Summary: Emakume bat akusatuen aulkian, abusuak egiten zizkion gizona hiltzeagatik. 12 urte zituenetik abusuak jasan zituen ugazaitarengandik, eta lau seme-alaba izan zituen. Valerie Bacotek aitortu du tiroz hil zuela. Baliteke bizi osorako kartzela zigorra izatea.

Goizean hasi da Valerie Bacoten aurkako epaiketa, lehenik ugazaita eta ondoren senar izan zuen Daniel Polette hiltzeagatik. Poletteren abusuak jasan zituen Bacotek ia 25 urtez, eta lau seme-alaba izan zituen harekin. Bacotek berak aitortu du tiroz hil zuela Polette, bien alabaz abusatuko zuen beldur zelako. Gaur deklaratuko du akusatuak epaimahaiaren aurrean, eta epaiketa datorren ostiralera arte luzatuko da.

12 urte zituela hasi ziren abusuak, Polette Bacot eta haren amarekin bizitzen hasi zenean, eta 17 urterekin haurdun geratu zenean, etxetik bidali zuen amak. Bacot espetxeratu egin zuten 1995ean, 15 urteko neska bat bortxatzeaz akusatuta, baina 1997an bikotekidearen etxera itzultzeko baimena jaso zuen, eta erasoak berriz hasi ziren.

Amak etxetik bidali zuenean, Bacot ordura arte ugazaita zuenarekin bizitzera joan zen, Baudemont hirira. Handik gutxira, ezkondu egin ziren. Emakumeak berak salatu duenez, elkarrekin egon ziren 18 urteetan etengabeak izan ziren tratu txarrak, bortxaketak eta abusuak, eta prostituitzera ere behartu zuen. «Haren jabetza nintzen. Mila aldiz pentsatu nuen ihes egitea, baina beldur nintzen», aitortu zuen joan den amaitzean egindako elkarrizketa batean.

Baina 2016ko martxoan, Polettek autoan gordetzen zuen arma hartu, eta tiro egin zion gizonari. Ondoren, gorpua ezkutatu zuen. Poliziak 2017an atxilotu zuen, eta urtebete egin zuen behin-behineko atxiloaldian. Orain, baldintzapean aske dago. Polettek 14 urteko alabari erasoko zion beldur zelako hil zuela aitortu zuen gerora Bacotek berak.

Frantzian harrabots handia eragin du kasuak, 25 urtez abusuak jasan ostean, balitekeelako Bacotek bizi osorako kartzela zigorra izatea. Emakumeen eskubideetarako ministro izandako Najat Vallaud Belkacem bera emakumearen alde mintzatu zen joan den urtarrilean: «Bai, hark hil zuen. Baina bizi izandakoa heriotza bera baino askoz okerragoa izan zen; hogei urtez, egunero hil zuten Bacot». Belkacemek Bacot absolbitzeko eskatu zion Frantziako presidenteari.


Summary: UPNk udan erabakiko du Navarra Sumatik atera edo ez. Marta Alvarez Navarra Sumako parlamentaria eta UPNko kideak adierazi du PPk eta Ciudadanosek «normaltasun osoz» hartu dutela asteburuan Javier Esparzak iragarritako mugimendu hori.

Ustekaberik ezean, bi urte falta dira foru hauteskundeetarako, eta UPNk mugitu du fitxa. Asteburuan, Javier Esparza UPNko presidenteak, batzarrean, afiliatuen aurrean iragarri zuen barne prozesuari ekingo diotela Navarra Suma koalizioaren egoera aztertzeko. Urrats horrekin, koalizioa uzteko aukerari atea ireki dio UPNk. Esparzaren arabera, «eroso» daude Navarra Sumaren barruan, baina alderdiak udan «erantzukizunez» jokatu nahi du, eta erabaki zer egin koalizioarekin.

Astelehenero legez, Nafarroako Parlamentuko mahai eta eledunen batzordea bildu da, eta, bilkuraren ostean, bozeramaileek hitz egin dute. Gaurkoan, baina, ez da Esparza agertu. Haren ordez, Marta Alvarez Navarra Sumako parlamentari eta UPNko zuzendaritzako kidea agertu da. Larunbatean Esparzak adierazi bezala, nabarmendu du UPNren estatutuetan koalizioei buruz erabakitzeko ahalmena duela biltzarrak. «UPNko presidenteak parte-hartze prozesu demokratiko bat ireki du, ahalik eta zabalena izan dadin eta denbora izan dezan hori lantzeko, ikusteko nola aurkeztuko garen hauteskundeetan».

Alvarezen arabera, koalizioan dauden beste bi bazkideek, Ciudadanosek eta PPk, «erabateko normaltasunez» hartu dute UPNren mugimendua. Dena den, ez batak, ez besteak ez dute hitzik esan orain arte. Nahiz eta ez duen erabakirik hartu, antzematen da UPN ez dagoela kontent egungo indar korrelazioarekin.

Izan ere, uneotan, Navarra Sumaren talde barruan, UPNk hamabost parlamentari ditu, Ciudadanosek hiru, eta PPk bi. Hala jaso zen 2019ko martxoan UPNk PPrekin eta Ciudadanosekin egindako hitzarmenetan. Une hartan, alderdi bakoitza egoera desberdinean zegoen: PPk parlamentutik kanpo geratzeko aukera handiak zituen; Ciudadanosen eragina ikusteko zegoen, eta UPNk botoaren atomizazioaren higadura saihestu nahi zuen.

Bi urte geroago, errealitatea erabat aldatu da, Espainiako eskuinean ematen ari diren mugimenduak eraginda. Uneotan, PP indartsuago dago, eta Ciudadanos, aldiz, nabarmen ahulduta, desagertzeko zorian. Eskuin muturrean, berriz, Vox-en itzala ere nabari da. Testuinguru horretan, gogora ekarri behar da UPN eskuinaren diskurtso horren eraginpean dagoela, eta, adibidez, ordezkaritza bidali zuela ekainaren 13an Espainiako Gobernuak Kataluniako preso independentistei indultua ematearen aurka Madrilen, Colon plazan, egin zen manifestaziora.

Esparzaren argudioak

Iragarpenak sortuko duen harrabotsaren jakitun, larunbatean Esparzak iragarri zuen barne prozesu horren atzean inork ez lukeela «okerreko ondoriorik atera behar», eta ez dagoela «inongo mamurik atzean». Haren hitzetan, koalizioa ondo ari da lanean, hala parlamentuan nola udaletan, eta barne prozesuak erantzuten dio bakarrik UPNk koalizioei buruz erabakitzeko ahalmenari.

UPNko presidenteak gaineratu zuen Navarra Sumak bere helburua bete duela; uste du gauzatu dutela 2019ko foru hauteskundeetan euskal abertzaletasunaren aurrean «indartsuago» izateko asmoa, eta, horri esker, besteak beste, Uxue Barkosek lehendakari, Joseba Asironek Iruñeko alkate eta Eneko Larrarte Tuterako alkate izateari utzi diotela ere bai. Esparzaren arabera, 2019an Barkosen gobernuaren alternatiba izan ziren moduan, 2023an Txibiteren gobernuaren alternatiba gisa aurkeztuko dira. Baina ikusteko dago zer formularekin.


Summary: Uztailaren 9an diskotekak ireki ahalko dituzte Ipar Euskal Herrian. Dantzalekuetan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea. Kontzertu aretoetako neurriak, berriz, ekainaren 30ean malgutuko dituzte, edukiera %75era zabalduta.

Ipar Euskal Herrian diskotekak ireki ahalko dituzte uztailaren 9an, Roselyne Bachelot Frantziako Gobernuko Kultura ministroak jakitera eman duenez. 2020ko martxotik itxita daude diskotekak Ipar Euskal Herrian, eta berriz irekitzeko aukera izango dute uztailaren 9tik aitzina. Establezimendu horietan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea.

Gainera, kontzertu aretoen neurriak malgutu egingo dituzte ekainaren 30etik aurrera, eta lokalen % 75erainoko edukiera izango dute barrualdean eta %100ekoa kanpoaldean. Maskara ez da derrigorrezkoa izango diskoteketan, baina bai gomendagarria. Osasun ziurtagiria soilik mila ikusleetatik gorako kontzertuetan eta ikus-entzuleak zutik egotea baimenduta duten kontzertuetan eskatuko da.


«Ez dugu Sanchezen barkamenik nahi»

Summary: «Ez dugu Sanchezen barkamenik nahi». Kritika ugari sortu ditu buruzagi katalanei emango zaien indultuak. Katalunian errepresioa amaiarazteko eskatu diote Pedro Sanchezi, eta politikariei amnistia osoa emateko. Espainian, berriz, estatua desegin nahi izatea egotzi diote.

Espainiako Gobernuak bihar emango die indultua preso dauden buruzagi katalanei. Hala iragarri du gaur Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, Bartzelonako Lizeoan egin duen ekitaldian; «berriz bat egiteko» duen proiektua aurkeztu du han, baina oraindik bide luzea egin beharko du Madrilek helburu horretara iristeko. Izan ere, erabakiak kritika mordoa eragin ditu alde bietan.

Ekitaldian 300 lagun inguru bildu dira; tartean, erakundeetako ordezkariak, alderdi politikoetakoak, enpresariak eta sindikatuetako kideak. Besteak beste, han ziren Sanchezi babesa erakusten Ada Colau Bartzelonako alkatea, Teresa Cunillera Espainiako Gobernuaren ordezkaria Katalunian eta PSCko hainbat alkate. Joateari uko egin dioten artean daude, berriz, Pere Aragones Kataluniako presidentea, Laura Borras parlamentuko presidentea eta PP, Ciudadanos eta Vox alderdietako kideak.

Erreakzio andana eragin ditu albisteak. Katalunian, alderdi independentistek «antzerkia eta propaganda» egitea egotzi diote Sanchezi. Aragonesek, adibidez, gogor kritikatu du Sanchezen erabakia. Gatazka «demokraziarekin soilik» konponduko dela esan du, eta gatazka epaitegietatik atera behar dela eskatu: «Indultuek arazoaren zati txiki bat soilik konpontzen dute, eta errepresioa amaiarazteko bide bakarra amnistia da», gehitu du. Horretaz gain, gogorarazi du euren proposamena independentzia erreferendum bat dela, eta erantsi du indultuena negoziazio mahaira itzultzeko lehen pausoa izatea nahi duela.

CUPek ere indultuak gaitzetsi ditu, eta amnistia osoa galdegin dio Sanchezi: «Ez dugu euren barkamenik nahi, askatasuna nahi dugu», adierazi du Edgar Fernandez bozeramaileak. Sanchezi argi utzi diote Katalunian ez dela ongi etorria, «oraindik ere arazoaren parte delako, eta ez konponbidearena». Horregatik, gutxiengoen programa adosteko orduan, ezinbestekotzat jo du erreferendum bat adostea, eta gehitu du ez dutela amore emango: «Errepresioa ez zen independentzia prozesuarekin hasi, eta ez da indultuekin amaituko; errepresioak banandu egin nahi gaitu».

Juntseko Elsa Artadik ere hitz egin du erabakiaz: «Benetako edukirik gabeko diskurtso bat helarazi du Sanchezek. Indultuak konponbidea direla sinetsarazi nahi digute, baina ez dute gatazka konponduko; gatazka benetakoa da Kataluniako gizartearen gehiengoak autodeterminazioa nahi duelako», hasi du agerraldia bozeramaileak. Errepresioa amaiarazteko eskatu dio Madrili, eta Europako Auzitegien erabakiak kontuan hartzetik hasteko. «Ez gaituzte engainatuko; Sanchezek benetako proposamenen bat baldin badu, etor dadila Kataluniako Parlamentura», gehitu du.

«Erabakiak estatuaren oinarriei eragingo die»

Espainiako alderdie nagusietako ordezkariek ere hitz egin dute jada. Pablo Casado PPko buruak, adibidez, gogor hitz egin du, esan du Espainiaren historiako gobernurik suntsitzaileena dela Sanchezena, eta gehitu du erabakiak estatuaren oinarriak zalantzan jarriko dituela: «Sistemaren aurka altxatzea argudio bat da Katalunian, eta ezin da onartu hori. Gobernua estatua suntsitzen ari da». Esan du Kataluniarekiko harremana konpontzearen alde dagoela, baina, betiere, legea eta Espainiako Konstituzioa errespetatuta.

Ines Arrimadas Ciudadanoseko buruak, berriz, esan du indultuek Sanchezen ahultasuna erakusten dutela, «baina ez Espainiarena»: «Ez nahastu Espainiako demokrazia Espainiako Gobernuarekin; gu ez gara kolpisten aurrean belaunikatuko». Antzeko hitzak erabili ditu Jorge Buxade Voxen bozeramaileak: «Sanchez separatisten aurrean belaunikatu da, eta batek burua jaisten duenean, normala da kaskarreko bat jasotzea».

Erabakia txalotu duenik ere izan da Espainian, adibidez, Yolanda Diaz Espainiako presidenteordea. Hark esan duenez, erabaki «erabakigarria eta ausarta» hartu du gobernuak: «Indultuak banatutako herrialde bat eraikitzeko lehen pausua dira». Unidas Podemoseko beste hainbat buruk ere txalotu dute erabakia, hala nola Irene Monterok, Pablo Etxenikek eta Ione Belarrak. Azken horrek esan du «normalkuntza politikorako» urrats bat direla indultuak, eta Katalunia eta Espainiaren artean hainbat urtetan egon den blokeoa gainditzen lagunduko dutela: «Epaitegiak atzean utzi eta politika egiteko ordua da», gehitu du.

Lizeoan ere, protestak

Lizeotik irtetean ere ehunka pertsonak txistu egin diote Sanchezi, «independentzia», «kanpora» edo «presoak askatu» zioten oihuen artean. Ekitaldian ere eten dute Sanchezen hitzaldia, independentziaren eta amnistiaren aldeko aldarriak egiteko, eta Mossoek bi lagun identifikatu dituzte. Arranen bandera bat zeramaten.

Jordi Cuixart buru duen Omniumem, berriz, sei metroko pankarta bat zabaldu du, Sanchezi gogorarazteko «gatazka amaitzeko bide bakarra dela errepresioa bukatzea, presoei amnistia osoa ematea eta Katalunia independentea izatea».


Summary: Espainiak indultua emango dien bederatzi buruzagi kataluniarrak. Pedro Sanchez Espainiako Presidenteak adierazi du bihar Ministro Kontseiluan proposatuko duela preso dauden buruzagi katalanei indultua ematea.

Espainiako Auzitegi Gorenak espetxe zigorra ezarri zien Katalunian 2017ko urriaren 1eko erreferendumagatik epaitu zituen hamabi buruzagi independentistari. Hiruk zigorra bete dute jada, baina kartzelan jarraitzen zuten gainerako bederatzi buruzagiei indultua emango diela iragarri du gaur Pedro Sanchez Espainiako presidenteak. Bederatzi hauei emango diete indultua:

ORIOL JUNQUERAS

Kargua: Esquerra Republicana de Catalunya alderdiko presidentea eta Kataluniako Generalitateko presidenteordea.

Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Zigorra: 13 urteko kartzela zigorra eta 13 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko azaroaren 2tik.

RAUL ROMEVA

Kargua: Atzerri kontseilaria eta Kataluniako Generalitataren bozeramailea.

Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzela (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.

JORDI TURULL

Kargua: Presidentetza kontseilaria.

Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.

DOLORS BASSA

Kargua: Lan eta Gizarte Gaietarako kontseilaria.

Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Puig de les Basses en Figueresen (Girona), 2018ko martxoaren 23tik.

CARME FORCADELL

Kargua: Parlamentuko presidenteordea.

Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.

Zigorra: 11 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 11 urte eta erdiko inhabilitazioa.

Non dago? Mas d'Enric-eko kartzelan, El Catllar (Tarragona), 2018ko martxoaren 23tik.

JOAQUIN FORN

Kargua: Barne kontseilaria.

Akusazioa: Sedizioa.

Zigorra: 10 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko azaroaren 2tik.

JOSEP RULL

Kargua: Lurralde Antolaketako kontseilaria.

Akusazioa: Sedizioa.

Zigorra: 10 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 10 urte eta erdiko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.

JORDI SANCHEZ

Kargua: ANC Biltzar Nazional katalaneko presidentea.

Akusazioa: Sedizioa.

Zigorra: 9 urteko kartzela zigorra eta 9 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko urriaren 16tik.

JORDI CUIXART

Kargua: Omniumeko presidentea.

Akusazioa: Sedizioa.

Zigorra: 9 urteko kartzela zigorra eta 9 urteko inhabilitazioa.

Non dago? Lledonersko kartzela (Bartzelona), 2017ko urriaren 16tik.

Santi Vila Kultura kontseilari ohia, Carles Mundo Justizia kontseilaria eta Meritxell Borras Gobernazio, Administrazio Publiko eta Etxebizitza kontseilaria ere zigortu zituzten –bideoan agertzen dira–, baina horiek bete dute zigorra jada. 60.000 euroko isun ekonomikoa eta urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa ezarri zizkien epaileak.


Summary: Nafarroako Gobernuak Audenasari ordaindutakoa «legezkoa» dela ebatzi du Kontuen Ganberak. Irurtzun eta Tutera arteko AP-15 autobidean, ohiko erabiltzaileei ezarritako beherapenen ondorioz, urtero konpentsazio bat ordaintzen dio gobernuak enpresa kudeatzaileari, baina iaz, pandemiaren ondorioz, trafikoa asko jaitsi zen, eta bi aldeek berregokitu egin zuten formula

Urte berezia izan zen iazkoa, eta errepide trafikoan ere nabaritu egin zen nabarmen. Adibidez, beste urteekin alderatuta, batez beste %22 jaitsi zen ibilgailuen joan-etorria Irurtzun eta Tutera arteko AP-15 autobidean, eta apirilean, zehazki, %70 jaitsi zen. Inork aurreikusi gabeko beherakada handi horrek eragina izan du Nafarroako Gobernuaren eta 2029ra bitartean autobidearen kudeaketaren arduradun Audenasaren finantza harremanetan.

Nafarroako Gobernuak partaidetza du Audenasan: zehazki, %50ekoa. 80ko hamarkadan, Espainiako estatuarekin elkar banatzen zuten, baina 2003an Madrilgo Gobernuak bere partaidetza saldu zion Sacyr eraikuntza enpresak gidatutako ENA taldeari —gaur egun, Itinere Infraestructuras SA—.

1999tik, Nafarroako Gobernuak urtero diru kopuru bat ordaintzen dio Audenasari errepidea maiz erabiltzen duten gidariei ezarritako beherapenen konpentsazio moduan. Konpentsazio hori kalkulatzeko, formula bat hitzartu dute bi aldeek. Nahiz eta iraganean, batik bat krisi urteetan, trafikoa jaitsi egin zen, orain arte inoiz ez da trafikoa hainbeste beheratu. Ondorioz, martxotik ekainera arteko hilabeteetan, formula horren arabera, Audenasari zegokion gobernuari ordaintzea.

Alta, azaroan aurkeztutako proposamenean, Audenasak planteatu zuen formularen irizpidea aldatzea eta gobernuak 6,3 milioi euro ordaintzea. Abenduan, Ogasun eta Ekonomia departamenduko Esku Hartze orokorreko proposamen horren aurka egin zuen, eta ihardetsi zuen egiazki formularen aldaketa hura ogasunarentzat kaltegarria zela, eta gobernuari 1,2 milioi euro ordaintzea zegokiola. Audenasak erabaki haren aurkako gorako helegitea aurkeztu zuen, eta otsailean Nafarroako Gobernuak berak onartu egin zuen.

93 milioi euroko gainkostua

Irizpide aldaketa hura ulertu ezinik, Navarra Sumak, EH Bilduk eta Ezkerrak txosten bana egiteko eskatu diote Nafarroako Kontuen Ganberari eta Nafarroako Kontseiluari. Lehenak jada egin du bere azterketa, eta ondorioztatu du «legezkoa» izan dela. Aitzitik, gogorarazten du Nafarroako Kontseiluak izango duela azken hitza gai horri buruz. Halaber, txostenean jasotzen denez, iazko irizpide aldaketa hori orain datozen urteetan aplikatu daiteke, eta, 2029ra bitartean, Nafarroako Gobernuari 93 milioi euroko faktura gehigarria eragin diezaioke.

Horregatik, gomendatzen du Audenasak eta Nafarroako Gobernuak bien arteko akordioa aldatu eta berriz hitzartu behar luketela. Kontuen Ganberak adierazi arren formula aldaketa egiteko prozedura legezkoa izan dela, zehaztu du hori fakturak aurkeztean egin beharko litzatekeela, eta ez «a posteriori». Kontuen Ganberaren arabera, horrek segurtasun juridiko handiagoa emango lioke.

Txibite, pozik

Txostenaren berri izan eta gutxira, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak nabarmendu du kontuen ganberak ontzat jo duela Ogasun departamentuaren kudeaketa.

Ildo beretik, PSNko Ramon Alzorrizek aipatu du gobernuak «zorroztasun juridikoz» jokatu duela, «beti nafarren interesen mesedetan». Zuhurrago mintzatu da gobernuko beste bazkideetako bat, Geroa Bai. Uxue Barkosek ontzat jo du txostenaren ondorio nagusia, baina, ganberaren gomendioari jarraituz, hitzarmena aldatu egin behar dela deritzo. Ahal Duguko Ainhoa Aznarez pozik azaldu da emaitzarekin.

EH BIlduko Adolfo Araiz kritiko azaldu da, eta, haren ustez, ganberak ez dio erantzun planteatutako galdera nagusiari: gobernuak zergatik aldatu zuen irizpidez abendutik otsailera artean, eta ad hoc egindako prozedura izan ote zen. Araizen ustez, kontuen ganberak izkin egin dio korapilo hori askatzeari. Navarra Sumak nahiago du itxaron Nafarroako Kontseiluak zer esango. Alzorrizi kontra eginez, Ezkerrako Marisa de Simonen ustez, Nafarroako Gobernuak auzi horretan ez du aintzat hartu nafarren interes orokorra.


Summary: Lehen hizkuntza eta harreman sarea, euskararen transmisiorako gakoak. Euskararen familia bidezko transmisioaz gogoetatzen ari dira Euskal Herriko Unibertsitatearen udako ikastaroetan. Transmisio horren inguruko azterketa kuantitatibo eta kualitatibo bat aurkeztu dute.

Euskarak gurasoengandik seme-alabekiko jauzia egin dezan, hizkuntza gaitasuna bezain garrantzitsua da erabilera. Adibide bat: guraso euskaldun bakarra duten familietan, horrek euskara lehen hizkuntza gisa erabiltzen badu, kasuen %88an transmisioa gauzatu egingo da; hau da, seme-alabek ere lehen hizkuntza gisa hartuko dute ia kasu guztietan. Euskaraz dakien guraso horrek lehen hizkuntza bezala erdara erabiltzen duenean, ordea, panorama bestelakoa da, seme-alaben artean euskararen transmisioa %49ra erortzen delako.

Euskararen familia bidezko transmisioaren inguruan Euskal Herriko Unibertsitateak antolaturiko udako ikastaroaren barruan, transmisio hori nola gertatzen den ulertzeko gakoak izan zituzten hizpide atzo Donostiako Miramar Jauregian. Saio horretan, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzako Plangintza eta Azterlan Saileko Jon Aizpurua zerbitzuburuak eta Agurtzane Ortiz teknikariak gaiaren inguruko azterketa kuantitatibo eta kualitatibo bat aurkeztu zuten.

Bilduriko datuekin, ondorioztatu dute euskararen transmisioan eragiten dute bi faktore nagusiak «euskara erabiltzeko erraztasuna» eta «harreman sarea edo gune soziolinguistikoa» direla. Lehena, lehen hizkuntzarekin «erabat lotuta» dagoela azaldu zuen Aizpuruak, eta, bigarrenari dagokionez, azpimarratu zuen familiak ez direla gune isolatuak, eta inguruneak «asko» eragiten diela.

Lehen hizkuntza

Azterketan erabili dituzten datuak Eustatek eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak azken urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eginiko inkestetatik ateratakoak dira. Horien arabera, gurasoen hizkuntza gaitasuna da euskararen transmisioa baldintzatzen duen lehen eragileetako bat: bi guraso euskalduneko familietan euskararen transmisioa %90ekoa da, hain zuzen.

Euskal Autonomia Erkidegoan, 2 eta 15 urteko haurren laurdenak (%26,9) euskaldunak diren gurasoak ditu, eta beste laurden bat (%25,2) familia «mistoetan» bizi da. Ia erdiak (%46,9), aldiz, ez du guraso euskaldunik. Euskaraz jakiteak ez du, baina, hizkuntzaren transmisioa bermatzen, eta hor «modu naturalean edo kontzientean» etxean euskara erabiltzearen garrantzia azpimarratu dute ikertzaileek. «Gurasoak euskaldunak direnean, baina lehen hizkuntza euskara ez denean, alde esanguratsua dago seme-alaben lehen hizkuntzan», azaldu du Aizpuruak.

Halaber, euskaraz dakien guraso bakarreko familiei dagokienez, generoaren aldagaia ere aintzat hartu dute azterketan: euskalduna ama denean, transmisioa kasuen %52an gertatzen da, eta, aita denetan, berriz, kasuen %36an.

Ingurunearen garrantzia

Inguruneak ere eragin zuzena du euskararen familia bidezko transmisioan, eta hori kontuan izan dute ikertzaileek euren azterketan. Aizpuruaren arabera, «eremu euskaldunean egoteak lagundu egiten du, inguru erdaldun batean bizitzea transmisiorako oztopo den bitartean, ahalegin handiagoa eskatuz». Hala, azterketak hiru ingurune soziolinguistiko ezberdindu ditu datuak islatzeko: euskaldunak %35 baino gutxiago direna, euskaldunak %35 eta %65 bitarte direna, eta euskaldunak %65 baino gehiago direna.

Lehenengo gunean, soilik %5 dira euskara lehen hizkuntza gisa erabiltzen duten bi guraso dituzten familiak. Bigarrenean, berriz, %38,9 dira, eta, hirugarrenean, azkenik, erdia baino gehiago (%56,1). Datu horiek duten «pisua» ulertarazteko, gune horietako bakoitzean bizi den jende kopurua zein den ere gogoratu du Ortizek: «Gune erdaldunenean biztanleriaren %46 bizi dira, bigarrenean %37, eta euskaldunenean %16 inguru».

Horiek horrela, hirugarren gunean euskararen transmisioa «ia erabatekoa» den bitartean, lehenengoan biztanleriaren %66ek euskara transmititzen ez dutela nabarmendu du teknikariak.

Transmisiorako arrazoiak

Euskara erabiltzeko erraztasuna eta ingurune soziolinguistiko euskalduna bermatuta daudenean, euskaren transmisioa «modu naturalean» gertatzen den modura, bi faktoreetako batek huts egiten duenean, gurasoek euskararen transmisioa modu «kontziente» batean egiten dutela nabarmendu dute azterketaren egileek.

Hala, seme-alabei euskaraz egiteko erabakia hartzera eramaten dituzten lau arrazoi identifikatu dituzte ikertzaileek: belaunaldiz belaunaldiko transmisioa, Euskal Herrian bizi eta euskaldun sentitzea, gurasoek eurek euskara ikasteko egindako ahalegina eta euskara jakitearen balio instrumentala. Adituek, bestalde, ohartarazi dute, haurrei euskaraz egiteaz gain, transmisiorako garrantzitsua dela gurasoek ere haien artean euskaraz egitea.


Summary: Chimy Avilak haserrea piztu du Voxen kamiseta bat janzteagatik. Osasunako aurrelariak barkamena eskatu du: «Hanka sartu dut. Ez dakit asko politikaz, ez zait interesatzen. Ez zen nire asmoa inor haserraraztea, eta barkamena eskatu nahi dut», idatzi zuen sareetan.

«Beldurra erreakzio bat da, ausardia erabaki bat». Hala zioen Chimy Avila Osasunako jokalariak joan den larunbatean soinean zuen kamisetak; alboan Santiago Abascal Vox alderdi ultraeskuindarreko buruaren irudi bat du esaldiak. Bere Instagram kontura igo zuen irudi hori Avilak, baina geroxeago ezabatu egin behar izan zuen.

Izan ere, kritika mordoa jasotzen hasi zen aurrelaria. Besteak beste, sareetako erabiltzaileek atzerritarra dela gogorarazi zioten Avilari (argentinarra da), eta Voxek migratzaileekiko dituen politikak eta ideiak aipatu zizkioten. Beste batzuek jokalaria kanporatzeko ere eskatu zioten Osasunari.

Avilak Instagramen bertan erantzun zien kritikei. Barkamena eskatu zuen: «Gaur hanka sartu dut jende askori min egin dion kamiseta batekin argazki bat igota sareetara. Sentitzen dut. Oparitu egin zidaten, gustuko dut kamisetako esaldia, eta ez nuen uste pertsona batzuentzat halako esanahia izango zuenik. Ez dakit ezer politikaz, ez zait interesatzen. Nire pasio bakarrak futbola eta nire familia dira. Ez zen nire asmoa inor haserraraztea, eta barkamena eskatu nahi dut», idatzi zuen.

Osasunaren zaletuentzat jokalari maitatua da Avila, aurtengo denboraldi osoa min hartuta igaro duen arren. Sadarren ohikoak dira «Chimy, Chimy» oihuak; izan ere, jokalari borrokalaria eta izaera handikoa da argentinarra. Orain, ordea, ikusteko dago zaletuek aurrelariaren barkamen eskaera onartuko duten ala ez.

Gaur, gertatutakoaz hitz egin du Jorge Buxade Voxen bozeramaileak, eta «babesa eta elkartasuna» adierazi dizkio Avilari. Haren iritziz, gertatutakoak erakusten du «askatasun falta handia» dagoela oraindik, eta gehitu du elastikoa «oso ondo» geratzen zaiola Osasunako jokalariari: «Kamisetak egiten dituen enpresa gustura egongo da progresistek eta independentistek egin dioten kanpainarekin».

Zugastiren aurrekaria

Osasunak, momentuz, ez du adierazpenik egin gertatutakoari buruz. Duela hilabete antzeko beste gertakari bat izan zen Osasunaren emakumezkoen taldeko Patricia Zugastirekin. Oviedoren aurka jokatutako neurketa batean, aurkako taldeko jokalari bati irain arrazistak egitea egotzi zioten.

Jokalariak, ordea, esan zuen hori ez zela egia, eta gertaturakoa ikusita inpotentzia sentitzen zuela adierazi. Neurketaren 75. minutuan, Oviedoko jokalari batek ostikada bat eman zion Osasunako bati, eta orduan esan zuen eztabaida piztu zuen esaldia Zugastik: «A zer ostikada eman dion txinatar puta horrek!».

Eztabaida sortu zen orduan, eta, Zugastik barkamena eskatu eta aurkariarekin bakeak egin zituen arren, sareetan berehala zabaldu zen gertatutakoa. Orduan, Osasunak ohar bat kaleratu zuen, eta «gauzak argitu bitartean» taldetik kanpo utzi zuen Zugasti. Jokalariak esan zuen ulertzen zuela klubaren erabakia: «Akats bat egin dut, onartzen dut, baina espero dut dena azkar argituko dela eta entrenatzera itzuliko naizela», esan zuen.

2019an ere eztabaida piztu zuen beste kasu batek: orduan Osasunako jokalari zen Endika Irigoien Altsasuko gazteen aldeko kamiseta batekin joan zen San Ferminetako txupinazora, sareetara igo zuen, eta ekintza hura gaitzetsi egin zuten zaletu batzuek.


Summary: Hamahiru bertsolari sailkatu dira Nafarroako Bertsolari Txapelketarako aurrekanporaketan. Urrian abiatuko da Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Asteburuan jokatu diren aurrekanporaketa saioetan sailkatutako hamahiru bertsolariek parte hartuko dute, 2019ko txapelketan parte hartu izanagatik sailkatuak zeuden beste 11 bertsolarirekin batera.

Urriaren 2an abiatuko da 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa, eta finala azaroaren 27an jokatuko da. Asteburuan aurrekanporaketa fasea jokatu da, hiru saiotan: ostiralean Igantzin jokatu zen; larunbatean, Garesen, eta atzo, igandea, Iruritan.

Hemezortzi bertsolarik parte hartu dute guztira aurrekanporaketan, 2019ko txapelketan parte hartu gabekoak eta azken txapelketa horretako azken lau sailkatuak. Horietatik hamahiruk eskuratu dute txapelketan parte hartzeko sarbidea. Haiekin batera, beste 11 bertsolari ere arituko dira txapelketan, dagoeneko sailkatuta daudenak, 2019koan parte hartu izanagatik.

Zehazki, aurrekanporaketako hiru saioetako bakoitzean irabazitakoak eta sailkapenaren araberako beste hamar bertsolari izan dira sailkatutakoak. Igantziko saioan, ostiralean, Endika Legarra Nuinek irabazi zuen, 246,5 punturekin, eta harekin batera sailkatu ziren Aitor Irastortza Arrizurieta (230,5 puntu), Idoia Granizo Uribarrena (227), Urko Gartzia Aleman (219,5) eta Sahats Aleman Sadaba (210,5). Seigarren tokian gelditu zen Etxahun Azkarraga Fernandez, 179 punturekin, eta ez zen sailkatu.

Garesko saioan, larunbatean, Patxi Castillo Graciarena nagusitu zen, 245,5 punturekin, eta, hark ez ezik, txapelketarako sarbidea lortu zuten Erika Lagoma Pombarrek, 242,5 punturekin, eta Mikel Lasarte Ciak, 238,5ekin. Laugarren, bosgarren eta seigarren tokietan eta sailkapenetik kanpo gelditu ziren Ainara Ieregi Aramburu (208,5 puntu), Mintxo Astiz Goñi (201,5) eta Jabi Lezaun Landa (179,5).

Azkenik, atzo, Iruritan, Xabier Silveira Etxeberria gailendu zen, 279,5 punturekin, eta harekin batera sailkatu ziren Ekhiñe Zapiain Arlegi (259 puntu), Ekain Alegre Gil (255), Egoitz Gorosterrazu Elizagoien (244) eta Oier Lakuntza Irigoien (222). Seigarren eta sailkapenetik kanpo gelditu zen Aitor Almandoz Elizalde, 203,5 punturekin.

Ondorioz, hau da asteburuan sailkatutakoen zerrenda: Endika Legarra Nuin, Aitor Irastortza Arrizurieta, Idoia Granizo Uribarrena, Urko Gartzia Aleman, Sahats Aleman Sadaba, Patxi Castillo Graciarena, Erika Lagoma Pombar, Mikel Lasarte Cia, Xabier Silveira Etxeberria, Ekhiñe Zapiain Arlegi, Ekain Alegre Gil, Egoitz Gorosterrazu Elizagoien eta Oier Lakuntza Irigoien.


Summary: Munich LGTBIfobiaren aurkako aldarri bihurtuko da asteazkenean. UEFAk baimena eman dio Alemaniako kapitainari ostadarraren besokoa eramateko, eta estadioa ere LGTBI banderaren koloreekin argiztatu nahi dute Hungaria eta Alemaniaren arteko partidarako.

Asteazkenean, Alemaniak eta Hungariak Eurokopako partida jokatuko dute Munichen (Alemania), eta lehia oinarrizko eskubideen zelaian ere egingo dela ematen du. Izan ere, Viktor Orban Hungariako presidenteak LGTBI komunitatearen eskubideak murrizteko hartu dituen neurrien aurkako keinuak egingo dituzte Alemaniako jokalariek eta hiriko agintariek.

Izan ere, asteburuan aztergai eduki du UEFAk Alemaniako selekzioko kapitain Manuel Neuerrek Frantziaren eta Portugalen aurkako Eurokopako partidatan eraman duen ostadar koloreko besokoaren afera. Berez, «ikur politikoak» eramatea debekatzen du arautegiak, baina UEFAk atzo erabaki zuen Neurreren aurkako neurririk ez hartzea, politikoa ez delakoan. «UEFAk aztertu du jokalariak eramandako besokoa», adierazi du erakundeak ohar batean, «eta, kausa on baten aldekoa dela ikusita, hau da, aniztasunaren aldekoa, ez da zigor prozedurarik egongo».

Beraz, Neurrek LGTBI kolektiboko herritarren eskubideen aldeko ikurra eraman ahalko du asteazkenean.

Estadio osoa, ostadarrez

Municheko Udalak harturiko erabakiari jarraikiz, hiriko alkate Dieter Reiterek gutun bana bidali die UEFAko presidente Aleksander Ceferini eta Alemaniako Futbol Federazioko presidenteorde Rainer Kochi esateko asteazkenean Munich Arena estadioa ostadarraren kolorez argiztatu nahi duela. Horren bidez, «berdintasunaren eta tolerantziaren» aldeko keinua babesteko eskatzen die alkateak bi agintariei.

Reiterrek gutunean gogorarazten die joan zen astean Hungariako Legebiltzarrak debekatu egin zuela gazteei homosexualitatearen eta transexualitatearen inguruko informazioa ematea, lege baten bidez. Alkatearen arabera, erabakia transfoboa da, eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Kartaren aurkakoa.

«Mesedez eskatzen dizuet, beraz, baimena emateko Arena ostadarraren koloreekin argiztatzeko partidaren egunean, balore berdinak partekatzen ditugula adierazteko zeinu ikusgarria bidaltzeko».

Municheko Allianz Arena estadioa ostadar koloreekin argiztatuta, 2016an. Urtero apaintzen dute horrela, Stonewall tabernako (New York, AEB) gayen matxinada gogoratzeko (ekainak 28). Sinnbildner

Orban Hungariako presidente izendatu zuten 2010. urtean. Hainbat egitasmo bultzatu ditu LGTBI herritarrei giza eskubideak ukatzeko, «balore kristauekin bat» ez datozelakoan. Hungarian izugarri egin dute atzera LGTBI eskubideetan azken urteotan. 1960. urtean utzi zioten han homosexualitatea zigortzeari. Baina iaz, trans jendea legez onartzeari utzi zioten, eta, aurten, LGTBIren inguruko «eduki positibo» oro zentsuratzea onartu dute, filmetan, telebistan, liburuetan edo bestelako ekintza publikoetan.

UEFAk badu Hungaria bere agendan, bestela ere. Ikerketak zabaldu ditu jakiteko Hungariako eta Frantziako selekzioen arteko partidan zale hungariarrek Kylian Mbappe eta Karim Benzemaren aurkako irain arrazistak egin ote zituzten. Hainbat lekukoren arabera, hainbat zalek tximinoen oihuak egin zituzten Mbappek baloia ukitzen zuen bakoitzean. Benzemaren aurkako irainak ez dituzte zehaztu.

Horrez gain, aztertzen ari dira larunbatean Hungaria eta Portugalen arteko partidan irain homofoboak egin ote zizkioten Cristiano Ronaldori.

LGTBI bandera, Municheko Allianz Arenako kornerretako batean, aurtengo urtarrilaren 30an, Awschwitz askatu zuten egunaren urteurrena gogoratzeko. Adam Pretty / POOL / EFE


Summary: Zigortutako aholkularitzekin lanean jarraituko du Jaurlaritzak. Soilik auzitegi batek behartuta hartuko lituzke neurriak. Baztertu egin du auditoria bat egitea. Ukatu egin du erantzukizun politikoak argitu behar direla.

Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak berretsi du Eusko Jaurlaritzak lanean jarraituko duela Espainiako Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalak (CNMC) zigortutako aholkularitzekin, eta zehaztu du «neurriak» hartuko dituela soilik auzitegiek ebazten badute gobernua kaltetua izan dela. Azpimarratu du hori oraingoz ez dela frogatu. Azpiazuk berretsi du enpresa horiei inork ez diela kendu lehiaketa publikoetara aurkezteko eskubidea. «Guk ez diegu betorik jarriko. Zuhurrak izaten ari gara. Auzitegiei lagunduko diegu, baina ez dugu inor aldez aurretik zigortuko».

Lehiaren Batzordeak instituzio publikoekin lan egiten duten 22 aholkularitza zigortu zituen maiatzean, besteak beste Deloitte, PwC eta Idom, eta 6,3 milioi euroko izuna jarri zien. Lizitazio publikoak manipulatzea leporatzen die, kartel baten gisara funtzionatzea, euren artean administrazioaren kontratuak banatzeko. «Espainia Iparraldean» gutxienez 101 lizitazio adostu zituzten euren artean modu horretara, eta horietako batzuek lotura dute Bilboko eta Gasteizko udalek, Jaurlaritzako hainbat sailek eta Bizkaiko Aldundiak egindakoekin.

EH Bilduren galderei erantzunez, Azpiazuk azpimarratu du batzordearen ebazpenak ez dituela ezbaian jartzen lizitazioak, aholkularitza enpresa horien jokabidea baizik. Gaineratu du ikerketan ez dela «zantzurik» aurkeztu Jaurlaritzaren eta enpresa horien jardun okerraren artean, eta salatu du harreman hori dagoela adierazteak edo iradokitzeak, «oposizioko taldeek egiten dute moduan», helburu «manipulatzailea» duela. Ukatu egin du, halaber, aholkularitzen jardunean atzean egon litezkeen erantzukizun politikoak argitu behar direnik, «ez daudelako».

Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkidean ustez, erantzukizunik ez dagoela uste badu, Jaurlaritzak «biktima» gisa aurkeztu beharko luke bere burua, eta salaketa jarri, «besoak gurutzatuta geratu beharrean». Aurpegiratu dio, halaber, zer gertatu den argitzeko kanpo auditoria ez egitea. Antzera mintzatu Elkarrekin Podemoseko David Soto. Haren ustez, «zuhurrena» izango litzateke inplikatutako enpresekin kontratu gehiago ez egitea, gutxienez zer gertatu den argitu arte. PP-Ciudadanoseko Luis Gordillok ere bat abiatzeko eskatu dio Jaurlaritzari.


Summary: Hil egin dira Urdaibain jaio ziren bi arrano arrantzaleak. Jaio eta hogei egunera hil dira; ezin izan zioten eutsi joan den ostiralean Urdaibai astindu zuen ekaitzari. Arduradunen arabera, txiten heriotza «naturaltzat» hartu behar da.

Hainbat urte eta gero Euskal Herrian jaio ziren lehen bi arrano arrantzaleek hogei egun iraun dituzte bizirik. Une kritikoan zeuden, eta ezin izan zioten eutsi joan den ostiralean Urdaibaiko biosfera erreserba (Bizkaia) astindu zuen ekaitzari. Urdaibai Bird Centerreko arduradunek azaldu dutenez, bi kumeak «handiak ziren dagoeneko, eta horrek zaildu egiten zion amari haiek estaltzea». Gainera, oraindik lumatu gabe zeuden, gutxi gorabehera jaio eta 30 egunera hartzen baitute euritik eta hotzetik babesten dituen lumajea.

Arduradunen arabera, ohikoa da gertatu dena. Izan ere, arrano arrantzale txiten erdiak hil egiten dira jaio osteko lehen asteetan, eta hirugarrena izaten da kritikoena. Horregatik, azaldu dute txiten heriotza «naturaltzat» hartu behar dela, «bizitzaren zikloaren atal baten modura».

Fenomeno natural horren guztiaren harrigarriena, Bird Centerreko kideen ustez, halako gertakari bat «etxetik horren gertu bizi ahal izatea» izan da: «Atzo milaka pertsona atsekabetuta zeuden, baina Royk eta Landak bizitza lezio bat eman ziguten. Gorpuak erretiratu zituzten habiatik, eta berau konpontzen jarraitu zuten, tarteka-tarteka kopularen bat ere egin zutelarik», azaldu dute.

Amaitzeko, gehitu dute posible dela Urdaibain dagoen arrano arrantzale bikoteak oraindik beste kumeren bat izatea, nahiz eta datak jada berantiarrak diren.

Hiru txita

Arrano arrantzale bikote horrek, denera, hiru txita izan ditu azken asteetan Urdaibain: ostiralean hil ziren biak, eta jaio eta hiru egunera hil zen munduko lehen arrano arrantzale albinoa.

Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten guraso izan diren arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.

Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea.


Summary: Turkiako Auzitegi Konstituzionalak aztertu egingo du HDP desegiteko eskaria. Auzitegiak aho batez erabaki du fiskaltzaren akusazioa aintzat hartzea. Erabakiaren «izaera politikoa» salatu du HDPk.

Auzitegi Konstituzionalak onartu egin du Turkiako Fiskaltzak HDP Herriaren Alderdi Demokratikoaren aurka egindako eskaria. Alderdi kurdua legez kanporatzea eta desegitea eskatzen du fiskaltzak, PKK Kurdistango Langileen Alderdiarekin lotura duela argudiatuta, zeina erakunde terroristatzat hartzen baitu Turkiak. Fiskaltzak bigarrenez egin zuen zigor eskaera hori ekainaren 8an, aurrekoa baztertu egin baitzuen auzitegiak, nahikoa froga eta informazio aurkeztu ez zuela iritzita. Kontrakoa deliberatu du bigarrengoan, ordea, eta aho batez, gainera.

HDP «antidemokratikoa» dela argudiatu, eta haren jarduna debekatzeko 850 orri inguruko txosten bat aurkeztu zien Bekir Sahin fiskalak epaileei. Alderdiko 451 kideren jardun politikoa debekatzea eta alderdiaren kontu korronteak enbargatzea ere jasotzen zuen eskaerak, baina azken horiek ez ditu onartu Konstituzionalak, nahiz eta ziurtatu duen aurrerago aztertuko dituela.

Izan ere, baliteke alderdiaren aurkako behin-behineko neurriak hartzea auzitegiak, azken erabakiaren berri eman bitartean. Zenbait hedabideren arabera, litekeena da urtebete igarotzea epaia eman arte. Hamabost epaileren esku egongo da, eta horietatik hamarrek HDP desegitearen aldeko botoa ematea nahikoa litzateke hori gertatzeko. Epaimahaiaren barruan kontrako boto partikularrak lortzea izan daiteke alderdiko kideen itxaropena, baina, atzo guztiek akusazioa onartzearen alde egin zutela ikusita, ez dirudi haien artean desadostasunak sortzeko aukera handirik dagoenik. Hala ere, alderdia zigortzea erabakiko balute ere, baliteke desegiteraino ez iristera, eta bestelako neurriak aplikatzea; hala nola finantzaketa bideak kentzea edo publizitatea egiteko debekua jartzea.

Oraingoz, gaur onartutako akusazioaren gaineko defentsa prestatzeari ekin beharko dio HDPk. Mithat Sancarrek, alderdiko presidenteetako batek, azpimarratu du alderdiak eta haren abokatuak «ahalik eta defentsarik indartsuena» egingo dutela, baina gogorarazi du auzi honen «abokatu nagusia herria» dela, eta, batez ere, «herri kurdua». Erasoa hari bideratua dagoela azpimarratu du, baina zehaztuz «demokraziarako itxaropena» duen orori ere egiten diola eraso. Horregatik, aldarrikatu du auziak «Turkiako herri guztien borroka» bateratzeko balio behar duela.

Kanpaina politikoaren parte

Sancarrek irmo gaitzetsi du Auzitegi Konstituzionalaren erabakia, baina handik kanpo kokatu du auziaren sorburua, eta «hilabete askotako kanpaina politiko baten» parte dela nabarmendu du. Gobernuan dagoen AKP Justizia eta Garapenerako Alderdia eta MHP Mugimendu Nazionalista eskuin muturreko alderdia egin ditu erantzule. «Mehatxu eta xantaia kanpaina oso bat diseinatu dute, eta kanpaina hori dago fiskaltzak aurkeztutako akusazioaren atzean», adierazi du. Bi alderdi horiek auzitegiei presio egin dietela salatzeaz gain, arbuiatu du fiskaltzarekin eskuz esku aritu direla: «Dudarik gabe, kasu honetako fiskala ez da Kasazio Auzitegiko Fiskal Nagusia. Akusazio hau MHPren egoitza nagusian prestatu zuten, presidentearen jauregian amaitu zuten, eta, gero, fiskaltzari helarazi zitzaion». Auziaren «izaera politikoa» agerian uzten du horrek, Sancarren arabera.

Alderdiko presidenteak uste du HDP jazartzeko ekinbide politikoak eta juridikoak martxan direla, eta kanpaina horren ondorio dela joan den astean Izmir hiriko egoitza batean izandako erasoa. Gizon batek eraikinari su eman, eta tiro egin zien gero barruan zeudenei. Bertan lan egiten zuen pertsona bat hil zuen, tirokatuta.


Summary: Garraiolari bat hil da Villatuertan, sei autoren aurka talka eginda. Herriko industria gunean gertatu da ezbeharra, eta Foruzaingoak uste du arrazoi naturalen ondorioz ondoezik sentitu, eta horren ondorioz kamioiaren kontrola galdu duela

Arratsaldearen hasieran izandako ezbeharrean, garraiolari bat hil da Villatuertako industria gunean. Kamioi gidariak bertan aparkatuta zeuden sei ibilgailuren aurka jo du. Foruzaingoa ezbeharra ikertzen ari da, baina lehen hipotesia da arrazoi naturalegatik hil dela garraiolaria.

Larrialdi zerbitzuek 15:17an jaso dute telefono deia, eta Lizarrako suhiltzaileak, osasun zerbitzuak eta Foruzaingoa joan dira. Osasun zerbitzuek ezin izan dute ezer egin kamioi gidariaren bizia salbatzeko. Foruzaingoak hartu du ikerketaren ardura, baina lehen hipotesia da ondoezik sentitu eta kamioiaren kontrola galduta gertatu dela ezbeharra.


Summary: Espainia gogor kritikatzen duen txostena onartu du Europako Kontseiluak. Gehiengo zabal batez onartu dute Espainiari eskatzea politikari presoak askatzeko eta erbesteratuak jazartzeari uzteko.

Europako Kontseiluaren Asanbleak gehiengo handiz onartu du astelehenean Kataluniako independentziaren aldeko politikariak jazarri izanagatik Espainia gogor kritikatzen duen txostena. Horretan, politikari katalanak jazartzeari uzteko eskatzen dio Espainiari Europako Kontseiluak, eta espetxe onuren truke, presoei euren «iritzi politiko sakonei» uko egiteko eskatzeari utz diezaion.

Denera 70 ordezkarik bozkatu dute txostenaren alde, eta 28k aurka. Beste 12k abstentziora jo dute.

PSOEren eta PPren ordezkariak saiatu dira kentzen erreferendumak ez zigortzeko aipamena, eta erbesteratuak euroaginduen bitartez jazartzeari uzteko eskaera.

Espainiako eta Turkiako kasuak ikertu zituen Europako Kontseiluko Lege Auzietako eta Giza Eskubideetako Batzordeak, aztertzeko bi estatuek nola erabiltzen dituzten auzitegiak katalanen eta kurduen aurka. Urte eta erdiz aritu izan zen batzordea lan horretan, eta ondorioak aurkeztu zituen ekainaren 3an.

Txostenean, batzordeak esan dio Espainiari matxinada eta sedizio delituak erreformatzeko, «2005ean legez kanpoko erreferendumak antolatzea zigorgabetu zuen erabakia indarrean ez dagoela interpretatzerik egon ez dadin, eta indarkeriarik gabeko transgresioek proportziorik gabeko zigorrik jaso ez dezaten». Horrez gain, 2017ko autodeterminazio erreferenduma antolatzeagatik eta harekin loturiko manifestazioengatik zigorturiko presoak «indultatzea edo askatzea pentsa» dezala eskatu dio, uzteko erbestean dauden buruzagiak jazartzeari, baita erreferendumaren harira epaitzeko zain dauden goi kargudunak jazartzeari ere. Ildo horretan, ordezkarietako batzuk txalotu egin dute Pedro Sanchez Espainiako presidentea indultuak ematearen alde agertu izana.

Amaitzeko, Espainiako agintariei eskatu diete «politikari katalanei euren iritzi politiko sakonei uko egiteko eskatzeari uzteko, espetxe erregimen hobe baten truke, edo indultu baten aukerarengatik».

Europako Kontseilua 1949. urtean sortu zuten, eta Europako integrazioaren alde lan egiten duen erakunderik zaharrena da. Estrasburgon du egoitza, Europa Jauregian. Ez da Europako Batasuneko barruko erakundea, eta ez da nahastu behar Europar Kontseiluarekin. Azken hori bai, EBko erakunde nagusietako bat da.

Europako Kontseiluaren helburua kideen artean gero eta batasun handiagoa lortzea da, Europako printzipio eta idealak babestuz. Besteak beste, Europan giza eskubideak eta askatasunak zaintzen ditu.


Summary: Gerra garaian desagertutako familia baten kasua ikertzeko agindu du El Salvadorko Gorenak. 2017an herritar batek aurkeztutako salaketari erantzunez hartu du auzitegiak erabakia. Haren aita, ama eta anaia 1982ko maiatzean atxilotu zituzten, eta, geroztik, desagertuta daude.

Auzitegi Goreneko Konstituzionalerako Aretoak hartu du erabakia, 2017an herritar batek aurkeztutako salaketari erantzunez, eta eskatu dio Fiskaltzari iker dezala gerra zibileko desagertzeen auzia.

Salaketaren arabera, 1982ko maiatzaren 15ean, zibilez jantzitako hainbat gizonezkok beste bat atxilotu zuten San Salvador hegoaldean. Gizona kamioi batera igo zuten, eta, ustez, Polizia Nazionalaren egoitzara eraman. Hala kontatu zien lekuko batek senideei. Salaketa jarri duen herritarraren anaia zen atxilotua. Handik bi egunera, maiatzaren 17an, atxilotu zituzten gurasoak, eta lekukoa ere desagerrarazi egin zuten egun gutxiren buruan, baita haren gurasoak ere.

Gorenak ebatzi du salatzailearen familia desagerrarazi egin zutela, eta agindu dio Fiskaltzari iker dezala kasua, «erantzuleak aurkitu eta zigortzeko». Auzitegiaren arabera, atxilotu zutenean «ekintza politiko iraultzaileak» prestatzen ari zen salatzailearen anaia, aldiz, haren gurasoak komunitateko kide ziren, baina ezkertiartzat zituzten agintariek.

1980 eta 1992 bitartean, FMLN Nazio Askapenerako Farabundo Marti Fronteko miliziak diktaduraren aurka borrokatu ziren. Diktadurak AEBetako Gobernuaren eta eskuin muturreko heriotzaren eskuadroien laguntza izan zuen. Gatazkak 75.000 hildako eta 8.000 desagertutik gora utzi zituen.


Summary: Donostiako Zinemaldiak ez du sexuaren araberako bereizketarik egingo interpretazio sarietan. Aurtengo jaialditik aurrera ez ditu emakumezko eta gizonezko aktore onenentzako Zilarreko Maskorrak emango, eta, horien ordez, interpretazio nagusirik onena eta taldeko interpretaziorik onena sarituko ditu.

Donostiako 69. Zinemaldia irailaren 17tik 25era egingo da aurten, eta berrikuntza nabarmen bat izango du: Sail Ofizialeko epaimahaiak ez ditu sexuaren arabera bereiziko aktoreak. «Generoa eraikuntza sozial eta politiko bat da, eta antzezpenak bereizteko irizpide izateari utzi dio guretzat», azaldu zuten Jose Luis Rebordinos Zinemaldiko zuzendariak eta Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendari eta Zinemaldiko hautaketa batzordeko kideak, atzo, Tabakaleran egin zuten agerraldi batean.

Aktoreen lana saritzeko bi Zilarrezko Maskor emango dituzte aurrerantzean ere, bata aktore protagonistarik onenari, eta bestea taldeko aktorerik onenari. «Araudia aldatzeak aukera ematen du genero maskulinokoak eta femeninokoak ez diren beste identitate batzuk aintzat hartzeko, eta taldeko interpretazioen lana aintzatesten du, gainera», adierazi dute. Bi sari horiek ex aequo eman ahal izango dituzte.

«Aldaketen garaiak dira, eta erabakiak hartzekoak. Arretaz jarraitzen diegu gai honi buruz mugimendu feministaren barruan gertatzen ari diren eztabaidei. Ez dugu ziurtasunik, baina aurrera egin nahi dugu gizarte berdinzaleago bat eraikitzen laguntzeko», esan dute. Berlingo Zinemaldiak ere kendu du sexuaren araberako bereizketa interpretazio sarietan.

Atzoko agerraldian, aurtengo jaialdiaren irudi nagusia aurkeztu zuten, gainera. Sigourney Weaver aktorea da kartel ofizialeko protagonista. Donostiako Eva Villar estudioak diseinatu du kartela, baita jaialdiko beste zazpiak ere. Weaverrek ospe handia lortu du 40 urte baino gehiagoko aktore ibilbidean; besteak beste, Alien eta Ghostbusters sagetan eta Gorillas in the Mist (Michael Apted, 1988) filmean antzeztutako rolengatik. Laugarren aldiz jarraian, zinemaldiak aktore bat aukeratu du urtebetez jaialdiaren irudia izateko; Isabelle Huppert, Penelope Cruz eta Willem Dafoe agertu dira aurreko urteetako karteletan.

Donostiako Zinemaldiak «baikortasuna» zabaldu nahi zuen iaz, aurrez aurreko jaialdi bat eginez, eta aurten, berriz, «ilusioa berreskuratu dela ziurtatzea» da haren helburua. Murrizketa batzuk izango dira oraindik, baina pandemiaren aurreko jaialdiaren itxura berreskuratuko du, pixkanaka. Saio gehiago programatuko dituzte, eta ikusle gehiago izango dira horietako bakoitzean. «Glamourra» alfonbra gorrira itzul dadin ere nahi dute. Hala ere, ez da egingo ez irekiera, ez itxiera festarik, eta ez dute saiorik antolatuko belodromoan.

Pandemiak eragindako aldaketa batzuei eutsi egingo diete, ordea, hemendik aurrera ere. Industriako ekitaldiak mistoak izango dira: aurrez aurrekoak eta Internet bidezkoak.

Brotxakadak karteletan

Eva Millarrek Juan Ugalde margolariarekin elkarlanean sortu du kartel ofiziala, Matthew Brookes argazkilariak orain dela bost urte Toronton (Kanada) egindako argazki bat oinarri hartuta. Rebordinosek Weaverrekin izan duen tratu ona nabarmendu du, berehala onartu baitzuen haien proposamena.

Aktorea hiru aldiz joan izan da Donostiako Zinemaldira: Alien (1979), A Map of the World (1999) eta A Monster Calls (2016) filmak aurkeztu ditu jaialdian. Azken aldi horretan, Donostia saria jaso zuen, egindako bidearengatik. «Donostiak beti izan du leku berezi bat nire bihotzean; zinema prestigiozko jaialdi batek zientzia fikzioko gure film txikia hautatu zuen», esan zuen orduan.

Zinemaldiko antolatzaileek nahi lukete Weaverrek inaugurazio galan parte hartzea, baina, filmaketa bat dela-eta, ezingo da etorri, segur aski, Rebordinosek esan duenez. Baliteke aukeraren bat egotea oraindik, filmaketetan gorabehera handiak izaten ari direlako azken urtean.

Sail guztietako kartelak. MAIALEN ANDRES / FOKU

Zinemaldiak zortzi kartel izango ditu denera: ofiziala, eta sail bakoitzeko bat. Millarrek azaldu du «ilusioak» eragin duela lana. «Kolore paleta saturatu» du karteletan, argiagoak izan zitezen. Brotxakadak antzematen dira guztietan. «Gizakiaren ekintza» adierazi nahi izan du horiekin, zuzeneko presentziaren garrantzia, «teknologiaz betetako garaiotan». Kartel bakoitza zehatza da; ideia sinple bat labur lantzea erabaki du Millarrek.

Zuzendari Berriak, Zabaltegi-Tabakalera, Horizontes Latinos, Perlak, Nest eta Culinary Zinema sailen kartelak aurkeztu dituzte; baita Hego Koreako zinemaren urrezko aroari buruzko Loreak infernuan izeneko atzera begirakoarena ere. Angae / Mist (Kim Soo-yong, 1967) filmeko irudi bat erabili dute horretarako.

Cannesko Zinemaldia uztailera atzeratu da aurten, eta 6tik 17ra bitarte egingo dute. Hilaren 21etik 25era, berriz, Jazzaldia izango da Donostian. Bi horiek igarotakoan hasiko dira hautatutako filmen berri ematen, eta iragarpenez beteta egongo da uda.


Summary: Estrasburgok Espainia zigortu du, Tasio Erkiziaren adierazpen askatasuna ez babestea egotzita. Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ren omenaldi batean eginiko hitzartzeagatik, urtebeteko zigorra ezarri zioten Erkiziari. Orain, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Erkiziak ez zuela «ez zuzenean ez zeharka» indarkeria goraipatu. Erkiziak aitortu du «garaipen txiki bat» dela epaia, eta Estrasburgok beste behin Espainia agerian utzi duela.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua zigortu du, Tasio Erkizia ezker abertzaleko kidearen adierazpen askatasuna ez zuelako babestu. Zehazki, magistratuek ebatzi dute Espainiak Europako Giza Eskubideen Hitzarmenaren 10. artikulua urratu zuela, eta estatuari agindu dio Erkiziari 11.000 euro ordain diezazkiola, kalte moralengatik eta bestelako gastuengatik.

2008ko abenduaren 21ean eginiko hitzartze batengatik zigortu zuten Erkizia. 30 urte ziren Batallon Vasco Españolek Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala ETAko kidea hil zuela, eta haren omenaldian hizlari aritu zen. Erkiziak (Lesaka, Nafarroa, 1943) ez zuen kargu politikorik garai horretan, baina auzitegiak zehaztu du pertsona esanguratsua zela ezker abertzalearen barruan.

2011n, Espainiako Auzitegi Nazionalak urtebeteko zigorra eta zazpiko inhabilitazioa ezarri zion, terrorismoaren goraipamen delitu bat egitea egotzita, «Argalaren alde eta haren ekintzak justifikatuz» mintzatu zelakoan. Auzitegi Nazionalaren epaiak «ekintza terrorista zehatzen babes marko» batean kokatu zuen diskurtso hura, eta gaineratu zuen Argala goratzea zela ekitaldiaren helburua.

Erkiziaren hitz zehatzei dagokienez, Auzitegi Nazionalak esan zuen «bere diskurtsoa modu anbibalentean» egin zuela, «aurrera egiteko bide egokiena aukeratzeko hausnarketara» deituz; zehatzago, «estatuari min handiena egingo liokeen» aukeraz gogoetatzeko eskatu zuen, «jendea agertoki demokratiko berri baterantz» eramateko.

Helegiteak jarri zituen Erkiziak, baina Auzitegi Gorenak eta Auzitegi Konstituzionalak ez zituzten aintzat hartu, eta auzia 2017an heldu zen Giza Eskubideen Europako Auzitegira.

Estrasburgoko auzitegiak, ordea, uste du ez zela frogatu Erkiziak «bere osotasunean irakurritako diskurtsoak zuzenean edo zeharka indarkeriarako edo erresistentzia armatura jotzea sustatzen duenik». Izan ere, «eskatzaileak esplizituki adierazi zuen beharrezkoa zela bide egokiena aukeratzea jendea etapa demokratiko batera eramateko». Erkiziaren hitzaldia gorroto delitutzat jotzeko aukera ere baztertu dute, eta ondorioztatu Espainiako Estatuak adierazpen askatasunaren eskubidean eginiko «interferentzia» ezin dela «beharrezkotzat jo gizarte demokratiko batean». Horregatik, ebatzi du zigorra neurrigabea izan zela. Helegitea jartzeko aukera dauka Espainiako Estatuak.

«Garaipen txiki bat»

Balorazio sakonago bat egitekoa da Erkizia, baina, BERRIAri erantzunez, aitortu du «garaipen txiki bat» dela epaia, eta uste du erakusten duela «borrokatzea tokatzen» dela: «Kalean, instituzioetan, tribunaletan eta lantegietan. Esparru guztietan jarraitu behar dugu borrokatzen, eta garaipen txiki hau Euskal Herriko borrokalari guztientzat da».

Haren esanetan, «Espainiako Estatua berriro ere nabarmen utzi du Estrasburgok, adierazpen askatasuna lotsagabeki urratzen duelako. Kasu asko dira; besteak beste, aurretik Arnaldo [Otegi EH Bilduko koordinatzailea] zigortua izan zen, testuinguru ezberdin batean, baina Argalaren omenaldi batean, ekitaldi politiko batean». Otegik berak Erkizia zoriondu du sare sozialetan: «Zorionak, Tasio! Berriz ere Estrasburgok bere tokian jarri du Espainiako Estatuko "justizia”. Egun aproposa gogoratzeko nik 15 hilabeteko kartzelaldia bete nuela gauza beragatik».

Espainiako auzibidea oroitu du Erkiziak: «Oso lotsagabea izan da; nire diskurtso guztia izan zen aldaketarako bidean urratsak egiteko jendea animatzen, bestelako bide politikoak erabili behar genituela esanez, eta hori zela hain zuzen ere estatuari min handiena ematen ziona. Lehenengo [Auzitegi Nazionaleko orduko epaile Baltasar] Garzonek eta gero beste batzuek hartu zuten nahi zuten erara, eta zigortu ninduten. Eskandalu bat da hain lotsagabeki adierazpen askatasuna urratzea».


Eskozia, ereserkia hautatu ezinik

Summary: Eskozia, ereserkia hautatu ezinik. 1997ko erreferendumean onartutako botereen deszentralizazioaren ostean, hainbat abesti izan dira Eskoziako ereserkia izateko hautagaiak. Hala ere, gaur-gaurkoz, ereserki ofizialik gabe daude oraindik ere, baina azkenaldian bada gailentzen ari den kantu bat.

Eurokopara sailkatu da Eskozia aurten, eta ekainaren 14an jokatu zuen Txekiako Errepublikaren aurkako lehen partidua. 23 urtean maila internazionaleko futbol txapelketa batean jokatzen zuen lehena zen, eta, horregatik, askok orduantxe entzun zuten lehen aldiz Flower of Scotland kantua. Izan ere, azken urteetan klasiko bihurtu da ereserkia, kirol zein ekitaldi politikoetan. Baina ez da bakarra: ofizialki Eskoziak ez dauka ereserkirik, baina bat baino gehiago izan dira urte hauetan herrialdeko soinu banda izateko hautagaiak.

1997ko erreferendumean onartutako botereen deszentralizazioaren ostean, gobernu laborista eta liberalak God Save the Queen (Jainkoak salba dezala erregina) Erresuma Batuko ereserkiak Eskoziako ereserkia izaten jarraitu behar zuela erabaki zuen. Hala ere, polemika ugari sortu du kantuak. Izan ere, XVIII. mendearen erdialdean gehitu zitzaion ahapaldi batek hala dio: «Rebellious Scots to crush» (Eskoziar errebeldeak zapaldu ditzagun). Ereserkiaren zati hori denbora tarte labur batez baino ez zen erabili, baina askok eskoziarren aurkako ereserkitzat daukate. Garai hartan, beste kantu bat ere hedatu zen eskoziarren artean: Robert Burns poeta eskoziarrak sortu zuen A Man’s A Man for A’ That kantua. Hala ere, ez zen ofizial egiteko beste egonkortu.

Gauzak horrela, ez dago adostasunik ereserki ofizial bat aukeratzerako orduan. Kiroletan batez ere, Eskoziak selekzio ofizialak dauzka futbolean eta errugbyan, nabaria da kantu ofizial baten falta. Hala ere, esan bezala, Flower of Scotland kantuak dauzka azkenaldian aukera gehien lehen postua lortzeko. Kantua 1960ko hamarkadaren erdialdean sortu zuen The Corries musika talde ospetsuko Roy Williamsonek, eta 1967. urtean entzun zen lehen aldiz BBCn. Abestiak 1314. urteko Bannockburneko batailari egiten dio erreferentzia. Bertan, eskoziarrek garaipena lortu zuten, Roberto I. buru zutela, Ingalaterrako Eduardo II.aren aurka. Paradoxikoki, gaur egun Erresuma Batuko Isabel II. alabak, Ana printzesak, askotan abestu ohi du Eskoziaren garaipena omentzen duen ereserkia, Eskoziako errugbi taldeko patroia baita.

Hain zuzen, kantua kirol ekitaldi batean erabili zen lehen aldia 1974. urtean izan zen, errugbi partida batean. Urte horretan, ingelesak, eskoziarra, galiarrak eta irlandarrak batzen dituen British Lions taldeak Hego Afrikan bira bat egin zuten, eta bertan hasi ziren Flower of Scotland abesten. Hala ere, urte bat geroago, talde galiarrek kantuaren zati bat baino ez erabiltzea adostu zuten, «Hen wlad fy nhadau» (Nire gurasoen aberri zaharra) dioena, «God save the queen» (Jainkoak salba dezala erregina) edo «God Bless the prince of Wales» (Jainkoak bedeinka dezala Walesko printzea) bezalako zatiak kenduta. Azken urteetan, hainbat abeslari ospetsuk izan dute partiden aurretik ereserkia abesteko ardura. Amy MacDonald izan da entzutetsuenetariko bat; haren bertsioak milaka ikustaldi izan ditu.

2010. urtetik aurrera, Nazioen Mankomunitate Britainiarrera joan zen Eskoziako ordezkaritza ere Flower of Scotland erabiltzen hasi zen, baina hori baino lehen Scotland the Brave erabiltzen zuen, ereserkia izateko beste hautagaietako bat. 2006. urtean Eskoziako Orkestra Nazionalak ereserkien inguruko galdeketa bat egin zuen, eta bertan 10.000 pertsonak parte hartu zuten. Flower of Scotland-ek botoen %40a baino gehiago lortu zituen, eta haren atzean geratu ziren Scotland the Brave, Highland Cathedral, A man's a man for a'that, Caledonia eta Freedom come All-Ye, urte luzez erabili izan diren beste ereserki batzuk.


Summary: Bizikleta martxa egingo du Sarek uztailaren 22tik 24ra. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa gurutzatuko ditu Sareren laugarren martxak. Martxaren aldarri nagusia presoak etxeratzeko bidean pedalkadaz pedalkada kilometroak batzea izango da.

Laugarrenez, presoak Euskal Herrira ekarri ditzaten eskatzeko bizikleta martxa bat egingo du Sarek. Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo bizikleta martxa Joseba Azkarraga eta Inaxio Oiartzabal Sareko eledunek. Uztailaren 22an, 23an eta 24an egingo dute martxa, eta Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa zeharkatuko ditu. Martxaren aldarri nagusia presoak etxeratzeko bidean pedalkadaz pedalkada kilometroak batzea izango da.

Koronabirusaren ondorioz, iaz bezala, hiru etapa berezitu izango ditu aurtengo martxak. Lehenengo egunean, uztailaren 22an, Garestik (Nafarroa) Oionerako (Araba) bide eginen dute 82 kilometroan. Bigarren egunean, uztailaren 23an, Bizkaian barrena ibiliko dira: Sopelatik Mundakara, denera 43 kilometro eginda. Azken egunean, berriz, Gipuzkoako kostaldean ibiliko dira: Zumaian hasi eta Donostian bukatuko da martxa, tartean Gipuzkoako hiriburua gurutzatuta. Azken martxa horrek 69 kilometro izango ditu. Dagoeneko eman daiteke izena http://sare.eus/bizikleta-itzulia/ webgunean.

Urruntzeak amaitzeko beharra

Aurtengo bizikleta itzulia, Ibilian-Ibilian Etxerako Bidean udako kanpainaren barruan kokatu du Sarek. Hain justu, aurten izan diren aldaketa esanguratsuak oinarri hartuta, bere estrategia «etxerako bidea» gauzatzean kokatuko duela azaldu zuen mugimenduak duela gutxi. Bide horretan, Sarek nabarmendu du «positiboak» direla orain arte egindako urratsak, baina nabarmendu du urruntze politika euskal preso guztiak Euskal Herrian izatean soilik amaituko dela. Bi arrazoi nabarmendu dituzte: Espetxe legediak hala adierazten duela, eta Eusko Jaurlaritzak espetxe eskumenak eskuratu ostean iragarritako espetxe politika berria euskal preso guztiei ezarri behar diela, inolako salbuespenik egin gabe.

Estrategia horren helburua da, Sareren hitzetan, urruntze politikarekin guztiz amaitzea, gradu progresioa era normalizatuan gauzatzea ahalbidetzea, eta, legedia arrunta aplikatuta, euskal presoak dagokien etxerako bidea hartu dezaten urratsak egitea. «Elkarbizitza erdigunean ezarriko duen etapa berri bat hasteko unea iritsi da. Horretarako baldintzak daude, eta, guztion ahaleginez, inor atzean utzi gabe, baldintza horiek baliatu behar ditugu, etapa luze-zahar hau atzean utzi eta berri bati bide emateko».


Summary: Arabako egoitza zentroak hitzartzeko foru araua landu du EH Bilduk. Egoiliarren eta profesionalen arreta hobetzeko proposamena ondu du koalizioak. Besteak beste, proposatu du gizarte arretan eta arlo soziokulturalean aldaketak egitea, eta giza baliabideen esparrua indartzea. Irailean erregistratuko du foru araua.

Claudia Venceslao eta Luis Maria Salgado Arabako EH Bilduko batzarkideek egoitza zentroak hitzartzeko foru arauaren zirriborroa aurkeztu dute gaur goizean Arabako Batzar Nagusietan. Arau horren xede nagusia da egoiliarrei eta zentro horietan lan egiten duten profesionalei arreta emateko baldintzak hobetzea, batzarkideek azaldu dutenez. Datozen asteetan eragile sozialei eta sektoreko sindikatuei aurkeztuko diete proposamena, eta irailean erregistratuko dute Batzar Nagusietan.

Venceslaok eta Salgadok azaldu dutenez, arau hori tresna bat izango da «funtzionamendu esparru komun bat ezartzeko» erakunde publikoekin lankidetzan aritu nahi duten egoitza pribatuentzat. Izan ere, lan eta arreta baldintzak «homogeneizatzeko» eta baliabide publikoak jasotzen dituzten egoitzekin parekatzeko modua egingo du, batzarkideen esanetan.

Egoitza zentroetako baldintzak hobetzeko neurri zehatzak jasotzen ditu EH Bilduk landutako foru arauak. Osasun arretari dagokionez, EH Bilduk egoiliarren medikazioaren prestakuntza arautzea nahi du, eta, horretarako, proposatu du erizainen esku geratzea egoiliarren jarraibide medikua, eta ez erizain laguntzaileen esku. Horrekin batera, osasun kontsultetara laguntzeko protokolo bat sortzea jaso du EH Bilduk foru arauan: hala, egoiliarrek gizarte edo familia babesik ez dutenean, profesional baten esku geratuko da ardura hori hartzea. Halaber, gizarte arretan eta arlo soziokulturalean aldaketak egitea proposatu du EH Bilduk, eta, besteak beste, arreta psikologikoa hobetzeko neurriak jaso ditu proposamenean, diagnostikoa, erabiltzaileen ebaluazioa eta tratamenduen plangintza barne hartuta. Giza baliabideen alorra ere indartu nahi du EH Bilduk, besteak beste, erizaintzako arreta astelehenetik igandera bermatuz.


Summary: Izurriteak herritarren buru osasunean eragindako ondorioak aztertzeko eskatu du EH Bilduk. Eusko Jaurlaritzak argitaratutako datuen arabera, 2020an 187 pertsonak egin zuten beren buruaz beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; iragan urtearen aldean, suizidio kopurua %27 handitu zen. Osasun Mentaleko zerbitzuetako kontsultek ere nabarmen egin dute gora.

«Agerikoa da COVID-19aren pandemiak inpaktu zuzena izan duela, izaten ari dela eta izango duela herritarren osasun emozional zein mentalean». Maria Garde EH Bilduko legebiltzarkidearenak dira hitzak, gaur goizean legebiltzarrean izandako agerraldian esanak. Hain zuzen ere, EH Bilduk iragarri du koalizioak eske bat eginen diola Eusko Jaurlaritzari osteguneko osoko bilkuran: izurriteak buru osasunean izandako eraginari buruzko diagnostiko «zabal eta sakon bat» egin dezala galdegin dute, «alorreko eragile eta profesionalen eskutik». Garderen esanetan, ondorioak xehetasunez ikertzea «ezinbestekoa» da osasun sistemak egokitzeko urratsak egiteko; horretarako neurriak har daitezela eskatu du EH Bilduk.

Koalizio abertzaleak eskatuta, Osasun Sailak argitara atera ditu azken urteotan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako suizidio kasuen gaineko datuak. Emandako informazioaren arabera, 2020an 187 suizidio kasu izan ziren hiru herrialde horietan. Lurraldeka, Bizkaian 100 pertsonak egin zuten beren buruaz beste; Gipuzkoan, 59k, eta Araban, berriz, 28k. Gorakada bistakoa dela ohartarazi du EH Bilduk, 2019an 147 kasu izan baitziren hiru herrialde horietan. Gainera, koalizioak zehaztu du Osasun Mentaleko kontsultetara jo duten lagunen kopuruak ia %13 egin zuela gora 2019tik 2020ra.

Hala, EH Bilduk kritikatu du Osakidetzaren aurrekontua eta erabiltzen den baliabide kopurua ez direla behar bezala egokitu egoeraren larritasunera. «Datu ofizialen arabera, azken hamarkadan Osasun Mentalak pisua galdu du osasungintzako aurrekontuetan. Zehazki, %10 egin du behera Osasun Sailak Osasun Mentalari bideratzen dion aurrekontuaren portzentajeak», adierazi du Gardek.


Summary: Jaurlaritzak 270 milioi euro banatuko dizkie enpresei, zorrak ordaintzeko. Uztailaren 5etik 30era eskatu ahal izango dira laguntzak, eta irailean banatuko dira.

Koronabirusaren krisiak kaltetutako sektoreei laguntza zuzenak emango dizkie Jaurlaritzak, irailetik aurrera. Helburu horrekin Espainiako Gobernuak emandako 218 milioi euroei beste 50 milioi batuko dizkie.

Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu duenez, laguntzak «finalistak» dira, hau da, helburu oso zehatz bat dute: COVID-19ak eragindako geldialdiaren ondorioz ordaindu gabe geratutako fakturak pagatzea. Enpresek eta autonomoek hornitzaileekin dituzten zorrak pagatu beharko dira lehenik, eta bankuarekikoak ondoren.

Enpresa guztiek ezin izango dituzte laguntzak eskatu. Jaurlaritzak 173 sektore eta azpisektore hautatu ditu, pandemiak haien artean eragin kaltegarriagoa izan zuelako.

Uztailaren 5etik aurrera egin ahal izango dira eskaerak, lau astez. Azpiazuk lasaitasuna eskatu die enpresei eta autonomoei, den-denek eskaerak lehen unean egin nahi izanez gero sistema informatikoak pott egiteko aukera dagoelako. «Lau aste daude; bada denbora».

Jaurlaritzak abuztuan aztertuko ditu eskaerak, eta irailean hasiko da lehen diruak banatzen.

Laguntzak nahi dituzten enpresek zenbait baldintza bete beharko dituzte; horien artean, dibidendurik ez banatzea haien akziodunei 2021ean eta 2022an, eta haien zuzendaritzako kideen sariak ez igotzea.


Summary: BEZaren jaitsierak 6 euroko murrizketa ekarriko du argindarraren fakturan. Espainiako Gobernuak %21etik %10era jaitsiko du zerga hori, eta urtea amaitu arte egongo da indarrean. 10 kilowatteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile guztientzat izango da.

Espainiako Gobernuak baieztatu du argindarraren BEZa %21etik %10era murriztuko duela. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azaldu duenez, horrek eta argindar ekoizpenaren gaineko zerga eteteak argindarraren faktura %10 baino gehiago jaistea ekarriko du. BEZaren jaitsierak «etxe guztiei» eta autonomoen esku dauden enpresa eta saltoki txikiei eragingo die, betiere kontratutako potentzia 10 kilowattekoa baino txikiagoa bada. Trantsizio Ekologikorako Ministerioak egindako kalkuluen arabera, kontsumitzaile arrunt batek argindarraren fakturan hilean 6 euro inguru aurreztuko ditu batez beste (36 euro urtea amaitu arte); horri elektrizitatea sortzeko zergan ere egingo den murrizketa gehitu beharko zaio: %3-5ekoa kontsumitzaileen fakturan. Hiru hilabetez etengo dute zerga hori. BEZaren jaitsiera, berriz, urtea amaitu arte ezarriko da. 10 kilowatteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile guztientzat izango da, baldin eta elektrizitatearen handizkako merkatuaren hileko prezioa orduko megawatt bakoitzeko (MWh) 45 eurotik gorakoa bada. Urtea amaitu arte behintzat hala izango dela diote etorkizuneko merkatuetako prezioek. Gaur, 82,94an dago batez beste. Kontsumitzaile kalteberen edo bonu soziala jasotzen dutenen kasuan, hala izango da kontratatutako potentzia edo merkatuko prezioa edozein dela ere.

Monterok onartu egin du zerga jaitsierek diru gutxiago biltzea ekarriko dietela ogasunei: 1.000 milioi euro inguru guztira, Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentearen arabera. Kontu publikoak orekatzeko «beste doikuntza batzuk» egingo dituztela aurreratu du Monterok.

Osteguneko ezohiko Ministroen Kontseiluan onartuko du neurria gobernuak. Bozeramailearen arabera, urte amaieran aztertuko dute zer eragin izan duen, ordura arte argindarraren prezioan izandako eboluzioa kontuan hartuz. Monterok ez du adierazpenik egin nahi izan Podemosek BEZaren murrizketa iraunkorra izan dadin egindako eskaeraren inguruan, baina iradoki du ez dela horrela izango. Beste galdera bati erantzunez, ziur agertu da Bruselak erabakia «ulertuko» duela, «aldi baterako eta puntuala» delako.

Beste bide batzuk

Gobernuarentzat tabu moduko bat izan da orain arte argindarraren BEZa jaisteko aukera zabaltzea, baina beste aukerarik ez du izan azkenaldiko prezioen igoerek eragindako kritiken aurrean. Espainiak du Europa osoan BEZik altuenetako bat argindarrarentzat: %21ekoa. Gainera, ez du, beste herrialde batzuetan bezala, bereizketarik egiten kontsumitzaileen artean. Portugalen, esaterako, %23koa da, baina kontsumo apalagoak dituztenen kasuan, %13koa. Gauza bera Italian: %22tik %10ra. Alemanian %19koa da denentzat, eta Frantzian, %17,5ekoa.

PSOEk eta Unidas-Podemosek egindako gobernu akordioan azaltzen da argindarraren faktura murrizteko helburua, baina, neurri batzuk iragarri badituzte ere, ezinean dabiltza. Enpresen mozkinei heldu die, adibidez, hortik faktura murrizteko asmoz, %15 inguru bost urtean, eta bere diru sarrerak handitzeko.

Ekainaren hasieran bi neurri iragarri zituen. Batetik, nahi du energia konpainiek gobernuari ematea nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat, «zerutik eroritako mozkinak» edo windfall profit deiturikoak. Hala esaten zaio konpainiek energia iturri horietatik merkaturatzen duten argindarrari ezartzen dioten CO2aren gainkostuari, nahiz eta isuririk ez eragin. Gobernuaren arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela, eta diru hori fakturako beste puntu batzuk merkatzeko erabili nahi du.

Adibidez, gutxitu egin nahi du kontsumitzaile arrunten fakturetan berriztagarrien sarietarako bideratzen den zatia, petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete gehiago. Bi egitasmoak, dena den, lege proiektu gisa aurkeztuko ditu, eta ibilbide zaila izango dute Gorteetan. Gainera, litekeena da energia konpainiek auzitara jotzea eta prozesua luzatzea.

Zer gertatzen da prezioekin?

Urtea hasi zenetik inoizko preziorik altuenetan dago argindarra. Hainbat faktore daude horren atzean, baina, bereziki, hiru. Batetik, sektorearen antolaketa eta energia iturrien mixa: funtsean, hiru enpresa handiren esku dago produkzioa, eta, azken batean, handizkako merkatuko prezioa ezartzea ere bai. Izan ere, oligopolio bat osatzea leporatzen diete Iberdrolari, Endesari eta Naturgyri, konpetentziarik ez dutelako ia, energiaren %60tik gora ekoizten baitute haiek, eta haien esku daudelako kontsumitzaileen kontratuen %60tik gora ere bai. Bestetik, horri bide ematen dion legedia dago.

Eta horri guztiari gehitu behar zaizkio gasaren eta CO2 emisio eskubideen nazioarteko merkatuak, zeinak duela sei hilabeteko prezioa halako bi garestiago dauden. Izan ere, osasun krisiak hobera egitearekin batera, jarduera ekonomikoa suspertu egin da, eta horrek eta egunotako beroaldiak argindar gehiagoren beharra eragin du. Hori asetzeko, produktoreek ez dute nahikoa energia iturri merke eta garbi (berriztagarriak eta nuklearrak), eta zikinagoak direnak jarri behar izan dituzte martxan, edo gehiago erabili behar izan dituzte: ziklo konbinatuko plantak edo termikoak. Horiek gasa behar dute funtzionatzeko, eta CO2 gehiago isurtzen dute. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista denez, ekoizteko garestiena den energiak ezartzen du beste guztien prezioa edo azken prezioa.


Summary: 40 urtetik azpikoak txertatzeko orduak datorren astean banatuko ditu Osakidetzak. 60 urtetik gorakoentzako AstraZenecaren bigarren dosiak ere datorren astean banatuko dituzte

Datorren astetik aurrera txertatzeko ordua hartzeko aukera izango dute 40 urtetik azpikoek Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horixe jakinarazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Gobernu Bileraren ostean emandako prentsaurrekoan. Era berean, azaldu du datorren astean hasiko direla AstraZenecaren bigarren dosia hartu behar duten 60 urtetik gorakoen txertaketarekin.

Horiek horrela, Nafarroan jada txertatzen ari diren adin tarteari ekingo diote hiru lurraldeek datorren astetik aurrera. Egun, 40 eta 49 urte bitartekoen fasean da Osakidetza, eta, Sagarduik adierazi duenez, 50 eta 59 urte artekoena «bukatzear» dago.


Summary: Jaurlaritzak «erabateko babesa» agertu die buruzagi katalanen indultuei. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere begi onez ikusten du neurria.

Espainiako Gobernuak espetxean duden Kataluniako bederatzi buruzagi independentistei emandako indultuaren harira, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak adierazi du Kataluniaren eta Espainiaren arteko harreman instituzionalen «normalizazioa» sustatzen duten neurri guztiak «positiboak» direla. Hala, indultuei «erabateko errespetua eta babesa» agertu die Jaurlaritzaren izenean.

Iñigo Urkullu lehendakariak ostiralean eginiko adierazpenen ildo beretik, Zupiriak esan du indultuek «erakundeen arteko elkarrizketarako eta ulermen politikorako esparru berri bat» ekarriko dutela, eta uste du «izaera politikoa duen gatazka konpontzeko bidean aurrera egiteko» balioko duela.

Halaber, Jaurlaritzako bozeramaileak gogorarazi du indultua emandako bederatzi lagunek hiru urte baino gehiago daramatzatela espetxean, eta horien «egoera pertsonal eta familiarrak» hobetzeko balio duten neurriak «ongi etorriak» direla azpimarratu du.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak, berriz, adierazi du indultuak «Kataluniarekin dagoen arazo politikoa konpontzeko bide egokia» izan daitezkeela, eta gaineratu du hemendik aurrera alderdi katalanek «neurria ematea» espero duela.

Hedabideei eginiko adierazpenetan, indultuak legezko tresna bat direla ere nabarmendu du Nafarroako presidenteak, eta esan du horiek Espainiak Kataluniarekin duen harremanarekiko «hasiera berri bat» izatea espero duela.

Aitor Esteban: «Eman beharreko urratsa dira»

Espainiako kongresuan eginiko agerraldian, Aitor Esteban EAJren taldeko bozeramaileak esan du «Kataluniako preso politikoen» indultuak «eman beharreko urratsa» direla, argudiatuz horiek gabe ezin zitekeela ezer konpondu, eta salatu du «guztiz zentzugabea» dela bederatzi buruzagi katalanak espetxean egotea.

EH Bilduren ustez, «hondoko arazoa» ez da desagertu

Oskar Matute EH Bilduko diputatuak nabarmendu du gobernuaren indultuekin frogatu egin dela politikari katalanak «preso politikoak» zirela: «Arrazoi politikoengatik espetxeratu zituzten, eta erabaki politiko batekin aterako dituzte kartzelatik». Halaber, Proces-arekin loturiko kausekin auzipeturiko 3.000 «errepresaliatuentzako» irtenbide orokor bat behar dela gogorarazi du Matutek. Horregatik, Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak ohartarazi du Espainiako Gobernuak preso katalanei indultua eman dien arren «hondoko arazoak» bere horretan jarraitzen duela. Zarautzen eginiko agerraldian, Iriartek esan du PPk eta PSOEk ez dutela parte hartu «estatu espainolaren demokratizazioan», eta bide horretan pausoak eman beharko dituztenak katalanak eta euskaldunak direla azpimarratu du: «Zalantzarik gabe, katalanek beren etorkizuna libreki eta demokratikoki erabaki ahal izango dute [...]. Europan, estaturik gabeko nazioak autodeterminazio prozesuetan murgilduta daude, eta prozesu horiek beren etorkizuna erabakitzera eramango dituzte».

Zentzu horretan, legebiltzarkideen bi heren erabakitzeko eskubidearen alde daudela zehaztu du EH Bilduko bozeramaileak, eta nabarmendu «esku balazta kendu» eta autodeterminazioaren bidea egiten hasteko garaia dela: «Atzean ez geratzeko eta bidea beste herrialdeekin batera egiteko garaia da».

UPN: «Sanchezek Espainia belaunikatu du»

Javier Esparza UPNko lehendakariak gogor jo du Espainiako Ministro Kontseiluaren erabakiaren aurka, indultuekin Pedro Sanchezek Espainia «independentismoaren aurrean belaunikatu» duela adieraziz. Ohar batean, Esparzak kritikatu du neurri horren bidez Espainiako presidenteak «boterean betikotzeko babesak» bilatu dituela, eta, bere «alderdi interesak» asetzeko «herrialde osoa modu umiliagarri batean arrastatu» izana leporatu dio.

Podemosek abagune politiko berria iragarri du

Podemosek ere indultuekin zabaldu daitekeen abagune politikoa azpimarratu du Hegoaldeko bere ordezkarien bitartez. Begoña Alfaro Nafarroako Ahal Duguren idazkari nagusiaren arabera, Espainiako gobernuaren erabakiak «politikaren eta elkarrizketaren bidea ireki du berriro ere». Halaber, Alfarok adierazi du Kataluniako gatazkaren judizializazioa «akats» bat izan zela hasieratik, «gatazka politikoaren aurrean jarrera bateratuak eta konponbideak baliogabetzea» eragin zuelako.

Ildo beretik, Pilar Garrido Euskadiko Podemoseko koordinatzaile nagusiak uste du Kataluniako politikari presoen indultuak «nazio aniztasunaren erronkari ausardiaz ekiteko etapa berri bat» ekarriko duela, eta adierazi du preso katalanen askatasuna «abiapuntu bat» dela «proiektu politikoei beste era batera aurre egiteko; itunetik eta akordiotik, eta ez konfrontaziotik eta aldebakartasunetik».

LAB: «Gatazka ez da indultuekin amaituko»

Indultuen berriarekin «pozik» agertu da LAB sindikatua, baina gogorarazi du Kataluniako «gatazka nazionala» ez dela horrekin amaituko. Hain zuzen, sindikatuak azaldu du irtenbidea «mugimendu independentistaren kontrako errepresio oro bukatzea, erbesteratu guztiak itzultzea eta autodeterminazio eskubidea onartzea» dela.


Positibo tasa %2 da Hego Euskal Herrian

Summary: Positibo tasa %2 da Hego Euskal Herrian. Beste 184 COVID-19 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan.

Osakidetzak eta Osasunbideak 8.940 proba diagnostiko egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta 184 kasu positibo atzeman zituzten horietan. Hala, positiboen ehunekoa %2 izan zen Hego Euskal Herrian. Aldagai hori gero eta gehiago ari da urruntzen OME Osasunaren Mundu Erakundeak gehienezko mugatzat zehaztua duenetik (%5).

Atzo atzemandako kutsatuei dagokienez, Bizkaian atzeman zen kasu gehien: 87 izan ziren. Nafarroan, 38 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 31, eta Araban, 25.

Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 24 lagun erietxeratu zituzten Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzaren sintomak larriagotuta, eta une honetan 136 lagun daude erietxeetan gaitzak jota. 53 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan larri.


Summary: Euskararen erabilera %7 eta %52 artekoa da EHUko eremu ez formaletan. 17 fakultatetako euskararen erabilera behatu du Soziolinguistika Klusterrak, Euskararen arloko errektoreordetzaren ikerketa baten barruan

EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordetzak ikerketa bat abiatu zuen 2017-2018 ikasturtean, zenbait fakultatetako eremu ez-formaletako hizkuntzen erabilera behatzeko xedez. Ordutik, 17 fakultatetako euskararen erabilera behatu du Soziolinguistika Klusterrak, eta ondorioztatu du %7 eta %52 artekoa dela, fakultateen arabera.

Gipuzkoako campuseko fakultateetan jaso dituzte erabilera daturik altuenak; ondoren, Arabako campuseko fakultateetan, eta erabilerarik baxuenak, berriz, Bizkaiko campusean (bereziki, Bilboko fakultateetan).

«Fakultate gehienetan, emakumezkoen euskararen erabilera gizonezkoena baino altuagoa da. Gainera, joera orokor gisa, honako hau aipa daiteke: zenbat eta euskararen erabilera handiagoa izan, sexuen arteko erabileraren tartea are handiagoa da», irakur daiteke txostenean.

Soziolinguistika Klusterrak ez du joera garbirik antzeman ikasleen eta ez-ikasleen erabilera mailaren artean. «Batzuetan ikasleen euskararen erabilera handiagoa da, eta beste hainbatetan ez-ikasleek darabilte euskara gehiagotan. Nolanahi ere, kontuan hartu behar da fakultateetako eremu informaletan behatzen diren solaskideen gehiengo nabarmena ikasleak direla (% 86 eta % 97 artean)».

Hirietako erabilera eta gazteena

Ikerketaren arduradunen esanetan, «testuinguruak garrantzi handia du» euskararen aldeko hautua egitean: «Hiriburuetako gazteen euskarazko erabilera datuak EHUko fakultateetako eremu ez-formaletakoekin alderatzean, unibertsitateko emaitzak altuagoak direla ikus dezakegu. Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren 2016ko datuak kontuan hartuz, %13koa da gazteen kale-erabilera Donostiako kaleetan; % 5,3koa Gasteizkoetan, eta % 2,6koa Bilbon».

Soziolinguistika Klusterraren arabera, gisa honetako ikerketek balio dute «gazteen esparru propioetan eta beren arteko elkarrizketetan dituzten hizkuntza-praktikak, ohiturak eta joerak» ezagutzeko. «Gazteak Euskararen Eszenatokian ikerketan jaso zen, esaterako, unibertsitate garaia une garrantzitsua dela hiztunen ibilbidean, hizkuntza-mudantzak gertatzen baitira bertan».

2020/2021eko ikasturtean 150 ikasle arduratu dira datu-bilketaz. Soziolinguistika Klusterrak hizkuntza-erabilera neurtzeko metodologiaren gaineko formazioa eskaini die, eta telefono mugikorretan instalatutako app bat baliatu dute fakultateetako gune ez-formaletako hizkuntzen erabileraren datuak jasotzeko.


Summary: 13/13 sumarioan akordioa sinatzeko eskatu die Foro Sozialak alde guztiei. Foro Sozialak ohartarazi du 13/13 sumarioko epaiketak «eragin negatiboa» izan dezakeela bizikidetza demokratikoan.

Foro Sozial Iraunkorreko kide Agus Hernan eta Motibazio politikoko delituengatik presoei aplikatutako politikaren Behatokiko kide Teresa Toda 13/13 sumarioan auzipetutako Julen Zelarainekin, Naia Zuriarrainekin eta Arantza Zuluetarekin bildu dira gaur goizean, Bilbon. Hain zuzen, uztailaren 12an zortzi euskal herritar epaituko dituzte 13/13 sumarioaren barruan Espainiako Auzitegi Nazionalean, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egiten zuten lana «ETAren manupekoa» zelakoan; orotara, 77 espetxe urte eskatzen dizkie fiskaltzak.

Todak kezka adierazi du uztailean hasiko den epaiketak bizikidetza demokratikoan eragin negatiboa izan dezakeelakoan. «Epaiketa honen oinarri diren akusazioek eta zigor eskaeren tamainak historian atzera egitera eraman gaituzte. Epaiketa hauek gaindituta egon beharko lukete, baina, zoritxarrez, gaurkotasunekoak izaten jarraitzen dute». Horregatik, epaiketa aitzinetik alde guztiei akordioa bilatzeko eskatu die Todak: «Akordio erabakigarrien garaia da, eta epaiketa hau ezin da testuinguru horretatik kanpo utzi».

Epaiketa beraren instrukzioa zalantzan dagoela nabarmendu du Todak, hainbat akusatuk tortura salaketak egin zituztelako eta CNI Espainiako Inteligentzia Zerbitzuek abokatuen telefonoak legez kanpo kontrolatu zituelako, horien lana «kriminalizatuz».

Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesuan aurrera egiteko, konpondu gabe dauden hiru arazoei irtenbidea emateko garaia da, Foro Sozialaren hitzetan: egia, justizia eta erreparazioa biktima guztientzat, bereizkeriarik gabe; presoen, iheslarien eta deportatuen auzia konpontzea, eta memoria kritiko inklusiboa, etorkizunari begira egongo dena baina gertatutakoa ahaztu gabe. «Euskal gizarteak ezin du jasan horrelako epaiketa berri bat, neurriz kanpoko zigorrak eskatzen dituena eta Euskal Herrian bizi den itxaropen testuingurutik kanpo dagoena. Eta, hain zuzen ere, presoen auzia konpontzeko urrats erabakigarriak ematen ari diren garai berean ematen dena», nabarmendu du Todak.

Auzipetuek inoiz adierazi izan dute prest daudela fiskaltzarekin akordio bat egiteko «traba hau paretik kenduko» badute, baina Auzitegi Nazionaletik datozen zenbait zantzuk, adibidez Bateragune auzia berriro egiteko nahian tematzeak, ez dietela motibo askorik ematen baikorrak izateko.

Eragile ugariren babesa

Azken egunetan hainbat eragilerekin bildu dira 13/13 sumarioko auzipetuak, eta jaso duten iritzi orokorra izan da haien kontra abiarazitako auzibidea «iraganari» dagokiola eta «gainditutako egoera batera itzultzea» dela. Bertzeak bertze, EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos alderdiekin batzartu dira, bai eta ELA, LAB eta UGT sindikatuekin eta EAEko Arartekoarekin ere, eta eragile gehiagorekin biltzeko asmoa ere adierazi dute. Uztailaren 10ean manifestazioak egingo dituzte Donostian eta Bilbon, Saguesetik eta Jesusen Bihotza plazatik abiatuta, hurrenez hurren, 13/13 epaiketari ez. Irtenbidera lelopean. Mobilizazio biak 12:00etan hasiko dira.


Summary: Espainiako Gobernuak onartu ditu politikari katalanen indultuak. Itzulgarriak dira indultuak, eta zigortuetakoren batek delituren bat berriz egiten badu, zigor osoa bete beharko du. Kargu publikoren bat izateko inhabilitazioa ere mantenduko diete. Gaur «etapa berri bat» hasiko da, Sanchezen hitzetan.

Eman diete indultua espetxean dauden bederatzi buruzagi independentistei. Espainiako Ministro Kontseiluaren gaurko bileran aho batez onartu dituzte, eta atzo Pedro Sanchez presidenteak iragarritakoa berretsi dute. Lau ordu baino gehiago iraun ditu bilerak, eta gai nagusia izan da indultuena.

Itzulgarriak dira indultuak, eta zigortuetakoren batek «denbora tarte jakin batean delitu larriren bat» berriz egiten badu, zigor osoa bete beharko du (hiru eta sei urte artekoa da tarte hori, zigor bakoitzaren arabera). Gainera, kargu publikoren bat izateko inhabilitazioa mantendu egingo diete. Sedizio eta diru publikoaren bidegabeko erabileraren delituak, berriz, barkatu egin dizkiete.

Hala azaldu du Sanchezek bileraren osteko agerraldian. Argi utzi du indultuek ez dutela zalantzan jartzen Auzitegi Gorenaren ebazpena —sedizioa egotzi zien—, baina esan du «etapa berri bat» ireki dela gaur: «Interes publikoko arrazoiak zeuden indultu partzial horiek emateko», gehitu du. Helburua «elkarbizitza berrezartzea da», Espainiako presidentearen hitzetan, eta azpimarratu du erabakirik onena hartu dutela espainiarrentzat eta katalanentzat: «Erabakiak, zuzenean, bederatzi laguni eragiten die, baina garrantzitsuena da haiei elkartasuna adierazi dieten milaka lagunekin elkar ulertzeko fase bat hasiko dugula orain».

Buruzagi independentistei dagokienez, adierazi du ez dietela eskatzen ideiak aldatzeko, eta nabarmendu du ekintzengatik espetxeratu zituztela, «ez ideiengatik»: «Orain elkarrizketa fase bat hasiko dugu, konfrontazioa alboratu eta elkar ulertzeko». Amaitzeko, berriz, esan du Espainiako demokraziak «handitasuna» erakutsi duela gaur.

Espetxetik kanpo

Albistea espetxetik kanpo jaso dute bederatzi presoek, bihar Sant Jordi eguna dela-eta ateratzeko baimena baitute. Espetxera itzuli beharko dute izapide batzuk egitera, baina litekeena da presoak ordu gutxi barru aske geratzea; izan ere, Espainiako Auzitegi Gorenak goizean iragarri du erabakia ofizial egin bezain pronto bilduko direla epaileak hura bideratzeko.

Hauek dira indultua jaso duten politikariak dira Oriol Junqueras, Dolors Bassa, Carme Forcadell, Joaquim Forn, Raul Romeva, Jordi Cuixart, Jordi Sànchez, Josep Rull eta Jordi Turull. Horiei guztiei bederatzi eta hamahiru urte bitarteko espetxe zigorrak ezarri zizkieten, eta indultuak bide emango dien arren kalera irteteko, ez ditu zigorrak erabat indargabetuko.

Irakurri gehiago: Espainiak indultua emango dien bederatzi buruzagi katalanak

Presoen artean hitz egiten lehena Romeva izan da, gaur goizean, Twitter bidez. Argi utzi du bederatzi laguni indultuak emanez ez dutela milaka lagunek jasaten duten errepresioa konponduko: «Ez dugu amore emango: amnistia eta autodeterminazioa!», idatzi du.

Autodeterminazioaren garaia

Arratsaldean, berriz, Pere Aragones Kataluniako presidenteak agerraldia egin du. Azaldu du buruzagi subiranistak «burua tente eta ideia berberekin» irtengo direla espetxetik, eta «katalanen nahia errespetatzeko asmoarekin». Gehitu du independentzia dela onena Kataluniarentzat, eta elkarrizketen bidez hori lortzen saiatuko direla: «Amnistiaren eta autodeterminazioaren garaia da, galdeketa adostu baten garaia».

Indultuek elkarrizketa fase berriari «sinesgarritasuna» ematen diotela ere esan du presidenteak, eta gehitu du haien bidez Espainiako Gobernuak aitortu duela zigorrak bidegabeak izan zirela. Azkenik, Madrili eskatu dio Europako Kontseiluari jaramon egiteko, eta erreferendum adostu bat onartzeko.

Neurriak kritikak eragin ditu bi aldeetan, ez independentistenean soilik. Eskuineko unionistek «ahultasuna» erakustea leporatu diote Sanchezi. Pablo Casado PPko presidenteak gaur bertan iragarri du erabakiaren aurkako errekurtso bat jartzeko legitimazioa eskatuko duela: «Joan den astean epaile batek CDRetako kide batzuei deklarazioa hartu zien, eta aitortu zuten PPko kideotako batzuk ikertzen gintuztela. Indultuek zuzenean kaltetzen gaituztela esan dezakegu, baita Kataluniako gizarteak ere», azaldu du. Voxek ere Ministro Kontseiluaren aurkako kereila bat aurkezteko asmoa erakutsi du.


Summary: 138 kaleratze salatzeko greba egin dute Caixabankeko langileek Hego Euskal Herrian. Sindikatuen arabera, greba erabatekoa da langileen artean eta zuzendaritza taldeetan, %60-70ekoa. Salatu dute finantza taldeak lana erregulatzeko espedientean ezarritako baldintzak «basatiak» direla, eta neurrigabeak, Nafarroaren kasuan

Bankiarekin bat egin ondotik, Caixabank finantza taldeak bere historiako kaleratze kopuru handiena iragarri zuen apirilaren 20an. Bateratzeak eragindako bikoizketa arrazoituta, 1.534 bulego eta 8.291 langile kaleratuko ditu, lantalde osoaren %19. Hego Euskal Herrian, zehazki, 1.800 langiletik 138 inguru kaleratuko ditu. Bankuak aurkeztutako erregulazio espedientearen aurka protesta egiteko, gaur greba egin dute langileek, eta Hego Euskal Herrian erantzuna oso handia izan dela azpimarratu dute.

Lau lurraldeen artean Nafarroan izango dira kaleratze gehien, eta Iruñeko egoitza nagusian elkarretaratzea egin dute sindikatuek, 11:00etan, Guztiok gara Caixabank, ERErik ez lelopean. Bertan, sindikatuek jakinarazi dute grebaren erantzuna erabatekoa dela, %90etik gorakoa, eta zuzendarien artean %60-70 ingurukoa.

Finantza krisian, 19.000 milioi eurotik gorako zuloa izan zuen Bankiak eta Europak eta Espainiak jarri beharreko erreskate publikoaren zati handi bat Bankiara zuzendu zen. Orain, Caixabankek dio banku horren sinergiak baliatu nahi dituela, baina Hego Euskal Herriko lurraldeetan Bankiaren sarea oso txikia da. Espainian, Bankiatik datozen bi langileko talde berrian langile bat kaleratzeko asmoa azaldu du zuzendaritzak, baina Euskal Herrian, Araban, Gipuzkoan eta batik bat Nafarroan proportzio hori hautsi egiten da. Zehazki, Nafarroan, Bankiatik hamasei langile datoz, eta Caixabankek 69 iragarri ditu.

Salvador Iriarte UGTko ordezkariak gainerako sindikatuen izenean hitz egin du, eta nabarmendu du prest daudela erregulazio espedientearen baldintzak negoziatzeko, baina salatu du aurkeztutako dosierra «basatia» dela, eta eurentzako asmo «onartezinak» dituela. Iriarteren arabera, Caixabankek derrigortu egin nahi ditu kaleratze batzuk. Adibidez, borondatezko kaleratzeak sustatuko dituela adierazten du, eta ondoren kaleratzeen %40k 50 urtetik beherakoak izatea zehazten du. Sindikatuen arabera, irizpide hori tranpatia da. «Gutako edonor kaleratu dezakete».


Summary: Lehen aldiz NFLko jokalari batek esan du homosexuala dela. Carl Nassib Las Vegas Rangerseko jokalariak Instagramen argitaratu duen bideo batean jakinarazi du.

Lehen aldiz AEBetako futbol amerikarreko liga nagusian jokatzen ari den jokalari batek gay dela jakinarazi du. Carl Nassib Las Vegas Riders taldeko hegaleko atzelariak eman du pausoa. Instagramen jarri duen argitalpen batean egin du. Pennsylvanian dago uneotan Nassib; bideoan dio denbora zeramala horri bueltak ematen, eta familiaren eta lagunen babesa sentitu duela orain egin duena egiteko. Gaineratu du bere asmoa ez dela arreta bereganatzea; arduragatik egin du publiko gay dela: «Espero dut egunen batean horrelako bideoak beharrezkoak ez izatea», dio. Adierazi du bestea onartzearen aldeko kultura bat, errukitsua dena, sustatzearen alde egingo duela lan. Bide batez, azaldu du LGTBQ komunitatean suizidioa prebenitzeko lan egiten duen proiektu bati 100.000 dolar emango dizkiola.

28 urte ditu Nassibek, eta bere adierazpenak oihartzun handia izan du. NFLko hainbat taldek eta jokalarik babesa adierazi diote. Instagrameko argitalpen horretan bertan NFLko Kanadako adarrak «zutaz harro» erantzun dio. NFLko buru Roger Goodellek ligaren izenean esan du harro daudela Nassibek esandakoaz. «Ordezkatzeak inporta du. Espero dugu egunen batean horrelako adierazpenak egin behar izatea ez izatea beharrezkoa». Raiders taldeko jabe Mark Davisek jokalariaren handitasuna nabarmendu du.

Nassiben aurretik izan zen publikoki gay zela adierazia zuen beste jokalari bat NFLn jokatzear, baina ez zen iritsi azkenean. 2014. urtean Los Angeles Rams taldeak Michael Sam aukeratu zuen eurekin entrenatzeko, baina ez zuen fase hori gainditu, eta ez zuen debutik egin txapelketan.


Summary: Tapiak onartu du Rolls Roycek ez duela Aernnova aukeratu. Espainiako Gobernuak beto eskubidea duenez, ez du erabat baztertu aukera.

Zaildu egin da ITP Aeroren jabetzaren zati bat Euskal Herrira itzultzeko aukera. Horretarako aukerarik errazena zen Zamudioko enpresa aeronautikoa Aernnova kide zuen partzuergo baten esku geratzea. Arazoa da ITP Aeroren jabeak, Rolls Roycek, bazterrean utzi duela Aernnovaren eta haren bazkideen eskaintza, diru aldetik eskasa zelako.

Ingalaterrako enpresaren erabakia baieztatu du gaur Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak. Ez zuen, ordea, aukera hori betirako baztertu. Izan ere, ITP Aeroren etorkizuna ez du Rolls Roycek soilik erabaki; enpresa estrategikoa denez —hegazkin militarren motorrak ere egiten ditu—, Espainiako Gobernuak beto eskubidea du gustuko ez dituen operazioak blokeatzeko. Madrilek bi lehentasun jarri dizkio bere buruari: ITPren akziodunen artean industria talde bat egotea eta Espainiakoa. Haren begietara, bi baldintza horiek ongi betetzen ditu Aernnovak.

Jaurlaritzaren esku hartzea

Bada beste faktore bat: Eusko Jaurlaritza prest dago ITP Aeroren zati bat bere gain hartzeko, betiere euskal enpresa bat laguntzeko bada. Finkatuz funtsaren bitartez egingo luke, haren helburua baita enpresak erro daitezela bermatzea.

Zailtasunak zailtasun, Aernnovaren aukera erabat baztertuta ez dagoela ziurtatu du Tapiak. «Prozesua ez da bukatu; urrats asko geratzen dira egiteko», adierazi du sailburuak. «Modu diskretuan» lan egiten ari da bere gobernua, «aukerak proposatzen» Rolls Royceri eta beste enpresei.

Aernnovarena mahai gainean zegoen euskal aukera bakarra ez zela ziurtatu zuen duela bi aste Tapiak berak, baina ez zuen izenik eman.


Summary: Informazioa euskaraz ere badago Kataluniako txertaketa guneetan. Kataluniako txertaketa guneetan 26 hizkuntzatan dago informazioa, besteak beste, euskaraz.

COVID-19aren aurka txertatzeko gida euskaraz eskura daiteke Kataluniako txertaketa guneetan. Kataluniako Gobernuko Osasun Sailak gune horietan ezarrita dituen informazio paneletan 26 hizkuntzetan daude QR kodeak: besteak beste, galegoz, banglaz eta fulaz; baita euskaraz ere.

Horiek eskaneatuta bi dokumentu eskura daitezke. Batetik, gida laburra, eta, bestetik, luzea. Erabiltzaileek izan ditzaketen galdera batzuk erantzuten dituzte. Hauek dira gida laburrak biltzen dituen galderak: «Nolakoa da COVID-19aren aurkako txertatze prozesua?»; «eta txertoen dosi bat jaso duzunean, zer?»; «nolako albo ondorioak eragin diezazkidake txertoak?»; eta «nolako onurak ekarriko dizkit txertatzeak?». Hala, txertoa hartzen duten lagunek badakite zer egin txertaketa gunean, baita behin handik irtendakoan ere.

Generalitateak bere webgunean azaltzen duenez, COVID-19aren txertaketa zirkuituak beste txerto batzuk jartzen diren guneen ezberdinak dira, «eta zalantzak sor ditzakete». Horregatik sortu dituzte gida horiek.