Alemania, marihuana legeztatzeko prest

Summary: Alemania, marihuana legeztatzeko prest. Gaur, SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak, Berdeek eta FDP Alderdi Demokratiko Liberalak lege proposamen bat aurkeztuko dute marihuanaren inguruko legeak malgutzeko. Bi zatiko plan baten parte da legea, eta parlamentuak onetsi behar du.

Marihuana legeztatzeko lege proposamena aurkeztuko dute gaur Alemanian. Alemaniako SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata, Berdeak eta FDP Alderdi Demokratiko Liberala elkartu dira lege hau aurkezteko. Maltaren ondoren, Europan marihuana legeztatzen duen bigarren herrialdea izango litzateke. Lege honek kontsumo propiorako marihuana legeztatuko luke, eta bermatu etxean landatzeko askatasuna eta kalamu kluben irekiera. Neurriek eztabaida handia sortu dute, eta ez dira gutxi kontra daudenak.

Gaur, Karl Lauterbach Osasun ministroak legearen azken zehaztasunak aurkeztuko ditu. Aurkeztu duten azken testuak dio marihuanaren jabetza legala izango dela 25 gramo arte, etxean hiru landare edukitzea legala izango dela, eta marihuana saltzeko asoziazio edo klub berriak ireki ahalko direla. «Ez gara arazo bat sortzen ari, konpontzen baizik. Badakigu zuzenbide penala ez dela oso urruti ailegatzen. Gazteria babestu nahi dugu, drogen merkatu beltzaren eta horrek dakarren kriminalizazioaren kontra egin nahi dugu», esan zuen Luterbachek. Gainera argi utzi du marihuanaren kontsumoa «seguruagoa» izatea nahi duela.

Marihuana legeztatzeko planak bi zati ditu. Lehena, aipatutako aldaketak dira. Legearen bigarren zatia bost urteko proba bat da. Bost urte horietan, marihuana saltzeko hornidura kate bat kontrolatuko dute eskualde batzuetan, eta ebaluazio zientifiko bat egingo dute emaitzak ikusteko.

Plan hau urruti dago hasieran pentsatutako planetik. Hasieran, Alemania osoan lizentziadun dendetan marihuana saltzea baimendu nahi zuten, baina, Europako Batzordearekin elkartu ondoren, atzera bota zuten. «Proiektu bat egin nahi dugu, marihuanaren europar politika prebentzioan oinarritzeko, eta ez kontsumoaren kriminalizazioan», esan zuen Osasun ministroak.

Osasun ministroak esan zuen marihuanaren aurreko politika «porrot» bat izan dela. «Droga delituen kopuruak gora egin du azken urteetan. Legea gogortzeak ez gaitu inora eramango». Cem Ozdemir Nekazaritza ministroak argi utzi zuen helduentzat bakarrik izango dela legezkoa, eta «gaur pozik ez dagoena trafikatzaile ilegala edo kriminala» dela.

Legeak aurreikusten dituen klubetan bakarrik salerosi ahalko da marihuana; estatuak kontrolatuko du salerosketa. Baimena izango dute kalamua landatzeko, eta beren sozioei saltzeko. Irabazi asmorik gabekoak izango dira, eta gehienez bostehun pertsonak eman ahalko dute izena.

18 urte baino zaharragoa izan beharko da marihuana erosteko. 21 urte bete arte, hilabetean erosi ahalko den gehiengoa 30 gramokoa izango da; eta hortik gorakoentzat, 50 gramokoa. Ezin izango da klub batean baino gehiagotan sozio izan, eta klubean bertan ezin izango da erre. Klubek sozioen ordainketekin egingo diete aurre gastuei.

Kontra daudenak

Asko daude lege honen aurka. Batez ere kontserbadoreak izan dira marihuana legeztatzearen aurka azaldu direnak. Oposizioko zentro-eskuinak ohartarazi du Alemaniako Gobernua presionatzen ari dela legea onartzeko, kontuan hartu gabe adituek eta EBko legeak zer dioten. Saxoniako Barne ministro Armin Schusterrek esan zuen «lege honek erabateko kontrola galtzea ekarriko» duela.

Gainera, alderdi bereko jendea ere badago lege horren aurka. SPD dago legea proposatu dutenen artean; dena dela, alderdi hartako kide bat, Hanburgoko Barne ministroa, legearen aurka azaldu da: «Behar ez dugun zerbait egotekotan, lege hau da. Beste herrialdeetako esperientziak erakusten du legeztatzeak asko handitzen duela kontsumoa, arrisku eta albo ondorio guztiekin».

Marihuanaren aldeko hainbat pertsonak ere lege horren kontrako jarrera daukate. «Osasun Ministerioarengandik zera jasotzen ari gara, gehiegizko arauketa, marihuana kontsumitzaileen estigmatizazioa eta klubentzako gehiegizko zailtasunak», esan du Berlineko High Ground marihuana klubeko jabeak.

Merkatu beltza

Zalantza handienetako bat da ea nola eragingo duen lege honek merkatu beltzean. Alde batetik, legearen alde daudenek diote marihuana legeztatzearekin murriztu egingo direla merkatu beltza eta kriminaltasuna, jendeak legalki erosiko duelako eta seguruagoa izango delako. Bestalde, badaude argudiatzen dutenak legeztatzeak merkatu beltza laguntzen duela. Hamburgoko Barne ministroak dio merkatu beltzak kontrolik ez duenez merkeagoa izango dela, eta, legalki saldu daitekeena baino marihuana indartsuagoa dutenez, ez dela merkatu beltza eroriko.

Osasun ministroak argi utzi du ez duela nahi Amsterdamen dagoen egoera. Amsterdamen, kriminalizazioa eta merkatu arautua konbinatzen dira. Salerosketa debekatuta dago, baina hainbeste turista erakartzen dituzten coffee shop-ek merkatu beltzean erosten dute saltzen duten marihuana gehiena. Horregatik, Alemaniak ez du bide hori hartu nahi, eta «Europarentzat eredua» izan nahi dutela adierazi du Lauterbachek.

Alemaniatik kanpo

Marihuana legeztatzearen inguruko eztabaida asko aldatu da azken urteetan. AEBetan, 21 estatutan legeztatu dute dagoeneko, eta beste askotan ere legea aldatzeko lanean ari dira.

Europan ikuspegi desberdinak daude. Maltaren ondoren, marihuana legeztatu duten bigarren herrialdea izango litzateke Alemania. Espainian, marihuana kontsumoa oso zabalduta dago, eta, legala ez den arren, klubak ere badaude. Suitzan, iaz proiektu bat jarri zuten abian: Basilea hiriko farmazietan, kontsumo propiorako marihuana saldu zuten talde txiki batentzat. Txekian, Alemania aurkezten ari den legearen berdintsu batean ari dira lanean. Danimarkan, marihuana legeztatzeko proposamena bertan behera utzi zuten parlamentuan.


Summary: Beste bi eraikin egingo dituzte minbizia tratatzeko eta kontsultetarako, Donostian. Eraikinetako batek lau solairu izango ditu, eta 24 milioi eurotik gora kostatuko da. Protoi terapia izeneko teknika erabiliko dute hartan, minbizia tratatzeko. Aurreikusten da 2026. urterako amaituko dutela.

Gotzone Sagardui Osasun sailburuak Euskadi Irratian azaldu duenez, birmoldaketa «garrantzitsuak» egingo dituzte Donostiako osasun esparruan. Bi proiektu nagusi dituzte martxan: bata, Onkologikoaren ondoan azpiegitura berri bat egitea, protoi terapia izeneko teknika bat, –erradioterapiaren antzekoa– garatzeko. Sagarduiren esanetan, «aurreratuenetakoa» da onkologian gaur egun dauden tekniken artean. Beste eraikina Donostia ospitaleari batuta egingo dute. Sagarduiren hitzetan, kanpo kontsultak «hobeto» bermatu ahal izateko balio izango du eraikin horrek.

Protoi terapiak eskatzen dituen baliabideak «oso bereziak» direla ere azaldu du. Ondorioz, eraikin horrek lau solairu izango ditu: horietako bi lurpean egongo dira. Bata «bunker berezi bat» izango dela esan du: «Protoi terapiak segurtasun neurri handiak behar ditu, erabiltzen diren materialek erradiazioa eragin baitezakete». Hurrengo pisuan aparkaleku bat egongo da, Onkologikoan gaur dagoenarekin eta kanpo kontsultetako eraikin berrian egingo denarekin bateratua. Hartan, pazienteen eta anbulantzien joan-etorria bideratu ahal izango da. Aparkalekuaren gainean, beste bi solairu egongo dira: arretarako gunea, kontsultak eta administrazioa egongo dira batean; bestean, profesionalek lan egiteko esparru bat izango dute, eguneroko jardunerako. Ikerkuntzarako esparrua ere hor egongo da. Proiektuaren garrantzia azpimarratu du Sagarduik: «Badakigu protoi terapia zerbitzuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoko eta inguruko erkidegoetako zerbitzua bermatuko duela». Minbizia tratatzeko eraikina 24 milioi euro kostatuko da. Aurreikusten dutenez, datorren urteko lehenengo seihilekoan hasiko dira obrekin, eta bi urte barru bukatua egotea espero dute. Beraz, protoi terapiak martxan egon beharko luke «beranduenez» 2026. urterako.

Aparkalekua non egongo den, horixe da proiektuaren harira sortu diren kezketako bat. Sagarduik azaldu duenez, aurreikusia dute zer egin aparkalekuarekin: «Hor gertu dauden lursail batzuekin gabiltza lanean, eta espero dugu obrak hasi orduko aparkalekua eginda egotea».

Osakidetzak udan hartutako erabakiak

Uda honetan, Osakidetzak etengabeko arretako guneetan lan egiten duten erizainentzat aurkeztu duen gidaliburuak zeresana eman du. Horren harira, osasun sailburuak azaldu du gidaliburu horrek frogatzen duela erizainek ez dutela beren zereginaz bestelako ezer egiten, eta ez zaiela beren lanaz bestelako ezer egiteko eskatzen. Haren ustez, hori da gidaliburu horren funtzioa: «Irizpide batzuk eta gomendio batzuk ematea jakiteko kasu batzuetan nola jokatu».

Bestalde, Osakidetzak osasun etxeetako ordutegiak ere moldatu ohi ditu udan: ordutegia murriztu, eta beste hainbat ordutan itxi. Sagarduik azaldu du udan osasun zerbitzu publikoaren eskariak «behera» egiten duela. Beraz, baliabideak eskariaren arabera egokitu behar izaten dituzte, gehitu duenez: «Baliabideak ez ditugu murrizten, egokitu baizik. Asistentzia bermatuta dago. Herritarrak inoiz ez ditugu uzten zerbitzurik gabe».

Aurtengo udan oihartzuna izan duen beste kontu bat hau da: lan eskaintza publikora aurkeztu diren hautagaiek erietxeetako atarietan sortu dituzten ilarak. Horri dagokionez, Sagarduik adierazi du kontuan izan behar dela Osakidetzaren egoera: «Legegintzaldiaren hasieran, 4.000 lanpostu egonkortzeko asmoa azaldu genuen. Gaur egun, 11.000 lanpostutik gora egonkortzeko prozesuetan sartuta gaude. Horrek dokumentazioa aurkeztea nahitaezkoa izatea eragiten du». Dokumentazio guztia aurrez aurre aurkezteak sortu dituen kexen inguruan, Sagarduik defendatu egin du Osakidetzak hartutako erabakia: «Administrazio prozedurak zehazten du dokumentu horiek originalekin ekarri behar direla».


Summary: Hasi da mahats bilketa Nafarroako sor-markako mahastietan, inoizko goiztiarrena. Mahats zuriak biltzen hasiak dira, eta, urtetik urtera, mahatsak lehenago biltzen ari dira zenbait tokitan. Aurten, iaz baino uzta hobea espero da.

Hasi dira lehen mahatsak jasotzen Nafarroako sor-markako mahastietan. Nafarroako jatorri izeneko kontseilu erregulatzailearen arabera, inoiz egin den bilketarik goiztiarrena izan da aurtengoa, eta lehengo urteko datuak gainditu ditu. Nahiz eta euria egin duen, apirilean izandako tenperatura altuek eta azken hiru urteetako lehorteek eragin dute jada mahats bilketarekin hastea Nafarroako hegoaldean.

Mahats zuriak izan dira jasotzen lehenak; chardonnay barietatea da sor-markan gehien ekoizten den aldaera. Bi hilabete iraungo die mahats bilketak Nafarroako 85 upeltegiei eta bestelako 2.000 mahats ekoizleei.

Hala ere, zaila da data bat jartzea bilketaren hasierari eta amaierari. Nafarroako sor-markako ekoizpenean 10.000 hektarea mahasti inguru daude, eta bost zonatan banatzen dira: Erribera Beherea, Erribera Garaia, Mendialde Beherea, Izarbeibar eta Estellerria. Klima ezberdintasunak direla eta, bilketak mailakatuak izaten dira datei dagokienez.

Corellako Viña Aliaga upeltegiak BERRIAri esan dioenez, haiek eta inguruko ekoizleek hurrengo asterako dute aurreikusia mahats zurien bilketa hastea. Mahats beltzei dagokienez, aipatu du oraindik itxaron behar dela: «mahats beltzak jartzen direnetik berrogei bat egunera biltzen dira, eta oraindik kolorea hartzen daude» aipatu du Carlos Aliagak, Viña Aliagako buruak.

Uzta ona espero dute

Evena Nafarroako Mahastizaintza eta Enologia Erakundeak ere lehen aurreikuspenak egin ditu, eta datu positiboak espero ditu. Kontseiluak, 66 milioi kilo mahats inguru jasoko direla adierazi du—iaz baino %10 gehiago—, eta esan du jatorri izeneko ekoizpenaren batezbestekoaren inguruan egongo dela aurtengoa.

Orokorrean, mahatsak «itxura oso ona» dutela diote adituek. David Palacios jatorri izeneko kontseiluko presidentearen arabera: «Kalitatezko mahatsak izatea behar-beharrezkoa da Nafarroako jatorri izena indartzeko. Aurten urtaldi ona espero da ardo zuriari, gorriari eta beltzari dagokienez».


Summary: Ingalaterra Munduko Kopako finalerako sailkatu da. Ingalaterrak Australiari irabazi dio, eta Espainiaren aurka jokatuko du Munduko Kopako finala, igandean, Sydneyn. Aurreko bi aldietan, ingelesek galdu egin zuten finalerdietan.

Ingalaterra Australiako eta Zeelanda Berriko Munduko Kopako finalean sartu da gaur, azkeneko aldiz hori egin eta 35 urte geroago. Australiari irabazi dio finalerdietan, 1-3, Sydneyn (Australia).

Ingalaterrak erraz irabazi duela ematen duen arren, australiarrek estu jarri dizkiote gauzak. Bi selekzioek izan dituzte abagune garbiak gola sartzeko, baina ingelesak zuzenago ibili dira. Australiak ez dio etekin handirik atera etxean eta bere zaleen aurrean jokatzeari.

Ingalaterraren aurreneko gola Ella Toonek sartu du, 36. minutuan. Bigarren zatia hasi denean, australiarrak berdinketaren golaren bila irten dira, baita lortu ere: Sam Kerrek sartu du berdinketaren gola, 63. minutuan. Hala ere, hamar minutu pasatu direnerako, Ingalaterrak berriz aurrea hartu die etxekoei. Lauren Hempek sartu du bigarren gola. Alessia Russok sartu du hirugarrena, gol erabakigarria, 86. minutuan.

Ingalaterrako eta Espainiako selekzioek jokatuko dute finala. Igandean lehiatuko dira bi selekzio horiek, Sydneyn (12:00). Bi taldeek txapelketa bikaina egin dute: Ingalaterrak partida guztiak irabazi ditu; Espainiak, berriz, Japoniaren aurkakoa bakarrik galdu du. Espainiak lehen aukera izango du Munduko Kopa irabazteko; ÂÂaurretik inoiz ez zuen gainditu kanporaketa bat. Ingalaterra, ordea, hirugarren aldiz izan daiteke txapeldun: 1985ean irabazi zuen lehen aldiz, Italian, eta herrialde hartan bertan irabazi zuen bigarren titulua, hiru urte geroago. Hala ere, FIFAk ez ditu ofizialtzat jotzen, ez zituelako berak antolatu; 1991n antolatu zuen berak lehena.

Ingalaterra da faboritoa. Sasoi ederra egiten ari da, iaz Europako txapeldun izan baitzen. Txapelketa hori irabaztea ez zela kasualitatea izan erakutsi nahi dio Espainiari.


Amaia Ramirez

Summary: Amaia Ramirez.

Kirol psikologoa. Madrilgo Unibertsitate Autonomoan egin zituen ikasketak. 1991n amaitu, eta masterra egin zuen kirol psikologian. Eskubaloi jokalaria izan zen, eta entrenatzailea. 2004 eta 2011 artean, Bera Beran aritu zen, psikologo eta presidente. 2007an, haren eta Ane Karrereren eskutik irabazi zuten lehen titulua: Espainiako Kopa. Kirol talentuaren garapenean aritzen da egun, eta goi errendimenduko kirolari eta entrenatzaileei laguntzen. Besteak beste, IDK saskibaloi taldearekin, Julen Egiguren pilotariarekin eta Andy Criere surflariarekin ari da lanean.


Alba Teruel

Summary: Alba Teruel.

14 urterekin hasi zen txirrindularitzan. Ciclos Benaven txirrindularitza eskolan izena ematea erabaki zuen. Maila guztietatik pasatu, eta Lointeken aritu zen afizionatutan. Profesional gisa, lau urte egin zituen Movistarren, bat Bizkaia Durangon, eta, orain, bigarrena du Laboral Kutxan. 2017an, 23 urtez azpiko txapeldun izan zen ziklo-krosean; 2018an, erlojupekoan. Aurten, lehen hamarren artean geratu da Espainiako Vueltako bi etapatan.


Summary: PSOEren hautagaia izendatu dute Espainiako Kongresuko Mahaiko presidente. Francina Armengol PSOEren hautagaiak 178 boto lortu ditu —diputatuen erdiak baino hiru gehiago—, JxCk ere sozialisten aldeko botoa eman baitu azkenean. PSOEk akordioak itxi ditu gaur gauean Kataluniako alderdiekin. Irakurri zuzeneko kontakizuna albistearen barruan.

Junts Per Catalunyari begira zeuden guztiak, baina ezustekorik handiena beste aldetik etorri da: Voxek ez du PP babestu. Espainiako Kongresuko Mahaia aukeratzeko bozketa saioa 10:00etan hasi da, eta, lehen botoak boz gora irakurtzen hasi direnean, inork espero ez zuen izen bat entzun da: Ignacio Gil Lazaro. Voxeko kideak bere alderdiko diputatu guztien babesa jaso du: 33 boto guztira. Eskuin muturrekoen babesik gabe, 139 boto lortu ditu PPren hautagai Cuca Gamarrak —UPN eta CC Koalizio Kanariarra alderdien babesa izan du—, eta, 178 botorekin, PSOEko kide Francina Armengol hautatu dute presidente.

Armengol esker oneko agertu da presidente gisa emandako lehen hitzaldian, eta zin egin du kargua «esfortzu, eztabaida eta konpromiso handiarekin» beteko duela. X sare sozialean idatzi du ondoren: «Hastear dagoen legegintzaldi honek irtenbideak eta adostasunak ekarri behar ditu Espainiako herritar guztientzat, zeina plurala eta askotarikoa den, eta aurrera egiteko prest dagoen».

Sozialistek, Sumarrek, ERCk, Juntsek, EH Bilduk, EAJk eta BNGk egin dute haren alde. Bozketa hasi baino lehen, PSOEk aldeko 171 boto zeuzkan ziurtzat, baina ez zuen argi Juntsek zer egingo zuen. Carles Puigdemont alderdi independentistako buruak atzo X sare sozialean idatzitakoak are gehiago kezkatu zituen sozialistak: «Ez gara fidatzen Espainiako alderdi politikoez. Oso adi ibili beharra dago, eta promesek ez hotz eta ez bero uzten gaituzte. Ezin dugu nazio gisa aurrera egin gero betetzen ez diren promesekin; horregatik, egiaztatzeko moduko ekintzak nahi ditugu, gure botoa inori eman aurretik».

Halere, independentistek akordioa egin dute PSOErekin bozketa hasteko ordu laurden eskas falta zenean. Bi aldeek adostu dute katalana EB Europako Batasuneko hizkuntza ofizial gisa aitortzea, Espainiako Kongresuan katalanaren erabilera bermatzea, 2017an Cambrilsen eta Bartzelonan izandako «eraso terroristak» ikertzeko batzorde bat sortzea eta Catalangate espioitza auzia ikertzea. ERCk Juntsek baino ordu batzuk lehenago luzatu dio eskua PSOEri. Baina oso antzekoak izan dira bi akordioen emaitzak. Horiek ere katalana jarri dute negoziazioaren lehen lerroan, eta Espainiako Estatuan ofizialak diren hizkuntzei bultzada bat ematea hitzartu dute sozialistekin.

Esan eta egin, Europako instituzioetan euskara, katalana eta galiziera hizkuntza ofizial izateko eskari ofizial bat aurkeztu du goizean Marcos Alonsok, Espainiak Europako Batasunean duen enbaxadoreak. Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albaresek sinatu du gutuna, eta litekeena da batzordeak irailaren 19an egitekoa duen lehen eztabaidan aztertzea eskaria.

Ikusi gehiago: Euskara Europan ofizial izateko eskaria egin du Espainiak

Lehen bozketa amaitu eta segidan aukeratu dituzte Kongresuko Mahaiko lau presidenteordeak ere. Alfonso Rodriguez sozialistak eskuratu du boto gehien, 113. Beste bi karguak PPrentzat izan dira; 73 boto lortu ditu Jose Antonio Bermudez de Castrok, eta 63 Marta Gonzalezek. Azkenik, Sumarreko Esther Gilen hautatu dute, 65 botorekin. Halaber, PPk bi idazkari kargu lortu ditu —71 boto eskuratu ditu Guillermo Mariscalek, eta 67 Carmen Navarrok—, eta bana PSOEk eta En Comu Podemek.

Horiek hala, Kongresuko Mahaian guztira bost eserleku izango dituzte PSOEk eta Sumarrek, tartean presidentetza; PPk lau izango ditu. Eskuin muturra ordezkaritzarik gabe geratu da.

Panorama lausoa eskuinean

Eskuinean zer gertatzen ari zen jakin gabe egin dute akordioa independentista katalanek eta sozialistek. Bada, akordioa lortu dute batzuek, eta negoziazioak hautsi dituzte besteek. Voxen 33 diputatuek, Gamarrari babesa eman ordez, beren hautagaia aurkeztu eta babestu dute, eta orduan zabaldu dira lehen susmoak. Ondoren, Voxek jakinarazi du PPrekin egiten ari ziren negoziazioak bertan behera utzi dituela gauean. Eskuin muturrekoek salatu dutenez, PPri babesa emanez gero, «demokrazian bigarren aldiz» hirugarren indarrak ez luke ordezkaritzarik izango Kongresuko Mahaian, eta azaldu dute horregatik egin dutela Gil Lazaroren alde.

Halere, eguna ez da erabat goibela izan Alderdi Popularrarentzat. PPko Pedro Rollan izango da Senatuko presidentea, eta Javier Maroto presidenteordea. Alderdi kontserbadoreak gehiengo absolutua du ganbera horretan, eta 142 boto lortu ditu. Senatuan ere agerikoa izan da Voxen eta popularren arteko haustura, eskuin muturreko hiru senatariek beren hautagaiaren alde egin baitute.

Zin egin edo muzin egin

Azkenean bakoitzak bere bidetik egin zuen arren, PP eta Vox bat etorri ziren berriro bozketa saioaren amaieran. Bi alderdietako diputatuek Armengoli eskatu zioten berrikusi eta baliogabetu zitzala zenbait diputaturen zinak, formula okerrak erabiltzeagatik, errepublika aipatzeagatik eta hizkuntza koofizialetan esateagatik. «Diputatu askok ez dute ulertzen zer esaten ari diren, ezta Konstituzioari zin egiten edo muzin egiten ari diren ere», esan zuen Gamarrak.

Hain justu, ERCko, Juntseko, BNGko, EH Bilduko eta Sumarreko diputatuen zinen harira kexatu ziren eskuineko diputatuak. Salatu zuten zin egite horiek Auzitegi Konstituzionalak ezarritako sententzien aurkakoak direla, eta, horrenbestez, baliogabetu egin behar liratekeela. Katalanez, euskaraz eta galizieraz hitz egin zuten batzuek, eta feminismoa aldarrikatu besteek. Voxeko eta PPko kideen txanda heldu zenean, berriz, guztiek errepikatu zuten: «Espainiaren alde, bai».

Armengolek, ordea, berehala egin zion uko eskuineko alderdien eskaerari, eta berretsi zuen Kongresuko diputatu «guztiek» erabilitako «formula guztiak» izan zirela zuzenak. Halaber, gogorarazi zuen bera dela Kongresuko presidentea, eta, hortaz, haren erabakiak «errespetatu» behar dituztela.


Summary: 13 urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati sexu abusuen delitu jarraituagatik. Biktimak zazpi urtez pairatu behar izan zituen erasoak: 9 urte zituenetik 16 bete zituen arte

31 urteko gizon bati 13 urteko kartzela zigorra ezarri dio Nafarroako Probintzia Auzitegiko Lehen Atalak, sexu abusuen delitu jarraituagatik. Akusatuaren lagun batzuen alaba da biktima, eta erasoak zazpi urtez pairatu behar izan zituen: 9 urte zituenetik 16 bete zituen arte. Horrez gain, auzitegiak zaintzapeko askatasuneko hamar urte ezarri dizkio gizonari, eta 80.000 euro ordaindu beharko dizkio familiari, biktimari eragindako kalte moralengatik. Ebazpena apelatu daiteke.

Ebazpenean bildutakoaren arabera, akusatuak eta biktimak «aita-alaba harremana» zuten, bi familiek erlazio estua zutela eta. Hala, umeak 9 urte zituenean gertatu zen lehenbiziko erasoa, gizonak haurra bortxatu baitzuen; behin baino gehiagotan egin zion eraso, akusatua 2018an Iruñetik joan zen arte. Handik urtebetera, hiriburura itzuli zen, eta biktimaren eta haren amaren etxe berera joan zen bizitzera. Berriz ere umeari erasotzen hasi zen. 2022ko apirilean, baina, adingabeak amari erran zion akusatua etxetik joatea nahi zuela, eta aitabitxiari kontatu zion gertatutakoa. «Biktimak zioen ez zela ezer gertatzen. Ez zekien nola kontatu amari», dio ebazpenak. Hortaz, depresio eta antsietate zantzuak ditu.

Hala, hau dio ebazpenak akusatuari buruz: «Adingabearen sexu askatasunaren kontrako eraso larria egin zuen, sexu ekintzak eginez, eta hori lortzeko biktimaren aurka indarkeria eta larderia erabiliz».


Summary: Iruñeko Udalak eten egin ditu Zangoza kaleko aparkalekuko lanak, behin-behinean. Auzotarren babesa eta babes politikoa lortzen saiatuko dira Gurutzeko plaza berriro urbanizatzeko eta bertako «aparkaleku arazoa» konpontzeko.

Aparkalekuaren lanak behin-behinean eten ditu Iruñeko Udalak. Zangoza karrikan egitekoa zuten; dena prest zuten zuhaitzak mozten hasteko, baina ezustean atzera egin du Cristina Ibarrola alkateak. Proiektua defendatu duen arren, orain auzotarren babesa eta babes politikoa lortu nahi ditu Gurutzeko plaza berriro urbanizatzeko eta eremu horretako «aparkatzeko arazoa» konpontzeko: «Orain ez dugu bermerik herritar gehienak asebeteko dituen proiektu bat osatzeko. Gure ustez, hartutako erabaki hau da aukerarik onena babes handiagoa duen irtenbide bat aurkitzeko; hiria hobetu behar baitugu».

Gurutzeko plaza berriro urbanizatzeko babes politiko aski ez dutela aitortu du Ibarrolak, eta, hain zuzen ere, hori da proiektuaren «ezinbesteko elementua» UPNrentzat, hori baita haien ustez bizilagunei «hobekuntza» ekarriko diena. Plaza horretan gauez «segurtasun falta» eta goizez «jarduera gutxi» dagoela esan du alkateak, eta horregatik nahi dutela esku hartu. Hiri «seguruagoa», «berdeagoa», «atseginagoa», «jasangarriagoa», «trafiko gutxiago duena» eta «gainazalean auto gutxiago dituena» nahi duela ere azaldu du. Izan ere, plazako zuhaitzak moztearen kontrako aldarria nagusitu da protestetan.

Oposizioko alderdiei «urrats bat aurrera» egin eta «eraikitzaileak» izateko eskatu die Ibarrolak. PSN eta EH Bilduren kontra ere mintzatu da. Lehenbizikoari jarrera aldaketa leporatu dio: «PSNk aparkaleku honen eraikuntza bildu zuen bere hauteskunde programan». EH Bilduri «indarkeriazko giroa» bultzatzea leporatu dio. Protesta baketsuak izan diren arren, Ibarrolak salatu du «erasoak» izan direla: hitzezkoak –Twitterreko mezuak aipatu ditu–, eta azpiegituren eta hiri altzarien kontrakoak. Eraso horien frogarik ez du aurkeztu, aitzitik.

Zentsura mozioa

Aste honetan, EH Bilduk zentsura mozioa eskatu zion berriz ere PSNri, eta horren inguruan galdetu diote kazetariek Ibarrolari. «Ez gaitu batere kezkatzen; egin behar badute, egin dezala», esan du. Hala ere, gogorarazi du boto gehien eskuratu zituen alderdia dela UPN, eta horregatik daudela udal gobernuan. «Ez digu EH Bilduk ez beste inork oparitu».

Bizilagunak, eskertuta

«Pozaren pozez» hartu dute berria aparkalekuaren kontrako plataformako kideek. Horrez gain, nabarmendu dute «eskertzekoa» dela bizilagunek, eragileek eta merkatariek erakutsi dieten elkartasuna. «Aurrerapauso bat izan da, baina kalean jarraitu behar dugu obren aurreko egoerara itzuli arte. Farolak eta bankuak beren lekura itzultzea nahi dugu», esan du Marisa Leiun plataformako kideak. Horregatik, 20:00etan Gurutzeko plazara joateko deia egin du.

Alkateak esan du goizez «jarduera gutxi» izaten dela, baina Leiunek alkatearen hitzak gezurtatu ditu: «Plaza honetan, egun osoan izaten da bizia». Kontatu du zahar «asko» egoten direla, eta Solera eguneko zentroko erabiltzaileek ariketak egiten dituztela han, fisioterapeutekin. Gainera, azaldu du haur «asko» ere ibiltzen direla, Iruñean itzaletan egoteko jolastoki «gutxi» dagoenez gero.

Oposizioa, kontent

Alkatearen erabakia txalotu dute oposizioko alderdiek. EH Bildu, PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa kontent agertu dira aparkalekua egiteko lanak behin-behinean eten direlako. Gurutzeko plaza hesiz eta zangaz inguratuta dagoenez, EH Bilduk UPNri eskatu dio «berehala» itzultzeko obrak hasi aurreko baldintzetara. Uste du «modurik onena» dela herritarren eta politikarien arteko adostasuna lortzeko. Horrez gain, Hirigintza Batzordea biltzera dei egin du.

Kontent egon arren, «zuhurtziaz» hartu du PSNk, eta jarrera aldaketa lehenago egin ez izana «deitoratu» du Geroa Baik. UPNren jarduna «gertutik» zainduko dutela esan dute bi alderdiek, eta «elkarrizketa» eta «kontsentsua» aldarrikatu dituzte. PSNk «adostasunen beharra» aipatu du «geldirik» dauden proiektu «garrantzitsuetarako». Geroa Baik aparkalekuaren kontrako plataformaren alde egin du, eta aparkalekuaren lanen kontratua bertan behera uzteko eskatu dio UPNri.

Txema Mauleon Zurekin Nafarroako zinegotziak ere plataformaren lana txalotu eta eskertu du, eta alkatearen jarrera aldaketa protestekin lotu du: «Bizi kalitate oneko auzo berdeagoak eta jasangarriagoak nahi dituen Bigarren Zabalguneko eta hiriko gehiengo sozial demokratikoaren garaipena izan da». Bestalde, UPNri «egoskorkeria autoritarioa» egotzi dio, «gutxi batzuen interes ekonomiko egoista» bilatu duelakoan.

Aparkalekuaren kontrako plataformak gaur egitekoa zuen elkarretaratzearen deialdiari eutsi dio: «Orain inoiz baino gehiago. Gurutzeko plazan ikusiko dugu elkar. Eskerrik asko!», esan dute Twitterren. 20:00etan eginen dute.

Ikusi gehiago: Obrak oposizioaren gainetik


Summary: EH Bilduk eta EAJk PSOEren alde egin dute Kongresuko Mahairako bozketan. Abertzaleek Francina Armengol PSOEren Kongresuko Mahaiko presidentegaiaren alde egin dute, eta Armengol bera izendatu dute, 178 botori esker. EAJko diputaturik ez da egongo Mahaian presidenteorde gisa, nahiz eta azken egunetan zabaldu den horretarako aukera bazela.

Espainiako Kongresuak badu presidente berria: PSOEren hautagai Francina Armengol. 178 botori esker izendatu dute, oso atzean utzita PPren hautagai Cuca Gamarra (139). EH Bilduko sei diputatuek eta EAJren bostek PSOEren hautagaiaren aldeko botoa eman dute, azken orduko negoziazioetan akordioak itxi ondoren.

Azken egunetan Aitor Estebanen izena zabaldu da Mahaiko kide izateko hautagai gisa, betiere presidenteorde izateko, baina PSOEk ez du onartu hori. Presidentearekin batera, beste bi diputatu izango ditu Mahaian Sanchezen alderdiak. Sumarrek bi izango ditu, eta PPko beste lauk osatuko dute Mahaia. Beraz, PSOEk eta Sumarrek izango dute haren gaineko kontrola.

Edonola ere, PSOEk eta Sumarrek egingo luketen koalizio gobernu baterako bidea zabaldu du Mahaiko akordioak gaur: PP, Vox, UPN eta Koalizio Kanariarra ez beste guztiek babestuta. Kataluniako JxCren botoak ezinbestekoak izan dira Armengol Kongresuko presidente izandatzeko, eta ezinbestekoak izango dira Pedro Sanchezen gobernu baterako. Hori beste negoziazio bat izango da, benetan zaila, ERC, JxC, EH Bildu, EAJ eta BNG ados jarri beharko baitituzte PSOEk eta Sumarrek, baina gaurko bozketa lehen baldintza zen negoziazio hori egin ahal izateko.

EH Bilduko eta EAJko diputatuek Espainiako Konstituzioa beteko dutela agintzeko zenbait formula desberdin erabili dituzte. «Legeak hala behartuta» egin dutela azpimarratu dute guztiek, euskaraz batik bat, eta, koalizio abertzalearen kasuan, «euskal errepublika» lortu arteko zina dela azpimarratuta. Horrela egin du, esaterako, Mertxe Aizpuruak.

Partida orain hasiko da

EH Bilduko bozeramaileak Kongresura sartu aurretik hitz egin du TVEko kazetarientzat. Adierazi du koalizioak argi esan duela zer asmo zuen gaur bere botoak, eta horretan jarraitzen duela: «Gehiengo progresistari erantzungo dion Mahai bat» nahi du EH Bilduk, «lurralde auzian» eta auzi sozialetan aurrera egiteko. Aizpurua «pozik» azaldu da Armengolen izendapena ekarri duen bilkuraren ondoren, «euskaren aldeko urratsak» ahalbidetu dituen akordioa delako, baina oso garbi utzi du «gobernatu nahi dutenek» aritu beharko dutela aurrerantzean «buru-belarri» negoziazioetan. «Marra gorririk gabe» eseriko dira koalizio subiranistako kideak luze gabe hasi beharko liratekeen bilera horietan.

Koalizioko Kongresuko bozeramaileak azpimarratu du EH Bildu dela Madrilen ordezkaritza handiena duen Euskal Herriko indar politikoa, «sei diputatu eta bost senatarirekin», eta horiek guztiak «Euskal Herriaren eta euskal herritarren alde» ariko dira, haren esanetan, «eskubideak eta askatasunak zabaltzeko». Euskal gizartea eskatzen ari denari erantzuteko «ausardia eta determinazioa» eskatu dizkie PSOEri eta Sumarri, horien siglak aipatu gabe, «benetako negoziazioa orain hasiko baita». Aizpuruak nahiko luke gobernatu nahi dutenek ulertzea zein den «errealitate plurinazionala».

EAJren izenean, Aitor Estebanek azaldu du Vox legokeen edozein ariketatan ezin zutela sartu jeltzaleek, eta, hori ikusita, «egonkortasun instituzionalaren alde» egin duela bere alderdiak, «betiko koherentziarekin». Dena den, Estebanek ez du ezkutatu atsekabe bat: EAJk ez du lortu ordezkaririk sartzea Kongresuko Mahaian. Onartu du Madrilgo ganberak islatzen duen «abertzaleen indarra ordezkatzeko» nahi zuela eserleku hori, eta aukera hori «beste talde batzuek ere» begi onez ikusten zutela gehitu du. EAJk Mahaiko presidentetza ere eskatu zuela kaleratu da berriki, baina erabat gezurtatu du hori: «EBBk ez du sekula horrelakorik proposatu. Orriak betetzeko asmakeriak ere argitaratzen dira». Jeltzaleen helburua lehendakariorde bat edo idazkari bat edukitzea zen.

Estebanek ohartarazi du orain baino baikorrago zegoela aurreko gobernua eratzeko negoziazioak hasi zirenean, duela lau urte. Orain, «baikortasun neurritsua» duela zehaztu du, eta egoeraren konplexutasunari neurria emateko abisua eman du: «Lasaitasuna eskatzen dut datozen asteetan gerta daitezkeen gauzak direla eta». Gobernua eratzeko negoziazioetan «talde asko» daudela azpimarratu du, eta «denen interesak jostea» ez da erraza izango, haren arabera. Edozein modutan ere, EAJk garbi utzi du «Euskadiko herritarren interesen alde» negoziatuko duela, nahiz eta ez duen aurreratu nahi izan zein edukitan egin ditzaketen jeltzaleek beren eskaerak. Bozen kanpainan, Gizarte Segurantzaren tranferentzia eskatu zuten behin eta berriro.


Summary: Filipe Saez 'Argala komandoko' kide ohia hil da. 64 urterekin hil da, Niorten, Frantzian. 1997an epaitu zuten, Parisen, eta hamar urteko kartzela zigorrera kondenatu.

Filipe Saez herenegun hil zen, Niorten (Frantzia), 64 urterekin. Ipar Euskal Herrian izen ezaguna da Saezena; izan ere, ETAren Argala komandoko kide gisa epaitu zuten 1997an, Parisen, eta hamar urteko kartzela zigorrera kondenatu. Epaiak jaso zuen 1982an utzi zuela komandoa. Bestalde, txistulari gisa ere ezagutua zen Saez.

1988an, Urketako (Lapurdi) Belokeko monasterioan sartu zen fraidegai. Han atxilotu zuen Frantziako Poliziak, 1990ean; baina, auziaren ondotik, ez zuen nobizioa bukatu, eta Niortera joan zen bizitzera; psikologo gisa aritu zen han.

'Argala komandoa'

1990eko apirilaren 4an, Ion Parot atxilotu zuten, Argala komandoko kide zelakoan. Egun batzuk lehenago, haren anaia Unai atxilotu zuten, Espainia hegoaldean —oraindik ere Zaballako presondegian dago—. Beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komandoa osatzea leporatu zieten. Atxilotuetako hiruri bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zieten 1997an, Parisen egin zieten epaiketan: Ion Parot, Esnal eta Frederic Haranburu Xistor. Geroztik, ikur bilakatu dira hirurak: Argala komandoaren ibilbideagatik, baina baita epaitegietan izan dituzten gorabeherengatik ere. Haranburu 2020ko azaroan gelditu zen aske, baldintzapean, eta Esnal, 2022ko urrian. Unai Parot da afera hartatik preso segitzen duen bakarra. Lapurdiko azken presoa da.


Summary: Hayao Miyazakiren 'Kimitachi wa Do Ikiruka' filmak zabalduko du Donostiako Zinemaldia. Inaugurazio ekitaldiaren ondotik emanen dute filma; irailaren 22an, Kursaal auditoriumean. Hori izanen da film horren Europako aurrestreinaldia. Zinemaldiak laugarren aldiz hartuko du zinemagile japoniarraren lan bat jaialdian, baina aurten izanen da Sail Ofizialean estreinakoz.

Hezur-haragizko aktoreek ez, animaziozkoek inauguratuko dute aurten Donostiako Zinemaldia: Hayao Miyazaki (Tokio, 1941) zuzendari japoniarraren Kimitachi wa Do Ikiruka / The Boy and the Heron filmak emanen dio hasiera jaialdiaren 71. aldiari. Festibala irailaren 22an abiatuko da, eta, hain justu ere, orduantxe emanen dute Miyazakiren lana, inaugurazio ekitaldiaren ondotik, Kursaal auditoriumean. Aldez aurretik, Zinemaldiak hiru aldiz eman du zuzendari horren filmen bat zikloan: 2002an, Chihiroren bidaia eman zuten; 2009an, Ponyo itsaslabarrean, eta 2013an, Kaze Tachinu / The Wind Rises. Ordea, Miyazaki aurten izanen da lehenbiziko aldiz Sail Ofizialean; filma lehiaketatik kanpo emanen dute.

Orain hilabete estreinatua da Kimitachi wa Do Ikiruka / The Boy and the Heron filma, Japonian, baina Donostiakoa izanen da Europan emanen den aurreneko aldia. Izatez, Miyazakiren azken lana estreinaldi kanpaina aski bitxia ari da izaten. Japonian uztailaren 14an estreinatu izanagatik, ez da filmeko irudirik plazaratu, ez eta trailerrik argitaratu ere. Kartela baizik ez da zabaldu.

Misterioa gorde nahiak, baina, ez du batere apaldu filmaren gaineko ikusmina: kontrara, are eta gehiago piztu du. Izan ere, Miyazaki egungo animaziozko zinemaren erreferente nagusietako bat da, dudarik gabe. Chihiroren bidaia (2001) da haren lan ezagunenetako bat –Oscar saria irabazi zuen–, baina beste askok ere lortu dute aparteko arrakasta. 1985ean Isao Takahatarekin Studio Ghibli sortu, eta hainbat film zuzendu ditu ordutik, hala nola Tenku no Shiro Rapyuta / Castle in the Sky (1986), Tonari no Totoro / My Neighbor Totoro (Totoro auzokidea, 1988), Majo no TakkyÅ«bin / Kiki's Delivery Service (1989), Kurenai no Buta / Porco Rosso (1992) eta Mononoke-hime / Princess Mononoke (1997).

Donostiako Zinemaldiak iragarri duenez, irailaren 4tik aitzina erosten ahalko dira Miyazakiren azken lana ikusteko sarrerak.


Summary: Donibane Lohizuneko larrialdi zerbitzua itxiko dute bi egunez, langile faltagatik. Agorrilaren 19tik 20ra eta agorrilaren 26tik 27ra ez da larrialdi zerbitzurik izanen Donibane Lohizunen.

Donibane Lohizuneko (Lapurdi) poliklinikako larrialdi zerbitzua hestera behartuak izanen dira bi egunez, langile eskasiagatik. Agorrilaren 19ko 08:00etatik agorrilaren 20ko 08:00ak arte, eta agorrilaren 26ko 08:00etatik agorrilaren 27ko 08:00ak arte, ez da larrialdi zerbitzurik izanen Donibane Lohizunen. Tarte horretan, larrialdiak kudeatzen dituen 15 zenbakira deitzeko gomendatu dute, pazienteak bideratzeko.

Eskualdeko Osasun Agentziak uztailean ohartarazi zuen halako hetsiera bat izan zitekeela, eta hala gertatu da. Udan, turismoaren ondorioz, jarduera handia du Donibane Lohizuneko larrialdi zerbitzuak, eta horri aurre egiteko zailtasunak ditu, langile eskasiagatik.


Summary: Nafarroako presidente kargua hartu du Txibitek. Klima aldaketa eta indarkeria matxista ukatzen dituztenen, memoria historikoa indargabetu nahi dutenen eta eskubideetan atzera egin nahi dutenen aurrean «harresi» bat izango direla iragarri du ekitaldian.

Maria Txibite Nafarroako presidente izendatzeko ekitaldia 11:30ean hasi da. Gonbidatuen artean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria izan da. 237 gonbidatu egon dira, eta komunikabideen artean ere ikusmin handia egon da.

Oso ekitaldi instituzionala da. Nafarroako ereserkia jotzen zuten bitartean, korridorean aurrera eginez erdirantz joan dira Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakaria, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Nadia Calviño Espainiako Gobernuko presidenteordea. Jarraian, Tomas Mena Nafarroako Parlamentuko protokolo arduradunak nondik norakoak azaldu ditu euskaraz, gaztelaniaz eta keinu hizkuntzan.

Txibitek zin egin du, eta Espainiako Konstituzioa eta Foru Hobekuntza beteko dituela promes egin. Hitzez hitz, honako hau adierazi du gazteleraz: «Promes egiten dut Nafarroako Foru Erregimena errespetatuko, mantenduko eta hobetuko dudala, [Espainiako] Konstituzioa eta legeak beteko ditudala eta Nafarroako Gobernuko lehendakariaren karguak dituen betebeharrak fidelki beteko ditudala».

Txalo artean hartu dute. Jarraian, Raimundo Lanas jota kantari milagroarraren Navarra mía abestu dute Iruñeko Orfeoiko abeslariek, Igor Ijurko zuzendariaren gidaritzapean.

Ekitaldi amaieran, berriz, orfeoiak Mikel Laboaren eta Joxean Artzeren Txoria Txori interpretatu du. Ziurrenik ekitaldi instituzional horretako unerik gorena izan da.

Ekitaldiaren erdian, hitzaldiek hartu dute protagonismoa. Lehenik, Unai Hualdek hitz egin du, euskara eta gaztelera tartekatuz. Hualdek azaldu du maiatzaren 28an nafarrek elkarrizketaren eta desberdinen arteko akordioen alde egin zutela. Negoziazioak «zailak» izan badira ere herritarren agindu hori bete dela uste du. «Maria Txibite presidente izango da akordioa sinatu duten hiru alderdien arteko elkarrizketari esker». Hualdek azpimarratu du Txibite izango dela agintaldia errepikatzea lortu duen lehen emakume lehendakaria.

Astelehenean egindako hitzaldian mintzatu zen antzera aritu da Txibite, elkarbizitzaren aldeko mezua emanez. Tartean, euskaraz pilulatxoak ahoskatu ditu: «Komunitate plurala gara». Gutxiengoan egonik ere «aldeko gehiengo soziala» dutela eta egonkortasuna lortu nahi dutela azaldu du.

Azken egunetako diskurtsoarekin bat eginez, Txibitek eskuineko gobernuen kontrako norabidea iragarri du. Hala, klima aldaketa eta indarkeria matxista ukatzen dutenen, memoria historikoa indargabetu nahi dutenen eta eskubideetan atzera egin nahi dutenen aurrean «harresi» bat izango direla dio.

Diskurtsoaren amaieran, aita zena gogoratzean, hunkitu egin da, eta ahotsa urratu zaio. Gertukoek emandako babesa eskertu du —ekitaldia amaituta, zorionak jaso ostean, familia eta bi seme-alabak agurtzera joan da—.


Summary: Euskara Europan ofizial izateko eskaria egin du Espainiak. Albares Espainiako Atzerri ministroak Europako Batzordeari eskatu dio euskara, katalana eta galiziera hizkuntza ofizialen erregimenean sartzeko. Irailaren 19an aztertuko dute eskaria. Espainiako Kongresuan ere hizkuntza horiek erabiltzeko aukera emango dute. → Analisia: Bruselan eskubide gehiago Donapaleun baino?

Espainiako Kongresuko Mahaiko presidentea aukeratzeko negoziazioek bide eman diete euskarari, katalanari eta galizierari Europan urrats bat egiteko. Euskal alderdiek PSOErekin ezer hitzartu ote duten ez da zabaldu, baina Junts Per Catalunya eta ERC alderdi katalanek, zeinek bere aldetik, PSOEri konpromiso zehatzak eta benetako urratsak eskatu dizkiote azken egunetan, eta sozialistek erantzun egin dute.

Jose Manuel Albares Espainiako Atzerri ministroak gutun bat bidali dio Europako Batzordeari, Espainiako Gobernuaren izenean, eta gutun horretan eskatu dio euskara, katalana eta galiziera ofizial bihurtzeko Europako instituzioetan. Vilaweb atariak jakinarazi duenez, Marcos Alonso Espainiak EB Europako Batasunean duen enbaxadore iraunkorrak aurkeztu dio gutun hori Europako Batzordeko idazkari nagusiari.

Zehazki, Albaresek eskatu du aldatzeko Europako Batasunaren erregimen linguistikoa arautzen duen atala, 1. artikulua, erregimen horren barruan sar daitezen euskara, katalana eta galiziera. Horren arabera, Europako beste hizkuntza ofizialen parekoak bihurtuko lirateke hiru hizkuntzak. Artikulu horrek zehazten du Europako Batasuneko instituzioetan «hizkuntza ofizialak eta lanerako hizkuntzak» zeintzuk diren.

Ikusi gehiago: Bruselan eskubide gehiago Donapaleun baino?

Europako Batasunak 24 hizkuntza ofizial ditu onartuak gaurko egunez. Horien artean dago gaelikoa, hitz egiten den lurraldean hizkuntza hegemonikoa ez den bakarra. Euskara, katalana eta galiziera hizkuntza ofizialetan sartuz gero, horrek esan nahiko luke edozein instituziok edo norbanakok aukera izango lukeela Europako instituzioekin hizkuntza horiek erabiltzeko. Lanerako dokumentuak ere itzultzeko aukera emango luke. Baina ikusteko legoke egiazko eragina, Europak dekretuen bidez arautzen baitu ondoren hizkuntzen erabilera, eta ez baititu agiri guztiak hizkuntza guztietara itzultzen berez.

Aho batez onartu behar

Goizean goiz aurkeztu du eskaria Espainiako enbaxadoreak, Vilaweb-en arabera: 08:18an. Espainiako Kongresuko Mahaiko bozketa hasi baino ia bi ordu lehenago, beraz. Ordurako, zabaltzen hasia zen Junts Per Catalunya alderdiak PSOErekin aurreakordio bat egina zuela Kongresuko Mahaiko presidente PSOEko Francina Armengol hautatzeko. Gero jakin da bi alderdiek hitzartutako lau puntuen berri, eta horien artean jaso dute hizkuntza gutxituak Europan ofizial izateko urratsak egitea.

Europako Batzordeak irailaren 19an egingo du hurrengo bilera, Bruselan, eta bilera horretan eskari hori eztabaidatzea galdegin du Albaresek. Pedro Sanchez izango da bilerako burua, gainera, Espainiak hartu baitzuen Europako Ministroen Kontseiluaren gidaritza joan den uztailaren 1ean. Orain arte, legearen artikulu hori aldatu eta hizkuntza bat gehitu izan den guztietan, aho batez hartu du batzordeak erabakia, eta hala egin beharko du oraingoan ere.

Carles Puigdemont Junts Per Catalunyako buruak nabarmendu du «ekintza bat» dela hau, «ez promes bat», eta Pedro Sanchezi eskatu dio azken bururaino eramateko eskari hori.

Espainiak lehenago ere hitzeman izan du hizkuntza koofizialen alde egitea Europan —Jose Luis Rodriguez Zapatero sozialistaren gobernuaren garaian, esaterako, 2005ean—, baina inoiz ez du urrats hori egin. Eta Juntsek, hain justu, egiaztatzeko moduko ekintzak eskatu dizkie sozialistei azkeneko egunetan, akordioak egin ahal izateko.

Kontseiluaren ongietorri zuhurra

Ongietorria egin dio Kontseiluak hizkuntza gutxituen inguruan iragarritako neurriari, «nahiz eta sinbolikoa izan eta berandu etorri», Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiaren hitzetan. Oraindik orain euskaraz bizi ahal izateko bermeak falta direla ekarri du gogora, eta bestelako neurri batzuek lehentasun handiagoa dutela. Espainiako Gobernuaren menpe dagoen justizia administrazioa aipatu du, eta hura euskalduntzeko zein justizia administraziora jotzen duten herritarrek euskaraz egiteko dituzten zailtasunak nabarmendu ditu: «Azkenaldian jasaten ari garen oldarraldi judizialari etena jarriko dioten neurriak ere falta dira».

Ikusi gehiago: https://www.berria.eus/albisteak/231853/psoeren-hautagaia-izendatu-dute-espainiako-kongresuko-mahaiko-presidente.htm

Iñigo Urrutia EHUko irakasle eta legeariaren ustez, eskaera honek badu bere garrantzia, «aitortza politikoa» egiten baitio euskarari, baina «paradoxikoa da», zera ekar baitezake: Tuterako euskaldun batek hizkuntza eskubide gehiago izatea Europako Batasuneko erakundeetan, bere herrian baino.

Europako Batasuneko Kontseiluak, lehenik eta behin, onartu egin behar du Espainiak egindako eskaera. Urrutiak uste du eskaera estatu batek eginda ez lukeela aparteko zailtasunik izan behar aurrera ateratzeko. Erreglamendua aldatuz gero, lan hizkuntza gisa onartuko lirateke euskara, katalana eta galegoa. Horrek esan nahiko luke buletin ofizialetan eta Europako Batasunak egiten dituen publikazio ofizial guztietan euskaraz ere argitaratuko direla informazioak: «Gure hizkuntzek izaera politikoa hartzen dute».

Baina «paradoxikoa» da, estatuko barne zuzenbideari begira ez baitu aldaketarik ekarriko. Beraz, Nafarroako eremu mistoan edo ez-mistoan bizi diren zenbait euskaldunentzat euskara ez da ofiziala haien administrazioetan, eta, aldiz, Europako Batasuneko erakundeetara zuzentzen badira, erreglamendua aldatu ostean, euskaraz komunikatu ahal izango dira EBrekin. «Europan hizkuntza eskubide gehiago aitortuko zaizkie Euskal Herrian baino; Erriberako euskaldun batek hizkuntza eskubide gehiago izango ditu EBn, Tuteran baino». Urrutiaren ustez, gutxienez parekatu egin beharko lirateke, eta bietan ofiziala izatea izango litzateke zentzuzkoena.

Espainiako Kongresuan ere bai

ERCk eta JxCk, biek negoziatu dute PSOErekin Espainiako Kongresuan ere euskara, katalana eta galiziera erabili ahal izatea. Eta Francina Armengol ganberako presidente hautatu berriak adierazi du gaur bertan sartuko dela indarrean eskubide hori. Armengolek diputatuei dei egin die espazioak sor ditzaten elkar entzun eta eztabaidatzeko, «egiazko Espainiak bere burua hobeto ezagutu dezan, arrazak, hizkuntzak eta identitateak ez daitezen kristalezko hesiak izan». Mahaiko presidente berriak «kolore ugarien eta ñabarduren» Espainia goratu du.

ERCk eta PSOEk izenpetutako akordioaren arabera, Kongresuan ez ezik, euskaldunek, katalanek eta galiziarrek aukera izan behar dute justizia administrazioan ere beren hizkuntzan hitz egiteko, eta Espainiako Estatuko administrazio guztiek hiztun horien eskubideak bermatu behar dituzte. Horretarako baliabideak jartzea hitzartu dute, eta lege organiko bat garatzeko prestasuna agertu.


Summary: Bruselan eskubide gehiago Donapaleun baino?.

Alderdi katalanek PSOErekin hitzartu dute hizkuntza gutxituak Europako instituzio publikoetan ofizial bihurtzea. Ez dute hori Pedro Sanchezek eta Carles Puigdemontek erabakiko. Europako Batzordeko bilera batean erabakiko dute Europako estatuburuek, izatekotan, irailaren 19an, eta aho batez hartu behar dute erabakia. Ikusteko dago zertan bukatuko den, beraz, Frantziak ere onartu beharko baitu eskaria, besteak beste.

Ikusi gehiago: Euskara Europan ofizial izateko eskaria egin du Espainiak

Eta zer aldatuko litzateke eskariak aurrera egingo balu eta euskara Europako erakundeetan hizkuntza ofizial bilakatuko balitz?

Europako Batasuneko araudiaren 1/1958 artikulua aldatzeko eskatu dio Espainiako Gobernuak Bruselari. EB Europako Batasuneko instituzioetan ofizialak eta «lanerako hizkuntzak» zeintzuk diren zehazten du artikulu horrek. Hortaz, erabakiak aurrera egingo balu, edozein instituzio edo herritar zuzendu ahalko litzateke Europako instituzioetara euskaraz, eta haiek euskaraz erantzun beharko liokete.

Europako erakundeen dokumentazio guztia ere euskaraz jartzeko aukera legoke, eta ordezkari politikoek euskara erabiltzeko aukera izango lukete organo horietan. Baina ikusteko dago zehazki noraino iritsiko den Europa horretan, ez baititu agiri guztiak beti eta automatikoki hizkuntza ofizial guztietan ezartzen, eta baliabideak ere jarri beharko bailituzke euskaraz lan egin ahal izateko.

Eta ohar bat egitea komeni da: Europako instituzioetan izango litzateke ofiziala, ez Europako lurraldeetan.

Ikusi gehiago: PSOEren hautagaia izendatu dute Espainiako Kongresuko Mahaiko presidente

Hortaz, pauso sinboliko esanguratsua izan liteke, eta praktikan euskaldunen hizkuntza eskubide batzuk eta instituzioen artean euskara erabiltzeko aukera batzuk zabalduko lituzke. Baina oraingoz oso zaila da baloratzea zenbaterainokoak izango diren ondorio praktikoak, baldin eta azkenean euskara Europako hizkuntza ofizialen artean sartuko balitz.

Aldiz, urrats horrek oso agerian uzten du euskarak zer larritasun dituen arlo juridikoan. Bruselako instituzioei euskaraz zuzentzea posible izango litzateke, baina Donapaleukoei ez; edo Tuterakoei. Euskara Europako instituzioentzat hizkuntza ofizial izateak are nabarmenago jarriko luke Nafarroan zonifikazioak nola baztertzen dituen euskaldunak, eta Frantziako Gobernuak euskarari inolako ofizialtasunik ez aitortzearen atzean dagoen politika linguizida.

Ez baita onargarria oraindik ere euskara ofizial ez izatea Ipar Euskal Herriko hiru probintzietan eta Nafarroan euskara ofizial izatea soilik leku batzuetan. Euskal hiztunek eskubide gehiago izan behar ote dituzte Bruselan, bizi diren herrian baino?

Bidegabekeria hori agerian uzteko balioko luke, gutxienez.

Ikusteko dago, beraz, Espainiako Gobernuak egin duen eskariak zer ondorio praktiko izango dituen. Baina euskaldunen eskubideen alde borrokan laguntzeko tresna bat bihur liteke, adibidez PSNri esateko ea nola den posible Europan ofizial izateko eskatu duten hori Iruñetik behera ez izatea ofizial. Eta Frantziako Gobernuari esateko zergatik eduki nahi dituen zangopean frantsesa ez beste hizkuntzak.

Besterik da ERCk eta PSOEk hitzartu duten akordioa. Espainiako Estatuko erakunde guztietan hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideak errespetarazteko lege organiko bat egitea hitzartu baitute. Lege bat, baliabideekin eta diru funtsekin. Eta horrek eragina izan ahalko luke, esaterako, justizian eta Gizarte Segurantzan. Baina hori ere ikusteko dago. Agintaldia hasi ere ez da egin oraindik, Pedro Sanchez ez dute presidente inbestitu artean, eta PSOEk erraz egiten ditu promesak, eta erraz ahazten zaizkio.


Summary: Galga Hego Euskal Herriko kanpo merkataritzari. Hirugarren hilabetez segidan, kanpo salmentak gutxitu egin dira ekainean: %7,3. Energiarekin loturiko produktuek izan dute beherakadarik handiena, eta manufakturek jarraian.

Europako ekonomia nagusiak hoztu egin dira, eta haiekin batera Hego Euskal Herriko merkataritza. Hirugarren hilabetez jarraian, kanpo salmentak gutxitu dira. Ekainean ere behera egin dute, jaitsiera aurreko bi hilabeteetan baino txikiagoa izan den arren. Esportazioak %7,3 murriztu dira. Apirilean -%11,8koa izan zen, eta maiatzean, -%9,4koa.

Ekainean, guztira, 3.846 milioi euroren esportazioak egin zituzten Hego Euskal Herriko enpresek, aurreko urtean baino 302 milioi gutxiago, Espainiako Industria Ministerioak eta Eustatek emandako datuen arabera.

Beste adierazle ekonomiko batzuekin gertatu den bezala, kanpo merkataritzari dagokionez ere, urtearen lehen erdia bitan banatu da. Urtarriletik martxora, esportazio datuak oso onak izan ziren, baina apiriletik aurrera, joera aldatu egin da.

Inflazio handiak eta horri aurre egiteko banku zentralek interes tasak handitu izanak kontsumoa apaldu dute, eta ekonomia hoztu, bereziki eurogunean, atzeraldi teknikoan sartu baita bigarren hiruhilekoan. Horrek eragin nabarmena izan du Hego Euskal Herriko esportazio datuetan, hangoak baitira erosle nagusiak: Alemania (%16) eta Frantzia (%15). Eta, haien ondoren, AEBak (%8) eta Erresuma Batua (%7).

Energia gutxiago

Energia kontsumoa izan da Europako ekonomiaren dezelerazioaren sintoma nagusietako bat. Gutxiago produzitu da, eta, beraz, energia gutxiago behar izan dute enpresek. Eta, Hego Euskal Herrian nonbait nabaritu bada hori, Bilboko portuan nabaritu da. Petronorrek han dituen findegien salmentek eta esportazioek %41eko hazkundea izan zuten urtarriletik martxora, 2022ko aldi berarekin alderatuta. Ekainean, berriz, %74 erori dira. Urteko lehen erdia kontuan hartuta, %39 murriztu da produktu energetikoen salmenta bolumena.

Manufaktura sektoreak ere kolpe gogorra hartu du ekainean, %36ko jaitsiera izan baitu. Oro har, ekainean oso negatiboa izan da euskal esportazioentzat: 25 sail nagusietatik hamaikak tasa negatiboak izan dituzte. Hala, produktu ez-energetikoen salmenta bolumena %4 jaitsi da, eta urtea hasi zenetik hazkunde txikia izan du: %7koa.

Salbuespen ia bakarra autogintza izan da, Mercedesek Gasteizen duen lantegiak eta Volkswagenek Iruñean duenak bultzatuta. Ekainean, sektore horren salmentak %26 ugaritu dira EAEn, eta %17 Nafarroan.

Inportazioek ere behera egin dute ekainean: 3.050 milioi, iaz baino %11 gutxiago. Jaitsierarik handiena petrolioaren erosketan gertatu da, %47 murriztu da. Merkataritza saldoa, halere, positiboa da, inportatu baino gehiago esportatu da: 797 milioi euro.

Esportazioetan bigarren hiruhilekoa txarra izan den arren, urteko lehen erdia positiboan amaitu da: iaz epe berean baino %2,2 gehiago saldu dute Hego Euskal Herriko enpresek : 22.563 milioi euro guztira. Inportazioek, berriz, pixka bat egin dute behera —80 milioi euro (-%0,4)—. Hortaz, orain arteko saldoa positiboa da: 4.626 milioikoa, iaz baino %14 gehiago.

Araba indartsuen

Lurraldeka, Bizkaian biltzen da energia sektoreari lotutako kanpo merkataritza ia osoa, eta horregatik hark ditu esportazio datu txarrenak. Ekainean, kanpoko salmentek %24 egin zuten behera, eta urtea hasi denetik %6,2 murriztu dira.

Gipuzkoan ere, emaitza negatiboa da ekainean (-%5,7), baina positiboa urteko lehen erdian (%5,3). Lurralde horretan, sakabanatuagoa da kanpo sektorea, eta pisu gehien dutenetako batzuk —autogintza, trenak, makina erreminta— indartsu ari dira aurten. Adibidez, %100etik gorako hazkundea izan du makina erremintak ekainean.

Arabak erakutsi du gihar gehien ekainean eta urteko lehen erdian, autogintzak bultzatuta bereziki. %5,7 gehitu dira esportazioak ekainean, eta %14,8 urtea hasi denetik.

Nafarroak, berriz, %3,1eko hazkundea izan du udako lehen hilabetean, eta %1eko jaitsiera lehenengo seietan.


Momiaren usteak, bai ustelak

Summary: Momiaren usteak, bai ustelak. Oetzi Alpeetako momiaren genoma ikertu dute bigarren aldiz, eta ez du uste zuten itxura: azal ilunagoa zuen, eta burusoila izan zitekeen. 1991n topatu zuten, eta bost mila urte baino gehiago ditu.

Uste denak eta badenak ez dute zertan bat izan. Edo bai. Begien bistan egonda ere, arrotza egiten zaie zenbaiti baden hori sinestea. Bestela, esan diezaiotela Oetziri. Tentazioa da halakoetan atsotitzak erabiltzea —baina, oraingoan, merezi du—. Usteak, erdi ustel.

Oetzi, nor? Izen hori jarri zioten 1991n Alpeetako Oetztal mendikateko glaziar batean aurkitu zuten momiari. Uda amaieran, izotza nahiko urtu zen halako batean, bi mendizalek topo egin zuten harekin. Aspertuko zen esperoan, bost mila urtetik gora egon baitzen norbaiten zain, oetzikaratuta. Izotz artean aurkitu duten momiarik zaharrena da harena, behintzat K.a. 3100 urtekoa.

Momia guztiek bezala, azal iluna du Oetzik. Ikerlarien hipotesietako bat zen denboraren poderioz ilundu zitzaiola azala. Kontrakoa frogatu arte —nola ez— zuria behar luke alpetarrak, horretarako oinarririk ez izanda ere. Kale, eta gero bale: ez dira gutxi hilotzari egin dizkioten ikerketak, eta, azkenaren arabera, uste baino azal ilunagoa zuen.

Azalari begiratu ez badiote, zeri? Cell Genomics aldizkari zientifikoan argitaratu dituzte horren emaitzak. Bigarrenez ikertu dute bere genoma, pelbiseko lagin batzuetatik abiatuta. Bere itxurari buruzkoak ez dira azalean amaitzen: burusoila izan zitekeen eta begi marroiak zituen.

Genomak ez du gutxirako ematen. Laktosarekiko intolerantea zen; pelbiseko lehen ikerketatik ondorioztatu zuten hori. Esnekirik ez zukeen jango, baina, Oetziren dieta ezagutzeko, bada modu hoberik: sabelean eta hesteetan zuenari erreparatzea.

Haren azken askaria Alpeetako basahuntz eta orein haragia izan zen, baita garia ere. Arreta, ordea, aurretik jan zuenak piztu du. Koloneko laginetan pinu eta izei polena aurkitu zuten. Horrek esan nahi du hil baino 30 ordu inguru lehenago 2.500 metroko garaierako baso batean zela. Hesteetan ere garaiera baxuagoetan hazten diren zuhaitzen polena zuen; hil baino 10 bat ordu lehenago 1.200 metrotik behera zen.

Azken ordu gorabeheratsuak, eta gorantz berriro. Glaziar batean topatu zuten Oetzi, 3.210 metrora, Austria eta Italia arteko Hauslabjoch mendatetik hurbil. Ezin zaio galdetu zerk eragin zuen hainbesteko jirabira egin izana.

Bada zantzurik. Zergatik, bestela, han goraino joateko premia? Oetzi izotzetik atera eta hamarkada bat itxaron behar izan zuten, 2001ean, soinean zeraman zerbait bilatzeko: bizkarrean ahokatuta zeraman 21 milimetroko gezi punta bat. Beste bederatzi urteko jauzia: odoljarioa zuen garunean, traumatismo batek eraginda. Eta jada orbaintzen ari zen zauri bat eskuan, eta lau saihets hautsita...

Behar ez zuen tokian sartu zuen muturra? Hipotesietako bat da liskarren bat zuela beste hainbat pertsonarekin, eta haiengandik ihesean zebilela. Lauren odol aztarnak topatu zituzten ikerlariek: batenak, Oetziren aihotzean; birenak, bere gezi puntetan; eta beste batena, zeraman kapan.

Tinta zalea zen. 61 tatuaje zituen Oetzik, hemeretzi multzotan banatuta, ia zentimetro bateko eta lau arteko luzeradunak. Gehientsuenak artikulazioen bueltan zituen. Izan ere, helburu terapeutikoekin egin zituela pentsatzen dute zientzialariek; artritisa zuen. Bihotzeko arazoak eduki izanaren aukera ere bada —bular aldean zituen hemeretzi multzoetatik bi—. Ebakidurak egin eta gero ikatzarekin igurtzita egiten ziren tatuajeak.


Summary: 63 migratzaile hil dira Cabo Verden hondoratu den ontzi batean. Zazpi hildako topatu dituzte, eta hiltzat jo beste 56, ez baitituzte aurkitu. 38 migratzaile salbatu dituzte. Uztailaren 10ean atera ziren Senegaldik, Kanaria uharteetara iristeko asmoarekin.

Astelehenean ehun migratzaile inguru zeramatzan ontzi bat aurkitu zuten Cabo Verden; uztailaren 10ean atera zen Senegaldik, Kanaria uharteetara heltzeko helburuarekin. 38 pertsona salbatu dituzte —denak senegaldarrak, Ginea Bissauko bat izan ezik—. Zazpi gorpu aurkitu dituzte, eta gainontzekoak –topatu ez dituzten 56 lagunak– hiltzat jo dituzte autoritateek eta IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak. «Ontzi bat hondoratzean jendea galtzen bada, hiltzat jotzen ditugu normalean», adierazi du IOMko bozeramaile Safa Msehlik.

IOMk adierazi du ez dakitela zer pasatu zen ontziarekin. Msehlik esan duenez, nahiz eta ezer ez gertatu, itsasoan denbora luzez galduta gelditzeak ere arriskuak ditu, «hipotermia eta deshidratazioa», esaterako.

Astelehenean, arrantzale batzuek Cabo Verdeko Sal irlatik 320 kilometrora aurkitu zuten ontzia, eta herrialde hartako autoritateei abisua eman. Osasun zerbitzuen arabera, salbatu zituzten lagunetatik zazpi ospitalera eraman behar izan zituzten. Gainontzekoak eskola batera eraman zituzten, eta laguntza jasotzen ari dira.

Ontzian zirenen senide batzuek ohartarazi zuten uztailaren 20an galdu zutela haien arrastoa, hamar egun baitzeramaten berririk gabe. Hala azaldu du Helena Maleno Caminando Fronteras gobernuz kanpoko erakundeko arduradunak. Migratzaileak irten ziren Fass Boye herriko arrantzaleen elkarteko lehendakaria da senideetako bat, eta san du bere bi iloba desagertu direla: «haiek Espainiara iritsi nahi zuten».

Afrika mendebaldetik ateratzen direnek eta Kanariak helmuga dituztenek geldialdia egin ohi dute Cabo Verden, gero handik Kanarietara joateko zuzenean. Bidaia oso arriskutsua da. Urtarrilean, 90 migratzaile salbatu zituzten Cabo Verdeko erreskate zerbitzuek atzemandako itsasontzi batetik: Senegalgoak, Gambiakoak, Ginea Bissaukoak eta Sierra Leonakoak ziren. Bi hildako zeuden ontzian. IOMren kalkuluen arabera, 140 migratzaile hil dira itsasbide horretan. 2014. urtetik, 650 hildako erregistratu dira, baina gobernuz kanpoko erakundeak uste du gehiago direla.


Summary: 'Bullying'-a egiten duten ikasleak eskolaz aldatzea baimendu du Parisek. Beste ikasle baten osasuna edo segurtasuna arriskuan bada, eskolako zuzendariak 'bullying'-a egiten duen ikaslea kanporatzen ahalko du, eta beste eskola batera bidali.

Bullying-a egiten duten ikasleen kontrako neurriak hartuko zituela hitzemana zuen Gabriel Attal Frantziako Hezkuntza ministro berriak, eta hala egin du. Gaurko Frantziako Aldizkari Ofizialean agertu da neurria: beste ikasle bati jazartzen dion ikaslea eskolaz aldatzeko erabakia hartzen ahalko dute eskoletako zuzendariek. Herriko beste eskola batean eman beharko du izena, eta, han, pedagogia jarraipena egin beharko diote urte bukaerara arte gutxienez. Herrian ez bada beste eskolarik, inguruko herri batek onartu beharko du ikaslea, jatorrizko eskolatik kanporatu ahal izateko.

Neurri hori aplikatu aitzin, eskola zuzendariek bost egunez kanporatzen ahal dituzte jazarpena egiten duten ikasleak. Haatik, jazarpenak epe horretatik aitzina segitzen badu, herriko auzapezari galdetzen ahalko diote ikaslea eskola horretatik atera eta beste batera bidaltzeko. Eskolaz aldatzen duten bitartean, ez da onartua izanen biktima dagoen eskolan.


Ane Santesteban etxera itzuliko da

Summary: Ane Santesteban etxera itzuliko da. Txirrindulari errenteriarra Laboral Kutxa taldean ariko da hurrengo denboralditik aurrera. Hiru sasoirako kontratua sinatu du

Ane Santesteban euskal talde batean ariko da hamar urteren ostean. 32 urteko txirrindulari errenteriarrak hiru denboraldirako kontratua sinatu du Laboral Kutxa taldearekin: 2026ra arte arituko da, hain zuzen. «Etxera itzultzeko gogo handia nuen. Etxetik kanpo ametsen bila aritu eta gero, etxean lehiatu nahi nuen, eta, Laboralekin sinatuta, biok haziko gara elkarrekin. Ez dago hazten jarraitzeko toki hoberik», esan du.

Laboral Kutxaren arabera, Santesteban euskal txirrindularitzak egun duen “erreferentea” da, eta “maila goreneko txirrindularia”. Errenteriako txirrindulariak taldeari eskaini nahi dizkio garaipenak, eta, horretaz gain, taldekide gazteenei “txirrindularitzaz gozatzen” irakatsi nahi die.

Aitor Galdos Laboral Kutxako kirol zuzendariak adierazi du “euskal txirrindularitzaren iragana, oraina eta etorkizuna uztartzea” lortu dutela. Joane Somarribarekin, Ane Santestebanekin eta Eneritz Vadillorekin. Somarriba txirrindulari ohia taldeko enbaxadorea da ekainetik. Santesteban fitxatzearen onurak azpimarratu ditu Galdosek: “Lider natural bat izango da lasterketa eta klasiko gogorretan. Eta taldeari lehen ez zeuzkan bermeak eta ikusgaitasuna emango dizkio”.

Santesteban denboraldi bikaina egiten ari da. Lasterketa garrantzitsuenetan lehen hamar hoberenen artean egotea lortu du: Italiako Giroan hamargarren postuan amaitu zuen, eta Frantziako Tourrean, zortzigarrenean.


Summary: Ecowaseko kide ia guztiak prest daude Nigerren militarki esku hartzeko. Burkina Fasok, Malik, Gineak, Cabo Verdek eta Afrikako Batasunak ez dute bat egin blokearen erabakiarekin. Ecowasek bi eguneko bilerari ekin dio gaur, Ghanan.

Ecowas Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak bigarren bilera hasi du gaur Ghanako hiriburuan, Akkran, Nigerko militarrek estatu kolpea eman zutenetik, uztailaren 26tik. Bada, hamabost estatuk osaturiko blokeak adierazi du kide gehienak prest daudela Nigerren esku hartze militarrean parte hartzeko, ahalegin diplomatikoek huts egiten badute. Aldiz, agintean junta militarrak dituzten hiru herrialdeek —Burkina Fasok, Malik eta Gineak— eta Cabo Verdek ez dute bat egin erabaki horrekin, Ecowaseko komisario Abdel-Fatau Musahk zehaztu duenez. Afrikako Batasunak ere baztertu egin du operazio militarra egitea, iturri diplomatiko batek Efe agentziari baieztatu dionez. Beraz, ikusteko dago Ecowasen hautuak zer bide izango duen.

Nigerko militarrek Mohamed Bazoum presidentea kargutik kendu zuten estatu kolpea eman zuten egunean, eta orduz geroztik, Bazoum eta haren familia presidentearen jauregian preso daude. Are, junta militarreko bozeramaile Amadou Abdramanek berriki esan du epaitu egingo dutela estatuburu ohia, «traizioa» egotzita. Musahk, berriz, esan du «ironikoa» dela «bahituta» dagoen norbaiti hori leporatzea. Kolpistek uko egin diete Nazio Batuen Erakundearen, Ecowasen eta Mendebaldeko potentzien eskaerei, agintea utz dezaten. Bide horretan, Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak prest jarri ditu Nigerren sartzeko esku hartze indarrak.

Ikusi gehiago: Nigerko presidente kargugabetua epaituko dute «traizioa» egotzita

«Demokrazia defendatzen dugu eta sustatu egiten dugu», esan du Nigeriako armadako jeneral Christopher Gwabin Musak, Akkrako bi eguneko bilkuraren atarian. Zehaztu du, halaber, bileraren helburua ez dela soilik egoerari erantzuna ematea, «bakea lortu eta egonkortasuna sustatuko duen norabide aktiboa marraztea baizik».

Blokeak Nigerko krisiaz eztabaidatzeko bilera bat egin zuen abuztuaren 6an, hain zuzen, matxinaturiko soldaduek Bazoum askatzeko epea amaitu ondoren. Ecowasek asteak daramatza balizko operazioari buruz hitz egiten, «azken baliabidetzat» jo baitu, Niameira bidalitako ordezkaritza taldeak ez zuelako militarrekin adostasun batera heltzea lortu. Ecowaseko komisarioak militarrei leporatu die blokearekin «katua eta sagua» bezala aritzea, ordezkariekin mahaian ez esertzeagatik eta agintean jarraitzeagatik, kosta ahala kosta.

Bien bitartean, junta militarra, CNSP Aberria Babesteko Kontseilu Nazionala, trantsizio gobernua osatzen ari da; esaterako, Mahamane Lamine Eine izendatu dute lehen ministro, 1999tik 2010era artean Mamadou Tandjak gidatutako gobernuko Finantza ministroa izan zena. Gobernuak 21 ministerio izango ditu, eta horietatik sei —Defentsa, Barne, Osasun, Garraio, Gazteria eta Baliabide Hidriko ministerioak— militar ofizialen eskuetan geratuko dira. Hedapen militarra indartzeaz eta aire eremua ixteaz gain, ohartarazi dute Ecowasen balizko esku hartze operazioak «berehalako» erantzun «zehatza» izango duela.

Testuinguru horretan, CNSPkoen aldeko Nigerren Defentsako Boluntario taldeak 18 urte baino gehiago dituzten herritarren errekrutatze kanpaina abiatuko du larunbatean. «Edozertarako prest egon behar dugu», esan dio Amsarou Bako taldeko sortzaileetako batek AEBetako Associated Press agentziari. Haren arabera, 18 urtetik gorako «edonork eman dezake izena», eta zerrenda juntari emango diote, behar izanez gero jendeari deitzeko.

CNSPkoak babesten dituzten Burkina Fasoko eta Maliko —junta militarren esku daude— agintariek gogorarazi dute Nigerren edozein esku hartze militar «gerra ekintza» gisa deklaratuko dutela, eta horrek, zehazki, agerian utziko luke Sahelgo herrialdeen arteko haustura. Ginea ere gobernu militarraren menpe dago, eta atzerriko edozein eraso gaitzetsi du, baina ez du bestelako adierazpenik egin.

Niger, estrategikoa

Nigerrek garrantzi estrategikoa du Afrika mendebaldeko bloketik harago; uranio eta petrolio erreserbetan aberatsa izateagatik eta Sahel eskualdean matxino islamisten aurkako borrokan parte hartzen duten atzerriko tropen operazio eremuagatik, besteak beste. Zehazki, Frantziako, Ameriketako Estatu Batuetako, Alemaniako eta Italiako tropak daude han. Hala, Mendebaldeko herrialdeak arretaz erreparatzen ari zaizkio Nigerko egoerari, baliteke-eta haren auzoko Maliren bidea hartzea. Izan ere, iaz, Maliko gobernu militarrak Frantziako tropak kanporatu zituen herrialdetik, bederatzi urteren ostean.

Bestalde, Frantziak, Nigerko potentzia kolonial ohiak, ukatu egin ditu junta militarrak eginiko salaketak; Parisi egotzi dio herrialdearen ezegonkortzea bilatu izana edota aire eremua urratu izana. Kontrara, Eliseoak adierazi du Ecowasek «ordena konstituzionala» berrezartzeko egiten dituen ahaleginak babesten dituela. Horrekin lotuta, Musahk baztertu egin du Frantziak edo Mendebaldeko beste edozein potentziak blokea «manipulatu» izanaren akusazioa. «[Kolpistei] Ahaztu egin zaie Ecowas arauetan oinarritutako erakundea dela. Protokolo eta lege propioak ditugu, eta babesteko prest gaude», nabarmendu du.

31 zibil hil dituzte

ISGS Sahara Handiko Estatu Islamikoak hainbat eraso egin ditu azken egunotan Nigerko Tillaberin eskualdean, hego-mendebaldean. Actuniger albiste atariak gaur jakinarazi duenez, ISGSko hainbat kide Dessa eta Mehanna herrixketan sartu ziren asteartean, eta gutxienez 31 zibil hil zituzten.

Aste honen hasieran, gainera, talde armatu batek Nigerko militarrei eraso zien Torodi eta Boni eskualdeetan, baita Tillaberin ere. Liskar horien ondorioz, hamazazpi militar hil eta beste hogei zauritu ziren, Defentsa Ministerioaren arabera.


Summary: Joseba Intxausti kulturgile eta historialaria hil da. Euskara eta euskal kultura modernizatzeko lanean aritu zen Intxausti: idazten, ikertzen eta, batez ere, eragiten. 'Jakin' aldizkariaren birfundatzaileetako bat izan zen, UZEIren sorrera bultzatu zuen, eta Euskal Herriko historia eta Elizaren historia landu zituen. → Lorea Agirreren iritzia: 'Bilatzaile eta bidegile'

1956ko belaunaldiko kide eta eragile nabarmena izan zen Joseba Intxausti. Aitzindaria izan zen arlo askotan; izan ere, historialaria zen berez, baina beste jardun ugaritan ere aritu zen: hizkuntzaren modernizazioan, terminologiaren esparruan eta historia erlijiosoaren eta sozialaren ikerketan, nagusiki. Jakin aldizkariaren birfundatzaileetako bat izan zen, UZEIren bultzatzailea eta kidea, eta Bidegileak bildumaren sortzailea. Halako neurrikoa da haren ondarea ere: 36 liburu, ehundik gora liburu zati eta ia laurehun artikulu utzi zituen idatziak. Bart hil da, 87 urte beteak zituela.

Intxausti Seguran jaio zen (Gipuzkoa), 1936an. 1936ko uztailaren 29an, hain zuzen: gerra piztu berritan. Horrek kultur transmisioan eragindako etenaren emaitza izan zen, beraz. «Ni eten batetik nator, baina nire bizitzak euskal kulturan ez du izan etenik. Hori continuum bat izan da. Pixka bat poliedrikoa, egoerak berak ere hori eskatzen zuelako», esan zuen BERRIAn, 2017an egindako elkarrizketa batean.

Oso gaztetatik sortu zitzaion fraide frantziskotar izateko nahia, eta Arantzazuko santutegiak zentraltasun handia izan zuen haren ibilbidean, han garatu baitzituen bere bizitza markatu zuten euskaltzaletasuna, historiazaletasuna eta lankidetasuna. 1948an hasi zituen Arantzazuko ikasketak, eta handik hiru urtera Forura jo zuen (Bizkaia), Imanol Berriatua zuzendari zuen apaiz ikastetxera. Han beste hiru urte egin ondoren, Zarauzko nobizio etxean (Gipuzkoa) eman zuen urtebete.

1955ean iritsi zen Erriberriko seminario nagusira (Nafarroa), filosofia ikasketak egitera. 1958an, Arantzazura itzuli, eta teologia ikasketei ekin zien. Orduan hartu zuen Jakin aldizkariaren zuzendaritza. Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1961ean —ohorezko euskaltzain, berriz, 2004an—.

Bartzelonan ere igaro zuen bolada bat, Bartzelonako Unibertsitatean estudiante: historia garaikide eta modernoko lizentziatura egin zuen, eta irakasle aritu zen.

Hizkuntza, herria, kultura hirukoa zuen oinarrian 56ko belaunaldi haren pentsamenduak eta jardunak. Intxaustik bide horretan kide izan zituen Paulo Agirrebaltzategi, Joxe Azurmendi eta Joan Mari Torrealdai, Jakin-en talde historikoan. Taldeak Gipuzkoako Foru Aldundiaren Urrezko Domina jaso zuen 2018an, euskal kultura eta modernitatea lotzeko egindako lanagatik.

Jakin aldizkariak Intxaustiri 2017an egindako elkarrizketa batean, hark kontatu zuen Axularren Gero eta Onaindiaren Milla euskal-olerki eder irakurtzeak zirrara handia eragin ziola Erriberriko egonaldian. «Baieztapen garrantzizko batekin aurkitu nintzen [...]: euskal poesiaren historia bat bazegoela, banan-banan liburu horretan ikus zitekeena. Bat-batean jakin genuen historia oso bat dagoela eta ez digutela behar bezala azaldu. Baieztapen horiek niretzat indar handia izan zuten, gertakari sozial bat direlako eta iraunkorrak, gainera. Erakusten dutelako bazegoela eta badagoela zergatia, kulturan ere». Orduan igaro ziren «beste fase» batera: «Kultura posible da euskaraz, egin liteke, hori ikusi eta ikasi genuen».

Erriberrin eman zituen euskalgintzan egin zuen bide luzeko lehen pausoak, alfabetatze eskolak emanez eta Gure Izarra aldizkarian hainbat lan argitaratuz. Geroztik, Jakin, Anaitasuna eta Arantzazu aldizkarietan atera izan zituen haren lanak, batez ere —Anaitasuna-ren zuzendaria ere izan zen, 1973 eta 1974 artean—.

Eredu garbizalearen aurka

1960ko hamarkadako lehen urteetan, eztabaida biziak izan ziren hizkuntz ereduaren inguruan, eta euskara garbiaren eta kultura klasiko antimodernoaren ereduaren aurka jo zuen Intxaustik. Gogoangarria da Jakin-en bederatzigarren zenbakian, 1959an, argitaratu zuen Illobira bultzaka artikulu haustailea. Haserrea ere eragin zuen. «Euskal-idazleok egin —eta egiten— ditugun burugabekeriak tamalgarriak dira benetan... Euskal-jauregia edertu ta bikaindu nai izan dugu, eta zeruraiño jaso dugu (goragi ez ote?); baiña barrua txukun eta garbi gorde dedin, biztanleak —euskaldunak— uxatu egin ditugu, eta jauregi dirdaitsua museo biurtzeko asmoa artu... Ez aal da au negargarria?», idatzi zuen, besteak beste, artikulu hartan.

Jose Luis Alvarez Txillardegi-ren ildoan, euskara batuaren lehen oinarriak jartzen eta zabaltzen aritu zen Intxausti, 1964ko Baionako Biltzarrari begira, Jakin taldeko ordezkari gisa.

Hizkuntzaren gaineko kontzientziaz galdetuta, hau erantzun zuen, 2014an: «Guk sufritu genuen pobrezia eta ezin hura gaurko gazteek ez dute berdin sentitzen, bistan da. Erosotasun honek arrisku bat du: pentsatzea hizkuntza salbatuta dagoela. Eta ez da hori egia. Hizkuntza egunean-egunean salbatu behar da, batez ere txikiak direnak».

Obra oparoa argitaratu zuen Intxaustik; hauek dira haren lan nagusi batzuk, askoren artean: Euskal aditza (Itxaropena, 1960), Iraultzaren hildotik (Jakin, 1972), Gizadiaren historia mendez mende (UZEI, Elkar, 1985), Euskara, euskaldunon hizkuntza (Eusko Jaurlaritza, 1990) eta Euskararen historia soziala (Euskaltzaindia, 2011). Jakin-ek haren lan guzti-guztiak digitalizatu eta sareratu zituen 2017an, jakin.eus/intxausti atarian.

Idazlea eta ikertzailea izan zen, baina askoz gauza gehiagotan ere aritu zen: «Ni ekintzailea naiz batez ere», esan zuen BERRIAn. UEU Udako Euskal Unibertsitateko Historia Sailean zuzendari eta irakasle aritu zen. UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroaren sorrera bultzatu zuen —«corpusaren garapen terminologikorako lehenengo zinezko lantegia» izan zen, Jakin-i esan zionez—: zuzendari aritu zen lehen bost urteetan, eta langile ondoren. Euskararen historia soziala aztertu zuen Euskaltzaindiak sustatutako Joanes Etxeberri egitasmoan. Kulturarako Euskal Fundazioaren idazkari aritu zen urte askoan. Bidegileak bildumaren asmatzailea eta diseinatzailea izan zen, baita zuzendaria ere, hasieran. Egunkaria Sortzen taldeko 75 kideetako bat ere izan zen.

«Beste erraldoi bat»

Intxausti hil berritan, «euskal kulturgintzako beste erraldoi» baten gisan gogoratu du hura Agirrebaltzategi kideak, baita «maisu» baten moduan ere. «Bartzelonatik itzultzean, Jakin aldizkaria debekatuta zegoen, eta berak hartu zuen ardura taldea berrantolatzeko, aldizkaririk gabe momentu hartan, baina liburuen edizio programa bat eginez. Hortik dator Jakin talde berritua eta aberastua; hori ere bere meritua izan zen», kontatu du.

Euskararen modernizazioa izan zen haren «obsesioetako bat, Jakinen sartu orduko eta lehenago ere bai», Agirrebaltzategiren hitzetan: «Hau da, gaurko kultura modernorako euskara egokitu eta landu beharra. Jakinen bertan bide hori bultzatu zuen. Euskara batua ez da bakarrik euskalkietatik hartu, eta denok ulertzeko moduko zerbait egitea; hori baino gehiago zen».

Taldean lan egiteko zuen gaitasuna ere nabarmendu du, gainera: «Euskal kulturgintzako egitasmoak sortzeko asmatzaile, bultzatzaile, eragile eta gidari aparta izan dugu, bere aldetik idatzitako liburuak eta egindako ikerketak oso kontuan hartuta. Euskalgintzan, azken 50-70 urteotako bidean, beste batzuek oihartzun handiagoa izan dute, baina Josebak isilean eta zarata handirik atera gabe egin eta eragin duen lana oso inportantea izan da, eta, gaur egoera honetan baldin bagaude hainbat gauzatan, bere meritu handietako bat badela uste dut».

Jakinek Intxaustiren obra digitalizatuta aurkeztu zuenean, orain dela sei urte, talde historikoa elkartu, eta haren lana goraipatu zuten. Zera esan zuen Azurmendik orduan: «Ni euskararen bidetik sartu izana, nire bizitzak hartuko zuen norabidea zor diot. Ez zidan euskara bakarrik irakatsi. Ikasten ere irakatsi zidan».

Euskal kulturako katebegia

Jakintza handia zuen historia erlijiosoaz, eta hura ezagutzeko beharra ere aldarrikatu izan zuen, gainera. «Kalkulatzen da duela 1.000 bat urte gertatu zela Euskal Herriaren kristautze orokorra, eta horren arrastoan egin dugu gure historia. Gaurko gizarte sekulartu honetan, antenak falta dira historiako gertakari haiek ezagutu eta baloratzeko, eta uste dut hori ez dela ona gure memoria historikorako. Hori ere eman beharra dago. Eta ez du inork ematen», azaldu zuen BERRIAn.

Euskal Herriko kongregazio eta ordena erlijiosoek etorkizunik ez dutela irizten zion. Kezkaz bizi zuen hori: «Ez dago gazterik komentuetan. Problema serio bat dago. Ez bakarrik erlijiosoena, baizik eta gure herriaren kulturarena. Horri heldu egin behar litzaioke. Egin dezaketenak egiten ari dira. Ezinean dabiltza. Arantzazuko fraideek, Euskal Herriko frantziskotarrek, Euskal Herrian sortu dituzten ondareak Euskal Herrian eta Euskal Herriari lotuta utzi behar dituzte. Beren obligazio historikoa da, eta badoan azken belaunaldi honi dagokio».

Intxaustik iraganari eta etorkizunari begiratu izan zien haren ibilbide osoan, eta halaxe irudikatzen zuen bere burua ere, bien arteko katebegi baten gisan. «Iragana oraingoan txertatzen eta gerokoan gaurkoaren memoriari lekua ematen ahalegindu naiz. Kate bat. Belaunaldien arteko segida bat ezagutzea», adierazi zuen berak, aurkezpen hartan. «Pribilegiatu bat naiz. Oso ohartuta nago hurrengo belaunaldiak nire alorreko gauzak ere hobeto egingo dituela».

Intxaustiren hil beila Donostiako Errekaldeko beilatokian izango da bihar, larunbata, 10:00etatik 17:00etara. Hileta elizkizuna larunbatean bertan izango da, 18:00etan, Donostiako San Frantzisko parrokian (Mandasko Dukea, 39).


Bilatzaile eta bidegile

Summary: Bilatzaile eta bidegile.

Bidea nonbaiten hasten da beti. Joseba Intxaustirena jaiotetxean hasi zen. Ama, Dolores Rekondo Mujika, justu erreketeak herrian sartu eta handik bost egunera erditu zen Josebaz eta anaia bikiaz. «Nire ama, emakumeek garai hartan izaten zuten militantzia apalarekin, euskal gauzetan sartuta zebilen», gogora ekarri zuen 2017an egin nion elkarrizketan. Hark irakatsi zion euskaraz idazten eta abertzale izaten. Joxe Azurmendik beti gogoratzen du bien arteko abiaburuko diferentzia: Intxausti emakume baten semea izan. Bizitzan gauza batzuk eginda ematen zaizkigula zioen: «Errepublikako goraldi abertzalearen oihartzun atzeratua jaso ahal izan nuen. Horregatik banekien non egon behar nuen, niri tokatzen zitzaidan tokia zein zen, eta, beraz, Euskal Herri bat bazegoela. Banekien nik maite nuen horren kontrako jendea bazegoela, munduan eta baita gure herrian bertan ere». Horra Intxaustiren sehaska. Eta bidean atzera begira jarrita, berriz, honako hau: «Saiatu naiz beti lan egiten. Baina gozatu egin dut. Beti libertatetik goazela, itxaropenezko humanismo aske eta arduratu batean, bizikidetza aberastuz eta etorkizuna argituz ahal bada».

Bere burua bilatzaile gisa definitzen zuen. Bilatzaile bizitzan, herrigintzan, euskalgintzan eta gizagintzan. 37 liburu, ehundik gora liburu zati eta ia laurehun artikulu utzi ditu idatziak (bere obra osoa Jakinen atarian dago). Bada zer azpimarratua lan horretan guztian, ze erreskatatua. Lan batzuk oinarri-oinarrizkoak izan dira, ondorengo bidea zedarritu eta zoru sendoa jarri dutelako. Horren adierazgarri, liburuen artetik, pare bat aukeratu beharko bagenu, Gizadiaren historia, mendez mende liburu sorta hauta liteke edota Euskara eta hizkuntzak gizartean bildumako hiru liburukiak. Lehenak Euskal Herriko historia bateratu bat eskaintzen du, eta bigarrenak euskararen historia sozialaren ikerketa bidea zabaltzen du lehen aldikoz. Artikuluen artetik, Jakin jaio berri haren bederatzigarren zenbakian argitaratu zuen Illobira bultzaka aipatu behar da, garbizalekeriaren kontra idatzitako testu funtsezkoa duguna, hain zuzen, artikulu horrekin garbitu zelako batuaren bidearen sasitza. Joxe Azurmendik esan izan du Intxausti zela maisua eta gidaria hizkuntzaren gaineko afera guztietan Jakinen, eta, ezaguna ez den arren, Txillardegirekin estuki jardun zuela batasunaren borrokan.

Bilatzailea eta bidegilea izan da, dena egiteko zegoela ikusi zuelako, ikusi eta ikasi eta heldu. Dena egiteko zegoen kontzientzia horrekin ez zuen etsi; aitzitik, eremu emankor eta oparo bat eskura jartzen zitzaiola sentitu zuen. Hortik bere lan eskerga. Hortik, zorioneko gu, gaur egitekoen zerrendan gauza gutxiago izatea guk.


Summary: Evergrandek dio ezin dituela ordaindu AEBetan dituen zorrak. Txinako etxe agentzia handienaren egoera mehatxu bat bihurtu da hango ekonomiarentzat.

Evergrande Txinako etxe agentzia handiena izandakoak porrot egin du AEBetan. New Yorkeko auzitegian aitortu du behea jo duela eta ezin dituela ordaindu herrialde hartako hartzekodunekin dituen zorrak. Taldeak finantza arazoak izan ditu azken urteetan, eta bere zorra berregituratzeko plan bat jarri du abian. Kalkulatzen da guztira 340.000 milioi dolarreko (313.000 milioi euro) zorra duela.

Eraikuntza enpresaren arazoak Txinan higiezinek duten krisiaren isla dira. Taldea 2019an hasi zen arazoak izaten, eta hurrengo urtean larriagotu egin ziren, hango gobernuak finantzaketa lortzea zaildu baitzuen. Evergrandek izugarrizko hazkundea izan zuen aurreko urteetan, ehunka milaka etxe egin baitzituen, baina, salmentak gelditu eta finantza baldintzak gogortu zirenean, saldu ezin duen etxebizitza parke batekin egin zuen topo.

Ofizialki, 2021eko abenduan sartu zen krisian, lehen aldiz hartzekodunekin zuen zor bat ordaindu gabe utzi zuenean. Enpresak bere balioaren % 90 galdu zuen Hong Kongeko burtsan, eta 2022ko hasieratik kotizazioa etenda dauka han.

Ordutik, Txinako Gobernuaren laguntza jaso du, baina hori ez da aski izan egoerari buelta emateko, eta estatuak ez du lortu finantza sektore osoari eragiten ari zaion mehatxua uxatzea.

Evergranderen egoerak kezka handia eragin du Txinako higiezinen sektorean, eta beste enpresa askotara zabaldu da. Txinako etxe salmenten %40 ordezkatzen duten enpresak antzera daude. Handienen artean, krisi larri batean sartu den azkena Country Garden da; hilabete honetan aitortu du ezin izan dituela ordaindu bi zor jaulkipenen interesak.


Summary: Fiskaltzak euskal presoen gradu progresioen hiru laurdeni jarri die errekurtsoa. Sarek Auzitegi Nazionalaren jarrera salatu du, eta urratsak eskatu ditu martxan diren salbuespenezko politikak indargabetzeko.

Sare Herritarrak euskal presoen egoeraren gaineko balantzea egin du, Gasteizen, eta Auzitegi Nazionalaren jarrera «oztopatzailean» eta salbuespen politikak eteteko beharrean egin du indar. Izan ere, plataformak salatu du Jaurlaritzak onartutako hirugarren graduen %75i jarri diela helegitea fiskaltzak; orokorrean, gradu progresioen laurdenei baino gutxiagori jarri ohi die. Hala, beharrezkotzat jo dute «normalizazio prozesu bati» ekitea, egungo testuinguruan oinarrituta: «Gertatutakoa ahaztu gabe, baina neurri egokiak hartuz, gainditutako faseak min handiagorik eragin ez dezan».

Plataformaren arabera, Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen kudeaketarako eskumena bereganatu zuenetik, 49 hirugarren gradu onartu dizkiete motibazio politikoko presoei; horietatik 24, azken hamabi hilabeteetan. Hala, egun 24 preso daude hirugarren graduan, eta baliteke horiei beste zortzi batzea laster, kartzeletako tratamendu batzordeek beste zortzi proposamen egin baitituzte, eta Jaurlaritzako Justizia Sailburuordetzaren berrespenaren zain daude.

Era berean, Sarek adierazi du lehen urtean «aurrerapen txiki bat» egin zuela Jaurlaritzak 48 ordutik beherako baimenak eskuratu ahal izateko, eta azken hilabeteetan kartzela araudiko 100.2 artikulua ere aplikatu duela bost kasutan —beste zortzi proposamen daude—, horiek bigarren graduan egon arren. «Horrek aukera ematen du zigorra malgutasun handiagoz betetzeko», azaldu du Sarek. Izan ere, hirugarren graduari dagozkion neurriak aplikatzeko modua ematen du.

Horiek hala, Sarek «positibotzat» jo du Eusko Jaurlaritzaren jarrera, baina gogoratu du «oso urrun» dagoela espetxe politika «arrunta» aplikatzetik: «Betetze denboragatik, erdi askatasunean edo baldintzapeko askatasunean egon beharko lukete euskal preso gehienek». 115 lirateke, plataformaren zenbaketaren arabera.

Urratsek trabak ere izan dituzte. Sarek Madrilen jarri du begirada horiez aritzeko; zehazki, Espainiako Auzitegi Nazionalean. Plataformak auzitegiari eta fiskaltzari egotzi die espetxeetako tratamendu batzordeen erabakien inguruan «konfrontazio jarrera bat» izatea eta horien zein Eusko Jaurlaritzaren lana «gutxiestea». Izan ere, auzitegi hark «modu irmoan» aplikatzen ditu oraindik ere salbuespen politikak: azken hamabi hilabeteetan, Eusko Jaurlaritzak onartutako 24 progresioetatik hamaseiri helegitea jarri die fiskaltzak, eta ikusteko dago zer egingo duen uztailaren amaieran onartutako beste birekin.

Gainera, helegite horiek Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren babesa izan dute sei kasutan; beste horrenbestetan egin die kontra. Azken horiek, baina, «ia beti», zigorra betetzeko denbora gutxi falta zaienen kasuak dira. Uneotan, berriz, hiru preso daude epaitegi hark zer ebatzi zain, eta beste bat aske geratu zen bere hirugarren graduaren inguruan ebatzi baino lehen, zigor osoa beteta.

Erabakigunea

Progresioen kontrako helegite eta ebazpenei dagokienez, Sarek salatu du ez dela kontuan hartzen «gizarteratzearen aldeko pronostikoa», eta 7/2003 lege organikoak jasotakora mugatzen direla: barkamena, damua, egindakoaren gaitzespena eta justiziari laguntza ematea. Horrez gain, espetxe baimenetarako ere argudio berak erabiltzen dituztela gehitu dute, eta irakurketa hertsi bat egiten dutela horiek ahalik eta gehien atzeratzeko: legearen arabera, nahikoa da zigorraren laurdena beteta edukitzea, baina Auzitegi Nazionalak bi herenak edo hiru laurdenak beteta ez izatea argudiatu izan du horiek atzera botatzeko. «Baimenak espetxe onuratzat hartzen dituzte oraindik ere, tratamendu tresnatzat hartu beharrean».

Hori dena kontuan izanik, Sarek argudiatu du presoen gizarteratze prozesuak Euskal Herrian kontrolatu beharko liratekeela: «Euskal gizarteak berreskuratuko ditu pertsona horiek, eta, beraz, euskal gizarteak diseinatu, zuzendu eta proposatu behar ditu pixkanaka espetxetik ateratzeko prozesuak, erakunde politiko eta judizialen bitartez». Hau da, Auzitegi Nazionalaren esku hartzea baztertu, eta espetxeetako tratamendu batzordeen, Eusko Jaurlaritzaren eta EAEko espetxe zaintzako epaitegien rola nabarmendu du.

Horrekin batera, salbuespen politikak amaitzeko ere exijitu du plataformak, «pertsonak berreskuratzera bideratutako» espetxe sistema bati ezarritako «osoko zuzenketa» direlako. Argudiatu du «terrorismoaren aurkako borrokan pentsatutakoak» direla, «egungo egoerarekin zerikusirik ez duten inguruabarrerako» eginak. Bizpahiru legetan —5/2003, 7/2003 eta 7/2014— egin du indar, eta, indargabetzen ez badira ere, horietan «aldaketa partzialak» egiteko edo «egungo testuingurua kontuan hartuta interpretatzeko» eskatu du. Eskaera horiek, gainera, Espainiako Gobernuari helarazi dizkio.

Pribilegiorik ez

Sarek gogoratu du urte hasieran estreinatutako Etxera leloaren xedea dela eskatzea presoek «etxera itzultzeko bidea hasteko aukera» izatea: «Espetxe politika arrunta aplikatuz egin daiteke». Hala, salatu du «amnistia kamuflatutzat» edo «zigorgabetasuntzat» jotzea ez dela bidezkoa: «Pertsonez ari gara. Bi hamarkada luzez espetxeratuta egon ondoren euskal espetxeetara baldintza onartezinetan iritsi direnez, giza eskubideen kontrako baldintzetan bizirik iraun dutenez». Besteak beste, gogoratu dute Euskal Herritik ehunka kilometrora bete dituztela zigorren zati handienak, lehen graduan, eta gehitu espetxeetako jardueretan parte hartzea eta osasun tratamendu «duinak» jasotzea oztopatu zaiela sarri.

Era berean, azaldu du hirugarren graduak ez direla «erabateko askatasunak», eta gizarteratze prozesuak ez direla «pribilegio tratu bat», nahiz eta zenbait sektore politiko eta judizialek hala planteatu nahi duten. Izatez, Sarek uste du indarkeria politikoa amaitzearekin egoera onbideratuko zela zioten horiek berak direla aldaketei heltzea oztopatzen dutenak, eta auzitegietan «gotortu» izana leporatu die.

Plataformak gaineratu du salbuespen politiken amaiera bateragarria dela biktimenganako errespetuarekin, eta bizikidetzaren aldeko aldarria egin du: «Biktima guztiei adierazi nahi diegu haien mina errespetatu egiten dugula, min hori haien sentimenduei lotuta dago eta. Baina ez dugu zilegitzat jotzen bokazio politikoa duten biktimen elkarteek estatuari espetxe politiketarako irizpideak ezarri nahi izatea».


Summary: Lanak behin betiko gelditzeko eskatu du Zangoza kaleko aparkalekuaren kontrako plataformak. Iruñeko Udalarekin adiskidetzeko agerraldi bat egiteko eskatu dio plataformak Nafarroako Arartekoari.

Zangoza kaleko aparkalekuko lanak behin-behinean eten zituen Iruñeko Udalak atzo. Aparkalekuaren kontrako plataformak iragarri du kalean jarraituko dutela lanak behin betiko amaitu arte. Horrez gain, plaza bere horretara itzultzeko eskatu dute Ignacio Bidegainek, Marisa Leyunek, Asun Idoatek eta Merche Zufiak. Hesiz eta zuloz beteta dago, eta farolak eta bankua kendu dituzte.

Plataformako kideek eskertu egin dute Iruñeko Udalak hartutako erabakia: «Hausnarketa fasean egoteaz gain, kontuan hartzen hasi dira auzoaren beharrak eta eskakizunak». Horrekin batera, Iruñeko Udalarekin adiskidetzeko agerraldi bat egiteko eskatu diote Nafarroako Arartekoari.

Cristina Ibarrola alkateak atzo esan zuen behin-behinean etengo dituela lanak, ez dutelako herritarren eta oposizioaren gehiengoaren babesik. Plataformako kideek esan dute ez dutela ulertzen zergatik kostatu zaion «hainbeste» ondorio horretara iristea, eta gainerako udal ordezkariei eskatu diete gaian «gehiago» sakontzeko: «Alkateak hasieratik zekien ez zuela babesik; hortaz, lanekin hasi izanak ez dauka zentzurik».

Lanek 22 hilabete iraun behar zutenez, Gurutzeko Plaza BHI institutuko laurehun ikasle inguruk Arrosadia auzoan dagoen eraikin batera joan beharko dute 2023-2024ko ikasturtean. Lekualdatzerik ez egiteko eskatu dute bizilagunek: «Ikasle guztiak Gurutzeko plazako institutura itzultzea nahi dugu».

Ikasleei eragiteaz gain, inguruko merkatariei ere kalte egin die, eta horietako askok itxi egin behar izan dute, edo beste leku batzuetara mugitu. Horren ondorioz gastu «handiak» dituztela salatu du plataformak. Horregatik, merkatariei eragindako kalteak ordaintzea eskatu dute. Guztira, berrehun merkatari baino gehiagoren babesa jaso du plataformak.


Summary: Gose eta egarri greban daude hamazazpi preso politiko maputxe. Angol espetxeko preso politikoak joan den maiatzetik daude gose greban. Maputxeen modulu berezia berrezartzeko eta Temucoko kartzelan dauden sei presoak Angolgora itzultzeko eskatzen dute.

Joan den maiatzetik, gose greban daude Txileko Angol espetxeko hamazazpi preso politiko maputxe, eta ura edateari ere uko egin zioten astelehenean. Maputxe guztiak modulu berean bizi ziren Angolgo espetxean, baina modulu hori desegin egin zuen kartzelako poliziak maiatzaren 7an, eta herrialdeko beste kartzela batzuetara eraman zituzten presoak. Besteak beste, Temucoko kartzelara bidali zituzten sei preso. Txileko kartzelen artean baldintza «gogorrenetakoak» izateagatik da ezaguna espetxe hori.

Angolgo kartzelan izan zen gertakari baten harira hasi zuten gose greba, baina gertakari hori azaltzen duten bi bertsio daude. Poliziaren arabera, moduluko maputxeak espetxeko hiru funtzionario bahitzen saiatu ziren egun hartan. Zenbait irudi eta bideo zabaldu zituzten herrialdeko hedabideetan, erasoa frogatzeko, baina horietan presoen eta funtzionarioen arteko liskar bat baino ez da ikusten. Maputxeek ukatu egin dute bahiketa saiakera, eta salatu dute egun hartako otorduak eta bisitak «arbitrarioki eta aurretik abisatu gabe» eten zituztela funtzionarioek, baita haien aurka negar gasa erabili zutela ere.

Komunitate maputxeek funtzionarioen bertsioa gaitzetsi dute. Haien arabera, Poliziak eta Txileko Gobernuak aurretik prestatutako «egoera» bat izan zen maiatzaren 7an gertatutakoa. Herrialdeko zenbait hedabideri adierazi dietenez, bahiketaren inguruko prentsa oharrak liskarrak hasi baino lehen idatzi eta bidali zituzten, eta telebista kateetako kazetariak «berehala» iritsi ziren espetxera.

Maputxeen eskakizuna argia da: modulu berezia berriro ere abian jartzea, eta Temucoko espetxean dauden sei presoak Angolgora itzultzea. Haien arabera, modulu hori «ezinbestekoa da» herri indigena gisa duten elkartasuna zaintzeko eta Isabel xamanarekin duten loturari eusteko.

Dena den, ehun egun igaro dira gose grebari ekin ziotenetik, eta haien eskaerek ez dute erantzunik izan. Auzia «ahalik eta lasterrena» konponduko zutela hitzeman zuten Txileko Gobernuak eta Poliziak maiatzean. Baina, Victor Queipul komunitate maputxeko buruak salatu duenez, oraindik ez dute haiekin hitz egin. «Presoek aldarrikatzen dituzten eskubideak ez dira pribilegioak; OIT Lanaren Nazioarteko Erakundearen 169. itunean oinarritzen dira».

Hain justu, herri indigenen kultur aniztasuna eta eskubideak aitortzen dira hitzarmen horretan. OITk onartu zuen 1989an, eta 24 herrialdek sinatu dute, hala nola Espainiak, Alemaniak, Nikaraguak eta Txilek.

Are, herri indigenetako kideek kartzelan dituzten eskubideak ere zehazten ditu dokumentuak. Batetik, eskubidea dute komunitateko ohitura eta erakunde propioak mantentzeko, betiere horiek ez badira bateraezinak sistema juridiko nazionalak definitutako oinarrizko eskubideekin edo nazioarteko giza eskubideekin. Bestetik, haien «ezaugarri ekonomiko, sozial eta kulturalak» kontuan hartu beharko dira zigor penalak ezartzean. Ildo horretan, lehentasuna izango dute espetxeratzeaz aparteko zigor motek.

Osasun egoera «larria»

Preso politiko maputxeen dozenaka familia bertaratu dira egunotan Angolgo kartzelara. Horietako askok kanpadendak jarri dituzte, eta haiekin bat egitera deitu dituzte gainontzeko kide maputxeak. Beren senide eta lagunen osasun egoera «oso larria» dela salatu dute, eta eskaerei «ahalik eta lasterren» kasu egiteko galdegin diote Txileko Gobernuari. Izan ere, zenbait preso politikok eta haiekin hitz egin duten familiek jakinarazi dutenez, espetxeko funtzionarioek preso maputxeak «torturatu» zituzten Angolgo kartzelatik atera baino lehen.

Salatutako «torturen», gose grebako ehundik gora egunen eta hasi berri duten egarri grebaren ondorioz, Angolgo ospitalean daude horietako asko. Osasun langileek presoen osasun egoera egonkortzea lortu dutela jakinarazi dute familiek, baina ohartarazi dute espetxeko erizaindegiak «higiene falta larriak» dituela.

Preso maputxeen egoerak oihartzuna izan du Angolgo eta Temucoko kartzelen ingurutik harago ere. Grebari ekin eta hamar egunera, maiatzaren 17an, ehunka ikasle maputxek manifestazio bat egin zuten Temucoko polizia etxearen aurrean.


Finalerdietarako ustekabekoak

Summary: Finalerdietarako ustekabekoak.

Finalerdietara iritsi behar izan du Ingalaterrak bere onena emateko. Aurretik, kanporaketak gainditu zituen, baina bere jokoak ez zuen asetzen. Asteazkenean Australiaren aurkako garaipenean eman zuen bere maila lehen aldiz Munduko Kopa honetan.

Aurreikustekoa zen bezala, Australiak ingelesei arazoak sortu dizkieten beste talde batzuen antzeko jokamoldearen alde egin zuen: 4-4-2 bat, lerro bateratuekin eta kanpoko erraietan defentsarako gaitasun handia duten jokalariekin. Erakutsi duten bezala, Raso eta Foord benetako mehatxua dira kontraerasoan. Gainera, Mary Fowler gazteak Australiako izarrik handiena izan zuen bikote, Sam Kerr. Hasierako hamaikakoan agertu zen lehen aldiz Chelseako jokalaria. Haren taldea ez da finalera iritsi, baina txapelketako goletako bat utzi du, zalantzarik gabe.

Ingalaterra baloi irteeran motela, zakarra eta une batez laua den talde gisa agertu baldin bada ere, ezustean harrapatu zuen Australia joko zuzenarekin; ordu arte ez zuen erabili aukera hori. Greenwoodek eta Dalyk pase luzeak erabili zituzten Australiako defentsa-lerroaren bizkarrari zuzenean erasotzeko. Ingalaterrak ez zien aukerarik eman australiarrei hobekien dakitena egiteko: baloia lapurtu, eta trantsizioan atera.

Gainera, bigarren zatian, eta aldeko markagailuarekin, finalistek baloia eman zioten Australiari, jakinda posizionalean eraikitzeko arazoak dituen taldea dela. Baloia eskaini zioten, eta ez zuten jakin zer egin. Igandean Espainiaren aurka izango dutenaren antzeko eszenatoki bat sustatu nahi al zuten?

Espainiak, berriz, déjà vu antzeko bat izan zuen. Esther Gonzalez Espainiako hamaikakotik desagertu zen, eta taldeak sakontasun arazoak izan zituen berriro. Ez zen ezer gertatu lehen zatian. Alexia, Aitana, Jenni Hermoso eta Mariona baloia jaso zain zeuden bitartean, nahiz eta horretarako espaziorik ez egon. Bigarren zatian, ordea, bai gertatu zen azpimarratzeko zerbait. Salma Paralluelo agertu zen ezagutzen ez genuen rol batean. Eskuin alboan oinean jasotzeko hegal irekia eta ezker alboan ate aldera mugimendu diagonala egiteko hegal itxia da, baina aurrelari posizioan gutxitan ikusia genuen. Eta zur eta lur utzi zituen denak. Hura zelaian zela, partida amaitu zen. Eta Suediak susmoa berretsi zuen: geldikako jokaldiak gola sartuz gauzatzeko gai izan ez den lehen aldian, ezin izan du partida irabazi. Bertute gutxi dira txapelketan hain ibilbide luzea egiteko.