Summary: Ertzainak kamerak soinean eramaten hasiko dira urtearen amaieran. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak esan duenez, Bilbon, besteak beste San Frantzisko auzoan, Gasteizen eta Irunen hasiko dira probak egiten, eta 2024rako denek eramango dituzte.

Ertzaintzaren ekintzetan «gardentasun eta berme handiagoa» egon dadin, agenteen uniformeetan kamerak jartzen hasiko dira urte honen azken hiruhilekoan, Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak gaur esan duenez.

Beraz, teknologiarekin probak egingo dituzte Bilbon, Gasteizen eta Irunen (Gipuzkoa). Gero, 2024ko uztailerako, patruila guztietara zabaldu nahi dute neurria. Denera 30 kamera jarriko dituzte hasieran: bi kamera txanda bakoitzeko. Bilbon hemezortzi kamera erabiliko dituzte, eta Gasteizen eta Irunen, seina. Bilbon, gehiago dira, San Frantzisko auzoan indarturiko talde batean hasiko baitira, sailburuak adierazi duenez.

«Egitasmoaren helburua Ertzaintzaren ekintza guztietan gardentasuna hobetzea da, berme gehiago emateko». Erkorekak gaineratu duenez, horren bidez agenteek «ziurtatuko dute inork ez diela salaketa faltsurik egingo». Horrez gain, epaitegietan tresna «garrantzitsua» izango dira kameron grabaketak, «gertaerak argitzeko eta pertsonak identifikatzeko». Hori guztia datuak babesteko legea errespetatuta egingo dela gaineratu du. «Ez gara ari grabazio mugagabe eta indiskriminatuez, baizik eta egoera jakin batzuez».

Ez du kasualitatea ematen neurria Bilboko San Frantzisko auzoan probatzen hasteak, besteak beste. Han, auzotarrek salaturiko hainbat ekintzaren protagonista izan da Ertzaintza azken hilabeteotan, eta asko zabaldu dira bizilagunek harturiko irudiak. Barne Sailak isuna jarri zien horietako batean ertzainek eginikoa bideoz grabatu zuten herritarrei.

Iazko abenduan iragarri zuen Erkorekak egitasmoa martxan jarriko zutela, eta helburua Poliziaren jarduera oro grabatzea izango zela.

Orduan esan zuenez, Bilboko, Gasteizko eta Irungo probek 855.000 euroko aurrekontua izango dute. Proiektuen digitalizaziorako eta berrikuntza teknologikorako diru sailean sartu dute gastu hori. Sail horrek 13,2 milioi euroko aurrekontua izango zuela azaldu zuen, eta, besteak beste, telekomunikazio sistema berezko eta seguru bat edukitzea zela horren helburuetako bat.


Summary: AstraZenecak aurreko urteko irabaziak bikoiztu ditu. Ia 1.300 milioi euroren irabazi garbiak izan ditu enpresak urteko lehen hiruhilekoan. Azken urtean, 226 milioi jaso ditu txertoaren salmentengatik.

AstraZeneca botika etxeak emaitza onak lortu ditu aurreko urtearekin alderatuta, 2021eko lehen hiruhilekoan aurreko urtekoaren irabazien %108,2 lortu baititu. Enpresak berak jakinarazi dio Londresko Balio Burtsari: bikoiztu egin ditu bere irabaziak azken urtean, 1.288 milioi euro irabazi baititu aurreko urtearekin alderatuta.

6.039 milioi euro, horiexek irabazi ditu azken urtean enpresak. Aurreko urteko jardun osoarekin alderatuta ere, izan da igoerarik: %15 egin dute gora bere irabaziek. Irabazi ia gehienak botikak saltzetik etorri zaizkio enpresari, baina ia 52 milioi irabazi ditu kolaborazioetan. Bestalde, enpresaren izena famatu bilakatu duen produktuak, COVID-19aren aurkako txertoak, 226 milioi euroren irabaziak ekarri dizkio azken urtean.

Datu horiek positibotzat jo ditu Pascal Soriot AstraZenecako kontseilariak. «Aurrerapen irmo» iritzi die, eta botika etxearen sektore guztiek izan dutela hazkundea, pandemiak zenbait eritasunen tratamendua eta diagnostikoa zaildu badu ere. Botika gehiago sortzeko bidean dagoela aurreratu du, eta bularreko minbiziaren aurkako OlympiA izeneko proba klinikoetan parte hartzen dabilela.


Summary: Beste 953 kasu detektatu dira Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %7 izan da ostegunetako testetan. Osakidetzak 96 lagun erietxeratu ditu egun bakarrean.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 13.601 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean, eta Osakidetzak eta Osasunbideak 953 COVID-19 kasu zenbatu zituzten guztira. Horietako 368 Bizkaian atzeman dira, Gipuzkoakoak dira 349, Nafarroan 144 detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 83. Ostegunean egindako probak oinarri, positiboen portzentajea %7 da Hego Euskal Herrian. Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du atzo 96 lagun ospitaleratu zirela gaitzagatik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horiek aintzat harturik, guztira 520 lagun daude Osakidetzaren ardurapeko zentroetako gela arruntetan, eta 189 dira, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino hiru gutxiago. Nafarroako Gobernuak oraindik ez du eman ospitaleen gaineko informazio eguneraturik.


Summary: Tuteran gizon bat atxilotu zuten iragan astean Espainian emakume bat hiltzea leporatuta. Otsailean Valladoliden hilda aurkitu zuten emakume batekin lotu dute. Deklarazioa hartu ostean, espetxeratu egin zuten.

Espainiako Poliziak 45 urteko gizon bat atxilotu zuen iragan astean Tuteran otsailean Valladoliden (Espainia) emakume bat hiltzea leporatuta. Gaur eman dute atxiloketaren berri. Gizonarekin batera emakume bat ere atxilotu zuten, oraingo haren bikotekidea, gizona babestea leporatuta.

Hildako emakumearen gorpua otsailaren 21ean aurkitu zuten, ostatu bateko logela batean. Albiste agentziek azaldu dutenez, hilabete bat lehenago gizon batek eta hark hilabete baterako hartu zuten han ostatu. Egun batzuetan euren berririk ez zuela eta, ostatuaren jabea logelan sartu zen otsailaren 21ean, eta 41 urteko emakumea hilik aurkitu zuen.

Espainiako Poliziak egin zuen ikerketaren arabera, emakumea hil egin zuten, eta gizonaren bila hasi zen. Ikerketari esker jakin ahal izan zuten otsailaren 4ean joan zela Valladolidetik, eta harrezkero Espainia iparraldean eta Euskal Herrian izan dela, tarteka sakelako telefonoz aldatzen. Ihesaldiaren azken egunetan, albiste agentzien arabera, zehazki Gasteizen, Iruñean eta Tuteran izan zen, atxilotu zuten arte.

Valladolideko epaile baten aurrean deklaratu ondoren, espetxeratu egin zuten gizona. Haren egungo bikotekideak ere deklaratu zuen, eta aurreko bi hilabeteetan gizonari babesa ematea leporatu diote. Karguekin utzi zuten aske.


Summary: Nolakoak izango lirateke euskal futbol taldeen armarriak AEBetako estiloan?. Ligako futbol taldeen armarriak moldatu ditu Nafarroako Unibertsitateko Ivan Galdeano ikasleak, eta AEBetako estiloan marraztu ditu. Tartean dira Realaren, Athleticen, Osasunaren, Alavesen eta Eibarren armarriak.

Nolakoak izango lirateke Ligako futbol taldeen armarriak AEBetako estiloan eginda egongo balira? Galdera eta premisa hori abiapuntu gisa hartuta, Ligako futbol taldeen ikur eta armarriak rmoldatu eta bere gustura diseinatu ditu Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasten ari den Ivan Galdeano ikasleak. Sare sozialetan jarri du lanaren emaitza, eta emaitzarekin harrituta gelditu den hainbat jenderen erantzun ugari jaso du.

Ligako armarri guztiekin batera, egin dituen diseinuen artean daude Athleticena, Realarena, Osasunarena, Alavesena eta Eibarrena ere. Guztiak moldatu ditu, eta irudi bakoitzarekin batera diseinu bakoitzaren azalpena eta nondik norakoak zehaztu ditu Twitterreko hari batean. Athleticen armarriaren kasuan, adibidez, gabarra nabarmendu du. Hala adierazi du azalpenean: «Nahiz eta Athletic hitz nahiko ingelesa izan, originaltasun pixka bat eman nahi nion diseinuari. Himnoarengatik, batez ere: "Athleeetic... Eup!". Goian, gabarra agertzen da».Realaren armarriaren kasuan, Donostia kostaldean dagoen hiri bat dela eta itsasoarekin lotura nabarmena duela azpimarratu nahi izan du egileak. Azalpen hau eman du diseinu hori indartzeko: «Itsasontzi nahiko sinple bat da, baina uste dut nahiko ondo ezkontzen dela armarri amerikarren estilo sinplearekin».Osasunarena egitean, berriz, AEBetako Bostin Celtics taldean oinarritu da. Rojillo erabili du armarriaren figura zentral eta protagonista gisa, eta «The Red Txistors» jartzen duen biribil batean barruan sartu du, puru bat ahoan eta baloi bat eskuan duela.Alavesen kasuan, Zeledonen pertsonaia baliatu du diseinua egiteko. Egilearen arabera, «logikoena» azeriaren irudiarekin jolastu izana izango litzateke, baina originaltasunaren alde egin, eta Zeledon marraztu du, Andre Maria Zuriaren jaiak ere presente izanda.Eibarren eta azken euskal armarriaren kasuan, Ipuruako dorre mitikoetan jarri du arreta Nafarroako Unibertsitateko ikasleak. Txioan adierazi duenez, bi bertsio zituen armarri horretarako, baina azkenean Ipuruako dorreetako baten alde egin du.

Futbola eta diseinua uztartuz

Ikaslearen Twitter profilari apur bat erreparatuz gero, lehen begi kolpean ikus daiteke futbolarekiko eta diseinuarekiko duen grina; izan ere, lan ugari eta proiektu ugari partekatu ditu futbol taldeen armarriei lotuta. Iragan abenduan, adibidez, Osasunaren armarriaren inguruan egindako ikerlan bat plazaratu zuen Twitterren. Lan horretan, Osasunaren armarriaren bilakaera aztertu zuen, 1920. urtetik hasi eta gaur egunera arte armarriak izan dituen aldaera guztiak aztertuz.


EBk monopolio abusua egotzi dio Appleri

Summary: EBk monopolio abusua egotzi dio Appleri. Bruselak ezbaian jarri du aplikazioak erosteko bide ofizial bakarra Apple Store izatea, eta aplikazio horien garatzaileei kobratzen dizkien komisioak salatu ditu.

«Abusua egon da». Argi eta garbi mintzatu da ostiral honetan Margrethe Vestager Europako Batzordeko (EB) lehia komisarioa. EBk monopolioaren aurkako legea urratzea leporatu dio sagarraren konpainiari, aplikazioen garatzaileei komisio handiak kobratzeagatik eta debekatzeagatik zerbitzu horietara harpidetzeko beste modu batzuen berri ematea. EBk ikerketa bat abiatu du Spotify musika aplikazioaren arduradunek Appleren aurka duela bi urte aurkeztutako salaketa bati erantzunez.

Lehen urratsa egin du Bruselak, baina luze jo dezake prozesuak. Auzitegietan amaitzen badu eta Applek EBko legedia urratu duela ondorioztatzen bada, Apple Storeren bidez fakturatutako %10era arteko isuna jaso dezake konpainiak. Kolpea gogorra izan daiteke. 2019an Applek izan zituen irabazi guztietatik %5,8 (15.000 milioi dolar inguru) lortu zuen Apple Storeren bidez,

Appleren aurkakoa da gaur egun Bruselak esku artean duen monopolioaren aurkako kasu garrantzitsuenetako bat, eta EBk enpresa hori ikertuko duen lehen aldia da. Applek bere zerbitzuen salmentak %27 handitu direla ezagutarazi duen aste berean eman du bere erabakiaren berri Bruselak.

Komisioen lehia

App Store da Appleren erabiltzaileek aplikazioetara heltzeko duten modu ofizial bakarra. Applek %30eko tasa bat kobratzen die aplikazioen egile batzuei beren plataforman saltzen duten guztiagatik, izan aplikazioengatik, horien eguneratzeengatik edo aplikazioen bidez kobratzen dituzten beste zerbitzu batzuengatik. Horrek eragin du, halaber, bezeroek aplikazioengatik ordaindu behar dituzten prezioen garestitzea, eta horretara behartuta egotea, Applen sistemak beste aukerarik ematen ez dielako.

Horrez gain, arau multzo zorrotz bat ere onartu behar dute aplikazioen garatzaileek, datuen kudeaketarekin loturikoak eta. «Apple erosketen bitartekari bihurtzen da, eta fakturazio zerrendaren ardura hartzen du, bai eta lehiakideekin lotutako komunikazioena ere», azpimarratu du Vestagerrek.

Spotifyren salaketa aztertu ostean, EBk ondorioztatu du Applek «aukera merkeagoetara» jotzeko aukerak kentzen dizkiela erabiltzaileei, eta «lehia desitxuratzen» duela. «Batzordearen aurretiazko iritzia da Appleren arauek musika transmititzeko zerbitzuen merkatuko lehia desitxuratzen dutela, lehiakideen aplikazioen garatzaileen kostuak handitzen dituztelako», esan du Vestagerrek, ohar batean.

Appleren erantzuna

Applek erantzun du Spotifyk ez diola komisiorik ordaintzen bere harpidedunen %99ren kasuan, eta App Storeren bidez aplikazio hori erosi duten harpidedunengatik %15eko komisioa baino ez diola ordaintzen. «Beste behin ere, App Storeren mozkin guztiak nahi dituzte, baina ez dute uste horregatik ezer ordaindu behar dutenik. EBren argudioa, lehia leialaren aurkakoa da».

AEBetan ere zabalik dago Applen aurkako auzi bat arrazoi berberagatik. Epic joko garatzaileak jarri zuen salaketa, eta Appleri lehia abusua leporatu zioen, App Storeren arauak direla eta.


Summary: Espainiak lau astez atzeratu du AstraZenecaren bigarren dosiaren erabakia. Espainiako Gobernuko Osasun Batzordeak adierazi du Pfizerren bigarren dosiaren inguruko ikerketaren emaitzen zain dagoela.

Gaur zen AstraZenecaren bigarren dosiarekin zer egingo duten jakinaraztekoa Carolina Darias Espainiako Osasun ministroa, baina erabaki hori beste lau eta sei aste artean atzeratuko dela jakinarazi dute. Estatuko zenbait ospitale egiten ari diren ikerketaren emaitzak irteterakoan emango dute erabakiaren berri, Osasun ministerioak adierazi duenez: lehen dosia Pfizerren txertoekin bateragarria den ikusteko.

60 urtetik beherako txertatuek beste lau astez itxaron beharko dute beren bigarren dosiaren nondik norakoak jakiteko. Joan den otsailaren 9an hasi ziren lehen lerroan ez dauden osasungileak edo sektore horretan ez diharduten funtsezko langileak txertatzen. Beraz, botika etxearen jarraibideen arabera, datorren astean dira hastekoak bigarren dosiak ematen, hamabi asteko tartea gomendatzen baitute berak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak. Batzordeak, ordea, tarte hori beste lau astez luzatzea erabaki du, hamasei astera arte, estatuko Pfizerren txertoekin egiten ari diren ikerketaren emaitzak jakin arte: maiatzaren erdialderako aurreikusi dituzte, goizen jota, adituek.

Izan ere, AstraZenecak zenbait odolbilduren kasuekin izandako harremana baieztatu zuenetik, haren etorkizuna ez da batere ziurra izan. Europako zenbait estatuk, Erresuma Batuak edo Italiak kasurako, bigarren dosia etxe bereko botikarekin ematea erabaki dute, txertoaren eta odolbilduen arteko harremana «oso urrunekoa» baita. Beste zenbait estatuk Pfizerren txertoen alde egin dute, arrisku horiek saihesteko; Alemaniak eta Frantziak, esaterako.

Espainiak, berriz, oraindik erabakirik ez hartzea erabaki du, eta «ebidentzia zientifikoa» bilatzea. Darias Osasun ministroa hasieratik agertu da jarrera horren alde, «zuhurtziaz» jokatzeak zentzua duela iritzita eta itxarotea «onena» zela adieraziz. Hala ere, gaur hartzea espero zen erabakia errespetatuko zuela adierazi zuen. Momentuz, behintzat, ministroaren jarrera hartu dute Espainiako Osasun Batzordeko kideek ere.


Summary: Urkulluk dio uda baino lehen txertatuak izan daitezkeela 50 urtetik gorakoak. Lehendakariak uste du 2021eko bigarren hiruhilekoan txertaketa kanpainak traba gutxiago izanen dituela; «eragozpen gutxiago» espero du.

Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Iñigo Urkullu lehendakaria itxaropentsu agertu da COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainari begira. Urkulluk adierazi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren 50 urtetik gorako herritarrak txertatuak izan daitezkeela uda hasten denerako, baldin eta txertaketa erritmoak gaur egungoari eusten badio. Azaldu du «itxaropen funtsatua» duela kanpainarengan, eta, gainera, argitu du susmoa duela datorren hilabeteetan prozesuak ez duela hainbeste eragozpen izanen.

Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako azken datuen arabera, orain arte 740.000 dosi jarri dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osakidetzak gaur egun dituen baliabideei buruz ere mintzatu da lehendakaria: «Egoera larria eta kezkagarria da oraindik ere. Aldiz, prest gaude, eta nahikoa baliabide dugu maratoiaren azken zatian emaitza onak erdietsita aurrera egiteko».


Summary: ‘Welcome to Chechnya’ filma saritu du Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak. David France zinemagilearen lanak Amnesty International erakundearen saria eta ikusleen saria eraman ditu. Gazte Epaimahaiak, berriz, Julien Goudichaud zuzendariaren Confinés dehors film laburrari eman dio bere saria.

Sari bikoitza jaso du Welcome to Chechnya lanak Donostiako Giza Eskubideen XVIII. Zinemaldian: Film Luze Onenaren Amnesty International saria ez ezik, Ikusleen saria ere eraman du David Francek zuzendutako filmak. Iñigo Aranburu aktoreak epaimahaiaren izenean azaldu du berdintasunaren aldeko borrokarekin bat egin eta LGTBI kolektiboaren bazterketaren aurka egin nahi izan dutela, eta «Txetxeniako Errepublikak orientazio sexualagatik erabilitako bortizkeria latza erakusteagatik» eman diotela saria filmari. Jazarritako pertsonen babes falta eta herrialdetik ihes egin beharra erakusteaz gain, giza eskubideen aldeko ekintzaileen lana ere agertzen du filmak, epaimahaiak azaldu duenez. Eta, hori guztia erakustearren, lana grabatzeko hartutako arriskua ere nabarmendu diote zinemagileari, baita kalitate teknikoari eustea lortu duela ere.

Emanaldi bakoitzaren amaieran filmei puntuazio bat emateko aukera dute jaialdiko ikusleek, eta hala egin dute aurten ere. Haien botoei esker, eta 9,43 puntu lortuta, Film Onenaren Ikusleen Saria ere eraman du Franceren lanak.

Bestetik, jaialdiko Gazte Epaimahaiak Nazioarteko Film Laburren Lehiaketaren Saria ere banatzen du urtero, eta, aurten, Julen Goudichaud zuzendari frantziarraren ConfineÌ;Â;ÂÂs dehors lana saritzea erabaki du —10etik 8,77ko puntuazioa eman diote filmari epaimahaia osatzen duten 50 kideek—. Filmaren «kalitate zinematografikoa eta giza eskubideen inguruan sentsibilizatzeko duen gaitasuna» nabarmendu ditu Maria Sarasolak, epaimahaiaren izenean. «Film labur honek COVID-19ak eragindako konfinamendua erakusten digu, kolektibo zehatz bezain askotariko baten ikuspegitik. Modu errealista eta gordinean azaltzen du bakartzeko lau horma ez dituzten pertsonek bizi izan zutena, gure etxeetan konfinatu behar izan genuenean, Parisko dimentsio ezezagun eta ilunetan jarriz arreta». Epaimahaiaren hitzetan, lehenagotik gizartean zeuden gabeziak agerian utzi ditu pandemiak, eta hura hasi aurretik ere «pertsona asko kalean bizitzera behartuta» zeudela ezin dela ahaztu ohartarazi du, bai «Parisen eta munduko hainbat txokotan, baita hemen, Donostian eta inguruko herrietan ere». Errealitate hori bistaratzeagatik saritu dute lana.

Joan den ostiralean hasi zen jaialdia, eta arratsaldean amaituko da, Viktoria Eugenia antzokian egingo duten sari banaketa ekitaldiarekin. Bertan jasoko dute jaialdiaren aitortza Montxo Armendariz zinemagileak eta Puy Oria ekoizleak ere.


Summary: Bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbildu. Aurken Sola Campillo Burgostik Iruñera ekarriko dute, eta Irkus Badillo, Borde Foncalentetik Basaurira. Badillo, gainera, hirugarren gradura pasatuko dute. Mikel San Sebastian Gaztelumendi Murtzia IItik Soriara mugituko dute.

Espainiako Espetxe Erakundeek bertze hiru euskal presoren mugimenduen berri eman dute gaur: bi euskal preso Euskal Herriratu eginen dituzte, eta bat hurbildu eginen dute. Euskal Herriratuko dituztenetako bati, gainera, hirugarren gradua eman diote: Irkus Badillo Borderi, hain zuzen.

Badillo Borde Basaurira ekarriko dute, Fontcalentetik (Herrialde Katalanak, 745 kilometro). Kartzela horretan zegoen azken euskal presoa zen Badillo Borde, eta, beraz, hura mugitutakoan euskal presorik gabe geldituko da Alacanteko kartzela hori. Badillo Borde 2004ko martxotik dago kartzelan, eta, hogei urteko kartzela zigorra izanik, 2019ko otsailean bete zituen hiru laurdenak.

Euskal Herrira ekarriko duten bertze presoa Aurken Sola Campillo da: Burgostik (Espainia, 215 kilometro) Iruñera ekarriko dute. 2008ko azarotik dago Sola espetxean, eta hogei urteko zigorra du: 2023ko urrian beteko ditu hiru laurdenak.

Hurbilduko duten presoa Mikel San Sebastian Gaztelumendi da: Murtzia IItik (Espainia, 820 kilometro) Soriara mugituko dute (Espainia, 260 kilometro). 2008ko apiriletik dago preso, eta 56 urteko zigorra du. Hurbiltzeaz gain, bigarren gradura ere pasatuko dute San Sebastian.

Puerto I, jada hutsik

Etxerat-ek jakinarazi duenez, bertzalde, aitzinetik iragarritako sei mugimendu gauzatu dituzte asteon Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto I espetxetik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro) Mansillako espetxera (Espainia, 370 kilometro) eraman dute; Juan Carlos Besance Zugasti, Huelvako espetxetik (Andaluzia, Espainia, 1.000 kilometro) Dueñasko espetxera (Espainia, 310 kilometro); Garikoitz Etxeberria Goikoetxea, Sevillatik (Andaluzia, Espainia, 990 kilometro) Dueñasera; Lorenzo Aiestaran Legorburu, Villenako kartzelatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Soriara; eta, Bea Etxebarria, Aranjueztik (Madril, 520 kilometro) El Duesora (Espainia, 170 kilometro). Idoia Mendizabal Mujika presoa, berriz, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Iruñera ekarri dute.

Mugimendu horiekin, eta, iragarri bezala, jada ez dago euskal presorik Puerto I espetxean. Puerto IIIn oraindik bortz euskal preso daude.


Summary: 18 urtetik gorakoei ekainaren 15etik aurrera jarriko diete txertoa Iparraldean. 50 urtetik gorako herritar guztiek maiatzaren 15etik aitzina jartzen ahalko dute txertoa, eta zaurgarri diren 18 urtez gorakoek, asteburu honetatik aitzina.

Twitter sare sozialean baieztatu du informazioa Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak. Ekainaren 15etik aitzina, 18 urtez gorako herritar guztiek hartzen ahalko dute txertoa. Hala, Ipar Euskal Herrian, egun horretatik aitzina, koronabirusaren kontrako txertoa jartzen ahalko dute helduek. Bestalde, txertaketa kanpaina 50 urtez gorako herritar guztiei zabalduko zaie Ipar Euskal Herrian, maiatzaren 15etik aitzina. Zaurgarri diren 18 urtetik gorako herritar guztiak, berriz, asteburu honetatik goiti txertatuko dituzte.

Macronek atzo eman zuen neurrien arintzeari buruzko egutegia. Astelehenetik aitzina hasiko da lehen fasea, eta beste hiru urratsetan eginen dute, ekainaren 30era bitarte. Neurri horien arabera, leku zenbaitetara sartzeko eta bidaiatzeko «ziurtagiri sanitarioa» beharrezkoa izanen da. Frantziako hainbat hedabidetan gaur zabaldutako elkarrizketan, Macronek zehaztu du ziurtagiria hainbat informaziok osatuko dutela. Txertoa jarri duten herritarrek eta immunitatea lortu duten herritarrek eskubidea izango dute leku horietara sartzeko, betiere frogagiria erakutsiz. Beste herritarrentzat, 48 ordu baino gutxiagoko PCR proba negatiboa beharrezkoa izanen da.


Summary: Errealitate areagotua Guggenheim museoan, Jenny Holzerren eskutik. Sakelako telefonoetarako aplikazio baten bidez ikusten da ‘Like beauty in flames’ obra: esaldiak eta poemak museoko horman eta fatxadan proiektatuta agertzen dira bertan. Artistak museoarentzat propio ondutako lana da

Museoen eta artisten arteko harremana egonkortu egiten da hainbatetan. Tokia atsegina egin, eta sortzaile batzuk lotuta geratzen dira hara, lantzean behin proposamen artistiko berri batekin itzuliz. Bilboko Guggenheim museoarentzat, Jenny Holzer da horietako bat: instituzioarekin hasieratik egon da bat eginda artista estatubatuarra, museoaren inauguraziorako propio egin baitzuen Installation for Bilbao (1997) obra, eta, ondoren, bere beste hainbat pieza eta erakusketa hartu ditu Guggenheimek. Zerrenda horri beste obra bat gehitu zaio orain: Like beauty in flames lana, museoaren enkarguz egina.

Holzerren ibilbideari erreparatuta, teknologia digitalak haren jardun artistikoaren oinarrian daude, eta horiek garatu ahala txertatu ditu bere lanetan. Berdin egin du, oraingo honetan, errealitate areagotuarekin, eta bide berri horren fruitua da, hain zuzen, Bilboko museoak ikusgai jarri duen pieza. Esku hartze artistikoa ez da begi bistakoa: antzemateko, sakelako telefonoan aplikazio zehatz bat instalatu behar da —halere, txartel grafiko batzuk ez direla gai programa abiarazteko—. Aplikazioa QR kode bidez eskuratu daiteke, museoaren webgunean eta eraikinaren hainbat puntutan kokatuta dagoena.

Behin programa instalatuta, Guggenheim eta inguruetako mapa bat ageri da, puntu moreekin adierazita dauden kokapen batzuekin. Dagokiona aukeratu, eta hitzak, esaldiak edota poemak agertuko dira proiektatuta, euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez: atondoan hitzez osatutako suge antzeko bat ariko da flotatzen eta bihurritzen, eta ahapaldi batzuk igaroko dira zorutik; museoaren pareko Salbeko zubitik, aldiz, poema batzuk ikusi ahal izango dira titanioaren gainean kokatuta. Hainbat autoreren poemak erabili ditu Holzerrek proiektuan: besteak beste, Anna Swirszczynskarenak, zeina baiten piezari izena ematen dion ahapaldia.

Orokorrean, hiru esperientziatan banatu dute proiektua: lehenengoa museoan bertan garatzen da, eraikinaren hiru solairuetan barreiatuta baitaude interakzio puntuak; bigarrena kanpotik jaso daiteke, titanioan proiektatuta ageri diren hitzei esker; eta badago, hirugarrenik, museoaren eraikinak baldintzatu gabeko esperientzia bat ere, aplikazioari esker edozein tokitik ikus daitekeena.

Hitzak oinarrian

Teknologia berriekin biribilduta dauden arren, teknologia zaharrenetako batek josten ditu Holzerren lanak, oro har: hitzak. Lekha Hileman Waitoller komisarioak azpimarratu duenez, «Holzer ezaguna da artea egiteko testuak erabiltzeagatik; lengoaia bere obraren ardatza da». Dioenez, bere lana publikoarentzat irisgarria izatea du jomuga artistak, eta horregatik du teknologiak halako pisua bere lanean. Horiek horrela, museoak eskuratu berri duen pieza «berritzailea, demokratikoa eta bakarra» iruditzen zaio. Halaber, arkitekturarekin jolasten du usu Holzerren obrak, eta kasu honetan ere beste horrenbeste egiten duela nabarmendu du komisarioak.


Summary: Nafarroako Gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du Lakuntzan, bihartik. Lakuntza maiatzaren 8ra arte izanen da itxia, gutxienez. Funtsezko arrazoiengatik ez bada, ezin izanen da herrian sartu, ezta handik atera ere.

Azken hamalau egunetako datuei so, birusaren intzidentzia tasa metatua 2.892 da Lakuntzan (Nafarroa). Larritasuna bistakoa da, eta, hori ikusirik, herria perimetralki ixtea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Zehaztu duenez, neurria gauerdian sartuko da indarrean, eta maiatzaren 8ra arte iraunen du, gutxienez. Agintariek orduan erabakiko dute neurria luzatu edo ez, orduan izanen den egoera epidemiologikoaren arabera.

Lakuntzan ez ezik, itxiera perimetrala dagoeneko ezarria da herrialdeko beste bost herritan: Arbizun, Etxarri Aranatzen, Lodosan, Alesbesen eta Cadreitan. Horiek maiatzaren 6ra arte izanen dira itxirik, printzipioz.


Summary: Gasteizko Udalak Olarizuko etxeak husteko baimena eskatu dio epaileari. Urtaranen arabera, asmoa etxebizitzak «ahalik eta lasterren» hustea eta eraistea da. Lan hori egiteko kontratu bat ere onartu dute, 795.000 euroren truke.

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ohartarazi duenez, Udalak Olarizuko auzoan okupatuta dauden 25 etxebizitzetan sartzeko baimena eskatu dio epaileari, eta baita horiek hustekoa ere. Haren arabera, prozedura hori «ahalik eta berme handienarekin» egiten ari dira, eta helburua da etxebizitzak «ahalik eta lasterren» hustea eta eraistea. Gainera, erantsi du beste «bizileku aukera batzuk» eskaini dizkietela bertan bizi diren eta «zaurgarritasun egoeran» egon daitezkeen herritarrei.

Gasteizko Udala da eraikin horien jabea, 2020ko uztailaz geroztik. Ordura arte, 21 Zabalgunea izan zen arduraduna. Hango etxebizitzetan, egun, 50 pertsona inguru bizi dira, beste etxe baten alokairua ordaintzeko baliabiderik ez dutelako. Hala ere, auzokideek eta etxebizitzaren aldeko gizarte mugimenduetako kideek behin eta berriz salatu dute udalak eskainitako aukerak ez direla «nahikoa», eta irtenbide «egokiak» dituzte aldarri.

Udalak, ordea, berretsi du etxebizitzen eraistearekin aurrera egiteko asmoa duela, eta horretarako obren kontratu bat ere onartu du, 795.000 euroren truke. Bertan jasotakoaren arabera, etxebizitzak eraisteko bost hilabete beharko dira, lanak etenik gabe egiteko aukera egonez gero, bederen. Hala ezean, gehienez, hamalau hilabeteko epean egitea zehaztu dute. Orain, epailearen erantzuna zein den ikusi beharko da, baina Urtaranek espero du bi hilabeteko epean ebaztea eskaera.


Festarako giro gutxi Aralarren

Summary: Festarako giro gutxi Aralarren. Enirio-Aralar mankomunitatearekin harremanak etetea erabaki dute Aralarko Baserritarren Elkarteak, EHNEk eta Enbak. Ordenantza bat dago gatazkaren muinean. Hura bete baino ez duela egin dio erakundeak.

Hasita daude ganadua mendira botatzen Gipuzkoako hainbat txokotan. Urte askoan, maiatzaren 1ean egin izan da Aralarko larreen irekiera ofiziala ere, Larraitzen (Abaltzisketa), festa giroan. Enirio-Aralar mankomunitateak emandako datuen arabera, 17.048 ardi, 938 behi eta 717 behor dira igotzekoak aurten, baina ez da ospakizun ekitaldirik egingo, pandemiagatik. Bestela ere, giroa ez dago festarako, Aralarko Baserritarren Elkarteak eta EHNE eta Enba sindikatuek mankomunitatearekin dituzten harremanak etetea erabaki baitute, azken erakunde horrek baserritarrei "bizkar" ematen diela iritzita. Martxoaren amaieran eman zuten erabakiaren berri, eta Aralar erabiltzen duten 134 abeltzainetatik 109ren adostasunarekin hartua izan dela esan dute.

Egoerak "atsekabea" eragiten diola adierazi du Adur Ezenarro Ordiziako alkate eta mankomunitateko presidenteak, baina, tokiko erakunde bat direnez, arauak bete egin behar dituztela nabarmendu du. Hain zuzen ere, ordenantza bat dago oraingo gatazkaren muinean. Haren arabera, ustiategia mankomunitatea osatzen duten hamabost udalerrietatik kanpo dutenek ezin dute ganadu larririk igo Aralarrera, baina bai ardiak —Abaltzisketa, Altzaga, Arama, Ataun, Amezketa, Baliarrain, Beasain, Gaintza, Ikaztegieta, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Ordizia, Orendain eta Zaldibia dira herriak—.

Ordenantza hori aurreko legegintzaldian onartu zuten, eta 2017an argitaratu zuten Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean. Azken urteotan ez da zorrotz bete ustiategiaren kokalekuari dagokion baldintza, eta badaude urte askoan ganadua eraman duten mankomunitatez kanpoko baserritarrak. Urte hasieran, ordea, 11 baserritarrek gutun bat jaso zuten, esanez ezingo zutela eskatutako ganadu kopururik eraman aurten mendira.

"11 bakarrik"

Orain arte ustiategiaren baldintza zergatik ez den aplikatu izan azaltzeko, Ezenarrok esan du 2019ko udal hauteskundeen ostean iazkoa zutela lehen urtea agintari berriek, eta, pandemia tarteko, ez zutela ordenantza aztertu eskaerak jaso zituztenean, inertziaz eman zituztela baimenak. Haren hitzetan, gainera, abeltzainek beraiek eskatu zuten ustiategia mankomunitate barruan izateko baldintza, lehen aski baitzen erroldarekin. "Aipagarria iruditzen zaigu orain ordenantza aplikatzearen kontra agertu diren sindikatu eta elkarteek ez zutela inolako alegaziorik jarri onarpen prozesuan".

Mankomunitateko lehendakariaren arabera, jasotako 134 eskaeretatik “11 bakarrik” izan dira baldintzak betetzen ez zituztenak. “Murrizketa txiki bat egon da, baina ez murrizketa irizpideak erabili direlako, ordenantza bete delako baizik”. Ustiategiaren kokapenarena zen batzuek betetzen ez zutena, eta beste batzuek baimendutakoa baino ganadu gehiagorentzat egin zuten eskaera —kasu horietan, soberan jotakoei ukatu zaie baimena—. Ordenantza betetzeak alde horretatik ere “mesede” egingo duela uste du, diru laguntzak buru kopuruaren arabera ematen dituztelako, eta, gehienezko mugak beteta, artalde txikiei gehiago tokatuko zaielako. Mankomunitatearen datuen arabera, iaz baino 580 ardi gehiago, lau behi gehiago eta 131 behor gutxiago igoko dira aurten Aralarrera. “Baina behorrei dagokienez ere, 2019an baino hiru gutxiago eta 2018an baino 49 gehiago dira, ez dago halako alderik”.

Ordenantzak jende gutxiri eragiten dion argudioak ez diela balio esan du Garikoitz Nazabal Gipuzkoako EHNEko lehendakariak, 11 horiek ere izan behar luketelako Aralarrera joateko aukera. “Bere garaian erabaki zen, gainkargarik ezean, ganadu larria ere eraman ahal izango zela”. Ordenantzak mankomunitateak egindako irakurketa egiteko aukera ematen duela aitortu arren, orain arte bezala jarraitzea ere ez dela “prebarikazioa” nabarmendu du, beren ustez gainkargarik ez dagoelako. Adibide bat eman du: “Gainkargak gosea esan nahi du, eta etxe kalte ariko ginateke orduan. Baina ikusi besterik ez dago nola jaisten diren gure ganaduak urrian. Ordenantzak eta abar aipatuko dituzte, baina erabaki politiko bat izan da”.

Nazabalen esanetan, “talde batzuk” saiakera berezi bat ari dira egiten kosta ahala kosta Aralarren ganaduen gainkarga bat dagoela defendatzeko, eta “zirrikitu guztiei” heltzen diete uste horretan sakontzeko; tesi horren aurkakoa erakusten duten azterketa eta iritziei, berriz, entzungor egiten dietela esan du. “Zoritxarrez, boladan jartzen ari da natur kontserbazioaren izenean abeltzaintzari egurra emateko joera, eta oso erreta gaude diskurtso horrekin”. Gipuzkoako EHNEko lehendakariak joera horrekin lerratzea egotzi dio EH Bilduri.

Bat dator Xabier Iraola Enbako koordinatzailea ere. Egoera gutunek leherrarazi dutela dio, baina uste du “gaiztotze prozesu luze bat” egon dela aurretik. Mankomunitateko udal gehienetan EH Bildu dago alkatetzan. 2019ko udal hauteskundeen ondoren, baserritarren planteamenduaren aurkako jarrera ikusten hasi zirela dio, “bai interlokuzio aldetik, bai diskurtso aldetik”.

Haren arabera, batzarraz gain, lantalde bat dago Enirio-Aralarren, abeltzainen, artzainen, behorzaleen, diputazioaren eta mankomunitatearen ordezkariek osatua. “Gauza praktikoak lantzen ditugu: aska bat konpondu behar dela, txabola batean ez dakit zer egin behar dela… Interlokuzio hori zabaldu egin behar zela esan ziguten, natur taldeak, mendizaleak eta abar ere kontuan hartzeko”. Aldi berean, dokumentuetan ere “baserritarren aurkako jarrera” joan dela nagusitzen uste du, eta esan du mendian ganaduen gainkarga bat dagoela, horrek higaduran eragina duela, basoen hedadura zabaldu eta larreena murriztu behar dela eta abar errepikatzen zaiela behin eta berriz. Mankomunitateko EH Bilduko udalen jarrera ikusita, Gipuzkoako exekutibarekin ere zenbait bilera egin dituztela kontatu du, “nahiz eta aurrerapauso handirik ez ekarri bide horrek ere”.

Azterketa falta

Gainkarga horri buruz galdetuta, Ezenarrok esan du ezin dela jakin badagoen edo ez, gaur-gaurkoz ez dagoelako horri lotutako azterketarik. “Ez dakigu non dagoen muga. Gainkargaren analisia lan zientifiko-tekniko bat den heinean, denon artean adostu behar da zeintzuk diren horretan aritu beharko luketen adituak”. Orain indarrean dagoen ordenantza aldatzeko aukerari buruz, berriz, “hasieratik” egin dutela proposamen hori dio, “hobetu beharreko puntuak” ikusten dizkiotelako. “Baina, bitartean, gaur egungo ordenantza bete behar dugu”.

Bestelako ikuspegia daukate EHNEk eta Enbak. Haien arabera, mankomunitateak esan zien larretokien eta txabolen ordenantza berritzea nahi zuela aurten, eta konforme zeudela esan zuten sindikatuek ere. Ekarpenak egitekotan geratu ziren arren, handik bizpahiru egunera ganaduzaleak gutun horiek jasotzen hasi zirela diote, sindikatuek ezer jakin gabe. “Horiek berritzeko lanketa bat egin behar badugu elkarrekin, ez du inolako zentzurik bezperan horrelako ostikada bat emateak. Ez dezatela esan elkarlanean ari garenik, beren kasa ari direlako erabakiak hartzen”, adierazi du Iraolak. Zentzu handiagoa ikusten diote, lanketa egin bitartean, orain arte bezala jarraitzeari.

Bi sindikatuetako ordezkariek nabarmendu dute ez dutela sentitzen baserritarrek egiten duten lanaren inolako aitortzarik. “Daukagun sentsazioa da ordenantzak, legezko markoa, obligazioak, elkarlana eta beste hainbat ponpoxokeria aipatzen dituztela, baina atzetik beste motibazio bat dagoela. Abeltzaintza etsaitzat jotzeko diskurtsoa elikatzen dute batzuek, eta obeditu egiten dute besteek”, dio Nazabalek.

Iraolarentzat ere gaur egun jendeak hainbeste “miresten” duen Aralar eta goiko larreak, batez ere, “abeltzainei eta ganaduzaleei esker” daude dauden bezala. Alabaina, esan du natur kontserbaziorako taldeetan nahiz EH Bilduren ardurapeko udaletan mendiari bere kasa garatzen utzi behar zaiola uste duen jendea dagoela. “Norbaitek erabaki du orain dela ez dakit zenbat gizateriatako zuhaiztiak berreskuratu behar direla, eta horretarako etsaia ganadua dela”. Ez da iritzi berekoa haren sindikatua, eta basoari bere kasa garatzen utzi zaien eremu askotan larretokiak zikintzen joan direla esan du.

Horri lotuta, lan egin ahal izateko “gutxieneko baldintza batzuk” ere behar dituztela esan du Enbako ordezkariak. 41 txabola daude Aralarren, eta horietako batzuk, oraindik, XIX. mendean bezala daudela uste du. “Eboluzionatzen joan behar dugu, garaiak aldatu egiten direlako. Eta horrek ez du esan nahi gehiegizko garapena edo urbanizazioa bultzatu nahi dugunik”.

EHNEk eta Enbak talde ekologisten eta naturazaleen alde aritzea leporatzen dieten arren, Ezenarrok ez du uste halakorik egiten dutenik. “Talde horiek, berriz, abeltzainen alde egitea leporatu izan digute. Gu ez gaude ez batzuen alde, ez besteen alde, tokiko erakunde bat garen aldetik, gauzak ahalik eta txukunen eta justuen egiteko konpromisoa daukagu”.


Summary: Gladys sariak sortu dituzte, ingurune digitaleko emakumeak saritzeko. Gladys del Estal informatikari eta ekintzaile ekologistaren oroimenez, haren izena eman diote sariari. Emakume gazteak informatika alorrera erakartzea dute helburu.

Hutsune batetik abiatu zen ideia. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean informatika ikasketak egiten dituztenen artean, emakume gutxi daude. Donostiako Informatika Fakultateko ikasleen artean, erraterako, %14,8 dira emakumezkoak ikasturte honetan. Egoera ikusirik, Gladys sariak sortzea erabaki dute Puntueus fundazioak eta EHUko Informatika Fakultateak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasunerako Organoaren babesarekin. Goizean aurkeztu dute egitasmoa, Donostian, Leire Palacios Puntueus fundazioaren proiektu arduradunak, Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasuneko zuzendariak eta Itziar Irigoien EHUko irakasle eta Informatikako doktoreak. Helburua arlo digitalean aritzen diren emakume gazteak saritzea izango da. Parte hartzaileek izena eman dezakete gladissaria.eus atarian, ekainaren 18ra arte.

Hiru helburu nagusi izango ditu sariak: «Emakumeek ingurune digitalean lanbide, enpresa eta ikasketa munduan duten funtsezko zeregina aitortzea; emakumeek garatutako ibilbidea saritu eta emakumezko erreferenteen proiekzioa bultzatzea; eta etorkizunean STEAM diziplinetara [Zientzia, Teknologia, Ingeniaritza, Artea, Matematika] bideratu ala ez zalantza egiten duten neska eta nerabeei erreferenteak eskaintzea».

Sariketan parte hartzeko interesa dutenek hautagaitza ezarri beharko dute horretarako sortu duten webgunean. Curriculuma bidali beharko dute. Aurkeztu ahal izateko, ingurune digitaleko «edozein arlotan» aritu behar da, eta 2021ean 40 urtetik beherako emakumea izan behar da. Saridunek 3.000 euroko saria lortuko dute, eta beren lanaren aurkezpen bideo bat egiten ahalko dute. Bestalde, STEAM diziplinak sustatzen dituen Kaixomundua proiektuaren barruan hainbat hitzaldi emateko aukera izango dute saridunek.

Gladys del Estal gogoan

Gladys izena eman diote sariari, Gladys del Estal informatikari eta ekintzaile ekologistaren omenez. 1956an jaio zen, Caracasen (Venezuela), eta lau urterekin Euskal Herrira etorri zen, Donostiara, gurasoak euskal herritarrak baitzituen. Del Estal 1979an erail zuen Guardia Zibilak, Tuteran (Nafarroa), zentral nuklear baten eraikuntza oztopatzeko egindako eserialdi baketsu batean. Ekintzaile gisa ezagutua da Del Estal, baina lanbidez informatikaria zen; garai hartan arlo horretan aritzen zen emakume bakanetakoa. Informatika Fakultatean ikasi zuen, eta erail baino urte bat lehenago amaitu zituen ikasketak, 1978an. Garai hartan, Gipuzkoan instalatutako lehen konputagailuetako bat programatzeko lanetan ari zen. Gladys sarien bidez, haren oroimena ere segurtatu nahi izan dute sortzaileek. «Datuak txikiak izan arren, emakume informatikariak egon dira informatikaren historia hasi zenetik; urteetan zabaldu diren informatikarien estereotipoetatik urrun zeudenak barne. Horietako bat dugu Gladys del Estal».


Tabua hautsiz

Summary: Tabua hautsiz. Bularreko minbizia zuzenean edo zeharka izan ondotik sortutako hiru proiekturi buruzkoa izango da biharko Bizigiro saileko erreportaje nagusia. 6 balore, 6 kolore, Bilbo Milakolore egitasmoari buruzko erreportajea ere izanen da, eta, ohi bezala, baita telesailak, zinema eta gastronomia orriak ere.

Gero eta gehiago dira bularreko minbizia izaten dutenak, eta gaitza zuzenean edo zeharka pasatu dutenetako batzuek hainbat proiektu sortu dituzte bizi izandako esperientziak bertze pertsona batzuei kontatu eta gaiaren inguruko tabua hausteko. Horietako hiru proiekturen berri emango du biharko BERRIAk.

Bularreko minbizia izan eta bularretako bat kendu ondotik, bular bakarrarekin bizi da Aintzane Artola Tolosarra. Bular bakarrarekin bizitzeak dakarren tabua kontatu du Artolak. Gainera, berriki modelo lanak egin ditu Mango etxeak bular bakarreko pertsonentzat sortutako bularretako eta bainujantzi bilduma baterako. Julene Illaramendirena, Miren Cuerdorena eta Aroa Lopezena da bigarren proiektu: Izan Inurri. Kamisetak eta bertzelako produktuak egin eta salduz hasi ziren hasieran, baina egun minbizia zuzenean edo zeharka bizi duten pertsonei zerbitzu eta opariak egiten dizkiete, beraiek «protagonista» bihurtuz. Haien beharrak asetzen dituzte sorpresak, asteburupasak eta otorduak oparituz, bertzeak bertze.

Hirugarren proiektua Irati Garmendiak idatziriko Xomorro lapurra liburua da. 2017an, amari minbizia diagnostikatu zioten, eta ondotik, baita amonari ere. Minbizia gertutik bizi ostean ekin zion idazteari Garmendiak, barrukoa kanporatzeko. Orain, Ane Arzelus ilustratzailearekin batera argitaratu du Xomorro lapurra liburua, Haur Hezkuntzako irakaslea denez, gaia haurrekin lantzeko.

6 balore, 6 kolore, Bilbo Milakolore izeneko egitasmoaren inguruan ere mintzatuko da biharko Bizigiro gehigarria. Yogurinha Borovak eta Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoek elkarlanean egindako proiektua da, eta horiez gainera, hiriko zortzi eragilek hartu dute parte: Aspanovas Bizkaiko haur eta nerabe minbizidunen gurasoen elkarteak, Naizen adingabe transexualen familien elkarteak, Uribarriko eskola publikoak, Ttanttaka euskara taldeak, Deustuko arraun taldeak, Kale Dor Kayiko ijitoen elkarteak, Urretxindorra ikastolak eta Ehgam Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimenduak.

Bilboko sei auzotan sei bideoklip grabatu dituzte. Betiere, ostadarraren sei koloreak aldarrikatuz: gorria, laranja, horia, berdea, urdina eta morea. Eta kolore horietako bakoitzarekin balio jakin bat aldarrikatu nahi izan dute. «. Zazpigarren eta azken bideoklipean, aldiz, proiektuan parte hartu duten eragile guztiek hartu dute parte. Horiez gainera, Eneko Axpe Maisha musikariak ere kolaboratu du azken abesti horretan.

Balkanetako gerra

Zinemaren tartean, Jasmila Zbanik zuzendariaren Quo Vadis, Ada filmean murgilduko da Nagore Arin. Balkanetako guda kontatzen du filmak, eta berriki ospatu diren Oscar sarietan ingelesez besteko filmaren atalean izendatuta egon da. 1995. urtean dago kokatua filma eta Aidaren historia kontatzen du. NBE Nazio Batuen Erakundean itzultzaile bezala lan egiten du Aidak Srebrenica hiri txikian. Serbiako armada etorri eta herri guztiak hartzen dituenean, bere familiako kideak NBEko eremu babestuetara eraman eta bertan gordetzen ditu, beste milaka eta milaka pertsonarekin batera. Hori gutxi ez, eta testuinguru zail eta lazgarriak biziko ditu Aidaren pertsonaiak.Oscar saririk irabazi ez duen arren, harrera izugarria izan du aditu eta zinemazaleen artean. Datorren ostiraletik aitzinera egonen da ikusgai pelikula Hegoaldeko zinema aretotan.

Telesailen txokoan Apple TVn ikusgai dagoen The mosquito Coast telesaila izanen du hizpide Mikel Yarzak. Neil Crossek zuzendu du telesaila eta 50 minutuko zazpi atalek osatzen dute. Izen bereko eleberrian oinarrituta dago, eta Allie Fox eta bere sendiaren historia kontatzen du. AEBetako gobernuarengatik ihes egiten ahaleginduko da Fox eta bere familia, baina bidean hainbat oztopo gainditu beharko ditu. Abentura kutsuko telesaila da eta intriga puntu bat ere badu, ikusleak ez dakielako ihesaren arrazoien berri.

Gastronomia orrian, ‘Gipuzkoa Sutondoan’ liburuari buruzko erreportajea izanen da. Mahaian sukaldarien kolektiboak aurkeztu du liburua eta helburua da ekoizle txikien lanari zor zaion aitortza ematea eta belaunaldi baten jakintza kontserbatzea. Mahaia kolektiboko chefek beren buruen beste alderdi bat erakutsi dute liburuan; horretarako, beren plateren oinarri diren tokiko produktuak eta ekoizleak argitara atera dituzte. Ekoizleekin dituzten elkarrizketa eta topaketetan oinarritutako prestaketa eta planteamendu gastronomikoak berriz asmatu dituzte.


Esan bai, baina erantzun ez

Summary: Esan bai, baina erantzun ez. Nafarroan 10.000 biztanle baino gehiago dituzten hamabi udalek sare sozialak nola erabiltzen dituzten ikertu du Oroitz Zabalak. Planifikazioa, baliabideak eta ezagutza berezitua falta direla ikusi du.

Interneten erabilera orokortuz joan den heinean zabaldu dira sare sozialak gizartean, eta bide bat ireki da, komunikatzeko beste manera bat. Erakundeek ere jauzi egin dute sare sozialetara, herritarrei esateko dutena sakelakoan eta ordenagailuan jaso dezan jendeak. Baina ongi komunikatzen dute? Ongi erabiltzen dituzte horretarako tresnak? Lortzen al dute komunikabide berriek eskaintzen dituzten aukerei zukua ateratzea? Horixe ikertu du Oroitz Zabalak, eta hobetzeko asko dagoela ikusi du. Izan ere, esan ez ezik, erantzun ere egin behar da; elkarreragina baita sare sozialen muina.

Komunikazio aholkularia da Zabala (Zizur, 1983), eta hamar urte baino gehiagoz aritu da komunikazio politiko eta instituzionalean lanean. Komunikazio korporatiboari buruzko master bukaerako lana izan da ikerketaren abiapuntua. Biztanle gehien dituzten udalerriak izan ditu ikergai: aztertu du sare sozialak nola erabiltzen dituzten Nafarroan 10.000 biztanle baino gehiago dituzten hamabi udalek. “Hobetzeko gauza asko daude oraindik”, esan du ikertzaileak. «Nahiko berria da sare sozialen fenomenoa, eta batuz joan dira ahal izan duten bezala. Beraz, gauza batzuetan asmatu dute, baina besteetan ez». Planifikazio eta baliabide falta eta komunikazio arduradunen espezializazioa dira hutsunerik nabarmenenak. Eta horren ondorio izan daitekeena: interakzio falta. Sare sozialak ez baitira noranzko bakarreko komunikabideak.

Udalak hankamotz dabiltza interakzioan, Zabalak dioenez. «Sare sozialen filosofia elkarrekintza da, baina udal gehienek iragarki taula gisa erabiltzen dute. Ez diete jaramonik egiten jendeak esaten dizkien gauzei». Adibide bat paratu du: udalak antolatutako ikuskizun bati buruzko berriari erantzunez, norbaitek galdetu du zeini zuzendua den ikuskizuna, eta ez diote erantzun. «Ez du itxura onik ematen udal batek herritarrei ez erantzuteak». Azterketaren arabera, udalen %91k ez dute egiten.

Udalek ez dute sare sozialen erabilera ezbaian paratzen; orokortuta dago haien erabilera. Ez da gutxiagorako, Nafarroako Estatistika Institutuaren arabera, 2020an, 16 eta 74 urte arteko herritarren %86,6 konektatu ziren egunero Internetera, sare sozialak erabiltzeko nagusiki. Pandemia aurretik antzekoa zen datua: 2019an, %84,5. Hala ere, Zabalak ikusi du udalek ez diotela behar adinako garrantzirik ematen sare sozialen erabilerari. Aztertu dituen udal gehienek ez dute planifikazio zehatzik —soilik bik—, eta agerian geratu da profesionalak falta direla —soilik hiru udaletan dituzte komunikazio teknikariak—. «Geroz eta kontzientzia handiagoa dute sare sozialen garrantziari buruz, baina besterik da baliabideak jartzea: dirua, denbora eta profesionalak. Hori nahikoa behean dago oraindik lehentasunen zerrendan».

Sare sozialek ez dute balio jendearen galderei erantzuteko soilik. «Balio dute ikusteko herritarrek zer iritzi duten, udalak egiten dituen gauzak ongi ikusten dituzten, proposamenak egiten dituzten…», kontatu du Zabalak. Are, zer egiten den ez ezik, hori zergatik egiten den azaltzeko balio dute sare sozialek. «Galdetzen badute, elkarrekintza horren bidez udalek aukera dute azalpenak eta argudioak emateko, herritarrek hobe ulertzeko. Horrela, harremana sendoagoa eta gertuagokoa da». Azken finean, elkar ulertzeko bidea izan daitezke sare sozialak, eta gertuko erakundeentzat hori oso baliagarria izan daiteke.

Facebook da eraginkorrena

Nola erabiltzen diren ez ezik, sare sozial horiek zein diren eta zer eraginkortasun duten aztertu du Zabalak. Twitter da udalek gehien erabiltzen duten tresna, baina Facebook omen da eraginkorrena. Udalen %83,33k dute Twitter kontua, %75ek Facebook, %50ek Youtube eta %27k Instagram. «Facebook da eraginkorrena, mainstream-ena delako; ni nago, baina nire ama ere bai». Zabalak uste du Twitter politikan eta aktualitatean interesa duen jendeak erabiltzen duela, bereziki. «Udalak, agian, sare horretan mugitzen dira naturalen, baina jakin behar dute zein den haien publikoa». Orain Instagram da erronka: «Gehien handitzen ari diren sareetako bat da, eta udal asko ari dira pausoa ematen gazteengana heltzeko. Bide onetik doa hausnarketa, baina, orduan, Instagramen kodeetara egokitu behar duzu komunikazioa».


Summary: «Gazteek euskaraz eta euskaratik esperimentatzea da helburua». Bideogintza eta irratigintza landuko dituzte BECeko uztaileko udalekuetan. Maite Asensiok esan du bideo jokoen sortzaileak ere eramango dituztela, bideo jokoen sorkuntzaren atzean zer dagoen azaltzeko.

Gaur da azken eguna Urtxintxa elkarteak uztailean Barakaldon eskainiko dituen udalekuetan izena emateko. BECen egingo dituzte, hilaren 5etik 16ra. Lehen Hezkuntzako bosgarren eta seigarren mailako ikasleei zuzenduta daude. Sorkuntza izango dute ardatz, Maite Asensio Iparragirre (Tolosa, Gipuzkoa, 1980) Urtxintxako koordinatzaileak iragarri duenez, eta arlo digitalean ere euskara erabiltzea dute helburu.

Euskararen erabilera sustatzea dute helburu Ikusika udalekuek. Zer eskainiko duzue?

Sorkuntza udalekuak izango dira. Hizkuntzan eragitea da gure helburua, baina, gaztetxoak erakartzeko asmoz, aztertu egin dugu zer gai izan daitezkeen erakargarriak haientzat. Alde horretatik, ikusi dugu teknologiak, pantailek, asko erakartzen dituztela, eta, aldi berean, aukera egokia iruditu zaigu gaiaren inguruko heziketa lantzeko ere, pantailek arriskua baitaukate.

Zer-nola landuko duzue?

Besteak beste, bideogintza eta irratigintza landuko ditugu. Batez ere, ahozkotasuna eskatzen duten sorkuntza lanak landuko ditugu. Aisialdia ez da euskara ikasteko eremua, baizik eta euskara erabiltzekoa. Euskara oharkabean erabil dezaten nahi dugu. Horretarako oso gai egokia iruditzen zaigu. Sorkuntza aukera askea izango dute. Sortzen duten hori sortzeko, hizkuntza erabili beharko dute. Hizkuntza hori euskara izanda, eta haien gustuko zerbait eginda, uste dugu asko gozatuko dutela, eta, ohartu gabe, euskaraz gozatuko dutela.

Oharkabean euskaraz natural egingo dutela esan duzu. Zer baliabide erabiliko duzue?

Hezitzaileak teknologia berrien inguruan trebatuko ditugu. Adituak ere etorriko dira: esaterako, bideo jokoak sortzen dituen jendea, eta erakutsiko digute zer dagoen bideo joko baten sorkuntzaren atzean. Gure helburua ez da udalekuetan haurrak bideo jokoetan jolasten egotea, baizik eta sorkuntza horretan zer dagoen ikustea. Gauza bera bideogintzan aritzen den jendearekin. Era horretako adituek teknika askotarikoak erakutsiko dituzte. Irratigintzan ere, antzera; goizero irrati saioa egingo dugu, haurrek prestatuta. Behar diren baliabideak jarriko dira. Gure helburua ez da udalekuen bukaeran izugarrizko sorkuntza lanak aurkeztea, baizik eta haiek egun horietan euskaraz eta euskaratik esperimentatzea, eta ikustea zer den mundu hori.

Barakaldon, 12 urtetik beherako bost haurretik lau euskaldunak dira, baina euskara familien %5ek baino ez darabilte egunerokoan. Erronka handia izango da udalekuetan ume horien harremanetarako hizkuntza euskara bihurtzea.

Bai. Oso zaila da bi astean haien hizkuntza ohituretan erabat eragitea, baina hizkuntzara gerturatu nahi ditugu. Helburu errealak jarri behar dira. Hamabost egunetan ez dira aterako erabat euskaraz hitz egiten; lortu nahi dugu esperientzia positiboa izan dezaten euskararekin, gozatu eta ikus dezatela euskaraz ere gauza interesgarriak egin ditzaketela, eta gaitasuna daukatela. Etxean euskara jasotzen ez badute ez direla euskaldun oso, edo eskolak bakarrik ezin dituela euskaldundu eta halako usteak iristen zaizkie sarri. Guk justu kontrako mezua eman nahi diegu. Nahi dugu mezu positibo batekin atera daitezen: euskaraz sor dezaketela, euskaraz ondo moldatzen direla. Helburua ez da izango udalekuetan euskaraz erabat zuzen eta egoki egitea. Aisialdia da, eta beste euskara mota bat ere onartzen da. Euskara erabiltzea eta euskaraz gozatzea izango da helburua. Badakigu haien ohiturak erabat alde batera uztea oso zaila dela, baina nahi duguna da udalekuaren bukaeran zuten pertzepzioa aldatzea eta konturatzea beraiek ere gauza asko egin ditzaketela, badirela euskaldun eta badaukatela gaitasuna nahi dutena euskaraz egiteko. Hortik aurrera, beraien hautua izango da zein erabili.

Pandemiak ez du lagundu.

Pandemiagatik ere asko urrundu dira euskaratik. Hori oso nabarmena izan da ikasturte honetan. Ez bakarrik Barakaldon, ordea. Ez da Ezkerraldeko kontua bakarrik.

Garrantzitsua al da era honetako esperientzietan parte hartzea?

Bai. Izan ere, gainerakoan, ikasteko hizkuntza bat balitz bezala geratzen da gure hizkuntza. Aisialdiko eskaintza oso zabala da, eta eskaintza hori haien nahietara gerturatuko dugu. Horretarako, ekainean, izena eman duten haurrekin lan saio bat egiteko asmoa dugu, haiei entzuteko: zer nahi duten, zer espero duten, zer ikasi nahiko luketen edota nor ezagutu nahiko luketen. Bide horretatik lortuko dugu haiek gerturatzea: haien interesak entzun eta interes horiek euskaraz aurkeztuta.


Summary: Ingurune digitalean aritzen diren emakume euskaldunak sarituko dituzte Puntueusek eta EHUk. Gladys saria sortu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin, ingurune digitalean aritzen diren emakume profesionalen lana nabarmentzeko asmoz. Guardia Zibilak hil zuen Gladys del Estal ekintzaile ekologista oroitu nahi dute; informatika zuen ogibide.

EHU Euskal Herriko Unibertsitatea «arduratuta» dago emakume gutxik ematen dutelako izena informatikako ikasketak egiteko. Ez da Donostiako Informatika Fakultatean bakarrik gertatzen, mundu osoan baizik. Kezka horretatik abiatuta, proiektu berri bat abiatu dute EHUk eta Puntueus fundazioak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasunerako Organoaren babesarekin: Gladys saria sortu dute. Sari horren helburua da emakumeek ingurune digitalean egiten duten lana nabarmentzea eta erreferenteak sustatzea, neska gazte gehiagoren parte hartzea areagotzeko asmoz.

Gaur aurkeztu dute proiektua, Donostian. Gladyssaria.eus webgunean jarri dute izena emateko aukera. Hautagaiek zuzenean sar ditzakete haien datuak, eta badago beste pertsonaren bat hautagai izendatzeko modua ere. Ekainaren 18 artekoa da epea.

Hautagaien ibilbidea eta etorkizuneko proiekzioa hartuko dituzte kontuan saria emateko. Saridunak 3.000 euro jasoko ditu. Gainera, proiektuaren helburuetako bat erreferenteak sortzea denez gero, saridunaren ibilbidea biltzen duen bideo bat zabalduko dute webgunean, eta Kaixomundua.eus proiektu ikasleei hitzaldi bat emateko aukera ere emango diote.

Gladys del Estalen izena darama sariak. Hark Informatika Fakultatean ikasi zuen, hirugarren promozioan, eta 1978an amaitu zituen ikasketak. Ekologiaren aldeko eta energia nuklearraren aurkako ekintzailea zen, eta Guardia Zibilak hil zuen 1979an, Tuteran (Nafarroa), ingurumenaren aldeko ekitaldi batean parte hartzen ari zela. Sariaren sustatzaileek adierazi dute Gipuzkoan instalatutako lehen konputagailuetako bat programatzen egin zuela lan.


Gazte etorkinen «familia»

Summary: Gazte etorkinen «familia». Jesuitek Durangoko Jesuiten Etxea utzi zuten iaz. Ordura arte eurekin bizi ziren gazte migratzaileei utzi diete etxea, eta gazteen eta herriaren arteko zubi lana egiten hasi dira orain.

2007an sortu zen Durangoko Jesuiten Etxea, herrian paperik gabeko pertsonen errealitateari eta beharrizanei erantzuteko asmoz. Herriko komentuan bizi ziren jesuitek euren artean hartu zituzten migratzaileak, euren etxean, eta, orain, geratzen ziren azken erlijiosoek herria utzi duten arren, euren etxe izandakoa migratzaileentzat utzi dute.

Jesuiten Elkarteko kideek erabaki zuten Jesuiten Etxea ez zela aterpetxe edo egoitza bat izango, «familia bat» baizik. Horregatik, gazteei eskainitako harreraz gain, inklusioa ere izan du helburu sorreratik. Orain beste pauso bat eman dute, eta zubi lana egiten ari dira gazteen eta gizartearen artean. Durangoko San Jose Jesuitak ikastetxean eman zuten horren berri, martitzenean.

Berez, iaz eman zuten jauzi berria. Izan ere, 2020ko ekainean Jesusen Lagundiak Durangoko komunitatea itxi zuen, eta han bizi izan ziren jesuitak ordenaren beste egoitza batzuetara joan ziren. Elkartea ixterakoan, jesuitek adierazi zuten ez zutela Durangon egiten zuten lana alde batera utziko. Jose Javier Pardo Izan jesuita eta Loiola plataformako ordezkariak esan du hitza bete dutela: «Gaur pozik eta esker onez esan dezakegu Jesuiten Etxeak aurrera jarraitzen duela».

Gaur egun, hamasei gazte bizi dira Jesuiten Etxean, eta guztiek dituzte banakako planak, eta eguneroko prestakuntzan ari dira, bai gaztelaniaren ezagutza hobetzeko, bai etorkizuneko bizitza autonomorako giltza izango duten lanbidea ikasteko. Gazteentzat ere zerbitzu bat baino gehiago da proiektua. Ayou Ait Tougha: «Familia bat gara». Yousef Chalh: «Lagun onen artean gaude; anai-arrebak bezalakoak gara». Mohamed Atmart: «Familia bat topatu dut etxe honetan». Gazteekin batera, proiektuan parte hartzen dute Jesusen Lagundiak, Ellacuria fundazioak, San Jose Jesuitak ikastetxeak eta eskolako Hiritartasun Taldeak, eta CVX Arrupe elkarteko boluntario sareak.

Karmele Villarroel Labanda Ellacuria fundazioko gizarte langileak azaldu duenez, egungo proiektua Eusko Jaurlaritzaren eskutik sortu zen, 2020ko ekainean, egoera zaurgarrian eta egoitza aukerarik gabe dauden gazte migratzaileei gizarteratze prozesuak eskaintzeko, pandemiaren testuinguruan. Era berean, adierazi du hilabete hauetan Durango Merinaldearen Amankomunazgoarekin eta udalarekin harremanetan ipini direla: «Helburua izan da etxe hori sortzen diren beharrei erantzungo dien gune bihurtzea, eta Durangaldeko herritarrak askotarikoak eta konprometituak izateko bidean laguntzea».

Gazteak «protagonista»

Ia urtebete honetan 24 gazteri lagundu dietela zehaztu du Villarroelek. «Gazte horiek beren jatorrizko herrialdeetatik irten dira, eta, familia atzean utzita, aurreiritzien eta mugen Europa honi aurre egin behar izan diote». Esan du Jesuiten Etxearen moduko harrera espazio batean «protagonista» izatea lortu dutela gazteok. «Durangoko herritar ere bihurtu dira, eta herri honek harrerarako gaitasuna duela erakusten ari dira».

Gizarteratzeko prozesu horretan, San Jose Jesuitak ikastetxeak badu zer esana. Hezkuntza da inklusiorako gakoetako bat, eta, horregatik, Jesuiten Etxeko gazteek ikastetxeko hainbat ekintzatan hartzen dute parte. Besteak beste, mantentze lanetako taldearekin batera, etorkizunean baliagarriak izango zaizkien jakintzak jaso dituzte, eta ikasleei beren bizipenak eta errealitatea azaldu dizkiete. Eva Rodriguez Salcedo ikastetxeko zuzendariaren esanetan, sorreratik Durangoko gizartean «agente aktibo» izateko asmoa izan dute. «Ikuspuntu horretatik, immigrazioa lehen lerroan kokatzen da gaur egun». Rodriguezek garbi dauka «migrazioa erronka bat» dela, eta gizarteak «erantzun egokia» eman behar diola. «Guretzat, kulturartekotasuna eta aberastasuna da aniztasuna, eta behar duen erantzuna ematea da gure betebeharra. Migrazioa ez da egoeraren araberako fenomeno bat: errealitate estruktural bat da». Migrazioaren erronkak ikastetxeko Hiritartasun Taldean dauka isla: proiektu horren bidez, herritartasun globalaren ikuspegia eta justizia soziala txertatu nahi dituzte eskualdean.

Boluntarioen lana

Proiektuan boluntarioak daude, eta, aisialdiko jardueretan parte hartzeaz gain, zubi lana egiten dute gizartearen eta gazteen artean. Hiritartasun Taldeko Alaia Berganza Gangoitiak azaldu du euren zeregina: «Arratsaldeetan, ikastetxeko hainbat irakaslek, gurasok eta hezitzailek gaztelaniazko, ingelesezko eta matematikako klaseak ematen ditugu modu boluntarioan. Ez dira soilik klaseak; horrela hasi ziren, baina harremanak sortu dira, bizikidetza nukleoak. Herrikide eta lagun bihurtu gara».

Proiektuaren arduradunen ustetan, lotura komunitario horrek harrera testigantza positiboak ere sortzen ditu, biztanleriak migratzaileen inguruan sortzen dituen aurreiritziak ezabatzeko. Dimentsio pertsonaletik globaltasun horretarako jauzia erakundeetaraino ere heldu dela azpimarratu du Pardok: «Aukera bat da hainbat erakunde jesuitak, Durangoko ikastetxetik hasi eta Ellacuria fundazioan eta Deustuko Unibertsitatean, adibidez, erronka sozial horietan arreta jartzen hasteko».


Summary: "Sinpletasuna ez zait gustatzen: gauzak nahasteko joera daukat". Urte asko daramatza Juanjo Gurreak askotariko materialei forma eta bizitza ematen. Eskultore ibilbidean hainbat aitortza egin dizkiote, eta pasioz kontatu du bere lan bakoitzaren istorioa.

Zarauzko Alde Zaharrean, Salegi kalean, bazen duela urte batzuk denda berezi-berezi bat, gaur egun gero eta gutxiago dauden horietakoa. Jendeak zapatak konpontzera eraman ohi zituen hara, eta barrura sartzean saihetsezina zen hormetara begira geratzea, eskultura txikiz eta figura bitxiz josita baitzeuden. Juanjo Gurreak (Donostia, 1948) zapatak konpontzen atera du aurrera bizimodua, baina, betidanik, eskulturagintza izan da haren pasioa. Erretiroa hartu zuenean, denda itxi egin zuen, eta orain museo txiki bat gordeta dauka Salegi kaleko lokalak, tailer moduan erabiltzen baitu gaur egun Gurreak. Urteetan egindako hamaika lan bertan dauzka apain jarrita.

Noiz hasi zinen eskulturak egiten?

Txikitatik ibili izan naiz harriekin, egurrarekin edo bestelako materialekin jolasean. Esku artean neukan horrekin beti egiten nuen zerbait. Donostiako lantokia itxi zutenean, hona [Zarautzera] etorri nintzen bizitzera, eta langabezian egon nintzen denbora labur batez. Orduan hasi nintzen eskultura pixka bat handiagoak egiten. Zapata denda zabaldu nuen gero, eta asteburuetako eskultorea izan naiz harrezkero. Larunbatetan eta igandetan egiten nuen lan eskulturekin. Aste osoa pasatu ohi nuen lanean, asteburuan zer eta nola egingo nuen pentsatzen.

Oso berezia zen zure zapata denda, eskulturekin apainduta edukitzen baitzenuen.

Bai, beti egoten zen zerbait, erakusleihoan, batez ere. Plaieroei [Zarauzko hondartzako futbol txapelketa] buruzko zerbait, Igeldoko funikularrari buruzkoa, olagarroak, itsasondoa eta arrainak… Beti zeuden horrelako gauzak, eta umeak askotan geratzen ziren kristalari pegatuta begira. Barruan ere beti jartzen nuen zerbait zintzilik.

Orain kanpotik ez da barrualdea ikusten, baina kristala dekoratuta daukazu.

Bai. Erretiroa hartu nuenean, nire ibilbidean lagundu didaten guztien izenekin bete nuen kristala. Idatzi nuen lehen izena dendan zegoen haur batena izan zen. Nola zuen izena galdetu nion, eta “Amets” erantzun zidan. Orduan pentsatu nuen amets bat zela erakusleiho hartan islatu nahi nuena.

Nola aldatu zen zure bizitza erretiroa hartu zenuenean?

65 urte bete baino apur bat lehenago hartu nuen erretiroa. Aldaketarik handiena izan zen hona [tailer bihurtutako zapata dendara] egunero etorri behar ez izatea. Erretiratu ondoren lasai ateratzen nintzen kalera paseotxo bat ematera, eta banekien, nahi banuen, hemen neukala hau. Niretzat pentsatzeko lekua da hau, jolastekoa, gauzak egitekoa. Orain oso lan handiak ez ditut egiten, garai horiek pasatu ziren, baina zertxobait egiten dut, obligaziorik gabe.

Jarraitzen duzu lan berriak egiten, orduan?

Bai. Orain arte oso ondo moldatu naiz, baina egur handia eman izan diot gorputzari, asko jolastu izan dut futbolean, eta hori ordaindu egiten da. Belaunetan higatze handia daukat. Pena da, hondartzan egiten ditudalako marrazki handiak eskuarearekin. Baina, tira, agian hobe da hondartzan suabe ibiltzea mendira joatea baino.

Eskulturez gain, bestelako gauza batzuk ere egiten dituzu, beraz?

Ezkutu bat egin nuen behin, enkarguz, eta hondartzako kontuekin nabil orain. Horrekin jendeak esaten dit ez al didan penarik ematen nik halako lana hartu eta gero lan hori mareak ezabatzeak. Ez dit penarik ematen; nik gozatu egiten dut egiten, unean bertan jende askok ikusten du, eta argazkiak eta bideoak ateratzen dizkiot. Gustatzen zait arte iragankorra; gero mareak ezaba dezala. Hau, adibidez, duela gutxi egin nuen, eta Facebooken jarri nuen ikusgai [Gurrea bera ageri den bideo bat erakutsi dio kazetariari, abiadura bizian eskuarearekin hondarretan marrazki erraldoiak egiten ageri dena].

Eskulturan ere beti egiten ditut gauza desberdinak; beti saiatzen naiz aurretik egin ez dudan zerbait egiten, eta erraz otutzen zaizkit gauza berriak. Koadro hau, adibidez, jostailu baten modukoa da [marko baten barruan dagoen eskultura bat hartuta, piezak atera eta lekuz aldatu ditu]. Horrela jar dezakezu, edo beste modu honetara. Piezak aldagarriak dira, eta zuk asmatzen duzu nahi duzun bezalako eskultura. Hau goian jar dezakezu eta beste hori behean. Sinpletasunarekin ezin dut: gauza errazak ez zaizkit gustatzen. Beti ezin izaten da, baina nire eskultura askok mugimendua eduki dezaten saiatzen naiz.

Zer materialekin egiten duzu lan?

Egurra eta buztina askotan erabiltzen nituen lehen, baina denetik egin izan dut. Burdin herdoildua eta kartoia ere gustatzen zaizkit.

Baduzu material kutunik?

Ez, denek eduki dezakete beren xarma.

Tailer hau oso garrantzitsua izango da zuretzat, ezta?

Bai. Nik ezin dut egin eskultura handirik; ez nik, ez inork. Horretarako, maketa prestatzen dugu lehenengo, eta horiek hemen ditut gordeta. Tira, Jorge Oteiza hona etorri izan zenean esaten zidan hauek ez direla maketak, eskulturak baizik. Nik ez diet arrastoa jarraitu beste eskultoreei, neure kabuz ibili izan naiz beti, hori argi daukat. Baina Oteizak egin izan zituen piezak ikusita, klarionarekin eta abar, ohartu nintzen nireak are handiagoak zirela. Horregatik esaten zidan nireak ez direla maketak, eskulturak direla.

Beti pentsatu izan dut egiten dudan guztia egin daitekeela tamaina handian, baina horretarako lehiaketetara aurkeztu behar izaten da. Lehiaketa batzuek gaia aurretik jarrita izaten dute, eta beste batzuk libreak dira. Aukeratzen duten maketa irabazlea egin egiten dute handian, eta besteak hor geratzen dira. Sari garrantzitsu batzuk irabazteko zortea izan dut.

Zarautzen Itsas-lema jarri zenuen, lehiaketa bat irabazita, eta beste hainbat herritan ere badira zure lanak.

Bai. Zarauzkoa baino lehenago, Zumaian egin zuten beste lehiaketa bat, murruan eskultura bat jartzeko, eta finalista gelditu nintzen han. Orduko ideia apur bat aldatu eta Itsas-lema egin nuen, beste forma batekin. Torrevellan (Herrialde Katalanak) lehenengo saria irabazi nuen, eta hango itsas paseoan dago jarrita Sol vertical (Eguzki bertikala) eskultura. Beste hainbat lehiaketatan ere irabazi ditut aipamenak edo bigarren sariak, baina saririk garrantzitsuena Araian [Araba] dagoen eskulturarena izan zen. Caja Vitalen saria irabazi nuen, Espainia mailan oso garrantzitsua. Araban eskultura ibilbidea osatu zuten hamahiru herritan, oso egitasmo polita zen, eta Araiakoa irabazi nuen nik. Dirua jasotzea polita izaten da, baina obra egin egin behar izaten da gero, eta diruaren zati handi bat bidean geratzen da. Halere, izugarria izan zen; edonork nahiko zukeen sari hura irabazi.

Inoiz hartu al duzu eskulturagintza lan moduan, diru truke egiten den zerbaiten gisa?

Ez. Dirua lortu izan dudanean, hala suertatu zaidalako izan da. Gero, nonbaiten lan bat jarri nahi dudanean dirua ematen badidate, hobeto, noski, hemen inor ez delako leloa. Baina lehen asmoa ez da dirua lortzea, sortzea baizik. Lan handia egin dut, egin ahal nuena baino gehiago, agian. Denda tailer bihurtzen nuen. Behean lokal bat daukat tramankuluz beteta, eta txukunketa edo garbiketa premia galanta dauka lokal horrek.

Zer kontatzen dute zure eskulturek?

Lehenik eta behin, gustatzen zait niri gustatzen zaidan gauzak egitea, baina baita jendeari gustatzen zaizkionak egitea ere; forma atseginak izan daitezela. Forma borobilak egiten ditut askotan, goxora jotzen dut. Egurra, adibidez, beroa da, eta jendea erakarri egiten du, baina burdina ere, ondo landuz gero, oso xarmagarria izan daiteke. Azken urte hauetan, adibidez, asko erabili izan dut burdin herdoildua. Material horrekin egindakoa da, adibidez, Itsas-lema. Eta Araiako eskultura ere bai, herdoilgaitz ukitu batekin. Gainera, izan naiz pare bat aldiz Araiako eskultura ikusten, eta zoragarri zainduta dago. Umeak-eta aritzen omen dira jolasean, gainera.

Orokorrean, kaleko eskulturak gaizki zaintzen direla uste al duzu?

Tira, denetik dago. Itsas-lema-n pintaketa batzuk agertu izan dira, eta bihotzean min apur bat ematen du horrek, baina tira. Pena da jendeak ez errespetatzea, baina gertatzen dira horrelakoak. Itsas-lema ere mugitu egiten zen hasieran, eta argi jokoak egin zitezkeen. Baina jendeak ez du errespetatzen hori; aurrena kolpe bat ematen diote, gero beste zerbait gertatzen da… Noizbait konpondu izan dut, baina ezin dut pasatu egun guztia hura zaintzen.

Lehen esan duzu sinpletasuna ez zaizula gustatzen. Zergatik?

Batzuetan jotzen dut sinpletasunera, baina, normalean, konplikatzen hasten naiz. Mugitzen diren piezak, zintzilik gelditzen direnak, kolokan daudenak… gustatzen zaizkit. Batzuetan sinpleak ere gustatzen zaizkit, izan daiteke soila eta polita, baina normalean izaten dute beren zera hori. Halakoak ateratzen zaizkit. Nire joera da kontuak apur bat nahastea, gustatu egiten zait.

Zer eduki behar du eskultura batek ona izateko?

Denetik entzun dut horri buruz. Polita ez duela izan behar halakogatik, edo bestelako kontuak ere bai. Niri, gustatu egin behar zait eskultura. Erraza da, gustatzen zait ala ez zait gustatzen, ez diot buelta askorik ematen. Zuk eskultura bat erosten baduzu etxerako, lan hori salan edo sukaldean ikusten duzunean zerbait adierazi behar dizu, atentzioa eman behar dizu. Ezin da izan, besterik gabe, hor dagoen zerbait, ezer esaten ez duen zerbait.

Zure eskulturen inguruko azalpenak ematen dituzu?

Askotan zaila izaten da, serie batean lanean ari zarenean, eta pieza mordoa daukazunean, horri izena jartzea. Horiek, adibidez [apal bat seinalatu du], serie handi batean dauzkat gordeta. Buscando la curva [Kurbaren bila] jarri nion izena. Hagaxka zuzenak hartu eta tolestu egiten ditut. Gutxi gorabehera kurba eman behar diodala iruditzen zaidanean tolesten dut, eta horrela sortzen dut eskulturen serie osoa. Serie horren barruan, baditut metodo berdinarekin eginda gizaki itxura daukaten eskulturak ere.


‘Drag’-a karrikan da

Summary: ‘Drag’-a karrikan da. Azken urteetan 'drag' artea eztanda egiten ari da Iruñerrian, eta urtetik urtera 'drag queen' gehiago ari dira beren lanak publikoan erakusten. 'Drag' arteari balioa emateko eskatu dute, eta,aurreiritzien aurka, ikusgaitasuna aldarrikatu. «'Drag'-a politika da»

Iruñerriak kolorea hartu du azkeneko bost urteetan. Drag tailerrak, hitzaldiak eta ikuskizunak ugaritzen ari dira, pandemiak erritmoa geldotu badu ere. Interesa piztu du gaiak, eta ikusgaitasuna irabazi. Horrek drag queen gehiago sortzea ekarri du, eta Iruñerrian badira batzuk haien lanak publikoan aurkezten. Eztanda horren ardura puntu bat badute Donatella Mani, Albina Stardust eta Sussie Pussie trabestiek.

Gazteak dira, eta mezu politiko bat dute zabaltzeko. Eneko Gartzia (Burlata, 1997), Miguel Biurrun (Iruñea, 1999) eta Odei Alkazar (Iruñea, 1998), adiskideak ez ezik, gremioko kideak ere badira. Hirurak dira drag queen: Albina Stardust, Donatella Mani eta Sussie Pussie, hurrenez hurren. Argi dute drag-a tresna politikoa dela, genero bitasuna gainditzeko, norbera den modukoa eta aske izateko aldarria zabaltzen baitute lau haizeetara. Hori da trabestismoak ematen diena: askatasuna.

Txikitatik dira drag queen; hala uste dute hirurek. “Haurra nintzenean, banuen trabesti alderdi hori ezkutuan: amatxiri ezpainetakoa eta izebari takoiak kendu, eta aitatxiren irratiarekin playback egiten nuen”, kontatu du Sussie Pussiek: “Hau egiten nuenean, haurren tontakeriak ziren, baina, bat-batean, haurrak 15 urte ditu, eta ohartzen da jantzi horiek, ileordeak eta makillajea maite dituela. Behin, nire bikotekideak bere arropa utzi zidan; ispiluari begiratu, eta Sussie Pussie ikusi nuen”.

Donatella Manik uste du drag-a “izaeran” dagoela. Disneyren filmak ikusten zituenean, emakumeetan paratzen zuen arreta. Are, emakume gaiztoetan edo errebeldeetan: Grimhilde erregina, Maleficent eta Esmeralda ziren haren erreferenteak: “Beti janzten nintzen Maleficent bezala”. Barrutik ateratzen da norberaren drag-a: “Hasten zara ohartzen zure baitan badela zerbait beste sexukoa izatea eskatzen dizuna; nik modu femeninoan adierazten nuen nire burua”. Nerabezaroan “txundituta” utzi zuen La Prohibidak: “Hasieran, baztertu egin nuen, emakume itxura izan arren gizon ahotsa zuelako”. Baina gero ezagutu zituen beste batzuk, eta zaletu. 2017ko Aste Santuan Madrilera joan zen: diru guzia xahutu zuen bidaia hartan, besteak beste, 180 euroko ileorde bat erosita. Iruñeko Gurutzeko Plazako institutuan, batxilergoko galan, drag zela erakutsi zuen lehenbiziko aldiz. “Denek oso ongi hartu zuten, eta hori egiten jarraitzea erabaki nuen”.

Antzekoa da Albina Stardusten sorrera: “Ni trabesti jaio nintzen. Txikitan amaren takoiak eta ahizparen gonak jantzita familiakoei Lady Marmalade abestiaren ikuskizuna egiten nien”. Nerabezaroan alderdi hori ezkutatu bazuen ere, Gasteizera ikastera joan zenean hasi zen berriz ere: “Nire burua ezagutzen hasi nintzen, eta horrela ezagutu nuen drag-a. Eta drag-a ezagutuz nire burua are gehiago ezagutu nuen. Azkenean, nire identitatearen garapena izan da”. Hasieran argazkiak egiten zituen. Iruñeko LGTBI besta batean sortu zen Albina Stardust, Donatella Manik bultzatuta.

Askatu egiten ditu drag-ak: “Enekok Albinari asko erakutsi dio, baina baita Albinak Enekori ere. Azkenean, pertsona bera gara, eta Albinak askatasuna ematen dit nahi dudan bezalakoa izateko, hitz egiteko eta nire artea erakusteko”, kontatu du Albina Stardustek. “Berdin zait jendeak pentsatzea maritxu hutsa naizela, berdin zait; Mírame (begira nazazu) da nire singlea, eta horixe: begira nazazu, sekulakoa naiz eta”.

Ez da mozorro bat; argi utzi du Sussie Pussiek: “Beste pertsona bat bilakatzen naiz, baina ez naiz mozorrotutako gizon bat; nire izaera da, eta oso terapeutikoa da”. Lagundu dio genero estereotipoak gainditzen, eta bere izaeran “oreka” lortzen. Donatella Manik uste du gizartearen “beste ikuspegi bat” ematen diola drag-ak. “Jendeak jarraitzen nauela eta egiten dudana maite duela ikusteak gogobetetzen nau”.

Azken urteetan drag arteak ikusgaitasuna eta indarra lortu du Iruñerrian, baina oraindik bide luzea dago egiteko. Basamortu batean sortu zen Donatella Mani: ez zuen erreferenterik, ez zuen inor ezagutzen, baina berak aurrera egin zuen drag-arekin. “Bost urte daramatzat, eta gero eta gehiago garela ikustea pozgarria da”. Lehenbizikoa izan zen Iruñeko harrotasunaren manifestazioan drag jantzita agertzen, baina gero eta gehiago dira han ere, Albina Stardustek azaldu duenez: “Harrotasun eguna trabestien fashion week-a bihurtu da Iruñean. Denak elkarrekin joaten gara, apain eta zoragarri”. Sussie Pussiek uste du Iruñea nahiko hiri beatoa dela, eta ikusgaitasuna falta izan dela: “Ezkontza aurreko agur bestetarako kanpoko drag queen-ak ekartzen zituzten. Uste dut gu hasi garela ikusgaitasuna lortzen”.

Gizartearen begien aurrean

Erreferenteen beharra azpimarratu dute hiru drag nafarrek, karrikara ateratzeko bultzada baita. “Iruñean drag asko izanen ziren, baina etxearen itzalpean. Ederra da hori ere, baina ez genituen ezagutzen”, esan du Sussie Pussiek. Bide beretik jo du Albina Stardustek: “Iruñean drag-a beti egon dela uste dut, asko horrela jaiotzen baikara. Baina gero traba asko daude. Azkenean, drag izatea ausarta izatea da”. Gainera, drag ikuskizunak ez dira ohikoak izan: “Telebista saio batzuei eta LGBT komunitatearen garapenari esker, ikusgaitasun handiagoa eta erraztasun gehiago lortu ditugu”.

Aukera gutxi izaten direla salatu du Donatella Manik, LGTBI giroko ostatu gutxi daudela Iruñerrian, eta daudenak ere ez daudela “haien onenean”. “Serio hartu behar gaituzte; batzuek uste dute margotutako maritxu batzuk garela; aizu, hain erraza bada, egizu zuk”. Hirurek eskaintzen dituzte ikuskizunak. Musika eta umorea erabiltzen dituzte jendeak ongi pasatu dezan, baina baita haiengan eragiteko ere. “Drag-a arma politiko bat da”, argitu du Donatella Manik: “Aktibismo politiko eta soziala egiten ari gara gure mezuarekin; mezu ezkutu asko daude gure ikuskizunetan. Lan garrantzitsua egiten dugu: asko esatera ausartzen ez diren gauzez hitz egiten dugulako, eta mendeetan zokoratu diren identitateak erakutsi eta normalizatzen ditugulako”.

Albina Stardust kontent da handik eta hemendik deitzen dietelako hitzaldiak eta tailerrak emateko. Hala ere, oraindik lumafobia asko dagoela salatu du, eta aurreiritziei aurre egin behar zaiela. Gizartea irekitzen hasia da, hala ere, Donatella Maniren aburuz: “Trabestia gauza ilunekin lotzen zen lehen. Orain, homosexualitatearekin nahasten dute askok, baina, behintzat, ausartzen dira galdetzera. Gehiago onartzen da”. Azken eskari bat ere egin du Albina Stardustek: haien lanari balioa ematea. “Iruñerrian ez dago ikuskizunak egiteko taberna asko, eta daudenek ez gaituzte kontuan hartzen. Ez dute drag-a artetzat hartzen, eta bada”.


Summary: Laudioko ikastolak 2021eko Araba Euskaraz-en kanta eta bideoklipa aurkeztu ditu. Izar Mendiguren bertsolariak sortu ditu hitzak, eta Egoitz Uriartek, berriz, musika. Zabal bideak da aurtengo leloa. Bosgarren aldiz egingo dute Arabako ikastolen aldeko festa Laudion.

Aurtengo Araba Euskaraz festak badu musika: kantua eta bideoklipa aurkeztu dituzte gaur. Laudioko ikastolak antolatu du aurtengoa, eta hango lau ikasle ohi elkartu dira kanta eta bideoa sortzeko: Izar Mendigurenek sortu ditu hitzak, Egoitz Uriartek musika, Txabi Alvaradok bideoa, eta Ainhize Solaunek koreografia. Hainbat musikarirekin batera bilakatu dute Zabal bideak leloa kantu.

Bosgarren aldiz antolatu du Laudioko ikastolak Araba Euskaraz. 1983an izan zen lehendabiziko aldia; 1993. eta 2000. urteetan errepikatu zuten, eta 2011n egin zuten azkenekoz, duela hamar urte. Araban bagare abestu eta dantzatu zuten orduan, eta Zabal bideak, berriz, aurten.

«Egun bizi dugun egoeran, asko dira berriz zabaldu beharreko bide eta leihoak; itxaropenari, ilusioari, parte hartzeari, naturari, eraldaketari, berdintasunari, euskarari, talde lanari, elkarlanari, laudioarrei, hezkuntza eredu berriari, aniztasunari, jolas libreari, auzolanari...», azaldu du Jon Bengoetxea ikastolako zuzendariak.

Aiara Murga Laudioko ikastolako lehendakariak «hezkuntza komunitate osoaren parte hartzea» eskertu du. Arratsaldean aurkeztu dute bideoa, ikastolako frontoian, komunitatearen aurrean.


Summary: LABek eta Andreina Jolin taldeak Quilapayunen abestiaren 'Herria, batua, inoiz ez garaitua' euskarazko bertsioa egin dute. LAB sindikatuak euskaratu du Txileko musika taldearen letra, eta abestia eskatu dio Iruñeko musika taldeari Maiatzaren Lehenerako, "emakume doinua paratzeko".

Maiatzaren Lehenerako, LAB sindikatuak Quilapayun Txileko musika taldearen 1973ko El pueblo unido jamás será vencido abestia euskaratu du, eta horren bertsio bat egiteko eskatu dio Andreina Jolin Iruñeko musika taldeari. Sare sozialetan arrakasta handia izan du. Herria, batua, inoiz ez garaitua du izenburu euskarazko bertsioak, eta ordu gutxi batzuetan 6.000tik gora ikustaldi izan ditu Youtuben.

1973ko irailaren 11n eman zuen Augusto Pinochet diktadoreak Salvador Allenderen agintaldia eten zuen estatu kolpea. "Txileko kantak aipatzen duen 'herria' ez da, noski, Euskal Herria; 1973. urtea 2021a ez den bezalaxe. Hartara, kantuak Txileko lurrak aipatzen dituen tokian euskal lurraldeei egin zaie erreferentzia. Eta batean zein bertzean, herriaren batasun gogoa aldarrikatzen du kantak, ikuspegi itxaropentsu, garaipenezko eta, agian, xaloegi batekin", azaldu du LABek.

Horrekin batera, gogoratu du borrokarako kantu bat dela, "iraultzaileak martxan jarri nahi dituena; langileak adorez, maitasunez eta elkartasunez bete nahi dituena". LABek pentsatu du kantu horren euskarazko bertsioak bazuela tokia langile klasearen batasunaren aldeko eta Euskal Herriaren batasunaren aldeko borroken kantutegian, edonork edonon edonoiz erabil dezan. Euskarazko hitzek honela diote:

Zutik, kanta, garaitzera goaz. Hemen dira batasun banderak. Ta zu, zatoz, gurekin batera, ikusiko kantua ta indarrak loratzen. Gorri da ekiaren goiza, igarri du datorren bizitza.

Zutik, altxa, herria aurrera. Hobea da iritsiko dena, gure poza konkistatua da ta mila ahots oldartuko dira, ozen erran dute askatasun kanta, laster dator gure garaipena.

Ta oraintxe herriak, borrokan altxatuak, garrasi egin du: “Aurrera, eta batu!”.

Herria, batua, inoiz ez garaitua. [BIS]

Herria ari da batasuna sortzen nafar baratzetik ipar trenbidera, sortaldeko borda argitsutik sartaldeko fabrika ilunera, lanean gabiltza, herria badabil, pausoz pauso geroa du ekarri.

Zutik, altxa, herria aurrera. Borroka da guztion egia. Harrizkoa, langile multzoa, justizia da bere animoa. Adore, maitasun ta elkartasunez hemen zaude, borrokan bidaide.

Ta oraintxe herriak, borrokan altxatuak, garrasi egin du: “Aurrera, eta batu!”.

Herria, batua, inoiz ez garaitua. [BIS]


Summary: Langileak kalera atera dira hiriburuetan eta eskualde buruetan, «aldaketa» eske. Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak greba orokor baten beharra aldarrikatu du. Beste sindikatuei egingo die deia. Udazkenerako izan daiteke. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak «axola duten» auziak Euskal Herrian tratatzeko eskubidea aldarrikatu du, eta horretarako mahaiak behar direla. UGT eta CCOO Iruñean elkarrekin atera dira kalera.

Euskal Herriko hiri nagusietan, langileak kalera atera dira gaur Maiatzaren Leheneko deialdiei jarraituz. Mobilizazio goiztiarrenetako bat Baionakoa izan da. Azken bi urteetan bezala, Maiatzaren 1erako mobilizazio deialdi bateratua egin dute Lapurdiko hiriburuan. CGT, SNUIPP eta LAB sindikatuez gain, Gazte Ekintza kolektibo sortu berria, EBA Egiazko Berdintasunaren Alde, Etorkinekin kolektiboa, Bizi, eta Baionako antzokia okupatu duten kultur eragileak batu dira deialdira. «Atzoko, gaurko eta biharko» langileen batasunera deitu dute, «mundu justu, garbi, sozial, solidario, berdinzale eta feminista» baten alde. Manifestazioa 11:00etan hasi da, Baionako Lan Burtsan.

Ezinbestekoa da gure eskubideen alde borrokatzea leloa du Baionako pankarta nagusiak. Horrekin batera, baina, migratzaileak, feministak eta ospitaleetako langileak euren pankartekin atera dira. Antton Hariñordoki Bizi mugimenduko kideak aberastasunen metatzea salatu du. Kulturgintzako langileek ere bat egin dute protestarekin. Gazteak ere presente izan dira. Elixabet Etxandi GKSko kideak azaldu du Baionan eta Maulen egin dutela bat deialdiarekin, eta Maiatzaren 1ak historikoki langile antolakuntzan izan duen garrantzia azpimarratu du.

Baionako manifestazioan, arrautzak jaurti eta margoketak egin dituzte manifestazioaren ibilbidean zeuden banketxeei eta zenbait bidaia agentziaren egoitzei.

Hegoaldean, zatituta eta sakabanatuta

Batasun deiadarrik ez da, ordea, Hego Euskal Herrian, eta, zatituta mobilizatzeaz gain, sakabanatuta ere atera beharko dute langileek kalera. Eusko Jaurlaritzak manifestazio eskubidea mugatu du koronabirusaren kontrako neurrien artean. Hegoaldeko lau hiriburuetara deituak zituen langileak ELAk, eta eta CCOOk auzitara jo zuten, baina EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Jaurlaritzaren debekua proportzionala dela eta ez duela urratzen oinarrizko eskubiderik. Epaileak dio mobilizazioetan parte hartzea ez dela jarduera profesional bat, eta, beraz, ez dela sartzen gobernuaren salbuespenetan.

Ondorioz, itxiera perimetrala ezingo dute hautsi gaur langileek mobilizazio nagusietan parte hartzeko. ELAk Gasteizen, Iruñean eta Donostian 11:00etan manifestatzera deitu ditu afiliatuak; Bilbon, 11:30ean. Aldaketa garaia da! izango du lelo ELAk. Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusi albokoak aurkezpenean esan zuenez, pandemiak inoiz baino ageriago utzi du eraldaketarako premia, milaka lagunen osasuna eta egoera ekonomikoa mehatxupean baitago —bereziki, emakumeena—, eta gizarte desberdintasunak areagotzeko bidean dira.

LABek, berriz, Baionakora ez ezik, beste 25 manifestaziotara ere deitu ditu, eskualde buru bakoitzean batera, Aldaketa da aukera. Zaintza, lana, bizitza, herria lelopean. Garbiñe Aranburuk aurkezpenean azaldu zuen sindikatuak «norabide aldaketa» bat eragin nahi duela mobilizazioekin. Politika sozialetan eta ekonomikoetan egin beharreko aldaketa da, eta indar sindikala da hura behartzeko bideetako bat. Hain zuzen, Aranburuk gaur Bilbon egin duten manifestazioan esan du greba orokor baten beharra dagoela, eta beste sindikatuei egingo die deia. Baliteke udazkenerako izatea.

Iruñean, UGT eta CCOO elkarrekin manifestatu dira Betetzeko ordua da lelopean. Foruzainak izan dituzte bi sindikatu horiek aurrean eta atzean, ez Espainiako Polizia, beste sindikatuekin ohikoa izaten den moduan. Txetxu Rodríguez Nafarroako CCOOko idazkari nagusiak, aurten kalea berreskuratzea lortu dutela esan ondoren, ideia bat azpimarratu du: ordua dela langileekiko zorra ordaintzeko, 2013ko lan erreforma indargabetzeko, ultraktibitatea kentzeko, babes soziala indartzeko...

Manifestazioa hasi aurretik, han ikusi dituzte PSNko eledun Ramon Alzorriz eta Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirez. Manifestazio amaieran, Itziar Perez eta Carmen Uriz, osasun arloko eta funtsezko langileen izenean, pandemian egindakoa gogoan mintzatu dira. Hasiera amesgaiztoa izan zela eta oztopoak gaindituz joan direla adierazi dute, «eskuina kaosa sortzen saiatzen ari zen bitartean».


Summary: Bertze 929 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, 14.247 test egin zituzten atzo, eta horietatik %6,5ek eman dute positibo.

Koronabirus kasuek hein bat beheiti egin zuten atzo, baina ez anitz: herenegungo 953 kasu positiboen aldean, 929 atzeman zituzten atzo Hego Euskal Herrian egindako probetan. Orotara 14.247 test egin zituzten atzo, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dutenez, eta horietatik %6,5ek eman zuten positibo —OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko jarritako %5eko langaren gainetik oraindik, beraz—.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zuten kasu gehien: 400. Gipuzkoan 281 positibo detektatu dituzte, Nafarroan 160, eta, Araban, 78.

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 229 lagun daude gaur egun Hego Euskal Herriko ZIUetan, larri: atzo baino bat gehiago. Gaur, gainera, bertze 105 lagun ospitaleratu dituztela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Nafarroan emakume bat zendu zen atzo, halaber, koronabirusaren ondorioz: 87 urte zituen.

Txertaketaren datu eguneratuak ere eman ditu Nafarroak, bertzalde: koronabirusaren aurkako 4.787 txerto dosi jarri zituzten Nafarroan atzo, eta horietatik 2.101 bigarren dosiak ziren. Lurralde horretan guztira 245.637 txerto jarri dituzte dagoeneko, eta 73.261 lagunek hartu dituzte txertoaren bi dosiak.

Txertaketa «masiboak»

Asteburuan txertaketa «masiboei» ekinen diete, eta, horretarako, hainbat areto handi dauzkate prestatuta: Nafarroan, NUPen, Foremen eta Maristen kolegio zaharrean eginen dituzte txertaketak Iruñean; Tuteran, Jesuiten kolegioan; eta, Lizarran, Garcia Orkoien ospitalean. Bizkaian, Bilboko Casilla pabiloian eta Barakaldoko BEC erakustazokan jarriko dituzte txertoak.


Summary: Sindikatu eta eragileen deialdi bateratuak langileen eskubideen alde egin du Baionan. Deialdi bateratua egin dute hainbat sindikatu eta eragilek Lapurdiko hiriburuan. Kulturgileak ere batu dira, beren sektorea urritik hetsita dagoela salatzeko.

Ehunka lagun bildu dira goizean Baionan, langileen eskubideen defentsan. CGT, SNUIPP eta LAB sindikatuez gain, Gazte Ekintza kolektibo sortu berria, EBA Egiazko Berdintasunaren Alde, Etorkinekin kolektiboa, Bizi, eta Baionako antzokia okupatu duten kultur eragileak batu dira deialdira. «Atzoko, gaurko eta biharko» langileen batasunera deitu dute, «mundu justu, garbi, sozial, solidario, berdinzale eta feminista» baten alde. 11:00etan abiatu da manifestazioa, lan burtsatik, eta, 10:30ean, Bizi kolektiboak «aberatsen manifestazio» ironikoa ere egin du, aberastasunen metaketa salatzeko. Maulen ere egin dute manifestazio bat.

→ Irakurri gehiago: LABek greba orokor bat egiteko prest dagoela esan du, eta ELAk «eskubide gehiago eta murrizketa gutxiago» aldarrikatu ditu

Iaz, konfinamendu betean egin zuten Maiatzaren 1a, eta balkoietan zintzilikatu zituzten aldarriak. Aurten, berriz atera dira karrikara, eta iragan urtearen bilana egin dute antolatzaileek. Argitxu Dufau LABeko kideak honela adierazi du: «Elkarlanean mobilizatu gara, baina beti ber borrokak defenditzen ditugu. Aurten bereziki zaindu nahi ditugu gazteak, aurre egin behar diotelako prekaritateari. Ekologia ere zaindu nahi dugu, sistema kapitalistak gure amalurra suntsitzen duelako». Salatu du azken hamarkadetan zerbitzu publikoak «suntstiu» dituztela Frantziako agintariek, eta, haren ustez, krisi sanitarioak agerian utzi du «sistema kapitalista bukatu behar» dela. Elise Dillet Biziko kideak sindikatu eta eragileen irakurketa bateratuan ere azpimarratu du krisi sanitarioaren garaian «kapitala azkarki emendatu» dela. Aberastasunen metaketa «guti batzuen esku» geratzen dela salatu dute.

Gazte Ekintza kolektibo sortu berria deialdi bateratuaren parte izan da. Kolektiboko kidea da Mathilde —ez du abizenik eman nahi izan—, 21 urte ditu, eta gazteen egoeraz aritu da. «Zapalkuntza mota oro desagerrarazi nahi dugu, eta horretarako atera gara kalera. Gazteok krisi sanitarioak sortu krisi sozioekonomikoa pairatuko dugu, eta gure eskubideen defentsan borrokatu beharko dugu».

Manifestazioan, bestalde, hainbat gaztek banketxeak, asurantza etxeak, etxe agentziak eta bidaia agentziak izan dituzte jomugan. Tindaketak egin dituzte horien aitzindegietan, «langileon etsaia» eta «lan gutiago orgasmo gehiago» gisako mezuak idatziz. Pinturaz beteriko arrautzak ere jaurti dituzte.

Mugimendu feminista ere elkartu da protestara. Oriane Aiestaran Itaiako kidea honela mintzatu da: «Sektore feminizatuek gogorki pairatu dute krisia, batez ere zaintza lanetan ari direnek. Gure lana da ikusgarritasuna kentzen zaien langile horiei ahotsa ematea». Manifestazio bukaeran, abesbatza feministak hainbat kantu eman ditu, kultur arloko langileekin batera.

Kultura ere kalean

Urritik hetsirik dago kultur arloa, eta artistak ere karrikara atera dira. Baionako antzokia okupatu dute azken asteetan. Baionako antzokian elkartu dira goizean, eta manifestaziora batu dira, musikan arituz ibilbidean zehar. Kultur arloko langileek gogorki salatu dute langabeziaren erreforma, sektorea are prekarioago eginen baitu, haien erranetan.

→ Irakurri gehiago: Iruñean, UGT eta CCOO elkarrekin manifestatu dira Betetzeko ordua da lelopean


Summary: Langileei zor zaiena ordainarazteko garaia dela aldarrikatu dute CCOOk eta UGTk. Iruñean egindako manifestazioan, Rajoyren agintaldietako ondarea «ahanzturara» bidali behar dela aldarrikatu du: besteak beste, lan eta pentsio erreformak indargabetu behar direla.

Iaz, konfinamendutik apurka ateratzeko lehen fasean etorri zen Maiatzaren Lehena eta hura gogoan esan ditu lehen hitzak Txetxu Rodriguez CCOOko idazkari nagusiak: «Kalea berreskuratu dugu berriz». Pandemian langileek egindako lana eta esfortzua gogoan izan zuten bi sindikatuek euren mezuetan, batik bat osasun arloko, zahar etxeetako eta oro har funtsezko jardueretan izan diren langileena. Gehienbat emakumeak izan direla oroitarazi dute.

Manifestazioa 12:00etan irten da Iruñeko Merindadeen plazatik. Erritmo motelean atera dira, une horretan ELAk Sarasaten bere ekitaldi nagusia zuelako eta aldi berean bat ez egiteko. Ehunka lagun elkartu dira, eta bi sindikatuen afixa eta kartelak nonahi ikus zitezkeen kolore gorriz eta morez. Manifestazioaren atzealdean batukada bat zihoan, eta haren erritmoek entzun dira Sarasaterako bidean.

Funtsezko langileen testigantza

Oholtza xumea foruen monumentuaren aurrean zuten jarria. Han, lehenik, Itziar Perezek eta Carmen Urizek osasun arloko eta funtsezko langileen izenean hitz egin dute. Perezen arabera, gainerako sektoretako beharginen aldean, osasun langileak ohituta daude gaixoekin aritzera, baina pandemiaren hasieran guztiek «ziurgabetasuna, harridura, asaldura» sentitu zuten. «Ez genekien zeren aurrean geunden». Ondoren, «kezka eta gero eta beldur handiagoa» etorri ziren, «erronkari bakarrik aurre egitearen sentsazioa» eta birusa «etxera eramango ote genuen izua».

«Gaixoekin lan egiten genuenontzat benetako amesgaiztoa izan zen, eta zenbaitetan errealitate egin zen amesgaiztoa». Material faltagatik eta gertukoenen besarkadak jaso ezinagatik, hasierako uneak gogorrak eta oso zaurgarriak izan zirela baina aurrera jo zutela nabarmendu dute, eta oztopoak gaindituz joan direla apurka, gaixoen, egoiliarren eta oro har herritarren zerbitzuan. «Elkartasuna eta ardura nagusitu ziren, eta, oztopoak gainditu ahala, ikusi genuenean sufrimenduak fruituak ematen zituela eta pandemiak min egin arren ez zuela lortuko gu garaitzea, pozik geratu gara».

→ Irakurri gehiago: LABek greba orokor bat egiteko prest dagoela esan du, eta ELAk «eskubide gehiago eta murrizketa gutxiago» aldarrikatu ditu

Bi sindikatuen mezuak

Ondoren, bere mezuan, Txetxu Rodriguez Nafarroako CCOOko idazkari nagusiak nabarmendu du garaia dela langileei egindako esfortzu hori ordainarazteko. Horretarako Rajoyren agintaldietako ondarea «ahanzturara» bidali behar dela nabarmendu du: besteak beste, 2012ko lan erreforma eta 2013ko pentsio erreforma indargabetu behar direla aldarrikatu du. Gainera, galdegin du lanbidearteko gutxieneko soldata igotzea, negoziazio kolektiboan ultraaktibitatea eta sektoreko itunetan gutxieneko erreferentziak berreskuratzea, azpikontratak erregulatzea eta lan munduan hitzemandakoa betetzen dela kontrolatzea. «Atzoko txaloak modu eraginkorrean aitortu behar ditugu».

Antzeko mezua eman du Jesus Santos Nafarroako UGTko idazkari nagusiak. Funtsezko jardueretako langileei esker ona adierazi die. Santosen arabera, txaloen garaia amaitu da, eta lan baldintzak duinduz eta segurtasuna emanez adierazi behar da esker on hori. Negoziazio kolektiboan berdinen arteko oreka berreskuratzea eta «patronalak bahitua egoteari uztea» exijitu du, eta horretarako lan erreforma indargabetu behar dela erantsi. Santosek publikoki aitortu nahi izan du, halaber, Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak nola egin dioten aurre pandemiari. «Okerren geundenean, PPren gobernuak lan erreformarekin eman zigun labankadaren aldean, babes soziala ezarri dute: hor dago aldea».

Hala ere, egoera kezkagarria dela uste dute bi sindikatuek, eta aldarrikatu dute oraingo krisiaren aterabideak aurrekoaren diferentea izan beharko duela. Nafarroan enplegu plan bat behar dela azpimarratu dute.

→ Irakurri gehiago: Sindikatu eta eragileen deialdi bateratuak langileen eskubideen alde egin du Baionan


Summary: Greba orokorra eta «ezkerreko atea», sistema aldaketarako. LABek greba orokor bat egiteko prest dagoela esan du Maiatzaren Lehenean, eta ELAk «eskubide gehiago eta murrizketa gutxiago» aldarrikatu ditu krisitik ateratzeko

Sindikatu abertzaleek hainbat manifestazio deitu dituzte Miatzaren Lehenerako. ELAk bana hegoaldeko lau hiriburuetan; LABek, aldiz, Baiona gehitu dio hiriburuen zerrendari eta baita hainbat udalerri ere. EAEko Auzitegi Nagusiak manifestazioetara joatea itxiera perimetralak hausteko nahikoa arrazoi ez dela ebatzi arren, mobilizazio jendetsuak izan dira. Bi sindikatuetako idazkari nagusiek Bilbon hartu dute hitza, eta biek aldarrikatu dute pandemiak «sistema aldatzeko» premia azaleratu duela.

LABek esana zuen greba dinamika ez zela bukatuko eta mezu argia zabaldu du: «Momentu honek beste greba orokor bat eskatzen du eta LAB greba orokorrerako adostasunak sortzen hasteko prest dago». Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak Bilboko udaletxe parean bota du enbidoa, ikusteke dago zein erantzun jasotzen duten beste eragile, sozial eta politikoengandik. Aranburuk azaldu zuen «pandemiaren ostekoan indartsu sartzeko» litzakeela, eta egungo politika publikoen norabidea aldatzeko. Datak zeintzuk diren ikusita, udazkenerako litzateke deialdia.

LABen ustez, haien jarduna kriminalizatzen saiatu dira azken asteetan, Iruñean atxiloturiko delegatuak dira horren eredu, baina Aranburuk aldarrikatu du ez dituztela «geldituko». Aldaketak lantokietan eta kaleetan borrokatu behar direla esan du, eta mugimendu feministaren, pentsiodunen eta gazteen eskutik jarraituko dutela aurreratu : «Kapitalismoari alternatiba eraikitzea mundu mailako erronka da, baina alternatiba hori herri gisa abiatu behar dugu, herri burujabetza bultzatuz. Aldaketa ezker subiranismotik eta langileen lidergotik bultzatuko da edo ez da izango».

→ Irakurri gehiago: Sindikatu eta eragileen deialdi bateratuak langileen eskubideen alde egin du Baionan

ELAk hegoaldeko lau hiriburuetan antolatu ditu manifestazioak. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak Bilbon hartu du hitza. Jendetza batu da Kale Nagusian, eta itxiera perimetralak ezarritako mugak kontuan hartuta, antolatzaileak pozik egoteko moduan dira. Bere hitzaldian Lakuntzak «aldaketak egiteko» garai dela aldarrikatu du Maiatzaren Lehenean, 2008ko krisiko formulak errepikatu ez daitezen, eta ELAk «ezkerreko atea» joko duela: «Eskubide gehiago, murrizketa gutxiago dioen atea».

Erreforma fiskala ezinbestekoa dela aldarrikatu du, «krisi honen faktura zeinek ordainduko duen baitago jokoan. Gehien dutenek gehiago ordaindu behar dute». Europako funtsak ere aipatu ditu, haien «opakotasuna» eta «isilpekotasuna” salatuz: «Albiste onak balira ez lituzkete ezkutatuko». EAJri eta EH Bilduri duela hilabete eginiko mezu bera bidali die: «Ez gaitzazue Madrilen saldu». Espainiako Gobernuarekin izan daitezkeen sindikatuak bi marra gorri dituela azaldu du: «Batetik ez dugu onartuko eragozpenik gure hitzarmenak bertan, Euskal Herrian, negoziatzeko. Euskal hitzarmenak hobeak badira ez da kasualitatea. Eta, bestetik, kaleratze kolektiboak ditugu, ez da onargarria enpresek jendea hain erraz botatzea».

→ Irakurri gehiago: Iruñean, UGT eta CCOO elkarrekin manifestatu dira Betetzeko ordua da lelopean