Summary: «Politikariek hitz egin bai, baina ekin, ez diote ekiten». Izurriteak are gehiago sakondu ditu lehendik ere osasun sisteman ziren zuloak; Nafarroako Osasun Plataformako Lazaro Elizaldek ez du dudarik horretan. Taldeak manifestaziora deitu du gaurko: 19:00etan, IrunÌÂÂean.

Ahoskatzen dituen hitzetan ez ezik, elkarrizketarako aukeratutako janzkeran ere argiki erakusten du Lazaro Elizaldek (Iruñea, 1953) bere aldarria: Osasungintza publikoa, bai noski dioen txapa du paparrean jarrita, harro. Nafarroako Osasun Plataformako kide izaki, gaurko topaketari zuzendua du begirada Elizaldek: manifestazioa eginen dute Iruñean, 19:00etan Baluarten hasita. Osasun langileen baldintzak hobetzea eskatuko dute, batik bat.

Gaur egun, zer sumatzen da osasun zentro batera sartutakoan?

Egoerak bi alde ditu. Batetik, erabiltzaile gisa joaten bazara, zentroa hutsik ikusten duzu. Irudi du jende gutxi dela bai lanean, baita arta jasotzen ere. Baina, jakina, hori ez da errealitatearen isla fidela. Zergatik gertatzen da hori? Izurritearen ondorioz ezarritako segurtasun neurriak direla eta, jendeari txandaka ematen zaio ordua, eta, gainera, iragazkiak handiak dira; denak ez dira zentroetara joaten. Kanpotik ez da arazoa ikusten, baina hortxe da.

Telefonoa gainezka da, beraz?

Bai. Segun eta zer neurritakoa den oinazearen larritasuna, kontsultak telefono bidez egiten dira. Lan handia da hori kudeatzea. Horrek guztiak ikaragarri handitu du, besteak beste, administrarien lana. Lehendik ez zituzten egiteko batzuk esleitu zaizkie orain. Maiz, haiek neurtu behar izaten dute pazientearen premia, eta, horregatik, tentsio uneak ere izaten dira. Jendeak beti ez die administrariei kontatu nahi izaten zer gertatzen zaien. Medikuekin hitz egin nahi dute.

Argi diozue: lehen arreta da krisialdiak zigortuena. Zergatik?

Herritarren erreferentziazko lehenbiziko profesionalak osasun etxeetan daude. Duzun oinazea edozein izanda ere, beti pasatu behar duzu hortik. Ratioak handiegiak ziren lehendik ere, eta, orain, pandemiarekin, bistan da lana izugarri biderkatu zaiela, eta ez bakarrik COVID-19a detektatzeko probekin edo txertoekin.

Beste zertan zamatu da lana?

Adibidez, jakina denez, ebakuntza asko atzeratu egin dituzte pandemian. Atzerapen horien eraginak jasan behar dituztenei, noski, abisatu egin behar zaie, eta mediku eta erizainek egin behar dute hori. Gainera, kontuan izan behar da osasun etxeetan lehen aritzen ziren langile asko beste eginkizun batzuetara lekualdatu dituztela pandemia larriagotu heinean. Azken batean, zera gertatu da: lan gehiago egin behar dute, gutxiagoren artean.

Gabeziak, ordea, ez dira izurritean azaldu. Noiz sortu ziren?

Lehen arretan, sistemak ez du inoiz bermatu legeak agintzen duen hori. Zerbitzua sekula ez da aski izan. 2008ko krisialdiaren harira, zer esanik ez. Lantaldeak murrizten hasi ziren, eta joera horrek gaur egunera arte iraun du. Jendeak erretiroa hartzen zuen, baina husten ziren hamar postutatik bakarra baizik ez zen betetzen langileak kontratatuz. Bestalde, beste datu batzuk ere kezkagarriak dira: osasungintzako langileen %60k behin-behineko kontratuak dituzte.

Zer moduz daude langileak?

Harrigarria da nolatan ez diren askoz okerrago. Oso jende ona dugu gure sisteman, profesional bikainak dira, eta ardura handiz jokatzen dute. Batzuek porrot egin dute bidean, bai, baina beste askok eutsi ahal izan diote erritmoari, nahiz eta baldintzak kontra eduki. Oporraldirik gabe, ia atsedenik gabe.

Aitortzen zaio behar adina garrantzia lehen arretari, ala bigarren mailakotzat jo ohi da?

Ospitaleetan makineria ongi olioztatua egoten da. Erietxera azaltzen zarenean, normalena da dena di-da batean egitea. Oro har, gauzak nahiko arintasunez egiten dira, eta erabiltzaileak pozik izaten dira zerbitzuarekin. Ez da harritzekoa, osasungintzara bideratzen diren baliabide gehienak ospitaleek irensten baitituzte. Normalean, hobekuntzak ez dira ailegatzen lehen arretako zentroetara. Horri dagokionez, argi dago ez direla jarraitzen nazioarteko erakundeen gomendioak.

Zein dira aholku horiek?

OME Osasunaren Mundu Erakundeak dio osasungintzarako bideratua dagoen aurrekontuaren %25 inguruk lehen arretarako izan behar duela; hemen, %15 da. Adibidez, makina sofistikatuak ospitaleetara bidaltzen dira, eta hango profesionalak osasun etxeetakoak baino aski hobeki hornituak egoten dira. Botiketan ere ikaragarri gastatzen da ospitaleetan, nahiz eta maiz horien baliagarritasuna ez den oso garbi izaten, hau da, kalkuluak ez dira behar bezala egiten. Batzuek diote ospitaleetako gastuaren %40 inguru eraginkortasunik gabea dela, xahutua, alegia.

Nafarroako eremuetatik, zeinetan da larriena egoera?

Ez naiz ausartzen esatera egoera non den latzagoa, baina egia da plataformarekin lotuta dauden zenbait taldek modu nabarmenagoan ikusarazi dizkigutela dituzten arazoak. Hala egin dute, bereziki, Altsasuk, Erriberrik, Lizarrak, Burlatak eta Bakaikuk, besteak beste. Bestalde, Pirinio inguruan ere indarrez egin dituzte aldarrikapenak. Horiek beste eredu batzuk eskatzen dituzte, beren beharrak asetuak izan daitezen. Problema orokortua, baina desberdina tokian toki.

Zer neurri nahi duzue hartzea?

Lehenik, aurrekontuak handitzea. BPGaren %6,5 izan beharko litzateke osasungintzarako, eta oso urrun gaude hortik. Langileen behin-behinekotasunari aurre egiteko, kontratu finkoak behar dira, pazienteei behar bezalako arreta integrala eta jarraitua emateko, besteak beste. Gainera, itxaron zerrendak murrizteko neurriak hartzea ere ezinbestekoa da.

Politikariek badute zuekin hitz egiteko borondaterik, edo entzungor ari dira jokatzen?

Politikariek hitz egin bai, idatzi ere idazten dute zer edo zer, baina ekin, ez diote ekiten; gure irudipena hori da. Esaterako, esana ziguten Europako funtsekin lortuko zela ditugun premia askori erantzutea. Etorri dira funtsak, baina ez dira erabili —adibidez, langileen egonkortasuna bermatzeko—, baizik eta beste helburu batzuetarako. Iruzurra ikusten dugu, hein batean.

Zertara bideratu da diru hori?

Adibidez, teknologia berriak eskuratzeko eta, azken finean, adreiluak jartzeko, zentro batzuk handitzeko edo eraberritzeko. Ez diogu hori beharrezkoa ez denik, baina iruditzen zaigu ez dela lehentasunezkoa. Horren aurretik, hobe lukete daudenak indartu.

Protesta eguna duzue gaur. Azkena izateko itxaropenez?

Ez dakigu. Alde batetik, oso konbentzituta gaude arrazoi sobera ditugula eskatzen duguna eskatzeko. Gero, baina, ikusi beharko dugu zer sentsibilitate duen gobernuak, ea presio bidez lortzen dugun pentsaraztea. Hori ezin jakin, baina, behar izanez gero, jarraituko dugu, nola ez.


Summary: «Zaplada itzelak jaso ditut bakea lortzen laguntzeko egindakoagatik». ETAk jarduna utzi zuenetik pausoak oso geldo eman direla uste du Juan Mari Uriartek, eta, gainera, gizarteak gehiago eman dituela politikariek baino. Adiskidetzearen aldeko aldarria egin du.

1957an abade egin zenetik, Juan Mari Uriarte Goirizelaiak (Fruiz, 1933) hainbat zeregin bete ditu Eliza katolikoan: besteak beste, Bilboko seminarioko arduradun izan da, Bilboko gotzain laguntzaile, eta Zamorako (Gaztela eta Leon, Espainia) eta Donostiako gotzain. Urteotan hainbat gaik arduratu dute: batez ere, fedeak, euskal kulturak eta Euskal Herriko bakeak. Hiru arlo horietan egindako lanagatik, Bilboko Elizbarrutiak Carmelo Etxenagusia aitormen saria eman zion urtarrilean. Angel Mari Unzueta Bizkaiko bikario nagusi zena, Josune Ariztondo politikari eta irakaslea, eta Ander Manterola abade eta etnografoa ere omendu zituzten.

Zer garrantzi dauka zuretzat Carmelo Etxenagusia Bilboko gotzain laguntzaile zenaren izena duen aitormena jasotzeak?

Urteetan nire kolaboratzaile leiala izan zen Etxenagusia. Haren omenez asmatutako aitortza da, eta niretzat pozgarria izan da. Jasan ditudan pairamenen ordain bezala hartu dut; bakegintzan jasandakoengatik, batez ere.

Zer pairamen izan dira?

Bakea lortzen laguntzeko egindako lanagatik zaplada itzelak jaso ditut prentsaren eta beste jende askoren aldetik. Askok arerio legez ikusi ninduten. Erromara gutunak bidali zituzten.

Aitortza jaso zenuenean, besteak beste, adiskidetzearen inguruan egin zenuen berba. Esan zenuen hemen alboratuta dagoela. Zer da adiskidetzea?

Adiskidetza ez da armak alboratzea bakarrik. Ez da lehen arerioak izan zirenak orain lagun min bihurtzea. Egiaren eta zuzentasunaren baldintzak betez guztion onerako diren helburuak elkarrekin bilatu, gorrotoa menderatu eta barkamena gauzatzea da adiskidetzearen muina.

Baina zelan lor daiteke adiskidetzea, oraindik batzuk sufritzen ari badira?

Nire ustez, sufritzea ez da adiskidetzarako eragozpenik handiena. Adiskidetzea sufrimendua arintzeko lagun ona da, dagokion garaian egiten denean. Sufrimendua baino gehiago, beste jazoera eta jarrera batzuk dira adiskidetzaren arerio handiagoak, nire ustez.

Zeintzuk?

Lehen sortu den gorrotoak irauten badu, edo politikan kolaborazioa barik elkarren aurkako lehia bat bultzatzen bada, edo komunikabideetatik bakearen eta adiskidetzearen aurkako iritziak zabaltzen badira… Hori dena da sufrimendua baino arriskutsuagoa.

Traba horiek ikusten dituzu?

Bai, noski. Bizi-bizi daude oraindik; batzuen aldetik besteenetik baino gehiago.

Zelan ikusten duzu ETAk jarduna utzi zuenetik gizartean eta politikan egin den ibilbidea? Zer falta da egiteko?

Aurrerapenak egin ditugu, nahiz eta geldoegiak izan, nire ustez. Gure gizarteak pauso handiagoak eman ditu politikariek eta enparauek baino. Hainbat komunikabidek, sua itzali beharrean, piztu egin dute. Alde guztietako biktima guztiak ez dira aintzat hartuak izan. Barkamen eskabideak eta eskaintzak urriak dira.

Zer biktima falta dira, zure ustez, aintzat hartzeko?

ETAk sortutako hainbat biktima falta dira, baina baita beste biktima asko ere. Hala ere, ez dut biktimen artean konparaziorik egin nahi.

1998an eta 1999an, bitartekari ibili zinen Espainiako Gobernuaren eta ETAren artean. Zeuk esan zenuen orduan alde batekoen artean malgutasun falta ikusi zenuela, eta beste aldekoen artean maximalismoak eta pazientzia eza. 20 urte luze pasatuta, zelan gogoratzen duzu hura?

Orduan esan nuena egia borobila izan zela iruditzen zait oraindik ere. Zorionez, ordutik malgutu egin da egoera. Ez asko, tamalez. Gordin zegoen garai hartan konponbide batera heltzeko bidea. Nire iritziz, ETAren arduradunak ez ziren oraindik guztiak bakearen aldeko. Espainiako Gobernuaren barruan ere bazeuden elkarrizketaren aurka sutsu jokatzen zutenak. Goizegi zen zuhaitzetik sagar helduak jasotzeko.

Baina pauso bat izango zen gerokoa etortzeko, ezta?

Lehenagotik ere berba eginda zeuden. Jakina, negoziazio bat apurtzen denean, norberak uste du porrot egin dela. Baina gero ikusten da negoziazio bakoitzak beti bere oihartzuna uzten duela, eta negoziazio guztien artean bakerako bidea ireki zutela.

Zu zelan sentitu zinen?

Esperientzia gutxigaz. Ni, bitartekari baino gehiago, negoziazioa errazten zuena izan nintzen. Nik ez nuen proiektu borobil bat aurkeztu, batzuei eta besteei irentsarazteko. Deskonfiantza mundu hartan, konfiantza apur bat jartzen zuen pertsona izan nintzen; elkarrizketa mozten zenean galdera bat egiten zuena, elkarrizketa berriz pizteko. Batzuei beldurra kentzen ziena; guztiei beldurra kendu, hobeto esanda.

Ez zenekienean zer egin, norengana jotzen zenuen?

Gotzain bat neukan, eta baita neure konfiantzazko beste pertsona bat ere; nik baino esperientzia helduagoa zuten biek. Haiengana jotzen nuen. Baina sarritan ezin duzu, ez duzu aukerarik. Zauden lekuan zaude, eta arazoak sortzen dira konturatu barik; zirt edo zart egin behar duzu. Ez duzu denborarik norbaiti kontsultatzeko.

ETAren biktima batzuek beste aldera begiratu izana egotzi izan dizuete euskal Elizari. Onartzen duzu kritika hori?

Horri lotuta esan eta egin ditudanak agerian daude, hemeroteketan. Iritzi hori mantentzen dutenak, edo ez dute oroimenik, edo aurreiritziek bahiturik daude.

ETAren eta Espainiaren arteko negoziatzaile ibili zinenean, Zamorako gotzaina zinen. Aurretik Bilboko gotzain laguntzaile izan zinen hamabost urtez. Zelan gogoratzen duzu Bilboko garaia?

Garai aberatsa izan zen, nahiz eta nahastetsua ere bai. Ugariak eta baliotsuak ziren elizbarrutia bizkortzeko, zabaltzeko, eratzeko eta bide berrietatik bultzatzeko egindakoak: kristauek, apaizek eta orduko gotzain nagusiek [Antonio Añoveros eta Luis Maria Larrea] sakatuta, Bizkaiko Elizak aurrerapauso batzuk eman zituen. Oraindik hainbaten oroimenean dago egin genuen urte biko batzar nagusia. Bizkaiko Eliza bideratu genuen; hartu beharreko norabidea argiago ikusi genuen. 10.000 pertsona pentsatzen, elkarrizketan eta elkarregaz otoitzean ibili ginen batzar nagusi hartan.

Ekarri zuen fruiturik?

Gaur Bizkaiko Elizan dauden joera batzuk orduan sortutakoak dira: esaterako, konpartitzea, erabakiak behetik gora hartzea, aholku asko jasota ebatziak hartzea. Beste elizbarruti askorekin konparatuta, Bizkaikoan dagoen parte hartzea adierazgarria da.

Zamoratik Donostiara. Bilbora etortzea espero zenuen?

Zamoran zortzi urte zoriontsu igaro nituen. Bilbon GMZ handi baten gidarilagun ibili ostean, aringarri egin zitzaidan Zamorako Citroen txikia erabiltzea. Adiskide asko utzi nituen han. Hemen haize berria behar zen. Horregatik, inoiz burutik ere ez zitzaidan pasatu Bilbora etorriko nintzenik. Proposatu izan balidate, ezetz esango nukeela uste dut.

Badaukazue ezetz esateko aukerarik, ala?

Bai, aita santuak ez zaitu behartzen. Baina zerbait eskatzen badizu, ezetz esateko arrazoi pisutsuak izan behar dituzu. Nik uste nuen nengoen lekuan, Zamoran, lan bat egingo nuela, banekien han ez nuela denbora asko egingo, eta ondoren beste bide batzuetatik joatea Elizarentzat eta niretzat ona izango zela.

Hil ondorengo aitortza jaso du Angel Mari Unzueta bikario nagusi ohiak ere. Askok uste zuten Bilboko gotzain izango zela. Zuk ere bai?

Ahaleginak egin nituen Unzueta Donostiako gotzain izateko; [Jose Ignacio] Munillaren ondorengo izateko. Baina nik egindako ahaleginek ez zuten biderik aurkitu. Nik uste nuen aproposa zela bere izaeragatik, bere nolakotasunagatik, bere indarragatik; gizon argitzaile, bultzatzaile eta bateratzailea izango zen.

Donostian: zure aurrekoa, Jose Maria Setien; zure ostekoa, Jose Ignacio Munilla. Askoren ustez, gotzain abertzalea eta irekia zen aurrena, eta espainiar nazionalista eta kontserbadorea da bestea. Zelan ikusten dituzu zuk?

Ez zait gustatzen aurrekoen eta oinordekoen artean konparaziorik egitea; behintzat, bizi diren artean. Setien hilda dagoenez gero, hartaz zerbait esango dut: haren zuzentasuna, haren goi mailako adimena, haren koherentzia azpimarratzekoak dira. Gure herriak eta Gipuzkoako Elizak ikaragarri zor diote, eta hori ez da behar den besteko indarrez esan. Bizi izan zen artean, nahiko zaplada hartu zituen. Kardinal izateko ere gaitasunak zituen, baina, berak hartu zituen ebatzi eta aukerengatik, Donostian geratu zen. Esan zidan ez zuela beste aukerarik ikusten eta nik joan beharko nuela bere oinordeko. Asko pentsatu behar izan nuen, banekielako Donostian biribilaren karratutasuna lortzea eskatzen dizutela. Luzaroan egon nintzen zalantzan; urte pare bat. Neure komenentziak albo batera utzi, eta baietz esan nuen. Izendapena oso arin egin zen.

Munilla Alacantera (Herrialde Katalanak) joan berri da. Haren oinordeko nor izan daitekeen?

Espiritu Santuak jakingo du, baina uste dut aita santuak ere ez dakiela oraindik. Nire ustez, gotzain on bat izango dute Donostian, eta, oro har, onartua izango da.

Zelan ikusten duzu Eliza? Haren etorkizunak kezkatzen zaitu?

Mina eta ardura sortzen dit, batez ere ikusten dudalako gizarteak premia handiz ebanjelioaren balioak behar dituela bere gizatasuna ez galtzeko edo ez ahultzeko. Kristau garenok bizi-bizi behar dugu Jesus. Hala ere, gauza bat daukat ziur: ez goazela pikutara. Eta horrela uste dute hainbat adituk ere. Gutxiago izango gara, entzute ahulagoa izango dugu gizartean, baina benetakoagoak izango garela itxaro dut. Kristautasunaren muina zein den geure ekintza eta bizierekin agertu ahal izango diogu munduari, nahiz eta txikiagoak izango garen.

Zure ume sasoian, erlijioak bizitza osoa baldintzatzen zuen, eta gaur egungo ume askok Jesus Nazaretekoaren izena entzun ere ez dute egin. Zer pentsatzen duzu aldaketa hori ikustean?

Umezarotik Jesus etxeko bezala ezagutzea eta maitatzea beharrezkoa da, nagusi egitean sinestun izateko. Hala ere, gure gizartean gero eta zailagoa da fededuna izatea. Fedea goiz esnatzen da ondo landuz gero, baina gizarte honetan erraz zimeltzen da.

Bilboko seminarioko buru izan zinen, eta abade eta abadegaiekiko ardura izan duzu betidanik. Umeen kontrako abusuen berri entzuten duzunean, zer sentitzen duzu? Zure ustez, zerk egiten du huts elizgizon horiek abusatzaile bihurtzeko?

[Artezago eseri da, eta eskuen mugimenduarekin indartu ditu hitzak] Barru-barruko tristura, lotsa eta sumina. Eraikitzaile izan beharrekoak suntsitzaile dira! Zein diren horren erroak? Heldutasun gabezia, fede bizi gabezia eta nagusikeria itsua. Belar gaizto hau errotik atera behar dugu. Elizak bere arazoa konpontzeko beharrizan eta obligazio handia dauka, Jaungoikoaren, biktimen eta gizartearen aurrean. Baina kontuz: nahiz eta Elizak bere barrua garbitu, arazo edo kalamitate honek hor jarraituko du. Familia giroan eta aisialdian gertatzen dira abusu gehienak, adituen arabera. Kasu horiek ere errotik atera ezean, arazoaren parte bat baino ez dugu konponduko, eta hori gertatzeko arriskua ikusten dut, beste arloetan ez dagoelako mugimendurik norabide horretan. Adorea behar da, baina ez gara ausartzen. Familian sartzea delikatua da, baina sartu beharko da.

Aitortza jaso duzuen laurok Labayru fundazioko kide zarete edo izan zarete. Zuk zeresan handia izan zenuen ikastegi horren sorreran. Euskararen egoera asko aldatu da ordutik. Zelan ikusten duzu?

Ezagutza miragarriro zabaldu da, batez ere eskolen bitartez. Euskara ikasi bai, baina erabili, euskaraz bizi? Arlo horretan, aurrerapenak makalagoak dira. Ez da nahiko euskara maitagarri izatea; onuragarri ere izan dadila lortzea falta zaigu. Zaila izango da, inguruak ez du-eta laguntzen. Batez ere, beste hizkuntzen indarra falta du euskarak oraindik.


Summary: «Aspergerra dugunok oso literalak izan ohi gara». Ume-umetatik sentitu izan du Jaime Etxebestek «ezberdina» zela. «Entrenatuta» dagoela dio, baina bere partetik ere asko jarri behar izan duela gizartera egokitzeko. Jazarpena jasan zuen eskolan, eta depresio bat ere izan du.

Aspergerra izatea zer den azaltzea ez dela oso erraza dio Jaime Etxebestek (Tolosa, 1991): «Badakit zerbait dudala, baina ez naiz gaizki sentitzen, naizen bezalakoa sentitzen naiz, baina igartzen dut diferentea naizela». 8-9 urte zituenean esan zioten zer duen. Aurrez ere igartzen zuen zerbait hark. Hau da, bere portaerak eta besteek berari buruz zuten pertzepzioa ez zirela guztiz ohikoak; are lehenagotik zituzten susmoak etxekoek. «Ama oso azkar konturatu zen zerbait gertatzen zitzaidala, eta segituan eraman ninduen adituengana, nire kondizioa zein den jakiteko».

Ama izan du gizarteko ohituretara egokitzeko «entrenatzaile» nagusia. Eta entrenatzeko moduetako batzuk, hauek: guztia hitzez adieraztea —«hotza egiten du, eta berokia jantziko dugu»—, keinuak asko erabiltzea —«gosea dut» esatearekin batera, sabela igurztea—, edo jolasen bidez praktikatzea gauzak —adibidez, dendarietara jolastuz—. «Nire ustez, aspergerraren zailena da jende askok emantzat jotzen dituen gauzak, jendeari naturaltasunez ateratzen zaizkionak, guk ikasi egin behar ditugula», dio Etxebestek.

Umetako adibide bat eman du: norbaitek telefonoz deitu, ama han al zegoen galdetu, baietz erantzun berak, baina amari ez esatea jartzeko, telefonoz deitu zuenak ez ziolako zuzenean eskatu. Edo are beste adibide muturrekoago bat: norbaiti senideren bat hil, eta zer moduz zegoen galdetutakoan hark «ondo» erantzunez gero, «a, ados» bezalako erantzunen bat eman eta alde egitea, aurpegiko espresioak identifikatzeko dituzten zailtasunengatik. «Ondo dagoela esan badit… Aspergerra dugunok oso literalak izan ohi gara». Ostiralean izan zen Aspergerraren Nazioarteko Eguna.

Enpatikoak ere bai

Norbaitekin komunikatzeko orduan ere, gauza asko eduki behar izaten dituztela kontuan azaldu du Etxebestek: begirada mantentzea, irribarre egitea, besteari entzutea, haren gai berberari buruz hitz egitea, keinu desegokirik ez egitea… «Sarkasmoa, ironia, bigarren zentzua eta halakoak harrapatzea kostatu egiten zaigu». Lagunek elkar agurtzeko ‘zer moduz, kabroia?’, edo ‘zer moduz, putasemea?’ edo horrelako hitzen batzuk erabiltzen bazituzten, kontatu du ez zuela ulertzen. «Ikasi nuen arte konfiantza dagoenean esaten direla halakoak».

Horrez gain, sentimenduak «beste era batera» kudeatzen dituztela esan du. «Jende askok pentsatzen du ez dugula enpatiarik, baina sentiberak izan gaitezke». Esate baterako, azaldu du pelikula askorekin egin izan duela negar. «Eta aurpegi triste edo zoriontsurik ez jartzeak ere ez du esan nahi barrutik ondo edo gaizki ez gaudenik». Era berean, kontra egitea edo norbait berarekin sartzen ari denean hori moztea kostatu egiten zaiola dio. «Tragatu egiten dut, ez zait ateratzen beste ezer egitea».

Oso ondo «entrenatuta» egoteaz gain, Etxebestek esan du berak ere asko jarri duela bere partetik. Pertsona neurotipikoekin izan ditu harremanak, gehienbat. Saiatu da jarduera sozialetan parte hartzen, udalekuetara askotan joan izan da, hilabete bat egin zuen bakarrik Bostonen (AEB)… «Bizi osoko kuadrilla ere badaukat nik, eta hori ez da ohikoena aspergerra dutenen artean». 18 urte ingururekin esan zien zer daukan. Ezagutuz joaten den jendeari dagokionez, batzuei esaten die zer duen, eta beste batzuei, ez. «Esatekotan ere, denbora batera; bestela, niri buruzko ikuspegi okerra egin dezakete».

Izan ere, Etxebesteren ustez, komunikabideetan eta abarretan irudi okerra eman ohi da aspergerrari buruz: lotsatiak baina jenio hutsak izaten dira agertzen direnak, edo, bestela, hitz egiteko gai ere ez direnak. «Eta pertsona bakoitza mundu bat den bezala, autismoaren barruan ere espektro oso zabala dago».

Aspergerra ez duela «arazo» moduan bizi dio, baina aitortzen du une gogor batzuk bizi izan dituela. Tolosako ikastetxe batean ikasi zuen, eta jazarpena jasan zuen umetan. «Ez fisikoa, eta ez, agian, nik garai hartan sentitzen nuen adinakoa, baina jazarpena bai. Musika eskolan ere asko sartzen ziren nirekin». Gelakideekin komunikatzeko arazoak izaten zituela azaldu du. Aspergerraren ezaugarrietako bat da gai batzuekiko obsesio moduko bat eragiten duela. «Horietan zentratzen gara, eta gustu edo pentsatzeko modu partikularrak garatzen ditugu».

Lan mundua, trabaz beteta

Batxilergoa amaitutakoan, mekanizatu arloko goi mailako lanbide heziketako ziklo bat egiten hasi zen, baina berehala konturatu zen ez zela berak nahi zuena. Diseinu grafikoko ikasketei ekin zien gero, eta han askoz gusturago sentitu zen. Iruñera ere joan zen, unibertsitatera. «Nahiko garai txarra izan zen, depresio handi bat izan nuelako. Helduarora sartzean, aldaketa asko, gauza asko etorri zitzaizkidan gainera, eta ez nuen kudeatzen asmatu». Aspergerra dutenen artean, nahiko ohikoak izaten dira depresioak; «izan ere, asko kostatzen zaigu aldaketetara egokitzea».

Etxebestek kontatu du gaur egun bizitza arrunta duela: esnatu, lana bilatu, marraztu… «Baditut zaletasun batzuk; adibidez, asko gustatzen zait komikiak irakurtzea, pelikulak ikustea eta bideo jokoetan aritzea». Ikastaro batzuk egiten ere ari da. Lana egin nahiko luke, baina arlo horretan ikusten ditu oztoporik handienak. «Elkarrizketak gainditzea zaila izaten da guretzat, eta lankideekin harremanak izatea eta taldean lan egitea ere bai». Janari lasterreko jatetxe batean lan egin izan du. «Berez, nahiko gogorra da lan hori guretzat. Batetik, presagatik, eta, bestetik, barran tokatzen zaizunean jendearekin egon behar duzulako. Baina moldatu nintzen neure burua kudeatzeko».

Oro har, ikasketa maila handia izan ohi dute aspergerra dutenek; asko dira, esate baterako, unibertsitateko titulua dutenak. Laguntza pixka batekin, lanpostu arruntetan aritzeko arazorik ez dute. «Baina, zaila daukagu».


Summary: Bakegileek presoen etxeratzearen aldeko protesta hasi dute Baionako suprefeturan. Abenduan iragarri zutenez, Bakegileek fase berri bati ekin diote Frantziako Gobernuarekin duten «blokeo egoera» gainditzeko. Suprefeturakoa izan dute lehenbiziko ekintza. Hiru orduren ostean utzi dute.

«Euskal presoak etxera» oihuak Baionako suprefeturan. Bakegileek deiturik, dozenaka lagun bildu dira ostiral arratsaldean eraikinaren parean, eta, hiru orduz, euskal presoen etxeratzearen aldeko aldarriak ozentzeko protesta egin dute. Gutxienez dozena bat ekintzaile estekatu dira suprefeturako hesietara. «Orain presoak, Ion, Jakes, Unai gurekin» zioen banderola bat erakutsi dute. Hainbat herritarrek egin dute bat protestarekin, sostengua emateko.

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Protestan Anaiz Funosas Bakegileen bozeramaileak azaldu duenez, ekintza honen bidez agerian ezarri nahi dute Frantziako Estatuaren eta Euskal Herriaren artean dagoen «desoreka». Protestan izan da BERRIAko kazetari Oihana Teyseyre Koskarat, eta Twitter bidez horren berri eman du:

Ekintzari ekin eta berehala, Frantziako Polizia azaldu da suprefetura parera. Giroa gaiztotu egin da. Tentsioa da protestan eta ingurumarietan. Hala eta guztiz ere, herritarrek babes zabala eman diote Bakegileen deialdiari. Mobilizazio «sendo eta determinatua» egitea zuten helburu antolatzaileek, eta hala gertatu da.

Ikusi gehiago: Paris mugiarazteko, ekintzara

Egoeraren blokeoaren aitzinean «hozka bat gehiago» eman nahi dute ekintzaren bidez. Hautetsi zenbait atera dira protestan: besteak beste, Eneko Aldana Ziburuko auzapeza eta Joseba Erremundegi Baionako hautetsia. Kantuz ere ari dira zenbait herritar:

«Haizeak, euriak eta hotzak ez dute gure determinazioa geldituko! Desobedientzia ekintza masiboa burutzen ari gira. Euritakoa, oihal etxea eta jatekoa hartu... eta zatozte gurekin. Irauteko hor gira», idatzi dute Bakegileek Twitterren.


Summary: «Teoriarekin bakarrik geratzea da arriskurik handiena kantuan». Garmendiak gurasoei zor die musikari dion maitasuna. Akordeoia jotzen hasi zen, baina kantuak beste ate batzuk ireki zizkion oso gaztea zela. Operan ondu du ibilbide profesionala; bide berriak arakatzeari ekin dio. Lanbideagatik, Alemanian bizi da.

Leipzigeko bere etxetik (Alemania) erantzun dio deiari Ainhoa Garmendiak (Legorreta, 1974). Jaiotzez goierritarra da, baina Goierrin baino urte gehiago daramatza jada kanpoan bizitzen, bere lanbideagatik. Haurra zela hasi zen Garmendia akordeoia jotzen ikasten, baina ingurukoak segituan ohartu ziren kanturako dohainak zituela. Piano eta kantu ikasketak egin zituen, baina inoiz ez dio ikasteari utzi. Europako hainbat herrialdetan bizi izan da, teknikan sakontzeko helburuarekin, eta bere ibilbide profesionalak ez du etenik izan. 2014an Opus Lirica sortu zuen Donostian, eta baita Donostiako opera denboraldia ere. Horiek dira, besteak beste, jaioterriarekin lotzen duten zilbor hesteak.

Leipzigen bizi zara 2001etik…

Bai. 2001ean egin zidaten Leipzigeko antzokian abesteko lehenbiziko lan kontratu finkoa. Behetik hasi nintzen, baina zortzi urtez aritu naiz bertan soprano bakarlari bezala. Alemanian, Espainian ez bezala, gure lanbidean kontratu finkoak izateko aukera handiagoa dago. Lanagatik etorri eta bertan gelditu nintzen. Nire bizitza guztiz aldatu zen urte hartan. Familia ere osatu dut, eta nire hiru seme-alabak hemen jaioak dira.

Alemanian eta Europako beste herrialde batzuetan, beraz, artisten lanari Euskal Herrian edo Espainian ez bezalako balioa ematen zaio?

Artearen munduarekiko bestelako pentsamolde bat daukate Alemanian, beste balio bat ematen zaio gure lanbideari. Espainian, oraindik, opera ezagutzen ez duen jende asko dago, aukera gutxiago dagoelako ere bai, ziurrenik. Hemen, urte batetik bestera opera lan bera ikustera joaten da jendea, eta gobernuak ere, orokorrean, asko babesten ditu musika eta kultura.

Nolakoa da euskaldun batentzat Alemanian bizitzea?

Hasieran zaila egiten da. Hemengo bizimoduak ez dauka gurearekin zerikusirik. Hizkuntza ere ez da erraza, hasieran kosta egiten da ikastea. Gero, urteak pasatzen doazen heinean, ohituz joaten zara; hizkuntza ere jada ondo menderatzen dut. Hizkuntza oso garrantzitsua da, asko laguntzen duelako egokitzen. Euskal Herria asko sumatzen dut faltan, baina bizi izan naizen leku bakoitzeko onenarekin gelditzen naiz beti.

Leipzigetik urruti jaio zinen: Legorretan.

Haurtzaroko oso oroitzapen ederrak ditut Legorretan. Bertan hasi nintzen, gurasoek bultzatuta, akordeoia eta solfeoa ikasten, Pello Ramirezekin; 8 bat urte izango nituen. Ramirez izan zen kanturako dohainak nituela esan zidan lehenbizikoa, eta 10 bat urterekin elizako abesbatzan hasi nintzen. Haurra nintzenetik erakarri izan nau musikak, baina abesten hastea oso berezia izan zen niretzat. Ordiziako musika eskolan hasi nintzen geroago, eta 14 bat urte nituela Ordiziara joan ginen bizitzera. Han amaitu nituen solfeo ikasketak, eta Oroith abesbatzan ere ibili nintzen. Akordeoia eta kantua ikasi nituen garai hartan, eta pianoa ere bai, Inma Goibururekin. Ordurako ohartuta nengoen kantuak beste edozerk baino gehiago erakartzen ninduela.

Donostiara joan zinen orduan, ezta?

Ordiziako musika eskolan bizpahiru urte neramatzanean, Donostiako Orfeoian proba bat egin nuen, bertako kantu eskolan sartzeko. Luxu bat zen; hamar bat pertsonarentzako lekua zegoen, eta Eusko Jaurlaritzak diruz laguntzen zuen. Proba egin eta hartu egin ninduten. Orduan hasi nintzen buru-belarri kantua ikasten, 17 urterekin. Donostiara joan nintzen bizitzera, eta ondorengo urteak oso azkar pasatu ziren. Kantu ikasketak egin nituen bertan; egun osoa eskaintzen nion musikari. Harmonia, konposizioa eta kantu ikasketetarako osagarriak ziren beste hainbat irakasgai, berriz, Donostiako Musika Kontserbatorioan egin nituen.

Gero Madrilen jarraitu zenuen zure ikasketetan sakontzen.

Madrilgo Goi Mailako Kantu Eskolara joan nintzen. Kantatzen jarraitzea da garrantzitsuena kantuan sakontzeko; kantuan ikasten jarraitu behar da, hori ez da inoiz bukatzen. Guztira, hamabi bat irakasle izan ditut nire ibilbidean, askotan aldatu ditut irakasleak, eta guztiengandik asko ikasi dut. Madrilgo Erkidegoko Abesbatzarako proba bat ere egin nuen garai hartan. Oposizioa gainditu eta plaza finko bat eskuratu nuen bertan. Goi Mailako Kantu Eskolako ikasketak eta lana uztartu nituen orduan, Helena Lazarska opera abeslari eta kantu irakasle poloniarra ezagutu nuen arte. Vienako kantu eskolara harekin joateko gonbita egin zidan segidan, eta ez nuen bi aldiz pentsatu.

Vienara joan zinen lehenengo, eta Parisera gero.

Vienan goi mailako kantu ikasketak egiten ari nintzela —bi urte egin nituen—, Marseillako [Frantzia] opera estudio batean sartzeko aukera izan nuen. Parisen probak egin, eta sartzea lortu nuen. Kantu ikasleak mundu profesionalera salto egiteko prestatzen dituzte opera estudio batean.

Ikasi eta ikasi aritu zara urte hauetan guztietan, hortaz.

Nire helburua beti izan da hobetuz joatea eta abesten ikasten jarraitzea. Teoriarekin bakarrik geratzea da arriskurik handiena kantuan, baina horrekin bakarrik ez da abesten ikasten; taula gainera igo beharra dago ondoren, eta bertan zer egin eta nola mugitu ere jakin beharra dago. Baina, beste alde batetik, egia da lanean hasi arte lanbidea ezin dela ondo jakin.

Ikasten jarraitzeko bide horretan, Marseillatik Leipzigera eraman zintuen bizitzak.

2001a zen, eta operan lan egiteko nire lehen aukera izan nuen. Orduan konturatu nintzen lanbideaz ez nekiela ezertxo ere. Aurretik lan txiki batzuk egindakoa nintzen, baina Leipzigeko antzokian egunero operara joaten hasi nintzenean, besteek egiten zutena ikusten nuenean… Asko ikasi nuen. Hasieran, paper txikiak egiten hasi nintzen, baina antzerkiaren munduan sartzeko eta eskolan ikusten ez diren mila gauza ikasteko aukera eman zidan.

Gertaera hark guztiz aldatuko zuen zure bizitza…

Hasieran, bi urterako kontratua egin zidaten, eta epe jakin batean berriz mugituko nintzen ustearekin hasi nintzen han bizitzen, ordura arteko nire bizimodua halakoxea izan baitzen. 2009ra arte aritu nintzen Leipzigeko antzokian lanean. Urtetik urtera hobetuz joan nintzen, eta rol txikietatik pertsonaia nagusietarako saltoa egin nuen. Urte horietan guztietan beste lan batzuk egiteko aukera ere izan nuen, eta 2006an Glyndebourneko [Erresuma Batua] jaialdian kontratu garrantzitsu bat lortu nuen. Operan mundu mailan dagoen jaialdirik garrantzitsuenetako bat da Glyndebournekoa. Alemaniatik kanpo, beste kontratu garrantzitsu gehiago sinatu nituen gero: Belgikan, Suitzan, Italian, Frantzian, Espainian…

Zeintzuk dira egitea egokitu zaizkizun rol esanguratsuenak?

Figaroren ezteiak operako Susanna, adibidez, berezia da. Niri gehien eman didan roletako bat da hori; nire lehenbiziko pertsonaia garrantzitsua izan zen, eta operaren historian dagoen rol luzeena ere bada. Hiru ordu eta erdiko opera bat da Figaroren ezteiak, eta Susannaren rolak hiru ordu irauten du; izugarria da. 2003an egin nuen lehenbizikoz lan hori Leipzigeko antzokian, Guy Joosteen zuzendari belgikarraren gidaritzapean, eta asko ikasteko aukera eman zidan. Nire ibilbide guztian gehien interpretatu dudan pertsonaia da Susanna.

Agertoki bat aukeratu beharko bazenu, zein aukeratuko zenuke?

Asko daude, baina Glyndebourg-ek aztarna utzi zuen nigan. Bi urtez jarraian hartu nuen parte jaialdi horretan. Hilabete eta erdian, bizpahiru egunetik behin izaten nuen emanaldiren bat. Hamasei funtzio egin nituen guztira. 2009an, L’elisir di amore [Gaetano Donizettirena] obran ordezko gisa aritzeko ere deitu zidaten. Zazpi astez entseatzen aritu eta gero, soprano nagusirik gabe geratu ziren estreinaldiaren bezperan. Estreinaldi egunean iritsi nintzen bertara, eta hiru orduz entseatuta taula gainera igo behar izan nuen arratsaldean. Oso hunkigarria izan zen, ikusleak zutik jarri ziren, eta nik negarrez amaitu nuen. Madrilgo Lizeoa eta Teatro Real ere oso garrantzitsuak izan dira niretzat. Bestela, Alemanian eta Belgikan ere oso gustura aritu izan naiz. Europatik kanpo, Kolonbian eta Korean ere abestu izan dut. Goi mailako ekoizpenetan lan egiten duzunean, oso handia da exijentzia, baina asebetetze handia sentitzen da.

Ainhoa Garmendia sopranoa, emanaldi batean. Wp Frank

Gogorra al da operaren eta kantuaren munduan bizirik irautea eta hortik bizitzea?

Oso gogorra da, bai. Diziplina handia exijitzen du, eta beti goi mailan egon beharra dago. Eliteko kirolariak bezalakoak gara gu. Intelektualki ahalegin handia egin behar da rol bat antzezteko, baina fisikoki ere sasoi onean egon beharra dago. Ahotsak ondo erantzuteko, teknikak sendoa izan beharra dauka, baina gorputzak ere ondo deskantsatuta egon behar du, jatekoa ere zaindu behar da… Maila ematen ez baduzu, ahaztu, ez zaituzte berriz ere deituko. Beti eman behar da maila lanean jarraitu ahal izateko.

Nolakoa da operaren mundua?

Oso indibidualista dela esango nuke; sarri oso bakarrik senti zaitezke. Zorte ona izanez gero, eta talde polit batekin lan egiteko aukera baduzu, lagunak egin ditzakezu. Gehienetan bakarrik bidaiatu behar izaten dugu, egun asko pasatzen ditugu bakarrik, eta hori ez da erraza beti. Lehia egon badago, baina gero eta diva gutxiago dagoela esango nuke. Gaur egun, artista zoragarriak daude.

2014an Opus Lirica sortu zenuen Donostian. Nolatan?

Ama izan nintzenean, bizitza aldatu egin zitzaidan; beste behar batzuk sortu zitzaizkidan. 2012an hasi nintzen buruari bueltaka. Konturatu nintzen, beste leku batzuetan ez bezala, Donostian ez zegoela opera denboraldi bat, eta horrelako zerbait egiteko irrika sortu zitzaidan. Ordutik, hamabi opera eta Mozarten requiema egin ditugu. Orain, pandemiarekin, bizirik irauteko lanean gabiltza, baina Opus Lirica bizirik dago, eta jarraitzeko asmotan.

Nola ikusten duzu etorkizuna?

Oso pertsona baikorra naiz. Zorionez, proiektu asko dauzkat esku artean. Kantu eskolak ematen ari naiz; nire bigarren pasioa da hori. Abeslariekin modu pribatuan eta eskola magistralak ere ematen ditut Bartzelonan, Euskal Herrian bertan… Leipzigen opera estudio bat sortzeko lanetan ere banabil, lagun artista batekin batera. Proiektu pilotu bat aurkeztu berri dugu orain gutxi, eta ilusio handia daukagu. Ez diot inoiz abesteari utziko. Jende askok ez dakien arren, ez dut opera soilik abesten: duela bost urtetik gitarra bat hartu, eta nire abesti propioak sortzen ari naiz, kantautore moduan. Talde bat osatu dut, eta entseatzen hasi gara. Ilusio handia daukat.


Summary: Donetskek eta Luhanskek iragarri dute hasi direla herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten. Ukraina ekialdeko errepublika autoizendatu errusiazaleen arabera, Kiev eraso bat hasteko pronto da. Zelenskik ukatu egin du hori.

Ukrainako armada Donbass eskualdeko Donetsk eta Luhansk errepublikei eraso egiteko pronto da. Laster emango du agindu hori Volodimir Zelenski presidenteak. Hori uste dute herrialdearen ekialdeko herri errepublika autoizendatu errusiazaleetako agintariek. Beraz, hasi dira, TASS Errusiako berri agentziak dioenez, herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten. Denis Puxilin Donetskeko Herri Errepublikaren liderraren esanetan, Moskurekin adostu dute herritar horiei harrera egingo dietela Rostov (Errusia) eskualdean. «Aurrena» emakumezkoak, adingabeak eta zaharrak aterako dituzte. Leonid Pasetxnik Luhanskeko Herri Errepublikako buruak «zeregin zibil eta sozial ezinbestekoak» ez dituzten herritarrei eskatu die «ahalik eta azkarren» abiatzeko Errusiarantz.

Kievek, baina, ukatu egin du eskualdeari eraso egiteko asmorik dutenik. Oleksii Reznikov Defentsa ministroak hori adierazi du gaur parlamentuan. Eta azken orduetan eskualdean gertatutako erasoak gogorarazi ditu. 2014an milizia errusiazaleen eta Ukrainako armadaren arteko gerra piztu zen eskualdean. Urtebete geroago Minskeko Akordioak sinatu zituzten su-eten iraunkor bat ezartzeko, baina ez batzuek, ez besteek ez dituzte errespetatu. Kieven arabera, atzo gertatutako erasoetan Errusiak militarki babestutako miliziek 45 aldiz urratu zuten akordioan jasotakoa. Miliziek, berriz, Ukrainako armadaren 30 eraso zenbatu zituzten. Lau zauritu izan ziren borroketan: bi soldadu eta bi militar. Gaur ere erasoak egotzi dizkiote bi aldeek elkarri.

Gatazkaren «areagotze bat»

Vladimir Putin Errusiako presidenteak gaur nabarmendu duenez, Donbassko gatazkaren «areagotze bat» gertatu da. Haren ustez, Minskeko Akordioak dira Ukrainan «bakea berrezartzeko» eta herrialde horren bueltan sortutako tentsioak bukatzeko «bermea», baina Zelenskiri leporatzen dio horiek ez betetzea. «Kievek egin behar duena da Donbassko ordezkariekin eseri, eta gatazka amaitzeko neurri politikoak, militarrak, humanitarioak eta ekonomikoak adostu», zehaztu du Putinek, prentsaren aurrean, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearekin batzartu eta gero. Guztira 31.000 pertsona hil dituzte Donbassko gerran, eta 2,5 milioi inguru desplazatu eragin ditu.

Errusiak esan du aste honetan tropak erretiratzen hasi dela Ukrainako mugatik, baina Mendebaldea ez da fio. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak gaur adierazi du ez dutela «frogarik», eta Errusiari eskatu dio tentsioa baretzeko.


Iruindarren euskaltegia

Summary: Iruindarren euskaltegia. IKAren Iruñeko Arturo Campion euskaltegiak 50 urte bete ditu, eta, hori ospatzeko, arduradunek egitarau zabala prestatu dute, hilaren 26tik aurrera. Gainera, liburu bat argitaratuko dute, eta dokumental batean jasoko dute euskaltegiaren bidea. Mende erdia egin du Alde Zaharrean.

Goizeko zortzietan hasi zuten ostiraleko eskola, baina inor ez zen loak jota; alderantziz, irri artean eta erne ari ziren ikasleak Xabier Martinez de Lezearen lezioa entzuten; irri artean, elkarrekin hitz egiten. Iruñeko Alde Zaharrean, Comedias karrikako 14.eko azken solairuan da Arturo Campion euskaltegia, eta ganbarako gelan ziren Martinez de Lezea eta haren ikasleak. Sumatzen zen ospatzeko garaia zutela, besta giroak hartu zuela eraikina. 50 urte bete ditu euskaltegiak, eta kide guztiak murgilduak dira orain arteko bidea nabarmentzeko prozesuan.

«Kontent» ziren Martinez de Lezearen ikasleak, ospakizun garaiak euskaltegian harrapatu zituelako. Amaia Arrieta Labrit Multimedia etxean aritzen da, eta euskaltegiari buruzko dokumental bat egiteko lanean da betean. Labritekoak ari dira filmatzen, eta Amaia Merinok eginen du muntaia; Silvia Ansorena, berriz, Iruñeko Orfeoiko kidea da, eta erakunde horretako Gazte Abesbatza lotu du IKAren euskaltegiaren 50. urteurrena ospatzeko martxoaren 5ean kontzertu bat egiteko Iruñean, Baluarten.

Xabier Martinez de Lezeak ere eskolak eta urteurrena ospatzeko lanak uztartu behar izan ditu, azken hilabeteotan. Baina ez ditu jada euskaltegian ez direnak ahaztu nahi izan, eta nabarmendu du hasierakoen ahaleginari eta arduren lekukoa jaso eta emateko prest izan direnen ekarpenari esker ari direla orain mende erdia ospatzen. «Aurretik aritu ziren guztien lana eskertu besterik ezin dugu egin; haiengatik gaude gu hemen».

Hasierako garai hartan, hain zuzen ere, Etorkizuna elkarteak funtsezko eginkizuna zuen gero Arturo Campion euskaltegia izanen zen proiektuaren sorreran. Jorge Cortesen eta Javier Cunchillosen gisako euskaltzaleak ziren, bertzeak bertze, elkarte horretako kide.

Compañia karrikan

1997an, euskaltegiak 25. urteurrena bete zuenean, 1970eko hamarkadaren hasierako giro hura oroitu zuten Cortesek eta Cunchillosek Egunkaria-ren Nafarkaria astekarian: «San Frantzisko Xabierren, Gurutze plazako institutuan, Eskolapioetan klaseak ematen hasiak ginen. Orduan, Bilbotik Patxi Elgezabal etorri zen soldaduska egitera. Nire etxera askotan etortzen zen, eta hari proposatu nion irakasle hastea. Companñia kalean pisu bat hutsik zegoela esan zidan Ernesto Torio lagunak; hura hartu, Javier Cunchillosen izenean jarri, eta horrela hasi ginen», laburbildu zuen Jorge Cortesek, duela 25 urte.

2010ean zendu zen Cortes; Arturo Campion euskaltegiko familiak bertze kide bat galdu zuen 2018an, Felipe Rius kazetaria hil zenean. Compañia karrikako hasierako egoitzan aritu zen ikasle Rius, bi urtez, eta gerora irakasle ere izan zen. «Lehen, parranda gehiago egiten genuen, afari eta poteo asko. Giro aparta genuen gure artean, eta oso ongi pasatu nuen euskaltegian eman nituen urteetan», erran zuen Riusek, 1997ko Nafarkaria-n.

Martinez de Lezeak eta haren ikasleek garbi erran dute ohitura zaharrei eutsi dietela euskaltegian. «Ikasturte amaierako bazkaria da urteko onena!», berretsi du irakasleak. Onartu dute, halere, pandemiak baldintzatu dituela euskaltegiko gelatik kanpoko jarduerak. Osasun krisiak eztanda egin zuenean, 2020ko ikasturtea nola antolatu asmatu behar izan zuten, egun batetik bertzera. Lortu zuten. «Online egin genituen eskolak; irakasleen erantzuna zoragarria izan zen, eta ikasturtea amaitu ahal izan genuen», azaldu du Martinez de Lezeak.

Ikasleen gogoa, gakoa

Ikasleek eskertu dute euskaltegiko arduradunek pandemiak ezarritako jokalekura egokitzeko egindako ahalegina. Martinez de Lezeak, berriz, ikasleen ahaleginak duen balioa nabarmendu nahi izan du. Sumatzen zaio gozatzen duela eskolak ematen, ikasleei euskararen atea zabaltzen. Ate hori irekitzeko gogoa da hizkuntzan murgiltzeko tresnarik eraginkorrena, eta euskaltegiko ikasleek badute. «Aspaldi hasi nintzen ikasten, baina behin baino gehiagotan utzi behar izan dut; ikasi nahi dudalako naiz gelan, berriz ere», erran du, adibidez, Montxo Gomezek.

«Gau eskolak esaten zieten hasieran», gogoratu du. Bat egin du oroitzapen horrekin Patxi Zabaletak, eta gau eskolen garaian Arturo Campionekin izan zuen harremana jarri du erdigunean. Politikari ohia izan zen euskaltegiko lehendabiziko zuzendaria, hain zuzen ere. Patxi Zabaletaren lekukoa Iñaki Zabaletak hartu zuen gero, Sagrario Alemanen etapa hasi baino lehen.

«Euskarari beldurra kentzea» izan da euskaltegiak herritarrei eman diena, Patxi Zabaletak oroitu duenez. Beldurra kendu, eta hizkuntza eman. Zeregin horretan, lan handia bada egiteko, oraindik ere, Xabier Martinez de Lezeak nabarmendu duenez. Euskararen dekretu berriaren inguruko eztabaida erdigunean den garaian, atzera begira eta gorabeherak «betiko ezaugarri» izan direla garbi du IKAko irakasleak. «Nik uste dut, oro har, hobeki gaudela; gero eta euskara gehiago entzuten da. Baina ezin dugu euskaraz bizi. Bada kezkarako arrazoirik, eta horregatik jarraitu behar dugu lanean, guk eta gainerako euskaltegiek ere».

1999an egin zuen Martinez de Lezeak irakasle izateko formakuntza. Bide luzea egina du jada Arturo Campion euskaltegian, eta oraindik ez da nekatu. «Gozatzen dut eskolak ematen, niretzat opari bat da lan hau egin ahal izatea», erran du ikasleen aurrean.

Ikasleak pozik dira harekin. Astelehenetik ostiralera joaten dira euskaltegira, 08:00etatik 09:30era; Comedias karrikako 14.eko ganbaran egiten dute bat euskara maite eta euskaraz bizi nahi dutelako. Bide horretan dira; loak hartu gabe, eta erne, egunero.

E. Elizondo

Ez du lotura ukatu. «Nire etxea da», erran du Sagrario Aleman euskaltzainak, argi eta garbi, Iruñeko Arturo Campion euskaltegiari buruz. Izan ere, hastapeneko etapan parte hartu zuen hark, eta Erriberan eta Sakanan irakasle aritu eta gero, Nafarroako hiriburuko egoitzara itzuli zen, 1981ean. Euskaltegiko zuzendaria izan zen 2017ra arte, ardura bertzeen esku uztea erabaki zuen arte.

«Euskaltegitik pasatu den jende guztia da oroitzapenik politena», erran zuen Alemanek, duela 25 urte, Arturo Campionek mende laurdena bete zuenean. Iritzi hori berretsi du orain: «Oroitzapen politak ditut, urte luzez aritu bainaiz euskaltegian; baina garaian garaikoei utzi behar zaie beren lana egiten».

Jakin badaki Nafarroako gizartea anitz aldatu dela euskaltegia martxan jarri zutenetik, eta garaian garaiko erronketara moldatu behar izan dutela, aurrera egiteko. 50 urteurrenak balio du, hain zuzen, atzera begiratzeko, «bai eta aurrera begiratzeko ere», Alemanek nabarmendu duenez. Eta, batez ere, «elkarrekin egoteko». Bada, gainera, euskaltegia sortu zutenetik aldatu ez den zerbait: ikasleen gogoa. «Jendeak euskaltegira jotzen du hizkuntza ikasi nahi duelako». Gogo hori jarri du erdigunean, euskaltegiaren mami izan delako.

Iruindarren erreferente

«Jende gaztea mugitzen hasi zen arlo guztietan, eta euskararen arloan ere bai; ikasleak eta irakasleak, denak ziren gazteak, eta ilusioz beteak», gogoratu du Sagrario Alemanek, Arturo Campionen hasierako garaiaz. Gazte horien guztien ahalegina eskertu du, hain justu, ahalegin horrek garai hartako «erreferente» bilakatu zuelako euskaltegia. «Orain badira gehiago, baina orduan bakarrenetakoa zen».

«Ahal zena» eginez hasi zuten bidea, Alemanek gogoratu duenez. «Profesionalizatzen joan zen gure jarduera gero». Erakundeen laguntzetan hasieratik egondako «gorabeherak» nabarmendu ditu euskaltzainak, baina garbi utzi du sail horiek inoiz ez direla izan sekulakoak. Zailtasunak zailtasun, euskaltegitik euskara sustatzeko egindako ahalegina ere nabarmendu du; hau da, Arturo Campion beti izan dela prest hirian garatu diren bertze egitasmoak bultzatzeko. Eta Iruñeko Alde Zaharretik, euskarari bidea ematen segitzen du.

EGITARAUA


Summary: Animalien tratu txarrengatik zigorrak gogortuko dituen lege proiektua onartu du Espainiako Gobernuak. Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatu eta Alianza Verdeko koordinatzaile federalak nabarmendu duenez, «lege koherentea» da animalien eskubideekiko sentsibilitatearekin.

Espainiako Ministroen Kontseiluak gaur onartu du Animaliak Babesteko Lege Proiektua. Eta, bestalde, Zigor Kodearen erreforma bat eskatu du, animalien kontrako tratu txarrengatiko zigorrak gogortzeko, basa animaliek jasaten dituztenak barne. Horrez gain, animaliak hiltzea debekatuko da, baita animaliak dendetan saltzea eta erakustea ere, besteak beste. Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatua eta Alianza Verdeko koordinatzailea pozik agertu da erabakiarekin. Diputatuak adierazi duenez, «lege koherentea» da animalien eskubideekiko sentsibilitatearekin. «Amaitu da orain arte egon den zigorgabetasuna», ohartarazi du.

Animaliak sentikorrak direla aitortzen du legeak, besteak beste. «Kongresuan onartu zen Kode Zibilaren aldaketaren ondoren, animalien eskubideak babesteko oso aurrerapen garrantzitsua da; izan ere, animaliak sentikorrak direla aitortzen baitu, eta ez gauzak», nabarmendu du Lopez de Uraldek. Are, maskoten jabe berriei halakoak arduraz edukitzeari buruzko prestakuntza gainditu izana eskatuko zaie.

Zigorrak

Testuak isun desberdinak ezartzen ditu. Kasurik arinenetan, 600 eta 30.000 euro artekoa izan daiteke isuna; larrietan, 30.001 eta 100.000 euro artekoa; eta, oso larrientzat, 100.001 eta 600.000 euro artekoa.

Era berean, animalien abandonua amaitu nahi duen legea da, Lopez de Uraldek azaldu duenez: «Hori funtsezkoa da urtean 200.000 animalia abandonatzen diren herrialde batean». Legeak debekatu egiten ditu oilarren arteko borrokak edo animaliak erabiltzen diren zirkuak; izan ere, «gaur egun oraindik ere baimenduta daude, gizartearen aldetik gaitzespen handia eragiten duten jarduerak izan arren», amaitu du Lopez de Uraldek.


Summary: Ayusok adierazi du haren anaiaren kontratuan ez dela «legez kanpoko ezer egon». Madrilgo erkidegoko presidenteak argitu du haren anaiak 55.850 euro jaso zituela, kontraprestazio gisa. Casadok, berriz, «tamalgarritzat» jo du egoera, eta Ayusori azalpenak eskatu dizkio.

Gero eta pitzadura gehiago sortzen ari zaizkio Alderdi Popularrari. PPren lema hartzeko lehian, Pablo Casado alderdiko presidentearen eta Isabel Diaz Ayuso Madrilgo erkidegoko presidentearen arteko gerra, lurperatua zegoena, argitara atera da azken gertakariarekin, alderdian bertan lurrikara eragiteraino. Eta nola, gainera. Madrilgo presidentearen anaia Tomas Diaz Ayusok kontratu publikoen truke komisioak kobratu ote zituen ikertzen ari da PPko zuzendaritza. Zehazki, Ayusoren anaiarekin lotutako 1,5 milioi euroko kontratu bat dago ikerketapean, ustez Priviet Sportive SL enpresatik maskarak erosteko erabili zena. Ayusoren eta haren anaiaren aurkako ustezko espioitzak Madrilgo presidentea «sumindu» du, eta zuzendaritzari leporatu dio mataza handi bat sortu duela, politikan egiten ari den «bide anbiziotsua zapuzteko».

Anabasaren erdian, Ayusok ohar bat argitaratu du gaur eguerdian, eta aitortu du haren anaiak 55.850 euro —eta BEZa gehituta— kobratu zituela Txinan materiala lortzeko gestioengatik. Oharrean adierazi duenez, «kontraprestazio gisa» kobratu zuen «bere lanagatik», eta ez bitartekaritza batzorde batengatik. Era berean, berretsi du ez zuela eraginik izan kontratua anaiari lotutako enpresari esleitzeko garaian, eta ukatu egin du Priviet Sportivetik kobratu zuena «administrazioaren kontratua lortzeagatik komisio bat» izan zenik. «Ez da legez kanpoko ezer egon».

Ayusok azaldu duenez, beti uko egin dio anaiaren lan jarduerari buruzko azalpenak emateari, eta nabarmendu du haren jarduna ez duela «inoiz oztopatu». Aldiz, onartu du agian «oker» aritu dela, baina «iraingarria» iruditu zaio anaiaren eta enpresaren arteko harreman komertzialak argitu behar izatea, «inork azalpenik eman ez dituen informazioetan oinarritutako susmoengatik». Azalpen horiek PPren zuzendaritzak bere «ohorea» eta Madrilgo Gobernua «zalantzan» jarri ondoren eman dituela babestu du.

Bada, Ayusok oharra zabaldu aurretik, Pablo Casado PPko buruak hitz egin du, eta aitortu «oso harrituta» eta «atsekabetuta» dagoela. «Horrelakorik ez dut merezi». Gainera, adierazi du Ayusoren anaiari buruzko txostena ez zela Moncloatik etorri. Ez du argitu nahi izan nork bidali zion, erakunde publiko batetik jaso zuela iradoki zuen arren. Nolanahi ere, zehaztu du Ayusoren anaiak 286.000 euroko komisioa kobratu zuela. Casadok Ayusori argi esan dion zein den bere eginbeharra: «Nire lana da bermatzea PPk gobernatutako erkidego batek ere ez duela praktika ustel bat egin». Ayusori eskatu dio argitu dezala haren anaiak kontratu horrengatik jaso zuen komisioa: «[Ayusok] Ez zidan informazioa eman nahi izan».

Horrez gain, Casadok azaldu du PP «bere barne eremuan» informazioa eskatzera mugatu dela, eta baztertu egin du «modu inkisitorialean» jokatu duenik. Bere ustez, elur bola gero eta handiagoa egiten ari da, eta horrek guztiak amaitu egin behar du. «Era pribatuan argitu behar zen, ikuskizun tamalgarri hau saihesteko», deitoratu du. Halaber, Casadokk ukatu egin du PPko zuzendaritzak Ayusoren gertukoak zelatatzeko ikertzaile bat kontratatu zuela: «Erabat gezurra da. Halere, amu bat izan daiteke kontratuaren xehetasunak nolabait estaltzeko». Ildo beretik, Jose Luis Martinez Almeida Madrilgo alkateak ere baztertu egin zuen Madrilgo Udalak dirua erabili zuenik detektibe bat kontratatzeko eta Ayuso zelatatzeko.

Bi dimisio, bi egunetan

Madrilgo presidentea eta PPko zuzendaritza elkarri mokoka aritu dira azken bi egunetan hedabideen aurrean. Ayuso zorrotz mintzatu zitzaien alderdiko buruzagiei, eta batez ere Casado alderdiko presidenteari, Espainiako zenbait komunikabidek ustezko ikerketaren inguruko albistea eman zutela eta: «Zure alderdiko buruzagiek babestu beharrean, zu suntsitu nahi izatea oso mingarria da». Aldiz, Teodoro Garcia Egea alderdiko idazkari nagusiak gogor kritikatu zuen Ayuso, «guztia eman dion zuzendaritzaren aurka modu ankerrean eta bidegabean jokatzeagatik».

Hala, PPko zuzendaritzak Madrilgo presidenteari espedientea zabaldu dio, eta zerbitzu juridikoak «zuzenbidean» egin beharreko urratsak aztertzen ari direla adierazi zuen Egeak. PPk ez du sekula kargu publikoan dagoen buruzagi bat kanporatu; beraz, ez dago aurrekaririk. Ayusori espedientea zabaldu diotela eta, PPren estatutuen arabera, «desleialkeria» egotziz gero, alderditik kanporatua izango litzateke.

Ayusoren eta Casadoren arteko krisia piztu zenetik, PPko bi kidek eman dute dimisioa azken egunetan: Angel Carromero Madrilo PPren goi-kargunak alkatetzako koordinazioko idazkari gisa eta PPko sare sozialetako arduradun nagusi Ismael Sirio Lopezek.

Egoera katramilatsu horren aurrean, Madrilgo Asanbleako Mas Madrid alderdiak, Unidas Podemosek eta PSOEk Ayusoren eta haren anaiaren ustezko ustelkeria argitzeko eskatu zioten atzo Espainiako Ustelkeriaren aurkako Fiskaltzari.


Summary: Gutierrez kartzelara itzularazi dutela gaitzetsi dute dozenaka lagunek Iruñerrian. Iruñean eta Burlatan egin dituzte protestak, Sarek deiturik. Hiru urteko Izadi umearen aita da Iñigo Gutierrez euskal presoa.

Etxerako bidean, oztoporik ez lelopean, dozenaka lagunek protesta egin dute gaur Nafarroan izaniko bi manifestaziotan, Iñigo Gutierrez euskal presoaren alde. Sare plataforma herritarrak bi elkarretaratze zituen deituak gaurko, presoa Zaballako (Araba) espetxera bueltarazi dutela salatzea xede. Batetik, Nafarroako Parlamentuaren atarian bildu dira hainbat lagun 18:30ean; Burlatan, handik ordubetera izan dute hitzordua: 19:30ean egin dute protesta.

Hiru urteko Izadi haurraren aita da Iñigo Gutierrez presoa. Umeak hiru urte bete ditu berriki, eta adin hori gainditutakoan, hirugarren graduan jarri zuten aita Gutierrez. Ordea, berriki, bigarren graduan jarri du auzitegiak atzera ere. Gradu aldaketak ezinbestean dakar kartzelara itzuli beharra, eta, beraz, alabaren kargu hartu ezina. Hain zuzen ere, egoera horrek eragindako haserrea erakutsi dute herritarrek Iruñean eta Burlatan. Salbuespen neurriak bukatu daitezela exijitu dute, irmo. Motxiladun umeen aldeko mezuak ere izan dira elkarretaratzean.


Summary: Osasun sistema publikoaren aldeko manifestazioa egin dute Iruñean. Nafarroako Osasun Plataformak antolatutako protesta izan da, 'Osasungintza publikoa defenda dezagun' aldarria lehen lerrora ekarrita

Gaur 19:00etarako zuen deia eginda Nafarroako Osasun Plataformak, eta izan du segida. Ehunka pertsona elkartu dira Iruñean Osasungintza publikoa defenda dezagun mezua aldarria ozentzera, eta, helburu hori gogoan, osasun sistema publikoan ari diren profesionalen lan baldintzen aldeko mezuak ere plazaratu dituzte. Eragile ugarik egin dute bat protestarekin; tartean osasun sistema publikoan ordezkaritza duten sindikatuek. Aspaldiko kezka da osasun sistema publikoaren sendotasunaren gainekoa, eta izurriarekin batera areagotu egin da. Besteak beste, lan taldeak trinkotzeko eta handitzeko eskatu dute gaurko manifestazioan, eta murrizketak bertan behera uzteko. Nahi dute, era horretan, bermatu ahal izatea lanpostu egonkorra duten profesionalek artatuko dituztela pazienteak. Pandemiak osasun sistema publikoa indartzeko «aukera» izan behar lukeela argudiatu dute, baina ez dela baliatu.

Izurriarekin arta telematikoak asko zabaldu dira, eta pazienteekin jarduteko era horiei neurria hartu behar zaiela uste dute osasun plataformako kideek: bide horretan, aurrez aurreko arta berriz indartzeko ere eskatu dute, eta ratio «errealak» eskatu dituzte, profesional bakoitzak behar adina denbora eskaintzeko paziente bakoitzari. Bide horretan eskatu dute, baita ere, administrazioko langileak gehitzea, kalitatezko arreta bermatzeko. Lehen mailako artako egoerari ari zaizkio erreparatzen, bereziki. Izurriari aurre egiteko egin behar izan diren lanen ondorioz, egin beharrekoak «biderkatu» egin dira osasun zentroetan, eta horrek ekarri duen egoeraren araberako neurriak behar direla uste dute.

Osasun sistema publikoa behar bezala babeste aldera, osasunaren «negozio pribatuaren finantzaketa aurrekontu publikoekin» egiteari uzteko ere eskatu dute, eta «sistema publiko soziosanitario bat integratzea eta garatzea» ezinbestekoa dela adierazi dute.

Manifestazioaren amaieran irakurri duten oharrean nabarmendu duten Nafarroak behar duela osasun lege berri bat; osasun sistema publikoa «blindatzeko eta hobetzeko» giltza izan beharko lukeela uste dute, eta lege hori ontzeko prozesuan gizarteko hainbat eragilek hartu behar luketela parte. Izan ere, egun hainbat «behar» bete gabe daudela uste dute, eta horiek ere aintzat hartzeko bidea egin behar dela, herritarrei hitza emanda. Osasun Departamendura egun bideratzen diren diru sailak ez direla hazi deitoratu dute, eta horrek osasun sistema pribatua hauspotzea eta trinkotzea dakarrela.


Summary: Elezkano eta Zabaleta, asteburuko beste partidei begira. Azkoitian 22-18 irabazi diete Jaka eta Marizkurrenari, eta azken bikote hori txapelketatik kanpo geratu da. Gaur eta bihar erabakiko da zeintzuk pasako diren zuzenean finalerdietara eta zeintzuk jokatuko duten aurreko kanporaketa.

Irabazi egin behar zuten eta hala egin dute bart Danel Elezkanok eta Jose Javier Zabaletak Azkoitian. 22-18 irabazi diete ostiral gauean Jaka eta Mariezkurrenari, eta azken bikote hori Eskuz Binakako Txapelketatik kanpo geratu da. Irabazleek orain gaur eta bihar jokatuko diren partideetako emaitzen zain egon beharko dute zuzenean finalerdietarako sailkatzen diren edo atariko kanporaketa jokatu beharko duten jakiteko.

Ligaxka amaitzeko hiru partida falta dira jokatzeko, eta horietako bitan erabakiko dira finalerdietarako zuzeneko txartelak norentzat izango diren. Gaur Iruñean Labrit pilotalekuan Irribarriak eta Rezustak Peña eta Albisuren aurka jokatuko dute, eta bihar Eibarren, Altunak eta Martijak, Laso eta Imazen aurka. Elezkanok eta Zabaletak hamalau garaipen dituzte, eta Irribarria-Rezusta eta Altuna-Martija bikoteek, hamahiruna. Azken bi bikote horiek jardunaldi honetako partidak irabazten badituzte, biak zuzenean sailkatuko dira finalerdietarako.

Bi bikote horietakoren batek galtzea behar dute Elezkanok eta Rezustak finalerdietarako orain sailkatzeko; bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute. Atzo sendo aritu ziren Azkoitian. Zabaletak ederki jo zuen pilota atzeko koadroetan eta Elezkanok asmatu egin zuen aurrekoetan. Jaka eta Mariezkurrenak hasieran eutsi egin zieten gorrien jokoari, 4-4kora arte, baina bost tanto egin zizkieten gero horiek jarraian, eta aldea erabakigarria izan zen. Urdinek ez zuten atzo egunik onena izan, eta azken postuan amaituko dute txapelketa, lau garaipenekin.

Elezkanoren eta Zabaletaren garaipenaren ostean, finalerdietan sartzeko beste bikoteen aukerak hauek dira:

Irribarria-Rezusta: Peña eta Albisuren aurka irabaziz gero finalerdietan izango dira eta aurreko kanporaketa saihestuko dute. Gaur galdu eta astelehenean Altunak eta Martijak galtzen badute ere sailkatu egingo dira. Bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.

Altuna-Martija: Irabaziz gero sailkatu egingo dira. Astelehenean galtzen badute, eta gaur Irribarriak eta Rezustak irabazten badute, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.

Laso-Imaz: Altuna eta Martijari irabazi eta Irribarriak eta Rezustak galtzea behar dute finalerdietarako zuzenean sailkatuta egoteko. Bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.

Urrutikoetxea-Aranguren: finalerdietarako sailkatzeko aurreko kanporaketa jokatuko dute bihar Zallan Ezkurdia eta Tolosari irabazten badiete, eta Jakak eta Mariezkurrenak galtzen badute. Jakak eta Mariezkurrenak irabazi baina Peñak eta Albisuk galtzen badute ere, kanporaketa horretarako sailkatuko dira, beti ere, bihar irabazten badute.

Ezkurdia-Tolosa: duela gutxi txapelketa honetan zereginik ez zutela zirudien arren, Urrutikoetxeari eta Arangureni irabazten badiete, finalerdietarako aurreko kanporaketa jokatuko dute.

Sailkapena

1. Elezkano II.a-Zabaleta Garaipenak 10, tantoak alde 272; tantoak kontra 219, tantoen aldea +53

2. Irribarria-Rezusta Garaipenak 9, tantoak alde 263, tantoak kontra 196, tantoen aldea +67

3. Altuna III.a-Martija Garaipenak 9 tantoak alde 245, tantoak kontra 216, tantoen aldea +29

4. Laso-Imaz Garaipenak 8, tantoak alde 255, tantoak kontra 235, tantoen aldea +20

5. Peña II.a-Albisu Garaipenak 5 tantoak alde 219, tantoak kontra 254, tantoen aldea -35

6. Ezkurdia-Tolosa Garaipenak 4, tantoak alde 218, tantoak kontra 253, tantoen aldea -35

7. Urrutikoetxea-Aranguren Garaipenak 4, tantoak alde 213, tantoak kontra 256, tantoen aldea -43

8. Jaka-Mariezkurrena II.a Garaipenak 4, tantoak alde 231, tantoak kontra 287, tantoen aldea -56


Summary: Rojo 21. izan da 50 kilometroko proba laburtuan. Bolxunovek irabazi du urrea, eta 1:17,08ra helmugaratu da tolosarra. Manex Salsamendik 58. postuan bukatu du, 21:39,1era. Haizeagatik, 30 kilometroko lasterketa egin dute eskiatzaileek.

Imanol Rojo eskiatzailea 21. sailkatu da Pekingo Olinpiar Jokoetako estilo askeko 50 kilometroko iraupen eskiko proban. 07:00etan zen proba jokatzekoa, baina haize zakarra zegoen eski eremuan, eta ordubetez atzeratu dute. Arrazoi berberagatik eta kirolarien segurtasunagatik, laburtu egin dute karrera antolatzaileek, eta 30 kilometrokoa izan da.

Rojok aitortu du horrek ez diola mesederik egin, 50 kilometrokoan postu hobea lortuko zukeelakoan. Baina, hala ere, ez du aitzakiarik jarri nahi izan, eta esan du ez zuela espero 21. sailkatzea, Eitb.eus-ek jaso duenez: «Amorrua eman dit, lau urte neramatzan-eta karrera prestatzen. Berdin dio 30. edo 50. egiteak; lasterketan zaudenean berdin dio. Laburtuz gero, ez da haize eta hotz gutxiago egongo».

Urrezko domina Alexander Bolxunov errusiarrak eskuratu du, Joko hauetan irabazi duen urrezko hirugarrena —bost irabazi ditu guztira—. Bigarren Ivan Jakimuxkin errusiarra izan da, eta hirugarren, Simen Hegstad Krueger norvegiarra.

Rojoren hirugarren Olinpiar Jokoak izan dira. Bolxunovengandik hiru minutu, hamazazpi segundo eta zortzi ehunenekora helmugaratu da tolosarra. 21. postua eskuratuta, eskiatloiko 15x15eko proban lortu zuen postua berdindu du, orduan ere 21. izan baitzen. Iraupen eskiko estilo askeko 15 kilometroko proban 39. izan zen.

«Joko hauen balorazio oso positiboa egiten dut. Nire postu guztiak distantzia guztietan hobetzea oso positiboa da, baina probaren batean postu hoberen bat egin nezakeela uste dut. Distantzia bakoitzean postuak hobetzen doazen bitartean, pozik egon behar dut. Beijingen ondoren, Munduko Kopako hiru asteburu geratzen dira orain, eta ahalik eta gehien ematen saiatuko gara», gaineratu du Rojok, Eitb.eus-en.

Manex Salsamendi, berriz, 58. postuan sailkatu da 50 kilometro askeko proban, 1:33:11.8ko denbora eginda (Bolxunovengandik 21:39,1era). Lehen aldia zuen eskiatzaile gazteak Olinpiar Jokoetan, eta ez ditu emaitza ikusgarriak eskuratu, baina ikasteko eta probatzeko urtea izatea nahi zuen, zailtzekoa. Brasilgo selekzioarekin lehiatu da, eta gaurkoa izan du emaitza onena. 15x15 eskiatloian proba utzi behar izan zuen, lasterketa buruak harrapatu egin zuelako; eta 15 kilometro askeko proban 90. egin zuen.

Bihar bukatuko dira Neguko Olinpiar Jokoak, baina euskal kirolariek bukatu dituzte beren probak dagoeneko. Lucas Egibar izan da posturik onena lortu duena aurtengo ekitaldian. Zazpigarren egin zuen snowboard krosean, eta diploma olinpiko bat eskuratu zuen, bizkarra minberatuta izan arren.

Adur Etxezarretak ere bukatu zuen lehia. Jaitsiera olinpikoan hamazazpigarren egin zuen, eta super erraldoian sentimendu ospelekin bukatu zuen lehiaketa, pistatik atera baitzen.


Summary: Aberri Egunean «keinu bateratu batean» parte hartzera deitu dute. Euskal Herria Batera plataformak dozena erdi herritar elkartu ditu, eta apirilaren 17an «keinu bat batera» egitea proposatu dute, nork bere eran.

Bilboko Guggenheim museoaren atzealdean aurkeztu dute dozena erdi herritarrek aurten Aberri Eguna ospatzeko proposamena, EH Batera plataformak elkartuta. Aurten apirilaren 17an, Aberri Egunean, Udaberriko ikurraldia deitu duten ekinaldian parte hartzera deitu dute. Asmoa da egun horretan norberak bere eran keinu bat egitea: «mendian, taldean, dantzan...». Deitzaileek ikurraldi horren garrantzia azpimarratu dute: «Herritarron esku baitago euskal komunitatearen ospakizuna antolatzea eta ikurrak lau haizeetara banatzea».

Aurreko bi urteetan ez bezala, «garai berri batera urratsa emateko baldintzetan» ospatzeko modua ikusten dute deitzaileek, eta mugarri bat izan daitekeela uste dute. Gogoratu dute aurten 90 urte beteko direla Bilbon lehen Aberri Eguna ospatu zenetik, eta azpimarratu dute Aberri Egunak gaitasuna duela euskal komunitatea elkartzeko eta hari balioa emateko.

Maitena Diribarne irakasleak eta Irantzu Perello abokatuak hartu dute hitza ekitaldian. Azaldu dutenez, diaspora ahaldundu nahi dute aurtengo Aberri Egunean. Batera plataformak euskal komunitatea batzen jarraitzeko konpromisoa berretsi du, eta horretan lan egingo duela azpimarratu du, «interlokuzio eta harremanen bidez».

Azken bi urteak, pandemiak baldintzatuta

Aurreko bi urteetan, pandemiak baldintzatuta ospatu da Aberri Eguna. 2020an, herritarrak etxean konfinatuta zeudela iritsi zen egun hori, eta leiho eta balkoietan ikurrinak eta Nafarroako banderak ipini eta ordu jakin batean kantatzera deitu zuen Baterak. Iaz, murriztapenak baziren ere, kalean ospatu zen Aberri Eguna, baina pilaketa handiak saihestuz; auzo eta herrietan bildu ziren herritarrak.

«Pandemia garaia atzean uzteko garaia heldu da. Pixkanaka bada ere, plazara ateratzeko urtea izango da aurtengoa», zioten gaurko ekitaldiaren deitzaileek aurkezpenean.


Summary: Eraikuntzako 37 urteko langile bat hil da Bilbon, aldamio bateko seigarren pisutik jausita. Oraindik ez dute argitu zergatik gertatu den istripua. Osalanek ikertuko du zer gertatu den.

Gaur goizean, eraikuntzan lanean ari zen langile bat hil da Bilbon, Deustu auzoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, aldamio batetik erori da, seigarren pisutik. Hasieran, oso larri zaurituta zegoela jakinarazi dute, baina hil egin dela baieztatu dute gero. 37 urte zituen.

10:50ean gertatu da ezbeharra, Blas Otero kalean. Oraindik ez dute argitu zergatik erori den aldamiotik. Jausi ondoren, lankideak saiatu dira hura bizirik mantentzen, larrialdi zerbitzuak iritsi diren arte. Osalanek ikertuko du istripua. LABen arabera, aurten lanean hil den bederatzigarren langilea da.


Summary: Parke eolikoen proiektuak gelditzeko eskatu du Arabako Mendiak Aske plataformak. Dozenaka lagunek protesta egin dute Arabako Foru Aldundiaren parean. Salatu dute Araban jarri nahi dituzten zentral eolikoek kalte handia eragingo diotela natura ondareari.

Arabako Mendiak Aske plataformak deituta, dozenaka lagunek parke eolikoen aurkako protesta egin dute gaur Gasteizen, Arabako Foru Aldundiaren parean. Elkarretaratze horren bidez, salatu dute ez dituztela onartzen Arabako hainbat menditan egitekoak diren parke eolikoak, eta Eusko Jaurlaritzari eta Arabako Foru Aldundiari eskatu diete gelditu ditzatela proiektu horiek. Araban, mendilerro hauetan aurreikusita dago haize errotak jartzea: Gasteizko Mendietan, Labrazan, Cantoblancon, Aramaio-Jarindon, Aramaio-Oriolen, Laudio-Jesuri-Larragorin, Gorobel-Pico del Frailen eta Gorobel-Lloruzengozen. Arabako Mendiak Aske plataformakoek ohartarazi dutenez, «megaproiektu» horiek eginez gero espezie asko suntsitu eta hilko lirateke. Horiek hala, Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiari gogoratu diote zentral eolikoak toki horietan egitea ez dela aukera egokia hegazti askorentzat, gune horiek korridore ekologikoak direlako haien migrazio ibilbideetan. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapena, Jasangarritasuna eta Ingurumen sailburuari, berriz, aurpegiratu diote lurraldea «konpainia pribatuei oparitzea» eta interes ekonomikoen alde gobernatzea.

Arabako Mendiak Aske plataformako kideek nabarmendu dute energia iturri berriztagarrien aldeko apustua egiten dutela, baina egungo proiektuekin energia iturri berriztagarrien balioa «zalantzan» jartzen dela, besteak beste «habitat eta ekosistema helduak suntsitu» egingo direlako.


Summary: EH Bilduk proposatu du bi hilabeteko epean 3.000 lanpostu sortzea Osakidetzan. Koalizioak legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean osasun sistema indartzeko. Osakidetzako behin-behinekotasun tasa murrizteko eskatu du.

EH Bilduk Osakidetzako egiturazko langileen kopurua handitzeko eskatzeko legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Ekinbideak eskatzen du bi hilabeteko epean Osakidetzan 3.000 lanpostu sortzea, osasun sistema indartzeko «lehen urrats gisa». Rebeka Ubera legebiltzarkideak sinatu du proposamena, eta testuan azaldu du Osakidetzan ofizialki 27.600 langile inguru daudela, baina egunerokoan «36.000-39.000 langile inguru» aritzen direla. «Datu horiek erakusten dute behin-behinekotasun tasa ikaragarria dela, %50etik gorakoa, eta premiazkoa dela tasa hori murriztea egiturazko langile taldea handituz», azaldu du Uberak. Haren esanetan, langile taldea egonkortzea ezinbesteko baldintza da Osakidetzak herritarrei ematen dien zerbitzuaren kalitatea hobetzeko, Osasun Sailak aldian-aldian iragartzen dituen enplegu eskaintza publikoak «motz» geratzen direlako, eta horiek ez diotelako «eraginkortasunez» heltzen osasun sistemaren behin-behinekotasunaren arazoari.

Uberak azpimarratu duenez, pandemiak «gordinki» azaleratu ditu Osakidetzak langile aldetik dituen defizitak; sindikatuek datorren asterako deitutako greba eta mobilizazioak horren erakusle dira, haren irudiko. Hori dela eta, legebiltzarrean aurkeztutako proposamenak Osasun Sailari eskatzen dio langile taldeari eta lan zamei buruzko «azterketa sakon» bat egiteko, behar diren lanpostuak identifikatzeko, betiere Osakidetzako Mahai Sektorialean adostuta.


Summary: EAk zuzendaritzaren txosten politikoa onartu du, kritikoen parte hartzerik gabe. Txosten politikoak eta alderdiaren estatutu berriek ez dute aurkako botorik jaso. Ildo kritikoak bilkura paralelo bat egin du Gasteizko alkartetxean.

Eusko Alkartasunako zuzendaritzaren eta alderdiko ildo kritikoaren arteko talkan urrats bat gehiago egin dute gaur, XIII. Nazio Biltzarreko kongresua hasi den egunean. Zuzendaritzak aurrera atera ditu txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu dute parte; haiek aldeko 131 botorekin eta bi abstentziorekin onartu dute txostena, eta aldeko 132rekin eta abstentzio batekin estatutuak. Izan ere, ildo kritikoko kideek uko egin diote kongresuan parte hartzeari, eta bilkura propio bat egin dute Gasteizko alkartetxean.

Horiek hala, alderdiaren hurrengo lau urteetarako ildoa eta araudia onartu dituzte zuzendaritzaren aldeko konpromisarioek. Argudiatu dute «zaintza erdigunean jarriko duen planteamendu politiko bat» dela onartu berri dutena, sozialdemokraziaren eta Euskal Herri «aske, justu, duin eta bakezale baten» aldeko hautua. Era berean, zuzendaritzaren eta ildo kritikoaren arteko desadostasunei aipamen eginez, adierazi dute «EH Bildurekiko harremanean sakontzearen aldeko apustu garbia» egin duela EAko afiliazioak, koalizioaren izaera federala nabarmenduta: «Funtsezkoa da federazioa osatzen duten alderdi politikoen zeregin nagusia EH Bildun kokatzea, bakoitzaren protagonismo politiko propioa errespetatuz, euren lana, ibilbidea eta altxorra federazioaren sintesian modu garbian eta batuketa moduan sar daitezen».

Alderdiko idazkari nagusi Eba Blancoren esanetan, konpromisario gehienak «normal» parte hartzen ari dira kongresuan: «Eskertzekoa da gehiengoaren parte hartzea, eta modu horretan Eusko Alkartasunarekiko erakutsi duten konpromisoa». Zehazki, Ipar Euskal Herriko kideei egin die erreferentzia, «batzuek zalantzan jarri dutelako kongresuan parte hartzeko duten eskubidea». Izan ere, hango konpromisario kopurua puztu izana leporatu zioten atzo kritikoek zuzendaritzari.

Ildo kritikoak gaur izandako jarrera ere gaitzetsi du Blancok. Haien proposamenak defendatzeari uko egin izana leporatu die —osoko zuzenketa bat aurkeztu zuten—, eta adierazi jarrera horrek ez duela murriztuko kongresuaren zilegitasuna: «Eztabaida bera ukatzen dutenak dira zilegitasun demokratikoa galtzen dutenak. Ez dira kapaz gehiengoaren borondatea onartzeko».

Kritikoen bertsioa, ordea, oso bestelakoa da. Carlos Garaikoetxea Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohia buru zutela, ehun konpromisario baino gehiago gerturatu dira Gasteizko Europa jauregira, 09:00ak aldera. Kongresuan aurrez aurre parte hartzeko eskaera egin dute, baina antolaketa batzordeak ukatu egin die eraikinera sartzea, biltzarra telematikoki egiten ari direla gogoraraziz —biharko azken hitzaldia soilik entzun ahal izango da bertatik—. Kritikoen ustez, baina, ez dago bilkura aurrez aurre egitea galarazten duen murrizketa edo osasun arrazoirik, ezta kongresua telematikoki egitea ahalbidetzen duen barne araudirik ere.

Horrez gain, ildo kritikoko kideek adierazi dute kongresuaren mahaian parte hartzeko euren hautagaitza atzera bota dutela antolatzaileek, argudiatuta ez dutela «nahiko abal» aurkeztu. Abalak konpromisarioen artean lortu behar zituzten, baina, salatu dutenez, zuzendaritzak uko egin dio parte hartzaileen zerrenda emateari. «Zentzugabekeria demokratiko bat da», adierazi dute. Ez da antolaketa eredua kritikatzen duten lehen aldia; aurrez ere salatu izan dute «parte hartze eta gardentasun eza» nagusitu direla prozesuan.

Gasteizko alkartetxean eginiko bilkura paraleloan, aurrez aurkeztutako osoko zuzenketa onartu dute kritikoek; hau da, EH Bildu «koalizio elektoral jakinetara» bideratzearen alde egin dute. Nafarroako Parlamentuko mahaikide eta ildo kritikoko kide Maiorga Ramirezek adierazi du horretarako beharrezkoa dela EA «birdemokratizatzea», alderdiak «bere nortasuna» berreskuratu dezan. Ramirezen hitzetan, hori da EH Bilduk atxikimendu handiagoa eskuratzeko eta Euskal Herriko politikan «hegemonia» lortzeko modua. Izan ere, kritikoen ustez, egungo zuzendaritza «putzu ilun batean» sartzen ari da alderdia.

Zuzendaritza berria

Kongresuan estatutu berriak onartuta, gaur arratsaldean aurkeztu dituzte alderdiaren zuzendaritza berrirako eta idazkaritza nagusirako hautagaitzak. Eba Blancok ostegunean adierazi zuen karguan jarraitzeko asmoa zuela, eta ez du aurkaririk izango biharko bozketan. Berme Batzorderako, Kontseilurako eta Nazio Batzorderako ere zuzendaritzaren ildoko hautagaitzak soilik aurkeztu dira.

Halere, ildo kritikoak adierazi du euren bilkurarekin jarraituko dutela, eta bihar emango dutela hartzen dituzten erabakien berri. Ramirezek ez du alderdia uztearen inguruko adierazpenik egin, baina azaldu du egoera «larria» dela: «Paretik kendu nahi gaituzte». Izan ere, Ramirezi berari eta alderdiaren Arabako, Gipuzkoako, Nafarroako eta Iruñeko koordinatzaileei afiliazioa etengo diete astelehenean, lau urtez. EAko Nazio Batzorde Eragilearen arabera, EAko Nazio Batzorde Eragilearen arabera, frogatuta geratu baita «Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela». Ramirezek, ordea, azaldu du erabaki «injustu» horren aurkako helegitea aurkeztuko dutela, bai alderdi barruko instantzietan, bai auzitegietan.


Summary: Nazioarteko begiraleak kezkatuta daude, egiaztatu dutelako Donbassen nabarmen areagotu dela indarkeria. ESLAk nabarmendu du azken orduetan hirukoiztu egin direla erasoak. Ukrainako armadak jakinarazi du milizia errusiazaleek bi soldadu hil dituztela. Donetsk eta Luhanskeko liderrek mobilizazio militarrera deitu dute.

Azken egunetan, borrokak areagotu egin dira Ukraina ekialdeko Donbass eskualdean. Donetsk eta Luhanskeko herri errepublika errusiazaleetako miliziek eta Ukrainako armadak elkarri egozten diote Minskeko Akordioek (2015) helburu zuten su-eten iraunkorra urratzea, eta ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundea «oso kezkatuta» dago elkarteko nazioarteko begiraleek Donbassen bertan egiaztatu dutelako azkeneko orduetan indarkeria armatuak nabarmen egin duela gora.

Ohar bat plazaratu zuen ESLAk atzo gauean, eta datu zehatzak eman zituen. Ostiralean bakarrik, 800 aldiz urratu zuten akordioetan jasotakoa; hau da, aurreko hilabetean zenbatutako kasuen batezbestekoa halako hiru baino gehiago. Ekintza horietatik 654 leherketak izan ziren; azken 30 egunetan, batez beste, 100 baino gutxiago izaten ziren egunero. Ukrainako armadak Facebook bidez adierazi duenez, bi soldadu hil dira gaur, Errusiak militarki lagundutako milizien bonbardaketa baten ondorioz. «Tentsioa baretzeko» eta «etsaikeria» eragiten duen erretorika baztertzeko eskatu die ESLAk alde guztiei. «Jarrera horrek zulatzen ditu bakea, egonkortasuna, eta segurtasuna sustatzeko ahaleginak».

Errusiako Gobernuari zuzenean mintzatu zaio elkartea, iruditzen baitzaio Vladimir Putin presidentea ari dela «desinformazioa» hedatzen, adierazten duenean Ukrainako armadak Donetsk eta Luhansk errepublikei eraso egingo diela. ESLAren ustez, horrek «modu kritikoan» eragiten dio gatazka guneko biztanleria zibilari. Kievek, baina, ukatu egiten du eraso egiteko asmorik duela. Aintzat hartu behar da herri errepubliketako liderrek atzo esan zutela hasiak zirela herritarrak Errusiara eramaten, uste baitute Kievek laster eraso egingo diela. Kremlinekin adostu dute mugimendu hori, eta Putinek baliabideak agindu ditu horiei harrera egiteko. Herri errepubliken buruen arabera, 700.000 bat herritar dira eramatekoak; Donetskeko Larrialdi Ministerioak jakinarazi du, gaur, 7.000 baino gutxiago lekualdatu dituztela.

Tentsioa handia da, eta Luhansk eta Donetsk errepubliketako liderrek, Denis Puxilinek eta Leonid Pasetxnikek, hurrenez hurren, mobilizazio militarrerako deia egin dute, Reuters berri agentziak kaleratu duenez. «Dei egin nahi diet arma bati eskuekin hel diezaioketen errepublikako gizon guztiei, beren familia, seme-alabak, emaztea eta emakumeak defenda ditzaten», nabarmendu du Puxilinek, dekretu batean. Antzeko beste dekretu bat argitaratu du Pasetxnnikek ere.

Mendebaldeko potentziak esaten ari dira Donbassen gezurrezko krisi bat sortzeko ahaleginean ari dela Errusia, horrela aitzakia bat edukitzeko Ukrainari eraso egiteko. Moskuk ukatu egiten du inbasio bat aurrera eraman nahi duela. Kamala Harris AEBetako presidenteordearen esanetan, eraso bat gertatuz gero, Errusiaren aurka «orain arte ez bezalako neurriak» hartuko lituzkete Washingtonek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak. «Errusiako finantza erakunde eta industria funtsezkoen kontra egingo genuke». Putini esan dio, gainera, inbasio bat gertatuz gero Mendebaldeko aliantza militarrak Europa ekialdean duen presentzia indartzen lagunduko dutela AEBek.

Municheko Segurtasun Konferentzian egin ditu adierazpenok Harrisek. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ere konferentzian parte hartu du, eta nabarmendu Europa prest dagoela Errusiatik iristen den gas hornikuntzaren etete baterako. EBk inportatzen duen gas guztiaren %37 inguru Errusiatik ailegatzen da. Von der Leyenen esanetan, «dibertsifikazio energetikoa» da Bruselaren helburuetako bat. Ohartarazi du, ildo horretan, Gazprom Errusiako gas konpainia «jarrera bitxia» edukitzen ari dela azken hilabeteotan.

Zelenskiren eskaera

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea ere Munichen izan da, eta Donbassko egoera aintzat hartuta, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluari eskatu dio bilera batera deitu dezala. «Datorren astean bilatu behar dira Ukrainarentzako segurtasun berme berriak Segurtasun Kontseiluko herrialdeekin, eta Europaren, Alemaniaren eta Turkiaren parte hartzearekin». Bide batez, azpimarratu du bide orri bat falta dela Ukrainak NATOko kide bihurtzeko «balizko» bidea has dezan.

Bien bitartean, Alemaniako Gobernuak eskatu die Ukrainan bizi diren alemanei herrialdetik «ahalik eta azkarren» atera daitezela, «edozein unetan» has daitekeelako gatazka militar bat. Frantziako Gobernuak ere eskaera bera egin die han bizi diren frantziarrei. Frantziako Atzerri ministro Jean-Yves Le Drianek Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovekin hitz egin du gaur, eta ohartarazi dio Ukrainaren aurkako eraso batek Europako estatuen eta aliatuen «erantzun bateratu bat» eragingo lukeela. Hain zuzen, Emmanuel Macron Frantziako presidentea Putinekin telefonoz hitz egitekoa da, bihar.


Summary: Bidasoa ospitaleko proiektua eteteko eskatu dute Irunen. Jose Antonio Santano Irungo alkatea protestan izan da, baita EH Bilduko eta Elkarrekin Podemos-IUko kideak ere; ez, ordea, EAJkoak. Bloke kirurgikoan egitekoak dituzten lanak salatu ditu Osasun Bidasoa plataformak: «elkarrizketa foro» bat eskatu dute.

Osakidetzak erreformak egin nahi ditu Irungo Bidasoa ospitalean (Gipuzkoa), eta, horren ondorioz, ospitaleko ebakuntza gelak itxi egin beharko dituzte hainbat hilabetez —Donostiara bideratuko lituzkete ebakuntzak, tarte horretan—. Osasun Bidasoa plataforma ez dago ados proiektuarekin, eta lanak etetea galdegin du gaur, Irunen eginiko manifestazio batean. Langileak eta eskualdeko eragile sozialak daude Osasun Bidasoa plataforman —100.000 lagun inguru artatzen dituzte Bidasoa ospitalean—, eta eskatu dute «elkarrizketa foro» bat jar dadila martxan ospitalearen geroaz erabakitzeko.

PSE-EE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUko politikariek babesa adierazi diote protestari. Han izan dira, erraterako, Jose Antonio Santano Irungo alkatea (PSE-EE), Juan Karlos Izagirre Gipuzkoako EH Bilduko batzarkidea eta Arantza Gonzalez Elkarrekin Gipuzkoa-IUkoa. EAJk ez dio sostengurik adierazi mobilizazioari.


Summary: Arabako metalgintzan grebara joko dutela iragarri dute patronalak jarrera aldatu ezean. Gaur manifestazioa egin dute Gasteizen, patronalaren «immobilismoa» salatzeko.

Metalgintza sektoreko Arabako negoziazio kolektiboko azken bileretan ez da hurbilketarik izan sindikatuen eta SEA Arabako Enpresaburuen Elkartearen artean. Horregatik, ugazaben «immobilismoa» salatu dute langileek gaur Gasteizen, ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deitutako manifestazioan.

Arabako hitzarmenak 15.000 bat langileri eragiten die, eta azkena 2017. urtearekin iraungi zen. Hitzarmen berrirako sindikatuek KPIaren gaineko soldata igoerak eta lanorduen murrizketa eskatu dituzte, besteak beste. SEArekin, berriz, martxoaren 4an izango dute hurrengo bilera, eta, patronalak jarrera aldatu ezean, sindikatuak grebara jotzeko prest agertu dira.


Summary: Eraginkortasunak eman dio garaipena Atletico Madrili. Osasunak gehiegizko zigorra jaso du etxean Atletico Madrilen aurka. Garesti ordaindu ditu atzean egindako hutsak, eta aurrean kamuts ibili da. Atletico, ordea, zitala izan da.

Golak. 0-1: Joa Felixek (3. min.). 0-2: Luis Suarezek (0-2, 59 min.). 0-3: Correa (89 min.). Epailea. Melero Lopez. Txartel horiak Osasunako Chimy Avilari eta Atletico Madrileko Vrsaljko eta Serranori. Bestelakoak. 20.040 zale Sadarren.

Batzuetan, alferrik da jokoaren ekimena edukitzea eta aurkariak baino gol aukera gehiago sortzea. Hori da norgehiagokak irabazteko biderik zuzenena, baina ez du beti garaipena ziurtatzen. Are gehiago, posible da merituek puntu bakarra biltzeko ere balio ez izatea. Hala gertatu zaio Osasunari, Atletico Madrilen aurka. Gorritxoen eginahalek ez dute saririk izan askoz ere eraginkorragoa izan den aurkari baten kontra. Atera lau bider jaurti du Diego Simeoneren taldeak, eta horietatik hirutan baloia ate barrutik atera behar izan du Herrerak. Atezaina erakustaldiak ari zen eskaintzen, baina gaur akats nabarmenak egin ditu Atletico Madrilen lehen bi goletan. Nafarrek ez dute ihardesteko gaitasunik izan, ate aurrean ez dutelako asmatu.

Mindutako piztia zen Atletico Madril. Etxean sailkapeneko azkenaren kontra galduta, eta Txapeldunen Ligako postuetatik kanpo iritsi da gaur Sadarrera. Osasunak, aldiz, hiru partida zeramatzan galdu gabe eta ateari giltzarrapoa jarrita. Bada, gaur Simeoneren taldeak zigilatu du bere atea, aspaldiko partez. Eta, era berean, letagin zorrotzak erakutsi ditu erasoan. Nor den oroitu du. Osasuna ezustean harrapatu du aurkariaren susperraldiak, eta markagailuan atzetik zen bosgarren minuturako. Herrera ez da sendo aritu korner bat urruntzerakoan —Suarezen falta eskatu du atezainak, baita, gerora, Jagoba Arrasate entrenatzaileak ere—, eta atea hutsik zela baliatuz, aldaratzea sareetara bidali du Joao Felixek.

Gorritxoei kosta egin zaie norgehiagokari neurria hartzea, baina pizten joan dira pixkanaka. Lehen aukera ona 16. minutuan izan dute, David Garciaren burukada batean; haatik, ezin izan du errematea aterantz bideratu. Aginte makila hartu du Jagoba Arrasateren taldeak, aurkaria atzean sartu delako, arriskuak hartzeari uko eginda. Nafarrek aparteko arazorik gabe gainditzen hasi dira zelai-erdiko marra, baina gero, komeriak izan dituzte zelaiaren azken laurdenean sakonak izateko. Pase erraz dezente galdu dituzte, eta zehaztasunik gabe, oso zaila da zuri-gorriak estu hartzea.

Irtenbidea korner batean topatzear izan dira, 38. minutuan: Budimirrek zutoinera jaurti du, haren burukada Moncayolak desbideratu ondoren. Segidan, boleaz indartsu jaurti du Nacho Vidalek, eta luzatua egitera behartu Oblak. Aukerei ez die probetxurik atera Osasunak, eta, horrenbestez, markagailuan atzetik iritsi da atsedenera. Marka zen, Atleticok jaurtiketa bakarra egin diolako lehen zati osoan.

Gutxirekin asko ari ziren lortzen kanpokoak, eta beste horrenbeste gertatu da bigarren zatian. Osasunaren aldeko korner baten ostean iritsi da 0-2koa, 59. minutuan. Felixek luze jokatu du Suarezekin, eta uruguaitarrak atetik 40 metrora egindako jaurtiketa batekin sartu du gola. Herrera tokiz kanpo aurkitu du, erabat. Atezainak ez du egunik samurrena izan. Hori bai, edozeinek ez zuen asmatuko baloi hori ate barrura bidaltzen, atepean inor egon ez arren. Suarezek zerbait badu, ordea, eraginkortasuna da. Jokoan ez du ia eraginik izan, baina markagailuan, erabakigarria izan da guztiz.

Latz saiatu, ezin asmatu

Bigarren golak apaldu egin du Osasunaren kemena. Eta garra guztiz itzal ez zedin, Torres, Barja eta Kike Garcia aldi berean zelairatu ditu Arrasatek. Arrekoak ez du aparteko ezer egin; beste biek, ordea, gora egiten lagundu diote taldeari. Barjak piztu egin du ezker hegala, eta Kike Garcia mehatxua izan da area barruan. Budimirrek ere dardarka jarri du Atleticoren atzealdea, baina kroaziarraren burukadek ez dute sareetarako bidea hartu. Lehen errematea oso gutxirengatik joan zaio kanpora, eta bigarrena Oblakek gelditu dio.

Erdiraketak behin eta berriz egin ditu Osasunak, are gehiago, Cote zelairatu eta gero. Gogor saiatu dira etxekoak, baina nahiak ezinarekin egin du talka. Azkenerako, astindua jaso dute, Correak 0-3koa egin baitu kontraeraso batean. Artean hamar minutu gelditzen ziren, eta epaileak sei minutu luzatu ditu. Bukaera tramite mingarria baino ez da izan gorritxoentzat.


Summary: Ezkurdia-Tolosa kanporaketetarako sailkatu dira. Ezkurdia-Tolosak 22-20 irabazi diete Urrutikeotxea-Arangureni, eta Binakako Txapelketan segitzen dute. Irribarria-Rezustak, berriz, Altuna III.a-Martijaren emaitzaren zain egon beharko dute, finalerdietarako zuzenean sailkatzen diren jakiteko

Atzo Jaka-Mariezkurrena II.a kanpoan geratu eta gero, argitu da zein beste bikotek ez duen aurrera egingo Binakako Txapelketan: Urrutikoetxea-Aranguren. Haientzat izan da infrentzua; aurkia, berriz, Ezkurdia-Tolosarentzat. Ia ezinezkoa zirudiena lortu baitute: kanporaketa jokatzea. Gauza bakarra geratzen da argitzeko ligaxka, eta bihar egingo da. Altuna III.a-Martijak irabaziz gero, zuzenean finalerdietan egongo dira, jada bertan diren Elezkano-Zabaletarekin batera. Bestela, leku hori Irribarria-Rezustarentzat izango da.

Atzo Jaka-Mariezkurrena II.a aukerarik gabe geratu ostean, kanporaketetarako sailkatzeko aukera ematen duen seigarren postua lortzeko borroka Zallako partidan zegoen. Urrutikoetxea-Arangurenek irabazten bazuten, haiek egingo zuten aurrera txapelketan, eta bestela Urrutikoetxea Arangurenek. Ezkurdia eta Tolosa ziren faborito, behetik gora baitzetozen txapelketan. Ia txapelketatik kanpo egon eta gero, haientzat handia zen azken jardunaldira aukerekin iristea. Kontrako norabidean zetozen Urrutikoetxea-Aranguren, ligaxkako lehen itzulian lau partida irabazi ostean, bigarrenean punturik batu gabe baitziren.

Asko zuten jokoan bi bikoteek, eta hasieratik antzeman da. Urrutikoetxea-Aranguren nagusi izan dira partidaren lehen erdian. Neurketaren aginte makila dute. Ezkurdiari kosta egin zaio lehian sartzea, eta horrek ez dio lagundu atzean Tolosari. 3-0ekoaren ostean, 9-3 ere egon diraaurretik Baikokoak. Lan erdietan 11-4ko abantaila zuten. Baina hortik aurrera gauzak aldatu egin dira. Tantoz-tanto aldea jaten joan zaie Aspeko bikotea. Partida gogortzen joan da, eta Ezkurdiak aginte makila hartu ahala, Tolosa ziurrago aritu da, eta 15-16 jarri ziren aurretik. Eskura zuten norgehiagoka ihes egiten ari zitzaien Urrutikoetxea-Arangureni, eta urduri antzeman zaie. Partida parez-pare iritsi da azken txanpara, eta hor biribildu zuten sailkapena Ezkurdia-Tolosak: 22-20

Goiko borroka Oraindik zehazteke dagoena goiko lehia da. Irribarria-Rezustak nahikoa zuten Labriten Peña II.a-Albisuri irabaztea, zuzenean finalerdietarako sailkatzeko. Baina ez dute egin: 22-14 galdu dute. Peña-Albisuk bazekiten ez zutela aukerarik zuzenean finalerdietan jokatzeko, eta derrigorrez kanporaketa bat jokatu beharko zutela. Bada, presiorik gabe jokatu dute, eta horrek mesede egin zien.Kontrakarrean aritu dira, berriz, Irribarria-Rezusta. Lotuta. Eta nahiz eta partidaren erdian aldea apur bat murriztu, Peña-Albisuri ez die garaipenak ihes egin.

Horrenbestez, garaipen batek uzten duen aho zapore onarekin ailegatuko dira datorren asteburuko kanporaketetara. Irribarria-Restuak, berriz, ez ez dituzte etxeko lanak egin, eta telebistari, irratiari edo sare sozialei pega-pega eginda egotea tokatzen zaie bihar. Jada ez dago beraien eskura sailkapena. Bihar, Tolosan (Gipuzkoa), Altuna III.a-Martijak galtzea behar dute. Bestela, azken horiek izango dira aurrera egingo dutenak. Laso-Imaz izango dituzte kontrario. Azken horiek 22-0 edo 22-1 irabazi beharko lukete zuzenean finalerdietan egoteko. Horrenbestez ia ezinezkoa dute.


Summary: Diaz Ayusoren aurkako zigor txostena baztertu egin du PPren zuzendaritzak. Ostiralean bilera bat egin zuten Casadok eta Diaz Ayusok. Debaldekoa izan zela esan dute Madrilgo presidentearen ingurukoek, baina handik ordu batzuetara erabaki du PPren buruzagitzak salaketa bazter uztea.

Ustez alferrik izan zen otsailaren 17ko bilera, Isabel Diaz Ayuso eta Pablo Casado elkartu zituena. Baina biharamunean, Espainiako PPren zuzendaritzak ustekabea eman du, pauso bat atzera egin, eta Ayuso Madrilgo erkidegoko presidentearen aurkako zigor txostena bertan behera utzi du Casado Espainiako PPren buruak.

Espainiako eta Euskal Herriko PPko buruzagi batek baino gehiagok dei egin die bi-biei adostasun bat lor dezaten. Alberto Nuñez Feijook atzo ostirala eskatu zion Casadori akordio bat egiteko, azken astean piztu den barne mailako gerra itzaltzeko, eta kasu egin bide dio PPren buruak.

Espainiako hainbat hedabidek zabaldu eta liskartutako bien inguruko jendeak baieztatutakoaren arabera, ostiralean bilera bat egin zuten Casadok eta Ayusok. Baina ez zen akordiorik egin saio hartan. «Alferrikakoa» izan zela ziurtatu du Diaz Ayusoren taldeko jendeak.

Baina handik ordu batzuetara, eta beste azalpenik gabe, Espainiako PPren zuzendaritzako iturriek esan dute ontzat eman dituztela Diaz Ayusok Casadori emandako azalpenak, eta zigor txostena bertan behera utziko dutela. Madrilgo presidenteak bere anaiaren fakturak erakutsi zizkion Casadori bulegoan, bilera horretan.

Bertsio guztiak ez datoz bat. Diaz Ayusoren inguruko jendeak zenbait hedabideri kontatutakoaren arabera, ostiraleko bileran Casadok eskatu zion publikoki adierazteko PPk ez zuela Diaz Ayuso bera ikertu, eta, trukean, PPren zuzendaritzak zigor txostena kenduko ziola. PPren zuzendaritzak, ordea, ukatu egin du halako truke akordiorik eskaini zutenik. Aldiz, PPren buruen arabera, Casadok Diaz Ayusori esan zion inoiz ez zutela ikertzeko agindu, eta hori esaten duen edonoren aurka epaitegietara joko duela.

Ordu gutxitan lehertu du PPko bi agintarien arteko tentsio luzea. Ez da ezkutukoa bien artean izan direla gatazkak lehenago ere, baina popularrek asmatu dute horiek baretzen. Orain arte. Gaztela eta Leongo hauteskundeetako emaitzak ezagutu ondoren, PPren estrategia egokia izan ote zen eztabaidak indartzen ari zirenean, etorri da leherketa.

Asteazkenean, El País egunkariak baieztatu zuen, ustez PPren zuzendaritzak esanda, Madrilgo Gobernuak kontratu «susmagarri» batzuk sinatu zituela Diaz Ayusoren anaia batekin, eta goizaldean argitaratu zuen. Hori baino ordu batzuk lehenago, beste hedabide batzuek zabaldu zuten Casadoren bulegotik Diaz Ayuso espiatzeko agindu zutela. Madrilgo presidenteak ustezko espioitza horri buruz esandakoengatik erabaki zuen PPren buruzagitzak zigor txostena irekitzea.

Alderditik kanporatua izateko arriskuan zen Diaz Ayuso, eta ostegunean salaketa gogorrak egin zizkion Casadori. Eta Casadok, ostiralean, are gogorrago erantzun zion Madrilgo presidenteari, irratiko elkarrizketa batean, zuzenean akusatu baitzuen Diaz Ayuso, anaia baten alde faborezko tratua egiteagatik. COVID-19aren pandemia erdian maskara batzuk erosteko tratu bat errazteagatik gizonak dirutza bat jaso zuela zehaztu zuen.

PPren buruzagiek 2021eko irailean eskatu zizkioten azalpenak Diaz Ayusori aurreneko aldiz, kontratu horiengatik, baina badirudi Madrilgo presidenteak uxatu egin zuela, orduan, PPren buruzagitzari azalpenak ematea. Kontua da, 2021eko apirilaren 1ean, Tomas Diaz Ayusok dirutza bat jaso zuela Madrilgo erkidegoarentzat maskarak erosteagatik. Madrilgo presidentearen arabera, 67.785 euro jaso zituen haren anaiak; Casadok ostiralean esan zuen gizon horrek 286.000 euro jaso zituela.

Popularrak estututa ibili dira azkeneko egunetan, eta barealdirako deia egin dute hainbat buruzagik. Tartean, Carmelo Barrio PPren eta Ciudadanosen Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak. «Batasuna, batasuna eta batasuna», eskatu du. Gatazka sortu duten bi aldeei arazoa konpontzeko eskatu die.


Itxura ona, baina porrota Alavesentzat

Summary: Itxura ona, baina porrota Alavesentzat. Lehen zati oso txukuna egin dute arabarrek. Baina bigarren zatian Asensiok, Viniciusek eta Benzemak sartutako golek saririk gabe utzi dute Alaves.

Alaves esku hutsik irten da Real Madrilen zelaitik. Baina irudi ona emanez egin du. Batez ere lehen zatian nagusi izan da, jokoaren ekimena izan du, eta eduki du aukeraren bat aurretik jartzeko. Baina bigarren zatian etxekoek estutu egin dute, eta hiru gol sartu dituzte. Porrota arabarrentzat.

Aurreko jardunaldian Valentziaren aurka egindako partida onari, jarraipena eman dio lehen zatian Alavesek. Jose Luis Mendilibar aulkian dagonetik, ziurrenik, minuturik onenak jokatu ditu, presioa ondo eginez, eta Real Madrili jokatzen ez utziz. Ahal zuenean, gainera, hegaletatik sartuta erasoan aukeraren bat sortu du. Baina ez du asmatu, eta halako taldeen aurrean ordaindu egiten da.

Bigarren zatian Real Madrilek estutu egin du. Ez du lehen zatiko itxura eman. Partidaren joko erritmoa ezarri du, eta zelai erditik aurrera dituen jokalarien kalitatea baliatu du garaipena lortzeko. Hor egon da partidako aldea. Bigarren zatiko lehen aukera argia Riojak izan du Alavesentzat. Baina huts egin du. Eta handik gutxira Asensiok egin du etxekoen lehen gola. Viniciusen abisu garbi baten ostean (Pachecok gelditu aparta egin dio). 60. minutuan izan da. Ezkerrez gogor jaurti du erdilariak, eta Pachecok ezin izan du ezer egin.

Kolpea izan ohi da hori halako zelai batean bisitarientzat. Baina Alavesek ez ditu besoak jaitsi. Nagusi izan ez arren, ondo eutsi dio Real Madrili. Etxekoek, ordea, bigarrena nahi zuten, partidaren azken txanpara lasai ailegatzeko. 83. minutuan iritsi da, Viniciusen bidez. Benzemak, Asensiok eta Valverdek egin dute jokaldia, eta brasildarrak errematatu besterik ez du egin behar izan. Azken gola penaltiz egin du Benzemak ia partida amaitzear zela. Frantziarrak baloi bat ere zutoinera bidali du neurketan. Kolpe gogorregia Alavesentzat. Baina emandako irudiak hauspoa eman behar dio, datozen partidei begira. Burua igo, eta zulotik irteteko.