Summary: Erasoen aurrean «autodefentsa transmaribibolloa» aldarrikatu dute Amurrion. Elkarretaratze jendetsua egin dute joan den ostegunean gertaturiko eraso homofoboa salatzeko. Amurrioko jai herrikoien aldeko batzordeak eta Aiaraldeko Mugimendu Feministak deitu dute protestara.

Amurrioko jai herrikoien aldeko batzordeak eta Aiaraldeko Mugimendu Feministak deituta elkarretaratze jendetsua egin dute gaur arratsaldean Amurrioko plazan (Araba). Ostegunean Amurrioko ostatu batean eraso homofoboa egin ziotela salatu zuen gizonezko batek, eta horren aurrean «autodefentsa transmaribibolloa» antolatzeko deia egin dute protestaren deitzaileek: «Gu defendatuko gaituena ez da Polizia izango, gure lagunak, familia, militantziakideak eta auzokideak izango dira. Instituzioak tolerantziaren domina jartzen saiatuko dira. Baina kaleak gure guk bihurtuko ditugu!».

Erasoei erantzun egingo dietela adierazi dute: «Amaitu dira gure kontu egindako txiste eta irainak, amaitu dira jipoiak, aurrez aurre aurkituko gaituzue, geroz eta beldur gutxiago daukagu, irten gaitezen elkarrekin kaleei su ematera!».


Summary: Primoz Roglic da Espainiako Vueltako lehen liderra. Txirrindulari esloveniarrak irabazi du lehen etapa, zazpi kilometro pasatxoko erlojupekoa. Alex Aranburu bikain aritu da, eta bigarren sailkatu da, sei segundora

Hasi da Espainiako Vuelta, eta hasi, iaz bezala hasi da: Primoz Roglicek (Jumbo) darama soinean liderraren maillot gorria. Esloveniarrak lehen egunetik erakutsi nahi izan du hura dela hautagai nagusia hirugarren aldiz jarraian lasterketa irabazteko. Hura izan da gaur azkarrena Burgosen (Espainia) hasi eta amaitu den zazpi kilometro pasatxoko erlojupekoan. Ikusgarri aritu da, eta aldea atera die aurkari guztiei.

Bikain aritu da ere Alex Aranburu (Astana). Ezkiokoak (Gipuzkoa) lan ikusgarria egin du, eta bigarren izan da, Roglicengandik sei segundora. Azkarra eta jaitsieratan abila da Aranburu, eta hori baliatu du, erlojupekoaren bigarren zatian, errepideak behera egiten zuenean, atzetik aurrera egin eta denbora bikaina egiteko. Ia bi orduz izan da harena denborarik onena. Ondoren aritu diren 101 txirrindulari ez dira gai izan hark baino lan hobea egiteko, baina 102.ak, Roglicek hobetu du. Hala ere, sekulako meritua du Astanakoak egindakoak. Egundoko jauzia eman du sasoi honetan.

Vuelta irabazteko lehiari dagokionez, Roglicek aurreneko kolpea eman du. Dozena bat segundotik gora atera die kontrario guztiei: hamalau, Aleksandr Vlasovi (Astana); hamazazpi, Romain Bardeti (DSM); hemezortzi, Enric Masi (Movistar); hogei, Adam Yatesi (Ineos); 21, Miguel Angel Lopezi (Movistar); 22, Pavel Sivakovi (Ineos); 25, Richard Carapazi (Ineos); 27, Egan Bernali (Ineos); 33, Guillaume Martini (Cofidis) eta Hugh Carthyri (Education First); eta 39, Mikel Landari (Bahrain). Murgiakoa (Araba) aritu da okerren faboritoen artean.


Summary: Osasunak hutsean berdindu du, eta Alavesek 1-4 galdu. Nafarrak Espanyol baino gehiago izan dira Sadarren, baina ez dira gai izan nagusitasun hori gol bat sartuz indartzeko. Arabarrek, ordea, goitik behera egin dute Mendizorrotzan Real Madrilen aurka, eta astindua hartu dute.

Puntu eskas bat. Horixe atzo Osasunak eta Alavesek Espainiako Lehen Mailako aurreneko partidan lortutako sari txikia. Nafarroako taldeak eskuratu zuen puntua, Sadarren Espanyolekin hutsean berdinduta. Zapore gaziko puntua da, Jagoba Arrasatek entrenatutako taldea aurkaria baino askoz gehiago izan baitzen. Hasi eta buka nagusitu zitzaion Herrialde Katalanetako taldeari, baina eskas aritu zen ate aurrean. Eraginkortasuna falta izan zitzaion. Aukera garbiak eduki, eduki zituen, bat baino gehiago, bereziki bigarren zatian, baina ez zen gai izan bakar bat ere sareratzeko. Kike Garciak, Nacho Vidalek eta Javi Martinezek gertu izan zuten 1-0ekoa, baina ez zuten asmatu. Ezta Budimirrek ere, gorritxoen jokalaririk erabakigarrienak. Erasoko ezina; horixe izan zen, baina bakarra. Bestelakoan, serio aritu zen Osasuna, atzean zein zelai erdian. Lanari ginga jartzea bakarrik falta izan zitzaion. Opari ederra izango zen aspaldiko partez Sadarrera joandako zaleentzat.

Alaveseko zaleak ere pozik itzuli ziren Mendizorrotzara. Partida oso erakargarria zuten: Real Madril ahaltsuaren aurkakoa. Lehen zatian, gozatu egin zuten euren taldea Espainiakoarekin nor baino nor gehiago ari zela ikusita. Baina bigarren zatian, apenas gozatu zuten. Lehen ordu laurdenean hiru gol sartu zizkion Real Madrilek, eta erabakita geratu zen partida: Benzemak bi gol egin zituen, eta Nachok bestea. Joseluk penaltiz sartu zuen 3-1ekoa 65. minutuan. Gol horrek eta zaleen animoek apur bat indarberritu zuten Alaves. Baina alferrik. Hortxe geratu zen susperraldia. Hori gutxi balitz bezala, Viniciusek 1-4koa sartu zuen luzapenean.


Talibanek Kabul hartu dute

Summary: Talibanek Kabul hartu dute. Afganistango presidentea herrialdetik atera da, eta talibanek hartu dute boterea. NBEk bilerara deitu du biharko.

Azkenean esperotakoa jazo da: Afganistango presidentea herrialdetik irten da, talibanek Kabul setiatzearekin batera. Ordubete eskas geroago iragarri dute talibanak azkenik Kabulera sartu direla. Hasieran, talibanek esan dute botere aldaketa modu baketsuan egin arte ez zirela hirian sartuko, baina azkenean hartu egin dute, hirian «lapurretak saihesteko», milizietako bozeramaileen hitzetan. Iragan den astean Dohan eginiko negoziazioetan talibanek Axraf Ghani presidentearen dimisioa jarri zuten baldintza gisa, inolako akordiorik egongo bazen. Gobernuko ordezkaritzak ez zuen onartu, baina agintea partekatzeko aukera eskaini zien trukean. Azkenean, ordea, miliziek hartu dute herrialdea osoa. NBEko Segurtasun Batzordeak bilerara deitu du biharko, herrialdeko egoerari buruz eztabaidatzeko.

Horrela, azken orduetan iragarri dute talibanen eta gobernuaren arteko «trantsizio prozesua» hasiko dutela. AEB Ameriketako Estatu Batuak ere enbaxadako langileak herrialdetik ateratzen ari dira, beste hainbat herrialde bezala: Espainia, Italia, Suitza eta Alemania, besteak beste. Londresek talibanei eskatu die indarkeria amaiarazteko, eta Alemaniak, berriz, jakinarazi du «ahalik eta herritar gehien» aterako dituela Afganistanetik: enbaxadako kideak, beren familiartekoak eta Alemaniaren «laguntzaile» lanetan jardun duten biztanleak. Azken orduetan, hala ere, AEBek Afganistanen bizi diren estatubatuarrei eskatu die beren etxeetan salbu egoteko, Kabuleko aireportuan sute bat piztu omen delako.

Abdul Sattar Mirzakwal barne ministroak adierazi duenez, trantsiziozko gobernuari «ingurune seguru eta baketsu batean» emango zaio boterea, eta, era berean, baieztatu du, oraingoz, hasierako akordio bat lortu dela hiriburuaren aurkako eraso armatu bat saihesteko. Mirzakwalen agerraldia baino minutu batzuk lehenago, Al Arabiya kateak berretsi du azken minutuetan ordezkaritza taliban bat iritsi dela Lehendakaritza jauregira, talibanak hiriburuan behin betiko sartzeko baldintzak eztabaidatzeko.

Zirkulua itxiz doa

Ghanik ahaleginak eta bi egin ditu azken egunetan nazioartearen babesa —AEBena zehatzago esateko— berreskuratzeko. Baina huts egin du hor ere. Nazioarteak, Washington buru dutela, eutsi egin die tropak erretiratzeko asmoei, eta aurreratu ere egin du haiek ateratzeko azken eguna, irailaren 11tik abuztuaren amaierara. Azken orduetan, gainera, Afganistanera 5.000 soldadu bidaltzeko agindua eman du, bertan dauden tropak azkarrago ateratzen laguntzeko. Gainera, Joe Bidenek erantzun «azkar eta irmo» batekin mehatxatu ditu talibanak, Estatu Batuetako interesak erasotzen badituzte. Bestalde, Errusiako Gobernuak Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren ezohiko bilera deitzeko prozedurak hasi ditu, eta Italia bertan bizi diren italiarrak eta enbaxadako langileak Afganistanetik ateratzen hasi da.

Talibanek behin eta berriz diote hiriak «ia borrokarik egin gabe» hartu dituztela —hala zabaldu zuten atzo ere Mazar-e-Xarifen kasuan—, baina herritarren artean, eta batez ere, emakumeen eta gobernuarentzako nahiz atzerriko indarrentzako lan egin dutenen artean, izua da nagusi. Miliziek menpean hartutako eskualdeetan, etxetik kanpo lan egiten zuten emakumezkoak kaleratu egin dituzte, eta gizonak jarri haien tokian; horrez gain, zenbait iturriren arabera, haietako hainbat mujahidinekin ezkontzera behartu dituzte. Gobernuko kide eta armadako soldaduen kasuan, berriz, sare sozialetan ikus daiteke nola kamioietan preso eramaten dituzten hirien kanpoaldera. Beste askok Uzbekistan aldera ihes egitea erabaki dute, han babesteko esperantzarekin.

Gero eta gehiago dira nazioartearen kudeaketari ez ezik, gertatzen ari denaren erantzukizunaren zati handi bat Ghaniri berari egozten diotenak, ez delako gai izan gerra jauntxo eta komunitateko buruen babesa bereganatzeko. «Elkarrizketetatik kanpo geratu da Ghani. Eztabaida beste alor batera igaro da. Orain mahai gainean dagoena da trantsizioa odola isuri gabe egitea, ahalik eta modu ordenatuenean eta, ahal dela, era leunean», azaldu du Harun Rahimik, Afganistango Unibertsitate Amerikarreko irakasleak. Rahimiren esanetan, talibanek Kabul indarrez hartzea saihestea da orain helburua, eta horretarako beharrezkoa da miliziekin adostasun batera heltzea: «Baina Ghani ez da horretarako pertsona egokia. Trantsizio gobernu sinesgarri bat izendatu ezean, testuinguru okerrenean aurkituko gara».

Kezkatuta daude Afganistanekin muga egiten duten herrialdeak ere, batez ere Pakistan, gatazkak bultzatuta, asko izango direlako herrialdera helduko diren iheslariak. Zor publiko handia du Pakistanek, eta bere ekonomia ez da gai milaka errefuxiatuk ekar dezaketen gastuari aurre egiteko, ez eta Afganistanen balizko gerra zibil batek ekar ditzakeen ondorioei ere.


Philipsen garaile bigarren etapan

Summary: Philipsen garaile bigarren etapan. Jasper Philipsenek lortu du garaipena Espainiako Vueltako bigarren etapan. Primoz Roglic liderrarengandik lau segundora geratu da Alex Aranburu.

Gaur izan da Espainiako Vueltako bigarren etapa. Atzo Primoz Roglicek irabazi zuen, baina gaur Jasper Philipsenek (Alpecin-Fenix) lortu du garaipena. Santo Domingo de Guzmanen (Espainia) hasi da etapa, eta txirrindulariek 166,7 kilometro egin dituzte Burgoseraino. Esprint bat egiteko aukera ere izan dute, eta hor eduki du gainsaria hartzeko aukera Alex Aranburu (Astana) euskal herritarrak: bi segundoko aldea hartuta, lau segundora du orain Primoz Roglic liderra.

Fabio Jakobsenek (Deceuninck-Quick Step) lortu du bigarren postua, eta Michael Matthews (BikeExchange) hirugarren geratu da. Bihar, berriz, eskalatzaileen txanda izango da, Picon Blanco Lehen Mailako mendatean amaituko baita hirugarren etapa: 7,6 kilometroko igoera da, eta batez beste %9,3ko pendiza du. Hori gutxi balitz, haren magalera iristeko, ziklistek ia 200 kilometro pilatuko dituzte hanketan.


Bartzelonak 4-2 irabazi dio Realari

Summary: Bartzelonak 4-2 irabazi dio Realari. Partidu gorabeheratsua izan da: Bartzelona aurretik joan da, baina azken minutuetan Realak bi puntu igo ditu markagailuan. Hala ere, azkenean txuri-urdinek ez dute garaipena lortu.

Messik taldea utzi izanak hautsak harrotu ditu Bartzelonan, eta ur nahasietan arrantzatu nahi dute txuri-urdinek. Duela 30 urte irabazi zuten azkenekoz Camp Noun, eta, gaurkoan ere, gutxigatik, baina Bartzelonak hartu die aurrea. Piquek 18. minutuan sartu du gola, eta Braithwaitek 46 eta 58. minutuetan. Txuri-urdinak atzetik joan dira partidu osoan, baina azken minutuetan modu harrigarrian igo dute puntuazioa: Julen Lobetek sartu du 81. minutuan, eta Oiarzabalek 84.ean. Bartzelonako Sergi Robertok, ordea, Bartzelonari beste gol bat eman dio gero, 90. minutuan.

Oraingoan ez dute jokatu Ryan, Monreal, Diego Rico, Carlos Fernandez, Zubeldia eta Isakek, min hartuta baitaude; ezta Guridi eta Willian Jose ere, Imanol Alguacilek hala erabakita. Aldiz, Jokoetan aritutako Zubimendi, Merino eta Oiartzabal aritu dira zelaian.


Summary: Hogei urteren buruan, talibanak agintean dira berriz ere. Ghanik eta gobernuko beste hainbat kidek herrialdetik ihes egin dute. Kabulgo aireportura jo dute bart milaka herritarrek, hiritik irteteko asmoz. Nazioarteko hegaldiak desbideratzen hasiak dira hegazkin konpainiak. Talibanek aurreratu dute gobernu berria «laster» iragarriko dutela. → Txina talibanekin harremanetan jarraitzeko prest agertu da

Inoizko gerrarik azkarrena, eta, zenbaiten esanetan, garbiena ere izan da Afganistangoa. Izan ere, bi astean eta ia batere borrokarik egin gabe bereganatu dute herrialdea —hiri gehienetan aspaldian ari ziren miliziekin hitz egiten, nola amore eman adosteko—. Maiatz hasieran AEBetako tropen erretiratzea hastearekin batera, gogortu egin ziren gobernuaren eta talibanen arteko borrokak, eta berehala geratu zen argi Washingtonek trebatutako 300.000 soldaduak ez zirela miliziak gelditzeko gai izango. Hala, azken bi asteetan bata bestearen atzetik erori dira haien eskuetan herrialdeko hiri nagusiak, atzo arratsaldean Kabulera heldu ziren arte.

«Jainkoari eskerrak, gerra amaitu da herrialde honetan», esan zuen atzo Al Jazeerari eskainitako elkarrizketa batean Mohammad Naeem talibanen bozeramaileak. Naeemek aurreratu zuen ez dela beren asmoa Afganistan isolatuta geratzea, eta datozen egunetan iragarriko dutela zer-nolakoa izango den herrialdea kudeatuko duen gobernu berria. Dena den, zehaztu dute ez dutela urratsik egingo atzerriko indarrak herrialdetik irten bitartean: «Gerrillariak probintzietako hiriburuetan biltzen ari dira, eta elkarrizketak hasiko ditugu gobernua eratzeko. Bien bitartean, hala ere, normaltasunez jarraitu ahal izango dute herritarrek».

Axraf Ghani presidenteak atzerrira ihes egin zuen atzo, iturri ofizialek berretsi zutenez. Ghanik berak gerora zabaldutako ohar baten arabera, «odol gehiago isurtzea saihesteko» irten zen Kabuldik —talibanek haren dimisioa eskatu zuten, inolako akordiorik izango bazen—. Gauza bera egin dute haren gobernuko beste hainbat ministrok ere, tartean Defentsa ministro Bismillah Khanek eta haren hiru semeek.

Miliziek euren irudia hobetzeko ahalegina egin arren, mendebaldeko estatu gehienek nahiago izan dute han dituzten ordezkaritzak hustu eta euren langileak lehenbailehen bertatik atera. AEBek atzo bertan hustu zuten Kabulgo enbaxada —Washingtonentzat lan egindako 44.000 afganiarrak, ordea, hiriaren kanpoaldean daude oraindik ere, noiz ebakuatuko dituzten zain—, eta asmo berarekin ari dira lanean Europako herrialde gehienak ere. Horiek hala, 60 estatuk baino gehiagok eskatu diete talibanei erraz ditzatela atzerriko langileak handik ateratzeko lanak.

Baina atzerritarrak ez ezik, afganiarrak ere ez dira fio agintari berriez; besteak beste, askok euren azalean bizi izan dituztelako haien erabakien ondorioak. Hala, atzo iluntzean milaka izan ziren Kabulgo Hamid Karzai nazioarteko aireportura sartu ziren herritarrak, azken orduko hegaldietara igotzeko asmoz, gehienek han jarraitzen dute gaur goizean. Azken orduetan, gainera, bost hildakoren berri eman dute; ez dago argi tiroz hil dituzten edo jendetzak zapalduta hil diren. AEBetako indarren kontrolpean jarraitzen du aireportuak ofizialki. Ihesaldi saioak irudi beldurgarriak utzi ditu:

Bien bitartean, aire konpainia handiak hegaldiak desbideratzen hasiak dira, airekoak Afganistan gainetik igaro ez daitezen. Gehienek Pakistan eta Irango aire eremuetara jo dute. Bestalde, Kabulgo nazioarteko aireportutik irtetekoak ziren hegaldi komertzialak ere bertan behera geratu direla jakinarazi dute. Rakhshanda Jilali giza eskubideen aldeko ekintzaileak salatu du irten den azken hegaldi komertzialean atzerriko ordezkariei soilik utzi dietela sartzen: «Haur gure aireportua da, baina diplomazialariak dira hegazkinetara igotzen ari direnak, eta gu, berriz, zain gaude, eta inork ez digu azalpenik ematen».

Hiriburua hutsik iratzarri da gaur, bart gaueko milizien ospakizunen ostean. Kaleak ia hutsik daude, lekukoek zabaldu dutenez, eta gerrillarien patruilak ikus daitezke nonahi. Miliziek eurek jakinarazi dutenez, indar berezietako mila kide inguru heldu dira bart hirira, eta haien kontrolpean dago segurtasuna. Armadako soldaduei dagokienez, gehienek euren buruak entregatu zituzten atzo, eta beste askok zibilez jantzita ihes egin zuten hiritik.

NBEren goi bilera

Eguna helduko zela jakinda ere, inork gutxik espero zuen horren azkar iristea. Azken egunetan nazioarteko indarrek, Mendebaldeak batez ere, behin eta berriz errepikatu du talibanak agintera helduz gero isolatu egingo dutela herrialdea. Orain eguna heldu da, eta askok gaitzetsi duten arren boterea indarrez hartu izana, estatuburu gehienek nahiago izan dute zer gertatzen den ikusi arte itxaron.

AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek defendatu egin du Washingtonen estrategia asteburuan ABC kateari eskainitako elkarrizketan. Haren esanetan, ezin litezke Kabul eta duela 46 urteko Saigon alderatu: «Afganistanera joan ginen duela hogei urte misio zehatz batekin, eta izan zen irailaren 11ko erantzuleen aurka egitea, eta misioa arrakastatsua izan da». Blinkenek ukatu arren, asko izan dira Kabulgo irudiak, 1975ean, Vietnamgo gerra amaieran, ikusitakoekin lotu dituztenak. Orduan ere AEBetako armadak hainbat aireko bidali zituen Saigonera bertako enbaxadako langileak ateratzeko, ia 50 urteren ondoren Kabulen egin duten moduan.

NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak ezohiko bilerara deitua du gaur arratsalde-iluntzerako, herrialdeko egoeraz eztabaidatzeko.

Jarraitu irakurtzen: Txina talibanekin harremanetan jarraitzeko prest agertu da


Summary: Herrialde bakoitzeko biodibertsitatea neurtzeko tresna bat proposatu dute. Biodibertsitatea eta giza garapena erabat lotuta daudela gogorarazi du hamabi adituko talde batek Nature Sustainability aldizkarian. Biodibertsitatearen egoera leku bakoitzean nolakoa den jakiteko tresna bat sortzea proposatu dute, politika eraginkorragoak garatu ahal izateko.

Ekonomiaren joera orokorra zein den jakiteko bada tresna bat, BPG barne produktu gordina esaten zaiona. Herrialde bakoitzeko zerbitzuen eta ondasunen produkzioa neurtzen du, eta indize batean ematen. Hari begiratuta, ondoriozta liteke herrialde edo eskualde edo kontinente jakin bateko ekonomiak hoberako edo okerrerako joera duen, eta agintariek erabakiak har ditzakete horren arabera. Ekonomia bai, nolabait, baina biodibertsitatea ezin da neurtu; ez era berean, bederen. Eta horrek zaildu egiten du gobernuen lana, biodibertsitatea kontserbatzeko.

Ondorio horretara iritsi da Carolina Soto Navarro biologo eta kontserbazioaren zientzialariak gidatutako aditu taldea, eta hutsune hori osatzeko tresna bat proposatu du, Nature Sustainability aldizkarian gaur astelehena argitaratutako artikulu batean: BIM biodibertsitatearen indize multidimentsionala deitu diote. Hamabi adituko talde batek parte hartu du biodibertsitatea neurtzeko indize horren diseinuan, eta tartean da Unai Pascual BC3ko euskal ikerlaria. Funtsean, proposatzen dute gobernu bakoitzak bere eskumeneko lurraldearen biodibertsitatea neurtzeko indize bat erabiltzea, eta indize hori nola osatu zehazten ahalegindu dira.

Ikuspegi ekologikoa eta ikuspegi soziala

Nature Sustainability aldizkarian aurkeztu duten proposamenean, BIM edo indize multidimentsional horrek bere barruan hartzen ditu biodibertsitatearen ikuspegi ekologikoa eta ikuspegi soziala. Ikuspegi ekologikotik, planetako sistemako espezieen ugaritasuna, haien interakzioak eta bariazio genetikoak hartzen ditu aintzat, horrek ekartzen baitu ekosistemen iraupena, eta horrek eragiten, gainera, «produktibitatean ondorio positiboak». Hori gabe ere, dena den, berezko balioa du biodibertsitateak adituon hitzetan, «Lurraren sistemaren kolapsoaren kontrako» ezaugarri gisa. Ikuspegi sozialetik, berriz, ongizatea eta ekonomia oinarritzen diren balio eta baliabideei eusteko ezinbestekoa da biodibertsitatea.

«Ekonomia globala garapen jasangarri batera eramateko, ekonomia nazionalak ebaluatu behar dira azterketa plural bat erabiliz, ez unidimentsionala». Horrek gobernuei eskatzen die garapenari betaurreko bat baino gehiagorekin begiratzea, «ez soilik BGParen lenteekin». Beharrezko jotzen dute ingurumenaren eta gizartearen iraunkortasuna ere aintzat hartzea, ez soilik ekonomiarena. «BPGaren nagusitasunak normalizatu egin du ekonomiaren hazkundearen kontzeptua, kapital naturalean edo kapital sozialean gertatutako beste murrizketak inondik ere kontsideratu gabe», ondorioztatzen du artikuluak. Ezin dela garapena neurtu, alegia, ingurumenean eta gizarteetan eragindako kalteak neurtu gabe.

Biodibertsitatea neurtzeko tresna asko daude, baina biodibertsitatea osorik indize bakar batean atzitzea ia ezinezko lana da. Zientziaren arloan ere urteetako eztabaida luze bat bada, biodibertsitatea nola neurtu beharko ote litzatekeen. Eztabaida horretan, ugaritu egin dira metrikak eta adierazleak. Komunitate zientifikoan onartua dago biodibertsitatearen dimentsio ugaritasuna eta guztiz atzitzeko zailtasun hori. Baina horrek eragiten du agintariek ez izatea erreferentziazko tresna bat, biodibertsitatearen adierazleak zertan diren jakiteko. «Biodibertsitatearen ebaluazio integratuago, adierazgarriago eta multidimentsionalagoak behar dira», ondorioztatu dute adituek artikuluan.

Helburuen porrota

Gogora ekarri dute milioi bat animalia eta landare espezie desagertzeko arriskuan daudela, kaltetutako ekosistemek 3.200 milioi pertsonarengan «ondorio negatiboak» dituztela eta munduko populazioa osasun larrialdi globalen menpe dagoela horren guztiaren eraginez, oraingo aro pandemikoak ere erakusten duenez. Hori gutxi ez, eta nabarmendu dute Biodibertsitatearen 2011-2020 Plan Estrategikoa-k huts egin duela. «Helburu horiek ez dira beteko 2030erako». CBD Ugaritasun Biologikorako Hitzarmenak onartu zuen plan hori, baina porrot egin du, aditu taldearen esanetan, eta ez du asmatu planetaren bioaniztasuna zaintzeko urrats eraginkorrak egiten. Horrek guztiak are beharrezkoago egiten du lehenbailehen tresna berriak sortzea. «Biodibertsitatearen osasuna neurtzeko eta jarraitzeko tresnak behar ditugu».

Baina biodibertsitatea ez da, soilik, animalia asko egotea. Hiru maila hartu behar dira aintzat gutxienez, adituon arabera: geneena, espezieena eta ekosistemena. Eta hiru mailetan bermatu behar da ugaritasuna. Baina ez da hori bakarrik. Adituen esanetan, agintariek ulertu behar dute biodibertsitatea eta gizarteen garapena lotuta daudela, estu, ezinbestean. «Agenda sozioekonomikoa aintzat hartu gabe, ezin da biodibertsitatea zaintzeko eta kudeatzeko politika eraginkorrik garatu». Biodibertsitatea neurtzeko indize berriak, beraz, bi dimentsioak hartu behar ditu gogoan: integritate ekologikoa lortzea, eta giza ongizatea hobetzea. Eskutik joango baitira biak, joatekotan, adituon ustez.

BPGaren ezinak

BPGarekin parekatu dute indize berri honen balioa: «Ekonomiaren arloan, aski muga ezagunak baditu ere, barne produktu gordinak (BPG) jarraitzen du izaten agintarientzako politikak egiteko termometroa. Ondasunak gutxitzen badira, ekonomiaren ahalmen produktiboa jaisten ari den seinale da. Era berean, gizakiek biodibertsitatearen gainean egiten duten presio gupidagabeak haren egonkortasuna, erresilientzia eta gizakien garapena eta ongizatea garatzeko aukerak zapuzten ditu, eta horrek ondorio katastrofikoak izan ditzake gizarteen berdintasunean edo baita krak ekonomiko batean ere. Baina ez dago BPGa bezalako neurgailurik biodibertsitatearentzat».

Ez dute BPGa indize gisa zuritu; aldiz, gogoratu dute ekonomista asko ari direla eskatzen ekonomia beste era batera neurtzeko indize berriak, ekonomia orekarako diseinatu behar litzatekeela argudiatuz, ez beti hazteko helburuz. Hala ere, agintariek indize horri jarraitzen diote, eta nabarmendu dute ez dela aski, biodibertsitateari ere erreparatzea ezinbestekoa dela: «Agintariek agindu ekonomikoei jarraitzen diete normalean, baina ulertu behar dute biodibertsitateari buruzko ezagutza ezinbestekoa dela ekonomiek funtzionatzeko. Biodibertsitateak lehengaiak ematen dizkio jendeari, eta ezinbestekoa da janaria ziurtatzeko ere. Espezieen ugaritasuna eta bariazio genetikoak laguntzen du aldaketei erantzuten, batez ere klima aldaketa testuinguru honetan».

Agintarientzako tresna

Adituok uste dute BIMen gisako indize batek, urtean edo bi urtean behin kalkulatutako biodibertsitatearen osasunaren indize batek, agintariei lagunduko liekeela kontserbazio politika hobeak garatzen. Garapenaren eta ekonomiaren ikuspegi orokorrago bat edukitzen ere lagunduko luke. Eta biodibertsitatea eta gizakien ongizatea lotuta daudela ulertzen ere lagunduko luke. Artikulua erabat zuzentzen zaie agintariei eta gobernuei, eta biodibertsitatea kontserbatzeko politikak garatu ahal izateko tresna gisa kokatzen du BIM hori. Nabarmentzen du Parisko Akordioak «klimaren gobernantza estilo berri bat» ekarri zuela, «ekintza nazionaletan eta jarraipenean indarra eginez». Biodibertsitatearen arloan ere antzeko zerbait bat lortu nahiko lukete, arazo globalari maila lokalean erantzuteko politikak garatzeko tresna bat sortuta.

Aldi berean, konturatzen dira nekeza dela halako indize bat sortzea. Batetik, biodibertsitatea bera dimentsio asko eta aldakorrak dituen ezaugarri dinamiko bat delako. Bestetik, biodibertsitatea modu ugaritan kontzeptualizatu litekeelako, sarritan giza garapenerako asmoekin kontrajarritako eran gainera. Horrelako indizeek, bestalde, pertsona batzuek egindako hautaketen eta gardentasun faltaren menpe egon litezke. Alde horretatik, onartu dute Nature-ren aldizkarian egindako proposamena «hurbilpen bat» besterik ez dela, eta gabeziak izan ditzakeela. Edozein moduz, garatu beharreko eta denboran aurrera egin ahala hobetu beharreko tresnatzat aurkeztu dute BIM bat osatzeko proposamena.

Hurrengo urratsak zein liratekeen? Lehenik eta behin, indizea bera talde lanean eraikitzeko prozesu bat abiatu beharko litzateke, agintari, aditu eta tokiko eragile zein indigenekin. Horrekin batera, biodibertsitateari buruzko datu bildumak ustiatu beharko lirateke, indizea elkarlanean eta modu gardenean zein ulergarrian garatzeko. Horrekin, BIM modeloak sortu beharko lirateke. Horrekin batera, indizea testatzeko probak egin beharko lirateke herrialde batzuetan. Aurrerago, ebaluazioak egin beharko lirateke, indizea egokitzeko, eta etorkizunera begira, indizea bera garatu eta zaintzeko aliantza gisako elkarlan zabal bat eratu beharko litzateke, adituon esanetan.

Biodibertsitatearen Indize Multidimentsionalak badu esparru orokor bat, lau mailatan laburtzen dena, eta barnean hartzen ditu biodibertsitatea kontsideratzeko ikuspegi ekologikoa eta ikuspegi soziala. Lau maila horiek dira:

1) Bi azpi-indize: biodibertsitatearen egoeraren azpi-indizea (BI) eta biodibertsitateak jendeari egindako ekarpenen azpi-indizea (BCPI).

2) Azpi-indize bakoitzaren barruan dauden dimentsio garrantzitsuen multzoa, biodibertsitatearen funtsezko alderdiak ordezkatzen dituena, izaki bizidunen zati gisa eta biodibertsitateak jendeari ematen dizkion ekarpenen kategoria orokorrak.

3) Biodibertsitatearen osasunerako helburu publikoen multzoa, eta hala badagokio, azpi-helburuak dimentsio bakoitzaren azpian.

4) Politikari dagozkion metrikak eta adierazleak, helburu bakoitzaren arabera, errendimendua nahi den egoerara edo erreferentzia puntu batera dagoen distantzia gisa neurtzeko.

Biodibertsitatearen egoeraren indizea (BI). Integraltasun ekologikoa ordezkatzen du, hiru dimentsio aintzat hartuta, eta horien barruan sei helburu:

1) Dibertsitatea. Helburuak: genetika, filogenetika eta taxonomia.

2) Ugaritasuna. Helburua: espezieen populazioak.

3) Funtzioa. Helburuak: komunitateen konposizioa eta habitatak.

Biodibertsitateak jendeari egindako ekarpenen indizea (PCBI). Indize orokorraren ikuspegi soziala hartzen du, gizakientzat komenigarri eta desiragarri diren emaitzak neurtuz. Hiru dimentsio, eta, horien barruan, sei helburu markatu dituzte:

1) Ingurumen prozesuen erregulazioa. Helburuak: ur segurua, klima aldaketa arintzea eta hondamen naturaletatik babestea.

2) Materialen hornikuntza. Helburuak: jakiak —nekazaritza jasangarria, agrobiodibertsitatea eta ezagutza tradizionala— eta bizitzeko baliabideak —adibidez basogintza eta ekoturismoa—.

3) Ondasun ez materialak. Helburuak: osasuna eta bizi kalitatea —tokikotasunaren zentzua, naturaren gertutasuna eta leku berezien zaintza—.


Gurpil zoroa eten eta irauli nahian

Summary: Gurpil zoroa eten eta irauli nahian. Azken 30 urteetan Lizarran eta sei herri handienetan biztanleria %7 handitu da, baina herri txikietan gainbehera izan da. Arrazoi asko daude atzean; tartean, zerbitzu eta azpiegitura gabeziak eta etxebizitza falta.

Nafarroan, despopulatzeko arriskua dute lau herritik batek. Estellerrian, adibidez, Lizarratik edo Ebro ibarretik zenbat eta urrutiago edo komunikazioa zenbat eta zailago, arazoa are eta ageriagoa da. Egoera argi ikusten da Arabarekin muga egiten duen Aguilar ibarrean, Lokizko mendiaren hegoaldeko Lana haranean, Urbasa eta Andiaren magaleko herrietan eta Berrotzan. Dena den, gainerako lekuetan ere antzematen da gainbeheraren itzala.

Despopulazioa, Estellerrian.

Elkar elikatzen duten faktore batzuek hauspotzen dute gurpil zoroa. Iñigo Nagore Teder landa garapenerako agentziako arduradunak halaxe laburbildu du: «Gehienak herri txikiak dira, zerbitzuen eta azpiegituren defizit handia dute. Zerbitzu falta horrek eramaten ditu gazteak herria uztera. Seme-alabak ikastera urrutira eraman behar baditut, azkenean herriak hustuz doaz, eta zaharrak bakarrik geratzen dira, eta zaintza behar dutenean ere Lizarrara edo Iruñera datoz». Egunez egun eta urtetik urtera, oharkabean doan prozesu isil horri izena jarri zaio. Hori da lehen urratsa: «Duela urte batzuk ez zegoen kezkarik, baina uste dut orain kontzientzia badagoela».

Batzuetan, baina, zerbitzu falta ez da arazoa. Los Arcosen modura, Allok autobidea nahiko gertu du, osasun etxea eta ikastetxea ditu, eta, hala ere, biztanleria galtzen ari da. Batzuetan, kopuruek kontzientziaren iratzargailua pizten dute: «Apurka-apurka doan prozesua da. Guretzat, esanguratsua izan zen mila biztanletik behera jaitsi ginenean, eta udal bozetan bederatzi zinegotzitik zazpira pasatu ginenean. Biztanleria zahartzen ari da, 65 urtetik eta 80 urtetik gorako pertsona asko ditugu herrian», adierazi du Susana Castaneda PSNko alkateak. 1989tik herritarren %20 galdu ditu Allok, eta 15 urtetik beherako haur bakoitzeko 65 urtetik gorako 2,2 adineko daude.

Allo joera orokor baten isla baino ez da. Estellerriko zazpi herririk handienetan Lizarran, Aiegin eta Ebro ibarreko herri handietan bizi da bertako populazioaren %59, eta azken hiru hamarkadatan %7 handitzea lortu dute. Alderantziz, beste herri batzuetan biztanleak galduz eta zahartuz doaz. Ibarraren arabera, joera gordina edo arina da. Mapan urdin ilunez ageri diren udaletan, 30 urtean biztanleriaren %25etik gora galdu dute, eta horietako askok erdiak baino gehiago. Joeraren muturrean, bi adibide: Azuelok herritarren %65 galdu ditu, eta Bargotak haur bakoitzeko 65 urtetik gorako hamar adineko ditu.

Etxebizitza, arazo

Andiako mankomunitateak Deierrin, Abartzuzan, Gesalatzen, Jaitzen, Lezaunen eta inguruko herrietan egindako inkestan agertzen denez, gazteen eta 40 urte bitarteko helduen %91k eskualdean bizi nahi dute, baina bi kezka nagusi dituzte: enplegua eta etxebizitza. «Paradoxaz, etxebizitza arazo larria da. Aurkitu dugu herrira etorri nahi duen jendea, baina ez dute etxerik erosteko edo alokairuan hartzeko. Etxebizitza politika guztia Iruñera begira egiten da, eta ez dago neurririk herri txikientzat», azaldu du Nagorek.

Nastat estatistika erakundeak uztailean kaleratuko txosten batean ageri denez, mila biztanletik beherako herrietan batez beste etxeen %35 hutsik daude —Azuelon, berriz, %76—.

Susana Castanedaren arabera, etxebizitza «arazo larria» da, eta espero du aurki hirigintza plan berria onartuko dela. Beste neurri batzuk eta ideia batzuk ere aplikatzen ari dira herrian. Irailean, balioaniztasun zentro bat inauguratuko adineko jendeari begira: «Zaintzaren eredu zaharkitua gainditu nahi dugu, eta zahartze aktiboa bultzatu jendeak ahalik eta denbora gehiena eman dezan etxean». Proiektu hori beste herrietara eraman nahi dute. Horrekin batera, landa eremuan ekintzaileak sustatzeko Rural Hub proiektuan parte hartu du, eta legedia landa eremura egokitzeko G-100 sarean parte hartzen ari da. Herri txikiagoetan, baliabiderik ez dagoenez, elkarlana izan daiteke gakoetako bat. «Alkateak jabetzen gara batuta gehiago garela, eta eskuz esku lan egiten dugu, baten onura bestearena ere badelako».

Udalez gaindi, legealdi honetan Nafarroako Gobernuak despopulatzeari aurre egiteko zuzendaritza bat sortu du. Iñigo Nagoreren arabera, «gauza asko egiten ari dira, baina, beharbada, ikuspegi osoagoa izatea falta da. Departamentu bakoitzak bere ikuspegia du, eta laguntza lerroak diseinatzen ditu, baina ez dago koordinazio egokirik».

Turismoa eta industria

Dena den, funtsezkoa da gainbehera jasaten duten tokietan jarduera ekonomikoak sustatzea. «Turismoa palanka ona da, eta potentzial handia du», Nagoreren arabera. Donejakue bideaz eta Urbasa-Andiaz gain, «ezezagunagoak diren beste natur eta kultura baliabideak ditu Estellerriak: Jaizko gatzaga, Lokizko mendilerroa, Berrotza ibarreko ondasun erromanikoa eta natur baliabideak, Lizarratik Gasteizera zihoan trenaren bide berdea...».

Dena den, Nagorek nabarmendu du Lizarran industria bultzatu behar dela. «Apurka, gain behera doa. Arte grafikoen industriak garrantzia izan du, eta sektore hori gehiago garatu behar da». Arte grafikoen Lanbide Heziketako zentro bat sortzeko aukera dago. «Proiektu indartsua izango litzateke, eta, industria garatuz, jendea erakartzeko modu bat izan daiteke».

Despopulatzea lehen sektorearen gainbeherari ere estu lotuta dago, eta hura bultzatzea ere giltzarri izan daiteke. Helburua egungo gurpil zoroa etetea eta iraultzea baita.

Bihar: Arabako Mendialdea.

Leire Carlos Otxoa. Allon bizi da, eta ADD Home Staging proiektua abian jarri du: saldu edo alokatu nahi diren etxeak prestatzen ditu, erosleak erakartzeko asmoz. Maiz, ez da erraza lana eta bizitza pertsonala elkar lotzea. Leire Carlos Otxoa alloarra oreka zail hori bilatzeko borrokan dabil. Bartzelonan diseinu ikasketak egin, eta Lizarran lana topatu zuen, moda diseinatzaile gisa, etxetik gertu. Alta, 11 urtez lan egin ostean, enpresak kaleratu egin zuen, haurdun zelarik. «Mundua gainera erori zitzaidan, uste bainuen nire esperientziak ez zuela tokirik nire herrian, Allon». Haurra izan, eta hura hezteko baliatu zuen unea, baita burua berregokitzeko ere. Beti atsegin izan zaio dekorazioa, eta aukera ikusi zuen.

Hasierako bidea luzea izan da, hiruzpalau urte kostatu baitzaio ADD Home Staging abian jartzea. «Hasiera gogorra da, baina ilusioak aurrera narama». Arazoetako bat da ez dela ezaguna home staging higiezin arloko marketin teknika: «Etxeak egokitu egiten dira bertsiorik hoberenean merkaturatzeko». Leire Carlos Otxoaren arabera, agentzia askotan agertzen diren argazkiak ilunak dira, eta akastunak.

«Zer aukera dauden ikusten dut, eta gomendioak eman». Espazioa garbitu eta argitu ostean, jabeen arrasto pertsonalak kendu ohi ditu ikur erlijiosoak eta bestelakoak: «Neutroa izatea lortu nahi dugu, bertara joaten den pertsonak irudika dezan tokia». Hutsik diren etxeetan, kartoizko altzariak jartzen dira: «Bezeroak etxea altzari gabe saldu nahi badu, hori egin daiteke, ez da nabari kartoizkoak direla». Alokairuetan, altzariak taxuz jartzea gomendatzen du, eta «ez etxean sobera diren gauzekin». Bukaeran, argazkiak ateratzen ditu. «Kostatzen da ikusaraztea inbertsio txiki bat eginda saldu ezin zitekeen etxe bat sal daitekeela, edo bisita gehiago hartu».

Inguruko herrietako bezeroekin eta agentziekin lan egiten du, hasi berritan. Aurrera jotzeko aukera ikusten du. Despopulatzea jasaten duten herrietan etxe huts asko dira, eta, haren ustez, arazoa da jendeari asko kostatzen zaiola saltzea: «Jendeak dio saldu nahi duela, baina benetan ez du nahi, prezio handiak eskatzen baititu, eta, etxeak zaharberritu behar direnez, bikote gazteei ez zaie interesatzen».

Martin Lopez Zubiria. Duela 30 urte, Viveros Ametza mintegia sortu zuen Zudairin. Bertako 50 zuhaitz espezie hazten ditu. Hasiera ez zen erraza izan, baina orain lasaiago bizi da. Aurreko legealdian Ameskoabarreneko alkate izatea egokitu zitzaion Martin Lopez Zubiriari. Duela gutxi, banda zabala iritsi da ibarrera, eta ehun urte inguruko eskola zaharberritu da, baina Lizarrarako errepidea gaizki dago oraindik ere: «Ez da landa eremuan inbertitzen, utziak sentitzen gara, bizitza osoan izan da hala». Nafarroako Gobernuak 1,2 milioi euroko deialdia abian jarri zuen uztailean, despopulatze arriskuan diren 319 udalentzat: «Bakoitzarentzat 3.800 euro lirateke. Zer egiten dugu horrekin? Ezertxo ere ez». Aldiz, haize errotak jartzeko inbertsio handia egiten dela aipatu du, baina «herrien iritzia aintzat hartu gabe».

Gazte zelarik, Iruñera joan zen lan egitera, eta, garraio enpresa batean soldata ona izan arren, 28 urterekin Ameskoabarrenera itzultzea erabaki zuen, mintegi eta lorezaintza ikastaroa eginda. 1990eko hamarkada hasieran, Europako Batasunak diru laguntzak jarri zituen produktibitate txikiko lur eremuak jartzeko helburuz. Viveros Ametza proiektua sortu zuen, baina hasiera ez zen erraza izan. «Hasteko, mintegi bat jartzeko tramitazioa ez da erraza. Orain, Teder garapen agentziaren laguntza izan daiteke, baina, orduan, itsuan egiten zen». Sendiak zoru bat alokairuan utzi zion, baina EBko laguntzak azkar amaitu ziren, eta, Lopez Zubiriaren arabera, Nafarroako Gobernuak ez zuen nahi mintegi pribatuak Miluzekoarekin lehiatzea: «Ikuskaritza ugari egin zizkiguten. Teknikari batek esan zidan ea zergatik jarri nuen Iruñean beste bat izanda». Zailtasunen gainetik, aurrera jo zuen, Nafarroatik kanpo, batik bat Gaztelan, bezeroak bilatuz.

Azaldu duenez, lan eskerga egin du 30 urtean. Landare eta zuhaitz autoktonoekin egiten du lan, 50 espezierekin. 2011rako, sektoreak beheraldia jasan zuen, baina ordurako bankuarekin estualdiak amaituak zirenez, ekoizpena eta lan erritmoa jaitsi zituen: «Ez duzu gehiago irabazten, baina gutxiago lan egiten duzu. Bizi kalitatea hobea da». Orain, lasaiago dabil, baina bi lanpostu sortu ditu: bata finkoa, eta hiru lagun sasoika.


Summary: Haitiko lurrikaran hildakoen kopurua gora doa: 1.297 oraingoz. Zaurituak 5.700 direla jakinarazi dute. Gobernuak adierazi du laguntza «modu ordenatuan» heltzea nahi duela.

Haitin larunbatean izandako lurrikarak 1.297 hildako utzi ditu oraingoz, baina une oro gora doa kopurua. Azken datuen arabera, 5.700 dira zaurituak, baina erreskate taldeak lanean dabiltza oraindik. USGS AEBetako Ikerketa Geologikorako Zentroaren arabera, Richter eskalan 7,2 graduraino heldu zen astindua —duela 11 urte hiriburua suntsitu eta 300.000 hildako eragin zituenaren parekoa—.

Les Cayes hiria izan da hirigunerik kaltetuena. 100.000 biztanle ditu hegoaldeko departamentuko hiriburuak, eta epizentrotik 30 kilometrora dago. Departamentu horretan izan dira hildako gehien, eta, gobernuak eman dituen datuen arabera, 30.000 familia ingururen etxeak kaltetu ditu lurrikarak. Herrialdeko ingurunerik txiroenetarikoa da departamentu hori, eta bertako herri batzuk isolatuta geratu dira, lurrikarak zubiak eta errepideak kaltetu dituelako.

Lurrikara gutxi balitz, Grace zikloia ere herrialdera gaur iritsiko dela kalkulatzen dute adituek. Zikloiaren ondorioz, metro karratuko 75 eta 100 milimetroko euri jasak izango direla aurreikusten da, eta baita haize bolada bortitzak ere. Erreskate lanak zailtzeaz gain, zutik geratzen diren azpiegituretan kalteak sortu ditzake zikloiak.

2010eko urtarrilean antzerako intentsitatea zeukan beste lurrikara bat izan zen Haitin. Orduko hartan, nazioarteko beste herrialde batzuek laguntza bidali zuten, baina ustelkeria kasu ugari azaleratu ziren geroago: ehunka gobernuz kanpoko erakundek inongo kontrolik gabe kudeatu zituzten milioika euroren funtsak. Haitiko lehen ministro Ariel Henryk hitzeman du, ordea, oraingo honetan «egokiagoa» izango dela hondamendiaren kudeaketa. Nazioartetik heltzen diren laguntzak Segurtasun Zibileko Sailak kudeatuko dituela iragarri du, erreskateak ere sail horrek antolatzen baititu. «Laguntza modu ordenatuan heltzea nahi dugu», azaldu du.

Henry da orain herrialdeko agintari nagusia, joan den uztailaren hasieran, Jovenel Moise estatuburua hil zutenetik. Ez zen ahalegintzen ziren lehen aldia. Gobernuak otsailean zabaldu zuen Moise hiltzeko saio bat geldiarazi zutela. Bi aste lehenago, oposizioak Joseph Mecene epailea Haitiko presidente izendatu zuen, sare sozialetan zabaldutako bideo baten bidez, Moiseren agintaldiak ordurako amaitua behar zuela argudiatuta. Inongo herrialdek ez zion kargu hori aitortu.


Summary: EHU 400 unibertsitaterik onenen artean dago orain ere. Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak egindako sailkapenaren arabera, EHU Euskal Herriko Unibertsitatea 150 unibertsitaterik onenen artean dago hiru jakintza arlotan.

Urtero legez, munduko unibertsitaterik onenen sailkapenaren berri eman du Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak iazko postuari eutsi dio, eta munduko 400 unibertsitaterik onenen artean kokatu dute. EHU 2012an agertu zen lehenengo aldiz zerrenda horretan, 500 onenen artean, eta iaz lortu zuen 400 onenen artean egotea.

EHU sailkapen orokorrean lehen 400etan badago ere, emaitza hobeak erdietsi ditu zenbait espezialitatetan; hain zuzen, 150 unibertsitaterik onenen artean kokatu dute Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan; eta 200 onenen artean dago Elikagaien Zientzia eta Teknologian, Materialen Zientzia eta Ingeniaritzan eta Nanozientzia eta Nanoteknologian. Emaitza aipagarriak lortu ditu beste hainbat arlotan ere: 300 onenetan dago Ingurumen Zientzia eta Ingeniaritzan, Energiaren Zientzia eta Ingeniaritzan, Matematikan, Fisikan, Nekazaritzako Zientzietan, Farmazian, Zientzia Farmazeutikoetan eta Hezkuntzan; 400 onenetan Ingeniaritza Elektrikoa eta Elektronikoan, Ingeniaritza Mekanikoan, Zientzia Biologikoetan, Osasun Publikoan eta Zientzia Politikoetan; eta 500 onenetan Informatika Zientzia eta Ingeniaritzan, Lurraren Zientzietan, Ekologian, Zientzia biomedikoetan eta Kudeaketan.

Emaitzak ikusita, «oso harro» dago EHUko errektore Eva Ferreira: «Munduko 400 unibertsitaterik onenen artean mantentzea oso arrakasta garrantzitsua da, ikusgarritasun handiagoa eta nazioartean ospe handia ematen diguna». Postua lan kolektibo baten emaitzatzat du: «Oso harro gaude, eta gure unibertsitate komunitate osoa zoriondu nahi dut, gure unibertsitate publikoa proiektu kolektiboa delako eta arrakastak ere bai».

Orotara, 1.300 unibertsitate baino gehiago aztertzen dituzte zerrenda osatzeko, eta 500 onenen zerrenda plazaratzen dute. Hurrenez hurren, Harvardeko, Stanfordeko (Ameriketako Estatu Batuak) eta Cambridgeko unibertsitateek (Erresuma Batua) lortu dituzte lehen hiru postuak. Zerrenda osatzerakoan, hainbat irizpide hartzen dituzte kontuan, besteak beste, Nobel saria eta Matematiketako Fields dominak eskuratu dituzten irakasle edo ikasle ohiak, ikertzaile oso aipatuak eta Nature edo Science aldizkarietan argitaratutako artikuluak.


Summary: Txina prest agertu da talibanekin harremanetan jarraitzeko. Moskuk iragarri du Kabulen duen enbaxadorea talibanekin bilduko dela. Txina eta Errusia talibanen agintea aitortu duten lehen bi herrialdeak izan dira.

AEBek eta Europak atea ixteak ez du Afganistan bakartuta utziko, nazioartea ez baitago soilik mendebaldean. Dagoeneko bi potentzia handik eman dute lehen pausoa, Txinak eta Errusiak. Pekinen kasuan, gobernuak uztailean aurreratu zuen Afganistanen «egonkortasuna» zela lehentasun nagusia, eta hitza berretsi du gaur, esanez talibanen gobernuarekin harreman onak garatzeko prest dagoela. «Txinak errespetatzen du euren etorkizuna modu independentean erabakitzeko afganiarren eskubidea... Horregatik, Afganistanekin adiskidetzan oinarritutako harremanak garatzen jarraituko dugu», nabarmendu du Hua Chunyingek, Atzerri Ministerioko eledunak.

Joan den hilabetean Pekinen bertan egin zion harrera Txinako Gobernuak talibanen ordezkaritza zabal bati. Mullah Abdul Ghani Baradar talibanen buruarekin agertu zen orduan argazkietan Txinako Atzerri ministro Wang Yi, eta bilera osteko agerraldian aurreratu zuen espero zuela talibanek «politika islamista moderatuak» bultzatuko zituztela. Argazki hura garaipen handia izan zen talibanentzat, eta are gehiago gaurko adierazpenak; izan ere, Asiako potentziarik handienaren onespena jaso dute dagoeneko ofizialki.

Pekinek ez ezik, Moskuk ere atea zabaldu die elkarrizketei. Errusiak iragarri du Kabulen duen enbaxadako langile batzuk aterako dituela, baina ez guztiak. Aldi berean, baina, enbaxadorea bera talibanen ordezkaritza batekin biltzekoa da gaur, ebakuazioaz eta bertan geratuko diren ordezkarien segurtasunaz hitz egiteko.

Ez dira bakarrak izan, Irango presidente Ebrahim Raisik ere adiskidetze nazionalerako deia egin du: «Iran eta Afganistan, auzokoak ez ezik, anaiak dira. Amerikaren erretiratze azkarra porrot militar bat da, baina baita bizitza, segurtasuna eta bake egonkorra berreraikitzeko aukera bat ere». Iranek eta Afganistanek 600 kilometroko muga partekatzen dute, eta auzoko herrialdea 800.000 errefuxiatu afganiarren eta paperik gabeko bi milioi afganiarren aterpea da. Haietako askok Sobiet Batasunaren okupazioa hasi zenean jo zuten Iranera.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Azpeitian, genero indarkeria egotzita. Atxilotua gaur igaroko da epailearen aurretik.

Urola Kostako Hitza-k jakinarazi duenez, Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu zuen atzo Azpeitian (Gipuzkoa), genero indarkeria delitu bat egotzita. Erasoa Goiko kalean izan zen, igande arratsaldean, baina ez dute xehetasun gehiagoren berri eman. Ertzaintzaren arabera, gizonak gaur deklaratuko du epailearen aurrean.


Summary: Gaur gauean itxi dute hegaluzearen kostera, inoiz izandako laburrena. Bizkaiko eta Gipuzkoako ontziek 9.536 tona arrantzatu dituzte ekainaz geroztik.

Espainiako Nekazaritza eta Arrantza Ministerioak gauerdian itxi du hegaluzearen arrantzaldia. Gipuzkoako eta Bizkaiko ontziek 9.536 tona arrantzatu dituzte, ekain hasieratik gaur gauera arte, eta inoiz izan den arrantzaldirik motzena izan da.

Geroz eta kostera laburragoak izaten dira, arrantzaldia “lehiaketa” bihurtu delako, kofradiek ziurtatu duenez. Izan ere, Espainiak 17,2 milioi kiloko kuota izan du aurten, eta ez dagoenez kofradien edo ontzien artean banatuta, ontzi bakoitzak ahalik eta arrain gehien ahalik eta azkarren arrantzatu nahi izaten ditu. Horrek dakar kuota geroz eta azkarrago bukatzea. Azken bi urteetan ere abuztua amaitu baino lehen itxi zuten arrantzaldia.

Gipuzkoako eta Bizkaiko kofradiak egoera horren aurka ari dira borrokan, eta gaur Arantxa Tapiak, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen sailburuak, bat egin du eskaera horrekin. Espainiako Gobernuari eskatu dio kuota ontzien, kofradien edo autonomia erkidegoen artean banatzeko.

Bizkaiko eta Gipuzkoako ontziek Espainiaren hegaluze kuotaren %57 arrantzatu dute aurten. Portzentaje hori jaisten ari da azken urteetan, Asturiasko eta Kantabriako ontziak ere espezie horretan sartzen ari direlako. Kontua da legatz harrapaketa gutxiago egin ahal dituztela orain, eta hegaluzea kostatik gertu harrapatu dezaketenez, beste espezie horren arrantza atsedenaldian uzten dute, eta hegaluzea arrantzatzera irten dira.

Kofradia Itsas Etxeak balantze ona egin du kosteraren bilakaeraren inguruan, hegaluzea Bizkaiko Golkoan sartu delako, eta, horrela, bidaia laburragoak egin behar izan dituztelako eta gasolio gutxiago gastatu. Prezioa aurreko urteekin alderatuta, egonkor mantendu da: 3,5 euro, batez beste.

Ontzi pelagikoen deskargak Ondarroan

Hegaluzea arrantza-sistema tradizionalez harrapatzen dute Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleek: kanaberarekin banaka. Arrain bakoitza banaka arrantzatu beharrean, Irlandako ontziek sare pelagikoak erabiltzen dituzte, eta arrainak Ondarroako portuan deskargatu dituzte.

Horren aurrean, Eusko Jaurlaritzak adierazi du ez dagoela ados arrantza sistema horrekin, eta Ministerioaren eta Europako Batzordearen aurrean salatu ditu ontzi horiek. 2018. urtean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako administrazioak dekretu bat onartu zuen bertako portuetan sare pelagikoekin arrantzatutako arrainak deskargatzea debekatzeko. Baina estatuko administrazioak ez zuen onartu.


Summary: Beste 641 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Beste 43 paziente daude birusarekin erietxeratuta Hegoaldean, eta guztira 451 pertsona daude ospitaleratuta.

COVID-19aren transmisioari buruzko azken datuek erakusten dute behera egin duela egun bakarrean zenbatutako kutsatze kopuruak Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko osasun sistemek jakinarazi dutenez, atzo beste 641 kasu positibo zenbatu ziren Hego Euskal Herrian egindako testetan. Guztira, PCR probak eta antigeno testak kontuan izanda, 6.111 proba egin ziren, eta, beraz, %10,4 izan zen positiboen ehunekoa. Lurraldeka, Bizkaian 293 kasu izan ziren; Gipuzkoan, 150; Nafarroan, 97, eta, Araban, 85. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat zendu dela herrialdean.

Birusak Hego Euskal Herriko ospitaleetan duen eraginari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak 43 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzarekin. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, oraintxe bertan guztira 451 lagun dira birusarekin erietxeratuta. Bezperan baino hogei gutxiago dira. Gainera, zehaztu dutenez, horietako 99 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri, bezperan baino zortzi gehiago.


Parentesi luzea nahi du

Summary: Parentesi luzea nahi du. Tantaka-tantaka ari da jendez husten Arabako Mendialdea. Halere, koronabirusaren pandemiak arnasaldi txiki bat eman dio, eta biztanle kopuruaren beheranzko joera eten egin da. Aurrera begira, itxaropenari eusteko oinarri bat izan daiteke, bertako negozioetan izan dezakeen eraginagatik batez ere.

Arabako hamar herritarretik zazpi inguru bizi dira hiriburuan, Gasteizen, eta hiru baino ez gainerako lurraldean. Biztanleen dentsitate desoreka handia da Araban, baina are nabarmenagoa da zenbait eskualdetan. Euskal Herriko Unibertsitateak Arabako Aldundiaren eskariz berriki egindako azterketa demografiko baten arabera, Mendialdean eta Añanako kuadrilletan daude despopulazio arriskurik handiena duten herriak.

Aldundiak ziurtatu du herri horiek ez daudela erabat desagertzeko zorian. Datuak, baina, egoskorrak dira oso; urtetik urtera jendez husten ari dira herri asko, eta, tantaka-tantaka, gero eta biztanle gutxiago dituzte Arabako landa inguruek. Gorabehera ugari izan dira azken hamarraldietan, baina Arabako Mendialdeako biztanleria %6 inguru jaitsi da azken hogei urteetan. Eustaten azken datuen arabera, lurraldeko 330.209 biztanleetatik 3.023 baizik ez dira bizi eremu zabal horretan; 5,6 biztanle kilometro koadroko (104 dira Araban).

«Egia da; urteak daramatzagu despopulazioaren arazorekin», aitortu du Anartz Gorrotxategik, Arraia-Maeztuko alkateak eta Mendialdea kuadrillako lehendakariak. «Baina pandemia betean parentesi moduko bat gertatu da, eta %10-11 inguru egin du gora biztanle kopuruak. Horrek esan nahi du jende asko etorri dela hiritik landa eremura bizitzera».

Datu horiek «tentuz» hartu beharrekoak direla ohartarazi du Gorrotxategik, birusari aurre egiteko hartutako mugikortasun neurriek eragin baitute aldaketa hori, eta ez du egiaz errealitatea adierazten. «Batzuk geratuko dira, agian, baina beste batzuk Gasteizera itzuliko dira berriz ere; igoera apalagoa izango dela uste dugu, %6 ingurukoa edo».

Hala ere, uste du biztanleriaren igoera xume horrek kuadrillako herrien ekonomian eragin dezakeela, zerbitzuetan batez ere. «Industrian ez du eragingo, baina ekonomia edo negozio txikietan bai, eta hori garrantzitsua da». Izan ere, Mendialdeko ekonomian pisu handia dute negozio txikiek. Industriarik apenas dago; enpresa farmazeutiko handi bat dago Bernedon, eta tamaina erdiko bizpahiru izango dira inguru guztian, gehienez ere. Baina familia enpresa txiki asko daude.

Lurretik, berriz, geroz eta jende gutxiagok jaten du, nahiz eta oraindik ere badiren lehen sektoretik bizi direnak. Hirugarren sektoreak hartu du indarrik handiena, Euskal Herriko beste eskualde batzuetan gertatu legez: «Zerbitzuen sektoreak gora egin du nabarmen azken urteetan, turismoak bultzatuta batez ere: ostalaritzak, landetxeak... Esango nuke hiruzpalau urtetan ia ehun ohe gehiago ditugula».

Hain zuzen, turismoaren bidetik ari dira azken urteetan jarduera ekonomikoa sustatzen. Aukera horrek izan ditzakeen «arriskuaz» jakitun dela dio Gorrotxategik, baina momentu honetan duten aukera bakanetakoa dela uste du. «Gu ezin gara Lautadako industrialdeekin lehiatu; ezinezkoa da. Hausnarketa bat egin behar dugu, zer dugun aztertu, eta daukagunarekin jarduera ekonomikoa sustatzen ahalegindu gero. Eta zer dugu? Baliabide natural ikaragarriak. Daukagun horrekin saiatu behar gara jarduera ekonomikoak finkatzen eta garatzen, eta, beraz, turismoa oso garrantzitsua da guretzat. Ez da garrantzitsuena, baina badu bere garrantzia».

Gorrotxategik azaldu duenez, turismoa sustatzea kuadrillen eskumena ez bada ere, zeregin hori hartu dute azkenaldian Arabako Mendialdean. «Lehenengo sektorea funtsezkoa da guretzat. Horri esker ditugu inguru natural izugarriak. Oso garrantzitsua da horri eustea, baina erakunde moduan horretan esku hartzea oso zaila da guretzat; ez dago gure esku. Turismoaren alorrean, berriz, errazagoa da».

Aurrera begira

Adierazle ekonomikoei begiratuz gero, Mendialdeak ez ditu datu txarrak; gero eta jende helduagoa bizi bada ere, langabezia tasa ez da beste kuadrillena baino handiagoa, adibidez. Gorrotxategik aitortu du asko direla lan egitera kanpora joaten direnak, izan Gasteizera, Lizarrara (Nafarroa) edo Logroñora (Errioxa, Espainia), baina gero egunerokoa herrian bertan egiten dutela. «Ez gara logela herriak, eta ez nuke esango hori bilakatzeko arriskua dugunik ere. Herritarrek erosketak bertan egiten dituzte, herriko bizitza egiten dute. Ezberdina da gure kasua Gasteiztik hurbilago dauden herri handiekin alderatuz gero. Aldenduta egoteak mesede egin digu, agian».

Hain zuzen, etorkizunari begira erronka gisa jarri du Gorrotxategik enpresa gehiago finkatzea eta enplegua sustatzea; eta, batez ere, oinarrizko zerbitzuak indartzea. «Uste dut zerbitzu onak ditugula. Eta hori ezinbestekoa da aurrera begira jartzeko, baina hobetu daitezke». Interneta jarri du horren adibide gisa. «Bi urte dira banda zabala jarri zutenetik, eta ate asko ireki dizkigu».

Bide orri bat ere finkatuta dute erakundeek elkarrekin. Mendialdea Biziberritzen izeneko plana jarri baitzuen martxan aldundiak 2018an, kuadrillaren garapen ekonomikoa sustatzeko eta despopulazioari aurre egiteko. «Helburua da sektore guztietara heltzea, eta, ahal dela, ekintzak arlo guztiei eragitea». Jada hainbat jarduketa egin dituzte horri lotuta.

Bihar: Aldudeko ibarra (Nafarroa Beherea).

Ander Catalan. Apenas garraio publikorik ez dagoen inguruan, landa eremuko taxi zerbitzuak betetzen du haren hutsunea. Adineko herritarrak eta gazteak dira erabiltzaileak.

Ander Catalanek 27 urte ditu, eta, aitaren moduan, landa eremuko taxi gidaria da Arabako Mendialdean. Duela sei urte hasi zen jardun horretan, eta urteko egun guztietan eskaintzen du zerbitzua: «Egunero, 24 orduz nago prest zerbitzua emateko. Aitarekin adosten ditut opor egunak, eta bata edo bestea beti dago zerbitzua emateko moduan». Izan ere, garraio publikorik apenas dagoen eremuan, herritar askorentzat ezinbestekoa da joan-etorriak egiteko zerbitzu bat izatea. «Arabako Mendialdean gero eta jende heldu gehiago bizi da; garraiobiderik gabeko jendea da gehiena, eta behar dute norbait medikuarengana joan ahal izateko, erosketak egitera joateko edo bestelako jarduera ekonomikoak egitera hara eta hona mugitzeko, hala Gasteizera nola inguruko herrietara».

Hain zuzen ere, jende heldua da zerbitzua gehien erabiltzen duena. Eskola ikasturtea martxan dagoenean hainbat nerabe eta gazte ere eramaten ditu ikastetxera edota unibertsitatera. «Argi dago zerbitzu hau egongo ez balitz jende batek ez lukeela nola mugitu izango; mugikortasuna ezinbestekoa da halako eremu batean, oinarrizko zerbitzua da gurea».

Arabako Aldundiak diruz lagundutako zerbitzua da, eta nolabait garraio publikoaren hutsunea betetzen du landa taxiak. «Herritarrek garraio publikoaren txartelarekin ordaintzen dute zerbitzua, autobus baten gisara». Catalanek baikor begiratzen dio etorkizunari, eta adierazi du izurriak bezero berriak ekarri dizkiola.

Aitziber Asteasuinzarra. Amuarrainak hazten dituzte Nusi arrain haztegian, Santikurutze Kanpezun. Gehienak supermerkatu handi bati saltzen dizkiote.

Familia enpresa bat da Nusi arrain haztegia. Santikurutze Kanpezun du egoitza, eta amuarrainak hazten dituzte bertan. 1960ko hamarkadan hasi ziren eraikitzen, baina martxan jartzeko dirurik ez zutela-eta, proiektua ia bertan behera geratu zen. «Donostian bizi zen kontratista bat zen nire aitona, eta arrain haztegia eraikitzeko deitu zioten. Behin lanak amaituta, enpresak esan zion ezin ziola ordaindu, eta nahi bazuen haztegiarekin geratzeko. Familia guztia hartu eta hona etorri zen», azaldu du Aitziber Asteasuinzarrak.

Harrezkero, haren familiak dihardu arrain haztegiaren arduradun. Zazpi langile ari dira bertan, eta guztiak dira senitartekoak. «Familia enpresa bat da gurea, eta posible da bertatik bizitzea». Tamaina ezberdineko 106 putzu dituzte, eta urtean hamar tona inguru amuarrain hazten dituzte bertan. Arrautzak kanpotik ekartzen dituzte, eta bertan hazi gero. «Milaka arrain hazten ditugu. Gehien-gehienak Eroskiri saltzen dizkiogu gero, %90 inguru edo. Beste bezero batzuk ere baditugu, baina askoz ere txikiagoak dira horiek».

Arrantza putzu bat ere badute; negozioaren beste adarra da putzua, hain zuzen ere. Euro bateko sarrera ordainduta amuarrainak arrantzatu daitezke bertan, eta etxera eraman gero. Urteko egun guztietan dago zabalik putzua, eta edonor joan daiteke arrantzan egitera. «Familian edo lagunartean egin daitekeen plan bat da; egun pasa etorrita egin daiteke».

Nacho Beltran de Heredia. Hirigunetik landa eremura lekualdatu, eta ogi artisau eta ekologikoa egiten hasi zen bikotekidearekin. Mendialdeko Ogia izeneko lantegia dute, Maeztun.

Hirigunea utzi eta landa eremura lekualdatu ziren Nacho Beltran de Heredia eta Anna Montserrat senar-emazteak orain ia hamar urte. Katalunian bizi ziren, Bartzelonan, eta enpresa multinazional batentzako egiten zuten lan han, abokatu gisara. Baina bizimodua errotik aldatu eta Arabako Mendialdera lekualdatu ziren, bertan bizi eta lan egiteko xedez. Maeztun aurkitu zuten aukera hori.

Mendialdeko Ogia izeneko lantegia zabaldu zuten bertan; ogi artisau eta ekologikoa egiten dute. «Argi genuen landa eremuari lotutako lanbide batean jardun nahi genuela, eta ogiaren ekoizpena hautatu genuen, zerealekin lotura zuzena duelako». Hainbat urtez aritu ziren lanbidea ikasten, eta duela bi urte eta erdi zabaldu zuten orain martxan duten negozioa. Enpresa txikia da: sei langile ditu orain udan, eta bosti eutsi nahi diote neguan, «otsoak jaisten direnean», Beltran de Herediak azaldu duenez. Ekoizpena ere ez du oso handia, eskariaren araberakoa izaten baita gehienetan: «Izen-abizeneko ogiak egiten ditugula esaten dugu, gutxi gorabehera norentzako izango den zehazten saiatzen gara egin aurretik, eta horren arabera ekoizpena alda daiteke».

Bikotea Mendialdera iritsi zenerako biztanleria galtzen ari ziren dagoeneko bertako herriak, baina arazo bainoago erronka gisa hartu zuten aldagaia; izan ere, produktuei bestelako salmenta bideak bilatu zizkieten. Hala, ekoizpenaren zati bat Gasteizen saltzen dute; hango elkarte eta denda batzuekin elkarlanean aritzen dira, eta horrek «lasaitasuna» ematen die urteari ekonomikoki eusteko.

Ahal dela, hala ere, bertako nekazariek ereindako gariarekin egindako irina erabiltzen dute ogia egiteko. «Sabandoko gari gorria erabiltzen dugu adibidez; duela urte batzuk bertako nekazariek berreskuratu egin zuten. Aurrera begira, gure helburua hori litzateke: bertan ereindako garia erabiltzea gure produktuak egiteko; eta, horretarako, sare bat sortu nahi dugu bertako zereal ekoizleekin», zehaztu du Beltran de Herediak.


Summary: Hiru preso Euskal Herriratu dituzte, eta beste bat hurbildu. Txuma Altable, Aitor Olaizola, Egoitz Coto eta Iurgi Garitagoitia dira lekualdatu dituzten euskal presoak.

Etxeratek gaur jakinarazi duenez, azken egunetan Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak lau euskal preso lekualdatu ditu. Haietako hiru Euskal Herriratu egin dituzte, eta beste bat hurbildu.

Lau presoak beste hainbeste espetxetara mugitu dituzte. Txuma Altable Etxarte presoa Soriako espetxetik (Espainia) Iruñeko espetxera hurbildu dute; Aitor Olaizola Baseta Logroñoko espetxetik (Espainia) Zaballakora; eta Egoitz Coto Etxandia Barakaldoko presoa El Duesoko espetxetik (Santoña, Espainia) Basauriko espetxera.

Iurgi Garitagoitia Salegi presoa, berriz, Sotoko espetxetik (Madril) Logroñoko espetxera gerturatu dute.


Summary: 30.000 arrain eta karramarro inguru hil dira Arabako ibaietan isurketen ondorioz. 2012 eta 2018 artean hainbat isurketa izan dira Arabako hamasei ibaitan. Nabarmentzekoak dira Zadorra, Arakil eta Nerbioi ibaiak; bost, lau eta hiru isurketa egon baitira bertan, hurrenez hurren.

Zadorra Bizirik plataformak Arabako ibaietan izandako isurketak ikertu ditu arrain ugari hil diren tokietan. Plataformak 2012 eta 2018 arteko datuak plazaratu ditu, eta kalkulatu dute 30.000 arrain eta karramarro inguru hil zirela Arabako ibaietan. Ez dago 2019 eta 2021 bitarteko isurketen daturik. Plataformak adierazi du ez dakiela isurketa horietatik zenbat zigortu dituzten: «Ez dugu uste asko izango zirenik».

Horretarako, Arabako Foru Aldundiko Nekazaritza Sailaren arrain faunaren kudeaketari buruzko urteko txostenak aztertu dituzte. Txosten horietan, isurketen ondorioz hildako arrainen hainbat kasu jaso dituzte, batez ere 2014 eta 2017 bitarte.

Horretaz gain, 2019an Arabako Foru Aldundiko Nekazaritza Sailak irekitako espedienteak ageri dira, 2012 eta 2018 artean egondako isurketengatik eta hildako arrainengatik zabaldutakoak. Herri plataformak egindako ikerketako datu guztiak bi informazio iturri horietatik datoz.

Arabako ibaien artean Zadorran izan da isurketa gehien: bost isurketa izan ditu zazpi urte horietan. Arakilen lau isurketa izan dira, eta Nerbioin, berriz, hiru. Baia izan da isurketarik izan ez duen ibai bakarra.


Summary: Genozidioagatik ezarri zioten bizi osorako zigorrari helegitea jarri dio Khmer Gorrien buruetako batek. Khieu Samphanen argudioak entzuten hasi da NBE Nazio Batuen Erakundeak babestutako auzitegi bat. Kanbodiako gerrilla komunistako estatu idazkaria izan zen 1976tik 1979ra.

Khmer Gorrien liderretako bat izandako Khieu Samphanen defentsak planteatutako helegitea entzuten hasi da gaur NBE Nazio Batuen Erakundeak babestutako auzitegi bat. 2014an Kanbodiako Auzitegi Gorenak hartutako erabakia berretsiz, 2018ko azaroan bizi osorako zigorra ezarri zion NBEk babestutako auzitegi batek, eta genozidioa leporatu. 90 urte dauzka. 1975 eta 1979 artean Kanbodian —Kanputxea zen orduan— agintean egondako Alderdi Komunistaren adar armatua izan ziren Khmer Gorriak.

Duela bi urteko epaian, Noun Chea ere zigortu zuten. Pol Pot liderraren albokoa izan zen hura 1970eko hamarkadaren amaieran. 2019ko abuztuan hil zen, 93 urterekin. 2018ko sententzia historikoa izan zen, genozidioa egin zutela ebatzi zuelako aurrenekoz auzitegi batek. Khmer Gorriek 1,7 milioi pertsona inguru hil zituzten goseteen, gaixotasunen eta errepresioaren ondorioz. Gutxiengo vietnamdarraren eta cham-aren (musulmanak) aurka egin zuten bereziki —Kanbodian khmer etniakoak dira nagusi (%90)—.

Kanbodiako hiriburu Phnom Penhen hasi da epaiketa, eta datozen egunetan bi aldeen alegatuak entzutekoak dira epaimahaiko magistratuak. Samphanen defentsak jakinarazi duenez, lider zigortuaren asmoa deklaratzea da.

Atzerriko eta Kanbodiako magistratuak daude epaimahaian, eta espero dute 2022ko hiruhilekoan kaleratuko dutela epaia.


Summary: Aurkeztu dute aurtengo Nafarroa Oinez-en bideoklipa. Lizarra ikastolak 50. urteurrena ospatu du asteburuan, eta hainbat ekintza antolatu dituzte mota guztietako publikoarentzat.

Lizarrako ikastolaren ibilbidea errepasatu dute asteburuan, ikastetxearen 50. urteurrenaren ospakizunean. Bi eguneko egitaraua antolatu dute, publiko askotariko batentzat pentsatutako ekintzekin. Ostiralean, esaterako, bertsoak eta ikastolako kide esanguratsuen zein ikasle ohien hitzaldiak egin zituzten; egunari amaiera emateko, Nafarroa Oinez-en bideoklipa aurkeztu zuten. Izan ere, urriaren 16an eta 17an egingo dute jaialdia, eta Lizarra ikastola da aurtengo antolatzailea.

Ikasle ohiek egin dute bideoklipa: Urko Peral musikaren konposizioaz arduratu da, IñÂigo Urrizelki izan da produkzio arduraduna, eta IñÂaki Elkano aritu da lan zinematografikoan. Lizarraldeko musikariek ere parte hartu dute abestian eta bideoklipean. Ikastolaren arabera, «bideoak harreman estua dauka Lizarraldearekin», eta «Lizarra ikastolak eskualdearen euskalduntze prozesuarekin eta inguruarekin duen erlazio estua» erakusten du.

Ospakizunarekin jarraitzeko, larunbatean, abuztuak 14, doako haur ikuskizun bat eman zuten ikastolan: Kiki, Koko eta Mokoren Bizi-bizi Zirkua saio parte hartzailea. Arratsaldean, gainera, Lizarrako Paulantropia kantautorearen eta Gatibu taldearen kontzertuak antolatu zituzten Los Llanos Kulturaguneko Lorategietan. Antolatzaileek azaldu dutenez, «eguraldiak hasieratik lagundu zuen», eta «eserleku guztiak bete ziren pandemia dela-eta ezarritako edukieraren barnean».

Antolatzaileen arabera, «euskara eta euskal kultura hedatzeko ideiari lotutako programa koherentea izan zen», eta «Lizarraldeko zein kanpotik etorritako bizilagunek» parte hartu zuten.


Summary: Taaramaek irabazi du Vueltako etapa, eta lider jarri da. Estoniarra eguneko ihesaldian sartu da, eta indartsuena izan da Picon Blancoko igoera gogorrean. Mikel Landa onenekin helmugaratu da

Etapa hasi eta berehala hainbat txirrindularik ihes egitea, kilometro askoan egurrean aritzea, eta helmugarako gutxi falta dela tropelak guztiak harrapatzea. Etapa baten ohiko gidoia da hori. Gaur, ordea, gidoia hankaz gora geratu da Espainiako Vueltako hirugarren etapan. Picon Blanco mendate gogorrean amaitu da etapa, eta hara iritsi aurretik ia 200 kilometro egin behar zituzten ziklistek. Lan handiak dira horiek hirugarren egunerako, eta tropelak patxadaz hartu du zaintza lana. Jumbok, Primoz Roglic liderraren taldeak ere ez du interesik azaldu maillot gorriari eusteko.

Eta iheslariek ondo aprobetxatu dute. Lau minutuko aldearekin iritsi dira Picon Blancoko magalera. Zortzi txirrindulariren artean jokatu da garaipena azken zortzi kilometroetan; tartean zeuden Julen Amezketa lizarratarra (Caja Rural) eta Euskaltel-Euskadiko Antonio Jesus Soto espainiarra. Lilian Calmejane (Ag2r), Tobias Bayer (Alpecin), Jetse Bol (Burgos), Rein Taaramae (Wanty), Kenny Elissonde (Trek) eta Joe Dombrowki (UAE) ziren beste sei ziklistak. Aldapan gora, banaka hasi dira amore ematen guztiak, eta Taaramae bakarrik geratu da aurrean, indartsu, erasokor. Pozarren helmugaratu da 34 urteko txirrindulari estoniarra. Bigarren garaipena du Vueltan, azkenekoa lortu eta hamar urtera. Gaurkoak, gainera, sari handia izan du: maillot gorria. 25 segundora du Elissonde, eta 30era Roglic.

Faboritoen artean egon da saltsa pixka bat. Elkarrekin ekin diote Picon Blancori. Bahrainek soka tenkatu du, baina ez da egon Mikel Landaren erasorik. Movistarrek soilik mugitu du zuhaitza, amaieran, eta, horri esker, Enric Masek hiru segundo atera dizkie beste faboritoei: Miguel Angel Lopezi (Movistar), Roglici, Adam Yatesi (Ineos), Landari eta Egan Bernali (Ineos). Hugh Carthyk (Education First), ordea, 24 segundo galdu ditu Masekiko; Romain Bardetek (DSM), 32; Richard Carapazek (Ineos), 1.03; eta Guillaume Martinek, (Cofidis) 1.30.

Hirugarren etaparekin konparatuta, oso bestelako etapa izango da asteartekoa, laugarrena, El Burgo de Osma eta Molina de Aragon artekoa: ia lauak dira 163,9 kilometroak.


Summary: Belaunaldi taliban zahar eta berriak, Akhundzadaren agindupean elkartuta. Omar eta Haqqani komandante mujahidinen semeak daude goi karguetan. Baradarrek hartu du nazioarteko harremanen ardura

Kabul erortzearekin batera, Axraf Ghani presidenteak eta haren ingurukoek ihes egin dute, eta talibanen esku geratu da herrialdea. Hala, matxinoek 1996tik 2001era bitarte indarrean egon zen Afganistango Emirerri Islamikoaren itzulera iragarri dute. Lehen agintaldi hartan, Mohammed Omarrek hartu zuen gidaritza. Hura Errepublika Demokratikoaren aurka egin zuten mujahidinen komandanteetako bat izan zen, eta talibanen buruzagia 1994an taldea eratu zuenetik. Omar, ordea, 2013an hil zen, talibanek bi urte geroago aitortu zutenez, eta Akhtar Mansurrek hartu zuen haren lekua, AEBek 2016an hil zuten arte. Hala iritsi ziren agintera egungo buruzagia, Haibatullah Akhundzada, eta haren ingurukoak. Omarren garaitik taldean diren kideak eta belaunaldi berriak batzen ditu lidergoak.

HAIBATULLAH AKHUNDZADA

Lider gorena

Kandahar eskualdean, talibanen mugimenduaren sorlekuan jaio zen Haibatullah Akhundzada. Akhtar Mansurren albokoa zen, eta haren heriotzarekin hartu zuen taldea zuzentzeko ardura. Haren zeregin nagusiak, ordea, zerikusi gehiago izan du Mohammed Omarren heriotza ezkutatu izanak eragindako gatazkei aurre egitearekin, batasun bila.

Afera militar, politiko eta erlijiosoetan, azken hitza harena da. Halere, azken alor horrekin lotu izan da Akhundzada. Izan ere, talibanen gidaritza hartu aurretik, xarian oinarritutako matxinoen justizia sistemako burua izan zen. Uste da gerrak iraun bitartean Afganistanen bizi izan dela, talibanen lider esanguratsuenetako askok Pakistanera alde egin bazuten ere. Hala ere, Balutxistan eskualdeko (Pakistan) hainbat erlijio eskolaren burutzat jotzen dute. Halako eskolak dira talibanen errekrutatze zentro nagusiak.

SIRAJUDDIN HAQQANI

Haqqani Sareko burua

Jalaluddin Haqqani sobietarren aurkako komandanteak eratu zuen Haqqani Sarea talde armatua, 1980ko hamarkadan. Hark 1995ean egin zuen bat talibanekin, eta bertako kideek hainbat goi kargu izan zituzten Emirerri Islamikoaren gobernuan. Kalifaldia erortzean, Jalaluddin Haqqanik bere seme Sirajuddinen esku utzi zuen taldearen gidaritza, eta, ordutik aurrera, Haqqani Sarea AEBetako tropen aurka eginiko erasoengatik egin da ezaguna. Hala nola hura izan zen 2011n AEBen Kabulgo enbaxadaren aurkako erasoa egin zuena.

Uste da talde hori dela talibanek Afganistan ekialdeko gune menditsuetan eginiko operazioen erantzulea, eta eragin handia duela matxinoen erabakietan. Hala, Akhundzadaren bigarrena da Sirajuddin Haqqani, hark lidergoa hartu zuenetik.

MOHAMMED YAQOOB

Omarren semea

Talibanen organigraman, Mohammed Yaqoob ageri da hirugarren lekuan. Mohammed Omar sortzailearen semea da, eta 2016tik Rehbari Xurako, talibanen batzorde nagusiko, kidea. Hainbat adituk adierazi dute Yaqooben izendapena haren aitaren heriotza bi urtez ezkutatu izanak eragindako haserrearen ondorio dela; hau da, barne gatazkak baretzeko egin zela uste dute.

Mohammed Yaqoob talibanen batzorde militarreko burua ere bada iaztik. Horrenbestez, azken oldarraldi militarraren izen propioetako bat da. Gainera, etorkizunean taldea gidatzeko hautagai nagusietako bat da.

ABDUL GHANI BARADAR

Sortzaileetako bat

Talibanen sortzaileetako bat da Abdul Ghani Baradar, eta hainbat goi kargu izan zituen Mohammed Omarren agintaldian. Hala nola Rehbari Xurako kidea da 2007tik. Baradar Pakistanen atxilotu zuten 2010ean, eta talibanen batzorde militarreko burutzat jota espetxeratu. 2018an askatu zuten, Washingtonek presio egin ostean. Orduan, matxinoek Qatarren duten bulegoko buruzagitza hartu zuen, eta AEBen eta talibanen arteko akordioa egitearen arduradunetako bat izan zen. Egun, nazioarteko harremanen ardura hartu du Baradarrek. Besteak beste, Txinako Atzerri ministro Wang Yirekin bildu zen uztailean.


Summary: Haitiko lurrikararen ondorioz hildakoak 1.419 dira jada. Ospitaleak gainezka daude, milaka zauritu artatu ezinda. Gobernua erreskate lanak bizkortzen saiatzen ari da, 'Grace' zikloi tropikalaren iritsierak hondamendia handituko duen beldur

Erreskate eta bilaketa lanak bizkortu ahala, handitzen ari dira iragan larunbatean Haiti astindu zuen lurrikararen kalteak. 1.419 dira oraingoz, baina etengabe gora egiten ari da zenbateko hori, eta hala jarraituko duela uste da, zauritu kopuru handia —gutxienez 6.900 lagun— eta eremuaren ezegonkortasuna direla eta. Izan ere, lurrikararen hainbat erreplika izan dira larunbataz geroztik Haitin, eta lehen dardarak eraitsi gabeko eraikin asko erortzeko arriskuan daude oraindik.

Hondakinen azpian geratutakoak bizirik ateratzeko beharrak ez ezik, Grace zikloi tropikalaren mehatxuak ere behartu du gobernua erreskate eta lehengoratze lanak azkartzera. NHC AEBetako Urakanen Zentro Nazionalaren aurreikuspenen arabera, bart gauean edo gaur goizaldean iritsiko da ekaitza Haitira eta Dominikar Errepublikara. Uhartera haizete gogorrak eta euriteak eramango dituela espero da, eta, horien eraginez, uholdeak izango direla. Bi herrialde horietan ez ezik, Jamaikan, Kuban eta Kaiman uharteetan ere nabarituko dutela iragarri zuen agentziak.

Ekaitzaren iritsierak hondamendia are gehiago zabalduko duen beldurra hedatzen ari da, orain arte lurrikarak izandako eragina zenbatekoa den jakiten zaila den honetan. Richter eskalan 7,2 gradura ere iritsi zen, USGS AEBetako Ikerketa Geologikorako Zentroaren arabera, duela 11 urte Port-au-Prince inguruan izandakoaren pare. Orduko hark 316.000 lagun hil zituen, eta erabat suntsitu zuen hiriburua.

Larunbatekoak Les Cayes hegoaldeko departamenduko hiriburuan eragin ditu hildako gehien. Lurrikararen epizentrotik 30 kilometro ingurura dago hiri hori, eta, gobernuak emandako datuen arabera, 60.000 familiari erasan die lurrikarak. Herrialdeko ingurunerik txiroenetarikoa da departamendu hori, eta hango herri batzuk bakartuta geratu dira, lurrikarak kalteak eragin zituelako zubi eta errepideetan. Jakinarazi dutenez, 37.300 etxe inguru guztiz suntsiturik daude, eta beste 46.000 kalte larriekin. 25 ospitaletan ere eragin du lurrikarak.

Edonola ere, zuzeneko ondorioak gogorren herrialdearen hegoaldean pairatu badituzte ere, ez da hondamenditik salbu den gunerik. Ospitaleak gainezka egotea da horren erakusle argienetako bat. Hondamendiak suntsitu edo jarduera etetera behartutako ospitaleetan ezin zutenez hartu zauriturik, gainerako erietxeek gainezka egin zuten berehala. «Oso garrantzitsuak diren instalazio asko ez daude erabilgarri, eta erabilgarri daudenak pazientez gainezka daude», azaldu zion Jerry Chandler Haitiko Segurtasun Zibileko Saileko zuzendariak Reuters berri agentziari igandean, eta ohartarazi zuen «arazo larria» dutela ospitaleetan. Haren hitzak berresten dituzten irudiak ere zabaldu dira. Besteak beste, herrialdearen ipar-mendebaldeko Jeremie hirikoak. Han, medikuek pazienteak kalean artatu dituzte, erietxean oherik gabe geratu zirelako.

Laguntza, zentralizatuta

Egunotako irudiek ezinbestean ekarri dute gogora 2010eko lurrikara. Bi hondamendien tamainak zerikusirik ez badu ere, lehen lurrikara hark eragindako krisi ekonomiko eta sozialaren ondorioak jasaten ari da oraindik Haiti. Indarkeria eta talde armatuen liskarrak ugaritu egin dira gobernuak boterea galtzeaz bat, eta, horrez gain, aspaldiko krisi politikorik gogorrena bideratzeko ahaleginetan ari da Ariel Henry buru duen exekutibo berria, uztail hasieran armatutako hainbat lagunek Jovenel Moise presidente ohia bere etxean hil zutenetik.

Henryk berak ere aipatu zuen duela hamar urte gertatutakoa, eta hitzeman «egokiagoa» izango dela oraingoan hondamendiaren kudeaketa. Nazioartetik heltzen diren laguntzak Segurtasun Zibileko Sailak kudeatuko dituela iragarri zuen Twitterren, erreskateak ere sail horrek antolatzen baititu. «Laguntza modu ordenatuan heltzea nahi dugu», azaldu zuen. Nazioartetik iritsitako laguntza zentralizatu, eta, hala, kontrolatu egin nahi du gobernuak, gobernuz kanpoko erakundeek dirua beste modu batera bideratzea eragozteko. Ez zen hala izan duela 11 urte, atzerritik heldutako funtsak kontrolik gabe kudeatu baitzituzten gobernuz kanpoko erakunde askok. Ustelkeria kasuak eta diru desbideratzeak agerian geratu ziren orduan, baita iritsitako laguntza modu ordenatuan kudeatzeko gobernuaren ezintasuna ere.

Orain arte heldutakoa banatzeko «ahalegina handituko» dutela ere iragarri zuen Henryk, «ahal beste biktimarengana» iristeko. Horretarako zailtasunak dituzte eremu kaltetuenetan, ordea; herrialdearen hego-mendebaldean, batik bat. Errepide asko etenda geratu dira, eta talde armatuek egoera baliatu dute eremuaren jabe egiteko. Sare sozialetan argitaratutako bideo batean, talde armatu bateko kide batek ziurtatu zuen Les Cayes hirirako eta haren ingururako sarbideetan ez zutela egingo erasorik. Segurtasun Zibileko Sailak jakinarazi zuen momentuz itsasontziz eta helikopteroz eramaten ari direla hornigaiak inguru horretara, baina lanean ari direla errepidetik hara iristeko modu seguru bat ezartzeko. Hain justu, Nazio Batuen Erakundeak atzo eskatu zion gobernuari korridore humanitario bat zabaltzeko, hornigaiak eramatean talde armatuen erasorik izan ez dadin.


Lehen puntu gazi-gozoa

Summary: Lehen puntu gazi-gozoa. Athleticek ezin izan du garaipena eskuratu ligako lehen jardunaldian, Elxen (Herrialde Katalanak). Bi taldeek izan dituzte gol aukerak.

Atzokoak Espainiako Liga hiru punturekin hasteko aukera bikaina zirudien Athleticentzat. Marcelinoren mutilek behin eta berriz errepikatu dute denboraldi-aurrean sentipen ezin hobeak izan dituztela, eta helburua Europara sailkatzea dela ere esan dute. Parean Elx zuten, ustez, behintzat, maila ez galtzeko lehian ibiliko den taldeetako bat. Gidoiak egokia zirudien etxetik kanpo irabazten hasteko.

Elx ere, ordea, hiru puntuak lortzeko asmoarekin zelairatu zen, eta lehen zatia irekia izan zen. Ligako lehen jardunaldia beti izaten da berezia, baina aurtengoan jokalariek izan dute gehigarri bat: zaletuak itzuli dira zelaietara. Atzo, Elxen, 9.000 inguru bildu ziren harmailetan, eta haiekin batera itzuli ziren txaloak, txistuak eta oihuak Manuel Martinez Valero estadiora.

Athleticek ondo hasi zuen partida, eta berehala egin zuen Berenguerrek lehen saiakera. Aukerarik argienak, ordea, etxekoek izan zituzten. 29. minutuan gola sartu zuen Fidel Chavesek, baina epaileak baliogabetu egin zuen, Elxeko jokalaria jokoz kanpo zegoelako. Zortzi minutu geroago, berriz, Pere Millak kanpora bidali zuen ate aurrean bultza besterik egin behar ez zuen baloi bat.

Bigarren zatian erritmoa jaitsi zuten bi taldeek. Erasoko jokalariak zelairatu zituzten bi taldeek, baina bestelako neurketa bat ikusi zen. Azken minutuetan Elxek izan zuen gol aukera bat, baina atzo estreinakoa jokatu zuen Julen Agirrezabala atezainak bikain geratu zuen baloia.

Bigarren jardunaldian ez du aurkari samurra izango Athleticek: Messi galdu duen Bartzelona. Datorren larunbatean izango da, 22:00etan.


Summary: Milaka pertsona lekualdatu behar izan dituzte Frantzia hegoaldean, sute baten ondorioz. Jakinarazi dutenez, oraingoz 4.000 hektarea erre dira Frantziako hegoaldean. Sutea oraindik ez dago kontrolpean.

Atzo arratsaldeko 18:30ak inguruan hasi zen sutea Gonfaronen (Frantzia), eta dagoeneko 3.500 hektarea zeharkatu ditu suteak; hori bai, suhiltzaileek esan dutenez, oraindik ezin da jakin suteak egin duen distantzia osoa erreta dagoen edo ez. Varreko departamentuan milaka pertsona atera behar izan dituzte beren etxeetatik gauean, eta agintariek «errepideak ez oztopatzeko» eskatu dute, erreskateak errazteko. Departamentu horretan, hainbat kanpin ere hustu behar izan dituzte.

Errepide batzuk eta komunikazioak ere moztu behar izan dituzte gune batzuetan. Evence Richard departamentuko prefektuak jakinarazi du sutea oraindik ez dagoela kontrolpean, baina 750 suhiltzaile ari dira lanean.

Frantziakoa ez da kasu bakarra: azken asteetan Grezian, Italian, Marokon eta beste herrialde batzuetan ere beroak eragindako hainbat sute izan dira. Izan ere, tenperatura igoera nabaria da: duela egun batzuk, Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuena erregistratu zen Sizilian.


Summary: Zeelanda Berrian konfinamendua ezarri dute, herritar batek positibo eman duelako. Asteartetik asteazkenerako gauerdian sartuko dira neurriak indarrean, hiru egunez. Aucklanden eta Koromandelen konfinamendua gutxienez zazpi egunekoa izango da. Herrialdean sei hilabetean izan duten lehenengo kasu komunitarioa da.

Jacinda Ardern Zeelanda Berriko lehen ministroak gaur jakinarazi duenez, hiru eguneko konfinamendua ezarriko dute herrialde osoan, Auckland hiriko biztanle batek positibo eman duelako COVID-19an. Sei hilabetean duten lehenengo kasu komunitarioa da; azkena otsail amaieran izan zen, eta, ordutik, positibo guztiak herrialdera iritsi direnenak izan dira.

Neurri berrien arabera, zeelandaberritarrak beren etxean gelditu beharko dira asteartetik asteazkenerako gauerditik aurrera, hiru egunez, eta oinarrizko jardueretarako bakarrik atera ahalko dira. Aucklanden eta Koromandelen, berriz, neurriak gutxienez zazpi egunez egongo dira indarrean. Gobernuak, gainera, agindu du txertaketa kanpaina bi egunez bertan behera uzteko. Egun, zeelandaberritarren %40ak txertoaren dosi bat du, gutxienez, eta %20 soilik dago guztiz txertatuta.

«COVID-19aren gauzarik okerrenetako bat sortzen duen ziurgabetasuna da, baina badakigu estrategia horrek funtzionatzen duela. Eutsi besterik ez dugu egin behar», adierazi du lehen ministroak. Gaineratu du «beste herrialde batzuetan beranduegi jardutearen ondorioak» ikusi dituztela. Konfinamendua da orain arte erabili duten neurria, eta, Ardernen arabera, «funtzionatzen» du. Izan ere, pandemia hasi zenetik, Zeelanda Berrian guztira 2.570 kasu positibo atzeman dituzte, eta 26 pertsona hil dira koronabirusaren ondorioz.


Summary: PPk Itxasoren dimisioa eskatuko du Sareren Arrasateko ekitaldia eragozten ez badu. Carmelo Barrio bozeramaileak esan du ez dutela onartuko «biktimak beste behin ere umiliatzea».

«Biktimak beste behin ere umiliatzea eragozten ez badu Denis Itxasoren dimisioa eskatuko dugu, ezer ez egiteagatik». Hala mehatxatu du gaur Carmelo Barrio PP+C's koalizioaren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak Espainiako Gobernuak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan duen ordezkaria.

Sarek datorren irailaren 18rako ekitaldi bat antolatu du Arrasaten (Gipuzkoa), «Unai Parot presoari, beste hainbat euskal presori moduan, ezarritako 7/2003 legea salatzeko». Presoen aldeko kolektiboak azaldu duenez, «Sarek denbora darama lege hori bertan behera gera dadin eskatzen, bizi osoko zigorrerako bide dela ulertzen baitu». Parotek 63 urte ditu, 31 urte daramatza espetxeratuta.

PPk «hiltzaile horri egingo dioten omenaldia» eragozteko neurriak eskatu ditu, eta Itxasok orain arte horri buruz adierazpenik egin ez izana gaitzetsi du.


Summary: Salatu dute Bob Dylanek sexu erasoak egin zizkiola adingabe bati 1965ean. Emakume batek adierazi du Dylanek sei astez egin ziola eraso, drogak, alkohola eta mehatxuak erabilita. Musikariak 24 urte zituen; biktimak, 12.

Sexu abusuak egin izana leporatu diote Bob Dylan kantautoreari: salaketaren arabera, 12 urteko neska baten sexu abusuak dira, hari drogak eta alkohola eman eta gero eginak musikariaren New Yorkeko apartamentuan, 1965ean. New Yorken jarri dute salaketa, eta hango hedabideek bart eman dute haren berri.

Salaketaren arabera, Dylanek bere estatusa erabili zuen biktimaren konfiantza lortzeko, «hari eraso egiteko plan baten barruan», Manhattango Auzitegi Gorenean aurkeztu duten dokumentazioak azaltzen duenez. Salatzailea J. C. inizialekin identifikatu dute. Sexu abusuak behin baino gehiagotan gertatu zirela salatu du; batzuk, Dylanek Chelsea hotelean zeukan apartamentuan. Dylanek 24 urte zituen orduan.

«Bob Dylan, 1965eko apirilaren eta maiatzaren arteko sei astetan, salatzailearen lagun egin zen, eta lotura emozional bat sortu zuen harekin», adierazi dute dokumentuan. Erasoak salatu dituen emakumeak 68 urte ditu egun. Dylani egotzi dio lotura emozional hori baliatu izana bera kikiltzeko, «sexu abusuak egiteko asmoz», eta «drogak, alkohola eta indarkeria fisikoaren mehatxuak» erabilita. Horrek eragindako ondorio psikologikoak «orain arte» iraun dutela esan du.

Eraso, legez kanpoko atxiloketa eta kalte emozional delituak egotzi dizkiote Dylani. Hark dena ukatu du. «Orain dela 56 urteko akusazio horiek ez dira egiazkoak, eta sutsuki defendatuko dugu», esan du Daniel Isaacsek, Dylanen abokatuak. Haren ustez, «salaketak berez erakusten du» gezurrezkoa dela.

Salaketa joan den ostiralean jarri zuten. Hain zuzen, hurrengo egunean amaitu zen preskribatutako umetako sexu abusuak salatzeko epea New Yorken; 2019ko otsailean onartu zuten lege hori.


Summary: Aske utzi dute Aitor Fresnedo euskal presoa. Portugaletekoak 25 urte egin ditu espetxean, eta gaur atera da Logroñoko kartzelatik (Espainia).

Kalean da Aitor Fresnedo euskal presoa. 1996an atxilotu zuten, 25 urte egin ditu espetxean, eta gaur atera da Logroñoko kartzelatik (Espainia). Hainbat lagun eta senidek jaso dute han. 2020. urteko abuztuan lekualdatu zuten Jaengo espetxetik (Espainia) Errioxara.

Polizia bat hiltzea egotzita, 30 urteko zigorra ezarri zioten Fresnedori. Preso egin dituen urteetan, aipagarria da Etxeratek 2012an salatu zuen erasoa: sei funtzionariok eraso egin zioten Albocasserko kartzelako (Herrialde Katalanak) bere ziegan, eta kolpeak eman zizkioten buruan eta saihetsetan. Plataformak salatu du hiru urte daramatzala ebakuntza baten zain.


Summary: 15 urteko gazte bat atxilotu dute Zornotzako erasoa grabatzeagatik. Guztira hamabost gazte atxilotu dituzte; horietatik zortzi, adingabeak. Azken atxilotua fiskaltzaren esku utziko dute gaur.

Ertzaintzak 15 urteko gazte bat atxilotu du gaur Sestaon (Bizkaia), uztailaren 25ean Zornotzan (Bizkaia) 23 urteko gazte bati emandako jipoia grabatzea egotzita. Guztira hamabost dira eraso horren harira atxilotutakoak; horietatik zortzi, adingabeak. Erasotzaileetako sei, adinez nagusiak, espetxeratu egin zituzten; bat utzi zuten aske, baina hilean behin epaitegian aurkeztu behar da. Zauritutako gaztea Gurutzetako ospitalean dago oraindik (Barakaldo, Bizkaia), koman.

Erasotzaileek jipoia grabatu eta bideoa sare sozialetan zabaldu zuten, eta irudi horiei esker identifikatu dituzte. Ertzaintzak zabalik du oraindik ikerketa, baina, horren arabera, atxilotuak Koala Anaiak taldeko kide dira.

Uztailaren 25ean gertatu zen erasoa, goizaldean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, zauritutako gaztea hainbat lagunen artean jipoitu zuten, Jauregibarria inguruan. Buruan hartutako kolpeen ondorioz, konortea galdu zuen, eta Gurutzetako ospitalera eraman zuten. Erasotzaileek grabatu eta zabaldu zituzten irudietan ikus daiteke herriko beste zenbait tokitan ere istiluak sortu zituztela.

Gertakariok salatzeko, agerraldia egin zuten Zornotzan uztailaren 27an, «erasoen eta giro oldarkorraren» aurkako jarrera agertzeko. Zauritutako gazteari elkartasuna agertu zioten, baita erasoak jasan zituzten gainerakoei ere. Salatu zuten arazoaren muina «betiko gizonen gizonkeria» dela.


Summary: Behargin bat hil da Urretxun, Fenwich batek harrapatuta. Makinak harrapatu eta gero, suhiltzaileak joan dira Usabiaga enpresara, baina langilea bertan hil da, Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez

Urretxuko Mugitegi industriagunean izan da lan istripu hilgarria, Usabiaga enpresan. Gaur arratsaldean gertatu da, enpresa horretako langile bat Fenwich batek harrapatu duenean beharrean ari zela. Larrialdietara deitu ondoren, suhiltzaileak eta anbulantziak joan dira, baina behargina hil egin da fabrikan bertan, zauri larriak zituen eta. Horrela azaldu du Jaurlaritzako Segurtasun Sailak.

Lan istripuen zerrenda azkar luzatzen ari da aste honetan, dagoeneko hiru behargin hil baitira lanean azken egunetan. Beste biak istripu ez-traumatikoetan zendu dira; azkena, atzo bertan, Ormaiztegin.

Ormaiztegiko istripua

Construcciones Moyua enpresarentzat Ormaiztegin (Gipuzkoa) lan egiten zuen 54 urteko gizon bat hil zen atzo arratsaldean. ELAren zenbaketaren arabera, dagoeneko 40 langile hil dira aurten Hego Euskal Herrian. Sindikatuak ohar baten bidez jakinarazi duenez, haren ibilgailuaren ondoan etzanda aurkitu zuten lankideek, lanaldia amaitu ostean. ELAk salatu duenez, heriotza horrek erakusten du «lan prekaritateak» lotura zuzena duela istripu ez-traumatikoetan, bihotzekoetan eta beste, eta azpimarratu du gero eta handiagoa dela lanean urtero gertatzen diren halako heriotzen kopurua.

LABek ere salatu du gertatutakoa. Aurreko astean izandako ezbeharraren ondoren gogorarazi zuenez, aurten bederatzi behargin hil dira horrela; atzokoa kontatuta, hamar. Sindikatuaren iritziz, horrelako gertaerak ez dira kasualitatez gertatzen lan ordutegian. «Ez dira zorte txarragatik edo halabeharragatik gertatzen, enpresaburuek dioten bezala. Lan harremanen, prekarizazioaren, lan araudiaren eta azpikontratazioaren ondorio dira».

Aurreko ostiraleko heriotza salatzeko, elkarretaratzea egin dute gaur Donostian (albisteko argazkia).


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, emakume bati erasotzea egotzita. Gizonak lesioak eta mehatxuak egin zizkion emakumeari, Udaltzaingoak jakinarazi duenez.

Udaltzainek 40 urteko gizonezko bat atxilotu zuten atzo Gasteizen, emakume bati erasotzea egotzita. Asteleheneko 14:00 aldera, Gasteizko Udaltzaingoari jakinarazi zioten emakume batek eraso bat jasan zuela etxean; Abetxukuko taberna batetik abisatu zieten. Udaltzainek, emakumearekin hitz egin ondoren, harekin bizi zen gizonezkoa atxilotu zuten, eta hari leporatu emakumearen lesio eta mehatxuak. Gaur goizean epailearen esku geratu da ustezko erasotzailea.


Summary: Milaka afganiar herrialdetik ihes egiten saiatzen ari dira, AEBen hegazkinetara igota. Askok talibanen eskuetatik ihes egiteko azken aukeratzat jo dituzte AEBek beren herritarrak handik ateratzeko bidali dituen hegazkinak, eta aireportuetan jende pilaketa itzelak egon dira. Irudi lazgarriak zabaldu dira sareetan.

Azken orduetan, sare sozialen bidez mundu osoan zabaldu dira Afganistango aireportuetako irudi lazgarriak: jende andana ageri da Kabulgo Hamid Karzai aireportuan—oraintxe herrialde osoan martxan dagoen aireportu bakarra—, AEBek beren herritarrak handik ateratzeko bidali dituen hegazkinetara nola edo hala igo nahian.

Gutxi batzuek sartzea lortu dute; beste batzuk, berriz, hegazkinen kanpoaldean nolabait lotuta geratu dira, eta aireratu direnean lurrera erorita hil dira zazpi pertsona gutxienez, BBC katearen arabera. Efe informazio agentziak, ordea, azaldu du bi direla eroritakoan hildakoak, eta beste lau pertsona estatubatuarren eta talibanen arte aireportuan izan den tiroketa batean hil direla: hiru afganiar eta taliban bat.

Herrialde batzuen enbaxadek aireportua baliatu zuten urgentziazko bisak emateko, baina ikusirik prozesua mantso zihoala eta gero eta hegaldi gutxiago zeudela, afganiar askok aireratzeko pistak hartu zituzten zuzenean. Batzuk aireportuko hormetara igo ziren katuka. Aireportura bildu ziren gehienek ez daukate pasaporterik ez bisarik.

Hasieran, AEBek iragarri zuten eurek hartuko zutela aireportuko hegaldien kontrola; jende uholdea ikusita, ordea, ezinezkoa izan da azkenean. 640 pertsonak lortu zuten AEBen hegazkin militar batean sartzea. C-17 Globemaster motakoa zen, eta, berez edukiera ofiziala txikiagoa bazen ere, tripulazioak aireratzea erabaki zuen.

Gaur goizean jakinarazi dute AEBek dagoeneko Afganistandik atera dituela bere enbaxadako 4.000 langileak. Gainera, aberriratuak izateko zain dauden herritarrei ohartarazi die aireportura joan ez daitezen, ez baita leku segurua.

Goizaldean, herritar batzuk aireportuan zeuden oraindik ere, Afganistandik aterako dituen hegazkin baten zain. Dena dela, Kabuldik irteten diren hegaldi guztiak ezeztatuak dituzte oraintxe.

Atzo, 70 herrialdek —besteak, Alemaniak, Frantziak eta Espainiak— adierazpen bateratu bat egin zuten, «Afganistango agintea daukaten horiei» eskatzeko herritarrei handik ateratzen utz diezaietela.

Migrazio politikak, jomugan berriz ere

Afganistango gatazkak izango dituen ondorioetako bat zera izango da, hango migratzaileen kopurua handitzea, eta Europako zenbait herrialde hasiak dira horren inguruan eztabaidatzen. Frantziako presidente Emmanuel Macronek atzo jakinarazi zuen Europa mailako egitasmo bat prestatzen dabiltzala, «migratzaileen fluxu irregularrei» aurre egiteko. Nahiz eta esan zuen Frantziak «zaurgarrienak babesten» segituko duela, azaldu zuen Europak ezin dituela «berak bakarrik» jasan gatazkaren ondorioak.

Horrenbestez, Alemaniako kantziler Angela Merkelekin eta beste herrialde batzuekin batera osatuko duten egitasmo baten berri jakinarazi du, «erantzun bateratu eta sendo bat» emateko asmoz. Macronek gaineratu zuen Frantziak dagoeneko 800 migratzaile hartu dituela.

Belgikak, Finlandiak, Frantziak, Alemaniak, Suitzak, Dinamarkak, Irlandak, Herbehereek eta Norvegiak, berriz, azken orduetan egin duten adierazpen bateratu batean, jakinarazi dute oraingoz gelditu egingo dituztela beren herrialdeetan afganiarren aurka abiatuta dauden erbesteratze prozesuak. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak astelehenean egindako eskaera bati emandako erantzuna da neurria.


Summary: «Kortserik gabeko» sekretu ofizialen lege bat eskatu du Foro Sozialak. Adierazi du biktima guztiek dutela «egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko eskubidea, eta ez errepikatzeko bermeak izateko eskubidea».

Sekretu Ofizialen Legea moldatzeko zirriborro bat prestatzen ari da Espainiako Gobernua, asteburuan zabaldu denez. Horren arabera, gobernuak berak bere esku izan nahi du agiriak desklasifikatzeko edo sekretupean uzteko azken erabakia, lege berrian «salbuespenak» egiteko aukera jasota. Horien artean legoke GALi buruzko dokumentazioa.

Hori jakinda, «kortserik gabeko» sekretu ofizialen lege bat egiteko eskatu du Foro Sozial Iraunkorrak, eta, «nazioarteko zuzenbidean oinarrituta, giza eskubideen urraketen biktimen arteko bereizkeriarik ezaren printzipioa» defendatu du: «Biktima guztiek dute egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko eskubidea, eta ez errepikatzeko bermeak izateko eskubidea».

Argitaratutako informazioak baieztatuz gero, GALen eta torturaren biktimak aurrerantzean ere «diskriminatuak» izango direla uste du Foro Sozial Iraunkorrak, eta «egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidea urratua» izango da berriro: «Sekretu Ofizialen Legearen erreformak ez luke kortserik izan behar, eta nazioarteko ohiko parametroak jaso beharko lituzke, biktima guztien eskubideak bermatu ahal izateko».

Era berean, foroak gogorarazi duenez, estatuak eragindako indarkeriaren biktimek, Mikel Zabalzaren senideek adibidez, adierazi dute «lege horren erreforma modu bideragarrietako bat» dela beren kasuetako «egia agerian jartzeko». Horri lotuta, gogorarazi du Nafarroako Parlamentuan mozio bat onartu zutela martxoan, «Espainiako Gobernuari Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko eskatzen ziona, gardentasunez jakiteko 1985ean Zabalzaren heriotzaren inguruan izandako xehetasunak, beste demokrazia aurreratu batzuek egin duten moduan, hala nola Erresuma Batuak, Italiak eta Alemaniak». PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak aldeko botoa eman zuten. Navarra Suma izan zen aurka agertutako talde bakarra.

Gainera, Foro Sozial Iraunkorrak jakinarazi du ezen, Espainiako Kongresuan jarduerari berrekiten diotenean, gehiengoa osatzen duten talde parlamentarioei zuzenduko zaiela, batetik, Nafarroako Parlamentuak onartutako mozioaren berri emateko eta, bestetik, «lan egitea eskatzeko adostasunaren alde, gai horren inguruko nazioarteko parametroak bilduko dituen sekretu ofizialen lege bat bermatzearren».

Ahal Dugu-rentzat, «onartezina» da egungoa

Lege erreformaren beharra azpimarratu du Ahal Dugu-k. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean, adierazi du «onartezina» dela «lau hamarkadako demokraziaren» ondoren frankismo garaiko Sekretu Ofizialen Legea indarrean egotea: «Unidas Podemosekoek horrela defendatu dugu kongresuan, eta horrela defendatuko dugu».


Summary: Bi astean %10 handitu da COVID-19ak jota ospitalean dauden gaixoen kopurua. Beste 792 lagun kutsatu dira. Bi astean %15 handitu da ZIUetan arta jaso behar dutenen kopurua: 98 gaixo daude larri.

Pixkanaka bada ere, azken egunetan positibo kopurua apaltzen ari da Hegoaldean. Gaurko datuak dira horren erakusgarri: beste 792 positibo atzeman dituzte, duela bi aste baino %40 gutxiago, eta duela astebete baino %11 gutxiago. Ordea, ospitaleetako egoera bestelakoa da: etengabe gora ari da ospitaleetako arta behar duten gaixoen kopurua. Azken datuen arabera, 459 gaixo daude Osasunbideko eta Osakidetzako erietxeetan, eta bilakaera ez da ona: duela bi aste, abuztuaren 3an, 417 gaixo zeuden egoera horretan; hau da, hamabost egunean %10 handitu da gaixo kopurua ospitaleetan.

Birusaren hedapenari lurraldez lurralde erreparatuta, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 330. Positibo gutxiago atzeman dituzte gainerakoetan: Gipuzkoan, 186; Nafarroan, 151;, eta Araban, 104. Horietaz gain, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren 23 lagunek positibo eman dutela. Orotara, 8.405 proba egin zituzten atzo birusa atzemateko, eta %9,4k eman dute positibo.

Gaitzak jotakoak erietxeetara iristen ari dira. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, beste 65 eri sartu zituzten atzo Hegoaldeko ospitaleetan. Ospitaleratzeak areagotzearekin batera, gero eta gehiago dira gaitzak jota larri daudenak ere. Hain zuzen, 98 gaixo daude ZIUetan, duela bi aste baino %15 gehiago. Gainera, Nafarroako Gobernuak heriotza baten berri ere eman du, eta Bizkaiko zahar etxe bateko egoiliar bat ere hil da.