Summary: Kultur langileen estatutu bat eratu nahi du Jaurlaritzak. Sektorearen erregulazioa eta profesionalizazioa indartuko duen araudi bat sortzea da asmoa.

Ardura eta eginkizun berriekin ekin dio Bingen Zupiriak legealdi berriari, Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuaren karguaz gain Eusko Jaurlaritzako bozeramaile kargua ere haren gain jarri baitu lehendakariak. Baina, lan ardatz berriak izango baditu ere, aurreko agintaldian hasitako suspertze eta berregituraketa ahaleginari jarraitutasuna ematea izango da sailaren ardura nagusia datozen lau urteetan. Hala adierazi du Zupiriak, legealdiko asmoen berri emateko Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian.

2008ko krisiak kulturaren sektorean eragindako ondorioei erantzutea izan zen sailaren aurreko agintaldiaren zeregin nagusia, baina COVID 19aren izurriak kolpean eten zuen ahalegin hori, eta, orain, are gehiago makurtu eta zaildu da egoera. Zupiriak aitortu du ziurgabetasuna handia dela, eta itzal horrek eragin nabarmena izango duela sailaren erabakietan ere. Eta, hain zuzen, autokritika txiki batekin abiatu du hitzaldia sailburuak: «Kasu askotan, seguru nago ez dugula asmatu edo berandu iritsi garela», aitortu du, krisiaren albo kalteei aurre egiteko hartutako neurriei erreferentzia eginez.

Nolanahi ere, atzera begiratu baino gehiago, hurrengo urteei erreparatu nahi izan die sailburuak, eta, horretarako, bost lan ildo zerrendatu ditu, bost konpromiso.

Estatutua

Lehenak kultur sortzaileekin eta ekoizleekin du lotura. «Euskadi herri sortzailea izatea nahi dugu», adierazi du Zupiriak. Eta, horretarako, ezinbestekotzat jo du sortzaileen lan baldintzetan eta profesionalizazioan sakontzea; izan ere, sailburuaren hitzetan, alderdi horretan ageri dira sektorearen ahuldade nagusiak. Bada, horri aurre egiteko, kultur profesioen inguruko estatus bat sortzeko asmoa du Jaurlaritzak. 2018an, Espainiako Kongresuan abiatu zuten egitasmoa, baina testu hark ez zuen jarraipenik izan, eta, Jaurlaritzaren iritziz, koronabirusaren krisiak agerian utzi du «erregulazio eta profesionalizazio egoki baten beharra». Bada, estatu haren baliokide izango litzatekeen araudi bat onartu nahi du behar hori betetzeko.

Ildo horretan, Zupiriak azpimarratu du, halaber, foru aldundiekin eta Madrilekin aztertuko dutela fiskalitateari dagozkion puntuak ere, ogasunek sektoreko langileen bereizgarritasunak aintzat hartu ditzaten. Kulturgileei eskainitako laguntzak beharrizan berrietara egokituko dituztela ere aipatu du.

Euskal Artearen Sistema

Kultur eskaintza indartzea eta sustatzea ere helburuen artean jarri du sailburuak. «Kulturaren Euskal Hiria eraikitzen lagundu nahi dugu», esan du. Izurriaren ondorioz eskaintza hori eten egin bada ere, egoerak ahalbidetzen duen heinean berreskuratzeko lan egingo dutela azpimarratu du. Nazioarteko proiekzioa duen Artearen Euskal Sistema eratuko du Jaurlaritzak horretarako. Sistema horrek eragileen arteko lankidetza antolatu eta indartu nahi du, sorkuntzaren sustapen bultzatu eta lanen hedapena zabaltzeko. Museoen sarea ere berritu nahi Zupiriak.

Ondarea

Aurreko legealdian onartu zuen Kultur Ondarearen Legean sakondu nahi du Jaurlaritzak datozen urteetan ere. Eta, horretarako, Euskadiko Industria Ondarearen Zentroa eraikiko du Barakaldon (Bizkaia). «Memoria bizia eraiki nahi dugu, herri gisa, gure iraganaren memoria zaintzeko eta etorkizunean duen eragina aintzat hartzeko», esan du Zupiriak.

Digitalizazioa

Digitalizazioa du laugarren konpromisotzat sailburuak; izan ere, Zupiriak adierazi duenez, mundu digitala «behar bezala jorratu gabeko eremua» da euskal kultur sektorearentzat, eta pandemiak agerian utzi du hori. Horiek horrela, «lehentasunezko lan ildo gisa» jarri du digitalizazioa sailak, eta trantsizioa egiten laguntzeko neurriak iragarri ditu. Horietako bat da Euskal Kulturaren Atari Digitala. Euskariana izeneko plataforma digital horretan bilduko dira euskal kulturaren alor guztietako erreferentziak eta informazio askotarikoak. «Gure kultur sorkuntzaren eta ondarearen bilgune, informazio iturri eta erakusleiho digital nagusia izango da, eta oinarrizko lanabes bat ere bai, euskal kulturaren digitalizazioan eta ikusgarritasun digitalean», esan du Zupiriak.

Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea handitzen jarraitzea, Irakurketa Sustatzeko Euskal Plana zehaztu eta onartzea edo eta e-liburutegia garatzen jarraitzea ere badira sailaren erronkak legealdi berriari begira, Zupiriak azaldu duenez.


Summary: Haurreskolak partzuergoko negoziazio mahaia biltzeko eskatu dute. Haurreskolak partzuergoko langileek eskatu dute bertan behera uzteko «alde bakarrez» hartutako erabakiak. Gaur goizean, protesta egin dute Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean.

Haurreskolak partzuergoko langileek mobilizazioak iragarri zituzten, eta horrela egin dute gaur. LAB, ELA eta Steilas sindikatuek deituta, Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean elkartu dira, Gasteizen, «benetako negoziazioa» eskatzeko: «Ez da bildu ikasturte hasieratik eskatu dugun negoziazio mahaia», azpimarratu dute.

Beste hiru eskaera nagusi ere jarri dituzte sindikatuek mahai gainean: «berehala» indargabetzeko haur eskoletako langileei eta hezkuntza proiektuari eragiten dieten «aldebakarreko erabakiak», besteak beste, langileen desplazamenduak eta aparteko orduak; Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko ordezkariren batek parte hartzea Haurreskolak partzuergoko negoziazio mahaian; eta lan hitzarmena eta gainerako arauak betetzeko.

Negoziazioaren falta sumatu dute orain arte. Zorione Etxezarraga Haurreskolak partzuergoko gerentearen jokaera salatu dute sindikatuek; haien hitzetan, Hezkuntza Saileko ordezkaria agertu ez zen bilera batera deitu zituen, negoziazio mahaia zelakoan, «mugimendu zikin eta iruzurrezkoa eginez». Horrez gain, nabarmendu dute oraindik Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek ez diela jakinarazi zer ordezkari bidaliko duen mahai horretara. «Lotsagarria iruditzen zaigu Eusko Jaurlaritzak Haurreskolak partzuergoarekiko erakusten duen arduragabekeria».

Euren eskaerak bete ezean, sindikatuek eutsi egingo diete datorren asterako Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako mobilizazioei, eta ohartarazi dute mobilizazioak indartuko dituztela.


Summary: Etxerat-ek bertan behera utziko ditu azken ostiraletako protestak intzidentzia tasa handiko herrietan. Â«Arduragatik eta pertsonen zaintzari lehentasun handiena ematearrenÂ», ez dituzte eginen urriaren 30erako antolatuak zeuden elkarretaratzeak Â«Jaurlaritzak gorriz sailkatutako herrietanÂ». Bertze herrietakoei eutsi egingo diete, segurtasun neurriekin. Frederic Haranburu 'Xistor' baldintzapean aske uztea txalotu egin du elkarteak.

Etxerat-ek azken ostiraletako elkarretaratzeak ez egiteko gomendioa egin die koronabirusaren intzidentzia tasa handia duten herrietako herritarrei, Â«Eusko Jaurlaritzaren semaforoaren arabera gorriz sailkatutako udalerrieiÂ», alegia. Ostiral honetarako zeuzkaten programatuta elkarretaratzeak, eta herri horietan ez dituzte eginen. Bai, ordea, egoera horretan ez dauden herrietan eta Nafarroan, Â«hori bai, segurtasun neurri guztiak bermatuz eta maskarak eta eskatutako distantzia fisikoak mantentzeko ahaleginak areagotuzÂ».

Bestalde, euskal presoen senideen elkarteak adierazi du Â«konponbide eta elkarbizitzaren bidean urrats nabarmenaÂ» dela Frederic Haranburu Xistor euskal presoa baldintzapean aske uztearen erabakia.Â Etxerat-ek jakinarazi du azaroan aterako dela Haranburu Lannemezango espetxetik (Okzitania). Erabakia txalotu egin du elkarteak, etaÂ Â«merezi duen garrantziaÂ» eman behar zaiola adierazi du: Â«Aurrerapen garrantzitsua da, salbuespen egoera bat konponbiderako bidean kokatu delakoÂ». Oroitu dute, halere, egoera berean direla Jakes Esnal eta Ion Kepa Parot, baita larriki gaixo direnak eta adineko presoak ere.


Summary: Turkiak «neurriak» hartuko ditu 'Charlie Hebdo'-ren kontra, Erdoganen karikatura batengatik. Paris eta Ankararen arteko harremanak pozoitzen jarraitzen dute. Erdoganek «pertsona ohoregabe» deitu die umoregileei, eta Turkiako Kultura ministrordeak «sasikumeak» hitza erabili du.

Turkiak gaur iragarri duenez, «behar diren neurri legal eta diplomatikoak» hartuko ditu Frantziako Charlie Hebdo aldizkari satirikoaren aurka, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen karikatura batengatik. Herrialdeko presidentetzak hala iragarri du hedabideetara bidalitako agiri ofizial batean. «Amaieraino borrokatuko gara, modu osasuntsuan, baina erabakitasunez, ekintza gaizto eta iraingarri horien kontra», idatzi du Erdoganen bulegoak.

Frantziaren eta Turkiaren arteko harremanak katramilatu egin dira, islamaren inguruko karikaturen harira. Charlie Hebdo-k beste urrats bat egin zuen aurrera atzo, Erdoganen karikatura lehenengo orrian jarrita. Horretan, «Erdogan etxean oso dibertigarria da» mezuaren azpian, Turkiako presidentea agertzen da, galtzontzillotan, eta garagardo bat izan daitekeena edaten, beloa daraman emakume bati hura altxatzen, eta haren ipurdia agerian uzten. «Uhhh; profeta!», esaten du karikaturako Erdoganek.

Turkiako presidenteak berak hitz egin du marrazkiaren inguruan. Marrazkia «ikusi ere ez duela egin» esan du. «Ez dut ezer esan behar neure Profeta iraintzen duten pertsona ohoregabe horien inguruan. Ez nau mindu eta haserretu neure aurkako eraso doilorrak, baizik eta hedabide bera izateak Profetaren aurkako higuingarrikeriaren iturria». Gaineratu du satiragileen helburua ez dela bera, baizik eta «defendatzen ditugun balioak».

Atzo bertan, salaketa jarri zion Erdoganek Herbehereetako eskuin muturreko Geert Wilders diputatuari, Erdoganen inguruko marrazki bat zabaltzeagatik. Turkiako presidentea buruan bonba bat duela agertzen du marrazkiak. «Terrorista» idatzi du buruzagi ultrak Erdogani, txio horretan. Salaketan, Ankarak eskatu du Wilders Turkiako legearen arabera epaitzeko.

Ankarako prentsa arduradun Fahrettin Altunek adierazi duenez, karikatura Emmanuel Macron Frantziako presidentearen «musulmanen aurkako egitasmoaren» ondorioa da. «Gaitzetsi egiten dugu arrazakeria kulturalaren eta gorrotoa zabaltzeko hedabide horren ahalegin lotsagarri hori».

Turkiako Kultura ministroorde Serdar Çamek gogorrago jo du satiragileen aurka: «Sasikumeak zarete. Zakurrren kumeak zarete».

Boikotak aurrera jarraitzen du Frantziako produktuen aurkako kanpainak aurrera jarraitzen du hainbat herrialde musulmanetan.

Joan zen astean, Samuel Paty irakasleari estatu omenaldia egin zioten, eta horretan parte hartu zuen Macronek. Islamista batek hil zuen irakaslea, hark ikasleei Mahomaren karikatura batzuk erakutsi zielako, ikasgelan adierazpen askatasunaren gaiaz eztabaidatzeko.

Omenaldian, Macronek esan zuen Frantziak ez ziola uko egingo karikaturak egiteko eskubideari. Horrez gain, Parisek islamismoarekin lotzen dituen hainbat elkarte sakabanatu eta debekatu ditu azken egunotan.

Horrek guztiak protestak eragin zituen asteburuan hainbat herrialde musulmanetan. Besteak beste, Turkian, Jordanian eta Iranen agintariek gaitzetsi egin dute Macronek karikaturei emaniko sostengua. Konferentzia Islamikoaren Erakundeak ere «biraozko marrazkiak etengabe argitaratzea» gaitzetsi du, eta Macronen adierazpenek «Frantziaren eta musulmanen arteko harremanak zulora eramateko arriskua» dakartela gaineratu du.

Erdoganek Macronen hitzak gaitzetsi zituen, baina zuzenean jo zuen Frantziako presidentearen kontra: «Joan aztertzera burutik sano ote zauden», esan zion. Parisek Ankaran duen enbaxadorea erretiratu zuen, hitzon aurkako protesta gisa. Atzo, boikot dei zuzena egin zuen Erdoganek, eta Frantziako produkturik inoiz ez erosteko eskatu zien herritarrei.

#BoycottFrance traola erruz zabaldu da asteburuan Twitterren. Boikot deialdiak eragina izan du Pakistandik Qatarreraino. Azken honetan, hainbat saltoki kate handik iragarri dute kendu egingo dituztela Frantziako produktuak apaletatik.


Summary: Lindanoaren «arazoari» irtenbide bat emateko eskatu dio Ekologistak Martxan-ek Europako Parlamentuari. Ekologistek gogoratu dute Barakaldoko Oiola urtegiko uretan eta haren bueltako lurzoruan substantzia toxiko hori dagoela.

Lindano substantzia toxikoak eragiten duen «ingurumen eta osasun publikoko arazoari» irtenbide bat emateko eskatu dio Ekologistak Martxan-ek Europako Parlamentuari. Erakunde ekologista horren arabera, estatuen jarduera «kontrolatu» behar da, «indarrean dagoen legedia zorrotz betetzen dutela ziurtatzeko». Europako Batzordeak 2008an debekatu zuen lindanoaren erabilera, baina pestizida gisa erabiltzen da oraindik. Ekologistek duela bi aste argitaratutako Lindanoa: ondare toxiko baten gaurko egoera azterlanak erakusten du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurzoru eta ibai ugaritan dagoela lindanoa.

Carlos Alonso Ekologistak Martxan-eko kideak hitz egin du, telematikoki, parlamentuaren eskaeren batzordean, eta Barakaldoko (Bizkaia) Oiola urtegiko kasua izan du hizpide. Gogoratu du han topatutako lindano balioak 2,5 aldiz handiagoak direla gainazaleko uren ingurumen kalitaterako Europako eta Espainiako araudiak ezarritakoak baino. «Dike horrek giza kontsumorako ura biltzen du, lindanoa duela aspalditik jakin arren». Ekologistak oroitu du 2014tik ez dela erabiltzen Oiolan bildutako ura herritarrek edan dezaten, baina substantzia toxikoak han jarraitzen duela. «Baita kutsatutako lurzoruen inguruko zuhaitzen zurean ere».

Galiziako eta Aragoiko (Espainia) ekologistek ere parte hartu dute agerraldian, eta denek galdegin diote Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeari eskatu diezaiela bai EB Europako Batasuneko estatuei eta bai batzordeari berari neurriak har ditzatela ingurumena eta «osasun publikoa» babeste aldera. Ekologistek uste dute lindano hondakinen bilaketa «gehiago» egin behar direla, eta «deskutsatze plan integral bat hasteko funtsak» eskatu dituzte.

Bide batez, iruditzen zaie arreta neurri «bereziak» ezarri behar direla gehien kaltetutako eremuetan; esaterako, artzaintza debekatzea, eta kutsatutako uretan «bainatzeko, urez hornitzeko eta beste erabilera batzuetarako mugak ezartzea». Ekologistentzat, neurri horiek guztiak hartzeko orduan koordinatuta jokatu behar dute EBk, estatuek eta autonomia erkidegoek, «ezagutzak eta jarduerak partekatuz».

Minbizia eragiten du

IARC Minbizia Ikertzeko Nazioarteko Agentziak uste du lindanoak minbizia eragiten duela gizakiengan. «Gainera, toxiko iraunkorra da, baita oso lurrunkorra eta biometatzailea ere. Arnastean, larruazalaren bidez edota irentsiz sartzen da gure gorputzetan. Hori gutxi balitz bezala, nerbio sistemari eragingo lioke; esposizioa luzea izango balitz edo behin eta berriro gertatuko balitz, odolean eta organoetan eragina izango luke, eta alterazio hormonalak eta ugalketakoak eragin litzake», azpimarratu du Ekologistak Martxan-ek, ohar batean.


Summary: AHTa ez da 2024rako amaituta egongo, Jaurlaritzaren ustez. Iñaki Arriola Garraio sailburuak esan du legegintzaldi honetako helburua Gipuzkoako zatia amaitzea dela, eta hiriburuetako sarbideak bideratzea.

«Garrantzitsuena aurrera egiten jarraitzea da». Hala esan du Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak AHTaren lanei erreferentzia eginez. «Aurrera egiten ari da, eta bide horretan jarraituko du», gaineratu du Radio Euskadiri emandako elkarrizketa batean. Hori bai, azpiegitura ez da 2023 edo 2024 urteetarako amaituko eta martxan jarriko, «ez dezala inork epe horietan pentsatu». Baztertu egin du, beraz, Eusko Jaurlaritzak esku artean zituen epeak betetzeko aukera, eta koronabirusak eragindako pandemiak lanen atzerapenean eragina izango duela azaldu. Ildo horretan, bere aurreikuspenen arabera, urte amaieran edo datorrenaren hasieran zehaztuko dituzte lanak amaitzeko epeak.

Legegintzaldi honetako helburuen artean legoke Gipuzkoako zatia amaitzea, eta hiriburuetako sarbidea bideratzen hastea. Donostiakoa, esaterako, Jaurlaritzak berak hartu du lanen ardura, eta gainerakoetan erakundeen arteko hitzarmenak egin beharko dituztela zehaztu du sailburuak. Jaurlaritza Espainiako Garraio Ministerioarekin eta Adifekin zuzenean ari dela esan du, gainera.


Kantatu ez diren hitzen musika

Summary: Kantatu ez diren hitzen musika. Itxaro Borda, Jule Goikoetxea, Tere Irastortza, Miren Agur Meabe eta Arantxa Urretabizkaiaren zortzi olerki musikatu ditu Antton Valverdek. 'Hitzak hots’ liburuxka eta DVDan jaso dute emaitza, Pamielaren eskutik. Anjel Lertxundik sustatu du lana.

Galdera bat den-denaren abiapuntuan: «Zergatik musikatu da emakumezkoen hain testu gutxi euskal kantagintzan?». Galdera bat eta zor baten kontzientzia, akaso. Anjel Lertxundik Antton Valverderi aipatu zion hausnarketa, elkarlanerako lur bila zebiltzala. «Hauxe da nirea», pentsatu zuen Valverdek: lanari ekin, Lertxundik pasatu zizkion euskal emakume poeten liburuetan aztarka hasi, eta musikatzeko egokienak iruditu zitzaizkionekin osatu zuen sorta. Bost poeta, bost poetika, eta zortzi poema. Itxaro Borda, Jule Goikoetxea, Tere Irastortza, Miren Agur Meabe eta Arantxa Urretabizkaia. Emanaldi forma eman zioten hasieran, han-hemen aurkeztu zituzten kontzertu eran, eta, grabatzeko urratsa egitean, Txillida Leku museora (Hernani, Gipuzkoa) jo zuten. «Hollywoodek ere ez daukan espazio eder batera», Lertxundiren esanetan. Hori da orain Hitzak hots argitalpenean eskura jarri dutena, emanaldi hura eta poemen bilduma laburra. Pamielak eman du argitara, Littera&Musika bildumaren barruan eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin.

Lertxundiren hitzek irekitzen dute lana, bai paperezkoa eta bai ikus-entzunezkoa. Bertan kontatzen du anekdota: nola adiskide batek Mallarmeri abisu eman zion Debyssyk musika jarri ziola bere L’après-midi d’un faune poema luzeari. Eta nola erantzuten zion hark, galdera forman eta harrituta: «Debussyk musika jarri diola? Nik jarri ez nion ba?». Ez zebilela gaizki kontatzen du Lertxundik testuan, berak ere jarri ziola bere musika, baina hitzen hotsen bidez. Hortik proiektuari eman dioten izena, «eta ez alferrik», Lertxundiren esanetan: «Musikak baditu bi alderdi: hots moduan jaiotzen da, baina laster elkartzen da letrarekin, eta kantak sortzen dira; antzinatetik ezagutzen ditugu letra kantatuak. Hitzena, literatura, eta hotsena, musika, historian beti mantendu den ezkontza bat da». Eta espiritu horrekin jardun dutela zehaztu du idazleak.

Valverderena da lana osatzen duten poemen selekzioa, «intuizioari eta gustuari» segika egindakoa. «Eskuetan hartu, mila buelta eman, eta azkenean batzuekin maitemindu egiten zara», kontatu du. Ondokoa da sorta: Urretabizkaiaren Palmondoak; Bordaren Oragarre Run eta Milia lastur revisited; Goikoetxearen Hotsa dabil; Irastortzaren Maite zaitut gorputz eta Lo kanta bat ama batentzat; eta Meaberen Antsien oharrak-4 eta Gauza konkretuak. Zortzi horietatik zazpirentzat idatzi du doinua Valverdek; salbuespen modura, Meaberen lehen olerkirako Jesus Guridiren doinu bat baliatu du. Gogora ekarri du, gainera, bost egilek eta zortzi testuk euskal konpas ezaguna osatzen duela, zortzikoa.

Proiektuan aritu diren beste kideak ere oroitu ditu: tartean, Francisco Herrero eta Xabier Zeberio (Alos Duo), eta bere anaia Javier Valverde, zeinak azala egin baitu.

«Elkar irakurtzeko ordua da»

Musikatutako bost poetetatik, Irastortza izan da lanaren aurkezpenean. Valverdek eta Lertxundik egin zioten proposamena poz handiz eta haiekiko estimazioz jaso izana oroitu du. Baita bere bi poema horiek hautatu izana ere: «Gorputza lotzen ari garen garai hauetan, oso esanguratsu bihurtzen dira». Edertzat jo du «bost emakume bederen» batera topatzea antologia batean. Eta galdera bat egin du: «Zenbat gara euskal emakume idazleak?». Ehunka, dio. «Beraz, arrantza egiteko aukera badago». Euskal poesiaren historian kantura eraman izan diren gizon poeta zenbait ere aipatu ditu, Etxepare eta Oihenart, esate batera, eta haien testu batzuk emakumeekiko indarkeriak zeharkatzen dituela oroitarazi. «Gu ohituta gaude gizonezkoen lanak irakurtzen. Elkar irakurtzeko ordua da».

Iazko abenduan grabatu zuten Txillida Lekuko zuzenekoa —poeten parte hartzearekin, Goikoetxea salbu—, baina pandemiak atzeratu egin du argitalpena. «Katakonbetan bezala bizitzeko zorian gaude berriro», aipatu du Lertxundik, eta kultura «lepoa atera nahian» ari dela hor. «Baina, hara non, katakonba horietan irakurketa, musika, antzerkia, zinema... ditugu bidelagun, eta laguntzen digute gure barne izuak askatzen. Une artistikoak eta gozamenezkoak ere ematen dizkigu bakardadera biltze honek». Hitzak hots-ek hori lortuko balu, lanak «fruitua eman duen» seinale litzateke egileentzat.


Summary: Europako Batzordeak 100 milioi euro jarriko ditu test azkarrak erosteko. Estatu kideen artean banatuko dituzte testak. Gainera, txertoen eta COVID-19a detektatzeko proben BEZa kentzeko proposamena egin du batzordeak.

Koronabirusaren bigarren olatua gogor jotzen ari da Europa, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, pandemiaren epizentro bilakatu da. Hala, EB Europako Batzordeak birusaren hedapenari aitzin egiteko neurri berriak iragarri ditu gaur. Neurri bat nabarmentzen da bertze guztien gainetik: EBk 100 milioi euro bideratuko ditu test azkarrak erostera estatu kideen artean banatzeko.

Ursula Von der Leven Europako Batzordeko presidenteak eman du neurrien berri. ÃÂÂÂ«Estatu kideei eskatzen diet elkarrekin lan egin dezatela. Orain hartutako urrats ausartek bizitzak salbatzen eta bizibideak babesten lagunduko duteÃÂÂÂ».

Europako Batzordeak BEZari buruzko Europako arauak aldatzea proposatu du. Hala, eskatu du txertoak eta COVID-19a atzemateko probek ez dezatela BEZik izan OMEk pandemiaren amaiera ezarri arte. Orain arteko legealdiarekin, estatuek BEZ murriztua ezar zezaketen txertoetan. Gainera, EBk proposatu du 2021eko apirila arte koronabirusaz babesteko materialek BEZik ez izatea. Estatuek onartu beharko dute neurria.

Test azkarrak erosteko diru laguntzez gain, bidaiariei test azkarrak egiteko laguntzak bideratuko ditu Europako Batasunak. Gainera, estatu kideei eskatu die koronabirusari buruzko informazio gardena emateko biztanleei. Informazio faltsua ezeztatzeko kanpainak egiteko eskaera ere egin du.

Europako agintariak bihar bilduko dira koronabirusaren egoera aztertzeko. Gainera, gaur arratsaldean Angela Merkel aterako da prentsa aurrera, eta birusaren hedapena eteteko neurri gehiago iragarriko ditu. Mila biztanleko 126,1eko intzidentzia tasa du egun Alemaniak.


Summary: Ostalariek protestara joko dute, «kinka larrian» daudela salatzeko. SOS Ostalaritza taldeak manifestaziora deitu du. Ohartarazi dute ostalaritza mugatzeko neurriek negozio asko ixtea ekar dezaketela, eta laguntzak emateko eskatu dute.

Ostalariak «etsita» agertu dira. SOS Ostalaritza taldeak agerraldia egin du, egungo egoerari buruzko iritzia emateko. Ohartarazi dute koronabirusari aurre egiteko murrizketa neurriek negozio askoren «behin betiko itxiera» ekar dezaketela. Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari eskatu diete eman ditzatela sektorerako diru laguntzak; nabarmendu dute osasun egoera hobetzeko neurriak beste sektoreetan baino zorrotzagoak izan direla ostalaritzan.

«Egoera oso gogorra da. Askok etxea berriz hipotekatu behar izan dute alokairua ordaindu ahal izateko, eta askok galduko dute etxea. Nik neuk ere kreditua eskatu behar izan nuen martxoan, konfinamenduko hiru hilabeteak oso-osorik ordaindu behar izan nituelako. Aurrezki guztiak ari naiz erabiltzen honetarako”, kontatu du ostalari batek —ez du izenik eman nahi izan—. Agerraldian azaldu dute diru sarreren %60-80 galdu dutela ostalariek, eta batzuek, diru sarrera guztiak. Gastuak, ordea, ez zaizkie hein berean jaitsi. Zergetan aldaketak eskatu dituzte: «Diru sarrerak %50ekoak badira, hartutako neurrien ondorioz tasak ere %50ekoak izan daitezela».

Nolako neurriak hartu erakundeetatik, Kataluniako Generalitatea jarri dute adibidetzat: ixtera behartuta dauden lokalen alokairua erdira jaistea ezarri du. Zergei dagokienez, udal tasak eta bestelakoak jaisteko eskatu dute, eta BEZa aldi beterako murrizteko. Aldi baterako erregulazioan dauden langileei unean bertan ordaintzeko eskaria gehitu dute.

Sektorea «desagertzear» ikusten dute. Salatu dute beste sektore batzuetan ez dituztela hartu gisa bereko neurriak: nabarmendu dute tabernetan ez beste leku batzuetan kutsatzen dela jende asko.

Horiek horrela, aldarrikapenak kalera aterako dituzte ostalariek. Azaroaren 7an egingo dituzte manifestazioak, 17:30ean: Donostian, Bulebarrean; Bilbon, Moiua plazan; Iruñean, Gazteluko plazan, eta Gasteizen, Bilbo plazan.


22.000 lanpostu suntsituta bi urtean

Summary: 22.000 lanpostu suntsituta bi urtean. BBVA Researchen Zertan den Euskadi txostenaren arabera, BPGa %10,5 hondoratuko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2021ean %5,8 handitzeko. Langabezia tasa %10,8ra igoko da datorren urtean.

Ohe ondoan gaixoaren diagnostikoa errepasatuz doan medikua bezala aritu da gaur BBVA Researcheko ekonomista burua, Rafael Domenech, Zertan den Euskadi txostena aurkezten. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren analitikaren emaitzak ez dira onak. 2020. urtean, barne produktu gordina %10,5 murriztuko da, eta 2021erako errebote murritza espero dute, %5,8ko hazkundea. Analitikan asterisko gehien, daturik beltzenak, enpleguak ditu: 2020-2021 biurtekoak 22.000 lanpostu inguru suntsituko ditu, eta langabezia tasa %10,8ra igoko da 2021ean.

Krisiaren sintoma batzuk agerikoak dira. Kontsumoa asko uzkurtu zen lehen seihilekoan, osasun egoeraren, konfinamendu neurrien eta urruntze sozialaren eraginez. Horren erakusle, kreditu zein zordunketa txartelekin egindako gastua; hurrenez hurren, haiekin egindako gastua %67 eta %49 murriztu zen pandemiaren garairik gogorrenetan.

Kutsatzeak gutxitu eta murrizketak malgutzearekin batera, susperraldi handia iritsi da, besteak beste, kreditu politiken eta neurri fiskalen bultzadak lagunduta. Hala ere, ez da berdina izan guztientzat. Izan ere, gaixoaldiaren lehen fasearen ondoren, pazientearen organo guztiak ez daude egoera berean. Hots, sektore batzuk beste batzuk baino okerrago daude; adin, genero eta jatorri desberdinek ez dute kalte bera jasan. Eskualdeka ere, desberdina izan da jarduera ekonomikoaren portaera. «Krisiaren eragin heterogeneoa», behin eta berriz aipatu du Domenechek.

Sektoreei begira, ostalaritza ari da jasaten gehien epidemiaren kalteak, baita telelanik gutxieneko sektoreak ere, eta, besteak beste, industriak igarri dio horri, okerrerako. Genero aldetik, nahiz eta kalte gehien jasandako sektoreetan emakumezkoek eta atzerritarrek presentzia handiagoa izan, krisi hau 2008koa baino parekideagoa izan da, emakumeei eta gizonei antzera eragin baitie. Adinari erreparatuta, enpleguaren beherakada handiagoa da gazteen artean, baina ez da ahaztu behar aldaketa demografikoen eragina ere. Espainian, lana galdu duten pertsonen erdiek baino gehiagok 35 urtetik gora zituzten.

Lurralde ikuspegitik datu interesgarriak eskaintzen ditu beti BBVA Researchen txostenak. Haren arabera, «nabari da hiriburuetako udalerriek eta hiri eremuetan daudenek, bereziki Bilbo Handiak, gainerakoek baino eragin txikiagoa pairatu zutela hirugarren hiruhilekoaren amaierarako. Aldiz, enpleguaren beherakada handiagoa izan zen eskualde industrialagoetan, hala nola Debagoienean, Debabarrenean eta Durangaldean».

Aurrera begira

Pandemiaren bilakaerak markatuko du erabat euskal ekonomiaren datozen hilabeteetako patua. Eta jada aurreikus daiteke susperraldiaren moteltzea, bigarren olatuak eta harekin datozen neurri murriztaileek Espainiako eta Europako ekonomiak geldotuko dituztelako eta, ondorioz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoitzitako ondasunen eskaria murriztu.

V formako suspertze bat jada baztertuta dago zenbait sektorerentzat, turismoarentzat eta hari lotutako alorrentzat, adibidez. Gero, automobilgintzak eta energiak esportazioetan izandako beherakada ikusgarriak behin-behinekoak diren ala ez ikusi beharko da.

Beste arrisku bat lan merkatuko behin-behinekotasun tasa handia. Ikerketak argi erakusten du behin-behinekotasunarekin guztiz lotua doala enpleguen suntsitzea. Alde horretatik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tasa txikiagoa da Espainiakoa baino, funtsezko jarduerek eta industriak duten pisuarengatik, baina, Europako beste herrialdeekin alderatuta, behin-behinekotasuna handiegia da oraindik.

Sare produktiboaren ezaugarri batzuk ere ahulezia ekar dezakete egoera honetan. Hala, mikroenpresak eta autonomoak zaurgarriagoak dira. Horiek zaintzeko neurriak beharko direla uste dute ikerlariek. Enpresen kaudimen arazoak ugaltzea ere espero du BBVA Researchen txostenak.

Neurri publikoak

Udako susperraldian, txostenaren ustez, funtsezkoa izan da kreditu politiken eta neurri fiskalen garrantzia. Ildo horretan, erkidegoak aldeko izan du zorpetze txikia, eta mesedegarria izan da aldi baterako erregulazioen zabalkundea. Hala ere, lehen bultzada hori indarra galtzen ariko litzateke, eta, txostenaren egileen ustez, berrikusi egin behar dira EBZren politika, ICO kredituena eta aldi baterako erregulazioen araudia. Urrunago begira, Domenechen aburuz, Europako Next Generation EU programako laguntzak ondo erabiltzea funtsezkoa izan daiteke erreformak egin eta ekonomiaren beharrezko transformazioa lortzeko.


Summary: Urriaren 12an Iruñean egindako ekintza «kriminalizatzeko» saiakera salatu du Sortuk. Hamasei pertsona Espainiako Poliziaren komisariatik pasatu dira gaur.

Joan den urriaren 12an, Espainian Hispanitatearen Eguna deitutakoan, «Espainiako Erresumaren supremazismoa» salatzeko «ekintza sinboliko bat» egin zuten Iruñean, Sortuk deituta. Horren ondorioz, hamasei pertsona deklaratzera deitu dituzte, eta gaur pasatu dira Espainiako Poliziaren komisariatik. Sortuk ohar batean nabarmendu duenez, Espainiako Poliziaren eta Guardia Zibilaren arteko «lankidetzak» ekarri ditu zitazioak, eta ekintzan parte hartu zutenak «kriminalizatzea» eta «beldurra» eragitea dute helburu. Alderdi independentistak adierazi du, baina, «erregimena» salatzen jarraituko duela.

Nafarroako Gobernuaren egoitzaren aurrean egin zuten ekintza. Felipe VI.a Espainiako erregearen estatua bat eta Cristobal Colonen beste bat jarri zituzten. Ondoren, monumentuei soka lepora bota zieten, eta eraitsi egin zituzten. Aldi berean, Gora herriak zioten kartelak atera zituzten.

Sorturentzat, «adierazpen eta mobilizazio askatasunaren aurkako operazioa» da, eta urriaren 12an salatutakoa «berretsi» besterik ez du egiten: «Erregimenaren supremazismoa eta jarrera zapaltzailea». Amerikar jatorria duten hainbat elkartek ere parte hartu zuten ekintzan.


Summary: Iruñeko Iruñazarra jatetxeak irabazi du Euskal Herriko Pintxo Txapelketa. Gorka Aginaga eta Laura Herrero sukaldariek eginiko Itsasantxoa pintxoa da aurtengo urrezko pintxoa.

Euskal Herriko Pintxo Txapelketari ekin zioten astelehenean, eta hamar talde iritsi dira gaurko finalera, Gasteizko Europa Jauregian. Parte hartzaileek agertoki baten gainean osatu dituzte pintxoak, banaka, eta, gero, epaimahaikideek dastatu dituzte. Epaimahaiak lan guztiek izandako maila ona azpimarratu dute, eta baita harrituta gelditu direla gaineratu ere. Haien arabera, aurkeztutako lanek «nazioarteko gastronomiaren eragin handia» izan dute. Azkenean, Iruñeko Iruñazarra jatetxearen Itsasantxoa pintxoari eman diote sari nagusia, eta, gainera, beste bi sari ere eskuratu ditu.

Zazpi osagaiez osatutako pintxo bat sortu dute Gorka Aginaga eta Laura Herrero Iruñazarra jatetxeko sukaldariek. Normalean aprobetxatzen ez diren elikagaiei eman diete garrantzia, eta, horretarako, besteak beste, antxoen buruak erabili dituzte pintxoak osatzeko. Jakinarazi dute dagoeneko bost aldiz aurkeztu direla lehiaketa honetara, eta «sinestezina» iruditzen zaiela gaurkoan hiru sari eskuratu izana. Jatetxeko lantaldea izan dute gogoan.

Bigarren saria eta hirugarrena, berriz, Gasteizen gelditu dira. Brisa Marina pintxoak eskuratu du bigarrena. Luis Hernani eta Juan Garcia Mano Lenta jatetxeko sukaldariek egindako lana izan da saritua. Hirugarren saria Mikel Fiestrasentzat izan da, Marmitun pintxoarekin. La Regadera jatetxeko kidea da.


Summary: Hiru pertsona atxilotu ditu Poliziak Gipuzkoan, jihadismoaren aurkako operazio batean. Espainiako Auzitegi Nazionalak agindutako operazioak zabalik jarraitzen du.

Espainiako Poliziak hiru pertsona atxilotu ditu Gipuzkoan goizaldean, jihadismoaren aurkako operazio batean. Efe berri agentziak Poliziaren iturriak aipatuz kaleratutako albiste baten arabera, Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratu Ismael Morenok agindu ditu atxiloketak. Operazioa zabalik dago oraindik.

Jatorri marokoarra dute hiru atxilotuek, eta bi etxebizitzatan egin ditu atxiloketak Poliziak: bat Pasaian dago, eta bestea, Donostian.


Summary: Errusiaren enbaxadak barregarritzat jo du Guardia Zibilaren txostena. Bartzelonako epaitegiaren prozesatze autoak dioenez, Errusia zegoen «Espainia desorekatzeko estrategiaren atzean», eta Putinek 10.000 soldadu Kataluniara bidaltzea proposatu zion Puigdemonti. Ironiaz, Errusiako enbaxadak esan du 10.000 ez baizik milioi bat soldatu bidaltzea pentsatzen zutela. Urriaren 1eko erreferendumean subiranistek Edward Snowdenekin eta Julian Assangerekin komunikazio estrategia bat aurrera eraman zutela ere badio.

Errusia zegoen Espainia desorekatzeko estrategia geopolitikoaren atzean. Hala dio Bartzelonako 1. instrukzio epaitegiak gaur onartu duen prozesatze autoak; agindu horren ondorioz, Guardia Zibilak 21 atxiloketa eta 31 miaketa egin ditu orotara. Errusiak Madrilen duen enbaxadak berak Guardia Zibilaren txostena «osatu» du, ironiaz, eta erantzun du sare sozialetan esanez Putinen asmoa ez zela 10.000 soldadu bidaltzea Kataluniara, baizik eta milioi bat (txioa, behean).

Guardia Zibilaren arabera, 2017. urtean Errusiak babesa eskaini zion Carles Puigdemont Kataluniako presidenteari; independentzia deklaratzen bazuen, Kataluniara 10.000 soldadu bidaltzeko prest zegoen Vladimir Putin Errusiako agintaria. Puigdemontek, ordea, ez zuen onartu. Dena den, epailearen iritziz, «begi bistakoa» da Errusiak eragina izan zuela «Espainiaren ezegonkortze estrategian», baita desinformazio kanpaina bat bultzatu zuela ere.

Nacio Digital egunkariaren arabera, epaitegiak Oriol Soler komunikazio arloko enpresaria lotu du Errusiaren ustezko estrategia geopolitikoarekin, eta urriaren 1eko erreferendumaren garaian Edward Snowden eta Julian Assange ekintzaileekin harremanak izatea egotzi dio. Snowden eta Assange ezagunak dira, besteak beste, hainbat dokumentu klasifikatu argitara ateratzeagatik —Wikileaksen sortzailea da Assange—. Soler gaur atxilotu dute, eta ERCri lotua dago. Haren abokatu Benet Salellasek adierazi duenez, enpresaria ostiralean pasatuko da epailearen aurretik.

Komunikazio estrategia

Autoak dioenez, Soler 2017ko irailaren 9an elkartu zen Assangerekin, Ekuadorrek Londresen duen enbaxadan. Bilera hori desinformazio eta ezegonkortze estrategiaren barnean kokatu du Guardia Zibilak, eta Errusiako Gobernuak ere parte hartu zuela dio: «Putinen gobernuak defendatzen zuen kolapsatzeko zorian zegoela Europako Batasuna, eta bertsio hori indartzeko pauso bat gehiago zen». Kontakizun hori, autoaren arabera, Russia Today eta Sputnik komunikabideen bidez hedatzen zuten.

Horrez gain, Solerri egotzi diote komunikazio estrategia bat garatzea Assangerekin batera. Horretarako, ustez, sare sozialak baliatu zituzten erreferendumean zehar, baita Assangeren, Snowdenen eta Sputnik eta Russia Today komunikabideen txioak ere Twitterren. Ez haienak bakarrik: «Kataluniako komunikabide publikoak eta pribatuak ere baliatu zituzten».

«Osatu gabe»

Guardia Zibilaren txostena argitaratu bezain laster, sare sozialetan izan diren erreakzio gehienek barregarri utzi dute hura. Errusiak Espainian duen enbaxadak ere txiokatu du gaiaz: «Kontuz: Espainiako hedabideetan agertu den informazioa, Errusiako 10.000 soldaduen Kataluniarako iritsierarena, osatu gabe dago». 10.000 baino milioi bat direla bota du, eta Espainiako gerraren garaian Katalunian eraikitako hegazkinetan iritsiko direla. «Kataluniako leku seguru batean ezkutatuta daude, mezu hauen bidez zifratutako agindua jaso arte».


Summary: Lau urtean 3.200 lanpostuko lan eskaintza publikoa egiteko asmoa du Bildarratzek. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak urtero lan eskaintza publiko bat egin nahi du. Legealdiko ildo nagusiak ezarri dituzte.

Hurrengo lau urteetarako ildo nagusiak azaldu ditu Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordean. Irakasleen egonkortasuna bermatzea izango da helburuetako bat. Horretarako, urtero lan eskaintza publikoa egiteko asmoa duela ziurtatu du, eta 3.200 lanpostu eskaini nahi dituztela.

Digitalizazioari ere garrantzia eman nahi dio Bildarratzek gidatzen duen sailak, eta helburu nagusia zein den jakinarazi du: ikastetxe guztiek digitalizazio plana edukitzea.

Horrez gain, ikasle guztien «ekitatea eta aukera berdintasuna» bermatze aldera, Bildarratzek azaldu du urtero 100 milioi euro erabili nahi dituztela. Eta, haren hitzetan, Ikastetxeetan 300 milioi euroko inbertsioa egitea ere espero dute, eta 250 ekintza egiteko asmoa erakutsi du.


Summary: Milaka pertsona atera dira kalera Polonian, abortatzeko eskubidearen aldeko greba egunean. «Elizak defendatzera» ateratzeko eskatu die jarraitzaileei Jaroslaw Kaczynski lehen ministrordeak. Haren eskuineko PiS alderdiak bultzatu du abortatzeko eskubidea murrizteko egitasmoa.

Emakumeek eskolak, unibertsitateak, lantegiak eta bulegoak hustu dituzte, eta kaleak bete. Greba eta protesta eguna eduki dute gaur Europako iparraldeko herrialdean, abortatzeko eskubidea murrizteko joan zen astean emaniko epaiaren aurka.

Joan den ostegunean Auzitegi Konstituzionalak erabaki zuen legez kanpokotzat jotzea malformazioren bat duten umekien abortua. Epaiak bakarrik hiru kasutara mugatu du legezko abortua: haurdunaldia bortxaketa baten edo intzestuaren ondorio denean, edo amaren osasunarentzat arrisku larria dakarrenean. Erabakia behin betikoa da, eta ezin da haren kontrako helegiterik jarri, baina ez da indarrean sartuko Poloniako Aldizkari Ofizialean argitaratu arte, eta oraindik ez dute argitaratu. Horregatik, legearen aurkakoek erabaki dute eskuin muturreko gobernua kalean estutzea.

Abortatzeko eskubidea murrizten duen legearen aurkako protestariak, gaur, Varsovian. PAWEL SUPERNAK / EFE

Geroztik, zazpi egunez etengabeko mobilizazioan daude murgilduta herrialde osoan. Gaurko greba egunean, milaka pertsona atera dira herrialdeko hiri nagusietako kaleetara.

«Gerra da»

Varsovian dozenaka mila pertsona elkartu dira, eta protestek hartu duten leloa oihukatu dute: «Gerra da». Izan ere, emakumeen eskubideen aldeko taldeek eta ezkerreko alderdiek gerra deklaratu diote PiS Legea eta Justizia eskuin muturreko alderdiari eta haren buruzagi eta Poloniako lehen ministrorde Jaroslaw Kaczynskiri. Izan ere, alderdiko diputatu talde batek aurkeztutako helegitearen ondorioz eman du epaia auzitegiak. Alderdiak berak izendatu zuen Auzitegi Konstituzionaleko presidentea, Julia Przylebska epaile kontserbadorea, eta Europako Batasunak ere gaitzetsi egin du hura izendatzeari bide eman dion erreforma; Poloniari isuna jartzeko prozesua zabaldu du.

Krakovian ere milaka pertsona bildu dira protestan. Art Service 2 / EFE

Kaczynskik «elizak defendatzera» dei egin die bere jarraitzaileei. Protestariek Polonia «suntsitu» nahi dutela gaineratu du. Oposizioak, berriz, «gerra zibilera bultzatzea» egotzi dio.

2016an ere deitu zuten abortuaren auziari lotutako greba feministara, eta 200.000 lagun inguruk bete zituzten karrikak. Orduan, Jaroslaw Kaczynski lehen ministro zenaren asmoen aurka batu ziren: hark abortua debekatzea zuen helburu.

Varsoviak abortuari buruzko Europako legedirik murriztaileenetako bat du.

Jaroslaw Kaczynski lehen ministrordea eta abortatzeko eskubidea murrizteko erreformaren bultzatzailea, gaur, legebiltzarrean. Radek Pietruszka / EFE

Egunotan ehunka herritar atera dira auzitegiaren epaiaren kontra protesta egitera, bai hiriburuan, bai gainerako hainbat herritan. Bideak blokeatu eta mezu irmoak zabaldu dituzte, pankarta eta oihu bidez: emakumeen infernua eta hau gerra da, kasurako.

Poliziak manifestarien aurka jo du horiek sakabanatzeko, eta atxilotuak ere izan dira. Varsoviako elkarretaratze puntuen artean daude gortearen egoitza eta Jaroslaw Kaczynski lehen ministrordearen etxe inguruak. Hark bideratu zuen, hain justu, errekurtsoa.

Art Service 2


Summary: Antzokiak, zinemak eta ostalaritza itxiko dituzte Alemanian. Astelehenean sartuko dira indarrean neurriak, eta gutxienez bi aste iraungo dute. Etxe bakoitzean ezin izanen dira hamar pertsona baino gehiago bildu.

Azken egunetan kutsatu kopuruak gora egin ondotik, koronabirusaren hedapena gutxitzeko neurriak iragarri ditu gaur arratsaldean Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak. «Erabakiak orain hartu behar dira», nabarmendu du kantzilerrak. Hala, taberna, jatetxe, antzoki eta zinemen itxiera iragarri du. Neurriak azaroaren 2an sartuko dira indarrean, datorren astelehenean, eta gutxienez bi aste iraungo dute. Horrez gain, mugatu eginen dute establezimenduetan egon daitekeen gehienezko pertsona kopurua. Metro karratu bakoitzeko pertsona bakarra egoten ahalko da.

Merkelek aitortu du egoera «gainezka» egitear dagoela: «Egun, ez dakigu nondik datorren kutsatzeen %75, eta aztarnariek ezin dute beren lana behar bezala egin», nabarmendu du. Alemaniako herritarrei eskatu die ahal bezainbertze murrizteko bidaiak. Haurtzaindegi eta eskolek irekita jarraituko dute, eta hamar pertsonara mugatu dute etxe bakoitzean egon daitekeen gehienezko pertsona kopurua.

Merkelek iragarri du gobernuak diruz lagunduko dituela itxieren ondorioz galerak dituzten negozioak. Itxierak iraunen duen bi asteen ondotik, landerretako lehendakariekin bilduko da Merkel, eta neurriak luzatu edo ez erabakiko du.


Roglicentzat garaipena Moncalvillon

Summary: Roglicentzat garaipena Moncalvillon. Lehia polita eskaini du esloveniarrak Richard Carapaz liderrarekin. 13 segundoren aldea dago bien artean orain sailkapen nagusian.

Igandean Formigalen amaitu zen etapan eduki zuen arreta faltaren ondoren, mendate batean amaitzen zen hurrengo etapan Vuelta irabazteko hautagai sendoa dela gogorarazi dio Primoz Roglicek (Jumbo Visma) Richard Carapaz liderrari (Ineos). Esloveniarrak lasterketako zortzigarren etapa irabazi du, Moncalvilloko gainean, eta, elastiko gorria berreskuratu ez badu ere, 13 segundora gutxitu du Carapazekiko aldea, eta bien arteko lehia puri-purian da, etapan ikusi den bezala. Bien arteko buruz-burukoa izan da. Roglicek azken txanpan egin du eraso, eta, etapa irabazteaz gain, aldea atera die beste zenbait hautagairi: 13 Carapazi, 19 Dan Martini, 33 Carthyri eta 1.33 Esteban Chavesi. Sailkapen nagusia estutu egin da lehen bost postuetan, eta, hortik aurrera, aldeak handitu egin dira.

Ibilbide exijentea izan du etapa, 3.025 metroko desnibela pilatuz. Zazpi txirrindularik egin dute aurrera. Tartean ziren Rui Costa eta Cavagna. Atzetik, bost txirrindulari bakarrik eduki arren, Ineosek tropelaren ardura hartu du. Chris Froomek gregario elastikoa jarri du, Carapazen alde lan egiteko. Baina erritmoa ez zen bizia, eta iheslariek bost minuturen errenta lortu dute. Movistar ez zegoen gustura lasterketaren bilakaerarekin, eta urratsa egin du, abiadura handitzeko. Horrek eragina izan du. La Rasako mendatearen gainean aldea erdira murriztu da. Ineosen, Jumbo Vismaren eta Movistarren arteko lehia bizitu egin da, lasterketako talderik indartsuena nor den erakusteko.

Jaitsiera bizia izan da, tropela luze jarriz. Movistarrek azeleragailua zapaltzen jarraitu du, eta orduko 70 kilometroko abiadura ezarri du. Horren ondorioz, tropela txikituz joan da, 50 bat txirrindularitan geratu arte. Eguneko mendate nagusia geratzen zitzaien aurretik, Moncalvillo (8,3 kilometro, %9,2 eta %15 arteko pendizarekin). Igoeran, Valverdek egin du lehen ahalegina, faboritoen multzoa gehiago tenkatuz. Gesinkek eta Andrey Amadorrek erantzun dute. Baina Woods izan da benetako selekzioa egin duena. Hor hasi dira Carapazen eta Roglicen arteko erasoak. Ahalegintzen aurrena Carapaz izan da, baina ondo eutsi dio Roglicek. Kostata bada ere, Martin, Vlasov eta Carthy bi faboritoengana ailegatu dira. Helmugara iristeko 1,2 kilometro falta zirenean jo du lehen kolpea. Sufrituta erantzun dio Carapazek. Baina Sloveniarrak bazekien hurrengo ahaleginean nekez eutsi ahal izango ziola ekuadortarrak. Eta hala gertatu da. Asteburuan, Asturiasko mendateak dituzte zain Roglicek eta Carapezek,berriro ere mokoka aritzeko.


Summary: LABek argi baino itzal gehiago ikusi ditu pentsioen erreforma proposamenean. Toledoko Itunak onartutakoak «ez du bermatzen eredu publikoaren jasangarritasuna». Garbiñe Aranburuk kritika egin die euskal erakundeek duten rolari: «Begirale soilak dira»

Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak argi baino itzal gehiago ikusi ditu pentsio sistema erreformatzeko proposamenen artean. Sindikatuko buruak aztertu egin ditu, eta, haren ustez, gomendioek ez dute pentsio sistema publikoaren «jasangarritasuna» bermatzen. Hori ikusita, argi du euskal erakunde publiko eta sindikatuek «bide propioa» egin behar dutela, eta aurreratu du bere sindikatuak aurki ezagutaraziko duela prestatzen ari den Gizarte Segurantzako sistema propioaren proiektua. Aranburuk duela bi aste Barakaldon 500 delegaturen aurrean emaniko hitzaldian aurreratu zuen proposamen hori diseinatzen ari direla.

Aranburuk Euskal Herrian ikusten du Toledoko ituna delakoak ezartzen dituen baldintzak hobetzeko aukera. «Hemendik ezin gara mugatu Madrilgo negoziazioen begirale soilak izatera. Ereduak aldaketa sakona behar du, eta ezinbestekoa da sistema propioa eratzea». LABek eskaera hori plano teorikotik lurrera ekarriko lukeen lege baten idazketan dihardu. «Autonomia Estatutua eta Foru Hobekuntza betetzearekin ez da aski; kudeaketa jaso baino ez dute egiten. Egungo markoa hobetu behar da». Alde horretatik, LABek atea ireki die pentsiodunen mugimenduari eta gizarte eragileei iradokizunak bidal diezazkieten.

1.080 euroko pentsioa

Bien bitartean, baina, Espainiako Gobernuak eta Gorteak arautuko dituzte hego euskal herritarren pentsioak, eta Aranburu kritikoa da erreformaren nondik norakoekin. «2011ko eta 2013ko erreformak ez dituzte atzera botako, eta haiek asko gogortu zituzten baldintzak. Murrizketak egin dira, eta tarte handiak daude langileen azken soldaten eta pentsioen artean». Aranburuk datuz hornitu du azalpena: «1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen dugu. EAEko emakumezkoen %70 ez dira kopuru horretara iristen, eta Nafarroan %75 dira. Gizonen kasuan, %35 eta %38 ez dira iristen, hurrenez hurren».

LABeko buruaren ustez, erreforma «zorretan» dago emakumeekin, ez dielako aitortzarik egiten eremu pribatuan aritu diren zaintzaileei. Era berean iritzi dio pentsio pribatuak eta erretiro adina atzeratzea sustatzen dituela. «Eta aurkakoa egin beharko luke. 60 urtera jaitsi beharko litzateke gazteak lan munduan sartzeko».

Jasangarritasun ezaren kritika argudiatzeko, egiturazko neurririk ez dagoela salatu du, baita batzuk iradoki ere: «1.200 euroko gutxieneko soldata kotizazioak hobetzeko, soldata altuenen kotizazio muga kentzea, zerga politika berraztertzea...». Dena, baina, ez da kritika, elementu positibo bat ere nabarmendu du: pentsioak KPIaren arabera berrikusteko aukera. Dena den, zehaztasun bat erantsi dio: «Beti ere legez bermatzen bada».

Pentsiodunekin bat

LAB sindikatuak, bestalde, bat egin du pentsiodunen mugimenduak eta zahar etxeetako erabiltzaileen senideek etzirako deituriko mobilizazioekin. Aranburuk parte hartzera deitu ditu afiliatu eta delegatu guztiak.


Summary: Gipuzkoako egoitzetan lau egoiliar hil dira. Hildakoak Donostiako bi zahar etxetako eta Zumarragako Argixaoko egoiliarrak ziren. Tafallako Nuestra Señora de la Caridad zahar etxean, 67 egoiliarretatik 22 kutsatu egin dira.

Gipuzkoako Diputazioak jakitera eman duenez, lurraldeko zaharren egoitzetan adineko lau lagun zendu dira azken orduetan: Alai-Etxe (Donostia) zentroko erabiltzaile bat, Lamourouseko (Donostia) beste bat eta Argixaoko (Zumarraga) bi pertsona. Heriotza horiez gain, adineko egoitzetan DYArekin batera egiten ari diren probetan beste zazpi positibo agertu dira, eta, dagoeneko, 74 kasu positibo daude. Halaber, adinekoen artean, 84 pertsona sendatu egin dira.

Nafarroan, Tafallako Nuestra Señora de la Caridad zahar etxean, 67 egoiliarretik 22 kutsatu egin direla azaldu du Gobernuak. Positibo eman dutenak lehen solairuan dituzte bakartuak, eta bigarren solairuan dira gainerakoak, beren logeletan sartuta. Urriaren 13tik ezin da zahar etxeetan bisitarik egin, salbuespen handiko egoerak salbuespen, baina birusak sartzea lortu du. Egoiliar guztiei PCR proba egitea erabaki du gobernuak.

Gobernuko Gizarte Eskubideen Departamentuak gizarteari dei egin dio arduraz jokatzeko, norberaren jarrerek ondorio larriak izan baititzake adinekoen artean. Ez soilik kutsatu egin daitezkeelako, baizik eta pandemiari aurre egiteko ezartzen ari diren neurriek ondorio gogorrak dituztelako. Tafallako zahar etxe horretan, adibidez, erabiltzaileak bakartuta daude, bakoitza bere logelan. BERRIAk jakin duenez, erabiltzaileetako batzuek ez dute egoera ulertzen, eta oihuka hasten dira logelatik atera nahirik.


Summary: Errepikapena «salbuespena» izatea hitzartu dute PSOEk, Unidas Podemosek eta EH Bilduk. Espainiako Hezkuntza legearen erreformari erdibideko zuzenketa bat aurkeztu diote hiru taldeek. Hiru ikasgaitan ebaluazio negatiboa izanda ere ikasturtea igaro ahal izango dela jaso dute.

LOMCE legearen erreformari zenbait taldek aurkeztutako zuzenketak ari dira eztabaidatzen egunotan Espainiako Kongresuan, eta PSOEk, Unidas Podemos eta EH Bilduk gaur adostu dute jarraibide gisa ezartzea errepikapena «salbuespena» izatea, eta ikasturtea igaro ahal izatea hiru ikasgaitan ebaluazio negatiboa edukita ere. Hiru alderdiek erdibideko zuzenketa batean jaso dute akordio hori. Hitzartutako zuzenketan jasota dago ikasleek ikasturtea gainditu ahal izango dutela «ikasgaien helburuak» lortzen dituztenean, nahiz eta bi ikasgaitan baino gehiagotan ebaluazio negatiboa izan. Halaber, irakasleek ebaluazio negatiboa izandako ikasgaien «izaera» aintzat hartuta erabaki dezakete ikaslea hurrengo ikasturtera igarotzea, zuzenketan jasoa dutenez.

Azken hilabeteetan polemika ugari sortu du gai horrek. Joan den apirilean, Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak ikasle gehienek ikasturtea gainditzeko irizpidea eman zien erkidegoei, eta errepikatzea «salbuespenezko neurri» gisa ezarri zen. Gaur jakin da erabaki hura ikertzen ari dela Espainiako Auzitegi Goreneko Fiskaltza, ustezko «prebarikazio» delitu bat egon daitekeelako.


Summary: Ipar Euskal Herria berriz konfinatuko dute etzitik goiti. Ostiraletik aitzina Frantziako Estatu osoa konfinatuko dute. Eskolek irekita jarraituko dute, eta lanera joateko baimenak emango dituzte; gainerakoetara, martxoan bezala, agiri batekin joan ahalko da. Oraingoz, Iparraldearen eta Hego Euskal Herriaren arteko muga irekia egonen da.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak trenkatu du: ostiraletik aitzina, Frantziako Estatu osoa konfinatuko dute. Beraz, Ipar Euskal Herria ere itxita. Eskolak irekiak egonen dira; lanera joateko baimena beharko da, eta zahar etxeetako bisitak baimenduak egonen dira; gainerakoan, martxoan bezala, agiri bat beharko da. Ostatu eta jatetxeak osoki hetsiko dituzte. Oraingoz, ordea, Iparraldearen eta Hego Euskal Herriaren arteko muga irekia egonen da.

Eskolek, lizeoek eta kolegioek irekita jarraituko dute, bai, baina protokolo zorrotzak izanik. Unibertsitateak, berriz, itxita, online arituko dira, eta telelana egin dezaketen guztiek hala egin beharko dute. Zahar etxeetan, antzeko: bisitak egiten ahalko dira, baina protokolo oso zorrotzak betez, «bakartze osorik izan ez dadin».

Oraingoz, abenduaren 1 arte iraunen du itxialdiak Ipar Euskal Herrian. Bihartik aitzina, Frantziako Gobernuko ministroek xehetasunak emanen dituzte, baina behar-beharrezkoek ez diren saltegiak itxita egon beharko dute, bi astez gutxienez. Bilera eta elkarretaratze publikoak ere debekatu ditu Macronek.

Pronostikorik txarrenetan ere ez

20:00etan hitz egin du presidenteak. Orain arte, Ipar Euskal Herriko herritarrek etxeratze agindua bete behar zuten 21:00-06:00 bitartean, baina neurri murritzaileagoak iragarriko zituela espero zen, eta hala egin du: «Orain arte hartutako neurriak ez dira nahikoak izan» esanez hasi du hitzaldia. «Pronostikorik txarrenek ere ez zuten egoera hau aurreikusia». Bigarren olatua «zailagoa eta hilgarriagoa» izanen ari dela gehitu du, eta azaroaren 15erako Frantziako Estatuko suspertze zerbitzu guztiak saturaziora helduko zirela gaur bertan neurri gogorrak hartu ez balitu.

Besteak beste, langabezia partziala berriz martxan ezarriko dute kaltetuak izanen diren enpresentzat. «Ekonomiaren eta osasunaren arteko oreka aurkitu behar dugu», esan du Macronek. «Edo ez dugu deus egiten eta immunitate kolektiboaren hautua egiten dugu: Frantziak ez du horrelakorik eginen. Zaurgarrienak bakarrik konfinatzen ahal genituzke, eta ez da nahikoa».


Summary: Jaurlaritzaren irizpide berriak: frogak eskatuko dituzte senideak zaintzera joateko. Neurriak indarrean dira, baina, sortutako zalantzen aurrean, galdera-erantzun gisako argibide batzuk kaleratu ditu Lehendakaritzak. Goizean Ertzaintzak bidalitako irizpideak gehiago zehaztu dituzte. Alboko udalerrira «jarduera sozioekonomikoak» egitera joateak zer esan nahi duen seinalatu dute, adibidez. Senideak bisitatzeari dagokionez, ohartarazi dute zaintza soilik dagoela onartuta, ez besterik gabe bisita bat egitea: areago, orain azaldu dute zaintza lanetara joateko frogak behar direla.

Isunak jartzen ez dira hasi oraindik, baina kontrolak egiten, bai. Asteartetik indarrean daude Eusko Jaurlaritzak koronabirusaren hedapena geldiarazteko hartutako neurriak, eta Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak iragarri du datozen egunetan «zorrotz» kontrolatuko dutela herritarren jarduna. Oraingoz, «informazioa ematen» ari dira poliziak kontroletan, baina, asteburuaren atarian, zigorrak jartzen hasiko dira neurriak bete ezean.

Jaurlaritzaren dekretua nola interpretatu, zalantza ugari sortu dira. Lehenik, Ertzaintzaren zuzendaritzak zehaztutako irizpide batzuk argitaratu dituzte —gaztelania hutsez bidali dituzte udaletara, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak salatu duenez; handik ordu batzuetara igorri dute euskarazko bertsioa—. Ondoren, berriz, Lehendakaritzak kaleratu du dekretuari buruzko argibide sorta bat —euskaraz ere bai—, eta are gehiago zehaztu ditu Ertzaintzaren zuzendaritzak emandako irizpideak. Gogoan izatekoa da Iñigo Urkullu lehendakariak izenpetu duela neurriak ezartzeko dekretua, eta, beraz, Lehendakaritzari dagokio dekretuari buruzko argibideak ematea.

Hona Jaurlaritzaren azken dokumentuan jasotako gako nagusiak:

Bil daitezke sei pertsona baino gehiago lantokian? Bai. Sei pertsona baino gehiagoko taldeetan egoteko mugatik kanpo geratzen dira laneko, hezkuntzako eta erakundeetako jarduerak. Nolanahi ere, segurtasun neurri guztiak bete beharko dira; alegia, metro eta erdiko gutxieneko distantzia gordetzea eta maskararen derrigorrezko erabilera, une oro. Gainera, bilera gela aireztatu behar da.

Bisita ditzakete aitona-amonek bilobak, udalerri mugakideetan bizi ez diren kasuetan? Ez dira bisita eta zaintza kontzeptuak nahastu behar. Familia bisita bada, ezin da. Adingabea zaintzera joanez gero, bai, joan daitezke.

Nola justifikatuko litzateke agintaritza baten aurrean joan-etorri baten motiboa adinekoen edo adingabeen zaintza dela? Pertsona arduradunak emandako egiaztagiriaren bidez; horretarako, familia lotura frogatu beharko da, eta zainduko den pertsonaren identifikazio datuak eman beharko dira.

Domu Santu egunean, joan daitezke mugakide ez diren udalerrietako hilerrietara? Ez. Joan-etorriak saihestu behar dira.

Zer ulertzen da dela jarduera sozioekonomikoa? Udalerri mugakidean egin ohi diren jarduerak, eta dekretuan jaso diren salbuespenen artean ez daudenak, esaterako: supermerkatura joatea, tindategira, jatetxera edo haurtzaindegira joatea, eta gure udalerrian bertan egin ditzakegun baina, hurbiltasunagatik eta irisgarritasunagatik, udalerri mugakidean egitea komeni zaizkigun jarduera sozial edota ekonomikoak.

Etxe bat alokatuta edukiz gero autonomia erkidego batean eta errentaria badoanez giltzak batzera joan behar izanez gero, irten daiteke erkidegotik? Jarduera hori atzeratzerik ez badago, ezinbesteko kasutzat jo daiteke.

Etxe bat erosteko prozesuan dauden eta zenbait udalerritan etxeak ikusi behar dituzten pertsonek jarrai dezakete etxeak ikusten? Ez, atzeratu egin beharko dute jarduera hori.

Joan daiteke autonomia erkidego berean dagoen bigarren etxebizitzara? Ez. Mugatuta dago mugikortasuna bizitoki dugun udalerrira.

Zer gertatzen da dagoeneko bidaiatzeko hegazkin txartela erosita edukiz gero? Baliogabetu egin behar da? Bidaiaren motiboa aisia bada, bai, hala beharko luke. Dekretuan azaldu diren motiboetako beste edozein bada, hegaldiari euts lekioke.

Sar daitezke EAEn konfinatuta ez dauden erkidegoetako herritarrak? Dekretuan aurreikusten diren pertsonak baino ezingo dira sartu, eta behar bezala justifikatuta egon beharko dute.

Atera daiteke maskota 23:00 ondoren? Ezin da paseatzera atera. Dekretuan aurreikusten diren jarduerak baino ezin dira egin; maskotak direla eta, larrialdiko motiboren batengatik albaitariarenera eraman daitekeela jaso da.

Sar daiteke udalerri mugakidean, nahiz eta beste lurralde historiko batean egon? Eta beste autonomia erkidego batean egonez gero? Beste lurralde historiko batean egonez gero, bai, gainerako udalerrietan bete beharreko baldintza beretan. Ezin da udalerri mugakidean sartu baldin eta beste autonomia erkidego batean badago; izan ere, mugatuta dago EAEtik irtetea, ezarritako salbuespenetan izan ezik.

Zer jotzen da udalerri mugakidetzat? Erreka bi udalerrien artean badago, mugikortasuna posible da? (Adibidea: Erandio eta Bilbo, edo Getxo eta Portugalete) Bizileku den udalerriaren ondoko udalerria da; udalerri mugakidera joateko zuzeneko bidea dago, mugakide ez diren beste udalerri batzuetatik igaro beharrik izan gabe. Adibidea dela eta, bai, baimenduta dago Erandio eta Bilbo arteko edo Getxo eta Portugalete arteko mugikortasuna.

Udalerriko supermerkatua txikia bada, eta, normalean, beste udalerri bateko handiago batera joateko ohitura izatez gero, joan daiteke? Elikagaiak edo baimendutako beste produktu batzuk erosteko joan-etorriak bizitoki den udalerriko edo alboko udalerriko merkataritza establezimenduetara egin behar dira. Bizitoki den udalerrian edo mugakidean ematen ez diren zerbitzu eta hornikuntzen kasuan, salbuespen gisa, bizitoki den udalerritik hurbilen dagoen saltoki handi batera edo antzeko batera joan ahalko da.

Ile apaindegira joan daiteke mugakide ez den herri batera? Ez. Jarduera sozioekonomikoa udalerri mugakideetan baino ezin da egin. Ile apaindegia ez da dekretuan aurreikusten diren salbuespenetako bat.

Zenbat pertsona eser daitezke jatetxe batean jaten edo taberna batean zerbait hartzen? Bai barruan, bai kanpoan gehienez sei pertsona batu ahal dira mahaiko edo mahaien multzo bakoitzeko. Gutxienez 1,5 metroko distantzia gorde beharko da bezeroen artean edo bezero-taldeen artean, eta une oro egon beharko dute eserita. Maskararen erabilera derrigorrezkoa izango da une oro, kontsumitzeko unean bertan izan ezik. Barruko edukiera, guztira, ezingo da % 50etik gorakoa izan. Ezingo da barran kontsumitu.

Ordutegi muga bera da erkidegoko taberna eta jatetxe guztientzat? Bai. Guztiek, salbuespenik gabe, 23:00ak baino lehen itxi beharko dute, eta ezingo dute 06:00ak baino lehen ireki. Neurri hori asteko egun guztietan aplikatuko da, jaiegunetan barne.

Erregai zerbitzuguneetako eta gasolindegietako tabernek eta jatetxeek ere 23:00ak baino lehen itxi beharko dute? Ez, ordutegiaren aldetiko mugak jatetxe zerbitzu horiek salbuesten ditu. Hala ere, ezingo dute alkoholik atera 23:00ak eta 06:00ak bitartean.

Ostalaritzako establezimendu bat edukiz gero eta 23:00etan itxiz gero, langileak itzul daitezke etxera 23:00ak baino geroago? Bai. Dekretuan aurreikusten diren salbuespenetan jaso da lan motiboengatik edo aurreikusten diren beste batzuengatik bide publikoetatik edo erabilera publikoko espazioetatik 23:00ak eta 06:00ak bitartean ibiltzeko aukera. Nolanahi ere, ordu tarte horretan bide publikoan egoteko motiboa edo kausa egiaztatzeko gai izan beharko da, hala egiteko eskatuz gero.

Egon daiteke jarduerarik ostalaritzako eta jatetxeko lokalen barruan, ezarritako orduetatik kanpo? Bai. Baimenduta dago establezimenduaren barrualdean ostalaritzako langileek lokala prestatzeko lanak egiten jardutea, bai 23:00ak ondoren, bai 06:00ak baino lehen. 23:00etatik aurrera ezingo da etxera banatzeko zerbitzurik egin.

Joka daiteke zutik taberna batean dagoen makina batean? Ez. Aulkian eserita egon beharko da.

% 50eko gehieneko edukierak gainditu dezake hoteletako gune komunei (jangela, kafetegia eta abar) aplikatzen zaien 30 pertsonaren kopurua? Ez.

Segurtasun distantziak berak dira lokalaren barruan eta aire zabaleko terrazan? Bai. Gutxienez 1,5 metroko distantzia gorde beharko da bezeroen artean edo bezero taldeen artean, eta une oro egon beharko dute eserita.

Har dezakete ostatu logela, etxe edo bungalow berean elkarren bizikide ez diren pertsona taldeek? Taldekatze eta bilerak sei pertsonakoak izan daitezke, gehienez, bizikide izan ezean. Gogorarazten da mugikortasuna udalerriaren eta mugakideen artean baino ez dagoela baimenduta.

Joan daiteke ikastera bizitoki den udalerrian ez dagoen zentro batera? Nola justifikatu? Egoera hori berariaz jaso da dekretuan: hezkuntza zentroetara joatea, haur hezkuntzako eskolak barne. Baliozkotzat eta nahikotzat jotzen den edozein dokumenturen bidez egiaztatu beharko da.

Joan daiteke semea edo alaba batzera, bizileku den udalerritik kanpo egiten den eskolaz kanpoko jarduera batera? Bai, betiere behar bezala justifikatzen bada; dena den, ezingo da helmugako udalerrian umea batzeko behar baino denbora gehiago egon.

Supermerkatuek edo elikagaien dendek sal dezakete alkohola 20:00etatik aurrera? Eta 20:00ak ondoren ixten badute? 20:00ak eta 08:00ak artean ezingo da alkoholik saldu, taberna eta jatetxeetan kontsumitu ezean. Era berean, ezin da bide publikoan kontsumitu, ostalaritza zerbitzuei lotuta dauden terrazetan baino ez.

Joan daiteke bizitoki den udalerritik kanpo egiten den hileta, hil beila edo ehorzketa batera? Eta autonomia erkidegotik kanpora? Ez, udalerrian bertan edo mugakideetan ez bada, eta honako atal honetan ezartzen diren neurriak bete beharko dira: hil beiletan, 30 pertsona bil daitezke aire zabalean, eta barruan, sei; ehorzketan edo errausketan ere 30 lagun aire zabalean, eta barruan, hamar; eta maskara beti erabili behar da.

Joan gaitezke Domu Santu egunean bizitoki den udalerritik kanpora dagoen hilerri batera? Eta autonomia erkidegotik kanpora? Ez.

Irten daiteke ibiltzera edo perretxikotan taldean? Eta korrika egitera edo bizikletan ibiltzera? Jarduera fisikoa egin ahalko da aire zabalean, bakarka edo kolektiboan, gehienez sei pertsonako taldeetan, udalerriaren edo udalerri mugakidearen barruan. Aire zabaleko kirol jardueraren eta jarduera fisikoaren artean bereizi behar da. Aire zabaleko jarduera fisikoak kalean edo ingurune naturalean paseatzea barne hartzen du.

Egin daiteke kirola taldean, espazio itxietan? Ez, kirola bakarka baino ezin da egin. Gimnasioetan programatutako ikastaroak edo jarduerak salbu; haietan, maskara erabili beharko da. Taldeko klaseetan, sei parte hartzaile egon ahalko dira, gehienez.

Entrena daiteke norbere taldearekin eta partidak jokatu? Baimenduta daude lehiaketa profesionalean edo erdi profesionalean dauden taldeen kirol entrenamenduak eta lehiaketak. Profesionala edo erdi profesionala ez den federazio lehiaketa eten egingo da, bai eta eskola kiroleko lehiaketa ere. Baimenduta daude federatutako edo eskoletako taldeen kirol entrenamenduak, baina seiko taldeetan eta bakarka.

Joan daiteke beste udalerri batera partida bat jokatzera? Lehiaketa profesionaletan edo erdi profesionaletan baino ez.

Zer ulertzen da kirolari erdi profesional esatean? Egutegi ofizialeko Espainiako Estatuko eta nazioarteko lehiaketetan eta Euskal Federazioak antolatutako maila goreneko lehiaketetan parte hartzen duten kirolariak, guztiak kategoria absolutuan. Atal honetan kategoria absolutuko maila goreneko bertoko kirol lehiaketak sartzen dira.

Joan daiteke kirol jarduera bat egitera beste udalerri bateko kiroldegira? Bai, baldin eta udalerri mugakidea bada.

Joan daiteke beste udalerri edo erkidego batzuetara ehizara edo arrantzara? Ez. Bi jarduera horiek bizitoki den udalerrian edo mugakideetan baino ezingo dira egin.

Gaueko zer ordutara arte egongo da garraio publikoa? Lurralde historiko barruko garraio publikoaren azken irteera 00:00etan izango da. Neurri horrek ez die eragiten taxiei eta ibilgailu gidaridunei.

Jan edo edan daiteke garraio publikoan? Bidaia denbora bi ordutik beherakoa bada, ezin da jan, baina bai edan.

Badago okupazio mugarik garraioan? Ez, garraio publiko eta pribatuetan ibilgailuak duen plaza adina pertsona joan ahalko da, betiere maskara jantzita.

Sarrera bat edukiz gero udalerritik kanpo egingo den kontzertu baterako, joan daiteke? Emanaldia udalerri mugakidean baldin bada eta sarrerarekin behar bezala justifikatzen bada soilik.

Erre daiteke bide publikoan? Bi metroko gutxieneko distantzia gordetzerik badago bakarrik.

Derrigorrezkoa da erabilera publikoko establezimendu eta lekuak aireztatzea? Bai. Ahalik eta maizen aireztatu beharko dira, eta, gutxienez, egunean hiru aldiz

Baimenduta al dago adinduen egoitzetara joatea? Bai, Euskal Autonomia Erkidegoaren barruan, betiere zentroak berak baimendutako bisitak badira.

Baimenduta al dago espetxeetara joatea? Bai, baina, horretarako, Espetxeetako Agintaritzak emandako baimen egokia beharko da. EAEtik kanpora mugitu ahalko da, baldin eta helmugako erkidegoak baimena ematen badu.

Baimenduta al dago ibilgailuen tailerretara eta kontzesionarioetara joatea? Bai atzeratu ezin diren, derrigorrezkoak diren eta aurrez aurre egin behar diren kudeaketen kasuan.

Baimenduta al dago erlijio edo kultu zerbitzuetara joatea? Bai, salbuespen gisa, bizitoki dugun udalerrian halakorik ez bada eta, betiere, hurbilen dagoen lekura.

Baimenduta dago baratzeetan lan egiteko mugitzea? Bai, bizitoki dugun udalerrian eta mugakideetan dauden baratzeetan.

Baimenduta al dago arrazoi sindikalengatik, alderdi politikoen, enpresa elkarteen eta antzekoen jarduerengatik lekualdatzea? Bai. Erakunde jardueratzat jotzen baitira.


Summary: Eusko Legebiltzarrak Andoni Aldekoa izendatu du EITBko zuzendari nagusi. EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin izendatu dute. Aurka bozkatu dute gainontzeko talde politikoek.

Maite Iturbek zazpi urtez bete du EITBko zuzendari nagusiaren kargua, eta bere kabuz adierazi zion Eusko Jaurlaritzari betebehar hori uzteko asmoa. Horren ondotik, EAJk eta PSE-EEk adostu zuten Andoni Aldekoa proposatzea postu horretarako. Izendapen prozeduraren aurka egin zuen EH Bilduk, eta zuzendaria lehiaketa publiko bidez izendatzeko eskatu. Proposamena hori ez zen eztabaidatu ere egin. Hartara, gaur goizean izendatu du Eusko Legebiltzarrak Aldekoa EITBko zuzendari nagusi, EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin; kontra bozkatu dute EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek, PP-Ciudadanosek eta Voxek.

ETBko erredakzio kontseiluak ohar batean salatu du Aldekoak «ez duela euskara menperatzen».

Legebiltzarrean talde politikoek hitza hartu dutenean, soilik EH Bilduko Jasone Agirrek jarri du mahai gainean ea Aldekoak euskaraz ondo egiten duen ala ez. «Inkognita bat da haren euskara maila. Argi dago euskaltzalea ez dela: Twitterren, azkeneko urtean, eskerrik asko eta ongi etorri hitzak baino ez ditu egin euskaraz".

Agirrek, era berean, nabarmendu du Aldekoak ez duela goi mailako titulaziorik. EH Bilduko ordezkariak esan duenez, Aldekoa izan da Eusko Legebiltzarrean kontrako boto gehien jaso duen EITBko zuzendari nagusia. Zera galdetu du Agirrek: «Zer beldur dago EITBko zuzendari nagusia lehiaketa publikoz aukeratzeko?»

Joseba Diez EAJko legebiltzarkideak, berriz, oposizioko taldeei esan die «akats estrategikoa» dela Aldekoa kritikatzea, izendatua izan aurretik. «Ez duzue haren kudeaketa ikusi», Aldekoaren ibilbidea defendatu du ordezkari jeltzaleak: «Ibilbide arrakastatsua erakutsi du komunikazioaren munduan. Eskarmentua du sozietate publikoen kudeaketan. Ziur gaude ondo egingo duela». PSE-EEko legebiltzarkide Miren Gallastegik, aldi berean, nabarmendu du Aldekoak ondo ezagutzen duela komunikazioaren sektorea. «Bere ibilbidean, izaera irekia eta elkarrizketaren aldekoa erakutsi du», gaineratu du Gallastegik.

Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkide David Sotok salatu du «alderdikoikeria» dagoela EITBn. «Taldeko langileek inkesta batean ere salatu zuten hori». Bestalde, azaldu du ez dakitela ezer Aldekoaren proiektu estrategikoaren inguruan. «Izendapenaren prozeduraren aurka gaude».

PP-Ciudadanos taldeko Luis Ignacio Gordillok, era berean, salatu du prentsaren bidez jakin dutela EAJk eta PSE-EEk zer pertsona aukeratu duten posturako. EH Bilduk egin duen moduan, lehiaketa publikoa defendatu du PP-CIudadanosek EITBko zuzendari nagusia aukeratzeko. «Beste EITB bat posible da: denontzat izango den EITB bat, eta pluralismoa defendatuko duena».

Voxeko legebiltzarkide Amaia Martinezen iritziz, «lotsagarria» da EITBn dagoen«kontrol politikoa».


Summary: Hamaika Gara-k ekitaldi kultural eta politiko bat egingo du larunbatean. Internet bidez eta hainbat herritan antolatu dituzten proiekzioetan ikusi ahalko da.

Erabakitzeko eskubidea legez jasotzearen eta erreferendum baten aldeko sinadurak biltzeari berrekin dio Hamaika Gara egitasmoak, eta, testuinguru horretan, ekitaldi kultural eta politiko bat antolatu du etziko. Altxa! izena jarri diote ekitaldiari, eta 18:00etan izango da, Durangoko Plateruenan (Bizkaia). COVID-19aren izurriaren eraginez, ordea, ezin izango da bertatik bertara ikusi; sarean egongo da ikusgai, Hamaikagara.eus webgunean eta herri ugaritan antolatu dituzten emanaldietan.

Antolatzaileen arabera, «nazioarteko erreferentziazko hainbat pertsonak eta hainbat kulturgilek» parte hartuko dute ekitaldian: Erika Olaizola, Iraia Elias eta Laura Penagos aktoreek, Amets Arzallus bertsolariak eta Eñaut Elorrieta, Ruben Caballero eta Dupla taldeko musikariek.

Webgunerako sarbidea larunbatean eskuratu ahalko da, webgunean bertan, 3 euroan. 40 minutu inguruko ikuskizun batekin hasiko da saioa. Azken hamarkadetan zeharreko bidaia bat proposatzen du Gotzon Barandiaran gidoilariak, «euskaldunon erreferente kulturalak» ardatz hartuta: «Gure herria etengabe egon izan da mugimenduan; behin eta berriz asmatu eta berrasmatu dugu nola egin aurrera».

Amancay Gaztañaga zuzendariak azaldu duenez, transmititu nahi izan dute herri gisa «nondik gatozen, nora goazen, bide horretan zer ebaki behar izan dugun, eta nola eraiki genezakeen etorkizun berri bat atzean utzitakoa galdu gabe». Ikuskizunaren ondoren, Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek hitzaldi politko bateratu bat egingo dute.


Summary: Udaberrikoa baino malguagoa izanen da Ipar Euskal Herriaren konfinatzea. Maskara nahitaezkoa izanen da 6 urtetik gorako haurrentzat. Kulturaren sektorea erabat geldirik egonen da. EH Baik kritikatu ditu konfinamendu neurriak.

Ipar Euskal Herriaren konfinatzea iragarri zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak atzo, baina udaberrian baino malguagoa izanen dela azaldu du Jean Castex lehen ministroak. Lanera eta ikastetxera joateko aukera izanen dute herritarrek, baina aisialdirako aukera azkarki mugatua izanen da. Aldarrikapen manifestazioak ere baimenduak izanen dira, betiere prefeturan deklaratuak badira.

Eskolak irekiak izanen dira, haurtzaindegietatik lizeoetaraino, eta lan sektore gehienek ere funtzionatzen segituko dute, «baitezpadakoak» ez diren komertzioek salbu. Ahal den heinean telelana lehenesteko eskatu du Castexek. Egunean ordu batez, kirola egitera edo etxe animaliak paseatzera ateratzen ahalko da, Frantziako Gobernuak horretarako prestatu duen ziurtagiria hartuta, eta gehienez ere etxearen inguruko perimetro bateko eremuan. Bestelako salbuespen batzuk badakartza ziurtagiriak.

Kirol gelak itxiak izanen dira, eta taldeko kirol jarduerak, debekatuak; parkeak, oihanak eta hondartzak irekiak izanen dira. Haurra eskolara laguntzeko edo gizarte egituretara joateko baimena izanen da. Postetxeak eta bankuak irekiak izanen dira. Hotelek jarduera atxikiko dute, ezinbesteko bidaia profesionalentzat. Supermerkatuak eta handizkako saltegiak irekiak izanen dira, baita kanpoko merkatuak ere.

Eskolak irekiak izango badira ere, osasun protokoloa gogortzea erabaki du Castexek: maskara baitezpadakoa izanen da 6 urtetik gorako haur guztientzat. Horrez gain, ordutegiak ere egokitu beharko dituzte ikastetxeetan, ikasleen arteko gurutzatzeak ahal bezain bat saihesteko. Eskolaz kanpoko jarduerak ez dira eginen.

Bestalde, Omiasainduz hilerriak bisitatzera joatea baimendu du lehen ministroak, eta, anartean, lore saltegiak irekiak egonen dira. Asteburura arte «malgutasuna» egonen da Frantziako Estatuko eskualde batetik bestera igarotzeko, bakantzen bukaera dela eta. Aldiz, astelehenetik aitzina debekatua izanen da eskualde batetik bestera pasatzea premiazko arrazoi batengatik ez bada.

Kulturaren sektorea, aldiz, geldirik egonen da: zinemak, ikusgarriak eta bestelako aktibitate kulturalak publikoarekin egiteko debekua ezarri du ministroak. Nabarmendu du «prestakuntza lana» egiten segitzen ahalko dutela artistek —errepikak eta film grabaketak, adibidez—.

«Ekonomiari bai, bizi sozialari ez»

EH Baik kritika egin die Emmanuel Macron Frantziako presidenteak iragarritako konfinamendu neurriei. «Salbuespen egoera bat inposatzen digu gure askatasun kolektibo eta indibidualak murriztuz, boteretsuen onerako den sistema bat mantenduz, txikiak zapalduz eta gure osasun sistema hobetzeko neurririk hartu gabe», adierazi du ezkertiar eta abertzaleen mugimenduak ohar batean. Deitoratu du Frantziako Gobernuak ez duela «irakaspenik» atera udaberrian izandako konfinamendutik. «Nagusi handiek inposatutako neurriak aplikatzen ditu. Datozen asteetan lanegiteko baimena besterik ez dugu izanen. Bukatu dira aisialdiak, lagun arteko topaketak eta beste... Ekonomiari bai, bizi sozialari ez».

Horrez gain, EH Baik salatu du Macronek ez duela aipatu ere egin konfinamenduak eskatzen duen «segimendu soziala». «Enpresa ertain-txikiak, komertzianteak eta artisauak ahaztuak dira. Liburutegiek ateak hesten dituzte, baina Carrefour-ek liburuak saltzen segituko du. Tokiko jatetxe eta komertzioek itxi behar dute, baina McDo-ren drive zerbitzua zein sare bidezko salmentak bermatuak dira. Frantziako presidenteak, prekarioenak osasun krisi honen lehen biktimak direla onartu badu ere, egoera konpontzeko edo, behintzat, ondorio kaltegarri eta katastrofiko horiek arintzen saiatzeko lehen neurri sozialak itxoiten ditugu oraindik».

EH Baik eskerrak eman dizkie osasungintzako langileei, eta osasun arloko baliabideak handitzeko eskatu du, «biziak salbatu eta lan baldintzak hobetzeko». Frantziako Gobernuak «anbizio handiko hautuak» egiteko eskatu du, arlo sozialari, hezkuntzari, osasunari eta tokiko ekonomia sareari «beharrezko baliabideak» emateko. «Justizia soziala berreskuratu behar dugu ahulenak COVIDaren biktimak izan ez daitezen. Herri mobilizazioa inoiz baino beharrezkoagoa izango da gure giza eskubideak defendatzeko».


Summary: Nizan hiru pertsona hil dituzte eliza batean, labankadaz. Alkateak esan du «atentatu terrorista bat» izan dela. Ustezko erasotzailea atxilotu egin dute. Avignonen, Poliziak gizonezko bat hil du, hark poliziei labana batekin mehatxu egin ondoren.

Gutxienez hiru pertsona hil dira, eta hainbat zauritu, Nizan (Frantzia), labana batekin eliza baten inguruan egindako eraso batean. Ustezko egilea atxilotu egin dute, Christian Estrosi alkatearen esanetan. Erasoa «atentatu terroristatzat» jo du Estrosik, baita Eric Ciotti diputatuak ere.Gerald Darmanin Barne ministroak adierazi du polizia operazio bat abian dagoela, eta larrialdi unitate bat sortu dutela. Erasoa 09:00ak aldera gertatu da. Nice-Matin egunkariaren arabera. Erasotzailea Notre Dame elizara sartu da labana batekin.

France Presse agentziak esan du atxilotu egin dutela. BFMTV katearen hitzetan, berriz, ospitale batera eraman dute, atxilotu duten poliziek tiroz zauritu dutelako.

Nizako erasoa izan eta ordu gutxira, Poliziak gizonezko bat hil du Avignonen. Europe 1 irrati katearen arabera, ustezko erasotzaileak labana batekin mehatxatu ditu poliziak.

Inork zuzenean islamismoarekin lotu ez badu ere, giroa gori dago azken asteetan. Duela aste gutxi, islamista batek Samuel Paty historia irakaslea hil zuen, hark ikasleei Mahomaren karikatura batzuk erakutsi zizkielako, ikasgelan adierazpen askatasunaren gaiaz eztabaidatzeko. Haren omenaldian, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esan zuen ez ziotela uko egingo karikaturak egiteko eskubideari.

Ordutik, elur bola handitu eta handitu egin da. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak herritarrei eskatu die Frantziako produkturik ez erosteko, eta Macronen sostengu mezuak protestak eragin zituen hainbat herrialde musulmanetan. Besteak beste, Turkian, Jordanian eta Iranen agintariek gaitzetsi egin dute Frantziako presidenteak hartutako jarrera.

Aste honetan, Frantziako Charlie Hebdo aldizkari satirikoak Erdoganen karikatura bat eraman du azalera, eta Turkiako presidenteak adierazi du «behar diren neurri legal eta diplomatikoak» hartuko dituela aldizkariaren kontra.


Summary: Txibite: «Udazkena eta negua oso zailak izango dira». Politika orokorreko osoko bilkura dute Nafarroako Parlamentuan, eta COVID-19arn «erronka historikoak zipriztindutako» diskurtsoa egin du Txibitek, hilabeteotako gobernuaren kudeaketa laburbiltzerakoan

Hitzaldiari aurre egin aurretik, zizpuru bat atera zaio Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariari. Ez soilik hitzaldi luzea zuelako aurrean. «Urte hau COVID-19ak markatu du. Erronka historiko bati aurre egin diogu, eta ondorio ekonomiko eta sozial handia izan du». Ezinbestean, COVID-19ak «zipriztindutako» diskurtsoa izan da, eta lehen hitzetan hilabeteotan guztiotan hildako 695 herritarrak eta haien senideak izan ditu gogoan. Pandemiari aurre egiten diharduten profesionalei ere esker ona adierazi die, baita parlamentuan aurkeztutako zortzi dekretuak aho batez onartu dituzten taldeei ere.

Dena den, koronabirusaren transmisioak ez du etenik. «Uda lasaiagoa espero genuen, baina aisialdiak eta ospakizunek ez dute utzi. Udazkena eta negua oso zailak izango dira. Birusa aurrera doa, eta horri osasuneko profesionalen eta herritarren nekea gaineratu behar zaio. Sendo eutsi behar diogu», ohartarazi du, eta gaineratu du politika publikoetan erresilientzia kontzeptua indartu beharko dela. Garai zailak izan arren, neurrien eta proiektuen bidez gizarteari itxaropena eman behar zaiola azpimarratu du, eta horregatik beste toki batzuetako konfrontamendu politikoak gaitzetsi ditu: «Eraikitzaileak ez diren jarrerok min egiten diete politikari eta erakundeei, ez bailukete arazo bat izan behar, konponbidea baizik. Birusak ez du ideologiarik, gobernu ororen aurkari da, duten kolore politikoa dutela. Uler dezagun krisiaren esanahia. Etorkizuna dago jokoan, baita belaunaldi honi aurre egitea egokitu zaion orainaldi hau ere».

Eguneko datuak aurreratu ditu Txibitek. 552 positibo atzeman dituzte, egindako PCR eta antigeno proben %12. Ospitaleetan 369 pertsona daude, horietatik 50 larrialdietan, azkeneko bi egunetan bezala.

Orain arte, 60 milioi

Txibiteren esanetan, pandemia «shock bat» izan da, baina lehen olatua gogorra izanagatik, osasun sistemak «eutsi egin zion eta bere ahalmena erakutsi zuen». Gaur-gaurkoz, martxotik hona, 60 milioi euro erabili dira osasun sistema sendotzeko.

Izurriari aurre egiterako orduan, osasun arloan hiru ardatz nagusi dituzte. Bata aztarnarien zaintza lana litzateke: egun 4.000 proba inguru egiten dira, eta azaroaren 2rako antigeno probak helduko dira osasun etxe guztietara. Txibitek azaldu du atzemandako kasu positiboetako asko detektatzeko gai direla (azken txosten epidemiologikoaren arabera, hamarretik sei). Halaber, ez dute nahi pandemiak ospitaleen ohiko jarduera baldintzatzea, nahiz eta jadanik lehentasunezko ebakuntza batzuk eten diren. Azkenik, Europako Batasuneko Next Generation planaren barruan, osasunean inbertitzen jarraitzeko asmoa dute batik bat teknologiaren hobekuntzan, «orain arte inbertsio handia egin bada ere».

Aurreratu du datorren astean Nafarroako Gobernuak onartuko duen 2021eko aurrekontuaren aurreproiektuan lehen arretako osasun etxeetan inbertitzeko asmoa dutela. Aurrekontuari begira, gastu muga 208 milioi euro handituko du, aurten baino %5 gehiago. Barne produktu gordinean, %9 eta %10,2 arteko atzeraldia espero du urte honetarako, eta datorren urtean %6,5-%7,2 haztea aurreikusten du. Oraingoz, zerga bidez 2.517 milioi euro inguru bildu ditu, iaz baino %9,7 gutxiago. Asteazkenean aurreratu bezala, Europako Batasuneko Next Generation programari begira, 125 proiektu aurkeztuko dituzte, 2026ra begira. Txibiteren esanetan, proiektu «anbiziotsuak» dira, eta 3.800 millioi euroko finantzaketa beharko dute.

Halaber, nabarmendu du Espainiako Gobernuarekin elkarrizketa «iraunkorra» duela, eta lorpenen artean jarri du urte honetarako BPGaren %2,6ko defizit helburua eta 2021erako %2,2koa izateko akordioa. Bi gobernuek aurrean dituzten gaien artean daude trafiko eskumenen lekualdaketa eta 2020-2024 epeko ekarpenaren kalkulua. Trafikoaren kasuan, «kronograma» zehaztuta daute, eta transferentzia horri aurre egiteko beharko diren foruzainez gain, oro har Foruzaingoak 2.500 polizia izateko asmoa azaldu du (2016an 1.060 zeuden).

Ordubete eta 45 minutu iraun duen hitzaldian, departamenduz departamendu politika publikoei errepasoa egin die Txibitek. Nabarmendu beharreko kontuen artean, Hezkuntza dago. Txibiteren arloan, klase presentzialei eman diete lehentasuna, eta 47 milioi euro erabili dituzte ikasturtea prestatzeko, hari begira 600dik gora irakasle kontratatu baitira.

Esparzaren eskaintza Txibiteri

Bere txanda iritsita, Navarra Sumako eledun Javier Esparzak ideia orokor bat zabaldu nahi izan du: PSNk uko egin diela bere politikei eta iragan legealdiko polikekin jarraitzen duela. «Presidente zara, baina ez zara liderra». Haren irudiko, politika nazionalistekin jarraitzen du Txibitek, eta ez du egiten bere bazkideekin ezadostasunik izateko moduko ezer. «Nafarroa da galtzailea».

Bereziki kritiko agertu da EH Bilduren «besoetan erori delako». «Politika nazionalistekin jarraitzen duzu, eta zu ari zara higatzen. Haiei loteria egokitu zaie, haien helburua baita solaskide politiko izatea». EH Bildurekin negoziatzen uztearen truke, aurrekontuetan abstentzioa eskaini dio berriz. «Elkarrizketa EH Bilduri soilik eskaintzen diozu, eta gure ekarpenen aurka bozkatu duzu. Guk jarrera kritikoa dugu, baina proposamenak egin ditugu, batzuetan merezi ez arren. Eskua luzatuta jarraitzen dugu». EH Bildurekin negoziatzeari uztearen truke, eskaini dio «egonkortasuna eta akordioetara heltzea» arlo hauetan: osasuna, zergak, enplegua, EBko laguntzak, elkarbizitza eta aukera berdintasuna.

Hori esan aurretik, oso kritiko azaldu da koronabirusaren kudeaketa «negargarriarekin». Haren hitzetan, atzean geratu dira koronabirusari aurrea hartzeko garaian. Besteak beste, gogorarazi dio ez dela egiten nahikoa PCR, eta ikasturte hasiera eta zahar etxeetako egoera «kaos bat» direla deritzo. Neurriak berandu hartu direla uste du, eta abuztuaren 28rako jada oso intzidentzia txarra zuela lurraldeak.

EH Bildu: «Burujabetzaren beharra dago»

EH Bilduko Bakartxo Ruizek ordu erditik 20 minutu euskaraz egin ditu, eta lehenik eta behin harrituta agertu da Txibitek diskurtsoan ez diolako Osasun Departamenturi behar besteko garrantzia eman. Dena den, ziurtatu dio Navarra Sumaren aldean «beste tonu eta eduki bat» izango duela bere hitzaldiak. Osasun arloan, haren hitzetan, «egoera epidemiologikoa oso zaila da. Zenbaki hotzak dira, baina hotzikara eragiten digute kutsatze tasak eta ospitaleratzeak begiratzean». Haren ustez, erabakiak berandu hartu dira, eta baliabideak jartzerakoan ahalegin handiagoa egin behar da. Adibidez, Alemaniako batezbestekora iristeko, arakatzaile kopurua «bost bider» handitu beharko litzateke.

Nabarmendu du halako eztabaidetan egoera zail honetan ardura nork nori egotziko dela auzia, baina gogora ekarri du azken hamarkadan ezarri diren politikek ere eragin dutela, bai osasun arloko pribatizazioek eta murrizketek, bai 2008ko finantza krisiko neurriek eta lan erreformak. Ruizek gogoratu du, era berean, burujabetzaren beharra agerian geratu dela egunotan. «Zaila da kudeaketa eraginkorra egitea epaitegien eta Madrilen mende bagaude. Badirudi zenbaitek agerian utzi nahi zutela alarma egoera gabe ezin direla erabakiak hartu».

Osasun sistema sendotzerakoan eta ondorioei aurre egiterakoan, finantzaketa gakoa dela uste du. Eztabaida nagusia zerga arloan dagoela deritzo, eta kritikatu du eskuinaren errezeta izatea zergak jaistea, horrek luzarora murrizketak ekarriko dituelako, 2011 eta 2015eko legealdian egin zen bezala. «Ez dute balio aurreko errezetek. Esaten da denok batera arraun egin behar dugula, baina zer norabidetan? Navarra Sumaren norabidean bada, gu ez gara hor egongo», ohartarazi du. Javier Esparzari erantzun dio iraganeko politika moldeetara itzuli nahi dutela, eta etsian ari direla. «Voxi buruz galdetzen dizutenean, Nafarroan ez duela ordezkaririk diozu. Ez du ordezkaririk, baina badu ahotsa».

Barkos: «Inertziarik ez»

Geroa Baiko Uxue Barkosek hitzaldia hasi du Jose Mujica Urugaiko presidente ohiak zientzia askatasunaren definizioaren inguruan egindako gogoetarekin: «Askatasuna existitzen da desioei eta zaletasunei jarraitzea bada, eta ez da existitzen zaletasun eta desio horiek sortzeko». Mujikak zioen zientziak askatasunaren definizioa aldatzera behartu duela. Barkosek gogoeta hori ekarri du pandemiari aurre egiterakoan ahalegin bateratua eskatzeko, eta krisialditik ateratzeko beharrezko jo du egungo eredua eraldatzea, «okerrak ez errepikatzeko».

Barkosek gogora ekarri du Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek garrantzia eman diela muga arteko lankidetzei, eta, alde horretatik, nabarmendu du iragan legealdian euroeskualdearen alde egindako apustuak «toki onean» utzi duela Nafarroa. Era berean, aste honetan Next Generation planaren diru banaketan erkidegoen eta Espainiako Gobernuaren arteko bilera telematikoa izan da. Dirua biztanle kopuruaren edo BPGaren arabera banatuko balitz «albiste txarra» litzatekeela deritzo. Defenditu du laguntza horietan enpresa txiki eta ertainak aintzat hartzea eta itun berdeko politikak lehenestea, hori baita EBren programaren helburua: trantsizio ekologikoa. Halaber, premiatu egin du gobernua Klima Aldaketaren legearen aurreproiektua lehenbailehen aurkeztera.

Kezkatuta agertu da Esparzak Txibiteri egindako eskaintzarekin. «Benetan onartu behar dituzu Geroa Bairen, PSNren eta Ahal Dugu-ren aurrekontu batzuk?». Autogobernuaren defentsa egiteko eskatu dio Txibiteri, eta ohartarazi dio Espainiako Gobernuaren inertziari ez jarraitzeko. «Inertziarik gabeko politika egitea eskatzen dugu, Madrilen gorabeheren menpe geratu gabe». Txibiteri gogorarazi dio trafikoaren eskumena oraindik ez dela itzuli. Eskuinari leporatu dio Madrilen bilatzen ari dela Nafarroako politika baldintzatzen, «bertako gehiengoak erabakitakoaren kontra inposatu nahian».


Summary: Foro Sozialak salatu du urrian hogei preso eduki dituztela bakartze moduluetan. Bigarren lan monografikoa kaleratu du motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren behatokiak, bakartzeaz eta erregimen itxiaz. Espetxe legedian aurrera egiteko trabak dauzkate bakartuta dauden presoek, Foro Sozialaren arabera.

Foro Sozial Iraunkorrak ekainean sortu zuen motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren behatokia, eta, aurkezpenean jakinarazi zuenez, sei hilean behin txosten monografiko bat kaleratuko dute euskal presoen egoeraren berri emateko. Bada, bigarrena kalean da jada, eta bakartzea eta erregimen itxia izan dituzte langai aurkeztu berri duten bigarren txostenean. Lanean zehazten denez, urriaren hasieran hogei euskal preso zeuden bakartze moduluetan: hemeretzi gizon eta emakume bat. Andaluziako Kordoba, Sevilla eta Huelvako kartzeletan eta Madrilgo Estremera eta Soto del Realgo espetxeetan zeuden presook —Foro Sozialak berak jakinarazi du horietako batzuk modulu arruntetara aldatu zituztela urri bukaeran, baina halere salatu nahi izan duela egoera—. Gaur egun hamalau euskal preso daude halako moduluetan.

Foro Sozialak ohartarazi duenez, bakartze moduluak gehienez hamalau eguneko zigorrak betetzeko diseinatuak daude, baina modulu horietan dauden euskal presoetako gehienek hamar urte baino gehiago daramatzate: «Batzuek, hogei urte baino gehiago». Foroak zehaztu du bakartze moduluetako bizi baldintzak «zigor gisa» prestatuak daudela, eta, beraz, «oso gogorrak eta murriztaileak» direla: «Horregatik du hamalau eguneko gehienezko iraupena». Euskal presoen kasuan, ordea, bizi baldintza horiek urte anitzekoak dira: «Modulu horiek erregimen itxia betetzeko erabiltzen dituzte». Foro Sozialak salatu du baldintza horietan urteak igarotzeak «zailtasun» ugari ekartzen dizkiela presoei: «Ikasketak egiteko, giza harremanetarako, baita osasun fisiko eta mentalerako ere». Espetxe legedian aurrera egiteko arazoak ekarri dizkie horrek, era berean. Honela dio, erraterako, espetxeko erregimen itxian 25 urte egin dituen Iñaki Alonso preso ohiak —abuztuan atera zen espetxetik, azken urteak bakartze moduluan igarota— espetxe legedia betetzeari buruz: «Ezin zaio eskatu jendeari bide hori egiten hasteko eta, egiten hasten direnean, bidea itxi».

Kordobako adibidea

Kordoban dauden euskal presoek gutun bat bidali zioten uztailean Foro Sozial Iraunkorrari, hango egoera azaltzeko, eta gutunean idatzitakoak eta ondoren Alonsorekin eta haren abokatu Onintza Ostolazarekin egindako bilera bat ditu abiapuntu Behatokiak egindako txostenak. Gutun hartan, presoek bakartze moduluetako egoera azaldu zioten Foro Sozialari: han idatzi zutenez, zigorretarako prestatuak daude bakartze moduluak, eta, beraz, «etengabeak dira oihuak, eztabaidak eta borrokak». «Eguneroko ogia dira paniko atakeak, antsietatea eta brote psikotikoak», jarraitzen du gutunak. Bertze presoen eta funtzionarioen jarrera oldarkorrak ere ohikoak izaten dira, zehaztu dutenez.

Kordobako euskal presoek, gutun horretan, azaltzen dute espetxeko zuzendaritzarekin hitz egiten saiatu zirela, baina modu horretan deus lortu ez zutenez haratago jotzea erabaki zutela: Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusira, hain zuzen. Presoek gutunean salatzen dutenez, hain zuzen, 2017tik saiatu dira espetxe legedia betetzeko urratsak egiten; besteak beste, egindako mina onartuta eta indarkeriari uko eginda: «Baina egin ditugun urratsak baloratzeko partez, aipaturiko bizi baldintzetara zigortzen gaituzte, guri ez dagokigun modulu batean».

Iñaki Alonso preso ohiak eta harekin batera preso zegoen Iñaki Casasek gradu progresioa abiatu ahal izateko tratamendu programa batean sartzea eskatu zuten, txostenak aipatzen duenez, eta azkenean eman egin zieten programa, baina «seriotasunik gabea» zela salatu du Alonsok: «Aldiro profesional ezberdinek artatzen gintuzten; ez zuen jarraitutasunik, ez edukietan, ez denboran». Gainontzeko presoek ere eskatu zuten programan sartzea, eta ukatu egin zieten, hasieran: Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu zien, azkenean. Baina Alonsok azaldu du ez duela deus espero programatik: «Hiru urtez egon nintzen programan. Ez zuen fruiturik eman». Urriaren 2an, oraindik ere hiru euskal preso zeuden Kordobako bakartze moduluan: urriaren 18 eta 20an aldatu zituzten modulu arruntera. Foro Sozialaren txostenaren arabera, hamalau dira gaur egun bakartze moduluan dauden euskal presoak: sei Huelvako espetxean daude, bertze sei Sevillan, eta bi Soto del Realen.

«Ez dago ezer»

Behatokiarekin egindako bileran, Kordobako bakartze modulua deskribatu zuen Alonso preso ohiak: «Ziegako leihoaren aurrean, hiru bat metrora, pareta handi bat dago: hori eta zeru zati bat da ikusten duzun bakarra». Leihoetan, gainera, barroteez gain sare bat dagoela azaldu du, eta «itsugarria» dela: «Azken 11 urteotan lau betaurreko pare eduki ditut: ikaragarria da miopia nola handitzen den». Alonsok dio, halaber, ziegan ez daukatela «ezer»: «Ikasi ahal izateko, flexo bat lortu genuen, baina ez zen normala izan hori lortzeko egin behar izan genuen prozesua». Patioak txikiagoak dira, materiala okerragoa, eta osasun zerbitzua ere eskasa, Alonsoren hitzetan.

Onintza Ostolaza abokatuak txostenean azaltzen duenez, bakartze moduluetan gehienez lau orduz ateratzen dira presoak patiora, eta, beraz, eguneko gainontzeko hogei orduak bakarrik igarotzen dituzte: otorduak ziegan egiten dituzte, erraterako. Horrez gain, ez daukate jarduera programaturik egiteko aukerarik. Galeriaz osatuta daude moduluak, eta «erresonantzia kaxen gisa» jokatzen dute: «Edozein zarata entzuten da». Lehen graduan egotea jada «salbuespenezko» egoera dela eta bakartze moduluetan egotea are salbuespenezkoagoa dela salatu du txostenean Ostolazak.


«Geldi dezagun Trumpyren kasketaldia»

Summary: «Geldi dezagun Trumpyren kasketaldia». The Simpsons telesailearen sortzaile Matt Groeningek eta Homer Simpsonen ahots Dan Castellanetak Trumpen parodia bat egin dute, haren barne gatazkak eta helburuak hizpide.

Mundu osoko marrazki bizidunik ezagunenak ez badira, ez dira urrun ibiliko. 1987. urtean sortu zuen The Simpsons Matt Groening marrazkilari eta idazleak. Orain, Groening bera AEBetako hauteskunde kanpainan sartu da, Donald Trump hautagai errepublikanoaren parodia bat eginez, ironiaz beterikoa: Trumpyren rapsodia. Ahotsa ezaguna egingo zaie askori, Homer Simpson pertsonaiarena baita, Dan Castellaneta aktorearena. Helburua, haien arabera, AEBetako presidentea marmarrean zergatik dabilen azaltzea: «Geldi dezagun Trumpyren kasketaldia».

«Kaixo, Amerika! Trumpy dut izena. Ez dago ni bezalako beste gizonik». Hala hasten du marrazki bizidunetako Trump horrek hitzaldia. «Marmartia» eta «axolagabea» dela onartzen du, baina horren atzean bada arrazoi bat: «Galtzaileek ez naute bakean uzten». Izan ere, «zergatik ez dute beste presidente bat bilatzen une batez?», galdetzen du. Modu horretan, traizioagatik ireki zioten kausan ez luke testifikatu beharko, esaterako. Baina ez: zergetan zenbat ordaindu zuen jakin nahi dute hedabideek.

Bera, baina, «jenio» bat da, dio haserre tonuan, eta inoiz baino «hobeto» dago, gainera, COVID-19a pasatu eta gero. Eta harro, noski, superkutsatzaile izateaz.

«Albiste faltsuak eskuinean, inkesta faltsuak ezkerrean», gezurrak esaten dituen heinean horiek indartu egiten dira. Hala dio bideoan. Halere, lortutako garaipen guztiez «nazkatuta» dago, denak gainean baitauzka.

Bigarren aldiz presidente hautatzen badute egiteko dituen kontuen zerrenda ere adierazten du; besteak beste, «golfean jokatu», «BigMac-ak jan» eta «zentzugabeko txioak idatzi». Eta begiratu ematen dio orain arte presidente karguan eginikoari: alderdi errepublikanoa suntsitu, pandemia zabaldu, ingurumenari kalte egin... «Salba nazazu, Putin jauna!».


Summary: Egoiliarrei irtetea debekatzea salatu du Gipuzkoako Senideek. Azaldu dute gaixotasunik ez duten egoiliarrei ere kalera irtetea debekatu dietela. Bermeak eskatu dizkiote aldundiari bisitak antolatu ahal izateko.

Pandemiaren hedapenaren aurkako neurriek are gehiago gogortu dute zahar etxeetako egoera, eta orain egoiliarrak ezingo dira irten zentroetatik. Gipuzkoako Aldundiak neurri hori hartu zuen urriaren 23an, eta azaroaren 2ra bitarte luzatuko da, baina aukera badago neurria gehiago luzatzeko. Gipuzkoako Senideak elkarteak salatu du neurri hori «egoiliarren oinarrizko eskubideen aurka» doala, gaixorik ez dauden egoiliarrak ere egoitzatik irten gabe egotera behartzen dituelako. Horrez gain, adierazi dute bisitak egoitzaren ahalmenen araberakoak direla. Bermeak eskatu dizkiote Gipuzkoako Foru Aldundiari, bisitak egoitza guztietan antolatu ahal izateko.

Gipuzkoako Senideak elkarteak gaitzetsi egin ditu Gipuzkoako Aldundiaren neurriak: «Ez da bidezkoa egoiliar guztiei irteerak debekatzea, besterik gabe». Debeku hori «guztiz diskriminatzailea» dela salatu dute, zerbitzu eta laguntza ekonomikoak jaso baina etxean bizi direnek bermatua dutelako mugitzeko eskubidea. Gainera, elkarteak gehitu du etxeetan baimenduta daudela bisitak, sei pertsonako taldeetan bada ere; egoitzetan, ordea, bakoitzaren instalazio eta ahalmenen araberakoa da.

Hori horrela, egituragatik zailtasunak dituzten egoitzetan baliabideak jar ditzala eskatu diote aldundiari, bisitak behar adinako bermearekin antolatu ahal izateko. Hori gertatu ezean, banakako eta taldeko salaketa kanpaina hasiko duela jakinarazi du elkarteak.


Summary: Dieselaren zerga EAJrekin negoziatzeko prest dago Madril. Jeltzaileei lasaitasun mezua bidali die Montero Ogasun ministroak, eta ziurtatu du ados jarriko direla, gai horretan eta «beste batzuetan».

Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroak adierazi du «teknikoki» posible dela dieselaren gaineko zergari ezarritako igoera kentzea 2021eko aurrekontuen tramitazioan, EAJk eta Ciudadanosek eskatu duten moduan. Monterok azaldu duenez, posible da beste diru sarrera batzuk aldatuta, edo gastu batzuk murriztuta. «Badago horretarako tarterik». Gobernuak 450 milioi euro bildu nahi ditu igoera horrekin —lau zentimo gehiago litro bakoitzeko—.

Monterok berretsi du gobernuak espero duela talde parlamentario gehienen babesarekin ateratzea aurrekontuak. «Nahiago nuke beto gurutzatuak gaindituko bagenitu», adierazi du, azken orduetan Ciudadanos aurrekontuak babesteko hautagaien artean sartu ondoren, eta beste alderdi batzuek agertu duten mesfidantza ikusirik.

Dieselaren afera asteartean hasi zen. Monterok aurrekontuaren ildo nagusiak jakinarazi baino ordu batzuk lehenago, EAJk esan zuen osasun pribatuaren eta irakaskuntza itunduaren BEZaren igoera gelditzea lortu zuela, eta beste hainbeste dieselarekin. Baina, azkenean, aurrekontu egitasmoan sartu zuen, eta horrek jeltzaleen haserrea eragin zuen.

Gainera, Ciudadanos tartean sartu da. Aurrekontuak babestuko dituela adierazi zuen atzo, eta hori egingo duela gobernuak dieselaren igoera kentzeko «konpromisoa» hartu zuelako, aurrekontuen tramitazioan, zuzenketa bidez. Ordu batzuk geroago, Monterok gezurtatu egin zuen halakorik egin izana, eta berretsi zuen EAJ izango dela gobernuaren lehentasuneko bazkidea legealdi osoan. «[Haiekin] adostasuna egongo da, bai gai honi dagokionez [diesela], bai beste bati dagokionez», azpimarratu du aurrekontuen negoziazioari buruz.

Azken orduetan harremanak gaiztotu diren arren, EAJk aurrekontu proiektua babestearen aldeko jarrerari eusten dio. Baina euskal industriari —autogintza, garraioa...— argi utzi nahi izan dio neurri hori ez dela bere kontua. Eta gobernuari agerian utzi dio ez duela ezeren truke emango bere babesa.