Summary: Bilboko portua gelditzeko arriskurik ez du ikusten Barkalak. Edukiontzietarako nahiko leku egin dutenez, itsasontziak kargatzeko edo husteko arazorik ez dagoela ziurtatu du. Hiru sindikatuak salatu du Tapiak ez duela aintzat hartu, sektorearekin egindako bileratik kanpo utzi duelako.

Garraiolarien greba gero eta arazo gehiago sortzen ari da Hego Euskal Herriko industrian eta banaketa zerbitzuetan, baina ez ditu erabat geldiarazi. Gune logistiko nagusia, Bilboko portua, «%100 ari da lanean», Ricardo Barkala haren presidenteak ziurtatu duenez.

Haren arabera, itsasontziak sartzen eta ateratzen ari dira, eta zamaketa lanak egin egiten dira.

Arazoa da garraiolarien grebak asko murriztu duela portura sartzen edo handik irteten diren produktuen joan-etorria. Autonomoak dira Santurtziko nasetan ibili ohi diren kamioilari gehienak, eta haien artean du lanuzteak arrakasta gehien.

Hedabide batzuek kaleratu dute Bilboko portuan jada ez dagoela iristen diren edukiontzietarako lekurik, baina hala ez dela ziurtatu du Barkalak, ohikoa baino leku egin dutelako haientzat. Greba aurreko egunetan mugimendu handia izan zen portuan, eta, horri esker, «ez dago portua geldiarazteko arriskurik».

Barkalak onartu du produktu lehorrak dituzten edukiontziak pilatzen ari direla orain, eta zenbait enpresa hasi direla trenak erabiltzen haien merkantziak bereganatzeko. Bilboko portuan salgaien %25 garraiatu ohi ditu trenak.

Barazki batzuk falta dira Mercabilbaon

Bizkaiko beste gune logistiko handi bat Mercabilbao da, janaria banatzeko zentroa. Gorka Moreno fruta eta barazkien handizkako elkarteko presidenteak Efe agentziari azaldu dionez, zenbait produkturen eskasia antzematen ari dira. Horrela, gaur goizean Almeriako barazkiak —tomateak, lekak, berenjenak...— eta Valentzia aldeko laranjak eta mandarinak falta ziren. Igandean Errioxatik iritsi ziren barazki gehiago, baina ez dute espero asko iritsiko denik aste osoan. Horren ondorioz, handizkako saltzaileek biltegietan daukatena hari dira merkaturatzen.

Garraiolarien greba amaituz gero, Morenok uste du litekeena dela egun eta erdiren buruan itzultzea berriro normal aritzera.

Bien bitartean, Hiru sindikatuak protestekin jarraitu du gaur. 10:30ean Larrabetzuko (Bizkaia) Bideko Aterpetik abiatu da kamioi hilera bat, Bilbo zeharkatzeko asmoz, baina Ertzantzak debekatu egin die erdigunera sartzea, eta baita Santurtziko portu ingurura hurbiltzea ere, Hiruk esan duenez.

Jaurlaritzako Ekonomiaren garapeneko sailburu Arantxa Tapiak ez dituela aintzat hartu salatu dute, Hiru sektorearekin egindako bileratik kanpo utzi duelako. Nafarroako Gobernua bihar goizean elkartuko da garraiolarien euskal sindikatuarekin. «Hemengo agintari politikoek erabaki jakin batzuk hartzeko eskumenik ez dutela argudiatzen dute, baina gogorarazi behar da hainbat erabaki hartu direla hemen, eta ez garraioa babesteko». Zer neurri diren horiek? Zerga sistema aldatu dutela dio Hiruk, «eta garraio arloko autonomoentzat estatu osoko PFEZ garestiena ezarri dela». Gainera, Euskal Herria zeharkatzen duen «bide nagusian» garraiolariei bidesaria jarri dietela gogoratu du; «zuzenean, ogasunetara bidaltzen diren fakturetan beren QR kode bat sartzera behartu dituzte autonomo guztiak; eta Bizkaiko bigarren mailako errepideetan, Barazar 4. mailako mendatea barne, garraiolarientzako bidesari sistema bat jartzeko 50 milioi euroko aurrekontua iragarri dute, hain justu, garraioaren lanuztea bete-betean dela».

Bilera Madrilen

Gasolioaren garestitzearen aurkako neurriak eskatzen dituzte garraiolariek, haien artean erregaiaren gaineko zergak jaistea eta haien diru sarrerak handitzeko tresnak kostuek gora egiten dutenean. Gaur garraiolarien ordezkari batzuek bilera dute Espainiako Gobernuarekin, neurriak aztertzeko.

Madrilen asmoa zen hilaren 29ko bileran onartzea energiaren prezioari buruzko neurri sorta zabal bat, behin Europako Batasunak irizpideak argitzen dituenean, ostegunean eta ostiralean egingo duen bileran.

Neurriak bizkortzeko eskatu du Eusko Jaurlaritzak, garraiolarien grebak eta argindar oso garestiak industriari kalte handia egiten ari direla eta. «Hilaren 29ra arte itxarotea beranduegi izan daiteke, eta, denborarik galdu gabe, arazoari erantzun behar zaio», dio Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak asteburuan Garraio, Industria eta Nekazaritza ministroei bidalitako gutunak.


Summary: Guggenheimeko garbitzaileek %20ko soldata hobekuntza lortu dute 283 greba egunen ondoren. 2024an orain baino 3.400 euro gehiago irabaziko dituzte, eta lanaldi partzial guztiak jardunaldi osoko bihurtu dira. Kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala ez dute deuseztatu, baina bai nabarmen murriztu.

«Oso pozik gaude. Arlo ekonomikoan agian zerbait gehiago lortzea espero genuen, baina lanaldi erdian zeuden kideak jardunaldi osora pasatzea lortu dugu, eta hori gauza handia da. Lanaldien eta baldintzen inguruko lorpen garrantzitsuak dira». Carmen Casas (53 urte, 2014tik Guggenheimen) Guggenheim museoko garbitzaileen langile batzordeko buruak horrela aztertu du Ferrovialekin lorturiko akordioa. Greban zeuden hamahiru garbitzaileak ostegunean itzuliko dira lanera, 283 eguneko lanuztearen ondoren: «Motzagoa izango zela uste genuen. Hainbeste luzatu bada, eskirolengatik izan da», salatu du. Guggenheim museoko hemezortzi garbitzaileetatik hamahiruk iazko ekainaren 11n hasi zuten greba. Ia guztiak emakumeak dira, eta asko urte luzez bertan lan eginikoak. Kale garbitzaileekiko soldata arrakala amaitzeko eskatzen zuten, langa altua zen, eta ez dute lortu bere osotasunean —ia 6.000 euroren aldea dago oraindik—; hala ere, soldata igoera esanguratsua da: %20 inguru. Soldata gordina 23.500 euroraino igo dute, lehen baino 3.400 euro gehiago urtean. Hori bai, soldata oinarria ez dute ukitu, igoerak gainsarien bitartez lortu dituzte. 2024an iritsiko dira baldintza horietara. «Luzea izan da, baina indartsu egon gara. Bat eginda. Hori bai, museoaren jarrera salatu nahiko nuke. Bertan lan egingo ez bagen bezala jokatu dute», kritikatu du Casasek. Museoko garbiketa Ferrovialek egiten du, azpikontrata baten bitartez, eta museoak argudiatu izan du ez dela bere gatazka. Hori, baina, ez da zuzena. Museoak du azpikontrata hori onartu edo ez erabakitzeko ahalmena, eta urtero bere oniritzi ematen dio Ferrovialek eskaintzen dion soldata taulari. Beraz, bazuen gatazka eragiteko ahalmena. Akordioaren lorpenik handiena lanaldi partzialen desagerpena da. Grebalarien artean hiru ziren hogei orduko kontratua zutenak eta 600 euro eskaseko soldata garbia. Horietako bat da Susana Marcos (44 urte, eta 2016tik museoan). «Harro itzuliko gara lanera, oso eskertua nagokie kideei elkartasunarengatik. Nire lan baldintzak asko hobetuko dira. Borrokarik gabe ez genuen halakorik lortuko». Marcosek %46ko soldata igoera izango du. Era berean, aurrerantzean sartzen diren garbitzaileak zein egungoak ordezkatuko dituztenak jardunaldi osoan egon beharko dute. Grebalari guztiek azpimarratu dute ez zutela hain gatazka luzea espero. Izan ere, museoa garbi mantendu da, nahiz eta lantaldearen %70 greban egon. «Greba eskubidea urratu da, eta salatu genuen», azaldu du Casasek. Besteak beste, salatu dute Bilboko udal garbitzaileek ez zegozkien lanak egin dituztela. Salaketa hori azaroan egin zen, eta, ELA sindikatuko ordezkariek azaldu dutenez, mugarri bat izan zen negoziazioan, harrezkero bizkortu egin zirelako. Albistearen berri emateko ekitaldi bat antolatu dute museoaren aurrean, eta borrokaren lekuko aldaketa egin dute Bizkaiko Epaitegietako garbitzaileekin. Haiek ere greban daude.


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk Irungo alkateari eskatu dio aurten harrera egiteko alarde parekideari. Hiriko bandera ere desfile parekideari eman behar diola adierazi du, eta «urratsak» egin behar direla alardea berriz udalak antolatzeko

Prentsaurreko batean egin dituzte Irungo Elkarrekin Podemos-IU alderdiko ordezkariek alarderako eskeak. Ekainaren 30an izaten da San Martzial eguna, herriko festetako egun nagusia, eta orduan ospatzen da alardea. Aspaldiko aldarria da alarde publiko eta parekide bat egitea, hura lehenestea, baina andreak soldadu onartzen ez dituen desfilea da oraindik nagusia eta jendetsuena hirian, eta udalaren onespena jaso ohi duen bakarra. Gero eta pertsona gehiagok parte hartzen dute parte alarde mistoan, baina alkateak, esaterako, ez die inoiz harrerarik egin udaletxeko balkoian. Horregatik, alardearen «antolaketa» udalak bere gain hartu beharko lukeela argudiatuta, bide hori martxan jarri aurreko hainbat «eskari» egin dituzte gaur Elkarrekin Podemos-IUko kideek, eta badute garrantzia eskakizunek, udal gobernuko parte baitira egun, PSE-EErekin batera. Eusko Legebiltzarreko ordezkari David Sotok eta Eukene Lopez zinegotziak hartu dute hitza gaurko agerraldian.

«Errespetua» erakutsi diete alarde baztertzailean parte hartzen duten herritarrei, baina udalak alarde parekidea lehenesteko urratsak egin behar dituela adierazi dute. Legealdi honetan zehazki alardearen auzia aztertzeko mahai politiko bat martxan egon dela esan dute, eta horren abaroan sustatu behar direla aurrera urratsak. Bidea arinduz joateko keinu «sinbolikoen» artean aurten bertan hauek lortu behar direla adierazi dute. Aurrena, Irungo alkate Jose Antonio Santanori eskatu diote udaletxeko balkoian alarde parekideari ere harrera egiteko: «Bada garaia horretarako». Usadioa izaten da hantxe, udaletxeko arkupeetan, hiriko bandera alardeko ordezkariei ematea, eta aurten bandera hori alkateak alarde parekideari eman behar diola esan dute, ez baitio inoiz eman. Boto bat da jaiaren sorburua, azken urteotan izurriaren harira alarderik egin ez denez talde politiko guztiek batera parte hartu dute boto hori berritzeko ospakizunetan, eta aurten ere hori errespetatzea nahi dute. Eskari horiek betetzeaz gain, aktibo nahi dute alardearen inguruan eratutako mahai politikoa, urrats gehiago eginez joateko, eta udalak antolatutako alarde misto bat izateko helburu. Bide horretan, bi desfileen arteko «komunikazio bideak» irekitzeko eskea ere egin dute. Hiriko herritarren erritmoak errespetatzeko prest daudela esan dute: «Ez du esan nahi alardea tradizionalak existitzeari utzi behar dionik». Baina udalak ezinbestean alarde parekidea lehenestera egiteak berebiziko garrantzia duela uste dute. Hizpide izan dute, baita ere, orain aste batzuk Irungo Udalak aurkeztu zuen ikerketa bat, hiriko andreei inkesta bat egin ostean ondutakoa, eta zeinak erakutsi baituen Irungo alardearen auzia bera indarkeria matxista pairatzeko motiboa izan dela emakume askorentzat. «Alardearen testuinguruan pairatu dituzte indarkeria edo eraso bortitzenak elkarrizketatutako hainbatek», ondorioztatu dute azterlan horretan. Udalak egindako ikerketa batean lehen aldiz jaso da errealitate horri, eta, horri atxikita, hiriko hurrengo berdintasun planean berariazko neurriak hartu beharko direla onartu dute gaur Elkarrekin-Podemoseko ordezkariek.


Summary: ELAk salatu du espetxeetako beharginen lan baldintzek okerrera egin dutela. Behin-behinekotasuna txertatu nahi izatealeporatu dio sindikatuak Eusko Jaurlaritzari, eta negoziatzera deitu du.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako langileek elkarretaratzea egin dute Martuteneko kartzelaren aurrean. ELA sindikatuak deituta, salatu dute beharginen «lan baldintzak eta espetxeratutakoei eskainitako zerbitzua asko prekarizatu» direla espetxe eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku geratu zenetik, eta beharginen baldintza horiek okertuko dituzten neurri gehiago ezarri nahi dituela administrazioak. Hori ikusirik, «benetako negoziazio bat» hasteko exijitu dio erakundeari.

ELAk kritikatu du beharginen txandak bikoiztu eta aparteko orduak «izugarri handitu» izana azken hilabeteetan, eta Jaurlaritzaren «arduragabekeria» salatu. Gehitu du, gainera, Jaurlaritzak berak eta ACAIP-UGT sindikatuak irailean sinatutako akordioaren «hutsune larrien» ondorio dela baldintzak okerrera egin izana, eta hutsune horiek «langileen eta zerbitzuaren kalterako» diren «neurri onartezinekin» estali nahi izatea egotzi dio administrazio publikoari: «Eusko Jaurlaritzak berak sortu duen prekaritatea aprobetxatuz, bi mailatako langileak sortuko dituen proposamen bat egin du orain negoziazio mahaian».

ELAren arabera, Jaurlaritzaren proposamenarekin, eskumena aldatu aurreko lan baldintzak baino okerragoak izango dituzte lekualdatze lehiaketetatik eta lan poltsatik iritsitako 65 beharginek: hainbat kasutan, 32 lanegun gehiago egingo lituzkete urtean, eta 1.200 euro gutxiago kobratuko. Sindikatuaren arabera, «behin-behinekotasun gutxi zegoen eremu publiko bakarrean» hura areagotzeko neurri bat da hartutakoa: «Argi dago azken helburua langile guztien baldintzak okertzea dela».

Horrez gain, langileen zein presoen osotasun fisikoa eta psikologikoa «arriskuan» jarriko dela salatu du ELAk. Langile berrientzako jarduera praktikoak martxan jarriko diren arren, sindikatuak uste du horiek ez dutela ematen espetxeetan lan egiteko kualifikaziorik. Era berean, kritikatu dute lan horietarako euskara eskakizunik ez eskatu izana, «espetxe sistema euskalduntzeko prozesua zailduz».

Euskal Espetxe Sistemaren antolaketa egiturak finkatzea izan behar du Jaurlaritzak helburu, ELAren aburuz. Horretarako, espetxeen euskal eredu batekin bat egingo duen lanpostu zerrenda bat negoziatzeko eskatu dio administrazioari, eta zerbitzuaren beharrei behar bezala erantzungo dion enplegu publikoaren eskaintza bat egiteko bidea jorratzeko exijitu.

Aldaketa

Espetxe eskumena eskuz aldatzear zela adostu zuten Jaurlaritzak eta ACAIP-UGTk kartzeletako langileen lan baldintzak zehazteko akordioa. Jaurlaritzaren arabera, akordio hark «esparru juridiko egonkor eta argi bat» eskaini zion espetxe eskumenen transferentziari, 2023a amaitu bitarteko lan baldintzak ezartzeko; hau da, ordura arte zituztenak mantentzeko eta administrazio berrikoekin parekatzeko.

ELA eta CCOO sindikatuek, baina, uko egin zioten akordioa sinatzeari, eta sektoreko ia 700 langileen baldintzak hobetzeko akordio baten alde egiteko asmoa azaldu zuten. ELAk, gainera, «euskal espetxe sistema propioaren» alde egin zuen, akordio hark Jaurlaritzak «behin eta berriz aldarrikatu duen eredu aldaketa hipotekatzen» duelakoan.


Summary: EAJk Bilboko Plaza Barrian ospatuko du Aberri Eguna. Azken urteetako geldialdiaren ostean, «jai eta aldarrikapen giroa» berreskuratu nahi dute jeltzaleek.

Azken bi urteetako murrizketak atzean utzita, EAJk iragarri du Aberri Eguna Bilboko Plaza Barrian ospatuko duela, apirilaren 17an. «Aberri Eguna da abertzaleok berreskuratu nahi dugun ospakizuna», adierazi du EAJren NBB Napar Buru Batzarreko presidente Unai Hualdek, alderdiko batzorde eragileak Iruñean egingo duen bileraren aurretik.

Iazko ospakizuna Euskalduna jauregian egin zuten jeltzaleek, murrizketekin. Hala, aurten kalera ateratzeko asmoa adierazi du alderdiak, «1932an lehen Aberri Eguna egin zuenez geroztik egin duen modu berean». Hala, EAJk «jai eta aldarrikapen giroa» berreskuratzeko asmoa adierazi du, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren ostean berreskuratzen ari den «normaltasunarekin» bat eginik. Halere, Hualdek nabarmendu du beharrezko «gomendio eta neurri guztiak» errespetatuko direla.

NBBko presidenteak Nafarroako panorama politikoa ere izan du hizpide. Geroa Bai koalizioaren bidez «sektore abertzale eta progresisten arteko ulermenaren alde» egindako apustua defendatu du, eta «autogobernuaren garapenaren aldeko asmo handiko politika egitea» jo du helburutzat: «Asmo handiko planteamendua egingo dugu gure autogobernua eguneratzeko, betiere nafar emakume eta gizonen ahots demokratikoa entzuteko eta errespetatzeko ikuspuntutik».


Alemania, gas bila Qatarrera

Summary: Alemania, gas bila Qatarrera. Golkoko herrialdeko gas natural likidotua inportatzeko elkarrizketak izan ditu Alemaniako ekonomia ministroak Dohan. Erresuma Batua, berriz, Ipar Itsasotik gas eta petrolio gehiago ateratzeko asmotan dabil.

Errusiako gasarekin betetzen du gaur egun Alemaniak bere gas natural beharraren bi heren, eta itzelezko menpekotasun hori mingarria gertatzen ari zaio orain; baina oso gaitza izango zaio laster batean loturatik libratzea. Besteak beste, Alemaniak ez duelako GNL gas natural likidotua birgasifikatzeko plantarik, bere gas hornikuntza dibertsifikatzen lagunduko dionik.

Baina menpekotasunak arindu eta gasbidetik datorkion gasaren alternatibak bilatzen hasia da Berlin, nahiz eta jakin horrek luze joko duela. Horretara datoz Alemaniak iragarritako bi birgasifikatze plantak, zeinak eraikitzeko hiruzpalau urte behar izaten dituzten normalean.

Eta horretara datoz bai Alemaniako Ekonomia ministro Robert Habeck berdeak Golkoko herrialdeetatik egin duen bira, bai atzo igandez Qatarko agintariekin gas natural likidotua inportatzeko adostutako akordioa.

Habeckek berak ez zuen xehetasun handirik eman Dohan adostutakoari buruz, esan baitzuen berekin zihoazen energia enpresetako buruek zehaztu behar zituztela salerosketak. Pentsatzekoa da Habeckek Europako Batasuna buruan zuela, berez, Batasuneko herrialdeek ezin dituztelako maila horretako akordioak beren kabuz egin.

Horren harira, Batasuneko bazkide batzuk ez daude oso pozik Alemaniak Dohan hitzartutakoarekin. Zenbaiten ustez, halako tratuetarako hobe izango zen, herrialde bakoitza bere kabuz ibili beharrean, EBk erosketa bateratuak egitea energia gaietan ere. COVID-19arekin jokaera horren abantailak agerikoak izan zirela uste dute.

Qatarrek xehetasun gutxi batzuk gehiago eman zituen atzo, eta esan zuen «Qatarrek Alemania urte luzeetan gas natural likidotuz hornitzeko kontratuak negoziatzen» hasiko direla.

Dena den, Qatarren aldetik ere, zaila da GNL hornikuntza berehala iristea Europara. Izan ere, gaur egungo bere ekoizpenaren zatirik handiena luzera begirako kontratuetan dago lotua, batez ere Asiako herrialdeekin. Haien baimena beharko luke oraintxe bertan gasontziak Europara bidaltzen hasteko.

Hori bai, Golkoko herrialdeak baditu bere gas ekoizpena handitzeko proiektuak, baina horietako lehenak ez dira iritsiko 2025. urtea baino lehenago.

Erresuma Batua Ipar Itsasoan

Baliabide propioak ere gehiago garatu nahi ditu Erresuma Batuak, baliabide fosilak: lehengai fosilak ustiatzeko lizentzia berriak banatzeko planak abian jarri ditu Ipar Itsasoko gasa eta petrolioa arautzeko Erresuma Batuko agintaritzak.

Agintaritza horrek ez du lizentziarik banatu azken bi urteetan, haren jarduera, hots, baliabide fosilen ustiaketa berriak eta klima helburuak bateragarriak ziren edo ez aztertzekotan zelako Erresuma Batuko Gobernua. Baina badirudi Ukrainako gerrarekin Boris Johnsonen gobernuak oraingoz zalantzak argitu dituela.

Hala ere, ez du horren erraza eta bizkorra izango Ipar Itsasotik gas eta petrolio gehiago ustiatzea. Egia da, iaz bertan, bere gas beharren %40 Ipar Itsasoko gas propioarekin bete zituela Erresuma Batuak, baina putzu horien emaria urtetik urtera jaisten ari da, munduko petrolio eta gas ustiategirik helduenetako bat delako Ipar Itsasoa. Eta, gainera, gas eta petrolio ustiategi berriak topatu eta eraikitzeak bere denbora behar izaten du.


Neandertalaren ikuspegia Ukrainaz

Summary: Neandertalaren ikuspegia Ukrainaz.

Mendien magalean bizi gara eta itsasotik ez hain urruti.

Hemen, orain, nahiko bakean gabiltza Arrotzekin; elkarrekin nahiko ondo konpontzen gara aspaldian. Leinu biotako sexu-harremanak ere gertatzen dira hainbatean. Halere, ezin ezabatu gure gogotik arestian Arrotzekin izandako gatazka haiek. Gure arteko zauriak utzi dituzte. Eta ez dugu nahi gure historia ahanzturan gera dadin. Zeren, gure Memoriari esker ikasten baitugu hainbat lezio.

Izan ere, hemen bertoko gure leinukook Arrotzekin bakean bizi garen arren, gerra-hotsak dantzugu inguruan, edo ez dakigu gure Memoriaren barne-ilunbetako oihartzunak ote diren. Baina bai ikaraz betetzen gaituztela.

Atzo iluntzean bertan izan genuen Izpiritu Saioa, Ilbeherako egun askotan ohi dugunez. Gerla sutsu bat idurikatu genuen, urrutietako lurralde ezezagun batean. Gure leinukoak dardara batean utzi gintuen.

Gauza ankerrak iruditu genituen.Ni behintzat erdi zorabiaturik atera nintzen Saiotik, eta ez naiz izan bakarra. Beharbada belar-ur gehiegi edan genuelako-edo, nork jakin. Kontua da ze, atzo, Egu egunean, gure leinuko amona horrek elestatu zigunez, gauza izugarriak ikusi genituen. Arrotzetariko batzuk ere, harrituta eta txundituta geratu ziren atzoko Saioan.

Gure amonak Ipar-mendebaldean-edo kokatzen zuen zorioneko lurralde hartan, halako arma izugarriak ageri ziren; ezin alderatu gure lantza-punta harrizkoekin, ezta beste ezerekin. Arma eta tramankulu horietan zihoazen gizaki maskaratuak elkarri erasoz ziharduten, batik bat oinezko jendeari. Eta hauek, gizajoak izan behar, tropelean iheska, besoak goian eta umeak besoetan zituztela? Itzela benetan! Negargarria, zinez. Kanpoan eraikita zeuden koba antzeko batzuk sutan zeuden, eta airean lehertuta apurtzen ziren. Ezin irudikatu ere egin han barruan bizi ziren gizakiak. Jende tropelak, ihes etsian zihoazen artean, gehien-gehienak, ia denak, emakumezkoak ziren, haur jaio berriak besoetan zituztela…

Hango nahas-mahasi hartan, denetariko jendea zegoela zirudien, mundu guztiko gizaki-leinuak gora begira, Goiko izar guztiak, Zeru Sabai osoa, buru gainean jausiko bailitzaien, eta haiek Goiari Eutsika ari bailiren. Geuk ere sarritan izaten dugu amesgaizto hori, edozein unetan Sabaia buru gainera jausi dakigulako sentipena. Zeren sentipen hori, amamek diotenez, aspaldikoa omen da.

Izar-antzeko gauza distiratsu batzuk ere ikus zitezkeen, beren ahoetatik su dariela edo. Otsoak ere bazebiltzan gizaki haien artean, eta arreta eman zigun zein mantso! Amonak txakur deritzena. Otsoak ez ezik, gizaki zantarrak ere badirela esan digu, euren artean, leinuak leinu, bapo konpontzen diren giza gaiztoak, eta haiek direla, hain zuzen, gerrak pizten dituztenak, jentilitate ororen hondamendirako. Baina hori dena ulertezina bezain sinestezina da guretzat.

Bestela, gure artean komentatu duguna: sator-zulo agerikoz jositako landa hartan, gizakien inurritegi urduri hartaz gain, ez zen ageri bestelako bizitza-arrastorik: ez zuhaitzik ez belarrik. Amonak esan digunez, lurralde hartan ba omen dira, halere, gurean bezainbeste zuhaizti eta oihan, baita hobeak ere. Frutak dingilizka dituzten zuhaitz motak, baita belardiak, gereziak eta abar. Eta baita eguzki-lore antzekoak, zeinetatik likido bat ekoizten duten, amonak olioa deritzona. Paradisu antzeko lurraldea omen da. Lurralde aberatsa, gezurra dirudien arren, atzokoa ikusita.

Eta hori ere komentatu dugu gure artean: zelan daiteke jende horiena hain Lurralde aberatsa izan, eta atzo ikusi genuen koadroa izatea? Zorte txarra edo patua? Edota gizaki zantarrek eragina? Hori ere ezin dugu ulertu guk. Eta, batzuetan, amonek diotena bera ere zalantzan jartzen dugu. Zere atzo ikusi genuena demasa izan baitzen. Adibidez, han zegoen bat, zeinek bere koba-leihoan enborki-zati ziruditenekin osatutako horma baitzeukan barrikadatzat. Eta inurritegi hartako jendartean ez zen ageri inolako jentiltasun, leinu edo gizabideren arrastorik.

Atzoko Saiotik irtetean, zirrarak hunkituta eta bihotza asaldatuta, gure artean dagoenari begira, pentsakor gelditu ginen. Baita han egon ziren Arrotzak ere. «Hemen zerbait egin behar dugu» esan gura bezala zuzendu ziguten begirada-keinua. Orduan, gure artean erabaki irmo bat hartu behar genuela sentitu genuen barrunbeetan. Eta berriz ere gogora ekarri genuen sasoi batean Haiekin izan genituen istilu larriak. Haiek, gure leinuarekiko Arrotzak izanik, ez zuten ulertu (eta oraindik ere ez dira jabetzen sarri), ez dagoela batere ondo gure jendarte-mota eta hizkuntza mespretxatzea.

Hori dela eta, aski tenka-gune izan dugu Haiekin. Neandertal euskaldunok ezin dugu galdu gure Memoria. Baina bai, zerbait egin behar dugu, leinu-artekoon jentilitate sano eta baketsua lortze bidean.


Summary: Madrilek Saharaz hartutako erabakia salatzeko elkarretaratzeak antolatu dituzte. Espainiako Gobernua: kolonialista, saltzailea! lelopean, protestak egingo dituzte bihar eta etzi Hegoaldeko hiriburuetan.

Mendebaldeko Sahararen independentziaren aldeko eragileek elkarretaratzeetara deitu dute biharko eta etziko Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Espainiako Gobernuak joan den ostiralean bat egin zuen 2007an Marokok Sahara Mendebalderako proposatu zuen planarekin, eta hainbat eragilek eta indar politikok gaitzetsi dute erabakia.

Bilbon, Donostian eta Gasteizen bihar egingo dituzte protestak, 19:00etan, Espainiako Gobernuaren ordezkariordetzen egoitzen parean. Espainiako Gobernua: kolonialista, saltzailea! izango da mobilizazioen leloa. Iruñean, berriz, asteazkenerako deitu dute elkarretaratzea, 19:30etan, gobernuaren ordezkaritzaren aurrean.

BERRIAk atzo elkarrizketatu zuen Mohamed Limam Fronte Polisarioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria. Hark gogor kritikatu zuen Madrilen jokabidea, eta elkarretaratzeetan parte hartzeko deia egin zien Euskal Herriko herritarrei, baita indar politiko eta sindikalei ere.


Argitasun eskea, Bruselaraino

Summary: Argitasun eskea, Bruselaraino. 'Europako Batasuna subiranotasun gatazken aurrean: argitasun marko baterantz' izeneko jardunaldiak egin dituzte Eusko Ikaskuntzak, Europako Parlamentuko GUE/ENGL eta Renew Europe taldeekin elkarlanean. Burujabetza auziak konpontzeko mekanismoak ezartzeko beharra nabarmendu dute.

Azken hilabeteetan, Europako Batasunaren etorkizunari buruzko konferentzia egiten ari dira EBko instituzioetan, eta gogoeta horretan txertatuta dago burujabetza auziei buruzko eztabaida. Horretarako sortu zen Autodeterminazioaren Aldeko Caucusa europarlamentarien taldea, eta taldeko kideek eskaera bat berretsi dute Donostian: Europako instituzioek garatu ditzatela burujabetza gatazkak modu demokratikoan konpontzeko mekanismo eta arauak.

Europako Batasuna subiranotasun gatazken aurrean: argitasun marko baterantz izenburupean, jardunaldiak antolatu ditu Eusko Ikaskuntzak, Europako Parlamentuko GUE/ENGL eta Renew Europe taldeekin elkarlanean. Eusko Ikaskuntzak 2020ko azaroan aurkeztu zuen burujabetza gatazken konponbiderako praktika onak jasotzen dituen oinarrizko dokumentu bat, nazioarteko dozenaka adituren arteko elkarlanean ondua, eta, testuinguru horretan, horri lotutako galdera bati erantzun diote europarlamentariek gaurko saioan: Europaren etorkizunari buruzko konferentziaren ondoren, zer ekinaldi planteatu daitezkeen Europako Batasunean, argitasun esparru bat sustatzeko. Zazpi parlamentarik hartu zuten hitza atzoko mahai inguruan: François Alfonsik (Korsika), Jordi Solek eta Toni Cominek (Katalunia), Maria Eugenia Rodriguez Palopek (Espainia), Chris McManusek (Irlanda) eta Izaskun Bilbao eta Pernando Barrenak (Euskal Herria).

Txosten hori EBren etorkizunari buruzko konferentziara eraman dute europarlamentariek, eta izan du oihartzuna: Soleren esanetan, Europako demokraziari buruzko azpitaldearen esku dago gaia, eta lantalde horretan «gehien babestu den ideia» izan da autodeterminazio eskarien aurrean argitasun mekanismo bat ezartzea: «Segur aski, azken dokumentuan gai batzuk jartzeak eskatuko du tratatuak aldatzea. Posible izan beharko luke horiei bide ematea».

Bilbao eta Barrena bat datoz diagnostikoan: Europako konferentzia «aukera» gisa hartu zuten; Bilbaorentzat, konferentziaren ondorioetan burujabetza auziak konpontzeko beharra jasotzeko: «Aukera bat da estatu kideen blokeoa apurtzeko. Guk proposamen hau erantsi dugu; aukera honetan dauzkagun mekanismo guztiak artikulatzen ari gara. Hemen auzi politiko bat dago, eta borondate politikoa baldin badago, konpondu daiteke». Horrek aurrera egingo ez balu, beste proposamen bat leukake Bilbaok: herri ekinaldi legegileak aurkeztea: «Tresna guztiak erabili behar ditugu borondate politikoa lortzeko». Barrenarena, berriz, analisi gazi-gozoa da: uste du konferentziak balio izan duela argitasun mekanismo baterako proposamena mahai ganean jartzeko, baina, aitzitik, «gabezia» bat nabarmendu du: «Ez dakigu konferentziaren ondorioekin zer egingo den; lotesleak izango diren».

Beraz, proposamena Bruselan dago, eta eztabaida martxan da. Ikusteko dago, ordea, zer egingo den eztabaida horrekin eta haren ondorioekin. Europako Batasunaren sorrerarako printzipio eta balioei erreparatu die Cominek: horien arabera, estatuek beren konstituzioen interpretazio «irekia» egin beharko lukete, Kanadako Gorte Gorenak egin zuen bezala: «Konferentzian hau azaldu behar dugu: interpretazio irekirik egin ezean kontraesan handi bat dagoela, eta Europak ardura daukala kontraesan hori metastasi bilakatu ez dadin».

Auzi politikoei, bide juridikoa

Laurogei bat adituk landu zuten Eusko Ikaskuntzak 2020an aurkeztutako txostena, eta horietako batzuek parte hartu dute saioan, eztabaida politikoaren aurretik, burujabetza gatazkez eta horien konponbideaz ikuspegi akademikotik jarduteko. Horiek horrela, Francesco Palermo Eurac Federalismo Konparatuko Institutuko ikertzailearen arabera, «beharrezkoa» da burujabetza gatazkei erantzun juridiko bat ematea: «Badaude tresna legalak barne araudian eta nazioarteko legerian; sormen pixka bat beharrezkoa da». Tresna horiek «behar bezala» erabiltzeak eragin dezake lurralde gatazkei konponbide baketsu bat ematea, Palermoren hitzetan. Bat dator Gemma Ubasart Gironako Unibertsitateko irakaslea ere: «Kanadako espirituarekin eta aukera ugari mahai gainean daudela, nondik jo beharko luke Europako mekanismo batek, eta nola islatu beharko litzateke lurralde gatazkak dituzten estatuetan? Bideak bilatu behar ditugu nazioarteko legerian eta barne legerian. Bideak badaude». Bide horretan, Juanjo Alvarez Euskal Herriko Unibertsiateko irakaslearen hitzetan, Europako Batasunak badauzka eskumenak gaiari heltzeko: «Momentu bikaina da Europak modu bat planteatzeko lurralde gatazkei konponbide demokratiko bat emateko».

Jardunaldiaren hasieran, Beatriz Akizu Eusko Ikaskuntzako Prospektiba eta Proiektu zuzendariak Ukrainako gerrari aipamen eginez hasi du bere hitzaldia, nabarmenduta subiranotasun gatazkek ez dutela «derrigor» gerra batean amaitu behar, eta burujabetza gatazkak konpontzeko prozedura demokratikorik ezak eragiten duela gatazken adierazpide biolentoa: «Prozedura demokratikoan dago irtenbidea».


Summary: Ezkabako kartzelako hamabost presoren gorpuzkiak aurkitu dituzte Berriozarko hilerrian. Horien azpian gehiago aurkitzea espero dute

Aranzadi Zientzia Elkarteak Ezkabako espetxeko beste hamabost presoren gorpuzkiak aurkitu ditu Berriozarko hilerrian (Nafarroa). Hilaren 9an hasi zuen indusketa, eta luzatu egingo da, uste baitute litekeena dela hamabost horien azpian gehiago egotea. Lehen zantzuen arabera, baliteke 21 pertsonaren gorpuzkiak egotea hobi horretan, horietako zenbaitzuk, anarkistak. Txinparta elkarteak jaso zuen informazioaren arabera, litekeena da ihes egiten saiatzea leporatuta frankistek hil zituzten 21 presoen gorpuzkiak izatea horiek. Jasotako informazioaren arabera, hil ostean, gorpuak Berriozarrera eraman zituzten kamioi batean. Irudi hori iltzatuta geratu zitzaien kamioia pasatzen ikusi zuten herritarrei, Txinpartaren arabera, eta horri esker aurkitu ahal izan dute hobia herriko hilerrian.

Indusketa konplexua da Ezkabakoa, gaur azaldu dutenez, metro koadro gutxi batzuetan gorpuzki asko baitaude. Txinpartaren arabera, 1942. urtera arte Ezkabako espetxean gaixo hil ziren 26 preso ere eraman zituzten Berriozarko hilerrira. Horiek aurkitzea, ordea, zailagoa izaten ari zaie Aranzadikoei. Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak, ordea, gaur hilerrian bertan berretsi egin du 1936an altxatu zirenen indarkeriaren biktimak bilatzeko, aurkitzeko eta hobitik ateratzeko konpromisoa. Nafarroako gobernuak 23 prospekzio egitea aurreikusi zuen aurten, eta hamabost hauekin 136 pertsona aurkitu dituzte jada Nafarroako Gobernuaren desobiratze programarekin.

Ezkaba mendian izan dira Ollorekin gaur Martin Zabalza Bake, Elkarbizitza eta Giza Eskubide zuzendaria, Josemi Gaston Nafarroako Memoriaren institutuko zuzendaria eta Raul Maiza Berriozarko alkatea. Memoria berreskuratzen lan egiten duten zenbait elkarteetako ordezkariak ere egon dira Aranzadiren lanak ikusten. Ezkabara egin duten bisita Memoria duten eskolak programaren barruan egin dute. Lanak hasi zirenetik lau ikastetxetako ikasleak izan dira horiek ikusten. Gaur, zehazki, Hezitzaileen Ikastetxean goi mailako animazioa ikasten ari diren hogei bat ikasle izan dira.


Summary: Izurriaren ondorioz minbizia dutenen bizi itxaropena «okertu» egingo dela dio Sagarduik. Osasun sailburuak jakinarazi duenez, pandemia dela-eta atzerapenak izan dira gaitza aurretiaz atzemateko erabiltzen diren baheketa sistemetan.

Izurriak sortutako osasun egoeraren ondorioz, «okerrera» egingo du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan minbizia dutenen bizi itxaropenak. Horixe ohartarazi du gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak galdera egin dio 2018-2023ko Plan Onkologikoaren betetze mailaz, eta, hari erantzunez, Sagarduik adierazi du pandemia dela-eta atzerapenak izan direla gaitza aurretiaz atzemateko erabiltzen diren baheketa sistemetan eta hainbat tumore detektatu gabe geratu zirela. Haren esanetan, minbiziaren bizi itxaropena «luzera begira» aztertzen da, baina, gaur-gaurkoz, aurreikus daiteke izurriagatik izandako «etenak» kalte egingo diela gaixoen bizi itxaropenari. Nolanahi ere, Sagarduik esan du bularretako minbizia, umetoki lepokoarena eta koloneko minbizia detektatzeko baheketak bere osotasunean berreskuratu dituela Osakidetzak. Jakinarazi du tumoreak detektatzeko batzordeek ez dutela beren lana eten pandemian, eta minbiziarekin lotutako ebakuntzak mantendu egin dira. Gainera, sailburuak emandako datuen arabera, minbiziaren heriotza tasa apaldu egin da azken urteotan, nahiz eta oraindik heriotza gehien eragiten duen gaixotasuna den. 2011-2015eko epean, minbiziak heriotzen %30,8 eragin zituen; gaur egun, heriotzen %27,9.


Summary: Ipar Euskal Herriko 'monopoly'-aren arauak aldatu nahi ditu EH Baik. Ezkerreko abertzaleek gutuna bidali diote Pirinio Atlantikoetako prefetari, eta kanpaina abiatuko dute Frantziako Estatuak etxebizitzaren merkatua erregulatzeko neurriak har ditzan.

Joko arauak alda ditzagun! lelopean, EH Baik kanpaina bat abiatuko du Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren egoera salatu eta Frantziako Estatuari neurriak har ditzala eskatzeko. Gutuna bidali diote, berriz, Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetari, eta ekintzak eginen dituztela iragarri. Ekainean iraganen diren Frantziako Legebiltzarrerako bozak ere baliatzeko asmoa dute, proposamen zehatzak egiteko. Monopoly-aren estetika erabiliko dute, pertsona batzuek duten jokoa salatzeko. «Etxebizitzaren bidez espekulatzen dute batzuek, nahiz eta Ipar Euskal Herriko jendartearen parte handi batek arazoak dituen etxebizitza duin bat eskuratzeko. Joko arau horiek aldatzea dugu xede, merkatu libreak ez ditzan bere arauak indarrez aplikarazi».

Joan den otsailaren 3an bidali zioten lehen gutuna prefetari, martxoaren 5ean Euskal Hirigune Elkargoan bozkatzekoa zuten konpentsazio araua laguntzeko berehalako hiru neurri zehatz plantan eman zitzala eskatzeko. Etxebizitzari dagokionez «tentsio handiko eremuan» sartzen diren herrien kopurua emendatzea nahi dute, batetik, konpentsazio arau hori herri gehiagotan hartzeko aukera izan dezaten. Bestetik, alokairuen arautzea nahi dute, urte osoan alokagai diren etxebizitzak denentzat eskuragarri izan daitezen. Azkenik, bigarren etxebizitzen kopurua mugatzeko egoiliar estatusaren gisako neurriak aurreikustea galdetu zioten.

Spitzek otsailaren 15ean erantzun zien, baina eskaerak onetsi gabe. «Frantziako Estatuak, gobernuak eta parlamentariek, dispositibo berriak jarri behar dituzte martxan, legeak eta arauak egoeraren larritasunari egokitzeko». EH Baik uste du Euskal Hirigune Elkargoak bozkatutako konpentsazio neurriaren ereduan segitu behar dela. «Hautetsiek eta botere publikoek neurriak hartzen dituztelarik herri mobilizazioak defendatzen duenaren alde, aitzina zinezko pausoak egitera iristen gara».


Summary: Eskuin muturreko ekintzaile baten bila ari dira, Aramburu errugbilariaren heriotzarengatik. Emakume bat atxilotu dute. Miarritzeko jokalari ohi argentinarra larunbat goizaldean hil zuten tiroz, Parisen.

Frantziako Poliziak identifikatu egin du Federico Martin Aramburu errugbi jokalari ohiaren hilketaren susmagarri nagusia, eta haren bila ari dira. Loik Le Priol eskuin muturreko militantea da susmagarria: aurrekariak ditu, eta ihes eginda dago. Horrez gain, emakume bat atxilotu dute, eta beste pertsona baten bila ari dira.

Aramburu jokalari ohia (La Plata, Argentina, 1980) tiroz hil zuten ostiraletik larunbaterako gauean, Parisen. Miarritzeko jokalari ohia (2004-2006) Shaun Hegarty kirolariarekin zebilen Mabillon del Boulevard Saint-Germain auzoan, eta taberna batean iskanbila izan zuten bi pertsonarekin. Banatu egin zituzten han zeuden beste batzuek, baina, geroago, auto batean itzuli ziren bi pertsona horiek, eta kalean tirokatu zuten Aramburu. Lauzpabost tiro jaso zituen kirolari ohiak.

Le Priol susmagarria ezaguna da Parisko epaitegietan. Militar ohia da, eta Frantziako Itsas Armadako kidea izan zen. Djibutin misio batean aritu zen, militar gisa. Group Union Défense eskuin muturreko ikasle elkarteko kide ohia da. 2021ean, epaitegietara deitu zuten, beste neofaxista bat 2016. urtean torturatzeagatik ikertzen ari zirelako.

2016. urtean arropa etxe arrazista bat sortu zuen, «zuriek zurientzat sorturiko jantziak» saltzeko.

Oraindik ez dago argi zergatik egin zioten eraso kirolari euskal-argentinarrari. Baina, harekin tabernan zegoen Hegartyk adierazi duenez, irain xenofoboak egin zizkioten, «zu ez zara hemengoa», eta «gu geure etxean gaude», esaterako.

Borrokaren erdian, Le Priolek Polizia mezua zuen besoko bat atera zuen poltsikotik, lekukoen arabera. Ika-mikaren ostean horretan parte hartu zutenetako batek atzetik oinez jarraitu zion Aranbururi, eta beste biek jeep batean, jokalari ohia bere hotelera zihoala. Bertatik bertara egin zion tiro.

Emakume bat atxilotuta

Atzo gauean atxilotu zuten ustez hilketan parte hartu zuen emakumea. Poliziak uste du hark gidatzen zuela Jeep autoa. Astelehen goizean atxilotuta zeukaten oraindik. Atzo zabaldu zutenez, bideozaintza kameren bidez identifikatu zuten 24 urteko emakumea.

Miarritzen bizi zen kirolari ohi Argentinarra, eta turismo alorreko enpresa batean egiten zuen lan, Hegarty bazkidearekin. Bien asmoa zen gaur gauean jokatuko den Frantzia-Ingalaterra Sei Nazioetako partida ikustera joatea.

Bi aldiz izan zen Top14ko txapeldun Miarritzerekin (2005ean eta 2006an). Klubeko bazkideen elkarteko presidente izana zen 2015etik 2018ra, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen. Argentinarekin hirugarren izan zen 2007ko Munduko Txapelketan. 22 partida jokatu zituen selekzioarekin. Perpinyan eta Akizen ere jokatu zuen, baita Glasgow Warriorsen ere.

Miarritzek ohar txiki bat atera du sare sozialetan. Familiari eta lagunei doluminak eman, eta babes osoa eskaini diete.


Summary: Pascale Bodeten ‘Baleh-baleh’ filmak irabazi du Ikuspuntu jaialdia. Arantza Santestebanen ‘918 GAU’ filmak publikoaren saria eta epaimahaiaren aipamen berezia jaso ditu.

Pascale Bodet zinemagilearen Baleh-baleh filmak jaso du aurtengo Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentalaren Nazioarteko Jaialdiko sari nagusia. Sail Ofizialean lehian aritu diren 21 filmen artean, hura hautatu du epaimahaik irabazle. Arantza Santestebanen 918 GAU filmak epaimahaiaren aipamen berezia jaso du.

Martxoaren 14tik 19ra bitarte egin dute zinema jaialdia. XVI. aldia izan da aurtengoa, eta guztira ehun film inguru proiektatu dituzte, hogei herrialde baino gehiagotakoak. Marina Vinyes Albes, Roger Koza eta Christopher Smallek osatu dute aurtengo jaialdiaren epaimahaia, eta, adierazi dutenez, Baleh-baleh filma «solasaldi bikain eta sigi-sagatsua da, etengabe gauza harrigarriak ezagutzera ematen dituena». 10.000 euroko saria jaso du.

Zuzendaririk onenaren saria Mengqi Zhangi eman diote. Self-Portrait: Fairy Tale in 47 Km filma aurkeztu du lehiaketan zinemagileak, eta epaimahaiak zera nabarmendu du filmari buruz: «Film benetan paregabea da, zinema demokratiko mota berri baten bidea abiarazi duena». Gazteek ere Zhangen filmari eman diote beraien sari nagusia.

Film labur onenaren saria, berriz, Shireen Seno zinemagilearen To Pick a Flower filmak jaso du. Epaimahaiaren iritziz, «obra hauskorra da, artxiboko irudien eta pantaila beltzen joko leuna, ahots urratu samarra, ikusten ari garenari buruz hitz egiten duena».

Arantza Santestebanek 918 GAU filma aurkeztu du jaialdian. Sail Ofizialean lehiatu da, eta ez du sari nagusirik irabazi, baina jaso du aitortzarik. Epaimahaiak aipamen berezia egin baitio film onenaren kategorian –Javier Codesalen Evangelio mayor filmak ere jaso du aipamena–, eta ikusleen saria ere jaso du.

X Films

X Films ataleko saria Blanca Camell zinemagilearen Renacuajos film proiektuak jaso du. Film proiektuei zuzendutako atala da X Films; egileek idatziz aurkeztu behar izan dituzte beren proposamenak, eta ikusleen aurrean azaldu gero jaialdian. Hiru proiektu aurkeztu dira denera aurten, baina Camellen lana saritzea erabaki du epaimahaiak azkenean. «Proposamen honetan irudien sorkuntza, horien familia transmisioa eta memoria laburpenak lotzen dira, zentzumenen eta oroitzapenen bitartez. Istorio intimo batetik abiatuta, haur izatetik emakume izaterako igarobidea eta amatasuna arakatzen du».


Summary: CAFek jarduera geldituko du asteazkenean. Garraiolarien grebak eragin dion osagai gabeziak eraman du gelditzera Gipuzkoako industria enpresarik handiena.

Garraiolarien lanuztea eta erregaiaren prezioak direla eta, arazo handiak sortzen ari da industrian, janarien banaketan baino gehiago. Lehengaien eta osagaien gabeziak hainbat fabrikaren geldialdiak eragin ditu azken egunetan, eta, gaur, CAFek jakinarazi du jardueraren zatirik handiena bertan behera utzi beharko duela, etzi, hain zuzen, hornidura arazoak dituelako.

Hala, Gipuzkoako industria enpresarik handienak iragarri du haren langile gehienak lanik gabe egongo direla asteazkenean, baina ez du zehaztu zenbat iraungo duen egoera horrek. Beasaingo eta Irungo lantokietan, trenen fabrikazioan eta ibilgailuen azken ukituen esparruetan izango da geldialdia. Lanik egin ezin duten beharginek aurrerago itzuli beharko dituzte ordu horiek, zuzendaritzak esan duenez.

Aurreko astean, bi egunez gelditu zuten gurpilen esparruko jarduera CAFen, gasaren prezio izugarriak tarteko. Gurpilak kudeatzen dituzten langileak beste zeregin batzuetan jarri zituzten bi egun horietan.

Jarduera geldirik duen Gipuzkoako beste enpresa handia Errenteriako Papresa da, hori ere garraiolarien grebak eragindako hornidura arazoengatik. Europako hegoaldeko paper fabrikatzaile handienetako bat da Papresa, eta lehengairik gabe gelditu da azken egunotan. Zuzendaritzak esan du garraiolarien grebak «are sakonagoa» egiten duela energiaren prezioek eragindako krisia papergintzan.


Summary: Ricardo Barkala da aurreneko presidentegaia. Bilboko Portuko presidenteak baieztatu du aurkeztu egingo dela Athleticen hauteskundeetara. Egitasmoa «nahiko aurreratuta» duela esan du.

Athleticen presidentea aukeratzeko hauteskundeak izango dira denboraldi honen amaieran. Oraingo zuzendaritzak jakinarazi behar du zein egunetan izango diren. Horren zain egon gabe, badago hautagai bat: Ricardo Barkala. Bilboko Portuko presidenteak atzo baieztatu zuen lehenago ere esana zeukana, aurkeztu egingo dela. «Deialdia egin gabe dagoenez, ez dago zertara aurkeztu, baina atera erabakia hartuta dago. Ea hauteskundeetara deitzen duen orain Elizegik».

Otsailean adierazi zuen ez zituela hauteskundeak nahi, eta kontsentsuzko hautagaitza baten aldekoa zela. Hori lortzeko hainbat bilera egiten ari zela ere kontatu zuen orduan. Orain, ordea, beste inoren zain egon gabe, aurrerapausoa ematea erabaki du: «Irteerako marran gaude», esan du Santurtzin. Egitasmoaren inguruan ere aritu da: «Nahiko aurreratuta dauzkagu kirol arloa, ekonomikoa eta soziala».

Hautagai gehiago izango direla ematen du, beste inork adierazpen publikorik egin ez badu ere. Izen pare bat bolo-bolo dabil alde horretatik: Javier Aretxabaleta Vocento taldeko kontseilariaren izena aurreratu zuen Onda Vasca irratiak, eta, Deia egunkariaren arabera, enpresaburu bat ere aurkeztekotan da, berrikuntza teknologikoaren alorrekoa. Baliteke ez izatea bakarrak. Hautagai asko egotearen eragilea hau litzateke: abalak aurkeztu beharrik ez izatea hautagaitzek. Batzarrera eraman behar du gai hori Elizegiren zuzendaritzak (aurrekontuaren %5 izatea nahi du: 7 bat miloi euro), eta aurrekariak ikusita, ez du ematen abalena ezinbesteko baldintza bilakatuko denik. Ez zuten lortu Fernando Garcia Macuak eta Josu Urrutiak presidente izan zirenean. Orain, Kirolaren Lege berriaren arabera, ez da beharrezkoa abalik aurkeztea, baina klub bakoitzaren esku dago azkeneko erabakia.


Daddy Yankeek erretiroa hartuko du

Summary: Daddy Yankeek erretiroa hartuko du. Puerto Ricoko abeslariak disko bat argitaratuko du ostegunean, eta agurreko birari ekingo dio abuztuan. 32 urteko ibilbidea egin du, eta reggaetona nazioartean ospetsu egin izanaren arduradun nagusienetako bat da.

Amaitu zaio gasolina Daddy Yankeeri. Azken hogei urteetan hazkunde izugarria izan du reggaetonak, eta hori, besteak beste, Yankeeren gisako artistek hartu duten ospeari esker izan da. Askoren arabera, hura da reggaetonaren erregea eta, Tego Calderonen ostean, mundu osoan ospetsu egin zuen bigarrena. Nork ez ditu dantzatu Gasolina, La Despedida edo Despacito abestiak?

45 urteko artistak ostegunean argitaratuko du bere azken diskoa —Legendaddy izenekoa—, eta iragarri du bere agurreko bira ere, La última vuelta (Azken itzulia). Abuztuaren 10ean hasiko du, Portlanden (AEBak), eta abenduaren 2an amaitu, Mexiko Hirian. Tartean igaroko ditu Txile, Argentina, Ekuador, Kolonbia, Guatemala... baina ez du iragarri kontzerturik Puerto Ricon. Litekeena da aurrerago iragartzea 32 urteko ibilbidea agurtzeko kontzertu handi bat.

«Nire ibilbidea maratoi bat izan da, eta azkenean ari naiz amaiera ikusten. Orain zuek guztiokin batera gozatuko dut eman didazuen guztia, oparitu didazuen guztia», hasi du Yankeek bere agurreko bideoa: «Jendeak dio nik bihurtu nuela reggaetona nazioartean ospetsu, baina zuek eman zenizkidaten genero hori munduko handiena bilakatzeko giltzak». Gehitu du jarraitzaileak izan direla bere ibilbideko altxorrik handiena.

Hortaz gain, gazteei zuzendu zaie bere mezuan: «Beti lan egin dut arazoak saihesteko, gazteentzat eredu ona izateko, eurek ere haztearekin amestu dezaten euren senide eta lagunei laguntzeko». Nerabea zeneko garaiak ere izan ditu gogoan, eta aitortu du hazi ziren auzoetan gehiengoak narkotrafikatzaileak izan nahi zutela, baita berak ere: «Orain auzoetara jaisten naizenean, berriz, gehienek abeslariak izan nahi dute. Horrek asko balio du niretzat», amaitu du.

Reggaetonaren erregea

Raymond Ayala (San Juan, Puerto Rico, 1976) abesten hasi zen garaian, 1990. hamarkadaren hastapenetan, oraindik ez zen existitzen reggaetona. Ayala bera (jada Daddy Yankee izen artistikoarekin) izan zen abesti batean hitz hori aipatu zuten lehenengoetako bat, 1992an. Reggae abestien gainean rapa inprobisatzen jarduten ziren garai haietan. Bere lehen diskoa 1998. urtean argitaratu zuen Yankeek, eta arrakasta 1999. eta 2003. urteen artean lortu zuen, Nicky Jam abeslariarekin batera, Los Cangris bikotea osatzen zutenean.

Mundu osoan, ordea, 2004. urtetik aurrera egin zen ospetsu, bakarlari gisa Barrio Fino diskoa argitaratu zuenean —askorentzat, reggaetonaren historiako diskorik onena—. Ordutik 30 milioi disko inguru saldu ditu, eta abestien dozenaka zerrendaren buru izan da Interneten. Luis Fonsirekin argitaratu zuen Despacito abestia, adibidez, Youtuberen historiako bideorik ikusiena izan zen Baby Shark abestiak gainditu zuen arte; ia 8.000 milioi ikustaldi ditu. Zazpi Grammy Latino sari ditu Yankeek, eta 28 Billboard Latino sari ere bai, besteak beste.

Politikari dagokionez, 2019an Puerto Ricoko gobernatzailearen aurka protesta egin zuten artistetako bat izan zen. Ustelkeriaren aurka idatzi zuen orduan: «Azalpenak eskatzen baino, aldaketa bat eskatzen ari direnekin egiten dut bat. Gardentasunak gure kulturaren parte izan behar du. Puerto Ricon jaio nintzen, Puerto Ricon bizi naiz, eta gertatzen dela gertatzen dela ere nire uhartean jarraituko dut».


Summary: Otegik «aukera historikotzat» jo du Hezkuntza Lege berriaren oinarrirako ituna. EH Bilduko koordinatzaile nagusiak nabarmendu du euskarak «helburu» izan behar duela. EHIGEk, berriz, «kezka» adierazi du, eskola publikoaren aldeko apusturik egin ez delakoan.

EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren hitzetan, «aukera historiko baten aurrean» dago euskal gizartea. EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemos-IUk eta koalizio subiranistak Hezkuntza itunaren zuzenketen inguruan adostutako akordioa goraipatu du, eta nabarmendu euskarak, «ardatz» ez ezik, «helburu» ere izan behar duela.

Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan, EH Bilduko koordinatzaileak adierazi du gaztelania dela Hego Euskal Herriko «hizkuntza hegemonikoa», eta sarri ahaztu egiten dela «euskaldun identitatea arriskuan» dagoela: «Gurea, euskara, diglosia egoeran dago». Horri buelta emateko, «estrategikotzat» jo du hezkuntza.

Koalizioak akordioari eginiko ekarpen nagusia euskara eskakizunetan helburuak jarri izana dela nabarmendu du: «Itunak bermatu behar du mundu guztiak, ziklotik ateratzean, bi hizkuntzak maneiatzen dituela eta, ahal dela, hirugarren bat ere bai». Hala, «lubakitik atera» eta proposamen bat egin zuen lehen indarra EH Bildu izan zela nabarmendu du. Halere, Otegiren hitzetan, ez da ahaztu behar Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoa bakarrik dela neurria, eta «nazio ikuspegiaren inguruko eztabaida» ongi finkatzeko beharra adierazi du.

EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Konfederazioko koordinatzaile Lurdes Imazek, baina, ez du begi onez ikusten akordioa. Irrati kate berean eginiko adierazpenetan, «kezka handia» adierazi du hark, ez delakoan «publikoaren aldeko apustu argirik egiten». Haren hitzetan, itunpeko ikastetxeak publikoekin parekatzea «akats larria» da: «Herri honetan eskola publikoaren aldeko apustu argi bat egiten ez den bitartean, ez diegu helduko herri honek dituen erronkei». Euskarari dagokionez, berriz, helburuak ezarri diren arren, «atzerapauso bat» eman dela uste du Imazek, eta murgiltze eredu baten beharra nabarmendu.

Oso bestelakoa da EAEko PPko presidente Carlos Iturgaizen iritzia. Euskara nola hala sartu nahi izatea eta «gaztelera geletatik desagertzeko» lan egitea egotzi die itunaren aldeko indarrei. «Haiek gehiengoa izango dute, baina arrazoia PPrekin dago», adierazi du: «Beste behin, nazionalismoak askatasuna suntsitu du». Era berean, itunpeko ikastetxeen aurka aritzea leporatu die, gurasoei «hezkuntza eredua libreki aukeratzeko» ahalmena kenduta.

Bildarratz, bidaian

Hezkuntza Lege berriaren inguruko akordioak sortutako harrabotsaren erdian, Estonia eta Finlandia bisitatuko ditu Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek. Jaurlaritzak adierazi duenez, herrialde haietako arduradun politikoekin eta hezkuntza alorreko eragileekin biltzea da bidaiaren helburua, hango hezkuntza sistemen berri jasotzeko. Hala, Tallinngo Unibertsitateak antolatutako mintegi batean parte hartuko du, eta Finlandiako Hezkuntza ministro Li Anderssonekin bilduko da. Finlandian, Helsinkiko udaletxea ere bisitatuko du, herrialde hartako hezkuntzan udalek duten «ardura eta autonomia» aztertzeko.


Summary: Sindikatuek bertan behera utzi dute martxoaren 25erako hezkuntzan deituriko greba. Eusko Legebiltzarrean ostiralean hitzartu zituzten hezkuntza itunaren gaineko zuzenketak, eta horiek aztertu ostean erabaki dute greba ez egitea. Mobilizazioak ELA, LAB, Steilas eta CCOO sindikatuek deitu zituzten.

Sindikatuek bertan behera utzi dute ostiralean hezkuntzan egin behar zuten greba. Asmoa zen mobilizazioak egitea hezkuntza sistema osoan, publikoan zein itunpekoan, Haurreskolak partzuergoko haur eskoletan ere bai. Erabakiak lotura zuzena du joan den ostiralean Eusko Legebiltzarrean EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta EB-IUk hezkuntza itunaren gaineko zuzenketak hitzartu izanarekin; izan ere, haiek aztertu ostean erabaki dute greba ez egitea.

Greba ELA, LAB, Steilas eta CCOO sindikatuek antolatu zuten, ez zeudelako ados Eusko Legebiltzarrean eztabaidatu zuten hezkuntza akordio berri baterako oinarrien zirriborroarekin. Martxoaren 15ean esan zutenez, ez zuten bat egiten edukiekin, ezta eduki horiek finkatzeko erabili den prozedurarekin ere, pentsatzen baitzuten hezkuntza komunitatea osatzen duten langileen iritzia ez dela kontuan hartu.

Ostiralean ere protesta egin zuten legebiltzarraren kanpoaldean. Sindikatuek kontzentrazioa egin zuten, Publikoa, euskalduna eta propioa helburu. Hezkuntza legea langileokin eraiki lelopean. ELAko Miren Zubizarretak bata bestearen atzetik zerrendatu zituen eskaerak: hezkuntza sistemako langileak kontuan hartzea akordioa eta Hezkuntza Legea egitean hezkuntza lege «propioa eta euskalduna» izatea, hezkuntza langileen lan baldintza «egokiak» bermatzea, nahiko inbertsio eta baliabide edukitzea, publikoan zentratua egotea, euskara erdigunean jartzea, oinarritzat euskal curriculuma edukitzea, segregazioari aurre egin eta gizarte kohesioa bermatzea eta merkatuen interesetatik bereiz egotea. Grebari eta hilaren 28an egitekoa zuten protestari eusteko asmoa erakutsi zuten orduan.

Ituna

Alderdiek, berriz, ehun zuzenketa baino gehiago aztertu zituzten itunean, baina elkarrizketek fruitua eman zuten azkenean. Ostiral ilunabarrean talde politikoetako ordezkariek jakinarazi zuten akordioa lortu zutela. 2021eko irailean, politika orokorrari buruzko eztabaidan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan zuen legealdi honetan hezkuntza lege berri bat ondu nahi zutela, eta, okerrik ezean, bete egingo du asmoa, eta adostasun zabalarekin onartuko da, gainera. Martxoaren 28an Hezkuntza Batzordean testua bozkatzea da asmoa, eta apirilaren 7an osoko bilkuran behin betiko onespena ematea testuari. Segidan, legea ontzeko prozesua hasiko da. EH Bilduk aurrez koaliziokideei aurkeztuko die testua, kideek onetsi dezaten. Eragileek esan dute urtea amaitu aurretik legea indarrean nahi dutela. 1993koa da aurreko legea, eta jakin-mina dago ekar ditzakeen aldaketen inguruan. Zehaztu dute, esaterako, eskolaratzea bukatzean ikasle denek euskaran B2 maila izateko planak egin beharko dituztela eskolek. Mailaka joango da eskaria: LH amaitzean, B1 beharko dute.

Lege berrian zehaztuko den hizkuntza ereduaren inguruan izan dituzte desadostasunak alderdiek, eta jakina da akordioan bat egiteko orduan zailtasunak izan direla. Hona hitzartu zuten testuan zer-nola zehaztu duten nolakoa izan behar duen eredu berriak. «Eredu eleaniztuna da, euskara ardatz duena, hizkuntza ofizialen bidez artikulatua, eta gutxienez atzerriko hizkuntza batekin. Irizpide oinarrizko bati jarraituko zaio, gizarte kohesioa eta herritarrek bi hizkuntzetan jarduteko gaitasuna bermatzeko. Horretan ahalegintzea garrantzitsua da, hizkuntzaren eta kulturaren arloan kontzientzia sustatzeko eta gaitasun komunikatiboa era jarraian hobetzeko. Legearen apustua izango da ikasle orok, duen familia jatorriaz harago, ikasketak amaitzean bi hizkuntzen ezagutzan maila bera izatea, eta ezagutzak eskuratzea, gutxienez, atzerriko hizkuntza batean».


Summary: Parte hartzea gorabehera, Tunisiako presidenteak herri kontsulta goratu du. Prozesuko emaitzak aintzat hartuta, konstituzioa erreformatzeko proposamenak egingo ditu estatuburuak izendatutako talde batek. Agintariaren aurkako protestak izan dira hiriburuan

Jende oso gutxik parte hartu du «herritarren kezkak eta proposamenak» ezagutzeko Kais Saied Tunisiako estatuburuak planteatutako herri kontsultan. Hamasei urtetik gorakoak zortzi bat milioi bat baldin badira, 530.000 inguruk bete dute iazko uztailaren 25ean estatuko botere guztiak bere gain hartu zituen presidenteak proposatutako inkesta digitala; hau da, herritarren %6 pasak. Nolanahi ere, prozesua «arrakastatsua» izan dela adierazi du Saidek, gaur goizaldean. Jakinarazi du, bide batez, berak aukeratutako aditu talde batek emaitzak sintetizatuko dituela, eta, behin hori eginda, 2014ko konstituzioa erreferendum bidez aldatzeko proposamenak plazaratuko dituztela. Uztailaren 25ean da egitekoa galdeketa, eta hauteskundeak abenduaren 17an.

Hain zuzen, data horretan, baina iaz, Tunisian gehiengoak estatu kolpetzat jotzen duena eman zuen Saiedek, «bake soziala» berreskuratu nahi zuela argudiatuta. Horretarako, Hitxam Metxitxi lehen ministroa kargugabetu zuen, eta, parlamentuaren jarduna bertan behera uzteaz gain, erabaki zuen konstituzioan jasotako artikuluetako asko ez betetzea. 2011ko Udaberri Arabiarreko eskakizunak ditu oinarrian testu horrek.

Bi hilabete iraun du parte hartze prozesuak. Atzo bukatu zen; hain justu, herrialdearen independentziaren 66. urteurrenean —Frantziaren kolonia izan zen—. Presidentearen egitasmoaren kontra protesta egiteko mobilizazio batera deitu zuen Kolpearen Kontrako Herritarrak kolektiboak, Tunis hiriburuan. Zenbait joera politiko biltzen ditu; tartean, Ennahda alderdi islamista, parlamentuko indar nagusia dena. Manifestazioak ez zuen baimenik, baina Habib Burguiba etorbidea hartu zuen. Antolatzaileen esanetan, 3.000 bat pertsonak parte hartu zuten; Barne Ministerioaren arabera, 800 lagun bildu zituen mobilizazioak.

Kazetari bat atxilotuta Alderdi sozialdemokraten koordinakunde batek eskatu du indar politiko guztiak kontuan hartuko dituen elkarrizketa nazional bat hasteko. Modu horretan, salbuespen egoera bukatzea —iazko uztailetik dago indarrean— eta adostutako proiektu bat ontzea du helburu.

Bestetik, «terrorismoaren» kontrako Tunisiako auzitegi batek deklaratzera deitu ditu hiru kazetari, «susmagarriak» direlakoan. Horietako batek bost egun daramatza atxilotuta. Leporatzen diete Kairouan probintzian gertatutako zelula jihadista baten indargabetzearen berri ematea, eta ez jakinaraztea zeintzuk izan ziren haien informazio iturriak.


Summary: Madrilek 500 milioi euro eskaini dizkie garraiolariei, gasolioa merkatzeko. Greban ez dauden garraiolarien elkarteekin akordioa egin du Madrilek, eta ikusteko dago lanuztean daudenak lanera itzultzeko gaitasuna izango duen ala ez. Neurri zehatzak hilaren 29an zehaztuko ditu dekretu batek.

Greba deitu ez duten garriolarien elkarteekin akordioa egin du Espainiako Gobernuak gasolioa merkatzeko, eta ikusteko dago eskaini dituen neurriak nahikoak izango diren greban ari direnek lanuztea utz dezaten. 500 milioi euroko laguntzak jarri ditu mahai gainean Madrilek garraioaren sektorea laguntzeko, baina ez du azaldu nola gauzatuko duen laguntza hori, zein neurri zehatzen bidez. Edonola ere, CNTC Espainiako garraiolarien elkarte handienak onartu egin du gobernuaren eskaintza, eta akordioa berretsi du.

Pedro Sanchez presidenteak aurreratu zuen moduan, martxoaren 29an lege dekretu bat onartuko du Espainiako Gobernuak, eta Frantziak iragarritako laguntzen eredua jarraituko du horrek, Raquel Sanchez Garraio ministroak esplikatu zuenez, atzo, garraiolarien ordezkariekin egindako bilera luze baten ostean. Frantziako ereduan, aurrekontu publikoek eutsiko diote laguntzaren zati bati, eta beste zati bat erregaia banatzen duten enpresek ordainduko dute. Batera edo bestera, Madrilek ez du erabakirik hartuko hilaren 24 eta 25ean egingo duten Europako Kontseiluaren aurretik.

500 milioi euroko laguntza hori orokorra da oso, eta, hortik aurrera, gehiago dira galderak erantzunak baino; alegia, ibilgailu bakoitzak, bere ezaugarrien araberako laguntzak jasoko dituen edo beste modu batera egingo den ez dute jakinarazi, ezta gasolio litroaren merkatzea zenbatekoa izango den zentimoetan ere; laguntzak zenbat iraungo duen ere ez dute zehaztu.

CAFek jarduera geratu du

Garraiolarien greba gero eta arazo gehiago sortzen ari da industrian eta banaketa zerbitzuetan, baina ez ditu erabat geldiarazi. Lehengaien eta osagaien gabeziak hainbat fabrikaren geldialdiak eragin ditu azken egunetan, ordea, eta CAFek jakinarazi du jardueraren zatirik handiena bertan behera utzi beharko duela, bihar. Gipuzkoako industria enpresarik handienak iragarri du haren langile gehienak lanik gabe egongo direla bihar, baina ez du zehaztu zenbat iraungo duen egoera horrek. Beasaingo eta Irungo lantokietan, trenen fabrikazioan eta ibilgailuen azken faseko esparruetan izango da geldialdia. Lanik egin ezin duten beharginek aurrerago itzuli beharko dituzte ordu horiek, zuzendaritzak esan duenez.

Euskal Herriko gune logistiko nagusian, berriz, Bilboko portuan, «%100ean» ari dira lanean, Ricardo Barkala haren presidenteak ziurtatu duenez. Itsasontziak sartzen eta ateratzen ari dira, eta zamaketa lanak egin egiten dira. Arazoa da grebak asko murriztu duela portura sartzen edo handik irteten diren produktuen joan-etorria. Autonomoak dira nasetan ibili ohi diren kamioilari gehienak, eta haien artean du lanuzteak arrakasta gehien.

Bizkaiko beste gune logistiko handi bat Mercabilbao da, janaria banatzeko zentroa. Gorka Moreno fruta eta barazkien handizkako elkarteko presidenteak azaldu du zenbait produkturen eskasia antzematen ari direla. Atzo goizean, Almeriako barazkiak —tomateak, lekak, berenjenak...— eta Valentzia aldeko laranjak eta mandarinak falta ziren. Igandean Errioxatik iritsi ziren barazki gehiago, baina ez dute espero asko iritsiko denik aste osoan. Horren ondorioz, handizkako saltzaileek biltegietan daukatena hari dira merkaturatzen.

Bien bitartean, Hiru sindikatuak protestekin jarraitu zuen, atzo. Ertzaintzak galarazi egin zuen haien kamioi-karabana Bilboko erdigunera sartzea, eta baita Santurtziko portu ingurura hurbiltzea ere. Hiruk esan du Jaurlaritzak sektoreko bileratik kanpo utzi duela. Nafarroako Gobernua bihar goizean elkartuko da garraiolarien sindikatuarekin.

«Gogorarazi behar da hemengo agintari politikoek hainbat erabaki hartu dituztela, eta ez garraioa babesteko». Zein neurri diren horiek? Zerga-sistema aldatu dutela, dio Hiruk, eta garraio arloko autonomoentzat «Estatu osoko PFEZ garestiena» ezarri dela». Gainera, Euskal Herria zeharkatzen duen «bide nagusian» garraiolariei bidesaria jarri diotela gogoratu du; «zuzenean, ogasunetara bidaltzen diren fakturetan beren QR kode bat sartzera ere behartu dituzte autonomoak».


Summary: EB ez da ados jarri Errusiari petrolioa erosteari uzteko. Herrialde batzuek eskatu dute debekua, baina Hungariak ohartarazi die ez duela onartuko. Errusia deskontuarekin ari da saltzen bere petrolioa, Asian eta Europan.

Bosgarren zigor sortan tupust egin du Europako Batasunak. Errusia zigortzeko lau neurri multzo bizkor onartu ondoren, EBko kideen abiadura asko moteldu da min handien egin diezaiokeen gaiarekin jo baitu: Errusiari hidrokarburoak erosteari utzi behar al dio? Errusiaren diru iturri nagusia itxiko luke horrela EBk, baina bere buruari kalte handia eginez, Errusiatik baitatorkio gasaren heren bat baino gehiago eta petrolioaren laurdenetik gora.

EBko Atzerri ministroek bilera egin dute gaur Bruselan, Errusiaren aurkako zigor neurri gehiago aztertzeko. Errusiako petrolioa erosteko debekua mahai gainean izan da, lehen aldiz modu garbi batean. «Ezin gara zigorrak jartzeaz nekatu. Petrolioari buruz hitz egin behar dugu», adierazi du bilerara sartzean Gabrielius Landsbergis Lituaniako Atzerri ministroak. Irlandako Simon Coveneyk ere aipatu du aukera hori eta ikatza ere inportazio debekatuen zerrendara batzea proposatu zuen.

Baina halako zigor bat aho batez hartu behar dute EBko 27 estatukideek, eta halakorik ez dago. Hungariako Atzerri ministro Peter Szijiartok ohartarazi du bere gobernuak ez zuela Errusiako petrolioari boikot egitea ontzat hartuko «Ez dugu Hungariaren segurtasun energetikoa arriskuan jarriko duen zigorrik onartuko». Vladimir Putinengandik gertu egon izan da Viktor Orban Hungariako lehen ministro eskuindarra, baina Ukrainako gerra hasi denetik babestu egin ditu Errusiaren aurkako zigorrak.

Oraindik, Europara

Berez, gerra hasi zenetik gutxitu egin da Europako konpainiek Errusian egiten duten petrolio erosketa, eta Ural upela —Errusiako petrolioa— Brent upela baino merkeago saltzen ari dira orain, erosleak erakartzeko. Asiara begira ari direla onartu du Aleksandr Novak Errusiako lehen ministrordeak, baina Moskuren datu ofizialek diote Europara doala oraindik bere petrolioaren zatirik handiena: martxoaren 1etik 15era Errusiak egunero esportatutako 4,39 milioi upeletatik 2,7 milioi joan ziren Mendebaldera doazen petroliobideetan edo Itsaso Beltzeko eta Baltikoko portuetatik, eta horien bezero nagusiak EBko herrialdeak dira.

Blokeo ofizialaren aurretik ere, energia sektoreko multinazional handiek iragarri dute Errusiako merkatua utziko dutela. BP, Shell, Total eta beste enpresei batu dakieke aurki Enel argindar konpainia, Italiakoa. 2004an sartu zen Enel Errusian eta gaur egun hiru zentral termiko eta parke eoliko bat ditu. «Zoritxarrez, [zentral termikoak] itxi beharko ditugu», azaldu du Francesco Starace Eneleko kontseilari ordezkaria.


Yvan Colonna preso korsikarra zendu da

Summary: Yvan Colonna preso korsikarra zendu da. Garun heriotzean zegoen orain dela hiru aste Arleseko presondegian jipoitu zutenetik. Frantziako Estatuaren erantzukizuna salatu du Korsikako mugimendu nazionalistak eta istilu larriak izan dira azken asteetan.

Yvan Colonna Korsikako presoa zendu da. Hala jakinarazi dute Frantziako zenbait hedabidek, eta BERRIAri ere baieztatu diote iturri batek baino gehiagok. Colonnaren abokatuak ere baieztatu du albistea.

Orain dela hiru aste jipoia eman zion beste preso batek eta oso larri eraman zuten Marseilleko ospitalera. Garun heriotzean egon da orain arte. Presoaren kontrako erasoak tentsio handiak sortu ditu Mediterraneoko irlan eta Frantziako Estatuaren erantzukizuna salatzeko protestak antolatu dituzte azken egunetan. Istilu larriak gertatu dira.

2003tik zegoen preso Colonna, 1998an Claude Erignac prefeta hiltzea leporatuta, eta bereziki zaindutako presoen DPS estatusa zeukan. Iaztik baldintzapean aske gelditzeko aukera zuen. BERRIA Colonnaren abokatu Stella Canavarekin mintzatu zen iaz, eta hark adierazi zuen bere bezeroaren kasuko erabakiak «politikoak» direla.

Martxoaren 13an 15.000 pertsonak mobilizazioa egin zuten Bastian (Korsika) Frantziako Estatua hiltzailea lelopean. Alderdi autonomistek, independentistek eta ikasle mugimenduek bat egin dute deialdiarekin. Frantziako Estatuaren eraikin bati baino gehiagori eraso zioten manifestazio bukaeran lehertu ziren istiluetan.

Lehengo astean Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa Korsikara joan zen, egoera baretu eta alderdi politikoetako ordezkariekin negoziatzera. Paris irlaren autonomiaz mintzatzeko prest dagoela adierazi zuen, besteak beste.


Summary: Gutxienez 11 pertsona zauritu dira Bokaleko etxe batean pizturiko sutean. Horietako zazpi Bordeleko ospitalera eraman behar izan dituzte; bat, oso larri.

Euskal Irratiak hedabideak jakinarazi duenez, sute bat piztu da Bokaleko (Lapurdi) etxebizitza batean.

Hamaika pertsona zauritu dira sutearen ondorioz, eta horietako zazpi Bordeleko ospitalera eraman behar izan dituzte. Horietako bat larri dago.

Eraikinaren kanpoaldeak kalteak izan ditu, eta ikusteko dago ea barnealdean zenbaterainoko kalteak eragin dituen.

Beste sute bat Donostian

Donostian ere sute bat piztu da eraikin batean. Egia auzoko eraikin okupatu batean gertatu da ezbeharra. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, nahita piztutako sute bat izan da.

Ertzaintza gertaera ikertzen aritu da goizean goizetik, eta dagoeneko pertsona bat atxilotu du sutearekin lotura izan dezakeelakoan.

Ikusi gehiago: Gizonezko bat atxilotu dute Donostiako eraikin bati su eman izana egotzita


Summary: Navalni bederatzi urteko espetxealdira zigortu dute iruzurragatik. Fiskaltzak hamahiru urteko kartzelaldia nahi zuen Errusiako oposizioko kide ezagunarentzat. Kartzelan darama urte bat baino gehiago, beste iruzur kasu bategatik.

Errusiako epaitegiek beste behin zigortu dute Aleksei Navalni. Politikari eta oposizioko kide ezagunari egotzi diote iruzurra «kopuru handian» egitea, ustelkeriaren aurkako bere erakundeari dohaintzan emandako dirua desbideratzeagatik. Zehazki, lau iruzur kasu egotzi dizkio Margarita Kotova epaileak. Fiskaltzak hamahiru urteko kartzela zigorra eta ia 10.000 euroko isun bat eskatu zituen harentzat, eta epaileak bederatzi urteko kartzelaldia ezarri dio.

Navalni preso dagoen espetxean bertan egin dute epaiketa, gaur. Oposizioko kidea iazko otsailetik dago kartzelan; hiru urte eta erdiko kartzelaldia ezarri zion Moskuko auzitegi batek, 2014an ustelkeria auzi batekin lotuta jarri zioten zigor bati hainbatetan entzungor egiteagatik. Horietatik bi urte eta erdi bete behar ditu oraingoz, aurrez kartzelan igarotako denbora kendu baitzion epaileak.

Fiskaltzak epaiketan adierazi zuen ez zegoela arrazoirik politikaria bere kontrako zigorra berrikusteko saioetara ez azaltzeko. Navalnik, berriz, argudiatu zuen bere lege betebeharrak ezin izan zituela bete Alemanian zegoelako osatzen, koman bi aste igaro ostean.

Epaiketa gobernuaren aurka egiteko ere baliatu zuen oposizioko kideak, eta berriz leporatu zion Vladimir Putin Errusiako presidenteari pozoitzen saiatu izana: «Geopolitikari handi bat izaten tematzen den arren, pozoitzaile handi baten moduan pasatuko da historiara». Protestak eragin zituen Navalniren espetxeratzeak, azken urteetako jendetsuenak.


Summary: 'Biziz' proiektuaren sortzaileak: «Ondokoari laguntzeko prestasuna oso barneratua dute». Biziz proiektuaren sortzaileak elkarrizketatu ditu BERRIAk: Pello Alberdi eta Jon Rodriguez. Bidean topatu dituztenen «komunitate izaera» eta «laguntzeko prestasuna» goraipatu dituzte. 'Biziz' blogean jaso dituzte bidaiari buruzko nondik norakoak.

Unibertsitatean ikasi zuten graduak batu zituen Pello Alberdi (Hernani, Gipuzkoa, 1997) eta Jon Rodriguez (Ordizia, Gipuzkoa, 1997). Testuinguru horretan jaio zen helburu askotarikoak dituzten gobernuz kanpoko hainbat erakundek egiten duten lanari oihartzuna eman asmo dion Biziz proiektua. Alberdi eta Rodriguez dira proiektuaren sortzaileak, eta bidaia bat du oinarri: irailaren 15ean hasi zuten, bizikleta gainean.

Ordutik, munduko hainbat txoko zeharkatu dituzte, eta esperientziaren berri eman dute sare sozialetan eta BERRIAren webgunean. Biziz bloga baliatu dute horretarako, eta, bidaiaren nondik norakoak kontatzeaz gain, GKE anitzen lanaren berri ere eman dute.

Ikusi gehiago: «Oihartzuna eman nahi diogu zenbait GKEk egiten duten lanari»

Lagun arteko afarietan, «erdi brometan» hasi ziren proiektuari forma ematen, arlo pertsonalean hazten lagunduko zien «esperientzia baten beharra» sentitu ostean. «Zerbait desberdina nahi genuen; munduko toki askotarikoak bisitatu eta ezagutu baino gehiago, horiek bizi. Eta zer modu hobea hau bizikletaz egitea baino? Bizikletaz bizi, Biziz», diote blogean.

Esan eta egin: Afrika izan dute lehen geltoki. Hegoafrikara joan ziren lehenik, hegazkinez. Handik, iparralderantz joan dira: Hegoafrikatik Zimbabwera, Zimbabwetik Zambiara, eta Zambiatik Tanzaniara. Han, bidaia birplanteatu behar izan dute: Tanzaniara iritsi eta gero Kenyara joan behar zuten, baina azkenean gorantz jarraitu dute, «Afrika guztiz gurutzatzeko».

Iraultza askotarikoak

Ibilbidean hainbat GKE ezagutu dituzte. «Mota desberdinetako erakundeak bisitatu ditugu: animaliak babesten dituzten erakundeak, osasuna eta ura hizpide dituzten erakundeak, eskola eta umezurztegiak... Oso interesgarriak izan dira guztiak, eta asko ikasi dugu haiekin», kontatu dute.

Hain justu ere, horixe da etxera eramango duten balio garrantzitsuenetariko bat: komunitate izaera. «Ondokoari laguntzeko prestasun hori oso barneratua dute», nabarmendu dute. «Beti agertu dira laguntzeko prest».


Summary: Gizonezko bat atxilotu dute Donostiako eraikin bati su eman izana egotzita. Donostiako Egia auzoko etxebizitza batean piztu da sua. Ertzaintzako agenteek gizonezko bat atxilotu dute sutearekin lotura izan dezakeelakoan.

Donostiako Egia auzoko eraikin okupatu batean gertatu da ezbeharra. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, nahita eragindako sute bat izan da. Ertzaintza gertaera ikertzen aritu da goizean goizetik, eta dagoeneko pertsona bat atxilotu du sutearekin lotura izan dezakeelakoan.

Zehazki Egiako Galtzara kaleko 56. zenbakian hasi da sua, 07:50ak aldera. Donostiako suhiltzaileak bertaratu dira, eta sua koltrolpean hartu duten arren, ez dute guztiz itzali.

Garrek lau solairuko eraikina kiskali dute; izan ere, zaharra da, eta egurrezko egitura du. Hego haize zakarra tarteko, gainera, arin zabaldu da sua. Dirudienez, eraikina hutsik zegoen sua hasi den unean.


Injustizia baino latzagorik...

Summary: Injustizia baino latzagorik....

Ghjustizia e verita. Justizia eta egia. Horra zer zioen Bastiako lizeoko ikasleek ikastetxe atarian zintzilikatu zuten banderolak, Yvan Colonna oraino koman zegoela. Alta, Colonna atxilotu zuten urtean ez ziren sortuak ere. Baina jakin badakite Colonna nor den, nor zen. Cargeseko artzaina, Korsikaren alde borrokatu zuen militante independentista, 1998an Claude Erignac orduko Korsikako prefeta erailtzeagatik kondenatu zutena. Artean sortuak ez izanagatik ere, haren erruduntasunean ez du sinesten gazteriak —zer errana eman zuen auziak, eta abokatuek bezala Colonnak bere errugabetasuna aldarrikatu du bururaino—.

Gainera, ez dute ulertzen ea segurtasun handiko kartzela batean nola gertatu ahal izan den hark jasan zuen jipoia. Are, ekidin zitekeela ere uste dute, Frantziako justiziak legea errespetatu balu Borgoko (Korsika) kartzelara hurbilduko baitzuten. Arrazoi horiek guztiek injustizia sentimendu ikaragarria sortu dute gazteengan. Eta injustiziei aurre egiteko borrokatzeko prest agertu dira azken asteotan, Parisi igorritako mezu argi batekin: Frantziako Estatua hiltzailea.

Colonnak jasandako jipoia uharteari su eman dion pindarra izan dela diote anitzek; zazpi urteko ziklo instituzionalari bukaera eman dion gertaeratzat jo dute beste hainbestek. Frantziako Gobernuak berak ezin izan dio entzungor egin egoerari, eta Gerald Darmanin Barne ministroa igorri du uhartera, negoziazio fase bati hasiera emateko. Alderdi nazionalisten arteko desadostasunak agerian utzi ditu dagoeneko negoziazio faseak, Core in Fronte eta Corsica Libera independentistek eta PNC Korsikako Nazioaren Alderdi autonomistak uko egin baitiote Darmaninek eta Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuak adostu duten agiria sinatzeari. Karrikako mobilizazioekin segitzeko deia egin zuten ere gazte mugimenduek.

Bada, negoziazio fasea hasi berritan hil da Colonna, eta jipoiaren ostean sortutako mobilizazioa areagotzea espero dute anitzek. Atzo, jadanik, elkarretaratzeak egin zituzten espontaneoki Bastian eta Ajaccion, haren omenez. Eta azken asteotan ere, azken orduko mobilizazioak antolatzeko gaitasuna erakutsi dute gazte korsikarrek, alderdien sostenguarekin.

Hemendik aitzina, jadanik agerikoa zen injustizia sentimendua areagotuko dela pentsa daiteke. Karrika izan da garaiotan injustizia horren kontrako borrokaren agertoki nagusia, eta baliteke hala izaten segitzea. Galdera zera da: nola eragingo du horrek Korsikako gobernuburuak Parisekin hasi berri duen negoziazio fasean? Azken asteetan lortutako indar harremana atxiki nahi dute, dena den.


Summary: Barakaldoko gurutze frankista bota du Ernaik. Bere egin du Erandioko ikur frankistaren aurkako erasoa ere, eta adierazi Bizkaian ez dela geratzen «monumentu frankista publikorik».

Cabo Quilates itsasontziari egindako erasoaren gurutzea eraitsi du bart Ernaik, Barakaldon (Bizkaia). Gazte antolakundeak bere egin du Erandioko (Bizkaia) monumentu frankistaren aurkako erasoa ere: «Itsasadarraren bi aldeetako monumentu frankistak kenduta daude». Hala, Bizkaian «monumentu frankista publikorik» ez dagoela adierazi du.

«Faxismoa indartzen eta 1978ko Espainiako erregimenean inpunitate osoz jarduten» ari den honetan, estatuaren «oinarri faxista» eta haren «espresio guztiak» salatzeko eta borrokatzeko beharra nabarmendu du Ernaik: «Euskal Herriaren memoria justu eta demokratikoa defendatzeko».

Borroka horren barruan kokatu du Ernaik ikur frankistak kaleetatik kentzea. «Erakundeen pasibotasunaren aurrean», azken urteetan Ondarroako, Lemoako Gantzabal mendi gaineko (Bizkaia) eta Buruntzako (Gipuzkoa) monumentu frankistak eraitsi dituztela azaldu du. Hala, haiei Erandiokoa eta Barakaldokoa gehituta, antolakundeak azaldu du Bizkaiko kaleetan ez dela ikurrik geratzen.

Halere, Ernaik azaldu du ez duela bere jarduna ikurrak kentzera mugatu, eta «herriaren memoriarekin konpromisoa» azaldu du: «Egiazko memoria justu baten aldera lerratzen gara, faxismoak herri honetan eragindako mina eta zapalkuntza argitara aterata». Era berean, eskuin muturraren egungo espresioei aurre egiteko asmoa adierazi du. «1978ko erregimenarekin hautsi eta bestelako Euskal herri bat eraikitzeko behar ezinbestekoa azpimarratzen dugu», gehitu du adierazpenean.

Cabo Quilatesen omenezko gurutzea kendu beharreko ikurren zerrendan zuen Gogora Institutuak, eta 36ko gerraren hasieran hirian gertatutakoak azaltzeko plaka batzuk jartzeko asmoa adierazi zuen Barakaldoko Udalak 2020an. Ordutik, baina, ez zen aurrerapausorik egin.


Summary: Yvan Colonnaren heriotza gaitzesteko manifestazio bat egingo dute larunbatean Baionan. EH Baik deitu du protestara, eta salatu du Colonnaren heriotza ekidin zitekeela. Sortuk, berriz, Korsikako gatazkari «irtenbide demokratikoa» emateko eskatu dio Frantziako Gobernuari.

Euskal Herrian ere samina eragin du Yvan Colonna Korsikako militante nazionalista ezagunaren heriotzak. EH Baik eta Sortuk ohar bana plazaratu dute Colonnaren senideei, lagunei eta Korsikako askapen mugimenduari babesa helarazteko, eta argi aldarrikatzeko militantearen heriotza eragotz zitekeela.

EH Baik, gainera, manifestaziora deitu du larunbaterako Baionan, 15:00etan, San Andres plazatik hasita. Ezkerreko abertzaleek esan dutenez, «haserre bizia» eragin die Frantziako Gobernuaren azken hiru asteetako jarrerak: «Colonna hil edo biziko egoera batean egotea itxaron dute, bere DPS estatutua edota bere kondena bertan behera uzteko. Zergatik itxaron presoa hilzorian egotea urrats horiek egiteko?», gaitzetsi dute. EH Bairen iritziz, horrek agerian uzten du Parisek urrats horiek egin ditzakeela erabaki politiko batek bultzatzen badu.

Korsikako egoerari dagokionez, uste du konponbidea Frantziaren borondate eta kudeaketa politikotik lortuko dela. Urrats horiek egin ditzan presio egitea da larunbateko manifestazioaren helburu nagusia: «Heriotza hori ezin da isilean gelditu».

Sortuk ildo beretik jo du bere oharrean. Gogoratu du Colonna «hainbat euskal preso politikoren burkidea» izan zela Frantziako espetxeetan, eta eskertu diote «euskal nazio askapen mugimenduarekiko izandako begirunea». Hortaz gain, salatu du Paris gotortuta dagoela «Korsikako jendartearen gehiengo zabalaren eta bertako instituzioen aldarrikapena den preso politikoen askatze bidea oztopatzeko jarreran», eta dei egin dio «Korsikako zein Euskal Herriko gatazkei irtenbide demokratikoa emateko».

Bake Bidea eta Bakegileak

Bere aldetik, Bake Bideak eta Bakegileek jakinarazi dute prentsaurreko bat egingo dutela ostegunean Colonnaren heriotzaren harira, Baionan, 11:00etan.


Summary: Gasteizko sare publikoko ikastetxe batzuetan jatorri migratzailea dute ikasleen %83,8k. Steilasek eta Ikusbidek egindako ikerlan baten arabera, Araba, Bizkaiak eta Gipuzkoak oro har, eta Gasteizek bereziki, «estatuko eskola segregazio tasarik handiena dute».

Eskola segregazioari buruz Steilas sindikatuak eta Ikusbidek elkarrekin egindako ikerlan batek ondorio argi bat utzi du: sare publikoko ikastetxe batzuetan pilatzen dira jatorri migratzailea duten ikasle ia denak; zehazki, ikastetxe segregatuetan ikasleen %83,8k jatorri migratzailea dute, eta mota horretako zentroetan biltzen dira pobrezian dauden ikasle gehien. Eskola sisteman jatorri migratzailea duten gazteen egoera aztertzeko xedez, inkesta bat egin dute Steilasek eta Ikusbidek Gasteizko DBHko 4. mailan ikasten ari diren ikasleen artean: segregatu gabeko lau ikastetxeetan egin dute inkesta (galdetutako ikasle guztien %79) eta segregatutako hiru ikastetxeetan (inkestatutako ikasle guztien %21). Jose Masa Espina eta Jone Gibelaldi-Iribas sindikatuko ordezkariek azaldu dutenez, Gasteizek dituen ezaugarriak aintzat hartuta, azterlanaren ondorioak «erraz estrapola» daitezke Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osora. Hala, ondorioztatu dute hiru lurraldeek oro har, eta Gasteizek bereziki, «Espainiako estatuko eskola segregazioaren indizerik altuena» dutela, eta eskola pribatu eta itunpekoen batezbesteko kopururik handiena Europan. «Bi fenomeno horiek, segregazioa eta eskola pribatu-itundua, oso lotuta daude», ohartarazi dute. Bestelako datuak ere atera dituzte ikerketan. Besteak beste, ikastetxe segregatu gabeetako ikasleen ia %60k emaitza akademikoak ontzat edo oso ontzat jotzen dituzte, eta, aldiz, ikastetxe segregatuetan, ehuneko hori hogei puntu jaisten da. Halaber, ikastetxe segregatu gabeetan ikasleen %15,9k ikasturteren bat errepikatu dute, eta zentro segregatuetan, ordea, handiagoa da kopuru hori, %33,3koa, hain justu. Ikasleen identitateari buruzko hainbat datu ere eman dituzte ikerlanean: ikastetxe segregatu gabeetan, jatorri migratzailea duten hamar ikasletik seik euskal edo espainiar herritartzat jotzen dute euren burua; ikastetxe segregatuetan, aldiz, hamasei puntu txikiagoa da nortasun indize hori. Euskarari dagokionez, berriz, jatorri migratzailea izanik ikastetxe segregatuetan ikasten ari diren gazteen %10ek baino ez dute hartzen euskara berezko hizkuntzatzat. Aitzitik, jatorri migratzailea izanda ere, ikastetxe segregatu gabeetan dauden gazteen erdiak baino gehiagok euskara berezko hizkuntzatzat hartzen dute.

Steilaseko ordezkarien esanetan, ikerketaren emaitzek agerian uzten dute eskola segregazioak «eskubideak eta aukerak urratzen» dituela, eta beraz, egungo eskola sistema ez dela oinarritzen aukera berdintasunaren printzipioan. Ildo horretan, hizpide hartu dute EAJk, PSEk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean adostutako hezkuntza ituna, eta ohartarazi dute premiazkoa dela landuko den legeak «aukera berdintasuna eta gizarte kohesioa bermatzea, eskola segregazioa errotik geldiaraztea eta beharrezko neurri zuzentzaileak ezartzea». Hala, alderdiei dei egin diete eskola segregazioa berariaz debeka dezaten lege berrian, bereizketa hori «oinarrizko eskubideen urratze gisa eta zapalkuntza eta diskriminazio mekanismoa delako».


Summary: Enpresen itxiera arriskuaz ohartarazi du Bilboko Merkataritza Ganberak. Jaurlaritzak neurriz erosteko eskatu die herritarrei, elikagaien eskasia eta garestitzea txikitzeko.

Bilboko Merkataritza Ganbera ere batu da egoeraren larritasuna salatu duten erakundeetara. Haren arabera, garraiolarien grebak «egoera larrian» jarri ditu Bizkaiko enpresak, industriakoak batez ere. «Luzatuz gero, patronalek eta enpresek beraiek ohartarazten diguten moduan, askok ezingo dute iraun, eta behin betiko itxi beharko dute, eskariak betetzerik ez dutelako», ohartarazi du.

Ganberak oroitarazi du enpresak pandemiak eragindako krisitik ateratzen ari zirela Ukrainan gerra piztu zenean, eta Errusiaren inbasioaren aurretik ere ari zirela energia garestiaren kalteak pairatzen. «Horregatik, burua altxatu behar zutela ikusten zen une batean, errepide bidezko garraioaren lanuztea ekoizpen katea itotzen ari da, kate logistikoa hautsi delako; batzuen aldarrikapenek besteen hondamena ekar dezakete».

Egoera okerrena industrian gertatzen ari dela nabarmendu du Bilboko Merkataritza Ganberak, eta merkataritzan «produktu jakin batzuk» baizik ez direla falta ziurtatu du, eta ez dela hainbeste izan garraioaren arazoengatik, baizik eta «kontsumitzaileek janari gehiegi pilatu dutelako».

Bilboko Ganberak aitortu du garraiolariak egoera txarrean daudela gasolioaren garestitzearen ondorioz, baina protestatzeko modua eta lanuztea egiteko unea bera «ez datoz garai onean». Gainera, uste du «gutxiengo» bat ari dela autonomoak grebara bultzatzen.

Edonola ere, «errepide bidezko garraioak aspaldi behar du sakoneko gogoeta bat, berregituraketa bat, berritzeko eta hobetzeko laguntzak, baina trabak jarri zaizkio, eta ez arreta». Egoera lehertu egin dela uste du ganberak, baina aldaketak aurretik egin behar zirela, «ura bare doanean egin behar baitira erreformak».

Jaurlaritzaren eskaera

Elikagai hornidura aipatu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, gobernu bileraren ondorengo prentsaurrekoan. Azaldu duenez, elikagaien klusterrak egunero banatzen die informazioa, eta goizean hitz egin dute banaketa talde handiekin. Denek adierazi diote eskasia zabaldurik ez dagoela, baina bai falta direla produktu jakin batzuk; esaterako, baxurako arrantzaleek ekarri ohi duten arraina. «Baina hortik kanpo adierazten digutena da produktu guztiak behar beste daudela».

Produktu batzuen eskasia «gehiegizko erosketarekin» lotu dute banatzaileek, eta horren ondorioz gai batzuk garestitzen ari direla. Horregatik, Jaurlaritzak dei egiten die herritarrei neurriz erosteko. «Behar duguna bakarrik eros dezagun, ez gehiago. Horrekin lagun dezakegu produktuak izaten eta prezioak gehiago ez garestitzen».


Summary: ELAk eta LABek grebara deitu dute ostegunerako Gipuzkoako zahar etxeetan. Jakinarazi dute Foru Aldundia eta patronala deituko dituztela, Lan Harremanen Kontseiluan bildu eta berriro ere negoziazioei ekiteko

257 egun daramatzate greban Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, baina, hala ere, egoera «gero eta larriagoa eta jasangaitzagoa» da, ELAk adierazi duenez: «Langileek pairatzen duten egiturazko egoerari pandemia gehitu behar zaio, eta egoera horrek are gehiago okertu ditu jada prekarioak ziren lan baldintzak». Halaber, azaldu du lehendik ere langile gutxi eta ratio eskasak bazeuden orain ordezkapenik eza ere gehitu behar zaiela lan baldintzei: «Langileek gero eta baldintza prekarioagoetan egin behar diete aurre lan karga handiagoei, horrek plantillan eta erabiltzaileengan dituen ondorio negatiboekin».

Ostegunerako Lan Harremanen Kontseiluaren egoitza aurrean deitu duten elkarretaratzearen bidez, langileek pairatzen dituzten baldintzak salatzearekin batera Gipuzkoako Foru Aldundiaren «utzikeria» ere salatu nahi du sindikatuak: «Orain arte, Aldundiak ez die erantzun bilera eskaerei, azkena barne, otsailaren 14an egina, dozenaka gizarte eragileren atxikimendua izan zuena». Horregatik, negoziazioak «berraktibatzeko» deia egin nahi du ELAk.

LABek ere elkarretaratzearekin bat egiteko deia egin du, eta Aldundiak zein patronalak erresidentzien auzian daukaten «erantzukizuna» nabarmendu du; izan ere, azaldu du «elite ekonomikoaren onura ekonomikoa eta gastu sozialaren gutxitzea» daukate bi horiek helburutzat, langileentzat konponbideak aurkitu beharrean. Gainera, LABek gehitu du ez dela «lan gatazka huts bat», gizarte osoari eragiten dion arazo bat baizik.

Familien arteko diskriminazioa, gora

EH Bilduko Arabako batzarkide taldeak salatu du egoitzetako erabiltzaileen familiek egoitza plaza publikoetarako sarbidea lortzeko gastua 6.000 euro igo dela urtean batez beste. Horrek «familien arteko diskriminazioa» areagotu duela azaldu du taldeak. Izan ere, azaldu dute KPIa igo egin dela, baina familiek jasotzen duten ZLPE laguntza ekonomikoa, berriz, izoztuta dagoela oraindik ere. Hain zuzen, ZLPE Zerbitzuari lotutako laguntza ekonomikoek egoitza plaza pribatuetarako sarbidea ematen dute, erabiltzaileari plaza publiko bat esleitzen zaion bitartean.

Claudia Venceslao EH Bilduko Arabako Batzarretako kideak adierazi duenez, laguntza ekonomiko horiek «kronifikatzen» ari dira, eta egoera horrek zaintza «prekarioak eta prekarizatuak» diru publikoarekin ordaintzea dakar. «Egoitza pribatu batzuetan ez dira egoitza publikoetan dauden zaintza eta arreta baldintza berak, ratioak desberdinak dira; langileak aldi berean zaintzaileak, garbitzaileak, sukaldariak dira, eta, batzuetan, baita erizainak ere». Gainera, «sektore pribatuko profesionalek beren lan handia duintzeko hitzarmenik gabe jarraitzen dute», esan du Venceslaok.


Summary: EAEko estatuaren biktimek aitortza eskatzeko epea berriz irekitzeko eskatu du Foro Sozialak. Abenduan bukatu zen 12/2016 legearen barnean eskaerak egiteko epea, eta Balorazio Batzordeak 710 baino ez zituen erregistratu. Foroaren arabera, estatuaren biktimen %13k baizik ez dute aitortza eskatu.

12/2016 legeak Espainiako Estatuko Poliziaren edo talde parapolizialen indarkeria jasan izana aitortzeko aukera ematen die Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrei. Foro Sozial Iraunkorraren ustez, «garrantzitsua» da legea, gaur egun egiarako eta erreparaziorako dagoen «tresna nagusia» baita. Ordea, ez du orain arte arrakasta handirik izan, eta, hori dela eta, aitortza eskeak egiteko epea berriro irekitzeko eskatu du Foro Sozialak gaur Donostian egindako agerraldi batean. Epea berriro irekitzearekin batera, «komunikazio kanpaina egoki bat» egin beharko litzateke, foroaren ustez, baita biktimei laguntzeko «hurbileko» zerbitzu bat martxan jarri ere, «bitarteko eta prestakuntza egokiekin».

Joan den abenduan bururatu zen biktimek eskariak erregistratzeko epea, eta Foro Sozial Iraunkorreko Nekane Altzelaik eta Agus Hernanek gogoratu dute Eusko Jaurlaritzak estatuaren biktimen 710 eskaera baino ez zituela jaso. Gutxi da hori: «Estatuaren indarkeriek 366 hildako, 1.172 zauritu eta ofizialki aitorturiko 4.113 tortura kasu eragin dituzte —eta horietatik 88 hildako eta 66 zauritu onartuak zeuden aurreko dekretuen bidez—. %13k bakarrik eman dute orain aitortza eskaerak aurkezteko pausoa».

Foro Sozialak hainbat arrazoi ikusten ditu eskaera bakan horien gibelean. Nagusiki, hiru: estatuaren biktimek justiziarekiko duten mesfidantza, instituzioetako politikekiko duten «konfiantzaren haustura sakona» eta «abandonatuta» egotearen sentsazioa. Foroak gaineratu du estatuaren biktimen %39 «argitu gabeko kasuak» direla, eta, beraz, horiek «agendatik kanpo» daudela. Estatuaren biktimek, halaber, «bigarren mailakoak» izatearen sentipena dute, foroaren hitzetan, eta «etengabe birbiktimizatuak» daude.

Baliabide gehiago

Eskaerak egiteko epea irekitzea ez ezik, foroak eskatu du baliabide gehiago eman diezazkiotela eskaera horiek aztertzen dituen Balorazio Batzordeari, «orain arte jasotako 710 espedienteak arrazoizko epe batean ebatzi ahal izan ditzan, epeak luzatu gabe». Foroak uste du, izan ere, epeak luzatzeak «segurtasun falta» emanen liekeela biktimei. Eusko Jaurlaritzari erreparazio ekitaldiak antolatzeko deia egin diote Altzelaik eta Hernanek, halaber. Iazko ekainaren 26an torturaren aurka egindakoa eta aurten Orbaitzetan (Nafarroa) antolaturikoa hartu dituzte adibide.

Biktimei eurei ere luzatu die mezua foroak: «Oraindik tramitea egin ez duten biktimak animatu nahi ditugu lege honi aitortza eskaerak aurkezten jarrai dezaten, epea itxita egon arren araudiak onartzen baitu espedienteak aurkeztea, eta keinu garrantzitsua izango litzateke». Orain arte eskaerak egin dituzten biktimen «ahalegina» aitortu du Foro Sozial Iraunkorrak, dokumentazioa betetzeko lanak «sufrimendua berpiztu» ahal izan dielako.

Balorazio Batzordea osatzen duten bederatzi lagunei ere eman dizkiete eskerrak, egiten ari diren lanagatik: «Baliabide gutxirekin eta Sekretu Ofizialen Legeak artxiboetan arakatzeko ezartzen duen ezintasuna kontuan hartuta, ikerketa lan goraipagarria egiten ari dira egia bilatzeko».


Summary: Jaurlaritzak kalkulatu du gerrak bi puntu kenduko dizkiola hazkundeari. «Alarmistak» ez izateko eskatu du Pedro Azpiazu sailburuak, BPGa %4,5 haziko delako eta langabezia tasa %9,5era jaitsiko delako

Eusko Jaurlaritzak ez du asko itxaron bere iragarpen ekonomikoak okertzeko. Errusiak Ukraina inbaditu zuenean aurreratu zuen gerrak kalte egingo ziola Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiari ere, eta jada jarri dizkio kopuruak geldialdi horri: hazkunde iragarpena %6,7tik %4,5era txikitu du. Hau da, hazkunde sendoa izango da, eta hiru lurraldeetako barne produktu gordina pandemiaren aurreko mailara itzuliko da, baina ez du gaindituko uste bezainbeste. 2023rako ere suspertze handia iragarri du, %4,1ekoa.

Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak «alarmistak ez izateko» eskatu du, eta nabarmendu nahi izan du ezin dela esan «krisia» dagoenik. Europako Banku Zentralak berak ere oraingoz ez du uste Ukrainako gerrak atzeraldia ekarriko duenik, eta ez da espero hala egitea Europako Batzordeak aste batzuk barru bere iragarpenak eguneratzen dituenean.

Baina Azpiazuk onartu du Errusiak Ukraina inbaditu izanak «goitik behera» aldatu duela egoera, eta jada kalte egiten ari zaiola ekonomiari. Berehalako lehen ondorioa energia garestitzea izan da, eta energia asko gastatzen duten enpresei ere bete-betean eragiten die. «Garraioa, metalurgia, altzairutegiak, arrantza eta papergintza aipa daitezke. Horietako batzuk geratu egin dira martxoan, ezin zutelako prezioaren igoera barneratu; premiazko neurriak behar dira kalte handiagoak eragozteko».

Kontsumoa ere gutxiago haziko da

Beste arazo bat lehengaien eskasia da. Errusia da industrian erabiltzen den lehengaien esportatzaile nagusietako bat, eta horietatik nikela eta paladioa aipatu ditu Azpiazuk. Gainera, Errusia ez ezik, Ukraina ere gariaren eta beste laboreen esportatzaile handia da, eta horrek elikagai industriaren kostuak handituko ditu, eta hornidura arazo batzuk sortuko. Arazoak arazo, Jaurlaritzak iritzi dio industria gai izango dela aurten bere jarduera %3,9 handitzeko (aurretik %6,6 zioen).

Eraikuntzak ere galduko du indarra, lehengaien garestitzea dela eta. Zerbitzuei dagokienez, batez ere herritarren kontsumoaren menpe daudenei eragingo die. Izan ere, gerra giroak kontsumoa uzkurtu ohi du, zuhurtasuna ekartzen duelako. Horrek eragingo du pandemian pilatutako aurrezkiaren zati batek gastatu gabe jarraituko duela. Gainera, horri gehitu behar zaio inflazioa erregaietatik beste produktu eta zerbitzuetara ere igaro dela eta horrek erosteko ahalmena gutxitzen duela, soldata gehienak ez baitira prezioak bezainbeste handituko.

Jaurlaritzak kalkulatu du inflazioaren urteko batezbestekoa %4,2 izango dela, eta datorren urtean jaitsi egingo dela, %2 ingururaino.

Enpleguari dagokionez, 11.500 enplegu sortuko direla uste du, eta langabezia tasa %9,5era jaitsiko dela. Abenduan, berriz, 16.600 enplegu gehiago eta %9,2ko langabezia tasa iragarri zituen. 2023an ere beheranzko joera izango da langabezian: %9,1eko tasa eta 8.000 enplegu garbiren sorrera.