Summary: «Tokiora joateko gogo handia daukat, eta ez didate uzten». Downen sindromea duenez, Mikel Garcia korrikalaria ezin da Paralinpiar Jokoetan lehiatu. Hori aldatzeko sinadurak bildu ditu, eta auzia Espainiako Senatura iritsi da. Aho batez babestu dute.

Mikel Garcia (Bilbo, 1996) Bilboko Irala auzoko korrikalaria da. Australian eta Polonian aritu da mundu mailan lehiatzen. Egun, hiru urrezko domina ditu: 400, 500 eta 1.500 metroetako txapelduna da. Downen sindromea dauka, eta, ez dagoenez bere kategoriako txapelketarik, ezin da 2021ean Tokioko Paralinpiar Jokoetan lehiatu. Egoera aldatzeko asmoz, sinadura bilketa bat abiatu zuten. Espainiako Senaturaino iritsi zen haien eskaera. Senatariak bozkatzen ari ziren bitartean elkartu ziren kirolaria eta haren aita Gotzon Garcia (Bilbo, 1962) Bizkaiko Hitza-rekin. Senatuak aho betez onartu du familiaren proposamena.

Zergatik ezin duzu Tokioko Paralinpiar Jokoetan parte hartu?

MIKEL GARCIA: Pertsona askok Downen sindromea dute, eta ni horietako bat naiz. Ez dut ulertzen zergatik ez didaten jokatzen uzten, zergatik ez dagoen gure moduko pertsonentzako kategoriarik.

GOTZON GARCIA: Ezgaitasuna dutenentzat lau kategoria berezi nagusi daude: ezgaitasun fisikoa, ikusmena, garuneko paralisia eta ezgaitasun intelektuala. Azkenaren barruan ez dago bereziki Downen sindromea dutenentzako kategoriarik. Paralinpiar Jokoetako espiritua hau da: mailarik gorenenean baina baldintza berdinekin lehiatzea. Bada, horixe.

Zer sentitzen duzue horren guztiaren aurrean?

M.G. Amorrua. Tokiora joateko gogo handia daukat, eta ez didate uzten.

G.G. Lehengo aldiz proba internazional batera joan ginenean, Australiara, buruari bueltak ematen hasi ginen Elvira [Goti, Mikelen ama] eta biok: «Zerbait egin behar dugu», pentsatzen genuen. Ez Mikelengatik soilik; ez zitzaigun bidezkoa iruditzen kategoria hau bigarren mailan gelditzea. Maila handieneko lehiaketak Mikelek irabazi dituenak dira, eta hor gelditzen da. Horren aurrean, lagun, entrenatzaile eta familia askok Downen sindromea dutenentzat pareko lehiaketak antolatzen dituzte. Baina hori ez da konponbidea. Jarraitu beharreko printzipioa justizia baldin bada, pertsona hauek beste guztien pare lehiatzea lortu behar da. Euskal Herrian ez daude Mikelen antzeko kasu asko, baina Espainian bai, baita mundu mailan ere. Benetan ona den jende asko dago, eta horiengatik guztiengatik gabiltza borrokan.

Mikelekin gertatzen ari den honek zer erakusten du?

G.G. Ezgaitasun bat duen seme edo alaba bat duzun momentutik onartuta daukazu bizitza osoan borroka egin beharko duzula. Ez zure semearengatik bakarrik, baizik eta justiziarengatik. Arlo hau duela hamar urte baino hobeto dago orain, baina oraindik gauza asko gelditzen zaizkigu borrokatzeko. Kirolarena bat da, baina badakigu hezkuntzako, laneko eta gizarteko beste hainbat gaitan ere borrokatu beharko dugula. Azkenean, isilik geratzea ez da aukera bat.

8.000 sinadura bildu zenituzten Change.org plataforman. Baina urrunago ere iritsi da sinaduren proposamena, ezta?

G.G. Bi hilabete eta erdian lortu genituen 8.000 sinadurak. Guk gure ingurukoei bidali genien, baina gurekin zerikusirik ez zuen jende askok sinatu zuen. Mundu osoko pertsona askok eman digute babesa. Mikelen aldeko kanpaina bat ere sortu dute batzuek. Oso harrera ona izan du. Plataformako kideek ere deitu ziguten, esanez oso proposamen ona iruditzen zitzaiela eta beraiek ere zabalpenean lagunduko zigutela. Azken batean, ez da zerbaiten kontra egiteko sinadura bilketa bat: pertsona ororen eskubidea bermatzeko, kirola egiteko eskubiderako kanpaina bat da. Baina, hala ere, proposamena guk uste baino urrunago iritsi da, bai. Senatura kasualitatez iritsi dela esan dezakegu. EAJko senatari baten eskutara iritsi zen sinadura bilketa, eta gurekin harremanetan jarri ziren. Kultura eta Kirol arduradunari helarazi zioten mezua, eta begi onez hartu zuen eskaera. Downen sindromedunentzat kategoria propioa sortzeko proposamen hori bozkatuko dute, eta, egia esan, harrera ona izango duela aurreikusten dugu. Asko eskertu dugu gure proposamena Senaturaino heldu izana; azken batean, horrek bultzada ematen digu. Gure inguruko jende asko etsita zegoen honekin, ez zuten espero horren urrun iritsiko zenik. Honek animoak eman dizkigu, ezta, Mikel?

M.G. Bai, auzoan asko animatzen naute, eta nirekin batera lehiatzen dutenak eta taldekideak ere gogoz daude.

Proposamen hau aurrera badoa, Downen sindromea duten pertsonentzat mugarri bat izan daitekeela uste duzue?

G.G. Bai. Ate berri bat irekiko da. Dena den, beste mila geratuko zaizkigu irekitzeko.

Tokiorako beranduegi bada, 2024an Parisko Olinpiar Jokoetan ikusiko zaitugu, Mikel?

M.G. Bai. Asko entrenatzen naiz. Astean bost egunetan, eta, batzuetan, egunero ere bai. Orain oporrak hartu ditut.

G.G. Mikel ere asko entrenatu beharko da, beste edonor bezala. Seguruenik ez gara Tokiorako iritsiko, baina Australian eta Polonian egon ostean, Parisera iristea ere lortuko dugu.


Realaren joari eutsi dio Alavesek

Summary: Realaren joari eutsi dio Alavesek. Gola sartzeko aukera bikainak izan dituzte donostiarrek, baina Pacheco Alaveseko atezaina izan da neurketako jokalaririk onena. Realak Espainiako Ligako lidergoa galdu du, eta Alaves hamaikagarren dago sailkapenean.

Fernando Pacheco. Ez zen beste izenik entzuten atzo Alavesek eta Realak Mendizorrotzan (Gasteiz) jokatu zuten neurketaren ostean. Realak, beste behin ere, baloiaren jabetza izan zuen 90 minutuetan zehar, eta aukera bikainak ere izan zituzten. Baina atzo ez Isak, ez Portu, ez Willlian Jose. Atzo Pachecok irabazi zituen lehia guztiak. Atletico Madrilek garaipen bat lortu duenez, Realak Espainiako Ligako lidergoa galdu du, eta bigarren da sailkapenean.

Norgehiagokari ekin aurretik hasi zitzaizkien arazoak donostiarrei: David Silva beroketan lesionatu zen, eta harmailetan geratu behar izan zuen. Beraz, atzo Silva eta Oiartzabal gabeko hamaikakoa zelairatu behar izan zuen Imanol Alguacilek, Realaren denboraldi hasiera onaren bi erantzule nagusiak, ziurrenik.

Neurketako lehen gol aukera garbia donostiarrek izan zuten: Isakek ate aurrean errematatu zuen Merquelazen erdiraketa bat —atzo lehen aldiz hasieratik jokatu zuen irundarrak—, baina atepean geratu zuen baloia Pachecok. Berehala iritsi zen Alavesen erantzuna ere. Remiro gaizki irten zen baloi baten bila, eta Joseluk area kanpotik egindako jaurtiketa gutxigatik joan zen kanpora, atea hutsik zegoela. Ez zen erremate erraza.

Hortik aurrera, Reala izan zen baloiaren jabe, eta euren atea gogor defendatzeari ekin zioten gasteiztarrek. Bigarren zatian, gainera, jokalari bat gutxiagorekin geratu zen Alaves, Battagliak epaileari zerbait esan ziolako eta hark txartel gorria erakutsi ziolako. 61. minutua zen. Hortik neurketa amaierara arte, ordea, are eta defentsa lan hobea egin zuen Alavesek, eta bolada onari eusteko puntu bat eskuratu zuten.

Realak, berriz, aldaketa asko egin zituen hamaikakoan, datorren astean Napolin (Italia) hil ala biziko norgehiagoka jokatuko baitute Europa Ligan.

Alaves: Pacheco; Ximo Navarro, Lejeune, Laguardia, Duarte; Peleteiro, Battaglia, Pina, Luis Rioja (Edgar, 88'); Lucas Perez (Martin, 72') eta Joselu.

Reala: Remiro; Gorosabel (Zaldua, 75'), Zubeldia, Sagnan (Zubimendi, 83'), Aihen; Roberto Lopez (Bautista, 75'), Gebara, Merino; Portu (Barrenetxea, 83'), Merquelanz eta Isak (Willian Jose, 75').


Osasunak atzerapausoa eman du

Summary: Osasunak atzerapausoa eman du. Bolada txarrean zegoen Betis, eta nagusitu egin da Sadarren, Iglesiasen eta Mirandaren golei esker. Jaitsiera postuetan da Osasuna.

Irabazi beharreko neurketa zirudien atzokoak. Bolada txarrean zebilen Betis, bere jokalari garrantzitsuenen lesioak tarteko, eta puntuen beharrean zegoen Osasuna. Gorritxoek ez zuten, ordea, behar hori zutenik erakutsi.

Lehen zati astuna jokatu zuten bi taldeek. Betisek izan zituen pare bat gol aukera ondo konpondu zituen Sergio Herrera atezainak, Fekirren jaurtiketa bati egindako geldiketa ikusgarri bat tarteko. Osasuna, berriz, joko zuzena baliatzen saiatu zen, eta haietako batean lotu zuen gola ere. Ante Budimir, ordea, gutxigatik, jokoz kanpo zegoen.

Bi taldeek lekua galtzeko asmorik gabe jokatu zuten, eta ez zen lehia ikusgarria izan. Betisek, ordea, aldaketekin asmatu zuen, eta zelaira sartu eta lau minutura gola sartu zuen Borja Iglesiasek. Kontraeraso bikaina jokatu zuen Sevillako taldeak, eta baloia bultza besterik ez zuen egin behar izan aurrelariak.

Azken minutuetan gehiago gerturatu zen Osasuna Betisen areara. Aukerarik, ordea, ez zuten sortu, eta hori baliatu zuten andaluziarrek bigarrena egiteko: Joaquinen erdiraketa batean Mirandak aurrea hartu zion Nacho Vidali, eta huts eta bikoa ezarri zuen markagailuan. Emaitza honen ondorioz, jaitsiera postuetan da Jagoba Arrasateren taldea.

Osasuna: Herrera; Roncaglia, Aridane, David Garcia, Iñigo Perez (Nacho Vidal, 80'); Brasanac (Sanjurjo, 46'), Moncayola, Ruben Garcia (Barja, 73'), Roberto Torres; Budimir eta Enric Gallego (Calleri, 65').

Betis: Robles; Emerson, Victor Ruiz, Bartra, Moreno; Guido, Carvalho, Guardado (Miranda, 82'), Aitor Ruibal (Joaquin, 82'), Fekir (Sidnei, 91') eta Loren (Iglesias, 72').


Summary: Botoen %67 eskuratu ditu Nicolas Maduro presidentearen aldeko blokeak. Parte hartzea %31koa izan da. Abian da oposizioak antolatutako «herri kontsulta» ere, Guaidoren indarrek osatutako Asanblea Nazionala berresteko.

Nicolas Maduro presidentearen GPPSB Simon Bolivar Polo Patriotiko Handiak irabazi ditu Venezuelako Batzar Nazionalerako hauteskundeak botoen %67 eskuratuta. Hauteskundeetako Batzordeko Nazionaleko buru Indira Alfonsok zehaztu duenez, botoen %82 zenbatuta. Oposizioko alderdi nagusiak abstentziorako deia egina zuten, eta beraz jakina zen alderdi ofizialista izango zela nagusi. Horri dagokionez, parte hartzea zen gobernuaren kezka nagusia, eta ez da heldu %40ra. Herritarren %31 joan da bozkatzera, 5,2 milioi hautesle. Hala ere, parte hartzea 2005ekoak baino sei puntu handiagoa da –urte hartan ere abstentziorako deia egin zuen oposizioak–.

Pozik agertu da Maduro lortutako emaitzekin: «Chavismoarentzako garaipen handia da hau. Batzar horrek herriaren aurka zer egin zuen jakinik: estatu kolpeak, esku hartzerako deiak, zigorrak... Bost urte geroago, Batzar Nazional berria dugu. Guk badakigu irabazten eta galtzen, eta gaur irabaztea egokitu zaio Venezuelako herriari».

Oposizioko hainbat alderdik ere hartu dute parte hauteskundeetan. Horien artean Aliantza Demokratikoa koalizioak jaso ditu boto gehien, %18; Venezuela Batuak botoen %4 eskuratu ditu; eta Venezuelako Alderdi Komunistak, %2,73.

Oposizioaren galdeketa

Bere burua behin-behineko presidentetzat jo zuen Juan Guaido oposizioko kideak «iruzurtzat» jo ditu bozak, eta emaitzak aurrez prestatu izana egotzi dio Maduroren gobernuari. «Iruzurra egin dute. Venezuelako gehiengoak bizkarra eman dio Madurori; herritarren babesa galdu dute. Jakin badakite inoiz ez dituztela irabaziko hauteskunde aske batzuk. Emaitzak aspaldi prestatuta zituzten: gezurrezko hauteskunde batzorde bat, hautagai faltsuak, gezurrezko oposizio bat...».

Guaidoren Herri Borondatea alderdiak «herri kontsulta» bat antolatu du bere aldetik, larunbatean hasi eta abenduaren 12ra arte luzatuko dena. Bertan galdetuko diete herritarrei eurek zuzendutako Asanblea Nazionalari eusteko prest ote dauden.


Summary: Bengoetxea eta Etxeberria, final laurdenetara. Bengoetxeak 22-16 irabazi dio Irribarriari lau eta erdiko final-zortzirenetan, eta Etxebarriak 22-8 Arteagari.

Argitu da nork jokatuko dituzten lau eta erdiko txapelketako final laurdenak. Final zortzirenetako azken bi neurketak atzo jokatu ziren Eibarko Astelena pilotalekuan: lehen norgehiagokan Oinatz Bengoetxeak 22-16 irabazi zion Iker Irribarriari, eta Peio Etxebarriak, berriz, 22-8 Axier Arteagari.

Erritmo handiko lehia batean, lau eta erdikoan espezialista dela erakutsi zuen atzo Bengoetxeak. Ez zion erraza jarri, ordea, Irribarriak. Hasieratik aurrea hartu zuen Aramakoak, baina sakea eskuratu zuenean, pixkanaka, nagusitu egin zen Bengoetxea. Etxeberriak, berriz, aise menderatu zuen Arteaga. Hasieratik nagusitu zen Etxeberria, eta min handia egin zion sakez Arteagari.

Bi nafarrek badakite noren aurka jokatuko duten final laurdenetan. Bengoetxeak Mikel Urrutikoetxea gainditu beharko du final aurrekoak jokatzeko; Etxeberriak Erik Jaka izango du parean, buruz buruko txapeldun berria. Beste bi final aurrekoak Artola-Ezkurdia eta Elezkano-Altuna izango dira.


Summary: Zuerako espetxea gradu progresiorako «oztopoa» dela salatu du Foro Sozialak. Motibazio Politikoko Euskal Presoei Aplikatutako Espetxe Politikaren Behatokiak hirugarren txosten monografikoa kaleratu du: oraingoan, Zuerako espetxearen «bide itsuaz». Ohartarazi du lehen graduan dauden presoek ezinezkoa dutela bigarrenera igarotzea, eta bigarrenean daudenei ez dietela baimenik ematen.

Euskal Herritik 245 kilometrora egon arren, «bide itsu bat» da Zuerako espetxea (Zaragoza, Espainia), euskal presoei ez dielako gradu progresioan aitzina egiteko aukerarik ematen. Halaxe salatu du Foro Sozialak sorturiko Motibazio Politikoko Euskal Presoei Aplikatutako Espetxe Politikaren Behatokiak. Gai zehatz bat hartuta egiten duen hirugarren txosten monografikoa da: aurrekoa bakartzeari buruz egin zuten, eta Zuerako espetxeko egoera lantzea erabaki dute oraingo honetan. Izan ere, Behatokiak salatu duenez, Zuerako kartzela Euskal Herritik hurbil daudenen artean kokatua badago ere, «oztopoa» da euskal presoen gradu progresiorako. Hain zuzen, txostenean salatu dute lehen graduan dauden presoei ez dietela bigarrenera igarotzeko aukerarik ematen, eta bigarren graduan daudenek, berriz, ez dutela irteera baimenik eskuratzen.

Zortzi euskal preso daude gaur egun Zuerako espetxean, eta epe motzean bertze sei eraman beharko lituzkete, Espainiako Espetxe Erakundeek iragarritako hurbilketen helmugen artean baitago Zaragozako kartzela. Behatokiak azaldu duenez, ordea, egoeraren berri duten presoek ez dute hara joan nahi: «Hurbiltzen dituzten hainbat preso horra eramaten dituzte, baina, kartzela horretara iritsita, presoek ez dute inolako aukerarik graduetan aurrera egiteko. Zinezko bide itsu bat da, eta errealitate hori ezagutzen duten presoek ez dute horra hurbilduak izan nahi».

Zueran dauden presoen adibide zehatzak eman dituzte txostenean. Erraterako, Iñaki Bilbao Gaubekak, Kepa Legina Aurrek, Francisco Mujika Garmendiak eta Juan Luis Agirre Letek zigor luzeak dituzte, espetxe urteen hiru laurdenak beteta, eta ez diete uzten bigarren gradura igarotzen. «Sorgin gurpil» bat dela salatu du Foro Sozialak, ez baitiete espetxeko programetan parte hartze uzten: «Lehen graduan sailkatuta dauden presoek ezin dute normaltasunez parte hartu programetan, eta, beraz, ezin dute frogatu kartzelako erregimen arruntera egokitzen direla; eta, ezin duenez hori egin, ez diote graduz aldatzen uzten. Eta berriz hastera». Behatokiak salatu du «denboran luzatzen den epai, helegite eta auto kate bat» dela, «zeinaren ondorioz preso askok lehen graduan bukatzen baitituzte zigorrak, bigarren gradura igaro, baimenak lortu eta hirugarren gradura pasatzeko aukerarik izan gabe». Berdin gertatu zaie bigarren graduan egonda Zuerara eraman dituzten presoei: ez diete utzi irteera baimenak lortzen, eta, beraz, hirugarren gradura igarotzen. Kepa Arronategi preso eriaren kasua jarri dute adibide, eta oroitarazi dute, bertze anitzetan bezala, «iraganeko» argudioak erabili izan dituztela hari buruzko ebazpen judizialetan: erraterako, ETAn berriro sartzeko arriskua, nahiz eta 2018an erakunde armatuak bere burua desegina izan. Behatokiak ohartarazi du haren kasua azkenean ebatzi bazen abokatuei esker eta Espetxe Zaintzako Epaitegiaren erabakiagatik izan zela —Arrasateko (Gipuzkoa) Aita Menni zentrora eramatea lortu zuten, azkenean—, eta ez Zuerako espetxeko tratamendu batzordeari esker.

Foro Sozialaren ustez, Zueran gertatzen dena lehendik salatu izan duten lobby-aren «beste erakustaldi bat» da, eta Behatokiaren txostenak kezka azaldu du halako egoerak antzeko hurbileko espetxeetan errepika ez daitezen. Halaber, joan den urtean proposaturiko «guztion eta guztiontzako euskal bidea» jorratu nahia berretsi du foroak, presoak hurbiltzea eta graduetan aurrera egiteko modua emango lukeena.


Summary: Presidenteak uko egin dio Gobernua osatzeko ardura PSDren gain uzteari. Sozialdemokratek irabazi dituzte bozak, bost puntuko aldearekin. Agintean diren liberalek botoen %25 eskuratu badituzte ere, babes gehiago dituzte koalizio gobernua osatzeko.

Ia boto guztiak zenbatuta, bost puntuko aldea ateratzen dio orain arte oposizioan egon den PSD Alderdi Sozial Demokratak, Ludovic Orban lehen ministroaren NLP Alderdi Nazional Liberalari. Hala, lehen emaitzen arabera, botoen %30 eskuratuko lituzke lehenak eta %25 bigarrenak. Parte hartzea, berriz, %31,8koa izan da Errumaniako Parlamenturako hauteskundeetan, inoizko txikiena.

Bi alderdi nagusien arteko tartea horren txikia izanik, alderdi txikiagoek izango dute gobernua osatzeko giltza, eta horiek liberalek zuzendutako koalizio baten alde daude, inkesten arabera. Liberalak EB Europako Batasunarekiko harremanak estutzearen alde daude. Hala, Klaus Iohannis presidenteak baztertu egin du gobernua osatzeko ardura PSDren gain uztea. «Garbi dago, emaitzak elkartuz gero, zentro-eskuineko alderdiek elkarrekin botoen %50 baino gehiago lortu dutela», argudiatu du. Presidentearen helburua NLP, USR PLUS —hirugarren indarra, botoen %15 eskuratuta—, eta eskuineko eta zentroko beste hainbat alderdi elkartzeko gai izango den hautagai bat izendatzea da.

Boto guztiak zenbatzen amaitu aurretik eskatu du Orbanen dimisioa PSDko buru Marcel Ciolacuk: «Hori da errumaniarrek eskatu dutena euren botoekin». Gobernuburuak, lehen unean, ez du porrotik onartu, baina bere kargua utzi du, azkenean. Nicolae Ciuca Defentsa ministroak beteko du haren hutsunea, Parlamentuak gobernuburu berria aukeratu bitartean. Ciuca militar ohia da, Orbanen alderdi berekoa, eta urtebete inguru zeraman ministro gisa, zentsura mozio batekin PSDren aurreko gobernua kanporatu zutenetik.

Bestalde. lehen aldiz, eskuin muturrak ere ordezkaritza izango du Errumaniako Parlamentuan. Errumaniaren Batasunerako Aliantzak botoen %9 eskuratu ditu bozetan.

Europako herrialderik pobreenetako bat izanik, azken urteetan bertako milioika herritarrek mendebaldeko estatuetara jo dute bizimodu hobe baten bila.


Summary: Kartzelan sartu dute Barakaldon zatikatuta agertu zen gizonaren neska laguna. Emakumearen mutil lagun ohia ere atxilotu zuten harekin batera, baina ez da epailearen aurretik igaro oraindik.

Ertzaintzak bi pertsona atxilotu zituen joan den ostiralean, duela bi aste Barakaldoko (Bizkaia) Arrontegi mendian agertutako gorpuzkiekin lotura izan zezaketelakoan. DNA probek adierazi dute arrasto horiek uztailean desagertutako 62 urteko gizon batenak direla. Gaur, bi atxilotu horietako bat, desagertutako gizonaren neska laguna, kartzelara sartu dute, Europa Press berri agentziaren arabera. Iturri horiek esan dute bigarren atxilotua, emakume horren mutil lagun ohia, ez dela epailearen aurretik igaro oraindik.

Uztaileko desagerpena ikertzen ari zirela jo zuten poliziek mendira, aztarna gehiago aurkitzeko asmoz. Gorpuzkiak nola agertu ziren kontuan izanda —hilotza moztu egin dute, eta hankak baino ez dituzte topatu—, ikerlariek ondorioztatu dute gizona ez zela bere borondatez desagertu eta erail egin zutela.


Beste 397 kasu positibo atzeman dituzte

Summary: Beste 397 kasu positibo atzeman dituzte. Hegoaldeko azken datuetan, oro har, egindako azken testen %6,3 izan dira positiboak.

Beste 397 kasu positibo. Horiek dira atzo Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko testetan atzemandako diagnostiko berriak. Orotara 6.300 test egin zituzten, eta positiboen ehunekoa, beraz, %6,3 da. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarria duen irizpidea da behin %5aren langa gaindituta izurria kontrolpean hartzeko bidean jar daitekeela, baina portzentaje horretatik gora jarraitzen dute datuek.

Osakidetzak larunbatean baino 1.762 test gutxiago egin zituen atzo, eta berak emandako datuen ehunekoa apur bat apaltzea lortu du: %6.5etik %6,03ra. Nafarroan, berriz, %6,2tik %7,6ra igo da. Datuok argi uzten dute oraindik ere adi ibili behar dela birusarekin. Horren gainean ohartarazten ari dira osasun agintariak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan Eguberrietara hartuko diren neurri zehatzei begira, asteazkenean egingo du bilera bat Labi aholku batzordeak. Nafarroako osasun agintariek esan zuten hilaren erdialdera emango zituztela zehaztapenak. Irizpide orokorrak lehengo astean jakinarazi ziren, Espainiako Gobernuko agintariek autonomia erkidegoetako arduradunekin egin zuten bileraren ostean.

156 kasu atzeman dituzte Bizkaian, 106 Gipuzkoan, 82 Nafarroan eta 49 Araban. Beste lau kasu dira kanpoan bizi diren pertsonenak.


Summary: Bihar arteko epea dute Poloniak eta Hungariak atzera egiteko. Aurrekontuari jarri dioten betoa kentzen ez badute, Next Generation plana haiek gabe ezartzeko bide bat bilatuko du EBk.

Poloniari eta Hungariari ultimatum bat eman diete Europako Batasuneko beste gobernuek: EBren aurrekontu proiektuari jarritako betoa kendua behar dute; edo, bestela, aurrekontu hori lotuta dagoen suspertze plana, Next Generation, haiek gabe jarriko da indarrean. Denbora tarte laburra dute erantzuteko Varsoviako eta Budapesteko gobernuek, bihar arratsaldera arte.

Next Generation planaren bitartez 750.000 milioi euro banatu nahi ditu EBk estatukideen artean, koronabirusaren krisiaren kalteei aurre egiteko; baina, batez ere, EBren etorkizuneko erronkei bultzada bat emateko, hala nola trantsizio energetikoari. Gutxi gorabehera, diruaren erdia maileguak izango dira, eta beste erdia, Bruselari itzuli beharko ez dizkioten transferentziak. Funts horren onuradun nagusien artean leudeke Polonia eta Hungaria, EBko estaturik pobreenen artean daudelako, baina arrazoi politikoengatik blokeatzen dituzte. Izan ere, Varsoviako eta Budapesteko gobernuek estuago lotzeko klausula batekin doa funtsa: haren dirua nahi duenak ezingo du «zuzenbide estatua bortxatu».

Kontzeptu zabala da hori, eta, ziur aski, EBko kide gehienei leporatu dakieke modu batera edo bestera legeak zintzoki ez betetzea, baina urteak daramatzate Viktor Orbanen Hungariak eta Mateusz Morawiwckiren Poloniak jarrera autoritarioekin eta talde zehatz batzuk jazartzen. Aurrekontuari betoa jarrita, ziurtatu nahi dute klausula hori urardotuko dutela eta ez zaiela haiei ezarriko.

Baina orain hori egiteak, hainbat hilabetetako negoziazio neketsuen ondoren, beste kolpe bat emango lioke EBren sinesgarritasun zigortuari. Horregatik, B plan bat lantzen aritu da Europako Batzordea: suspertze funtsa osatu nahi du gainontzeko estatukideen babesarekin, eta EBren aurrekontuari lotu gabe. Proposamen horren arazoa da aurrekontuak blokeatuta egongo litzatekeela aurrerantzean ere, eta 2014-2020ko epekoa berritu beharko lukeela EBk.


Summary: Berriz ekin diete Osakidetzako lan eskaintza publikoen auziko deklarazioei. Gaur, Neurokirurgiako tribunaleko presidenteak deklaratu du, inputatu gisa.

Irailean COVID-19 kasu posible bategatik bertan behera geratu ostean, gaur ekin diete berriz Osakidetzako 2016-2017ko LEP lan eskaintza publikoetako ustezko iruzurrari lotutako deklarazioei. Gaur, Neurokirurgiako tribunaleko presidenteak deklaratu du, inputatu gisa, baita hiru lekukok ere. Asteazkenean ere lekukoek deklaratuko dute.

LAB sindikatua akusazio partikularra da auzian, eta komunikabideei adierazpenak egin dizkie. Sindikatuak azaldu duenez, ekainean eginbide batzuk eskatu zituzten, eta guztiak onartu dizkiete: «Eginbide horien barruan zegoen 24 lekukori deklarazioa hartzea, eta hainbat dokumentazio eskatzen genuen. Epaileak, orain arte, guk eskatutako eginbide guztiak onartu ditu».

Dokumentazio hori iristen ari zaiela adierazi dute, eta orain arte zeukaten tesia indartzen ari dela: «Gure tesia indartzen ari da: hemen filtrazioak egon direla –sekretuak agerrarazte delitua–, eta zilegi ez den elkarte delitua dagoela». Osakidetzako zuzendaritzara begira jarri dira: «Ikusten ari gara hor 18 urtean zegoen Osakidetzako zuzendaritzak parte hartu zutela momentu askotan, eta gero eta beharrezkoagoa izango dela haiek epaitegietara hurbiltzea azalpenak ematera, gauza askok azalpenak behar baitituzte».

Lekuko eta inputatu gehiago

LABek hurrengo egunetan edo asteetan jakinaraziko ditu zein pauso emango dituen, baina aurreratu dutenez, lekuko eta inputazio gehiago eskatuko dituzte: «Ekainean esan genuen Jon Darpon Osasun sailburu ohia, Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari ohia, [Juan Carlos] Soto eta [Xabier] Balerdi giza baliabideetako zuzendaritzatik eta [Andoni] Arzelai Osakidetzako Asistentzia Sanitarioko zuzendaria zirela nukleo operatiboa osatzen zutenak, baina zerrenda handituko dugu, ikusi dugulako jende gehiagok parte hartzen zuela». Orain arteko emaitzekin gustura dago sindikatua, eta lanean segitzeko asmoa berretsi du: «Oso pozik gaude, ikusten ari garelako prozesu honetako motorrak garela».


Uraren prezioa, merkatuen esku

Summary: Uraren prezioa, merkatuen esku. Lehengaien merkatuan finkatuko da Kaliforniako uraren prezioa. Halako kontratuak merkaturatzen diren lehen aldia da AEBetan.

Petrolioa, artoa, urrea... Horien eta beste lehengai ugariren prezioak balore burtsen antzeko araudiak dituzten lehengaien merkatuetan finkatzen dira. Zerrenda horretara beste bat batu da gaur: ura. Hala, uraren gerokoak, hau da, etorkizunerako inbertsioak, Wall Streeten merkaturatu dira, lehengaiak jasan dezakeen eskasiaren beldur. CME taldeak Kaliforniako uraren kontaketarekin lotutako kontratuak jaurti ditu, 1.100 milioi dolarreko balioarekin. Konpainiaren arabera, uraren kudeaketak dakartzan arriskuei aurre egiten eta eskaintza eta eskaria lerrokatzen lagunduko du.

Halako kontratuak merkatura zabaltzen diren lehen aldia da AEBetan. Irailean eman zuten erabakiaren berri, eta beroak eta suteek herrialdeko mendebaldeko kostan utzitako ondorio larriak dira arrazoia; batez ere, Kalifornian eragindakoak.

Gerorako kontratuek ez dute ura fisikoki entregatzeko beharra adierazten, kontratuak finantzarioak baitira, Kaliforniako bost arro nagusien asteko batez besteko prezioaren arabera finkatuko direnak. Horretarako, Nasdaq Veles California Water (NQH2O) indizea erabiliko dute. Hala, gaur, 1.233 metro kubikoren balioa 400,82 eurokoa zen. Prezio hori duela urtebete ezarrita zegoenaren bikoitza da, eta eskasiak igoera hori areagotzea espero dute.

Bloomberg aldizkariaren arabera, «prezioen igoeraren aurrean», Kaliforniako uraren kontsumitzaile nagusientzat «babes» gisa funtzionatuko du erabakiak, baita lehengaiaren «eskasiaren» adierazle gisa ere. Izan ere, CME taldearen arabera, etorkizunean urak izango duen prezioa finkatzeko aukera emango du, merkatuko aktore nagusien estimazioak kontuan hartuz.

CME taldeak ez du adierazi, ordea, merkatuan parte hartuko duten kideak zein izango diren, baina bai gaiak nekazaritza eta abeltzaintza alorreko enpresen interesa piztu duela, baita hainbat enpresa publikorena ere; tartean, Kaliforniako uraren agentzia eta zerbitzu publikoak kudeatzen dituzten hainbat enpresa. Hala, enpresek eta funts pribatuek uraren prezioaren aurrean babesteko aukera izango dute, baina baita harekin espekulatzekoa ere.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, 2.000 milioi lagun ura lortzeko arazo larriak dituzten herrialdeetan bizi dira, eta datozen urteetan Lurreko herritarren bi herenek izan ditzakete lehengai hori eskuratzeko arazoak. Eskasiaren arrazoi nagusiak, gehiegizko kontsumoa eta klima aldaketa dira, erakunde haren esanetan.


Etxean ezin irabazi

Summary: Etxean ezin irabazi. Garaipena merezi arren, Eibarrek 0-0 berdindu du Ipuruan. Bi baloi bidali ditu zutoinera, baina azken jokaldian partida galtzear egon da.

Ipuruan garaipena lortu ezinik segitzen du Eibarrek denboraldi honetan. Puntu bakarrarekin konformatu behar izan du oraingo honetan, 0-0 berdindu baitu Valentziaren kontra. Jose Luis Mendilibarren taldea hobea izan da: baloiaren jabetza eta partidaren aginte makila izan ditu. Partidaren azken txanpan aukerak izan ditu; besteak beste, Enrichek baloi bat bidali du langara. Baina nolakoa den futbola. Neurketako azken jokaldian ia galdu egin du. Buruz buruko jokaldian gelditu bikaina egin dio Dimitrovicek. 11.a da orain sailkapenean.

Eibarrek erritmo biziz eta ondo hasi du partida. Valentziak, berriz, sasoi honetan egin ohi duen moduan, atzean sartuta, kontraerasora irteteko. Ohikoena izan ez arren, baloiaren jabetza izan dute gipuzkoarrek. Pixkanaka, ordea, erritmoa galduz joan da norgehiagoka. Hori ez zitzaion komeni Eibarri. Parekatua izan da lehen zati hori, eta gol aukera gutxikoa.

Bizi atera da Eibar bigarren zatian, baina 53. minutuan Valentzia lehen gola egiteko puntuan egon da. Maricek punpa lasterrean errematatu du, eta Dimitorvicek sekulako gelditua egin du. Eibarrek hobea izaten segitu du, eta azken minutuetan estutu egin du. Are gehiago sartu du atzean Valentzia. Eta ia erreskadan bi baloi bidali dituzte zutoinera Bryan Gilek eta Enrichek. Lehenak 83. minutuan, eta besteak 86.ean. Merezi zuen garaipena, Javi Graciaren taldeak partida txikia egin baitu. Baina Herrialde Katalaneko taldea, aipatu bezala, garaipena lortzeko zorian egon da. Hor agertu da beste behin. Igandean Realaren kontrako derbia izango du Eibarrek, Anoetan (14:00).


Summary: Zahar etxeetan konpondu beharreko guztia. Koronabirusa zahar etxeetan eragiten ari den arazoez hizketan aritu dira egoitzetako langileak, han senideak dituztenak eta bi egoiliar.

Pello Igarataundi eta Naxari Arakistain. Egoiliarrak

Zestoako San Juan egoitzari «etxe» esaten diote Arakistain eta Igarataundik; goratu egiten dute hango langileen jarduna, «xomorroak» bizitza estuagoa egin duen garai ilunotan ere.

Bizialdiaren bederatzigarren hamarraldian sartuta daude biak, hauskortasuna saihestea ezinezkoa den aro horretan. Hala ere, tente daude oraindik, burua argi, solasa zoli. Pello Igarataundi Unanuek (Zestoa, Gipuzkoa, 1927) eta Naxari Arakistain Egigurenek (Aizarna, Zestoa, Gipuzkoa, 1929) orain urte pare bat utzi zuten beren etxea, ezkondu ondorenean Zestoan elkarrekin hartu zuten bizilekua. Orain, «etxe» esaten diote Zestoako San Juan adinekoen egoitzari: «Gure etxea da». Sentitzen dute bertako langileek, oinarrizko zaintzez aparte ere, bizitzeko ezinbestekoa den abaroa ematen dietela, girorik maitekorrenetan ematen den artaren hatsa. «Hemen dauden neskak eta! Noiznahi gure ondora etortzen zaizkigu, gure ohera: 'Nik ere hementxe egingo dut lo'. Oso-oso jatorrak dira. Etxe honek ez dauka aitzakiarik; tokia ezin hobea da», azaldu du Arakistainek. Horrexek pandemiak ekarritako nekeak arindu dizkiela argi dute biek, baina sumatu dute haren itzala. «Lehen, hobeto, xomorro xahar hau sartu arte».

Egoera epidemiologikoaren arabera, egoitzetan martxotik hona birusari aurre egiteko hartu behar izan dituzten prebentzio neurriak aldakorrak izan dira; baita Zestoako honetan ere. Ekarri dute, gizarte osoarenak nola, egoiliarren askatasunak murriztea. Zahar etxeen kasuan, gainera, COVID-19ak adinekoen artean duen larritasunak eraginda, are estuagoak izan dira erabakiak. Positiborik ez dute izan San Juan egoitzan, eta pozgarria da hori, baina nostalgiaz oroitzen du Igarataundik etxeak izurria heldu aurretik zuen irekitasuna, hango libertatea: «Lehen, ez zegoen mugarik nahi zuena sartu eta ateratzeko, edota kanpora irteteko, eta elkarri kontuak esaten jarduteko. Orain, ordea, ordu erdikoak izaten dira bisitak; denbora gutxi da hori. Denbora gutxian ere kontu asko esaten ditugu guk, ahal den guztiak; baina lehengoaren falta sentitzen dugu».

Nahieran etxekoak ezin ikusi, pena hori du Arakistainek ere: «Izan ere, ilobak asko maite ditugu; haiek ere bai gu. Orain, baimena eskatu behar izaten dute etortzeko». Etxe barruan ere, lehengo libertaterik ez dute orain: mugatuak dituzte mugimenduak. «Gu, adibidez, hirugarren solairuan bizi gara; orain hantxe egiten dugu guk bizimodua».

Hala ere, etxeko abaroari esker, prebentzio neurri horiek ekarri duten bakartzea eramangarriagoa dela uste dute. Elkarren babesa ere estimatzen dute: «Hitz egiteko-eta, bi gara». Halakorik gabe, beste jende askorentzat hilabeteok «gogorragoak» izango ziren uste argia dute. Burua argi, zerekin entretenitua badute, gainera, biek. «Nik, adibidez, pintatu egiten dut asko», azaldu du Arakistainek. «Ni lorategiko lanetan orduak egindakoa naiz», esplikatu du Igarataundik.

Badute albisteen berri: badakite izurria zertan den. Gauetan erreparatzen diete maiz, logelan: «Oso kuarto ederra daukagu». Han, telebistaren aurrean, mundura begira jartzen dira: «Txertoarekin hastera doaz; zaharrei eta haien zaintzaileei jartzen hasiko dira».

Sandra Temprano. Erizain laguntzailea

Adineko egoitzetako langileek «laguntza psikologikoa» falta dutela dio Tempranok. Enpresatik jasotzen ez dutena, baina, egoiliarren senideengandik jasotzen dute.

Sandra Tempranok (Gasteiz, 1981) hamazazpi urte daramatza adinekoen egoitzetan lanean; azken hamabostak, Gasteizko Ariñez zahar etxean. Erizain laguntzailea da. Izurriaren bigarren oldera kutsaturik gabe iritsi dira Ariñezen: ez da kasu bakar bat ere egon ez langileen artean, ez egoiliarren artean. Osasun neurriak «zorrotz» betetzen dituzte, eta, «zorionez», ez dute kutsaturik izan: «Segurtasun protokolo bat daukagu. Esaterako, egoiliar batzuei logelan bertan ematen diegu gosaria, eta beste batzuei, egongelan. Hainbat taldetan banatuak ditugu, eta ez dira sekula elkartzen».

Izurritearen lehen oldeak jo zituen gogorren zahar etxeak. Garai hura herstura biziz gogoratzen du Tempranok. «Oso latza» izan zen, eta egoerak «gainezka» egin zien: «Lanetik estresatuta eta antsietatearekin irteten nintzen: psikologikoki, oso gaizki, eta fisikoki, are okerrago». Orduan bizi izandakoa iltzatuta dauka memorian, amesgaizto bat balitz bezala: «Etxerako bidea negarrez egiten nuen, eta etxera ailegatzerakoan, seme-alabak agurtzera etortzen zirenean, ez gerturatzeko eskatzen nien. Dutxa bat hartu eta lasaitu arte, ez nituen besarkatzen».

Martxotik hona bestelakoa da egoera. Izurriaren bigarren astinaldia gogorra izaten ari da, baina Tempranok aitortu du berak «nahiko ongi» daramala; izan ere, martxoan ez bezala, ez ditu «ezustean» harrapatu, eta norbera babesteko materialak sobera dituzte. Hobeto egoteak, hala ere, ez du esan nahi ongi daudenik. Higadura sumatzen dute, eta laguntza falta ere bai. Tempranok aitortu du lehen olatuan zein bigarren honetan egoitzetako langileek faltan izan dutela «laguntza psikologikoa». «Gizatasun gehiago, horixe behar dugu. Oraindik asko sufritzen ari diren lankideak ezagutzen ditut, baina enpresatik ez digute inolako laguntza psikologikorik eskaintzen». Enpresatik jaso ez dutena, baina, egoiliarren senideengandik jasotzen dute: «Haiek beti egoten dira gurekin kezkatuta. Bisitak etenda zeudenean eta euren senideekin bideo deiak egiten zituztenean ere, beti galdetzen ziguten ea nola geunden, ea zerbait behar genuen... Izugarri babesten gaituzte».

Zainketa lanen «prekaritatea» eta sektorearen lan baldintza «eskasak» salatzeko, urte eta erdi daramate borrokan Arabako adinekoen egoitzetako langileek. Tempranok parte hartzen du astero egiten duten elkarretaratzean. Gogaituta mintzo da: «Guk ez dugu fabrika batean lan egiten: guk pertsonak zaintzen ditugu, menpekotasun handia duten adineko pertsonak. Maite dugu gure lana, baina ez dago balioetsita». Haserrea ulertzeko datuak eman ditu jarraian: urtean 1.792 ordu lan egiten dute, eta 997 euroko oinarrizko soldata jasotzen dute. Zaintzaile ratioak «lotsagarriak» dira, gainera: 49 egoiliar artatzeko, bost langile daude goizez, eta beste bost arratsaldez. Ez da nahikoa: «Ezin diegu eman merezi duten zaintza eta arreta».

Pandemiaren ondorioak, langileengan ez ezik, erabiltzaileengan ere sumatzen dituzte: «Lehen biko mendekotasun gradua zuenak orain hirukoa dauka. Mugikortasuna murriztu zaien neurri berean apaldu zaie osasuna. Eta tristeago daude».

Mikel Auza. Senitartekoa

Mikel Auzaren aitak 87 urte ditu, eta egoiliarra da Iruñeko Vergel zentroan. Entzumen eta ikusmen arazoak ditu, eta itxialdiak «kalte psikologiko handia» eragin diola dio semeak.

Zimeltzen. Horrela ikusi du Mikel Auzak aita, Iruñeko Vergel zahar egoitza publikora bisitan joan izan zaion azken aldietan. «Itzaltzen ari zaigu, egunetik egunera». 87 urte ditu Manuel Auzak, eta 2013. urtetik darama zentro horretan egoiliar. «Gure aita erdi gorra da, eta, azken urteetan, ikusmena ere galdu du nabarmen, kataratengatik», azaldu du semeak. Egoera zaurgarri horretan, Manuelentzat inoiz baino beharrezkoagoak dira senideen bisitak, baina martxoan, izurria zabaltzearekin batera, errotik moztu zizkioten. «Lehen konfinamendu hura oso-oso gogorra izan zen harentzat», gogoratu du Auzak. «Ekain erdialdean baimendu zituzten bisitak atzera ere, eta orduan konturatu ginen bakartzeak kalte egin ziola. Uste dugu dementzia moduko bat garatzen hasia dela, eta itxialdiak bizkortu egin duela prozesua».

Urrian, pandemiaren bigarren olatuarekin batera, zahar etxeetako bisitak bigarrenez eten zituen Nafarroako Gobernuak. Horien ordezko gisa, telefono deiak eta bilera telematikoak egitea proposatu zieten senideei, baina Manuel Auzaren gisako kasuetan halakoek «deusetarako ez» dutela balio dio haren semeak: «Gure aitak ez du ongi aditzen, eta ikusi ere oso gutxi ikusten du. Nola hitz eginen diogu telefonoaren bertzaldetik? Ez du zentzurik». Hiru salbuespen ezarri zizkion gobernuak bisiten debekuari: egoiliarra hilzorian egotea, «gabezia neurokognitiboak» izatea eta egoiliarren «egoera psikoafektiboa» nabarmen okertu izana. Manuel Auzak hiru baldintza horietatik bi betetzen zituenez, bisita bat egiteko aukera eman zioten.

«Arraroa izan zen», laburbildu du semeak. Sorgortuta aurkitu zuen aita, gurpil aulkian: «Begirada galdua zuen, ez zuen ezer erraten... Ordura arte, nirekin beti solastatzen zen euskaraz. Barra-barra aritzen ginen. Eta orain bakarrik erraten du baietz edo ezetz. 'Zer moduz zaude?', galdetzen nion, eta gauza bakarra errepikatzen zidan: 'Nekatuta'». Bigarren itxialdiaren ostean, bisitak berriz baimendu dituzte, baina Auzak argi du aita «galtzeko bidean» duela. «Gure aita hiltzen ari da pixkanaka: ez birusarengatik, bakartzearengatik baizik».

Hala ere, ez da kexu Vergel egoitzan jasotako tratuaz: «Harremana dut langileekin, eta eurek kontatzen didate nola dagoen aita. Oro har, egoitza honetan bertze batzuetan baino hobeto daudela uste dut. Egoiliarrak talde txikitan banatuta dauzkate, eta tratua gertukoa da».

Izan ere, zahar etxeen arazoa «orokorra» dela uste du, ez egoitza jakin batekoa. Horregatik batu da Zainduz Nafarroako zahar etxeetako egoiliarren senideen elkartera: «COVID-19ak dena irentsi du, baina arazo hau izurriaz harago doa. Hainbat zahar etxetan, egoera oso txarra da lehendik. Baliabideak handitu behar dira, eta ratioak murriztu. Nafarroako Gobernuari hainbat aldarrikapen egin dizkiogu, baina, funtsean, beste zaintza eredu bat nahi dugu».

Saioa Elosegi. Medikua

Lehen olatuan ez zen kasurik izan Errenteriako Jesusen Bihotzaren egoitzan; bigarrenean, sartu da birusa. Elosegi ez da «bakarrik» sentitu bidean, baina lan «bakartia» duela aitortu du.

Saioa Elosegi Urangak (Hondarribia, Gipuzkoa, 1972) hamazazpi urte daramatza mediku Errenteriako Jesusen Bihotzaren egoitzan (Gipuzkoa). Berebiziko indarrez oroitzen ditu hilabeteok. «Aurrena izan zen beldurra, ezjakintasunak eraginikoa: ez genekien zer zegoen, zer egin. Ez genuen kasurik izan, baina oroitzen dut beldurra, eta estresa: lorik egin ezina». Egoitzako mediku bakarra da: «Lan bakartia da». Ehundu egin behar izan zuten arloko medikuek, beren kabuz, sare bat, elkarren berri izateko, elkarren abaro izateko: «Niri, adibidez, protokolo asko ez zitzaizkidan iritsi Osakidetzatik, baizik eta beste lagunen bidez. Gero, erietxera-eta deitu behar izan dudanetan, arazorik gabe; osasun zentroan ere bai: 'Zer behar duzu?'. Alde horretatik, ez naiz bakarrik sentitu». Irailean sartu zitzaien lehen aldiz birusa etxean: «Berriz beldurra, eta arduraren zama. Nola egingo dut?».

Prebentzio neurri zorrotzak hartu behar izan dituzte egoitzetan COVID-19 kasuak saihesteko, eta horrek, kasu askotan, egoiliarren bizitzak gainerako herritar askorenak baino zedarri estuagoetara eraman dituela aitortu du Elosegik: «Hemen kolektiboak indarra hartzen du norbanakoaren gainean, eta neurriak mugatuagoak dira». Neurri zorrotz horien ondorioak maiz ikusten ditu: «Osasun emozionalean, funtzionalean eta kognitiboan». Egoiliarrak senitartekoen bisitarik gabe egon dira maiz, edo horiek oso murriztuta: «Eta batzuek ez dute ulertzen: 'Zergatik ez datoz?'. Langileok hor saiatu behar izan dugu familiaren goxotasuna ematen, ahal izan dugun neurrian. Familientzat oso gogorra izan da. Esan izan digute: 'Agian amaren azken negua izango da; ez nago harekin'. Oso gogorra da hori».

Martxotik hona lantaldea asko «trinkotu» dutela esan du: «Askotan ateratzen nintzen lanetik nekatuta, gehiago ezin nuela, baina lantaldeaz harro. Hori izan da parte positiboa; harro egoteko erako taldea egin dugu». Miresmenez ari da: «Jendea hemen uzten ari da arima, larrua eta dena; ahal zena eta gehiago egin dugu». Eta eskuak falta izan dira lanerako? «Une batzuetan, bai». Asteon bi greba egun deituta daude sektorean; ulertzen du zergatia, eta bere egiten du aldarria. «Nahi nuke hau dena ez ahaztea, oso sektore prekarioa baita; oso gaizki pagatuta dago maiz». Hura bezala egoitzetan dauden medikuek-eta ere, adibidez, Osakidetzakoek baino soldata apalagoak dituzte. Trebakuntza ona ere usu ez dago bermatuta: «Osakidetzan ez zaituzte hartzen espezialitaterik gabe; hemen, ez da horrelakorik eskatzen». Lantaldeen prestaketa ona, hein batean, «bokazioak» bermatzen duela esan du, eta «heterogeneoa» izaten dela arta: «Guk, adibidez, osasun talde indartsua dugu, baina geuk egin dugulako».

Joseba Ilarramendi. Zuzendaria

Ahalik eta muga urrieneko bizilekuak izateko atonduak ditu Zestoako San Juan fundazioak bere baliabideak; Ilarramendik azaldu du nekea izan dela atzera egitea, baina ezinbestekoa.

«Luze doa». Zestoako San Juan fundazioaren ardurapeko adinekoentzako baliabideen zuzendaria da Joseba Ilarramendi, eta COVID-19ak ekarritako nekeen «zama» gero eta handiagoa dela esan du: «Orain garbiago dago nola jokatu, zer protokolori jarraitu, baina, aldi berean, taldearentzat zama handia da. Ondo ari gara, baina psikologikoki karga hori nabarmenduko nuke». Adinekoentzako egoitza, eguneko zentroa eta etxebizitza babestuak dituzte. Hormarik gabeko etxe bat izatea da haien jomuga: «Hain zuzen ere, eguneroko martxan, eguneko zentrokoak egoitzara joan izan ohi dira, etxebizitzatakoak jaitsi izan dira behera, etxe inguru dena batera konpartitzen dugu... Izan ere, gure azken urteotako estrategia izan da muga horiek haustea eta erabiltzaile bakoitzari behar dituen zerbitzuak ematea; beren etxean daude, eta gu zerbitzu bat ematera gatoz».

Pandemiak eragotzi egin die jarduteko era hori: «Orain mugak sortu behar izan ditugu; dena sektoreka banatuta dago, eta erabat mugatuta egin behar dugu lan: toki bateko eta besteko erabiltzaileak ezin dira nahastu, langileak ezin dira nahastu...». Kanpoko bisitei begira, antzera: «Lehen sartzen ziren aterik jo gabe, nahi zutenetan, nahi zuten tokitik...». Orain, ezin: «Ordu jakin batzuetan etorri behar dute, denbora jakin batean». Pena hori dute: «Gure filosofiari begira, aldaketa handia izan da». Beharrezkotzat dauzka, hala ere, neurriak: «Zorroztasuna ezinbestekoa zen; bestela, gero gogorra da: sartzen den tokian, izugarria da».

Mugak ezarrita daude. «Orain dagokigu horien barruan ahalik eta zerbitzurik onena ematea. Ahalegin horretan gabiltza». Eta lortzen dutela adierazi nahi du, hedabideetan zabaldu diren hainbat mezuk arduratuta: «Zaharrak ondo daude, hori ere nabarmendu nahi nuke: ondo zainduta daude». Baina langileek, horretarako, «esfortzu» handia egin behar izan dute. Hasieran, beldurraren beldurrez, «itxialdi» bat egin zuten langileek egoiliarrekin, hilabetekoa. «Pixkanaka joan gara neurriak egokituz, ahalik eta modu seguruenean».

Ez dira bakarrik sentitu: «Babesa, protokolo mailan, teknikarien partetik-eta izan dugu». Osakidetzako medikuek artatzen dituzte egoiliarrak; haiekin ere ondo moldatu dira. «Baina agerian geratu dira sektore honen gabeziak; lehendik ere arazo asko daude; hor daude grebak, lan itunik gabe daude langileak... Eta egoera horretan langileok izan dugun jarrera nabarmentzekoa da. Langileen konpromiso maila izugarria izan da». Horregatik, zurrunbilotik aterata, «maila politikoan» sektorea «duintzera» egin behar dela uste du. Eta egoitzek egindako lana baloratu egin behar dela. «Baliabide pila bat jartzen ari gara, lan egiteko era askoz ere zorrotzagoa dugu, eta ordainetan ez dugu ezer jaso». Arrangura hori du: «Egoitzoi ez digute egin galdera hau: 'Zer behar duzue?'. Gertutasun horren falta sentitu dut nik».

Maddi Zubeldia. Senitartekoa

Urruñako zahar etxean dauka 90 urteko ama Zubeldiak. Pandemiaren harira hartutako neurriak lehen lerrotik bizi izan ditu: haren gogoetak eta bizipenak kontatu ditu.

90 urte ditu Maddi Zubeldiaren amak. Duela bost urte sartu zen Urruñako (Lapurdi) zahar etxera. Egoera zaildu egin du pandemiak: egoiliarrek ez ezik, senideek ere egoera latzak pairatu behar izan dituzte azken hamar hilabeteotan. Martxoan ezarritako konfinamenduan, bisitak guztiz debekatu zituzten egoitza guztietan, eta «luzaz» ezin izan zuen ama ikusi Zubeldiak. Maiatzean, bisitak baimendu zituzten Ipar Euskal Herrian, baldintza zorrotzekin.

«Martxoko konfinamendua zelarik, egoiliarrak euren geletan itxita egon dira. Familiaren harremana moztua izatea gauza bat da, baina bertako kideekin ere moztua izan da; ez zuten sozializatzeko batere aukerarik. Dena gelan egiten zuten, eta horrek denbora luzea iraun zuen». Zubeldiaren amak alzheimerra dauka; eta harremanak eten behar izanak ondorioak izan ditu harengan: «Gogorragoa da burua ongi duenarentzat, iduriz. Baina konbentzitua naiz hala ere atzeraka egiten dutela zaharrek, afektiboki harremana moztua delako, eta giroa sentitzen dutelako».

Deskonfinamendua etorri zenean, bisitak berriz baimendu zituzten, baina orduan ere, harreman fisikoa ezinezkoa zen, segurtasun neurrien ondorioz. Urrian, berriro ere konfinamendua ezarri zuen Frantziako Gobernuak, baina zahar etxeetako bisitak baimentzea erabaki zuen, egoiliarren bakartzea saihesteko. «Egoiliar bakoitzarengana pertsona bat baizik ezin da joan batera, eta ordua hartu behar da aurretik», Zubeldiak azaldu duenez.

Egoera, ordea, latza da oraino. Zubeldia: «Familiar gisa, baduzu kulpabilitate bat ama aparkatua duzulako han, nahiz eta argi izan ezin duzula etxean izan alzheimerra duelako. Gainera, ikustera joatea zaila da. Konposatzen dugu horrekin». Frustrazioa aipatzen du Zubeldiak: «Zorionez, amak animoa atxikitzen du; alaitasuna ez du galtzen. Elkar ikusten dugularik, kantuz ari gara, baina ezin dugu estimulatu nahi bezainbat». Estimuluak, ordea, beharrezkoak ditu Zubeldiaren amak, eta bigarren konfinamenduak ere, malguagoa izanik ere, eragina duela dio. «Afektiboki berriz ere beste kolpe bat da haientzat, eta guretzat ere ez da goxo».

Pentsatzen du gaitzaz babestu nahian osasun mentala baztertu dutela agintariek. «Ez naiz inor esateko zer egin behar den, baina harremana eta osasun mentala zaindu behar dira. Ari gara kosta ahala kosta jendea iraunarazten baina osasun mentalaz arduratu gabe», deitoratu du. «Dudarik gabe, babestu behar dira. Baina zer da egiazko babesa? Haiei ez zaie galdetu. Denak ari gara mintzatzen, baina zaharrei beraiei ez zaie galdetzen». Eta galdetu du: «90 urtetik gorakoek eritasunaren beldurra dutela? Baina horrela bizi behar izatearena?».


Summary: Hasi da txertaketa kanpaina Erresuma Batuan. 90 urteko emakume bat izan da lehena koronabirusaren aurkako kanpainako txertoa jasotzen.15.000 pertsonarekin probatu dute aurretik. Abenduaren amaierarako lau milioi pertsona txertatzea espero dute.

Margaret Keenan du izena, eta 90 urte ditu. Erresuma Batuan, gaur hasi dute koronabirusaren aurkako txerto kanpaina. Hilaren amaierarako lau milioi pertsonari jarri nahi diete txertoa, eta Keenan izan da horietako lehena.

Coventryn (Ingalaterra) jarri diote txertoa emakumeari, Euskal Herrian 07:30 zenean. Txertoa «urtebetetzeko opari aurreraturik hoberena» izan dela adierazi du emakumeak. Izan ere, 91 urte beteko ditu datorren astean. Pfizer eta BioNTech konpainien txertoa jarri diote. Aurretik, 15.000 pertsonarekin probatu dute txertoa, eta «segurua eta eraginkorra» dela frogatu dute. Irlandarra da jatorriz emakumea, eta, esan duenez, «pribilegiatua» sentitzen da. «Azkenean espero dezaket familiarekin eta lagunekin egoteko aukera izatea urte berrian, azken honetan gehienetan bakarrik egon ondoren».

Errusian joan zen astean hasi ziren han bertan garaturiko Sputnik txertoa jartzen, baina Pfizer/BioNTechen txertoa erabiltzen lehenengo herrialdea da Erresuma Batua. Txerto hori erosi du Bruselak Europako Batasuneko herrialdeetan erabiltzeko.


Summary: Positibo gehiago baina tasa apalagoa Hegoaldean. Asteburuan baino test gehiago egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta positibo tasa apaldu egin da: %5,4

Asteburua igarota, aurreko egunetako beheranzko joerara itzuli dira COVID-19aren transmisio datuak. Atzo, PCR eta antigeno proba gehiago egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak (7.974, bezperan baino 1.674 gehiago) eta horietan, 430 kasu positibo atzeman dituzte (atzo baino 33 gehiago). Askoz test gehiago egitearen ondorioz, positibo tasak nabarmen egin du behera egun batetik bestera: %6,3tik %5,4ra.

Arabak, Bizkaiak, Gipuzkoak eta Nafarroak egunak daramatzate OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako %5eko langa horretatik hurbil, baina tasa horri hainbat egunez jarraian eutsi ezinik. Zaila da izurria kontrolpean mantentzea, eta ohiko bihurtu dira datu eta ehunekoen gorabeherak.

Datuak herrialdeka aztertuta, Nafarroak erregistratu du beheranzko joera nabarmenena: 61 kasu positibo atzeman dituzte gaur, aurreko egunean baino 21 gutxiago. Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak jakinarazi duenez, gainera, 1.358 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo, eta, horren ondorioz, positibo tasa %4,5era murriztu da herrialdean. Araban 81 positibo atzeman ditu Osakidetzak; Bizkaian, 140; eta Gipuzkoan, 145.


Summary: Osakidetzak ez ditu kontuan hartu antigenoen positiboak ospitaleratuen datuak emateko orduan. Osasun sistemak zuzendu egin ditu azaroaren 24tik aurrerako datuak, baina ez lehenagokoak. Desfaseak %20 bat gutxitu ditu zenbakiak.

Osakidetzak gaur ohar batean adierazi duenez, aldatu egin du azken asteotan koronabirusak jota erietxeetan solairuan zeuden gaixoen kopurua zenbatzeko irizpidea. Erabakiak agerian utzi du osasun sistemako arduradunek azaroaren 24ra arte ez dituztela zenbatu antigeno proban positibo emandakoak, solairuan zenbat pertsona zeuden jakinarazteko orduan. Bakarrik PCR testarekin diagnostikatuen berri eman dute. Desfaseak %20 bat gutxitu ditu zenbakiak.

Orain, zuzenketa egin eta azaroaren 24tik aurrerako datuetan horiek ere kontuan hartu dituztela esan dute gaur; hala egingo dute aurrerantzean ere. Izurriaren eboluzioa ikusteko grafikoetan aldaketa handia eragingo du erabakiak. Esaterako, azaroaren 24an, bertan, 120 gaixo gutxiago zenbatu zituzten gaur arte emandako datuetan. Ospitaleratzeen kopuruetan ere distortsio handia eragin du zenbatzeko sistemak: egun berean, 77 pertsona sartu zituzten erietxeetan, PCR edo proba serologikoan positibo emanda, baina datu ofizialetan, bakarrik 53 zenbatu zituzten. Errealitatearen eta Osakidetzaren egun bateko datuen arteko desfaserik handiena 127 pertsonakoa izan da. Zainketa Intentsiboko Unitateetan sarturiko gaixoen kopuruetan ez da desfaserik egon.

Hala azaldu du Osakidetzak: «Antigeno testen sarreraren ondorioz ospitaleratzeen zenbaketa egiteko irizpideetan aldaketak egitea erabaki da. Irizpide berriak erabiliz zuzendu dira datuak azaroaren 24tik aurrera».


«Sortzeko dauzkagu lanik ederrenak»

Summary: «Sortzeko dauzkagu lanik ederrenak». Mursegok, Antton Telleriak, Amancay Gaztañagak eta Miren Amurizak Taupadaz taupaDA ikuskizun berezia eman dute eguerdian Landakon.

Azken eguna du gaurkoa Durangoko 55. Azokak, eta, Internet bidezko eskariak prestatzeko lanak etenik gabe segitzen duen bitartean, egitaraua aurrera doa. Gaur eguerdian eman dute Landakon, esaterako, Taupadaz taupaDA ekitaldi berezia. Mursego musikariak egin ditu bertan parte hartu dutenen hari musikal-narratibo lanak. Berak egin dio introa Antton Telleriari, hasteko, «une batez, gelditu zitzaigun bihotza, eta une batez gelditu ginen itsu, mutu, gor» kantatuz, txeloa eta loop-a lagun zituela.

Telleria oholtzara igo denean, atzeko pantailan irakur zitekeen: «Une batez, gelditu egin zitzaigun bihotza. Une batez. Gelditu. Itsu. Mutu. Gor». Testuinguru horretan umorea egitea zaila baina beharrezkoa dela esan du. «Harrigarria da euskaldunok honelako ekitaldiak antolatzen ditugunean ze joera dugun epikarako, sakoneko sentimenduak azaleratzeko eta hunkitzeko, zenbat gustatzen zaigun oilo ipurdia. Ez dakit zein neurritaraino den hori osasuntsua».

Telleriak bere monologoa bukatu duenean, Mursegoren txelo doinuek bete dute berriro Landako. Ikara hitzak ere bai. Eta Amancay Gaztañaga agertu da oholtzan, haurdunaldiko azken asteetan dagoen emakumearen tripa soinean, erditu nahian indarka. Barrukoak irten nahi ez, baina. «Hemen daukat, prest, baina ez du irten nahi». Ez hori bakarrik. «Denbora da ez dudala sentitzen». Pandemia garaiko itxialdiak sortutako ikaragatik omen; gehiago ez kantatzeko, ez ikusteko, ez entzuteko, ez sentitzeko, ez idazteko, ez irakurtzeko betarik uzten ez zuen beldurragatik. «Eta orduan sartu zitzaidan ikara, zabal-zabal». Itxialditik ere, ikaraz tindaturik atera omen zen. «Eta ordutik, hemen barruan dagoena, gaur zuei erakutsi nahi nizuena, geratu egin zitzaidan».

Sortzaileei langile estatusa ere ez onartzea sinesgaitza dela nabarmendu du Gaztañagak. «Gu isiltzea gauza erraza da, eta merkea. Gu ez gara langileak ere, ez gara ezer». Hala gelditu zaio barruan duen sormen alea, bada, ikarak izoztuta, irten nahi ezta. «Eta pena bat da, altxor bat zelako, baina dagoeneko ez dut sentitzen bere taupada».

Buztinezko taupadak

Mursego berriro ere, taupada hotsak aireratuz. Tau. Tau. Tau-pa. Tau-pa. Tau-pa-da. Tau-pa-da.. Eta berrogeita hamabost taupada zenbatu ditu, Durangoko Azokaren aldi bakoitzeko bat. Ikusleen txaloak. Eta Miren Amurizaren txanda oholtzan, makila eskuan eskean dabiltzan koplarien iruditik abiatutako collagea proposatuz. Collage horretan, baso bat liburu eta musika tresna, orbela, eta azkonar bat, basoan zer suma. Eta etxe txiki bat den buztinezko bihotza, taupaka. Laboaren oihartzunak eta antzinako bertsolariaren hitzak: «Anai-arrebak entzun ene abotsa, izaite bat eztaike hezur hutsez osa. Herria da gorputza..». Eta Amuriza galdezka: «Zenbat urte ditu gorputza esanda irudikatzen duzunak, zenbat kilo, zenbat ile, zenbat zango, zenbat orban...?». Bertsolariaren grabazio zaharra berriz: «Herria da gorputza, hizkuntza bihotza». Maitasun hitz aspaldikoak segidan. «Taupada zentenario bat, aldian-aldian berritzen dena». Gauaren bila dabiltzan sortzaileen ibilerak aletu ditu Amurizak, «sormena da bide bakarra!» oihu artean.

Altxatu da Mursego, hartu du makila, Amurizak ere bai, eta hasi dira koplaka. «Batuko ditugu limoiak, txermenak eta kume denak, sortzeko dauzkagu lanik ederrenak».

Amaitzeko, Mursegoren kantu bat, Amurizak, Gaztañagak eta berak «sormenari buruz» duten ikuspegia azaltzeko, Maurizia Aldeiturriaga inbokatuz; estralurtar sentituz; Talking Heads taldearen kantako psycho killer bihurtuz; tentsioa, plazera zein ezina sentituz. Bukatzeko, oholtzan denak igo eta elkarrekin kantatu dute: «Hauxe da despedidea, luza dezagun bidea» .


Summary: Bihar arratsean batuko dira Von der Leyen eta Johnson. Brexit osteko merkataritza akordio bat lortzeko azken aukeretako bat da. Keinu gisa, Ipar Irlandari buruz hitzartutakoa hausteko aukera baztertu du Londresko gobernuak

Londrestik Bruselara. Oso ezaguna duen bidaia egingo du bihar Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak. Daily Telegraph egunkari kontserbadoreko Bruselako berriemaile lanetan aritzeko egin zuen bidaia duela 30 urte, baina, oraingoan, zeregin historiko batekin doa Belgikako hiriburura: afari baten bueltan erabaki behar du brexit ostea akordioarekin edo akordiorik gabekoa ote den. Neurri batean, berak bultzatutako bide bat amaitzeko bidaia izango da, Johnsonen informazioek —gezurrez betetakoak, horietako asko— elikatu baitzuten britainiar askoren mesfidantza EBrekiko, eta gero Johnsonek berak hartu baitzuen Erresuma Batua batasunetik ateratzeko kanpainaren gidaritza.

Zertara dator bilera?

Astelehenean mintzatu ziren telefonoz Johnson eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakaria. Hainbat hilabetetako negoziazioen ondoren bi aldeetako talde negoziatzaileek desadostasunak gainditzerik ez zutenez, hitzartu zuten arduradun politikoen ordua zela azken saiakera bat egiteko. Aurrez aurreko bilera bat izango da, Bruselan, aurrekoa Londresen izan baitzen. EBren aldetik Von der Leyeni dagokio lan hori, merkataritza harremana baitago jokoan, eta hori negoziatzea Europako Batzordearen zeregina baita. Johnson saiatu da Angela Merkelekin eta Emmanuel Macronekin tratu bat lortzen, baina horiek biek Von der Leyenen aldeko apustua egin dute.

Gaur arratsean argitu dutenez, bilera bihar izango da, afaritan. Luzatuko balitz, ostegun goiza ere izango lukete hitz egiteko. Akordioa egongo balitz, berresteko aukera izango lukete ondoren EBko buruek, bihar eta etzi goi bilera baitute Bruselan bertan.

Azken aukera al da?

Bai eta ez. 2021. urtea hasten den unean bertan aterako da Erresuma Batua Europako Batasuneko merkatu bakarretik, eta hura ordezkatuko duen harremana finkatu behar dute orain. Hau da, zer traba izango duten bi aldeetako produktuek eta zerbitzuek beste aldera igarotzeko. Akordioa izanez gero, bi aldeetako parlamentuek denbora beharko dute hura berresteko. Hori bai, epe hori aste batzuetakoa zen lehen —itzulpenak egiteko, prozedura guztiak betetzeko...—, baina, data gerturatu ahala, egun gutxi batzuetan konpon daitekeen gaia dela diote orain.

Gainera, beti dago beste aukera bat: 2021ean negoziatzen jarraitzea. Azken egunotan EBko herrialde batzuek nabarmendu dute garrantzitsuagoa dela akordio bat lortzea urtea bukatu aurretik egitea baino. Antzera mintzatu zen atzo Michel Barnier EBko negoziatzailea ere: «Ez dugu gure etorkizuna baldintzatuko oraina salbatzeko. Gure merkatuaren sarrera nahi duenak baldintza batzuk bete behar ditu».

Aukera horren arazoa da akordio posible hori lortu bitartean muga zergak ezarri beharko liratekeela eta merkantzien joan-etorria kontrolatu, eta horrek kostu ekonomiko eta logistiko handiak ekar diezazkieketela inportatzaileei eta esportatzaileei. Neurri horiei izkin egiteko irtenbide bat izango litzateke, hain zuzen, orain indarrean dagoen trantsizio epea luzatzea. Halakorik ez duela egingo eta 2021ean ez duela negoziatuko esan du Londresek, baina ikusteko dago jarrera hori noraino den irmoa, berak baitu galtzeko gehien akordiorik gabeko brexit batekin.

Posible da akordioa?

Bai, «baina ez da erraza», Johnsonek berak gaur aitortu duenez. Erresuma Batuko gobernuburuak espero du zerbait lortu ahal izango duela Von der Leyenekin izango duen bileran, eta horrekin justifikatu ahal izango duela akordio bat sinatzea Europako Batasunarekin. Kalkulu hori betetzea espero dute Erresuma Batuko eragile ekonomiko gehienek, akordiorik gabeko brexit-ak kalte ekonomiko handia eragingo duen beldur baitira. Johnsonek ezer lortzen ez badu, ordea, aukera horrek indar handia hartuko du. EBk, bere aldetik, Londresengan jarri du akordioa lortzeko ardur: «Londresen borondate politikoa behar dugu».

Zeintzuk dira desadostasunak?

Betiko hirurak: arrantza, araudien antzekotasuna eta gatazkak konpontzeko tresnak. Arrantzari dagokionez, EBk onartu du dagoeneko ez duela sarbide librerik izango Ingalaterrako eta Eskoziako arrantza toki aberatsetan, eta kuota batzuekin moldatu beharko duela. Ahalik eta kuotarik handiena lortzeko borrokan ari da, baina, batez ere kostaldetik gertuen dauden uretan sartu nahian dabil, sei eta hamabi itsas milia artekoetan; Erresuma Batuak bere ontzientzat nahi ditu.

Araudiari dagokionez, EBk argi dauka: Erresuma Batuak merkatu bakarrerako sarbidea nahi badu, lanari, ingurumenari eta diru laguntza publikoei buruzko araudia errespetatu beharko du, edo antzeko araudia izan. Horrekin eragotzi nahi du bere auzo batek arauak malgutu eta merkeago ekoitziz lehia desleiala egitea. Lan eta ingurumen kontuetan araudia aldatzeko asmorik ez duela ziurtatu du Johnsonek, baina laguntza publikoetan zalantza gehiago ditu.

Beste eztabaidagai bat da zer egin behar duten gatazkak dituztenean. Negoziazioaren hasieran, Bruselak nahi zuen Europako Justizia Auzitegiak izatea azken hitza, baina, Londresen ezezko borobila ikusita, orain ontzat hartu du bere enpresek Erresuma Batuko auzitegietara jotzea. Aldi berean, EBk tresnak nahi ditu bere merkatua tarifekin bizkor babesteko, baldin eta ikusten badu Londresek ez duela hitzartutakoa betetzen. Londres kexu da EBk ez dizkiola baldintza horiek jartzen beste bazkideei, eta horrela behartuta dagoela arau kontuetan EBren atzetik joatera. Gainontzeko bazkide handiak urrutiago dituela da Bruselaren erantzuna.

Zer gertatzen da Ipar Irlandarekin?

Dibortziorako akordioak finkatu zuen ez zela inondik ere muga fisikorik izango Hego eta Ipar Irlandaren artean, hori egiteak Ostiral Santuko bake prozesua arriskuan jarriko bailuke. Praktikan, horrek dakar Irlanda ipar ekialdeko sei konderriek merkatu bakarrean jarraituko dutela, eta, merkataritza librerako akordiorik ezean, muga bat jarri beharko litzaiekeela salgaiei Ipar Irlandaren eta Ingalaterraren, Eskoziaren eta Galesen artean. Johnsonen gobernuak akordio hori hausteko ate bat ireki zuen, Barne Merkatuko legegaiaren bitartez. EB sutan jarri zuen lege horrek, eta Erresuma Batuan bertan ere iskanbila sortu zuen, gobernuak argi eta garbi esan baitzuen prest zegoela sinatutako zerbait ez betetzeko.

Azkenean, ordea, ez da ezer gertatuko. Michael Gove Erresuma Batuko Kabineteko ministroak eta Maros Sefkovic Europako Batzordeko lehendakariordeak akordio bat iragarri dute gaur, eta, horren ondorioz, legearen puntu eztabaidatuenak kendu egingo ditu Londresek. Bruselako bidaiaren aurretik borondate keinu gisa saldu du Londresek.


Summary: Ezkurdia-Martijak aise irabazi dute binakako txapela. Aspeko bikoteak 22-13 hartu ditu mendean Olaizola II.a-Urrutikoetxea, Bilbon jokatutako finalean. Ezkurdiak erakustaldia eman du.

Pilotaren historian toki berezia izango du gordea 2019ko azaroan hasi eta atzo amaitutako binakakoak. Ez da egon eskuz pilotaren historian txapelketa ezohikoagorik. Ezohikoa izan da inoizko luzeena izan baita: urtebete pasatxokoa; ezohikoena izan da koronabirusaren pandemiak bete-betean harrapatu baitu: ezohikoa izan da eskuz pilota profesionalak bizi izan duen lan gatazkarik handienak eten baitu; eta ezohikoa izan da osasun egoerak eraginda, ikuslerik gabe jokatu den binakakoaren aurreneko finala izan baita.

Horrekin guztiarekin batera bi izen ageriko dira letra larriz idatziak: Joseba Ezkurdiarena eta Julen Martijarena. Haiek irabazi dute inoizko txapelketarik ezohikoena, Bilbon, Bizkaia pilotalekuan jokatutako finalean Aimar Olaizola eta Mikel Urrutikoetxea 22-13 mendean hartuta. Partida ederra egin du Aspeko bikoteak, eta nagusitasun eta merezimendu osoz jantzi du txapela.

Ezkurdiak bigarren txapela du binakakoan, duela bi urte txapeldun izan baitzen Jose Javier Zabaletarekin. Lepo bete zen orduan Miribilla. Gaur, ordea, ikusle gutxi batzuk baino ez dira izan harmailetan. Baina txapelak berdin-berdin balio du, izugarri. Arbizuko (Nafarroa) aurrelariak bolada onari eutsiko dio, maila nagusian jokatu dituen lau finaletan nagusitu baita: binakako bi txapelez gain, lau eta erdikoa ere irabazi du azken bi urteetan. Gaur ere erakustaldia eman du. Harentzat berezia baldin bada txapela, zer esanik ez Martijarentzat. Etxeberriko (Nafarroa) atzelariak lehenbiziko txapela du maila nagusian. 23 urterekin, eta estreinako finalean lortu du. Ikusgarri arituta, gainera. Meritu galanta du.

Abiadura eta segurtasuna

Ezkurdia-Martijak berriz ere utzi dute agerian ez daudela bi partida berdin, are gutxiago horietako bat final bat baldin bada. Olaizola II.a-Urrutikoetxeak neurria hartua zieten azkenaldian: irabazi egin zizkieten azken bi neurketak, erraz, gainera. Gaur, ordea, Aspeko bikotea goitik behera nagusitu zaio Baikokoari, eta ez dio aukera txikiena eman.

Ez zen espero halako nagusitasunik norgehiagoka nola hasi den ikusita. Olaizola II.ak ziztu bizian egin du lehen tantoa. Bigarrena ere Baikokoen aldekoa izan da, piloteo oso luzea jokatu ostean. Hirugarrena, berriz, Martijak eginiko huts baten ondorio izan da. Ezin hobeto zihoakien dena Olaizola II.a-Urrutikoetxeari.

Baina Ezkurdia pilotari abiadura ematen hasi da, eta aurkarien hutsak behartzen. Halaxe, aurkarien hutsak aprobetxatuta berdindu dute Aspekoek partida, hiruna. Orduan hasi da benetako partida, espero zena, oso gogorra. Eta lehia horretan inor ez da nagusitu hasiera batean. Nor baino nor gehiago aritu dira zenbait minutuz: launa, bosna, sei eta zazpina berdindu dute.

Baina neurketak aurrera egin ahala, Aspekoak nagusitzen hasi dira. Olaizola II.a apenas sartzen zen jokoan, eta Urrutikoetxea larri zebilen aurkarien pilotakadei nola edo hala erantzuten. Orduan etorri da Ezkurdia-Martijaren kolpe erabakigarria. Erauntsia izan da Ezkurdia kantxan. Mota guztietako tantoak egiten hasi da. Airean ibili ditu aurkariak. Konturatu orduko, bederatzi tanto kateatu dituzte Aspekoek, neurketa erabat hautsi, eta garaipena bideratuta utzi (16-7).

Olaizola II.a azaldu da orduan, baina berandu zen jada. Hain zuzen, Goizuetakoak (Nafarroa) susto galanta izan du, 18-10 zirela Martijak pilotakada bat eman baitio buruan. Zorionez, jokatzen jarraitu du. 19-13 gerturatu dira, baina Ezkurdiak eten egin du susperraldi txiki hori. Olaizola II.ak egindako huts batekin amaitu da partida.

Pozarren ziren irabazleak finala amaitu berritan. «Etxetik lanak eginda ekarri ditugu, eta gauzatu egin ditugu. Batetik bestera mugiarazi nahi genituen, eta lortu dugu. Laugarren finala eta laugarren txapela. Oso pozik nago. Oso gustura ari naiz finaletan. Hemen egon ezin izan diren pilotazaleei eskaini nahi diet txapela», Ezkurdiak. «Emaitzak dioena baino partida gogorragoa izan da. Baina Josebak asko jokatu du. Niri kostatu zait hasieran, baina gero, gustura aritu naiz. Oso pozik nago. Familiari eta neska-lagunari eskaini nahi diet txapela», Martijak.

Burumakur ziren, berriz, galtzaileak. «Bagenekien partida gogorra izango zela, eta gogor borrokatu gara, baina gu baino gehiago izan dira, eta partida osoagoa jokatu dute. Merezimendu osoz irabazi dute txapela», esan du Urrutikoetxeak. Olaizola II.ak, ordea, ez du adierazpenik egin. Neurketa amaitu bezain laster joan da medikuarenera, hartutako kolpea azter diezaioten.


Summary: Basaksehireko eta PSGko jokalariek zelaia utzi dute, epaile baten «irain arrazistak» salatzeko. Bart jokatu zuten Txapeldunen Ligako neurketan izan zen. Bi taldeetako jokalariek 14. minutuan uko egin zioten jokatzeari, eta gaur jokatuko dituzte falta diren minutuak epaile laukote berri batekin. Pierre Webo Osasunako aurrelari ohia da iraina jaso duen Basaksehireko kidea.

Negru. Hala deitzen zaie pertsona beltzei Errumanian, eta hala deitu zion atzo PSG-Basaksehir Txapeldunen Ligako neurketako laugarren epaileak Pierre Webori; kamerundarra, hainbat urtez Osasunako aurrelari izandakoa, Istanbuleko Basaksehireko talde teknikoko kidea da orain. Protesta egiteko, bi taldeetako jokalariek zelaia utzi zuten 23. minutuan, eta bertan behera geratu zen neurketa. Hainbat orduz negoziatzen jardun eta gero, UEFAk gaur goizean jakinarazi du gaur arratsaldeko 18:55etan berrekingo diotela lehiari, beste epaile laukote batekin.

Gertakaria 14. minutuan izan zen. Une hartan, epaileak Webori txartel gorria erakutsi zion, bere erabaki bat modu desegokian protestatzeagatik. Basaksehireko kidea, ordea, laugarren epaileak iraindu egin zuelako ari zen kexatzen. «Kanporatu beltza», esan zion errumaniarrez Sebastian Coltescu laugarren epaileak epaile nagusiari, Ovidiu Hategani.

Orduan, haserretu, eta behin eta berriz errepikatu zion Webok Coltescuri: «Zergatik deitu didazu negru?». Laugarren epaileak azaldu zion euren hizkuntzan ez duela esanahi iraingarririk hitz horrek. Hori entzundakoan, ordea, aulkian zen Basaksehireko Demba Ba aurrelaria ere sartu zen eztabaidan.

Hala, hamar minutuz geldirik egon zen norgehiagoka. Bi taldeetako jokalariak hurbildu ziren aulkitxoen gunera, eta hainbatek azalpenak eskatu zituzten; besteak beste, Neymarrek eta Mbappek, PSGko izarrek. Azkenean, jokalariek zelaia uztea erabaki zuten afera argitu bitartean.

Sareetan arrazakeriaren aurkako mezuak zabaldu dituzte bi taldeek, baita neurketa jokatu zuten jokalariek ere. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak ere idatzi du: «Pierre Weboren aurka egindako irain arrazistak gaitzetsi nahi ditut, eta espero dut UEFAk beharrezko neurriak hartuko dituela».


Summary: CAFek 500 milioi euroko eskaera bat jaso du Myanmarko Batasunaren Errepublikan. Mitsubishi Corporationek Beasaingo konpainia hautatu du Myanba Railwaysekin bideratuko duen proiektuko 246 unitate diesel-elektriko moderno (DEMU) diseinatzeko eta hornitzeko.

CAFek 2020ko urte beltza txukuntzen lagunduko dion kontratu handi bat eskuratu du antipodetan. Myanmar Batasunaren Errepublikako Garraio eta Komunikazioen Ministerioak Mitsubishiri esleitu dio kontratu handi bat, eta Japoniako konpainiak CAFena jo du azpikontratatzeko. Kontratuak, alde batetik, sei kotxeko hamaika unitateren hornikuntza jasotzen du, eta Yangoneko trenbide zirkularra hobetzeko proiektura bideratuko dira horiek. Bestalde, beste 30 unitate hornituko ditu Yangon - Mandalay II trenbidea hobetzeko. Bada, CAFekin hitzartutakoaren negozio bolumena 500 milioi euro baino gehiagokoa izango da.

Japoniako eta Myanmarreko gobernuen artean yenetan egindako nazioarteko mailegu baten bidez finantzatuta dago proiektua. Horren estaldurak, trenak hornitzeko zatiaz gain, bi lineetarako azpiegituraren hobekuntza osoa ere estaliko du, lan hauek barne: seinaleztapen-sistemen modernizazioa, bideetako obrak eta geltokien hobekuntza.

Tren berri horien lehen lineak (linea zirkularra) Yagon Myanmarreko hiri komertzial handieneko erdigunea zeharkatzen du, 46 km-ko ibilbide batean. Proiektu berriari esker, linea hori zeharkatzeko behar den denbora 60 minutu gutxituko dute. Bestalde, beste 30 unitateek Yangon-Mandalay linean eskainiko dute zerbitzua. Ibilbide horrek 620 km-ko luzera du, eta Yangon hiria herrialdeko hiriburuarekin lotzen ditu. Toki horietan ere nabarmen gutxituko da bidaia-denbora: 15 ordutatik zortzira.

Azken urteotan, CAFek lankidetza estrategiko estua sendotu du Mitsubishi Corporationekin, arrakasta handia izan duten proiektuak garatzen. Haietako batzuk gaur egun martxan daude; adibidez, Manilakoa (Filipinak) eta Istanbuleko metrokoa (Turkia), baita Australiako Canberra hirian garraio-sistemarena. Kontratu berri honekin, CAF taldeak Asiako kontinentean duen presentzia areagotzea lortu du. Asian proiektu hauek garatu izan ditu gaur arte: metro unitateen hornikuntza Hong Kongerako (Txina), tranbiak Taiwaneko Kaohsiung hirirako eta metro-unitateak New Delhirako (India).


Summary: Neanderthalek ere hilak lurperatzen zituztela frogatu dute. Duela 41.000 urte inguru, 2 urteko haur baten gorpua lurperatu zuten, Asier Gomez EHUko eta Aranzadiko ikerlariaren taldeak egindako azterketaren arabera. Datazio zuzenik berriena duen neanderthala da

Homo sapiensek ez ezik, neanderthalek ere hildakoak ehorzten zituztela frogatu du ikertzaile talde batek. Zehazki, 2 urteko ume baten eskeletoa aztertu dute, eta ondorioztatu dute duela 40.800 eta 41.700 urte arteko epean lurperatu zutela.

Asier Gomez Olivencia EHU Euskal Herriko Unibertsitateko eta Aranzadi Zientzia Elkarteko ikertzailea izan da hamalau ikertzaileko taldearen buru, CNRSko eta Parisko Historia Naturalaren Museoko ikertzaile Antoine Balzeaurekin batera. Ikerketaren emaitzak Scientific Reports aldizkarian argitaratu dituzte. Diziplina anitzeko ikerketa bat egin dute duela 50 urte Frantziako Dordoina departamenduko La Ferrassie aztarnategian aurkitutako La Ferrasie 8 izeneko umearen eskeletoarekin. Neanderthalen aztarnategirik famatuenetako bat da La Ferrasie. XX. mende hasieran, sei neanderthal eskeleto aurkitu zituzten: bi helduren hezurdura osoak eta osorik ez zeuden lau umerenak. 1970ean eta 1973an berreskuratu zuten La Ferrassie 8 izeneko umea.

Garai hartan landu gabe utzitako informazioari tiraka egin dute orain aurkikuntza, Gomezek BERRIAri azaldu dionez: «La Ferrassie 8 2 urteko umea aspalditik ezagutzen da. Kontua da ume horren testuinguru arkeologikoa ez zela ezagutzen, eta beti aipatu izan da oso informazio gutxi hartu zela horren indusketan; aldiz, gertatu zena zera da, informazio hori landu gabe zegoela». Eta hori egitea erabaki zuten ikerlariek: «Ume honen fosil gehiago identifikatu, eta indusketa zaharretako informazioa landuz, indusketa berriak eta analisi berriak egin ditugu».

Ikertzaile taldeak radiokarbono bidez ikusi du duela 40.800 eta 41.700 urte arteko epean lurperatu zutela. Horrenbestez, La Ferrasie 8 da datazio zuzenik —zuzenean hezurra aztertzen da noiz hil zen jakiteko— berriena daukan neanderthala.

Baina La Ferrassie 8 al da lurperatu zutela frogatuta geratu den lehen neanderthala? Europan lehenengo aldiz geratu da frogatuta, hainbat irizpide zientifikotan oinarrituta, ume neanderthal bat lurperatu zuela bere taldeak. Ondorio horretara iristeko, diziplinarteko ikerketa bat egin dute, eta informazio arkeologikoa, paleoantropologikoa, geologikoa, tafonomikoa, proteomikoa eta paleogenetikoa erabili dute, baita radiokarbono (C14) eta lumineszentzia datazioak ere. Gomezek uste du beste hezurdura batzuek ere badituztela ebidentziak proposamen bera egiteko, baina oztopo dela duela ehun urte baino gehiago egindako indusketetan ateratako gorpuak izatea. Gomezen hitzak berresten ditu ikerketari buruzko prentsa oharrak ere. Bertan adierazi denez, ondoen mantendutako neanderthalak duela mende bat baino gehiago aurkitu zituzten, eta, garai hartan indusketetarako, erregistratzeko eta analisiak egiteko erabilitako teknikak hain desberdinak izaki, orain «oso konplikatua» da hipotesia baieztatzea egungo estandar eta irizpide zientifikoekin. Hainbat uste oker uxatzeko balio beharko luke ikerketak, Gomezen hitzetan, oraindik hainbat ikertzailek ez baitute sinesten neanderthalek kideak lurperatzen zituztenik: «Amerikar ikerkuntza talde batzuek ez dute sinesten neanderthal batzuek beste neanderthal batzuk hilobiratzen zituztela».

Balio sinbolikoa ezbaian

Ikerketaren bidez erakutsi dute neanderthalek kideak nahita lurperatzen zituztela, baina ez dago argi lurperatzeari balio sinbolikoren bat ematen ote zioten. «Gure interpretazioa da bazegoela kode sinboliko bat, eta hilobiratzerakoan bazegoela sentimendu eta erritual bat», azpimarratu du Gomezek.

Azterketak momentuan duen garrantziaz gain, etorkizunerako ere baliagarria izan daitekeelakoan dago Gomez: «Garrantzia bikoitza dauka». Alde batetik, ikertzailearen irudiko, erakusten du «informazio berri asko» topatzen dela duela 50 urteko aurkikuntzak egungo tresnak erabiliz aztertzen direnean, eta hori bultzatu behar dela: «Behar bat dago aspaldiko aurkikuntzak orain dauzkagun teknikekin begiratzeko». Beste aldetik, aztarnategiari begira, uste du informazio gehiago ematen duela bertan aurkitu ziren beste hezurdura batzuk hobeto ulertzeko, baita aurrerantzean egiten diren aurkikuntzetarako ere: «Etorkizunena aurkitu daitezkeen beste neanderthalen hezurduretan ere honek eman ditzake pistak: zelan aztertu, zer begiratu…». Azkenik, neanderthalen desagerpenari buruzko informazioa ere ematen duelakoan dago Gomez, «urriak» baitira garai hartako gizakien hezurren bidez egindako datazio zuzenak.


Summary: Baionako eguneko harrera zentroa hetsi dute, baldintza txarrengatik. Etxegabeentzako harrera gunea sano ez den lokal batean dela eta, hesteko erabakia hartu du elkarteko bulegoak.

Atzotik hetsirik dago Baionako eguneko harrera guneak. Sud Ouest egunkariaren arabera, elkarteko lehendakari Françoise Irubetagoienak hartu du erabakia, lekuaren sanotasun eskasagatik. Salatu du aro gaiztoarengatik baldintzak txartu egin direla: ur bazterreko bidean kokatua da lokala. Bestalde, espazio falta ere azpimarratu du; izan ere, maiatzetik irailerako tartean, konfinamendua arintzeko denboran, 150 bat lagun heldu ziren egunero harrera gunera.

Atherbea eginkizun sozialerako elkarteak kudeatzen du gunearen funtzionamendua, baina Herriko Etxeak du lokalaren ardura. Christine Lauque gizarte aferetako axuantak Sud Ouest egunkariari baieztatu dio lokal berri bat atzemana zuela Herriko Etxeak, eta laster bisitatzen ahalko duela Atherbea elkarteak, egokia den ikusteko.

Anartean, etxegabeentzako behin-behineko aterpea irekia da, Baionako Lauga kirol gelan. Konfinamendu hasieran ireki zuten, eta bertan lo egiten ahal dute etxegabeek.


Summary: Sagarduik dio ospitaleratzeei buruzko «akatsak» ez diela eragiten izurriaren bilakaeraren datuei. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak azalpenak eman ditu Eusko Legebiltzarrean. Arnaldo Otegi EH Bilduko idazkari nagusiak salatu du «oso larria» dela Osakidetzak egindakoa, eta «gardentasun falta eta egiaren aurkako jarrera» izatea egotzi dio.

Osakidetzak atzo jakinarazi zuen aldatu egin duela azken asteotan koronabirusak jota erietxeetan ospitaleratuta zeuden gaixoen kopurua zenbatzeko irizpidea: orain arte eskainitako datuetan ez dituzte aintzat hartu antigeno testetan positibo emandako gaixoak. Hortaz, zenbaketa berriaren arabera, azken bi asteetan aurrez esandakoa baino 256 pertsona gehiago lirateke erietxeratutakoak. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eta Iñaki Berraondo sailburordeak agerraldia egin dute gaur arratsaldean Eusko Legebiltzarrean, eta hor eman dituzte argibideak. Azaldu dute ospitaleratzeei buruzko datuak Osasun Sailak egunero argitaratzen duen buletinean jasotzen direla, eta hor izan direla «akatsak», baina horrek ez diela eragiten izurriaren bilakaera kalkulatzeko irizpideei, ezta sailaren kudeaketari ere. Erabakiak hartzeko orduan datuak eguneratuta daudela argitu dute. Gaixoen kopurua zenbatzeko irizpidean egindako akatsa azaroaren 15etik edo 16tik gertatu dela argitu dute.

Horri buruz mintzatu da gaur goizean Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia Euskadi Irratian. Otegiren iritziz, «oso larria» da Osakidetzak egin duena, eta «gardentasun falta eta egiaren aurkako jarrera» izatea egotzi dio. Otegik mesfidantzaz hartu du Osakidetzak irizpide aldaketaz esandakoaz, akatsa izan dela argudiatu baitu: «Akatsa izan liteke edo nahita egindakoa». EH Bilduko buruak gogora ekarri du koalizioak aspaldi salatu duela datu ofizialak ez datozela bat errealitatearekin, eta iragarri du gertatutakoa argitzeko azalpenak eskatuko dizkiotela gaur bertan Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari. Otegiren ustez, funtsezkoa da Jaurlaritzak «egia» esatea gaiari buruz: «Hau ez da broma; jendea hiltzen ari da».

Arratsaldean, EAEko Babes Zibileko Planaren (Labi) aholku batzordea bilduko da, eta, horri begira, Otegik agintariei esan die gomendioak bainoago erabakiak hartu behar dituztela. «Gomendioak psikologoek ematen dituzte, baina agintariek aginduak hartu behar dituzte». Haren ustez, egokiena litzateke mahai bat eratzea zientzialariekin, sindikatuetako, unibertsitateko eta industriako ordezkariekin eta politikariekin batera, elkarrekin erabakiak adosteko. Hain zuzen, Jaurlaritzari egotzi dio pandemia honetan halakorik ez duela bultzatu: «Izugarria da».


Summary: EH Baik «separatismoaren kontrako legea» gaitzetsi du. Frantziako Gobernuak abiatu duen lege proiektua Euskal Herriaren kontrako «erasotzat» jo du alderdiak.

Jean Castex Frantziako lehen ministroak aurkeztu zuen lege proiektua iragan udan, Frantzian gertatutako eraso islamistei aurre egiteko helburuarekin. Lehen ministroak estatuaren «etsai» gisa aurkeztu zuen «separatismoa» orduan. Geroztik, zehaztu egin ditu legearen baitako zenbait neurri, eta EH Baik kezka erakutsi du horien aitzinean. «Nazionalismoaren gorazarrea eginez, Errepublikak ekarri eta ekarriko dituen onurak goraipatzen ditu, ikuspegi hori zalantzan jarriko duen oro legez kanpo kokatuz», salatu du. Izan ere, lege proiektuaren helburua «hainbat talde, beren ezaugarri etnikoetan edo erlijiosoetan oinarrituta, jarrera intrantsigentez ixteko aukera eragoztea» litzateke, Castexen arabera.

Hala, EH Baien arabera, lege egitasmoak «iritzi politiko, ikuspegi filosofiko, erlijioso, eta sindikatuetako kideen fitxaketa sistematikoa biltzen» du. Alderdiaren arabera, «orain arte fitxaketa horiek ekintza terroristari mugatzen» zitzaizkion. Gainera, protestak eragin dituen Segurtasun Orokorrerako legearen 24.artikulua —Frantziako Poliziaren irudiak grabatu eta zabaltzearen debekua— ere biltzen du «separatismoaren kontrako» lege proiektuak. EH Bai: «Errepublikaren instituzioei kalte egitearen nozioa asmatu dute».

EH Baik askatasun indibidual eta kolektiboen kontrako «erasotzat» jo du lege proiektua. «Hainbat komunitateren kontrako erasoa da Frantses nazionalismo atzerakoienaren partetik. Musulmanek dute estigma hori lehen lerroan jasaten. Iritzi publikoaren aitzinean etsai komun berri bat sortzen ari dira», alderdiaren erranetan. Hala, Euskal Herriaren kontrako erasoa ere badela uste dute: «Gure herriaren kontrako erasoa ikusten dugu honekin. Burujabetzaren alde, gure herriaren eskubide politikoak defenditzea, ez dator bat lege horren oinarriarekin. Honako hau baliatua izan daiteke eraiki ditugun hainbat tresnaren kontra egiteko. Adibide argia izan dugu Hiriburun murgiltze klase baten zabaltzeak sortu polemikarekin».


Summary: Itxaso: «Helburua bizitzak salbatzeak izan behar du, ez Eguberriak». Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak uste du ez dela «ikusmin handirik» piztu behar neurriak murriztuko direla pentsatuta.

Euskadiko Babes Zibileko Planaren (LABI) aholku batzordea arratsaldean bilduko da Eguberrietarako neurriak aztertzeko, eta goizean Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak esan du ez dela piztu behar «ikusmin handirik» bilera horretan indarrean dauden neurriak nabarmen murriztuko direla pentsatuz. LABIk osasun irizpideen inguruan erabakiko duela azaldu du Itxasok, eta ohartarazi du hartzen diren neurrien helburua «bizitzak salbatzeak» izan behar duela, eta ez Eguberriak salbatzeak.

Esan du pandemiaren bilakaera oraindik ere «kezkagarria» dela, eta, datuak orain duela hilabete baino hobeak diren arren, nabarmendu du oraindik ez direla onak. «Ez gaude ongi. Eta ez dut nik bakarrik esaten, Osasun sailburuak ere esaten du, eta baita datu epidemiologikoak aztertzen duen edozein pertsonak ere».


Summary: Desagerpen behartuen nazioarteko eguna egiteko eskatu diote Eusko Legebiltzarrari. Foro Sozial Iraunkorrak egin du eskaera, eta gatazkaren ondorioz erregistratutako zazpi biktimak gogorarazteko baliatu dadin nahi dute.

Foro Sozial Iraunkorra Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordean izan da gaur goizean, eta eskaera argi bat eraman du: desagerpen behartuen biktimen nazioarteko eguna ofizialki egin dezala Gasteizko ganberak. Gaur-gaurkoz, euskal gatazkari lotutako zazpi desagerpen daude erregistratuta: Jose Humberto Fouz, Jorge Juan Garcia eta Fernando Quiroga gazte galiziarrak, 1973an Miarritze eta Donibane Lohitzune (Lapurdi) artean desagertuak; Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur, 1976an desagertua; Tomas Hernandez, 1979an Hendaian azken aldiz ikusia; Jose Miguel Etxeberria Naparra, 1980an desagertua; eta Jean Louis Larre, 1983an Landetan desagertua. Foro Sozial Iraunkorrak gogora ekarri du, gainera, Joxean Lasa eta Joxe Zabalaren «kasu tragikoa», 1983an desagerrarazi eta hamabi urte geroago aurkitu zituztenak.

Praktika hori «herritarren artean izua eragiteko estrategia» izan dela azaldu dute Agus Hernanek eta Nekane Altzelaik Eusko Legebiltzarrean egin duten mintzaldian. «Praktika horrek sortzen duen segurtasunik ezaren sentsazioa ez da desagerrarazitako pertsonaren hurbileko ahaideengana mugatzen, baizik eta bere komunitateari eta gizarte osoari eragiten dio». Drama hori Euskal Herrian presente egon dela azpimarratu dute, eta indarkeriaz baliatuta pertsonak desagerrarazi dituzten eragileak ugariak izan direla.

Senide eta lagunek pertsona horiek non dauden ez jakiteak sortzen duen mina eta sufrimendua «izugarriak» direla esan dute, eta «sendatzen oso zailak» direla. Desagertuen gertukoek gertatutakoa jakiteko eskubidea dutela esan dute, eta, horregatik, Foro Sozial Iraunkorrak eskatu du «biktima horiei eta haien senideei dagokien egia bermatzea». Horretarako zailtasun ugari daude: besteak beste, informaziorik eza, ikertzeko baliabiderik eza, informazio iturri fidagarriak topatzeko oztopoak, prozedura judizialerako zailtasunak... Horri guztiari aurre egiteko Egiaren Batzorde bat abian jartzeko eskaera egin dute Hernanek eta Altzelaik, kasu horien aitorpena eta erreparazioa ahalbidetzeko.

Behartutako desagertzeen inguruko kontzientziazio lana egiteko, beraz, abuztuaren 30ean egiten den nazioarteko eguna Legebiltzarrean ofizialki antolatzeko deia egin du Foro Sozial Iraunkorrak. «Horrelako nazioarteko egunak egiteak aukera eman dezake herritarrak oro har sentsibilizatzeko indarkerien zikloaren ebazpenari buruzko gai interesgarriei dagokienez, eta, gainera, komunikabideen arreta erakartzeko, iritzi publikoari adieraz diezaioten ebatzi gabeko kasuak oraindik badaudela».


Summary: Giza katea eginen dute Bakegileek urtarrilaren 9an Baionan. Frederic Haranburu Xistor euskal presoaren baldintzapeko askatasunaren jarraipenean, preso guzien auzia «behin betiko» konpontzeko eskatu dute. Abenduaren 26an ekimen bateratuak antolatuko dituzte.

Argi dugu: presoak orain! lelopean giza katea eginen dute Bakegileek urtarrilaren 9an Baionan. 17:30ean eman dute hitzordua eta gutxienez 2.000 pertsona batu nahi dituzte Errobi ibaiaren inguruan. Parte hartzaileei aitzinetik izena eman eta bakoitzak bere metroa erreserbatzeko deia egin diete, eta kultura, kirola, politika eta gizarte eragileei ere dei berezia egin diete. Irailaren 19an egin zuten mobilizazioari jarraipena emanez, ekimen bat baino gehiago abiatu dituzte tokian toki eta horien bateratze bat eginen dute abenduaren 26an, Argitu plazak! lelopean.

Frederic Haranburu Xistor euskal presoaren baldintzapeko askatasunarekin, 2020. urtea "esperantza izpi" batekin bukatu dutela adierazi dute Bakegileek, eta Euskal Herrian ere, gainerako herrialdeetan bezala, bakerako bidea ezinbestean presoan auzia konpontzetik pasatu behar dela berretsi dute. "Atzoko gatazkak eta atzoko sufrimenduek eragindako sentimendu legitimoak baino indartsuagoa den etorkizuneko borondate komun batek gainditu behar gaitu. Presoen egoeraren berehalako aldaketa da ikuspegi erradikal horren elementu bat".

Haranbururen erabaki "positiboaren" ondotik, abenduaren 19rako aurreikusia zuten desobedientzia ekintza "suspenditzea" erabaki zuten Bakegileek. "Osoki mobilizatuak eta erne egon arren, blokeo politikoak etapa berri bati tokia emango diola sinetsi nahi dugu, eta erritmo azkarragoan, gatazkaren ondorioak behin betiko konpontzeko aurrera eginen dela". Haranbururen erabakiaren jarraipenean, Jakes Esnal eta Jon Kepa Paroten kasuak, biziki eri diren presoak, preso zaharrak eta gainerako guziak aipatu dituzte. "Zenbat eta denbora gehiago eman, orduan eta bateraezinagoa da presondegiaren nozioa bera bakerako bidearekin". Baldintzapeko askatasunekin eta "asmatu beharreko beste mekanismo batzuekin" presoen auzia "behin betiko" konpontzera jo beharko dela erran dute. Justizia trantsizionalaren beharra azpimarratu dute.

Oroimen kolektiboa

Hala ere, Bakegileek azpimarratu dute presoen auzia konponduta ere ez dela "denei bakea emanen dien" bidearen bukaera izanen, "gatazkaren edozein aldetakoa izanik ere". 2017ko apirilaren 8an ETAren armagabetzea burutu ondorengo ekitaldian izandako hitzartzea ekarri dute gogora: "Ezerk ez du gure eztabaidetatik ihes egin behar. Historia hau egin zuen ezer ez da saihestu edo ezkutatu behar. Dena azterketa kritikoaren eta hausnarketa politikoaren menpe jarri behar da, eskakizun bakar batekin: gure desberdintasunak demokratikoki konpontzea". Ariketa hori funtsezkoa dela berretsi dute bakegileek. "Guztion oroimen kolektiboa errespetatzen lagundu behar du".


Summary: Beste 536 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Ugaritu egin dira kutsatuak bezperako datuekin alderatuta, eta positiboen ehunekoa %5,7 da. Jaurlaritzak jakinarazi du azaroaren 30etik abenduaren 6ra 76 lagun hil direla koronabirusagatik.

Azken orduetan kutsatu kopurua igo egin da Hego Euskal Herrian: 536 positibo zenbatu dituzte, bezperan baino 101 gehiago. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 9.291 PCR eta antigeno testak egin ziren, eta horietatik %5,7k positibo eman zuten. Beraz, asteleheneko datuekin alderatuz gero, apur bat gora egin du positiboen ehunekoak Hego Euskal Herrian: %5,4tik %5,7ra.

Lurraldeka, positibo kopuru gehien Bizkaian zenbatu dira: 227 (bezperan baino 87 gehiago), Gipuzkoan, 143 kasu atzeman dituzte (bi gutxiago), Araban 73 (zortzi gutxiago) eta Nafarroan 86 (hogei gehiago).

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailak jakinarazi duenez, atzo beste 38 lagun ospitaleratu zituzten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan koronabirusagatik, eta une honetan 125 lagun daude hiru lurraldeetako ospitaleetako ZIUetan. Hildakoen kopurua ere eguneratu du Jaurlaritzak: azaroaren 30etik abenduaren 6ra 76 lagun hil direla jakinarazi du.


Summary: Araban lau parke eoliko jartzeko baimena eskatu du Aixeindarrek. Azazetan, Iturrietako mendietan, Arkamon eta Labrazan kokatu nahi ditu. 250 megawatteko potentzia izango lukete.

Legealdian energia eolikoa bultzatzeko konpromisoa hartu zuen Eusko Jaurlaritzak, eta Aixeindar enpresa sortu zuen iaz horretarako. Jaurlaritzaren menpeko Euskal Energia Erakundeak du konpainia horren %40, eta Iberdrolak gainontzeko %60.

Aixendar bere asmoak zehazten hasi da gaur. Arabako mendietan lau parke eoliko jartzeko baimena eskatu du, 250 megawatteko potentziarekin. Aurrera egingo balute, asko handituko litzateke gaur egungo ahalmena Jaurlaritzaren menpeko lurraldeetan, 153 MWeko potentzia dagoelako gaur egun instalatuta (Oiz, Elgea...).

Proiektuen artean handiena Arkamoko mendietan jarri nahi duena da, Erriberagoitiako lurretan. 95 megawatteko ahalmena luke.

Jakina zen Iturrietako mendietan ere leku bila ari zela Aixeindar, eta gaur baieztatu du han 75 megawatteko parkea jarri nahi duela, Arraia-Maeztuko lurretan.

40 MWeko ahalmena lukete beste bi parkeek, Azazetan (Arraia-Maeztu eta Bernedo), eta Labrazan.

Aurkeztutako lau eskaera horietatik, hiru (Iturrietako mendiak, Arkamo eta Labraza) Espainiako Ekologia Trantsizio eta Erronka Demografiko Ministerioan egin ditu Aixeindarrek, eta eta bestea (Azazeta), berriz, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailean. Aixeindarrek azaldu duenez, tramitazioa leku ezberdinetan aurkeztearen arrazoia hauxe da; batetik, tramitazioa proiektuaren potentziaren arabera egin behar da (50 MW-etik aurrera Estatuko erakunde eskudunaren aurrean, kasu honetan Ministerioa dena); eta bestetik, proiektuak autonomia erkidego bati baino gehiagori eragiteagatik, (Labrazako kasua dena, Nafarroari dagokionez)

Beste lurraldeetan ere haize errotak jartzeko lekuen bila ari da Aixeindar. Haizearen neurketak egiten ari da, «tokian tokiko potentziala ezagutu nahian eta egitasmo berriak abiarazteko aukera ebaluatzeari begira». Konpainiak justifikatu duenez, «kontsentsu erabatekoa dago: ekonomiaren deskarbonizazioari eta klima aldaketari aurre egiteko, energia eolikoa ezinbesteko tresna edo palanka da. Gainera, Euskadi munduko onenen artean kokatuta dago industria ehunari dagokionez, punta-puntako enpresak baititu, euskal industrian oso garrantzitsuak izateaz gain maila teknologiko eta garapen handikoa direnak, mundu osora esportatzen ari direna. Ekosistema horrek aukera ematen du, besteak beste, parke eoliko baten diseinu, prestaketa eta ekoizpen osoaren katea Euskadin egin ahal izatea, AEBetako mendebaldeko kostaldean gertatzen dena bakarrik, zenbaitetan»- Era berean, Pariseko Akordioan ezarritako konpromisoei eta Europako Batasunaren irizpideei erantzun nahi diela dio Aixeindarrek.


Summary: Coca-Colak, PepsiCok eta Nestlek sortzen dute plastiko kutsadura gehien, ikerketa baten arabera. Hirugarren urtez jarraian, zikinenen gailurrean agertzen dira konpainiak, Break Free From Plastic mugimenduak 55 herrialdetan eginiko azterketan.

Break Free From Plastic taldeak (Plastikotik Askatu) urtero aztertzen du nortzuk diren munduan plastiko kutsadura handiena sortzen duten konpainiak. Ikerketak mekanika sinplea du: erakundeak duen boluntario talde zabalak plastikozko zaborra jasotzen du munduko 55 herrialdetan. Horien etiketak aztertzen dituzte, eta, gero, zaborkin kopururik handiena zer konpainiak sortu duen kalkulatzen dute.

Denera, 346.494 plastiko puska jaso dituzte aurten ikerketako 14.734 boluntariok. Ondorioak oso argia dira, besteak beste, hiru izen egon direlako zerrendaren goian azken hiru urteotan: edariak egiten dituzten Coca-Cola Company eta PepsiCo, eta edariak eta jana merkaturatzen dituen Nestle.

«Ez da harrigarria ikustea hiru konpainia berak plastikozko kutsatzaileenen podiumean hiru urtez jarraian», esan du Abigail Aguilarrek, kanpainako koordinatzailetako batek. «Konpainia horiek esaten jarraitzen dute plastikoaren arazoari aurre egiten ari direla, baina segitzen dute konponbide faltsuetan inbertitzen, petrolio konpainiekin bat egiten duten bitartean, plastiko gehiago sortzeko». Behin bakarrik erabiltzeko ontziak uzteko eskatu die Aguilarrek.

Horrez gain, erakundeak salatu du konpainiok zailtzen ari direla euren ontziak birziklatzeko aukera, gero eta kalitate txarragoko plastikoa erabiltzen ari direlako, berriz erabiltzea ezinezkoa egin arte.

Break Free From Plastic mugimendua 2016. urtean hasi zen, eta gobernuz kanpoko 1.900 erakunde baino gehiago batzea lortu du, erabilera bakarreko plastikoaren arazoa salatzeko. Eskatzen dutenez, konpainiek merkaturatzen dituzten ontzien gaineko erantzukizuna hartu behar dute, eta haiek biltzeak eta tratatzeak duen kostua ordaindu behar dute, besteak beste sortzen duten kalte ekologikoarena. Kalkulatu dutenez, munduan ekoitzitako plastiko kopurua gaurkoa halako bi izango da 2030erako, joera geratzen ez bada.

Hamar kutsatzailerik handienen zerrenda beste konpainia hauek osatzen dute: Unilever, Mondelez International, Mars, Procter & Gamble, Philip Morris, Colgate-Palmolive eta Perfetti Van Melle.

Coca-Colaren kasua bereziki larria da, mugimenduaren datuen arabera: ikerketako boluntarioek haren 13.834 ontzi aurkitu dituzte 51 herrialdetan, hau da, bigarren eta hirugarren konpainia kutsatzaileen ontziak batuta baino gehiago. Gainera, iazko ikerketan baino zabor gehiago atzeman dute: 2.102 ontzi gehiago, 14 herrialde gehiagotan.

«Plastikoaren ekoizpena gelditu behar dugu, debekatu erabilera bakarrekoa, eta berrerabiltzeko sistema sendo eta estandarrak ezarri», esan du mugimenduko koordinatzaile Emma Priestlandek. «Coca-Cola, PepsiCo eta Nestle buruan joan beharko lirateke benetako konponbideen bila».

1950eko hamarkadan hasi zen industrialki erabiltzen plastikoa, eta geroztik 8.300 milioi tona baino gehiago ekoitzi dira. Aurreikuspenen arabera, 2050rako ekoizpena 34.000 milioi tonaraino iritsiko da. Nazio Batuen Erakundeak, Europako Batasunak eta beste hainbat nazioarteko erakundek azken urteotan ohartarazi dutenez, martxa honi eutsiz gero, 2050ean arrain baino plastiko gehiago egongo dela itsasoan.


Summary: Memoria Gara ekinbideak proiektu bat egin du, San Frantzisko eliza memoriarako espazio bihurtzeko. Otsailean egindako Martxoak 3 Memoria(k), Espazioa(k), Kolektiboa(k) jardunaldien ondorioa izan da proiektua. Aurrera egin dezan, hainbat erakundetara joko dute, baina prozesua eta diskurtsoak ez «monopolizatzeko» eskatu diete.

Gune didaktiko bat sortzea, etengabe aldatuko dena, funts propioarekin, ikertuko duena eta kontakizun ofizialetan baztertu dituzten biktimei ahotsa emango diena. Horiek dira, oro har, Memoria Gara ekinbidearen arabera, Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizarako diseinatu duen proiektuaren ezaugarri nagusiak. Memoriarako gune bat eraiki nahi dute bertan, 1976ko martxoaren 3an poliziak bost langile hil eta ehun pertsona baino gehiago balaz zauritu zituen lekuan. Proiektua amaituta, Memoria Gara-k Eusko Jaurlaritzara, Arabako Foru Aldundira, Gasteizko Udalera eta Gotzaindegira joko du.

Josu Santamaria historialaria arduratu da proiektua egiteaz, eta Gasteizen otsailean egindako Martxoak 3 Memoria(k), Espazioa(k), Kolektiboa(k) jardunaldien ondorioa izan da. Memoria Gara-k azaldu duenez, jardunaldi horietan guztira hamabost pertsonak parte hartu zuten, eta proiektua gauzatzeko hainbat gai jorratu zituzten: edukiak, espazioko esku hartzea edo kudeaketa eredua. «Jardunaldiak osatzeko, hainbat tailer parte hartzaile egin ziren, eta elkarrizketak egin zitzaizkien martxoaren 3ko sarraskia lehen pertsonan bizi izan zutenei», adierazi dute.

Santamariak eta Nerea Martinezek —martxoaren 3an hildakoetako baten ilobak— lan horren ondorioak aurkeztu dituzte gaur. Horietako bat da martxoaren 3ko memoria langileena izango dela: «Eliteek memoria espazioak diseinatu nahi badituzte gatazkaren nozioa saihesteko eta klase nagusien balioak erreproduzitzeko, balio horiek alferrikakoak izango dira. Martxoaren 3ko memoria langileena izango da edo ez da izango», azpimarratu du Santamariak ohar bidez. Horrez gain, nabarmendu dute martxoaren 3ko memoria «askotarikoa eta konplexua» dela. Zehaztu dute sortu nahi duten espazio horrek «beste biktimak» aitortuko dituela, kontakizun ofizialetik baztertu dituztenak, «hierarkiarik gabe, errepresioaren aurkakoa eta feminista izango den benetako memoria lana egin ahal izateko».

Ikerketari ere garrantzia eman nahi diote: «Memoria Gara-k ulertzen du gehiago eta hobeto ikertu behar dela, sakondu egin behar dela martxoaren 3ko memoriaren aitorpenean eta ulermenean, eta garai hartako esperientzia kolektibo hori eskaini behar dela». Horrez gain, uste dute kontuan hartu behar dituela azken 45 urteetako adierazpen kulturalak, artistikoak eta politikoak. «Espazio komunitario, aktibo eta bizia izan behar du, baina baita memoriari buruzko espazio didaktikoa ere».

Lagundu, baina «monopolizatu» gabe

Memoria Gara ekinbidearen irudiko, gisa horretako proiektu batek erakunde publikoen laguntza jaso beharra dauka, baina ohartarazpen bat egin dute: «Erakunde horiek ezin dute inola ere prozesua eta diskurtsoak monopolizatu, martxoaren 3ko memoria ez baita inola ere memoria ofizial edo erosoa». Ildo horretatik, errefusatu egin dute memoria eta proiektua instituzionalizazio prozesu batek «xurgatzea», «horrek etxekotze eta banalizatze saiakera bat badakar»