Summary: Lanpostuetan euskara eskakizuna bermatzeko eskatu du Uemak Nafarroako parlamentuan. Udalerri euskaldunetako herritarren hizkuntza eskubideen urraketak biltzen dituen txostena aurkeztu eta eskaerak egin dituzte. Talde parlamentario guziek azpimarratu dute hizkuntza eskubideetan aurrera egiteko beharra.

Nafarroako Parlamentuko Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako Batzordean agerraldia egin dute Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kideek, Geroa Bai eta EH Bildu alderdiek eskatuta, eta udalerri euskaldunetako lanpostu publikoei buruzko txostena aurkeztu dute. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak eta Aitor Elexpuru Berako alkateak deitoratu dute gaur egun euskara eskakizunak ez direla betetzen, eta, beraz, herritarren hizkuntza eskubideak ez direla bermatzen. 2013tik hona Nafarroako Parlamentuan egiten duten bosgarren agerraldia da; 2018an egin zuten azkena, eta ordutik "aldaketa gutxi" izan dela erran dute.

Elexpuruk emandako datuen arabera, 2019an zehar herritarren 71 kexa jaso zituen Nafarroako Gobernuarekin lotuta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak; horietatik 38 (%53,5) osasun arloari zegozkion. Uemako kideak lehentasunezkotzat jo du arlo horretan aurrerapausoak ematea. Gaur egun, Nafarroako hamahiru herri daude Ueman, eta horiei buruzko datuak eman ditu Elexpuruk: euskara merezimendu gisa dago ia lanpostu guztietan, eta hizkuntza eskakizuna duten lanpostuetan B2 maila eskatzen da. Hizkuntza eskakizuna lanpostu guzietara zabaltzea eta gutxienez C1 maila eskatzea beharrezkotzat jo du Berako alkateak.

Halaber, hurrengo urteetarako aurreikuspen plan bat egiteko eskatu du, bermatzeko lanpostu elebidun gehiago izan daitezen eta lanpostu horietan eta haien ordezkapenetan langile elebidunak egon daitezen. Gainerako arloetan ere urratsak egiteko eskatu du: paisaia linguistikoa, informazio orriak, mamografietarako txandak, mamografien txostenak, erradiografia zerbitzuko inkestak, ordua hartzeko SMS mezuak, gaixo agiriak eta abar.

Horrez gain, bestelako zerbitzu batzuk ere aipatu ditu, tartean liburuzainak, mendizainak eta foruzainak, eta, horietan ere eskakizun elebiduna jartzeko eskatu du, herritarrekin harreman zuzena duten jendaurreko lanpostuei lehentasuna emanez. Oro har, "zirkuitu elebidunak" osatzeko eskatu du: herritar elebidun batek Nafarroako administrazioan egin beharreko ibilbide osoan zerbitzu elebiduna jasotzeko eskubidea bermatzea. Elexpuruk emandako datuen arabera, Nafarroako Gobernuaren zerbitzu telematikoetan euskaraz egin litezkeen tramiteen egoera "larria" da. "Egoitza elektronikoan tramite guztien %23 egin daitezke euskaraz. Administrazio Publikoaren katalogoan, berriz, %2,5 besterik ez".

Adostasun zabala

Uemako kideen agerraldiaren ondotik, talde politikoetako ordezkariek hartu dute hitza. Guziek nabarmendu dute euskaldunen hizkuntza eskubideetan aurrera egiteko beharra. Uxue Barkos Geroa Baiko ordezkariak nabarmendu du Nafarroako Euskararen Plan Estrategikoa "aurrera" doala, Nafarroako Gobernuak "arretaz" aztertuko dituela Uemak emandako datuak, eta "erantzun egokiak" emango dituela. Hala ere, osasungintza arloan, pediatrian adibidez, lanpostu batzuk betetzeko dauden zailtasunak azpimarratu ditu, "ez soilik euskaldunak lortzeko, espezialistak lortzeko ere bai".

Bakartxo Ruiz EH Bilduko ordezkariak ohartarazi du 2013tik azterketa eta proposamen "bertsuekin" agertu izan direla Uemako kideak, "ezer gutxi aurreratu da planteatu dituzten arazoetan". Nabarmendu du herri euskaldunak aipatzean "arnasguneak" aipatzen direla, biztanleen %70 baino gehiago euskaldunak diren herriak. Legez udalerri euskaldunek dituzten eskubideak betetzeko "momentua" dela azpimarratu du.

Iñaki Iriarte Navarra Sumako ordezkariaren iritziz, "egokia" da herri euskaldunetan zerbitzua ematen duena euskalduna izatea, baina nabarmendu du hori posible ez denean ezin direla "lanpostuak hutsik" utzi. Euskaraz C1 maila duten langileak aurkitzeko zailtasuna ere azpimarratu du. Halaber, euskaraz moldatzen ez denak ere lanpostu publikoetara iristeko "eskubidea" duela erran du. PSNko Maria Juriok aitortu du euskara eskakizuna ez dela bete "urteetan zehar", eta orain ere ez dela betetzen ari. Ahal Dugu eta Ezkerrako ordezkariek ez dute batzordean parte hartu.

Talde politikoetako ordezkarien adierazpenak entzunda, Lazkanok nabarmendu du "poztekoa" dela euskaldunen hizkuntza eskubideak betetzeko beharrari buruz "adostasuna" dagoela ikustea. "Horrekin gelditzen naiz. Urte pare batera itzuliko gara, eta espero dugu aldaketak egotea".


Euskal garagardogileen sor-marka

Summary: Euskal garagardogileen sor-marka. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamabi garagardo marka biltzen ditu Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-markak.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoitzi eta botilatzen duten hamabi garagardo etxerekin jarri da abian Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-marka. Eusko Jaurlaritzak bultzaturiko egitasmo bat da, eta botiletan zein kutxetan ikus daitekeen zigiluak zehazten du zer garagardok betetzen dituzten gutxieneko baldintzak. Euskal Garagadoaren Elkarteak martxoaren 6an aurkeztu zuen sor-marka, Barakaldoko BECen antolatu zuten Gustuko Gastronomia azokan. Euskal Garagardoaren Elkartea 2014an sortutako irabazi asmorik gabeko elkarte bat da. Honako hauek dira, gaur egun, bazkideak: Baias, Boga Garagardoa, Gar&Gar, Olañeta, Maiken Brewery, La Salve, Pagoa, Txorierri Garagardoak, Urban Beer!, Etxeandia, Basabe eta Olbea Pilsner. Hala ere, elkartekide berriak erakartzea da elkartearen etorkizuneko erronketako bat. Elkarteak euskal garagardogileentzako laguntza tresna izatea du xedetzat, bai gaur egun dauden ekoizleentzat eta bai etorkizunean sortuko direnentzat. Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-markaren aurkezpen ekitaldian, Javier Ortega Euskal Garagardoaren Elkarteko lehendakariak eskerrak eman zizkien Hazi fundazioari eta Eusko Jaurlaritzari, proiektua aurrera ateratzeko emandako laguntza guztiagatik. Horrez gain, sektorearen eta kontsumitzaileen babesa bermatzeko beharra azpimarratu zuen. «Euskadiko garagardo sektoreko kideak batzeko beharrak bultzatuta sortu zen Euskal Garagardoaren Elkartea, eta ordutik izan dugu marka kolektibo bat sortzeko helburua. Tokiko ekoizpena bultzatuz, lanpostu sorrerari, jasangarritasunari eta gure inguruko ekonomiaren garapenari laguntzen diogu, sektorearen eta kontsumitzailearen babesa bermatzearekin batera». Izan ere, jatorria eta kalitatea dira Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-markak bermatu nahi dituen bereizgarriak: «EAEko garagardo ekoizleek indarrak batu ditugu kalitatearen eta jatorriaren bereizgarri den Euskal Garagardoa-Basque Beer marka kolektiboaren bitartez». Etorkizunera begira duten erronka bat da markaren zabalkundea. Horretarako, jadanik martxan daude elkarteak sortu duen webgunea eta haren sare sozialak, elkarteari eta markari berari buruzko informazio guztiarekin. Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordeak ere parte hartu zuen aurkezpen ekitaldian. Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-marka Euskal Garagardoaren Elkartearentzat «mugarri bat» dela azpimarratu zuen. «Marka hau sektorea egituratzen ari den erakuslea da». Elkartearen lana ere goraipatu zuen, «hazten ari den sektore bati koherentzia ematen dio», eta garagardoaren sektoreari etorkizun oparoa iragarri zion: «Txikia da, baina hazten jarraitzeko oinarri sendoak ditu».

Euskal Garagardoaren Jaia, iazko irailean, Donostian.EUSKAL GARAGARDOAREN ELKARTEA

Garagardo naturala Euskal Garagardoa-Basque Beer sor-markako garagardoa naturala da. Ez dute gehigarri eta kontserbagarri artifizialik erabiltzen. Urez, lupuluz, garagarrez eta legamiaz egindako garagardoa da. «Mimoz egindako tokiko, kalitatezko eta nortasun handiko garagardo naturala», Euskal Garagardoaren Elkarteko kideen hitzetan. Arreta handiz zaintzen dituzte lehengaien aukeraketa eta ekoizpen prozesua, «zapore eta esperientzia bakarrak eskaintzeko helburuarekin». Horrela, sor-markako garagardo etxe bakoitzak bere izaera eta ñabardurak ditu, «bakoitzaren lurraldeari lotutako istorioetatik abiatuta».


Summary: Euskararen aurkako zapalkuntzak bistaratzeko deia egin dute. Twitterren salaketak egiteko deia egin dute #EuskaldunokPlanto traola erabilita. Euskararen eguna «borroka eta salaketa eguna» izan dadila dei eskatu dute.

Euskaldunok Planto! izeneko perfil berria sortu dute Twitter sare sozialean, eta bertako erabiltzaileei dei egin die biharko Euskararen Eguna “borroka eta salaketa eguna” izan dadin. “Euskaldunon aurkako zapalkuntzari erantzuteko” baliatu nahi dute zita. Hala idatzi dute: “Ahalduntzeko ordua da; ezin ditugu euskaldunon aurkako erasoak onartu. Erabil dezagun eguna, euskaltzale kontzientzia politikoa sortzeko, pairatzen ditugun botere harremanak begi bistan jartzeko, zapalkuntzak eta aurpegi garbiketak seinalatzeko, erasoak eta erasotzaileak salatzeko.”

Ikusgarritasun hori lortzeko, bihar egun osoan norbanakoek bizi izandako esperientziak partekatzeko eskaera egin dute, #EuskaldunokPlanto traola erabilita. Bihar argitaratuko dituzten salaketa mezu batzuk ere aurreratu dituzte:


Summary: Ahotsak plataformak bakearen aldeko adierazpen bat aurkeztuko du. Ahotsak-ek eta Foro Sozialak antolatuta 'Emakumeak bake prozesuetan' izeneko jardunaldia egingo dute gaur, Kursaalen

Alderdi, erakunde eta gizarte arlo askotako emakumeek adostutako adierazpen bat aurkeztuko dute gaur, Kursaalean, Donostian. Bost puntu jasoko ditu. Besteak beste, aldarrikatuko dute emakumeek bake prozesuetan parte hartze aktiboa izan behar dutela, eta, gertatutakoaren kontakizun inklusiboa eta egiazkoa egiteko, emakumeek bizikidetzaren eraikuntzan ekarpen aktiboa izatea aldarrikatuko dute. Bakea indarkeriarik eza baino zerbait gehiago dela ere jasoko dute.

Duela 15 urte aurkeztu zuten Ahotsak plataforma, alderdi ezberdinetako emakumeen arteko saretze lan bat egin ostean. Mugarri hura gogoratu eta aintzat hartzeko egingo dute gaurko jardunaldia.

Gaurko aurkezpenean, Ahotsak-eko sustatzaileez gain, honako emakume hauek izango dira: Bakartxo Tejería, Maddalen Iriarte, Itsaso Atutxa, Rafaela Romero, Ainhoa Aznarez, Garbiñe Aranburu, Eider Mendoza, Aintzane Ezenarro, Anaiz Funosas, Kizkitza Gil de San Vicente, Monika Hernando, Ana Otadui, Miren Izaskun Landaida, Aitzpea Leizaola eta Teresa Toda.

Jardunaldia 16:00etan hasiko da. Mahai inguru batean jorratuko dute nazioartean izan diren zenbait gatazkaren konponbideetan emakumeek izan duten parte hartzea. Hauek izango dira hizlariak: Maima Abdeslam, Fronte Polisarioaren ordezkaria Genevan (Mendebaldeko Sahara), Amandine Fulchiron, Actoras de Cambio (Guatemala) talde feministaren sortzaileetako bat, Alejandra Miller, Ruta Pacífica de las Mujeres-eko kidea eta Egiaren Batzordeko ordezkaria (Kolonbia) eta Ayse Betul Celik, irakasle titularra Sabanciko Unibertsitatean (Turkia) eta aditua gatazka etnikoetan, migrazio behartuan, adiskidetzean eta emakumeen bakegintzan. Moderatzailea Tamara de Gracia Romero (Mugarik Gabe) izango da.


Summary: NBEk akordioa lortu du Etiopiarekin, Tigrayra giza laguntza bidaltzeko. Herrialdearen armadak kontrolpean dituen lurraldeetan sartzeko aukera izango dute hainbat erakunde humanitariok.

Akordioa lortu dute gaur NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Etiopiako Gobernuak, giza laguntza Tigrayko eskualdera iristen has dadin. Oraingoz, erakunde humanitarioek herrialdeko armadak kontrolpean dituen lurraldeetarako sarbidea izango dute soilik, baina ezingo dute sartu TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontearen esku daudenetan.

Saviano Abreu NBEren OCHA Auzi Humanitarioen Koordinaziorako Bulegoko bozeramaileak azaldu duenez, Addis Abebak konpromisoa hartu du giza laguntzarako elkarteei «oztoporik gabeko sarbidea» bermatzeko «era seguru eta egonkorrean, bai langileentzat nahiz giza laguntza hornidurarentzat». Hala ere, OCHAk lanean jarraituko duela gaineratu du, giza laguntza «eskualde osora eta behar duen pertsona ororengana» iristeko, eta ez soilik armadaren esku dauden eremuetara.

Giza laguntzarako hainbat erakundek salatu dute janaria eta sendagaiak agortzen ari direla Tigrayko milioika herritarrentzat. NBEren esanetan, hilabeteko janari banaketari esker bizirauten duten 600.000 herritarrek ez dute elikagai laguntzarik joan den azaroaren 4an gatazka armatua hasi zenetik.

Addis Abbebaren eta TPLFren arteko gerraren ondorioz, ehunka pertsona hil direla uste da, nahiz eta oraindik ez dagoen datu horiek baieztatzerik, eskualdea erabat inkomunikatuta dagoelako. Horrez gain, dozenaka milaka pertsonak utzi dute eskualdea, enfrentamenduetatik ihesi. Sudanera 40.000 iheslari baino gehiago iritsi dira Tigraytik, joan den asteko datuen arabera.

Nazioarteko hainbat erakundek asteak daramatzate Tigrayko egoeraren larriaz ohartarazten, eta bertara giza laguntza bideratzeko baimen eske. Gobernuak, baina, baztertu egin du aukera hori, eta nabarmendu du ez duela nazioartearen «esku hartzerik» onartuko. Gainera, Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministro eta Bakearen Nobel saridunak ez du onartu TPLFrekin elkarrizketak abiatzeko Afrikako Batasunaren bitartekaritza eskaintza. Adierazi du ez duela negoziatuko Tigray kontrolpean hartu arte.

Addis Abebak 72 orduko ultimatuma eman zion TPLFri joan den astean, errendi zedin. Epea amaitu zenean, Mekelle Tigrayko hiriburuari eraso egiteko agindua eman zuen. Etiopiako Gobernuaren esanetan, kontrolpean du hiriburua. TPLFk, berriz, hiritik hurbil borrokan jarraitzen dutela esan du.

Abiyk operazio militar «azkarra» agindu zuen Tigrayn, baina lau astean dihardu dagoeneko. Hainbat adituk zalantzan jarri dute armadak Mekelle eskuratuta ere gerra amaituko denik, eta gatazkaren ondorioak Afrikako Adar osora hedatzeko arriskuaz ohartarazi dute.


Summary: 'BERRIA zabalik, erosi Zumaian' kanpainak baditu irabazleak. Marije Manterolak 1.000 euroko bonu bat irabazi du Zumaiako dendetan erosteko, eta Marisa Oinetakoak dendak 1.000 euroko balioa duen publizitate kanpaina bat irabazi du BERRIArako

BERRIA egunkariak, Zumaiako Udalaren eta Gertu merkatari eta ostalarien elkartearen laguntzarekin, eta Kutxabankek babestuta, astebeteko kanpaina egin du. BERRIA zabalik, erosi Zumaian izeneko kanpainan parte hartu dute 48 komertziok eta herritar askok, eta jadanik baditu irabazleak.

Marije Manterolak 1.000 euroko bonu bat irabazi du kanpainan parte hartu duten komertzioetan gastatzeko, eta Marisa Oinetakoak dendak 1.000 euroko balioa duen publizitate kanpaina bat irabazi du.


Summary: Hamar milioi gehiago 2021eko aurrekontuetarako. Geroa Baik nabarmendu du Navarra Suma ez beste parlamentu taldeekin hitzartutako akordioak «egonkortasun politiko eta ekonomikoa» emango diola Nafarroari

Lehenik, Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin akordioa lortu ondotik, parlamenturako igorritako aurrekontu proiektuan bederatzi milioi euroren diru sailak jaso ziren. Bakartxo Ruizek aurreratu zuen, baina, zuzenketa partzialen negoziazioan jokatzeko partida bazela oraindik, eta PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak hamar milioi euroren zuzenketak hitzartu dituzte.

Berez, ordezkaritzaren arabera, talde bakoitzaren artean diru kopuru bat banatu da, eta konpromisoa da bakoitzak aurkezten dituenak guztien artean onartzea. Ezohiko gertakariei aurre egiteko urtero aurrekontuetan jaso ohi diren kontingentzia planetik hartuko dira hamar milioi euroak. Beste behin, iragan astean osoko zuzenketa atzera bota ostean, Navarra Suma bakarrik geratu da.

Asteazken goizean, Geroa Baik aurkeztutako 80 zuzenketen berri eman du. Uxue Barkos eledunak nabarmendu du akordio horrek «egonkortasun politiko eta ekonomikoa» emango diola. Nabarmendu du aurrekontu akordioak beti direla beharrezkoak baina pandemiaren erdian «are beharrezkoagoak», eta oroitarazi du aurrekontuak aurrera ateratzeko Navarra Sumak gobernuari eskaini zion abstentzioak ez zuela inongo heldulekurik: «Denok genekien hasieratik txeke zuri bat emateko Navarra Sumaren proposamen horrek ez zuela aukerarik, txantxa bat baino ez zela, baina uneotan gauza ez dago txantxetarako». Barkosek nabarmendu du aurrekontuak ez onartzeak «zigor bikoitza» eragingo liokeela Nafarroari, Europako Batasuneko Next Generation egitasmoko funtserako galga bat litzatekeelako.

Barkosek adierazi du ulertzen duela Nafarroako gizartearen zati batengan EH Bilduk eragin dezakeen errezeloa, eta bizikidetzaren eta erreparazioaren arloko prozesua irekirik badago ere negoziazio politikoek aurrera egin behar dutela COVID-19ari aurre egiteko. Halaber, gaineratu du aurreko gobernuak politiketan egindako norabide aldaketak eta Geroa Bairen eskuetan diren departamenduek toki onean utzi dutela Nafarroa, EBko laguntzei begira.

Geroa Baik aurkeztutako 80 zuzenketek hiru milioi euroko finantzaketa izango dute; horietatik 61, hain zuzen, bakarrik aurkeztu ditu, eta gainerakoak, beste lau indarrekin edo batzuekin hitzartuta. Maria Solanak azpimarratu du hiru milioi eurotik 2,5 milioi euro Nafarroako hainbat udaletako egitasmoak bultzatzeko izango direla.


Summary: Hong Kongek Wong eta oposizioko beste bi ekintzaile espetxeratu ditu. Erruduntzat jo dituzte 2019an legez kanpoko manifestazio bat antolatzeagatik eta hartan parte hartzeagatik. Hamahiru hilabeteko zigorra ezarri diote Wongi, eta hamarna hilabetekoa, berriz, Chowri eta Lami.

Hong Kongeko Gobernuak «demokraziaren» aldeko mugimenduko beste hiru kide zigortu ditu gaur: Joshua Wong oposizioko ekintzaile eta mugimenduko kiderik ezagunena eta Agnes Chow eta Ivan Lam kideak. Wong hamahiru hilabeteko espetxealdira zigortu dute, eta hamarna hilabeteko zigorra ezarri diete Chomi eta Lami. Hirurei leporatu diete 2019ko ekainean gobernuaren kontrako legez kanpoko manifestazio bat antolatzea eta mobilizazio horretan parte hartzea.

Garai horretan, protesta jendetsuak izan ziren Hong Kongen, Txinarako estradizioei bide ematen zien legearen aurka. Manifestarien presioak hiriko gobernua behartu zuen legea behin-behinean etetera.

Epaitu dituzten gertaerak Txinak Hong Kongerako onartu zuen Segurtasun Legearen aurrekoak direnez, zigor gogorragoak saihestu dituzte. Izan ere, bizi guztiko kartzela zigorra aurreikusten du lege horrek segurtasun nazionalaren kontrako delituentzat.

Wongek Twitter bidez adierazi du aldarrikapen politikoei eutsiko diela kartzelatik. «Ez da borrokaren amaiera. Gure aurretik beste gudu zelai bat dugu erronka. Orain, espetxeko gudura batuko gara beste manifestari ausart batzuekin batera. Ez da hain agerikoa, baina bai ezinbestekoa Hong Kongerako demokrazia eta askatasuna lortzeko borrokan».

Wongek hurrengo hauteskundeetan parte hartuko zuela iragarri zuen abuztuan. Bozak irailean egitekoak ziren, baina urtebete atzeratu zituen hiriko gobernuak pandemia kontrolatu beharra zegoela argudiatuta.

Espetxeratutako hiru ekintzaileak ezagun egin ziren 2014ko Aterkien Iraultzan.


Summary: EH Bilduk mozio bat aurkeztuko du legebiltzarrean, gas ustiaketako diru xahuketa etetea eskatzeko. Mikel Oterok onartezintzat jo du Jaurlaritzak Gasteizko Udalari baimena eskatu izana gasa badagoen aztertzeko lanak egin ditzan Armentia IIn, besteak beste, «ingurumen babestua» delako. Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun Nagusiak Jaurlaritzaren jarrera babestu du Batzar Nagusietan, eta ustiaketarekin segitzearen alde egin du.

EH Bilduk mozio bat aurkeztuko du Eusko Legebiltzarrean, Jaurlaritzari eskatzeko bertan behera utz ditzala gasa badagoen ikertzeko Gasteizen egin nahi dituen lanak, eta Shesa enpresa publikoa desegiteko eta diru publikoa energia berriztagarrietara bideratzeko ere eskatuko du. Mikel Otero legebiltzarkidearen ustez, «ez da onargarria klima larrialdiko garai honetan diru publikoa energia kutsagarrietara bideratzea energia berriztagarriak bultzatu ordez».

Shesa-Euskadiko hidrokarburuak enpresa publikoak Gasteizko Udalari baimena eskatu dio lanak hasteko, Armentian gasa ba ote dagoen aztertze aldera. Iragan astean eskatu zizkion gai honen inguruko azalpenak Oterok Arantxa Tapia Ingurumen sailburuari legebiltzarrean, eta Tapiak erantzun zuen Jaurlaritzaren apustua energia berriztagarrietan badago ere gasa badagoen aztertzen segituko zutela, «trantsiziozko energia» gisa beharrezkoa dela iruditzen zaielako. Oterok esan zion azken hamar urteetan 80 milioi euroko zuloa eragin duela Shesak kontu publikoetan, eta eskatu zion ixteko sozietate publiko hori, eta dirua energia berriztagarrietan inbertitzeko. Legebiltzarrean aurkeztuko duten mozioan eskaera hori berretsiko du EH Bilduk.

Gainera, Oterok azaldu du Jaurlaritzak Gasteizko Udalari egin dion eskaerak talka egiten duela indarrean dagoen legearekin: «Eskaera egin duen tokian ezin da gas putzu bat egin, Gasteizko hirigintza planak ez duelako horrelakorik onartzen, ingurumen babesa duen eremu bat da eta». Oteroren esanetan, «putzua egiteko, hiria hidrokarburoen mesedetan jarri beharko litzateke, eta Urtaranek ezin du horrelakorik egin, ez duelako gehiengorik». Gainera, ohartarazi dio Espainiako Gobernua lantzen ari den Klima Aldaketaren Lege berriak ez diola gas ustiatzea baimenduko, «Armentia II proiektua, beraz, antzua da, ibilbiderik gabekoa». Bide beretik jo zuten atzo Gasteiz-Elkarrekin eta Gasteizko Eguzkik ere, eskatuz inbertsio publikoa energia berriztagarrietara bideratzeko.

Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun nagusiak bat egin du Jaurlaritzaren jarrerarekin, Uste du energia berriztagarriak %100era iritsi bitartean bestelako energia batzuk beharrezkoak izango direla, eta gasa badagoen ikertzearen eta ustiatzea dagoen tokietan ustiatzearen alde egin du. Hala esan du gaur, EH Bilduk egindako galdera bati erantzunez: «Zuek nahiago duzue gasa Aljeriatik ekartzea, axola izan gabe han zer lan baldintzatan ustiatzen den. Aukeran nahiago dugu bertatik bertara ekarri eta lan baldintza onetan egiten dela bermatu», esan du gaur Batzar Nagusietan.


Summary: Euskaraz sortzeko 30 egonaldi artistiko jarriko ditu martxan Udalbiltzak. Euskal Herri osoko 25 edo 30 udalerritan antolatuko dituzte literatur lanak, film laburrak zein antzezlanak sortzen laguntzeko egonaldiak. Geuretik sortuak deituko dute egitasmoa, eta 700.000 euroko aurrekontua aurreikusi diote

Euskaraz sortzen eta hedatzen den artea «gero eta urriagoa» dela uste du Udalbiltza Euskal Herriko udaletxe eta hautetsiak batzen dituen erakundeak, eta hutsune horri aurre egiteko abiatu du Geuretik sortuak proiektua. Euskarazko lanak sortzen laguntzeko egonaldi bana antolatuko du hurrengo urteko lehen erdialdean Euskal Herri osoko 25 edo 30 udalerritan, eta sortutako lan horiek erakusteko zirkuitua osatuko du ondoren herri horietan guztietan. Euskaraz sortutako literatura, zinemagintza eta antzerkia sustatzea da helburua, eta 700.000 euroko poltsa aurreikusi diote. Parte hartuko duten udalerriak biltzen hasiak dira jadanik, baina hurrengo urte hasieran egingo dute sortzaileentzako deialdia, eta, aurreikusten dutenez, 2022 hasierarako bukatuko da bira. «Estrategikoa» da proiektua, Jabi Asurmendi Udalbiltzako lehendakariaren hitzetan.

Sortzaileak hautatzeko deialdi publiko bat egitea da erakundearen asmoa. Hurrengo urte hasierarako espero dute hori, eta batzorde batek erabakiko du zein proiektu hautatu eta bakoitza zein herritara bideratu. Horri esker, hainbat asteko egonaldia egin ahalko dute bertan sortzaileak edo konpainiak. Herriz herriko errealitatea kontuan hartuko duten sorkuntza lanak sustatzea da Udalbiltzaren asmoa, eta, horretarako, sortzaileen eta bertako eragileen arteko hartu emanak sustatuko dituzte. Eleberri labur bat, antzezlan bat edota film labur bat sortuko ditu denbora tarte horretan sortzaileak, dagokion sorkuntza esparruaren arabera. Laguntzen zenbatekoari eta egonaldiaren iraupen zehatzari buruzko xehetasunak deialdia egiterakoan emango dituztela iragarri dute.

Euskal Herri osorako zirkuitu bat

Hedapena helduko da ondoren. Nobela horiek liburu bakarrean bilduko dituzte, sortuko direla aurreikusitako lau antzezlanak herriz herri mugituko dituzte, eta film labur guztiak film luze bat osatzeko moduan muntatuko dituzte. Beste deialdi publiko baten bidez hautatuko dituzte lan hori egitekoak diren argitaletxea, muntatzaileak eta teknikariak, eta egonaldiak sortu dituzten herrietara eramango dituzte ikuskizunak, antolatzaileek esan dutenez, «Euskal Herri osoa hartuko duen kultur zirkuitu bat sortuz». Balorazioaren tartea helduko da ondoren, eta, iradoki dutenez, proiektuari jarraipena ematea eta kultur adierazpide gehiagotara zabaltzea da Udalbiltzaren asmoa.

Koro Etxeberria Hernaniko Kultura zinegotzi eta Udalbiltzako hautetsiak azaldu duenez, euskal kultura beti egon da «gutxietsia eta prekaritatearekin lotuta», eta koronabirusaren krisiak areagotu egin du traben zerrenda. Haren hitzetan, politikoak ere badira zailtasunak, ordea. «Bi estaturen artean eta hiru administraziotan zatituta dagoen lurraldea izateak arazoak, zailtasunak eta oztopoak baino ez ditu ekartzen euskal kulturaren eta artearen sormena, garapena eta hedapena normaltasunez eta naturaltasunez bideratu ahal izaterako orduan».

Oraingoz, 23 herri

Euskal Herriaren kohesioa helburu duten egitasmoak bultzatzea da Udalbiltzaren egitekoetako bat, baina orain arte ez du sekula kultur alorreko proiekturik garatu. Aurten, ordea, horretarako beharra ikusi dutela azaldu du erakundeko lehendakariak. Asurmendi: «Luze eta zabal hausnartu dugu euskal kulturak egun bizi duen egoeraren inguruan, eta bertatik ondorioztatutakoak Udalbiltzatik zerbait egin behar genuela pentsatzera eraman gaitu». Hainbat bilkura antolatu dituzte sektoreko ordezkariekin, eta hortik sortu da egonaldi programaren ideia.

Guztira, 23 herrik egin dute bat asmoarekin. Tartean dira Durango, Usurbil, Oiartzun, Larrabetzu, Zuia, Artziniega, Oñati, Leitza, Lesaka, Bera, Lexantzü-Zunhaurre, Amasa-Villabona, Zestoa, Arrigorriaga, Zaldibia, Tafalla, Uztaritze, Etxarri-Aranatz, Bergara, Mendabia, Lodosa, Sartaguda eta Andosilla. Hemendik aurrera gehiago ere batuko zaizkiela espero dute Udalbiltzako ordezkariek, eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan jarria dute begia, azken hilabeteetan egin dituzten udal hauteskundeak amaitu ostean proiektua berriz ere bizituko dela uste baitute. Gainera, «lurraldetasunaren oreka» izan da herriak hautatzerakoan buruan izan dituzten beste irizpideetako bat.

Bestelako mugak ere gainditzeko

Hain zuzen ere, udal horiekin egindako hitzarmenen bidez eta bestelako laguntzaileen bultzadarekin osatuko du Udalbiltzak proiektuarentzako diru poltsa.

Euskal Herri barruan ere bestelako mugak ere badaudela gogoratu du Hernaniko Kultur zinegotziak. «Ez da ohikoa Iparraldean sortzen dena Nafarroako Erriberan ikustea edo Gipuzkoan sortzen dena Zuberoan ikustea». Eta, hain zuzen ere, herri bakoitzetik arituz, mapa zabalago horretara heltzea izango da Geuretik sortuak egitasmoaren erronka. Etxeberria: «Euskal Herri osora iritsi nahi du».


Summary: Volkswagenen, 209 egunez egingo dute lan 2021ean. Talde alemaniarrak datorren urteko egutegia hitzartu du UGT, CCOO, ELA eta CCP sindikatuekin. Urtean 255.303 auto egitea jartzen da helburu gisa, baina azpimarratzen da balitekeela egutegi hori aldatzea, pandemiaren bilakaera aurreikustea «ezinezkoa» baita.

Hurrengo urterako egutegia badute Volkswagenen Landabengo fabrikan. Multinazionalak 255.303 auto egitea jarri du helburu gisa, eta, horretarako, 209 egunez lan egitea onartu dute langileen batzordearen %83 ordezkatzen duten sindikatuek —UGTk, CCOOk, ELAk eta CCPk; LABek eta CGTk kontra egin dute—. Sindikatuen eskariz, VWek ontzat jo du gaueko txandan lan egiten duten langileei COVID-19ren 150 euroko plus bat ematea, eta martxoaren 31n ordainduko zaie orduan aktibo diren langileei.

Akordioan nabarmentzen da 2021a urte berezia izango dela pandemiaren ondorioz. Hala, hitzartutako egutegia aldakorra izango da, eta, produkzioa handitu edo txikitu daitekeen heinean, egunak ere egokitu beharko direla jasotzen du. Azpimarratzen du pandemiaren bilakaera aurreikustea ezinezkoa dela. Hala ere, orain egiten den aurreikuspen horren arabera, lehen sei hilabeteetan produkzioa murriztu egingo da pandemiaren ondorioz, eta, horregatik, aldi baterako espedientea ekainaren 31era arte luzatuko du. Dena den, gehiago luzatzea ez da baztertzen.

CUV berria, 39. astean

Uztailetik aurrera, bi modelo jaulkitzea espero da: Polo PA berria, 25. astetik aurrera, eta CUV Crossover Utility Vehicle auto modeloa 39. astetik aurrera. Kontuan eduki behar da egun Poloarekin batera TCross ekoizten dela Iruñean, baina iragan urte amaieratik hirugarren bat garatzeko lehen prototipoa heldu zela Brasildik. Aurten jaulkitzea espero zuten, baina pandemiak asmo horiek atzeratu egin ditu.

Akordioak jasotzen du noiz egingo den fabrika irekirik, noiz egingo den lan txanda bakarrekin edo birekin eta noiz egingo den itxita. Txanda bat bakarrik lanean denean, goizekoa izango da, eta bi direnean, goiz eta arratsaldekoa. Hileroko aurreikuspen logistikoen arabera zehaztuko da fabrika noiz itxi eta ireki. Azkenik, VWek akordioan malgutasunez erantzuteko neurri bat ezarri du: programan egon daitezkeen aldaketei aurre egiteko, egunean 1.438 automobil egiteko gehienezko ahalmena «eskuragarri» egongo da.


Summary: Jaurlaritzak Zubietako erraustegiari ez dio onartu abiatzeko baimen bat luzatzea. Industria Sailak abuztuan eskaini zion martxan jartzeko behin-behineko akta azaroaren 15ean iraungi zen. Ekondakinek luzapena eskatu du, baina Jaurlaritzak ez dio onartu.

Bide administratibo luzean beste harri bat jarri zaio Zubietako erraustegiari orain. Izan ere, industria jarduerari dagokion baimen garrantzitsu bat gabe geratu da. Abuztuaren 19an eman zion Eusko Jaurlaritzako Industria Sailak martxan jartzeko behin-behineko akta Zubietako erraustegiari, baina baldintza gisa jarri zion ikuskatzean topatu zituen huts teknikoak azaroaren 15a baino lehen konpontzea.

Irailaren 1ean, baina, erraustegiaren transformadore nagusia martxan jartzerakoan, gailua erre egin zen. Horren ondorioz, Alemaniara bidali dute, eta orain herrialde hartan ari dira konpontzen. Hura ordezkatzeko, hiru itsas edukiontzi jarri zituzten, bina transformadore dutenak. Horien ahalmena 12 megavolt amperekoa da (Mva), guztira. Transformadore nagusiak 30 Mva-ko ahalmena duenez, haren potentziaren heren bat besterik ezin dute ordezkatu.

Kontua da ezen joan den azaroaren 15ean, erraustegia martxan jartzeko behin-behineko aktaren epea amaitu zenean, Ekondakin enpresak (Urbaser buru duen enpresa emakidadunak) baimen hori luzatzeko eskatu ziola Jaurlaritzaren Industria Sailari, baina hark ukatu egin dio. Horren ondorioz, Gurasos elkarteak Industria Sailari eskatu dio bertan behera uzteko instalazioaren jarduera, eta Jaurlaritzak horri buruz erabaki beharko du datozen egunotan. Izan ere, Gurasosen arabera, martxan jartzeko behin-behineko akta indarrean izan gabe, Jaurlaritzak bertan behera utzi beharko luke erraustegiaren jarduera. Zubietako instalazioa iazko azaroan hasi zen hondakinak errausten, probaldian. Arantxa Tapiaren Sailaren komunikazioak BERRIAri esandakoaren arabera, eurek ez daukate informazio horren berririk. Edonola ere, BERRIAk jakin duenez, Industria Saileko txosten teknikoak ez zaizkie helarazten arduradun politikoei, eta litekeena da modu ofizialean haren berririk ez izatea oraindik.

Duela bi aste kazeta honek galdetuta, GHK-k aitortu zuen transformadore nagusia konpontzen ari direla, baina ziurtatu zuen instalazioa ohiko funtzionamenduan ari dela, ordezko gailuen bidez. «Beraz, energia balioztatzen ari da». Gaur ohar bat kaleratu du, argitaratu diren albisteei erantzuteko. Hala, ziurtatu du erraustegiak indarrean dituela ingurumen baimen bateratua eta jarduera lizentzia, eta horiek «behin betikoak» direla. Halaber, berretsi du energia sortzen ari direla. Gurasosek gezurtatu egin du zaborra errez energia sortzen ari direla, transformadore nagusiaren faltan instalazioak ez baitu horretarako ahalmenik. Elkarte horrek berriki Red Electricak egindako txosten bat aipatu du, ziurtatzen duena erraustegiak ez duela argindarrik sortu urriaren 28ra arte, behinik-behin. Bestalde, BERRIAk jakin duenez, ordezko transformadore horien kostua hileko 700.000 eurokoa da. GHK-k ziurtatu du ez dela ezer ordaintzen ari, gertatutakoa «kontzesionarioaren ardura» baita. Sortu diren informazioen harira, baina, GHK-k aitortu du «informazio zehatza» eskatuko diola Ekondakini, falta diren administrazio tramiteak nola dauden jakiteko.

Transformadorearen arazoak

Ez da Zubietako erraustegiaren transformadoreak arazoak ematen dituen lehenengo aldia. 2019ko ekainean, eta Eusko Jaurlaritzaren Industria Sailaren baimenik gabe, gailua konektatzeko lehen saiakera egin zuten. Transformadorean leherketa bat gertatu zen, eta lau hilabete igaro zituzten hura konpontzeko. Operazio hura Industriaren baimenik gabe egin zutenez, zigor txosten bat zabaldu zioten instalazioa kudeatzen duen enpresari.

Matxura haren ondorioz, hainbat hilabetez atzeratu zen instalazioaren probaldia. Jakinekoa denez, GHK-k eta enpresek sinatutako kontratuaren arabera, 2019ko ekainaren 3an martxan jarri behar zen instalazioa, eta hala egin ezean, pasatutako egun bakoitzeko 60.000 euroko isuna ordaindu beharko lioke enpresak kontsortzioari. Horrez gain, urriaren 3tik aurrera, beste 20.000 euro gehiago ordaindu beharko zituen enpresak egunero, martxan jartzeko epea atzeratzeagatik. Guztira, Gurasosek kalkulatu du 40 milioi euro inguru zor dizkiola jadanik Ekondakinek GHKri, kontratuak aurreikusten dituen atzerapenen trukeagatik. Izan ere, oraingoz instalazioa ez dago martxan. Berriki Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatuak aitortu du instalazioari azken baimen bat falta zaiola, martxan jartzeko akta, hain zuzen ere.

Ingurumen baimena

Halako instalazioek bi baimen nagusi dituzte. Bat ingurumenari dagokio, eta bestea, industriari. Ingurumen baimen bateratua 2020ko ekainaren 16an eman zion Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen sailburuorde Elena Morenok. Baimen hori emateko, ezinbestekoa da instalazioaren obra amaituta egotea. Horren ostean eman zion Eusko Jaurlaritzak jarduera industrialari dagokion behin-behineko akta. Gurasosek bi baimen horien arteko kontraesana ikusi du, eta, horregatik, gora jotzeko helegitea jarri zuen, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburu Arantxa Tapiak ebatz zezan. Tapiak atzera bota du Gurasosen helegitea, ingurumen baimena eman zenean obrak amaituta zeudela ziurtatzen zuten teknikarien txostenak zeudela argudiatuta. Gurasosek EAEko Justizia Auzitegira eramango du eskaera hori datozen egunetan, erraustegiaren ingurumen baimen bateratua bertan behera uztea eskatzeko. Bi argudio ikusi ditu horretarako: obrak amaitu gabe egotea eta industriaren baimenik ez izatea.

Industria Sailak beste zigor bat jarri dio Ekondakini 2020an, agiriak faltsutzeagatik. Izan ere, Ekondakinek, ingurumen baimena lortu ahal izateko, instalazio elektrikoa behar bezala amaituta zegoela jakinarazi zion Industria Sailari. Hark, baina, hutsuneak topatu zituen gero egindako ikerketetan, eta, hori dela eta, zigor prozedura ireki zion.

Transformadore nagusian izandako bi istripu horiez gain, beste ezbehar larri bat ere izan du erraustegiak azken hilabeteotan, maiatzaren 7an Arkaitzerreka errekastoan egin zuen amoniako isuria, alegia. Ehunka arrain hil zituen isurketa toxiko horrengatik, erraustegiko lau arduradun ikertzen ari dira, delitu ekologikoa egin zutelakoan.


Summary: Espainiako Auzitegi Gorenak hilaren 15ean erabakiko du 'Bateragune auzia' berriz egin ala ez. Fiskalak epaiketa berriro egiteko eskatu zuen azaroan. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 2018an ebatzi zuen akusatuen eskubideak urratu egin zirela epaiketan, eta, ondorioz, Espainiako Auzitegi Gorenak 2012an jarritako zigorrak baliogabetu egin zituen uztailean Gorenak berak.

Espainiako Auzitegi Gorenak Bateragune auzikoen zigorrak bertan behera uztea erabaki ondotik, epaiketa berriro egiteko eskatu zuen azaroan fiskaltzak. Epaileak jarria du jada auzia berriro eginen duten ala ez erabakitzeko data: abenduaren 15ean ebatziko dute.

Auzitegi Gorenak ateak itxita aztertuko du epaiketa berriro egitea ala ez egiteari buruzko erabakia.

Uztail bukaeran iritsi zen Auzitegi Gorenaren sententzia: Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Bateragune auziari buruz 2018ko azaroan kaleratutako epaiari men egin zion, eta, ondorioz, Gorenak berak 2012an ezarritako zigorrak baliogabetu zituen. Gorenak 2012an ezarritako espetxe zigorra osorik betea zuten ordurako bost kondenatuek, eta 31 urte egin zituzten preso: Sonia Jacintok, Arkaitz Rodriguezek eta Miren Zabaletak, seina urte, eta Otegik eta Diazek, ia sei eta erdi bakoitzak.


Summary: Datuetan «esperantzarako» printzak badirela esan du Sagarduik. Nafarroako Gobernuaren izenean, Indurainek adierazi du Eguberrietarako neurriei buruz ados jartzea espero dutela : «Koherentzia erakuste aldera»

Eusko Legebiltzarrean solastatu da gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagardui, eta adierazi du izurriari buruzko datuetan badirela «esperantzarako» printzak: «Orain dela hilabete baino hobeto gaude». Hala ere, oraindik adi jarraitu behar dela esan du, erietxeetan «presio handia» dutela, eta datuak apaltzen jarraitu behar dela ezinbestean.

Datu positiboen artean nabarmendu du, adibidez, murriztu egin dela infektatu bakoitzak zenbat pertsona kutsa ditzakeen erakusten duen aldagaia: 1,09tik 0,89ra. COVID-19aren ondorioz egunean erietxera eramaten dituzten pazienteen kopurua ere apaldu egin da aurreko hilean: 62tik 43ra. «Hala ere, eboluzio on hori oraindik ez da agerikoa ZIUetan», adierazi du. Izan ere, gaixorik larrienak eramaten dituzte unitate horietara, eta usu luze egon behar izaten dute han, osatzeko.

Gaur arratsaldean, Espainiako Gobernuarekin elkartuko dira autonomia erkidegoetako ordezkariak Gabonetako ezarriko diren irizpideak aztertzeko. Egun horietan ere neurri «zorrotzekin» jarraitu beharko dela oroitarazi du Osasun sailburuak. Adierazi du, hori bai, autonomia erkidego bakoitzak bere egoera epidemiologikoaren arabera jokatzeko aukera izan behar duela. Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek ere hizpide izan du gaur arratsaldeko bilera; hainbat neurritan ados jartzea garrantzitsua dela esan du, gizartearen aurrean «koherentzia» erakuste aldera. Eguberrietan ere oro har erkidegoko sartu-irtenak mugatuta mantentzearen alde daudela adierazi du.


Summary: Adingabeen kontrako sexu abusuak aztertzeko lantalde bat eratuko du Eusko Legebiltzarrak. Talde guztien babesarekin eratuko dute batzorde txostengilea. Adituen eta biktimen lekukotzak entzungo dituzte.

EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako ekinbidea aho batez onartu dute Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordean. Bertan sortuko dute lantaldea, helburu honekin: haur eta nerabeen sexu indarkeriako kasuak aztertzea, prebenitzea eta biktimei ordaina ematea. Joan den legealdian hasitako lanei jarraipena emango die batzorde berriak. Izan ere, hauteskundeak zirela medio, bertan behera geratu ziren batzordearen lanak, eta talde hura berreskuratu eta berriro martxan jarri nahi dute orain.

Adingabeen aurkako sexu abusuen inguruko txosten bat landuko du lantaldeak, eta bertan, sexu abusuak prebenitzeko, gertatukoari buruzko egia bilatzeko eta biktimei ordaina emateko proposamenak jasoko dituzte. Halakorik berriro gerta ez dadin bermatzeko mekanismoak zehaztuko dituzte, halaber. Biktimei ordaina emateko tresnei dagokienez, arreta eta laguntza emateko bide ezberdinak aztertuko dituzte.

Eva Juez EAJko legebiltzarkideak gaur goizean azpimarratu du garrantzitsua dela biktimei «ahotsa» ematea aurrera egin nahi bada. «Sexu abusuen biktimei entzutea ezinbestekoa da haien mina konpontzeko eta prebenitzeko». Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkideak, berriz, eskerrak eman dizkie joan den legealdian euren lekukotzak eman zituzten adingabeei, eta azaldu du ponentziaren asmoa dela lekukotza horiek «politika publiko» bilakatzea. Elkarrekin Podemoseko Miren Gorrotxategik ezinbestekotzat jo du biktimei «benetako erreparazioa» ematea, eta PPko Laura Garridok joan den legealdiko lanekin jarraitzeko galdegin du.


Summary: Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea kalera irten dira, baimenarekin. Altsasuko Gurasoak taldeak sare sozialetan jakinarazi duenez, bigarren graduan diren bi gazteek espetxean egingo dute lo, eta asteburuak kartzelan egin beharko dituzte

Espetxe zigorrak izan zituzten zazpi gazteak egoera desberdinetan daude egun. Haietatik bost hirugarren graduan daude, eta Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea, bigarren graduan. Altsasuko Gurasoak taldeak sare sozialetan jakinarazi duenez, lehen aldiz Zaballako espetxetik atera ahal izan dira. Lan egiteko edo ikasteko espetxea utzi dezakete, baina gauez bertan egin beharko dute lo, eta asteburua ere han iragan beharko dute.

Baimen hori baieztatu zuen azaroan Jose Luis Castro Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak. Bi gazteak Psikologia ikasketak egiten ari dira, urruneko unibertsitatean. Defentsak aurkeztutako helegiteak onartu, eta Espetxe Erregimeneko legeko 100.1 artikuluan jasotako malgutze neurrietara jotzeko aukera eman zien epaileak, auto banatan.

Biek zazpi urte eta erdiko zigorra dute, eta 2018ko ekainean kartzelatu zituzten.


Summary: Arcelor Mittalen erregulazioa baliogabetu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Epaileek uste dute altzairugileak «iruzurra» egin zuela erregulazioa justifikatzeko.

Espainiako Auzitegi Nazionalak baliogabetu egin du Arcelor Mittalek maiatzean indarrean jarritako ABEE aldi baterako enplegu erregulazioa. Epaileen arabera, «iruzurra» egin zuen altzairugintza enpresak, ez baitzuen nahiko argudio eman erregulazioa eskatzeko, eta sindikatuei ez baitzien nahiko informazio eman enpresaren egoerari buruz.

ELAk aurkeztu zuen ABEEaren aurkako helegitea, eta ondoren batu ziren LAB, CCOO, UGT eta LSB-USO sindikatuak. «Oso pozik» dagoela azaldu du ELAk, nahiz eta auzitegiak ez duen onartu bere salaketaren beste argudioa baliogabetzeko eskatzea, hau da, negoziazioan Euskal Herriko lantegien ordezkaritza alde batera utzi izana —Asturiasko ordezkariekin soilik negoziatu zuen—.

Epaiaren arabera, langileek maiatzaren 8a baino lehenagoko egoerara itzuli behar dute, orduan sartu baitzen indarrean. Abenduaren 31n amaituko da, eta Espainiako adarreko 8.236 langileri eragiten die, horietako asko Euskal Herrian.

Altzairuaren multinazionalak iragarri du Espainiako Auzitegi Gorenera joko duela. 2009tik indarrean dagoen ABEE bat ere badu konpainiak.


Summary: Kalamua droga arriskutsuen zerrendatik kendu du NBEk. Osasunaren Mundu Erakundeak eskatuta, landarearen osagaien balioa onartu du Nazio Batuen Erakundeak. Edonola ere, kontrolatu beharreko zerrendan jarraituko du.

Erabaki historikoa hartu du gaur Nazio Batuen Erakundeko Droga Narkotikoen Batzordeak Vienako egoitzan: kalamua eta haren erretxina —haxixa, alegia—, droga arriskutsuenen zerrendatik ateratzea erabaki du, gehiengo sinplez eta eztabaida sutsu baten ondoren.

Kalamua, orain arte, 1961. urtean onarturiko Drogen Inguruko Itunaren IV. atalean zegoen sailkatuta, heroinarekin batera. Zerrenda horretan daude arrisku handikotzat eta medikuntzarako balio txikikotzat jotzen diren gaiak. Kalamua itunaren I. atalean ere bazegoen sartuta, sendatzeko ahalmena izan arren kontrolatu beharrekotzat jotzen diren gaiekin. Gaurtik aurrera, azken zerrenda horretan egongo da bakarrik.

Europako Batasuneko estatu guztiek kalamuaren inguruko kontrola arintzearen alde bozkatu dute, Hungaria kenduta. Herrialde horretan Viktor Orban eskuin muturreko lehen ministroaren Fidesz alderdia dago agintean. Afrikako eta Asiako herrialde gehienek kontra bozkatu dute, baina Indiak eta Marokok, alde. Kontra bozkatu dutenek —Errusia, Txina, Kuba, Egipto, Pakistan eta Venezuela tartean— argudiatu dute erabakiak normaldu egingo duela kalamuaren kontsumoa, eta ez dituela kontuan hartzen osasunari eragin diezazkiokeen kalteak, besteak beste burukoari. Azkenean 27-25 nagusitu dira erabakiaren aldekoak, Ukrainaren abstentzioarekin.

Osasunaren Mundu Erakundearen jarrera erabakigarria izan da bozketan. Duela ia bi urte, kalamuak sendatzeko dituen gaitasunak onartu zituen OMEk, eta IV. zerrendatik kentzeko gomendatu zuen. Eboluzio nabarmena egon da azken urteotan gizartean, kalamuari dagokionez. 2018an, Suitzako Lidl supermerkatu kateetan kalamua duten zigarretak salgai jarri zituzten, baita estankoetan ere, Zurichen eta Bernan. Saltzen den kalamuak mugatua du THC osagaia, hau da, tetrahidrokanabinola, kalamuaren gai psikotropikoa. Baina kanabidiol kontzentrazio handia dute. THCa ez bezala, kanabidiola (CBD) legezkoa da, edo, behintzat, ez dago horren jazarrita, ez delako psikotropikotzat jotzen. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera (OME), ez du eraginik, ez da osasunarentzat kaltegarria, eta ez du menpekotasunik sortzen. Edonola ere, medikuntzarako balio handiko osagaia da, besteak beste analgesikotzat eta antiinflamatoriotzat jotzen dutelako, eta antsietatearen kontrako gaitzat.

Aritz Aranburu surflariak egunkari honetan bertan kontatu zuen joan zen astean denbora daramala CBDa erabiltzen, eta horrekin eduki duen esperientziaren berri eman zuen.

NBEk gaur harturiko erabakiak kalamuak medikuntzarako ematen dituen aukerak ikertzeko lanean asko lagunduko duela espero da. Izan ere, orain arte oso mugatuta zegoen ikerketa debekuengatik, eta herrialde bakoitzaren lege ezberdinengatik. Adituen arabera, ordea, aldaketak ez du berehalako eraginik, horren inguruko legeak estatuek aldatu behar dituztelako. Edonola ere, balio sinboliko handia du, garaipen handia da kalamua zigorgabetzearen aldeko ekintzaileentzat, eta eragin handia edukiko du aurrerantzean.


Summary: Ostalariek ez dute terrazen purgatoriotik igaro nahi tabernak ireki ahal izateko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ostalariek zubi ostean irekitzeko esperantza dute, baina izkin egin nahi diote terrazen fase posible bati.

Abenduaren 10a begiz jota dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalariek. Eusko Jaurlaritzak abenduko zubi osteko garaiari nola heldu nahi dion azaltzen duen idatzi batean enpresa afariei erreparatzen die, eta «egiten badira, egiten diren lokalen gaitasunaren arabera» egingo direla zehazten du. Alegia, etsipenak hartutako milaka ostalarik badakite litekeena dela abenduaren 10az geroztik taberna eta jatetxeak irekitzea Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan. Baina nolakoa izango da zabaltze hori? Hor dago koska. Nafarroako ostalariek, itxiera luze baten ostean, terrazen aukera baizik ez dute gaur arte, eta ostalariak beldur dira Gasteizko gobernuak ere soilik terrazak zabaltzeko fase bat hobetsiko ote duen.

Izan ere, ohartarazi dute irekitze horrek soilik negozio gutxi batzuei egingo liekeela mesede; «gehientzat agonia luzatzea litzateke». Tabernen barrualdean zerbitzatzea baimentzen duen irekitzea baizik ez dute nahi ostalariek, jakinda lokalen mugak eta bezero arteko tarteak zorrotz zaindu beharko direla.

Gaitasunaren erdira

Terraza jartzeko aukera dutenentzat ere, terrazak alternatiba izateari uzten baitiote neguan. Azaroa epel joan da, eguzki izpi atseginez lagundurik egun askoan, baina aurreikuspenak dio euri garaia hasiko dela aurki, eta hotz hezea ez da bateragarria terrazetan egotearekin, ez bada babes handiko guneetan eta inbertsioa eskatzen duten berogailuekin.

Horiek horrela, Arabako SEA patronalak abenduaren 9an ostalaritza irekitzeko eskatu du; lokalen gaitasunaren erdiarekin nahi ditu zabalik taberna eta jatetxeak, bezeroak mahaietan eserita eta terrazek %100eko gaitasuna dutela. Are, patronalak dio Jaurlaritzak etxeratze agindua 23:00ak arte luzatu behar duela, ostalaritzako negozioak zabalik egon daitezen 22:00ak arte. «Negozioek egin ahalak eginda, bizirik irauteko aukera izan dezaten» nahi ditu aldaketa horiek SEAk, eta Jaurlaritzari neurriok lehenbailehen har ditzan esan dio. «Itxiera gehiago luzatzeak ostalaritza irekitzen azken erkidegoa bihurtuko luke Euskadi».

Nafarroako ostalariek ere garbi utzi dute, berriro beste manifestazio handi batekin, ez dutela itxaron nahi abenduaren 16ra arte negozioen barrualdea zabaltzeko, «katastrofe bat delako hau». Ordu arte ezarri du Nafarroako Gobernuak soilik terrazekin aritzeko agindua. Nafarroako Ostalaritza Elkarteko presidente Ana Beriainek uste du jadanik badirela baldintzak lokalak irekitzeko. «Kutsatze datuak ez dira txarrak eta beste erkidegoak abenduaren 9an irekitzeko bidean daude».

Ipar Euskal Herrian, tabernariek ez dute arrastorik Frantziako Gobernuaren asmoei buruz. Jatetxeak urtarrilaren 20tik aitzina irekitzeko asmoa erakutsi du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak; ostatuentzat, or


Summary: Ahotsak-ek adierazi du bakea ez dela «indarkeriarik eza bakarrik». Taldea sortu eta hamabortz urtera, Euskal Herriko 78 emakumek oroitarazi dute gatazken konponbideetan andreek «ezinbesteko partaide» izan behar dutela. Bortz puntuko adierazpen bat osatu dute. Bertzeak bertze nabarmendu dute bizikidetzaren bidean emakumeek «gertatutakoaren kontakizun inklusiboa eta egiazkoa egiteko» lan egin behar dutela.

«Emakumeok bakearen aldeko eragile aktiboak izan behar dugu, eta itxaropenezko etorkizuna argitu nahi duten gatazkak konpontzeko prozesu guztietan ezinbesteko partaide». Horrelaxe abiatzen da Ahotsak-ek sustatu eta Euskal Herriko 78 emakumek sinaturiko adierazpena. Lehen puntua da, baina ongi aski laburbiltzen du gaur Donostian irakurri duten adierazpenaren helburua: emakumeak gatazkaren konponbideen parte izatea nahi dute, eta haien ahotsa eta ekarpenak entzunaraztea. Ahots horren zati bat, adierazpenaren bosgarren puntuan jasotakoa, hau da: bakea ez dela «indarkeriarik eza» bakarrik. Hau da, «bakea finkatzeak bake positiboaren aldeko apustua egitea» dakarrela. Sinatzaileen ustez, hain zuzen, «bakeak demokrazia, justizia soziala eta eraldaketa» ere erran nahi ditu: «Bakea alde horretatik ulertzeko gai bagara bakarrik izango gara gai norgehiagoka gehienak gainditzeko».

Duela hamabortz urte sortu zen Ahotsak Euskal Herriko politikarien elkarrizketarako taldea, eta, joan den astean talde haren ekarpena txosten batean bilduta, Emakumeak bake prozesuetan jardunaldiak egin dituzte gaur Donostiako Kursaalean, Foro Sozial Iraunkorrarekin batera. Jardunaldien hasieran Ahotsak-eko sustaitzaleek hartu dute hitza, taldearen sorrera eta egindako ekarpenak azpimarratzeko. Ainhoa Aznarez Ahal Dugu-ko kide eta 2015etik 2019ra Nafarroako Parlamentuko presidente izandakoak, erraterako, gogoratu du Ahotsak-en esperientziak ahalbidetu ziela Nafarroako alderdi politiko ezberdinetako emakumeei elkartzea —orduan PSNko kide gisa Iruñeko zinegotzia zen Aznarez—: «Ulertu genuen ezin dela mahai batean eseri beste aldean dagoena entzun gabe. Horrek zigorra ere izan zuen, noski». Izan ere, Aznarezen hitzetan, horietako anitzek ez zituzten ardura postuak eduki hurrengo legealdietan.

Atzo irakurritako adierazpenaren sustatzaileen artean dago Aznarez; eta, harekin batera, Gemma Zabaleta, Jone Goirizelaia, Eisabette Piñol, Kontxi Bilbao, Esther Larrañaga, Onintza Lasa eta Nekane Altzelai. Gibelean, izenpetzaile zerrenda luzea, alderdi, erakunde eta arlo anitzetakoak: batzuk aipatzearren, Sylvaine Alaux, Itxaso Atutxa, Maddalen Iriarte, Rafaela Romero, Garbiñe Biurrun, Patrizia Velez, Anaiz Funosas, Garbiñe Aranburu, Izaskun Landaida, Aitzpea Leizaola, Anita Lopepe, Bakartxo Tejeria, Bel Pozueta eta Nagore Iturrioz, bertzeak bertze.

Elkarrizketaren alde

Gatazken konponbidean elkarrizketak duen garrantzia nabarmendu dute jardunaldietan, eta, hain justu, horri egiten diote erreferentzia adierazpenaren bigarren eta hirugarren puntuek. Bigarrenak dio, hain justu, gatazkak konpontzeko prozesuetan ezarri beharreko metodologia «elkarguneak bilatzea» dela, «desberdintasunetan soilik sakontzen duten jarreretan erori gabe». «Topaketaren eta elkarrizketa erabakitzailearen aldeko militantzia» behar dela nabarmentzen dute sinatzaileek, «alderdi lerroetatik harago». Hirugarren puntuan, berriz, «besteek duten egia entzun» behar dela azpimarratzen dute, eta «edozein gatazka konpontzeari ekin behar zaiola, demokrazia gehiago eta hobea oinarri hartuta: proiektu politiko guztiak prozedura demokratiko eta politiko itunduen bidez defendatu eta gauzatu ahal izatea ahalbidetuko duen demokrazia».

Laugarren puntuan, azkenik, «edozein gatazka konpontzen lagundu behar duen helburua» bizikidetza dela nabarmentzen du testuak: «Eta prozesu horretan ere, emakumeok lan egin behar dugu gertatutakoaren kontakizun inklusiboa eta egiazkoa egiteko, etorkizun partekatu baten oinarriak senti ditzan». Sinatzaileen arabera, «edozein gatazkaren zatiketak eta minak izan behar du orainaren eta etorkizunaren elkarrizketa eta ulermena eraikitzeko ahalmena».


Summary: 2020a inoiz erregistraturiko hiru urterik beroenetako bat izango da. Pandemiak eta ‘La Niña’ fenomenoak ez dute aldatu joera, Munduko Meteorologia Erakundearen arabera. Kalkulatu du aurtengo tenperatura 1,2 gradu beroagoa dela industria aurreko aroan baino.

Datorren urte hasiera arte itxaron beharko da kopuru zehatza jakiteko, baina zalantzarik ez dago 2020a inoiz erregistraturiko hiru urterik beroenetako bat izango dela, iazkoarekin eta 2016arekin batera. Munduko Meteorologia Erakundearen arabera, koronabirusaren pandemiak eta ozeanoak izozten dituen La Niña fenomeno meteorologikoak ez dute eraginik izan, eta joerak bere horretan jarraitzen du: aurtengo tenperatura 1,2 beroagoa izaten ari da industria aurreko aroan baino.

«Tamalez, 2020a ezohiko beste urte bat izan da gure klimarentzat. Muturreko tenperaturak izan dira lurrean, itsasoan eta, batez ere, Artikoan», adierazi du Petteri Taala Munduko Meteorologia Erakundearen idazkari nagusiak, txostenaren berri emateko bidalitako oharrean. Datuek are gehiago handitu dute klimaren egoerari buruzko kezka, baina, urteotako tenperaturak alde batera utzita, arreta azken hamarkadan dago jarria, inoizko beroena izatekotan baita, batez ere 2015etik honako igoerengatik.

Aurten ere tenperaturak gora egitea eragin duten arrazoien artean daude mundu osoko oihanetan eta hainbat herrialdetan izandako suteak; Australiakoak, Siberiakoak (Errusia), Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldeko kostakoak eta Hego Amerikakoak dira, kasurako, berotegi efektuko gasen isuriak handitu dituztenak.

Artikoan izandako tenperaturak ere aipatu dituzte txostenean, 5 gradu igo baitira batez beste. Errusiako Verkhoiansken kasua da egoeraren adierazgarri, iragan ekainaren 20an 38 gradura iritsi baitziren; zirkulu polar artikoaren iparraldean inoiz izandako tenperaturarik beroena da, Munduko Meteorologia Erakundearen arabera.

Izotz kopuruan ere beherakada izan da: Groenlandian, esaterako, 152 mila milioi tona galdu dira; Antartikoan, berriz, kopuruak ez du aldaketa handirik jasan. Horri lotuta, erakundeak itsasoaren mailan ere nabaritu du aldaketarik: 1993az geroztik, hiru milimetro handitzen da urtero, eta, txostenean behin betiko daturik eman ez duen arren, jakinarazi du iazkoaren antzekoa izango dela. Horrek, noski, eragina izan du gizakiengan, eta aurten «10 milioi iheslari klimatiko gehiago» izan dira munduan soilik lehen seihilekoan; batez ere, Asia hegoaldean eta Afrikako Adarrean, uholdeek bultzatuta.

Munduko Meteorologia Erakundeak datorren martxoan jakinaraziko ditu 2020ko tenperaturei buruzko behin betiko emaitzak, eta orduan esango du aurtengoa bero handiena egin duen bigarren ala hirugarren urtea izango den, oraintxe bertan iazkoarekin nahiko berdinduta baitago. Halere, txostenean ohartarazi du pandemiak sorturiko krisi ekonomikoak zaildu egingo duela klima larrialdiari aurre egiteko beharrezkoak diren neurriak sustatzea.

Parisko Klima Akordioaren helburua da tenperatura igoera 2 graduren azpian geratzea mendea amaitzen denerako, eta, posible balitz, 1,5 gradu baino gehiago ez igotzea, industria aurreko arokoekin konparatuz gero. Hori lortzeko, NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazia du 2050erako beharrezkoa izango dela karbono neutraltasuna lortzea; ekonomia guztian egin beharko lirateke ahaleginak, eta derrigorrezkoa litzateke portaerak aldatzea ere.

Izan ere, helburu horri begira, 2010ekoak baino %45 txikiagoak izan behar dute isuriek 2030erako; hala, beroketa globala 1,5 gradutik behera mantentzeko aukerak %50ekoak lirateke. Txostenak jakinarazitakoaz, NBEren idazkari nagusi Antonio Guterresek adierazi du «planeta hautsita» dagoela, eta «gizakia naturaren aurkako gerra batean» dagoela.


Summary: Gizon bat espetxeratu dute, bikotekide ohia bortxatzea egotzita. Durangaldeko herri batean gertatu zen erasoa atzo arratsaldean. Emakumeak jarri du salaketa.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 49 urteko gizon bat atxilotu du gaur goizaldean Bilbon, bikotekide ohiari sexu eraso bat egitea leporatuta. Biktimak berak jarri du salaketa; haren arabera, atzo arratsaldean gertatu zen erasoa, emakumearen etxean, Durangaldeko herri batean (Bizkaia): andreak salatu du sexu harremanak izatera behartu zuela gizonak.

Ertzaintzak gaur eguerdian eraman du atxilotua epailearen aurrera, eta espetxera bidaltzea erabaki du hark, sexu askatasunaren aurkako delitu bat egotzita.


Summary: Eguberrietan erkidego batetik bestera joatea baimenduko da, familiarekin elkartzeko bada. Espainiako Gobernuak akordioa hitzartu du autonomia erkidegoetako osasun agintariekin egin duen bileran

Lehengo astean akordiorik gabe bukatu zen Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoetako osasun agintariek, COVID-19a kontrolpean izate aldera, Eguberrietarako plan bateratu bat ontzeko egin zuten bilera; baina gaur bat etorri direla adierazi dute. Eguberrietako familia topaketetara begira, baimendu egingo dira Gabonetako jaiegunetan erkidego batetik bestera joateko bidaiak; Urtezahar gauean eta Gabon gauean 01:30 arte etxeratu beharrik ez da izango; familia topaketetan, oro har, hamar pertsona baino gehiago ez elkartzeko irizpidea emango da, eta bertan behera geratuko dira Erregeen desfilea, Olentzerori ongietorria emateko egiten diren ekitaldiak eta Gabonetako usadiozko ospakizun guztiak, jende pilaketak saihestu egin behar baitira.

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik poza adierazi du akordioaren harira. Goizean, Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek ere akordioaren garrantzia nabarmendu du. Herritarrek hartzen diren neurrien artean «koherentzia» dagoela sentitzeak berebiziko garrantzia duela nabarmendu du.

Neurriak, hein batean, aurrez Jaurlaritzak berak iragarritakoekin bat datoz, eta irizpide horiekiko adostasuna adierazia zuen Nafarroako Gobernuak ere.


Summary: Urtarrilaren 6an emanen dute Urrutikoetxearen estradizioari buruzko erabakia. Gaur iragan da Luis Hergetaren (1980) hilketari buruzko estradizioa aztertzeko auzi saioa, Parisko Dei Auzitegian. Defentsaren abokatuak estradizioaren aurka egin du, eta fiskaltzak, berriz, informazio gehigarria eskatu du.

Josu Urrutikoetxea Espainiaratzeari buruzko lau auzietatik bat iragan da gaur Parisko Dei Auzitegian, Luis Hergetaren (1980) hilketari buruzkoa, eta epaileak jakinarazi du urtarrilaren 6an emanen duela erabakia. Defentsaren abokatuak estradizioaren aurka egin du auzi saioan, eta fiskalak, berriz, informazio gehigarria eskatu du. Azaroan zen egitekoa auzia, baina, atzeratuta, gaur egin dute.

Guztira bi euroagindu eta bi estradizio eskaera eginak dizkio Espainiak Urrutikoetxeari. 1987ko abenduan ETAk Zaragozako (Espainia) Guardia Zibilaren kuartelaren kontra egindako atentatuaren auzian estradizioa onartu zuen Dei Auzitegiak urtarrilean. Defentsak helegitea jarri zuen Kasazio Auzitegian, eta azaroaren 17an eman zuten erabakiaren berri: Espainiaratzea onartu du auzitegiak. Herriko tabernen auziagatik ere Espainiaratzea onartu zuen Kasazio Auzitegiak azaroan, euroagindu eskaerari erantzunez. Barajasko auziagatiko euroagindu eskaera atzera bota zuen Dei Auzitegiak uztailean, ordea. Hergetarena ebaztea falta da.

Euroagindu eta estradizio eskaerez gain, bi epaiketa ditu Frantzian Urrutikoetxeak. Horietako bat otsailera gibelatu zuten, eta bertzea instrukziora bidali du epaileak.


Summary: Valery Giscard d'Estaing Frantziako presidente ohia hil da. 1974tik 1981era izan zen estatuburu. 94 urterekin hil da, COVID-19aren eraginez.

Valery Giscard d'Estaing zazpi urtez izan zen Frantziako presidente, 1974tik 1981era. Atzo gauean hil zen, 94 urterekin, COVID-19aren eraginez. Boterera iritsi zenean, Frantziaren historiako presidenterik gazteena bihurtu zen, eta kargua utzita ere estatuko eskuinaren ahotsik garrantzitsuenetako bat izan zen. Azken hilabeteetan hainbat aldiz ospitaleratu zuten.

Giscard 48 urterekin iritsi zen estatuburu izatera, eta zazpi urte egin zituen karguan, François Mitterrandek bozetan garaitu zuen arte. Aurrez, 1956an hautatu zuten lehen aldiz parlamentari, eta Ekonomia eta Finantza ministro izan zen bi bider, 1962-1966 eta 1669-1974 epeetan, Charles de Gaullen eta Georges Pompidoren agintaldietan.

Liberal bat arlo ekonomiko eta sozialean. Haren agintaldian onartu ziren, besteak beste, abortuaren despenalizazioaren erreforma, dibortziatzeko araudiaren leuntzea eta bozkatzeko eskubidea 18 urtera jaistea. Era berean, Afrikan eginiko esku hartzeekin lotutako ustelkeria kasuek markatu zuten agintaldi hura. Izan ere, Afrika Erdiko Errepublikako lider Jean Bedel Bokassak Giscardi diamante batzuk oparitu zizkiola jakin zen, hura Ekonomia ministro zela.

Halere, haren europarzaletasuna izan da ondoriorik nabarmenenak utzi dituena, EB Europako Batasunaren bultzatzaile nagusietako bat izan baitzen. Alemaniako kantziler Helmut Schimdtekin batera, G-7koen foro ekonomikoaren sortzaileetako bat izan zen, eta Maastrichteko hitzarmenaren atzean egon zen kideetako bat. Gerora ere, Europaren Etorkizunerako Batzordeko presidente izan zen. Talde hura arduratu zen Europako Batasuneko Konstituzio proiektua idazteaz, 2003an. Horregatik, bere desadostasuna adierazi zuen Frantziako herritarrek haren aurka egin zutenean, 2005eko erreferendumean.

Azken urteetan ere politikari lotuta jarraitu du, besteak beste, Frantziako Batzorde Konstituzionaleko kide izan da azken egunera arte. Bere osasun egoerak, baina, okerrera egin zuen iaz, eta bere azken agerraldia Jacques Chirac presidente ohiaren hiletan izan zen. Halere, hedabideetan agertzen jarraitu du. Izan ere, kazetari alemaniar batek sexu abusuak egin izana leporatu zion.

Hainbat aldiz ospitaleratu zuten azken hilabeteetan, biriketako arazoengatik. Iazko azaroan, bihotzeko arazo bat ere topatu zioten. Horri COVID-19a atzeman izana gehitu zitzaion azken asteetan. Frantziako hedabideek zabaldu dutenez, Toursen zuen etxebizitzan hil da.

Albistearen berri izatean Frantziako Asanbladak minutu bateko isilunea egin zuen. Frantziako presidente ohi Nicolas Sarkozyk «tristura» adierazi du «Frantzia ondratu zuen gizon bat» izan zela gogoratuta. Bide beretik, Mitterrandek Frantzia «modernizatu» izana eskertu dio, eta bere europarzaletasuna txalotu: «Liberalismo aurreratu baten aldeko, bere alderdiaren zati baten kontserbadurismoaren eta ezkerrak irudikatzen zuen aldaketa nahiaren aurka jo zuen».

Nafarroa Behererako bisita

Presidente zela Nafarroa Beherera bisita bat egin zuen Giscardek, Arhantsusi herrira, 1976ko maiatzaren 27an. Presidenteak bazkaltzera gonbidatu zituen herritarrak, presidentea hautatzeko hauteskundeetako bigarren itzulian jaso zituen botoak eskertzeko; dirudienez, Arhantsusiko herritar guztiek haren alde bozkatu zuten. Bithindarrak taldeak aurresku bat eskaini zion presidenteari.


Summary: Frappart, lehen emakumezko epailea gizonezkoen Txapeldunen Ligan. Juventusen eta Dinamo Kieven arteko partidan egin ditu epaile lanak, bart. Halako marka ugari ezarri ditu azken urtean.

Txapeldunen Ligaren historian sartu zen bart Stephanie Frappart. Epaile lanak egin zituen Juventusen eta Kieveko Dinamoren (3-0) arteko partidan, eta gizonezkoen txapelketan lan hori egiten duen lehen emakumea bilakatu da horrela.

Halere, jada bazen futbolaren historiaren parte. Frappartek 37 urte ditu, eta baditu aurrez ezarritako beste marka batzuk ere. Iaz, gizonezkoen Europako txapelketa baten epaile izan zen, Liverpoolen eta Chelsearen arteko Europako Superkopako partidan. Hori ez da bakarra. Frantziako Ligan ere aitzindari izan zen, Amiens eta Estrasburgoren arteko partidan, baita selekzioen arteko partidetan ere, Malta eta Letoniaren arteko Nazioen Ligako partidan. Goi mailako beste bi norgehiagokatan ere egin ditu arbitro lanak, Europa Ligakoak biak. Emakumezkoen futbolean, iazko Munduko Kopako finala epaitu zuen.

«Pribilegio bat, ohore bat eta ardura bat da. Espero dut nire ibilbideak emakume gazteei epaile lanetan parte hartzera bultzatzeko balio izatea», adierazi zuen iaz, elite mailan bere lehen urtea egin ostean.


Summary: Sagarduik esan du hilaren 9an aztertuko dutela Gabonetarako neurriak nola bete. Madrilen hitzartutako neurriak «oinarrizko» puntu batzuk direla esan du; Nafarroan ere horietan oinarritutako erabakiak hartzeko agindu dute

Abenduaren 9an aztertuko du Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseiluak ea nola ezarriko diren atzo Madrilen hitzartu zen planeko irizpideak; alegia, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izurriari aurre egiteko asmoz emandakoak. Plan horren arabera, erkidegoen arteko joan-etorriak mugatuta egongo dira Eguberrietan, eta soilik familiarteko topaketetarako onartuko dira bidaiak; 01:30 arte luzatuko da etxeratzeko ordua Gabon gauean eta Urtezahar gauean, eta debekatuta egongo da jende pilaketak eragin ohi dituen ekitaldi oro, edozein dela ere. Plan horretan «oinarrizko» puntu batzuk hitzartu zirela esan du gaur goizean Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, eta hilaren 9an aztertuko direla horien gaineko zehaztapenak, egoera epidemiologikoari erreparatuta.

«Pandemia baten erdian» egoteak dakarrena ezin dela ahantzi esan du Sagarduik, eta zorrotz jokatu behar dela. Ez du zehaztu, ordea, oinarrizko akordio horretan hitzartutako neurriak zorrozteko asmorik duenik: «Datorren astean jakingo dugu zein izango diren neurri horiek Euskadin, eta nola ezarriko diren». Atzoko bileraren aurretik ere esana zuen sailburuak erkidegoek era izan behar zutela «egokitzapenetarako», akordio zabal baten barruan, betiere. Neurriez harago, hala ere, begirada zabalagoa behar dela oroitarazi du: «Ez gaitezen gera neurri batean edo bestean, baizik eta egoera orokorrean».

Nafarroako Gobernuak ere begi onez jo ditu atzo Espainiako Gobernuarekin hitzartutakoak; horiek oinarri hartuta, esan du hilaren erdialdera egingo dituela erkidegoari dagozkion zehaztapenak.


Summary: Hizkuntza gutxituen aldeko proposamena erregistratu dute Espainiako Kongresuan. Hamar alderdik erregistratu duten legez besteko proposamenean, besteak beste, hau eskatu diote Espainiako Gobernuari: «gaztelania ez den berezko hizkuntzen» ofizialtasunerako estatutu erreformak susta eta babes ditzala.

Espainiako Kongresuan agerraldi bateratua egin zuten joan den otsailean euskararen, katalanaren, aragoieraren, asturieraren eta galizieraren alde ari diren eragileek —Euskal Herritik Kontseilua—, eta bilera egin zuten Espainiako Gobernua ahalbidetu zuten talde parlamentarioekin. Bertan eskatu zieten benetan berma zezatela estatuko hizkuntza aniztasuna, «berezko hizkuntza guztiei segurtasuna, bermea eta aitortza osoa» emateko. Konpromisoak hartzeko eskatu zieten eragileek alderdiei, eta berezko hizkuntzei eman ziezaietela benetako babesa. Pandemia iritsi zen, ordea, eta, orduz geroztik, ekinbide hori geldirik izan dute alderdiek.

Gaur goizera arte. BNG, EAJ, EH Bildu, JxCat, PDCAT, ERC, CUP, Compromis, Mas Madrid eta Unidas Podemos alderdiek legez besteko proposamena erregistratu dute Espainiako Kongresuan «hizkuntza eskubideak eraginkorki erabiltzea ahalbidetuko duen politika aktiboak» eskatzeko. Izan ere, Espainiako estatuko herritarren %45 berezko hizkuntza duten lurraldeetan bizi dira, eta alderdiek erregistratutako testuak dio «milioika herritarrek normaltasunez» bizi nahi dutela, «edozein herritarrek gaztelaniaz bizitzeko dituen baldintza berdinetan».

Hori guztia gaur egun «ezinezkoa denez», zortzi puntuko testua erregistratu dute honako hau eskatzeko, besteak beste: ekintzak abian jartzea «gaztelania ez diren berezko hizkuntzek» aitortza bera izan dezaten, eta hiztunek eskubide eta betebehar berberak izan ditzaten; berezko hizkuntza duten lurraldeetan diharduten langile publikoek hizkuntza jakitea bermatzea; errealitate eleaniztuna onar dezala gobernuak, eta estatuaren administrazioak hizkuntza ezberdinetan funtzionatzen duela berma dezala —besteak beste, Auzitegi Konstituzionalean, Auzitegi Gorenean, zein Gizarte Segurantzako erakundeetan—; berezko hizkuntzen ofizialtasunerako estatutu erreformak bultza eta babes ditzala hizkuntza horiek ofizialak ez badira hitz egiten diren lurraldearen zati batean, edo lurralde osoan; estatuko araudian dagoen «gaztelaniaren legezko inposizioa» bertan behera utz dezala; eta eremu linguistiko bera duten lurraldeetako administrazioek hizkuntza jatorrizko hizkuntza horietan lan egin ahal izatea ahalbidetzea.

Berezko hizkuntzen ofizialtasuna babestea eta sustatzea aipatzen den puntu horrek eragina izan dezake Nafarroan. Euskara ez baita ofiziala lurralde osoan, eta hamar alderdiek Espainiako Kongresuan erregistratutako eskaerak ofizialtasuna eremu osoan ezartzeko erreforma ekar dezake.

Kontseiluaren txaloa

Egitasmoaren sustatzaileak eragile hauek izan ziren: Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua, Nogara, Iniciativa Pol Asturianu, A Mesa Pola Normalizacion Lingüistica, Accio Cultural del Pais Valencia, Ciemen, Escola Valenciana, Omnium eta Plataforma per la Llengua. Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok esan du berri ona dela alderdiek gaur aurkeztu duten legez besteko proposamena, eta gogora ekarri du puntu horiek oinarrian eragile horien denen testua dagoela. «Txalotu nahi dugu alderdiek guk egindako proposamenari baiezkoa eman eta aurrera eraman izana. Zinez uste dugu hau dela eragile desberdinen arteko lankidetzarako eredua».

Kontseilutik diote, ordea, bidea ez dela amaitu. Hurrengo asteetan ekinbidea sustatu zuten eragileek agerraldi bateratua egiteko asmoa dute. Horrez gain, berriz ere harremanetan jarriko dira alderdiekin, hurrengo hilabeteetan legez besteko proposamenaren inguruan izango den eztabaidaz hitz egiteko.


Summary: Industriaren ekoizpena %14,6 apalagoa izan da urteko lehen hamar hilabeteetan. Urrian, ekoizpenak %7,9 egin du atzera iazko urriarekin alderatuta, Eustaten arabera. Industria ere pandemia gogor nozitzen ari dela islatzen du datuak.

Aurtengo apirilean behea jo zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industriaren ekoizpenak, itxiera handiarekin batera. Fabrikak itxiak zirela, erakusleak inoiz ez bezala egin zuen behera, eta, ordutik, gora egin du, batik bat udan indar berriturik. Urriak, ordea, erakutsi du pandemia gogor jotzen ari dela industria ere, eta %7,9ko apaltzea finkatu du urte arteko tasan. Irailaren aldean, %0,6 hazi da; alegia, kasik ez da aldaketarik egon. Okerrena da urteko lehen hamar hilabeteetan %14,6ko apaltzea izan dela iazko urteko epealdi berarekin alderatuta.

Sektore handi guztiek islatzen dute eboluzio negatiboa, gainera. Energiak %26,8 egin du behera, eta hor sartzen dira, besteak beste, energia elektrikoaren hornidura eta petrolio fintzea. Urte arteko %6,8ko beherakada izan dute, era berean, bai tarteko ondasunek –haien artean daude altzairungintza, industria kimikoa eta kautxuzko eta plastikozko produktuen fabrikazioa– bai kontsumo ondasunek, oro har. Azken horien artean, %7,5 egin dute behera ondasun ez-iraunkorrek, eta iraunkorrak %3,7 apaldu dira. Besteak beste, kontsumo ondasun ez-iraunkorren artean jarduera hauek daude: elikagaien fabrikazioa, prozesatua eta kontserbazioa; garbitasunerako eta higienerako produktuen fabrikazioa, eta janzteko arropen jantzigintza. Kontsumo ondasun iraunkorren artean, berriz, altzarien eta etxeko aparatuen fabrikazioaren jarduerak daude. Azkenik, ekipamendu ondasunek %5 egin dute behera. Haien artean, hauek nabarmendu daitezke: ibilgailu motordunen fabrikazioa; lokomotorren eta trenbide materialaren fabrikazioa, eta eraikuntza aeronautikoa edo ontzigintza.


Eguberrietarako gida pandemia garairako

Summary: Eguberrietarako gida pandemia garairako. Asteazken arratsean Espainiako Gobernuak autonomia erkidegoetako osasun agintariekin negoziatutako neurriak iragarrita dauden honetan, zehaztu daiteke Gabonetan zer egin daitekeen eta zer ez

Aurtengoak Eguberri bereziak izango dira, zalantzarik gabe. Orain arteko neurriekin alderatuta, baldintzak leuntzea erabaki dute hala Madrilgo gobernuak nola Hego Euskal Herriko gobernuek. Asteazken arratsean, Madrilen eta erkidegoetako osasun agintarien lurralde arteko batzordean, neurriak ezarri ziren. Hona argibide nagusiak.

Noiztik atera daiteke erkidegotik?

Abenduaren 23tik urtarrilaren 6ra bitartean, senide edo gertukoak ikustera joan daiteke. Egun, kasurako, Nafarroatik eta EAEtik ezin da sartu edo irten, baina debeku hori bertan behera utziko egingo da epe horretan.

Familia topaketak egin daitezke?

Gertukoen eta senideen arteko topaketak ez dago debekatzerik. «Denok dakigu zer esan nahi dugun senide edo gertukoez ari garenean», esan du Salvador Illa Espainiako Gobernuko Osasun ministroak. Akordioak aholkatzen du soilik etxe bereko pertsonen arteko topaketak egitea Eguberrietan.

Zenbat pertsona bil daitezke?

Hamar gehienez. Egun, Hego Euskal Herrian sei laguneko bilkurak baino ez daude baimenduta, baina egun jakin batzuetan hamarrera igoko da kopurua: abenduaren 24an, 25ean, 31n eta urtarrilaren 1ean.

Atera daiteke gauez?

Bai. Akordioaren arabera, gehienez 01:30ak arte Gabon gauean eta Urtezahar gauean. Erkidegoek hori egokitzeko aukera izango dute, eta Hego Euskal Herriko bi gobernuek 01:00etan izatea proposatu dute —beraz, neurri hori egokitu dezakete—. Gainerako egunetan, orain arteko etxeratzeko aginduak jarraituko du indarrean: 23:00etan Nafarroan, eta 22:00etan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Kanpoan ikasten ari direnak itzul daitezke etxera?

Bai. Nahiz eta etxe berekoekin soilik biltzeko gomendatu, itzul daitezke. Dena den, akordioak gogorarazten du kanpoan ikasten ari diren unibertsitate ikasleak «arrisku faktore» direla, batik bat etxean pertsona zaurgarriak egonez gero. Horregatik, gomendatzen zaie aurreko hamar egunetan prebentzio neurriak zorrozteko eta kontaktuak murrizteko. Itzultzean, etxeko burbuila errespetatzea eta jarduerak aire librean egitea gomendatzen zaie.

Zahar etxeetako egoiliarrak atera daitezke?

Ez du debekatzen. Gomendatzen da egonaldi luze bat eginez gero elkarbizitza burbuila egonkor bat sortzea. Itzultzean, proba egingo zaie, eta prebentzio neurriak zorroztu beharko dira.

Zer gomendio ematen zaie erakundeei?

Udalei gomendatzen zaie espazio publikoak ahalik eta gehien zabaltzea, jendeak eremu handiagoa izan dezan ibiltzeko eta distantzia gordetzeko. Garraio publikoaren kasuan, maiztasuna handitzea gomendatzen da, jendea pilatu ez dadin.

Erosketak noiz egin behar dira?

Herritarrei gomendatzen zaie erosketak aurreratzeko, erosketetako jende pilaketak eragozteko.


Summary: Hidrogeno berdea ekoizteko planta handi bat eraikiko dute Zornotzan. Sustatzaileek esan dute 50 milioi euroko inbertsioarekin abiatuko dituztela eraikitze lanak, eta 300 milioikoa dela aurrekontua. Boroako zentral termikoaren alboan egingo dute hidrogeno planta berria.

White Summit Capital trantsizio energetikoan diharduen nazioarteko funtsa; Castleton Commodities International (CCI) Bizkaia Energiaren akziodun nagusia, Zornotzan dagoen ziklo konbinatuko zentra elektrikoarena; Nortegas Espainiako gas banatzailea; eta Sener Bizkaiko ingeniaritza enpresa. Horiek dira Zornotzan (Bizkaia) "hidrogeno berdea" ekoiztuko duen planta berriaren inbertitzaileak. 50 milioi euroko aurrekontuarekin abiatuko dira proiektuan, baina, azpiegitura bere gaitasun osoan aritzerako, 300 milioi euroko inbertsioa zehaztu dute eragileek.

Zehaztu dutena da 20 megawatteko gaitasuna izango duela eta Boroako zentral termikoaren alboan altxatuko dutela, harentzat egindako gas eta argindar azpiegiturak baliatu ahal izateko. Urtean 1.500 tona hidrogeno berde ekoiztea jarri dute helburu, horretarako energia berriztagarriak erabiliz. Sortutako hidrogenoaren zati bat Boroako ziklo konbinatuko zentral elektrikoan erabiliko dute (gasarekin dihardu), eta, modu horretan, haren CO2 isuriak gutxituko dituzte. Gainerakoa Nortegasen banaketa sarean sartuko dute, gas naturalarekin nahasteko. Halaber, bertako industriaren beharretarako nahi dute hidrogeno berdea, eta hidrogeno likidotu gisa erabiltzeko. Ekoizpen planta berriaren alboan, hidrogenoa erabiltzen duten ibilgailuentzako hornidura estazioa egingo dute, era berean.

Boroako zentrala, 2005etik martxan

2022ko amaieran hidrogenoa ekoizten hasteko moduan nahi dute Zornotzako planta berri hori, eta 2030 baino lehen haren gaitasuna behintzat 200 megawattekoa izatea nahi dute. Aurreikusi dute azpiegiturak 300 milioi euroko inbertsioa eskatuko duela ordurako. Sustatzaileek esplikatu dute hidrogeno garbia argindar iturri berriztagarrien bidez sortzen dela, eta, ondorioz, "energia garbia" dela, isuri kutsagarrietatik libre. Hura erretzean, soilik ur baporea isurtzen du atmosferara. Enpresetan edo etxeetan erabil daitekeela azaldu dute, eta "modu errazean" garraiatzen eta gordetzen dela.p>

Castleton Commodities International konpainia estatubatuarrak eta White Summit Capital Suitzako inbertsio funtsak erosi zuten Boroako ziklo konbinatuko zentral termikoa, iazko hondarrean. 2005eko urrian inauguratu zuten, eta ordutik hiru jabe izan ditu. Irlandako ESB Electricity Supply Boardek egin zuen proiektua: eraiki egin zuen, eta hainbat urtez kudeatu; atzerriko enpresa batek Euskal Herrian inoiz egin duen inbertsiorik handiena izan zen. 2004an, Japoniako Osaka Gas enpresak %50 erosi zuen. 2014az geroztik, Amerikako Estatu Batuetako Arclight Capital Partners konpainiaren esku zegoen, Bizkaia Energia izenarekin.

Shell konpainiak erosten du zentralean produzitutako energia; 2020ra arteko kontratua du. Plantak orduko 786 megawatt sortzeko ahalmena dauka, eta, jabeen ustez, “Iberiar penintsulako zentralik eraginkorrenetako bat da”. Eraiki aurretik, eta martxan denetik igarotako hamalau urteetan, ordea, ugariak izan dira zentralaren kontrako protestak. 2002an eginiko herri galdeketan, Zornotzarren %43k eman zuten botoa, eta boto emaileen %98k ezetz esan zioten egitasmoari. Eusko Jaurlaritzak eta ESB enpresak galdeketaren emaitza errespetatuko zutela esan arren, egitasmoak aurrera jarraitu zuen.

Krisian

Ziklo konbinatuko plantak Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren apustua izan ziren 2000ko hamarkadan. Nafarroan, Castejongo bi plantak eraiki zituzten, eta Bizkaian, Santurtzikoa, Zierbenakoa eta Zornotzakoa.

Azken hamarkadan nabarmen urritu zaie ekoizpena, eta egoera zaila dute. Espainiako Estatuko ziklo konbinatuko plantek orduko 95.000 gigawatt ekoizten zituzten 2008an, eta 25.000 inguru baino ez 2015ean. Planta horien bidez aurreikusten da sare elektrikoaren kontsumoaren %35 asetzea, baina %10 baino ez dute egiten. Ikatzezko zentral termikoek hartu diete gaina, ekoizpena merkeagoa dutelako, nahiz eta kutsagarriagoak diren.


Summary: Euskaraldian 180.000 pertsona ari dira parte hartzen. Bihar amaituko da ariketa soziala, eta izena eman dutenen herenek ez zuten parte hartu Euskaraldiaren lehen aldian.

Pandemiak eragin dion arren, aurtengo Euskaraldiak parte hartze zabala izan du: guztira 179.780 lagunek eman dute izena. Duela bi urte 225.154 izan ziren. Hala ere, aurtengo aldi honetan parte hartu dutenen herenak ez ziren lehen aldi hartan ahobizi edo belarriprest rolean aritu. Hau da, 50.000 pertsona berri aritu dira 2020ko Euskaraldian.

Gainerakoan, aurreko aldiak utzi zituen antzeko proportzioak utzi ditu aurtengo Euskaraldiak ere: izena eman dutenen %77k ahobizi rola aukeratu dute, parte hartzaileen %62 emakumezkoak dira, eta, lurraldeen banaketari dagokionez, Euskaraldiarekin bat egin duten %44 gipuzkoarrak izan dira. Ariketa sozialarekin bat egin duen pertsonaren perfila, beraz, emakumezko ahobizi gipuzkoarra dela esan liteke.

Bizkaitik jaso ditu Euskaraldiak izen emateen %34, Nafarroatik %11, Arabatik %8,5, eta Iparraldetik %2,1. Adin tarteei dagokienez, parte hartzerik handiena 30 eta 44 urteko tartean izan da, izen emateen %35 pilatuz. 16-29 urte artekoak %23 izan dira; 45-59 artekoak, %29; eta 60tik gorakoak, %12.

Bihar amaituko da Euskaraldia, eta goizean agerraldi publikoa egingo dute ariketa sozialaren sustatzaileek, EHUk Bilbon duen Ingeniaritza Fakultatean. Bertan izango dira Arrate Illaro Euskaraldiko koordinatzailea, Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua, Mikel Arregi Euskarabideko zuzendari kudeatzailea, Amets Lahetjuzan Euskal Konfederazioko ordezkaria eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria.


Summary: Ia langile guztiek egin dute bat Aernnova eta PCB ITP Castingseko lanuzteekin. Erregulazio espedienteen aurkako protestaldiak dira, eta langile batzordeek argi utzi dute ez dutela kaleratzerik sinatuko.

Protesta eguna dute Aernnova (Berantevilla, Araba) eta Precision Castings Bilbao (Barakaldo eta Sestao, Bizkaia) enpresetan. Bietako zuzendaritzek erregulazio espedienteak aurkeztu dituzte, eta langileek lanuzteak egiten ari dira protesta neurri gisa. Bietan ia guztiek egin dute bat. Aernnovan zortzi orduko etenak egin dituzte txanda bakoitzean, eta, langile batzordearen arabera, «bulegoko langile batzuk» baino ez dira joan lanera. 454 langile dira guztira, eta, erregulazioren arabera, 101 kaleratuko dituzte. Langile batzordeak bere jarrera azalduko du gaur Arabako Batzar Nagusietan, eta manifestaziora deitu du larunbaterako.

PCBn ere erantzun zabala izan du mobilizazioak. Langile batzordearen arabera, langileen %95ek egin dituzte lau orduko etenaldiak. Oraingoz, lau edo zortzi orduko lanuzteak tartekatuko dituzte baina negoziazioen norabidea aldatzen ez bada, egun osoko grebaldiak hasiko dituzte hilaren 23an. Negoziazio prozesua hilaren 23an bukatuko da, eta enpresak 136 langile kaleratu nahi ditu. Aurretik, azken urtean ez die kontratua berritu behin-behineko 120 langileri. PCB ITP Aero multzoaren barnean dago.


Summary: Duela 500 urteko maitasun poema baten zirriborroa aurkitu dute. Euskara arkaikoan idatzita dago, eta Oñatin aurkitu dute, Gipuzkoako Artxibo Historiko Probintzialean. 1508 eta 1521 artean idatzia izan zela uste dute adituek.

«Ene laztan gozo ederra...». Hala hasten da Azkoitiko (Gipuzkoa) XVI. mendearen hasierako notario protokolo batean aurkitu duten euskarazko testua. Rosa Aierbe doktoreak aurkitu zuen, hain zuzen ere, Oñatiko artxibategian, ikerketa bat egiten ari zela, eta baita artxibategiko arduradunei jakinarazi ere.

Miguel Ibañez Insausti eskribauaren protokolo batean aurkitu zituen hitzok Aierbek; zehazki, 1503 eta 1522 bitarteko notario eskrituretan, eta uste da testuaren egilea Insaustiren eskribautegian lan egin zuten eskribauetako bat izan daitekeela. Datari dagokionez, idazketa motak eta letra berarekin datatu eta idatzitako beste dokumentu askoren presentzia ikusita, 1508 eta 1521 artean idatzi zela ondorioztatu dute ikerlariek, behin-behinean.

Artxiboko lantaldeak, Iago Irijoa doktorearen laguntzarekin, eskuizkribuaren transkripzio bat proposatu du, behin-behinean hori ere. Hau da proposamena:

«Ene laztan gozo ederra penaz penaçen naçu. Orreyn culez ninduçula Nola amora nençaçun ori escuan ezpata? Çeure escuoz naraçu andicoz eta ebeticoz Barcaçio diqueçut ezcutaria, usatu eztet arma guiza erayten lecobidi guiçon gaztea Amore minez penaçen olloa lumaz estari ni amorez yçerdi ene barco negarretan Çaldiac baduezi leyara. Niri juan çatan neure amorea, leena ezquero, on daducat neure vioçean barruna.

Goyçean goyçic jaqui ninçan, astean egun batean astean egun batean, da asteleen goyçean. Neure laztan «velaga», jarri çequidan aurrean Neurc nay eneban vian, «çaoncaur» aldean Colpe andiaç jo nenguian, vioç onen erdian.

Elizara nijoean, colpea ar neçanean Velauric jarri ninçan, alderean aurrean Neure vecatuas confesatu eguin baninç bequela, Penetençia eman çidan, vide nevan bequela Vitarteco ema[...] ni[...]gon...».

Zailtasunak eta balioa

Testua bera idazketa proba moduko bat da, eta euskarazko esaldiak gaztelaniazko testu batek uzten dituen zirrikituen artean idatzita daude, orrialde baten ertzetan. Testua digitalizatuta eta Gipuzkoako Artxiboen Atariaren bidez kontsultagarri egon da denbora batean, baina oharkabean pasatu da orain artean.

Ander Ros Cubas filologoak jakinarazi duenez —berak egin du eskuizkribuaren ikerketa filologikoa—, zailtasun handiak izan dituzte testua behar bezala transkribatzeko. Poema zirriborro batzuen tankera hartu diote orain artean agiria ikertu dutenek, baina testuak ikerketa sakon bat eskatzen duela nabarmendu du. Erantsi duenez, bada poema bat, eta bigarren baten lehen lerroa izan daitekeena ere bai. Euskaraz orain artean aurkitu diren poemarik zaharrenak izan daitezkeela azpimarratu du; «eta testuon aurretik halakoak idazteko tradizio luzea bazela ikusten da».

Donostian aurkeztu dute agiria, Koldo Mitxelena liburutegiko ikasketa gelan. Ros filologoaren ondoan izan dira Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusia eta Harkaitz Millan Kultura diputatua, eta aurkikuntzak garrantzi handia duela nabarmendu dute denek, XVI. mende hasierako euskarazko testu oso gutxi ezagutzen delako eta mikrotestuak direlako gaur egun arte iritsi diren ia guztiak.

Rosen arabera, «testuko hitz batzuk gipuzkera arkaikoan idatzita daude, eta bakanetakoa da, eta horietatik zaharrena, ia bakarra». Testuak izan dezakeen garrantziari dagokionez, filologoaren ustez, kontuan hartu behar da Oñatin aurkitutako konposizio poetikoaren garrantzia: «Izan ere, Lazarragaren lana eta Julen Arriolabengoak aurkitutako Ibarguen-Cachopin eskuizkribua izan ezik, aspaldian ez baitzen euskara arkaikoan idatzitako testurik agertzen».

Eskuizkribua Donostian egongo da ikusgai datozen bi asteetan, Koldo Mitxelena kulturuneko sarreran.


Summary: Azken sei egunetako positibo kopururik handiena Hego Euskal Herrian: 748. Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako lehen datuen arabera, %19 handitu dira positiboak azken 24 ordutan. Egindako probetatik %6,6 eman dute positibo.

Beheranzko joera eten dela dirudi, eta berriro ere zazpiehun kasutik gora daude Hego Euskal Herrian, iragan astean bezala. Izan ere, lau lurraldeetan azken hamalau egunetan batez beste 721 positibo izan ziren, eta atzo, berriz, 743 kasu atzeman zituzten, aurreko egunean baino %18 gehiago. Iparraldeko daturik ez dago. Gainera, Akitania Berriak astean behin ematen du departamendukako informazioa.

Ignacio Garitano Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko Zaintza eta Kontrol Programaren koordinatzaileak baieztatu du kasu positiboen beheranzko joera moteldu egin dela azken egunetan. Garitanok dei egin die herritarrei Eguberrietan harreman sozialak ahalik eta gehien murriztera.

Araban izan ezik, gainerako lurraldeetan gora egin dute kutsatuen kopuruek. Araban, 94 atzeman dituzte, aurreko egunean baino %7 gutxiago; Bizkaian, 296, aurreko egunean baino %15 gehiago; Gipuzkoan, 241, aurreko egunean baino %23,6 gehiago, eta Nafarroan, 116, bezperan baino %78 gehiago.

Kontuan eduki behar da Nafarroaren kasuan, asteazkenean abuztuaren 18tik honako kopururik txikiena izan zutela. Hala ere, gorakada esanguratsua da, kontuan izanik ere lurraldean zubia hasi dela gaur. Gainerako lurraldeetan ere ikusteko dago datozen egunetako jaiek nola eragingo duten pandemiaren bilakaeran.

Orotara, atzo, 11.246 proba egin zituzten Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, eta, horien ondorioz, %6,6k eman dute positibo.

Aurreko egunetako joerari esker, ospitaleetako presioa gero eta arinagoa da. Ospitaleetan, 605 lagun daude oraintxe, urriaren 18tik hona kopururik txikiena, nahiz eta oraindik handia izan: horietatik, ZIUko oheetan 157 daude, aurreko egunean baino hiru gutxiago —bi gutxiago Osakidetzan eta bat gutxiago Osasunbidean; Osakidetzan 127 daude, eta Osasunbidean 30—. Solairuan, berriz, 448 daude, aurreko egunean baino 43 gutxiago —datuen arabera, ospitaleetan gaixo agiri baino sendagiri gehiago ematen ari dira oraintxe—.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du lau pertsona hil direla azken egunetan: bi atzo, eta beste bi aurreko egunetakoak; 67 eta 90 urte artekoak ziren. Azken eguneko datuak eguneratu zain, gutxienez 3.419 lagun hil dira Euskal Herrian pandemia hasiz geroztik, horietatik 890 Nafarroan.

Urkullu: «Pertsona, ardatz»

Bideokonferentzia bidezko jardunaldi batzuetan parte hartu du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak. Ekitaldi hori Jaurlaritzak antolatu du, ASLE Euskadiko Lan Sozietatearekin, Arizmendiarretaren Lagunak Elkartearekin eta Europako Batasunarekin batera —Parte hartzean oinarritutako enpresa eredu inklusiboa izan da konferentziaren gaia—. Urkulluk nabarmendu du pertsona dela politika publikoen ardatza pandemiaren garaiotan.

Halaber, osasunaren eta ekonomiaren arteko oreka horren inguruan ere mintzatu da. Urkulluren ustez, oraintxeko lehentasuna dute osasun publikoa eta pertsona bakoitzaren segurtasun eta ongizatea bermatzea. Dena den, etorkizuna «aurreratzeko», funtsezko deritzo ere suspertze ekonomikoa eta kalitatezko enplegua sortzeari: «Osasun pertsonala eta osasun ekonomikoa, horixe da guztion ondasun partekatua».


Summary: Aurrekontuak onartu ditu Espainiako Kongresuak. 188 boto lortuta, gehiengo osoa aise gaindituta, atera ditu aurrera PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak.

Aurrekontu berriak ditu Espainiako Gobernuak. Kongresuak gehiengo osoz onartu ditu, gaur, eta, hortaz, aurrekontu horiek ordezkatuko dituzte azken bi urteotan bi aldiz luzatu behar izan dituztenak, 2018ko ekain bukaerakoak. Aste bakan batzuk zeramatzan presidentetzan Pedro Sanchezek (PSOE), eta onartu eta gaur egun arte iraun dutenak PPk proposatutako aurrekontuak dira. Espainiako presidenteak atzo Kongresuan esan zuenez, «beste garai batekoak» dira duela bi urte aurrera ateratako aurrekontuak.

Gehiengo sinplea nahikoa zuen gobernuak aurrekontuak onartzeko, baina gehiengo osoa —176 boto dira Kongresuan— aise gaindituta atera dituzte aurrera. 188 diputatuk bozkatu dute alde (PSOE, UP, EAJ, ERC, EH Bildu, PDeCAT, Compromis, Mas Pais, Nueva Canarias eta Teruel Existe), eta 154k kontra (PP, Vox, Ciudadanos, JxC, CUP, UPN, BNG, Foro Asturias eta Coalicion Canaria). Zortzik ez dute bozkatu. Sanchez presidente inbestitua izan zenean baino 21 boto gehiago lortu dituela gobernuak, alegia.

COVID-19ak eragindako krisi sozioekonomikoak baldintzatutako aurrekontuak dira. Urri bukaeran aurkeztu zuen aurrekontu proiektua PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak, eta Pablo Iglesias (UP) presidenteorde bigarrenak nabarmendu zuenez, Espainiak «inoiz» edukitako aurrekonturik «sozialenak» dira. Sanchezen arabera, Espainiak «beste norabide bat» hartuko du horiek indarrean sartzen direnean.

Eta gobernuaren asmoa da horiek urte berriarekin sartzea indarrean. Behin Kongresuko tramitazioa bukatuta —joan den astean batzordeko galbahea igaro zuten aurrekontuek—, proiektua Senatura bidaliko dute. Hilaren 22rako eta 23rako goi ganberan aurreikusitako osoko bilkuran onartuko dute, okerrik ezean. Kongresura itzuliko da atzera, eta gobernuaren asmoa da hilaren 29an behin betiko onartua izatea.

UPNk izan ezik, Kongresuan ordezkaritza daukaten Euskal Herriko alderdi guztiek aurrekontuen alde bozkatu dute. Idoia Sagastizabal EAJren diputatuak gaurko osoko bilkuran adierazi du ezinezkoa zela pandemiak eragindako krisiari 2018ko aurrekontuekin aurre egitea, eta berriak onartzea «ezinbestekoa» zela. Astelehenean hasi zen aurrekontuei buruzko debatea Kongresuan, eta Mertxe Aizpurua EH Bilduren bozeramaileak herenegun esan zuen «etapa berri bat» hasten dela aurrekontuak berrituta. Azpimarratu zuen, gainera, eskuinak jada ez daudela «ekuazio politikoan».


Summary: ‘Euskaldunon Egunkaria’, 30 urterekin gaztetuta. Igandean 30 urte beteko zituen Euskaldunon Egunkaria-k. BERRIAko kazetari gazteek kontatuko dute nolakoa izan zen sorrera, eta Egunkaria-k zer ekarpen egin zuen.

1990eko abenduaren 6ko goizean iritsi zen euskarazko egunkari nazionalaren lehen zenbakia irakurleengana. Ilusio eta tentsio handiz lan egin zuen profesional talde handi batek eta milaka herritarren laguntza ekonomikoak zabaldu zion bidea mundua egunero euskaraz kontatzeko erronkari.

Igandean beteko dira 30 urte, eta BERRIAk erreportaje eta elkarrizketa sorta bat argitaratuko du, urteurrena gogoratzeko. Egunkaria sortuz geroztik jaiotako kazetariek hartu dute sorrera hura kontatzeko lana. BERRIAn lanean ari diren 30 bat langile dira, eta haiek diseinatu dituzte igandean irakurgai eta ikusgai izango diren edukiak.

Transmisioaren kezkak eragin du lan hori. Belaunaldiak elkarrizketan jartzeko desioak ere bai.

Egunkaria-ren lehen zenbakian lanean aritu ziren hamar lagun elkartu zituzten joan den larunbatean, lehen egoitza izan zuen tokian, Lasarteko industria eta bulego gune batean. Antza Komunikazio Grafikoa enpresa dago han, eta, Argia-ko kideen laguntzarekin, euskarazko egunkari nazionala sortu zen lekuan batu ziren Pantxike Agirre, Jose Luis Aizpuru, Eba Arratibel, Maite Arregi, Jon Barandiaran, Josu Landa, Maixa Olano, Ana Unanue, Iñaki Uria eta Bea Zabalondo. Gogora ekarri zuten Egunkaria-ren lehen zenbaki hura nola sortu zen. Paperean erreportaje batean kontatuko dute, eta bideorreportaje batean ere jaso dute topaketa hori.

Bestetik, Txema Ramirez de la Piscinak eta Irati Agirreazkuenagak aztertuko dute Egunkaria-k zer ekarpen egin dion kazetaritzari, eta ofizio hori nola aldatu den 30 urteotan. Irene Arraratsek eta Maialen Berasategik, berriz, analizatuko dute euskararen normalizazioari zer eman dion.

Inkesta zabal bat ere argitaratuko da: Egunkaria-k, BERRIAk eta oro har euskal prentsak zer ekarpen egiten duen galdetu zaie hainbat pertsona ezaguni. Eta lan berezi hori ondu duten kazetari gazteetako hamar batek beren iritziak eta ikuspuntuak ere plazaratuko dituzte.

Horrekin batera, poster bat opari gisa banatuko du BERRIAk igandeko zenbakirekin batera. Maider Aldai Parrak sortu du irudia, eta Itziar Ugarte Irizarrek jarri dizkio hitzak.


Summary: BERRIAk bat egingo du Durangoko Azokako eskaintza digitalarekin. Denda digitalean BERRIAren makina bat produktu erosi ahalko dira. Azokaren berri arretaz emango du datozen egunetan egunkariak, paperean zein webgunean.

55. Durangoko Liburu eta Disko Azoka ez da urteroko modukoa izango, eta Internet bidez erosi beharko dira liburuak, diskoak eta bestelako lanak. Edonola ere, azokak izango du zer emana bihartik asteartera bitartean, eta euskarazko komunikabideek adi jarraituko dituzte azokaren bueltako ekitaldiak eta eskaintzak. BERRIAk, bere webgunean, atal berezitu bat izango du azokari eskainia, eta bertan bi streaming kanal ikusi ahalko dira: batean, Landakoko ekitaldiak ikusteko modua izango da, eta bestean, Plateruena kafe antzokiko kontzertuak. Durangotik (Bizkaia) biak ala biak.

Egunkariko Kultura saileko kazetariek jarraipen berezia egingo dute egunotan —papererako zein weberako—. Egunero bi orrialdeko kronika nagusi bat argitaratuko dute, eta zenbait ekitaldiren kronikak egingo dituzte. Halaber, iritzi artikuluak eta elkarrizketak egingo dituzte sortzaileekin eta eragileekin.

BERRIAren webgunean, azokako ekitaldien egitaraua kontsultatzeko modua izango da, eta azoka digitalera ere bideratuko dira irakurleak. Hain zuzen ere, Durangoko mahaietan ez, baina denda birtualean erosi ahalko dira egunotan BERRIAren produktuak: Pentsioen geroa. Eztabaida sozial baterako gakoak liburua (Jon Fernandezek idatzia), Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian (Iñaki Petxarromanek idatzia), Gure basoak liburua (Gipuzkoako basoak eta basoetako landareak ezagutzeko gida), BERRIAren 2021eko egutegia eta 2021eko agenda.


Summary: Kanariek migrazio krisi betean jarraitzen dute. Asteazken gauaz geroztik, salbamendu taldeek beste sei erreskate egin dituzte. Ehunka migratzaile iritsi dira uharteetara, eta gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute giza eskubideak urratu dituztela. Jone Bastida Alzuru BERRIAren berriemaile bereziaren bideo analisia.

Migrazio krisia lehertu da Kanarietan. Urtea hasi zenetik, Afrikatik 20.000 lagun baino gehiago iritsi dira bertara, sorterriko egoerak ihes egitera behartuta, eta gehienak azken hilabeteetan heldu dira: urrian eta azaroan 12.000 etorkin erregistratu dituzte. Itsasoko bide horri ekitea ez da erabaki makala; izan ere, zeharkaldi hori migrazio ibilbiderik hilgarrienetako bat da. Asteotan ere jazo dira ezbeharrak: joan den asteko asteartean zortzi pertsona hil ziren Lanzaroten izandako hondoratze batean. Gaualdean, beste bost erreskate egin dituzte, eta 169 pertsona lehorreratu.

Jone Bastida Alzuru BERRIAren berriemaile berezia han da egunotan. Arguineguineko portutik, bideo batean azaldu du zertan den migratzaileen egoera. Izan ere, kanpaleku bat eraiki zuten han, Lotsaren kanpalekua ere deitu diotena; hasiera batean, 400 etorkin hartzeko diseinatu zuten, baina 2.600 lagun ere pilatu dira kaiko lurretan gauak pasatzen. Igandean desegin zuten.

Txema Santana Kanarietako CEAR erakundeko teknikaria gertutik erreparatzen ari zaio azken hilabeteetan milaka migratzaile iritsi izanak uhartean sortu duen krisiari, eta arduratuta dago gertaerekin. Arguineguineko gunean giza eskubideak urratu dituztela salatu du BERRIAn, eta adierazi du funtsezkoa zela hura desegitea: «Hartutako arriskuek marra gorri guztiak zeharkatu dituzte», esan zuen.

Miren Koldobike Velasco Vazquez soziologoak hausnarketa sakona egin du uhartean piztu den krisiaren inguruan, eta hark ere baldintza lazgarriak salatu ditu. Uste du migrazio krisiak arrazismoa eta xenofobia areagotu dituela, eta politiketan bazterketa baino ez direla ari garatzen: «Indarkeria egoera bat da hau, eta giza eskubideak urratzen ari dira».