Summary: Abarratia, euskal artisau garagardo bikaina. Abarratia garagardoa Euskal Herriko osagaiekin eta energia berriztagarriekin ekoizten dute. Horia, Xuria, Session IPA eta Triplea garagardo motak merkaturatzen dituzte, latan.

Uhaldegaraia iturriko urarekin, Euskal Herriko osagaiekin eta energia berriztagarrien bidez ekoizten dute Abarratia garagardoa, Aiherran (Nafarroa Beherea). Modu naturalean egiten dute garagardoa, artisau moduan.

Euskal Herriko garagardo «autonomo eta engaiatua» da, «uraren, osagaien, energiaren eta hondakinen kudeaketa ingurumenari buruzko desmartxa arduratsu batean eginez», Xalbat Seosse Oxarango arduradunak azaldu duenez.

Irizpide horiek oso garrantzitsuak izan dira Abarratia garagardoa sortzeko garaian. «Artisau garagardo asko badira, eta garagardo marka hori sortu dugularik nahi genuen zerbait bertakoa egin, Euskal Herrikoak diren osagaiak erabiliz. Latan merkaturatzen dugu, enbalajea hobea delako lurrarentzat, gure helburua baita ahalik eta eragin txikiena egitea naturan. Ingurumena zaintzea garrantzitsua da, eta, langileak, jendea zaintzea ere bai».

Garagardotegia Aiherrako Abarratia mendiaren behealdean kokatua dago. Toki esanguratsua da Abarratia garagardoaren bultzatzaileentzat, garai batean mendiak inguruko herritarrei babesa eta bizirauteko baliabideak ematen baitzizkien. «Maite dugu Abarratia mendiak errepresentatzen duena». Xalbat Seosse Oxarango Aiherrakoa bertakoa da. «Aiherra Nafarroaren leihoa da. Nafarroa Beherean dago, Lapurditik gertu».

Euskal Herriko osagaiekin, kalitatezko artisau produktuak ekoiztea da Abarratia garagardotegiko bultzatzaileen beste ardatz nagusi bat. «Gure fabrika berriak eta bere puntako tresneriak produkzio prozesuaren segurtasuna eta kalitatezko garagardo bat ahalbidetzen dute». Halaber, garagardoaz gain, Euskola freskagarria eta zuku sorta bat ere ekoizten dituzte.

Abarratia markako Triplea garagardo mota. ABARRATIA

Abarratia markarekin, lau garagardo mota hauek egiten dituzte: Horia, Xuria, Session IPA eta Triplea. Garagardo mota horiek ekoizteko erabiltzen dituzten maltak San Adriangoak dira (Nafarroa) eta lupuluak Azpeitikoak (Gipuzkoa).

Horia garagardoa blonde motakoa da. Hartzidura apalean egiten dute. %5eko alkohol kopurua du. Arina da, edateko erraza. «Festetan-eta asko kontsumitzen da». Xuria, berriz, Belgikako estiloko garagardoa da, oso gozoa, eta limoizko ukitu bat du. %4,5eko alkohol kopurua du. Bi garagardo mota horiek 33 zentilitroko latan eta 30 litroko barrika herdoilgaitzean eskura daitezke.

Session IPA da Abarratia markako beste garagardo bat. «IPA motako garagardoa oso famatua da orain. Guk malta eta alkohol kopuru apalagoarekin egiten dugu. IPA gustua badu, baina ez da hain azkarra eta edateko apur bat errazagoa da». %4,5eko alkohol kopurua du. 33 zentilitroko latan eta 20 litroko barrika herdoilgaitzean eskura daiteke.

Azkenik, Triplea garagardoa berezia da, nortasun handikoa: «Garagardo azkar bat da. Beste garagardoek baino malta kopuru handiagoa du. Irekiterakoan martorria gehitzen diogu eta horrek gustu hagitz berezia ematen dio, oso ona». %7,5eko alkohol kopurua du. 50 zentilitroko latan eta 20 litroko barrika herdoilgaitzean eskura daiteke.

Garagardo mota bakoitza une jakin batean dastatzeko eta gozatzeko aproposa da. «Gure asmoa ez da izan garagardo konplexuak egitea. Garagardo onak eta edateko errazak egiten ditugu, jende gehienarentzat, lagunartean dastatzeko eta maitatzeko egokiak».

Gargardotegian puntako tresneriarekin aritzen dira. ABARRATIA

Harrera ona

Abarratia garagardoa urte honen hasieran hasi dira merkaturatzen. Gustura daude orain arte izan duen harrerarekin. «Fabrika berri bat eraiki dugu eta otsailean hasi gara garagardoa merkaturatzen. Apustu bat zen garagardoa latan baizik egitea, Iparraldean eta Frantzian jendeak ez baitu ohiturarik artisau garagardoa latan erosteko. Berez, beldurra bagenuen hastapenean, baina latak eta upelak dendetan, saltoki handietan, ostalaritzan eta festetan nahiko ongi saldu dira uda honetan. Euskal Herriko festa eta jaialdi askotan izan da gure garagardoa eta horrekin pozik gaude».


Summary: Gogora-k eskuragarri jarri du espetxe frankistetako biktimen datu basea. 1936-1945eko aldian kartzela frankistetan egondakoen datu baseak 37.000 fitxa baino gehiago ditu, eta Memoriaren Institutuaren egoitzan kontsultatu daiteke, Bilbon.

Kontsultarako eskuragarri dago gaurtik aurrera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1936-1945eko aldian espetxe frankisten biktima izan zirenen datu basea. Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuaren egoitzan egin daitezke kontsultak, Bilbon. Gaur egun, preso egondakoei dagozkien 37.000 fitxa baino gehiago biltzen ditu datu baseak; horietatik 5.000 inguru emakumeenak dira, eta 32.000 inguru gizonenak. Hala ere, aurreikuspenen arabera, ikerketa amaitutakoan 60.000ra iristea espero da, Gogora-k jakinarazi duenez.

Datu base hori 1936-1945 bitarteko frankismoko espetxe sistemaren biktimei buruzko ikerketaren parte da. «Oraindik garapen fasean dago, eta, aldi berean, lan zabalago batean txertatzen da, Gerra Zibiletik 1978an demokrazia iritsi arteko giza eskubideen urraketak ikertzea baitu helburu».

Kontsulta egin nahi dutenek ordua eskatu beharko dute, 944-03 28 45 telefonora deituz.

Gogora-k orain eskuragarri jarri duen datu basea ez da 1936-1945eko aldiari dagokion datu base bakarra. 2021ean beste lan bat jarri zuen kontsultatzeko, epe horretan gerran eta gerraostean hildakoak aintzat harturik. Ia 21.000 fitxa biltzen ditu lan horrek; horietatik 19.962 gizonezkoak dira, eta 977, berriz, emakumezkoak. Beste 31 pertsonaren sexua ezin izan du zehaztu Gogora-k. Ikerketa horrek, halaber, azaleratu du beste 7.796 hilobi aurkitu gabe daudela.


Summary: Euskal Zine Bilerak Julen Zubieteren 'Agur Artzai' filmari eman dio Urrezko Antzarra. Aitor Mendilibar eta Jon Aramendiren Habana Glass, Ane Zulaikaren Emakumeak Blai, Unax Alcubillaren KosmosPolita eta Ekaitz Vertizen Hitza eman nion filmek Zilarrezko Antzar bana jaso dute.

Hemeretzi film lehiatu dira guztira sail ofizialean, eta horien artean bost sari banatu ditu Euskal Zine Bilerak. Film onenaren saria Julen Zubieteren Agur Artzai filmak irabazi du. Ramon Agirrek, Nerea Alberdik eta Alaitz Arenazak osaturiko epaimahaiaren arabera, «koherentea, hunkigarria, samurra, poetikoa eta ederra da, eta errespetu osoz azaleratzen du artzain bizitza eta pentsamendua». Horrenbestez, Urrezko Antzarra eta 3.000 euro jasoko ditu egileak. Zuzendaritza Onenaren saria, berriz, Aitor Mendilibar eta Jon Aramendirentzat izan da, Habana Glass filman egindako lanagatik. Zilarrezko Antzarra eta 1.600 euro jasoko dituzte. «Bi zuzendariek ikuslea lehen segundotik airean» eramaten dutela iritzi dio epaimahaiak. Ane Zulaikak ere Zilarrezko Antzarra eta 1.600 euro jasoko ditu, Gidoi Onenaren saria jaso baitu, Emakumeak Blai filmagatik.

22 urtez beherakoentzako Gazte22 saria Unax Alcubillaren KosmosPolita lanak irabazi du, eta Zilarrezko Antzarra eta 750 euro jasoko ditu. Ekaitz Vertizek beste horrenbeste jasoko du, haren Hitza eman nion filmari EITB Ikusle saria eman baitiote.

Bestalde, Euskal Zinemaren Begirada sailak Elena Irureta eta Ana Gabarain aktoreak omendu ditu.


Summary: Amazonen azpikontrata batek 23 langile kaleratu ditu. Trapagarango Amazonen zentro logistikoarentzat egiten du lan Vayven Deliveryk. Enpresak dio Amazonek kontratua eten duelako kaleratu dituela langileak.

Amazonen azpikontrata batek berriro kaleratu ditu langile batzuk Euskal Herrian. Kasu honetan, Trapagarango (Bizkaia) zentro logistikoko 23 langile bota ditu Vayven Delivery azpikontratak. LAB sindikatuak prentsaurreko batean adierazi duenaren arabera, Vayvenek dio Amazonek kontratua eten duelako kaleratu dituela, baina sindikatuak dio enpresa horrek ia 500.000 euroko irabaziak izan zituela iaz.

Vayvenek abuztuaren 14an iragarri zien langileen ordezkariei enplegu erregulaziorako espediente bat aurkeztu zuela, eta orain kaleratu dituzte 23 langileak. Enpresaren arrazoia da Amazonek «aldebakartasunez» puskatu duela kontratua Vayvenekin, eta enpresa horrek, aldebakartasunez ere, langileak kaleratzea erabaki du.

Joan den ekainean Amazon enpresa teknologikoaren beste azpikontrata batek 61 langile kaleratu zituen. Gipuzkoan izan zen orduan, eta SDR enpresak egin zituen kaleratzeak.

Amazon eta sindikatuak

Amerikako Estatu Batuetako enpresa gero eta zentro gehiago ari da irekitzen Euskal Herrian, eta sindikatuek hainbat gatazka izan dituzte zuzendaritzarekin eta azpikontratekin. 2022 amaieran greba egin zuten langileek, eta egun batzuetan 35.000 fardel baino gehiago banatu gabe geratu ziren greba dela eta.

Ordu hartan, lan hitzarmen propio bat izateko egin zuten protesta, baina beste hainbat konturengatik ere izan dituzte xextrak. Amazonek Trapagarango zentroa ireki zuenean, 2019an, Espainiako Mezularitzako Hitzarmen Kolektiboa aplikatu zien langileei, baina LABek eskatu zuen Bizkaiko Errepideko Garraioaren Hitzarmen Kolektiboa aplikatzeko. Lehen epaiketan justiziak arrazoia eman zion sindikatuari, eta Amazonen helegitearen ondoren sindikatuari babesa ematen jarraitu zuen justiziak.

LABen arabera, hitzarmen aldaketa horri esker 800 euro inguru gehiago irabazten dituzte langileek.

Vayven Deliveryrekin ere izan dira arazo gehiago, abuztuan ELAk Amazoni eskatu baitzion enpresa horretako langileak subrogatzeko.


Summary: 'Ez gatoz Paristik' podcastaren bigarren atala, bihar. 'Kulturismoa' atalean kulturari eta turismoari buruz eztabaidatuko dute adituek.

Bere eskaintza zabaldu du BERRIAk Ez gatoz Paristik kultura ardatz duen podcastarekin; Lanarteak ekoitzi du. Duela bi aste estreinatu zen lehen atala; liburuez eta diskoez mintzatu ziren hainbat sortzaile. Bigarren atala bihar bertan estreinatuko da: Kulturismoa. Atal horretan, kultura turismoa azkartzeko bitarteko darabilen ereduaz eztabaidatuko dute adituek. Kultur ekitaldi handiak, aurrekontuak, erakunde publikoen diru laguntzak... Horiek kultur ekosisteman nola eragiten duten aztertuko dute.

Bigarren zati horretan, Ihintz Iriarte kantari eta kultur eragileak emango du iritzia: «Norbanako eta gure komunitateko partaide gisa, asegarriagoa zait sare komunitarioak ehuntzen laguntzen duen kultura jarduna, artista bakana goratu eta helburu ekonomiko eta turistikoak sustatzen dituenak baino».

Kulturismoaz aritzeko, hiru elkarrizketa ere jaso dituzte biharko atalean: Joana Barbier EHZ festibalaren antolatzailea, Ula Iruretagoiena arkitektoa eta Jon Urzelai kazetaria —euskal musika jaialdiei buruzko Su festak saiakera idatzi du; hemen BERRIAk egindako elkarrizketa—. Eneritz Furyakek Nerea Arrienen Felis katua poema musikatuko du, eta Harkaitz Canok eta Felipe Murillok idatzitako Hi bizi haiz hi lokutatuko dute Xanti Arrizabalagak eta Nora Alberdik.

Amagoia Gurrutxagak gidatzen du Ez gatoz Paristik podcasta, eta Ander Mujika aritzen da soinu errealizazioan.


BERRIAk Whatsappeko kanal bat sortu du

Summary: BERRIAk Whatsappeko kanal bat sortu du. Oraingoz, esteka baten bitartez aurkitu ahal da soilik. Sartu, jarraitu eta kanpaitxoa aktibatuz gero, Whatsappez jaso ahal izango dira hautatutako edukien jakinarazpenak.

Gaurtik aurrera, BERRIAren edukiak Whatsappez jasotzeko aukera ere badago. BERRIAk Whatsappeko kanal bat sortu du, eta kanal horri jarraitzen diotenek sakelakoan jasoko dituzte erredakzioan aukeratutako eduki batzuk: eguneko artikulurik nabarmenenak, azken ordukoak, podcasten azken atalak eta bideorik ikusgarrienak, besteak beste. Irailean sortu zituen Whatsappek kanalak, eta, lehen asteetan gutxi batzuen eskura egon badira ere, joan den astean zabaldu zien aukera hori erabiltzaile gehiagori. BERRIArena martxan da.

Ikusi gehiago: BERRIAren Whatsappeko kanala

Whatsappeko erabiltzaileak, oraingoz, kanalaren estekaren bitartez aurkitu ahal izango du kanala. Metak egiaztatzen duenean, bilatzailearen bidez ere aurkitu ahal izango da. Modu batera edo bestera, kanalean sartu, eta Jarraitu klikatu behar da edukiak sakelakoan jasotzeko. Horrez gain, kanpaitxoa aktibatuz gero, bidalketa bat dagoen aldi bakoitzean jakinarazpen bat iritsiko da sakelakora.

Kanalean soilik BERRIAk idatzi ahal izango du, eta irakurleek euren erreakzioa gehitu ahal izango diote bidalketari. Erabiltzaileak Whatsappeko bere kontaktuekin parteka ditzake kanaleko edukiak, Whatsappeko beste edozein edukirekin egiten den moduan, birbidaliz.

Ez BERRIAk eta ez kanaleko beste erabiltzaileek ez dute ikusterik izango beren agendako kontaktuetan ez dagoen kanaleko ezein jarraitzaileren telefono zenbakirik, ez eta izen-abizenik eta argazkirik ere.

Telegram kanalak, 6.600 harpidetik gora

Telegrameko kanalen funtzionamendu bera dute Whatsappekoek. BERRIAk 2019ko maiatzaren 22an sortu zuen Telegrameko kanala, eta gaur egun 6.600 harpidedun baino gehiago ditu. Bi kanal horiekin edukiak beste euskarri batean eskaintzea da BERRIAren helburua.

Gainera, BERRIAk, Telegrameko kanalean bezala, lengoaia propioa erabiliko du Whatsappen, zuzenagoa eta informalagoa. Horregatik, emotikonoak eta kazetaritzan ezohikoak diren formulak baliatuko ditu eduki horiek zabaltzeko: bigarren pertsona, ateraldi bat, txiste bat, efemeride bat, ironia, sormena, hitz berri bat, bertsoak...

Whatsapp eta Telegram erabiltzeaz gain, X, Facebook, Instagram, YouTube eta Tiktok ere erabiltzen ditu BERRIAk bere edukiak irakurleei hurbiltzeko. X-ko kontua (Twitter zen lehen) 2007an sortu zuen BERRIAk, eta jarraitzaile gehien duen euskarazko kontua da: gaur egun ia 90.000 dauzka. Facebookeko orrialdeak 35.000 jarraitzaile dauzka, eta 33.000 erabiltzailek atsegin dute. Instagrameko kontua 2015eko Korrikarako sortu zuen BERRIAk, eta 25.000 erabiltzailek jarraitzen diote. BERRIAren YouTubeko kontuari 3.780 erabiltzailek jarraitzen diote. Whatsappeko kanalaren aurretik sortutako azkena Tiktokekoa izan da. Aurtengo martxoan sortu zuen BERRIAk, eta ia 600 jarraitzailek eta 1.600 erabiltzailek atsegin dute.

BERRIAk hogei urte bete ditu aurten, eta aurki jauzi digitala egingo du, Amagoia Mujika Tolaretxipi zuzendariak akziodunen batzarrean iragarri zuen moduan: erredakzioaren funtzionamendua aldatu egingo da, eskaintza digitala indartzeko; euskarri digitaleko erabiltzaileen esperientzia hobetuko da, eta irakurleei edukiak pertsonalizatzeko aukera emango zaie; BERRIA entzuteko espazio bat sortuko da, podcasten bidez eta artikuluen audioak entzuteko ahots sintetiko neuronal baten bidez; gertuko informazioak leku propioa izango du webgunean, eta azpiegitura tekniko berri bat sortu da, sarean zerbitzu hobea emateko, azkarragoa eta egonkorragoa.

Webgunean ez ezik, sare sozialen bitartez ere irakurri ahal izango dira BERRIAren edukiak: «Aldi konplexuan bizi gara, eta, aldi hau ulertzeko, inoiz baino beharrezkoagoa da kazetaritza. Kazetaritza hobea egiteko helduleku bat izango da berrikuntza hau», adierazi zuen Mujikak ekainean. Azaldu zuenez, «begirada propioa» izango duen kazetaritza bat behar da, Euskal Herritik eta Euskal Herrirako sortutakoa, garai honetako erronkei erreparatuko diena».


Summary: Gazteek euren blokea osatuko dute Kontseiluak antolatutako manifestazioan. «Bada ordua euskal hiztunoi dagozkigun eskubideak bermatu eta gure hizkuntzan askatasunez jarduteko».

Gazte Euskaltzaleen Sareak agerraldia egin du Bilbon Justizia jauregiaren aurrean, Kontseiluak azaroaren 4rako antolatu duen manifestazioari atxikimendua adierazteko. Gazteek iragarri dute euren blokea eratuko dutela euskararen kontrako oldarraldia salatzeko manifestazioan: «Bada ordua euskal hiztunoi dagozkigun eskubideak bermatu eta gure hizkuntzan askatasunez jarduteko».

Izaro Bereziartuak eta Oier Errementeriak «euskaldunen kontrako erasoaldi izugarria» salatu dute: «Oldarraldi judiziala izan da ofentsiba honen azken adierazle garbiena, baina oldarraldia, judiziala izateaz gain, politikoa, soziala eta ideologikoa ere bada». Esaterako, «komunikabide batzuek geroz eta lotsa eta disimulu txikiagoarekin hauspotzen duten gezurra» aipatu dute, hots, euskaldunak «pribilegiatu eta inposatzaile moduan» aurkezten duen «kontakizun tranpatia».

Gazte Euskaltzaleen Sarearen ustez, «titular sentsazionalistetan eta datu faltsuetan oinarriturik, ikasteko eta erabiltzeko ilusioa eta gogoa zabaldu beharrean, gorrotozko eta gutxiespenezko mezuak hedatzen dituzte, gure hizkuntzaren aurkako zapalkuntza sistematiko hori betikotu dadin».

Bereziki, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako egoera salatu dute. Nafarroako zonifikazioari dagokionez, esan dute «sinestezina» begitantzen zaiela Nafarroa «hirutan zatituta» ikustea: «Urteak aurrera doaz, baina hemen gauza batzuek geldirik jarraitzen dute. Aurrera egiteko ezintasuna atzera jotzea da, eta orain aurrera egiteko garaia da».

Gazteei deialdia

Manifestazioan parte hartzeko dei berezia egin diete gazteei: «Euskararen normalizazioan bizi garela saldu nahi digute, baina errealitatearen argazkia guztiz bestelakoa da. Euskaraz bizi nahi eta ezin duen belaunaldia da gurea, baina aurrera egin nahi duena ere bai».

Gazte Euskaltzaleen Sarearen iritziz, beharrezkoa da «herri bultzada indartsu bat» eta erasoaldiari «herri erantzun sendo bat» ematea, eta horretan gazteek zeregin berezia dutelakoan daude: «Gure belaunaldiak ere ardura hartu behar du euskarak aurrera egin dezan, eta bide horretan gazteok konpromiso argia adierazi nahi dugu».

Konpromiso horren adierazlea da gazteek manifestazioan bloke bat eratzea, azaroaren 4an Bilboko Jesusen Bihotza plazatik abiatuko dena, 17:00etan, Euskaldunon aurkako erasopen aurrean, gazteok tinko. Euskara aurrera lelopean.


Summary: Merkantzia tren bat bidetik irten da Pasaian. Ezbeharra Pasaiako portuaren ingurumarietan jazo da, eta bost bagoi irauli dira. Ez da inor zauritu, baina tren garraioan eragina izaten ari da.

Bobina metalikoak zeramatzan merkantzia tren batek istripua izan du gaur Pasaiako portuaren ondotik igarotzen ari zela, Adifen geltokian. Goizeko bederatziak eta hamarrean, Cap Train konpainiaren trena errailetik irten da, eta hamazazpi bagoietatik bost bagoi irauli dira.

Ez da inor zauritu ezbeharrean, baina trenbideko 3 eta 1 bideak itxita daude, tren garraioaren funtzionamendu normala eragotziz, soilik 2 bidea erabil baitaiteke.

Pasaiako portuko hesiari ere kalte egin dio istripuak. Adifen arabera, Cap Train enpresaren lana izango da iraulitako bagoiak erretiratzea.

Trenbideko 3 eta 1 bideak itxita daude ezbeharraren ondorioz. Pasaiako portua


Summary: Maria Corina Machadok irabazi ditu Venezuelako oposizioaren primarioak. Asanbleako diputatu ohiak esan du Maduro boteretik botako duela datorren urteko presidentetzarako bozetan. Inhabilitatuta dago, eta ezingo da hauteskundeetara aurkeztu.

Venezuelako oposizioa pozik dago. Primarioak egin ditu, eta garaipen moduko bat izan da, barne kontsulta bera egiteaz gain aspaldian izan ez duen batasun irudia helarazi baitu datorren urteko presidentetzarako hauteskundeetara begira. Horren erakusle da garaileak bildu duen babesa: Maria Corina Machado Asanbleako diputatu ohiak (2011-2014) botoen %93 jaso ditu, behin-behineko emaitzen arabera. Baina, aldi berean, ziurgabetasun garai batean sartu dute beren burua PUD Plataforma Unitario Demokratikoan elkartu diren alderdiek, Machado inhabilitatuta baitago, eta, hortaz, ezin baita aurkeztu 2024ko bozetara.

Barne desadostasunak eta krisia protagonista dituen honetan, PUDek bidearen hasiera besterik ez du egin, eta hori bera aitortu du primarioen garaileak lehen emaitzen berri jakin eta gutxira: «Amaieraren hasiera da hau. Bide zaila dugu aurretik; hori badakigu». Nicolas Maduro herrialdeko presidentea «eta haren erregimena» boteretik botatzea jarri du helburutzat Machadok, eta argi utzi du ez duela amore emateko asmorik. «Agindu bat jaso dut, eta, venezuelarrekin batera, onartu egiten dut agindu hori garrantzitsua izatea», adierazi du oposizioaren primarioen garaileak, jarraitzaileak aurrean zituela.

PUDen presidentegaia VV Zatoz Venezuela alderdi antikomunistaren sortzaile eta koordinatzaile nazionala da, eta babes handia du herrialdeko oligarkiaren, goi mailako klaseen eta erbesteratuen artean. Bere muturreko jarrerengatik nabarmendu da hilabeteotan, eta Venezuelako presidente ohi Hugo Chavezen eta Maduroren aurkari sutsua da. Oposizioari ere egin dizkio kritikak; batez ere, kide moderatuagoei, gaur egungo presidentea boteretik kentzen saiatzeko erabili dituzten estrategiengatik.

Geroz eta ospe handiagoa du Machadok oposizioko boto emaileen artean, baina, printzipioz, ezingo da lehiatu datorren urteko presidentetzarako hauteskundeetan. Venezuelako Errepublikako Kontu Ikuskaritzak 2015ean ezarri zion lehen aldiz inhabilitazio zigorra —urtebetekoa—, bere ondasunen berri ematean ez zituelako bonu batzuk aipatu. Iragan ekainean, berriz, 2030era arte luzatu zuten zigor hori, «etika publikoaren, moral administratiboaren, zuzenbide estatuaren, bakearen eta Venezuelako Bolivartar Errepublikaren subiranotasunaren aurkako ekintzak» egiteagatik; zehazki, AEBek Venezuelari jarritako zigor ekonomikoen alde agertzeagatik.

Bermeen akordioa

Joan den astean, Venezuelako Gobernuak eta oposizioak presidentetzarako bozetarako bermeak adostu zituzten, eta zera jaso zuten hautagaitzen inguruan: hauteskundeetan parte hartu ahalko dute «presidentegai guztiek, betiere legeak finkatutako baldintzak betetzen» badituzte.

PUDen arabera, itun hori «bide bat» da inhabilitatuta dauden politikariek «beren eskubideak laster berreskuratzeko», eta, hortaz, 2024ko hitzordu elektoralean parte hartzeko. Jorge Rodriguez Venezuelako Asanbleako presidenteak, ordea, berehala eman zuen beste interpretazio bat, eta adierazi zuen inor inhabilitatua izanez gero ezingo dela hautagai izan.

Printzipioz, agintean dagoen PSUV Venezuelako Alderdi Sozialista Batuaren eta PUDen artekoak izango dira datorren urteko presidentetzarako hauteskundeak; hori bai, Madurok oraindik ez du baieztatu PSUVen hautagai izango denik.

2018an, Venezuelako oposizioko aliantza nagusiak, Batasun Demokratikoaren Mahaiak, erabaki zuen bozetan ez lehiatzea eta boikoterako deia egitea, hauteskunde horiek «itxurakeria bat» zirela argudiatuta. Jarrera horrek berekin ekarri zuen, besteak beste, parte hartzea %46,07 izatea, eta Madurok berriz ere irabaztea, babesen %67,84 bilduta.


Summary: Urtzi Abanzabalegi errugbi jokalari ohia hil da lan istripu batean. Deskarga elektriko batek hil du; ezbeharra Abadiñoko Traña-Matiena auzoan gertatu da, Pierburg enpresan. ELA sindikatuaren arabera, behargina Electricidad Anboto azpikontratarentzat ari zen lanean.

Urtzi Abanzabalegi errugbi jokalari ohia hil da gaur goizean, Abadiñon (Bizkaia), lanean ari zela. 46 urte zituen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 09:50 inguruan jazo da istripu lazgarria, oraindik argitu gabeko arrazoiengatik lan elektrikoak egiten ari zen beharginak deskarga elektriko bat hartuta. ELA sindikatuak azaldu duenez, Traña-Matiena auzoko Pierburg enpresan zebilen lanean, Electricidad Anboto azpikontratan.

Suhiltzaileak eta Osakidetzaren helikopteroa ezbeharraren izan den tokira joan dira, baina ezin izan dute eragotzi langilearen heriotza. ELAren arabera, gaurkoarekin Euskal Herrian jada laneko 42 heriotza izan dira aurten, bederatzi Bizkaian.

Abanzabalegi ezaguna zen errugbiaren munduan. Eibartarra izatez, hango errugbi taldeko jokalari izan zen, eta zuzendaritza taldean zebilen azken urteetan. Ordizia, Getxo, Bera Bera eta Hendaia taldeetan ere jokatu zuen, harroin postuan.

Ibilbide oparoa

Ordizian bi garaitan osatu zuen bere ibilbidea. Besteak beste, taldeko jokalaria zen Ohorezko Mailara igotzea lortu zutenean, baita Goierriko taldeak dituen bi Espainiako Kopak altxatu zituenean ere. Tartean bi urte egin zituen Hendaian, eta bat Bera Beran.

Joanes Aierbek, urte haietan taldeko kapitaina zenak, gogoan du Abanzabalegi Ordiziara itzuli zenekoa: «Ni gaixorik egon nintzen garai hartan [11 hilabete pasatu zituen jokatu gabe, urdaileko minbiziagatik], eta galdetu zidan ea hurrengo urtean jokatzeko asmoa nuen. Baietz esan nion, eta etorri egin zen bera ere». Orduan irabazi zituzten Espainiako bi Kopak.

Goi mailako errugbia Ordizian utzi zuen Abanzabalegik, baina Eibarren jokatzen jarraitu zuen, «etxeari ere zerbait zor ziola sentitzen zuelako», Aierberen hitzetan. «Oso harreman polita» zutela kontatu du, eta azken urteetan ere sarritan elkartzen zirela errugbiko lagunak.

Ampo Ordiziako jokalariak lehenengo Espainiako Koparekin, Palentzian (Espainia), 2012ko apirilaren 22an. Ezkerretik hasita hirugarrena da Abanzabalegi.Ordizia Rugby


Summary: EH Bilduk akordioa egin du EAJ eta PSErekin Suhiltzaileen Legea babesteko. Koalizio abertzaleko legebiltzarkide Mikel Oterok azaldu duenez, «legea suhiltzaileen eguneroko errealitatera egokituko da, eta haien lanaren ikuspegi zaharkitua gaindituko du».

EH Bilduk akordioa egin du Eusko Jaurlaritza osatzen duten bi alderdiekin, EAJ eta PSErekin, Suteen Prebentzioari eta Itzalketari eta Salbamenduko Zerbitzuei Buruzko Legea onartzeko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako suhiltzaileen lehenengo legea izango da hori. Koalizioko legebiltzarkide Mikel Oterok itunaren berri eman du gaur, behin zuzenketen eztabaida amaitu denean. Horiek horrela, Eusko Legebiltzarrak azaroan onartuko du lege berria.

«Orain arte, suhiltzaileak eta suhiltzaile zerbitzuak larrialdien azpiatal gisa erregulatuak zeuden, eta, orain, lege propio bat izango dute: lege garrantzitsua da», esplikatu du Oterok. Legeak suhiltzaileen lanaren «ikuspegi zaharkitua gainditu eta dagozkien funtzioen ikuspegi integral bat» jasoko du, EH Bilduko kideak esan duenez, suhiltzaileen jardunaren eguneroko errealitatera egokituta. «Legean zerbitzuen funtzioen katalogo zabal bat zehazten da, eta zaharkiturik gelditu den eskema gainditu; hau da, suhiltzailea jada ez da izango sua itzaltzeaz gain beste zenbait gauza egiten dituena; eskema hori atzean utzi, eta larrialdi mota guztietan funtzio askotarikoak dituen agente bilakatuko da, legea bere lanaren eguneroko errealitateari egokituta».

Lege proiektua azken fasean da Eusko Legebiltzarrean. Gaur, bildu egin dira Segurtasun Sailak egindako lege proiektuari aurkeztutako zuzenketak aztertzeko, eta, bilera horretan, «gehiengo handi batek» erabaki du arauak sektoreko profesionalen «aldarrikapen nagusietako batzuk» jasotzea, EAJk azaldu duenez. «Akordioa egiteko borondatea egon da, eta alde guztiek egin ditugu lagapenak itunak bide eman diezaion ahalik eta lege onena sortzeari», ziurtatu du Estibaliz Larrauri EAJko legebiltzarkideak. Txarli Prieto PSE-EEko kideak ere antzera hitz egin du. Arauak «herritarrei zerbitzu hobea ematen lagunduko du», Larraurik erantsi duenez.

Lege berriaren helburua da, besteak best «berdintasunaren arloan aurrera egitea» suteak itzaltzeko zerbitzuetarako sarbidean, lanpostuak betetzean eta barne igoeretan, EAJk dioenez. Izan ere, gaur egun emakume suhiltzaileek ordezkaritza txikia dute lantaldeetan. Arau berriaren arabera, erakundeek sustapen plan espezifikoak abiarazi beharko dituzte, kidegoetan emakumeen presentzia bermatzeko.

Adostutako legeak,Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 26 suhiltzaile zentroetako langileei eragingo die. Foru erakunde eta udalen ardura diren edukiak, zerbitzuak eta langileak arautuko ditu lege berriak, eta duela 27 urteko arautegia ordezkatu. Besteak beste, ezarriko du LEP lan eskaintza publiko bakoitzean tokien %25 eta %40 artean emakumeentzat gordetzea. Foru administrazioek eta tokikoek arautuko dute zenbateko zehatza, LEP bakoitzean. Halaber, ama izan ostean bigarren jardueran egoteko eskubidea bermatuko die lege berriak emakumeei ondorengo bi urteetan. Hala, emakumeak amatasun baimenetik itzultzen direnean, suhiltzaileen ohiko lanaz bestelako zereginetan (komunikazioa, mantze lanak...) aritu ahal izango dira ondorengo bi urteetan.

Arkautiko Akademia, kanpo

Jaurlaritzako alderdi biek EH Bildurekin egin duten akordio horri esker, «zerbitzuen barruan kategoria bakoitzaren funtzioak modu koherentean definituko dira», Oterok azaldu duenez: «Aginte eskalak argitzen dira, eta zerbitzu guztietan hiru aginte maila operatibo izango direla bermatu». Horrez gain, zerbitzuetan komunikazio operadorearen figura ezarriko da; emakumeen eskubideak zabalduko dira, EH Bilduko kideak argitu duenez, «umeak izan eta gero bigarren aktibitatea bi urtera luzatzeko aukera» emango delako; halaber, kategoria batzuetan txanda librean eskain daitezkeen lanpostuei muga jarriko zaie; eta, azkenik, «polemika iturria izan den neurrian, lege proiektuak Arkautiko Akademiari oposizioak diseinatzeko ematen zion aukera desagertuko da», Oterok jakinarazi duenez.

EH Bilduk legea «beharrezkotzat» eta «ontzat» jotzen duela azaldu du koalizioko legebiltzarkideak, eta azpimarratu akordioak suhiltzaileen «ordezkaritza sindikal eta profesionalaren oniritzia» ere baduela, suhiltzaileen «aldarrikapen nagusiak» jaso dituelako.


Summary: Xingola marroia euskal pinuak hartzen ari da berriro ere. Oskar Azkarate Baskegurreko zuzendari nagusiak adierazi du «2023a oso urte txarra izan dela» xingola marroiaren gaixotasunari dagokionez. Gabonetan izango dituzte pinudien egoerari buruzko datu ofizialak.

Xingola marroia deituriko gaixotasuna berriro ere agertu da euskal insignis pinuetan, indarrez. Nahiz eta datu ofizialik ez egon, Oskar Azkarate Baskegurreko zuzendari nagusiak zera adierazi du: «Pinudiak oso kalteturik daudelakoan gaude basozainak eta mendian lan egiten dugunok». Datuak Gabonetan izango dituztela ziurtatu du. Azkarateren ustez, «2023a oso urte txarra izan da».

Azken lau urteetan xingola marroiari dagokionez «aurreratze positiboa» ikusi dutela esan du Azkaratek, batez ere 2018tik aurrera euri gutxi egin duelako. Hala ere, 2023an egoera erabat aldatu da: bero handia izan denez eta euria sarri bota duenez, hezetasun handia izan da Euskal Herrian, eta horrek hazteko egokiera eman die onddoei.

Halere, alde on bat azpimarratu du Baskegurreko zuzendari nagusiak egoera kezkagarri honetan: xingola marroiak ez dio eragiten egurrari. Hau da, gaixotasuna duten pinuak ohi baino lehenago moztu behar dira, baina horien egurra erabil daiteke, ez baitago kutsaturik. Azkaratek azaldu duenez, xingola marroiak hostoei bakarrik eragiten die. Onddoa dela eta, hostoak erori egiten dira, zuhaitzak ezin du fotosintesia egin, eta hazteari uzten dio. Arbola horiek moztu egin behar dira, baina egurra aprobetxa daiteke.

«Aurten denetarik izan dugu», esan du Azkaratek. Klima aldaketaren ondorioz, txingorra, hainbat gaixotasun, lehorteak, uholdeak, suteak eta bestelako gaitz batzuk izan dira euskal basoetan. Pinudien kolore marroia ez da xingola marroiaren ondorio bakarrik, Baskegurreko zuzendari nagusiak gaineratu duenez. Txingorrak eta diplodiak ere —beste onddo mota bat— eragin dezakete zuhaitzek kolore hori hartzea.

Basogintzaren sektorea

2022an, basogintzaren sektoreak 1.010 miloi euroko balio erantsia eta 18.000 lanpostu sortu zituen, hau da, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGaren %1,53. Azkarateren arabera, sektorea asko hasi zen pandemiaren ondoren. Hala ere, azken urtean desazkunde arin bat igarri dute basogintzan. 2024an egoera horri buelta bat ematea espero dute.

Egurraren IX. Astea

Gaur jarri da abian Euskadiko Egurraren IX. Astea. Urte honetan, basogintza sektorea iraunkorra eta ekonomikoki aktiboa dela erakustea izango da ekitaldiaren helburua. Bioekonomia, zurezko arkitektura eta klima aldaketari aurre egiteko ekintzak izango dira astearen gai nagusiak.


Summary: Eusko Jaurlaritza, geroz eta kritikoago sektore publikoko grebarekin. Alor publikoan grebara deitu dute asteazkenerako, eta mobilizazio gehiago ere izango dira aurrerantzean. Urkullu eta Garamendik gogor kritikatu dituzte sindikatuak berriz ere.

Alor publikoko grebaren atarian, Jaurlaritzako hainbat ordezkari deialdiaren eta sindikatuen aurka azaldu dira, beste behin. Iñigo Urkulluk, Bingen Zupiriak eta Olatz Garamendik esan dute sindikatuek egindako analisiak ez duela bat egiten errealitatearekin.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk horien aurkako gutun gogorra idatzi du Noticias taldeko egunkarietan. «Bozgorailua jartzen dieten bakoitzean, gizartearen parte batek entzun nahi duena esaten dute: zerbitzu publikoak gain behera doazela, sektore publikoko langileen lan baldintzak okerrera doazela, eta zerbitzu publikoen pribatizazioak etengabeak direla». Sindikatuei erreparatuz, esan du «populismoek» ez dutela datu objektiborik ematen, ez dituztela aipatzen informazioen «iturriak». «Jarrera hori oso arriskutsua da».

Alor pribatuan eta alor publikoan jarduten duten langileen arteko desberdintasunak nabarmendu ditu, alor pribatua goretsita. «Ezin dira herritarren aurrezki guztiak erabili funtzionarioen soldatak pagatzeko bakarrik. Hori ez da gure eredua. Gure baliabideek mugak dituzte, eta, hori kontuan hartuta, gure zerbitzu publikoak eta langile publikoen soldatak hobetzen saiatzen gara egunero, Hori bai, argi utzita gizarte gisa aurrera egiteko ezinbestekoa dela aurreztea, inbertitzea eta enpresa mundua babestea».

Alor pribatuaren aldeko mezuan sakondu du mezuan, esanez enpresak, kooperatibak eta autonomoak «ezinbestekoak» direla herritarren aurrezkien altxorrak hazten jarraitu dezan. Eta sindikatuen aurka jo du: «Ez litzateke jendea erabili behar nork bere interesak defendatzeko. Ez da zilegi jendeari iruzur egitea». Erantsi du zerga bilketak enpresa pribatuen beharra duela, eta bilketak «bermatzen» duela «zerbitzu publikoak» izatea.

Informazio gehiago. Udazken beroa sektore publikoan

Radio Euskadi-n emandako elkarrizketa batean, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak gogorarazi du zerbitzu publikoak ez direla enpleguaren sostengu bakarra, «enpresa sareek eta milaka autonomok ere aberastasuna» sortzen dutela. Gainera, adierazi du «kaosa eta tremendismoa» pizten duten diskurtsoetatik kanpo «beste errealitate bat» dagoela, «zerbitzu publikoak eta enplegu publiko eta pribatua» zaintzen dituena.

Gobernantza Publikoko sailburu Olatz Garamendik, berriz, adierazi du zerbitzu publikoen inguruko analisiak «zorroztasun» handiagoz egin behar direla. Gehitu du kalitatea ez dela «apaltzen edo handitzen egindako protesten arabera»; diagnostikoan ez nahasteko ere ere eskatu du. Zerbitzu publikoaren egoera «integrala» dela azaldu du.

Errealitatetik kanpo

Sindikatuak, berriz, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUrekin bildu dira astelehen honetan. Espainiako Gorteetarako azkeneko bozetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ordezkaritza lortu duten alderdi guztiak deitu zituzten bilerara, baina soilik bi horiek erantzun diete. Eskera jakin bat egin diete: erakunde guztietako aurrekontuen negoziazioetan euren botoak erabil ditzatela langile publikoen soldatak hobetzeko, enplegu publikoa sortzeko eta pribatizazioak amaitzeko.

Elkarrekin Podemos-IUko Eusko Legebiltzarreko bozeramaile Miren Gorrotxategik, ohar batean, lehendakariaren «erasoa» kritikatu du. Uste du «oso arriskutsua» dela langile publikoak gainerako langileekin «aurrez aurre jartzea», eta salatu du hori «eskuinaren» ohiko estrategia dela. Gorrotxategiren ustez, Urkullu da errealitatea ikusi nahi ez duena, eta datorren urteko hauteskundeetan pentsatzen ari da. «Benetan uste du [langileak] prest daudela egun bat galtzeko bere gobernua higatzeko bakarrik? Inkesta guztietan herritarrek adierazi dute zerbitzu publikoek okerrera egin dutela, eta kezka hori gero eta handiagoa da».

Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak ere «errealitatetik kanpo» egotea eta «patronalaren diskurtso erreakzionarioa zabaltzea» leporatu dio Urkulluri, Herri Irratian eginiko elkarrizketa batean.


Summary: Katarroaren kontrako erremedio batzuk ez hartzeko gomendatu du Sendagaien Frantziako Agentziak. Actifed Rhume, Dolirhume, Humex Rhume, Nurofen Rhume, Rhinadvil eta Rhinadvilcaps erremedioak ez hartzeko gomendatu dute, buruko odol kolpeak eta miokardioko infartuak eragiten ahal dituztelakoan. Halere, zehaztu dute ondorio txar horiek oso gutxitan gertatzen direla.

ANSM Sendagaien Frantziako Agentziak gaur publikatutako iritzi batean gomendatu du katarroaren kontrako erremedio batzuk ez erabiltzeko. Zehazki, Actifed Rhume, Dolirhume, Humex Rhume, Nurofen Rhume, Rhinadvil eta Rhinadvilcaps dira erremedio horiek, eta Ipar Euskal Herriko farmazietan eskuragarri dira medikuaren errezetarik gabe. Erremedio horien osagai aktiboa pseudoefedrina da, eta hodi uzkurtzailea da; bestela erranda, sudurra libratzen dute katarroaren ondorioz tapatua denean. Baina, agentziaren arabera, buruko odol kolpeak eta miokardioko infartuak eragiten ahal dituzte.

Zehaztu dute ondorio txar horiek bakan gertatzen direla, baina, hala ere, ez erabiltzea gomendatzeko «bezain larriak» direla. Ondorio txarrak ez dira erabileraren araberakoak, eta ez dute zerikusirik hartutako dosiarekin eta epearekin.

Erremedio hodi-uzkurtzaileak bi eratara har daitezke: pilulatan, edo sudurreko esprai gisa. Pilulak errezetarik gabe har daitezke, eta, agentziaren ustez, erabiltzaileek «molde desegokian» hartzen dituzte. Sudurreko espraiak, berriz, medikuaren errezetarekin soilik eskuratzen ahal dira. Agentziaren arabera, ordea, anitzetan bata bestearen osagarritzat jotzen dituzte erabiltzaileek, eta, halakoetan, are gehiago emendatzen da ondorio txarrak izateko arriskua.

Europako ikerketen zain

Sendagaien Frantziako Agentziak ez du eskumenik erremedio horiek debekatzeko, EMA Sendagaien Europako Agentziaren esku baita hori erabakitzea. Sendagaien Frantziako Agentziak, ordea, EMAri galdegin dio erremedio horiei buruzko ikerketak egitea, eta otsailean hasi zuten horretarako prozedura. Oraindik ez dute ondoriorik jakinarazi.

Izan ere, Sendagaien Frantziako Agentzien arabera, urtero paziente batzuek buruko odol kolpeak eta miokardioko infartuak izan dituzte hotzeriaren kontrako pilula horiek hartu ondoren. Kausa-efektu lotura, hala ere, ez dute erabat frogatu ahal izan. Europako emaitzen esperoan, Frantzian eta Ipar Euskal Herrian ezin dituzte debekatu, baina farmazialariei galdetu diete ez gehiago saltzeko eta ez aholkatzeko bezeroei. Christelle Ratignier-Carbonneil mediku eta ANSMko zuzendariak herritarrei aholkatu die oraindik etxean dituzten botika horien kaxak farmaziara itzultzeko.

Nahiz eta erremedio horiek «eraginkorrak» diren, agentziak aholkatu du sudurra libratzeko ur anitz edateko, serum fisiologikoa erabiltzeko, burua pixka bat altxatuta lo egiteko eta logelan behar bezalako tenperatura atxikitzeko.


Teknologiarik ez, giza zientziarik gabe

Summary: Teknologiarik ez, giza zientziarik gabe. Maria Angeles Salle doktoreak zientzia eta teknologia sektoreko genero arrakalak aztertu ditu. Emakumeek subjektuei bideratutako lanak egin ohi dituzte, eta gizonek, berriz, objektuei zuzendutakoak.

Emakume asko dabil zientzian lanean, baina ez hainbertze teknologian. Hori argi du Maria Angeles Salle Gizarte Zientzietako doktore eta garapen sozioekonomikoko, berdintasuneko eta gizarte digitaleko politika publikoetako adituak. Halaxe esan du Sallek gaur, Emakundek Donostian antolatutako Berdintasuna, zientzia eta teknologia biltzarreko lehenbiziko solasaldian, Zientzia, teknologia eta berrikuntza berdintasunean, berdintasunez eta berdintasunerako: txipa aldatu behar da izenekoan. Eta galdera bat egin du: «Mundu honek alde batera utzi dezake talentu kualifikatuaren erdia baino gehiago?».

Zientziaren eta teknologiaren arloan ere sexuaren arabera daude banatuta lan eremuak, Sallek azaldu duenez. Subjektuari bideratutako lanetan daude emakume gehienak: bioteknologian, biokimikan eta medikuntzan, adibidez; objektuei bideratutako alorretan, berriz, gizonak dira nagusi, eta horiek biltzen dira, hain justu, aurrerapen gehien. «Argi izan behar dugu: objektu bat subjekturik gabe ez da ezer». Hau da, «arriskutsua» suerta daiteke teknologia garatzea giza zientziak eta horiek ezagutzen dituzten adituak –hein handi batean, emakumeak– kontuan hartu gabe.

Sallek nabarmendu du arazoa zientzia eta teknologiaren «ekosistema bera» dela, eta egitura hori berdintasunerantz begira jarri behar dela: «Aldaketak aldebikoa izan behar du, eta sistema aldatzea ere ezinbestekoa da. Karga guztia ez dute emakumeek izan behar». Alor horretako genero arrakalak, beraz, ezin dira testuingururik gabe aztertu: «Sistemikoa da: gizarte osoak eragin du egoera hori». Izan ere, gaztetatik neskek ikasketetan askoz maila hobea badute ere, alor teknologikoetako ikasketak ez zaizkie erakargarriak iruditzen; bai giza zientzietatik urruntzen dituztelako, bai pentsatzen dutelako baldintza kaskarragoak izanen dituztela edo beren helburuak alde batera utzi beharko dituztela sektorean lehiakorrak izateko.

Ikasketa zehatzagoak hautatu behar dituztenean, gainera, teknologia arloko ikasketak hautatzen dituzten neska gehienek erreferenteren bat izan ohi dute familian. Hala, Sallek gogora ekarri du objektu-subjektu segregazio horren arrazoietako bat: «Objektuei bideratutako teknologian, erreferente eta ikusgaitasun falta handia dago». Hortaz, azpimarratu du ezen, «talentu berriak» erakartzeko, sektorean daudenak bertan mantendu behar direla, eta, zientzia eta teknologia arloetatik at, giza zientzietan lan egiten duten emakumeak ere ahaldundu behar direla.

Erabakiguneetatik at

Sistemak berak bultzatuta, beraz, etorkizuna erabakitzen den guneetatik kanpo gelditu ohi dira emakumeak: «Bizi dugun bazterketa onartezina da». Izan ere, zenbait adituk erraten badute ere emakumeek ez dutela erabakiguneetan egon nahi, Sallek argi utzi du ez dela hala, eta anitz dutela errateko.

Emakumeek «iruzurgilearen sindromea» maizago pairatu ohi dute gizonek baino: bikaintasuna bilatu ohi dute une oro, eta pentsatzen dute ez dutela egin behar bertze lan egin. «Emakume batek huts bat egiten badu, pentsatzen du ez duela balio, eta arrakasta badu, zortea izan duela. Lan inguruneak aldatu behar direla pentsatu ordez, iruzurgilearen sindromeak emakumeengana zuzentzen du gure begirada», borobildu du.

Emakumeek, beraz, lan gehiago egin behar izaten dute, lan arloan ere zaintza lan gehienak haien esku egon ohi direlako gehienetan. Bekadunei harrera egitea, lantaldearen arteko gatazkak konpontzea eta akta jasotzea, adibidez, haiei egokitzen zaie. «Lan ikusezin horiek ez dira aitortzen, baina ikerketek diote emakumeen lanaldiaren hilabete oso bat direla», erran du Sallek. Egoera horri konponbidea eman behar zaiola adierazi du, eta zientzian eta teknologian eratu behar den ekosistema berrian berdintasuna txertatu behar dela, «ahal bezain azkar».

«Paradigma aldaketa»

Marko aldaketa hori izan du hizpide Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak: «Paradigma aldatu behar da, berdintasuna modu sistematikoan txertatzeko». Berak ireki du biltzarra, eta erran du «berdintasuna azkarrago lortzeko» nazioarteko egitasmoekin lerrokatuta dagoela Euskal Autonomia Erkidegoa. Hala, bere gobernuaren helburua izanen da datorren belaunaldia «berdintasunaren belaunaldia» izatea.

Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua ere mintzaldian izan da, eta biltzarraren nondik norakoak azaldu ditu. Nabarmendu du gaurko eta biharko saioetan «zientziaren eta teknologiaren arloko eragile guztien konpromisoa bilatuko duten etorkizunerako proposamenak» eginen direla.

Gaurko egitarauan bi hitzaldi eta bi mahai inguru egonen dira goizean, eta lau tailer arratsaldean. Bihar, berriz, goizean soilik egonen dira jarduerak: bertze hitzaldi bat eta bi mahai inguru eginen dituzte.


Summary: Inoiz baino ontzi hondakin gehiago sortu dute EBko herritarrek. Gaur Europako Parlamentuko Ingurumen Batzordean bozkatu behar dute araudi berria. Besteak beste, ontzi hondakin gutxiago sortzea eta birziklatzea bultzatzea du xede.

187,7 kilo ontzi hondakin sortu zuen Europako Batasuneko herritar bakoitzak 2021ean, Eurostatek emandako datuen arabera. Datuak badu beste irakurketa bat, eta ez ona. Izan ere, inoiz baino ontzi hondakin gehiago sortu dute; besteak beste, 2020an baino 10,8 kilo gehiago pertsona bakoitzeko.

Europako Batasuneko herrialdeek 84 milioi tona ontzi hondakin sortu zituzten 2021ean: %40,3 papera eta kartoia, %19 plastikoa, %18,4 beira, %17,1 egurra eta %4,9 metala. Material horietan guztietan handitu da sortutako hondakin kopurua, baita plastikoari dagokionez ere, material horretako hondakinak %6 ugaritu baitira. Edozein moduz, egurra da gehien sortu den materiala.

Bihar Europako Parlamentuko Ingurumen Batzordean aztertu behar dute ontzien inguruko araua, eta, besteak beste, aurreikusten du 2030erako erabiliko diren ontzi guztiak birziklatzeko modukoak izatea. Horrez gain, ontzien hondakinen murrizketa bultzatu nahi du: 2018ko datuak oinarritzat hartuta, %5 gutxiago sortu nahi du 2030erako, %10 gutxiago 2035erako, eta %15 2040rako. Bestalde, gehiago birziklatu dadin nahi du; esaterako, botilen %50 birziklatu daitezen, besteak beste, itzultze sistemak ezarrita.

Plastiko kutsadura eten nahi dute herrialdeek, baina orain arte material horren gero eta hondakin gehiago sortu da. 2011tik 2021era %26,7 handitu da plastikozko ontzien hondakinen sorrera, hau da, 7,6 kilo gehiago sortu dira pertsona bakoitzeko.

Birziklatzea astindu behar

Plastiko ontzien birziklatzea ez da handitzen ari beharko lukeen abiaduran. 2019tik 2021era gutxitu ere egin da, %41,1etik %39,7ra. Ontzien birziklatzeari dagokionez, herrialdeen artean ere era guztietako datuak daude. Esloveniak eta Belgikak birziklatzen dute gehien, %50 inguru. Frantzia da gutxien birziklatzen duten herrialdeetako bat, %23. Harekin batera, Danimarka dago gutxien birziklatzen duten herrialdeen artean. Bi herrialde horiek dira, izatez, Europako Batasunean hondakinetarako erraustegi gehientsuen dituztenetako bi.


Summary: Israelek laurehun palestinar baino gehiago hil ditu 24 orduan. Gazako Osasun Ministerioaren arabera, urriaren 7tik hona 5.000 palestinar baino gehiago hil eta 15.000tik gora zauritu ditu Israelek. Washingtonek Tel Avivi eskatu dio atzeratu dezala lehorreko ofentsiba.

Israelek abiatu du ofentsibaren «hurrengo fasea», eta ez da nolanahikoa. Igande gauean, aspaldiko bonbardaketarik bortitzenak egin zituen Israelek; hots, laurehun palestinar baino gehiago hil zituen 24 orduan. Gaza iparraldean eta hegoaldean egin zituzten erasoak, baita Rafahko pasabidean ere —Egiptoren eta Gazaren arteko mugan—. Gazako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, urriaren 7tik hona 5.000 palestinar baino gehiago hil —horietatik 2.000 inguru haurrak dira— eta 15.000tik gora zauritu ditu Israelek.

Tel Avivek gerra deklaratu eta gutxira helarazi zuen Gazan lehorreko ofentsiba bat abiatuko zuelako lehen abisua. Ordutik, birritan egin ditu antzeko ohartarazpenak, baita horretarako prestaketa lanak ere; hala nola Gazako mugan ehunka mila soldadu eta tropa pilatzea. Bada, Hamaseko Al-Qassam brigadako kideek jakinarazi dutenez, bart gauean zenbait soldadu israeldar Gazako lurretara sartu dira. Hegoaldetik sartu dira, Khan Yunisetik gertu, eta sarekada horietan hirurogei palestinar inguru hil dituzte.

Israelgo armadak infiltrazioa baieztatu du gero, baina zenbait ñabardura egin dizkio Al-Qassam Brigadak helarazitako bertsioari. Haien arabera, operazio horren helburua zen Hamasek bahitutakoak non dauden argitzea. Edonola ere, Al-Qassam Brigadetako kideen eta soldadu israeldarren arteko borrokak izan ziren operazio horretan. Palestinarren arabera, Israelen tanke bat eta bi hondeamakina suntsitu dituzte, eta, Israelgo armadak esan duenez, milizianoek soldadu bat hil eta beste hiru zauritu dituzte. Bestalde, bahitutako bi lagun aske utzi ditu gaur iluntzean Hamasek, Egiptoren eta Qatarren bitartekaritzarekin. Al-Qassam Brigadak eman du horren berri, bahitutako horien «giza eta osasun egoerak» aipatuz.

Larunbatean ireki zuten Rafahko pasabidea. Ordutik, egunean dozenaka bat kamioi ingururi utzi diete Gazan sartzen. Halere, Israelen etengabeko erasoek eta bonbardaketek nabarmen zailtzen dute muga pasatzea. NBE Nazio Batuen Erakundeak, Hamasek eta oro har nazioarteak ohartarazi dute beharrezkoa dela pasabideak irekita jarraitzea. NBEk eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak, gainera, salatu dute egunean sartzen ari den laguntza ez dela nahikoa.

Besteak beste, hori izan dute hizpide gaur EB Europako Batasuneko Atzerri ministroek, Luxenburgon egindako bileran. EBko atzerri politikako ordezkari Josep Borrellen arabera, estatu guztiek uste dute «ezinbestekoa» dela «pausa humanitario bat» abian jartzea, giza laguntza guztia Gazan sartu ahal izateko. Edonola ere, eztabaida bat baino ez da izan, eta, oraingoz, estatu kideek ez dute halako eskaera ofizialik egin. Borrellek aurreratu duenez, hori ostegunean edo ostiralean erabaki beharko dute estatu kideetako liderrek, Bruselan.

Aginduaren zain

Nahiz eta bart gauekoa ez den izan erabateko lehorreko inbasioa, lehen aldia da gerra hasi zutenetik Israelgo soldaduak Gazako lurrean sartzen direna. Baina The New York Times-ek kaleratutako txosten baten arabera, AEB Ameriketako Estatu Batuek Israeli eskatu diote «atzeratu» dezala lehorreko ofentsiba, bahitutakoak aske uzteko negoziazioak aurrera eramateko denbora izan eta Gazara laguntza humanitario guztia sartu arte. Oraingoz, Etxe Zuriak ez du halakorik baieztatu.

Israelgo armada presio egiten ari da, ordea. Armadako hainbat goi kargudunek eskatu diote Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuri eman dezala «lehorreko ofentsiba hasteko agindua», argudiatuta soldaduak «prest» daudela eta ezin dutela «betirako itxaron». Haien arabera, ezinbestekoa da hurrengo erasoaldi hori «ahalik eta lasterren» abian jartzea, «talde terroristaren [Hamas] azpiegitura suntsitzeko, eta taldea bera erabat ezabatzeko».

Ikusteko dago Netanyahuk agindu hori noiz emango duen, baita ofentsiba horrek izango lituzkeen ondorioak ere. Bada, nahiz eta nazioarteko eta batez ere mendebaldeko estatu indartsuenek «babesa eta elkartasuna» adierazi dizkioten Israeli hasieratik, gero eta kritika gehiago jasotzen ari dira Gazan ezarritako setioarengatik eta milaka zibil hiltzeagatik.

Horren erakusgarri da, adibidez, AEBek, Kanadak, Frantziak, Alemaniak, Italiak eta Erresuma Batuak atzo sinatutako adierazpen bateratua. Israelek defendatzeko «eskubide osoa» duela aldarrikatu arren, zehaztu dute Israelek nazioarteko zuzenbidea errespetatu behar duela, baita zibilak babestu ere. Hain justu, Nazioarteko Zigor Auzitegiak gaur iragarri du Israelen okupazioaren ondorioen eta urraketen gainean eztabaidatu eta erabakiko duela datorren urteko otsailaren 19tik aurrera.

Ekialdeko mugan

Nazioarteak adi begiratzen dio Gazari, baina ez da komeni Israelgo ipar-ekialdeko muga bistatik galtzea. Izan ere, Hezbollah miliziaren eta Israelgo armadaren arteko borrokaldiek ez dute etenik izan, eta are, azken egunotan areagotu egin dira. Hain justu, milizianoek jakinarazi dute talde armatuko bi kide hil direla gaur, Israelen aire erasoetan.

«Libanoko Gobernuak ez du gerrarik nahi. Herrialdea gatazkan sartzen bada, eta espero Jainkoak halakorik nahi ez izatea, borrokatu egingo gara», esan du Informazio ministro Ziad Makarik. Parlamentuko presidente Nabih Berrik, ordea, esan du Libanok «eskubidea» duela «Israelen erasoen» aurka defendatzeko.


Summary: Kazetaritza Euskaraz diploma sortu dute EEPk eta zenbait unibertsitatek elkarlanean. Euskal Herriko Unibertsitateak, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitateak eta Bordele-Akitania Kazetaritza Institutuak sinatu dute hitzarmena. Baionan.

Euskararen Erakunde Publikoak, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitateak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta Bordeleko Unibertsitatearen barruko Bordele-Akitania Kazetaritza Institutuak lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur Baionan, Kazetaritza Euskaraz unibertsitate diploma sortzeko. Joan den hilean abiatu zen formakuntza, eta 11 kazetari euskaldunek osatuko dute lehen promozioa.

Unibertsitate bakoitzak txandaka eskainiko duen bi urteko trebakuntza profesionalak aukera emanen die ikasleei diploma bat eskuratzeko. «Formakuntza zikloak hiru eremutan gaitasun hartze bat segurtatuko die ikasle-aprendizei: euskara, kazetari lanbidea eta lurraldearen ezagutza», azaldu dute diplomaren sustatzaileek ohar batean.

Hitzarmena sinatu dutenen esanetan, «gaur egun, euskararen presentzia garatzen ari da hedabideetan, euskarazko hedabideak garatzen ari direlako, baita gehienbat frantsesez jarduten duten hedabideetan euskarari ematen zaion lekuari esker ere. Hala ere, hedabideetan euskararen presentzia eta erabilpena garatzeko politikek eta gogoak topo egiten dute euskaldun profesionalak kontratatzeko zailtasunekin».

Sinatzaileek gaineratu dute Kazetaritza Euskaraz diploma «prozesu luze baten emaitza» dela, eta 2019an hasi zela prozesu hori, Euskararen Erakunde Publikoak abian jarri zuenean lurraldeko komunikabideak biltzen dituen lantalde bat. Lantalde horrek datozen urteetarako kazetari euskaldunen behar handia identifikatu zuen, eta horren segida da gaur aurkeztutako formakuntza.


Summary: Manifestazio nazionalera deitu dute Bilbon, Palestinari elkartasuna adierazteko. Herri mugimenduko eragile andanak larunbatean mobilizatzeko deia egin du. Palestinarren «erresistentziarako eskubidea» aldarrikatu dute, eta Israelen «genozidioa» salatu.

Euskal Herriko hainbat eragilek manifestazio nazionala antolatu dute larunbat honetarako, Bilbon, «Palestinari elkartasuna adierazteko, sionisten genozidioa salatzeko eta herri palestinarraren erresistentzia eskubidea» aldarrikatzeko. 18:00etan abiatuko da mobilizazioa, Jesusen Bihotza plazatik.

Deitzaileek salatu dute Israel Gazan etengabeko bonbardaketak egiten ari dela palestinarren aurka, eta blokeo «krudela» ezarria diela. «5.000 palestinar baino gehiago erail dituzte, horien herenak umeak. Azpiegitura zibilak bonbardaketen jopuntu dira, eta, gainera, ur, argi eta janari hornidurak eten dizkie estatu sionistak», adierazi dute. «Eta larriena da Mendebaldea genozidio eta gerra krimen hau guztia gidatzen eta babesten ari dela berriro ere».

Ikusi gehiago: Elkartasun oldeak gainezka egin du Donostian

Horrez gain, ohartarazi dute Israelen erasoa ez dela Gazara mugatua, eta «israeldar kolonoen eta okupazio indarren biolentzia» Zisjordaniaren aurkakoa ere badela. Deitzaileek nabarmendu dute egunean laurehun palestinar baino gehiago atxilotzen dituztela lurralde horretan, 70etik gora palestinar erail dituztela, eta sua eman dietela palestinarren baliabide materialei eta lurrei.

Azken asteetako gertakizunak eta «Gazako genozidioa» salatzeaz gain, hamar puntuko manifestu bat aurkeztu dute. Lehenik eta behin, perspektiba historikoa eman nahi izan diote gaur egungo koiunturari: «75 urte luzez Palestinan estatu sionistaren eskutik etorri diren kolonialismoa, apartheida eta garbiketa etnikoa eta Gazaren aurka 15 urte baino gehiago iraun duen blokeoa» aipatu dituzte. Alde horretatik, Palestinarekiko elkartasuna kriminalizatzeak eta toki publikoetan Palestinako bandera erakusten ez uzteak erakusten du «kontakizun hegemonikoa okerra» dela, deitzaileen aburuz. «Ez da 'Hamasen aurkako guda' bat, herri baten genozidioa eta harekiko elkartasun keinuen aurkako jazarpena eta errepresioa baizik».

Israel zilegi egiten duten Mendebaldeko gobernuen, enpresen eta alderdi politikoen «konplizitatea eta kolaborazioa» ere salatu dituzte manifestazioaren antolatzaileek. «Horrez gain, seinalatu behar ditugu bakearen izenean alde bietatik biolentzia etetera dei egiten duten diskurtsoak eta zapaltzaile eta zapalduak parekatzen dituztenak. Horrek palestinar erresistentzia kriminalizatu besterik ez du egiten, eta Israel zilegi egin».

«Erresistentziarako eskubidea»

Deitzaileek erran dute urterik «odoltsuenetakoa» izan dela 2023a Palestinarentzat. Jeninen, Nablusen eta Jerusalemen jasan dituzten inbasio militarrak aipatu dituzte, maiatzean Gazan izandako erasoa, eta lurralde okupatuetan kolono israeldarrek gizarte zibilaren aurka baliaturiko «biolentzia basatia»; eta deitoratu dute horiek guztiek prentsako tituluetan leku handirik ez izatea. «Israelgoa historiako gobernurik faxistenetakoa da. Jakina da bere ultraeskuindar ministro sionista batzuek Palestinaren kolonizazio totala eta palestinarren kanporaketa dutela helburu».

Hala, azpimarratu dute palestinar herriak okupatzailearen aurkako «erresistentziarako eskubidea» daukala, «honek har ditzakeen forma eta adierazpen guztietan». Deitzaileen hitzetan, herri baten autodefentsarako erresistentzia ezin da parekatu entitate militar kolonial inperialista batenarekin. «Estatu genozidari boikota, desinbertsioak eta zigorrak ezartzeko garaia da. Ezin ditugu normaltzat jo gure kaleetan gero eta presenteago dauden adierazpen sionistak, ezta sionismoarekin harreman ekonomiko, politiko eta instituzionalak izatea ere».

Mobilizazioaren antolatzaileek diote irtenbidea Israelgo estatu sionista desagerpenarekin lotuta dagoela, deskolonizazio prozesu batekin; «ibaitik itsasora arteko Palestina aske baten eraikuntzari, errefuxiatutako eta erbesteratutako palestinarren itzulerari, eta palestinar preso politiko guztien askatasunari» bide eman beharko diela deritzote. Elkartasuna adierazi diote Palestinako herriari, eta «errespetua eta miresmena» adierazi diete palestinarrei, beren lurraldean eusteko adierazi duten «borondateagatik eta duintasunagatik».

Beste protesta bat Baionan

Egun bereko, beste manifestazio batera deitu dute Baionan. 17:00etan eginen da, tren geltokitik abiatuta. «Nazio Batuen Erakundeak Israelgo estatuaren gerra krimenak hainbat aldiz kondenatu baditu ere, gobernuak geroz eta indar handiagoarekin jokatu du azken urteetan. Palestinako herria apartheidetik genozidio batera pasatzen ikusi dugu. Gaza aire zabaleko presondegi bat da, eta laster hilerri erraldoi bilakatuko da», adierazi dute deitzaileek agiri batean.

Salatu dute Frantziako Gobernuak Palestinarekiko elkartasun oro debekatzen duela. «Errealitatea desitxuratzeaz gain, terrorismo hitza baliatuz, palestinarren eskubideen aldeko borroka eta antisemitismoa nahitara nahasten dituzte, errepresioa zilegi egiteko. Edozein erresistentzia mugimendu terrorismotzat kalifikatu, eta, hala, estatu arrazismo estrukturala indartzen dute. Funtsean, beste urrats bat autoritarismoaren bidean, aho bakarrez hedabide guziek zabaldurik». Adierazi dute palestinarren «erresistentzia mugagabearekin» bat egiten eta mobilizatzen segituko dutela.


Summary: Zazpi batzordetako buruzagitzetatik hiru Geroa Baik lortuko ditu, eta bat EH Bilduk. Gainerako batzordeak PSNren eskuetan geratuko dira. UPNk adierazi du batzordeetako lehendakaritzak kentzeko arrazoiak «gezurra» direla, eta prest da auzitara jotzeko.

Goizean, Parlamentuko Mahaiko eta Eledunen Batzordeko bilkuran, bide eman zaio UPNri zazpi batzordetako buruzagitzak kentzeko eskaerari. PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak aurkeztu zuten idatzia, iragan astean, eta batzorde bakoitza elkartu ahala kenduko zaizkio lehendakaritzak UPNri.

Zazpitik hiru Geroa Bairen eskuetan geratuko dira: Industria, Osasuna eta Landa Garapena. Gainera, Ekonomia eta Ogasunean, EH Bilduk ordezkari bat gehiago izango du batzordeko mahaian, eta UPNk gehiengoa galduko du —Geroa Baiko Isabel Aranburuk jarraituko du batzordeko buru—. Azkenik, EH Bilduk izango du Pirinioetako Mahaiaren buruzagitza –batzorde hori ez da ohikoa–.

PSNren eskuetan geratuko dira besteak: Gizarte Eskubideak, Foru Erregimena, Hezkuntza eta Barne eta Funtzio Publikoko batzordeak–. Ziurrenik PSNk hartuko du horien gidaritza, eta, hala, alderdi horrek izango ditu hemezortzi batzordeetatik 11.

Ikusi gehiago: UPNri parlamentuko batzorde buruzagitza batzuk kenduko dizkiote

Batzordeetako lehendakarien zeregin nagusia izaten da horietan egiten diren eztabaidak zuzentzea. Irailean, baina, UPNren esku zeuden batzordeetako lehendakaritzek erabaki arbitrarioak hartu zituzten; kasurako, Nafarroako Gobernuko kontseilariei bigarren txandan azalpenak emateko aukera kendu zieten batzorde horietan egindako agerraldietan.

Eskaerari bide eman ostean, PSNko Ramon Alzorrizek salatu du UPNko batzordeburuek ez dutela bete Parlamentuko Araudia eta batzordeak «politikoki erabili» dituztela. «Parlamentuen askatasuna murriztu nahi izan dute, eta kontseilariei hitza kendu diete, ez baitzieten utzi parlamentariek egindako galderei erantzuten».

Alzorrizen azalpen horrekin oso haserre agertu da UPNko Javier Esparza; are, «gezurra» dela esan du. Auzitara jotzeko prest azaldu da. «Baztertu nahi gaituzte: enbarazu egiten diegu».

EH Bilduko Laura Aznalen arabera, irailean batzordeak osatu zirenean aukera politikoa galdu zen. Orduan ez ziren gauza izan gobernuko bazkideekin ados jartzeko. «Guk hitz egin, negoziatu eta hitzartu egiten dugu instituzioetan gehiengo aurrerakoiak egon daitezen», nabarmendu du.

Geroa Baiko Pablo Azkonaren hitzetan, garrantzitsua da okerra konpontzea. Zurekin Nafarroako Carlos Guzmanen arabera, UPNko batzordeburuek oker erabili dute araudia: «Hori iraultzeko modurik hoberena da idatzi hau aurkeztea, batzordeetako buruzagitzak aldatzea eta araudia egoki interpretatuko duten pertsonak jartzea horietan».


Summary: EITBren aurrekontua %6 handituko da datorren urtean. Irrati-telebista publikoaren aurrekontua 211,9 milioi eurokoa izango da 2024. urtean.

Gaur arratsaldean, EITBko administrazio kontseiluan bozkatu dute talde publikoaren datorren urterako aurrekontua. Onartu egin dute, aldeko hamahiru boto eta kontrako lau bilduta —hiru kontseilari falta ziren bilkuran—. Gaurko bozketan kontra bozkatu du EH Bilduk. Kontuan izan behar da bozketa horrek ez duela betorik ezartzen; iaz, EH Bilduk, ELAk eta PPk kontra bozkatu zuten, eta diru sailak ez zuen bi hereneko gehiengoa lortu, baina, hala ere, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko aurrekontuan sartu zen.

Ohiko prozedurari jarraituz, gaur onartu den aurrekontu zirriborroa Eusko Jaurlaritzak onartuko du bihar ofizialki. Okerrik ezean, EITBk 211,89 milioi euroko aurrekontua izango du 2024rako. Hau da, aurten baino 13,1 milioi euro gehiagokoa. Igoera are handiagoa izan zen 2022tik 2023ra: 21,4 milioi euro handitu zen.

Aurtengo aurrekontuaren 105,9 milioi euro funtzionamendu gastuei aurre egiteko izan dira —77,2 milioi euro langile gastuetarako dira—. EITBk 1.090 laguneko langile taldea du: %61 ETBkoak dira, %28 irratietakoak, %5 EITB Net-ekoak; eta %7 EITB taldekoak.


Summary: Emakumeak sexualki esplotatzea egotzita, bi pertsona atxilotu ditu Espainiako Poliziak Gasteizen. Atxilotuak sexua eskaintzen zen webgunearen eta etxearen arduradunak ziren.

Espainiako Poliziak gizon bat eta emakume bat atxilotu ditu Gasteizen, emakumeak sexualki esplotatzea leporatuta; epaileak, halere, aske utzi ditu, epaiketaren zain. Ikerketa joan den uztailean abiatu zen: sexua eskaintzen zuen emakume batek gizonezko bezero bati kontatu zion negozioaren jabeek sexualki esplotatzen zutela, eta gizonak Arabako Atzerritarren eta Mugen Brigadan salatu zuen kasua.

Atxilotuak 68 urteko gizon bat eta 47 urteko emakume bat dira: sexua eskaintzen zuen webgunearen arduradunak dira ustez, eta etxearen jabeak. Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzaren arabera, emakumeak prostituitzera behartzen zituzten, haien «zaurgarritasunaz» baliatuta, «ia andre guztiak» atzerritarrak baitziren, paperik eta baliabide ekonomikorik gabeak.

Hala, haien jarduna erabat kontrolatzen zuten, polizien arabera: emakumeek bildutako diru guztia proxenetek jasotzen zuten eta, eguna bukatzean, aurrez hitzartutako ehunekoa jasotzen zuten emakumeek; 11:00etatik gauerdira bitarte lan egitera behartzen zituzten, atseden egunik gabe, eta etxeko gelak astetik astera alokatzen zizkieten; sakelakoak ere ezin zituzten ia erabili, deiak eta mezuak kontrolatuak baitzituzten.


Globalizazioaren irabazleak

Summary: Globalizazioaren irabazleak. EU Tax Observatoryk salatu du ogasunei izkin egiteko aukerak zabaldu zaizkiela multinazionalei eta aberatsenei, eta haien gaineko zergak handitzeko eskatu die agintariei

Globalizazioaren bertuteei eta kalteei buruzko eztabaida luzea bezain mamitsua da, eta askotariko ondorioak eragin ditzake. Baina bada zalantzan jartzerik ez dagoen faktore bat: jokalekua mundu osora zabaltzeak aberatsak aberatsago egin ditu. Eta, horrekin lotuta, inor gutxi harrituko duen beste aurkikuntza bati erreparatu dio EU Tax Observatory erakundeak: aberatsek aukera handiagoa dute orain ogasunei izkin egiteko.

«Globalizazioak zerga iheserako aukera berriak zabaldu dizkie multinazionalei eta aberatsei», nabarmendu du Joseph Stiglitz Ekonomia irakasleak, atzo kaleratutako Global Tax Evasion txostenaren hitzaurrean. Arazo handia da kutxa publikoentzat, baina baita gizarte osoarentzat ere. «Herritarrek [...] ikusten badute aberatsek eta enpresa handiek ez dutela beren zatia ordaintzen, zerga sistema arbuiatuko dute. Zergatik eman behar dute kostata irabazitako dirua aberatsek ez badute gauza bera egiten? Demokraziaren funtzionamendu egokiari kalte egiten dio zerga ordainketan dagoen aldeak: desberdintasun sozialak handitzen ditu, instituzioekiko konfiantza ahuldu, eta kontratu soziala higatu».

EU Tax Observatoryren txostenaren koordinatzaileetako batek, Gabriel Zucman ekonomista frantziarrak, The Good, The Bad and The Ugly Sergio Leoneren spaghetti western ezagunaren izenburuaren bitartez laburtu ditu ondorio nagusiak:

Zerga paradisuak

Zucmanen arabera, zerga paradisuetan gertatutakoa da azken urteetako berri ona, The Good deitu duena. Aberatsek zerga paradisuetan ezkutatutako dirua bi heren gutxitu da azken hamar urteetan. 2013an, munduaren BPGaren %10 zegoen zerga paradisuetan, eta horren %80k ez zuten zergarik ordaintzen; gaur egun, berriz, %10 inguruk jarraitzen du paradisuetan, baina %25ek ez dute zergarik pagatzen.

Nola gertatu da aldaketa? 2017az geroztik, bankuak behartuta daude beren kontuetan dauden mugimenduei buruzko informazioa automatikoki ematera kontuaren jabearen herrialdeko ogasunari. Erabaki politiko bat izan zela nabarmendu du Zucmanek, eta, hortaz, erakusten duela borondate politikoa egonez gero zerga ihesa ez dela saihetsezina. Hori bai, txostenak onartu du kontuei buruzko gardentasunak handitu egin duela aberastasunak higiezinen bitartez ezkutatzeko joera.

Multinazionalen jokaera Berri txarren artea —Zucmanen The Bad edo gaiztoa—, lehenengoa da multinazionalek ahaleginak handitu dituztela dagozkien baino zerga gutxiago ordaintzeko. 2022an, bilioi bat dolarren mozkinak (950.000 milioi euro) desbideratu zituzten zerga paradisuetara. Hau da, beren irabazien %35 ez zituztela aitortu enpresaren egoitzaren herrialdean edo irabazi hori egin zen herrialdean. Horrek berekin dakar ogasunek batez beste zerga horren %10 galtzea.

Praktika horietan bereziki iaioak dira AEBetako multinazionalak —irabazien %40 desbideratzen dituzte—, baina Europako ogasun batzuk dira kaltetuenak, beren auzoen mesedetan. Izan ere, zerga paradisuen artean, Karibeko uharte txikiak ez ezik, Europako hainbat herrialde ere sartu ditu EU Tax Observatoryk, dela finantza gune direlako (Suitza), dela multinazionalak erakartzeko tresna bereziak dituztelako (Irlanda, Herbehereak eta Luxenburgo).

Horrela, Irlandako Errepublikak biztanleko 4.500 euro biltzen ditu sozietate zergaren bitartez, Alemaniak eta Frantziak halako bost: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek, berriz, biztanleko 600 euro eskas.

Alemaniak, esaterako, sozietate zergaren %26,2 galtzen du irabazien desbideraketaren ondorioz; Espainiak, %15,6, eta Frantziak,%14,4; galeraren %80tik gora EBko herrialdeetara doa. Kontrako egoeran daude Herbehereak (180.000 milioiren irabaziak), Irlanda (145.000 milioi) eta Suitza (83.000 milioi).

Gutxieneko sozietate zerga

2021ean, 140 herrialdek hitzartu zuten enpresa handien irabaziei gutxienez %15eko tasa bat ezarriko zietela. Baina berri ona izan behar zuena itsustu egin dute gobernuek, sistema salbuespenez eta zirrikituz bete dutelako. Ondorioz, sozietate zergaren bilketa %8 handitu beharrean, soilik %3 handituko du. Horregatik dio Zucmanek neurri hori The Ugly dela.

Milioidunen zergak EU Tax Observatoryren arabera, munduko aberatsenek oso zerga txikiak ordaintzen dituzte. AEBetan, beren aberastasunaren %0,5 inguru da, eta Frantzian, berriz, %0. Urteko irabazien arabera neurtuta ere, gutxi ordaintzen dute. Frantzian bertan, %10 txiroenek beren diru sarreren %45 inguru ordaintzen dituzte zergetan (BEZa, errenta, erregaien gaineko zerga...); mila milioidunek, berriz, %30 baino gutxiago.

Nola da posible? Nagusiki, aberatsenek errazago dutelako legezko trikimailuak erabiltzea ahalik eta zerga gutxien ordaintzeko tresnetara bideratzeko beren irabaziak eta ondasunak. Espresuki sortutako enpresetara eta higiezinetara, adibidez.

Proposamenak EU Tax Observatoryk bi proposamen nagusi egin ditu zerga bilketa bidezkoagoa egiteko. Batetik, enpresei gutxienez %25eko sozietate zerga jartzea eta faktura hori txikitzeko ihesbideak ixtea. Bestetik, munduko aberatsenei beren aberastasunaren %2 adinako zerga berezi bat ezartzea. 2.756 aberatsenei soilik jarriz gero, haiek ordaindutakoa 40.000 milioi eurotik 200.000 milioira handituko litzateke.

Zucmanen taldeak onartu du hobe dela neurri horiek modu globalean ezartzea, baina uste du herrialde batek edo multzo batek bere kasara urratsak egiteak nazioarteko lankidetza bizkortuko lukeela.


Summary: Abian da homosexualen hilketak egotzitako gizonaren aurkako lehen epaiketa. 9 eta 18 urte arteko zigor eskaerak egin dituzte akusatuarentzat, gizon bat hiltzen saiatzeagatik. Gizona «zorabiatzen» saiatu zela onartu du, baina ez zuela «hil nahi»

Hainbat gizon homosexual eta bisexual hiltzea egotzita, gizon bat atxilotu zuten iazko maiatzean eta haren aurkako lehen epaiketa hasi dute gaur Bizkaiko Probintzia Auzitegian. Hain zuzen, gizon bat hiltzen saiatzeagatik ari dira epaitzen; gainontzeko heriotzen epaiketek ez dute datarik. Fiskaltzak bederatzi urteko kartzela zigorra eskatu du akusatuarentzat; Gehitu Euskal Herriko lesbiana, gay, bisexual, trans eta intersexualen elkarteak, berriz, ia hamazortzi urtekoa. Bihar jarraituko dute epaiketa eta, ezustekorik ezean, etzi arte luzatuko da.

2021eko abenduan jazotako gertaera batengatik ari dira epaitzen akusatua. Hark bere abokatuaren galderei bakarrik erantzun die gaurko saioan. Adierazi duenez, gizonezkoen artean zitak edukitzeko Wapo aplikazioaren bidez ezagutu zuen beste gizona. Akusatua gizonaren etxera joan zen, eta lapurtzeko asmoz, eraso egin zion. Momentu horretan, biktima garrasika hasi zen laguntza eske, akusatuak bera hiltzen saiatu zela oihukatuz. Erasotzaileak alde egin nahi izan zuen, baina, etxetik atera zenean, oinutsik eta sakelakorik gabe zihoala ikusi, eta bueltatu behar izan zen. Biktima garrasika ari zen, eta akusatuak kolpe bat eman zion etxean zegoen figura batekin. Etxetik alde egin zuenean, pasaportea ahaztu zuela ikusita, salaketa jarri zuen Bilboko komisaria batean.

Epaituak onartu du beste gizona «durduzatzen» saiatu zela, lapurtzeko xedez, baina ez zuela «hil nahi». Aurretik, abokatuak gogoratu du akusatuak aurrekariak dituela «iruzurragatik». Akusatuaren arabera, noizbait azaldu diote «besoarekin lepotik helduta nola zorabiatu pertsona bat». Biktimarekin zegoenean, «bulkada bat» izan zuen, eta hura zorabiatzen saiatu zen. «Zer egiten ari nintzen ikusi nuenean, gelditu eta ihes egin nahi izan nuen», zehaztu du. Momentu horretan, alde egin zuen, pasaportea bertan utzita. Bost hilabete geroago, akusatuak bere izen-abizenak eta argazkia ikusi zituen sareetan: hainbat gizonen heriotza leporatu zizkioten. Hori dela eta, maiatzaren 5ean, Irungo komisarian aurkeztu zuen bere burua. «Ez nion inori ezer zor, zergatik ezkutatuko nintzen?» Gaurko saioan, hala ere, ez dituzte epaitu beste kasu horiek.

Biktimak ere deklaratu du, ateak itxita. Era berean, haren bi bizilagunak deklaratu dute, eta lau ertzainak. Bizilagun batek azaldu duenez, «laguntza eske» ari zen norbaiten oihuak entzun zituen, eta bizilaguna odoletan ikusi zuen. Beste bizilagunak, berriz, osasun zentrora lagundu zuen biktima, eta hortik ospitalera. Ertzainei dagokienez, batek onartu du biktimak zauria zuela buruan, eta hainbat marka lepoan.

Sexu diskriminazioa

Gehituk herri akusazio gisa aurkeztea erabaki du aurtengo uztailean. Gaur goizeko saioa amaitu ostean, Saul Castro abokatuak berretsi du epaiketa aurretik esan izan dutena: «Proba nahikoak daude gertakari horiengatik epai bat ezartzeko». Zehazki, 17 urte, 11 hilabete eta 29 eguneko kartzela zigorra eskatu dute, hilketa saiakera ez ezik, lesio delituak ere egotzita. Are, eskatu dute larrigarritzat hartzea sexu diskriminazioa: «Biktima bat aukeratzen zuenean, motibazio diskriminatzailea zegoen».

Hilketa saiakera egotzita epaitzen ari badira ere, akusatua antzeko beste kasu batzuekin ere lotzen dute: 2021eko irailetik urrira bitartean, hainbat gizon hilda aurkitu zituzten Bilboko Alde Zaharrean. Hasieran, guztiak «era naturalean» hil zirela pentsatu zuten. Gainera, guztiek erabili zuten gizonezkoen artean zitak edukitzeko Wapo aplikazioa eta, hil ondorengo egunetan, dirua desagertu zen gizon horien kontu korronteetatik.


Summary: Bigarren alarma egoerako isunak itzuliko ditu Nafarroako Gobernuak. 2020ko urriaren 20tik 2021eko maiatzaren 9ra indarrean egon zen alarma egoeran 330 zigor espediente ireki ziren, eta, orduko dekretua inkonstituzionaltzat jo ostean, 37.000 euro itzuliko zaizkie 117 herritarri

Auzitegi Konstituzionalak konstituzioaren aurkakotzat jo zituen 2020ko urriaren 25eko Espainiako Errege Dekretuaren hainbat artikulu eta atal. Dekretu hark ahalmena ematen zien erkidegoei bigarren alarma egoera ezartzeko, eta Nafarroako Gobernuak lurraldean alarma egoera ezarri zuen urte hartako urriaren 20tik 2021eko maiatzaren 9ra.

Epaiak esandakoa bete, eta epe horretan ezarritako zigor espedienteak atzera bota ditu orain Nafarroako Gobernuak. Agindua irailaren 27an izenpetu zuen Salvador Diaz Barne zuzendariak, eta gaur kaleratu da Nafarroako Aldizkari Ofizialean.

213 espediente ezeztatuta

Bigarren alarma egoeran ezarritako zigor espedienteak bertan behera geratu dira. Orotara, 330 herritar zigortu zituzten. Horietatik, bi heren inguru oraindik ere irekitako espedienteak ziren. Hartara, ezeztatuta geratu dira 213 isun horiek.

Gainerako 117 herritarrek nahiago izan zuten isuna aurretiaz ordaindu, prozedura azkarraren bidez zenbatekoaren erdia pagatzen delako. Orain, horiei 37.000 euro itzuliko zaizkie. Aldizkari ofizialean datorrenez, isunak 100 eta 800 euro artekoak dira. Isun gehienak 300, 400 eta 500 eurokoak dira.


Summary: «Hobeto bizitzeko» gobernu akordioa egin dute PSOEk eta Sumarrek. Besteak beste, asteko lanaldia 2025erako 37,5 ordura murriztea adostu dute. Hurrengo legegintzaldian «guztientzako enplegua» izango dute lehentasun.

Hainbat astez negoziatzen aritu ondoren, PSOEk eta Sumarrek koalizio gobernu bat osatzeko akordioa itxi zuten atzo, azken orduan, eta Yolanda Diaz Sumarreko lider eta Espainiako Gobernuko jarduneko bigarren presidenteordeak gaur nabarmendu du «hobeto bizitzeko» ituna dela bi indar politikoek sinatutakoa, hori aurkezteko Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko jarduneko presidente eta PSOEko idazkari nagusiarekin Madrilen egindako agerraldian. Sanchezek esan duenez, «egonkortasuna, elkarbizitza, eta aurrerabidea» helburu duten 230 neurri jasotzen ditu akordioak, eta berritasun handiena da adostu dutela asteko lanaldia 37,5 ordura murriztea 2025erako, lansarian murrizketarik egin gabe; hau da, asteko bost egunetan zazpi ordu eta erdiko lanaldia edukitzea. Horrekin nolabait lotuta, datorren legegintzaldian «guztientzako enplegua» lortzea izango dutela lehentasun, Sanchezen arabera.

«Bizitzeko denbora irabaziko dugu», azpimarratu du Diazek. Akordioak dioenez, «progresiboki» egin nahi dituzte aldaketak lanaldia murrizterakoan. 2024an 38,5 ordura gutxitu nahi dute, eta 2025ean 37,5era. Legez egitea da haien asmoa; hori bai, behin helburu horiek lortuta, eta «murrizketetan aurrerapausoak ematen jarraitzeko», negoziazio mahai bat osatuko lukete eragile sozialekin. Espainiako Estatuko bi sindikatu nagusiek, CCOOk eta UGT, pozik hartu dute ituna, baina asteko lanaldia 35 ordukoa izatea nahi dute.

CEOE Espainiako Enpresaburuen Elkarteen Konfederazioak, baina, ez du ontzat jotzen lanaldia murriztea lansariak bere hartan utzita, eta PSOEk eta Sumarrek planteatutako neurria kritikatu du, gaur, ohar batean. Espainiako patronalak egotzi die bi alderdiei «solaskide sozialen bizkar» negoziatzea, eta iruditzen zaio adostutakoak enpresen jardunari «kalte» egingo diola. CEOEk proposatu du lanaldiak sektorez sektore eta enpresaz enpresa erregulatzea, «kasu bakoitza aztertuz». Azken lan erreforma, iaz onartutakoa, negoziatu zuenetako bat izan zen Diaz lan ministro gisa, eta gaur nabarmendu du «eskubide laboralen bigarren olde bat» datorrela itunean jasotakoari esker.

Kutsu sozialeko eta aurrerazaleko beste neurri batzuk ere proposatu dituzte: Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren Legearen helburuak berrikustea; mozal legea baliogabetzea; eta, besteak beste, zerga erreforman aurrera egitea. Azken hori hizpide hartuta, akordioan jaso dute, sozietate zergari dagokionez, esaterako, enpresa handien kontabilitate emaitzan gutxienez %15 zergak ordaintzera bideratuko dela ziurtatzea. Gutxiago ordaintzeko «ingeniaritza fiskala» baliatzea leporatu die Sumarreko liderrak, gaur, enpresa handiei, eta azaldu du 10.000 milioi euro bilduko dituela estatuak planteamendu horrekin.

Akordioa Diazek esplikatu du, eta azken hiru urteetan PSOEren eta Podemosen arteko koalizio gobernuak egindakoa goratu du Sanchezek agerraldian —bi liderren arteko harreman ona agerian geratu da, beste behin—. COVID-19ak ekarritako pandemia eta Ukrainako gerrak eragindako astinaldi politikoa mahaigaineratuta, nabarmendu du tokatu zaiela «nabigatzea» gogora daitekeen «nazioarteko abagune okerrenetako batean». Eta berriro presidente izendatua izateko behar besteko babesik ez duen arren —inbestidurarako epemuga azaroaren 27a da—, esan du «guztiz itxaropentsu» dagoela. Ez da ezustekorik espero, baina PSOEk eta Sumarrek itunari buruzko barne kontsulta bat egingo dute beren militanteekin.

PPko presidente Alberto Nuñez Feijoorentzat, «paper errea» da PSOEren eta Sumarren arteko akordioa. Eskuineko alderdi horrek, bestetik, Sanchezen inbestidurarako data ezar dezala eskatu dio, gaur, Kongresuko presidente Francina Armengoli, ohar baten bidez.

Blokeo eskaera<br />Errepublikaren Aldeko Kontseiluaren oinarriek eskatu diete Kataluniako alderdi independentistei blokeatu dezatela Sanchezen inbestidura. Barne kontsulta bat egin dute horri buruz, eta hori nahi dute bazkideen %75ek; hori bai, parte hartzea oso txikia izan da, %4,4koa, eta emaitza, gainera, ez da loteslea. Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidente ohia du buru erakundeak, baina ez JxC Junts Per Catalunya Puigdemont lider duen alderdia, ez ERC Esquerra Republicanak ez dute erakutsi asmorik emaitza edozein zela ere negoziazio mahaitik altxatzeko.

NEURRI NAGUSIAK

Enplegua -Asteko lanaldia murriztea, lansarian murrizketarik egin gabe: 2024rako 38,5 ordura, eta 2025erako 37,5 ordura. -SMI lanbide arteko gutxieneko soldata igotzea. Pentsioak -Pentsioak KPIaren arabera eguneratzea. Etxebizitza -Etxebizitza publikoaren parkea handitzea, molde horretakoak parke guztiaren %20 izan daitezen. -Prezioei eustea, kontuan hartuta bai zerga pizgarriak, ba alokairuak erregulatzeko mekanismoak. Osasuna -Itxaron zerrendak bukatzea osasungintza publikoan.Gehienezko epeak: 120 egun ebakuntza baterako; 60 egun kanpo kontsultetarako; 30 egun proba osagarrietarako. Ingurumena -Argindarraren bonu soziala baliatzen duten etxebizitza kopurua orain halako bi izatea. Giza eskubideak -Amatasun eta aitatasun baimenak hogei astera arte luzatu ahal izatea. Garraioa -Espainiako Estatu barruan hegaldiak gutxitzea, bidaia trenez egiteko bi ordu eta erdi baino gutxiagoko iraupena duen alternatiba bat dagoenean. Berdintasuna -Zaintza lege bat bultzatzea. -LGTBI kolektiboaren eskubideen aldeko estatu itun bat egitea. Zergak -Bankuei eta energia enpresei ezarritako zergak indartzea. -Sozietate zergari dagokionez, enpresa handien kontabilitate emaitzan gutxienez %15 zergak ordaintzera bideratuko dela ziurtatzea, hori lortzeko helburua duen zerga erreforman aurrera eginez. Administrazio publikoa -Finantzaketa autonomikorako eredu berri bat sortzea. -Gizarte laguntzak jasotzeko epea, gehienez, 30 egunekoa izatea. Kultura -Kultur eskubideen lege bat sustatzea.


Summary: Prefabrikatutako greben pilula lasaigarria.

Urriaren 24 eta 25erako, gaur eta bihar, sindikatuek grebara deitu dute Hezkuntzan eta Sektore Publikoan. Eta azaroaren 30ean Greba Feminista, eta abenduaren 19an berriz ere Sektore Publikoa. Lau greba egingo dira ikastetxean bi hilabetetan, baina ziurrenik langileon asanbladarik batere ez. Gutako bakoitzak indibidualki erabakiko du greba egin ala ez: aukeraketa indibiduala eta askea... gure artean konfliktorik egon ez dadin. Grebaren aldarrikapenak sindikatuek —subentzionatutako protestaren profesionalek— bidaltzen dizkigute, protestaren lehentasunak aldez aurretik jada egituratuta, prefabrikatuta... Hain da erraza; ez duzu ezer egin behar, guztia eginda dakarte. Egin beharreko bakarra da, menu batean bezalaxe, bata ala bestea aukeratzea, ala biak!... «Ui, niri 24koa gustatzen zait gehiago, hori egingo dut». Huelga a la carta. Hau bai askatasuna gurea, hau zortea! Ikastetxeak mintegi-buruen bilera atzeratu du eta greba egun horietan zeuden bilera edo ebaluazioak atzeratuko ditu, bidea lautuz, konfliktoa egon ez dadin, noski. Irakasleoi zuzendaritzatik galdetu digute greba egiteko asmoa dugun edo ez, eta ondoren galdetegiaren emaitzak gurasoei komunikatu zaizkie... konfliktorik egon ez dadin. Gero, greba egunean, manifara joango gara eta munizipalek bidea egingo digute, kotxeak geldiaraziz... konfliktorik egon ez dadin, badakizu. Falta den bakarra, ikastetxetik manifara taxi bat jartzea da... Hau bihurtu dira gaur egungo grebak, eta asko aldendu dira jatorrizko grebaren zentzutik, non, besteak beste, konfliktoa, desordena eta kaosa sortzea ezinbestekoa zen. Egia esateko, greba egiteko modu honek plazebo hutsaren zantzu guztiak ditu; kontzientzia txarren aurkako plazeboa. Greba a la carta, baina, hori bai, konfliktorik gabe, desordenarik gabe. Ez du inolaz ere aditzera eman nahi greba egiteko nahikoa motiborik ez dagoenik, baina benetan uste al du inork, prefabrikatutako eta subentzionatutako greba formatu honekin benetako aldaketarik lortuko denik, langileon kontzientzia txarra isilaraztea ez bada? Gainbeheran dagoen ongizate gizarte honetan, ez al dira langileon kontzientzia baretua eta aukeratzeko askatasunaren fikzioa benetan ezer aldatuko ez dela bermatzeko biderik eraginkorrena?


Summary: Ezkutuko bidaiari bat harrapatu dute Loiun, Kairotik heldutako hegazkin batean. Polizoia atxilotuta dago, eta asilo politikoa eskatzeko asmoa du.

Kairotik zetorren hegazkin baten bodegan ezkutatuta, polizoi bat iritsi zen atzo Loiuko aireportura. Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaritzak jakinarazi duenez, ez dirudi jihadismoarekin loturarik duenik. Oraindik, ordea, ez dute identifikatu ezkutuko bidaiaria.

Hegazkinak lur hartutakoan korrika irten zen hegazkinaren sototik, baina atxiki egin zuten. Atxilotuta jarraitzen du, eta, esan duenez, bere abokatuaren bidez asilo politikoa eskatzeko asmoa du.


Summary: IEAk deskarbonizatzeko urrats handiagoak eskatu ditu Lurra 2,4 gradu berotu ez dadin. Nazioarteko Energia Agentziak uste du erregai fosilen erabilerak 2030rako joko duela goia, baina ikatzaren kontsumoa soilik apalduko dela bizkor.

Planetarentzat eta bertan bizi direnentzat berri on bat eta berri txar bat eman ditu IEA Nazioarteko Energia Agentziaren urteroko txostenak.

Berri ona da, haren iragarpenen arabera, 2030erako joko duela goia Lurra berotzen ari diren erregai fosilen erabilerak.

Berri txarra, berriz, energia eta garraioa deskarbonizatzeko urratsak bizkortu ezean planeta 2,4 gradu berotuko dela XXI. mendean, eta horrek areagotu egingo dituela klima aldaketaren kalteak.

IEAren arabera, Ukrainako gerrak eta hark piztutako energia krisiak aurreratu egin du erregai fosilen aroaren amaieraren hasiera.

Energia berriztagarriak sustatzeko neurri esanguratsuak hartu dituzte energiaren hiru kontsumitzaile handienek —AEBek, Txinak eta Europako Batasunak—, eta, horren ondorioz, jada hasi da txikitzen hidrokarburoek energia horniduran duten partea.

Hainbat urtez %80 inguruan izan ondoren, 2030erako %73 izango da, haren hipotesi nagusiaren arabera. Gehiago murriztu zatekeen baldin eta Txinan, Indian eta garabidean diren beste herrialde batzuetan energia kontsumoa handitzen ariko ez balitz.

Inbertsioak erregai fosiletan

Txina da berriro gakoa. Haren hazkundea moteltzen ari da, eta IEAk uste du azpiegituren eraikuntzak ezinbestean apaldu behar duela aurrerantzean, eta, horrekin batera, energia asko eskatzen duten produktuen ekoizpena —altzairuaren eta porlanarena—.

Joera horrek berekin ekarriko du 2030erako goia jotzea petrolioaren, gasaren eta ikatzaren kontsumoak. IEAren arabera, poliki utziko zaio petrolioa eta gasa erabiltzeari; ikatza erabiltzeari, berriz, askoz bizkorrago.

Horregatik, Fatih Birol IEAko buruak berriro eskatu du erregai fosiletan egindako inbertsioak ez handitzeko, eta berriztagarrietara diru gehiago bideratzeko. «Erregai fosiletan inbertsio handiak egitea arrisku bat da geure planetarentzat, baina baita negozio batzuentzat ere, balitekeelako munduan ez behar izatea petrolio ekoizpena igotzea».

Petrolioa: goia aurki, baina jaitsiera erabaki politikoen esku

2019an, lehen aldiz, petrolio kontsumoa eguneko ehun milioi upeletik gorakoa izan zen. 2020a salbuespena izanda, hortik gora egon da orduz gero, eta, iragarpen guztien arabera, gutxika-gutxika handituko da hurrengo urteotan.

Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak (LPEE) ziurtatu berri du 2045erako 116 milioi upelera iritsiko dela, baina oso bestelako iritzia du IEAk. Haren arabera, gaur egungo joerarekin hamarkada honen erdialdera joko du goia, eta gero beheranzko bidea hartuko du, oso motel bada ere; 2050erako, egunean 97,4 milioi upel kontsumitzea espero du.

Prozesua bizkorragoa izan daiteke baldin eta gobernuek garraio sistema deskarbonizatzeko egin dituzten promesa guztiak beteko balira. Kasu horretan, 2030erako kontsumoa 92,5 milioi upelera jaitsiko litzateke, eta 54,8 milioira, berriz, 2050erako.

Jaitsiera hori ibilgailu elektrikoen hedapenaren ondorio izango da. Gasolina eta gasolioa erretzen duten autoen salmenta 2017an iritsi zen bere goiko mugara, eta kamioiena, berriz, 2019an. 2020an, auto elektrikoak matrikulatutakoen %4 izan ziren, eta aurten %18ra iritsiko dira, Txinari eta Europari esker.

Errepideetako ibilgailuek kontsumitzen dute petrolioaren %45, eta haren atzetik doa industria petrokimikoa (%15). Azken horren eskaera eta hegazkin eta itsasontzien erregaiena handitu egingo da 2050 arte, baina ez da nahikoa izango lurreko garraioan eta energia sektorean izango diren jaitsierak konpentsatzeko.

Halaber, herrialde pobreenetan kontsumoa handitu egingo da, horietan biztanle gehiago izatea eta auto gehiago erostea espero baita. Herrialde aberatsenetan, berriz, kontsumoak 2005ean jo zuen goia, eta hamarkada honen erdialdera jaitsiera bizkortu egingo da.

Gasa: urrezko garaia amaitzear

Gasaren Urrezko Garaia amaitzen ari dela nabarmendu du IEAk. Berak sortu zuen kontzeptua, 2011n, eta orduz gero urtean %2 handitu da haren kontsumoa.

Baina hazkunde horren emaria txikitzen ari da, eta 2030era arte gehienez %0,4 haztea espero du; hortik aurrera, gutxika hasiko da gasaren erabilera gutxitzen, energia berriztagarriek ziklo konbinatuko zentralen beharra gutxituko dutelako, eta bero punpak jada hasi direlako etxeetako gas galdarak ordezkatzen.

Ikatza: Txinara begira

Ikatza da erregai fosilen artean zikinena, eta, hortaz, haren kontsumoa jaistea lehentasunezkoa da. Alde horretatik, itxaropenari atea ireki dio IEAren txostenak, iragarri baitu 2030ean goia jo ondoren, bizkor murriztuko dela.

Berez, herrialde aberatsenetan 2008an hasi zen ikatz kontsumoa txikitzen, baina ez da nahikoa izan Txinan eta herrialde pobreagoetan izan duen gorakada geratzeko. Baina Txinan ere hasi da joera aldatzen: ikatza erretzen duten zentralak irekitzen ari da oraindik ere, baina gero eta erritmo motelagoan, inbertsioak bizkortu dituelako planta berriztagarrietan.

Gainera, ikatza erretzen duten zentral termikoak gero eta gehiago erabiltzen dira sistemaren hutsuneak betetzeko.

Energia berriztagarriak: hirukoiztu behar dira

2020az geroztik, %40 handitu da energia berriztagarrietan egindako inbertsioa, eta bereziki fotovoltaikoan: 1.000 milioi dolar egunero. Ingurumenari kalte txikiagoa egitea ez ezik, energia segurtasuna eta industria propio bat sortzea daude bultzada horren atzean. Baina IEAk gehiago behar dela nabarmendu du, hori baita bide bakarra «1,5 gradurako ateak irekita jarrai dezan».

Eta zer da gehiago? Energia berriztagarrien gaitasuna hirukoiztea, eraginkortasuna bikoiztea, sektore gehiagoren elektrifikazioa eta metano isurketa gutxitzea.


Summary: Herribiltzak hainbat eraikinetako Unescoren plakak kendu ditu. Salatu dute «zentzugabea» dela euskara babestua ez den bitartean Euskal Herriko ondare kultural materiala babestea.

Herribiltza mugimenduak Unescoren izendapen plakak kendu ditu hainbat eraikinetatik, eta aldarrikatu du euskara dela Euskal Herrian babestu beharreko ondare kultural garrantzitsuena. Zehazki, Ospitalepeako eliza (Zuberoa), Donibane Garaziko Jondoni Jakobe atea, Baionako katedrala eta Portugaleteko Bizkaia zubia (Bizkaia) izan dituzte jomugan. «Frantziar eta espainiar estatuetako agintariek Unescoren helburuen aurka egiten dute: euskarari eraso egiten diote, eta euskara hiltzen ari dira», salatu dute agiri batean.

Ekintzaileen hitzetan, «zentzugabea» da bi estatuek eraikin horiek munduko ondare kulturalaren zerrendan sartu izana, aldi berean «euskara desagertzeko bidean ezartzen» segitzen baitute. Euskara, gainerako hizkuntza guziak bezala, munduko ondare kulturala dela nabarmendu du Herribiltzak. «Euskara, frantsesa, gaztelera eta munduko gainerateko hizkuntza guziak maite ditugu». Azpimarratu dute Unescorentzat munduko ondare kulturala babestea funtsezkoa dela, eta salatu dute gaur egun aniztasun kulturalari eraso egiten zaiola. «Gure ustez, euskara da Euskal Herrian munduko ondare kultural garrantzitsuena», adierazi dute. «Zentzugabea da euskara babestua ez den bitartean Euskal Herriko ondare kultural materiala babestea».

«Euskal Herrian, euskara bigarren mailako hizkuntza bezala tratatua da. Ondorioz, zortzi herritarretik batek bakarrik hitz egiten du euskaraz, eta Ipar Euskal Herrian euskararen karrikako erabilpena apaltzen ari da», deitoratu dutek. Bizirik irauteko, herritarrak lehentasunez hizkuntza horretan mintzatzen diren lurralde bat behar duela aldarrikatu dute.

Euskal Herrian euskaraz bizi nahi dutenek eguneroko jarduera guziak euskaraz egiteko posibilitatea ukan dezaten, mundu osoari «Euskal Herrian lehentasunez euskaraz» aldarrikapena gauzatzeko laguntza eskatzen diote ekintzaileek, eta Euskal Herriko eragile guziei dei egin diete lehentasunez euskaraz aritu daitezen.


Summary: AETk salatu du Tafallako Udalak ez dituela onartu hizkuntza eskakizunei buruzko Arartekoaren gomendioak. Euskararen aldeko taldeak gogoratu du 137 lanpostu dituela udalak, eta lautan soilik dagoela ezarria euskarazko profila.

Administrazioan Euskaraz taldeak kexa bat aurkeztu zuen Nafarroako Arartekoaren bulegoan, Tafallako Udalaren lantaldean ezarritako hizkuntza eskakizunen kontura. Salatu zutenez, 137 postuk osatzen dute Tafallako Udalaren lantaldea, eta horietatik lautan soilik dago ezarria euskara jakiteko betebeharra: haur eskolako hiru hezitzaileen eta Euskara teknikariaren lanpostuetan, zehazki. «Gainerakoetan, euskara merezimendu gisa ere ez da aintzat hartzen», adierazi du Administrazioan Euskaraz-ek, ohar batean.

Arartekoak onartu egin zuen keza hura, eta txosten bat argitaratu zuen. Horretan, Tafallako Udalari gomendatu zion «beharrezko neurriak» hartzeko, «herritarrek administraziora euskaraz jotzeko duten eskubidea» bermatzeko.

Orain, Administrazioan Euskaraz-ek salatu du Tafallako Udalak ez duela gomendio hori onartu: «Esan du bere egoera soziolinguistikoaren arabera jada bermatua dagoela herritarrek administraziora euskaraz jotzeko duten eskubidea, Euskara teknikariak itzultzaile lanak egin ditzakeelako. Egia esan, gehiago espero genuen EH Bilduko udal batengandik».

Taldeak gaineratu du Tafalla 2017tik dagoela eremu mistoan, udalak berak hala eskatuta, baina aldaketa horrek ez duela «ekarri ia inolako ondorio praktikorik».


Summary: Sektore eolikoarentzako laguntzak 1.400 milioi euroraino bikoiztuko ditu Bruselak. Batetik, Europako Batzordeak parke eoliko berrien enkanteak sinplifikatu nahi ditu, eta estatu kideen artean irizpide bateratuak izatea bilduko du. Bestetik, energia berriztagarriak zabaltzeko prozedurak azkartu nahi ditu, eta gertutik zainduko ditu Europatik kanpoko lehiakideen merkataritza praktika desleialak.

Europako industria eolikoko hiru ekoizle handiek —Siemens Gamesa, Vestas eta Nordex— galera handiak dituzte, baina azkenik etorri zaie arnasa Bruselatik. Gaur goizean, Europako Batzordeak sektorearentzako laguntza plana aurkeztu du, Europako ekoizleen etorkizuneko erronkei «sendoago» erantzun diezaioten. Horretarako, laguntza ekonomikoa bikoizteko prest da; baina, diru laguntzez harago, proiektuak bizkorrago zabaltzeko, tramitazioak arintzeko eta kanpoko lehiakideen lehia zaintzeko neurriak prestatu ditu.

Bilkura amaituta, egitasmoaren nondik norakoak azaldu dituzte. «Sektorearen erronkei aurre egiteko gure berehalako erantzuna da laguntza plana», iragarri du Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteorde exekutibo eta Itun Berdearen arduradunak. «Bermatu behar dugu Itun Berdea arrakastatsua izatea enpresentzat eta langileentzat», gaineratu du. Kadri Simson Energia komisarioaren arabera, bide luzea geratzen da berriztagarrien hedatzean, eta sektoreari ekarpen handia egitea dagokio: «Baina posizio irmo bat izanez gero soilik egin dezake hori. Baldintzak sortu behar dira sektore eolikoa indartzeko, eta laguntza plan honek horretarako beharrezko haizea hauspotuko dio»

Siemens Gamesaren kasuan, berandu izan liteke. Azaroan bideragarritasun plana aurkeztuko du enpresak, eta orain arte zabaldutako informazioekin oso kezkatuta daude sindikatuak. Hego Euskal Herrian 2.800 laguni ematen die lana, eta duela bi aste Reuters agentziak zabaldu zuen enpresa eta bulegoak ixtea aztertzen ari zela. Hori litzateke jokalekurik okerrena, eta hilabete eskas geratzen da jakiteko Bruselako hauspoak enpresaren asmoak leuntzeko balioko ote duen.

Ikusi gehiago: Sektore eolikoa eta milaka lanpostu desagertzeko arriskuaz ohartarazi du ELAk

Enpresek nolako zailtasunak dituzten ikusirik, Europako Batzordeak atzeman dituen arazoetako bat da ekoizleak ez daudela oso babestuta inflazio handitik eta lehengaien kostu igoeratik, eta horrek finantza arazoak eragiten dizkiela. Hain zuzen ere, Asiako lehiakideak, batik bat Txinakoak, lehengaien hornitzaile dira, eta estatuaren finantza babesa dute. Horri esker, abantaila atera dezakete. Izan ere, parke eolikoen enkanteetan preziorik merkeenak lehenesten dira, eta txinatarrek baliatzen dute hori.

Martxorako gida bat

Europako Batzordea enkante horiek sinplifika daitezen saiatuko da, eta preziorik merkeenean oinarritu ez daitezen. «Helburua da prezioan oinarritzen ez diren irizpideak bultzatzea eta balio erantsi handiko industria berritzaile eta lehiakorra sostengatzea». Enkate horien diseinuak Europa osoan bateragarriak izatea ere nahi du, eta, irizpideen artean, iraunkortasuna eta segurtasun zibernetikoa aintzat hartu nahi dituzte. Herrialdeen eta industriako eragileen artean, elkarrizketak bultzatuko ditu Europako Batzordeak, enkante horien irizpideak hitzartzeko asmoz. Helburua da erreferentziazko gida bat ateratzea datorren martxoaren amaiera aldera.

Gainera, Bruselaren asmoa da, industriarekin batera, atzerriko lehiakideei mesede egiten dieten «merkataritza praktika bidegabe posibleak» zaintzea. «Hala bada, merkataritza defentsarako instrumentuak aktibatuko ditu Europako Batzordeak», ohartarazi du. Europatik kanpoko merkatuera iristea ere lagunduko die enpresei.

Finantzaketari dagokionez, Kadri Simson Energia komisarioaren arabera, Europako Inbertsio Funtsak plan bat aurkeztuko du sei hilabeteren buruan: inbertsio bankuak bermeak handituko ditu, «sektoreak baldintza hobeagoko maileguetara jo ahal izatea errazteko». Teknologia berdeen proiektuak finantzatzeko, Europako Batasunaren Berrikuntzarako Funtsa «bikoiztuko» dute, 1.400 milioi euroraino.

Baimenen azkartzea

Bruselak atzeman duen beste arazo nagusia da Europako ekoizpen ahalmena «gutxiegi» erabiltzen dela Europako Batasunean proiektu eolikoekin ziurgabetasun handia dagoelako. Industriak kalkulatzen du 80 gigawatteko potentzia ahalmena duten proiektuak ez aurrera ez atzera daudela, baimenak lortzeko tramitazio luzeen ondorioz. Bruselak baimenen prozedurak azkartzea nahi du: «Industriari eta estatu kideei mezu irmoa eman nahi diegu eolikoaren eta beste energia berriztagarrien zabaltzea berehala bizkortu dezaten».

Horretarako, Accelere-RES programa jaulkiko du, energia lege berrien ezarpena azkartu dadin. Urte amaierarako, estatu kideei laguntzeko online erreminta bat jarriko du abian, eta, apirilerako, energia berriztagarrien proiektuak azkarrago tramitatzeko gida prozedura eguneratuko du. Halaber, sektoreari ziurtasun handiagoa emateko asmoz, Europako Batasuneko herrialdeei eskatuko zaie zehaztu dezatela zeintzuk diren euren asmoak legediari eta proiektu eolikoen zabaltzeari begira.

Itsasoko proiektu eolikoak ere bizkortu nahi ditu Europako Batzordeak, «ezinbestekoa izango baita deskarbonizaziorako beharrezkoa izango den energia iturrien nahasketan». 2022ra arte, Europako Batasunean 16,3 gigawatteko potentzia ahalmeneko proiektuak zeuden ezarrita, eta 111 gigawatt ezartzeko konpromisoa hartua dute herrialdeek: «Tarte hori estaltzeko, urtean 12 gigawatt ezarri beharko lirateke; iaz instalatu ziren 1,2 gigawattekin alderatuta, hamar aldiz gehiago, alegia».

Europako Batasunean, batez beste kontsumitzen den energiaren %16 eolikoa da, eta egun askotan ia herena ere izaten da. 250 fabrika daude EBn, eta 42.000 milioi euro inguruko ekarpena egiten dio Europako barne produktu gordinari. Halaber, 300.000 enplegu kualifikatu ditu sektoreak.