, euskaraz, gazteleraz zein ingelesez izango dituzte azpidatziak, eta 10 euroren truke eskuratu ahalko dira sarrerak.


Summary: Bidenek zartakoa hartu du Virginiako eta New Jerseyko bozetan. Emaitzak ez dira behin betikoak, baina Virginian aurretik dira errepublikanoak, eta New Jerseyn ez daude mila boto baino gehiago bi alderdietako hautagaien artean. Eric Adams izango da New Yorkeko alkatea, eta hiri horretako bigarren alkate afro-amerikarra izango da.

Joe Biden AEBetako presidentetzara iritsi osteko lehen hauteskundeak galdu ditu bart gauean Alderdi Demokratak. Behin betiko emaitzen zain, errepublikanoak aurretik dira Virginiako eta New Jerseyko gobernadoreak aukeratzeko bozetan, eta, emaitza edozein delarik ere, hauteskunde horiek zangotrabatu egin dute Bidenen agintaldia. Izan ere, kargua hartu zuenetik egindako lanaren erreferendum gisara jotzen zituzten hauteskunde horiek AEBetan, eta bietan errepublikanoen atzetik egotea kolpe handia da demokratentzat. Gainera, datorren urtean Kongresurako hauteskundeak egingo dituzte, eta demokratak beldur dira hor dituzten gehiengoak galtzeko. Adierazgarria da bi estatu horietan irabazi zuela Bidenek duela urtebete, Virginian hamar punturen aldearekin, eta New Jerseyn, hamaseirenarekin.

Hamabi urte dira errepublikanoek ez zutela Virginiako bozetan irabazten, 2009tik. Joe Bidenek, duela urtebeteko presidentetzarako bozetan, botoen %54,5 eskuratu zituen estatu horretan (Trumpek, %44,2). Orain, baina, Glenn Youngkinek irabazi ditu gobernadorea aukeratzeko hauteskundeak, emaitza azkenean iraultzen ez bada. Politikan esperientziarik ez duen 54 urteko enpresari bat da hautagai errepublikanoa, eta Terry Mcauliffe gobernadore ohiari (2014-2018) gailendu zaio. Dantzan eta txalo artean ospatu zuen garaipena gobernadore berriak. «Hau ez da kanpaina bat. Hau mugimendu bat da», esan du hauteskunde gaueko ekitaldian.

Alderdi Errepublikanoak berehala bilakatu nahi izan du garaipen hori ikur, eta iragarri du «olatu gorriaren seinale bat» dela, 2022ko Kongresurako hauteskundeetan eta 2024ko presidentetzarako hauteskundeetan pentsatuz. Donald Trump presidente ohia harago joan da, eta honela esan du ohar batean: «Nire mugimendua inoiz baino handiagoa eta indartsuagoa da».

Youngkinek, hala ere, distantzia jarri nahi izan du bere eta presidente ohi errepublikanoaren artean; kanpainan ez dira elkarrekin egon. Trumpen jarraitzaileak mobilizatzea lortu du, baina hiri handien kanpoaldean biltzen diren zona aberatsetako boto emaile tradizionalak beldurtu gabe. Bere kanpainaren oinarrian hezkuntza egon da, eta seme-alabak eskolatuak dituzten gurasoei mintzatu zaie behin eta berriz. Hezkuntzarekin kezkatuta dagoen aita baten gisara aurkeztu du bere burua, pandemia garaian ikastetxeak itxi izana kritikatu du, eta agindu du curriculumetik aterako duela Arrazaren Teoria Kritikoa (teoria horren arabera, AEBek oinarri duten ardatzetako bat da arrazakeria).

Boto guztien %95 zenbatuta zeudenean, Youngkinek botoen %50,7 zituen bere alde. McAuliffek, berriz, %48,6. Bien artean, 67.000 boto. Hautagai demokratak ez du porrota aitortu nahi izan oraindik, eta adierazi du boto guztiak zenbatu arte itxaron behar dela. Youngkinen garaipena erabatekoa izan da nekazari inguruetan, eta horiei Virginia iparraldean demokraten alde bozkatu ohi duten konderrietan gehitutako boto saldoa batu zaizkie.

New Jerseyn ere ez dago garaile argirik. Botoen %88 zenbatuta, parez pare dira Jack Ciattarelli errepublikanoa eta Phil Murphy demokrata, botoen %49,6rekin biak. Aipagarria da, hala ere, Murphyk hamalau punturen aldearekin irabazi zituela 2017an gobernadorea aukeratzeko hauteskundeak, eta duela urtebete hamasei punturen aldearekin irabazi zuela estatu horretan Joe Bidenek. Orain ere, inkestek garaipen argia iragartzen zioten Murphyri, baina boto zenbaketan Ciattarelliren atzetik zihoan goizean, eta arratsaldean aurreratu egin du; bien artean ez daude mila boto baino gehiago.

Edonola ere, bi estatuetan gertatzen dena gertatzen dela ere, hauteskunde hauek argi utzi dute Bidenek orain arte egindakoak mugiarazi egin dituela boto emaile errepublikanoak, eta demokratak etsita daudela. Presidentearentzat astunegia suertatu da Afganistango irteera eta pandemiaren kudeaketa, eta haren balorazioa beherantz ari da nabarmen. Atzo, Glasgowko goi bileratik bueltan, ez zuen adierazpenik egin nahi izan, baina, ordu batzuk lehenago, iragarri zuen demokratek irabaziko zutela Virginian eta New Jerseyn.

«Ni naiz alkatea»

New Yorkeko alkatetzarako bozetan, berriz, ez dute huts egin demokratek, eta garaipen argia eskuratu du Eric Adams polizia ohi afro-amerikarrak: «Ni naiz alkatea», esan du garaipena ospatzeko ekitaldian. Botoen %78 zenbatuta, hautagai demokratak %66,5 lortu ditu, eta Curtis Sliwa errepublikanoak, %28,8. Azken horrek aitortu egin du jada Adamsen garaipena.

Eric Adams New Yorkeko alkate izateko hautagai demokrata, hauteskunde gaueko ekitaldian. / JUSTIN LANE, EFE

Adamsek urtarrilean hartuko du kargua, eta New Yorkeko bigarren alkate afro-amerikarra izango da; lehenengoa David Dinkins izan zen, 1990etik 1993ra alkate izan zena. Orain arte, Brooklyn distrituko presidentea izan da, eta, distritu horretan, Bronxen eta Manhattanen %70etik gorako babesa jaso du. Queensen %58koa izan da, eta Staten Islanden Sliwak irabazi du.

Dorothy amaren argazkiarekin joan da botoa ematera Adams. Kanpainan ere behin baino gehiagotan aipatu du ama, jatorri txiroa duela aldarrikatzeko eta New Yorken komunitate pobreenek jasaten dituzten bidegabekeriak salatzeko. «Hau guztia zuengatik da. Hitz horiek ditut soilik. Zuek bezalakoa naiz», esan du Adamsek.


Summary: Orotara, 322,4 milioi euroko aurrekontua izango du Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailak. Diru horren erdia —161,5 milioi euro— EiTBrako baliatuko du, eta beste 160,9 milioi euroetatik, ia heren bat kultur proiektuak sortzeko eta zabaltzeko.

Heldu den urteko bere saileko aurrekontua aletu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak, Eusko Legebiltzarrean egin duen agerraldian. Guztira, 322,4 milioi euro kudeatuko ditu berak zuzentzen duen sailak, aurten baino %11,6 gehiago. Horietatik, 161,5 milioi euro EiTBrako baliatuko dituzte, eta gainerako 160,9 milioi euroetatik ia heren bat kultur proiektuak sortzeko eta zabaltzeko.

Zupiriaren hitzetan, bere sailak «apustu garrantzitsua» egingo du inbertsioetan. Besteak beste, honako hauetarako diru sailak izango dituzte: Orconera industria ondare higigarriaren zentrorako, 3,1 milioi euro; Albaola Itsas faktoriaren azpiegiturak handitzeko, 2 milioi euro; Sestaoko Labe Garairako, 2 milioi euro; eta Zallako artisten gunerako, 1,3 milioi euro. Sailburuaren hitzetan, inbertsio horietako batzuk 2022an hasi eta bukatuko dituzte, eta beste batzuk datorren urtean hasi eta hurrengoetan amaituko.

Halaber, sailburuaren esanetan, 2022a «urte garrantzitsua eta itxaropentsua» izango da kultur politikei dagokienez. «COVID-19aren pandemia hasi zenetik, gure politikak neurri handi batean pandemiaren kalteak arintzera eta sektore ezberdinei laguntzera bideratu ditugu. Gure aurrekontuak eta programak uneko premietara egokitu ditugu». Gaineratu du «sorkuntza sustatzea eta euskal sortzaileen jarduera bermatu eta laguntzea» duela bere sailak legealdirako duen konpromiso nagusietako bat, eta horri erantzuten diola aurrekontu proiektuak. Hala, Kultura sailburuordetzaren diruaren heren bat sorkuntza sustatzeko erabiliko dutela azaldu du. 20 milioi euroko aurrekontu horren barruan leudeke, besteak beste: sorkuntza bultzatzeko deialdiak, izendunak eta programa bereziak (13,7 milioi euro); Kultur eta Sormen Industrien (KSI) garapena (1,5 milioi euro); eta Etxepare Institutuaren bidez euskal sortzaileak nazioartean ezagutzera ematea 3,4 milioi euro).

Kultur eskaintza eta zabalkundea sustatzea ere konpromisoen artean dituztela ekarri du gogora, eta Kultura sailburuordetzaren aurrekontuaren %40 inguru jarriko dutela horretarako, besteak beste, honako hauek finantzatzeko: Euskadiko Orkestra; museo eta kulturgune handiak; kultur jaialdiak; eta irakurzaletasuna sustatzeko programak. Izango da diru sailik kultur transmisioa bultzatzeko eta kultur arloan digitalizaziorako urratsak egiteko ere.

EiTBrentzako diruari dagokionez, 13,8 milioi euro inbertsioetarako baliatuko dituzte. Besteak beste, Donostiako egoitza berritzeko, 1,5 milioi euro erabiliko dituzte, eta, Bilbokoa berritzeko, 1,6 milioi euro erabiliko dituzte.

Hizkuntza Politikako Sailburuordetzak, berriz, 69,4 milioi euro izango ditu, eta «lau lehentasun nagusiri» aurre egiteko baliatuko ditu, zehaztu duenez: herritarren euskararen ezagutza handitzen jarraitzea; euskararen erabilera handitzen jarraitzea; herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea; eta euskararen lurralde guztietan erakundeen arteko lankidetza sendotzea. Nabarmentzekoa da HABEk, Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundeak, 46,5 milioi euroko aurrekontua izango duela.

Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaritzak, berriz, 12,2 milioi euroko aurrekontua baliatuko du, besteak beste, Basque Team Fundazioak ziklo olinpiko berriari hasiera emateko eta goi mailako euskal kirolariak laguntzeko (1,6 milioi euro); herri kirolak, pilota eta arrauna laguntzeko (150.000 euro kirol bakoitzarentzat); eta Frantziako Tourraren Grand Départ Pays Basque 2023 aurrera ateratzeko (300.000 euroko ekarpena 2022an).


Summary: ESK-k bihar eramango du auzitara Bizkaiko Aldundiko albaitaritza lan eskaintzako ustezko iruzurra. Azterketara aurkeztu ziren bederatzi hautagaietatik batek bakarrik asmatu zituen ariketa praktiko baten erantzunak, eta erantzun horiek ez zetozen bat aldundiak argitaraturiko irizpideekin

Bizkaiko Foru Aldundiaren Lan Eskaintza Publiko (LEP) batean irregulartasunak egon direla salatu du ESK sindikatuak. Albaitaritzako espezialitateko hiru lanpostu betetzeko hautaketa prozesu batean ustezko iruzurra egon dela uste du. Bihar aurkeztuko ditu frogak Bilboko instrukzio epaitegian, eta salatzaile gisa agertuko da. Irailaren 22an aurkeztu zuen sindikatuak salaketa penala Bizkaiko Fiskaltzaren aurrean.

Sindikatuak azaldu duenez, foru aldundiko goi mailako hainbat funtzionario leudeke nahastuta iruzurrean, eta behin-behineko funtzionario bat izan da onuraduna. Izan ere, bera izan zen lan eskaintzara aurkeztutako bederatzi hautagaien artean ariketa praktiko bateko erantzun guztiak asmatu zituen bakarra. Sindikatuari deigarria iruditu zitzaion azterketan ontzat emandako erantzunak ez zetozela bat Bizkaiko Foru Aldundiak argitaratutako irizpideekin. BERRIAk urriaren 28an azaldu zituen ustezko iruzurraren xehetasunak.

Igor Mera ESK-ko kideak aipatu du oraindik ez dakitela nork ebatzi zuen aplikazio informatikoan proba praktikoa, ezta nork erabili zuen ere. Dakitena da aldundiko funtzionario bat sartu zela ustiategi haren erregistroan, eta erakunde bereko behin-behineko funtzionario batek bakarrik gainditu duela proba. Meraren hitzetan, aurkeztutako dokumentazioan «argi» geratzen da epaimahai ebaluatzaileko kide ez den funtzionario batek modu «erabat irregularrean» parte hartu zuela ariketa praktiko horren idazketan eta zuzenketan.

ESK-ren arabera, antzeko hainbat iruzur kasu egon dira lan eskaintza publikoetan. 2018an zalaparta handia eragin zuen Osakidetzako lan eskaintza publikoen auziak, eta Jon Darpon Jaurlaritzako Osasun sailburuak dimisioa eman zuen. Merak adierazi du heldu zaizkiela aldundiari lotutako beste deialdi batzuen iruzurren zantzuak, baina ezin izan dute fiskaltzara jo froga faltagatik. «Argi dago kolokan dagoela gaur egungo LEP eredua», azaldu du. «Aldundiko Batzar Nagusietako hainbat taldek salatu izan dute zer-nolako arazoak sortzen dituen eredu honek».


Summary: Iparraldeko eskoletako ikasleek berriz jantzi beharko dute maskara. Lehen hezkuntzan berriro ere derrigortuko dute maskarararen erabilera, barnealdean zein kanpoaldean.

Intzidentzia tasak gora egin du berriro Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduan: azken zazpi egunetakoa 88 da. Hala, hezkuntza egiturek berriro ere aplikatu beharko dute eskoletako protokoloaren bigarren arrisku maila. Horiek horrela, lehen hezkuntzako ikasleentzat derrigorrezkoa izanen da maskara erabiltzea, barnealdean bezala kanpoaldean ere. Frantziako Gobernuko bozeramaile Gabriel Attalek eman du neurriaren berri, goiz honetan. Zehaztu du udazkeneko oporretatik itzultzean sartuko dela indarrean neurria, hots, datorren astelehenetik aitzina.

Bigarren arrisku maila 50eko intzidentzia tasatik gora aplikatu behar dute ikastetxeek. Iraileko sartzea baldintza horietan hasi zuten, baina, urriaren 11n, lehen arrisku maila ezarri zuten Ipar Euskal Herrian, intzidentzia 50etik beherakoa baitzen. 7 urtetik gorako haurrek maskara kentzea baimendu zuen Attalek orduan. Bigarren arrisku maila aktibatu dutenez, horiexek izanen dira astelehenetik aitzina bete beharreko neurriak: taldeen arteko nahasketak saihestea, 7 urtetik aitzina maskara erabiltzea eremu guztietan, eta barnealdean hunkitze kirolak ez egitea.


Summary: Guraizekada legatz eta mihi-arrain kuotei. Europako Batzordea arduratuta dago mihi arrainarekin, eta %44rainoko murrizketak proposatu ditu hurrengo urterako

Europako Batzordeak legatzaren, mihi arrainaren eta abadiraren arrantza kuotak murriztu nahi ditu Bizkaiko golkoko eta Portugalgo uretan, eta trukean zapoaren eta oilarraren kuotak igotzeko prest dago. Batasunak «informazio zientifikoan» oinarrituta egin ditu aurreikuspen horiek, eta abenduan eztabaidatuko ditu arrantza ministroekin. Legatza da Euskal Herrian gehien kontsumitzen den arraina, eta haren kuota %18 murriztu nahi du eremu horietan, 6.787 tonaraino. Abadirari dagokionez, %20 murriztu nahi ditu kuotak Bizkaiko golkoaren zatirik handienean. Kantauri itsasoan, berriz, %10 bakarrik murriztuko du. 149 tona arrantzatu ahal izango dira euskal kostaldean. Europako Batasunak, dena den, mihi arrainarekin hartu nahi ditu neurririk zorrotzenak: proposatu du %44 gutxitzea Irlandako uretan, eta %36 Bizkaiko golkoko erdialdeko eta iparraldekoetan. Ipar Euskal Herriko kostaldea, esaterako, erdialdekoa da. Kantauri itsasoan, berriz, neurri leunagoak hartuko ditu, eta %15 murriztea baino ez du eskatu. Dena, baina, ez dira murrizketak: zapoaren kuota %5 handitzea eskaini du batzordeak, eta oilarrarena, berriz, %13.


Summary: Jaurlaritzak AHTra bideratu nahi du Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren aurrekontuaren %9. Iñaki Arriolak aurkeztutako planaren arabera, alokairu sozialeko 1.450 etxebizitza eraikitzen hasteko asmoa dute, eta gazteen emantzipazioa helburu duen Gaztelagun programa 3.500 gazterengana iristea nahi dute. Sailaren aurrekontuaren %65,11 garraiora bideratuko dute.

Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren 2022ko aurrekontu proposamenaren berri eman du Iñaki Arriola sailburuak. Orotara, 564,4 milioi euro bideratu asmo dituzte sail horretara, aurten baino %11,4 gehiago. Sailaren aurrekontuaren %65,11 garraiora bideratuko dute; % 30,38, etxebizitzara; eta %3,36, lurralde plangintzara. Beste %1,15 sailaren langile gastuetarako eta funtzionamendu gastuetarako izango da, batez ere. AHT Abiadura Handiko Trenarentzat izango dira 51,9 milioi euro.

Aurrekontuari atalez atal erreparatuta, ia 19 milioi euro erabiliko dituzte «sozialki kohesionatua, orekatua eta jasangarria» den lurraldea bultzatzeko. 2022an Itsasertzeko Lurralde Plan Sektoriala eta Araba Erdialdeko eta Arabako Errioxako eremu funtzionalen Lurralde Plan Partzialak aurreratu nahi dituzte, eta Turismoko Lurralde Plan Sektorialaren prozesua eta Debagoieneko eta Debabarreneko eremu funtzionalen Lurralde Plan Partzialen prozesuak abiatu nahi dituzte. Hiriak leheneratzeko 11 milioi euro ere erabili asmo dituzte. Horretaz gain, lurralde plangintzan eta hirigintzan genero ikuspegia ere txertatu nahi dute, udalei 200.000 euroko laguntza emanez.

Etxebizitzaren alorrerako 171,5 milioi euro erabiliko dituzte, aurten baino hamar milioi euro gehiago. «Alokairuaren alde, etxebizitzarako eskubide subjektiboaren eta prestazioen kudeaketaren beste etapa baten alde» egin nahi dute, ohar bidez azaldu dutenez. Besteak beste, alokairu sozialeko 1.450 etxebizitza eraikitzen hasi nahi dute; Bizigune programak —etxebizitza hutsak kudeatzen dituzte— 7.600 etxebizitza izatera iristea, gazteen emantzipazioa bultzatzen duen Gaztelagun programa —gazteen emantzipazioa du helburu— 3.500 gazterengana ailegatzea, eta alokairuko babes publikoko 1.100 etxebizitzatarako lurzoru berriak erosi nahi dituzte.

Garraioaren atalak izango du pisurik handiena: 367,5 milioi euroko aurrekontua izango du. Batez ere, trena bultzatuko dute: 91 milioi Euskotrenentzat izango dira, Euskotren-Eusko Trenbideak sozietate publikoak 107,8 milioi euroko aurrekontua izango du, eta Donostiako Toporako 25,3 milioi euro erabili nahi dituzte, besteak beste. Gainera, AHTrako 51,9 milioi euro erabiliko dituzte; horietako 48,2 milioi Eusko Jaurlaritzak bere gain hartuko ditu, eta 3,7 milioi finantzaketa propiokoak izango dira.


Summary: Iruñerriko markesinen publizitate euskarri ugari manipulatu ditu Mugituk. Yolanda Barcinak tartakadak jaso zituenetik hamar urte igaro dira, eta horri erreferentzia egin diote desobedientziaren bidez.

Hamar urte bete dira Yolanda Barcina Nafarroako Gobernuko lehendakari ohiak Okzitaniako Tolosan hiru tartakada jaso zituenetik. AHT Abiadura Handiko Trenaren kontrako protesta modura egin zuten. AHTren kontrako Mugitu mugimenduak beste desobedientzia ekintza bat egin du, eta Iruñerriko markesinen publizitate euskarri ugari manipulatu ditu. Bertan iragarki bat jarri dute, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea, Pedro Sanchez Espainiako presidentea eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ageri dira kartelean. «Hirurek hurrengo abiadura handiko tartakada merezi dute», dio Mugituk kartelean. «Krisi ekonomiko eta ekologikoa areagotzen dituzten azpiegitura xahutzaileak eta txikitzaileak sustatzen jarraitzen dute», salatu du eragile ekologistak. Horrez gain, AHTak eragiten dituen kalteak jendeari ezkutatzen dizkietela diote. 388 miloi euro bideratuko dituzte AHTa finantzatzeko, eta ekologistek salatu dute krisi ekonomiko, sozial eta ekologiko «handia» dela. Horrekin batera, azpimarratu dute Txibitek iragarri duela COVID-19aren osteko Europako suspertze funtsetatik datozen 145 milioi euro bideratuko dituztela Nafarroan «azpiegitura faraoniko hori» finantzatzera.


Summary: Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren aurrekontuaren %39 energia eta klima trantsiziorako izango da. Sailak 777,4 milioi euroko aurrekontua izateko asmoa dute: aurten baino %18,8 gehiago.

Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren aurrekontu proposamenean jasotako zenbatekoen berri eman du Arantxa Tapia sailburuak. Haren hitzetan, lau ardatz nagusi izango ditu aurrekontuak: suspertze ekonomikoa bultzatzea, klima aldaketaren aurkako ekintza biziagotzea, «proiektu eraldatzaileak» areagotzea eta «behar handiko udalerrietan eta eskualdeetan» jarduera gehiago egitea.

Orotara, 777,4 milioi euro bideratuko dituzte Tapia buru duen sailera: aurten baino %18,8 gehiago. Enpresa txiki eta ertainei laguntzeko erabili nahi dituzte 579 milioi euro, eta trantsizio energetikoa eta klimatikoa egiteko 304,3 milioi; hau da, sailaren aurrekontu osoaren %9. Parke teknologikoetan «inoizko inbertsiorik handiena» ere egin nahi dute: 126 milioi euro.


Summary: Deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu du kapital handiak. 112 bilioi euro inguru inbertitzeko asmoa dute 45 herrialdetako 450 kreditu erakundek. «Proiektu jansagarrien» beharraz ohartarazi dute

Munduaren deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu dute 45 herrialdetako hainbat kreditu instituzio pribatuk. 450 bat erakunde daude sinatzaileen artean; besteak beste, HSBC, Morgan Stanley, Deutsche Bank, Banco Santander, BVVA, J. P. Morgan, Bank of America eta Bancolombia. Mendearen erdialdearen ingururako karbono neutraltasuna lortzeko ahaleginean, 112 bilioi euro inguru mugiarazteko intentzioa du kapitak handiak. «Trantsizio globalerako behar dena baino gehiago da hori», nabarmendu du, gaur, Mark Carneyk, NBE Nazio Batuen Erakundearen klima finantzen arduradunak. Nolanahi ere, COP 26 klima larrialdiaren aurkako nazioarteko goi bilerako presidente Alok Sharmak oroitarazpen bat egin die erakunde horiei: promesa horrek ez ditzala ordezkatu potentzia ekonomiko handiek garapen bidean dauden herrialdeei zor dizkieten funtsak.

Nazioarteko finantza erakundeetako ordezkariak eta ekonomia ministroak batzartu dira, gaur, COP26aren barruan, Glasgown (Eskozia). Kreditu etxe handiek dirua agindu dute, bai, baina Carneyk azpimarratu du ez dela nahikoa, «proiektu jasangarriak» behar direla deskarbonizazioa bideratzeko. Bileran bildutakoek zehaztu dute, gainera, inbertitutako dirua helburuak betetzeko baliagarria dela frogatuko duten mekanismoak behar direla. «Inbertsiogileek konfiantza eta argitasuna eduki behar dute haien inbertsioen klima inpaktuan», adierazi du Rishi Sunak Erresuma Batuko ekonomia ministroak. Erresuma Batuak iragarri du, bide batez, bere lurretan jarduten duten finantza erakundeei eskatuko dietela diseinatu ditzatela planak adierazteko nola nahi dute deskarbonizatu, eta asmo horiek agentzia independente batek baloratuko dituela.

Halere, batetik dago kapital pribatuak hitzemandako diru kopurua, zeinaren helburua den ekarpen bat egitea XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez areagotzeko 1,5 gradu baino gehiago industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. Eta bestetik, herrialde aberatsek ez dutela bete 2015ean Parisko Hitzarmenean jasotakoa: hau da, 2020 eta 2025 artean, urtero, garapen bidean diren herrialdeetara 87.000 milioi euro bideratzea trantsizio energetikoa egin dezaten. Iaz, esaterako, 68.7000 milioi bideratu zituzten. Sharmak aitortu duenez, ez da espero 2023 baino lehenago aurreikusitako kopuruetara iristea. Gutxiago garatuta dauden herrialdeen taldea 46 estatuk osatzen dute —1.000 milioi inguru pertsona bizi dira horietan—, eta Sonam P. Wangdi taldearen presidenteak «elkartasun globala» eskatu die, gaur, Glasgown, herrialde aberatsei. «Gu gara beroketa globalari ekarpen txikiena egin diogunak. Isurketen %1a ere ez dugu ordezkatzen, baina, halere, neurriz kanpo sufritzen dugu».

Aire Garbiaren aliantza Bestalde, Aire Garbiaren aliantza iragarri dute, gaur, hamar multinazionalek —Googlek eta Ikeak, besteak beste—, eta konpromisoa hartu dute haien isurketa kutsakorrak neurtzeko eta horiek murrizteko neurriak hartzeko.


Summary: Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko eskatu du defentsak. 13/13 auziko abokatuek auzitan jarri dituzte CNIren jarduna eta Guardia Zibilaren miaketak, baita auzipetuei loturiko ezizen eta dokumentuak ere.

Defentsarakoa, epaiketa justu bat izatekoa, errugabetasun presuntzioarena, delitu beragatik bi aldiz epaitua ez izatekoa... Askotariko eskubideak urratu dizkiete 13/13 auzian epaitzen ari diren sei euskal herritarrei, eta eskubide urraketa horietako batzuen oinarrian dauden frogak baliogabetzeko eskatu zuten atzo defentsaren abokatuek Espainiako Auzitegi Nazionalean egindako argudiatzeen hasieran. Izan ere, atzo Madrilen egindako auzi saioan abokatuek gogoratu zuten CNI Espainiako zerbitzu sekretuek egindako entzuketak izan zirela 13/13 auziari abiapuntua eman zion (H)alboka txostenaren oinarria, eta salatu zuten oraindik ez dagoela argituta ez nork ez zer lege babesekin egin zituzten.

Hala CNIk egindako entzuketetan nola Guardia Zibilak abokatuen bulegoetan egindako miaketetan abokatuen sekretu profesionala urratu izana ere salatu zuen defentsak. Izan ere, batetik, CNIk auzipeturiko abokatuen eta haien bezeroen arteko elkarrizketak entzun zituen; eta Guardia Zibilak, bertzetik, bulegoetako dokumentu juridikoak eraman zituen. Hala, miaketetan atzemandako frogei ere balioa kentzea galdegin zuten atzo Alfonso Zenon, Jone Goirizelaia eta Aiert Larrarte abokatuek —bertze bi abokatuek ez zuten mintzatzeko astirik izan, eta gaur hartuko dute hitza—. Defendatzen dituzten auzipetuentzat —hots, Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegirentzat— absoluzioa eskatu zuten hiru abokatuek, eta galdegin zuten, izatekotan, gehienez ere urte bat eta sei hilabeteko zigorra ezar diezaietela, kontuan hartuta epaiketan irregulartasunak eta «behar ez bezalako luzamenduak» izan direla.

Akusazioek froga gisa aurkezturiko dokumentuen, ezizenen eta auzipetuen arteko loturak «frogatu» gabe daudela salatu zuten abokatuek, halaber, baita ustez ETArekin egindako hainbat hitzordu gertatu zirela ere. Nabarmendu zuten, erraterako, ez dagoela «egiaztatzerik» auzipetuen eta egozten zaizkien ezizenen arteko loturarik, ezta ustez haiei atzemandako dokumentu eta objektuak haienak direnik ere. Zenonek aipatu zuen, adibidez, ustez Zuluetarenak ziren lehergaietan ez dagoela haren DNA aztarnarik. Berdin Enparantzaren kasuan: «Ez dago ez hatz markarik, ez DNArik... bulegoetan aurkituriko edozer haiei egotzi diete». Irregulartasun bete epaiketa, Larrartek ahoskaturiko galdera batean bildua: «Denak balio du?». Goirizelaiak aitzinetik erantzun zion: «Denak ez du balio epaiketa batean; zorrotza eta zehatza izan behar da».

CNI, «funtsezko»

CNIren parte hartzeaz luze jardun zuten atzoko auzi saioan. Abokatuek nabarmendu zuten, hain zuzen, 13/13 auzia (H)alboka txostenean oinarritua dagoela, eta hori idazteko CNIren lana «funtsezkoa» izan zela. Zenon: «Ez da egia 2008an ETAri atzemandako dokumentuekin hasi zela ikerketa; (H)alboka txostenak CNIk egindako entzuketetan du oinarria». CNIren laguntzarik gabe ezin izanen ziren egin auzipetuen atxiloketak eta horien aurkako ikerketak, Zenonen ustez. Gisa berean mintzatu zen Larrarte: «CNIk lotu zuen Ilazki Julen Zelarainekin eta Marxel Arantza Zuluetarekin. (H)alboka tesia CNIrena da».

Dokumentu zifratuen desenkriptatzean ere parte hartu zuen CNIk, Zenonek gogoratu zuenez, eta salatu zuen epaiketan deklaratu duten guardia zibilek «garrantzia kendu» nahi izan diotela horri, hala jardutea legez kanpokoa delako. Haatik, guardia zibilek ez dute ukatu CNIk ikerketan parte hartu zuela. Enparantzaren eta Zuluetaren abokatuak gogoratu zuen fiskalak berak ere eskatu zuela CNIren dokumentuak desklasifikatzeko, nahiz eta ez zen hala gertatu. Azkenean, gainera, zerbitzu sekretuetako agenteek ez dute testigu gisa deklaratu, eta ez dira identifikatu ikerketan parte hartu zuten pertsona jakinak. Larrarte kexu azaldu zen horregatik: «CNIk sekretuan jardutea normala da, baina zuzenbidean eragina badu, azalpenak eman behar ditu».

CNIren entzuketak, era berean, ez ziren «edozeini» egindakoak: «Abokatuen eta haien bezeroen arteko komunikazioak entzun zituzten, sekretu profesionala urratuta», salatu zuen Zenonek. Gogoratu zuen Estrasburgoko jurisprudentziak dioela horrek giza eskubideak urratzen dituela.

Guardia Zibilaren miaketei buruz, Larrarte abokatuak zehaztu zuen dekanoak adierazi zuela miaketa bera baino lehen jada jendea zegoela bulegoan, eta bazirudiela guardia zibilek bazekitela nora jo eta zeren bila joan. Miaketako akta soilik hiru guardia zibilek izenpetu zuten, halaber, nahiz eta gehiagok parte hartu zuten: «Zergatik ez zuten sinatu besteek?», galdegin zuen abokatuak. Guardia zibilei epaiketan zehar miaketei buruz galdetuta, bertsio ezberdinak eman zituzten, Larrartek ohartarazi zuenez: batzuek erran zuten atxilotuak elkarrekin zeudela; bertze batzuek, aparte.

Zuluetaz eta Enparantzaz, Zenonek nabarmendu zuen ez dagoela frogarik horiek ETAko «burutzat» jotzeko. Abokatuak zehaztu zuen informazioa ematea eta iraultza zerga kobratzea ez direla «zuzendaritzako» kide izatearen sinonimo.

Zuriarrainez, Goirizelaiak azpimarratu zuen ez dagoela «ezer» haren aurka: «Torturapean egindako deklarazioetan berretsi zituen akusazioak, eta giza eskubideak urratuz lortzen diren frogak ezin dira erabili». Gogoratu zuen perituek sinesgarritasuna eman ziotela haren tortura deklarazioari. Zuriarrainen ordenagailuaz dauden kontraerranak ere azaleratu zituen Goirizelaiak: ez dago argi atzeman zutenean piztua edo itzalia zegoen.

Larrartek ere azpimarratu zuen Sarriegiren aurkako froga falta: Gabai ezizenarekin lotzen dute txostenean, baina datak eta lekuak ez datoz bat. Erraterako, Gabai-ren jarduera 2006 eta 2009 artean kokatzen dute, eta Sarriegiri atzemandako agiri guztiak garai horretatik kanpo daude. Futbolari izatearekin ere lotzen dute, baina Larrartek atzo oroitarazi zuen futbolean jokatu duten abokatu gehiago daudela.

Kartzela ez da «etena»

Delitu beragatik bi aldiz zigortzeari buruz —11/13 auziagatik zigorra bete zuten auzipetuek—, defentsak adierazi zuen kartzelak ez dakarrela etenik delituan, izaera «iraunkorrekoa» baita; eta, beraz, ezin direla berriro horregatik epaitu, delitua bigarren aldiz egin balute bezala. Abokatuek fiskaltzaren kontraerranak azaleratu zituzten gai horretan. Goirizelaiak nabarmendu zuen auzipetuei horixe leporatzen dietela: euskal presoen eta ETAren arteko lotura egitea. Preso egoteak ez lekarke etenik erakunde armatuaren parte izatearen delituan, beraz. Zenonek azaldu zuen auzipetuek bertze presoekin harremanetan segitu zutela kartzelan zeudenean, abokatu gisa; eta, are, etakideak balira bezalako tratua eman zietela, Euskal Herritik urrunduta eta lehen gradua ezarrita, bertzeak bertze: «Kartzelan etakide gisa tratatu baldin badituzte, ezin da esan espetxean egoteagatik eten bat egon denik».

Egoera politikoaz ere jardun zen Goirizelaia, joan den ortziralean Jose Perals fiskalak errandakoei erantzunez. Izan ere, fiskalak adierazi zuen ETA ez dela oraino «desagertu». Horren aurka mintzatu zen Goirizelaia: «Hori errealitatea saihestea da».

Epaiketak gaur segituko du, Nerea Redondoren eta Saioa Agirreren abokatu Jose Mari Elosua eta Ibon Altunaren argudiatzeekin; eta auzipetuek eurek ere hartzen ahalko dute hitza. Auzi saioak gaur bukatzea espero da.