Summary: Enpresek lan astea lau egunera murrizteko laguntzak eska ditzakete gaurtik. 250 langile baino gutxiago dituzten industria sektoreko enpresek jaso ahal izango dituzte diru laguntzak. Neurria bi urtez aplikatu beharko dute, eta ezin izango dute soldatarik murriztu.

Hego Euskal Herrian 250 langile baino gutxiagoko industria enpresek Espainiako Gobernuaren programa pilotuaren laguntzak eska ditzakete gaurtik hasita, eta hilabetez, lan astea lau egunera laburtzeko, soldata murriztu gabe.

Enpresek 200.000 eurorainoko laguntzak jaso ahal izango dituzte, baldin eta gutxienez bi urtez lanaldia %10 murrizten badute soldatarik jaitsi gabe. Proiektu pilotuan parte hartzen duten 20 langile bitarteko enpresek langileen %30 izan behar dituzte egoera horretan, eta 21 eta 249 langile bitartean dituztenek, berriz, %25.

Enpresek hitzeman beharko dute bigarren urtean lanaldi murrizketari eutsiko diotela diru laguntzarik gabe. Betetzen ez badute, lehen urtean jasotako diru publiko guztia itzuli beharko dute. Neurria enpresetan ordezkaritza duten sindikatuekin adostu beharko da.

Ikusi gehiago: Lan astearen murrizketa, proban

Proiektu esperimentala denez eta aurrekontu murriztua duenez —9,65 milioi euro guztira—, industria sektorera mugatzea erabaki du Espainiako Gobernuak. Mas Pais alderdiarekin eginiko akordio baten emaitza da neurria, talde parlamentario horrek 2021eko aurrekontuak onartzearen truke onartu baitzuten.

Irizpideak

Onuradun posibleen artean automobilgintzako eta metalgintzako enpresak daude, baina baita elikagaiak prozesatzen eta kontserbatzen dituzten enpresak, jantziak eta oinetakoak fabrikatzen dituztenak, arte grafikoetan aritzen direnak eta produktu farmazeutikoak egiten dituztenak ere, besteak beste. Hain hustu, Jarduera Ekonomikoen Sailkapeneko kategoria hauetan azaltzen diren jarduerak: 10. dibisiotik 32.era, eta 38.3koak, salbuespen batzuekin; eta ekoizpen industrialaren jarduera osagarri hauek, ñabardura batzuekin: 82.92koak, 52.10ekoak eta 33koak.

Ebaluazio irizpideen artean daude eskatzailearen bideragarritasun ekonomikoa eta finantzarioa, proiektuaren bideragarritasunaren justifikazioa eta espero den eragina. Puntu gehiago izango dituzte murrizketa handiagoa sustatzen dutenek, bai lantaldean, bai ordu kopuruetan.

Diruz lagundu daitezkeen gastuen artean, lanaldia murrizten duten langileen soldata kostuak daude: 10 langile baino gutxiagoko enpresetan, gastuaren %90era irits daiteke; 11 eta 52 langile artekoetan, %80ra, eta 53 langile baino gehiago dituztenetan, %75era. Diruz lagundu daitezke, halaber, lan denbora optimizatzeari edo proiektuaren auditoretzari buruzko prestakuntza zerbitzuak kontratatzeko gastuak.

Jaurlaritzaren asmoak

Hego Euskal Herrian, gaur egun, oso enpresa gutxik aplikatzen dituzte lanaldi murrizketak soldatari eutsiz —batez ere, langile oso kualifikatuak dituzten enpresa teknologikoak dira—, baina beste herrialde batzuetan gero eta gehiago daude. Eusko Jaurlaritzak asmoa du datorren urtean programa pilotu bat martxan jartzeko.

Ikusi gehiago: «Zerbait aldatzeko modua probatzea da»

Europako herrialde handi bakar batek ere ez du martxan lege proiekturik astean 32 orduko lanaldia ezartzeko, Erresuma Batuan eta Irlandan garatutako esperientzia pilotuetatik harago. Frantziako 35 orduko lan astea da laburrena; Belgikak, Greziak eta beste herrialde batzuek aukera ematen dute lan astea egun gutxiagotan kontzentratzeko, baina lan egindako ordu kopurua murriztu gabe.

Ikusi gehiago: «Enpresen %91k lanaldi murriztuari eutsi diote»


Summary: El Salvadorrek onartu egin du iazko martxoan ezarritako salbuespen egoera luzatzea. Neurri hori beste 30 egunez egongo da indarrean; orotara, hamahirugarrenez luzatu dute. Giza eskubideen aldeko erakundeek, berriz, «larritzat» jo dute parlamentuak hartutako erabakia.

Joan den urteko martxoan ezarritako salbuespen egoera beste 30 egunez luzatzea onartu zuen atzo gauean El Salvadorko Parlamentuak, indarkeriari aurre egiteko asmoz. Gisa horretara, Erdialdeko Amerikako herrialde horretako gobernuak, Nayib Bukele presidentea buru duela, hamahirugarrenez luzatu du salbuespen neurri hori. Legeak aldeko 67 boto izan ditu 84 parlamentarietatik, Asanblea Legegileak ohar batean adierazi duenez, eta azpimarratu du neurriak bide emango diela agintariei «bandak desegiteko, eta herrialdean bakea eta segurtasuna berrezartzeko».

Salbuespen egoera indarrean dagoen bitartean, gobernuak ahalmena du herritarren zenbait askatasun eta berme indargabetzeko, eta, horien ordez, udalerrietan militarrak eta poliziak hedatzeko. Hain zuzen ere, neurri horrek aukera ematen du herrialde osoan biltzeko eskubidea indargabetzeko, lehen atxiloaldiaren iraupena 72 ordutik hamabost egunera luzatzeko, eta defentsarako eskubidea ezabatzeko, besteak beste.

Horiek horrela, Nazio Batuen Erakundeak, Human Rights Watchek edota Amnesty Internationalek behin eta berriz kezka azaldu dute, 2022ko martxoaren 27an salbuespen egoera ezarri zenetik giza eskubideen aurka egindako urraketak «larriak» direla eta. Era berean, oposizioko Vamos alderdiko diputatu Claudia Ortizek salatu du «pertsona errugabeak» atxilotu dituztela salbuespen erregimena dagoen honetan, eta horiek askatzeko exijitu du.

Guztiz bestelako iritzia dute, ordea, El Salvadorko agintariek. Ernesto Castro Asanblea Legegileko presidenteak nabarmendu duenez, Bukelek proposatutako neurriari esker, estatuak gaitasuna izango du «garai ilunak» gainditzeko. «Heriotzaren eta minaren aroa amaitu dezakegu. Herriak konfiantza izan behar du gobernuan, eta Segurtasun Ministerioari behar dituen tresna guztiak emango dizkiogu delinkuentziari aurre egiteko», adierazi du Castrok.

Horrekin lotuta, Gustavo Villatoro Justizia eta Segurtasun Publikoko ministroak baieztatu duenez, «salbuespen erregimenak herrialdea eraldatzeko bidea erraztu du». Hain zuzen, gutxienez 67.000 bandakide atxilotu dituzte iazko martxoan salbuespen egoera indarrean ezarri zutenetik. Era berean, Polizia Nazional Zibileko zuzendari Mauricio Arriazak esan du «egitura kriminalen» %70 baino gehiago «jo» dituztela. «Neurri horrekin jarraitu behar dugu, herritarrei segurtasuna emateko, eta haien bizitza eta ondasunak babesteko».

Hilketa tasa, 37,16

El Salvadorko datu ofizialen arabera, herrialdeko indarkeria tasa «izugarri apaldu» da azken urteotan. Bukelek bere agintaldia 2019ko ekainean hasi zuenean, hilketa tasa 100.000 biztanleko 37,16koa zen; 2022rako, ordea, 7,8ra jaitsi zen. Are, gobernuaren arabera, apirilaren 6tik 10era bitartean ez zen hilketarik egon El Salvadorren.

Hain zuzen ere, El Salvadorko Unibertsitateko Gizarte Zientzietako doktore Oscar Martinez Peñatek Errusiako Sputnik hedabideari esan dionez, herrialdeak bere subiranotasuna nola berreskuratu duen erakutsi dute emaitza horiek. «Orain ez dugu jasotzen AEB Ameriketako Estatu Batuen edota Europako Batasunaren agindurik, ezta nazioarteko finantza erakundeen edota nazioz gaindiko enpresenak ere».

Herrialdeko indarkeria tasa «apalaren» ondorioz, Peñatek adierazi du aurrerapausoak eman direla arlo ekonomikoan eta sozialean. Gainera, atzerrian dauden salvadortarren itzulera areagotuko dela ere nabarmendu du. «Gogora dezagun badirela gatazka armatuengatik emigratu zuten salvadortarrak. Egoera hain da konplexua, ezen munduko hiru milioi herrikide inguru baititugu; besteak beste, AEBetan, Kanadan, Italian eta Australian. Orain, ordea, 20 eta 30 urte bitarteko herritarrak beren herrialdera itzultzen hasi dira, beldur direlako».


Summary: Lisabo, Gailu, Audience eta Joseba Irazoki egonen dira Bidehutsen jaialdian. Ekainaren 2rako eta 3rako musika jaialdi bat antolatu dute Hondarribian. Bihartik aurrera egonen dira sarrerak salgai.

Bidehuts musika kolektiboak musika jaialdi bat eginen du ekainaren 2an eta 3an, Hondarribian. Lisabo, Gailu, Audience eta Joseba Irazoki eta Lagunak izanen dira bertan. Lehenbiziko egunean, Lisabo eta Gailu arituko dira, 22:00etan; bigarren egunean, berriz, Audience eta Joseba Irazoki eta Lagunak. Egun berean, 1:30ean besta egonen da Lakaxita gaztetxean.

«Jaialdi hauek gure arteko elkartasuna lagun artean ospatzeko parada eskaintzen dute», diote antolatzaileek sare sozialen bidez zabaldu duten oharrean. Azaldu dute, gainera, «egoera ekonomikoa iraultzen hasteko ezinbesteko jaialdia» dela: «Dramarik gabe, baina errealitatea da hori».

Sarrerak bihar jarriko dira salgai, Musikaze izeneko atarian. Aldez aurretik erosiz gero, egun bakoitzeko hamabi euro ordaindu beharko dira; Internet bidez saltzen ez diren sarrerak egunean bertan leihatilan egonen dira eskuragarri, hamalau euroan.

Bidehuts

2006an sortutako musika kolektibo bat da. Metak diskoetxea itxi zenean, hura osatzen zuten zenbait taldek sortu zuten, hutsune hori betetzeko helburuarekin. Anari, Hotel, Inoren Ero Ni eta Lisaboko partaideek, zehazki. Hiru urte geroago, Audience taldea batu zitzaien. Urteak pasatu ahala, baina, bertze zenbait talde ere hartu ditu kolektiboak.


Summary: Idoia Zabalza: «Alderdi batzuek aukera galdu dute torturaren praktikatik aldentzeko». Espainiako Gobernuak Mikel Zabalzari egindako torturen kasuarekin lotura duen Arturo Espejo guardia zibila saritu izana salatzeko, agerraldia egin dute Orbaizetan (Nafarroa).

Mikel Zabalzari egindako torturen kasuarekin lotura duen Arturo Espejo guardia zibila mailaz igo izana salatzeko, prentsaurrekoa egin dute Zabalzaren sendiak, Torturatuak sareak, Mikel Zabalza Gogoan plataformak, eta ibarreko herritarrek eta hautetsiek, Orbaizetako Olan (Nafarroa).

«Alderdi batzuek aukera galdu dute torturaren praktikatik aldentzeko eta orria pasatzeko», esan du Idoia Zabalza torturaren biktimaren arrebak gaurko agerraldian. Espejo teniente jeneral izendatzea biktimen «duintasunaren aurka» doala deritzo. «Gogorarazi digu orain dela 37 urte ginen puntu berean gaudela».

Zabalzak gogorarazi du 37 urte direla anaiaren gorpua Bidasoko uretan agertu zela, Guardia Zibilak atxilotu eta hogei egunera. Orduan hasi zen gertatutakoa argitzeko borroka luzea, «oztopoz betea», eta, ordutik, beti jaso dute herritarren hauspoa.

Zabalzak gaineratu duenez, uste zuten instituzioek eman dituzten pausoek senideen helburura gerturatzen zituztela. Jaurlaritzak, kasurako, biktima izaera aitortu zion. «Bazirudien adostasun handia zegoela egiaren, justiziaren eta erreparazioaren irizpideak aplikatzeko». Baina esan du jenerala izendatuta horren guztiaren aurka egin dela.

Carlos Bueno Aezkoako batzarreko presidenteak eta Sergio Mugika Orbaizetako alkateak babesa adierazi diote sendiari, eta gaineratu dute auzian inplikatutako guztiak persona non grata izendatzeko tramiteak abiatuko dituztela.

Eneko Villegas Mikel Zabalza Gogoan herri plataformako eledunak adierazi du ez duela ulertzen Espejo saritu izana. «Zertara dator? Zer edo zeren beldur dira saritzeak egin ez balira? Egiari al diote beldur?». Espejo saritu izana «bereziki mingarria» izan dela azpimarratu du, hari egozten baitiote Zabalzaren kasuan emaniko gezurrezko bertsio ofizialaren erantzukizuna.

Gobernuen «babesgabetasunaren aurrean», nabarmendu du inguruko herritarrek babestuko dutela sendia.

Jorge Txokarro Torturatuak sareko kideak «aski da» esan du, ozen. Haren ustez, «eginikoa aitortzen den bitartean, ez da etikoa» arduradunak saritzea. Uste du arduradun politikoek egoerak eskatzen duen mailan egon beharko luketela elkarbizitzaren arloan, eta gaineratu du Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaska «hortik kanpo» dagoela.

Espejo Guardia Zibilaren teniente jeneral bihurtu dute, eta Guardia Zibileko Sostengu Agintaritzako burua ere izango da. Berez, iaz izendatu zuten, baina joan den astean eman zuten maila igoeraren berri, Espainiako Kongresuan egin zuen agerraldi baten harira. 1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Zabalza autobus gidaria. Bertsio ofizialaren arabera, Mikel Zabalza bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak bizitzeko eskubidearen urraketen biktimatzat jo zuen duela urtebete pasatxo. Mikel Zabalza Gogoan plataformak salatu du Espejok zuzendu zituela Zabalzaren atxiloketa eta galdeketa saioak. Hil arte torturatu zuten gaztea Intxaurrondoko kuartelean, eta, hori estaltzeko, Espejok berak antolatu zuen gorpua Bidasora botatzeko operazioa, Madrilgo hedabideetan zabaldu zutenez. Espejok deklaratu egin behar izan zuen Donostian, akusatu gisa, baina afera 1988. urtean artxibatu zuten.

Joan den astean, EH Bilduk Grande-Marlaskaren urgentziazko agerraldi bat eskatu zuen Espainiako Kongresuan, eta galdera sorta bat ere erregistratu zuen, «teniente jeneralak Mikel Zabalzaren desagerpenean izan zuen esku hartzearen berri izateko».

Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak zenbait galdera erregistratu ditu, eta Sekretu Ofizialen Legearen inguruko azalpenak eskatu.


Summary: Abatar batek aurkezle lanak egingo ditu ‘Erremontari’-n. Oriamendi enpresak sortu du aurkezlea, adimen artifizialarekin. ETB1ek astelehenetik aurrera emango du Sagardoaren Txapelketa (22:30). Finala ekainaren 12an jokatuko dute, eta partidak hiru setekoak izango dira.

Adimen artifizialeko lau programa erabilita, Oriamendi enpresak pertsonaia digital bat sortu du, abatar bat, erremonteko sei jokalari erabilita. Erremontari deitu diote, eta Endika Barrenetxea jokalariaren ahotsa oinarri hartuta mintzatuko da. Abatarrak aurkezle lanak beteko ditu ETB1eko Erremontari saioaren hirugarren denboraldian. Sagardoaren Txapelketa jokatuko dute hirugarren urtez Galarreta pilotalekuan (Hernani, Gipuzkoa), eta Euskal Telebistak astelehen gauetan emango ditu partidak. Gaur goizean aurkeztu dute, Hernanin (Gipuzkoa), Oronan —txapelketako babesleetako bat da—.

Esti Veintemillas Oriamendiko informatikariak azaldu duenez, ez da erraza izan euskaraz mintzatuko den abatarra sortzea. «Adimen artifizialaren hizkuntza ezagutzeko denbora luzez aritu gara. Jakin behar da zer eskatu, nola eskatu, zeri eman garrantzia». Nahi duten produktua lortu arte. «Programa gehienek ez dute euskara hizkuntza moduan sartuta. Baina pertsona baten audio bat grabatuta, errepikatu egiten du esandakoa». Hala egin dute Barrenetxeari ahotsa grabatuta.

Erremontari saioak hezur-haragizko aurkezleak ere izango ditu, ohi moduan. Baina abatarrak bestelako zenbait aurkezpen egingo ditu. «Izan ere, abatarra ez dago bizirik, eta ezin ditu bat-bateko gauzarik egin», azaldu du Veintemillasek.

Oronako aurkezpenean, Erremontari pertsonaia digitalari marranta apur bat nabaritu zaio zenbaitetan, hizketan ari zela. Horren arrazoia argitu du Oriamendiko teknikariak: «Hizkuntza ezagutzen ez duelako gertatzen zaio. Ingelesa du jatorrizko hizkuntza, eta batzuetan nahastu egiten da eta soinu arraroak egiten ditu». Veintemillasek «aurrerapauso txiki bat» ikusten du abatarraren erabileran. «Teknologia sartzen ari gara saioan, eta adimen artifizialarekin areago joan gara oraingoan». Aurreko bi urteetan beste pauso batzuk eman dituzte. Esate baterako, jokalarien kaskoetan mikroak eta kamerak sartzen hasi ziren. Txapapean ere bada kamera bat, eta kamera bat dute zazpian eta lauan jarritako zulo bakoitzean.

Lehiak, hiru setetan Aurten, gainera, berrikuntza garrantzitsu bat sartu dute erremonte txapelketan. Lehenengo aldiz erremontean, partidak set formatuan jokatuko dira: hamabost tantoko bi setek osatuko dute partida printzipioz, baina bikoteek set bana irabaziz gero, beste set bat jokatuko dute, bost tantora, irabazlea zein den zehazteko.

ETBko saioan, Sagardoaren Txapelketa guztia emateaz gain, elkarrizketak eta erremontearen ikuspuntu berriak izango dituzte ikus-entzuleek. Teknologia berriak erantsiko dituzte. Hilaren 17tik aurrera, ETB1ek prime time-an emango du saioa, 22:30ean; partidak 18:30ean hasiko dira, Galarretan.

Sagardoaren Txapelketan sei bikotek hartuko dute parte, eta sei sagardotegi ordezkatuko dituzte. Hauek dira bikoteak eta ordezkatzen dituzten sagardotegiak: Goikoetxea V.a-Barrenetxea IV.a (Oialume Zar), Urriza-Martirena (Alorrenea), Aldabe-Azpiroz (Petritegi), Ezkurra II.a-Zubiri (Gurutzeta X Txuleta), Segurola-Juanenea (Bereziartua) eta Ansa II.a-Zaldua (Aburuza).

Txapelketa set formatuan jokatuko denez, lehenengo setean txapak erabakiko du aurreneko sakatzailea. Bigarren setean, lehenengo seteko bikote galtzailea hasiko da sakatzen, eta hirugarrengoan ordura arte tanto gehien egin duenak sakatuko du.

Txapelketaren formatuan, denek denen aurka jokatuko dute hasierako ligaxkan; lehenengo lau sailkatuak finalerdietarako sailkatuko dira, eta bi bikote kanpoan geratuko dira. Lehenengo bi setak irabazita (2-0), lau puntu batuko ditu bikoteak; 2-1 irabazten duenak hiru puntu izango ditu; 1-2 galtzen duenak puntu bat eskuratuko du; 0-2 galduz gero, punturik ez da lortuko; eta lehen bi seten batuketan hamasei tantora iristen ez denak puntu negatiboa izango du.

Finalerdiak ekainaren 5ean jokatuko dituzte; lehenengo sailkatua laugarrenaren kontra ariko da, eta bigarrena hirugarrenaren aurka. Finala ekainaren 12an jokatuko dute.

Saioaren ordu berean, ETB2k El Conquistador del Caribe abentura reality-a ematen du.


Summary: Ipar Koreak jaurtitako misil balistiko batek nahasmena eragin du Japonian. Hasieran, Tokikok Hokkaido uharteko herritarrei agindu die babespean jartzeko, baina, handik gutxira, alerta indargabetu dute. Hego Koreak ez du baztertu jaurtigaiak erregai solidoa eduki izana.

Ipar Koreak gaur goizaldean botatako misil balistiko mota berri batek beldurra eta nahasmena eragin ditu Japonian, Tokiok kudeatutako airekoen kontrako alerta sistema batek ohartarazi ostean misila iparraldeko Hokkaido uhartetik gertu eror zitekeela. Hain zuzen, larrialdiko irrati sistemak Hokkaidoko milioika herritarrei eskatu zien babespean jartzeko. J-Alert sistemak 08:00ak baino lehentxeago eman zuen agindua —01:00 Euskal Herrian—, baina handik hogei minutu ingurura indargabetu zuen, argudiatuta «oker» iragarri zuela misila irlatik gertu eroriko zela.

Dena dela, Japoniako Gobernuak gerora azaldu du larrialdiko ebakuazioaren abisua egokia izan zela, eta ez zela egin akats baten ondorioz. «Ez dugu zuzendu J-Alert sistemak emandako informazioa», zehaztu du gobernuko idazkari nagusi Hirokazu Matsunok, gaur goizean emandako prentsaurreko batean. Hokkaidoko eskolek hasiera ordua atzeratu dute, eta tren zerbitzu batzuk bertan behera geratu dira denbora batez, Japoniako NHK kateak jakinarazi duenez. Tokiok gaurko antzeko ebakuazio agindu bat eman zuen joan den urrian, Ipar Koreak misil bat jaurti ondotik; Ozeano Barean jausi zen.

Hego Koreako Estatu Nagusiak gaur baieztatu duenez, Piongiangetik jaurtitako misilak 1.000 kilometro inguruko bidea egin du hegan, eta Japoniako itsasora erori da; Tokioren arabera, ordea, Ipar Korea ekialdean jausi da. Seulen ustez, misila ohi baino angelu handiago batez jaurti dute, ohiko posiziotik bidaliz gero 5.000 kilometroko bidea egin baitzezakeen. Halere, ekintza «larritzat eta probokatzailetzat» jo dute Seulgo agintariek.

Ipar Koreak aurretik jaurti dituen misilekin alderatuta, bestelakoa izan da azkena, Hego Koreako armadaren ustez. «Ez dugu baztertzen misilak erregai solidoa eduki izana», esan du defentsako funtzionario batek. Erregai solidoari esker, misilak errazago garraiatzen dituzte, eta, erregai likidoa dutenen aldean, azkarrago jaurtitzen dituzte.

Japoniako Gobernuaren gisan, Seulek ere Segurtasun Nazionaleko Kontseiluaren premiazko bilera batera deitu du, eta Piongiangen ekintza gaitzetsi du. Ameriketako Estatu Batuek ere kritikatu egin dute Ipar Korearen jaurtiketa, eta Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluaren hainbat ebazpenen aurkako «urraketa lotsagarritzat» hartu dute.

Iazko erritmo berean

Joan den urtean, Ipar Koreako armadak inoiz baino misil balistiko gehiago jaurti zituen, Kim Jong-un presidentea buru duen gobernuaren aginduz, eta joan den urteko erritmo berari eusten dio aurten ere, AEBen eta Hego Korearen arteko ariketa militar bateratuei erantzuteko helburuarekin. Washingtonek eta Seulek diote beren jarduerak «defentsakoak» direla, Piongiangen mehatxu nuklearrari eta misilei erantzuteko. Hego Koreako funtzionarioek ziurtatu dutenez, Ipar Koreak astebete inguru darama Seulen deiei erantzun gabe; «arduragabekeriatzat» jo dute. Hegoaldeko herrialdearen asmoa da, hain zuzen, ustekabeko liskarrak saihestea.

Tentsioaren goraldi honetan, KCNA Ipar Koreako albiste agentzia ofizialak Kimen adierazpenak jaso zituen atzo, herrialdeko armada «modu praktikoagoan» indartzeko eskatuz. Piongiangeko Batzorde Militar Zentralaren bilera astelehenean egin zuten, «AEBetako inperialistek eta Hego Koreako txotxongilo traidoreek eraso gerra bat pizteko egiten dituzten maniobren gorakadaren» aurkako erreakzio gisa, KCNAren arabera. Buruzagi militarrek «gai praktikoei eta neurriei» buruz eztabaidatu zuten batzar horretan.

Desnuklearizaziorako elkarrizketak etenda daude 2019tik, Kimen eta Donald Trump AEBetako presidente ohiaren arteko bigarren goi bilerak porrot egin zuenetik. Gaur, Etxe Zuriak Ipar Koreari eskatu dio negoziazio mahaira itzul dadila. «Ez zaio atea itxi diplomaziari, baina Piongiangek berehala eten behar ditu bere ekintza ezegonkortzaileak, eta, horren ordez, diplomaziarako bidea hautatu behar du», esan du Joe Biden AEBetako estatuburuaren administrazioak.


Summary: Kaurismaki, Rohrwacher, Haynes eta Loach izango dira Cannesko lehian. Erizeren Cerrar los ojos filma Cannes Premiere sailean emango dute, lehiaketatik kanpo. Andersonen, Kitanoren eta Hausnerren lan berriak ere erakutsiko dituzte.

Izen handiz betetako Sail Ofizial bat izango du Cannesko 67. Zinemaldiak, Iris Knboloch jaialdiko presidenteak eta Thierry Fremaux zuzendari nagusiak gaur goizean egin duten agerraldi batean aurreratu dutenez. Parte hartuko duten film gehienen berri eman dute: lehian izango dira Aki Kaurismaki, Hirokazu Kore-eda, Marco Bellocchio, Alice Rohrwacher... Eta lehiatik kanpo, berriz, Victor Erize, Takeshi Kitano eta Martin Scorsese, besteak beste. Maiatzaren 16tik 27ra egingo dute jaialdia.

Azken urteetan, nabarmen handitu da Cannesen izan diren filmen kopurua, pandemiaren eraginez zinemetara iristeko lanak izan dituzten proiektuak bultzatzeko asmoz, Fremauxen hitzetan, eta aurten, egoera normaldu dela ikusirik, kopuru hori lehengoratzeko asmoa izan dute. Oraingoz, 24 film izango dira Sail Ofizialean —horietatik bost, lehiaketatik kanpo—, eta hamazazpi Un Certain Regard sailean. Dena dela, Fremauxek esan du film gehiagoren berri emango dutela datozen asteetan, eta dokumental bat eta animaziozko lan bat egongo direla tartean.

Sail Ofizialean, Urrezko Palma eskuratzeko lehian izango dira jaialdian parte hartu duten zinemagile ezagun batzuk: Aki Kaurismaki (Kuolleet lehdet / Fallen Leaves), Nanni Moretti (Il sol dell'avvenire), Alice Rohrwacher (La chimera), Marco Bellocchio (Rapito), Todd Haynes (May December), Ken Loach (The Old Oak), Wes Anderson (Asteroid City), Jessica Hausner (Club Zero), Hirokazu Kore-eda (Monster), Jonathan Glazer (The Zone of Interest), Nuri Bilge Ceylan (Kuru otlar ustune / Abour Dry Grasses) eta Tran Anh Hung (La passion de Dodin Bouffant).

Gainontzean, Kaouther Ben Haniak Les filles d'Olfa aurkeztuko du Sail Ofizialean, Justine Trietek Anatomie d'une chute, Chatherine Breillatek L'été dernier, Karium Ainouzek Firebrand eta Ramata Toulaye Syk Banel et Adama. Wim Wendersek eta Wang Bingek bina film izango dituzte Sail Ofizialeko lehian eta emanaldi berezietan: Wendersek Perfect Days eta Anselm (3Dn), hurrenez hurren, eta Wangek Jeunesse eta Man in Black.

Dagoeneko esana zuten Maiwenn zuzendariaren Jeanne du Barry filmak irekiko duela jaialdiko Sail Ofiziala. Harekin batera, honako film hauek emango dituzte lehiaketatik kanpo: Martin Scorseseren Killers of the Flower Moon, Sam Levinsonen The Idol, Kim Jee-woonen Cobweb eta James Mangolden Indiana Jones and the Dial of Destiny. Herenegun jakinarazi zuten, halaber, Sail Ofizialean eta lehiaketatik kanpo emango dutela Pedro Almodovarren Extraña forma de vida film ertaina.

Kitano eta Mendoça Filho

El sol del membrillo estreinatu eta 30 urtera, Victor Erize zinemagileak Cannesko Zinemaldian erakutsiko du ordutik egin duen lehen film luzea, Cerrar los ojos izenekoa. Espero izatekoa zen Erizeren itzulerako filma Cannesen izatea —Sail Ofizialean aurkeztu zituen El sur (1983) eta El sol del membrillo (1992), eta bigarrenak epaimahaiaren saria irabazi zuen—. Hala ere, lehiaketatik kanpo emango dute filma, Cannes Premiere sailean. Sail horretan, bestela, Katell Quillevereren Le temps d'aimer, Martin Provosten Bonnard, Pierre et Marthe eta Takeshi Kitanoren Kubi lanak erakutsiko dituzte.

Wendersen eta Wangen filmez gain, Kleber Mendoça Filhoren Retratos fantasmas eta Steve McQueenen Occupied City emango dituzte Emanaldi Bereziak sailean. Gauerdiko Emanaldiak sailean, berriz, Just Philippoten Acide, Elias Belkeddarren Omar la fraise eta Anurag Kashyapen Kennedy.

Un Certain Regard sailaren eskaintza geografiko zabala nabarmendu du Fremauxek: besteak beste, Afrikako herrialde batzuetako zinemagileak egongo dira, baita Mongoliako bat ere, lehenengo aldiz. Film hauek erakutsiko dituzte Rodrigo Moreno argentinarraren Los delincuentes, Joao Salaviza eta Renee Nader Messora brasildarren Crowra, Monia Chokri quebectarraren Simple comme Sylvain, Asmae El Moudir marokoarraren Kadib abyad (The Mother of All Lies), Anthony Chen singapurtarraren The Breaking Ice, Stephanie Di Giusto frantziarraren Rosalie, Warwick Thornton australiarraren The New Boy, Ali Asgari eta Alireza Khatami irandarren Terrestrial Verses eta Thomas Cailley okzitaniarraren Le regne animal.

Opera prima ugari egongo dira sail horretan, gainera: Molly Manning Walker ingelesaren How to Have Sex, Mohamed Kordofani sudandarraren Goodbye Julia, Felipe Galvez txiletarraren Los colonos, Baloji Tshiani kongoarraren Augure, Zoljargal Purevdash mongoliarraren If Only I Could Hibernate, Kim Chang-hoon korearraren Hopeless, Delphine Deloget bretoiaren Rien à perdre eta Kamal Lazraq marokoarraren Les meutes.

Ruben Ostlund zinema zuzendari suediarra izango da epaimahai ofizialaren burua. Iaz, bere bigarren Urrezko Palma irabazi zuen, Triangle of Sadness filmarekin —lehena, 2017an, The Square-rekin—.

Datorren astean jakinaraziko dute zein filmek parte hartuko duten Cannesko Zinemaldiko jaialdi paraleloetan: Zinemagileen Hamabostaldian eta Kritikaren Astean.


Summary: FBIk atxilotu egin du Pentagonoaren dokumentuen ustezko filtratzailea. Jack Teixeira izeneko gazte bat da atzeman dutena. 21 urte ditu, eta Massachusettseko Aireko Guardia Nazionaleko kidea da.

AEBetako Defentsa Departamentuaren ehunka dokumentu klasifikatu filtratu izanaren ustezko erantzulea atxilotu du FBI Ikerketa Bulego Federalak, erakundeak berak jakinarazi duenez. AEBetako fiskal nagusi Merrick Garlandek azaldu duenez, Jack Teixeira izeneko gazte bat da atzeman dutena, Massachusettseko Aireko Guardia Nazionaleko kidea. 21 urte dauzka.

The Washington Post egunkariaren arabera, Teixeirak AEBetako base militar batean lan egiten du, eta armazalea da. Egunkariaren esanetan, Discord sare sozialeko talde bateko kideak «txunditzea» zen haren asmoa. Ustezko filtratzailearen lagun bat da AEBetako egunkariak erabili duen iturria. Washingtonek ikerketa bat abiatu du zer gertatu den argitzeko.

Filtratutako dokumentu sekretuek agerian uzten dute Ukraina prestatzen ari den kontraerasorako prestakuntza, eta, besteak beste, Kiev armatzeko orduan Washingtonen eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeen artean dauden tentsioak ere bai. AEBek Ukraina, Hego Korea eta Israel espiatzen dituztela ere erakusten dute.

Ikusi gehiago: Filtrazioak alboratu eta arma gehiago bidaltzeko eskatu die Kievek aliatuei

Pentagonoaren dokumentuak ustez filtratu dituen gazteak Discord sare sozialeko talde batean jarritako bideo bat ikusi du The Washington Post-ek. Egunkariak argitaratu duenez, horretan ikus daiteke «irain arrazistak eta antisemitak» oihukatzen dituela kamerari begiratzen dion bitartean, eta, geroxeago, helburu bati tiro egiten diola. Ustezko filtratzaileak Interneteko talde horretako beste kideei esana zien base militar batean lan egiten zuela, dokumentu klasifikatuak gainbegiratzen.

Horiek horrela, gero eta argiago dago filtrazioa ez dela AEBei kalte egiteko inteligentzia operazio bat izan, baizik eta Pentagonoaren jokatzeko moduaren ondorio bat. Izan ere, izan militarrak edo izan zibilak, AEBetako Defentsa Departamentuak jende askori ematen dio dokumentu klasifikatuetarako sarbidea; gutxi gorabehera, 1,25 milioi pertsonari.

Horren guztiaren harira, Kremlinek ez du adierazpenik egin. Dena den, Sergei Riabkov Atzerri ministrordeak atzo iradoki zuen balitekeela AEBen «desinformazio» estrategia baten ondorio izatea gertatutakoa. «Izan ere, AEBak gatazkaren parte direnez eta gure aurka gerra hibrido bat aurrera eramaten ari denez, baliteke kontrarioa, hau da, Errusiako Federazioa engainatzeko erabiltzea gisa horretako teknikak», adierazi zien Errusiako berri agentziei.

Ukraina, berriz, aztertzen ari da argitaratutakoak eraginik izango ote duen kontraerasoaren prestakuntzan. «Noski, jendea ez dago pozik», laburbildu zuen gobernuko funtzionario batek atzo.


Summary: Jende gutxiago bildu bada ere, langileen «haserrea» ez da baretu. Erretreten erreformaren aurkako hamabigarren greba mobilizazioa egin dute gaur. Bihar jakinaraziko du Frantziako Kontseilu Konstituzionalak legea baliogabetuko duen ala ez.

«Kexak badaude, Macronengatik daude; euria ari badu, Frantziako Gobernuarengatik eta Macron presidentearengatik ari du», entzuten zen CFDT sindikatuaren kamioiaren bozgorailuetatik, irrika. Izan ere, erretreten erreformaren aurkako hamabigarren greba mobilizazioa egin dute gaur Baionan, Frantzian zehar beste hainbat egin diren bezala. «Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakiaren bezperan kokatu behar da greba mobilizazio hau; presioa mantentzeko era bat da», azaldu du Argitxu Dufau LABeko bozeramaileak. 7.000 lagun bildu ditu protestak intersindikalaren arabera; Poliziaren ustez, berriz, 3.000 pertsona zeuden.

Gaurko mobilizazioan ohi baino jende gutxiago bildu arren, sindikatuek adierazi dute langileen «haserrea» ez dela baretu. Gaetan Perriere Solidaires sindikatuko kidearen ustez, «inflazio testuinguruan» hamabi greba egun egitea ez da erraza langileentzat. Horrez gain, uste du langileak jabetzen ari direla ez dituztela entzuten, eta, horregatik, «ekintza erradikalagoetara» deitu du Perrierek.

Ohiz kanpoko ibilbidea ukan du Baionako manifestazioak. Tren geltokitik abiatu, Aturri zeharkatu, eta Baiona Handian sartu da. Behin eta berriro Errobi zeharkatu du ondoren, Baiona Handiko eta Ttipiko kaiak betez. «Baionako kale txikietatik pasatuz, zarata eta desmasia handiagoa sortzeko aukera ukan dugu, mugimenduak oihartzun handiagoa ukan zezan», adierazi du Perrierek.

Kontseilu Konstituzionalaren ebazpenaren bezperan

Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakia izango dena izango dela, mobilizatzeko prest daudela frogatu nahi izan dute sindikatuek. Hain zuzen ere, erretreten erreforma osoa edo haren neurri batzuk baliogabetu ditzake Kontseiluak. Horrez gain, 250 diputatu eta senatarik ekinaldi partekatuko erreferenduma abiarazteko baimena eskatu zioten Kontseilu Konstituzionalari martxoaren 17an. Bihar jakinarazi behar ditu bi gaiei buruz erabakirikoak.

Hala ere, Argitxu Dufau LABeko bozeramaileak argi du: «Sindikalista abertzale gisa, ez dut inongo esperantzarik horrelako kontseilu batean. Hasteko, ez dut inoiz sinetsiko jurista batzuek osatzen duten kontseilua denik: politikariak direla uste dut nik. Beraz, haiek begiratuko dutena ez da erreforma konstituzionala den ala ez, baizik eta erreformak haien interes politikoei eta, beraz, kapitalaren interesei erantzuten dien ala ez».

Intersindikala erabakiaren zain dago datozen egunetarako estrategia zehazteko. Laurent Roux Ipar Euskal Herriko CFDT sindikatuko idazkariak iradoki du «maiatzaren lehenean» zerbait egin litekeela, edota «Parisen egin litekeen manifestazio nazionala» ukan du hipotesi. Hala ere, intersindikalak Parisen hartu duen erabakia dela azaldu du.

Bihar bi ekinaldi daude. Bata, 10:00etan, Tarnoseko portuan (Landak) blokeatze ekintza bat egiteko. Hango CGT sindikatuak antolatu du, eta LAB, FSU eta Solidaires sindikatuak atxiki zaizkio. Bestea 18:00etan izango da, Baionako herriko etxearen aitzinean, Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakia itxaroteko.


Summary: Osasun zerbitzu «unibertsala eta kalitatezkoa» aldarrikatuko du Osasun Publikoa Aurrera plataformak apirilaren 22an. Herritarrak deitu dituzte Bilboko, Donostiako eta Gasteizko manifestazioetan parte hartzera.

Gaur egungo «osasun krisiaren» harira, Osasun Publikoa Aurrera herri plataformak mobilizatzera deitu ditu herritarrak. Manifestazioak egingo dituzte apirilaren 22an, Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Mireia Saiz eta Jose Ignacio Martinez bozeramaileek gaur Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia) egindako agerraldian adierazi dutenez, Osakidetzaren politikan «aldaketa sakona» eskatuko dute, «kalitatezko osasun publiko duina eta unibertsala» bermatzeko.

Saizek eta Martinezek argi utzi dute herritar orok duela «kalitatezko osasun zerbitzu publiko duina eta unibertsala» izateko eskubidea. Hala ere, azken urteetan, eskubide hori «larriki urratu» da. «Arduradun politikoek egindako plangintza eta kudeaketa luze eta negargarria» jo dute horren erantzuletzat. Horregatik, bi eskaera egin dizkiete Eusko Jaurlaritzari, EAJri eta PSE-EEri: murrizketen politika geldiarazteko eta 180 graduko bira emateko. «Hau da, gehiago begiratzeko erabiltzaileei, eta gutxiago sektoreko enpresaburuei».

Osasun publikoaren egoera agerian uzteko, hainbat adibide eman dituzte bozeramaileek. Besteak beste, azaldu dute osasun zentroak itxi eta arreta ordutegiak murrizten ari direla, arreta presentziala lortzeko «gero eta zailtasun handiagoak» daudela, lehen mailako arretako osasun langileak etengabe ordezkatzen dituztela, eta hizkuntza eskubideak etengabe urratzen dituztela. Horrekin lotuta, Eusko Jaurlaritzaren erantzuna kritikatu dute: «Harrokeriaz erantzun dute; erantzukizuna onartu beharrean, arazoak gutxietsi dituzte, eta beste batzuei egotzi ». Garbitzaileen greba ere gogoratu dute: «Ikusi dugu Ertzaintza protesta legitimo batera bidaliz erantzun dutela».

Kudeaketa «negargarriari» eta Osakidetzaren «etengabeko gainbeherari» dagokienez, plataformak uste du Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren dimisioa ez dela nahikoa. Sistema aldatzeko eskatu dute: «Herritarrek parte har dezaten eta parte hartzea ezinbesteko faktore bihur dadin Osakidetzaren kudeaketan». Halaber, salatu dute Osakidetza herritarren parte hartzea ukatzen ari dela eta informazioa ere mugatu duela. Izan ere, Barakaldo-Sestaoko ESIari Barakaldoko osasun egoeraren inguruko informazioa eskatu zioten, eta ukatu egin diete. «Ahalegin argia da kontzientziazio lana oztopatzeko eta Osakidetzako langileek plataforma ezagutzea eragozteko».

Gasteizko manifestazioa 12:00etan abiatuko da Bilbo plazatik. Eta Bilbon ere 12:00etan hasiko da protesta, Jesusen Bihotza plazan. Donostian, berriz, 17:00etan elkartuko dira, Bulebarrean. Iruñean ere egingo dute manifestazioa.

Sindikatuek ere protesta egin dute

SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek ere Osakidetzaren «egoera larria» salatu dute gaur goizean. Bilboko Osasun Ordezkaritzaren aurrean elkarretaratze zaratatsua egin dute. Ohar bidez azaldu dutenez, Jaurlaritzaren Osasun Sailari «berehalako konponbideak» exijitu dizkiote, osasun publikoaren «egiturazko eta pandemiaren aurreko arazoei» aurre egiteko.

Duela bi aste grebarako deia egin zuten sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako. Ordutik, Osakidetza «ez da mugitu». Era berean, apirilaren 3an dei egin zioten Sagarduiri, sektoreko mahaiaren hurrengo bileran parte har zezan. Horri buruz ere ez dute erantzunik jaso. «Mahai sektoriala erabat blokeatuta dago».

Sindikatuen arabera, Osakidetzak ez du inolako asmorik erakutsi egoera aldatzeko: «Ez dago kolektiboaren lan baldintzak hobetzeko inolako planteamendurik; ez dago profesionalak Osakidetzan gelditzeko eta beste batzuk erakartzeko planik». Langileei «tratu txar sistemikoa» ematen zaiela adierazi dute. Eta adibide gisa jarri dute Aste Santuko jaiegunetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatu dena: «EAG etengabeko arreta gune asko zabalik egon dira, medikurik gabe». Hori dela eta, Osakidetzari eta Osasun Sailari borondate politikoa eskatu diete, osasun publikoa benetako lehentasun bihurtzeko.


Summary: Emakumeen ahotsak eta gerraren arrastoak Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian. Estibaliz Urresola euskal zinemagilearen '20.000 especies de abejas' 'opera prima'-k hasiko du festibala, apirilaren 21ean. Carmen Castillo idazle txiletarrari emango diote sari berezia

Hogei urte bete ditu Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak. Josemi Beltran jaialdiaren zuzendaria harro agertu da hogei urtetan edonola hazteko «tentazioari» eutsi izanaz. Aurtengo aldia giza eskubideen urraketen bila abiatuko duten bidaia izango dela azaldu du Beltranek, baina itxaropenaren alde eginez, egoerak irauli daitezen: «Gaur egungo Ukraina, Sahara edo Iran; iraganeko Argelia edo Errumania; eta gure gertuko istorio asko izango dira programazioaren ibilbidearen zati bat». Bidaia horretarako prestatu dute hamazazpi film luzeko Sail Ofiziala, fikzioa eta dokumentala parekatuz. Apirilaren 21etik 28ra egingo dute jaialdia, eta 32 herrialdetako 40 film pantailaratuko dituzte denera, gehienak Viktoria Eugenia antzokian.

Identitateari buruzko 20.000 especies de abejas lanarekin (Estibaliz Urresola) abiatuko da programazioa, eta ezkutuko haurdunaldiak ardatz dituen Beatrice Pollet zuzendariaren Toi non plus tu n’as rien vu film frantsesak itxiko du, hilaren 28an. Carmen Castillo dokumentalen zuzendari eta idazle txiletarrak jasoko du aurten Giza Eskubideen Zinemaldiaren saria, asteleheneko irekiera ekitaldian.

Sail Ofizialean izango dira, besteak beste, No Bears Jafar Panahi irandarraren fundamentalismo islamistaren aurkako erresistentziari buruzko filma —Veneziako Zinemaldian Epaimahaiaren Sari Berezia jaso zuen—; Fernando Guzzoni txiletarraren Blanquita, botere ustelei eta adingebeen sexu esplotazioari buruzkoa eta Italiako jaialdian ere izan zena; eta Michal Blaskoren Victim pelikula, Europako antiziganismoa jorratzen duena.

Urresolaz gain, euskal ordezkaritza izango du jaialdiak: Espainiako emakumezkoen gurpil aulkiko saskibaloi selekzioari buruzko Cabeza y corazón dokumentala emango dute, Ainhoa Andrakak eta Zuri Goikoetxeak zuzendua; torturari buruzko Ander Iriarteren Karpeta urdinak dokumentala eta Iratxe Fresnedaren ez-fikziozko filma, Tetuán.

Hiru proiekzio horiek amaitzean, solasaldiak egingo dituzte. Ez dira bakarrak izango, ordea, Beltranek esan duenez «garrantzi berezia» ematen baitiete solasaldiei. Las buenas compañías filmaren ostean, esaterako, Errenteriako Emakume Taldeari buruz mintzatuko dira. 1970eko hamarkadan eratu zuten elkarte feminista hori, emakumeei abortuaren prozesuan laguntzeko. Silvia Munt zuzendariak, Alicia Falco eta Elena Tarrats protagonistek eta Arantxa Olañeta emakumeen taldeko kideak hartuko dute parte hitzaldian.

Sarrerak bihar jarriko dituzte salgai

Viktoria Eugenian ez ezik, Antzoki Zaharrean eta Tabakaleran ere hartuko du aterpe aurtengo programak. Azken horretan, Zinema eta Memoriari buruzko ziklo bat egingo dute. Jaialdiko zuzendariak azaldu duenez, irudiek historia, politika eta kontzientzia sortzeko duten indarra «balioesten» duten hiru filmen bidez egingo dute hori: Rithy Panhen Everything Will Be OK, Mark Cousinsen The March on Rome eta Rabah Slimaniren Wanibik.

Jaialdia «inklusiboagoa» izan dadin lan egin dutela ere adierazi du Beltranek. Hala, azpititulu irisgarriak jarriko dituzte; prestakuntza saio irekia antolatuko dute, Gautena elkarteko haur autistentzat; Martuteneko espetxeak film laburren saio bat antolatuko du; eta Principal antzokiak 4.000 ikasle inguru hartuko ditu saio didaktikoen bidez, Yoko urtetik urtera, Oporretan urtetik urtera eta Trash ikusteko.

Hiru sari egongo dira jokoan: 3.000 eurorekin sarituko du film labur onena Gazte Epaimahaiak; ikusleek proiekzioak amaitu ondorengo botoen bidez, film luze onenari emango diote saria; eta Amnesty International taldeak ere banatuko du berea, horretarako eratu duen aparteko epaimahaiak deliberatuta —Olatz Beobidek, Saul Castrok, Ricardo Martinek eta Itziar Medranok osatuko dute—.

Sarrerak bihar jarriko dituzte salgai, 11:30ean, 5 euroren truke. Antzoki Zaharreko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan zein online erosi ahal izango dira. Doako saioetarako, gonbidapen bat jaso beharko da emanaldiaren egunean bertan, txarteldegietan edo Internet bidez.


Summary: Sektore pribatuan ere hizkuntza eskubideek atzera egin dutela ohartarazi du Behatokiak. Agurne Gaubeka Behatokiaren zuzendaria: «Urteak aurrera joan ahala, euskaraz bizitzeko eskubidea erabat oztopatua dugu euskararen lurralde osoan»

1.071 kasu zenbatu ditu Hizkuntza Eskubideen Behatokiak urtero hizkuntza eskubideen egoeraren berri ematen duen txostenean. Horietatik %91 kexak dira. Gaur goizean eman dute horien berri, Bilbon egindako aurkezpen batean. Kasu gehienak administrazioekin lotuta daude, batez ere Eusko Jaurlaritzarekin eta Nafarroako Gobernuarekin, baina «eremu sozioekonomikoan» ere ipini dute begia: Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariak salatu du interes orokorreko zerbitzuetan —energia hornitzaileak, telekomunikazio enpresak, finantza eta aseguru etxeak— ez dituztela hizkuntza eskubideak errespetatzen, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan horretarako lege betebeharrak eduki arren.

Aurrerapen faltaz ohartarazi du Gaubekak: «Urteak aurrera joan ahala, euskaraz bizitzeko eskubidea erabat oztopatuta, mugatuta edo aitortzarik gabe daukagu euskararen lurralde osoan».

Administrazioen zerbitzu telematikoetan ere ipini dute arreta, herritarrek gero eta maizago erabiltzen dituztelako gaur egun. Gaubekaren esanetan, oraindik hainbat webgune eta sail daude euskaraz erabili ezin direnak: «Nafarroako Gobernuko tramite telematikoen %68 inguru oraindik ezin dira euskaraz egin».

Haren arabera, eragile, alderdi politiko eta sindikatuetan euskarak daukan rola txikiagoa da. «Euskarak 2. mailako garrantzia dauka, mezu txiki eta garrantzi gabekoentzat», adierazi du.

Behatokiaren eledunak baliabide «efektiboak» eskatu ditu administrazio publikoek «euskaraz normaltasunez funtzionatzeko erabateko gaitasuna» izan dezaten. Horretarako, hizkuntza eskubideentzat «lege babes handiagoa» galdegin du, «euskararen lurralde osoan».

Segurtasun arloan ere ikusi dituzte hutsuneak. Ertzaintzak «urteotan emandako pausoak», hartutako neurriak eta ezarrita dauzkan protokoloak «ez dira nahikoa», Gaubekaren arabera, «herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko». Nafarroan, beste horrenbeste. «Foruzaingoan, herritarrek nabarmentzen dute ia ezinezkoa dela herritarrek euskarazko zerbitzurik jasotzea» esan du. Eman dituzten datuen arabera, «Foruzaingoaren milaka lanpostuetatik», 29tan bakarrik da nahitaezkoa euskaraz jakitea. Udaltzainei dagokienez ere, Gaubekak deitoratu du udan eta oporraldietan «nekez» bermatzen dela euskarazko zerbitzua, eta aspaldi honetako erabaki judizialak egin ditu erantzule.

Aurrera barik, atzera

Hezkuntzaren alorrari heldu dio Garbiñe Petriati Behatokiaren teknikariak. Nabarmendu du Ipar Euskal Herrian emaitza positiboa izan duela baxo eta brebeta azterketak euskaraz eskatzeko dinamikak. Nafarroako Foru Erkidegoan, eremu mistoan D eredua «bermatuta» egon arren, lerro berriak zabaltzeko zailtasunak aipatu ditu. «Herritarren eta familien ahalegina ere nabarmena izan da ezintasun horren aurrean», esan du.

Hala ere, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzean, euskaraz ikasten segitzeko dauzkaten oztopoak gogorarazi ditu. «NUPen, urteak dira jada gradu bakarra ikas daitekeela euskaraz, eta, alde horretatik, ez da aurrerapauso nabarmenik eman», azaldu du. «Areago, Telekomunikazio Teknologien Ingeniaritzan, Enpresa eta Matematikako ikasgaiak gaztelaniaz eman dira 2022an. Hor ere atzerapauso bat egon da».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egoera bestelakoa izan arren, unibertsitateko graduondokoak euskaraz ikasteko zailtasunak daude, Petriatiren berbetan. «Oraindik ere euskara ez dago gaztelaniaren pare; bigarren mailan jarraitzen du». Adibide batzuk eman ditu: 2022an hainbat irakaslek eta langilek salatu zuten tresna, baliabide eta formakuntza saio asko gaztelaniaz eman zaizkiela.

Kirolean eta aisialdian ere erdara da nagusi, Behatokiaren txostenaren arabera, baita euskara ofiziala den eremuetan ere. Petriatik azaldu duenez, udalek eskaintzen dituzten ikastaro eta jardueretan, askotan gertatzen da ematen duenak ez daukala maila nahikorik euskaraz egiteko, edota klaseko bakarren batek euskaraz ez badaki klase osoa gaztelaniaz ematen dela.


Summary: VWeko langile batzordeak esan du baterien fabrikak kolokan segitzen duela. Lantegia Landabenen kokatzeko dirurik ez dagoela berretsi die zuzendaritzak langileen ordezkariei. Txibitek esan du laguntzak emateko prest dagoela.

VWeko langileen batzordeak ohartarazi du Landabenen auto elektrikoetarako baterien zeldak muntatzeko fabrikak kolokan jarraitzen duela. Enpresako zuzendaritzaren bildu ostean adierazi du argitu gabe jarraitzen duela proiektuaren geroak, besteak beste fabrika eraikitzeko dirurik ez dagoelako.

Modu horretan, gezurtatu egin du Nafarroako Gobernuak atzo esandakoa. Izan ere, fabrikako arduradunekin bildu ondoren ohar bidez iragarri zuen lantegia Landabenen kokatzeko lanean ari zela Volkswagen, eta bilera egitasmoaren xehetasunei buruz hitz egiteko antolatu zutela.

Bada, bileraren eta egitasmoaren inguruko xehetasunak eskatu dizkiote zuzendaritzari langileen ordezkariek gaur, eta, adierazi dutenez, proiektuak lehen bezala jarraitzen du:«Ez dela aldaketarik egon; finantzaketarik gabe jarraitzen du».Hori horrela, langile batzordeak zuzendaritzaren komunikazio falta kritikatu du. «Oso gai delikatuekin jolasten ari gara», esan du Alfredo Morales batzordeko presidenteak, eta, beraz, «seriotasunez»hitz egiteko eskatu du.

Batzordeak gogorarazi du bateriak muntatzeko fabrika Landabenen bertan eraikitzea langileen ordezkarien proposamena dela. Langileen ordezkarien hitzetan, proiektua«bideragarria eta errentagarria» da,eta Landabenen bertan lanpostu gehiago sortzeko aukera ekar dezakeena. Horregatik, ez dute ulertzen VWetik kanpo fabrikatzeko taldeak izan dezakeen asmoa.

Txibite, laguntzak emateko prest

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere hitz egin du gaur, eta adierazi du proiektuaren nondik norakoak azaldu zizkietela Nafarroako VWeko arduradunek atzoko bileran, eta hori egiteko zein laguntza izan ditzaketen azaldu zizkietela gobernuko ordezkariek.

Bada, Txibitek berretsi du Nafarroako Gobernua prest dagoela beharrezko diru laguntzak emateko. Baina azpimarratu du multinazionalari dagokiola erabakitzea baterien fabrika Landabenen bertan eraikiko duen edo ekoizpena kanpora aterako duen.


Summary: Europak 2030erako egin nahi du AHTaren Atlantikoko igarobidea. Europako Parlamentuaren Garraio Batzordeak data hori berresten duen txosten bat onartu du

Europako Parlamentuko Garraio eta Turismo Batzordeak txosten bat onartu du Europako garraio azpiegituretan egin beharreko inbertsioen inguruan. Txosten horretan berretsi dute Bordele eta Akize (Okzitania) batuko dituen abiadura handiko trenaren Atlantikoko igarobidea 2030erako egingo dutela. Frantziako Gobernuak iragarri zuen egitasmo hori 2042rako atzeratu nahi zuela, eta iragarpen horrek kezka sortu zuen Eusko Jaurlaritzan. Atzo, Iñigo Urkullu lehendakariak bilera egin zuen Frantziak eta Portugalek Espainian dituzten enbaxadoreekin, eta «Atlantikoko konexioak azkartzeko» beharra berretsi zien.

EAJren Europako parlamentari Izaskun Bilbaok adierazi du txostena onartu izana «bultzada» dela Urkulluk egindako gestioetarako, eta «oso garrantzitsua» dela txostenean epeak aldatu ez izana: «Erabaki honek Atlantikoko eskualdeen konektibitatea bermatzen du. Ez da bidezkoa estatu baten aldebakarreko erabakiak eskualde horien bakartzea sustatzea».

Bilbaok nabarmendu du EAJk proposatutako beste neurri batzuk ere jaso dituztela txostenean; adibidez, Bilboren eta Santanderren arteko konexioa, eta Ezkioko lotunea.


Summary: Aranzadik esan du memoria lanetan «biktima guztiak» dituela aztergai. «Ikerketa integralak eta ez-partzialak» defendatu ditu, udalerriei «lurzoru zientifikoa» eskaintzeko. Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok «ikuspuntu kritikoa» eskatu du, izen-zerrendetatik harago.

Gogora, Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak biktimen udal txostenak egiteko irizpideak eman zituen 2018ko ekainean, 'Giza Eskubideen eta Oraintsuko Memoriaren (1960-2018) Udal Txostenak egiteko oinarriak eta irizpideak' agirian, eta Aranzadi zientzia elkarteak irizpide horiek bete ditu Euskal Herriko zenbait udalerrietarako egindako biktimei buruzko lanetan, elkarteak berak ohar batean esplikatu duenez.

Galdakaoko PSE-EEk eta gero EAJk irekitako auziaren harira eman ditu azalpenak Aranzadik. Gogora institutuaren aurretik ere Eusko Jaurlaritzak biktimen edukian emandako gidak nola izan diren gogoratu du zientzia elkarteak, eta azaldu du egindako lanak «udal erretratuak» direla «ez dituztenak gai moralak edo etikoak jorratzen». Udalerri guztietan eskema berari jarraituz, «gertaera bakoitzaren deskribapen labur batera mugatzen dira», Aranzadiren esanetan. Informazio horrek «oroitzapenezko ekintzak eta biktimen aitortza» sustatzea erraztuko duela erantsi du.

Besteak beste, Azpeitian, Tolosan, Erandion eta asteon polemikarako bide izan den Galdakaoren kasuan ere, Aranzadiren lanak «Jaurlaritzak egindako eskema horri jarraitu dio», zientzia elkartearen arabera. 2018ko Gogora-ren txostenaren irizpideak «bere egiten ditu» elkarteak: «ez baztertu, ez legitimatu, eta ez garrantzirik kendu». Elkarteak zehaztu du «nazioarteko estandarrei» erreparatzen diela, eta «adostasunetik» abiatzen direla haren memoriari buruzko lanak, Gogora-k jarritako bidetik.

Adostasunetik abiatuta

Azken puntu horri dagokionez, Aranzadik azpimarratu du egindako ikerketen abiapuntua «udal ordezkaritza duten talde politiko guztien aldez aurreko adostasun politikoa» dela. Talde politikoak dira, hain zuzen, elkartearen esanetan, elkarbizitza mahaien bidez, «Aranzadirekin harremanetan jartzen direnak proiektu integral bat egin dezan», lehen adierazitako irizpideei jarraikiz.

Aranzadirentzat, ikerketa horietan «funtsezkoa» den beste puntu bat da ikerketek «integralak eta ez-partzialak» izan behar dutela, udalerriaren «adostasun politiko eta sozialetik» abiatzen den eskakizuna izanda. «Aztergaia ez da biktima mota jakin bat biktimagilearen arabera, biktima guztiak baizik, biktimagilea edozein dela ere».

Lan horretan diharduten hainbat diziplinatako profesionalak ariko direla hartzen du aintzat kasu guztietan egon den adostasun politiko-sozialak, zientzia elkarteak helarazi duenez; «batik bat historialariak, antropologoak eta forentseak» aritzen dira memoriari buruzko txostenak egiten. Alderdi politikoen ika-mika handiaren aurrean zientzia aldarrikatu du Aranzadik: «Metodologia zientifikoarekin lan egiten dugu, Aranzadik 75 urteko historian egin duen bezala. Aranzadik lurzoru zientifikoa eraikitzen du datu objektiboak identifikatu eta bilduz, erakundeek ahalik eta adostasun handienarekin eraiki dezaten hain beharrezkoa den lurzoru etiko hori».

Eta jakinarazpen argi bat igorri du kontakizunarekin loturik: «Ikerketa horiek eskatu dizkigutenean, ez digute eskatu kontakizun bat eratzeko, baizik eta tokiko erakundeei laguntzeko, tresna erabilgarri baten bidez giza eskubideen bortxaketen biktimak zein motibazio politikoko indarkeriatik eratorritako sufrimenduak izan dituzten pertsonak identifikatzeko». Abisu zehatz bat ere eman du elkarteak eremu horretara iristean: «Azken horiek ezin dira giza eskubideen urraketa larrien biktimatzat hartu». Eta garbi utzi du ez direla horrela sailkatu beren lanetan, nahiz eta hori den leporatu diotena zenbait alderdik.

Izen-zerrendak baino gehiago

Hala eta guztiz ere, eragile instituzional, politiko, akademiko eta sozialei esan die «irizpideetan eta metodologian egin litezkeen aldaketei edo hobekuntzei buruzko hausnarketa bateratua egiteko beharra balute», Aranzadi prest egongo litzatekeela eragile horiekin lankidetzan aritzeko. Baina betiere «independentzia zientifikoz jardunez» ariko litzatekeela ohartarazi du elkarteak.

Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok ere eman du iritzia piztu den polemikari buruz. Haren ustez, «memoria ez dira soilik datuak eta izen-zerrendak; ikuspuntu kritikoa eskatzen du, etikoa eta baloratiboa».

Bien bitartean, Tolosako eta Erandioko Udalek, biak ere EAJren esku, beren memoriaren web orrien bilaketa bertan behera uzteko eskatu diote Aranzadiri, biktima batzuentzat orri horiek «iraina» direlakoan.


Summary: Pertsona bat hil da Los Arcosen, bi ibilgailuk talka egin ondoren. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute. Lagun bat zaurituta eraman dute Nafarroako Ospitale Gunera.

Istripu larria izan da gaur Los Arcosen (Nafarroa), 19:30 aldera. Foruzaingoak jakinarazi duenez, bi ibilgailuk, auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, eta pertsona bat hil da. Bertze bat zaurituta eraman dute Nafarroako Ospitale Gunera.

NA-1110 errepidean izan da ezbeharra. Hildakoa autoan zihoan.


Summary: Kontseiluaren erabakiaren zain, langileen «haserrea» ez da baretu. Erretreten erreformaren aurkako hamabigarren greba mobilizazioa egin dute Baionan. Gaur jakinaraziko du Frantziako Kontseilu Konstituzionalak legea baliogabetuko duen ala ez

«Kexak badaude, Macronengatik daude; euria ari badu, Frantziako Gobernuarengatik eta Macron presidentearengatik ari du», entzuten zen CFDT sindikatuaren kamioiaren bozgorailuetatik, irrika. Izan ere, erretreten erreformaren aurkako hamabigarren greba mobilizazioa egin zuten atzo Baionan, Frantzian zehar beste hainbat egin ziren bezala. «Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakiaren bezperan kokatu behar da greba mobilizazio hau; presioa mantentzeko era bat da», azaldu zuen Argitxu Dufau LABeko bozeramaileak. 7.000 lagun bildu zituen protestak, intersindikalaren arabera; Poliziaren ustez, berriz, 3.000 pertsona zeuden.

Atzoko mobilizazioan ohi baino jende gutxiago bildu arren, sindikatuek adierazi zuten langileen «haserrea» ez zela baretu. Gaetan Perriere Solidaires sindikatuko kidearen ustez, «inflazio testuinguruan» hamabi greba egun egitea ez da erraza langileentzat. Horrez gain, uste izan zuen langileak jabetzen ari direla Frantziako Gobernuak ez dituela entzuten, eta, horregatik, «ekintza erradikalagoetara» deitu zuen Perrierek.

Ohiz kanpoko ibilbidea ukan zuen Baionako manifestazioak. Tren geltokitik abiatu, Aturri zeharkatu, eta Baiona Handian sartu zen. Behin eta berriro Errobi zeharkatu zuen ondoren, Baiona Handiko eta Ttipiko kaiak betez. «Baionako kale txikietatik pasatuz, zarata eta desmasia handiagoa sortzeko aukera ukan dugu, mugimenduak oihartzun handiagoa ukan zezan», adierazi zuen Perrierek.

Kontseiluaren ebazpena

Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakia izango dena izango dela, mobilizatzeko prest daudela frogatu nahi izan zuten sindikatuek. Hain zuzen ere, erretreten erreforma osoa edo haren neurri batzuk baliogabetu ditzake Kontseiluak. Horrez gain, 250 diputatu eta senatarik ekinaldi partekatuko erreferenduma abiarazteko baimena eskatu zioten Kontseilu Konstituzionalari martxoaren 17an. Gaur jakinarazi behar ditu bi gaiei buruz erabakirikoak.

Hala ere, Dufau LABeko bozeramaileak argi du: «Ez dut inongo esperantzarik horrelako kontseilu batean. Hasteko, ez dut inoiz sinetsiko jurista batzuek osatzen duten kontseilua denik; politikariak direla uste dut nik. Beraz, haiek begiratuko dutena ez da erreforma konstituzionala den ala ez, baizik eta erreformak haien interes politikoei eta, beraz, kapitalaren interesei erantzuten dien ala ez».

Intersindikala erabakiaren zain dago datozen egunetarako estrategia zehazteko. Laurent Roux Ipar Euskal Herriko CFDT sindikatuko idazkariak iradoki zuen «Maiatzaren Lehenean» zerbait egin litekeela, edota «Parisen egin litekeen manifestazio nazionala» ukan zuen hipotesi. Hala ere, intersindikalak Parisen hartuko duen erabakia dela azaldu zuen.

Gaur bi ekinaldi daude. Bata, 10:00etan, Tarnoseko portuan (Landak) blokeatze ekintza bat egiteko. Hango CGT sindikatuak antolatu du, eta LAB, FSU eta Solidaires sindikatuak atxiki zaizkio. Bestea 18:00etan izango da, Baionako herriko etxearen aitzinean, Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakia itxaroteko.


Summary: «Administrazio askok beldurra diote euskararen aldeko neurriak hartzeari». Zerbitzu publikoetan zein pribatuetan urratzen dituzte euskaldunen eskubideak, azaldu duenez.

«Kezkaz» begiratzen diote Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta haren zuzendari Agurne Gaubekak (Bermeo, Bizkaia, 1984) Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den kontsumitzaileen dekretu berriari, uste baitute hizkuntzaren arloan oraingoa baino «murritzagoa» izango dela.

Askotan uste dugu euskararen normalizazioarena hazkunde lineala dela, baina atzerapausoak izan dira aspaldion.

Hori da. Epaitegien sententzien harira, beldur gara Nafarroako helegiteen egoera Euskal Autonomia Erkidegoan ere gertatuko ote den. Azkenaldian, laneko hizkuntza eskakizunak eskatu direnean edo azpikontratazioei betebeharrak ezarri zaizkienean, hainbeste sententzia atera direnez horren kontra, nabaritzen dugu administrazio askok beldurra diotela euskarazko zerbitzua eskaintzeko neurriak hartzeari, epaitegietan bukatuko dutelako. Hori gainditzeko, lege babes handiagoa behar dugu.

Pantailak Euskaraz taldeak ohartarazi du zinema emanaldien %1 bakarrik dela euskaraz. Zein da konponbidea?

Uste dugu eskaintza aktiboa egin behar dela eta inbertitu egin behar dela. Multinazional horiek eskaintzaren eta eskariaren parametroetan mugitzen dira. Gure ustez, oinarrizko eskubideak ezin dira parametro horien arabera bermatu. Merkatuaren logikatik atera behar dugu.

Esan duzue interes orokorreko zerbitzuetan (energia, telekomunikazio enpresak, finantza eta aseguru etxeak) ez dituztela errespetatzen hizkuntza eskubideak, lege betebeharrak eduki arren.

Bai. Nafarroako Kontsumitzaile eta Erabiltzaileen Dekretuan ez da inolako aipamenik egiten hizkuntzari buruz. Ipar Euskal Herrian ere ez dago inolako aitortzarik, baina Euskal Autonomia Erkidegoan bai. Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Dekretuak zehazten du enpresa horiek betebeharrak dituztela fakturak, telefono bidezko arreta, seinaleak... dena euskaraz emateko, baina ez da inondik inora bermatzen. Lehen, merkataritza zentroetan gehiago zaintzen zen euskararen presentzia. Orain, askok ez diote egiten aitortzarik euskarari. Ez bakarrik langileentzako arretan: paisaia linguistikoan ere ez.

Tresna egokiagoak behar dira hori bermatzeko?

Eginbeharrak ez betetzeak ondorio batzuk izan behar ditu. Kontsumitzaileen dekretuko beste edozein neurri betetzen ez baduzu, zehapen edo ondorio batzuk izango dituzu. Hizkuntzaren arloan ez, eta uste dugu betebehar horiek zorrotzagoak izan behar dutela. Kontsumitzaileen lege berria aurten aterako da, eta uste dugu lehengoa baino are murritzagoa izango dela. Hori ere kezkaz bizi dugu. Oraingoaren arabera, diru laguntza publikoak jasotzen dituzten enpresek badituzte hizkuntza betebeharrak. Dekretu berriaren arabera, berariaz euskarazko diru laguntzak jasotzen dituztenek bakarrik izango dituzte betebeharrak. Beste guztiek ez dute betebeharrik izango hizkuntzari dagokionez. Ikusiko dugu nola geratuko den legea, baina ez diogu zantzu onik hartzen.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak eten egin du Arabako Mahastiak sor-marka erabiltzeko baimena. Errioxako Kontseilu Arautzaileak jarri zuen helegitea, eta arrazoia eman dio. Auzitegiak argudiatu du kontsumitzaileei «nahasmen handia» eragiten diela Jaurlaritzak emandako behin-behineko baimenak. ABRAk eta Arabako Mahastiak elkarrekin jarri dute helegitea.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Arabako Mahastiak sor-marka merkaturatzen hasteko Eusko Jaurlaritzak emandako baimena. Errioxako Kontseilu Arautzaileak jarritako helegitearen aurrean hartu du erabakia auzitegiak, Europako Batzordeak zigilu berria eratzeko eskaera ofizialaren behin betiko erabakia hartu arte.

Jaurlaritzak iragan urrian eman zion behin-behineko baimena ABRA Arabako Errioxako Upategien Elkarteak bultzatutako zigiluari, Bruselak behin betiko erabakia hartu bitartean. Baimen horrek Espainiako Estatuaren barruan saltzeko aukera ematen zien soilik, jatorri izen bati dagokion babes kategoriarekin.

Hori dela eta, EAEko Auztegi Nagusiaren ustez, erabakiak ez dio kalte handirik eragingo sor-marka berriari, jatorri izenaren babesa «atzeratu» baino ez baitu egingo. Auzitegiak argudiatu du zigilu berriarekin merkaturatutako ardoek «nahasmen handia» eragingo lioketela kontsumitzaileari, «eremu geografiko bera duten eta babestutako bi sor-marka dituzten bi ardo eskainiko litzaizkiekeelako».

Auzitegiak iritzi dio, gainera, horrek guztiak Errioxa markaren «izen onari kalte» egingo liokeela, «atzeraezina» litzatekeen kaltea eraginez, edo, gutxienez, «konpontzen zaila izango litzatekeena». 97 urte baino gehiago dituen sor-marka baita Errioxa, 14.139 mahastizain eta 570 upategi biltzen dituena. «Kalte horien aurrean ez dago eskatutako etetearen aurkako interes garrantzitsurik», nabarmendu du auzitegiak.

Epaileek ez dituzte ontzat eman zigilu berria sortzeko Eusko Jaurlaritzak emandako arrazoiak ere. Gasteizko gobernuak esan baitzuen «agerikoak direla bi figurak bereizten dituzten elementuak, eta ez dagoela inolako oztoporik elkarrekin modu baketsuan bizitzea eragozten duenik». Eta, ordea, ez zien behar bezala erantzun Errioxa sor-markak ohartarazitako kalteei, auzitegiaren arabera. Edonola ere, epaiari helegitea jartzeko aukera izango du Jaurlaritzak.

Prozesua eten, kosta ahala kosta Errioxako Kontseilu Arautzaileak iragarri zuen nola edo hala Arabako Mahastiak jatorri izenaren sorrera geratzen saiatuko zela. Jaurlaritzari atzera egiteko eskatu zion, eta iragarri zuen hala egin ezean helegitea jarriko zuela EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. Aurrez ere sor-markaren tramitazioa geratzeko eskaria egin zuen, jatorri izena sortzeari Jaurlaritzak oniritzia eman zionean, 2021eko azaroan.

Errioxako Kontseilu Arautzaileak iritzi dio Arabako Mahastiak sortu nahi izateak kalte egiten diola bere sor-markaren irudiari, eta baliatu egiten duela hark lortutako ospea. Horiek horrela, oztopoak jarri dizkie upategiei eta mahastizainei, haien esklusibotasuna blindatuz.

Helegitea Zigilu berria sustatzen ari diren upategi txikien artean ez da desagertu beste sor-marka batekin saltzeko borondatea. ABRAk eta Arabako Mahastiak sor-markak helegitea aurkeztu dute elkarrekin EAEko Auzitegi Nagusian –sor-marka eratuta baitago jada–. Ines Baigorri ABRAko zuzendariak BERRIAri azaldu dionez, «azkeneraino» jarraituko dute prozesuarekin, epaileen erabakia behin betikoa izan arte bederen. «Gure alegazioak entzun beharko dituzte orain, beraz, itxaron beharko dugu zer egin erabakitzeko».

Baigorrik uste du, halere, erabakia saihets zitekeela, kautelazko neurriak ezarri aurretik Jaurlaritzak alegazioen aurkezpenean parte hartzeko aukera eman izan baliote. Gasteizko gobernuak esku hartuko duela espero du, nolanahi ere. «Pentsatu gura dut haien esku dagoen guztia egingo dutela beren herritarrak defendatzeko», esan du Baigorrik.

Nolanahi ere, baliteke prozesuak luze jotzea. Izan ere, zigilua erabiltzeko behin-behineko baimenaren auzibideaz gain, sor-markaren sorreraren inguruan Errioxak aurkeztu zuen helegitearen inguruan ere erabaki beharko du Auzitegi Nagusiak. «Jaurlaritzak eta Errioxa sor-markak jada eskatua zuten prozesu hau gelditzeko epai hura irmoa izan arte», azaldu du Baigorrik.

EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiak ezinezko egiten du ardoa zigilu berriaren pean aurten merkaturatzen hastea. Iazko mahats bilketaren ostean etorri zen Gasteizko gobernuaren baimena, beranduegi etiketak aldatzen hasteko, eta aurten hastea zen upategi batzuen nahia. Egitasmoaren bultzatzaileen iturriek BERRIAri esan zioten hamabost bat leudekeela prest Errioxa uzteko urratsa egiteko.


Summary: «Bizkaia armagintzaren industriaren podiumean dago». Zenbait kolektibok deituta, bizikleta martxa egingo dute gaur Bilbotik Getxora, armagintzaren eta gastu militarren aurka. Armagintzan aritzen diren enpresak alor zibilera pasa daitezela eskatu du Luis Miguel Garciak.

Arma industria zibil bihurtzearen aldeko eta gastu militarraren aurkako Bizi martxara deitu dute biharko zenbait kolektibo antimilitarista, ekologista eta internazionalistak. Bilboko Foru Jauregiaren paretik abiatuko dira, 11:00etan, eta geldialdiak egingo dituzte armagintzarekin kolaboratzen duten Bizkaiko zenbait enpresaren egoitzetan. Luis Miguel Garcia (Basauri, 1970) Bizi martxaren antolatzaile eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristako kideak adierazi duenez, enpresoi ematen zaien dirua ekoizpen militarra zibil bilakatzeko baliatu behar da. Hala, publikoki eta bizikleta gainean pedalkadaka, politikariak gerra prestatzen ari direla salatuko dute. “Bakea ez da armekin egiten”.

Gaur armagintzaren aurkako hamabosgarren Bizi martxa egingo da. Ekinaldi horren bidez, zer salatzea duzue helburu?

Helburu nagusia da exijitzea arma industria zibil bihur dezatela, eta, era berean, gastu militarra salatzea. Gaur egun dugun egoeran, merkatuko prezioak goraka doaz etengabe, eta herritarrek arazoak dituzte eguneroko gastuetara iristeko, baina gastu militarra izugarri igo da. Badirudi horretarako badagoela dirua; beharrezkoa denarentzat, ostera, ez.

Gaur egun, zein da egoera Bizkaiko armagintza industrialaren sektorean?

Espainiako Estatuko gainontzeko lurraldeekin alderatuta, Bizkaia armagintzaren industriaren podiumean dago. Eusko Jaurlaritzatik eta foru aldundietatik diru asko ematen diete armagintzari loturiko enpresei; hau da, erakundeek inplikazio handia dute. Hain zuzen, diru hori Saudi Arabian erabiltzeko armak egiteko izaten da. Yemenen aurka jotzen dute horrela. Agintariek hainbestetan aipatzen duten bakea ez da armak bidaliz lortzen.

Hain zuzen, moralaren eta etikaren aurkakoa izateaz gain, legez kanpoko jarduera da armagintza? Gizartea konturatzen al da zer daukan inguruan?

Ez, ez da konturatzen. Horretarako, beharrezkoak dira gurea bezalako ekimenak, ohartarazteko beste herrialde batzuetan erabiltzen diren armak gure etxe ondoan egiten ari direla eta, are gehiago, erakunde publikoek diruz laguntzen dituztela. Halaber, intsumisio garaian, gizartea antimilitarista deklaratu zen; horregatik, ez dugu sinisten jendeak egungo egoera onartzen duenik, ezta normala iruditzen zaionik ere.

Bilboko metropolian, arma fabrikarik garrantzitsuenekin kolaboratzen duten enpresa filialak daude. Horietan egingo dituzue bihar geldialdiak.

Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregitik hasiko gara. Han, salatuko dugu erakundeek inplikazioa dutela eta diru laguntzak ematen dituztela. Horren ostean, Barakaldora joango gara, ITP enpresaren Aero lantegira. Armentzako piezak egiten dituzte han; armadako hegazkinetarako, bereziki. Hirugarren geldialdia, Portugaleteko Bizkaia zubia igaro ondoren, Getxon izango da: Senerren. Enpresa berezia da, munduan ezaguna den ingeniaritza indartsua egiten duelako. Israeleko arma enpresa batzuekin duen lotura salatu nahi dugu.

Zenbat euro fakturatu ohi dira urtero industria militarrean?

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan guztira, adibidez, 750 milioi euro fakturatzen dira. Horietatik 150 milioi irabaziak direla esaten da. Bestalde, erakundeek ehun milioi ematen dizkiete diru publikotik. Espainiako Defentsa Ministerioaren datuen arabera, 101 dira industria militarrerako ekoizten duten euskal enpresak [Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak]. Espainiako Estatuak, bestalde, %26 igo du aurten gastu militarraren aurrekontua. Hori salatu nahi dugu.

Martxa antolatzen duzuen hamabosgarren aldia da. Egoera aldatu egin al da urteotan?

Erakundeek ez dute mezua hartu, baina herritarrengana iritsi gara neurri batean, eta ikusten dute posible dela arma industria zibilera aldatzea. Bizkaian bada adibide bat: Orbea enpresak, esaterako, bizikletak egin aurretik, pistolak eta errifleak egiten zituen. Bihar, besteak beste, haiek egindako bizikleten gainean adieraziko dugu posible dela armagintza utzi eta industria zibilean jardutea.

Biharko martxan parte hartu ezin dutenek badute beste aukera bat: aurten ere gastu militarraren aurkako eragozpen fiskalaren kanpaina abiatu duzue. Zertan datza?

Hainbat urte igaro dira ekimen hori martxan jarri genuenetik, eta sinbolikotik harago doan zerbait da. Herritarrek, errenta aitorpenean, planto egin diezaiokete armaden finantzaketari eta gastu militarrari, eta bere zergak bestelako gizarte proiektuetara bideratu ditzakete. Hala, diru hori hemen geratuko da, eta ez da gerretan erabiliko.


Summary: Inflazioa %3,4ra jaitsi da, baina elikagaiak %15,8 garestitu dira. Iazko martxoko prezioekiko konparazioak eragin du beherakada, bereziki energienak. Azpiko inflazioak otsailean bezala jarraitzen du, datu historikoetan.

Apal bada ere, Hego Euskal Herrian beheranzko joeran jarraitzen du inflazioak, baina ez produktu guztietan, elikagaienak KPI orokorretik oso gora jarraitzen baitu. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, kontsumo prezioen indizeak beste koska bat egin du behera otsailetik martxora, %5,9tik %3,4ra. Energiaren merkatzeak eragin du beste behin jaitsiera. Izan ere, azpiko inflazioa —zeinak ez baititu kontuan hartzen erregaien prezioak— oso goian dago oraindik: %7,5ean, otsailean bezala, 2000. urtean abiatutako ziklo historikoko mailarik altuenean.

KPI orokorraren jaitsiera datu ona baldin bada ere, letra txikia irakurri behar da. Otsaileko datuarekin konparatuta, kontsumo produktuen prezioak 2,5 puntu jaitsi dira, baina hilabete batetik bestera beste %0,5 igo dira. Datuak kontraesana irudi dezake, baina badu azalpena. Gaur egungo prezioak iazko martxokoekin alderatzen dira. Orduan hasi ziren nabaritzen Ukrainako gerraren ondorioak —otsailaren 20an hasi zen gerra—. Inflazioa %9,6era igo zen, %3 hilabete batean, eta erregaiak, berriz, %37,4.

Martxo honetan prezioak %0,5 bakarrik igo dira otsailarekin alderatuta. Hau da, iaz baino nabarmen gutxiago, eta horrek azaltzen du inflazioaren jaitsiera. Orain arte, inflazioa kalkulatzen zenean, gerra hasi aurretik zeuden prezioekin alderatzen ziren. Eta hori zen inflazioari buruzko hain datu handiak izatearen arrazoietako bat. Orain, gerra hasita zegoen hilabetekoekin egiten da konparazioa, eta aldea (inflazioa) txikiagoa da.

KPI orokorra energien prezioak merkatu direlako apaldu da bereziki. Etxeko gastuak deiturikoak —berokuntza, argia eta ura— iaz baino %30,8 merkeago daude. Gogoratu behar da orduan %68,4 igo zirela. Erregaietan, alde handia dago urte batetik bestera: aurtengo martxoan %7,9ko jaitsiera izan dute, eta iaz, %37,4ko igoera.

Barazkien garestitzea

Beste aldean, elikagaiak daude. Iazko martxoko prezioekin alderatuta, %15,8 garestiago daude, eta orduan ere igoera handia izan zen, %6,9koa. Hurrengo hilabeteetan, halere, baliteke behera egitea, aipatutako koska efektuarengatik, apiriletik aurrera etengabe garestitu baitziren jakiak. Bestalde, azpiko inflazioak eta elikagaien prezioek oso altu jarraitzen badute ere, nahiko egonkor mantendu dira urte hasieratik —otsailean bezala, %7,5ean eta %15,8ean, hurrenez hurren—, eta badirudi goia jo dutela.

Edonola ere, oinarrizko produktu batzuen garestitzeak ez du etenik, eta, kontsumitzaile elkarte batzuek salatu duten moduan, ezerezean geratu da Espainiako Gobernuak horietako batzuei BEZa kendu izanaren eragina. Adibidez, lekaleak eta barazkiak %6,8 garestitu dira otsailarekin alderatuta, olioa %2,3, eta arrautzak, %2,1.

Urte arteko bilakaerari dagokionez, azukrea da, alde handiz, Hego Euskal Herrian gehien garestitu den produktua, %60,8 iazko martxotik. Ondoren, esnea (%31,3), olioa (%30,4), arrautzak (%26,3) eta lekaleak eta barazkiak (% 23,6). Elikagaien artean, 10 puntutik beherako igoera produktu gutxi batzuek baino ez dute izan; horien artean, arrain freskoa eta izoztua (% 6,2) eta fruta freskoa (%2,4).

Haragien artean, txerrikiek izan dute igoerarik handiena otsailetik martxora: %3,3. Eta iaz baino %18,8 garestiago dago. Hegazti okela apur bat merkatu den arren (%0,9), duela hamabi hilabete baino %11,8 gehiago ordaintzen da kiloa.


Bake epaitegiak, ixteko arriskuan

Summary: Bake epaitegiak, ixteko arriskuan.

Justizia Zerbitzu Publikoaren Antolamendu Efizientziari buruzko Lege Organikoaren aurreproiektuak aurrera egiten badu, desagertzear egon daitezke bake epaitegiak. Mahai gainean dagoen testuaren arabera, justiziako udal bulegoek ordezkatuko dituzte epaitegi horiek, «eta haien figura ordenamendutik desagertuko da». Ondorioz, bake epailerik ere ez da izango. XIX. mendetik daude udalerrietan.

Kontuan hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak urtea amaitzerako izango direla, baliteke laster heltzea berriz ere gaiari Madrilgo gobernuak, legea agintaldi honetan onartu ahal izateko. Sustatzaileen arabera, lege berriaren helburua da gaur egungo behar berberei erantzungo dien egitura berri batera igarotzea, «baina egungo gizartearen eskaerei hobeto egokituta».

Azkenean lege horrek zer aldaketa ekarriko dituen jakin bitartean, Gipuzkoako dozena bat herritan baino gehiagotan daude martxan bake epaileak hautatzeko prozesuak asteotan. Lehen Instantziako Epaitegirik eta Instrukzio Epaitegirik ez duten udaletan egoten dira, baita herri txikietan ere. Lau urtean behin berritzen dira, eta, kargu hori bete ahal izateko, ez da beharrezkoa Zuzenbidea ikasketak izatea. Era berean, bateragarria da beste lanpostu batzuekin, nahiz eta salbuespen batzuk egon.

Hainbat zeregin Jendea ezkontzeko eskumena da bake epaileen zereginen artean ezagunenetakoa. Haien kargu egoten da erregistro zibila, eta, ondorioz, jaiotzen, heriotzen eta ezkontzen inskripzioak, bizi agiriak eta egoera agiriak, jaiotza eta ezkontza agirien lekualdatze eskaerak eta abar ere egiten dituzte bake epaileek.

Demanda zibiletan, 90 eurotik beherako erreklamazioak azter ditzakete. Adiskidetze ekitaldiak ere zuzendu ohi dituzte, gertaerak epaiketara iristea saihesten saiatzeko. Era berean, herritarrek, polizia etxeetan ez ezik, bake epaitegietan ere jar ditzakete salaketak.

JOSE ANGEL IGARZABAL (Zumarragako bake epailea. 50 urte karguan eman ostean, Zumarragako bake epaile izateari utziko dio)

«Baliagarria sentitu naiz herritarrentzat»

Bake epaitegira joan beharrik ez izatea «arraroa» egingo zaiola aitortu du Jose Angel Ibarzabalek. 50 urtean izan da bere herri Zumarragako bake epaile, eta laster da kargua uztekoa, 80 urterekin. «50 urte hauetan, bake epaile izateak oso beteta sentiarazi nau, eta, era berean, baliagarria sentitu naiz herritarrentzat». Zeregin horri esker, uste du Zumarragako gizartearen ikuspegi «osoagoa» eta «gertukoagoa» lortu ahal izan duela. «Nire iparra beti izan da elkarbizitzari laguntzea».

Garaiak aldatuz joan dira, eta bake epaileek ez dituzte zeregin berberak Igarzabalen lehen urteetan eta gaur egun. Garai batean, esate baterako, hilotzak altxatzea ere bake epaileen zeregina izaten zen. Hura zen, Igarzabalen ustez, lanaren alderik gogorrena edo desatseginena. «Orain, guardiako epaitegiek egiten dute, baina nire lehen urteetan gure ardura zen. Senideak hor dituzu, eta ukitu gizatiarra jartzea dagokizu.

Ez da batere samurra minez beteta dauden senideen ondoan egotea. Halakoetan, hildakoarekin egin beharreko tramitazioak arintzen saiatzen nintzen».

Ezkontzak, gutxitzen

Zereginen aldaketei lotuta, beste mugarri garrantzitsu bat izan zen 2015ean: Espainiako 1/2015 Lege Organikoa indarrean sartzearekin batera, desagertu egin ziren falta arinak, eta, ondorioz, gutxitu egin ziren bake epaileen lanak, ordura arte bake epaitegiek baitzuten falta arinen gaineko eskumena. «Zigor arloan, bake epaileok ez dugu eskumenik orain».

Lanaren alderdirik atseginena, berriz, ezkontzak iruditzen zaizkio Igarzabali, eta kontatu du arlo horretan ere hainbat aldaketa igarri dituela azken hamarkadetan. Artean, frankismo garaia zen Igarzabal bake epaile lanetan hasi zenean, eta, lehen urte haietan, ezkontza zibil bakarra zuzendu zuen. Ordutik, ordea, 640 bikote ezkondu dituela kontatu du. «2005ean, 79 ezkontza izan ziren Zumarragan: 52 kanonikoak eta 27 zibilak. Gogoan ditudan azken datuak 2013koak dira, eta orduan 22 izan ziren zibilak eta bederatzi kanonikoak». Azaldu du gero eta jende gutxiago ezkontzen dela. «COVID-19aren pandemiaren eraginak alde batera utzita ere, joera hori ikusten da, izatezko bikote egitea erabakitzen dutelako, edo ez dutelako formalizatzen beren harremana».

Kontatu du Zumarragako ezkontza zibil gehienak Legazpi dorretxean egiten direla, pianoa dagoelako han. «Anekdota moduan, behin bikote bati bere txakurrak eraman zizkion eraztunak». Hala ere, Igarzabalek zehaztu du ezkontza guztiak ez direla zorionez beteak izaten. «Ospitalea daukagu Zumarragan, eta hiru ezkontza egin ditut in articulo mortis; hau da, bietako bat hilzorian zegoenean».

«Betetasun sentipen handia» lortu izan du adiskidetze ekitaldietan ere, berak esku hartu izanari esker arazoa epaitegietara ez iristea lortu denean. Azaldu du adiskidetze ekitaldiak gatazka zibiletan izaten direla; adibide bat izan daiteke norbaitek ez diola iturginari ordaindu. «Epaitegietara ez iristeaz gain, arazoa konpontzea lortuz gero, egundoko poza izaten da». Halako egoeretan, erabateko diskrezioari eustea ezinbesteko baldintza dela dio.

Udalaren omenaldia

Bake epaile kargua bateragarria da bestelako lan batzuekin, eta hainbat zereginetan aritu izan da Igarzabal. «Administraria izan naiz Zumarragako siderometalurgiako enpresa batean». Kazetari lanak ere egin izan ditu; hala nola, La Voz de España eta Unidad egunkarietan, Efe berri agentzian eta Segura Irratian. Iaz, berriz, Jose Maria Iparragirre, una crónica para el recuerdo liburua argitaratu zuen. «Bake epaile izanda, botere judizialeko kide zara, baina ez zara graduko epaile, eta ez duzu zuzenbidean lizentziatua izan beharrik».

Lau urtean behin berritzen dira bake epaileak, eta Igarzabali ere maiztasun horrekin berritu diote kargua. Prozeduraren arabera, lau urteak igarotakoan, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak udalari jakinarazten dio hutsik dagoela bake epailearen kargua. Orduan, udalak ediktu bat jartzen du Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean, nahi duenak izena emateko aukera izan dezan. Aurkeztutako hautagaien artean bat aukeratzen du udalak, eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari jakinarazten dio, izenda dezan. Ondoren, barruti judizialeko buru den epaitegian hartzen du kargua bake epaileak.

Uneotan, prozesu hori amaitzear dute Zumarragan, eta Mikel Lizarralde izango da bake epaile berria. «Aholkurik ez dut harentzat», dio Jose Angel Igarzabalek. «Nire ustez, zentzua izatea da garrantzitsuena». Bake epaitegian egindako lana eskertzeko, iazko uztailean omenaldia egin zion Zumarragako Udalak. Herriko makila ere oparitu zioten. «Poz handia eman zidan. Gustura noa».

PILAR IPARRAGIRRE (Oiartzungo bake epailea)

«Ezkontzak gustatzen zaizkit gehien»

Agente judiziala izatea zen Pilar Iparragirreren hasierako asmoa, «baina oposizioak eta abar egin behar dira, eta ez da erraza». Bake epaileen berri izan zuen, eta erabaki zuen bere burua aurkeztea lan horretarako. Errenterian sei urte eta erdian izan zen bake epailearen ordezkoa, eta Oiartzungo bake epailea da 2018tik aurrera. «Lan polita iruditzen zitzaidan, gustura egingo nuen lan bat. Hain zuzen ere, gustatu egin behar zaizu lan hau, diru gutxi kobratzen baita». Bake epaile izateaz gain, zahar etxe batean lan egiten du Iparragirrek (Donostia, 1968), erizain laguntzaile gisa.

«Ezkontzak gustatzen zaizkit gehien. Paperengatik ezkontzen direla esaten dute askok, baina ikusi egin behar da zer ilusio izaten duten». Era askotako bikoteak ezkondu izan ditu. «80 urteko jendea ere ezkontzen da. Bizi osoa elkarrekin egon ostean, orain ikusten dute agian bietako bat faltako dela laster, eta ezkontzen ez badira, pena horrekin geratuko direla». Iparragirreri ere egokitu izan zaio bikote bat presaz ezkondu behar izatea, minbiziaren eraginez oso larri zegoelako bietako bat: «Beti izan omen zuen ezkontzeko ilusioa, baina beti utzi eta utzi, eta hilzorian zegoenean ezkondu zen azkenean. Donostiako epaitegira joan nintzen dokumentuen bila, eta hiru egunera ezkondu nituen».

Iparragirrek kontatu duenez, bikoteak benetan ezkondu nahi duela egiaztatzea izaten da bere zereginetako bat; hau da, tartean ez dagoela interes ekonomikorik eta bestelako interesik. «Ea elkar ezagutzen duten, elkar maite duten eta abar begiratzen dut, eta, horretarako, isil gordeko entzunaldiak egiten ditut. Lehen, nik inkesta bat bidaltzen nion fiskalari, eta hari zegokion onartzea. Orain, nik ematen dut oniritzia». Elizan edo udaletxean ezkontzen diren bikoteen dokumentuak sinatzea ere bake epaileari dagokio.

Erdibidearen bila

Bake epaileen zereginen artean, adiskidetze ekitaldiak iruditzen zaizkio konplexuenak. «Donostiako epaitegira joan aurretik, bi aldeak ados jartzen saiatzen gara ekitaldi horietan. Askotarikoak izan daitezke gatazkak; adibidez, bizilagunen elkarteetakoak». Iparragirrek kontatu du bi aldeei entzuten eta esaten dutena ondo ulertzen ahalegintzen dela halakoetan. «Erdibide bat egoten da, eta saiatzen naiz horra iristen, baina beharrezkoa izaten da biek zerbaitetan amore ematea».

Errenteriako eta Oiartzungo egoera bertatik bertara ezagututa, aldeak igarri ditu bi herrien artean. «Errenteriako biztanleak Oiartzungoak halako lau dira, eta askoz lan gehiago zegoen han. Adiskidetze ekitaldietan ere laguntza handiagoa eskaini behar izaten zen». Nabarmendu du bake epaile izateak herritar asko ezagutzeko aukera eman diola.


Errekonozimendua jatorri aniztasunari

Summary: Errekonozimendua jatorri aniztasunari. Kultur aniztasuna, elkarbizitza eta parte hartzea oinarri hartuta, ‘Mundu bat Asteasun’ proiektua lantzen ari dira iaztik Asteasun; bilerak egin dituzte migratzaileekin eta asteasuarrekin. Harrera komunitarioa egiteko gida bat prestatuko dute, besteak beste.

Jatorria 21 herrialdetan duten 150 etorkin inguru bizi dira Asteasun, Latinoamerikatik etorritakoak gehienak, Ekuador eta Kolonbiakoak. Gipuzkoako batezbestekotik (%8,6) ez da asko aldentzen Asteasuko etorkinen ehunekoa (%8,5). Pili Legarra Asteasuko alkateak adierazi du herrian behin ere ez dutela izan elkarbizitza arazorik, baina Asteasun bertan jaiotako eta bertara bizitzera joandako komunitateen arteko arrakala handiagotu baino lehen heldu nahi diotela gaiari. “Denontzako herri euskaldun eta inklusiboa nahi badugu, arreta jarri behar diogu kontu honi”, esan du. Helburu hori buruan, Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin Mundu bat Asteasun egitasmoa jarri zuten martxan iaz, kultur aniztasuna, elkarbizitza eta parte hartzea ardatz dituena.

Herriko eragileekin batera landu dute prozesuaren edukia eta komunikazioa, eta hasieratik hartu du parte, esate baterako, Xiri-Miri kultur elkarteak. Bertako kide Feli Etxeberriak adierazi duenez, elkartean bazuten gaiaren inguruko kezka eta udalaren ekimenak bat egin zuen haienarekin. “Asteasun bizi diren etorkinen kontaktuak lortu, eta bilera baterako gonbita egin genien, hizkuntza ezberdinetan idatzitako gutun baten bidez”. Jatorri ezberdineko berrogei lagun baino gehiago bildu ziren deialdi hartara. Lehen hartu-emanaren ostean, entzuketa prozesu bat jarri zuten abian.

Asier Baglietto Asteasuko udal kultur teknikariak esan du “emankorrak” izan zirela iazko udazkenean egindako bi bilerak. “Hemen gustura daudela azaldu ziguten etorkinek, eroso sentitzen direla eta leku segurua dela”. Asteasura iritsi zirenetik izan dituzten zailtasunen berri ere eman zieten. “Eta haien bizipenak ezagutu ondoren, harrera antolatu eta komunitario baten falta genuela sumatu genuen”.

Aurreiritziak hautsiz

Javi Aguiar ekuadortarrak sei urte daramatza Asteasun bizitzen, eta onartu du herrian gustura bizi dela, baina berak ere hainbat aurreiritziri egin behar izan diela aurre. “Harremanetarako irekiagoak gara gu. Baina lehen inpresio horrekin geratu izan banintz, azkenean ez nuen hainbeste jende ezagutuko”. Orain, kuadrilla bat ere badauka Asteasun. “Badakit ahaleginak eginda ere ez nautela hartuko bertakoa banintz bezala, ez nautela ulertuko erabat naizen bezala, baina bidea egitea da garrantzitsua. Gizakia aldaketetara egokitzeko sortu dela iruditzen zait, eta ez arrautza bat bezala bere baitara ixteko”.

Hain zuzen, egitasmoaren bultzatzaileek “komunitateen arteko harreman falta” sumatu dute prozesu guztian. Lehen fasean, jatorriz bertakoak diren herritarrekin bilera bat egin zuten, iazko martxoaren hasieran. “Bertako jendeak esan izan digu hona datozenek euren ohiturei eusten dietela baina ez direla gerturatzen geureetara. Denon artean nola eraiki ditzakegu zubi horiek?”, galdetu du Legarra alkateak. Horregatik sentitzen du Bagliettok migratutakoak komunitatearen parte sentiarazteko beharra. “Kanpotik datozen pertsona horiek errekonozituak diren neurrian sentituko dute herrian parte hartzeko gogoa eta euren ekarpena egiteko zilegitasuna”.

Jatorriz Asteasukoak bertakoak diren herritarrek hizkuntzaren inguruko kezka ere azaldu dute bileretan. “Nik jendea minduta sentitu dut bileretan, frustratuta”, esan du Bagliettok. “Eta, beste muturrean, etorkinek esan izan digute baztertuta sentitu izan direla euskara ez jakiteagatik, boteretik euskara erabiltzen dela haiek baztertzeko. Nola lortu adostasuna orduan? Gai konplexua da”. Min horien inguruan hitz egin behar dela uste du udal kultur teknikariak. “Elkarrizketak izan behar ditugu, pedagogia egin behar dugu”. Pauso hori emana du Aguiarrek: euskara ikasten ari da, eta moldatzen da egunerokoan: “Deseroso sentitzen nintzen beti albokoari galdetu beharrarekin, eta horregatik erabaki nuen ikastea. Euskara ulertzen dut, eta pixkana ari naiz gehiago ikasten”.

Hizkuntzarekin sor daitezkeen ezinegonei aurre egiteko ekinaldi gehiago jarriko dituzte martxan laster Asteasun. Eskolako funtzionamendua euskaraz izan dadin, eta, era berean, edukiak guraso guztiek uler ditzaten, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Zaldibiako eskolan kulturartekotasuna bermatzeko abiarazitako proiektua eramango dute herrira.

Lehen arreta, aurrez aurre

Etorkinen harreran jarri du arreta, berriz, kultur teknikariak. “Asteasuko oinarrizko informazioarekin gida bat landuko dugu. Protokolo bat izango dugu etorri berriei harrera komunitario bat egiteko. Formakuntzak, bisita gidatuak eta bestelako baliabide batzuk aurreikusi ditugu gida horretarako”. Gida prestatu bitartean, lehen harrera hori aurrez aurre egiten dute Asteasun. Herrira iritsi berria da Meng Xing Liu txinatarra, adibidez, eta udaletxean bildu berri da udal ordezkariekin. “Bost urte daramatzat Euskal Herrian, eta bizitoki lasai baten bila nenbilen, toki euskaldun baten bila. Horregatik, uste dut niretzat toki ezin aproposagoa dela Asteasu”.


Summary: Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzak biktimen webguneak aldatzeko eskatu die sei udali. Auzitara jotzearekin mehatxatu die.

Giza eskubideen urraketak pairatu dituzten biktimei buruzko udal webguneen polemika ez da baretu, eta, orain, Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritza ere tartean sartu da. Denis Itxasok zuzentzen duen ordezkaritzak webguneak aldatzeko eta haietatik «ETAren biktimen eta kideen arteko parekatzea» kentzeko eskatu die sei udali.

Galdakao (Bizkaia), Orio, Oiartzun, Hernani, Villabona-Amasa eta Azpeitia (Gipuzkoa) dira sei udalerri horiek; guztietan EH Bilduk du alkatetza. EAJk zuzentzen dituen beste bi udalerritan ere, Erandion (Bizkaia) eta Tolosan (Gipuzkoa), antzeko web orriak daude, baina Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak ez ditu bere zerrendan sartu, «horiek desaktibatzeko jarraibideak eman dituztela egiaztatu» duelako.

Gobernuaren Ordezkaritzaren arabera, webgune horietan «ETAko kideak talde terroristak hildakoekin homologatzen dira, eskubideen urraketak jasan zituztela iritzita, eta gatibutza gisa definitzen delako estatu demokratiko eta zuzenbidekoaren auzitegiek ezarritako zigorren ondorioz espetxean egotea». Haren ustez, ezin dira biktimatzat hartu «terrorismoaren aurkako borrokan botere publikoen bidezko jarduketen xede» izan direnak.

Espainiako Gobernuaren iritziz, horrek Terrorismoaren Biktimak Aitortu eta Osorik Babesteari buruzko Legea urratzen du. Horregatik, hilabeteko epea eman die sei udalei «ETA talde terroristako kideak, justiziatik ihes egin dutenak edo terrorismo delituagatik zigortutakoak» webguneetatik kentzeko, «baldin eta haien izenak biktima izenekoen artean sartu badituzte».

Hori egin ezean, auzitara jotzearekin mehatxu egin du ordezkaritzak: «Estatuko Abokatutzak behar bezala betetzeko ekintza egokiak abiaraziko ditu».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Alderdi Popularreko presidente Carlos Iturgaitzi, berriz, gehiegi iruditu zaio hilabeteko epe hori: «Aberrazio hori ezabatzeko, segundo bat baino ez da behar», azaldu du.

Atzo, Aranzadi elkarteak azaldu zuen zer irizpide erabili dituen web orri horiek egiteko. Esan zuenez, Gogora memoriaren institutuak emandako jarraibideak aintzat hartu ditu, bai eta gai honetan erabiltzen diren «nazioarteko estandarrak» ere, eta «adostasun politiko eta sozialetik» abiatzen da: «Aztergaia ez da biktima mota jakin bat biktimagilearen arabera, biktima guztiak baizik, biktimagilea edozein dela ere».

Erandioren eskaera

Erandioko Udalak eskatu dio Aranzadiri desaktiba dezala Erandio oroimena izeneko webgunean gertuko oroimenari dagokion atala. Hori azaldu du Erandioko Kultura zinegotzi Adrian Bustok. Gainerako web orrien eskemari jarraikiz, Erandiokoak ere bi atal ditu: bat oroimen historikoari dagokiona, «1936ko gerran eta gerraosteko testuinguruan, kolpistek eta diktadurak eragindako giza eskubideen urraketak eta errepresioa» jasotzeko; eta beste bat, gertuko oroimenari buruzkoa, «euskal gatazka politikoaren ondorioz giza eskubideen urraketak jasan edo jasaten ari diren pertsonak» biltzen dituena. Web orrian zehazten denez, azken atal horretan «Erandion eta erandioztarrek bizitako motibazio politikoko indarkeriaren beste sufrimendu batzuk» ere agertzen dira.

Gertuko oroimenaren atal horretan, sakabanatzea eta urruntzea pairatu duten euskal presoen izenak ere agertzen dira; adibidez, Maria Victoria Becerra Agirre eta Jose Luis Gallego Iglesias. «Bortizkeria politikoak ondorioztatutako beste gertaera batzuk: espetxe politika eta salbuespenezko legeen aplikazioa» izeneko atalean agertzen dira, haien atxilotzeari eta espetxean emandako denborari buruzko zenbait agirirekin eta prentsan agertutako albisteekin batera.

Bustok esan du behin-behinean erabaki dutela atal hori desaktibatzea, «irizpide berriak jaso bitartean, eta agertzen diren izenak Gogora-rekin eta beste erakunde batzuekin kontrastatu arte».


Summary: Zerbitzuen sektoreak %60tik gorako pisua du Hego Euskal Herriko BPGan. 'Ikusmiran' azken txostenaren arabera, industria sektoreko afiliazioa %11,3 jaitsi da 2009az geroztik; zerbitzuena, berriz, %16,3 igo da

Zerbitzuen sektorea etengabe hazten ari da Hego Euskal Herrian, eta, besteak beste, industriaren bizkar hazten ari dela ondorioztatu du Ipar Hegoa Fundazioak azken Ikusmiran txosten sozioekonomikoan. LAB sindikatuko fundazioaren arabera, bilakaera horrek kalte egin dio langileen erosahalmenari, eta ia ez du hobekuntzarik eragin ingurumenean: azken 32 urteetan %0,8 murriztu da berotegi gasen emisioa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %1,97 Nafarroan. Hona hemen txostenaren ondorioetako batzuk: Zerbitzu gizartea. Eraikuntza ere beherantz Zerbitzuen sektoreak %60,19ko pisua du Hegoaldeko BPGan, 2008an zuena baino bost puntu handiagoa, hain zuzen (%54,89). Tarte horretan, beherakada nabarmenak izan dituzte eraikuntzak —%9,1etik %5era— eta industriak —%25,9tik %23,6ra—. Industriaren datua ikusita, ez dirudi hainbeste, baina Ipar Hegoak zehaztu du datu horren atzean energia enpresen irabazi handiak daudela, eta aberastasun horrek ez duela «inbertsiorik eragin zerbitzu publikoetan». Horiek horrela, ikertzaileek langileen afiliazio datura jo dute, eta, hor bai, aldea nabaria da. 2009az geroztik, %11,3 apaldu da afiliazioa industrian; aldiz, %16,3 handitu da zerbitzuetan. Erakunde publikoek «arduragabe» jokatzen dutela kritikatu dute, ehun industriala «desegiten» ari den honetan zerbitzuen aldeko apustu politiko eta ekonomikoa egin dutelako. Alde horretatik, nabarmendu dute asko ugaritu direla saltoki handiak. Txiro gehiago. %6,1 bazterketa «larrian» Lan merkatuaren bilakaeraren bidetik, Ipar Hegoak nabarmendu du KPIak azken bi urteetan izan duen igoerak eragin oso kaltegarria izan zuen duela jendearen bizi baldintzetan. Familiek, urtez urte, diru sarreren batezbesteko handiagoa bideratu behar dute oinarrizko beharrak betetzeko. Jendearen bazterketa indizeari erreparatuz gero, 2021ean populazioaren %6,1ek pairatzen zuen «bazterketa larria». 2018an, 28.000 pertsona zeuden egoera horretan; gaur egun, berriz, 128.000 dira. Kontratu mugagabeak. Gero eta gehiago Lan merkatuak 2017-2019 epeaz geroztik izan duen bilakaera aztertu du. Gaur egun, langileen %73,6k kontratu mugagabea dute, eta, denbora tarte horretan, urtez urte handituz joan da kopuru hori. Lanaldi osoko kontratu mugagabea duten langileen kopurua %50etik %56,1era hazi da. Ikusmira-ren ustez, baina, bilakaera hori «ez da nahikoa izan» kalitatezko enpleguaren sorrera bultzatzeko. Iritzi hori argudiatzeko, aldizkako kontratu finkoek izandako bilakaeran jarri dute arreta: 2019an, %2,54 ziren; 2023an, berriz, %5,04. Egia da asko ugaritu direla, baina kontratu finko mugagabeen ugaritzea nabarmenagoa izan da. Presio fiskal apala. Europan baino txikiagoa Txostenak Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuen zerga sistemei erreparatu die, eta ondorioztatu du ez dagoela «aberastasuna banatzeko» politikarik: «Euskal Herrian indarrean dauden zerga politiken helburua enpresen mozkinak babestea da». BPG osoa biztanleen artean banatuko balitz, 38.275 euro egokituko litzaizkioke herritar bakoitzari. Presio fiskalari dagokionez, eta BPGaren araberako tasari erreparatuta, Hegoaldean %30,2koa da, euroguneko batezbestekoa baino txikiagoa (%40,6). Ipar Hegoak uste du enpresen irabazien gaineko zerga «ia ez dela existitzen»: Hegoaldean %1,2 da; EBn, berriz, %2,9. Balantzaren beste aldean, langileen soldatek pisua galdu dute BPGan: 2010an %49 zen, orain, berriz, %46,8. Kutsadura, antzera. Berotegi gasak Txostenaren azken atalak ekoizpen eta kontsumo ereduen «eragin negatiboak» aztertu ditu. Berotegi gasen kantitatea aztertu du besteak beste, eta 1990. urteko bera da ia. EAEn %0,8 murriztu dira, eta Nafarroan, %1,97. EAEn, asko murriztu dira industriak sorturikoak, %34,7tik %17,3ra; aldiz, ia hirukoiztu egin dira garraioak sorturikoak: %13,4tik %35era.


Summary: «Monarkia eta berdintasun osoa bateraezinak dira», Elkarrekin Podemos-IUrentzat. Errepublikaren aldeko ospakizun ekitaldietan parte hartzeko deialdia egin du PCE-EPK-ko idazkari nagusi eta Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek: «Beharrezkoa da hirugarren errepublika, eskubideak bermatzeko».

Espainiako Bigarren Errepublika oroitzeko ospakizun ekitaldietan «hirugarren errepublika» erreibindikatuko dute PCE-EPK-k eta Elkarrekin Podemos-IUk, «zerbitzu publikoak eta eskubideak bermatu daitezen». PCE-EPKko idazkari nagusi eta Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek esan du «bateraezina» dela «herritarren berdintasun osoa bermatzea eta egungo monarkia mantentzea».

Gipuzkoako Ezker Anitza-IUko koordinatzaile Arantza Gonzalezekin batera aritu da Hernandez, Espainiako Bigarren Errepublikaren urteurrenarekin lotutako ekitaldiak azaltzeko. Larunbat honetan, apirilaren 15ean, manifestazioa antolatu dute Ermutik Eibarrera. Orbe Kardenalaren plazatik Unzaga plazara joango da martxa, 1931n Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zen lekura, alegia. Ekitaldi politikoa egingo du han Elkarrekin Podemos-IUk, eta Espainiako Errepublikaren bandera altxatuko dute «errepublikano historiko batek» eta pertsona gazte batek, «iraganaren eta geroaren sinbolo gisa».

Horrez gain, Gasteizeko Ateneoan «topaketa errepublikanoak» antolatu dituzte, eta auto karabana bat Bilbon, gaur bertan. Donostian ere errepublikaren aldeko mugimenduak bere martxa antolatu du. Santurtzin eta Sestaon, halaber, errepublikaren aldeko manifestazioak egingo dituzte, eta biak ala biak Portugaleten amaituko dira, hilaren 16an, igandez.

Era berean, Espainiako Errepublikaren bandera altxatzeak egingo dituzte zenbait udalerritan: besteak beste, Irunen, Arrasaten eta Errenterian. Azken herri horretan Borboiari ez antzezlana egingo dute, kalejira batez lagunduta.

Ekitaldi horiekin guztiekin «Bigarren Errepublika oroitu nahi dugu, eta hark ekarritako askatasunak eta eskubideak», Hernandezen esanetan. Aldi berean, «hirugarren errepublika sustatzeko» ekitaldiak dira, erantsi du alboan zuen Gonzalezek. "Gero eta argiago ikusten da hirugarren errepublika baten beharra, zerbitzu publikoak bermatzeko, osasun alorrean, hezkuntzan eta pentsioetan, besteak beste». Ezker Anitza-IUk eta Euskadiko Partidu Komunistak «errepublika federala eta plurinazionala» nahi dutela esan du Gonzalezek.

Nafarroan ere bai

Nafarroan ere Espainiako Bigarren Errepublika oroitzeko ekitaldiak egin dituzte. Zurekin Nafarroak «III. Errepublika» erreibindikatu du, «etorkizuneko aukera gisa, ustela eta anakronikoa den monarkia baten aurrean». Nafarroako Parlamenturako zerrendako bigarrenak, Carlos Guzmanek eta Nafarroako presidentegai Begoña Alfarok azaldu dituzte Espainiako Bigarren Errepublika oroitzeko arrazoiak, baita Txema Mauleon Iruñeko alkategaiak ere.

Iruñeko kartzela zaharraren aurrean, Conchi Salinas omendu dute, Affna36 Nafarroako fusilatuen familien elkarteko kidea. «Gaur Bigarren Errepublika oroitzen dugu, baina batez ere Hirugarren Errepublika eskatzen dugu, aurrean monarkia sistema ustel, anakroniko, antidemokratiko eta patriarkala dugulako», esan du Guzmanek. «Hirugarren Errepublika da bidea estatua osotasunean demokratitzatzeko».

Guzmanen ustez, «herrialdeak beste modelo bat behar du, gizon eta emakume guztiek eskubide berak bermaturik izan ditzaten». Herrialde hori osatzen duten «eskualdeek eta nazioek egokitasuna izan dezaten marko federal batean» nahi dute, halaber, hirugarren errepublika hori.

Mauleonek, berriz, esan du du urratsak egiten jarraitu behar dela «Iruñeak memoria izan dezan». Askatasunaren plazak «hiltzaileentzako monumenturik ez hartzea» da helburu hori lortzeko proposatu duen hurrengo pausoa. «Hiltzaile horiek 3.500 gizon-emakume baino gehiago hil zituzten 36an, gure lurraldean». Erorien monumentua desegiteko beharraz aritu da, hiria «memoria demokratikoaren gozamenerako lekua» izan dadin.