Summary: Nafarroak ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu nahi ditu ostiraletik. Neurriek Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena beharko dute indarrean sar daitezen. Etxabeak zabaltzea ere baimendu nahi dute, eta garraioetako edukierak handitu.

Izurritearen bilakaera onbidean dela iritzita, gaur egun ezarriak diren mugak leuntzeko asmoa iragarri du Nafarroako Gobernuak. Bihar helaraziko diete neurri berriak indarrean jartzeko eskabidea epaileei, ostiralean ezartzeko. Gobernuak aurreratu duenez, aldaketek ostalaritzaren eta gaueko aisialdiaren ordutegietan eraginen dute batik bat: ordubete atzeratuko dute ostatuen itxiera ordua; hau da, 02:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Lizentzia bereziak dituzten lokalek 03:00ak arte ematen ahalko dute zerbitzua; diskotekek eta dantzalekuek, 04:30ak arte. Orain arte gisan, debekatua izanen da barran kontsumitzea.

Gainera, neurriek epaileen onespena jasoz gero, etxabeen erabilera baimendua izanen da atzera ere. Dena dela, baldintza batzuk bete beharko dituzte: agiri bat helarazi beharko zaie Osasun Departamentuari eta tokian tokiko Udalari, erabilpen egokia eginen dela adieraziz.

Halaber, garraioan baimendua den gehienezko edukiera zabaldu nahi du Nafarroako Gobernuak. Zehazki, %75era handitu nahi dute muga, eta gogorarazi dute ezinbestekoa izanen dela aireztatze egokia bermatzea.

Edonola ere, neurriok Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena beharko dute. Epaileek neurri sorta onetsiko balute, ostiralean ezarriko lirateke, eta irailaren 30era arte izanen dira indarrean, gutxienez.


Summary: EH Bilduk hezkuntza hitzarmena negoziatu eta adostu nahi du. Datorren larunbatean elkartuko da EH Bilduren Konferentzia Politikoa, eta orduan eztabaidatuko dute Mahai Politikoak hezkuntzarako onartu duen proposamena.

EH Bildu prest dago Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza hitzarmena negoziatzeko eta adosteko. Hala ziurtatu du EH Bilduko programa zuzendari Pello Otxandianok, gaur goizean Donostian egindako prentsaurrekoan. Azaldu duenez, datorren larunbatean EH Bilduren Konferentzia Politikoa elkartuko da, eta Mahai Politikoak onartu duen hezkuntzarako proposamen berria eztabaidatzen hasiko dira.

Oraingoz, ez dute proposamen berriaren inguruko xehetasunik eman, baina «eraldaketa sakonak» iragarri dituzte. Testuan jasota dauden hainbat elementu aipatu ditu Otxandianok: «Deszentralizazioaren aldeko apustu sendo bat»; «iraultza pedagogikoa»; euskalduntzean «jauzi kualitatibo bat» egitea; eta inbertsio publikoa indartzea.

Otxandianok nabarmendu duenez, «herri erronka handienetako bat» da hezkuntza, eta uste du egungo ereduan badagoela zer hobetua. Gainera, «aldaketarako gogoa» sumatzen du hezkuntza eragileen artean ere. Ildo horretan, begi onez ikusten dute Eusko Ikaskuntzak abiatutako prozesua: «Poz handia hartu dugu iragan larunbatean Eusko Ikaskuntzak antolatu zuen Ehun zubigile hezkuntza sistemaren etorkizuna elkarrekin lantzen jardunaldiaren emaitza ikusita. Euskal hezkuntzaz akordio nazional bat egiteko asmoz abiatu den prozesu honi gure babes osoa adierazi nahi diogu».

EH Bilduk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza hitzarmena lantzen hasi nahi du, «proposamen berrituak markatzen duen norabidearen baitan». Otxandianok zehaztu ditu hitzarmen horrek eduki beharko dituen ezaugarriak ere: «Herri ikuspegiz landua» izan beharko du, eraldatzailea, bateratzailea eta «euskal hezkuntza Europako herrialde aurreratuenen arrastoan» jarriko duena.


Summary: Sturgeonek Londresen kooperazioa eskatu du erreferendum berri bat egiteko. Eskoziako lehen ministroak 2023a amaitu aurretik egin nahi du independentziaren inguruko galdeketa. SNPk onartu du «osasun publikoko krisiaren amaierak» baldintzatuko duela data.

Eskoziako eta Erresuma Batuko gobernuek COVID-19ari aurre egiteko martxan jarritako kooperazioak bide eman beharko lioke bigarren independentzia erreferendum bati, Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonen esanetan. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren 21. batzarrean eginiko hitzaldian azaldu duenez, galdeketa berria 2023. urtea amaitu aurretik egin beharko litzateke, «osasun egoerak hala baimentzen badu». Baietza gailenduz gero, berriz, 2026rako gauzatu nahi du irteera. Londresek, baina, bizkor eta labur erantzun du: «Sinpleki, ez da unea».

Pasa den maiatzeko bozetan gehiengo osoa eskuratu zuten indar independentistek; 129 eserlekuetatik 64 bereganatu zituen SNPk, eta zortzi Alderdi Berdeak. Horrek, Sturgeonen arabera, independentzia erreferendum berri bat gauzatzeko mandatua berretsi zuen: «Garaipenak gure hauteskunde programa martxan jartzeko mandatua ordezkatzen du, eta hala egingo dugu». Beraz, lehenengoz gobernuan bat eginda, bi alderdiak galdeketa berri bat prestatzeko lanak hasi dituzte. «Baieztatu dezaket Eskoziako Gobernua bide orri xehatu batean lan egiten hasiko dela», azaldu zuen aurreko astean Sturgeonek, Holyrooden eginiko hitzaldian.

Eskoziako gobernukideen arteko elkarlana Edinburgoren eta Londresen arteko harremanetara ere luzatu nahi du Sturgeonek, SNPren kongresuan azaldu duenez. Hala, 2014ko galdaketa ahalbidetu zuten akordioen «kooperazio espiritura» itzultzeko eskatu dio Erresuma Batuko Gobernuari, bete daitezen «entzunak eta errespetatuak izateko Eskoziako herritarren nahi demokratikoak». Izan ere, SNPko liderrak argi du, Londresen laguntzarekin edo gabe, «demokrazia gailenduko» dela; hau da, erreferenduma egin egingo dela. Halere, nahiago du «konfrontazioa» saihestu.

Orain arte, Boris Johnson lehen ministroaren gobernuak uko egin dio Eskoziako Parlamentuari bigarren erreferendum bat prestatzeko baimena emateari. Haren argudio nagusietako bat da indarrak COVID-19ak eragindako pandemiari aurre egiteko erabili beharra. Bide horretatik jo du Downing Streeteko bozeramaileak ere: «Eskoziarrek argi utzi dute Erresuma Batuko Gobernauk eta gobernu deszentralizatuek pandemia garaitzeko batera lan egitea nahi dutela». Sturgeonentzat, baina, Londresen «kontrola areagotzeko» aitzakiak dira Westminsterretik iristen direnak.

Eskoziako lehen ministroak adierazi du SNPk aurrez ere adierazi duela «pandemiari aurre egitea» dela Edinburgoren lehentasun nagusia, eta horretarako lanean ari direla; besteak beste, herrialdeko osasun sistema berritzeko «inoiz aurkeztutako programarik handienarekin». Hala, erreferendumaren kanpaina herritarrak murrizketei begira egongo ez diren egoera batean egin beharko litzatekeela nabarmendu du: «Herrialde batek bere etorkizunarentzat garrantzitsua den erabaki bati aurre egiten dion heinean, helburua da bermatzea hura gai izango dela hartan egoki kontzentratzeko».

Bide beretik jarraitu dute Sturgeonen alderdikideek SNPren kongresuan. Igandean eginiko bozketan, erreferendumerako lege proiektua «ahalik eta azkarren» osatzearen alde egin zuten delegatuek. Bigarren bozketa batean, ordea, baldintza bat jarri zioten. Galdeketaren data «osasun publikoko krisiaren amaieraren arabera» ezartzea onartu zuten: «Eskoziak ez ditu osasuna, ongizatea eta ekonomia arriskuan jarri behar segurua izan baino lehen erreferendum bat eginez».

Bide orririk ez, oraingoz

Ondo bidean, pandemiak ez luke arazo izan beharko 2023. urtea amaitu aurretik egiteko erreferenduma; ezta, baietzak irabaziz gero, legealdia amaitzerako balizko irteera bat gauzatzeko. Arazo nagusia Londresek bere jarrera ez aldatzea litzateke. Orain arte, Eskoziarako ministro Alister Jacken adierazpenak izan dira balizko aldaketa hori iradoki duten bakarrak. Haren hitzetan, Londres galdeketa babesteko prest legoke, eskoziarren gutxienez %60k «epe luze batean» erreferendumaren aldeko babesa adieraziz gero. Londresek bereari eutsiz gero, berriz, Eskoziako Parlamentuak bere kabuz ekingo lioke lege proiektua onartzeari, Sturgeonen esanetan. SNPko buruak, baina, ez du argitu zein izango litzatekeen independentistek jarraituko luketen bide orria.

Aurrera begira, Sturgeonek adierazi du independentziara bidea ez dela erraza izango: «Inork ez du esan ez denik erronkarik gainditu beharko». Halere, gakoa beste bat da harentzat; ea zerk prestatzen dituen egokiago haiei aurre egiteko, «independenteak izateak edo Westminsterrek gobernatuak egoteak». Balizko Eskozia independente batek Erresuma Batuko «gainerako lagunekin» kooperatzen jarraituko lukeela ere adierazi du. Harreman horretan, baina, Eskozia «maila bereko bazkidea» izango litzatekeela nabarmenduta.

Eskoziarrek 2014an bozkatu zuten lehen aldiz herrialdearen balizko independentziaren inguruan. Kasu hartan, hautesleen %55,3k Erresuma Batuan mantentzearen alde egin zuten. Orduan, estatua EB Europako Batasuneko kide zen, eta erakunde hartan mantentzearen aldeko mezua izan zen unionisten argudio nagusietako bat. Erresuma Batuak, ordea, EBtik ateratzearen alde bozkatu zuen 2016an. Kasu hartan, kontrako botoak nagusitu ziren Eskozian, bigarren independentzia erreferendum baten aldeko jarrera indartuz.


Summary: Giza hezurrak aurkitu dituzte Eibarko mojen komentu batean. Ipuruako mojen komentuko hilerri zaharra izango zela esan du Eibarko alkateak.

Asteburu honetan hezur batzuk aurkitu dituzte haur batzuek jolasean zebiltzala, Eibarko Ipurua auzoko komentu zaharrean. Jon Iraola alkateak sareetan eman du aurkikuntzaren berri: «Ipuruako mojen komentuko hilerri zaharreko hezurtegia aurkitu dugu. Erlijiosoek, ezjakintasunagatik edo akatsagatik, ahaztu egin zuten hezurtegi hori hustu beharreko gauzen artean sartzea», argitu du. Alkateak azaldu duenez, hilerri horren itxiera espedientea mojek beraiek eskatu zuten, eta hustera joan zenean, udalak hutsik aurkitu zuen

Eusko Jaurlaritzako mortuetako osasun teknikariaren zain dago orain udala, «beharrezkoak diren egitekoak» egiteko. Hala ere, alkateak beste mezu bat ere bota du: hezurtegia aurkitu duten lekua jabetza pribatukoa da, eta sarbidea itxita dauka. «Neurri egokiak hartuko ditugu baimenik gabeko sarbide gehiago egon ez dadin», esan du.


Summary: Eraisketa batean ezbeharra eragiteko zorian egon dira Tafallan. Enpresak barkamena eskatu du errepidea ez ixteagatik. BIDEOA albistearen barruan.

Eskapada ederra atzo Tafallan (Nafarroa). Hildakorik edo zauriturik ez, baina kasualitate hutsez. 17:25ak aldera, Lizarrako etorbidearen inguruan, indusmakina bat etxe baten aurrealdea botatzen ari zen. Herriko Kulturgunea erakinerako sarbidea egiteko botatzen ari ziren etxea. Langilearen asmoa, noski, etxea atzerantz botatzea zen, baina, une batean, eraikina aurrerantz amildu zen, errepidera. Gertaeraren bideoa bolo-bolo zabaldu da sare sozialetan.

Auzoek harturiko irudietan argi ikusten da errepidea ez zegoela itxita, eta eraikina amildu aurretik hainbat auto pasatu zirela haren aurretik. Segundo gutxirengatik ez zuen eraisketak auto bat harrapatu.

Ondoren itxi zuten zirkulazioa.

Barkamena eskatu du Facebooken Sergio Erdoziain enpresaren arduradunak. «Ez dadila beldurra zabaldu. Erantzule bakarra neu naiz, eta neure gain hartzen dut trafikoa itxi ez izanaren akatsa. Auto beltza igaro ondoren, bi langile jarri dira trafikoa ixteko; han zeuden guztiak horren lekuko». Udaltzainei erantzukizun guztia kendu die enpresaburuak.


Summary: Aragonesek elkarrizketa mahaitik kanpo utzi du JxC. Presidenteak ez ditu onartu JxCk mahaikide izateko proposatutako kideak, batzorde exekutiboan, horietatik hiru gobernutik kanpo daudelako. Ordezkaritzari eutsi dio JxCk, eta esan du ez duela ERCrekin egindako akordioa urratzen.

Azken orduan eta Espainiako telebista publikoari eskainitako elkarrizketa batean berretsi du Pedro Sanchez gobernuburuak Kataluniako elkarrizketa mahaian parte hartzeko asmoa. Bada, krisia lehertu da mahaiaren bestaldean, eta Pere Aragonesek bilera horretatik kanpo utzi ditu JxC Junts per Catalunyako kideak. Horrenbestez, Aragones bera, Laura Vilagra Presidentetza kontseilaria eta Roger Torrent Enpresa kontseilaria izango dira Generalitatearen ordezkariak.

JxCk mahaikide izateko egindako aukeraketak eraman du Aragones gobernukideak kanpo uztera. Jordi Puignero presidenteordeaz gain, Jordi Sanchez JxCko idazkari nagusia, Jordi Turull JxCko presidenteordea eta Miriam Nogueras JxCren Espainiako Kongresuko bozeramailea dira alderdi horrek presidenteari proposatutakoak, eta hark momentuan baztertu ditu, azken hirurak gobernutik kanpo dauden kideak direlako. Batzorde exekutiboan eman dio erabaki horren berri Aragonesek JxCi, eta alderdi horretako kideek bilera geratzea eskatu dute, presidentetzako iturriek Nacio Digital atariari jakinarazi diotenez. Etenda egon da denbora batez bilera, eta JxCko kideak elkarrekin bilduta egon dira. Ondoren, berriz ekin diote, baina desadostasunak ez dira desagertu.

Ordu gutxira azaldu da Aragones prentsa aurrera, erabakia arrazoitzera eta mahaian parte hartuko dutenen izenak iragartzera. Negoziazio mahaian «gobernuaren ordezkariek» egon behar dutela defendatu du, hori baita «herrialdea bere osotasunean ordezkatzeko» modua, haren esanetan: «Kataluniaren aldean herrialdeko instituzioek egon behar dute, ez alderdiek, zeinak parte hartzekobeste hainbat espazio baitituzte».

Aurrez gobernukideekin kontsultarik egin gabe JxCk bere hautagaiak aurkeztu izanak ere haserratu du ERC, baita aukeraketaren berri negoziazio mahaia bildu baino 24 ordu lehenago egin izanak ere. Presidentetzako iturriek gogoratu dute Generalitateak mahaira eramango dituen kideen izenak batzorde exekutiboan adostu behar direla.

Presidenteak defendatu du JxCrekin egindako akordioan jasota zegoela soilik gobernuko kideek parte hartuko zutela mahaian. Halaber, JxCren proposamenaren berri izan zuen modua ere kritikatu du: «Ez da onargarria, presidentea naizenez gero, halako proposamen bat hedabideen bidez ezagutzea. Uste dut zintzotasunez aritu behar dugula». Nabarmendu du inork ez daukala «betorik» elkarrizketa mahaian parte hartzeko, betiere, gobernuko kide baldin bada, eta printzipio hori onartzen duten gobernuko kideak aurrerago mahaikide gisa onartzeko prest agertu da: «Atea ireita egon da, irekita dago, eta aurrerantzeran ere irekita jarraituko du».

Adostu zutenaren inguruan ere ez daude ados ERC eta JxC, ordea. Sanchezek ukatu egin du gobernu akordioak jasotzen zueniok mahaiko partaideak kontseilariak izan behar zirela. Akordioaren zati bat erakutsi du Twitterren, bere alderdiaren posizioa arrazoitzeko: «Ordezkaritza kontsentsu bidez aukeratuko da, eta gobernuak izendatuko du, proiektu independentistaren pluraltasuna ordezkatzeko borondatez. Gizartearen %80k babesten dituen autodeterminazioaren eta amnistiaren aldeko kontsentsuak ordezkatu eta defendatzeko borondatea izango du».

Aragonesen arabera, bi akordio egin zituzten gobernukideek. Lehenengoak egun presidente denaren inbestidura ahalbidetu zuen, eta horrek ez zien mugatzen elkarrizketa mahaian parte hartzeko aukera gobernutik kanpoko kideei. Bai, aldiz, uztailan egindako «ahozko akordio» batek.

Sanchezek, Aragonesen erabakia baloratzeko geroago egindako agerraldi batean, ukatu egin du bigarren akordio hori izan zenik, eta gogoratu du ERCk pasa den maiatzean esan zuela Oriol Junqueras presidenteorde ohiak mahai horretan izatea nahi zuela. Goizean aurkeztutako ordezkarizari eutsiko diotela ziurtatu du, eta gobernutik haragoko kideak mahaian parte hartzearen alde agertu da: «Ez gaude gobernuen arteko gatazka baten aurrean, herrialdeen artekoan baizik».

Aragonesen erabakia Madrilek baldintzatu duela esan dute JxCko iturriek, eta hala iradoki du Sanchezek ere. «Eztabaidari ekiteko Espainiako aldearen borondate eta baldintza falta» agerian uzten duela azpimarratu du. «Moncloak eta Pedro Sanchezen gobernuak Kataluniako ordezkaritzaren zati bati betoa jarri diote, ez daudelako prest amnistiaren eta autodeterminzaioaren gaiari heltzeko», gaineratu du.

Madrilen «babesa»

Mahaia osatuko duten kideen inguruko baloraziorik egingo ez duela esan du Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikarako ministroak, baina «gobernuen arteko mahai bat» dela nabarmendu du, eta, beraz, Kataluniako aldearen ordezkaritzan Generalitatetik kanpoko kideak izatea ez lukeela onartuko Madrilek. Horregatik, «babesa» agertu dio Aragonesen erabakiari.

Espainiako Gobernuko presidentearekin Bartzelonara joango direnen izenak ere iragarri ditu Madrilek; Presidentetza ministro Felix Bolaños, Kultura eta Kirol gaietarako ministro Miquel Iceta, Garraio ministro Raquel Sanchez, Lurralde Politikarako ministro Isabel Rodriguez, Yolanda Diaz presidenteorde eta Lan ministroa, eta Unibertsitate ministro Manuel Castells.

Sanchezek erreferendumean ez zentratzeko eskatu zien herenegun independentistei, hori haren aldearentzat «onartezina» delako eta eztabaida horretan trabatzeak «frustrazioa» eragin besterik ez lukeelako egingo. Inolako galdeketarik ez duela onartuko argi utzi zuen Sanchezek, behin gobernuen artean adostasunera heldu eta gero baitagokie herritarrei horren inguruan bozkatzea, azaldu zuenez.

Ustezko CDRak, «terrorismo akusaziopean»

Espainiako Auzitegi Nazionaleko« epaile Manuel Garcia Castellonek, bestalde, prozesatu egin ditu CDR errepublikaren defentsarako batzordeetako kidetzat dituen hamahiru lagun, «erakunde terroristako kide» izatea egotzita. 2019ko irailean atxilotu zituzten hamahiru kideak, Guardia Zibilak Judas operazioa izena eman zion sarekadan.

Epaileak auzipetze autoan jaso duenez, CDRen barneko ERT Erantzun Taktikoko Taldeko kide ziren atxilotuak. Hainbat CDRetako kideez osatutako talde bat zen hori, haren arabera, eta «erradikaltasun handikoa».


Summary: Joseba Arregi hil da, «alternantzia» nahiago zuen jeltzale ohia. Joseba Arregi frankismo garaian sartu zen EAJn, baina 2004an utzi zuen alderdia, ildo estrategikoarekin «distantzia handia» zuela eta. Hamarkada bat eman zuen Jaurlaritzan. 75 urte zituela hil da.

Joseba Arregi (Andoain, Gipuzkoa, 1946) politikari ohi eta idazlea hil da, 75 urte zituela. Nagusiki EAJn egin zuen bere ibilbide politikoa, baina pixkanaka alderditik aldenduz joan zen, eta gerora Euskal Herrian Espainiako unionismoak izandako ikurretako bat bilakatu zen.

Ikusi gehiago: Ordezkari politikoek Arregiren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira

Rikardo Arregi kazetariaren anaia zen Joseba, eta teologian eta soziologian doktorea zen. Alemanian egon zen Teologia ikasten, han Joxe Azurmendirekin batera. Alemaniatik bueltan Tolosako Laskorain Ikastolan jardun zuen irakasle 1978 eta 1979 artean, eta handik Tolosako Orixe institutu publikora igaro zen. Hortaz, lan politikoa arlo akademikoarekin uztartu zuen. Eusko Alderdi Jeltzalean, Gipuzko Buru Batzarreko presidente izan zen 1986ko eszisioaren aurretik. Carlos Garaikoetxearen gertukotzat jotzen zen orduan, baina, Gipuzkoako militanteek EBBren kontra eta Garaikoetxearen alde jo zutenean, kargua utzi zuen Arregik., GBBren presidentetzara itzuli zen alderdia lurralde horretan berregituratzeko, Garaikoetxearen jarraitzaileek EAJ utzi eta gero. Euzkadi Buru Batzarreko kide ere izan zen Arregi.

Hortik, kargu instituzionaletara egin zuen jauzi: 1987an aukeratu zuten lehenbiziko aldiz legebiltzarkide, eta gero 1990etik 2001era aritu zen parlamentari. Arregi Jaurlaritzako Kultura sailburu izan zen 1984an eta 1985ean eta 1987tik 1995era, eta Hizkuntza Politikako idazkari nagusi; baita Jaurlaritzako bozeramaile ere; lehenbizi, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakariak izendatuta, eta gero, Jose Antonio Ardanza lehendakariaren gobernuetan.

Kultura sailburu zela garatu zen Bilbon Guggenheim museoa eraikitzeko proiektua. Kargu horretan bertan, tirabirak izan zituen bere alderdiko sektore batzuekin hizkuntza politikaren inguruan. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren aurrean, Arregik enkargua eman zion Jose Ramon Beloki kazetariari euskarazko beste egunkari baten proiektua garatzeko. Egunkaria-k aurrera egin zuen, baina hura diruz laguntzearen aurka egin izan zuen Arregik. «Kontziente izan behar dugu euskarazko egunkari bat ez dela sekula lehendabiziko egunkaria izango, hau da, jendeak ez dio utziko ohizko egunkaria erosteari, eta hori horrela, ez dauka zentzurik euskaraz egunkari konbentzional bat eskaintzeak», zioen 1991ko apirilean. Lau urte iraun zuen boikotak, 1994an eta Ardanzak hala aginduta Egunkaria-rekin akordioa egin zuen arte.

1998. urtean Lizarra-Garaziko akordioa sinatua zuen EAJk, eta alderdiaren norabidearekin kritiko ageri zen Arregi, Gernikako Estatutua alboratzen eta posizio subiranistagoak hartzen ari zelakoan. Prentsako artikulu eta liburu ugaritan utzi zuen idatzita bere ikuspegia; besteak beste, EAJ berritu zela «Espainiarekiko elkarlanaren aldeko proiektu demokratiko batean» parte hartu duenean, eta porrot egin izan duela «antisistemekin» elkartzerakoan. Garai horretan idatzi zituen, berriz, La nación vasca posible (Euskal nazio posiblea), Euskadi como pasión (Euskadi pasio gisa), Euskadi invertebrada (Euskadi bizkarrezurrik gabe) eta Ser nacionalista (Nazionalista izatea).

Beraz, alderditik urrunduz joan zen; 2001ean politika utzi zuen, Eusko Legebiltzarrerako zerrendetan aurkezteari uko eginda. Arregik autonomia eskatu zuen kargua noiz utzi erabaki ahal izateko, baina ezetz esan zion zuzendaritzak. EAJ 2004an utzi zuen. Orduan azaldu zuen «asko pentsatutako hausnarketa» baten ondorio izan zela erabakia, ez gertakari jakin bati lotua, eta «oinarrizko gaietan distantzia handia» zuela EAJren ildo estrategikoarekiko. 2001eko bozen aurretik, bere erabakiaren berri ematean, azaldu duen gobernu egokiena EAJ-PSE-EE aliantza litzatekeela, eta, bestela, EAJ-PSE-EE-PP «kontzentrazio» gobernu bat.

PSE-EErantz mugituz joan zen urte horietan, eta, 2004ko azaroan, Aldaketa plataforma aurkeztu zuen, «euskal kultura politikoa birsortu» eta Jaurlaritzan «alternantzia» egon zedin babesteko. Basta Ya plataformaren inguruan ibili zen orduan, eta ETAk mehatxatuta bizi izan zen. Konponbide prozesuarekin izandako jarrera kritikoaren erakusle, BERRIAk 2014an eginiko elkarrizketa batean adierazitakoa: presoen arloa ere konponduz joaten bazen klima politikoa ere baretuz joango ote zen galdetuta, zera erantzun zuen: «Ez dakit zergatik. Zer dago konpontzeko presoen kasuan?».

Haatik, PPk proposatuta mintzatu zen Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean, 2014. urtean. Orduan, kritikatu zuen estatutuaren erreforma mahai gainean jarri zela «justu» ETAk jarduera armatua utzi zuenean. Haren ustez, abertzaleek bakarrik nahi dute erreforma hori, eta beraz, balizko erreforma batek «alde baten beharrak aseko lituzke soilik». Azpimarratu zuen burujabetza kontzeptua «demokraziaren aurkakoa» dela.


Summary: Argindar konpainiek zentral nuklearrak ixteko mehatxuarekin erantzun diete Espainiako Gobernuaren neurriei. Madrilek 2.600 miilioi euroren irabazia gutxitu nahi die konpainia elektrikoei, batez ere zentral hidroelektrikoen eta nuklearren gainsaria gutxituta.

Eskuetatik ihes egin eta krisi politiko bat sortzen ari zitzaion arazo bati heltzea erabaki du Espainiako Gobernuak. Argindarraren garestitzea luzerako doala ikusita eta hurrengo hilabeteotan areagotuko dela jakinda, herritarren faktura arintzeko eta argindar konpainien patrikak ez hainbeste betetzeko neurriak iragarri ditu. Berehala herritarrek eta enpresek antzemango duten neurri bat izango da argindarraren gaineko zerga %5,11etik %0,5era jaitsiko dela. Pisu handia izango duen beste neurri bat izango da zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek jasotzen duten gainsariaren zati bat itzuli beharko dutela argindar konpainiek.

Neurri horien bidez, behin-behinean argindar konpainiek 2.600 milioi euro gutxiago jasoko dituztela kalkulatu du Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikorako ministroak. Argindar konpainiek ez dute denbora asko behar izan gobernuak botatako erronkari erantzuteko. Foro Nuklearrean bildutakoek ohartarazi dute zentral nuklearrak itxi beharko dituztela baldin eta neurriak indarrean jartzen badira, haien esanetan, gaur egungo sariak txikituz gero, ez delako errentagarria izango zentral horiek mantentzea,. Foro Nuklearrak ziurtatu du «gehiegizko zerga prezioa» jasaten dutela zentral nuklearrek eta jakin izan balute haien etekina txikituko behar zietela, ez lituzketela haien baimenak berritzea eskatuko..

Herritarrei eta enpresa txikiei, dendariei eta ostalariei, berriz, batez beste %22 merkatuko zaie hileroko faktura; BEZaren jaitsiera batuz gero, jaitsiera %30ekoa izango dela dio gobernuak. Horrela bete nahi du Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak joan den astean egindako promesa: 2021ean, batez beste, 2018an bezainbeste ordaintzea argindarraren truke. Halakorik ez da posible izango baldin eta orain neurriak hartzen ez baditu. Argindarrak inoizko preziorik handiena izaten ari delako azken asteotan handizkako merkatuan. Azken astean askotan gainditu du 150 euroko prezioa megawatt-orduak, eta bihar beste koska bat egingo du gora, batez beste 173 euroan ordainduko da eta.

Honako haukk dira neurririk garrantzitsuenak:

Zergak jaitsi

Ekainean argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era jaitsi ondoren, orain beste zerga bat txikituko du: argindarraren gaineko zerga %5,11tik %0,5era murriztuko du urtea bukatu arte. Gehiago txikitzea debekatzen du Europako Batasunak. Gainera, argindar sorkuntzaren gaineko %7ko zergaren ordainketaz libre izango dira energia konpainiak beste urte erdiz (uztailetik ez dute ordaindu).

Gehiegizko saria eten

Argindarraren kostu handiaren arrazoietako bat da EBko merkatuak marjinalistak direla, hau da, beharrak estaltzeko eskaintzen den azken energia iturriaren prezioa ordaintzen zaiela aktore guztiei eta iturri guztiei. Merkatu iberiarrean, horrek esan nahi du gasaren prezioan pagatzen direla iturri merkeagoak. Zerutik eroritako irabaziak deitzen zaien horiek txikitzeko bi neurri hartu ditu Espainiako Gobernuak. Batetik, lege aldaketa bat tramitatzen ari da zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek ez dezaten jaso CO2 isurketa eskubideen ondorioz gasak ordaintzen duen saria. Bestetik, atzo onartu zuenez, gasak berak duen gainkostuaren zati bat ez pagatzeko formula bat bilatuko du: zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli beharko dute konpainia elektrikoek. Neurri hori sei hilabetez izango da indarrean, 2022ko udaberrian handizkako merkatuko prezioek behera egitea espero baitu.

Lortutako diruarekin eta CO2 isurketa eskubideen salmentak Espainiako kutxa publikoei ematen dizkien 900 milioi euroekin, tarifa elektrikoak gaur egun estaltzen dituen karguen %96 estali ahal izango dira (berriztagarrien sustapena, uharteetara argindarra eramateko kostuak, XX. mende hasierako defizita estaltzea...). Horrek ekarriko du argindarraren tarifan erdira jaitsiko direla gastu finkoak, eta, zergak ere txikituko direnez, aurrerantzean zatirik handiena argindarraren kostua izango dela (gaur egun ez da %25era iristen, PVPC merkatu arautuan).

Enkanteak

Argindar konpainia handiak (Iberdrola, Endesa, Naturgy eta EDP) behartuta egongo dira argindar enkanteak egitera konpainia txikien eta industrien artean. Enkante horietan handizkako merkatuan baino prezio txikiagoa izan dezake argindarrak eta, hortaz, kontsumitzaileei merkeago eskaini ahal izango zaie. Enkanteen egutegi bat izango da, eta lehenengoa aurten izango da. 2020ko eskariaren %6tik gora eskaini beharko dute konpainia elektriko handiek.

Gasa tarifa arautuaren igoera arindu

Gasaren tarifaarautuetan ere (hiru daude) esku hartuko du Espainiako Gobernuak. Hiru hilean behin kalkulatzendit, eta urrian %40 garestituko litzateke gasaren nazioarteko prezio osoa kontsumitzaileei pasatuz gero.Igoerahori %4,6ra mugatuko du Madrilek, eta aurrerago konpentsatuko die gas banatzaileei.

Tarifa arautuaren aldaketa

Argindarraren garestitzea ez da, berez, Iberiar penintsulako bereizgarri bat —merkatu bateratua dute Espainiak eta Portugalek—. Horrela, joan den astean Erresuma Batuan 225 euroko kostua izan zuen megawatt-orduak, 162 euro Iberiako merkatuan, 135 euro Italian, 122 Alemanian eta 121 Frantzian. Herrialde horietan ere marka hautsiko du gaur argindarraren prezioak, eta denen aurrean Erresuma Batua kokatuko da berriro, 400 eurotik gorako prezioa izango baitu megawatt orduak. Baina Hego Euskal Herrian eta Espainian PVPC tarifa arautua dutenek nabaritu dute gehien prezioaren igoera, tarifa hori zuzenean lotuta baitago handizkako merkatuetara. Horregatik, Espainiako Gobernuak iragarri du enkante txikietako prezioa ere erabiliko duela tarifa arautua kalkulatzeko.

Uraren legearen aldaketa

Udako polemikarik handienetako bat izan zen Iberdrolak bi urtegi egun gutxian hustu zituela, energia hidroelektriko asko sortzeko eta gasaren prezioan kobratu ahal izateko. Halakorik berriro ez gertatzeko, Espainiako Gobernuak Uraren Legea erreformatuko du. Haren bidez, urte hidrologikoen hasieran, ur konfederazioek zehaztuko dute beren arroetako urtegi handietan (50 hektometro kubikotik gora dutenetan) gutxienez eta gehienez zenbat ur hustu daitekeen argindarra sortzeko.


Summary: Inflazioa %3,3ra igo da Hego Euskal Herrian, argindar garestiarengatik. Abuztuko kontsumo prezioetan jada antzeman da elektrizitatearen salneurria, eta argindarraren iraileko handizkako prezioek ez du apaltzerik iragartzen.

2012ko irailera egin beharko litzateke atzera Hego Euskal Herriko kontsumo prezioen indizean urte arteko tasa horren goian, %3,3an ikusteko. Argindarra inoiz baino garestiago dago, eta hasia da igartzen kontsumo gaien prezioetan, erakutsiz, hein batean, eragin mugatua izan dutela Espainiako Gobernuak argindarraren faktura apaltzeko hartutako neurriek.

Elektrizitate garestiaren eraginez, hilabete bakarrean, uztailetik abuztura, EAEn eta Nafarroan nabarmen igo dira Argindarra, gasa eta beste erregaiak azpitaldeko prezioak, %4,9ko eta %3ko erritmoan, hurrenez hurren. Hamabi hilabetetan, prezioen igoera %25,8 eta %27,5ekoa izan da.

Soilik argindarraren prezioak hartzen dituen Elektrizitatea klaserako INEk ez du eskaintzen erkidego edo probintziako indize eta tasarik. Espainian, klase horretako prezioek urte batean %34,9ko tasa izan dute. Eta pentsa daiteke Hego Euskal Herriko datua ere ez dela urruti ibiliko, beste datu batzuetako parekotasuna oinarri hartuta.

Argindarra garestitzearen beste zantzu bat azpiko inflazioak ematen du, zeinak kanpoan uzten dituen aldakorrenak diren elikagaien (elaboratu gabeen) eta energiaren prezioak. Hego Euskal Herriko azpiko inflazioa %1era igo da abuztuan, uztailean urte arteko tasa %0,9an kokatu ostean.


Summary: COVID-19aren ondorioz hildakoak omentzeko gune bat sortuko dute Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Bilboko Udalaren ekimenez eraikiko da. Osasun langileei eskainitako gune bat ere iragarri dute: geltoki intermodalaren plazan.

Bilboko alkate Juan Mari Aburtok eman du asmoaren berri, ezohiko bilkuraren ondoko hitzaldian: izurriteak eztanda egin zuenetik birusaren eraginez hildakoak oroitzeko gunea sortuko dute hirian, Casilda Iturrizar parkean. Plaka bat ezarriko dute sekuoiaren alboan. «Birus madarikatu honek eraman dituenentzako memoria eta omenaldi leku izango da», adierazi du Aburtok.

Casilda Iturrizar parkean sortzekoa denaz gainera, Bilboko Udalak beste gune bat sortuko du datozen asteetan. Osasun langileei eskainia izanen da, eta Bilboko geltoki intermodalaren plazak hartuko du. Udalak batik bat Basurtuko ospitaletik hurbil izanen delako aukeratu du kokapen hori, alkatearen esanetan. «Profesional horiek berebiziko lana egin dute hilabete hauetan guztietan», esan du Aburtok.


Summary: Zupiria: «Jaurlaritzari ahotsa ematea egokitu zitzaion urte zailetan». Ordezkari politikoek Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburu ohiaren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira. Besteak beste, ETAren biktimen alde eginiko lana nabarmendu dute.

Gaur zendu da Joseba Arregi sailburu ohia, eta haren heriotzak ordezkari politikoen erreakzioak ekarri ditu goizean goizetik. Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak bere kargu beretan jardundako alderdikide ohiaren ibilbidea goraipatu du, euskararen biziberritzearen eta euskal kulturaren alde egini zuen lana azpimarratuz.

«Joseba Arregiren heriotzaren orduan, agur sentikorra. Jaurlaritzaren bozeramaile eta Kultura sailburu ezagutu nuen. Jaurlaritzari ahotsa ematea egokitu zitzaion, eta urte zail haietan erantzukizun handiak izan zituen euskararen biziberritzean eta euskal Kulturan. Goian Bego!», adierazi du Twitter bidez. Iñigo Urkullu lehendakariak, era berean, sailburu oihak Jaurlaritzari eginiko «ekarpena» nabarmendu du, eta dolumina adierazi die hildakoaren senideei.

Arregik nagusiki EAJn egin zuen bere ibilbide politikoa, baina haren ildo estrategikotik distantzia hartuz joan zen, 2004an alderdia uzteraino. Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak, sailburu ohiaren omenez argitaratu duen mezuan aintzat hartu du, ordea, «ondorengo desadostasun guztien gainetik, burukide zelarik eginiko lana eta sailburu gisa euskararen normalizazioaren eta euskal kulturaren garapenaren alde egin zuen ekarpena».

Idoia Mendia bigarren lehendakari eta PSE-EEko idazkari nagusiak ere sare sozialen bitartez eman dio agurra Arregiri, Gernikako Estatutuaren aldeko eginiko defentsa eta ETAren biktimei eskainitako arreta gogora ekartzeko: «Minez jaso dugu Joseba Arregiren heriotzaren albistea. Aldaketaren bultzatzailea, Aldaketaren sortzailea, estatutuaren babesle irmoa. Intelektual ausarta, beti izan zuen lehentasunezko begirada terrorismoaren biktimentzat».

Bide berean, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak Arregiren «duintasun intelektuala» eta «Euskadiren aniztasunaren aldeko defentsa tinkoa» nabarmendu ditu Twitterren.

Maddalen Iriarte EH Bilduren legebiltzarreko taldearen bozeramaileak, berriz, ETB1eko Egunon Euskadi saioan hitz egin du Arregiren heriotzari buruz, eta azaldu du bien familiek «gerra osteko Andoain hartan harreman handia» izan zutela. Gainera, Iriartek gogoratu du bera ETBko kazetari ibili zen garaian sailburu zena hainbat aldiz elkarrizketatu zuela, eta azken urteetan bere posizio politikoetatik «oso urruti» egon bada ere Arregiren heriotzaren berria jasotzeak «inpresio handia» eragin diola aitortu du EH Bilduko bozeramaileak.

Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko presidenteak, bestalde, sailburu ohiaren heriotzak eragindako «atsekabe sakona» adierazi du sare sozialetan. «Gizon jakintsu eta intelektual handia» izan zela esan du, eta baita «askatasunaren babesle handia» eta «terrorismoaren biktimen babeserako sekulako zutabea» izan zela zehaztu ere.

Fernando Buesa fundazioak, halaber, adierazi du Arregi «terrorismoaren biktimen duintasuna inork ez bezala defendatu zuen pertsona bikaina» izan zela, eta fundazioaren kolaboratzailea eta «lagun ona» zela gogoratu. Covite biktimen elkarteak ere «lagun» eta «erreferentzia kultural» gisara definitu du, eta gehitu du «pixkanaka nazionalismotik gertuko bere jarreretatik aldendu zela, ETAren biktimekiko konpromiso zibiko eta intelektuala sendotu zenean».


Summary: Alex de la Iglesiaren 'Veneciafrenia'-k emango dio hasiera Donostiako Beldurrezko Asteari. Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 32. Astea urriaren 29tik azaroaren 5era arte egingo da.

Beldurrezko Astearen antolatzaileek gaur egin dute aurtengo ekitaldiaren lehen aurrerapena. Urriaren 29an hasiko da jaialdia, Alex de la Iglesiaren azken filmarekin, Veneciafrenia-rekin. De la Iglesiak berak eta Jorge Gerrikaetxebarria haren ohiko kolaboratzaileak idatzi dute filmaren gidoia, eta, besteak beste, aktore hauek ditu protagonista: Ingrid Garcia-Jonsson, Silvia Alonso, Goize Blanco, Nicolas Illoro, Alberto Bang eta Cosimo Fusco.

Venezian (Italia) girotuta dago filma. Azken hamarkadetan hiriaren argia itzaltzen ari dira turistak, eta horrek haserrea piztu du veneziarren artean. Inbasioaren aurrean, bizirik irauteko senak bultzatuta antolatu dira haietako batzuk. Bitartean, Espainiako turista talde bat Veneziara doa dibertitzera, inguratzen dituen arazoez jabetu gabe. Han, borrokari ekin behar izango diote euren bizitza salbatzeko.

Bestalde, zinema jaialdiko sail ofizialean lehiatuko diren zenbait film luzeren berri ere eman dute antolatzaileek.

Honako hauek dira:

Apps (Lucio A. Rojas, Jose Miguel Zuñiga, Sandra Arriagada, Camilo Leon, Samot Marquez; Argentina)

Belle / Ryu to sobakasu no hime (Mamoru Hosoda, Japonia)

Beyond the Infinite Two Minutes / Droste no hate de bokura (Junta Yamaguchi, Japonia)

Caveat (Damian Mc Carthy, Erresuma Batua)

The Deep House (Alexandre Bustillo eta Julien Maury, Frantzia)

The Medium (Banjong Pisanthanakum, Thailandia-Hego Korea)

Prisoners of the Ghostland (Sion Sono, AEB)

The Sadness (Rob Jabbaz, Taiwan)

The Seed (Sam Walker, Erresuma Batua)

Yello Dragon's Village / Koryu no Mura (Hugo Sakamoto, Japonia)


Summary: Lurrama azokarekin bururatu nahi dute Arbonako okupazioa. Okupazioak ehun egun beteko ditu urriaren 24an. Laborantza lurrak «berreskuratzeko» lanean segituko dute anartean.

Lurrama laborantza herrikoi eta iraunkorraren azokarekin bukaera eman nahi diote Arbonako (Lapurdi) laborantza lurren eta etxebizitzaren okupazioari, urriaren 24an. Egun horretan, hain zuzen, ehun egun beteko ditu okupazioak. ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia laborantza lurren zaintzarako elkarteak hasi zuten okupazioa, ekainean, laborantza lur horien salmenta «espekulatiboa» salatzeko. Geroztik, salmenta oztopatzea lortu dute: erosle gaia erretiratu egin da prozesutik. Hortaz, okupazioari bukaera bat ematea deliberatu dute BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak, ELBk eta Lurzaindiak. Anartean, dena den, jabearekin hasitako negoziazio prozesuarekin segituko dute, Euskal Hirigune Elkargoarekin eta SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturarekin batean.

Isabelle Capdeville Lurzaindiko kideak erran du «helmuga» bat behar zutela, eta horregatik deliberatu dutela Lurramarekin bururatzea okupazioa. Baina okupazioko eragile guziek argi dute: «Afera ez da batere bururatua; lur horiek berreskuratzeko lanean segituko dugu, eta partaide guziek biltzen segituko dugu». Erran du ere gorabeherak gertatuz gero «gauzak aldatzen ahal» direla, «erabakiak ez baitira behin betikoak».


Summary: Positiboen ehunekoa %3,1 da Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 245 COVID-19 kasu zenbatu dituzte, 8.000 test inguru eginda. Hegoaldeko ZIUetako presioa arintze bidean da, apurka bada ere.

Joandako hilabeteen aldean, birusa nekez ari da zabaltzen gaur egun Hegoaldean, eta, hala, maldan behera da kutsatuen kurba. Osakidetzak eta Osasunbideak 245 positibo zenbatu zituzten atzo egindako testetan. Zehazki, 7.847 proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta, beraz, %3,1 izan zen positiboen ehunekoa. Asteetako goraldiaren ondotik, aldagaia berriz da OME Osasunaren Munduko Erakundeak ezarritako gehienezko muga baino apalagoa (%5).

Azken datuen arabera, egun bakarrean atzemandako kasu kopurua bosgarren egunez da 300 kasuren langatik beherakoa Hegoaldean, eta, halaber, begirada atzera zuzendu eta azken bi asteetako bilakaerari so eginez gero, batezbestekoetan ere agerikoa da transmisioaren arintzea: azken hamalau egunetan eguneko 327 positibo izan dira batezbesteko. Kopuruak deus gutxi du ikusteko orain hilabeteko datuarekin: abuztuaren 14an 1.167 zen.

Zehazki, atzo detektatutako kasuetatik, 100 Bizkaian atzeman ziren; 89 dira Gipuzkoan zenbatutakoak; 27 izan ziren Nafarroan, eta Araban, berriz, 21. Nafarroari dagokionez, gobernuak argitu du azken hiru hilabeteetako zenbatekorik apalena dela. Gainera, positiboen ehunekoan izandako beherakada aipatzekoa da: testen %1,7 izan ziren positiboak.

Ospitaleak, egonkor

Kutsatzeari buruzko datuak eman ez ezik, erietxeen egoerari buruzko informazioa ere argitaratu dute osasun agintariek. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 33 lagun ospitaleratu zituzten atzo birusak jota, eta, horiek kontuan izanda, oraintxe bertan guztira 211 pertsona dira zentroetan sartuta. ZIU zainketa intentsiboetako unitateei dagokienez, arta bertan jasotzen ari diren gaixoen kopuruak behera egin du azken egunean: 71 dira, bezperan baino sei gutxiago.


Summary: AEBek eta EBk %30 murriztuko dituzte metano isuriak 2030erako. Datozen egunetan beste hainbat herrialdek ere konpromisoarekin bat egitea espero da, tartean Txina eta Brasil. Karbono dioxidoak baino bero handiagoa biltzen du metano gasak, baina hamar urteko bizitza bakarrik du.

Aste honen amaieran iragarriko dute AEBek eta EB Europako Batasunak akordioa ofizialki. Baina adostasunaren puntu nagusia izango dena aurreratu dute hainbat komunikabidek: biek ala biek metano gasen isuriak %30 murriztuko dituztela 2030erako. Karbono dioxidoak baino berotze ahalmen handiagoa du metanoak, baina, hura ez bezala, hamar urte inguruko bizitza du, eta CO2 bihurtzen da gero. Hala, metanoa murrizteak bultzada bat emango lieke klima larrialdia murrizteko ahaleginei, erregai fosilen erabilera, ikatzarena batez ere, gutxituz doan bitartean —ikatza da erregai fosilik kutsagarriena, eta azken urteetan gora egin du haren ustiaketak—.

Oraingoz Washington eta Bruselak soilik sinatu dute hitzarmena, baina hura ofizial egin ondoren herrialde gehiago batzea espero dute: besteak beste, Txina, India eta Brasil. Erabakiak ondorioak izan ditzake metano gas gehien isurtzen duten alorretan, hau da, energiaren sektorean, nekazaritzarenean eta hondakinen kudeaketan. «Kontuan izanik metanoak bizitza laburra duela atmosferan, neurriak orain hartzeak berotzea moteltzeko balioko luke», nabarmentzen du testuak. Bi aldeek beste dokumentu bat ere izenpetu dute, non beste hainbat herrialderi dei egiten dieten akordiora batzeko. Helburua litzateke iazko kopuruak aintzat hartuta eta hamar urteko epean isuriak heren bat gutxitzea.

Bi dokumentuak ostiral honetan emango dituzte argitara ziurrenik, egun horretan biltzekoak baitira CO2 gehien isurtzen duten herrialdeak, azaroan Glasgown (Eskozia) egitekoa duten goi bilerari babesa emateko. Izan ere, estatuburu eta gobernuburuen gaineko presioa gero eta handiagoa da azaroa gerturatu ahala. Zientzialarien azken txostenek argi utzi dute klima larrialdia okerragotuz doala, eta neurriak berehala hartu ezean ondorioak muturrekoagoak izango direla. IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txostenaren arabera, orain arte eragin diren aldaketen ondorioak datozen mende eta milurtekoetan nabarituko dira: itsasoen azidotasuna handituz joango da, eta mendietako glaziarrek izotza galduko dute aurrerantzean ere.

Azken urteetan, nabarmen gehitu dira metano isuriak, ez bakarrik abeltzaintza industrialaren ondorioz, baita gasa ustiatzeko baliatutako haustura hidraulikoaren eta neurri egokirik gabe ustiatutako petrolioaren eraginez ere. Adituen arabera, erraza litzateke neurriok hobetzea, eta industriari ez lioke kostu handirik eragingo. AEBek eta Europako Batasunak iragarria dute metano gasak murrizteko legediak onartuko dituztela urtea amaitzerako.


Summary: Madrilek eta Jaurlaritzak omenaldia eginen diete «Unai Paroten biktimei», ortziralean. Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzak eta Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak antolatu dute ekitaldia, Gasteizen, eta Jaurlaritzak ere parte hartuko du.

Soka luzea ekartzen ari da larunbaterako euskal presoen eskubideen alde Arrasaten (Gipuzkoa) antolaturiko mobilizazioa. Espainiako eskuinak eta biktimen elkarteek uste dute Unai Parot euskal presoari omen egiteko baliatuko dela ekitaldia, eta, Sarek hori gezurtatu duen arren, protestaren aurkako omenaldia antolatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Madrilek: «Unai Paroten biktimei» eginen diete omen, ortziralean, Gasteizen.

Hiri horretan dagoen Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroarekin batera antolatu dute ekitaldia, eta, bertzeak bertze, han izanen dira Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaria eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua.

Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak adierazi du omenaldiarekin «modu esplizituan jarri nahi dutela arreta memorian, justizian eta terrorismoaren biktima guztien erreparazioan, eta bereziki Parotek eraildako 39 lagunetan».

EAJ, bi aldeetara

Espainiako Kongresuko EAJren diputatu Aitor Estebanek gaur RTVEn egindako elkarrizketa batean adierazi duenez, «erasokorra» da larunbatean Sarek Arrasaten antolaturiko mobilizazioa, baina PP eta Vox ekitaldira hurbiltzea ere «akats» gisa ikusten du, «konfrontazioa bilatzen» duela iruditzen baitzaio.


Summary: ITP Aeroko langileak: «Jaurlaritzak aurretik izan behar zuen gure kaleratzeen berri». Rolls Royceri egotzi dio, batetik, pandemia erabili nahi izatea turbina konpainia saltzeko, eta, bestetik, salmentaren «ondorio latzak» langileen gain uzten saiatzea

ITP Aero PCBko langileek kritika zorrotzak egin dizkiete enpresako zuzendaritzari eta Eusko Jaurlaritzari. Rolls Royce euskal jatorriko hegazkin turbina enpresa saltzeko asmotan dabil, eta Barakaldoko eta Sestaoko (Bizkaia) plantetako langileek egotzi diote mugimenduen inguruko ezer ez jakinaraztea. Are gehiago, salmenta modu hobean egiteko, pandemia baliatzeko asmo «makabroa» egotzi diote, «ondorio larriak langileen bizkar ezarriz». Ildo horretan, Jaurlaritzaren jarrera ere salatu dute; diotenez, urtebete darama salmentaren «zirkuan» parte hartzen, eta, ondorioz, ITP Aero iazko azaroan egiten saiatu zen lan erregulazioaren berri izan behar zuen. Ondoren EAEko Auzitegiak kaleratze horiek indargabetu egin zituen.

ITP-PCBko langile batzordea auzitegietara itzuliko da ostegunean, enpresak iragan apirilean alde bakarretik erabakitako aldi baterako lan erregulazio espedientea epaituko baita. Bi aldeen artean ez zen akordiorik egon, eta sindikatuek helegitea jarri zioten. Urteko 40 eguneko lan murrizketa da, eta, langileen ustez, ez dago horretarako arrazoirik. Mobilizaziora deitu dute ostegun goizerako, eta horien berri emateko agerraldian enpresaren egoera errepasatu dute. Alde horretatik, gogoratu dute ITP Aerok kaleratzeko asmoa zituen 87 langileak maiatzaz geroztik ari direla soldata kobratzen, eta oraindik ez dietela lantegian sartzen utzi. Enpresak helegitea jarri zion indargabetze ebazpenari, eta Auzitegi Gorenaren erabakiaren zain daude, ondo bidean, udaberri aldera iritsiko dena.

Epaiketa ostegunean izango da, baina egun, enpresaren balizko salmenta da hizpide ITPren inguruan. Albiste agentziek zabaldu dutenez, negoziazioko hiru aldeek, hau da, Rolls Royce egungo jabe eta saltzaileak, Bain Capital erosketa diruz babestuko lukeen inbertsio funtsa eta gobernuek —Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua— hilaren 27ra arteko muga ezarri diete euren buruari operazioa amaitzeko. Baina industria arloa garatuko lukeen bazkide teknologiko baten bila dabil, eta erakunde publikoen bazkide hori Euskal Herrian erroturiko enpresa bat izatea nahi dute. Jaurlaritza bera operazioan parte hartzeko prest agertu da.

Jaurlaritzaren balizko borondate hori da, hain zuzen, langileen susmoa piztu duena: «Urtebete badarama operazioa zaintzen, bertan parte hartu edo dirua inbertitzeko asmotan; uste dugu taldeak egin nahi zituen kaleratze kolektiboen berri izango zuela. Izan ere, arduragabekeria handia litzateke horrelako operazio batean inbertitzea enpresaren egoera asko ezagutu gabe». Langileen salaketa, dena den, urrunago doa. Izan ere, haien ustez, horrela bakarrik «uler daiteke» Jaurlaritzak enpresako zuzendaritzari ez eskatu izana auzitegien ebazpena osotasunean betetzeko.

Rolls Royceri ere dei egin diote. «Asmo makabroa du: larrialdi sanitarioa erabili nahi du ITP saltzeko, eta langileok pairatuko ditugu ondorio larrienak». Bain Capitalek 1.600 milioi euroko eskaintza egin du, eta langileek salatu dute haiek ez dutela jaso inolako informaziorik. Era berean, gogoratu dute denborak arrazoia eman diola batzordeari kaleratzeen aurka emaniko argudioetan: «Krisia behin-behinekoa dela ikusi da. Txertaketaren eboluzioaren eskutik, sektorea berrindartzen ari da». ITP Aerok 8,2 milioi euroren irabaziak izan ditu aurtengo lehen seihilabetekoan. Iaz, epe berean, ez zuen irabazirik izan, baina ezta galerarik ere.


Summary: Urrian egingo dute Xingarraren Azoka Baionan, pandemiara egokituta. Jean-Rene Etxegarai Baionako auzapezak argitu duenez, urriaren 15etik 17ra egingo da azoka, osasun neurrietara egokituta

Ohi baino egun gutxiago izango ditu azokak: lau egunekoa izan beharrean, hiru egunekoa izango da; eta gune bakarrean egingo da, Roland Barthes zelaigunean. Azokaz gain, xingar lehiaketa eta tortilla lehiaketa egiteko asmoa dute.

Gune itxia izango du azokak, segurtasun arauak errespetatu ahal izateko, eta, hara sartzeko, osasun ziurtagiria erakutsi beharko dute bisitariak.

15ean eta 16an gauerdian itxi beharko dute jatetxe eta tabernek (osasun ziurtagiriarekin kontrolatu beharko dituzte bezeroak egun horietan ere).

Bestalde, auzapezak azaldu duenez, Baionako xingarra eskaini dezaten eskatuko zaie jatetxeei, xingarrari “behar duen balioa” eman diezaioten.

Baionako peñei, bestalde, elkarte pribatu moduan funtzionatzeko eskatu die Baionako Herriko Etxeak.

1462an Luis XI.ak Baionan bi azoka egiteko baimena eman zuenetik egiten da azoka. Geroztik, Baionako xingarraren ekoizle eta bisitarien ekitaldi nagusi bihurtu da normalean Aste Santuan egin ohi den azoka hori. Jendetza bildu ohi da urtero. Iazkoa bertan behera geratu zen, eta aurten, urrira atzeratu dute.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak %60ra handitu du futbol zelaien edukiera. Espainiako Futobol Liga Profesionalaren helegite bat hartu du aintzat: Eusko Jaurlaritzak ezarritako %30eko edukieraren kontrakoa.

Ostalaritzaren itxierarekin egin zuen bezala, EAEko Auzitegi Nagusiak bizkarra eman die Eusko Jaurlaritzaren murrizketei berriro. Oraingoan, futbol zelaiei zegokien murrizketa batean. Pixkanaka neurriak arintzen ari badira ere, horien kasuan %30eko gehieneko edukiera ezarri zuen Jaurlaritzak. Espainiako Futbol Liga Profesionalak, ordea, helegite bat aurkeztu zuen horren kontra, eta aintzat hartu du Auzitegi Nagusiak: gehienezko edukiera %60koa izango da.

Ostiralean jarri zuen Futol Liga Profesionalak helegitea abuztuaren 30eko murrizketa dekretuaren aurka. Azken horren arabera, 1.600 eta 5.000 pertsona arteko kirol guneetan, irekiak direnean, 800 pertsonakoa izango zen gehienezko edukiera, eta 5.000tik gorakoetan ezingo zuen gainditu edukiera osoaren %30.

Gaur eguerdira arteko epea zuen Jaurlaritzak murrizketa horren aldeko argudioak emateko. Berez, Espainiako Gobernuak esana zuen futbol zelaietako edukiera %60koa zela, eta hala aritu dira denboraldiko lehen jardunaldietan Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren futbol taldeak. Jaurlaritzak, ordea, dio edukiera hori finkatzea bere eskumena dela, eta edukiera handitzeko, egoera epidemiologikoaz gain, beste aldagai batzuk hartu behar direla aintzat. Gainera, arrazoitu du Espainian %60koa dela esateak ez du esan nahi hori izan behar duenik, baizik eta gehienez izan behar duela hori.

Espainiak Lurralde Arteko Kontseiluan erabaki zuen kirol guneen edukiera %60ra igotzea, irailaren 1ean. Jaurlaritzak argudiatu du, ordea, ehuneko horrek ez duela justifikaziorik. "Ez da argudiatzen zergatik ez den ezartzen %40, %70 edo %100eko gehieneko kopurua".

Hala, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estadioetan orain sartzen ziren ikusleen bikoitza sartu ahalko da asteburu honetatik aurrera: Mendizorrotzan, 11.900 inguru; San Mamesen, 32.000 inguru; Anoetan, 23.700 inguru; Ipuruan, 4.900inguru; eta Lezaman, 1.800 inguru. Sadarren jada ikusleen %60 sar zitezkeen, Nafarroako Gobernuak onartu egin baitzuen Madrilek esandakoa.


Summary: Makroproiektuen aurkako manifestaziora deitu du Araba Bizirik plataformak urriaren 23rako. Gasteizko Bilbo plazan hasiko da protesta, 18:30ean. Araba jasaten ari den «etengabeko erasoak» salatu ditu plataformak.

Araba Bizirik plataformak agerraldia egin du gaur Elorriagan (Araba), Arabako Kontzejuen Elkartearen egoitzaren aurrean, eta, lurraldea jasaten ari den «etengabeko erasoak» salatzeaz gain, urriaren 23an antolatu duen manifestazioaren berri eman du. Makroproiektu industrialen aurka egingo du protesta Gasteizko Bilbo plazan, 18:30ean hasita.

AHT-rik ez, Arabako Mendiak Aske, Elikadura Iraunkorraren Aldeko Mugimendua eta Proiektu Honi Ez! mugimenduek osatzen dute Araba Bizirik plataforma. Agerraldian azaldu duenez, eraikitzen ari diren azpiegitura handiek «arrisku larrian» jartzen dute biodibertsitatea, paisaia eta nekazaritza eta abeltzaintza; modu «itzulezinean» alda daitezkeelako. Megaproiektuen aurka azaldu diren kontzejuei ere «laguntza eta elkartasuna» adierazi dizkie plataformak, eta adierazi du proiektuek eragiten duten «abusu eta mehatxuaren aurka» egiten dutenei «laguntzeko prest» dagoela.

Era berean, salatu du proiektu horiek ez dituztela errespetatzen, batetik, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Sailak 2019an onartutako Lurralde Antolamenduaren Gidalerroen «printzipio gidariak», eta, bestetik, baliabideen «jasangarritasun eta ekonomia irizpideak». Horregatik, Administrazio Publikoari eskatu dio Arabako ingurune naturala eta laborantza lurra «pobretzen ez dituzten alternatiben alde» egiteko, baita azpiegitura edo energia berriztagarrien proiektuen garapenerako «benetako itun sozial bat ezartzea» ere.


Summary: Mamutak berpiztuko dituela iragarri du ikerlari talde batek. Elefantearen eta mamut iletsuaren arteko nahasketa bat sortzea da asmoa, batez ere artikoko tundra biziberritzeko. Proiektuaren sortzaileen arabera, sei urte barru prest izango dituzte lehenengo kumeak.

Adituen arabera, duela 4.000 urte inguru desagertu zen mamuta, eta Zirkulu Polar Artikoan bizi izan ziren azkenekoak. Orain, ordea, ingeniaritza genetikoaren bitartez berreskuratu nahi dute espeziea... edo antzerako zerbait. Colossal izeneko enpresa dago proiektuaren atzean. George Church zientzialari genetistak eta Ben Lamm enpresariak sortu zuten, eta 15 milioi euro inbertitu dituzte egitasmo horretan. «Jurassic Park filmak dinosauroak berpiztu zitezkeen etorkizun bat irudikatu zuen. Orain, fikzio hori egia bihur daiteke genetistek mamut iletsua berpizten dutenean», azaldu dute.

Esan bezala, edizio genetikoa erabiliko dute mamuta «berpizteko», baina esan beharra dago, momentuz behintzat, ez dela zehazki mamut iletsu bat izango. Izan ere, CRISPR Errepikapen Palindromiko Labur Elkartuak eta Erregularki Tartekatuak izeneko teknologia erabiliko dute zientzialariek. Teknologia horrek, izaki baten genoma aldatzea ahalbidetzen du. Hau da: DNA zatiak atera eta moldatzeko aukera ematen du. Horri jarraituz, elefante asiarraren zelulak hartu, mamutaren DNA zatiak txertatu, eta elefante asiarretan ernaltzea da proiektuaren asmoa. Prozesua bukatuta, mamutaren eta elefante asiarraren arteko nahasketa izango den espezie bat lortzea da asmoa.

Elefante mota hori mamutarekin genetikoki antz handiena daukan animalia da, eta batera bizi izan ziren duela 4.000 urte. Gaur egun, galtzeko arriskuan dago. Colossalek bere helburua lortuko balu, artikoko klima hotzean irauteko gai izango litzatekeen elefante bat izango litzateke emaitza. Horretarako, mamuten ilea, hotzetik babesteko erabili ohi duten koipe geruza eta beste egokitzapen batzuk eragiten dituzten geneak hartuko dituzte adituek. Elefante asiar baten umetokian edo umetoki artifizial batean ernalduko da gero mamut eta elefantearen arteko hibridoa. Aurreikuspenen arabera, sei urteren buruan izango dituzte lehen kumeak.

Baina, ikusgarria izateaz gain, zertarako balioko du espezie berri horrek? Proiektuaren sortzaileen arabera, helburu nagusia artikoko tundrak biziberritzea da, eta, horrekin batera, klima aldaketa gelditzeko beste pauso bat ematea. Colossalek azaldu duenez, esaterako, mamutek zuhaitzak botatzerakoan, antzinako zelai artikoak lehengoratzen lagundu dezakete.


Summary: Jaurlaritza ortziralean bilduko da Madrilekin eskumenen transferentziez hitz egiteko. Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin bilduko da Olatz Garamendi Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburua. Bilera «garrantzitsua» dela erran du Jaurlaritzak.

1979ko Gernikako Estatutuan hitzarturiko eta oraindik eskualdatu gabeko transferentziez hitz egiteko hurrengo bilera ortzirale honetan eginen dute Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburua Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin bilduko da, 12:00etan, Lurralde Politikako Ministerioaren egoitza nagusian, Madrilen.

Uztailean Espainiako Gobernuan aldaketak egin ondotik eginen duten lehenbiziko bilera presentziala izanen da, eta «garrantzitsutzat» jo du Jaurlaritzak. Helburua: transferentzien egutegia «berreskuratzea».

Bi aldeek maiatzean izenpetu zuten aurten eskualdatuko diren lau eskumenen akordioa: espetxeak, errepide garraioa, ISSN kode bibliografikoa eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikina (Bizkaia) eskualdatzea hitzartu zuten orduan.


Summary: OMEk dio «baztertzailea» dela COVID ziurtagiria. Halaber, txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka agertu da Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEren zuzendari nagusia.

OME Osasunaren Mundu Erakundea COVID ziurtagiriaren aurka agertu da gaur. Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEren zuzendari nagusiak ohartarazi du ziurtagiri hori abian jartzea «neurri baztertzailea» dela, txertoak eskuratzeko eskubidea ez dagoelako mundu guztian bermatuta. Etorkizunean txertoak eskuratzeko eskubidea mundu osoan bermatuta egonez gero, ziurtagiria martxan jartzeko aukera aintzat hartu beharko litzatekeela gaineratu du OMEren buruak; hori gertatu arte, ordea, ez du egokitzat jo neurri hori. Halaber, COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka agertu da. OMEk joan den astean esandakoaren ildotik, Adhanomek azpimarratu du gobernuek gutxienez urtearen amaiera arte atzeratu beharko luketela hirugarren dosia jartzeko erabakia, eta soilik immunoeskasia dutenei jarri beharko litzaiekeela. Gogoratu du 2.000 zientzialari baino gehiagok gaiaz luze eztabaidatu berri dutela, eta ez jartzeko aholkatu dutela, oraingoz, kontuan hartuta munduko herrialde askotan oraindik biztanleen %3 baino gutxiagok jasoa dutela txertoaren lehen dosia. Hori kontuan izanik, dosi gehigarri bat jartzen hastea ez dela «egokia» uste du OMEren zuzendariak.


Summary: Aimar Olaizola: «Momentu polita da erretiroa hartzeko». Jaioterrian jokatuko du azkeneko partida, Goizuetan (Nafarroa). Egun horretan bukatutzat emango du 23 urte baino gehiagoko ibilbide oparoa: hamabost txapel irabazi ditu, horietatik hamalau Lehen Mailan.

Denbora zeraman erretiroaren mamuak airean, eta astelehenean hedabideak deitu zituenetik bertatik jotzen zen ziurtzat pilotariaren agurra. Azkenean, gaur argitu du nolakoa izango den, Bilboko Bizkaia frontoian, Jose Ramon Garai Baiko Pilota enpresako zuzendari nagusiarekin batera egindako prentsaurrekoan. Azaroaren 13an jokatuko du azkeneko partida Olaizola II.ak, jaioterrian, Goizuetan. Hain zuzen, egun horretan beteko ditu 42 urte. Eta ordura arte hitzartuak dituzten beste bost partidaren berri ere eman du enpresak.

«Momentu politean» utzi nahi izan du pilota Olaizolak, eta bere pilota ibilbidean erakutsi duen profesionaltasun eta patxada berarekin eman du horregatik agurraren berri hedabideen aurrean. Maiz adierazia zuen ez zuela bere jokoa gain behera ikusteko asmorik, eta horregatik hartu du erabakia orain. Gorputzak ez, azaldu duenez, buruak eraman du pilota uztera. «Nahiko lasai eta nahiko ongi nago. Urte batzuk lehenago utzi beharra izan banu, ezberdina izango zen, baina momentu ona da hau. Fisikoki ongi nago, baina buruarena pixka bat gehiago kostatzen zait: partida aurreko tentsioa eta. Horren nekea hasi naiz nabaritzen».

Gurasoekin eta emazteekin hasi, eta urteotan guztiotan ondoan izan dituen profesionalak, zaleak, kideak eta enpresetako ordezkariak izan ditu gogoan Olaizolak, eta onartu du hasieratik izan zuela argi sorterrian jokatuko zuela azken partida. «Zorretan sentitzen naiz».

Txapelik ez balu bezala

Olaizolaren lorpenak zerrendan ematen dituen afixa bat jarri du enpresak prentsaurrekoan. Crescendo moduko batean. «1.307: jokatutako partidak. 26: jokatutako finalak. 14 txapela». Hori ikusita, pozik eta gustura azaldu da pilotaria lortutako guztiarekin. Onartu du, ordea, frontoira ateratzerakoan sekula ez duela buruan izan halakorik. «Igual hemendik urte batzuetara emango diot inportantzia gehiago horri, baina nik inoiz ez diot begiratu zenbat txapel ditudan. Partida bakoitza jokatu dut txapelik ez banu bezala».

Olaizola II.ak arrasto sakona utziko du pilotan. Inoizko pilotari onenetako bat izan da. 23 urte baino gehiagoko ibilbide oparoa osatu du frontoietan; 1998ko apirilaren 12an, Lekunberriko (Nafarroa) Jaian Jai pilotalekuan profesionaletan debuta egin zuenetik. Iñigo Alberdi izan zuen bikotekide lehenbiziko egun hartan, eta Soroa III.a-Hirigoien izan zituzten aurkari. 22-15 galdu zuten.

Baina berehala hasi zen nabarmentzen. Urtebete eskas geroago irabazi zuen lehen txapela: Bigarren Mailako Buruz Burukoa. 22-16 irabazi zion finalean Hirigoieni, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan. Aurreneko txapel horri beste hamalau gehitu dizkio, guztiak Lehen Mailakoak: lau aldiz izan da buruz buruko txapeldun, zazpi aldiz lau eta erdikoan —inor baino gehiago—, eta hiru aldiz binakakoan.

Duela bost urte irabazi zuen azken txapela, binakakoa, Mikel Urrutikoetxearekin, eta pilotari berberarekin jokatu du azken finala, iaz, eta galdu egin zuten Joseba Ezkurdiaren eta Julen Martijaren aurka. Banaka, berriz, orain zortzi urte irabazi zuen azken txapela, lau eta erdikoa, Juan Martinez de Irujoren aurka. Hain zuzen, lehia ikusgarria izan zuen Irujorekin Iberokoak osasun arazoengatik erretiroa hartu zuen arte. Lehen Mailako hamalau txapel irabazteaz gain, hamabi aldiz izan da txapeldunorde. Julian Retegik bakarrik du garaipen zerrenda hobea: 21 txapel irabazi zituen Eratsungoak (Nafarroa), horietatik hogei Lehen Mailan.

Hiru txapelketa nagusiak irabazi dituzten zazpi pilotarietako bat da Olaizola II.a. Retegi II.a, Fernando Arretxe, Abel Barriola, Juan Martinez de Irujo, Oinatz Bengoetxea eta Mikel Urrutikoetxea dira beste seiak. Aurrelari goizuetarrak estatistika ikusgarriak lortu ditu: 1.307 partida jokatu ditu, eta horietatik 820 baino gehiago irabazi ditu; jokatutakoen %62,74.

Pilotari totala izan da. Lehiakortasuna, erregulartasuna, pilotari sena, aurkariei aurrea hartzeko eta jokamolde berrietara egokitzeko gaitasuna eta lesio larrietatik osatzeko ahalmena; dohain horiek egin dute inoizko pilotari onenetako bat.

Enpresako pilotaria izan da. Asperekin egin zuen debuta, baina Asegarcen egin du ia ibilbide osoa, eta azken urteetan, haren lekukoa hartutako enpresan, Baikon. Iaz Baikoko pilotari gehienek enpresarekin lan gatazka izan zuten, eta hark, Mikel Urrutikoetxeak eta Ander Imazek ez zuten bat egin enpresakideen protestarekin.

Olaizola II.ak aukera du oraindik agur esan aurretik beste txapel bat irabazteko. Caixabank Masterseko finala jokatuko du igande honetan, Gasteizko Ogeta pilotalekuan. Jose Javier Zabaleta izango du bikotekide, eta Danel Elezkano eta Jon Mariezkurrena aurkari.

AZKEN PARTIDAK

Sei partida ditu oraingoz ziur zehaztuta, baina gehiago ere izango direla espero du Baiko enpresak.

Irailaren 24an, Logroñon San Mateo txapelketako finalerdia: Olaizola II- Mariezkurrena II Jaka-Albisuren aurka.

Irailaren 26an, Logroñon, San Mateo txapelketako finala, pasatuko balitz.

Urriaren 2an, Donostian: Altuna III- Imaz Olaizola II- Zabaletaren aurka.

Urriaren 17an, Bilbon: Olaizola II- Imaz Urrutikoetxea-Arangurenen aurka.

Urriaren 23an, Iruñean: Olaizola II- Mariezkurrena Laso-Imazen aurka.

Urriaren 31n, Gasteizen: Olaizola II- Mariezkurrena II Jaka-Arangurenen aurka.

Azaroaren 13an, Goizuetan: Olaizola II-Imaz Jaka-Aretxabaletaren aurka.

NORTASUN AGIRIA Izen-abizenak. Aimar Olaizola Apezetxea.

Jaioterria. Goizueta (Nafarroa).

Jaioteguna. 1979ko azaroaren 13a.

Altuera. 1,84 metro.

Pisua. 89 kilo.

Postua. Aurrelaria.

Enpresa. Baiko Pilota.

Estreinakoa. 1998ko apirilaren 12an, Lekunberrin (Nafarroa).

Garaipen zerrenda. Lehen Mailan, lau aldiz izan da buruz buruko txapeldun eta sei aldiz txapeldunorde; zazpi aldiz irabazi du lau eta erdikoa, eta behin izan da txapeldunorde; hiru aldiz nagusitu da binanakoan, eta beste lautan izan da txapeldunorde; sei aldiz eskuratu du Nafarroako lau eta erdikoa; Bigarren Mailan, behin jantzi du buruz buruko txapela.

Partidak. 1.307. Jokatutakoen %62,74 irabazi ditu.


Summary: Askatu dituzte goizean atxilotutako lau gazteak. Goizean atxilotu dituzte Urruñan eta Hendaian. Uztailaren 14an Donibane Lohizunen izandako manifestazioan Jean François Hirigoien auzapezarekin izandako istiluari lotuak izan litezke atxiloketak: Frantziako bandera bat lapurtzea eta autoritate publikoaren ordezkari bati eraso egitea leporatzen dietela zabaldu dute. Prokuradoreak erran du kasua itxi duela eta ez dela atxiloketa gehiago izanen.

Frantzako Poliziak hiru gazte atxilotu ditu goiz honetan Urruñan eta Hendaian (Lapurdi), eta beste baten bila ere joan dira, baina ez dute atzeman. Hala jakinarazi dute Euskal Irratiek, Twitterren zabaldutako mezu batean. BERRIAk jakin duenez, laugarrena, atxilotuetako baten anaia, Hego Euskal Herrian ari da ikasketak egiten, eta bere baitarik aurkeztu da komisariara atxilotze aginduaren berri izan duenean. Euskarazko irrati sare horren arabera, uztailaren 14an Frantziako egun nazionalaren harira Lapurdi kostaldeko hirian egin zuten manifestazioan gertatutakoak lirateke atxiloketen iturrian. Baionako Polizia Judizialaren iturriak aipatuta, France Bleu Pays Basque irrati publikoak zabaldu du Frantziako bandera bat lapurtzea leporatzen dietela atxilotuetako biri; beste biri, autoritate publikoaren ordezkari bati eraso egitea. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasle asanbleak elkarretaratzea egin du Baionako komisariaren aitzinean, atxiloketak salatu eta atxilotuei babesa erakusteko. EH Baik ere «sostengu osoa» adierazi zien atxilotuei. «Jakobinoa eta nazionalista den estatu frantsesak, itsu itsuan errepresioaren bidea segitzea aukeratu du. Atxiloketa hauen bidez, beldurra eta neurrigabeko autoritarismoa inposatu nahi diote ipar Euskal Herriko gazteriari».

Arratsaldean zehar, atxilotuetako lauak libre utzi dituzte. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri jakinarazi dio lautik hiru lege ohartarazpen batekin atera direla; horietako bi Frantziako bandera lapurtzeagatik, eta beste bat autoritate publikoaren ordezkari bati -Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezari- eraso egiteagatik. «Neurri alternatibo bat» dela erran du prokuradoreak, eta berak jakinarzi diela auzipetuei. Hirigoienek salaketa ezarri bazuen ere, kasua «itxitzat» eman du, eta baieztatu du ez dela «atxiloketa gehiago egonen».

Maritxu Paulus Basurco izan da gazteetako baten abokatua, eta berak eman ditu argipenak Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen erabakiari buruz. «Prokuradoreak, delitu bat izan dela kontsideratzen badu, erabakitzen ahal du auziperatzea edo ez». Ondotik, auzitegiak erabakitzen du delitua izan den ala ez, eta delitu bada, zer zigor merezi duen. «Hiru urteko epean, prokuradoreak kontsideratzen ahal du afera berriz ateratzea, beste arau-hauste batzuk izan direlako, eta, beraz, kontsideratzen duelako baietz, pertsona hori auziperatu behar dela». Gaur, kasua ixtea erabaki du. Hala ere, gibelapenarekin emandako zigorrarekin desberdindu du Basurcok. «Hor ez dira zigortuak. Ohartarazia zaie legeak zer dion».

Asimilaziotik erresistentziara! lelopean, 200 bat pertsonak protesta egin zuten Donibane Lohizunen, joan den uztailaren 14an, Euskal Herriaren independentziaren aldeko aldarrikapenak zabalduz. Herriko etxera iristean, «Hau ez da Frantzia, ezta Espainia ere. Euskal Herria da!» zioen pankarta bat ezarri zuten herriko etxeko harresian. Ekintza hori ez zen Jean François Hirigoien Errepublikanoetako auzapezaren gustukoa izan, eta manifestariei oldartu zitzaien, pankarta kentzen saiatuz. Bultzada batzuen ondotik, herriko etxera itzuli zen manifestariei irain keinu bat eginez. Euskal Irratiek zabaldutako bideoan ikusi daiteke momentu hartan izan zen tentsio giroa.

Ondoko egunetan, erreakzio soka luzea sortu zuen gertakariak, eta Errepublikanoetako Ipar Euskal Herriko hautetsiak banan-banan atera ziren gertatutakoa salatu eta Hirigoieni babesa erakustera. «Gertakari biziki larriak»: horrela definitu ditu Claude Olive Errepublikanoetako Pirinio Atlantikoetako presidenteak. Max Brisson Errepublikanoetako senatariak Facebooken zabaldu zuen testu luze batean, gertatutakoaren bere bertsioa eman zuen Hirigoienek. Bertan zioen manifestariek «frantses zikina» deitu ziotela eta zaplazteko bat eman ziotela. Zenbait hautetsik «babesa» erakutsi zioten sare sozialetan; besteak beste, Brissonek berak eta Vincent Bru Modemeko diputatuak.

Agiri batean, Olivek «irmoki kondenatu» zuen gertatutakoa, eta oroitarazi zuen «gure lurraldea Frantziako Errepublikaren parte» dela. «Ezerk ez ditu justifikatzen Euskal Herrian ahantzia genuen tentsio giro bat oroitarazten duten halako ekintzak». Donibane Lohizuneko zentro eskuineko oposizioak Frantziako Barne ministroari idatzi zion Poliziak ikerketa bat abiatu zezala eskatzeko. Uztailaren 22an, Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu zuen gertatutakoa argitzeko. Badirudi horren emaitza direla gaurko atxiloketak.

Hirigoieni barkamen eskaera

Herri Berri Donibane Lohizuneko oposizio abertzalea izan zen manifestazioaren ondotik Hirigoien auzapezarekin kritiko agertu zen bakarrenetakoa: bere jokaera estaltzeko kontakizun bat asmatzea leporatu zion auzapezari. «Nazionalitatea eta erregimen politikoa nahasiz, Hirigoien jaunak ahantzi du Errepublika nazio frantsesa baino lehenago existitzen zela, eta hiru koloreko banderaz beste kolore batzuk har ditzakeela kontzeptualki, baita ikurrinaren koloreak ere». Egindako adierazpenengatik barkamena eskatzeko galdetu zioten Hirigoieni.


Summary: 1936ko gerrako hainbat jaurtigailu indargabetu dituzte azken egunotan. Gatikan eta Ibarrangelun (Bizkaia) eta Zigoitian (Araba) aurkitu dituzte jaurtigailuok, eta Ertzaintzak indargabetu ditu.

Astelehen goizean aritu zen Ertzaintzako Lehergailuak Indargabetzeko Unitatea lanean Zigoitian (Araba). Han baratzean lanean ari zen herritar batek jaurtigai bat topatu zuen erdi lurperatuta. Ertzaintzako patruila batek egiaztatu zuen lehertu gabeko artilleriako jaurtigai bat zela. Eremua sokaz inguratu zuten orduan, eta artezilariek obusa hartu eta Muruako harrobietara eraman zuten. Han leherrarazi zuten, 12:00ak aldera.

Azken egunotan halako hainbat esku hartze egin behar izan dituzte. Igande goizean, mortero jaurtigai bat topatu zuten sorosleek Ibarrangelun, Lagako hondartzan (Bizkaia).

Astelehen arratsaldean 75 kalibreko jaurtigai baten gorputza aurkitu zuten Gatikan (Bizkaia). Bere garaian ez zen lehertu, nonbait. Leherrarazi zutenean ikusi zuten TNT lehergaia jaurtigaiaren gorputzaren barruan zeukala.

Arrietako Goiri auzoan, Poloniako eskuko granada bat topatu dute berriki. Leherrarazteko mekanismoak herdoilduta zeuzkan, baina bere lekuan.


Gudari bat etxeratzeko azken txartela

Summary: Gudari bat etxeratzeko azken txartela. Aranzadik lur azpitik atera ditu Jesus Izagirre Artsuaga 1936ko gudari gabiriarrarenak izan daitezkeen hezurrak. Derioko hilerrian, familia lagun baten hobian zeudela aurkitu dute, ikertuta. DNA probek esango dute ziur.

Oroimen historikoaren gaineko iluntasuna argitzeko egun seinalatua izan daiteke atzokoa. Gabiriako Jesus Izagirre Artsuagaren gorpuzkien bila aritu da familia, etxera eramateko nahiarekin. Eta, proba genetikoen faltan, haren ezaugarriekin bat egiten duten hezurrak topatu dituzte Derioko hilerrian (Bizkaia).

Segi irakurtzen Goierriko Hitza-n.


Summary: Gasteizen gizon bat atxilotu dute bikotekidea jotzeagatik. Ertzaintzaren arabera, emakumea bortizki jo du gizonezkoak, aurpegian eta hainbat alditan. Atxilotuak 37 urte ditu.

Ertzaintzak 37 urteko gizonezko bat atxilotu du Gasteizen, indarkeria matxista leporatuta. Emandako informazioaren arabera, erasoa joan den igandean gertatu zen, etxebizitza batean: gizonezkoak emakumezkoa jo zuen aurpegian, bortizki. Gainera, jakinarazi dutenez, gizonezkoak mehatxu egin zion biktimari, labanaz.

Erasoa gertatu eta hurrengo egunean, astelehenean, emakumezkoak arta medikoa jaso zuen osasun zentro batean. Aurpegia mailatua zuen, nabarmen. Orduan izan zuen Poliziak erasoaren berri, eta atxilo eraman zuten gizonezkoa. Emakumeari sexu erasoa egitea, lesioak eragitea eta mehatxu egitea egotzi diote. Ikerketa abiatu dute.


Summary: Zentral nuklearrak ixteko baimena behar dutela oroitarazi die Ribera ministroak argindar konpainiei. Argindarraren prezioak beste marka bat hautsi du handizkako merkatuan: bihar, batez beste, 188 euroan ordainduko da megawatt-ordua. Teresa Ribera Trantsizio Energitikorako ministroak ziurtatu du faktura elektrikoa merkatzeko neurriek ez dutela arriskuan jartzen konpainia elektrikoen errentagarritasuna.

Espainiako Gobernuaren eta argindar konpainien arteko giroa gaiztotu egin da, gobernuak haien irabaziak 2.600 milioi gutxitu eta herritarren faktura hein horretan arintzeko neurriak iragarri ondoren. Berehala erantzun zuten argindar konpainia handiek, Foro Nuclear lobbyaren bitartez, iragarriz zentral atomikoak dagokien baino goizago itxiko dituztela gobernuaren asmoek aurrera egiten badute.

Zentral nuklear bat itzaltzea ez da, ordea, hain erraza. TVEri eskainitako elkarrizketan, Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikorako ministroak oroitarazi die zentral horien jabeek ez dutela eskumenik halako erabaki bat hartzeko eta gauzatzeko. Izan ere, administrazioaren baimena behar dute horretarako, eta Red Electrica argindar sarearen kudeatzaileak hori gertatzea oztopa dezake, informatuz gero zentral bat ixteak hornikuntzan arazoak sor ditzakeela.

Baimen hori gabe ere, argindar konpainiek badute beste aukera bat erreaktoreak itzaltzeko: segurtasun arrazoiak argudiatzea.

Gaur egun bost zentral nuklear eta zazpi erreaktore daude martxan Espainiako Erresuman: Katalunian, Vandellos II, eta Asco I eta II ; Valentzian, Cofrentes: Extremaduran, Almaraz I eta II, eta Gaztela-Mantxan, Trillo. Beste hiru erreaktore egon izan dira martxan, baina bat eraisten ari dira (Jose Cabrera, Guadalajaran), beste bat betirako itxita dago (Garoña, Burgos), eta beste bat, ixteko prozesuan (Vandellos I).

Zentral nuklear horiek Espainiako sarearen argindar ekoizpenaren %22 produzitu dute azken urtean; kopuru hori askoz handiagoa da Frantzian (%66), eta txikiagoa Alemanian (%11).

2019an, zentral horiek ixteko epeak negoziatu zituzten Espainiako Gobernuak eta argindar konpainiek. 2027an da hastekoa, Almarazko zentralarekin, eta 2035. urtean bukatu, Trillorekin.

«Beroaldian egindako erreakzioa»

Riberak «beroaldian egindako lehen erreakzio» gisa definitu du Foro Nuclearraren mehatxua, eta onartu du haien irabaziak ez direla handitu tarifa handitu den hein berean, gasaren prezioa eta CO2 isurketen eskubideak ere asko garestitu zaizkielako. Baina ministroak aldarrikatu du gobernuak indarrean jarri nahi dituen neurriek ez dutela auzitan jarriko konpainia horien errentagarritasuna. Defendatu egin du gobernuaren esku hartzea, «udazken zaila» datorrelako, eta zerbait egin behar zelako argindarraren handizkako prezioaren igoera itzelak «hainbesteko intentsitatea ez izateko etxeen eta industrien poltsikoetan».

Aldi berean, Riberak aitortu du indarrean jarriko diren neurriak agian ez direla izango gai Pedro Sanchez gobernuburuak egindako promesa betetzeko, hots, argindarraren batez besteko fakturak prezio bera izango duela 2021ean eta 2018an (azken garestitze handia orduan gertatu zen). Francisco Valverde adituak egindako kalkuluen arabera, 2018an 784 eurokoa izan zen familien baten batez besteko faktura, eta 836 eurokoa izango da aurten.

Marka berriak egunero

Madrilen asmoa are gehiago zailduko da handizkako merkatuan prezioaren gorakada eteten ez bada. Oraingoz, ez du itxurarik. Hainbat egunez 150 euroren bueltan egon ondoren, gaur, batez beste, 172 euroan ordainduko da megawatt-ordua. Are garestiagoa izango da bihar, goizeko enkantean 188 euroren prezioa irten baita.


Zentral nuklearrak

Summary: Zentral nuklearrak.

-Almaraz (Extremadura). Iberdrola (%52,7), Endesa (%36) eta Naturgy (%11,3). Lehen erreaktorea 1983an hasi zen lanean, eta 1.050 MWeko potentzia du. Almaraz IIk, berriz, 1984an konektatu zuten eta 1.044 MWeko potentzia du.

-Asco I eta II (Katalunia). Lehen erreaktorea (1.032 MW) 1984an piztu zuten, eta Endesarena da. Bigarrena (1.027 MW), berriz, 1986an, eta %85 da Endesarena eta %15 Iberdrolarena..

-Cofrentes (Valentzia). Iberdrola (%100). 1985an hasi zen lanean, eta 1.092 MWeko potentzia du.

-Vandellos II (Katalunia). Endesa (%72) eta Iberdrola (%28). 1988an irekitakoa, eta 1.087 Mweko potentzia du.

-Trillo (Gaztela-Mantxa). Iberdrola (%48), Naturgy (%34,5), EDP (%15,5) eta Nuclenor (%2). 1988an hasi zen lanean eta 1.066 MWeko potentzia du.

Beste hiru erreaktore jada ez daude martxan.

-Jose Cabrera-Zorita (Gaztela-Mantxa). 1968. urtean ireki zuten eta 2006an itxi. Union Fenosa zen jabea.

-Santa Maria de Garoña (Burgos, Gaztela eta Leon), Arabako mugatik oso hurbil. 466 Mweko potentzia zuen eta irekita izan zen 1971etik 2017ko abuztu arte, nahiz eta bere bizitzako azken bost urteetan geldirik izan zen. Iberdrola eta Endesa ziren haren jabeak, erdibana. CSN Segurtasun Nuklearreko Kontseilua prest zegoen 2031 arteko baimena luzatzeko, baina bazkideen artean ez zegoen adostasunk: irekita nahi zuen Endesak, baina Iberdrolak ez, egin beharreko konponketa ugarien ondorioz errentagarria ez zitzaiolako. Azkenean, Espainiako Gbernuak funtzionatzeko baimena kendu zion 2017an. Eraisketaren atariko lanetan dago.

-Vandellos I erreaktorea 1989an itzali zuten, sute baten ondorioz, haren jabe Hifrensak erreaktibitate ihesik ez zela egon ziurtatu arren. Erreaktorea ez beste instalazioak eraitsi ondoren, 2004an latentzia izeneko egoeran geratu zen, 25 urtez, erreaktorearen barruan dagoen erradiaktibitatea gutxitu eta eraisketa prozesua hasi arte.


Summary: Ipar Koreak eta Hego Koreak beren misilak probatu dituzte egun berean. Tokiok bere segurtasunarentzat «mehatxutzat» jo du Piongiangek Japoniako itsasora egindako jaurtiketa.

Iragan martxoan egin zituen azken jaurtiketak, eta orain, lau egunean, Ipar Koreak bigarren aldiz jaurti ditu bi misil balistiko Japoniako itsasora, Japoniako eta Hego Koreako agintariek jakinarazi dutenez. Seulen arabera, misilek 800 kilometroko ibilbidea egin dute, 60 kilometroko garaierara iristeraino; hala, Piongiangen aurtengo bosgarren jaurtiketa da gaur egindakoa.

Badirudi jaurtiketaren data ez dela kasualitatea, Txinako Atzerri ministro Wang Yi Hego Koreako hiriburuan baita, hainbat auziz aritzeko; tartean, Ipar Korearen programa militarraz eta Piongiang desnuklearizazioari buruzko negoziazioetara itzultzeko aukeraz.

Ohiko modura, inguruko herrialdeen haserrea eragin du Ipar Korearen azken maniobra militarrak. Japoniako lehen ministro Yoshihide Sugaren ustetan, jaurtiketak «onartezinak» dira, eta eskualdearen segurtasuna eta bakea mehatxatzen dituzte. Bide beretik jo du Hego Korearen eta Japoniaren aliatu AEB Ameriketako Estatu Batuen armadak, adierazita Ipar Korearen «arma programak desegonkortzea» dakarrela.

Piongiangen jaurtiketaren egun berean, Seulek jakinarazi du urpeko batetik misil balistiko bat jaurtitzea lortu duela, baina ez duela «zerikusirik» Ipar Korearenarekin, eta ez dela erantzun bat izan, jaurtiketa aurrez antolaturikoa zelako.

Hego eta Ipar Korearen arteko arma goraldia duela bi aste inguru hasi zen. Orduan, Piongiangek berriz aktibatu zituen zenbait instalazio, lehergailuetan erabiltzen diren erregai nuklearra eskuratzeko, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera; Seulek, berriz, jakinarazi zuen misil berriak garatuko dituela, «suntsitzaileagoak eta helmen handiagokoak».

Bien bitartean, desnuklearizazioari buruzko bi herrialdeen –eta AEBen— arteko elkarrizketak etenda daude oraindik ere. Azkena 2019an egin zuten, Vietnamgo hiriburuan, baina Washingtonentzat, Piongiangen eskaintza ez zen «nahikoa» izan, eta uko egin zion herrialde horren kontrako zigor ekonomikoak kentzeari.

Joe Biden AEBetako presidente denetik, Etxe Zuriak hainbatetan adierazi du edonon eta noiznahi elkartu daitezkeela berriz, baina, oraingoz, ez du Ipar Korearen erantzunik jaso.

NBEren Segurtasun Kontseiluak ez ditu urpekoen bidez jaurtitako misilak debekatzen; aldiz, misil balistikoak bai, mehatxu eta helmen handiagoa dutelakoan.

Ipar Korearen egoera

Kanpora begira, armak jaurtitzen ditu oraindik ere Ipar Koreak, eta, etxera begira, egoera ez da hobetu azken hilabeteotan. Herrialdeak janari eskasia du, eta urtebete baino gehiago pasatu du bakartuta, COVID-19aren pandemiaren harira.

Epe horretan, Txinarekin, haren aliatu nagusiarekin, merkataritzaren gehiengoa etetea erabaki zuen, eta horrek eragin handia izan du baldintzetan. Gainera, nazioarteko erakundeen zigorrek gehiago zailtzen dute egoera.


Summary: Gasteizko Mercedesek datorren astean ekingo dio berriz ekoizpenari. Asteartean jarriko du berriz martxan ekoizpena. Hiru astez izan du etenda, osagai faltagatik.VWek, berriz, ostegunean soilik egingo du lan.

Gasteizko Mercedes Benzen lantegiak ohiko jarduera berreskuratuko du datorren astean. Hiru astez izan du geldirik ekoizpena, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik; zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen krisiagatik. Baina langile batzordeak jakinarazi du asteartean berrekingo diotela.

Bilera izan dute goizean zuzendaritzarekin, eta orduan jakinarazi dizkiete xehetasunak. Langile guztiak itzuliko dira beharrera, 5.000 inguru, eta hiru lan txandak berreskuratuko dituzte. Halere, asteartetik ostiralera egingo dute lan datorren astean. Astelehenean oraindik enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteari eutsiko dio zuzendaritzak.

Abuztuaren 30ean geldiarazi zuen ekoizpena zuzendaritzak, txipak eta erdieroaleak falta zituelako. Urte honetako etenaldirik luzeena izan da, eta horrek zuzenean eragin die ekoizpen helburuei; izan ere, urtea amaitu arteko produkzio zifrak hainbatetan berrikusi behar izan dituzte: azkena, gaur bertan. Gasteizko fabrikako zuzendaritzaren arabera, aurten 134.561 auto egitea espero dute. Urte hasieran iragarritako 150.000 unitateetatik urrun, beraz. Orduan, oso aurreikuspen baikorra egin zuen enpresak, inoizko kopururik handienetatik gertu, eta beste 400 langile kontratatzeko aukera ere aipatu zuen.

Euskal Herriko beste auto lantegiak, Volkswagenek, berriz, kontrako panorama du datorren astean. Egun bakar batean egingo dute lan Landabenen, ostegunean. Beste egunetan itxita egongo da, erdieroaleak falta zaizkiolako.


Summary: Elhuyar hiztegiak 25 urte bete ditu, eta webgunea eta aplikazioa berritu ditu. Diseinu moderno eta berritzailea emateaz gain, Elhuyarrek kontsulta sistema erabilerrazagoa gehitu dio hiztegiari.

Elhuyarren ikurretako batek, Elhuyar hiztegiak, 25 urte bete ditu aurten, eta, hori ospatzeko, hiztegia kontsultatzeko webgunea eta gailu mugikorretarako aplikazioa berritu ditu fundazioak. 1996an hasi zen Elhuyarren euskara-gaztelania hiztegi elebiduna Euskal Herriko ikastetxe, liburutegi eta etxeetako apalategietan lekua hartzen, eta erreferente izan da geroztik, bai euskaraz lan egiten duten profesionalentzat, bai euskara ikasten eta irakasten ari direnentzat ere.

25 urteotan, papereko edizio bat baino gehiago izan du euskara-gaztelania hiztegiak, eta geroago euskara-frantsesa eta euskara-ingelesa hiztegiak heldu ziren. 1999an, paperetik digitalerako saltoa egin zuen hiztegiak, eta, 2013tik, kontsultak hiru hiztegietan batera egin daitezke, ordenagailu eta gailu mugikorren bidez.

Hiztegiak 25 urte bete dituela ospatzeko, webgunea eta mugikorretarako aplikazioa berritu ditu orain Elhuyarrek, eta diseinu moderno eta berritzailea emateaz gain, kontsulta sistema erabilerrazagoa gehitu dio, eta hiztegiko sarrerak Interneteko adibide errealez hornitu, Dabilena web-corpusen atariari esker.

Elhuyarren hiru hiztegi elebidunak kontsulta daitezke webgunean, eta, bilaketak euskaratik eginda, hiruretako emaitzak batera ikusteko aukera eskaintzen du. Halaber, kontsultagai daude ere fundazioak euskaraz egoki idazten eta hitz egiten laguntzeko argitaratzen dituen gomendioak.


Summary: Iragan astean baino hamar hildako gehiago izan dira birusarekin lotuta Hegoaldean: 45. Hego Euskal Herriko osasun sistemek beste 240 kutsatu zenbatu dituzte, eta 31 lagun ospitaleratu.

Izurritearen bilakaerari buruzko informazioa ematen duten aldagaien artetik, gaitzarekin loturiko heriotzen kurba da apaltzen ari ez den bakarrenetakoa. Izan ere, Hegoaldea kutsatzeen arintze betean izanik ere, birusak jota hil direnen kopuruak gora egin du azken egunotan. Hain zuzen, gaitza zuten 45 pertsona zendu dira astebetean Hego Euskal Herrian, irailaren 6tik 12ra, zehazki. Aurreko astearen aldean, heriotza zenbatekoak nabarmen egin du gora: hamar gehiago dira. Halaber, berriki jakinarazi dituzten 45 heriotzetatik, bakarra gertatu da Nafarroan; gainerakoak Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan izan dira.

Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo COVID-19arekin loturiko beste heriotza bat gertatu zela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat zendu da birusak jota.

Transmisioari dagokionez, Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuen arabera, atzo 8.065 test egin ziren birusa atzemateko, eta horien %3k eman zuten positibo: 240 kutsatu detektatu zituzten, beraz. Lurraldez lurralde, Bizkaian 102 zenbatu ziren; Gipuzkoan, 70; Nafarroan, 45, eta Araban, 20.

Ospitaleei so, Osakidetzak eta Osasunbideak kutsatuak ziren 31 lagun erietxeratu zituzten atzo Hego Euskal Herriko zentroetan. Oraintxe bertan 275 daude ospitaleratuta, eta horietako 68 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. Uztailaren hondarretik, kopurua orain da lehenbiziko aldiz 70 pazienteren langatik behitikoa.


Summary: Europaren defentsa sistema indartzeko beharra nabarmendu du Von der Leyenek. Batasunaren egoeraz egindako hitzaldi batean, Europako Batzordeko presidenteak nabarmendu du beharrezkoa dela migrazioen gaineko itun bat egitea eta garrantzitsua dela isuriak murrizteko prozedurak zehaztea. Urte bukaerarako indarkeria matxistaren aurkako zuzentarau bat aurkeztuko dutela iragarri du.

Ahoz aho zebilena berretsi du Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek, hau da, defentsan urratsak egingo dituela EB Europako Batasunak, eta iragarri du ezen datorren urtearen lehen erdian, Frantziak EBko presidentetza hartzen duenean, gaiari buruzko goi bilera egingo dutela estatu kideek. Von der Leyenen esanetan, Afganistango gertaerek argi utzi dute Europak urrats bat gehiago egin behar duela defentsan, baina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekiko elkarlana alde batera utzi gabe: «Ez dago segurtasun edo defentsarekin lotutako auzirik elkarlan gutxiagorekin konpontzen denik. Horregatik, urtea amaitu baino lehen EBren eta NATOren arteko adierazpen bateratua egingo dugu».

Defentsari dagokionez, baina, EBk «gehiago» egin beharko lukeela iritzi dio Batzordeko buruak, eta hiru helburu argi jarri ditu: EBren mugen barruan eta estatu kideetan «egonkortasuna» bermatzea; zibersegurtasunean lidergoa eskuratzea; eta NATO edo NBE Nazio Batuen Erakundeak parte hartuko ez duen misioetan, segurtasuna bermatzea. «Europak beste inork baino hobeto daki atzerriko krisiak garaiz konpondu ezean krisiak zu harrapatzen zaituela. Baina dagoeneko ez dituzu behar misilak edo armadak kalte handiak eragiteko. Industria eta erietxeak geldiarazi zenitzake zure ordenagailu eramangarriarekin, edo hauteskundeetan esku hartu telefono batekin eta Interneterako sarbidearekin», adierazi du Von der Leyenek. Batzordeko buruak onartu du azken asteetan eztabaida asko izan direla EBk beharko lukeen indar militar motaren inguruan, baina zehaztu du alferrik dela munduko armadarik aurreratuena izatea hura erabiltzeko prest egon ezean, eta hari zer-nolako erabilera eman jakin ezean.

Erabakiak hartzeko, hala ere, beharrezkoa da informazioa, eta hura partekatzeko garaian EBk huts egin dutela kritikatu du: «Ez gara inora helduko eskualde bereko estatu kideek ez badute euren informazioa partekatzen. Hobetu egin behar dugu informazioa elkarbanatzeko lanetan. Informazio hori erabakiak hartzeko baliatu genezake, baina soilik argazki osoa eskuratzen badugu». Bildutako datu horiek guztiak kudeatzeko elkarreragina hobetu beharra dagoela iritzi dio Von der Leyenek, eta horretarako inbersioak iragarri ditu Europako plataformetan, hasi gerrarako hegazkinetatik eta droneetaraino. Horrez gain, ziberdefentsarako politiken beharra ere nabarmendu du.

Bestelako lehentasunak ere ezarri ditu Europako Batzordeko presidenteak, eta horietako bat izan da 2015eko migratzaileen krisiaren antzekorik ez gertatzea. Von der Leyenek gogoan izan ditu Afganistango herritarrak, eta aipamen berezia egin die justizian lan egin duten emakumeei, zeintzuek ezkutatu egin behar izan duten espetxera bidali zituzten gizonengandik ihesi. Baina ez du mahai gainean jarri ihesean joandako afganiarrak Europan hartzeko aukera; ordea, berretsi du ehun milioiko laguntza emango diotela Afganistani eta haren mugakide diren estatuei, ihesean doazenei lagun diezaieten. Egitasmoa datozen asteetan aurkeztuko du Bruselak.

Migrazioetarako akordio baten beharra era azpimarratu du, ordea, EBko buruzagia. Kritiko, oso kritiko agertu da estatu kideekin hitzarmen bat lortzeko pausoak motelak, «motelegiak» izan direlako. Bide beretik, egotzi dio Bielorrusiako Gobernuari jendea hegazkinetan sartu eta EBko mugara eraman izana, eta salatu du onartezina dela halakorik gertatzea. «Europa ezegonkortzeko eraso hibrido bat izan da. Baina kezkagarriena zera da, halako gertakariak ez direla bakanak. Antzekoak ikusi ditugu beste muga batzuetan, eta berriz halakoak ikusiko ditugu beharbada. Horregatik, bideak aurkitu behar ditugu eraso horiei aurre egin eta gure kanpo mugak babesteko. Baina migrazioa kudeatzeko jarrera komun at aurkitzen ez dugun bitartean, gure etsaiek aurka egiten jarraituko dute».

Pandemia

COVID-19ak eragindako osasun krisian izandako jarrera txalotu egin du Von der Leyenek, eta nabarmendu EBko helduen %70ek dagoeneko hartua duela koronabirusaren aurkako txertoa: «700 milioi dosi banatu ditugu estatu kideetako herritarren artean, eta beste hainbeste bidali ditugu beste 130 herrialdeetara. Hori lortu duen eskualde bakarra gara». Baina buruzagiak ohartarazi du pandemia ez dela esprint bat, maratoi bat baizik, eta beharrezkoa dela txertaketak azkartzea, bai EBn, baita irabazi gutxiagoko herrialdeetan ere. Bigarren helburu hori lortzeko, iragarri du 200 milioi dosi gehiago bidaliko dituztela horietara datorren urteko ekainerako.

Dena den, bestelako asmoak ere iragarri dituzte Bruselan, eta horietako bat izan da indarkeria matxistaren aurkako zuzentarau bat bultzatzea aurtengo urtea amaitu baino lehen. Arauak helburua izango luke tratu txarrak salatu dituztenen babesa hobetzea eta erasotzaileak auzipetzen direla bermatzea. «Beldurrik gabe bizitzea ere askatasuna da, eta, tamalez, pandemia hasiz geroztik askok ez dute askatasun hori izan». Von der Leyenek, baina, ez du zuzentarauari buruzko bestelako xehetasunik eman.


Summary: Gipuzkoako Ogasunak gutunak bidaliko dizkie Ticket Bai sisteman egon beharko duten zergadunei. 55.000 zergadun inguru dira 2022rako Ticket Bai sisteman egon beharko duten Gipuzkoako zergadunak. Urtarrilaren lehenean sartuko dira lehenak. Ogasunak martxan ditu arreta telefonoa eta posta kutxa, eta urrian hasiko da bere bulego guztietan gaiari buruzko aurrez aurreko arreta eskaintzen.

Datorren urtean Ticket Bai sisteman sartzera behartuta egongo diren Gipuzkoako 55.000 bat zergadunek lurraldeko ogasunaren gutun pertsonalizatuak jasoko dituzte egunotan, gaiari buruzko azalpenekin. Era berean, arreta zerbitzu bat ere badute kontsultak egiteko, telefonoz edo posta elektronikoz; eta aurrez aurreko arreta jasotzeko aukera ere izango dute urri erditik aurrera, Gipuzkoako Ogasunaren bulego guztietan.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek eta Eusko Jaurlaritzak bultzatutako proiektua da Ticket Bai. Haren bidez, ogasunek denbora errealean jasoko dute erregistratutako transakzio bakoitzaren informazioa. Iruzurra eta iruzurrak eragindako lehia bidegabea ezabatzeko helburua du sistema berriak, eta, Gipuzkoako Ogasunaren aburuz, baita zerga administrazioak zergadunari eskainitako zerbitzua hobetzekoa ere.

Oraingoz, Ticket Bai proiektua borondatezkoa da, kolektibo bakoitza derrigorrezko epean sartu baino hilabete bat lehenagora arte. Gipuzkoako Ogasunaren datuen arabera, gaur arte 8.000 zergadun erregistratu dira borondatezko epean, eta probetan ari dira, eta horietatik 600 denbora errealean ari dira fakturak jaulkitzen. Guztira, 40.000 faktura baino gehiago jaulki dira. Gainera, 400 software daude jada erregistratuta.

Sarrera txandakatua

Lehendabizi zerga kudeaketako profesionalak sartuko dira Ticket Bai sisteman, 2022ko urtarrilaren lehenean. Gero, jarduera profesionalak, martxoaren lehenean. Txikizkako merkataritza, ostalaritza, ostatuak eta gainerako profesionalen txanda maiatzaren 1ean iritsiko da. Urriaren lehenean, eraikuntza eta higiezinen promozioa, garraioa, eta aisialdi zerbitzuak, kulturalak eta pertsonalekin erlazionatutakoak. Eta Ticket Baien azkenak sartzen, abenduaren lehenean, fabrikazioa, handizkako merkataritza, telekomunikazioa, finantzak, artistak eta gainerako behartuak izango dira.


Summary: Txirrindulari bat hil da Zarrakaztelun, auto batek harrapatuta. Ezbeharra N-128 errepidean gertatu da, goizean. Hildakoak 62 urte ditu, eta Mendabiakoa (Nafarroa) da.

Gaur goizeko 7:00 aldera 62 urteko txirrindulari bat hil da Zarrakaztelun (Nafarroa), trafiko istripu batean. Auto batek harrapatuta zendu da.

Istripua gertatu ondotik, anbulantzia joan da txirrindularia artatzeko, eta, gero, Nafarroako Ospitalera eraman dute, helikopteroan. 10:00 aldera, herritarra hil egin dela jakinarazi du Foruzaingoak. Mendabiakoa (Nafarroa) zela zehaztu dute. Ikerketa bat abiatu dute istripua nola gertatu den argitzeko.


Summary: Emakumeek gizonek baino 7.213 euro gutxiago jasotzen dute, batez beste. 2015. urtetik 1,5 puntu apaldu da sexuen arteko soldata arrakala, Emakunderen arabera

Gizonen eta emakumeen arteko soldata arrakala 7.213 euro da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, 1,5 puntu apaldu den arren 2015. urtetik, %22koa da arrakala hori batez beste. Gizonek 31.790 euro irabazten dituzte urtero, baztez beste, eta emakumeek, berriz, 24.757 euro. Soldata arrakala handiagoa da andreak gehiengo diren lanbideetan.

Emakunde Emakumearen Euskal Institutuak jakinarazi ditu datu horiek, Soldata Berdintasunaren Nazioarteko Egunaren atarian, Nazio Batuek deituta. Larunbat honetan egingo dute erreibindikazio egun hori soldata arrakala apalduzjoan dadin, betiere erabat desagertzeko azken helburuaz. Emakundek 2020ko INEren datuak baliatu ditu bere txostena egiteko.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan urteko batez besteko sodata 28.470 euro da; orduko batez besteko irabazien arrakala (Europan gehien erabiltzen den indizea) %9,55ekoa da; 2015. urtean, %12,83koa zen. Sektoreka aztertuz gero, zerbitzuetan dago soldata arrakala handiena emakumeen eta gizonen artean, %21,8koa hain zuzen. Baina industrian ere, nabarmena da sexuen arteko desberdintasuna beharginen lan sariei begiratzen zaienean: %17,2.

Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak esan du "egiturazko arazo bat" dela, eta "gizonen eta emakumeen arteko desberdintasuna betikotu" egiten duela euskal gizartean. "Eragile sozial eta administrazio guztien ardura da desberdintasun hori desagerraraztea". Soldata arrakala "arazo sakona" da, Landaidak azaldu duenez, "egiturazko izaerarekin eta askotariko dimentsiokoa"; horregatik, "erantzun oso bat" behar da arazori horri aurre egiteko.


Summary: Urkulluk babesa azaldu dio zientzia komunitateari, eta epaileek hura gutxiesten dutela salatu. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iradoki du auzitegien erabakietan «mespretxua» dagoela Labi batzordearekiko. Bide horretan, Sagarduik zalantzan jarri du futbol zelaien edukiera bikoiztearen egokitasuna.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «gutxiespena» sumatzen du epaileek berriki hartutako erabakietan. Hala azaldu du gaur goizean EHU Euskal Herriko Unibertsitearen irekiera ekitaldian egindako adierazpenetan. Urkulluk irmo adierazi du Jaurlaritzak orain arte bezala segituko dutela pandemia kontrolpean edukitzeko mugak zein diren zehazteko garaian: Labiren aholkuei erreparatzen jarraituko dute, alegia. Hain zuzen, adituen batzordearen eta auzitegien artean piztutako desadostasunen harira eman du azalpena lehendakariak. EAEko Auzitegi Nagusiak erabaki du %60ra handituko dela futbol zelaietako gehienezko edukiera, eta, hala, bizkarra eman die Jaurlaritzaren asmoei; horiek %30ean nahi zuten muga mantendu.

Erabakiak hautsak harrotu ditu, eta, horregatik, Urkulluk babesa adierazi die komunitate zientifikoko kideei, «epidemiologo, birologo, mediku eta bestelako adituei». Kritiko azaldu da lehendakaria: «Etengabe, adituek ikusten dute beren osasun arloko gomendioak gaitzetsi egiten dituztela hain zuzen ere zientzia mespretxatzen duten pertsona batzuek». Bestalde, Urkulluk eskerrak eman dizkie herritarrei, erakusten duten «jokabide arduratsuagatik».

Urkulluren iritzi bertsua azaldu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik ere. Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean azaldu du «errespetatzen» duela auzitegiek hartutako erabakia, baina duda adierazi du edukiera estadioetako edukierak %60ra handitzeari buruz. Iradoki duenez, neurriaren arintze hori ez da egokia egungo egoera epidemiologikorako.


Summary: Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek hitzarmena sinatu dute Euskaltzaindiarekin. «Euskara ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak» sustatuko dituzte horrela

Eusko Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek hitzarmena sinatu dute Euskaltzaindiarekin. Lau urteko hitzarmena da, 2021-2024 epealdian indarrean egongo dena, eta erakunde horik eta Euskaltzaindiak izenpetzen duten mota horretako bosgarren ituna da; lehenengoa 2000-2004 epealdikoa izan zen. Akordio horren arabera, Euskaltzaindiak epe horretan 7.760.000 euro inguru jasoko du, «Euskaltzaindiaren lanari eta egindakoaren zabalkundeari bultzada» emateko, betiere «euskara ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak» oinarri hartuta. Diru kopuru horretatik Jaurlaritzarena da diru laguntzarik handiena: bost milioi euro baino zertxobait gehiago jarriko du.

Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak «ezinbestekotzat» jo ditu «euskararen sustapenerako, garapenerako eta zabalkunderako Euskaltzaindiak egiten dituen egitasmoak», eta nabarmendu du «herritarren eskura» jartzen dutela egindako lan guztia. Arabako Foru Aldundiko Lexuri Ugartek, Xabier Arauzo Bizkaikoak eta Garbiñe Mendizabal Gipuzkoak Foru Aldundikoak ere goretsi dute Euskaltzaindiak egindako lana.

Guztiei eskerrak eman dizkie Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Hitzarmen honek berresten du erakundeen arteko elkarlana euskararen alorrean. Izan ere, erakunde aholku-emailea da Euskaltzaindia eta horrek eskatzen du beren-beregiko engaiamendua bere zereginetan. Hori bideratzeko, ezinbestekoa da elkarlana».

Hitzarmenak balioko du Euskaltzaindiaren finantzaketa egonkortzeko, akademiaren eta erakundeen arteko koordinazio mekanismoak ezartzen lagunduko du, ikerketa jarduerak bultzatuko ditu, euskara zabaltzeko eta sozializatzeko jarduerak ere sustatuko ditu, eta Euskaltzaindiaren giza baliabideen eta baliabide materialen kudeaketan eta informazioaren eta komunikazioaren teknologien erabileran eragina izango du.