Summary: Bake elkarrizketak «ahalik eta azkarren» hasteko eskatu dute Frantziak eta Txinak. Txinako estatuburu Xi Jinpingekin bildu da Frantziako presidente Emmanuel Macron Pekinen, eta eskatu dio egin dezala bere esku dagoen guztia Errusiak jarrera alda dezan.

Esperotako argazkia izan da gaurkoa: Frantziako presidente Emmanuel Macron eta Txinako estatuburu Xi Jinping elkarri eskua ematen, Pekinen. Bisita ofiziala izan da, aspaldian iragarritakoa eta Ukrainako gerra hotsek bultzatutakoa, neurri handi batean behintzat. Bi buruzagiek izan dituzte bestelako hizketagaiak ere, baina gerra izan da nagusia. Bilera osteko agerraldian biek nabarmendu dute bake elkarrizketak «ahalik eta azkarren» hasteko beharra, eta zentzu horretan laguntza eskatu dio Frantziako presidenteak Xiri: «Errusiak Ukrainari eraso izana kolpe gogorra izan da nazioarteko egonkortasunarentzat. Badakit zure laguntza izango dudala Errusiaren jarrera aldatu, eta guztiak negoziazio mahaian esertzeko».

Balizko elkarrizketez aritzeaz gain, bi estatuburuek adostu dute arma nuklearrik ez litzatekeela baliatu behar gerran. Xik ere eskatu dio nazioarteari egin dezala ahalegina gatazka ez okerragotzeko, nabarmenduz Europa «polo independente bat» dela «mundu multipolar batean» eta Pekinek errespetatzen duela autonomia hori. Azken hilabeteetan Europarekiko harremanak hobetzeko ahalegina egin du Txinak, ez soilik politikoki, baita ekonomikoki ere. Horrek guztiak zuzenean eragiten die AEBei, izan ere, Washington izan da orain arte Europaren aliatu nagusia, baina azken urteetan Asiako potentziak gero eta pisu handiagoa lortu du mendebaldean ere, eta horren erakusgarri da gaur Macronek eta Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenen bidaia. Azken horrek ere nabarmendu du Txinaren garrantzia Ukrainako gerran: «Txinak argi hitz egin behar du».

Aldi berean, baina, Mendebaldeak bermatu nahi du Txinak ez diola armarik salduko Errusiari, eta hori ere eskatu diote Macronek eta Von der Leyenek Xiri. Estatuburuak erantzun dio, esanez, Txinaren azken helburua dela «bakea eta elkarrizketak» bultzatzea, eta horretarako lehen urratsa su etena lortzea dela. Hala, Txinako presidenteak iragarri du baduela asmoa Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin hitz egiteko ere. Dena den, Pekinentzat «aberasgarriak» izan dira elkarrizketak, hala esan du Xik berak: «Aldaketa historiko bat bizitzen ari da egun ezagutzen dugun mundua».

Errusiarentzat, baina, ez da «une egokia» bakeaz hitz egiteko. Vladimir Putin presidentearen bozeramaile Dmitri Peskoven esanetan, Txina «bitartekari egokia» litzatekeen arren, Ukrainako egoera «oso konplikatua» da eta ez du aukerarik ematen bakeaz hitz egiteko.

Krimeari buruz hitz egiteko prest

Krimeari buruzko elkarrizketak ez ditu erabat baztertzen Kievek, ezta hura armen bidez berreskuratzeko aukera ere. Biak dituzte mahai gainean, hala onartu dio Financial Times egunkariari Zelenskiren aholkulari Andri Sibihak. Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimeako penintsula bere lurretara eta Zelenskik behin eta berriz ohartarazi izan du ez dela bake elkarrizketarik egingo Errusia okupatutako eremuetatik erretiratu arte, baita Krimeatik ere. Sibiharen arabera, ordea, Kiev Krimearen estatusari buruz hitz egiteko prest legoke, baldin eta Ukrainako tropak bertako mugaraino heltzen badira. Buruzagiak ez du, ordea, baztertzen eskualdea armen bitartez berreskuratzen saiatzeko aukera.

Dena den, ez da lehen aldia Kiev Krimearen etorkizunari buruz hitz egiteko prest agertzen dena. Gerra hasi berria zela ere egin zuen halako adierazpenik, baina Errusiak iazko irailean Ukrainako lau probintzia anexionatu ostean, Zelenskik dekretu bat sinatu zuen Putinekiko edozein elkarrizketa baztertuz. Azken asteetan, gainera Ukrainak gogortu egin ditu Errusiak penintsulan dituen tropen aurkako erasoak, bai airez, baita itsasoz ere. Baikor agertu da Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliak ere eta esan du «bost eta zazpi hilabete artean nahikoak» izango dituztela Krimeako ateetara iristeko.

Mendebaldea beldur da, ordea, Ukrainako tropak Krimean sartzen badira, Putinek erasoaldia gogortuko duela. New Europa Center think-tankeko kide Alyona Getmanchukek Financial Times egunkariari azaldu dionez, zenbait herrialderen kezka hain da handia, horren arabera erabakitzen ari direla zer arma mota eman Ukrainari.


Summary: Dozenaka suziri jaurti dituzte Libano hegoaldetik Israelera. Otsailetik lehen aldiz, segurtasun batzordearekin bildu da Israelgo lehen ministroa. Libanoko iturrien arabera, suziriak palestinarren errefuxiatu guneetatik jaurti dituzte.

Israelgo Gobernuko iturriek zabaldu dutenez, gutxienez 34 suziri jaurti dituzte Libano hegoaldetik Israel iparraldera, haietatik 25 lurra jo aurretik suntsitu dituzte. Erasoaldiaren ondorioz, sirena hotsak entzun dira Shlomi eta Moshav Betzet kokaguneetan, eta gutxienez hiru pertsona zauritu dira. Libanoko agentzien arabera, Israelgo armadak beste hainbat suziri jaurtiz erantzun dio erasoari, baina, kasu horretan, ez da zauriturik egon. Reuters albiste agentziak zabaldu duenez, Libanoko palestinarren errefuxiatu guneetatik jaurti dituzte suziriak, eta Hezbollahk ukatu du zerikusia izatea.

Zenbait iturriren arabera, Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartu izanarekin dago lotuta erasoa. Atzo indarrez sartu zen Polizia meskitara, ramadana ospatzen ari ziren musulmanak otoitzean ari ziren bitartean, eta 400 bat palestinar atxilotu zituen, beren otoizleku sakratuenetako batean. Tel Aviven arabera, «behartuta» sartu ziren meskitara, «burua estalita» zeraman ustezko ekintzaile bat atzematera. Operazioa amaitu eta hurrengo orduetan ere Poliziak debekatu egin zien palestinarrei euren gune sakratura sartzea; aldiz, lekukoen arabera, juduak sartu ahal izan ziren, Meskiten Zelaigunera, militarren zaintzapean. Atzo iluntzean eskainitako prentsaurrekoan egindakoa defendatu zuen Benjamin Netanyahu lehen ministroak, argudiatuz Israelek «otoitzerako askatasuna» bermatzen duela, eta ez duela onartuko «muturrekoek» gunearen statu quoa aldatzea.

Al Aqsa meskitan gertatutakoak, ordea, tentsio giroa handitu du, eta gauean zehar Gazatik ere jaurti dituzte suziriak Israel aldera. Hala, segurtasun batzordearekin bildu da Netanyahu otsailetik lehen aldiz. Arratsaldean bildu dira Herzl Halevi armadaburua eta Israelgo zerbitzu sekretuetako buru Ronen Bar egoera aztertzeko, eta ondorioztatu dute beharrezkoa dela Meskiten Zelaiguneko tentsioa baretzea, egoerak okerrera egingo ez badu.

Nazioartetik oharra

Unifil Nazio Batuen Libanorako Indar Behin-behinekoak ere oharra luzatu die bi aldeei eta hauxe esan du: «Egoera oso arriskutsua da. Beharrezkoa da bi aldeek atzera egin eta gatazka saihestea». Libanoko Atzerri Ministerioak berehala erantzun du esanez elkarlanerako prest dagoela, eta beteko duela bi estatuen arteko 2006ko gerra amaitu zuen 1701 ebazpena, su etenerako oinarriak ezarri zituena.


Bigarrena jarraian Vingegaardentzat

Summary: Bigarrena jarraian Vingegaardentzat. Mikel Landarekin egin du ihes liderrak La Asturianan gora, eta bien arteko esprintean erabaki da etapa.

Jonas Vingegaardek irabazi du Euskal Herriko Itzuliko laugarren etapa. Atzo Amasa-Villabonan irabaztea nahikoa ez, eta atzo hasitako bideari jarraipena eman dio gaur Santurtzin irabazita. Mikel Landarekin (Bahrain) jokatu du etapa garaipena esprintean, La Asturianan sua piztu ostean, baina liderra azkarragoa izan da. Etapa irabazteaz gain, hamar segundoko gainsaria hartu du liderrak, eta zazpikoa Landak. Hortaz, hamabi segundokoa da orain bien arteko aldea sailkapenean. Bi segundora iritsi dira gainerako faboritoak.

Eguneko ihesaldia kostata sortu da gaurkoan. Bi saiakera zapuztu ditu tropelak hasieran, eta hirugarrenean Harm Vanhouckek (DSM), Natnael Tesfatsionek (Trek), Jon Barrenetxeak (Caja Rural), Jonathan Caicedok (Education First) eta Alan Jousseaumek (TotalEnergies) abantaila hartu dute Malkuartun gora. Ihesaldia sendotu egin da bertan, eta tropela etapako tarterik lasaienean sartu da. Horrek zazpi minutu inguruko aldea hartzea ahalbidetu die haurreko bost txirrindulariei, eta etapa garaipenarekin egin dute amets.

Vingegaardek ez zeukan maillota galtzeko arriskurik ihesaldiko txirrindulariekin, eta lasai hartu du egunaren lehen zatia Jumbo-Vismak. Tropelean, baina, etapa irabazteko txirrindulari aproposak zeuden, eta Ineos eta Bahrain tropelaren buruan jarri dira erreleboak emanez. Ineosek Omar Fraile zituen etapa irabazteko helburuarekin, eta Bahrainek Landarekin egin nahi zuen min. Jaycok ere talde guztia jarri du tropeletik tiraka, eta estutu ederra eman dute helmugatik 45 kilometrora. Eguna aurrera joan ahala aldeak behera egin du nabarmen, eta hasiera batean ihesaldia helmugaraino iritsi zitekeela zirudien arren, argi gelditu da garaipena atzean zegoela.

Atzekoek aurreko boskotea aurreratu bitartean, baina, Barrenetxeak bere helburua bete du. Caja Ruraleko txirrindulariak pinportadun maillota jantzita ekin dio egunari, eta gaur ere lehenengo postuan igaro da mendate gehienetan: Hiru puntuak eskuratu zituen Malkuartun, Santa Koloman eta Bezin.

La Asturianan iritsi dira mugimenduak

Helmugatik 27 kilometrora harrapatu du tropelak aurreko boskotea, tarteko esprintera iritsi baino lehen. Bertan hainbat taldeburu mugitu dira, baina Vingegaardek lortu du hiru segundoko gainsaria. Ion Izagirreri (Cofidis) irabazi dio esprintean, baina Ormaiztegikoak bi puntu lortu ditu. La Asturianara bidea (7,4 kilometro eta %6,5eko pendiza) ziztu bizian egin du tropelak, denak kokapen egokiaren bila, eta eguneko mendate erabakigarrian piztu da sua.

Helmugatik 22 kilometrora hasi dute mendatea, eta lehen aldapa gogorretan Education Firstek jarri du erritmoa. Esteban Chavesek hartu du bide estuan erritmoa gogortzeko ardura, eta Rigoberto Uranek eman dio jarraipena. Richard Carapaz taldeburuak erasoa jo du orduan, baina lasterketako liderrak erantzun dio, nagusitasuna erakutsiz. Hasiera batean zuloa egin du Vingegaardek, baina Landak harrapatu egin du azkenean. Elkarrekin egin dute aurrera sailkapeneko lehen bi sailkatuek, eta jarraitu ezinda gelditu dira David Gaudu (Groupama), Ion Izagirre (Cofidis), Enric Mas (Movistar) Sergio Higuita (Bora) eta Felix Gall (AG2R). Akordiorik lortu ezinda gelditu dira beste faborito guztiak, eta hori aldea handitzeko baliatu dute Vingegaardek eta Landak. 30 segundokoa izan da aldea La Asturianako tontorrean.

Jaitsieran erreleboka aritu dira lehen bi sailkatuak, baina amaierako sasi-ordekan elkar zaindu dute biek. Atzekoek gerturatzeko baliatu dute eta azkenean etapa aurreko bien artean lehiatu duten arren, bi segundora sartu dira atzekoak. Etapa Vingegaardentzat izan da, azken maldan Landa baino bizkorrago aritu baita.


Summary: Israelek ere suziriekin erantzun die Libanori eta Gazari. Israelen arabera, Libanoko Hamasen azpiegitura suntsitu dute; Gazan, hainbat hiriri egin diote eraso, eta larri zauritu dute ume bat. Jerusalemeko Meskiten Zelaigunean dozenaka milaka musulman biltzekoak dira.

Jarraipena izan du erasoaldiak. Atzo, 34 suziri jaurti zituzten Libano hegoaldetik Israel iparraldera. Horietatik 25 lurra jo aurretik suntsitu zituzten, misilen aurkako ezkutua baliatuta; gutxienez hiru zauritu izan ziren. Libanoko agentzien arabera, Israelgo armadak beste hainbat misilekin erantzun zien.

Israelek Hamas erakundea egin zuen erasoaren erantzule, eta Netanyahu herrialdeko lehen ministroak adierazi zuen «etsaien aurkako kontraerasoa» egingo zutela. Libano ere egin zuen «bere lurraldean gertatzen den guztiaren» erantzule, «baita Hamasek jaurtitako misilena ere». Bere hitza bete eta Gaza eta Libano bonbardatu ditu Israelek ordu txikietan. Israelgo segurtasun indarren arabera, Hamasen azpiegiturari eraso diote, «Libanotik operazio gehiago egingo ez dituela bermatuz». Gazan, hainbat tunel eta palestinarren armak suntsitu dituzte. Wafa Palestinako agentziaren arabera, ume bat larri zauritu dute, eta Gaza hiriko haurrentzako ospitale bati eraso izana leporatu dio Israeli. Era berean, hainbat hiriri ere egin diote eraso: Deir al Bala, Gaza erdialdean; eta Jan Yunis, hegoaldean. «Etxebizitzak eta beste eraikinak» kaltetu dituzte.

Gazak bera egin du: gauean zehar 44 suziri jaurti ditu. Israelgo segurtasun indarrek jakinarazi dute Sderot herrian erori dela horietako bat, baina ez da biktimarik izan. Beste hamalau Israel hegoaldean lehertu dira; zortzi, misilen aurkako ezkutuak suntsitu ditu; bederatzi «motz geratu ziren» eta Gazan bertan lehertu ziren; hamabik, itsasoan amaitu zuten.

Libanojo armada atzoko misilak jaurti zituzten ingurua miatzen aritu da, eta sare sozialetan partekatu dutenaren arabera, Marjayun eskualdean suzi jaurtitzaile bat aurkitu dute. Oraindik misilak ditu. Hura desegiteko lanean daude.

Zenbait iturriren arabera, Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartu izanarekin dago lotuta Libano hegoaldetik egindako erasoa. Herenegun indarrez sartu zen Polizia meskitara, eta 400 bat palestinar atxilotu zituen. Tel Aviven arabera, «behartuta» sartu ziren meskitara, «burua estalita» zeraman ustezko ekintzaile bat atzematera. Meskitako gertakariak tentsioa areagotu besterik ez du egin; gaur goizaldean, ehunka lagun bildu dira Al-Aqsaren inguruan, eta, egunean zehar, dozenaka milaka musulman biltzera dei egin dute Meskiten Zelaigunean, otoitz egiteko.

Atzo, segurtasun batzordearekin bildu zen Netanyahu otsailetik lehen aldiz. Herzl Halevi armadaburua eta Israelgo zerbitzu sekretuetako buru Ronen Bar bildu ziren egoera aztertzeko, eta ondorioztatu zuten beharrezkoa dela Meskiten Zelaiguneko tentsioa baretzea, egoerak okerrera egingo ez badu.


Summary: Euskal preso gaixoak «ahalik eta egokien artatzeko» galdegin du Sarek. Apirilaren 7a Osasunaren Nazioarteko Eguna da. Salbuespenezko espetxe politikak amaitzearen eta euskal presoak etxean artatzearen alde egin du Sare Herritarrak. Gaurtik sarean da Tipularen sehaska kanta dokumentala, BERRIAn ere bai.

«Preso daudenen osasuna ere erdigunera ekarri nahi dugu». Gaurko eguna, apirilaren 7a, Osasunaren Nazioarteko Eguna da, eta Sare Herritarrak espetxeetan «larriki gaixo» diren presoak gogora ekarri nahi izan ditu. Egun, hamazazpi euskal presok dute gaixotasun larriren bat; «ahaztu gabe, gehiengoak orain arte betetako zigorraren zatia lehen graduan edota isolamenduan igaro duela». Haatik, aldarrikatu dute larriki gaixo diren presoak etxean egon behar dutela.

Salbuespenezko espetxe politikek «eragin zuzena» dute beren osasunean: urruntzeak izan dituen ondorioak, bakardadea, zigorren luzapenaa, baimenak eta hirugarren gradura pasatzekoak lortzeko ezintasuna... Eta, horrek, ezinbestean arazo psikologikoak eta antsietatea sorrarazten dituela deitoratu du Sarek. Salbuespen neurri horiek gaixotasunei aurre egiteko aukerak «murrizten» dituzte; gertukoen babesa, bizi baldintza duinak eta konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak artatzea zailtzen dute.

«Lege arruntaren aplikazioak larriki gaixo diren presoak etxean egotea ahalbidetuko luke, euren gaitza era ahalik eta egokienean artatuz, ahal dela, berau gainditzeko helburuarekin», erantsi du Sarek.

Salbuespen politikez gain, espetxeetako osasun baldintzak ere salatu ditu euskal presoen sareak. Profesionalen eta baliabideen falta azpimarratu dute: «Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen». Guztien eskubidetzat jo dute osasuna, «baita preso diren pertsonentzat ere». Haatik, Sarerentzat onartezinak dira eskubide hori «zapaltzen» duten politikak. «Arduraz jokatzea dagokie, heriotza ate joka izan aurretik».

Tipularen sehaska kanta, BERRIAn ikusgai

Osasunaren Nazioarteko Eguna izanik, Sarek irekian jarri du gaur Tipularen sehaska kanta dokumentala; gaixo diren euskal presoak dira dokumentalaren abiapuntua. Urtebete pasa igaro da estreinatu zutela, eta bira amaituta, ikusgai dago sarean.

BERRIA proiektuaren babesle da, eta herenegunetik eskaini du dokumentala, berria.eus-en.

Kartzelaren eta gaixotasunaren errealitatea ezagutu duten pertsona bat baino gehiagoren lekukotzetan oinarritua da dokumentala. Bertan agertzen dira, besteak beste, Ainara Fresneda Etxebarri Ibon Fernandez Iradi euskal presoaren bikotekidea, Peru del Hoyo Sanchez Kepa del Hoyo zenaren semea, Nahia Aia medikua, Onintza Ostolaza abokatua eta Kepa Etxebarria Sagarzazu euskal preso ohia.


Summary: «Kubatarrek euskal erreferentziak izan ditzaten saiatzen ari naiz». AEKn, Euskal Herrian, 21 urtez irakasle lanetan aritu ondoren, Kuban Habanako Unibertsitatean irakurle lanetan dabil Borja Arbelaitz, Joseba Sarrionandia idazleari lekukoa hartuta. Udan etorriko da Euskal Herrira, hilabete eta erdirako, bisitan.

Sei hilabete daramatza Borja Arbelaitz Villaquiranek (Errenteria, 1976) Kubako hiriburuan: Habanako Unibertsitateko Euskara eta Euskal Kultura Irakurletzaren arduraduna da. Etxepare Euskal Institutuak eta Habanako Unibertsitateak 2015ean hitzartutako lankidetzaren emaitza da zeregin hori. Programa akademikoaren edukia zehaztea eta irakastea da haren funtzioa, bai eta gainerako ekintzen arduradun izatea ere. Habanako euskaltzaleak aktibatzen ari da pixkanaka.

Habanako Unibertsitatean zabiltza irakurle lanetan. Nola iritsi zara haraino?

Ni neu aurkeztu nintzen deialdira. AEKn 21 urte daramatzat lanean, asko gustatzen zait nire lana, baina ulertzekoa da hogei urte asko direla, eta batzuetan gorputzak gauza berriren bat egiteko eskatzen dizula. Aspaldi, nire lankide bi joan ziren Etxeparerekin nazioartera, euskal kulturako irakurle gisa. Bata, Argentinako La Platako Unibertsitatean egon zen; eta bestea, Brnon, Txekiako Errepublikan. Iruditu zitzaidan oso esperientzia interesgarria izan zitekeela. Aukera iritsi, aurkeztu, hartu egin ninduten, eta hemen nago, Habanan.

Ez zara iritsi zaharra…

Konplikatua da nire istorioa. 2020ko urtarrilean izendatu ninduten Habanako Unibertsitateko irakurle, eta urte hartako martxorako etorri behar nuen berez hona [Habanan dela telefonoz egindako elkarrizketa da]. Pandemia iritsi zen orduan, eta dena atzeratu egin zen. Tartean, moldaketatxo bat egon zen, eta eskerrak. Adibidez, garai hartan joan zen Uruguaiko Montevideoko irakurlea Uruguaira, eta astebetera herrialdea itxi egin zuten. Ia urtebetez konfinatuta egon zen, inor ezagutu gabe. Txilekoaren kasua ere garai berekoa izan zen: lanean hasi zen, baina bisarekin arazoak izan zituen, eta denbora luzez Euskal Herritik online eskolak ematen aritu zen. Nire plaza, ordea, ez zen atera; luzatu egin zen, luzatu egin zen… eta eskolak bertan behera geratu ziren. Online eskolak ematen hasi ziren gero, baina, Euskal Herrikoarekin alderatuta, nahiko kaskarra da Kubako konexioa. Azkenean, iazko irailean hasi nintzen eskolak ematen.

Zein Kubarekin egin duzu topo?

Etorri nintzenean, kultur kolpeaz gain, oso gogorra izan zen ikustea zein zaila zen baliabide batzuk kalean topatzea: komuneko papera, jakiak… Guretzat oso oinarrizkoak eta erosteko errazak izan daitezke gauza horiek, baina hemen ez da horrela gertatzen. Kubak jasaten duen blokeoak baldintzatu egiten ditu beti materialak, eta aspalditik turismotik bizi da ia erabat. Hortik lortzen ditu dibisak, baina bi urte pasatu dituzte turistarik jaso gabe, pandemiagatik. Horrek asko baldintzatu du egoera. Dena den, poliki-poliki herrialdea berregiten ari dela uste dut.

Zerk bultzatzen du kubatar bat euskara ikasketak egitera?

Jakingo banu… Denetik dago. Munduan barrena badira diasporaren ondorengoak diren asko; horrelako asko daude Txilen, Argentinan eta Uruguain. Senideengatik eta jatorriagatik euren sustraiak bizirik mantendu nahi dituztenak dira horiek. Kuban diaspora ez da hain sendoa, baina badira euskarak eta euskal kulturak, hizkuntza exotiko edo bitxi honek arreta ematen dieten herritarrak. Badakite Europan dagoen hizkuntza indoeuropar gutxienetako bat dela, eta familiarik ez daukan hizkuntza bakarra dela. Jatorri ezezaguna izateak arreta sortzen die. Arrazoi horiengatik hasten dira batzuk ikasten.

Hautazko ikasgai bat da euskara, eta badira nire ikasgaia aukeratu dutenak; beste batzuek familia dute Euskal Herrian. Oraintxe, Kuban indar handia dauka immigrazioak. Badut familia Errenterian duen ikasle bat; ni han bizi naizen kalearen ondoan bizi da, Alde Zaharrean, eta suposatzen dut hara joatea izango dela bere patua. Unibertsitateko ikasle izan gabe euskara ikasten ari direnak ere badaude, nire eskolak jasotzeko ez baita beharrezkoa unibertsitatera joatea. Eta bada bizitzera Bilbora joan nahi duen bikote bat; Euskal Herria pixka bat gehiago ezagutu nahi dute, zerekin topo egingo duten jakin nahi dute.

Askoren ustez, Euskal Herria ezagutzeko oso garrantzitsua da euskara ezagutzea. AEKn, berriz, ikasgelako lanaz gain, garrantzitsua da kaleko lana ere. Lanketa hori egiten duzu Habanan ere?

Zaila da. Hein batean, mundu arrotz batean bizi gara gu, eta Habanan nire zeregina ez da euskal kultura eta euskara ezagutarazteko eskolak ematea. Zentzu batean, nire zeregina bada kultur enbaxadore funtzioa betetzea ere; ekintzak antolatzea, txikiak izan arren. Euskal Herria eta euskal kultura ezagutarazteko bidean, joan den otsaileko Habanako liburu azokaren testuinguruan, Joseba Sarrionandia eta Bernardo Atxaga idazleak izan genituen hemen, Habanan. Sarrionandiak bere azken liburua aurkeztu zuen: Munduari bira eman zion ontzia. Atxagak, berriz, irakurraldi bat egin zuen, eta hori dinamizatzen aritu nintzen ni. Horretan nabil Habanan.

Orain zauden postuan Joseba Sarrionandia izan zen aurretik. Bide luzea egina zuen hark Kuban. Heldulekuren batekin topo egin duzu iritsi zarenean?

Izena eman nuenean, Etxepareko ordezkariek esan zidaten irakurle talderik aktiboenetako bat zela Habanakoa, kultur ekintza asko antolatzen zituztela. Euskal sortzaileek, musikagileek, idazleek eta abarrek hurbileko jarrera izan dute Kubara etortzeko eta bisitak egiteko. Adibidez, orain bururatu zait Ines Osinagak hemen mamitu zuela bere azken diskoa. Ruper Ordorikak ere hemengo musikariekin eta hemengo musikan oinarrituta egin du bere azken diskoa, hemengo musika eskola batean egindako egonaldi baten ondorioz. Kontua da pandemiak asko mugatu zuela hori ere.

Lehen, bestelakoa zen egoera?

Beste joera bat zegoen lehen. Joseba Sarrionandia zen aurreko irakurlea, eta, noski, nik baino askoz kontaktu gehiago zituen hark. Hura bere horretan ere bazen erakarlea; hau da, jende asko etortzen zen saioetara hura ezagutzen zutelako. Hori guztia berriz martxan jartzea dagokit niri orain; poliki-poliki ari gara. Kostatzen ari zaigu, baina itxaropentsu nago. Elkarrizketa honek balio dezala jendeak jakiteko hemen nagoela; sortzaile edo pentsalariren batek Kubara etorri nahi badu, nirekin harremanetan jar dadila, zerbait antolatzeko prest nago eta.

Irakasteko helburuak ezberdinak dira Errenterian eta Habanan?

Errenterian euskaldunak sortu nahi nituen, euskaraz bizitzeko proiektua hazten ari nintzen han, euskaldun osoak sortzea zen nire azken helburua, eta horretan saiatzen nintzen. Hemen askoz xumeagoa da helburua. Euskal Herria eta euskal kultura ezagut ditzaten nahi dut, eta horrek nolabaiteko harra sortzen badie, kubatarrek euskal erreferentziak izan ditzaten saiatzen naiz. Beste helburuetako bat da —eta horregatik nabil unibertsitatean— unibertsitateko irakasle, ikasle edo doktore horiei Euskal Herria eta euskal kulturarekiko interesa pizten bazaie, euskararekin lotutako ikerketa lanak egin ditzaten bultzatzea. Adibidez, lortu dut ikasle baten gradu amaierako lana horrekin lotuta egotea. Poliki-poliki harra pizten ari naiz; aste honetan, gainera, Etxepare Institutuak esan dio diruz lagunduko duela.

Euskal Herrira etortzeko asmoa dutenei euskara gerturatzen diezu zuk. Besteentzat nolabaiteko enbaxadore al dira pertsona horiek?

Habanako euskal komunitatea ez dago oso trinkotuta. Badaude pertsona jakin batzuk eta elkarte txiki batzuk, baina kostatu egiten zaie gehienei. Gauzatxoak egiten saiatzen dira, eta, beraz, haiek ere enbaxadore lanak egiten saiatzen dira. Baina kontrakoa ere gertatzen da: Kuban Euskal Herriaren enbaxadore lanak egin ditzatela Euskal Herrian bizi izan direnek.

Faltan sumatzen duzu euskaraz bizitzea? Euskara entzutea?

Asko sumatzen dut, bai. Duela hiru asteburu hiru nafar izan ziren Habanako nire etxean, asteburu-pasa. Nafarroako Unibertsitateko ikasleak dira, eta praktikak egiten ari dira Kubako beste hiri batean. Nire berri izan, eta asteburu-pasa etorri ziren Habanara. Horietako bat euskalduna zen, eta zeharo eskertuta zegoen euskaraz hitz egin ahal izateagatik. Haiek sei hilabete daramatzate hemen. Hala esan zidan euskaldunak: “Sekula ez nuen imajinatuko euskaraz egiteko aukera izango nuenik hemen [Kuban] nengoen bitartean, eta ez dakizu zenbat eskertzen dudan euskaraz hitz egin ahal izatea”. Egia da horren falta sumatzen dela, baina gaur egun ditugun baliabideekin… Oraintxe euskaraz ari gara…

Uda gerturatzen ari da, eta, horrekin batera, Errenteriako madalenak, eta hurrengo urtean, Korrika. Nola biziko dituzu?

Udan Euskal Herrira itzuliko naiz, uztail erdialdean. Etxepare Institutuak munduko irakurleen topaketa bat antolatuko du Udako Euskal Unibertsitatearen ikastaroen barruan. Hilabete eta erdi pasatzeko asmoa daukat Euskal Herrian, eta madalenetan han izango naiz, ahal dudan guztian laguntzen. Beste kontu bat da Korrika. Hurrengo urtean izango da, eta ea… Nire asmoa da Kuban egotea, eta ez dakit nola biziko dudan; inkognita hutsa da.


Summary: AHTaren lanak eta lur desjabetzeak geldi ditzatela eskatu dute zenbait alkatek. Castejongo, Tafallako, Oltza zendeako, Uharte Arakilgo eta Berriozarko udalburuek manifestu bat sinatu eta aurkeztu dute. Tren sozial eta publiko baten alde egin dute bostek.

Indarrak batu dituzte, erdigunean eskaera jakin bat jartzeko: abiadura handiko trenaren (AHT) lanak bertan behera utz ditzatela. Castejongo, Tafallako, Uharte Arakilgo, Oltza zendeako eta Berriozarko alkateek egin dute eskaera hori; manifestu bat sinatu eta zabaldu dute —Iruñean aurkeztu zuten, duela astebete, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren egoitzan—, AHTaren obrak eta lan horiek egiteko lur desjabetzeak geldi ditzatela exijitzeko, preseski.

Alkateok nabarmendu dute, argi eta garbi, “tren sozial eta publiko baten alde” direla. Oroitu dute Nafarroako Trenaren Alde plataformak aurkeztu berri duela tren publiko eta sozial bat oinarri duen alternatiba, eta kontuan har dezatela eskatu diete Nafarroako eta Espainiako gobernuei. Alkateon hitzetan, egungo trenbidea egokitzea eta hobetzea da bidea, AHTa baztertzeko, eta lurraldearen kohesioa bermatuko duen tren zerbitzu baten alde egiteko.

“Zentzuz jokatzea da kontua; alternatibak badaude”, erantsi dute alkateek. Zalantzan jarri dute AHTak salgaiak garraiatu ahal izatea, eta abiadura handiko trenak zerbitzu konbentzionalean eragin ditzakeen ondorioen inguruan ohartarazi dute; geltokiak eta leihatilak itxiko ote dituzten beldur dira.

Abiadura handiko trenaren lanek ukitutako herriak dira alkateen manifestua sinatu dutenak, eta erdigunean jarri dituzte AHTaren proiektuak haien inguruetan eraginen lituzkeen kalteak, hain justu.

DAVID ALVAREZ Castejongo alkatea “Ez dakigu geltokiarekin zer gerta daitekeen, eta horrek kezkatzen gaitu”

Herrian eraiki nahi dituzten zubibideak eta abiadura handiko lineak piztu dute Castejongo Udaleko arduradunen kezka. David Alvarez alkateak (Ezker Batua) garbi erran du obra horiek “kalte larriak” eraginen lituzketela inguruan. “Ibar basoak eta nekazaritzarako balio handiko herri lurrak txikituko lituzkete”, azaldu du Alvarezek.


Summary: 490 milioi euro AHTaren Iruñerriko korridorea.

Martxoko azken egunetan, Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek bitan jarri du erdigunean abiadura handiko trena eraikitzeko proiektua; martxoaren 28an, AHTaren Iruñerriko korridorearen berri emateko agertu zen hedabideen aurrean, Iruñean, Espainiako Gobernuko Garraio ministro Xavier Floresekin batera. Biharamunean, berriz, legegintzaldiko “mugarrien” artean aipatu zuen AHTa garatzeko egindako lana, herrialdeko toki entitateetako ordezkariekin Iruñean egindako saioan.

Iruñerriko korridoreari buruz, Nafarroako eta Espainiako gobernuek azterketaren txostena aurkeztu zuten martxoko agerraldian, zehazki. Asmoa da hiriburuko egungo trenbide begizta desagerraraztea; AHTaren trenbideak hiriburua inguratuko luke, eta geltoki berria Etxabakoitzen eginen lukete, “egungo eta etorkizuneko beharretara egokituz”. Obren aurrekontua 490 milioi eurokoa da.

Txibitek erantsi zuen Erriberak “abiadura handiko geltoki bat” izanen duela, eta “laster” jakin ahal izanen dela zehazki non jarriko den.

Txibitek eta Floresek Iruñerriko AHTaren korridoreari buruzko azterketaren txostena aurkeztu zuten martxoaren 28ko agerraldian; Txibitek uste du, halere, hurrengo legegintzaldiaren amaierarako Castejon eta Campanas arteko AHTaren zatia “martxan jarri” ahal izanen dutela, “behin-behinean”, gainerako zatiak “bukatu bitartean”.


30 urteko borroka

Summary: 30 urteko borroka.

Abiadura handiko trenaren aurkako borrokak 30 urte bete ditu, eta, hori nabarmentzeko, egitarau berezi bat prestatu du Nafarroako AHT Gelditu taldeak. Batetik, apirilaren 24an AHTaren aurkako lanaren berri emateko prestatutako erakusketa inauguratuko dute, Iruñeko Zabaldin. Bertzetik, apirilaren 26an mahai inguru bat eginen dute, toki berean; maiatzaren 6an, azkenik, manifestazio zaratatsua eginen dute, hiriburuan.


Summary: «Emigrazio mota desberdinak aipatzea interesgarria da». 2002an Parisko Euskal Etxeaz ikerketa egin, eta geroztik Camus beti ari da euskal diaspora ikertzen. Maulen ikusgai da Koldo San Sebastianekin prestatu duen erakusketa: ‘Euskaldunen herexak munduan’.

2002an Parisko Euskal Etxeaz ikerketa lana egin zuen Argitxu Camusek (Onizepea, 1980); 2004tik 2009ra Renon (AEB) lan egin zuen, Nevadako Unibertsitateko euskal ikasketen ikergunean. Ezagutza handia du, oro har, euskaldunek masiboki egin migrazioetan. Logikoki, beraz, euskaldunek munduan utzi duten herexez erakusketa bat prestatu du Koldo San Sebastianekin. Maulen ikusgai da, mediatekan, apirilaren 28a arte. Erakusketaren azken egunean hitzaldia eginen du euskal emigrante batzuen gutunak aipatzeko, Helene Apechekin.

Nondik duzu euskal emigrazioa ikertzeko interesa?

Lehen interesa, egia errateko, bidaiatzea zen; behar dut onartu. Gai bat nahi nuen bidaiatzea ahalbidetuko zidana, baina euskal gai baten inguruan. Aski argiki joan nintzen euskal emigrazioari buruz. Baina oihartzun bat bazuen familian, zenbaitzuk Ameriketara joan baitziren, eta bat bereziki: ene aitaitaren aita, AEBetako Mojave desertuan egon zen artzain, Kalifornian, zazpi urtez. Beste hiru anaiekin joan zen; hura sartu, eta beste zenbaitzuk han egon ziren. Banuen memoria hori.

Euskal izatea baituzu ikergai, berbera da Euskal Herrian eta diasporan?

Bada diferentzia, baina ez nuke erranen diferentzia handia badela Euskal Herrian berean atzematen ahal dugunarekin konparatuz. Euskal Herrian berean, badira Ipar Euskal Herria, Hego Euskal Herria, Nafarroa, eta Iparraldean ere, familia batean, bakoitzak nola bizitzen duen bere nortasuna… Ez dea Euskal Herrian euskal nortasuna pluralean aipatu behar? Audela, bilakaera bat izan da Euskal Herrian bezala AEBetan edo Argentinan: nola bizitzen zuten heldu berriek, eta bi edo hiru belaunaldi berantago nola bizitzen duten. Gainera, AEBetan, Argentinan edo Txilen nortasun duala da: beren burua sentitzen dute euskaldun eta argentinar, eta berdin beste herrietan. Anitzek euskal nortasuna ere galtzen dute. Euskal nortasuna bizitzeko manera desberdinak badira.

Euskararekiko atxikimenduan?

Agertzen da, gutunetan eta, immigrante bikoteek beren haurrei euskara irakasten zietela. Gero, usu hirugarren belaunaldian, galtzen zela. Dependitzen zuen zer egoeratan bizi ziren ere; adibidez, AEBetan, Bigarren Mundu Gerra arte, egia da euskaldunak haboroenik arrantxoetan bizi zirela, hirietatik urrun. Familiako mintzaira euskara bazen, orduan haurrek ere mintzatzen zuten. Baina gero izan zen bizi kanbiamendua, hirietara joatean. Hor haboro galdu da. Konplikatua da orokortasunak aipatzea, baina nolakoa zen bikotea ere: ohartzen gara emaztea euskalduna baldin bazen, xantza haboro bazela haurrek euskara mintza zezaten; aldiz, gizon euskalduna ezkontzen bazen euskal “arrazatik” kanpo, euskal kulturatik kanpoko norbaitekin, hor galtzen zen. Badira euskara berreskuratzen dutenak ere: Argentinan, urte oroz, hamarnaka euskaldun berri badira, Eusko Jaurlaritzak finantzatzen duen Etxepare institutuak egiten dituen programekin.

Euskaldunen herexak munduan da erakusketaren titulua. Herexak mundu osoan badira?

Aipatzen baditugu emigrazio masiboak, egiazki euskaldunak masiboki joan diren lekuak, orduan hor baratzen gara Ipar eta Hego Amerikan, hara joan baitziren haboroenik; eta horietan, Argentinara, Uruguaira eta AEBetara. Baina izan dira gune elibat, puntu batez masiboki joan direnak ere: adibidez, Australiara Bizkaitik joan ziren kanabera mozleak, anitz, Bigarren Mundu Gerratik landa. Herexak badira, halere, mundu osoan; adibidez, apaizak misiolariekin. Harrigarri da zenbat euskaldun Asiara joan ziren, adibidez. Horiek amiñi bat aipatzen ditugu. Ez da ahantzi behar hirietara joan den emigrazioa ere: Parisera edo Madrilera, adibidez. Emigrazio mota desberdinak aipatzea ere interesgarria da: erakusketan bederatzi panel dira, bederatzi gai orokor, hautu bat da. Emigrazioaren estereotipoa da gizona eta artzaina zela; eta ñabardurak eman behar baitira eta emazteak ere joan baitziren, emazteak aipatzen ditugu. Pilotak ere herexa argiak utzi ditu ondarean, frontoiak egin baitziren mundu osoan: izan Tijuanan edo Shanghain, jai-alaiak edo frontoi xume elibat.

Euskal gatazkaren ondorioz izan den emigrazio edo ihesa ere aipagai da?

Bai, agertzen da, adibidez, Euskal Gobernua erbesteraturik izan zelarik, erakusten dugu ere erbesteraturik izan ziren gizon-emazte batzuek egin zuten lana euskal etxe berrien sortzeko eta euskal kultura berpizteko diasporan. Aipatzen dugu historia horren beste partea ere: Argentinara heltzen zirelarik, usu pentsatzen zuten haien lurretara heltzen zirela, salbu parte hartu zutela amerindiarren kontrako sarraskian.

Euskal Herriaren eta diasporaren arteko loturak zertan dira gaur egun? Zuk turismo bulego baten lana egiten duzu?

Bai, jendeek deitzen naute joan nahi dutelako, edo familia atzematen laguntzeko… Jarraikitzen dute joan-jinek, harrigarri! Euskal Argentina elkarteko lehendakariak dioenez, harrigarria da zer lanak egiten dituzten zubien sortzeko, eta, horrenbeste belaunaldi iragan ondoan, familietan berriz ere harremanak sortzeko. Eta ez balitz Hego Amerikako egoera ekonomikoa hain gogor, haboro jinen lirateke bidaiatzera, baina, halere, urte oroz anitz horra dira. Sibastarrak pastorala izanen da heldu den udan; Madalena Jauregiberriren familia bada Argentinan eta haren iloba ttipi batekin harremanetan naiz, eta ahal duena eginen du pastoralean izateko. AEBetan, emigrazio berriagoa izan baita, lotura oraino haboro badute Euskal Herriarekin.

Ikertzen segitzen duzu?

Hasi naiz, badira bizpahiru urte, emigranteen esperientzia indibidualak hobeki konprenitu nahiz historia handia hobeki konprenitzeko. Orain interesatzen naiz idatzi zituzten gutunei. Hor sartzen baikara haien pentsatzeko maneretan, zer aipatzen zuten eta zer ez.


Helduleku bat umearen gaixoaldian

Summary: Helduleku bat umearen gaixoaldian. Martxoan bete ziren hamar urte June Sanchez Tolaretxipi haurra hil zenetik, eta ekainean beteko dira hamar urte Juneren Hegoak elkartea sortu zutenetik. Elkartearen helburua da ume baten gaixotasunaren edo heriotzaren eraginez zaurgarri dauden familiei laguntzea, hainbat modutan.

Kolpe gogorra izan ohi da haur baten gaixotasun diagnostikoa jasotzea. Are gehiago haur baten heriotza. Gaixotasun eta heriotza horiek, gainera, zaurgarritasunera eraman dezakete familia osoa, izan ospitaleko egonaldietan beharko duen laguntzagatik, gaixotasunari lotutako kostu ekonomikoengatik, dolua nola igaro ez jakiteagatik edo beste hamaika arrazoirengatik. Egoera horretan zeuden familiei laguntzeko sortu zuten Juneren Hegoak elkartea, Errenterian, eta ekainean beteko ditu hamar urte. “Egoera gogorrak dira, eta oso garrantzitsua da babestuta sentitzea. Familiek asko eskertzen dute norbait beraiekin egoteko prest egotea, eta gertutasuna eskaintzea”, esan du Yolanda Martin elkarteko boluntarioak.

Heriotza batek ekarri zuen elkartearen sorrera ere: June Sanchez Tolaretxipiren heriotzak. Bi urteko haur errenteriar bat zen, eta 2013ko martxoan hil zen, hilabete batzuk lehenago diagnostikatu zioten minbizi baten eraginez. Ospitaleko egonaldietan, zenbait familiak zuten egoera gogorraz jabetu ziren Juneren guraso Carlos eta Amaia. Ikusi zuten, adibidez, ama batek ia egun osoa pasatzen zuela ospitalean semea zaintzen, guraso bakarra zelako eta sare handirik ez zuelako inguruan. “June ospitalean zegoen bitartean hasi ziren ospitaleko txandak antolatzen, ama hari atseden pixka bat emateko”, adierazi du Martinek.

June hil zenean, berriz, familiak, lagunek, ezagunek eta herriak emandako babesa bildu, eta gobernuz kanpoko erakunde bat sortzea erabaki zuten. “Martxoan hil zen June, eta ekainerako sortuta geneukan elkartea”. 50 boluntario inguruk osatzen dute Juneren Hegoak, eta, haiez gain, langile bat dute familiei arreta emateko eta lan administratiboetarako. “Gure helburua da babesa ematea haur baten gaixotasunaren edo heriotzaren eraginez zaurgarritasun egoeran dauden familiei”.

Askotariko laguntza

Edozein izan daiteke gaixotasuna. Martinek zehaztu du aztertu egiten dutela familiaren egoera, eta beharren araberako laguntza ematen dutela: txandak ospitalean, terapien edo tratamenduen ordainketa, gurasoentzako terapia, tratamenduren baterako beste hiriren batera joan behar izanez gero joan-etorriak ordaintzeko laguntza… “Familia batek, behin, triziklo berezi bat eskatu zigun bere umea kalera ateratzeko; kanpaina bat antolatu, eta erosi egin genuen”.

Elkarteak bete ezin duen beharren bat izanez gero, berriz, beste elkarte batzuetara edo gizarte zerbitzuetara ere bideratzen dituzte. “Dolua lantzeko, adibidez, Bidegin elkartearen laguntza izaten dugu”. Hamar urteotan, hirurogei familia ingururi lagundu diete, eta, gaur egun, 25 dituzte aktibo. “Bospasei kenduta, beste guztiak atzerritar jatorrikoak dira. Horrek ere erakusten du halako egoeretan zer garrantzitsua den inguruan sare bat izatea. Hemen bizi dira, ez dakite nora jo, eta laguntza eskatzen digute”.

Saiatzen dira antzeko egoeran dauden familien arteko harremanak sortzen ere. “Familiek aipatzen digute on egiten diela besteekin egoteak, eta noizean behin topaketak antolatzen ditugu, bai familiekin, bai boluntarioekin”. Juneren Hegoak elkartearen hamargarren urteurrenaren harira ere hainbat jarduera antolatuko dituzte datozen hilabeteetan.

Boluntarioen ikuspegitik, halako egoeretan dauden familien ondoan egoten edo laguntza egokia ematen asmatzea erraza den galdetuta, Martinen ustez “entzuten ondo jakitea” da funtsezkoa, eta norbere aurreiritziak alde batera uztea ere bai. “Geure burua babesteko prestakuntza ere jasotzen dugu: nola bizi dolua, nola bideratu egoera zailak…”. Talde bat osatzen dutela nabarmendu du, eta hori ere garrantzitsutzat dauka. “Batek ikusten ez duena besteak ikusten du. Boluntario sare sendoa osatzen saiatzen gara”.

Martinek azaldu du zeregin ugari dituztela elkartean, eta edonor izan daitekeela boluntario, ez delako ezinbestekoa osasun edo gizarte arloko prestakuntza izatea. “Ekitaldiak antolatzen, komunikazioan, gure produktuak saltzen…; modu asko daude boluntario izateko”.

Familien indarra

Elkartea sortu zutenetik gaur egun arte gizartearen sentsibilizazioan aurrera egin dela uste du Junere Hegoak elkarteko boluntarioak, baina gaineratu du oraindik badagoela zer hobetua. “Behar guztiak ez daude aseta, eta eguneratu beharra dauka administrazioak, gizartearen atzetik baitoa”. Besteak beste, lan arloan izaten dituzte arazoak gaixorik dauden haurren familiek. “Batzuetan baimenak hartzeko aukera egoten da, baina ez enpresa guztietan”.

Halako egoeretan, nahiko ohikoa izaten da gurasoetako bat etxean geratzea ere. “Oso konplexua da. Karga emozionala ere hor dago, eta batzuetan isilik mantentzen da; hau da, kostatu egiten da laguntza eskatzea, ez dute molestatu nahi izaten…”. Elkartean ikusten duena oinarri hartuta, Martinek esan du gaixotasunak dituzten haurren familien indarra “izugarria” izan ohi dela. “Egoera normal batean hamaika arazo ditugu, eta pentsatzen dugu gureak direla larrienak. Pertsona horiekin elkarbizitza pixka bat izanda, ikusten duzu izugarri indartsuak direla”.

Uste du boluntarioek eman baino gehiago jaso egiten dutela. Ospitaleko txandak, adibidez, “oso esperientzia indartsua” izaten direla dio. Hamar urte hauetan, hil egin dira elkarteko zenbait ume. Horiek kolpe gogorrak izan arren, esan du aurrera egiten ari diren umeek ematen dietela indarra.


Mende erdi bat euskara irakasten

Summary: Mende erdi bat euskara irakasten. Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegiak 50 urte egin ditu dagoeneko. Euskaltzaindiaren batzordeetan ibilitako hainbat lagunek sortu zuten. 1980ko hamarkadan, frankismoaren osteko erakundeen sorrerarekin, euskara ikasteko premia egon zen, eta ikasle andana bat izan zituzten.

Erretiroa hartzekotan zeuden irakasleak hasi ziren aipatzen, duela urte gutxi batzuk: Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegia 50 urte betetzekotan zen. Gainera, bazuten bulegoetako batean 25. urteurrenean ondutako plaka bat, 1997koa. “Hemen historia bat dago, jaso beharko genukeena”, ondorioztatu zuten euskaltegiko egungo beharginek, Jon Maguregi zuzendariak gogoan duenez. Iaz izan zen 50. urteurrena, baina orain ari dira ospatzen; Bilboko Udalak harrera egin zien martxoan.

Memoria ariketa bat egin dute, eta mugarri batzuk finkatu. Esaterako, euskara batuaren sorrera, 1968an. “Euskaltzaindiak alfabetatzeko eta euskalduntzeko batzorde bat sortu zuen. Frankismoaren garaia zen, euskara debekatuta zegoen, eta zerbait egiteko modu bakarra Euskaltzaindiaren babesean egitea zen”, azaldu du Maguregik.

Euskaltegiak han ditu erroak. Eta han aritzen zen, besteak beste, Sabin Egileor elizgizona, Bilbo Zaharraren ardatz izango zena, hark sortu baitzuen euskaltegia, eta han izan baitzen irakasle, erretiratu zen arte. Egileor 1970ean sartu zen batzordera, eta 1972an D titulua atera zuen. “Tituluak profesionaltasun izaera bat ematen zuen, horrek gaitzen zintuen irakasle izateko”, euskaltegiko zuzendariaren arabera.

Bide berrietatik

1972an hasi zen Egileor eskolak ematen. Matrikulazioak Euskaltzaindiak kudeatzen zituen, baina klaseak kanpoan ere ematen ziren. “Gau eskolak deitzen zitzaien, inguruko ikastetxeak ixten zirenean joaten baitziren klaseak ematera, 19:00etatik 22:00etara”, adierazi du Paulo Alberdi egungo irakasleak. Zazpikaleetako eskoletara joaten zirenez, Egileorrek Bilbo Zaharra gau eskolak izena ipini zion egitasmoari, 1972an. Hor ezarri dute euskaltegiaren sorrera, irakasleak zehaztu duenez. Edonola ere, euskalduntze eskolak laster gailendu zitzaizkien alfabetatzekoei, Peru Alberdi euskaltegiko irakasle erretiratuaren hitzetan. “Aldaketa izugarria izan zen. Ikusi zen bazegoela publiko bat hutsetik hasi nahi zuena euskara ikasten”.

Koldo Zuazo ere batzorde horretan aritu zen, 1974tik aurrera, eta hamarkadaren bukaeran utzi zuen euskaltegia. “Euskaldunak alfabetatzea zen helburua, baina Bilbon eta inguruetan inportanteagoa zen euskalduntzea”, kontatu du. Baina Francisco Franco Espainiako diktadorea hil ostean (1975), Euskaltzaindiak utzi egin zituen zeregin horiek. “Euskaltzaindia erret akademia izendatu zuten, eta ikusi zuten beste aro bat hasiko zela, beste eginkizun batzuk izango zituela, eta horietako bat ez zela euskalduntze eta alfabetatze eskolak ematea”, Zuazoren esanetan.

Egileorrekin batera, eskolak jarraitzea erabaki zuen Zuazok; Posta kaleko bulego txiki batean, aurrena. “Garai hartan, Euskal Herri osoan ematen ziren euskarazko eskolak, borondatez: irakasleek ez zuten ezer kobratzen, eta ikasleek ez zuten pagatzen, edo kopuru sinboliko bat baino ez. Baina guk oso argi geneukan profesionalak izan nahi genuela; hau da, irakasleak izan, eta irakaskuntzatik bizi”.

Eztandak eta mugarriak

Harrera oso ona izan zuten klaseok: matrikulatzeko zain zegoen jendearen ilara kaleraino heltzen zen —3. solairuan zegoen bulegoa—, eta egunean 160 matrikula egin zitzaketen. Zuazok gogoan du garai hura. “Eskaria bazegoen, ez zegoen ikasle faltarik”.

Hala, euskara ikasteko grina bat egon zen 1970eko hamarkadaren bukaerako urteetan, baina aparrak jarraitu zuen ondorengo hamarkadan ere, Peru Alberdiren berbei erreparatuta. Instituzionalizazioak eskaria hauspotu zuela dio. “Eusko Jaurlaritza martxan hasi zenean, eta Kultura Sailaren barruan ipini zirenean euskarazko eskolak, 1982-1984 urte inguruan, D titulua EGA bihurtu zen, eta titulua eskatu zen ikastetxeetan lan egiteko. Baldintza hori jarri zenean, eztanda bat izan zen”.

1981ean euskaltegiak bere egoera juridikoa finkatu zuen: kooperatiba sortu zuten, eta, bazkideen diru ekarpenekin, Santa Maria kaleko ostatu baten erdia erosi zuten. Hasierako bulego txikian hiru gela atera ahal izan zituzten, baina lekua txikiegi geratu zitzaien hainbeste ikasleri irakasteko, eta beste lokal batzuetan eman behar izaten zituzten klaseak. Urte gutxiren buruan, berriro aldatu zuten aterpea: 1983an, Bilboko uholdeak jazo eta gero, Posta kalean solairu bat salgai zegoela ikusi zuten; hondatuta zegoen, baina, handiagoa zenez, eskuratzea eta egokitzea erabaki zuten. Han dago gaur egun euskaltegia. “1985ean obrak amaitu barik zeuden oraindik, baina, ikasle kopuruagatik, erabiltzen hasi ziren”, kontatu du Maguregik.

Barnetegietara ere lotuta egon da Bilbo Zaharra euskaltegia. 1980ko hamarkadan, euskara ikasteko premia zutenetako askok barnetegietara jo zuten, eta Bilbo Zaharrak ere antolatzen zituen, han-hemenka, ez baitzuten eraikin propiorik. 1998an konpondu zuten hori. Barnetegi bat eskuratzea erabaki zuten. “Muxikan Gorozikako eskola zaharra alferrik galduta zegoen, inork ez zuen erabiltzen. Tratu bat egin genuen hango udalarekin”, dio Maguregik. Garai hartan “arrakastatsuak” izan ziren.

Eta 1980ko urteetan abiatu zuten, orobat, Bilbo Zaharra foruma. 2008az geroztik, euskaltegiak liburu bat hautatzen du ahoz gora irakurtzeko, ekainean, eta horren inguruan hainbat hitzaldi antolatzen dituzte. Foruma, baina, lehenagokoa da: 1984koa, zehazki. “Hiru hilean behin, euskal kulturaren gaineko hausnarketa egiten genuen. Hasieran Bidebarrieta liburutegiko aretoan, gero Euskaltzaindiaren aretoan”, zuzendariak azaldu duenez. “Gu ez gara akademia bat, oso garbi daukagu. Haratago joan behar dugu”.


Higuita izan da azkarrena Zornotzan

Summary: Higuita izan da azkarrena Zornotzan. Lasterketa lehertzetik gertu egon den arren, esprinak erabaki du bosgarren etapa, eta Sergio Higuitak indar erakustaldia eman du. Itzulia gaur erabakiko da, Eibarko azken etapan

Sergio Higuita Borako txirrindulariak irabazi du Euskal Herriko Itzuliko bosgarren etapa, esprintean indar erakustaldia emanda, Zornotzako helmugan. Ikuskizuna eta distira aurreikusten zituen etapa honek, eta pronostikoek ez dute hutsik egin. Ibilbide ikusgarria diseinatu dute antolatzaileek, eta ziklismo zaleek izan dute zertaz gozatua. Itzuli honetan ohi bezala, tropela abiadura ezin azkarragoan ibili da hasi eta buka, eta eguneko mendatetxo eta koskatan etapa lehertzetik gertu egon bada ere, azkenean esprinak erabaki du lehia. Bada, hogei bat laguneko taldean Higuita izan da azkarrena, nabarmen. Oso luze jota, aurpegia eman du kolonbiarrak, eta pedal kolpe bikainarekin oso nagusi izan da, Andrea Bagioli (Soudal Quick Step) eta Mattian Jensenen (Trek) aurretik. Hala, denboraldi honetan estreinako garaipena eskuratu du Higuitak, eta Bora taldeari bigarren garaipena eman dio Itzulian; besteak beste, Leitzako etapa Ide Schellingek irabazi baitzuen, pasa den asteartean.

Eguraldia lagun, etapa bikaina izateko ezaugarri guztiak zituen gaurko egunak, eta usteak ez dira usteldu. Jakina zen talde estrategiak aurrera eramateko egun aproposa izan zitekeela, eta Soudal Quick Stepek atera ditu babak eltzetik. Batekin nahikoa ez, eta bi txirrindulari sartu ditu eguneko ihesaldian, Monte Kalbon gora: Mattia Cattaneo eta Remi Cavagna. Atzera begiratu ere egin gabe, itsu-itsuan aurrera jo dute, helmugaraino iristeko helburuarekin. Momentu batez, Itzuliak duela bi urte utzi zituen irudi batzuk ekarrarazi dituzte gogora. Izan ere, orduko hartan Quick Stepeko beste bi ziklista elkarrekin helmugaratu ziren, Ondarrun: Mikkel Honore eta Josef Cerny. Ordea, haien balentria errepikatzeko lan handia zuten egin beharra gaurko bi iheslariek.

Une batez, lau minutu eta erdiko aldea ere izan dute tropelarekiko, atzean Ineos lanean hasi den arte. Lokomotora baten pare, Ineos tiraka hasi da buru-belarri, etapa garaipena lortzeko helburuarekin, eta orduan amaitu dira iheslarien itxaropenak. Omar Frailek eta Jonathan Castroviejok lan izugarria egin dute. Aurrean, Cattaneok ez du amore eman bukaerara arte, baina Belarrinagako puntan irentsi egin du tropelak. Ahaleginaren damurik behintzat ez zuten izango Soudaleko bi txirrindulariek.

Azken hogei kilometrotan ziztu ikusgarrian joan da tropela. Kokapen ona ezinbestekoa zuten protagonistek, errepide estuak topatu baitituzte. Ibilbide bihurria bezain polita izan dute. Luze luze eginda zihoan pelotoia, langile borrokatuak tiraka zirelarik. Eta koskak agertzen hasi direnean lehertu da etapa. Saiakera ugari izan dira, tartean Jon Izagirrerena ere bai, eta txirrindularirik indartsuenek osatu dute aurreko taldea. Hogei bat lagun elkartu dira guztira. Bada, berriz ere Soudal Quick Stepek hartu du aginte makila, Mauro Smith helmugan azkarrena izango ote zen esperantzarekin. Baina ez. Higuita izan da denetan argiena eta indartsuena. Gorpuzkeraz txikia izanagatik, barruan aski indar eta adore baduela erakutsi du.

Gauzak hala, herenegun Amasa-Villabonan amaitu zen etapan sartuta geratu zitzaion arantza ateratzea lortu du kolonbiarrak. Hain zuzen, maldan gora trabatuta geratu eta etapa ezin lehiaturik geratu zen. Gaur, ordea, ongi kokatuta azaldu da hasieratik, eta ez du hutsik egin. Pozik agertu da amaieran. "Azkenekoz Zornotzan izan nintzenean laugarren sailkatu nintzen. Ezagutzen nuen ailegaera hau. Esprint luzea izango zela banekien eta urrutitik jo dut. Etapa gogorra izan da, koska guztietan asko sufritu dut, baina burua hotz izaten saiatu naiz eta asmatu dut. Osasun arazoekin ibili naiz azkenaldian eta garaipen honek erakusten dit guztiz errekuperatu naizela. Euskal Herria oso maitea dut eta berezia da niretzat hemen irabaztea". Higuita Euskaltel-Euskadin aritu zen bost hilabetez entrenatzen.

Eibarrek du azken hitza

Euskal Herriko Itzuliko garailea gaur erabakiko da, seigarren eta azken etapan, Eibarren. Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) ziklistarik indartsuena izaten jarraitzen du, eta hamahiru segundoko tartea dauka Mikel Landarekiko (Bahrain) eta 32koa Jensenekiko. Pronostiko guztien arabera, liderra da podiumaren gorenera igotzeko hautagai nagusia, baina Eibarko errepideek izango dute azken hitza. 137,8 kilometro osatu beharko ditu tropelak, eta lau mendate gogor igo: Azurki, Gorla, Krabelin eta Izua. Mugimendurik ez da faltako sailkapeneko indartsuenen artean.


Summary: Aske geratu da Faustino Marcos euskal presoa. Martxoaren amaiera iragarri zuten haren Euskal Herriratzea, baina Darocako espetxean amaitu du zigorra.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, aske geratu da Faustino Marcos euskal presoa. Espainiako Espetxe Erakundeek martxoaren amaieran iragarri zuten preso donostiarraren Euskal Herriratzea, baina hura gauzatu baino lehenago bete du zigorra osorik Darocako espetxean (280 kilometrora, Espainia). Denera, 13 urte egin ditu preso.

Marcosen eta beste lau euskal presoren Euskal Herriratzeak iragartzearekin batera, sakabanaketa amaitutzat jo zuten Sare Herritarra plataformak eta Etxerat-ek. Halere, 51 urteko presoari egun batzuk soilik falta zitzaizkion zigorra betetzeko, eta ez da Euskal Herriko kartzeletatik igaro.

2010eko otsailean atxilotu zuten, Katalunian, eta 2012an zigortu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak. 2020ko irailean lekualdatu zuten Darocara, Herrera de la Manchatik (580 kilometrora, Espainia).


Summary: Gazte gipuzkoar bat moto istripuz hil da Vietnamen. Bidaia egiten ari zen Asiako hego-ekialdean, eta laster itzultzekoa zen.

Aretxabaletako (Gipuzkoa) 25 urteko gazte bat motor istripuz hil da Vietnamen. EITBk eman du albistea, eta, azaldu duenez, gaztea bakarrik bidaiatzen ari zen motorrean Asiako hego-ekialdean, eta laster itzultzekoa zen.

Espainiako Atzerri Ministerioak gaztearen heriotza baieztatu du, istripuaren inguruko xehetasunik eman ez badu ere, eta esan du Vietnamen duen enbaxada harremanetan jarri dela hildakoaren senitartekoekin.

Gazteak duela hamar bat aste hasi zuen bidaia, eta Grezian ibili ondoren,Thailandia, Singapur, Bali eta Vietnam zeharkatzeko asmoa zuen.

Aretxabaletako Udalak bere atsekabea azaldu du, eta laguntza osoa eskaini dio familiari.


Summary: Osakidetzaren «suntsitze programatuaren» aurka mobilizatzera deitu du Osasun Publikoa Aurrera plataformak. Apirilaren 22an Bilbo, Donostia eta Gasteizen deitutako manifestazioetan parte hartzeko deia egin du. Salatu du Osakidetza erizainekin betetzen ari dela familia medikuek etengabeko arreta puntuetan utzitako hutsuneak.

«Euskadiko osasun publikoaren egoera puntu kritiko batera iritsi da». Osasun Publikoa Aurrera herri plataforma kezkatuta dago Osakidetzak bizi duen egoerarekin, eta ohar baten bidez egoeraren larritasunaz ohartarazi du. Halaber, herritarrak deitu ditu apirilaren 22an deitutako manifestazioetan parte hartzera. «Osakidetzaren suntsitze programatuaren aurka» mobilizatzera deitu ditu herritarrak, Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako manifestazioetan. Plataformak salatu duenez, Aste Santuko oporrak direla eta, Osakidetzako egoerak okerrera egin du, eta «arazo handiak» ditu etengabeko arreta puntuetan medikuak ordezkatzeko. «Epe luzerako irtenbideak bilatu beharrean, Osakidetzak osasun zerbitzu publikoaren kalitatea arriskuan jartzen duen aldebakarreko erabakia hartu du, eta medikuak erizainekin ordezkatzen ditu». Plataformaren iritziz, erizainek ezin dute medikuen lana ordezkatu, eta familia medikuak ez egoteak arriskuan jartzen ditu herritarren osasuna eta segurtasuna. Osasun sailburuak mediku falta «justifikatzeko» emandako azalpenak ez direla aski uste du plataformakoak, eta «irmo gaitzetsi» du departamenduaren jarrera. «Langile faltaren arazoaren aurrean, irtenbide bideragarriak bilatu beharrean, Jaurlaritzak bere ideiak eta erabakiak inposatu ditu». Hori guztia dela medio, herritarrei dei egin die apirilaren 22an kalera ateratzeko: «Argi dago Osakidetzan suntsitze programatua dagoela, herritar guztien eskubidea izan behar dena esku pribatuetan uzten ari delako». Osasun Publikoa Aurrera plataformaren iritziz, «bada garaia herritarrak altxatzeko» eta «beren ahotsa entzunarazteko» osasun publikoaren defentsan. «Garrantzitsua da pertsona guztiek, herritarrok eta osasun arloko profesionalok, bat egitea konponbide jasangarri eta kolaboratzaileak eskatzeko Osakidetzan, langile falta konpontzeko».


Summary: Zatiketatik batasunera igaro beharra nabarmendu du Euskal Herria Batera-k. Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideek sinatutako manifestua aurkeztu dute Miramarren egindako ekitaldian: «Batera bagara eta indarra badugu».

«Zatiketa baimendu ezin dugun luxua da», adierazi dute Euskal Herria Batera plataformako kideek. Aberri Egunaren bezpera baliatu dute batasunaren aldeko deia egiteko, eta Euskal Herriko arlo anitzetako ordezkariak bildu dituzte Donostiako Miramar jauregian; politikagintzatik kultur arlora, sindikalgintzatik kirol mundura. Euskal Herria Baterako eledun Estitxu Garaik eta Ibai Zabalak manifestu bat ere irakurri dute, Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideen izenean: «Batera bagara eta indarra badugu».

Ikusi gehiago: Estitxu Garai: «Alderdien mugetatik kanpo ere eraiki daiteke bateratasuna»

«Herri erronkei aurre egiteko» eta Euskal herriaren «etorkizuna ziurtatzeko» euskal herritarren batasunak duen garrantzia nabarmendu dute Garaik eta Zabalak, Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideen izenean. Ekitaldian azaldu dutenez, testua ondorengoek sinatu dute: Mireia Zarate Sabino Arana fundazioko presidentea, Iratxe Esnaola Olaso Dorrea fundazioko presidentea, Gorka Espiau Agirre Lehendakaria Center-eko lehendakaria, Naiara Goia ArantzazuLab laborategiko zuzendari nagusia, Carlos Etxepare kazetaria, Maria Elena Etxeberri Ekin argitaletxeko kidea, Eguzki Urteaga Iparraldeko Eusko Ikaskuntzako lehendakaria eta Koldo Viñuales Irujo Etxea elkarteko kidea. Horien arabera, batasun horrek bide eman behar du «jendarte parekide eta aurreratua eraikitzeko, elkartasuna eta giza kohesioa ardatz»; baita «Euskal Herriaren etorkizuna nolakoa izan dadin euskal herritarrek erabakitzeko».

Zabalak eta Garaik atzera begira hasi dute euren hitzartzea, Irulegiko eskuaren aurkikuntza eta Emakume Abertzaleen Batzaren ehungarren urteurrenak hizpide. «Gure aurreko belaunaldi guzti horiek izan zirelako baikara gaur egun». Hala, euskal herritar guztiei dei egin diete aurrera bidean atzera ere erreparatzeko. «Nondik gatozen behar dugu jakin, beldurrik gabe nor garen, zer garen, esateko. Gu euskal herritarrak gara, gu Euskal Herria gara», adierazi du Garaik.

Eledunen hitzetan, «erronka izugarriak» ditu Euskal Herriak aurrez aurre, baina Zabalak gehitu du «ahul» dagoela haiei erantzuteko: «XXI. mendera heldu gara eta ez da gutxi, baina herri gisa zatituta, herri gisa nahi dugun subiranotasuna lortu gabe, eta demografikoki zaharkituta heldu gara». Izan ere, erronka horiei «estaturik gabe, zatiturik eta nazio gisa gutxiagotuta» erantzun beharko zaie.

Iraganari eta orainari erreparatuta, etorkizunerako beharrei heldu die Garaik: «Nora joan nahi dugun behar dugu adostu denen artean». Haren esanetan, Euskal Herria bezalako «herri txiki batek» ezinbesteko du batasuna oinarrizko aferetan, eta egungo testuinguru historikoak horretarako baldintzak ezarri ditu. Hala, herritarrei adierazi diete Aberri Eguna batasun asmo horien adibide izan behar dela. «Desberdintasunetik batasunerako deiadarra».

Bagara, badugu lelopean egindako ekitaldian parte hartu dute, besteak beste, EAJko Joseba Egibarrek eta Eneko Goiak, EH Bilduko Maddalen Iriartek eta Mertxe Aizpuruak, Ahal Dugu-ko Miren Etxebestek, Geroa Baiko Unai Hualdek, Xabier Euzkitze aurkezle eta bertsolariak, Alizia Iribarren AEKko koordinatzaile nagusiak, Josu Etxaburu Gure Eskuko eledunak eta beste zenbait eragiletako ordezkarik eta norbanakok.


Summary: Lehen graduko presoentzako moduluak sortzeko eskatu dio Arartekoak Eusko Jaurlaritzari. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletan ez dago lehen graduko erregimen itxiko modulurik, eta beste espetxe batzuetara lekualdatu behar dituzte presoak.

Lehen graduan dauden presoentzako moduluak sortzeko eskatu dio EAEko Arartekoak Eusko Jaurlaritzari, ebazpen batean. Gaur egun, Zaballako (Araba), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Basauriko (Bizkaia) kartzelek ez dute erregimen itxiko modulurik lehen graduan dauden presoentzat, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko espetxeetara lekualdatzen dituzte. Arartekoaren ustez, presoen «birgizarteratzeari kalte» egiten dio horrek; hargatik, modulu horiek sortzeko eskaera egin dio Eusko Jaurlaritzari. Preso batek aurkeztutako kexari erantzunez kaleratu du ebazpena Arartekoak. Iazko uztailean, borroka batean parte hartu zuen presoak Basauriko espetxean, eta horren ondorioz, lehen gradura itzularazi zuten. Zaballako espetxera eraman zuten aurrena, eta, ondoren, Dueñasera (Espainia).

Arartekoak ebazpenean gogoratu du 2021ean espetxeen eskuduntza sinatu zenean, estatuarekin lankidetzan aritzea aurreikusi zela, eta horren baitan presoak erkidegotik kanpoko espetxeetara eramatea. Lankidetza horren alde egin du Arartekoak, baina gogorazita Espetxeen Lege Organikoak dioela «ahalegina egingo dela lurralde eremu bakoitzean espetxe kopuru nahikoa izan dadin, premiei erantzun eta zigortuen deserrotze soziala saihesteko». Horiek kontuan hartuta, Arartekoak Jaurlaritzari gomendatu dio EAEko espetxeetan presoen gizarteratzea ahalbidetuko duen lehen mailako erregimen bat sortzeko. Izan ere, uste du zigorra kanpoko espetxe batean betetzeak «deserrotzea eta pertsonaren birgizarteratzeari» kalte egin diezaiokeela, presoak euren bizilekuetatik aldenduta daudelako.


Summary: Ortuzar: «Gure etorkizuna askatasun osoz erabakitzeko eskubidea dugu». EH Bilduk eta EH Baik «demokrazia eta subiranotasuna» aldarrikatuko dute Iruñean.

EAJk eta EH Bilduk bakoitzak bere aldetik ospatuko dute bihar Aberri Eguna. Jeltzaleek Bilboko Plaza Berrian egingo dute. Koalizio subiranistak, berriz, Iruñean.

EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek Bizkargi menditik (Bizkaia) egin du Aberri Egunean parte hartzeko deia. Azaldu du «denentzat» izango den herri bat eraikitzea dela jeltzaleen helburua, baina gehitu du horretarako beharrezkoa dela Euskal Herriak nazio gisa dituen eskubide politikoak aitortzea: «Lehenik eta behin, gure etorkizuna askatasun osoz erabakitzeko dugun eskubidea». Hala, jeltzaleek «abertzale guztiei» egin diete Aberri Egunean parte hartzeko deia. EAJk Bilboko Plaza Barrian egingo du bihar ekitaldia, 11:30ean, eta Areatzan jarraituko dute.

EH Bilduk eta EH Baik, berriz, «demokraziaren eta subiranotasunaren aldarria» zabaldu nahi dute Aberri Egunean. Biek Iruñeko eta Itsasuko ekitaldietan parte hartzeko deia egin dute. «Berpizkunde berri bat» bultzatzeko baliatu nahi dute eguna: «Herri bulkada berri batez galdegin nahi diegu Aberri Egun honetan euskal herritarrei». Koalizio subiranistek azaldu dute Euskal Estatua «egitasmo politiko garaikidea» dela: «Herri bizia gara, askotariko pertsonez osatua, herri gisa ditugun auziei aurre egiteko beharrezkoa den ezagutza kolektiboa duena».

Haiekin batera izango dira Iruñeko mobilizazioan Sinn Feineko, ERCko, CUPeko, BNGko eta FLNKSko ordezkariak ere. EH Bilduk jakinarazi duenez, Sinn Feineko koordinatzaile Declan Kearney da gonbidatuetako bat, eta hitza hartuko du manifestazio amaierako ekitaldian.

Ez dira horiek deialdi bakarrak. Jardun antolakundeak Gernikan (Bizkaia) biltzeko deia egin die Euskal Herriko langileei, «aldarrikapenen bidez kontzientziazioari ekiteko».


Summary: Osasunak partida iraulita irabazi dio Elxi. Ez Abdek sartu ditu gorritxoen bi golak. Garaipenarekin 38 puntu ditu Osasunak, eta zazpigarren posturako borrokan sartu da. Albiste txarra Darko Brasanacen lesioa izan da. Proben zain, lesio larria izan dezake belaunean.

Hiru hilabete falta dira Sanferminetarako, baina Osasunak eta haren zaleek festa betean jarraitzen dute. Asteartean Espainiako Kopako finalerako sailkatu zen talde gorritxoa, eta gaur Ligan, 2-1 irabazi dio Elxi. Ez Abde izan da partidako protagonista. Marokoarrak bigarren zati oso ona egin du, eta harenak izan dira Jagoba Arrasateren taldearen bi golak. Garaipen horrekin Osasunak 38 puntu ditu, eta zazpigarren posturako borrokan sartu da. Baina festak izan du berri txar bat. 37. minutuan, baloi bat eskuratzeko borrokan, Darko Brasanacek gaizki jarri du oina berdegunean, eta min hartu du eskuin belaunean. Berehala eskatu du aldaketa, eta partida amaieran Jagoba Arrasatek adierazi duenez, egingo dizkioten proben zain, «ez du itxura onik» lesioak.

Astearteko sailkapena eta gero, gorritxoek ongi etorri beroa jaso dute. Taldeak asteartean egindako ahaleginaren ostean, Jagoba Arrasatek txandakatzeak egin ditu. San Mameseko hamaikakoarekin alderatu, zortzi aldaketa egin ditu. Hala ere, nafarrei kosta egin zaie partidan sartzea. Soilik urrutiko jaurtiketekin egin dute min. Aukera argiena 10. minutuan izan du Pablo Ibañezek. Baina asteartean ez bezala, ez du asmatu. Elx ondo jarrita zegoen, eta baloia zuzenean ondo atera da erasora. Lucas Boye eta Tete Monente izan dira bisitarien jokalaririk arriskutsuenak.

15. minutuan Gonzalez Fuertes epaileak penaltia adierazi du Osasunaren alde, Budimirrek Chetauyrekin izandako lehia batean. Baina VARean begiratu ostean baliogabe utzi du. Abde eta Barja agertu ahala, Osasunak zuloak topatu ahal izan ditu hegaletatik. Biek aukera bana izan dituzte, baina haien jaurtiketak kanpora joan dira gutxigatik. Ordu erdi pasatxo zen, eta nafarrak ari ziren partidaren ekimena berreskuratzen. Orduan iritsi da Brasanacen belauneko lesioa. Kolpe hori, hala ere, lez da ehen zati amaiera horretan Osasunak jaso duen bakarra. Izan ere, 44. minutuan Tete Monentek gol egin du. Goitik baloi bat jaso, Nacho Vidal gainditu, eta errematea sareetara joan da, zutoinetik oso gertu.

Bigarren zatian asko hobeto

Gauzak goitik behera aldatu dira bigarren zatian. Osasuna esnatu egin da, beste abiadura batekin jokatuko du, eta hasi eta buka oso nagusi izan da. Behin eta berriz iritsi da Badiaren atera. Bigarren zati horretan, hegaletatik zuloak topatu ditu Osasunak: Manu Sanchezek, Abdek berak eta David Garciak abagune argiak izan dituzte partidak iraultzeko. Baina ez dute asmatu. Elx, berriz, falten bidez eta jokoa geldituz, Osasunaren erritmoa apurtzen saiatu da. 70. minutuan Abdek gol aurreko abisua eman du. Eta azkenean 71. minutuan ailegatu da berdinketa. Ibañezek eta Barjak jokaldi ona lotu dute. Azken horrek erdiraketa ona bat egin du behetik. Abde penalti puntuan zegoen, eta haren erremateak Elxeko jokalari batean jo, eta barrura joan da.

Hogei minutu falta ziren partida amaitzeko, eta nola zihoan kontuan hartuta, Osasunak bazuen denbora garaipena lortzeko. Aurrera egiten jarraitu du, eta hiru puntuak eman dizkion gola iritsi da. Bigarrena ere Abderena izan da. Gol ederra izan da. Aimarrek marokoarra arearen balkoian zegoela ikusi du, pasea eman dio, ondo jarri du baloia, eta jaurtiketa ikusgarria egin du eskuadrara. Baloia zutoinean jo ondoren sartu da (81. min). Kike Garciak hirugarrena sartzeko abagunea izan du, baina ez du asmatu. Partida amaieran festak jarraitu du zaleen artean.


Summary: Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Durangon. Biktimak ostegunean salatu zuen erasoa. Durangoko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du eta mugimendu feministaren protestetan parte hartzera deitu du.

Ertzaintza sexu eraso bat ikertzen ari da Durangon (Bizkaia). Ostegunean emakume batek salatu zuen sexu eraso bat jasan zuela, eta ordutik, erasotzailearen bila ari da Polizia.

Durangok Udalak gaitzespen oharra kaleratu du, bai eta «emakumeen aurkako edozein indarkeria mota» salatu ere. Jakinarazi du protokoloa abiatu zuela erasoaren berri izan bezain pronto, eta arreta eskaini diola emakumeari. Halaber, esan du baliabide denak jarri dituela biktimaren esku, eta bere esku dagoen guztia egingo duela indarkeria matxista desagerrarazteko. Mugimendu feministak dei ditzakeen protestetan parte hartzeko eskatu die herritarrei.

Durangaldeko Itaiak ere erasoa gaitzetsi du, eta babesa erakutsi dio erasotuari. Indarkeria matxistari aurre egiteko, «emakume langileei» antolatzeko deia egin die.


Summary: Eibarko etapa eta Itzulia Vingegaardentzat. Erakustaldia emanda irabazi du Jumbo-Vismakoak Eibarren. Landa eta Izagirre izan ditu ondoan podiumean.

Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) erakustaldia emanda irabazi du Euskal Herriko Itzulia, eta baita azken etapa ere. Izuan gora egin du aurrera Vingegaardek, eta aurkari guztiak atzean utzi ditu. Maldan behera ere arriskatu egin du danimarkakoak, eta indartsuena bera dela erakutsi du. Hortaz, Itzulian txapela jantzita, astebeteko lehen lasterketa garrantzitsua irabazi du Frantziako Tourreko azken garaileak. Atzean gelditu dira gainerako faborito gehienak, eta elkar zainketa zorrotza egin dute podiumeko postuengatik lehian. Azkenerako, Mikel Landak (Bahrain) bigarren amaitu du, eta Ion Izagirrek (Cofidis) hirugarren postua eskuratu du esprintean lau segundoko gainsaria eskuratuta. Arabarrak bigarren aldiz zapaldu du podiuma Itzulian, eta gipuzkoarrak seigarren aldiz.

Elkorrieta gainera, eguneko lehen mendatera, oso-osorik iritsi da tropela, ihesaldirik sortu gabe. Azurkin gora (5,1 kilometro, eta %7,4ko pendiza) hartu dio aurre taldetxo batek tropelari. Itzuliko lehen mailako lehenengo mendatea izan da Azurki. Hiru bakarrik izan ditu aurtengo aldiak, eta hirurak gaurko etapan izan dira. Daniel Felipe Martínez (Ineos), Valentin Paret-Peintre (AG2R), Emanuel Buchmann (Bora), Harm Vanhoucke (DSM), Esteban Chaves (EF), Bruno Armirail (Groupama), Rein Taaramae (Intermarché), Eddie Dunbar (Jayco), Ruben Guerreiro (Movistar), Marc Hirschi (UAE), eta Steven Kuijswijk (Jumbo), Attila Valter (Jumbo) izan dira aurrera egin duten ziklistak. Jumbo Vismak liderraren bi morroi onenak sartu ditu ihesaldian, eta Vingegaard beste bi taldekiderekin laguntzarekin gelditu da atzean. Hala, aurkarien mugimenduei aurre egiteko, Vingegaardek bere bi morroiekin bat egiteko aukera zeukan.

Horrela, Bahrain lan egitera behartu dute, ez baitute aurreko taldetxoan inor sartu, eta Vingegaardek bi laguntzaile zituen aurrean. Tropel buruan egin ditu Neil Stephensen taldeak Azurkiko eta Gorlako igoerak, eta azken hori minutu eta erdiko aldearekin amaitu du aurreko taldetxoak. Krabelin izan da hurrengo mendatea (5km eta %9,6ko pendiza), helmugatik 75 kilometro ingurura. 50 segundoko aldearekin ekin diote lanari aurrekoek, eta taldea pixkanaka murrizten joan da aurreko taldetxoa. Chaves, Guerreiro, Kuijswijk eta Valter gelditu dira aurrean bakarrik elkarri erasoak jo eta gero. Atzean, berriz, Bahrainen erritmo bortitza ezin jarraituta ziklista ugari gelditu dira, eta oso tropel txikia gelditu da.

Beste behin, liderraren erasoa

Trabajuan gora Mauro Schmidek (Quick-Step) atzetik aurrerakoa egin du, eta aurreko laukoteari batu zaio. Horrekin nahikoa ez, eta Quick-Stepekooak aurrera egin du bakarrik sasiordekan, Izuara bidean. 30 segundoko aldearekin hasi du mendatea Chavesekiko, Kuijswijkekiko eta Guerreirorekiko, eta 1.20koa tropelarekiko. Izuan, baina, sua piztu dute oilarrek tropelean. Vingegaard bera mugitu da, eta aurrean zituen Valterren eta Kuijswijken laguntzarekin, bakar bakarrik gelditu da etaparen buruan. Beste denak atzean utzi ditu banan-banan, eta beste faboritoak liderrari jarraitu ezinda gelditu dira. 40 segundoko aldearekin iritsi da maillot horia tontorrera, eta jaitsieran alde hori handitu egin du gainera.

Atzeko taldetxoan zeuden denak oso segundo gutxian zeuden podiumaren lehiarako, eta inork ez zuen gehiegi arriskatu nahi. Podiumean egotea nahiko lorpen bada, eta inork ez zuen postu hori galdu nahi. Hori baliatu du Vingegaard liderrak aldea pixkanaka-pixkanaka areagotzeko, eta Eibarreko kaleetan barrena garaipena ospatzeko nahi adina denbora izan du. Atzean nahasmena handia izan da; elkar zainketa zorrotza egin diete elkarri, eta denak ahalegindu dira aurrera egiten erasoak jo eta jo. Azkenerako James Knox (Quick-Step) besteen aurretik iritsi da, eta gainerakoek esprintean lehiatu dute hirugarren postuak ematen zituen lau segundoak lortzeagatik. Hor lortu du Izagirrek podiumeko hirugarren postua, azken gerri kolpean aurreratuta.

Ormaiztegiko txirrindulariak seigarren aldiz lortu du Euskal Herriko Itzulia podiumean amaitzea. Alberto Contadorrek soilik lortu du halako lorpena, baina espainiarrak lau aldiz irabazi zuen Itzulia. Bestalde, Jon Barrenetxeak (Caja Rural) mendiko pinportadun maillota lortu du aurreko egunetako lanaren ordainetan.


Summary: Gutxienez hiru pertsona hil dituzte Tel Aviven eta Zisjordanian egindako eraso batzuetan. Netanyahuk erreserbistak mobilizatu ditu, eta gogortu egin ditu Jerusalemgo segurtasun neurriak. Kolonoen erasoak salatu dituzte Hebronen eta Betleemen.

Azken egunak tentsioz beteak izaten ari dira Ekialde Hurbilean. Aste hasierako Al-Aqsako meskitan eta Meskiten Zabalgunean egindako Polizia operazioen ostean, suziriak eta bonbardaketak heldu ziren, eta atzo, berriz, eraso bat Tel Aviven eta beste bat Zisjordanian: guztira hiru hildako eta hainbat zauritu, eta gertatutakoaren inguruko informazio argirik ez.

Tel Aviven italiar jatorriko turista bat hil eta beste bost pertsona zauritu zituen gizonezko batek, ibilgailu batekin harrapatuta. Autoaren gidaria, arabiar jatorriko israeldarra, tiroz hil zuen Poliziak. Hasieran, Israelgo komunikabideek zabaldu zuten erasotzaileak tiro egin ziela inguruan zeuden oinezkoei eta ondoren turista taldea harrapatu zuela; kolpearen ondorioz, ibilgailua irauli egin zen, gidaria barruan harrapatuta utziz. Handik gutxira hainbat polizia agertu ziren inguruan eta tiroz hil zuten gidaria. Polizia iturriek hasieran zabaldu zuten arma bat zuelako egin ziotela tiro gizonezkoari; gerora, baina, gezurtatu egin dute halakorik, eta ikerketa abian dela esatera mugatu dira.

Ordu batzuk lehenago gertatua zen aurreko erasoa, Hamra kokagunetik gertu, Zisjordania iparraldean. Hasiera batean auto istripu bat izan zela zabaldu zen arren, berehala jakin zen autoetako batek bala zuloak zituela eta barruan zihoazen hiru lagunetatik bi, 15 eta 20 urteko ahizpak hilak zirela; haien ama, 48 urteko emakumezkoa, larri eraman zuten erietxera. Beste ibilgailuko gidaria, gizonezko palestinar bat, zaurituta eraman zuten. Israelgo segurtasun indarrek jakinarazi dute erasotzailearen bila jarraitzen dutela Hamra inguruetan.

Hamasek txalotu egin du erasoa, nahiz eta bere gain hartu ez, eta ohartarazi dio Israeli «halako gehiago» izango direla, «palestinarren eta Al-Aqsako meskitaren aurkako operazioak» egiten jarraitzen badu. Aldiz, Kobi Shabtai poliziaburuak eskatu die Israelgo herritarrei armak baldin badituzte gainean eramateko: «Eraso hilgarri honek argi uzten digu zein handia den eraso terrorista bat gertatzeko arriskua. Horregatik armak eramateko lizentzia duen herritar orori eskatzen diot gainean eraman dezala hura datozen egunetan».

Poliziaburuaren eskariak, baina, ondorio larriak izan ditzake lehendik ere lehertzeko puntuan den testuinguru batean. Dagoeneko kolono taldeak hasiak dira mendeku gisa palestinarrei erasotzen. Goizaldean, Mitzpe Yair kokaguneko kolono talde batek palestinar abeltzainei eraso eta hamar ardi hil dizkiete, Hebron hego-mendebaldean, lurralde okupatuetan. Lekukoen arabera, militarren babesa izan dute erasotzaileek. Antzeko beste eraso bat gertatu da Betleem ekialdeko Kisan herrixkan ere. Han kolonoek artzain talde bati eraso diote eta haietako bat jipoitu dute. Kasu honetan militarrek atxilo eraman dute kolpatutako artzaina, baina aske joan dira erasotzaileak.

Segurtasun neurri gehiago

Erasoak ugaritu ahala, handituz doa Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gaineko presioa ere. Haren gobernuko kide den eskuin muturra esku hartze gogor baten aldekoa da, are gehiago azken orduetako erasoen ostean. Hala ere, oraingoz, Tel Avivek ez du erasoaldi gehiagorik iragarri —ostiral goizaldean Gaza bonbardatu zuen, haurrentzako erietxe bati kalteak eraginez eta gutxienez palestinar bat zaurituz—, baina segurtasun neurriak gogortu ditu Jerusalemen eta beste hainbat hiritar. Horretarako Mugako Poliziako lau erreserbista unitate mobilizatzeko agindu du gobernuburuak.

Palestinarren mugikortasuna ere murriztu dute Zisjordania ipar-ekialdean. Iparraldea eta hegoaldea lotzen dituen errepide nagusia moztu egin du Israelgo armadak, eta lekukoen arabera, kontrol zorrotzak jarri dituzte. Militarrek geldiarazi egiten dituzte palestinarren ibilgailuak, baita autobusak ere.

Azken egunetako protesta eta borroketan hainbat palestinar ere atxilotu dituzte, eta haietako asko atxilotze administratibopean jarri. Preso Palestinarren Elkarteak zabaldu duenez, martxoaren amaierarako 1.016 ziren atxilotze mota hori ezarrita preso zeuden palestinarrak, tartean sei adingabe; 2003tik izandako kopururik handiena da.

Atxilotze administratiboak ahalbidetzen du Israel edonor preso hartzea haren aurkako kargurik aurkeztu gabe edo epaiketarik egin gabe, argudiatuta auzia «sekretupean» dagoela. Ondorioz, presoaren abokatuek ezin dute ezer egin hura askatzeko. Gehienez ere sei hilabete luza liteke atxiloaldi mota hori, baina epea nahi adina aldiz luza dezake Tel Avivek. Hala ere, aurtengo kasuan, aipatutako milatik gora preso horietatik 800 aurten atxilotutakoak dira; horietatik %80 aurrez ere preso egondakoak.


Summary: Athleticek garaipen batekin arindu du Kopako mina. Williams anaiek sartu dituzte zuri-gorrien golak. Ernesto Valverderen taldeak partida serioa jokatu du, eta zelai erditik aurrera duen abiadura baliatu du garaipena lortzeko.

Aste gogorra izan da Athleticentzat hau, asteartean luzapenean Espainiako Kopatik kanpo geratu ostean. Baina zuri-gorriek arindu dute apur bat min hori, Espanyolen zelaian 1-2 irabazi ostean. Valverderen taldeak Ligan jarri behar du arreta osoa, Europarako sailkatzeko duen lehia horretan. Jardunaldi honetan, behintzat, ondo egin ditu etxeko lanak. Partida serioa jokatu dute, eta minutu askotan nagusi izan dira zuri-gorriak.Williams anaiek gol bana sartu dute. Zuri-gorriek zazpigarren postuari eutsi diote. Gainera, Espanyolen zelaiarekin zuten maldizioa apurtu dute. Izan ere, Athleticek 25 urte zeramatzan han irabazi gabe.

Espanyolek entrenatzailea aldatu du aste honetan, eta halakoetan taldeak ohi baino indartsuago ateratzen dira. Jokalari guztiek nahi dute entrenatzaile berria konbentzitu. Hala, partida lehiatua espero zen, Athleticek Kopako arantza atera nahi baitzuen. Espanyol ondo aritu da hasieran, eta erasora jo du. Baina aurrean presio estua egin dio Athleticek, baloia goian berreskuratu eta IÃ±aki Williamsen abiadura baliatzeko. 22. minutuan Williams anaien zaharrenak gola egin du. Dani Garciak pase luze on bat eman dio, baloia ondo kontrolatu, eta bizi atzean utzi du Oscar Gil. Eskuinez ondo gurutzatu dio baloia Pachecori, eta sareetara joan da. Nico anaia besarkatzera joan da berehala.

Golak min egin dio Espanyoli. Ez du erasora begira jarraitu. Hortik atsedenaldira Athleticen minutu onenak izan dira. Behin eta berriz sortu ditu aukerak Pachecoren area inguruan. Baina ez du asmatu. Partidaren aginte makila berea zen. Haatik Braithwaitek gola egin du. Epaileak, hala ere baliogabe utzi du, VARean begiratu ostean. Danimarkako jokalariari iritsi aurretik baloiak Joseluren eskuan jo duela adierazi du Munuera Monterok. Arnasa hartu du talde zuri-gorriak erabaki horrekin.

Nicoren abiadura

Bigarren zatian Athleticek Espanyolen urduritasunarekin jokatu du. Sailkapenaren behealdean dago Kataluniako taldea, eta minutuak aurrera joan ahala egoera horrek eragiten duen antsietatea antzeman zaio. Athleticek hainbat aukera izan ditu gola egiteko. Baina Pachecok ondo erantzun die Dani Garciaren eta Iñakii Williamsen erremateei. Alaveseko atezain ohia izan da etxekoen jokalari onena. Athletic aurretik egon arren, partida airean zegoen. Valverdek aurrealdea freskatzeko Nico Williams zelairatu du.

Aste gogorra izan da harentzat. Kopako neurketaren ostean kritika gogorrak jaso zituen, eta bere sare sozialak ere itxi zituen. Gogo biziz atera da, eta bere abiadura aprobetxatuz, min handia egin du hegaletik. Aurrena pase ederra eman dio Guruzetari. Baina hark ez du asmatu. Hurrengoan, ordea, NIcok berak sartu du gola. 75. minutua zen. Ordutik aurrerako minutuak lasaiak izan dira. Baina 91. minutuan Darderrek gola egin du. Unai Simonek ez dio ondo eutsi baloiari Espanyolen burukada baten ostean, eta aldaratzea baliatu du Darderrek, Luzapeneko hiru minutuetan Athleticek sufritu egingo zuela zirudien. Baina ez da horrela izan. Izan ere epaileak Aleix Vidal kanporatu du, bigarren txartel horia erakutsi ostean. Berehala amaitu da partida.


Summary: Realak Txapeldunen Ligako postuei eutsi die. Txuri urdinek lehen zatia amaitzear zela lortu dute lehen gola, eta bigarrenean lasaiago jokatu ahal izan dute. Oiartzabal eta Kubo izan dira golegileak.

Realaren mamuetako bat izan da aspaldian Getafe Anoetan. Baina gaurkoan ez da hala izan. Txuri-urdinek 2-0 irabazi dute, eta laugarren postuari eustea lortu dute, Txapeldunen Ligako aukera ematen duen azken postuari. Azken bederatzi neurketatik bakarra irabazi eta gero atzeko taldeak gerturatzen joan zaizkio Imanol Alguacilen taldeari. Horregatik balio handia izan du garaipenak.Oiartzabalek eta Kubok sartu dituzte golak.

Imanolek bi hutsune garrantzitsu zituen gaurko partidarako: Zubeldia eta Zubimendi. Lehenengoaren lekua Pachecok hartu du, eta bigarrenarena Gebarak. Aurrean, berriz, Sorloth aulkian utzi du, eta Oiartzabal kapitaina zelairatu. Realari kostatu egin zaio bisitariek jarritako armiarma sarea apurtzea. Baloia izan bai, baina txuri-urdinek ez zuten arriskurik egiten. Munirrek, gainera, abisu bat eman dio Remirori. Donostiarren lehen aukera 26. minutuan iritsi da. Gorosabelek erdiraketa itxurako erremate bat egin du. Baina Soriak ondo erantzun du.

Bazirudien lehen zatia 0-0 amaituko zela. 44. minutuan, ordea, partida piztu egin da. Epaileak penaltia adierazi du Djenek Oiartzabali ostikada bat eman ostean. Jokaldia argia zen.Baina epaileak nahiago izan du VARean begiratu. Penaltia Oiartzabalek jaurti du, ohikoa duen eran. Baina Soriak geratu egin du. Berehala atera ahal izan du arantza. Izan ere, 47an gola egin du. Soriak ondo aldendu du Baris Mendezen erremate bat. Baina aldaratzea baliatzeko bizkor ibili da Realaren kapitaina. 1-0 amaitu da lehen zatia.

Zuloak aprobetxatuz

Emaitza horrekin, Realak beste modu batean heldu ahala izan dio bigarren zatiari. Izan ere, Getafek aurrerapausoa eman behar zuen, punturen bat eskuratu nahi bazuen. Baina ez du egin, eta egin duenean Realek aukera eta zulo gehiago izan ditu kontraerasora ateratzeko. Silvak eman du lehen abisua. Baina haren errematea gutxigatik joan da kanpora. Segidan Realak jokaldi ona bat egin du, eta Merinoren erremate bat ondo errematatu du Kubok, 2-0ekoa egiteko. Oraindik 30 minutu falta ziren.

Realak ondo eutsi dio emaitzari, eta izan ditu aukera gehiago abantaila handitzeko. Baina Momo Chok eta Barrenetxeak ez dute asmatu. Garaipenaz gain, beste albiste on bat ere utzi du neurketak. Izan ere, Aritz Elustondo zelaietara itzuli da, Real Madrilen aurka min hartu eta gero.


Summary: Haserrea eragin du Javier Ares kazetariaren iruzkin euskarafobo batek. Aurten, lehen aldiz, txirrindularien eta zuzendarien arteko elkarrizketak entzun ahal izan dira Itzulian. «Esperimentua ondo dago, baina hobetu egin behar da; gazteleraz ere hitz egin behar da», esan du Eurosporteko emisioan.

Aurtengo Euskal Herriko Itzuliaren emisioetan berrikuntza nagusi bat izan da: lehen aldiz, txirrindularien eta taldeetako zuzendarien arteko irrati bidezko elkarrizketak entzun ahal izan dira telebistan. Beste kirol batzuetan aspalditik egiten da hori —1 Formulan, adibidez—, baina txirrindularitzan kontu berria da.

Tartean, noski, entzun dira Euskaltel Euskadi taldeko kideen arteko mezuak ere. Haietako batean, herenegun, Jorge Azanza zuzendaria euskaraz zuzendu zitzaien bere mutilei, eta horrek Eurosport kateko Javier Ares kazetariaren erreakzioa eragin zuen: «Esperimentua ondo dago, baina hobetu egin behar da; gazteleraz ere hitz egin behar da, edo aldi berean itzuli. Baina beno, interesa duenarentzat izan daiteke euskaraz ikasteko ikastaro on bat», esan zuen zuzenekoan.

Iruzkinak, ezinbestean, hainbat zaleturen haserrea eragin du sare sozialetan. Askok atzerakoi bat izatea egotzi diote Aresi, eta beste batzuek alderaketak egin dituzte, gainontzeko taldeekin edo 1 Formularekin: «Jumboko, Alpecineko edota UAEko txirrindulariek gazteleraz egin beharko lukete, ezta?» galdetu du batek; «Fernando Alonsok ere gazteleraz egin beharko luke bere ingeniariekin», aipatu du beste batek, ironiaz.

Aresek, piztu zuen eztabaidaren jakitun, gaiaz hitz egin zuen atzoko etapan. «Autoek, noski, gogoak ematen dien hizkuntzan hitz egin dezakete, komeni zaien hizkuntzan: batzuek ingelesez egiten dute, beste batzuek frantsesez, beste batzuek gazteleraz eta beste batzuek euskaraz. Atzo ez genuen esan euskaraz hitz egiteko eskubiderik ez dutenik; kontua da ez duela graziarik, gehienok ez baitugu ulertzen, eta ulertzen duen zaletuak hor du Euskal Telebista emisioa jarraitzeko. Baina lasterketa Eurosporten jarraitzen duten zaleei, zoritxarrez, ezin diegu euskaraz diotena itzuli», azaldu du.

Jarraitu du: «Horregatik genioen, edo eskatzen genuen, hobe litzatekeela gazteleraz egingo balute. Ez genuen esan gazteleraz egin behar dutenik, horixe falta da! Hitz egin dezatela nahi duten moduan», amaitu du Aresek.

Zale bikainak

Positiboagoa da sare sozialetan birala egin den Itzuliaren inguruko beste bideo bat. Lasterketaren kontu ofizialak publikatu zuen Jonas Vingegaard daniarra Arrate igotzen ageri den uneko emisioa, eta miresmena eragin du bideoak. Han ehunka zale ikus daitezke lasterketako liderra animatzen.

Hainbat kontu nabarmendu dituzte sareetako erabiltzaileek: zaleek nola txirrindulari guztiak animatzen dituzten; nola inor ez den ageri mugikorrarekin unea grabatzen; nola inor ez den hasten txirrindulariaren atzetik korrika... Uneak balio erantsi bat ere baduela nabarmendu du, adibidez, Ander Izagirre kazetariak: «Hor doa txirrindulari daniar bat, une horretan Itzulia irabazten ari zaiena bi ziklista euskalduni, milaka euskal zaleturen artean. Eta tratu hori jasotzen du», idatzi du.


Summary: EAJk eta EH Bilduk bakoitzak bere aldetik ospatu dute Aberri Eguna, hauteskunde aurreko giroan. Ortuzarrek jeltzaleentzako botoa eskatu du Bilbon, «aberrigintza udaletatik eta aldundietatik ere egiten delako». Otegik «fronte zabalak» osatzeko nahia erakutsi du Iruñean.

EAJk eta EH Bilduk bakoitzak bere aldetik ospatu zuten atzo Aberri Eguna. Jeltzaleek Bilboko Plaza Barrian ospatu zuten, eta koalizio subiranistak, berriz, Iruñean. Herenegun, bi eragileek (eta Elkarrekin Podemosek) egin zuten bat Euskal Herria Batera plataformarekin, batasunaren aldeko deia egiteko, baina bakoitzak bere diskurtsoari eutsi zion atzo.

Bilbon, Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak hitz egin zuen. Hark argi zuen: «Euskadiren askatasuna lortzeko eskaileran beste maila bat igotzeko», beharrezkoa da EAJk emaitza onak lortzea maiatzaren 28ko bozetan. Ehunka lagunen aurrean, azpimarratu zuen aberrigintza udaletatik eta aldundietatik ere egiten dela: «Euskal aberriaz hitz egitea da hurrengo udal eta foru hauteskundeez eta Nafarroako hauteskundeez hitz egitea». Aipatu zuen erakunde horiek «herritarrengandik gertuen daudenak» direla, eta «zilegitasun berezia» dutela.

Herenegungo batasun irudiarekin hautsiz, zeharka hitz egin zuen EH Bilduren inguruan. Kritikatu egin zituen «alderdi politiko batzuek» egiten dituzten «transformazio ariketak», jendeari «iruzur» egin nahian: «Palestinoa, polarra eta motozerra orrazkera armairuan sartu, eta diseinuko jakak eta markako elastikoak janzten dituzte; inoiz hutsik egin ez izanaren aurpegia jartzen dute. Barrutik betiko berberak dira. Mani-koak dira horiek, Armaniz jantzita joan arren. Memoria izan dezagun!», adierazi zuen, eta EAJren «benetakotasuna» aldarrikatu.

Aurrez, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak parte hartu zuen ekitaldian; azpimarratu zituen «Euskadik nazioartean duen presentzia» eta autogobernuaren beharra: «Herri gisa dugun nortasunaren adierazpen argia da. Autogobernuak islatzen du nortasuna zaintzeko, ongizatean eta bizikidetzan aurrera egiteko, eta komunitate politiko bereizi eta berezi bat eraikitzeko modu bat. Hori defendatzea, babestea, garatzea, berritzea, aurrera egitea eta proiektatzea da gure konpromisoa», esan zuen.

Akordio zabalak

EH Bilduk milaka lagun elkartu zituen Iruñean—9.000 inguru Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren arabera—, Maite dugun herria lelopean egin zuen manifestazioan. «Demokraziaren eta subiranotasunaren aldarria» zabaldu zuten han, eta «independentzia» zioten oihuak entzun ziren. Haiekin batera izan ziren Sinn Feineko, ERCko, CUPeko eta BNGko ordezkariak ere.

EH Bilduk deitutako manifestazioa, atzo, Iruñean. Jaizki Fontaneda / Foku

Mobilizazioaren amaierako ekitaldian, hitza hartu zuten Arnaldo Otegi koalizioko koordinatzaile nagusiak, Laura Aznal Nafarroako Gobernurako lehendakarigaiak eta Declan Kearney Sinn Feinek presidenteak.

Otegi EH Bilduz gaindiko sindikatu eta eragile politikoei mintzatu zitzaien, «herrialdeko akordioak» lortzeko «subiranotasunaren bidean». Zeharka, Podemos, Sumar eta enparauak ere aipatu zituen: «Espainiako eta Frantziako estatuetan ezin da ezker eraldatzaile bat egon ez badute estatuaren izaera plurinazionala onartzen eta herrien autodeterminaziorako eskubidea defendatzen».

Kearneyk, berriz, euskal presoak askatzeko eskatu zuen, eta EH Bilduren alde bozkatzeko.

EH Baik eta Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleak, berriz, bi eguneko egitaraua antolatu dute Itsasun (Lapurdi), eta manifestazio «alaitu eta aldarrikatzailea» egin zuten atzo goizean, 11:00etan. Ondotik, bazkaria eta animazioak egon ziren, eta kontzertuekin amaitu zuten eguna: Xiberoots, Liher, Kuartz, Dupla, eta DJ Xa2k alaitu zuten Itsasuko ilunabarra.

Jardun, Gernikan

Ez ziren horiek izan atzoko deialdi bakarrak. Jardun antolakundeak, adibidez, Gernikan (Bizkaia) ospatu zuen eguna, «aldarrikapenen bidez kontzientziazioari ekiteko». Manifestazioa egin zuten goizean, eta iluntzean hainbat kontzertu izan ziren.

Mugimendu Sozialistari dagokionez, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak «Euskal Estatu Sozialistaren aldeko konpromisoa» berretsi du ohar baten bidez.


Summary: Mathieu Van der Poelek irabazi du Paris-Roubaix. Bakarrik helmugaratu da Herbehereetakoa. Jasper Philipsen taldekidea izan da bigarren, eta Wout Van Aert hirugarren. Lokatza ez da protagonista izan aurtengoan.

Paris-Roubaix lasterketa mitikoaren 120. edizioak badu garailea: Mathieu Van der Poel (Alpecin). Herbehereetakoa izan da Compiegne eta Roubaix arteko 256 kilometroak egiten azkarrena. Roubaixko belodromora bakarrik iritsi da Van der Poel, helmugatik 17 kilometrora erasoa jota; Wout Van Aerten (Jumbo) zulatu bat baliatu du horretarako.

Amaieran 45 segunduko tartea atera die Jasper Philipsen taldekideari eta Van Aerti. Taldetxo berean iritsi dira Mads Pedersen (Trek), Stefan Kung (Groupama) eta Filippo Ganna (Ineos). Zazpigarren sailkatua, John Degenkolb (DSM), 2:35era heldu da.

Lasterketa ehun kilometro falta zirela hautsi du Jumbok. Mugimendu horren bidez ihes eginda zihoazenak harrapatu dituzte, eta aurrean helmugara heldu den taldetxoa osatu da. Orduan, Van der Poel behin baino gehiagotan saiatu da Van Aert atzean uzten, baina hark erantzun die eraso guztiei. Azkenean, zorte apur batekin lortu du helburua: zulatu batekin zorte txarra izan du Jumbokoak.

Paris-Roubaixen ohikoa den moduan, eroriko mordoxka izan dira gaur ere, tartean, Peter Saganena (TotalEnergies). Eslovakiakoak klasika hori korritzen zuen azken aldia zen (2018. urtean irabazi egin zuen), errepideko txirrindularitza utziko baitu denboraldi amaieran.

Aurten, behintzat, eguraldia lagun izan dute txirrindulariek, eta lokatza ez da protagonista izan.


Summary: Dario final laurdenetarako sailkatu da, Aranguren kanporatuta. Errioxakoak ez du ondo hasi neurketa, baina ondoren bikain jokatu du.

Dario Gomezek buruz buru jokatzeko dohainak ditu. Hori erakutsi du gaur ere Ezcarayn (Errioxa), Buruz Buruko Txapelketako lehen kanporaketan: aise kanporatu du Aitor Aranguren (22-6).

Hasieran, partida parekatuagoa izango zela zirudien. Dariok dominatu du jokua, baina defentsa lanetan fin aritu da Aginagakoa. Azken tantoa, ordea, 8-6 zihoazela egin du. Hortik amaierara artekoak jarraian egin ditu Dariok, Arangurenen etsipenerako.


Summary: Jon Rahmek Augustako Masterra irabazi du, eta munduko lehen postura itzuli da. Augustako Mastersean gailendu da Barrikako golfaria; nagusitasunez amaitu du torneoa. Munduko sailkapeneko lehen postuan da berriro. Duela bi urte eskuratu zuen lehen 'major'-a, AEBetako Irekian.

«Oraindik ez dut barneratu». Ez dago major bat irabaztearen modukorik; hau da, golfeko txapelketa nagusietako bat. Bada, Jon Rahm golfariak (Barrika, Bizkaia, 1994) bere bigarren major-a lortu berri du Augustako Mastersa irabazi ostean (Georgia, AEB). Atzo, laugarren jardunaldira bi kolperen desabantailarekin heldu zen Brooks Koepka jokalariarekiko; dena dela, bikain jokatu du, eta lau kolperen aldea atera die bigarren postuan sailkatu direnei, Koepkari eta Phil Mickelsoni. Denera, 69 kolpek eman diote garaipena Rahmi. «18. zuloan, hirugarren kolpean». Momentu horretan pentsatu zuen Rahmek irabazi egingo zuela; «ez nuen nahi sinetsi dudarik gabe jakin arte». Bueltan da berriro munduko sailkapeneko lehen postuan.

Garaipenarekin, Augustako Mastersean nahi adina alditan parte hartzeko aukera du orain golfariak. Bien bitartean, hurrengo urtean badu zer egin: urtero-urtero afari bat egiten dute 'major'-eko irabazleek torneoa hasi baino lehen, eta aurreko urteko irabazlea izaten da anfitrioia. «Afari euskalduna izango da», aurreratu du Rahmek.

Barrikakoak badaki zer den major bat irabaztea: 2021ean lortu zuen lehenbizikoa, AEBetako Irekian lehena amaituta. Haatik, golfeko maila goreneko zerrendan bazen jada. Beste euskal herritar bat da bertan: Txema Olazabal. Atzokoan, Rahmen antzera, Augustako Mastersean gailendu zen hondarribiarra, 1994an eta 1999an.

Jaka berdea jantzi du Rahmek; horixe da Masterseko garaikurretako bat. Urtebetez eraman ahalko du jaka, eta, epe hori amaitzean, Augustako golf klubari itzuli beharko dio. Bertan gordeko diote, aurreko urteetako irabazleen jakekin batera.

Ez da Augustako Mastersa bakarrik: azken urte erdian bost titulu irabazi ditu Rahmek. Atzokoa baino lehenago, otsailean, Genesis Invitational txapelketa irabazi zuen. PGA Tourreko hamargarren garaipena zuen.


Summary: Gizonezko bat hil da auto istripu batean, Bilbo parean. 02:00ak aldera jazo da ezbeharra. Istripuaren unean bertan hil da gidaria; autoan zihoan beste emakumezkoa zaurituta eraman dute Basurtuko ospitalera.

Gizonezko bat hil da bart gauean auto istripu batean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. BI-636 errepidean jazo da istripua, 02:00ak aldera, Bilbo parean. Autoak kontrola galdu du, eta bidetik irten eta irauli egin da. Osasun langileek egiaztatu dute istripuaren unean hil dela gidaria; ibilgailuan beste lagun bat zihoan, eta zaurituta eraman dute Basurtuko ospitalera.

Ertzaintzak trafikoa bideratu du, eta ikerketa abiatu, istripuaren nondik norakoak argitzeko. Ibilagilua bidetik kendu bitartean, errepidea itxita egon da bi noranzkoetan.


Summary: Adingabe palestinar bat hil dute Zisjordanian. Israelgo armadak bi operazio egin ditu, Jerikotik eta Nablusetik gertu. Milaka kolono Zisjordania okupatuko Evyatar kokalekurantz joan dira, Israelgo Gobernuari hura legeztatzeko eskatzeko.

Mohamad Fayez Balhan 15 urteko adingabe palestinarra hil du Israelgo armadak Zisjordania okupatuan, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Jeriko hiritik gertu den errefuxiatu kanpamentu batean izan da sarekada, Aqbat Jabr delakoan. Ez da izan gaurko eraso bakarra: Zisjordaniako Nablus hirian ere bi palestinar zauritu dituzte, Ilargi Erdi Gorriaren arabera. Al Ein errefuxiatuen kanpamentuan izan da erasoaldia. Metrailak buruan jota zauritu dute bat, eta bestea, berriz, besoan jota. Hamar lagun ere artatu behar izan dituzte negar gasa arnasteagatik.

Israelgo armadak ez du adierazpenik egin Jerikoko erasoaren inguruan; Nablusen, ordea, «hainbat susmagarrik lehergailuak eta harriak» bota dizkietela jakinarazi du. Hiritik joatean ere, bi ibilgailuri tiroak egin omen dizkiote, eta bi soldadu zauritu dituzte «metrailaz». Duela aste bat Israelgo soldaduek bi palestinar hil zituzten Nablus hirian egindako operazio batean.

Tentsioa goraka doa azkenaldian Ekialde Hurbilean. Joan den astean, Al-Aqsa meskitara sartu zen Israelgo Polizia, eta laurehun palestinar atxilotu zituen. Meskiten Zabalgunean ere egin zuten polizia operazioa. Horren ostean, suziriak eta bonbardaketak heldu ziren. Eraso bana ere izan ziren Tel Aviven eta Zisjordanian; gutxienez hiru hildako eta hainbat zauritu izan ziren.

Kolonoak, Evyatarrerantz

Kokagune gehiago eta handiagoak nahi dituzte kolonoek, eta, noski, baita hutsik geratutakoak berreskuratu ere. Ez dio axola horiek palestinarren lurretan eraikiak diren ala ez; ezta nazioarteko legediaren arabera —eta batzuetan Israelgo legeen arabera— legez kanpokoak izatea ere; are gutxiago, noski, bidean Palestina desagerraraztea eta bi estatuen irtenbide hura ezinezko bilakatzea —1947an Israelen sorrera ahalbidetu zuen NBE Nazio Batuen Erakundearen ebazpenean jasotako irtenbidea—.

Kolonoak, eskuin muturrekoak batez ere, ez daude euren aldarriak bazter uzteko prest, eta argi utzi dute hori gaur egin duten martxan. Milaka lagunek hartu dute parte bertan, tartean baita gobernuko hainbat ministro ere: besteak beste, Segurtasun ministro Itamar Ben-Gvir eta Finantza ministro Bezalel Smotrich. Evyatarrerainoko ibilbidea egin dute manifestariek. Zisjordaniako lurretan legez kanpo eraikitako kokagunea duela bi urte hustu zuten, Naftalil Bennett lehen ministro zela.

2013tik ari ziren kolonoak han kokagune bat ezarri nahian, baina, aldiro, armadak hutsarazi egiten zizkien etxeak. 2021eko ekainean, hainbat asteko protesta eta liskarren ostean —palestinarren Beita herria dago kokagunetik gertu—, Bennettek akordioa itxi zuen kolonoekin: haiek behin-behinean hustuko zuten kokagunea, lurrak estatuarenak edo palestinarrenak ziren argitu arte. Bien bitartean, ordea, etxeak ez zituzten eraitsiko eta Israelen base militarrak bertan jarraituko zuen.

Hilabeteak igaro dira, ordea, eta kolonoei pazientzia amaitu zaie. Eskuin muturreko gobernu bat agintean egonik, haien aldekoa da egoera, eta hori baliatu dute agintariei duela bi urte hitzemandakoa betetzeko eskatzeko. Manifestazioa segurtasun neurri guztiekin egin dute, gainera, armadaren laguntza izan baitute bide osoan. Militarrek isilarazi dituzte kokagunearen eta martxaren aurkako palestinarren protestak, negar gasa eta gomazko balak baliatuta. Ehundik gora palestinar artatu behar izan zituzten gasa arnasteagatik, eta bi, berriz, gomazko balek eragindako zauriengatik. Martxaren berri ematen ari ziren hiru kazetari ere artatu behar izan dituzte.

«Ez dugu amore emango»

Orotara 30 elkarte inguruk antolatu dute gaurko martxa, eta horien artean dira Shomron eta Nachala mugimenduak; bi horiek dira legez kanpoko kokaguneen bultzatzaile nagusiak. Martxan izan dira, era berean, koalizio gobernuan ordezkaritza duten alderdietako hogei diputatu inguru ere. Ben-Gvirrek txalotu egin du manifestazioa, eta ohartarazi du ez dutela «amore emango»; berretsi du azken egunetako erasoek —larunbatean ibilgailu bat tirokatu zuten Nablustik gertu— argi uzten dutela Guardia Nazional bat eratu beharra dagoela: «Guardia Nazionala behar dugu Israelgo herritarrak babesteko. Gaur hemen egiten ari garena aldarrikapen bat da; gure etorkizuna aldarrikatzen ari gara». Antzeko adierazpenak egin ditu Smotrichek ere: «Hemen eraikitzen ari gara, eta errepideak finantzatzen. Jainkoa lagun, beste milioi erdi judu ekarriko ditugu hona, lehendik daudenez gain».

Lehen aldia da armadak kolonoei kokagunera itzultzea baimentzen diela. Gobernuak ez du oraindik jendaurrean jakinarazi zer gertatuko den kokagunearekin. Izan ere, Evyatar berezia da, legez kanpoko beste kokagune batzuekin alderatuta oso handia delako. Finantzaketa kolektiboa ez ezik, diru emaile anonimoen laguntza ere jaso zuten kolonoek hura eraikitzeko. Horri esker, zementuzko etxeak egin zituzten, baita errepideak ere —normalean, kokaguneak hasieran etxe bakanak izan ohi dira, nekazaritzan aritzen diren familienak—.

Dena den, ez da ohikoa Israelgo Gobernuak kokaguneak suntsitzea. Horiek suntsitzeko aginduak daudenean ere ez dituzte betearazten; aldiz, denbora igarotzen uzten dute, eta apurka legeztatzen joaten dira. Gainera, legea bera ere alde dute. 2017an onartutako Erregularizazio Lege deritzonaren arabera, gobernuak bere egin ditzake palestinarren lurrak, baldin eta horietan dauden kokaguneak legea onartu aurrekoak badira. Peace Now erakundearen arabera, 50 kokagune ingururi eragiten die arauak. Haietako hamaseiren kasuan suntsitzeko aginduak emanak zeuden legea onartu zenean, palestinarrek salatua zutelako euren lurretan eraikiak zirela.