Summary: Eguneko positiboek orain arteko marka hautsi dute: beste 4.687 kasu Hegoaldean. COVID-19aren izurritea hasi zenetik inoiz izandako kutsatu kopururik handiena atzeman dute Osakidetzak eta Osasunbideak. Asteartean egindako testen %17 izan dira positibo. ZIUetan 121 pazientek dute COVID-19 gaitza.

Ezin antzeman barealdirik. Kutsatzeen goraldiak ez du etenik Hego Euskal Herrian. Are, gero eta oldartuago dago birusa: hala erakusten dute transmisioari buruzko datuek, argiki. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak 4.687 COVID-19 kasu zenbatu dituzte asteartean egindako diagnostiko probetan. Pandemiak eztanda egin ondotik joan diren hilabete hauetan guztietan, egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak inoiz ez zuen gainditua 4.000 kasuren langa. Orain, baina, kopuruak aise gainditu du muga hori.

Gaitza detektatzeko probei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek guztira 26.887 test egin zituzten atzo. Egun bakarrean egindako proben %17,4 izan dira positiboak Hego Euskal Herrian.

Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian

Edonola ere, izurria Hegoaldean izaten ari den azken oldarraldiak desberdintasun nabarmenak ditu joandako olatuen aldean. Kutsatzeei buruzko datuak inoiz baino makurragoak diren honetan, ospitaleetako okupazioetan eragindako presioa ez da beste garai batzuetan bezain bortizki handitzen ari. Hala eta guztiz ere, bada kezkarako ziorik. Gaur egun, 423 pertsona daude gaitzak jota erietxeratuta Hego Euskal Herriko zentroetan. Halaber, horietako 121 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira.

Ipar Euskal Herriko datu zehatzik ez izan arren, Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak adierazi du urtea bukatu aurretik aurreikusten dutela omikron aldaera nagusitzea. Oraingoz, neurri murriztaileagorik ez dute ezarriko, baina erran du datorren astelehenean «egoera berriz aztertuko» dutela. Kutsatzeen gorakadak horrela segituz gero, «neurri gehiago ezartzeko aukera» dago, haren hitzetan. Oraingoz, Eguberrietako bestei begira, Frantziako Gobernuak abenduaren 31n karrikan elkartzea eta elkarretaratze jendetsuak egitea debekatu du. Gainerakoan, urte bukaerako bestetan «arduraz jokatzeko» eskatu dute, eta galdetu familia eta lagun elkarretaratzeetan «ahalik eta jende gutxien» elkartzeko.


«Ez gara ikusezinak: hemen gaude!»

Summary: «Ez gara ikusezinak: hemen gaude!». Patronalarekin 11 aldiz bildu ondoren, Bizkaiko bulego garbitzaileak lan hitzarmena berritu gabe daude oraindik. IMQko garbitzaileen auziak epaitegietan amaituko du ziur asko.

«COVID-19aren garaian, txalo egiten ziguten. ‘Zuengatik ez balitz, ezingo genuke aurrera egin’, esaten ziguten, eta orain hau egin nahi digute. Eta gure ordez, prest ez dagoen jendea sartuko dute». Mari Carmen Regueirok (48 urte) ez du ezkutatzen haserre mintzo dela. 17 urte daramatza garbitzaile lanetan IMQk Bilbon dituen kliniketan, eta hilaren 31n kontratua etengo diote. Haren ahizpa Sarak 53 urte ditu, eta 27 daramatza IMQn. «Erretiroa bertan hartuko nuela sinetsita nengoen. Kolpe gogorra izan da. Gure lankide bati bihotzekoak eman zion, eta zaintza berezietan egon da. Litekeena da epaitegian amaitzea, eta buelta ematea espero dut. Subrogazioa horretarako dugu; nik lau garbiketa enpresarentzat egin dut lan IMQn».

IMQk kaleratu nahi dituen 90 garbitzaileetako bi dira Regueiro ahizpak —85 gizon eta 5 emakume kaleratu nahi dituzte guztira—. Abenduan 31n amaitzen da Gizatzen enpresarekin duen akordioa, eta garbitzaile propioekin hasi nahi du. Haiek trebatzen hasia da dagoeneko. «Esaten dute ez garela egokiak, gaixo baimen asko hartzen ditugula, garestiak garela... Garestiak? 1.040 euro irabazten ditugu, eta epaitegian irabazitako gehigarriak. Pentsa, 2021ra arte arrisku plusa ukatzen ziguten. Berriak horrelako eskubiderik gabe sartu nahi dituzte», azaldu du Regueirotar gazteenak. Langileek, dena den, beste arrazoi bat ikusten dute IMQko zuzendaritzaren erabakiaren atzean. Egun klinikak saltzeko prozesu betean daude, eta hura merkatzeko modu bat izan daitekeela uste dute.

Garbitzaileak greba mugagabean daude hilaren 7ik, baina jaurlaritzak %100eko zerbitzu minimoak ezarri dituenez, ez da nabaritzen. «Klinika ezin txukunago dago, goitik behera. Eta zerbait hautsi dugula diotenak gezurretan ari dira. Are gehiago, lehen baino lan gehiago egiten dugu, besteak beste erretiluak-eta jaso behar ditugulako, berez gure lana ez dena», zehaztu dute ahizpek. Grebalarien auzia ELA sindikatuak darama, eta, haren ustez, lan hitzarmen propio bat eskatu zuen langile multzo bati jazartzea da zuzendaritzaren motibazioa. Erlojupean dabiltzan arren, enpresari ez diote ikusten akordio borondaterik. «Guk subrogazioa eskatzen dugu. Dauzkagun erreminta guztiak erabiliko ditugu», azaldu du Janire Ornes ELAko ordezkariak.

ELAk, LABek eta ESKk Bizkaiko bulego garbitzaileen lan hitzarmena berritzeko negoziazioen egoera salatzeko antolaturiko manifestazioan, IMQko langileak izan dira protagonista nagusiak. «Ez gara ikusezinak: hemen gaude», izan zen gehien errepikatutako oihua. 11.000 langileri eragiten dien itun bat da, eta gehien-gehienak emakumezkoak dira. «11 aldiz bildu gara, hilabetean behin egiten diren bileretan. Patronalari asko kostatzen zaio mugitzea. Enpresen erdien bulegoak Madrilen daude, eta ez dute ulertu nahi zer bizi maila dagoen Bizkaian», azaldu du Itsasne Nuñez LABeko ordezkariak.

Sindikatuen arabera, negoziazio mahaia blokeatuta dago. Jasotako azken eskaintza 2021ean KPIa %0,5 igotzea da, eta %2 2021erako. Haiek, baina, hobekuntza gehiago nahi dituzte. Manifestazioko pankartan «1.200 x 15» irakurtzen zen, soldatari erreferentzia eginez, eta kaleko garbitzaileen aldean dagoen 6.000 euroko soldata arrakala amaitzea nahi dute. «Ezin dugu sinatu langileak are gehiago pobretuko lituzkeen akordiorik. Konpondu ezean, mobilizazio gogorragoak etorriko dira», du Nuñezek.

BIZKAIKO GARBIKETA GATAZKEN EGOERA: IMQ: Urtarrilaren 1ean, 90 garbitzaile ordezkatuko dituzte, antzinatasun eta gehigarririk gabeko beste 90ekin. Enpresak ez du sindikatuekin negoziatu nahi, eta haiek ziurtzat jotzen dute auziak epaitegietan amaituko dutela. Urte berriarekin ez dira amaituko mobilizazioak.

Guggenheim museoa: Garbitzaile gehienek 195 egun daramatzate greban. Zerbitzua ematen duen Ferrovial enpresarekin hainbat bilera egin dituzte, baina egoera “hotz” dago. Sindikatuen ustez, jarrerak urrun daude. Ferrovialek dio museotik jasotzen duenarekin ezin duela gehiago eskaini. ELAk uste du Guggenheimeko patronatua mugitu ezean zaila izango dela korapiloa askatzea.

Deustuko Unibertsitatea: Garbitzaileek 60 egun daramatzate mobilizatzen, eta 11 greba egun egin dituzte. Momentuz ez da bilerarik egin unibertsitateko zuzendaritzarekin.


Summary: Gernikako bonbardaketaren lekukotza ezkutuan jaso zuen idazlea hil da. 'Gernika bonbardatu zuten eguna' liburua idatzi zuen William Smallwood Egurtxiki biologo estatubatuarrak, 1970eko hamarkadan bonbardaketaren lekukoei jasotako testigantzekin.

Idahoko euskalduna zen William Smallwood, Egurtxiki. Baina ez AEBetara joandako migratzaile euskaldunen ondorengoa zelako, baizik eta haietako batzuekin euskara ikasi zuelako. Gernikako Bakearen Museoak jakinarazi du hil dela Egurtxiki. 91 urte zituen.

Kanpotik heldutako norbaitek mamitu zuen Francoren diktadurapean bertakoek egiterik ez zeukatena. 1970eko hamarkadan, Euskal Herrian egon zen Smallwood, eta Gernikako bonbardaketaren lekuko izandako 129 pertsona elkarrizketatu zituen, ezkutuan. Ordurako jende heldua zen, hiru hamarkadaz isilik egon behar izan zuena. Horren bidez, Egurtxikik argitara eman zituen, Gernika bonbardatu zuten eguna liburuan, faxistek Gernikan eginikoari buruz ordura arte zabaldu gabeko datuak.

Euskaldunak eta bonbardaketak. Biak ongi ezagutzen zituen idazleak. Izan ere, AEBetako Armadako pilotua izan zen Koreako gerran, eta gerra hegazkinak gidatzeari buruzko bi liburu idatzi zituen, pilotu ikasleentzat. Biologoa zen berez, eta 24 bat liburu argitaratu zituen.

Iowan jaio zen, 1930ean, baina Idahon ezagutu zituen hara artzain joandako euskaldunak. 1966. urtean, lau hilabetez egon zen haietako batzuekin mendialdean, eta han eman zioten ezinena, Basilio Iriondo artzainak jarrita. 1970 eta 1972 bitartean euskara ikasi zuen, artzainekin.

Euskaldunen konfiantza bereganatu zuen. Juan Beistegi Ugalde gudariburu eibartarrak bere memoriak eman zizkion 1972. urtean, kaseteetan grabatuta. Sabino Arana Fundazioak aurten argitaratu ditu: 366 egun borrokan Euzkadiren alde.

2012an, Gernikan egon zen Smallwood, eta 2017an, berriz egon zen Bizkaiko herrian, bonbardaketaren 80. urteurrenaren harira. Bi maleta berezi ekarri zituen: sekretu handiz jasotako lekukotasun haietaz beteta zeuden, eta agiriok Gernikako Bakearen Museoaren Dokumentazio Zentroari eman zizkion, han gordetzeko. «Ona da jakitea bonbardatzearen lekukotasunak hemen gordeta egongo direla, toki batean salbu egongo direla, eta iraungo dutela», esan zuen orduan.


Summary: Abenduaren 24an sartuko da indarrean Hegoaldean aire zabalean maskara jartzeko agindua. Kirola egitean edo espazio naturaletan kendu ahal izango da, bakarrik edo bizikide den norbaitekin egonez gero. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak jakinarazi du lege dekretu baten bidez onartuko dutela agindua bihar ezohiko ministro kontseilu batean, eta ez dio epe mugarik jarri neurriari. Espainiak aukera emango du erretiroa hartua duten osasungintzako langile ohiak kontratatzeko. Urkulluk ez ditu hartuko berak proposatutako neurriak, Espainian ez dagoelako horien inguruan jarrera bateratu bat. Ziurtagiriaren erabilera handitzeko asmoa iragarri du Txibitek.

Pedro Sanchezek Espainiako autonomia erkidegoetako presidenteen konferentzian jakinarazi duenez, kalean maskara jartzera derrigortuko du Espainiako Gobernuak berriro. Hala proposatu die presidenteei hitza hartu duenean, eta esan du bihar ezohiko ministro kontseilu batean onartuko dutela, lege dekretu baten bidez. Sanchezek iluntzean egin duen agerraldian omikron aldaerarekin lotu du neurri hori, errazago kutsatzen delako, eta ekiteko beharra aipatu du.

Maskara derrigorrez erabiltzeko aginduak salbuespen batzuk izango ditu, Sanchezek azaldu duenez. Kirola egitean edo espazio naturaletan (mendia eta hondartza aipatu ditu Sanchezek) kendu ahal izango da, bakarrik edo bizikideekin egonez gero. Jarduera horietako batean bizikide ez den norbaitekin egonez gero ere ez da derrigor jarri beharko, baldin eta metro eta erdiko distantzia gordetzen bada.

Maskara aire zabalean derrigorrez jartzeko agindua indarrean izan zen Hego Euskal Herrian iazko ekainetik aurtengo ekainaren 26ra ere, eta Sanchezek esan du berriro ezarrita positibo kasuen gorakadari aurre egitea espero duela. Azken egunetan, baina, hainbat adituk azaldu dute ez dela neurri eraginkorra. Horien artean dago Ana Galarraga Aiestaran; Elhuyarreko zientzia komunikatzaile eta BERRIAko kolaboratzaileak neurri hori zientziaren kontrakotzat jo du txio batean, Espainiako Gobernuaren erabakiaren berri izan ondoren:

Seigarren olatuko kasu positiboen gorakadari aurre egiteko neurri gehiago hartu nahian antolatu zuen Madrilek gaurko bilkura. Maskararen aginduaz gain, Sanchezek adierazi du Espainiak militarrekin indartuko dituela txertaketa taldeak, eta Espainiako armadaren ospitaleetan zibilak hartuko dituztela. Osasun zentro publiko eta pribatuetan erretiroa hartua duten edo aurretik erretiratuta dauden osasungintzako langile ohiak kontratatzeko aukera ere emango du Espainiako Gobernuak; horiek ez dute euren prestakuntza galduko. Titulua Europako Batasunetik kanpo lortu zutenen kontratazioa ere erraztuko du. Gainera, kasu positiboak atzemateko, farmazietan salgai jarriko dituzte profesionalen erabilerarako antigeno testak. Neurri horiekin, osasun sisteman seigarren olatuak eragin duen gainkarga arindu nahi du Sanchezek.

Ikusi gehiago: Osakidetzako lehen arretaren egoera «jasanezina» dela salatu dute sindikatuek

Txertaketaren inguruan hainbat helburu jarri ditu Sanchezek gaur: urtea amaitu aurretik 60 eta 69 urte bitartean dutenen %80 hirugarren dosiarekin txertatuta egotea; eta portzentaia berean eta hirugarren dosiarekin, 50 eta 59 urte bitartean dutenak urtarrilaren 24rako, eta 40 eta 49 urte bitartean dutenak martxoko lehen hasterako. Haurren txertaketaz esan du otsailaren 7rako 5 eta 11 urte artekoen %70 lehen dosiarekin txertatuta egotea nahi duela, eta portzentaia berean bigarren dosiarekin apirilaren 18rako.

Sanchezek baieztatu du positibo eman duen batekin harreman zuzena izan dutenek ez dutela konfinatu beharko txertaketa pauta osoa hartua badute, ezta omikron aldaera bada ere, eta txertaketa ziurtagiriak bederatzi hilabeteko iraupena izango duela otsailaren 1etik.

Urkulluren proposamena

Zazpi erkidegotako presidenteek eskatua zioten publikoki aurretik Sanchezi maskara derrigorrez jartzera behartzeko (iluntzeko agerraldian esan du gehienen eskaera zela), eta horien artean dago Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Aste honetan, Urkulluk premiazkotzat jo du aire zabalean maskara nahitaez jartzeko agindua.

Espainiako erkidegoetako presidenteen bileran izan dira Urkullu eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria. Eusko Jaurlaritzak aurretik jakinarazi du zer proposamen eraman duen Urkulluk. Gabonetan aisialdiarekin lotutako neurri murriztaileak har daitezen eskatu du, eta horietako batzuk eta beste zenbait urtarrilaren 31ra bitartean indarrean egon daitezela.

Espainako Gobernuak, ordea, ez ditu neurri horiek bere egin, eta lehendakariak gero jakinarazi du oraingoz berak ere ez dituela neurri horiek hartuko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, horretarako eskumena izan arren, ez dagoelako Espainian horien inguruan jarrera bateratu bat. Lehendakariak Sanchezi lurralde arteko «plan sendo bat» eskatu dio, erkidegoen guztietarako, seigarren olatuari eman beharreko erantzuna bateratzeko.

Urkulluren proposamena

Urkulluk ostalaritzako establezimenduen eta komertzioen ordutegiak mugatzea proposatu du ospakizun egunetan: abenduaren 24an, 25ean eta 31n; eta urtarrilaren 1ean, 5ean eta 6an. Ostalaritzako establezimenduek egun horietan 21:00etan ixtea nahi du Jaurlaritzak. Horrez gain, urtarrilaren 31ra arte tabernetan zutik kontsumitzea debekatu nahi du Jaurlaritzak, eta gehienez ere hamar lagun elkartzea. Abenduarena 24an, 31n eta urtarrilaren 5ean salbuetsita geratuko lirateke jatetxeak, eta 23:30ak arte irekita mantentzeko aukera izango lukete. Ordu mugatik kanpo geratuko lirateke gasolindegiak, zerbitzuguneak eta farmaziak. Ez, ordea, hotelak, landetxeak apartamentuak eta gisakoak. Horietan ere 23:30era arteko tartea izango lukete afariak emateko.

Gainera, abenduaren 25ean, urtarrilaren 1ean eta 6an komertzioek eta ostalaritzako establezimenduek ezingo lukete zabaldu 08:00ak baino lehenago. Neurri horrek ez lieke eragingo gasolindegiei, zerbitzuguneei, farmaziei, ezta hoteletako jatetxeei ere.

Bestalde, asteon Eusko Jaurlaritzak Eguberrietarako emandako gomendioen ildo beretik, Urkulluk nahi du Gabonetako ospakizunetako bilkuretan gehienez ere hamar lagun edo bi familia unitate elkartzea. Neurri hori gomendioa izan dadin proposatu du.

Urkullu, neurriak luzatzearen alde

Urkulluk ez du nahi neurriok Gabonetara mugatzea, ordea, eta 100.000 biztanleko 500 positibo baino gehiago dituzten herrietan neurri horietako batzuk urtarrilaren 31ra arte indarrean izatea. Espresuki Eguberrietarako onartzea nahi duen neurriez gain, beste zenbait hartzea ere nahi du, aire zabalean maskara jartzera derrigortzeaz gain: establezimendu komertzial, sozial eta kulturalak gehienez ere 1:00ak arte zabalik izatea eta leku itxien edukiera gehienez ere %60koa izatea.

Kirol eta kultur jarduerei dagokienez, berriz, leku itxietan gehienez ere 600 lagun biltzea jasotzen du Jaurlaritzako lehendakariaren proposamenak, eta 800, kanpoaldeetan. 1.600 eta 5.000 lagun arteko edukiera duten lekuetan 800 lagun bildu ahalko lirateke gehienez espazioa itxia den kasuetan, eta 1.200, kanpoaldean dagoenetan. 5.000 lagun edo gehiagoko espazioetan, aldiz, edukiera %50ekoa izango litzateke gehienez.

Txibite, ziurtagiriaren erabilera handitzeko asmoz

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak konferentzian iragarri du txertaketa ziurtagiriaren erabilera leku gehiagotara hedatzeko asmoa duela, nahiz eta gaur Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin du zahar etxeetara sartzeko ziurtagiria galdegiteko gobernuaren eskea. Gainerakoan, ados agertu da Txibite aire zabalean maskara derrigortzeko aginduarekin, beti ere nekazal inguruetako ibilbideetan, pilaketarik gabeko espazioetan eta aire zabaleko kirol ekitaldietan (Sanchezek gero iragarri duen moduan) kendu badaiteke. Lehendakariak txalotu egin du erretiroa hartua duten profesionalak kontratatzeko aukera.


Summary: Nafarroako zahar etxeetara sartzeko ez da eskatuko COVID ziurtagiririk. Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin du gobernuaren eskea. Epaileek argudiatu dute Eskubide Sozialetako Departamentuak ez duela eskumenik aski horretarako.

COVID ziurtagiriaren erabilera ez da Nafarroako zahar etxeetara hedatuko, oraingoz; hala ebatzi du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Zehazki, egoitzetara sartu ahal izateko ziurtagiria eskatzeko ahalmena nahi du gobernuak. Ordea, epaileek ez diote babesik azaldu eskeari. Auzitegiak argudiatu duenez, Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako Departamentuak ez du «eskumen nahikorik» ziurtagiriaren erabilera esparru horietara zabaltzeko.

Epaileek apenas eman duten erabakiaren gainerako azalpenik. Dena dela, adierazi dute sakonki aztertu behar direla zahar etxeetan ziurtagiria eskatzeko neurriaren «proportzionaltasuna» eta «oinarrizko eskubideetan izan dezakeen eragina». Horregatik, nabarmendu dute neurriaren ezarpena soilik Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ebatz dezakeela. Hala eta guztiz ere, gobernuak zabalik du ate bat oraindik ere: helegitea aurkez dezake Nafarroako Auzitegi Gorenean.


Summary: Garbiñe Buenoren izendapenak ezezkoaren atarian jarri ditu Iruñeko aurrekontuak. EH Bilduko zinegotzi berriak kargua hartuko du datorren asteko udalbatzarrerako, eta, beraz, oposizioak gehiengoa izango du.

Navarra Sumari ez zaio nahi bezala atera jokaldia. Aurrekontuak onartzeko osoko bilkura hilaren 30ean egitekoak dira Iruñeko Udalean, eta, itxura guztien arabera, Navarra Sumak osatutako udal gobernuak ezingo ditu onartu aurrekontuak. Enrique Maia alkatearen asmoa zen baliatzea oposizioak ordezkari bat gutxiago duela Joxe Abaurrea zinegotziaren ordezkoa izendatu arte, aurrekontuen bozketan berdinketa behartu eta, alkatearen kalitatezko botoa erabilita, kontuak onartzeko.

Abaurrea ordezkatuko duen zinegotzia Garbiñe Bueno izango da, eta, EH Bilduk jakinarazi duenez, haren kredentzialak iritsi dira. Espainiako Hauteskunde Batzordeak Iruñeko Udalera igorri ditu, eta, hala, Buenok kargua hartu ahal izango du; garaiz bihar zortziko bozketan parte hartzeko.

Buenok kargua hartuta, oposizioko indarrek gehiengoa izango dute berriro Iruñeko Udalean; EH Bilduk zazpi zinegotzi ditu, PSNk bost eta Geroa Baik bi. Hamalau guztira. Udal gobernuak, berriz, Navarra Sumako hamahiru zinegotzien babesa dauka. 2019ko ekainean, PSNren abstentzioak ahalbidetu zuen Maiak alkatetza berreskuratzea, eta sozialistek eurek ahalbidetu zuten iaz Navarra Sumaren udal gobernuak kontuak onartu ahal izatea. Orain, ordea, kontrako botoa emango duela jakinarazi du.

«Gaurtik aurrera, ateak irekiko dira aurrerapen indarren arteko ulermena berreskuratzeko, Iruñako kudeaketa hobetzeko. Hori da gakoa», nabarmendu du EH Bilduk ohar batean: «EH Bilduk bermatzen du Maiaren kontuak atzera botako direla eta alkateak ezingo duela inposatu aurrekontuak aurrera ateratzeko prestatzen ari zen putxerazoa, hautestontzietatik sortutako gehiengoen sistemari kasu egin gabe».

Joseba Asiron indar subiranistako zinegotziak ohartarazi du auzia ez zela kredentzialak ailegatu ala ez, baizik eta Maia alkatea prest zegoela «ordezkaritza demokratikoaren irizpidea hausteko, gehiengoak baztertzen dituen aurrekontuak inposatzeko». Geroa Bai prest agertu zen zentsura mozio bat bultzatzeko Maiak bere asmoan aurrera egiten bazuen.


Summary: ELAk salatu du Jaurlaritzak erraustegi bat egin nahi duela Zumarragan. Sindikaturen arabera, 2023. urtea amaitu aurretik egongo litzateke martxan. Gobernuari eskatu dio proiektua baztertu eta tratamendu iraunkorretan inbertitzeko.

Eusko Jaurlaritzak plastikoa tratatzeko planta bat egin nahi du Zumarragan (Gipuzkoa), ELAk adierazi duenez. Sindikatuaren arabera, urtean 33.000 tona plastiko hartzeko gaitasuna izango luke plantak, eta, hura erreta, erregaia egiteko olioa aterako lukete handik: «Beraz, erraustegi bat da Zumarragakoa». Azaldu duenez, Arcelor enpresari erositako lurretan kokatuko litzateke hondakinak kudeatzeko planta berria, eta 2023. urtea amaitu baino lehen irekiko lukete. Sindikatuak «onartezintzat» jo du proiektua, eta hura «ezkutuan» egitea leporatu dio Jaurlaritzari. Era berean, «Tapia legearen» bidez halakoak «inposatu» nahi izatea gaitzetsi dio.

Errausketarena «hondakinen kudeaketarako tratamendu okerrena» da, ELAren arabera, osasunarentzat eta ingurumenarentzat kaltegarria delako: «Europan zehar gisa honetako instalazioetan izandako esperientzien ondorioz, jakina da hondakinen pirolisi bidezko errausketa ez dela ez jasangarria, ez errentagarria». Era berean, langileen segurtasuna arriskuan jartzen duten instalazioak direla azaldu du.

«Krisi klimatiko eta ekologiko» betean, ELAk erakunde publikoei adierazi die hondakinak gutxitzeak izan behar duela alternatiba: «Ekoizpenean neurriak hartu behar dira, horrenbeste hondakin ez sortzeko». Hala, «arazoa areagotzen duen internalizazioaren» alde egin beharrean, ekonomia zirkularra bultzatzeko eskatu die: «Zumarragako proiektua bertan behera utzi eta hondakinen tratamendu iraunkorretan inbertitzeko eta ekonomia zirkularrean oinarritutako industria politika bultzatzeko exijitzen diogu Eusko Jaurlaritzari». Gobernuak, baina, ukatu egin du halako proiekturik izatea esku artean.


Summary: Zuhaitz genealogiko zaharrena osatu dute. Neolitoko familia zabal baten bost belaunaldi identifikatu dituzte Ingalaterra hego-mendebaldean. Iñigo Olalde EHUko ikertzaileak parte hartu du ikerketan. Nature aldizkarian argitaratu dute.

Neolitoa aldaketa garaia izan zen. Nekazaritzaren eta abeltzaintzaren sorrera, animalien etxekotzea, populazio sedentarioak, harrizko tresna landuak... Neolitoko iraultza ikertu izan da. Baina nolakoa zen garai hartako familien egitura? Nolakoa familiako kideen arteko harremana? Nola baldintzatzen zuen senidetasunak lurperatzeko modua?

DNAren azterketari esker, orain errazagoa da halako galderei erantzunak ematea, eta horrela lortu dute munduko zuhaitz genealogiko zaharrena osatzea, zehaztasun handiz: Neolitoko familia zabal baten bost belaunaldi identifikatu dituzte Hazleton Northeko tumulu luzean, Cotswold-Severn eskualdean (Gloucestershire, Ingalaterra hego-mendebaldea). 35 gizakiren hezurretako eta hortzetako DNA aztertu dute, eta ikusi dute 35 horietatik 27 senide biologikoak zirela. Duela 5.700 urte inguru bizi izan zen familia bat da, Britainia Handian nekazaritza eta abeltzaintza sartu eta ehun bat urtera.

Nature aldizkarian argitaratu dute ikerketa, eta Euskal Herriko ikertzaile batek parte hartu du: Iñigo Olalde EHUko Ikerbasque eta Ramon y Cajal ikertzaileak. Biomics ikerketa taldean lan egiten du. Genetika eta arkeologia uztartu dituzte informazio berria lortzeko eta ulertzeko. Newcastleko Unibertsitateko Chris Fowler arduratu da ikerketa arkeologikoaz, historiaurreko antolaketa sozialean aditua baita; Olaldek egin ditu azterketa genetikoak. Bi arloak uztartu dituzte, DNA erabiltzen ari baitira fenomeno eta harreman sozialak ulertzeko. Olaldek Harvardeko Unibertsitatean egin zuen doktoretza osteko ikerketa, hiru urtez. 2019an Euskal Herrira bueltatu bazen ere, Bostongo taldearekin lanean jarraitzen du: «Proiektu pila bat dituzte eta datu pila bat sortzen dituzte. Haiek aztertzen dakien jendea behar dute, eta elkarrekin lanean jarraitzen dugu».

Gizon bat eta lau emakume

Zuhaitz genealogikoaren buruan, gizon bat. Gizon horrek lau emakumerekin izan zituen seme-alabak. Lau emakume horietatik hiruren arrastoak aurkitu dituzte. Laugarrenarenak ez, baina bai elkarrekin izandako seme batenak, eta, beraz, badakite laugarren emakume —ama— bat ere izan zela. Eta horrela, bost belaunaldiko zuhaitz genealogikoa osatu arte.

Hazleton Northeko tumuluak L hizkiaren formako bi ehorzketa eremu ditu, bata egitura nagusiaren iparraldean, bestea hegoaldean. Ehorzketa eremu bakoitzak ganbera bat du. Olalde ez da bertan izan. Gaur egun ez dago tumulurik. 1979-1980 urteetan arkeologo talde batek guztia induskatu zuen, ikusten baitzuten Hazleton Northeko tumulua eta beste batzuk arriskuan zeudela: «Horietako asko nekazal lurretan zeuden, eta nekazariek goldea pasatzen zuten bakoitzean hilobiak suntsitzen zituzten, lurraren gainazalaren azpian baitzeuden».

Guztia dokumentatu eta gorde zuten. Ikerketarako salbatu zuten. Gordetako hezur horietan oinarritu dute ikerketa. Harvardeko Unibertsitatean prozesatu zituzten hezurrak, eta hezurren hautsetatik lortu zituzten sekuentzia genetikoak. Olalderen lana izan da sekuentzia horiek guztiak hartzea eta banan-banan senidetasuna aztertzea. «Senidetasuna izandakoan, zuhaitz genealogikoa berreraikitzea», azaldu du. «Zuhaitza osatuta, arkeologoak, gainerako kolaboratzaileek eta neuk interpretatu egin dugu zuhaitz genealogikoa zer esaten ari zitzaigun».

Ikerketak, zuhaitz genealogikoa osatzeaz gain, senidetasunak hildakoak ehorzteko orduan zuen garrantzia erakutsi du. Garrantzitsuena: ondore patrilinealak, aita-lerroak ematen zuela bertan hobiratzeko eskubidea. «Oso baldintza zorrotza zen». Genetikoki aztertutako hilobiko 35 gizakietatik 26 gizonak dira. Gizon guztiak dira jatorrizko gizonaren semeak, ilobak, bilobak, elkarren anaiak...

Alaba helduak 'falta'

Emakumeak badaude. Bederatzi. Beti ere gizonei lotuak, aita-lerroko senideren baten bikotekideak edo alabak direlako. Badaude bi neskato, bi alaba, ume zirela hildakoak. Hala ere, ez dago alaba heldurik; aldiz, hamalau seme heldu daude. «Garbi dago jokabide edo irizpide argi bat zegoela», uste du Olaldek. «Alabak umeak zirela hiltzen baziren, familiarekin lurperatzen zituzten; baina helduak zirenean, ugaltzeko adina zutenean, beste komunitate batzuetara joaten ziren, beste komunitate batzuetako gizonekin, haiekin ugaltzera. Antropologoek emakumeen exogamia deitzen diote. Eta emakume horiek beste komunitate horietan hiltzen zirenean, han hobiratzen zituzten». Bazeuden halako fenomenoen «zantzuak», baina Hazleton Northekoa da «lehen froga zuzena». Horregatik, Olalderentzat garrantzitsua da inguruko beste tumulu batzuk ikertzea, ziurrenik han aurkituko baitituzte Hazleton Northen falta diren emakumeak.

Dena den, aita-lerroko ondorengotzaren arabera lurperatuta ere, emakumeak —amak— garrantzitsuak ziren: jatorrizko lau emakume horien senidetasunaren arabera lurperatu zituzten haien ondorengoak tumuluaren iparraldeko edo hegoaldeko ganberetan. Bi emakumeren kasuan, ondorengo senide guztiak daude ganbera berean; beste bi emakumeen kasuan, gehienak. «Pentsa daiteke gizarte patrilineala zela, gizonak zirela oinarria, alabak joan egiten zirela, emakumeak ez zirela garrantzitsuak...», azaldu du Olaldek. «Bada, ez. Familia horretan aintzat hartzen zuten zein emakumeren ondorengoak ziren. Hainbat belaunalditan, gainera. Emakumeak, emakumeen azpileinuak garrantzitsuak ziren komunitate horien memorian», nabarmendu du.

Horrez gain, ikertzaileek uste dute tumulua familiaren egituraren arabera eraiki zutela: tumulua eraikitzerako bazekitela ganbera bakoitzean bi azpileinu hobiratuko zituztela. Inguruko beste hobi batzuk ikertu nahi dituzte, ea hobien egiturak antolaketa sozialarekin zerikusia duen jakiteko. Hiru semeorde ere aurkitu dituzte lurperatuta. Haien ama biologikoak lurperatuta daude; aita biologikoak ez. Emakume horiek seme-alaba gehiago izan zituzten Hazleton Northeko familiako aita-lerroko gizonen batekin. Beraz, ikertzaileek pentsatu dute semeordeak semetzat eta leinukotzat hartzen zituztela: «Aitatasun soziala biologikoa bezain garrantzitsua izan zitekeen komunitate neolitiko honetan». Halako jokabidea izateko arrazoi bat gehitu du Olaldek: «Klana oso azkar handitzeko modu bat izan zitekeen».

Hala ere, ganberetan gainerakoen senide biologikoak ez diren beste zortzi gizakiren arrastoak ere aurkitu dituzte, eta, ikertzaileen arabera, horrek iradokitzen du senidetasuna ez zela lurperatzeko baldintza bakarra. Horietatik hiru emakumeak dira. Hipotesi ezberdinak dituzte: ez zutela familiarekin harreman biologikorik, baina, hala ere, familiako kide zirela; gizonetako batzuk emakume horien bikotekideak zirela, baina ez zutela seme-alabarik izan edo haien alabaren bat izan bazuten, komunitatetik joan zirela; eta, gizonen kasuan, semeordeak zirela. Baina zortzi kasu horietan DNA piezak falta zaizkie puzzlea osatzeko.

Antzinako DNAren iraultza

Antzinako DNAren ikerketa iraultza eragiten ari da. 1980ko hamarkadatik aurrera garatutako ikerketa arloa da, baina sekulako jauzia egin du azken urteetan: «Sekuentziazio teknika berriak aplikatu dira, sekuentziazio masiboa, eta teknika horiek iraultza eragin dute genetikaren arlo guztietan, antzinako DNAren arloan batez ere. Genoma osoak berreskuratzea ahalbidetu digu. Horregatik gertatu da iraultza». Lehen, genoma mitokondriala berreskuratzen zuten batez ere. «Zelula batean dagoen DNAren zati oso txikia», azaldu du Olaldek. «DNA mitokondrialarekin gauza gutxi esan zitezkeen. Markatzaile bat baino ez da». DNA mitokondriala amarengandik jasotzen da eta, beraz, amari eta amaren jatorri genetikoari buruzko informazioa soilik ematen du.

«Orain, ordea, DNA nuklearra berreskuratu dezakegu, 24 kromosomak, eta horrek milioika markatzaile genetiko ditu». DNA nuklearra aitarengandik eta amarengandik jasotzen da, eta biei buruzko informazio genetikoa ematen du. Era berean, DNA nuklearraren bidez, gizaki horren sexua jakin daiteke. Alderaketa argigarria egin du Olaldek: «Lehen, asto baten gainean gindoazen; orain, Ferrari batean. Erabateko iraultza da». Antzinako DNAren ikerketa asko erabili da populazioen mugimenduak eta migrazioak azaltzeko. Mugimendu erraldoiak, historiaren eboluzioa. Hazleton Northekoak eta beste ikerketa batzuek ikuspegi aldaketa bat erakusten dute, fokua makroan beharrean, mikroan jartzea, DNA antolaketa, harreman eta fenomeno sozialak ikertzeko baliatzea. Lokalak, baina esanguratsuak.

Zientziak galderak erantzuteko edo hipotesiak osatzeko gaitasuna du. Baina galdera batzuk erantzun edo hipotesiak osatu orduko, beste galdera batzuk sortzen dira. Olaldek eta taldeekideek Hazleton Northen egin dute ikerketa. Baina zer gertatzen da inguruko beste tumuluetan? Badute tumulu bat begiz jota: Hazleton South. Ukitu gabeko tumulu bat da. Nekazal lurren mugetan dago, eta ez zuen goldeek suntsitzeko arriskurik. Arkeologoek induskatu gabe utzi zuten.

Munduko zuhaitz genealogiko zaharrena osatu dute. Neolitoko lehen familia. Zaharrena eta handiena. Olaldek, baina, ohartarazi du ziurrenik laster azalduko direla zuhaitz genealogiko zaharragoak, beste ikerketa talde batzuk antzeko lanak egiten ari baitira. EHUko ikertzaileak eta taldekideek egin dute ikerketa aitzindaria.


Summary: Bruselak diru iturri berriak ezarriko ditu suspertze funtsa finantzatzeko. Estatuek CO2 isurien eskubideekin eta multinazionalen zergarekin jasotakoaren zati bat eman beharko diote EBri. Karbonoaren muga zerga eta Tobin eta Google tasak ere erabili nahi ditu.

Europako Batzordeak hiru diru iturri berri sartu nahi ditu Batasunaren aurrekontuak finantzatzeko, eta, batez ere, Next Generation funtsaren zorra ordaintzeko, 800.000 milioi eurokoa. Diru sarrera horietako bat, hauxe: CO2 isurien eskubideen merkatuetan lortutakoaren zati bat. Horri bi zerga berri gehitu nahi dizkio: EBtik kanpo inportatutako produktu batzuei ezarriko dien CO2 tasa. Eta, batez ere, multinazional handien zerga. Hiru iturri horien bitartez urtean 17.000 milioi euro inguru biltzea aurreikusten du, 2026tik aurrera.

Pandemiaren aurretik, EBren aurrekontuak finantzatzen ziren BEZaren bilketaren zati batekin, kanpoko muga zergekin, eta, batez ere, herrialde bakoitzak bere aberastasunaren proportzioan egindako ekarpenarekin. Iaz, zerga berri bat sartu zuten: birziklatu gabeko plastikozko ontzien hondakinena. Eta 2024a baino lehen, beste bi gehitu nahi dituzte: finantza transakzioena (Tobin tasa) eta tasa digitala (Google tasa). Zerga horiek estatuek biltzen dituzte edo bilduko dituzte, eta jasotzen dutenaren parte bat EBren aurrekontuetara bideratuko beharko dute. CO2 isurtzeko eskubideen merkatua berotegi efektuko gasen emisioak murrizteko estrategiaren zutabe nagusietako bat da, eta 2005tik dago indarrean. Aurten inoizko garestien salerosten ari dira eskubide horiek, eta horrek hainbat ondorio ekarri ditu: besteak beste, argindarraren garestitzearen arrazoietako bat da. Batzordearen arabera, estatuek iaz baino 11.000 milioi euro bildu dituzte aurten. Europan aritzen diren enpresek ordaintzen dituzte eskubide horiek. Bestalde, Europatik kanpoko inportazio batzuei (zementuari, burdinari, altzairuari, aluminioari, ongarriei eta elektrizitateari) CO2 emisio zerga edo muga zerga ezarriko die EBk, produktu horien ekoizpenean eragindako karbono isuriengatik. Gai 2026. urterako sartu nahi du indarrean neurri hori, baina gai korapilatsua da.

Multinazionalen tasarekin, berriz, lortu nahi dena enpresa horiek benetan negozioak egiten dituzten lekuetan zerga gehiago ordaintzea. Aurten, mundu osoko 136 herrialdek adostu dute %15ekoa izatea gutxieneko zerga. Europako estatuek zerga horrekin bildutakoaren zati bat EBren aurrekontuetara bideratuko dute. Batzordearen arabera, 2.500 eta 4.000 milioi euro arte izan daitezke urtero.


Summary: Fiskaltzak 121 urteko espetxe zigorra eskatu du Cabezudorentzat. Hainbat sexu eraso egitea, haur pornografia zabaltzea eta iruzur egitea leporatzen diote argazkilariari. Fiskalaren esanetan, Kote Cabezudok hamasei modeloren aurka egin zituen eraso horiek, 1992tik 2013ra bitartean. Haientzat milioi bat euroko ordain ekonomikoak ere eskatu ditu.

Gipuzkoako Fiskaltzak 32 delitu leporatzen dizkio Kote Cabezudo argazkilariari, eta horiengatik 121 urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, haren aurkako auzibide nagusian. Besteak beste, hainbat sexu eraso egitea, haur pornografia egin eta zabaltzea, pertsonen intimitatea urratzea eta iruzur egitea egozten diote argazkilariari. Fiskalaren esanetan, Cabezudok hamasei modeloren aurka egin zituen eraso horiek, 1992tik 2013ra bitartean. Haientzat milioi bat euroko ordain ekonomikoak ere eskatu ditu.

Fiskalak salatu duenez, Cabezudo «moda argazkilari» izateaz baliatu zen «bere interes lizunak asebetetzeko». Hala, material pornografikoa egiteaz gain, posizio hura sexu erasoak egiteko erabili zuela adierazi du fiskalak, baita adingabekoei ere.

Akusatua behin-behineko espetxealdian dago Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelan, 2018ko maiatzaren 4tik. 2020ko apirilean, auzitegiek behin-behineko espetxealdia lau urtera luzatzea erabaki zuten, legez ezarritako gehiengora, eta 2022ko udaberrian bukatuko litzateke, hortaz.

Kasuaren instrukzioa 2013an hasi zen, eta 2019ko uztailean itxi zen. Epaileak 47 delitu leporatu zizkion Cabezudori. Orain arte, argazkilaria bost aldiz kondenatu dute guztira. Aurtengo apirilean zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, agintarien aurkako desobedientzia leporatuta. Zehazki, epaile batek eskatu zion adingabe bat agertzen zen zenbait argazki eta bideo saretik kentzeko, baina Cabezudok ez zuen bete agindutakoa.

Era berean, zigor arloko epaitegi baten beste epai baten zain dago, ustez Facebookeko profilean edukitzeagatik modelo bat barruko arroparekin agertzen zen irudi bat, epailearen agindua bete gabe. Gainera, 2022ko martxoan beste epaiketa bat izango du, antzeko gertakariengatik, urrian bigarren aldiz atzeratu ondoren.

Cabezudok modaren arloko argazkiak egiten jardun zuen hainbat urtez; besteak beste, First Models agentziarentzat lan egiten zuen, eta sona zuen. Gerora, harekin lan egindako hainbat modelok salatu egin zuten.


Gehiago merezi izan du Athleticek

Summary: Gehiago merezi izan du Athleticek. Zuri-gorriek estu hartu dute bigarren zatian Real Madril, baina esku hutsik amaitu dute. Partidako hiru golak lehen 10 minutuetan sartu dituzte; Athleticena, Oihan Sancetek.

Betisen aurka azken unean lortutako garaipenaren ostean, Athleticek beste garaipen bat eskaini nahi zien zaleei, Gabonetako oparia. Baina ez da posible izan. Gertu izan du gutxienez puntu bat urratzea Marcelinoren taldeak, batez ere bigarren zatian. Bizi eta zuzen jokatu du, erasora. San Mameseko zaleek gustuko duten moduan. Baina, azkenean, 1-2 galdu du Real Madrilen kontra. Partida bizia eta entretenigarria izan da, joko zuzenekoa.

Ero hasi da partida, lehen hamar minutuan hiru gol izan baitira. Horietako bi, ikusgarriak. 4. minutuan egin du lehenbizikoa Karim Benzemak, area ertzetik baloiari gurpila emanez egindako jaurtiketa batean, eta bigarrena ere frantziarrak, Athleticeko atzealdea nahastu den jokaldi batean. 0-2koarekin, bisitariek dena alde zuten ohikoak dituzten kontraeraso bizkorrekin jokatzeko. Baina Athleticek ez du etsitzen, eta 11.ean gol bikaina egin du Oihan Sancetek, area kanpoaldetik egindako jaurtiketa eder batekin.

Athletic bizirik zegoen berriz ere. San Mameseko zelaian zeuden bi taldeek joko zuzena egin ohi dute. Baloia izatea ez dute gustuko, eta dutenean berehala begiratzen diote aurkariaren ateari, pase gutxirekin hara iristeko asmoz. Horren isla izan da partida, futbola gustuko dutenentzat entretenigarria, bizia. Real Madrilek izan du hirugarrena egiteko aukera, baina bizkor ibili da De Marcos, Hazardi baloia kenduta. Minutuak aurrera joan ahala, Athleticek ondo egin du presioa, eta baloia gehiago izan du oinetan. Horri esker, nagusi izan da zelaian. Hobeto amaitu du lehen zatiko azken txanpa, espainiarrek baino. Nahiz eta ezin izan duen golik egin.

Bigarren zatiaren hasieran, haatik, baloiaren jabetza Real Madrilena izan da. Carlo Ancelottiren taldeak jaitsi egin nahi zuen apur bat jokoaren erritmoa. Izan ere, jakitun zegoen Athleticek bizi ekin nahi ziola bigarren zatiari, eta estutzen. Athleticek, berriz, sufritu egin du baloi jabetzarik gabe. Ez zuen lortzen pare bat eraso on segidan egitea, Real Madrili apur bat zalantzak sortzeko. Marcelino Garcia teknikariak gorago estutzeko agindu die jokalariei, bisitariek baloia horren erraz ez eduki ez zezaten eta akatsak behartzeko.

Horri esker iritsi da zuri-gorriek bigarren zatian izan duten lehen aukera, baina Iñaki Williamsek sarearen kanpoaldera errematatu du. Hauspoa eman dio horrek talde zuri-gorriari, eta San Mameseko zaleak ere estutzen hasi dira. Athleticen unerik onenak ziren, eta hiruzpalau aldiz iritsi da Courtoisen atera. Zuri-gorriak freskoago zeuden fisikoki, zelai erdiaren kontrola zuten, eta atzean sartu dute Real Madril. Ancelottiren plana argia zen: jokaldi isolatu baten zain egon, kontraerasoan atera eta hirugarrena sartzeko. Nico Williamsek gertu izan du berdinketa. Baina Courtoisek ondo erantzun du. Azken minutuetan, Agirrezabalak pare bat gelditu on egin ditu, eta hor amaitu da lehia.


Summary: Eider Saezek Nogen musika taldea utzi du. Abeslariak lau urtez jarri die ahotsa talde donostiarraren kantuei. Argitu du Nogenek aurrera segituko duela, bera gabe ere.

«Batzuetan zaila da erabakiak hartzea, baina beti esan ohi dut egin dezakegun onena dela gure bihotzak eskatzen digunari jarraitzea, eta pauuso hau ematea eskatzen dit nireak». Nogen musika taldeko Eider Saez abeslariarenak dira hitzak, musika bandaren sare sozialetan idatziak. Luzamenduetan ibili gabe bota die mezua zaleei: «19 urterekin hasi nintzen Nogenen, eta orain, 23rekin, ia lau urteren ondoren, iritsi da etapa honi agur esateko unea». Taldea uztea erabaki du Saezek, bere lekua jadanik taldean ez dagoela iritzita. Lazkaotarrak eskerrak eman dizkie zaleei, eta zortea opa die orain arte taldekide izan dituenei.

Saezek sareetan zabaldutako mezuan azaldu duenez, joan diren hilabeteak aski gogorrak izan dira harentzat. Hausnarketa egin du taldean aritzeak ematen dizkion gauza onen inguruan, baina zamei ere erreparatu die. Hala, gogoeta horri buruzko aitorpena egin du: «Kanpotik ikusten diren gauza polit guztiek ez didate balio eguna amaitzean bihotza astun sentitzen badut». Horrek bultzatu du, besteak beste, adierazi duenez, taldeari agur esateko erabakia hartzera.

Dena dela, musikari eskainitako hitz ederrak utzi ditu Saezek bere agur mezuan idatzirik: «Musika da nire arnasbidea, beti izan da eta izango da ni naizenaren zati handi bat». Atzera begirakoa eginda, eskerrak eman dizkie taldekideei, berekin lan egin duten pertsonei eta bidean topo eginiko beste hainbati. «Beti izango duzue txoko bat nigan eta ziur noizbait elkartuko garela berriz». Ez ditu aipatu gabe utzi zaleak: «Kontzertu bakoitzean salto egin, abestu eta dena eman duzuen guztiei, eskerrik asko bihotzez zuen energiagatik, gertu sentitu zaituztet beti».

Azken asteetan Euskal Herriko zenbait herritan egitekoak zituzten kontzertuak bertan behera geldituta, urtarrilaren 15ean Madrilen joko duten kontzertua izanen da Eider Saezen azkena Nogen taldearekin.


Summary: Urkulluk ez du beste neurririk hartuko «oraingoz». Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela.

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea autonomia erkidegoetako presidenteekin batzartu ondoren, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hizpide izan du etorkizunean neurri gehiago hartzeko aukera. Eusko Legebiltzarreko atarian, Urkulluk esan du ez duela «oraingoz» neurri gehigarririk hartuko, uste baitu ez dela «eraginkorra beste erkidegoekiko neurri bakanak» hartzea.

Urkulluren arabera, atzoko bileran ez zen «aukerarik» egon «akordio komun bat» lortzeko erkidego guztien artean, eta, ados jarri ezean, eta eraginkortasunari erreparatuz, «ezin dira» lurralde batean murrizketak ezarri inguruko lurraldeetan murrizketa berberak ez badituzte: «Ezin dira edukierak eta ordutegiak murriztu inguruko erkidegoek ez badituzte neurri berak ezartzen. Kontua ez da eskumen propioak izatea, zentzu komuna baizik».

Halere, lehendakariak ez du baztertu etorkizunean bestelako neurriak hartzea. Osasun egoerak «okerrera» egiten badu, Urkulluk esan du proposamenak egiten jarraituko duela, «segurtasun juridikoa» bermatuta. Haatik, Eguberrien atarian «ardura indibiduala eta kolektiboa» izateko eskatu die Urkulluk herritarrei.

Datuek, ordea, goraka jarraitzen dute; Nafarroan beste 1.532 positibo atzeman dituzte, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela eta «adi» egon behar dutela: «Aztertzen eta baloratzen ari gara; ez gaude itxita beste pauso batzuk ematera, ahalik eta adostasun zabalenarekin». Indurainen hitzetan, «transmisio komunitarioa dago, inoizko positibotasun handienekin eta inoiz eginiko proba gehienekin. Atzo, 7.000 proba ere egin zituzten, eta horrek erakusten du egoera kezkagarria dela».

Indurainek aitortu du garai «konplexua» dela eta «erne» daudela ospitaleen egoeraren eboluzioari begira: «Hain intzidentzia handia izatea presioa eragiten ari da osasun sisteman, eta horrek inoiz baino gehiago eragiten du lehen arretan, bere adar guztietan: arakatzeetan, testetan, arretan eta jarraipenean». Gaineratu du omikron aldaerakoak direla egun Nafarroan dauden kasuen erdiak baino gehiago, baina azaldu du kasu gehienak arinak direla eta erietxeetan izaten ari den eragina beste olatu batzuetan baino apalagoa dela.


Summary: Espainiako Ministroen Kontseiluak onartu egin du maskara kalean erabiltzera behartzen duen lege dekretua. Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak ez du zehaztu noiz arte izan asmo duten neurria indarrean. Sei urtetik gorako guztiek izan beharko dute maskara jantzita, kirola bakarka egitean edo «ingurune naturaletan» daudenean izan ezik.

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak atzo arratsaldean iragarri zuen moduan, Espainiako Ministroen Kontseilua goizean bildu da, eta aire zabalean maskara derrigorrezko egingo duen lege dekretua onartu du. Bihar sartuko da indarrean.

Maskararen erabilera da lege dekretuan jasota dagoen neurri murriztaile bakarra. Kontseiluaren ostean, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak esan du denbora tarte batez izango dela indarrean, baina ez du zehaztu noiz arte. Neurriaren iraupena egoera epidemiologikoaren araberakoa izango dela esan du. Gainera, azaldu du onartutako lege dekretuak gobernuari aukera ematen diola «azkarrago» hartzeko maskararen erabileraren inguruko erabakiak.

Sei urtetik gorako guztiek erabili beharko dute maskara kalean, eta agindu hori ez da aplikatuko kirola «modu indibidualean» egiten denean eta «ingurune naturalean», hala nola mendian eta hondartzan, betiere metro eta erdiko distantzia bada beste pertsonengandik.

COVID-19aren omikron aldaeraren hedapenarekin lotu du neurria Dariasek. Gogorarazi du azken asteetan gorakada izan dutela kutsatzeek eta intzidentzia metatuak, eta goraldia bereziki nabarmena izan dela azken astean. Nolanahi ere, nabarmendu du txertaketa eraginkorra dela aldaera horri aurre egiteko. «Hirugarren dosia horma garrantzitsu bat da».

Hain justu, txertaketa erritmoa azkartu beharra azpimarratu du Osasun ministroak, atzo Sanchezek egin moduan. Espainiako presidenteak jakinarazitako helburuak gogorarazi ditu: 2021a amaitu baino lehen 60 urtetik gorakoen %60k hirugarren dosia hartuta edukitzea; urtarrilaren 24rako 50 eta 59 urte artekoen proportzio bera txertatuta egotea; martxoko lehen asterako 40 eta 49 urte artekoetan ehuneko hori txertatuta egotea; eta, haurren txertaketari dagokionez, otsailaren 7rako 5 eta 11 urte artekoen %70 lehen dosiarekin txertatuta egotea, eta bigarren dosiaren portzentaje bera apirilaren 18rako.

Dariasek adierazi du badutela nahikoa baliabide xede horiek lortzeko. Autonomia erkidego bakoitzak gordeta dauzkan dosiez gain, Espainiako Gobernuak zortzi milioi txerto ditu "hozkailuan", adierazi duenez, eta datorren urterako 90 milioi dosi dagozkio «kontratuz».

Militarrak txertaketa guneetan

Txertaketa indartzeko hartutako «trantsiziozko neurrien» inguruko azalpenak ere eman ditu Dariasek. Osasun zentroek aukera izango dute erretiroa hartua duten edo aurretik erretiratuta dauden osasungintzako langile ohiak kontratatzeko. Horrez gain, espezialista titulua Europako Batasunetik kanpo eskuratua duten osasun langileak ere kontratatu ahalko dituzte.

Txertaketa taldeak militarrekin indartzeko asmoa ere agertu zuen atzo Sanchezek, eta hala berretsi du Dariasek. Autonomia erkidegoek aukera izango dute Espainiako Armadaren «txertaketa gune ibiltariak» erabiltzeko, Dariasek azaldu duenez. Halako 150 jarriko dituzte erabilgarri. Bestalde, zehaztu du «txertatzeko gune gehigarri» moduan erabiliko dituztela Madrilgo eta Zaragozako ospitale militarrak.


Amaitu da aire garbia Pirinioetan

Summary: Amaitu da aire garbia Pirinioetan. Zientzialariek baieztatu egin dute mikroplastikoak 2.877 metroko garaieran ere atzeman direla, eta 10.000 kilometro ere egin ditzaketela airean, Ipar Amerikatik Pirinioetaraino.

Pirinioetako mendi gailur elurtuak, haize freskoa. Unerik egokiena ematen du edertasun horren erdian arnasa sakon hartzeko, aire garbia birikietara eramateko, ezta? Bada, han ere inor mikroplastikoen kutsaduratik salbu ez dagoela baieztatu dute aste honetan Nature zientzia aldizkarian argitaraturiko ikerketa batean. Pic du Midi de Bigorre mendian (2.877) atzeman dituzte mikroplastikoak.

Bost milimetro baino gutxiagoko plastiko zatiak dira mikroplastikoak; zailak dira desegiteko eta dozenaka urte igarotzen dituzte ingurumenean. Txikiak direnez, animalien eta gizakien digestio aparatuan sartzen dira, eta baita arnasbideetan ere.

Emaitzarekin harrituta daudela esan dute ikertzaileek, halako mendi gailurra «kutsadura iturrietatik bakarturik» dagoelako. Azaldu dutenez, mikroplastikoak airetik nola mugitzen diren jakitea ezinbestekoa da «arazoaren tamaina globala» ulertzeko. Izan ere, orain arte ikertu egin da mikroplastikoen itsas zirkulazioa, baina ez horrenbeste troposferan nola barreiatzen diren. Lurraren atmosferaren beheko geruza da troposfera.

Pic du Midi de Bigorre (okzitanieraz: Pic de Mieidia de Bigorra) mendiaren gailurrean behatoki astronomiko eta meteorologiko bat dago, eta teleferiko baten bidez ere irits daiteke hara. Hango airea aztertu zuten 2017ko udan, ekainaren 23tik urriaren 23ra. Ikertzaileek lorturiko datuen arabera, 0,09 eta 0,66 mikroplastiko partikula artean topatu dituzte metro kubo bakoitzeko. Noski, askoz kontrentrazio handiagoak atzematen dira beste leku askotan, etxe arruntetan, kasurako. Eta ez da frogatu Pirinioetako kontzentrazioak osasun arazoak sor ditzakeenik. Baina gizakiek sorturiko kutsadura noraino hel daitekeen argi erakusten du. Ikertzaileen arabera, emaitzak argi uzten du troposferan «mikroplastikoak benetan libre barreiatzen» direla. Horrez gain, ozeanoak zeharka ditzakete. «Horrek ilustratzen du mikroplastikoen hedapena globala izan daitekeela».

Pic du Midi de Bigorre mendiko behatokia. Pascalou Petit

Frantziako CNRS ikerketa zentroko, Grenoble-Alpeetako Unibertsitateko eta Eskoziako Strathclydeko Unibertsitateko adituek egin dute lana. Batez ere, polietilenoa eta poliestirenoa topatu dituzte. Polietilenoa supermerkatuetako plastikozko poltsa arruntak egiteko erabiltzen da, eta poliestirenoa, kortxo zuria deiturikoa egiteko. Horrez gain, PVC polibinil kloruroa atzeman dute. Horrek minbizia sortzeko duen ahalmena auzitan dago, baina hori egiteko erabiltzen den binil kloruroa gizakietan minbizia sortzen duten gaien artean du sailkatuta Nazio Batuen Erakundeak, 1974. urtetik.

Ikertzaileek uste dutenez, gailurretan topaturiko mikroplastikoak ozeano Atlantikotik, Afrikatik eta Ipar Amerikatik datoz. Haizeak altxatzen ditu handik, hauts moduan, eta milaka kilometroz garraiatzen ditu, Pirinioetaraino, esaterako. Horien arabera, mikroplastikoek 10.000 kilometro ere egin ditzakete airean.


Summary: Pandemiari era koordinatuan aurre egiteko zenbait neurri aztertzen ari dira Txibite eta Urkullu. Erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri adosteko hitz egin dute, eta datorren astean sartuko lirateke indarrean.

COVID-19aren oldarraldiari era koordinatu batean nola aurre egin aztertu dute Maria Txibite Nafarroako presidenteak eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Europa Press berri agentziaren arabera, erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri komun adosteko hitz egin dute, eta datorren astean sartuko lirateke indarrean. Oraingoz ez dute argitu zein izango diren murrizketa horiek.

Antza, Txibitek deitu dio Urkulluri eta proposatu neurriak era koordinatuan zehaztea. Eta Europa Press agentziaren arabera, Urkullu lehendakariak "ezustean" hartu du dei hori; izan ere, Nafarroako presidenteak atzo ez zuen neurri berezirik eskatu Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearekin izandako batzarrean.

Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hamar proposameneko sorta bat planteatu zuen, baina batzarrean parte hartu zuten gainerako ordezkariek "nahikotzat" hartu zituzten Espainiako Gobernuko presidenteak planteatutakoak.

Nolanahi ere, elkarrizketarako prest dagoela jakinarazi dio Txibiteri, eta Osasun sailburuak harremanetan jar daitezela eskatu dio, gai horri buruz hitz egiteko.

Urkulluk ez du beste neurririk hartuko «oraingoz»

Iñigo Urkulluk hizpide izan du etorkizunean neurri gehiago hartzeko aukera. Eusko Legebiltzarreko atarian, Urkulluk esan du ez duela «oraingoz» neurri gehigarririk hartuko, uste baitu ez dela «eraginkorra beste erkidegoek ez bezalako neurri bakanak» hartzea.

Urkulluren arabera, atzoko bileran ez zen «aukerarik» egon «denon akordio bat» lortzeko erkidegoen artean, eta, ados jarri ezean, eta eraginkortasunari erreparaturik, «ezin dira» lurralde batean murrizketak ezarri inguruko lurraldeetan murrizketa berberak ez badituzte: «Ezin dira edukierak eta ordutegiak murriztu inguruko erkidegoek ez badituzte neurri berak ezartzen. Kontua ez da eskumen propioak izatea, zentzu komuna baizik».

Halere, lehendakariak ez du baztertu etorkizunean bestelako neurriak hartzea. Osasun egoerak «okerrera» egiten badu, Urkulluk esan du proposamenak egiten jarraituko duela, «segurtasun juridikoa» bermatuta. Haatik, Eguberrien atarian «ardura indibiduala eta kolektiboa» izateko eskatu die Urkulluk herritarrei.

Indurain, kezkatuta

Datuek, ordea, goraka jarraitzen dute, eta 6.000tik gora dira egun batean atzemandako positiboak Hego Euskal Herrian; Nafarroan beste 1.532 positibo atzeman dituzte, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela eta «adi» egon behar dutela: «Aztertzen eta baloratzen ari gara; ez dugu baztertzen beste pauso batzuk ematea, ahalik eta adostasun handienarekin». Indurainen hitzetan, «transmisio komunitarioa dago, inoizko positibotasun handiena eta inoiz eginiko proba gehien. Atzo, 7.000 proba ere egin zituzten, eta horrek erakusten du egoera kezkagarria dela».

Indurainek aitortu du garai «konplexua» dela eta «erne» daudela ospitaleen egoeraren eboluzioari begira: «Hain intzidentzia handia izatea presioa eragiten ari da osasun sisteman, eta horrek inoiz baino gehiago eragiten du lehen arretan, haren adar guztietan: arakatzeetan, testetan, arretan eta jarraipenean». Gaineratu du omikron aldaerakoak direla egun Nafarroan dauden kasuen erdiak baino gehiago, baina azaldu du kasu gehienak arinak direla eta erietxeetan izaten ari den eragina beste olatu batzuetan baino apalagoa dela.


Aho bateko asaldura

Summary: Aho bateko asaldura. Kalean maskara jartzea nahitaezkoa izanen da bihartik Hego Euskal Herrian. Neurria iragarri ondotik, errenkadan ailegatu dira mugaren kontrako kritikak. Sareetan islatuak dira horietako asko; sumina eta ezin ulertua dira nagusi.

Neurri murriztaile baten iragarpena irits daitekeela espero den bakoitzean gertatu bezala, herritarrak erne eta jakin-minez ziren atzo, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuak zer jakinaraziko. Baina uste baino lehenago iritsi zen albistea, bestela bezala, erkidegoetako presidenteekin telematikoki eginiko batzarra bukatu baino are lehenago: aire zabalean maskara jartzea berriz ere derrigorrezkoa izanen dela iragarri zuen Sanchezek. Berria zabaldutakoan, ziztuan piztu ziren erreakzioak sare sozialetan, ohi bezala. Inoiz gutxitan bezala, ordea, aho batekoak dirudite: suminez josiak dira denak.

Jakina zen lehendik ere: gauza mordoa kabitzen da txio baten mugen barneko hutsunean, 280 karakteretan. Atzoz geroztik, agerian gelditu da horietan sartzen den haserrea, baita ulertu ezina ere, harridura. Besteak beste, ugariak izan dira zientzia komunitateko kideek zabaldutako kritikak. Ebidentzia zientifikoetan oinarririk ez duen neurria dela salatu dute, batik bat.

Hori bakarrik ez. Izurriaren hedapena gelditzeko neurriak izango duen eragina zalantzan jartzeaz gainera, askok irmoki kritikatu dute osasun sistema indartzeko egiten ari den ahalegin gabezia. Izan ere, batzuek uste dute agintariak kontrako bidean hartzen ari direla erabakiak. Lehen arreta babestu beharra eta osasunera baliabide gehiago bideratu beharra galdegin dute batzuek txioetan.

Asaldura betean, baina, inoiz gutxitan faltatzen da gertatutakoei begirada umoretsuz begiratu nahi dionik. BERRIAk albistearen harira eginiko txio bat baliatu, muntaketa egin eta testua aldatuta, txistea egin zuen @IEJardunaldiak erabiltzaileak. Eguberrien atarian, abarkak eta txapelak hizpide.

Askorentzat, harrigarria da gertatutakoa. Ez soilik Madrildik iritsitako iragarpenagatik. Izan ere, bistakoa da egoeraren ezohikotasuna: deus gutxik sortzen du halako adostasunik Twitterren. Hain zuzen, horixe nabarmendu dute sare sozialeko erabiltzaile batzuek.


Summary: Espainiako Gobernuak lan erreforma adostu du sindikatuekin eta patronalarekin. CEOE, CCOO eta UGTko zuzendaritzek adostutako testuaren ardatz nagusiak onartu dituzte, eta Espainiako Gobernuak egintzat eman du hiruko akordioa. Ultraaktibitate mugagabea berreskuratu dute, eta sektoreko lan itunek lehentasuna izango dute enpresakoen aurretik.

Hego Euskal Herriko enpresek eta beharginek lan araudi berria izango dute urte berriarekin batera, baina ez da izango PPren lan errefomaren aurreko legedia, hau da, Espainiako Gobernuak ez du indargabetuko 2012ko erreforma. CEOE patronalak iragarri du ontzat ematen dituela eragileen mahaiak hilabete askoan negoziatutako idatziaren ardatz nagusiak, eta, haren ondoren, sindikatuek gauza bera egin dute. Iragarpen horiekin batera, Espainiako Gobernuak akordioa egintzat jo du, sare sozialetan zabaldutako esker oneko mezuekin, eta lan erreforma berria goraipatuz. Erreforma horrek aldaketa garrantzitsuak ekarriko ditu negoziazio kolektiboan eta lan kontratazioaren esparruetan, baina, aldi berean, bere egingo ditu PPren erreformak enpresen aldeko malgutasunaren alde jarritako habe nagusi batzuk. Esaterako, kaleratze erraz eta merkeak bere horretan geratuko dira.

Lan erreformaren dekretua abenduaren 28ko Ministro Kontseiluan onartu nahi du Sanchezen gobernuak, modu horretan Europako Batzordearekin duen konpromisoa bete dezan: urtea amaitu aurretik indarrean egotea. Yolanda Diaz Lan ministroak CEOE, UGT eta CCOOren adostasuna lortu du, azkenerako: «Akordio historiko bat da, Espainiako lan merkatua Europakoarekin parekatzen duena», azpimarratu du Lan ministroak sare sozialen bidez. Gaineratu du «batik bat behin-behinekotasunaren arazoari aurre egiteko» lege aldaketa bat dela. Espainiako presidente Pedro Sanchezek ere mezuak zabaldu ditu sare sozialetan: «XXI. mendeko lan harremanen eredu baterantz. Lan eta soldata duinak nahi ditugu, denon eskubideak berma daitezen». PSOE eta Unidas Podemosen arteko lehia hasi da erreformaren jabetza bereganatzeko, bistan da.

Baina jadanik garbi dago Pedro Sanchezen gobernuak ez duela indargabetu PPren lan erreforma; hala ere, aldaketa sakon batzuk badira zenbait esparrutan. Negoziazio kolektiboan, lan hitzarmenen prebalentziak aldatu egingo dira, eta sektoreko itunek izango dute lehentasuna enpresa itunen aurretik. Eduki guztietan, ordea? Baliteke eduki batzuetan enpresa itunek finkatzea soldatapekoen baldintzak.

Itunen prebalentziak

Arazo hori bera gerta daiteke sektoreko zer hitzarmenez ari garen aztertzean. Hau da, sindikatu abertzaleak beldur dira estatuko sektore hitzarmenek ez ote dituzten finkatuko negoziazioaren eduki batzuk, eta ez herrialdeetako lan itunek. Horrek hauspo handiagoa emango lioke estatalizazioari. Onartzen duten lan erreformaren letra txikian argituko da auzia, luze gabe. Gobernuak onartuko duen dekretuak Espainiako Kongresuaren oniritzia lortu beharko du urtarrilean, eta baliteke tramite horretan aldaketak egotea hitzarmenen prebalentzietan zehaztuko diren edukien inguruan, alderdien ekarpenak tarteko.

Horrez gain, ultraaktibitatea berriro mugagabea izango da, eta ez urtebetekoa, 2012tik finkaturik dagoen moduan. Hortaz, itun bat iraungitzen denean, hori indarrean egongo da hurrena egin arte. Aipatu izan da ezen, mugagabea izan gabe, urtebetekoa baino luzeagoa izatea dela beste aukera bat; alegia, bi-hiru urteko ultraaktibitatea. Hori ere testu ofizialak argituko du.

Lan erreforma berriaren beste ezaugarri bat izango da lan kontratuen menua murriztu egingo dela, eta kontratu mugagabeak handitzeko neurriak jasoko dituela. Diazen ministerioak nahi du mugagabea izatea ohiko lan kontratua, eta, horretarako, sei hilabetera mugatuko du aldi baterako kontratu baten luzapena. Hura berriro luzatzeko baldintza jakin batzuk ezarriko ditu; esaterako, aurreikusi gabeko ekoizpen hazkunde bat. Baina luzapen horiek mugatuak izango dira. Horrez gain, 2 urteko epean 18 hilabetez aldi baterako kontratuak harilkatzen dituenak kontratu mugagabea izan beharko du. Orain, 30 hilabeteko epean 24 hilabetekoak harilkatzea behar du estatus hori lortzeko.

Hortaz, zenbait zalantza geratzen dira edukiei begira, azken ukituak falta baititu akordioak. Non dago aldeen arteko azken lokarria, ordea? Itxura batean, azpikontratazioaren esparruan. Gobernuak eta sindikatuek adostu dute azpikontratatutako langileek beharra egiten duten enpresaren lan hitzarmenaren araberako baldintzak izango dituztela. CEOE ez legoke prest neurri horri oniritzia emateko; esaten du garbiketa lana egiteko kontratatutako kanpoko behargin batek garbitzen duen enpresako lan hitzarmenaren araberako soldata lukeela, eta ez duela halakorik onartuko. Ikusteko dago erdibideko soluziorik dagoen esparru horretan ere.

ABEEak eta RED

Bestela, aldi baterako erregulazioak sendotzea ekarriko du erreforma berriak, RED izeneko sistema baten bidez. Langileak kaleratu ordez, lan araudiak aukera emango die enpresei aldi baterako erregulaziora bidaltzeko pandemian egin diren espediente berezien abantailen antzekoekin. Enpresek konpromisoa hartu beharko lukete, ordea, langileak ez kaleratzeko sei hilabetez, eta, lanik gabe dauden epean, haiei trebakuntza emateko. RED izeneko funts horrek ordainduko lituzke aldi baterako erregulazio horietan sartzen diren langileen soldataren zati handi bat eta kotizazioak.

Kaleratze errazek eta merkeek, aldiz, bere horretan jarraituko dute, eta ez da aldaketa handirik izango kaleratze kolektiboei dagokienez. Hau da, orain bezain erraz izango zaio enpresa bati kontratuak hausteko erregulazio bat aurkeztea, demagun aurreikusi duelako datorren hiruhilekoan salmentak apalduko dituela. Enpresek kaleratzeak egiteko duten malgutasuna ez du ukituko idatzi berriak, eta kalte ordain argalduak ez dira gizenduko. Administrazio publikoetan, ordea, kaleratze kolektiboak egiteko aukera erretiratuko dute lan arauditik.

CEOE patronalak garaipen politiko bat eman dio Espainiako Gobernuari lan erreforma onartuta, baina oniritzi horrek ondorio praktikoak ditu atzean. «Enpresen barne malgutasunerako mekanismoek bere horretan segitzen dute, eta horrek bermatuko du enpresak egokitu ahal izango direla egoera berrietara», esplikatu du patronalak. Alegia, kaleratzeak eta beste erregulazioak orain arte bezain erraz egin ahal izango direla: «Enpresaren askatasuna eta segurtasun juridikoa bermatzen du erreformak, eta bake sozialean laguntzen du». CCOO eta UGT sindikatuek, berriz, mezu laburrak igorri dituzte esateko «eskubideak irabazi» egiten direla itunaren bidez.

Lanbide arteko euskal esparru akordioa

PPren lan erreformak (2012) enpresako itunei ematen die nagusitasuna, eta, haiek ez daudenean, Espainia osoko sektoreko itunei. Hori dela eta, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eta Confebaskek Lanbide arteko euskal esparru akordioa egin zuten 2017ko urtarrilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko hitzarmenak aplikatzeko, haiek indarrean daudenean behintzat. Itun hori ez dute begi onez ikusten ez CEOEk eta ez Madrilen egoitza nagusia duten sindikatuek, CCOOk eta UGTk, nahiz eta haien euskal adarrek sinatu duten. FEADRS patronalak (CEOEko kide) eta CCOOk eta UGTk auzitara eraman zuten itun hori, baina gaur arte indarrean da.

Sindikatu abertzaleek ohartarazi dute azken asteetan lan erreformak areagotu egin dezakeela estatalizazioaren prozesua, euskal eragileei negoziatzeko eskuduntza gehiago kenduta. ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak BERRIAri azaldu dio berriki espero dutela Sanchezen gobernuak esku artean izango lukeen eredua: «Gerta daiteke erreformak estatuko itunak lehenestea, argi, edota edukien arabera erabakitzea prebalentziak: soldatak, ordutegia eta abar. Zer sektore itunetan eta zer edukitan ezarriko dituzten lehentasunak, hori da gakoa hemen».

ELAk eta LABek euskal negoziazio kolektiboari eraso egingo dion lan erreformarik ez onartzeko eskatu diete kalean EAJri eta EH Bilduri. Greba orokorraren aukera baztertu den arren, alderdi horiek jaso dute mezua, eta presio egiten ari dira Madrilen, herrialdeko sektorekoak izan daitezen lehentasunezkoak. Diaz ministroak aurrez aurre dituen eragileak, ordea, ez dira itunen prebalentziak modu horretan ezartzearen aldekoak, batez ere CEOE. Beretzat gorde nahiko lituzkete zenbait eduki CCOOk eta UGTk ere, eta sindikatu abertzaleak negoziazioaren jokotik atera.

ELA eta LAB, oso kritiko

ELAk, komunikabideetara bidalitako oharrean, orain arteko mezua errepikatu du: akordioak gai horretan egungo legeriari eusten diola eta horrek «etengabe mehatxatzen» dituela euskal langileen lan baldintzak eta Confebaskek eta sindikatuek sinatutako akordioa.

LABek ere azpimarratu du akordioan ez dela berreskuratu herrialdeetako itunen lehentasuna eta, beraz, indarrean jarraitzen duela negoziazio kolektiboaren estatalizazioak eta «horrek dakarren lan eskubideen prekarizazioak».

Oro har, bi sindikatuak oso kritiko azaldu dira Madrilen adostutakoarekin. ELAk uste du aurreko erreformen «alderdi kaltegarrienak» mantendu dituztela —estatalizazioa eta kaleratzeak egiteko erraztasunak—, eta azpimarratu du patronalaren jarrera gailendu dela. Hala, EAJri eta EH Bilduri eskatu die Kongresuan lege egitasmoaren aurka bozkatzeko. LABek, berriz, uste du badagoela aukera Madrilen «partida jokatzeko», eta horren alde engaiatzeko eskatu die alderdiei. Bi sindikatuek mobilizazioak iragarri dituzte. ELAk dio horiek «ahalik eta erantzun zabalena» izan dezaten saiatuko dela.


Summary: Eusko Jaurlaritzak baditu 2022rako aurrekontuak. EAJren eta PSE-EEren gehiengoak zabaldu dio bidea Eusko Legebiltzarrari aurrekontuak onartzeko. Oposizioak salatu du ez dietela erantzuten egungo beharrei.

Ez da gidoi aldaketarik izan Eusko Legebiltzarrean. Ganberak atzera bota ditu Elkarrekin Podemos-IUk eta PPk aurkeztutako zuzenketa partzialak, eta ontzat jo ditu Eusko Jaurlaritzaren 2022rako aurrekontuak. Oposizioko alderdiek adierazi dute ez dietela erantzuten herritarren beharrei, baina EAJren eta PSE-EEren gehiengo osoak aise onartu ditu. EH Bildu, berriz, abstenitu egin da, gobernuarekin egindako akordioa dela medio.

Denera, 13.108 milioi euroko aurrekontuak dira, aurtengoak baino %6 handiagoak. Hala, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak adierazi du ahalik eta baliabide gehien erabiliko dituztela pandemiari aurre egiteko. Horrez gain, nabarmendu du 1.605 milioi euro bideratuko dituztela inbertsioak egiteko, Europatik irits daitezkeen diru laguntzen esperoan. Sailen arteko banaketari dagokionez, Osasun eta Hezkuntza sailek izango dituzte funts handienak; 4.352 milioi eurokoa lehenak, eta 3.235 milioikoa bigarrenak.

Jaurlaritza babesten duten bi alderdiak «harro» daude aurrekontuez. Oposizioaren kritikak direla eta, EAJko legebiltzarkide Itxaso Berrojalbizek azaldu du «herritarren beharrak» jarri dituztela alderdien nahien gainetik, eta nabarmendu du «hamar eurotik ia zortzi» gizarte politiketara bideratuko direla, «pertsonak zaintzeko eta babesteko» asmoz. PSEko Sonia Perezek, berriz, inbertsio publikoen aldeko apustua defendatu du, hala nola I+G+B alorrerako aurreikusi diren funtsak gogora ekarrita. Hala, azaldu du egungo krisi egoerari «lehiakortasunaren bidetik» erantzungo diotela.

Nerea Kortajarena EH Bilduko parlamentariak uste du Jaurlaritzaren aurrekontuak ez direla egungo erronkei aurre egiteko modukoak, baina, «ziurgabetasun handiko garai batean», herritarren beharrei erantzuteko asmoz jokatu duela EH Bilduk. Osakidetzako lehen arretarako funtsera 30 milioi gehiago bideratzeko akordioa jo du horren adibidetzat, ezinbestekoa delakoan osasungintzaren egoerari aurre egiteko: «Osakidetza larrialdiei eta COVID-19ari erantzuteko erakunde bihurtu da».

Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik ere osasungintzaren egoera izan du hizpide. Osakidetzako langileek atzo eginiko protesta gogora ekarrita, «ezinbestekotzat» jo du haien lan baldintzak hobetzea: «Herritarren osasunerako eskubidea bermatzeko». Hala, kritikatu egin du berriz ez kontratatzea azken hilabeteetan kaleratutako behin-behineko 4.000 osasun langileak, koalizioak negoziazio saioetan eskatu bezala: «Irrealtzat jo zuten, baina beharrezkoa da». Hezkuntzarako funtsen inguruan, berriz, ikastetxe publikoak «erdigunean jartzeko aukera» galdu izana leporatu dio Gorrotxategik Jaurlaritzari, eta segregazioari erantzunik ez ematea. Hortik aurrera, gizarte gaietan hainbat murrizketa egingo direla salatu du: «Makillatu daitezke murrizketak, baina asmoa argiki adierazi da». Izan ere, Jon Hernandez parlamentariaren hitzetan, enpresa pribatuetan «gero eta diru gehiago» jartzen da, eta horrek «prekaritatea» dakarkie langileei.

PP+Cs-k arlo ekonomikoan jarri du begirada, osoko zuzenketen inguruko eztabaidan egin bezala. Luis Gordillo parlamentariak erreforma fiskal bat eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. Izan ere, enpresariak eta autonomoak «ahaztu» izana leporatu dio Azpiazuri, eta zergak txikitzeko exijitu: «Galdutako beste aukera bat dira aurrekontu hauek». Era berean, gastuak murrizteko ere eskatu dio gobernuari, besteak beste atzerriko ordezkaritzetan, Ipar Euskal Herrian euskara sustatzeko planetan eta EITBren aurrekontuetan.

Voxeko Amaia Martinez urrunago joan da, eta euskara sustatzeko neurri oro bertan behera uzteko eskatu du; besteak beste, egungo hezkuntza ereduari amaiera emateko eta ETB ixteko, «telebista sektariotzat» jo baitu. Izan ere, Martinezek «Espainiatik aldentzeko» asmoa duten aurrekontutzat jo ditu 2022rako prestatutakoak.

Negoziazioak hizpide

Aurrekontuen nondik norakoak ez ezik, Jaurlaritzak eta EH Bilduk adostutako akordioa ere protagonista izan da. Koalizio subiranistak sei konpromiso politiko eta beste horrenbeste ekonomiko proposatu zizkion Jaurlaritzari, eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren lantaldeak horietako zortzi onartu zituen. Berrojalbizen hitzetan, Jaurlaritzak adostasunak iristeko duen konpromisoaren erakusgarri da hori. Era berean, EH Bilduren jarrera ere eskertu du, eta nabarmendu hura izan dela «aurrerapausoa emateko gai izan den bakarra», aurrekontuak «hobetzeko» modua emanda.

EH Bilduren izenean, berriz, Kortajarenak azaldu du «elefantea mugitzea» lortu dutela akordioarekin, eta «eztabaida politiko» bihurtzea aurrekontuen inguruko negoziazioak: «Beharbada hasi dira ulertzen herri honen erronkek elkarrizketa zabalak behar dituztela». Izan ere, legebiltzarkideak adierazi du hurrengo urteetan «aldaketa sakonak» iritsiko direla, eta urratsak egitea dela lehentasuna: «Ezohiko egoerek ezohiko erantzunak eskatzen dituzte». Halere, hainbat afera elkarrizketetatik kanpo utzi izana kritikatu dio gobernuari; besteak beste, erreforma fiskal bat egiteko aukera.

Gorrotxategik, baina, oso bestelako ikuspegia du akordio horretaz. Koalizio subiranistaren jarrera «epe laburreko mugimendu taktizista bat» dela salatu du, eta «kalkulu elektoralak herritarren eskubideen gainetik» jarri izana leporatu dio: «Murrizketekin ados daudela erakutsi dute». PP+Cs-k, berriz, gobernuari gaitzetsi dio jokabidea, eta kezka adierazi du EH Bildurekin osatutako «gehiengo berriak» politika ekonomikoetan izan ditzakeen eraginengatik.

Jeltzaleen eta sozialisten ustez, baina, PPren eta Elkarrekin Podemos-IUren jarrera izan da akordio bakarra EH Bildurekin egin izanaren erantzule, haiei leporatu baitiete zuzenketa gehiago txertatu ez izana. Perezen esanetan, Elkarrekin Podemos-IUk «aukera garrantzitsu bat» galdu du, eta egindakoa «murrizketak salatuz» justifikatu nahi du: «Baina badakite ez dela halakorik». Hala, Perezek gogoratu du proposamenak egin zitzaizkiola koalizioari, besteak beste lehen arretako zerbitzuak hobetzeko, haur eskolen matrikulak merkatzeko, eta alokairu sozialetarako diru sarrera gehiago bideratzeko. PP+Cs-ri dagokionez, berriz, Berrojalbizek leporatu dio «konfrontaziora» bideratutako «diskurtso huts bat» duela; Perezek, berriz, «proiektu alternatiborik» ez duela.


Summary: Nafarroako Parlamentuak 2022ko aurrekontuak onartu ditu. Navarra Sumak aurkezturiko zuzenketa guztiak atzera bota dituzte

Nafarroako Parlamentuak 2022ko aurrekontuak onartu ditu, PSN, Geroa Bai, Ahal Dugu eta Ezkerraren aldeko botoekin eta EH Bilduren abstentzioarekin. Navarra Sumak kontrako botoa eman du. Orotara, aurrekontu egitasmoak aldeko 23 boto jaso ditu, kontrako hogei boto eta zazpi abstentzio. Hiru parlamentariok modu telematikoan eman dute botoa.

Navarra Sumako bozeramaile Maria Jesus Valdemorosek gogor kritikatu ditu aurrekontuak, eta esan du horren tramitazioan ez dela eztabaidarik egon. «Dena aldez aurretik erabakita zegoen, eta atzera bota dituzte aurkeztu ditugun 353 zuzenketak, aldez aurretik horrela idatzita zegoelako».

«Inposizioa, zorroztasun eta koherentzia falta» leporatu die Valdemorosek Gobernua osatzen duten indarrei: «Zuek ezkutuko itun bat zeneukaten itzalean dagoen zuen bazkidearekin, EH Bildurekin, eta hori lehenetsi duzue». Haren ustez, EH Bilduk ez du «gobernatzearen higadura» nozitzen, baina «erabaki garrantzitsu guztiak baldintzatzen ditu».

Navarra Sumaren arabera, gobernatzeko modu hori «garestia» da: «Aurrekontu handia aurrekontu ona balitz bezala aurkeztu nahi duzue, baina zuen asmo bakarra da bazkide guztiak pozik uztea eta elkarri traba ez egitea, horretarako gastua handituz».

Gobernua sustatzen duten indarrek, berriz, esan dute aurrekontuak beharrezkoak direla, eta nabarmendu dute bost indarren arteko negoziazioaren emaitza izan direla. PSNko Ramon Alzorrizek, esaterako, Navarra Sumari gogorarazi dio UPN gobernuan zegoenean ez zutela oposizioaren zuzenketa bakar bat ere onartzen, eta erantsi du «Navarra Sumak negoziazioari eman zion danbatekoarekin» hasi dela aurtengo aurrekontuen prozesua.

«Orain beste aukera bat dugu enpleguari bultzada emateko, eta zerbitzu publikoak sendotzeko», esan du Alzorrizek. «Aurrekontuak horretarako tresna dira. Gakoa ez da kritikatzea, irtenbideak ematea baizik, eta aurrekontu hauek hori egiten dute».

Geroa Baiko Mikel Asiainek azaldu du aurrekontuek «gabeziak» dituztela, baina, hala ere, baiezko botoa eman behar ziotela: «Negoziazioari ekin diogu, eta akordio bat lortu dugu». Valdemorosi esan zion bi modu zeudela aurrekontuen prozesuari ekiteko, «hutsaltasuna» edo »negoziazioa», eta Navarra Sumak lehenengoa aukeratu duela.

Ahal Dugu-ko Mikel Builek ere Navarra Suma hartu zuen bere hitzaldiaren jomugatzat: «Arrazoi duzue esaten duzuenean ez dela eztabaidarik egon: zuen aldetik bakarrizketa baino ez da egon». «Politika fikzioan» aritzea eta «ekarpenik» ez egitea leporatu die, eta nabarmendu du aurrekontuak ez direla talde bakar batenak, bost indarren arteko negoziazioaren fruitua baizik. Antzeko ideia eman du Ezkerra taldeko Marisa de Simonek, baina kritikoago agertu da: aurrekontuak «beharrezkotzat» jo arren, «anbizio falta» egotzi dio Gobernuan dauden indarrei, batez ere zerga arloan.

EH Bilduren ekarpenak

Navarra Sumaren harridura ikusirik, EH Bilduko Bakartxo Ruizek esan du ez dela «ezustekorik» izan: «Azaroaren 5etik gauza jakina zen akordio bat zegoela EH Bildurekin, eta gero bost indar politikok zuzenketak negoziatu ditugu. Alde horretatik, ez dago harritzeko motiborik». Haren ustez, EH Bilduk egindako ekarpenak «nabarmen» hobetu dute hasierako proiektua zenbait arlotan: zerbitzu publikoetan, lurralde kohesioan eta herritarren eskubideetan.

Ruizek erantsi du aurrekontuetan badaudela gustatzen ez zaizkien kontuak: «Anbizioa falta dela uste dugu, eta abstentzioa emango dugu». Edonola ere, nabarmendu du apurka-apurka «murrizketen agintaldiei buelta» ematen ari zaizkiela: «Oraindik urrun gaude benetako eraldaketa batetik, baina badakigu bidea egiten ari garela, eta hori norabide onean den bitartean, gu han egongo gara».

Erantzunen txandan, Valdemorosek eta Ruizek ika-mika izan dute: Navarra Sumako ordezkariak esan du haiek ez doazela inora «Nafarroaren nortasuna urardotu nahi duen alderdi batekin», eta Ruizek ihardetsi dio iaz Navarra Sumak iaz «kontsolazio saria» izan zuela, behintzat Iruñeko Udalaren aurrekontuak aurrera ateratzea lortu zuelako, baina aurten ez dutela hori ere lortuko, eta Olentzerok «ikatza» ekarri diela.

Bozketa nagusia egin aurretik, zenbait zuzenketa ere bozkatu dira, horietako batzuk azken orduan ahoz aurkezturikoak. Navarra Sumak aurkeztutako guztiak atzera bota dituzte, gainerako talde guztien kontrako botoarekin.


Summary: Osasun etxeen ordutegia 17:00etara murriztuko du Osakidetzak Gabonetan. Ordutegia laburtzeko erabakia osasun etxeen araberakoa izanen da urtarrilaren 10era arte.

Lehen mailako arretako profesionalen atsedena bermatzeko, Osakidetzako osasun etxeek ordutegia egokitu ahalko dute, eta, beraz, ordu gutxiago egon zabalik. Ordutegia murriztea erabakitzen duten osasun etxeetan, 08:00etatik 17:00etara artekoa izanen da arreta emateko ordutegia, Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak iragarri dutenez.

Salbuespen egoeretan, 15:00ak arte laburtzeko aukera izanen dute. Neurria baliabide publikoen «jasangarritasunean» eta erabilera «eraginkorrean» oinarritzen da. Gehienez urtarrilaren 10era arte luzatu ahalko dituzte ordutegi murriztuak.

Erabakia osasun etxearen araberakoa denez, batzuek ez dute murriztuko; beste batzuek, egun gutxi batzuetan; eta beste batzuek, denetan. Herritarrek informazio kartelen bidez jasoko dute informazioa. Kartelak erreferentziazko osasun etxeen kanpoaldean jarriko dituzte, eta lan eremuan, udaletan ere bai.

Herritarrek Osakidetzaren webgunean eskatu ahalko dute ordua, edo zuzenean osasun etxera deituz. Horrez gain, zabalik egoteko ordutegitik kanpo osasun asistentzia bermatuta egongo da etengabeko arreta guneetan.


Summary: Sei mila kasu atzo Hegoaldean, eta ia 20.000 azken astean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Osakidetzako eta Osasunbideako ZIUetan 126 pertsona daude dagoeneko. Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik.

Abiada bizian handitzen ari da koronabirusaren intzidentzia Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak emaniko azken datuen arabera, atzo 6.355 positibo atzeman zituzten. Erietxeetako presioa ere handitzen ari da, nahiz eta oraindik aurreko olatuetan baino txikiagoa izan, positibo kopurarekin alderatuta.

Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan 31.873 proba egin zituzten atzo. Nafarroan 7.041 test eginda, 1.611 kasu atzeman dituzte, hau da, eginiko proben %22,9k eman dute positibo. Hego Euskal Herri osoan %19,9 da positibo tasa.

Erietxetako egoerari dagokionez, 126 pertsona daude Osakidetza eta Osasunbideko erietxeetako zaintza intentsiboko unitateetan. Bestela, 404 gaixo daude ospitalean COVID-19aren eraginez.

Ikusi gehiago: Koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian

Egoera epidemiologikoaren inguruko asteroko txostena ere argitaratu du Osakidetzak, eta indartu besterik ez du egin eguneroko datuek erakusten dutena; alegia, gorakada etengabean dagoela COVID-19aren transmisioa. 19.684 positibo berri atzeman zituzten abenduaren 16tik atzora arte, neurtutako aurreko epean —abenduaren 9tik 15era— baino 6.474 gehiago —%49 —. Egunetik egunera marka hausten ari da positibo kopurua, gainera. 4,744 kasu berri jakinarazi zituzten atzo, eta 6.355 positibo gehiagoren berri eman du gaur Osakidetzak.

Positiboen ehunekoa ere hazten ari da, neurri bertsuan. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko egindako 24.832 probetatik 4.744k eman zuten positibo; hots, %19,1ek. Aurreko neurketan, portzentaje altuena %13koa izan zen. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.

Gipuzkoak dauka 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatu altuena: 1.824 kasukoa. 1.478koa du Arabak, eta 1.257koa Bizkaiak.

Ipar Euskal Herriko datu zehatzik ez izan arren, Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak atzo adierazi zuen datorren astelehenean «egoera berriz aztertuko» dutela. Kutsatzeen gorakadak horrela segituz gero, «neurri gehiago ezartzeko aukera» dago. Abenduaren 31n karrikan elkartzea eta elkarretaratze jendetsuak egitea debekatua du Parisek.


Summary: Atea ireki diote Hegoaldean ontziak itzultzeko sistemak ezartzeari. Espainiako Kongresuak onartu du Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legea, eta hondakinak jatorriz bereiztea lehenetsi du, besteak beste, atez ateko sistema «arrakastatsuak» martxan jarriz.

Espainiako Kongresuak onartu egin du Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legea. Orain Senatura eramango dute, tramite luze baten azken urratsa egitera. Ekologistek «anbizio falta» leporatu diote, eta hondakinekin dauden arazo larriei behar den moduan ez erantzutea. Honakoak dira oihartzun gehien eragin duten legearen puntuetako batuk.

Plastikoaren gaineko zerga

Kutsatzen duenak ordaintzen duela premisari helduta, legeak aurreikusi du birziklatu ezin den plastikoaren gaineko zerga bat ezartzea: 0,45 euro kilo bakoitzeko. Neurri horren ezarpena, baina, ez dute berehalakoan indarrean jarriko. PSOEk eta PPk adostu dute 2023ko urtarrilaren 1erako uztea. Kritikatu egin dute atzerapen hori ekologistek. Julio Barea Espainiako Greenpeaceko Hondakinen Kanpainako arduradunak gogoratu du «planeta mailako larrialdi egoera bat» dagoela plastikoen kutsaduragatik. «Europan eta Espainiako Estatuan plastikoaren %40 erabili eta bota egiten diren ontziak egiteko baliatzen da. Esku artean lehertuko zaigun pandemia isil bat jasaten ari gara, eta lege honetan erabaki dute plastikoaren gaineko zerga hau atzeratzea. Ikusiko dugu nork gobernatzen duen 2023an, eta hark erabakiko du».

Ontziak itzultzeko sistema

Atzeratzeko arrisku hori bera ikusten du Bareak legeak dakarren neurri nagusietako batekin; hots, botilak eta ontzi arinak itzultzeko sistema martxan jartzeko aurreikuspenarekin. Sistema horrekin edari eta janari latak eta ontziak berreskuratuko lirateke, eta kontsumitzaileak haiengatik ordaindutako dirua berreskuratuko luke itzultzeko tenorean. Europan badira halako sistemak, eta berreskuratze emaitza oso handiak lortu dituzte. Gaur onartutako legeari ekologistek ikusten dioten gabezietako bat da beirazko botilak eta ontziak ez dituztela sistema horretan sartu. «Beira sistema horretan sartzea ezinbestekoa da”, ohartarazi du Bareak. Beste gabezia bat da legeak aurreikusten dituen epeak. 2023an eta 2027an ontzien berreskuratze datuak berrikustea planteatzen dute, eta horren arabera erabakitzea. Izan ere, 2023rako plastiko botilen %77 bereizita jasotzea jarri du legeak helburu gisa, eta 2030erako %90. Helburu horiek bete ezean, Ontziak Itzultzeko eta Biltzeko Sistema ezarriko lukete, 2023tik aurrera. “Beraz, ez dakigu noizko eduki dezakegun ontziak itzultzeko sistema hori. Adar-jotze bat da, dagoeneko hamarkada bat galdu baitugu gai honetan alferrik eta egunero ingurumenera botatzen ari gara 35 milioi edari ontzi Espainian», kexatu da Barea. Alemanian, Suedian, Herbeheretan, Danimarkan eta Europako beste zenbait estatutan jadanik martxan daude halako sistemak, eta Portugalen laster jartzekoak dira. Hego Euskal Herriaren eta Espainiaren kasuan ezarriko den sistemaren ezaugarriak garatu beharko lituzke gobernuak errege dekretu baten bidez, behin legea martxan jarri ostean.

Neurri hau atzeratzeko lanean aritu dira Ecoembes —Espainian ontzi arinak kudeaketaz arduratzen den konpainia— eta banaketa sareko enpresek osatutako lobbyak, ekologistek salatu dutenez. Egoera pixka bat aldatzen ari da, hala ere, edari enpresa handiak itzultzeko sistemaren alde jartzen ari direlako. Izan ere, legeak ezartzen baitu PET motako plastiko berrerabiliak erabiltzeko derrigortasuna. Plastikozko botilen kasuan, adibidez, materialaren %25 gutxienez izan beharko da birziklatua. «Espainian PET plastikoaren %25 bakarrik berreskuratzen da, eta horregatik Alemaniatik inportatzen ari da birziklatutako PET hori», ohartarazi du Bareak. Legea indarrean denerako, hori bai, erabilera bakarreko plastikoak ezin izango dira merkaturatu: basoak, platerak, mahai-tresnak, kotoi-zotzak eta lastotxoak, besteak beste. Uztailaren 1etik egon behar ziren horiek debekatuta, Europaren agindua baita, baina Espainian eta Hego Euskal Herrian atzeratu egin da neurria.

Zabortegien eta erraustegien gaineko zerga

Hiri hondakinen gaikako bilketaren garrantzia jasotzen du legeak. Egungo datuak hobetzeko beharra azaltzen du, eta, hala, 2025erako udal hondakinen %55 bereizita jasotzeko derrigortasuna ezartzen du; 2030erako, %60ra iristea; eta, 2035erako, %65era. Horretarako, gaikako bilketa sustatzearen garrantzia azpimarratu du, eta «kontuan edukitzea arrakastaz» aurrera eraman diren sistemak, atez atekoari erreferentzia eginez. Materia organikoa bereizita jasotzearen egutegi bat ezartzen du, pixkanaka derrigorrezkoa izan dadin udalerri guztietan. 2022ko uztailetik aurrera, 5.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerrientzat derrigorrezkoa izango da bio-hondakinak bereizita jasotzea. Ondo ikusten du hori Bareak, baina gaitzetsi du oraindik ere materia organiko horren zatiki inpropio kopuru handia baimentzen duela legeak, %15 hain zuzen ere. «Hori ezin da horrela izan, konpost horrek ez duelako sarrerarik merkatuan, zorrotzago jokatu behar da horretan». Euskal Herrian Gipuzkoan daukate hiri hondakinen birziklatze tasarik handiena, 2020an %55era iritsi baitziren, foru aldundiak emandako datuen arabera. Gainerako herrialdeetan nabarmen txikiagoa da tasa hori: %33 ingurukoa Araban eta Bizkaian, eta %40 ingurukoa Nafarroan. Ipar Euskal Herrian %25aren bueltan dabiltza, Bil ta Garbik emandako datuen arabera. Europak estatuei eskatu die 2020rako %50eko birziklatze tasara iristeko, eta 2035erako %65era.

Hondakinen prebentziorako helburu batzuk ezartzen ditu legeak: 2030erako %15 hondakin gutxiago sortzea 2010ean baino. Horretarako hainbat neurri ezartzen dira, eta, besteak beste, erraustegiei eta zabortegiei kanon bat ezartzea. Hau ere 2023ra atzeratzea adostu dute PSOEk eta PPk. Bareak ontzat jo du, «behingoz», zerga bat ezartzea zabortegiei eta erraustegiei -1,5 eta 40 euro artekoa, tona metriko bakoitzeko-, eta garrantzia eman dio erkidego guztietan ezartzeari. Izan ere, orain arte Katalunian bazen halako zerga bat. Alderdi independentista katalanek gobernuari eskatua zioten hango zerga errespetatzeko, baina ez diote eskakizun hori onartu, eta kontrako botoa eman dute, bai ERCk eta baita Juntsek ere. Hego Euskal Herrian ez dago halakorik, eta, beraz, hori da Euskal Herrira legeak ekarriko duen berritasun nagusietako bat.


Iruñerria, eguzki izpirik jaso ezinean

Summary: Iruñerria, eguzki izpirik jaso ezinean. Azaroaren 23tik abenduaren 22ra arte soilik 28 orduz eta 12 minutuz ikusi ahal izan da eguzkia Iruñerrian; azken 45 urteetako marka hautsi da. Nafarroako erdialdetik beherako eremuek hamaikagarren eguna dute laino artean, segidan.

Azken 45 urteetan, eguzkia ez zen sekula egona orain bezain ezkututarik Iruñerriaren gainean. Iruindarrek apenas sentitu duten eguzkiaren epelik kopetan; nekez itsutuko zituen izpiren batek. Joan berri diren 30 egunetan, lainoak sabai mardula osatu du hiriko gainean, eta aski iluna izan da giroa. Esajerazioa lirudike, baina bada hori baieztatzen duen daturik: Aemet Espainiako Meteorologia Agentziak jakinarazi duenez, azken 30 egunetako eguzki orduek hautsi egin dute azken hamarkadetako marka. Zehazki, Iruñerrian guztira 28 orduz eta 12 minutuz ikusi ahal izan da eguzkia azaroaren 23tik abenduaren 22ra arte. 1976tik erregistraturiko daturik apalena da hori.

Hain zuzen ere, atzo arte, 1976ko urtarrilaren 10etik otsailaren 8ra arteko aldia zen eguzki ordu gutxieneko garaia Iruñerrian. Epe horretan, 28 orduz eta 30 minutuz ikusi ahal izan zen eguzkia hiri gainean. Aemetek egin zuen neurketa hori ere. Bi kasuetan, Noaingo (Nafarroa) aireportuan kokaturiko neurgailua baliatu dute azterketarako.

Lainoaldia ez da bukatu

Hautsi dira markak jadanik, baina, eguraldi iragarpenei so, ezin esan joera aldaketa hurbil denik. Lainoak harrapaturiko Iruñeak ez du izanen bat-bateko itxuraldaketarik oraingoz. Lainoa iragarri dute datozen egunetarako ere; bai Nafarroa erdialdean, baita erdialdetik beherako lurretan ere. Prezipitazioak ere iragarri dituzte biharko eta astebururako.

Hain zuzen, uxatu ezinik den lainoari dagokionez, Arnaitz Fernandez meteorologo iruindarrak bideo bat eskegi du bere twitter kontuan. Irudiari so, aski argi da nekez izanen dela zeru oskarbirik.


Summary: Arabako eta Gasteizko aurrekontuak onartu dituzte. Batzar Nagusietan nahikoa izan dira EAJko eta PSE-EEko kideen botoak. Hiriburuan, Elkarrekin Podemosen abstentzioak ahalbidetu du kontuak aurrera ateratzea.

EAJk eta PSE-EEk Arabako Batzar Nagusietan duten gehiengoa baliatu dute 2022rako aurrekontuak onartzeko. Gasteizen, berriz, bi alderdi horietako zinegotzien botoez gain, Elkarrekin Podemosen abstentzioa bereganatu du udal gobernuak, hirugarren urtez jarraian. Arabakoak 574,4 milioi euroko aurrekontuak dira, aurtengoak baino %8,9 handiagoak. Gasteizkoak, berriz, 457,8 milioi eurokoak; %5,5eko hazkundea.

Arabako Batzar Nagusiek hilaren 15ean bota zituzten atzera EH Bilduk eta Elkarrekin Arabak aurkeztutako osoko zuzenketak, eta, beraz, eztabaida lasaia izan dute gaur EAJk eta PSE-EEk. Halere, aldundiak nabarmendu du 947.000 euro balio duten hamabost zuzenketa txertatu dituztela proiektuan: EH Bilduren eta PPren hiruna, eta Elkarrekin Arabaren bederatzi.

Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiaren hitzetan, aldundiak indar berezia egin du inbertsioak areagotzeko, eta horren erakusle da afera horretara bideratutako funtsak %28,7 hazi izana. Halere, gizarte politiketetarako izango da aurrekontuen zati handiena: 222 milioi euro Gizarte Ongizaterako Foru Erakunderako, 28,8 milioi euro enplegua eta enpresen lehiakortasuna sustatzeko, eta 18,2 milioi euro klima larrialdiari aurre egiteko proiektuetarako.

Gasteizko Udalaren kasuan, oposizioarekin adostutako zuzenketek 3,5 milioi balio dute. Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiriburuetatik, Arabakoa da EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoz kontrolatzen ez duten bakarra. Beraz, ezinbestekoa izan zaio Elkarrekin Podemosekin akordio bat ixtea, koalizioko hiru zinegotzien abstentzioa lortzeko. Denera, 30 zuzenketa adostu dituzte, Gasteiz «sozialago, feministago eta berdeago bat» lortzeko.


Summary: Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Neurtutako azken astearekin alderatuta, %49koa izan da gorakada. Gipuzkoak du intzidentzia metatu altuena.

Egoera epidemiologikoaren inguruko asteroko txostena argitaratu du Osakidetzak, eta indartu besterik ez du egin eguneroko datuek erakusten dutena; alegia, gorakada etengabean dagoela COVID-19aren transmisioa. 19.684 positibo berri atzeman zituzten abenduaren 16tik atzora arte, neurtutako aurreko epean —abenduaren 9tik 15era— baino 6.474 gehiago —%49 —. Egunetik egunera marka hausten ari da positibo kopurua, gainera. 4,744 kasu berri jakinarazi zituzten atzo, eta 6.355 positibo gehiagoren berri eman du gaur Osakidetzak.

Positiboen ehunekoa ere hazten ari da, neurri bertsuan. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko egindako 24.832 probetatik 4.744k eman zuten positibo; hots, %19,1ek. Aurreko neurketan, portzentaje altuena %13koa izan zen. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.

Gipuzkoak dauka 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatu altuena: 1.824 kasukoa. 1.478koa du Arabak, eta 1.257koa Bizkaiak.


Summary: Arabako Bertsolari Txapelketa udaberrira atzeratuko dute. Urtarriletik apirilera bitartean egitekoa zen, baina pandemiaren bilakaera dela, txapelketa «behar bezala» egiteko baldintzak ez direla betetzen adierazi du Arabako Bertsozale Elkarteak

Arabako Bertsozale Elkarteak ohar baten bidez jakinarazi du Arabako txapelketa atzeratuko duela. «Arabako Bertsozale Elkarteak Eusko Jaurlaritzaren azaroaren 17ko agindua eta abenduaren 14ko dekretuan ezarritako araudia aztertu ondoren, 2022ko Arabako Bertsolari Txapelketa udaberrira atzeratzea erabaki du, araudi honekin eta pandemiaren egoera honetan txapelketaren helburuetako batzuk betetzea zaila delako». Elkartearen arabera «Araban bertsolaritzaren erakusleiho izateko, bertsolaritza aktibatzeko eta zabaltzeko, bertsozaleak kohesionatzeko eta berriak sortzeko helburuarekin» egiten da txapelketa, besteak beste.

Elkarteak urtarrilaren hasieran aurkeztu behar zuen 2022ko txapelketa, eta apirila bitartean egitekoa zen txapelketa bera. Momentuz, ez dituzte txapelketaren data berriak iragarri.


Joan Didion hil da

Summary: Joan Didion hil da. 87 urterekin zendu da idazle eta kazetari estatubatuarra. XX. mendearen bigarren erdiko ahots aupatuenetako bat izan da berea Mendebaldean.

Kazetaritza lanak, nobelak, saiakerak eta gidoiak idatzi zituen, batik bat, Joan Didionek. Hastapenetatik, bere egin zuen kazetaritza berria deituriko korronteak garatutako moldea, pultsu periodistikoa eta literarioa uztartzean zetzana, eta 1960-1970eko urteetan Hollywoodek ordezkatzen zuen kulturari kritikoki begiratu zion sinadura esanguratsuenetako bat izan zen harena. Hainbat sari jaso zituen bere ibilbidean: azkenetakok, 2005ean eskuratutako National Book Award saria ez-fikzioaren alorrean, eta Pulitzer sarirako hautagaitza, urte berean, The Year of Magical Thinking lanarekin, zeinetan alargundu osteko dolua jorratu zuen.

Sacramenton jaio zen Didion, 1934an, eta umetatik erakutsi zuen idaztearekiko eta irakurketarekiko atxikimendua. Bigarren Mundu Gerraren urteetan, maiz lekualdatu zen familiarekin eta Kalifornian egin zituen unibertsitate ikasketak. Vogue aldizkariak babesturiko lehen saria irabazi zuen han, eta aldizkari horretan hasi zen ondotik bere lehen lanak argitaratzen. Han zela publikatu zuen bere lehen nobela ere, Run River, eta ez-fikziozkoa izan zen hurrengoa, 1968an: Slouching Towards Bethlehem, Kalifornian ordura arte egindako kazetaritza lanen bilduma bat.

Hala jarraitu zuen bere obra mamitzen hurrengo hamarkadetan ere, fikziozkoak —Play It as It Lays (1970), A Book of Common Prayer (1977), Democracy (1984), The Last Thing He Wanted (1996) — eta hortik kanpokoak uztartuz —The White Album (1979), Salvador (1983), Miami (1987), bere editore Henry Robbinsonen omenezko After Henry (1992), Where I Was From (2003), etab—.

Bere lehen liburutik ondoan izan zuen John Gregory Dunne idazlearekin ezkondu zen Didion, eta elkarrekin ere egin zituzten hainbat lan. Horien artean, zinemarako egokitu zuen Play It As It Lays nobela, 1972an. Eta,hain justu, Dunne hil ondoren idatzi zuen Didionek The Year of Magical Thinking (2005) lan autobiografiko arrakastatsua, zeina antzerkirako egokitu zuen gero, 2007an —Broadwayko jaialdian sari nagusia eskuratu zuen—.

Duela lau urte, hari buruzko dokumental bat egin zuen Griffin Dun idazle eta kazetariaren ilobak, Netflixentzako: Joan Didion: The Center Will Not Hold. Parkinsonaren eraginez zendu da Didion, gaur, Manhattango (New York) bere etxean.


Summary: Argentinako justiziak atzera bota du Martin Villaren auzipetzea. German Rodriguezen hilketarekin eta Gasteizko sarraskiarekin lotuta auzipetu zuen Maria Servini epaileak urrian. Kasua irekita mantenduko dute Argentinan, ikerketaren emaitzen zain.

Rodolfo Martin Villaren aurka Argentinan irekita dagoen auzibidea eten egin dute. Espainiako ministro ohia auzipetu egin zuen Maria Servini epaileak urrian, baina orain, apelazio auzitegi batek erabaki du prozesamendua baliogabetzea; hala ere, ez du kasua artxibatuko.

Francisco Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan kargu ugari izan zituen Martin Villak Espainiako Gobernuan. 1976 eta 1979 bitartean, Gobernazio ministroa izan zen, eta garai hartan segurtasun indarrek izandako jardun bortitzaren ardura egotzi izan diote. Hain justu, gizateriaren aurkako delituengatik auzipetu zuen Servinik, lau hilketaren erantzule izan zelakoan: 1978ko sanferminetan German Rodriguezen hilketarena, eta 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako sarraskian hiru langileren hilketarena —ondorengo egunetan beste bi lagun zendu ziren, baina horiei buruzko ikerketa zabalik utzi zuen Servinik—.

Martin Villak helegitea jarri zion erabaki hari, eta tramitera onartu zuen Argentinako Ganbera Kriminal Federalak; auzitegi horretako bigarren aretoak gaur eman duen ebazpenaren arabera, «ez dago frogarik, ez zuzenekorik ez zeharkakorik, ezta zantzurik ere» ministro ohiari egotzitako delituen inguruan. Batetik, epaileek adierazi dute Servinik akats bat egin zuela kalifikazio juridikoan, ez dutelako frogatutzat jotzen Gasteizko eta Iruñeko hilketak gizateriaren aurkako delitu izan zirenik —justizia unibertsalaren arabera jarduteko izendatu zituen hala Servinik—.

Ganberak erantsi du instrukzioan ez dela nahikoa froga aurkeztu baieztatzeko «botere aparatu» bat zegoenik Martin Villaren esanetara, eta «biztanleria zibilaren aurkako plan orokortu eta sistematiko» bat zutenik garai hartan. Ondorioz, epaileek diote ezin dela ministro ohia krimenon egiletzat jo. Hala, Argentinako magistratuek uste dute ministro ohia auzipetzeko «nahikoa arrazoirik» ez dagoela, baina ezta ere auzibidea artxibatzeko; «ikerketaren emaitzen zain» geratuko da ganbera.