Summary: Bilboko Arte Ederren Museoak 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko. Norman Fosterrek museoa zabaltzeko lehiaketara aurkeztutako proiektuak ez zuen jasotzen aire zabaleko eremurik; azken lanketetan, berrikuntza hori gehitu diote. Halaber, aurreikusi baino zabalagoa izango da erakusketa areto nagusia: 25 metrotik 29 metrora igaro da

2019ko udan jakinarazi zuten nork handituko zuen Bilboko Arte Ederren Museoa: Norman Foster eta Luis Maria Uriarte arkitektoek ondutako Agravitas proiektua gailendu zen deialdian. Ia bi urteren ondoren, proiektua kasik zehaztuta dago; irailean hasiko dira obrekin, eta 2022. urterako bukatuko dute, aurreikuspenen arabera. Lehiaketara aurkeztutakoarekin alderatuta, ordea, zenbait ezberdintasun izango ditu behin betiko proiektuak. Fosterrek berak aletu zituen berrikuntzak atzo, museoan antolatutako ekitaldi batean. Halaber, museoaren eta BBKren arteko hitzarmena berritu zuten Joan Mari Aburto Bilboko alkate eta museoko patronatuko presidenteak eta Xabier Sagredo BBK-ko lehendakariak: hamabost urterako sinatu zuten akordioa, eta, besteak beste, bankuaren izena jarriko diote eraikin zaharraren gainean kokatuko duten galeriari: BBK Museoa, hain zuzen.

Espazio horri dagokio berrikuntzetako nabarmenena. Izan ere, 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko. Hasierako proposamenean, erabat itxia izango zen eraikin zaharraren gainean kokatuko zuten erakusketa aretoa, ez baitzuten aire zabaleko erakustokirik aurreikusi; azkenean, ordea, bi eremu izango ditu: 1.500 metro koadroko areto itxi bat eraikiko dute, eta, inguruan, terraza. Guztira, 2.000 metro koadro baino gehiago erantsiko dizkiote bi erakustokiek museoari. Hala ere, areto itxia konpartimentutan banatu ahal izango da, espazio gutxiago behar izatekotan.

Irizpide aldaketa azaltzeko, Fosterrek adierazi zuen arkitekto batek «ideala ezagutu behar zuela». Lehiaketara aurkeztutako proiektua irabazle izendatu ostean, Fosterrek, Uriartek eta haien lan taldeak elkarrizketa prozesu bat hasi zuten museoko arduradunekin, eta hartu-eman horretan jabetu zen arkitekto britainiarra aldaketa hori egitea beharrezkoa zela. «Terrazak kanpoko itxura hobetuko dio; lirainagoa izango da, proportzio hobeak izango ditu». Aburtok berrikuntza txalotu zuen, eta «konponbide bikaina»iritzi zion. «Proiektuaren osaketaren azken fasean izandako beste aurkikuntza baliotsu bat izan da».

Izan ere, terraza ez da izan espazioaren aldaketa bakarra. Erakusketa areto itxiak 25 metroko zabalera izango zuen hasieran, eta orain erabaki dute 29 metrora luzatzea. BBK Museoa-n, halaber, bulegoak paratuko dituzte, baita hezkuntza eta zabalkunde jardueretarako gelak ere, zeintzuk erakusketa aretora lotuta egongo diren, idi begi gisako leiho baten bitartez. Horiek horrela, Miguel Zugaza museoko zuzendariak azpimarratu duenez, «museoaren handitzeak lehen aldiz ahalbidetuko du uztartuta egon daitezen erakusketen, heziketaren eta hedapenaren aldeak». Erakusketa areto itxiaren zabalera handituko duten arren, eraikin erantsi horrek hasieran erabakitako bolumen bera izango duela zehaztu du Fosterrek.

Museoko eraikin zaharra izan du arkitektoak irizpide proiektuaren zenbait alde taxutzeko. «Atzera begiratu dugu aurrera begiratzeko», adierazi zuen. Oro har, proiektuak eraikina «errespetatzen» du, Fosterren arabera. Sarreran dagoen eskailera mantenduko dute, esaterako. BBK Museoa espazioaren estaldura irizpide berarekin erabakiko dute. Hori da josteko falta den gauzetako bat. Hamarnaka material posible hautatu zituzten hasieran, biren artean daude dagoeneko, eta ia erabakita dute zein erabiliko duten. Foster: «Seguruenik errendimendu altuko beira zuria erabiliko dugu. Jarraitutasuna eman nahi diegu gaur egungo materialei, eraikin zaharreko harriari...». Horrez gain, altzairua ere erabiliko dute. «Estruktura ekonomikoagoa izango da. Altzairu birziklatua erabiliko dugu, energia berriztagarriekin ekoiztutakoa: garestiagoa da, baina emisio gutxiago eragiten ditu».

«Oinarriak urratzen ditu» Fosterren proiektua «burugabekeria» delako ustearekin, hura abian jartzearen kontra agertu da Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa plataforma. Fernando Perez Rodriguez-Urrutia kide eta arkitektoaren arabera, Agravitas-ek deialdiaren oinarriak «urratzen» ditu, ezarritako mugetatik kanpo eraikitzea aurreikusten baitu. Zehazki, 15 metro luze, 50 metro zabal eta beste 15 metro garai den zati batek gaindituko luke deialdian mugatutako eremua; guztira, 10.000 metro kubikoko «inbasioa» litzateke, Perezen hitzetan. Bizkaiko Hitza-ri berriki emandako elkarrizketa batean, Iñaki Uriarte arkitekto eta plataformako kideak adierazi zuen Fosterren proiektuak ez dituela «altuerak errespetatzen», eraikin nagusiaren garaiera «bikoiztea» proposatzen baitu; halaber, obrak hasitakoan aurrekontua «gutxienez bikoiztu» egingo dela uste du.

Arte Ederren Museoa hainbatetan handitu dute. Eraikin zaharra 1945ekoa da, eta 1971. urtean kristalezko eraikina txertatu zioten. 2001ean, 6.450 metro koadro gehitu zizkioten museoari; orduan ere Zugaza zen museoko zuzendaria. 2017an, hamabost urtez Madrilgo Prado museoa zuzendu ondoren, Arte Ederren Museora itzuli zen Zugaza, eta orduko hartan ere berrikuntza bat abiatu zuen: eraikin zaharreko 31 areto berritu zituen, zehazki.


Summary: Distantziarik ez bada, maskara derrigorrezkoa izango da oraindik ere Hego Euskal Herrian. Larunbatetik aurrera kenduko dute Hego Euskal Herrian maskararik gabe ibiltzeko debekua, baina garraio publikoan eta distantziarik ezean derrigorrezkoa izango da

Ekainaren 26tik, larunbatetik, aurrera, maskararen erabilera ez da derrigorrezkoa izango Hego Euskal Herrian. Baina neurri horrek badu salbuespenik: aire zabalean izanda ere gutxienez 1,5 metroko distantzia mantendu beharko da maskararik erabili behar ez izateko, Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak Espainiako Lurralde Arteko Osasun Kontseiluaren bileran azaldutakoaren arabera. Eremu itxietan derrigorrezkoak izango da oraindik ere, baita garraio publikoan ere. Egoitzetako langileek eta egoiliarrek ere ez dute maskara erabili beharko, langile eta egoiliarren %80k baino gehiagok txertaketa pauta osoa jaso badu. Beraz, aire zabalean derrigorra izango ez bada ere, aldean bat eramatearen garrantzia azpimarratu du Osasun Ministerioak. Neurria bihar onartuko dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluan.

Urtebete baino gehiagoz izan da derrigorra maskaren erabilera Hego Euskal Herrian; iazko martxoaren 21ean jarri zuen neurria Espainiako Gobernuak. Aire zabalean eta erabilera publikoa duten gune itxietan izan zen derrigorrezkoa egun horretatik aurrera, 6 urtetik gorakoentzat; 3 eta 5 urte bitartekoentzat maskararen erabilera gomendatu egin zuten. Osasun arazoak dituztenak izan ziren beste salbuespena. Hasieran, bi metroko segurtasun distantzia ziurtatu ezin zenerako agindu zuten, baina gerora ohikoa bilakatu da maskara kalean, mendian eta hondartzan, parkeetan eta terrazetan, udako oporretan zein eguberrietako ospakizunetan, COVID-19aren transmisioa eteteko.

Ipar Euskal Herrian, duela astebete kendu zuten kanpoaldean maskararik gabe ibiltzearen debekua: ekainaren 17an. Baina, kasu horretan ere, badu salbuespenik legeak: «egoera jakin batzuetan» baizik ez da erabili beharko, elkarretaratzeetan, jendetza biltzen den eremuetan, eta merkatu eta estadioetan. Barnealdeetan derrigorrezkoa da oraindik ere.


Summary: Kontseiluak manifestaziora deitu du, euskararen dekretu berriaren aurka. Iruñeko Baluarte plazatik abiatuko da protesta, uztailaren 2an, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean.

Euskara administrazioan arautzeko Nafarroako Gobernua prestatzen ari den dekretu berria «atzerapausoa» izanen dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela» uste du euskalgintzak. Hori dela eta, manifestazioa antolatu dute euskararen alorreko eragileek, Euskalgintzaren Kontseiluan bilduta, Maria Txibiteren gobernuari eskatzeko «bazter ditzala iraganeko hizkuntza politika ilunak». Uztailaren 2an eginen dute, 18:30ean, Iruñeko Baluarte plazatik abiatuta eta Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean.

Agerraldia egin dute Kontseiluko ordezkariek Katakrak liburu dendan, dekretu berriaren gaineko gogoeta egiteko eta protestara deitzeko. Han izan dira Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbao, Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubeka, eta baita AEK, IKA, Nafarroako Ikastolen Elkartea, Sortzen eta Euskal Herrian Euskaraz erakundeetako ordezkariak ere.

Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak 2017ko euskararen dekretua baliogabetu zuenetik orain arteko ibilbidea gogora ekarri du Bilbaok: «Justiziari, berdintasunari eta kohesioari muzin egin zien epai horrek, eta Nafarroako Gobernuari eskaera bat egin genion orduan: justizia, kohesioa eta berdintasuna ardatz dituen gizarte bat eraikitzeko urratsak egin eta ausardia izan zezala, eta bide horretan gutxienez, epaiari kasazio-helegitea jar ziezaiola, beste garai bateko hizkuntza politika ilunetara ez itzultzeko eta epaiarekiko desadostasuna irmoki agertzeko».

Gobernuaren erantzuna, ordea, «bestelakoa» izan zen, Kontseiluko idazkariaren irudiko: «2019ko urrian esan ziguten dekretu berria argitaratuko zutela ahalik eta arinen, baina urte eta erdi honetan ez dugu horren berririk izan». Are: denbora tarte horretan, Nafarroako Gobernuak «iraganeko hizkuntza politika ilunak» aplikatu dituela salatu du Kontseiluak: «Ehunka lan deialditatik automatikoki baztertu dute euskararen ezagutza, bai euskara eskakizun izan beharko lukeen lan deialdietatik, baita merezimenduetatik ere».

Horrekin batera, Kontseiluko eleduna kritiko agertu da dekretu berriaren inguruan zabaltzen ari den eztabaidarekin: «Biziki kezkatzen gaitu nola ari den kudeatzen dekretuaren afera: lotsagarria da eragileoi dekretuari buruzko inolako informaziorik bidali ez izana, baina, aldi berean, hedabideetan filtrazioak behin eta berriro egitea». Bilbaoren hitzetan, «argi dago hizkuntza-eskubideak alderdikeriekin nahastea dutela helburu». Bilbaok adierazi duenez, «sinetsarazi nahi digute dekretuaren korapiloa txikia dela, hain zuzen ere, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean euskara ez baloratzea edota alemana bezala baloratu beharko den ebaztea». Kontseiluko idazkari nagusiaren ustez, «dekretu integrala» behar du Nafarroak, «are gehiago kontuan hartuta herritarrak diskriminatzen dituen legea indarrean dela».

Elkarretaratzea, bihar

Bilbaoren arabera, «unea da eskubide murrizketak ahalbidetuko dituen dekretuaren aurka ozen eta sendo agertzeko». Horretarako aukera izanen da, hain zuzen, uztailaren 2an, arratsaldeko 18:30ean Baluarteko plazan hasiko den manifestazioan. «Justiziaren, berdintasunaren eta kohesioaren aldeko aldarria eginen dugu», esan du Kontseiluko arduradunak.

Ez da Nafarroako Gobernuaren hizkuntza politikaren aurkako protesta bakarra izanen. Bihar, 11:00etan, euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko elkarretaratzea eginen dute hainbat sindikatu eta gizarte eragilek, Nafarroako Parlamentuaren aurrean. LAB, ELA eta Steilas sindikatuek egin dute deialdia, eta beste hainbat erakunde batu dira protestara; besteak beste, NUPeko Euskara Taldea, Ikama, Ernai, Sortzen, Euskal Herrian Euskaraz eta Hizkuntza Eskubideen Behatokia.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak Otxandioko Udalaren aurka jo du, Ruben Garate eta Luzia Urigoitia oroitzeagatik. Besteak beste, ebatzi du udalak neutraltasun printzipioa apurtu duela Garateren heriotza espetxe politikarekin lotuta, eta Urigoitiaren kasuan, hura oroitzeko muralak ez duela jasotzen haren ETAko kidetza.

Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du Bilboko Administrazio Auzietarako Auzitegiak Otxandioko Udalaren (Bizkaia) aurka emandako ebazpen bat. Epai horretan, epaitegiak udalari agindu zion Luzia Urigoitia tiroz hildako ETAko kidea eta Ruben Garate euskal presoak sakabanatzeko politikaren ondorioz auto istripuz hildako herritarra oroitzeko olana kentzeko.

Udalak helegitea aurkeztu zuen, eta orain, EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio instrukzio epaileari. Baina deigarriak dira horretarako erabilitako argudioak. Ruben Garateren kasuan, epaileak gogora dakar olana ezezagun batzuek jarri zutela, eta udalak, hura kendu beharrean, plaka bat jarri zuela, Garate sakabanaketa politikaren biktima gisa aitortuz.

Olanak Garateren aurpegiaren irudi bat zuen, esaldi batekin: Berriro gertatu ez dadin, sakabanaketari ez. «Leloak nahiz pertsona baten heriotza estatuak ezarritako espetxe politikari egozteak eragiten dute udalak posizio bat hartzea dispertsioaren aurka, eta estatuari kritika egitea hura ezartzeagatik», dio epaileak, eta gaineratu du: «Horrek esan nahi du aukera ideologiko batetiko atxikimendua dagoela eta administrazio publikoen neutraltasun politikoaren printzipioa urratzen duela».

Urigoitiaren kasuan, mural bat margotu zuten. Udalak argudiatu zuen asmoa dela «memoria kritiko bat osatzeko ekarpena» izan nahi duela muralak, baina EAEko Auzitegi Nagusia ez dator bat: «Murala talde terrorista bateko kide baten aldeko omenaldi bat da, eta [muralak] ez du inolako kritikarik inguruabar horrekiko». Larunbatean agerraldi bat egingo dute Otxandion, ebazpenari buruzko irakurketa bat plazaratzeko.

1987ko uztailaren 23an hil zuten Urigoitia. Guardia Zibilak operazio zabal bat egin zuen Donostian, Hernanin eta Pasaian (Gipuzkoa). Zortzi pertsona atxilotu zituen, ETAko militante izatea egotzita. Urigoitia ordurako Ipar Euskal Herrira alde egina zegoen, baina Trintxerpeko (Pasaia) etxe batean harrapatu zuen operazioak, beste bi kiderekin. Goizaldean sartu ziren guardia zibilak etxera, eta Urigoitia hil zuten, gainerako kideak atxilotzearekin batera.

Haren heriotzak, ordea, hainbat argi-ilun izan zituen. El Pais eta El Independiente egunkariek biharamunean autopsiaren emaitzak argitaratu zituzten, eta, horien arabera, bi tiro jo zizkioten: bata, sabelaldean, eta bestea, garondoan, lurrean zaurituta zegoela. Bertsio ofizialak, berriz, baieztatu zuen hilketa Poliziaren eta etakideen arteko tiroketa baten ondorio izan zela. Gerora, 1995ean, El Mundo-k Espainiako zerbitzu sekretuen dokumentu bat argitaratu zuen: haren arabera, Guardia Zibileko kapitain batek frogak faltsutu zituen, bertsioa sinesgarria izan zedin.


Summary: Aske gelditu da Didier Agerre euskal presoa. Gaur goizean atera da Lannemezango presondegitik, 20 urte preso iragan ondotik

Didier Agerre euskal presoa libre atera da, gaur goizean, Lannemezango (Okzitania) presondegitik, zigorra osorik beteta. 1997an atxilotu zuten Senpereko (Lapurdi) eta Irisarriko (Nafarroa Behera) komisaldegien kontrako erasoetan parte hartu zuelakoan. Baldintzapean aske utzi zuten, baina ez zen bere kontrako epaiketara agertu. Hiru urteko kartzela zigorra eman zioten orduan.

2001eko irailean atxilotu zuten berriz, ETArekin lotura zuelakoan, eta ordutik egon da presondegian. 2006an 18 urteko kartzela zigorrera kondenatu zuen Frantziako Justiziak. Pagolakoa (Zuberoa) da Agerre. Berriki, haren aldeko mural bat egin dute herrian.


Summary: Bigarrenez, identifikatu gabeko ehunka gorpu aurkitu dituzte Kanadako barnetegi ohi batean. Haur indigenak indarrez asimilatzeko sortu ziren gisa horretako barnetegiak. Maiatzaren bukaeran, beste 215 gorpu aurkitu zituzten beste barnetegi baten lurretan.

Atzo iragarri zuten indigena taldeek berriro ere ehunka gorpu aurkitu dituztela, oraingoan, 1889 eta 1997 urteen artean barnetegi moduan erabilitako eraikin baten inguruan. Oraindik ez dute gorpu kopuru zehatza eman, baina Kanadako CBC hedabideak jakinarazi du orain arte aurkitutako handiena dela.

Gobernuaren eta erakunde erlijiosoen eskumeneko barnetegia Kanadako Saskatchewan probintzian zegoen, eta haur indigenak bidaltzen zituzten bertara, «zibilizatu beharreko basatiak» kontsideratzen baitzituzten. Kalkuluen arabera, 1863 eta 1998 urteen artean, 150.000 adingabe indigena baino gehiago beren etxeetatik atera eta ikastetxe horietan barneratu zituzten. Bertan, gurasoengandik banandu, ohiko jantziak erre, ileak moztu, ama hizkuntza debekatu, sinesmenak gezurtatu eta izen berri bat inposatzen zieten, baina, horrez gain, abusuak eta tratu txarrak pairatzen zituzten haurrek.

Hala ere, ez da mota honetako lehenengo albistea: maiatzaren bukaeran, beste 215 haurren gorpuak aurkitu zituzten gisa honetako beste barnetegi baten lurretan. Ume Galduak proiektuak barnetegi horietan hil ziren 4.100 adingabe identifikatu ditu momentuz. Horietako asko barnetegietako lurretan lurperatzen zituzten.

Perry Bellegarde Jatorrizko Nazioen Batzarreko (APN) buru nazionalak Twitter bidez salatu du gertaera: «Ehunka gorpuen aurkikuntzaren berria guztiz tragikoa da, baina ez gaitu harritzen». Izan ere, talde indigenek aspalditik zeukaten susmoa, eta 2009an gorpuen bilaketa lanetarako laguntza eskatu zuten, baina gobernuak errefusatu egin zuen. Maiatzean egindako aurkikuntzak, ordea, hautsak harrotu zituen, eta Kanadako herri indigenek beren haurren hilobi gehiago aurkitzeko egindako deiak ugaritu egin ziren. Justin Trudeau Kanadako lehen ministroa laguntza emateko prest agertu zen orduan, baina ez zuen zehaztu laguntza hori zer modutan emango zuen gobernuak, ez eta zenbateraino inplikatuko zen.


Summary: Osakidetza testa egiten ari zaie ikasturtea bukatutakoan Mallorcan izandako gazte gipuzkoarrei. Birusaren agerraldia atzeman da gazte horien artean: 49 kasu positibo detektatu dira, oraingoz. Hala, baheketa egitea erabaki du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Donostian ari dira zeregin horretan.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, Gipuzkoako hainbat ikaslek Mallorcara bidaiatu zuten oporraldia egiteko, unibertsitateko hautaproba egin ondotik. Zehaztu dutenez, gazte gehienak Donostialdeko eta Bidasoa inguruko ikasleak dira, eta horietako batzuk Mallorcan zirela hasi ziren gaitzaren sintomak nabaritzen. Euskal Herrira itzulitakoan diagnostiko probak egin zizkieten ondoezik sentitzen zirenei, eta Osakidetzak 49 kasu positibo zenbatu ditu dagoeneko.

Agerraldia ikusirik, Osasun Sailak COVID-19a atzemateko testak egitera deitu ditu bidaia horietan izandako pertsonak. Aurreikusi dute 250-300 lagun inguruk hartuko dutela parte baheketan. Ikasleek ez ezik, gurasoek ere aukera dute testak egiteko. Donostian ari dira probak egiten; listu bidezkoak dira.


Summary: PPk Eutanasiaren legeari helegitea jarriko diola iragarri du. Legearen zenbait artikuluri jarriko diote helegitea, lege osoari beharrean. Bihar sartuko da indarrean Eutanasiaren legea Hego Euskal Herrian.

Hego Euskal Herrian eutanasia legeztatzeko 24 ordu eskas falta direnean, PPk Espainiako Auzitegi Konstituzionalean helegitea jarriko diola jakinarazi du SER irrati kateak, «konstituzioaren aurkakoa» izateagatik. Dena den, argitu dute ez dutela lege osoaren aurkako helegitea jarriko, zenbait artikuluren aurkakoa bakarrik: kontzientzia eragozleen erregistroa eratzearen aurka, esaterako.

Aurtengo martxoan onartu zuen Espainiako Kongresuak eutanasia despenalizatuko duen legea, eta hiru hilabeteren buruan sartuko da indarrean, bihar bertan. Legeztatu orduko bide luzea izan duen eztabaida izan da eutanasiarena, 2019an milioi bat sinaduratik gora eraman baitzituzten Kongresura eutanasia eskatuta zuten zenbait lagunen senideek. Legeztatu ostean ere izan du eztabaidarik, ordea. PPrena legeak izango duen bigarren helegitea da, Vox alderdiak aurreko astean jarri baitzion. Auzitegi Konstituzionalari helegitea aztertu arte Eutanasia Legea bertan behera uztea eskatu zion alderdiak, behin-behinean.

Prozesurako prestatzen

Helegiteak helegite, legea indarrean sartzen denerako prozedurak prestatzen ari dira agintariak. Hain zuzen ere, horren berri eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez. Horretarako, Berme eta Ebaluazio Batzordea eratu behar izan dute, baita kontzientzia eragozleen erregistroa ere, eta «osasun arloko profesionalek beren eskubideak eta betebeharrak ezagutzeko beharrezkoak diren informazioa eta sentsibilizazioa» zabaldu dituztela azaldu dute. Bestalde, osasun langileei formakuntza eskaintzen ari direla ere gehitu dute, «ikuspuntu tekniko, etiko eta juridikotik». Jaurlaritzako webgunean jarri dute prozesuari buruzko informazioa.


Summary: Pandemiaren aurkako legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren, PSEren eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute. EH Bilduk, PP-C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute.

Eusko Legebiltzarrak onartu berri du COVID-19aren pandemia kudeatzeko neurriei buruzko legea, EAJren, PSEren eta Elkarrekin Podemos-IUren aldeko botoekin. Izan ere, Eusko Jaurlaritzari sostengua ematen dioten taldeek akordioa eginda zuten Elkarrekin Podemos-IUrekin legearen inguruan, taldearen hainbat zuzenketa testuan txertatuta. Hala, gaurko bozketan, 47 boto izan dira legearen alde (EAJ, PSE eta Elkarrekin Podemos-IU legebiltzarkideenak) eta 28 legearen aurka (EH Bildu, PP-C's eta Vox taldeenak).

Legearen aurka egin duten taldeek zalantzan jarri dute arau berriaren eraginkortasuna eta legezkotasuna. EH Bilduk salatu du legea «hilik» jaio dela, haren edukia alarma egoeraren eta osasun larrialdiaren baitan kokatzen delako, eta, marko juridiko horiek gabe, neurriak ezin izango direlako aurrera eraman. PP-C's koalizioak, berriz, salatu du legea «berandu» iritsi dela eta «zalantzazkoa» dela haren eraginkortasuna. Voxek, berriz, Espainiako Konstituzioaren aurkakotzat jo du, eta iragarri du helegitea aurkeztuko duela haren aurka. Legea babestu duten taldeen iritziz, berriz, legea «beharrezkoa» da, baita etorkizuneko egoerei aurre egiteko ere.

Zenbait gako

Legearen aurka jo duten taldeek zalantzan jarri dute arau berriaren eraginkortasuna. Hala, gogoan izan dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak maskaren erabilera kanpoaldean derrigor izatea bertan behera utziko duen egun berean, Eusko Legebiltzarrak ontzat jo duen lege berriak dioela maskara kanpoaldean erabiltzea derrigorrezkoa izango dela osasun larrialdia indarrean dagoen bitartean. Zehazki, pandemiaren aurkako legearen 20.3 artikuluan jasotzen denez, «derrigorrezkoa izango da maskara erabiltzea sei urtetik gorako pertsonentzat, pertsonen arteko distantzia edozein dela ere, bai bide publikoan eta aire zabaleko espazioetan daudenean, bai espazio itxietan daudenean». 20.2 artikuluak aditzera ematen du hori horrela izango dela osasun larrialdiak irauten duen bitartean– osasun larraldia indarrean dago oraindik Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian–. Hain justu ere, EH Bilduk eta PP-C'sk gogoratu dute osasun larrialdi egoerak goitik behera baldintzatzen duela legea. 2.1. artikuluak argi uzten du COVID-19ren aurkako neurriak indarrean egongo direla osasun larrialdia indarrean dagoen bitartean. Joan den ostiralean, Iñigo Urkullu lehendakariak iragarri zuen bere asmoa dela osasun larrialdia bertan behera uztea uztailean. Hala gertatuz gero, legeak jasotzen dituen neurrien eraginkortasuna hutsean geratuko liratekeela ohartarazi dute gaur EH Bilduk eta PP-C's-k .


Summary: Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldea itsas mailaren igoerara egokitu nahi dute. Klima aldaketak Hegoaldeko itsasertzean izan ditzakeen ondorioei aurre egiteko plan bat garatzen ari da Jaurlaritza, 2100erako itsas maila 80 zentimetro igo daitekeela aurreikusita.

Klima aldaketari aurre egiteko neurri eraginkor globalak hartu ezean, zortzi hamarkada barru Euskal Herriko itsas maila 80 zentimetro altuagoa izango da. Horrek, nola ez, eragin zuzena izango luke euskal kostaldearen itxuran, hondartzen, dunen eta paduren galera ekarriko lukeelako, eta, ibai ibilguneen bitartez, barnealdean ere nabarituko litzateke.

Bada, egoera kezkagarri horri aurre egiteko, Eusko Jaurlaritzaren Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak klima aldaketaren erronkaren aurrean Hegoaldeko itsasertza babesteko lurralde plan sektorial (LPS) berriaren aurrerapena aurkeztu die, aste honetan, Gipuzkoako eta Bizkaiko udalei eta aldundiei. Lehen bilera atzo egin zuten, Donostiako Tabakalera zentroan, eta gaur, berriz, Bilboko Bizkaia Aretoan errepikatu dute.

LPSak irizpide, jarraibide eta oinarrizko arauak jasotzen ditu, kostaldeko udalek haien hirigintza planak klima aldaketaren aurreikuspenetara egokitu ditzaten. Plangintza berri horrek 2007. urtetik indarrean dagoen Itsasertzeko LPSa eguneratu nahi du, hura arau berrietara eta 2019an onartutako lurralde antolamenduko jarraibideetara egokitzeko.

Aste honetako topaketen bidez, plan berria publikoki aurkezteko prozesua ireki da, eta, urte amaierara arte, Lurralde Plangintzak erakundeen, lurralde elkarteen eta GKEen ekarpenak jasoko ditu, besteak beste. Jaurlaritzaren asmoa da planak 2022ko udarako hasierako onespena jasotzea, eta 2023ko udarako, berriz, behin betikoa izatea.

Datu kezkagarriak

LPSaren aurrerapenak bi urte hartzen ditu aurreikuspenetarako erreferentzia gisa: 2045. eta 2100. urteak. Lehenengoaren kasuan, hipotesia da ordurako itsas maila 17 zentimetro haziko dela, eta bigarrenaren kasuan, berriz, bi aukera jasotzen ditu: Parisko Akordioan klima aldaketa arintzeko zehaztu ziren neurriak hartuko balira, 2100erako itsas maila 53 zentimetro igoko litzateke, eta neurririk hartu ezean, berriz, hazkundea 80 zentimetrokoa izango litzateke. Azken aurreikuspen hori izango da LPSaren osaketarako oinarri gisa hartuko dena.

LPSak jasotzen duen eremuan bizitegi lurzorua diren 10.504 hektarea daude. Egun, horietatik 118,7k uholde arriskua dute, eta 2100erako, berriz, urpean geratzeko arriskua duten hektareak 290 izango dira. Hala, intzidentzia mapek erakusten dute fenomeno horrek eragin berezia izango duela Getxon, Erandion, Trapagaranen, Bakion, Bilbon, Zumaian, Zarautzen, Hondarribian eta Irunen, besteak beste.

Halaber, itsas mailaren igoerak Hegoaldeko hondartzetan izango duen eragina nabarmentzen du LPSak. Izan ere, hondartza lehorraren azaleraren –marearen igoerarekin urak hartzen ez duena– heren bat galdu egingo litzateke, 78 hektareakoa izatetik 51,6koa izatera pasata. Kontxako (Donostia), Zumaiako eta Aiako kasuetan, berriz, galera hori %70etik gorakoa izango litzateke.

Era berean, klima aldaketarekiko bereziki sentikorrak diren duna eta padurei ere erreparatu die azterketak. Padurei dagokienez, egun dituzten 315 hektareatatik soilik laurdena geratuko litzateke 2100ean, eta eraginik handiena Urdaibain, Butroen, Orion eta Txingudin nabarituko litzateke. Kostalde osorako plana

LPSak Hegoaldeko kostaldeko 176 kilometroak jasotzen ditu, itsasertzetik 500 metrora dagoen lur eremua barne hartuta, eta guztira 63 udalerri biltzen ditu, 1.293.000 biztanleri eraginda. Kostaldearen %81 gune harritsuak eta itsaslabarrak dira, %1 itsasadarrak eta estuarioak, %8 hondartzak eta %10 azpiegiturak, portuak batik bat.

Etorkizunera begira aurkezturiko errealitate kezkagarri horri aurre egiteko proposamenen artean, udalei gomendatzen zaie industria azpiegiturak eta bizitegi proiektuak urpean gera daitezkeen eremuetatik aldenduta eraikitzea. Gainera, hartu ditzaketen neurri jakin batzuk ere jasotzen dira planean, hala nola drainatze jasangarriak sustatzea eta uholdetarako ponpaketa eta babes sistemak prestatzea.


Summary: Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre dira 2021eko Gure Artea irabazleak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Urzai; sorkuntza lana aitortu diote Pani, eta artearen dibulgazioan eginiko lana hartu diote aintzat Agirreri

Donostiako San Telmo museoan, neurri andanek mugatutako ekitaldi batean: hala iragarri zituzten iaz Gure Artea sariko irabazleak. Neurriak indarrean dirautela, baina «lasaiago» ezagutarazi dituzte aurtengoak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak nabarmendu duenez. Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre saritu dituzte 2021eko Gure Artean, atzo goizean jakinarazi zutenez, Bilboko Arte Ederren Museoan antolatutako ekitaldian. Ibilbide artistikoa aitortu diote Urzairi; sorkuntza lana Pani, eta artea helaraztea Agirreri.

Alicia Fernandez, Ion Munduate, Mikel Onandia, Jone Alaitz Uriarte eta Pello Irazu epaimahaikideek hartu dute erabakia. Irabazle bakoitzak 18.000 euro jasoko ditu, eta udazkenean izango da saria emateko ekitaldia. Irazuk Gure Artea saria irabazi zuen iaz, eta mahaiko burua izan da aurten; halaber, hark azaldu ditu hautuaren arrazoiak.

Artean 40 bat urteko bidea du egina Urzaik, eta, Irazuren iritziz, «euskal arteko belaunaldi berrietan artista bakan eta aitortuenetako bat bihurtzera» heldu da. Sortzaile bilbotarra «erreferentzia» bat dela azpimarratu du epaimahaiburuak, hala nola Jose Ramon Amondarain, Manu Muniategiandikoetxea eta Iñaki Grazenea artistentzat, denak «itzal handiko margolariak», nabarmendu duenez. Urzaik 1980ko hamarkadaren hasieran burutu zituen ikasketak Arte Ederren fakultatean, eta, hurrengo urteetan, «Euskal Eskultura Berria delakoaren gogoetekin eta lanarekin batera, pinturaren inguruko eztabaida postmodernoan parte hartu zuen, ikusleari diziplinaren beraren izaerari buruz galdetzen dion figurazio molde batean oinarrituta», Irazuren hitzetan.

Postmodernitateak bere lanean izandako eragina azpimarratu du Urzaik berak ere: «Beti izan naiz nahiko postmodernoa, jakin gabe. Kodeak erabili nahi nituen, ez estiloak. Estilo errealista ez zetorren bat nirekin». New Yorken, Parisen, Madrilen, Bartzelonan, Oslon eta Helsinkin egin ditu banakako erakusketak, besteak beste, baina bere karrerako lehenbiziko lana gogoratu du artistak, lehenik eta behin: hain justu, Arte Ederren Museoan erakutsitako obra bat, pilota bat agertzen zuena. «Ezin zen jakin euskal pilotakoa zen, edo poliziak jaurtitako gomazko pilota bat. Inguruan zituen tantak ere izan zitezkeen izerdia, edo malkoak».

Damaris Pan, berriz, «euskal pinturan azken urteotan bizi den berpizkundearen ordezkari nagusietako bat da», Irazuren arabera. «Literaltasunaren bilaketa eta edozein sinbolismoren gehiegikeriatik ihes egitea dira haren artelanen sinpletasunaren eta irmotasunaren giltzarriak, irudikatzen dena ez baitzaie lotzen kanpoko esanahiei. Artea eta, bereziki, pintura ulertzeko modu poetiko bat erakusten du», zehaztu du epaimahaiburuak.

Panek adierazi du gehienetan «aitortzarik gabe» egiten dutela lan artistek, eta, hortaz, Gure Artea irabaztea «bultzada bat» dela. «Saria interpretatzen dut teknikaren bilaketan jarraitzeko hauspoa bezala, koartada kontzeptualen gainetik galdetzen jarraitzeko zer den artista bat, pertsona bat... Segitzeko gatazka edukitzen izatearekin, formarekin, garaikidea izateko beharrarekin eta desirarekin». Irakaskuntza eta sorkuntza artistikoa uztartzen ditu Panek, irakaslea baita EHUko Arte Ederren fakultatean. Fazeta hori ere nabarmendu du Irazuk: «Unibertsitatean rol garrantzitsua betetzen du pinturaren diziplinako sortzaileen belaunaldi berriekin». Azken urteetako bere hainbat banakako erakusketa ere aipatu ditu: esaterako, 2017ko Ze morena zauden, Bilboko Rekalde aretoak hartutakoa.

Erakustearen garrantzia

Arte sorkuntzan ez ezik, hedapenean egindako esfortzua ere aitortzen dute Gure Artea sariek. Aurten, Peio Agirreri egin diote aipamen hori. Idazlea, arte kritikaria, editorea eta komisarioa da, eta bere testuak artista entzutetsu andana baten katalogo eta monografietan argitaratu dira; adibidez, Philippe Parreno, Txomin Badiola eta Dora Garciaren lanetan.

Euskal artea «promozionatzeko» egiten duen lana xehatu du irabazleak: «Euskal artea nazioartekotzen saiatzen naiz. Bi modutara egiten dut: kanpoko artistak eta komisarioak hona ekartzen ditut, edo kanpoan saiatzen naiz euskal artisten inguruan idazten eta haien lana erakusten». Nabarmendu duenez, «ez da ohikoa izaten komisarioei sariak ematea».

Irazuren hitzetan, Agirrek «ekarpen ederra egin du eragileen arteko bitartekari eta testuinguru sortzaile lanetan». Izan ere, «euskal artisten sarea eratzen, garatzen eta balioztatzen» lagundu du Agirrek, epaimahaiburuak adierazi duenez. «Aukera eman die bere belaunaldiko eta geroko euskal artista ugariri esperientzia eta harreman berriak izateko».


Summary: Duela hamar urtetik hona %22 areagotu da munduan droga kontsumoa. Droga salmenta eta kontsumoari buruzko urteko txostena argitaratu du NBEk. Haren arabera, handitu egin da kontsumoa 2010etik hona, eta goranzko joerari eutsiko dio datozen urteetan ere, Afrikan 2030erako %40 gehiago areagotzeraino.

Beste alor guztietan bezala, droga salmentan ere izan zuen eraginik COVID-19aren pandemiak, baina, urte hasierako beheraldia gaindituta, goranzko bidea hartu zuten berriz zenbakiek. Hala, NBE Nazio Batuen Erakundeak argitaratutako droga kontsumoa eta salmentari buruzko txostenaren arabera, erraztu egin dira salerosketak Internet bidezko eskaerei esker, eta iaz 264 milioi euroko irabaziak izan zituzten modu horretan.

Salmentek ez ezik, kontsumoak ere gora egin du azken urtean. 2010eko datuekin alderatuta %22 handitu da —besteak beste, biztanle kopuruak ere gora egin duelako—, eta eutsi egingo dio igoerari. Hala, 275 pertsonek hartu zuen iaz drogaren bat, eta, aurreikuspenen arabera, mundu osoan kontsumoa 11 puntu altuagoa izango da 2030erako, eta 40 punturaino ere ugaritu liteke Afrikan. Kontinente horretan argazki iluna irudikatzen dute datuek; izan ere, droga trafikorako pasabide nagusietako bat da, eta horrek eragina du kontsumoaren gorakadan, baita biztanleria, orokorrean, gaztea izateak ere. Horri gehitu behar zaizkio pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren ondorioak, eta kontinente hartan milioi bat laguneko, batez beste, minaren aurkako lau botika dosi daudela, Ipar Amerikako 32.000 dosien aldean.

Droga sintetiko eta merkeagoak agertzen hasiak dira, eta horrek zuzeneko eragina du kontsumoan; ondorioz, hura ere gero eta azkarrago ari da zabaltzen irabazi gutxiagoko pertsonen artean. Datuen arabera, mundu osoan 36 milioi pertsona inguruk dute drogekiko mendekotasun larria, eta arazoak dituzten zortzitik batek soilik jasotzen du tratamenduren bat.

Drogen arriskuarekiko pertzepzioak ere behera egin du azken urteetan. Txostenak jasotzen duenez, buruko osasun arazoak eragiten dituen kalamuaren osagai psikoaktiboa %4tik %16ra handitu dute AEBetan, eta %6tik %11ra Europan, baina, aldi berean, kalamua arriskutsua izan daitekeela uste dutenen kopurua %40 murriztu da bi eremu horietan —galdeketa AEBetako eta Europako eskolako ikasleen eta gazteen artean egin dute—. NBEk kezka agertu du informazio falta horrek handitu egin dezakeelako kalamuaren kontsumoa.

Gainera, drogen ondorioz hildakoen kopuruak ere gora egin zuen 2019an, milioi erdi inguru, duela hamar urte baino bi aldiz gehiago. «Kontsumoa arriskutsuagoa bilakatu da, eta opioideak dira heriotza gehien eragiten dituztenak, besteak beste, heroina, zeina gaindosiak eragindako heriotzekin eta C hepatitisarekin lotzen den», dio txostenak. Kokainaren ekoizpena ere laukoiztu egin da 2011tik 2017ra bitartean, eta merkatura iristen dena garbiagoa eta merkeagoa dela ohartarazi du NBEk, nahiz eta konfiskatzeak ere bikoiztu egin diren.


Summary: Beste 216 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Hegoaldeko lurraldeen intzidentzia tasek maldan behera segitzen dute: lauretan dira 120tik beherakoak.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 8.209 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a detektatzeko; horien %2,6k eman dute positibo, hau da, 216 kutsatu zenbatu dituzte. Azken bi asteotako bilakaerari so, Hegoaldean eguneko 213 positibo atzeman dira batezbesteko. Hain zuzen, aldagai hori beheranzko joeran da ekain hasieratik.

Lurraldeka, Bizkaian, 102 kasu detektatu dira; Gipuzkoan, 52; Nafarroan, 41, eta Araban, 18. Halaber, egun bakoitzean egindako testek utzitako datuetan ez ezik, intzidentzia tasa metatuetan ere bistakoa da kutsatzearen arintzea. Gaur egun, Hegoaldean, tasa lau lurraldeetan da 120 baino txikiagoa. Bizkaian da handiena (118), eta Araba du atzetik: 110. Halaber, Nafarroan 100.000 biztanleko 98 pertsonari atzeman diete birusa azken hamalau egunetan; Gipuzkoan, 80ri.


Summary: Karguekin aske utzi dituzte atzo Lekeition atxilotutako bi gazteak. Ondasun materialen aurkako delitu terrorista bat egitea leporatu diete.

Santiago Pedraz Auzitegi Nazionaleko epailearen aurrean telematikoki deklaratu ondotik, aske utzi dituzte atzo Lekeition (Bizkaia) atxilotu zituzten bi gazteak, karguekin. Ertzaintzak atxilotu zituen atzo goizean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko bosgarren Instrukzioko epaitegiaren aginduz, «ustez ondasun materialen aurkako delitu terrorista bat» egitea egotzita. Gaua Ertzaintzaren Deustuko (Bilbo) polizia etxean igaro dute.

Goizean deklaratu dute bi gazteek Santiago Pedraz epailearen aitzinean, eta karguekin aske utzi ditu horrek. 2020ko maiatzaren 13an Ean (Bizkaia) kutxazain automatiko bat erretzea egotzi diete. Koldo Tellitu gazteen abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, «azkar» eta «sinple» joan da deklarazioa, eta ez dago gazteen kontrako «froga sendorik».

Harriduraz mintzatu da Tellitu, atxiloketak urtebete geroago iritsi direlako: «Atzoko erakustaldia ez dator inondik inora bat gero leporatu dietenarekin. Ziur aski motibazio politikoak egon dira atzean; bestela ezin da ulertu», nabarmendu du Tellituk.

Atzo egunsentian hasi ziren miaketak, 07:00ak aldera. Ertzaintzaren hainbat patruilak bi gazteen etxeak miatu zituzten Lekeition (Bizkaia). Gedar kazetaren arabera, hiru orduz egon ziren haien etxeak miatzen, eta 10:30ak aldera eraman zuten atxilo bietako bat. Hedabideak zehaztu zuenez, bigarrena ere atxilo eraman zuten, 11:15ean, Deustuko polizia etxera.

Atxilotutako gazteei babesa erakusteko, elkarretaratzera deitu zuten atzo arratsean, Lekeitioko San Kristobal plazan.


Summary: Etxetik kanpo sartzen diren golek ez dute balio bikoitza izango kanporaketetan. UEFAk 1965tik indarren zegoen araua ezabatzea erabaki du. Datorren denboralditik aurrera egongo da indarrean neurria.

Aspaldi zegoen eskaria, eta UEFAk onartu egin du. Hemendik aurrera, bere txapelketetako kanporaketetan, aurkariaren zelaian sartzen diren golek ez dute balio bikoitza izango berdinketa kasuetan. Neurria datorren denboralditik aurrera egongo da indarrean. «Gomendioei jarraituz, neurri hori hartzea erabaki dugu. Hala, kanporaketetan berdinketa egonez gero, luzapena jokatuko da, eta, behar izanez gero, penaltiak», iragarri du Aleksander Ceferin UEFAko presidenteak.

Adituen gomendioak alde batera utzita, UEFAk azaldu du estatistikei erreparatu dietela neurria hartzeko orduan. «1970eko hamarkadako erdialdetik honako datuak kontuan hartuta, ikusi da aldea murriztu dela etxeko taldeek eta bisitariek irabazitako partiden portzentajean. Lehen, etxekoek %61 irabazten zituzten, eta bisitariek %19; orain, berriz, %47 eta %30, hurrenez hurren. Etxean eta etxetik kanpo sartutako golen batezbestekoan ere eman da aldaketa bat: etxekoek 2,02 gol sartzen zituzten, eta kanpokoek 0,95. Orain, berriz, 1,58 eta 1,15 hurrenez hurren».

Araua 1965ean sartu zen indarrean. «Denborarekin araua bidegabe bihurtu da. Izan ere, helburua kanporaketak ikusgarriago egitea zen, eta taldeek joko ikusgarriagoa egitea. Baina kontrakoa gertatu da. Kanporaketetako lehen neurketa etxean jokatzen duten taldeek, batez ere joaneko partidan, nahiago izaten dute hain erasokor ez jokatzea, gol bat jasotzeko beldurra dutelako. Gainera, luzapena dagoen kasuetan, etxeko taldeak bi gol sartu behar ditu bisitariak bat sartzen duenean, eta hori bidegabea da».


Summary: Euskaraz ikasi nahi dutela aldarrikatzeko, dozenaka lagun bildu dira Nafarroako Parlamentuaren aurrean. Uztailaren 2an Baluarte plazatik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin dute LAB, Steilas eta ELA sindikatuek.

Euskaraz ikasi nahi dugu. Hizkuntza eskubideak errespetatu! lelopean, dozenaka lagun bildu dira gaur goizean Nafarroako Parlamentuaren aurrean, LAB, Steilas eta ELA sindikatuek deituriko elkarretaratzean. Ostiralean, akordio programatikoaren hezkuntza arloari buruzko agerraldi batean, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntzako kontseilariak esan zuen euskarazko hezkuntza eskaintza «bermatuta» dagoela. Hala ere, Oihana Goiogana ELA sindikatuko kideak azaldu du «tamalez» hori ez dela egia. Argi utzi du kontseilariak «askotan euskarafobia» erakutsi duela. Horrez gain, Euskalgintzaren Kontseiluak deitutako manifestazio deialdian parte hartzeko deia egin dute. Uztailaren 2an izango da, arratsaldeko 18:30ean, eta Baluarte plazatik aterako da.

Hainbat adibide eman dituzte Nafarroan euskaraz ikasteko eskubidea bermatuta ez dagoela erakusteko. Esate baterako, Irunberrin, 2019-2020ko ikasturtean Irakaskuntza Artistikoa, Hizkuntzen Irakaskuntza, Kirolen Irakaskuntza eta Helduen Irakaskuntzan diharduten irakasleak klaseak euskaraz ematen hastekoak zirela azaldu dute sindikatuetako kideek, baina, azkenean, hurrengo ikasturtean soilik Kirolen irakaskuntza emango dute euskaraz.

Gainera, Goioganak salatu du ikasle batzuek «bazterketa bikoitza» jasaten dutela. Batxilergoa euskaraz egin nahi dutenen gatazka ekarri du gogora: Tafalla eta Zangozako eremuetan DBHko ikasleek ezin dituzte ikasketak bertan jarraitu, eta Iruñean ez diete tokirik bermatzen, matrikulazio moldean berriki egindako aldaketen ondorioz.

Ainhoa Ogaga haur eskolan dagoen ume baten amak esan du euskarazko eskaintza hiriaren iparraldera «guztiz zokoratua» dagoela, eta eskaintza sakabanatzeko eskatu du, modu horretan familiei «benetako aukera» bermatzeko.

NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan ere euskarazko eskaintza orokorrean urria dela salatu du Garazi Migeltorena ikasleak: «Ingelesa eta gaztelera euskararen gainetik jarri dituzte; beraz, argi ikusten da gure hizkuntza eskubideak zapalduak daudela oraindik».


Summary: Argindarraren BEZa jaistea «adabaki» bat dela salatu dute. Neurria larunbatetik aurrera egongo da indarrean, urtea amaitu bitarte. Kontsumitzaile arrunt batek sei euro inguru aurreztuko ditu hilean.

Argindarraren faktura merkatzeko BEZa jaisteak ez du oinarrian dagoen arazoa konpontzen, eta Espainiako argindar sistemak erreforma sakon bat behar duela pentsatzen dute oraindik ere Espainiako Gobernua babesten duten talde parlamentarioek, besteak beste, EAJk eta EH Bilduk, sindikatuek eta kontsumitzaileen elkarteek. Gobernuak ostegun honetan onartu du argindarraren BEZa % 21etik % 10era jaisteko dekretua, eta larunbatetik aurrera egongo da indarrean, urtea amaitu bitarte. Neurri hori hartu behar izan du Madrilek argindarraren fakturan izaten ari diren gorakadei eusteko. Erabakia, halere, baldintzatua izango da: kontratatutako potentzia hamar kilowattekoa baino txikiagoa dutenei eragingo die soilik, eta elektrizitatearen handizkako merkatuaren hileko prezioa orduko megawatt bakoitzeko 45 eurotik gorakoa den hilabeteetan -aste honetan 86 eurotan egon da batez beste-. Neurri horrekin, kontsumitzaile arrunt batek sei euro inguru aurreztuko ditu hilean; horri gehitu behar zaio elektrizitatea sortzeko zergan egingo den murrizketa (%3-5ekoa), hiru hilabetez.

Argindarraren prezioaren igoeraren atzean hainbat faktore daude: funtsean, osasun krisiak hobera egitearekin batera, jarduera ekonomikoa suspertu egin da, eta horrek eta egunotako beroaldiak argindar gehiagoren beharra eragin du. Horretarako, konpainiek sortzeko garestiagoak diren energiak erabili behar izan dituzte, gasa erabiltzen duten ziklo konbinatuko plantetakoa, adibidez, eta horrek igo egin du merkaturatzen duten argindarraren prezioa, eta, ondorioz, baita kontsumitzaileen faktura ere. Espainiako Gobernuak bi lege egitasmo aurkeztu ditu elektrizitatearen merkatuan aldaketa batzuk egiteko, baina, egungo egoerak behartuta, BEZaren jaistearen bidea hartu behar izan du, gogoz kontra.

Aitor Esteban EAJren bozeramailearen ustez, erabaki «azkar» bat da, urte amaieran berrikusi beharko den «adabaki bat», eta, gainera, administrazioen diru bilketan okerreko eragina izango du: 875 milioi euro inguru, gobernuak berak aitortu duenez. Diputatu jeltzalearen ustez, sistema elektrikoaren erreformari heldu beharko litzaioke, berriztagarrietarako trantsizioa indartzeko eta argindarraren faktura garestitzen duten energia zikinagoen erabilera gutxitzeko. Halaber, uste du hori bateragarria dela beste neurri batzuekin: gasa merkeagoa den garaietan biltegiratzeko aukerak erraztearekin, adibidez. EH Bilduko Oskar Matuteren ustez, Madrilgo gobernuak BEZa jaitsita «tiratxo bat jarri du zaurian»: «Ezer baino hobea da, baina plazebo bat da; koalizio gobernuak ausardia handiagoz jokatu beharko luke». Haren esanetan, merkatu elektrikoan «esku hartu» beharko luke, konpainien oligopolioa amaitzeko. Horren harira, Ruben Sanchez Facuako idazkari nagusiak salatu duenez, helburu hori duten egitasmoak «geldiarazten» ari da PSOE: «Edo ez ditu martxan jarri nahi, edo ez da ausartzen martxan jartzera». BEZaren jaitsieraren inguruan, gogorarazi du hilabete batzuetarako bakarrik egongo dela indarrean, eta, gainera, baldintzatuta egongo dela, eta gogorarazi du enpresa elektrikoak ere onuradun izango direla, gobernuak haiei ere «barkatu» egin diela energia sortzeko zerga. Facuak «egiturazko neurriak» galdegin ditu, besteak beste, energien handizkako merkatuaren eredua aldatzeko, «espekulazioa eta konpainia batzuek bidegabeki jasotzen dituzten onurak amaitzeko». Eta zerga erreforma bat eskatu du, errenta altuenak dituztenek eta mozkin handienak dituzten enpresek beren gain har dezaten argindarraren BEZaren jaitsieragatik biltzen ez den dirua. UGT sindikatua ere mintzatu da erabakiari buruz; bere ustez, «ez da nahikoa, eta motz geratzen da». Azpimarratu du elektrizitatearen merkatuak «erreforma sakona» behar duela, prezioen sistema «bidezkoago eta gardenago» bat ezartzeko.


Summary: Hego Euskal Herriko herritarrak Ipar Euskal Herrian txertatzeko irizpideak zehaztu dituzte. Iparraldean bizi behar da bertan txertoa hartzeko. Halere, lehen dosia Iparraldean hartu duten Hego Euskal Herritarrek bigarren dosia hartzen ahalko dute leku berean.

Azken asteetan zenbait hedabidek plazaratu dute Hego Euskal Herriko zenbait biztanle Iparraldera joan direla txertatzera, txertaketa plangintzan adin irizpideak kontuan hartzen ez dituztela baliatuta. Hautsak harrotu ditu albisteak, baita zenbait erreakzio sortu ere agintarien artean. Azken egunetako irizpideak lausoak ziren: zenbait lekutan Hego Euskal Herriko herritarrak txertatzeko debekua jaso dute, hala nola Miarritzeko txertaketa gunean, baina Capbretongo (Landak) txertaketa gunean oraindik ere txertatzeko baimena zuten. Pirinio Atlantikoetako prefeturak BERRIAri zehaztu dio Ipar Euskal Herriko txertaketa guneetan txertoa hartzeko irizpidea: Ipar Euskal Herrian bizi diren Hego Euskal Herriko biztanleak baizik ez dituzte txertatzen ahal. Halere, txertoaren lehen dosia Iparraldean hartu dutenek bigarrena ere har dezakete leku berean.

Haatik, Landetan, irizpidea desberdina da, gaur-gaurkoz: Capbretongo (Landak) txertaketa guneko langile batekin hitz egin du BERRIAk —ez du izenik eman—, eta azaldu du ordu gutxian aldatu dela «nazionalitate espainola duten herritarrak» txertatzeko irizpidea. Izan ere, astelehenean, Landetako prefeturak erran zuen ez zegoela baimenik horiek txertatzeko, baina denbora gutxi iraun du aginduak: astearte arratsalderako kendua zuten irizpidea, eta berriro ere ekin ahal izan diote Hego Euskal Herriko biztanleak txertatzeari. Halere, langileak erran du «nahasmena» dagoela gaiaren inguruan, eta «datozen aginduei etengabe egokitzen» ari direla langileak, nahiz eta horrek antolaketa «zailtzen» duen.


Summary: Mercedesek ez du luzatuko itxiera, baina aldi baterako erregulazioa eskatuko du. Enpresak uste du erdieroaleen eskasiak luze joko duela, eta malgutasun poltsa ez dela nahikoa. VW Nafarroan ere ABEE bat izango dute, sei hilabetez

Astebete iraungo du Mercedesen Gasteizko lantegiaren itxierak, baina denbora hori baino gehiago iraungo du erdieroaleen eskasiak fabrikaren egunerokoan izango duen eragin kaltegarriak. Enpresako zuzendaritzak iragarri du astelehenean lanera itzuli beharko dutela bere langileek, baina ohartarazi die hornikuntza arazoak luzerako doazela. Horregatik, ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat negoziatu nahi du sindikatuekin, lan taldea etxera bidaltzeko nahiko lanik ez duenean. Antzeko neurriak aztertzen ari dira haren hornitzaile batzuk, lan gutxi baitute.

Lanera noiz itzuliko ziren jakin gabe joan ziren etxera Gasteizko Mercedeseko 5.000 langileak, duela astebete. Zuzendaritzak ohartarazi zien litekeena zela itxierak astebete baino gehiago irautea, ezin zuelako bermatu datorren asterako nahiko erdieroale izango ote zituen furgonetak bukatu ahal izateko. Lantegia itxita izan den egun bakoitzeko 900 ibilgailu gutxiago atera dira Gasteizko lantegitik. Sindikatuek kalkulatu dutenez, guztira 4.500 furgoneta geratu dira egin gabe.

Beste milaka furgoneta lantegiko aparkalekuetan eta inguruko beste batzuetan egon dira, bukatu gabe, osagai elektroniko batzuk falta zaizkielako. Badira leihoak irekitzeko aparailuen plastikozko botoiak falta dituztenak ere.

Malgutasun poltsa

Mercedesek sindikatuetako ordezkariei adierazi die arazoa ez dela berehalakoan konponduko, eta horregatik deitu ditu aldi baterako erregulazio bat negoziatzera. Mercedesen lan itunak baditu ekoizpena merkatuaren beharretara egokitzeko malgutasun neurri batzuk, baina dagoeneko egun poltsa horren zati bat erabili dute azken hilabeteetako arazoei aurre egiteko, eta zortzi egun baizik ez dira geratzen poltsa horietan. «Ez dira nahikoa», uste du zuzendaritzak, eta, horregatik, derrigorrezkotzat jo du aldi baterako erregulazio espediente bat negoziatzea, materiala falta den egunotan langileen multzo bat etxera bidaltzeko.

Mercedeseko lantegian iazko martxotik maiatzera egon zen indarrean ABEE bat. Langile guztiei eragin zien konfinamenduaren hasieran, baina apirilean hasi ziren langile batzuk lanera itzultzen, ekoizpena abiatu ahala. Hirugarren txandako langileak maiatzera arte ez ziren itzuli.

VW Polo berria

Ekoizpen arazoak ditu Euskal Herriko beste auto lantegiak ere, Volkswagenek Iruñean daukanak. Aste honetan bi egunez baizik ez dute lan egin, eta hurrengoan beste bi egunez fabrika ixtea da asmoa. Azken hilabeteetan indarrean izan du aldi baterako erregulazio bat, eta aste honetan beste bat hitzartu du Landabengo plantan gehiengoa duten hiru sindikatuekin: ordezkarien %72,4 dituzte UGTk, CCOOk eta CCPk. «Antolaketa eta ekoizpen arrazoiek» eragindako erregulazio bat izango da, eta indarrean izango da abenduaren 31 arte.

Erregulazio hori justifikatzeko, erdieroaleen eskasia argudiatu du VWeko zuzendaritzak, baina baita modelo berriek eragindako berregokitzapenak ere. Aurreko astean hasi ziren Polo berritua ekoizten, eta gaur atera da merkaturatuko duten lehen autoa ekoizpen katetik, eta Alemaniara joango da.

Aurrealdean eta argietan aldaketa batzuk egin dizkiote aurreko Polo modeloari, baina badira berritasunak barruan ere: modu sasi-autonomoan gidatzen duen sistema bat du —IQ Drive Travel Assist izenekoa—, bolante berri bat, eta «azken belaunaldiko entretenimendu sistema bat». Gasolinazko hiru motorrekin eskainiko dute, eta, gasolina ez ezik, gas naturala erretzen duen batekin ere bai.

Polo elektrikorik edo hibridorik ez dute egiten Iruñean, eta ez da espero modelo elektrikorik iristea gutxienez 2025. urtera arte. Horren aurretik, irailaren 27tik aurrera. Taigo izeneko crossover modeloa egiten hasiko dira Landabenen, lantegiko hirugarrena. Poloaren ekoizpena 1984. urtean hasi zuten, eta 2018ko abenduan, berriz, T-Cross izeneko SUVarena. Azken hori da orain Iruñean gehien egiten duten modeloa.


Baita ozenki esan ere

Summary: Baita ozenki esan ere. Gaur duela 30 urte, Gure Jarrera diskoa aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak. Haien bigarren diskoa zen, eta eurek sorturiko Esan Ozenki zigiluaren lehenengoa.

Fermin Muguruzak berak gogoratu dio urteurrena Moskuri eta munduari: gaur duela 30 urte aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak Gure Jarrera diskoa. Taldearen bigarren lana izan zen, eta Esan Ozenki diskoetxearen lehenengoa. Twitterren zabalduriko txioa Euskaldunon Egunkaria-k horren harira argitaraturiko elkarrizketa batekin ilustratu du musikariak, Lorea Agirrek egun hartan eginikoa, baina, bi egun ondoren argitaraturikoa.

Urtebete lehenago Negu Gorriak (Oihuka) diskoarekin jendea harritu egin zuten, besteak beste ezkutuan gorde zutelako ekoizpen osoa, baita taldearen sorrera ere. Izan ere, 1989. urtean Kortatu taldea desegin osteko Muguruza anaien lehenengo egitasmoa izan zen.

Talde askorekin gertatzen da bigarren diskoaren sindromea delakoa, ez duenean lehenengoak sorturiko espektatibak betetzen. Halakorik ez zen gertatu Negu Gorriakekin, besteak beste, ordurako esperientzia handiko musikariak zirelako. Gure Jarrera-k hamazazpi kanta zituen, indarrez beteak, eta soinu borobilez grabatuak.

«Euskal Herriaren erradiografia gisako bat» egitea proposatu zion Xabier Montoiak Muguruzari, elkarrizketan kontatzen duenez. Aurreko diskoak «ipuin bildumak» bezalakoak zirela, eta, oraingoan, «nobela» bat osatu behar zela, osotasun bat edukiko zuen narrazio bat, kanten bidez eraikia.

Esan eta egin. Muguruza sei hilabetez benetako «negu gorri» batean sartu zen, buru belarri, hitz eta soinuzko nobela hori sortzen. Montoiaren Aitorpena poema erabili zuen Azkena kanta egiteko, eta Jon Maia Soriaren laguntza eduki zuen Lehenbiziko bala, Ez dezagun sal, Zipaioen matxinada, NG, geurea da garaipena eta Gora Herria abestietan.

1990ko abenduan Herrera de la Mancha (Espainia) espetxearen aurrean emaniko kontzertuan osaturiko musikari taldeak grabatu zuen lana: Kaki Arkarazo, Mikel Kazalis eta Mikel Abrego. Horrez gain, Angel Katarainek lagundu zien sampler-rekin, eta baita Okene Abregok.

Independentzia, zigilu

«Independentzia» izan zen Muguruzak Agirreri elkarrizketan sarrien esandako hitzetako bat. Izan ere, euren lanaren gaineko kontrol erabatekoa lortzeko falta zuten urratsa eman zuten diskoarekin: euren diskoetxe propioa sortzea. «Kortaturen Kolpez-kolpe diskotik aurrera egin ditugun lan guztiak autoprodukzioak izan dira», azaldu zuen musikariak. Hau da, eurek ordaindu zituztela grabaketak, azalen diseinua egin, hitzak sartu, eta bestelako lanak. «Diskoaren kontrol guztia geure gain hartu nahi izan dugu. Eta, noski, honek eskatzen zuen hurrengo urratsa zigilua sortzea zen».

Muguruzak iragarri zuen diskoetxea inguruko taldeak bultzatzeko erabiliko zutela. Gure Jarrera diskoa Negu Gorriak lana bezain ondo salduz gero, beste lan batzuk ateratzeko aukera edukiko zutela iragarri zuen. «Hau talde lana da».

Eta hala gertatu zen. 2001. urtera arte, 200 disko inguru argitaratu zituzten. Akauzazte, Anari, Kashbad, EH Sukarra, Etsaiak, Jabier Muguruza, Anestesia, BAP!!, Dut, King Mafrundi, Lisabo, Su Ta Gar eta Ruper Ordorikaren hainbat lan, beste askoren artean.

Baina jaio eta bi urtera, hiltzeko zorian egon zen diskoetxea. Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko teniente-koronelak salaketa jarri zien Negu Gorriak taldeari, Maia Soriari eta Angel Katarain soinu teknikariari, Gure Jarrera diskoko Ustelkeria kantuarengatik. Horretan, Muguruzak Arkarazori kontatzen dio Euskaldunon Egunkaria-n irakurri duen albiste bat. Galindo eta Intxaurrondo kuarteleko droga trafikoaren arteko harremanaren ingurukoa da informazioa.

Taldeari kalte-ordaina ematera zigortu zuten hasiera batean, eta debekatu egin zieten kantua zuzenean jotzea. Baina, 2000. urtean, musikariak errugabetu egin zituen Espainiako Auzitegi Gorenak.

1994. urtean, nazioarteko taldeen lanak argitaratzeko beste diskoetxe bat sortu zuten: Gora Herriak. Besteak beste, Aztlan Underground, Todos Tus Muertos, Banda Bassoti, Wemean eta Zebda taldeen diskoak plazaratu zituzten.

Bi diskoetxeak Negu Gorriakekin desagertu ziren, 2001. urtean. Hutsunea betetzeko sortu zen Metak zigilua.

«Zein da zuen jarrera?», galdetu zion Agirre kazetariak Muguruzari, diskoa eta diskoetxea estreinatu zituen egun hartan. «Independentzia, sozialismoa eta pirateria», erantzun zuen musikariak. «Eta Esan Ozenki». Baita ozenki esan ere.


Summary: Lau pertsona hil dira Miamiko eraikina hondoratzean, eta 159 pertsona desagertuta daude. Hamabi pisu zituen eraikinak, eta ostiral goizaldean lurreratu zen. Floridan alarma egoera ezarri dute.

Hamabi pisuko eraikin bat lurreratu da Floridan, Miami hirian. Hasiera batean hildako bat zegoela adierazi zuten arren, laura igo da kopurua. Erreskate lanetan dabiltza oraindik. Daniella Levine hiriko alkateak adierazi duenez, 102 pertsona egoera onean aurkitu dituzte, baina beste 159 pertsonak desagertuta jarraitzen dute oraindik. 35 bizilagun erreskatatu dituzte hondakinen artetik, eta momentuz hamar dira zaurituak. Goizeko 01:30ak ziren eraikina hondoratu denean, eta beraz, bizilagun gehienak lo zeuden ordurako. 55 etxebizitza zeuden eraikinean.

Baieztatu dutenez, Paraguaiko sei pertsona zeuden eraikinean, beste sei kolonbiar eta hamar argentinar. Argentinarretako bat erreskatatu ahal izan dute. Floridan alarma egoera ezarri dute, eta modu horretan, laguntza federala baliatu ahal izango dute erreskateetarako.


Summary: Bi pertsona hil dira Zigoitian, kamioi batek autobideko ordainlekua eta auto bat aurretik eramanda. Etxebarri Ibiñako ordainlekuan geldirik zegoen auto baten kontra jo du, eta bi ibilgailuk sua hartu dute.

Baimendutakoa baino abiadura handiagoan zihoan kamioi artikulatu batek Etxebarri Ibiñako ordainlekuan (Zigoitia, Araba) geldirik zegoen auto baten kontra jo du; bidesaria ordaintzen ari ziren autoko bidaiariak momentu horretan. Kolpea handia izan da, eta AP-1 autobideko ordainlekua bera ere aurretik eraman du. Harrapatutako autoak eta kamioak sua hartu dute, eta automobilean zeuden bi pertsona hil egin dira. 22:45ean gertatu zen ezbeharra, bart.

Larrialdi zerbitzuak bertara joan ziren, eta kontrolpean hartu zuten sua, baina osagileek eta suhiltzaileek ezin izan zuten ezer egin autoan zihoazenak salbatzeko.

Kamioi gidaria Gasteizko Santiago ospitalera eraman dute, zauri arinekin, eta ordu batzuk geroago atxilotu egin dute, zuhurtziagabekeriazko hilketa egin ote duen ikertzeko eta deklarazioa hartzeko. Alkoholaren eta drogen testak egin dizkiote gidariari, eta negatibo eman du.

Udako oporretako irteera hastearekin bat gertatu da ezbeharra. Sonia Diaz de Corcuera Eusko Jaurlaritzako Trafiko zuzendariak agerraldia egin du ostiral goiz honetan, operazio horri buruz hitz egiteko, eta atsekabea agertu du heriotzengatik.

Ertzaintzaren Trafiko Unitatea ikerketa bat egiten ari da, istripua nola eta zergatik gertatu den ikertzeko. AP-1 errepidea itxita egon da ordu batzuz gauean, Burgosko bidean.


Summary: Gaurtik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek geletan hartu ahalko dituzte bisitak. Araban eta Gipuzkoan, bisitariak txertaketa pauta osoa izan beharko du gelan sartu ahal izateko. Bizkaian, berriz, ez da halakorik eskatuko.

Gaurtik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek euren geletan jaso ahal izango dituzte bisitak, beti ere bisitariak baldintza batzuk betetzen baditu. Arabako eta Gipuzkoako zahar etxeetan, bisitariak pauta osoarekin txertatuta egon beharko du eta. bakarrik sartu beharko da logelara. Bizkaiko erresidentziatan, ordea, malguagoak izango dira, eta bisitariei ez zaie eskatuko txertatua egotea.

Hiru lurraldeetako aldundiek gaur argitaratuko dituzte adinekoen edo desgaitasuna duten pertsonentzako erresidentzietako foru arau berriak. Arabako Aldundiak, esaterako, atzo aurreratu zuen partekatzen diren logeletan ezingo dela bisita bat baino gehiago elkartu, familia berekoak direnak salbu. Foru gobernuaren ustez, egoiliarrei bideratutako «laguntza emozionala» da neurri berria.


Summary: Palestinako oposizioko kide baten hilketak protestak eragin ditu. Ostegun goizaldean PANeko 30 soldadu indarrez sartu ziren Nizar Banaten etxera, eta jipoitu egin zuten atxilotu aurretik. Familiak salatu du kolpeen ondorioz hil dela.

PAN Palestinako Aginte Nazionalarekiko kritikoa zen Nizar Banat, eta aurrez ere behin baino gehiagotan atxilotu izan zuten. Ostegun goizaldean, baina, Hebronen zuen etxean sartu ziren 30 soldadu palestinar, eta jipoitu eta atxilotu egin zuten. 45 urteko palestinarra handik ordu gutxira hil zen.

Familiak segurtasun indarrei eta Mahmud Abbas PANeko presidenteari egotzi dio Banat hil izana. Hebrongo gobernadore Jibrin al-Bakrik, ordea, esan du «haren osasunak okerrera» egin zuela militarrak haren etxera sartu zirenean: «Hebrongo erietxera eraman zuten berehala, baina medikuek artatu zutenerako hila zen».

Ehunka lagun irten ziren atzo kalera Ramallahn Banaten hilketa salatzeko. Abbsen aurka jo dute manifestariek eta Banaten heriotzaren erantzule egin dute buruzagi palestinarra. Segurtasun indarrek negar-gasa jaurti zuten manifestarien aurka, eta hainbat lagun atxilotu zituzten.

Joan den azaroan atxilotu zuten azkenengoz Banat, sare sozialetan zabaldutako bideo batean PANeko buruzagiak kritikatu ostean. 2017an onartutako «zibererasoen aurkako legea» baliatuta atxilotu zuten aldi hartan. «Beldur gara legerik errespetatzen ez duten Poliziek noiz hilko gaituzten. Argi dago badela oposizioa paretik kentzeko asmo bat, ondorioak edozein direla ere», salatu du Assa Amrok, PANekiko kritikoa bera ere.

Urte hasieran, Banatek Askatasuna eta Duintasuna alderdia sortu zuen, gerora Abbasek bertan behera utzitako presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu asmoz.


Summary: AstraZenecarekin txertatutako 60 urtetik gorakoei etxe horretako bigaren dosia emango diete Hegoaldean. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak baztertu egin du Pfizerren txertak ematea, adin horretatik beherakoei gomendatutakoaren kontrara.

AstraZenecaren lehen dosia hartutako 60 urtetik gorakoek asteon eta datozen egunotan izango dute bigarren dosia hartzeko hitzordua, eta Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki bat hartu du horren nondik norakoez: lehen dosiko botika bera jasoko dute bigarrenean ere, lehenengotik hamabi asteren buruan. Adin horretatik beherakoei, ordea, bigarren dosia Pfizerrena emateko gomendioa egin zien batzordeak, AstraZenecari lotutako zenbait odolbilduren kasuen harira. Irizpide aldaketa adinarengatik izan da, hain zuzen ere, arriskuak berdinak ez direla argudiatuta.

Erabakia hartzeko orduan Karlos III.a Ospitaleak abiatutako CombiVacs ikerketa erabili dute oinarri bezala. Ikerketa horretatik abiatuta, hain zuzen ere, hartu zuen erabakia Osasun Ministerioak 60 urtetik beherakoei Pfizerren txertoak jartzea bigarren dosian, odolbilduen arriskuagatik. Autonomia erkidegoen presioak ekarri zuen AstraZenecaren bigarren dosia baimentzea, baina Pfizerren hartzeko gomendioa eginez, betiere. 60 urteak ditu mugarri, ordea, neurri horrek:«60 eta 69 urte artean txertoaren ondorioz egondako odolbilduen ebidentzia zientifikoa 60 urtetik beherakoena baino askoz txikiagoa baita».

Txertaketa plangintzan aldaketa suposatu du erabaki berriak: izan ere, orain arte Espainiako Osasun Ministerioak ez zion atea itxi guztiz Pfizerren bigarren dosiari, AstraZenecak hitz emandako dosi kopurua bidaliko ez baluke txertatuei irtenbide bat emateko.

Ipar Euskal Herriko kasuan, 55 urtetan jarri du muga Frantziako Gobernuak. Adin horretatik beherakoek, AstraZenecaren lehen dosia jaso bazuten, Pfizerren edo Modernaren dosiak jaso dituzte. Hortik gorakoen adin tartean, aldiz, AstraZeneca jasoko dute.


Summary: Estatus politikoari buruzko eztabaida aktibatzea babestu du Urkulluk. Espero da Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldea udazkenean hastea berriro martxan.

Jaurlaritzaren Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, Carlos Iturgaiz PP+C's-eko bozeramaileak estatus politikoaren inguruko eztabaidaz galdetu dio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari, eta hark babestu du eztabaida hori «hemen eta orain berraktibatzea», argudiatuta eztabaidek ez dutela «ez egonkortasuna eta ezta elkarbizitza ere mehatxatzen». Gaineratu du eztabaidaren «ukazioak eta demonizazioak kale itsu batera» eramaten duela.

Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak Euskal Autonomia Erkidegoaren estatus politiko-juridikoa eguneratzeko eztabaida martxan zuen aurreko legealdian, baina legegintzaldia amaitzearekin batera eten zen haren bidea. Harrezkero, lantaldea ez da berriro martxan jarri, eta espero da udazkenean abiatzea lanak. Horren aurrean, kezka agertu du Iturgaizek; Urkulluri eskatu dio argitu dezala zeren alde egingo duen: «ikuspegi guztiak sartzen diren marko juridiko baten edo haustura jokaleku baten» alde.

Urkulluk gogorarazi du Gernikako Estatutua oraindik ez dela bete, eta erantsi legebiltzarra «oso erabilgarria» dela eztabaida martxan jartzeko. Era berean, azaldu du bere gobernuak «ahal duen guztia» egingo duela estatus politikoari buruzko akordioa ahalik eta gehien zabaltzeko.

Lehendakariaren posizioa ez da berria; 2012tik eta bere agintaldi osoan zehar, estatus politikoari buruzko eztabaidarako foroa Eusko Legebiltzarra dela babestu izan du, Jaurlaritzaren rola bigarren plano batean utzita. Hain zuzen, EAJk eta PSE-EEk ez zuten estatus politikoa gaurkotzeko ekimenik jaso legealdi honetarako gobernu programan.

Nazio aitortza, alde biko harremana, berme sistema

Gaiaz hitz egin zuen atzo Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko lehendakariak ere. Euskadi Irratian, azaldu zuen estatus berrirako bidean «mugarri nagusiak» izango direla «nazio aitortza, estatuarekiko aldebikotasun harremana eta bermeen sistema bat gatazkak konpontzeko». Eskema hori bera baliagarria izan daiteke Kataluniarentzat, haren iritziz. Aurreko legealdian, lantaldeak estatus politiko berrirako zehaztutako oinarrietan nahiz gero adituek aurkeztutako proposamen artikulatuan, erabakitzeko eskubidea ere jasotzen zen, baina haren erreferentziarik ez zuen egin atzo Ortuzarrek.

Ortuzarrek azaldu zuen 2019ko urrian EAJk eta EH Bilduk bi bilera egin zituztela, eta jeltzaleek «proposamen errealista bat» planteatu ziotela EH Bilduri, «une honetan indarrean dagoen legeriaren barruan egin daitekeena eta egin ez daitekeena» jasotzen duena: «Eta asko egin daiteke. Gure jarreraren oinarrian dago orain egin ahal duguna egitea eta, bigarren urrats batean, gaur egun egiterik ez dagoena nola lortu ahal dugun, legeak aldatuz». Ortuzarren arabera, oraindik ez dute EH Bilduren erantzunik jaso: «EH Bilduk gure proposamena ezagutzen du eta, nahi badu, horretaz hitz egiteko prest gaude, eta ez soilik beraiekin baizik eta baita PSErekin, Podemosekin eta PPrekin ere; baina konplikatua ikusten dut PPrekin, dauden egoeran ikusita, gaur egun haiekin akordioetara iristea».

EAJren xedea da «ahalik eta adostasunik zabalena» lortu ahal izatea, eta horretan bat egin dezatela «Gernikako Estatutua babestu zuten alderdiak, bai eta kanpoan geratu zirenak ere, bereziki ezker abertzalea». Horretarako, jeltzaleen asmoa da «alderdien artean hitz egitea eta parte guztiei halako erosotasun puntu bat eskaintzea».


Summary: Herritarren %47k uste dute maskara aire zabalean erabiltzeak nahitaezkoa izan beharko lukeela oraindik. Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren egoera eta ondorioak izeneko soziometroa argitara eman du. Horren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretatik sei kezkatuta daude COVID-19aren hedapenarekin.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleek COVID-19aren pandemiari eta horren ondorioei buruz dituzten pertzepzio eta jarrerei buruzko soziometroa argitaratu berri du Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak. Ekainaren 15etik 18ra bitartean egindako inkestaren arabera, herritarren ia erdiak (%47k) uste dute maskara aire zabalean erabiltzeak nahitaezkoa izaten jarraitu beharko lukeela gutxienez hilabete batzuetan. Ordea, inkestatutako %38 kanpoaldean erabiltzen uztearen aldekoak dira, eta %10en ustetan, berriz, txertoa jarrita dutenei bakarrik utzi beharko litzaieke kalean maskararik gabe egotea.

Joan den maiatzaren 9an Espainiako Gobernuak alarma egoera bertan behera utzi zuenetik, herritarren gehiengo zabal batek (%88k) ez ditu aldatu koronabirusari aurre egiteko prebentzio neurririk, soziometroak agerian utzi duenez. Are, inkestatutako % 6k diote lehen baino zorrotzago betetzen dituztela neurriak. Kontrara, %6k diote ez dituztela neurriak hain zorrotz betetzen.

Birusaren transmisioari buruzko kezkaz ere galdetu dute inkestan. Herritarren % 19k erantzun dute oso kezkatuta daudela, eta % 48k «nahiko kezkatuta». Inkestatutako % 25ek esan dute pandemiaren bilakaerarekin ez daudela oso kezkatuta, eta % 8k ez dute batere kezkarik.


Summary: Maskara gardenak erretiratuko ditu Jaurlaritzak, segurtasun bermerik eskaintzen ez dutelako. Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailaren arabera, aztertutako eredu bakar bat ere ez da gutxieneko filtrazio mailara iristen

Eusko Jaurlaritzak immobilizatu eta merkatutik erretiratu egin ditu maskara gardenak, COVID-19aren aurkako araudia urratzen dutelako eta filtrazio maila apala eskaintzen dutelako. Maskaren eraginkortasuna neurtu zuten apiril eta maiatz artean eginiko kanpaina batean, eta horren berri eman du Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburu Javier Hurtadok. Azaldu duenez, 28 maskara eredu aztertu zituzten eta, horietatik, zortzi maskara garden. Azken horiek filtrazioari buruzko araudia urratzen dutela ondorioztatu zuten: %95eko filtrazio maila eskaini beharko lukete, baina bakar batek ere ez zuen %27,5etik gorako babes maila eskaintzen, eta maskaretako batzuk ez ziren iristen %10era ere.

Hori dela eta, Kontsumobide institutuak merkatutik erretiratu ditu maskara gardenak. Azterketaren emaitzak igorri dizkio Espainiako Kontsumo Ministerioari ere.

Gainerako maskarei dagokienez, beste hiru marka ere erretiratu dituzte, %76 eta %91 arteko babes maila eskaintzeagatik, baina gehienek gainditu egin zuten laborategiko analisia.


Summary: «Gauak iluna beharko luke, eta jadanik utzi dio hala izateari». Argi kutsadurari buruzko informazio falta sumatzen du inguruan Fernando Jauregik, eta gogor dabil lanean hutsune hori betetzeko. Horren gaineko hitzaldi bat eman berri du ALAN kongresuan.

Fernando Jauregi (Iruñea, 1964) Iruñeko Planetarioko astrofisikoa aspaldi heldu zion argi artifizialek gauaren iluntasunean duten eraginari buruzko ikerketari, eta, hark dioenez, bada kezkatzeko arrazoirik: “Argi kutsadura jendeak uste baino askoz larriagoa da”. Berriki, ALAN Artificial Light At Night nazioarteko kongresuan parte hartu du, hark gidatutako hitzaldi batean: Pirinioetako gaua bizitzen.

Zehazki, zer da argi kutsadura?

Argi kutsadura esaten zaio argi iturri artifizialen bidez gauaren iluntasunean gertatzen den hausturari. Oro har, gaueko argiak zer diren irudikatzen saiatu, eta zuzen-zuzenean pentsatzen dugu gizarteak egindako aurrerapenek ekarritako ondasun bat direla; gizarte modernoago eta hobe baten ikur. Azken finean, gauean argia izateak posible egiten baitu eguzkia zeruan ez denean ere gure jarduerekin segitu ahal izatea. Horrek abantaila izugarriak dakartza, bistakoa da gaur egun ezinezkoa litzaigukeela argi horiek gabe bizitzea, baina, aldi berean, asko dira sortzen dituen kalteak. Gauak iluna behar luke. Ordea, ilun izateari utzi dio jada, gure hiriak argiz beteak direlako.

Zerk dakar argi kutsadura?

Edozein argi iturri izan daiteke kutsadura mota horren igorle. Kaleko argiteriak, autoen argiek, etxebizitzetatik ateratzen direnek, futbol zelaietakoek eta iragarki paneletakoek kutsatzen dute gehien, besteak beste. Edonola ere, kontua ez da gaueko argia guztiz deuseztatzea, baizik eta ongi jakitea zer neurritakoa izan behar duen jasangarria izateko; zehaztea zein den gehienezko muga eta zein saihestu ezinen dugun gutxienekoa.

Nafarroan, zer mugen artekoa izan beharko luke kutsadurak?

Egoeraren arabera, alde handiak daude, ondorioak oso desberdinak izan daitezkeelako inguru batean edo bestean, hain zuzen ere. Esate baterako, animalia espezie batzuek oso bortizki pairatzen dituzte argi kutsaduraren eraginak; jokabideetan ondorio sakonak izan ditzakete. Gaueko tximeletak diren, saguzarrak diren, ugaztunak diren…, jasangarria izateko gehienezko mugak desberdinak dira.

Argi kutsadurak nabarmen oztopatzen du zeruari behatu ahal izatea. Ordea, horretaz gainera, zer beste zuzeneko kalte dakar herritarrentzat?

Argi kutsadurak ez digu soilik astronomoei eragiten. Guri lanean eta afizioan egiten digu kalte, zuzenean, baina, horrez gainera, argi kutsadura pertsona guztien osasunerako da kaltegarria. Gure organismoa ohitua dago argiaren eta iluntasunaren arteko zikloan bizitzen, eta, gauean iluntasunik ez bada, hormona oreka hautsi egin daiteke. Baliteke zenbait gaitz jasateko aukerak areagotzea: hala nola obesitatea, diabetea eta loarekin lotutako gaitzak.

Jendeak aski daki gaiari buruz?

Bi gauza falta dira: informazioa eta formakuntza. Batetik, premiazkoa da gizarteari informazioa ematea, jendeak utz diezaion pentsatzeari gehiegizko argia bedeinkapen hutsa dela. Bestetik, ezinbestekoa da argiztapenaren arduradunei heziketa egokia ematea, osasunarentzat eta ingurumenarentzat hain kaltegarriak ez diren neurriak har ditzaten.

Pirineos La Nuit proiektuko kide zara, eta, hain zuzen, estrategia plan bat ondu duzue udaletxeei zuzendurik. Zer proposamen bildu dituzue horretan?

Besteak beste, udalei eskatu diegu kolore anbarreko argia erabil dezatela herriak argiztatzeko, argi zuria erabili beharrean. Izan ere, egindako ikerketen emaitzek bistan utzi dute argi zuriak askoz modu sakonagoan erakartzen dituela zenbait animalia espezie, eta, beraz, nabarmen aldatzen diela jokabidea. Oro har, intsektuei eragiten die, eta, hain zuzen ere, intsektuak babestea bereziki inportantea da, kate trofikoaren oinarrian direlako eta gertatzen zaienak gainerako espezie guztiei eragiten dietelako. Ikusi da, argi zuriak ez bezala, kolore anbarreko argiak apenas duela indarrik haiengan.

Urteak dira argi kutsadura ikertzen duzula. Azkenaldian, nolakoa izaten ari da bilakaera?

Azken urteotan, munduko argi kutsadurak urtero %2 egin du gora batez besteko. Are, gizarteak ingurunean isurtzen dituen elementuek eragiten duten kutsadura moten artean, argiari dagokiona da etenik gabe hazten den bakarra. Gainerakoetarako, dagoeneko sortu da politikarik, hala mozdukoak izanik ere. Ez dago deus arazo honi kontra egiteko.

Oro har, nolakoa da astronomia zaletasuna hemen?

Herritar askok maite dituzte izarrak, txiki-txikitatik. Egia esan, beste zientzia batzuen aldean, astronomiak profesionalak ez diren zale mordoa du atzean. Jakina, horrez gainera, egia da urteko garai jakin batzuetan interesak nabarmen egiten duela gora. Abuztuan jende asko izaten da pertseidak noiz ikusiko zain, erne.

Zein da gau izartsuei behatzeko tokirik aproposena?

Hirietatik urrun, jakina. Gaua Pirinioetan da ilunen, baina ez mendi tontorretan, bailaretan baizik. Zerua haran batetik begiratzean, inguruko mendiek ortzi muga ezkutatzen dute, eta, hala, goiko aldeko zeru puska baizik ez da gelditzen ikusgai. Hain zuzen, hori da zerurik ilunena, garbiena. Gau izartuak horrela ikustea izugarri gozagarria da. Eskerrak oraindik ere baden halako aukerarik, zaila izan arren.


Hiltzera bidalitako gipuzkoarrak

Summary: Hiltzera bidalitako gipuzkoarrak. Bigarren Mundu Gerran laurogei gipuzkoar deportatu zituzten nazien kontzentrazio esparruetara. Orain bi aste, Gipuzkoako Diputazioak omenaldia egin zien, eta han izan ziren senideetako batzuk ere. Esan dute orain ari direla gertatutako gauzak jakiten, etxe batzuetan gutxi hitz egin baita gaiaz.

Elias Aguilar, Jose Maria Agirre, Maria Gesalaga, Martin Mitxelena… Luzea da zerrenda, Gipuzkoan jaio edo bizitako laurogei lagun deportatu baitzituzten Bigarren Mundu Gerran nazien kontzentrazio esparruetara. Hainbat herritakoak ziren. Mauthausenera (Austria) eraman zituzten batzuk, eta Alemanian, Dachaura, Buchenwaldera, Sachsenhausenera, Neuengammera eta beste kontzentrazio esparru batzuetara ere bai. Zenbaki bihurtzen zituzten, eta, ahitze prozesu baten ondoren, hiltzea izaten zen helburua. Laurogei horietatik erdiak salbatu egin ziren; beste erdiak hil egin zituzten. Ekainaren 12an, Gipuzkoako Foru Aldundiak omenaldia egin zien, eta han izan ziren haien senideetako batzuk ere. Gutxi ikertu izan da gaiari buruz, eta senideek azaldu dute orain ari direla gauza batzuk jakiten, memoria historikoaren arloan lanean ari diren talde eta pertsonei esker.

Lore Martinezek amaren osaba zuen Pedro Axpe, amaren aitaren anaia, zehazki: «Gure amak eta haren bikiak 4 urte zituztenean hil zuten, eta ezer gutxi jakin izan dugu hari buruz. Ama baino zaharragoa den izeba bat akordatzen da Frantziatik bizikleta bat ekarriko ziola esan ziola». 1944ko abenduan hil zuten, Dachauko kontzentrazio esparruan, 37 urte zituela.

Bergaran jaio arren, 12 urte zituela Aretxabaletara joan zen bizitzera Axpe. «Oso gaztetatik izan zen sozialista eta errepublikazalea, eta miliziano sartu zen Espainiako gerraren garaian». Intxortan, Murugainen eta abar ibili ostean, Santanderrera (Espainia) eta Asturiasera (Espainia) joan zen. «Batzuk harrapatu egin zituzten, baina Pedro Frantziara joan zen, itsasontziz, eta handik Perpinyara, Kataluniara». 1939an, Francisco Francok Katalunia hartu zuenean, berriro Frantziara alde egin zuen. «Errefuxiatuen esparruetan egon ziren, baina alemanak etorritakoan errefuxiatu esparruetatik kontzentrazio esparruetara eraman zituzten. 1,80 metroko gizona zen, baina lau hilabete bakarrik iraun zituen kontzentrazio esparruetan».

Gutun bat badute Martinezen senideek. Iñaki Uriarterena da, 1960koa, Francisco Axpek, Pedroren anaiak, bidalitako beste gutun bati erantzuten diona Hendaiatik (Lapurdi). Uriartek kontatzen du Okzitaniako Gurs, Idron, Agde eta Noeko kontzentrazio esparruetan egon zela Axperekin, eta Uriarte ateratzean, 1941ean, han geratu zela artean Axpe. Gaineratu du gerora ere jarraitu zutela harremanetan.

Esku bateko atzamar lodia falta zuen Axpek, borrokaren batengatik, eta gutunak dio hasieran esperantza bazuela, mutilatuak ez ote zituzten eramango. Uriarteri laguntza ere eskatzen zion, hura zegoen baserrian ea lanerako hartuko ote zuten galdetzen baitzuen, eta Uriartek zehazten du nagusiak Noera idatzi zuela, baina erantzun ziotela ordurako konpainia batean aterata zela, eta ez zekitela nora. Uriarteren gutunaren arabera, hurrengo urteetan ez zuen izan Axperen berririk, baina 1946an bizkaitar batekin topo egin zuen, eta esan zion 1944an bide bazter batean utzi behar izan zutela, aurrera ezin jarraituta. «Gure aitonak-eta jakingo zuten, baina guri ez ziguten ezer kontatu». Jakin-minak bultzatuta, irailean Dachaura joatekoak dira Martinez eta ahizpa bat, 81 urteko amarekin eta izebarekin. «Ideologia jakin bat izateagatik egundokoak jasan behar izan zituzten. Horrelako gauzak ez ditugu ahaztu behar», esan du.

Etxean, azalpen gutxi

Joanito Larburuk ere etxean gauza gutxi entzun izan ditu osaba Juan Manuel Larbururi buruz. «Umetan belarria beti adi izaten genuen, baina alde egiteko agintzen ziguten». Hernaniko Berakorta baserrikoa, aurrez beste kontzentrazio esparru batzuetan egon ostean, 1944an hil zuten, Flossenburgen (Alemania), 32 urte zituela. «1936ko gerran frontera joan zen. Handik bi urtera joan zen gure aita ere, baina ez ziren elkarrekin egon».

Larburuk azaldu du norbaitek osaba salatu zuela, gorria zela esanez, eta, zetorkionaren beldur, alde egin zuela. «Frantziara joango zen». Aitona, berriz, preso sartu zuten, Infernua deitzen zioten Donostiako kartzelan, Juan Manuel semeak egindakoagatik. Frontean jarraitzen zuen Larbururen aitak. «Hernaniko batek esanda jakin zuen Juan Manuelek alde egin zuela, eta aitona kartzelan sartu zutela. Zer ez ote zituen pasatuko gure aitak ere orduan…».

Frantzian, osaba emakume alargun baten etxean egon zela dakite senideek. “Hernanira ere etorri omen zen pare bat aldiz, ezkutuan. Gure aitari politikan ez sartzeko esan omen zion”. Esan du ez dakiela familiak nola jakin zuen osaba hil egin zutela. “Behin, 10 urte inguru izango nituen nik [66 ditu orain], medikua etorri zen etxera. Larburu Odriozola entzunda, aipatu zuen zerrenda batean ikusi zituela abizen horiek, baina umeei ez ziguten halako gauzak entzuten uzten”. Osaba gaixotuta hil zela entzun izan zion aitari. “Aurrekoan [aldundiaren omenaldian] esplikatu zuten zein baldintzatan izaten zituzten kontzentrazio esparruetan: hotzak, lan asko eginaraziz. Aitak ez zigun kontatu halakorik”.

Oroitzearen garrantzia

Nazien kontzentrazio esparruetara deportatutako laurogei gipuzkoarrak omentzeko ez ezik, memoria taldeek egiten duten lana eskertzeko ere balio izan zuen aldundiak antolatutako ekitaldiak. Errenteriako La Ilusion taldea da horietako bat. Florentino Mariñelarenak kontatu du orain hamar urte inguru hasi zirela dokumentuak biltzen, dosier pertsonalak osatzen eta abar. “Aitona-amona batzuek gauza beldurgarriak kontatu zizkiguten, eta ikusten genuen ez zirela pelikula bati buruz ari; Luzio Urtubiaren bidez, deportatu batekin harremanetan jartzea lortu genuen, eta gero beste batzuengana iritsi ginen”. Oso garrantzitsutzat jo du familiek, eta, oro har, herritarrek gertatu zena jakitea. “Gure aitona-amonei gertatu zitzaien; ez da hain aspaldiko kontua. Donostian, Irunen edo Errenterian jaiotakoek nola bukatu zuten Mathausenen, Dachaun?”.

Hainbat ekitaldi antolatu izan ditu La Ilusionek nazien kontzentrazio esparruetara deportatutakoak oroitzeko; besteak beste, galtzada harri bat jarri ohi dute deportatuen etxe aurrean, haien datuekin. Mariñelarenak azaldu du senide askok ez dutela ezer jakiten: “Akaso, Frantziara pasatu zirela edo horrelako zerbait jakiten dute, gutunen baten bidez”.

Kontu gogorrak izanik, esan du jendeari batzuetan kosta egiten zaiola gaiari buruz aritzea. Alabaina, egiten duten lana asko eskertzen dietela zehaztu du, batez ere familiek: “Omenaldiekin, itxi bezala egiten dute zirkulu bat; agur moduko bat izaten da. Beren bizitza osoan, adibidez, gorri madarikatuak entzuten aritu ostean, behingoz pertsona gisa hartzen dituztela ikusten dute”.

Mariñelarenaren hitzetan, pozik daude azkenaldian Bigarren Mundu Gerra garaiko deportatuen gaia pixkanaka azaleratzen ari delako, baina nabarmendu du oraindik ere gauza asko geratzen direla egiteko. “Pertsona horiek hemen jaio ziren, Gipuzkoan, eta alde egin zuten ez zeudelako faxismoaren alde. Noizbait eta nonbait hil zituzten. Heriotza ziurtagiri horiek lortu egin behar dira, baina lan hori egin gabe dago oraindik”.


Summary: «Ez genekien nola, baina argi genuen aurrera egin beharra zegoela». 1996an lehen aldiz emakumeak Irungo alardean sartu ondoren, ondorioztatu zuten indarkeria erabiliko zutela eurak geldiarazteko; emakume askok garai hartan sendotu zuten aurrera egiteko ideia.

Alarderik gabeko urte batean bete dira 25 urte emakumeek lehen aldiz Irungo alardean parte hartu zutenetik —hurrengo asteazkenean ziren egitekoak, baina, iaz bezala, ez da izango aurten ere—. Urteurren berezi hori ospatzeko, joan den larunbatean, Mertxe Tranche (Irun, 1965) historialariak eta Irungo alarde mistoko kideak gidatuta, paseo bat eman zuten Irungo alde zaharrean barrena, eta 1996ko ekainaren 30ean 57 emakumek hasitako borroka oroitu eta omendu zuten.

1996ko Irungo alardean koordinatzaile gisa aritu zinen. Zein izan zen zure lana?

Hainbat neurri zehaztu genituen guztion artean, gauza batzuk gertatzen baziren zer egin behar genuen eta halakoak. Batik bat nabarmendu genuen ez erantzuteko kolpeei edo irainei, eta hala egin genuen. Beraz, nahiz eta sektore batek dioen erasotzaileak izan garela, hori ez da egia. Egun horretan alarde mistokoen ondoan ibili nintzen ni; haiek errepidetik zihoazen San Martzialeko aldapan, eta espaloitik ni. Hainbeste lasterka egin nuen, NANa eta kartera ere galdu bainituen! San Juan plazara iristean, izkina batean geunden beste kide bat eta biok, eta, arkupeetara eraman zituztenean, sartu egin ginen gu ere. Poliziak esan zigun behin sartzen baginen ezingo ginela irten, eta haiekin geratu ginen.

Nola ikusi zenituen zure kideak?

Batzuk, lur jota; beste batzuk, pozari eta batasunari esker, eusten; beste batzuk, amorratuta baina adoreari eusten… Gertakari horien ondorioz, batzuk ez dira atera berriro. Joan den larunbateko ekitaldian emakume batzuek esaten zuten gorputzean sartuta daukatela egun hura, eta gaixotu egiten direla horri buruz hitz egite soilarekin. Ikara genuen, eta norbait hil zitekeen beldur ginen urtero: armatuta zihoazen 8.000 gizon zeuden toki batera irten beharra zegoen; asko, gainera, mozkortuta edo kontrolik gabe zeuden. Gerta zitekeen.

Noiz sentitu zenuen beldurra lehen aldiz?

1996ko maiatza beldurgarria izan zen. Asko maite gintuzten batzuek edo txikitatik ezagutzen genituenek, lagunak zirenek, bat-batean ez gintuzten agurtzen edo iraindu egiten gintuzten. Beldur fisikoa, batik bat, 1996ko ekainaren 30ean sentitu nuen.

Zer ondoriotara iritsi zineten egun horretan?

Erabat pasatuta bukatu genuen. Hasteko, udaletik jaso genituen adierazpenak herriak alardea salbatu zuela esanez. Horrek ikusarazi zigun gure bizitzak, benetan, ez zuela lehentasunik. Bestalde, argi geratu zitzaigun indarkeria erabiliko zutela gu geldiarazteko. Egun horretatik aurrera, indartu egin zen aurrera egin behar genuen ideia. Ez genekien nola, baina argi genuen aurrera egin beharra zegoela.

Balorazio positiboren bat egin zenuten egun hartan?

Batetik, espero baino emakume gehiago etorri zela. Hasieran, hamabi bakarrik etorrita ere, ateratzekoak ginen. Azkenean, ordea, 57 etorri ziren, eta horietako asko ez genituen ezagutzen aurretik. Indarkeria giro horretan ere espero baino emakume gehiago etorri zen; indarkeriarik izan ez balitz, beraz, are emakume gehiago etorriko zen. Bestetik, arkupeetako gure batasuna aipatuko nuke: saltoka, oihuka eta alaitasunez bizi izan genuen momentua, uste osotik, eusten. Horrek hauspoa eman zigun aurrera egiteko.

Zuk 1997an parte hartu zenuen lehenengoz desfilean. Nola gogoratzen duzu?

Urterik gogorrena izan zen 1997a. Epaitegiek, kautelazko neurri gisa, udalari agindu zioten emakumeak alardean integratzeko. Ebazpen horren ondoren, ekainaren 26tik 30era erotzeko egunak bizi izan genituen. Tartean, udalak bultzatuta, alardeko goi karguek ebazpena onartzen zuten ala ez bozkatu zuten. Loteslea izango zela esan zuten, eta ekainaren 29an jakinarazi zuten emaitza: 15-12, epaia babestearen alde. Aldi berean, gure rola eta kokapena zein izango ziren eztabaidatzen aritu ginen udalarekin, eta konpainia bat sortzeko eta artilleriaren atzetik joateko agindu zigun udalak. Hori onartuko genuen eztabaidatzen aritu ginen ekainaren 29an, Irungoa den edonork bai baitaki artilleriaren atzetik joatea alardetik kanpo joatea dela. Hamasei orduz egon ginen bilduta, eta iraultza sortu zen bat- batean: gizonak etortzen hasi ziren, beren konpainietatik bota zituztela esanez. Konpainia bakoitzean epaitegien erabakia babestu edo ez bozkatu zuten, eta alarde alternatiboaren aldeko erabakia hartu ez zuten gizonak gugana etorri ziren. Arratsaldean, matxinatzen hasi ziren konpainiak. Guk ez genekien hurrengo egunean izango zen konpainiarik haiekin desfilatzeko. Hurrengo egunean, iritsi ginenean, ez zegoen inor, Dunboara joan ziren denak. Inoiz kontatzen ez dena da bozketa hori irabazi egin zela, eta galdu zutenek kolpea eman zutela baiezkoaren alde bozkatu zutenen kontra. Egun hori dramatikoa izan zen Irunentzat, gizartea hautsi egin zelako.

Alardean, ordea, irudipena nuen, poliki, baina aurrera gindoazela. Lagunen aurpegiak bakarrik ikusten genituen guk. Lerro batek inguratuta geunden, eta festa giroan gindoazen barruan. Handik urte batzuetara egun horretako argazkiak ikusi nituen, goitik aterata, eta lerro hori osatzen zutenak kanpokoekin joka ari ziren: askok besoa hautsi zuten, burua ireki… Eta gu ez ginen ohartu ere egin. Jendeak heroien moduan jokatu zuen gurekin.

Lehen urtean bizi izandakoa bizi izan ondoren, nondik atera zenuten indarra 1997ko alardea eta hurrengoak prestatzeko?

Ahalegin pertsonal handia egin dugu alardearen alde. Nik neuk uste dut nire bizitzako hamar urte galdu ditudala gai honekin. Ahalegin handia, diru asko, ilusioa, gogoa, uste osoa… Uste dut ez geneukan tokitik indarra atera genuela, argi geneukalako arrazoia genuela; faxismotik gertu zegoen portaera bati aurre egiten ari ginen. Eta geure alaba, iloba eta ahizpa gazteagoen irudiak genituen buruan, alardean desfilatzen, festa giroan.

Zein izan zen lehen urte horietan egindako akatsik handiena?

Badago askotan kontuan hartzen ez den erpin bat: beste sektorean ez dago graduaziorik, eta ezin da negoziatu: ezin da egon emakume soldadu bat bera ere, konpainia bakar batean ere ez. Edozer gauza negoziatzeko prest ginen gu. BAE [Bidasoaldeko Emakumeak] eta Alardeko Batzordearen 1996ko elkarrizketetan egon nintzen ni, eta ez ziguten aukerarik eman: “Aurten ez zarete aterako, eta hurrengo urteari begira, hitz egingo dugu”. Hori ez da eskaintza bat. “Aurten ez zarete aterako, baina hemendik bost urtera, bai, eta hitz egingo dugu nola aterako zareten”; hori onartuko genukeen. Arazoaren funtsa ez da egon gure ekimenean, epaitegiek gure eskubidea aitortu baitute; erreakzioa izan da arazoa. Eta, gainera, zuhurtzia gutxirekin aritu dira: konpainia misto bat proposatu izan baligute, hogei urtez izango gintuzten bertan, arazorik gabe.

Indarkeria noiz hasi zen nabarmen gutxitzen?

Alardearen Batzordeak tabernak jarri zituen Zabaltza plazan, jendea ez zedin egon Kale Nagusian mozkortuta, guri gauzak botatzen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak presioa eginda, 2008-2010etik Alardearen Batzordea indarkeria murrizten saiatu zen. Gainera, komunikabideetan indarkeria hori agertzeak ez zien batere mesederik egiten. Gaur egun, Kale Nagusian dago gune ilun bakarra, eta, aldapa jaitsi baino lehen, arnasa hartzen dut beti, ea zerekin topo egingo dugun. Urte batzuetan ez da ezer larririk gertatzen, irain batzuk bakarrik, baina beste batzuetan bizpahiru mozkor hasten dira, agian, izotzak edo edalontziak botatzen edo bidea oztopatzen.

Lasaitasuna irabazi duzue jaiaz gozatu ahal izateko, ezta?

Gaur egungo ekainaren 30ak ez du zerikusirik duela urte batzuetakoarekin. Arropa erosteko garaian denda guztietan ematen digute zerbitzua, egun horretan zein lasai janzten garen, zein pozik elkartzen garen goizeko ogitartekoa jateko, argazkiak zein pozik egiten ditugun…

Zeintzuk izan dira 25 urteotako lorpenik garrantzitsuenak?

Bakar batean laburbildu daiteke dena: ekainaren 30ean Irungo edozein emakumek aukera du txilibitua jotzeko, jenerala izateko, hatxero gisa joateko… Nahi duena izan daiteke, gero eta askatasun handiagoarekin eta beldurrik gabe. 25 urte pasatu dira, eta garai hartan amaren sabelean zeuden ume horiek edo alardea espaloitik ikusten zutenak dagoeneko ateratzen ari dira. Izugarri pozten naiz neska kuadrilla gazteak alardean saltoka eta pozik ikusten ditudanean; merezi izan duela sentitzen dut. Aizea Susperregi Landetxako kantineraren amona atera zenekoa da gogoan dudan beste momentu polit bat. 80 urteko emakume hark ezin izan zuen inoiz alardean parte hartu, eta oso hunkigarria izan zen bilobaren alboan ateratzea; malkoak erortzen zitzaizkigun.

Bi alarde izanda, konponbidea luzatzen ari dela uste duzu?

Luzatzen ari da, eta ez dirudi konponbidetik gertuago gaudenik: udalak ez du lanik egin nahi izan norabide horretan. Gainera, bi egitura eraiki dira, eta oso zaila da biak suntsitzea. Guk argi daukagu hurrengo pausoa udalak alarde bat antolatzea dela, 1998an, 1999an eta 2000n egin zuen bezala, eta herritarrak berdintasunezko alarde batean parte hartzera deitzea. Baina denborari bere lana egiten utzi behar zaio. Iritsiko da balantza gure aldera mugiaraziko duen azken tanta hori.

Emakumeen parte hartzeari buruzko borroka goizegi hasi zenutela uste duzu?

Ez dut uste. Alderantziz delakoan nago. Soziologiak dio horrelako aldarrikapen bat dagoenean hori egiten hasten diren lehenak izaten direla helburua lortzen azkenak, erresistentziarekin topo egiten dutelako. Beste zenbait herritan emakumeek parte hartzea lortu dute, hein batean Irunen eta Hondarribian gertatu zenagatik. Gainera, historialari gisa uste dut Irunen eta Hondarribian arazo bat daukagula alardearen sakralizazioarekin: guztiaren gainetik jartzen dugu, baita bizitzaren gainetik ere, eta arazo soziologiko argi bat daukagu horrekin. Udalak ere lan egin beharko luke hori biguntzeko.

Konponbideak goitik bakarrik etorri behar du, edo baita behetik ere, herritik?

Bietatik etorri behar du. Indarkeria gutxiago dagoen neurrian, gero eta jende gehiago animatuko da; Kale Nagusiko gune ilun hori bakarrik geratzen da. Gainera, gero eta kide gehiago dauden neurrian, orduan eta familia gehiago egongo dira ordezkatuta, eta, agian, ez dira prest egongo iraintzeko; beste maila batekoa izango da eztabaida. Era berean, tokian tokiko erakundeak mezu argi bat eman behar du etorkizuneko alardearen alde. Esanguratsua izango da momentu hori, eta espero dut oso urrun ez egotea.

Bi urte alarderik gabe egon ostean, 2022ak berritasunen bat ekar dezakeela uste duzu?

Ez dut uste. Orain artekoaren ildotik jarraitzen dute alkateak egindako azken adierazpenek: gizartea aldatzen ez den bitartean, udala ez dela aldatuko esan du. Keinu sinbolikoren bat egitea, agian? Berak ikusiko du; guk ez dugu behar. Guk gauzak egin ditzaten nahi dugu; ez keinurik.

Noizbait parte hartu ahal izango duzu alarde bakarrean?

Neure burua beti irudikatu izan dut alarde bakarra ikusten, balkoian eneazko aulki batean eserita, adineko agurgarri bat izanez. Ez dakit adinekoa izatera iritsiko naizen eta agurgarria izango naizen, baina, ziurrenik, desfilatzen ez, baina ikusi, ikusiko dut.


Summary: Bizik salatu du Elkargoko Klima Itunak ez dituela helburuak bete. Elkargoak bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordea utzi du mugimenduak. Hautetsiek karbono neutraltasuna bazter utzi dutela dio.

Bizi mugimenduak Euskal Elkargoak joan den larunbatean bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordetik joatea erabaki duela jakinarazi zuen iragan astean. Elkargoak karbono neutraltasunera heltzeko helburuari buruz amore ematea salatu du Bizik, eta gutieneko engaiamendu hori gabe ezin gaindituzko “marra gorria” gainditu dela dio.

2018tik parte hartzen zuen Bizik Elkargoko partaidetza batzordean. Bilkura franko egin ditu bai hautetsiekin bai zerbitzu teknikariekin. Energia ekoizpenen atalean aitzinamenduak bazirela zioen iaz, Elkargoak helburutzat hartu baitzuen 2050eko energia positiboko lurralde bilakatzea; hots, %100ean energia berriztagarriekin ibiliko litzatekeen lurraldea izatea. “Gure proposamenen ondotik, itunaren dokumentua moldatu zuten; entzunak izan ginen, eta kontent ginen”, adierazi du Anthony Lubranok, Bizirentzat partaidetza batzordean aritu denak.

Karbono neutraltasunaren auzian, haatik, Elkargoak ez ditu segitu mugimenduaren eskaerak: Ipar Euskal Herriak, 2050ean, hedatzen dituen karbono emisioak osoki berriz irensteko gaitasuna izatea. “Idatzi genion Martine Bisautari ituna osatu arte segituko genuela lanean gauzen aitzinarazteko, baina ez genuela onartuko karbono neutraltasunaren marra gorria gainditzea”.

Hautetsiek ebiakoitzean bozkatu itunean ez da agertzen karbonoa osoki irensteko gaitasunarena. Alta, Ipar Euskal Herriak beste lurralde batzuk baino karbono irensteko gaitasun aise handiagoa lukeela dio Lubranok: “Oihanez eta pentzez aberatsa den lurraldea dugu, eta, karbono irensteko gaitasuna, batez bestekoa baino goragoa”. Jakinik zabaltzen duen karbono kantitatearen kalkuluetan Elkargoak ez dituela kontuan hartu inportazioak eragin emisioak, hots, kanpotik sarrarazten diren produktu guzien karbono ekoizpena.

Horrez gain, Elkargoak bozkatu Tokiko Hirigintza programak ez du afera hobetuko, Biziren ustez. Bigarren egoitzei uzten zaien leku handiak, sozialki dituen ondorioez gain, debaldetan jan lur funtsen desagertzea emendatzen du. Karbono heina goititzen duela esplikatu du Lubranok: “Artifizializatzen delarik, alde batetik karbono atxikitzeko eremua desagertzen da, eta, bestetik, urteetan atxikia zen karbonoa berriz libratzen da airera”.

Seinalea hautetsiei

“Egia da ez dugula helburutzat hartu artfizializazio oro gelditzea, baina gauzak ez dira hetsiak. Bizi den gauza bat da ituna; hobetuko dugu”. Horrela erantzun dio Martine Bisauta Elkargoko lehendakariorde eta Klima Itunaren bultzatzaileak Biziri, Mediabask kazetan.

Bizikoaren arabera, elkargo batek bere heinean anitz egin dezake berotegi efektua ttipitzeko. “Berotegi gasen %15 tokiko erakundeen hautuen meneko dira zuzenki. Eta zeharka, %50eraino, hala nola zer eremutan eraikitzen duzun, nola, zer ezarriz ondoan”. Damurik, garraioan, etxegintzan, hirigintzan oraino hartuak diren erabakiak ez doaz maiz bide onetik, Lubranoren ustez: “Zendako jendeak segitzen du autoa erabiltzen? Ez baita antolaketarik; etxe multzoak egiten dituztelako zerbitzurik gabe ondoan. Garraioa berotegi efektuaren lehen eragilea da Lapurdi itsasaldean, eta bigarrena Elkargoan. Erantzukizun politiko handia da”.

“Damu dut Bizi atera baita”, erran du Bisautak; “interesgarriagoa izanen zen barnean egotea kitzikatzeko, lagun gaitzan hobeki eta gehiago egiten”. Bizik errana du funtsezko aldaketarik ikusten badute itzuliko direla. “Seinale bat igorri dugu”, dio Lubranok; “hautetsi batzuek diote itun hori ausartegia dela; alta, finkatu behar lukeen gutienekoa ere ez du finkatzen. Horren seinalatzeko joan gara”.


Summary: Laugarren Bizi Berri plana onartuko dutela aurreratu du Urkulluk. Uztailetik urrira artean egongo da indarrean plan berria, pandemiaren aurkako legeak babestuta. Udan talde immunitatea lortzea aurreikusi du

Neurri berriak onartuko ditu Eusko Jaurlaritzak «laster», Iñigo Urkullu lehendakariak adierazitakoaren arabera. Laugarren Bizi Berri plana izango da, eta uztaila eta urriaren artean egongo da indarrean: pandemiaren aurkako legearen babespean ezarriko dute. Era berean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako talde immunitatea udan zehar lortzea aurreikusi du.

Eusko Legebiltzarrean pandemiaren aurkako legearen inguruan egin duten kontrol saioan egin ditu adierazpenok Urkulluk. Legea beharrezkoa dela azpimarratu du lehendakariak, COVID-19aren hedapena hesitzeko neurriak hartu ahal izateko. Hori horrela, azaldu du legeak «espreski» babestuko duela laugarren Bizi Berri plana. «Datuak egunean egunean hobeak dira, baina agertoki ezberdinak aurreikusi behar ditugu. Lege honekin horretarako prest gaude».