Summary: Babespean ahaldundu ahal izateko gune berriak. Emakumeen etxeek emakumeentzako «babesgune bat» aldarrikatzen dute; elkarrekin «saretu» ahal izateko eremu bat izatea nahi dute. Hernanin, Elgoibarren eta Zumaian ireki berri dituzte, beren antz eta desberdintasunekin.

Espazio publikoa bereganatzeko aldarria ezaguna da mugimendu feministaren barruan. Kaleak izan ditu agertoki sarri. Baina «gune seguruak» ere badaude aldarrikapen horien artean, eta emakumeen etxe forma hartu dute azkenaldian. Babeserako, saretzeko. «konspiratzeko» ere izan daitezkeela diote bertako kideek. Emakumeen etxeak goraldian daude Gipuzkoan; borroka feminista ahalduntzeko bidean, «espazio propioa» izatearen garrantzia nabarmendu dute haien dinamizatzaileek eta berdintasun zinegotziek. Horren adibide dira ireki berri dituzten Elgoibarko Lila Emakumeen Etxea, Zumaiako Emakumeen* Etxea eta Hernaniko Kulturarteko Plaza Feminista. Etxe horiek «aldarrikapen historikoa» izan dira herri batzuetan, eta oraindik ere halako gune baten eske ari dira zenbait tokitan. Donostian, adibidez, manifestazioa egingo dute bihar, emakumeen etxe handiago bat eskatzeko.

Itsaso Lekuona Hernaniko Berdintasun zinegotziaren esanetan, Hernanin, Herriko Berdintasun Kontseiluak —mugimendu feministan aritutako norbanakoek osatua— egin dio eskaera udalari. Etxearen hausnarketa prozesuan, borroka feministaz gain, antirrazista ere batu zaie etxearen oinarriei. Horren garrantzia azaldu du Lekuonak: «Borroka antirrazista eta feminista hemen elkartzeak ateak zabaltzen dizkio gaur egun feminismoak esku artean duen eztabaidetako bati: feminismoan nola txertatu ikuspegi dekoloniala, antirrazista, jatorri desberdinetako emakumeen arteko aliantzen lanketa… Uste dugu oso momentu egokian datorrela gune hau, galdera horiei erantzuna ematen saiatzeko».

Hori horrela, plaza horretan izango dute egoitza mugimendu feministako eta antirrazistako eragileek. Honako hauek egongo dira: batetik, herriko eragile feministak eta udaleko Berdintasun Saila; eta, bestetik, Amher SOS Arrazakeria, udalaren Kulturartekotasun arloa, udaleko Lankidetza arloa eta lankidetza politiketan parte hartzen duen herritarren talde bat.

Hernaniko, Elgoibarko eta Zumaiako etxeetan herriko eragileek eta udalak antolatutako ikastaroak eta jarduerak izango dituzte. Zerbitzu iraunkorrak ere izango dira etxeotan, jabetze eskolak, esaterako; hau da, emakumeen ahalduntzea helburu duten ikastaroak. Aholkularitza juridikoko zerbitzuak ere badituzte hiru etxeek. «Emakumeen kontrako diskriminazio eta indarkeria egoerak izan daitezkeen kasuen aurrean emakumeei babesa nola eman erakusten dute hemen, indarkeria matxista kasu batean edo banaketa prozesu batean izan daitezkeen gorabeherak edo indarkeria egoerak bideratzeko», azaldu du Jone Arrazola Hernaniko Kulturarteko Plaza Feministako koordinatzaileak. Beste biek ez bezala, Hernaniko etxeak sexu aholkularitza eta psikologoen laguntza ere eskaintzen ditu.

Sexu eta bikote aholkularitzaren zerbitzuan sexu harremanen inguruan sor daitezkeen zalantzak landuko dituzte. Gainera, psikologoek osatutako taldeak ere izango dituzte Hernanin. «Emakumeen elkar zaintzarako taldeak ditugu; psikologo batek bideratzen ditu, talde terapia modura. Hara jo dezakete indarkeria sufritzen ari diren edo sufritu duten emakumeek», dio Arrazolak. Eta, azkenik, dokumentazio gunea ere sortu dute: «Gune erreferentzial bat izan nahi du bere bi arloetan, eta garrantzitsua ikusten genuen liburuak egotea, gai hauekiko interesa duen edonork baliabide horiek eskura izateko».

Kudeaketa eredua

Prozesu baten ondorio izan dira emakumeen etxeak, bakoitza bere erara. Baina gauza komun ugari dituzte. Urte luzez herriko mugimendu feministaren eskarietako bat izan da gune hori lortzea, eta udalarekin elkarlanean eratu dituzte hiru proiektuak. Hernanin, udalak darama kudeaketa, baina besteetan ertz gehiago ditu administrazio publikoarekin duten harremanak.

Elgoibarren, esaterako, Emakumeen Kontseiluak —guraso elkarteetako ordezkariek, emakumeen elkarteetako ordezkariek eta norbanakoek osatzen dute, eta udaleko ordezkariek ere eraman zuen udalera etxea egiteko proposamena, eta udalak parte hartze prozesu bat jarri zuen martxan. Prozesu horretan, garrantzi handia izan zuen kudeaketa ereduari buruzko eztabaidak. «Eredu asko daude, baina gure inguruan ikusi dugu gehienek eredu misto bat dutela: mahai bat osatzen da, udalak ere parte hartzen du, eta elkarteetako ordezkariak daude. Azken horiek dute pisurik handiena mahaian. Horixe da gure eredu», azaldu du Maialen Gurrutxaga Elgoibarko Udaleko Berdintasun zinegotziak.

Zumaian ere Emakumeen* Etxea martxan jartzeko bilera irekiak egiten hasi zirenetik ekarri zuten hizpidera kudeaketa ereduaren eztabaida, eta erabaki zuten udalaren eta asanbladaren artean kudeatuko zutela. «Gurea kogestioan oinarrituta dago», hasi du azalpena Vanessa Arbelaitz zuzendariak: «Elkarren arteko kudeaketan. Bilera ireki horietan argi gelditu zen hori. Guretzat berebiziko garrantzia zuen autonomia izateak». Arbelaitzen hitzetan, «argi» dago erakundeek «beren ardura eta garrantzia» dutela. «Baina norbanakook ere bai. Guk hitzarmena dugu udalarekin, baina badugu gure funtzionamendua, gure arautegia, gure dinamizatzaileak kontratatu ditugu…». Hori horrela izanik, udalarekin harreman zuzena badute ere, etxeko kideek badute zeresana etxearen erabakietan, eta horretarako antolatu dute asanblada: «Asanblada da organo gorena, han hartzen ditugu erabakiak; guretzat oinarrizkoa da hori».

Gizonen parte hartzea

Halako proiektuetan beste eztabaida bat ere agertzen da askotan: gizonek parte hartzea baimenduta duten edo ez, eta, baimenduta badute, zenbaterainokoa izan behar duen parte hartzeak. Horretan ere Hernanik badu besteek ez duten ezaugarri bat; kulturarteko plaza ere badenez, «edozein herritarri» zabaldu dizkiote ateak. Hala ere, azaldu dute zenbait zerbitzu ez-mistoak direla: jabetze eskolak, esaterako. Eta, ekitaldi mistoetan ere, segurtasuna da lehentasuna. «Emakumeentzako leku seguru bat izatea da gure lehentasuna, eta, gai horiek landu nahi dituen edozein herritarri irekia dagoen arren, egoeraren batean ikusiko bagenu ez dela gune seguru bat, hori kudeatu beharko genuke», esan du Lekuonak.

Feminismoa ardatz hartu duten beste bi etxeei dagokienez, antzekoa da egoera. Elgoibarren, «emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren alde borroka egiteko prest dagoen orok» izango du sarbidea, baina ñabardura batekin: «Gune eta tailer asko emakumeak soilik egoteko izango dira, ahalduntzeko eta jabetze hori izateko; baina uste dugu gizartean benetako berdintasuna lortuko bada gizonek ere parte hartu behar dutela», dio Gurrutxagak.

Zumaian, berriz, gai hori eztabaidatzen ari da asanblada, iritzi ezberdinak plazaratu baitituzte herritarrek. Arbelaitzen ahotan, ordea, badute arau orokor bat: «Argi dago gune propio bat aldarrikatu behar dugula, baina gizarte batean gaude, eta, horretan eragin nahi badugu, elkarrekin eragin beharko dugu». «Herriari begirako ekintzak» ere egongo direla azpimarratu du Arbelaitzek. «Eta, nola ez, pertsona ez binarioak eta LGTBIQ+ identitateek ere izango dute beren tokia». Hala ere, ekintza gehienak emakumeei zuzenduta daude. «Argi baitago emakumeak duela protagonismoa, berak ahaldundu behar duela. Beharbada gizonek galdu behar dute botere hori».


Summary: Minbiziaren ondorioak samurtu nahian umeei. Aspanogi elkarteak eskatu berri du protokolo bat ezar dezatela minbizia gainditu duten haurrei jarraipena egiteko. Gaixotasuna gainditu duten haurren %70ek jasaten dituzte ondorioak gerora.

Haurtzaroan minbizia izandakoek aukera handiak dituzte epe luzera ondorioak pairatzeko; eta tratamendu goiztiarrak emateak ondorio horiek gutxitzea dakar. Hala esan du Aspanogik, Gipuzkoako Haur Minbizidunen Gurasoen Elkarteak. Horregatik, Espainiako Niños con Cancer federazioarekin batera —hango kide da Aspanogi—, minbizia duten haurrei jarraipena egiteko protokolo bat eskatu du Gipuzkoako elkarteak. Haur horientzako Europako osasun pasaporte bat ere nahi du, medikuek kalitatezko oinarrizko arreta eman ahal izateko informazioa izan dezaten.

Gipuzkoan, urtean 30 haur ingururi diagnostikatzen eta tratatzen zaie minbizia. Datuek erakusten dute handia dela bizirik irauteko tasa: minbizia pairatu duten haurren %82k gaitza gainditzen dute. Era berean, ordea, ondorioak jasateko aukera ere handia da: %70ekoa. «Tratamenduagatik, bigarren mailako ondorioak agertzen dira, batzuk epe motzera, baina beste batzuk gaitza gainditu eta urteetara, eta horiek ere artatu eta prebenitu behar dira», esan du Nekane Lekuona Aspanogiko gizarte hezitzaileak. Hormonetan, sistema endokrinoan, beren garapenean, ugalkortasunean, entzumenean, ikusmenean eta abarrean izaten dituzte arazoak. «Eta ez ondorio fisikoak bakarrik, emozionalak eta kognitiboak ere kontuan hartu behar dira: kontzentrazioan, orekan, mugikortasunean… izaten dira arazoak».

Gizarte hezitzaileak tratamendu goiztiarren garrantzia azpimarratu du: «Detekzio azkarrak ezinbestekoak dira, ondorio gutxiago izango dituztelako horrela». Horregatik, behin gaixotasuna pasatutakoan ere, haur horiei jarraipena egiteko protokoloa behar dela dio Lekuonak.«Beste tumore bat ager daiteke. Horregatik da garrantzitsua ahalik eta azkarrena detektatzea, eta sintomatologia agertzen denean gainean egotea. Garrantzitsua da hori ikusaraztea eta Espainian estatu mailako protokolo bat egotea».

Baina hori soilik ez, osasun pasaporte bateratu bat egitea ere beharrezkoa iruditzen zaio Aspanogiri. Paziente horien gaixotasunaren gaineko informazioa medikuek eskura izatea ezinbestekoa dela azaldu du Lekuonak. «Haurrak pediatrian artatzen dituzte, baina helduen unitatera pasatzen direnean, transferentzia egoki bat egin behar da; beste medikuek informazioa eta prestakuntza behar dituzte, pazientearen nondik norakoak jakin behar dituzte». Hori osasun pasaporte eran egitea proposatu du elkarteak: «Pasaporte horretan agertuko litzateke gaixoek zer tratamendu izan dituzten, eta zer ohitura osasuntsu izan behar dituzten, oinarrizko arretan koordinazioa egoteko».

Europako Batasuneko osasun sistema guztien artean lankidetza bultzatu eta pasaporte hori garatuko balitz, minbizia gainditu dutenak errazago artatuko liratekeela uste du, edozein estatutan egonda ere. «Demagun minbizia izan duen paziente bat Europako herrialde batera doala: pasaporte horrek lagundu egingo lioke, hor egongo litzatekeelako hari buruzko informazioa, eta medikuek nola artatu jakingo luketelako».

Diskriminaziorik gabe

Protokoloa lortzeko bidean, apurka-apurka aurrera doazela esan du Lekuonak. Lortzea aurrerapauso handia izango litzatekeela uste du; baina pazientearen intimitatea eta pribatutasuna zaindu behar direla nabarmendu du: «Poliki ari dira pasaporte hori lortzeko prozesua egiten. Baina, betiere, diskriminatu gabe; jakina bada pertsona horrek minbizia izan duela edo ondorioak dituela, ez diezaiotela trabarik jarri lan munduan edo gizartean».

Sarri, lana edo gizarteratzea lortzeko orduan, gaixotasuna pasatu izana traba izan daitekeela dio Lekuonak, eta hori gaixotasunaren inguruan oraindik dagoen «tabuagatik» dela uste du. Horri aurre egiteko lanean ari da Aspanogi, ikastetxeetan hitzaldiak emanez nahiz erakundeetan eraginez. Traba horietako baten adibide bat eman du gizarte hezitzaileak: gurasoek baimenak izan ditzakete haurrarekin ospitalera joateko, baina guraso bakarrak izan dezake lan murrizketa. «Besteak une oro baimenak eskatzen aritu behar du, bere egoera justifikatzen arituko balitz bezala. Horrelako momentu gogor batean asko lagunduko luke gauzak errazteak, eta baita gainontzeko senitartekoek parte hartzeak ere; bizitza profesionalaren eta pertsonalaren arteko kontziliazioak, alegia».

Arlo horretan tinko jarraituko dutela dio, egoera ikusarazten eta ahal bezainbeste errazten. Familiek ere elkarri babesa ematen diotela dio Lekuonak, eta beren eskubideen alde borroka egiten jarraitzeko asmoa dutela. «Aspanogin elkartzen den jendeak historia komuna du: minbizia agertu eta goitik behera aldatu zaie bizitza; egun batetik bestera mila zatitan desegin da beren puzzlea, eta berriz elkartu behar dute, baina ez dira lehengo berak». Lekuonaren hitzetan, ez dute lortuko puzzlea lehengo moduan egitea, baina bide hori «ahalik eta samurrena» izan dadin laguntzen dutela azpimarratu du adituak.


Summary: Sozialdemokratek, berdeek eta liberalek elkarrizketa formalak hasiko dituzte. Koalizio gobernu bat osatzeko bidean, testu bat adostu dute hiru indarrek, eta klima larrialdiari aurre egiteko neurriak ditu ardatz; baita eskakizun liberalak, hala nola, zerga gehiago ez ezartzeko konpromisoa

«Emaitza oso ona izan da», adierazi du Olaf Scholz SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren kantzilergaiak, joan den irailaren 26an egindako presidentetzarako hauteskundeen garaileak. Gaur hedabideen aurrean hori esan duenean alboan zituen Berdeak alderdiko presidenteorde Annalena Baerboeck eta FPD Alderdiko Demokratikoa Librea indar liberalaren lider Christian Lindner. Izan ere, azken astean hiru alderdiek edukitako bileren ondoren, koalizio gobernu bat osatzeko elkarrizketa formalak hasiko dituztela iragarri dute.

Bozetan SDP izan zen izan zen indarrik bozkatuena, Berdeak hirugarrena —bigarren izan zen CDU / CSU aliantza demokristaua—, eta liberalak laugarrena. Scholzek hauteskunde gauean bertan aitortu zuen «koalizio sozial-liberal-ekologiko bat osatzea» zuela helburu, eta hori gauzatzeko bidea hartu du. Hiru alderdiek, hasteko, testu bateratu bat adostu dute. «Alemaniarentzako beharrezkoak diren gaiei helduko diegu, azaldu du Scholzek.

Kantzilergaiaren arabera, elkarrizketetan aurren-aurrenik helduko diote krisi larrialdiaren gaiari, eta aurrera eraman nahi dute, haren esanetan, «industria sektorean azken 100 urteotako modernizazio proiektu handiena» izango dena. Proiektu horretan jaso dute karbonogabetzera 2030erako iritsi nahi dutela —aurreikusi baino zortzi urte lehenago—, eta «klimaren babeserako» ekintza plan bat zehaztu dute.

Bestetik, nola sozialdemokratek hala ekologistek liberalen eskakizunak onartu dituzte, eta oraingoz adostu dutenez, bere horretan utziko dute konstituzioak ezartzen duen zorpetze muga, eta ez dituzte zerga gehiago ezarriko. Xehetasunak datozen asteetan zehaztekoak dira.


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du 'Bateragune auzikoen' babes helegitea. Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak agindu zuen hutsetik has zedila Bateragune auziko epaiketa, eta horri jarri zioten helegitea. Auzitegi Konstituzionalak halako gai bati buruz ebatziko lukeen lehendabiziko aldia litzateke. Helegitea aztertu arte epaiketa ez egiteko eskatu zuten auzipetuek: horri aurrerago erantzunen dio Konstituzionalak.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du Bateragune auziko auzipetuen defentsak joan den otsailean jarritako babes helegitea. Defentsak helegitean argudiatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak —alegia, epaiketa hutsetik berriro hasteko eskaerak—urratu egiten duela auzipetuek benetako babes judiziala izateko duten eskubidea. Zehazki, defentsak uste du Gorenak emandako ebazpenak non bis in idem printzipioa urratzen duela; hau da, ez duela errespetatzen auzi beragatik bi aldiz epaitua ez izateko eskubidea. Iñigo Iruin abokatuak aurkezturiko helegiteak zehazten du, gainera, bortz auzipetuek osorik bete zituztela 2011n Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarri eta 2012an Gorenak berretsitako espetxe zigorrak: Miren Zabaletak, Arkaitz Rodriguezek eta Sonia Jacintok seina urte egin zituzten kartzelan, eta Arnaldo Otegik eta Rafa Diezek, seina urte eta erdi.

Defentsak Konstituzionalean jarritako helegiteak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia ere hartzen du erreferentzia gisa. Izan ere, 2018an Estrasburgok emandako epaiak zehazten du auzipetuen eskariz baino ezin dela Bateragune auziko epaiketa berriro egin. Kasu honetan, auzipetuek ez dute horrelakorik eskatu; baina, 2011ko sententziari aurkezturiko kasazio helegiteari erantzunez, Goreneko epaile guztiek aho batez ebatzi zuten Bateragunekoen epaiketa berriro egin behar zela.

Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi duenez, auzipetuen defentsak jarritako babes helegiteak «transzendentzia konstituzional berezia» du, «auziak arazo bat planteatzen duelako edo eragiten diolako oinarrizko eskubide baten alderdi bati zeinari buruz ez dagoen doktrina konstituzionalik». Arrazoia eman dio, beraz, Iruin abokatuak babes helegitea jartzerakoan BERRIAri erran zionari: Auzitegi Konstituzionalak halako auzi bati buruz erabakitzen duen lehen aldia litzateke.

Auzipetuek eskatu zuten, halaber, Bateragune auziko epaiketa berriro egiteko prozedura eten egin zezatela Konstituzionalak babes helegitea aztertzen duen arte. Horri buruz aurrerago ebatziko du Konstituzionalak.

Lehen aldia

Iruin abokatuak joan den abenduaren 21ean egindako agerraldian adierazi zuen ez zuela «dudarik» babes helegitea tramiterako gutxienez onartuko zutela, eta otsailean BERRIAri baieztatu zion lehen aldia litzatekeela Konstituzionalak horrelako auzi bati buruz ebatziko lukeela. Beraz, Iruinen ustez, Konstituzionala behartuta legoke horri buruzko iritzi bat ematera: hala gertatu da.

Konstituzionalak aztertu izan du lehenago non bis in idem printzipioa, baina ez Bateragune auziko ezaugarriak dituzten kasuetan. Auzi horren bereizgarrietako bat da Estrasburgok emandako sententzia baten ondorioz eskatu duela Gorenak epaiketa berriz egiteko; eta, bertzea, auzipetuek zigorrak osorik beteak dituztela. Era berean, Espainiak 2015ean zehaztu zuen Estrasburgoko sententziak nola betearazi behar zituen, eta hori ere urratu zuen Gorenaren epaiak: izan ere, berraztertze helegite baten bidez betearazi behar dira epai horiek berez, eta berraztertze helegitea aztertu ondoren agindu zuen Gorenak epaiketa berriro egiteko.

Europara ere bai

Abenduan iragarri zuten gisan, Europako Batzordeko Ministroen Kontseilura ere joko dute auzipetuek, estatuek Estrasburgoko sententziak betearazten dituztela ikuskatzen duen organoa baita hori. Hara jotzeko «lanean» ari zirela jakinarazi zuten otsailean.


Summary: Bizikleta gaineko urtebeteko itzuliaren nondik norakoak, BERRIAko blog berrian. Hernaniko eta Ordiziako bi gaztek proiektu bat abiatu dute berriki: Biziz. Hamabi hilabeteko bidaia eginen dute Afrikan eta Asian barna, bizikletan. BERRIAren blogean irakurgai izanen dira nondik norakoak.

BERRIAko irakurleek blog berri bat izango dute aurrerantzean webguneko blog plataforman: Biziz. Jon Rodriguezek eta Pello Alberdik urtebetean munduan zehar bizi izandako esperientziak kontatuko dituzte hor. Pedalkadaka eginen dute bidea; begiak erne eta belarriak zorrotz. Gipuzkoako bi gazte dira, Mondragon Unibertsitatean ingeniaritza industriala ikasiak, eta graduondokoa bukatzear dira gaur egun. Ikasketen hondarrean direla, proiektu bat jarri dute martxan biek ala biek: Biziz. Afrikako eta Asiako txokoak ezagutzea da asmoa, bizikletarekin batetik bestera mugituz, urtebeteko bidaian; helburu nagusia, bertako Gobernuz Kanpoko Erakundeen lana ezagutzea eta oihartzuna ematea.

Ikusi gehiago: «Oihartzuna eman nahi diogu zenbait GKEk egiten duten lanari»

Rodriguezek eta Alberdik kontatu dutenez, bidaiak bi zati nagusi izanen ditu. Irailetik abendura artekoa izanen da aurrena, eta Hegoafrikatik Kenyara arteko ibilbidea egitea da helburua. Halaber, urtebeteko bidaiaren bigarren partean Thailandiatik Kirgizistanera joanen dira bi gazteak. Hain zuzen, bidaiaren lehen zatitik bigarrenera arteko saltoa egiteko baizik ez dute erabiliko bizikletaz besteko garraiobiderik; hegazkinez eginen dute urrats hori.

Parte hartzaileek ez dute nahi bidaian ikusiak eta ikasiak eurentzat baizik ez izaterik. Kontrara, bozgorailu izan nahi dute, eta sarea osatzen ari dira Euskal Herriko zenbait hedabiderekin. Tartean da BERRIA: etapaz etapa, BERRIAren Biziz blogean kontatuko dituzte bizitakoak. Dagoeneko irakur daiteke estreinako etaparen kronika: 0. etapa: Egokitzapen egunak Middelburgen.


Summary: Iragarri baino 1.300 milioi gehiago bilduko dituzte EAEko ogasunek aurten. Zerga bilketa %9,6 handituko da iazko kalkuluaren aldean, eta datorren urtean ere kopuru hori handitzea espero dute: %4,6 handituko da.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia susperraldi betean da. Hala berresten dute zerga bilketaren datuek. Ogasunek 15.580 milioi euro bilduko dituzte denera aurten, aurreikusi baino 1.328,8 milioi euro gehiago da hori (+%9,3). Datorren urteko aurreikuspenak ere onak dira, eta bilketa %4,6 handitzea espero da: 16.290 milioi denera.

Zerga bilketako gehigarri hori zorra txikitzeko eta inbertsioak egiteko erabiliko dutela azpimarratu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak gaur, Finantzen Euskal Kontseiluaren bileraren ostean. Sailburuaren hitzetan, bilketaren datuak onak dira, eta «lasaitasuna» emango die datorren urteko aurrekontuak egiterakoan. Izan ere, Azpiazuk azpimarratu du kontu horiek bereziki garrantzitsuak izango direla susperraldia egonkortzeko: «Euskadi suspertzeko funtsezko aurrekontuak dira, pandemiaren ondorioz galdutako maila berreskuratzeko balioko dutenak, bai eta atzerapenik gabe aurre egin behar diogun beharrezko eraldaketako ekonomiko eta sozialari bultzada handia emateko». Hamabost egun barru aurkeztuko du aurrekontu proiektua.

Aldundiak ere pozik azaldu dira bilketaren emaitzekin, eta baikor azaldu dira datorren urtera begira ere. Zuhurtzia eskatu dute, hala ere, hornikuntza krisia edo argindarraren prezioa «mehatxu» izan daitekeelako. Hain zuzen, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiaren esanetan, energia enpresei mozkinak txikitzeko Espainiako Kongresuak atzo onartutako dekretuaren ondorioz, lurraldeak 30 milioi gutxiago jaso ditu zergetan.


Summary: Amess diputatuaren hilketa «ekintza terrorista» da, Poliziaren arabera. Poliziak 25 urteko gazte bat atxilotu du, eta muturreko islamista bihurtzeko arriskuan dauden pertsonen zerrendetan egon zela zabaldu dute.

David Amess Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko diputatua labanaz hil zuten atzo, Ingalaterran. 69 urte zituen, eta Essex konderrian hautesleekin egiten ari zen ekitaldi batean hil zuten. Poliziak 25 urteko gazte bat atxilotu du, jatorria Somalian duena, eta, Ingalaterrako hedabideetan zabaldu dutenez, muturreko islamista bihurtzeko arriskuan dauden pertsonen zerrendetan egon zen haren izen-abizen bereko bat. Poliziak ofizialki adierazi du «ekintza terrorista» izan dela hilketa. Lehenengo ikerketak erakutsi du litekeena dela «muturreko islamismoarekin loturiko motibazioa» egotea gertaeraren atzean.

Leigh-on-Swea herriko eliza batean izan zen erasoa, Londres ekialdean. Erasotzaileak, poliziaren arabera, hainbat aldiz sartu zion labana Amessi. Lehen datuan arabera, larrialdi zerbitzuetako kideek eraso lekuan bertan artatu zuten Amess baina han bertan hil zen.

Labana bat aurkitu zuten erasoa gertatu den lekuan. Esan zuten ez dagoela beste inor lotuta erasoarekin.

Kontserbadore gogorra

Amess Alderdi Kontserbadorearen sektore gogorreko diputatua zen. 1983an aukeratu zuten Erresuma Baturako Parlamenturako lehen aldiz. LGTBI komunitatearen eskubideen aurkakoa zen, eta sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak kritikatu zituen. Brexit-aren aldekoa zen, eta horren aldeko kanpaina egin zuen Europako Batasunetik ateratzeko erreferendumean.

Amessen hilketak Jo Cox laboristarena ekarri du gogora. 2016ko ekainean, erreferendumaren aurreko egunetan, Thomas Mair eskuin muturreko kideak bahitu eta tiroz hil zuen. Bizi guztiko espetxe zigorra ezarri zioten Mairi hilketagatik.


Summary: Elena Odriozolak sari nagusia irabazi du Bratislavako Ilustrazio Biurtekoan. Haur liburu ilustratuei ematen zaien sari ospetsu eta zaharrenetarikoa da, eta lehen aldiz irabazi du euskal sortzaile batek.

Sentimientos encontrados lanerako egindako ilustrazioengatik eman diote saria, zehazki. Ediciones Modernas el Embudo argitaletxearen lehen lana izan zen, eta Gustavo Puerta Leisserekin elkarlanean sortu zuen Odriozolak. Zazpi pertsonaia ditu liburuak, eta testu filosofiko klasikoak ditu oinarri. Denonartean argitaletxeak eman du euskaraz, Etxean barrena izenburuarekin, eta Juan Kruz Igerabidek euskaratuta.

Bratislavako Biurtekoaren epaimahaiko kideek liburu honen izaera esperimentala nabarmendu dute, irakurketa mota ezberdinak baimentzen dituena. Hari narratibo askotarikoak sortzeko ilustrazioaren erabilera ere azpimarratu dute.

Aurrez ere saritutako lana

Eslovakiako Errepublikako Kultura Ministerioak, Unescoren Eslovakiako Batzordeak eta Haurrentzako Nazioarteko Arte Etxeak antolatzen dute biurtekoa. Galtzagorri elkarteak jakinarazi duenez, nazioarteko ilustratzailerik onenen lanak saritzen ditu sariketak bi urtez behin.

Liburuak beste aipamen batzuk ere jaso ditu jada, hala nola: Municheko Nazioarteko Liburutegiak argitaratzen duen White Ravens katalogoan aipatua izan zen 2020an eta Banco del Libro erakundeak (Venezuelako IBBY) egin zuen 2020ko Liburu Onenetan Kontzeptu Berritzailea aipamena eskaini zion.


Summary: Gaur itsasoratuko da berriz 'Aita Mari' ontzia. Ontziari egin dioten erreforma berriari esker, pertsona gehiago erreskatatu ahal izango dituzte.

Gaur itsasoratuko da SMH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen Aita Mari ontzia Burrianatik (Herrialde Katalanak) Mediterraneo itsasoko SAR eremura.

Azken hiru hilabeteetan, erreformak egin dizkiote ontziari, pertsonen edukiera 120tik 150era handitzeko. Horri esker, jende gehiago erreskatatu ahal izango dute. Era berean, urteko prebentziozko mantentze lanak egin dizkiote ontziari. Besteak beste, erreskateekin beharrezko ziurtagiriak berritu dituzte. Horri esker, salbamendu misioak egiten jarrai dezake, berme handiagoarekin.

Migrazio krisia

Aita Mari ontziko kideek adierazi dute Mediterraneoko migrazio krisiak «okerrera» egin duela azken urtean, hobera egin beharrean; izan ere, 2020an hil zirenak halako bi hil dira 2021ean. Era berean, Libiako eta Greziako kostazainek indarkeriaz egindako kanporatzeak gaitzetsi dituzte. «Milaka pertsona arrisku eta trauma konponezinak jasaten ari dira, oinarrizko giza eskubideak bete gabe», gehitu dute.

Azkenik, esan dute salbamendu lanetan eta Greziako Vial errefuxiatu eremuan laguntzen jarraituko dutela.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak ez du onartu Donostiako hiri ordenantzaren kontrako epaiari jarritako helegitea. Iaz emandako epaia berretsi du auzitegiak, eta baliogabetzat jo du etxebizitza turistikoak lehen solairutik gora zabaltzeko aukera ematen duen ordenantza. Epai horren ostean «ehunka etxebizitza turistiko» zabaldu direla salatu du EH Bilduk.

Donostiako Udalak etxebizitza turistikoak arautzeko ordenantza berria onartu zuen 2018an. Besteren artean, lehen solairutik gora hiriko eraikinetan zerbitzu hori ematen duten etxebizitzak zabaltzea ahalbidetzen zuen hiriko zenbait eremutan. Ordenantza hori baliogabetu egin zuen iazko urtarrilean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, HAPO Hiri Antolamendurako Plan Orokorra urratzen zuela zioen helegitea aintzat hartuta. Epai hori berretsi zuen, ondoren, Espainiako Auzitegi Gorenak. Epai haren kontrako helegitea jarri zuen Donostiako udal gobernuak, aurrez HAPOan aldaketak eginda,—besteak beste, lehen solairutik gora pisu turistikoak ezartzeko aukera sartzeko—, baina helegite horrek ez du aldarazi EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak erabakia, ez baitu tramiterako onartu. Ordenantza baliogabetzat jo zuen epaia irmoa dela adierazi du.

Donostiako EH Bilduk ohar batean jaso duenaren arabera, udal gobernuak erabakiak izango dituen ondorioen berri eman beharko dio Donostiako udalbatzari, «segur aski, urriaren 28ko saioan». Erantsi du argitzeke dagoela zein egoeratan geratuko diren behin auzitegiak ordenantza baliogabetzat jo ostean irekitako «ehunka etxebizitza turistiko». Udal ordenantzak HAPOarekin talka egiten duela adierazi du EH Bilduk: «Oso argi zegoen ordenantza honek lehen solairuaren gainetik etxebizitzak jartzeko aukera ematen zuela, eta HAPOan hori ez zela baimentzen». Halaber, salatu du edozein udal ordenantzak udal idazkariaren sinadura behar izaten duela, eta, Donostiako kasuan, idazkaria pisu turistiko baten jabea dela.

«Pisu turistikoak ezartzeko baldintzak malgutzeak» hirian izandako eraginaz ere ohartarazi du EH Bilduk. Koalizioaren arabera, «lehen legez kanpokoak ziren» 900 etxebizitza turistiko inguru legeztatu dira, eta kopuru hori «biderkatu» egin daitekeela adierazi du, «gero eta eremu gehiago saturatuz».

Erabilera turistikoko pisuek hiriko etxebizitzen prezioan izan duten igoera ere salatu du EH BIlduk, eta azken hiruhilekoan prezioak %7 garestitu direla jarri du adibidetzat. Horrez gain, pisu turistikoak ebazpen judizialen gainetik zabalik mantentzeko udal gobernuaren «helburua» ere salatu du, eta mesede egiten diela horrek «putre funtsei eta gainerako espekulatzaileei».


Summary: Arantzazulab-ek, EHUk, MUk eta Deustuk lankidetzarako hitzarmen bat sinatu dute. Aurrerantzean, elkarrekin egingo dute ikerketa, berrikuntza, sareko lana, ezagutza sortu eta eraldatuko dute eta lankidetzako proiektuak sustatuko dituzte.

Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategi Arantzazulab-ek, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak elkarlanerako akordio bat sinatu dute. Bi helburu nagusi izango ditu: elkarlanean «ikerketa kolaboratiboa» egitea laborategiaren helburuekin bat datozen esparruetan eta «ezagutza gune erreferente» bihurtzea. Atzo sinatu zuten hitzarmena Agustin Erkizia EHUko Gipuzkoako campuseko errektoreordeak, Xabier Riezu Deustuko Unibertsitateko Donostiako Campuseko errektoreordeak, Nagore Ipiñak, Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko dekanoak eta Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goiak.

Ohar bidez azaldu dutenez, Arantzazulab sortu zenetik erakundeek elkarren artean izandako harremanak sendotu nahi dituzte, eta aurrerantzean elkarrekin egingo dituzten jarduerak zehaztu dituzte akordioan, adibidez, ikerketa, berrikuntza, ezaguza sortzea eta eraldatzea, sareko lana eta lankidetzako proiektuen sustapena.

Ikerketaren garrantzia

Akordioak ikerketarako izango duen balioari erreparatu dio Goiak: «Ikerketa Elkargunea abian da. Unibertsitate ezberdinen banakako ikerketen batuketaz haratago, elkarlanean oinarritutako hausnarketa eta ikerketa elkargunea izatea da Arantzazulab-en balio proposamena». Arantzazulab-ek proposatutako gaien inguruan ikertuko dute, eta askotariko diziplinetako eta belaunaldi desberdinetako ikertzaileak bildu nahi dituzte. «Elkarlanean garatutako ezagutza ez da unibertsitateen edota Arantzazulab-en eremuan bakarrik geratuko, baizik eta hori gizarteratzeko ahalegin berezia egingo da», erantsi dute. Hitzarmenaren bidez, unibertsitateek eskura jarriko dituzte baliabideak eta orain arte pilatu duten eskarmentua ere. Ikerketaz gain, jardunaldiak, gogoeta saioak eta difusio programak ere garatu asmo dituzte elkarlanean.


Summary: Uharten emakume bat kolpeka hil zuen gizonari 11 urteko kartzelaldia ezarri diote. Akordioa lotu dute fiskaltzak, defentsak eta herri akusazioak, eta bertan behera gelditu da datorren astean egitekoa zen epaiketa.

2018ko abuztuaren 25ean Uharten (Nafarroa) Natalia Balyuk kolpeka hil zuela aitortu du 44 urteko akusatuak, eta 11 urteko kartzela zigorra ezarri diote: 10 urte, hilketa delitu batengatik, eta beste urtebete, tratu txar jarraituen delituagatik. Fiskaltzak 21 urteko kartzelaldia eskatua zuen, baina akordioa lotu dute alde guztiek. Hortaz, bertan behera gelditu da urriaren 18tik 22ra bitartean egitekoa zen epaiketa.

Hilketaren egunean, larrialdi zerbitzuetara deitu zuen akusatuak Uharteko bere etxetik, abisatzeko emaztea dutxan erori zela eta konortea galdu zuela. Larrialdi zerbitzuak ez ezik, poliziak ere bertaratu ziren Uhartera, Zarraondoa kalera, eta ikusi zuten kolpeka egin ohi diren zauriak zituela Balyukek; haren senarrak ere, dei egin zuen gizonak, zauri batzuk zituela sumatu zuten.

Erizainek eta medikuek Nafarroako Ospitale Gunera eraman zuten emakumea, 38 urtekoa. Handik bi egunera hil zen.

Foruzaingoak ondorioztatu zuen indarkeria matxista kasu bat zela, eta gizona preso hartu zuten. Agoizko auzitegira eraman zuten atxilotua, Emakumeen Aurkako Indarkeriaren 1. Epaitegira. Foruzaingoak berak jakinarazi zuen gizonak maiz ematen zizkiola tratu txarrak emazteari. Sententzian irakur daitekeenez, akusatuak kolpeka hil zuen Balyuk, aurretik zituen zauriak berriz ireki eta barne odolustea eragin baitzioten. Akusatua 2018tik egon da behin-behinean preso.

Kartzela zigorraz gain, gizonak 12.500 euroko kalte ordaina pagatu beharko dio Balyuken aitari, eta 20.000na euro, biktimaren bi ahizpei.


Summary: Aske utzi dute EHUren Leioako campusean tiroka aritu zen gaztea. Kautelazko neurriekin da aske, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ustezko egileak asteazken goizean erosi zuen arma. Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela.

Asteazkenean EHU Euskal Herriko Unibertsitateak Leioan (Bizkaian) duen egoitzan eskopeta batekin agertu eta tiroka hasi zen gaztea epailearen aurretik pasatu da gaur. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, polizia eginbideak amaitu ondoren, 21 urteko gaztea Getxoko (Bizkaia) guardiako epaitegiaren esku utzi dute, kalte delitu bat egotzita. Epaileak erabaki du aske uztea, kautelazko neurriekin; besteak beste, gaztea zentro psikiatriko batean ospitaleratu dezaten agindu du.

Aferak ez du ondorio larriagorik izan, eta atzo normal aritu ziren Leioako campusean. EHUk jakinarazi duenez, tiroketa Zientzia eta Teknologiako eraikinean gertatu zen, eta kalte bakarrak kristaletan, hormetan, sabaian eta informazio pantaila batean gertatu ziren. EHUk esan du «gertaera larriaren» ostean, jarduera «guztiz normala» dela.

Ikusi gehiago: EHUren Leioako campusa normaltasunera bueltatu da tiroketaren ostean

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak eta Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok zenbait xehetasun eman dituzte gertatutakoaren inguruan. Azaldu dutenez, ustezko egileak asteazken goizean erosi zuen arma, bigarren eskuko objektuen salerosketarako webgune baten bitartez.

Erosi eta segituan, Guardia Zibilaren egoitzara abiatu zen arma legeztatzera. Gazteak bazuen ehizarako baimena, eta hori aurkeztu zuen, nortasun agiriarekin eta beste zenbait dokumenturekin batera. Ondoren, eta unibertsitatera joan aurretik, Abantoko Gallarta elkartean (Bizkaia) aritu zen tiro praktikak egiten.

Ikerketa

Erkorekak azaldu duenez, itxura guztien arabera, haren asmo bakarra zen unibertsitatean «kalte materialak» eragitea, eta erantsi du ertzainek atxilotu zutenean ez ziela kontra egin.

Gazteak 21 urte ditu, unibertsitateko ikaslea da, eta, atxilotua izan aurretik, 25 bat aldiz egin zien tiro unibertsitateko eraikin eta azpiegiturei. Erkorekak ez du ezer esan nahi izan gaztearen ustezko motibazioen edo haren buru osasunaren inguruan: «Hori ez da Ertzaintzaren lana, eta gaian adituak diren teknikariek aztertu beharko dute», adierazi du.

Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz ere auziaz mintzatu da, eta nabarmendu du «azkarra» izan zela arazoari emandako erantzuna, eta EHUk horrelako aferetarako prestatua duen protokoloak «ongi» funtzionatu zuela. «Den-dena oso arin konpondu zen», erantsi du.

Erkorekak ez ezik, Bildarratzek ere ez du «espekulatu» nahi izan gaztearen motibazioez edo haren osasun mentalaz, eta, era berean, ez du aurreratu nahi izan EHUk ikaslearen kontrako neurririk hartuko ote duen.


Summary: Emakumeak Zientzian egitasmoak seigarren edizioa izango du otsailean. Hamazazpi euskal erakundek gaur sinatu dute lankidetza hitzarmen berria, otsailaren 11n egun osoko programazioa antolatzeko. Zientzia «nesken kontua» ere badela zabaldu nahi dute sustatzaileek programa horren bidez.

Hamazazpi euskal erakundek gaur sinatu dute lankidetza hitzarmen berria: guztien artean antolatuko dute Emakumeak Zientzian egitasmoaren seigarren edizioa. Otsailaren 11n izango da, Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Egunean, eta zehazki erakunde hauek emango diote bultzada egitasmoari: Polymat, CIC Nanogunea, Donostia International Physics Center (DIPC), Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU), CIC Biomagune, Biodonostia, Tecnun-Ingeniaritza Eskola, Ceit, Eureka zientzia museoa, Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala, Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL), Lortek, EHUko Informatika Fakultatea, Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Kimika Fakultatea, Elhuyar eta Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeak.

Antolatzaileek jakinarazi dutenez, «programa zabal bat» diseinatuko dute, zientzia «nesken kontua» ere badela zabaltzeko. Horretarako, hainbat helburu zehaztu dituzte: «Zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea, eta neskek eta nerabeek zientziako ikasketak hauta ditzaten sustatzea».

Urteetako bidea

Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2016. urtean izendatu zuen otsailaren 11 Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. Urte bat geroago, 2017an, Donostiako CIC Nanogune ikerketa zentroak sentsibilizazio eta dibulgazio jarduerak egin zituen, eta hurrengo bi urteetan Materialen Fisikako Zentroak (CFM CSIC-EHU), Donostia International Physics Center (DIPC) eta CIC Biomagunek bat egin zuten Emakumeak Zientzian egitasmoarekin.

Proiektua urtez urte handituz joan da, eta 2020. urtean bederatzi erakunde batu ziren ekimenera. Iragan otsailean, berriz, hamaika sustatzailek parte hartu zuten, eta aurten hamazazpira igo da kopurua.


Summary: Tren ezbeharretik ihes egitea lortu duen bosgarren migratzailea aurkitu dute. Istripua gertatu zen lekuan, bost lagunen nortasun paperak aurkitu zituen Frantziako Poliziak.

Susmoa baieztatu da: Ziburuko (Lapurdi) trenbidean trenak harrapatuta hil egin ziren hiru migranteekin, eta zauriturik atera denarekin, beste lagun bat ere bazen. Ezbeharra gertatu zen lekuan, bost lagunen dokumentazioak aurkitu zituen Frantziako Poliziak. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, atzo arratsean, Baionako Poliziak lokalizatu zuen bosgarren laguna, Lapurdiko hiriburuan. Zauriturik atera den migratzaileak errana berretsi du: Frantziako Poliziaren kontroletatik kukutzeko asmoz igo ziren trenbidera.

Lagun horrek Frantziako Poliziari azaldu dio hotzagatik iratzarri zela, istripua gertatu baino zenbait minutu lehenago. Berotzeko, «kirol pixka bat» egiteko, trenbidetik urrundu zen, eta, istripua ikusita, ihes egin zuen.

Anartean, ikerketak segitzen du. Bourrierrek azaldu du Bordeleko (Okzitania) auzitegi medikuntzako institutuak gorpuak identifikatu dituela. Halere, zehaztu du oraino ez dela «ofiziala», Aljeriak Frantzian duen kontsulatuak baieztatu behar baititu informazioak.

Prefeturaren erantzuna

Kontrolen areagotzearekin lotu dute istripua Cimade, Anafe, eta Amnesty International elkarteek. «Mugetako kontrolak ez dira inolaz ere bizitzaren gainetik jarri behar. Giza eskubideen aurkako eginmoldeak gogor gaitzesten ditugu», erran dute.

Hala ere, bide beretik segitzeko asmoa erakutsi du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hedabideei bidalitako ohar batean jakinarazi zuten atzo gauean polizia kontrola ezarriko zutela Urruñan (Lapurdi), 23:00etatik 02:00etara: operazio mediatiko bat. «Pertsonen eta ondasunen zirkulazio askearen ondorioz, ondasunen eta pertsonen joan-etorriak etengabe handitu dira, horien artean legez kanpoko immigrazioarekin lotutakoak». Polizia kontrolean parte hartu zuten, besteak beste, Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefetak eta Bourrier prokuradoreak. Frantziako segurtasun indarretako 115 agentek eta Guardia Zibilak ere parte hartu zuten.


Summary: Nafarroa XXI dinamika sortu dute, Foru Hobekuntzaren inguruko «herri kontakizun bat» sortzeko. Nafarroaren «autogobernu galerarekin larrituta», herrialdearen orainaren eta etorkizunari buruzko eztabaida «plural eta parte hartzailea» sustatu nahi dute.

Duela berrogei urte Foru Hobekuntzaren negoziaketa egin zuten toki berean bildu dira gaur Nafarroa osoko hainbat lagun, Nafarroako Jauregiaren aurrean, herri plataforma berri bat aurkezteko: Nafarroa XXI. Herrialdearen orainaren eta etorkizunaren inguruko eztabaida bultzatzea dute helburu, «Nafarroa demokratikoago eta sozialago baten norabidean pausoak emateko».

Maitane Eraso eta Ani Morales bozeramaileek azaldu dutenez, egitasmoa kezka batetik abiatu dute: «Larrituta gaude Nafarroako autogobernu galerarekin; gobernu zentralaren, Bruselaren, merkatuen eta multinazionalen aurrean gero eta botere politiko ahulagoa dugula ziurtatzearekin». Nafarroako gizartea «bere burua gobernatzeko gaitasuna» galtzen ari dela salatu dute.

Ondorio horretara iritsi dira Nafarroako Foru Hobekuntza indarrean sartu zenetik berrogei urte betetzear direnean —1982ko abuztuan izan zen—; eta burujabetzaren gabezia gertakari horrekin lotu dute. Izan ere, Nafarroa izan zen bere estatutua bozkatzeko erreferendumik egin ez zuen lurralde historiko bakarra. «Eta gaur gaurkoz egiaztatzen dugu egungo nafar biztanleriaren hiru laurdenek ez zutela parte hartu eta ez bozkatu lege haren aprobazio prozesuan», adierazi dute. Hori «konpondu beharreko defizit demokratikotzat» jotzen dute.

Era berean, adierazi dute egungo Nafarroaren eta duela berrogei urtekoaren artean ezberdintasun handiak daudela: «Jendarte feministago batean bizi gara, laikoagoa, ekologistagoa eta anitzagoa; egoera politiko, ekonomiko eta sozial kaskarraz sakonki arduratzen dena».

Horiek horrela, Foru Hobekuntzaren negoziazioari buruzko «herri kontakizun bat» sortzeko unea dela aldarrikatu dute, eta, horrekin batera, Nafarroaren orainaldiari eta geroari buruz eztabaidatzekoa ere. Gainera, eztabaida hori «beldurrik gabe» egin behar dela azpimarratu dute, «aurretiazko muga guztiak alboratuz», proiektu guztiak onargarriak direla uste dutelako, bat salbu: «gure herriari bere oraina eta etorkizuna modu demokratikoan erabakitzeko gaitasuna ukatzen diona».

Jardunaldiak egingo dituzte

Eztabaida egikaritzeko, lan jardunaldiak egingo dituzte hogei herritan, dinamika «josi eta zabaltzeko» eta ekarpenak jasotzeko. Nafarroako jendarteari erronkan parte hartzera dei egin diote, eztabaida ahalik eta «anitzena, gardenena eta parte hartzaileena» izan dadin. Eragile kultural, sindikal, sozial, politiko eta instituzionalek ere parte hartzearen garrantzia nabarmendu dute.

Dinamikaren gogoetak manifestu batean bildu dituzte, eta www.na21.org webgunean irakur daiteke, baita atxikimendua eman ere. Oraingoz ehun pertsona inguruk sinatu dute; horien artean daude, esaterako, Mikel Soto, Txutxin Almingol, Ane Zaldua, Patxi Zamora, Joseba Compains, Julia Itoiz edota Begoña Zabala.


Summary: Martin Villa auzipetu du Servini epaileak. 1976ko Gasteizko hilketengatik eta German Rodriguezen hilketarengatik auzipetu du.

Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan, trantsizio deituan, kargu ugari izan zituen Rodolfo Martin Villak. Besteak beste, Espainiako Gobernuko ministroa izan zen 1976-1979 aldian. Frankismoko krimenak argitze aldera Argentinan auzibide bat abian duen Maria Servini epaileak auzipetu egin du. 1976ko martxoaren 3an Gasteizen Espainiako Poliziak bost langile tiroka hil zituen; 1978ko sanferminetan, berriz, German Rodriguez hil zuten Iruñean. Bi hilketa horien harira auzipetu du. Gaur eguedian zabaldu da albistea, Serviniren auzibidea hauspotzen ari diren elkarteek berehala baieztatu dute, txalotu ere egin dute, eta horren gaineko xehetasunak emateko astearen hasieran agerraldi bat egingo dutela jakinarazi dute. «Abokatuak aztertzen ari dira orain autoa», azaldu du Martxoaren 3ko gertaerak argitze aldera Gasteizen martxan dagoen plataformako kide Andoni Txaskok. Lehen balorazioa oso positiboa da: «Desiratzen geunden albiste hau jasotzeko; urtebete pasatxo joan da Martin Villak Serviniren deklaratu zuenetik, eta jakin nahi genuen emaitza. Denbora behar izan du, baina albistea bikaina izan da. Irmo ari da epailea, eta zentzu horrexetan eman du ebazpen hau ere». Servini epaileak frankismoko krimenak argitzeko abian duen bidean mugarria da auto hau. Trabaz jositako bide batean egindako lorpen bat da. Eta oraindik ere bide luzea izan dezake; Gasteizko eta Iruñeko hilketak aipatzeaz gain, beste kausa batzuetan ere ministro ohiak izan dezakeen erantzukizuna ikertzeko bidea ireki baita ebazpenean. Martxoaren 3 plataformak bezalaxe, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ere pozez hartu du autoa. Txaskok zehaztu du Martin Villari egotzitakoak «gizateriaren aurkako delitu» izendatu dituela Servinik, errepresio «sistematiko baten» ondoriotzat jo dituela alegia, eta oroitarazi du beren aspaldiko eskea dela hori. «Orain duda dugu, Espainiako Estatuak zer erantzun emango duen». Hemendik aurrerakoak iragartzen ez da ausartu Txasko. Traba ugari jarri ditu orain arte Espainiako Gobernuak. Servinik Martin Villa deklaratzera deitzeko egin zituen estradizio eta atxiloketa eskea, esaterako, bertan behera utzi zituen. Argentinako kereila ere auzitan jarri dute maiz, atzerriko herrialde batek halako auzibide bat ezin duela abiatu argudiatuta. Baina amarru bat dela esan du Txaskok. «Izan ere, hemen zerbait martxan jartzen saiatu garenean, preskripzioa erabili dute argudio gisara». Eta hori ezin dela onartu oroitarazi du: «Halako krimenentzako preskripziorik ez dago». Orain arteko «zigorgabetasun» jarrerari eusten badiote Espainiako erakundeek NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Europako Parlamentuak ezarritako irizpideen aurkako bidea jarraituko dutela adierazi du Txaskok. Iazko irailean deklaratu zuen Martin Villak Servini epailaren aurrean. Egozten dizkioten delituen harira «genozidioa» leporatzen diotenez, Franco hil ondorengo urteetan «genozidiorik» ez zela egon esan zuen orduan: historiako «etaparik onenetako bat» izan zela. Argentinako enbaxadaren egoitzan deklaratu zuen epailearen aurrean. Deklarazioa hartu aurreko egunetan, Espainiako goi kargudun ugarik Martin Villaren aldeko gutun bat idatzi zuten. Felipe Gonzalez, Jose Maria Aznar, Jose Luis Rodriguez Zapatero eta Mariano Rajoy presidente ohiak zeuden izenpetzaileen artean.


Summary: Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak etapa berri bat zabalduko du, ekinbidea «indartzeko» asmoarekin. Sei hilabeteko epe bat zabalduko du, ekinbidean parte hartzen ez duten eragileek bertara batzeko aukera izan dezaten. Pandemiak utzi dituen ondorioei aurre egiteko sareak sendotu nahi ditu.

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten eragileek gaur egin dute lehen bilera pandemia hasi zenetik, Gasteizen. Bertan erabakitakoa jakinarazi dute gero, agerraldi batean: Sei hilabeteko epe berri bat zabalduko dute, ekinbidea eta inguruko sareak «indartzeko» asmoarekin. Bertan parte hartzen ez duten eragileei gonbita egin die ekinbidera batzeko eta «sareak indartzeko».

Beñat Irasuegi bozeramaileak adierazi duenez, pandemiak agerian utzi du «burujabetzaren eta oinarrizko giza eskubideen» beharra, eta, Irasuegiren ustez, are modu argiagoan ikusten da orain konpondu beharreko «egiturazko arazoak» daudela. Azaldu duenez, pandemia garaian eskubideak murriztu egin dira, eta herritarren bizi baldintzak nabarmen okertu dira. Horregatik zabaldu dute deialdia, izurriak utzi duen egoera berriko erronkei begira.

Helburu gisa jarri dute subiranotasunaren aldeko eragileak elkartu eta agenda sozial berritu bat sortzea, besteak beste. Jakinarazi dutenez, urte politiko hau «berezia» izango da, COVID-19ak utzi dituen arazoez jabetu eta horiek «kudeatzen» hasiko direlako.


Summary: Brian Currin: «Presoen egoera barkaezina da; ez dago aitzakiarik». Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurreneko jardunaldien azken saioa izan da Baionan. Iragandakoaz eta gelditzen diren erronkez mintzatu dira bertako eta nazioarteko eragileak. Nazioartearen pisu politikoa erabiliz presoen auzia konpontzeko mekanismoak sortzera deitu du Brian Currin Hego Afrikako abokatuak.

Kasik osorik bete da Baionako Arte Eskolako Henri Grenet auditoriuma Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren kari egun hauetan antolatzen ari diren jardunaldien azken saioan. Ipar Euskal Herriko kasik alderdi guzietako hautetsiak bildu dira goizean, eta hemendik aitzina ere elkarlanean aritzera engaiatu dira. Oraindik egiteko gelditzen direnak azpimarratu dituzte, nagusiki, gainerako mahai inguruetan. Kolonbiako eta Irlandako esperientziak aipatu dituzte, besteak beste, hango prozesuetan izandako arazo eta lorpenetatik irakaspenak atera nahian. Brian Currin Hego Afrikako abokatuak itxi du hitzaldi sorta, eta aitzina egiteko proposamen batzuk plazaratu ditu.

Presoen auzia konpontzea lehenetsi du Currinek. «Aitzinamenduak» izan direla aitortu badu ere, gaiari heltzeko mekanismoak eskas direla erran du. «Egitura bat, borondate politikoaren testigu litzatekeena». Duela hamar urte Aieteko konferentziari babesa eman zioten nazioarteko pertsona ezagunek parte hartu lezaketela iradoki du, «egina izan ez den guzia egin dadin bultzatzeko» pisu politiko bat izan daitezkeelakoan. Hego Afrikan edo Ipar Irlandan presoen auziari aterabidea emateko sortu zituzten batzordeak aipatu ditu eredu gisa. «Badago entusiasmo anitz, esperantza anitz, baina antolatua izan behar da. Frantziako eta Espainiako estatuei inplikatzeko eskatu behar zaie. 70 urteko presoak izatea, presoak zahartzea, preso eriak izatea, barkaezina da. Gaur egun egoera erabat desberdina da. Ez dago aitzakiarik», adierazi du.

Justizia trantsizionalerako mekanismoak sortzea ere beharrezkotzat jo du, eta ildo horretan gatazkari buruz dauden kontakizun ezberdinak elkartzeko beharra azpimarratu du. Lan hori egiteko Euskal Gobernuak «lidergoa» har lezakeela erran du, baina iradoki du «interesgarria» izan litekeela Ipar Euskal Herriko bi pertsona izendatzea «istorioak eta kontakizunak biltzeko». Gisa horretara, «gibelean» dagoen guzia bildu, eta alde bakoitzekoen ideia politikoak nondik datozen aztertzeko modua ikusiko luke.

Iraultza eta zailtasunak

Gai horiek izan dituzte hizpide Bake prozesua, posible den parioa? mahai inguruan ere, Jean Pierre Massias zuzenbide publikoko irakasleak, Carlos Beristain Kolonbiako egia lantaldeko komisarioak eta Brandon Hamber irakasleak. Aietekoa arlo anitzetako «iraultza bat» izan zela baieztatu du Massiassek. Iraultza bat euskal gatazkan, «inflexio puntu bat» izan zelako. «Aitzineko prozesu guzietan galdera bera zegoen: ea ETAren su-etena noiz apurtuko zen. Hor ez zuen inork zalantzan eman; sinesgarritasuna bazen».

Metodologian ere ikusten du iraultza, bai nazioarteko egiaztapenean, baita aldebakartasunean ere. «Metodo ona ote zen? Seguruenik ez zegoen besterik. Hori zen bakea inposatzeko modu bakarra». Baieztatu du gaur egun Euskal Herrikoa eredu gisa hartua dela nazioarteko gatazken konponbide prozesuetan. Azkenik, ohartarazi du «amaitu gabeko iraultza bat» izan dela. «Egia, justizia, erreparazioa, eta ez errepikatzea», aipatu ditu erronka gisa. «Hamar urteren ondoren interesgarria da ez gertakari gisa ikustea, baizik eta prozesu gisa».

Haren hitzetan, mundu osoko prozesuek aurkitu ohi dituzten hiru zailtasun izan ditu Euskal Herrikoak ere. Batetik boterearen jarrera: «ezin da zinezko prozesurik izan botereak ez badu parte hartzen». Haren erranetan, edozein prozesutako akordioetan, presoen gaia izan ohi da lehen elementua, baina horretarako estatuak inplikatu behar dira. «Lehen galdera da ea nola parte hartu estatuek, nola bultzatu parte hartzera. Estatua da bake prozesurako oztopo nagusia; prozesu garaian dauden politikariak eta ondotik etorriko direnak».

Gizartearen onarpena ere aipatu du zailtasun gisa. «Bake akordio bat sinesgarria izan dadin eta plantan ezarria izan dadin, gizarteak onartu behar du. Edo gutxienez ez du ukatu behar». Lehenik, parte hartu duten aktoreek onartu behar dute, eta, ondoren, gizarteak. Baina gizartean gaiak sor dezakeen «indiferentzia» aipatu du, Baionako zuzenbide fakultateko lehen urteko bere ikasleak aipatuta. «Ez dut uste prozesuaren kontzientziarik dutenik».

Azkenik, «pasatzen den denbora» ere aipatu du. Hau da, prozesua bigarren mailan emanen duten gai berriak sortzea. «Zer pisu du bake prozesuak koronabirusarekin? Zer pisu Kataluniako prozesuarekin?», aipatu zuen. Era berean, kontzientzia kolektiboan izan daitezkeen bilakaerak ere aipatu ditu. «Kontzientzia kolektiboan borroka armatua eta gerrillariak ez dira gehiago existitzen; terrorismoa baizik ez da». Frantziako epaitegietan euskal presoen auzietan lekuko gisa deklaratzera joatean, magistratuen aitzinean ez ulertua izatearen inpresioa aipatu du.

Kolonbia eta Irlanda

Kolonbiakoa denboran luze doan prozesu bat dela erran du Beristainek, eta Euskal Herrikoarekin parekatu du, besteak beste, sortu den polarizazio sozialari dagokionez. Eta galdera bat egin du: «zer lan egin behar da gizartearekin prozesuaren ikuspegi baikor bat izateko?». Azken urteetan sortu dituzten mekanismoak aipatu ditu. Bakerako justizia berezia batetik, gizateria krimenak egin dituztenak epaitzeko epaitegi berezi batekin, egia batzordea eta desagertuak bilatzeko batzordea... «Lan hori guzia egiten ari gara gobernuak bakerako borondaterik izan gabe». Baina gaur egun dagoen testuinguru zaila ere aipatu du. «Oraindik bada gerrilla bat, badira paramilitarrak, bada beldurra». Azken urteetan izan diren hilketa andana oroitarazi ditu: gaur arte, FARCeko 300 kide ohi inguru erailak izan dira.

Gertatutakoa sozializatzeko beharraz ere mintzatu da. «Badakigu zer gertatu den, arduradunek badakite; helburua da gizarteak jakitea. Memoria bat behar dugu baina ez memoria defentsibo bat. Errealitate printzipio bat behar da, minaren errespetuan oinarritzen dena. Errespetu hori da elkarbizitzaren oinarria. Hori gabe ez da posible».

Hamberrek 1998ko akordioetatik gaur arte Irlandan izan den bilakaera izan du hizpide, presoen askatzean eta biktimen laguntzan egin diren urratsak aipatuta. Paramilitarrak ofizialki desagertu badira ere, horietako batzuk kriminalitatera pasatu direla esplikatu du, eta urtero dozenaka eraso izaten direla. «Prozesuak luzeak dira. Gizarte zibilean anitz inbertitu da eta politikarien parte hartzea ere handia izan da. Baina denborarekin konfiantza arrakalatu da, erronka gehiago agertu direlako».

Brexit-aren ondorioa da erronka horietako bat, Ipar eta Hego Irlandaren arteko muga markatu duelako. «1998an inork ez zezakeen halakorik imajinatu. Europako Batasunari esker, mugarik ez zen, baina brexit-arekin bat-batean aldatu da. Aldaketa ikaragarria da». Kontserbadoreei leporatu die egoera, Ipar Irlandarekiko bere ustez izan duten «desinteresa» deitoratuta.

Denboraren nozioa ere aipagai izan du Hamberrek, presoen eta biktimen gizarteratzea. «Hogei urte beranduago, gehienak erretiratuak dira: prestazio sozialak behar dituzte, ez lan munduan integratzea. Baina, gaur egun, prestazio sozialetan murrizketak eginak izan diren gizarte batean bizi gara». Bere ikasleen adibidea ere hartu zuen: «Ez dute iraganaren ezagutzarik, baina gure ikerketek erakusten dute haien jarrerak gurasoen berdinak direla. Alta, ez dute bortizkeria bizi izan. Nola engaia ditzakegu gaur egungo gazteak bake prozesuan hogei urte beranduago? Beste gai batzuk jarri dituzte mahai gainean: klima aldaketa, LGBTQI gaiak...».

Haren iritziz, 1998ko akordioa berrikusi beharko litzateke. «Gure plan estrategikoa berrikusi behar dugu, eta, horretarako, denbora eta energia behar ditugu; baina, jendea nekatua da». Haren hitzetan, hamar urtean behin berrikusi beharko lirateke halako planak.


Summary: Amets Arzallus nagusitu da Xilabako lehen finalaurrekoan. Julio Sotok irabazi du Nafarroako Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa eta finalaurrekoak zehaztuta gelditu dira. Txaber Altubek gailendu da Bizkaiko Bertso Txapelketako hirugarren kanporaketan.

Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko Bertsolari Txapelketako lehen finalaurrekoa jokatu da, gaur, Maulen, eta bertan Amets Arzallus Antia izan da garaile. Arzallusek 526 puntu eskuratu ditu guztira, eta haren atzetik sailkatu dira Maddi Ane Txoperena Iribarren (498.5), Aitor Servier Etxexuri (494), Maddi Sarasua Laskarai (477.5), Karlos Aizpurua Etxarte (460.5) eta Kerman Diaz Franko (454). Arzallus zuzenean sailkatu da azaroaren 13an Donibane Lohizunen jokatuko den finalerako.

Bigarren finalaurrekoa datorren larunbatean jokatuko da Bardozen, eta bertan arituko dira bertsotan Iker Altuna, Irati Alcantarilla, Maddalen Arzallus, Miren Artetxe, Ramuntxo Christy eta Xumai Murua.

Nafarroako Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa ere jokatu da Donezteben eta han Julio Soto nagusitu da, eta zuzenean sailkatu da finalaurrekoetarako. Sotok 387,5 eskuratu ditu. Bigarren Josu Sanjurjo sailkatu da 335 punturekin, eta jarraian etorri dira Iker Gorosterrazu (304), Ekain Alegre (284,5), Egoitz Gorosterrazu (272,5) eta Sahats Aleman (267).

Kanporaketak jokatuta, finalaurrekoetako hiru saioetan parte hartuko duten bertsolariak honako hauek dira

Azaroak 1an Altsasun: Ekhiñe Zapiain Arlegi, Endika Legarra Nuin, Eneko Fernandez Maritxalar, Erika Lagoma Pombar, Oier Lakuntza Irigoien eta Xabat Illarregi Marzol.

Azaroak 6an Berriozarren: Alazne Untxalo Erregerena, Eneko Lazkoz Martinez, Josu Sanjurjo Alzuri, Mikel Lasarte Cia, Patxi Castillo Graciarena eta Saioa Alkaiza Guallar.

Azaroak 14an Leitzan: Iker Gorosterrazu Elizagoien, Joanes Illarregi Marzol, Julen Zelaieta Iriarte, Julio Soto Ezkurdia, Sarai Robles Vitas eta Xabier Silveira Etxeberria.

Bizkaian, Txaber Altube nagusi

Bizkaiko Bertsolari Txapelketako hirugarren kanporaketa ere jokatu da, gaur, Ortuellako Gorbea aretoan, eta bertan Txaber Altube Sarrionandia nagusitu da 484,5 punturekin. Jarraian sailkatu dira Mikel Retolaza Etxebarria (457), Julen Ibarguengoitia Ordorika (446), Peru Vidal Gurrutxaga (433), Garikoitz Sarriugarte Onaindia (416,5) eta Asier Alcedo Cano (403,5).

Modu horretan, Altube Sarrionandiak txapelketako finalaurrekoetarako txartela lortu du, eta Larrabetzun jokatuko den saioan kantatuko du, abenduaren 4an.

Txapelketako laugarren kanporaketa Mungian jokatuko da hurrengo larunbatean, eta bertan parte hartuko dute Aissa Intxausti Aburruzak, Koldo Gezuraga Seijidok, Aitor Etxebarriazarraga Gabiolak, Oihana Bartra Arenasek, Arkaitz Zipitria Mendizabalek eta Paule Ixiar Loizaga Legarrak.


Summary: Maren Galvezek eta Gorka Granadok irabazi dute Euskal Herriko 45. Dantza Txapelketa. Gaur arratsaldean jokatu da Seguran (Gipuzkoa)

Maren Galvezek (Lezo, Gipuzkoa) eta Gorka Granadok (Sopela, Bizkaia) osatutako bikoteak irabazi du gaur arratsaldean Seguran jokatu den Euskal Herriko 45. Dantza Txapelketa. Irabazleek 73,50 puntu eskuratu dituzte, eta haien atzetik Saioa Galarragak eta Julen Murgiondok osatutako bikotea (Bergara, Gipuzkoa) sailkatu da 72 punturekin. Hirugarrenak Katerin Artola (Oiartzun, Gipuzkoa) eta Iker Belintxon (Lezo, Gipuzkoa) izan dira.

Guztira, hamabost dantzari bikotek parte hartu dute txapelketan.

Galvezek eta Granadok txapela, lepokoa, 800 euroko saria, Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarrak emandako trofeoa eta Aitor Ruiz de Eginoren eskultura jaso dute.

Bigarren sailkatuek, Galarragak eta Murgiondok 600 euro eta oroigarria eskuratu dituzte eta Artolak eta Belintxonek, berriz, 500 euro eta oroigarria.


Ospakizuna betea izan da

Summary: Ospakizuna betea izan da. Realak 1-0 irabazi dio Mallorcari azken unean, Lobetek sartutako golari esker. Txuri urdinak lider jarri dira. Bigarren zati osoa bat gutxiagorekin jokatu dute, epaileak bi txartel hori erakutsi baitizkio Aihen Muñozi

Festa eguna iragarrita zegoen Anoetan, eta hala izan da. Realzaleek apirilean Sevillan irabazitako Espainiako Kopa bertatik bertara ikusteko aukera izan dute. Gainera, sufrituta bada ere, taldeak hiru puntuak ere eskaini dizkie. Izan ere, Imanol Alguacilen taldeak 1-0 irabazi dio Mallorcari, azken unean Julen Lobetek sartutako golari esker, eta lider jarri da. Merituzko garaipena izan da, bigarren zati osoa bat gutxiagorekin jokatu baitu Realak.

Partida aurretik Mikel Oiartzabalek eta Asier Illarramendik altxatu dute Kopako garaikurra, inguruan taldekideak zituztela, eta zaleen txaloen artean. Hasieran ez da aparteko aukerarik izan. 16. minutura arte Realak ez du Mallorcaren atean arriskurik sortu. Robert Navarrok altu egin du errematea, Januzajekin jokaldi on bat lotu ostean.

Txuri-urdinak partidaren agintea eskuratuz joan dira, baloi jabetza baliatuz. Baina denboraldi honetan behin baino gehiagotan gertatu zaien bezala, argitasun askorik gabe. Mallorca aise zebilen horrela. LuIs Garciak zuzentzen duen taldearentzat saria zen berdinketa. Gebara eta Merino ondo itxiak dituzte, eta hala Realari kostatu egiten zaio aukerak sortzea. Merinok eta Robert Navarrok egindako bi jaurtiketa izan dira txuri-urdinen bi jokaldirik arriskutsuenak. Baina lehenengoa ondo geratu du Merinok, eta bigarrena kanpora joan da.

Atsedenaldia iristear zela geratu dira lehen zatiko bi gauzarik aipagarrienak. Batetik, epailek baliorik gabe utzi du Isaskek buruz sartutako gol bat, jokoz kanpo zegoelako. Bestetik, Aihen kanporatu du, 45. minutua betetzear zela, bigarren txartel horia atera eta gero, zelai erdian Ruiz de Galarretari egindako sarrera batengatik. Txistu zaparrada jaso du Gonzalez Fuertes epaileak.

Bigarren zatian joko eskasa

Atsedenaldian bi aldaketa egin ditu Imanolek. Gorosabel eta Zubimendi zelairatu ditu, Navarroren eta Gebararen ordez, taldeari sakontasun eta hauspo handiagoa emateko asmoz. Baina lehen minutu horietan Mallorca hobea izan da, eta gertu izan du gola. Baina epaileak baliorik gabe utzi du Angelen gola.

Imanol Alguacilek arriskatu egin du. Sorloth eta Lobete zelairatu ditu, eta horrek Mallorca behartu du urrats bat atzera egiteRa. Hala, partida hozten joan da. Hori zen Realak nahi zuena, bisitarien lehen minutu horietako indarra geratzea zen.

Partida grisa zihoan. Baina Imanolek maiz esan ohi du: «Irabazten ez denean, gutxienez berdindu». Azken 10 minutuak falta ziren, eta Realak kontrolpean zuen neurketa. Konforme zirudien berdinketarekin. 90. minutua bete berritan iritsi da zoramena Anoetara, Lobeteren golarekin, Zubimendiren pase on baten ostean, eta ondoren berriro ere Kopa atera eta ederki ospatu dute jokalariek eta zaleek.


Summary: Gizon bat hil da Donostian, taberna batean piztutako sute batean. Gros auzoko Gure Txoko tabernako sukaldean piztu da sua, 09:00 aldera. Taberna itxita zegoen.

Gizon bat hil da gaur goizean Donostian, sukalde batean piztutako sute baten ondorioz. Gros auzoko Usandizaga kalean dago Gure Txoko taberna, eta han gertatu da ezbeharra, 09:00 aldera. Gizona bizirik atera dute tabernatik, baina handik gutxira hil da.

Taberna itxita zegoen ezbeharra gertatu denean, eta jabeak bertaratu behar izan du hura zabaltzera. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko, baina, Martin Ibabe Donostiako Udaleko zinegotziak aurreratu duenez, badirudi hil den gizona tabernako langile bat zela dirudi, 30 eta 40 urte artekoa.


Summary: Bera Berak berdindu egin du Paris 92ren aurkako joaneko neurketa. Europako Ligako bigarren kanporaketako lehen partida jokatu dute gaur Donostian. Super Amara Bera Berak bizpahiru golen errentak izan ditu bigarren zatian, baina erasoan ez du asmatu azken-azkenean.

Parisen erabakiko da Super Amara Bera Beraren etorkizuna Europan. Donostiarrek gaur jokatu dute Europako Ligako bigarren kanporaketako joaneko neurketa Paris 92 indartsuaren aurka, eta etxekoek argi utzi dute badutela Europako talderik indartsuenekin lehiatzeko maila. Garaipena gertuago izan dute porrota baino, eta azkenean 27na berdindu dute.

Lehen minutuetatik egin dio aurre Bera Berak frantziarren indarrari. Talde ikusgarria du Paris 92k; fisikoki etxekoak baino handiagoak eta indartsuagoak dira, eta Nadia Offendal danimarkarrak bikain zuzentzen du haien erasoko jokoa. Horri aurre egiteko, eraso landuak eta bat baten aurkako jokoa baliatu ditu Bera Berak, eta, lehen zatian, Mariane Fernandesek sartutako golak izan dira nabarmentzekoak.

Bigarren zatiko lehen minutuetan hartu dute aurrea etxekoek. Imanol Alvarezek aulkian eseri du Fernandes, eta Malena Cavok hartu du ardura erasoan. Argentinarrak min handia egin du Parisen defentsaren erdialdean, jokalari handiagoen aurka, eta Sara Gili ere hainbat baloi heldu zaizkio hegalera. Cardoso fin ibili da zazpi metroko jaurtiketetan, eta Maddi Aalla atezainak ere erantzun du une erabakigarrietan.

Azken hamar minutuetan, ordea, erasoan ideiak amaitu zaizkie etxekoei. Aurretik zirela bizpahiru baloi galdu dituzte, eta Paris 92k azkar berdindu du neurketa kontraerasoei esker. Azken minutuetan egonkortu egin da markagailua, eta, azkenean, berdinduta amaitu dute. Parisen erabakiko da kanporaketa.

Super Amara Bera Bera: Alice Silva eta Maddi Aalla (atezainak); Arrojeria, Fernandes (6 gol), Gil (4), Menendez (1), Boada (3), Laura Hernandez, Cavo (1), Maitane Etxeberria, O'Mullony (2), Cardoso (4), Loidi (1), Polonio (4), Ainhoa Etxeberria (1) eta Mirene Moreno.

Paris 92: Serdarevic eta Gabriel (atezainak); Cissokho (2 gol), Thouvenot, Flippes (2), Fofana (3), Lassource (3), Chauveau, Sajka (3), Offendal (5), Fofana (2), Niombla (4), Nkou eta Resende (3).


Summary: Hogei urte bete dira Pumorin bost alpinista euskaldun hil zirela zorigaiztoko istripu batean. Hamar alpinistak osatzen zuten espedizioa, baina bost bakarrik itzuli ziren Euskal Herrira. Euskal mendizaletasunak inoiz jasandako istripurik gogorrena izan zen duela hamar urteko hura. Betirako Pumoriren magalean gelditu ziren Javi Arkauz, Aritz Artieda eta Cesar Nieto nafarrak, eta Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza gipuzkoarrak.

Hitzartutako orduan elkartu dira Xabier Ostolaza, Jexux Mari Errazu eta Jon Odriozola, Zestoan (Gipuzkoa) —Osinalde ezin izan da agertu, lana dela eta—. Denbora zen ez zirela hirurak elkartzen, eta besarkadak izan dira ikusi orduko. Saminez gogoratu dute duela 20 urte gertatutakoa, bizi behar izan zutena. Bikain zihoan Pumoriko espedizioa, baina tragedia bihurtu zuen elur jausi batek. Javi Arkauz, Aritz Artieda, Cesar Nieto, Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza hantxe hil ziren. Euskal Herriko alpinismoak inoiz izan duen istripurik gogorrenetakoa izan zen. Hirurak hunkitu egiten dira espedizioko kideez gogoratzean, baina, denborarekin, ikasi dute ordukoaz hitz egiten.

Jexux Mari Errazu (Azkoitia, Gipuzkoa, 1975) izan zen 2001eko Pumoriko espedizioa antolatzen hasi ziren lehenetako bat. 2000. urtean, Perun egona zen Beñat Arruerekin eta Iñaki Aiertzarekin. Huascaranera (Peru, Andeak, 6.768 metro) eta Alpamayora (Peru, Andeak, 5.947 metro) igo ziren. Han ezagutu zituzten Jabi Arkauz eta Aritz Artieda. «Hurrengo urtean, beste espedizio baterako gauzak antolatzen hasi ginen. Zalantzak izan genituen nora joan: Ama Dablamera [Nepal, Himalaia, 6.812 metro], Pumorira [Nepal, Himalaia, 7.161 metro]… Azkenean, Pumorira joateko hautua egin genuen». Ordurako, Beñat Arruerekin eta Benantxio Iruretarekin batera, Xabier Osinalde ere taldera batuta zegoen.

Jon Odriozola ere (Zestoa, Gipuzkoa, 1977) betidanik izan da mendizalea. Inguruko mendietan asko ibilitakoa zen ordurako. «Ez dut orain ondo gogoratzen, baina uste dut niri Jexux Marik edo Beñatek deitu zidatela, espedizio bat osatzen ari zirela esateko eta batzeko gonbita egiteko. Handik gutxira, Azpeitian gelditu ginen, espedizioaren nondik norakoak antolatzeko. Ni batu nintzenerako, dena oso aurreratuta zeukaten. Gogoan daukat Benantxio Irureta zenak nola esan zidan: ‘Hau zegok, hi! Ez zegok beste aukerarik’».

Xabier Ostolaza ere (Zestoa, Gipuzkoa, 1973) mendizale esperientziaduna zen Pumoriko espediziora joan aurretik. Hark ere ezagutzen zituen Andeak ordurako. Espediziora nola batu zen ere ederki gogoratu du. «Nik, ondoen, Iñaki Aiertza ezagutzen nuen. Lanean eta mendian batera hasiak ginen, eta hark azaldu zizkidan lehenik espediziorako asmoak. Ez nuen zalantzarik egin. Baimena hamar alpinistarentzat zen, eta gu eskualdetik zazpi ginen. Nafarrekin osatu genuen taldea».

Espedizioaz hitz egiten hastean, azkar batean gogoratu dira hirurak dirua nondik atera zuten. «Argi geneukan zer egin nahi genuen. Dirua lortu beharra geneukan espedizioa aurrera ateratzeko. Kamisetak saldu behar izan genituen, eta herriko festetan txosna ere jarri genuen», gogoratu du Ostolazak. Juanfer Azkona alpinistarekin Aizarnazabalen (Gipuzkoa) egindako batzarraz ere akordatu dira. «Bilera luze hura egin aurretik, Azkonarekin elkartuak ginen, haren etxean. Aurretik egona zen Pumorin, eta mendiaren nondik norakoak kontatu zizkigun», azaldu du Errazuk. Odriozolak material mordoa erosi behar izan zutela nabarmendu du. «Azkenerako, material asko erosi behar izan genuen. Errenteriako (Gipuzkoa) Sherpa dendan erosi genuen». Azken hilabeteetan egindako bileren ondoren, irail amaieran abiatu ziren Himalaiako mendi erraldoietara.

Nepalgo lehen egunak ere bereziak izan ziren denentzat. Bi taldetan iritsi ziren: hiru nafarrak astebete lehenago iritsi ziren, eta Urola Kosta aldetik joandako zazpikotea ondoren iritsi zen. «Langtangeko trekkinga egitera joan ziren [Nepal, Himalaia], eta, gu iristerako, egokitzapena egina zeukaten», dio Errazuk. Kathmandun elkartu eta gero, goi mendietarako bidea hartu zuen taldeak. Egokitzapen fasean, Island Peak mendira igo ziren kideetako batzuk (Nepal, Himalaia, 6189 metro). «Errazuk, Arruek, Benantxiok eta nik igotzeko aukera izan genuen. Izugarria izan zen», azaldu du Odriozolak.

Behin beheko kanpalekuan kokatuta, gailurrera igotzeko egunak iritsi ziren. Hamarkoteak argi izan zuen bi igoaldi egingo zituztela, bi multzotan banatuta. «Nahiko garbi zegoen lehen saiakeran hiru nafarrak joango zirela. Egokitzapen hobea egina zuten, eta gu zazpion artetik beste bi izango ziren haiekin. Xabier Osinaldek eta Ostolazak argi utzi zuten ez zeudela besteak bezain ondo, eta bigarren taldean joango zirela. Osinalde, esaterako, Gorakshepera jaitsi zen Benantxiorekin. Beraz, Odriozola, Aiertza, Arrue eta nire artetik irtengo zen bikotea. Txotx luzeena nork atera jokatu genuen, eta, azkenean, Arrueri eta Aiertzari tokatu zitzaien nafarrekin joatea», azpimarratu du Errazuk. Dena prestatu ondoren, taldea gailurrerantz abiatu zen. Agurra berezia izan zen. Baina zorigaiztoa uste baino lehenago iritsi zen.

Amesgaiztoarekin borrokan

Istripua gogoratzearekin batera iritsi da elkarrizketako lehen isilunea. Goizeko lauretan egin beharreko komunikazioa ez zen iritsi beheko kanpalekura. «Horrelakoetan beti pentsatzen duzu talkieekin-edo arazoren bat izango zutela. Unean bertan ez diozu berebiziko garrantzirik ematen. Orduak aurrera joan ahala, gauza okerragoetan pentsatzen hasten zara», kontatu du Ostolazak. Odriozolak ere biziki gogoratzen du gau hura. «Izugarrizko haizea egin zuen». Eguna aurrera joan ahala, informaziorik ezak sortzen zuen urduritasuna are nabariagoa zen beheko kanpalekuan. «Oso egun luzea izan zen. Gurekin zegoen sukaldariak ez zuen hitzik esaten. Hura ere susmo txarra hartuta zegoen. Ni ere orduan hasi nintzen erabat gaizki pentsatzen», berretsi du Odriozolak, egun haietaz gogoratzean. «Dena bikain zihoan istripuaren egunera arte. Denok amesten genuen espedizioa izan zen, harik eta dena amesgaizto bihurtu zen arte», amaitu du Errazuk.

Handik bi egunera, eta eguna argitzerako, hirukotea mendirantz abiatu zen falta zituzten lagunen bila. Altuera irabazi ahala konturatu ziren gertatutakoaz. Elur jausi baten ondorioz, azpian harrapatuta gelditu ziren bost espediziokideak. Une gogorrak izan ziren. «Azkar konturatu ginen han ezin genuela ezer egin. Beheranzko bidea hartu behar izan genuen», azaldu du Ostolazak. Irureta eta Osinalde Gorakshepera jaitsiak ziren egun batzuk lehenago, Osinalderen egokitzapen fasea aurreratzeko asmoz. Odriozolak, berriz, sukaldaria ondoan zuela, helikopteroa hartu behar izan zuen gertatutakoa ikuskatzeko. Iruretak eta Osinaldek berriro ere beheko kanpalekura bidean zirela ikusi zuten helikopteroa. Haiek ere ez zuten susmo onik izan. «Argi ikusten zen elur olde batek harrapatu zituela. Han hasi zen egoerari buelta emateko lanketarik handiena», argitu du Odriozolak. Gertatutakoaren berri emateko garaian izandako arazoak ere ez dituzte ahaztu. «Denek etxera deitu genuen gertatutakoaren berri emateko, eta Benantxiok ere arrebari hots egin zion. Udalarekin harremanetan jartzeko eskatu zion, eta haiek aldi berean nafarren familiei deitzeko. Azkenean, eta ez dakigu zergatik, nafarrak prentsaren bidez enteratu ziren. Guk handik ezin genuen ezer kontrolatu. Orduan ez zegoen gaur egun dagoen aurrerakuntzarik».

Hurrengo egunak Nepalgo hiriburuan pasatu ondoren, etxerako bidea hartu behar izan zuten. Etxeratu ondorengo egunak oso gogorrak izan zirela nabarmendu du hirukoteak. «Gogoan daukat Benantxiori kritika asko egin zizkiotela, baina hura ere gu bezalako beste bat zen. Agian zaharrena zelako izango zen, baina hura ez zen espedizioko nagusia», argitu du Errazuk. Iruretaz gogoratzean, sentimenduz beteriko hitzak besterik ez dira ateratzen hiruren ahotik. «Benantxio izugarria zen! Lagun handia genuen. Jendea erakartzeko zuen ahalmena oso gutxik dute. Edozeinekin ondo moldatzeko gaitasun berezia zuen. Kolpe handia izan zen hura berarentzat. Istripuaren ondoren, askotan esaten zuen nahiago izango zuela bera gelditu izan balitz han, gazteen ordez, eta inoiz ez ziola bere buruari barkatuko. Beñat, gainera, semetzat zeukan». Benantxio Irureta bera ere 2013ko maiatzean hil zen, Aneto mendian (Aragoi, Espainia) izandako istripu baten ondorioz.

2001ekoaren gisako istripuen ondoren, asko eta asko ez dira itzultzen goi mendietara. Baina Odriozolak, Ostolazak eta Errazuk ez zuten hala egin: hirurek jarraitu zuten mendian. Errazu, esaterako, istriputik hiru urtera, zortzimilako mendi batera ere igo zen: Shisha Pangmara (Txina, Himalaia, 8.013 metro). «Nik ez nuen zalantzarik izan berriro ere mendira itzultzeko. Pumorira ere errespetu guztiarekin joan ginen, eta ondoren ere berdin jarraitu dugu. Goi mendietan ez dago txorakerietan ibiltzerik». Odriozolak ere argi dauka handik aurrerako urteak izan zirela mendian igarotako urterik onenak, eta Ostolaza bera ere, istripua izan eta gutxira, 2003an, Lenin Peakera joan zen (7.134 metro, Pamir mendikatea, Kirgizistan). Gogoan dauka amak nola esaten zion ea zergatik zihoan berriro ere mendira, gertatutakoa gertatu eta gero. Ostolazak argi dauka: «Ama beti izango da ama!».

Lenin Peaketik itzulita, Ostolaza 2004an bueltatu zen Pumoriren oinetara. Urte asko pasatu diren arren, oraindik ere begiak lausotu zaizkio une hartaz gogoratzean. «Bikotekidearekin itzuli nintzen berriro. Espedizioko gauza berak egiten joan ginen Kumbuko trekking hartan ere. Pumori mendia begien aurrean ikusi genuenean, esan nion: ‘Hori da Pumori!’. Konturatzerako, negarrez sentitu nuen! Beheko kanpalekuan hildako espediziokideen omenez dagoen harrira iristean, argazki batzuk atera, eta negar saio luze bat egin nuen. Berriro ere beherantz abiatu ginen. Gogorra bezain berezia izan zen bidaia hura». Errazu eta Odriozola, berriz, ez dira berriro itzuli, nahiz eta biek argi adierazi gustura itzuliko liratekeela.

Oroitzapenen unea

Istripua izan zutenetik, bizitza asko aldatu zaie hiru protagonistei. Hirurak izan dira guraso urte hauetan, eta seme-alabei ere kontatu behar izan diete 2001eko zorigaiztoko gertaera hura. Odriozola izan da hitza hartzen lehena, eta azkar batean aitortu du bere egoera. «Niri, gehien, semeak galdetu izan dit istripuaz, nahiz eta edonorekin hitz egiteko arazorik ez dudan izan». Errazuk ere ariketa antzekoa egin behar izan du askotan. «Ni ere askotan oroitzen naiz istripuaz, eta, niretzat behintzat, denak ez dira oroitzapen txarrak. Oso oroitzapen onak ere baditut. Oso ondo pasatu genuen, izugarrizko lagunartean, gainera. Seme-alabekin askotan hitz egiten dut gertatutakoaz, eta ez dut inolako arazorik horretarako; ondo sentitzen naiz. Askotan galdetzen didate espedizio hartako gauzez. Ostolazak ere ez ditu saihestu etxekoen galderak urte hauetan guztietan. Pumori mendiaren alaba dokumentala grabatzen ari ginela, askotan galdetzen zizkidaten gauzak. Oso natural hitz egin izan diet beti, eta oraindik ere mendian ibiltzen naizela gogorarazten diet, nahiz eta goi mendietan ez ibili».

Askotan gertatzen den antzera, espedizio hark ere zerbait ona izan zuen. Beñat Arrueren argazki kamera berreskuratu ondoren, argazki batean Arruerekin azaltzen zen neskatxa txiki batek aukera izan zuen bizitza hobe bat izateko: Arrueren gurasoek, Pello Arruek eta Arantxa Gurrutxagak, Euskal Herrira ekarri zuten Suku Maya. Osasun arazo batzuk zituen, eta ez zuten zalantzarik izan Aizarnako (Gipuzkoa) bere etxean artatzeko. Ebakuntza batzuk egin ostean, osasuntsu dago orain Maya. «Aizarnara askotan joaten naiz, eta han ikusten dut maiz. Orain, gainera, Zestoara jaisten da euskaltegira, eta bi hitz egiteko aprobetxatzen dugu. Etorri zen lehen egunetan, oroitzapenak borborka etortzen zitzaizkidan burura», kontatu du Ostolazak. Egun hauetan eta urtero moduan, asko izango dira urtemugaren aitzakian San Migeleko (Nafarroa) baselizara joango direnak. Han dago bost alpinisten oroimenez ipinitako oroigarria. Guztien bihotzean daude oraindik.


Summary: Tafallako Garces de los Fayos ikastolak hartu du lekukoa. Bi egunetan egin dute jaia, Lizarrako Ikastolak antolatuta. Eguraldiak lagundu ez badu ere, arazorik gabe bete dute egitaraua. Datorren urtean Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak antolatuko du.

«Lizarra eta Lizarrerria ez lirateke gauza bera izango ikastolarik gabe». Unai Gardokiren hitzak dira, Lizarrako Ikastolako zuzendariarenak, gaur esandakoak. Bi urtez prestatzen ibili ondoren, bi egunetan ospatu dute 2021eko Nafarroa Oinez Lizarran (Nafarroa), eta gaur egin dute ekitaldi instituzionala. Ekitaldi hori kanpoan egin behar zuten berez, baina, euria dela-eta, Los Llanos zinema aretoan egin dute.

Izan ere, euria lagun izan dute asteburuan Lizarran. Osasun neurriak dagoeneko malgututa dauden arren, pandemiak nabarmen baldintzatu du aurtengo jaia; hainbat hilabete zeramatzaten hura prestatzen. Antolatzaileek hasi aurretik azaldu zutenez, «pandemiak markatutako egoeretara» moldatu behar izan dute, eta «formatu txikian» antolatu dute.

Besteak beste, ez da egon zazpi guneak lotzen zituen ibilbiderik, ezta sarrerarik ere. Hala ere, hainbat adinetako publiko andana izan da ekitaldietan, eta pozik agertu dira antolatzaileak. Amaiera ekitaldian atzera begira jarri da Gardoki, eta Lizarrako Ikastola duela 50 urte «ametsa zen errealitate bat» dela esan du: «Ameslari talde batek gizartean sinetsi zuen, eta gaur jadanik botata ditu erroak eredu horrek».

Zenbait erakundetako ordezkariek ere hartu dute hitza. Koldo Leoz Lizarrako alkateak euskaraz bizitzeko eskatu du, «egunerokotasuneko eremu guztietan normalizatu dadin. Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuaren ordezkariak, berriz, ikastola zoriondu du 50 urte betetzeagatik, baita «euskal kulturaren berreskurapenean» egiten duen lanagatik ere.

Beste hainbat erakundetako eta euskalgintzako eragiletako ordezkariak ere bildu dira ekitaldian, eta musika eta dantza emankizunak egin dituzte tartean.

Lekukoa, Tafallara

Ekitaldiaren amaieran, ohikoa den moduan, datorren urteko jaia antolatzeko ardura izango dion ikastolari eman diote lekukoa. Tafallako (Nafarroa) Garces de los Fayos Ikastola izango da. Haren ordezkariak «ilusioz eta gogoz» hartu dute erronka, adierazi dutenez.

Iaz antolatu behar zuen Lizarrako ikastolak jaia, ikastetxearen 50. urteurrenarekin batera, baina, COVID-19aren izurria dela-eta bertan behera utzi behar izan zuten. Bi urtez lanean ibili ondoren, «ilusio eta maitasun handiz» antolatu dute jaia, baita Nafarroa Oinez-ekin zerikusia duten beste zenbait ekintza ere. Abuztuan, esaterako, ikastetxearen 50. urteurrenaren ospakizuna egin zen.


Bengoetxeak ez du azken hitza esan

Summary: Bengoetxeak ez du azken hitza esan. Neurketaren bigarren erdian nagusitu da Bengoetxea. Gaur galduta, aurrera egiteko aukerarik gabe geratu da Elordi, eta Etxeberria finalerdietan da jada.

Aste batetik bestera nola aldatzen diren kontuak. Joan den astean, Oinatz Bengoetxeak egurra jaso zuen Peio Etxeberriaren aurka (22-8), eta, emaitzaz gain, sentsazioak ere eskasak izan ziren; neurketaren bigarren zatian arnasari buelta eman ezinda ibili zen nafarra. Gaur, berriz, neurketaren bigarren zatian, joko bikaina egin du, eta hortxe nagusitu zaio Elordiri: 11-12tik 22-15era.

Neurketaren lehen zatia ikusgarria izan da. Tantoak gogortzen saiatu da Elordi, azkarrago amaitzen Bengoetxea, baina biek ala biek lan bikaina egin dute. Tantoak egitea zail jarri diote aurkariari. Bigarren erdia bestelakoa izan da; sakez min egin du Bengoetxeak, tantoak amaitzen asmatu du, eta nahi zuen lekuan izan du Elordi une oro.

Hemezortzigarren Lau eta Erdiko Txapelketa du Bengoetxeak, agian, azkenengoa, urte amaieran bukatuko baitzaio Baikorekin duen kontratua. Neurketa hasi aurretik, apustuak Elordiren aldekoak ziren. Gaur, ordea, argi utzi du ez duela bere azken hitza esan: «Begi bistakoa da azkenaldian asko kostatzen zaidala partidak irabaztea, eta oso pozik nago gaurko garaipenarekin, zoratzen», aitortu du pilotariak.

Etxeberria, finalerdietan

Elordi, berriz, aukerarik gabe geratu da gaurko porrotaren ostean. Etxeberria finalerdietan da matematikoki (Altunari irabazi zion atzo), eta datorren astean hil edo biziko neurketa jokatuko dute Bengoetxeak eta Altunak. «Niretzat oso berezia da azken partidara aukerekin heltzea, oso berezia», esan du nafarrak. Aitortu du zaila izango dela Altunari irabaztea, baina «ilusio guztiarekin» joango dela esan du. Neurketa bakarrera, edozer gerta daiteke.

Bihar jokatuko da jardunaldia itxiko duen neurketa, B multzokoa. Tolosako Beotibar frontoian (Gipuzkoa) nor baino nor gehiago arituko dira Erik Jaka eta Unai Laso.


Osasunak aparretan jarraitzen du

Summary: Osasunak aparretan jarraitzen du. Etxetik kanpo lautik lau partida irabazi dituzte gorritxoek. Lucas Torro eta Chimy Avila izan dira golegileak, eta sailkapenean, behin behinean, bigarren postuan daude.

Neurketa guztiak Sadarretik urrun jokatzen hasi beharko du Osasunak. Aurtengo denboraldian, oraingoz, puntu batek berak ere ez die ihes egin gorritxoei etxetik kanpo. Lau partida, lau garaipen. Azkena, gaur, Vila Realen aurka (1-2). Sailkapen nagusian bigarren postuan daude; 17 puntu dituzte, Real Madrilek, Atletico Madrilek eta Sevillak bezala. Hiru horiek baino neurketa bat gehiago jokatu du Osasunak.

Jagoba Arrasatek ohiko egitura aldatu du gaur. Erdiko hiru atzelari zelairatu ditu, jokalari mordoa sartu ditu erdigunean, eta baloi jabetza Vila-reali utzi dio. Kalitate handiko jokalariak ditu Castelloko taldeak: Parejo, Gerard Moreno, Trigueros... horren trukean, atzean sendo gotortu da Osasuna, eta kontraerasoan izan dituen aukerak baliatu ditu. Etxekoak ez dira une batean ere eroso egon zelaian.

Hori gutxi balitz bezala, 25. minuturako sartu du lehen gola Osasunak. Erasora igo da Nacho Vidal, Manu Sanchezek jaso du haren erdiraketa, eta hark bikain utzi dio atzetik heldu den Lucas Torrori. Horixe izan da lehen zatiko jokaldi nabarmendu ia bakarra. Dena Arrasatek nahi bezala.

Bigarrenean, ordea, aldaketak egin ditu Unai Emeryk, eta baloia azkarrago eta hobeto mugitzen hasi da etxeko taldea, eta 56. minutuan jaso du saria. Gol ikusgarria sartu du Gerard Morenok, boleaz.

Osasunak, ordea, lanean jarraitu du, zituen aukera apurrak baliatu nahian. Eta halaxe egin du 86. minutuan: Mandik pase txar bat eman du atzera, baloia lapurtu du zelairatu berria zen Chimy Avilak, eta gol erabakigarria sartu du.

Vila-real: Rulli; Foyth, Mandi, Pau Torres, Alberto Moreno (Pedraza, 46. min); Parejo, Capoue (Coquelin, 46. min), Trigueros (Moi Gomez, 46. min); Yeremi Pino (Chukwueze, 78. min), Gerard Moreno eta Danjuma (Alcacer, 78. min).

Osasuna: Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez; Ruben Garcia, Torró, Moncayola (Oier, 89. min), Brasanac eta Kike Garcia (Chimy, 82. min).


Summary: Bielorrusiako Gobernuak Frantziako enbaxadorea kanporatu du. Herrialde hartako hedabideen arabera, Nicolas de Lacoste diplomazialaria ez da formalki aurkeztu Lukaxenko presidentearen aurrean, Frantziak ez baitu haren zilegitasuna onartzen.

Frantziak Bielorrusiarako izendaturiko enbaxadorea herrialdetik kanporatu du Minskeko Gobernuak. Iaz izendatu zuen Nicolas de Lacoste kargu horretarako, eta atzo utzi zuen herrialdea. Izan ere, Aleksandr Lukaxenkoren gobernuak gaur arteko epea eman zion Bielorrusiatik ateratzeko.

Frantziak, Europako Batasuneko beste hainbat herrialdek bezala, ez du ontzat eman Lukaxenkoren seigarren agintaldia, presidentetzarako bozetan iruzurra egin zuela leporatuta. Bielorrusiako hedabideen arabera, diplomazialaria kanporatzea erabaki du Minskek, Lacoste ez baita formalki aurkeztu Lukaxenkoren aurrean. Iazko abenduan, kargura heldu zenean, Bielorrusiako Atzerri ministro Vladimir Makeirekin bildu zen.

Albiste agentzien arabera, Lacostek enbaxadako langileak agurtu zituen atzo, eta bideo bat grabatu zuen Bielorrusiako herritarrentzako mezu batekin.

Europako Batasunak hainbatetan esan du ez duela uste abuztuko hauteskundeak libreak eta garbiak izan zirela. Bruselak hainbat zigor ezarri dizkio Lukaxenkoren Gobernuari.

Lukaxenkok Errusiaren sostengua du, eta martxoan Letoniako enbaxadako langile guztiak kanporatu zituen, herrialde horrek Bielorrusiako oposizioak erabiltzen duen bandera erabili baitzuen nazioarteko izotz gaineko hockey txapelketa batean.

EBren zigorrak

Bielorrusiako 40 goi agintariri zigorrak ezartzea onartu zuen EB Europako Batasunak iazko urriaren 2an, eta, hamar egun geroago, zigor horiek berresteaz gain, goi agintari gehiagori ere zigor horiek ezartzea adostu zuten 27 estatukideek. Agintari zigortu horien artean dago Lukaxenko presidentea.

Alemaniak proposatu zuen zigorrak areagotzea, eta gainerakoen baiezkoa lortu zuen, Atzerri Gaietarako Europako Kontseiluaren bilkuran.

Josep Borrel EBko diplomaziaburuak esan zuen Bielorrusiako agintariek ez zutela «inolako keinurik» egin herrialdeko krisi politikoaren inguruan elkarrizketarik sustatzeko. Beraz, lehen zigorrak ezarri eta hamar egunera, jarrera gogortzea erabaki zuen EBk. «Hauteskundeak ez ziren libreak izan, ezta garbiak ere», adierazi zuen EBk, eta Lukaxenkoren presidentetzak «zilegitasun demokratiko gabeziak» dituela. Horrez gain, Kontseiluak gaitzetsi egin zuen Lukaxenkoren gobernuak «manifestari baketsuen kontra» erabili duen «indarkeria», eta «modu arbitrarioan atxilotutako» pertsonak aske uzteko exijitu zuen; horien artean, «preso politikoak».


Summary: Bermeon bost urtez bizi izandako saharar bat hil du Marokok. Mohi esaten zioten, eta oso ezaguna zen Bizkaiko herrian; haren anaia oraindik ere han bizi da. Brigadista lanetan zebilen, eta Marokoko Armadako hegazkin batetik eraso egin diote.

Denera bi brigadista hil ditu Marokoko Armadako hegazkin batek Mendebaldeko Saharan. Horietako bat 28 urteko Mohamed Jalil Bushab Mohi zen. Oso ezaguna zen Bermeon (Bizkaia), herrian bost urtez bizi izan zelako, Mendebaldeko Saharako haurrei oporrak eskaintzeko egitasmoaren harira. Haren anaia bat oraindik ere Bermeon bizi da.

Erasoan, Bushabez gain, Rageb Laarusi Charki zauritu dute. Azken hori geroago hil da, zurien eraginez.

Mohi Ezaguna egin zen Bermeon, «oso alaia zelako eta jakin min handia zuelako», Xabier Ojinagak azaldu duenez. Ojinagaren sendiak hartu zuen herrian, eta Mohamed eta Ojinaga nahasketatik atera zen Mohi ezizena. 8 eta 13 urte zituen artean bizi izan zen Euskal Herrian. Ojinagak azaldu duenez, erabakigarria izan zen haren izaera, oso ondo moldatu baitzen herrian, eta, horren eraginez, Mendebaldeko Saharako haur gehiago heldu hurrengo urteetan. «Mohi efektua», aipatu du.

Boluntario, ez militarra

Ustekabe handia eragin du albisteak Bermeon. Izan ere, Mohiren anaiak berak ere ez zekien hura frontean zebilenik, Ojinagak azaldu duenez. «Ez zen soldadu profesionala, boluntarioa baizik».

Hildakoak brigadista aztertzaileak ziren, eta Marokoren eta Mendebaldeko Sahararen arteko hesiaren egoera behatzen ari zirela eraso egin zieten.


Summary: Ezker independentistak ETAren biktimei adierazi die haien minak ez zuela «inoiz gertatu behar». Arnaldo Otegik eta Arkaitz Rodriguezek agerraldia egin dute, Aieteko jauregian, Donostian, Aieteko Adierazpenaren 10. urteurrenaren harira mintzatzeko.

Ezker Independentistak ETAren biktimei adierazi die haien minak ez zuela «inoiz gertatu behar». «Bihotzez esan nahi diegu asko sentitzen dugula jasan duten sufrimendua eta ahal dugun neurrian arintzeko konpromisoa hartzen dugula», esan dute EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik eta Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek, Donostiako Aiete Jauregian eginiko agerraldian.

Urriaren 18ko adierazpena izenburupean ari dira Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia eta Rodriguez Sortuko idazkari nagusia. Hemen irakur daiteke adierazpen osoa.

Agerraldia bateratua egin dute, 11:00etan, Aieteko jauregian (Donostia), Aieteko Adierazpenaren hamargarren urteurrenaren harira. Iragarria zuten «adierazpen solemnea» egingo zutela.

Aieteko Nazioarteko Konferentziatik zein ETA erakundearen indarkeria armatuaren amaieratik hamar urte igaro direla nabarmendu dute, eta euskal ezker independentistak euskal gizartearekin, espainiar eta frantziar gizartearekin, zein nazioarteko iritzi publikoarekin partekatu nahi duten hausnarketa plazaratu dute.

Adierazpenaren lehenengo puntuan esan dute ETAk indarkeriaren amaiera iragarri zuenetik hamar urte igarota, «konpromiso hura osorik bete» dela, hau da, erakundearen jardueraren amaiera «osoa eta erabatekoa» izan dela, eta armagabetze eta desegite prozesua modu egokian egin direla, «nazioarteko estandarrek zehazten duten bezala».

ETA zatitu ez izana nabarmentzekoa dela esan dute, «antzeko ezaugarriak dituzten beste prozesu batzuetan gerora sortu izan diren arazo larriak agertzea saihestu baitu horrek». «Ez zen iruzurrik egon, ez zen kalkulu taktiko bat izan. Igarotako denborak agerian utzi du orduan hartutako erabakiaren izaera estrategikoa». Erabakia betirako dela gaineratu dute, bigarren puntuan.

Hirugarren puntuan heldu diote biktimen gaiari. Bake justu eta iraunkorrak biktima guztien aitortza eta erreparazioa eskatzen duela adierazi dute, eta biktima guztiei eman behar zaiela nabarmendu dute. «Ez dugu haietako bat bera ere ahazten». Adierazi dutenez, «atsekabea eta mina adierazi nahi diegu jasan duten sufrimenduagatik. Gure egiten dugu haien mina, eta sentimendu zintzo horretatik baieztatzen dugu hura ez zela inoiz gertatu behar, inork ezin du gogoko ukan hura guztia gertatu izana, ezta denboran hainbeste luzatu izana ere. Aietera lehenago iristea lortu behar genuen».

Halere, iraganak atzera-bueltarik ez duela nabarmendu dute. «Baina konbentzituta gaude arintzea behintzat posible dela, errespetuan, adeitasunean eta memorian oinarrituta. Bihotzez esan nahi diegu asko sentitzen dugula jasan duten sufrimendua eta ahal dugun neurrian arintzeko konpromisoa hartzen dugula. Beti izango gaituzte horretarako prest».

Laugarren puntuan presoak hartu dituzte aintzat. Esan dute «nazioarteko esperientziak erakusten duela beharrezkoa dela preso politikoen auziari irtenbidea» ematea. Aieteko Adierazpenak hori ere jasotzen zuela nabarmendu dute. Salbuespenezko espetxe politika amaitzeko eskatu dute, eta «konponbide integrala» ematea. «Aldarrikatu nahi dugu presoek estrategia armatua gainditzeko izandako parte hartze aktibo, irmo eta erabakigarria, baita bide baketsu eta demokratikoekiko haien konpromisoa ere. Haiek gabe, ez zen posible izango».

Azkeneko puntuan, berriz, «gatazkaren jatorrian dagoen arazo politikoari» irtenbide demokratikoa emateko eskatu dute. «Gure nazio nortasunarekiko errespetua» galdegin dute, eta erabakia euskal gizartearen esku jartzea, «bestelako etorkizuna eraikitzeko».

Hamargarren urteurrena

Azken egunotan Aieteko Adierazpenen inguruko ekitaldiak egin dituzte Aieteko jauregian.

Igandean, Baionan, iragandakoaz eta gelditzen diren erronkez mintzatu ziren bertako eta nazioarteko eragileak. Presoen auzia konpontzeko mekanismoak sortzera deitu zuen Brian Currinek.

Donostian, erabakitzeko eskubidea, erreferenduma, estrategia partekatua, gizarte zibila, desobedientzia, eta bide demokratikoak eta baketsuak nabarmendu zituzten Juan Jose Ibarretxe Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohiak (1999-2009), Quim Torra Kataluniako Generalitateko presidente ohiak (2018-2020), Amalur Alvarez Gure Esku dinamikako bozeramaileak eta Jordi Cuixart Kataluniako Omnium Culturaleko presidente eta preso ohiak.

Veronique Dudouet Berghof fundazioko aholkulari nagusiak adierazi zuenez, «presoek egiteko bat dute elkarbizitzaren eraikuntzan».

Eta Brian Currin nazioarteko artekariaren hitzetan, «ez duzue subiranotasunaren zain egon behar; hasi pentsatzen euskal nazioa nola eraiki».


Summary: Hazkundearen erritmoa moteldu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustaten lehen kalkuluen arabera, uztailetik irailerako tartean %0,8 hazi da BPGa hiru lurraldeetan, aurreko hiruhilekoko %2,2tik nabarmen behera. Enplegua %0,6 hazi da.

Gutxitan bezalako zapore mingotsa eragin du %0,8ko hazkunde batek. Aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero, portzentaje horretan hazi da barne produktu gordina udako hilabeteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eustatek aurreratu duenez. Asko izango litzateke garai gehienetan, baina aurreko hiruhileko %2,2tik urrun geratu da, eta baieztatu du konfinamenduaren amaieran hasitako suspertze ekonomikoa indarra galtzen ari dela, besteak beste, munduko industria jasaten ari den hornikuntza arazoen ondorioz.

Urte arteko tasan, berriz, erorikoa oso handia izan da: %18,6 bigarren hiruhilekoan, eta %3,8 hirugarrenean. Baina kontuan hartu behar da urteko bigarren hiruhilekoko datuari tentu handiz egin behar zaiola so, iaz sasoi horren zati handi batean konfinamendua izan zelako, eta aurtengo errebote efektuak desitxuratu egiten duelako edozein konparazio. Edonola ere, %3,8ko datua Eusko Jaurlaritzak espero zuena baino nabarmen gutxiago da. Joan den hilean berritu zituen bere iragarpenak, eta %5,5eko hazkunde tasa bat aurreratu zuen udako hilabeteetarako.

Urteko azken hiruhilekorako hazkunde handiagoa espero du Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, %7,4koa. Bizkortze hori azal dezake 2020ko udazkenean berriro ere neurri murriztaile asko jarri zirela indarrean, batez ere ostalaritzan, COVID-19aren bigarren olatuari aurre egiteko. Aurten, berriz, egoera bestelakoa izango da, pandemiari aurre egiteko neurri gehien-gehienak bertan behera geratu baitira.

Enpleguan ere ez dira bete Eusko Jaurlaritzaren iragarpenak, baina tartea ez da hain handia. Eustatek aurreratu du enplegua %0,6 hazi dela bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, eta %3,2 urte arteko tasan —Gasteizko gobernuak uste zuena baino hiru hamarren gutxiago—.

Txinan, %0,2

Euskal Herritik urruti ere ari dira antzematen hazkundearen moteltzea. Horrela, Txinako BPGa soilik %0,2 hazi zen hiruhileko arteko tasan. Urte artekoan, berriz, %4,9 hazi da udako hilabeteetan, udaberriko %7,9tik urruti. Beste eremu batzuetan ere gertatzen ari denaz gain —hornikuntza arazoek industriaren ekoizpena gutxitzen ari direla—, Txinan hazkundeak badu beste oztopo bat, eragindakoa gainera: Xi Jinpingen gobernua etxebizitzen eta eraikuntzaren inguruan dagoen burbuila zulatu nahian dabil, gehiegizko zorpetzea geratzeko. Horren ondorioz, zaildu egin du higiezin sektoreak maileguak eskuratzea, eta horrek oso ataka estuan jarri ditu Evergrande eta beste konpainia batzuk.


Summary: Ehunka iheslari heldu dira asteburuan Espainiako kostaldera. Almeriako kostaldetik gertu hondoratutako ontzi batean zihoazen hamabi pertsonaren bila jarraitzen dute itsas erreskateko taldeek. Cadizen, berriz, joan den ostegunean hondoratutako ontzian zihoazen bi pertsonaren gorpuak aurkitu dituzte.

Gehienak Kanarietara eta Balear uharteetara heldu dira azken orduetan, baina izan dira kontinentera jo dutenak ere. Orotara, 500dik gora iheslari heldu dira asteburuaz geroztik. Balear uharteetara jo dute gehienek. 230 pertsona iritsi dira hara, 18 ontzitan. Murtziara beste 118 pertsona heldu dira, hamar txalupatan, tartean 11 adingabe. Guztiak dira aljeriar jatorrikoak, eta, iturri ofizialen arabera, osasunez ondo iritsi dira Espainiako kostaldera.

Ez dute guztiek zorte bera izan. Erreskate taldeek lanean jarraitzen dute, joan den ostegunean hondoratutako ontzian zihoazen iheslarien bila. Barbaten izan zen ezbeharra, Cadizko kostaldetik gertu. 28 lagun zihoazen bertan, eta horietatik hamarren gorpuak aurkitu dituzte, azken biak atzo bertan. Almeriatik gertu, berriz, desagertutako hamabi lagunen bila jarraitzen dute salbamendu taldeek.

Kanaria Handira ere hainbat ontzi iritsi dira. Horietako batean 45 pertsona zihoazen. Gurutze Gorriak zabaldu duenez, astebete zeramaten itsasoan noraezean. Ontzia 45 lagunekin irten zen, baina soilik 44 iritsi dira bizirik, tartean hainbat adingabe.