Summary: Bernard Elhorga izanen da Senpereko auzapeza. Herriko bozak berriz egin dituzte, hamazazpi hautetsik dimisioa aurkeztu ondoren. 2026 arte iraunen du agintaldiak.

Bernard Elhorga izanen da Senpereko (Lapurdi) auzapeza. Atzo iragan zen herriko bozen bigarren itzulia, eta 1.333 herritarren bozak eskuratu zituen (%38,6). Ehun bozen diferentzia atera zion abertzaleek bultzatutako zerrenda zabalari. 1.233 boz eskuratu zituen Christophe Jauregik (%35,7). Azken lekuan iritsi zen Dominique Idiart auzapez ohia, 886 boz eskuratuta (%25,7). Zentro-eskuineko hautagaia zoriondu zuten atzo arratsean hainbat hautetsik, hala nola Max Brisson Errepublikanoetako senatariak,Vincent Bru Modemeko diputatuak eta Henri Levrero Urruñako (Lapurdi) hautetsi eta Errepublikanoetako arduradunak.

Azken hilabeteetan izandako gorabeheren gainetik, batasunaren aldeko mezua helarazi zuen Elhorgak. «Senpertarrei erran nahi diet bihartik aitzina elkarrekin lan eginen dugula, bai Crhistophe Jauregirekin eta baita Dominique Idiartekin ere. Hori da zabaldu nahi dugun diskurtsoa. Elkarrekin gaude eta elkarrekin lan egin behar dugu. Ideia onak dituzte, eta ideia onak ditugu. Dena eginen dugu ondoko hiru urteak erreusitzeko, eta gero gerokoak».

Hauteskundeak irabazi dituenez, gehiengo osoa izanen du Elhorgaren zerrendak herriko kontseiluan, eta, beraz, ez du funtsezko elkarlan beharrik izanen gainerako zerrendekin. Mesfindantza suma zitekeen Idiarten hitzetan: «Ikusi beharko da orain arte eraman ditugun dosierren artean zein atxikiko duten lehentasunezko bezala eta zein baztertuko duten».

Kanpaina bukaeran izandako gorabeherak deitoratu zituen Jauregik, eta herrian zabalduak izan diren eskuorri batzuen edukia gaitzetsi zuen, «beste garai batekoak» direla erranez. «Gu entseatu gara errespetuzko kanpaina bat eramaten». Hemendik aitzina, gairik gai aztertuko dute nola jokatu herriko kontseiluan.

Dimisio arrapalada

2020ko ekainean izan ziren herriko bozak Ipar Euskal Herrian, eta Dominique Idiart hautatu zuten Senpereko auzapez, Senpere Bai taldeko abertzaleekin aliantza egin ondotik. Baina azken urteetan arrakalak sortu dira gehiengoan, eta hautetsi batek baino gehiagok desadostasunak agertu ditu auzapezaren kudeaketari buruz. Idiarten taldeko bost hautetsik dimisioa aurkeztu zuten iazko urrian, auzapezarekin zituzten gorabeherak plaza publikora eramanez. Senpere Bai taldeko bost hautetsik dimititu zuten ondotik, eta oposizioko zazpiek segidan. Hauteskundeak berriz egitea zen aukera bakarra.


Summary: Donostia ospitaleko atariko protestak etengo dituzte, bi hilabetez. Osakidetzak helarazi dien azken aktan «zehaztapenak» ikusi dituztela onartu dute langileen ordezkariek

Bi hilabetez etengo dituzte protestak Donostia ospitalearen aurrean astelehen goizero elkarretaratzeak egiten jardun duten langileek. Abenduan hasi zituzten protestak, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko hainbat arduradunen kargugabetzearen ostean, eta, ordutik, tartean eten bat egin bazuten ere, protestak ia iraunkorrak izan dira. Gaur goizean jakinarazi dute protestak eteteko asmoa. Jakina da Osakidetzako buruekin hainbat testu trukatu dituztela igaro asteotan akordio bat lortzeko bidean, eta gaur esan dute azkena jasotako aktan hainbat «zehaztapen» ikusi dituztela norabide egokian. Horregatik erabaki dute protestak uztea, baina datozen bi hilabeteetan adi jarraituko dutela nabarmendu dute: izan ere, bertan jasotakoak «egin egiten» direla ziurtatu nahi dute orain.

«Bi hilabete horiek pasatzen direnean erabakiko dugu gatazka ja bideratuta dagoen, edo ez doan norabide egokian», adierazi du langileen ordezkari Jon Zabaletak. Onartu du azkena jasotako testuan eduki positiboak ikusi badituzte ere punturen batean nahi baino «aurrerabide gutxiago» ere ikusi dituztela, eta horregatik ez dutela esan nahi oraindik konponbidea lortu dela.

Asteak daramatzate langileen ordezkariek esaten «jarrera ona» igarri dutela Osakidetzako buruekin izandako elkarrizketetan, baina asmo onak hitz hutsetan geratzerik ez dutela nahi, eta beren eskeak lortzeko bideak «zehaztuta» ikusi nahi dituztela. Protestok oihartzun handia izan dute, erietxeko zerbitzuburu gehienak elkar hartuta aritu direlako. Erietxeetan, zerbitzuburuak ez dira edonor izaten, erabaki ahalmena eta ardura handia izaten dute, eta haiek protestan ikusteak harridura eta kezka eragin ditu. Langileen ordezkariek behin baino gehiagotan esan dute, hala ere, batzar ireki batean aritu direla gatazka bideratzen, eta beste kategorietako langileek ere hartu dutela parte. Lehen lerroan egon diren ordezkariak, hala ere, medikuak dira guztiak.

Bost eskeren inguruan

Protesta hasi eta hainbat astera, abenduaren 28an, bost eske zehatz egin zituzten langileen ordezkariek, eta horien inguruan ardaztu dituzte ordutik aldarrikapenak.

Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» eskatu zuten, besteak beste. Arlo horretan aurrerapausoak izan direla onartu dute gaur, baina datozen hilabeteetan zer gertatzen den ikusi beharko dela.

Erietxeko zuzendaritzak ospitalea ezagutzea ezinbesteko ezaugarri duela ere esan zuten, eta alde horretatik berrikuntzak izan dira; hilaren 17an jakin zen zuzendari mediko berria izendatu dutela erietxerako, Sara Arevalo. Gatazka hasi berritan Ana Bustindui jarri zuten karguan, behin-behinean, eta hura ordezkatzera etorri da orain Arevalo. Erabaki horrekin ere gatazka bideratzera egin nahi izan da.

Beste eskeetako bat lotuta dago lan eskaintza publikoekin. Protestan jardun duten langileen arabera, «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzea ezinbestekoa da, erietxean ematen diren hainbat zerbitzu bermatze aldera eta, alde horretatik ere, ikusi dituzte aurrerapenak Osakidetzak helarazi dien azken dokumentuan.


Summary: Erabaki postuetan emakume gehiago behar direla aldarrikatu du Emakundek. Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Eguneko kanpaina aurkeztu dute. 'Emakumeak gora!' izanen da aurtengo leloa.

Emakumeak gora! da Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Egunerako aurtengo leloa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aldarrikatu nahi dena da gizarteak emakume gehiago behar dituela erabaki postuetan, eta hori lortzeko baldintzak garatu behar direla.

Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak Emakunderekin elkarlanean egindako lana da. Hiru foru aldundiekin, Eudelekin eta Bilboko, Donostiako eta Gasteizko udalekin batera. Gaur egin dute kanpainaren aurkezpena, eta bertan izan dira, bertzeak bertze, Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Miren Elgarresta Emakundeko zuzendaria.

Kanpainak emakumeen eta eragin postuei buruzko ideia faltsuak deuseztatzen ditu. Melgosa: «Kanpaina honetan erakusten dugu zein diren emakumeei lidergo postu horietara berdintasunez iristea eragozten dieten oztopo nagusiak». Azaltzen da, adibidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan goi mailako ikasketak dituztenen artean %60 emakumeak direla, baina, hala ere, emakumeek gerentzia postuen %6 bertzerik ez dutela betetzen. Melgosak erran duenez, maila horietan aldiro gizonak daudenez, eta emakumeek presentzia gutxi dutenez, erakundeetan «rol maskulinoak betikotzen dira».

Hori, baina, ez da gertatzen lan eremuan soilik: ikasketa prozesuan ere agerikoa da. Izan ere, titulazio teknikoetako matrikulen %23 bakarrik dira emakumeenak. Anitzetan, estereotipoetan oinarritzen delako ikasketen hautua. Bertzeak bertze, «haurrek oraindik ere jasotzen dituzten mezuetan mutilen lidergoa indartzen» delako, eta «anbizioa sozialki zigortuagoa» dagoelako emakumeen artean.

«Pedagogia» lana

Elgarrestak nabarmendu du kanpainaren bidez «pedagogia» lan bat egin nahi izan dutela. Horretarako, webgune bat sortu dute, eta emakumeek erabaki postuetara sartzeko dituzten zailtasun nagusiak azaltzen dituzte bertan, bideo bidez eta idatziz. «Urrats bat egin nahi izan dugu, eta kontzeptu batzuetan gehiago sakondu, laguntzen baitigute ulertzen zergatik emakumeei zailagoa egiten zaien iristea eta ardura postuetan mantentzea».

Euskarri horretan azaltzen dituzten kontzeptuak hauek dira: konfiantza arrakala, zoru itsaskorrak, kristalezko sabaiak, genero estereotipoak eta joerak, soldata arrakala eta meritokrazia faltsua. Kanpaina, gainera, kalera eramanen dute: zenbait lekutan eskailera moduan islatuko dituzte aipatutako zailtasun guztiak. Sare sozialetan, berriz, #emakumeakgora traola erabiliko da.


Mendi Film Bizkaia Ternua beka, martxan

Summary: Mendi Film Bizkaia Ternua beka, martxan. Mendi Film jaialdiak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Ternuak Mendi Film Bizkaia Ternua bekaren 4. aldia aurkeztu dute. Mendiko kulturarekin lotutako zinemagintza eta ikus-entzunezkoen ekoizpen munduan zuzendari gazteak eta zuzendari berriak sustatzeko helburua du.

2024ko Mendi Film Bizkaia Ternua beka aurkeztu dute gaur goizean Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatuak, Alberto Iñurrategi Ternua Groupeko mendi taldearen eta ekitaldien koordinatzaileak eta Jabier Baraiazarra Mendi Film elkarteko presidenteak. Hautatutako proiektua garatzeko 10.000 euroko diru laguntza eta aholkularitza programa bat emango ditu bekak.

Beka jasotzeko aukera izango dute Espainian bizi diren 18 eta 35 urte bitarteko gazteek eta, adina beste bat izanik ere, beren lehen lana aurkezten duten zinemagileek. BBK Mendi Film Bilbo Bizkaia mendi zinemaldiaren 17. aldian plazaratuko da sortzen den filma, 2024ko abenduan.

Proiektuak aurkezteko deialdia 2023ko otsailaren 27an zabaldu eta 2023ko maiatzaren 31n itxiko da. Oinarriak eta izena emateko inprimakia www.mendifilmfestival.com webgunean daude. Sortze prozesuan edo hastapenetan dauden proiektuak onartuko dira, ez amaituta daudenak.

Proiektuak aztertzeko, bost laguneko lantaldea izango da. Lara Izagirre zinemagilea, Alberto Iñurrategi mendizalea, Itziar Garcia zine ekoizlea, Aitor Gisasola zinemagilea eta ikus-entzunezko irakaslea eta Jabier Baraiazarra Mendi Filmeko zuzendaria izango dira lantalde horretako kide.

Bekarako, mendiko kulturaren esparruan, mendian egin edo garatu daitezkeen hainbat jarduera bil daitezke: alpinismoa, eskalada, eskia, beste era bateko mendiko kirol jarduerak, abentura, esplorazioa, jarduera kulturalak, linguistikoak, artistikoak, ekonomikoak…

Jarduera horien eragile aktiboak dira bekaren babesleak: Bizkaiko Foru Aldundia, Ternua Group outdoor enpresa eta Mendi Film elkartea, BBK Mendi Film Bilbo Bizkaia nazioarteko mendi zinemaldiaren antolatzailea.

Laugarren aldia

2020an egin zen Mendi Film Bizkaia Ternua bekaren lehen deialdia. Harrezkero, bi film estreinatu dira Mendi Filmen, eta hirugarren bat lanketa bidean da. Tamara Lucarini zuzendari euskaldunaren Txango filma izan zen lehen fruitua, 2021eko Mendi Filmen estreinatu zena. Marina Garcia Andreu zuzendari kataluniarrak jaso zuen laguntza bekaren bigarren deialdian, Lobos proiektuarekin. Pelikula 2022ko Mendi Filmen estreinatu zen. Asturiasen landa giroko herrixketan otsoaren presentziak sortzen duen egonezina eta sineskeriak ditu ardatz.

Txango eta Lobos Mendi Tour zirkuituan ikus daitezke, Mendi Filmeko filma onenekin batera osatutako programazioetan. Urtarriletik azarora bitartean, Espainia osoko 50 bat herri edo hiritara iristen da Mendi Tourra.

Bekaren hirugarren deialdiko proiektu irabazlea lanketa prozesuan dago orain. Leire Egaña zuzendari euskaldunak hartu du lekukoa, Bost bide pelikularen egitasmoarekin. Mendizaletasunaren oinarri nagusietakoa jorratuko du bertan: bidea partekatzea.


Summary: Hainbat kolonok palestinar bat hil dute Zisjordanian, eta hirurehundik gora zauritu. Aurretik, Israelek salatu du bi kolono hil dituztela tiroz, Zisjordanian; «eraso terroristatzat» jo du. Juduen aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrei heriotza zigorra ezartzeari aurretiazko onarpena eman dio Israelgo Gobernuak.

Zisjordania okupatuan bizi diren kolono juduen eta palestinarren arteko oldarraldiak sarritu egin dira azken asteotan. Atzo, esaterako, bi eraso gertatu ziren: lehenengoan, Israelgo armadaren arabera, «terrorista batek» bi gazte kolono larri zauritu zituen, tiroz, eta erasoa jazo eta gutxira hil ziren. Israelgo indarrak ustezko erasotzailearen bila ari dira; bigarrengo gertakarian, berriz, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, ehunka kolono juduk hainbat palestinarri egin zieten eraso Nablus hiriaren ondoko herri batzuetan: Huwaran, Burinen, Zataran, Odalan eta Asira al-Qabaliyyanen. Palestinako hedabideen arabera, pertsona bat hil zuten, eta hirurehundik gora zauritu. Horrez gain, gutxienez 75 etxe eta ehun auto erre zituzten.

Gertakari horiekin lotuta, EB Europako Batasunak Ekialde Hurbileko bake prozesurako duen ordezkari Sven Koopmans «kezkatuta» agertu da «okupatutako lurralde palestinarrean dagoen indarkeria zurrunbiloagatik». Hala, bi aldeetako agintariak deitu ditu «odol gehiago isur ez dadin eta zigorgabetasuna amai dadin». Aldi berean, AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek gaitzetsi egin ditu Zisjordaniako «bi aldeetako erasoak».

Urtea hasi zenetik hamahiru judu hil dira palestinarren erasoen ondorioz; israeldarrek tiroz hildako palestinarrak, berriz, 62 dira. Joan den asteazkenean, hain zuzen, Israelgo indarrek gutxienez 11 palestinar hil zituzten, eta ehundik gora zauritu, Niblus hirian egindako sarekada batean. Eta biharamunean, Israelgo armadak Gazako zerrenda bonbardatu zuen hegazkinez. Gaza erdialdean dagoen arma fabrika bati eraso zioten, baita iparraldeko arma biltegi bati ere. Tel Aviven arabera, aurrez, Gazatik sei misil jaurti zituzten, eta horren erantzuna izan zen eraso hura.

Ikusi gehiago: Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez

Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa baretu ezinik dagoen honetan, bi aldeetako ordezkariak Jordanian batzartu ziren atzo, Aqaban, AEB Ameriketako Estatu Batuak bitartekaritza lana egiten ari zirela. Bileraren amaieran egindako adierazpen bateratuan, bi aldeek konpromisoa hartu zuten azken asteotan areagotutako indarkeria murrizteko neurriak ezartzeko. Tel Avivek, gainera, adostu zuen «lau hilabetez Zisjordanian kokagune gehiago eraikitzeari uztea eta sei hilabetez kokaleku berriei baimena ez ematea». Bada, gaur, Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk ukatu egin du gobernuak Zisjordaniako eremuetan kolonoentzako etxebizitzak eraikitzeari utziko diola.

«Judeako eta Samariako eraikuntzak eta erregulazioak jatorrizko plangintzarekin eta egutegiarekin bat egiten jarraituko dute, aldaketarik gabe. Ez dugu geldiaraziko», idatzi du Netanyahuk Twitterren. Era berean, Israelgo Segurtasun Nazionaleko aholkulari Tzachi Hanegbik ziurtatu duenez, «ez dago aldaketarik Israelgo politikan». Haren esanetan, datozen hilabeteetan, Tel Avivek beste bederatzi kokaleku baimenduko ditu, eta kolono juduentzako 9.500 etxebizitza onartuko ditu, Zisjordaniako Judean eta Samarian, The Times of Israel egunkariak jaso duenez.

Hamasek —Gaza kontrolatzen du 2007tik— gaitzetsi egin du Jordaniako bileran PANek parte hartzea. Palestinako organizazio politiko islamistako ordezkari batek adierazi du atzoko bilkurak ez zuela «inolako baliorik» izan eta ez dela «deus» aldatuko. Aldiz, Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusiak batzarra babestu du: «Palestinako herria pairatzen ari den mina eta sarraskiak gorabehera, odol isuriari amaiera emateko nahiagatik hartu da Aqabako bileran parte hartzeko erabakia». Israelgo eta Palestinako ordezkariak martxoan dira elkartzekoak berriz, Xarm el Xeij bainuetxean (Egipton), ramadana hasi aurretik —martxoaren 22ko iluntzean— egin dituzten aurrerapenak ebaluatzeko.

Heriotza zigorra, «ankerra»

Israelgo ministerio batzorde batek aurretiazko onarpena eman dio Botere Judua alderdi ultraeskuindarrak bultzatutako lege bati, zeinak bide emango baitio judu israeldarren aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrei heriotza zigorra ezartzeari. Legeak aurreikusten duenez, israeldarren kontrako eraso hilgarriak «arrazoi arrazistengatik edo gorrotoz eta Israelgo Estatuari kalte egiteko helburuarekin» egiten dituztenei aplikatuko zaie heriotza zigorra.

Neurri hori gaur egungo gobernuaren koalizio akordioetan sartuta dago, eta bost eskabidetan onartu beharko dute indarrean sartu aurretik; asteazkenean dira aurkeztekoak parlamentuan. Halere, Israelgo Fiskaltza Nagusiak aurreko egunotan ohartarazi izan du legediaren aurrerapena blokeatzeko «ahalegin guztiak» egiteko asmoa duela. Legea onartuz gero, aldaketa historikoa ekarriko luke estatu juduan.

Tel Avivek heriotza zigorra ezartzeko lege proiektuarekin lotuta, PAN Palestinako Aginte Nazionalak gogor arbuiatu du, neurria «krudela eta ankerra» dela iritzita. «Palestinako Estatuak gogor gaitzesten ditu arraza-izu etengabea eta Israelek Palestinako herriarekin duen jarrera. Heriotza zigorra, gainera, aitzakia gisa erabiliko luke, besteak beste, Palestinako lurraldeen anexioa legitimatzeko eta apartheid erregimena sendotzeko. Nazioarteko zuzenbidea urratzen du», adierazi du Palestinako Atzerri Ministerioak kaleratutako ohar batean.

Alde horretatik, neurri hori nazioarteko zuzenbidean «orban bat» dela deitoratu du PANek, eta nazioartea kritikatu du: «Utzi egiten dio Israeli zuzenbidearen oinarrizko printzipioak urratzen, zigorgabetasun osoz». Heriotza zigorrak oinarrizko eskubideak urratzen dituela gogoratzeaz gain, lege proiektuaren ondorioen arriskuez ere ohartarazi du: «Israelek palestinarrak neurriz kanpo eta nahita hiltzen jarraitzen duen bitartean, orain arbitrarioki heriotzaren korridorean jarriko ditu», dio Palestinako Atzerri Ministerioak.

Horiek horrela, PANek «premiazko deia» egin dio nazioarteari neurri zehatzak har ditzan, Israeli lege proiektua geldiarazteko presioa egiteko.


Summary: Martxoaren 3an sistema publikoa defendatzera deitu du gehiengo sindikalak. ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek manifestazioa antolatu dute ostiralerako, Gasteizko sarraskia gogoan hartuta. 'Bizi baldintza suntsiketaren aurka. 'Oraina borrokatu etorkizuna bermatzeko' lelopean deitu dute manifestaziora.

Ostiralean, 47 urte beteko dira Espainiako Poliziak bost langile hil eta ehunka zauritu zituenetik Gasteizen, eta, urtemuga oroitzeko, ekitaldi eta mobilizazio andana izango da Arabako hiriburuan. Euskal Herriko gehiengo sindikalak manifestazio batera deitu du, 18:00etarako, Zaramaga auzoko Martxoak 3 plazatik abiatuta. Gaur, ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek agerraldia egin dute, eta azaldu dute duela 47 urte bezala gaur egun ere hamaika arrazoi direla langile borrokari eusteko. Haien ustez, herritarren bizi baldintzen aurkako «erasoen» aurrean publikoa defendatzea ere «langileen borroka» da, eta, 1976an bezala, kalera ateratzeko motibo. Manifestazioaren leloak ongi laburbiltzen du sindikatuen aldarria: Bizi baldintza suntsiketaren aurka. Oraina borrokatu etorkizuna bermatzeko goiburupean deitu dute protestara ostiralerako.

1976an fabriketan ez ezik poltsak hutsik zituzten emakumeen aldarrikapenak ere gogora ekarri dituzte gaurko egoerarekin parekatzeko: «Gaur egun, jasaten ari garen bizitzaren garestitzearen aurrean, mobilizazioak eta borrokak antolatzen ari dira lantokietan eta kaleetan, langile klasearen erosteko ahalmena defendatzeko». Horrekin batera, sistema publikoaren alde egiten ari diren mobilizazio ugariak gogora ekarri dituzte. Besteak beste, oroitu dute asteburu honetan milaka lagun atera direla Hego Euskal Herriko kaleetara osasun sistema publikoa desegitearen aurka, eta hezkuntza sistema publikoaren alde egin diren protestak ere testuinguru berean kokatu dituzte. Halaber, pentsiodunen mugimenduaren borroka goratu dute: «Gaurko pentsiodunak 1976ko grebalariak direlako, borrokan jarraitu behar dugu, pentsioak guztionak direlako eta justizia soziala direlako». Osasunaren kalitateak, zaintzak, pentsioek eta hezkuntzak ongizate maila islatzen dutela uste dute sindikatuek, eta haiek defendatzera deitu dituzte herritarrak.


Summary: Protokoloan ados jarri ondoren, Sunakek kanpaina hasi du DUP eta tory euroeszeptikoak konbentzitzeko. Londresek eta Bruselak bi bideko mekanismo bat adostu dute Irlanda iparraldera doazen produktuen gatazka konpontzeko. Ipar Irlandako Asanbleak iritzia eman ahalko du merkatu bakarreko lege berriak aplikatzearen inguruan, eta Europako Justizia Auzitegiak azken hitza izango du gatazketan.

Erresuma Batuko hiru lehen ministro, Europako Batzordeak aurkezturiko zazpi arau-hauste prozedura, gerra komertzial baten mehatxua eta Ipar Irlandako blokeo politikoa beharrezkoak izan dira, azkenean, Londres eta Brusela ados jartzeko Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan. Izena ere aldatu diote: Windsor Esparru Hitzarmena da, Ingalaterrako herri horretan elkartu baitira gaur Rishi Sunak Erresuma Batuko gobernuburua eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea, akordioa ixteko, produktuen garraiorako beste mekanismo bat negoziatu baitute. Izen aldaketa, ziurrenik, Sunak laguntzeko ere erabaki dute, orain itunaz konbentzitu behar baititu alderdikide kontserbadore euroeszeptikoak eta DUP Alderdi Demokratiko Unionista. «Oreka irristakorra mantentzen du, eta Ipar Irlandaren subiranotasuna babesten du», argudiatu du Sunakek gaurko agerraldian, Von der Leyen alboan zuela.

Boris Johnson lehen ministro zela Bruselarekin adosturikoaren arabera, Erresuma Batua EB Europako Batasunetik atera zen arren, Ipar Irlanda ez da talde komunitarioaren merkatu bakarretik irten, produktuei dagokionez. Horrek esan nahi du Ipar Irlandak merkataritza muga irekia duela oraindik ere Irlandako Errepublikarekin, baina ez Britainia Handiarekin, eta, beraz, handik bidalitako produktuek kontrolak pasatu behar dituztela. Beste modu batera esanda: barne muga bat sortu zen Erresuma Batuan, eta horrek Ipar Irlandako unionisten eta Alderdi Kontserbadoreko euroeszeptikoen haserrea eragin du.

Orain arte, produktu horiek Ipar Irlandako portuetan kontrolatzen zituzten, eta, arazorik ez balego, eremu horretan edota Irlandako Errepublikan sartzen ziren. Urteotako barne gatazkaren ondoren, Erresuma Batuak eta Europako Batzordeak beste mekanismo bat adostu dute. Zehazki, bi bideko sistema bat: berdea, Ipar Irlandan geratuko diren produktuentzako, eta gorria, Irlandako Errepublikara bidaliko dituztenerako. Hau da, Bide Berdetik pasatuko direnek ez dute kontrolik pasatu beharko —nahiz eta zaila dirudien gutxiengo kontrolik gabe igaro ahal izatea—, eta Bide Gorritik pasatuko direnek, bai. Horren inguruan, giltzarri izango da jakitea enpresek zenbateraino ikusiko luketen txikituta Bide Berdeko aduanako tramite burokratikoak.

Horrekin batera, tory euroeszeptikoek eta DUPek arreta handiz aztertuko dituzten beste bi aldaketa negoziatu dituzte Londresek eta Bruselak. Batetik, Ipar Irlandako Asanbleak eskumena izango du EBko merkatu bakarreko lege berriak eremu horretan aplikatzeari uzteko —gutxienez 30 diputaturen babesa beharko lukete—; hori gertatuko balitz, Erresuma Batuko Gobernuak beto baterako eskubidea izango du —Europako Batzordeko presidenteak esan du «premiazko mekanismo bat» dela—. Bestetik, Von der Leyenek azaldu modura, Europako Justizia Auzitegiak azken hitza izango du merkatu bakarrari buruzko balizko gatazken inguruan.

Ipar Irlandako unionistak, eta batez ere DUP, auzitegi horren esku hartzearen aurka agertu dira, nahiz eta, berez, horren eskumena onartzea ezinbestekoa den EBren merkatu bakarraren parte izateko. Hortaz, ikusteko dago zein izango den horien erantzuna.

Von der Leyenek, behintzat, argudiatu du, gaurko prentsaurrekoan, itunak Erresuma Batuaren eta EBren «interesak eta merkatuak babesten» dituela, baita Ipar Irlandako bake hitzarmena ere, 1998an adosturiko Ostiral Santuko Akordioa.

DUPek sakonki aztertuko du testua

Ipar Irlandako alderdi unionista nagusiaren kasuan, egunotan esan du aurrerapausoak ikusi dituela, baina oraindik zenbait zalantza zituztela. Dena den, ez da espero berehalako erantzunik DUPen partetik, lehenik testua sakonki eta laguntza juridikoaren bidez aztertu nahi baitu, Jeffrey Donaldson alderdiko buruzagiak gaur berretsi modura.

Hori bai, The Irish News egunkariak gaur argitaraturikoaren arabera, alderdi horrek baiezkoa emango dio itun berriari; Erresuma Batuko hedabideek, berriz, esan dute ituna iragan astean adostu zutela, baina Londresek egunok pasatu dituela euroeszeptiko kontserbadoreak eta DUPekoak konbentzitzen.

Berez, Sunak ez dago behartuta gaur jakinarazitako akordioa Erresuma Batuko Parlamentuan bozkarazteko; iragan astean, ordea, iradoki zuen hala egingo duela, eta gaurko agerraldian baieztatu du hala izango dela. Hori bai, horren aurretik, diputatuei denbora emango die testua aztertzeko; hain justu, ituna aurkeztu ondoren, Erresuma Batuko lehen ministroa Komunen Ganberan izango da, akordioari buruzko azalpenak emateko diputatuei.

Gobernuburuak alderdikide euroeszeptikoak konbentzitu nahi ditu brexit-aren afera behin betiko ixteko, eta, DUPen kasuan, Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzeko —hala gertatuz gero, lehen aldiz, Sinn Feinekoa izango litzateke lehen ministroa—. Azken horri dagokionez, batez ere, apirilaren 10ean 25 urte beteko baititu Ostiral Santuko Akordioak.


Summary: Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek astebeteko greba hasi dute. LABek, UGTk, CCOOk eta ESK-k antolatutako protesta bat da, lan itunaren bidez langileen lan baldintzak Osakidetzako langileenekin «homologatzeko»

«Homologazioa ez ukitu». Horixe da gaur Osakidetzako langile azpikontratatuek hasi duten grebaren aldarri nagusia. LABek, UGTk, CCOOk eta ESK-k egin dute grebarako deia, eta aste osorako mobilizazioak ere iragarri dituzte. Gaur egin dituzte Gasteizen, Barakaldon, Donostian eta Zumarragan. Biharko ere antolatuta daude: Bilbon, 11:00etan, Basurtuko ospitaleko kanpo kontsultetan egingo dute protesta; Gasteizen, 10:30ean, Araba unibertsitate ospitaleko kanpoko kontsultetan; Donostian, 10:00etan, Donostia ospitalean; Zumarragan ere, erietxean, 14:30ean. Aste osoan greba egiteko asmoa dute. LAB sindikatuak salatu du gaur Barakaldon egin duten protestan ertzainak langileei oldartu zaizkiela.

Sindikatuek ohar bat atera dute aldarriaren nondik norakoak azaltzeko. Nabarmendu dute langile taldeak bost urte daramatzala lan itunik gabe, eta enpresekin bilera ugari egin diren arren «blokeatuta» daudela negoziazioak. Argi dute langileen ordezkariek helburua: «Langile hauen lan baldintzak Osakidetzako langileenekin homologatzea». Nabarmendu dute legez enpresek, langileek eta Osakidetzak irizpide horren araberako «joko arauan» jardun behar luketela, baina bai enpresak eta baita Osakidetza bera ere «homologazio printzipioa» urratzen ari direla.

Sindikatuek argudiatu dute homologazioa lortuta nabarmen hobera egingo dutela langileen baldintzek. Langileek era izango dute «garapen profesionaleko deialdietarako» sarbidea izateko; sistema «bidezkoagoa» izango dute bete gabe dauden lanpostuak betetzeko; eskubidea izango dute «txanda kontratuari lotutako erretiro partziala» hartzeko; eta modua izango dute Osakidetzako langileek onartuak dituzten «baimen eta lizentziak» eskatzeko, besteak beste.

Enpresen jarrera

Enpresen jarrera kritikatu dute sindikatuek. «Jarrera erosoan» daudela uste dute: «Eta erantzukizuna Osakidetzako zuzendaritzari zuzendu diote». Uste dute, ordea, Osakidetzak ez duela urratsik egin egoera «desblokeatzeko»: «Bi urte daramatzagu Osakidetzaren atea jotzen, baina salatu behar dugu erakunde publiko honek ez duela erakutsi guri erantzuteko begirunerik».

Esan dute horren aurrean langileak ez direla «besoak gurutzaturik» geratuko: «Homologazioa irmo defendatuko dute». 2.500 langile inguru dira.


Summary: Gomatik gero eta gertuago dago M23 gerrilla. Azken egunetan Mushaki bereganatu du talde armatuak. Exekuzioak egitea eta zibilak indarrez errekrutatzea egotzi diote Ruandak babestutako gerrillari. Kigalik, berriz, Ruandako genozidioan parte hartutako miliziak sustatzea leporatu dio Kinshasari.

M23 gerrillak iazko martxoaren 27an eten zuen 2012an hitzartutako su etena. Akordioa urratu izana leporatu zioten Kongoko Errepublika Demokratikoari, baita Ipar Kivuko gutxiengo tutsiari eraso egitea ere, Ruandako genozidioan parte hartutako gerrillariek osatutako Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak talde armatu hutuari babesa emanez. Geroztik, borrokak etengabeak izan dira, eta beste menia bat lortzeko elkarrizketak, hutsalak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, milioi erdi bat desplazatu baino gehiago eragin dituzte Ipar Kivun. Azken asteetan, gainera, M23 gerrilla Goma hiriburura gerturatuz joan da.

Afrika Ekialdeko estatuburuen azken goi bilerako protagonista izan zen Ipar Kivuko gatazka, eta proposamen bat ere egin zuten agintariek, zeinaren arabera M23 gerrilla okupatutako herrietatik erretiratuz joango den, eta haiek alde egin ahala eremu horiek Afrika Ekialdeko herrialdeetako armaden esku geratuko diren. Baina egitasmoak ez du eraginik izan; ez, behintzat, berehalakoan. Aitzitik, bizkortu egin du gerra makina.

Nazioarteak adostutakoaren arabera, gaur hasi behar lukete talde armatuek atzera egiten. Baina azken egunetan, M23k aurrera egin du Masisiko autobidean, eta Kitshangatik Mushakira iritsiz da. Mushaki hartuta, are gehiago gerturatu da Ipar Kivuko hiriburura. Rubayako meategietatik oso gertu dago orain, eta Mushakitik hegoaldera dagoen Sake herrira iristea da haien hurrengo helburua, hura baita Gomara iristeko gainditu beharreko azken bidegurutzea. Gerrilla heldu artean, ordea, zibilek ihesera jo dute. Batzuek Gomara jo dute; beste askok, berriz, hegoaldera.

Ruandak M23 babesten eta laguntzen duela egiaztatu ondoren, Kigali zigortzeko eskatu dio nazioarteari bai Kongoko Gobernuak, baita gizarte zibilak ere. Baina, oraingoz, ez dute erantzunik jaso. Ruandak, berriz, ez du jarrera aldatu; izan ere, badu interes berezirik gatazka horretan. Mende amaierarako, Kivuko koltanaren esportatzaile handiena bihurtu zen Ruanda, eta horri esker garatu ditu urtez urte industria, armada eta nazioarteko harremanak. Iaz, urtarrila eta azaroa bitartean, 683 milioi dolar eskuratu zituen esportazioekin, New Times egunkariak argitaratutako datuen arabera; aurreko urtean baino %52 gehiago. Baina mineralak ziurtatzeaz gain, Ruandak bere dentsitate demografiko gero eta handiagoaren arazoari ere egin behar dio aurre.

Aldi berean, Kongoko Errepublika Demokratikoan hauteskundeak egin behar dituzte aurten. Felix Tshisekedi presidenteak, eraso militarra garaitzeko gaitasunik ez badu ere, uko egin dio orain arte M23ko buruekin negoziazteari, erretiratzen ez diren bitartean, eta badirudi jarrera horrek mesede egingo diola bozetan, batez ere Mendebaldean. Presidente izendatu zutenean, ekialdera bakea eramango zuela agindu zuen, baina promes hura gerra prestatzeko promesa bihurtu da.

Zibilen aurkako erasoak

Bi aldeetako gerrillek eta armadek aurrera egun ahala, handitu egin dira sarraskia. Human Rights Watch erakundeak salatu duenez, beraiekin kritikoak direnak exekutatzen eta zibilak indarrez errekrutatzen ari dira M23koak Ipar Kivun. Kongoko armadak, berriz, Ruandako gobernuaren aurkako talde armatuen babesa bilatu du M23ri aurre egiteko. Bi aldeek, bai Kongok eta bai Ruandak, ukatu egin dute gerrillekin zerikusirik izatea. Baina NBEek ondorioztatu du badaudela frogak bi akusazioei eusteko.

Iazko urria eta aurtengo urtarrila bitartean gatazkatik ihesean joandako 48 pertsona elkarrizketatu zituen nazioarteko erakundeak, eta guztiek salatu zituzten giza eskubideen urraketak. Kishishen, esaterako, gutxienez 22 zibil hil zituen M23ak iazko azaroan, Kongoren aldeko talde armatuetako kideen bila zebiltzala. Kinshiseko 38 urteko emakumezko batek halaxe azaldu zien elkarrizketatzaileei: «Indarrez eraman zituzten senarra eta semea kanpora, eta esan zidaten etxean geratzeko hiltzea nahi ez banuen. Beraz, atea itxi eta zirrikitutik begira geratu nintzen». Emakumearen senarra bizirik irten zen, baina larri; 25 urteko semea hil egin zuten.

Horrez gain, M23a Gomara gerturatu ahala, kezka zabaldu da han babesa hartu duten milaka errefuxiatuen artean. Lehendik ere oinarrizko baliabiderik gabe bizi dira asko hiriaren kanpoaldean, eta kolera kasuak zabalduz joan dira azken asteetan. Asko dira kanpaleku horietan nazioarteko laguntzaren mende bizi direnak, baina hori ere eten egin du azken orduetan Kongoko Gobernuak. NBEk iragarri du bertan behera utziko dituela Gomara laguntza eramateko hegaldiak. Munduko Elikadura Programak eman du erabakiaren berri, eta azaldu joan den astean bere helikopteroetako bati eraso ziotela gerrillariek.


Summary: Podcastei buruzko jaialdi bat egingo dute martxoaren 2tik 4ra Donostian. Lau mahai inguru egongo dira; horietatik bat, euskaraz. Podium plataformako (Prisa) eta EITBko podcast egileek parte hartuko dute solasaldietan.

Muriel Rukeyzer idazlearen The speed of darkness liburuan ageri den esaldi bat hartu dute lelotzat podcastgintzaren gaineko Parentesi jaialdirako. «The world is made of stories, not atoms» (Mundua istorioz egina dago, ez atomoz). Aste honetan egingo dute lehen aldiz Parentesi jaialdia, Donostian: ostegunean, ostiralean eta larunbatean izango dira mahai inguruak, Koldo Mitxelena kulturunean.

Ainara Martin jaialdiaren antolatzaileak azaldu du izenaren arrazoia: «Parentesi izena eman diogu, pandemiaz geroztik paradigma aldaketa bat egon delako. Beharrak bultzatuta, eta kultur sormenaren arimarekin, eduki entzungarri berriak sortzen hasi ziren». Horregatik nahi izan dute hitz hori baliatu. Gipuzkoako Kultura departamentuak antolatu du jaialdia, eta Podium plataformaren (Espainiako Prisa taldea) eta EITBren lankidetza du. Hain zuzen ere, bi talde horietarako podcastak egiten dituzten egileek parte hartuko dute mahai inguruetan.

Rukeyzer idazlearen esaldia baliatzea «kulturgintzan sortzen diren istorioei keinu bat egitea» dela nabarmendu du Martinek. Solasaldi guztietan hasiko dira esaldi horrekin, gainera. Lau mahai inguruetatik hiru gaztelaniaz izango dira, eta bakarra euskaraz. Euskarazko mahai ingurua ostiralean izango da, 19:00etan, Euskal podcastgintza izenburupean. Hauek izango dira solaskideak: Ainhoa Vitoria Yoko Ona podcast feministaren gidaria, Cristina Tapia Harresi ikusezina dokumental podcastaren aurkezle eta zuzendaria, eta Iñigo Antsorregi Korapiloak podcastaren —buru osasunaren gainekoa da, eta ETBko Biba zuek! saioko tarte bat ere bada— aurkezlea.

Ulu Media ekoiztetxeko Oier Aranzabalek beste mahai inguru batean parte hartuko du. Larunbat eguerdian izango da hori, eta podcasten orainaz eta etorkizunaz mintzatuko da, Jorge Carrionekin, Ines Hernanderekin eta Nerea Perez de las Herasekin batera. Azken bi horiek Saldremos mejores podcasta egiten dute, eta ostiral gauean live show bat egingo dute Donostiako Kursaalean.

‘Playlist’-ean, euskararik ez Ostegunean, jaialdiko lehen egunean, Hijas de Felipe podcasteko Ana Garriga eta Carmen Urbita, True Crime podcasteko Clara Tiscar i Castells eta Gabinete de curiosidades-eko Nuria Perez dibulgazio kulturaren soinuaz mintzatuko dira. Feminismoak eta aniztasunak gaiak itxiko du jaialdia, larunbat arratsaldean. Gai horretaz aritzeko gonbidatuko dituzte Arsénico caviar podcasteko Beatriz Serrano eta Guillermo Alonso, eta No hay negros en el Tibet-eko Frank T musikari eta hip-hop ekoizlea.

Gipuzkoako Diputazioak Interneten jaialdiaren berri emateko orduan, Spotify plataformako playlist edo zerrenda bat jarri du. Euskarazko podcast bakar bat ere ez da ageri zerrenda horretan. Denak dira gaztelaniaz, Podium atarikoak.


Summary: EH Bilduk demokrazia eta burujabetza aldarrikatuko ditu Aberri Egunean. Koalizio subiranistak Iruñera joateko deia egin du. Maite dugu herria lelopean mobilizatuko dira.

EH Bilduk Iruñean ospatuko du aurtengo Aberri Eguna, Maite dugun herria lelopean. Unai Urruzuno eta Bakartxo Ruiz eledunek azaldu dute Euskal Herriarentzat «demokrazia eta burujabetza» aldarrikatuko dituztela.

Ez dira «garai errazak» estaturik gabeko nazio batentzat, EH Bilduko eledunen hitzetan. Ruizek eta Urruzunok adierazi dute demokraziaren eta autoritarismoaren arteko talka areagotu egin dela azken urteetan, eta ezinbestekotzat jo dute erabakitzeko ahalmena erdigunean jartzea. Gogoratu dute «aurrekaririk gabeko» krisi ekonomiko, energetiko, klimatiko eta soziala dela egungoa, eta, horri aurre egiteko, Euskal Herriak bere erabakiak hartzeko eskubidea duela adierazi dute. «Ezin dugu itxaron euskal errepublika lortu arte, erronkei komunitate bezala egin behar diegu aurre».

Euskal nazioak mendeetan zehar oztopo ugariri aurre egin diela azaldu dute eledunek, eta gehitu XXI. mendean ere hori jarraitzen dutela oztopo horiek. Hala, EH Bilduk «pertsona aske eta parekideen» euskal errepublika batera eramango duen «konpromiso kolektiboaren» alde egingo du apirilaren 9an.

Aberri Eguna «borroka, aldarrikapena eta festa» uztartzeko eguna dela azaldu du Urruzunok, eta 12:00etan egingo duten manifestazioan zein egunean zehar egingo dituzten ekitaldietan parte hartzeko deia egin die «Euskal Herriko ezkertiar, independentista, euskaltzale eta feminista guztiei». Eledunaren hitzetan, «konpromiso irmo, militante eta nekaezinaren» erakusleiho izango da Aberri Eguna: «Amesten dugun Euskal Errepublikarekin anbizioa erakutsiko duena».


Summary: Elurra Euskal Herriko kostaldeko zenbait lekutaraino iritsi da. Eusko Jaurlaritzak fase operatiboan jarri du Neguko Bidezaintza Plana, eta Nafarroako Gobernuak prest ditu elurra kentzeko 64 makina.

Hotz hasi da astea, eta elurra Euskal Herriko zenbait lekutan agertu da, kostaldetik gertu dauden batzuetan ere bai. Hiriburuen artean, Gasteizen eta Iruñean izan da ikusgarriena elurraren eragina. Donostian, Kontxa hondartza elurturik egon da tarte labur batez

Elurrarekin batera, arazoak ere iritsi dira errepide sarera, nahiz eta oraingoz ez diren oso handiak. Opakuako mendatea (Araba) itxi egin dute, eta Azazetakoan, Herrerakoan (Araba) eta Urduñakoan (Bizkaia) kamioiek debeku dute ibiltzea. Azken horietan, autoak igaro daitezke, baina kateak edo negurako gurpilak behar dituzte. Nafarroan, NA-137 errepidearen zati bat moztu dute, Nafarroaren eta Zuberoaren arteko mugan, eta Erronkari-Zaraitzu eta Lizarra inguruko beste errepide batzuetan kateak behar dira.

Eusko Jaurlaritzak fase operatiboan jarri du Neguko Bidezaintza Plana. Horren arabera, elurra kentzeko 205 makina, tona askotako ibilgailuak erretiratzeko puntu estrategikoetan kokatuko diren zazpi garabi astun eta koordinazio eta zaintza lanetan laguntzeko beste 130 ibilgailu aktibatu daitezke. Elurra kentzeko makina horietako zenbait lanean aritu dira.

Nafarroako Gobernuak, berriz, prest ditu elurra kentzeko 64 makina, baina ez du espero errepide sare nagusian aparteko arazorik egongo denik. Arreta berezia jarriko diete Pirinioetako eta Lizarra aldeko errepideei eta autobide nagusiei.

Elurte arriskua dela eta, abisu horia pizturik egongo da asteazken goizera arte.


Summary: Steilasek salatu du bi sareak dituzten hamahiru herritan eskaintza publikoa ez dela %35era iristen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2 urteko haurrentzako hezkuntza eskaintza aztertu dute. Nabarmendu dute zortzi herritan itunpeko eskaintza soilik dagoela.

Aurrematrikulaziorako eskaerak aurkezteko epea ostiralean amaitu zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, gaur, 2 urteko haurrentzako dagoen eskaintza aztertu du Steilas sindikatuak txosten batean. Haien esanetan, «eskaintza publikoa eta pribatua lehian» daude zenbait udalerritan, bi eskaintza motak dauden lekuetan itunpeko eskolek eskaintzen dituzte ikaspostu gehien, eta eskola publikoari «eginkizun subsidiarioa» uzten diote. Bi datu eman dituzte esandakoa berresteko: eskaintza publikoa eta itunpekoa dagoen herrietatik hamahirutan, eskaintza publikoa ez da %35era iristen eta, 27tan, %45ekoa baino txikiagoa da.

Sindikatuak hiru kasu aztertu ditu: eskaintza publikoa soilik duten udalerriak, eskaintza publikoa eta pribatua «lehian» daudenak eta eskaintza publikorik ez duten udalerriak. Lehenengoekin hasita, Steilasek eman dituen datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2 urteko umeentzako eskaintza duten 187 udalerrietatik 113tan eskaintza publikoa baino ez dago. Azaldu dutenez, horietatik 43 eskola txikiak dira. Ondorioz: «Erraz ondoriozta dezakegu hezkuntza eskubidea negozioa ez den herri txikietan hezkuntza publikoak bermatzen duela eskubide hori». Sindikatuaren irudiko, beraz, «sare publikoaren eta pribatuaren arteko talka» herri jakinetan dago, bereziki 10.000 biztanletik gorakoetan.

Herri horien azterketa sakonagoa egin du. Nabarmendu dute eskaintza publikoa ez dela %35era iristen Bermeon, Durangon, Gernika-Lumon, Leioan, Zamudion, Zornotzan (Bizkaia), Andoainen, Bergaran, Oñatin, Orion, Pasaian, Tolosan eta Zarautzen (Gipuzkoa). Gainera, 27 herritan ez da %45era ailegatzen.

Areago. Sindikatuak kritikatu du zortzi udalerritan ez dagoela eskaintza publikorik: Argantzonen, Iruraiz-Gaunan (Araba), Loiun (Bizkaia), Anoetan, Ibarran, Iruran, Lazkaon eta Usurbilen (Gipuzkoa) itunpeko ikastetxeak soilik dituzte.

Eskaintzaren eta benetako beharraren arteko erlazioa ere aztertu dute. Sindikatuaren arabera, hamalau herritan itunpeko eskaintza nahikoa izango litzateke eskaintza osoa asetzeko. Alabaina, hamahiru herritan ez dago eskaintza nahikorik herriko 2 urteko haur guztiak matrikulatzeko.


Summary: Etxetik mugitu gabe, 'Nekatutak' bakarrizketaz gozatu dute Eibarren. 'Nekatutak' bakarrizketaren bi emanaldi inprobisatu zituen Antton Telleriak joan den asteburuan, Eibarren. Non, eta etxebizitza bateko egongela batean eta eraikin bateko zabaltzan.

Eibarko pisu batean gertatutakoa joan den larunbatean: 30 lagun inguru egongela batean, balkoira ematen duen atera begira. Bitartean, pertsona bat dago kanpoan, bere izena noiz deituko zain. «Antton Telleria». Atea ireki eta jendea txaloka hasi zaio. Egongela hori «antzoki» bihurtu du Antton Telleria bakarlariak, emanaldi batez baino ez.

Duela pare bat aste hasi zen dena: «Norbaitek utziko dit etxe bat Eibarren, Nekatutak bertan egiteko?». Izan ere, bakarrizketa bere azkenera iristear da. Martxoaren 4an eskainiko ditu azken bi emanaldiak, Donostiako Antzoki Zaharrean —aspalditik daude sarrera guztiak salduta; iragarri eta aste eta erdian amaitu ziren—. Egun hori iritsi bitartean, Telleriak ez du bi aldiz pentsatu: «Kotxea kargatu eta martxa». Asteburuan ekin zion Tolosatik, jaioterritik Eibarrerako bideari. Bi emanaldi eskaini zituen larunbatean. Baga, 12:30ean, pisu bateko egongelan; biga, 18:00etan, eraikin bateko zabaltzan.

Nekatutak bakarrizketa egitera joan zen, baina zerbait berriarekin: bost txiste, Eibarri buruz. «Lehenbizikoa: gaur gaua pasatzeko hotel bat hartu dut Eibarren. Bigarren txistea...». Topikoen artean, topikoenera jo zuen horietako batekin: «Hiru siglak osatzen dute Eibar izena. E: ederra. I: ikusgarria. BAR: barkatu, broma da». Hau da, herri «itsusia» dela: «Haserrerako motibo izan zitekeen, baina jendeak ulertu du asmoa ez dela haserrea eragitea, elkarrekin barre egitea baizik», adierazi du Telleriak.

Hemen, emanaldien kronika bideoa eta gainontzeko txisteak:

Amaiera

Duela bi urte estreinatu zuen Antton Telleriak Nekatutak bakarrizketa, eta bere burua, bakarrizketalari gisa. Bi urteren ostean, nekatuta ala ez, azkenera heldu da emanaldia, Donostian eskainiko dituen bi saioekin. Hain justu, azken saioa «kapturatu» nahi du Telleriak: «Uste dut euskaraz egiten den stand-up komediari balio bat emateko modu bat dela. Atzetik datozenek izan ditzaten erreferentziak eta ikus dezaten gauza txukunak ere egiten direla euskaraz komediaren arloan».


Summary: 'Irati'-rena da euskarazko film batek inoiz izan duen estreinaldirik arrakastatsuena. Paul Urkijoren filmak 204.000 euro bildu ditu estreinatu osteko lehen asteburuan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aretoetan gehien ikusi den filma izan da.

Ostiralean estreinatu zen Irati, eta lehen egunetik lortu du arrakasta Paul Urkijo zuzendariaren bigarren filmak: gehien ikusi den filma izan da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aretoetan, 204.000 euro bildu ditu, eta, horri esker, euskaraz egin den film batek sekula izan duen estreinaldirik arrakastatsuena izan du.

Denera, Irati-ren 112 kopia proiektatu dira Hego Euskal Herriko, Kataluniako, Galiziako eta Espainiako zinemetan, erdiak baino gehiago jatorrizko bertsioan, euskaraz. Ipar Euskal Herrira noiz helduko den galdetuta, «oraindik ezetz» erantzun zuen sare sozialetan Eneko Sagardoi aktoreak. Filmaren banatzaileak, Kataluniako Filmaxek, hasieratik egin du apustu filmaren jatorrizko bertsioa sustatzearen alde; izan ere, filmean «Iruñeko Erresumako VIII. mendeko euskara» darabilte pertsonaiek.

Alderaketak egiteko: 2017ko urrian, Handia estreinatu zenean, pelikula horren 92 kopia banatu ziren. Euskal Herrian, nagusiki, euskaraz ikusi zen filma, eta, Espainian, gaztelerara bikoiztuta. Duela bi urte, berriz, Akelarre estreinatu zen; haren 200 kopiatik gora banatu ziren, baina erdiak baino gehiago, Frantzian.

BERRIAk Urkijori egin zion elkarrizketan, Andoni Imaz kazetariak zinemagileari galdetu zion zerk egingo lukeen Irati arrakastatsu. Hark erantzun zuen: «Lehenengo, jendea zinemetara joateak, filma pantaila handian ikusteak, eta Euskal Herriko ikusleei opari hau egiteak». Bete da lehen baldintza.

Ikusi gehiago: Paul Urkijo: «Filma egiteko hautuak erraietatik eta bihotzetik eraman nau»


Summary: Datu analistak, ostalariak eta soldatzaileak falta dira Hego Euskal Herrian. Adeccok argitaratutako txostenaren arabera, langileen eskasia dute zazpi sektorek Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, eta lauk Nafarroan.

Langileen «berehalako premia» dute hainbat sektorek, Adeccok gaur argitaratutako txostenaren arabera. Erkidegoka aurkeztu dituzte langile bila dabiltzan sektoreen zerrendak, eta badira hainbatetan errepikatzen direnak. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan automobilgintzak du langile faltaren lehen postua. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan beste seik jarraitzen diote: industriak, logistikak eta garraioak, eraikuntzak, banaketak eta retailak, teknologiak eta zerbitzuek. Nafarroan antzeko datuak bildu dituzte. Automobilgintzaren ostean, zerrendan agertzen dira elikagaien industriaren, garraioaren eta logistikaren eta energiaren sektoreak.

Automobilgintza eta industria dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren bultzatzaile handienetako bi. Bada, bi horietan kualifikatutako langileen gabezia handia dela adierazten du txostenak. Izan ere, espezializazio handiko lanpostuak dituzten alorrak dira. Besteak beste, elektromekanikariak, soldatzaileak, eta mantentze lanetarako teknikariak behar dituzte.

Beste zenbait sektoretan, berriz, eskas gelditzen ari da belaunaldien arteko erreleboa. Horren adibide dira eraikuntzaren sektorea eta industria alorreko zenbait lanpostu. Garraioaren eta logistikaren sektorean, berriz, banatzaileak eta apal betetzaileak falta dituzte.

Baina ogibide batzuk lurperatu eta beste batzuk landatzen ditu denborak. Azken urteotan egon den garapen teknologikoaren ondorioz, gero eta enpresa gehiagok bilatzen dituzte alor teknologikoetako adituak. Eskaintza baino handiagoa da, ordea, eskaria. Txostenaren arabera, datu analistak, informatikako ingeniariak eta adimen artifizialean eta zibersegurtasunean adituak behar dira.

Bestalde, informatikan eta teknologian bereziki nabarmena da genero arrakala. Izan ere, sektore horietako lau langiletik bakarra da emakumea.

Poligloten bila dabiltza

Oro har, garai batean plus bat zena lan munduan sartzeko oinarrizko baldintzetako bat bihurtu da. Gero eta enpresa gehiagok eskatzen dute euren langileek gutxienez atzerriko hizkuntza bat hitz egitea. Eta bi edo hiru badira, hobeto. Bada, txostenak adierazten du zenbait sektoretan kosta egiten ari zaiela hiru hizkuntza —euskara, gaztelera eta ingelesa, kasurako— hitz egiten dituzten langileak aurkitzea. Administrazioetako lanpostuak betetzeko eskatzen dute, batez ere, baldintza hori. Hala ere, joera horixe bera ageri da multinazionaletan edo egoitzak atzerrian zein hiri handietan dituzten enpresetan.

Azkenik, aste gutxi barru langile eskasiari aurre egin beharko dion sektore bat aipatzen dute: ostalaritza. Langileak aurkitzeko zailtasunak salatu dituzte sektoreko zenbaitek azken bi urteotan; batez ere, kanpaina turistiko handiko sasoiak iristen direnean, hala nola Aste Santua eta udako denboraldia. Txostenaren arabera, gabezia horren erantzuleetako bat dira COVID-19aren pandemiak eragindako aldi baterako erregulazioen luzapenak.


Summary: Oronoz eta Orduna garaile Erronkaribarren. Erronkaribarreko XI. Neguko Triatloia jokatu da pasa den larunbatean, elur faltagatik hilabete pasatxo atzeratu ondoren. Enara Oronoz eta Xabier Orduna nafarrak gailendu dira proban.

Erronkaribarreko Neguko Triatloiaren hamaikagarren edizioa egin da pasa den larunbatean. Gainera, diziplina horretako Nafarroako Txapelketa eta Euskadiko Txapelketa izan da proba.

Kategoriaren arabera (gizonezkoak, emakumezkoak eta erreleboak) mailakatutako irteera baten ondoren, kirolariak lasterkako sektoreari ekin zioten (7,85 km). Oso azkarra izan zen korrikako sektorea; izan ere, Izabako herrigunea negu-neguko baldintzetan dagoenez, errepidean egin zuten sektore hori, eta triatletek ordu erdi eskasean osatu zuten korrikako saioa. Ondoren, bizikletak hartu eta Izabatik Ferialeko eski pistetara igo ziren, 22 km-ko ahaleginean, eta, azkenik, 10 km osatu zituzten eskiatzen.

Nesketan, Enara Oronoz nafarra (Saltoki Trikideak) gailendu zen. Hasiera-hasieratik aurre hartu zien Oronozek lehiakideei, eta buruan egin zuen lasterketa guztia. Podiuma Henar Etxeberria (Hiru Herri A.T.) eta Aiara Garaialde (Estudener Triatlón Europa) triatletek osatu zuten.

Mutiletan, proba oso lehiatua izan zen hasiera-hasieratik, eta ez zen erabaki eski sektorera arte. Xabier Orduna nafarra (CD Aoiz) izan zen azkenik irabazlea. Bizikletako sektorean atzetik aurrerako lasterketa itzela eginez, hirugarren iritsi zen eskiko trantsiziora. Iraupen eskian, berriz, indartsuena dela erakutsi zuen, eta aurreko biak atzean uzteaz gain, partaide guztien artean denborarik onena egin zuen. Bigarren Mikel Ibergallartu (Saltoki Trikideak) izan zen, proba ia osoan buruan joan eta gero, eta hirugarren, Miguel López Franco (Stadium Casablanca Mapei) aragoiarra.

Erreleboetako proba arrakastatsua

Erreleboetako proban, lehian bai, baina modu lasaiagoan eta gozatzen aritu ziren triatloilariak. Hiruko taldetan banatuta, kide bakoitzak sektore bat egin zuen, eta lagunari lekukoa eman. Alde horretatik, aurtengo edizioa arrakastatsuenetako bat izan da modalitate honetan, guztira 13 taldek parte hartu baitute. Erronkaribarreko bertako biztanleen artean ere giro polita sortu du modalitate honek: goiko bideoan duzue ibarreko hiru biztanleren partaidetzaren inguruko lekukotza.

SAILKAPENAK Nagusia Emakumezkoak 1.- Enara Oronoz (Saltoki Trikideak) 2.22:01 2.- Henar Etxeberria (Hiru Herri A.T.) 2.34:43 3.- Aiara Garaialde (Estudener Triatlón Europa) 2.37:09

Gizonezkoak 1.- Xabier Orduna (CD Aoiz) 2.01:25 2.- Mikel Ibergallartu (Saltoki Trikideak) 2.04:29 3.- Miguel López Franco (Stadium Casablanca Mapei) 2.05:55


Summary: Durangoko Plateruenak ostiralean hasiko du ibilbide berria. Hiru urtez itxita egon ondoren, 'Piztu argiak' ekitaldiarekin hasiko dute bidea. Hiru ardatz izango ditu: euskara, kultura eta sorkuntza.

Hamazazpi urteren ostean, 2020ko abenduan itxi zituen ateak Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokiak; egoera ekonomikoak behartutako erabakia izan zen. Eraikina udalaren esku geratu zen orduan, baina atea itxi bezain pronto abiatu zuten herriko hainbat kidek Plateruena eta gero, zer? dinamika. Hausnarketa prozesu bat izan da horren emaitza, eta gaur arratsaldean aurkeztu dute proiektu berria. Izenean dago lehen aldaketa: kafe antzoki izan ordez, kultur aterpe izango da orain Plateruena. Ostiralean abiatuko du ibilbide berria, Piztu argiak ekitaldiarekin, 20:00etan.

Piztu, poztu, puztu lelopean, aurrerantzean Plateruenaren jardunak hiru ardatz nagusi izango dituela kontatu du Maider Larrañaga gunearen koordinatzaileak: «Piztu argiak, poztu bihotzak eta puztu aterpe hau». Durango euskalduntzen laguntzeko espazio bat izango da, batetik; herriko elkarteei eta eragileei aterpe emango die, bigarrenik; eta euskal sortzaileentzako plaza bat ere izango da, azkenik. Era berean, bost funtzio nagusi beteko ditu: «Harrobia, esperimentazio gunea, topagunea, sortzaileen plaza eta oholtza izango da Plateruena». Betiere, garai bateko «erreferentzialtasuna» galdu gabe.

Kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du: udalarena izango da, baina herritar talde batekin batera, Kultur Mahai antolatu bat egongo da. Gutxi gorabehera, herriko 70 partaidek osatuko dute Kultur Mahaia. Besteak beste, Gerediaga elkarteak, Jaizale txistulari elkarteak, Berbaro euskara elkarteak eta kulturgintzan dabiltzan zenbait herritarrek. Lan lerroak edota ideiak partekatzeko «bilgunea» izango da, baina, talde motor bat izango dute gidari. «Udaleko teknikariok osatuko dugu talde motorra, eta Kultur Mahaiko bi kide izango dira bertan, komunikazioa zuzena izan dadin», aurreratu du Larrañagak.

Izena aldatzearekin batera, logo berria ere aurkeztu dute ekitaldian: «Gauza asko kabitzen diren kubo handi bat da, baina atea beti zabalik izango duela iradokitzen du».

Aurkezpena, ostiralean

900 kideko kooperatiba batek jarri zuen martxan Plateruena, 2004an, Berbaro euskara taldearen laguntzarekin. Euskara aisialdian sustatzen saiatzeko taberna bat ireki zuten herrian lehenik; eta, gerora, askotariko kontzertuak, hitzaldiak, antzerki saioak, erakusketak... egiten hasi ziren. Kulturgintza eta euskara izan zituen ardatz nagusi hamazazpi urteko jardunean, eta, guztira, 2.000 kultur ekitaldi inguru antolatu zituzten.

Orotara, 22 elkarte eta erakunderen, 34 kulturgileren eta saio irekietan parte hartu zuten 82 lagunen ekarpenekin hartu dute aretoa berriro ere martxan jartzeko erabakia: «Eraikin honek behinola zuen distira berreskuratu nahi dugu».

Ostiralean egingo dute aurkezpen ekitaldia, 20:00etan. Leire Vargas idazleak gidatuko du saioa, eta Durangaldeko eta Euskal Herriko artistek parte hartuko dute bertan. Tartean, Anari Alberdi musikaria, Peru Magdalena idazlea, Aitor Bizkarra bertsolaria eta Odei Barroso bertsolari eta rap abeslaria.


Summary: Hiru urte bete dira Euskal Herrian lehen bi COVID-19 kasuak atzeman zituztenetik. Araban detektatu zuten bat, eta Gipuzkoan bestea. Aurreko egunetan kanpoan ibiliak ziren biak. Osasun zerbitzuek esan zuten kutsakortasuna ez zela oso handia. Ordutik, Euskal Herrian 10.155 lagun hil dira koronabirusagatik.

Eusko Jaurlaritzak 2020ko otsailaren 28an eman zuen albistearen berri: koronabirusa iritsi zen Euskal Herrira. Kasu bat topatu zuten Araban, eta beste bat Gipuzkoan. Baina kezkatzekoa zen? Nekane Murga Osasun sailburuak «lasaitasun eta konfiantza» mezua zabaldu zuen: «Kutsakortasuna ez da oso handia. Gaitza duen pertsona bakoitzak bi edo hiru pertsona kutsatzen ditu. Beste birus batzuena askoz ere handiagoa da; elgorriarena, adibidez», adierazi zuen. «Aspalditik gaude prest». Nafarroan hurrengo egunean atzeman zuten lehen kasua.

Gehienen antzera, Murgak ez zuen asmatu. Une hartan imajinatu ere ezin zen egin zer zetorren. Datuek lagundu dezakete ordutik gertatu denari neurria hartzen: milioi bat positibo baino gehiago atzeman dira Euskal Herrian, 10.155 lagun hil dira COVID-19ak jota, eta 50.000 baino gehiago ospitaleratu dituzte. Eta horiei gehitu behar zaizkie datuetan ikusten ez direnak: konfinamenduak, arazo ekonomikoak, buru osasunean eragindako kalteak, bertan behera utzitako ekitaldiak, planak eta abarrak...

Atzeman ziren lehen bi kasu haiei dagokienez, kanpoan kutsatu zirela azaldu zuen Jaurlaritzak. Bat Italian izan zen, eta bestea, Espainian, Andaluzian. Gaitza atzeman zioten arabarra medikua zen Gasteizko Txagorritxu ospitalean, eta hirugarren kutsatua ere ospitale bereko langile bat izan zen. Arriskutsutzat jotzen ziren herrialdeak Txina, Hego Korea, Japonia, Singapur, Iran eta Italia ziren, eta osasun agintariek jada zehaztuta zeuzkaten birusaren hedatzea eragozteko irizpideak.

Euskal Herrian koronabirusarekin hildako lehenengo pertsona, berriz, 82 urteko gizon bat izan zen; Bizkaian zendu zen, martxoaren 4an. Gaixotasun kronikoak eta pneumonia ere bazituen.

Lehen kasuak atzeman zirenean gaixotasunaren inguruko ezjakintasuna zenbaterainokoa zen ulertzeko, Osakidetzak eman zituen gomendioei erreparatu besterik ez dago: eskuak garbitzeko, doministiku egitean ahoa besaurrearekin estaltzeko, eta erabili eta botatzeko musuzapiak baliatzeko. «Maskarek ez dute balio gaixotasuna saihesteko; onena eskuak garbitzea da», esan zuen Murga sailburuak. Ordurako, ordea, farmazia askotan amaituta zeuden maskarak.

Arduradunek gehitu zuten zitekeena zela koronabirusa Euskal Herrian hedatzen hasia egotea, baina herritarrei eskatu zieten ez larritzeko: «Soilik sintomak dituztenek hartu behar dituzte neurriak». Hori ere oker: Hego Euskal Herrian, konfinamendua martxoaren 15ean sartu zen indarrean, eta, Ipar Euskal Herrian, martxoaren 17an. Osakidetzak martxoaren 2an ezarri zituen birusa ez hedatzeko neurriak osasun zentroetan.

Jaurlaritza, noski, ez zen salbuespena izan. Adibidez: Euskal Herrian lehen kasuak agertu ziren egunean, OME Osasunerako Mundu Erakundeak esan zuen «pandemia» hitza saihestu egin behar zela: «Izan ere, esan nahiko luke edonork duela gaitza harrapatzeko arriskua».

Bi hilabete eta erdi lehenago agertu zen birus bitxi bat Txinako Wuhan hirian, eta ordurako hilabete baino gehiago pasatua zen Txinako Gobernuak hiria itxi zuenetik. Handik gutxira bihurtu ziren itxialdiak ohiko neurri mundu osoan.


Inflazioak gora egin du otsailean

Summary: Inflazioak gora egin du otsailean. Datu aurreratuen arabera, bi hamarren igo da Espainian eta Frantzian. Batean zein bestean elikagaiak izan dira garestitzearen faktore nagusietakoak.

Beheranzko joera eten du inflazioak. Udan goia jo ondoren —%10,7ra iritsi zen uztailean—, 2022ko azken hilabeteetan nabarmen apaldu zen —%5,6, abenduan—, baina 2023ko lehen bi hilabeteetan berriro gorantz egin du Euskal Herri osoan.

INEk martxoaren 14an emango du Hego Euskal Herriko datua, baina Espainiarako gaur aurreratu duenak iradokitzen du behera ez, gora egin dutela prezioek otsailean. Espainian, bi hamarren igo da, %5,9tik %6,1era. Halaber hazi da azpiko inflazioa, energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena, %7,7raino, eta daturik handiena da euroa indarrean dagoenetik.

Espainiako estatistika erakundeak azaldu duenez, bi dira inflazioaren gorakada azaltzen duten arrazoi nagusiak: batetik, argindarra garestitu egin da otsailean, eta iazko otsailean merkatu egin zen; bestetik, elikagaiak eta alkoholik gabeko edariak iazko otsailean baino gehiago garestitu dira.

Elikagaiak dira gaur egun produktu inflazionistenak: urtarrilean, esaterako, duela urtebete baino %15,4 garestiago zeuden.

Izan dira merkatu diren produktuak ere: horien artean, erregaiak.

Frantzian, %6,2ra

Ipar Euskal Herriko daturik ez du ematen Inseek, baina Frantziako datua erreferentzia gisa baliatuz gero, han ere emendatu da urte arteko inflazioa, %6tik %6,2ra. Azpiko inflazioa ere bi hamarren hazi da, %7,2ra.

Frantzian ere elikagaiak garestitu dira gehien azken urtean: %14,5, gaur jakinarazitako datu aurreratuaren arabera. Jauzi handia da urtarrilarekin alderatuta, orduan %13,3koa baitzen garestitzea, eta elikagai freskoen prezio igoerak eragin du hori.

Energia ere asko garestitu da azken urtean (+%14), baina atal horretan beheranzko joera bat ikusten da, urtarrilean %16,3koa baitzen garestitzea.

Maila apalagoan bada ere, garestitzen ari dira manufakturak (+%4,6) eta zerbitzuak ere (+%2,9).

Martxoaren 15ean emango ditu datu xeheagoak Inseek.


Summary: Juan Karlos Subijana espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Subijanak hemeretzi urte daramatza preso, eta hirugarren graduan zegoen abuztutik. Sarek manifestaziora deitu du ostegunerako.

Etxerat elkarteak jakinarazi du Juan Karlos Subijana euskal presoaren gradu erregresioa agindu duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak. Subijana Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli da, bigarren graduan. Sarek mobilizatzeko deia egin du: ostegunean, 19:00etan manifestazio bat egingo dute, Gasteizko Bilbo plazatik abiatuta.

Preso gasteiztarrak hemeretzi urte daramatza preso. 2021eko otsailean Euskal Herriratu zuten, Mansillatik (370 kilometrora), eta hirugarren graduan zegoen iazko abuztutik. Etxerat elkarteak «ezinegona» adierazi du, Subijanaren eskubideak urratu direlako: «Bada garaia, behingoz, euskal preso politikoei legedi arrunta aplikatzeko eta etorkizuneko elkarbizitza eraikitzen joateko».

Hilabete honetan Ainhoa Barbarin eta Asier Karrera euskal presoek ere espetxera itzuli behar izan dute, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak fiskaltzaren eskaerei men egin ostean. Etxerat-en datuen arabera, aurten lau preso itzularazi dituzte bigarren gradura. Iaz, berriz, zortzi gradu erregresio agindu zituen Auzitegi Nazionalak, eta 2021ean, beste bat.

Foro Sozialak ere ostiralean salatu zuen Auzitegi Nazionalaren jarrera «oztopatzailea», euskal presoei ohiko espetxe araudia aplikatzea «blokeatu» duelako. Foroaren datuen arabera, iaz onartutako hirugarren graduen bi herenen aurka egin zuen fiskalak.


Summary: Hiru dira Legorretako auto istripuan hildakoak. 31 urteko gizon bat zendu dela jakinarazi du Segurtasun Sailak.

Hirugarren lagun bat hil da asteburuan Legorreta parean gertatu zen istripuaren ondorioz, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Larunbat gauerdian izan zen ezbeharra, Legorreta (Gipuzkoa) parean, A-1 errepidean, Gasteizko noranzkoan. Bi autok elkar jo zuten, eta biktimetako bat, gizonezkoa, istripua gertatu zen unean bertan hil zen. Ordu batzuk geroago zendu zen beste biktima bat, emakumezkoa, Donostia ospitalean. Beste bi lagun ospitaleratuta daude oraindik ere.

Jaurlaritzak adierazi du azken biktima 31 urteko gizon bat dela; kontrako noranzkoan zihoan ibilgailuko bidaiarietako bat zen. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da.


Summary: Salatu dute ehun estreinalditatik bi ere ez direla izaten euskaraz. 2022an, estreinaldien %2 eta emanaldien %1 izan dira euskaraz, Pantaila Euskaraz-ek neurtu duenez. Zineman euskara sustatzeko neurriak eskatu dituzte azken horrek eta Behatokiak. Euskarazko eskaintzarik ez dagoenean salaketa jartzera deitu dituzte herritarrak.

Joan den ostiralean estreinatu zen Paul Urkijoren Irati filma Hego Euskal Herriko zinemetan, eta harrera beroa izan du: euskarazko film batek inoiz izan duen estreinaldirik arrakastatsuena da. Gertakari horrek ikusleen artean sortu duen «poza eta itxaropena» baliatu dute Pantailak Euskaraz-ek eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak salatzeko euskaldunak «bigarren mailako herritarrak» direla zineman.

Pantailak Euskaraz taldeak 2022an Hego Euskal Herriko zinema areto komertzialetan izandako estreinaldi kopurua aztertu du, filmen hizkuntzaren arabera: «Datuak gordinak bezain kezkagarriak dira», adierazi du ohar batean. Datu horien arabera, euskarazko jatorrizko bertsioan, euskarara bikoiztuta edo euskarara azpidatzita egin diren emanaldiak ez dira %2ra iritsi; gaztelaniazko jatorrizko bertsioan, gaztelaniara bikoiztuta edo gaztelaniara azpidatzita, berriz, film guzti-guztiak eman dira, %100. «Ipar Euskal Herriko egoera, berriz, okerragoa dela pentsa daiteke, datu zehatzik eskuratu ez den arren».

Hiriburuetako zinemak hartu dizute kontuan ikerketarako, eta eskertu egin dute herri askotako kultur kudeatzaileek egiten duten lana, kopuru horiek handiagoak izan daitezen.

Pantailak Euskaraz-en eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren hitzetan, zinemetako eskaintzak herritarren oinarrizko eskubideak mugatzen ditu, eta Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eskatu diete euskarazko ekoizpenei, bikoizketari eta azpidatziei bideratutako baliabideak «biderkatzeko». Egunerokoan ikus-entzunezkoek duten tokia kontuan izanik, euskarazko eskaintza egotea ezinbestekotzat jo dute normalizazioan aurrera egiteko.

Euskaldunak animatu dituzte euskarazko ekoizpenak eta euskaratutakoak ikustera; «eta, euskarazko eskaintzarik ez dagoenean, Euskararentelefonoa.eus bitartez dagokion salaketa jartzera».


Summary: Tubos Reunidos zulo beltzetik irten da, 43,5 milioi euroren irabaziak lortuta. 2008tik izandako emaitzarik onenak lortu dituzte iaz. Ipar Amerikan egin dituzte 2022ko ekitaldiko salmenten %53.

Hamabost urteren ostean, zulo beltzetik irten da Tubos Reunidos, 43,5 milioi euroren irabaziak izan baitzituen iaz. 2022ko emaitzak 2008az geroztiko onenak izan dira, eta aurreko ekitaldietako zapore mingotsa goxatu dute. Izan ere, azken zazpi urteetan 352 milioi euroren galerak izan dituzte guztira.

Arabako taldearen salmentek 500 milioi euro langa gainditu zuten iaz, 2021ean lortutakoaren bikoitza. Eta EBITDA erakusleak, berriz, 60 milioi euroak gainditu zituen. Aurreko urteko emaitzekin alderatuta, 115 milioi egin du gora.

Tubos Reunidoseko presidente Francisco Irazustak emaitzak txalotu ditu: «Zenbaki hauek mugarri garrantzitsuak dira, eta plan estrategikoan aurreikusitako inbertsioekin aurrera jarraitzeko aukera emango digute».

Urtea lasai amaitu zuten, eta hasi ere hala egin dute; 300 milioi eurotik gora balio duten eskaerak baitituzte. Iazko urte hasierarekin alderatuta, %71 gehiago. Irazustak esan du hori aintzat hartuta «baikor» begiratzen diotela 2023ari.

Oro har, karbono altzairuzko hodien ekoizpenean oinarritu dira iazko ekitaldiko jarduerak. Zenbait eragilek bultzatu dute ekoizpen hori, hala nola 2022ko urte hasieran hodi horien eskari kopuru handiek, batez ere, AEB Ameriketako Estatu Batuetatik.

Hain justu, salmenten erdia baino gehiago, %53 inguru —252 milioi euro—, Ipar Amerikan egin dituzte. Hala ere, Europako merkatuan ere nozitu dute salmenten gorakada, Errusiatik inportatutako gasaren beherakada medio.

Tubos Reunidosek 1.200 langile inguru ditu, gehienak Euskal Herriko lantegietan. Bada, hodigintza enpresa berpizteko funtsezkoa izan zen SEPIk 2021ean emandako erreskatea. Arabako taldeak 112,8 milioi jaso zituen.

Funts horiek helburu zuten COVID-19ak kalte egindako enpresa estrategikoak laguntzea. Tubos Reunidosek ez zuen erraza erreskatea lortzea; izan ere, baldintzetako bat zen enpresek frogatzea 2019aren amaieran euren egoera ekonomikoa ona zela. Hodiak ekoizten dituen konpainiak, ordea, argudiatu zuen «funtsezko enpresa bat» zela trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako.

Horiek hala, SEPIren oniritzia jaso, eta eskuratutako diruaren erdia baino gehiago, 60 milioi euro inguru, plantak berritzeko inbertitu zuten. Ordutik, helburu dute merkatu berrietara iristea; petrolioa alde batera utzi, eta hidrogenoari eta energia garbietara begira jartzea.

Oreka IT eta Farma Faes ere, bide onetik

Zortzigarren urtez jarraian, Oreka ITk emaitza onak eskuratu ditu. Euskal teknologia enpresa horrek 4,5 milioi euroren irabaziak izan zituen iaz, aurreko urtean baino %36 gehiago. Horrez gain, konpainiaren bezero zorroa %22 handitu zen aurreko urteko ekitaldian, eta EBITDA erakusleak %42 egin zuen gora.

Horiek horrela , laugarren egoitza bat irekiko dute Donostian. Gasteizen dute egoitza nagusia (Araba), eta beste bi egoitza Leioan (Bizkaia) eta Mutiloan (Nafarroa). Oreka ITko zuzendari nagusi Iraitz Perez de Goldarazenaren arabera, «oso positiboa da» 2022. urteko balantzea.

«Ez bakarrik emaitza ekonomikoengatik, baizik eta, bereziki, gure bezeroengandik jaso ditugun gure zerbitzuei buruzko balorazio bikainengatik eta gure plantillak lan giroari buruzko urteko inkestaren bidez jakinarazi digun lanpostuarekiko gogobetetze maila handiarengatik», azaldu zuen atzo, prentsa ohar baten bidez.

Faes Farma enpresa farmazeutikoa ere bide onetik doa. Iazko ekitaldian 89,5 milioi euroren irabaziak izan zituen (+8,6), eta 462 milioi inguru fakturatu zituen. EBITDA erakusleak, berriz, 20 milioi euroak gainditu zituen.

Emaitza horiek nazioarteko merkatuan izandako gorakadaren adierazle dira. Izan ere, %17 egin dute gora atzerrirako salmentek, eta, gaur-gaurkoz, fakturazioaren %54 atzerriko merkatuetan egiten dute. Atzerrian, Latinoamerika egin du gora bereziki.


Summary: 22 urteko preso bat hil da Zaballako espetxean. 2020ko irailetik zegoen preso, eta gaur goizean aurkitu dute hilda. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du ez zegoela suizidioen prebentziorako programan, eta ez zuela «biolentzia zantzurik».

Zaballako espetxean preso zegoen 22 urteko gizonezko bat hil da, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi duenez. Jaurlaritzaren arabera, gaztea «hilda» aurkitu dute kartzelako funtzionarioek gaur, 08:00etan. Medikuei abisua eman dieten arren, ezin izan dute ezer egin. Gizonezkoa 2020ko irailetik zegoen preso, eta ez zegoen suizidioaren prebentziorako programan, Zupiriak azaldu duenez, ez zutelako horretarako «zantzurik» ikusi. Azaldu du gizonezkoak ez zeukala «biolentzia zantzurik». Bozeramaileak esan du «harriduraz» hartu duela berria, eta espetxeak informazio guztia hildakoaren familiartekoei emango diela, baita «behar duten laguntza guztia» ere.

Segurtasun Sailak ikerketa bat abiatuko du zer gertatu den ikertzeko. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Poliltiketako Sailak jakinarazi du informazioa «gardentasun proba gisa» eman dutela, baina ez dutela xehetasun gehiago emango «hildakoari eta haren familiartekoei errespetua» erakusteko.

Duela egun batzuk, Salhaketak salatu zuen 2020an gertatu zen preso baten heriotzaren inguruan ere «xehetasunak» falta direla. Zaballan zegoen 67 urteko G.B. presoa Gasteizko Santiago ospitalera eraman zuten 2020ko apirilean, ebakuntza kirurgiko bat egiteko. Handik bi egunera hil zen, eta Salhaketak uste du ez dela «behar bezala kontrolatu Ertzaintzaren jarduera».

2020. urtea beltza izan zen Zaballako kartzelan. Sei preso hil ziren presondegi horretan:

Apirilaren 7an. Zaballako preso bat zendu zen ospitalean, Gasteizen. Salhaketaren arabera, gaixotasun larri eta sendaezinak zituen, fisikoak eta psikikoak, eta, horren ondorioz, laster espetxetik ateratzekotan zen, beste instituzio batera eraman zezaten. Elkartearen arabera, apirilaren 8an ebakuntza bat egin behar zioten, eta Santiago ospitalera eraman zuten. Han, istiluren bat izan zuen erizainekin, eta ertzainek esku hartu zuten «indarra erabiliz», Salhaketak adierazi zuenez. Presoak bihotzekoa izan zuen.

Uztailaren 17an. 23 urteko preso bat hil zen kartzelan.

Irailaren 12an. Iruñeko 32 urteko preso batek bere burua urkatu zuen. Salhaketa elkartearen arabera, bitan eskatu zuen psikologoarengana eraman zezaten, alferrik. Abuztuaren 4an lekualdatu zuten Iruñeko espetxetik Zaballara; Iruñeko kartzelan erizaindegian zegoela jakinarazi zuen elkarteak.

Urriaren 1a. 35 urteko preso gasteiztar bat hilik agertu zela adierazi zuten.

Urriko azken astean. Buruko gaixotasun bat zuen emakume bat hilik agertu zen bere ziegan. Salhaketak esan zuenez, libre behar zuen, patologia larriak diagnostikatuta zituelako, baina ez zioten lekurik eman gaixoentzako inongo gunetan. Hori ezinbestekoa da baldintzapean aske geratzeko, eta, hortaz, preso zegoen.

Abenduaren 25ean. 50 bat urteko gizonezko baten gorpua agertu zen espetxeko bosgarren moduluan.


Summary: Gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla salatu du Satsek. Sindikatuak grebara deitu ditu gaur Osasunbideko 4.000 erizain eta fisioterapeuta. Nafarroako Gobernuaren arabera, goizeko txandan jarraipena %5,15ekoa izan da.

«Esparru honetan zein orotan, greba deialdia kudeaketa administratiboaren porrotaren isla bat da». Nafarroan grebara deitu ditu Satsek Osasunbideko 4.000 erizain eta fisioterapeuta. Lan karga handiagatik eta lan baldintzengatik «nazkatuta» daudela adierazi dute 11:00etan egindako elkarretaratzean.

Ordu horretan, osasun etxeen eta ospitaleen aurrean kontzentrazioak egin dituzte. Vianako Printzea espezialitateen zentroan egindako kontzentrazioan, adierazpenak egin dituzte komunikabideen aurrean.

Sindikatuaren arabera, oraingoz ez dakite zer erantzun izan duen grebak. Adierazi dute ospitaleetako planten egoerari buruzko datu batzuk dituztela eta «ebakuntza gelaren bat» gelditu dela. «Gutxienetako ari gara lanean, baina datu ofizialik ez dugu», erantzun du Satseko Idoia Valenciak.

Nafarroako Gobernuaren datuak

Nafarroako Gobernuaren arabera, goizeko txandako 1.749 langileetatik 90ek egin dute lanuztea: hau da, %5,15ko jarraipena izan du. Ospitaletan, %2,07koa izan da. eta lehen arretan, %11,03koa.

Dena den, Satse sindikatuak salatu du Nafarroako Gobernuak jarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan direla. «Gutxieneko zerbitzu horiekin, galarazten ari dira profesional askok greba egin ahal izatea. Jabetzen gara administrazioa zerbitzuak eta osasun etxeak indartzen ari dela gaurko, eta galarazten ari zaie erizainei eta fisioterapeutei kartelak jarri ahal izatea euren lantokietan», salatu du SATSEko Idoia Valenciak, elkarretaratzean.

Euren aldarrikapenen aurrean, Nafarroako Gobernuak «gutxietsi» egin dituela salatu du Valenciak. «Hauek dira ondorioak». Haren esanetan, negoziazioaren epeak bete dituzte, baina administrazioak ez du bere partea bete. «Jarraituko dugu presio egiten, 4.000 erizainen eta fisioterapeuten lanari balioa eman arte».

Lan zama handia

Valenciak azpimarratu duenez, lan zama handia jasaten ari dira osasuneko profesionalak, «batez ere lehen arretan», eta horri gehitu behar zaio osasun sistema osoan «egiturazko alderatze iraingarriak» daudela, berriki Osasun Departamentuak Sindikatu Medikoarekin hitzartu duen akordioari aipamen eginez.

Dena den, SATSEk ez zuen bat egin otsailaren 15ean mahai orokorreko sindikatuek funtzio publikoan deitutako greba deialdiarekin, eta nahiago izan dute euren bidea jorratu gaurko lanuzteen bidez.

Aldarrikapenei dagokienez, salatu dute pandemiaren aurretik ere urte askoan ez dela egin erizainen aldeko apusturik, eta lan baldintzetan islatuko den errespetu bat aldarrikatu dute. «Tira egin dute etengabe profesionalei exijituz baina aldi berean eskubideak murriztuz. Nekatuta gaude. Aski da», gaitzetsi du Valenciak.

Besteak beste, eskatzen dute bizitza pertsonalarekin uztartzeko baimenak ematea, gaixo baimena hartzen duten langile guztiak ordezkatzea, erizainen ratio «egokia» egotea, zerbitzuen arabera langileria indartzea, lehen arretan «edozer gauzatarako erreminta izateari uztea», soldata osagarriak parekatzea, borondatez erretiro aurreratua hartu ahal izatea erraztea...


Summary: Martxoak 3 elkarteak adierazi du gertutik erreparatuko diela erakundeen urratsei. Memorialaren inguruan itxitako akordioa ontzat jo du elkarteak, eta datozen egunetako egitarauaren berri eman du. Urtaranek adierazi du Espainiak barkamena eskatu beharko lukeela fundazioko kide izan nahi badu.

Martxoaren 3ko sarraskiaren 47. urteurrena hura oroitzeko zentroaren inguruko eztabaidak markatu du. Hala adierazi du Martxoak 3 elkarteak ere aste honetako ekitaldien berri emateko oharrean. Elkarteak azaldu du oroimenezko zentroaren proiektua «bideraezina» dela biktimen «parte hartze eraginkorrik gabe», eta gehitu du gertutik erreparatuko dietela hurrengo urratsei, erakundeek aurreko astean adostutakoa bete dezaten. «Garrantzitsuena da parte hartzeko bermeekin eta erabakitzeko ahalmenarekin aurrera egitea Martxoaren 3ko Memorialaren diseinuan».

Gasteizko Udalarekin, Arabako Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin lankidetza eta aholkularitza hitzarmen bat adosteko bermea sinatu zuten aurreko asteartean Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek, baina lehenak gogoratu du «bi urteko nahasmenaren eta mesfidantzaren» ostean iritsi dela hura: «Aldez aurretik biktimek prozesuan parte hartzeko inolako formularik adostu gabe erakundeek estatutuak onartu nahi zituzten».

Elkarteak adierazi du 2021eko hitzarmena errespetatzeaz gain biktimen oroimenezko zentroaren fundazioko 3. artikuluaren aldaketa ere onartu zutela, fundazioaren beraren helburuak jasotzen dituena. Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek proposatuta, «egiaren, justiziaren, aitortzaren eta biktimen erreparazioaren printzipioak» txertatu dituzte. Era berean, memorialean egingo diren egitasmoek «izaera bizia, dinamikoa eta etengabe eguneratua» izatea ere jaso dute dokumentuan.

Lortutako adostasunen artean dago fundazioaren patronatuari dagokiona ere. Martxoak 3 elkarteak proposatu zuen biktimetako bat ohorezko presidente izendatzeko, baina erakundeek ez zuten onartu. Horren ordez, baina, gizarte ekimeneko lau batzordekideetako bat —Memoria Gara-ko bi kide eta Martxoak 3ko beste bi dira— fundazioko lehendakariorde izendatzeko konpromisoa hartu dute erakundeek. Hura izango litzateke biktimen ordezkaria.

Gauzak hala, Martxoak 3 elkarteak azaldu du erakunde publikoen «borondate politikoaren» menpe dagoela aurrerantzean adostutakoa errespetatzea.

Egitaraua

Elkarteak datozen egunetarako programazioa aurkeztu du. Ostiralean egingo dute ekitaldi nagusia. 18:00etan omenaldia egingo diete biktimei, Gasteizko Martxoaren 3ko monolitoan. Bertatik abiatuko dute manifestazioa ere, Martxoak 3 elkarteak, eta ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deituta. Gauen, berriz, omenaldi ekitaldi bat egingo dute Karrika tabernan.

Ekitaldiei, baina, bihar ekingo diete, Orbain kultur elkartean: Vitoria, marzo de 1976 (Gasteiz, 1976ko martxoa) proiektatuko dute, eta solasaldi bat egingo dute elkarteko kideekin. Ostegunean, berriz, M3 Gogoetak dokumentala emango dute Vital Fundazioa kulturunean, 19:00etan. Azkenik, larunbatean, memoria jardunaldi bat egingo dute Errekaleor auzoan.

Barkamen eskea

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak eta Arabako Foru Aldundiak gaur onartu dute fundazioko kide izatea; baita haren estatutuak onartu ere. Gasteizko Udalak, berriz, ostiralean egingo du Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroaren Fundazioaren estatutuak onartzeko bozketa. Hiriko alkate Gorka Urtaranek adierazi du «albiste on bat» dela, eta hurrengo urratsak zein izan behar diren ere azaldu du: San Frantzisko eliza egokitzea eta bertako programazioa garatzea. Alkateari Espainiako Gobernuaren balizko partaidetzaren inguruan ere galdetu diote Radio Vitorian, eta hark erantzun du halakorik aztertu aurretik estatuak «barkamena» eskatu beharko lukeela.

Urtaranek adierazi du aztertu beharreko elementu bat dela Espainiako Gobernuak memorialeko fundazioan parte hartzea, baina lehenik estatuak onartu behar duela 1976ko martxoaren 3an gertatutakoa «justifikatu gabea eta justifikatu ezina» izan zela.


Summary: Israelgo armadak bazekien kolonoek palestinarrei erasotzeko asmoa zutela Zisjordanian. ‘Israel Hayam’ eta ‘Haaretz’ egunkarien arabera, segurtasun erakundeek ez zuten neurririk hartu igandean jazotakoak eragozteko; palestinar bat eta hiru israeldar hil ziren. NBEko Segurtasun Kontseilua biltzekoa da gaur, Zisjordaniako indarkeriaren azken gorakadaz eztabaidatzeko.

Wafa Palestinako berri agentziak Israelgo zenbait hedabidetako iturriak aipatuz jaso duenez, Israelgo armadak bazekien kolono juduek palestinarren aurka erasoaldia egiteko asmoa zutela igandean, Zisjordania okupatuan. Israelgo indarrek, ordea, ez zuten «ezer egin» gertakari hura eragozteko. Herenegun gauean, kolonoek hirurehun bat eraso egin zituzten Hawara, Burin eta Asira al-Qibliya herrietan, Nablus hegoaldean. Wafaren arabera, 37 urteko palestinar bat hil zuten, eta 350 pertsona baino gehiago zauritu. Istiluetan israeldar bat ere hil zuten. Horrez gain, gutxienez 75 etxebizitza eta ehun auto erre zituzten.

Ikusi gehiago: Kolonoek palestinarren aurkako erasoaldia egin dute Zisjordanian

Israel Hayom egunkariaren arabera, Israelgo segurtasun erakundeek ez zuten erreakzionatu kolonoak Hawaran «maila handiko atentatuak» prestatzen ari zirela. Kazetaren arabera, ekintzaile palestinar batzuek bi kolono tiroz hil ondoren, israeldarrek palestinarren aurkako mezuak zabaldu zituzten sare sozialetan. David Ben Zion Samariako (Zisjordania) kolonoen kontseiluko presidenteordeak Twitterren idatzi zuenez, «Hawarako herria gaur bertan [herenegun] desagerrarazi behar da». Adierazpen hori babestu zuten, zehazki, Itamar Ben Gvir Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministroak eta Bezalel Smotrich Finantza ministroak.

Haaretz egunkariaren arabera, Israelgo segurtasun erakundeek elkarri leporatu zioten gertakariaren erantzukizuna, eta militarrak kritikatu zituzten Hawarara zihoazen kaleak eta errepideak ez ixteagatik, kolonoak hirira irits ez zitezen. Bestalde, armadak Xin Bet segurtasun agentzia kritikatu zuen, bertako departamentu juduak ez ziolako ohartarazi ehunka kolono Hawarara hel zitezkeela dozenaka etxe eta ehunka ibilgailu erretzera.

Egunkariak gaineratu du kolonoek Hawarako eraikinei eta ibilgailuei su eman ondoren hasi zirela armadako unitateak lanean, eta orduan ezin izan zutela egoera kontrolatu. Halaber, Al Jazeera telebista katearen arabera, kolonoek palestinarren aurkako erasoaldian parte hartzeagatik atxilotutako zortzi israeldarretatik sei aske utzi dituzte, eta beste biei etxeko atxiloaldia ezarri diete.

Ikusi gehiago: Heriotza zigorra juduen aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrentzat

Gertakari horiekin lotuta, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkari Berezi Hady Amr Hawara hirian izan da gaur goizean, eta doluminak helarazi dizkio igandeko erasoetan hildako palestinar baten familiari. «Eraso lazgarri horien erantzuleak legez auzipetzea nahi dugu», esan du Amrrek, Zisjordaniako hirian kolonoek eragindako kalteak ikuskatu ondoren.

Bide horretan, Washingtonek Tel Avivi eskatu dio atxilotzeko eta epaitzeko herenegun gauean palestinar bat hil zuten kolonoak. «Espero dugu Israelgo Gobernuak kontuak ematea, eraso horien erantzuleak auzitara bidaltzea eta etxea galdu dutenei laguntza ematea», adierazi zuen atzo AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek.

Azken bi egunetan Zisjordaniako iparraldean etxeei eta autoei su eman ostean, kolono israeldarrek dozenaka olibondo moztu dituzte gaur inguru berean, hango funtzionario palestinar batek salatu duenez, Wafa agentziak jasotakoaren arabera. Zehaztu du kolonoek 50 olibondo ebaki dituztela Deir Xaraf herriko lurretan, Nablus hiriaren mendebaldean.

Bestalde, Palestinako Osasun ministro Mai Alkailak atzo salatu zuenez, kolonoek eraso egin zioten anbulantzia bati, Zisjordanian; haur gaixo bat zeraman Jenindik Ramallahko zainketa intentsiboetako unitatera. Adierazi zuenez, adingabekoa hiru ordu geroago heldu zen ospitalera. Horiek horrela, Alkailak dei egin zien giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeei gai hau serio har dezaten, eta eskatu zuen neurriak har ditzatela Israelgo indarrek eta kolono juduek anbulantziei eta osasun langileei eraso ez diezaieten.

Bien bitartean, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseilua ateak itxita biltzekoa da gaur, Zisjordaniako indarkeriaren azken gorakadaz eztabaidatzeko, palestinarren eta kolonoen arteko erasoen ondotik. Arabiar Emirerri Batuetako ordezkaritzak eskatuta, NBEk New Yorken (AEBak) duen egoitzan batzartuko dira, Euskal Herrian 20:00ak direnean.

Kolonoak militarren aurka

Zisjordania okupatuan giroa gaiztotuta dagoen honetan, Tel Avivek atzo jakinarazi zuenez, kolono talde batek eraso egin zien Israelgo zenbait indarri, Xabei Xomron, Nablustik gertu. Israelgo agintarien arabera, gainera, kolono bat armadako kide bat autoz harrapatzen ahalegindu zen. Militarrek, berriz, ibilgailuaren gurpilei tiro eginez erantzun zuten, baina gidariak ihes egin zuen. Armadak gertakari «larritzat» jo zuen.


Summary: SPRIko zuzendari ohiak dagokion baimenik gabe dihardu arlo pribatuan. Eusko Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi enpresa pribatuetan ari dira, arauzko bi urteak itxaron gabe. Horietako lauk baimen berezi bat lortu dute, baina ez SPRI agentziako zuzendari ohi Alexander Arriolak.

Ate birakarien eztabaida piztu da hauteskundeen atarian, hainbat enpresa pribatuk Eusko Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi fitxatu dituztela eta. Euren kargu publikoak utzi eta bi urte igaro aurretik hasi dira arlo pribatuan, nahiz eta 2014ko bateraezintasunen legeak ez duen horretarako baimenik ematen. Lege horrek berak, ordea, aparteko baimen bat lortzeko aukera jasotzen du: interesatuak lanpostu berriaren informazio guztia helarazi behar dio administrazioari, eta Gobernantza Sailak erabaki behar du eskaera aintzat hartu ala ez. Bada, bost goi kargudun horien artean lauk aparteko baimena lortu zuten, baina bosgarrenak ez: SPRIko zuzendari ohi Alex Arriola.

Horrela onartu du Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak, kazetarien galderei erantzunez. SPRIko zuzendari ohia arlo pribatuan aritzeko aparteko baimena eskatu zuen, haren lanpostu berriaren inguruko informazioa helarazita, «baina Gobernantza Sailak ez zion erantzun». Hori dela eta, Olatz Garamendiren sailak ikerketa bat abiaraziko du jakiteko «zergatik ez zen garaiz» erantzun.

Zupiriak ez du esan Arriolaren lan aldaketa bera ere ikertu behar den ala ez, baina garbi geratu da goi kargudun ohi horrek ez zuela legeak exijitzen duen bi urteko itxaronaldia egin arlo pribatuan hasi aurretik, eta SPRIko zuzendari izan ondoren enpresa baterako jauzia egin zuela legeak jasotzen duen aparteko baimena izan gabe.

Denera, bi sailburuorde ohi eta hiru zuzendari ohi dira berriki arlo pribatuan hasi direnak bi urte itxaron gabe, eta, hala, ate birakarien kasuetara gehitu direnak. Horietatik lauk lortu dute, EAJko ordezkari batek gidatzen duen sailak emandako baimen berezi bati esker, euren kasuak etikaren esparrura mugatzea. Gobernantza Sailak deliberatu zuelako kargudun horien zeregin publikoak ez direla bateraezinak beren lan berrien zereginekin. SPRIko zuzendari ohiaren auzia, aldiz, etikatik harago joan daiteke, baimen berezi hori eduki gabe hasi baitzen lan berrian, eskatu eskatu zuen arren.

Ansotegi eta Zarraonaindia

Fatima Ansotegi eta Javier Zarraonaindia dira arlo pribatura jauzi egindako bi sailburuordeak. Jon Darpon eta Nekane Murga Osasun sailburuen ondokoa izan zen Ansotegi. Keralty Health konpainian hasi zuen bere lan berria, ardura publikoa utzi eta 48 ordura, Darpon bera ari den enpresan. Zarraonaindia, berriz, Industria sailburuordea izan zen 2021eko abuztura arte, Ekonomiaren Garapeneko Sailean. Albia Capital Partners aholkularitzan ari da orain.

Alexander Arriola SPRIko zuzendari ohiaren lan aldatzea da, ordea, galderen jomugan jarri duena Zupiriak, onartu baitu hark ez zuela baimen berezirik arlo pribatuan hasteko, eta, beraz, 2014ko legea urratu ote den zalantza piztu da. Eurocybcar enpresak fitxatu du Arriola, zibersegurtasunaren alorrekoa. 2020ko irailaren 17an utzi zion SPRI zuzentzeari, eta Zupiriak berak onartu bezala, Jaurlaritzaren gardentasunaren atariak ez du jaso harentzako aparteko baimenik, ez baitago. Besteen kasuan atari horrek islatzen du Gobernantza Sailak eman zuela ezohiko baimena bi urteko itxaronaldia alboratzeko.

Ibon Etxeberria eta Aitor Zulueta dira ate birakarien kasuak ugaritu dituzten beste bi zuzendari ohiak. Gotzone Sagardui sailburuaren albokoa izan zen Etxeberria, harik eta 2021eko otsailean kargugabetu zuten arte, udal konfinamendua urratu zuelako golfean aritzeko. Bizkaiko Farmazialarien Kolegioan ari da orain; baita Serikat, Laubana eta Farmaconsulting Transacciones aholkularitza enpresetan ere. Zulueta, berriz, Iñaki Arriola sailburuaren albokoa izan zen Natur Ondareko zuzendari gisa, eta Versos enpresan ari da.


Summary: Parlamenturako eta Iruñeko Udalerako zerrendak hautatuko ditu asteon EH Bilduk. Koalizioko militanteek larunbatera arteko epea dute aurkeztutako zerrendaren inguruan bozkatzeko.

Laura Aznal Parlamenturako zerrendaburu, eta Joseba Asiron Iruñeko Udalerako. Bi zerrendetako gainerako hautagaien berri eman du koalizioak. «Esperientzia eta Nafarroarekiko maitasuna eta ezagutza sakona» dira berritasun, bidalitako oharraren arabera.

EH Bilduren arabera, hautagaitzak aurkezteko epea otsailaren 22an amaitu zen, eta, ikusita ez dela ekarpen gehiagorik jaso, proposamen hori militanteen eskura jarriko dute, bozka dezaten. Koalizioak parekidetasunari eutsi dio bai parlamentuan eta bai zerrendetan.

Parlamentuan, Aznalen atzetik Adolfo Araiz egongo da: parlamentari izana da aurreko legealdietan, eta ezagutza sakona du ganberan jorratzen diren gai askoren inguruan. Hirugarren postuan, berritasunetako bat ageri da: Eneka Maiz, Etxarri Aranazko alkate ohia.

Ez da parlamentuko zerrendetan egongo den udal ordezkari bakarra. Udal arloari ematen dioten pisua adierazteko, Mikel Zabaleta Leitzako alkatea joango da bederatzigarren postuan, Esther Lakasta Basaburuko zinegotzia hamargarren tokian eta Oihan Mendo Garesko alkatea 11.enean.

EAko sektore kritikoko inor ez

EAko zuzendaritzako ordezkari gisa, Xebe Txoperena egongo da, laugarren postuan. Hala ere, deigarria da ikustea Nafarroako sektore kritikoak ez duela ordezkaririk: sinbolikoki hamabigarrena eskaini bazitzaion ere –lortzeko aukera gutxi baititu– , uko egin diote.

Kritikoek salatu dutenez, koalizioari hautagaia proposatzeko orduan EAko zuzendaritzak ez du aintzat hartu Nafarroako militanteen gehiengoa. Leitzan egindako batzar batean aukeratu ziren hautagaiak, otsailaren 6an, eta, zuzendaritzak ustez gehiengoa izanagatik, galdu egin zuen. Iñaki Esnal gailendu zitzaion Txoperenari.

Haatik, zuzendaritzaren arabera, EAko batzar nazionalari dagokio hautaketa egitea, «estatutuen arabera hautagaiak hautatzeko organo bakarra baita». Hala, batzar nazionalak hautatu zituen maiatzeko foru eta udal hauteskundeetarako EH Bilduri proposatu dizkion izenak, eta horien artean zegoen Txoperena.

Asteburu honetan, Carlos Garaikoetxea EAko presidente ohiak eta alderdiko 200 goi kargudun eta afiliatuk, idatzi batean, barne demokrazia, arauak eta afiliatuen iritzia aintzat ez hartzea leporatu diote Eba Blancori; EH BIiduk horren harira erakutsitako «isiltasun ozena» ere salatu dute.

Beste berritasunak

Bosgarren postuan, Javier Arza NUPeko Soziologia Departamentuko irakaslea egongo da, eta zortzigarren tokian, berriz, Nafarroa XXI egitasmoko ordezkari Irati Jimenez abokatua. Seigarren eta zazpigarren postuetan, Arantxa Izurdiaga eta Txomin Gonzalez egongo dira berriz ere.

Iruñeko Udalean, ondo ezagutzen dituen kideak izango ditu Asironek: bigarren postuan, Garbiñe Bueno; hirugarrenean, Joxe Abaurrea; laugarrenean, Maider Beloki; bosgarrenean, Endika Alonso; seigarrenean, AItziber Campos, zazpigarrenean, Borja Izagirre; eta zortzigarrenean, Zaloa Basabe.


Summary: Eusko Jaurlaritzak zenbait ikasgelatako ratioak jaitsiko ditu. Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretua onartu dute gobernu kontseiluan. Ikastetxe publikoetan, ikasgelako gehienez egon daitekeen haur kopurua apaldu dute; itunpekoetan, zenbait mailatan aukera izango dute ikasle gutxiagoko gelak osatzeko.

Eusko Jaurlaritzak iragarrita zeukan, eta gaur berretsi du: zenbait mailatan ikasgeletako ratioak jaitsiko dituzte. Abuztuan jarri zuten jendaurrean unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua, eta gaur onartu dute gobernu kontseiluan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak prentsaren aurrean xehatu ditu berrikuntza nagusiak, bilkura amaitu berritan.

«Aldaketa nagusia» ratioena dela nabarmendu du. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioak ez dituzte jaitsi; bai, ordea, ikasgelan gehienez egon daitezkeen ikasleen kopurua. Dekretuan jaso dutenez, Haur Hezkuntzako ratioak mantendu egingo dituzte: gehienez hamazortzi ikasle egongo dira lehen zikloan, eta 23 bigarren zikloan. Dena den, esan du sindikatuekin adostuta daukatela gehienez hogei izango direla bigarren zikloan eta horri eusten diotela. DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, aldaketarik ez: 25 ikasle egongo dira gelako gehienez. LH Lehen Hezkuntzan eta Batxilergoan daude aldaketak: LHn, 25etik 23ra jaitsi dituzte ratioak; Batxilergoan, 30etik 27ra.

Itunpeko ikastetxeei dagokienez, berriz, ikasgelak osatzeko gutxieneko ratioetan daude aldaketak; hau da, ikasle gutxiago dituzten ikasgelak osatu ahalko dituzte: HHn eta LHn, gutxienez hamazazpi ikasle eduki behar zituzten ikasgela bakoitzean; aurrerantzean, hamahirurekin nahikoa izango dute. Gehienezko ratioetan ez da aldaketarik egongo: HHko bigarren zikloan, hamazortzi; HHko bigarren zikloan, 25; LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.

Aldaketa ez dute egun batetik bestera egingo. Ikastetxe publikoetan, datorren ikasturtean sartuko dira indarrean 3 eta 4 urtekoen geletan; 5 urteko umeen geletan, 2024-2025eko ikasturtetik aurrera; LHn, 2023-2024ko ikasturtetik «pixkanaka» LH1en, LH3n eta LH5en; eta Batxilergoan ere «pixkanaka», lehenengo mailatik hasita.

Segregazioaren kudeaketa

Ratioena ez da izango aldaketa bakarra. Sailburuak azaldu duenez, ikasleen onarpen dekretu berriari jarraituz, dekretu honetan ere jaso dute ikasle zaurgarrientzako lekuak gorde beharko dituztela ikastetxeek. Halaber, aipatzen du diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek dutela «erantzunkidetasuna» urte barruan matrikulatzen diren ikasleak modu orekatuan eskolatzeko. «Helburua da ikastetxe batean ikasle zaurgarrien proportzioa ez handitzea bere eragin eremuko ikastetxeekin alderatuta».

Beste aldaketa bat ere badago: «Eskola maparen kontzeptu malguagoa sartzen du, eskola mapa moldagarriago bat, sortu daitezkeen aldaketa soziodemografikoen arabera aldatuko dena».

Zuzendaritzen dekretua

Beste dekretu bat ere onartu dute gaurko gobernu kontseiluan, ikastetxe publikoetako zuzendaritza eginkizunetarako sarbidea, prestakuntza, ebaluazioa, aintzatespena eta kargu uzteak arautuko dituena. Dena den, Bildarratzek ez du xehetasun gehiago eman, eta ziurtatu du etzi emango dutela haren berri, prentsaurreko batean.

BERRIAk irailean eskuratu zuen dekretu horren zirriborra. Besteak beste, aipatzen zuen zuzendari postuan zortzi urte igarotzen dituzten ikastetxe publikoetako zuzendariek urtebetean ez dutela irakaskuntzan aritu beharko.


Summary: Sunakentzat, Ipar Irlandan gobernabidea berreskuratuta frogatuko da itunaren arrakasta. Erresuma Batuko lehen ministroak iradoki du hitzarturikoarekin aurrera egingo duela, DUPen erantzuna edozein dela ere.

Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroa ez da denbora galtzen ari. Europako Batzordearekin Ipar Irlandarako Protokoloaz adosturikoaren berri eman ondoren, Komunen Ganberan izan zen atzo, diputatuak limurtzeko asmoz, eta gaur Belfastera joan da, alderdi politikoekin, enpresariekin eta herritarrekin biltzera. Sunakek badaki Windsor Esparru Hitzarmena haren agintaldiko lehen lorpen handia izan daitekeela, eta akordio horren balioaz konbentzitzeko kanpaina betean murgildu da. BBC Radio 4ren Today irratsaioari emandako elkarrizketan, itun horren arrakastarako neurgailu bat finkatu du: Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzea, hori delakoan hitzarmenaren arrakastaren benetako froga.

Alderdi errepublikanoek eta unionistek atzo ongietorria eman zioten Londresek eta Bruselak negoziaturiko akordioari, baina, oraingoz, ez dute horren inguruko jarrerarik finkatu, TUV Ahots Tradizional Unionistak izan ezik —kontra agertu da—. Argudiatu dutenez, denbora pixka bat behar dute ituna sakonki aztertzeko, eta Sunakek esan du ez duela arazorik asmo horrekin. Halere, gaur Erresuma Batuko lehen ministroak ugaritu egin ditu indar politiko horiei begirako mezuak, eta adierazi du Ipar Irlandako herritarrek «funtzionatzen duen gobernu bat merezi eta behar» dutela.

Windsor Esparru Hitzarmenean adosturiko Stormont Galgari ere erreferentzia egin dio Sunakek, batez ere DUP Alderdi Demokratiko Unionista konbentzitzeko. Horren bidez, Ipar Irlandako Asanbleak aukera izango du EB Europako Batasuneko merkatu bakarreko lege berrien aplikazioa blokeatzeko; gutxienez 30 diputaturen babesa beharko luke, eta, praktikan, eskari edo proposamen moduko bat da, Londresek izango duelako betorako eskumena. Hori bai, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek atzo esan zuen espero duela «premiazko galga bat» izatea, eta Erresuma Batuko Gobernuak gehitu zuen ezingo dela «hutsalkerietarako» erabili.

Edonola ere, Sunakek gaur adierazi du mekanismo horren bitartez Ipar Irlandak zeresan handiagoa izango duela EBko legeen aplikazioaren inguruan; hain justu, hori zen DUPen eskarietako bat akordioari baiezkoa eman eta gobernua osatzeari bide emateko. 2021eko uztailean alderdi unionista nagusiak zazpi baldintza jakinarazi zituen Ipar Irlandarako Protokoloa onartzeko, eta, Erresuma Batuko lehen ministroaren ustetan, horietako bat betetzen du Stormont Galgak.

Horrekin batera, DUPen kritiketako bat da Ipar Irlandarako Protokoloak barne muga bat sortu zuela Erresuma Batuan, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean, azken horretako portuetan produktuen kontrolak egitea adostu baitzuten, Boris Johnson gobernuburu zela. Hori bideratzeko, Londresek eta Bruselak bi bideko mekanismo bat adostu dute hilabeteotako negoziazioetan: Ipar Irlandarentzako produktuak Bide Berdetik joango dira, eta ez dute kontrolik pasatu beharko; EBn sartuko direnak —Ipar Irlandaren eta Irlandako Errepublikaren arteko mugatik—, aldiz, bai, eta horiek Bide Gorritik joango dira.

«Munduko eremu ekonomikorik zirraragarriena»

Hori kontuan harturik, Sunakek Belfasteko zenbait langileren aurrean argudiatu du Ipar Irlanda «munduko eremu ekonomikorik zirraragarriena» dela, Erresuma Batuko eta EBko merkatuetarako sarbide «pribilegiatua» baitu: «Estatus sinestezina da, paregabea. Beste inork ez du hori. Inork ere ez. Zuek bakarrik, soilik hemen».

Printzipioz, Erresuma Batuko lehen ministroarentzat, errazena Bruselarekin ados jartzea izan da, eta zailena izango da batez ere alderdikide kontserbadore euroeszeptikoak eta DUP konbentzitzea. Biek ala biek ez dute oraindik iritzirik eman Windsor Esparru Hitzarmenaren inguruan, baina horietako ordezkari batzuek ez dute begi onez ikusi akordio hori. Kasurako, Ian Paisley eta Sammy Wilson Komunen Ganberako diputatu unionistek, atzo gauean esan baitzuten itunak ez dituela betetzen bere alderdiak zehazturiko zazpi baldintzetako batzuk.

Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak, ordea, gaur argudiatu du ez dagoela barne zatiketarik haren alderdian, eta Londresen eta Bruselaren arteko akordioari buruzko iritzia «erabaki kolektibo bat» izango dela. «Beharrezkoa den denbora hartuko dugu. Hau ongi egin behar da», adierazi dio BBC Radioren Good Morning Ulster irratsaioari.

Sunakek nahi du Ipar Irlandako gobernabidea datorren apirilaren 10a baino lehen berreskuratzea, egun horretan 25 urte beteko baititu Ostiral Santuko Akordioak —mahai gainean dago Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen bisita—. Michelle O'Neill Sinn Feinen presidenteordea Erresuma Batuko lehen ministroarekin mintzatu da gaur, telefonoz, eta adierazi dio abiaturiko bideari eutsi behar diotela gobernuak eta Asanbleak berriz funtzionatzeko.


Etxegabe bat hil da Hendaian

Summary: Etxegabe bat hil da Hendaian. Etxerik gabeko gizon bat hilik aurkitu dute gaur Hendaian. Bigarrena da aurten Euskal Herrian.

Etxegabe bat hilik aurkitu dute gaur Hendaiako Kaneta portuan. Donibane Lohizuneko komisariak ikerketuko ditu gizonaren heriotzaren nondik norakoak.

Hendaiako CCAS Gizarte Ekintzarako Herri Erakundeak argitu duenez, «hamabi lotoki» ireki dituzte abenduaren 1etik martxoaren 31ra arteko tartean, «etxegabeek neguko hotzari aurre egin diezaioten». Frantziako estatuak plantan jartzen duen hotzaldiaren aurkako dispositiboa da.

Hil den bigarren etxegabea da aurten Euskal Herrian. Lehena Bilbon hil zen, urtarril bukaeran, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta.