Summary: Haurren aisialdia euskaraz bermatzeko exijitu dute. Gasteizko hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteek eta Behatokiak salatu dute aisialdiko eskaintza ez dela beti euskaraz bermatzen. Instituzioei neurriak hartzeko galdegin diete.

Gasteizko Zabalgana auzoko gizarte etxea. 2021.urtea. Umeentzako psikomotrizitate ikastaroak antolatu ditu Gasteizko Udalak. Zabalganen ez ezik, hiriko beste bederatzi gizarte etxeetan ere ikastaro bera eskaintzen dute, baina guztien artean bitan bakarrik euskaraz. Gainontzekoak, ele bitan. Ikastaroa euskaraz eskaintzen duen gizarte etxe batean eman dute alabaren izena gurasoek, nahiz eta horretarako hiriaren beste puntaraino mugitu beharko duten. Eta, hala eta guztiz ere, zera gertatu zaie: «Hamar saioetatik hirutan begiraleak ez zekien euskaraz; gaur, ez du hitz bakar bat euskaraz esan. Ez da onargarria». Hizkuntz Eskubideen Behatokian jasotako salaketa errealitate baten isla da: haur eta gazteei zuzendutako aisialdiko eskaintza ugaria da Gasteizen, gehienetan ordainpekoa, baina oso gutxitan izaten da euskaraz. Instituzioen jarrerarekin gogaituta daude Gasteizko ikastetxe ugarietako guraso elkarteak, eta ahotsa altxatu nahi izan dute: «Instituzioek eskaintzen dituzten ordainpeko ekintzetan euskara bermatua ikusi nahi dugu». Gasteizko dozenaka familiak, hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteren izenean, egin dute salaketa, agerraldi batean. Datuek argi erakusten dute: ikasleak ezin dira hezkuntza formalaren bidez soilik euskaldundu eta gurasoek eta irakasleek euskararekin duten jarrerak ez ezik, eskolaz kanpoko jarduerek ere berebiziko garrantzia dute. Ideia horretan jarri dute azpimarra agerraldian: «Eremu ez formaletan ematen den sozializazioa euskaraz izatea kohesio elementu indartsua da, ikasleen aniztasuna aintzat hartuz». Gainera, uste dute Gasteizko egoera soziolinguistikoari erreparatuta, «koherentea» dela aisialdia euskaraz bermatzea: izan ere, Gasteizko Lehen Hezkuntzako ikasleen %94,1 dago D eta B ereduetan daude matrikulatuta. «Euskarazko aisiak ardatza izan behar du esparru ez formaletan euskararen erabilera bermatzeko», ondorioztatu dute.

Haatik, «gabezia handiak» ikusten dituzte Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak eskaintzen dituzten aisialdiko eskaintzetan, Bergoi Madernaz Zabalgana eskolako guraso elkarteko kideak salatu duenez. Euskarazko eskaintzaren ahuldadea instituzio publikoei egotzi die: «Gasteizko Udalak euskaraz diseinatu egiten du jarduera, baina azkenean, azkenean gazteleraz edo ele biz eskaintzen da».

Hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteek elkarrekin egindako salaketak islatzen du «ohikoa» bilakatu dela hirian aisialdiko jarduerak euskaraz ezin jasotzea. «Guri ere gertatu zaigu», kontatu du Madernazek: «Umeek eta bostok irristaketa ikastaro batean eman genuen izena Zabalganeko gizarte etxean. Euskaraz zen jarduera, baina iritsi ginenean, gaztelera hutsean ari zen begiralea, gure sorpresarako. Azalpenak eskatu nizkion eta esan zidan ikasle batzuek ez zutelako euskaraz ulertzen ari zela gazteleraz. Kexa aurkeztu nuen. Baina azkenean ikastaroa ez zen euskara hutsean eskaini: talde bati gazteleraz eskaini zitzaion, eta besteari, ele bitan».

Instituzioei deia Tankera horretako hamaika salaketa jaso ditu Behatokiak azken urteetan, eta kezkatuta mintzo da Agurne Gaubeka zuzendaria: «Orokortua dago arazoa, Araban ez ezik, Euskal Herriko luze zabalean ere gure haur eta gazteek aisialdiari lotutako euskarazko eskaintza urriagoa dute». Herritarrek helerazitako kasuak aztertuta, Behatokiak ondorioztatu du erakunde publikoek antolatutako aisialdiko euskarazko eskaintza «urriagoa» izaten dela, eta, askotan, euskaraz iragarritakoak ere baldintzatu egiten direla, edo, zuzenean, gazteleraz egiten direla. «Euskara ezagutzen ez duten pertsonak izateak ezin du gaztetxoek espazio guztietan euskaraz bizitzeko duten eskubidea mugatu edo zokoratu», ohartarazi du.

Haurrek gaztelania edo frantsesarekin batera, euskara ezagutzeko eta erabiltzeko aukera zabaltzen du aisia euskaraz eskaintzeak, Gaubekaren irudiko. Horregatik, erakunde publikoei zuzendu zaizkie–ekintzak antolatzen dituzte eta azpikontrataturik dauden enpresak barne– euskarazko eskaintza «nahitaez» bermatu dezaten eskatzeko.

Guraso elkarteek ere eskaera bera egin diete Gasteizko Udalari eta Arabako Foru Aldundiari. Galdegin diete gizarte etxeetako ekintzak eskaini behar dituzten begiraleak «trebatzeko» eta ele biko jarduerak birplanteatzeko, «praktikan, euskara tokirik gabe geratzen delako sarri». Aldundiaren eta udalaren menpeko erakundeen kasuan ere– Arte eta Lanbide Eskola, Artium Museoa...– euskarazko eskaintza bermatzeko eskatu diete, halaber.

«Gure seme-alaben hizkuntza eskubideak betearaztea nahi dugu», esan du Madernazek. Gogoratu du instituzioek egiten ez duten lana bere gain hartzen ari direla guraso elkarteak eta euskara taldeak, baina esfortzu handiarekin: «Arraunean kontrakorrontean ibiltzen gara euskaraz bizitzeko».


Summary: Urdaibaiko Guggenheim proiektua bertan behera uzteko eskatu dute. Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduko kideek salatu dute informazio falta dagoela, eta sinadurak biltzen hasi dira egitasmoa eteteko.

Elixabete Etxanobe EAJren Bizkaiko ahaldungai nagusiaren arabera, «bai ala bai» egingo da Guggenheim museoa Urdaibain. «Busturialdearen birika» izango dela adierazi zuen duela aste batzuk Gernika-Lumon (Bizkaia) egindako ekitaldi batean, eta jakinarazi zuen uda ostean hasiko direla eraikin zaharrak eraisten, museoa eraikitzeko aukeraturiko orubean. Egoera salatzeko agerraldia egin du gaur arratsaldean Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduak, Gernika-Lumoko Elai Alai aretoan, eta hainbat taldetako ordezkariek azpimarratu dute proiektuak ez duela onurarik ekarriko.

Informazio falta agerikoa dela adierazi du Aitor Etxebarriazarraga bertsolariak, Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduaren adierazpena irakurtzerakoan: «Herritarrok ez dugu egitasmo honi buruzko informazio zehatzik, eta badugu horretarako eskubidea». Era berean, herritarren iritzia aintzat hartzeko ere eskatu dute: «Proiektua sakon aztertu eta horri buruzko ikuspegia adierazi nahi dugu».

Oraingoz, egitasmoaren «zati batzuk» baino ez dituzte ezagutzen plataformako kideek, eta administrazioa «ilun» jokatzen ari dela nabarmendu dute: «Plan partzial horiek ez dute legea betetzen, eta herritarrei bizkarra emanda zehaztu dira».

Egitasmoa «bertan behera» uzteko eskatu dute, zorrotz: «Museo bat egin nahi badute, edo bi, edo hiru, badira horretarako toki aproposak, ingurumenari lotutako legeak eta bestelakoak urratzea eskatzen ez dutenak». Dagoeneko hasi dira proiektua eteteko sinadura bilketa egiten, eta zenbait hitzaldi ere eman dituzte: «Herritarren zalantzak eta kezkak entzun eta erantzuten ditugu, ahal dugun neurrian».

Ekintza horiek martxan jartzeaz gainera, proiektuaren jatorrira ere jo dute, eta gutun bat bidali dute New Yorkeko Guggenheim fundaziora. Egitasmoaren gainean duten «ardura eta ezinegona» helarazi diete idatziaren bitartez, eta proiektuari uko egiteko eskatu. Oraingoz, baina, ez dute erantzunik jaso. «Ezta espero ere», gaineratu du mugimenduak adierazpenean.

Hainbat dira Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduarekin bat egin duten taldeak eta ordezkariak. Horietako asko bertaratu dira gaurko agerraldira, eta denek gaitzetsi dute proiektua. Edorta Jimenez Zain Dezagun Urdaibai eta Urdaibaietz taldeko kideak, kasurako, proiektua turismora bideratzen ari direla adierazi du: «Behin ere ez da aipatu kultura hitza egitasmoaren inguruan hitz egin denean». Iratxe Arriola Busturialdeko Ur Partzuergoko lehendakari izandakoak, berriz, xahutuko den ura izan du hizpide: «Zentzuzko politikak egiteko garaia da: nahitaez jarri behar dira erdigunean pertsonak eta ama lurra». Era berean, Ana Urrutia kazetariak Euskal Herri osoari egin dio herri mugimenduarekin bat egiteko deia: «Beharrezkoa da herritar guztien babesa».

Aspaldiko proiektua

Jose Luis Bilbao Bizkaiko ahaldun nagusi izandakoak 2008. urtean proposatu zuen lehendabiziko aldiz Bilboko Guggenheim museoaren beste egoitza bat zabaltzeko proiektua. Hasieran, museo berria Sukarrietan zabaltzea zen asmoa, Ricardo Bastida arkitektoaren 1925eko eraikin bat zegoen lekuan. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak ez zuen proiektu horren aldeko jarrera argirik agertu.

Haren ondotik, 2018an ekarri zuten gaia hizpidera berriro: 2020ra bitarteko museoaren plan estrategikoaren barruan sartu zuten. Museoaren bi egoitza jartzea da orain asmoa: bata, Muruetako ontziolan (Bizkaia); eta bestea, Gernika-Lumoko Dalia lantegiko orubean. Horrez gain, bi eraikinak lotuko dituen bide berde bat egin nahi dute, bost kilometro inguru izango dituena.


Summary: Alberto Catalan eta Enrique Maia dira UPNko zerrendaburuak Espainiako Kongresurako. Maria Caballero, Merche Añon eta Maria Fabo dira Senaturako hautagaiak.

UPNko Kontseilu Politikoak onartu ditu Espainiako Kongresurako hautagaiak: Alberto Catalan eta Enrique Maia dira zerrendaburuak, lehena lehen postuan eta bigarrena bigarrenean. Senaturako ere izendatu ditu hautagaiak UPNk; Maria Caballero, Merche Añon eta Maria Fabo dira. Uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozetan aurkeztuko dituen pertsonek %92,7en babesa lortu dute, Kongresuari dagokionez. Halaber, Kontseilu Politikoak jakinarazi duenez, hautagaiek afiliatuen %82,8ren aldeko botoak lortu dituzte Senatuari dagokionez.


Summary: Cormac McCarthy idazle estatubatuarra hil da. Kritikak haren belaunaldiko nobelagile estatubatuar puntakotzat jo izan zuen. The Road, No Country for Old Men eta All the Pretty Horses idatzi zituen, besteak beste.

Iluna zen Cormac McCarthy idazleak bere nobeletan irudikatutako mundua. Providencen jaio zen, Rhode Islanden (AEB), 1933an, eta gizartearen bazterrean bizi ziren pertsonaiak bilakatu zituen bere lehen lanen protagonista. Istorio gotikoetan, westernetan eta mundu post-apokaliptikoetan girotu zituen, besteak beste, argitaratu zituen hamabi nobelak. Azken biak, iaz: The Passenger eta Stella Maris. Knopf argitaletxeak jakinarazi duenez, gaur gauean hil da, 89 urte zituela, Santa Fen, Mexiko Berrian (AEB).

Iluna zen, hain justu, McCarthyk giza kondizioaz zuen irudia, eta haren istorioetako gertakariak makabroak ere izaten ziren maiz: mota guztietako indarkeria deskribatu izan zuen. «Ez dago bizitzarik odolik isuri gabe», adierazi zuen 1992an, The New York Times egunkarian egindako elkarrizketa batean. Ez zuen elkarrizketa askorik ematen, hala ere; esan izan da McCarthy iheslari bakarti bat zela, haren nobeletako pertsonaien antzera.

Arrakasta izan zuen, dena dela. All the Pretty Horses nobelak Liburuaren Sari Nazionala irabazi zuen AEBetan 1992an, eta The Road-ek (2006), berriz, Pulitzerra, fikzioaren alorrean, 2007an. Biak egokitu zituzten zinemara. Baita No Country for Old Men nobela ere: Coen anaiek zuzendutako lanak filmik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2008an.

'Blood Meridian' goratua

Harold Bloom kritikariaren hitzetan, McCarthy bere garaiko lau nobelagilerik inportanteenetako bat zen AEBetan, Philip Roth, Don DeLillo eta Thomas Pynchon idazleekin batera. Are gehiago, Bloomek adierazi zuen McCarthyren Blood Meridian eleberria (1985) Faulknerrek As I Lay Dying (1930) atera zuenez geroztik idatzitako AEBetako «libururik bikainena» zela.

All the Pretty Horses nobelak izandako arrakastarekin, Mugako trilogia delakoa abiatu zuen McCarthyk; The Crossing (1994) eta Cities of the Plain (1998) lanek osatzen dute.

Idazlearen lan bakarra euskaratu dute orain arte: Jainkoaren seme (1973). Juan Mari Mendizabalek itzuli zuen, eta Igela argitaletxeak kaleratu, iaz.


Summary: N-121-A errepidea ireki dute, lau orduz luizi batengatik itxita egon ostean. Sunbillan (Nafarroa) lur jausi handia izan da ordu txikietan. Kamioiek ezin dute zirkulatu oraindik; N-1 eta A-15 errepideetatik ari dira bideratzen.

Lau orduz itxita egon da N-121-A errepidea, Sunbilla parean (Nafarroa), ordu txikietan izan den luizi handi baten ondorioz. Errepidearen bi noranzkoak itxi egin behar izan dituzte, 56 kilometroan, zehazki. 03:30 aldera gertatu da lur jausia, eta 8:00ak alderako dagoeneko ireki dute errepidea ibilgailu arinentzat. Kamioiek ezin dute zirkulatu oraindik, eta, goizaldean bezala, N-1 eta A-15 errepideetatik ari dira bideratzen. NA-1210 errepidetik ere ezin da ibili, hainbat zuhaitz erori baitira errepidera.

Lagun bat zauritu da lur jausiaren ondorioz, eta hiru ibilgailu kaltetu dira.


Summary: Michelineko langileek 72 ordu dituzte zuzendaritzaren proposamena bozkatzeko. Michelinek eskaini du soldatak KPIaren arabera igotzea eta ituna adosteagatik langile bakoitzari 1.500 euroko ordainsaria ematea. ELAk ezezkoa eman du, eta mobilizazioekin jarraitzeko deia egin.

Erlojua martxan da: sindikatuek 72 ordu dituzte erabakitzeko ea Michelinek proposatutako baldintzak onartu eta ituna adostu nahi duten, edo hura bertan behera utzi eta mobilizazioekin jarraituko duten. Halere, langileen iritzia kontuan hartuko dute zirt edo zart egin aurretik. Izan ere, «haiek erabaki behar dute ituna adosteko proposamena nahikoa den», CCOOko idazkari nagusi Loli Garciak azaldu duenez. Horiek hala, Michelineko langileek gaur goizean hasi eta ostiral eguerdira arte izango dute bozkatzeko aukera. Gasteizko langileek ez ezik, penintsula osoko lantegietako langileek ere parte hartuko dute bozketan.

Asteartean bildu ziren zuzendaritza eta sindikatuak, Burgosen. Goizean elkartu ziren negoziazio mahaiaren inguruan, eta, azkenean, gauean iritsi ziren eztabaidaren nondik norakoak. Zuzendaritza prest dago soldatak KPIaren arabera igotzeko, ituna adosteagatik langile bakoitzari 1.500 euroko ordainsaria emateko eta talde izaera sustatzeko jardunaldiak bertan behera uzteko. Halere, iraungitze data du proposamenak: ostiralean erantzunik ez bada, zuzendaritzak atzera egingo du.

Orain arte, Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Baina, atzoko proposamenaren arabera, bi urtean behin soldatak %2 igoko lituzke zuzendaritzak, baldin eta 2023tik 2024ra artean inflazioa %8tik gorakoa bada, eta 2025etik 2026ra %4tik gorakoa bada.

CCOOko idazkari nagusi Loli Garciaren arabera, sindikatuek ezarritako helburuen «zati handi bat» hartzen du barne Michelinen proposamenak. Baina langileek esan beharko dute hitzarmen bat adosteko nahikoa den edo ez. Bozketan, gainera, pisu handia izango du Gasteizko lantegiak. Hor egiten baitute lan Michelinek Espainian dituen langileen erdiek, hots, 3.500 inguruk.

Ikusi gehiago: Michelinek bilerara deitu ditu sindikatuak

Zuzendaritzaren proposamenari uko eginez gero, litekeena da mobilizazioekin eta lanuzteekin aurrera egitea. Michelinen Gasteizko lantegian lau greba egun egin dituzte, eta oihartzun zabala izan dute. Laugarren greba egunean, joan den ostiralean, ez ziren lanera joan ekoizpen kateko beharginen %95, eta, ondorioz, ia erabat gelditu zen lantegia.

Grebaren aldeko apustua egin du ELAk

CCOOk zuzendaritzaren proposamena ontzat jo duen arren, ELA sindikatuak iritzi dio ez dela «nahikoa». Prentsa ohar baten bidez, ELAk adierazi du Burgosen negoziatutako eskaintza, «eskasa» izateaz gain, «xantaia» ere badela.

Estatuko sindikatuek eta zuzendaritzak atzo adostutako erreferenduma «berme demokratikorik gabekoa» dela salatu dute, eta Gasteizko langileak «desmobilizatzeko» estrategia baten parte dela iritzi dio sindikatuak. Are, «ez da nahikoa» KPIarekin lotutako eskaintza, ez duelako bermatzen «aurreko urteetan galdutako erosteko ahalmena berreskuratzea».

Horiek hala, proposamenaren aurka bozkatzeko eskatu die langileei, eta lanuzteekin eta mobilizazioekin jarraitzeko apustua egin du, «hitzarmen duin bat» lortu arte.


Summary: Elkarrekin Podemosek harremanak hautsi ditu Orain Deba taldearekin. Orain Debak akordioa egin du EAJrekin, EH Bildu alkatetzatik kentzeko.

Larunbatean eratuko dira Hego Euskal Herriko udalak, eta orduan aukeratuko dituzte alkateak. Deban (Gipuzkoa), atzo zabaldu zen Orain Deba plataformak akordioa egin duela EAJrekin, eta Alazne Txurruka jeltzalea babestuko duela alkate izateko.

Maiatzaren 28ko hauteskundeetan, EH Bildu izan zen lehen indarra Gipuzkoako kostaldeko herrian; sei zinegotzi eskuratu zituen, EAJk bezainbeste, baina ehun boto gehiago lortuta. Orain Debak zinegotzi bat lortu zuen, eta, beraz, erabakigarria da balantza alde batera edo bestera desorekatzeko. Gaur egun, Gilen Garcia Boyra EH Bilduko zerrendaburua da alkatea, 2019tik.

Orain Deba plataforma Elkarrekin Podemosen aterkipean aurkeztu zen hauteskundeetara, baina koalizioak adierazi du ez datorrela bat udal taldearen erabakiarekin. «Orain Debak hartutako erabakia aldaketaren aldeko gobernu aurrerakoi eta ezkertiar baten aldeko apustuaren aurka doa; horregatik, koalizioak ez du bere gain hartzen herritarren plataformaren erabakia, eta hautsi egin ditu joan den maiatzaren 28ko udal hauteskundeetarako ezarritako loturak».

Elkarrekin Podemosek, Ezker Anitzak, Berdeek, Equok eta Aliantza Berdeak osatutako koalizioak nabarmendu du bere helburua «aldaketaren aldeko gobernuak erraztea» dela, «ezker eraldatzaile eta ekologista den aldetik, eta helburu hori ez da inolaz ere euskal eremu kontserbadoreari euskal instituzioetarako sarrera ahalbidetzea». Beraz, Orain Debak hartutako erabakiak «ez du koalizioa osatzen duten alderdien babesik izan», eta koalizioa eratzen duten alderdiek uste dute erabaki hori «huts larria» dela: «Euskal eskuinarekin itunak egiteak ez baitakar politika aurrerakoietan aurrera egitea, ez Deban, ez beste inongo udalerritan». Areago, koalizioak jakinarazi du «egokitzat jotzen dituen neurriak» hartuko dituela erabaki hori hartu dutenei begira.


Jabier Salutregi kazetaria hil da

Summary: Jabier Salutregi kazetaria hil da. 'Egin' egunkariko azken zuzendaria izan zen, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz hura itxi aurretik. Zortzi urtez egon zen preso.

Jabier Salutregi kazetaria (Bilbo, 1950 - Donostia, 2023) hil da, gaixotasun baten ondorioz. Egin egunkariko azken zuzendaria izan zen, Auzitegi Nazionalaren aginduz 1998an kazeta itxi aurretik. «Berrehun gizon armatuk itxi zuten, han papera eta tinta besterik ez bazegoen ere», esan zuen Salutregik berak 2005ean, ahozko epaiketan. Preso sartu zuten, eta hiru alditan bete zuen ia zortzi urteko zigorra. 2015ean geratu zen aske. «Nire konbikzioak indartu eta sendotu dituzte, hau eskola handia baita», esan zuen orduan, presondegitik irtetean.

1977ko irailaren 29an atera zen kalera Egin-en lehen zenbakia, «Euskal Herria eraikitzeko beste tresna bat» izateko helburuz. Itxi zutenean, 50.000 ale inguru argitaratzen zituen egunero. Eta haren ibilbideari lotuta dago Salutregirena ere; kazetaren sorreran parte hartu zuen, eta zuzendaritzara heldu zen 1993an.

Jabier Salutregi eta Teresa Toda, 'Egin'-en egoitzan sartzen, Auzitegi Nazionalak itxi eta bost urtera. Andoni Canellada / Foku

Kartzelatik irten berritan, Salutregik aitortu zuen espetxealdian, batez ere hasieran, asko sufritu zuela, eta «hondoa» jotzekotan ere egon zela. Egunkari bat zuzentzeagatik kartzelan egondako Europako kazetari bakarra izan zen ordura arte. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten —geroago, Espainiako Auzitegi Gorenak zazpi urte eta erdira jaitsi zuen zigorra—, eta horrek lur jota utzi zuen; horrek, eta Egin auzian eta oro har adierazpen askatasunaren urraketa larrien inguruan kazetari eta hedabide gehienek izandako jarrera uzkurrak.

Agur mezuak ugaritzen ari dira sareetan. Besteak beste, Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatu eta Gara-ko zuzendari ohiak gogoratu du. Gauza bera egin du Sorturen Twitterreko kontu ofizialak ere:


John Romita komikigilea hil da

Summary: John Romita komikigilea hil da. Bereziki, Marvel Comics argitaletxean egindako lanagatik egin zen ezagun: hainbat pertsonaiaren sorkuntza prozesuetan parte hartu zuen, eta Spidermanen ohiko marrazkilarietako bat izan zen.

John Victor Jazzy Romita komikigile estatubatuarra hil da (New York, 1930). Marvel unibertsoa osatzen duten zenbait superheroiren sorkuntza prozesuan parte hartu zuen, eta Spidermanen ohiko marrazkilarietako bat ere izan zen. Herenegun zendu zen, 93 urterekin.

19 urte zituela murgildu zen Romita komikigintzan, 1949an. Eta handik bi urtera, Marvel Comics argitaletxean hasi zen kolaboratzaile gisa. Hala ere, 1958an argitaletxea utzi, eta DC Comics ekoiztetxera lekualdatu zen. 1965ean itzuli zen berriro ere Marvel Comicsera, eta, pixkanaka, gero eta garrantzi handiagoa lortzen hasi zen argitaletxean. Besteak beste, Mary Jane Watson Spidermanen emaztea sortzeko eta diseinatzeko ardura izan zuen.

1973an argitaletxeko zuzendari artistiko izendatu zuten. Hala, hainbat pertsonaiaren sorkuntza prozesuetan parte hartu zuen. Tartean daude Wolverine, Punisher, Luke Cage, Bullseye, Tigra eta Brother Voodoo.

1995ean hartu zuen erretiroa, Spider-Man / Kingpin: to the Death komikia marraztu eta gero. John Romita Jr semeak eman du aitaren heriotzaren berri.


Summary: NBEren arabera, 110 milioi desplazatu daude munduan: inoiz baino gehiago. Iaz, 19 milioi pertsonak egin behar izan zuten ihes etxetik, gehienbat Ukrainako eta Sudango gerren ondorioz. UNHCRko buru Filippo Grandik kezka agertu du, gero eta gehiago baitira iheslariak hartu nahi ez dituzten estatuak.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak iazko urteko desplazatu kopuruaren berri eman du gaur, eta datua ez da ona; iaz inoiz baino iheslari gehiago zeudela erregistratu dute: 110 milioi. 2022an, 19 milioi pertsonak ihes egin behar izan zuten etxetik, baina horiei gehitu behar zaizkie Sudango gerrak eragindako iheslariak, duela zortzi aste hasi baitzen gerra hori.

Indarrez desplazatutako pertsonak txostenean jaso ditu datuak erakundeak. Haren arabera, barne desplazatuek osatzen dute kopuru handiena: 62,5 milioi; ondoren etorriko lirateke NBEren agentzietan erregistratutako iheslariak —erbestera jo dutenak—: 35,3 milioi; eta, azkenik, asilo eskatzaileak: 5,4 milioi. Horiei gehitu behar zaizkie errefuxiatu estatusa izan ez arren nazioartearen babesa behar duten 5,2 milioi pertsonak.

«Zail da irudikatzea zein izan daitekeen arazo horien irtenbidea, baita eztabaida mahai gainean jartzea bera ere. Mundu polarizatu batean gaude, non estatuen arteko ezinikusiek eragin zuzena duten gai humanitarioetan ere», aitortu du Filippo Grandik, UNHCRko idazkari nagusiak. Siriako gerra lehertu aurretik, 2011n, 40 milioi desplazatu zeuden mundu osoan; baina, geroztik, kopurua handituz joan da urtetik urtera. Siria, Ukraina eta Afganistangoak dira gehienak —iazko urte bukaeran 11,6 milioi ukrainar zeuden desplazatuta—.

Kopuruek gora egin ahala, gero eta gutxiago dira desplazatuak hartzeko prest dauden estatuak, eta horren inguruko kezka agertu du Grandik. Europako Batasuneko ekialdeko hainbat kidek uko egin diote Ekialde Hurbiletik edo Afrika iparraldetik heldutako desplazatuak hartzeari; baina eskuin muturrak migratzaileen aurka duen diskurtsoa beste hainbat herrialdetara ere zabaldu da. EBtik kanpo, Erresuma Batuak lege proposamen bat aurkeztu du Frantziatik txalupan heldutako asilo eskatzaile oro kanporatu ahal izateko.

«Errefuxiatuei buruzko 1951ko ituna sinatu duten estatuetako hainbatek ere gero eta oztopo gehiago jartzen dizkiote hura betetzeari», kritikatu du Grandik. Baina, aldi berean, «urratsak» ere egin direla nabarmendu du, Europako Batasuneko Barne ministroek joan den astean adostutako asilo eskatzaileentzako proposamenari erreferentzia eginez. Haren arabera, EBko estatu kideek kontinentera iristen diren 30.000 asilo eskatzaile banatu beharko dituzte urtero euren artean —biztanleriaren eta barne produktu gordinaren arabera—, eta ukatzen duten iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaindu beharko dituzte —iaz, 180.000 migratzaile iritsi ziren talde komunitarioko herrialdeetara—.

Goranzko joera

«Datuek argi erakusten dute zenbait azkar mugitzen direla gatazkak pizteko garaian, baina oso motel horiei irtenbidea aurkitu behar zaienean. Ondorioz, milioika lagunek hondamena, desplazamenduak eta egoera larriak bizi behar dituzte», salatu du Grandik. Datuek, gainera, desplazatuen soslaia egiteko informazioa ematen dute, izan ere, %90 inguru garapen bidean dauden herrialdeetakoak dira; eta, aldi berean, horiek berak dira iheslari gehien jasotzen dutenak ere: kopuru osoaren %76. Nabarmentzekoa da, gainera, adingabeak, munduko populazioaren %30 izan arren, desplazatuen %40 direla.

Irtenbideak ez dira errazak, eta, ihes egin ostean, ia ezineko bilakatzen da etxera itzultzea. Iaz, soilik 339.300 pertsona itzuli ziren beren herrialdera. Horrek esan nahi du itzuli zen desplazatu bakoitzeko beste 22k ihes egin behar izan zutela 2022an. Beste batzuetan, ordea, hirugarren herrialde batean hartzen dute babes iheslariek, baina horiek ere gutxiengoa dira: 114.300 iaz.


Summary: PSOEk PPri egotzi dio Voxi «alfonbra gorria» jartzea «lerro gorri bat» jarri beharrean. Valentziako Autonomia Erkidegoan elkarrekin gobernatzeko ituna egin dute Feijoo eta Abascal buru dituzten alderdiek.

Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministro eta PSOEren idazkari nagusiordeak gogor kritikatu du PP eta Vox elkarrekin gobernatzeko ados jarri izana Valentziako Autonomia Erkidegoan. Bi alderdi horien arteko akordioa, gobernabidea bermatzea helburu duena, Alberto Nuñez Feijook alderdi eskuindarraren buruzagitza hartu zuenetik egin duen lehen itun garrantzitsua da, eta mugarri bat izan liteke uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen osteko jokalekurako. Horri begira, Monterok PPri leporatu dio «lerro gorri bat» jarri beharrean «alfonbra gorria» jartzen ari zaiola alderdi ultraeskuindarrari.

Feijook eta Abascalek botere instituzionala kendu nahi diote PSOEri, eta horretarako lehen pausoa da joan den maiatzaren 23ko udal eta erkidegoetarako bozek utzitako emaitzak baliatzea ados jartzeko. Gobernabiderako akordio hori zabalduz gero, bi alderdi horiek gobernatzeko aukera izango dute Aragoin, Balearretan eta Extremaduran, adibide batzuk aipatzearren; dena den, Valentziakoa ez da lehen kasua, iaz Gaztela eta Leonen egin baitzuten itun bat, estreinakoz, erkidego mailan.

Eta, hain justu, Monteroren ustetan, PP eta Vox geroz eta gehiagotan ados jartzeak agerian uzten du «bereizezina» izango dela bataren edo bestearen alde bozkatzea hauteskundeetan, La1 telebista kateari gaur emandako elkarrizketa batean defendatu duenez: «Valentziako Erkidegoko hitzarmena lotsagarria da».

Alderdi eskuindarrak eta ultraeskuindarrak atzo jakinarazi zuten gobernabiderako akordio bat egin zutela Valentziako Autonomia Erkidegoan. Carlos Mazon PPren erkidegoko buruzagia pozik agertu zen, eta esan zuen «ahalik eta azkarrena» nahi duela inbestidura saioa egin eta gobernua osatu. Uztaileko lehen astearen amaiera aipatu zuen; hala gertatuko balitz, Mazonek Espainiako Gorteetarako bozen kanpaina hastean hartuko luke Valentziako Generalitateko presidente kargua.

Feijooren oniritzia

Feijook gaur arte itxaron du itun horretaz aritzeko, eta oniritzia eman dio akordioari, argudiatuta Voxek boto emaileen babesa jaso zuela joan den maiatzeko udal eta erkidegoetako hauteskundeetan. Denera, erkidegoetako aliantzak alde batera utzita, bi alderdiak elkarrekin 130 udaletan gobernatzekotan dira —datorren larunbatean egingo dituzte inbestidurak—.

Hori bai, ekitaldi batean Moncloara iristeko hitzarmen bera egitearen inguruan galdetu diotenean, PPren buruzagiak uko egin dio erantzuteari; zehazki, esan du bere helburua ez dela Voxekin ados jartzea, baizik eta «gobernatzeko nahikoa izango den gehiengoa lortzea».

Eta, halakorik lortzen ez badu, baldintza bat jarriko dio Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari kargu horretan jarraitzeko, esRadio irratiari emandako elkarrizketa batean azaldu duenez: «PSOEk [hauteskunde] orokorrak irabazten baditu, eta ez badu independentistekin eta Podemosekin akordiorik egiten, ni abstenitu egingo naiz inbestiduran [saioan], hark goberna dezan».

Dena den, gerora, Feijook adierazi du eskuin muturrarekin ados jartzen ari direla hauteskundeak berriz ez egiteko.


Summary: «Botere gosea edo printzipioak» kontrajarri ditu EH Bilduk Araban. EAJk ukatu du PPrekin negoziatzen ari direla Bastida eta Guardia popularren esku uzteko.

Udalak osatzeko eta alkateak aukeratzeko hiru egunen faltan, partida zabalik daukaten plazetan indarrak jartzen ari dira alderdi politikoak. Foku horietako bat Arabako Errioxan dago, eta bereziki, Guardian eta Bastidan; bi herrietan, PP izan zen lehen indarra, baina EAJren esku dago gobernatzea edo ez; ziurrak ditu EH Bilduren babesak. Jeltzaleek, ordea, popularren babesa behar dute beste erakunde batzuk lortzeko; Gipuzkoako Diputazioa, Durangoko Udala (Bizkaia) eta Oiongoa (Araba), kasu.

EH Bilduk, ordea, balioa eman die indar subiranistak Araban lortutako emaitzei, eta presio egin nahi izan dio EAJri: «EAJk ez zuen zalantzarik izan garai batean PPren politika toxiko eta piromanoei ateak ixteko asmoz Bastidan, Guardian, Oionen eta Gasteizen EH Bildurekin akordioak lortzeko, baina, dirudienez, gaur egun ez du inolako eragozpenik alderdi horren botoak baliatzeko Oionen, Zigoitian, Kuartangon eta Gasteizen batera aritzeko». Hori horrela, EH Bilduk galdetu du zer nolako proiektua sustatu nahi duten jeltzaleek: «Zein helbururekin? Ahalik eta botere maila handiena izatea, ez dago beste erantzun logikorik».

Hortaz, koalizioak nabarmendu du «balioetan eta printzipioetan oinarritutako politika» egiten jarraituko duela, «sen onetik eta interes orokorraren alde», eta bere ordezkaritza eskaintzen jarraituko duela PPren «politika atzerakoiei, ahal den neurrian, atea ixteko».

Aitor Esteban EAJko diputatuak ukatu egin du PPrekin negoziatzen ari direla Guardia eta Bastida popularren esku uzteko, horiek beste plaza batzuetan EAJren gobernuak ahalbidetzearen truke. Hori esan zuen Iñaki Oiartzabal PPren Arabako zerrendaburuak, baina, ETB1en eginiko elkarrizketa batean, Estebanek nabarmendu du «lehen momentutik» bilatu dutena PSE-EErekin akordio bat lortzea dela, eta erantzi Araba Buru Batzarrari dagokiola herriz herri erabakitzea EAJk hautagairik aurkeztuko duen edo ez.

Izan ere, Estebanek tonua igo du PPren kontra. Popularrek akordioa egin dute Voxekin, Valentzian gobernatzeko. Horrela, PPk «marra gorri bat» gainditu duela uste du Estebanek, eta ohartarazi PPk gauza bera egingo duela Espainiako Kongresuan, zenbakiek horretarako aukera ematen badiote.

EAJ-PSE Gipuzkoan

Gipuzkoan ere aurki hasiko dira epeak aktibatzen, eta horrek alderdiak behartuko ditu inbestidura saioan posizio bat hartzera. EH Bilduk 22 batzarkide lortu zituen eta EAJk hamazazpi, baina, Elkarrekin Podemosek EH Bildu babestuta eta PSE-EEk EAJrekin gauza bera eginda, 24na ordezkari dituzte. PPren hirurak erabakigarriak dira, beraz.

PSE-EEko eta EAJko batzarkideak bihar akreditatuko dira, eta horrek martxan jarriko du Batzar Nagusiak eratzeko prozesua. Hamabost egun baino lehenago osatu beharko dute, eta litekeena da hori ekainaren 28an edo 29an izatea. Gaur, ordea, Jose Ignacio Asensio PSE-EEren zerrendaburuak aitortu du jeltzaleak eta sozialistak hizketan hasi direla, bi alderdietako zuzendaritzek lortutako akordioa Gipuzkoara egokitzeko eta xehetasun gehiago emateko.

Negoziatzeko daukate aldundi berria, baina Asensiok azaldu du PSE-EEri hiru sail dagozkiola, azken legealdian izandako kopuru bera. Ziurra da aldaketak egon, egongo direla, Mugikortasun diputatu Rafaela Romero PSE-EEko diputatugaia izango delako eta haren lekua beste norbaitek bete beharko duelako.


Summary: Jaurlaritzak aditzera eman du ez dela onartuko hizkuntza eskakizunen dekretua legegintzaldi honetan. Miren Dobaran Hizkuntza politikako sailburuordeak argitu du bigarren entzuketaren prozesuan dagoela haren taldea, eta «errealistak» izango direla 150.000 langile publikoren «egungo egoera linguistikoarekin». Ertzaintzari, Osakidetzari eta beste eragile batzuei «zenbat denbora behar duten» galdetu die sailburuordetzak, «euskararen erabileran» jauzi bat egiteko.

Administrazio publikoko hizkuntza eskakizunak arautuko dituen lege dekretuaren azken zirriborroak berretsi du lanpostuaren ezaugarriaren araberako hizkuntza irizpideak are berezituagoak izango direla Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoan. Edonola ere, «prozesuak luze joko du» oraindik, Miren Dobaran Hizkuntza Politikako sailburuordeak azaldu duenez, dekretua zertan den galdetu diotenean Batzordean. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak galdetu dio zergatik ari den atzeratzen dekretua, eta Dobaranek argi esan du Eusko Jaurlaritzak ez duela zertan onartu legegintzaldi honetan: «Ez dugu onartu beharrik ezinbestean legegintzaldi honetan».

Izan ere, bigarren entzuketaren prozesuan dago dekretuaren diseinua. Dobaranek esan du Ertzaintza, Osakidetza, hezkuntza arloa, sindikatu guztiak eta beste hainbat eragile euren ekarpenak egiten ari direla, baina aurreratu ditu dekretuak jaso dituen lerro batzuk, eta berretsi du euskara modu berezituagoan eskatuko dela administrazioan, «tokian tokiko errealitate bakoitzaren arabera».<br />Ia 150.000 langile publikorekin «malgu» jokatu behar dela ziurtatu du sailburuordeak, herritarren hizkuntza eskubideak errespetatu behar direla, baina mugarri hori ezarri behar dela langile publiko horiek «egun duten errealitatetik» abiatuta.

Dekretuaren diseinuan legelariak jartzen ari dira oinarririk handiena. Dobaranek esplikatu du «erabilerarako jauzia» egin behar dela, ezagutzari dagokionez «lorpen izugarriak» egon direlako azken hamarkadetan. Jauzi hori, ordea, «bidezkoa eta arrazoizkoa» egin beharko dela argi utzi du, eta Ertzaintzak eta Osakidetzak, esaterako, dekretura egokitzeko zenbat denbora beharko duten azaldu beharko dutela. Hamar urteko epeaz aritu da Dobaran.

Jende aurreko lanpostuak

Euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko, langile publikoen kasuan «jendaurreko postuak lehenetsi» beharko dituztela aurreratu du, era berean. «Asimetria» ere hartu du ahotan, esplikatzeko lanpostu batzuetan ez dela zertan euskaraz idatzi, nahiz eta euskaraz hitz egitea beharrezkoa den. Beraz, lanpostuen araberako hizkuntza eskakizun diferenteak egoteari atea zabaldu dio sailburuordeak. «Logikaz zehaztu beharko da non aplikatu beharko den asimetria». Dobaranek «entrenamendu epe» batez hitz egin du, gainera: «Ez baikara pasatuko besterik gabe errealitate batetik bestera».

EH Bilduko legebiltzarkide Ubera «shock egoeran» utzi du Dobaranen hitzaldiak, eta ondorioztatu du hizkuntza eskakizunak arautzeko lege dekretua ez dela legegintzaldi honetan onartuko: «Aniztasuna erabiltzen duzue euskara eskubideen alorrean aurrera ez egiteko, eta atzera egitea da gaur egun aurrera egiteari uko egitea». Uberarentzat, hain justu Euskal Herrian euskararen ezagutzan dagoen aniztasunak izan beharko luke «badatozen belaunaldi berrientzako» beste jokaleku bat eskaintzeko arrazoia. Koalizio abertzaleko legebiltzarkideak bere buruari galdetu dio «ez ote den ari EAJ hauteskunde interesei begira» hizkuntza eskubideen alorrean, «epe luzera baino gehiago».

Iazko apirilean, Jaurlaritzako Kultura sailburu Bingen Zupiriak ziurtatu zuen gobernuak aurtengo hasierarako espero zuela dekretua onartzea, eta arau berriak «euskararen exijentzia» handituko zuela administrazioan.

ELA sindikatuak «onartezintzat» jo du dekretuaren aldaketa «geldiaraztea». Jaurlaritza hura «une oro atzeratzen» ari dela salatu du, eta ELAren ekarpenei «ez entzunarena» egiten diela. «Lanpostuaren araberako irizpideak egongo dira dekretuan, hizkuntza eskakizun epelak eta sektoreka zein lurraldeka bereiziak».


Summary: Hiru atxilotu Bizkaian, haur pornografia edukitzea eta banatzea egotzita. Gizonak epailearen esku utzi dituzte, baina aske gelditu dira, epaiketaren zain

Hiru gizon atxilotu dituzte haur pornografiarekin lotutako 1.000 irudi eta bideo baino gehiago edukitzeagatik eta horiek trukatzeagatik; bat Santurtzin atxilotu dute; beste bat, Portugaleten; eta azkena, Barakaldon (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Bizkaiko Delinkuentzia Informatikoko Fiskaltzak gidatu du operazioa. Atxilotuak epailearen esku utzi dituzte, baina aske gelditu dira, epaiketaren zain.

Atxilotuen etxeetan egin zituzten erregistroetan hainbat artxibo aurkitu zituzten. Santurtzikoan, 1.000 irudi eta bideo baino gehiago zituen disko gogor bat aurkitu zuten. Haur pornografiari lotutako irudiak ziren guztiak. Barakaldon, bi disko gogor aurkitu zituzten, adingabeen 300 irudi baino gehiagorekin. Azkenik, Portugaleten ordenagailu bat eta hiru disko gogor atzeman zituzten, eta 1.000 argazki eta bideo zeuden bertan. Adingabeak ageri ziren; horietako batzuk, «oso gazteak».


Summary: Etxeen %2 daude jabe handi pribatuen esku. 1.765 jabe pribatu handi daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 22.325 etxe dituzte. Horietatik 492k hamar etxe baino gehiago dituzte.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako etxeen %2,08 daude etxejabe handi pribatuen esku; alegia, bost etxe baino gehiago dituztenen esku. Horiei erakunde publikoen esku daudenak gehituz gero, portzentajea %3,9koa da. 42.376 etxe daude guztira jabe handien esku, eta horietatik 22.325 kudeaketa pribatukoak dira. Nafarroako Gobernuak oraingoz ez du horrelako galbaherik egin.

Jaurlaritzaren Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren arabera, 2021ean 1.075.076 etxe zeuden guztira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta horien %3,9 2.030 jaberen eskuetan zeuden. Etxejabe handi deritzenak dira horiek, bost baino gehiago dituztenak. 2.030 jabe horietatik, 265 erakunde publikoak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak dira, eta haien kenketa eginda ateratzen da 1.765 etxejabe handi pribatuen datua.

Jabe pribatuei galbahea pasatuz gero, gehienek bost eta hamar etxe artean dituzte, eta 492 dira hamar baino gehiago dituztenak. Horiek 12.819 etxe dituzte guztira; alegia, etxebizitza kopuru osoaren %1,2. Jaurlaritzak etxejabe handien errolda egin du, Espainiako Gobernuak onarturiko etxebizitza legeak baldintza bereziak ezartzen dizkielako.


Summary: Petrolioaren eskaerak goia joko du 2026an, eta behera egingo du aurrerantzean. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera, munduko petrolio eskaerak %6 egingo du gora 2022 eta 2028 artean, baina behera egingo du hamarkadaren amaieratik aurrera.

Petrolioaren merkatuan «erabateko eraldaketa» izango da hamarkada honetan. Horixe iragarri du IEA Nazioarteko Energia Agentziak, gaur argitaratutako petrolioaren merkatuko aurreikuspenen inguruko txostenean. 2026an joko du goia petrolioaren eskaerak, baina «nabarmen» egingo du behera urte horretatik aurrera.

Egun indarrean dauden gobernu politikak eta merkatuaren joera aintzat hartuta egin dituzte aurreikuspenak. Horien arabera, munduko petrolio eskaerak %6 egingo du gora 2022 eta 2028 artean, eta goia joko du 2026an. Epe horretan, petrolioaren eskaria egunean 105,7 milioi upel ingurukoa izango da —petrokimikaren eta aeronautikaren sektoreak izango dira kontsumitzaile nagusiak—, baina beherakada handi baten ataria izango da igoera hori. Izan ere, hurrengo sei urteetan, pixkanaka-pixkanaka, moteldu egingo da petrolioaren eskariaren hazkundea.

Joera aldaketa horren lehen zantzuak datorren urtean nozituko dira jada. Orain arte baino nabarmen motelago handituko da 2024ko petrolio kontsumoa. Egun, urte batean 2,4 milioi upel petrolio eskatzen dira egunean. Bada, 2024ko bigarren seihilekoan kopuru hori egunean 860.00 upelera jaistea espero da.

Aurreikuspen horiei erreparatuta, petrolio ekoizleak ohartarazi ditu IEAko zuzendari nagusi Faith Birolek: «Petrolioaren ekoizleek arreta handia jarri behar diote aldaketaren erritmo azkarrari, eta neurtu egin behar dituzte hartzen dituzten inbertsio erabakiak, energia trantsizio lasai bat bermatzeko». Izan ere, azken urteotan gora baino ez dute egin petrolioaren eta gasaren merkatuetan egindako inbertsioek; hots, 2023an 488 mila milioi euroko balioa izango dute inbertsio horiek, eta azken zortzi urteotako kopururik handiena da.

Eta kontsumoaren aurreikuspenak goibelak izanik, goibelak dira, halaber, petrolio ekoizle handienak ere. IEAren arabera, LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundetik kanpo dauden estatuek «menderatuko» dute merkatua —horrek 2026an goia jo aurretik—. Horien artean daude, besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuak, Brasil eta Guyana.

Horiek hala, LPEE elkarteak gaitzetsi egin du IEAk argitaratutako txostena, eta zera esan du: «Energia berdea mundu osoko kontsumo beharrei aurre egiteko gai izan arte, bi merkatuetan egin behar dira inbertsioak».

Eraldaketaren gakoak

Petrolioaren merkatuko «erabateko eraldaketa» horren atzean dauden faktoreen artean, hauexek aipatu dituzte txostenean: ibilgailu elektrikoen hedapena eta bioerregaien hazkundea, batetik; eta COVID-19aren pandemiak eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrak merkatuan sortutako egonkortasunik eza, bestetik.

IEAren aurreikuspenen arabera, lau ibilgailutik bat elektrikoa izango da 2028an. Ondorioz, nabarmen egingo du behera erregai fosileko autoen ekoizpenak, baita horiek elikatzen dituzten erregaien kontsumoak ere. Bestalde, Ukrainako gerraren ondorioz, iaz nabarmen egin zuten gora petrolioaren eta gasaren prezioek. Azkenik, bada kontuan hartu beharreko beste krisi bat: klima aldaketarena, hain zuzen. Berotegi efektuko gasen isuriak murrizte aldera, azken urteotan erregai fosilak alde batera uzteko konpromisoa hartu dute nazioarteko erakundeek.

Bada, koktel horrek «azkartu» egin du energia berdearen aldeko trantsizioa.


Summary: Rodrigo Cuevas, Rebeca Lane eta Olaia Inziarte ariko dira Atlantikaldian. Hamargarren aldia beteko du jaialdiak. Irailaren 14tik 17ra egingo dute, Errenterian (Gipuzkoa).

Atlantikaldia kultur topagune eta musika jaialdiaren hamargarren ekitaldia egingo dute aurten. Bitakora lelopean, itsas ibilbide luzeetan marinelek erabiltzen zituzten bidaia koadernoei egin nahi izan die erreferentzia, Aizpea Otaegi Errenteriako jarduneko alkateak kontatu duenez: «Bidaia koadernoan orrialde berriak idazten jarraitzeko bidelagun ezin hobeak ditugu: sortzaile, eragile eta publikoarekin batera segituko dugu gure bitakora idazten». Irailaren 14tik 17ra egingo dute, Errenterian (Gipuzkoa).

Jaialdian parte hartuko duten artisten lehendabiziko izenak iragarri dituzte antolatzaileek, eta tartean dira Rodrigo Cuevas, Femina, Aywa, Nidia Gongora, Bia Ferreira, Ede, Rebeca Lane eta Olaia Inziarte. Josean Ruiz de Azua jaialdiaren zuzendariak adierazi duenez, «plurala eta koloretsua» izango da eskaintza: «Publiko guztientzako jaialdia izan nahi du Atlantikaldiak».

Musikaz gainera, beste hainbat diziplina ere uztartuko dituzte. Besteak beste, dantza, gastronomia, kaleko artea eta kirola. Datozen asteetan emango dute horien berri. Aurreko aldietan egin legez, Itsas Elkarrizketak ere egingo dituzte.


Summary: Lanean dauden emakumeek gizonek baino 1,1 ordu gehiago ematen dute adingabeak zaintzen. Aktibo dauden herritarren artean, lautik batek dio zailtasun ugari dituela lana zaintzarekin eta norbere bizitzarekin bateragarri egiteko.

Gizonen eta emakumeen artean ezberdintasun nabarmenak daude oraindik ere adingabeen zaintzari dagokionez: etxetik kanpo lan egiten duten eta 15 urtetik beherako seme-alabak dituzten emakumeek 4,7 ordu ematen dituzte batez beste haurrak zaintzen, eta gizonek, berriz, 3,6. Mendekoak zaintzen ere 0,6 ordu gehiago ematen dute emakumeek; oro har, lanean dauden gizon-emakumeen artean, lautik batek adierazi du zailtasunak dituela kontziliatzeko.

Eustatek eman ditu datuok, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera aztertu ondoren, eta, kaleratu duen ikerketaren arabera, emakumeen %53,1ek bost ordu edo gehiago ematen dituzte egunean adingabeak zaintzen; gizonen kasuan, %29,8k eman ohi dute denbora hori, eta hiru gizonetik batek (%33,5) bi ordu edo gutxiago ematen ditu zeregin horretan. Etxeko lanen banaketa ere aztertu du ikerketak: gizonen %12,3k ematen dituzte lan horietan hiru ordu edo gehiago, eta emakumeen %26,7k.

Hala ere, inoiz baino txikiagoa da emakumeen eta gizonen arteko aldea etxeko eta zaintza lanetan ematen duten denborari dagokionez; duela hamar urteko datuekin alderatuta, 0,3 ordu murriztu da alde hori etxeko lanei dagokienez, eta 0,6 ordu seme-alaben zaintzari dagokionez. Mendekoen zaintzan, berriz, ia ordubete gutxiagokoa da aldea, duela hamarkada bateko datuekin alderatuta.

Eszedentzietan ere izan da sexuaren araberako desberdintasunik. Emakumeen %31,3 beldur dira familia arrazoiengatik eszedentziak edo murrizketak eskatzeko, eta elkarrizketatutako gizonen %24,2. Irteteko ordutegi malguari dagokionez ere, ezberdintasunak daude; kontziliaziorako neurri hori gizonen %57,4k baliatu dezakete, baina emakumeetan %47,6ra jaisten da kopurua, zaintza lan gehienak beren gain hartzen dituzten arren.

Eszedentziak hartzeko beldur

Emakumeen eta gizonen kontziliazioaz gain, oro har lana bizitzarekin uztartzeko zailtasunak ere aztertu ditu ikerketak. Ordutegiei dagokienez, %16,8k lanerako aurreikusitako orduak baino gehiago sartu behar izan dituzte, eta %17,5ek batzuetan lanaldia luzatu behar izaten dute. Lanaldi motei dagokienez, berriz, «etengabeko beherakada» nabari da lanaldi zatitua daukaten langileen kopuruan. Lanaldi mota hori pertsonen %39,6k zeukaten 2012an, eta 2022an, berriz, %28,2ra jaitsi da kopurua. Neurri txikiagoan edo handiagoan etxetik lan egiten dutenean kopurua, berriz, landunen %17,8 da.

«Oreka» bila

Eusko Jaurlaritzak Kontziliaziorako bideak irekitzen biltzarra antolatu du gaur, Jaurlaritzaren Kontzilia programaren barruan. Bertan, Iñigo Urkullu lehendakariak adierazi du «denbora» behar dutela herritarrek «maite dituzten pertsonentzat, norberaren interes pertsonalentzat eta erantzukizun zibikoetarako», baina lanak «baldintzatu» egiten duela denbora hori. «Kontziliazioa ezinbesteko tresna bat da bien arteko oreka aurkitzeko», esan du. Hain zuzen, «erakundeei, enpresei, hirugarren sektoreko entitate sozialei eta herritar bakoitzari» dei egin die, «indarrak batu eta erronka horri borondate onez eta determinazioz aurre egiteko».


Summary: EH Bilduk Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea babestuko du. Eusko Jaurlaritzak adituek osatutako lantalde zientifiko bat sortuko du 36ko gerran eta Francoren diktaduran, 1936tik 1978ra bitartean, gertatutako giza eskubideen urraketak identifikatzeko. EH Bilduk azaldu du baliabideak eskainiko dizkiela biktimei legean aurreikusitako onurak jaso ahal ditzaten.

EH Bilduk Euskadiko Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea babestuko du. Halaxe jakinarazi du koalizio abertzaleak, «horren tramitazio parlamentarioan hainbat hobekuntza txertatu ostean». Julen Arzuaga legebiltzarkideak iragarri duenez, EH Bilduren eskariari jarraikiz, «Jaurlaritzak, Gogora institutuaren bitartez, lantalde zientifiko bat sortuko du, giza eskubideetan, Gerra Zibilean eta Francoren diktaduran adituak diren profesionalek osatutakoa, 1936tik 1978ra bitartean, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatu ziren giza eskubideen urraketak ikertzeko».

Lantalde horrek ikerketa horren ondorioak jasoko ditu txosten batean, giza eskubideen urraketak identifikatuta. Halaber, EH Bilduk eskatuta, Gogora institutuak asistentzia juridikorako baliabideak eskainiko dizkie urraketa horien biktimei, «auzitegien aurrean kereilak tramitatzeko, merezi duten justizia eskuratze aldera».


Summary: Osakidetzako mahai sektorialean gaur «urrats txiki batzuk» izan dira aurrerabidean. Negoziazioek ia urtebete egin dute geldirik, baina sindikatuek ohar batean azaldu dute akordiorako bidean direla osagarrien ordainketaren eta garapen profesionalaren inguruko eskeak

«Osakidetzak urrats txiki batzuk egin ditu». SATSE, ELA, LAB CCOO eta UGT sindikatuek ohar bat plazaratu berri dute gaur Osakidetzaren mahai sektorialak eman duena azaltzeko, eta alde positiboak izan direla onartu dute. Gogoratu dute negoziazioek ia urtebete zeramatela blokeaturik, eta aspaldi honetan bileretara agertzeari ere utzi ziotela sindikatuek, administrazioaren jarrerarekin haserre. Bi greba egun egin dituzte maiatzean, eta, «negoziatzeko borondatea erakusteko» asmoz, gaur berriro joan dira mahaira. SATSE, ELA, LAB CCOO eta UGTko ordezkariak joan dira bilerara. Sindikatu Medikoak atzo esana zuen ez zela agertuko. Sindikatuen arabera, «aurrerapen txikiak» ikusi dituzte Osakidetzaren partetik %4ko osagarrien ordainketan eta garapen profesionalaren arloan.

Sindikatuek gogoratu dute bilera aurretik esan zutela gaurko bilkurarako gai zerrendak ez zituela jasotzen sindikatuek azken hilabeteotan mahai gainean jarritako aldarri nagusiak. Horiek horrela, eskatu zuten osagarrien ordainketa negoziatzeko eta garapen profesionalaren arloko azken zirriborroa erretiratzeko. Adierazi zuten horiek ezinbestekoak zirela negoziazioak «desblokeatzeko». Eta horietan gaur aurrerabideak ikusi izanak poztu egin ditu. «Aurrerapen horiek ez dira nahikoak, baina badirudi bi gai horiei buruzko negoziaziorako atea ireki duela Osakidetzak», onartu dute sindikatuek.

Uste dute aurrerabide horiek lortzeko erabakigarriak izan direla berriki Osakidetzako langileek egindako «mobilizazioak». Eta gogoratu dute «oinarrizko» gai zenbaitetan ez dela deus egin. Areago, gustatu ez zaizkien mezuak ere entzun dituzte bileran: «Berriz ere planteatu zaigu ordutegi murrizketak eta itxierak ezartzea udan lehen mailako arretan». Halako erabakien atzean osasun sistemaren ezina dagoela uste dute sindikatuek: «Hori da Osakidetzak behin eta berriz jartzen duen irtenbidea, atzean benetan dagoen arazoari ez heltzeko».

Horiek horrela, bileran parte hartu duten sindikatu guztiek Osakidetzari eskatu diote «benetako» negoziazio bat hasteko.


Summary: Bruselak Google salatu du publizitate salerosketarako tresnengatik. Batzordeak negozio horren zati bat uztera behartu dezake erraldoi teknologikoa

Europako Batzordeak uste du Google Europako lehia araudia urratzen ari dela Interneteko publizitatearen salerosketan. Hori dio asteazken honetan argitaratu duen aurretiazko ikerketa batek.

Batzordearen arabera, konpainia teknologikoak Interneten duen nagusitasun posizioa erabiltzen du bere publizitate sistemak nagusitzeko, beste iragarle batzuen kaltetan. Tresna edo adtech honen bidez — Google Ads, DV 360, DoubleClick for Publishers, DFP eta AdX—, Googlek publizitate espazioak saltzen ditu bere webgune eta aplikazioetan, eta bitartekari gisa funtzionatzen du online iragarri nahi duten pertsonen eta enpresen artean. «Uste dugu Googlek merkatuan duen posizioa baliatu nahi izan duela bere mesederako. Horrela izan dela frogatzen badugu, praktika horiek legez kanpokoak direla ebatziko dugu», esan du Margrethe Vestager Lehia komisarioak.

Vestagerrek ez ditu Batzordearen hurrengo urratsak aurreratu nahi izan, baina ohartarazi du Google negozio horren zati bat uztera behartu dezakeela. «Googlek bere zerbitzuen zati bat nahitaez uzteak bakarrik konponduko lituzke, kasu honetan, lehia arazoak», dio ikerketak. «Nahiko arraroa da desinbertsio bat eskatzea, baina egin dezakegu», ohartarazi du Vestagerrek. Azkenean hala gertatuko balitz, lehenengo aldia izango litzateke Europako Batzordeak erraldoi teknologiko bati bere negozioaren zati bat desegiteko agintzen diona. Eta Bruselak Googleren aurka egiten duen laugarren aldia izango litzateke. Aurretik, nagusitasun posizioa leporatu dio Android sistemagatik, Google Shopping prezioak alderatzeko zerbitzuagatik eta Adsense for Search plataformagatik. 8.000 milioi euro jaso ditu isunetan.

AEBetako Justizia Departamentuak ere Google auzitara eramango duela iragarri du. Multinazionalak, berriz, bere burua defendatu du. «Webguneei eta aplikazioei edukiak finantzatzen laguntzen diegu gure tresnekin, eta tamaina guztietako enpresei aukera ematen diegu bezero berrietara eraginkortasunez iristeko», azpimarratu du. Adierazi du Batzordearen ikerketa Google publizitate negozioaren alderdi mugatu batean zentratzen dela, eta ez dela berria. «Ez gaude ados Batzordearen iritziarekin, eta erantzungo dugu».


Summary: Gutxienez 79 migratzaile hil dira Greziatik gertu, ontzi bat iraulita. Nazioarteko uretan gertatu da ezbeharra, Itsaso Jonikoan. Ehun lagunetik gora erreskatatu dituzte bizirik.

Greziako kostazainek eman dute abisua goizaldean; ontzi bat ikusi dute noraezean nazioarteko uretan, Pilosetik hego-mendebaldera, Peloponesoko kostaldean. Haizeteak zaildu egin ditu erreskate lanak, baina, hala ere, ehun lagunetik gora erreskatatu dituzte bizirik. Gutxienez 79 pertsona hil dira istripuan.

Bizirik atera direnetatik lau eraman behar izan dituzte Kalamata hiriko erietxera, hipotermia sintomekin. Kostazainen arabera, ontzian zihoazenetatik inork ere ez zuen ez salba-jantzirik, ez bestelako segurtasun ekipamendurik. Orotara 750 lagun inguru zihoazen ontzian.

Greziako agintarien arabera, ziurrenik Libiako Tobruk hiritik itsasoratu zen ontzia, baina oraindik ez dute berretsi datua. Siriakoak, Egiptokoak eta Pakistangoak ziren bertan zihoazenetatik gehienak. Italiako kostazainek atzo bistaratu zuten ontzia lehen aldiz, eta haren berri eman zieten Greziako agintariei eta Europako Batasuneko Frontex agentziari.

Beste operazio batean, 70 pertsona inguru zeramatzan ontzi bat Kretaraino eraman dute kostazainek, itsasontziko arduradunaren laguntza dei bat jaso ondoren.

Halako operazioak ohikoak bilakatu dira bai Greziako kostaldean, baita Italiakoan ere. Dena den, joan den hilean nazioarteak gogor kritikatu zuen Greziako Gobernua, sareetan zabaldutako hainbat iruditan kostazainak ageri zirelako migratzaile ontziak indarrez urruntzen.

Nazioarteko Migrazio Erakundeak aste honetan bertan zabaldutako datuen arabera, iaz 3.800 pertsona hil ziren Ekialde Hurbiletik eta Afrika iparraldetik Europarako bidean: 2017tik izandako kopuru handiena.


Summary: Soralucek lantegi berria ireki du Bergaran, 15 milioi euroko inbertsioa eginda. Kooperatibak ekoizpen gaitasuna handituko du muntaketa planta berriari esker. Makinen gama berria ere aurkeztu du.

Makina-erremintaren sektorean munduko liderren artean jarraitzeko oinarriak jartzen segitzen du Soraluce kooperatibak (Danobat Group). Fresaketan, mandrinaketan eta funtzio anitzeko teknologian aditua da Mondragon taldeko enpresa, eta jarduera sendotzeko apustua egin du berri du: lantegi bat zabaldu du Bergarako Osintxu auzoan (Gipuzkoa), bere egoitza nagusiaren ondoan, hamabost milioi euroko inbertsioa eginda.

Gaur egin dute inaugurazio ekitaldia, eta han izan dira Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Arantxa Tapia Ekonomia Garapeneko sailburua eta Rafael Idigoras Soraluceko zuzendari nagusia; haiekin batera, besteak beste, Iñigo Uzin Mondragon taldeko presidentea, Jabier Larrañaga Gipuzkoako diputazioako Ekonomia Sustapeneko diputatua, Bergarako eta Soraluzeko alkateak, eta AFM makina-erreminta klusterreko arduradunak.

Enpresako arduradunek azaldu dutenez, azken urteetan egindako lanaren emaitza da lantegi berria. 2.500 metro karratu ditu, eta makinak muntatzeko gunea izango da. Ekoizpen gaitasuna are gehiago handitzeko aukera emango dio horrek kooperatibari, eta, aldi berean, bezeroei zerbitzu hobea emateko aukera eskaini ere bai.

Hain zuzen, bezero horietako batzuek bertatik bertara ikusi dute lantegia, azken urteetan garatutako teknologiaren inguruko xehetasunak azaltzeko jardunaldiak egiten ari baita kooperatiba egunotan. Linea berria aurkezteko baliatu dute ekitaldia, bada: Performance Line delakoa. Makinen gama berri horrek «industriak dituen erronka zorrotzenei aurre egiteko abangoardiako soluzioak eskaintzeko ahalmena» emango dio enpresari, teknologia propioa baliatuta betiere.

Datozen urteetan ere hazten jarraitzea espero baitu Soralucek. 2024an beste lantegi bat zabalduko duela aurreratu du, makinetan txertatzen diren buruak fabrikatzeko duen egungo zentroa handitzeko. Egoitza nagusiaren ondoan 3.500 metro karratuko orube bat erosi du jada horretarako.

Jaurlaritzaren aitortza Danobat taldeak bere enpresen instalazioak hobetzeko estrategiaren parte da lantegia. 35 milioi euroko aurrekontua gorde du taldeak horretarako. Eusko Jaurlaritzaren laguntza ere jaso du, Bilakatu programaren bitartez.

Inaugurazio ekitaldian, lehendakariak txalotu eta eskertu egin du Soralucek egindako inbertsio ahalegina. Adierazi du nazioarteko merkatua «gero eta exijenteagoa» dela, eta agertoki horretara egokitzeko ezinbestekoa dela apustu egiten jarraitzea. «Inbertsioa egiten jarraitu behar dugu», azpimarratu du Urkulluk.


Summary: Justiziaren kontrolpean aske utzi dute bere umea hiltzea leporatzen dioten emakumea. Iazko uztailean aurkitu zuten ume sortu berriaren gorpua, emaztearen autoan, eta otsailean preso sartzea erabaki zuen epaileak. Auziaren funtsa da argitzea heriotza eragindakoa izan zen ala ez.

Paueko Zigor Auzitegiak ontzat eman du bere umea hil izana leporatuta akusaziopean ezarria den Hazparneko (Lapurdi) emakumearen askapen eskaera. Justiziaren kontrolpean libre uztea erabaki du epaileak, baina Pirinio Atlantikoetako Departamenduan bizitzeko debekua ezarri dio. «Bere erditze tragikoaren nahigabeari beste indarkeria bat gehitu zaio, espetxeratzearena», deitoratu zuen atzo Maxime Bernabe haren abokatuak. «Lasaigarria da denek abandonatu duten neska gazte honek azkenean askatasuna eta justiziaren konfiantza berreskuratzea, inoiz ez baitu traizionatu».

Iazko uztailaren 4an, emazte gaztearen bila joan zen Jendarmeria, abisu bat jaso ondotik. Haren autoan, umetxo baten gorpua aurkitu zuten, poltsa batzuen azpian ezkutatua, usteltzen. Ondoan, hiru hilabeteko haur batentzako arropak eta jostailu bat zeuden. Emakumearen etxean bizi baldintza gogorrak aurkitu zituzten. Otsailean, emakume gaztea preso sartzea erabaki zuen epaileak.

Maiatz bukaeran aztertu zuten akusatuaren askatasun galdea. Orain arte eman dituen azalpenen «inkoherentzia» azpimarratuta, 22 urteko gazteak preso segi dezala eskatu zuen fiskaltzak. Defentsako abokatuak adierazi zuen aditu txostenek ez dutela frogatu haurraren kontrako bortizkeriarik izan zenik.


Summary: Hizkuntza gutxituetako egunkarien erronkak aletu dituzte Galeuscako zuzendariek. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, Maria Obelleiro 'Nós Diario'-koa eta Vicent Partal 'Vilaweb'-ekoa mahai inguru batean aritu dira, ONCEren Donostiako aretoan.

Igandero osatzen dute Zuzendarien Galeusca iritzi atala Otamendik, Obelleirok eta Partalek. BERRIAn, Nós Diario-n eta Vilaweb-en argitaratzen dira artikulu horiek, zeintzuetan nork bere herrialdeko gertakarien berri ematen baitie beste herrialdeetako irakurleei. Gaur, hiru zuzendariak aurrez aurre ikusi eta entzuteko aukera izan da ONCEren Donostiako aretoan. href="https://www.youtube.com/watch?v=D1xLw-vptQc">BERRIA zuzenean ari da mahai ingurua ematen, streaming bidez.

Maria Obelleirok esplikatu du nola sortu zen Nós Diario. A Nosa Terra proiektua bukatu ondoren sortu zen Sermos Galiza astekaria, galizierazko prentsaren hutsunea betetzeko. Sermos Galiza-ren egitura horrek eman zuen modua, duela hiru urte, egunkari bat galizieraz sortzeko, Nós Diario. BERRIA bezala, herritarrek diruz babestutako proiektua da, astean bost egunez ateratzen dena paperean, eta egunero berritzen dena sarean. Astekari bat ere argitaratzen dute. Kazetaritzaren independentzia aldarrikatzen dute irakurleen babesari esker.

Kalitatezko kazetaritza bat egin nahi dute, nazionala. Ez dute baliabiderik tokiko komunikazioa lantzeko. Hamabi erredaktore eta bi maketatzaile aritzen dira lanean. Obelleirok salatu du Galiziako Gobernuak diru laguntzetatik aparte utzita daukala Nós Diario. Proiektua hasteko 3.000 harpidetza gutxienez behar zituztela kalkulatu zuten, eta horrela hasi ziren, herri eta bazter guztietan babesleak bilatuz. Oinarri hori zabaltzeko asmoa dute orain.

Vicent Partalek, berriz, eskerrak eman dizkio Martxelo Otamendiri, urte hauetan guztietan egindako ekarpenengatik: «Vilaweb-eko langileak zorretan egongo gara beti berarekin. Eta kataluniarrak ere bai». Segidan, Partalek gogorarazi du Vilaweb izango dela Europako kazeta digital zaharrenetako bat, 1995ean sortu baitzen. Paperean ez du ediziorik Vilaweb-ek; lehen egunkari digital hutsetako bat da. «Zertan ari ginen jakin gabe hasi ginen».

2004an erabaki zuten ez zirela atari bat, baizik eta egunkari bat, eta, beraz, edukiengatik irakurleek ordaindu egin behar zutela. «Orduan ez zuen inork kobratzen digitalean», gogorarazi du. Irakurle digitalak babesle edo harpide bilakatzeko lanean hasi ziren. Hamarkada bat kostatu zitzaien 2.000 harpidedun digitaletara iristea. Gaur egun, 24.000 dira.

Azaldu du Vilaweben datozen urteetako ildoak zein izango diren: joko digitalak, Paraulogic (euskaraz Berbaxerka) eta Minimots estilokoekin, irakurleak erakartzeko; audioaren aldeko apustua, orain berri webguneko artikuluak irakurtzeko ezarri duten ahots sintetikoarekin; eta Washington Post-ekin egin berri duten akordioa, bihar abiatuko dena, zeinaren bidez hasiko baitira AEBetako egunkariko nazioarteko artikuluak argitaratzen katalanez, Vilaweben.

Hortik aurrera, kazetaritzaren gaurko erronkez, ofizioaren gorabeherez, hizkuntza gutxituetako egunkarien eginbeharrez eta proiektuak aurrera bultzatzeko behar diren baliabideez aritu dira, besteak beste.

BERRIAren urteurrena

BERRIAk hogei urte beteko ditu ekainaren 21ean, eta ekitaldi sorta bat antolatzen ari da urteurrenaren harira. Gaurko mahai inguruaz gain, Midas Eremu Urriko eta Eskualdeko Hizkuntzetan Argitaratzen diren Egunkarien Europako Elkarteak urteko batzar orokorra egingo du Donostian. Eremu urriko hizkuntzetan edota hizkuntza gutxituetan lan egiten duten Europako 27 egunkari dira elkarteko kide, BERRIA tartean. Ostiralean, 09:00etan hasita, hainbat hitzaldi egingo dituzte Donostiako Amara Plaza hotelean. Ekitaldi horiek publikoak izango dira.

Elkarteko bazkide diren egunkarietako ordezkariek, berriz, batzarra egingo dute 15:30ean hasita, ostiralean bertan. Midaseko kideentzat soilik da batzar hori. Iluntzean, Otto von Habsburg saria eta Midasen kazetaritza saria banatzeko ekitaldia egingo dute, bestalde.

Larunbatean, berriz, BERRIAren urteurrena ospatzeko ekitaldi bat egingo du egunkariak, Tabakaleran —gonbidapen guztiak banatuta eta aretoa beteta dago jada—.


Summary: Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz-eko bozeramaile eta lehendakaria hil da. 45 urte zituela hil da, gaitz larri baten eraginez. Binke aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, eta hedabideko batzarkidea ere bazen.

Azkeneko bi urteetan Pantailak Euskaraz mugimenduaren aldarrikapenei ahotsa jarri die Izaskun Rekaldek (Usansolo, Bizkaia, 1977), Alex Aginagalderekin batera. Euskarari zion maitasunak eraman zuen Netflix Euskaraz mugimenduan parte hartzera, eta, ondotik, Pantailak Euskaraz mugimenduaren ahotsa izan da 2021eko ekainaren 8tik —elkarteko lehendakaria ere bazen—. Gaitz larri baten eraginez hil da Rekalde, 45 urte zituela.

Rekalde Ekonomia eta Enpresa Zientzietan doktorea zen, eta Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzan lizentziatua. Europako Coaching Eskolan ere egin zituen ikasketak. 2019an, doktorego sari berezia jaso zuen —bi urte lehenago aurkeztu zuen doktore tesia, coaching-arekin lotua—. Hain zuzen ere, coaching-ean egin zuen behar hainbat urtez. Baita irakaskuntzan eta bankuetan ere. 2003tik 2010era, BBVAn egin zuen lan, giza baliabideetako teknikari. Lanbide heziketan eta Euskal Herriko Unibertsitatean aritu zen azkeneko urteetan irakasle lanetan.

Euskalgintzarekin lotutako egitasmoetan, berriz, lan asko egin zuen Rekaldek. Galdakaoko eta Usansoloko (Bizkaia) Binke aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, eta hedabideko batzarkidea izan da sei urtez. Jon Gomez Garai Binke-ko zuzendariak nabarmendu du Rekalderen lanari esker sortu zela aldizkaria: «Sinistu ezinik gaude. Hutsune ikaragarria utzi du», esan du Gomez Garaik. «Beti aritzen zen umorez, alai, beti laguntzeko prest. Herri guztiek beharko lukete Izaskun bezalako pertsona bat». Binke-ren albistean honakoa irakur daiteke: «Galdakaok eta Usansolok euskarazko komunikabiderik badute, hein handi batean Izaskun Rekalderi esker da. Eta hori nekez ahaztuko dute gure herriek».

Arnas Dezagun ekinaldian ere parte hartu zuen. Rekaldek berak zera esan zuen Binke-n, otsaileko elkarrizketa batean: «Ikaragarri markatu nau ekimen horrek. Helburua da gure seme-alaben bitartez gure hizkuntza transmititzea, antena eta motor efektuari esker». Hiru seme-alabaren ama zen Rekalde.

Euskarazko edukien alde Azkeneko bi urteetan, Rekalde makina bat komunikabideetan azaldu da Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramaile moduan, euskarak ikus-entzunezkoetan presentzia handiagoa izan behar duela aldarrikatzen. Talde eragileko parte hartzaileetako bat zen, eta Aginagalderekin batera egiten zuen mugimenduaren bozeramaile lana.

Rekalde hil dela jakin bezain laster, Aginagaldek zera adierazi du: «Taldekide eta lagun aparta izan da, langilea eta optimista. Pantailak Euskaraz-eko bozeramaileetako bat izateaz gain, elkarteko lehendakaria ere bazen». Beste hau gaineratu du Aginagaldek: «Gure lantaldeko zutabe nagusietako bat izan da. Oso zaila izango da utzi duen hutsunea betetzea».

Rekalde mugimendu horretako bozeramaile izan den sasoian, Pantailak Euskaraz finalista izan da Rikardo Arregi komunikazio sarian, kanpainarik onenaren Argia saria jaso du, eta Hau Pittu Hau Bilboko konpartsaren Euskara saria ere bai. Poz-pozik jaso zuen konpartsa horren makila iazko abuztuaren 25ean, Bilboko txosnetan. BERRIAk elkarrizketa egin zion orduko hartan, eta zera adierazi zuen: «Kanpotik datorkigun uholde kulturala ikaragarria da. Gainera, ikus-entzunezkoen kontsumo ohiturak asko aldatu dira, eta eredu berri horietan gure gazteek eta guk geuk ere kontsumitzen ditugun ereduak erdaldunak dira». Euskarak pantailetan lekua izan dezan, honako aldarriak aipatu zituen Rekaldek: «Ezinbestekoa da erregulazioa aldatzea. Diru laguntza sendoak sortu behar dira bertoko ekoizpenak baldintza egokietan sustatzeko. Baita bikoizketak ere. Eskaintzak zabala izan behar du, eta kanpoko superprodukzioak kalitatez bikoiztea nahi dugu». Euskarak duen jokalekuan, Pantailak Euskaraz-eko bozeramaileak argi zuen: «Euskararen babesa merkatuaren jokoan sartzea ez da justua».

Euskal Telebistarekin ere bazuen kezka Rekaldek. BERRIAk abenduaren 18an argitaratu zuen erreportaje batean zera adierazi zuen: «ETBk gaur egun ez die ekarpenik egiten 1982ko legearen sorrera helburuei. ETBn ez dugu ikusten nahi adinako ahaleginik euskara eta euskal kultura zabaltzeko». Euskara erdigunean jarriko duen «plan koherente eta integral bat» beharrezkoa zela adierazi zuen erreportaje hartan.

Senide eta lagunek Dimako beilatokian (Bizkaia) egingo diote agurra Rekalderi.


Summary: Geroa Bai ez da agertu PSNrekin eta Zurekin Nafarroarekin zuen bilerara. Koalizioak ohartarazi die sozialistei konfiantza urratu dela. eta zer gobernu eredu nahi duten argitu arte ez dutela aurrera egingo. Unai Hualde aurkeztuko dute ostiralean Nafarroak Parlamentuko presidente izateko hautagai gisa.

Sorpresa eman du Geroa Baik, eta mahai gainean kolpea jo du. Ez da agertu Nafarroako Gobernua osatzeko asmoz gaur arratsaldean PSNrekin eta Zurekin Nafarroarekin egitekoa zen bilerara. Negoziazioak abiatu dituztenetik, hiru alderdiak batera elkartuko ziren lehenengo aldia izango zen, eta akordio batera iritsi zitezkeela uste zen. Uxue Barkosen alderdiak azken orduko prentsaurrekora deitu du 18:30ean.

Bilera 16: 30ean zen egitekoa, Nafarroako Parlamentuaren egoitzan, azken asteetan bilerak egin diren leku berean. PSNren aldetik, Maria Txibite, Ramon Alzorriz eta Ainhoa Unzu agertu dira zitara, eta Zurekin Nafarroatik, Begoña Alfaro, Carlos Guzman eta Daniel Lopez.

Ustekabearen aurrean, komunikabideak deitu ditu Geroa Baik. Iruñeko egoitzan, Maria Solanak argitu du ekainaren 6an PSNren eta Geroa Bairen arteko bilera batera deitu zela astelehen honetarako. Bertan, koalizioaren asmoa zen sozialistek argitzea zer gobernu eredu nahi duten, eta Geroa Baik, bazkide nagusi moduan, zer rol jokatzea nahi due. «Gobernuaren edukiak, osaera eta funtzionatzeko mekanismoez hitz egin aurretik argitu nahi dugu inportanteak diren hainbat auzi Geroa Baik tokia izan dezan etorkizuneko gobernu horretan». Gogora ekarri die sozialistei euren zazpi botoak behar dituztela gobernua osatu ahal izateko.

Hala, Parlamentuan zein gobernuan egungo ordezkaritza instituzionalari eusteko konpromisoa adieraztea nahi dute, negoziazioetan aurrera egin aurretik. Horrek esan nahi du Parlamentuko presidentetzaz gain, senatari autonomikoa eta gutxienez presidenteordetza nahi dutela gobernuan. «Guztiaren oinarria konfiantza da, eta nahiko berme behar ditugu gobernu egonkor eta sendo bat izateko. Gaur-gaurkoz konfiantza urratuta dago. PSNk bere hitza jan du. Horrela ez», aipatu du Solanak.

Solanaren arabera, ostiral goizean Maria Txibitek Madrildik deitu egin zien bilera hori bertan behera geratzen zela esateko. «Bat-batean, joko arauak aldatu egin zituen, eta hitzartutako bilera horretan parte hartzeari uko egin zion». Ezezko horrekin, PSNk bere negoziazio esparrua inposatu nahi izan dio Geroa Bairi eta zeharka Zurekin Nafarroari. Eurek markatutako bidearen amaieran hitz egingo litzateke gobernu ereduaz eta osaeraz, eta indar posizio horretatik berea inposatzeko indar gehiago izango luke. Negoziazioaren hasieratik PSNk argi utzi du «pisu gehiago» nahi duela gobernuan.

Mugimendu horren aurrean, bereari eutsi nahi izan zion Geroa Baik, eta negoziazioei ekin aurreko posizioak argitu bitartean ez direla bilduko ihardetsi zioten Txibiteri. Atzo bertan, «bi aldiz» azaldu zioten PSNko Ramon Alzorrizi euren posizioa, eta hark berretsi zien hiru alderdien arteko bileraren deialdiak bere horretan jarraituko zuela. Geroa Baiko Batzorde Iraunkorreko kide guztiak bere alboan zituela Uxue Barkosek erantzun zion Alzorrizi ez zutela joateko asmorik. «Dei horretan azaldu zion ez bazen bien arteko bilera hori egiten, emandako hitza urratu dutela eta Geroa Bairekin harremana apurtzen ari zirela».

Geroa Baik hitz egin aurretik, Alzorrizek komunikabideei azaldu die ez zekiela Geroa Baikoak ez zirela joango. «Horregatik egon gara hamabi minutu zain», esan du. Alzorrizek. Gaineratu du ez zekitela zergatik ez diren Geroa Baikoak joan.

Hitz horiek jakinik, Solanak azpimarratu du PSNk «gezurra» esan duela aldez aurretik bazekitelako ez zirela bertaratuko eta zergatik ez ziren joango. Solanak azpimarratu du gaurko bileraren ostean esandakoek eta aurretik gertatu den guztiak ere egoera are gehiago okertu dutela. «Gobernua osatzeko lidergoa PSNri dagokio. Gauza bat da negoziazioen gidaritza izatea eta beste bat, erabat diferentea, arauak aldatzea eta inposatu nahi izatea bere interesen mesedetan»

Ostiralean osatuko da Parlamentuko Mahaia, eta iragan astean PSNk aurreratu zuen prest zegoela legebiltzarreko lehendakaritza Geroa Bairen esku uzteko. Alzorrizek berretsi du posizio horri eutsiko diotela —eskuak loturik dituzte sozialistek, dena den, legebiltzarreko lehendakaritza lortzeko modurik ez dutelako UPNk euren alde bozkatu ezean—.

Testuinguru nahasi horretan, Geroa Baik aurreratu du Unai Hualde aurkeztuko duela Parlamentuko lehendakari izateko. EAJren Napar Buru Batzarreko presidenteak kargu hori izan du aurreko lau urteetan, eta aurrera aterako balitz, beraz, kargua errepikatuko luke.

Egoera onbideratzeko, «emandako hitza bete, konfiantza berreskuratu eta leailtasunean oinarrituta hitzartzeko borondatea» erakutsi behar du PSNk. «Ez dugu uste negoziatzera berriz esertzeko beste modurik badenik. Ezin da bestela, gaur zuri eta bihar beltz bada, eta gaur arauak hauek badira eta bihar besteak». Solanaren arabera, beste ziurtasunik izan gabe aurkeztuko dute Parlamentuko presidente izateko Hualderen hautagaitza.

Solanak argitu nahi izan du Geroa Baik auzia ez dela zer postu banatzen diren gobernuan, baizik eta aldez aurretik jakitea gobernuak nola funtzionatuko duen. Argi utzi du aurreko lau urteetako esperientziak pisu handia izan duela.

Kazetariek galdetu diote nolatan pentsa dezaketen ordezkaritzari eustea jakinda parlamentari kopurua bederatzitik zazpira jaitsi dela. Solanak erantzun du hori dela PSNk bilatzen duen logika, baina egoera ez dela aldatu: «Duela lau urte Geroa Bairen bederatzi parlamentarien baiezkoa beharrezko izan zen Txibiteren gobernua aurrera ateratzeko eta orain, berdin-berdin, zazpi parlamentarienak beharko dira». Gogora ekarri du, halaber, 2019an Parlamentuan zuen ordezkaritza baino departamendu gehiago zituela bere gain PSNk, eta hori Geroa Baik onartu zuela, konpromisioz. «Hau ez da postu banaketa hutsa. Hau da zer rol jokatu behar duen bakoitzak, zer gobernu motatan eta zertarako. Hori argitu arte ez dago besterik».

Zurekin Nafarroa, harrituta

Solanak bai zehaztu nahi izan du ez dutela arazorik Zurekin Nafarroarekin, baizik eta auzia dela negoziazioak hasi aurreko auzi horiek argitzea. PSN jakinaren gainean zegoen bezala, Zurekin Nafarroako kideek ez zekitela aipatu du ere.

PSNrekin izandako bilkura amaituta, Alfarok komunikabideei egindako adierazpenetan adierazi duenez, Geroa Bai joan ez bada ere, bilera «normaltasunez» egin dute. «Akordio programatikoan eta etorkizuneko gobernuak egin beharko duen proposamen politikoan aurrera egiteko beharra mahai gainean jarri dugu, eta, ildo horretan, akordio programatiko hori idazten eta lantzen jarraitzea adostu dugu», esan du.

Zurekin Nafarroako zerrendaburuak aitortu du «harritu» egin dituela Geroa Bairen ausentziak, baina baieztatu du ez duela «zalantzarik» egoera bideratuko dutela, eta «normaltasunez» lan egiten ahalko dutela. «Gure ustez, Nafarroako herritarrek ere horixe espero dute, gobernu aurrerakoi baten aukera aurrerakoia babestu baitzuten beren botoekin».

Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak adierazi duenez, Geroa Bai bileran ez egotea «ez da atsegina», baina ziurtatu du horrek ez dituela baldintzatuko gobernua osatzeko gainerako negoziazioak, eta ostiral honetan bozkatuko dutela koalizioak Nafarroako Parlamenturako aurkeztuko duen hautagaia.


Summary: Israelgo oposizioak erreforma judizialaren negoziazioak eten ditu gobernuarekin. Parlamentuak batzorde judizialeko bederatzi epaileetako bi izendatu behar zituen, baina soilik bakarra hautatu du. Oposizioak Netanyahuri egotzi dio batzordearen eraketa «oztopatzea», eta horregatik geldiarazi ditu koalizio gobernuarekin zituen elkarrizketak.

Israelgo oposizioko alderdi nagusiek asteazken honetan iragarri dutenez, eten egin dituzte Benjamin Netanyahu lehen ministroak bultzatutako erreforma judizialari buruzko negoziazioak, parlamentuak herrialdeko epaileak hautatzen dituen batzordeko bi legegileetako bat soilik izendatu ostean. Yir Lapid oposizioko eta Yesh Atid alderdiko buruak Twitterren idatzi duenez, Netanyahuk zuzendutako koalizio gobernua «eskuin muturrekoen gatibu dago». Horrez gain, Lapidek lehen ministroari egotzi dio batzordearen eraketa «oztopatu» izana eta negoziazioak berriz hasteko edozein asmo «zapuztea».

Lehen ministroa erreforma judizialaren aldeko kanpaina egiten ari da urtarriletik, exekutiboari botere handiagoa emateko, judizialaren kalteetan. Asmo horren aurka egin dute oposizioko alderdiek, eta ohartarazi erreforma horrek Israelgo demokrazia «higatuko» lukeela.

Hain zuzen, urtea hasi zenetik, erreforma judizialaren kontrako protesta jendetsuak egiten ari dira Tel Aviven eta beste zeinbat hiri nagusitan, eta, herritarren jarrera zein den ikusita, martxoan, Netanyahuk atzeratu egin zuen erreforma tramitatzeko saioa, gobernua eta oposizioa adostasun batera heltzeko helburuz, Isaac Herzog presidentearen bitartekaritzapean.

Asteazken honetan, Israelgo Parlamentuak —120 eserlekuetatik 64 Netanyahuren eskuineko koalizioko diputatuek betetzen dituzte— bi legegile aukeratu behar zituen bozketa baten bidez, Hautaketa Judizialen Batzordea osatzen duten beste bi ordezka zitzaten. Batzorde horrek bederatzi kide ditu guztira, eta bi toki ditu legebiltzarkideentzat. Orain arte, gobernuko legegile batek eta oposizioko beste kide batek bete izan dituzte bi postu horiek.

Hala ere, oposizioak salatu du Netanyahuren koalizioak bi ordezkari bereganatzeko asmoa zuela —eskuin muturreko kideek nahi zuten bezala— edo ez zuela inor izendatuko, erabakia atzeratzeko. Izan ere, lehen ministroak presioa egin die koalizioko legegileei, batzordeko hautagai gisa aurkez zitezen eta, horrela, izendapena boikotatu zezaten.

Baina Netanyahuren Likud alderdiko Tali Gotlivek uko egin dio bere hautagaitza uzteari, eta hura izan da batzordeko kide izateko aurkeztu den koalizioko legegile bakarra. Hala ere, parlamentuak atzera bota du, aldeko hamabost boto baino ez baititu lortu; 59k aurka bozkatu dute. Aldiz, Lapid buru duen Yex Atis alderdiko kide Karine Elharrar hautatu dute batzordean legegileentzat gordetako bi ordezkarietako bat betetzeko, aldeko 58 botorekin eta kontrako 56rekin. Bigarren lekua ordezkatzeko bozketa datozen 30 egunetan egin beharko dute.

Demokraziaren alde «borrokan»

Batzordea osatu ez dutenez, Benny Gantz Israelgo Defentsa ministro ohi eta Urdina eta Zuria alderdiko buruak gogor kritikatu du gobernuak hartutako bidea: «Behar bezala funtzionatzen duen batzorderik gabe, ez du zentzurik elkarrizketarekin jarraitzeak [...] Demokraziaren alde borrokatzen jarraituko dugu, kalean nahiz presidentearen egoitzaren aurrean».

Lapidi eta Gantzi erantzunez, berriz, Netanyahuk ohar batean adierazi du oposizioa «aitzakiaren baten bila» ibili dela elkarrizketak eteteko.

Parlamentuaren erabakiaren ostean, erreforma judizialaren aurkako mugimenduek manifestaziora deitu dute gaur gauerako. Ziurtatu dutenez, «Netanyahuren gaurko erabakiak esan nahi du batzordea ez dela bilduko lehen ministroak kontrolatzen ez duen bitartean». Erreforma judizialaren alderdi nagusietako bat batzordean aldaketa bat egitea da, epaileak hautatzen dituena, gobernuari gehiengoa emateko.


Summary: Israelgo armadak gazte palestinar bat hil du Nablusen. Preso baten etxea eraisteko operazioan bi gazte zauritu ditu balaz, beste bat ibilgailu militar batekin harrapatu du, eta 170ri arnasketa arazoak eragin dizkie ke poteak bota ondoren.

Nablusko Ilargi Gorriak jakinarazi duenez, bart gauean Israelgo armadak Jalil Jajia al Anis 19 urteko gazte palestinarra hil du operazio batean. Gaztea balaz zauritu dute buruan, eta, larri ospitaleratu ondoren, han hil da, Wafa albiste agentziaren arabera. Horrez gain, beste gazte palestinar bat ere zauritu dute soldadu israeldarrek balaz izterrean, eta beste bat ibilgailu militar batekin harrapatu dute. Gainera, 170etik gora laguni kalte egin diete ke poteekin, eta arnasa hartzeko arazoak eragin; horietatik bi medikuarenera eraman behar izan dituzte.

Operazioan, Israelgo Segurtasun Indarrek Osama Tawilen etxea eraitsi dute. Tawil otsailean atxilotu zuten, Nablusen, eta ofizial israeldar baten hilketan parte hartzea leporatzen diote. Soldadu israeldarrek argudiatu dute haren etxea botatzera joan direnean palestinarrek lehergaiak eta molotov koktelak bota dizkietela. Horiek ez dute inor zauritu, ordea. Ohar batean esan dute protesta hori sakabanatzen saiatu direla eta armatuta zeudenen kontra egin dutela tiro.

Ibrahim Malhem Zisjordaniako Gobernuko bozeramaileak salatu du Israelgo soldaduak etengabe ari direla palestinarren hiri, kanpaleku, herri eta herrixketan sartzen, eta euren helburua palestinarrak beldurtzea eta «bizitzaren hastapenean dauden haur eta gazteak hiltzea» dela. Hamasek adierazi du «Zisjordaniako erresistentziako borrokalarien kontrako eraso sionista bat» izan zela. Gainera, preso baten etxea eraisteko «jokabide terrorista nazia» dela gaineratu du Hazem Qassem Hamaseko bozeramaileak. Jokabide horrek Hamaseko kideak hauspotuko dituela azpimarratu du.


Summary: Kamioi bat irauli da Txorierrin, eta bost kilometroko auto ilarak eragin ditu. Istripuan kamioilari bat zauritu da, eta erietxe batera eraman dute

Txorierriko korridorean (Bizkaia) kamioi bat irauli da 05:15 aldera, eta bost kilometroko auto ilarak eragin ditu. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Loiuko aireporturako bidean daude ilarak. Istripuan kamioilari bat zauritu da, eta erietxe batera eraman dute jada.

Iraulitako kamioiak N-633 errepideko hiru lerroak oztopatu ditu, baina 08:00etatik aurrera horietako bi ireki dituzte, autoak pasatu ahal izateko. Kamioiak azido sulfurikoa zeraman.


Summary: Greziak ehun migratzaile erreskatatu ditu Mediterraneoan; 500 inguru desagertuta daude oraindik. Orduek aurrera egin ahala, itxaropen geroz eta urriagoa dute desagertutakoak bizirik topatzeko. Oraingoz, 79 dira topatutako gorpuak. Greziako Poliziak bederatzi pertsona atxilotu ditu ezbeharrarekin lotura dutelakoan. 8.000 lagun inguru bildu dira Atenasen, EBren eta Greziako Gobernuaren migrazio politikak salatzeko.

Greziako kostaldean, ehunka migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu zen atzo, eta, ezbeharraren hurrengo egunean, 104 dira erreskatatutakoak, eta 79 aurkitu dituzten gorpuak. Ontzian zihoazen migratzaileen esanetan, 750 bidaiari inguru zeuden ontzian —horietatik ehun bat haur sotoan zeuden—, eta, beraz, 500 baino gehiago lirateke oraindik desagertutakoak.

Orduek aurrera egin ahala, geroz eta urriagoa da topatu gabeko ehunka migratzaile horiek bizirik aurkitzeko itxaropena, Greziako kostazainek aitortu dutenez. Gainera, orain arte aurkitu dituzten bidaiarietatik inork ere ez zuen ez salbamendu jantzirik, ez bestelako segurtasun ekipamendurik.

Greziako kostazainek atzo goizean eman zuten hondoratzearen abisua. Ontzia nazioarteko uretan zegoen, Pilos hiritik hego-mendebaldera, Peloponesoko kostaldean. Haizeteak eta uraren sakonera handiak zaildu egin dituzte erreskate lanak, baina bilaketa lanek gau osoan jarraitu dute, eta horretan ari da orain ere kostazainen zerbitzua. Bitartean, biktimen gorpuak Atenasko hilerri batera eramaten ari dira, DNA probak egiteko.

Greziako agintarien esanetan, ziurrenik Libiako Tobruk hiritik itsasoratu zen ontzia, baina oraindik ez dute berretsi datua. Siriakoak, Egiptokoak eta Pakistangoak ziren bertan zihoazenetatik gehienak. Italiako kostazainek herenegun bistaratu zuten ontzia lehen aldiz, eta haren berri eman zieten Greziako agintariei eta Europako Batasuneko Frontex agentziari.

Ikerketarekin lotuta, Greziako agintariek jakinarazi dutenez, Poliziak gutxienez zortzi pertsona atxilotu ditu hondoratutako arrantzontziarekin harremana dutelakoan; migratzaileen trafikoa eta «talde kriminal bateko» kide izatea egozten die.

Alarm Phone elkarteak jakinarazi du arriskuan zegoen arrantzontzi baten abisua jaso zuela herenegun, eta 750 lagun inguru zituela barruan. «Agintariak ohartarazi genituen», azaldu du. «Grezia eta Europako beste agintari batzuk jakitun zeuden ontzi horren egoeraz, jendez gainezka zihoala eta ez zegoela itsaso zeharkaldi baterako prestatuta». Elkarteak salatu du ez zela inolako erreskate operaziorik abian jarri. «Ekainaren 14an, lehenengo orduan, hondoratu egin zen».

Greziako kostazainek beste kontakizun bat egin dute. Haien esanetan, Europako Frontex agentziaren hegazkin batek eman zien ontziaren berri, eta ontzi horren ondotik pasatu ziren beste bi itsasontzik. «Laguntza eskaini zitzaion ontziari, Operazio Aretotik egindako telefono deien bidez, eta erantzuna ezezkoa izan zen», azaldu dute.

Migratzaileen eskubideen aldeko zenbait ekintzailek erreskate lanetan nahikoa ahalegin ez egitea egotzi diote Greziako Gobernuari. Mugarik Gabeko Medikuen elkarteko Jerome Tubianak Radio France irratiari adierazi dio Greziak lehenago esku hartu behar zuela. «Harrigarria da entzutea Frontexek ontzia ikusi zuela airetik eta inork ez zuela esku hartu, ontziak laguntzari uko egin ziolako. Jendez gainezka dagoen ontzi bat arriskuan dagoen ontzi bat da». Migratzaileek Greziako kostazainen laguntzari uko egitea lotuta dago herrialdearen «kanporatze politika izugarri eta sistematikoekin», Alarm Phoneren ustez. Helena Maleno Walking Borders elkarteko kideak Greziari leporatu dio «ehunka lagun hiltzen uztea».

Ezbeharra salatzeko, 8.000 lagun inguru —Poliziaren arabera— bildu dira gaur iluntzean Atenasen, EB Europako Batasunaren eta Greziako Gobernuaren migrazio politiken aurka. Errefuxiatuentzako mugak irekitzeko eskatu dute parlamentuaren aurrean, «deportazio arrazisten» aurkako kartelak agerian zituztela. Ekitaldi sinboliko batean, manifestariek dozenaka kometa bidali dituzte zerura, biktimen omenez. Une batez, gainera, liskarrak egon dira protestarien eta polizien artean; molotov koktelak jaurti dizkiete estatuko indarrei, eta haiek negar gasarekin erantzun diete.

Greziakoa «historiako migrazio hondamendi okerrenetako bat» izan daiteke, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Federazioaren iritziz. «Lazgarria eta onartezina da pertsona horiek segurtasunaren eta etorkizun hobe baten bila hil izana Europako Batasunaren mugetan, 2023an», esan du Gurutze Gorriko operazioen zuzendari Frido Herinckxek.

Bide beretik mintzatu da UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariko kide Stella Nanou ERT Greziako irrati katean: «Izugarria da. Gertatutakoa azken urteetako itsas tragediarik larriena izan liteke». Hain zuzen, 2016ko ekainean jazo zen inoizko ezbeharrik handiena; gutxienez 320 iheslari hiltzat edo desagertutzat eman zituzten Kretatik gertu (Egeo itsasoan), txalupa hondoratuta, AFP berri agentziak 1993tik bildutako datuen arabera.

27.000 hildako 2014tik

NBE Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera, 27.000 migratzaile hil edo desagertu dira Mediterraneoan 2014. urtetik. Nazioarteko Migrazio Erakundeak aste honetan bertan zabaldutako datuen arabera, 3.800 pertsona hil ziren iaz Ekialde Hurbiletik eta Afrika iparraldetik Europarako bidean: 2017tik izandako kopururik handiena da.

Greziako Gobernuak hiru eguneko dolua ezarri du herrialdean, «Grezia mendebaldeko nazioarteko uretan izan den hondoratze tragikoaren biktimengatik», eta alderdi politikoek bertan behera utzi dituzte ekainaren 25ean egitekoak diren hauteskundeetarako kanpaina ekitaldiak. NBEk samina agertu du hondamendiagatik. Antonio Guterres idazkari nagusiaren iritziz, Greziakoa «neurriak hartzeko» beharraren «beste adibide bat» da, eta EBko estatuei eskatu die adostu ditzatela «ihes egitera behartuta daudenentzako bide ordenatu eta seguruak».

Eta atzo, Guterresek, bozeramaile Stephane Dujarricen bitartez, adierazi zuen «ikaratuta» azaldu zela ontziaren hondoratzearen berri jakin zuenean. «Arauzko» migraziorako bide gehiago eta itsasoan bizitzak salbatzeko neurri gehiago eskatu zituen. Bestalde, Europako Batzordeko buru Ursula von der Leyen «atsekabetuta» agertu da, eta esan du EBk elkarlan estuagoa sustatuko duela inguruko herrialdeekin, giza trafikatzaileen aurkako neurriak hartzeko.

Beste operazio batean, 70 pertsona inguru zeramatzan ontzi bat Kretaraino eraman zuten atzo kostazainek, itsasontziko arduradunaren laguntza dei bat jaso ondoren.

Halako operazioak ohikoak bilakatu dira bai Greziako kostaldean, bai Italiakoan. Dena den, joan den hilean nazioarteak gogor kritikatu zuen Greziako Gobernua, sareetan zabaldutako hainbat iruditan kostazainak ageri zirelako migratzaile ontziak indarrez urruntzen.


Summary: Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakaritza EH Bilduri eskaini diote EAJk eta PSE-EEk. Jeltzaleek eta sozialistek mahaia aukeratzeko proposamena egin diete beste taldeei, eta mahaian bost alderdiek izango lukete ordezkaritza, horren arabera.

Gipuzkoako Ganberan izena eman dute EAJko batzarkideek, eta, horrekin batera, Batzar Nagusien Mahia eratzeko proposamena helarazi dute, PSE-EEren akordioarekin: Batzar Nagusietako Mahaian bost alderdiek izango lukete ordezkaritza, «handienetik txikienera, hurrenez hurren aukeratuta», Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko bozeramaileak berri eman duenez. Horiek horrela, Batzar Nagusietako lehendakaria EH Bildukoa izango litzateke, proposamen horren arabera; lehen lehendakariordea, Eusko Alderdi Jeltzalekoa; bigarren lehendakariordea, PSE-EEkoa; lehen idazkaria, PPkoa, eta bigarren idazkaria, Elkarrekin Podemos-IUkoa.

EAJko batzarkideek Gipuzkoako Batzar Nagusietan izena emanik eta goizean zehar batzarkideen herenek eta gehiagok akreditazioa egin eta gero iritsi da EAJren eskaintza. Batzar Nagusiak eratzeko eta mahaia aukeratzeko prozedura hasiko da, beraz, eta, horretarako, osoko bilkurara deituko du Xabier Ezeizabarrena Batzorde Iraunkorreko lehendakariak.

«Hori da EAJk eta PSEk talde guztiei egin diegun akordio proposamena», esplikatu du Arrizabalagak; «eta, akordioa betetzeko, nahikoa da talde bakoitzak bere buruari botoa ematea» zehaztu du. «Alderdien erantzunaren zain gaude», gaineratu du bozeramaile jeltzaleak.

Horrez gain, Foru Aldundirako «gobernu egitasmoa garatuko duen akordio politikoa» negoziatzen ari dira EAJko eta PSEko ordezkaritzak, «eta hori izango da Eider Mendozaren izendapen hitzaldiaren muina», erantsi du Maria Eugenia Arrizabalagak. EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi ditu foru hauteskundeak Gipuzkoan, alde handiz, baina EAJk ziurtzat jotzen du PPren babesa Mendoza ahaldungai nagusi izendatzeko. Koalizio abertzaleak 22 batzarkide lortu ditu; EAJk, hamazazpi; PSE-EEk, zazpi; PPk, hiru; eta Elkarrekin Podemosek, bi. PPk izango du giltza, hortaz, ahaldun nagusia izendatzeko bozketan.

Araban, Gonzalez

Bestalde, EAJko ahaldungai nagusi Ramiro Gonzalezek esan du kontuan hartuko dituela oposizioak akordioetarako erakutsi duen prestasuna, eta Arabako aginte makila hartu ondoren EH Bildurekin, PPrekin eta Elkarrekin Podemosekin batzartuko dela edukiez hitz egiteko, betiere Vox bilera erronda horretatik kanpo utzita. Gonzalezek, PSE-EEren babesarekin, ziurtaturik dauka ahaldungai nagusiaren izendapena.

Arabako EAJko batzarkideen akreditazioan egin ditu adierazpen horiek Gonzalezek. EAJk eta PSE-EEk 24 batzarkideren botoak lortuko dituzte 51k osatzen duten taldean. Ez da gehiengo absolutura iritsiko kopuru horrekin, eta beste taldeekin akordioak erdietsi beharko ditu gobernatu ahal izateko. Izan ere, azken bozen emaitzek ez diote gehiengo absolutua eman EAJren eta PSE-EEren aliantzari.

Mikel Lezama PPko ahaldungai nagusiak berretsi du Mendoza jeltzalearen alde bozkatuko dutela, baina «ardura partekatua» eskatu dio EAJri.


Summary: Pandemiako festen aferan, Johnsonek «berariaz» esan zien gezurra diputatuei. Erresuma Batuko Komunen Ganberako Pribilegioen Batzordeak ondorioztatu du lehen ministro ohia ikerketa prozesuaren kontrako kanpainaren «konplize» ere izan dela. Gobernuburu izandakoak erantzun du «erailketa politiko luze baten» biktima dela.

Boris Johnsonek, Erresuma Batuko lehen ministro karguan zegoela (2019-2022), «berariaz» esan zien gezurra Komunen Ganberako diputatuei koronabirusaren pandemiaren hasieran izandako festen aferan. Behe ganberako Pribilegioen Batzordeak, urtebete inguruko ikerketaren ondoren, gaur atera ditu argitara ondorioak, eta gaitzespena argia da: Johnsonek nahita «engainatu» zituen ordezkari politikoak, «hainbat aldiz». Are, gertaturikoa «inoiz gertatu gabea» da, lehen aldia baita, batzorde horren arabera, gobernuburu batek jarrera hori izan duela. Txostena, hortaz, beste kolpe gogor bat da lehen ministro izandakoaren sinesgarritasunarentzat.

Johnson iazko urtarrilean izan zen Komunen Ganberan, eta aitortu zuen berak ere parte hartu zuela lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeteko 10. zenbakian eginiko festan; 40 lagun baino gehiago elkartu ziren pandemia betean, 2020ko maiatzean, lehen ministroaren egoitzan. Hori bai, han egon izana nahasketa baten ondorio izan zela esan zien Johnsonek diputatuei, argudiatuta uste zuela «lan kontu bat» zela; bertsioak bertsio, haserrea jada eraginda zegoen alderdikideen eta herritarren artean, eta partygate esaten dioten auzia izan zen gobernuburu karguaren dimisioa emateko arrazoietako bat; joan den uztailaren 7an izan zen hori.

Lehen ministro ohiak barkamena eskatu zuen festa horretan parte hartzeagatik, eta gerora aitortu zuen gezurra esan ziola Komunen Ganberako ikerketa batzordeari —lau diputatu kontserbadorek, bi laboristak eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko batek osatu dute—, baina zehaztuta ez zuela hori nahita edo berariaz egin. Pribilegioen Batzordearen ikerketak, ordea, kontrakoa ondorioztatu du: «[Komunen] Ganbera engainatu zuen ganberarentzat eta herritarrentzat garrantzitsua zen afera batean, eta hori hainbatetan egin zuen. Esan zuena egia ote zen berriz aztertzeko gonbidapena helarazi genion, eta uko egin zion».

Ikerketa batzordea harago ere badoa, argudiatu baitu Johnsonek «konfiantza hautsi» zuela, eta urtebete inguru iraun duen «prozesu demokratikoari azpijana egin» ziola; besteak beste, afera lantzen aritu diren diputatuen kontrako kanpainaren «konplize» izanda. «[Lehen ministro ohiak] modu oso gogorrean egin die eraso batzordeko kideei», dio 100 orrialde inguruko txostenak.

Eta, hain justu, bide horretatik segitu du gobernuburu izandakoak gaur ere. Komunikatu baten bitartez, adierazi du «erailketa politiko luze baten» biktima dela, eta ondorioen testua «iruzur bat» dela, batzordea «modu antidemokratikoan» aritu delakoan. «Haien argumentua modu honetan laburbildu daiteke: ‘Begira irudi hau: Johnson da, edalontzi bat eskuan duela. Jakin behar zuen ekitaldi hori ilegala zela. Hortaz, gezurra esan zuen’», adierazi du lehen ministro ohiak, bere jarrera defendatzeko.

Urteotan, gobernuburu izandakoak argudiatu du bere laguntzaileek eta aholkulariek esan ziotela ez zela konfinamenduko arauak urratzen ari festa horretan parte hartzerakoan. Ikerketa batzordeak, baina, ohartarazi du ez dagoela horri buruzko frogarik, eta, beraz, Johnsonek bazekiela zertan ari zen.

Gomendioak

Gobernuburu ohiak joan den ostiralean utzi zuen diputatu kargua, uste baitzuen ikerketa batzordeak «argi» helarazi ziola, gutun baten bitartez, Komunen Ganberatik botatzeko erabakia hartu zuela. Ikerlariek zenbait gomendio egin dituzte, eta horietako bat zen Johnsoni 90 egunez kentzea diputatu postua; «aho batez» harturiko erabakia izan zen, txostenaren arabera.

Horrek agerian utzi du ikerketa batzordea orain ez dela gai lehen ministro ohia nahi zuen moduan zigortzeko; edonola ere, eta kontuan harturik iragan ostiraleko kargu uztea, ikerlariek gomendatu dute gobernuburuari ez ematea kide ohiei parlamentuan sartzeko ematen zaien baimena.

Gomendioak direnez, orain Komunen Ganberak erabaki beharko du horien inguruan; datorren astelehenean egingo du hori. Daisy Cooper Liberal Demokratak alderdiaren buruzagiordeak, berriz, harago joateko eskatu du: lehen ministro ohiek urtero 134.240 euro jasotzen dituzte kargu horretan aritu izanagatik, eta Cooperrek uste du hori ere kendu behar zaiola Johnsoni.

Alderdi Laboristak, berriz, esan du gobernuburu ohiak bere defentsan gastatu zituen 286.000 euroak itzuli behar dituela, diru publikoa erabili zuelako hori egiteko. Eta, bide batez, ikerketa batzordearen ondorioak baliatu ditu Rishi Sunak lehen ministroaren kontra egiteko ere, argudiatuta ez dela gai Johnsonen aurka egiteko, hark Alderdi Kontserbadorean oraindik ere duen influentziagatik.


Summary: Pandemia aurreko egoerara itzuli dira bertso plazak. Bertsozale Elkarteak berretsi du 2019an eta 2022an egindako bertso plazen kopurua berdintsua dela. Handitu egin da emakumeen partaidetza: %20 izan ziren 2010ean, eta %46,8 iaz.

Bertsolaritzaren unean uneko egoera aztertzeko ikerketa bat egin du Bertsozale Elkarteak, eta, horretarako, 2022an egindako bertso plazen datuak bildu ditu urte osoan zehar. Xenpelar dokumentazio zentroaren bilketa sistemak eman dio bide datu bilketa horri, eta, oro har, lau bertso plaza mota aztertu dituzte: jaialdiak, lagunartekoak, librekoak eta bat-bateko bereziak.

Guztira, 1.130 bertso saio antolatu zituzten 2019an, eta 1.069 saio izan ziren 2022an. Bigarren kopurua txikiagoa baldin bada ere, urte hartako lehenengo bi hilabeteetan COVID-19aren aurkako neurriak indarrean zeudela gogorarazi du Bertsozale Elkarteak. Izan ere, martxotik maiatzera askoz ere gehiago egin ziren 2022an: 300 saio antolatu zituzten orduan, eta 248 egin zituzten 2019an. Azaroan, ordea, plaza gutxiago izan ziren 2022an, Bertsolaritza Txapelketa Nagusia ere hilabete horretan egin zutelako.

Bertso plaza motei dagokienez, urte bietako aldaketak nabarmenak izan dira. 2019. urtearekin konparatuz, jaialdien kopurua askoz gehiago handitu zen iaz, eta, kontran, askoz gehiago murriztu zen libreko saioen guztizkoa. 272 jaialdi eta libreko 419 saio egin zituzten 2019an; eta 346 jaialdi eta libreko 306 saio izan ziren iaz.

Bertsolarien parte hartzean ez da aldaketa askorik egon: 3.106 parte hartze izan ziren 2019an, eta 3.229 iaz. Jaialdietan bildu dira bertsolari gehien.

Emakumeen partaidetzak, gora

Bertsolarien izaera aztertzeko orduan, hiru faktore hartu ditu kontuan Bertsozale Elkarteak: sexua, lurraldetasuna eta adina. Sexuari dagokionez izan dira, hain zuzen, aldaketa gehien: 2010. urtean, %20 ziren bertso plazetan aritzen ziren emakumeak; iaz, datua bikoiztu, eta %46,8 emakumek bota zituzten bertsoak. Gizon gehiagok jarduten dute oraindik ere bertsotan, baina azken urteotan gero eta parekideagoa ari da bihurtzen plaza.

Lurraldetasunari eta belaunaldien arteko banaketari dagokionez, nahiko antzekoak dira datuak. 2019an eta 2022an, urte bietan, gipuzkoarrak eta bizkaitarrak dira bertsolari gehienak: %70 osatzen dute, gutxi gorabehera. Adinez, berriz, berdintsu segitzen du plazak: erretiroa hartuta edota hartzeko dauden bertsolariak zein 20 urteren bueltakoak aritzen dira bertso plazan.