Summary: Giroak ibilbide berritzailea izango du 2024an. Orekaren alde egin dute antolatzaileek: etapak, oro har, laburragoak eta leunagoak izango dira. Erlojuaren aurka 68 kilometro egingo dituzte, bi saiotan banatuta. Emakumezkoen proba ere RCS enpresak antolatuko du

Gogorra izango da datorren urteko Italiako Giroa; ez, ordea, ohi bezain malkartsua. Pizgarri baten beharra zuen lasterketak, mendiko etapa luzeetan ez baita ikuskizun handirik izan azken urteetan. Gainera, faboritoek indarrak gordetzeko hautua egin izan dute, gogortasuna azken astean egon baita metatuta. Horiek horrela, formulaz aldatu dute antolatzaileek datorren urtera begira: azken txanpa ez da horren bortitza izango, eta kontrara, hasierak ez du inor epel utziko. Erlojupekoak oso garrantzitsuak izango dira: 37 kilometroko saio bat jokatuko da lehen astean, eta 31 kilometroko beste bat etapen bigarren blokean. 200 kilometrotik gorako lau etapa jokatuko dira bakarrik. Ziklistek erasorako gogoz jardutea eta lasterketa irekiagoa izatea da antolatzaileen nahia.

Gizonezkoen Giroa RCS Sport enpresak antolatzen du 2013az geroztik, eta emakumezkoena ere antolatuko du datorren urtetik aurrera. Gaur aurkeztu dituzte bi lasterketak, Trenton egin den ekitaldian, baina soilik gizonezkoen ibilbidearen berri eman dute. Emakumezkoek oraindik ez dakite zer-nolako etapak jokatuko dituzten; badakite, ordea, irabazleak zer sari izango duen: infinituaren zeinua irudikatzen duen trofeoa.

Gizonezkoen tropela maiatzaren 4ean lotuko zaio lehiari, eta 42.900 metroko desnibel metatua gainditu beharko du, azken urteetan baino dezentez gutxiago: 52.000 metro inguru izan ziren iaz, 51.000 metro duela bi urte. Hala ere, Giroaren esentzia ez da guztiz galduko, eta lasterketa irabazi nahi duenak maldan gora ondo moldatu beharko du. Stelvio izango da mendaterik garaiena, baina ez du aparteko eraginik izango, 16. etaparen hasieran igoko baitute. Apaingarria izango da, mugarria baino gehiago. Mendaterik erabakigarrienak Prati di Tivo, Forcola di Livigno, Brocon eta Grappa izan daitezke. Guztira sei etapa bukatuko dira mendate batean. Erlojupekoek eta 6. etapako lurbideek ere ibilbidea mamituko dute.

Historian laugarrenez, Giroa Piemonte eskualdean abiatuko da. Lehen etapak Venaria Reale eta Turin lotuko ditu, eta Superga izango da igoko duten mendateetako bat. Egun horretan 75 urte beteko dira Torino futbol taldeak Supergan hegazkin istripua izan zuenetik. Ezbeharra gogoratuko du Giroak, baina omenaldiez harago, lehiatzea egokituko zaie ziklistei, etapa bihurria izango baita. Biharamunean, lehen bukaera izango dute maldan gora: Oropako santutegian egongo da helmuga. Faboritoak, beraz, hasi orduko igoko dira taula gainera. Kontuz ibili beharko dute 6. etapan, hamabi kilometro lur gainean egingo dituztelako.

Erlojupekoa jokatuko dute hurrengo egunean: 37 kilometro Foligno eta Perugia artean. Saio laua izango da oro har, baina bukaeran aldapa aurkituko dute. Bukaera are malkartsuagoa izango du hurrengo etapak, ziklistak Prati di Tivora igoko baitira. Igotzaileek lehen astean izango duten azterketa nagusia izango da.

Atseden hartu, eta beste mendate gogor bat topatuko dute 10. etaparen amaieran: Cusano Mutri. Eta trantsiziozko hiru egunen ostean, ziklistek bizikleta adarduna hartuko dute berriro, 31 kilometroko bakarkako saioa osatzeko. Laua izango da erabat, diziplina horretako espezialistentzat aukerakoa. Biharamunean, beste etapa garrantzitsu bat: Aprica, Forcola di Livigno eta Mottolino kateatuko dituzte azken kilometroetan.

Giroaren azken astea sufrikarioa izan ohi da ziklistentzat. Eskuarki, pare bat etapa bortitz jokatzen dira Dolomitetan. Haatik, azken txanpa arinagoa izango du 2024ko Giroak. 16. etapan Stelvio igoko dute, baina oso hasieran, eta ordekan kilometro asko egin ondoren, bukaeran Pinei eta Valgardena igoko dituzte jarraian. Gogorragoa izango da hurrengo etapa: bi aldiz igoko dute Brocon, aurrez beste lau mendate gainditu ondoren. 50eko hamarkadan igaro zen Giroa azkenekoz Broconetik. Grappara ere igoera bikoitza egingo dute azken-aurreko etapan. Igotzaileen arteko azken dema izango da. Maiatzaren 26an bukatuko da lasterketa, Erroman.


Louise Gluck poeta hil da, 80 urterekin

Summary: Louise Gluck poeta hil da, 80 urterekin.

Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) poeta entzutetsuenetako bat hil da: Louise Gluck. 80 urte zituen, eta 2020an berari eman zioten Literaturaren Nobel saria. Sari hori ez da lortu zuen bakarra: besteak beste, Book Critics Circle Award saria, Pulitzer saria eta AEBetako Liburuaren Sari Nagusia irabaziak zituen aurrez, Triumph of Achilles (1985), The Wild Iris (1993) eta Faithful and virtuous night (2014) poema bildumekin, hurrenez hurren.

Ez zuen poesia bakarrik idatzi; Proofs and Theories saiakera sorta ere idatzi zuen, eta hainbat sari eskuratu zituen. Ameriketako Arte eta Letren Akademiako kidea zen, eta baita Poeta Amerikarren Akademiakoa ere.

Nobel saria jasotzean, Glucken estiloa ezaugarritu duen araztasuna nabarmendu zuen epaimahaiak: «Haren poemetan, ni-ak bere ametsetatik eta ilusioetatik geratzen dena aditzen du, eta inork ezin du izan bera baino gogorragoa ni horren ilusioei aurre egiteko». Haurtzaroa eta senideekiko harremanak jorratu zituen maiz bere poemetan, eta mitoak eta motibo klasikoak ere baliatu zituen horretarako. Nobel saridunak euskarara ekartzea sustatzen duen Zaitegi bekari esker, Garazi Ugaldek Glucken Basairisa lana argitaratu zuen 2021ean, Elkar-ekin.


Batera (des)eraikitzeko

Summary: Batera (des)eraikitzeko. Euskal Herriko Neska* Gazteek antolatuta, Baterajotzea egiten ari dira asteburuan, Usurbilen. Azaroaren 30eko greba feminista orokorra izango dute ardatz nagusia

Ez dugu inolako eraso sexista, arrazista, sexu disidenteen aurkako eraso nahiz beste inolako erasorik onartuko. Hala zioen atzo Usurbilgo frontoiko (Gipuzkoa) ezkerparetak. Beste aldeko pankartak, berriz, hauxe: Autodefentsa feminista. Herrian zerbait egosten ari zen seinale. Hain zuzen, atzo hasi zen eta bihar amaituko da Euskal Herriko Neska* Gazteek antolatutako Baterajotzea, Usurbilen, Utopiak lehertzeraino lelopean. Ehunka feminista elkartzekoak dira, eta azaroaren 30eko greba feminista orokorra dute egunotako gogoetagai nagusietako bat. Lo zakuak, kanpadendak eta esterak ziren protagonistak atzo arratsaldean Usurbilgo kaleetan. Eta jendea. Ehunka feminista gazte. Baterajotzea hastear zen. Kaleek ere seinale zuten. Pankartak batean eta bestean: Gure iraultza feminista da aldarrikatzen zuen plazan jarritako batek; eta pilotaleku albokoak greba feministari egiten zion keinu: Neska* gazteok ez dugu sistema hau zainduko. Ehuntzeko eta jarraitzeko Antolaketa lanetan atzera eta aurrera zebilen Maider Barañano, Euskal Herriko Neska* Gazteak sareko kidea. Bi urtez behin egin ohi duten ekintza garrantzitsua iruditzen zaio. Batetik, Euskal Herriko taldeak saretzeko. Bestetik, aurrerantzean izango dituzten erronkak eta eginbeharrak zehazteko: «Erronka bada aurrera begira gure lan lerroak zeintzuk izango diren zehaztea, nondik egin nahi dugun pentsatzea». Gainera, Baterajotzea baliagarria dela iruditzen zaio «motibatzeko eta lanean jarraitzeko» ere. Azaroaren 30eko greba feministaren atarian antolatu dute. Barañanok azaldu duenez, Euskal Herriko Neska* Gazteak mugimendu feministaren parte dira, eta, hortaz, Baterajotzea baliatu nahi dute grebari egin diezaioketen ekarpena aztertzeko, «mugimendu feministak jarri duen erronkari» nola erantzun eztabaidatzeko. Uste dute beraiek ere eman diezaioketela grebari: «Greba hori antolatu behar da, greba hori aurrera atera behar da, eta aurrera atera behar da lantokietan, eta gure kasuan, ikastetxeetan, unibertsitateetan eta gu gauden leku horietan guztietan». Baina ez da izango landuko duten gai bakarra. Barañok esan du, adibidez, gero eta ugariagoak direla emakume gazteen eta beste kolektibo batzuen aurkako erasoak, eta, gainera, bizitzak garestitzen eta «prekarizatzen» ari direla, besteak beste. Hortaz, ekiteko beharra ikusten du: «Uste dugu antolakuntza bide bat dela. Utopietara iristeko alternatibak gaurtik pentsatu behar dira, proiektu konkretuetatik». Atzo hasi ziren jada.Neska* Gazteok Utopiak Lehertzeraino! mahai ingurua egin zuten. Lau talde feministatako kideak aritu ziren hizlari: Haziak-eko Nerea Zubizarreta, Intziriko Malen Letamendia, Kalamiak-eko Amaia Bosque eta Iruñerriako Amaiur Arguiñena. Bakoitza beretik aritu zen, bere herritik nahiz auzotik, baina guztiak batzen dituzten gaiak izan zituzten hizpide: erasoen aurkako protokoloak, mugimendu feministaren «kriminalizazioa», feministen babes sareak, erakundeen oztopoak... Gaurko eta biharko egitaraua ere prest dute Usurbilen. Gaur, 10:00etan, subjektuaren inguruan eztabaidan arituko dira mahai inguru batean. Segidan, zenbait tailer eta hitzaldi egongo dira aukeran, eta bazkaldu egingo dute eguerdian. 16:00etan, mahai inguru zentrala izango dute azaroaren 30eko greba feminista orokorrari buruz, eta 18:30ean, mobilizazioa egingo dute. Eguna amaitzeko, afaria eta kontzertuak egongo dira.


Summary: IAk eta GKSk ehunka gazte elkartu dituzte Topagune Sozialistan. «Debekuen» gainetik egitasmoa aurrera atera izana nabarmendu dute antolatzaileek. Atarrabian manifestazio bat egingo dute bihar eguerdian.

Ehunka gaztek bat egin dute Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleek antolatutako Gazte Topagune Sozialistarekin. Burlatan (Nafarroa) ekin diote egitasmoari, eta larunbatean amaituko dute, Atarrabian (Nafarroa). «EH Bilduk jarritako debekuen gainetik aurrera egin, eta Topagune Sozialista gure kabuz antolatu dugu», adierazi zuten atzo antolatzaileek. Gazte andana bildu zen Burlatako gaztetxe inguruan bazkalosterako, eta hala hasiera eman topaguneari. Gazteek arratsaldean ekin zieten lehen ekintzei, hitzaldi sorta batekin. Hiru gunetan banatuta —Burlatako plaza, Atarrabiakoa eta udalerri artako Atargi ikastetxea—, hizpide izan zituzten gazte eta ikasle langileek «sozialismoaren eraikuntzarako» bidean dituzten erronkak, militantzia komunistaren nolakotasuna eta egungo «koiuntura historikoa eta Mugimendu Sozialistaren erronkak», ziklo politikoa aldatzekoa ari den garaiotan. Iluntzean, berriz, palestinarrei elkartasuna adieraztearekin batera, manifestazio bat egin zuten herrigunean, Topagune Sozialistari debekurik ez! Gazte langileon aurkako jazarpenari aurre egin! lelopean. Hala, oro har gazteek jasaten duten jazarpena eta, zehazki, topagunea antolatzeko zailtasunak salatu zituzten. Izan ere, GKSk eta IAk urriaren 11tik 16ra bitarteko egitarau bat aurkeztu zuten uztailean, baina ez zuten Atarrabiako eta Burlatako udalen baimenik jaso horretarako. GKSk eta IAk azaldu zuten udalen «ahozko baimena» zutela horretarako, eta EH Bilduri eta Sorturi egotzi zieten topagunea «debekatu» eta herritarrak «mugimendu sozialistako kideen aurka» jarri nahi izatea. Kontrara, Atarrabiako Udalak argudiatu zuen bizilagunekin adostua duela urtean jaialdi bakarra egitea (Hatortxu Rock), eta bi eragileek euren baimenik gabe aurkeztu zutela topagunea. Hori ikusita, GKSk eta IAk egitasmoa Atarrabian eta Burlatan egiteko asmoari eutsi diote, baina egitarau berri batekin. Urriaren 3an aurkeztu zuten, herritarren «egunerokotasuna ez oztopatzeko» konpromisoa azalduz eta egitarauaren «izaera politikoa» nabarmenduz. Haien esanetan, Gazte Topagune Sozialista ez da «festarako makrojaialdi» bat, gazteek «kontzientzia politikoa pizteko eta pentsamendu kritikoa sustatzeko elkargune bat» baizik. Izan ere, Topagune Sozialistaren lehen aurkezpena egitean, uztailean, IAk eta GKSk adierazi zuten Gazte Topagune Sozialistaren helburua dela «sozialismoaren kultura politikoa jasotzea, sakontzea eta hedatzea». Hori ezinbestekotzat jo zuten gazte langileak «alternatiba sozialista indartsu eta eguneratu baten zutabe» bilakatzeko. Gazteria langilea Gaur eguerdian, Gazteria langilea Estatu Sozialista eraikitzen! lelopean mobilizatuko dira GKS eta IA, Atarrabian. Bazkariaren txanda izango da ondoren, eta Totem aretoan antolatutako kontzertu saioarekin amaituko dute egitaraua, 17:00etan. Atzo, Iruinyard Sound eta Z-erua & L'kano taldeak arduratu ziren Burlatan musika sortzeaz, eta, gaur arratsaldean, Toc, Merina Gris, Haustura showcase, Elio Toffana, Ill Pekeño & Ergo Pro eta Raimundo el Canastero taldeen txanda izango da. Horiek ikusteko sarrerak jada bukatuta daude. Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleek antolatzen dituzten egitasmoen artean, topagunea da nagusia, eta aurtengoa hirugarrengoa izango da. Aurreko bi aldietan, Altsasun (Nafarroa) eta Durangon (Bizkaia) elkartu ziren parte hartzaileak; 2021ean eta 2022an, hurrenez hurren. Lehena bost egunekoa izan zen, eta bigarrena, laukoa.


Summary: Israelek esan du Gazari «lehorrez, itsasoz eta airez» eraso egiteko prestatzen ari dela. Netanyahuk bisita egin die Gazako mugan dauden lurreko tropei, eta galdetu die ea «hurrengo faserako prest» dauden. Gazaren aurkako erasoak «berehala eteteko» esan dio Irango Atzerri ministroak Israeli, «beranduegi izan baino lehen». Gazan laster ur edangarririk gabe geldituko direla ohartarazi du UNRWAk.

«Prest zaudete hurrengo faserako?». Horixe Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk Gazako mugan dauden lurrerako tropei egindako galdera, Israelek Gaza iparraldeko biztanleei hegoaldera joateko emandako epea bukatu eta gutxira. Dagoeneko agerikoa zena berretsi du gero Israelgo armadak: Gazari «lehorrez, airez eta itsasoz» eraso egiteko prestatzen ari dela. Lehorreko ofentsiba bat hasiko duela edozein unetan, alegia.

Mehatxu hori ikusirik, ordea, irmo agertu da Hamaseko adar politikoko lider Ismail Haniyeh. «Gazako herritarrak beren lurraldean geldituko dira. Ez dute inoiz Gaza utziko edo ihes egingo», adierazi du telebistan egindako agerraldi batean. Israeli «genozidio bat» egitea leporatu dio, eta nabarmendu du ez dela hori bakarrik egiten ari, «AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Europako zenbait herrialderen laguntzarekin» baizik. Israelek lurreko operazioaren berri eman ondoren, dozenaka mila palestinarrek babes bila jo dute ospitaleetara.

Israelek iragarritako asmoei ere erantzun die Iranek. «Beranduegi izan baino lehen», Gazaren aurkako gerra krimenak eteteko aholkatu dio Tel Avivi Irango Atzerri ministro Hossein Amir-Abdollahianek, eta ohartarazi dio erasoekin jarraituz gero, Ekialde Hurbileko beste eremu batzuetara zabaldu litekeela gatazka. Bereziki, Hezbollah milizia gerran sartuz gero horrek Israelentzat izan ditzakeen kalteen inguruan ohartarazi du.

Israelek Gazan lurreko ofentsiba bat egiteko arriskua presente egon da joan den larunbatean gatazka hasi zenetik. Horren adierazle nabarmenena izan zen atzo Israelek Gaza iparraldeko biztanleei emandako ultimatuma. Hasieran, gaur goizaldera arteko epea eman zien beren etxeak utzi, eta hegoaldera joateko. Gero, 16:00ak arte luzatu dute epe hori. Milaka batzuek lortu dute hegoaldera ihes egitea, baina beste asko, ia gehienak, han geratu dira. Besteak beste, ospitaleetako langileak izan dira Gaza iparraldetik joateari uko egin dioten batzuk. Izan ere, salatu dute ehunka zauriturentzat «ezinezkoa» litzatekeela hegoalderako bidaia egitea, argudiatuta «osasunez oso larri» daudela.

Ez da nolanahikoa Gaza iparraldetik hegoaldera egin beharreko bidea, Israelek Gaza bonbardatzen jarraitu baitu, eta asko hil ditu bidean. Gazako Osasun Ministerioaren arabera, 2.215 palestinar hil eta 8.100 zauritu ditu Israelek. Tel Aviven arabera, berriz, 1.300 lagunetik gora hil eta 3.000 zauritu dituzte palestinarrek.

Betetzen ezinezkoa den eskaera bat

Ultimatumari berehala erantzun dio nazioarteak, bai atzo, bai gaur. Horietako bat izan da EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrell: «Uste izatea milioi bat pertsona 24 orduan mugi ditzakezula gerra egoeran, elikagairik, urik edo aterperik gabeko gune batera, setiopean, izugarri arriskutsua da eta praktikoki ezinezkoa». Israeli sostengua berriro adierazi dion arren, nabarmendu du Israelek defendatzeko duen eskubideak «muga bat» duela eta muga hori «nazioarteko legea» dela.

Nazioarteko diplomaziako beste ahots batzuk gogorragoak izan dira Israelekin. Esaterako, populazio bat bizitokiz mugitzera behartzea «gerra krimena» dela esan du Jan Egeland Norvegiako Atzerri ministro ohiak, Genevako konbentzioa oinarri hartuta. Hain justu, palestinarren eta israeldarren arteko Osloko bake akordioen sustatzaileetako bat izan zen Egeland. «Umo mordo bat dago hondakinen azpian, eta inork ezin ditu atera... dozenaka mila etxebizitza suntsituta...».

Gerra eremutik gertuago, Ekialde Hurbilean, hizpide izan dute Israelek agindutako lekualdatzea ere. Egiptok, Jordaniak, Qatarrek eta Iranek aho batez gaitzetsi dute Tel Aviven agindua. «Garrantzitsua da palestinarrak beren lurrean geratzea», esan du Egiptoko presidente Abdel Fattah el-Sisik. Jordaniako errege Abdullah II.a, berriz, lekualdatze horrek Ekialde Hurbileko mapa geopolitikoari nola eragingo liokeen ohartarazi du: «Ezinbestekoa da behartutako lekualdatzeari aurre egitea eta hori etetea, errefuxiatuen krisi bat inguruko herrialdeetara ez hedatzeko». Herrialde horretako Atzerri ministro Ayman Safadik, berriz, Israelek Gazako 2,3 milioi palestinarri ezarritako «zigor kolektiboa» gaitzetsi du.

Baliabiderik gabe geratzeko zorian

«Denbora agortzen» ari zaie Gazako haurrei, NBE Nazio Batuen Erakundearen haurrentzako Unicef erakundeak ohartarazi duenez. Haurrei, eta, oro har, Gazatik atera ezinik dauden guztiei. Astelehenean Israelek Gaza erabat setiatu ondoren, gero eta baliabide gutxiago geratzen zaizkie hango biztanleei. Asteazkenean agortu zen argindarra, Gazako zentral elektrikoa erregairik gabe gelditu zenean. Orain, urik gabe gelditzearen arriskuren berri eman du UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak. «Hil edo biziko kontua bihurtu da. Baliabideak bidali behar dituzte Gazara, berehala, ez da eskaera bat, betebehar bat da», esan du erakundeko kide Philippe Lazzarinik.

Asteon behin eta berriz eskatu diote gauza bera nazioarteari, hau da, Gazara lehenbailehen giza laguntza bidaltzea. Bada, Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak baieztatu du horretarako «elkarlanean» ari direla AEBak, Israel, Jordania, Egipto eta NBE. Hori bai, giza laguntza bidaliko badute, eta korridore humanitario bat irekiko badute, «ezinbestekoa da» Israelek erasoak etetea, edo bi aldeek «su eten bat» negoziatzea. Izan ere, txoko bat bera ere ez dago «arriskutik salbu» Gazan. «Gerrek arauak dituzte. Zibilak, ospitaleak, eskolak, klinikak eta NBEk kudeatzen dituen eraikinak ezin dira helburu militarrak izan». Edonola ere, erakundearen egoitzak ere jada ez direla «espazio seguruak» esan du UNRWAk.

Gatazka hasi zenetik Israelen aldera lerratu den arren, Europako Batzordeak esan du hirukoiztu egingo duela Gazara bidaliko duten giza laguntza. Denera, 75 milioi euro kostatuko da, aurreikusi baino 50 milioi euro gehiago. «NBErekin elkarlanean jarraituko dugu laguntza hau Gazan dauden guztiengana iristen dela ziurtatzeko», azaldu du batzordeko presidente Ursula von der Leyenek.

Fronteetan, borrokak ez du etenik

Israelek agindua eman zuenetik, Gaza iparraldean izan da erdigunean. Halere, bi aldeen arteko bonbardaketek ez dute etenik izan, ez Gazako mugako frontean, ezta Israelen eta Libanoren arteko frontean ere. Azken eremu horretan giroa nabarmen gaiztotu da azken orduetan. Hezbollah miliziak eta Israelgo armadak baieztatu dute bi aldeen arteko erasoak izaten ari direla goizetik.

Hain justu, Libanoko talde armatuak atzo ohartarazi zuen «une egokia denean, eta beren irizpideen arabera» eraso egingo ziola Israeli. Bestalde, Israelgo armadako bozeramaile Daniel Hagarik esan du «hil» egingo dutela Libanoko mugatik Israelera sartzen saiatzen den «oro». Gaineratu du Israelgo armada «prest» dagoela edozein frontetako erasoei erantzuteko.

Gazako milizia palestinarren eta Israelen arteko borrokei dagokienez, berriz, Hamaseko komandante Ali Qadi hil duela jakinarazi du Israelek. Haien arabera, hark gidatu zuen larunbateko erasoaldia. Hamasek, ordea, ez du horren inguruko adierazpenik egin. Eta Gazatik zenbait kilometro ekialdera, Zisjordanian, beste forma bat hartzen ari da gerra. Larunbatetik hona, 400 palestinar baino gehiago atxilotu ditu Israelgo Poliziak, eta 53 palestinar inguru hil dituzte han —kolonoen eta palestinarren arteko borroketan, gehienak—. Addameer presoen eskubideen aldeko elkarteak ohartarazi zuenez, palestinarrak bakartuta dauzkate kartzeletan.


Summary: Aborigenak konstituzioan aitortzearen kontra bozkatu dute australiarrek. Erreferendumean ezetzak irabazi du herrialdeko sei estatuetan.

«Nahi duzu lege proposamen bat onartzea, Australiako jatorrizko herriak konstituzioan aitortzeko, eta horiek parlamentuan aholkularitza talde bat izateko?». Galdera horri baietz edo ezetz esateko erreferenduma egin dute gaur 17 milioi australiarrek. Inoizko parte hartzerik handiena izan da gaurko galdeketan, hots, herritarren %97,7k eman dute boza —aintzat hartu behar da Australian derrigorrezkoa dela erreferendumetan parte hartzea–. Proposamenak aurrera egiteko, bi baldintza hauek bete behar ziren: herrialde osoan baiezkoa gailentzea, eta gutxienez sei estatutik lautan baiezkoak irabaztea. Oraindik daturik eman ez badute ere, porrot egin du proposamenak, ezetza izan baita nagusi estatu guztietan.

Herrialdea batzeko ariketa gisa aurkeztu zuen galdeketa lehen ministro Anthony Albanesek, iragan martxoan. Geroztik, kanpainan murgilduta izan dira bi aldeak. Halere, hainbat talde aborigenek ere ezetz bozkatzeko eskatu dute hilabeteotan. «Galdeketaren oinarria bera bortitza eta iraingarria da. Gure lurrak lapurtu dituzte bozkatuko duten herritar ia guztien arbasoek. Lapurtu, eta horien kontura aberastu», esan zuen aurrekoan Gunaikurnai eta Wotjobaluk komunitate aborigenetako kide Ben Abbatangelo kazetariak.

Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa deitu nahi zioten aborigenek Australiako Parlamentuan izango luketen taldeari. Delako talde horrek aholkuak emango zituen aborigenei buruzko aferetan, baina haren ebazpenak ez ziren lotesleak izango. Gainera, proposamenak aurrera egitekotan ere, gobernuak bost urteko epea izango luke talde hori eratzeko, eta, oraindik, ez zegoen argi ez nork ez zenbatek osatuko luketen.

Galdeketak bitan zatitu du herrialdea: batetik, proposamena «historikotzat» eta aborigenen eskubideen aldeko «sekulako aurrerapausotzat» zuten kanpainaren aldekoek; bestetik, «azalekoegia, faltsua eta inolako fundamenturik gabekoa» zela iritzi zioten kontra egin zuten askok.

Aspaldiko eskaera

Galdeketak Bihotzetik Egindako Uluruko Adierazpena du oinarri. 2017ko maiatzean 250 lider indigenatik gora bildu ziren Uluru hareharrizko haitzean —leku sakratua da aborigenentzat, eta Gizateriaren Ondare 1987tik—. Bilkura hartatik sortu zuten dokumentuan eskatu zuten indigenek osatutako talde bat aitortzeko Australiako Konstituzioan.

Izan ere, gaur-gaurkoz, lurraldeko jatorrizko herriekin akordio ofizialik ez duen Commonwealtheko herrialde bakarra da Australia. Estatuko biztanleen %3,2 dira aborigenak, hau da, europarrak heldu aurretik herrialdea populatzen zutenen ondorengoak. Gobernuak egindako zenbait inkestaren arabera, gainontzeko herritarrek baino heriotza eta pobrezia tasa handiagoak dituzte.


Summary: Julen Martinez de Estibariz eta Ane Zabala garaile Hiru Haundiak proban. Gizonezkoetan, korrikalari gasteiztarrak 10 ordu, 44 minutu eta 48 segundo behar izan ditu Gorbeia, Anboto eta Aizkorri gailurretara igo eta 101 km-ak osatzeko, duela bi urte irabazi zuenean baino ia ordu erdi gutxiago. Emakumezkoetan, lasterkari arrasatearrak 14 ordu eta erdian osatu du proba.

Euria zegoen iragarrita, baina tanta lotsati bakan batzuk gorabehera Murgiatik (Araba) abiatu diren 1.000 partaideek ateri eta lasterka egiteko eguraldi nahiko ona izan dute, aurreko egunetako berorik gabe, haize leuna eta zorua lehor. Ingurune teknikoenetan ere, Anbotoko gailurrerian eta Aizkorrikoan, harkaiztiak lehor izan dituzte partaideek, eta eskertu dute, probak baduelako bestela ere nahikoa gogortasun (101 km eta 10.200 metroko goranzko desnibela). Nolanahi ere, larrialdi zerbitzuek partaide bat erreskatatu behar izan dute Anboton, eta helikopteroz eraman behar izan dute ospitalera.

Emakumezkoetan, Ane Zabala (Arrasate, 1973) izan da irabazle. Besaide taldeko kideak 14 ordu, 30 minutu eta 2 segundo behar izan ditu proba osatzeko. Bigarren, Aida Delgado araiarra (Araba) izan da, ordu erdi pasatxora eta hirugarren Xari Adrian castellotarra (Herrialde Katalanak), 35 minutura. Zabalak maila absolutuan eta beteranoetan, bietan irabazi du.

Zabalak lehen ultra edo lasterketa luzea zuen Hiru Haundiak, eta, ondorioz, zuhur jokatu du hasieratik. «Joan naiz denbora guztia sentsazioak neurtzen; izan ere, ez nekien gorputzak nola erantzungo zuen, janariarekin ere ni ez naiz gelak eta hartzekoa, eta, beraz, beldur handiarekin etorri naiz». Gorbeia tontorrerako, ordea, lasterketaren buruan zen, eta jendea hasi zaio esaten aurrena zihoala. «Hasieran ezustekoa hartu dut, baina gero berdin jarraitu dut; niretzat garrantzitsuena zen une oro sentsazio onekin joatea. Ez naiz atzetik nor zetorren edo zenbatera zetorren begira egon. Nire helburua zen bukatzea eta ondo bukatzea».

Ane Zabala Araian lehena helmugaratzen. Hiru Haundiak

Aspalditik zuen Zabalak Hiru Haundiak egiteko gogoa. «Pandemiaren urtean eman nuen izena, baina bertan behera geratu zen, eta penarekin geratu nintzen. Ondorioz, gogoa nuen noizbait egiteko. Gaur, hasieran lagun batekin nentorren, baina erori egin da, eta Ubiden geratu da. Egia esanda, nik betidanik egin dut kirola. Agian, ordu gehiago sartu ditut honetarako, baina denbora gehiegi ere ez dut izan prestatzeko. Ahal dudana egin dut. Gogorrena erroten inguru hori izan da. Luze egiten da zati hori, batez ere bakarrik joanda. Azkeneko jaitsiera ere, jada kargatuta zatoz, eta gogoz zaude bukatzeko. Niretzat, txapela edo erronka bukatzea baino gehiago, jendearekin gozatzea izan da ederrena. Hau ikustea zoragarria da niretzat, bai irabazle izanda bai hamaikagarren izanda».

Lehendik ere hainbat lasterketa motz irabazitakoa da Zabala, besteak beste Arrasate-Udalatx edota Ahuntzen lasterketa, eta lehen ultra honetan ere ikusi du gorputzak ondo erantzuten diola. «Gehiago izango diren? Ez dakit. Horrelako proba bat egiteko luzeago entrenatu behar duzu, eta horrek beste gauza batzuk alde batera uztea eskatzen du. Ikusiko dugu. Gaurkoan asko gozatu dut, eta aurrera begira ez dakit, oraingoz ez daukat ezer buruan».

Martinez de Estibariz, 11 orduz azpitik

Gizonezkoetan, Julen Martinez de Estibariz (Gasteiz, 1984) izan da Hiru Handiak probaren 23. ekitaldiko irabazlea: Murgiatik gauerdiko 00:00etan atera, Gorbeia, Anboto eta Aizkorri igo eta 101 kilometroak osatu ondoren, 10 ordu 44 minutu eta 48 segundoren buruan iritsi da Araiako (Araba) helmugara. Aurreko aldian ere, duela bi urte, Martinez de Estibariz bera izan zen irabazle; orduko hartan 11 ordu, 13 minutu eta 30 segundo behar izan zituen proba osatzeko. Oraingoan, beraz, ordu erdian hobetu du aurreko marka.

Proba hasi eta lasterrera, Martinez de Estibariz gasteiztarrak eta Alvaro Ramos salamancarrak (Espainia) hartu dute aurrea. Otxandio eta Urkiola artean, korrikarako baso eta eremu nahiko garbian, Ramosek erritmoa bizitu eta bakarrik jo du aurrera. Gasteiztarrak helmugan aitortu duenez, horixe izan da probako unerik zailena: «Zalantza izan dut neure burua pixka bat behartu eta hari jarraitu, baina hanka pixka bat altxatzea erabaki dut, eta bera aurretik joan da. Pazientzia izan dut, nik nire erritmoan eta nire planarekin jarraitu dut, eta gero harrapatu egin dut». Ondoren, berriro ere elkarrekin joan dira 80. kilometroraino. Hor, Ramos atzean geratzen hasi da, oin zolan zuen zauriak sortutako minaren ondorioz.

Azken 20 kilometroak bakarrik egin ditu Martinez de Estibarizek, entrenamendu saio luzeetatik ondo baino hobeto ezagutzen duen ingurunean, eta 11 orduren azpitik gurutzatu du helmuga. Ia 12 minutura heldu da Alvaro Ramos. Hirugarren, herrikideen txalo beroen artean, Carlos Jimenez araiarra helmugaratu da, semea besoetan zuela, nekatuta baina pozarren.

Helmugan adierazi duenez, duela bi urte «garaipenaren presioa gainetik kenduta», oraingo honetan denbora hobetzea zuen helburu Martinez de Estibarizek: «Ea noraino irits nintekeen edo zer denbora egin nezakeen ikusi nahi nuen aurten. Ibilbide guztia Alvaro Ramosekin egin dut, batera joan gara kilometro pila batean, bera ziztu bizian joan da hainbat tartetan, eta, beraz, hari esker lortu dut, neurri handi batean, helmugan egin dudan denbora».

Sailkapenak Gizonezkoak 1.- Julen Martinez de Estibariz 10.44.48 2.- Alvaro Ramos 10.56.23 3.- Carlos Jimenez 11.10.13

Emakumezkoak 1.- Ane Zabala 14.30.02 2.- Aida Delgado 15.02.17 3.- Xari Adrian 15.07.39


Summary: GKSk eta IAk aldarrikatu dute gazteek «lehen lerroan» egon behar dutela «alternatiba sozialista» eraikitzeko. Ehunka gaztek parte hartu dute Gazte Topagune Sozialistako manifestazio nagusian, Atarrabia eta Iruñea artean. Alderdi instituzionaletatik at bidea egiteko beharra adierazi dute.

«Alternatiba sozialista bat» garatzeko prozesuan gazteek «lehen lerroan» egon behar dutela aldarrikatu dute Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleek, Gazte Topagune Sozialistako mobilizazio nagusian: «Belaunaldi haustura politikoa gorpuztea da gure egitekoa, gazteon artean sozialismoa hegemonikoa bilaka dadin». Aldarri horrekin bat egin dute ehunka gaztek, Atarrabia, Burlata eta Iruñea batu dituen manifestazioan.

Eguerdian abiatu dira topaketetan parte hartu duten gazteak Atarrabiatik, Gazteria langilea Estatu Sozialista eraikitzen lelopean. Iruñera bidean, «iraultza sozialistaren» zein «gazte langileen» aldeko oihuak izan dira, bi elementu horiek uztartzea izan baitute xede antolatzaileek. Bide horretan, «errealitatean eragiteko» eta «konpromisoz eta diziplinaz» aritzeko asmoa berretsi dute, helburua izanik «Euskal Herriko langileria politikoki antolatzeko eta borrokatzeko baldintzak sortzea».

Finean, «langileriaren estatu sozialista» aldarrikatu dute, «dekadentzian eta erasoaldian dagoen klase burgesaren aurrean». Izan ere, antolatzaileen esanetan, krisi kapitalistak «eszenatoki gero eta larriago batera» darama gizartea, eta horrek «urgentziazko» bilakatzen du «alternatiba sozialista bat» eraikitzea. Halakorik egin ezean, geldiezin bilaka daitezke «ingurugiroaren suntsiketa dakarten makroproiektuak», «talde faxisten ugaritzea», «langileen aurkako ofentsiba ekonomikoa» eta «etorkinen kontrako legediak», haien hitzetan.

Urrats horiek egiteko gaitasuna duten bakarrak langileak direla adierazi dute, eta gehitu alderdi politiken egungo sistema «hautsi» behar dela. Izan ere, uste dute alderdi politiko instituzionalak, ezkerrekoak barne, ez direla gai «burgesiaren joera autoritarioari» aurre egiteko. Kontrara, «estatu burgesen menpekotzat» jo dituzte: «Europako oligarkia finantzarioaren programarekin lerrokatu dira, eta, herritarroi promesa faltsuak saltzen dizkigute, baina langileon adierazpen politiko independenteak oztopatzeko funtzioa betetzen ari dira».

Bide horretatik, GKSk eta IAk gogor egin dute EH Bilduren eta Sorturen aurka, eta gehitu dute ez daudela «alderdi politikoen beto burokratikoak» onartzeko prest. «Dakizuen bezala, EH Bilduk eta Sortuk Topagunea egitea debekatu nahi izan digute, baina Atarrabiako eta Burlatako udalen baimenik gabe egin dugu Topagune Sozialista», zehaztu dute manifestazioaren amaieran.

Bi eragileek koalizio eta alderdi independentista horiei egotzi diete Gazte Topagune Sozialistaren egitaraua hasieran prestatu bezala egitea «debekatzea». Izan ere, urriaren 11tik 16ra bitarteko ekitaldi sorta aurkeztu zuten uztailean, baina Atarrabiako eta Burlatako udalek adierazi zuten ez zietela horretarako baimenik eman. Horiek hala, topagunea egokitu behar izan dute, eta bi egunera murriztu.

Mobilizazio jendetsuekin batera, hitzaldiek osatu dute topaguneko ekinbide politikoa. Atzo, Burlatako gaztetxe inguruan bat egin ostean, ehunka gazte hiru espaziotan banatu ziren, hurrenez hurren, gazte eta ikasle langileen erronkei, militantzia komunistari eta ziklo politikoaren aldaketari erreparatzeko. Gaur goizean, berriz, Estrategia sozialista berria: komunismoaren berrosaketarako oinarriak izenburupean egin dute hitzaldia. Arratsaldean, berriz, kontzertu sorta bat izango da Atarrabiako Totem aretoan.


Gazte bat tiroz hil dute Baionan

Summary: Gazte bat tiroz hil dute Baionan. Zenbait hedabidek droga trafikoarekin lotu dute hilketa

Gizon gazte bat tiroz hil dute Baionan, Sainte-Croix auzoan. Hilketa 17:00etan gertatu da: karrikan zegoelarik, haren kontra hainbat aldiz tiro egin dute. Gaztea 25 eta 30 urte bitartekoa zen, eta oraindik ez dute haren nortasunaren berri eman. Zenbait hedabidek azaldu dutenez, gertaerak droga trafikoarekin du zerikusia. Jerome Bourrier fiskala eta Baionako auzapez Jean Rene Etxegarai bertaratu dira.


Summary: Realak irabazi du Eibarren aurkako derbia. Txuri urdinak 3-1 gailendu dira, Eizagirrek, Jensenek eta Mirarik sartutako golei esker. Canok egin du Eibarrena. Athleticek, berriz, 3-0 galdu du Vila-realen, eta Lezamatik urrun punturik batu ezinda jarraitzen du.

Realak irabazi du, Zubietan, Eibarren aurkako derbia: 3-1. 20. minuturako Natalia Arroyoren taldeak ia erabakita zuen partida, 3-0 baitzen aurretik. Hasi eta berehala egin dute gola txuri-urdinek. Nerea Eizagirrek egin du, Andreiaren pase on bat jaso ostean. Realeko kapitainak ondo loratu dio baloia Miralles atezainari. Eibarrentzat kolpea izan da gola, eta kostatu egin zaio partidan sartzea. Reala, berriz, eroso aritu da hasieratik. Baloia izan du, eta hori da txuri-urdinen jokoaren zutarri nagusia. 17. minutuan iritsi da etxekoen bigarren gola. Mirarik erdiraketa ona egin du, eta Jensenek ez du barkatu. Handik bi minutura azpeitiarrak sartu du gola bigarren zutoinean, Bernaberen erdiraketa neurtu bat baliatu du horretarako Biak izan dira berritasuna Natalia Arroyoren hamaikakoan, eta ederki baliatu dute beren aukera.

Eibarren lehen ordu erdia kaskarra izan da. galduta zegoen zelaian. Hasiera on horren ostean, Realak jaitsi egin du erritmoa lehen zatiaren azken txanpan, eta Mirallesen atera gerturatu denean ere ez da horren eraginkor aritu. Hala, 3-0 joan dira aldagelara. Zerbait aldatzeko asmoz, Yeray Martinek Andrea Álvarez eta Kenni zelairatu ditu. Eibar zertxobait hobeto aritu da, nahiz eta ez duen aparteko aukerarik izan. Argiena Andrea Alvarezek berak izan du urrutiko jaurtiketa batean, baina Elene Letek ondo erantzun du. Eibarrek apur bat gehiago estutu arren, Realak ez du sufritu, eta kontrolpean izan du neurketa. Dena den, nahiz eta neurketa maldan gora izan, Eibarrek estutzen jarraitu du, eta 83. minutuan iritsi da Nati Canoren gola. Realak ere izan du laugarrena egiteko abagunean, baina Amaiurren jaurtiketa zutoinera joan da.

Athleticek, berriz, 3-0 galdu du Vila-Realen zelaian. Etxetik urrun punturik batu gabe jarraitzen du David Aznarren taldeak. Lezaman azken bi partidak irabazi eta gero, zuri-gorriek aukera aparta zuten beste hiru puntu batu, eta sailkapenean gora begira jartzeko. Are gehiago kontuan hartuta, Herrialde Katalanetako taldea punturik batu gabe zegoela oraindik txapelketan. Baina ez da posible izan. Hasi eta berehala hasi zaio okertzen partida Athletici. Izan ere, hirugarren minutuan Pancha Larak gola egin du etxekoentzat, area kanpotik ezkerrez jaurtiketa on bat egin eta gero. Etxekoak hobeto sartu dira partidan, eta Kantehen bidez arrisku dezente sortu dute. Marianak eta Clara Pinedok jokoaren ekimena hartu dutenean, ordea, Athletic hobeto aritu da, eta bi abagune izan ditu gola egiteko. Baina Pinedoren beraren eta Maddi Torreren burukadak kanpora joan dira.

Lehen zatiari baino hobeto ekin dio bigarrenari Athleticek. Sakonago jokatu du, eta min egin du hegaletatik. Baina gaurko partidak beraientzat zuen garrantziz jakitun, etxekoek ondo eutsi diote. Sufritzen jakin dute, eta azkenerako saria lortu dute. Izan ere, 67. minutuan gola egin du Maria Llompartek. Eibarreko jokalariak etekina atera dio Kantehk egindako buruz buruko jokaldi bati. Eta McKennak abantaila handitu du 84. minutuan, partida erabakita utziz


Summary: Israelgo armada «laster» sartuko da Gazan, «irabazteko». Gazako mugan tropak hedatzen ari da Tel Aviv; zibilei berriro esan die hegoaldera ihes egiteko, eta Sderot ebakuatzen hastear da. Bitartean, bonbardaketek ez dute etenik. Netanyahuk gerra kabinetea bildu du: «Guk eraitsiko dugu Hamas».

Israelen lehorreko ofentsiba datozen orduetan hastekoa dela dirudi. Azken abisua Herzi Halevi armadako jeneralak eman du. Haren arabera, Gazako mugan hedatuta dauden tropak «laster» sartuko dira hara: «Gure ardura Gazan sartzea da, Hamas erasoak prestatzen eta jaurtigaiak botatzen ari den lekuetara joatea. Kokagune guztiei egingo diegu eraso, hango kide guztiei, eta azpiegitura suntsituko dugu. Hitz batean, irabaztera goaz».

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak ere hitz egin du gaur. «Hamasek uste zuen eraitsi egingo gintuela, baina gu gara Hamas eraitsiko dutenak», esan du, lehen aldiz asteazkenean eratu zen gerra kabinetea bildu duenean. Jarraipena eman die atzo arratsaldean esandakoei. «Prest zaudete hurrengo faserako?», galdetu zien Gazako mugan dauden lurrerako tropei. Beraz, begibistakoa da ondorioa: Israel «hurrengo faserako» prestatzen ari da, Gazari «lehorrez, airez eta itsasoz» eraso egiteko.

Gauean, Gazako mugan tropak hedatzen jarraitu du Tel Avivek, eta Gaza iparraldean dauden zibilei berriro esan die hegoaldera ihes egiteko. Gainera, mugatik gertu dagoen Sderot hiriko 30.000 biztanleei gomendatu die hiritik alde egitea astelehena baino lehen. Israelgo armadaren bozeramaileetako batek eman du azken oharra: «Entzun gure abisuak: gune horretan jarduera militar esanguratsua izango dela esaten ari gara». Ostiralean, Israelek Gaza hegoaldeko biztanleei atzo goizaldera arteko epea eman zien etxea utzi eta hegoaldera joateko. Azkenean, ordea, gaur ere ireki dute korridorea, 9:00etatik 12:00etara.

Lurreko erasoa gertu da, zantzu guztien arabera, baina bonbardaketek ez dute etenik. Zerrendaren hegoaldean eta iparraldean izan dira gauean, eta haietan Hamaseko komandante bat hil duela jakinarazi du Israelek.

Mehatxua ikusirik, irmo agertu zen atzo Hamaseko adar politikoko lider Ismail Haniyeh. «Gazako herritarrak beren lurraldean geldituko dira. Ez dute inoiz Gaza utziko edo ihes egingo», adierazi zuen telebistan egindako agerraldi batean. Israeli «genozidio bat» egitea leporatu zion, eta nabarmendu zuen ez zela bera bakarrik ari, eta «AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Europako zenbait herrialderen laguntza» ere bazuela. Israelek lurreko operazioaren berri eman ondoren, dozenaka mila palestinarrek babes bila jo dute ospitaleetara.

Israelek iragarritako asmoei ere erantzun die Iranek. «Berandu izan baino lehen», Gazaren aurkako gerra krimenak eteteko aholkatu dio Tel Avivi Irango Atzerri ministro Hossein Amir-Abdollahianek, eta ohartarazi dio erasoekin jarraituz gero Ekialde Hurbileko beste eremu batzuetara zabaldu litekeela gatazka. Bereziki, Hezbollah milizia gerran sartuz gero horrek Israelentzat izan ditzakeen kalteen inguruan ohartarazi du.

Israelek Gazan lurreko ofentsiba bat egiteko arriskua presente egon da aurreko larunbatean gatazka hasi zenetik. Horren adierazle nabarmenena izan zen Israelek Gaza iparraldeko biztanleei emandako ultimatuma: armadak 1,1 milioi laguni (Gazako biztanleen ia erdiei) agindu zien hegoaldera joateko. Hasieran, atzo goizaldera arteko epea eman zien etxea uzteko. Gero, 16:00ak arte luzatu zuen epe hori, eta, azkenean, gaur goizean ere eman dizkie hiru ordu ihes egiteko. Milaka batzuek lortu dute hegoaldera joatea, baina beste asko, ia gehienak, han geratu dira. Besteak beste, ospitaleetako langileak izan dira Gaza iparraldetik joateari uko egin dioten batzuk. Izan ere, salatu dute ehunka zauriturentzat «ezinezkoa» litzatekeela hegoalderako bidaia egitea, argudiatuta «osasunez oso larri» daudela.

Ez da nolanahikoa Gaza iparraldetik hegoaldera egin beharreko bidea, Israelek Gaza bonbardatzen jarraitu baitu, eta asko hil ditu bidean. Gazako Osasun Ministerioaren arabera, 2.670 palestinar hil eta 9.600 zauritu ditu Israelek. Tel Aviven arabera, berriz, 1.300 lagunetik gora hil eta 3.500 zauritu dituzte palestinarrek. NBE Nazio Batuen Erakundeak jakinarazi duenez, jada milioi bat desplazatu eragin ditu urriaren 7an lehertu zen gatazkak.

Astelehenean Israelek Gaza erabat setiatu ondoren, gero eta baliabide gutxiago geratzen zaizkie hango biztanleei. Asteazkenean eten zen argindarra, Gazako zentral elektrikoa erregairik gabe gelditu zenean. Urik gabe gelditzeko arriskuren berri ere eman zuen UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak, eta AEBetako ordezkariek gaur jakinarazi dute Israelek ur hornidura berrezarriko duela Gaza hegoaldean gaur bertan.

Betetzen ezinezkoa den eskaera bat

Ultimatumari berehala erantzun dio nazioarteak. Horietako bat izan da EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrell: «Uste izatea milioi bat pertsona 24 orduan mugi ditzakezula gerra egoeran, elikagairik, urik edo aterperik gabeko gune batera, setiopean, izugarri arriskutsua da, eta ia ezinezkoa». Israeli sostengua berriro adierazi dion arren, nabarmendu du Israelek defendatzeko duen eskubideak «muga bat» duela eta muga hori «nazioarteko legea» dela.

Israeli etengabe babesa adierazi dio Joe Biden AEBetako presidenteak, eta hark ere hau idatzi du X sare sozialean: «Ez dugu ahaztu behar palestinarren gehiengoak ez duela zerikusirik Hamasen eraso lazgarriekin, eta horien ondorioz sufritzen ari dela».

Nazioarteko diplomaziako beste ahots batzuk gogorragoak izan dira Israelekin. Esaterako, populazio bat bizitokiz mugitzera behartzea «gerra krimena» dela esan du Jan Egeland Norvegiako Atzerri ministro ohiak, Genevako konbentzioa oinarri hartuta. Hain justu, palestinarren eta israeldarren arteko Osloko bake akordioen sustatzaileetako bat izan zen Egeland. «Ume mordo bat dago hondakinen azpian, eta inork ezin ditu atera... dozenaka mila etxebizitza suntsituta...».

Gerra eremutik gertuago, Ekialde Hurbilean, hizpide izan dute Israelek agindutako lekualdatzea ere. Egiptok, Jordaniak, Qatarrek eta Iranek aho batez gaitzetsi dute Tel Aviven agindua. «Garrantzitsua da palestinarrak beren lurrean geratzea», esan du Egiptoko presidente Abdel Fattah el-Sisik. Jordaniako errege Abdullah II.ak, berriz, lekualdatze horrek Ekialde Hurbileko mapa geopolitikoari nola eragingo liokeen ohartarazi du: «Ezinbestekoa da lekualdatze behartuari aurre egitea eta hori etetea, errefuxiatuen krisi bat inguruko herrialdeetara ez hedatzeko». Herrialde horretako Atzerri ministro Ayman Safadik, berriz, Israelek Gazako 2,3 milioi palestinarri ezarritako «zigor kolektiboa» gaitzetsi du.

Baliabiderik gabe geratzeko zorian

«Denbora amaitzen» ari zaie Gazako haurrei, NBE Nazio Batuen Erakundearen haurrentzako Unicef erakundeak ohartarazi duenez. Haurrei, eta, oro har, Gazatik atera ezinik dauden guztiei. Astelehenean Israelek Gaza erabat setiatu ondoren, gero eta baliabide gutxiago geratzen zaizkie hango biztanleei, nahiz eta Israelek gaur jakinarazi duen ur hornidura berrezarriko duela Gaza hegoaldean.

Asteon, behin eta berriz eskatu diote nazioarteari Gazara lehenbailehen giza laguntza bidaltzeko. Bada, Bidenek baieztatu du horretarako «elkarlanean» ari direla AEBak, Israel, Jordania, Egipto eta NBE. Hori bai, giza laguntza bidaliko badute, eta korridore humanitario bat irekiko badute, «ezinbestekoa da» Israelek erasoak etetea, edo bi aldeek «su eten bat» negoziatzea. Izan ere, txoko bat bera ere ez dago «arriskutik salbu» Gazan. «Gerrek arauak dituzte. Zibilak, ospitaleak, eskolak, klinikak eta NBEk kudeatzen dituen eraikinak ezin dira helburu militarrak izan». Edonola ere, UNRWAk esan du erakundearen egoitzak ere jada ez direla «espazio seguruak».

Gatazka hasi zenetik Israelen aldera lerratu den arren, Europako Batzordeak esan du hirukoiztu egingo duela Gazara bidaliko duten giza laguntza. Denera, 75 milioi euro kostatuko da, aurreikusi baino 50 milioi euro gehiago. «NBErekin elkarlanean jarraituko dugu laguntza hau Gazan dauden guztiengana iristen dela ziurtatzeko», azaldu du batzordeko presidente Ursula von der Leyenek.

Fronteetan, borrokak ez du etenik

Israelek agindua eman zuenetik, Gaza iparraldea izan da erdigunean. Halere, bi aldeen arteko bonbardaketek ez dute etenik izan, ez Gazako mugako frontean, ezta Israelen eta Libanoren arteko frontean ere. Azken eremu horretan giroa nabarmen gaiztotu da azken orduetan. Hezbollah miliziak eta Israelgo armadak baieztatu dute bi aldeen arteko erasoak izan direla atzo eta gaur.

Gazatik zenbait kilometro ekialdera, Zisjordanian, beste forma bat hartzen ari da gerra. Larunbatetik hona, 400 palestinar baino gehiago atxilotu ditu Israelgo Poliziak, eta 53 palestinar inguru hil dituzte han —kolonoen eta palestinarren arteko borroketan gehienak—. Addameer presoen eskubideen aldeko elkarteak ohartarazi zuenez, palestinarrak bakartuta dauzkate kartzeletan.


Summary: Nerea Arruti nagusitasunez gailendu da Euskal Herriko Aizkora txapelketan. Lanak amaitzeko 17 minutu eta 59 segundo behar izan ditu. Ia lau minutu atera dizkio Nerea Sorondo bigarren sailkatuari.

Nerea Arrutik erakustaldia eman du gaur goizean Elgoibarren (Gipuzkoa), Euskal Herriko Aizkora txapelketan. Urnietakoak 17 minutu eta 59 segundo behar izan ditu emakumeen txapelketa batean orain arte egin duten lanik luzeena amaitzeko. Denera seina enbor erdibitu behar izan dituzte aizkolariek: 36 ontzako bi, 45 ontzako beste bi eta bi kana-erdiko.

Lehen enborrean erori egin bada ere, Arrutik hasieratik hartu du aurrea. Tarte handia atera die gainontzeko aizkolariei, eta horren erakusle izan dira amaierako denborak. Hiru aldiz txapeldun izana da Nerea Sorondo, eta Arrutik baino ia lau minutu gehiago erabili ditu enborrak mozteko (21:54), eta Oihana Fernandez de Barrenak, podiuma osatu duenak, zazpi minutu gehiago (25:10). Laugarren izan da Ane Zapirain (29:13), bosgarren Maika Ariztegi (30:53) eta seigarren (Malen Barrenetxea (35:26).

Dena den, txapeldunak adierazi du hobeto egin zezakeela. Esan du ez dela batere eroso sentitu, eta halako alderik ez zuela espero ere aitortu du: «Baina azkenean lanak egin ditugu, eta txapela etxera».


Summary: Ikusle bat Ipuruatik bota dute Palestinako bandera bat erakusteagatik. EH Bilduk galdera egin dio Segurtasun Sailari argitzeko zein legeren arabera ari zaien Ertzaintza Palestinarekiko elkartasun zeinuei jazartzen.

Eibarko (Gipuzkoa) Ipurua futbol zelaiko segurtasun zerbitzuek eta Ertzaintzak zale bat kanporatu dute Palestinako bandera bat erakusteagatik. Eibarren eta Huescaren arteko partidan gertatu da, Espainiako Bigarren Mailan. Ikuslea bota bitartean, «kanpora, kanpora!» eta «Palestina askatu!» oihuak entzun dira.

Eibarko segurtasun zerbitzuak agindu zion jarraitzaileari bandera gordetzeko. Hark ez zien men egin, eta orduan Ertzaintzari deitu zieten. Ertzaintzak esan du isuna jarriko diotela Eibarren jarraitzaile palestinazaleari.

Futbol klubak Euskadi Irratiari adierazi dioenez, Espainiako ligak agiri bat bidali zuen aurrekoan, Palestinako bandera erretiratzeko aginduz. Eibarrek esan du antzeko zentsura ekintzak egin zituztela beste zelai batzuetan asteburuan.

Halere, Ipuruan bertan Israelgo ikurra ikusi zen atzo, arazorik gabe. 2015. urtean sorturiko Israel-Eibar peñak Israelgo banderako Dabiden izarra zuen pankarta batekin joan ziren Ipuruara, eta Eibarren zuzendaritza zoriondu dute sare sozialetan Palestinako ikurrei jazartzeagatik. «Hogei garaipen baino gehiago balio du horrek» idatzi dute, Ertzaintzaren neurriaren bideoa lagundutako mezu batean.

Zentsura ekintza ari da lehenengo erreakzio politikoak sortzen. Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak iragarri egin du galdera egin diola Barne Sailari, argitzeko zein legeren arabera hartu duen neurri hori Ertzaintzak, besteak beste, eta gogoratu du Polizia lehen ere palestinarrekiko elkartasunari jazarri izan zaiola hainbat kasutan. Horien artean aipatu du iazko Hapoel Holon futbol taldeko zale ultrek Bilbon eginiko erasoak.

Ez da Palestinako zentsura ekintza bakarra izan azken egunotan, joan zen asteartean, Frantziak Ipar Euskal Herrian duen ordezkariak Palestinako bandera kentzera behartu zuen Mauleko Udala. Maule Zisjordaniako (Palestina) Balata errefuxiatu eremuarekin senidetu zutenean jarri zuten, eta hainbat hilabetez egon da eraikin ofizialean. Mauleko alkate Louis Labadotek esan zuen «gogo txarrez» obeditu zuela prefeturaren agindua, eta Palestinako ikurra berriz jarriko duela agindu zuen, «garaia heltzen denean».

Palestinako banderak ikur nazionaltzat hartu zuen 1964. urtean Palestina Askatzeko Erakundeak, eta 1988an hartu zuten ofizialki Palestinako Estatuko ikurtzat. Unesco Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea Nazio Batuen Erakundearen egoitzan jarri zuten lehen aldiz 2011n, herrialdea kide gisa onartu zutenean, eta Nazio Batuen Erakundearen egoitzan ere badago, 2015. urtetik.

Jazarpena Europan

Europako hainbat herrialdetan ari dira Palestinarekiko elkartasun keinuak eta zeinuak debekatzen.

Palestinako bandera erakustea edo palestinarren askatasunaren alde oihu egitea «delitu kriminal» gisa hartzeko esan zien poliziako buruei Suella Braverman Erresuma Batuko Barne ministroak. Bravermanek hitzez hitz esaten du arazoa ez direla bakarrik Hamas erakundearen ikurrak edo haren aldeko leloak, baizik eta «Palestinaren aldeko zeinu» oro.

Braverman galarazten saiatu arren, Palestinako milaka bandera ikusi ziren larunbatean Londresko erdialdean. Israelek Gazaren kontra abiaturiko erasoaren aurka manifestazioa egin zuten milaka herritarrek.

Alemanian, ez soilik banderak, Palestinako zapiak ere kentzen aritu da Polizia asteburuetako protestetan.


Summary: Israelek eta Hamasek esan dute Rafahko pasabideak itxita segituko duela. «Une honetan ez dago su etenik Gazan laguntza humanitarioa sartzeko eta atzerritarrak ateratzeko», esan du Netanyahuk. Laguntza humanitarioa prest dago Egipton, Gazan sartzeko zain.

Israelen eta Gazaren arteko gerraren hamargarren egunean, zerrendaren eta Egiptoren arteko mugan dago tentsio gune bat; Rafahko pasabidean, hain zuzen. Israelgo armadak Gaza iparraldeko herritarrei emandako ultimatumak eraman du tentsioa Tel Avivek kontrolatzen ez duen pasabide bakarrera. Gazako biztanleen ia erdiek —1,1 milioi lagunek— atzo goizera arteko epea izan zuten, Israelgo armadaren aginduz, Wadi Gaza ibarretik hegoaldera joateko; gutxienez 600.000 gazatarrek bete dute agindua. Ehunka Rafahko pasabidearen kanpoaldean daude zain. Hala ere, Israelgo Gobernuak eta Hamas organizazio islamistak esan dute pasabideak itxita segituko duela.

Are, gezurtatu egin dute Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkariak egin duen iragarpen bat. Hark, Egiptoko presidente Abdel Fattah Al-Sisirekin bildu eta gero, adierazi zuen Israelek eta Hamasek behin-behineko menia bat adostu zutela pasabidea zabaltzeko, bi helbururekin: atzerritarrak Egiptora ebakuatzea, eta laguntza humanitarioa Gazan sartzea. Israelgo Gobernuko lehen ministro Benjamin Netanyahuk, ordea, ezetz esan du: «Une honetan ez dago su etenik Gazan laguntza humanitarioa sartzeko eta atzerritarrak ateratzeko». Hamasek ere gezurtatu egin du Blinkenek esandakoa.

Egiptoko Atzerri ministro Same Xukrik gaitzetsi egin du Israelen jokabidea: «Israel oztopatzen ari da laguntza Gazan sartzea». Nabarmendu du Egiptoko Gobernua ahalegindu dela Rafahko pasabideari irekita eusten, baina esan du itxita jarraitu duela «Israelen posizioagatik». Aurreko astean, Kairo prest agertu zen korridore horren bitartez Gazara giza laguntza helarazten laguntzeko, baina argi utzi zuen ez duela zibilentzako korridore bat irekiko, «palestinarren exodoa» eragingo lukeelako horrek.

Bien bitartean, laguntzaz beteriko kamioiak eta anbulantziak sartzeko zain daude Egiptoko aldean. PAE Palestina Askatzeko Erakundeak eta Liga Arabiarrak pasabide humanitario bat zabaltzeko eskatu dute. Europako Batzordeak jakinarazi du gaur, ohar baten bidez, Egiptora laguntza humanitarioa bidaliko duela hegazkinetan, handik Gazara eramateko.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, «inoiz ez bezalako giza hondamendia» gertatzen ari da Gazan, Israelen erasoaren ondorioz. Aireko erasoak etengabeak dira, eta zerrendako mugak itxita daude; are, elikagai, ur, argindar eta erregai hornidura etenda dago Gazan, Israelen aginduz, aurreko astelehenetik. Osasunaren Mundu Erakundeak esan du 24 ordu geratzen direla ura, erregaiak eta argindarra bukatzeko eta, ondorioz, «benetako katastrofe bat» gertatzeko.

Gazako Osasun Ministerioaren arabera, 2.750 lagun baino gehiago hil dituzte Gazan, eta zaurituak, 9.750 baino gehiago dira. Gainera, beste 1.000 pertsona desagertuta daude Israelgo Armadak suntsituriko eraikinen hondakinen azpian. Ministerioak salatu du Israel «garbiketa etniko bat» egiten ari dela lurralde horretan. Gainera, jada milioi bat desplazatu eragin ditu urriaren 7an lehertu zen gatazkak, NBEren arabera. Tel Aviven arabera, berriz, 1.300 lagunetik gora hil eta 3.500 zauritu ditu Hamasek Israelen. Israelgo armadak nabarmendu du Hamasek bahitutako israeldarrak 199 direla gutxienez.

Palestinako lehen ministro Mohamad Xtayyehk «genozidioa» egitea leporatu dio Tel Avivi, eta AEBei eskatu die «urgentziaz» esku har dezatela, «erasoa gelditzeko, zibilak babesteko eta haiek lekualdatu behar ez izateko».

Lurreko erasorako «prest»

Israelgo armadak Gaza airez bonbardatzen jarraitzen du —esan du bart «dozenaka helburu militarri» egin diela eraso—, eta lurreko erasoa «laster» hasiko dela dio; Israelgo armadaren tropa ugari daude Gazako mugaren inguruan. «Gure ardura Gazan sartzea da, Hamas erasoak prestatzen eta jaurtigaiak botatzen ari den lekuetara joatea. Kokagune guztiei egingo diegu eraso, hango kide guztiei, eta azpiegitura suntsituko dugu. Hitz batean, irabaztera goaz», esan zuen atzo Herzi Halevi jeneralak. Netanyahuk berak nabarmendu zuen herenegun armada «hurrengo faserako» prestatzen ari dela, Gazari «lehorrez, airez eta itsasoz» eraso egiteko.

Gazan ez ezik, Israelen eta Libanoren arteko mugan ere izan dira erasoak. Israelgo armadaren eta Hezbollah milizia xiitaren arteko borrokek aurrera jarraitzen dute, eta Tel Avivek gaur iragarri du Libanoko mugatik bi kilometrora arte dauden 28 herritako biztanleak ebakuatzekoak direla. Daniel Hagarik, Israelgo armadako bozeramaileak, azaldu du «arriskuak gutxitzeko» hartu dutela erabakia. Armadak adierazi du, gainera, Hamasen buruzagietako bat, miliziaren Khan Yuniseko espioitza zerbitzuko burua hil duela bonbardaketetako batean.

Irango Atzerri ministroak, berriz, ohartarazpena egin die AEBei. Hossein Amir-Abdollahianen arabera, AEBek «kalte larria» pairatuko dute Gazako gatazka zabaltzen bada. «Erregimen sionistari mezua bidali diogu haren aliatuen bitartez: ez badituzte izugarrikeriak gelditzen Gazan, Iran ez da begira geratuko». Ministroaren bozeramaile Naser Kananik esan du Washington «gerran sartuta» dagoela. AEBetan «kezkaturik» daude gatazka eskualdean zabaltzeko arriskuaz. Aurreikusita dago aste honetan Joe Bidenek, AEBetako presidenteak, Israel bisitatzea. Europako Batasuneko estatuburuak eta gobernuburuak bihar biltzekoak dira Europako Kontseiluan.


Summary: PiSek irabazi duen arren, Poloniako oposizioak uste du gobernua osa dezakeela. Koalizio Zibikoak, Hirugarren Bideak eta Ezkerrak gehiengo osoa lukete, behin-behineko emaitzen arabera. Parte hartzea 1989tik honako handiena izan da, hauteskunde batzordeak jakinarazi duenez: %73koa.

Polonian azken hiru hamarkadetan egin dituzten parlamenturako hauteskunderik erabakigarrienek aldaketa sakonak ekarri dituzte berekin; bai herrialdearentzat, baita EB Europako Batasunarentzat ere. Kritikez beteriko kanpaina polarizatu baten ondoren, 2015etik agintean dagoen PiS Legea eta Justizia ultrakontserbadoreak jaso du, berriz ere, babesik handiena, baina Dietako —behe ganberako— gehiengo osoa galdu du, eta ez du, printzipioz, nahikoa aliaturik jarraian hirugarren agintaldia litzatekeena bermatzeko. Eta horrek, ezinbestean, atea ireki dio oposizioari PiS agintetik botatzeko. Hori ziurtatu du, behintzat, Donald Tusk lehen ministro ohi (2007-2014) eta Europar Kontseiluko presidente (2014-2019) izandakoak, atzo gauean zundaketen berri izan ostean adierazi zuenez: «Poloniak irabazi du, demokraziak irabazi du. Sasoi txarren amaiera da hau, PiSen gobernuaren azkena da».

Tusken KO Koalizio Zibikoa liberalak, TD Hirugarren Bideak —bi alderdi demokristau eta zentro-eskuinekoren aliantza da— eta Ezkerra sozialdemokratak gehiengo osoa baino gehiago lukete, behin-behineko emaitza ofizialen, eta atzo gauean eta gaur goizean argitaraturiko zundaketen arabera. Hiru aliantza horiek badituzte desberdintasunak, baina badirudi asmoa dutela koalizio gobernu bat osatzen saiatzeko; Ezkerrako buruzagi Wlodzimierz Czarzastyk, adibidez, esan zuen, atzo gauean, beste bi indar politikoekin lan egiteko prest daudela «gobernu demokratiko, sendo eta zentzudun bat» osatzeko. Eta bide beretik mintzatu zen TDko buruzagietako bat, Wladyslaw Kosiniak-Kamysz.

Edonola ere, PiSek ez du amore emango, alderdi horretako buruzagi Jaroslaw Kaczynskik atzo gauean ohartarazi zuenez: «Gure laugarren garaipena da, hirugarrena jarraian. Borrokaz eta tentsioz beteriko egunak ditugu aurretik». Eta, berez, ultrakontserbadoreak izango dira gobernua osatzen ahalegintzeko agindua jasoko duten lehenak —Andrzej Duda presidenteari dagokio erabaki hori hartzea—, babesik handiena bildu dutelako; Konfederazioa eskuin muturreko aliantza politikoa lukete aliatu bakarra —alderdietako batek esan du ez duela PiSekin koaliziorik nahi—, baina espero eta aurreikusi baino askoz ere babes txikiagoa lortu dute, eta bien arteko balizko aliantza batek ez luke gehiengo osorik behe ganberan.

Poloniako oposizioan eragin dituen kritikez gain, PiS buru zuen gobernuak urteotan behin eta berriz egin du talka Europako Batzordearekin, besteak beste, zuzenbide estatuaren, adierazpen askatasunaren, migrazioaren eta LGTBI kolektiboaren eskubideen aferengatik; esaterako, Varsoviak botere judizialaren, banku zentralaren eta telebista publikoaren gaineko kontrola handiagotu du, eta abortatzeko eskubidea nabarmen murriztu du.

Oposizioak koalizio gobernua osatuko balu, bere helburuetako bat litzateke Bruselarekin harremanak onbideratzea, eta PiSen eta bere aliatuen erreforma horiek bertan behera uztea; hori lortuz gero, Europako Batzordeak desblokeatu egingo luke Poloniari dagokion aurrekontuko eta suspertze funtseko dirua. Bruselarentzat, beraz, albiste on bat litzateke KOk, TDk eta Ezkerrak gobernabidea bermatzeko akordio bat adostea, programa europazalea baitute hirurek.

Hori guztia zegoen jokoan atzo egin zituzten parlamenturako hauteskundeetan. Eta boz horiek zuten garrantziaren erakusle, parte hartzea 1989tik honako handiena izan da, hauteskunde batzordearen arabera: %73 inguru, behin-behineko datuen arabera.

Erreferenduma ez da loteslea

Bozen egun berean, herritarrak erreferendum batean bozkatzera deituak zeuden, baina horren emaitza ez da loteslea izango, horretarako baldintza ez baitute bete: parte hartzea %50 baino handiagoa izatea. Lau galderari erantzun diete galdeketa horretan botoa eman duten herritarrek, eta guztietan irabazi du ezezkoak, gobernuak babestutako jarrerak.

Kontsultako gai batek erreferentzia egin dio Bielorrusiako mugan bost metroko hesi bat eraikitzeko aferari; beste batek EBren migrazio araudiaren erreforma aipatzen du, eta, beste bi galderei dagokienez, erretiro adina 65 urtetik 67ra igotzeaz eta estatuaren menpeko aktiboak edo enpresak pribatizatzeaz galdegin diete.

Oposizioko hainbat alderdi eta gizarte zibileko zenbait gobernuz kanpoko erakunde boikotaren aldeko kanpaina egiten aritu dira. Oposizioko koalizio nagusiak, KOk, kontsulta boikotatuko zuela iradoki zuen hasieran, baina gaia bere boto emaileen esku uztea erabaki zuen azkenean. Eta, behin-behineko datuen arabera, %40koa izan da parte hartzea.


Hazkunde motelari eusten dio ekonomiak

Summary: Hazkunde motelari eusten dio ekonomiak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %0,2 hazi da urteko bigarren hiruhilekotik hirugarrenera. Tarte horretan %0,4 handitu da enplegua.

Betetzeko bidean daude Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspen ekonomikoak. Duela hiru aste iragarri zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordina %1,7 zela aurten haztekoa, eta urteko lehen hiru laurdenetako hazkundea kopuru horretatik oso gertu geratu da: %1,6 handiagoa zen hirugarren hiruhilekoan, 2022ko epe horrekin alderatuz gero.

Hazkundeak moteltzen jarraitzen du, hori bai. Urteko lehen hiruhilekotik bigarrenera %0,4 hazi zen, eta %0,2 baizik ez da izan bigarrenetik hirugarrenera. Kopururik txikiena da iazko udaz geroztik.

Eustatek aitortu du sektore ekonomikoek ez dutela «portaera bera» izan, nahiz eta «oro har», bilakaera positiboa izan duten. Azken hiruhilekoetan industriak izan du portaerarik pattalena, eta urte arteko bilakaera negatiboa izatera iritsi da.

Enpleguari dagokionez, dedikazio osoaren baliokide diren lanpostuetan neurtuta, %0,4 igo da 2023ko hirugarren hiruhilekoan, aurreko hiruhilekoarekin alderatuta. Enplegua hiruhilekotik hiruhilekora jarraian hazi den bederatzigarren hiruhilekoa da. Iazko hiruhileko berarekin alderatuta, % 1,6ko hazkundea neurtu du Eustatek.

Datorren abenduaren 1ean emango ditu estatistika erakundeak jarduera ekonomikoari buruzko datu xehatuagoak, orain eskura ez dituen datuak gehituta.


Summary: Maialen Berasategi Catalanek eta Joxemari Berasategi Zurutuzak irabazi dute Itzulpengintzako Euskadi saria. Abdulrazak Gurnah Nobel saridunaren Paradisua obrarengatik irabazi dute. Miren Billelabeitiak Saiakerako Euskadi saria eskuratu du, Norberak maite duena lanagatik.

Idazleen lanari balioa emateaz gain, irakurzaletasuna sustatzea da Euskadi Literatura sarien xedea. Eta hori bera da, hain zuzen ere, Miren Billelabeitiaren Norberak maite duena. Hitza gogoan, irakurketa biziz saiakeraren muina ere (Mungia, Bizkai, 1960): irakurketak sortzen duen plazera nabarmentzea, eta ariketa horrek duen garrantzia azpimarratzea. Bada, ahalegin hori egin izana saritu diote orain, saiakerako Euskadi saria emanez. «Testu biribila» ondu izana txalotu diote epaimahaikideek, «estilo dotorea, idazkera jasoa prosa zaindua eta fina» duena. Irakaskuntzaren ofizioak behar duen balio soziala plazaratu izana ere goretsi diote. Pamielak argitaratu zuen liburua, iaz.

«Afrikako mundu urrun eta arrotza inolako oztoporik gabe euskal irakurleari hurbiltzeko» egindako ahaleginagatik erabaki du epaimahaiak Itzulpengintzako Euskadi saria Maialen Berasategi Catalani (Gasteiz, 1989) eta Joxe Mari Berasategi Zurutuzari banatzea (Zegama, Gipuzkoa, 1955). 2021ean Nobel saria irabazitako Abdulrazak Gurnah idazlearen (Zanzibar, Tanzania, 1948) Paradisua nobela itzuli zuten, lau eskutara. Epaimahaiaren iritziz, itzulpena «zorrotz» atxikitzen zaio esanahiari, baina «euskara aberats, zehatz eta naturalean ematen dira jatorrizkoaren ñabardura guztiak». «Benetan irakurketa gozoko testua lortu dute, itzulpen mekanikotik behar adina urrunduta». Jokin Zaitegi sariketari esker itzuli zuten eleberria, eta Elkarrek argitaratu zuen iaz.

Gasteizko Artium museoan jakinarazi dituzte gaur sarituak, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua eta Andoni Iturbe sailburuordea izan dira ekitaldian, sarituekin batera. Hain zuzen, gaztelaniazko literaturako eta saiakerako Euskadi sariak ere jakinarazi dituzte: hurrenez hurren, Ander Izagirrek eta Alejandro Morellonek jasoko dituzte, Vuelta al país de Elkano (Libros de K.O.) eta El peor escenario posible (Fulgencio Pimentel) lanengatik.

Aurreko astean jakinarazi zituzten aurten saritutako beste hiru lanak: Patxi Zubizarreta, Zerria liburuagatik (Euskarazko Haur eta Gazte Literaturako saria); Arantxa Urretabizkaia, Azken etxea eleberriagatik (Euskarazko Narratiba saria); eta Joseba Larratxe, Ni ez naiz Mikel Laboa lanagatik (Ilustrazioko saria). Horiek eta gaur jakinarazitako egileek azaroaren 15ean jasoko dituzte sariak, Getxoko Muxikeberri zentroan (Bizkaia) egingo den ekitaldian.


Summary: Gazako Osasun Ministerioaren arabera, Israel «garbiketa etniko bat» egiten ari da. 2014ko Gerrak hildakoen kopurua gainditu du Gazakoak. Osasun Ministerioaren arabera, jada 2.750 palestinar baino gehiago hil eta 9.750 baino gehiago zauritu ditu Israelek.

Israelen erasoaldiaren datuak eguneratu ditu Gazako Osasun Ministerioak, eta, horren arabera, hildakoak 2.750 baino gehiago dira jada, eta zaurituak, 9.750 baino gehiago. Gainera, beste 1.000 pertsona desagertuta daude Israelgo Armadak suntsituriko eraikinen hondakinen azpian. Datu horiek eskuan, Gazako Osasun Ministerioak salatu du Israel «garbiketa etniko bat» egiten ari dela lurralde horretan. Nazio Batuen Erakundearen arabera, «inoiz ez bezalako giza hondamendia» gertatzen ari da Gazan, Israelen erasoaren ondorioz.

Zortzigarren eguna du Israelen erasoaldiak gaur, eta hildakoen kopurua 2014ko Gerran hildakoena baino handiagoa da dagoeneko; gerra hori izan da orain arte azken urteetan Gazan lagun gehien hil dituena, eta bi hilabete iraun zuen. Zisjordanian, gainera, 56 palestinar hil ditu Israelen zortzi egun hauetan, eta 1.200 zauritu.

55 familia osorik hil dituzte

«Gerra basati bat izan da zortzi egun hauetan, eta Israelgo indar okupatzaileek 2014an izan ziren 55 gerra egunetan baino jende gehiago hil dute. Horrek baieztatzen du gure herriaren aurka egiten ari diren krimenak garbiketa etniko baten parekoak direla», adierazi du Ashaf al Kudra Gazako Osasun Ministerioko bozeramaileak. Zehaztu duenez, Israelek Palestinako 55 familia osorik hil ditu zortzi egun hauetan.

Hildakoen eta zaurituen kopuruak, gainera, handitu egingo dira datozen egunetan. Israelek Gaza iparraldea husteko eta hegoaldera joateko agindu die palestinarrei, baina, aldi berean, hegoaldea ere ari da bonbardatzen, Israelek berak baieztatu duenez. Gainera, Gaza hiriko ospitaleak husteko ere agindu zuen ostiralean Israelek. Osasun Ministerioak, ordea, uko egin dio agindu horri: «Lanean jarraitzeko betebehar morala daukagu. Ez ditugu ospitaleak utziko, ezta barruan gaudela suntsitzen badituzte ere», adierazi du ohar batean.

Egoera larria ospitaleetan

Zenbait iturrik jakinarazi dutenez, gainera, ospitaleetan lanean jarraitu ahal izateko, 24 ordurako dute soilik erregaia. Israelek erasoaldia hasi zuenean argindar, ur eta erregai hornidura moztu zizkien palestinarrei, eta erregaiarekin sortutako argindarrarekin jarraitu dute ospitaleetan lanean.

Osasun Ministerioak Rafahko pasabidea irekitzeko eskatu du, gaixoak eta zaurituak handik atera eta beste leku batean artatu ahal izateko, baina, oraingoz, atzerritarrak ateratzeko soilik irekiko dute. Muga horretan hainbat kamioi daude Gazara oinarrizko baliabideak eramateko, baina Israelek itxi egin die bidea. «Gazako Zerrendak hondamendi bat jasango du ez badute pasabide hori irekitzen sendatzeko materiala ekartzeko», adierazi du Osasun Ministerioak.


Summary: Oraindik ez dute nehor atxilotu Baionan hil duten gaztearen hilketagatik. Larunbat arratsaldean gertatu zen hilketa, Baionako Sainte-Croix auzoan. Zenbait hedabidek droga trafikoarekin lotu dute hilketa.

Gizon gazte bat tiroz hil zuten Baionan larunbat arratsaldean, Sainte-Croix auzoan. Hilketa 17:00etan gertatu zen: karrikan zegoelarik, hainbat aldiz tiro egin zioten. Gazteak 27 urte zituen, eta auzo horretan bizi zen. Frantziako Polizia haren hiltzailearen bila ari da, baina, oraingoz, ez dute nehor atxilotu. Baionako Jerome Bourrier fiskalak ikerketa bat abiatu du hilketagatik. Fiskalak BERRIAri goiz honetan erran dionez, ez dute elementu berririk ikerketari dagokionez.

Zenbait hedabidek azaldu dutenez, gertaerak droga trafikoarekin du zerikusia. Jerome Bourrier fiskala eta Baionako auzapez Jean Rene Etxegarai hilketa gertatuta Sainte-Croix auzora bertaratu ziren, baina ez zuten informazio gehiagorik eman.


Summary: Iruri Altzerrekak irabazi du Bizkaiko Bertsolari Txapelketako hirugarren kanporaketa. 475 puntu eskuratu ditu denera, eta, hala, finalaurrekoetarako sailkatu da zuzenean.

Iruri Altzerreka nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako hirugarren kanporaketan, 475 puntu bilduta. Arrigorriagako Lonbo aretoan jokatu zen saioa, eta, Bertsozale elkarteak nabarmendu duenez, jendez lepo zegoen aretoa. Berrizko finalaurrekorako sailkatu da zuzenean Altzerreka; azaroaren 11n izango da.

Puntu gutxira geratu zen Josune Aramendi Perez: 470 puntu eskuratu zituen. Haren ondotik, honela geratu zen sailkapena: Lurdes Ondaro Mallea (453 puntu), Garikoitz Sarriugarte Onaindia (441 puntu), Inazio Vidal Gurrutxaga (436,5 puntu) eta Iker Uriarte Urrutia (431 puntu). Igor Menika Bengoetxea aritu zen gai jartzaile.

Datorren igandean, Erandion

Erandion jokatuko da laugarren kanporaketa, datorren igandean. Bertsolari hauek arituko dira kantuan: Ander Sarriugarte, Garazi Navarro Ugarteburu, Igor Galarza Intxausti, Imanol Uria Albizuri, Paule Ixiar Loizaga Legarra eta Unai Mendiburu Valor.

Saio guztietarako sarrerak esteka honetan daude eskuragarri.


Summary: Jaurlaritzak Joxi Zabala biktima gisa aitortuko du Kursaaleko ekitaldian. GALek bahitu, torturatu eta hil zuen gaztearen arreba Pili Zabalak eman du ezagutzera Jaurlaritzak giza eskubideen urraketa larrien biktima gisa aitortuko duela urriaren 31n egin behar duen oroimen ekitaldi batean, Donostiako Kursaalean.

Joxean Lasa eta Joxi Zabala bahitu, torturatu eta hil zituzteneko 40. urteurrena bete den honetan, Zabalaren arreba Pili Zabalak jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak biktima gisa aitortuko duela anaia urriaren 31n, Donostiako Kursaalean egingo duen oroimenerako ekitaldian. EITBri egindako adierazpenetan, Zabalak azaldu du amaren izenean espediente bat aurkeztu ziola Jaurlaritzari gobernuak Joxi Zabala anaia aitor zezan giza eskubideen urraketa larrien biktima gisa, motibazio politikoko testuinguru batean, 1979 eta 1999 bitartean, 12/16 legearen barruan.

Zabalak helarazi du «albiste handia» jaso duela, Joxi Zabala izango dela urriaren 31ko ekitaldian aitortuko dituzten biktimetako bat. Biktima aitortu horien familiei emango diete irizpen hori, euren senitartekoak giza eskubideen urraketa larrien biktimak direla ezartzen duena. Ekitaldi hori «oso garrantzitsua» izango da, Zabalaren arabera, haren anaiaren «errugabetasun presuntzioa, memoria, giza duintasuna, ohorea eta izen ona» gordetzeko.

Jaurlaritzak berak berretsi du Joxi Zabalaren espedientea bukatu duela, eta azken erabakiaren zain dagoela, baina biktima gisa aitortua izan dadin Balorazio Batzordearen baiezko balorazioa duela.

Eusko Jaurlaritza bere 12/16 legearen bidez ematekoa den aitortza «oso garrantzitsua» da, Zabalarentzat, baina ez da anaiaren aldeko aitormen lanean azken urratsa. Izan ere, Espainiako Estatuak ez ditu Lasa eta Zabala biktima gisa aitortu oraindik. Zabalaren arrebak sarritan esan du «injustizia baten biktimak» direla familia biak, eta Espainiako Estatuaren aitortzaren bila jarraituko duela.

Urriaren 31ko ekitaldia

Urriaren 31ko memoria eta erreparaziorako ekitaldian, Jaurlaritzak beste 66 biktima aitortuko ditu, motibazio politikoaren alorrean; horietako 49 torturatu gisa aitortuko ditu. Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailburuk gidatuko du ekitaldia.

Poliziari eta arrazoi politikoei lotutako indarkeria eta tortura kasuak baloratzeko legebiltzarreko batzordeak Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagokien lehen txostena plazaratu zuen 2021eko ekainean. Agiri horrek 35 biktimaren berri eman zuen, eta haiei aitortza egin zitzaien Bilboko Euskalduna jauregian. 1.017 eskaera jaso zituen batzorde horrek, nolanahi ere, eta batzordeak 55 aztertu zituen, xehetasunez. Horien artean, 35 biktima aitortu zituen; 28 biktimaren estatus horiek egiaztatzen dituzten agiriak jaso zituzten Euskaldunan, biktimek eurek edo euren senitartekoek; beste zazpik uko egin zioten agiri hori jasotzeari.


Summary: «Zaurgarritasun egoeran» dagoen pertsona bat etxegabetu dute, Gasteizen. Hainbat lagun etxebizitzaren aurrean bildu dira, baina Ertzaintza nahiz Udaltzaingoa oldartu egin zaie.

Gasteizko Kontseilu Sozialistak jakinarazi duenez, «zaurgarritasun egoeran» dagoen pertsona bat etxegabetu dute. Gasteizko Zaramaga auzoan gertatu da, gaur goizean. Hainbat lagun bildu dira etxebizitzaren aurrean, etxegabetzea eragozteko. Hala ere, Ertzaintza eta Udaltzaingoa oldartu egin zaizkie, eta etxegabetzea aurrera eraman ahal izan dute. Bi pertsona identifikatu dituzte.

Kontseilu Sozialistak adierazi du etxegabetu duten pertsonaren deia jaso zutela, bi egunen buruan etxetik botako zutela erranez. Gehitu dute, etxegabetutako pertsona «zaurgarritasun egoeran» dagoela, indarkeria matxistaren biktima izan zelako, eta bertze etxegabetze bat jasan zuelako 2017an. Adierazpen irmo bat ere egin dute: «Etxegabetze guztiak berehala eta baldintzarik gabe etetea aldarrikatzen dugu».


Summary: Sanchez eta EH Bilduko ordezkarien argazkiak «beste aro politiko bat» islatzen du, Otegiren arabera. EH Bilduko koordinatzaile nagusiak uste du Legebiltzarrerako hauteskundeak aurreratu egin direla. ETBri emandako elkarrizketa batean esan du «ematen» duela Urkullu izango dela EAJko hautagaia, eta ez duela albisterik koalizioko hautagaiaren inguruan.

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik uste du «beste aro politiko batera» eramaten duela koalizioko ordezkarien eta Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidentearen arteko bileraren argazkiak, «nahiz eta batzuek eta besteek ez duten nahi». ETB1ean egindako elkarrizketa batean, Otegik esan du «garrantzi handia» izan zuela aurreko astean Mertxe Aizpurua EH Bilduko Espainiako Kongresuko bozeramaileak, Gorka Elejabarrieta Senatuko eledunak, Santos Cerdan PSOEko Antolakuntza idazkariak eta Sanchez berak egin zuten bilera horrek. «Espainiako Gobernuko jarduneko presidentearekin normaltasunez elkartu gara. Argazki horrek beste aro politiko batean sartzen gaitu, nahiz eta batzuek eta besteek ez duten nahi».

EH Bilduko buruak ziurtatu du «arazo nazionalaren eztabaida eta lurraldetasunaren eredua mahai gainean» egongo dela legegintzaldia abiatzen bada. Erantsi du «lehen urratsa» dela Espainia «estatu plurinazionala» dela onartzea, eta, beraz, «beste nazio batzuk badirela Espainia ez direnak eta beren eskubideak badituztela». Otegik uste du «78ko erregimena krisi argian» dagoela, eta saiatuko dela «ahal den guztia luzatzen». Izan ere, haren irudiko, «pribilegioak arriskuan» ikusten baitituzte «elite ekonomikoek, politikoek eta polizialek». «Horrek esan nahi du dena egingo dutela hori oztopatzeko, eta 'dena' horretan ez dituztela mugak jarriko. Hedabideen rola, poliziarena eta epaileena itzela izango da galarazteko, lehenik, Sanchez presidente izatea berriro, eta, bigarrenik, EH Bilduk hauteskunde autonomikoak ez irabaztea».

Ahalegin horren barruan sartu du El Mundo egunkariak kaleratu duen informazio bat. 1977 eta 1987 bitartean egindako bederatzi bahiketarekin eta hilketa batekin lotu dute Otegi ETAko zenbait kidek, Espainiako eskuineko egunkari horren arabera. «Manipulazio handiko informazioa da, gezurretan oinarritua», esan du EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. «Horrelako zerbait espero nuen, eta oraindik ere gehiago espero dut». Informazio horren harira, abokatuekin salaketa baten aukera aztertzen ari dela ere esan du. Baina ez luke nahiko ere «horrelako zerbait» behar baino gehiago luzatzea, eta, beraz, ez dago erabaki bat hartua.

Otegiren eta Urkulluren hautagaitzak

Edonola ere, koalizio abertzaleko buruak uste du Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak aurreratu egingo direla. Boz horietan EH Bilduren hautagaia izango ote den galdetuta, argitu du ez dagoela albisterik horretan. Esan du koalizioak «lasaitasunez» egingo duela hautagaiaren aukeraketa prozesua eta, «seguruenera», abenduan hasiko dela prozesu hori.

EAJk izango duen lehendakarigaiaren inguruan, berriz, uste du Iñigo Urkullu egungo lehendakaria izan daitekeela: «Bai, hori ematen du, ikusten baitut oso kanpaina indartsuan, baina ikusiko da». Hala balitz, Urkullurekin eztabaida politiko bat edukitzea ez duela kezkatzen helarazi du: «Beti izan naiz horren oso aldekoa». Eztabaida hori egotea nahiko luke Otegik, «baina ez hauteskundeak daudelako, horrelako eztabaidak beti egitearen aldekoa naizelako».


Summary: Donapaleuko amategia hetsirik egonen da aste batez. Ez da langile aski erditzeak baldintza onetan egiteko. Halere, haurdunaldia segitzeko orduak atxiki dituzte.

Donapaleuko (Nafarroa Beherea) ospitale publikoko amategia hetsirik izanen da gaurtik ostiralera arte. Langile faltagatik ezin izan dituzte aste honetako plangintzak bete, eta, beraz, erditzeak egiteko baldintzak ez dituzte betetzen. Hala, ospitale horretan erditzekoak diren amak beste ospitale batzuetara bideratuko dituzte, besteak beste, Baionara, Akizera edo Pauera (Okzitania).

Halere, larrialdizko kontsultak egiteko emagin bat izanen da bertan aste osoan. Bestalde, haurdunaldia segitzeko aurreikusiak diren orduak ez dira ezeztatuak izanen.

Donapaleuko amatagia Baionako ospitalearen parte da, eta Nafarroa Behereko eta Zuberoako amategi bakarra da.


Summary: Aurrekontuak datorren urte hasieran onartzea espero dute Nafarroako Parlamentuko taldeek. Europako Batasunak defizit eta gastu arauak zehazten ez dituen bitartean, Nafarroako Gobernua geldirik dago.

Oraingoz, ez dago eperik, ez eta mugimendurik ere. Batetik, Europako Batasunean eztabaida dago finantza publikoen gaineko arauen malgutzearekin jarraitu edo ez, eta EBko Kontseilua abenduaren 14an da biltzekoa gai hori aztertzeko. Bestetik, Espainiako Gobernua eratu gabe dago oraindik, eta jarduneko Ogasun Ministerioak aurreratu du ez dituela ezarriko estatuaren gastu mugaren eta bestelako arauen irizpideak hurrengo gobernua osatu arte.

Nafarroan ez dute presarik. «Ez dakit noiz izango ditugun aurrekontuak, baina aurreko legealdiko lehen aurrekontuak otsailaren amaieran onartu ziren», gogorarazi du Ramon Alzorrizek, PSNko eledunak. Parlamentuko Mahaiaren eta Eledunen Batzordearen bileran gai horretaz mintzatu dira taldeak. 2020an gertatutakoa gorabehera, normalean urtea amaitzerako onartu ohi dira aurrekontuak, baina Alzorrizek uste du oraingoan ez dela hala izango: «Adierazle guztien arabera, abendutik aurrera onartuko da. Europako Batasunarekin hitz egin ostean, Espainiako Gobernuak bere irizpideak ezarri behar ditu. Otsailean onartzea litzateke normalena».

Garai honetarako, Nafarroako Gobernuak aurrekontuen koadro makroekonomikoa aurkeztua izan ohi du, eta lege proiektua amaitzear. Legealdia abiatu den honetan, ez dago horren berririk. Ikusteko dago aurten negoziazio politikoetan zer gertatuko den ere. Aurreko legealdian, gobernua EH Bildurekin ados jarri zen, eta akordioak aztertzeko bilerak ere egiteko dituzte, EH Bilduko Adolfo Araizen arabera. «Oraindik ez dago bilerarik. Hainbat harreman izan ditugu, eta hori gauzatzea falta zaigu. Departamentu bakoitza aurrekontuen azterketa egiten ari da, eta espero dut aurki biltzea, ikusteko akordioa non bete den edo non ez den bete».

2024ko aurrekontuei dagokienez, EH Bilduk ez daki ezer. «Gobernua ez da gurekin harremanetan jarri aurrekontuen koadro makroekonomikoa aztertzeko». EBk irizpideak finkatu arte dena atzeratuko delakoan dago. «Nafarroako Gobernua zain egongo da, domino efektua eragingo baitu zerga arloko arauetan».

Bide beretik jo du Geroa Baiko Pablo Azkonak. «Uste dugu garrantzitsua dela aurrekontuez hitz egiten hastea». Haren esanetan, Nafarroako Gobernuak finantza publikoak orekatuta dauzka, eta uste du hori aintzat hartu beharko litzatekeela. «Gainera, gastu arauari dagokionez, autogobernua aldarrikatzen dugu, eta, pandemiaren ondorioz araua malgutu bazen, uste dugu administrazio publikoari ez litzaiokeela gerrikorik jarri behar inflazioari erantzuteko orduan».

UPNkoak, lantaldea osatzearen aurka

Foru Hobekuntzaren lantaldea ere izan dute hizpide. Datorren urriaren 24an eztabaidatuko da Foru Erregimeneko Batzordean hura osatu edo ez, eta UPNko Javier Esparzak argitu du ezezkoa emango duela. Iragan astelehenean adierazi arren ez ziotela beldurrik eztabaidari, ez zuen zehaztu zer bozkatuko zuten. «Nik uste nuen mundu guztiak argi zuela, baina zalantzak uxatu nahi izan ditugu. Ezetz bozkatuko dugu. Zergatik? Truke politiko bat delako eta interes alderdikoiei baizik ez dielako erantzuten».

Esparzaren arabera, PSNk ez zuen eztabaida horretan sartzeko asmorik, eta EH Bilduk eta Geroa Baik ezarritako baldintzei men egin die. «Ez die herritarren interesei erantzuten, ez du Foru Hobekuntza berritzea helburu. Beste interes batzuei erantzuten die».

PSNko Ramon Alzorrizek orokorrean kritikatu du eskuinak eztabaida politiko guztien tonua muturrera eraman izana eta «ahalik eta gatazka handiena» eragin izana. Adibide gisa jarri du Foru Hobekuntzaren lantaldearekin gertatutakoa. «Ba al du ezer txarrik parlamentuan duela berrogei urteko lege bat aldatu edo ez eztabaidatzeak? Zergatik da txarra? Zergatik esaten da gezurra PSNren posizioari buruz? EH Bilduri amore eman diogula, Pedro Sanchezen inbestidurari begira legea aldatzea ordainduko ote dugun... Aski da!».

Alzorrizek aipatu du ez dutela arazorik hitz egiteko, baina posizio tinkoa dutela. «Foru Hobekuntzari dagokionez, ez gara mugituko. Ez diogu inori ezer ordaindu beharrik».


Summary: Daniel Noboa izango da Ekuadorko presidentea. Hautagai eskuindarrak irabazi ditu bozak, botoen %52 lortuta. Haren agintaldiak 2025eko otsailera arte iraungo du.

Daniel Noboa eskuindarrak irabazi ditu Ekuadorko presidentetzarako hauteskundeak, herrialde hartako enpresaririk aberatsenaren semeak. Noboak bozen %52 eskuratu ditu —bozen %97,28 zenbatuta— eta haren aurkari Luisa Gonzalezek %47,99.

Presidente hautatu gisa egindako hitzaldian, Noboak eskerrak eman dizkie herritarrei, «proiektu politiko sinesgaitz baten alde» bozkatzeagatik; halaber, iragarri du herrialdea «berreraikitzen» hasiko dela, «indarkeria, gorrotoa eta ustelkeria» atzean utzita. «Ekuador berria» eraikiko duela gehitu du.

Gonzalez ekaineko primarioetan aukeratu zuten hautagai izateko, eta Rafael Correa presidentearen babesa izan zuen. Gonzalezek presidente hautatua zoriondu du, «demokrazia kontua» dela azpimarratuta. Horrez gain, hitza betetzeko eskatu dio, eta jakinarazi du hezkuntza eta osasuna pribatizatzen ez baditu laguntza eskainiko diola, sortu nahi duen «herrialde duin» hori eraikitzeko.

Noboak, hala, herrialdeak pairatzen duen biolentziari aurre egin beharko dio. Izan ere, narkotrafikoko taldeek eta bandek botere handia eskuratu dute azken urteetan –Europara iristen den kokainaren ibilbidean, portu garrantzitsuak bilakatu dira Ekuadorkoak–: ohikoak bilakatu dira lepo mozteen, bonba autoekin egindako atentatuen, polizien hilketen, zubietatik zintzilikatutako gazteen gorpuen eta etxe edo eskola kanpoan tiroz hildako umeen albisteak.

Horri aurre egiteko Poliziari diru gehiago emango diola iragarri du Noboak. Zenbait portu eta kartzela banden menpekoak dira gaur egun, eta, hori hala izan ez dadin, eskumen gehiago emango dizkio armadari.

Hauteskundeen segurtasunari dagokionez, kanpaina nahasia izan da. Izan ere, Fernando Villacencio presidentetzarako hautagaietako bat hil egin zuten abuztuko lehen itzulian, eta horrek segurtasun neurri handiak hartzera behartu zituen hautagaiak.

Noboarekin batera hautatu duten presidenteordeak, Veronica Abadek, indarkeria matxista ukatzen du, hezkuntzaren doakotasuna ezbaian jarri du, eta estatuak dibortzioak «sustatzen» dituela gehitu. Gainera, Espainiako Vox alderdi ultraeskuindarrari eta Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ultraeskuindar ohiari babesa eman die sare sozialetan.

Lassoren dimisioa

Noboaren agintaldia 2025eko otsailean bukatuko da —urte eta erdiko agintaldia izango du gutxi gorabehera—, hori baitzen Guillermo Lasso presidente ohiari geratzen zitzaion epea dimisioa eman zuenean. Noboa hurrengo hauteskundeetara aurkeztu daiteke lau urteko agintaldia egin ahal izateko. Asanblea Nazionalean aurkari izan dituenen babesa beharko du gehiengoa eskuratzeko eta agintaldiari egonkortasuna emateko.

Lasso ustelkeriagatik epaitzen ari ziren dimisioa eman zuenean. Gainera, Ekuadorko Asanblea Nazionalean oposizioa zen nagusi orduan, eta kontuan hartu behar da erakunde horrek eskumena duela presidentea botatzeko. Lassok, egoera hori ikusita, Asanblea Nazionala desegin zuen maiatzean, eta hauteskundeetara deitu. Lehen aldia zen Ekuadorren historian presidente batek parlamentua desegiten zuena.

Lassoren ustez, parlamentuak gobernua ezegonkortu nahi zuen, eta epaiketak «krisi politiko larria» sortu zuen. Erabakia «demokratikoa» zela gehitu zuen, ekuadortarrek «beren etorkizuna» erabakiko zutelako.


Summary: Asensio diputatua ikertzen ari dira, ingurumenaren aurkako ustezko delitu batengatik. GuraSOSek jakinarazi duenez, Ingurumen Fiskaltzak eskatuta egiten ari da ikerketa Gipuzkoako 5. Instrukzio Epaitegia. Bihar Eusko Legebiltzarreko ordezkaritza batek bisita egingo du Zubietako instalazioetan.

Zubietako erraustegiaren kudeaketak eragindako auzi sokak ez du etenik. GuraSOSek jakinarazi duenez, orain Gipuzkoako Foru Aldundiko Iraunkortasuneko sailburu eta Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko (GHK) presidente Jose Ignacio Asensio ikertzen ari dira, ingurumenaren aurkako delitu bat egin duen edo ez ebazteko. Horrez gain, dokumentuak faltsutu ote dituen ere erabaki beharko du epaitegiak, auzi berean. Asensio ez ezik, Nagore Peñalva Bengoa GHK-ko zuzendari teknikoa eta GHK-ko beste bi arduradun ere ikertzen ari dira kasu horretan.

Fiskaltzak berak jarri zuen salaketa, aurrez GuraSOSek ekainean emandako dokumentazio bat aztertu ostean. Eginbideak ireki eta gero, epaitegian aurkeztu du salaketa fiskaltzak. Horren arabera, Zubietako hondakinen balorazio energetikoko plantan hondakin arriskutsuak sortu ziren 2022an, eta Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak ez du halakorik baimentzen. Jarduera hori «ezkutatzeko», eta ingurumena zaintzeko programaren memorian ager ez zedin, hondakin kode bat eta kontzeptu bat «oker» eman zituen, «modu kontzientean» eman ere.

Hondakin horien parte bat Artaxoara (Nafarroa) bideratu zuen GHK-k, han Encofert Sansoain SM enpresaren istalazioetan kudeatu zezaten. Enpresa hori, baina, nekazaritzako ongarrietarako konpost lanetan aritzen da, eta ez dauka baimenik hondakin arriskutsuak jasotzeko, fiskaltzak salatu duenez.

Fiskaltzaren ustez, aipatutako gertakariak ingurumenaren aurkako delitu bat izan daitezke, «zigor kodearen 326.1 artikuluan tipifikatua eta zigortua». Dokumentuen faltsutze delitua ere egon daiteke egitate horietan, fiskaltzaren iritziz.

Polizia ikerketa

Ikerketa Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzara zabaltzeko aukera ere ireki du fiskaltzaren salaketak. Izan ere, hari jakinarazi behar zaizkio hondakinen lekualdatze guztiak, eta haien kudeaketari eta garraioari buruzko gora behera guztiak. Hala izanik, fiskaltzak ohartarazi du kasu honetan ez zuela espedienterik ireki ingurumen baimen bateratuaren ez betetze nabarmena izanagatik ere, nahiz eta gertaerak, frogatuko balira, arau hauste larri gisa tipifikatuta dauden.

Fiskaltzaren ustez, baina, goizegi da ondorioztatzeko sailburuordetzaren aldetik kriminalitate zantzuak daudela. Hori argitzeko, polizia ikerketa bat behar da, haren iritziz. «Susmoak badaude, eta horiek argitzeko polizia ikerketa behar da».

Duela bi aste, urriaren 6an hain justu, beste auzi batean ikertu gisa hartu zioten deklarazioa Hipolito Bilbao Intxaurragari, Eusko Jaurlaritzako ingurumen baimenen arduradunari. Hain zuzen ere, erraustegian izandako kutsadura kasu batean zerikusia izan zezakeen kasu batekin nahastuta egin zioten galdeketa Bilbaori. Erraustegiaren proiektuan eta, beraz, ingurumen baimen bateratuan agertzen ez zen hodi bat instalatzen utzi ote zuen argitu behar dute auzi horretan. BERRIAk publikatu zituen, esklusiban eta langile baten testigantzan oinarrituta, hodi horren argazkia eta informazioa.

Azkenaldian zeresan handia eman dute erraustegiak eta haren kudeaketak. Besteak beste, hainbat agerraldi egin dituzte Eusko Legebiltzarrean. Han argibideak eman dituztenen artean Arantxa Tapia sailburua dago. Besteak beste, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosek eskatuta, Zubietako erraustegiaren instalazioetan bisita egingo dute bihar, ustezko irregulartasun horien denen inguruan gehiago jakiteko asmoz.


Summary: Sindikatuek administrazio publikoei leporatu diete negoziatzeko borondaterik ez izatea. Kritikatu egin dute LHKn deitutako bilerara Espainiako Gobernuko ordezkaria bakarrik agertu izana. Bileraren helburua izan da zerbitzu publikoen egoeraren diagnostikoa azaltzea eta grebara deitzeko arrazoiak zehaztea.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoko 150.000 langile daude deituta grebara datorren asteko asteazkenerako, baita abenduaren 19rako ere. Greba zergatik antolatu duten azaltzeko, ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESK sindikatuek bilerara deitu dituzte gaurko, Lan Harremanen Kontseiluan, langile horien ardura duten administrazio publiko guztiak; hau da, Eusko Jaurlaritza, hiru foru aldundiak, Eudel eta Espainiako Gobernua. Azken horren ordezkaria besterik ez da agertu. Eta sindikatuek salatu dute administrazio publikoek ez dutela negoziatzeko borondaterik. «Oso tristea da beste inor agertu ez izana; horrek erakusten du erakunde publikoek zer egiten duten euren langileen alde», kritikatu du CCOO sindikatuko Sonia Aldabek.

Eusko Jaurlaritzak joan den astean iragarri zuen ez zela agertuko. «Aitzakia teknikoak eta formalak eman dituzte ez etortzeko, baina, horren atzean, negoziatzeko borondate falta dago», adierazi du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako idazkari nagusiak. Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek ere jakinarazi zuten ez zirela bileran izango. Arabako Foru Aldundiak eta Eudelek, ordea, ez zuten erantzunik eman. «Oso larria da Eudel bilerara ez etortzea», ohartarazi du Eizagirrek.

Bilera, beraz, ordezkari bakarrarekin egin dute. «Gure eskaerak mahai gainean jartzeko egin dugu bilera, eta bi gobernuek zer aldaketa egin behar dituzten jakinarazteko», azaldu du Aldabek. Eta gehitu du haien asmoa dela «komunikazio eta negoziazio bide berriak» zabaltzea, langile publikoen lan baldintzak hobetzeko eta, hortaz, zerbitzu publikoa bera ere bai.

Jonan Altube LAB sindikatuko ordezkariak ere nabarmendu du administrazio publikoei «borondate politikoa» falta zaiela, eta esan du «negoziazio kolektibo bati heltzeko garaia» dela, ados jartzeko: «Gu prest gaude hitz egiteko, adosteko eta negoziatzeko; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako langile publikoen baldintzak hemen negoziatu behar dira, eta, tamalez, ez da hori gertatzen ari». Sindikatuen arabera, beharrezkoa da bilera LHKn egitea. Eta zergatia azaldu du Eizagirrek: «Jaurlaritzak eskaintzen dituen mahaietan ez daude ordezkatuta Espainiako Gobernuaren menpe dauden langileak, eta haien lan baldintzak ez dira hartan negoziatzen; gainera, azken hamar urteetan ez da egon inolako akordiorik ez mahai orokorrean, ezta udaletxeetan eta mahai sektorialetan ere».

Zerbitzu publikoak «sendotzea»

Bileran, zerbitzu publikoen egungo egoeraren diagnostikoa aurkeztu dute, Eizagirrek adierazi duenez: «Zerbitzu publikoak eraisten ari dira, langileen baldintzak etengabe okertuz doaz, bi langiletik bat behin-behinekoa da eta 100.000 langile publiko daude azpikontratatuta». Horregatik, Altubek argi utzi du zerbitzu publikoak «sendotu» egin behar direla: «Enplegu publikoa indartu behar dugu, pribatizazioaren aurka lan egin, eta 15 urtean galdutako erosahalmena berreskuratu».


Summary: Usurbilgo ehiztari bat desagertu da Cuencan. 67 urteko gizon bat da. Guardia Zibila haren bila dabil, baina, oraingoz, ez dute ezer aurkitu.

Usurbilgo (Gipuzkoa) 67 urteko ehiztari bat galduta dago atzo goizetik, Cuencan (Espainia). Gizona eta haren lagun bat ehiza barruti batean zeuden. Lagunak eman zuen desagerpenaren berri, ikusita ez ziela erantzuten deiei.

Guardia Zibilak adierazi duenez, bila dabiltza atzo goizetik, baina oraingoz ez dute haren arrastorik. Guardia Zibilaz gain, Seprona, Herritarren Segurtasunerako agenteak eta helikoptero bat ari dira bilatzeko lanetan.


Summary: EHIGEk Hezkuntza Legearen aurkako manifestazioan parte hartzera deitu du. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta, manifestazioa egingo dute urriaren 29an, Donostian. EHIGEren irudiko, EAEko Hezkuntza Lege proiektua ez da eskola publikoak behar duena.

EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkartea ez dago ados ontzen ari diren EAEko Hezkuntza Lege berriarekin: «Lege proiektu honek ez du lehenesten eskola publikoa —hurbileko hezkuntza, kohesionatua, laikoa eta euskalduna berma dezakeen bakarra—». Horiek horrela, eskatu dute Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak urriaren 29rako Donostian deitutako manifestazioan parte hartzeko: «Hau ez da ez eskola publikoak eta ez euskal gizarteak behar duen legea».

Izan ere, EHIGEren irudiko, lege proiektuak «maila berean» jartzen ditu eskola publikoak eta itunpekoak, «eskola publikoa hezkuntza sistemaren ardatz gisa jarri beharrean»: «Hezkuntza sistema publiko-pribatu duala betikotzen du, azken urteetan ikasleak hautatzen eta gizartea desegituratzen gehien lagundu duten tresnetako bat».

Horrek ondorioak ditu, EHIGEren esanetan. Finantzaketan, esaterako: «Inolako baldintzarik gabe, ikastetxe pribatuetara bideratzen ari dira eskola publikoak behar dituen baliabideak». Gainera, haien esanetan, lege proiektuan ez dago asmorik «eskola publikoaren perimetroa handitzeko». Eta euskararen erabilerari eta ezagutzari dagokionez ere, ez dute bermerik ikusten: «Egungo D ereduan ditugun hutsuneei erantzun beharrean ikasle guzti-guztiei euskararen ezagutza eta erabilera bermatuz, atzerapausoak emateko arriskua dago lege proiektuak jasotzen duen esparru eleaniztuna deritzonaren bidez». Halaber, autonomian eta parte-hartze ereduan ere ez dute ikusten aurrerapenik.


Summary: Bildarratzek luzamendu bat eskatu dio Subiratsi unibertsitateko ordezkapenen sistema berria ezartzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak eta Joan Subirats Espainiako Gobernuko Unibertsitate ministroak bilera egin dute, unibertsitate lege berriaz hitz egiteko. Bildarratzek esan du ordezkapen sistema berriak «kezka» eragin duela.

Joan Subirats Espainiako Gobernuko Unibertsitate ministroak eta Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak bilera egin dute gaur goizean, Madrilen. Hartan, hizpide izan dute LOSU Unibertsitate Sistemaren Lege Organiko berria. Bildarratzek Subiratsi helarazi dio unibertsitate publikoan ordezkapenak egiteko sistema berriak «kezka» sortu duela, eta aplikatzeko luzamendu bat eskatu du. Joan den astean, irakasleek eta ikertzaileek greba egin zuten, «baldintza kaskarrak» salatzeko.

Hezkuntza Sailak azaldu duenez, LOSUn jasotako arau berriak galarazi egiten du EHU Euskal Herriko Unibertsitatean egiten diren ordezkapenak lanaldi osokoak izatea, orain arte egin izan diren eran: «Estatuko arauak ezartzen du ordezkapenek ordezkatutako profesionalaren irakaskuntza lana baino ez dutela kontuan hartuko, eta ez ikerketari edo kudeaketari dagokion zatia. Horren ondorioz, ordezkapen berriak irakaskuntzarako bakarrik izango dira, legea onartu aurretik aktibatutako ordezkapenetan ez bezala». Hori dela eta, sailburuak luzamendu bat eskatu du ordezkapenen sistema berria aplikatzeko.

Gai nagusia hori izan bada ere, beste batzuk ere izan dituzte hizpide. Besteak beste, unibertsitateko praktikez eta 2023tik 2026rako Unibertsitate Sistemaren Planaz aritu dira. Bildarratzen esanetan, 2.246 milioi euro inbertituko dituzte.


Summary: Agharas elkarteak salatu du Poliziak «gehiegizko neurriak» hartu zituela atxilotutako migratzaileen aurka. Zubi azpian bizi ziren 11 pertsona atxilotu zituen Poliziak Barakaldon, administratiboki egoera irregularrean bizitzegatik, orain hiru bat aste. Haietatik zazpiri kanporatze txostena ireki zieten, eta hiruk zituzten justiziarekin argitu gabeko kontuak.

Espainiako Poliziak eta Barakaldoko Udaltzaingoak (Bizkaia) sarekada bat egin zuten irailaren 21ean, herriko zubi baten azpian «egoera irregularrean» bizi ziren migratzaileen aurka, eta Espainiako Atzerritar Legea urratzea egotzi zieten. Barakaldora heltzen direneii gizarte laguntza eskaintzen dien Agharas elkarteko boluntario bati azaldu ziotenez, gazteak identifikatu zituzten, eta paperik ez zutenak Espainiako Poliziak Bilbon duen komisariara eraman zituzten, kanporatze txostena irekitzeko asmoz. Zazpi pertsona polizia etxera eraman zituzten, elkarteko boluntarioak jakinarazi bazien ere pertsona horiek eguneroko formakuntza ikastaroetara eta Lanbiderekin zeukaten hitzordura joan beharra zutela.

Migratzaile horiei kanporatze agindua ireki zietela eta, Agharas elkarteak gogora ekarri du bertan bizitzeko baimena ez edukitzea ez dela delitu bat, baizik eta huts egite administratibo bat, eta, beraz, salatu du aberriratzea «gehiegizko neurria» izan dela. Halako atxiloketek kalean bizi direnen «beldurra eta ezegonkortasuna» areagotzen dituela gaineratu du, eta haien osasun mentalari kalte egiten diela. Atzerritar Legeak halako neurriak onartzeak legeak behar duen aldaketa sakona agerian uzten duela iruditzen zaie.

Erakundeetara jotzeko deia egin zien Poliziak migratzaileei, lo egiteko toki bila ala gizarte zerbitzuetan hitzordu bila, baina Agharasek salatu du zerbitzu horiek guztiak gainezka daudela eta nabaria dela «baliabide eta tresna estrategikoen falta», pertsona gehiago ezin artatzeraino. Elkarteak adierazi duenez, kalean bizi direnak atxilotzeak delinkuentziarekin lotzea dakar, gizarte bazterkeria elikatzen du, eta, oro har, pobrezia «gehiago kriminalizatzen».