Summary: Pello Bilbaok irabazi du Frantziako Tourreko etapa. 10. etapa da irabazi duena. Aurretik bi zituen irabazita Giroan. Bost urte ziren euskal txirrindulari batek Tourrean irabazten ez zuela.

Euskal Herrian ezin izan zuen irabazi, baina Pello Bilbaok (Bahrain) ez zuen Tourra esku hutsik bukatu nahi. Bada, gaur lortu du garaipena, lasterketako hamargarren etapan. Eguneko ihesaldian sartu, eta errematerako duen gaitasuna erakutsi du bukaeran. Bost mendateko etapa izan da, gogorra eta bizia, eta bukaera zirraragarria izan du. Krists Neilands (Israel) bakarrik igaro da azken mendatetik, baina iheskideek harrapatu egin dute helmugarako hiru kilometroren faltan. Bilbaok bikain erantzun die amaieran izan diren eraso guztiei, eta aise gailendu da esprintean. Era berean, bosgarren posturaino egin du jauzi sailkapen nagusian: 4.34ra du orain Tourreko liderra, Jonas Vingegaard (Jumbo).

Txirrindulariak indarberrituta ziren, atzo atseden hartu ondoren. Erasorako gogoa zegoen tropelean, eta lehen kilometroak maldatsuak izanik, hasiera guztiz kaotikoa izan du etapak: ihesaldia osatzeko zalaparta faboritoen arteko lehiarekin nahastu da. Azkenean, zazpi txirrindulari nabarmendu dira, 40 kilometroko lehia biziaren ondoren, eta lehen igoeren osteko barealdia baliatuz. Horien artean zegoen Bilbao. Etapa lehiatu, eta aldi berean, aurrerako urratsa egin nahi zuen sailkapenean. Gernikarraren multzoak beste zazpi ziklista izan ditu atzetik segika, eta denek bat egin dute jazarpen luze baten ondoren. Sona handiko ziklistak elkartu dira: Ben O’Connor (Ag2r), Esteban Chaves (Education), Julian Alaphilippe (Soudal), Mattias Skjelmose (Lidl) eta Warren Barguil (Arkea), besteak beste.

Izenez gutxiago da Neilands; indarrez, ordea, arerioen gainetik zegoen Helmugatik 55 kilometrora egin du ihesaldia puskatzeko lehen saiakera, eta bakarrik abiatu da Chapelle-Marcoussen, etapako mendate erabakigarrian. Hark erasoa jo, eta iheskideei begiratu die Bilbaok. Ez da erantzunik izan. Tontorretik helmugara 28 kilometro zeuden, eta Neilandsek minutu erdiko tartea ireki du. Ordea, erreleboka ondo konpondu dira Bilbao, O’Connor, Chaves, Antonio Pedrero (Movistar) eta Georg Zimmermann (Wanty), eta harrapatu egin dute Neilands.

Amaieran, indarra, sena eta abiadura uztartu ditu Bilbaok, eta hala, Tourreko bere lehen garaipena eskuratu du. Aurrez Giroan bi etapa zituen irabazita. 2019ko Tourrean bigarren izan zen Bagneres de Bigorren, Simon Yatesen atzetik. Irteera handia izan du berriki Euskal Herriak, eta gaur, garaipen handia lortu du Bilbaok. Bost urte ziren Tourrean euskal txirrindulari bat nagusitzen ez zela, Omar Frailek 2018an Menden irabazi zuenetik.

Bilbaok duela aste batzuk Suitzako Itzulian izandako eroriko larriaren ondorioz hil zen Gino Maeder taldekideari eskaini dio garaipena: «Oso pozik nago. Barruan nuen guztia eman dut. Ez zitzaidan inporta sailkapen nagusia, bakarrik etapa irabaztea nuen buruan, garaipena hari eskaintzeko. Eskerrak eman nahi dizkiot, inspirazioarengatik». Beste taldekideen antzera, Bilbaok Maederren izena zeraman kaskoan. Gernikakoak espero du biharko eguna lasaia izatea indarrak berreskuratzeko. «Ahalegina handia izan da».


Summary: Puntueusek ondorioztatu du Googleko bilaketetan euskara diskriminatzen dutela. Puntueus behatokiak euskarak Interneten duen hedapenaren azken datuak eman ditu: Euskal Herriko webguneen %14 daude euskaraz; '.eus' domeinua erabiltzen dutenen artean, lautik bat.

Interneten euskarak nolako egoera duen ikertzea eta .eus domeinuaren joerak aztertzea. Horixe du helburu Puntueus behatokiak. Gaur goizean eman dute azken ikerketaren ondorioen berri Josu Waliño Puntueus fundazioko zuzendariak eta Lorea Arakistain Puntueus fundazioko marketin zuzendariak. Urtero egiten dute ikerketa hori, baina aurten berrikuntzak txertatu dituzte: aztertu dute Googleren bilaketa zerbitzuek euskara diskriminatzen ote duten. Eta ondorioa argia izan da: ikusi dute euskara diskriminatzen dutela, gazteleraren mesedetan, eta, hori horrela, euskarak ikusgaitasuna galdu duela Interneten.

Hala azaldu du du Waliñok: «Euskal erabiltzaileen bilaketei Googlek gaztelaniazko emaitzekin erantzuten die. Horrek ondorio larriak ditu, euskara baztertu eta gazteleraz nabigatzera eramaten dituelako erabiltzaileak, euskararen ikusgarritasuna murriztuz». Orain, ikerketa sakonagoa egin asmo dute, «emaitzek euskal Interneten izan duen eragina neurtzeko eta hartu beharreko neurri zuzentzaileak aztertzeko».

Katalunian dago ikerketaren abiapuntua. Hain zuzen, Katalanaren Presentzia Digitalaren Aldeko Aliantza erakundeko koordinatzaile Albert Cuestak azaldu duenez, bilaketak egitean Googleren algoritmoak katalanaren ikusgarritasunean duen eragina aztertu dute, eta nabaritu dute 2022ko udaberritik gaztelerazko emaitzak lehenesten ari direla eta katalanezkoak «zigortzen». Hain zuzen ere, 639 webgune eleaniztun ikertu dituzte; hirutik bik katalanezko bisitak galdu dituzte, eta kasuen %80tan gaztelerazko bertsioek irabazi dute. Kritika egin du Cuestak: «Fenomeno horrek ez du zerikusirik erabiltzaileen hizkuntza lehentasunarekin, bilatzaileek ez baitute errespetatu».

Euskal Herriari dagokionez, ikerketa ez da hain sakona izan, baina zenbait bilaketa eginda atzeman dute «diskriminazioa» badagoela. Halaber, euskarazko Wikipediaren arduradunek ere Googleren algoritmoaren aldaketa nabaritu dute. Luistxo Fernandez Euskal Wikilarien Kultur Elkarteko lehendakariaren esanetan, bisita kopurua geroa eta handiagoa da, baina jaitsiera neurtu dute hainbat alorretan: «Iaztik alor jakin batzuetan trafikoa galtzen ari gara. Googletik bideratutako bilaketetan dago gakoa; oso argi daukagu».

.eus, gero eta zabalduago

Beste batzuetan legez, euskarak Interneten duen presentzia datuekin neurtu dute. Azaldu dutenenez, Euskal Herriko webguneen %14k daukate edukiren bat euskaraz. Kopurua handiagoa da .eus domeinua erabiltzen dutenen artean: %75ek euskarazko edukia argitaratzen dute. Alderaketa eginda: .com domeinua dutenen %8 aritzen dira euskaraz ere eta .es domeinukoen %6. Gainera, gailuen konfigurazioari erreparatuta, duela bost urte —orduan neurtu zuten azkenengoz— Euskal Herriko gailuen %2 zeuden euskaraz konfiguratuta; orain, berriz, %4 daude. Datua baikorragoa da erabiltzaile euskaldunen artean: %15ek dute gailua euskaraz.

Gainera, zehazki begiratu diote .eus domeinuari. 2021etik 2022ra %9ko hazkundea izan zuen, eta, orotara, 14.266 webgunek dute domeinu hori. Fidelizazio tasa handia dutela ere ziurtatu dute, erabiltzaileen %89k berritu baitute. Datuak «oso onak» direla ondorioztatu dute. Izan ere, orokorrrean, %2,5ekoa izan da hazkunde tasa eta %70ekoa berritze tasa.

Gehiago aletu dute domeinuaren egoera. Banaketa geografikoari dagokionez, batez ere Gipuzkoan (%41) eta Bizkaian (%34) erabiltzen dute, eta %9 Euskal Herritik kanpokoak dira. Eta tipologiari erreparatuta, nagusiki enpresa pribatuak dira erabiltzaileak (%40). Atzetik daude hezkuntza arlokoak (%9,6); kulturakoak (%9,6), norbanakoak (%9,4); eta erakunde publikoak (%9).


Summary: Estrasburgok ebatzi du Munduko Federazioak Semenya diskriminatu zuela. Munduko Federazioak 400 metro eta milia bat (1.609 metro) arteko lasterketetan aritzea debekatu zion atleta hegoafrikarrari bere berezko testosterona maila jaisteko botikak hartzen ez bazituen

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Munduko Atletismo Federazioak (IAAF) Caster Semenya atleta hegoafrikarra diskriminatu zuela 400 metro eta milia bat (1.609 metro) arteko lasterketetan aritzea debekatu ziolako berezko testosterona maila jaisteko botikak hartzen ez bazituen. Semenya bitan izan zen olinpiar txapeldun 800 metrokoan, eta beste hirutan munduko txapeldun.

2018an jarri zion IAAFk debekua, eta atletak helegitea aurkeztu zuen Suitzako Auzitegian eta Kirola Arbitratzeko Epaitegian (TAS), baina ez batak ez besteak ez zion debekua kendu. TASen arabera, IAAFk emakume atletei testosterona muga bat ezartzea «baztertzailea» da, baina, «arrazoizkoa, beharrezkoa eta proportzionala» emakumeen atletismoaren «integritatea» mantentzeko.

Semenyak ez zuen onartu botikak hartzea, eta 5.000 metrokoan lehiatzen hasi zen. Baina ez zituen emaitza onak lortu. Lehiatzen ez ezik, epaitegietan borrokatzen jarraitu zuen. Hala, helegitea jarri zuen Estrasburgoko epaitegian, eta hark eman dio arrazoia. Halere, debekuak bere horretan jarraituko du. Are gehiago, IAAFk aurten onartu du ez uztea lehiatzen atleta transexualei.


Summary: NATOk aliantzara sartzeko gonbita egingo dio Ukrainari, «segurtasun baldintzak betetzen direnean». Stoltenbergek espero du aliatuek «mezu argia eta baikorra» bidaliko diotela Kievi, Vilniuseko goi bileran. Zelenskirentzat, «zentzugabea» litzateke NATOk Ukrainari egutegirik ez zehaztea. Kremlinek ohartarazi du «neurri egokiak» hartuko dituela «NATO zabalduz gero».

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko Ukrainak egin beharreko bidearen lehen zertzelada eman du Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, erakundeko kideek gaur Vilniusen hasi duten bi eguneko goi bileran. Hain zuzen, NATOk gonbita egingo dio Kievi aliantzarekin bat egiteko, «kideak ados jartzen direnean eta segurtasun baldintzak betetzen direnean», Stoltenbergek ziurtatu duenez. Ukrainako presidente Volodimir Zelenski Lituaniako hiriburuan izango dela baieztatu ostean, erakundeko idazkari nagusiak adierazi du aliatuek «mezu argia eta baikorra» helaraziko dutela Ukrainak bat egiteko bideari buruz.

Ikusi gehiago: Gehienez ere Ukrainak bat egiteko bidea zirriborratzea du asmo NATOk

«Erabat babesten dugu Ukrainak bere segurtasun akordioak aukeratzeko duen eskubidea. Ukrainaren etorkizuna NATOn dago». Hala hasten da Mendebaldeko erakundeak kaleratutako oharra. Nabarmentzen duenez, 2008an Bukaresten egindako goi bileran aliatuek adierazi zuten Ukraina —eta Georgia— aliantzako kide bihurtuko zela, eta gaur ere «hala berretsi» dute. Eta oharrak dio baietz, NATOko kideek onartzen dutela Ukrainak bat egiteko bideak «erabat gainditu» duela Atxikitzeko Ekintza Plana. Gisa horretara, aliatuek Ukrainaren aurrerapenak «babesten eta berrikusten» segituko dute.

Oharraren arabera, NATOko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroek aldian behin ebaluatuko dituzte Ukrainak bidean egindako urratsak. Aliantzak, zehazki, erreforma horiek egiten lagunduko dio Kievi, «etorkizunean atxikitzeko prozesuaren» testuinguruan. Hori bai, aliatuak «ados daudenean eta baldintzak betetzen direnean, Ukrainari erakundean sartzeko gonbidapena egiteko moduan» izango dira. Zelenski helburu argi batekin joan da Vilniusera: Mendebaldeko aliantza militarreko kide diren herrialdeek adierazpen bat sinatzea, Ukrainak Errusiarekin duen gerra amaitu ondoren NATOko kide gisa onartzeko konpromisoa har dezaten. Kiev presionatzen ari da aliantzan azkar sartzen utz diezaioten, segurtasun bermeak kontuan hartuta. Halere, NATOko 31 kideek dituzten desadostasunak tarteko, baliteke egutegi zehatzik ez ematea goi bileraren amaieran. Horren harira, Zelenskirentzat, «zentzugabea» litzateke erakundeko buruzagiek Ukrainari aliantzan sartzeko egutegirik ez zehaztea.

Horrekin lotuta, Stoltenbergek patxada eskatu dio Ukrainako presidenteari goi bileraren atarian egindako agerraldian. Ziurtatu duenez, Kievek laguntza militar eta segurtasun berme gehiago lortuko ditu, baita NATOko kide bihurtzeko baldintza formalak malgutu ere. Horrez gain, erakundearekin lankidetzan aritzeko bide berri bat irekiko dute, NATO Kontseilua-Ukraina organoa deiturikoa. Laguntza militarrarekin lotuta, halaber, Frantziako presidente Emmanuel Macronek iragarri du irismen luzeko misilak bidaliko dizkiola Kievi kontraerasorako.

Proposamen horrek, ordea, ez du asebete Zelenski. Haren esanetan, NATOko kide izateko hautagaitzaren edukia «gonbidapenari» buruzkoa baita, eta ez Ukrainaren «atxikimenduari» buruzkoa. Hori dela eta, «inoiz ez bezalakotzat» jo du aliantzako herrialdeak eztabaidatzen ari diren adierazpenak Ukraina erakundearekin bat egitera gonbidatzeko datarik ez ematea. «Antza denez, ez dago prestasunik ez Ukraina NATOra gonbidatzeko, ezta aliantzako kide bihurtzeko ere». Horrez gain, Zelenskik kritikatu egin du erakundearen balizko adierazpena Kieven parte hartzerik gabe negoziatzen ari direlako: «Ukrainak errespetu politikoa merezi du».

NATOko kideak ados daude Ukraina ezin dela batu Errusiarekin gerran dagoen bitartean. Europako ekialdeko estatuek, aldiz, Kieven jarrera babestu dute, argudiatuz Ukraina NATOren segurtasun kolektiboaren pean jartzea dela modurik eraginkorrena Errusiak berriro eraso egin ez diezaion. Dena den, AEB Ameriketako Estatu Batuak eta Alemania, esaterako, zuhurrago eta mesfidatiago agertu dira Mendebaldeko aliantza Moskurekin gatazka zuzen batera eraman dezakeen edozein neurriren aurrean. Halere, Olaf Scholz kantzilerrak adierazi du «beharrezko neurriak» hartuko dituztela gerra bukatu ondoren Ukrainaren segurtasuna «bermatzeko».

Europako segurtasuna, «arriskuan»

Mosku tentuz erreparatzen ari zaio NATOren goi bilerari, Kremlinek Ukrainaren inbasioa abiatu aurretik Mendebaldeari eginiko eskaera aliantza 1997ko mugetara itzultzea baitzen; hain zuzen, presentziarik ez izatea Europa ekialdean. Hain zuzen, Lituaniako goi bilera kritikatu du Errusiako Gobernuko eledun Dmitri Peskovek, eguneroko prentsaurrekoan, eta ohartarazi duenez, Ukraina NATOn sartzeko prozesua azkartzeak —bi urratsetik bakarrera—, Stoltenbergek aste honetan iradoki bezala, ondorio «oso arriskutsuak» eragingo lituzke. «Potentzialki, hori oso arriskutsua litzateke Europako segurtasunarentzat».

Antzera mintzatu da Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov ere. Ohartarazi du Moskuk «neurri egokiak» hartuko dituela «NATO [ekialdera] zabalduz gero», eta gaineratu Errusiak «segurtasun interes legitimoak» babestuko dituela. Horrez gain, Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak Al-Jazeera hedabideari azaldu dionez, Kremlinen helburua da Mendebaldeko aliantza militarra «ahultzea», AEBek, Britainia Handiak eta NATO osoak «Errusia ahultzeko helburua zutelako».


Summary: Txinak eta Salomon Uharteek elkartze estrategikoa adostu dute. Salomon Uharteetako lehen ministroak atzo adierazi zuen Pekin azpiegiturak eta garapena indartzeko bazkide «fidagarria» dela

Xi Jinping Txinako presidenteak eta Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak atzo adierazi zuten «elkarrekiko errespetua eta aro berri baterako garapen bateratua» ezaugarri dituen elkartze estrategikoa abiatuko dutela. Neurri hori bi herrialdeen arteko segurtasun akordioa adostu eta urtebetera hartu dute.

«Txina prest dago komunikazio estrategikoa indartzeko eta Salomon Uharteekin hainbat esparrutan lankidetza sakontzeko, aldebiko loturen etengabeko aurrerapena bermatzeko eta bi herriei onura gehiago sortzeko», adierazi zuen Xik, Xinhua agentziak jaso duenez. Presidentearen esanetan, bere herrialdeak «epe luzerako egonkortasunean» eta uharte nazioaren «garapenean» lagunduko du.

Salomon Uharteak eta Txina «lagun eta bazkide fidagarriak» direla esan zuen Xik. Zehazki, bi herrialdeek 2019an ezarri zituzten harreman diplomatiko ofizialak. Horren aurretik, Sogavareren gobernua Taiwanen aliatua zen. Sogavare bat etorri zen Xirekin Pekinekin harremanak ezartzea «erabaki zuzena» izan dela esatean, eta Txina azpiegiturak eta garapena indartzeko bazkide «fidagarria» ere dela adierazi zuen.

Sogavare Txinako lehen ministro Li Quiangekin ere bildu zen. «Txina eta Salomon uharteen arteko harremana azkar garatu da eta orain oso emankorra dela esan dezakegu», nabarmendu zuen Lik. Elkarrizketen ondoren, bi liderrek «garapenerako lankidetzari, merkataritzari, abiazio zibilari, aduanei eta meteorologiari buruzko aldebiko lankidetza dokumentuak» sinatu zituzten.

Gako geopolitikoa

2021eko irailaren 15ean publikoki aurkeztu zen Australia, Erresuma Batua eta AEBen arteko AUKUS aliantza militar estrategikoa, Indo-pazifikoan Txinaren presentziari aurre egiteko helburua duena. Sei hilabete geroago, apirilaren 19an, Txinak iragarri zuen Salomon Uharteekin irismen handiko segurtasun akordioa sinatu zuela.

Segurtasun akordioak ezinegona sortu zuen AEBetan eta Australian. Pekinek Salomon Uharteetan base militar bat eraikiko ote duen beldur dira. Sogavarek, ordea, behin eta berriz esan du ez duela asmorik Txinak base militarra eraikitzeko baimena emateko.

Eskualdean eragina handitzen jarraitzeko helburuarekin, Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren Zuzendariak 2022ko maiatzean hamar eguneko bira egin zuen Ozeano Bareko zortzi herrialdeetan zehar. Hiru hilabete geroago, Salomon Uharteek AEBtako Kostazainen eta Erresuma Batuko Errege Itsas Armadaren ontzi bana errefusatu zuten.

Pekinen indarra gutxitzeko asmoarekin, pasa den otsailaren 1ean AEBek enbaxada ireki zuten Salomon Uharteetako hiriburuan, Hoinaran. Enbaxadaren irekieraren helburuetako bat «eskualdean pertsonal diplomatiko gehiago edukitzea» zela adierazi zuen AEBtako Estatu idazkari Antony Blinkenek.


Summary: Tourrak zuzendu egin du Bilbao zoriontzeko txioa: Espainiako bandera kendu, eta ikurrina jarri du. Hasieran, Espainiako bandera jarri dute lasterketaren Twitterreko kontuan. Erabiltzaile askok eskertu egin dute gero ikurrina jarri izana.

Frantziako Tourrak Pello Bilbao txirrindulari gernikarra zoriondu du Twitterren, gaurko etapa irabazteagatik. Hasieran, Espainiako bandera jarri dute; luze gabe, ordea, okerra zuzendu dute, eta ikurrina jarri.


Summary: 'Kieto', 'ostia txar' eta 'joño' dira Euskaltzaindiak onartutako formetako hiru. Euskaltzaindiaren Hiztegia berritu dute: 646 forma gehitu dituzte, eta 1.130 moldatu. Azken sei hilabeteotako aldaketak sartuta eguneratu dute sarea.

Euskaltzaindiaren Hiztegia berritu dute: 646 forma gehitu dituzte, eta 1.130 moldatu. «Joño!», esan lezake kopuruari erreparatu dionak, agian jakin gabe hitz hori bera ere onartu egin dutela. «Kieto!». Hori ez da forma bakarra: euskara gaizto da beste bat, euskara garbi formaren antonimoa, alegia. Forma horiek Euskaltzaindiaren Hiztegian gehitu izanak ostia txarra eragin diezaioke pertsona txorrotx bati, bekozko beltza jar lezake beste batek, eta hartze ona izan lezake gizartean; batzuk pozez zoratzen egon litezke. Jai daukate Euskaltzaindikoak gezurtero batzuk direla uste dutenak, egia berdaderoa baita letra etzanez idatzitako forma horiek guztiak Euskaltzaindiaren Hiztegian sartu berri dituztela.

Azken sei hilabeteotan 646 forma berri jaso ditu Euskaltzaindiak bere hiztegian, eta sarean egokitu dute jada. 1.130 forma moldatu eta findu dituzte, adibideak gehitu dituzte, eta genero ikuspegia ere txertatu dute. Denetarikoak dira gehitu dituzten forma berriak. Ingelesetik hartutako webcam, spinning eta streaming hitzak onartu dituzte, eta gaurkotasun handiko zenbait hitz jaso dituzte: desberdinkeria, despolitizazio, distopia, kulebroi, prekarizatu, zentsuratzaile, hutsetik abiatu… Garaien ispilu ere badira hiztegiak.

Horregatik beragatik moldatu dituzte sarrera —hiztegi sarrera forma bera ere gehitu dute— eta azpisarrera ugari. Belarrimotz, emakumekeria eta transexual hitzen sarrerak moldatu dituzte, esaterako. Adibideei ere heldu diete. Amatiar hitza azaltzeko, hau zuten lehen adibidetzat: «Emaztea emakume zintzoa zen, gizonek gogoko dituzten dohainez betea: emetasun handikoa, amatiarra, fidela, etxeko andere bikaina». Orain, honekin ordezkatu dute: «Kontuz ibiltzeko aholku amatiarrei entzungor, eskailera mailak launaka jaitsi genituen».

Harremanetan egon, afariketan, muturrandi, akorduan eduki, dudan egon, kokoteraino egon, mihi puntan eduki eta logurak egon formak ere badaude ja Euskaltzaindiaren Hiztegian. Arroba, irradiazio eta ernalkin sarrerak kendu dituzte.

Euskaltzaindiaren Hiztegiko arduradun Miriam Urkiaren esanetan, forma berriak sartzea bezain garrantzitsua —«edo garrantzitsuagoa»— da «lehendik dagoena txukuntzea, eguneratzea, adiera batzuk egungo erabileren arabera berrantolatzea, esapideak eta hitz elkartuak adibidetegitik atera eta azpisarrera egitea, esaera zaharrei atal berezia eskaintzea, eta abar». Nabarmendu du hiztegia «argiagoa eta erabilerrazagoa» dela.


Summary: Tel Aviveko aireportua hartu dute erreforma judizialaren aurkako manifestariek. Iturri ofizialen arabera, Poliziak gutxienez 70 pertsona atxilotu ditu Israelgo hiriburuan egin diren protestetan. Auzitegiek arrazoizkotasun legea erabiltzea eragozteko lege proiektua onartu du parlamentuak.

Israelgo Gobernu eskuindarrak bultzatutako erreforma judizialaren lehen lege proiektua onartu zuen atzo parlamentuak, eta erabaki horrek protesta jendetsuak eragin ditu gaur Tel Aviven. Hain zuzen, milaka herritar atera dira kalera, eta hainbat errepide moztu dituzte. Arratsaldean, gainera, 10.000 manifestarik baino gehiagok hiriburuko Ben Gurion aireportuko sarrera nagusia hartu dute, «demokrazia» aldarrikatuz. Israelgo hedabideek iturri ofizialak aipatuta jakinarazi dutenez, Poliziak gutxienez 70 pertsona atxilotu ditu, eta estatuko indarrek ur kanoiak erabili dituzte manifestariak sakabanatzeko, batez ere Jerusalem mendebaldean.

Batasun Nazionala alderdiko buru Benjamin Gantz Tel Aviveko Kaplan kalean egin den manifestazioan izan da, erreforma proiektua gaitzesteko bildu direnei babesa adierazteko. Defentsa ministro ohiak gogor kritikatu du gobernuaren asmoa. «Herrialdean duten egoerarekin kezkatuta daude, eta, kezka hori dela-eta, hemen daude, borrokarako prest. Norabide honetan jarraitzeko eskatzen dizuet. Protestek estatu kolpe judiziala blokeatuko dute», esan du, poliziei manifestarien aurkako indarraren erabilera gutxitzeko eskatu aurretik.

Benjamin Netanyahu lehen ministroak eta gobernuko bazkide ultraortodoxoek eta eskuin muturrekoek erreforma judiziala egiteko asmoa plazaratu zuten urtarrilean, gobernuari botere gehiago emateko, judizialaren kaltetan. Proposamen horrek, ordea, haserre olatua eragin zuen herritarren artean, erreforma horrek demokrazia «arriskuan» jarriko lukeela iritzita. Bada, lehen ministroak lege proiektua eztabaidatzeko prozesua atzeratu egingo zuela erabaki zuen martxo amaieran. Halere, Netanyahuk ez du amore eman, eta erreforma judizialari lotutako zenbait lege onartu nahi ditu parlamentuko udako saioa amaitu —uztailaren 31— baino lehen.

Ikusi gehiago: Netanyahuk jakinarazi du erreforma judiziala atzeratuko duela

Hain zuzen, atzo bertan, parlamentuan erreformaren lehen lege proiektu bat onartu zuen —aldeko 64 boto eta aurkako 56 boto lortuta— zeinak bide ematen baitu Auzitegi Gorenak arrazoizkotzat jotzen ez dituen gobernuaren erabakiak atzera botatzea eragozteko. Auzitegiak oraindik ere ezetsi ahal izango ditu gobernuaren erabakiak; besteak beste, neurrigabekeriarekin, diskriminazioarekin edota legearen aurka doazenak.

«Lotsa»

Oposizioa, berriz, lege horren aurka azaldu da erabat, ganberan bertan «lotsa» oihukatuz. Erreforma judizialarekiko kritikoek argudiatzen dute Israelen botere orekaren aurkako erasoa dela, batez ere demokraziaren oinarrien aurkakoa, parlamentuari boterea ematen baitio erabaki judizialak baliogabetzeko.

Horrekin lotuta, Israelgo oposizioko alderdi nagusiek ekainaren 13an eten egin zituzten Benjamin Netanyahu lehen ministroak bultzatutako erreforma judizialari buruzko negoziazioak, parlamentuak herrialdeko epaileak hautatzen dituen batzordeko bi legegileetako bat soilik izendatu ostean. Yir Lapid oposizioko eta Yesh Atid alderdiko buruak Twitterren idatzi zuenez, Netanyahuk zuzendutako koalizio gobernua «eskuin muturrekoen gatibu dago». Horrez gain, Lapidek lehen ministroari egotzi zion batzordearen eraketa «oztopatu» izana eta negoziazioak berriz hasteko edozein asmo «zapuztea».


Lasterketa azkarra eta lasaia

Summary: Lasterketa azkarra eta lasaia. Bi minutu eta 22 segundo baino ez dituzte behar izan zezen plazara heltzeko.

Jandillako zezenek entzierro azkarra eta lasaia egin dute gaur Iruñean. Bi minutu eta 22 segundo baino ez dituzte behar izan zezen plazara heltzeko. Lehendik ere bazuten abiadura marka Jandillakoek. Ganadutegi horretako zezen bat izan da orain arteko sanferminetako inoizko azkarrena.

Halere, egon dira emozioz beteriko uneak. Izan ere, bi zezen aurreratu egin dira, eta Mercaderes kaleko kurban eta plazara heldu aurretiko zatian eskuinera egin dute, eta kale bazterretik egin dute korrika, eta hainbat lasterkari estu hartu dituzte adarren eta paretaren artean. Halere, ez diote inori sartu adarrik.

Bi pertsona eraman dituzte erietxera. Biek mina hartu dute hanketan, Telefonicako zatian. Batek kolpea zuen, eta besteak, zauria, baina ez adarkada batek eragindakoa, baizik eta azalekoa.

Beste bat Estafeta kaletik eraman dute, kolpe handia zuelako beso batean.


Summary: Energien merkatzeak eta elikagaien prezioen moderazioak %2,2ra jaitsi dute inflazioa. 2021eko udaberrira egin behar da atzera antzeko tasa bat aurkitzeko. Azpiko inflazioa, hala ere, oso goian dago oraindik ere: %6,4an. Elikagaien artean, fruta freskoa merkatu da soilik.

Inflazioak beste koska bat egin du behera Hego Euskal Herrian. Urte arteko inflazio tasa %2,2ra jaitsi da ekainean, eta hori gertatu da bereziki energiaren eta erregaien prezioen beherakadagatik eta elikagaien eta alkoholik gabeko edarien igoera txikiagoagatik.

INE Espainiako Estatistika Institutuak asteazken honetan argitaratutako datuen arabera, ekaineko urte arteko tasa %2,2an kokatu da, maiatzean baino puntu bat eta hiru hamarren gutxiago, eta EBZ Europako Banku Zentralak gomendatutako %2ko mugara iristeko gertu dago. Hala, Europako Batasuneko inflazio txikienetako bat du Hego Euskal Herriak; EBko batezbestekoa %5,5ekoa da.

2021eko apirilera egin behar da atzera antzeko tasa bat aurkitzeko (%2,5). Orduan hasi zen igoera, iazko abuztuan goia jo zuen, %10,7ra iritsita. Ordutik, ia etengabea izan da jaitsiera.

Lurraldeka, Gipuzkoak du urte arteko KPIrik handiena, %2,7. Jarraian: Bizkaiak, %2,3koa baitu; Nafarroak, %2koa; eta Arabak, %1,5koa.

Azpiko inflazioa, aldiz, oso goian dago oraindik: %6,4an, maiatzean bezalaxe, eta iazko ekainekoaren pare. Kontsumo preziorik aldakorrenak —hau da, erregaiak eta elikagai freskoak—kontuan hartzen ez dituen indize hori erritmo apalagoan ari da jaisten, eta erakundeen kezka iturri nagusia bihurtu da. Horrek erakusten du inflazioa oso sustraitua dagoela jarduera ekonomikoan, eta luze jo dezakeela inflazioaren aurkako borrokak.

EBZ horri erreparatzen ari zaio eta, ekonomia hozteko, interes tasak igotzen ari da. Ia ziurra da uztailean beste puntu laurden bat igoko dituela —%4,25eraino—, eta irailean berriro igoko ote dituen dago zalantzan orain. EBZren erabakiak, baina, baditu ondorioak herritarren poltsikoetan, bereziki hipoteka bat dutenengan: interes tasak igotzen hasi zenetik, Euriborrak gora egin du etengabe, eta ekaineko batezbestekoak jada %4ko muga gainditu du.

BEZa eta laguntzak

Ekaineko inflazio datua jaitsi izanaren arrazoi nagusia energien prezioen merkatzea da, eta, bereziki, Espainiako Gobernuak hartutako neurriengatik gertatu da hori. Iazko udan horietako batzuk indarrean sartu zituenetik, ia etengabea izan da jaitsiera, eta horrek asko lasaitu ditu etxe askotako ekonomiak.

Etxeko energien prezioak (argia, ura eta berokuntza) iazko ekainean baino %26,6 merkeago daude orain, eta maiatzetik lau puntu eta hiru dezima jaitsi dira. Eta erregaiak iazko ekainean baino %17,4 merkeago daude. Horrek esan nahi du zazpi puntu eta zazpi dezima jaitsi direla aurtengo maiatzarekin alderatuta.

Elikagaien kasuan, berriz, prezioen garestitzea moteltzen ari da otsailetik. Hala ere, iazko ekainean baino %10,1 garestiago daude oraindik. Urte hasieran jo zuen goia elikagaien inflazioak. Otsailean eta martxoan urtebete lehenago baino %15,8 garestiago zeuden jakiak. Baina beheranzko joera hasi zen apirilean (%12,8).

Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagai batzuei BEZa kentzeko neurriak eragin du prezioen igoeraren moteltzea. Horien artean daude ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak eta zerealak. Gainera, %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izan dute urte hasieratik olioak eta pastak.

Dena den, guztiak garestitu dira iaztik, bat salbu: fruta freskoa. %7,1 merkeago dago iazko ekainean baino. Gainerako elikagaiek gora egin dute. Azukrea da gehien garestitu dena, alde handiarekin gainera: %53,5. Kontuan hartu behar da produktu hori elikagai ugariren ekoizpenean erabiltzen dela. Esne litroa iaz baino %20,3 gehiago ordaintzen da, patatak %13,9 garestiago daude, lekaleak eta barazkiak %12,4, zerealak %14,9 eta arrautzak %8.

BEZa murrizteko neurriak hasieran ekainera arte iraun behar zuen, baina urtea amaitu arte luzatu berri du Madrilek. Arrainetara eta haragietara zabaltzeko eskaerak asko jaso ditu Espainiako Gobernuak, baina hori egiteko asmorik ez du erakutsi, arraina merkatzen ari dela argudiatuta. Hala ere, arraina iazko ekainean baino %3,3 garestiago dago Hego Euskal Herrian. Haragiaren prezioa ere gainetik dago, bereziki txerrikia: iaz baino %15,3 garestiago.

Energiari dagokionez, argindarraren eta gasaren gaineko zergek ere apalduta segituko dute, eta bonu soziala dutenek deskontu handiak izango dituzte aurrerantzean ere —%65ekoak—. Horrez gain, indarrean jarraituko dute garraio publikoan ibiltzeko deskontuak. Eta argitzeko dago zer gertatuko den erregaien deskontuarekin; urtarrilaz geroztik garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek soilik jasotzen dute laguntza hori. Eta argitzeko dago zer gertatuko den erregaien deskontuarekin; urtarrilaz geroztik garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek soilik jasotzen dute laguntza hori.


Summary: Bastidako EAJko zinegotzi ohiek Lasa Bai plataforma eratu dute. PPko alkateak gobernu akordio bat eskaini die plataforma berriko kideei, baina haiek uko egin diote udal gobernuan sartzeari.

Bastidako (Araba) EAJko zinegotzi ohiek gauzatu egin dute alderdi jeltzalearekin izan duten dibortzioa. Lasa Bai herri plataforma eratu dute, eta hurrengo udal hauteskundeetan marka horrekin lehiatuko dira, baita EAJren aurka ere, Andoni Ortuzar buru duen alderdiak zerrenda bat aurkezten badu. Plataformaren estatutuak egiten aritu dira azken egunetan, BERRIAk aurreratu zuen moduan, eta jadanik onartu dituzte.

Horiek horrela, Lasa Bai plataformak oposizioan jardungo du udalean, eta rol hori betetzen jarraitzeko asmoa dute marka horren pean dauden zinegotziek, badakiten arren «politikan gauza asko gerta daitezkeela», Alain Quintana Lasa Bai plataformako zinegotziak onartu duen moduan. Zinegotzi horrek azaldu dio BERRIAri PPko alkate Daniel Garciak udal akordio bat eskaini diola plataforma berriari, eta EAJko zinegotzi ohiek uko egin diotela udal gobernuan sartzeari. PPk egindako proposamen horrek jasotzen zuen Lasa Bai plataformakoa izango zela Bastidako nekazaritza zinegotzia.

Hain zuzen, Bastidan galera handiak egon dira mahastietan aurreko astean botatako harria dela eta, Quintanak gogoratu duenez, eta zera salatu du: «Bastidak ez du oraindik nekazaritza zinegotzirik». Aseguruen bidezko kudeaketan ari dira mahastizainak, tartean Quintana bera, eta gaur egun PPk gidatzen duen udalak ez du alor horretan lagundu dezakeen zinegotzirik. Ardogintza eta hari loturik dagoen turismoa dira jarduera ekonomiko nagusiak Bastidan, eta, Quintanaren arabera, nekazaritza alorra «bereziki zaindu beharrekoa da».

Ezinegona eta nazka

Bastidako udal osaketan, ekainaren 17an, EAJko hiru zinegotziek gogor salatu zuten alkatetza, PPri errazteko Euzkadi Buru Batzarraren erabakia. EH Bilduren bi zinegotzien babesa onartu izan balute, EAJk aginte makila eskuratuko zuen, baina ABBk aukera hori baztertu zuen. Hala, hiru zinegotziek deliberatu zuten alderdia uztea. Aintzane Prieto EAJko zinegotzi ohiak udal osaketarako bilkuran azaldutakoaren ondoren, ez zegoen tarte handirik ezusterako. Durangon, Gasteizen eta Gipuzkoako Foru Aldundian, jeltzaleek PPren babesa jaso dute, eta, babes hori gauzatu aurretik ere, Prietok argi helarazi zuen Bastidako EAJko hautagaitzaren «ezinegona eta, zergatik ez esan, nazka», egoera hori dela eta.

Lasa Bai herri plataforma da ezinegon horren ondorioa. Lasa hitzak erreparatzen die La Bastida (Bastida) eta Salinillas de Buradon (Burandon Gatzaga) gaztelaniazko toponimoei. Izan ere, Buradon Gatzagak ere Bastidako udalerria osatzen du. «Herritik herria egiteko sortu da Lasa Bai, beste logika politiko batzuetatik aldenduta», esplikatu du Quintanak, eta azpimarratu arrakasta handia izan dutela pareko formulak Arabako Errioxako beste udalerri batzuetan: zehazki, Eltziegon, Zieko Bai egiturarekin; eta Lapuebla de Labarcan, Lapuebla Aurrerantz plataformarekin. Bastidako EAJren erreferentzia izandako bizilagunen «babes guztia» du Lasa Bai plataformak, Quintanaren esanetan: «Ez bakarrik zerrendetan joan direnena, bizilagun gehien-gehienena baizik».

Gauzak horrela, PPk Hego Euskal Herrian duen alkate bakarrari eutsiko dio oraingoz, baina Quintanak gogoratu du Bastidan badirela martxan «ezinbesteko politika batzuk, esaterako euskararen plana», eta «arretaz» aztertuko dutela PPren kudeaketa alor horretan eta beste batzuetan; hain zuzen, jakinda, Garcia alkatea gutxiengoan gobernatzen ari dela, haren lau zinegotziak gutxiago baitira Lasa Bai plataformaren hirurak eta EH Bilduren biak batuz gero.


Milan Kundera idazle txekiarra hil da

Summary: Milan Kundera idazle txekiarra hil da. Nobela idatzi zuen batez ere, eta gogoeta ugari eskaini zizkion genero horren balioari. 'Izatearen arintasun jasanezina' da haren lanik ezagunena. 94 urterekin hil da, Parisen.

Milan Kundera «nobelagilea» izan zen «idazlea» baino gehiago, haren hitzetan, nobelaren artearen balio estetikoa goratu izan baitzuen bere lanetan. Saiakera landu zuen arren —hain justu, nobelari buruzko Le rideau (Oihala) da ezagunena—, nobelan nabarmendu zen: Izatearen arintasun jasanezina da haren lanik ezagunena (1984). Bart hil da, Parisen, Txekiako telebista publikoak jakinarazi eta haren editoreak baieztatu duenez. 94 urte zituen.

Kundera 1929an jaio zen, Brno hirian, orduko Txekoslovakian —Txekiako Errepublikako hiri nagusietan bigarrena da egun—, eta Frantzian bizi zen 1975az geroztik, erbestera jo zuenetik; 1981ean lortu zuen Frantziako herritartasuna.

Musika ikasi zuen haurra zela, eta, urteekin, literaturan murgildu zen erabat. Literatura irakatsi zuen Pragako Musika eta Arte Dramatikoen Akademian 1952tik. Alderdi Komunistako kide egin zen 1948an; 1950ean kanporatu zuten, eta 1956an berriro onartu. Militantea izan zen 1970era arte.

1968ko Pragako Udaberrian parte hartu zuenez, Sobietar Batasunaren erantzunak, Txekoslovakiako erreformei aurre egiteko inbasioak, zuzenean eragin zion Kunderari —Milos Formani, Pavel Kohouti eta beste askori bezalaxe—: haren literatura debekatu zuten, eta alderditik behin betiko kanporatu.

1967an argitaratu zuen bere lehen eleberria, Zert (Broma). Estalinismoaren garaiko txekiar batzuen bizitza kontatu zuen, ironiaz. Hizkuntza askotara itzuli zuten, eta arrakasta handia ekarri zion. Zivot je jinde bigarren lanarekin (Bizitza beste nonbait dago, 1972) Frantzian saritu zuten. Hara jo zuen, Vera Hrabankova emaztearekin, Txekoslovakiako Gobernuak atzerrira joateko baimena eman zionean, 1975ean. 1979an kendu zioten sorterriko herritartasuna, eta 1981ean eman Frantziakoa.

Valcik na rozloucenou (Agurra, 1973) eta Kniha smíchu a zapomnení (Barrearen eta ahaztearen liburua, 1979) idatzi zituen gero, eta haren lanik ezagunena atzetik: Izatearen arintasun jasanezina. Pragako Udaberriaren garaian dago girotuta, eta gizon baten zalantza existentzialak erakusten ditu, eguneroko bizitzako eszenen eta gogoeta transzendentalen artean. 2009an, Karlos Cid Abasoloren euskarazko itzulpena kaleratu zuten Elkar eta Alberdania argitaletxeek, Literatura Unibertsala bilduman.

Nesmrtelnost eleberriaren (Hilezkortasuna, 1988) ondoren argitaratutakoak frantsesez idatzi zituen Kunderak: La lenteur (Geldotasuna, 1995), L'identité (Identitatea, 1998), L'ignorance (Ezjakintasuna, 2000) eta, azkena, La fête de l'insignifiance (Hutsalkeriaren jaia, 2014).

Cid Abasolok 1968ko Amodio barregarriak ipuin liburua euskaratu zuen (Erein, 1993), baita Ni, jainko nahigabetua eta Anuntziatzailea narrazioak ere, Armiarma.eus webgunerako (2016). Beatriz Zabalondok eta Jose Luis Aranguren Txiliku-k itzuli zuten 1981eko Jacques eta Nagusia antzezlana, eta Susak argitaratu, 1991n.

Kunderari egindako elkarrizketa askok balio berezia dute; izan ere, 1985ean erabaki zuen ez zuela gehiago elkarrizketarik emango. «Ez naiz fidatzen pesimismo eta optimismo hitzekin. Nobela batek ez du ezer baieztatzen: nobela batek zerbait bilatzen du eta galderak egiten ditu. Ez dakit nire nazioa akabatuko den, ez nire pertsonaietatik zeinek duen arrazoi. Istorioak asmatzen ditut, batzuk eta besteak aurrez aurre jarri, eta, hala, galderak egin. Jendearen ergelkeria denerako erantzunak izan nahian datza», esan zion Philip Rothi, 1980an egindako elkarrizketa batean.

Hau esan zuen umoreari buruz, hizketaldi horretan bertan: «Izu estalinistaren garaian ikasi nuen zer garrantzitsua den umorea. 20 urte nituen. Irribarre egiteko moduagatik antzematen nuen zein ez zen estalinista, hau da, zeini ez nion beldurrik izan behar. Umoreak ez zuen hutsik egiten horretan».


Summary: Gizon bat atxilotu dute, Ondarroako festetan emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Erasoa uztailaren 2ko goizaldean gertatu zen, eta gizonezkoa hilaren 5ean atxilotu zuten.

Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du, Ondarroako (Bizkaia) festetan, Zapato Azulen, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, erasoa uztailaren 2ko goizaldean gertatu zen. Gertaeraren ondoren, emakumeak salaketa jarri zuen, eta gizonezkoa hilaren 5ean atxilotu zuten.

Indarkeria matxistaren harira, Gasteizen ere udaltzaingoak 33 urteko gizonezko bat atxilotu du, bere bikotekidea mehatxatzea eta hari eraso egitea egotzita.

Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, atzo 17:00 aldera gertatu zen erasoa. Udaltzaingoak dei bat jaso zuen, Babesgabetuen auzoko etxebizitza batean bikote eztabaida «gogorra» zegoela ohartarazteko.

Patruila bat bertaratu zen, eta gizona aurkitu zuten etxeko ataritik ateratzen. Handik gutxira, emakumea aurkitu zuten Errioxa kalean. Antza denez, eztabaida bat izan zuten, eta gizonak emakumeari eraso egin zion. Emakumeak lesioak zituen, eta gizona atxilotu egin zuten.


Summary: Mendebaldeak agindu du Ukrainaren segurtasuna bermatuko duela luzaroan. G7koek laguntza «azkarra eta iraunkorra» bidaliko diote Kievi segurtasun eta ekonomia arloetan. Bidenek aitortu du Ukrainarentzat «frustragarria» dela NATOk aliantzan sartzeko egutegi zehatzik ez ematea. Kremlinek Mendebaldeak hartutako konpromisoa kritikatu du.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen goi bileraren lehen eguna izan zen atzo, eta Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik eta Mendebaldearen aliantza militarrak elkarren artean tirabira dialektiko batzuk izan zituzten Ukraina erakunde horretan sartzearen inguruan, Vilniusen. NATOk baiezkoa eman zion Zelenskiren eskaerari; hau da, aliantzan bat egiteari buruzko egutegia zehaztea, baina ez orain, baizik eta «segurtasun baldintzak betetzen direnean». Bada, testuinguru horretan, G7ko kideek eta Mendebaldeko aliatuek Kiev babesteko konpromiso bat hartu dute gaur, goi bileraren bigarren eta azken egunean: Ukrainaren segurtasuna luzera begira bermatzea, «Ukraina NATOko kide izan arte». Kieventzat ez da aliantzan sartzeko gonbidapena izan, baina Zelenskik begi onez hartu du.

Ikusi gehiago: NATOk aliantzara sartzeko gonbita egingo dio Ukrainari, «segurtasun baldintzak betetzen direnean»

Japoniako lehen ministro Fumio Kishidak egin du iragarpena Lituaniako hiriburuan, G7ko kideak —AEBak, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Japonia eta Kanada—, Zelenski, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen eta Europar Kontseiluko presidente Charles Michel bertan zirela. Sinatutako adierazpenaren arabera, G7koek laguntza «azkarra eta iraunkorra» bidaliko diote Ukrainari segurtasun arloan; hala nola ekipamendu militar moderno eta aurreratua, prestakuntza militarra edota inteligentzia zerbitzua. Horrez gain, «Errusiaren erasoak eragindako kalteak konpontzeko nazioarteko mekanismo bat ezartzeko beharra» jasotzen du adierazpenak.

Mendebaldeko aliatuek laguntza ekonomikoa emango diote Kievi, baina horren guztiaren trukean, Ukrainak erreformak egiteko konpromisoa hartu beharko du: besteak beste, «demokraziarekin, zuzenbidearekin, giza eskubideen eskubideekin eta hedabideen askatasunarekin» lotuta doazenak, hain zuzen, «herrialdearen ekonomia bide jasangarrian kokatzeko» eta «armadaren kontrol demokratikoa» indartzeko.

Zelenski, berriz, konforme geratu da Mendebaldeko aliatuek hartutako konpromisoarekin. Ukrainako presidenteak esan du segurtasun berme horiek «keinu garrantzitsuak» direla NATOra sartzeko bidean. Ukrainako estatuburua Alemaniako kantziler Olaf Scholzekin, Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakekin eta Justin Trudeau Kanadakoarekin buruz buru bildu da, eta «gustura» entzun ditu haiek eginiko adierazpenak, armak eta aireko defentsa sistemak luzera begira jasotzen jarraitzeari dagokionez.

Ikusi gehiago: Gehienez ere Ukrainaren bat egiterako bidea zirriborratzea du asmo NATOk

Halere, Zelenskik berriz gogorarazi du Ukrainari aliantza militarrean sartzeko «gonbidapen formal bat» egitea izango litzatekeela «onena», nahiz eta «ulergarria» den aliantzan sartzeko gonbita ez egitea «segurtasun egoeragatik»: «Uste dut segurtasun egoera egonkortzean sartuko garela NATOn, eta horrek esan nahi du gerra irabazten dugunean Ukraina behin betiko gonbidatuko dutela NATOra, eta behin betiko bihurtuko dela aliantzako kide, baita Europako Batasuneko kide ere. Gaur ez dut beste iritzirik entzun».

Hain justu, AEBetako presidente Joe Bidenek Ukrainako estatuburuarekin egindako bileran aitortu du Kieventzat «frustragarria» dela NATOk Ukraina aliantzan sartzeko egutegi zehatzik ez ematea. Dena dela, Etxe Zuriko maizterrak Zelenskiri hitzeman dio Washingtonek «ahal duen guztia» egingo duela Ukrainak behar duena «ahal bezain azkar» emateko.

Horrekin lotuta, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek lasaitasun mezua igorri dio Zelenskiri, esanez Ukraina «inoiz baino gertuago» dagoela aliantza militarretik. NATOk, hain zuzen, hiru neurri aurkeztu ditu Ukraina erakunde horretara «hurbiltzeko»: NATO Kontseilua-Ukraina organoa eratzea, NATO Kontseilua-Ukraina organoa eratzea, «aliantzako kide bihurtuko dela berresteko eta atxikitzeko ekintza planen zenbait baldintza ezabatzeko». Horren harira, Frantziako presidente Emmanuel Macronek adierazi duenez, «Ukrainak aliantzarekin bat egiteko duen asmoa errespetatu egingo da», eta atxikitzeko bide «zuzena» ireki da. «Gutarra izango da baldintzak betetzen direnean».

Bada, Ukrainako presidenteari erantzunez, CNN hedabideari egindako elkarrizketan AEBetako segurtasun nazionaleko aholkulari Jake Sullivanek esan du Ukraina NATOn sartzeak «Errusiarekiko gerra ekarriko lukeela». Hain zuzen, adierazpen horri eta Ukraina aliantzara sartzeko bideari buruz, Kremlineko eledun Dmitri Peskovek gaur ohartarazi du «arriskutsua» izango litzatekeela Ukrainari «segurtasun bermeak» ematea, bere segurtasuna kolokan jarriko lukeelakoan. «Erabaki oso okerra eta oso arriskutsua izan daiteke».

Suedia, NATOn sartzeko zain

Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek Suedia NATOn sartzeko erabakiari oniritzia eman zion herenegun, baina gaur zehaztu du ez duela urrira arte aurkeztuko parlamentuan Suedia aliantzako kide egitea berresteko lege proiektua. Vilniusko goi bileraren osteko prentsaurrekoan azaldu duenez, Stockholmek bide orri bat emango dio Ankarari «terrorismoaren aurka» harturiko neurriei buruz, haren eskaera berretsi aurretik. Erdoganek ezetzari eutsi dio orain arte, besteak beste, bere gobernuak terroristatzat daukan PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren jarraitzaileek Suedian «terrorismoa goratzen» dihardutelako oraindik.

Errusiako armadak Kievi eraso egin dio

Bigarren gauez jarraian, Errusiako armadak Ukrainako hiriburuari eta inguruko eskualdeei eraso egin zien bart, droneak erabiliz, Kiev eskualdeko agintariek jakinarazi dutenez. Horien arabera, hamabost bonbardaketa izan dira. Defentsa sistemek, betiere agintari horien arabera, 11 drone bota zituzten. «Gau zaila izan da», hiriburuaren hegoaldeko Txerkasi eskualdeko militarren buruzagi Ihor Taburetsek azaldu duenez; bi lagun zauritu dituzte erasoetan.

Bestalde, Errusiako indarrek Kherson hiriko etxebizitza bat bonbardatu dute gaur arratsaldean, eta adineko pertsona bat hil dute, eta beste bat zauritu, eskualdeko gobernadore Oleksandr Prokudinek salatu duenez.


Summary: Geroa Baik «neurri zehatzak» nahi ditu emakumeen eskubideetan aurrera egiteko. Maria Solana koalizioko diputatugaiak ziurtatu duenez, «ez da nahikoa eskuinak eta eskuin muturrak duten arriskuari buruz ohartaraztea, eta nahitaezkoa da politika eraginkorrak praktikan jartzea». EH Bilduko Kongresurako Nafarroako zerrendaburu Bel Pozuetak, berriz, «irizpide justuak eta demokratikoak» eskatu ditu, trantsizio energetiko eta ekologikoa egiteko.

Emakumeen eskubideetan aurrera egiteko «neurri zehatzen alde» egin du Geroa Baik, «jarrera alderdikoiei eta lubakian sartuta dagoen eskuinari aurre eginez, edozein aurrerapen sozialen aurka baitaude». MariÂa Solana Espainiako Kongresurako koalizioaren hautagaiak ziurtatu duenez, «Nafarroan urte askoan egin den lan etengabea, zorrotza eta juridikoki zein sozialki bideragarria ez da egin Espainiako politikagintzan, berdintasun alorrean».

Ohartarazi du nabarmen geratu direla aurrerapen sozialen kontra «lubakietan irmo dauden eskuin politikoa eta mediatikoa», baina Espainiako Gobernua osatu duten bi alderdiei ere erreparatu die: «Benetako aurrerapen zehatzak lortzeko lankidetzan egotetik urrun egon dira, beren artean lehian ibili baitira feminismoaren bandera nork bere egingo erakutsi nahian». Geroa Bairen hautagaiaren aburuz, «Kongresuan egoerak eskatzen zuen neurrian aritzea falta izan zaie bai PSOEri, bai Unidas Podemosi». Solanak esan du eragile horiek ez dituztela jarri ekintza politikoaren erdian «emakumeentzako benetako aurrerapenak». Erantsi du «guztiona izan beharko lukeen kausa modu alderdikoian kapitalizatzeko saioa» egin dutela PSOEk eta Unidas Podemosek. Gaur egun, Sumar koalizioaren barruan da Unidas Podemos.

Solanak goratu egin du Nafarroan Uxue Barkos lehendakaria zela «aldaketaren legegintzaldian» egindako lana, eta lege eta egitasmo batzuk zerrendatu: Emakume eta Gizonen arteko Berdintasunari Buruzko 17/2019 Foru Legea, LGTBI Pertsonen Berdintasunerako 8/2017 Foru Legea, Sexu eta Ugalketa Osasunaren 103/2016 Foru Dekretua eta Skolae hezkidetza programa. «Neurri horiek guztiak gaitzetsi zituzten eskuineko alderdiek, baina Nafarroako gizartean gehienek normaltasun osoz jaso zituen», adierazi du Geroa Baiko hautagaiak.

EH Bilduren trantsizio ekologikoa

EH Bilduko Kongresurako Nafarroako zerrendaburu Bel Pozuetak, berriz, larrialdi ekologiko eta klimatikoaz aritu da: «Iazko suteak, aurtengo lehortea eta euri jasak dira egoera horren froga. Behar-beharrezkoa da trantsizio energetiko eta ekologikoari ekitea, irizpide justu eta demokratiko batzuen gainean».

Zein dira irizpideak? Pozuetak argitu ditu. «Gure ohituretan eta ekoizpen moduetan aldaketak sustatzea, energia berriztagarrien garapen demokratikoa sustatzea eat merkatu energetikoan esku hartezea». Horrez gain, EH Bilduren arabera, «beharrezkoa» da neurri gehiago hartzea lehortea ikusirik: «Biztanleen eta nekazaritzaren hornidura bermatu behar da, eta beharrezko eraldaketak eta berrikuntza bultzatu behar dira nekazaritza sektore kaltetuenetan». Era berean, «energia enpresen gaineko kontrol eta zehapen mekanismoak» gogortzea eskatu du koalizio abertzaleko hautagaiak, eta elektrizitatea merkaturatzeko «enpresa publikoak sortzea», bi helbururekin: «Pobrezia energetikoari aurre egiteko eta konpainia elektriko handiei merkatu boterea kentzeko».

Xede handi horiek bete daitezen, «ezinbestekoa» da, Pozuetak ohartarazi duenez, Madrilen indarrean dauden arauak aldatzea. Hala, zehaztu du aldatu beharra dagoela Espainiako Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren Legea, «2030rako deskarbonizazio eta igorpenen beharrezko jaitsiera ziurtatzeko».

Azken batean, EH Bilduk «sistema energetikoa demokratizatzeko apustua» egin du, «partaidetza publikoa eta komunitarioa» bultzatuz, herritarrentzat «prezio eskuragarriak» egon daitezen. «EH Bildu Madrilen zenbat eta indartsuagoa izan, orduan eta sakonagoa, justuagoa eta demokratikoagoa izango da trantsizio energitikoa», gaineratu du Pozuetak.

PSN eta gazteak

Javier Remirez PSNko Senaturako zerrendaburuak ere adierazpenak egin ditu gaur. Gazteei zuzendu zaie, eta esan haren alderdiak «guztientzako aukera guztien» alde egiten duela, eta «emantzipatzeko eta bizitza proiektu bat edukitzeko» neurriak hartuko dituztela sozialistek, Espainiako Gobernuan baldin badaude.

Remirezek nabarmendu du gazteen politikak «agendaren lehen lerroan» egon direla 2018. urtetik, «berdintasuna bilatzeko aukerei dagokienez», gazteen jatorritik eta klase sozialetik harago. Helburu behinena gazteen emanzipazioa dela erantsi du. Espainiako azken gobernuak SMI gutxieneko soldata %50 igo duela gogoratu du, «eta neurri horrek gazteei eragin die batik bat». Horrez gain, lan erreforma ekarri du gogora: «Hari esker, gazteek sinatzen dituzten lau kontratutik hiru egonkorrak dira orain».

Era berean, Remirezek helarazi du «buru osasunaren inguruko politikak beharrezkoak» direla herritar guztientzat, «baina batez ere gazteeentzat». Datorren legegintzaldian, PSOEk politika horiek eta gazteei eragiten dien beste guztiak «egonkortu» nahi dituela esplikatu du PSNko senatarigaiak. «Kezka sortu digute Feijooren eta Voxen programak, atzera egitea baitakartzate».


Summary: Arabako Lautadan 130 eta 218 hektareako bi eguzki parke egitea aztertuko dute. Nafarroako Gobernuak ezezkoa eman dio Adios eta Muruzabal artean egitekoak ziren beste zentral fotovoltaiko bati.

Solaria enpresak ebaluazio geotekniko bat egingo du abuztuan Arabako Lautadan, Arratzua eta Ubarrundia zein Burgelu eta Elburgoko udalerrietan, 130 eta 218 hektarea zabal izango diren bi eguzki parke egiteko, Araba Bizirik plataformak ohartarazi duenez. Era berean, azaldu du enpresa hori Adios eta Muruzabal herrien artean egitekoa zen plaka fotovoltaikoen zentral bat egiteko baimena atzera bota duela Nafarroako Lurralde Antolamenduko, Etxebizitzako, Paisaiako eta Proiektu Estrategikoetako Departamentuak. Paisaiari egingo lizkiokeen kalteak, etorkizunean inguruko herrietan izan dezakeen eragina eta nekazaritza lurren gutxitzea argudiatu du Nafarroak proiektuari ezezkoa emateko, baita proiektuak eremu horretarako daukan «gehiegizko» tamaina eta herriekiko daukan hurbiltasuna ere.

Arabako Lautadan, berriz,Vitoria solar 1 eta Vitoria solar 2 izeneko parkeak egin nahi ditu enpresak, eta Araba Bizirik-ek salatu du Adios eta Muruzabalen artean egitekoak ziren zentralaren tamaina erruz gainditzen duela: «123 hektareako eremua hartzen duen proiektuari baimena kendu diote (...) Hala ere, badirudi [Arabako Lautadako proiektuen kasuan] Eusko Jaurlaritzak ez duela bat egingo nekazaritza eremua babesteko borondate horrekin, eta ez dituela kontuan hartuko mota honetako makroegiturek nekazaritzan zein lurraldearen antolamenduan izaten dituzten ondorio atzeraezinak». Horrez gain, gaitzetsi dute abuztuan egin behar dituztela ebaluazio geoteknikoak, nekazariek lur horietan uzta biltzeko lanak egiteko garaian.

Horrelako proiektuak egiteak ekar litzakeen arriskuez ere ohartarazi du taldeak. Azaldu dutenez, Euskadiko Lurzorua Babesteko 2030 Estrategiaren arabera, 2015etik 2020ra bitartean, balio estrategiko handikotzat izendatuta dauden baso lurren 3.000 hektarea eta ekoizpenerako lurren 4.000 hektarea galdu dira. «Erritmo honetan jarraituz gero, modu horretan kategorizatuta dagoen lur guztia desagertuko da 50 urtean». Bide horretatik, gaur egun tramitazio fasean dagoen Energia Berriztagarrien LPSan «lurzoru naturala babesteko mekanismoak ezartzea» beharrezkotzat jo du taldeak.


Denek ez dute maite ikurrina, ordea

Summary: Denek ez dute maite ikurrina, ordea. Urtero bezala, katolikoen menpekotasunaren hasiera su handiak piztuz ospatu zuten atzo hainbat unionistak Ipar Irlandan. Eta ohi bezala, gorroto dituzten ikurrak erre zituzten bart, tartean ikurrina.

Milaka ikurrin ikusi dituzte mundu osoan egunotan, Frantziako Tourraren irudien bitartez. Atzo bertan, Ikurrina bai, espainola ez! leloarekin bat egin zuen, nolabait, lasterketaren Twitterreko kontu ofizialak, Pello Bilbaoren garaipena ospatzeko mezuan. Horrek hainbat nazionalista espainiarren haserrea piztu zuen sareetan. Baina ez dira horiek ikurrina gorroto duten bakarrak. Atzo bertan, euskal banderak erre zituzten Irlandako iparraldean.

Twitterren erabiltzaile Mairtin McG-k atzo arratsaldean argitaraturiko argazkian ikusten da su horietako bat, erre aurretik. Irudia Derry inguruko Drumahoe herrixkan harturikoa dela esan du txiolariak. Mezuan, salatu du unionistek esaten dutela euren «kulturaren parte» dituztela suak, eta kultur ekitaldi gisa errespetatu behar direla.

Irlandako Errepublikako bandera, ikurrina eta beste zenbait ikur ikus daitezke hor, erretzeko paratuta. Mila biztanle pasatxo ditu Drumahoek, eta ia %90 jatorri protestantekoak dira han.

Twitterren erabiltzaile batzuek harrituta ikusi dute ikurrina ere hor. «Zer egin diete euskaldunek?», galdetu du Alan Bouse txiolariak. «Etsaien ikur bilduma polita daukate hor. Ikusten ditut Italiakoa, Europakoa, Irlandakoa, Euskal Herrikoa, zeltikoa... irizpiderik erabiltzen al dute hor?», idatzi du Pearse Reynolds irlandarrak. Umorea erabili dute gehienek, baina bada serio idatzi duenik ere: «Ezin al da hori gorroto delitu gisa salatu?».

Irlandako unionistek ikurrina erretzea ez da berez berria. Urtero ospatzen dute herri eta auzo unionistetan Haimakagarren Gaua deiturikoa: bertan, Ipar Irlanda uharteko beste eskualdeekin bat egitearen kontrakoek eta Erresuma Batuaren menpe jarraitzearen aldekoek gorroto dituzten ikurrak erretzen dituzte, su handi batzuetan. Izan ere, gaur, uztailaren 12an, Orangeko Gilen errege protestantearen tropek Jakue II.a katolikoaren aldekoak garaitu zituztela gogoratzen dute. Orduan hasi ziren Londresekin loturiko protestanteak nagusitzen uhartean, eta menpean eduki zituzten, hiru urteko gerrilla gerra baten ostean 1921. urtean Ingalaterra-Irlanda Ituna sinatu zuten arte. Horren arabera, irlandar gehienek independentzia lortu zuten, eta gaurko Irlandako Errepublika estatua sortu zuten. Haatik, estatu horretatik kanpo geratu zen uhartearen iparraldearen zati bat, eta han nagusi izan dira unionistak hamarkada luzez.

Suen gaua ere esaten diote bart gaueko ekitaldiari. Berrehun inguru piztu izan dituzte azken urteotan. Horietako asko talde unionista paramilitarrek antolatzen dituztela salatu izan dute. Ipar Irlandara nolabaiteko bakea ekarri zuen Ostiral Santuko Itunaren ostean (1998), egon dira saioak ospakizunoi kutsu politikoa kentzeko, gorrotoa betikotzeko tresna izan ez daitezen. Besteak beste, irlandazaleen ikurrak ez erretzeko eskatu izan diete antolatzaileei.


Summary: Natura Leheneratzeko legea onartu du Europako Parlamentuak. Behin betiko testua adosteko negoziazioei ekin behar diete orain europarlamentuak, Batasuneko kide diren gobernu nazionalek eta Europako Batzordeak. Legeak helburu du 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea.

Txalo zaparrada batek egin du eztanda Europako Parlamentuan. Estu, baina, azkenean, Europako Parlamentuak oniritzia eman dio Natura Leheneratzeko legeari. Europako Batzordeak iaz aurkeztutako lege proiektuak aldeko 336 boto, kontrako 313 eta 13 abstentzio izan ditu, eta 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea du helburu. Europako Batzordearen arabera, egoera «kaskarrean» edo «eskasean» daude EB Europako Batasuneko landa eta itsaso eremuen %80 baino gehiago, eta horiek leheneratzeko «ezinbestekoa» da araudia.

Natura Leheneratzeko legea onartzeko bigarren saiakera izan da gaurkoa. Europako Ingurumen Batzordeak bozkatu zuen lehenbizi, ekainaren 27an, baina bertan behera gelditu zen —44 legegilek bozkatu zuten alde, eta 44k kontra—. Bozketa estuak eta korapilatsuak izan dira orain artekoak; bai Europako Ingurumen Batzordeak egindakoa, bai gaur goizean europarlamentuan egindakoa. Izan ere, legeak parez pare jarri ditu ezkerreko alderdiak, talde ekologistak eta zientzialariak; eta nekazaritzaren eta abeltzaintzaren industriako lobbyak eta eskuineko alderdiak.

Hain justu, EAP Europako Alderdi Popularrak du lege proiektuaren aurkako jarrera ezkorrenetako bat. Eskuineko alderdiaren arabera, legea «lehen sektore osoaren, nekazarien, abeltzainen eta arrantzaleen kontrakoa da», eta «behin betiko» baztertzen saiatu da. Lege proiektua bozkatu baino lehen, alderdi eskuindarrak proposatutako beste bozketa bat izan dute europarlamentuan: legea erabat baztertzekoa. Edonola ere, ez du aurrera egin; aurka bozkatu baitu gehiengoak —324 boto aurka, 312 alde eta 12 abstentzio—.

Ikusi gehiago: Natura leheneratzeko legea atzera bota du Europako Parlamentuko batzorde batek

Azken bi asteotan, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa, BirdLife eta beste zenbait elkarte ekologistak legearen alde egin dezatela galdegin diote europarlamentuari. Haien eskariarekin bat egin dute enpresa batzuek ere, hala nola Nestlek. Elikagaien industriako konpainiak nabarmendu du «erraldoiak» izan daitezkeela naturarentzat positiboa den ekonomia batek eskainitako aukera komertzialak.

Baina nekazaritzaren eta abeltzaintzaren sektoreak ez du begi onez ikusten Europako Batzordearen proposamena. Industriako zenbait talde kezkatuta azaldu dira, legeak nekazariei «kalte egingo» dielako eta janariaren segurtasuna «arriskuan» jarriko duelako. Are, legea kritikatu dute Irlandako eta Belgikako gobernuek, eta ohartarazi EB «arau gehiegi» ezartzen ari zaiela industriei.

Baina batzordeak emandako datuen arabera, legea atzera bota eta egungo joerei eutsiz gero ere, kalte handiei egin beharko diete aurre nekazariek. «Osasungarritasunik gabe» daude lurzoruen %70 baino gehiago; horien artean, zohikaztegiak, larreak eta dunak dira gehien kaltetuak, eta horrek «urtean 1.250 milioi euroren galerak» eragiten dizkio nekazaritzaren sektoreari.

Natura zaintzea, lehen lerroan

Europako Batzordeak iaz onartu zuen natura leheneratzeko lege proposamena, Europako Itun Berdearen eta biodibertsitatearen estrategiaren helburuei jarraituz. Araudiak xede du hamarkada honen amaierarako EBko landa eremuen %20 eta itsas eremuen %20 leheneratzeko neurriak ezartzea. Asmoak are handiagoak dira mendearen erdialderako; helburua da 2050erako eremu horien %90 leheneratzea. Horrez gain, EB osoan 2030erako pestizida kimikoen erabilera %50 murriztea ere jasotzen du legeak.

Batzordearen arabera, onura asko izango ditu hezeguneak, basoak, belardiak, ibaiak, aintzirak eta itsas ekosistema leheneratzeak. Besteak beste, landa eta itsaso eremuetako biodibertsitatea haztea ahalbidetuko luke, berotze globala eteten lagunduko luke, eta airearen zein uraren kalitatea bermatu eta hobetuko luke.

Orain, negoziazioei ekingo diete europarlamentuak, EBko kide diren gobernu nazionalek eta Europako Batzordeak, hiru aldeen artean behin betiko testu bat adosteko.


Summary: Osakidetzako garbitzaileek akordioa egin dute. Bost urteko negoziazioaren ostean, eta hilabete luzeko greben ostean itxi dute akordioa LABek, CCOOk, ESK-k eta UGTk.

Osakidetzako garbitzaileek adostu berri dute akordioa. LABek, CCOOk, ESK-k eta UGTk egin dute akordioa patronalarekin, eta gainerako langileekin homologazioa lortu dutela iragarri dute. Iragan larunbatean jakin zen aurreakordioa lortu zutela. Gaur zuten hitzordua patronalarekin akordioa adosteko, eta izenpetu berri dute ituna. Bost urteko negoziazio prozesuaren eta hilabete luzertako grebaren ostean adostu dira.

Iragan larunbateko aurreakordioan iragarri zutenez, karrera profesionalaren hiru urte ordaintzea lortu dute, bai eta ordezkapenen sistema bat ezartzea, erretiro aurreraturako kontratuak egin ahal izatea eta laneko baimenen eguneraketa ere.

ELAk ez zuen sinatu aurreakordioa, eta «murrizketak» onartu izana egotzi die gainontzeko sindikatuei. Era berean, akordioa erdietsi duten sindikatuek aste honetan salatu dute Osakidetzak erantzun bat emateko astebete baino gehiago behar izan duela.


Summary: EHUren ordezkapen politikaren «okertzea» salatu du LABek. Sindikatuak adierazi duenez, EHUko zuzendaritzak «bere erara» interpretatu du LOSU legea. Egoera aldatu ezean, mobilizazio kanpaina bat martxan jarriko dutela adierazi du.

LABek EHUko ordezkapen politika salatu du; sindikatuak uste du EHUko zuzendaritzak «bere erara» interpretatu duela LOSU Espainiako unibertsitate sistema lege berria, eta horrek irakasleen lan baldintzak eta irakaskuntza kalitatea «okertzea» ekarriko duela.

LOSUren 80. artikuluaz ari da sindikatua. Artikuluaren arabera, ordezkapen bat egingo duten unibertsitateko irakasleek ezingo dute ikertu edo egiturazko kudeaketa eta koordinazio funtziorik izan. Sindikatuak salatu duenez, EHUk artikulua baliatuz, «ordezkoen politika berri bat» ezarri du, eta arduraldi osokoak diren irakasle-ikertzaileen ordezkoak lanaldi partzialekoak bilakatuta. Aldaketak langileen lan baldintzetan eta sailen irakaskuntza ahalmenean eragingo luke.

LABek eskatu dio EHUko Errektoretzari ordezkapen guztiak lanaldi osoko kontratuekin betetzeko, eta lan karga kontuan izanik lanaldi partzialeko kontratuei «soldata duina» ezartzeko. Datorren astean errektoreordearekin bilera izango dute, eta ohartarazi dute, ordezkapen politika aldatu ezean, beste sindikatuekin harremanetan jarri eta mobilizazio kanpaina bat aurrera eramango dutela.

Langileei begira, adierazi du ordezko irakasleek jasoko duten soldata lanean izango duten zamarekiko apalagoa izango dela —soldata osoaren %34,29a, asko jota—. LABek nabarmendu duenez, eskolak eta tutoretzak soilik ordainduko dizkiete, eta «irakaskuntza kalitatea bera larriki okertuko da»; horrela, ez dute beharrezkoak diren beste lanak egiteko denborarik izango, klaseak prestatzeko, esaterako.

Bestalde, sindikatuak dioenez, irakasleak ordezkatu behar direnean, epe hori txikitzen saiatzen dira, «badakitelako sail eta jakintza arlo batzuetan gainzama dutela eta irakaskuntza gainkarga duten sailei plaza berriak ukatzen ari zaizkiela». Sindikatu abertzaleak dioenez, EHUko Errektoretzak esan die plan zuzentzaile bat egongo dela, baina ez dute «plan utopiko» horren berririk jaso.

Esan dutenez, EHUk irakasle-ikertzaileekin «inolako negoziaziorik egin gabe» ezarri du jada abian dagoen ordezkoen politika. Gaineratu dute horrek lan hitzarmena eta lan poltsen akordioa «larriki» urratzen dituela. Bide beretik, gogoratu dute orain dela gutxi ordezkapen poltsen deialdira ordezkapen osoak egiteko aurkeztu direla hainbat pertsona, «bizitza duinak» izateko asmoz, baina «iruzur» egin dietela.


Iowak sei astera mugatu du abortua

Summary: Iowak sei astera mugatu du abortua. Alderdi Errepublikanoaren proposamena onartu dute Ordezkarien Ganberak eta Senatuak, eta gaur egungo 22 asteko muga murriztu.

Iowako Ordezkarien Ganberan eta Senatuan abortua sei astera mugatzeko legea onartu zen atzo gauean; Alderdi Errepublikanoak proposatu zuen legea. Kim Reynolds Iowako gobernadoreak atzoko deitua zuen abortuaren lege berri bat aurkezteko bilkura berezia. Hamalau orduren ondoren, hango gaueko hamaiketan onartu zuten proposamena —EHko gaurko ordu txikietan—. Gaur egun, 22 asteko epea du haurdun dagoen emakume batek Iowan abortua gauzatzeko. Lege berria ostiralean sinatuko du Reynoldsek, eta orduan sartuko da indarrean.

2022ko ekainaren 24an, AEBetako Auzitegi Gorenak abortua konstituzio eskubideetatik kanpo utzi zuen, eta horren inguruko legeak estatu bakoitzaren menpe utzi zituen. Harrezkeroztik, hamalau estatutan debekatu dute abortua. Iowako estatuak legea sinatuko balu, sei asteko muga ezarriko luke, Georgiak bezala. Nebraskak eta Ipar Carolinak hamabi asteko muga ezarria dute azken urtean; Arizonak eta Floridak, hamabostekoa; eta Utahk, hemezortzikoa. Horrez gain, Indianan, Ohion eta Hego Carolinan 22 asteko epea dute ezarria abortua gauzatzeko. Baina azken hiru horiek epe hori murrizten saiatzen ari dira.

Duela bost urte, Iowako Alderdi Errepublikanoaren eskutik, abortuaren aurkako lege hori Ordezkarien Ganberan eta Senatuan onartu zen, baina epaitegietan atzera bota zuten. 2018. urtean egindako saiakeraren jarraipena da oraingo legea. «Iowako Gorte Gorenak zalantzan jarri zuen, 2018an bezala, aurten ere legea onartuko zen edo ez. Erantzun argia jaso dute», esan zuen Kim Reynolds Iowako gobernadoreak, atzo gauean prentsaren aurrean emandako adierazpenetan. «Jaio gabekoentzat, justiziak ezin du atzera egin», gehitu zuen Reynoldsek.

Bestalde Rita Hart Iowako Alderdi Demokratako presidenteak desadostasuna adierazi zuen bilkura ondoren: «Lege hau Alderdi Errepublikanoaren bozkatzaileen aurka doa. Iowako biztanleriak ez ditu neurri hauek onartzen». Horrez gain, Alderdi Demokratako politikarien partaidetza txalotu zuen Hartek, emakumeen ahotsa zabaldu eta neurrien aurka irmo agertu baitziren, haren esanetan.

Atzo, egun osoan, abortuaren aldeko manifestaldi ugarik inguratu zuten Kapitolioa. Abortua hilketa da edo Gure gorputzetatik debekuak kanpo nahi ditugu leloekin eraikin barruan zegoen bilkura bereziaren aurka antolatu ziren. Kapitolio barrura ere sartu ziren protestariak.

Planned Parenthood, abortuaren sustapenerako irabazi asmorik gabeko erakundea, eta Amerikako Eskubide Zibilen Batasuna, Alderdi Errepublikanoak onartutako neurrien aurka agertu dira. Elkarrekin argitaratutako ohar batean, legea auzitara eramango dutela adierazi dute. «Iowako biztanleentzat galera handia da, haien gorputzarekiko eta bizitzarekiko galera oso handia. Gainera gehien kaltetuak komunitate txiroenak izango dira, estatutik kanpo abortatzeko arazo gehiago izango dituzte eta».


Summary: Jaurlaritzak 2,4 milioi jarri ditu energia eta elikadura pobrezia arintzeko. Urteko lehen seihilekoan 1.364 familiak jaso dute energia pobreziari aurre egiteko laguntza; hala ere, Eusko Jaurlaritzak 72.666 familia identifikatu zituen egoera horretan, 2021ean.

Urteko lehen erdian, Eusko Jaurlaritzak 2.353.670 euro jarri ditu Hitzartuz ekimenaren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan energia eta elikadura pobrezia jasaten duten familiak laguntzeko. Proiektuaren helburua da muturreko egoeran dauden familien funtsezko premiei erantzutea. «Sistematik kanpo geratzen diren familiei luzera begirako irtenbideak eman nahi dizkiegu». esan du Nerea Melgosak, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak.

Gizarte Politiketako Sailak 2021. urtean eginiko ikerketa batek, aldiz, agerian uzten du emandako laguntzak beharbada ez direla nahikoak izango. Urte hartan, 72.660 familia identifikatu ziren energia-pobrezia egoeran, hau da, 160.000 pertsona inguru. Diru laguntza horren bidez, 1.364 familiak jaso dituzte soilik energia pobreziari aurre egiteko laguntzak.

Bideratutako laguntzak Gurutze Gorriak kudeatzen ditu hiru lurraldeetan, eta zaku osotik 465.000 euro zuzendu dira energia pobreziaren egoerak arintzeko eta 1.888.670 euro elikadura pobreziari aurre egiteko. Energia pobreziari aurre egiteko laguntzetatik 318 Araban eman dira, 646 Bizkaian eta 400 Gipuzkoan. Elikadurari dagokionez, 7.440 laguntza eman dira: 1.377 Araban, 4.280 Bizkaian eta 1.943 Gipuzkoan.

«Eusko Jaurlaritzak zailtasun ekonomiko larriak bizi dituzten eta gizarte larrialdiko laguntzarik (GLL) edo diru sarrerak bermatzeko errentak (DSBE) jasotzen ez dituzten familiak ditu presente», adierazi du Melgosak. Bestalde, Gurutze Gorriko presidente Estibaliz Arnaizek adierazi du oinarrizko erantzunak eta aldaketak gauzatu arte lan egiteko konpromisoa dutela.


Summary: Kanadako Crawford lakua, Antropozenoaren hasieraren ispilua. Lurra Antropozenoa izeneko epoka geologikoan sartu dela erakusteko froga gehiago aurkeztu ditu horren aldeko antropologoen lantaldeak.

Antropozenoa epoka geologiko moduan ezartzeko eztabaida zientifikoak beste pauso bat eman du. Estratigrafiako Nazioarteko Batzordeak (ICS) epoka horren abiapuntua hoberen islatzen duen tokiaren berri eman du: Kanadako Crawford aintzira. Hain zuzen ere, aro geologiko berriak markatzen duen tokiari «urrezko iltzea» deitzen diote —esate baterako, Zumaia eta Deba arteko flyschean Paleozenoaren bi garairen arteko horietako bi mugarri daude—. ICS Lillen (Frantzia) egiten ari da egunotan bilkura, eta horren harira eman du aurkikuntzen berri.

Geologoen artean eztabaida dago egun gauden aro geologikoaren izaera zehazteko: ofizialki, Holozenoan dago Lur planeta, duela 11.000 urtetik. Beste hainbat zientzialarik, berriz, uste dute Antropozenoan dagoela jadanik Lurra. Ideia horren sortzaile izan ziren Paul Crutzen eta Eugene Stoermer 2000ko hamarkadan, eta 2009an Antropozenoaren Lantaldea osatu zuten mundu osoko geologo talde batek, geologoen akademiak modu ofizialean ideia hori aintzat har zezan: euren arabera, Lur sistemaren prozesu nagusiak eraldatuta daude gizakiaren jarduerarengatik. Talde horretan hainbat eztabaida daude ixteko, besteak beste, Antropozenoaren abiapuntua noiz ezarri. ICSk Crawforden eta beste 12 tokitan pilatutako frogak aztertuko ditu erabakitzeko ea gizakiaren eragin hori izan den aro geologiko berri bat izendatzeko adinakoa.

Crawforden berezitasunak

Geologoek aipatu dutenez, Crawford lakuan aurkitutako sedimentuek azken milurtekoetan izandako ingurumen aldaketen erregistro ezin zehatzagoa erakusten dute. Besteak beste, Antropozenoaren hasieran garrantzi handia duen osagai baten aurkikuntza azpimarratu dute: plutonioa. Material hori 1950eko hamarkadan hidrogeno bonbekin egiten hasi ziren proben aztarna ezin hobea da, ordura arte gai hori kantitate txikitan baino ez baitzen topatzen. Geroztik, aurrekaririk gabeko hazkundea izan zuen plutonioaren aztarnak mundu osoan. 1970an entsegu nuklearrak egitea debekatuz geroztik, gutxitu egin dira arrastoak, baina handiak dira oraindik ere.

Kanadako Crawford lakuan aurkitu dituzte Antropozenoaren ezaugarri diren beste gai batzuk: ikatz zentralen errautsak, metal astunak, plastikoa...

Hain zuzen ere, 1950eko Azelerazio Handian gertatu zen kutsadura horren guztiaren eztanda. Antropozenoari buruzko Lantaldeak dioenez, higaduraren eta hirigintzarekin nahiz nekazaritzarekin lotutako sedimentuen garraioaren hazkunde nabarmena izan zen. Halaber, karbonoaren, fosforoaren eta nitrogenoaren zikloetan nahaste handiak gertatu ziren, bai eta goi mailako ingurumen aldaketa batzuk ere: berotze globala, itsas mailaren igoera, ozeanoen azidotzea eta itsasgune hilen zabalkundea. Aldaketa horietako askok milurteko askotan iraungo dute, eta Lur Sistemaren bidea eraldatzen ari dira. Proba horiek denak aurkeztu dizkiote ICSri, eta hurrengo urtean erabaki beharko du hark Lur planeta epoka geologiko berri batean dagoen ala ez.


Summary: Philipsenek laugarrenez irabazi du Tourrean. Alpecin taldeko flandriarra nagusitu da berriro esprintean. Dylan Groenewegen sailkatu da bigarren, eta Phil Bauhaus, hirugarren. Ez dago aldaketarik sailkapen nagusiko lehen postuetan. Pello Bilbaok 2026ra arte berritu du Bahrainekin

Ez dago esprintean Jasper Philipseni (Alpecin) aurre egingo dionik. Flandriarrak berriro erakutsi du gaur hura dela txirrindularirik azkarrena aurtengo Frantziako Tourrean. Laugarrenez irabazi du. Hura izan da bizkorrena 11. etapako esprintean, Moulinsen. Dylan Groenewegen (Jayco) eta Phil Bauhaus (Bahrain) sailkatu dira haren atzetik. Philipsenek laguntzarik gabe moldatu behar izan du azken metroetan, baina, hala ere, gai izan da irabazteko. Sekulako aldea dago haren eta beste esprinterren artean.

Sailkapen nagusian, ez da egon aldaketa aipagarririk. Jonas Vingegaard (Jumbo), Tadej Pogacar (UAE) eta Jai Hindley (Bora) dira lehen hirurak. Pello Bilbao (Bahrain), berriz, bosgarren da, liderrarengandik 4.34ra. Gernikarrak atzoko garaipen handiaren saria jaso du gaur, 2026ra arte berritu baitu Bahrainekin. Laugarren urtea du taldean, eta oso gustura dago, baita arduradunak harekin ere. Ez da gutxiagorako.

Etapak ezer gutxirako eman du: Andrei Amadorrek (Education First), Matis Louvelek (Arkea) eta Daniel Ossek (Total Energie) ihes egin dute irten eta berehala, eta kilometro asko egin dituzte buruan, baina tropelak banan bana harrapatu ditu; Oss izan da azkena amore ematen, helmugarako hamahiru kilometro falta zirela. Gero, esprinterren taldeek ez dute inor joaten utzi.

Bihar, etapa gorabeheratsua jokatuko dute Roanne eta Belleville-en-Beaujolais artean: 168,8 kilometro ditu hamabigarren saioak. Txirrindulariek bost mendate igoko dituzte: aurreneko hirurak, Hirugarren Mailakoak, eta azkeneko biak, Bigarren Mailakoak. Etapa aproposa dirudi ihesaldi batek arrakasta izan dezan.


Summary: Gaur arteko azkarrena izan da azken-aurrekoa. Zezenik azkarrenak ziren Victoriano del Rio ganadutegikoak, eta hala erakutsi dute sanferminetako zazpigarren entzierroan. Nahiko garbi joan da, adarkada bat egon bada ere Telefonicako zatian.

Berriro ere, ohartzerako amaitu da eguneko entzierroa. Navegante, Español, Entrenador, Forajido, Impuesto eta Alcalde izan dira sanferminetako zazpigarren entzierroko protagonistak. Victoriano del Rio ganadutegikoak (Madril, Espainia) batezbesteko azkarrena zutenak ziren, eta hala erakutsi dute San Domingo kaletik zezen plazarako bidean. Kolpeak izan dira; tartean, adarkada bat. Baina, oro har, nahiko garbi joan da entzierroa: zezenak eta joaldunak, batetik, eta korrikalariak, bestetik.

Zezenen helmuga, betikoa: zezen plaza. San Domingoko aldapatik berehala egin dute gorantz, eta joaldun batek hartu die aurrea ibilbidearen lehen partean. Udaletxetik pasatuta, Mercaderes kalean ikusi ahal izan da lehen ezustekoa: korrikalari baten gainetik igaro dira bi zezen. Nafarroako Gurutze Gorriaren lehen balantzearen arabera, ordea, bost zauritu egon dira gaurko entzierroan: bat San Domingo kalean, bi Telefonicako zatian eta beste bi zezen plazan. Telebistan Telefonica pareko adarkada ikusi da: korrikalari bat erori egin da, eta zezen batek hankan eman dio adarrekin. Hori eta beste bi ospitaleratu dituzte; zezen plazan zauritutakoak bertan artatu dituzte.

Gaurko entzierroa pagotxa izan da Victoriano del Riokoak ibilbidea azkarren egingo zutela apustu egin duenarentzat. 2 minutu eta 15 segundoan zeharkatu du azken zezenak plazako atea; sei segundoren aldea atera die entzierroko hurrengo zezenik arinenei, laugarrenari eta bosgarrenari (2.21). Dena dela, azken entzierroa falta da oraindik, biharkoa.


Summary: «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek». Kontseiluak deituta, euskalgintzako eragileek alkate eta udal ordezkariekin agerraldia egin dute Bilbon, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udal legearen aurka lehengo astean eman zuen ebazpena salatzeko

«Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, udal legearen aurka, udalei euskara hutsez aritzea ezetsiz emandako epaiak eragin digun kezka larriak ekarri gaitu agerraldi bateratu honetara», adierazi dute gaur euskalgintzako ordezkariek alkate eta udal ordezkariekin batera Bilbon egin duten agerraldi jendetsuan. Lehengo astean eman zuen Konstituzionalak epaia, udal legearen 6.2 artikuluak udalen barne funtzionamendua euskara hutsean egiteko ematen dituen irizpideak ezetsi egin zituen, eta berehala kritika ozenak eragin zituen. Gaurko agerraldian berretsi egin nahi izan dute ezinegona: «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek». EAEko Auzitegi Nagusiaren aurrean izan da agerraldia, Albia lorategian.

Ikusi gehiago: Jaurlaritzak lan poltsetarako ezarritako hizkuntza irizpideak atzera bota ditu justiziak

Kontseiluaren izenean, erakundeko lehendakari Alizia Iribarrenek irakurri du gaurkorako prestatu duten adierazpena. Dozenaka udal ordezkarik parte hartu dute agerraldian. Lehen lerroan, besteak beste, Bilboko eta Donostiako alkateak egon dira: Juan Mari Aburto eta Eneko Goia. Udalerri handietako udal ordezkariak ere izan dira: Getxoko alkate Amaia Agirre, Barakaldoko Amaia del Campo, Errenteriako Aizpea Otaegi eta Galdakaoko Iñigo Hernando, besteak beste. Irudi indartsua eman dute: aginte makilekin eta zumeekin agertu dira, eta, txalo artean, udal agintearen ikurrok altxatuz aldarrikatu dute epaiarekiko aurkakotasuna.

«Kezkagarria eta larria iruditzen zaigu sententzia euskararen normalizazio eta biziberritze prozesuari oztopoa jartzea delako, helburu horren alde udaletatik bideratzen diren hizkuntza politikak guztiz mugatzen baititu», adierazi dute gaur irakurri duten manifestuan. «Bide batez, herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzen dituzten hizkuntza politikak dira atzera bota diren horiek, ezetsi den udal legearen 6.2 artikuluak berariaz jasotzen baitu berme hori».

Gogoratu dute Eusko Legebiltzarrak «kontsentsu zabalez» onartu zuela udal legea. Nabarmendu dute, halaber, argitaratu berriak direla VII. Inkesta Soziolinguistikoaren datuak, eta horietan «argi» ikusten dela «gizartearen gehiengo zabal batek» babesten dituela euskararen normalizazioaren inguruan egiten diren politikak. «Beraz, epaia, euskararen biziberritzearen aurkakoa ez ezik, adostasun sozial handi baten kontrakoa ere bada».

Konstituzionalaren epaiak herritarren eta udalen «erabakimena» auzitan jartzen duela adierazi dute: «Erabakimen horren defentsan, hona hemen alkateen eta udal ordezkariren presentzia».

Azaroaren 4rako deia

Epaia traba dela adierazi dute. «Euskarak normalizazio eta biziberritze bidean etorkizunera begira dituen desafio handiei aurre egiteko moduko hizkuntza politikak indarrean jartzea eragozten du». Eta nabarmendu dute epai hau «oldarraldi judizial zabalago baten» parte dela: «Hizkuntza gutxituak jomugan dituen olatu erreakzionario batean kokatzen da». Euskalgintzako eragileek lehendik ere horren gaineko kezka usu adierazi dutela gogoratu dute, eta Kontseiluak egina duela azaroaren 4rako manifestazio baterako deia: «Oldarraldiaren aurka, baina, batez ere, euskararen normalizazioaren eta biziberritzearen alde».

Maiatzaren 10ean egin zuten manifestazio horretarako deia. EAEko Auzitegi Nagusiaren atarian izan zen agerraldi hura ere. Gaur, azken albisteen harira, manifestazio horretan parte hartzeko deia oraindik ere «irmoago» egin behar dela nabarmendu dute.

Alkateak, irmo

Aginte makilak eta zumeak eskuan hartuta, irmo gaitzetsi dute udal ordezkariek Konstituzionalaren sententzia. Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak (Gipuzkoa), EH Bilduko hautetsien izenean, kezka handia adierazi du epaiaren inguruan: «Eraso larria da euskararen kontra, euskal hiztunon kontra eta euskara hutsez lan egiteko baldintzak dituzten eta hala erabaki duten udalen kontra». Gogora ekarri du udalen legea 2016an onartu zuela Eusko Legebiltzarrak, «kontsentsuz»: «Hemengo instituzioetan hartutako erabakien aurkako erasoa ere bada, autogobernuaren aurkakoa. Euskararen garapena eta etorkizuna bermatu nahi badugu, euskarak behar duen lege babesaren inguruko gogoeta sendoa eskatzen du horrek: hemen hartzen diren erabakiak errespeta daitezen nahi badugu, nolako bermeak behar ditugun, horiek gero Madrildik datozen epaiek deusezta ez ditzaten».

Juan Maria Aburto Bilboko alkateak EAJko kideen izenean berretsi du Auzitegi Konstituzionalaren epaia «autogobernuaren kontrako eraso larria» dela, eta tokiko erakundeen «antolakuntza autonomia ere urratu» egiten duela. «Beldur barik» baieztatu du udalek herritarren hizkuntza eskubideak errespetatzen dituztela, «bai euskaldunenak, bai gaztelania hiztunenak». Eta aldarrikatu du euskara hizkuntza ofiziala dela: «Gure altxorra da, guztiona. Horregatik ez du merezi epai honek dakarren ideologizazioa eta mespretxua».

Euskalgintzako hainbat eragilek babestuta egin dute agerraldia Kontseiluak eta udal ordezkariek. Han izan dira, besteak beste, Ikastolen Elkarteko lehendakari Nekane Artola, BERRIA egunkariko zuzendari Amagoia Mujika Tolaretxipi eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari Kike Amonarriz. Azken horrek «garrantzi berezia» egotzi dio Konstituzionalaren epaiari: «Lehendik ere datorren prozesu baten beste katebegi bat da, baina badu garrantzi kualitatiboa. Hizkuntza biziberritzeko prozesuan, argi dugu euskarak berezko funtzioak eta berezko esparruak behar dituela, eta horixe galarazi nahi dute epai hauek. Bigarren mailako hizkuntza bihurtu nahi dute euskara: bazter batean utzi nahi dute, ez dute ahalbidetu nahi espazio erosoak eta arnasguneak sortzea». Hala ere, pozik agertu da Amonarriz auzitegiaren aurrean ateratako argazkiarekin: «Akordio eta dinamika soziopolitiko zabalak eta indartsuak behar ditugu, eta gaurko honek lehen urrats sendo bat markatzen du ildo horretan».

«Berme» guztiekin

Klase askotakoak izan dira azken hilabeteotan euskararen normalizazioaren aldeko lege irizpideen kontrako epaiak. Arlo publikoan ari diren langileen hizkuntza eskakizunen kontrakoak izan dira epai horietako batzuk, eta egon dira administrazio publikoarekin diharduten enpresei ezarritako hizkuntza irizpideen aurkakoak ere.

Epaien kontra hitza hartzen ari dira erakunde ugari. Azken sententzia horren harira, adibidez, UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko ordezkariek nabarmendu dute udalaren barneko funtzionamendua «euskara hutsezkoa» izan arren, «bermatuta» daudela euskara ulertzen ez duten hautetsien hizkuntza eskubideak.

Udal legeren 6.2 artikuluak berak zehazten du, gainera, horretarako bidea. Horra zer dioen lehen pasartean: «Toki erakundeetako organoen deialdiak, gai zerrendak, mozioak, boto partikularrak, erabaki proposamenak, informazio batzordeen irizpenak, erabakiak eta aktak euskaraz idatzi ahal izango dira». Ahalmen hori gauzatu ahal izateko, baldintza bat ezartzen du gero, ordea: «Ahalmen hori baliatu ahal izango da aipatu berri diren kasuetan, baldin eta, toki-erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira». Horiek horrela, itzulpen bidez gaztelaniazko agiriak ematen zaizkie euskara ulertzeko gaitasunik ez duten hautetsiei.


Summary: Gaur amaituko da posta bidezko botoa eskatzeko epea. Posta bidezko eskaera oldea jasotzen ari dira Correosen, eta, egoera horri aurre egiteko, 1.584 langile berri kontratu dituzte Hego Euskal Herrian, errefortzu gisa. Correoseko bulegoetako ordutegiak 08:00etatik 22:00etara luzatu dituzte, eta larunbatetan 14:00ak arte irekiko dituzte.

Gaur amaituko da epea Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako posta bidezko botoa eskatzeko. Aukera horren alde egiten duten hautesleek uztailaren 20ra arteko epea dute botoa edozein posta bulegotan uzteko.

Posta bidezko boto eskaera mordoa jasotzen ari dira egunotan Correoseko bulegoetan, uztailaren 23ko bozak askoren opor garaian egingo direlako. Ondorioz, Correosek langile gehiago kontratatu behar izan ditu. Hego Euskal Herrian 1.584 langile kontratu ditu plantilla indartzeko. Lurraldeka, 637 pertsona kontratatu dituzte Bizkaian, 359 Gipuzkoan, 238 Araban eta 350 Nafarroan. Gainera, gaurtik aurrera, luzatu egingo dira arretarako ordutegiak. Horrela, astelehenetik ostiralera, Correoseko bulegoak zabalik egongo dira 08:00etatik 22:00etara eta larunbatetan ere irekiko dituzte, 09:00etatik 14:00etara. Correosek jakinarazi duenez, posta bidezko botoa marka guztiak hausten ari da. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei dagokienez, atzo arte 198.207 eskabide aurkeztu ziren. Kontuan hartuta oraindik gaur arteko epea dagoela eta hiru lurraldeetako hautesle erroldako bulegoetan egunero batez beste 5.000 eskaera iristen ari direla, hiru lurraldeetan aise gaindituko dira 200.000 eskaerak. Hiru lurraldeen artean, Bizkaian eskatu dituzte posta bidezko boto gehien. Errolda horretako %13,1ek egin dute aukera horren alde. Orain arte, 117.641 eskaera egin dira, hau da, maiatzeko udal eta foru hauteskundeetako datua halako lau. Zehazki, posta bidezko botoak % 405 egin du gora Bizkaian. Araban 28.404 eskaera jaso dira, erroldaren % 11,3, 2019ko apirileko hauteskundeetako % 14tik urrun–San Prudentzioko zubian izan ziren bozak–. Eta Gipuzkoan jada 52.162 hauteslek eman dute posta bidezko botoa, hau da, hautesle erroldako % 9,4k.

Behin posta bidezko botoa eskatuta, uztailaren 16ra bitarte gutun azalak bidaliko ditu Correosek informazio eta boto paper guztiekin, botoa eman ahal izateko. Irregulartasunen mamua Udal eta foru hauteskundeetan posta bidezko botoarekin ustez izandako zenbait irregulartasunak saiheste aldera, Espainiako Hauteskunde Batzordeak erabaki du boto emaileak berak eman behar duela botoa posta bulegoetan. Horretarako, nahitaez identifikatu behar da nortasun agiriarekin, pasaportearekin, gidabaimenarekin, bizileku txartelarekin edo identifikatzeko balio duen beste edozein dokumenturekin. Behin botoa emanda, hauteskunde egunean ezingo da hauteskunde mahaian bozkatu.

Bestalde, atzo Alberto Nuñez Feijoo PPren hautagaiak Corrreoseko langileei mintzatu zitzaien, zera eskatzeko: posta bidez emandako botoak «goizez, arratsaldez eta gauez» entregatzeko, «euren nagusiek esaten dutena esaten dutela ere». Posta bidezko botoen inguruko irregulartasunen mamua hauspotu izanak hautsak harrotu ditu. Correosek agiri bat kaleratu zuen atzo Feijoori erantzuteko. Adierazi zuen bere burua «erakunde eta zerbitzu publikoak ahuldu nahi dituzten eztabaidetatik kanpo» mantendu nahi duela, eta bere langile guztien «profesionaltasuna» babesten duela.

Era berean, Espainian posta bidez bozkatzeko prozesua «segurua» eta «bermeduna» dela azpimarratu zuen, eta gogoratu Hauteskunde Batzordea «erakunde independentea» dela eta bera arduratzen dela prozesu guztia ikuskatzeaz eta herritarrentzako berme guztiekin egiten dela ziurtatzeaz. Halaber, argi utzi zuen aparteko orduak ordaintzeko beharrezkoak diren aurrekontu sailak dituela, eta nominan ordainduko zaizkiela langileei.


Izarren sorreraren atzetik

Summary: Izarren sorreraren atzetik. Duela urtebete heldu ziren James Webben lehen irudiak. Urteurrenaren kariaz, Rho Ophiuchi hodei multzoa irudikatu du teleskopioak.

Ezin izan dio kandelari putz egin James Webb teleskopioak. Ez nahi ez duelako, ezinezkoa zaiolako baizik: Lurretik 1,5 milioi kilometrora ez oxigeno, ez metxero, ez ezer. Hala igaro beharko ditu beste urte gutxi batzuk, behin betiko itzali arte. Bien bitartean, lanean jarraituko du unibertsoari argazkiak atera eta atera. Duela urtebete heldu ziren Webben lehen irudiak, tartean, ordura arteko unibertsoaren ikuspegirik sakonenarena. Urteurrenean, gertura jo du teleskopioak: Rho Ophiuchi hodei multzorantz jarri du bere mira.

Euria ari al du unibertsoan? Gogoratu: (oraindik?) ez dago atmosferarik bertan. Gasek, hautsak eta plasmak osatzen dute hodei multzoa. Gunerik ilunenak dentsoenak dira, horietan izarrak sortze prozesuan daude.

Ezin esan, ordea, irudian izarrik ez denik. 50 inguru jaso ditu James Webbek; gazteak dira, ia gehienak Eguzkiaren tamainakoak edo txikiagoak. Ia gehienak, beti dago-eta salbuespenen bat. Rho Ophiuchiren alderik argienean, irudiaren erdi-erdian, bada distira egiten duen izar bat: S1. Eguzkia baino askozaz ere masiboagoa da. Argitzen duen inguru horixka eta laranja karbono molekulez osatuta dago.

Eta gauza gorri horiek? Izarren sorrerarekin lotutako prozesuaren ondorio dira. Izarrek materia jariatzen dute turrustaka beren bi poloetatik, eta hodei multzoko hidrogenoarekin elkartean agertzen dira gorputz gorrixkak. Bi bereiz daitezke teleskopioak atera berri duen irudian: bata, horizontala, ezkerretik eskuinera; bestea, goitik beherantz doana. Irudi horri esker, izarren sorrerari buruz gehiago jakin ahalko da.

Planetarik edo? Oraindik ez da planetarik, baina horren zantzuak, bai, badaude. Zoom apur bat eginda, disko zirkumestelarrak ikus daitezke. Hau da: izarren orbitan dagoen gas, hauts, asteroide edo bestelako elementuen metaketa bat —adibidez, Eguzki sistemako asteroide gerrikoa—.

Beheko irudian, esaterako, bi diskok Rho Pohiuchiko bi izarren argia oztopatzen dute. Eman urte gutxitxo batzuk, eta planeta sistemak egoteko aukera egon liteke.

Ez da makala halako irudia ateratzea... Oztopoak oztopo dira kamerentzat, eta imajinatu zenbat hauts dagoen unibertsoan, Lurraren eta Rho Ophiuchiren artean, hemendik 390 argi urterako distantzian. James Webbek infragorrien espektroskopia darabil. Berezko argiarekin baino, argi infragorrien bidez ikusten du teleskopioak. Horrek ahalbidetzen dio begi hutsez ikusi ezin dena ikusten, hautsaz harago.

Galaxiak, hodei multzoak eta beste. 2021eko abenduaren 25ean espazioratu zuten teleskopioa, eta urtebete bakarrik pasatu da irudiak bidaltzen hasi zenetik. Beste 5-10 urterako erregaia du, unibertsoaren irudi dezente ateratzen jarraitzeko lain. Inoiz baino urrunago heldu da haren objektiboa, berez, hemendik nahiko gertu bada ere. L2 izeneko puntuan dago, 1,5 kilometrora, Lurra orbitatzen.

Laster izango du bertan adiskide bat: Euclid teleskopioa. Unibertsoaren egitura, eta materia eta energia ilunak aztertuko ditu sei urtez.

L2? L, Joseph Louis Lagrange matematikariaren omenez. Galdera honen erantzuna topatu zuen: nola dezakete hiru gorputzek beren artean orbitatu, eta aldi berean batak besteekiko posizio erlatiboa mantendu? Kasu honetan, Webb, Lurra eta Eguzkia dira hiru gorputz horiek. Bost gune proposatu zituen Lagrangek, eta horietan bigarrena izendatu zuena da aproposena: Lurretik 1,5 milioi kilometrora, Lurretik Eguzkiranzko kontrako noranzkoan; hortxe du teleskopioak oreka puntua.

Bideo bat egin du ESA Europako Espazio Agentziak, Webbek lehen urte honetan jasotako irudiekin.


Summary: Pita Limjaroenratek ez du lortu Thailandiako lehen ministro izateko behar adina babes. Mugitu Aurrera alderdiko hautagaiak 323 boto lortu ditu Thailandiako Parlamentuan egindako bozketan, eta boterera iristeko 53 botoren faltan gelditu da. Auzitegi Konstituzionalean haren aurkako salaketa jarri du Hauteskunde Batzordeak.

Gobernua eratu eta Thailandiako lehen ministro izatetik 53 botoren faltan gelditu da Mugitu Aurrera alderdi sozialdemokratako hautagai Pita Limjaroenrat. Goizean egin dute bozketa, Thailandiako Parlamentuan, eta iragarri dute beste bozketa bat egingo dutela hurrengo asteazkenean, bigarrena, hilaren 19an. Saio horrek ere huts egiten badu, litekeena da ostegunean, hilaren 20an, bozketa berriro egitea. Koalizioak zera erabaki behar du orain: Limjaroenraten hautagaitza mantentzea, edo beste hautagai bat aurkeztea.

Limjaroenratek 376 diputatuen babesa behar zuen lehen ministro izendatua izateko, baina 323 boto lortu ditu. Oposizioko beste zazpi alderdirekin koalizioa osatuta, dagoeneko 310 eserlekuren babesa zuen Mugitu Aurrera alderdiko sozialdemokratak, baina Senatuko hamahiru diputatuk bakarrik egin dute haren alde; aurka bozkatu dute 182k —148 ordezkarik eta 34 senatarik—, eta abstentzioa eman dute 198k —39 ordezkarik eta 159 senatarik—.

Hain justu, Ordezkarien Ganberako 500 parlamentarik eta junta militarrak zuzenean hautatutako 250 senatarik dute Thailandiako lehen ministroa izendatzeko azken hitza; 750 bozka, guztira. Bozetan herritarren babesa aise lortu zuen arren —lehen indarra izan zen, eta 151 eserleku lortu zituen Ordezkarien Ganberan—, alderdi sozialdemokratari gehiago kostako zaio Senatua limurtzea. Junta militarraren aldeko indarrek osatzen dute Senatua, eta harritzekoa litzateke 250 diputatu horiek oposizioaren alde egitea.

Izan ere, Mugitu Aurrera alderdiko hautagaiak erreforma «sakonak» agindu ditu monarkian eta armadan. Thailandiako Zigor Kodearen 112. artikuluak zigortu egiten ditu monarkiaren aurkako kritikak. Lege horren bidez, hamabost urte arteko espetxe zigorrak ezarri dituzte, eta ehunka dira horren ondorioz auzipetutakoak. Lehen ministro izateko hautagaiaren arabera, oposizioa isilarazteko tresna gisa erabiltzen dute, eta legea bertan behera uztea izango litzateke agintera iritsitakoan egingo lituzkeen aldaketetatik lehenetako bat.

Zigor Kodearen erreformak, baina, ez ditu soilik militarren kritikak eragin. Bozetan bigarren indarra izan zen Pheu Thai populista ere ez dago ados monarkiaren aurkako kritikak ez zigortzearekin, eta argi utzi du ez duela onartuko inolako erreformarik. Halere, prest agertu da parlamentuan hari buruzko eztabaida bat izateko. Horrek ataka estuan jartzen du Mugitu Aurrera alderdia; izan ere, Pheu Thaien babesa beharko du Senatua konbentzitu ezean. Dena den, hauteskundeen emaitza errespetatzeko «deia» egin dute bai Mugitu Aurrerak, bai Pheu Thaik.

Parlamentutik atera berritan, Limjaroenratek azpimarratu du ez duela «amore emango», eta bere esku dagoen «guztia» egingo duela senatariek izan ditzaketen zalantza guztiak argitzeko. «Hau ez da nire edo nire alderdiaren alde bozkatzea, Thailandian normalitatera itzultzeko aukera baten alde bozkatzea baizik».

Hautagaia ataka estuan

Limjaroenratek ditu lehen ministro izateko aukera gehien. Baina Senatuaren babesa lortu behar izateaz harago, boterera iristeko uxatu beharreko beste mamu batzuk ere baditu 42 urteko enpresariak. Hauteskunde Batzordeak haren aurkako salaketa bat jarri zuen atzo, Auzitegi Konstituzionalean. Zera egozten diote: Parlamentuko hautagai gisa erregistratzeko baldintzak ez betetzea, eta, hori jakinda ere, aurkeztea.

Batzordeak jakinarazi duenez, telebista kate bateko akzioak jaso zituen oinordetzan 2006an —handik urtebetera itxi zuten telebista kate hori—. Baina hauteskunde legeek debekatu egiten dute hautagaiek komunikazio enpresa batean akzioak izatea. Auzitegi Konstituzionalak erabakitzen badu Pitak legea urratzen duela, lehen ministro izateko hautagaiak aurre egin beharko die hamar urte arteko espetxe zigorrari eta hogei urteko inhabilitazio politikoari.

Salaketak baino gehiago, hori aurkezteko uneak «harritu» du Limjaroenrat. «Diputatua izan naiz lau urtez, eta, orain, lehen ministro gisa hautatzeko bozketa baino egun bat lehenago, zerbait gaizki dago, bat-batean. Zer gertatzen ari den galdetzen diot neure buruari», esan zuen atzo, telebistan egindako elkarrizketa batean.

Haren aurkako salaketa iragarri eta ordu gutxira, beste kolpe bat jaso zuen Mugitu Aurrera alderdiak. Auzitegi horrek berak, Konstituzionalak, alderdiaren aurkako erreklamazio bat onartu zuen. Konstituzioko 49. Artikulua urratzea egozten diote alderdiari, zera: «Erregea Estatuko buru gisa duen sistema demokratikoa suntsitzen saiatzea». Hain justu, monarkiaren aurkako kritikak zigortzearen legea erreformatzeko asmoen harira aurkeztu dute salaketa hori.

Militarren agintaldia eteteko

Bederatzi urte hauetan, Prayuth Chan-ocha militarra izan da Thailandiako gobernuburua. 2014an iritsi zen agintera, estatu kolpea emanda, eta asteartean aurkeztu zuen dimisioa. 2019an hauteskundeak izan zituzten, eta, orduan ere, militarrek eutsi zioten aginteari. Baina askoren iritziz, boz horiek ez ziren erabat «benetako hauteskunde libreak» izan. Herritar ugarik salatu zuten botoak erosi zirela, eta, gainera, Pheu Thai alderdiak militarrek baino eserleku gehiago lortu zituen. Dena den, orduan ere Senatuak izan zuen azken hitza, eta militarraren alde bozkatu zuen.

Baina herritarrek ez dute militarrak gobernuan egoterik nahi. Hala adierazi zuten azken bozetan —armadaren babesik ez zuten alderdien blokeak jaso zituen botoen %60 baino gehiago—, eta hala adierazi zuten 2020. eta 2021. urteetan herrialde osoan egindako protestetan. Ehun mila pertsonatik gora bildu ziren zenbait manifestaziotan, Prayuth Chan-ocharen dimisioa eta konstituzioaren erreforma eskatzeko. Larrialdi egoera deklaratu zuen gobernuak, eta Poliziak manifestazioak gelditu zituen.

Hain justu, protesta horietan parte hartu zuten gazteek egin dute bozetan Mugitu Aurreraren alde.


Summary: Petrolioaren prezioa egonkor, produkzioa murriztu arren. IEAk azaldu du LPEE+ taldeak iragarritako murrizketek ez dutela eraginik izan beste herrialde batzuek ekoizpena handitu dutelako. Azpimarratu du Errusiak bere irabaziak gutxitu dituela.

Saudi Arabiak eta LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundekoek eta haren aliatuek —tartean Errusia— produkzioan borondatezko murrizketak adostu zituzten iazko azaroan eta aurtengo apirilean, petrolioaren prezioa garestitzeko edo, gutxienez, gehiago merka ez zedin. Baina murrizketa horiek apenas izan duten eraginik, ia erabat estali baitituzte beste herrialde batzuek. Hala ondorioztatu du IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak.

Ekoizpena handitu duten herrialdeen artean daude AEB, Kanada eta Kazakhstan, eta LPEEko herrialde batzuk, hala nola Iran eta Nigeria. Agentziak ohartarazi du LPEE-ek eta bereziki Saudi Arabiak beste murrizketa bat iragar dezakeela aurki, eta, Riadek hori egingo balu, Errusia karteleko lehen ekoizlea bihurtuko litzateke.

IEAren arabera, Errusia erakundean adostutako borondatezko murrizketak aplikatzen aritu da aurten —500.000 upel gutxiago egunean —, baina datozen hilabeteetarako txikiagoak izango direla uste du. Hala, kalkulatu du Errusiako batez besteko ekoizpena eguneko 10,87 milioi upelekoa izango dela aurten, hau da, 2022an baino 220.000 upel gutxiago.

Errusiak hori egitera behartuta ikusi du bere burua, irabaziak murriztu egin direlako AEBek eta Europak Errusiari jarritako zigorren ondorioz; hain zuen, Moskuk prezioak jaitsi behar izan dizkie hari petrolioa erosten dioten herrialdeei.

Bi dira Errusiaren bezero nagusiak gaur egun: Txina eta India. Indiari dagokionez, IEAk dio ekoizpen horren zati bat, findu eta gasolio bihurtu ondoren, berriz esportatzen ari dela Europako merkatura. Hori eta beste herrialde batzuetako ekoizpenak handitu izanak eragin dute, energia agentziaren arabera, azaroaz geroztik gasolinaren prezioa igo ez izana Europan. Brent upelak 80 dolar inguruan kotizatu du ordutik.

Eskari txikiagoa

IEAk petrolio eskariari buruzko aurreikuspenak berrikusi ditu, urte amaierara begirako testuinguru ekonomikoek okerrera egin duela iritzita, batez ere Europakoak. Ostegun honetan argitaratutako txostenaren arabera, aurten mundu osoan egunero 102,1 milioi upel kontsumituko dira: 2022an baino 2,2 milioi upel gehiago, baina urte hasieran aurreikusi baino 220.000 gutxiago.

IEAren arabera, eskariaren igoeraren % 90 baino gehiago OCDEkoak ez diren herrialdeek kontsumituko dute, bereziki Txinak — hazkunde horren %70 —. Bestalde, OCDEn, eta bereziki Europan, inflazioak eragindako dezelerazio ekonomikoaren ondorioz, iazko udazkenetik eskaria murriztu dela azpimarratu du.

Dena den, 2024rako, IEAk bere proiekzioak zuzendu ditu, eta uste du munduko eskariak gora egingo duela. Erakunde horretako adituek espero dute petrolio kontsumoa handitzea Txinan, eta Europarako eta AEBrako aurreikuspen ekonomikoak hobetzea.

IEAren aurreikuspenak ez datoz bat OPEPek ostegun honetan emandakoekin. Geratzen den urte erdian eskaria handituko dela uste du, egunero 100.000 kupel inguru gehiago beharko direla, eta, bereziki, Txinaren beharrengatik bultzatuta.


Summary: Moto gidari bat hil da istripu batean Donostian. Gaur goizean, 11:30ean, moto batek autobus bat jo du Donostiako Gros auzoan. Moto gidaria hantxe bertan hil da.

Gaur goizean, 11:30ean, moto baten eta autobus baten arteko istripu bat izan da Donostiako Gros auzoan. Donostiako Udalak jakinarazi du moto gidaria talkaren ondorioz hil dela. Nafarroako hiribidean gertatu da, Zurriola hondartzarako noranzkoan, Larramendi gasolindegitik gertu. Istripuaren ondorioz, trafikoa eten dute Boulevarderako norabidean.

Ez da aurten Euskal Herrian hil den lehen moto gidaria. 2023ko lehen seihilekoan, gutxienez bederatzi pertsona hil dira motoa gidatzen ari zirela. Aurten Donostian hil den hirugarrena da gaurkoa. Martxoaren 17an hil zen lehenengoa, 51 urteko gizon bat, suhiltzaileen parkeko biribilgunearen parean. Hurrengoa martxoaren 31n hil zen; hogei urte zituen, eta Jose Elosegi alkatearen hiribidean izan zuen istripua, gaur ezbeharra izan den tokitik ez oso urrun.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak iaz jakinarazi zuenez, trafiko istripuetan moto gidarien artean izaten dira hildako gehien. 2022an, hamalau moto gidari hil ziren, eta 2021ean, hamazazpi. Datu horiek erakusten dute 2023 honen lehen erdian moto gidari asko hil dela; hala jarraituz gero, aurreko urteetako kopuruak gaindituko dira.