Summary: Atxikitzeetako gehiegikeriak salatu dituzte. CIMADE elkarteak Hendaiako atxikitze zentroko gehiegikeriak deitoratu ditu. Muturreko egoera gehiago direla dio.

Etorkinen Administrazio Atxikitze Zentroetako iazko datuak atera berri ditu etorkinak laguntzen dituen CIMADE elkarteak. Hendaiako zentroko kopuruak eta gertakariak zehaztu ditu. 219 pertsona atxiki zituen hetsirik Frantziako Estatuko administrazioak Hendaiako zentroan iaz. Horietarik 84 libratu zituen, hondarrean; 54 kanporatuak izan ziren beste herrialde batera. Batez beste, 27 egunez atxikiak izan ziren bertan egon zirenak; urte bat lehenago, hamasei egun ziren. «Gehiegikeriak» salatu ditu.

COVID-19ak baldintzatu zuen azkar Hendaiako zentroko egoera iaz, eta kinka gaiztotu. «2021. urte osoan zabalik egon da zentroa; alta, pertsonen kutsatze arriskua biziki handia izanik», deitoratu du CIMADEk bere txostenean. Atxikitze zentrora sartzeko, ontsalaz, gaitzaren sintomarik ez zutela bermatzen zuen mediku agiria behar zuten atxilotuek. Argirik ez zutenak, «usaian, emazteentzat antolatua den gunean bakanduak ziren mediku bat ikus arte».

Gaitza ibilki zelako, urte hastapenean atxikitze zentroa %75 baizik ez zen betea. Uztailerako %85era emendatua zuen administrazioak. Irailaren lehenean, muga horiek kendu zituen, eta «betetze tasa emendatze bakoitza (uztailean eta irailean) bortizkeria garaiak izan dira», jakinarazi du CIMADEk.

Abenduan, COVID-19an positibo eman zuten zentroko polizia frankok. Zenbait egun barne, «24 atxikietarik hamasei kutsatu ziren». Gehiago dena, positibo eta negatibo zirenak ez zituzten bereizi, elkarteak dioenez. «Izurritearen kudeaketa eskas horren ondorioz, CIMADEko taldea zentrotik atera zen».

Bisita mugatuak

Pandemiaren arrazoia baliatuz, PAF mugetako Frantziako Poliziak eta atxikitze zentroko zuzendaritzak egoiliarrei egin bisitak mugatu dituzte.

Duela bi urte arte, CIMADEko laguntzaileak binaka joaten ziren etorkinen kontakizunen entzutera. Pertsona bakarrera mugatu zaie pandemiarekin, baina geroztik hertsatzea ez dute kendu. CIMADEko Julie Aufaurek adierazi du berriz ere bi laguneko bisitetara itzultzea galdegina dutela, «ikusita ez dela gehiago osasun neurri beharturik». Arazoa da, gainera, lehen bezala, bisitak Poliziaren presentziarekin egitera behartzen dituztela, «batere intimitaterik utzi gabe». Pandemia aitzineko molderat itzultzeko eskaera egina du elkarteak, «biziki bakartuak diren horiek den mendreneko duintasuna berreskura dezaten», erran du Aufaurek.

Etsimendu ekintzak

Pandemiarekin, muga batzuk hetsirik izanez, horra arte baino aise epe luzeagoan egon dira etorkinak atxikirik.

«Badu urteak etsimendu ekintzak areagotzen direla», dio CIMADEk txostenean: «Mutilazioak, bere buruaz beste egite saiakerak, heriotzak». 2021eko apirilean, gizon batek bere ezpainak josi zituen protesta gisa. «Lau egunez egon da ezpainak josirik, epe horretan jan eta edan gabe».

CIMADEk egoera salatu du bere azterketan: «Atzerritarren kontrako administrazio gehiegikerien politikak, oinarrizko eskubideak zangopilatuz, dramak ekartzen ditu».


Summary: «Lanean ari den jende askok ezin du bizitza duina eduki». Ezkerraldeko gizarte eta etxebizitza arazoak salatzeaz gain, konponbidea ematen saiatzen da Berri Otxoak taldea. Langileen arteko prekaritateaz ohartarazi du Sheila Fernandezek: gero eta gehiagok eskatzen diete laguntza.

Barakaldoko Berri Otxoa taldeak 30 urte bete ditu aurten. 25 daramatzate gizarte eskubideei buruzko informazio bulego alternatiboarekin, eta oraintsu aurkeztu dute urteko balantzea. Sheila Fernandez kideak (Barakaldo, 1990) gogorarazi du euren lan guztia boluntarioa dela, eta ez dutela inolako diru laguntzarik jasotzen erakundeetatik.

Zer funtzio bete ditu urte hauetan Berri Otxoaren informazio bulego alternatiboak?

XX. mende amaierako desindustrializazioa dela eta, arazo larriak sortu ziren Ezkerraldean. Jende askok lana eta diru sarrerak galdu zituen, eta horrekin batera etorri ziren etxebizitza arazoak. Hori ikusita, saiatu ginen bulego bat sortzen jendeari laguntzeko eta ikusteko salatzen zituzten egoera horien konponbidea zein zen.

Oraintsu egin duzue urteko balantzea: 918 familiak jo dute zuengana. Zelako pertsonak dira?

Gehienak lan prekarioa duten pertsonak dira. Azken finean, badirudi diskurtso bat dagoela “pagatxoa” jasotzen duen jendearen inguruan; esaten denez, laguntza jaso eta lanik egin nahi ez dutenak omen dira. Ikusten ari garena da gero eta jende gehiago etortzen dela guregana, eta lan prekarioa duten pertsonak direla. Lanean ari diren pertsona askok ezin dute bizitza duina eduki, ezin dutelako alokairu bat ordaindu, hipoteka bat eskuratu edo eguneroko bizitzari aurre egin.

Arazo horiek dituztenek legezko ekonomian edo beltzean egiten dute lan?

Denetarik dago. Kasu paradigmatiko bat: bazegoen pertsona bat diru sarrerak bermatzeko errenta eskuratzen ari zena. Egoera horretan, lan eskaintzak badituzu, hartu egin behar dituzu. Pertsona horri deitu zioten musika festibal batean lan egiteko, eta, nahiz eta lan egin, soldata osagarria hartu behar izan zuen. Ikusten genuen ordu pila bat sartzen zituela eta bere soldata miseriazkoa zela. Asko dira zurian, lan kontratu batekin, lan eginda ere egoera horretan daudenak.

Gutxieneko soldatarekin ezin da bizitza duina eduki?

Zaila da esatea. Nahiz eta gutxieneko soldata kobratu, aurkitzen duguna da jende askori deitzen diotela lanaldi zatitua edo orduko kontratuak egiteko. Orduan, nahiz eta gutxieneko soldatara lotuta egon, ordu batzuk egiten badituzu, ez zara heltzen.

Zer adin tarteko jendea da?

Gure datuen arabera, gehienak —%37— 45 eta 65 urte bitartekoak dira, eta 30 eta 45 urte bitartekoak %30 dira. Ikusten dugu bizitzaren epe aktiboan datozela gehienak, baina pentsiodunak ere etortzen zaizkigu. Suposatzen dugu 22 eta 30 urte bitartean ez direla asko etortzen emantzipaziorako aukera oso gutxi dauzkatelako.

Zergatik uste duzue gehienak 45 eta 65 urte bitartekoak direla?

Ezkerraldean, industria enpresa handiak izateari utzi —La Naval, Altos Hornos—, eta gure ekonomia zerbitzu sektorean oinarritu dugu. Diru sarrerak eta egonkortasuna asko murriztu dira.

Zuengana jo dutenen kopuruak gora egin du. Baduzue gaitasunik eskaera horiei erantzuteko?

Hainbeste jenderekin zaila egiten zaigu eskaera guztiei luze gabe erantzutea, baina astelehenero zabalik daukagu bulegoa, eta arreta presentziala ematen dugu, telefono bidezko arretaz eta arreta telematikoaz gain. Aste batetik bestera erantzuteko gai gara.

Lanbideren “praktika txarrak” salatu dituzue. Zeintzuk dira praktika horiek?

Adibidez, pertsona batzuei gertatu zaie diru sarrerak bermatzeko errenta eskatu ostean epe labur baterako lan egiten hasi direla. Hori komunikatu egin behar zaio Lanbideri, eta etxea aldatzen baduzu ere bai. Badago jendea komunikazio horiek modu egokian egin izan dituena eta dirua jasotzen jarraitu izan duena. Orduan, eurek uste zuten egoera normala zela, eta, hilabeteak edo urteak pasatuta, bat-batean Lanbidek esan die hartutako dirua ez zutela hartu behar, eta orain kendu egingo diela. Larria da diru askorik ez duen jendeari esatea 5.000 euro zor dituela. Orain, askoz gehiago, prezioak igo direlako inflazioarekin eta pandemiarekin. Antsietatea eta urduritasuna sortzen die.

Eta ikusi duzue behin eta berriz gertatzen dela hori?

Bai. Kanpaina bat egin dugu, eta alegazio eredu bat sortu dugu jendeak bulegoan aurkezteko, izugarria izan da eta. Legeak esaten du erakundeek lau urteko epea daukatela eman behar ez zuten diru hori itzultzeko eskatzeko, eta kasu batzuetan Lanbidek hamar edo hamabost urtera eskatu die. Baina, nahiz eta lau urte horien epe barruan egon, jendeari arazo larriak sortzen dizkiote; are gehiago adingabeak daudenean familian. Arartekoarengana jo genuen, eta erantzun zigun esanez Estrasburgoko Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzita zeukala praktika horiek ez direla egokiak, pertsonek fede onez uste dutelako diru hori eurena dela. Eurek ez dute jakin behar zenbat diru den eta zenbat ez; horretarako dago administrazioa. Administrazioari arreta gehiago eskatzen diogu.

Pentsiodunek ere jotzen dute zuengana. Zer motako laguntza eskatzen dute?

Bai, %26 dira. Alde batetik, guregana etortzen dira diru laguntzaren bat jasotzeko zer dokumentazio behar duten galdetzera. Bestetik, ikusi izan dugu pertsona batzuei gizarte diru laguntzak ukatu izan dizkietela esanez dokumenturen bat falta zaiela, baina ez zein. Horren aurrean ez dute jakiten zer egin, eta gugana jotzen dute. Batzuetan, bost hilabete itxaroten egon eta gero laguntza eskatzen digute. Nola liteke gizarte larrialdietarako laguntza bat eskatu eta bost hilabetera ematea?


Summary: Charles III.a buru duen koroak barkamena eskatu dio Zeelanda Berriko maori tribu bati. Ingalaterrako koroak kolonizazio garaian «bereizi gabeko» hilketak eta tribuaren lurren besterentze «masiboa» egin izana da arrazoi nagusia

Ngati Maniapoto tribua Wellingtonen izan zen joan den asteazkenean, parlamentuan. Bertan, lege bihurtu zen tribuaren eskakizunen hitzarmena. Erabakia hartu bezain laster, abesteari —waiata erraten zaio tribuaren hizkuntzan— eta haka maorien dantza tradizionala dantzatzeari ekin zioten tribuko kideek. Neurri horren ondorioz, Charles III.a buru duen koroak barkamena eskatu behar dio tribuari, 105 milioi euro baino gehiagoko kalte ordaina eman, eta tribuarentzat kulturalki garrantzitsuak diren 36 leku itzuli. Izan ere, 1840tik 1907ra bitarte, Zeelanda Berria Erresuma Batuaren kolonia bat izan zen. Beraz, Ingalaterrako Koroak agintzen zuen Zeelanda Berriko tribuen gainean.

Hitzarmena 30 urteren borrokaren ondoren sinatu da. Arrazoien artean daude, bertzeak bertze, kolonizazio garaian koroak burututako «bereizi gabeko» hilketak eta tribuaren lurren besterentze «masiboa». Nanaia Mahuta Zeelanda Berriko kanpo harremanetako ministroak adierazi zuen erabakia «etorkizuneko aukera bihurtu» behar dela. Horrekin batera, Maniapoto tribuko kide den Tom Roa doktorearen erranetan, hitzarmena «historia liburuko kapitulu berri bat da». Izan ere, Ngati Maniapoto tribua indartsua eta independentea zen 1840an. Hurrengo hamarkadetan, ordea, beherakada nabarmena izan zuen, Ingalaterrako Koroak lurrak kendu zizkiolako eta erositako lurrak gutxiegi ordaindu zituelako.

Kolonizazio garaian gertatu ziren gehiegikeriak konpontzeko prozesu andana jarri ditu abian Zeelanda Berriak. Hitzarmen sistema, erraterako, 1975ean abiatu zen. Aurten 97 hitzarmen eskritura sinatu dira, eta bertze 73 lege bihurtu dira. Badira bertze 40 hitzarmen zain.


Summary: LABek mobilizazioa egingo du urriaren 6an, «euskal eskola publiko eta komunitarioa» aldarrikatzeko. LABek «gabezia handiak» ikusten dizkio Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuari langileen lan baldintzen arloan.

Sistema propio bat garatzearen ingurukoak, langileen lan baldintzenak, eskola publikoaren garrantziari buruzkoak... LAB sindikatuak gabeziak ikusten dizkio Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari, eta, horien berri eman eta proposamenak egiteko, prentsaurrekoa egin dute Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak eta Irati Tobar hezkuntza arduradunak, Bilbon. Iruditzen zaie beharrezkoa dela mobilizazioak egitea, «langileen aldarrikapenak kontuan izateko eta Hezkuntza Legean eragiten jarraitzeko». Hori horrela, sindikatuak mobilizazio bat antolatu du urriaren 6rako, Gasteizen. 12:00etan elkartuko dira, Bilbo plazan. «Euskal eskola publiko eta komunitarioa helburu, Hezkuntza Legea bide horretan trantsiziorako legea izan dadin, eragiten jarraitu beharra dago».

Izan ere, LABen esanetan, horixe izan behar du Hezkuntza Legearen jomuga; «euskal eskola publiko komunitariorako, sare publiko eta berri baterako» trantsiziorako bidea izatea, alegia. Xede hori buruan, zenbait ekarpen egin dizkiote aurreproiektuari. Esaterako, sistema propio bat erdiesteko dituen «gabeziak» aipatu dituzte. Horrela laburbildu dute: «Hezkuntza eskumen osoaren transferentzia eta hezkuntza gaietan erabaki ahalmen osoa beharrezkoa dela jaso behar da». Gainera, esan dute legez jasota egon beharko litzatekeela euskal curriculuma garatzea eta sistema osoan ezartzea, «epe laburrean», baita langile propioak edukitzeko eskubidea ere.

Eta langileen eskubideei dagokienez, «gabezia handiak» sumatu dituzte. Horri buelta emateko asmoz, sare publikoaren kasuan, eskatu dute legean jasotzea ezingo direla egon gaur egun baino langile gutxiago, eta itunpekoaren kasuan, bertako langileen lan baldintzak sare publikoko langileen lan baldintzekin «homologatzea» nahi dute.

Langileen eskubideez harago, hezkuntzaren erronkei erantzuteko sistemak izan beharreko ezaugarriak ere jakinarazi ditu LABek. Argi dute eskola publikoak izan behar duela «ardatza», eta, horretarako, Eskola Publikoaren Plan Estrategikoa «berehala» aurkeztea galdegin dute, bertan eskola publikoetako azpiegituretarako eta lan baldintzetarako zenbat diru jarriko duten azalduta. Nahi duten ikastetxeek —betiere «alde sozialarekin» negoziatuta» publifikatzeko modua argitzeko ere eskatu dute, baita Haurreskolak partzuergoa sustatzeko ere: «Bertatik bermatuko da eskaintza unibertsala, kalitatezkoa eta doakoa».

Itunpekoei, baldintza zehatzagoak

Halaber, publikoa indartzearekin batera, Euskal Hezkuntza Zerbitzua osatzen duten ikastetxeen betebeharrak gehiago zehaztea nahi dute. Hiru arlori erreparatu diote: euskalduntzeari, laikotasunari eta inklusioari. Lehenengoari dagokionez, zehaztasuna falta dela nabaritu dute: «Euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikas eredu bakarra ezarri behar da, egungo hizkuntza ereduak gaindituz». Bigarrenari dagokionez, laikotasuna ere oso modu «lausoan» agertzen dela begitandu zaie: «Ez du bermatzen diru publikoa jasotzen duten ikastetxeetan doktrinamendu erlijiosorik ez dutenik egingo». Eta, azkenik, inklusioa: «Segregazioari aurre egiteko asmo eta neurri batzuk jaso arren, hemen ere zehaztasuna falta da». Hain zuzen ere, ikasleak onartzeko prozedura bakar bat arautzea proposatu dute, baita Udal Hezkuntza Kontseiluen eskumenak zehazteko zuzenketak egin ere. Halaber, adierazi dute legeak jaso beharko lukeela baldintzak betetzen ez dituzten ikastetxeei ituna kenduko dietela.


Aro berriko lehen Kilometroak

Summary: Aro berriko lehen Kilometroak. Egun bakarra ardatz zuen Gipuzkoako ikastolen festa atzean uzteko asmoa zegoen aspaldi. Pandemiak, alabaina, lehen saiakera zapuztu zuen; beraz, aurtengoa dugu eraberritutako ekitaldia.

2015ean, Mikel Egibarrek Kilometroak egitasmoko koordinatzailea izateko proposamena jaso zuen. Gorputz Hezkuntzako irakasle ohiak zera jaso zuen ere: Kilometroak berritzeko prozesu parte hartzailea abian jartzea. «Gogoz heldu nion ardurari, eta ia bost urte erabili ditugu Gipuzkoako ikastoletako eragile guztien artean ondorioak adosteko», diosku Egibarrek, Ibarrako Uzturpe ikastolatik. Kilometroak euskal jendartean duen dimentsioa azpimarratu nahi du koordinatzaile orokorrak, «1977an abiatu urte bat ere kale egin gabe ospatutako festa horrena». Gizartea, alabaina, aldatu da, eta, horrekin, Kilometroak ospatzeko era.

«Kilometroak indargabetuta sumatu genuen, eta honek gogoeta sendo bat eskatzen zigun. Jaiak nortasun aldarri bat egiteko balio behar zuelakoan geunden. Aldi berean, kulturaren papera ere aldatu behar zen: kontsumitu baino, esperimentatu behar da», azaldu du Egibarrek.

Zarautzen 2019an ospaturikoa izan zen «eredu zahar» horretako azkena; gero pandemiak jo eta bete-betean harrapatu zituen 2020 eta 2021ekoak (Amasa-Billabona-Zizurkil eta Goierri). Hauek biak burutu ziren, baina askoz modu xumeagoan. Gauzak honela, Ibarrakoa dugu Egibarren taldeak marrazturiko lehengo jaialdi berria.

2022ko Kilometroakeko koordinatzaile Josu Ozaita ibartarra izan du gertuko lankide urte oso batez. Kilometroak «kilolitroak» bilakatu zela dio, «horrek denoi sortzen zizkigun kontraesan guztiekin». Honela, «eguna» heldu bitarteko mugarrien artean hamaika ekitaldi antolatu dira: herri kirolak eta bertso saioak; eskultura erakusketa bat (EHko 41 eskultorek hartu dute parte); nazioarteko gastronomia aire zabaleko azoka, munduan zehar digitalki zabaldutako egitasmoa… Horiei eta beste askori ere eutsi diete 200 boluntariok sortutako talde bat. Haiei esker baino ezin izan dira ekintzok burutu.

«Ez da makala 500 ikasle dituen eskola txiki batentzat», dio ibartarrak.

Herriko eskola bakarraren komunitateak lan ikaragarria egin du, eta ez da erraza izan inondik ere. 2021eko udan, birusaren hedapena kontrolpean zegoelakoan, egutegi estu bat osatu omen zuen Ibarrako Uzturpe ikastolako taldeak. Zailtasunak zailtasun, EHtik mundura zabaltzen ari den bat egitasmo bat jarri zuten abian. Infinitu irribarra izenekoak irribarretsu ageri diren pertsonen argazkiak bildu eta mapa digital batean kokatzen ditu, planeta osoko irribarreen atlas moduko bat osatuz. Kilometroak jaiari atxikimendua emateko aukera erraza dela diote arduradunek, «egun bakar hartan biltzen zen jendetza horren bolumena eta indar erakustaldia birtualki erakusten duena». Helburu ekonomiko bat ere badu: argazki horien inguruan, publizitatea txertatuz eta bidalketa egiten den unean, borondatezko diru ekarpen bat eskatzen da.

Interneten nabigatu gabe ere, herrian bertan aukera badago ia mundu osoko jendea ezagutzeko. Nigeriatik etorritakoak bizi dira Ibarran egun, bai eta Pakistan, Maroko, Mendebaldeko Sahara, Honduras edota Ukrainatik iritsitakoak ere, besteak beste. Haien ekarpena baliatzeko asmoz, Kultur-aniztasuna Batzordea eratu da. Urkolaren hitzetan, Uzturpe ez da inoiz hain aberatsa izan.

Askoz gehiago dago. Milimetroak egitasmoak, esaterako, Tolosaldeko beste ikastetxeetako ikasleekin harremana sustatu du hainbat topaketen bidez, eta, bide batez, Ibarra eta ibartarrak ezagutarazi. Egitasmo bera gauzatzen aritu dira Oarsoaldean, Oreretako ikastola baita hurrengo urteko Kilometroak jaiaren antolatzailea. Ibartarrei gonbita egin zieten, eta Uzturpeko hogei lagun ziren haiekin elkarlanean: Picassoren Gernika obraren bertsio eguneratua zirriborratu ostean, apirilaren 26an bat egin zuten Oarsoaldeko lagunekin maisulanaren neurri bereko beste bat margotzeko.

Azken hauek berrikuntza agerikoenak izan arren, makina bat ekitaldi, ospakizun eta festa izan da urte osoan. «Eguna» ospatzea besterik ez da falta.


Summary: Hego Euskal Herriak 2.135 milioi jaso ditu Next Generation funtsetik. Espainiako Gobernuak azaldu duenez, 2.800 onuradun izan dira.

Espainiako Gobernuak 2.135 milioi euro bideratu ditu Europako Batasuneko Next Generation funtsetik Arabara, Bizkaira, Gipuzkoara eta Nafarroara, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak eta Jose Luis Arasti Nafarroan duenak jakinarazi dutenez.

Diruaren zatirik handiena Suspertze eta Erresilientzia Funtsaren (RFF laburdura, ingelesez) bitartez banatutakoa da: 1.561 milioi euro. Horietatik, 1.113 milioi Hegoaldeko erakundeek kudeatu dute: 778 milioi Gasteizko gobernuak, eta 335 milioi Iruñekoak. Horri batu behar zaizkio Espainiako Gobernuak berak exekutatutako sailak: 448 milioi euro.

Diru hori nagusiki ekonomiaren eraldaketa digitalerako eta trantsizio energetikorako erabili behar da. Horri batu behar zaio Next Generation funtsen beste programa handia, React EU izenekoa. Diru horiek aurretik ordaindu ziren, eta pandemiak osasunean, hezkuntzan eta beste programa sozialetan egindako gastu gehigarria finantzatzeko baliatu ziren. Hego Euskal Herriak 574 milioi eskuratu zituen: 426 milioi Jaurlaritzak, eta 148 milioi euro Nafarroako Gobernuak.

Ekoizpen sarera

Funtsen banaketa azaltzeko prentsaurreko bana antolatu dute Espainiako Gobernuko ordezkariek.

Donostian, Itxasok azaldu du 60 deialdi baino gehiago ebatzi direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ia 2.000 onuradun izan direla; horien artean, 215 tokiko erakunde eta erakunde publiko, 1.260 enpresa eta ikerketa zentro, 275 fundazio eta elkarte baino gehiago eta 155 pertsona baino gehiago. «Inork ezin du zalantzan jarri Europako funtsak eraginkortasunez hedatzen eta ekoizpen sarera transferitzen ari direla», azpimarratu du Itxasok.

Zehaztu duenez, Jaurlaritzak bereziki honako arlo hauetan inbertitu du diru hori: etxebizitzan, mugikortasun iraunkorrean, energia berriztagarrien sustapenean, hezkuntzan eta lanbide heziketan, gizarte babesean eta digitalizazioan.

Horrez gain, gogorarazi du euskal enpresa batzuek Madrilgo ministerioek kudeatutako proiektu estrategikoen deialdietan parte hartzen dutela; adibidez, ibilgailu elektrikoarenean eta energia Berriztagarri eta hidrogenoarenean. Deialdi horietako batzuk behin-behinean ebatzi direla azaldu du. Hala, jakinarazi du Mercedesek 159,3 milioi euro jasoko dituela (% 58 kredituen bidez eta % 42 zuzeneko laguntzen bidez), Sapak 25,2 milioi, Irizarrek 24 milioi eta Fagorrek zazpi.

Iruñean, Arastik azaldu du 45 laguntza deialdi dagoeneko ebatzi direla, eta horien bitartez 800 eragilek jaso dutela dirua: 165 tokiko erakundeak eta erakunde publikoak izan dira; 390, enpresak eta ikerketa zentroak; 25 fundazioak eta elkarteak; eta 200 norbanakoak.

Iristeko dauden laguntzetako asko PERTE deitutako programen bitartez banatuko ditu Madrilek. Horietako bat, ibilgailu elektrikoarena ziur aski urrian ebatziko dela iragarri du Arastik. Garrantzi handia du programa horrek Euskal Herrian, ibilgailu elektrikoen garapenean enpresa asko dituelako (VW, Mercedes, Irizar, Basquevolt, Gestamp...).


Ibarran bada mundu bat

Summary: Ibarran bada mundu bat. Guraso etorkinek osatutako batzorde bat da aurtengo Kilometroak festaren berrikuntzetako bat. Uzturpe ikastolako kideek ezinbestekotzat jo dute haien ekarpena.

Zalantzarik gabe, 2022ko Kilometroak egitasmoko talde bitxiena izango da Kulturaniztasuna Batzordea izenekoa. Hamar hizkuntza ala gehiago biltzen ditu, eta gaztelania dute elkarri ulertzeko balio diena. Ibartarrak izateaz gain, zera dute amankomunean gehienek: seme-alabak Ibarrako Uzturpe ikastolan dauzkate. Euren ekarpena ezin ere egin nahi zuten euskararen festa handirako.

«Egungo edozein eskola bezala, gurea ere geroz eta pluralagoa da», azaldu du Uzturpeko langile eta batzordekide Ixiar Urkolak. Ibartarrak azpimarratu duenez, ikasleen %17 beste herrialde batetik iritsitakoak dira. Nigeriatik etorritakoak bizi dira Ibarran gaur egun, bai eta Pakistan, Maroko, Mendebaldeko Sahara, Honduras, Ukraina eta beste leku batzuetakoak ere.

Kulturaniztasun Batzordeko kideak iazko neguan elkartu ziren lehendabizikoz, te eta pasta dastaketa baten inguruan. Handik gutxira, afari-merienda bat izan zuten aitzakia elkar ezagutzen jarraitzeko eta, bide batez, egitarau bat osatzeko. Iragan maiatzean, esaterako, nazioarteko gastronomiaren erdigune bilakatu zuten Ibarrako plaza: Nigeriako arroz pikantearekin hasi, eta Hondurasko entxiladekin jarraitu; handik Marokora, hango pastel gazi-gozoekin, eta kuskusarekin, edo Nikaraguako quesadillas izeneko horiekin… Eta zergatik ez hartu tarte bat benetako kakaoa dastatzeko? Nikaraguarrek zioten euren «txanpona» izan zela hainbat mendez. Ziurrenik, Saharako tea ezaguna egiten zaizue; ez, ordea, ukrainar pontxiki gozoak. Hein handi batean, munduari bira eman ahal zitzaion Ibarrako plazatik atera gabe. Ederra izan zen.

Taldea Ibarrako plazan ere elkartu zen, beste batean, munduko maparik pluralena -zehatzena- margotzeko. Aldi berean, Uzturpeko DBHko ikasle talde bat buru-belarri ari da podcast sorta bat osatzen: bertan bildu nahi dituzte euskararen mundura iritsi berri direnen bizipenak eta sentimenduak. Marilet Floresenak, besteak beste. Langabeziak behartu zuen Nikaraguako bere etxea atzean uztera. «Nire anaia Euskal Herrian zegoen; beraz, aukera errazena iruditu zitzaidan», dio 39 urtekoak. Honainoko bidean, baina, gorriak pasatu zituen nikaraguarrak. «Ezin nuen imajinatu Parisko aireportuko mafia baten biktima izango nintzela Europara iritsi bezain pronto…», gogoratu du. Euskara ikastea garrantzitsua dela deritzo, eta eskolak hartzen ari da. Elezza Nakh, Mendebaldeko Saharakoa, 2005ean iritsi zen Tindufetik (Aljeria mendebaldean). «Hasaniera da gure hizkuntza eta, euskararekin gertatu bezala, identitate ikur nagusietako bat da guretzat», dio sahararrak. Haren umeek «hasaniera bezain ongi» menderatzen dute euskara; harro dagoela dio. Ali Rajab, berriz, Pakistandik dator, Punjab eskualdetik, hain zuzen. «Han ez dago bizitzerik; ez dago lanik, ez justiziarik, ez berdintasunik… Garbi neukan atzerrira joan beharko nuela bizitza duin bat izateko», dio gizonak. «Paperik gabe» iritsi zen Europara. Moskun hasi eta sekulako odisea izan zen hura: mugak gauez zeharkatu zituen hainbatetan, mendian zehar nahiz autoen maleteroetan ezkutatuta… «Giza trafikatzaileen mende beti», gaineratu du. Dagoeneko 20 urte eman ditu gurean, eta, gaur egun negozio txiki bat dauka Tolosan, kebab jatetxe txiki bat. «Hemen jaioak dira nire bi umeak, eta pozik ikusten ditut. Horixe da inportanteena», dio ibartarrak.

Uzturpeko irakasle eta batzordekide Ixiar Amondarainek argi du: «Harreman sare bat sortzea dugu helburu nagusi elkar ezagutzen jarraitu ahal izateko. Azken finean, euskararen festa aukera ezin hobea da gizarte honen partaide sentitu ahal izateko», diosku Izaskungoak. Patricia Chavarria hondurastarra bat dator.

«Kaletik nindoala ikusezina sentitzen nintzen: inork ez ninduen begiratu ere egiten. Baina hori aldatu egin da orain».


Summary: Finlandiak esan du «nabarmen» mugatuko duela errusiarren sarrera. Ukrainan bozkatzen hasi dira Errusiak okupatutako lurrak anexionatzeko. Mendebaldeak zilegitasuna kendu die galdeketei. NBEk ondorioztatu du Errusiak gerra krimenak egin dituela Ukrainan.

Bozkatzen hasi dira gaur Moskuk Ukrainan partzialki okupatutako eremuetan; hau da, Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan, eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeetan. Finean, bozketa horien helburua da Errusiak modua edukitzea lur horiek anexionatzeko, 2014an Krimeako penintsularekin egin zuen bezala. Mendebaldeak eta Ukrainak adierazi dute galdeketek ez dutela zilegitasunik, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak nabarmendu du edozein eremu indarrez hartzeak nazioarteko zuzenbidea urratzea dakarrela.

Hilaren 27ra arte bozkatu ahal izango dute herritarrek. Galina Katiuxenko Zaporizhiako hauteskunde batzordeko buruak Interfax Errusiako berri agentziari azaldu dionez, aurreneko lau egunetan bozkatzeko aukera egongo da bizilekuetan edo horretarako propio prestatutako lekuetan —autobusetan, esaterako—, eta azken egunean, datorren asteartean, hauteslekuak irekiko dituzte. Iturri horren arabera, «segurtasuna bermatzeko» eman da bizitokietan bozkatzeko aukera. Dena den, ez dago argi nola egingo dituzten bozketak gerra betean eta hainbeste pertsona desplazatuta daudela. Asteartea pasatuta dira emaitzak ematekoak.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podolyakentzat, «propaganda ikuskizun bat» dira galdeketak, eta, Twitterreko bere kontuan idatzi duenez, «legez kanpoko» ekintza bat. «Lurralde horiek askatzea behar dute».

Informazio gehiago: Errusiak okupatutako lurretan erreferendumak egitekoak dira

Eremu horietan Moskuk ezarritako administrazio militarrek joan den asteartean jakinarazi zuten erreferendumak egitekoak zirela, herritarrei galdetzeko ea Errusiako Federazioarekin bat egin nahi duten. Vladimir Putin Errusiako presidenteak hurrengo egunean adierazi zuen babestu egingo zituela. «Ukrainako hainbat eremutan bizi direnek ez dute neonazien menpe bizi nahi». Kremlineko buruak uste du, bide batez, eremu horiek Errusiako Federazioaren parte izan beharko luketela, eta Sobietar Batasuna zeneko agintariek egindako hutsegite batzuengatik galdu zituztela.

2014tik, 'de facto' independente

Donbassko Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleak 2014az geroztik dira de facto independenteak, Ukraina ekialdean gerra hasi zenetik alegia, nahiz eta nazioarteak ez dien estatus hori aitortzen. Otsailaren 24an, Errusiak Ukrainako inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago, aitortu zuen Moskuk lurralde horien independentzia. Modu horretan, Putinek aukera zuen tropak Ukraina hego-ekialdeko eremu horretara bidaltzeko. Nolanahi ere, azken zortzi urteetan han borrokan aritutako milizia errusiazaleak babestu ditu.

Errusiak Luhansken zati handi bat du kontrolpean, %66 inguru, eta Donetsken erdia baino zerbait gehiago: %60. «Guk guztiok zortzi urte luze daramatzagu itxaroten Errusiarekin bat egiteko», adierazi du Leonid Pasetxnik Luhanskeko herri errepublikaren liderrak. «Errusiaren parte gara, baina zerbait falta da oraindik: [gerra] irabaztea». Denis Puxilin Donetskeko buru errusiazaleak ere hitz egin du: «Etxera itzuli gara. Donbass Errusia da». Hau da, galdeketa egin aurretik irabazitzat jo dute. Zaporizhiaren eta Khersonen %66 dago Errusiako tropen menpe. Ukraina hegoaldean daude bi oblast horiek.

Kazakhstanen eta Finlandiaren berrespena

Errusiar ugari alde egiten ari dira. Vladimir Putin presidenteak iragarri zuen herenegun 300.000 erreserbista mobilizatuko dituela gerrarako, eta Errusiarekin muga egiten duten zenbait herrialdek jakinarazi zuten atzo ohi baino ibilgailu gehiago iristen ari direla handik orduz geroztik. Albiste agentzia batzuek ere horren berri eman zuten. Bada, Finlandiako eta Kazakhstango mugazainek informazio horiek berretsi dituzte gaur. Finlandiakoek grafiko bat ere kaleratu dute. Horren arabera, irailaren 19an 3.000 bat pertsona sartu ziren Finlandiara Errusiatik; 20an, 3.000-3.500 artean; 21ean, Putinek iragarpena egin zuenean, 5.000 bat; eta atzo, ia 7.000. Horiek horrela, Finlandiako Gobernuak atzo iragarri zuen «nabarmen» mugatuko duela errusiarren sarrera. Finlandia da errusiarrei turista bisarekin sartzen uzten dien EB Europako Batasuneko herrialde bakarra.

Errusiari «histerikoa» iruditzen zaio herritarren zati baten erreakzioa. Hala adierazi du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, eguneroko prentsaurrekoan. Azken egunetako informazio askok diotenez, Errusiatik ateratzeko hegaldiak, trenak eta itsasontziak bete dira, eta, gainera, Errusiak mugakide dituen estatuek baieztatu dute ohi baino jende gehiago ari dela iristen handik. Kremlinentzat, ordea, «esajerazioak» dira informazio horiek.

Bestalde, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi du informazioen teknologietan, finantzetan eta komunikazioan lan egiten dutenak ez dituztela mobilizatzera deituko. Baza Telegrameko kanalak dioenez, entrenamendu militarrerako zenbait zentro erre dituzte Errusian: San Petersburgon, Nizhny Novgoroden, Orenburgen, Jabarovsken eta Zabaikalen.

Gerra krimenak

NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan ikerketarako daukan misioak ondorioztatu du Errusiak gerra krimenak egin dituela inbasioa hasi zuenetik. Erik Mose misioaren buruak NBEren Giza Eskubideen Batzordean zehaztu duenez, hamasei herritan egin zituzten ikerketak joan den ekainean. «Zirrara eragin zigun bisitatutako eremuetako exekuzio kopuruak». Nabarmendu du herri horiek bakarrik aztertu zituztela, baina salaketa sinesgarriak jaso dituztela adieraziz beste toki batzuetan ere molde bereko krimenak egin dituztela. Moseren esanetan, zibilak bortxatu zituzten, torturatu, eta, esaterako, zauriak zituzten buruan, edo ebakiak eztarrian.


Summary: Datorren astean hasiko dute gripearen aurkako txertaketa Hegoaldean. Zahar etxeetan hasiko dira; hortik aurrera, beste taldeetara zabalduko dute txertaketa. Koronabirusaren aurkako txertoekin batera jarriko dituzte.

Aurki hasiko dira Hego Euskal Herrian gripearen eta koronabirusaren aurkako txertaketa kanpainarekin. Irailaren 26an ekingo diote lau lurraldeetan dosiak jartzeari. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzako Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, datorren astelehenean hasiko dira txertoak ematen, eta zahar etxeetako egoiliarrak eta langileak izango dira lehenak. Aste baten buruan, urriaren 3an, talde zaurgarrienekin jarraituko dute —60 urtetik gorakoak, gaixotasun kronikoren bat dutenak, haurdunak—.

Bestalde, Nafarroan ere zahar etxeetan hasiko dute kanpaina. Ondoren, urriaren 10ean, talde zaurgarrienak txertatzeari ekingo diote. Helduenetatik hasi eta 60 urtera artekoekin amaituko dute, adinaren arabera, Santos Indurain Osasun kontseilariak zehaztu duenez. Talde horien parte ez direnak txertatzea, berriz, ez dago aurreikusita.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, biztanle guztiei bideratu diete kanpaina. Pertsona zaurgarriek ordua eskatu ahal izango dute irailaren 26tik aurrera, Osakidetzaren webgunearen bidez edo osasun zentrora deituz. Gainerakoek azaroaren 1era arte itxaron beharko dute txanda eskatzeko.

Gripeari dagokionez, Indurain kontseilariak zehaztu du uda osoan aurretik ikusi gabeko patroi epidemiologiko bat egon dela: «Gripe kasu gehiago egon dira, eta, duela hiru aste, gripeagatik ospitaleratze gehiago egon ziren koronabirusagatik baino». Horren harira, txertatzeko gonbita egin du, «kasu larrienetan oso eraginkorra baita». Gainera, zehaztu du jarriko dituzten dosiak aldaera berrietara moldatuta daudela. Dei bera egin du Sagardui sailburuak: Osakidetzaren helburua «zaurgarrienen osasun indibiduala bermatzea da, baina baita osasun kolektiboa bermatzea ere».


Summary: EH Bilduk «itxaropen aktiboa» eskatu du, eta azaroaren 12rako Bilbon mobilizatzera deitu du. Egungo testuinguruak egiturazko neurriak eta mobilizazioa eskatzen dituela azpimarratu du koalizio subiranistak, eta «euskal olatua» sortzeko dei egin du «krisiek sortutako hormak» eraisteko.

«Jada ez da nahikoa gain behera doan sistema honek sortutako injustiziak baretzeko neurri aringarri batzuk hartzea. Egoera honek egiturazko neurriak eskatzen ditu, egiturazko erabakiak eskatzen ditu. Eta, horrekin batera, mobilizazioa eskatzen du; mobilizazio handiak». Hala adierazi du Unai Urruzuno EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ondokoak gaur, eta, hain justu, horretarako parada eman nahi duela azaroaren 12an Bilbon Abante lelopean egingo duten mobilizazioak. Ibarrangeluko Laida hondartzaren gainean egin du EH Bilduk ekitaldi hori iragartzeko agerraldia, eta ez dute ausaz aukeratu lekua. «Mundu osoan ezaguna den ezker olatua» bertan hasten dela adierazi du Urruzunok, eta, hari keinu eginez, «euskal olatua» martxan jartzeko dei egin du, «krisiek sortutako hormak gainditu ahal izateko».

Egungo testuinguruari buruz hedatzen ari diren diskurtsoak auzitan jarri ditu Urruzunok. Adierazi duenez, «ekaitza» iragartzen dute hainbat agintari politikok, «egoera hau fenomeno meteorologiko gisa» aurkeztuta, «kasualitate bat izango balitz bezala». Halako iragarpenen xedea «etsipena» hedatzea eta halako testuinguru batean «inondik inora hartu ezin diren erabakiak auzitan ez jartzea» da, ordea, EH Bilduko legebiltzarkideak ohartarazi duenez. Aitzitik, egungo egoera politika jakin batzuen ondorio dela nabarmendu du: «Elite ekonomiko batzuen mesedetara hartu diren erabakiek ekarri gaituzte egoera honetara, bai maila globalean, bai maila lokalean. Erabaki politikoak bankuen, energia enpresa handien eta multinazionalen zerbitzura hartu dira, eta, haiek inoizko irabazirik handienak badituzte ere, milaka eta milaka herritarrek ezin diote aurre egin prezioen igoera jasanezinari».

«Aldaketarako aukera» badagoela esan du Urruzunok, hala ere, eta «itxaropen aktiborako unea» dela oraingoa. Horixe azpimarratu du gaurko agerraldian irmoen, eta zehaztu du «ekaitzari aurre» egitekotan, «independentismotik, subiranismotik eta ezkerretik» egin beharko zaiola: «Ezker independentismoak badu ekaitz honi aurre egiteko txalupa sendoa, badu eskifaia eta badu iparrorratza argi zehaztua».


Summary: Bernardo Atxaga izanen da Sumar plataformako kultura arloaren arduraduna. Arantxa Elizondo EHUko doktorea feminismo eta berdintasun saileko burua izanen da. Yolanda Diazek aurreratu zuen Sumar plataforman euren arloan ezagunak diren profesionalak nahi dituela.

Yolanda Diazek, Espainiako presidenteordeak eta Lan ministroak, gaur aurkeztu ditu Sumar plataformako 35 kideak. Ezkerreko hautagaitza bat osatu nahi du Podemosen bozeramaile izan zenak. Horien artean daude, bertzeak bertze, Bernardo Atxaga idazlea eta Arantxa Elizondo Euskal Herriko Unibertsitateko doktorea. Diazek aurreratua zuen euren arloan ezagunak diren profesionalak nahi zituela plataforman gaien analisi eta eztabaida taldeen buru izateko. Diazen erranetan, 35 arduradunek «sareak josten eta elkarrizketan jarduten» jakinen dute.

Hemeretzi emakume eta hamasei gizon izanen dira Diazek orain dela hilabete batzuk hasitako galdeketa prozesuaren ondorioak ebatziko dituztenak. Hala, Atxaga, kultura arloaz arduratuko da. Elizondo, bere aldetik, feminismoaren eta berdintasunaren sailaz arduratuko da. Zientzia politikoetan eta soziologian lizentziatua da, eta Emakundeko idazkari nagusia izan zen.

Diazek joan den uztailean aurkeztu zuen Sumar proiektua, zeinarekin datozen hauteskunde orokorretara aurkezteko asmoa duen. Plataformaren helburua Espainiarako «herrialde proiektu» bat garatzea da. Kontzeptu horrekin lotuta, Diazek nabarmendu du Espainian lau herrialde proiektu izan dituztela. Lehenbizikoa Adolfo Suarezena «demokraziara trantsizioa» egiteko; bigarrena Felipe Gonzalezena «ekonomia eta instituzioak modernizatzeko»; hirugarrena Jose Maria Aznarrena «arlo ekonomiko eta soziala liberalizatzeko»; eta azkenik Jose Luis Rodriguez Zapaterorena «ongizate estatua osatzeko». Adierazi du, ez duela erran nahi horiekin «bat egiten» duenik, baina nabarmendu du «norabide» bat zutela.


Summary: Gutxienez 73 migrante hil dira Siriako kostaldean, ontzi bat hondoratu ostean. Libanotik irten zen ontzia; 100 lagun zihoazen behintzat, autoritateen arabera. 20 pertsona ospitaleratu dituzte oraingoz, Siriako Osasun ministroak jakinarazi duenez.

Joan den astean, Libano iparraldetik irten zen ontzi bat hondoratu zen atzo Siriako kostaldean. Ezbeharraren eraginez, behintzat 73 migrante hil dira, Siriako Osasun ministro Hasan al Ghabash jakinarazi duenez. Bizirik atera diren hogei lagun Siriako Tartus hiriko Al Basel ospitalean artatu dituzte, herrialdeak Libanorekin duen mugatik gertu. Biktimen balantzea, ordea, oraindik «behin-behinekoa» da, ministroaren arabera. Izan ere, gutxienez 100 lagun inguru zihoazen itsasontzian; bizirik atera diren batzuek azaldu dute 150 inguru zirela.

Siriako Giza Eskubideen Behatokiak zehaztu duenez, siriarrak, libanoarrak eta palestinarrak ziren itsasontzira igo zirenak. Biktima batzuen senideak jada Libanotik Siriara igaro dira, hilotzak identifikatzeko eta jasotzeko.

Siriako Osasun Ministerioak abisu eman zion atzo hiriko Tartus osasun zuzendaritzari; hura ari da erreskatearen jarraipena egiten. Itsasoa ez da bare, eta olatu handiak erreskatea zailtzen ari dira.


Summary: Fridays For Future mugimenduak berotze globala salatu du Iruñean eta Donostian. Klima larrialdiaren aurkako mugimenduak mundu osoan egin ditu protestak.

Klima aldaketari aurre egiteko grebara deitu du gaurko Fridays For Future gazte mugimenduak nazioarte osoan. Euskal Herrian, esaterako, Donostian eta Iruñean egin dituzte protestak, 17:30ean eta 18:30ean, hurrenez hurren.

Energiaren eta kontsumo ondasunen prezioen igoera salatu dute haietan. Argitaratu berri duten txosten batean, arazo horiek konpontzeko ezer ez egitea leporatu diete instituzioei, eta energia eredua aldatu beharra dagoela aldarrikatu dute. Grebaren bitartez, pertsonak, gorputzak, herrialdeak eta Lurra bera babesteko energia sistemaren aldarrikapena egin dute. Energia «pertsona guztien eskubidea» delako eta ez soilik «pribilegioa».

Gazte mugimenduak, gainera, komunitateak, eraginkortasuna eta autokontsumo kolektiboa sustatzen duen eredu energetiko eta ekonomikoaren alde egin du. Horretarako, baina, «azpiegitura fosil berriak geldiaraztea» eta «estatu espainiarra Energia Gutunaren Itunetik ateratzea» ezinbestekoa dela uste du. «Gobernuek gas gehiago inportatzeko ereduaren alde egin dute krisi honetan, nahiz eta erregai fosilen menpe egotea arriskutsua den». Eta adibide jarri ditu El Musel gasifikatzailea eta MidCat gasbidea.

Bestalde, oligopolio energetikoak desagertu behar direla esan dute ekologistek, horiek baitira «hein handi batean» klima aldaketaren erantzuleak.

Eredu energetiko honek, gainera, ez du eragin bera pertsona guztiengan. «Suntsitzailea da pribilegiorik ez duten pertsonentzat, eta gurpilaren gainean daudenentzat, ordea, eramangarria». Horren harira, Hegoaldeak Nazioarteko Diru Funtsarekin duen zorra aipatu dute: zorrak «harrapaturik» dauzka herrialde horiek, eta erregai fosilen aldeko inbertsioek «bidezko trantsizioa» izatea galarazten dute.

Amaitzeko, pertsona migranteak eskubide osoko biztanleak direla salatzen duen Esenciales kanpaina ere kaleratu dute.


Summary: Elikagai ekologikoen kontsumoak ez du atzera egin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako nekazaritza lurren %4,6 erabiltzen dira nekazaritza ekologikorako. Helburua 2030. urterako Europako nekazaritza lurren %25 ekologikoa izatea da.

«Ekologikoak gara, naturala delako». Hori da nekazaritza ekologikoaren kontsumoa sustatzeko Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzak hautatu duten eslogana. Datorren astetik aurrera jarriko du abian kanpaina, eta ekoizleak eta kontsumitzaileak praktika ekologikoaren aldeko hautua egitera bultzatu nahi ditu.

Gaur goizean aurkeztu dute kanpaina Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak eta Arantza Eguskiza Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluko presidenteak. Europako Batasuneko Nekazaritza Ekologikoaren Eguna dela-eta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan nekazaritza ekologikoaren egoeraren inguruko datuak eman dituzte. Joera positiboa den arren, ohartarazi dute «bide luzea» dagoela egiteko.

2021ean erregistratutako datuek goranzko joera adierazten dute. Iaz, 2020an baino %8 handitu zen nekazaritza ekologikoaren errolda, eta %16 ekoizpen horretarako erabiltzen den lurren azalera. Gaur egun Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurren %4,6 erabiltzen dira nekazaritza ekologikorako.

Nekazaritza ekologikoaren hazkundea bereziki nabarmendu da Gipuzkoan, non 2022an %29 igo baita. Gipuzkoak du, halaber, eragile gehien; 294 profesional –guztira 711 kidek hartzen dute parte hiru lurraldeen ekoizpen ekologikoan–. Bestalde, adierazi dute alde nabarmenak daudela ekoizpen ekologikoaren azpisektoreen artean. Esaterako, barazkien eta fruta arbolen azalerak dira gehienak.

Orozek ziurtatu du goranzko joera mantentzen den arren oraindik ere kopurua oso txikia dela Europak 2030. urterako duen helburua kontuan hartuta, hots: Europako nekazaritza lurren %25 ekologikoak izatea. Ekoizleak eta kontsumitzaileak deitu ditu kontsumo ereduak eta praktikak aldatzera eta ekoizpen «natural, gertuko eta ingurumenerako onuragarriago» baten alde egitera.

Halaber, Eguskizak azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela kontsumitzaileak ekoizpen ekologikoaren inguruan heztea. Hain zuzen, ekoizpen ekologikoa elikagaiak ekoizteko eredu bat da, zeinak osasuna, ekologia, arreta eta berdintasuna ardatz dituen. Kontseiluko presidentearen arabera, maiz «bio» etiketarekin agertzen diren produktuak «marketing hutsa» dira.

Produktua ekologikoa dela ziurtatzeko, Europako zigilu ekologikoa, eurohosto berdea, eraman behar du. Halaber, jakinarazi du Ekolurra dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoizten diren elikagai ekologikoak identifikatzen dituen zigilua.


Summary: Sei hamarkadaz gizarte inklusiboago bat sortzen. Gorabidek 60. urteurrena ospatu du Bilbon. Mahai inguru baten eta ekintza baten bidez, adimen desgaitasuna dutenen eskubideak aldarrikatu dituzte.

Gorabide adimen desgaitasuna dutenei eta haien familiei laguntzeko Bizkaiko elkarteak 60. urteurrena ospatu du gaur Bilbon. Urteurrenaren harira antolatutako mahai inguruan, hizpidera ekarri dute gizarte politikak aurrera eramateko orduan elkarrizketa sozialak eta administrazio publikoen eta elkarteen arteko lankidetzak duten garrantzia. Gorabide eta Fevas elkarteetako zuzendariez gain, Eusko Jaurlaritzako eta Bizkaiko Foru Aldundiko ordezkariak eta udal agintariak izan dira hartan.

Susana Gorbeña Gorabideko presidenteak baieztatu duen arren azken sei hamarkadetan hamaika aurrerapen egin dutela adimen desgaitasuna dutenek «bizi hobea eta duinagoa» izateko, aitortu du oraindik lana dagoela egiteko adimen desgaitasuna dutenek «beste edozein biztanleren eskubideak guztiz lortzeko». Helburu hori bete ahal izateko, hiru esparrutan egin dute lan Gorabiden azken urteotan, Gorbeñaren aburuz: gizarte zerbitzuak sustatzen, adimen desgaitasuna dutenen irudi positiboa bultzatzen, eta eskuratutako jakintzak zabaltzen.

Mahai inguruaren ostean, euritakotada egin dute, adimen desgaitasuna dutenek gizartean dagokien lekua aldarrikatzeko. Bizkaia plazan bilduta zeuden ehunka pertsonek euritakoak zabaldu dituzte aldi berean. Ekintza horrekin, irudikatu nahi izan dute «euria egiten duenean pertsona orok euritako bat behar duen bezala, bizitzan pertsona orok laguntza behar izaten duela noizbait». Gizartea «geroz eta inklusiboagoa» bihurtzen ari dela esan du Gorbeñak, egiten duten kontzientziazio lanaren ondorio gisa.

B aldea

Ifrentzua ere izan du gaurko ekitaldiak. Izan ere, hainbat langilek protesta egin dute beren lan baldintza «eskasengatik». Salatu dutenez, pandemian ezinbestekotzat jo zituzten arren, egun «ikusezinak» dira. Protestarako arrazoien artean daude Gorabidek falta diren langileak ez ordezkatzea, eta hainbat zentrotan gauez langile bakarra egotea hogei pertsona baino gehiago zaintzeko.


Summary: Nafarroako ekonomiaren moteltzea baieztatu du Nastatek. Urteko bigarren hiruhilekoan %5,9 handitu ziren soldatapekoen diru sarrerak, eta %14,5 enpresen eta autonomoen irabaziak.

Nastatek berretsi egin ditu uztailaren amaieran aurreratutako datuak. Horien arabera, Nafarroako barne produktu gordina %0,7 handitu zen aurtengo lehen hiruhilekotik bigarrenera, eta %4,5 urte arteko tasan. Aurreko bi hiruhilekoekin alderatuz gero, moteltzea nabarmena da, 2021ko azkenekoan eta 2022ko lehenengoan %1 handitu baitzen BPG barne produktu gordina; moteltzea are nabariagoa da urte arteko tasan: bi puntukoa.

Halako moteltzerik ez du neurtu Eustatek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: hiru lurralde horietako ekonomia %1,1 handitu zen apirilaren hasieratik ekainaren amaiera arte, eta %5 urte arteko tasan.

Beste lurraldeetan bezala, Nafarroan ere industria indarra galtzen ari da hazkundearen motor gisa, zerbitzuen mesedetan. Urte arteko tasak eman ditu Nastatek, eta horietan ikusten da Nafarroako industriaren hazkundea %7,4tik %2,1era murriztu dela azken hiruhilekoan; zerbitzuena, berriz, %7tik %6,2ra. Eraikuntza %5,4 hazi zen, eta nekazaritza, berriz, %1,6.

Zerbitzuen hazkundea lotuta dago kontsumo pribatuaren bilakaera onarekin: %4,2 hazi zen, administrazioek egindakoaren oso gainetik (+%0,5). Are sendoago dago enpresen inbertsioa, %5,1eko hazkundearekin.

Aberastasunaren banaketa

Ekonomiak sortutako aberastasunaren banaketari buruzko beste datu interesgarri bat ematen du Nastatek: soldatapekoen diru sarrerak %5,9 handitu dira, baina are gehiago (+%14,5) esplotazioaren soberakin gordina, hau da, enpresen eta autonomoen irabaziak. Are gehiago, soldatapekoen batez besteko soldatak %2,3 handitu ziren bigarren hiruhilekoan, inflazioaren oso azpitik (%10,2 Nafarroan, ekainean).

Enpleguak datu onak eman ditu —%4 handitu da urte arteko tasan—, batez ere zerbitzuetan (+%6) eta eraikuntzan (+%3,1).


Summary: Kilometroak urriaren 2an egingo dituzte Ibarran, lehenengoz jai eredu berriarekin. Lau gune egongo dira aukeran: Sormena, Haurren hiria, Euskal musikaren ibilbidea eta Gastronomia. Ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua.

Pandemia osteko lehenengo Kilometroak jaia izango da urriaren 2an Ibarran (Gipuzkoa) egingo dutena. Jai eredu berria martxan jarriko duten lehen aldia ere izango da, eta Uztupe ikastola arduratu da antolakuntzaz. Festaren inguruko xehetasunak emateko, gaur egin dute prentsaurrekoa Nekane Artola Kilometroak Kultur Erakundeko lehendakariak, Usue Sukia eta Aitor Bengoa Kilometroen urteko Uzturpe Ikastolako zuzendariak eta Josu Ozaita Kilometroak jaiaren koordinatzaileak.

Eraldaketa izango da aurtengo jaiaren ezaugarri nagusia. Urriaren 2rako martxan jarrita dagoela azaldu du Bengoak. Izan ere, Gipuzkoako ikastolen aldeko egun handiaren aurretik, «ekitaldi asko» egin dituzte, kultura kontsumitzeko ez ezik, «esperimentatzeko, bizitzeko eta parte hartzeko»: «Aurten, artean, gastronomian, kulturartekotasunean, aniztasunean, ikasleen topaketetan, kirolean... jarri dugu arreta urtean zehar egin diren hamaika ekitalditan».

Eta prest daude urriaren 2rako ere. Ozaitak eman ditu xehetasunak. Lau gune izango dituzte aukeran bertara joaten direnek, baina ez dituzte «tematikoki» edo adinaren arabera banatu nahi herritarrak. Sormena izango da guneetako baten izena. Bertan, Euskal Eskultoreen Elkartearekin elkarlanean antolatutako Irribartea erakusketa egongo da ikusgai, eta bertsoak entzuteko eta botatzeko eta zirkua egiten ikasteko aukera ere egongo da, besteak beste. Haurren hirian, berriz, adibidez, Baso magikoa ekintza egongo da. «Ipuinak, fantasia, irudimena eta abentura izango dira protagonistak», Ozaitak azaldu duenez. Irene Caminosek bizikletarekin erakustaldia ere eskainiko du, eta Gipuzkoako hogei ikastolaren arteko topaketak ere egingo dituzte. Euskal musikaren ibilbidean, ez da musikarik faltako. Bizienea txokoa atonduko dute, eta nahi duen musikari orok aukera izango du hamabost minutuko emanaldia eskaintzeko. Gastronomia gunean, azkenik, jateko aukera ugari egongo da. 800 lagunentzat paella eta Lumagorri oilaskoa prestatuko dituzte, eta jada txartelak eros daitezke www.kilometroak.eus webgunean. Gainera, gune guztietan kontzertuak ere egongo dira: Xiberoots, Dj Bull, Gabezin erromeria, Andoni Ollokiegi, Goazen eta Dupla izango dira entzungai, besteak beste.

Ekintza horiez gain, hiru hitzaldi ere antolatu dituzte: Baratzetik gastronomiara: iraultza baterako gakoak mahai ingurua egingo dute Jakoba Errekondok eta Javi Riverok; Ekologista naiz, baina... hitzaldia emango du Gorka Egiak; eta Familia gatazka eta estresaren aurkako pilulak izeneko saioa eskainiko du Nerea Mendizabalek. Denak 10:45ean hasiko dira, eta www.kilometroak.eus webgunean apuntatzeko eskatu dute. Hala nahi duen orok Piperraren ibilbidea egiteko aukera ere izango du, eta 12:00etan, gune guztietan Txoriak Txori abestia kantatuko dute.

Ikastolako patioa eraberritzea izango da jaiaren xedea. Sukiak azaldu duenez, duela lau urte Uzturpe ikastolako eraikina eraldatzen hasi ziren, proiektu pedagogikora egokitzeko asmoz. Alabaina, obra egiten ari zirela, zimenduak ukitu zituzten, istripuz. Ondorioz, zailtasunak izan zituzten soldatak ordaintzeko ere, eta ikasleen erdiak barrakoietan jaso behar izan zituzten eskolak. «Bitartean, epaileek erabaki behar zuten horren kostua nork ordainduko zuen; epaiketa gure aldekoa izan bazen ere, eraldaketa ez zen guztiz burutu». Patioko eraldaketa, esaterako, egin gabe utzi zuten: «Tamalez, egungo ikastolako patioa ez da jolas egiteko, esperimentatzeko edota kirola egiteko toki aproposena, eta arriskutsua ere bada zenbait puntutan». Hori aldatu nahi dute festaren bidez.

Aldaketa «progresiboaren» ernamuina

Ibarrakoa izango da jai eredu berriaren lehen aldia. Baina zertarako erabaki zuten eredua aldatzea? Artolak jakinarazi ditu xedeak: «Jai eredu berri baterantz egin nahi genuela aipatu genuen orain hiru bat urte. Bide hori urratzen hasteko ardura Zubimusu Ikastolak hartu zuen bere gain 2020an, baina, COVIDa tarteko, ezin hasitako bideari nahi bezalako garapena eman. Baina oraingoan bai, hasi gara jaia eraldatzen». Azaldu duenez, eraldaketa horrekin «ikastolen berezko ezaugarriek» jaian isla handiagoa izatea dute xede. Horrenbestez, Artolaren hitzetan, jai parte hartzaileagoa izango da, Euskal Herri osoko ikastolei parte hartzeko aukera emango diena, aldarrikapenari toki handiago emango diona; euskalgintzarekin, kulturgileekin eta herri eragileekin elkarlanean sakontzea helburu duena... Aurten hasita, aldaketa «progresiboa» izango dela iragarri du.


Summary: EAJk Donostiako alkategai izatea proposatu dio Goiari. GBBk eta Donostiako Uri Batzarrak proposamena helarazi diote Donostiako egungo alkateari, Joseba Egibarren arabera. Gipuzkoako Foru Aldundirako jeltzaleen hautagaia emakumea izango dela «uste» du Egibarrek.

Hirugarrenez Donostiako alkategai aurkezteko proposatu dio EAJren GBB Gipuzko Buru Batzarrak Eneko Goia egungo alkateari, Joseba Egibar GBBko presidenteak atzo Radio Euskadin aitortu zuenez. «GBBk eta Donostiako Uri Batzarrak Goiari adierazi diote gure erabakia: berari proposatzekoa. Hala ere, oraindik ez dugu prozesua hasi», adierazi zuen. Edozein kasutan, «oso landuta» dagoela adierazi zuen. Ez zuen argitu zein izango den Gipuzkoako Foru Aldundirako hautagaia, baina, hala ere, emakumezkoa izango dela iradoki zuen: «Hala izango dela uste dut, nahiz eta gizonezko hautagairen bat badagoen».

Goiaren hautagaitza baieztatuko balitz, Donostiako alkate izateko aurkezten den hirugarren aldia litzateke. 2015ean izan zuen lehenengoa. EAJk udal hauteskundeak irabazi, eta EH Bilduko Juan Karlos Izagirre ordezkatu zuen alkate karguan. 2019ko maiatzean, bigarrenez hautatu zuten alkate. Gehiengo osoan gobernatzen du ordutik Goiak, PSE-EErekin osatutako koalizio gobernuan.

Egunotan, izen dantza dabil udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak direla eta. Donostiakoak, bederen, ari dira argitzen pixkanaka. Abuztuaren azkenetan jakin zen Odon Elorza PSE-EEren primarioetara aurkeztuko dela —Marisol Garmendiarekin lehiatuko da hautagai izateko—. Iragan larunbatean jakin zen, bestalde, Juan Karlos Izagirre 2011tik 2015era alkate izan zena dela EH Bilduren mahai politikoak aurkeztutako hautagaia.


Summary: «AEBek arma gisa erabiltzen dute legea, Assange suntsitzeko». Komunikazioaren teknologian giza eskubideek duten tokia aztertu du Renata Avila abokatuak. Uste du ‘Wikileaks auzian’ epaitzen ari direna ez dela Julian Assange soilik: «Jokoan da adierazpen askatasuna bera».

Ekainaren 17an, Erresuma Batuak baiezkoa eman zion Julian Assange kazetaria estraditatzeari. Londresen arabera, Wikileaksen sortzailea AEBetara bidaltzea ez litzateke «bateraezina giza eskubideekin», eta herrialde horretan «modu egokian tratatuko» lukete. Oso bestelako iritzia du Renata Avila abokatuak (Guatemala Hiria, 1981). Assangeren defentsa taldeko bozeramaile eta Open Knowledge fundazioko zuzendaria da Avila. Iruñean izan da egunotan, Nafarroako Gobernuko Migrazio Politikako eta Justiziako Departamentuak gonbidatuta.

Zertan da Wikileaks auzia?

Helegitea aurkeztu genion estradizio aginduari, eta horren zain gaude oraintxe. AEBek, baina, beste atzerapen bat eskatu dute, eta baliteke erantzuna abenduan etortzea. Horren ostean, beste apelazio epe bat zabalduko da. Seguruenik, datorren urtera atzeratuko da behin betiko erabakia.

Nola dago Julian Assange?

Lau urte daramatza behin-behineko kartzelaldian, eta hori tortura da berez. Aurretik, Ekuadorko enbaxadan iheslari politiko gisa izan zen zazpi urtez, eta, gela batean itxita egonagatik ere, aukera zuen Internet erabiltzeko, lan egiteko eta bere ahotsa mundura zabaltzeko. Orain, berriz, segurtasun goreneko espetxe batean dago —Belmarsh espetxea, Londresen—, eta ukatu egin diote komunikatzeko aukera. Erabat bakartua daukate, segurtasun neurri izugarriekin. Askotan eskatu dugu bermea ordainduta aske gera dadila, baina behin eta berriro ukatu digute. Praktikan, hamabi urteko zigorra bete du dagoeneko, bere aurkako prozesua hasi aurretik ere.

Zergatik luzatu da hainbeste prozesua?

AEBek horrela nahi izan dutelako. Estrategia bat da. Legea arma gisa erabiltzen ari dira, pertsona bat suntsitzeko. Edozein amarru juridiko erabiltzen dute, epaiketak ahal bezainbeste iraun dezan. Atzerapen bakoitzak luzatu egiten du zigorra, bitarte horretan atxilotua sufritzen ari baita.

AEBetara eramanda Assange torturatua izateko arriskua dagoela salatu zenuten...

Ziur gaude horretaz. AEBetan oso ohikoa da presoek kartzelan bere buruaz beste egitea; salaketa gehienak ez dira ikertzen, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak berak ere ebatzi zuen herrialde horretako espetxeak ez direla bateragarriak giza eskubideekin. Tortura guneak dira, eta gure esku dagoen guztia eginen dugu Julian ez dezaten halako zentro batera eraman.

Zeintzuk izanen dira hurrengo urratsak?

Egoera ez da baikor egoteko modukoa, baina Giza Eskubideen Europako Auzitegira joko dugu. Borroka honek ez du etenik, eta urteetan luza daiteke. Horregatik uste dut AEBetako presidente Joe Bidenek har dezakeen erabaki onena dela auzia behingoz ixtea. Baita haren interesei begira ere.

Zergatik?

Imajina dezagun hemendik bi urtera egitekoak diren hauteskundeetan Alderdi Errepublikanoko integrista erlijioso bat iristen dela Etxe Zurira, eta, Assangeren aurrekaria oinarritzat hartuta, inork ezin diola kargu hartu, inork ezin duela ikertu, eta haren kontrako froga guztiak desagerraraz ditzakeela, kazetariak isilarazita... Hori nahi al dute benetan? Alderdi Demokratak herra izugarria dio Julian Assangeri, badakigu, baina uste dut komeni zaiela hori alde batera uztea, eta etorkizunean pentsatzea. Ikerketa kazetaritza zigortzea hanka sartze beldurgarria izanen litzateke. Hankan tiro egitea da.

Auzia, beraz, Julian Assangez harago doa.

Askoz harago. Horregatik ez gara konformatuko Julian aske uztearekin soilik. Espedientea erabat itxi behar da, beste sorgin ehiza baterako aurrekaria izan ez dadin. Oraintxe, gerra nuklear baten eta hondamendi klimatiko baten atarian egon gaitezke, eta jendeak eskubidea du jakiteko zer gertatzen ari den. Nor ari da erabakiak hartzen? Zergatik? Noren mesedetan? Norbaitek egin behar ditu galdera horiek, eta ikerketa kazetaritza isilarazi nahi izatea erabaki suizida da. Julian 175 urteko kartzelaldira zigortzen badute, beste kazetari askok birritan pentsatuko dute informazioa azaleratu aurretik.

Auziak lehen lerrora ekarri du espioitzaren eta pribatutasunaren auzia ere. Posible al da giza eskubideak bermatzea, herritarren datuak eskuragarri badaude?

Demagun igande arratsalde batean aspertuta zaudela eta, zure etxe ondoko parkera joan beharrean, merkataritza gune handi batera zoazela. Zuk pentsatzen duzu, funtsean, gauza bera dela, baina ez: parkean zaudenean, aplikagarri dira ohiko arauak, zure udalak jarri dituenak, eta denontzako berberak dira; merkataritza gunean, ordea, enpresa pribatu baten arauak onartzen ari zara, ohartu gabe: segurtasun pribatua daukate, kamerak daude txoko guztietan, eta denda bakoitzak erreserbatua du nahi duen orori sarrera ukatzea. Ez baduzu ordaintzen, alde egin beharko duzu. Bada, gauza bera gertatzen da sare sozialetan: webgune edo aplikazio batean sartzean, enpresa pribatu baten arauak onartzen ari zara. Ez da espazio publiko bat, kontrakoa sinetsarazi nahi dizuten arren; eta, jakina, ez da doakoa: ordaintzen ari zara. Agian ez dirutan, baina bai zure arretarekin, denborarekin edo informazio pribatuarekin.

Ez al da hartu-eman libre bat?

Hori argudiatu liteke, baina benetan al da askea? Erakunde publikoek Facebook, Whatsapp edo Twitter soilik erabiltzea informazio publikoa gizarteratzeko. Hori askatasuna da? Herritarrak behartzen ari dira enpresa pribatu baten plataforman izena ematera denon eskura egon beharko lukeen informazio bat jaso ahal izateko. Horrek informaziorako eskubidea urratzen du, eta areago: herritar asko eskubide horretatik bazter uzten ditu.

Zer arrisku du horrek?

Pertsona baten egoera, jarduerak, mugimenduak eta beste hainbat datu jasotzen dituzte etenik gabe. Lan esparruan, adibidez, oso arriskutsua da, bidalketa enpresa batzuek halakoak erabiltzen dituztelako langileak kontrolatzeko. Langilearen sakelakoak huts egiten badu eta ez baditu erregistratzen egun osoan eginiko ibilbideak eta entregatutako paketeak, beharginak ez du egun horretako soldata kobratuko. Sare informatizatu batek zure lan harremana baldintzatzen badu, noraino da hori askatasuna?

Zaila da, ordea, teknologiari aurre egitea...

Kontua ez baita teknologiari aurre egitea. Nik behar dut teknologia nire egunerokoan, eta erabilera itzelak ditu komunikazioaren, ingurumenaren, osasunaren edo lan arriskutsuen automatizazioaren alorretan. Teknologiaren defendatzaile sutsua naiz! Baina gakoa da teknologia erabilgarri izan behar dugula geure irizpideen arabera, herritarren mesederako. Nire auzoan kamera bat jartzen badute eta material hori erabiltzen bada kolektibo bat estigmatizatzeko edo baztertzeko, teknologia horren erabilera makur bat ari gara egiten. Sektore pribatuak gehiegikeria asko egin ohi ditu teknologia baliatuta, ekoizpenaren eta eraginkortasunaren izenean.

Nola borrokatu egoitza beste herrialde batean duen multinazional baten aurka?

Zaila da, baina gizarte zibilak baditu mekanismoak eta baliabideak halako egoerei buelta emateko. Adibide bat jarriko dizut: duela gutxi, Salba dezagun Whatsapp kanpaina antolatu genuen gizarte zibileko zenbait eragilek, kontsumo elkarte eta eskubide digitalen elkarte batzuekin batera. Izurriaren erdian, Whatsappek erabiltzaileak behartu nahi izan zituen pribatutasun politika malguago batzuk onartzera, kontua blokeatzeko mehatxupean. Latinoamerikako herrialde pobreetan, saltoki eta negozio txiki askorentzat hondamendia zen hori, Whatsapp bidez funtzionatzen baitzuten. Kanpaina eraginkorra antolatu genuen 25 herrialdetan, praktika horiek salatzeko. Eta irabazi genuen: Brasilen, Argentinan eta Turkian, auzitara eraman zuten enpresa, baina ez genuen epaiketaren beharrik izan irabazteko, Whatsappek berehala amore eman zuelako. Hortaz, egin daiteke: garaitu dezakegu munstroa, baina ezin zaigu ahaztu erakunde publikoek badutela boterea eta eragina, eta haien betebeharra dela herritarron eskubideak eta askatasunak defendatzea.


Summary: Gorenak ezetsi egin du Irungo udaltzainen euskara eskakizunei buruzko helegitea. EAEko Auzitegi Nagusiaren iazko epaiari Irungo Udalak jarritako kasazio helegitea ez du onartu Auzitegi Gorenak. Argudiatu du udalaren idatziak ez duela betetzen legearen exijentzia nahikorik.

Forma akatsa iritzita, Auzitegi Gorenak atea itxi dio Irungo Udalari. Euskadi Irratiak aurreratu duenez, Espainiako Auzitegi Goreneko administrazioarekiko auzien aretoak ez du tramiterako onartu udalak euskara eskakizunaren alde aurkeztutako kasazio helegitea.

Iaz, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen «diskriminatzailea» zela Irungo udaltzain lanposturako deialdietan euskara jakitea eskatzea. Epaiak haserrea piztu zuen, eta udalak berak kasazio helegitea aurkeztu zuen, baina Auzitegi Gorenak ez du hura onetsi. Idatziak legez bete beharreko exijentziarik ez duela bete iritzi dio auzitegiak. Hortaz, itxitzat eman daiteke auzibide hori.

Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna onartu zuen udalak, eta erabaki horren aurka salaketa jarri zuen CCOOk. Iazko maiatzean, EAEko Auzitegi Nagusiko epaileak argudiatu zuen eskakizun hori «diskriminatzailea» zela euskara ez dakitenentzat.

Auzitegi Nagusiaren erabaki hura irmo deitoratu zuten Kontseiluak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, iritzita euskaldunek administrazioan arreta euskaraz jasotzeko eskubidea urratu zela eta epai «politikoa» zela.

Epai hark bere erabaki baten kontra egin zuela eta, Irungo Udalak auzibidean aurrera egin zuen aste batzuk geroago. Une hartan, aukera ikusten zuen Auzitegi Nagusian bertan helegitea jartzeko, baina auzialdian gora, Gorenera jotzeko asmoa zuela baieztatu zuen. Hamabost hilabete geroago, Gorenak amaitutzat jo du auzi jakin hori.

Printzipioz, baina, ez luke zertan eragin antzeko beste auzietan. Izan ere, aste berezi batean etorri da kasazio helegitea aintzat ez hartzeko Gorenaren erabaki hori. Udaltzainen 2021eko lan poltsari UGT sindikatuak aurkeztutako helegite baten harira, asteon Gasteizko Administrazio Auzitegiak ere «diskriminatzailetzat» jo du euskararen ezagutza eskatzea tokiko poliziei.

Erabaki horren aurrean, Jaurlaritzak irmo salatu du epaiaren edukia. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailearen hitzetan, Gasteizko epaitegi horrek ez du aintzat hartu lau hamarkadaz administrazioan egin den bidea.

Ez du mamia aztertu

Jaurlaritzak helegitea aurkezteko asmoa iragarri du aste honetan, Gasteizko auzian, eta testuinguru horretan etorri da Irungo udaltzainen inguruko Gorenaren erabakia. Dena den, aintzat hartu behar da Auzitegi Gorena ez dela sartu auziaren mamia aztertzera oraingo honetan. Ondorioz, juridikoki ez du eman behin betiko argudiorik. Ustez, Jaurlaritzaren helegite horrek oraindik bidea luke egiteko, beraz.


Summary: Behatokiak eta Kontseiluak «kezkaz» hartu dute Gorenaren erabakia. Agurne Gaubekaren arabera, bereziki kezkagarria da lan deialdietan euskara eskakizunak «bakarrik» judizializatu nahi izatea, eta horren harira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «sindikatu, eragile eta alderdi batzuk» hartu duten jarrera

«Ez da harritzekoa». Atzo arratsean Espainiako Auzitegi Gorenak jakinarazi zuen ez duela tramitera onartu Irungo Udalak aurkeztutako kasazio helegitea. Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariaren arabera, ezin da ezer onik espero epaitegietatik. Bat dator ere bai Paul Bilbao Euskalgintzako Kontseiluko idazkari nagusia.

«Espainiar Konstituzioan bertan ezartzen da gaztelania jakiteko eta ezagutzeko betebeharra baina ez euskara ezagutzekoa. Bide horretatik ez goaz inora», gogora ekarri du Gaubekak. Ildo beretik, Paul Bilbaok testuinguru orokorrari erreparatu dio, eta nabarmendu du epaitegiak hizkuntz politikan eta araubideetan esku hartzen ari direla epai bidez, eta jokabide horrek are gehiago murriztu ditzakeela herritarren hizkuntz eskubideak.

Iaz, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Irungo hamabi udaltzain postuetarako euskararen ezagutza eskatzea «diskriminatzailea» zela euskara ez zekiten hautagaientzat. Irungo Udalak errekurtsoa jarri eta atzo heldu zen Gorenaren erabakia: ez du tramitera onartu ere egin, aurkeztutako idatziak kasazio helegite bati eskatu beharreko irizpide nahikorik ez duela argudiatuta.

Ikusi gehiago: Gorenak ezetsi egin du Irungo udaltzainen euskara eskakizunei buruzko helegitea

Forma akats bat izan badaiteke ere, Gaubekaren ustez, «marjin txikia» dago, eta epaitegien bidetik ezer ez dela lortuko uste du.

Halaber, «harrituta» agertu da baita ere, euskara eskakizunen inguruko epai judizialek hartu duten dinamikaren aurrean eta aurrera begira etor daitezkeen erabakien harira. Aintzat hartu behar da berriki Gasteizko Administrazio Auzitegiak udaltzainen lan poltsan euskarazko B2 maila eskatzearen aurka egin duela eta Jaurlaritzak erabaki horren aurkako helegitea iragarri duela.

Epaitegietako bidea

Hala, bere ustez, fokua salaketa aurkezten dutenengan jarri beharko litzateke. Irungo Udaltzaingoaren euskara eskakizunaren aurka CCOO sindikatuak jo zuen, eta udaltzainen lan poltsaren aurka UGTk. «Hemen atzean badira sindikatu batzuk, eragile batzuk, alderdi batzuk, euskarazko eskakizunen aurka bakarrik egiteko», nabarmendu du Gaubekak. Gaineratu du hori Nafarroan «ohikoa» izan dela, eta orain joera hori EAEra zabaldu dela.

Horregatik, beharrezkotzat jo du gogoeta egitea eta mahai baten inguruan biltzea aztertzeko herritarren eskubideen «alde edo kontra» dauden eragileak. Izan ere, Gaubekaren arabera, epaitegietarako bidea soilik hartzea euskara tartean dagoenean, euskararen kontrako jarrera adierazteaz gain herritarren berdintasunaren kontra egotea ere bada.

Bere irudiko, epaitegietako bidea hartzen dutenek uste dute herritarrek zerbitzua gazteleraz jasotzea «garrantzia handiagoa» duela euskaraz jasotzeak baino. Argi du egun «segurtasun osoz» aritu daitezkeela herritarrak gaztelaniaz; ez, aldiz, euskaraz. «Herritarren kexak ditugu, udaltzainetara deitzean, ez zegoela inor euskaraz artatzeko gai zenik eta zerbait nahi izanez gero gaztelaniaz egin beharko dutela esanez. XXI. mendean, oso larria iruditzen zaigu hori».

Botere judizialaren esku hartzea

Behatokiaren irakurketarekin bat egin du Paul Bilbao Euskalgintzako Kontseiluko idazkari nagusiak eta beste ideia bat gaineratu nahi izan du. «Botere judiziala hizkuntz politikan esku hartzen ari da, eta ez dagokio hori egitea». Testuinguru horretan kokatu ditu azken erabaki judizialak, baita ere katalanaren balorazioaren inguruko azken ebazpenetan.

Kontseilua ez du harritzen jokaera horrek, eta «oldarraldi baten barruan» kokatzen du. «Hizkuntz araubidearen berrirakurketa bat egiten ari dira epai bidez eta irakurketa horrek are gehiago murriztuko ditu gure eskubideak».


Summary: EH Bilduk Maddalen Iriarte proposatu du Gipuzkoako ahaldungai nagusi izateko. Maiatzeko foru hauteskundeetan zerrendaburu izateko erronka «onartu» du Iriartek, betiere koalizioaren barne prozesuaren irizpideak errespetatuz

Ofiziala da. EH Bilduko zuzendaritzak bere militanteei proposatu die Maddalen Iriarte izatea Gipuzkoako zerrendaburu datozen foru hauteskundeetan. Gaur egungo legebiltzarkidea Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai litzateke, baldin eta oinarriek proposamena babestuz gero.

Twitter bidez baieztatu du Iriartek prest dagoela erronkari aurre egiteko.

Proposamen horrekin, foru eta udal hauteskundeetan lurraldeetako eta hiriburuetako azken hautagai nagusia hautatzeko pausoa eman du EH Bilduk. Izan ere, Gipuzkoako ahaldungai nagusia zein izango zen jakitea falta zen. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak aurreratua zuen emakumea izango zela.

Bizkaian, Iker Casanova legebiltzarkidea izango da ahaldun nagusi izateko hautagaia, eta Maria del Rio Alternatibako kidea Bilboko alkategaia. Araban, berriz, azken urteetako lanaren segida izango dira Eva Lopez de Arroiabe batzarkidea eta Rocio Vitero Gasteizko zinegotzia. Donostiako alkatetzarako, Juan Karlos Izagirre alkate ohia proposatu du.

Nafarroan, berriz, Laura Aznal parlamentaria izango da zerrendaburu, eta Joseba Asiron Iruñeko alkategai.


Summary: Ikastolek «desengainua» hartu dute Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroarekin. Jokin Bildarratzek egotzi die Ipar Euskal Herrian Parisekin bilera bat lortuta «baikor» daudela, baina Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, «hamaika aldiz» bildu eta adostasunak lortu arren, «desengainua» hartu dutela: «Ulergaitza egiten zait».

Hasi dute 2022-2023ko ikasturtea Euskal Herri luze-zabaleko 113 ikastoletako 57.000 ikasle inguruk eta 5.000 langilek. Ongi etorria emateko, gaur goizean egin dute ikasturte hasierako ekitaldia, Bergaran (Gipuzkoa). Bertan izan dira ikastolen eta erakundeen ordezkariak, eta hitza hartu dute Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretako foru diputatuak eta Gorka Artola Bergarako alkateak. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege berria izan dute mintzagai nagusi. Desengainua. Hitz horixe erabili du Tellituk Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa ikusitakoan sentitu dutena adierazteko; Bildarratz, berriz, ekarpenak jasotzeko prest agertu da.

Tellituk Euskal Herriko hezkuntzan pil-pilean dauden gaiak izan ditu ahotan: Ipar Euskal Herriko euskarazko irakaskuntza eta Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako Eusko Jaurlaritza ontzen ari den Hezkuntza Lege berria. Hain zuzen, lehenengoari dagokionez, Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta Ipar Euskal Herriko parlamentariak Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin izandako bilkura aipatu du. Tellituren hitzetan, brebeta eta baxoa euskaraz pasatzeko eskubideaz aritu ziren, eta «baikor» bueltatu izana nabarmendu du: «Baikor itzuli dira, Brebetaren kasuan bederen, Baxoarena aztertzeko denborarik ez baitzuten izan». Borroka horretan ez dutela etsiko ziurtatu du.

Eta nola ez, Hezkuntza Lege berriaz ere aritu da Ikastolen Elkarteko lehendakaria: «Hezkuntza Legearen lehen zirriborroa ezagutu dugu duela egun gutxi, eta, egia aitortzeko, desengainua hartu dugu». Baina zergatik? Aletu ditu dokumentuari ikusten dizkioten abantailak eta desabantailak. Batetik, puntu positibotzat du lehenengo aldiz legez arautuko dutela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistema osoa, eta, gainera, begi onez ikusten ditu Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren sorrera, doakotasunaren «printzipioa eta helburua» jasotzea eta ikasleek derrigorrezko ikasketak amaitzerako hizkuntzetan lortu beharko duten maila zehaztea.

Alabaina, desegokitasunak ere zerrendatu ditu Tellituk, esaterako, ikastetxe publikoen eta itunpekoen arloan: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan sartuko diren ikastetxeek ez dituzte eskubide eta betebehar berdinak edukiko, eta, horrela, publiko-pribatu dikotomiari eusten zaio». Gainera, esan duenez, ez dute gustuko egin dieten definizioa: «Ikastolok ez gara identifikatuak sentitzen itunpeko ikastetxe pribatu titulupean agertzen den definizioarekin. Ez daude islatuta gure izaera herritar-komunitario eta kooperatiboa, ezta gure antolatzeko modua ere. Gu izaera publiko desberdin bat dugun sare propio bat gara, Euskal Herri osoko sarea». Gainera, Euskal Herriaren eta euskal curriculumaren aipamenik ez egin izana ere txarretsi du, baita euskara maila lortzeko baliabideak zein izango diren ez aipatu izana ere.

Legearen baitan, beste gai gatazkatsu batzuei ere heldu die Tellituk; hain zuzen, doakotasunari eta segregazioari. Doakotasunarekin bat egiten dutela azaldu du, baina baliabide gehiago beharko dituzte: «Ikasle eta familia guztiei hezkuntza eskubidea bermatze aldera doakotasun printzipioa eta helburua aurrerapausoa iruditzen zaigun arren, ez da inon aipatzen nola burutuko den hori, zeintzuk izango diren hori ziurtatzeko administrazioak jarriko dituen baliabideak». Bitartean, orain arte gisan segituko dute: «Doakotasunarekin ados bagaude ere eta gure konpromiso sakona hori bermatzea bada ere, epeak betetzen ez diren bitartean eta beharrezko ekarpenak ez ditugun bitartean, ikastolok gure finantzaketa estaltzeko beharrezkoak diren kuotak mantendu beharko ditugu, betiere doakotasunarekin konpromiso sakona izanda». Segregazioari dagokionean, hasierako proposamenekin eta helburuekin bat datozela esan du —planifikazioarekin eta udalen parte hartzearekin, alegia—, baina zehaztasun gehiago galdegin ditu.

Bildarratzek banan-banan erantzun die Tellituk jorratutako gaiei. Batzuekin eta besteekin neurgailu desberdina erabiltzea egotzi dio, Ipar Euskal Herrian eta Hezkuntza Legearekin izan duten jarrera alderatuta. Azaldu du Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin bilera bat egin, bertara eraman zituzten bi gaietako bat landu eta oraindik erantzunik jaso ez badute ere, «baikor» daudela; aldiz, Eusko Jaurlaritzarekin bestelako jarrera dutela: «Jaurlaritzak eta ikastolek hamaika lan bilera izan ditugu, hamaika gai jorratu ditugu azken bi urte hauetan, ikastolei diru laguntza gehiago emateko akordioa onartu dugu, datozen urteetarako finantzaketa bermatu dugu eta legearen oinarriak mahaigainean jarri ditugu, besteak beste. Baina hemen, hori dena elkarrekin landu ondoren, desengainua hitza entzun behar izan dugu, eta niri ulergaitza egiten zait».

Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusien hezkuntza akordiotik eratorritakoa da berriki publiko egin duten zirriborroa, Bildarratzek azaldu duenez. Orduan beste balorazio bat egin zutela gogorarazi dio Tellituri: «Hauxe esaten zenuten: ‘Laburbilduz, egiten den proposamenak ikastolen behar eta nahi guztiak ez ase arren, hasieran esan dugun bezala, epe luzeko ikuspuntua mantenduz, bizi dugun momenturako egokia dela deritzogu. Hurrengo hilabeteetan garatu beharko da orain arte esandakoa, eta denbora izango dugu denon artean behar diren zehaztapen eta ekarpenak egiteko. Bitartean, jarrai diezaiogun hasitako bideari, adostu dezagun gure hezkuntza sistemaren norabidea, bakoitza bere lubakitik aterata eta elkarlanari lehentasun osoa emanez’».

Aurreproiektuaren zirriborroaren edukiak ere izan ditu aipagai sailburuak, besteak beste, goraipatu du ikaslea «erdigunean» jartzen dutela, segregazioari aurre egiteko neurriak jasotzen dituztela, ikasleen irteera profila ere markatzen dutela, udalen garrantzia jasotzen dutela, doakotasun «printzipioa eta helburua» ere badagoela eta euskara hezkuntza sistemaren erdigunean kokatzen dutela. Beste «elementu esanguratsu bat» ere badago, Bildarratzen irudiko; Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa, alegia. Doakotasunari dagokionean, nabarmendu du hezkuntza akordioan jasota dagoela hezkuntzak doakoa izan behar duela eta kuotarik ezingo dutela kobratu. Administrazioa bere partea betetzen ari dela esan du: «Orain arte ikastoletako familiek jasaten zituzten gastu asko administrazioak bere gain hartzen ditu jada, ikasleek jasotzen duten hezkuntza ez ezik, beste elementu asko ere bai: hezkuntza profesionalen soldatan beren osotasunean, baliabide zehatz batzuk edota gailu teknologikoak Jaurlaritzaren ardura bihurtu dira, familien mesedetan». Ikastolei bidea «elkarrekin» egingo dutela ziurtatu die Bildarratzek.

Elkarlanerako deia

Desadostasunak desadostasun, ikastolak ekarpenak egiteko prest eta Hezkuntza Saila entzuteko gertu agertu dira. Tellituk galdu ezin den aukeratzat du gaur egungo abagunea, eta Eusko Jaurlaritzari nahiz alderdi politikoei zuzendu zaie: «Ikastolen izenean, ausardia eta adorea eskatzen dizuet, onartuko duzuen legea Euskal Herrirako hezkuntza sistema propioa eraikitzeko urrats erabakigarria izan dadin». Jarrera «eraikitzailearekin» daudela ziurtatu du, eta elkarlanerako prest agertu da.

Ildo beretik, Bildarratzek azaldu du orain eragileek zirriborroari ekarpenak egiteko unea dela. Eta lanean jarraitzeko prest daude: «Baikorra naiz, eta zuhurtziaz jokatzen jarraituko dugu. Aukera paregabea daukagu XXI. mendeko hezkuntza eraldatzaile bat aurrera eramateko, euskal hezkuntza sistema propio baterako urrats esanguratsua egiteko».


Summary: Alaia Martinek irabazi du lehenengo final-laurdena. Nerea Elustondo sailkatu da bigarren Getxon (Bizkaia) jokatutako saioan

Saio osoa jausi gabe egin ostean, finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du zuzenean Alaia Martinek, 738 puntu bilduta. Eneko Lazkozen ordezko izango zela jakinarazi zion Bertsozale Elkarteak ostegunean, eta aurreneko egin du gaurko saioan. Elizondon (Nafarroa) arituko da urriaren 22an. Haren atzetik geratu dira, hurrenez hurren, Nerea Elustondo (695), Agin Laburu (685), Oihana Bartra (653,5), Unai Mendizabal (635) eta Peru Abarrategi (627). Hurrengo saioen zain egon beharko dute finalaurrekoetarako sailkatu diren edo ez jakiteko.

Ikusi gehiago: Erori gabe, goian eutsi dio saioari

Itxura polita hartu du Getxoko Muxikebarri aretoak (Bizkaia). Seiehun ikus-entzulerekin bete dira harmailak, goi eta behe. Bertan izan dira hurrengo saioetan ariko diren hainbat bertsolari ere, txapelketari traza hartzeko asmotan. Giroa guztiz lehertzerik ez dute lortu, ordea, bertsolariek, txapelketako lehen saioan.

Zortziko txikian, Martinen eta Mendizabalen bertsoaldiak jaso du txalo gehien. Hau zuten gaia: «Lagunak zarete. Badira urte batzuk arropak eskuz egiten ari zaretela. Ondoren, baita ingurukoentzat ere. Unaik beren sorkuntzak salgai jartzeko gogoa dauka. Alaiak, berriz, ez». Bideratuta eman die gaia Imanol Artola Felix gai emaileak. Eta bertso sorta ederrarekin erantzun diote horri. Mendizabalek eman zuen lehen erantzuna: «Ta gure lana besteei salgai/ gaur zertan ez jarri, ño!/ Hobe dirua gugana etorri/ Amantziorenera baino». Zera erantzun zion Martinek: «Hirurehun euron dago kuota/ juxtu lentejak jateko/ egun aberats izan behar da/ autonomo izateko».

Bartraren eta Elustondoren zortziko txikiko saioan ere izan dira ateraldi politak.

Abarrategik eta Martinek sorta biribila osatu dute hamarreko txikian. Elkarri erantzunez, saio bizia osatu dute. Hauxe dute gaia: «Bikotea zarete. Urteak dira lan egonkorra lortu, etxea erosi eta elkarrekin bizi zaretela. Peru, gaur Alaiak proposatu dizu lana uztea, etxea saltzea eta munduko beste txoko batean hutsetik hastea».

Hau izan dute bertsolariek nahi zuten doinu eta neurrian ganbarako lana osatzeko gaia: «Epaileen aurrera ekarri zaituzte. Esaten duzunak ez du zugan bakarrik eragingo». Saio hasieratik, erori gabe eta oinak lurrean eutsi zioten sei bertsolariek ganbarako lanari. Bide bertsutik jo dute Bartrak eta Elustondok, eta bi euskal presoren gorputzean jarri dira. Lapurreta bat irudikatu du, bestalde, Abarrategik, eta lekukoaren rolean kantatu. Mendizabalek, berriz, jai giroan lagun batekin autoan laguntzaile joan eta txirrindulari bat harrapatu eta bertan hil izana kantatu du. Laguna eta biak epailearen aurrean kokatu ditu. Honela amaitu du bigarren bertsoa: «Berak kartzelaz ta nik kontzientziz/ ordaindu beharko dugu».

Sei bertsolariak ederki aritu badira ere, entzuleen txalo zaparradak salatu du Martin aritu zela finen. Izan ere, bestelako bide batetik jo du oiartzuarrak. Aitaren bortizkeriaren ondorioz etxeko giroa ilundu zaion haur baten larruan aritu da kantari, eta epailearen galdera irmo batekin amaitu du lehen bertsoa:

Lehen borroka bakarra zen: jantzi edo ez pijama baina iluntzen joan zen gure etxeko panorama eta apurtu haurtzaro zoriontsu baten plana. Orain negarrari eusten eduki behar dut lana haur bat nola joaten da epailetzar batengana? Galdera klasiko batek sortzen du niregan zama: (bis) nor maite duzu gehiago zure aita edo ama?

Bertso horretan bai, bertso horretan lehertu da aretoa. Berehala ase du hurrengo bi bertsoak entzuteko gosea; ez baita denbora asko pasatu bertso batetik bestera. Bertsoz bertso eta puntuz puntu egin du egoeraren argazkia. Bigarren bertsoan jarraipena eman dio galdera horrek haurrarengan eragin duenari: «Galdera bat egingo dit/ eta niregan glamourra/ puskatzen da dardar baten/ baitut oin azpiko lurra/ ama ta nik baitiogu/ nire aitari beldurra». Eta hirugarren bertsoan borobildu du Martinek ganbarako lana: «Baina amak ezin du izan/ beti mamu bat jarraika/ nahiz ta bihotz bihotzetik/ kontraesanekin maita/ aitari esango diot/ jada eztela nire aita». Bertsoaldi horrekin amaitu dira saioko bertso puntuagarriak. Martin irabazle izendatu dute. Hark, amaierako agurrean, entzuleari eskertu zion bertan egon izana.

Bihar, Arrasaten

Bihar Arrasateko Amaia antzokian (Gipuzkoa) izango da saioa, eta bertsolari hauek izango dira kantuan: Gorka Pagonabarraga, Iñaki Apalategi, Joanes lllarregi, Miren Amuriza, Saioa Alkaiza eta Xabier Silveira. Datorren larunbatean, berriz, Gotaine-Iribarnen (Zuberoa) izango da final-laurdena, eta han arituko dira bertsolari hauek: Eneko Lazkoz, Ane Labaka, Julio Soto, Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran eta Patxi Iriart.


Summary: Pharoah Sanders jazz musikaren ikurra hil da. 60 urteko ibilbidean, jazz musikaren adar ugari landu zituen saxofoi joleak, eta azken unera arte segitu zuen diskoak grabatzen

Pharoah Sanders saxofoi jotzaile estatubatuarra gaur hil da Los Angelesen (AEB), 81 urterekin eta «bere familiak lagunduta», Luaka Bop zigiluak sare sozialetan jakinarazi duenez. 1960ko hamarkadan hasi zen musika jotzen, New Yorkeko freejazz eszenan, eta bere bizitzaren amaiera arte segitu zuen lanean, hala beste musikarientzat, nola bere proiektu propioak garatuz, baina beti proposamen berriak eta ez-konbentzionalak sortuz. Horren adibidea da iaz Floating Points musikari elektronikoarekin grabatu zuen disko laudatua: Promises.

Pharoah Sanders —Farrel Sanders zen bere benetako izena— 1940an jaio zen Little Rocken (AEB), baina 60ko hamarkadaren hasierarako New Yorkera lekualdatua zen. Berehala nabarmendu zen etxe orratzen hiriburuko jazz eszenan, eta bereziki, jazz aurreratuena bultzatzen zuten giroetan. Hain zuzen ere, han ezagutu zuen Sun Ra, eta azken horrek proposatu zion Pharoah izen artistikoa har zezan.

Lehen urte haietako une inportanteena 1965ean iritsi zitzaion Sanders gazteari, John Coltraneren boskotean sartu zenean. Coltrane 1967an hil zenera arte harekin lan egin zuen, eta besteak beste, Ascension (1965), Om (1965), Kulu Sé Mama (1965) eta Meditations (1965) diskoetan, guztiak urte berean argitaratutakoak, eta guztiak jazzaren kontzeptu tradizionalei izkin egiten zieten lanak. Hain zuzen ere, Sandersen jotzeko modu disonantea ezinbestekoa izan zen Coltraneren azken lan haietan.

Coltrane hil zenean haren alargunarekin, Alice Coltranerekin egin zuen lan, eta berehala segida eman zion bere bakarkako ibilbideari. Bere lan egiteko moduari eta soinuari bizkarra eman gabe: «Soinu iluna daukat», esan zuen elkarrizketa batean. «Gustatzen zait biribiltasuna, sakontasuna eta sentimendua duen soinu ilun hori». Eta gaineratu zuen: «Publikoa bidaia espiritual batera eraman nahi dut. Inarrosi nahi dut, asaldatu nahi dut, gero baretasun sentsazio batekin itzultzeko».

Bere ibilbidean Afrikako eta Indiako musikek ere berebiziko inportantzia izan zuten, eta bere hainbat lanetan bateko zein besteko musikariekin egin zuen lan.

Euskal Herrian ere izan zen Sanders; 2013an Donostiako Jazzaldian jo zuen, eta 2017an Getxo Jazzen.


Summary: Urrezko Maskorra, 'Los reyes del mundo' filmarentzat. Zuzendari onenarentzako saria Genki Kawamurarentzat izan da 'Hyakka' filmagatik.

Laura Mora zuzendari kolonbiarraren Lo reyes del mundo filmak irabazi du Donostiako 70. Zinemaldiko film onenarentzako Urrezko Maskorra. Zuzendari onenarentzako Zilarrezko Maskorra, berriz, Genki Kawamurarentzat izan da, Hyakka filmagatik. Zuzendari japoniarraren opera prima da.

Interpretazio sariei dagokienez, aktore onenarentzako Zilarrezko Maskorra ex aequo jaso dute Carla Quilezek (La maternal) eta Paul Kircherrek (Le lycéen), eta taldeko interpretazio onenaren saria, berriz, Renata Lermanek irabazi du El suplente filmagatik.

Epaimahaiaren sari berezia Marian Mathias zuzendari estatubatuarraren Runner filmarentzat izan da, eta gidoi onenarena Dong Yun Zhouk eta Wang Chaok jaso dute A Woman lanagatik.


Summary: Evenepoelek irabazi du Munduko Txapelketa, modu ikusgarrian. 25 kilometroz bera bakarrik aritu da ihes eginda. 2018an ere irabazi zuen lasterketa.

Remco Evenepoel txirrindulariak garaipen historikoa lortu du gaur Australian jokaturiko Munduko Txapelketan. Ikusgarria izan da flandriarraren lasterketa, 266,9ko ibilbideko azken 25 kilometroak ihes eginik korritu baititu, bakar-bakarrik.

Lehendik ere izan da Evenepoel munduko txapelduna: 2018an gazteen mailan irabazi zuen. Gizonezkoetan historiako bigarrena da gazteen mailan irabazi ondoren elitean ere irabazi duena (Greg Lemond estatubatuarra zen orain arteko bakarra; 1979an izan zen txapeldun gazteen mailan, eta 1983an eta 1989an irabazi zuen eliteko proba).

Evenepoelek indarrez eta estrategiaz irabazi du. Helmugarako 74,5 kilometro falta zirela, pelotoia hautsi du, beste 30 txirrindularirekin batera. Multzo nagusia ez da gauza izan da iheslariak harrapatzeko, eta, hori ikusita, iheslarietatik ihes egitea erabaki du Evenepoelek, 34,5 kilometro falta zirela. Baina horretan ere, ez zegoen bakarrik, baizik eta Aleksei Lutsenkorekin. Azkenean, hura ere atzean utzi du, Pleasanteko igoeran.

Lasterketan zilarra eskuratu du Christophe Laportek, eta brontzea Michael Matthewsek. Azken metroetan jokatu dituzte bigarren eta hirugarren postua.

Hiru euskal txirrindulari izan dira lasterketan: Gotzon Martin, Oier Lazkano eta Urko Berrade. Espainiako selekzioarekin lehiatu dira hirurak. Ivan Garcia Cortina liderrarentzako talde lanean aritzeko egitekoa zuten proban. Ez dute lasterketa amaitu.


Summary: Nerea Arrutik eta Andoni Iruretagoienak irabazi dute Euskal Pentatloia. Iruretagoiena bigarren urtez nagusitu da. Iazko irabazle Karmele Gisasola bigarren geratu da.

Nerea Arruti eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a-k irabazi dute 2022ko Euskal Pentatloia. Atzo iluntzean jokatu zen proba, Azpeitiko zezen plazan.

Arrutik 21:09ko denbora egin zuen. Urduri hasi baldin bazen ere, harriarekin, aizkora lanean nagusitu zen, eta hortik aurrera zuzen joan zen garaipenera. «Kola gehiegi bota diot», esan zuen, harriarekin izan zituen zailtasunak azaltzeko. «Baina banekien azkena geratuko nintzela harriarekin, besteak harri jasotzaileak direlako». Bi aste barru jokatuko du Gipuzkoako aizkora txapelketa, eta orain horri begira dagoela gaineratu zuen.

Karmele Gisasolak irabazi zuen iaz, baina aurten bigarren postuan iritsi zen. Lucia Orbek irabazi zuen hirugarrena.

Gizonezkoetan, Iruretagoiena nagusitu da, iaz bezala. 31:36ko denbora egin du, eta iazko marka hobetu du, bi minutuz. Indarrez amaitu zuen, gainera, proba guztiak erraz egin ostean. «Aurreneko bi lanetan topera ateratzea izan da nire estrategia, eta ondo atera zait». Lehenengo kilometroan bareak jo duela adierazi zuen, baina gero aurre egin diola. Egindako denborarekin pozik zegoela adierazi zuen, baina aurreikusten zuela proban oso ondo arituko zirela kirolariak, «aurten oso ondo prestatu» zirelako.

Bigarren Julen Gabirondok egin zuen, eta Xabier Zalduak irabazi zuen hirugarren postua.

Ikusi gehiago: Kirolaririk osoena izateko lehian


Summary: Parte-hartze txikia, eskuin muturra gobernura eraman dezaketen bozetan. Arratsaldeko 18:00etan, bozkatzeko eskubidea dutenen %58 baino ez da hauteslekuetara joan, 2018ko bozetan baino zazpi puntu gutxiago

Hauteskunde erabakigarriak dituzte gaur Italian, eskuin muturraren garaipena espero delako. Galdeketek aurreikusten zuten abstentzio handia, %65koa inguru (aurreko bozketan baino zortzi puntu gehiago), eta azken datuen arabera badirudi iragarpenak beteko direla.

Arratsaldeko 18:00etan, bozkatzeko eskubidea dutenen %58 baino ez da hauteslekuetara joan, 2018ko bozetan baino zazpi puntu gutxiago.

Herrialde osoan jaitsi da parte-hartzea, baina batez ere hegoaldean.

Ez da espero emaitzak gaur jakitea, bozkalekuak 23:00arte egongo direlako zabalik Italian (Euskal Herriko 22:00ak) baina hasi dira bozkatzen Italian. Politikariek bozkatzeko eskatu diete herritarrei, abstentzioaren beldur.

Europa eta munduko begiak Italian jarrita daude, inkesten arabera litekeena delako eskuin muturrak bozak irabaztea. Giorgia Meloni buru duen FdI Italiako Anaiak alderdi neofaxistak aukera izan dezake, eskuineko aliatuekin batera —Matteo Salviniren Legarekin eta Silvio Berlusconiren FI Forza Italiarekin—, koalizio gobernu bat osatu eta boterera iristeko. «Gaur, Historia idazten laguntzeko aukera daukazu. Historia elkarrekin idazten dugu», idatzi du Melonik sare sozialetan.

Salvinik adierazi du prest daudela gobernatzeko. «Gero eta jende gehiagok bozkatu, orduan eta indar handiagoa izango du Parlamentu berriak, gobernu berriak, larrialdian esku hartzeko».

Sergio Mattarella presidenteak goiz bozkatu du, Palermon, Siziliako hiriburuan.

Azken inkesten arabera, botoa erabakita ez dutenak, eta abstentziora jotzeko erabakia hartuta dutenak %42 lirateke, hau da, ia eskuineko koalizioari botoa emateko asmoa dutenak adina.

Ezustekorik ezean, Meloni Chigi jauregira sartuko da. Dena izan du aldeko azken urteotan, eta, horregatik, arrakasta bermatzeko kanpaina egin du uda honetan. Helburu bakarrarekin: bere burua —are gehiago— zuritzea, eta irudi eta soslai kontserbadorea saltzea boto emaileei —ECR Europar Kontserbadore eta Erreformistak taldeko presidentea da 2020tik—, neofaxistagoa baino.

Ikusi gehiago: Neofaxistak, boterera bidean


Summary: Omenaldia egin diote Katalunian Txikiri, Guardia Zibilak fusilatu zuen lekuan. Besteak beste, Txikiren anaia Diego Paredes eta EH Bilduko Iñaki Ruiz de Pinedo mintzatu dira ekitaldian

Urtero legez, omenaldia egin diote Juan Paredes Manot Txiki ETAko militanteari Kataluniako Cendanyola de Valles herrian, fusilatu zuten lekuan.

1975ko irailaren 27an hil zuen Txiki Guardia Zibileko boluntarioz osaturiko pelotoi batek. Badajozen jaio zen (Espainia), eta familiarekin Zarautzera (Bizitzera) joan zen txikitan. ETA politiko-militarreko kidea izan zen, eta Francoren diktaduraren kontra borrokatu zen.

Egun beran fusilatu zituzten Angel Otaegi ETAko kidea eta FRAP erakunde armatuko Jose Luis Sanchez Bravo, Xose Humberto Baena eta Ramon Garcia Sanz. Hilketok protesta handiak eragin zituzten Euskal Herrian zein atzerrian.

Txikiren anaia Diegok hitz egin du gaurko omenaldian, eta baita EH Bilduko Iñaki Ruiz de Pinedok ere.

CUPeko Dolors Sabaterrek Txikiren azken gutuna irakurri du.

Horrez gain, hitza eman diote Eduard Garzon militanteari. CDR-ren kontrako Judas operazioan atxilotu zuten, 2019an. Eta Lola Dolores Lopez Resino presoaren aldeko batzordeko kideak ere mintzatu dira.

Besteak beste, Comissio de la Dignitateko koordinatzaile Pep Cruanyes, eta ERC alderdiko Joan Tarda.

Eusko gudariak eta Els segadors abestuz amaitu dute ekitaldia.


Summary: Borrokarako deia egin du Sortuk, «kalean zein erakundeetan». Irailaren 27a dela eta, ekitaldi bat egin du alderdiak Tolosan

Ziurgabetasun garaian «itxaropen aktiboaren bandera jasotzea» ezinbestekoa dela esan die Arkaitz Rodriguez Sorturen idazkari nagusiak militanteei. Nehork ez dio Eguri itxaropena kenduko ekitaldian bildu ditu alderdiak bere jarraitzaileak, Tolosan (Gipuzkoa), Txiki eta Otaegiren fusilaketen urteurrenaren harira. Asteartean beteko dira 47 urte frankismoaren azken exekuzioetatik.

Txiki eta Otaegi ekarri ditu gogora Sorturen idazkari nagusiak bere hitzaldiaren hasieran. «Europako edozein herrialdetan omenaldi instituzionalak egingo lizkiekete Txiki eta Otaegiri, baina hemen kriminalizatu egiten dute haien memoria, frankismoarekiko haustura demokratikoa oraindik egin ez den seinale», adierazi du.

Gaurko egoerara ekarri du haria Rodriguezek. Besteak beste, klima larrialdia, aberastasunaren banaketaren arrakala gero eta handiagoa, erregai fosil merkeen amaiera eta inboluzio politikoaren mehatxua aipatu ditu. Eta gaineratu du horri guztiari aurre egiteko ezinbestekoa dela burujabetza.

Egoeraren erantzuleen artean, Ibex-35a, arma industria, putre funtsak, Iberdrola, Petronor, eta «elite ekonomikoa» aipatu ditu. Horiek azken hamarkadotan ezarritako politika neoliberalak salatu ditu.

Alternatiba badagoela esan du. Duela bost hamarkada Txiki eta Otaegiren belaunaldiek abiaturiko «berpizkunde kultural eta sozialari» berriz ekiteko eskatu du. «Herri hau zutik eta martxan jarri beharra dago. Erronka sozial eta ekonomiko kolosalei aurre egiteko eta mezu bat bidaltzeko eskuin erreakzionarioei. Ez gaituzue geldituko! Ezin izan zenuten eta ezin izango duzue!».

Ernairen «aternatiba»

Ane Alava mintzatu da gero, Ernai gazte antolakundearen izenean. Eustakio Mendizabal Txikia militantea ekarri du gogora. «Gazteak ziren herri hau iluntasunetik atera eta matxinada bat abiatu zutenak; gazteak ziren debekuen gainetik lehen ikurrinak atera zituztenak; herriarentzako alternatibak sortzeko espazioak zabaldu zituztenak; gaztetxeak sortu zituztenak; feminismoa lehen lerrora ekarri zutenak; sexu askapenaren aldeko borroka abiarazi zutenak... Gazteak ziren, eta gaur ere gazteak gara».

Orain ere eraldaketa gazteek ekarriko dutela adierazi du: «Gazteak gara nazio bulkada berria hauspotuko dugunak, euskararen aldeko borroka indartuko dugunak, larrialdi klimatikoaren aurrean alternatibak borrokatuko ditugunak».

Rodriguezek bezala, alternatiba badagoela berretsi du Alavak. «Egungo egoera irauli behar dugu, eta ziurgabetasun garai honek exijitzen duen epe luzeko begirada eskaini. Eta horretarako, guk, ezker abertzaleak, badugu proiektua».

Ikusi gehiago: Omenaldia egin diote Katalunian Txikiri, Guardia Zibilak fusilatu zuen lekuan


Summary: «Ez Sanchez, ez Feijoo: Euskadi» mezua aireratu du EAJk Alderdi Egunean. Iñigo Urkullu EAEko lehendakaria, Andoni Ortuzar alderdiko burua eta EGIko Bea Berlanga mintzatu dira Forondako ekitaldian

Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi «borondate politiko falta» leporatu dio Andoni Ortuzar EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidenteak gaur Forondan (Araba) eginiko Alderdi Egunean.

«Konpromiso askok jarraitzen dute bete gabe, denborak aurrera egiten du, eta emandako hitza bete behar da, guk Kongresuan eta Senatuan bozkatzen dugun bakoitzean egiten dugun bezala».

Espainiako politika bi bloke antagonistatan zatituta dagoela azaldu du Ortuzarrek, eta, hori dela eta, mugitzen denari alde horietako batera joatea leporatzen diotela. «Bada, argi baino argiago gera dadila EAJk alde bakarra duela: Ebro ibaiaren iparraldean dago, eta Euskadi deitzen da. Ez Sanchez, ez Feijoo».

Ohiko formatua berreskuratu du ekitaldiak, azken bi urteotan izurriak baldintzatu ostean. Jendetza bildu ahal izan du EAJk berriz ere.

Ortuzarren aurretik, Urkullu mintzatu da. Adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzaren eta beste erakundeen elkarlanaren fruituak dira, esaterako, «elikagaien eta energiaren prezioen igoera arintzeko hartuko diren neurriak».

Besteak beste, Ukrainako bandera bat erakutsi dute pantaila erraldoi batean, eta Ortuzarrek elkartasuna adierazi dio Errusiak inbadituriko herrialdeari.

Ortuzarrek esan du Alberto Nuñez Feijoo Alderdi Popularreko buruak biltzeko eskatu ziola joan zen astean. Horrek zeresan handia eman du, eta EAJ Sanchezen gobernuari sostengua kentzeko eta PP eta Voxi emateko prestatzen ari ote den galdetu dute askok. «Guk, fatxekin, ezer ere ez. Ezer ere ez!”, esan du.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «herri akordioak» egiteko prest daudela gaineratu du, baina, EH Bilduk itunak egiteko prest dagoela esan izanaren helburua ezker abertzalearen «politika suntsitzailea» ezkutatzea dela esan du.

Berlanga Euzko Gaztediko kideak ohartarazpena egin die ezker abertzalearen gazte erakundeei: «Ernai eta GKS, argi entzun: kaleak ere gureak dira. Guztionak dira».


Summary: Alavesek galdu egin du, amaieran sartu dioten gol batengatik. Defentsan sendo aritu dira arabarrak, baina Ludmila da Silvak erabaki du partida, jokaldi eztabaidagarri batean

Ondo defendatzen aritu da Alaves gaur Atletico Madrilen zelaian, baina ezin izan du etxera eraman hain beharrezkoa duen puntua, amaiera aldera sartu dioten gol batengatik.

Oscar Fernandezek trebatzen duen taldea nagusi izan da hasieratik. Horren ondorioz, Jana Xin Alaveseko atezaina izan da lehen zatiko jokalaririk nabarmenena. Izan ere, hari esker ez dira gol bihurtu ez Leicy Santosek eginiko bi jaurtiketa arriskutsu, ez Estefania Baninik area txikitik jaurtitako baloikada gogorra.

Alaves, nagusiki, bere zelaian egin du lehen zatia. Halere, golik gabe amaitu da.

Bide beretik joan da bigarren zatia, betiere Xin atezaina protagonista, eta, 90. minutua heldu denean, bazirudien partida berdinduta amaituko zela. Baina, orduan, Da Silvaren gola heldu da, jokaldi eztabaidagarri batean. Izan ere, gasteiztarren arabera, zelaitik kanpora ateratako baloi bat erreskatatu zuten madrildarrek, eta epaileek ez zuten ikusi marra gainditu zuela.

Alavesek ez du oraindik punturik lortu.