Summary: Tunisiako oposizioko alderdi nagusiaren buruzagia atxilotu dute. Ennahdak «bilakaera oso arriskutsutzat» jo du Ghannutxi atxilo eraman izana, eta hura berehala askatzeko exijitu du; gerora jakin da ospitaleratu egin dutela. Gobernuak debekatu egin ditu indar horren eta presidentearen kontrako FSN koalizioaren bilerak.

Tunisiako Poliziak Ratxed Ghannutxi atxilotu zuen atzo gauean, Ennahda alderdi islamistaren buruzagi eta parlamentuko presidente ohia. Haren etxean izan ziren, eta miatu egin zuten; gerora, El-Auinako atxilotze zentrora eraman zuten, han galdekatzeko, baina Ennahdak gaur esan du ez dakitela non dagoen. Gerora, alderdi hori kide den FSN Salbaziorako Fronte Nazionala koalizioaren presidente Ahmed Nejib Txebbik azaldu du ospitaleratu egin dutela, xehetasun gehiagorik eman gabe.

Kais Saied presidentea 2021eko uztailean parlamentua desegin eta dekretu bidez gobernatzen hasi zenetik, haren oposizioaren kontrakoen atxiloketak eta prozesu judizialak ugaritu besterik ez dira egin. Ennahdaren buruzagiaren kasua da, hain justu, horren erakusle argia: iazko uztailean eta azaroan deklaratu behar izan zuen epaile baten aurrean, eta gauza bera egin zuen duela bi hilabete.

Ghannutxik esana du bere kontrako prozesuak agintariek «asmaturiko arazoak» direla, eta helburutzat dutela «herritarrek egiazko arazoetan arreta galtzea». Ennahdaren buruzagiak argudiatu du Saiedek «oposizio politikoa ezabatu» nahi duela, eta «adierazpen askatasunari ahoa estali» nahi diola operazio horien bitartez.

Alderdi islamistaren buruari diru garbiketa eta indarkeria sustatzea leporatu diote. Hori dela eta, iaz, bidaiatzeko debekua ezarri zioten, eta bankuko kontua izoztu; buruzagiarena, zein senide batzuenak izoztu zituzten, baita zenbait alderdikiderenak ere.

Ennahda kritiko agertu da hilabeteotan gertaturikoarekin, eta ukatu egin ditu bere kideen kontrako akusazioak. Ghannutxiren kasuan ere, atzo gauean esan zuen buruzagiaren atxiloketa «bilakaera oso arriskutsua» dela, eta exijitu zuen berehala askatzeko.

Iazko agintaldian oposizioko alderdi nagusia izan zenaren hamar bat goi kargudun daude egun espetxean —ustelkeria eta konplota leporatzen diete—. Ennahdako presidenteorde eta Barne ministro izandakoa, kasurako, iazko abendutik dago kartzelan, ustez jihadistak errekrutatzeagatik. Eta gaur alderdi horretako beste bi goi kargudun atxilotu dituzte, Muhammad al-Qumani and Belkacem Hasan.

Oposizioarekin lotuta, Ghannutxiren atxiloketaren egun berean dekretu bat sinatu zuen, atzo, Kamal Feki Barne ministroak, eta gaur jakinarazi dute horren edukia: Ennahdaren eta FSNren bilkurak debekatu ditu. Zehazki, alderdi islamista ezingo da elkartu herrialde osoan, eta koalizioa, hiriburuan.

Parlamentua, oposiziorik gabe

Tunisiako Parlamentua iragan martxoan bildu zen berriz, abenduan eta urtarrilean egindako hauteskundeen ondoren. Dena den, presidentearen kontrakoek boz horiek boikotatu zituzten, eta parte hartzea %11,22koa izan zen. Horren ondorioz, Saieden aldeko Uztailaren 25eko Mugimenduak bildu zuen ordezkaritzarik handiena, 161 eserlekuetatik 80.

Datu horiek izanda ere, presidenteak aurrera jarraitu zuen, iragan uztailean egin zuen modura, konstituzio berriari buruzko erreferenduma ontzat jo zuenean. Botoa eman zezaketenen %30,5ek egin zuten hori, eta horien %94k baiezkoa eman zioten lege nagusiari.


Summary: Elebiduneko ikasleek ere brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea izatea eskatu dute. Gutuna idatzi diote hainbat eragilek Pad Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari. Kezka agertu dute sail elebidunaren egoerari buruz.

Biga Bai, Euskal Haziak eta Euskara Geroan elkarteek gutuna idatzi diote Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari, sail elebiduneko ikasleek ere brebetako zientzietako proba euskaraz pasatzeko eskubidea izan dezaten. Urteetako mobilizazio gogorraren ondotik, orain dela hilabete onartu zien eskubide hori Seaskako ikasleei, eta azterketa euskaraz pasatzeko aukera izanen dute ekainean. Ez da hala izanen hezkuntza publikoan eta pribatu katolikoan diren sail elebidunetan eskolatuak diren ikasleentzat.

Seaskako ikasleei begira «poza» adierazi badute ere, «berdintasun printzipioa» errespetatzeko eskatu diote Frantziako ministroari hiru elkarteek. «Seaskako ikasleei baimena eman diezu; alta haur guziek eskubide berdinak dituzte». Elebidunean ari diren ikasleek ere aurtengo ekainetik brebetako zientzietako proba euskaraz pasa ahal izatea nahi dute. Baxoarentzat ere eskubide bera izateko eskatu dute. «Hasieratik babestu ditugu Seaskako ikasle eta gurasoen mobilizazioak. Hala ere, gure eskaera guziei ez diezu erantzun...», diote gutunean. «Ulertezina da ez aitzinatzea gai honetan». Horiek horrela, larunbat honetan Euskalgintzak Baionan antolatu duen manifestazioan parte hartuko dutela adierazi dute.

Azkenik, guraso eta irakasleen elkarteek kezka agertu dute bigarren mailako irakaskuntzan sail elebidunak duen egoerari buruz. 2019ko lizeoaren eta baxoaren erreformak «eragin suntsigarriak» izan dituela erran dute. «Erreforma hori gure hizkuntzak lizeoetatik desagerrarazten ari da. Zure laguntza behar dugu gure hizkuntzak aitortzeko prozesuan, haien garapenerako beharrezkoak diren bitartekoak lortzeko». Hizkuntza gutxituak aintzat hartzeko eskatu dute, atzerriko hizkuntzekin lehian ezarri gabe.

Elebidunean elebidunik ez

Sail elebiduneko irakasleak biltzen dituen Euskara Geroan elkarteak VI. Inkesta soziolinguistikoaren azterketa egin du, bere aldetik, eta erakusten duen «panorama ilunak» egunerokoan ikusten dutena «baieztatzen» duela adierazi dute. «Elebidun izateak erran nahi du bi hizkuntzetan hitz egiteko gaitasuna ukaitea. Gaur egun helburu hori ez dugu lortzen ahalbideak ez direlako ematen. Irakaskuntza 'elebidunak' ez ditu elebidunak egiten».

Ikasleen egiaztatze maila apaldu izana deitoratu dute, batetik. Aurten, B2tik B1era jautsi dute kolegio bukaeran izan beharreko hizkuntza maila; «kontzertaziorik gabe», Euskara Geroan-en hitzetan. «Kanpoko hizkuntzen iniziazio mailara jautsi dute elebidun sailaren helburua». Halaber, sail elebidunak, eta orokorrean euskarak, instituzionalki duten aitortza falta deitoratu dute.

Orokorrean, euskarak orenak falta dituela eta irakaskuntzarako «baldintza txarrak» dituztela salatu du euskarazko irakasleen elkarteak. «Ikasleek euskara ikasi nahi dute. Gaur egungo hezkuntzako baldintzek ez dute hori ahalbidetzen. Euskararen kontrako politika linguistiko bat bada. Hola segituz, euskara fite galduko da Euskal Herrian», laburbildu dute.


Summary: Euskaltelek joera aldatu du, eta hazkundea espero du aurtengo ekitaldirako. Arduradunen arabera, inoizko bezero kopururik handiena du, eta azken hilabeteetako negozio datu onek baikortasuna zabaldu dute.

Baikortasun zantzuak Euskaltelera itzuli dira, eta azken urteetan komunikazio zerbitzuengatik izandako diru sarreren jaitsieran hasi da joera aldaketa sumatzen. Iazko azken hilabeteetan hasi zuen goranzko bidea, eta aurtengoaren hasieran areagotu egin da: «Oso zuhurrak gara, baina aurtengo lehen hiruhilekoa nik hemen 2014an sartu nintzenetik ezagutu dudan onena izan da», onartu du Jon Ander de las Fuentes enpresako zuzendari orokorrak. Era berean, nabarmendu du askoz garai hobeak ezagutu dituela, baina telekomunikazioen sektorean lehiakortasuna «izugarri» handitu dela, eta, alde horretatik, Masmovilek Euskaltel xurgatu izanak «egonkortasuna eman diola» etxeari.

Euskaltelek 670 milioi euroren diru sarrerak izan zituen iaz, eta zerbitzuen negozio bolumena 630 eurokoa izan zen. Azken kopuru hori 2021ekoa baino %3 txikiagoa da. EBITDA —interes, zerga, balio galera eta amortizazioen aurreko irabaziak—, aldiz, 321 milioi eurokoa izan zen, %4 handiagoa. Eta nola da posible hori? De las Fuentesek azaldu du: «Hainbat kostu operatibo kendu ditugulako». Eta errentagarritasun mailak ze bilakaera izan du? «Masmovil taldeak %2ko igoera onartu zuen bere balantzean, eta gurea antzekoa da. Pixka bat positiboa». Zenbaki horietatik kanpo gelditzen dira Euskaltelek bere zuntz optikoko sarea saltzeagatik lorturiko diru sarrerak.

Milioi bat bezero inguru Baikortasun zantzuen oinarrian bezero kopurua handitu izana dago, De las Fuentes arabera «inoizko kopururik handiena duelako». Masmovil taldeak (Euskaltel, Guuk, Masmovil...) 1,3 milioi bezero ditu Hegoaldean, 900.000 telefonia mugikorrean eta 400.000 banda zabalekoak, eta horien %80 Euskaltelenak dira. Bada, iaz, bi zerbitzuetako bezeroak igo ziren: telefonia mugikorraren kopurua %6, eta banda zabalekoak %5. Masmovilek 47.000 mugikor linea berri saldu zituen, horietatik 35.000 Euskaltelenak, eta 17.000 banda zabal zerbitzu, horietatik 14.000 marka laranjakoak.

Baikortasun neurtua plazaratu arren, Euskalteleko arduraduna zintzoa izan da: «Nik garai hobeak ezagutu izan ditut. Garai bateko zenbatekin alderatuta, diru sarrerak 50 milioi euro txikiagoak dira egun, eta EBITDA 40 milioi euro txikiagoa». Onartu du prezioen lehiarengatik errentagarritasuna asko jaitsi dela sektorean, eta bezero bakoitzaren fakturazioa %30 inguru jaitsi dela 2012tik. «Eskaintza oso merkeen garai batea bizi gara azken urteetan», laburbildu du.

Eskaintza ulerterrazagoa Horren aldean, bere ustez azken hilabeteetako joera aldaketa eragin duten arrazoiak eman ditu: «Hobera egin behar zuen. Bezero oinarri handiagoa dugu, eta balio handiagoko produktua saltzen ari gara. %80ek pakete osoa erosten dute: sakelakoa, banda zabala, telebista...». Fideltasuna ere aipatu du, eta nabarmendu du %17 murriztu dutela zerbitzua uzten duten bezeroen kopurua. «Horretarako, eskaintza sinplifikatu dugu, jendea beherapenekin-eta erotu gabe. Ezin da onartu urteak daramatzan bezeroak berriak baino tratu okerragoa jasotzen duela sentitzea». Zerbitzu hobekuntza ere aipatu du, eta, haien datuen arabera, erreklamazio kopurua %48,5 jaitsi zen iaz.

Masmovilek 2021eko abuztuan bereganatu zuen Euskaltel —akzioen %96 erosi zituen—, eta, hartaz geroztik, Hegoaldean eginiko inbertsioak goratu ditu: «Integrazio eredu ezin hobea izan da». Haren arabera, 150 milioi euroko inbertsioa egin du sarean (5G zabaldu, gailuak hobetu...), eta beste 100 milioikoa egingo du aurten. Masmovilek marka ugari ditu bere barnean, eta De la Fuentesek onartu du harrituta dagoela estrategia horrek kalterik ez duelako egiten. Aldi berean, zehaztu du Euskaltelek egun 300 langile dituela Hegoaldean eta beste 3.000 «zeharka» kontratatzen dituela.

Orange-Masmovil fusioa Markaren hurrengo pauso erraldoia Masmovilen eta Orangeren arteko fusioa izango da. 18.000 milioi euroko operazioa izango da, eta Europako Batzordeak dagoeneko jakinarazi du zorrotz aztertuko duela. De las Fuentesek azaldu du ez duela uste aurreikusitako inbertsioetan atzerapausorik egongo denik, eta Euskaltelek aspalditik duela azpiegitura erabiltzeko akordio bat Orangerekin: «Gure lurraldean ez dago zerbitzu bikoiztasunik, eta, hortaz, ez da ahulduko». Gainera nabarmendu du komunikazioen sektorea gero eta enpresa handiagoetara zuzenduta dagoela, eta «tamaina handia» berme bat dela AEBetako eta Txinako erraldoiei aurre egiteko.


Summary: Baterajotze berri bat eginen dute urrian, Usurbilen. Euskal Herriko Neska* Gazteek adierazi dute jardunaldiak eginen dituztela beren «potentzialtasuna artikulatu, norabidetu eta nola kristalizatu erabakitzeko»

«Neska gazteok sistema hau iraultzeko antolatuta gaudela ozen esatera gatoz». Horrela eman diote hasiera Euskal Herriko Neska* Gazteek Usurbilen (Gipuzkoa) egin duten agerraldiari. Azaldu dute deitua duten greba feminista orokorraren bidez exijitu nahi dutela «zaintza eskubidea izatea eta lan horren gaineko erabaki gaitasun kolektiboa edukitzea». Auzoetan nahiz herrietan grebarako antolatzen dabiltzala erran dute, baina badakitela gazteek behar dutela «antolaketa propio bat». Horretarako, greba baino lehen Baterajotze berri bat eginen dute Usurbilen urriaren 13an, 14an eta 15ean: «Dugun potentzialtasuna artikulatu, norabidetu eta nola kristalizatu erabakitzeko».

Adierazi dute orain arte «Mugimendu Feministatik mobilizazio gaitasun ikaragarria erakutsi» dela, eta antolatzen ari diren grebaz baliatuko direla, bertzeak bertze, «errotiko aldaketak eragin eta exijitzeko, urgentziazkoak diren aldaketak abiatzeko eta arrakalak sortu eta eraldaketan sakontzen joateko aurrebaldintzak sortzeko». Funtsean, «zaintza sistema iraultzearen proposamen erradikala mahaigaineratu» dutela nabarmendu dute.

Izan ere, haien erranetan, zaintza lanak «betebehar gisa inposatzen» dituzte enpresek, erakunde publikoek eta gizonek sistematikoki. «Esplotazio egoeran inposatzen diren zaintza lanei planto egingo diegu». Zaintza sistema iraultzearen proposamenak «potentzial politiko izugarria» du beraiendako, «bestelako sistema bat irudikatzera eta antolatzera» eramaten duelako.

Aurreko edizioa

Duela bi urte Baterajotzea antolatu zuten Elizondon (Nafarroa). Mugimenduan gaude, lurrikara gara leloa erabili zuten, eta 600 lagun inguru bildu ziren. Helburua feminismoaren burrunba eta dardara hedatzea izan zen.


Summary: «Etxegabe bat kalean hil da, eta jendeak normaltzat jo du; gogoeta falta da». Nafarroako Gizarte Erakundeen Plataformak «konpromisoa» eskatu die erakunde eta alderdi politikoei, «ahulenen egoera hobetzeko».

Nafarroako gobernuz kanpoko erakunde eta gizarte eragile nagusiak biltzen ditu Gizarte Erakundeen Plataformak, eta «konpromisoa» eskatu die talde politikoei, hauteskundeen ostean hasiko den legealdian «politika publikoak gara ditzaten ahulenen egoera hobetzeko eta gizarte desberdintasunak ezabatzeko». Konpromiso horiek zurian beltz nahi dituzte, gainera: alderdiei eskatu diete horiek denak idatziz jasotzeko bai hauteskunde programetan bai bozen osteko gobernu itunetan eta taldeen arteko akordioetan.


Summary: Putinek tropak bisitatu ditu Khersonen eta Luhansken. Kremlineko buruak informazioa trukatu du militarrekin. Ukrainako Gobernuak, berriz, «hilketa masiboak» egindako lurretara joan izana leporatu dio.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak bere herrialdeko armadaren tropak bisitatu ditu Ukrainako Kherson eta Luhansk eskualdeetan. Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi duenez, buruzagitza militarraren bilera batean parte hartu du Khersonen, eta Guardia Nazionalaren kuartel batean egon da Luhansken. Ez dute zehaztu bisita horiek noiz egin dituen. Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, Kremlineko burua apenas joan den gerra frontera. Martxoaren 19an Mariupolen egon zen, Donetsk eskualdean; Kremlinek, behintzat, bisita horien berri bakarrik eman du azkeneko urtean. «Niretzat, garrantzitsua da egoerari buruz zer iritzi duzuen jakitea, zuei entzutea, eta informazioa trukatzea», adierazi die militarrei.

Kherson eta Luhansk dira, hain zuzen, Zaporizhia eta Donetskekin batera, urri hasieran Errusiak anexionatu zituen Ukrainako lau eskualdeak. Galdeketa batzuk egin zituen horretarako, baina nazioarteak legez kanpokotzat jo zituen. Luhansk ia osorik kontrolatzen du; beste hiru lurraldeak, ordea, partzialki. Aintzat hartu behar da, bide batez, Errusiako indarrak Kherson hiritik erretiratu zirela aurreko azaroan, eta orduz geroztik beren posizioak indartu dituztela hiri hori bustitzen duen ibaiaren, Dnieperren, ekialdeko ertzean.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek kritikatu egin du Putinen jokabidea. «Bere agindupekoek egindako krimenez gozatu nahi du azken aldiz», nabarmendu du sare sozialetan. Salatu du Errusiako indarrek «hilketa masiboak» egin dituzten lur «okupatuetara» joan dela Kremlineko burua. Eta Zelenski gerra frontean izan da gaur, Donetsk eskualdeko Avdiivka hirian. Eskerrak eman dizkie soldaduei, «Ukraina defendatzeagatik».

Eta, bitartean, Errusiako indarrek areagotu egin dute Donetsk eskualdeko Bakhmut hiria konkistatzeko azken hilabeteetan egiten ari diren ahalegina, Ukrainako armadaren lurreko indarren komandante Oleksandr Sirskik ohar baten bidez gaur adierazi duenez. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Errusiako indarrek hiriaren beste hiru sail hartu dituztela azken orduetan.

Wagner mertzenarioekin ari da Mosku han borrokatzen, eta talde paramilitar horretako buru Jevgeni Prigozhinek esan du hilabete honetan hiriaren %80 inguru kontrolpean dutela. Ukrainak hori ukatu du; hori bai, ez du baztertzen handik erretiratzea baldin eta jarraitzea erretiratzea baino kaltegarriagoa gertatzen bada. Ez dago argi hiriak balio estrategikorik ote duen, baina Kremlini iruditzen zaio behin hura hartuta tropak Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango lituzketela; gainera, balio sinbolikoa ere edukiko luke garaipen horrek.

Brasilen egitasmoa

Txinak bezala, Brasilek plan bat du Ukrainako gerra konponbidean jartzeko. Eta, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak horren nondik norakoen berri eduki nahi duenez, Brasilgo presidente Luiz Inacio da Silva Lula-rekin eta Mauro Vieira Atzerri ministroarekin bildu zen atzo, Brasilen bertan. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur adierazi du egitasmo horren «detaileen» berri jakin nahi dutela posizionatu aurretik.

Ikusi gehiago: Errusiak multipolaritatea lantzera eta babes bila jo du Latinoamerikara

Lulak urtarrilean jakinarazi zuen plan bat osatu nahi zuela, eta asmoa da, finean, herrialdeen arteko aliantza bat osatzea irtenbide baketsu baterako negoziazioei bide emateko eta su eten bat ezartzeko. Dena den, Brasilek ez du zehaztasunik eman planari buruz. Lulak lehengo astean esan zuen gutxienez Brasilek, Turkiak, Indiak eta Indonesiak parte hartu beharko luketela negoziazio horietan. Peskoven esanetan, Errusiaren interesak aintzat hartzen dituen egitasmo oro da «kontuan izatekoa». Lavrovek, berriz, ez zion aipamen zuzenik egin Brasilen asmoari, atzo, Vieirarekin batera emandako prentsaurrekoan. Horren guztiaren harira, Kievek Ukrainara gonbidatu du Lula; Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak Facebooken nabarmendu duenez, «Errusiaren erasoaren izatea uler dezan».

Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik

Bestalde, Errusiako armada difamatzen dutenei herritartasuna kentzeko zuzenketa bat onartu du gaur Errusiako behe ganberak. Zigor hori ezarriko diete, gainera, estatuaren kontrako «delitu larriak» egiten dituztenei. FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak erabakiko du zein ekintzak eragin dezaketen herritartasuna kentzea. Gainera, gaur, ganbera horrek Zigor Kodean ere aldaketak egitearen alde bozkatu du. Beraz, goi traizioa delituagatik zigortutakoei bizi osoko kartzela zigorra ezarriko diete, eta zigorra hamabost urtetik 20ra handituko diete «terrorismoa» egotzita kartzelatutakoei.

Bulgaria ere, betoa ezartzear

Ukrainatik inportatutako zerealei behin-behineko blokeo bat ezartzea erabaki zuen Poloniako Gobernuak joan den larunbatean. Erabaki bera hartu zuen Hungariak geroxeago, eta antzekoa Eslovakiak, atzo. Bada Bulgaria ere labore horiei betoa ezartzekotan da.

Bulgariako Nekazaritza Ganberako presidente Kostadin Kostadinovek gaur nabarmendu duenez, «lehia desleiala» eragiten dute Ukrainatik iritsitako laboreek. Aintzat hartu behar da, Afrikara eta Ekialde Hurbilera egiten duten bidean, EB Europako Batasunak behin-behinean muga zergak kendu zizkiela iaz produktu horiei, eta, orduan, herrialde horietakoak baino nabarmen merkeagoak direla. Baina zerealak Polonian, Eslovakian, Hungarian eta, besteak beste, Bulgarian pilatzen ari dira, tokian tokiko nekazarien salmentei kalte eginez.

Europako Batzordeak adierazi zuen, aurreko larunbatean, «onartezina» zela Poloniak hartutako erabakia. Varsoviak eskatu dio Bruselari irtenbide bat eman diezaiola gertatzen ari denari, zerealak Europako beste tokietara ere eraman ditzaten.


Summary: Karbono dioxidoaren isuriak murrizteko neurri sorta bat onartu du Europako Parlamentuak. Eurodiputatuek gaur goizean bozkatu dute Fit for 55 delako lege proiektua. 2030erako CO2 isuriak %62 murriztea da helburua. Estatu kideek bozkatzea falta da araudia behin betiko onartzeko.

Karbono isuriak murriztea helburu hartuta, pauso bat egin du aurrera EB Europako Batasunak. Izan ere, europarlamentuan bozketa egin dute gaur, ETS Isurien Salerosketa Plana eta CBAM Karbonoaren Mugak Doitzeko Mekanismoa erreformak onartzeko, eta baiezkoa gailendu da. Bi egitasmo horien helburua zera da: 2005eko datuekin alderatuta, 2030. urterako karbono dioxidoaren isuriak %62 murriztea.

Fit for 55 deituriko lege proiektuak biltzen ditu bi egitasmo horiek, eta iazko abenduan adostu zuten. Isurien Salerosketa Planaren barruan, karbonoaren prezioa igoko da errepideko garraiorako —autobusetarako eta autoetarako, kasurako— eta etxebizitzetan erabiltzen diren erregaietarako. 2027tik aurrera, hamar zentimo garestituko dira horietan baliatzen diren gasolioa, gasolina eta gasa.

Kontsumitzaileei eta enpresa txikiei igoera horri aurre egiten laguntze aldera, 87 mila milioi euroko funts bat baliatuko du EBk, Gizarte Klimarako Funtsa. Nahiz eta hamar zentimoko kostu gehigarri hori oraindik ez dagoen indarrean, karbonoaren prezioa 2020koa halako lau baita egun Europan. Inoizko garestien egon zen otsailean: tonako 100 euro balio zituen.

Bestalde, EBko karbonoaren merkatuan, CO2 isurtzen duten enpresek baimen bat izan behar dute. Europak doan ematen ditu baimen horien erdiak inguru, batasuneko ekoizleak atzerriko ekoizleetatik babesteko, baina beste erdiak ordaindu egin behar dira.

Halere, asmoa da datozen urteetan baimen gutxiago ematea. Isurien Salerosketa Planak xede baitu 2024rako 90 milioi CO2 baimen bertan behera uztea, eta 2026. urterako, berriz, 27 milioi. Europako Parlamentuko negoziatzaile nagusi Peter Liesek espero du neurri horrek energia berdeetan inbertitzera bultzatuko dituela enpresak.

Atzerriko produktuei ere, zerga

Fit for 55 deituriko lege proiektuak barne hartzen duen bigarren puntu nagusia hauxe da: CBAM Karbonoaren Mugak Doitzeko Mekanismoa. 2026tik aurrera, karbonoaren gaineko zergak ezarriko zaizkie inportatutako produktuei, besteak beste altzairuari eta zementuari. Egitasmoak xede du Europatik kanpoko ekoizleen abantaila mugatzea, EBtik kanpoko herrialde gehienetan karbono isuriak murrizteko araudi lausoagoak baitituzte, eta horrek kalte egin diezaieke EBko ekoizleei.

Araudiak 413 aldeko boto, aurkako 167 eta 57 abstentzio jaso ditu. Ezezkoa eman dutenen artean daude Frantziako Berdeak. «Karbonoak prezio bat izan behar luke, baina herritarrak ez dira ekintza faltaren erantzule, eta ez lukete horregatik ordaindu behar», argudiatu du Marie Toussaint eurodiputatuak. Eskuin muturreko ID Identitatea eta Demokrazia alderdiak ere aurka egin du.

Azken kolpea falta da

Europarlamentuak ontzat jo du neurri sorta. Baina beste urrats bat falta da asmoa behin betiko onartu eta martxan jartzeko: EBko estatu kideen onespena. Zehazteko dago noiz bozkatuko duten lege proiektua, baina datorren asteetan izango da.

Aurretik adostutako plana izanik, zenbait eurodiputatuk espero dute gehiengoak baiezkoa emango duela. Halere, zalantzarako tartea egon da azken egunotan. Izan ere, lehenago ere izan da azken orduko mugimendurik EBko neurri baten bozketaren atarian.

Aurrekari da, esaterako, errekuntza motorra erabiltzen duten ibilgailuen debekuaren inguruan Alemaniak hartutako jarrera. Azken unean neurriaren aurka egin, eta erregai sintetikoko ibilgailuak debekutik kanpo uzteko eskatu zuen. Bada, horixe bera hizpide hartuta, Fit for 55 delako neurri sortarekin halakorik ez gertatzea espero duela esan du Mohammed Chahim europarlamentuko kideak.


Summary: Zeledon emakume bat izateari atea ireki dio Neska eta Blusen Elkarteak. Blusa eta Nesken Elkarteak aho batez onartu du hurrengo Zeledon aukeratzeko prozesua. Halaber, Zeledon izateko epeari bost urteko muga jartzea erabaki dute kuadrillek.

Laster iritsiko da Zeledonen erreleboa emateko ordua. 2023an, Gorka Ortiz de Urbina azken aldiz izango da Zeledon, eta, ondoren, 2024. urterako lekukoa lagako dio hurrengoari. Astelehen honetan, apirilaren 17an, Gasteizko Blusen eta Nesken Elkarteak aho batez onartu du hurrengo Zeledon aukeratzeko kontuan izan beharko diren xehetasunen dokumentua, eta gaur goizean aurkeztu diote udalari.

Aurretik, blusa eta nesken kuadrillek bilera bat eskatu zioten Estibaliz Canto Kultura zinegotziari, Gasteizko pertsonaia mitikoari buruzko ibilbide orri berria aurkezteko. Bilera horretan, batzordeak berak, batzordeko berdintasun taldeko ordezkariak, zinegotziak eta gaur egungo Zeledonek parte hartu zuten.

Guztiek «atxikimendu osoa» adierazi zioten dokumentuari, baita kuadrillen erabakiari eta autonomiari ere, Zeledon ordezkatzen duen pertsona aukeratzen duen agente gisa aitortuz.

Jarraitu irakurtzen: Arabako Alea


Summary: Inoiz behaturiko galaxia nanorik urrunena aurkitu du zientzialari talde batek, EHUko irakasle bat tartean. «Kasualitatez» egin dute aurkikuntza, James Webb Space teleskopioaren bitartez.

Albisteak ematen jarraitzen du Tom Broadhurst Euskal Herriko Unibertsitateko eta Donostia International Physics Centerreko irakasleak. Azaroan zabaldu zen zientzialaria partaide duen nazioarteko talde batek unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu zituela. Orain, berriz, inoiz hautemandako galaxia nanorik urrunena aurkitu du taldeak; «kasualitatez» aurkitu ere, Science aldizkarian argitaraturiko artikuluan azaldu dutenez.

James Webb Space teleskopioaren bereizmen handia eta grabitazio lente ahaltsu bat erabili dute behaketa egiteko. Espazioan eta, beraz, denboran oso urrun dauden gauzak ikusteko trikimailu bat da grabitazio lentea: askoz hurbilago dagoen galaxia bat erabiltzen da lente gisa. Izan ere, galaxia bezalako masa handiko objektuek deformatu egiten dute espazio-denbora, eta deformazio hori lente gisa erabil daiteke askoz urrunago dauden gauzak handituta ikusteko.

Horri esker, unibertsoa sortu zuen Big Bang-a gertatu eta 500 milioi urtera eraturiko «galaxia txiki eta argitasun oso gutxiko» bat ikusi dute, orain arte atzemandako galaxia nanorik urrunena. Ondorioztatu dutenez, unibertsoaren hasieran galaxiak oso txikiak ziren, eta, gero, galaxia nano horiek elkartuz joan ziren, galaxia handiak osatzeraino, Esne Bidea, esaterako.

Galaxia hori Lur planetatik 13.200 milioi argi urtera dago. «Galaxia hori ez zen gure lehenengo helburua, baina, zorionez James Webb teleskopioarekin lortutako irudietan agertu zenez, erabaki genuen espektroskopia osagarriaren helburuen zerrendan sartzea», adierazi du zientzialariak. Beraz, eskura zutelako ikertu zuten galaxia, eta zer tamaina duen eta zerez osatuta dagoen aztertu zuten.

Ikusi gehiago: Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak


Summary: Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak irekiko du Kursaaleko kontzertu zikloa Donostiako 84. Musika Hamabostaldian. Abuztuaren 3tik irailaren 1era, 70 emanalditik gora izango dira jaialdian. Besteak beste, Mahlerren 8. sinfoniak Kursaaleko oholtzan 400 musikari bilduko dituela iragarri dute, baita Stravinskiren oratorio erdi-eszenaratu baten bertsio berri bat aurkeztuko dutela ere.

Orain dela aste batzuk aurkeztu zuen Donostiako Musika Hamabostaldiak bere 84. aldiaren kartela, Txomin Badiola artistak sortutakoa. Orain, berriz, aurtengo egitarauaren hainbat xehetasun aurreratu ditu. Abuztuaren 3tik irailaren 1era bitarte, Donostiako hainbat aretotan musika «eskaintza zabala eta askotarikoa» izango da, festibalak iragarri duenez; denera, 70 emanalditik gora, ohiko kontzertu zikloetan banatuta —ganbera musika, antzinakoa, garaikidea, Tabakalera Dantzan eta abar—. Eta hiritik kanpo ere, Musika Aitzaki zikloaren bidez, Gipuzkoako beste udalerri batzuetan, Araban, Nafarroan eta Lapurdin ere izango dira saioak. Horiei guztiei, gainera, Organo Erromantikoaren Nazioarteko 39. Ikastaroa gehituko zaie. Aurten, gainera, Hamabostaldiaren Lagunentzako abantailak eta beherapenak indartuko dituzte, eta %25erainoko beherapena izango dute sarrerak erosterakoan.

Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak emango dio hasiera Kursaal auditoriumeko kontzertu handien zikloari, abuztuaren 3an. Debuta izango du jaialdian, eta Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoarekin batera ariko da, Lahav Shani zuzendari titular berriaren zuzendaritzapean. Xostakovitxen biolontxelorako lehen kontzertua interpretatuko dute, eta segidan, Txaikovskiren seigarren sinfonia, Patetikoa, eskainiko dute. Hurrengo egunean, Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoa berriro igoko da oholtza berera, Beethovenen 9. sinfonia, Korala, ematera —jaialdian gehien interpretatu den pieza sinfoniko-korala da—. Orkestrarekin batera, Chen Reiss soprano israeldarra, Carmen Artaza mezzosoprano donostiarra, Matthew Newlin tenor estatubatuarra eta Jose Antonio Lopez baritono espainiarra ariko dira emanaldi horretan, baita Donostiako Orfeoia ere. Guztiak, berriro ere, Lahav Shaniren gidaritzapean ariko dira, zeina, 31 urterekin, aurtengo zuzendaririk gazteena izango den. Eta, hain zuzen, zuzendarien gaztetasuna auditoriumeko zikloko kontzertuen ezaugarrietako bat izango dela nabarmendu du jaialdiak, bertan ariko direnetatik batek ere ez baititu 50 urteak bete.

Abuztuaren 7an, berriz, Zisneen aintzira aurkeztuko du Ballet Preljocaj konpainiak, haren sortzaile eta zuzendari Angelin Preljocajek ondutako bertsioan. Printzesa-zisnearen mitoaren bere ikuspegi pertsonalena osatu du zuzendariak, «ballet narratibora itzulita», jaialdiaren hitzetan. Hala, jatorrizko obrari leiala bazaio ere, istorioa gaur egungo gizartera eraman du Preljocajek, eta, horretarako, Txaikovskiren obra soinu-efektu garaikideekin nahastu du.

Hurrengo egunean, berriz, Europako Ganbera Orkestraren txanda izango da —bigarrenez parte hartuko du jaialdian—, eta Beethovenen eta Sibeliusen arteko kontrasteekin jokatzen duen programa bat eskainiko du. 1981ean sortua da taldea, 60 bat musikarik osatzen dute egun, eta ez du zuzendari titularrik; proiektu bakoitzean lankide dituen zuzendari eta bakarlarien arabera garatzen du bere izaera. Donostian Daniel Hardingen zuzendaritzapean ariko da.

Abuztuaren 16an, berriz, Grigory Sokolov pianista errusiarra ariko da Kursaalean, piano modernoan gutxi interpretatu izan den Purcell konpositore barrokoaren eta Mozarten lanekin. «Zorrotza da, perfekzioaren bilaketan amore ematen ez dutenetakoa, eta soila bere keinuetan; aparteko artista da, eta publikoarekin oso eskuzabala: emanaldi bakoitzaren ondoren bis ugarirekin eskertu ohi du bertaratutakoen harrena beroa», azaldu du jaialdiak.

Mahler eta Stravinski

Jaialdiaren esanetan, Mahlerren 8. sinfonia izango da egitarauko bigarren ekitaldi sinfoniko-koral handiaren muina. Abuztuaren 18an, 400 lagun inguru bilduko dira Kursaaleko oholtzan, post-erromantizismoko egile garrantzitsuenetako baten piezarik enblematikoenetako bat eskaintzeko. «Bere tamaina izugarria dela eta, gutxitan sartzen da auditorium edo jaialdien programazioan», gogorarazi du Hamabostaldiak, eta, beraz, zuzenean entzuteko aukera ez galtzeko ohartarazi dio publikoari. 1910ean Munichen estreinatu zuen Mahlerrek bere 8. sinfonia, XX. mende hasierako konpositore handi askoren aurrean. «Zortzigarrenarekin alderatuta, nire gainerako lanak atarikoak besterik ez dira. Ez dut inoiz horrelakorik idatzi», adierazi zuen musikagileak. Donostian interpretatzeko, jaialdiak Euskadiko Orkestra eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoa bildu ditu arlo instrumentalean; Donostiako Orfeoia, Iruñeko Orfeoia, Easo Eskolania eta Easo Gazte Abesbatza abesbatzetan; eta Sarah Wegener, Mojca Erdmann eta Miren Urbieta-Vega sopranoak, Justina Gringyte mezzosopranoa, Claudia Huckle kontraltoa, Aj Glueckert tenorra, Jose Antonio Lopez baritonoa eta Mikhail Petrenko baxua ahots bakarlarien pasarteetarako.

Abuztuaren 20an, berriz, pianoa izango da berriro ere protagonista Kursaalean, Mitsuko Uchidaren eskutik; Jonathan Bissekin lau eskutara, Schuberten programa monografiko bat interpretatuko du. «Grigory Sokolov zein Maria Joao Piresekin batera, Mitsuko Uchida interprete klasiko nagusietako bat da, eta, bere bakarkako ibilbideaz gain, bere jardueran pisu berezia hartzen dute ganbera musikak eta talentu berriei ematen dien laguntzak», ekarri du gogora jaialdiak. Jonathan Biss, berriz, Schubert interpretatzen aditua dela, eta AEBetako zein Europako orkestra nagusiekin aritzen dela gaineratu du.

Bestalde, eta Hamabostaldiak ekoizpen propioen bidez pieza eszeniko berriak sortzeko bere ildoari jarraipena emanez, Per Poc Kataluniako txotxongilo konpainiak sortu eta zuzendutako Oedipus Rex oratorio erdi-eszenaratuaren bertsio berri bat estreinatuko du abuztuaren 24an. Sofoklesen izen bereko tragedian oinarritutako opera-oratorioa da Oedipus Rex; Jean Cocteauk moldatu zuen testua, Stravinskik hala eskatuta, eta musikaz jantzi zuen konpositoreak. «Santi Arnalek eta Anna Fernandezek sortu eta zuzendutako Per Poc konpainia jatorrizko lanaren herstura eta hieratismoaren kontzeptutik abiatzen da, eta antzerki estatikoan oinarritutako bertsio bat aurkezten du, ia estatuena; ekintza museo arkeologiko bateko areto batean kokatzen du», aurreratu du jaialdiak. Erik Nielsenen zuzendaritzapean, Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Easo Abesbatzak interpretatuko dute obra, Peter Marsh tenorra buru duen ahots bakarlari talde bat ariko da oholtza gainean, eta Irene Jacob aktore eta abeslari frantziarrak jokatuko du narratzailearen rola.

Jaialdiaren azken egunetan, berriz, Anne-Sophie Mutter ariko da Kursaalen, Mutter's Virtuosi bere ganbera taldearekin. Hamalau hari musikarirekin batera, Vivaldi, Bach zein Bologneren lanak joko ditu, baita Andre Previnen Nonet ere, musikagileak Mutterri berari eskaini ziona. Abuztuaren 26an izango da emanaldi hori.

Eta Kursaaleko kontzertu zikloari amaiera emateko, azkenik, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen taldea ariko da auditoriumean, Omer Meir Wellberren gidaritzapean. Bi kontzertu emango ditu: lehenean, abuztuaren 29an, Hilary Hahn biolinista izango da bakarlari gonbidatua, eta Mozarten Biolinerako 5. kontzertua, Turkiarra nahiz Aziza Sadikovaren Labyrinthe du temps obrak interpretatuko dituzte —egitarauaren osagarri izango dira Mozarten Don Giovanni eta Schuberten 2. sinfonia—; bigarren kontzertuan, berriz, irailaren 1ean, Haydnen katalogo zabaleko obra gailentzat jotzen den Nelson Meza izango da pieza nagusia, Andra Mari Abesbatzarekin eta nazioarteko bakarlari talde batekin interpretatuko duena.

Viktoria Eugenian, Euskal Barrokensemble

Ikuskizun bakarra hartuko du aurten Viktoria Eugenia antzokiak: Enrike Solinisek sortu eta zuzentzen duen Euskal Barrokensemble taldeak, bereziki musika barrokoa berreskuratzeko lanean espezializatutakoak, El amor brujo: esencias de la música de Manuel de Falla eskainiko du. Antzinako musikak eta musika herrikoiak uztartuko dituzte ikuskizunean, hainbat konpositoreren lanen zatiak harilkatuz.

Bestalde, jaialdiak jakinarazi du Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko egitarauez gain, ohi bezala, beste ziklo batzuek osatuko dutela 84. jaialdia ere: Antzinako Musika eta Ganberako Musika —biak San Telmo museoan—; Organo zikloa; Musika Garaikidea; Interprete Gazteak; Musika Aitzaki ziklo ibiltaria; Haurren Hamabostaldia; eta Tabakalera Dantzan. Gehitu duenez, egitarau osoa datozen asteetan emango dute jakitera.


Hazia zen hasieran

Summary: Hazia zen hasieran.

Jose Maria Arizmendiarrieta, Arrasateko kooperatibismoaren sortzailea eta sustatzailea, 1915.eko apirilaren 22an jaio zen, Markina-Xemeingo Barinaga auzoan. Elkarlanaren zentzuz eta pentsuz, Arrasaten sortuko zituen hazirik ederrenak, geroan Euskal Herri osoan eta munduan zehar ere erakusgarri eta ezagun egingo zirenak. Gaur, esan genezake, bere arazoez gain, munduko kooperatiben multzo handiena dugula Mondragon kooperatiben elkargoa, eredugarria eta onuragarria.

Aurrerapen teknologikoak eta gizarte ongizatean aldaketa nabarmenak bizi ditugun garai hauetan, eta erosotasunean bizitzeko espiritua gureganatu dugun honetan, aldi berean: elkartasuna, ahalegina, zintzotasuna, justizia soziala eta joera kritikoa ere ahultzen eta desegiten doakigulakoan, guzti honen aurrean galdera asko dira geure buruari egin behar dizkiogunak, eta erantzunak erantzun eta iritziak iritzi, Arizmendiarrietaren mezuak puri-purian daudela diot, beraz, etorkizuna geugan dago.

«Ekonomiko, politiko eta gizarteko arazo guztiak gizasemea den horretan laburtzen dira. Etorkizun hobe baterako kontzientziak landu, ernaldu eta eragin, horixe da helburua, eta kooperatibistak kooperatiben aurretik sortu behar dira». Arazoa, beraz, garai hauetan, elkartasun eta konpromiso mentalitaterik dagoen edota berau sentitzeari utzi diogun.

Egoera hauxe da, baina itzul gaitezen Arizmendiarrietaren espiritura, inoiz ezertan amore ez eman eta gogoz eta adorez beti aurrera egin zuen horretara. «Lurralde estuan bizi dan herriak, lenen egin beharrekoa, lurralde hori ondoen lantzea da. Hazia erein, lana erosotu, lorak jorratu hazitzeko, bizitza dugu ikasgarri eta ikasi beharreko. Guztiok lankide izango gara nortasun izpi barriakin, danon eginkizunetan iñor iñoren otsein ez jaun». Garrantzitsuena «norbere burua traizionatu gabe komunitate sentimenduaz pentsatzea» dela adierazi zuen.

Eta egungo errealitatera etorriz, honako hau irakurtzen dut: «Euskadi, lan-absentismo handiena dagoen Estatuko komunitatea» dela, eta zur eta lur geratuz, neure buruari galdetzen diot: zer gizarte ari gara sortzen? Uko egin al diogu gure izateari? Hori horrela bada, eta izan garenaren oinarrizko printzipioei uko egiten badiegu, okerren bat edo beste egiten ari garelako izango da.

Garapen teknologikoaren etorrerarekin batera, sareek eragin handia dute fenomeno sozial honetan, non dena izan behar baita azkarra, iheskorra... eta eraginkor izateko, ezagutzaren funtsa ere beste era batera ulertzen da. Gustuko ala ez, bizi duguna eta dabilkiguna beste aukeraketa bat eta beste pedagogia bat da.

Euskal pentsakeran eta historian zehar Gu eta geu izan da nagusi, gutasunean egin dugu aurrera, eta egun, niaren ereduan gaude, «yo, mi, me, conmigo». Bai, hala da, baina hala eta ere, ez da ezkor egoteko garaia, badaude-eta, elkarlanean ekiteko izpi berriak, jakina, badakigu hezkuntzan egon behar luketela oinarriak eta geroaren norabiderako erronka berriak, eta bada gurean talde laneko eta kooperazioko ikaskuntzarik. Bejondeigula ba!, zeren, proiektu eraikitzaileak eta kolektiboak sortzea ezinbestekoa dugu. Hezkuntzaren balioa eta sustapena oinarrian jarririk, Arizmendiarrietaren lehenetariko ekimena, goi eskola politeknikoa sortzea izan baitzen, eta garai hartako pasadizo kurioso bat dakarkizuet. Arizmendiarrieta, irakasle izan zen garaian, ikaskideek bere urtebetetze egunean, zorionak kantatu eta hara non esan zioten: «On Jose Maria, gaur zure urtebetetzea denez, ordu erdi bat motzagoa izango da klasea ezta?». Buelta hartu eta… «gaur nire urtebetetzea denez eta eguna osatuagoa izan dadin, ordu erdi bat klase gehiago emango dugu».

Solus labor parit virtutem, sola virtus parit honoren (Lana bakarrik da bertutearen ohorea eta bertuteak bakarrik sortzen du ohorea). Beraz, bere leloa: Nondik lan, handik jan. «Gauzak begiratzeko modua aldatzen baduzue, begiratzen dituzuen gauzak bestelako bihurtzen dira. Ameslariak, idealistak eta ausartak izan zaitezte. Izan zaitezte benetako, horixe da dohainik onena». Halakoxe mezuak ematen zizkien bere ikaskideei. Argi dago azken mende erdi honetan, gizartea eta lan egiteko modua aldatu egin dela eta horrek eragina izan duela gure gizartearen hazkuntzan eta ongizatean. Bizitasunaren zeinua, berpiztea eta egokitzea da, eta etorkizuna geure esku dagoen heinean, lankidetzaren ikasteak eta eraldaketak emaitza onak eman izan ditu beti; berraztertu beharreko garaian gaude. Ezinbestekoa da, beraz, kooperatibek gizartean eta lantokietan aukera berriak eskaintzea.

Eta memoria eta hitza, bizitzan baliorik preziatuenak direnez, apirilaren 22ko larunbat honetan, bere ohorez eta oroimenez, Hazia musikala aurkeztuko dugu Markina-Xemeingio bere herrian.

Etorkizuneranzko bidea jorratu asmoz, geure memoriatik erakarri dugu Arizmendiarrietaren izena, izana eta jarduna. Hazia zen hasieran, haziz haziz joan zen eta onura ekarri zuen. Arrasateko kooperatiben sortzaile eta sustatzailearen lan-ekintza aurreratzaile eta eraldatzaileak dakarzkizuegu agertokira, beti ere, erantzukizuna geurea dela azpimarratuz eta etorkizunera begira, fruitu onak lortzeko, ideia eta plangintza berriak ereitea derrigorrezkoa dugula bideratuz eta aireratuz.


Summary: Euro 7 bi urtez atzeratu dadila eskatu dio Txibitek Europako Batzordeari. Enpleguan izan dezakeen ondorioez ohartarazi dio Mark Nicklas Europako Batzordeko Mugikortasun unitateko buruari, eta «nahiko baikor» atera da bileratik

Konbustioko autoen emisio irizpideak gogortuko dituen Euro 7 araua 2025ean sartuko da indarrean. Auto elektrikoen produkzioranzko moldaketaren erdian harrapatuko du auto industria, eta hark azken hilabeteetan araua atzeratu dadila eskatu dio Bruselari. Ahots bat gehiago batu zaio: Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariarena.

Izan ere, Volkswagenen Iruñeko lantokiari ere bete-betean eragingo dio araudiak. Landabenen, datorren urtean hasiko dira auto elektrikoren produkziorako obrak, eta, trantsizio horretan, fabrika Euro 7 araura egokitu beharko da halaber. Bi aldaketa handi horien eraginez, VWek langileen batzordeari jakinarazi dio 2025etik 2026 erdialdera inguru produkzioa erdira murriztu beharko dela.

Horrek lanpostuetan izan dezakeen eraginaren jakitun, Nafarroako ordezkaritza bat Bruselan izan da.

Maria Txibiterekin batera, Michael Hobusch VW Navarra-ko presidentea, Evelyn Stroehle giza baliabideetako arduraduna eta Roberto Lanaspa Nafarroako Automozio Klusterreko presidentea izan dira. Mark Nicklas Mugikortasun unitateko buruarekin batzartu dira.

Txibiteren arabera, bileraren emaitza «nahiko baikorra» eta emankorra izan da. Nafarroako Gobernuko lehendakariak Euro 7 araudiak enpleguan izan ditzakeen ondorioez ohartarazi dio, batik bat Nafarroan. «Ez dugu zalantzan jartzen araudia bera, hura ezartzeko denborak baizik».

Izan ere, 2025ean sartuko da indarrean eta Txibitek eskatu dio beste bi urtez atzeratu dezala, 2027ra. Auto industriaren eskaerekin bat eginez, Europako beste zenbait eskualdetako agintariek ere antzeko mezua helarazi diote Europako Batzordeari.

Txibiteren arabera, VWi arazoak eragingo badizkio ere, moldaketa handi horri aurre egiteko gai izango da, baina harentzat lan egiten duten autogintzako enpresa txikiek eta ertainek arazo gehiago izan ditzakete: «Garrantzitsua da eraldaketa guztiok enpleguarekin batera egitea, bestela ez garelako gai izango egiteko».

Roberto Lanaspak gaineratu du bideragarria dela Euro 7 atzeratzea, bederen urtebete. Pozik azaldu da euren azalpenak entzun direlako eta espero du ondorioak izatea. Europako Batzordeak bere proposamena helaraziko dio Europako Parlamentuari eta negoziazio horiekiko baikor azaldu da.


Summary: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak. Urteetan elkarlanean aritu diren bi indarrak, armada eta paramilitarrak, elkarren aurka ari dira orain. Baina bien arteko ezinikusia ez da oraingoa: Omar al-Baxir presidente zela hasi zen.

Boterea eskuratzeko lehia dago Sudango armadaren eta paramilitarren arteko borroken atzean. Baina zergatik piztu da orain duela gutxi arte aliantza sendoa zirudiena? Hemen gako batzuk.

Nondik dator ezinikusia?

2013an, Omar al-Baxir presidenteak talde paramilitar bilakatu zuen RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatua, eta buruzagi militarren pareko karguak eman zizkien bertako arduradunei. Jarraian, Hego Darfurrera, Yemenera eta Libiara bidali zituen borrokara. 2019an Al-Baxir indarrez kargugabetu zutenerako, armadaren eta paramilitarren arteko lehia piztua zen.

Inork badu herritarren babesa?

Ez. 2019an, Al-Baxirren aurkako estatu kolpearen ondoren, RSFk indarrez kanporatu zituen Khartumgo kuartel militarraren kanpoaldean protesta baketsuak egiten ari zirenak. Dozenaka zibil hil zituzten, eta bortxaketa salaketak ere ehunka izan ziren. Al-Baxirren aurkako protestak bultzatu zituzten mugimenduekin osatutako trantsizio gobernuak ere ez zuen asko iraun; 2021ean kendu zuten kargutik, beste behin, armadak eta paramilitarrek elkarlanean. Militarrak itzuli ziren agintera, eta kalera itzuli ziren Al-Baxirren aurkako protestak bultzatu zituztenak. Hor hasi zen jarrera aldatzen RSFko buru Mohamed Hamdan Dagalo, agerian utzita Abdul Fatah al-Burhanekin zituen desadostasunak.

Zer eskatzen du gizarteak?

Armadaren esku geratzen dira nekazaritza, merkataritza eta industria alorreko irabazietatik asko, eta, horri esker, militarrek miliziei ordaintzen diete. Horrez gain, 2019ko protesten aurkako oldarraldietan gertatutakoa argitzeko ere eskatzen dute gizarte mugimenduek, eta armadari leporatzen diote ikerketa ofizialik egin ez izana.

Zer dago jokoan Sudanen?

Herrialde gatazkatsua da Sudan, Itsaso Gorriarekin, Sahelekin eta Afrikako Adarrarekin muga egiten duena. Baina gune estrategikoan dago, eta nekazaritzarako lurralde aberatsa ere bada. Horrek guztiak erakargarri bilakatzen du, baita gogortu ere boterea eskuratzeko borroka. Nazioarteko potentzia bat baino gehiago ahalegindu dira herrialdean duten eragina handitzen; besteak beste, Errusia, AEBak, Saudi Arabia eta Arabiar Emirerri Batuak. Azken biek trantsizio gobernuarekiko harremanak baliatu zituzten muturreko islamisten aurka egiteko.


Summary: Eusko Jaurlaritzak helegitea ipiniko dio eskola garraioko enpresa baten euskara eskakizunen aurkako epaiari. Garraio enpresako buruei ez zitzaien egokia iruditu langileei euskaraz aritzeko maila egokia eskatu izana administrazioarekin euskaraz egin ahal izateko..

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak otsailean emandako epai batean ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eskola garraioarekin lotutako kontratazio baterako jarritako hizkuntza klausulak ez zirela egokiak. Gaur, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez, helegitea jartzeko asmoa dute.

Kontraturako Eusko Jaurlaritzak jarri zituen baldintzetako bat zen langileek euskaraz aritzeko maila egokia izan beharko zutela, administrazioarekiko harremanetan euskaraz aritu ahal izateko. Enpresa horretako buruei ez zitzaien egokia iruditu, eta, auzitara jo ostean, arrazoia eman zieten.


Summary: PSE-EEk dio «giltza» duela Gipuzkoan, eta «Bilduren kaosa» ez dela itzuliko. Gipuzkoako ahaldungai nagusiek beren programen ildo nagusiak aletu dituzte Deustuko Unibertsitateak antolatutako eztabaida batean. Ongizateari eusteko «ekonomia sustatzearen garrantzia» azpimarratu du EAJko hautagai Eider Mendozak, eta «fiskalitate justu batekin» erronkei «aurrea hartzeko beharraz» aritu da Maddalen Iriarte EH Bilduko hautagaia. Asensiok garbi esan du ez duela EH Bildurekin gobernu akordiorik egingo.

Gipuzkoako bost ahaldungai nagusiak ia euskara hutsean aritu dira Deustuko Unibertsitateak Donostian duen egoitzan egindako eztabaidan. Felix Arrieta unibertsitateko Zientzia Politikoetako doktoreak gidaturik, eta hauteskunde giro betean, ikasle batek gaztelaniaz egindako galdera bati erantzun dio ekitaldi hondarrean Jose Ignacio Asensio PSE-EEko hautagaiak; ezuste txiki batean harrapatu du gobernu osaketaren inguruko galdera zuzen eta azkarrak, eta hautagaiak «aniztasuna errespetatzen duenarekin» esanez hasi da. Erantsi du bere alderdiak izango duela «gobernuaren giltza», eta, jarraian, zehaztu du ez duela asmorik «Bilduren kaosa» itzularazteko aldundira, «zaborren kudeaketa» gogora ekarri ondoren.

Ahaldun nagusi zergatik izan nahi duten azaldu dute hautagaiek. EAJko Eider Mendozak esplikatu du «abertzalea» dela, bere alderdiaren «proiektu sendoan» sakondu nahi duela, eta Gipuzkoako lehen ahaldun nagusi emakumea izan nahi duela. EH Bilduko Maddalen Iriartek «antizipazioa» aipatu du, «askotariko trantsizioei aurrea hartu» nahi dielako, «zaintza, osasungintza eta beste ahulguneak indartzeko». PSE-EEko Asensiok «ongizateak bermaturik» jarrai dezan nahi du lurraldeko agintari gorena izan. Bestalde, Elkarrekin Podemosen hautagai Miren Etxebestek «eredua aldatzeko beharra» hartu du ahotan, «Gipuzkoak atzera egin duelako»; eta PPko hautagai Mikel Lezamak esan du «gipuzkoartasunari indarra» eman nahi diola «bere interesak defenda ditzan beste lurraldeen aurrean».

Aberastasunaren sorreraz, banaketaz eta zergen ereduaz aritu dira hautagaiak. Mendozarentzat, «fake news-en garaian» datuak ezagutzea oinarrizkoa da aldundiaren lana baloratzeko. Defendatu du «ekonomia» dela «ongizatearen zutabea». Etorkizuna eraikiz programa nabarmendu du, eta aldundian «epe luzera» ari direla erantsi. Proiektu estrategiko asko «martxan» direla gogoratu du: «Adibidez, Mubil».

Gizarte politikak bermatu

Mendozak helarazi du «ekonomia sustatzea» ezinbestekoa dela gizarte politikak egon daitezen, eta gehitu du aldundia zaurgarritasunari aurre egiten ari zaiola, «biztanle bakoitzeko 701 euro baliatuta». Foru gobernuaren sistema «ez da perfektua», EAJko hautagaiaren arabera, baina esan du «apaldu» egin dela «gutxien dutenen eta gehien dutenen arteko arrakala». Harentzat, bi helburu dituzte zergek: «finantzaketa nahikoa» ematea eta «ekonomia sustatzea», enpresei lagunduz «enplegua sortzeko». Garbi utzi du enpresak estu daudenean, «pandemian bezala», bi eredu ei daudela: «Presio fiskala igotzea ala haiek laguntzea». Foru gobernuak enpresak laguntzeko «adorea» izan duela gaineratu du.

Eztabaidaren euskarri hertsia ez da lagungarri izan hautagaien arteko erantzun azkarrak eragiteko, baina Iriarteren esanei erreparatu die maiz Mendozak, haren txandetan. EH Bilduko hautagaiak ziurtatu du erronka handiei erantzuteko «eredu aldaketa» behar dela, zerbitzu publikoek «ahultasuna» erakutsi dutelako, «oso modu argian pandemiaren garaian». Zaintzan «norabide aldaketa bat» defendatu du, «etorkizunari erantzun ahal izateko». «Gipuzkoan ere» pobrezia handitu dela ziurtatu du, «gutxiago dutenek berdin jarraitu dutelako eta gehiago dutenek gehiago dutelako orain». Industriak beste sustapen bat behar duela erantsi du, I+G atalean ez delako iristen Europako batezbestekora, eta BPGan %27ra jaitsi delako haren pisua; «duela urte batzuk %32koa zen».

Edonola ere, «zaurgarritasuna zabaldu» egin dela azaldu du koalizioko hautagaiak, eta zaintzaren alorra «herri proiektu gisa» garatzeko beharra nabarmendu du: «Zaintza komunitarioa egin behar da, doakotasunerako bidean». Horretarako zerga sistema «justu eta progresiboa» eskatu du; «txaplatak jartzeari utzi» eta fiskalitatearen inguruko «eztabaida publikoa eta zabala» egiteko beharra azpimarratu du.

PSE-EEko Asensiok ere fiskalitateari heldu dio; «nortzuek zenbat ordaindu behar duten» zehaztu behar zela adierazi du. PFEZ berraztertu nahi zuela igorri du, baita sozietate zerga ere, «%15eko gutxienekoa bermatzeko». Hori guztia nahiko luke, «egun dugun eredua bermatzeko etorkizunean».

Elkarrekin Podemoseko hautagai Etxebestentzat, Gipuzkoako fiskalitatea «ez da progresiboa, eta Europako batezbestekotik behera dago». Madrilgo gobernuak sortutako enpresa handientzako zergak ere izan ditu hizpide: «Hemen ez zituzten aplikatu nahi, baina ez dute beste erremediorik izan». Inbertsio publikoak «estrategikoa» izan behar duela uste du Etxebestek, eta aditzera eman du kolaborazio publiko-pribatuan atal publikoa galtzaile ateratzen dela. Horregatik, defendatu du «eredu aldaketa bat» behar dela Gipuzkoarentzat.


Summary: Etxebizitza Legea behin betiko onartu arte itxarongo du Jaurlaritzak. Etxebizitza Legeak eskumenak errespetatzen ditu, Itxasoren arabera. ELAren ustez, etxebizitza «negozio bat» izatearen alde dago EAJ.

Eusko Jaurlaritzak ez du iritzirik eman nahi izan Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiek —PSOEk eta Unidas Podemosek—, ERC Esquerra Republicanak eta EH Bilduk berriki adostu duten Etxebizitza Legeaz. Denbora eskatu du gaur Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak: «Gobernu moduan itxaron egin behar dugu Espainiako Parlamentuan behin betiko onartu arte. Haren edukiak ezagutuko diren momentuan erabakiko dugu zer egin behar den. Behin betiko onartu gabeko lege bati ezin zaio helegiterik jarri».

Eusko Jaurlaritza EAJk eta PSE-EEk osatzen dute, eta ez dute iritzi bera lege horren inguruan. EAJk aurka bozkatuko du: salatu du «nahaspila juridiko bat» sortuko duela, eta Eusko Jaurlaritzaren eskumenei eragin diezaiekela. PSE-EE, berriz, gustura dago maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeak baino lehenago Espainiako Diputatuen Kongresuan behin betiko onartzea aurreikusita dagoen legearekin. Ontzat jo zuen, atzo, Iñaki Arriolak, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolakuntza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak.

Madrilen adostu duten Etxebizitza Legearen bidez, tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. Jabe handien definizioa ere zabaldu dute: hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat orain, baina lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa.

Itxaroteko eskatzeaz gain, Zupiriak esan du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak eta CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak adierazi izan dutela etxebizitza politika «autonomia erkidegoen eskumen esklusiboa» dela.

«Legezko aterki bat»

Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban duen ordezkariak, ordea, nabarmendu du adostu duten Etxebizitza Legeak autonomia erkidegoen eskumenak errespetatzen dituela, eta «legezko aterki bat» emango diela erkidegoei «izaera sozialeko politikak sustatzeko». Arnaldo Otegik, EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, atzo esan zuen lege horrek «segurtasun juridikoa» emango duela «beste mota bateko» etxebizitza politika egiteko.

ELA sindikatuaren arabera, Etxebizitza Legea ez da «nahikoa», eta ez du eraginik izango alokairuen prezioak txikitzean. Adierazi du «kezkagarria» dela EH Bilduk lege hori adostu izana, «adostutakoaren mugaren jakitun izanik eta Hego Euskal Herrian izango duen eragina eskasa izango dela jakitun». EAJren jokabidea ere kritikatu du ohar baten bidez: «EAJ ez da ausartzen esatera etxebizitza eskubide bat baino gehiago negozio bat izatearen alde dagoela».

Adierazi du alokairuen prezioen igoerak murriztea «positiboa» dela, baina erantsi du Etxebizitza Legeak ez duela arazoa konponduko: «Arazoa da alokairuen prezioak neurriz kanpoko abiapuntua dutela. Igoera mugatzeak ez ditu konponduko alokairuen gehiegizko prezioak: ez dira izozten, eta ez dira gutxituko».

LAB sindikatuak esan du etxebizitza duina eta kalitatezkoa eskuratzeko aukera unibertsala bermatzea «nahitaezkoa» dela langileen oinarrizko bizi baldintzak duintzeko. Hori defendatzeko, mahai inguru bat egingo dute bihar, eta elkarretaratze bat hilaren 27an; Iruñean egingo dituzte.


Summary: Jaurlaritzak ez du helegiterik jarriko Arabako Mahastien debekuaren aurka. Sor-marka horretako ardoa merkaturatzea eten du EAEko Auzitegi Nagusiak, Errioxa markakoei kalte egingo liekeelako. Bruselaren erabakian zain gelditzea erabaki du gobernuak.

Eusko Jaurlaritzak ez du helegiterik aurkeztuko Arabako Mahastiak sor markaren komertzializazioa eten duen EAEko Auzitegi Nagusiaren epaiaren kontra, eta «Europako Batasunak zer erabakitzen duen zain» geratuko da, Bingen Zupiria bozeramaileak azaldu duenez.

Jaurlaritzak iragan urrian baimendu zuen ABRA Arabako Errioxako Upategien Elkarteak bultzatutako sor-markari zigilu propioa erabiltzea, Bruselaren baiezkoa edo ezezkoa heldu artean, baina Errioxako Kontseilu Arautzaileak helegitea jarri zuen EAEko Auzitegi Nagusian.

Epaileek ez dituzte ontzat eman zigilu berria erabiltzeko Jaurlaritzak emandako arrazoiak ere, eta uste dute ez ziela behar bezala erantzun Errioxa sor-markak egindako ohartarazpenei.

Auzitegiak argudiatu du, zigilu berriarekin merkaturatutako ardoek «nahasmen handia» eragingo lioketela kontsumitzaileari, «eremu geografiko bera duten eta babestutako bi sor-marka dituzten bi ardo eskainiko litzaizkiekeelako». Eta iritzi dio, gainera, Errioxa markari «atzera-bueltarik ez duten kalteak» eragingo lizkiokeela.

Errioxa sor-markak EAEko Auzitegi Nagusian jarritako bi helegiteetako bati erantzun diote epaileek. Aurrez sor-markaren tramitazioa geratzeko eskaria ere egin zuen, jatorri izena sortzeari Jaurlaritzak oniritzia eman zionean, 2021eko azaroan.


Summary: 'Badon*' opera garaikidea izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia azarotik aurrera. Egitasmoa Korrika-AEK kultur sorkuntzarako lehenengo bekaren irabazlea izan zen. Azaroan estreinatuko dute, eta 2024ko Korrika amaitu bitartean hainbat emanaldi eskainiko dituzte

Korrikak eta AEK-k antolatutako bekaren epaimahaiak Badon* proiektua aukeratu zuen, joan den urteko maiatzean, bekara aurkeztutako hamahiru egitasmoen artean, eta, orduko hartan, proiektuaren bozeramaile Ines Osinagak eta Olatz Salvadorrek azaldu zuten egitasmo kolektibo eta korala izango zela, eta ikuskizun bat prestatzeaz harago, lan prozesuari garrantzi handia emango ziotela. Bada, gaur eman dituzte Osinagak berak, Ane Abarrategik eta Xanti Agirrezabalak Badon* izango denari buruzko zertzeladak, Azpeitiko (Gipuzkoa) Dinamoa gunean egindako aurkezpenean.

Azaldu dutenez, «opera garaikide bat» izango da Badon*, «etorkizun desiragarri bateko opera postdramatiko bat», dramaturgiaz gain, baliabide bisualak, zuzeneko musika, dantza, mugimendua, literatura eta bertsoak barnebilduko dituena.

Nolanahi ere, emaitzari baino gehiago, egiten ari diren eta egingo duten bideari eman nahi izan diote garrantzia. «Hasieratik argi geneukan diziplina artekoa izatea nahi genuela, eta sorkuntza kolektiboa jarriko zuena zentroan. Azken batean, Badon* sormen laborategi bat da. Ez gaitu hainbeste kezkatzen sortuko den produktuak. Gure fokua bidean dugu jarrita; gure artean gertatuko den horretan», azaldu du Osinagak.

Euskal kulturaren gaineko irakurketa bat egin nahian, sorkuntza prozesua bi zatitan banatu dute. Bata espekulazio fasea izango litzateke, eta bestea, berriz, prototipazio fasea. Ane Abarrategi Tipi kooperatibako kide eta espekulazio fasearen dinamizatzaileak azaldu duenez, galdera batzuk jarri zituzten mahai gainean hasieran. «Nortzuk dira erreferenteak euskal kulturan? Nork dauka lekua plaza publikoan? Eta zein da euskal kulturaren kanona?». Gai eta galdera horien gainean gogoeta egiteko, espekulazio prozesua jarri zuten abian, «batez ere, arrakalak edo bestelako moduak topatzeko». Izan ere, Abarrategik agertu du, bestelako erreferente, plaza eta kanon bat imajinatzeko beharra sentitu zutela, «beste mundu bat» irudikatzekoa. «Mundu honek ez digulako balio». Gogoeta horren ondorioz, pentsatu zuten interesgarria izan zitekeela ariketa «utopiko-politiko bat» egitea modu kolektiboan. Horretarako, sortu zuten EKEFIT taldea, Euskal Kulturaren Errebisiorako Fikziozko Ikerketa Taldea deiturikoa. «Hamabost pertsona inguru elkartu genituen, eta beraiekin batera prozesu bat jarri genuen martxan».

Prozesu horren barruan, hiru topaketa egin dituzte orain arte, Borderline fabrikan (Hendaia, Lapurdi), Uharteko Zentroan (Nafarroa) eta Azala sormen gunean (Lasierra, Araba). «Ibilbide horretan, bestelako mundu bat imajinatu genuen. 2070. urtera bidaiatu genuen, eta hor bestelako plaza publiko bat, kultur sorkuntza ezberdin bat, artistaren beste perfil bat eta abar irudikatu genituen». Adibidez, imajinatu zuten euskara normaltasunez erabiltzen den mundu bat, eta baita gaur egungo leku publiko batzuk —Gasteizko aireportua, elizak, AHTaren geltokiak— hustuta eta kulturarako espazio izateko prestatuta. «Istorio zoro horietatik abiatuta, istorio zehatzak irudikatu genituen, eta horiek osatzen dute Badon* ikuskizunaren oinarria».

Bidean egiten ari den proiektu kolektibo bat izanik, Badon* irekita dago oraindik ere, nahiz eta ikuskizunean parte hartuko duten pertsona batzuk zehaztuta dituzten. «Hasieratik garbi izan dugu ez genuela proiektua izenetan zentratu nahi», argitu du Osinagak. «Badakigu izenak garrantzitsuak direla eta dream team bat osatu dugula, baina oraindik irekita dugu hori ere». Momentuan, besteak beste, Osinaga, Salvador, Marina Suarez, Agirrezabala, Eneritz Furyak, Lorea Argarate, Oihana Vesga eta Ainara Gurrutxaga daude proiektuan murgilduta. «Gure fantasian, zazpi lagun gaude oholtzan, zazpi gorputz eta koro bat. Baina 30 bat lagun gaude proiektuan saretuta».

«Goazen amestera altu zer egin nahiko genukeen». Esaldi horrekin laburbildu du Osinagak Badon*-en izpiritua.

Bigarren deialdia Gaur, Badon* proiektuaren aurrerapena aurkezteaz gain, Korrika-AEK kultur sorkuntzarako bekaren bigarren deialdia ireki dutela ere jakinarazi du Ane Elordi Korrikaren koordinatzaileak. Oinarriek diotenez, beka deialdian parte hartzeko dokumentazioa urriaren 31rako aurkeztu beharko da. Proiektuak diziplina ugari edo bakarra barnebil dezake, eta lanaren emanaldiek agertoki edo plaza batean aurkezteko modukoak izan beharko dute. Beka 23.000 eurokoa izango da, eta 24. Korrika Kulturaleko egitarauaren barruan aurkeztuko da, 2025eko azarotik 2026ko apirilera.


Summary: Nafarroan eta Zuberoan ibiltzen den Claverina hartza kumeekin ikustea espero dute aurten. Pirinioetako hartz populazioa «erritmo onean» ugaltzen ari da. Azken zenbaketaren arabera, 76 hartz atera ziren hibernaziotik 2022an, 35 ar eta 39 eme, eta zehaztu ezin izan dituzten beste bi.

Apirilaren 5ean argitaratu zuen Pirinioetako hartz arrearen inguruko txostena Frantziako Bioaniztasunaren Bulegoak. Horretan 2022. urteari dagozkion datuak argitaratu dituzte, eta, ondorioztatu dutenez, «aurreko urteetan baino gutxiago garatu bada ere, populazioa erritmo onean garatzen jarraitzen du». Besteak beste, Nafarroako Gobernuak emaniko datuak erabili dituzte zenbaketa egiteko. Kalkuluen arabera, Pirinioetan, 76 hartz atera ziren hibernaziotik 2022an, horietako 35 arrak ziren, eta 39, emeak. Ezin izan dute zehaztu beste biak ar edo eme diren. Gutxienez, zortzi kumaldi atzeman zituzten 2022an, eta, horietan, gutxienez 13 hartz kume sortu ziren. Sareak iragarri duenez, aurten, «arreta berezia» jarriko dute Pirinioetako mendebaldean, litekeena baita Claverina eta Sorita hartzak kumeekin ikustea.

Ours Brun (hartz arrea) sareak egin du ikerketa. Euskal Herriko, Okzitaniako, Andorrako, Kataluniako eta Aragoiko (Espainia) datuak erabili dituzte. Hartzak oso uzkurrak dira, gizakiak saihesten dituzte, eta, beraz, zaila da horiek ikustea. Horregatik, besteak beste, haien aztarnetan oinarritu dira zenbaketa egiteko: oinatzak, ileak, gorozkiak. Horrez gain, hartzak ikusi dituztenen lekukotasunak jaso dituzte, eta mendi eta basoetan jarritako kamera automatikoen laguntza izan dute, animalion argazkiak lortzeko, eta horien bidez, ale bakoitza identifikatzeko.

Nafarroan, aztarna bakarra atzeman dute: argazki bat. Claverina hartzari erretratu egin zion kamera automatiko batek iazko maiatzaren 14an. 2019. urtean, Erronkarin (Nafarroa) eta Altzain eta Larrainen (Zuberoa). Esloveniatik ekarrita, Biarnon (Okzitania) sartu zuten hartz emea 2018an.

Kontuan hartu dituzte, era berean, hartzek eginiko erasoak. Atal horretan ikusi dute aziendei 331 eraso egin dietela 2022an (333 aurreko urtean), tartean lau behi helduri. Nafarroan ez dute erasorik atzeman, aurreko azken hiru urteetan ez bezala, ez azienden aurka, ezta erlauntzen kontra ere. Claverinari Izaban bost ardi hiltzea egotzi zioten 2021.

Andorran, behin bakarrik ikusi dute hartza, Ordino herrian, uztailaren 27an. Aragoin, bi gune bereizi dituzte: ekialdean, Douillous hartza identifikatu dute, Benasqueko ibarrean, eta Goiat hartza Gistain haranean. Mendebaldean, Claverina bakarrik atzeman dute, Nafarroako muga aldean.

Katalunian 37 hartz identifikatu dituzte (2021ean baino sei gehiago).

Gehienak, gazteak

Ondorioztatu dutenez, Pirinioetako hartzen %83 hamar urte baino gazteagoak dira.

2015 urtera arte, askoz eme gehiago zeuden, baina 2016. urteaz geroztik, irauli egin zen proportzioa. Halere, 2019tik aurrera, orekatu egin da ar eta eme proportzioa.

Ondorioztatu dutenez, 2021ean jaiotako 16 kumeetatik gutxienez 11k gainditu zuten bigarren negua.

Hartz bat hilda topatu zuten 2022an, eta beste zazpiren berririk ez zuten atzeman. Halere, ez dituzte galdutzat eman, oraingoz. Haatik, beste bost hiltzat eman dituzte, ez dituztela haien aztarnarik aurkitu bi urtez.


Summary: Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, hirugarren gradua behin-behinean eten ondotik. Fiskalak gradu progresioari jarritako errekurtsoa ebatzi arte eten diote gradu aldaketa. Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, bigarren graduan.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Joseba Arregi Oñatiko (Gipuzkoa) presoak Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du gaur, bigarren graduan, haren gradu aldaketari fiskalak jarritako errekurtsoaz Espainiako Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak erabakia hartu bitartean. Kartzelara bueltatzen den bigarren aldia da. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak iazko otsailean onartu zuen hirugarren gradua ematea, espetxeko tratamendu batzordeak haren alde egin ostean, baina azaroan, espetxera itzuli behar izan zuen, gradu aldaketa baliogabetuta. Oraingoan, egun batzuk baino ez da hirugarren graduan egon, doktrina berriak ezartzen baitu fiskaltzak errekurtsoa aurkeztea nahikoa dela gradu aldaketa baliogabetzeko.

Arregik 77 urte ditu, eta 31 urte daramatza espetxean, 1992an Bidarten atxilotu zutenetik. Etxerat-ek salatu du berriro ere «oztopoak» jartzen zaizkiela presoei, «aspaldi hasitako espetxe ibilbidea moztu nahian». Gainera, jakinarazi du presoak «adinak eragindako multipatologiak» dituela, eta zigorraren hiru laurdenak 2019an bete zituela. Ostiralerako protestara deitu dute Oñatin, Joseba Arregi etxera lelopean.


Summary: Konstituzionalak ebatzi du Madrilek ez duela nahitaez finkatu behar gaztelerazko ikastordu kopurua. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 'Zelaa legea' babestu du. Ikasleak sexuka banatzen dituzten ikastetxeei buruz esan du hezkuntza eredu guztiek ez daukatela laguntza jaso beharrik.

Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko osoko bilkurak onartu egin du Espainiako Hezkuntza Legea osorik onartzen duen epaia. Hizkuntzei dagokienean, jaso dute Espainiako Konstituzioak ez duela esaten «estatuak» ezinbestean ezarri behar duela gaztelera zein ehunekotan erabili behar den hezkuntza sisteman, baizik eta «hizkuntzen arteko oreka edo berdintasun patroi bat» eta erabiltzeko benetako eskubidea jasotzen dituela eta hori ez duela ukatzen Espainiako azken Hezkuntza Lege horrek.

Beste gai gatazkatsu bati ere heltzen dio testuak: ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeen finantzaketari. Azaldu dutenez, Espainiako Konstituzioak ez du aipatzen hezkuntza eredu guztiek laguntza jasoko dutenik, ezta laguntza publikoetarako eskubide subjektiboa ere: «Ikasleak generoaren arabera bereizten dituzten ikastetxeak ezberdin tratatzen badira hartara haiek erabat edo partez funts publikoz finantzatu ahal izateko, horrek oinarrian du hezkuntza sistemaren kontzepzio ideologiko bat».

Gainera, hezkuntza curriculumean erlijioa ez aipatu izana ere ez zaie konstituzioaren aurkakoa iruditu. Auzitegiaren esanetan, hezkuntza ez da jakintzen transmisio hutsa, «giza hezkuntza» ere bada, eta, Europako jurisprudentziaren arabera, sinesmen erlijiosoekiko edo moralekiko errespetuak ez du eragozten balioak transmititzea, baizik eta hori «modu objektiboan, kritikoan eta pluralistan» egitea dakar.

Hilabetean bigarrenez

Ricardo Enriquez magistratu kontserbadoreak martxoan aurkeztu zuen Voxen helegitearekin egindako sententzia Espainiako Auzitegi konstituzionaleko osoko bilkuran. Atzera bota zuten, Enriquezek Espainiako Konstituzioaren aurkakotzat jo baitzituen Hezkuntza Legeak ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei eta behar bereziak dituzten ikasleei buruz esandakoak. Hori horrela, beste testu bat idatzi behar izan du —gaur onartu dutena—, gehiengoaren babesa jasotzeko.


Summary: Espejoren teniente jeneral izendapena babestu du Grande-Marlaskak. Geroa Baik eta EAJk Mikel Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea» leporatu dio Barne ministroari.

EAJk eta Geroa Baik Espainiako Senatuko kontrol saioa baliatu dute Fernando Grande-Marlaskari aurpegiratzeko Arturo Espejo Guardia Zibilaren teniente jeneral eta Sostengu Agintaritzako buru izendatu izana: «Torturatzaile bat saritu duzue». Grande-Marlaskak, ordea, Barne Ministerioaren jarrera babestu du, esanez Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Zabalzaren heriotzagatik.

Grande-Marlaskaren arabera, «inolako kritikarik gabe» egin du Espejok gorantz Guardia Zibilaren barruan. Hala, Almudena Otaola jeltzaleari eta Geroa Baiko Koldo Martinezi txarretsi die «baieztatu gabeko» gertaera larriak leporatu dizkiotela Espejori, haren ibilbidea kontuan hartu gabe: «Adierazi zein ebazpen zehatzetan egon zen edo dagoen inputatuta formalki Espejo jauna». Are gehiago, defendatu du Espainiako zuzenbide estatuak «gerra zikina» erabili zutenen kontra egin izan duela, eta horren adibide dela, besteak beste, zenbait goi kargudunek kartzela zigorrak jaso izana. Ez du adierazi, ordea, zenbat denbora egin zuten horiek espetxean.

Oso bestelako ikuspegia azaldu dute Otaolak eta Martinezek. Jeltzaleak Mikel Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea» egotzi dio ministroari, eta haren aurkako torturei eta hilketari «inolako garrantzirik» ez ematea txarretsi dio: «Iraina da, Espainia demokratikoaren historiako gertakari beltz hura gertatu zenetik ia 38 urte igaro direnean. Ez da bidezkoa eta immorala da». Era berean, aferaren inguruko dokumentuak desklasifikatzeko eskatu dio Barne ministroari.

Bide beretik, Martinezek kritikatu du Espainiako Barne Ministerioak 1985ean gertatu zena ezkutatu nahi duela, Zabalzaren familia «mespretxatuta» eta egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubidearen kontra eginda. Senatariak Grande-Marlaskari eskatu dio adierazi dezala ea PSOEk nolabaiteko «zorrik» ote duen Espejorekin, hark halako izendapen bat jasotzeko: «Agian beldur zarete testifikatu ote dezakeen Felipez Gonzalezen gobernuko PSOEko kargudunak beharrezko lankide izan zirela duela 38 urte egindako krimen bat estaltzeko?».

1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Zabalza. Bertsio ofizialaren arabera, bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak bizitzeko eskubidearen urraketen biktimatzat jo zuen duela urtebete pasatxo, eta CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako audio batzuk azaleratu dute torturen eraginez hil zutela.

Mikel Zabalza Gogoan plataformak oraintsu gogoratu du Espejok zuzendu zituela Zabalzaren atxiloketa eta galdeketa saioak. Hil arte torturatu zuten gaztea Intxaurrondoko kuartelean, eta, hori estaltzeko, Espejok berak antolatu zuen gorpua Bidasora botatzeko operazioa, Madrilgo hedabideetan zabaldu zutenez. Espejok deklaratu egin behar izan zuen Donostian, akusatu gisa, baina afera 1988. urtean artxibatu zuten.


Summary: Euskal Herriko zentral eolikorik handienetakoa egin nahi dute Goizueta eta Hernani artean. Sustrai Erakuntzaren arabera, proiektua enpresa pribatu batena da, eta Madrilen ari dira tramitatzen. BERRIAk jakin duenez, gauzatuko balitz, Euskal Herrian egindako zentral eolikorik handienetako bat litzateke, 100 megawatt inguruko potentziako proiektu bat baita.

Goizueta, Arano (Nafarroa) eta Hernani (Gipuzkoa) herrien artean parke eoliko handi bat eraiki nahi dutela jakinarazi du Sustrai Erakuntza fundazioak. Elkarte horren arabera, enpresa pribatu bat ari da proiektua sustatu nahian –ez dute zehaztu zein–, eta Nafarroako eta Gipuzkoako lur eremu handi bati eraginen dio. Fundazioak gehitu du proiektua Madrilen ari direla tramitatzen, «azpiegituraren tamainagatik eta bi autonomia erkidegori eraginen dielako».

BERRIAk jakin duenez, eraikiko balute, inoiz Euskal Herrian egin den egitasmo eolikorik handienetako bat litzateke Urumea ibarreko mendietan paratu nahi duten hori, 100 megawatt inguruko potentziako instalazioa bailitzateke. Orain arte eraiki dituzten zentral eolikorik handienak 50 megawattetik beherakoak dira.

Kasu honetan, Espainiako Gobernua ari da egitasmoa tramitatzen, eta enpresak jada eskatua du eskubidea sare elektrikoarekin lotzeko, eta, aldi berean, berme batzuk jarri ditu proiektua sustatzeko. Hurrengo pausoa proiektua garatzea eta jendaurrean aurkeztea litzateke. Esanguratsua da egitasmoa jarriko litzatekeen udalerrietako ordezkariek ez dutela haren inguruko informaziorik jaso oraindik, ez Hernanin, ez Aranon, ez Goizuetan.

Sustrai Erakuntzak ohar batean salatu duenez, parke eoliko handi hori diseinatzeko tenorean ez dute «plangintza demokratikorik» egin, eta ez dituzte «gizartearen premiak» aintzat hartu: «Nola antolatu eguneroko joan-etorriak, nola arindu eta ordezkatu nekazaritzako eta abeltzaintzako industria eredua, nola sustatu lurraldeen arteko oreka handiagoa, nola birplanteatu industria eredua, nola hartu enplegua eta erreprodukzio lanak banatzeko neurri erradikalak, eta hori guztia biodibertsitatearen eta gure ekosistemen zaintza eta babesa integratuz».

Nafarroan martxan jarritako proiektu energetikoen balantzea «kezkatzeko eta larritzeko modukoa» dela gaineratu dute oharrean. «Era desordenatuan hedatu dituzte, eta, horren ondorioz, laborantzako eta biodibertsitateko milaka hektarea galtzen ari dira». Adibidetzat jarri dute Adios herrian eraiki nahi duten parke fotovoltaikoa: «Horrek ekarriko du laborantzarako lursail gehienak okupatzea. Horrez gain, baimendu egin dira egun instalatuta dagoen potentzia halako bi izango duten proiektuak. Urtez urte beherantz doa Nafarroako kontsumo elektrikoa, baina, hala ere, eutsi egin zaio energia fosilen kontsumoari, eta CO2 gasen emisioa handitu da».

Proiektu horiei guztiei «galga» jartzeko galdegin du Sustrai Erakuntzak, «arriskuak era kritikoan aztertzeko». Salatu du, hala ere, Nafarroako Gobernua «miopia energetiko eta klimatikoak jota» dagoela, eta «multinazional elektrikoak elikatzen» dituela, «isiltasunak eta eztabaida politikorik ezak lagunduta, eta gizartearen interesen eta lurraldearen jasangarritasunaren aurka».

Energia berriztagarriei lotutako makroproiektuak «krisi globalari aurre egiteko alferrikakoak» izateaz gain, «gizartea amildegiaren ertzean jarriko duten konponbide faltsuak» direla nabarmendu du fundazioak: «Etekinen bilaketa eroa, baliabideen kontrolaren aldeko gerra ekonomikoak, herriei behar energetikoak kudeatzeko subiranotasuna ukatzea, oligopolioen botereari eustea, tokiko nekazaritza eta abeltzaintza suntsitzea, planetaren muga biofisikoak ez errespetatzea... Hori guztia ikusita, lanean jarraitzea eta mobilizatzea besterik ez zaigu geratzen».


Summary: Hamarretik ia bederatzik uste dute demokrazia hobea dela «beste edozein gobernu mota baino». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritar gehienek, ordea, uste dute politikan eragiteko gaitasun «oso txikia» dutela edo ez dutela batere gaitasunik. ‘Demokraziari buruzko ulermenak gurean’ ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu Arantzazulab-ek, eta «politikarien eta herritarren arteko zatiketaren literatura» islatu du, beste gai askoren artean.

Zer uste dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek demokraziari buruz? Galdera horretatik abiatuta, ikerketa zabal bat ondu du Arantzazulab-ek, EHUren, Deustuko Unibertsitatearen eta Mondragon Unibertsitatearen lankidetzarekin. Demokraziari buruzko ulermenak gurean ikerketaren emaitzek islatu dute, besteak beste, «demokrazia beste edozein erregimen mota baino hobea» dela hiru lurralde horietan galdetutakoen %88,4rentzat. Aldiz, %3 ere ez dira baieztapen honekin bat egindakoak: «Egoera batzuetan, erregimen autoritarioa hobea izan daiteke demokratikoa baino». Gainera, %5 baino gehiago ados dira honekin: «Ni bezalako jendeari bost axola zaio erregimen demokratikoa edo ez-demokratikoa egotea».

Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goiak azaldu duenez, «ahalik eta interpretazio gutxien» egiten saiatu da galdeketaren emaitzak aurkeztean, «aurrerantzean ikerlarien lana izango baita datuak sakonago interpretatzea», baina aurreratu ditu zenbait ondorio. Adibidez, alderdien arteko politikak eragiten duela «distortsio handiena» sistema politikoan, herritar gehienentzat. «Politikarien eta herritarren arteko zatiketaren literatura» islatu du ikerketaren landa lanak, beraz.

Guztira, hogei galdera egin ditu Arantzazulab-ek demokraziaren ulermenari buruz. 2023ko otsailaren 22tik martxoaren 24ra bitartean bildu dute informazioa, telefono bidezko banakako elkarrizketen bidez. Hemezortzi urte edo gehiagoko biztanleriarena da lagina. 1.022 pertsonari galdetu diete Bizkaian, 661i Gipuzkoan, eta 490 pertsonari Araban; 2.173 pertsona elkarrizketatu dituzte guztira.

Demokrazia defendatu

Galdeketak islatu du herritar gehienek uste dutela egungo sistema politikoak ez diola tarte handirik uzten politikan eragiteko. «Noraino uzten die sistemak zu bezalako herritarrei politikan eragiten?» galderari ia %40k erantzun diote «oso gutxi», eta ia %25ek «ezer ez»; %30 inguruk, berriz, uste dute «zerbait» eragiten uzten diola sistemak. «Hau da, hiru herritarretik bik uste dute sistemak ez diela uzten tarte nahikorik politikan eragiteko».

Hala ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren artean oso zabaldurik dago demokraziaren aldeko defentsarako hautua. «Demokrazia defendatzeko prest zeundeke mehatxupean balego?» galderari, baiezkoa eman diote ia %75ek. Ordea, %11 inguru ez leudeke prest.

Eta zer da nahitaezkoa sistema demokratikoak iraun dezan? Erantzunek modu argian igorri dute gehienek berdintasunarekin lotzen dutela ezinbestekoa dena. Galdetuen herenek uste dute derrigorrezkoa dela «pertsona guztiak berdin hartzen dituen sistema judiziala izatea», eta ia beste herenek diote «herritar guztiek diru sarrera duinak izatea» dela nahitaezkoa. «Norberak pentsatzen duena beldurrik gabe esateko eskubidea» jo dute nahitaezkotzat ia %17k, eta beste %10ek esan dute demokrazia egoteko «ordezkariak hautatzeko askotariko alderdiak» egon behar direla.

Beraz, gehiengo zabal batek lotzen du demokrazia «eskubideak eta askatasunak» bermatzearekin. Ongizate ekonomikoa bermatzea, gobernua «eraginkortasunez kontrolatzeko mekanismoak» izatea eta guztientzat justizia bera egotea ezinbestekoa da gehienentzat, era berean, Goiak helarazi duenez.<br />Hauteskunde kanpaina ate joka dagoen honetan, inkesta zabalak herritarren lehentasunak islatu ditu demokrazia eraikitzeko moduen inguruan ere, gehiengoak eta gutxiengoak aintzat hartuta. Gehienek (%81) nahiago dituzte «indar nagusien eta gutxituen arteko itunak, demokraziarekin identifikatuago» sentitzeko. Gobernuaren kontrol mekanismoen harira, galdetuetatik gehienek(%65) nahiago dituzte «balio eta printzipioak» lehenesten dituzten gobernuak, «gobernu eraginkorrak» baino.

Demokrazia eta haserrea

Demokrazia hitzak sortzen duen sentimenduaz ere galdetu du inkestak, eta, herenentzat baino gehiagorentzat, «axolagabekeria, mesfidantza eta haserrea» dira hitz horrek pizten dituen erreakzioak. Erdiei baino gehiagori (%52 ia) «konpromisoa» ekartzen die gogora.

Arantzazulab-eko zuzendari nagusiaren hausnarketa batek inkestaren emaitzen bi alde laburtzen ditu: atxikimendu handia dago «demokrazia kontzeptuarekin», baina haren «egikaritza errealarekin ez horrenbeste».

Arantzazulab-ek, EHUko, Deustuko Unibertsitateko eta Mondragon Unibertsitateko ikerlariekin batera, datu horiek guztiak eta beste hainbat xehatuko ditu aurrerantzean, adinka, sexuaren arabera, jatorriaren arabera eta galdetuen beste aldagai batzuen arabera, emaitza gehiago azalera ditzan ikerketak.


Summary: Lourdes Zabalza: «Ikertzen ez bada, ezinezkoa da norbait inputatzea». Grande-Marlaskak esan du Arturo Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Mikel Zabalzaren heriotzagatik, eta erantzun egin dio haren arrebak: «Betiko kontua da», esan du Radio Euskadin.

Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne Ministroaren hitzek ez dute harritu Mikel Zabalza zenaren familia. «Betiko kontua da. Auzia zabalik zegoenean, bertsio ofiziala zalantzan jartzen zuten epaileak alboratu egiten zituzten. Horrela ezinezkoa da», esan du gaur Lourdes Zabalza arrebak, Radio Euskadiko Boulevard saioan egin dioten elkarrizketan. Egoerarekin nahiko etsita daudela aitortu du: «Apurtezina den horma bat dugu aurrean; oso ondo babestuta dagoen harresi bat da».

Atzo, EAJk eta Geroa Baik Espainiako Senatuko kontrol saioa baliatu zuten Grande-Marlaskari aurpegiratzeko Arturo Espejo Guardia Zibila teniente jeneral eta Sostengu Agintaritzako buru izendatu izana: «Torturatzaile bat saritu duzue», egotzi zioten. Ministroak, ordea, bera buru duen ministerioaren jarrera babestu zuen, esanez Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Zabalzaren heriotzagatik.

Hitz horiei erantzun egin die Zabalzak: «Ikertzen ez bada, ezinezkoa da ebazpen judizial bat izatea eta, beraz, norbait inputatzea», argudiatu du.

Grande-Marlaskak azaldu zuenez, Espejok «inolako kritikarik gabe» egin du gorantz Guardia Zibilean. Hala, Almudena Otaola jeltzaleari eta Geroa Baiko Koldo Martinezi esan zien «baieztatu gabeko» gertaera larriak leporatu dizkiotela, haren ibilbidea kontuan hartu gabe: «Adieraz ezazue Espejo jauna zein ebazpen zehatzetan egon zen edo dagoen inputatuta formalki», eskatu zien. Are gehiago, adierazi zuen Espainiako zuzenbide estatuak «gerra zikina» erabili zutenen kontra egin izan duela, eta horren adibide dela, besteak beste, zenbait goi kargudunek kartzela zigorrak jaso izana. Ez zuen aipatu, ordea, zenbat denbora egin zuten horiek espetxean.

Otaolak eta Martinezek aurpegiratu zioten, besteak beste, Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea», eta 1985ean gertatu zena ezkutatu nahi izatea.

Anduezari eskerrak

Grande-Marlaskak adierazpen horiek egin aurretik, Zabalzaren irrati kate berean hitz egin zuen Eneko Anduezak, PSE-EEko idazkari nagusiak. Han, azaldu zuen «lotsatuta eta suminduta» dagoela Espejoren izendapenagatik, eta gehitu zuen «egunen batean» aurrez aurre esan nahiko liekeela hori Zabalzaren senideei. Grande-Marlaskari ere pentsatzen duena esango diola aurreratu zuen, aukera duenean.

Anduezak adierazi zuen «egia, justizia eta erreparazioa biktima guztientzat» aldarrikatzen dituela, eta Espejoren kasuak ez duela inondik inora ere ekarpenik egiten horretan.

Gaur, Zabalza eskertuta agertu da hitz horiekin: «Uste dut zintzoak direla, baina Madrilek agintzen du. Denborak esango du. Dena den, lasaitzen gaitu PSOE barruan baten bat gure alde egoteak».

Atxiloketa zuzendu zuena

1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Mikel Zabalza. Bertsio ofizialaren arabera, bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak bizitzeko eskubidearen urraketen biktimatzat jo zuen duela urtebete pasatxo, eta CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako audio batzuk azaleratu dute torturen eraginez hil zutela.

Mikel Zabalza Gogoan plataformak oraintsu gogoratu du Espejok zuzendu zituela Zabalzaren atxiloketa eta galdeketa saioak. Hil arte torturatu zuten gaztea Intxaurrondoko kuartelean, eta, hori estaltzeko, Espejok berak antolatu zuen gorpua Bidasora botatzeko operazioa, Madrilgo hedabideetan zabaldu zutenez. Espejok deklaratu egin behar izan zuen Donostian, akusatu gisa, baina afera 1988. urtean artxibatu zuten.


Summary: Zaintzaren aldeko itun baten oinarriak ezarri ditu Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak. Beste lantalde bat sortuko du erronka demografikoaren eragina aztertzeko. Gazteen enplegua sustatzeko itun bat landuko du, eta 45 eta 50 urtetik gorakoen okupazio tasak handitzeko moduak bilatuko ditu.

Eusko Jaurlaritzaren babesean sortutako Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak hurrengo hilabeteetarako bere eginbeharren programa osatu du. Horien artean ez da izango lau eguneko lan astearen bideragarritasuna eta egokitasuna aztertzea, gai horrek Confebasken betoa jaso duelako. «Ez dugu ikusten», justifikatu du Isabel Busto patronaleko presidenteak. Gaineratu duenez, enpresaburuen elkartea ez dago lau eguneko lanaldiarekin «azterketa bat edo esperimentu bat» egitearen aurka, baina uste du mahaian «gai garrantzitsuagoak eta premiazkoagoak» jorratu behar direla.

Etxeko lanen artean izango da zaintzaren aldeko itun baten osaketan parte hartzea. Itun horren oinarriak lantzen aritu dira azken hilabeteetan, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken Sailaren gidaritzapean. Itun horren oinarriak dagoeneko finkatu dituzte gizarte eragileek, eta horregatik oso pozik azaldu da Nerea Melgosa sailburua. «Berebiziko garrantzia dauka», haren esanetan, gizarteak «zaintzak erdigunean» jarri dituelako eta horren inguruan «zaintzen eredu propio bat» eduki ahal izango dutelako.

«Geure herritarrak zahartzen ari dira, eta zaintzen beharra handitzen ari da. Zaintzen eredu mediterraneoa batetik gatoz, zaintzen ardura familiengan jartzen duena, eta, ondorioz, emakumeengan; hori ez da bidezkoa, ezta sozialki jasangarria ere», ziurtatu du Melgosak.

Hiru helburu

Elkarrizketa Sozialaren Mahaian erabaki dutenez, hiru helburu nagusi izango ditu zaintzen aldeko itunak: zaintza behar duten herritarrek zerbitzu hobea jasotzea, sektoreak jasaten duen genero arrakala desagerraraztea, eta sektore horretan kalitatezko enplegua sortzea.

Ituna «transbertsala» izango da, erakunde publiko asko ez ezik, erakunde pribatu asko ere ari direlako zaintza zerbitzuetan. Administrazioen ardura da «beren bizitzaren une batean zaintza behar dutenen pertsonen ongizatea bermatzea», eta haien eginbeharra da hori posible egiteko politikak zehaztea eta eragile guztien arteko koordinazioa ziurtatzea.

Zaintzaren zatirik handiena emakumeen bizkar izateak enpleguan duen eragina onartu dute itunaren oinarriek. Izan ere, horrek eragiten du «askotan» emakumeak ordaindutako lanetan ez aritzea edo biak uztartu behar izatea. «Horrek trabatu egiten du emakume askoren ibilbide profesionala, eta eragiten du haien kopuru nabarmen batek ezin garatzea bere ibilbide profesionala ardura handiagoko lanetara, edo lan bizitzan ezin parte hartu ahal izatea».

Horregatik, Zaintzaren aldeko Itunaren xedeetako bat izan behar du zaintzen lana gizonen eta emakumeen artean orekatzea. Horretarako bide bat da ordaindu gabeko zaintza lanak «ahal den bezainbat murriztea» eta «esku hartze profesionala» handitzea.

Sektoreko langile profesionalen baldintzak hobetzeko bidea negoziazio kolektiboa izan behar duela uste du Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak, «administrazio publikoen ardura alde batera utzi gabe».

Beste lanak

Hurrengo hilabeteotan enpleguari lotutako beste gai batzuk ere landuko dituzte Elkarrizketa Sozialerako Mahaiko kideek. Enplegu taldearen barruan, gazteen enpleguaren kalitatearen aldeko itun baterako oinarri komunak aztertuko dituzte. Gainera, 45 edo 50 urtetik langileen okupazio tasak handitzeko programa bat diseinatuko dute.

Lantalde berri bat ere sortuko dute, erronka demografikoak lan merkatuan duen eragina aztertzeko. Azken horri garrantzi handia eman dio Confebaskek. «Aspaldi ohartarazten ari gara Euskadiko enpresek zailtasun larriak eta gero eta handiagoak dituztela beharrezko profil profesionala duten behar besteko pertsonak aurkitzeko. Herrialdeko estrategia bat behar dugu, denok, erakundeek, enpresek, unibertsitateek eta, oro har, hezkuntza sistemak diseinatua, arazoaren ikuspegi bateratuarekin eta zeharkakoarekin, aurrean dugun erronka izugarriari aurre egin ahal izateko», esplikatu du Bustok.

Elkarrizketa sozialean parte hartzen dute Jaurlaritzak, Confebaskek eta CCOO eta UGT sindikatuek. Ez, ordea, hiru lurraldeetan ordezkaritzarik zabalena duten bi sindikatuek, ELAk (%41, 2022 amaieran) eta LABek (%19,5).


Summary: Baldintzapean aske geratu da Gorka Vidal euskal presoa. Hemeretzi urte egin ditu kartzelan, eta 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Gorka Vidal euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Zaratamarrak (Bizkaia) 44 urte ditu, eta hemeretzi egin ditu espetxean.

Vidal 2004tik dago preso, eta 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. 2020an jakinarazi zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Kordobako kartzelatik (780 kilometrora) Logroñora (105 kilometrora) lekualdatuko zutela, bigarren graduan. 2021eko urtarrilean, berriz, Euskal Herriratu egin zuten, Zaballara (Araba) lekualdatuta.

Urte eta erdi geroago, Eusko Jaurlaritzako Justizia zuzendaritzak presoari hirugarren gradua ematea adostu zuen. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak errekurritu egin zuen, baina Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak gradu progresioa babestu zuen. Beste errekurtso bat tarteko, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Salara iritsi zen afera. Orain, baina, baldintzapean aske utzi dute.


Summary: Borrokak gogortu egin dira Khartumen, bi aldeek beste su eten bat adostu arren. Dagoeneko 270 dira hildakoak, eta 2.600 zaurituak. Txadeko armadak Sudango 320 soldadu atxilotu eta armagabetu ditu. Guterres ABko eta Arabiar Ligako ordezkariekin biltzekoa da bihar. Japoniak hegazkin militarrak bidaliko ditu Sudanera, bere herritarrak handik ateratzeko.

Ez da etenaldirik izan Sudanen. Hasi baino lehen geratu zen bertan behera atzo paramilitarrek eta armadak adostutako menia. Inork ez du bere gain hartu erantzukizuna: militarrek RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatuei egotzi zieten, eta talde armatuak, Abdel Fatah al-Burhanek zuzendutako indarrei. Era batera edo bestera, borrokak gogortu egin dira, Khartum hiriburuaren inguruetan batez ere. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 270 dira dagoeneko hildakoak —horietatik 175, zibilak— eta 2.600 inguru zaurituak.

24 orduko beste su eten bat iragarri du RSF talde armatuak, gaurko 18:00etan hasita. Armadak ez du bat egin hasieran iragarpenarekin. Aldiz, minutu batzuk lehenago adierazi du aurrera jarraitzen dutela «matxinada garaitzeko operazioak», eta horietan «errespetatu» egiten dituztela borrokarako arauak, «zibilen segurtasuna bermatzeko». Bada, RSFk iragarpena egin eta hiru ordura onartu du 24 orduko menia Sudango armadak, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez. «Su etena 18:00etan sartuko da indarrean, eta bihar arte iraungo du, laguntza humanitarioa errazteko». Hori bai, baldintza nagusi bakarra ezarri du: gerrillak menia errespeta dezala.

Adostasun horrek, ordea, ez du fruiturik eman, eta borrokek bere horretan jarraitzen dutela ziurtatu dute Al-Jazeerako eta BBC hedabideek. Tiroketak, batez ere, presidentearen jauregitik gertu izaten ari dira, Khartumen. Bien bitartean, Txadeko Defentsa ministro Daoud Yaya Brahimek gaur jakinarazi duenez, armadak Sudango 320 soldadu atxilotu eta armagabetu ditu. «Beldur gara sudandarren arteko liskarra Darfurrera [Sudan mendebaldea] hedatuko ote den», adierazi du Brahimek. Txadeko Gobernuak iragan larunbatean itxi zuen herrialdeak Sudanekin duen muga, eta lasaitasunerako deia egin zuen.

Testuinguru horretan, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres bilera telematiko batean parte hartzekoa da bihar, AB Afrikako Batasuneko eta Arabiar Ligako ordezkariekin batera. Guterresek ABko presidente Moussa Faki Mahamatekin hitz egin du gaur telefonoz, eta Sudango egoerari buruz hitz egin dute. Bihar egitekoa duten batzarraren helburu nagusia izango da armadak eta gerrillak jarrerak hurbiltzea eta 24 orduko su eten bat adostea. «Bi aldeei berretsi nahi diegu nazioarteko legea errespetatu behar dutela. Zibilak babestera eta NBEko langile eta kide guztien segurtasuna bermatzera behartuta daude», ohartarazi du NBEko bozeramaile Stephane Dujarricek.

Osasun zerbitzuetan ere zuzeneko eragina izan du gatazkak. Osasun Ministerioak ohartarazi du gutxienez hamasei direla zerbitzuz kanpo dauden erietxeak, eta beste hainbat ere ixteko arriskuan daudela, borroken eta bonbardaketen ondorioz. Horretaz gain, argindar mozketak etengabekoak dira hiriburuan, eta zenbait tokitara ez da heltzen edateko urik. Lantokiak eta eskolak ere itxita daude herrialde ia osoan. Al-Jazeera telebistak zabaldu duenez, lapurretak eta erasoak nonahi gertatzen ari dira, eta jendeak ilara luzeak egin behar ditu oinarrizko elikagaiak eskuratzeko. «Gauza gehienak ez daude. Jendeak ordu bat baino gehiago egiten du ilaran, baina, bere txanda iristen denean, ohartzen da ez dagoela behar duenik», azaldu du Bahriko herritar batek, Mohamedek.

Bestalde, Merowe hiria armadaren kontrolpean dela zabaldu dute iturri militarrek. Horien arabera, «eguneroko bizitzara» itzuli ahal izan dira herritarrak, nahiz eta soldaduen presentzia oraindik ere handia izan hiriko kaleetan. Hala, hiri berean kokatutako nazioarteko aireportua ere militarren esku legoke, nahiz eta RSFko kideak oraindik inguruetan egon.

Egoerak hobera egingo ez duela ikusita, Japoniak iragarri du hegazkin militarrak bidaliko dituela Sudanera bere herritarrak handik ateratzeko. Orotara 60 japoniar inguru bizi dira Sudanen; gehienak, enbaxadako langileak. Gauza bera egiten hasi zen atzo Alemania ere, baina bertan behera utzi behar izan zituzten ebakuazio lanak, borroken ondorioz. 150 alemaniar daude herrialdean.

Hiriburua, inguratuta

Milaka lagunek irtenbide bat ikusi zuten atzo eguerdian iragarritako su etenean. Askok ihes egiteko gauzak prestatu zituzten meniaren berri izan zutenean; izan ere, hiriburua ia erabat bakartuta dago, eta nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeek onartu dute ezinezkoa dela hara heltzea egoera baretu ezean. Horrez gain, eskolak, lantokiak eta erietxeak itxita daude.

Bi gunetan daude orduotan borrokarik gogorrenak: armadaren egoitza nagusian eta nazioarteko aireportuaren inguruetan. Armadak gogor bonbardatu ditu aireportuaren inguruak, bertan omen daudelako RSFren indarrak.


Summary: Jeff Mills, John Talabot eta Dr. Rubinstein izango dira Dantz jaialdian. Abuztuaren 24tik 26ra egingo dute festibala, Donostian. Antolatzaileek Dantz Point izeneko egitasmoa ere antolatuko dute Euskal Herriko eta Europako hainbat hiritan

Musika elektronikoaren izen ezagunak bilduko ditu Dantz jaialdiaren zazpigarren aldiak, abuztuaren amaieran, Donostian. Besteak beste, Jeff Mills, Dr. Rubinstein, John Talabot, Blawan, DJ Plython, Interstellar Funk, Rene Wise eta A4 izango dira festibalean. Emanaldiak Donostiako hainbat tokitan izango dira, hala nola Miramongo Anfiteatroan, Tabakaleran eta Kutxa Kultur klubean, eta jaialdia gauetan ere luzatuko da, Illunben. Nolanahi ere, kultur jarduerak, hitzaldiak, kolektiboen parte hartzeak eta askoz gehiago egingo dira aste osoan zehar. Gaur aurkeztu dute jaialdia, Donostian bertan, Jokin Telleria Dantz-en zuzendariak, Arola Urdangarin Euroeskualdeko zuzendariak, Maria Jose Telleria Gipuzkoako Kultura diputatuak eta Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak.

Jaialdiaren lehen egunean, abuztuaren 24an, osteguna, Kutxa Kultur klubak (Tabakalera) THING performancea hartuko du 21:00etatik 00:00etara. Artista eta produktore batzuen zuzeneko emanaldia da, aldi berean inprobisatzen duten bitartean egina. Zuzeneko formatu berritzaile bat eskaintzen du, aitzindaria Europa mailan, publikoari zuzeneko musika elektronikoaz gozatzeko aukera ematen diona, «orain arte jaialdi eta klubetan ikusi denaren aldean guztiz bestelakoa», antolatzaileen arabera. Error Etica, Pina, Another Machines, Izar5 eta Vema Diodesek parte hartuko dute ekitaldian.

Abuztuaren 25an, Tabakalera kanpoko Andre Zigarrogileak plazan, lau artistak jardungo dute 17:00etatik aurrera: Sally Rous, Zuri, Ines eta Yngryd. DJ horiek erritmoa jarriko dute arratsalde osoan, 21:00ak arte. Ondoren, Dantz Festival jaialdia Illunbera joango da, eta, bertan, 22:30etik aurrera, Bihotza, Bassywax, Lena Willikens, DVS1 eta Blawan taldeek euren saioak erakutsiko dituzte.

Hurrengo egunean, larunbatean, Miramongo Anfiteatroan Ope Loeb, Baiuca, DJ Python, Interstellar Funk eta John Talabot DJak arituko dira 17:00etatik 00:00etara. A4, Rene Wise, Dr Rubinstein eta Jeff Mills-ekin jarraituko du programazioak Illunben 00:30etatik aurrera.

Dantz Point guneak

Bestalde, Dantz Point denboraldia ere aurkeztuko dute gaurko agerraldian. Dantz Point musika elektroniko eta abangoardistako saioak leku enblematikoetara eramatera bideratutako ekimen artistikoa da. Saio horiek zuzenean grabatzen dituzte eta hainbat online plataformatan transmititzen dituzte. «Helburu nagusia musika, teknologia berriak eta berrikuntza kulturala erabiltzea da, espazio enblematikoei balioa emateko eta abangoardiako musika garatzeko, hainbat diziplina uztartuz, hala nola arkitektura eta ondarea. Era berean, abangoardiako musika entzuleria zabalago batengana eramatea eta berrikuntza artistiko eta kulturalak sustatzea bilatzen du, elkarlaneko proiektu berritzaile baten bidez», azaldu dute antolatzaileek. Dantz Point-ek hainbat ekitaldi eskainiko ditu Euskal Herrian eta Europan.

Orain arte, Dantz Point Gipuzkoako hainbat lekutan garatu da: Arantzazun (OnÌati), Zumaiako flyschean, Loiolan (Azpeitia), Hondarribiko harresietan, Aizpeako meategietan (Zerain) eta beste askotan. 2023an, lehen Dantz Point presentziala heldu den larunbatean izango da, 19:00etan, Lasarte-Orian, Brunet parkean. «Bertan, udalerria industrializatzeko funtsezkoa izan zen ehun-fabrika garrantzitsu bat zegoen, 1848an sortua». Euria eginez gero, ekitaldia apirilaren 29ra atzeratuko da, leku eta ordu berean. Musika, Giovanni eta Almuedoren eskutik etorriko da, «Gipuzkoako musika eszenan proiekzio handia duten bi DJ».

Txillida Lekuk artea eta natura uztartzen dituen Dantz Point bat hartuko du uztailaren 15ean, eta abuztuaren 19an, Irunen, Xantalen baseliza ere Dantz Pointaren kokalekua izango da.

IrunÌeko Ziudadela Nafarroako lehen Dantz Point-aren etxea izango da maiatzaren 27an. «Esperientzia paregabea eta kalitate handikoa eskainiko zaie bertaratzen direnei IrunÌeko leku enblematiko batean, ondare historikoa eta musika elektronikoa hain leku seinalatuan uztartuz». Bertan izango dira Rex The Dog, Scalameriya, Francois Del Mundo, InÌigo DiÌaz eta Nikka.

Miarritzen (Lapurdi) ere izango da Dantz Point bat ekainaren 10ean, eta honakoak izango dira parte hartzaileak: You Man, Fantastic Twins, Sara Zinger, Fat Cat, Francois Del Mundo eta Musique D Aperitif.

Maiatzaren 5etik 7ra, berriz, 1000 Gradutan egitasmoa izango da Enkarterrietako, Meatzaldeko eta Bilboko Ezkerraldeko hainbat espaziotan, «meatze paisaia eta industria ondareko lekurik enblematiko eta ikusgarrienetan». Last Tour-ekin elkarlanean antolatu du Dantz-ek. Flaca, Alta, Puñales, Daniel Avery, Isabella, El Txef-A, Dekmantel Soundsystem, Elena Colombi eta Katza izango dira, beste batzuen artean, bertan.

Herrialde Katalanetan, Espainian, Portugalen, Herbehereetan eta Grezian ere antolatuko dituzte Dantz Point-ak.


Summary: CFDTk ere emakume bat izango du buruzagi. Laurent Bergerrek iragarri du ekainean Marylise Leonen esku utziko duela idazkaritza nagusia.

Aste gutxiren buruan, emakumeen ahotsa izango dute Frantziako bi sindikatu nagusiek.

Martxoaren 31n, Sophie Binet bilakatu zen CGT Lanaren Konfederazio Orokorra sindikatuko idazkari nagusia, Phillippe Martinezen ordez. Ustekabeko izendapena izan zen, beste emakume bat baitzen faborito: Marie Buisson. Baina Martinezen kudeaketa txostena baztertu zuten sindikatuko batzarkideek, eta horrek zaildu egin zuen hark bultzatutako hautagaiaren izendapena.

Lehen aldia da 128 urteko historian emakume bat CGTko idazkari nagusia izango dena, baina Frantziako Lan Konfederazio Demokratikoak (CFDT) aurrez izan du emakumezko buru bat: Nicole Notat, 1992 eta 2002 urteen artean. Berez, hura izan zen Frantziako sindikatu bateko lehen emakume buruzagia.

CFDTko hurrengo burua Marylise Leon izango da, sindikatu erreformistako oraingo bigarren arduraduna. Horrela iragarri du Laurent Berger oraingo idazkari nagusiak, Le Monde egunkariari eskainitako elkarrizketan. Bergerrek 2012an hartu zuen buruzagitza, eta iazko ekainean utzi nahi zuen kargua, baina beste urtebete egin du, zailtasunak izan zituelako idazkaritza orduan uzteko.