Summary: Lehen mailako arretaren aldeko protestetara batu da Bizkaiko Medikuen Elkargoa. Lehen mailako arreta «hondoratzeko zorian» dagoela ohartarazi du elkargoak, eta instituzioei eskatu die auzian esku hartzeko.

Osakidetzako lehen mailako arretak bizi duen egoerak bultzatuta, aurten ere sektore hori indartzeko urtarrilaren 23an egingo diren protestetara batzea erabaki du Bizkaiko Medikuen Elkargoak. Hori adierazi du, komunikatu baten bidez. Joan den urtean ere bat egin zuen protestekin, baina aurtengo egoera are larriagoa dela azaldu du.

Komunikatuan esan duenez, orain arte koronabirusaren eraginez ospitaleetan zegoen presioa «lehendik ere guztiz zukututa» zegoen lehen mailako arretara bideratu du omikron aldaera berriak, eta «kolapsatzeko zorian» dago orain: «Presazkoa da lehen arreta salbatuko duen estrategia bat sortzea».

Izan ere, elkargoa beldur da sektore hori «atzera-bueltarik ez den puntu batera» helduko ote den. Adierazi duenez, oraintxe «hondoratzeko zorian» dago, eta, hori gertatuz gero, «osasun sistema osoak» behea joko du: «Hori gertatuz gero, gure gizarteak daukan funtsezko oinarri bat galduko genuke: osasunaren babesa».

Lehendik ere, egoera latza

Elkargoak, gainera, salatu du lehen mailako arretaren egoera pandemiaren aurretik ere latza zela: «Lan asko izan dute, eta sektore honetan inoiz konpondu ez den prekaritateak are gehiago okertu du egoera». Koronabirusaren omikron aldaerak, ordea, «jasanezina» bihurtu omen du egoera: «Pazienteek kontsultak, jarraipenak, tratamenduak eta kudeaketa administratiboak behar dituzte. Lan hori osasun etxeetako langileen gain erortzen da; lehendik ere goia jotzeko zorian zeuden langile horien gain, hain zuzen».

Azaldu duenez, langileek lanordu gehiago egin behar dituzte; ez daukate ordezkorik, eta lan karga handiagotu behar izaten dute beste lankide bat falta denean.

«Deiak eta web bidez egindako eskaerei erantzuteko denborarik ez, zita bat lortzeko desesperazioz ospitaleetara jotzen duten pazienteak, beraiek egin beharko ez lituzteken kudeaketak egiten dabiltzan administrazioko langileak, horrek guztiak pazienteetan eragiten duen mesfidantza... hori da osasun langileen egunerokotasuna», salatu du elkargoak.

Bukatzeko, instituzioei eskatu die esku hartzeko: «Ezer egin ezean, ez da pandemia hau izango gure osasun sistema deuseztatuko duena, sistema kudeatzen dutenen utzikeria baizik».

Manifestazioa, urtarrilaren 23an

SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deitu dute urtarrilaren 23an osasungintzako lan baldintza «duinen» alde egingo den protestara. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan antolatu dira deialdiak: Andre Maria Zuriaren plazatik Gasteizen, Jesusen Bihotza plazatik Bilbon, eta Bulebarretik Donostian.

Nik bai sinesten dut osasungintza publikoan izango da protestaren lema, eta beste hainbat eragile ere protestetara batzen ari dira. Satorralaia Donostiako bizilagunen mugimenduak, esaterako, metroa egiteko dirua osasungintzara bideratzeko eskatu du: «Osasungintza publikoaren arloan oinarrizkoak eta lehentasunezkoak diren zerbitzuak gain behera doazen bitartean, baliabide publikoak Donostiako Metroa bezalako obra behargabekoetan xahutzen dira».


Summary: Nafarroako ospitaleetan «egun zailak» espero dituzte. Intzidentzia «gelditzen» ari dela esan du Javier Remirezek, eta kasuak %20 gutxitu direla joan den astearekin alderatuta. Ospitaleetako edukiera, ordea, gora doa.

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak esan duenez, azken astean koronabirusaren inzidentzia eta transmisioa «gelditzen» ari da. Izan ere, kasuak %20 gutxitu dira joan den astetik, eta, Remirezek azaldu duenez, beheranzko joera dago oraindik ere. Hala ere, kasu positiboen igoera eta ospitaleetako egoera ikusita ospitaleetan «egun zailak» espero dituztela adierazi du: «Kasuak ugaritzen ari direla ikusten ari gara ospitaleetan, atzoko datuek geldialdi bat erakusten badute ere».

Oraintxe, 276 pertsona daude Nafarroako ospitaleetan, horietatik 37 ZIUetan. Remirezek adierazi du ospitaleetako okupazioa gora badoa ere bertan behera utzi dituzten ebakuntzak «gutxienekoak» direla. Hala ere, gehitu du orain gobernuaren lehentasuna «ospitaleetako arreta» dela: «Hala ere, onkologiako kontsultek eta lehentasunezko kasuek martxan jarraitzen dute». Gaineratu du gobernuaren asmoa dela ospitaleak ohiko egoerara bueltatzea «ahalik eta arinen».


Summary: Familia baten etxegabetzea behin-behinean gelditzea lortu dute Beasainen. Emakume bat eta haren hiru seme-alabak beste astebete egon ahal izango dira han, etxebizitzaren jabearekin akordio bat lortuta.

Emakume baten eta haren hiru seme-alaben etxegabetzea bertan behera gelditzea lortu dute Beasainen (Gipuzkoa). Etxe horretan hiru seme-alabekin bizi den emakumeak akordio bat lortu du jabearekin, eta hark beste astebete egoteko akordioa onartu du. Dozenaka lagun batu dira hustu nahi zuten eraikinaren parean, Goierriko Kontseilu Sozialistako kideek deitutako protestan.

Kontseiluko kideek jakinarazi dutenez, udalarekin, zerbitzu sozialekin eta jabearekin elkarrizketak abiatu zituzten duela egun batzuk etxegabetzea gelditzen saiatzeko, baina gaur arte ez dute akordiorik lortu. «Atzo epaitegitik ezinezkoa zela esaten zutena 11:20 ingururako proposamen bat zen. Hala ere, ez da izan bizitoki alternatibo baterako proposamenik».

Hemendik aurrera familia horren egoera konpontzeko eta etxegabetze gehiago ez egoteko «lanean» jarraituko dutela esan dute Kontseilu Sozialistako kideek: «Etxebizitza doako, kalitatezko eta unibertsalaren alde».


Summary: Flandriak 15 urteko kartzela zigorra ezarri dio giza trafikatzaile bati, 39 pertsonaren heriotzarengatik. Kamioi batean itota aurkitu zituzten migratzaile vietnamdarrak, Ingalaterrako ekialdean, 2019an.

Brujasko (Flandria) auzitegi batek hamabost urteko kartzela zigorra ezarri dio Vo Van Hong giza trafikatzaileari, 39 pertsonaren heriotzarengatik. Migranteak Europako kontinentetik Erresuma Batura legez kanpo eramateko sarearen arduraduntzat jo du Vo.

Tragedia 2019. urtean gertatu zen: 39 hilotz topatu zituzten Ingalaterrako Essex eskualdeko industriagune batean abandonaturiko kamioi batean. Vietnamdarrak ziren hildakoak, 15 eta 44 urte artekoak, eta itota hil ziren bidean. Auzitegiak deliberatu duenez, horietako hamabostek gutxienez Voren sarearen bidez bidaiatu zuten. Vok gutxienez 115 pertsona pasatu zituen Erresuma Batura 2018 eta 2020 bitartean, ondorioztatu dutenez. Horretan nahastuta egon izana ukatu zuen Vok epaiketan, eta bera ere sarearen biktima zela adierazi zuen.

Beste 23 pertsona epaitu dituzte Brujasen, eta horietako 19 erruduntzat jo dituzte.

Ikertzaileen arabera, migranteak oxigeno faltarengatik eta beroarengatik hil ziren, eta ahaleginak eta bi egin zituzten kamioiaren sabaia hausteko, eta senideei telefonoz laguntza eskatzeko.

«Argi geratu da zigor gogorra jasoko duela halako praktiketan jendearen ongizatea aintzat hartu gabe jarraitzen duen edonork», esan du biktimen senideen abokatu Luc Arnouk. Izan ere, auzitegiak giza hilketarako dagoen zigorrik handiena ezarri dio Vori, eta ia milioi bat euroko zigorra ordaindu beharko du.

Ingalaterran duela urtebete epaitu zituzten aferan nahasturiko besteak. Bi kamioi gidari eta beste bi trafikatzaile giza hilketarengatik zigortu zituzten. Izan ere, nazioarteko afera bihurtu da: Vietnamgo auzitegi batek ere zigorrak ezarri zizkien sareko hango arduradunei, eta beste 26 pertsona epaitu behar dituzte Frantzian.


Summary: Gaurtik, 18 urtetik gorakoek hirugarren dosia jartzeko ordua har dezakete Euskal Herri osoan. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, gaur eman diete aukera 18 eta 29 urte artekoei. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, posible da azarotik.

Gaurtik aurrera, 18 eta 29 urte bitarteko gazteei ere hasiko zaizkie bidaltzen COVID-19aren hirugarren txertoa jartzeko SMS mezua Hego Euskal Herrian. Iparraldean, berriz, aukera hori zabalik da azaro bukaeratik.

Multzoka jasoko dute txertatzera joateko deia. Hirugarren txertoa jartzeko, aurrekotik 150 eguneko tarte bat utzi behar da. Positibo eman dutenek, berriz, gutxienez 27 eguneko tarte bat utzi behar dute txertatu aurretik.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, hiru bide daude txanda hartzeko: webgunearen bidez, posta elektronikoz edo telefonoz, 948-37 01 30 zenbakira deituz Iruñeko eremuan, 948-37 01 35 zenbakira Lizarrakoan, eta 948-37 01 40 zenbakira Tuterakoan. Mutiloan, Aranguren ibarrean, txandarik eman gabe jarraitzen dute lehen dosiak jartzen, astelehenetik igandera, 08:30etik 19:00etara.

Ikusi gehiago: koronabirusa Euskal Herrian.

Gobernuak jakinarazi du 80 urtetik gorakoen artean %94,21 daudela txertatuta hirugarren dosiarekin, 70-79 adin tartean %91,07, 50-59koan %79,4, 40-49koan %27,05, eta 30-39koan %7,67 (aste honetan hasi dira azken horiek txertatzen). Janssen txertoa hartu zutenen artean, %81,84k jarri dute hirugarren txertoa, eta AstraZeneca jarri zutenen artean, %86,73k.


Summary: Boricek eskatu du Txileko eztanda sozialean atxilotutakoen kartzelaldia bukatzeko. Senatuko batzorde batek onartu du 2019ko udazkenetik atxilotuta daudenei indultua edo amnistia ematea. Piñera presidentea kontra agertu da. Aurrera egiteko, kongresuko bi ganberek onartu beharko dute.

Txileko Senatuaren Konstituzio Batzordeak ekinbide bat onartu zuen atzo, proposatzen duena herrialdean 2019ko udazkenean gertatutako eztanda sozialean atxilotutakoak askatzea, indultua edo amnistia emanda. Estatu indarrek ia 9.000 bat lagun atxilotu zituzten 2019ko urritik 2020ko martxora artean gobernuaren aurka egindako protestetan, eta, iturri ofizialek diotenez, oraindik 211 pertsona daude kartzelatuta. Horietatik 67 zigortu egin dituzte, eta 144 epaituak izan zain daude. Behe ganberako batzordeak hartutako erabakiaren harira, Gabriel Boric presidente hautatuak adierazi zuen, atzo gauean, «zauriak ixteko irtenbide onena» hartu behar dela, izan indultua, izan amnistia. «Bukatu dadila hainbeste jendek nozitutako kartzelatze bidegabe eta luze hori».

Kongresuko bi ganberetan onartu behar da, eta, horrenbestez, eskuineko diputatu eta senatarien babesa beharko du. Oraindik ere Frente Amplioko diputatua denak alde bozkatzeko eskatu die. Oposizioko senatari batzuek aurkeztu zuten proposamena, 2020ko abenduan, eskatuz «arrazoi humanitarioengatik» aske utz zitzatela 2019ko urriaren 7a eta 2019ko abenduaren 9a artean atxilotutakoak. Mobilizazio haietan kalitatezko eta doako hezkuntza eta osasungintza, eta pentsio sistemaren egiturazko aldaketa bat aldarrikatu zituzten, besteak beste, eta Sebastian Piñera presidentea zegoen jomugan. Martxoaren 11ra arte karguan jarraituko du, eta atzo nabarmendu zuen indultu batek ez liokeela «onik egingo» Txileri. «Uste dut seinale oso eskasa dela poliziei molotov koktelak jaurti dizkietenak, elizak eta metroa erre dituztenak, txiletar guztion ondarea zena suntsitu dutenak indultatzea».

Boric da, hain zuzen, Piñerak utziko duen kargua hartzekoa, eta gaur Chile Vamos koalizio ofizialistaren lau alderdietako liderrekin bilduko da. Udazkenean egin zituzten Txileko presidentetzarako bozak, eta Sebastian Sichel ofizialista boto gehien bildutako hautagaietan laugarrena izan zen.

Salbuespen egoera luzatuz

Araucania eskualdean, maputxeen lurraldean salbuespen egoera zazpigarren aldiz luzatzea onartu zuen atzo Txileko Senatuak. Joan den urriaren 12tik dago indarrean, eta, oraingoz, otsailaren 9ra arte. Istiluak izan ziren, eta Barne Ministerioak jakinarazi zuenez, bi pertsona hil zituzten, tiroz.


Idazlearen super-ahalak landu nahi?

Summary: Idazlearen super-ahalak landu nahi?. Idaztea gustatzen zaizu eta idatzi egiten duzu, edo, agian, ez duzu inoiz idatzi baina beti izan duzu buruan.

Halere, askotan ez dakizu nondik hasi; zein gai hautatu; nola sortu pertsonaiak edo zein amaiera eman. Bestetan, buruan duzun hori poesia bat izan daiteke, edo zutabe bat, izan daiteke gidoi bat edo antzezlana, baina nola taxutu? Denok eskertuko genuke gure zalantzak argitzen lagunduko digun norbait izatea aldamenean, ezta? Bada, hemen duzu horretarako aukera.

Idazlearen super-ahalak landu nahi? Sartu www.idazleak.eus helbidera eta bilatu zurea!


Summary: «Atletico Madril-Athletic partidak ez lituzke harmailak beteko Kordoban ere». Albert Luque Espainiako Futbol Federazioko kideak adierazpen iraingarriak eta matxistak egin ditu Espainiako Superkopan Saudi Arabian gertatu zena arrazoitzeko.

Espainiako Superkopa jokatu berritan, Albert Luque Espainiako Futbol Federazioko presidentetzaren kabineteko kideak adierazpen eskandalagarriak egin ditu. Txapelketa kritiken jomugan izan da Saudi Arabian jokatu delako, eta, horiei erantzutean, Athleticen eta emakume futbolzaleen aurka egin du Luquek, adierazpen iraingarri eta matxista batzuekin.

Joan den astean jokatu zen txapelketa, eta Athleticek finalerdia eta finala jokatu zituen, hurrenez hurren, Atletico Madrilen aurka eta Real Madrilen aurka. Lehen finalerdian ez bezala (Bartzelona izan zuen aurkari Real Madrilek), bigarrengoan harmailak hutsik egon ziren. EFE albiste agentziak Luqueri egin dion elkarrizketa batean, horri erantzunez esan du Athleticen eta Atletico Madrilen arteko partidak ez lituzkeela harmailak beteko Kordoban (Espainia) jokatuta ere. «Azken finean ikusle gehiago erakartzen ditu Bartzelona-Real Madril partidak, Atletico Madril-Athelticek baino».

Hori esateaz gain, Bartzelona eta Real Madril ez dauden partidak jokatzeak arazo gisa jarri ditu Luquek elkarrizketan, eta horren aurrean zer egin erabaki beharko luketela esan du. «Ez da erraza, Espainian edo inguruko herrialde batean ere gertatuko litzatekeelako, baina saiatuko gara hori hobetzen», gaineratu du.

Aurreko egunetan zale askok kritikatu dute txapelketa Saudi Arabian jokatuta beren taldeak ikustera joateko aukera kendu diela Espainiako Federazioak zaleei. Espainiako Federazioak, baina, bere asmoarekin jarraitu du, eta zaleak partida horietara joan ezinik geratu dira. Horren gainetik, baina, Athleticen kasuan Saudi Arabian jokatzea aukera ezin hobea dela adierazi du Luquek, «bere marka Europatik kanpo zabaltzeko aukera» ematen diolako.

Emakume futbolzaleen kontra ere mintzatu da Luque elkarrizketan. Harmailetan emakume gutxi zeudela galdetuta, erantzun du Espainian zale gehienak gizonak direla: «Gizonari beti gustatu izan zaio futbola emakumeari baino gehiago. Normala da emakume gutxiago egotea», esan du. Saudi Arabia irekitzen ari dela esan du Luquek, eta Espainiako Federazioa bide horretan laguntzeko prest dagoela «muga batera arte». Gaineratu du emakumeak estadioetan arazorik gabe sartu ahal izatea zela txapelketa Saudi Arabian jokatzeko baldintza.


Summary: ELAk salatu du Jaurlaritzak beste zerrenda bat erabili duela hezkuntzako ordezkapenetarako. Sindikatuaren ustez, hezkuntzan langileak falta dira ordezkapenak behar bezala kudeatzeko, eta «gabezia horren ondorioz» sortu dute zerrenda.

ELA sindikatuak salatu duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren onespenarekin, irakasleen ordezko zerrenda ofizialetatik at eta horiek arautzen dituzten arauak urratuz, Bizkaiko hezkuntza ordezkaritzak «beste arauz kanpoko zerrenda bat osatu du». ELAk uste du hezkuntzan langileak falta direla ordezkapenak behar bezala kudeatzeko, eta «gabezia horren ondorioz» sortu dutela zerrenda. Pandemiaren kudeaketa inprobisatuaren beste adibide bat dela esan dute.

«Onartezina» da sindikatuarentzat. Ordezkapenetarako hurrenkera ez dutela errespetatzen dio, eta «zerrenda paraleloko kideei» telefonoz deitzen zaie Bizkaiko eskoletako zenbait espezialitateetan sortzen diren azken orduko bajen aurreneko eguna betetzeko. «Horrek esan nahi du Jaurlaritzak berak ordezkapenak kudeatzeko sortutako Ordezkagunea plataformari bizkar emanez jardun duela Bizkaiko Hezkuntza ordezkaritzak», salatu du ELAk.

Sindikatuak Hezkuntza Sailari eskatu dio «atzera bota» dezala zerrenda paralelo hori eta ordezkapenak ordezkoen zerrenden hurrenkera errespetatuz egin ditzala. Are, zerrenda hori indarrean egon den bitartean ordezkapen horiek egiteko lehentasuna zuten hautagai guztiei «galdutako lan egunak konpentsatzeko» eskatu du.

Hezkuntza Sailaren erantzuna

ELAk egindako kritiken aurrean, Hezkuntza Sailak esan du «egun bakarrerako izendapenak» betetzeko izan dela. Horrez gain, pandemia egoera dela eta, «salbuespenez sortutako zerrenda» izan da, Hezkuntza Sailak azaldu duenez: «azken unean jakinarazten diren bajak kudeatzeko helburuarekin egin da zerrenda, eta onuragarria izan da ikastetxe askorentzat».


Summary: 5.200 miliioi dolar eskatu dituzte COVAX programarako. Nazioarteko egitasmoak mila milioi dosi banatu zituen iaz herrialde pobreetan. Aurten beste hainbeste egitea dute helburu.

SARS-COV-2 birusaren aurkako txertoak herrialde pobreetan banatu ahal izateko sortu zuten COVAX egitasmoa. Programa babesten duten erakundeen artean dago OME Osasunaren Mundu Erakundea bera, eta aurten ere lanean jarraitzeko asmoa agertu dute. Hori dela eta, 5.200 milioi dolar eskatu dizkiote nazioarteari. Online egindako konferentzia batean egin dute eskaria OMEk eta Txertoentzako Fundazioak, eta iragarri dute hainbat herrialde konprometitu direla diruz laguntzeko 500 milioi dolarrekin.

«2022 honetan lagun genezake koronabirusa desagerrarazten, nazioartearen babesari esker dosi guztiak banatzen direla bermatuz», azaldu du Seth Berkleyk, Txertoentzako Fundazioko aholkulariak. Diru laguntzak iragarri dituzten herrialdeen artean daude Herbehereak (26 milioi), Irlanda (hamar milioi), Finlandia (5,9 milioi) eta Belgika (bederatzi milioi). Adituek uste dute COVAX egitasmoak eskatutako dirua jasoko balu milioi bat-1,7 milioi bizitza inguru salbatu ahal izango lituzkeela, eta, bide batez, herrialde askotan pandemiak dituen kalte ekonomikoak erdira murriztu.

Iazko urtarrilaren 24an banatu zituzten lehen txertoak COVAX egitasmoaren bitartez, eta, orotara, mila milioi dosi inguru banatu zituzten. Kasu askotan, ordea, estatuek ez zuten eman aurrez iragarritako txerto kopurua, edota iraungitze data oso gertu zuten dosiak bidali zituzten, txertaketa kanpaina oztopatuz. OMEko idazkari nagusi Tedros Adhanomek behin baino gehiagotan ohartarazi du herrialde aberatsetan errefortzurako dosiak jartzea baino beharrezkoagoa dela herrialde pobreetan dosiak ugaritzea, soilik modu horretan lortuko dela pandemia kontrolpean hartzea.


Summary: Behin-behineko espetxealdia Antsoainen atxilotu zuten gizonarentzat. Astelehenean atxilotu zuten, indarkeria matxista egotzita. Espetxealdia ezartzeaz gain, debekatu egin diote biktimarengana 500 metro baino gutxiagora hurbiltzea eta harekin komunikatzea.

Kartzelara bidali dute Antsoainen (Nafarroa) bere neska lagunari eraso egiteagatik atxilotu zuten gizona. Astelehenean gertatu zen erasoa, emakumeak gizonari haien arteko harremana eten nahi zuela adierazi zionean. Emakumea erietxean sartu behar izan zuten.

Epailearen arabera, biktimaren deklarazioa «iraunkorra» izan da polizia etxera joan zenetik, eta, gertatutakoari buruzko «xehetasun guztiak» eskaintzeaz gain, egoitza judizialean ere «berretsi» du esandakoa. Poliziak, gainera, erasoa gertatu eta gutxira atxilotu zuen gizona, erasoa gertatu zen autoan bertan.

Horrela, ustezko sexu eraso delitu bat, ohikoa ez den lau tratu txar delitu eta ohiko tratu txar delitu bat egotzi dizkiote atxilotuari, eta, fidantzarik gabeko behin-behineko espetxealdia ezartzeaz gain, debekatu egin diote biktimarengana 500 metro baino gutxiagora hurbiltzea eta harekin komunikatzea.


Basomutil bat hil da Herrerako gainean

Summary: Basomutil bat hil da Herrerako gainean. Aurten lan istripuz hildako laugarren behargina da. 46 urte zituen, eta Villasana de Mena herrian (Burgos) bizi zen.

46 urteko gizon bat hil da asteazken honetan Herrera gaineko (Araba) baso batean mozketa lanak egiten ari zela. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.

Istripua 12:15ean gertatu da, Pipaon herritik gertu. Lanean ari zela, adar handi bat erori zaio gainera. Osakidetzako langileak, ertzainak eta suhiltzaileak joan dira istripua gertatu den lekura, baina ezin izan dute ezer egin. Hildakoa Villasana de Mena herrian (Burgos) bizi zen.

Aurten lan istripuan hildako laugarren behargina da, LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera. Iaz, 62 langile hil ziren: sei, baso lanetan.


Summary: Esne kooperatibek 100 milioi inbertituko dituzte isuriak murrizteko. Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Kantabriako 603 etxaldek parte hartuko dute egitasmoan. Europako funtsak erakarri nahi dituzte.

Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Kantabriako 25 erakundek parte hartuko dute behi esneen ekoizpena «modu jasangarriagoan» kudeatzeko proiektu batean; horretarako, 100 milioi eurotik gorako inbertsioak aurreikusi dituzte 2026ra arte. Guztira 603 etxaldek hartuko dute parte, zeinak urtean 337 milioi litro esne baino gehiago ekoizten dituzten. Egitasmoaren helburua zera da, esnearen ekoizpen prozesuan eta logistikoan ingurumen aztarna murriztea. Zehazki, 2027an karbono dioxidoaren isuriak %60 gutxitzea, eta %50 gainerako hondakinen kasuan. Uraren kontsumoa %45 murriztea ere espero dute.

Proiektuaren sustatzaile nagusiak hauek dira: Euskal Herriko Kaiku korporazio kooperatiboa, Kataluniako Llet Nostra Més (hango merkatuko liderretako bat da, %15eko kuotarekin) eta Kantabriako AGC Agrocantabria Sostenible. Euskal Herriko Iparlat eta Kataluniako Lactics Masachs esne industriek ere bat egin dute. Eta Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako, Kataluniako eta Kantabriako gobernuen babesa jaso dute. Baliabide propioez gain, diru laguntzak erakarri nahi dituzte; bereziki, Europako Next Generation funtsetik. Horri erantzuten dio, hein handi batean, lau gobernuak bat egin izanak.

Asmoa da esne ekoizpenaren katebegi guztietan eragitea eta etxalde guztientzat aplikagarria den sistema bat sortzea, produkzioa eta kudeaketa modu jasangarriagoan egin dezaten. Hala, esne ekoizleez gain, I+G ikerketa eta garapeneko zentro teknologikoak eta elikadura kudeaketa zentroak ere batu dira proiektura. Besteak beste, Euskal Herriko Neiker, AZTI eta INTIA. Sektorearen eraldaketa digitalari ere helduko diote, azpiegitura teknologiko berrien, automatizazioaren eta adimen artifizialeko eta datu aplikazioen bidez «ekoizpenen eraginkortasuna eta egitura guztien errentagarritasuna» hobetzeko.

Proiektu batzuk azterketa fasean daude, eta beste batzuk, martxan. Besteak beste, Gipuzkoan biometanizazio planta bat eraiki nahi dute, inguruko ustiategietako hondakinak eta mindak kudeatzeko. Horrez gain, ekoizpen instalazioetan eta etxaldeetan eguzki panelak instalatzea aurreikusten dute, garraio sistemak eta produkziorako tresnak berritzea, eta ontzi birziklagarriak egiteko materialak bultzatzea, besteak beste.

Bi eredu aurrez aurre

Abere etxalde handien inguruko polemikaren testuinguruan egin dute egitasmoaren aurkezpena, Karrantzan (Bizkaia). Euskal Herrian abeltzaintza estentsiboa da nagusi, baina ez dago halako azpiegituretatik salbu: Caparroson (Nafarroa) dago behi esnetarako ustiategirik handiena Europan; 5.200 buru ditu (beste 2.000 batzeko asmoa du).

NBE Nazio Batuen Erakundearen IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen txostenek diote planetarentzat kaltegarriak diren gas emisioen %25 sortzen dutela abeltzaintzak eta abereen bazka ekoizteko nekazaritzak, ziklo osoa kontuan hartuta —produkzioarekin eta garraioarekin loturiko guztia —, eta horri irtenbide bat emateko neurriak bilatzen ari dira gobernuak.

Aurkeztutako proiektuan biltzen diren familia enpresek eta kooperatibek azpimarratu dute haien jardunak eragin positiboa duela ingurumenean; haien lanak biodibertsitatea zaintzen eta paisaiaren oreka mantentzen laguntzen duela, «suteak saihestuz eta baso masaren kontrolik eza geldiaraziz». «Gureak, negozioa izateaz gain, landa eremuan populazioa finkatzen du, eta ingurunea zaintzen», azpimarratu du Felix Aras abeltzainak.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak adierazi du egitasmoa «estrategikoa» dela eta bi ezaugarri nagusi dituela: «berrikuntza eta trakzio gaitasuna». Gaineratu du familia abeltzaintzaren ereduaren aldeko apustua «aspaldikoa» dela. Era berean, sektore «errentagarri» bat eta ekoizpen eta merkaturatze sistema «bidezko» bat izatea ahalbidetuko duten mekanismoak ezartzeko beharra azpimarratu du, «sektorea erakargarria eta etorkizunekoa izan dadin», ekoizleek azken asteetan egin dituzten eskaerekin bat eginez. Itziar Gomez Lopez Nafarroako Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak nabarmendu du horrelako egitasmoak ezinbestekoak direla «herrien bizitza bermatzeko».


Summary: Zauritu bat Realaren eta Atletico Madrilen arteko partidaren atarian. Realaren jarraitzaile batzuek oihuka hartu dute Madrilgo taldearen autobusa, eta Ertzaintza realzaleei oldartu zaie.

Istiluak gertatu dira Donostiako Anoetako estadioaren atarian, Realaren eta Atletico Madrilen arteko partida hasi aurretik. Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Madrilgo taldeko zale bat zauritu egin dute, edalontzi bat botata. Kolpeak zauria eragin dio gazteari, eta Amarako osasun etxean artatu behar izan dute. Hiruzpalau puntu eman behar izan dizkiote zauria ixteko.

Zale multzo handi batek oihuka eta harrika hartu du Atletico Madrileko jokalariak zeramatzan autobusa. Madrilen hil zuten Aitor Zabaleta gogoratu dute leloetan. Diego Simeone entrenatzailea autobusaren aurreko aldean jarri da, eta realzaleei keinu nabarmenak egin dizkie ibilgailuaren barrutik.

Ertzaintza oldartu egin zaie realzaleei, eta haiek «zuek hil zenuten Iñigo Cabacas» oihukatu diete, besteak beste. Harriak, hesiak eta bengalak jaurti dituzte zaleek.


Zalantzati jarraitzen du oraindik

Summary: Zalantzati jarraitzen du oraindik. Osasuna bigunegi aritu da Celtaren zelaian, eta esku hutsik gelditu. Ongi ekin dio lehiari, baina ez da gai izan Mallo eta Minaren golei erantzuteko.

Osasuna ez da oraindik erabat suspertu. Airean jarraitzen dute txakalaldiak eragindako zalantzek, Celtaren zelaian agerian gelditu denez. Gorritxoak oso sendo nagusitu zitzaizkion Cadizi azken jardunaldian, baina okerreko bidera itzuli dira Balaidosen. Asmo onak zituzten, eta borondate onez jokatu dute;âlehiatzeko gaitasuna falta izan zaie, ordea. Aurkaria baino askoz gutxiago izan gabe, bi gol sartu dizkiete lehen zatian, eta gero, ez dira gauza izan markagailuko aldea murrizteko. Ahaleginak eta bi egin dituzte, baina hortzak kamustu egiten zaizkie kontrarioak atzean gotortzen zaizkienean.

Koronabirusak jota egon eta azken hiru partidak galdu ostean, gaur aulkira itzuli da Jagoba Arrasate. Aridane, Unai Garcia eta David Garcia ez zeuden jokatzeko moduan, eta, hala, harrobiko Unai Dufurren alde egin du apustu teknikari gorritxoak, defentsaren erdigunean Juan Cruzekin batera joka zezan. Bada, hauskor agertu da Osasunaren atzeko lerroa, eta ezin izan dio eutsi Celtaren kalitateari eta eraginkortasunari. Etxekoek bi atzaparkada aski izan dituzte atsedenaren aurretik bi goleko errenta hartu eta, hala, garaipena ondo bideratuta uzteko.

Gehiegizko zigorra izan da Osasunarentzat, zeinak indarrez eta anbizioz ekin baitio neurketari. Erritmo oso bizia ezarri du lehen ordu laurdenean, presio estuen eta jokaldi azkarren bitartez. Erasoan, jarraibide garbi bat zuten nafarrek:âjokoa albait azkarren zabaldu behar zuten, gero areara erdiratzeko, Ante Budimirren bila. Kroaziarraren mehatxua etengabea izan da lehiaren hastapenean, eta oso gertu izan du gola bederatzigarren minutuan: Vidalen pasea aurreneko ukituan errematatu du, baina langarekin egin du topo.

Apurka, apaldu egin da gorritxoen grina, Celta jokaldiak luzatzen hasi ahala. Galiziarrek baloia mugituz orekatu dute lehia. Gehiegizko arriskurik ere ez zitzaizkion sortzen Osasunari, baina 29. minutuan kolpe gogorra eman die Hugo Mallok. Hegaletik barrura sartu da Celtako kapitaina, eta, area ertzeraino iritsita, ondo baliatu du Cervik bizkarrez emandako pasea. Sergio Herrerak kale egin du atepean. Bigarren golean, ordea, ezer gutxi egin zezakeen, ateko zuloan errematatu baitu Santi Minak. Suarezek orpoz jokatu du Aspasekin, eta haren paseak gainditu egin ditu erdiko bi atzelariak.

Min egin dio Osasunari Minaren golak, eta burumakur iritsi da atsedenaldira. Gero, berriz ere neurketan sartzen ahalegindu da, ekimena hartu eta erasora joz. Celtaren zelaian jokatu du ia bigarren zati osoan; alta, argitasuna eta jokaldiak bukatzeko gaitasuna falta izan zaizkio. Nahia ezinarekin nahastu da minutuek aurrera egin ahala. Arrasatek aldaketa erasokorrak egin ditu, eta debuta egiteko aukera eman zion Iker Benitori. Alabaina, ez da golik iritsi, eta etsi egin behar izan dute nafarrek.


Summary: Realak nagusitasunez gainditu du Atletico Madril, eta aurrera egin du Espainiako Kopan. Txuri-urdinek bi eta huts irabazi dute, eta final-laurdenetarako sailkatu dira. Etxekoak hobeto aritu dira partidan, eta sufritu gabe gainditu dituzte kontrarioak.

Realak estutasunik gabe gainditu du Atletico Madril, eta Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatu da. Txuri-urdinek nagusitasunez azpiratu dute ustez kanporaketa gailentzeko hautagai nagusia zen taldea, eta garaikurraren lehian egon nahi duela berretsi du, norgehiagoka on askoa jokatuta. Bi eta huts irabazi du Anoetan, eta sufritu gabe egin du, 28.111 realzaleren aurrean.

San Sebastian egunaren bezpera izateak eta partidaren garrantziak jai giroa piztu duten eran —Donostiako Orfeoia kantuan aritu da partida hasi aurretik—, Atleticoren ailegaeran jazotakoek lardastu egin dute atarikoa. Zelaian, berriz, kirol lehiak berotuta abiatu da partida, eta grinatsu ekin dio Realak. Lehen minututik izan du Atletico Madril apaltzeko asmoa, eta, xede horrekin, erasora jo du neurketa hasi orduko. Laugarren minuturako eduki du lehendabiziko gol aukera, baina Aritz Elustondoren errematea kanpora joan da. Ordurako, neurketaren gidaritza hartua zuten Imanol Alguacilen jokalariek, eta behin eta berriz jo dute bisitarien atera.

Seigarren minutuan erremate bikoitza egin du Adnan Januzajek, eta bigarren saialdian zutoinean jo du baloiak, gainera. Belgikarrak bizi ekin dio neurketari, kalitate handiko jokaldiak egin ditu gero, eta taldeak nahiz zaleek eskertu egin dute hori. Hark sortu ditu arriskuko zenbait abagune, eta harmailetatik Realean geratzeko eskatu diote.

Atletico azeri bizkorren taldea da, ordea, eta tarterik txikiena uztean izugarrizko mina egin dezake. Espainiarrek 14. minutuan egin dute erasoko lehen saialdia, eta baloiak, orduan ere, zutoina jo du. Gainera, Diego Pablo Simeoneren jokalariek gogortasuna erantsi diote partidari. Bero iragan da lehendabiziko zatia.

Minutuetak aurrera lehiak orekatzera egin badu ere, Realaren tantakako aukerek agerian utzi dute etxekoen nagusitasuna. Atletico Madrilek falta eginda geratu ditu etxekoak. Harik eta Adnan Januzajek gola sartu duen arte. Lehen zatiko 32. minutuan aurretik jarri ditu txuri-urdinak; David Silvak eskuin hegalera jokatu du, Joseba Zalduarekin, eta donostiarraren erdiraketa buruz errematatu du Januzajek. Segundo batzuetako duda-mudaren ondoren, Alberola Rojas epaileak baleko eman du gola, baloiak ateko marra gainditu duela iritzita. Festa lehertu da Anoetan. Hurrengo minutuetan ere lehengotik segi du lehiak. Bi taldeek saialdi batzuk egin dituzte, eta Atletico Madrilek eduki du neurketa berdintzeko aukera, baina zutoinak ekidin zuen hori, beste behin.

Itzuli orduko, bigarrena

Realak nagusitasunez amaitu du lehen zatia, eta gisa berera ekin dio bigarrenari. Atsedenalditik itzuli orduko bigarren gola sartu dute etxekoek. Felipe Augustok akats handia egin du atzeko lerroan, eta Mikel Oiartzabalek baloia ostu dio. Alex Sorlothek jaso du, eta norvegiarrak oztoporik gabe egin du atera. Erraz egin zuen patxada lortzeko gola; markagailuan bi goleko errenta eskuratuta, neurketak itxura bikaina hartu du Realarentzat.

Aurrerago, etxeko taldeak asmatu egin du joera horri segida ematen, eta hirugarren gola sartzeko zenbait aukera eduki dituzte, zaleek hauspotuta. Realekoek behin eta berriz egin dute atera, eta Atletico Madrilek gerturatzea lortu duen aldi bakanetan ez du arrisku gehiegirik sortu, eta Realak arazorik gabe lortu du kanporaketa gainditzea. Zaleek Txoriak txori eta San Sebastian martxa abestuz ospatu dute.

Neurketaren aurretik, istiluak

Realaren eta Atletico Madrilen arteko kanporaketa jokatu baino lehen zenbait istilu izan dira Anoetako kanpoaldean. Atletico Madrilen autobusetako beirak kaltetu egin dituzte, eta Ertzaintzak esku hartu du. Halaber, poliziaren iturriek jakinarazi dutenez, bisitarien taldeko zale bat zauritua izan da, eta Amarako osasun zentroan artatu behar izan dute.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zahar etxeetako neurri batzuk arindu dituzte. Positibo ematen duten egoiliarren bakartze aldia zazpi egunera murriztu dute, eta txertatutako kontaktu estuak eguneko zentroetara joan ahalko dira.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek arindu egin dituzte zahar etxeetako protokoloak, eta gaurtik aurrera indarrean izango dira neurri berriak. Horien arabera, aurrerantzean positibo ematen duten egoiliarrek bakartuta egon beharko dute zazpi egunez– eta ez hamar egunez, orain arte bezala–, baldin eta azken hiru egunetan sintomarik gabe badaude; prebentzio neurriak zorroztu beharko dituzte sintomak agertu direnetik hamar egunera arte, protokoloak zehazten duenez. Gainera, txertatutako kontaktu estuek aukera izango dute eguneko zentroetara joateko, eta, zahar etxeetako kontaktu estuen kasuan, gelatik atera eta ibilaldi «terapeutikoak» egin ahal izango dituzte, senide batekin edo zentroko langile batekin batera.

Erakundeek astelehenean eguneratu zuten adinekoen egoitzetako protokoloa. Dokumentuak dio COVID-19aren izurritearen bilakaerak «okerrera» egin duela, eta haren eragina zentro soziosanitarioetan sumatzen hasiak direla, baina egoiliar gehienek txertoaren hiru dosiak hartuak dituztenez transmisioa ez dela hainbeste zabaldu eta kutsatutako gehienek sintoma arinak dituztela. Horiek hala, erabaki dute orain arteko neurri zorrotz batzuk malgutzea zahar etxeetan eta menpekotasun handia dutenen zentroetan.

Seigarren olatuarekin batera sartu da atzera birusa zahar etxeetan. Erakundeek emandako azken datuen arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetan gutxienez 1.327 positibo atzeman dituzte: 286 Arabako egoitzetan, 600 Bizkaikoetan, eta 441 Gipuzkoakoetan.


Summary: Otsailetik aurrera, Austriak 3.600 eurorainoko isuna jarriko die txertatuta ez daudenei. Parlamentuak gaur bozkatuko du lege proposamena. Otsailaren 1etik aurrera, txertatzera derrigortuta egongo dira 18 urtetik gorako herritarrak.

Joan den igandean berretsi zuen Karl Nehammer kantzilerrak iaz iragarritako planarekin aurrera jarraitzeko asmoa. Hala, gaur parlamentuak lege proiektua onartuta —oposizioaren babesa ere badu—, otsailean sartuko da indarrean 18 urtetik gorako herritarrak txertatzera derrigortzen dituen araua. Txertatzetik salbuetsita egongo dira haurdunak, osasun arazoak dituztenak eta azken 180 egunetan koronabirusa izan dutenak; gainontzekoek 600-3.600 euroko isuna jaso dezakete legea urratuz gero. Ospitale publikoak finantzatzeko erabiliko dute isunekin bildutako dirua.

Joan den azaroan, kontserbadoreek eta berdeek osatutako gobernuak neurria iragarri zuenean, herritarren %65 zeuden txertatuta; egun, ordea, %71 dira. Gobernuaren esanetan, herritarrak txertatzera bultzatzeko gai izan ez zelako egin zuen lege proposamena. Legea bi urtez egongo da indarrean, baina tarte horretan haren beharrezkotasuna berrikusiko dute. Oraingoz, martxoaren 15era arteko epea jarri dute, txertoa jarri ez dutenei jakinarazteko derrigorrezkoa dela hura jartzea. Data horretatik aurrera hasiko dira isunak jartzen.

Oposizioko alderdi sozialdemokrataren babesa lortu du gobernuak legea aurrera ateratzeko, eta, gaur egun, soilik eskuin muturreko FPO dago proposamenaren aurka. Herritarren artean ere gehiago dira lege proposamena babesten dutenak: %45.

Derrigortasunarena ez da Vienak bultzatutako proposamen bakarra. Reuters agentziak aurreratu duenez, txertatuentzako zozketak ere egingo dituzte, 500 eurorainoko sariekin. Gobernuaren helburua da beste itxialdi bat ezarri beharrik ez izatea —iazko azaroan ezarri zuten azkena, hogei egunekoa—. Azken egunetan gora egin dute kasuek han ere, omikron aldaera zabaldu ahala.


Autobus istripu ikusgarria Tolosan

Summary: Autobus istripu ikusgarria Tolosan. Seinale bat, buzoia eta Ezeiza gozotegiaren atea hondatu ditu autobus elektriko batek, baina inork ez du minik hartu.

«Sustoa izan da, baina diruarekin konpontzen dena». Horrela deskribatu ditu Tolosako Udaltzaingoak gaur goizean Gipuzkoako herrian gertaturiko istripua.

08:30ak aldera ziren, hau da, autobus elektrikoak bidaiari asko eramaten dituen ordu bat. Gaur ere beteta zegoen Rondilla kaleko geltokitik atera denean, baina balaztak huts egin du, Udaltzaingoaren arabera, eta autobusak aurrera egin du kontrolik gabe. Seinale bat eta buzoi bat eraman ditu aurrean, eta Ezeiza gozo dendaren atarian amaitu du bidaia. Hango beira apurtu du.

Dezenteko kalteak izan ditu ibilgailuak berak ere. Aurreko eskuineko aldeko karrozeriak beharko du konponketa, eta baita aurreko kristalak ere.

Suhiltzaileak eta anbulantzia bat joan dira istripua izan den lekura, baina, zorionez, inork ez du minik hartu.


Summary: Basauriko Sidenorren lan ituna adostu dute, eta KPItik behera igoko dituzte soldatak. LSB-USO, Senda de Ugarte, UGT eta CCOO sindikatuek 2026. urte arteko lan hitzarmena egin dute zuzendaritzarekin, eta soldatak %2,5 igoko dira aurten.

KPI erreferentzia gisa erabiltzeari uko egin diote LSB-USO, Senda de Ugarte, UGT eta CCOO sindikatuek, eta lan ituna adostu dute zuzendaritzarekin, %6,5eko inflaziotik oso behera. 2026. urte arteko soldata igoerak jasotzen ditu akordioak, eta KPIa alde batera utzita ezarri dituzte. 2021. urtean, %2,5eko igoera izango dute Basauriko Sidenorreko beharginek, baina 1.000 euroko sari berezi bat izango dute. Datozen hiru urteean (2023, 2024, 2025) ez da izango horrelako saririk, eta %2koa izango da soldata igoera. Eta 2026. urtean %1,5ekoa baizik ez da izango. 2027. urtean, berriz, KPIarekin batera doan gaurkotze bat izango dute.

Horrez gain, lau eta bost txandetan jarduten duten beharginek plusak izango dituzte gauez, jaiegunez eta asteburuan lan egiten dutenean. Txanda horietakoek, gainera, bi opor egun gehiago lortu dituzte.

Joan den abenduaren 15ean, UGT-Fica, CCOO-Industria eta FI-USO sindikatuek esparru akordio bat egin zuten Sidenorreko matrizarekin bost urterako, eta orain jakinarazi dituzte itun horren edukiak. Soldatak ez dira, beraz, inflazioa adina igoko, baina 2023. urtetik aurrera enpresaren emaitza ekonomikoen araberako lansari bat edukitzeko aukera zabaldu dute aldeek. Horrez gain, 200 kontratu berri eta erretiro aurreratu ere lotu dituzte sindikatuek Sidenorrekin.


Summary: Urtarrilaren 25ean estraditatuko dute Sara Pinaren gizona. Gizonak hurrengo egunean deklaratu beharko du epailearen aurrean.

Emaztea hiltzea egotzita Frantzian atxilotutako gizona urtarrilaren 25ean estraditatuko dute. Madrilera eramango dute, eta handik Nafarroara ekarriko dute.

Gizonak hurrengo egunean, urtarrilaren 26an, deklaratu beharko du Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez.

Hilketa matxista

Pinaren hilotza urtarrilaren 10ean aurkitu zuten, etxean, Tuterako Iruñea etorbidean. Labankadaz hil zuten. Senarraren bila hasi ziren poliziak; eskuko telefonoa etxean utzia zuen. Atxilotzeko euroagindua ere eman zuen Tuterako Instrukzioko 1. Aretoak.

Astearte arratsaldean atzeman zuten gizonaren ibilgailua, Boisredongo zerbitzu gune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania). Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen, eta, hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten. Jendarmeek atxilotu zuten, eta preso dago geroztik. Jose Maria Uruñuela Anso du izena gizonak, eta 41 urte ditu. Ikerketaren lehen hipotesien arabera, urtarrilaren 8an edo 9an hil zuen gizonak andrea.


Summary: EAJk berretsi du ez duela abstentziora joko ez bada lan itunen lehentasuna aldatzen. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan du ez dela egongo «abstentzio taktikorik» eta ez duela «pasatzen utziko», «sinplea eta erraza» delako erkidegoetako lan hitzarmenen nagusitasuna jasotzea erreforman. CCOOko buru Unai Sordok dio bi urte gelditzen direla legegintzaldian «aldaketak egiteko».

Espainiako Gobernuak ez du lortu abertzaleen arteko talde politikoak berera ekartzea lan erreforma berretsi dezan Kongresuak otsailaren 7a baino lehen, eta kontuek atera gabe jarraitzen dute. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek berretsi egin du Radio Euskadin bere parlamentariek ezezkora joko dutela Pedro Sanchezen gobernuak ez badu lan itunen lehentasuna aldatzen; alegia, testuak ez badu jasotzen erkidegoetako (edo herrialdeetako) itunak nagusi izango direla estatu mailakoen gainetik. «EAJk bakarrik baldintza bat jarri du erreformaren alde bozkatzeko, eta ez da zaila betetzea, eskatzen ari garena legean egon baitzen aldi batean, eta ez baitzen ezer gertatu», esan du Ortuzarrek.

Horiek horrela, EAJko buruak garbi esan du Madrilgo gobernuak ezin duela espero EAJren «abstentzio taktiko bat», ez duelako testua «pasatzen utziko». «Enpresa hitzarmenetan ezadostasunak daudenean, beti eduki behar da erreferentzia bat langileen gutxieneko babesari lotua, eta erreferentzia horrek izan behar du erkidegoko ituna, gure kasuan lanbide arteko euskal esparru akordioa; hark %100en bermea dauka sindikatu eta patronalaren aldetik».

Ortuzarrek abisu argia eman dio Sanchezen gobernuari, esplikatu baitu ez duela onartuko egungo testua onartzea eta gero lege proiektu berriak aztertzen hastea. Erreformaren gaian, EAJk informazioa «hedabideei esker» eskuratu duela erantsi du. «Inork ez digu ezer proposatu; mahai gainean ez digute ezertxo ere jarri».

EAJk azkenerako egingo duenaz asko hitz egiten ari dela eta, Ortuzarrek erantzun du «Euskadirekin duela ardura» haren alderdiak, eta ardura horrek eramaten duela alderdia «euskal lan harremanen esparrua defendatzera» estatuarenaren aurrean. «Ez bada hori bermatzen, EAJren botoa ezezkoa izango da».

CEOE estu hartzen ari da aldaketarik egon ez dadin

Baina non dago Espainiako Gobernuak lan itunen lehentasuna ez aldatzeko duen lokarri handia? Bada, Ortuzarrek CEOE patronalari erreparatu dio erreforma onartzeko arazoa azaltzean. «Gobernuari ez zaio gaizki iruditu gure eskaera, ulertzen du; sindikatuek ere bai; aurkakotasuna patronalaren aldetik dator». Eta Ortuzarrek ez du ulertzen zergatik duen CEOEk halako erreparoa lan itunen lehentasunak aldatzeko eta 2012ko lan erreformaren aurretik zeuden bezala ezartzeko atzera. «Orduan ez zen hautsi Espainia. Honek guztiak lotura dauka egoera politikoarekin, CEOE estu hartu dutelako politikatik, eta hor ezin dute amore eman, presio horiengatik, ordea, eta ez aldaketaren edukiaren garrantziagatik».

«EAJren ardura historikoa» inork ez erabiltzeko abisua eman du alderdiko buruak, «ardura historikoa gurekiko delako». Argitu du Confebask ez dela EAJ estu hartzen ari, «ezta ELA eta LAB sindikatuak ere». Eragile horien posizioak «oso errespetagarriak» direla esan du, baina ez diotela eragiten EAJri: «Bat gatozenean, onuragarria da herrialdearentzat».

Unai Sordoren eskaera

CCOO sindikatuko idazkari nagusi Unai Sordo ere kasik egunero ari da estu hartzen alderdi abertzaleak lan erreformaren alde, nahiz eta, EAJk bezala, ERCk eta EH BIlduk oso garbi utzi duten ez dutela baiezkorik emango ez badira lan itunen lehentasunak aldatzen, eta koalizio abertzalearen kasuan, kaleratze merkeen eta errazen araudia ere egokitzen, 2012ko aurreko baldintzak ezartzeko. Bada, Unai Sordok esan du bi urte gelditzen direla legegintzaldia amaitzeko, eta beta nahikoa dagoela «aldaketak egiteko lan araudian aurrerago». Orain aldediei dagokiena, Sordoren esanetan, «erreforma berrestea da, milioika langilek beren eskubideak hobeturik ikus ditzaten». CCOOko buruak ezkerreko alderdiei hitz egin die: «Eskatzen diegu gogoratu daitezela gehiago kontratu finkoa lor dezaketen milioika langileez, hurrengo hauteskundeez baino».

EAJren posizio sendoaren inguruan galdetuta, Sordok erantzun du «dudarik gabe» aldatu daitezkeela edukiak aurrerago, denbora gelditzen zaiolako legegintzaldi honi. CCOOko buruak uste du «bi negozioazio esparru» egon daitezkeela, orain erreforma onartzea eta gero lau araudian eduki batzuk aldatzea berezita. Baina EAJko buru Antoni Ortuzarrek gaur bertan baztertu du aukera hori.


Summary: Esportazioak pandemia aurreko kopuruetara itzuli dira. Petrolio olio finduak, ontzigintza eta siderurgia nabarmentzen dira. Autogintzak ere gora egin du, Araban bereziki; Nafarroan, aldiz, behera.

Industria jardun betean da. Gaitasuna erakutsi du osasun krisia dela-eta 2021. urtean izandako gorabeherak eta sektore guztiei eragin dien lehengaien eta energien hornidura arazoak gainditzeko. Eta baikortasuna nagusitu da. Hala egoteko arrazoiak erakusten dituzte, behintzat, esportazio datuek. 2021eko azarora artekoak %22,7 gehitu ziren aurreko urteko aldi berekoen aldean, eta pandemia aurreko mailetan kokatu ziren, Eustatek jakinarazi duenez.

2021eko lehen hamaika hilabeteetan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ondasunen esportazioak aurreko urtean baino 4.358 milioi euro gehiago izan ziren: 23.584 milioi euro guztira. Eta 2019ko aldi berean baino 7,56 milioi gehiago.

Esportazioen hazkunderik handiena Bizkaian izan da: %31,5ekoa. Araban %18,8koa izan da, eta Gipuzkoan, %16,2koa. Inportazioei dagokienez, hazkundea %25,7koa izan da hiru lurraldeetan. Bizkaian, %38koa; Gipuzkoan, %28,3koa, eta Araban, %24,1ekoa. Horiek hala, esportazioen eta inportazioen arteko saldoa positiboa izan da: 4.483,3 milioi eurokoa.

Urte amaiera ona

Azaroa bereziki ona izan da: joan den urteko hil beraren aldean, sektore guztietan gehitu dira esportazioak: +%72,7 produktu energetikoetan, eta % 24 ez-energetikoetan (esportazio guztien %95 dira horiek).

Petrolio olio finduak, ontzigintza eta siderurgia nabarmentzen dira; autogintzak ere gora egin du esportazioetan, horniduren krisia gorabehera: 2020ko azaroan baino %52,2 gehiago esportatu dute sektoreko enpresek, Gasteizko Mercedesek bultzatuta, bereziki: udatik, produkzioa eten behar izan dute, baina 2020ko antzeko kopuruetan amaitu dute urtea, eta azaroan %52ko hazkundea izan zuten salmentetan. Hiru lurraldeetako esportazio guztien %8,6 izan ziren azaroan.

Inportazioei dagokienez, energiena (gasa, petrolio olioak) eta mineralena ugaritu egin dira urte batetik bestera, industriaren beharrengatik bereziki. %25,7 hazi dira kanpo erosketak 2021. urtean; azaroan %45,1ekoa izan zen, aurreko urteko hil berarekin alderatuta.

Nafarroan, behetik oraindik

Nafarroa da salbuespen bakarra. %8 handitu dira salmentak 2021ean, aurreko urtekoekin alderatuta. Eta inportazioak %23,5, Nastatek jakinarazi duenez. Hortaz, esportazioak oraindik ez dira pandemia aurreko kopuruetara itzuli. %7,7 txikiagoak dira. Bereziki, autogintzaren eraginez gertatu da hori. Volkswagenek Landabenen duen plantak nabarmen murriztu zuen produkzioa iaz. Sektore horretan, salmenten bolumena % 2,3 apaldu da, eta Alemaniara esportatuak, %30,8.


Summary: Iruñeko espetxean berrogei preso kutsatu dira, eta ziegan bakartu dituzte. Bisitak bertan behera utzi dituzte agerraldia izan den moduluan.

Iruñeko kartzelan sartu da birusa, eta agerraldi bat atzeman dute: gutxienez berrogei preso daude gaitzak jota, oraingoz. Antigeno proban positibo eman duten presoak bakartu egin dituzte ziegan, eta debekatu egin diete beste presoekin kontakturik izatea. Positibo emandakoek sintoma arinak dituzte.

Iruñeko espetxeko zuzendaritzak erabakita, bertan behera gelditu dira modulu horretako bisitak. Halaber, bertan behera utzi ditu presondegitik kanpoko langileen bisitak, hala nola elkarte eta irakasleenak.

Joan den astean, berriz, agerraldi bat atzeman zuten Martuteneko espetxean (Gipuzkoa). Han, gutxienez, 70 preso kutsatu ziren.


Summary: Euskaltzaindiak liburu batean jaso du euskararen normatibizazioan egindako lana. Euskara batuaren 50. urteurrenean Arantzazun izandako hainbat adituren gogoetak bidu ditu akademiak, besteak beste. Euskara batuaren corpusean eta estatusean «jauzi kualitatibo ikaragarria» egin du, Andres Urrutia euskaltzainburuaren esanetan.

Azken 50 urteetan euskararen normatibizazioaren eta estandarizazioaren arloan eginiko lana gidaliburu batera eraman du Euskaltzaindiak: Arantzazutik mundu zabalera. Euskararen normatibizazioa: 1968-2018. Duela lau urte, euskara batuaren 50. urteurrenaren harira, akademiak biltzarra egin zuen Arantzazun (Oñati, Gipuzkoa), euskara batuaren oinarriak jarri ziren leku berean. Biltzar hartan izan ziren 49 adituk hausnartutakoak eta esandakoak jaso dituzte liburuan. Horien artean dira, besteak beste, Manuel Gonzalez, Miren Azkarate, Asier Larrinaga, Irene Arrarats, Xabier Isasi, Elixabete Piñol, Maddi Etxeberria, Joxerra Garzia, Andres Alberdi eta Bernardo Atxagaren gogoetak. Baita nazioarteko beste zenbaitenak ere.

Euskaltzaindiak berak egindako gogoetak ere jaso dituzte liburuan. Andres Urrutia euskaltzainburuak gidaliburua aurkezteko agerraldian zehaztu duenez, «corpusari buruzko gogoeta sakona» egin dute, eta Euskaltzaindiak hainbat alorretan egindako «aurrerapenak» azaldu dituzte, hala nola hiztegigintzan, gramatikan, onomastikan eta ahoskeran egindakoak. Hala ere, «corpusak eta estatusak» lotuta behar dutela esan du Urrutiak, eta alde horretatik izandako lorpenak ere aipatzen direla gaineratu: «Argi ikusten da, ildo beretik, gure hizkuntza administrazio publikoan, hezkuntzan edo itzulpengintzan baliatzeko tresna fina izan dela eta badela. Horixe da, izatez, Euskaltzaindiaren zeregin nagusia: tresnak sortu eta gizarteratu, berari dagozkion alorretan».

Euskara batuak «bere funtzioa bete» duela adierazi du Urrutiak, eta «jauzi kualitatibo ikaragarria» egin duela azken 25 urteotan: «Tresna eraginkorra da erabilera jasoaren ikuspuntutik; zentzu horretan, gizarteak eskatzen dituen funtzio guztiak betetzen ditu, eta, gainera, euskararen lurralde guztietara hedatu da». Aurrerapenon tamaina erakusteko, euskara batuaren auzia «hil ala bizikoa» ere izan zela gogoratu du euskaltzainburuak. Hala ere, hizkuntzarena «eten bako prozesua» dela ohartarazi du, eta oraindik badagoela «zer egin». Euskara egungo garaira egokitu beharra dagoela azpimarratu du: «Tokian tokiko errealitate erta moldeak kontuan izan behar ditugu, euskara errealitate berrietara egokitu behar da —digitalizazioa, ikus-entzunezkoen aldaera berriak, adimen artifiziala...—, eta euskalgintzan gabiltzanok baliatu behar dugu batua koordinazio tresna gisa». Ahalegin horrek, euskara garaira eta etorkizunera egokitzekoak, liburuan presentzia handia duela erantsi du.

Euskara batuaren adierazpena-k ixten du liburua, zeinak Euskaltzaindiaren helburu nagusiak berresten baititu. Joan Mari Torrealdaik irakurri zuen adierazpen hori 2018an, Arantzazun egindako mintegian.


Summary: Municheko artzapezpiku zela abusuen aurka ezer egin ez izana egotzi diote aita santu emerituari. Joseph Ratzingerrek lau sexu abusuren berri izan zuen, artzapezpiku zela. Abokatu talde batek egin du ikerketa, artzapezpikutzak berak eskatuta. Gerraostetik 2019ra arte salatutako abusuak jasotzen dira bertan. Marx Municheko kardinalak nabarmendu du Elizak ez dituela serio hartu izan sexu abusuak.

Joseph Ratzinger, gerora Benedikto XVI.a aita santua izango zena, Municheko (Alemania) artzapezpiku izan zen 1977tik 1982ra. Gaur jakin denez, Munichen lan egin zuen urteetan, izan zuen Elizaren sexu abusuen berri, baina ez zuen ezer egin. Hala egotzi diote gaur argitaratutako txosten batean. Dokumentuak Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak ikertzen ditu, eta ondorioztatu dute Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela artzapezpiku izan zen urteetan, baina ez zuela neurririk hartu.

Dokumentuan jaso dutenez, aita santu emerituak ukatu egin ditu bere aurkako akusazioak. Ikerketak, ordea, kontrakoa frogatu du, hau da, sexu abusuek jarraitu egin zutela bere agintaldian, eta hark, ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu. Aita santu emeritua ez da akusatutako bakarra. Txostenarena arabera, Elizako arduradunek entzungor egin zieten abusuei buruzko informazioei, edota ezkutatu egin zituzten. Dokumentuaren egileen esanetan, «izugarriak» izan dira jaso dituzten salaketak. Abokatu talde batek egin du ikerketa, Municheko Artzapezpikutzak berak eskatuta.

Ratzinger agintean zela gertatutako lau kasutatik bitan, «laguntza espirituala» eskaintzen zuten apaizak izan ziren erasotzaileak, eta arduradunek ez zuten neurririk hartu haien aurka. Bide beretik, ikertzaileei ez sinestekoa iruditzen aita santu emerituak bere aurkako akusazioak ukatzea, ordu hartan salaketez arduratzeko «interes falta nabaria» agertu baitzuen. «Ratzingerrek bazuen Peter H. apaizaren berri. Hura 1980an lekualdatu zuten Essengo artzapezpikutzatik Munichekora, pedofilia leporatu ondoren. Munichen, adingabeei abusuak egiten jarraitu zuen», jasotzen du dokumentuak. Aita santu emerituak dio ez zela egon lekualdaketa erabaki zen bileran, baina, ikertzaileen arabera, arraroa litzateke halako erabaki bat bera gabe hartu izana.

Ratzingerrek 94 urte dauzka orain, eta 2005etik 2013ra izan zen aita santua, Joan Paulo II.a ordezkatuz. 600 urtean, karguari uko egin dion Eliza katolikoko aurreneko liderra izan da, eta nekea argudiatu zuen. Vatikanoan bizi da oraindik ere.

«Bere artzapezpikutzan gertatzen zenaren berri eduki behar zuen Ratzingerrek», berretsi du ikertzaileetako batek, Ulrich Wastlek. Hark eta haren taldeak gaur aurkeztu dute dokumentua hedabideen aurrean, eta kritikatu egin dute aurkezpenean Reinhard Marx kardinala egon ez izana. Municheko artzapezpikua da 2007tik, eta dimisioa aurkeztu zuen iaz, Alemaniako Elizak egindako abusuei buruzko txostena argitara atera zenean. Adierazi zuen berak ere bere gain hartzen zuela«katastrofearen» erantzukizuna. Frantzisko aita santuak, baina, ez zion onartu.

Azterketa aurkeztu eta zenbait ordutara mintzatu da Marx, eta azpimarratu du «lotsatuta eta jota» dagoela. «Sentitzen dut Elizaren instituzioarekin gertatu denaren erantzukide naizela. Aspalditik dakigu Elizak ez zituela serio hartzen sexu abusuak, egileak sarritan ez zirela auzitan jarriak, eta erantzuleek beste aldera begiratu zutela», azpimarratu du telebista bidez zuzenean emandako agerraldi batean. Jakinarazi du txostena aztertzen ari direla, eta datorren ostegunean azalpen zabalagoak ematekoak direla.

1945 eta 2019 artean adingabeei egindako 497 abusu kasu zenbatu dituzte txostenean, eta horien egileak 235 pertsona dira; horietatik 173, apaizak. Txostenaren egileek zehaztu dute 247 biktima gizonezkoak zirela, eta 182 emakumezkoak. 8 eta 14 urte bitartean zituzten horien %60k. Kopuruak handiak izanagatik, askoz ere kasu gehiago izango zirela konbentzituta daude ikerketaren egileak; halaxe adierazi du gaur haietako batek, Marion Westpfahlek.

Vatikanoak, elkartasuna Vatikanoak gaur iragarri du sakon aztertuko duela argitaratutako dokumentua. Gainera, elkartasuna helarazi die abusuen biktimei eta haien familiei, ohar baten bidez, eta nabarmendu «aurrerantzean ere» lan egingo dutela adingabeak babesteko eta haientzako «toki seguruak» sortzeko. «Kleroak adingabeei egindako abusuengatik sentitutako lotsaizun sentipena eta kontzientzia kargua nabarmendu nahi ditugu».

Ez da lehen aldia Alemaniako Eliza katolikoaren abusuak ikertzen dituztena. Iaz argitaratutako txosten baten arabera, 3.600 adingabek jasan zituzten abusuak 1946 eta 2014 bitartean. Biktima gehienak oso gazteak ziren, eta asko, meza mutilak. Azkeneko txostenean, Munich eta Freising eremuetan egindako abusuak jaso dituzte.

Azterketaren egileek adierazi dutenez, salatutako apaizetako askok beren zereginetan jarraitu zuten, Elizak haien portaeraren berri edukita ere. Martin Pusch da egileetako bat, eta jakinarazi du ikerketa egiteko baliatu dituztela bai espediente ofizialak, bai lekuko izan zirenei egindako dozenaka elkarrizketa, eta ahalegindu direla orduan Elizan erantzukizun postuetan zeudenekin hitz egiten.


Summary: Hirian sakabanaturik egin dute Donostiako haur danborrada. Bost barrutitan aritu dira haurrak, udalak Alderdi Ederreko ekitaldia eta helduen danborrada bertan behera utzi ostean.

San Sebastian martxa-rekin abiatu dute haur danborrada, Donostiako Boulevard Zumardian. Molde bereziarekin antolatu dute aurtengo haur danborrada: hiriko bost barrutitan banatuta.

Orixe ikastolako Lorea Arriet Arrazola da aurtengo haur danborradako danbor nagusia.

Ez da ohiko ospakizunik Donostian. Izurriaren inguruko datuak ikusita, Donostiako Udala danborradetako arduradunekin bildu zen urtarrilaren 7an, eta erabaki zuten aurten ere ez zela danborradarik egingo San Sebastian egunean, bigarren urtez jarraian.

Aurreko orduetan 30 bat konpainiak iragarri zuten ez zirela aterako kalean danborra jotzera, izurria dela eta.

Orduan hasi zen udala jaia ospatzeko ordezko ekitaldiren bat pentsatzen, eta Eneko Goia alkateak esan zuen datorren astean berriz bilduko zela hiriko ikastetxeetako ordezkariekin, «beste aukera batzuk» aztertzeko haurrek jaia ospatzerik eduki dezaten. Bilera horietan adostu zuten haur danborrada hirian sakabanaturik egitea.

Urrezko Danborra, Parisen

Esther Ferrer artistari eman dio Donostiako Udalak 2022ko Urrezko Danborra. Pandemiagatik, Ferrer ez da hirian izan, eta joan den igandean Eneko Goia alkatea Parisko etxera joan zitzaion artistari saria ematera. Une horren irudiak atzo eman zituzten Viktoria Eugenia antzokian, saria eta Hiritar Merezimenduaren dominak banatzeko ekitaldian.


Summary: Egun bakarrean 122 pertsona ospitaleratu dituzte Hego Euskal Herrian. Guztira, 1.110 gaixo daude ospitaleratuta gaitzarekin, horietako 155 ZIUetan. Nafarroan, gutxienez 6.000 lagun berrinfektatu dira izurri hasieratik.

Egoera makurrean dira oraindik Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako osasun sareak. Osakidetzak eta Osasunbideak gaur emandako datuen arabera, atzo COVID-19an positibo emandako 122 pertsona ospitaleratu zituzten, gaitzari buelta eman ezinik. Oraintxe 1.110 lagun daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan birusarekin: 955 daude gela arruntetan, eta 155 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo hiru pertsona zendu zirela gaitzak jota.

Transmisioari buruzko datuei dagokienez, atzo 20.251 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 7.667k eman zuten positibo. Beraz, Hegoaldean egindako test guztien %38 dira positibo.

Berrinfekzioak Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak aste honetan kaleratutako txostenak jasotzen duenez, gutxienez 6.000 pertsona berrinfektatu dira birusarekin izurria hasi zenetik. Seigarren olatu honetan, gainera, asko igo da berriro kutsatu direnen kopurua: azken astean, esaterako, 1.419 kasu zenbatu dituzte; horietako bi ospitaleratu behar izan zituzten, sintomak larriagotuta. Birusaren intzidentziari dagokionez, «oso handia» da oraindik, baina apurka behera doala ohartarazi dute txostenean. Zehazki, %20 egin du behera joan den astearekin alderatuta. Intzidentzia adin tarte guztietan da handia, baina bereziki 5 urtetik beherakoetan. Zehazki, astebetean %50 egin du gora birusaren intzidentziak ume txikienen artean, txostenean jaso dutenez. Beste datu bat ere eman du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuaren txostenak: atzemandako positiboen %97 omikron aldaerakoak dira. Txostenean jaso dutenez, delta aldaerarekin konparatuta omikronekin kutsatutakoek «aukera gutxiago» dute larri gaixotzeko eta ospitaleratuak izateko.


Summary: EH Biduk, Geroa Baik eta PSNk Enrique Maia arbuiatzeko adierazpena egingo dute udalean. Adierazpen xenofoboak «daturik eman gabe» egitea eta «kolektibo oso ahulak jomugan jartzea» egotzi diote Iruñeko alkateari

Iruñeko Udalaren hurrengo osoko bilkuran adierazpen bat aurkeztuko dute EH Bilduk eta Geroa Baik, nork bere aldetik, Enrique Maia alkatea arbuiatzeko, berriki eginiko adierazpen xenofoboengatik. «Delituak egiten dituzten ia pertsona guztiak ez dira hemen jaiotakoak», esan du Navarra Sumako alkateak azken egunetan, hainbat lekutan.

EH Bilduk salatu du Maia hasia dela «migratzaileen kolektiboaren kontrako kanpaina batean, datu bakar bat eman gabe». EH Bilduk bereziki deitoratu du alkateak jomuga gisa hartu izana bakarrik dauden adingabekoak. «Eraso arduragabetzat» jo dituzte alkatearen adierazpenak.

Ohar horretan, ekinaldi bat iragarri du koalizioak: otsailaren 3an udaletxean egitekoa den osoko bilkuran, mahai gainean jarriko du alkatea gaitzesteko proposamena, ordezkaritza duten alderdi guztiek bozka dezaten.

EH Bilduren arabera, hauteskunde estrategia dago Maiaren hitzen atzean, eskuin muturraren botoen bila. «Navarra Suma arrazakeria eta alarmismo soziala sustatzen ari da Iruñean, arduragabekeriaz, eta helburu alderdikoi eta elektoralistekin».

Taldeak gogorarazi du Iruñea harrera hiri izendatua dela 2017az geroztik, eta errefuxiatuenganako eta haurrenganako konpromisoak dituela. «Navarra Sumak duela bi hilabete Unicefekin berretsitako konpromiso horiek hautsi nahi ditu? Nafarroako eskuinak Voxen bideari ekin eta estatuari Haurren Eskubideen Konbentziotik ateratzea proposatuko al dio?».

Datuak mahaiaren gainean

Koalizioak udal gobernuaren datuak erabili ditu Maiaren adierazpenak gezurtatzeko asmoz. Izan ere, Segurtasun zinegotziak delitu eta delitugileen inguruko datuak eman zituen abenduaren 23an. Horietan, Navarra Sumako Javier Labairu zinegotziak onartzen du 2021eko indarkeriazko datuak eta iazkoak «oso antzekoak» direla. Horrek gezurtatuko luke, koalizio abertzalearen arabera, delituak areagotu direlako hori.

Maiaren hitzek ezinegona eragin dute hirian gizarte lanetan dabiltzan taldeen artean. «Gorroto diskurtsoek beldurra eragiten dute, eta hori ez da ona», esan dio BERRIAri Maite Zigandak, adingabeko etorkinekin lan egiten duen SEI elkarteko zuzendariak.

Bestetik, Geroa Baik ere oso arriskutsutzat jo ditu Maiaren adierazpenak, uste dutelako bizikidetzaren kontra egiten dutela, eta udalaren eginbeharra ez dela hori, baizik eta gizarte kohesioari eusteko politikak proposatzea. Halako adierazpenek bide arriskutsu bat irekitzen dutelakoan daude, eta berretsi dute Nafarroa harrera herria dela, eta gizartearen gehiengo handi batek bat egiten duela horrekin.

PSNk, berriz, otsailaren 3an aurkeztuko duen adierazpenean alkateak mezu xenofoboak saihets ditzala eskatuko du, eta neurriak hartzeko eskatuko dio segurtasunari dagokionez gainerako erakundeekin elkarlanean.


Italiaren erraiak, beltzez

Summary: Italiaren erraiak, beltzez. Koldo Bigurik euskaratu du Massimo Carlottoren 'Agur, maitea, ikusi arte' nobela, eta Txalapartarekin argitaratu. Lanak Italiako boterearen eta kriminalitatearen arteko harremana islatzen du.

Herrialdearen alde ilunean arakatu, aurkitutakoari bere esperientziatik jasotakoa erantsi, eta errealitatea fikziozko pertsonaia batean gorpuztu. Urrats horiek egin zituen Massimo Carlottok Agur, maitea, ikusi arte liburua ontzeko. 2001ean idatzi zuen, eta irakurle askorengan «trauma bat» eragin zuen, Italiako sistemaren ustelkeria islatu zuelako. Koldo Bigurik euskarara ekarri du orain, (H)ilbeltza bekak lagunduta, eta Txalapartarekin argitaratu du. Gaur aurkeztu dute lana Carlottok eta Bigurik, Garazi Arrula editorearekin batera, Iruñeko Karrikiri elkartean. Carlottok modu telematikoan parte hartu du.

Carlotto nobela beltzeko italiar idazle esanguratsuenetakoa da; obra oparoa du idatzita eta hizkuntza askotara itzulia. Haren literatura lanak sona izan aurretik, baina, Carlotto beste auzi batengatik izan zen ezaguna: Lotta Continua antolakunde komunistako militantea izan zen 1970eko hamarkadan, eta hilketa bat egotzi zioten, bidegabeki. Prozesu judizial katramilatsu bat bizi izan zuen, eta epaiketa askotara eta erbestera ere eraman zuen. Azkenean, indultua eman zioten. Gerora, bizipen horiek «literaturarako bazka» eman diote, Arrularen hitzetan.

Agur, maitea, ikusi arte liburuan ikertu zuen zer harreman duten Italiako botere finantzario, politiko eta industrialek kriminalitate antolatuarekin. «Italian ekonomia formala eta informala ez dira bereizten; legezkoa eta legez kanpokoa gero eta nahasiago daude, eta hori sistematikoa bihurtu da», azaldu du idazleak.

Errealitate hori fikziora eramateko eraikitako pertsonaiak Giorgio Pellegrini du izena. Ezker muturreko militante ohia da, eta zenbait urte erbestean igaro eta gero, Italiara itzuliko da. Espetxea saihesteko, garai batean kamarada izan zituenak saldu, eta gizartean gora egiteko amarru eta azpijokoetan arituko da. Biguriren irudiko, pertsonaia «gorrotagarria eta amorala» da, eta baita «misoginoa» ere: «Liburuan agertzen diren emakume guztiak biktimak dira, objektuak; ikusten da emakumeak kriminalitatearen biktimak direla, ez protagonistak».

Carlottok argi utzi du liburua ez dela autobiografikoa —zenbaitetan hori egotzi badiote ere—, baina onartu du idazteko bere esperientziatik edan zuela, errealitatean Giorgio Pellegrini bezalako pertsonak ezagutu zituelako. Militante ohi askok egindako traizioa gogoraraztea garrantzitsua dela ere nabarmendu du.

Baina, bizipenetan babesteaz gain, ikertzen ere aritu zen liburua osatzeko, «kazetari batek egingo lukeen bezala»: «Ez da fikziora eramandako kazetaritza lana, fikzioa da; baina agertzen diren gauzak errealak dira», zehaztu du.

Duela bi hamarkada publikatu zuten nobela Italian, eta orduan gizartearentzat «traumatikoa» izan zela esan du: «Pertsonaia gogorra da, ez da batere erromantikoa». Jende askorentzat ezezaguna zen egia bat eman zuen aditzera, eta askori kostatu zitzaien sinestea; baina, harentzat, horrek behar luke literatura beltzaren helburua: «Krimenak behar du izan errealitatea kontatzeko aitzakia».

Erregistroen nahasketa

Bigurirentzat itzulpen prozesua «atsegina» izan da: «Nahiko azkar egin nuen, gogo handiz». Testua «irakurterraza» dela dio, ez dela katramilatzen, eta esaldiak «sinpleak baina indartsuak» direla.

Liburuan erregistro ezberdinak tartekatzen dira, pertsonaia inguru burges batetik datorrelako, eta hortik jasotako hizkera duelako, baina, aldi berean, beste espazio batzuetan hizkera kaletarra darabilelako. Bigurik kontatu du zaila egin zaiola itzulpenean erregistro horiek egoki islatzea, eta, horri lotuta, premiazkotzat jo du euskarazko fikzio oparoa izatea, zenbait erregistro soilik fikzioaren bitartez jasotzen direlako: «Fikzioak ematen dizkigu munduaz hitz egiteko eta pentsatzeko tresnak».

Literatura beltza sustatzeko laugarren (H)ilbeltza bekari esker itzuli du liburua. Beka horretan, fikzioa eta itzulpena tartekatuz doaz, eta orain arte nobela hauek argitaratu dituzte, Carlottorenaz gain: Miel A. Elustondoren Kezko bola batek itoak birikak; Patricia Highsmithen Lardaska, Josu Barambonesek euskaratuta; eta Miren Gorrotxategiren Sotoan gordeak. 2021eko beka Eneko Barberenak irabazi zuen, Xukunetatik aldendu ahala izeneko proiektua gauzatzeko. 2022ko beka deialdia abian da, Fred Vargasen Debout les morts frantsesetik itzultzeko.


Summary: Unidas Podemosek salaketa jarri du Martxoaren 3ko sarraskian Martin Villak zer «erantzukizun» izan zuen iker dezaten. Gaineratu dute iraganean «krimenak» egin dituzten Espainiako «segurtasun indarren» eta hainbat agintariren zigorgabetasuna amaitu behar dela.

Pilar Garrido, Juantxo Lopez de Uralde eta Roberto Uriarte Unidas Podemos alderdiko Espainiako Kongresuko diputatuek Rodolfo Martin Villa ministro ohiaren aurkako salaketa erregistratu dute Gasteizko epaitegietan. Martin Villak 1976an Gasteizen izandako gertakarietan izan ditzakeen erantzukizun penal «posibleak» argitze aldera. Gaineratu dute iraganean «krimenak» egin dituzten Espainiako «segurtasun indarren» eta hainbat agintariren zigorgabetasuna amaitu behar dela. Beraz, «beharrezkoa da» maila horretako giza eskubideen urraketen erantzuleak justizia auzitegietan epaitzea, nabarmendu dutenez.

Martin Villak astelehen honetan Nueva Economia Forumeko informazio gosari batean tonu ironikoan egindako adierazpenetan esan zuen litekeena dela 1976ko Martxoaren 3an Gasteizen eta 1978ko uztailaren 8an Iruñean gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izatea. Halere, esan zuen gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala.

Unidas Podemoseko diputatuek argitu dute salaketa Gasteizen jarri dutela hor daudelako horiek epaitzeko instrukzio epaitegiak. Are, Martin Villaren kontrako salaketa hau Argentinako epaileek hasitako prozesu judizialari «kalterik egin gabe» hasi dutela esan dute diputatuek: «Gaur egun etenda baitago».

Salaketaren nondik norakoak

Gogorarazi dute hilketa hori ikertzeko ireki ziren aurretiazko eginbideak artxibatu egin zirela, inolako ikerketa polizial edo judizial eraginkorrik gabe. Horregatik, alderdiak aurkeztu duen salaketaren arabera, bai gertaera horiek, bai 1978ko Iruñeko Sanferminetan gertatutakoak «ez ziren inolaz ere gertakari bakarrak izan, ezta bakanak ere, eta testuinguru orokor batean kokatzen dira». Estatu osoan dozenaka kasu dokumentatu dira 1976ko eta 1980ko urteetan, «inolako kondena judizialik gabe», salatu dute diputatuek.

Era berean, salaketan esplikatzen da Martxoaren 3ko agenteen arteko elkarrizketen grabazioak gordeta daudela oraindik ere. Elkarrizketa horietan, Martxoaren 3an eliza hustean izandako esku hartzea deskribatzen da. Eliza horretan greban zeuden langileen batzarra egiten zen, eta grabazioetatik argi eta garbi ondorioztatzen da elizan bildutako pertsonen aurkako erasoaren plangintza. «Hau gerra bat da erabat, munizioa eta granadak amaitzen ari zaizkigu. Aldatu. Historiako jipoirik handienetako bat eman dugu. Bide batez, hemen sarraski bat izan da. Aldatu». Horiek dira polizia kanalaren bidez jasotako elkarrizketen aldaketa batzuk, salaketan aipatzen direnak.

Diputatuentzat, egitate horiek gizateriaren aurkako delitu gisa har daitezke, «bizitza bezalako oinarrizko ondasunei eragiten dietelako eta estatuaren instantziek bultzatutako plan bati obeditzeko zantzuak daudelako». Salaketan ageri den bezala, diputatuek baieztatu dute «hainbat tresna juridiko» daudela nazioarteko ikuspegitik eta bertako arauditik Gasteizen martxoaren 3an gertatutako «egitate larriak ikertzeko eta epaitzeko».

Azkenik, azpimarratu dute biktimek eskubidea dutela egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak sustatzeko, eta «orain arte sistematikoki ukatu» zaiela. Horregatik, Uraldek, Garridok eta Uriartek salaketa onar dezala eskatu diote Gasteizko instrukzio epaitegiari, eta dagokion prozedurari hasiera eman diezaiola; «delitu egitateak» eta Martin Villaren erantzukizun posiblea eta esku hartzea ikertzeko.


Summary: Indultuen kontrako helegiteak bertan behera utzi ditu Espainiako Auzitegi Gorenak. PPk, Ciudadanosek eta Voxek errekurtsoa jarri zioten buruzagi independentista katalanak aske uzteko neurriari, baina auzitegiak ebatzi du ez dutela horretarako gaitasunik.

Espainiako eskuinari ez dio haien gustuko albistea eman gaur estatuko Auzitegi Gorenak. Iazko ekainean, PPk, Ciudadanosek eta Voxek helegitea jarri zieten Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik espetxeratu zituzten buruzagi politikoen indultuei. Helegite horiek baztertzea erabaki du gaur Gorenak, auziaren muinera sartu gabe.

Auzitegiak ontzat jo ditu Estatuko Abokatutzaren arrazoibideak, eta ebatzi du helegitea aurkeztu duten alderdi politikoek ez dutela eskumenik Espainiako Gobernuak onartutako indultuaren kontra auzibide bat abiatzeko.

Ondorioz, Administrazioarekiko Auzien Aretoak ez du aztertuko indultuaren egokitasuna. Hau da, Pedro Sanchez presidentearen gobernuak legezko baldintzak bete ote zituen bederatzi buruzagi independentista katalanak indultatzeko erabakia hartzerakoan.

Gorenaren arabera, alderdi politikoek gaitasuna dute beren eskubideei eta interes zilegiei eragiten dieten erabakien kontra helegiteak aurkezteko, baina ez beste edozein erabaki politikori errekurtsoa jartzeko.

Vox eskuin muturreko indarra buruzagi independentisten kontrako prozesu judizialean parte izan bazen ere, auzitegiak adierazi du ez dituela betetzen indultuen kontra helegite bat aurkezteko baldintzak. Alderdi ultrak iragarri du Gorenaren ebazpenaren kontra joko duela Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gauza bera egingo du PPk.

Konstituzionalak izango du, beraz, azken hitza. Gorenaren erabakiak, ordea, ezerezean utzi du oraingoz Espainiako eskuineko indarrek buruzagi independentisten indultua bertan behera uzteko auzitegietan egin duten saiakera. PSOEren eta Unidas Podemosen koalizio gobernuak 2021eko ekainaren 22an onartu zituen buruzagi kataluniarrak aske uzteko indultu «partzial eta baldintzapekoak». Eskuineko indarrek independentisten «konplize» izatea egotzi zioten Sanchezi. Kataluniako alderdi independentistek, berriz, ordutik nabarmendu dute indultuak ez duela konpontzen prozesu independentistagatik «errepresaliatutakoen» egoera. Gatazka politikoa gainditzeko, ezinbestekotzat dituzte amnistia eta autodeterminazio eskubidearen aitortza.

Negoziazio mahaia

Indultuek bide eman zioten Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko negoziazio mahaiari, iazko irailean. Elkarrizketekin jarraitzeko beste bilkura bat egingo dute bi aldeek «urte hasieran», Generalitateak joan den astean adierazi zuenez. Espainiako hainbat hedabideren arabera, Madrilek ez du biltzeko asmorik Gaztela eta Leongo bozak egin arte —otsailaren 13an izango dira—.

Datari baino, elkarrizketaren edukiari aitortu dio garrantzia gaur Pere Aragones Kataluniako presidenteak, TV3 telebista katean egin dioten elkarrizketan. Aragonesek ohartarazi du ez dela «argazki baterako» bilduko, eta garaia dela «proposamen zehatzetan aurrerapausoak» emateko.

Negoziazioak emaitzarik ematen ez badu, autodeterminazioa lortzeko beste aukera batzuk jorratzearen alde agertu da ERC azken asteetan. Hautu hori egitera deitu du Juntsek. Jordi Sanchez alderdi horretako idazkari nagusiaren esanetan, indar independentistak hizketan hasiak dira bide orri bat prestatzeko.


(H)ilbeltza jaialdia lehertzear da

Summary: (H)ilbeltza jaialdia lehertzear da. Datorren astelehenetik igandera egingo dute euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Iaz ezin izan zuten betiko formatuan egin. Ohi bezala, aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak izango dira, besteak beste.

Lehertzera doa. Hori da VIII. (H)ilbeltza zikloa iragartzeko egin duten bideoaren goiburua, eta ideia horri heldu diote jaialdiaren aurkezpenean ere: «Horren beldur ginen, dena lehertuko zela eta (H)ilbeltzarik gabe geldituko ginela, baina leherketak gure aldera egin du». Gaur eman dituzte Baztango (Nafarroa) euskal nobela beltzaren astearen inguruko xehetasunak, Iruñeko Karrikiri elkartean: astelehenean abiatuko da, eta igandera arte beltzez tindatuko ditu Arizkun, Aniz, Elizondo, Erratzu eta Irurita.

2015etik antolatzen dute (H)ilbeltza, baina iaz ezin izan zuten aurreko urteetakoa bezalako jaialdirik egin; egitaraua urte osoan banatu zuten. Abenduan iragarri zuten moduan, aurten ohiko formatura itzuliko dira, eta astebetez aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak egingo dituzte, besteak beste. Egoera dela eta, bertan behera utzi dituzte bazkaria eta Susmagarrien gaua.

Jarduerak bost egunetan

Astea irekitzeko, 2020 (H)ilbeltza bekarekin argitaratutako liburuaren aurkezpena egingo dute, Arizkunen: Massimo Carlottoren Agur, maitea, ikusi arte, Koldo Bigurik euskaratutakoa.

Asteazkenean, beste hizketaldi bat izango da, Euskal gaizkileak fikziozko podcastaren ingurukoa. Zuzeu agerkariak sortu zuen podcast hori; Beñat Hachek zuzentzen du, eta Bikoiztaile Euskaldunen Elkartearekin batera egiten dute. Euskal Herrian transmititu izan diren krimenen inguruko istorioak fikzio moduan kontatzen dituzte. Hachek emango du hitzaldia, Anizen.

Ostiralean, Ainize Madariaga kazetaria Baionako Marga Andurain abenturazaleari buruz mintzatuko da, Marga Andurain abenturaren gurpilean izeneko hitzaldian, Elizondon.

Larunbat goizean, Hondar ahoak telesailean oinarritutako mahai inguru bat izango da. Idoia Artxanko ekoizpen arduraduna eta Koldo Almandoz zuzendaria telesailaren sortze prozesuaz mintzatuko dira, Elizondon. Arratsaldean, Itxaro Borda Euri zitalari esker liburuaz eta Amaia Ezpeldoiren saga osoaz arituko da, Ane Gartziarekin batera, Erratzun.

Igande goizean, Lubakietako oroiminak izeneko itzuli beltza egingo dute, Iruritan. Arratsaldean, berriz, Pettik eta Ana Galarragak Frankenstein agurgarria, gutun musikatu bat emanaldia estreinatuko dute.


Summary: Frantziako Tourreko bigarren etapak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu 2023an. Tourraren 110. aldiko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena jokatuko dira, uztailaren 1etik 3ra bitarte. Lehen etapa Bilbon hasi eta Bizkaiko hiriburuan bertan amaituko da; hirugarrena, berriz, Zornotza eta Baiona artekoa izango da.

Amaitu dira zurrumurruak. Frantziako Tourreko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena ibiliko dira 2023an, Euskal Irrati Telebistak jakitera eman duenez. Lehenengoa Bilbon hasi eta bertan bukatuko da, uztailaren 1ean. Bigarrengoak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu, eta 200 kilometro inguruko ibilbidea izango du, eta hirugarrengoa Zornotza (Bizkaia) eta Baionaren artekoa izango da. Ibilbidearen nondik norako guztiak datorren asteazkenean emango dituzte, Gasteizko Europa jauregian egingo duten aurkezpen ekitaldian, 17:00etan hasita. Christian Prudhomme Frantziako Tourreko zuzendaria ekitaldi horretan izango da. Bestalde, antolakuntzak oraindik ez du aditzera eman Tourreko laugarren etapa Lapurditik irtengo ote den.

2018ko uztailaren 28an jokatu zen azkenekoz Tourreko etapa bat Euskal Herrian; Lapurdin, zehazki. Senpere eta Ezpeleta arteko 31 kilometroko erlojupeko proba izan zen, eta milaka euskal zale egon ziren errepide bazterrean. Tom Dumoulin herbeheretarra nagusitu zen etapa hartan, baina Geraint Thomasek hirugarren egin zuen, eta, emaitza horri esker, txirrindulari galestarra Tourreko garaikurrarekin eta elastiko horiarekin igo zen lehendabizikoz Parisko Eliseo Zelaietako podiumera, Dumoulin bera eta Chris Froome taldekidea alboan zituela.


Summary: Athletic Kopako final-laurdenetara, luzapenean. Zuri-gorriek partida bikaina egin dute, eta luzapenaren lehen zatia amaitzear zela sartu du Iker Muniainek gol erabakigarria, penaltiz.

Beste gau gogoangarri bat San Mamesen, eta Athletic Espainiako Kopako final-laurdenetan dago, Bartzelona kanpoan utzi ostean (3-2). Zuri-gorriek kanporaketak gainditzerakoan espezialistak direla erakutsi dute azken denboraldietan, eta beste behin berretsi dute. Merezimendu osoz egin du aurrera Athleticek, oso partida ona jokatu baitu. Baina, ohikoa duen moduan, sufrituta egin du. Duela bi urte Iñaki Williamsek azken unean lortutako gol bati esker, Herrialde Katalanetako taldea kanporatu, eta Kopako finalerdietarako sailkatu zen Athletic. Oraingo honetan, Iker Muniainek luzapenaren lehen zatia amaitzear zela penaltiz sartutako gol bati esker sailkatu da final-laurdenetarako. Orain, hiru partidara du beste final bat jokatzea.

Iragarri bezala, Marcelino Garcia Toralek hainbat aldaketa egin ditu hamaikakoan, Superkopako finalarekin alderatuta. Atean, Agirrezabala aritu da, denboraldi honetan Espainiako Kopan egin duen moduan. Bestalde, Vivianek, Yurik, Sancetek eta Nico Williamsek hasieratik jokatzeko abagunea izan dute. Aulkian geratu dira, berriz, Iñaki Williams eta Alex Berenguer, besteak beste.

Partida ezin hobeto hasi da talde zuri-gorrientzat, bigarren minutuan gol bat sartu baitute. Nico Williamesek, bere abiadura baliatuz, erraz utzi du atzean Jordi Alba, eta Muniainek ederki baliatu du atzeraka egindako pasea Athletic aurretik jartzeko. Ikusgarria izan da kapitainaren gola: area ertzetik gurpil bikaina eman, eta baloia sareetara joan da.

Gau handietan bezala, San Mamesek ederki estutu du, eta olatuan eraman du taldea. Partidaren lehen txanpa horretan, Athleticek abiadura bizian jokatu du, Bartzelonaren baloi irteera itoz, eta hegaletatik arrisku handia sortuz. Williams anaietan gazteena amesgaiztoa izan da. Zuri-gorriak hasieratik joan dira partidaren bila. Bartzelonari ez zitzaion erritmo hori komeni, eta saiatu da baloi jabetza luzeagoen bidez neurketa apur bat lasaitzen, eta lortu du. Zaila zen Athleticek erritmo horri eustea. Baina nagusi zen. Orduan iritsi da, ordea, Bartzelonaren gola. Ferran Torrresek sartu du. Muniainenaren antzera, ikusgarria izan da neguko merkatuan Manchester Citytik ekarritako aurrelariaren gola. Kasu honetan ere baloiari gurpilez jo dio, eta Agirrezabalak ezin izan du ezer egin. 20. minutua zen.

Gol bat jaso ondorengo minutuak zailak izaten dira batzuetan. Ez da hala izan, kasu honetan. Athleticek goian estutzen jarraitu du. Berriz ere Nico Williams izan da arrisku handien sortu duena. Haren erdiraketa bat buruz errematatu du Muniainek, eta gutxigatik joan da baloia kanpora. Williamsek berak bizi utzi ditu atzean Bartzelonako atzelariak, eta gelditu bikaina egin dio Ter Stegenek. Gainera, lehen zatia amaitzear zela, korner batean, golaren arrastoan atera du Raul Garciaren burukada atezain alemaniarrak. Athleticek estutu duenaren erakusgarri, azken minutuan hiru korner atera ditu. Merezi zuten zuri-gorriek aurretik joatea atsedenaldira. Baina berdinketarekin egin dute.

Erritmo gutxiago

Hotzago hasi da bigarren zatia, erritmo gutxiagorekin. Berriro ere Bartzelona jokaldi luzeagoak egiten ahalegindu da, eta Nico Williamsen abiadura geratzeko, Xavi Hernandezek Araujo jarri du Albari laguntzen. Athletic saiatu da lehen zatiko bidetik jarraitzen, baina gehiago kostatu zaio jokaldiak amaitzea. Dena den, aukerarik garbiena Iñaki Williamsek izan du bigarren zati honetan. Baina lehen zutoinean kanpora bidali du errematea, Nico anaiaren erdiraketa baten ostean. 62. minutua zen. Hurrengo minutuak oso parekatuak izan dira. Athletic nagusi zen, baina Bartzelonak argitasun handiagoa zuen erasoan De Jong eta NIcori esker.

84. minutuan gertu izan du gola Atheticek. Iñaki Williamsen erdiraketa bat pozoitu egin da, eta langan jo du. Hurrengo jokaldian, baina, zuri-gorrien bigarren gola iritsi da. Iñigo Martinezek sartu du, 85. minutuan. Muniainek egin du erdiraketa, bigarren zutoinean buruz eman dio Berengurrek, eta gol arrastoan errematatu du Iñigok Martinezek. Athleticek eskura zuen sailkapena, merezita, gainera. Baina jokaldi bakan batean, Pedrik gola sartu du 93. minutuan, eta partida luzapenera joan da.

Luzapenean berriro ere Athleticena izan da ekimena, eta lehen zatiaren ia amaieran iritsi da penaltia. Jordi Albak eskuarekin jo du baloia, eta, VARean begiratu ostean, penaltia adierazi du epaileak. Muniainek gola sartu du. Luzapenaren bigarren zatian, Athleticek ondo eutsi dio, eta, horri esker, final-laurdenetan dago.


Auzoak erdigunera

Summary: Auzoak erdigunera. Bartzelonako Udalak argi du: hezkuntza ez da familien eta eskolen lana soilik. Hainbat erakunderekin elkarlana sustatu eta hezkuntza formalean eta ez-formalean eragiteko planak abiatu dituzte.

Hiri bat, hamar barruti, 73 auzo, 103 haur eskola eta 444 ikastetxe. Bartzelonaren zenbakiak ez dira nolanahikoak. Eta, hezkuntzaren kudeaketa gertuagokoa izan dadin, txikira jotzea erabaki dute, auzoetara. Pau Gonzalez Bartzelonako Udaleko Hezkuntza zinegotzi eta Hiri Hezitzaileen Nazioarteko Elkarteko presidente ordezkariak azaldu du arrazoia: «Bartzelonaren gisako hiri hain handi batean, politika lokalak auzoetakoak dira. Errazagoa da auzoko erakundeekin gertutik egitea». Izan ere, hiri hezitzaileen sareko kide izanik, argi dute hezkuntza ez dela familien eta ikastetxeen ardura bakarrik: «Hemen hezkuntza oso garrantzitsua da, eta, beraz, ezin dugu inor bakarrik utzi hor: ez familiak eta ez eskolak; hiri guztia inplikatzen da pertsona guztien hezkuntzan».

Egun, Bartzelonan, partzuergo bat daukate, udalaren eta Kataluniako Generalitatearen artean eskolak «modu integralean» kudeatzeko. Horrez gain, Gonzalezek azaldu duenez, auzo mailan udalak eta batez ere barrutiek harremana daukate ikastetxeekin, gertutasun hori lortze aldera: «Barrutian bertan, hurbiletik, ikus daiteke zer behar duen eskolak, zer behar duen eskolaren inguruak...». Eta saiatzen dira «ahal bezainbat» aliantza lortzen auzoetan aritzen diren elkarteekin ere: Esplai taldeekin —umeentzako aisialdirako jarduerak antolatzen dituzten taldeak—, guraso elkarteekin...

Gainera, udalak hartzen dituen gainerako erabakietan ere ikuspegi pedagogikoa txertatzen dute. Gonzalezek azaldu duenez, adibidez, eskola bat margotu behar dela edo ikastetxe bateko altzariak aldatu behar dituztela erabakitzen badute, «zentzu pedagogikoarekin» egiten dute; esate baterako, pinturaren bidez ikasleak erlaxatzeko edo altzariekin irakasleen eguneroko bizimodua hobetu dezaketela buruan izanda.

Haurrek ikastetxetik ateratakoan izan ditzaketen gabezien jakitun, eskolaz kanpoko ekintzetan ere eragin nahi izan dute: «Familiak baliabiderik ez badu, ume batzuek ez dute musikako edo hizkuntzetako ikasketarik izango, eskolan ematen direnez harago». Horregatik, Gonzalezek esplikatu duenez, aurreko legealdian auzoetan plan bat abiatu zuten, adierazle okerrenak dituzten tokietan esku hartze integral bat egiteko, eta haren oinarrietako bat hezkuntza zen. Adibide bat eman du: «Orkestra bat jarri genuen eskola batean eta institutu batean, pentsaezina zelako horrelako auzo batean umeek ikasketa musikalak izatea eskolako orduaz harago». Zentrotik kanpo bai, baina zentroan bertan ere segregazioari aurre egiteko beharra ikusten du oraindik: «Helburua da eskola guztiek erantzutea auzoko errealitateari».

Jolasaren garrantzia

Eta, hezkuntza formalari eta ez-formalari erreparatzearekin batera, jolasari ere garrantzia ematen dio Bartzelonak. Izan ere, arazo bat dagoela uste du Gonzalezek: «Hiriak batzuetan umeen aurkakoak dira». Horri buelta eman nahi diote, eta haurrek jolaserako duten eskubidearen aldeko pausoak eman. Horretarako, plan bat egin zuten: «Estrategia da espazioak irabaztea, umeak jolas daitezen». Hainbat bide ireki dituzte: besteak beste, patioak eskola orduetatik kanpo ere zabalik egotea; espazio publikoa «hobeto pentsatzea», paseatzeko, irakurtzeko edo jolasteko aukera eman dezan; eta jolaslekuak aldatzea. Gainera, umeei hitza eman diete, eta galdetu diete jolaslekuetan zer falta den.

Eskoletan nahiz haietatik kanpo martxan jarri dituzten estrategia eta plan guztien xedea zein den argi du Gonzalezek: «Helburua da hezkuntza sistema ofiziala hobetzea, eta hori egitea eskolatik kanpo ematen den hezkuntzarekin batera, desberdintasunak gaindituz».


Pirinioak ez daude edonorentzako moduan

Summary: Pirinioak ez daude edonorentzako moduan. Asteburuan mendira doazen zaleei ohartarazi egin diete elurraren inguruan. Hotzaren eraginez, «dena izoztu» da, eta «eskarmentu handiko alpinista izatea eskatzen du». Material egokia erabiltzea eta ondo prestatzea gomendatu dute adituek.

Mendiko istripuz jositako asteburua izan zen iragan astekoa, eta Pirinioak izan ziren hizpide gehienetan. Baina Balerdi (Aralar, 1.195 metro) mendian izandako istripu batean ere hil zen lagun bat. Azken urteetan eta neguan bereziki istripuen kopuruak izan duen gorakada etengabeak ez du etenik, eta, urtea hasterako, jada bost mendizalek galdu dute bizia Pirinioetako mendietan erorita.

Iñigo Orejak (Errazkin, Nafarroa, 1975) urteak daramatza suhiltzaile, Oronotz-Mugaireko (Nafarroa) parkean. Azken urteetan, hainbat eta hainbat erreskate egitea tokatu izan zaio Nafarroako mendietan, Saioa mendiaren inguruetan bereziki. «Gure inguruan istripuren bat-edo gertatzen denean, suhiltzaileak eta orain hiru urte inguru sortu zuten GRTko (Erreskate Teknikoko Taldea) kideak bertaratzen gara. Aldiz, Pirinioen inguruan gertatzen denean, Nabaskozeko (Nafarroa) suhiltzaileak joaten dira haiekin». Betidanik sortu nahi izan zuten Nafarroako suhiltzaileek erreskate talde berezi hau. Mendian gero eta istripu gehiago zeudela ikusita, eta hainbat urtez borrokan aritu eta gero, 2019ko maiatzean ikusi zuen argia erreskate taldeak. Geroztik, etengabe dihardute lanean.

Ibai Rico mendi gidariak ere (Gasteiz, 1980) gutxik bezala ezagutzen ditu mendiaren inguruan gertatzen diren eguraldi aldaketa bortitzak. Mendi gidaria izateaz gain, Geografiako irakasle ere bada Euskal Herriko Unibertsitatean. Nibologian aditua da, eta neguko baldintzak oso gertutik aztertzen ditu urtero; hainbat ikerketatan ere parte hartutakoa da, munduan barrena. «Azken egunetan, antizikloi egoera bat izan dugu, eta, gainera, euria egin du erdiko eta goiko mailetan, gehienbat mendebaldeko Pirinioetan. Horrek dena izoztu du, eta elurraren egoera ere asko aldatu du. Alpinismoan aritzeko, ondo dago, baina eskarmentu handiko alpinista izatea eskatzen du. Istripuak beti egon dira, eta beti izango dira, baina gaur egun mendia ez dago edozein modutan aritzeko». Ricok aitortu du ez duela mendi irteerarik egiteko aukerarik izan azken asteetan, nahiz eta asteburuan mendian murgilduko den.

Pirinioetan izan diren istripuak izan dira albiste iturri azken egun hauetan mendizale ororen ahotan. Oreja suhiltzaileak ere oso gertutik bizi izan ditu azken egunetako albisteak, baina istripuek ez dute ezustean harrapatu nafarra. «Iragan den astean, Belaguako (Nafarroa) aterpetxera joan nintzen mendiko eskian aritzeko asmoz, baina eskiak jarri eta berehala ohartu nintzen gauza ez zegoela txantxetarako. Oso arriskutsua zegoela iruditu zitzaidan. Berrogeita hamar metro egin, eta atzera itzultzea erabaki nuen».

Aipatu bezala, aurreko asteburuan izandako istripuen ondorioz, bi euskal herritar ere hil ziren Pirinioetan, erorita. Lehena Aspe (Pirinioak, Huesca, 2.645 metro) mendiaren iparraldean mendiko eskian ari zen berastegiar gaztea izan zen. Bigarrena, berriz, Belaguako inguruan erraketen gainean zihoan aiegiar bat izan zen. Istripuen zergatiaz galdetzean, Orejak arrazoi asko topatzen ditu. «Azken urteetan, asko areagotu dira istripuak, gehienbat azken bost edo sei urteetan. Ez dakit zergatik izango den; agian, geroz eta jende gehiago joaten delako. Gaur egun, informazio gehiago dago, materiala ere hobea da, baina jende berri asko hasi da, eta agian formakuntza falta zaie edozein lekutan sartzeko».

Ricok berak ere arrazoi antzekoak eman ditu egoera aztertzean. Badirudi datozen asteetan aldatu egingo dela eguraldia, baina Gasteizko mendi gidariak zuhurtzia eskatu die mendizaleei, gaur egun mendiak nola dauden ikusita. «Hara joan aurretik aztertu behar da egoera, eta horrek ondo antolatzea eskatzen du. Non sartuko garen jakitea ezinbestekoa da, eta horren arabera, agian, ezin izango gara joan. Arriskuak zein diren aurreikusi behar da; bestela, baliteke berandu izatea».

Erreskate Teknikoko Taldearen gomendioak

Gaur egun Pirinioak nola dauden ikusita, Nafarroako Erreskate Teknikoko Taldeak mendian mugitzeko material egokia erabiltzea gomendatzen du, hau da, pioleta, kranpoiak, kaskoa eta bateria osoa duen sakelako telefono bat gainean eramatea. Era berean, gogorarazi dute aluminiozko kranpoi arinak eta erraketak bestelako elur batzuetarako pentsatuta daudela. Irten aurretik My112 doako aplikazioa deskargatzea ere gomendatzen dute. Aplikazioak aukera ematen du Nafarroako SOSekin konektatzeko eta deiak geolokalizatzeko, sakelakoaren GPSa erabiliz. Aplikazio georreferentzia horren bidez, lekua nahiko zehatza ematen du, eta hori ezinbestekoa izan daiteke erreskatea antolatzeko. Gainera, behin deia eginda, lekuaren argazki bat bidaltzeko aukera ematen du, eta horrek oso informazio baliotsua eman diezaieke Nafarroako SOSi eta erreskate taldeei.

Bakarrik bidaiatuz gero, gomendagarria da ezagunen bati edo senideren bati aurreikusitako bidearen berri ematea eta hura planifikatzea, egoera eta meteorologia egiaztatuz. Oro har, zuhur ibiltzea eta arreta zorroztea gomendatzen da, eta, ziurgabetasunik edo arriskurik izanez gero, buelta emateko eta segurtasun pertsonalari lehentasuna emateko eskatzen dute.


Summary: Zentzua, sentsibilitatea eta berrikuntza. Bigarren hizkuntza bat ikasteak ahaleginak dakartza, eta horiek handiagoak dira gorrentzat. Orain arte, kolektibo horrek ez zuen ikaskuntza-sistema egokiturik, eta Didaktiker enpresak konponbidea eman dio horri tresna berri batekin, zeina dagoeneko Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziaren Kasu Praktikoen Bankuaren parte den.

Enpresa Bai&by Fundazioan integratuta dago, eta 1991n sortu zen, hezkuntza munduan adimen artifizialaren potentziala baliatzeko helburuz eta, zehazki, hizkuntzak irakasteko software adimenduna sortzeko. 2019ko azaroan, I+G taldeak Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren Euskara Sailaren deia jaso zuen, eta adierazi zuten ikasle gor bat haserre zegoela, ez zegoelako prestakuntza-eskaintzarik ikaskuntza-metodo tradizionalek entzumen-desgaitasunak dituztenei planteatzen dizkieten oztopoak gainditzeko.

Didaktikerrek dagoeneko aztertua zuen eskari hori; izan ere, bereziki fundazioa sortu zenetik, haren helburuen artean dago behar bereziak dituzten pertsonen hezkuntza sozializatzea. Hala ere, dei horren ondorioz, lanean hasi ziren, jakinda etxean abiapuntu egokia zutela: Bai&byren irakaskuntza-esperientzia euskara eta ingelesa online irakasten. Halaber, plataforma adimenduna ikasle horien beharretara egoki zitekeen. Hala ere, Euskal Gorrak Pertsona Gorren Elkarteen Euskal Federazioan jakinarazi zuten moduan, xede-kolektiboa hasieran uste zen baino heterogeneoagoa zen; izan ere, ez dituzte muga berdinak ezertxo ere entzuten ez duen norbaitek edo hipoakusia moderatu edo arina duen batek.

Horregatik, irakaskuntza-plataformaren lehen egokitzapena egin ondoren (adibidez, soinu-alarmak kentzeko edo audio-baliabideetan azpitituluak jartzeko) eta Euskal Gorrak erakundeko testatzaile boluntarioek proposatutako hasierako hobekuntzak ezarri ondoren, proiektuaren taldeak erabaki zuen erabiltzaileen artean hiru profil bereiztea. Ondorioz, ikasle bakoitzari elkarrizketa labur bat egin behar zitzaion prestakuntzaren hasieran, baina bakoitzaren kasura ondoen egokitzen zen plataforma eskaintzeko aukera emango zuen horrek: entzuteko zailtasunak dituztenak baina entzuteko eta hitz egiteko gai direnak, gortasun maila handiko ikasleak, edo, azkenik, erabat gorrak direnak. Beraz, modu autonomoan online prestakuntza jasotzeko baldintza bakarra zen tresnaren erabiltzaileak gai izatea gaztelaniaz irakurri eta idazteko.

Behin profil horiek finkatu ondoren, zehatz-mehatz aztertu ziren bakoitzaren muga eta behar espezifikoak, eta, informazio hori plataforman jaso ondoren, DDK System “irakasle birtuala” etorri zen (Dynamic Development of Knowledge), zeinak ikasle bakoitzaren ezaugarri indibidualak hautematen dituen. Honako hauek aztertzen ditu: nola ikasten dituen buruz gauzak epe labur eta luzean, zein den kontzeptu berriak barneratzeko gaitasuna, eta non topatzen dituen zailtasun handienak eta non egiten dituen akats gehienak. Gainera, errendimendu-aldaketak ere hautematen ditu. Horri esker, adimen artifizialak etengabe egokitzen ditu erabilitako baliabide didaktikoak (jolasetatik tutorialetara) erabiltzailearen ezaugarri pertsonaletara.

Helburuak betetzen direla bermatzeko, garapen-prozesuan zehar plataforma hainbat aldiz testatu dute Euskal Gorrak eta Asorna (Nafarroako Gorren Elkartea) erakundeetako boluntarioek. Horrez gain, tresnaren programa pilotua ere probatu zuten, zeina lehengo urtean merkaturatu zuten.

https://www.ivoox.com/20210425-euskal-gorrak-by-bai-by-audios-mp3_rf_69255525_1.html


Pandemiari martxa hartu

Summary: Pandemiari martxa hartu. Teknologiari esker, markesina batean zenbat pertsona dauden zain jakin daiteke, edo erabiltzaileen fluxuaren gailurrei aurrea hartu, Donostiako hiri-autobusek pandemian izan duten esperientziak erakusten duenez. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da Donostiako hiri-autobusena.

Pandemiaren ondorioz, bereziki kontuz ibili behar dugu espazio itxietan, are gehiago horietan segurtasun-distantzia ezin bada mantendu. Arazo handia izan zen garraio publikoko enpresen kudeatzaileentzat. Lehenik eta behin, erabiltzaileen kopuruaren beherakada bortitzari egin behar izan zioten aurre, eta, konfinamenduaren ondoren, ordu eta ibilbide jendetsuenetan segurtasunaren inguruan beldur zirenen errezeloari. Koronabirusak eragindako ustekabeko egoeretara egokitu eta edozein egoeratan kalitatezko zerbitzua eta lan-baldintza onenak eskaini ahal izateko, azkar eta irudimenez ibili behar izan dute, eta berrikuntza handia eskatu diete; ondo daki hori Donostiako Tranbia Konpainiak, Dbus markaren bidez ezaguna denak.

COVID-19aren agerpenak ezustean harrapatu zuen Gipuzkoako hiriburuko hiri-garraio publikoaren kudeatzailea, digitalizazio-proiektu batzuen garapena eta abiaraztea amaitzen ari baitzen, zerbitzua une bakoitzaren benetako eskarira egokitzeko. Alderdi horrek, bat-batean, eta edukiera kontrolatzeko beharraren ondorioz, garrantzi osoa hartu zuen, eta azeleragailua zapaldu behar izan zuen. Jada ez zen eraginkortasun eta jasangarritasun kontua soilik; orain, erabiltzaileen eta langileen osasuna une oro bermatzea ere bazen kezka.

Dbusek garatutako lehen irtenbideak (Jatorria-helmuga matrizea delakoak) datuen analisia erabiltzen du zerbitzuan dauden autobusen okupazioari buruzko iragarpenak egiteko eta lineetako bat indartzeko beharra egongo den ala ez zehazteko. Datuen bilketa ticketing sistema berritzaileari esker egiten da. Sistema horrek, ordainketa errazteaz gain (contactless banku-txartelarekin edo Bizkaiko eta Arabako garraio-txartelekin ere egin daiteke) eta ibilgailu bakoitzaren okupazioa une oro monitorizatzeaz gain, bidaia bakoitzaren erregistro zehatza egiten du, bidaiari bakoitzak zer ibilbide egiten duen eta zer ordutan adieraziz, adibidez. Konpainiak Tecnosisekin elkarlanean garatutako big data teknologiak eta algoritmoak, informazio horren guztiaren berehalako tratamendutik abiatuta, hiri-autobusen erabileran zer inguruabarrek eta nola eragiten duten zehaztu dezake; horrela, fidagarritasun handiz iragar daiteke zerbitzua non eta noiz indartu beharko den.

Bestalde, konpainiak are gehiago doitu ahal izan du bere egokitzapena une bakoitzeko eskarira, 2019az geroztik jada lantzen ari zen eta estatuan aitzindaria den berrikuntza bati esker: markesinen sentsorizazioa. Horri esker, zehatz-mehatz jakin daiteke geraleku bakoitzean une jakin batean zenbat bidaiari espero diren, eta erantzun azkarra eman daiteke, pilaketak saihesteko. Informazio hori lortzeko arduraduna ikusmen artifiziala da; markesinetan sentsore infragorriak instalatzen hasi da konpainia. Sentsore horiek erabiltzaileen presentzia detektatzen (eta kuantifikatzen) dute, bai markesinan bertan, bai inguruan, eta kontrol-zentroari informazioa ematen diote jaso ahala. Gaur egun, hamabi geltokitan dago teknologia hori.

Azkenik, ibilgailuen eguneroko garbiketara eta desinfekziora ere iritsi da berrikuntza: langarreztagailu motordunekin egiten da (fumigazio-ekipoen antzekoak), eta autobusen barnealde osoa sakon higienizatzea bermatzen du.