Summary: Arroyo: «Talde ona dugu, ilusioa pizten duena». Natalia Arroyo Realeko entrenatzaileak adierazi du Realaren proiektuan sinesten duela, eta azpimarratu horren parte izaten jarraitu nahi duela. Goiko postuetan egon nahi du.

Natalia Arroyo Realeko entrenatzaileak topaketa egin du hedabideekin, eta patxadaz eta zintzo aritu da: iraganaz, orainaz eta etorkizunaz. Anbizioa eta grina sumatu dira giroan: «Talde gaztea dugu, ona, ilusioa pizten duena. Talde bat gara, indibidualtasunetatik harago».

Uda korapilatsuaren inguruan ere hausnarketa egin du, eta aitortu du ez zela aldi erraza izan: «Batzuek kontsideratu zuten beren helburuak ez zirela egokitzen gureekin, gure joko ideiarekin edo taldean zuten rolarekin». Adierazi du «zarata» egon zela, eta horrek min egin ziola: «Jendea posizionatu egin zen». Taldea kudeatu egin behar zela nabarmendu du: «Denek nahi zuten hamaikakoan egon, guztiak ziren gai, eta dena jokatu ezin izanak agian rol protagonista hori beste toki batzuetan bilatzera eraman zituen». Uste du gertatutakoak jokalariaren helburu pertsonalekin duela zerikusia.

Tentsio uneak egon ziren: «Barne lehia handia zegoen». Horrek entrenamenduetan maila handia egoteko modua ematen zuen, baina, aldi berean, hamaikakoa esaterakoan, guztiak ez zeuden kontent. Aitortu du ziurrenik ez dela jokalariekin erosoen sentitu zen sasoia izan; berdin alderantziz. «Baina irabazten genuen».

Momentu zailak pasatu dituen arren, argi du: «Kontzientzia lasai dut». Nabarmendu du proiektuan «ilusioa» duela oraindik ere, eta inoiz ez duela planteatu kluba uztea. Denboraldi baterako sinatu zuen Arroyok talde txuri-urdinarekin, beste sasoi baterako luzatzeko aukerarekin; bigarren denboraldia osatzen ari da aurten, ezarritako helburuak beteta. Eta azpimarratu du: «Ez dut nahi dudan guztia egin Realean». Hala, kontratua berritzeko irekita agertu da. Klubak duen proiektua luzerako dela aitortu du, eta adierazi babestuta sentitzen dela. «Honen parte izaten jarraitu nahi dut».

Udan hamar jokalarik taldea utzi ostean, zalantzak piztu ziren Realaren inguruan. Arroyoren taldeak, baina, berehalakoan uxatu ditu, liga hasiera ikusgarria eginda. Horri balioa eman dio entrenatzaileak. «Lasaitu gaitu. Talde bat gara».

Jokalariak proiektuaren parte izateko gogoz daudela azpimarratu du, eta funtsezkotzat jo du hori. «Futbolistikoki banekien ausartak izango ginela. Oso ondo ari gara. Talentu handia dago, eta hobetzeko gogoz daude».

Jokalari gutxiko taldea duen arren, ez du «beldurrik» denboraldiari begira; harrobiko jokalariak hor daudela dio, eta behar izanez gero haien aldeko apustua egingo duela. Abantailak ere aurkitu dizkio gutxi izateari. Goiko postuen lehian egon nahi du Realak, Txapeldunen Ligako txartelaren borrokan.

Bide horretan, Amaiur Sarriegiren eta Nerea Eizagirreren rola azpimarratu du. Sarriegiren bilakaerari buruz galdetuta, teknikariaren arabera, gakoa izan da harekin «pazientzia» izatea. «Denborarekin, lortu zuen konektatzea, eta egokitu eta konfiantza hartu zuen. Jokalari serioa da, zorrotza eta profesionala, eta aukera aprobetxatzen ari da».

Etenaldia

Asteburu honetan ez da jokatuko ligako jardunaldia. Selekzioen neurketak direla eta, etenaldia dute. Realeko bederatzi jokalari joan dira selekzioekin. Arroyok esan du entrenamenduetarako mugatu egiten duela haien guztien hutsuneak, eta Reala B-ko jokalariekin osatzen saiatzen direla. Haientzat aukera izan daitekeela dio. Eta jokalariekin lan pertsonalizatuagoa egiteko ere balio duela. Gogoratu du etenaldi asko daudela aurten, eta batzuetan «kostatu» egingo dela. Baina hau dio: «Taldea ondo dago, gogotsu».


Summary: Mitxel Suarez sukaldariak irabazi du Euskal Herriko Pintxo Txapelketa. Suarezek patata bat irudikatu du 'Txingurri' pintxoan, Arabaren omenez. Maikel Santos eta Maria Laskibar gelditu dira bigarren postuan, Gasteizko Kea jatetxeko kideak, eta hirugarren, berriz, Javier Jimenez eta Jackeline Karol.

Euskal Herriko Pintxo Txapelketari ekin zioten astelehenean, eta, kanporaketen ostean, gaur goizean izan da finala. Hamar parte hartzaile egon dira, eta, azkenean, Mitxel Suarez sukaldariak jantzi du txapela, Txingurri pintxoarekin. Borda Berri erretegiko (Otogoien, Araba) kidea da, eta Arabako patata irudikatu nahi izan du bere lanean, hala nola silikonazko elikagai molde bat sortuta horretarako; izan ere, patata faltsua da, ez benetakoa. Adierazi du «shockean» gelditu dela sariaren berri izan duenean, «hitzik gabe», eta denbora beharko duela gertaturikoa ulertzeko. Hala ere, ez du lehen aldia txapelketa horretan; «beterano bat» dela nabarmendu du. Esate baterako, 2018an hirugarren sailkatu zen, Hitokutxi pintxoarekin.

Gainerako sariei dagokienez, Maikel Santos eta Maria Laskibar bigarren postuan gelditu dira. Gasteizko Kea jatetxeko kideak dira, eta Panseta pintxoa izan da aurkeztu duten lana. Javier Jimenezek eta Jackeline Karolek, berriz, hirugarren postua lortu dute, hain justu, Nigiria de txuleta con pimientos asados pintxoarekin. Bilboko La Pizarra jatetxetik etorri dira, eta herri epaimahaiaren saria ere lortu dute. Azkenik, epaimahai nagusiaren aipamen bereziaren saria eskuratu dute Joakin eta Gorka Aginaga aita-semeek. Iruñeko Iruñazarra jatetxearen izenean hartu dute parte, eta Irati pintxoa aurkeztu dute.


Summary: Del Teso, Beriain eta Fraile saritu ditu Euskal Kazetarien Elkarteak. Zehaztu dituzte Euskal Kazetaritza Sarien 10. aldiko garaileak. Del Tesok jaso du Euskal Kazetariak saria. Gainera, beste ataletan sarituak izan dira David Beriain eta Roberto Fraile, Mirentxu Purroy, Julio Flor, Angel Ruiz de Azua eta Eva Caballero.

Gaur atera dira argitara 2021eko Euskal Kazetaritza Sarien irabazleen zerrendan bilduak diren izenak. Sarien antolatzaileek jakinarazi dituzte aurtengo garaileak, Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak, Bilbon. Besteak beste, Begoña del Teso kazetariaren lana aitortu dute. Hari eman diote Euskal Kazetariak ataleko saria.

Sarietako epaimahaiak nabarmendu duenez, «zine esatari eta dibulgatzaile ezin hobea» da Del Teso, «kazetaritza apaltasunez, pasioz, tinkotasunez eta entregaz bizi duena», gehitu dute epaileek. Egun, BERRIAko kolaboratzailea da. Eppur si muove zutabea idazten du egunkariaren Kultura sailean.

Beste sei kategorietako sarituak ere jakinarazi dituzte antolatzaileek, eta horien artean dira, besteak beste, David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetariak. Burkina Fason izan zen eraso batean hil zituzten biak, iragan apirilean. Zehazki, Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria eman diete, «kazetaritza ausart, arriskutsu eta deserosoa egiteagatik».

Fotokazetaritza, kazetaritza digitala eta beste

Bestalde, epaileek Mirentxu Purroyk urteetan egindako bideari so egin diote, eta hari eman diote Ibilbide Profesionalaren Saria. Gainera, Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria jaso du Julio Florren Blog Rioja Alavesa blogak. Halaber, fotokazetaritzari eskainitako Juantxu Rodriguez saria Angel Ruiz de Azuak irabazi du, eta Ingurumen kazetaritzari buruzko atalean, berriz, Eva Caballero izan da garaile. Halaber, epaimahaiak saritu egin du EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatea; Pertsonaia edo Giza Instituzioa saria eman diote. Fakultateak 40 urte bete ditu aurten.

Irabazleen berri gaur emanagatik ere, sarituek azaroaren 10ean jasoko dituzte garaikurrak. Bilboko BBK Aretoan izanen dute ekitaldia, 19:00etan.


Summary: Aleksei Navalni saritu dute Sakharov sariarekin. Europako Parlamentuko talde kontserbadoreak eta liberalak babestu dute bere hautagaitza.

Europako Parlamentuak Aleksei Navalni Errusiako oposizioko burua saritu du Kontzientzia Askatasunaren aldeko Sakharov sariarekin. Giza Eskubideen alde egindako lana saritzen du Europako Parlamentuak sari horrekin. Kontserbadoreek eta liberalek babestu dute Navalniren hautagaitza, eta modu horretan gailendu zaie beste hautagaiei: Afganistango emakumeak eta Jeanine Añez.

Vladimir Putin presidentearen arerio nagusienetako bat da Navalni. Blogari zela, 2011ko bozen ostean, kalera atera eta protesta egitera deitu zituen errusiarrak, iruzurra salatzeko. Atxilotu eta espetxeratu egin zuten. 2013an bost urteko espetxe zigorra ezarri zioten diruaren erabilera okerra leporatuta. Europako Batasunak eta AEBek salatu zuten epaiketak helburu politikoak zituela.

Urte horretan bertan bozetara aurkeztu zen, migratzaileen eta ustelkeriaren aurkako kanpaina eginez. 2019an ere Sakharov saria jasotzeko hautagaien artean egon zen.

Iazko udan pozoitu egin zuten, haren esanetan, Putinen aginduz. Hilabeteak eman zituen Alemaniako ospitale batean osatzen. Errusiara bueltatu zenean, aurtengo otsailean, espetxeratu egin zuten, eta bi urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote. Apirilean 23 eguneko gose greba bat egin zuen protesta modura.


Summary: Nafarroak 3.000 milioi bildu ditu irailera arte, pandemia aurretik baino gehiago. Joan den urtean baino %19,3 gehiago bildu du ogasunak, eta 2019ko epe berean baino %7,7 gehiago

Nafarroako Ogasunaren bilketak datu oso onak utzi ditu urtarriletik irailera. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 3.002,5 milioi euro bildu dituzte zergetan, eta joan urtean, pandemiaren urte gordinean alegia, 2.517,3 milioi jaso zituzten, %19,3 gutxiago. Alde handi hori iazko itxialdiek eragindako geldialdi ekonomikoak azaltzen du, jakina, baina 2019ko lehen bederatzi hilabetekoarekin alderatuz gero, aurtengo datua hobea da: %7,7 hobea.

Zerga zuzenen bidez,1.469,8 milioi jaso ditu ogasunak: %8,1 gehiago. Zeharkako zergekin, berriz, 1.515,2 milioi jaso ditu, %32,9 gehiago. Tasen eta beste sarreren esparruan apenas egon den alderik 2020arekin: 17,6 milioi euro izan dira aurten, eta 17,7 milioi iaz.

Errenta zergak 1.137,6 milioi euro utzi ditu ogasunaren kutxan, %7,5 gehiago 2020ko urtarriletik irailerako tartearekin alderatuz. Lan atxikipenek 1.108 milioi euro ekarri dizkiote ogasunari, %8,1 gehiago, eta kapitalarenek, berriz, 74 milioi, %15,7 gehiago. Sozietate zergak 231,8 milioi euro utzi ditu kutxan: %9,6 gehiago.


Summary: «Transmitigarriagoa» izateko zantzuak dituen birus aldaera batez ohartarazi dute Erresuma Batuan. Delta aldaeratik eratorritako beste aldaera bat dela adierazi dute; OMEk ez du oraindik sartu COVID-19a eragiten duten aldaeren zerrendan

Erresuma Batutik heldu da albistea: gobernuko ordezkariek adierazi dute «gertutik» ari direla aztertzen SARS-CoV-2 koronabirusaren aldaera berri bat, aurrekoak baino «transmitigarriagoa» izateko zantzuak dituena. Delta aldaeratik eratorritakoa dela esan dute, eta hura baino %10-15 errazago transmititzen den susmoa dutela. Aintzat hartu behar da delta aldaerak asko korapilatu duela izurriaren eboluzioa: jatorrizko birusa baino bi aldiz kutsakorragoa da.

AY.4.2 izena jarri diote adituek ikertzen ari diren aldaerari. Erresuma Batuko kasuen %10 inguru birusaren aldaera horrek eragindakoak direla ondorioztatu dute. Esan dute oso bizkor zabaltzen ari dela, baina ez delta urte hasieran zabaldu zen bezain azkar.

Birusaren aldaera hori aztertzeko egindako ikerketetan ikusi dute bereizgarri dituela S proteinan dituen bi mutazio, eta uste dute horrek irauteko abantailak ematen dizkiola. Nolanahi ere, adierazi dute oraindik ezin dela aldaera honen benetako eraginari buruzko ondorio behin betikorik atera. Birus horren inguruan ikusi duten transmisio igoera «ezustezko gertaera demografiko» baten ondorioa ere izan daitekeela onartu dute dute.

OMEk oraindik ez du COVID-19a eragiten duten aldaeren zerrendan sartu. Hori egitea erabakitzen badu, alfabeto grekoaren araberako izen bat jarriko dio, aurrekoekin egin duen eran.

Francois Balloux aditua izan da argibideak eman dituen ikertzaileetako bat. Aldaera hau «transmitigarriagoa» izan daitekeen arren, aurretik ikusitako moduko «desastrerik» ez duela eragingo adierazi du.


Summary: Bolsonarori «erailketa masiboa» egoztea proposatu du Brasilgo Senatuko ikerketa batzordeak. Sei hilabeteko ikerketaren ostean, batzordeak zirriborro txostenean ondorioztatu du presidentearen kudeaketa «arduragabea» izan zela herrialdean 600.000 hildako eragin dituen pandemiaren aurrean.

Brasilgo Senatuko ikerketa talde batek gizateriaren kontrako krimenak egotzi nahi dizkio Jair Bolsonaro herrialdeko presidenteari, COVID-19aren pandemiaren aurrean hartu zituen erabakiak milaka herritarren osasunaren kontrakoak izan zirela iritzita. Bolsonarok koronabirusa herrialdean hedatzen utzi zuen, biztanleriak taldeko immunitatea lortu eta ekonomia ahalik eta azkarren suspertze aldera. Baieztapen hori egin du batzordeak gaur aurkeztu duen mila orritik gorako txostenean. Idatzia zirriborro bat da oraindik, eta batzordeak datorren asteartean bozkatuko du hura onartu ala ez. Senatariek haren edukia molda dezakete behin betikoa onartu baino lehen. Hala ere, albisteak Brasilgo agertoki politikoa aztoratu du dagoeneko.

Batzordearen arabera, Brasilgo presidenteak «kontzienteki» erabaki zuen koronabirusaren kontrako txertoen erosketa atzeratzea, eta inolako beharrik gabe kondenatu zituen milaka herritar heriotza goiztiarrera. «Egoeraren matematika argia zen: orduan eta kutsatze gehiago, orduan eta heriotza gehiago. Txertorik gabe heriotza tasa izugarria espero zitekeen, eta horrelaxe gertatu zen».

Bolsonarori 11 delitu leporatzen dizkio denetara. Besteak beste, gizateriaren kontrako krimenak eta osasun publikoaren kontra jardutea; azken hori, eraginkortasunik ez duten sendagaien erabilera sustatzeagatik. Presidenteak malariaren kontrako hidroxiklorokina sendagaiaren aldeko apustu «tematia» egin zuen, txostenaren esanetan, nahiz eta horretarako oinarri zientifikorik ez izan.

Agerikoa da presidenteak zientziaren irizpideen kontrako diskurtsoa zabaldu zuela, eta horrek eragin zuzena izan zezakeela herritarren portaeran, beren osasunaren kalterako, baina txostenak larritasun handiagoa aitortu dio Bolsonarok COVID-19aren kontrako txertoak erosteko aukerei muzin egin izanari. «Txerto ugari eskuragarri egon arren, horiek ez erostea erabaki zuen gobernu federalak. Txertoen eraginkortasuna eta segurtasuna frogatu zuten azterketa zientifikoen kontrako erabakia izan zen, eta txertoak bizitzak salbatuko zituztela egunero errepikatu zuten epidemiologoen aurkakoa».

Koronabirusaren pandemia 2020ko otsailean hasi zen hedatzen Brasilen, eta joan den ekainean lortu zuten haren eragina mugatzen hastea, nazioartean eredugarritzat jo den herrialdeko osasun sistema publikoaren ahaleginari esker. Batzordeak adierazi du birusa zabaltzen hasi zenetik aurtengo urtarrilera bitartean eutsi ziola Bolsonaroren gobernuak txertoak ez erosteko erabakiari. Ikerketan ondorioztatu dute atzerapen horrek «txerto horiek erabili zitzaketen milaka brasildarren heriotza» eragin zuela.

Bolsonarori kudeaketa arduragabea egozten diote zirriborroan, txertoak ez erosteko erabakia «funtsik gabeko uste» batean oinarritzeagatik. Presidenteak sinetsi zuen «kutsatze naturalaren bidez talde immunitatea» lortuko zela eta «koronabirusarentzako tratamendu goiztiarrak bazirela».

Gertuko hainbat agintarik beren lekukotza eman dute ikerketa batzordearen aurrean, eta, horien artean, Osasun ministro izandakoek. Zenbaiten adierazpenek ez diote batere lagundu Bolsonaroren irudiari. Esaterako, Luiz Henrique Mandetta Osasun ministroak ziurtatu zuen presidentea jakitun zegoela beren kudeaketak «heriotzak» eragin zitzakeela «eskala izugarrian».

Senatuak txostena dagoen horretan onartuko balu ere, zaila izango da salaketak Bolsonaroren kontrako kargugabetze prozesu bat hastea. Presidentea agintaldiaren hirugarren urtean dago, eta datorren urteko urrian egingo dira presidentetzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeak. Dena den, halako karguen zamak eragin politiko esanguratsua izan dezakete boz horietan, hainbat analistaren ustez, Bolsonaroren kaltetan. Inkestek Luiz Inacio Lula da Silva presidente ohia jotzen dute faboritotzat, nahiz eta oraindik ez duen haren hautagaitza aurkeztu —gaur adierazi du 2022ko martxoan edo apirilean iragarriko duela aurkeztuko den ala ez—.


Summary: Steilasek «hezkuntza sistema publiko-pribatua» amaitzeko eskatu du. 'Euskal eskola publikoaren etorkizunean lanean' izenburupean, jardunaldiak egingo dituzte hilaren 28an, Donostian.

Hezkuntza eragileak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan eragina izango duen hezkuntza legera eta haren aurretik lortu nahi duten hezkuntza hitzarmenera begira jarrita daude. Steilas sindikatuak prentsaurrekoa eman du gaur goizean Bilbon, bere iritzia zein den jakinarazteko eta lehentasunak finkatzeko. «Publifikazio prozesu progresiboaren» aldeko apustua berretsi dute. Nabarmendu dutenez, «urteak» daramatzate hezkuntza sistemako «egiturazko arazoak» salatzen, eta horretan egungo «sistema publiko-pribatuak» duen erantzukizuna izan dute hizpide: «Behin eta berriro esan dugu egun dugun sistema publiko-pribatu duala gure gizartearen estratifikaziorako eta segregaziorako tresna bat dela».

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak urtebete aurreratu du hezkuntza hitzarmena lortzeko epea: 2022an lortu asmo dute. Sindikatuak eskatu du akordioaren datari baino garrantzi handiagoa emateko hura lortzeko moduari. «Prozesu horrek benetan parte hartzailea izan beharko du, eta, alderdi politikoetatik harago, hezkuntza komunitatea ere barne izan beharko du. Prozesuak presa eta interes politikoetatik aldendu beharko du, parte hartzea eta etekina erreala izan daitezen». Beste eskaera bat ere egin dute: «Gaurko gatazka konpondu nahi badugu, dugun hezkuntza sistema publiko-pribatua amaitu beharko da; hau da, ituntze politika unibertsala amaitu beharko da».

Sindikatuaren hitzetan, Eusko Jaurlaritzak EH Bildu du hitzarmenerako bidelagun, «EH Bilduk ere momentu berean hezkuntza akordioaren beharra baieztatu baitzuen aurkeztutako hezkuntza proposamenean». Azaldu dutenez, «balizko akordio horren» lehen zertzeladak komunikabideen bidez jaso dituzte: deszentralizazioa, udalaren garrantzia, ikastetxeen autonomia eta bi sareen egungo titulartasunak —publiko eta pribatua— bere horretan mantentzea. Steilas «oso arduratuta» dago, ez baitute uste neurri horiek egungo egoera konpontzeko balio dutenik.

Hurrengo astean, jardunaldiak

Hezkuntza hitzarmenari buruz duten iritzia ematearekin batera, Steilasek jardunaldi batzuk ere aurkeztu ditu. Hilaren 28an egingo dituzte, Donostiako Kursaalean, Euskal eskola publikoaren etorkizunean lanean izenburupean. Besteak beste, eskola publikoko guraso eta zuzendarien ikuspegia jasoko dute, EHIGEko Lurdes Imazen eta Heizeko Iñigo Salaberriaren eskutik, eta Kataluniako esperientziaren berri emango du Xabier Diez i Rodriguez USTEC sindikatuko kideak.


Summary: Laut dortoka bat ikusi dute Bermeoko uretan. Munduko dortoka espezierik handiena da. Zapatuan ikusi zuten, Bermeoko portutik 12 miliara.

Busturiko Ekoetxea Urdaibaiko arduradunek jakinarazi dutenez, Laut dortoka bat ikusi dute Bermeoko uretan. Zapatuan ikusi zutela diote, Bermeoko portutik 12 miliara, Ekoetxea Urdaibaik, Hegaluze Itsas Zerbitzuak eta verballenas.com-ek euskal kostaldean zetazeoak ikusteko elkarrekin antolatzen duten Zetazeoak 10:00etan itsasontzi irteeran.

Azaldu dutenez, dortoka metro bat eta hirurogei luze baino gehiago zen, eta lasai zebilen igerian uraren azalean. Oskola azabatxe beltz kolorekoa du, eta ez ditu gainerako dortoken plaka bereizgarriak, larruzkoa baita. Ez du azazkalik, eta gorputzak ere ez du ezkatarik, azala baizik.

Jakinarazi dutenez, espezie oso pelagikoa da; hau da, ur ertainetan edo gainazaletik gertu bizi da, eta igerilari bikaina da. Itsaso epeleko hondartzetan umatzen da, eta Ipar hemisferiora joaten da apiriletik uztailera, parekatzen den urteko sasoira. Batez ere, marmokak eta salpak jaten ditu, baina ez ditu sarraskiak eta txibiak mespretxatzen.

(jarraitu irakurtzen, Busturialdeko Hitza-n)


Summary: Lazio futbol taldeak postutik kendu du agur nazia egin zuen arranozain espainiarra. Erromako taldeari askotan leporatu diote faxistekin loturak edukitzea. Urte hasieran, Mussoliniren birbiloba fitxatu zuen.

Juan Bernabe du izena. Espainiarra da, eta Erromako Lazio futbol taldearen maskotaz arduratzen zen. Benetako arranoa trebatzen zuela esan beharko da, gaur bertan haren lana bertan behera utzi baitu taldearen zuzendaritzak.

Hautsak harrotu ditu Italian Bernabe protagonista duen bideo batek. Joan zen asteburuan grabatu zuten taldeko jarraitzaile batzuek. Bideoan jarraitzaileen ohiak entzun daitezke, Benito Mussoliniren aldeko duce, duce esaten (alemanieraz Adolf Hitlerri emaniko Fuehrer tituluaren baliokidea da, edo gazteleraz Francisco Francok bere buruari jarritako caudillo-rena). Oihuei erantzunez, Bernabek, arranoa besoan, agur nazia egiten die faxistei.

Bideoa gehiegi izan da Lazioren zuzendaritzarentzat, eta, ohar baten bidez jakinarazi du arranozainari eginkizuna eten diola, eta aztertuko duela kontratua eteteko aukera, haren portaera ez datorrelako bat taldearen kode etikoarekin. «Jarrera horrek taldea iraintzen du, zaleak eta gizartea inspiratzen dituen balioak; horregatik neurriak hartu dira».

Izan ere, taldeak irudi arazo bat dauka, faxismoarekin lotuta agertu delako azken hamarkadotan. Haren jarraitzaile talde bat Irriducibili (menderaezinak) deiturikoak ziren, eta eskuin muturreko joerengatik eta indarkeria ekintzengatik egin ziren ezagun. Iaz izena aldatu zuten, eta orain Ultras Lazio dira.

Lana du ordea taldeak irudia garbitzeko. Izan ere, lotura historikoak ditu neofaxistekin. Haren jokalari Paolo Di Caniok hainbatetan erabili zuen agur faxista futbol zelaian, eta behin zigortu egin zuten horregatik.

Urte hasieran berriz izan zen albiste taldea, Romano Floriani Mussolini jokalari gaztea, diktadorearen birbiloba, fitxatu zuelako defentsan aritzeko.

Bernabe 2010-2011 denboralditik zebilen Lazion lanean. Aurretik Benfica taldearentzat aritu zen, hark ere arrano bat duelako ikur gisa. Estadioan arranoa hegaldatzera bidaltzea zen haren eginkizuna, partidak hasi aurreko minutuetan. Bernabe Cadizkoa da (Espainia), eta, besteak beste, Espainiako erregearen familiarentzat egin izan du lan, esaterako Elena Borboikoaren ezkontzaren aurretik Sevillako (Espainia) Alcazarra usoz garbitzen, berak hango prentsari kontatutakoaren arabera.


Summary: «Gatazkari aterabide demokratikoa» emateko eskatu du Sortuk. Agerraldia egin du Donostian, ETAren jardun armatuaren bukaeraren 10. urteurrenaren harira. Hamar urtean egoerak hobera egin duela nabarmendu du Rodriguezek.

Gaur dira hamar urte ETAk jarduera armatuaren bukaera iragarri zuela. 2011ko urriaren 20an egin zuen iragarpena, hain zuzen. Urteurrena izaki, egun hura gogora ekartzeko agerraldia egin du Sortuk, Donostian. Gaur egungo egoera «erabakigarria» dela azpimarratu dute, eta «gatazkari aterabide demokratikoa» galdegin.

Ehun bat lagun azaldu dira agerraldira, Paseo Berrian. Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek adierazpen bat irakurri du hedabideen aurrean, eta, besteak beste, azken hamar urteotan egindako bidea izan du hizpide. Azaldu du Euskal Herria orain hamar urte baino egoera hobean dela egun, eta, halaber, eskatu die albo batera utz ditzatela alderdi interesak, «herri interesak« lehenesteko, Euskal Herrian aurrean erronka handiak dituela iritzita. «Une historiko honek herri susperraldi handi bat abiatzea eskatzen digu. Etorkizunerako begirada luzea, erantzukizuna eta eskuzabaltasuna erakusteko garaia da».

Gainera, Rodriguezek azpimarratu du ezker independentistak Aieteko Adierazpeneko bost puntuekin konpromisoa duela.

Belaunaldi desberdinetako militanteak agerraldian

Sortuko ehunen bat militante bildu dira Donostian, alderdiaren agerraldian. Belaunaldi desberdinetako jendea egon da. Arkaitz Rodriguez hizlariaz gain, bertan izan dira, besteak beste, Pablo Gorostiaga, Itziar Aizpurua, Rafa Diez, Elena Beloki, Tasio Erkizia, Rufi Etxeberria, Arantza Zulueta, Iñaki Olade, Xabier Alegria, Jone Goirizelaia, Julen Aginako, Ino Galparsoro, Antton Lopez Ruiz, Juan Mari Olano, Txelui Moreno, Esther Agirre, Joseba Permach, Jokin Etxeberria, Jon Salaberria, Xabi Larralde, Kizkitza Gil de San Vicente, Sonia Jacinto, Ibon Meñika, David Pla, Onintza Ostolaza, Igor Arroyo, Pello Otxandiano, Gotzon Elizburu, Lur Albizu, Eraitz Saez de Egilaz eta Olaia Matxain.


Summary: Gasteizen gizonezko bat atxilotu dute bikotekideari eraso egitea egotzita. Atxiloketa atzo gertatu zen, eguerdi aldera. Poliziak zauriturik aurkitu zuen emakumezkoa, kalean. Biktimak erasoa salatu zuen, eta handik gutxira eraman zuten atxilo gizonezkoa.

Atzo eguerdi aldera, Gasteizko Udaltzaingoak emakumezko bat aurkitu zuen karrika batean eserita, negarrez eta urduri. Udalak ohar baten bidez jakinarazi zuenez, emakumeak zauritua zuen aurpegia; ebakia zuen bekainetako bat, eta nabarmen puztua zuen begia. Zaurituak poliziei esan zien bikotekideak eraso egin ziola. Hala, poliziak bikotearen etxebizitzara joan ziren, Gasteizko Alde Zaharrera, eta gizonezkoa atxilotu zuten. 25 urte ditu.

Poliziak emandako datuen arabera, erasoaren berri eman zuten lekuko batzuen adierazpenak ere jaso dituzte. Udaltzaingoaren esanetan, emakumezkoari eraso egitea leporatuta eraman dute atxilo.


Summary: Jabier Muguruzak eta Iñigo Astizek 'Dodoa' diskoa aurkeztu dute. Haurrentzat sortutako hamar kantuz osatu dute lana, eta izaki jostalariak ageri dira haietan. Musika hori munduaren martxatik babesteko gune bat da haientzat.

Jabier Muguruzak haurrentzako lanekin hasi zuen bere ibilbide artistikoa, musikan eta literaturan. Dagoeneko 30 urte baino gehiago igaro dira Ja ja estreinako diskoa atera zuenetik (1989), eta genero horretan inoiz baino zentratuago dago gaur egun. «Ikusten duzuenez, serio hartu dut haur musikan lan egitea». Horrela aurkeztu du gaur Dodoa, Iñigo Astiz BERRIAko kazetari eta idazlearekin batera osatu duen diskoa. Muguruzak kantu bihurtu ditu Astizek idatzitako hamar poema, eta lana bere Mara-Mara zigiluarekin eman berri du argitara.

«Duda du dodoak,/ dodoak duda du». Esaldi horrek abiatzen du diskoa, eta kanta horrekin hasi zen Muguruzaren eta Astizen arteko kolaborazioa. Muguruzak aurretik ere ondu izan ditu abestiak Astizen hitzekin, baina disko oso bat egitea proposatu zion oraingoan. Astizi gau hartan bertan sortu zitzaizkion lehen hitzak, haur jaioberria lokartzen saiatzen ari zela: «Pilates egiteko bola handi baten gainean eserita umeak hobeto lokartzen direla esan zidaten, eta han jarri nintzen, boing-boing. Berehala etorri zitzaidan dodo bat bisitan, esanez: 'Dodoak duda du...'. Umea lokartu zen, eta argi ikusi nuen baietz, hori zela jarraitu beharreko bidea».

«Gure dodoa zalantzatia da, eta neu ere nahiko tipo zalantzatia naiz, baina gauza batzuei buruz ez dut duda handirik egiten: banekien talde honekin umeentzako disko eder bat egin zitekeela», esan du Muguruzak. Mikel Azpirozekin, Jean Marie Ekairekin eta Karlos Aranzegirekin egin du musika, eta Nieves Arillak eta biek abestu dute; Muguruzak akordeoia ere jo du. Diskoa Azpirozek grabatu, nahastu eta masterizatu du, eta Pedro Balmasedak egin ditu diseinua eta ilustrazioak.

Diskoaren osaera eta itxura Oker (txakurra da) aurreko lanaren tankerakoak dira, baina badira alde batzuk. Nabarmenenak, izen berriak: Astiz hitzen egilea eta Aranzegi bateria jotzailea. Hala ere, Muguruzak xehetasunez azaldu ditu instrumentazioan izandako aldaketak: Azpirozek Hammond organoa jo du gehienbat, eta ez Rhodes pianoa; Ekaik gitarra elektrikoa jo du, baina beste erregistro batean, «ez hain sotil»; Aranzegik bateria jo du batez ere, nahiz eta perkusio batzuk ere sartu dituen.

Azpirozek proposatu zuen instrumentazio aldaketa, disko hau aurrekotik bereizteko asmoz, bakoitzak bere «nortasuna» izan zezan. Emaitza «freskoa» da Azpirozen ustez, eta iritzi berekoa da Ekai ere: «Elkarrekin egin dugu lan, molde zaharrean, esango nuke. Soinua elkarrekin bilatu dugu hasieratik, eta zuzenean egin dugu grabaketa», azaldu du gitarristak.

Astizen hitzak «jostalariak» dira, Muguruzaren esanetan. «Jostalariak, eta ez ludikoak», zehaztu dute barre artean: «Horiek helduen gauzak dira». Musikariak «puntu gaizto bat» ere sumatu die hitzei; haur musikan eta literaturan «asko maite» du hori. Dodo zalantzatiaz gain, beste hainbat izaki bitxi ageri dira kantuetan: besteak beste, «Ui! Oi! Atx! Ai!», dentistaren zain orroka dagoen lehoia; «ni ez naiz babua, ni babu-inoa naiz», esaten duen babuinoa; zerura begira dauden triceraptosa eta diplodocusa, zeinak ez diren meteoritoaz ari hizketan, baizik eta eguraldiaz; beti begira egoteaz aspertu, eta trenera igo zen behia; eta boa, boa maitekorra, boa... hertsatzailea.

«Oso nire sentitzen ditut», kontatu du Astizek. «Polita da oso zure sentitzen duzun fauna bat beste jende baten belarri eta eskuetatik pasatuta bueltan jasotzea. Sorkuntzak funtzioren bat baldin badu norberarentzat, uste dut hori dela: harritzea zure baitan zeudenik ere gogoratzen ez zenuen gauzekin».

Batez ere, musika

2005ean, Muguruzak Nire gorputza haurrentzako diskoa egin zuen Juan Kruz Igerabiderekin; 2016an, Harriaren hiztegia, Bernardo Atxagarekin; eta iaz, Oker (txakurra da), Iñaki Irazurekin. Musikariaren asmoa da aurrerantzean ere eremu horretan aritzea lanean batez ere. «Inguruan, jendea gero eta ezkorrago sumatzen dut etorkizunari buruz. Mundua pikutara omen doa, ziztu bizian gainera, eta onartu behar dut neu ere ez nagoela hain urruti pertzepzio horretatik. Zer egin, ordea? Bada, nire kasuan, panorama ilun horri aurre egiteko aukeratu dudan modu partikularra hauxe da: umeentzako musika egitea».

Hain zuzen, hori lortzen du Dodoa diskoak, Astizen ustez: «Estimulu jasa horretatik babes moduko batean sartzea, aterpetzea musika eta hitz horietan, eta hor topo egitea presaka topo egingo ez zenukeen izaki sorta batekin, adibidez».

Muguruzak interesez begiratzen dio haurtzaroari. «Haurrei buruz, eta gu izan ginen haurrari buruz, ez dugu askorik jakin nahi izaten, badaezpada. Klima aldaketarekin bezala da; jakin badakigu, baina...». Aitortu du irribarre txiki bat marrazten zaiola «izen handiko pentsalariak» entzuten dituenean haien haurtzaroa zoriontsua izan zela esanez: «Posible ote da? Ez du ezer jakin nahi bere haurtzaroaz».

Muguruzak eta Astizek nabarmendu dute haurrentzako disko bat egitea ez dela «bigarren mailako musika egitea». Umeentzako musika edo literatura egitea «ez hain musika» edo «ez hain literatura» den zerbait egitea izan ohi da, Astizen hitzetan, eta aurreiritzi horri kontra egin nahi diote lan honekin ere. «Uste dut diskoaren lehen melodia entzute hutsa nahikoa dela konturatzeko umeentzako sortutako musika hau batez ere musika dela».


Summary: Erdieroale faltagatik, urriaren 25ean eta 29an produkzioa etengo du VWek. Langileen batzordeak kezka adierazi du arazoa konpondu beharrean areagotzen ari delako

Urrian lau egunez egongo da geldi Landaben. Urte osoan autogintzaren buruko min izaten ari den erdieroaleen krisiak bete-betean eragiten du oraindik. Astelehenean, ez zen produkziorik izan, eta ostiralean gauza bera gertatuko da Iruñeko Volkswagen fabrikan. Halaber, langileen batzordeak jakinarazi duenez, datorren astean ere, astelehenean eta ostiralean ez da automobilik ekoitziko; hots, urriaren 25ean eta 29an.

Geldialdiok ez zeuden jasota sindikatuen eta zuzendaritzaren arteko egutegiaren azken negoziazioan. Horregatik, langileen batzordeak kezka adierazi du, krisia konpondu beharrean areagotzen ari delako.

Iragan asteko bileran zuzendaritzak azaldu zien sindikatuei motorraren zentralitarekin hornidura arazoak zituztela eta datorren astean ere arazoekin jarraitzea espero zuten. Orain, geldialdiarekin baieztatu egin da ez dutela hori konpondu.


Summary: Martin Ugalde, 'Euskaldunon Egunkaria'-ren babes eta hauspo. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman du gaur, 19:00etan. BERRIAren webgunean izan da ikusgai, streaming bidez.

Martin Ugalde kazetari eta idazlea jaio zela 100 urte beteko dira hemendik hiru astera, azaroaren 11n. Hura gogoratzeko, urte osorako programa dago martxan, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.

Ugalde omentzea helburu, joan den astean lotu zitzaion bideari hari buruzko hitzaldi zikloa. Nerea Azurmendik Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman zuen, eta Ugalderen kazetaritza lanaren joritasuna nabarmendu zuen, besteak beste. Gaur, berriz, Iñaki Uriak hartu dio lekukoa Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman du. Lehenbiziko hitzaldiaren antzera, Martin Ugalde kultur parkean izan da gaurkoa ere. 19:00etan ekin diote, eta Internet bidez izan da ikusgai berria.eus webgunean.

Euskaldunon Egunkariaren sorrerari egin dio so Uriak hizketaldiaren hasieran, eta, era berean, gogorarazi nola bizi izan zituen Martin Ugaldek lehenbiziko urrats horiek guztiak. «Egunkari txikia, ahula, zaratatsua, liskartsua, bai. Baina baita munduko euskarazko egunkaririk ederrena ere», azaldu du Uriak. Nabarmendu duenez, Ugaldek egunkari bat izateko premia irmo babesten zuen hasieratik. Are gehiago, Uriaren esanetan, urteetan sumatu zitzaion sorrera horrekiko grina. «Martin Ugalderi tokatu zitzaion Egunkariaren itxiera bizitzea, baina igartzen zitzaion hasieran ere han zegoela», azaldu du.

Datozen ekitaldiak

Hurrengo hitzaldia urriaren 28an izanen da. Euskal PENeko Laura Mintegi arituko da hizketan: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik.

Eta azaroaren 4an, Anjeles Iztueta arituko da: Martin Ugalde eta politika.

Hitzaldiez gainera, udaberritik, kazetariaren inguruko erakusketa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelenan, eta abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da Andoaingo Bastero kulturgunean.


Summary: Hainbat herrialdek estu hartu dute IPCC, klima larrialdiari buruzko ondorioak alda ditzan. BBCk zabaldutako filtrazioaren arabera, Saudi Arabia, Australia eta Japonia leudeke, besteak beste, esku hartzeen atzean. Horien helburua litzateke erregai fosilak alde batera uzteko presioa indargabetzea.

Klima larrialdia lehentasunezko gai bilakatzen ari da nazioarteko agendan, eta horrek nabarmen handitu du estatuburu eta gobernuburuen gaineko presioa. NBE Nazio Batuen Erakundeak antolatuta, goi bilera garrantzitsua hasiko dute bi aste barru Glasgown (Eskozia), eta estatuei eskatuko diete beste urrats bat egin dezatela klima larrialdiaren aurka, besteak beste erregai fosilen erabilera ahalik eta azkarren etenez. Jendaurrean guztiak etorri dira bat neurriarekin, baina ateak itxita jarrera bestelakoa da.

Erresuma Batuko BBC hedabideak zabaldu duenez, hainbat estatu eta enpresa handi presio egiten ari zaizkie NBEko adituei, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko taldeko kideei, datorren urtean argitaratzekoa duen seigarren ebaluazio txostenean aldaketak egin eta neurrien premiazkotasunari pisua ken diezaioten. Estu hartze horren atzean leudeke, besteak beste, Australia, Japonia eta Saudi Arabia. Horrez gain, hedabideak eskuratutako dokumentuek ere argi uzten dute hainbat estatu ez datozela bat herrialde pobreagoei teknologia garbiagoak garatzeko diru laguntzak handitzearekin.

Mundu osoko gobernu, konpainia eta bestelako talde interesdunek egindako 32.000 eskari jasotzen dituzte dokumentuek. Idatzi horiek klima larrialdiari buruzko NBEren aholkulari batzordeari zuzenduta leudeke. Presioak COP26aren goi bilera baino bi aste lehenago —azaroaren 1ean hasiko da batzarra— zabaldu izanak berak ere zalantzan jarri ditu batzordearen eraginkortasuna eta sinesgarritasuna. Izan ere, aholkulari batzordearen ondorioetan oinarritzen dira gerora gobernuen erabakiak.

Erresuma Batuko Greenpeace erakundeak BBCren esku utzitako dokumentuen arabera, erregai fosilen erabilera ahalik eta azkarren etetearen ingurukoak dira aldaketa eskari gehienak. Saudi Arabiako Petrolio ministroaren aholkulariak bidalitako idatziak, esaterako, honela jasotzen du: «Alor guztietan hartu behar dira klima larrialdia gutxitzeko berehalako neurriak, eta halako esaldiak kendu egin beharko lirateke txostenetik».

Australiako Gobernuko kide batek, berriz, zalantzan jartzen du ikatzaren ustiaketan oinarritutako industria itxi beharra, nahiz eta ikatzaren erabilera amaitzea izan COP26aren helburu nagusietako bat.


Summary: ELAk bost greba eguneko deialdiari eutsi dio Bizkaiko autoeskoletan. Patronalarekin batzartu zen sindikatua atzo, baina ez da egon aldaketarik negoziazioan, eta urriaren 25etik 29rako lanuzte deialdia bere hartan utzi du ELAk

Bizkaiko autoeskoletako lan gatazkak greba egun gehiago batuko ditu datorren astean, urriaren 25etik 29ra lanuztera deitu duelako ELA sindikatuak, eta deialdi horri eutsi egin diola jakinarazi duelako. Negoziazioan urrats bat aurrera egin zitekeela ematen zuen atzo, sindikatuaren ordezkariek eta patronalak bilera bat egin baitzuten, baina ELAk dio ez duela jaso proposamen berririk, eta bere hartan dagoela greba deialdia.

Sindikatuak salatu du, Bilboko Lan Harremanen Kontseiluan egindako batzarrean, patronalak ez zuela azaldu "negoziatzeko jarrera", eta, beraz, ez zuela proposamen berririk egin sektoreko lan hitzarmena berritze aldera. Autoeskoletako langileek hamaika urte daramate lan ituna berritu gabe, "eta haien soldatak, ordutegiak eta lan baldintza orokorrak prekarioak dira, batzuetan irregularrak". Administrazioaren esparruan, berriz, genero arrakala handia dagoela azaldu du ELAk, "feminizatua dagoelako".

Aurtengo ekainaren eta uztailaren artean, bost greba egunera deitu zituen sindikatuak, eta astebeteko lanuztera irailaren 20aren eta 24aren artean, betiere lan ituna berritzeko mobilizazio gisa. Orain, berriz, urriaren 25etik 29rako astean ere lanuztera deitu du ELAk, "lan ituna duintzeko eta lan baldintzak erregularizatzeko".


Summary: Baieztatu dute bikingoak Amerikan egon zirela Kolon baino 500 bat urte lehenago. Ternuan aurkituriko hainbat eraikinetako egurra aztertuta, ondorioztatu dute duela 1000 urte bazegoela han Eskandinaviako jendea. Eguzki ekaitz bati esker jarri ahal izan dute data zehatza.

Zientzialariek baieztatu egin dute Islandiako sagek (Erdi Aroko hitz lauzko kondairak) kontatzen dutena: bikingoak bazebiltzan Amerikan Kristobal Kolon baino hainbat mende lehenago. Eta data zehatza jarri diote egonaldiari: 1021. urtea.

Ternuako iparraldeko lurmuturreko L'Anse aux Meadows (Marmoken Badia) aztarnategiak eman du gakoa. Bikingoek eraikitako herrixka baten aztarnak daude han. Sagek kontatzen dute Leif Eriksson esploratzaile islandiarra (970–1020) Vinland deituriko eremu batera heldu zela. Erik Gorriaren semea zen Eriksson, eta aitaren urratsei jarraitu zien, hark bi kolonia ezarri baitzituen Groenlandian.

L'Anse aux Meadowseko aztarnategia 1960an topatu zuten, eta 1978an Unescok Munduko Ondare izendatu zuen, besteak beste, Amerikan topaturiko bikingoen aztarnategi bakarra delako. Orain arte, ez dute jakiterik izan zehazki noiz eraiki zuten. Zortzi eraikin dira denera, zotalezko estaldurarekin. Groningeneko (Herbehereak) unibertsitateko ikertzaileek eguzki ekaitz bati esker jakin dute data zehatza, eta Nature aldizkariak atzo argitaratu zuen haien ikerketa.

Orain arte, sagak interpretatuta, ondorioztatua zuten 1000. urte aldera heldua zela Eriksson Ternuara, karbono 14aren bitartez eginiko azterketek ez zutelako behar bezalako emaitzarik eskaini. Groningeneko zientzialariek beste ikuspegi bat erabili dute azterketa egiteko. Jakina da eguzki ekaitzek aztarna uzten dutela zuhaitzen hazkuntza eraztunetan, eta hori erradiokarbono aztertuta ikus daitekeela. Mundu osoko zuhaitzak aztertuta, jakin izan da 993. urtean halako ekaitz indartsu bat egon zela.

L'Anse aux Meadowseko eraikinetako hiru egur puska hartu dituzte orain azterketa egiteko. Izei eta ipuru zuhaitzekin bikingoek eginikoak dira. Badakite eskandinaviarrek landutakoak direla, tresna metalikoekin jorratu izanaren zantzuak baitituzte (mozketa zuzen eta zorrotzak, esaterako), eta Amerikako orduko biztanleek ez zutelako metalgintza ezagutzen.

Hiruretan dago eguzki ekaitza haren aztarna, eta, zantzu hori duen eraztunaren ondoren, beste 29 eraztun sortu zirela ikusi dute. Beraz, ondorioztatu dute egurra 1021. urtean moztu zutela, Kolon Karibera heldu baino 471 urte lehenago, alegia.

Bi laborategi independentetan (Groningenen eta Mannheimen, Alemanian) eginiko azterketek emaitza berbera plazaratu dute.

«1021eko urtea da daukagun data ziur bakarra frogatzeko europarrek Kolonen bidaiak baino lehenago zeharkatu zutela Atlantikoa», idatzi dute zientzialariek. «Areago, hiru zuhaitzetako emaitzek urte berean kointziditzea nabarmentzekoa da, eta ustekabekoa».

Hainbat galdera dago oraindik airean: noiz arte iraun zuten bikingoek Ternuan? Noraino esploratu zuten hegoaldera? Ikertzaileek adierazi dutenez, orain, behintzat badago data zehatz bat egutegian, etorkizuneko ikerketak ainguratzeko.


Summary: Jon Baguesi emango dio Eusko Ikaskuntzak Manuel Lekuona saria. Euskal musikaren ondarearen alde egindako lana aitortuko diote, haren berreskurapenean, aholkularitzan, zabalkundean eta sustapenean urte luzez garatutako jardun oparoa.

Epaimahaiak nabarmendu duenez, alderdi ugaritatik aritu da Jon Bagues Erriondo (Errenteria, Gipuzkoa, 1955) euskal musika ondarearen alde, eta horregatik erabaki dute Eusko Ikaskuntzaren 38. Manuel Lekuona saria hari ematea aurten. «Baguesek konpositoreen lanak berreskuratzeko modua eman du, eta zabalkundea erraztu. Era berean, lanean ari diren konpositoreei lagundu die, eta musika ikasteko eta interpretatzeko erakundeak sortzen lagundu du; Peñaflorida kapera, adibidez, 1985etik antzinako musika ikertzen eta hedatzen ari dena», adierazi dute.

Baguesek Donostiako, Bartzelonako eta Madrilgo kontserbatorioetan egin zituen musika ikasketak. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Donostian, eta musikaren historian espezializatu zen Bartzelonan. Ondoren, Artxibistika eta Dokumentazioan trebatu zen Madrilen. Eusko Ikaskuntzako buru izan zen 1990 eta 1996 bitartean, eta musika sailaren sorreran parte hartu zuen 1979an.

Bi hamarkada egin ditu Eresbil Musikaren Euskal Artxiboko zuzendari postuan, iaz erretiroa hartu zuen arte. Harekin, Eresbil profesionalizatu egin zen, postua uztear zenean BERRIAri adierazi zionez: «Hasiera-hasieratik profesionalizazio prozesua bizi izan dut nik. Gaur egun, 11 langile ditugu, profesionalak denak. Soinu teknikari bat ere badaukagu, lehen pentsaezina zena».

Haien lana «nahiko ezezaguna» dela adierazi zuen, baina ezagun izatea baino garrantzitsuagoa «existitzea eta funtzionatzea» dela nabarmendu zuen; zerbitzu ona ematea: «Gure ondarea galtzen ez uztea, berreskuratzea, zaintzea, katalogatzea eta informazioa kudeatzea; hori guztia kaleratzea eta, ahal den neurrian, eskura jartzea». Dena iragankorra den garaiotan Eresbilen gisako «helduleku» bat izatearen garrantzia ere aipatu zuen: «Kulturarako, gu zuhaitz baten zuztarretako bat izango ginateke, memoria lantzen duena. Memoriarik gabe... adineko pertsonak memoriarik gabe zertan geratzen dira? Herri batentzat, berdin; jakin behar da nondik gatozen».

Konpromisoari aitorpena

Eresbilen izandako urte horietan guztietan, besteak beste, Musikaste jaialdia antolatzen aritu da Bagues, ekoizten den musika zabaltzeko helburuz, eta saria ematea erabaki dutenek Euskal Herrian zein kanpoan hainbat musika erakunderi eskainitako aholkularitza teknikoa ere izan dute gogoan. Euskal musika ezagutarazteko komunikabideekin garatutako lankidetza eta herrialde osoko musika zein kultur erakundeekiko erakutsitako «konpromiso aktiboa» ere azpimarratu dituzte.

Manuel Lekuona sariaren azken aldietan, Jose Ramon Etxebarriak, Xabier Amurizak, Mari Jose Auzmendik, Jean-Louis Davantek eta Joan Mari Torrealdaik eskuratu dute aitortza, beste askoren artean.


Summary: Turismoa ez da pandemia aurreko kopuruetara itzuli. Iaz baino %74,5 gehiago handitu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina 2019an baino %8,3 gutxiago da oraindik. Espainiatik etorritakoak dira nagusi.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hoteletan 919.268 turista egon ziren udan, 2020an baino %74,5 gehiago, baina pandemia aurreko udan baino %8,3 gutxiago. Eustaten arabera, gauza bera gertatu da ostatu gauekin: % 81,3 ugaritu dira, baina % 10,7 gutxiago izan dira 2019koekin alderatuta.

Bizkaiak izan du hazkunderik handiena: sarrerak %104,7 ugaritu dira, eta gaualdiak, %106,3. Gipuzkoak izan du, berriz, hazkunderik txikiena: %49,1 eta %59,7 hurrenez hurren.

Espainiako Estatuko mugen kanpotik etorri da hiru turistatik bat. Zifra hori oso urrun dago oraindik 2019an izandakoetatik: %49,7 gutxiago.

Batez besteko egonaldiak 2,04 egunekoak izan dira, 2020ko udakoak baino zertxobait luzeagoak, orduan 1,96 egunekoak izan baitziren, baina pandemia aurreko udakoa baino laburragoak: 2,10 egun.

Gaualdien prezioek nabarmen egin dute gora. Batez besteko tarifa 91,53 eurokoa izan da gaueko, %27,6 garestiago. Gipuzkoan 110,86 eurokoa izan da (137,41 euro Donostian); Araban, 77,17 eurokoa (64,68 euro Gasteizen); eta Bizkaian, 77,09 eurokoa (84,46 euro Bilbon).


Summary: Hiriburuko Aturri kolegioa osoki miatu ondoan, ez du jende susmagarririk atzeman Frantziako Poliziak. Ikasleak ikastetxe barnean konfinaturik atxiki dituzte, eta pixkanaka aterako dituzte arratsaldean zehar. Esan dutenez, azterketa psikologikoa egingo diete gurasoei itzuli aurretik, ondo dauden ikusteko.

Hiriburuko (Lapurdi) Aturri kolegioaren ingurua zerratu du Frantziako Poliziak goizetik. Pirinio Atlantikoetako prefeturak goizean jakinarazi duenez, «ustez norbaitzuk legez kanpo sartu dira» kolegiora.Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, ikasle batzuek eman du alerta, goizean. Haren lekukotasunaren arabera, «bi pertsona» sartu dira ikastetxe barnera. Frantziako Poliziak osoki miatu du egoitza, baina ez dute jende susmagarririk atzeman. Anartean, 700 ikasleak eraikinean konfinaturik egon dira. Segurtasun Plana aktibatu du prefeturak: protokoloaren arabera ikasleek eta langileek ikasgeletan egon behar dute, atea blokeatuta.

Frantziako jendarmeen arabera «pertsona liskartiak» izan zitezkeen. Baionako Philippe Le Moing-Surzur suprefetak adierazi du bi gizonen bila segituko dutela. Ikastetxe barneko operazioa bukatutzat eman dute, eta ikasleak pixkanaka aterako dituzte. Arta psikologikoak eskainiko zaizkie.

Ez dute nehor atzeman kolegioan, baina lehergailuak topatzeko operazio bat egin dute. Eztanda bat entzun da kolegio inguruan: prefeturak esan du eztanda «bi autoren inguruko susmoa argitzeko eginiko operazio baten ostean» gertatu dela, eta ez dagoela zauriturik, ez dutela inor topatu eta ez dagoela arriskurik.

Bestalde, Prefeturak gurasoei eskatu die ez bertaratzeko, eta telefono zenbaki bat jarri dute «kezkatuak dauden gurasoentzat». Euskal Irratien arabera, gurasoak Hiriburuko Ikea dendako aparkalekuan bildu dituzte.


Summary: Eusko Legebiltzarrak ez du lortu ETA «gaitzesteko» adierazpen instituzionala adostea. ETAren amaieraren hamargarren urteurrena dela eta, testu bat onartu dute EAJk, PSEk, Elkarrekin Podemos-IUk, PP+C´s-ek eta Voxek. EH Bildu ez da batu adierazpenera.

ETAren amaieraren hamargarren urteurrenaren harira, PP-Ciudadanos taldeak adierazpen instituzional baterako proposamena aurkeztu zuen joan den asteazkenean Eusko Legebiltzarrean, eta gaur izan dute hizpide Bozeramaileen Batzordean. Bilera horretan, PP-C's taldearen testuaren ordezko beste bat aurkeztu dute EAJk eta PSEk, eta horren alde agertu dira Elkarrekin Podemos-IU, PP+C's eta Vox. EH Bilduk, ordea, ez du dokumentua sinatu, eta, beraz, testua ez da aho batez onartu. Izan ere, legebiltzarreko araudiak dio adierazpen instituzional bat onartzeko ezinbestekoa dela talde politiko guztien adostasuna; baina, gaur, EH Bilduk ez du gainerako alderdiek onartutako testuaren inguruko jarrerarik agertu. Hori hala, EH Bilduk ez beste taldeek sinatutako testuak «gogor gaitzetsi» du «ETAren jarduera terroristak lau hamarkadatan baino gehiagotan izandako zentzugabekeria eta bidegabekeria». Halaber, taldeek salatu dute indarkeriak ez duela «zilegitasunik» helburu politikoak lortzeko. ETAren indarkeriaren «basakeria» jasan zuten biktimei laguntza eskaini diete, halaber. «Argi eta garbi esaten dugu min hori ez zela inoiz gertatu behar. ETAk kalte konponezina utzi zuen euskal gizarte osoan». Horrekin batera, taldeek azpimarratu dute garai berriak «erantzukizunak onartzea eta eragindako mina aitortzea» eskatzen duela bizikidetza «egiatik, memoriatik eta justiziatik» eraiki nahi bada. «Gogoeta plurala sustatzeko lan egin behar da, argi eta garbi gera dadin ezin dela argudiorik, gatazkaren teoriarik, aurrez aurreko bandorik edo alde desberdineko urraketen salaketarik argudiatu ETAren indarkeria gutxietsi, justifikatu edo legitimatzeko». Halaber, testuan taldeek konpromisoa hartu dute indarkeriaren zikloa amaituta «ahalegin guztiak» egingo dituztela bizikidetza eta pertsona guztien «giza duintasunaren eta giza eskubideen» errespetua eraikitzeko.

EH Bilduk adierazi du ez dutela testuari buruzko aldeko edo kontrako jarrerarik azalduko, eta oso kritiko agertu dira adierazpen instituzionala sustatu duen PP-C's koalizioarekin; leporatu diote haren helburua ez dela izan «adierazpena, akordioa eta zubiak eraikitzea; konfrontazioa, lubakiak eta gaiaren erabilera alderdikoia egitea baizik». Gogorarazi dute, halaber, Voxekin batera ez dutela ezer sinatuko.

PPren kritika

Eusko Legebiltzarrean gertatutakoa EH Bilduren aurka egiteko baliatu du Carlos Iturgaitz Eusko Legebiltzarreko PP+Cs taldeko presidenteak. Haren ustez, ETA gaitzesteko adierazpena babestu ez izanak agerian uzten du koalizio abertzaleak ETAren biktimei zuzendutako mezua «faltsua» zela. Iturgaitzen ustez, EH Bilduk «arkume mozorroa kendu du, otso mozorroa jartzeko».


Summary: Gutxienez 88 hildako eta dozenaka desagertu eragin dituzte azken egunetako euriteek Nepalen. Milaka dira herrialdean kaltetutako pertsonak. Eguraldi iragarpenaren arabera, ekaitz gogorrak espero dituzte datozen orduetan ere.

Azken egunetan Nepalen izandako euriteek eta horien ondorioz gertatutako luiziek gutxienez 88 hildako eragin dituzte, eta desagertuta dauden pertsonak dozenaka dira. Horixe jakinarazi dute gaur Asiako herrialdeko agintariek.

Erreskate taldeek beste 11 gorpu berreskuratu dituzte gaur, eta horiei gehitu behar zaizkie, Barne Ministerioaren zenbaketaren arabera, asteartean erreskatatutako 14 gorpuak, eta asteazkeneko 63ak. Panchthar eskualde menditsuan topatu dituzte gorpu gehien: 27.

Gurutze Gorriko kideak gehien kaltetutako eremuetara joan dira, eta, iturri ofizialek esan dutenez, «ezinbesteko laguntza» ematen ari zaizkie euriteek eta luiziek kalte egin dieten milaka pertsonei. Eguraldi iragarpenaren arabera, ekaitz gogorrak espero dituzte datozen orduetan ere.

Euriteek kalte pertsonal eta material handiak eragiten dituzte urtero montzoien garaian (ekainetik irailera), bai Nepalen eta baita Asia hegoaldeko beste herrialde batzuetan ere. Adituek esan dute azkeneko denboraleak ezustean harrapatu dituela. Indiari ere kalte egin diote azken euriteek, eta 100 bat hildako eragin.


Summary: Bilbon 2.100 etxebizitza baino gehiago daude hutsik, eta 6.000 eskaera etxebizitza bat eskuratzeko. Gazteetan ageri dira etxebizitzaren arloko daturik kaskarrenak: 18 eta 34 urte bitarteko 37.000 gazte oraindik familiaren etxean bizi dira. Bilboko Udalak jakinarazi du «etxebizitzaren arloko bulego bat» sortuko duela datorren urterako.

«4.358 etxebizitza huts identifikatu dira Bilbon. Horietatik 2.122 etxebizitza hutsik daude gutxienez bi urtez, eta, beraz, alokairuan hartzeko mobiliza daitezke». Hori da 2020an egindako etxebizitza arloko diagnostikoaren ondoren Bilboko Udalak atera duen ondorioa. Hala ere, ez da zifra altua etxebizitza bat behar duten herritarrekin alderatuz gero: 2015 eta 2020 urteen artean, etxebizitzarako eskubide subjektiborako 6.000 eskaera erregistratu ziren, eta horietatik 536 eskatzailek lortu zuten etxebizitza bat alokairu sozialean. Beste 810ek laguntza ekonomikoa jaso zuten.

Jon Bilbao Bilboko Udaleko Etxebizitza Saileko zinegotziak jakinarazi ditu datuok, eta informazio gehiago ere eman du, besteak beste, hirian alokairuan dauden etxebizitzen inguruan: «Prezioei dagokienez, azken lau urteetan egonkor mantendu dira. 2020an, etxebizitza berri baten batez besteko prezioa 3.594 €/m2 zen, eta etxebizitza erabili batena, berriz, 3.416 €/m2. Alokairuaren prezioak, batez beste, 780 €/hileko izan ziren». Izan ere, Bilbon 15.485 etxe daude alokairuan gaur egun. Horietatik, 6.173 dira alokairu sozialekoak.

Gazteak, premiarik handiena dutenak

Oro har, gazteak daude larrien etxebizitzari dagokionez. Gazteen Euskal Behatokiak kaleratutako datuen arabera, 18 eta 34 urte bitarteko 37.000 gazte oraindik familiaren etxean bizi ziren 2020an. Bestalde, behatokiaren kalkuluen arabera, 18 eta 44 urte bitarteko 10.000 lagunek daukate etxebizitza bat eskuratzeko beharra. Besteak beste, 2020ko laugarren hiruhilekoan 16.000 eskaera baino gehiago jaso ziren Etxebiden etxebizitza babestu bat eskuratzeko.

Bilbaok adierazi du iragan urtean Eusko Jaurlaritzak «errenta ordaintzeko laguntzak» eman zizkiela 423 gazteri.

Etxebizitzaren arloko bulegoa

Datuak ikusita, Bilbaok «etxebizitzaren arloko bulego bat» sortuko dutela iragarri du, «2022an martxan egongo dena». Bulego horren zeregina izango da aholkularitza lana egitea etxebizitzei dagokionez, «administrazioak eskaintzen dituen laguntzak eskuratu edo etxebizitzak birgaitzeko» egin beharreko gestioetan.


Summary: Talde guztiekin egingo duen bilerara deitu du Txibitek Esparza. Navarra Sumako eledunak «EH Bildu ekuazio politikotik aterako duen akordio politikora» deitu du PSN

EH BIldu, EH BIldu eta EH BIldu. Aurten ere, Navarra Sumako Javier Esparzak koalizio abertzalea aurrekontuen negoziazioetatik kanpo ikusi nahi du, ondo jakinik Nafarroako Gobernuaren etorkizuna bere eskuetan geratuko litzatekeela horrela. Oraingoan, Arnaldo Otegik Eibarren esandako eta Vocento taldeak jasotako hitzak erabili ditu argudio gisa, Espainian Kongresuan atzo PPk egin bezala. «Txibitek atzo bertan deitu beharko ninduke EH Bildu ekuazio politikotik ateratzeko eta ez dezan lurralde honen etorkizuna ezartzeko aukeratik izan».

Nafarroako Gobernuak ez du gehiengorik parlamentuan. Aurrekontuak ateratzeko EH Bilduren edo Navarra Sumaren babesa edo abstentzioa behar duela jakinik, urriaren 13an, Txibitek lehen bilera batera deitu zituen bi alderdietako ordezkariak. Navarra Sumarekin bilera 15:30ean zen, baina bost minutu baino ez zuen iraun, Esparza berehala atera baitzen. EH BIldurekin izandako bilkurak, berriz, ia bi ordu iraun zuen, eta «lehen urratsa» baino ez zela nabarmendu zuten bi aldeek. Bere bakardadean, Esparzak EH BIldurekin negoziatu nahi izatea aurpegiratu zion Txibiteri, legealdi honen hasieratik egin bezala.

Txibitek Esparzari erantzun dio «aukera aparta» izango duela ostiralean, aurrekontuak negoziatzeko mahaian bilduko direlako gainerako taldeetako ordezkariak. «Elkarrizketa nahi baduzu, etorri eta esan, eta ez ezazu hori komunikabideen bitartez egin, aurrekoan egin zenuen bezala», esan dio Txibitek, urriaren 13ko bilera hura gogoan. Txibiteren arabera, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak bihar deituko du aurrekontuen inguruko negoziazio bilera horretara.

Aurreko urtean ere, Navarra Sumak ziurtatu zion Txibiteri gobernuak aurkeztutako lege proiektua aurkeztuko zuela baldin eta ez bazuen EH Bildurekin negoziatzen. Aurten, berriz, Navarra Sumarentzat «ukaezinak» diren hamabi puntuk osaturiko proposamena helarazi dio gobernuari —tartean daude, zerga erreforma, gizarteratzeko errenta berri bat edo ikastetxe pribatuen hitzarmenak edozein kasutan ziurtatzea—. Orain, berriz, Esparza prest da horiek alboratzeko. Dioenez, «gaur bertan» akordioa lortu dezakete, betiere gobernuak EH BIldu elkarrizketatik at uzten badu. «Gaur eser gaitezke EH Bilduk izan ez dezan giltza». Egiazki, Esparzak berak eduki nahi du giltza hori.


Summary: Amirpour, Blomkamp, Wheatley eta Wright, Beldurrezko Zinemaren 32. Astean. Zinemaldiaren egitarau osoa aurkeztu dute, eta abonuak bihar jarriko dituzte salgai. La cabina-ren emanaldi berezi bat egingo dute, eta ziklo bat antolatu dute Stanislaw Lem idazlearen lanetan oinarritutako filmekin.

Donostiako Fantasiako eta Beldurrezko Zinemaren 32. Astea bueltan da. Egitarau zabalarekin, edukiera mugarik gabe eta ohiko elementu guztiekin: izua, zirrara eta festa giroa. «Denetik egongo da: banpiroak, zonbi krudelak, denbora bidaiak, etxe sorginduak, exorzismoak, deabruak hartutako umeak, pasodobleak... eta Nicolas Cage, jakina», adierazi du Josemi Beltran zuzendariak aurkezpenean. Urriaren 29tik azaroaren 5era arte egingo dute, Antzoki Zaharrean eta Viktoria Eugenia antzokian, nagusiki.

Gaurko aurkezpenean, eragile guztiak pozik agertu dira aurten jaialdia «%100ean» egingo dutelako berriro, Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziaren hitzetan. Insaustik eta Joxean Muñozek, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko aholkulariak, komunitatearen indarra nabarmendu zuten. «Publiko fidela dauka, zinemaldia oso berea sentitzen duena, eta nitxo horiek inportanteak dira kulturgintzan», esan du Muñozek.

Zinemaldiko abonuak Internet bidez erosi ahalko dira soilik. Bihar jarriko dituzte salgai, 11:30etik 20:00etara,Donostia Kulturaren webgunean. Asteartean, hilaren 26an, ordu berean jarriko dituzte salgai saioetarako sarrera arruntak Interneten, eta, biharamunean, txarteldegian.

FILM LUZEEN SAIL OFIZIALA

Gauza jakina zen Alex de la Iglesiaren Veneciafrenia filmak abiatuko duela aurtengo zinemaldia; turismoa izurri gisa erakusten duen slasher bat da. Itxiera filma, berriz, Ana Lily Amirpourren Mona Lisa and the Blood Moon film fantastikoa izango da; lehiaketatik kanpo emango dute.

Zenbait zinemagile ospetsuren lanak ariko dira lehian: Ben Wheatleyk In the Earth film «atmosferikoa» aurkeztuko du, Beltranen hitzetan; Neill Blomkampen Demonic-ek exorzismoak eta denbora bidaiak izango ditu; Edgar Wrightek 1960ko urteetako Londres erakutsiko du Last Night in Soho «ikusmin handiko» filmean; eta Mamoru Hosodak Belle izeneko anime-arekin parte hartuko du, «sare sozialez eta humanismoaz hitz eginez aldi berean».

Asiak leku nabarmena izango du programazioan; Japoniak, bereziki: 29an Japan Gaua egingo dute: Junta Yamaguchiren Droste no hatede bokura eta Hugo Sakamotoren Yellow Dragon’s Village emango dituzte. Gainera, Sion Sonok Prisoners of the Ghostland aurkeztuko du. Taiwango bi pelikula egongo dira: David Verbeeken Dead & Beautiful, «banpiro modernoen film dotore bat»; eta Rob Jabbazen The Sadness, «istorio krudel bat, aurtengo beldurgarriena, zalantzarik gabe». Urriaren 31n emango dute hori, Halloween gauean, eta mozorro lehiaketa egingo dute emanaldiaren aurretik.

Gainontzean, Sail Ofizialean izango dira Argentinako eta Txileko zenbait zinemagileren Apps, Damian McCarthyren Caveat, Prano Bailey-Bonden Censor, Dash Shawren Cryptozoo, Alexandre Bustilloren eta Julien Mauryren The Deep House, Banjong Pisanthanakunen The Medium, Mickey Keatingen Offseason, Raul Cerezoren La pasajera, Sam Walkerren The Seed, Ivan Kavanaghen Son eta Braden R. Duemmlerren What Lies Below.

Lehiaketatik kanpo emango dute Victor Matellanoren Mi adorado monster dokumentala, bai eta Historias para no dormir saileko bi atal ere: Paula Ortizen El asfalto eta Paco Plazaren Freddy.

FILM LABURRAK

Denera, 27 film laburrek hartuko dute parte jaialdian: 11 emango dituzte nazioarteko sailean, zortzi animaziozko sailean, eta beste zortzi Espainiako laburren sailean. Tartean da Deia, Khuruts Begoñaren euskal filma; lehiaketatik kanpo emango dute.

EMANALDI BEREZIAK

Carlos Areces aktore espainiarra ageri da aurtengo kartelean, Antonio Merceroren La cabina filmari (1972) keinu bat eginez. Pelikula horren emanaldi berezi bat egingo dute azaroaren 2an.

Tabakaleran ziklo bat antolatu dute Stanislaw Lem idazle poloniarrari buruz. Zientzia fikziozko eleberri ugari argitaratu zituen; Solaris da ezagunena, seguru asko: Andrei Tarkovskik zinemara moldatu zuen 1972an, eta Steven Soderberghek ere bai, 2002an. Lemen lanetan oinarritutako bi film luze eta bost labur emango dituzte zikloan, ezezagunagoak. Szpital przemienienia (1978) eta Test pilota Pirxa (1978) dira luzeak.

BESTE EKITALDI BATZUK

Asiskok Sugarren mende: ehizakiak, sorgin? izeneko erakusketa bat jarriko du Donostiako Udal Liburutegi Nagusian, urriaren 29tik azaroaren 20ra, eta Irungo Carlos Blanco Aginaga kulturgunean (Gipuzkoa), azaroaren 25etik abenduaren 10era. Iaz atera zuen Sugarren mende komikia, inkisizioaren jazarpenari buruzko lan historiko bat.

Bestalde, Sanjulian marrazkilariari buruzko erakusketa bat jarri dute Okendo kultur etxean, Simonidesi buruzko beste bat Tabakalerako Kutxa Kultur plazan, eta Paco Rocaren Batmanen marrazki batzuk Fnacen.

Patxi Presa Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Sustapeneko arduradunak aurreratu du datorren urteko jaialdian erakusketa bat jarriko dutela Luis Gasca omentzeko, aldundiak haren komiki funtsa erosi zuen eta.

Mikel Pagadik Phantasmikel. Argitu ditzagun misterioak izeneko ikuskizuna egingo du azaroaren 3an, Viktoria Eugenian.


Summary: Sandra Mason izendatu dute Barbadosko Errepublikako lehen presidentea. Parlamentuak herrialdea Commonwealthetik ateratzearen alde egin eta gero, Sandra Mason presidente kargua hartzekoa da azaroaren 30ean.

Sandra Mason izango da Barbadosko Errepublikako lehen presidentea, orain dela aste batzuk parlamentuak Commonwealth erakundetik ateratzea erabaki eta gero. «Gure iragan koloniala atzean uzteko garaia heldu da» adierazi zuen parlamentuak orduan. Barbados uhartea 1967an independizatu zen Erresuma Batutik, baina, orduz geroztik, Elizabeth II.a Erresuma Batuko erregina izan da estatuko burua. Aintzat hartu behar da Britainiar Inperioari lotuak egon ziren estatu burujabeek osatzen dutela Commonwealth nazioarteko erakundea.

Masonek 72 urte ditu, 2018az geroztik herrialdeko gobernadorea izan da, eta Barbadosko Helegite Auzitegiko lehen presidente emakumezkoa izan zen.

Barbadosko Asanbleak eta Senatuak hala erabaki zuten atzo. Bi ganberetako kide guztiek, osoko bilkura bateratu batean, Mason izendatzearen alde bozkatu zuten, Nations News hango egunkariak jaso duenez. «Nazioarentzako ezinbesteko momentua da», nabarmendu zuen Mia Mottley lehen ministroak. Azaroaren 30ean da kargua hartzekoa; hain zuzen, independentziaren 55. urteurrenean.

BBC hedabide publikoaren arabera, Erresuma Batuko errege familiak prozesua onartu du, esanez Barbadosko herritarren eta gobernuaren auzia zela.

Antilla Txikiak Karibe itsasoko uharte multzoko herrialdeetako bat da Barbados.


Summary: COVID-19aren kontrako txertoaren prototipo bat patentatu du Nafarroako ikerketa talde batek. Nafarroako Unibertsitateko eta Cima ikerketa taldeko zientzialariek garatu dute; agertuz joan daitezkeen birus aldaerei aurre egiteko erraz moldatzeko erakoa dela azaldu dute.

Esan dutenez, Nafarroako Unibertsitateko eta Cima ikerketa taldeko hainbat arlotako zientzialarien arteko elkarlanaren emaitza dela COVID-19aren kontrako txertoaren prototipoa, eta egiaztatua duela ja eraginkortasuna animaliekin egin dituzten probetan. Horiek horrela, patentatu egin dute prototipoa, hemendik aurrera klinikaren aurreko faseei ekin ahal izateko, eta onbidean, klinikoei.

Birusaren S proteinari begira garatu dira orain arte txerto asko, baina prototipo honetan proteina horren «zati minimo» batzuei erreparatu dietela azaldu dute zientzialariek, infekzioaren aukako babesa lortzeko erabakigarriak diren horiei. «Era horretan, propio eremu horretan bakarrik antigorputzak garatzen dituen txerto bat diseinatu dugu», azaldu dute Juan Jose Lasarte eta Pablo Sarobe ikertzaileek.

Ezaugarri horren ondorioz, «txertoa sintesi kimikoaren» bidez presta daitekeela nabarmendu dute, «homogeneoa eta egonkorra» den prozesu baten bitartez egin daitekeela, eta etor daitezkeen birusaren aldaeretara erraz moldatu ahal izango dela. Era berean, adierazi dute espero dutela prototipoa oinarri hartuta txerto bat garatu ahal izatea azpiegitura urriak eta hozkailu bereziak-eta ez dituzten lekuetan erabiltzeko modukoa.

Emerging Microbes and Infections argitalpenean eman dute egindako lanaren berri, eta, Wuhanen zabaltzen hasi zen birusaren kontra bakarrik ez, atzetik heldu diren aldaeren kontra egiteko ere balio duela esan dute. «Txerto honen helburua ez da ja gure inguruan dauden txertoekin lehian jardutea; baina zein erraz gara daitekeen ikusita, hautu egokia izan daiteke oraindik txertoa lortzeko erarik ez duten herrialdeetarako».

Urte eta erdiko lana behar izan dute prototipo hau garatzeko.


Summary: Basurtuko erietxeko agerraldian kutsatu direnak hamazazpi dira jadanik. Pazienteak eta erietxeko langileak dira positibo eman dutenak. Guztiak daude bakartuta, eta Revilla eraikineko bisitak mugatu dituzte.

Basurtuko ospitaleko Revilla eraikinean agerraldi bat atzeman zuten atzo, eta honezkero hamazazpi pertsonak eman dute positibo. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman dituen datuen arabera, pazienteak eta erietxeko langileak dira kutsatutakoak. Guztiak bakartuta daude, eta agerraldia atzeman den eraikinaren bigarren planta desinfektatu egin dute. Agerraldiaren berri izan orduko, protokoloak martxan dira Basurtuko erietxean. Osasun Sailak jakinarazi duenez, positibo eman duten paziente guztiak gune bakar batera lekualdatu dituzte, kontaktuan izan diren pertsonekin harremanetan jarri dira, eta kontaktua izan duten profesional eta pazienteen artean asteroko baheketa egingo da. Halaber, bisitak mugatu egin dituzte Revilla eraikinean.

Horrelako agerraldiak egongo zirela espero zela esan du gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, eta azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela babes neurriak zorrotz betetzen jarraitzea. «Hamabi urtetik beherako gazte guztiak txertoa hartu gabe daude, eta beste muturrean adineko pertsonak daude, arrisku taldekoak. Tartean beste guztiok gaude, eritasuna batetik bestera eraman dezakegunak», adierazi du. Zupiriak ohartarazi duenez, pandemia oraindik ez da amaitu.


Summary: Poloniari aurre egiteko presioa handitu zaio Europako Batzordeari. Europarlamentuak Varsoviaren kontrako neurriak eskatu dizkio Von der Leyeni, eta mehatxu egin dio auzitara joango dela. EBko estatu kideen artean desadostasunak daude hartu beharreko erabakiez; Hungariak bere aliatua defendatu du.

Europako Batzordeak, estatu kideetako agintarien babesarekin, badu egutegi bat finkatua Poloniako Gobernuak eragin dituen erronkei eta arazoei aurre egiteko. Horren arabera, epe laburrera begira, ez dago aurreikusita Varsoviaren kontrako neurri sendorik, nahiz eta pauso hori emateko ahotsak ugaritzen ari diren egunek aurrera egin ahala; are, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak asteon Europako Parlamentuan egindako hitzaldi erasokorraren ondotik. Testuinguru horretan, eta gainontzeko erakundeen ekintzarik eza ikusirik, eurodiputatuak dira Bruselari presioa gehiago handitu diotenak, mehatxuak, epemugak eta salaketak tarteko.

Iragan astearteko saioan Poloniako lehen ministroaren eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearen agerraldiak entzun ostean, Europako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoetako bozeramaileek Varsoviaren kontrako iritziak helarazi zituzten; horien artean zeuden herrialde horretako zenbait eurodiputatu, agintean dagoen koalizioko alderdietako kide ez direnak.

Hain justu, hitzaldi horiek gerora etorri denaren aurrekari eta abisu izan ziren: Europako Parlamentuaren pazientzia agortzen ari dela, eta Europako Batzordea salatzeko prest daudela. Horren berri eman zuen atzo ganberako presidente David Sassolik, Von der Leyeni ohartarazita Europako Justizia Auzitegira joko dutela azaroaren 2rako ez badizkiete EB Europako Batasunaren funtsak eteten zuzenbide estatuaren aurka egiten dutenei. Alegia, Poloniari eta Hungariari.

Bi herrialde horiek jada aurkeztu dituzte beren planak talde komunitarioak iragan udan negoziaturiko dirua jasotzeko, baina Bruselak oraindik ez die baiezkorik eman, besteak beste, sistema judizialaren independentzia eta gutxiengoen eskubideak errespetatzearekin lotu baititu.

Europako Parlamentuaren ultimatuma, ordea, egiazkoa da, Sassolik jada abiarazi baititu Europako Batzordearen kontrako salaketa aurkezteko tramiteak. Labur esanda, eurodiputatuek nahi dute Poloniak eta Hungariak EBren dirurik ez jasotzea.

Presio hori gaur europarlamentuan onartu duten ebazpen batekin handitu dute —aldeko 502 boto jaso ditu, 671tik—, Europako Batzordeari eta Europar Kontseiluari exijitu baitiete arau hauste prozedura bat abiatzea, Poloniaren kontrako zigor ekonomikoak agintzeraino —eguneko milioika eurorenak lirateke—.

Hain justu, hori da Von der Leyenek iragan asteartean aipaturiko aukeretako bat; beste biak honako hauek dira: 7. artikulua berriz martxan jartzea, eta horrek Polonia boto eskubiderik gabe utziko luke Europar Kontseiluan, eta, oro har, EBko bilera komun guztietan —ahobatezko erabakia da, eta Hungaria kontra agertu da—; eta ziurrenik eraginik handiena izan dezakeena: suspertze funtseko dirua blokeatzea.

Talde komunitarioko gobernuburuak eta estatuburuak gaur eta bihar dira berriz ere biltzekoak, Europar Kontseiluan, eta agintari horietako batzuek goi bilera baliatu nahi dute Varsoviak zuzenbide estatuaz harturiko erabakiak jorratzeko. Berez, bileraren agenda ofizialean ez dago gai horri buruzko erreferentziarik, baina Von der Leyenek onartu egin du auzia hizpidera ekartzea; hori kontuan harturik, ez da espero estatu kideek erabaki formalik hartuko dutenik; are gutxiago, aho batezkorik, tartean baita Polonia, eta Hungaria ere bai —Varsovia babesten du—.

Auzi horretaz, Morawieckik kazetariei adierazi die prest dagoela EBko gainontzeko agintariekin negoziatzeko, baina, aldi berean, ohartarazi die ez duela «xantaiaren presiopean ekingo»; Europar Kontseilua abiatu aurretik egin ditu adierazpenok, Bruselan. Hura baino lehen, Viktor Orban Hungariako lehen ministroa Varsoviarekin lerratu da: «Polonia Europako herrialderik onena da. Ez dago zigorrik erabakitzeko beharrik. Irrigarria da. Poloniarrek arrazoi dute: lege nazionala gainetik dago».

Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak, berriz, elkarrizketarako beharra aldarrikatu du, eta Xavier Bettel Luxenburgoko gobernuburuak adierazi du Poloniari funtsak kentzeak «azken irtenbidea» izan behar lukeela. Micheal Martin Irlandako Errepublikakoak tonu gogorragoa izan du, «oso kezkatuta» daudela adierazita, baina agerraldian ez da haratago joan kritikez aritzean.

Varsovian, jarrera aldaketarik ez

Europarlamentuko ebazpenaren bozketaren aurretik, Poloniako Wyborcza egunkariak jakinarazi du herrialde horretako gobernuak ez duela jarrera aldatzeko asmorik, eta Europako Batzordearekin duen talka bere horretan mantendu nahi duela.

Agintean dagoen PiS Legea eta Justizia alderdiko iturriak aipatuta, egunkariak dio Jaroslaw Kaczynski dagoela erasoaldi politiko horren atzean; Kaczynski PiSeko presidente eta Poloniako lehen ministrordea da, eta hark du eraginik handiena herrialdeko gobernuan. Wyborcza-ren arabera, agintariak EB bere mugetaraino bultzatu nahi du: «Ez dugu amore emango, eta suspertze funtseko dirua jasoko dugu».

Sassolirentzat, Varsoviak jarrera horri eusteak zilegiago bilakatuko luke eurodiputatuen presioa. Europako Batzordeak, baina, bere bide orriari jarraitu nahi dio, eta Europako Justizia Auzitegiaren erabakiaren zain egon inolako neurririk agindu aurretik.

COVID-19ak eragindako krisiaren ondorioz sortutako suspertze funtsak erabili ahal izateko, Europar Kontseiluak jarri zuen baldintzetako bat da zuzenbide estatua errespetatu behar dutela. Baina Hungaria eta Polonia ez daude ados, eta horren kontrako helegitea jarri zuten Luxenburgoko auzitegian, joan den martxoan, argudiatuz baldintza horrekin Bruselak bere gain hartzen dituela ez dagozkion eskumenak, eta «baztertzailea» dela.

Auzitegiak abenduaren 2an emango du helegiteari buruzko atariko erabakia, eta behin betikoa urte amaierarako espero da, goizenez. Europako Parlamentuko diputatuentzat, ordea, berant hori onartezina da, berehalako neurriak nahi baitituzte.


Summary: LABek proposatu du lan astea 30 ordukoa izatea eta erretiroa 60 urterekin hartzea. Bi lege egitasmo aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, Lan Kodeko eta Gizarte Segurantzako sistema propioa sortzeko. Madrilgo negoziazioetan presioa egiteko eskatu die bertako alderdi politikoei.

LABek lan harremanetarako eta gizarte babeserako euskal esparrua sortzea galdegin du. Besteak beste, lan astea 30 ordukoa izatea proposatu du, erretiroa 60 urterekin hartzea, eta lanbide arteko gutxieneko soldata 1.400 eurotan ezartzea.

Sindikatuak Euskal Herrira ekarri nahi ditu lan eta gizarte segurantzaren eztabaidak; «herri eztabaida» bat piztu nahi du gai horien inguruan. Uste du Madrilen eta Parisen negoziatzen ari diren erreformei ahots propioz erantzun behar zaiola, eta helburu horretara bildu nahi ditu bertako alderdi politikoak ere. Xede horrekin, Eusko Legebiltzarrean bi lege egitasmo erregistratu ditu, eta eskaera horiek Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko erakundeetara ere eramango dituela adierazi du.

Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak azaldu duenez, Madrili presio egin behar zaio azken urteetako lan eta pentsio erreformak indargabetzeko eta negoziatzen ari diren araudi berriek ekar ditzaketen «murrizketa berriei» ateak ixteko. Norabide horretan lanean ari dira sindikatu abertzaleak aspalditik, eta Hego Euskal Herrian greba orokorrera deitzeko negoziazio betean dira.

Espainiako Gobernuko eta hango sindikatu eta patronal nagusien arteko elkarrizketen emaitzen araberakoa izango da erantzuna. Horiek, baina, blokeatuta daudela zabaldu dute azken egunetan hainbat komunikabidek, ustez PPren lan erreforma indargabetzeari buruz jarrera kontrajarriak daudelako. Gobernuak azaroaren erdialderako adostu nahi du testua, ondoren Bruselara igortzeko.

Horrez gain, LABek uste du Euskal Herrian ere urratsak egin behar direla bi alor horietan, kasu honetan «araudi propioak» izateko, nahiz eta jakitun dagoen horretarako egungo eredu autonomikoaren mugak gainditu behar direla. Hala, «burujabetzaren bidean aurrera egiteko proposamen» gisa aurkeztu ditu eskaerak. «Euskal Herri bateratu baterako trantsizio horretan, eremu bakoitzak Euskal Lan Kodea eta Gizarte Segurantzaren lege propioa bermatu behar ditu», azaldu du Aranburuk.

Pobrezia, zergak eta zaintza

LABek Eusko Legebiltzarrean erregistratu dituen bi lege egitasmoak gaur-gaurkoz ez dira egingarriak, alor horietako eskumenak Espainiako Gobernuarenak direlako. Dena den, sindikatuak uste du «egungo eskumenetatik abiatuta» hainbat neurri bultza daitezkeela. Horretarako, «gobernuan ez dauden alderdiei» mintzatu zaie bereziki, eta euskal erakundeetan LABek aipatutako proposamenak jasotzen dituzten egitasmo instituzionalak bultzatzeko eskatu die.

Besteak beste, zerbitzu publikoak indartu beharra nabarmendu du sindikatuak bere eskaeretan, aurrekontuetan inbertsio handiagoak eginez. Edo pentsioentzako osagarriak bultzatu beharra, gutxienez 1.080 eurokoak izan daitezen. Laneko osasuna bermatzeko neurriak ere galdegin ditu; pobreziaren eta gizarte bazterkeriaren aurkako herri ekinaldi legegilean jasotako neurriak onartzeko; eta erreforma fiskalak bultzatzeko, «kapital errentak eta enpresa irabaziak gehiago zergapetzeko».

Horrez gainera, uste du «gobernuko alderdiek» patronalekin batera lanbide arteko akordio bat bultza dezaketela, horren bitartez 1.400 euroko gutxieneko soldata bermatzeko, bost egun eta 30 orduko lan astea ezartzeko, eta langileak kaleratzerako egun dauden «erraztasunak» eta behin-behinekotasuna mugatzeko. Negoziazio kolektiborako esparru propioa defendatzeko eskatu die, halaber.

Neurri horietako batzuk jasota daude Lan Kode eta Gizarte Segurantza propioak sortzeko lege egitasmoetan. Aranburuk azaldu duenez, proposamen horien oinarrian dagoen ideia da «zaintza, enplegua eta ondasuna banatzea». 30 orduko lan astearekin batera hauek azaltzen dira, besteak beste: 60 urterekin erretiroa hartzea —aurreneko bi urteetan %40 eta %20ko lanaldiekin—, kaleratze librea indargabetzea, eta lanbide arteko gutxieneko soldata 1.400 eurotan ezartzea.

Pentsioei dagokienez, berriz, sindikatuak proposatu du 1.080 eurotik beherakoak 1.400 euroraino osatzea. Zaintzarako funts publiko baten sorrera ere aurreikusten du, enplegatu eta enpresa guztien ekarpenekin finantzatuta, besteak beste, haurdun dauden emakumeentzako prestazio ekonomikoak soldata errealaren %100 izan daitezen; eta guraso baimen berriak ere jasotzen ditu.


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Zarautzen, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Erasoa joan den igandean gertatu zen, goizaldean. Atxilo eraman zuten gizonezkoa, eta asteartean igaro zen epailearen aurretik. Zarauzko eta Zumaiako udalek elkarretaratzera deitu dute biharko.

Beste eraso matxista bat Euskal Herrian. Ertzaintzak jakinarazi duenez, Zarautzen (Gipuzkoa) gizonezko bat atxilotu dute emakumezko bati sexu erasoa egitea leporatuta. Emandako datuen arabera, erasoa igande goizaldean gertatu zen, Zarautzen. Poliziek egunean bertan eraman zuten gizona atxilo, eta, jakinarazi dutenez, asteartean pasatu zen epailearen aurretik, Azpeitiako (Gipuzkoa) Auzitegian.

Zumaiako Udalak ohar baten bidez jakinarazi du erasoaren biktima Zumaiakoa (Gipuzkoa) dela, eta, erasoa gaitzesteko, protestara deitu du gaur. Zumaiako Mugimendu Feministarekin batera zabaldu dute deialdia: bihar eginen dute mobilizazioa, 19:00etan, Beheko Plazan.

Halaber, erasoa Zarautzen gertatua izaki, herriko udalak adierazpen instituzional bat atera du argitara. Udalak babesa azaldu die biktimari eta haren hurbilekoei, eta «gogor» gaitzetsi dute erasoa. «Erakunde gisa, udalak argi eta garbi adierazten du ez duela inondik ere onartuko emakumeen giza eskubideen urraketarik». Halaber, nabarmendu dute emakumezkoen kontrako indarkeria «egiturazko arazo baten ondorio» dela. Elkarretaratzera deitu dute biharko. Eguerdian biltzera deitu dituzte herritarrak, Zarauzko Lege Zaharren plazan. Halaber, oharrean herritarrei eskatu die «publikoki erakuts dezatela emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren aldeko eta indarkeria matxistaren aurkako konpromisoa».


Summary: Emakumezko artista abstraktuak bistaratu ditu Guggenheimek. Bilboko Guggenheim museoak emakumezko artistek abstrakzioaren historian izan duten lekua aldarrikatzen duen erakusketa zabaldu du: Emakumeak abstrakziogile. Guztira, 110 artistaren 400 obra baino gehiago bildu dituzte

Espazio publikoa, hezkuntza, familia harremanak, zaintza ardurak, aitortza publikoa, harreman erotikoak, gorputz adierazpena eta bizitzaren gainontzeko esparru guztiak ordenatzen dituzten arau baztertzaile berberek alderik alde zeharkatzen dute artearen historia ere, orokorrean, eta arte abstraktuaren historia, zehazki. Batere abstraktuak ez diren motibo horiengatik guztiengatik geratu dira andrazko artista abstraktuak maiz gerizpean. Ezeztatze horren lekukotza emateko ez ezik, emakumezkoek abangoardien eta abstrakzioaren sorburuan eta bilakaeran izandako parte hartzea eta garrantzia aldarrikatzeko sortu dute Emakumeak abstrakziogile erakusketa, Parisko Pompidou Zentroak eta Bilboko Guggenheim museoak elkarlanean. Europako, Ipar Amerikako, Latinoamerikako, Afrikako eta Asiako 110 emakumezko artistaren 400 lan abstraktu baino gehiago bildu dituzte, guztira. 1860ko hamarkadatik hasi, eta 1980ko hamarkadara arte. Bilboko museoko bigarren solairu osoa hartzen dute lanek, eta, horregatik, konstatazio baten, zuzenketa proposamen baten, erreskate baten eta oin ohar erraldoi baten itxura du bildumak. 2022ko otsailaren 27ra arte egongo da zabalik.

«Arteak ez du sexurik, baina artistek bai, eta ikusezintasunak baditu arrazoi soziologikoak». Christine Macel Pompidou zentroko arte-arduraduna izan da erakusketako komisario nagusia, eta, dioenez, arte abstraktuari buruzko kontakizuna «aberastea» izan du helburu. Horretarako, bere buruari abstrakzioa zer ote den galdetzea izan da bere lehen egitekoetako bat, ordea, eta ez du pentsatzen zuen bezain erraza eduki. «Erantzuna hasieran uste nuen baino konplexuagoa da, ez baitago definizio itxi bat, eta garaiz garai aldatuz doa, baita, are, artistaz artista ere. Horregatik ikusi nuen oso garrantzitsua zela historiaren beste esparru hau ere aztertzea».

XIX. mendeko esoterismoa

Kronologikoki antolatu dute ibilbidea, eta, beraz, Georgiana Houghtonek 1860ko hamarkadan sortutako margolan esoterikoak topatuko ditu bisitariak lehen aretoan. Erakusketako azalpenetan irakur daitekeenez, 1850eko hamarkadan espiritismoa boladan zegoen, eta abstrakziora heltzeko bide bat zabaldu zien horrek hainbat emakumezkori. Houghtoni, besteak beste. Lerro kurbo eta koloretsuz osatutako margolan sorta abstraktu bat ikus daiteke hormetako batean, esaterako, eta espiritualtasunari buruzko erreferentzia zuzenak dakartzate tituluek. Jainkoaren indarra. Jainkoaren noranahikotasuna. Bakearen espiritua. Artistak berak onartzen zuenez, aingeruek eta hildako zenbait artistek eskatuta sortzen zituen lan horietako asko, eta, Antonio Allegri Correggio pintoreak eskatuta sortu zuen, esaterako, Bilbon ikusgai den Jainkoaren begia lana.

Komisarioak aitzindaritzat aurkeztu ditu Houghton eta lehen aretoetako lehen sortzaile horiek, baina, zehaztu duenez, haiek ez zuten beren burua abstrakziogiletzat.

Euskal artistak

Anni Albers, Louise Bourgeois, Judy Chicago, Lygia Clark, Alexandra Exter, Lee Krasner, Gret Palucca, Olga Rozanova, Sophie Taeuber-Arp, Atsuko Tanaka, Liubov Popova, Sonia Delaunay-Terk... Nahi beste luza daiteke erakusketan ikus daitezkeen artista esanguratsuen zerrenda, eta, tartean, badira bi euskal artistaren izenak ere. Esther Ferrer donostiarrarena da haietako bat, eta Elena Asins madrildarrarena da bestea. Elenak Azpirotzen (Nafarroa) eman zuen bere bizialdiko azken parte luzeena.

Areto txiki bana eskaini diete zenbait artistari. Hori da Sophie Taeuber-Arpen kasua, esaterako, eta baita Bilbon eta Donostian artelanak erakusten eta jantziak saltzen izan zen Sonia Delaunay-Terkena ere. Haren kolore eta forma hautaketa bereizgarria erakusten duten hainbat lan bildu ditu museoak, eta 1913an margotutako lan bertikal altu bat eta 1914an pintatutako neurri handiko pintura bat nabarmentzen dira haien artean. Komisarioak gogorarazi du jantziak diseinatzen ere aritu zela, eta, hain zuzen, jantzi horiek ziren Bilbon zabaldutako dendan saltzen zituztenak.

Dantzak eta ehungintza

Irekia da erakusketa, komisarioek azaldu dutenez. Margolanak eta eskulturak dira nagusi aretorik gehienetan, baina dantzak, performanceak, jantziak eta zinemarako atrezzoak ere ikus daitezke bilduman. Esate baterako, Loïe Fuller-en Suge dantza izenekoa erreproduzitzen duen bideoa topatuko du bisitariak aurrez aurre geletako batean, eta Giannina Censi artista italiarraren aero-dantza-ren argazki batzuk ere bai leku berean.

Testuinguruak arte sorkuntzan duen garrantzia ere agertzen du erakusketak. Komisarioaren hitzetan, ez baita kasualitatea errusiar abangoardietan emakumezko artistek garrantzi berezia lortu izana. Gizonek egiten zituzten arte ikasketa berak egiteko aukera eskaintzen zien lehen herrialdeetako bat Sobietar Batasuna izan zen, Macelek gogorarazi duenez. Olga Rozanovaren, Alexandra Exterren eta Liubov Popovaren koadroak, filmak eta jantzi diseinuak ikus daitezke haiei eskainitako aretoan. «Margolanak eguneroko bizitzaren parte bilakatzea zen haien lana, egindako ikerketak gero baliatzen zituztelako, adibidez, jantziak egiteko. Oso ohikoa izan zen hori sasoi hartako abangoardietan».

Leku berezia du ehungintzak ere. Alfonbrak, jantziak, zapiak eta ehunekin sortutako bestelako hainbat artelan bildu dituzte. Gela bat eskaini diote, adibidez, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako sorkuntzari, Suitzan sasoi hartan egin zen biurteko bat oinarri hartuta. «Nazioarteko hainbat artista bildu ziren orduan», azaldu dute komisarioek, «eta ehungintza etxeko esparrutik atera eta eskulturarantz eramateari buruz egin ahal izan zuten gogoeta». Eta, hain zuzen ere, eskultura buruaskiak balira bezala landutako hainbat ehunezko eskultura ere ikusi ahalko ditu bisitariak aurrerago, beste gelaxka batean.

«Mendebaldeko ikuspegia gainditzea»

Europakoak eta Ipar Amerikakoak dira erakusketan ikus daitezkeen artista gehien-gehienak, baina ikuspegia zabaltzeko saiakera bat ere egin duela onartu du Macelek. «Mendebaldeko ikuspegia gainditzea» izan du erronka, dioenez. Atsuko Tanaka artista japoniarraren fluoreszente koloretsuz sortutako soineko bat ekarri dute, horregatik, Bilbora. Wook kyung Choi artista seuldarraren lan bat ere badago ikusgai. Eta bi artista libanoarren lanek betetzen dute Richard Serraren eskulturetara ematen duen balkoi alboko kapera moduko gela. Huguette Caland eta Saloua Raouda Choucair dira bi artista horiek.

Ignacio Bidarte museoko zuzendariaren hitzetan, «exhaustiboa» da bilduma; «tesi erakusketa deitzen diren horietako bat». Bilboko museoak bere 24 urteko historian egin duen erakusketa handienetariko bat ere badela esan du Bidartek. «Erakusketa konplexua da». Lanak biltzeko eta Euskal Herrira ekartzeko egindako lana ere txalotu du horregatik. BBVA fundazioak jarritako diruari esker antolatu ahal izan dute Bilboko erakusketa.

Autokritika

Erakusketarekin batera, 350 orrialdeko katalogo bat ere kaleratu dute Pompidouk eta Guggenheim museoek. Euskaraz ere eman dute liburua, eta emakumezko artisten lanak ikusezin bilakatu dituzten motiboei buruzko hainbat ikerketa ere badakartza tartean, artistetako bakoitzari eskainitako azalpen historiko eta biografikoez gainera. Griselda Pollock ikertzaileak, esaterako, museoak ispiluaren aurrean jartzen ditu. «Ikusgaitasuna berreskuratzeak artearen historia eta museoak zeharka salatzea dakar, ez direla gai izan errekonozitzeko arte modernoa sortu duten artisten askotarikotasuna, eta, zehatzago, ezta abstrakzioaren hamaika moduak ere. Emakume hauen guztiek ezabaketak pobretu egiten gaitu, arte modernoari buruzko jakintza osatugabea suposatzen duelako».

Onartu dute ardura hori Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek. Era abstraktuan, baina onartu dute. Aitortu dutenez, museoek eta kritikariek ere, adibidez, rol aktiboa izan dute emakumezko artistak ikusezin bilakatzeko. Ziabogan irudikatu dute beren burua, ordea. Zor historiko hori konpontzeko esfortzua egiten ari direla esan du Bidartek, esaterako. «Erakusketa hau sintoma bat da, eta balioko du prozesu horretan aurrera jarraitzeko». Gogorarazi duenez, gainera, udazken honetako behin-behineko erakusketa guztiak izango dira emakumezkoek sortutakoak. Abstrakziogileenaz gainera, bisitariak Alice Neel-i eskainitako beste bat ere topatuko baitu, eta emakumezkoa izango baita Film & Video aretoak hartuko duen hurrengo artista ere.


Summary: Basque Friendshipek biktimen oinazearen aitortza txalotu du. 32 eurodiputatuk osatzen dute taldea.

Euskal gatazkaren konponbidea sostengatzen duen Basque Friendship europarlamentari taldeak «balioa aitortu» dio Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ETAren biktimei zuzendutako adierazpenari: «Testigantza oso garrantzitsua da, euskal ezker independentistak bizikidetza demokratikoaren aldeko ekimena bultzatu baitu».

32 eurodiputatuk osatzen dute taldea, eta azaldu dute «oraindik asko» dagoela «gatazkaren ondorioei heltzeko, adiskidetza sustatzeko eta biktima guztiak laguntzeko, aitortzeko eta indemnizatzeko». Horrez gain, taldeak balorazio baikorra egin du Espainiako eta Frantziako gobernuek espetxe politikan «hartutako erabakiez, presoen sakabanaketa politika amaitzeko».

Rodriguezek eta Otegik Urriaren 18ko Adierazpena irakurri zuten atzo «euskal ezker independentistaren» izenean: «Gure egiten dugu haien mina, eta sentimendu zintzo horretatik baieztatzen dugu hura ez zela inoiz gertatu behar; inork ezin du gogoko ukan hura guztia gertatu izana, ezta denboran hainbeste luzatu izana ere». Euskal ezker independentistako bi buruzagiek adierazi dute, hain zuzen, «Aietera lehenago iristea lortu» behar zutela.


Summary: ELAk azaldu du EHU zigortu dutela ikertzaile eta irakasle batzuek jasandako «soldata diskriminazioagatik». ELA sindikatuak azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzaren laguntza publikoen eta Ramon y Cajal eta Juan de la Cierva programen bidez kontratatutakoei zuzenean kontratatutako ikertzaileei eta irakasleei baino 7.000 euro gutxiago ordaintzen zizkieten.

ELA sindikatuak ohar bidez azaldu duenez, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak EHU Euskal Herriko Unibertsitatea zigortu du, «arrazoirik gabe diskriminatu duelako doktoretza osteko irakasle eta ikertzaile talde bat». Hain zuzen, sindikatuaren hitzetan, Eusko Jaurlaritzaren laguntza publikoen eta Ramon y Cajal eta Juan de la Cierva programen bidez kontratatutako langileak dira kaltetuak.

ELAk unibertsitatearen jokabidea salatu du: «Kolektibo horretako langileen urteko soldata mugatzen zuen aipatutako administrazioek emandako laguntzen zenbatekora; hau da, 28.000 eurora; aldiz, ikerketa eta irakaskuntza lan berberak egiteko zuzenean kontratatuei urtean 35.000 euro ordaintzen dizkie». Hau da, batzuek 7.000 euro gutxiago jaso dituzte urtean, «inolako justifikaziorik gabe». ELAren esanetan, epaiak «zeharo» gaitzesten du jokaera hori.

Azaldu dutenez, epaiak ateak zabaltzen dizkie kaltea jasan duten 75 langileri «2019ko abendutik aurrera izandako soldata aldea erreklama dezaten». Horretarako aukera izango dute gaur egun EHUn dauden langileek eta handik kanpo lanean ari direnek.


Summary: Ertzaintzak bi lagun atxilotu ditu Santurtziko etxe okupatu bat husteko operazioan. «Desobedientzia larria» egotzita eraman dituzte atxilo, Poliziaren arabera, etxea uzteari uko egin diotelako.

Gaur goizean ekin diote poliziek okupatua zen Santurtziko (Bizkaia) etxebizitza husteko operazioari. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, epaileen agindua zuten horretarako, eta 8:15ean hasi dira zeregin horretan. Hustea eragozte aldera, hainbat laguneko talde bat bertaratu da etxebizitza ondora, eta, beraz, Ertzaintzako unitate mugikor bat lotu zaio operazioari.

Handik ordu batzuetara, Polizia etxebizitzaren barrenera sartu da. Ertzaintzaren arabera, han ziren bi lagunek uko egin diote eraikina uzteari. Desobedientzia «larria» leporatuta eraman dituzte atxilo.


Summary: Libiako batasun gobernuak ez du argi ikusten bozak abenduaren 24an egitea. Lehen ministroak hauteskundeak egitea defendatu du nazioarteko goi bilera batean, Tripolin. Aldeak «adiskidetu» arte itxarotearen alde da presidentea

Libian abenduaren 24rako daude deituta parlamenturako zeta presidentetzarako hauteskundeak, baina herrialdea bost bat urte iraun duen gerra batetik dator, egoera ezegonkorra da oso, eta iazko urriko su-etenaren ondoren NBE Nazio Batuen Erakundeak akuilatutako trantsiziorako batasuneko gobernuak ezin du ziurtatu data horretan egingo dituztenik.

Nazioarteko erakundeetako ordezkariak goi bilera batean elkartu dira gaur, Tripoli hiriburuan —2014an gerra piztu zenetik Libian egindako gisa horretako aurrenekoa—. 'Libiaren egonkortzeko ekinbidea' izeneko bilkura hori irekitzeko saioan, Abdul Hamid Debaibah batasuneko gobernuko jarduneko lehen ministroak nabarmendu du haien helburua dela bozak egun horretan egitea, adostu bezala. «Libiarrei parte hartzeko eskatu nahi diet».

Baina Mohamed al-Menfi jarduneko presidentetza kontseiluaren liderrak ez du bat egiten Debaibahrekin. Azken egunetan herrialdean bira bat egiten ari da, eta, Libiako hedabideek jaso dutenez, hauteskundeak atzeratzearen alde dago. «Adiskidetzea benetan eman arte». Izan ere, aintzat hartu behar da Muammar Gaddafi 1969tik 2011ra herrialdeko buruzagia izandakoaren hilketa eta gero Libiaren kontrola hartzeko gerra bat piztu zela, alde batek ezin izan zuela bestea menderatu, eta, horrenbestez, bi gobernu egon direla aurten arte.

NBEko eta Arabiar Ligako hainbat ordezkari eta zenbait estatutako Atzerri ministroak batzartu dira Tripolin, eta haien lehentasuna da hauteskundeak ahal bezain pronto egitea. Debaibahk ohartarazi die, ordea, horretarako beharrezkoa dela atzerriko esku hartzea amaitzea, baita bi gobernuek gerran egon ziren bitartean kontratatu zituzten mertzenarioek herrialdetik alde egitea ere.

Horregatik esan du Al-Menfik «atmosfera egokia eduki arte» itxaron behar dela hauteskundeak egiteko. Badira, ordea, uste dutenak atzeratuz gero ez dituztela epe labur-ertainera berriro deituko.

Hautagaitzez Eta beste oztopo batzuk ere badituzte. Esaterako, hauteskunde legea bera. Diputatuen ganberak onartu zuen, baina estatu kontseiluak atzera bota zuen, orain aste batzuk. Aurrenekoa Khalifa Haftar militarra buru zuen gobernuak kontrolatzen du, Tobruken, herrialdearen ekialdean; eta bigarrena NBEk aitortzen zuen gobernuak, Tripolin. Lege horren puntuetako bati jarraituz, hain zuzen ere, hauteskundeetara aurkezteko bidea hasi du Haftarrek berak.


Summary: 24 urteko gazte bat preso sartu dute sexu eraso bat egitea leporatuta. Astelehenean Zumarragan emakume gazte bati sexualki erasotzea leporatu diote gizonezkoari

Ertzaintzak 24 urteko gizonezko bat atxilotu du emakume gazte bati sexualki eraso egitea leporatuta, eta Bergarako Guardiako epaitegiko epaileak presondegian sartzea erabaki du, Ertzaintzak berak ohar batean jakinarazi duenez. Gipuzkoako presondegi batean sartu dute gizonezkoa.

Astelehen goizaldean gertatu ziren salatutako gertakariak, Zumarraga (Gipuzkoa) kanpoaldean. Ikerketaren arabera, bi pertsonek elkar ezagutzen zuten, eta azken hilabeteetan sare sozialen bidez hitz egiten zuten elkarrekin. Baina astelehen goizaldean, gizonezkoak emakumea «estutu eta behartu» zuen eremu publikoan elkar ikusi zezaten. Elkartu zirenean, sexualki eraso zion, nahiz eta emakume gaztea bere burua defendatzen saiatu.

Ertzaintzako iturrien arabera, gertatutakoaren berri jaso bezain laster abiatu zuten ikerketa, eta atzo atxilotu zuten gizonezkoa, «sexu askatasunaren kontrako delitua» leporatuta.


Summary: Ikerketa bat abiatu dute Gipuzkoako zenbait ikastetxetan, elikagai bidezko intoxikazioak izan direlakoan. Osasun Sailak emandako datuen arabera, histaminagatik sortu da kutsadura, itxuraz. Argitu dute ustez intoxikatuak direnek sintoma arinak dituztela; eztarriko mina eta aznahia, batik bat.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ikerketa bat hasi du gaur, Gipuzkoako ikastetxe batzuetan intoxikazio kasuak izan ote diren argitzeko. Emandako informazioaren arabera, histaminak eragiten dituen sintomen baliokideak azaldu dira herrialdeko zenbait zentrotan. Alegia, hainbat haurrek eztarriko mina edo aznahia dutela adierazi dute eguerdiko otorduaren ondotik. Edonola ere, sintomak arinak direla nabarmendu du Osasun Sailak.

Kasuak aztertuko dituela azaldu du Jaurlaritzak. Halere, orain arteko hipotesi nagusiak dio haurrek eguerdian jandako atunak eragin duela ustezko intoxikazioa. Hala, ikerketaren helburua da zehaztea zehazki zein den intoxikazioaren sorburua. Baieztatuko balute intoxikazioa atunak eragina dela, produktua izan duten zentro guztiekin jarriko litzateke harremanetan Osasun Saila.

Elikagaiak manipulatzean garbitasunez ez aritzean agertzen da histamina; arrainari dagokionez, modu desegokian kontserbatzeagatik azaldu ohi da, denbora luzean tenperatura altuan gordeta edukitzeagatik, besteak beste. Gainera, produktua kozinatuta ere ez da desagertzen histamina.


Summary: Realak 0-1 irabazi du Sturm Grazen aurka. Isakek sartu du lehiako gol bakarra, bigarren zatian.

Neurketa garrantzitsua jokatu du Realak Europa ligan. Lehen bi jardunaldietan berdinketa erdietsita, puntuen premia zuen talde txuri-urdinak. Ez zen hil edo biziko neurketa, baina komeni zitzaion hirunaka batzen hastea. Gainera, ustez, multzoko aurkaririk ahulena zuen parean: Sturm Graz Austriako taldea. Bada, ez du kale egin. Irabazi egin du Imanol Alguacilek zuzendutako taldeak, eta olatua hartu du txapelketan aurrera egiteko asmotan. 0-1 gailendu da, bigarren zatian Isakek sartutako gol bati esker.

Lehen minutuetan estutzen hasi da Reala. Presio handia eginez, erasokor eta bizi. Isakek izan du aurreneko aukera garbia, bederatzigarren minutuan, baina atezainak ondo urrundu du. Austriako taldea ez da kikildu, eta indar handiz aritu da. Partida nahasia zihoan, gorabehera askorekin. Irekita zegoen lehia, eta Realak ez zuen jokoaren kontrola hartzen. Teorian faborito ziren txuri-urdinak, baina ez zebiltzan aise berdegunean. Lehen zatian Imanolen jokalariei kostatzen ari zitzaien zelai erdiaren jabe izaten, eta Sturm Graz ere jokoari abiadura sartzen ari zen. Ausart aritu da etxeko taldea.

Neurketak erritmo handia zuen. Mikel Merino eta David Silva jokalarien parte hartze handiagoa behar zuten donostiarrek, arnasa hartzea. Hain zuzen, Silvaren presentzia izan da ezusteko nagusia hamaikakoan; lesiotik osatuta, hasieratik aritu da kanariarra.

Ez dira guztiz ongi aritu aurreneko zatian. Gainera, Martin Zubimendik min hartu du, eta Imanolek aldaketa egin behar izan du halabeharrez, hogeigarren minutua bete aurretik. Ander Gebara sartu da haren ordez.

On egin dio atsedenaldiak Realari, eta partidaren gidoia aldatu da. Ondo zelairatu da Reala, eta bigarren zatia hasi eta berehala zutoinera bota du baloia Merinok. Eman du abisua Realak. Jokaldiak lantzeari ekin dio, eta beste arrisku zantzu batekin iristen hasi da. Gertuago zegoen txuri-urdinen gola, eta Isakek eman du kolpea, 68. minutuan. Aurrelariaren jaurtiketa ez da oso indartsua izan, baina atezainak kale egin du, eta hanka tartetik pasatu zaio baloia; hiru puntu balio duen oparia izan da.

Realak markagailuari eutsi behar zion, besterik ez. Eta lortu du, gehiegi sufritu gabe. Multzoko beste partidan, berriz, 1-2 irabazi dio Monakok PSV Eindhoveni. Hala, bigarren itzulian erabakiko da dena. Sturm Grazek punturik gabe segitzen du, eta apenas duen sailkatzeko aukerarik.

Giro beroa egon da gaur Austrian. Sutsuak dira Sturm Grazeko zaleak, baina txuri-urdinek ere 600 lagunen hauspoa izan dute, eta nabaritu dute horien bultzada. Gozoa izango da bueltako hegaldia.


Summary: Alec Baldwin aktoreak grabatzen ari ziren filmeko argazki zuzendaria hil du, istripuz. Filmerako erabiltzen ari zen pistola batekin tiro egin du Baldwinek, baina benetako bala bat zuen, antza. Filmaren zuzendaria zaurituta dago.

Emakume bat hil da Rust filmaren grabazioan, eta gizonezko bat zauritu, AEBetako Mexiko Berrian. Alec Baldwin aktoreak tiro egin du filmerako erabiltzen ari zen pistola batekin, gezurrezko balekin kargaturik zegoelakoan. Alta, baletako bat egiazkoa zen. Hildakoa filmeko argazki zuzendaria da.

Filma XIX. mendean giroturiko western bat da, eta Bonanza Creek etxaldean ari ziren filmatzen. Hainbat film egin dituzte leku horretan.

Halyna Hutchins 42 urteko argazki zuzendaria helikopteroan eraman dute erietxera, baina hil egin da. Joel Souza 48 urteko zuzendaria larrialdietara eraman dute.

Poliziak esan duenez, ez dute aktorearen kontrako salaketarik egin; beraz, istriputzat hartu dute gertaera.

Hutchings 2020ko Archenemy akziozko filmeko argazki zuzendaria izan zen, eta beste hainbat filmetan ere aritu da lanean.

Sare sozialetako hainbat erabiltzaileek ustez ezbeharraren ostekoak diren argazkiak zabaldu dituzte.

Lehen ere gertatu dira halakoak filmaketetan. Film askotan benetako pistolak erabiltzen dituzte, baina balarik ez duten kartutxoak jarrita: zarata eta kea besterik ez dute sortzen. Brandon Lee 28 urteko aktorea ere hala hil zen, 1993. urtean, The Crow filmaren grabazioan. Ikerketan ondorioztatu zutenez, balarik gabeko kartutxo batekin egin zioten tiro Leeri, baina pistolaren barruan aurretik benetako balekin eginiko probetan geratua zen bala bultzatu zuen horrek. Filma amaitzeko, haren antza zuen aktore bat erabili behar izan zuten.