Summary: Euskaltelen marka ez da desagertuko, eta bere egoitza Euskal Herrian geratuko da. Salmenta akordioaren klausula batek beto eskubidea aitortuko dio Kutxabanki aurrerantzean bi erabaki horiei buruz. Eusko Jaurlaritzak txalotu egin du akordioa, eta oposizioak gogor kritikatu du gobernuak azken urteetan jokatu duen rola.

Euskaltelek ez du alde egingo; ez behintzat datozen bost urteetan. Denbora horretan euskal markak indarrean jarraituko du telekomunikazioen merkatuan, eta enpresak Euskal Herrian izango du egoitza fiskala. Gainera, aurrera begira, hori aldatu nahiko balitz, oraingo akziodunen %90en babesa beharko luke batzar berriak. Beste era batera esanda, Kutxabankek hitza eta botoa izango du erabaki horretan, aurrerantzean Euskaltelen akziorik izango ez duen arren —egun, %19,88 dauka—. Hala zehazten da MasMovilek Euskaltel erosteko egin duen eskaintzaren testuan. Ezohiko klausula horrek ziurtatuko luke Euskaltelen izena erabat ez desagertzea.

Mugimendu horrekin, halere, Euskalteleko oraingo akziodun nagusiek praktikan amaiera eman diote 1996an hasi zen istorioari; izena alde batera utzita, enpresaren erabakiguneetan sustrai txiki batzuk baino ez zaizkiolako geratuko Euskal Herrian: akziodun pribatu gutxi batzuk.

Euskaltel herri proiektu gisa abiarazi zuten erakundeek, zaintza politikoarekin eta erabaki gunea bertan errotzeko borondate irmoarekin. Baina hori guztia bukatzen hasi zen 2015ean, enpresa burtsaratzearekin batera, eta, bereziki, orain bi urte, Zegona Erresuma Batuko inbertsio funtsak Euskaltelen kontrola hartu zuenean, Kutxabankek bere akzioen %30 burtsan saldu ondoren. Ordutik, askotan aipatu da talde handi batek irensteko aukera zegoela, halako funtsen helburua zera delako, beren inbertsioari luze gabe etekina ateratzea eta enpresa laster uztea.

Bada, hori gertatu da. Ezustekorik ezean, Espainiako laugarren telekomunikazio operadorearen esku geratuko da Euskaltel. MasMovil Euskal Herrian sortu zen, eta Donostian du egoitza soziala, baina anekdota bat baino ez da hori, ez baitu aktiborik Euskal Herrian. Konpainia Madrildik zuzentzen dute, eta Lorca Aggregator holdingaren mende dago –Jerseyko paradisu fiskalean du egoitza–. Espainiako merkatuan hainbat operadore kudeatzen ditu: Yoigo eta Pepephone, esaterako. Iaz Guuk jarri zuen martxan, Euskal Herrirako. Konpainiak azaldu du aurrerantzean bere markak eta Euskaltelenak «bateragarriak» izango direla: Galiziako R, Asturiasko Telecable eta, iaztik, Virgin Telco ere Euskaltelenak dira.

Euskaltelek MasMovilen izan dezakeen lekuari buruz mintzatu zen atzo Meinrad Spenger kontseilari ordezkaria. Nabarmendu zuen Euskaltelek esperientzia handia duela enpresen munduan, bezero handiekin, eta MasMovil gehiago dagoela etxebizitza merkatura bideratuta, azken kontsumitzaileetara. «Konbinazio hori oso erabilgarria izan daiteke, eta Euskaltelek Espainia osorako gida dezake MasMovil taldearen ekimena enpresa segmentuarentzat», esan zuen Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean. Marka eta egoitza mantentzearekin batera, Spengerrek hitzeman zuen MasMovilek Euskaltelen lantaldeari ere eutsiko diola.

MasMovilek igandean jakinarazi zuen akordio batera iritsi dela Euskaltelen akzioen %52,32ren jabeekin: Zegonarekin, Kutxabankekin eta Corporacion Albarekin. Operazioa ixteko, kapital sozialaren %75eko babesa izan beharko du, eta, horretarako, eskaintza ekonomiko erakargarria egin die gainerako akziodunei: akzio bakoitzeko 11,17 euro ordainduko die: hau da, euskal konpainiak azken sei hilabeteetan izan duen kotizazioaren batezbestekoa baino %26,8 gehiago. Astelehen honetan, burtsa ixtean, 11,15 euro balio zuen akzioak, erabakia jakinarazi aurretik baino %15,95 gehiago. Prozesua amaitzeko urte erdi beharko dela kalkulatzen da.

Guztira, 2.000 milioi euro inguruko kostua izango du. Oraingo prezioan egingo balitz, Kutxabankek ia 400 milioi euro patrikaratuko lituzke. Euskal bankuak uste du operazioa «ona» dela, adostutako klausulak Euskaltelen erroak Euskal Herrian geratzea «bermatzen» duelako eta enpresaren «iraunkortasuna» ziurtatzen duelako.

«Espoliazioaren amaiera»

Salmentak Jaurlaritzaren babesa ere badu. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak nabarmendu du egoitza soziala eta fiskala mantentzea adostu dutela saltzaileek eta erosleak. Confebaskentzat ere «positiboa» da hori. Enpresarien artean denek ez dute iritzi bera. Kritikoena Jose Angel Corres Bilboko Merkataritza Ganberako presidentea eta Euskalteleko kontseilari ohia izan da. «Euskadirentzako ez da ona», adierazi du, eta zalantzan jarri du Kutxabankek eta Jaurlaritzak izan duten rola. Uste du CAFen eta Kaikun egin zuen bezala, Jaurlaritzak enpresetan parte hartzeko duen funtsa erabil zezakeela.

Sindikatuak haserre agertu dira, eta langileek zalantzak agertu dituzte. Euskalteleko langile batzordeak —CCOOk du gehiengoa— esan du espero duela MasMovilek hitzemandakoa betetzea eta enpleguari eustea. LAB sindikatuak Tapia sailburuari leporatu dio Euskaltelen «pribatizazio eta espoliazio prozesua amaitzea». ELAren arabera, Jaurlaritzak agerian utzi du zein den bere «benetako industria politika»: «Enpresa estrategikoak inbertsio funtsen kontrolpean jartzen laguntzea».

Legebiltzarreko oposizioak ere EAJri leporatu dio Euskaltelen erabakigunea Euskal Herritik kanpo geratu izanaren erantzukizuna.


Amaierara arte itxaron beharko da

Summary: Amaierara arte itxaron beharko da. Peñak eta Albisuk irabazi egin diete Altuna-Mariezkurrenari, eta azken jardunaldian erabakiko da nor sailkatuko den finalaurrekoetara zuzenean. 17 eta 21 aurretik izan dira Altuna eta Mariezkurrena.

Finalaurrekoa tanto bakarrera izan dute gaur Jokin Altunak eta Jon Mariezkurrenak Eibarko Astelena pilotalekuan. Ez dute, ordea, neurketa errematatzen asmatu, eta datorren astera arte itxaron beharko da Binakako Txapelketa nagusiko finalaurrekoetara zuzenean zer bikote sailkatuko diren jakiteko. Peñak eta Albisuk, gaurko irabazleek, berriz, txartela eskuratzeko datorren astean irabaztea besterik ez dute beharko.

Neurketa bikaina jokatu dute bi bikoteek, eta erakutsi dute sasoi betean daudela. Batez ere hasieran, berebizikoa izan da partidaren abiadura, eta ia neurketa osoan aurretik joan dira Altuna eta Mariezkurrena. Amezketako aurrelariak ez du huts bakar bat ere egin neurketa osoan, azken tantoetara arte; bi pilota huts egin ditu 22ra iristeko tanto bakarra falta zitzaienean, eta azkenean erabakigarriak izan dira.

Jardunaldiko azken neurketa bihar jokatuko da Zumaian (Gipuzkoa): Olaizola II.a-Rezusta eta Ezkurdia-Ladis Galarza izango dira aurrez aurre. Ezkurdiak eta Galarzak galtzen badute, automatikoki sailkatuko dira Jaka eta Martija.

Sailkapena

1. Elezkano-Zabaleta, 10 puntu 2. Peña II.a-Albisu, 9 3. Altuna-Mariezkurrena, 8 4. Olaizola II.a-Rezusta, 6 5. Jaka-Martija, 5 6. Ezkurdia-Galarza, 5 7. Urrutikoetxea-Imaz, 5 8. Artola-Aranguren, 3


Summary: Agustini andereñoa itzuli egin da Iruñera. Estefania de Paz aktoreak erakusketa bat eta antzezlan bat prestatu ditu, duela ehun urte zendu zen Remigia Etxarren funanbulista oroitzeko. Lehen mailako orekaria izan zen, andreentzat etxetik kanpoko mundua debekatua zegoenean.

«Hurrengora arte erranez utzi zuen burdin haria, eta, agindu bezala, itzuli egin da». Horixe oroitu du Estefania de Paz Asin aktoreak, Remigia Etxarreni buruz (Iruñea, 1853-1921). Emakumeentzat etxetik kanpoko mundua debekatua zegoen garaian, «pinpilinpauxa baten gisara hiriko harresiez bertzaldera hegan egin» zuen Etxarrenek: lehen mailako funanbulista izan zen; Mademoiselle Agustini ezizenarekin, hango eta hemengo herritarrak aho zabalik utzi zituen bere oreka ariketekin. «Emakume ausarta eta aitzindaria izan zen; herriz herri ibili zen, munduan barrena, burdin hari baten gainean zerua konkistatzen».

Begietan sumatzen zaio De Paz Asini Etxarrenen bideak «erabat liluratu» egin duela; hainbertze txunditu du, ezen funanbulista oroitzeko erakusketa bat eta antzezlan bat prestatzea erabaki baitu. Apirilaren 11n aurkeztuko du lana aktoreak, Iruñeko Kondestablearen jauregian, eta egun berean inauguratuko du han bost astez ikusgai egonen den erakusketa. Orekaria oroitzeko eta omentzeko lan bat baino gehiago da De Paz Asinek ondu duena. Irailetik ari da Uharteko Arte Garaikidearen Zentroan Etxarreni buruzko mataza osatzeko aurkitu dituen hariei tiraka, eta, prozesu horretan, aktoreak funanbulua berpiztu egin du: orekariaren rola bere egin du, Etxarren eta garaiko gainerako emakumeak gogora ekartzeko.

Argazkirik ez

Zirku bateko karpa txiki bat prestatu du De Paz Asinek Etxarreni buruzko bere antzezlana herriz herri eramateko. Lantalde oso bat du funanbulistaren unibertsoa irudikatzeko prozesuan laguntzen. Orekariak ustez janzten zuenaren gisako soinekoa ere egin diote aktoreari, haren bidez Iruñeko funanbulista berriz ere hezur-haragizko bilakatzeko.

«Intuizioa, irudimena eta ilusioa» baliatu ditu De Paz Asinek, ez baitu Etxarrenen argazkirik aurkitu. Dauden hutsuneak betetzeko aukerak on egin diola garbi du aktoreak, halere: «Nire Remigia sortu dut». Erakusketak eta antzezlanak izanen dituzten ikusleei ere gauza bera eskatu die: «Nork bere Remigia sor dezala, funanbulistaren omenez».

Iruñean jaio eta hazi zen Remigia Etxarren; burdin hariaren gaineko lanak, baina, herriz herri eraman, eta nomad” bilakatu zuen. «Izar handi bat izan zen», oroitu du De Paz Asinek. Iruñean hasi zuen orekariak burdinaren gaineko bidea. 1882an, sanferminetan, zezen plazako alde batetik bertzera pasatu zen; eta 1883koetan, berriz, Arga zeharkatu zuen, ibaitik hamar metro gora jarritako haritik. «Saski bana jarri zuen oinetan!», erran du De Paz Asinek.

Argako erregina erran zioten egun hartatik aurrera Etxarreni. «Miresmenez egiten zioten so». Istripu batek haritik hamabost metrotik behera bota zuen arte. «Ondarroan [Bizkaia] gertatu zen, 1892an. Ezin izan zuen gehiago harira igo», erran du De Paz Asinek.

Sorterrira itzuli zen Etxarren, eta, loteria saltzen aritu zen bere bizitzako azken txanpan. Funanbulismoak emandako ospea apalduz joan zen, eta ahanzturak hartu zuen, neurri handi batean, loteria saltzaile bihurtutako artista. Arrastoa ez da desagertu, halere. «Yolanda Barcina Iruñeko alkate zeneko garaian sortu zen Caldereria karrikako plazatxoari Remigiaren izena jartzeko mugimendu bat». Karrika lortu zuen orekariak, baina Alde Zaharretik at: Txantrea auzoan.

Etxarrenen memoria lantzeko aukera emanen du De Paz Asinen lanak, apirilean. Erakusketarekin eta antzezlanarekin batera, hitzaldi sorta bat eta haurrentzako tailerrak ere eginen dituzte, Kondestablearen jauregian. Etxarren jaio eta hil zen Alde Zaharrean, alegia; garai batean, teilatuz teilatu ibiltzen ziren katu guztiek Remigia izena zuten auzoan.


Summary: «Filmaren etapa guziak hemen eginak izan daitezen nahi dugu». Azaroan jarri zuten martxan Zukugailua elkartea, Ipar Euskal Herrian zinema arloa garatzeko xedez. Aña Errotabehere koordinatzaileak esan du lehentasuna eman nahi dietela euskarazko egitasmoei.

Zukugailua elkarteko koordinatzailea da Aña Errotabehere (Arrosa, Nafarroa Beherea, 1992). Azken urteetan zinema mundutik hurbildua, Ipar Euskal Herriko profesionalekin ari da joan den azarotik geroz. Zinema arloko eragileen arteko harremanak indartu nahi ditu elkarteak, sorkuntza gehiago egin dadin, eta proiektuak hastetik buru gauzatu daitezen Ipar Euskal Herrian.

Nola sartu zinen zu zinemaren mundura?

Lizeotik landa Tolosako [Okzitania] Mirail fakultatean izan nintzen; bi urtez frantses letretan egon nintzen, eta zinema eta antzerki klase bat hautatu nuen. Ondotik, Bordelera joan nintzen komunikazio BTS bat egitera. Azken urtea alternantzian egin nuen, HAMEKAn, Errobi elkargoko proiektu kulturalean. Ondotik, pixka bat bidaiatu nuen, eta erabaki nuen ikasketak berriz hartzea. Kuriositatez, zinemara buruz abiatu nintzen berriz, bigarren urtera zuzenean, Tolosan, zinema eta ikus-entzunezko lizentzian. Biziki orokorra zen; batez ere film analisia egiten genuen, eta, ene gustuko, ikastaroak falta ziren, terrenoko lana ezagutzeko. Baina gustua izan dut zineman. Josu Martinezekin ere aritu nintzen. Azken hiru film laburretan parte hartu nuen: Ama, Anti eta Subandila filmetan. Espero dut fite ikusteko parada ukanen dugula. Hor, apainketan ari nintzen, bizki maitatu nuen; prestaketa lana, objektuen xerkatzea… Eta plazer hartu dut Izaskun Urkijo Alijo arte zuzendariarekin lan egitea, bere lanbideko ezagutza transmititzen baitzuen gogotik.

Lehen aldia zenuen?

Izan da Hiru uhinak proiektua, Kanaldudek eraman zuena. Hor ikasi dut gehienbat zer izaten ahal zen taldean lan egitea film labur baten muntatzeko. Nik ez dut sekula filmatu, ez dut sekula ene obrarik egin; beraz, hor zen hastapenetik bukaeraraino eraman dugun proiektua: gogoeta guzia, gidoiaren idazketa, filmaketa…

Josu Martinezekin ere ikusi duzu prozesu guzia.

Bai, filmaketa denbora bai. Baina aitzin den lana —pertsonaien hautaketak, prestaketa, alde administratiboa…— ez dut ikusi. Gidoia ukan dugularik azken bertsioa zen. Esperientzia ederrak izan dira enetako, eta enbeia eman dit horretan segitzeko.

Zukugailua nola sortu zen?

Joan den azaroan sortu zen elkartea, ofizialki. Euskal Herriko ikus-entzunezko eta zinemako sorkuntza garatzea du helburua. Mahai inguruan hamalau kide jarri ziren; zinemako sail guzia ordezkatua da elkartean, sorkuntzatik hedapenera lanbide guziak badira: sortzaileak, teknikariak, ekoizleak, banatzaileak eta zinema gelak. Hainbat arlotan lan egin nahi du elkarteak. Ohartu dira Ipar Euskal Herrian ez zela egitura azkarrik. Badira egiturak, baina zinemako saila ez da ontsa egituratua. Denen artean erabaki dute elkarte hori sortzea, egituratuta errazagoa baita gauzak sortzea molde eraginkorrean. Baliagarria da elkarlana errazteko, informazioak hobeki transmititzeko, eta material teknikoa ere saretzeko. Arlo nagusia da sorkuntza gazteari posibilitateak ematea horien obrak garatuak izateko.

Zein da irizpidea?

Euskarazko proiektuei lehentasuna emateko gogoa du Zukugailuak. Enbeia dugu ere eskolatik kanpo gazteak sentsibilizatzea zinemari. Tailerrak egin beharrak genituen apirileko bakantzetan, baina etxeratze aginduarekin zaila ikusten genuen. Ez dugu egoitzarik momentuko; etxetik ari gara, edo Kanalduderen egoitzatik. Tailerrak gibelatu ditugu, nahi genituzke uztailean egin beharbada. Gazteei irekia izanen zaie. Bi egin nahi genituzke urte honetan; uztailean bat eta urrian bestea. 18 eta 25 urte arteko gazteei zuzendua izanen den tailerra da. «Zinemako eszena mitiko bat berregin euskaraz» gaia izanen da ardatz.

Beste lan lerrorik ere baduzue.

Egin nahi dugu idazketa egonaldi bat, sortzaile gazteei zuzendua izanen dena. Ez dakigu oraino non izanen den, baina barnealdean izanen da. Nahi genuke leku horretan elkarrekin lan egin ahal izan, apairuak partekatu, lo egiteko aukera ukan, han berean dena partekatzeko. Ez da adin mugarik, baina film guti egin dutenendako izanen da, profesionalizatzen ari diren pertsonei zuzendua, adibidez. Hori ere aste bateko egonaldia izanen da uztail hastapenean. Bigarrena abenduan izanen da. Hori da urte honetako egitaraua. Zukugailuaren aurkezpen ofiziala Rencontre Sur les Docks festibalean eginen dugu, ekainean, normalki. Apiril erditsuetan luzatuko dugu deialdia egonaldi horietara jiteko, eta hautatuak izanen direnentzat lehen fasea izanen da proiektuak profesionalen aitzinean aurkeztea —pitch-ak deitzen dira—, eta hori Rencontre Sur les Docks festibalean eginen dugu. Lehen etapa izanen da, eta ondotik, egonaldia, uztailean. Festibal horretan antolatuak izanen dira topaketak profesionalekin, Akitania Berriko eta Hego Euskal Herriko profesionalekin ere; gomita egingo diegu, elkartze gune bat izateko.

Loturak indartu nahi dituzue, beraz.

Guk laguntzen ditugu topaketak egiten. Adibidez, momentu batean hainbat informazio ukanen ditugu, eta horrekin zerbait proposatzen ahalko dugu. Norbait jiten bazaigu bere proiektua aurkeztuz eta erranez ekoizle bat xerkatzen duela, ongi landua duela baina ez dela nehor horren diruztatzeko, lotura egiten ahalko dugu ekoizlearen eta sortzailearen artean. Elkartea horren errazteko sortu da, loturak egiteko. Jadanik sortuak diren egituren osagarri gisa posizionatzen gara. Hemen diren zinemako eragile eta instituzioen arteko solaskide izan nahi dugu.

Zertan sentitzen zen horren beharra?

Hemengo sorkuntza falta da; ez da aski garatua. Orain arte, zinema munduan ari ziren hemengo gazteek beti joan behar zuten Euskal Herritik beren proiektuak bururaino eraman nahi bazituzten; Parisera, adibidez. Falta zen lotura bat eragileen artean, eta azkenean batzuetan erraztasun gehiago atzematen zuten Bordelen edo beste hiri batzuetan, egituratuagoa baita han.

Beraz, garatzeaz mintzo zarelarik, erran nahi duzu egituratu nahi duzuela hemengo zinema mundua, gehiago sortu eta ekoitzi dadin.

Bai, nahi dugu hemengo proiektuak ontsa pentsatuak, prestatuak, landuak eta garatuak izan daitezen. Azkenean, filmaren etapa guztiak hemen egin daitezen nahi dugu.


Summary: Askatu dute Suezko kanala astebetez trabatu duen ontzia. Goizaldean lortu dute itsasontzia flotatzen jartzea berriz. Oraindik ez dakite noiz libratuko duten bidea. Ever Given-en atzetik, beste 367 ontzi daude zain.

Ever Given kargaontzia berriz flotatzen jarri dute goizaldean, sei egunez Suezko kanalean hondoa jota egon eta gero. Suezko kanala merkataritzarako munduko garrantzitsuenetako bat da: handik igarotzen dira munduko merkataritzaren %10 eta edukiontzien %25. 400 metroko itsasontzia zeharka gelditu zen kanalean, eta nabigazioa erabat oztopatzen du. Ontzia erabat askatu dute 15:00etarako, eta kanalean aurrera egiten hasi da.

Egiptoko atoiontzietako langileek ontzietako sirenak jo dituzte, eta «Ala handia da» oihukatu dute, ontzia berriz flotatzen jarri izanaren poza adierazteko.

Leth Agencies enpresak adierazi du ontziaren popa 04:30 aldera askatu dutela. Maniobra ugari egin behar izan dituzte: hamar atoiontzi eta hainbat draga erabili dituzte, marea aldeko zutela aprobetxatuta.

Suezko kanaleko ontzi enpresa nagusiak atzo esan zuen bidea askatzen dutenean hiru eta sei egun bitartean beharko dituztela ilarak libratzeko. Asia eta Europa arteko itsasbiderik laburrena da, eta 367 kargaontzi daude geldi Ever Given-en atzetik.

Ever Given ontziaren kokapena gaur, 09:50 aldera, ontzien jarraipena egiteko zerbitzu baten arabera. Marine Traffic

Animazio honetan ikus daiteke ontzia askatzeko lanen prozesua.


Summary: Eusko Jaurlaritzaren Donostiako egoitza okupatu dute ostalariek. Lakuak harturiko neurriek eragindako kalteak arintzeko laguntzak eskatu dituzte.

SOS Ostalaritza elkarteko kideek okupatu egin dute Eusko Jaurlaritzak Donostiako Andia kalean duen egoitza, Alderdi Ederren parean.

LABI batzordearen aholkuari jarraiki Jaurlaritzak hartu dituen neurri murriztaileak direla eta, kalteak arintzeko laguntzak eskatu dituzte.

Prentsaurrekoa zuten antolatuta 09:30ean, egoitzaren aurrean. Ordu horretan, ordea, 30 bat pertsona sartu dira egoitzan, ostalaritzaren aldeko oihuak botatzen.

Antolatzaileek esan dute «okupazio baketsu ekintza» egin nahi zutela, eta egoitzaren alde batean jarri dira txartelekin eta pankarta handi batekin, Urkullu, aski da, SOS Ostalaritza leloarekin.

Ondoren, elkarteko eledun Garazi Otegik eta Elena Gineak prentsaurreko bat eman dute egoitzaren barruan. Azaldu dutenez, okupazioa egin dute «Urkulluren exekutiboak, berriz ere, ostalaritza egin duelako izurriaren garapenaren arduradun eta errudun».

Herritarrei esan diete ostalaritza negozioak ez daudela zabalik. «Urtebete daramagu %30an lan egiten, eta horrek egoera larrian utzi gaitu. Taberna askok itxi egin dute, eta beste askok gorriak ikusiko ditugu ez badira behar diren neurriak hartzen».

Horregatik, lau eskaera zehatz egin dizkiete administrazioei: batetik, ostalaritzari eragingo dioten neurri murriztaileekin batera, atal bat gehitzea azaltzeko zer-nolako ordaina jasoko duten kaltetuek, eta konpentsazio ekonomiko hori atzera begirakoa ere izatea.

Bestalde, ostalaritzari eragiten dieten zergak murriztea edo kentzea ere eskatu du SOS Ostalaritzak: alokairuak izoztea, errenta zerga murriztea, BEZa aldi baterako jaistea, eta zabor, ura eta terrazetako zergak kentzea.

Hirugarrenik, galdegin dute langileen soldatak osatzea eta enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan dauden irregulartasunak zuzentzea. Eta, azkenik, burokrazia bizkortzea, diru laguntzak eta bestelako espedienteak eskatzeko izapideak errazte eta malgutze aldera.

Auzitegietan neurrien kontrako helegitea ostalaritza elkarte handiek aurkeztu beharko luketeela esan du Gineak.

Prentsaurrekoa amaituta, egoitzatik atera dira, «Langileak gara, ez gaizkileak», eta «Urkullu entzun, ez gara errudun» oihuen artean. Egoitzaren atea itxi dute pankartarekin, atera ostean.


Summary: Dozenaka zibil hil dituzte Mozambike iparraldeko Palma herrian. Gas eta petrolioan aberatsa den Cabo Delgado eskualdean izan da erasoa. Herriarekiko komunikazioak etenda daudela esan dute agintariek.

Asteburuan eman zuten agintariek erasoaren berri. Datu zehatzik eman gabe, hildakoak «dozenaka» zirela jakinarazi zuten, gehienak zibilak. Cabo Delgado eskualdeko Palma herrian izan zen. Inguru hartan ugariak dira gas eta petrolio putzuak, eta nazioarteko enpresa ugarik dituzte bertan egoitzak.

Omar Saranga segurtasun indarren buruak atzo azaldu zuenez, ehundik gora lagun erreskatatu zituzten, tartean atzerriko langileak. Herriarekiko komunikazioak etenda daude oraindik, eta, beraz, segurtasun indarrek ez dute zehaztu ahal izan zenbat jende geratu den herrian harrapatuta. Palma herrian 75.000 lagun bizi dira, baina azken asteetan bertan hartu dute babes eskualdean zabaldu diren borroketatik ihesi joandakoek.

Iturri ofizialen arabera, joan den asteazkenean hasi zuten erasoaldia, herrian hainbat gunetatik sartuz. HRW Human Rights Watch giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundearen arabera, erasotzaileek etxeetan eta kalean hil zituzten herritarrak, tiroz batzuk eta labanaz besteak. Hegoafrikatik, Frantziatik eta Erresuma Batutik joandako langileetatik askok hoteletan hartu zuten babes, baina haietara ere sartu ziren gerrillariak.

Nazioarteko Ikerketa Estrategikoetarako Afrikako Programako kide Emilia Columbok adierazi duenez, NBE Nazio Batuen Erakundeko kideei ukatu egin diete herrirako sarrera: «Uste dut egoerak okerrera egin duela urtarrilaz geroztik, eta matxinoek herrirako sarrera-irteeren gaineko kontrola bereganatu dutela».

NBEk ohartarazi du aurrez Palman babes hartutako hainbat iheslarik handik atera behar izan dutela, eta laguntzarik ez dagoen eskualdeetara jo, borroketatik ihesi.

Eskualde aberatsa da Cabo Delgado, besteak beste petrolio eta gas putzu handiak dituelako, eta multinazional ugari daude bertan lanean. Hain zuzen ere, aberastasun horrekin, edo, zehatzago esateko, aberastasun horren irabaziekin lotzen dute adituek azken hilabeteetako indarkeriaren gorakada. Izan ere, nazioarteko enpresek eta agintariek milaka milioi dolarren irabaziak izan dituzte, baina Cabo Delgado oraindik ere Mozambikeko eskualde pobreena da.


Summary: Eroskiren geroa argiagoa da, Mediterraneoko negozioaren erdia saldu eta gero. Txekiako EP Corporate Group inbertsio funtsarekin egin du akordioa Eroskik. Zorra pagatzeko konpromisoa betetzen lagunduko dio.

Kataluniako Bon Preurekin akordio bat lortzeko negoziazioek porrot egin ondoren, Eroskik itun bat lortu du merkatuko beste eragile batekin, Kataluniako eta Balear uharteetako negozioaren erdia saltzeko. Eta, horrekin batera, beste urrats bat egin du bere geroa argitzeko, atzodanik bitarteko gehiago baitauzka estutzen duen zorrari aurre egiteko. 2019an bilatzen hasi zen bazkidearen izena Holding inversor EP Corporate Group da, inbertsio funts bat. Harekin batera, Supratuc 2020 sozietatea sortu du, erdi bana, eta hor sartuko du Kataluniako eta Balear uharteetako negozio osoa.

Elorrioko enpresak ez du ezagutzera eman operazio horren bitartez zenbat diru lortuko duen, baina bai hari esker bete ahal izango duela banku hartzekodunekin zorra txikitzeko duen konpromisoa. Zorra bridatua dagoela esaten ari da kooperatiba aspaldian. Iazko lehen zatian zor finantzarioaren 40 milioi euro amortizatu zituen Eroskik; hortaz, bankuekin hitzartu denetik gora ari da amortizatzen. Baina Mediterraneoko operazioak beste bultzada handi bat emango dio zorra kitatzeko ahaleginari, eta, batez ere, lagunduko du Eroskiren azken hamarkada estuki baldintzatu duen zorra berregituratzeko akordio berri bati ateak irekitzen.

Elorriok agindu du inbertsioak «berriro abiatu» ahal izango dituela, Balearretan, Eroski markarekin, eta Katalunian, Capraborekin. Azken hori osorik saltzea zen Eroskiren beste aukera bat. Hain zuzen ere, Capraboren erosketa izan zen Mondragon taldeko enpresaren zorpetze handiaren arrazoietako bat, krisiaren atarian erosi baitzuen; ostera, ez da gai izan inbertsio handi horri errentagarritasuna lortzeko.

Zorraren zama arintzeko Eroskik bankuekin egindako azken akordioa 2019ko martxokoa da. Bost urtez luzatu zuen orduan 1.540 milioi euro itzultzeko epea, eta horrela lortu zuen bere «finantza etorkizuna argitzea&raquo, Agustin Markaide presidenteak ziurtatu zuenez. Eroskik helarazi zuen akordio horrek uxatu egin duela kooperatiba elkarte anonimo bilakatzeko aukera, eta ez duela derrigortzen aktiboak saltzera. Aurreko finantzaketa akordioetan agertzen ziren bi baldintza horiek.

Edonola ere, enpresak baditu zenbait aktibo «salgai» idatzitako kartela jarri gabe ere, egoera horretan egon daitezkeenak; 2017an, esaterako, If lurrin dendak saldu zizkion Douglas kateari. Gaur-gaurkoz egia den operazioa, ordea, Mediterraneoan egindakoa da. Aspaldian ari zen bilatzen erosle bat han, eta lehiakideen artean interes handia piztu du kooperatibaren ekimena. Bon Preu taldearekin negoziazio bat ere egon da otsailera arte, baina emaitzarik gabe.

Azkenean, EP Corporate Group inbertsio funtsa izan da eroslea, Daniel Kretinsk enpresaburuak sortutakoa. Energian, azpiegituretan eta hedabideetan inbertitu du, baina baita supermerkatuetan ere. Parte hartzeak ditu Frantziako Casino, Alemaniako Metro eta Ingalaterrako Sainsbury's kateetan; urtero, 10.000 milioi euroko diru sarrerak dauzka. Gaur iragarritakoa ez da Eroskik negozioa partekatu duen kasu bakarra. Galiziako dendak ere erdi bana ditu Vegalsa hango bazkidearekin.

Jatorrizko bekatua

2007an erosi zuen Eroski taldeak Kataluniako Capraboren %75, eta hurrengo urteetan gainontzekoaz jabetu zen. Hasieran, Katalunian ez ezik, Nafarroan, Madrilen eta Balearretan ere dendak zituen kate horrek, baina horietako batzuk Eroski bihurtu dira urteekin, eta beste batzuk saldu egin zituen. Gaur egun, Katalunian eta Andorran erabiltzen du marka hori, tradizio handikoa baita han. Guztira, 213 supermerkatu ditu, 80 frankizia eta gasolindegi bat; baita 5.700 langile ere. Balearretan, berriz, 107 supermerkatu eta 72 frankizia ditu Eroskik, ia 2.500 langileko taldea eta 377.432 bezero bazkideko komunitatea. «Estrategikoa» da, kooperatibak dioenez.

2020ko lehen erdian, 2.412 milioi euroko fakturazioa izan zuen Eroski taldeak, eta horrek esan nahi du %7,2 handitu dela negozioa. Bereziki elikagaien jarduera handitu da, pandemiaren aroaren isla zuzena; izan ere, COVID-19a dela eta, hurbileko dendak biziberritu egin dira, eta salmentak %12 ugaritu dituzte. Dena den, elikagaien jarduerak orekatu egin du beste negozio eremu batzuetan jarduera apaldu izana: adibidez, bidaia agentzietan eta gasolindegietan. Adar horiek asko sufritzen ari dira oraindik ere.


Summary: Hurbiltzeak eta Euskal Herriratzeak azkartzeko eskatu du Foro Sozialak. Andaluziako eta Levanteko kartzelak «hustuta», presoen arazoa konpontzeko «lehen fasea» ixteko eskatu dio foroak Espainiako Gobernuari. Gizarteratze ibilbideak, hirugarren graduak eta 7/2003 legea lirateke hurrengo urratsa.

Erritmoa «nahi baino motelagoa» izan arren eta lobbyen presioak presio, Foro Sozial Iraunkorrak begi onez ikusten ditu azken bi urteotan gertaturiko euskal presoen hurbiltze eta Euskal Herriratzeak, baita emandako bigarren graduak ere. Horiek bizkortzeko eskatu dio, halere, Espainiako Gobernuari. Zehazki, Andaluziako eta Levanteko kartzelak «hustea» nahiko luke Foro Sozialak, presoen arazoa konpontzeko «lehen fasea» itxi ahal izateko: «Pandemiaren ondorioengatik eta arrazoi humanitarioengatik, ez dago argumentu politikorik familiarren sufrimendu erantsia hiru hilabete gehiago luzatzeko», argudiatu du Foro Sozialak. Gaineratu du «keinu» horrek bat eginen lukeela Hego Euskal Herrian dauden adostasun instituzional, sindikal eta sozialekin.

Era berean, Foro Sozialak adierazi du «positiboa» dela Eusko Jaurlaritzak Jaime Tapia izendatu izana espetxeen eskumena kudeatzeko aholkulari. Foroak adierazi duenez, Jaurlaritzarekin ados daude ideia batekin: presoak izan behar direla espetxe politikaren «erdigunea». Jakinarazi dute bilera bat eskatuko diotela Tapiari, «motibazio politikoko delituengatik presoen birgizarteratzearen inguruan Foro Sozialak egindako hausnarketak eta gomendioak helarazteko».

Hurbilketak, bigarren graduak eta espetxe eskumenaren transferentzia gertatuta, «lehen fasea» itxi eginen litzateke, eta, horrenbertzez, bigarrenari begira dago jada Foro Soziala: gizarteratze ibilbideak, hirugarren graduak eta 7/2003 legea leudeke bigarren fase horretan, eta foroak «konfiantza giroa» beharrezkotzat jo du «korapilo» horiek askatzeko.

Zazpi preso gehiago Euskal Herrian

Etxerat-ek asteburuan jakinarazi duenez, Euskal Herriratzea iragarria zuten zazpi preso ekarri dituzte azken egunotan Euskal Herriko espetxeetara: Gorka Loran, Sergio Polo, Patxi Markes, Gorka Vidal, Roberto Lebrero eta Iñaki Armendariz Zaballara ekarri dituzte (Araba), eta Jurdan Martitegi Martutenera (Donostia). Francisco Jose Ramada, berriz, Iruñeko espetxetik Martutenera lekualdatu dute, eta Iñigo Zapirain Romano Duesora hurbildu (170 kilometro).

Horiekin, 28 euskal preso daude gaur egun Euskal Herriko espetxeetan. Mugimendua iragarria dutenak baina oraindik lekualdatu ez dituztenak 42 dira.


Summary: Espainiako Gobernuak ez dizkio dominak kenduko Galindori. EH Bilduri idatziz emaniko erantzunean argudiatu dutenez, dominak kentzekotan, legea aldatu beharko litzateke.

Espainiako Gobernuari otsailaren 15ean egin zion galdera ofiziala Jon Iñarritu EH Bilduk Kongresuan duen diputatuak. «Antonio Gonzalez Pacheco torturatzailea, Billy el Niño ezizenarekin ezagunagoa, hil ondoren, Gobernuak iragarri zuen hari emandako domina guztiak kenduko zizkiotela», idatzi zuen diputatuak galdera egiterakoan. «Horregatik jakin nahi dut: kenduko al dizkio Gobernuak dominak Enrique Rodriguez Galindori hil ostean?».

Gaur argitaratu du Iñarrituk jasotako erantzuna. Martxoaren 23ko data du Espainiako Gobernuaren agiriak. Horren arabera, dominak 5/1964 eta 19/1976 legeen arabera eman zizkioten Galindori. «Lege horiek ez dute dominak kentzeko prozedurarik. Beraz, lege erreforma beharko litzateke, diputatuek eztabaidatu eta onartu beharrekoa».

Iñarrituk salatu duenez, erantzunak adieraziko luke Espainiako Gobernuak ez dizkiola kenduko Galindori emandako dominak. «Billy el Niño hil zenean, arin atera ziren kenduko zizkiotela iragartzera (eta oraindik ez dute egin). Galindo hil zenean, ez zuten deus esan. Iritziz aldatu dute?», galdetu du diputatuak.

Otsailaren 13an hil zen Galindo, koronabirusak jota, Zaragozan (Espainia). Intxaurrondoko kuarteleko burua izan zen 1988. urtetik aurrera, baina 1980tik zegoen han, bigarren bezala. Mikel Zabalza 1985. urtean desagerrarazi zuten.

1981eko urtarrilaren 7an, Guardia Zibilaren bereizgarri zuriko gurutzea eman zioten, baina hiru urte eta erdi geroago heldu zitzaion sari handiagoa: bereizgarri gorriko gurutzea. 1984ko urrian saritu zuen Felipe Gonzalezen gobernuak, Lasaren eta Zabalaren bahiketa, tortura eta hilketatik urtebetera, eta kolorea ez zen dominaren bereizgarri bakarra: preziatuagoa da gorria, besteak beste, bizi guztirako pentsioa ziurtatzen dielako. Lau bider eman diote ikur hori; guztira, hogei domina.

Lasa eta Zabala auzian 75 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, baina lau urte eta lau hilabete inguru egin zituen espetxean.

Iñarrituk galderan aipaturiko Antonio Gonzalez Pacheco Billy el Niño polizia frankista iazko maiatzaren zazpian hil zen, hura ere koronabirusarekin. Francisco Francoren diktadura garaian sartu zen Espainiako Poliziara, eta Brigada Politiko-Sozialeko Roberto Conesa komisarioaren bigarrena izatera heldu zen. Atxilotuei eginiko torturengatik egin zen ezaguna. Horrek, ordea, ez zion eten ibilbidea; 1977. urtean, Rodolfo Martin Villa ministro frankistak poliziaren merituaren domina eman zion. Ohiko prozedura izan zen torturekin lotutako poliziak saritzea, ohorez eta diruz; haren ibilbide profesionalean lau domina eman zizkioten, eta horiek %50 handitu zioten pentsioa.

Iazko ekainean, Espainiako Kongresuak oniritzia eman zion Billy el Niñori dominak kentzeko aukerari.


Summary: Gipuzkoa bihar hasiko da autolikidazioak bidaltzen zergapekoei. Errenta zergaren kanpaina Internet bidez egitea sustatu nahi du Gipuzkoako Ogasunak, baina presentziala ere eskainiko du.

Apirilaren 12an hasiko da errenta zergaren kanpaina Gipuzkoan, eta ekainaren 30ean bukatuko da. Hala ere, Ogasuna bihar bertan hasiko da 226.000 zergapekori beren aitorpen proposamenak bidaltzen. Egun batzuk izango dituzte erantzuteko.

Jokin Perona Gipuzkoako Ogasun diputatuak eta Irune Iarza zuzendariak 2020. urteko errenta kanpaina aurkeztu dute gaur goizean. Azaldu dutenez, iazkoa inoizko kanpainarik telematikoena izan zen, eta aurten digitalizazioaren aldeko bultzada horri heldu nahi dio Gipuzkoako Aldundiak. Horretarako, Zergabidea plataforma eratu du; horren bitartez, zergadunek lainoaren bitartez aurkeztu ditzakete beraien aitorpenak, simulazioak egin, datuak kontsultatu, aitorpenak moldatu eta aldatu… «Seguruenik, gaur-gaurkoz Ogasunak duen tresnarik ahaltsuena da Zergabidea, eta herritarren eskura dagoena, gainera. Argi dago etorkizuna dela», esan du Peronak.

Horrela, autolikidazio proposamenak bihartik aurrera egongo dira sarean kontsultagarri, eta bihar bertan hasiko da haien posta bidezko bidalketa baita ere. Apirilaren 12an hasiko da kanpaina bera, orduan irekitzen baita proposamenak onartzeko epea. Apirilaren 15ean, berriz, Zergabidearen bitartez online egiten den modalitatea hasiko da, eta egun bat beranduago bulegoetan hitzordua hartu ahalko da. Bulegoak apirilaren 19an irekiko dituzte ateak, eta ekainaren 30ean amaituko da kanpaina.

Pandemiak baldintzatutakoa

Peronak onartu du balitekeela ezohiko errenta kanpaina izatea. Gogoratu duenez, kanpainak pandemiaren urtea zergapetzen du, 2020a. «Pandemiak nabarmen eragin zion jarduera ekonomikoari, eta laguntza ezberdinak jarri ziren martxan eta neurri ezberdinak jarri genituen martxan fiskalitatearen arlotik. Honek, argi dago, nabarmen eragingo dio kanpainaren nondik norakoei. Hala ere, eta iragan den urtean egin genuen kanpainarekin alderatuta, esan dezakegu egoera epidemiologikoa gaur-gaurkoz hobea dela, eta horri esker “normaltasunaren” barruan egingo dugula lan».

Zenbat diru mugituko den kalkulatu du Gipuzkoako Ogasunak: 292,1 milioi euro itzuliko ditu eta 273,2 milioi euro jasoko. «Kanpainaren saldoa 18,9 milioi euro negatiboa da, pasa den urtekoa baino 39 milioi euro txarragoa, batez ere pandemiaren eraginez», azaldu du diputatuak.

Zergabidea, «tresnarik ahaltsuena»

Diputatuak azaldu duenez, pasa den urtean, kanpainaren lehen asteetan online egin zen kanpaina, ezinezkoa baitzen aurrez aurreko arreta ematea, eta erronka orain bide telematikoek orduan jaso zuten bultzadari jarraipena ematea dela. Aitorpen gehienak Internet bidez egingo direla iragarri du, Zergabideari esker. «Seguruenik Ogasunak gaur-gaurkoz duen tresnarik ahaltsuena da. Plataforma bakarra da, irisgarria, malgua eta erabiltzeko erraza; hau da, edozein tokitatik konektatu zaitezke, bankura edo posta elektronikora sartzen zaren bezalaxe. Estatuan, informazio guztia lainoan duen lehenengo zerga administrazioa gara, eta gaur-gaurkoz bakarra».

Zergabidearen bitartez etxean jaso den proposamena onar daiteke, autolikidazio proposamena aldatu eta bertatik aurkeztu, Ogasunak zergadunari buruz duen zerga informazio deskargatu, aurreko urteetako aitorpenak kontsultatu (edozein izanda ere aurkezpen modalitatea), ordainketa moduak aukeratu, autolikidazio osagarriak aurkeztu, simulazioak egin... «Aukerak oso-oso zabalak dira», azpimarratu du Peronak.

Aurrez aurre ere bai

Edonola ere, Gipuzkoako Aldundiak emango du aitorpena aurrez aurre egiteko aukera. «Oraindik badaude zenbait kolektibo zerbitzu hau ezinbestekotzat dutenak; hau da, digitalizazioa bai, baina inor atzean utzi gabe». Guztira, lurraldeko bederatzi hiri eta herritan jarritako 11 bulego egongo dira irekita, eta 120 langile arituko dira lan arreta presentzialean. «Herritarrek asko baloratzen duten zerbitzua da, 10etik 9ko balorazio eskuratu ohi du asebetetze inkestetan. Kalitatezko zerbitzua da, pertsonal propioarekin ematen duguna, eta berme guztiak eskaintzen dituena».

Bide batez, foru diputatuak agerraldia aprobetxatu eta herritarrei dei egin die kanpaina honetan aitorpena euskaraz aurkeztera. «Zerga administrazioa prest dago, Internet zein telefono bidezko arreta prest dago euskaraz zerbitzua emateko. Beraz, animatzen zaituztegu pausua ematera: euskara aukeratu, eta zerbitzu bikaina hartzera», adierazi du Peronak. Gaineratu duenez, Ogasunaren helburua da 2023 urterako 100.000 zergadun izatea Gipuzkoako zerga administrazioarekin euskaraz aritzen direnak.

Araudian zenbait aldaketa izan direla gogorarazi du Iarzak, COVID-19ari lotutakoak. Horien artean daude aitorpena egiteko muga 12.000 eurotatik 14.000ra igo dela, eta krisiari lotutako EAEko administrazioek eman dituzten laguntzak salbuetsita daudela zerga ordaintzeaz.

Bizkaian, Internet bidez nagusiki

Bizkaiak ere Internet bidezko aitorpenen aldeko apustua egin du. Zordun guztiei bidaliko die postaz errenta aitorpenaren proposamena, eta kanpainaren hasiera hilabete aurreratu du. Prozesua telefonoz eta Internetez egin ahal izango da, eta «zailtasun handiak» dituztenak aurrez aurre artatuko ditu.


Summary: GuraSOSek helegite bat aurkeztu du Zubietara industria hondakinak eramatearen aurka. Eusko Jaurlaritzak eman zuen baimena industria hondakinak Zubietara eramateko, baina elkarteak salatu duenez, GHK-k ez du halako hondakinekin jarduteko aukerarik.

GuraSOS elkarteak jakinarazi du helegite bat aurkeztu duela Zubietako (Gipuzkoa) errauste plantara industria jatorriko hondakinak eramatearen aurka. Eusko Jaurlaritzak eman zuen horretarako baimena, baita hondakin horiek bertan erraustekoa ere. Elkartearen arabera, gainera, hondakin horiek Zaldibarko (Bizkaia) zabortegian tratatzen ziren, eta orain Zubietara eraman nahi dituzte. Hala ere, erantsi du GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa soilik hiriko eta etxeko hondakinak kudeatzeko erakunde publiko bat dela, eta, beraz, ez duela aukerarik beste hondakin mota batzuekin jarduteko. «Zaldibar Zubietara dakarte».

Elkarteko kideen arabera, gainera, Jaurlaritzak adierazi zuen «funtsezkoa ez den aldaketa bat» dela industria hondakinen kudeaketarena, eta horregatik ez dela beharrezkoa jendaurrean jartzea eta alegazioak aurkeztea. GuraSOSek, ordea, salatu du elkartea Espainiako eta Europako legedietan oinarritzen dela, eta horietan aldaketa «funtsezkoa» jasotzen dela. Gainera, azpimarratu dute Jaurlaritzaren ebazpena ez dagoela «arrazoituta», eta «gardentasunik eza» ere baduela. «Zubietako erraustegia modernoa eta europarra balitz bezala aurkezten digute, baina Europak markatzen duenaren aurkako norabidean doaz».

Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak deituta ere dozenaka herritarrek protesta egin zuten larunbatean, Lasarte-Oriatik (Gipuzkoa) erraustegira, Errausketarik ez. Ez hiri hondakinak, ez industrialak lelopean. Bertaratu zirenek ere salatu zuten Zaldibarko kudeaketa eredua ezarri nahi dutela Zubietan, eta horrek enpresa pribatuek «ahalik eta diru gehien» irabazteko bidea ematen duela.


Summary: Positiboen portzentajea %6,9 da Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko 7.000 test inguru egin dituzte igandean, eta 504 kasu positibo zenbatu dituzte. Birusaren aldaera britainiarraren hedapen azkarraz ohartarazi dute agintariek.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 7.345 proba egin ziren Hego Euskal Herrian koronabirusa detektatzeko. Ohi denez, astegunetan baino aski apalagoa izan zen egun bakarrean egindako test kopurua, eta, beraz, aurreko egunen aldean, nabarmen txikiagoa izan zen zenbatutako positibo kopurua ere: 504 kasu. Horietatik 183 Bizkaian detektatu dira; Nafarroakoak 142 dira; Gipuzkoakoak, 119; eta Araban zenbatuak, berriz, 57.

Egun bakarrean egindako testen gaineko positiboen ehunekoa bereziki kezkatzekoa da Hegoaldean. Izan ere, Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko mugarria, eta, azken asteotako datuei so, ehunekoa langa horren gainekoa da ia egunero. Zehazki, igandean egindako testen %6,9k eman dute positibo. Gainera, adierazle horri dagokionez, datua are larriagoa da Nafarroan: atzoko testak oinarri, %8,3 da ehunekoa.

Aldaera britainiarra da nagusi

Kutsatzeen goraldia gertatzen ari den honetan, birusaren aldaera britainiarra gero eta gehiago zabaltzen ari dela jakinarazi dute Hegoaldeko osasun agintariek. Are, Labiko koordinatzaile Jonan Fernandezen esanetan, aldaera britainiarrak ia guztiz ordezkatu ditu aurretik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zirenak. Gainera, Fernandezek onartu du joera hori bereziki kezkagarria dela pandemiaren bilakaerarako: «Hainbat ikerketak erakutsi dute aldaera hori kutsakorragoa eta gogorragoa dela, eta horrek nabarmen eragin dezake ospitaleetan», ohartarazi du.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez ezik, Nafarroan ere aldaera britainiarra da nagusi. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak jakinarazi duenez, aldaera britainiarrekoak dira foru erkidegoan atzematen diren kasuen %90.


Summary: Gizonezko bat hil da bi ibilgailuren arteko aurrez aurreko talka batean, Zeberion. Pertsona bat hil egin da, eta bestea ospitaleratu egin dute, zaurituta

Ezbeharra BI-3524 errepidean izan da, Zeberion (Bizkaian). Bi ibilgailuren arteko aurrez aurreko talka baten ondorioz, gizonezko bat hil egin da, eta beste bat Gurutzetan ospitaleratu dute, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak berri agentziei jakinarazi dienez.

Ezbeharra 11:40ean gertatu da, BI-3524 errepideko 16. kilometroan, Artearako bidean. Eguerdian errepidea itxita egon da bi norabideetan.


Summary: EH Bilduren proiektua «inoiz baino biziago» dago, sortu zuten alderdien ustez. Sortuko Haimar Altunak, EAko Eba Blancok eta Alternatibako Oskar Matutek EH Bilduren hamar urteko ibilbidearen balorazio positiboa egin dute: «Politikoki gero eta eraginkorragoak eta erabakigarriagoak gara berdinen euskal errepublika eraikitzeko baldintza politiko eta sozial berriak lortzeko orduan».

Koalizio subiranista jaio zenetik hamar urtera agerraldia egin dute EH Bilduren parte diren alderdi politikoetako ordezkariek. 2011ko maiatzaren 5ean baimendu zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak orduan Bildu zena udal eta foru hauteskundeetara aurkeztea, eta Sortuko Haimar Altunak adierazi du «atzo izango balitz bezala» oroitzen dutela momentu hori: «Duela hamar urte Bilbon eta Iruñean bildu ginen gaur hemen gauden hiru alderdietako ordezkariak, Alternatiba, Eusko Alkartasuna eta Sortu, milaka euskal herritarrekin batera, Konstituzio Auzitegiaren ebazpenaren zain».

Hamar urte egin ditu «ezkerreko subiranisten elkarguneak», eta bide horretan «gorabeherak» izan dituztela onartu badute ere, adierazi dute egiaztatu egin dela «euskal gizartean proiektu honek sortu zuen ilusioa ez zela egun bateko lorea izan». Sortuko Haimar Altunaren, EAko Eba Blancoren eta Alternatibako Oskar Matuteren ustez, hain justu, «hamar urte geroago, herri honetako subiranistak eta ezkertiarrak batzen dituen proiektu politikoa inoiz baino biziago dago, eta etorkizun ilusionagarria marrazten du».

EH Bilduren proiektu politikoa «indartu» egin dela uste dute hirurek, «bai kanpora begira, bai egituretan eta barne antolaketan», eta oroitu dute ortzegunean lau urte beteko direla Iruñeko Baluarten egindako ekitaldi batean lau alderdiek koalizio izatetik «subjektu politiko» izatera igarotzeko urratsa egin zutela. Lau urte geroago, eta EH Bilduren kongresuaren barnean, «konpromisoa handitzeko» asmoa agertu dute: «EH Bildu ere gu garelako, sorrerako alderdiak. Eta lau urte geroago esan dezakegu ibilbide horren balantzea oso positiboa dela. Batez ere, itxaropentsua, ilusionagarria eta etengabeko erronka da, non aniztasunean batasunaren fruituak ikusten diren, EH Bilduren proiektua den etxe komun honen fruituak».

EH Bilduko kideen ustez, «politikoki gero eta eraginkorragoa eta erabakigarriagoa» da koalizioa «berdinen euskal errepublika eraikitzeko baldintza politiko eta sozial berriak lortzeko orduan». Bide horretan militanteek egindako lana eskertu dute: «Haiek dira ezkerreko subiranotasunaren etxe handi honen benetako enbaxadoreak». Aurrerantzean ere parte hartzeko deia egin diete militanteei, tartean, martxan den kongresuan: «Hemen gauden EH Bilduren sorrerako alderdi politikook ziur gaude kongresu hau inflexio puntua izango dela batzen gaituen proiektu politikorako».


Summary: BC3k trantsizio energetikoaren eta ekintza klimatikoaren behatokia aurkeztu du. Behatokiak datu base zabal bat du, zeinak klimaren, ingurumenaren, energiaren, ekonomiaren eta gizarteko hainbat aldagairen inguruko datuak urtez urte eta grafiko bidez eskaintzen dituen.

BC3k (Basque Centre for Climate Change) Otea aurkeztu du, trantsizio energetikoaren eta ekintza klimatikoaren behatokia. Gaur goizean telematikoki egindako aurkezpenean izan dira, besteak beste, Teresa Ribera Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikorako ministroa, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua eta Mikel Gonzalez Egino BC3ko ikerlaria. Behatoki horren bidez, herritarrek eskura izango dute klimaren, ingurumenaren, energiaren, ekonomiaren eta gizarteko hainbat aldagairen inguruko datu base bat, datuak urtez urte eta grafiko bidez ematen dituena.

Parte hartzaileek behatokiaren zeharkakotasuna azpimarratu dute; izan ere, behatokiak kontuan izango ditu, esaterako, arrakala digitala eta genero ikuspegia. Hezkuntza Sailaren hitzetan, ekinbide berriak informazio «fidagarria, eguneratua eta eskuratzen erraza dena» eskainiko die herritarrei, trantsizio energetikoaren «jarraipen zehatzagoa» egitea ahalbidetuz.

Behatokia aurkeztearekin batera, iazko sei mugarrien berri ere eman du Gonzalez Eginok. Alor honetan ere ezin zen bestela izan, eta pandemia izan da egoera baldintzatu duena. Azaldu du nola mugikortasun mugen ondorioz, «jaitsiera historikoa» izan duten berotegi efektua eragiten duten gasen igorpenek: Espainian %13,6 jaitsi dira, aurreko urteko kopuruarekin alderatuta. Eman dituen datuen arabera, jaitsieraren %70 pandemiaren eraginez izan da, eta %30 beste faktore batzuengatik, tartean, zazpi ikatz zentral ixteagatik. Gainera, azaldu duenez, urte batetik bestera energia berriztagarrien kuotan egon den igoerarik handiena izan zen iazkoa. Ibilgailu elektrikoek ere «mantentzea» lortu dutela nabarmendu du, haien matrikulazioak %27ko igoera izan baitzuen. Baina dena ez da positiboa izan pobrezia energetikoaren alorrean; esaterako, iruditzen zaio hobekuntza ez dela «pozik egoteko modukoa» izan.


Summary: Errepublikaren Kontseilua prest dago bere «gobernantzaz» eztabaidatzeko. Bere funtzioak «modu zehatzean eta kontraesanik gabe» definitu nahi ditu, eta, horretarako, bilerak proposatu dizkie JxC, ERC, CUP, ANC eta Omnium Culturaleko ordezkariei.

Porrot egin zuen Kataluniako presidente berria izendatzeko lehen inbestidura saioak, iragan ostiralean, eta bihar izango dute bigarrena. JxC Junts per Catalunya eta ERC Esquerra Republicana alderdien artean adostasunik ez dago oraindik, eta Kataluniako prozesuan Errepublikaren Kontseiluak izan beharreko eginkizunaren ingurukoa da korapilo nagusietako bat. Hori askatzeko asmoz, ohar bat argitaratu du gaur erakunde horrek. Bere buruari zilegitasuna aitortu dio, baina, era berean, «gobernantzaz eta egituraz» alderdi independentistekin eztabaidatzeko prest agertu da. Lehenbailehen erakundeko ordezkariekin biltzea proposatu die JxC, ERC eta CUP alderdietako ordezkariei nahiz ANC eta Omnium Cultural erakundeetakoei. Errepublikaren Kontseilua Toni Comin presidenteordeak eta beste bi kidek ordezkatuko lukete.

«2017ko urriaren 1eko erreferendumaren emaitzatik abiatuta, errepublika independente bat eraikitzeko gure instituzioek hartutako erabakia defendatzeko sortu zen Errepublikaren Kontseilua», erakundeak berak gogoratu duenez, eta haren helburuak betetzeko «beharrezkoak diren estrategiak» bultzatzea da bere zeregina. «Kataluniako errepublikaren aitortza lortu arteko oldarraldi demokratikoa bultzatzeko instituzio errepublikar baten beharretik» sortu zen, oharrak dioenez. «Kataluniako gizartearen subiranotasunerako oinarria jartzen den espazioa» da egun, Carles Puigdemont buru duen erakundearen arabera, eta Kataluniak Espainiako Estatuarekin duen «konfrontazio saihetsezina» irabazteko egin beharrekoa «eztabaidatzea eta lantzea» beharrezkotzat ikusten du, «2017ko urriaren 27an eten zen bidea berrartzeko».

«Gainezkatze demokratiko» baten bidez egin nahi du bide hori, baina aitortu du horrek gidaritza politiko bat eskatzen duela, eta independentismoaren barneko erakunde nagusiak ordezkatuta egotearen garrantzia nabarmendu du: «Kide anitzeko zuzendaritza politiko horrek zilegitasun handiagoa izango du eta eraginkorragoa izango da, legezko esparru instituzional eraginkor baten barruan txertatzen bada». Erakundeak independentismoa osatzen duten alderdi eta erakunde nagusien aitortza izateko, bere «gobernantza birformulatzeko» beharra ikusi du, bere barneko organoen «funtzio zehatzak» definitzeko. Eztabaidak horretarako balio izatea nahi dute hura osatzen duten kideek. Era berean, «birdefinizio» horren emaitzak Errepublikaren Kontseilua bere legedian eta egituran aldaketak egitera eraman dezakeela azaldu dute, betiere, erakundea osatzen duten kideen onespena jaso ondoren.

«Prozesu independentista modu eraginkorrean amaitzeko» akordio baten beharra azpimarratu du erakundeak, eta independentismoak azken hauteskundeetan botoen %52 jaso zituela gogoratu du.


Summary: Myanmarko armadak hainbat herrixka bonbardatu ditu. Otsailaren 1etik, 459 lagun hil dituzte estatu kolpearen aurkako protestetan. 10.000 lagunek euren etxeetatik ihes egin dute, aire erasoen ondorioz.

Militarrek estatu kolpea gauzatu zutenetik, Myanmarren 459 lagun hil dituzte segurtasun indarrek; horien laurdena baino gehiago, gutxienez 126, azken asteburuan. Hiriak, baina, ez dira junta militarraren gudu zelai bakarrak. Besteak beste, Kachin eta Karen estatuetan gora egin dute sistema federal baten ezarpena exijitzen duten gerrillekin dituzten enfrentamenduek. Horiei aurre egiteko, armadak bonbardaketak hasi ditu Karen estatuan, eta 10.000 lagun baino gehiago desplazatu behar izan dira. CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeak, kolpearekin euren kargua galdu zuten hautetsiek osatuak, salatu du junta militarra «ankerkeriak» egiten ari dela herrialde osoan zehar; «orain, gainera, hegazkinak erabiliz».

Karen herriaren babes sarearen arabera, Myanmarko armadaren hegazkinek hiru herrixka bonbardatu zituzten atzo. Herritar askok oihanera jo dute ihesi, eta 3.000 inguruk Myanmar eta Thailandia arteko muga zeharkatu dute. Hala, ASEAN Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoko parlamentarien elkarteak horien asilo eskubidea onartzeko exijitu dio Thailandiako Gobernuari. Prayuth Chan Ocha lehen ministroak adierazi du migratzaileak jasotzeko prestaketa lanekin hasi direla, baina ez du xehetasun gehiago eman: «Nora joango diren eta zenbat birkokatuko diren aurrerago ikusiko dugu». Prozesuan, giza eskubideak kontuan izango dituela azaldu du, baina baita «herrialdean exodo bat gertatzea» eragotzi nahi duela.

BHRN gobernuz kanpoko erakundearen arabera, karen gerrillak junta militarraren aurkako mugimenduei emaniko babesaren ondorio dira aire erasoak. Era berean, Greba Orokorrerako Batzorde Nazionalak, militarren aurkako talde nagusietako batek, talde etnikoetako erakunde armatuei eskatu die «herritarrak kolektiboki babesteko».

Karen herriaren kasuan, Myanmarko gutxiengo handienetako bat osatzen dute, biztanleriaren %7 inguru izanik. Nagusiki, izen bereko estatuan bizi dira, herrialdearen hego ekialdean. Eremuan hainbat gerrilla daude, Naypyidaweko gobernuarekin gudan 1949tik. Horiek estatuaren independentzia eskatu izan dute historikoki, baina azken urteetan sistema federal baten ezarpena exijitu dute, KIA Kachingo Independentziaren Armadak Kachin estatuan egin bezala.

Hildako gehiago

Min Aung Hlaing komandantearen junta militarraren aurkako protestek ez dute etenik, eta gaurko manifestazioetan beste herritar bat hil dute poliziek, Myanmar Now hedabidearen arabera. Protestekin bat egin dute, besteak beste, AEBek, Europako Batasunak eta Erresuma Batuak, eta zigor ekonomikoak ezarri dituzte junta militarreko kideen eta haiei lotutako enpresen aurka. Nazioarteko hainbat eragilek, baina, arma-blokeo baten beharra adierazi dute, eta militarrak Nazioarteko Zigor Auzitegian epaitzeko eskatu.

NBE Nazio Batuen Erakundearen kontalari berezi Tom Andrewsek erakundeko Segurtasun Kontseiluaren bilera berri bat eskatu du, Myanmarko aferaz hitz egiteko: «Eta Segurtasun Kontseiluak ezin badu ekin, nazioarteko larrialdi batzar bat antolatu beharra dago berehala». Izan ere, batzorde horrek bi aldiz izan du hizpide gaia, baina balizko esku hartze bat eragotzi dute Txinak eta Errusiak, euren beto eskubideari esker.


Summary: Petronorrek aldi baterako erregulazioan sartuko ditu langileen herenak. Ekoizpenean izandako jaitsiera argudiatu du neurria hartzeko, eta abenduaren 31ra arte luzatuko du.

Petronorrek aldi baterako erregulazioan sartuko ditu Muskizen (Bizkaia) duen findegiko langileen herenak. Pandemiaren eraginez, ekoizpena jaitsi behar izan du, eta horri erantzunez hartuko du neurria. Muskizen 900 langile inguru daude, eta, orain, langile batzordearekin negoziatzen hasi behar dute nola aplikatu neurri hori. Hasiera batean abenduaren 31ra arteko iraupena iragarri dute, baina merkatuaren gorabeheren arabera alda dezakete.

Petronorrek ohar bidez azaldu duenez, azken 271 egunetan ekoizpen ahalmenaren %60an aritu da lanean pandemiaren ondorioz. Enpresak lantalde osoari eutsi dio tarte horretan, baina egoera hori ez da «jasangarria luzera begira». Gauzak hala, neurriak 300 bat langileri eragingo die. Enpresak ez du zehaztu jardunaldi osoko erregulazioa izango den, baina litekeena da hala izatea. Horiei azpikontrataturiko zerbitzu eta antzekoetako langileak gehitu behar zaizkie, Petronorrek berak emandako datuen arabera beste 6.200 lanpostu sortzen baititu zeharka.


Summary: Jagoba Arrasate: «Zaila da gertatuko dena aurreikustea». Osasunako entrenatzaileak Reala babestuko du datorren larunbateko partidan. «Hurrengoan animatuko dut Athletic», esan dio BERRIAri, barrez.

Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzaileak arretaz jarraituko du datorren larunbateko Athleticen eta Realaren arteko partida, Espainiako Kopako finala. «Pena itzela da zalerik gabe jokatu behar izatea», adierazi du BERRIAk atzo argitaratu zuen elkarrizketan.

Ez du nahirik ezkutatu: Reala babestuko du finalean. «Hurrengoan animatuko dut Athletic», esan du barrez. Zaila iruditzen zaio, ordea, gertatuko dena aurreikustea. «Oso indartsuak dira, bakoitza bere estiloarekin». Ziur da Realak azkar emango diola buelta Bartzelonaren aurkako porrotari. «Finala zerbait ezberdina da», azaldu du.

Realak urteak daramatza titulurik irabazi gabe, eta Athleticek bi final jokatuko ditu hamabost egunean. Arrasate, baina, ziur da taldea ez dela ari bigarrenean pentsatzen: «Arreta osoa lehen finalean izango du».


Summary: PCR proba negatiboa behar da Iparraldetik Hegoaldera pasatzeko. Gaur sartu da indarrean neurria. Iragan urtarriletik, beharrezkoa da PCR proba negatiboa Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira sartzeko.

Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko muga zeharkatzeko PCR proba negatiboa beharrezkoa da, bi norabideetan. 72 ordu baino gutxiagokoa izan behar du emaitzak. Iragan urtarriletik, Ipar Euskal Herrira sartzeko beharrezkoa da PCR proba negatiboa izatea. Espainiako Gobernuak iragan larunbatean iragarri zuen Espainiako Estatura ere sartzeko beharrezkoa izango dela, gaurtik aitzina.

Halere, zenbait salbuespen izango ditu neurriak, orain arte Ipar Euskal Herrira sartzeko bezala. Mugazgaindiko langileek, garraiolariek eta mugatik 30 kilometroko tartean bizi diren herritarrek ez dute PCR proba negatiborik aurkeztu beharko muga zeharkatu ahal izateko. Ipar Euskal Herrira sartzeko, 11 urtez gorako herritarrek egin behar dute PCR proba; Hego Euskal Herrira sartzeko, berriz, 6 urtez gorakoek.

Frantziako eta Espainiako Gobernuek zehaztu dute antigeno probek ez dutela balio mugak zeharkatzeko.


Summary: Athleticen eta Realaren arteko finala, azkenean 21:30ean. Espainiako Kopako finala ordu laurden atzeratzea proposatu zuen Espainiako Federazioak, baina lehengo ordutegiari eutsi diote azkenean.

Azkenean, Athleticen eta Realaren arteko finala 21:30ean hasiko da larunbatean. Espainiako Federazioak azken orduetan 21:45etara atzeratzea proposatu zien bi taldeei, eta Realak ordu horretan jokatuko zela iragarri zuen aste honetarako bere plangintzan. Azkenean, ordea, atzera egin dute, eta 21:30ean hasiko da.

Edonola ere, ez du aldaketa handirik ekarriko. Pandemia dela eta, Hegoaldean tabernak 20:00etan itxi behar dituzte, eta, 22:00etan etxeratzeko agindua dagoenez, bakoitzak bere etxean ikusi beharko du, 21:30ean hasi edo geroago hasi. ETB1en eta Eitb.eus-en ikusi ahal izango da. Jon Balentziaga kazetariak kontatuko du, eta berekin izango ditu Gorka Iraizoz Athleticeko atezain ohia eta Imanol Agirretxe Realeko aurrelari ohia.

Ikusi gehiago: artikulu bilduma

Realak atzo azaldu zuen zein izango den aste honetako plangintza, eta hor jaso zuen 21:45ean jokatuko dela partida. Atseden eguna izan zuten atzo txuri-urdinek, eta gaur goizean entrenatu dira. Bihar ere goizez ariko dira, eta etzi eta etzidamu 16:00etan ariko dira, lan saioak partidaren ordutegira hurbiltzeko. Ostiralean, Cartuja futbol zelaian entrenatuko da Reala, 18:00etan.

Athleticek asteazkenera arteko plangintza soilik jakinarazi du. Gaur, bihar eta etzi 11:00etan entrenatuko dira zuri-dorriak, Lezaman, ateak itxita. Partida ere hala jokatuko da, eta larunbatean bideo bat atera zuten jokalariek zaleei animoak ematen, euskaraz eta gazteleraz. Iñaki Williams, Unai Simon, Asier Villalibre, Yeray Alvarez, Yuri Berchiche, Iñigo Martinez, Raul Garcia, Mikel Balenziaga, Oscar de Marcos eta Iker Muniain dira bideoan agertzen direnak. "Hemen ez zauden arren… sentitzen zaitut!", da jokalarien mezua.


Summary: Reala eta Athletic, prestaketaren azken txanpan. Realak eta Athleticek asteko lehen entrenamendua egin dute larunbateko finalerako. Asier Villalibrek eta Aritz Elustondok ondo ikusten dituzte beren taldeak larunbateko finalari begira

Athleticek eta Realak hasi dute larunbatean Cartujan jokatuko duten Espainiako Kopako finala prestatzeko azken txanpa. Zuri-gorriak atzo itzuli ziren entrenamenduetara, bi eguneko atsedenaren ostean. Txuri-urdinek, berriz, prestakuntzarekin jarraitu dute Zubietan. Lan saioaren ostean mintzatu da Lezaman Asier Villalibre Athleticeko jokalaria. Aurrelari zuri-gorriak argi du zein izango den larunbateko partidarako gakoa: "Gureari begiratu behar diogu. Taldea fisikoki ondo dago, fresko, eta intentsitate handiz zelairatu behar dugu, erasoan zuzen jokatuz. Partidaren bila joan. Defentsan, berriz, oso sendo egon beharko dugu, Realak aukera asko sortzen baititu. Erraza da esaten; egitea tokatzen zaigu orain". Gogorarazi du taldeak ez dituela sekula besoak jaisten. "Horrek taldeak duen espiritua erakusten du".

Ikusi gehiago: artikulu bilduma

"Final berezia" dela aitortu du Villalibrek. "Jokalari askok ez dugu Kopako final bat jokatzeko aukera izan, eta ilusioz gaude. Bolada aprobetxatu behar dugu, eta disfrutatu. Lasai gaude; Muniain eta De Marcos dira taldean eskarmentu gehien dutenak, eta hori helarazten saiatzen ari dira". Kalean, giroa antzematen da jada. "Baina, pandemia dela-eta gutxiago ateratzen gara kalera, eta horretaz abstraitzen ahalegintzen ari gara. Itxaronaldia luze egiten da ". Irabaziz gero tronpeta joko ote duen galdetuta, ondorengoa adierazi du. "Ez dut horren inguruan hitz egin nahi". Gainera, atarikoan bi kluben artean dagoen giro ona azpimarratu du. "Final, derbi sanoa izan dadila. Hori nahi dugu denok". Villalibre bera "pozik" agertu da izaten ari den minutuekin. "Ahalik eta gehien aprobetxatu behar ditut". Bartzelonaren aurkako Espainiako Superkopako finalean berak sartu zuen luzapena behartu zuen gola.

Reala ere entrenatu da, Zubietan. Pixkanaka ari dira min hartuta zeuden jokalariak osatzen. Aritz Elustondo jada taldearekin entrenatzen ari da. Hiru egun daramatza hala, eta espero du larunbatean jokatzeko moduan egotea. Horretan saiatuko dela berretsi du. Beasaingo atzelariak lasai ikusten du multzoa, eta gogotsu larunbateko finalari begira. Entrenatzera itzuli den beste jokalaria Nacho Monreal da. Imanolentzat funtsezko jokalaria da. Gainera, atzeko beste ezker hegalekoa, Aihen Muñoz, min hartuta dago, eta ez da finalera iritsiko. Ezta Jon Guridi ere.

Txuri-urdinek babesa jasotzen segitzen dute sare sozialetan. Oraingo honetan, Juan Mari eta Elena Arzak sukaldariek, Ion Izagirre txirrindulariak eta Aitor Frantzesena surflariak bidali dituzte mezuak.


Summary: BERRIAko eta 'Egunkaria'-ko langileak hunkitu ditu 'Sisiforen paperak' antzezlanak. BERRIAk antolatuta, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera hizpide duen antzezlanaren emanaldi berezi bat egin dute Tolosan (Gipuzkoa), Leidor aretoan. Obrak gertatutakoa bikain islatzen duela nabarmendu dute Egunkaria-ko langile ohiek.

Aspaldi ikusi gabeko lagunen arteko agurrak, poza, korapiloak, isiltasunak eta txalo zaparrada luze bat. Denetik izan zen atzo Tolosako (Gipuzkoa) Leidor antzokian. Joan den azaroan estreinatu zen Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera ardatz duen Sisiforen paperak antzezlana, eta atzo BERRIAk emanaldi berezi bat antolatu zuen Egunkaria-ko eta BERRIAko langileentzat eta langile ohientzat.

Harkaitz Cano da antzezlanaren egilea, eta Fernando Bernues zuzendaria. Tanttakak ekoitzi du obra, eta arrakasta handiz estreinatu da azken hilabeteetan. 11 antzezlek eta musikari batek hartzen dute parte.

Antzezlanaren ostean, Egunkaria-ko langile izandako hainbaten adierazpenak jaso ditu BERRIAk. Gehienek nabarmendu dute obrak bikain islatzen duela, une gogorrak ez ezik (itxiera, torturak eta abar), erredakzioko orduko egunerokoa ere.

Harkaitz Canoren lana goraipatu dutenetako bat Lorea Agirre izan da, Egunkaria-ko langile izandakoa: «Nolabait notiziaren parte izan ginenontzat oso berezia da antzezlan hau ikustea. Antzezlan brillantea iruditu zait, lan handi bat». Aitortzarekin bat egin du Koldo Aldabek ere, nahiz eta bazekien «artista kuadrilla horrek zerbait ona» egingo zutela: «Korapilo batekin atera naiz, eta, orain, aspaldiko adiskideekin elkartutakoan, hura askatzen hasi naiz».

Aldabek aitortu du erredakzioko anekdota mordoa etorri zaizkiola gogora. Baita Jose Luis Aizpururi ere, haren iritziz antzezlanak ondo islatzen baitu Euskaldun Egunkaria zer zen: «Obra erreala da; bizi izan genuena dago hor».

Aspaldiko lankideekin

Atzokoa, ordea, ez zen emanaldi soil bat izan. Oholtza gaineko ikuskizunaz gain, berezia zen elkartu zen ikusle talde zabala ere. Andres Gostin Egunkaria-ko langile ohiak horixe nabarmendu du: «Antzezlana berezia da, baina kontuan hartu hemen nor elkartu garen gaur; horrek are gehiago hunkitu gaitu. Gure ofizioaren alde onak eta txarrak azaleratu ditu Canok».

Harekin bat egin du BERRIAko egungo zuzendariorde Amagoia Mujikak, eta antzezlanak hurrengo egunetan gertatutakoak gogorarazi dizkiola aipatu du: «Hunkigarria egin zait. Lankide ohiak ikustea, gogoratzea zer gertatu zen, nolakoak izan ziren hurrengo egunak, nola prestatu genuen hurrengo eguneko egunkaria... antolaketa hura miresgarria izan zen». Antzezlanarekin erabat identifikatuta sentitu dela erantsi du.

Obrak, ezinbestean, Euskaldunon Egunkaria-rekin gertatu zenaren memoriari eusten lagunduko du, eta hori garrantzitsua dela azpimarratu zuen Aitziber Iartzak: «Eskertzen da halako lan bat egitea, Egunkaria-rekin gertatutako injustiziren konstantzia gera dadin».


Summary: Asteartean ere ez dute izendatuko Aragones, JxC abstenitu egingo baita. Elsa Artadi JxCko aurreratu du «seguruena» datozen egunetan lortuko dutela akordioa ERCrekin. Errepublikaren Kontseiluaren inguruan zeuden oztopoak «desagertu» egin direla uste du Marta Vilalta ERCko eledunak.

Bigarren ahaleginean ere ez du lortuko Pere Aragonesek Kataluniako Generalitateko presidente bihurtzea. Inbestidura saioa egingo dute bihar parlamentuan, baina joan den ostiraleko egoera berbera errepikatuko da, JxC Junts per Catalunya ez baita bere posiziotik mugitu. Abstenitu egingo dela erabaki du alderdi horren batzorde exekutiboak gaur goizean, uste baitu ez dela aurrerapenik izan negoziazioetan. «Zoritxarrez, oraindik ez dugu legealdirako akordiorik, eta ezin diogu aldeko botoa eman Aragonesi», aurreratu du Elsa Artadi bozeramaileak. Erabakia «aho batez» hartu dutela zehaztu du.

Maiatzaren 26ra arteko epea daukate alderdi independentistek ados jartzeko, hauteskundeak errepikatuko baitira ordurako akordiorik ez badago. Artadik ziurtatu du ez direla ari hain epe luzera begira, eta «seguruena» datozen egunetan bat egingo dutela ERCk eta CUPek egindako akordioarekin. Biharko plenora hautagai moduan ez aurkezteko eskatu zion Albert Batet JxCko eledunak Aragonesi pasa den ostiralean, argudiatuta ez zegoela modurik hain tarte txikian ados jartzeko. Ildo beretik jo du gaur Artadik, eta adierazi du «agian hobe litzatekeela» ERCko hautagaia biharko saiora ez aurkeztea, jakinda huts egingo duela, eta negoziazioetan aurrera egiten saiatzea.

Marta Vilalta ERCko bozeramaileak ere hitz egin du biharko plenoaren inguruan, behin JxCren erabakia jakin ostean. «Erantzukizun keinu bat» izateko eskatu dio Vilaltak Carles Puigdemonten alderdiari, eta Aragones izendatzen lagundu dezala. Horretarako, «gainditu ezin den oztoporik» ez dagoela uste du Vilaltak, eta adibidetzat jarri du Errepublikaren Kontseilua, erakunde horrek gaur jakinarazi baitu prest dagoela bere «gobernantzaz eta funtzioez» eztabaidatzeko. Hain justu, bi alderdiek erakunde horren inguruan duten ikuspuntu desberdinak trabatu egin ditu negoziazioak. Independentismoaren barneko alderdi guztiek Errepublikaren Kontseiluan ordezkaritza izatea nahi du ERCk, eta horiek koordinatzeko espazioa izatea. JxCk, aldiz, erakundeak prozesu independentistaren lidergoa izatea nahi du, eta hark izatea pisu handiena estrategia erabakitzerakoan. Erakunde horrek gaur argitaratu duen agiriak eztabaida hori gainditze bidean jarri duela uste du Vilaltak: «Oztopo bat bazen, desagertu egin da. Irtenbidetik hurbilago kokatu gaitu».

Horrenbestez, bihar bertan Aragones izendatzea posible dela azaldu du Vilaltak. Azken desadostasunak datozen egunetan eztabaidatu nahi ditu, behin akordioa itxita. Kontrakoa da JxCren estrategia, ordea; lehenengo legealdi akordio bat erdiestea eta ondoren Aragones presidente izendatzea, alegia. Artadik ziurtatu du berriz ere hauteskundeak egitea eragotziko dutela, eta Aragones ez den hautagairik ez dutela aurkeztuko. Hala ere, presidente kargua Aragonesi ematetik harago joango den akordio bat lortu nahi dute, eta horretarako baliatu nahi dute akordioa lortu arteko tartea.


Summary: Txori eta saguzarrentzako 188 habia jarri dituzte Nafarroan, ezpel sitsa kontrolatzeko. Herrialdeko ezpeldoiak arriskuan jartzen ditu Asiatik helduriko zomorro horrek, eta, azken urteotan, Iruñeraino ere heldu da, saldoka.

Azken asteotan, txori zomorrojalerentzako 106 habia kutxa eta saguzarrentzako beste 82 jarri ditu Nafarroako Landa Garapen eta Ingurumen Sailak Eguesibarren, Esteribarren, Urrotz Hirian eta Itzagaondoan.

Horren bidez, borroka biologikoa egin nahi dute inguru horietako ezpelak hiltzen dituen ezpel sitsaren aurka. Ezpeldoietan jarri dituzte habiak, zomorroak jaten dituzten espezie horiek ugal daitezen, izurria kontrolatze aldera.

Ezpel sitsa —Cydalima perspectalis— izeneko zomorro hegalariak kalte handia egiten die ezpelei: harrek zuhaitzaren hostoak jaten dituzten, baina ezpalari ere eragiten diotenez, landarea lehortu eta hil dezakete.

Beroarekin areagotu egiten da populazioa, eta sitsak bizpahiru kumaldi izan ditzake urtean, leku epeletan. Nafarroaren iparraldean, sitson erasoa pairatzen ari dira ezpelek azken zazpi urteotan.

Nafarroako Gobernuak azaldu duenez, hiru kutxa mota jarri dituzte. 32 milimetroko sarbide zuloa daukana, egokia da kaskabeltz handiarentzat, gerri txori arruntarentzat eta garrapoarentzat. Berriz, 27 milimetroko zuloa duenak txori txikiagoak erakarriko ditu, besteak beste, amilotx urdinak, amilotx mottodunak eta pinu-kaskabeltzak.

Kutxak, kalteturiko ezpeldoietan jarri dituzte, eta baita pinu beldarrak erasandako pinuetan.

Saguzarrentzako kutxak, berriz, animalion koloniak aterpetzeko modukoak dira, udan zein neguko hibernazioan. Lan handia egiten dute saguzarrek zomorro izurriak kontrolatzen, eta legediak babestuta daude.

Kutxa bakoitzak kode bat du, eta geokokatuta dago. Horren bidez, errazago egin diete jarraipena horiek erabiliko dituzten animaliei, eta jakin ahalko da zein lotura duten horiek inguruko ezpeldoien osasunean.

Ezpel sitsa Asiako ekialdeko espeziea da berez, hau da, Txina, Japonia, Koreakoa. Europan 2006. urtean atzeman zuten lehen aldiz. Gero, Suitza, Herbehereetan zabaldu zen, eta, ondoren, Europa osoan. Kanadara ere heldu ziren 2019. urtean.

Nafarroako Gobernuak iaz egin zuen zomorroaren inguruko txosten bat. Horretan ondorioztatu zutenez, Txinako produktuak ekartzen zituen enpresa baten inguruan atzeman zuten Europan lehen aldiz. Besteak beste, Asiako ezpelak inportatzen zituen enpresak, eta sitsarekin kutsaturik zeuden ale batzuk ekarri zituzten.

Euskal Herrian 2015. urtean atzeman zuten lehen aldiz, Bidasoa aldean, baina litekeena da lehenagotik ere ibiltzea hemen. Izan ere, ezpelak leku malkartsu eta zailetan hazten ohi dira, eta horregatik da zaila izurria atzematea eta haren kontra borrokatzea. Zerynthia elkarteak duela bost urte aurkitu zituen espezie horretako lehen intsektuak, Arangurenen, tranpa batean.

Iaz ere sumatu zuten sitsa Iruñean, eta ikusten hasi ziren hiriburuaren inguruko basoetako ezpeletan hosto galtze larriak.

Ez da neurri bakarra

Intsektujaleentzako habiak jartzeaz gain, beste sistemak probatzen ari dira Nafarroan. Tricholine buxus zomorroa erabiltzen ari dira bost lur sailetan eginiko esperimentu batean. Intsektu txiki bat da, liztorren familiakoa, eta ezpel-sitsaren arrautzak suntsitzen ditu. Nafarroako Unibertsitate Publikoaren bioteknologo talde bat ari da saioa egiten, sistema izurriaren kontra erabil daitekeen ikusteko.

Horrez gain, ezpel haziak jaso zituzten iaz, Nafarroako Baso Hazi Bankuan gordetzeko. Horrekin ziurtatu nahi dute espezieak iraungo duela, ezpeldoiak erabat suntsitzen badira ere. Hainbat herri ekimen daude lan horretan aritzeko, Abaurregainako biztanleen EzpelZaintza, kasurako.

Argi eta feromona tranpak ere jarri dituzte, jakiteko horren bidez izurria kontrola daitekeen, edo, gutxienez, horren inguruko informazioa lortzeko.

Azken urteotan sits kopuruak gora egin; gau bakarrean 50.000 intsektu ere zenbatu izan dituzte. Iazko Irailean, «Ezpel sitsaren egoera kontrolez kanpo dago Iruñerrian», idatzi zuen tximeletak babesteko Zrynthia elkarteak. Izan ere, Iruñeko kaleetan multzo handiak atzeman zituzten, hiriko argiek erakarrita.


Summary: Parisko Auzitegiak Servier laborategia zigortu du, nahi gabeko hilketagatik eta engainu larriagatik. 2.718 millioi euroko isuna ezarri diote laborategiari Mediator sendagaiak eragindako efektuengatik. Biktimei, gainera, 180 millioi euroko kalte ordaina eman beharko die.

Gosea kentzeko sendagaitzat zuten Servier laborategiaren Mediator sendagaia. 1976an hasi ziren sendagaia saltzen Frantzian eta Ipar Euskal Herrian; berez, diabetesa zuten pazienteentzat. Alta, anitz hedatu zen erabilera, eta herritar anitzek gosea kentzeko erremedio gisa erabili zuten. 2009an kendu zuten merkatutik, baina, ordura arte, 5 milioi pertsonak erabili zuten, gutxienez. Espainian eta Hego Euskal Herrian, 2003an kendu zuten merkatutik Modulator izeneko sendagaia. Parisko Auzitegi Korrekzionalak eraman du auzia, eta, 18 hilabete pasatu ondoan, gaur eman du emaitza: Servier laborategiak 2.718 miloi euroko isuna ordaindu beharko du, nahi gabeko hilketagatik eta engainu larriagatik. Gainera, biktimei 180 milioi euroko kalte ordaina eman beharko die. 2.000 jenderen heriotza lotu dute Mediatoraren erabilerarekin. Beste erabiltzaile anitzi bihotzeko balbulen kalteak eragin dizkie, eta biriketako arterietako hipertentsioak. Auzitegiak ebatzi du laborategiak nahitara gorde dituela sendagaiaren nahi gabeko ondorioak.

Parisko Auzitegi Korrekzionalak, bestalde, Jean Philippe Seta laborategiko nagusietako bat zigortu du; 2014an zendu zen Jacques Servier laborategiko zuzendaria, eta harekin batera egiten zuen lan. Setari lau urteko espetxe zigorra ezarri diote, gibelapenarekin; 90.600 euroko isuna ordaindu beharko du, eta biktimei milioika euroko kalte ordaina eman beharko die.

Sendagaien Segurtasunerako Frantziako Agentzia ere zigortu dute, Mediator sendagaia komertziotik goizago ez kentzeagatik: 225.000 euroko isuna nahi gabeko hilketagatik, eta 78.000 euroko isuna arau hausteengatik. Sendagaiaren kontrola huts egin izana egotzi diote Agentziari. Espainian, 2003. urtean kendu zuten sendagaia komertziotik; Modulator izenpean zegoen salgai. Servier laborategiak berak erabaki zuen kentzea, «errentagarritasun» arazoengatik. Urte berean, balbulopatia kasu bat agertu zen Espainian, Modulator sendagaia erabiltzen zuen paziente batengan.

Parisko Auzitegi Korrekzionalean, 517 ordu iraun du auziak orotara, hamar urteko ikerketaren ondotik. Frantziako osasungintzan izan den eskandalu nagusitzat daukate Mediator sendagaiaren ingurukoa.


Summary: Bizilekuen Tokiko Programa berrikustera deitu du EH Baik. Euskal Hirigune Elkargoaren apirilaren 10eko batzarrean planaren kontra edo zuri bozkatzera deitu du ezkerreko mugimendu abertzaleak

Baionako Hotel Monbar famatuaren aitzinean elkartu dira EH Baiko kideak, gaur arratsaldean. Promotore pribatu batek erosi du eraikina, eta bertan hamar etxebizitza egiteko proiektua du. EH Baiko kideek jakin ahal izan dutenez, 6.500 euroan salduko da metro karratua; gela bakarreko T1 gisako apartamendu baten prezioa 200.000 eurokoa izanen da. «Prezio hauek ez datoz bat auzo honen errealitatearekin», salatu dute. «Ez badugu ezer egiten, laster bertakoek ezingo dute etxebizitzarik aurkitu auzo honetan».

Euskal Hirigune Elkargoa lantzen ari den BTP Bizilekuen Tokiko Programari egiten dio erreferentzia zuzenean. Iazko udazkenetik aurtengo urte hasiera arte herriko etxeen ekarpenak jaso ondotik, apirilaren 10ean bozkatuko dute plana, Elkargoaren batzarrean. Ondoren, Frantziako Estatuaren eta Akitania Berria eskualdearen iritziak jasoko dituzte, heldu den udazkenean behin betiko bozka emateko. Orain arte landutakoak izanen dituen ondorio sozial eta ekologikoak azpimarratuta, dokumentua lantzeko denbora gehiago hartu behar dela iritzi dio EH Baik, eta beharrezkotzat jo du herritarren parte hartzea sustatzea. Apirilaren 10ean, planaren kontra edo zuri bozkatzera deitu dute. «Planaren alde bozkatzen dutenak gutxiengoan izatea keinu garrantzitsua litzateke», azpimarratu du Peio Etxeberri Aintxart EH Baiko kideak.

Planaren oinarrian da arazoa, EH Bairen iritziz. Azken hamar urteetako bilakaera kontuan hartuta, ondoko urteetan urtero 2.600 etxebizitza eraiki beharko direla aurreikusi dute; 2026rako 51.000 bigarren etxebizitza izanen direla kalkulatu dute. Etxebizitzen ekoizpena eta eraikuntza desberdindu behar direla erran du Etxeberri-Aintxartek: «Bada aski etxe Ipar Euskal Herrian: etxe hutsak baliatu behar dira, eta zaharrak arraberritu». Gaur egun, etxebizitzen %21 inguru dira bigarren etxeak; %7,3 hutsak dira, eta anitzetan AirBnB eta antzeko plataformen bidez epe laburrerako alokatzeko baliatuak dira.

BTPak bigarren etxebizitzen kopurua mugatu behar lukeela uste du EH Baik. Era berean, bizitegi sozialak lehenetsi behar direla erran dute, gaur egun Ipar Euskal Herrian bizi diren herritarren %70 halako bizitegi bat lortzeko irizpideetan sartzen direla kontsideratuta.

Herritarren iritzia

Bizitegien arloan estrategia orokor bat behar dela uste dute EH Baiko kideek, eta azpimarratu dute hau ez dela izanen azken borroka: «Ez gara ados orientabideekin, eta badakigu etxebizitzaren merkatu libreak planak ezarritako kopuruak gaindituko dituela». Prest agertu dira egoerari erantzuteko, eta tokiko hautetsien erantzukizuna azpimarratu dute.

Orain arteko prozesu guzian herritarren iritzia galdetu eta plana herritarrei helarazi ez izana ere deitoratu dute. «Gure baliabideekin eztabaida biziaraziko dugu», adierazi du Nikolas Blain EH Baiko kideak. «Anbizio handiagoko dokumentu bat landu behar da; ausartak izan behar dugu».


Xabier Markiegi Ararteko ohia hil da

Summary: Xabier Markiegi Ararteko ohia hil da. PSErekin elkartu aurretik, Euskadiko Ezkerrako idazkari nagusiordea izan zen Markiegi, eta, gero, Arartekoa 1995. eta 2000. urteen artean. Almerian (Espainia) hil da, bere etxean, 82 urte zituela.

Eroriko batek ondorioz, duela gutxi operatu zuten Xabier Markiegi, baina operazio hartatik osatzen ari zela hil da, gaur, Almeriako (Espainia) bere etxean. 82 urte zituen. Markiegi ezaguna da, nagusiki, 1995. eta 2000. urteen artean Arartekoa izan zelako. Bilbon jaio zen, 1938. urtean, eta filosofia eta teologia ikasi zuen. 1981. urtean heldu zen Eusko Legebiltzarrera: Mario Onaindiaren lekua hartu zuen, biak Euskadiko Ezkerrako kideak zirenean.

Markiegi 1994. urtera arte izan zen legebiltzarkidea, baina ez zen PSEko kide bihurtu. Euskadiko Ezkerrako VI. batzarrak 1993an onartu zuen PSErekin bat egitea, eta, besteak beste, Onaindia PSE-EEko presidenteorde bihurtu zen. Markiegi, ordea, ez zen sartu alderdi berrian, nahiz eta haiekin harreman ona mantendu zuen.

1995. urteko martxoan hartu zuen herriaren defendatzaile kargua, EAJren, PSE-EEren, IUren eta Unidad Alavesaren babesarekin, eta 2000. urteko irailean Mercedes Agundezek hartu zuen haren erreleboa. Geroago, Victimas del Terrorismo fundazioarentzat egin zuen lan, baita Rabateko Cervantes Unibertsitatean ere, bost urtez. Fernando Buesa Fundazioko lehen presidenteordea ere izan zen.

Arartekoak nabarmendu du Markiegi buru izan zuen garaian finkatu egin zela instituzioa, eta gizarteari ireki zitzaiola erakundea.


Summary: 'Fiesta. Eguzkia jaikitzen da' euskaratu du Koro Navarrok. Literatura Unibertsala bilduman plazaratu dute Ernest Hemingwayren 1926ko eleberri ezaguna. Anjel Lertxundik jantzi du argitalpena, hitzaurre batekin.

Lehen geltokia, Paris. Han elkartuko dira Jake Barnes Lehen Mundu Gerrak zauritutako kazetaria —narratzailea— eta Brett Ashley, erizaina eta Barnesekin maite jokoetan aritutakoa. Beste estatubatuar batzuekin elkartu, eta boskotean eta festa gogoari tiraka helduko dira azken geltokira: Iruñeko sanferminetara. Jai giroak blaituko du dena, baina maitasun gatazkak ere azaleratuko dira zalapartaren erdian. Tramaren ardatzean hori, eta inguruko bizipenak, kazetariaren eskuz jasoak. Horiek, besteren artean, Ernest Hemingway estatubatuarraren (Oak Park, Illinois, 1899 - Ketchum, Idaho, 1961) 1926ko lan aupatuaren gakoak. Koro Navarroren itzulpenean, euskarara heldu berri da Fiesta. Eguzkia jaikitzen da, Hemingway XX. mendeko idazle handienetako bat bihurtu zuen lana. Igelak eta Ereinek plazaratu dute, Literatura Unibertsala bilduman, eta Anjel Lertxundik egin du hitzaurrea.

Literatura Unibertsala bildumak euskal itzulpenaren alorrean bete duen lekuari buruzko gogoeta plazaratu nahi izan du Navarrok, liburua xehatzen hasi aurretik. Oroitarazi du literatura itzulia bigarren mailakotzat hartzen zela euskal letretan bilduma martxan jarri zenean, 1990ean, eta, aldaketarik izan bada, proiektuak zerikusi zuzena izan duela adierazi du: «Itzulpena bazterreko gauzatzat hartzen zen, mespretxuz ikusten zen. Orain gauzak aldatzen ari dira, jendea hasi da literatura itzulia bere horretan estimatzen; hein handi batean, bilduma honi esker».p>

Liburura etorrita, berriz, haren estilo «modernoa» azpimarratu du itzultzaileak, gaur arteko «ospea» ekarri dion forma. «Egun zaila egiten zaigu garai hartan jartzea. Jatorrizkoaren azala ikusita [erakutsi egin du aurkezpenean], barregarria edo harrigarria egiten zaigu, zaharkitua zaigun modernismo bat, baina kutsu hori gordetzen duela uste dut: liburu moderno batena». Igelak 1998an argitaratutako Francis Macomber eta beste zenbait ipuin-en datorren istorio batekin antzemandako lotura ere aipatu du; hango narrazioetako batean «maitasun hiruki bat» ageri bada, Fiesta. Eguzkia jaikitzen da-n «maitasun pentagono bat» agertzen dela azalduta.

Iruñea nobelako kokapen zentraletako bat izan arren, Donostia ere «ekintza nagusiaren kontrapuntu gisa» ageri dela gogoratu du itzultzaileak, baita euskaldunak Hemingwayrentzat «baserritarrak» direla ere, «eta ez hirian daudenak». Emakumezko pertsonaia bakarra, Brett Ashly, tartean ageriko dela gehitu du: «Jendea, alkohola, festa... eromen horretan badaude etenaldiak ere, bakea, natura, lasaitasuna. Eta emakumea, ez dut uste kasualitatez, ez da egongo ez mendian, ez Donostian».

Errealismoaren dohaina

Lertxundik, berriz, Hemingwayren «kazetari sena» izan du gogoan, hari esker irauli zuelakoan ordura arteko nobelagintza. «Kazetaritzaren elementu inportanteenak berreskuratu zituen lehen liburuetatik, eta nabarmena da hemen. Asko dago erreportajetik; mestizaje tankerako estilo bat erakusten du». Eguneroko bizimoduari «etekin literarioa» ateratzen asmatu izana ere txalotu dio idazleak idazleari, hori delakoan «lan artistikoetan» nekezena: «Egunerokotasunean ezkutatzen dena nabarmentzea da errealismoaren dohaina. Ez dira hemen erlazio asko esplizitatzen, keinuak dira ia denak, ederki argitzen zaizkigunak irakurketan».

Navarroren itzulpenera etorrita, protagonista euskal irakurleari oso hurbilekoa egingo zaiola ere adierazi du Lertxundik. Protagonista kuadrilla delako, «kuadrillaren figura soziala», haren hitzetan: «Kuadrilla ez da euskaldunon esklusiba, baina gurean segitzen du funtzionatzen beste leku batzuetan ez bezala, onerako eta txarrerako». Azpimarra jarri dio, hartara, liburuan datozen ahots askotariko elkarrizketei. «Gogoan duzue bi edo hiru pertsonaren arteko elkarrizketa asko dituen libururik? Nik ez. Oso zaila da hiru ahots baino gehiago ematea». Hemingwayk, ordea, bost-seiren arteko jarduna ematen du, eta irakurlearentzat oharkabekoa den «miraritzat» jo du hark. Navarrok hitanoa baliatu du solas horiek euskaraz jartzeko, eta, bidenabar, Lertxundik azaldu du hitanoak luze iraungo duela literaturan, ahozkoan erabilera murriztuz badoa ere.p>

Ezagunak dira, Hemingwayk bezala, beste idazle handi askok Euskal Herrian egindako pasaerak, baina, Lertxundiren esanetan, estatubatuarrak beste inork ez bezala eraman ditu euskal paisaiak hitzetara. «Biarritzetik Iruñera, berdetik harri kolorera, autoz doazelarik, gure herriaren paisaia guztiak ikusten dira travelling batean bezala, irakurlea konturatu gabe travelling batean doala».

Literatura Unibertsala bildumaren parte diren aldetik, Aitziber Atorrasagasti Eusko Jaurlaritzako Kultura sustatzeko zuzendaria eta Itziar Diez de Ultzurrun EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko lehendakaria ere izan dira lanaren aurkezpenean. Hemingwayrena bildumak nazioarteko literaturatik euskarari ekarri dion 179. izenburua dela oroitu dute, eta horretan segitzeko borondatea berretsi du Atorrasagastik —Navarrok aurrez hala egiteko eskaera zuzena egin ostean—. Aurten urrats bat aurrera egin dutela ere nabarmendu du: «Programa Hizkuntza Politika sailetik Kultura Sailera pasatu da, eta uste dut normalizazioarekin zerikusia duen pauso handi bat dela».

Diaz de Ultzurrunek, halaber, euskal itzulpengintzaren eremuan Navarrok duen ibilbide oparoa goratu du —Literatur Unibertsalaren bilduman bakarrik zortzi izan dira hark euskaratutakoak—, eta gogora ekarri du proiektuak leku garrantzitsua eman diela hastapenetik itzultzaileei, nola ibilbide luzekoei hala hasiberriei.


Summary: «Zure begiek ikusten dutena sinets dezakezu: hori homizidio bat da, hilketa bat». Chauvinen kontrako epaiketan, akusazioak eta defentsak lehen argudioak eman dituzte Floyden heriotzaren arrazoia zehazte aldera. Polizia ohiak 41 urte eta erdiko espetxealdia jaso dezake.

Lehen ikustaldian, zuzenekoan, zaila izan da jarraitzea, zehaztea Jerry Blackwell akusazioko abokatuak zenbatetan errepikatu duen «bederatzi minutu eta 29 segundo» esaldia. «Entzungo dituzuen zenbakirik garrantzitsuenak dira». Denbora tarte horretan izan zuen Derek Chauvin poliziak bere belauna George Floyden lepoan jarria, presio egiten, atxilotua arnasarik gabe geratu zen arte; iragan urteko maiatzaren amaieran gertatu zen, Minneapolisen (AEB). «Ezin dut arnasa hartu esaldia 27 aldiz esan zuen; hori ere hainbatetan entzungo duzue», adierazi du behin baino gehiagotan Blackwellek. Jarraian jarri du mundu osoan ibili den bideoa: Floyd, Chauvin gainean duela, itotzen, gero eta indar gutxiagorekin, ahotsa itzaltzen ari zaiola, eta gainontzeko poliziak inguruan dituela, oinezkoen eskariei ezezkoa ematen.

Irudi gogorrekin eta mezu indartsuekin hasi dira Chauvinen aurkako epaiketako lehen argudiatzeak, eta, ziurrenik, prozesu judiziala aztertuko dutenek eta horretan parte hartzen ari direnek ez dute soilik behin ikusiko Floyden heriotza betirako gorde duen klipa. «Zure begiek ikusten dutena sinets diezakezu: hori homizidio bat da, hilketa bat da», ziurtatu du Blackwellek.

Zauriak irekita daude oraindik, haserrea ez da inoiz joan sendien eta milioika herritarren artetik, heriotzatik ia urtebete pasatu den arren; gizon afro-amerikarra sinbolo bilakatu da Black Lives Matter mugimenduaren garaian, beste hainbaten hilketarekin gertatu ez den bezala. Iaz, esaterako, 1.127 lagun hil ziren segurtasun indarrekin izandako hartu-eman baten ostean, eta soilik hamasei agente inputatu zituzten; biktimetako %28 beltzak ziren, AEBetako biztanleriaren %13 diren arren, Mapping Police Violenceren arabera.

Sendien eta abokatuen arabera, Floyden heriotza kopuru horien parte da, eta ez zen droga gaindosi baten ondorioz hil, Eric Nelson defentsako abokatuak argudiatu duen bezala, toxikologia probek erakutsi baitzuten biktimak aurrez metanfetamina eta fentaniloa kontsumitu zituela. «Areto honetan ez dago kausa politiko edo sozialik. Frogetan oinarritzen gara».

Horietako bat, orain arte inoiz ikusi gabea, Cup Foods dendaren kamerek grabaturikoa izango da. Han hasi zen dena, Floydek ustez hogei dolarreko billete faltsu bat erabili zuelako zigarretak erosteko: «Argi eta garbi, kasu hau bederatzi minutu eta 29 segundo baino luzeagoa da. 50.000 froga baino gehiago daude».

Akusazioak, Blackwellek azaldu bezala, argudiatuko du Floyd armarik gabe zegoela, eskuak lotuta eta «erabat polizien kontrolpean», eta, halere, Chauvinek bederatzi minutu inguruz izan zuela bere belauna biktimaren lepoan: «Polizien jarrera kodeak dio ez dela inoiz erabili behar beharrezkoa ez den indarkeria edo indarrik». Nelsonek, horri erantzuteko, agenteek soinean zituzten eta autoaren barruan zeuden kamerek grabaturikoa erakutsiko du, akusatuaren jarrera biktimak izan zuenaren ondorio izan zela frogatzeko.

Bi abokatuak gauza bakarrean jarri dira ados hasierako deklarazioan: Andrew Baker medikuaren testigantza garrantzitsua izango dela, Floyden heriotza zerk eragin zuen argitu nahi baitute harekin, gaindosiak eta bihotz arazoek ala poliziaren belaunak. Akusazioak dio Chauvinek «gehiegizko indarkeria erabili» zuela; defentsak, ezetz. Horretan egongo da borroka judiziala.

«Amerikari buruzko erreferendum bat»

AEBetako Poliziaren arrazakeriari eta erakunde horren ereduari buruzko eztabaida azaleratu zuen Floyden hilketak, eta hainbat manifestazio eragin zituen nazioartean. Hilabeteotako adierazpenak aztertuta, AEBetako afro-amerikar askok itxaropen gutxi dute epaiketan eta hortik aterako den sententzian, etxean eta munduan oihartzun handia izango duen arren. Floyd familiaren abokatu Ben Crumpen arabera, «Amerikari buruzko erreferendum bat» izango da.

Autopsia ofizialak dio «bihotz-biriketako geldialdi» baten ondorioz hil zela Floyd; sendia kritiko agertu zen horrekin, eta beste autopsia bat eskatu zuten, beraien kabuz. Azken horrek ondorioztatu zuen asfixiatuta hil zela. Chauvini bigarren graduko erailketa, hirugarren graduko erailketa eta nahi gabeko hilketa delituak leporatzen dizkiote, eta 41 urte eta erdiko espetxe zigorra jaso dezake.

Akusazioaren eta defentsaren argudioak entzun aurretik, Floyden sendiak adierazi du AEBetan ez liratekeela «bi justizia sistema» egon behar: «[Chauvinek] Arima atera zuen nire anaiaren gorputik. Justizia behar dut Georgerentzat; kondena bat behar dugu», esan du Philonise Floyd Georgeren arrebak. Iragan martxoan, Minneapolisko Udalak 22,9 milioi euro eman zizkion familiari, heriotzak eragindako «kalteengatik», eta espero du asteak iraungo duen epaiketatik zigor «justu eta proportzional bat» aterako dela. Sinbolo bilakatu dena egin dute hori adierazi ostean: belaunikatu egin dira.


Summary: Zaldibian izandako kasu gorakadak kezka piztu du. Azken sei egunetan 58 positibo atzeman dituzte herrian, eta azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko tasa metatua 3.769 kasukoa da.

Azken egunotan Zaldibian (Gipuzkoa) gora egin dute nabarmen COVID-19aren probetan positibo eman dutenek. Zehazki, azken sei egunetan 58 positibo atzeman dituzte, eta 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 3.679koa da orain. Ostiraleko proba diagnostikoetan 11 kasu atzeman zituzten; larunbatean, 23; eta atzo, beste zortzi. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan intzidentziarik handiena duen udalerria da Zaldibia, eta udalak egoerarekiko kezka agertu du ohar batean. «Gure artean dagoen koronabirus aldaera hau oso azkar hedatzen dela erakutsi digu egun gutxitako bat-bateko gorakadak». Udalak herritarrei eskatu die prebentzio neurriak indartzeko, eta sintomei adi egoteko, datozen egunetan transmisioa eten ahal izateko. «Hain azkar hedatzen ari den olatua gelditzeko», behar-beharrezkotzat jo du herritarren kolaborazioa, eta sintomarik sumatuz gero ohiko arreta telefonoetara deitzeko eskatu die herritarrei: Ordiziako osasun zentrora (943-00 76 35) edo arreta telefonora (900-20 30 50).

Udalak jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila herriko egoeraren bilakaera aztertzen ari dela baina oraingoz ez duela neurri berezirik proposatu herrirako. Hala ere, gogoratu du intzidentzia handiko herria izanik perimetralki itxita dagoela gaurtik, eta udalak bertan behera utzi dituela datozen hamabost egunetarako programatuta zeuden ekintzak.


Summary: Jaurlaritzak %1,12ko defizita izan du; Nafarroak, %0,95ekoa. Espainiako Erresumaren defizit publikoa ia %11ra iritsi da, gastu bereziengatik eta Sareb banku txarrarengatik

Hego Euskal Herriko kontu publikoek hiru urte egin dituzte beltzean. Pandemiak gastuak handitu dituenez eta zerga bidez lortutako diru-sarrerak txikitu, 2017-2019ko epean bildutako superabitak defizit bihurtu dira 2020an. Espainiako Ogasun Ministerioaren arabera, Eusko Jaurlaritzak 753 milioi euroren defizita izan zuen iaz (BPGaren %1,12) eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 180 milioi eurorena (%0,95). COVID-19aren ondorioz Espainiako Gobernuak erkidegoei defizit eta zor mugak betetzeko agindua eten dienez, zigorrik edo kontrol berezirik ez dute jasoko ez batak ez besteak.

Europako Batzordeak berak ere Egonkortasun Itunean agertzen diren mugak ahaztu ditu pare bat urtez, eta horregatik beragatik Espainiak %2,86tik %10,97ra igo du bere defizita, zigorrerako beldurrik gabe; kopuru osoetan, 123.072 milioi euroren zuloa egin du.

Kopuru horretan sartu da, lehen aldiz eta EBk aginduta, Sareb banku txarrak eragindako 9.900 milioi euroren galera, eta haren zor handia ere Espainiako Erresumaren bizkar izango da aurrerantzean.

Espainiako administrazio zentralaren defizita da gehien handitu dena, haren bizkar baitaude ABEEak, autonomoen laguntzak eta erkidegoei osasun eta hezkuntza gastuei aurre egiteko emandako laguntzak. Erkidegoen defizita, ordea, txikitu egin da, Madrilek ordainketak handitu dizkielako ogasun propiorik ez duten erkidegoei —Euskal Herritik kanpokoak—.


Gobernua birmoldatu du Bolsonarok

Summary: Gobernua birmoldatu du Bolsonarok. Atzerri eta Defentsa ministroen dimisioek behartu dute Brasilgo presidentea aldaketak egitera. Justizia ministroa ere aldatu du.

Pandemia betean Osasun Ministerioa hirugarrenez eskuz aldatu ostean, beste hiru ministeriotan ere aldaketak egin ditu Jair Bolsonaro presidenteak. Orain arte Atzerri ministro izan den Ernesto Araujok atzo aurkeztu zuen dimisioa, azalpen gehiagorik eman gabe. Haren kargugabetzea eskatzen zuten askok aspaldidanik, baita agintean den eskuin muturretik ere, egozten baitiote Brasilen aliatu izan diren herrialdeekiko harremanak gaiztotzea, eta, ondorioz, COVID-19aren kontrako txertoak eskuratu ahal izatea zaildu izana.

Araujoren dimisioa eskatzen zuten ahotsen artean zegoen Senatuko buru den Rodrigo Pacheco. Gaur arte Atzerri ministro izan denak hitz gogorrak esan zituen Indiaren, AEBen eta Txinaren kontra, hirurak ere Brasilen aliatuak. Txinaren kasuan, gainera, zalantzan jarri zuen herrialde hark ekoitzitako txertoaren eraginkortasuna. AEBen kasuan, berriz, aurrez Bolsonarok berak egin bezala, zalantzan jarri zuen Joe Bideni garaipena eman zioten hauteskundeen sinesgarritasuna.

Defentsa Ministerioa zuzendu duen Fernando Azevedo e Silvaren kasua ez da horren argia. Azevedo e Silvak ez du azalpenik eman bere dimisioaren zergatiaz, eta ohar batean nabarmendu du Bolsonaro babesten jarraituko duela aurrerantzean ere. Haren ordez Walter Souza Braga Netto jeneralak hartuko du kargua, eta Atzerri Ministeriorako Carlos Alberto Franco França enbaxadorea hautatu du Bolsonarok.

Horiek, baina, ez dira aldaketa bakarrak izan. Justizia Ministerioa ere eskuz aldatuko da datozen egunetan, orain arte ministro izan den Andre Luiz de Almeida Mendonça Estatuko Abokatu lanetan hasiko baita laster —aurrez kargu horretan zen Jose Levik dimisioa eman zuen duela egun batzuk, gobernuarekin izandako «desadostasunen» ondorioz—. Hala, Anderson Gutsavo Torresek zuzenduko du aurrerantzean Justizia.

Estatuburuaren egoera ez da erosoa. Azken hilabeteetan pandemiak eragindako hildakoak ugaritu ahala, zabaldu dira haren aurkako kritikak ere. Askok leporatzen diote gaitzaren kudeaketa txarra egin izana, eta bada haren aurkako epaiketa politikoa eskatzen duenik ere oposiziotik. Oraingoz, Bolsonaro sendo dago bere karguan, baina, egoerak hobera egin ezean, babesak galtzen joan liteke, eta bigarren agintaldirako bidea zaildu —datorren urtean egingo dituzte presidentetzarako bozak—.