Summary: Trumpek Mendebaldeko Sahararen gaineko subiranotasuna aitortu dio Marokori. Marokok eta Israelek harremanak normalizatzeko ituna sinatu dutela aurreratu du AEBetako jarduneko presidenteak.

Etxe Zuria uzteko aste gutxi falta dituen arren, nazioarteko harremanak baldintzatu ditzaketen erabakiak hartzen jarraitzen du Donald Trump AEBetako jarduneko presidenteak. Orain, Mendebaldeko Sahararen gatazkari dagokion neurria iragarri du, Twitter bidez. Jakinarazi duenez, Marokori Mendebaldeko Sahararen gaineko subiranotasuna aitortzen dion adierazpen bat sinatu du.

Trumpen arabera, Mendebaldeko Sahara Marokoren barruko lurralde autonomo bihurtzeko proposamena da «bake iraunkor baterako eta aberastasunerako irtenbide justu eta egonkor baten oinarri serio, sinesgarri eta errealista bakarra». Gogorarazi du Marokok 1777an aitortu zituela AEBak, eta, beraz, «egokia» dela orain Rabati Mendebaldeko Sahararen gaineko subiranotasuna aitortzea.

Fronte Polisarioak gaitzetsi egin du AEBen erabakia, eta gaineratu du haren keinuak ez duela aldatzen Mendebaldeko Sahararen «izaera juridikoa». Nazio Batuen Erakundeak Segurtasun Kontseiluaren erabakietan oinarritutako irtenbide bat babesten jarraitzen duela argitu du.

AEBetako Gobernuak Marokori Mendebaldeko Sahararen gaineko subiranotasuna aitortzeko erabakia, lurralde hari lotutako gatazkak indar hartu duen garaian iritsi da. Fronte Polisarioak hautsitzat jo du Rabatekin 1991an sinatu zuen su-etena, Marokori ituna urratzea leporatuta. Polisarioak gerra egoera ezarri zuen, Marokoko armadak Guergueraten eraso egin ziela argudiatuta.

Sahararrek ia 30 urte daramatzate autodeterminazio erreferendum baten zain, Marokok su-eten akordioan irtenbide hori onartu eta NBE Nazio Batuen Erakundeak erreferenduma antolatzeko Minurso misioa eratu zuenetik, 1991an. Pazientzia agortu zaiela adierazi dute herrialdeko agintariek, eta NBEri eskatu diote hartutako konpromisoa betetzeko.

Beste akordio baten parte

Trumpek aurreratu duenez, Marokok eta Israelek harremanak normalizatzeko ituna sinatu dute, eta akordio horren parte da Washingtonek Rabati egin dion aitortza. Abuztutik hona, Israelekin harremanak normalizatu dituen laugarren herrialde arabiarra da Maroko. Bahrainek, Arabiar Emirerri Batuek eta Sudanek eman dute urrats bera aurretik.

Itunak jasotzen duenez, Marokok harreman diplomatiko normalizatuak hasiko ditu Israelekin, eta estatu judutik irteten diren hegaldiak baimenduko ditu bere aire eremuan.

Jared Kushner Etxe Zuriko goi aholkulariak Reuters berri agentziari azaldu dionez, Rabaten eta Tel Aviven enbaxadak irekitzeko lanak hasiko dituzte bi estatuek, eta elkarlan ekonomikoa sustatuko dute enpresa marokoar eta israeldarren artean.

Saudi Arabiak ere Israelekin antzeko itun bat sinatzea «saihestezina» da, Kushnerren iritziz. Dena den, oraingoz ez dira mamitu Washingtonek horretarako egin dituen ahaleginak. Riadek adierazi du oraindik ez dagoela urrats hori emateko prest.

Saudi Arabiako Atzerri ministro Faisal bin Farhan Al Saud printzeak azaldu duenez, herrialdeak halako neurri bat aztertzeko baldintza ezinbestekoa da bake akordio batek «estatu palestinar duin bat» eta «palestinarrek onar dezaketen subiranotasun bat» jasotzea.

Palestinako agintariek gogor kritikatu dituzte Israelen eta herrialde arabiarren arteko itunak. Bahraini, Arabiar Emirerri Batuei eta Sudani leporatu diete Israel hizketakide zilegi gisa aitortzea, hark Palestinako lurrak okupatzen jarraitzen duen arren.

Trumpek urtarrilaren 20an utziko du Etxe Zuria, eta haren lekua hartuko du Joe Biden presidente hautatuak. Gobernuburu izango denak Trumpen atzerri politikarekiko aldaketak iragarri dituen arren, Israelen eta herrialde arabiarren arteko akordioak bilatzen jarraituko duela esana du.


Summary: Eutanasia Legeak pauso bat eman du Espainiako Kongresuan. Justizia Batzordean onartu dute lege proposamena, 36tik 22 boto eskuratuta.

Espainiako Kongresuko Justizia Batzordeak onartu egin du Eutanasia Arautzeko Lege Organikoaren proposamena, 36 kideetatik 22k aldeko botoa emanda. PSOEk proposatu du araua, eta PPk eta Voxek eman dute haren aurkako botoa. Hurrengo pausoa osoko bilkuran onartzea da, eta litekeena da urrats hori urtea amaitu baino lehen egitea. Senatuaren onespena beharko luke gero.

Eztabaidan, alderdi politiko gehienek beharrezkotzat edo ontzat jo dute araua. Legegaiaren arabera, gaixotasun larri eta sendaezinen bat edo pairamen larri, kroniko eta ezintasunen bat eragiteko modukoa duten pertsonei eman ahalko zaie eutanasia, osasun zentroetan nahiz etxebizitzan. Hiltzeko erabakiak autonomoa eta informatua izan beharko du, kanpoko presiorik gabe, eta gutxienez bi aldiz eskatu beharko du pazienteak, gutxienez hamabost eguneko tartearekin. Publikoki finantzatuko da, eta osasun langileek kontzientzia eragozpena azaltzeko aukera izango dute.

Maria Luis Carcedo PSOEko diputatuak PPren eta Voxen jarrera txarretsi du, "demagogia merkea" egiten dutelakoan: "Espero dut, bihotzez, ez zuek eta ezta zuen gertukoek ere lege hau ez erabili behar izatea". Rosa Maria Medel Unidas Podemoseko diputatuak nabarmendu du ez dela inor "behartzen" eutanasia hartzera, eta "heriotza duinerako eskubidea" bermatu nahi dutela. EAJko diputatu Joseba Agirretxeak, berriz, beharrezko jo du "uste propioez haragoko" legeak egitea: "Guztientzako legeria bat behar da".

Iñaki Ruiz de Pinedo EH Bilduko diputatua pozik agertu zen, hogei urtean hamazazpi saio egin direlako legea aurrera ateratzeko eta, itxuraz, oraingoan onartu egingo delako: "Aurrerapauso garrantzitsua da. Espero dugu etorkizunean zuzentzea egungo mugak eta hobetu beharreko gaiak".

PPk eta Voxek Espainiako Gobernuari egotzi diote legea "azpikeriaz" onartu nahi izatea. Jose Ignacio Echaniz PPko diputatuaren arabera, "zaintza aringarri onekin, eutanasia bezerorik gabe geratzen da; aldiz, zaintza aringarri onik gabe, sufritzen ari dena eutanasiara bultzatzen da". Lourdes Mendez Voxeko diputatuak, berriz, "kriminaltzat" deskribatu du lege egitasmoa.


Summary: Murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea onartu du Senatuak. Ondarea babesteko eta eskualdeko hizkuntzak sustatzeko lege proposamena bozkatu dute, eta Frantziako Gobernuaren kontrako gehiengoa osatu dute zenbait emendakin onartzeko.

Frantziako Senatuak hizkuntza gutxituen aldeko zenbait neurri onartu ditu gaur, Ondarea babesteko eta eskualdeko hizkuntzen sustapenerako lege proposamenean. Besteak beste, murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea onartu dute. Orain arte, hizkuntza gutxituak irakasgai gisa ala sail elebidunean irakastea biltzen zuen Hezkuntza Kodeak, Senatuak bozkatu duen lege proposamenak, murgiltze eredua ere biltzea onartu du: «murgiltze irakaskuntza eskualdeko hizkuntzan, frantses hizkuntzaren ezagutza kaltetu gabe».

Paul Molac diputatuak egin zuen lege proposamena Frantziako Asanblean, eta Senatuan bozkatu dute gaur. Baina senatariek Frantziako Gobernuaren iritziaren kontrako gehiengoa osatu dute, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren aldeko zenbait neurri gehitu dizkiote lege proposamenari. Orain Frantziako Asanbleara itzuliko da lege proposamena, azken bozketarentzat. Ikusteko dago zer moldaketa eginen dizkioten. «Ikusi beharko da Asanblean zer atxikitzen duten, baina Frantziako Gobernuaren posizioa ahultzen du», azaldu du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak.


Summary: Konfinamenduaren ordez etxeratze agindua izanen da Ipar Euskal Herrian. Abenduaren 15etik aitzina ezarriko du neurria Frantziako Gobernuak. Abenduaren 24an izan ezik, 20:00etatik 06:00etara etxean gelditu beharko dute herritarrek

Abenduaren 15etik aitzina osasun egoerari aurre egiteko neurriak egokituko zituela erran zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, eta gaur jakinarazi ditu Jean Castex Lehen ministroak. Konfinamenduaren ordez, etxeratze agindua izanen da Ipar Euskal Herrian heldu den asteartetik aitzina, eta, beraz, ziurtagiririk gabe ateratzen ahalko dira karrika herritarrak. 20:00etatik 06:00etara izanen da etxeratze aginduaren neurria, abenduaren 24an ezik, gainerako egun guzietan, abenduaren 31 barne. Urtezaharreko gaua libre utziko zuela iragarri zuen Frantziako presidenteak, baina osasun egoerak gibel egitera behartu du.

Urri bukaeran mintzatu zen Macron, eta baldintza bat eman zuen konfinamendutik ateratzeko: Frantzian COVID-19ak kutsatutako gaixoen eguneko positibo kopurua 5.000 kasutik beherakoa izatea; Azken zazpi egunetan 11 368 kasu detektatu dituzte egunean, bataz bestean. Hala ere, orain arte hartutako neurriak arintzea erabaki du Frantziako Gobernuak, herritarrei egunean zehar ateratzeko baimena emanez. Baina etxeratze agindu garaian poliziari kontrolak areagotzeko eskatu diola iragarri du Castexek. Ordu horietan «balizko arrazoi eta ziurtagiririk gabe» kontrolatua denak 135 euroko isuna arriskatuko du.

Hala, publikoari harrera egiten dioten leku publikoak -zinemak, antzokiak, museoak, kiroldegiak...- itxiak egon beharko dira, gutxienez beste hiru astez. Osasun egoeraren bilakaeraren arabera erabakiko dute urtarrilaren 7tik aitzina ireki ala ez.


Summary: Realak aurrera egin du Europa ligan, Willian Josek partidaren hondarrean egindako gol bati esker. Willian Josek 91. minutuen egin du berdinketaren gola, eta final-hamaseirenetan izango dira txuri-urdinak. Donostiarrek atzetik egin dute neurketaren zatirik handiena; saiatzen segi izanak eman dio txartela. Rijekak 2-1 irabazi dio AZ Alkmaarri.

Etsita zirudienean suspertu da Reala. Aurrera egiteko aukerek galduta ziruditenean, Europa ligan segitzeko maldak penditzik gogorrena zuen unean, gol bat egin du Willian Josek, 91. minutuan, eta gisa horretara final-hamaseirenetarako txartela lortu dute Imanol Alguacilen jokalariek. Ordura artekoari erreparatuta balekoa zen berdinketa (1-1), Rijekaren eta AZ Alkmaarren arteko neurketaren markagailua ondorio berarekin heldua baitzen partidaren hondarrera. Willian Josek baloia sareetara bota duen unean, ordea, gauza bera egin du Rijekak. Halaxe uxatu dira donostiarren zalantzak eta urduritasunak: Europan ligan segiko du Realak.

Arauzko denbora bete denean zalerik baikorrenek ere nekez sinets zezaketen txuri-urdinen aukeretan. Gol bakarraren beharra zuten donostiarrek, eta ezin lortuz ibili dira. Maldan gora egin dute norgehiagokaren zatirik handiena; 34. minutuan Zelinskik egindako jaurtiketa indartsu baten ostean lortu dute aurretik jartzea.

Zelaian presentzia handiago izan du Realak. Presio altu batekin ekin dio neurketari, eta baloiak bizkor berreskuratu ditu. Ezin, ordea azken metroetan minik egin. Aukera onak galdu ditu, eta horrek ate aurreko ezinaren mamua haizatu du berriz. Hala igaro da partidaren unerik gehiena. Harik eta kolpe batek egoera aldatu duen arte. Willian Josek azken unean sareratutako baloiak orekatu du markagailua, eta, horrekin batera, Europa ligako F multzoa. Kostata, sufrituta, baina hurrengo faseko zozketan izango da Reala. Hori da balio duen bakarra.


Summary: Europako Batasunak bere suspertze planaren blokeoa gainditu du. EBko kideek ontzat hartu dute Poloniaren eta Hungariaren betoa gainditzeko akordioa. Jokaera antidemokratikoengatik funtsak galtzeko aukerak urritu dituztela uste dute Varsoviak eta Budapestek

Poloniak eta Hungariak jarritako hesi handia gainditu du Europako Batasuneko suspertze funtsak. Bruselako goi bileran, bi herrialde horiek ontzat hartu dute EBren 2021-2027 aurrekontuei jarritako betoa altxatzea, funts horiek beraiek galtzeko aukerak urritzen dituen akordio bat erdietsi ondoren. Europako Parlamentuak gobernuburuek negoziatutakoari onespena emanez gero, aurrekontu proiektuak aurrera egingo du, eta harekin batera 750.000 milioi euroren funts bereziak, Next Generation planak.

Baliteke diru horretatik dozenaka mila batzuk iristea Euskal Herrira, eta batez ere trantsizio energetikora eta klima aldaketari aurre egiteko proiektuetara bideratuko dira.

EBko gobernuburuen goi bileraren lehen helburuetako bat zen aurrekontuaren korapiloa askatzea, eta arratsaldearen amaieran lortu egin zutela jakinarazi du Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak: «Akordioa lortu dugu aurrekontuei eta suspertze planari buruz. Orain has gaitezke horiek betetzen eta geure ekonomiak berreraikitzen».

Alemaniaren lana izan da Poloniaren eta Hungariaren betoa gainditzeko modua aurkitzea, Berlini baitagokio EBko jarduneko lehendakaritza. Asteazkenean lortu zuen akordioaren aurreko bat, eta gaur Europar Kontseiluak ontzat hartu du.

Arauen errespetua

Gatazka eragin zuen arauak ez du aldaketarik izango: Next Generation planaren dirua nahi duenak zuzenbide estatua errespetatu beharko du. Klausula hori Polonia eta Hungaria buruan zituztela jarri zituzten EBko beste kideek, nekatuta baitaude Varsoviako eta Hungariako gobernuen jokaera antidemokratiko batzuekin. Gutxiengoen aurkako neurriak hartzea, prentsa askatasuna bortxatzea eta epaitegien independentzia ez errespetatzea leporatzen diete, besteak beste. Kontu horiengatik hainbat zigor espediente ireki dizkie Bruselak, baina oraingoz ez dute zigorrik jaso horien ondorioz, ahobatekotasunik ez delako izan.

Klausulak hor jarraituko duen arren, ezartzeko aukerak gutxitu dituztela uste dute Poloniak eta Hungariak. Batetik, deklarazio bat lortu dute esaten duena klausula «objektiboki, inpartzialki eta modu justu batean» soilik ezarri ahal izango dela, eta herrialde guztiei aplika ahal zaiela. Bestetik, herrialde batek zigor prozeduraren aurkako helegitea jarri ahal izango du Europako Justizia Auzitegian, eta hark izango du azken hitza.

Poloniaren eta Hungariaren kalkulua da haiek zigortzeko prozedura hasiko balitz ere, luze joko duela auzitegiak epaia kaleratu arte, eta ordurako dirua gastatuta izango dutela. Aurrekontuetan eta beste kasu batzuetan ez bezala, Next Generation planari dagozkion erabakiek ez dute EBko kide guztien onespena behar, gehiengo batena baizik.


Summary: GuraSOSek iragarri du erraustegiaren labeak ez daudela homologatuta. Taldeak jakinarazi duenez, Gipuzkoako Diputazioak transformadore nagusia aurkeztuko du Zubietako erraustegira bihar egingo duen bisitan.

Zubietako (Gipuzkoa) erraustegira bisita egingo dute gaur Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Jose Ignacio Asensio Ingurumen diputatuak, eta bertan erakutsiko dute Alemaniatik heldu berri den transformadore nagusia. Hala jakinarazi du GuraSOSek hainbat hedabiderekin egindako bilera batean. Transformadore nagusia irailaren 1ean erre zen, pizten saiatu zirenean. Abuztuaren 17an eman zioten erraustegiari abian jartzeko behin-behineko baimena Eusko Jaurlaritzako Industria sailetik, baina azaroaren 15ean epea amaitu zitzaion.

Asensiok eta Olanok «Gipuzkoako Ingurumen Gunea» abian jartzeko ekitaldia egingo dute. Alabaina, GuraSOSek ohartarazi du oraingoz transformadorea frogatu egin beharko dutela, eta martxan jartzeko baimenak eskuratu. «Oraingoz ez du halakorik, aurrekoan Asensiok aurkeztu zuen Industriaren dokumentuak ordezko transformadoreak aipatzen baititu». Guraso taldeak iragarri du fiskaltzara joko duela hurrengo orduotan erraustegia legeztatzeko prozesuan atzeman dituen «irregulartasunak» salatzeko.

Bestalde, beste informazio bat ere eman du. Hain zuzen ere, erraustegiaren bi labeak «homologatu» eta «legeztatu gabe» daudela. «Bi labeak ez daude seriean eginda, baizik eta erraustegi honetarako propio sortuta. Horrek esan nahi du tenperaturarik gorenean jarri behar direla martxan homologatu ahal izateko. Erabili dituzten ordezko transformadoreekin ezin izan dute tenperatura horretara iritsi, ez daukatelako behar besteko potentziarik». GuraSOSek iragarri du 100.000 tona hondakin erraustu dituztela homologatu gabeko bi labetan, eta gaineratu du Nortegasera joko duela gas gehiagorekin hornitu ez dezan eskatzera.

Gaur EH Bilduk «gezurretan aritzea» egotzi dio Gipuzkoako Foru Aldundiari, eta gogoratu du ez dela hondakinak «balorizatzen ari», baizik eta errausten, «energiarik sortu gabe». Europako hondakinen tratamendua aipatuz, EH Bilduk ohartarazi du zabortegira isurtzearen parekoa dela energiarik sortu gabe erraustea, eta ildo horretan salatu du Zubietan «hondakinak erretzen dituen zabortegi bat» dagoela.

Gainera, EH Bilduk adierazi du Gipuzkoa hondakinak bidaltzen ari dela Bizkaira. «Badakigu hilean 1.000 eta 2.000 tona artean ari direla Jatako zabortegira bideratzen. Beraz, gezurra da esatea Gipuzkoak ez dituela hondakinak bidaltzen zabortegira, aurreko astean Asensiok egin zuen bezala».

IBBren baimena

GuraSOS elkarteak uste du irregulartasun zantzu asko daudela tramite administratiboan, eta benetako helburua izan dela ingurumen baimen bateratua salbatzea. Izan ere, ingurumen baimen bateratua (IBB) bera baliogabetuta dagoelakoan dago. Jaurlaritzak 2016ko apirilaren 11n eman zion IBBa GHKri, 48 hilabeteko epearekin. Jaurlaritzak egindako kalkuluen arabera, 2020ko martxoan eta apirilean alarma egoera indarrean izandako denbora kenduta, uztailaren 7an iraungitzekoa zen IBBa. Ekainaren 12an joan zen Zubietako plantara halako instalazioen ingurumen ikuskatzeaz arduratzen den teknikaria eta erraustegia martxan jartzeko moduan zela ebatzi zuen. Horrela, Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde Elena Morenok ekainaren 16an eman zion erraustegiari IBBa, obrak amaituta zeudela frogatutzat jo ostean.

Bi egun geroago egin zuten plantaren ikuskatzea Jaurlaritzaren Industria Saileko teknikariek, eta instalazioaren sistema elektrikoan bost hutsegite topatu zituzten. IBBa iraungitzea kolpe itzela litzateke erraustegiarentzat, proiektua zerotik hastera eta kontratua bertan behera uztera behartuko lukeelako.


Summary: Nafarroak ere konfinamendu perimetrala arinduko du Eguberrietan. Abenduaren 23tik 26ra eta 30etik urtarrilaren 2ra kenduko dute Nafarroatik irteteko debekua.

Nafarroan neurriak arinduko dituzte Eguberrietan, Santos Indurain Osasun kontseilariak jakinarazi duenez. Konfinamendu perimetrala kenduko dute abenduaren 23tik 26ra eta 30etik urtarrilaren 2ra, eta, beraz, nafarrak herrialdetik irten ahalko dira epe horietan.

Gainera, Gabon eta Urtezahar gauetan 01:30era atzeratu dute etxeratze agindua, eta gomendatu dute ez elkartzea hamar pertsona baino gehiago edo bi bizikidetza unitate baino gehiago. Indurainek herritarrei eskatu die Gabonetan «ahalik eta zuhurtzia handienarekin» jokatzeko: «Oreka bilatu behar da kontserbadoreak izatearen eta malgutzearen artean».

Nafarroako ostalariak, berriz, gobernuko ordezkariekin batzartu dira, eta Osasun Departamentuak sektoreari proposatu dio ostatuak zabaltzeko ordutegia 22:00ak arte luzatzea ostegunetik aurrera. Gainera, ostatuen barruan aforoa %30ekoa izatea proposatu du gobernuak.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Arrotxapean katana batekin bikotekideari erasotzen saiatzeagatik. Etxean zeuden lau adingabeetako batek eragotzi zuen erasoa, eta erasotzailea gela batean giltzapetu zen, 60 zentimetroko xaflako katana batekin.

Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du bart Arrotxapea auzoan. Atxilotua 60 zentimetroko xafla zuen katana batekin bikotekideari erasotzen saiatu zen, baina etxean zeuden lau adingabeetako batek eragotzi zion. Gero, gela batean giltzapetu zen erasotzailea, Polizia heldu zen arte.

Minutu batzuetan negoziatzen jardun ostean, gizonak amore eman zuen, eta atxilotu egin zuten, hiru delitu egotzita: tratu txarrak egitea familiari, arma debekatuak edukitzea eta espetxeratze agindu bat ez betetzea.


Summary: 2030. urterako isurketak %55eraino murriztea adostu du EBk. Estatu kideetako agintariek goizaldean lortu dute ituna, herrialde batzuen jarrerak negoziazioa eten ondoren. Klima larrialdiari buruzko goi bilera baten bezperan hartu dute erabakia.

EB Europako Batasunak karbono neutraltasuna lortu nahi du 2050erako, eta gaur goizaldean urrats garrantzitsu bat egin du norabide horretan: 2030. urterako isurketak murrizteko helburua %55ra igotzea adostu dute estatu kideek, 1990eko maila oinarri hartuta. Aldaketa esanguratsua da, %40an baitzegoen aurreko adostasuneko kopurua.

Negoziazio luzea eta zaila izan da, Europa erdialdeko eta ekialdeko hainbat herrialdek oraindik ere ikatz asko erabiltzen dutelako energia beharrak asetzeko; tartean, Polonia, Hungaria eta Txekia. Berez, estatu kideak urriko goi bileran ziren auzi horri buruz erabaki bat hartzekoak, baina herrialde horietako agintariek zalantza handiak zituzten murrizketa lortzeko trantsizioa finantzatzearen inguruan; azkenean, 1,82 trilioi euroko funtsaren %30 erabiliko dute aldaketa horiek sustatzeko.

Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek iragarri du akordioa goizean, Twitter sare sozialaren bidez: «Europa buru da klima aldaketaren kontrako borrokan», idatzi du. Goi bilerako ondorioen dokumentuan, berriz, estatu kideek azaldu dute murrizketa helburu berria ekonomia hazkundeari lotuta egongo dela: «Gure klimari buruzko anbizioak honela sustatuko ditugu: ekonomiaren hazkunde jasangarria izateko, lanpostuak sortzeko, EBko herritarrek ingurumen eta osasun onurak izan ditzaten, eta EBren ekonomiaren luzera begirako lehiakortasun globalari lagun diezaion, teknologia berdeen berrikuntza sustatuz».

Polonia eta ikatz asko erretzen duten beste hainbat herrialde konbentzitzea ezinbestekoa zen, erabakia talde komunitarioaren aurrekontuen eta suspertze planaren negoziazioen menpe ere bazegoelako; berez, bi auziek ez dute loturarik, baina azkenean dena nahaspilatu da, eta batean betoa kentzeak bestearen arrakasta eragin du. Besteak beste, hauxe hitzeman diete zalantzak zituzten herrialdeei: diru laguntzak edukiko dituztela, arauak moldatu egingo direla haien mesedetan, eta, ikatza ordezkatzeko, gas naturala eta energia nuklearra erabili ahalko dituztela.

2030. urtera begirako helburuak kalkulatzeko, kontuan hartuko dute nekazaritzak eta basoek xurgaturiko CO2 gasa. Halere, kalkulu hori nola egiten den gai arantzatsua izango da; izan ere, herrialdeek kopuru ahalik eta handiena kalkulatu nahiko dute, industriaren eta ekonomiako bestelako alorren isurketak ahal bezain gutxi murriztu ahal izateko.

Orain, Europako Batzordeak eta Europako Parlamentuak zeresana izango dute helburu horietan; batzordeak %55eko murrizketa eskatu zuen, baina parlamentuak kopurua gutxienez %60 izatea nahi du, eta, hortaz, estatu kideetako agintariek eurodiputatuekin ere negoziatu beharko dute erabakia, ganberan izango duten bozketari begira. EBko hiru erakunde horien arteko elkarrizketak izango dira erabakia indarrean jartzeko azken txanpa.

Ikusteko dago, beraz, negoziazio horien ondorioz aldaketarik izango den adosturiko kopuruan, baina talde ekologistek anbizio handiagoa eskatu diete talde komunitarioko agintariei, helburuak gutxienez %65ekoa izan behar delakoan.

Nazioartearen joerari jarraituz

EBren asmoek bat egiten dute nazioarteko hainbat estatuk urteotan hartu dituzten konpromisoekin. Txinak, esaterako, 2060rako lortu nahi du karbono neutraltasuna, eta, epe labur eta ertainera begira, emisioek laster jotzea goia, 2030erako edo lehenago. Erresuma Batuak ere hainbat helburu finkatu ditu; besteak beste, urte horretarako isuriak %68 murriztea.

Hego Korea, Japonia eta Hegoafrika dira pausoak emateko prest agertu diren beste herrialdeetako batzuk, eta datorren urtarrilaren 20tik aurrera Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidente izateak itxaropena sortu du, esana baitu Klima Aldaketaren Aurkako Parisko Hitzarmenera itzularaziko duela bere herrialdea; hain justu, itun horrek bost urte beteko ditu bihar.

Testu horren sinatzaileen helburua da tenperatura 2 gradu baino gehiago ez igotzea mendea amaitzen denerako, eta, posible balitz, 1,5 gradu baino gehiago ez igotzea industria aurreko arokoekin konparatuz gero. Hori lortzeko, NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazia du 2050erako beharrezkoa izango dela karbono neutraltasuna lortzea; ekonomia guztian egin beharko lirateke ahaleginak, eta derrigorrezkoa litzateke portaerak aldatzea ere.

EBk klimari buruzko goi bilera baten atarian hartu du isurketei buruzko erabakia. NBEk eta Erresuma Batuak antolatuta, klima larrialdiari buruz arituko dira nazioarteko herrialdeak, modu birtualean, eta hitzordu horretan aurkeztuko du talde komunitarioak hartu berri duen erabakia.

Hilaren hasieran, Munduko Meteorologia Erakundeak jakinarazi zuen 2020a inoiz erregistraturiko hiru urterik beroenen artean izango dela, eta aurtengo tenperatura 1,2 gradu beroagoa dela industria aurreko aroan baino.


Summary: 703 koronabirus kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Bezperan baino 169 kasu gehiago izan dira Hego Euskal Herrian, baina apaldu egin da positiboen ehunekoa: %5,6 izan da atzo egindako probetan. 138 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan.

Azken asteko positibo kopururik handiena erregistratu dute Hegoaldean: 703 kasu izan dira, joan den egunean baino 169 gehiago. Hala eta guztiz ere, kontuan hartzekoa da egun bakarrean egindako test kopuruak izandako gorakada. Guztira, birusa detektatzeko 12.565 proba egin zituzten atzo Osasunbideak eta Osakidetzak; bezperan, berriz, 8.437. Horiek horrela, ez da handitu positiboen portzentajea; are, apalagoa da asteazkeneko probetan izandakoaren aldean. Zehazki, atzo egindako testen %5,6k eman zuten positibo, eta bezperan, berriz, %6tik gorakoa izan zen.

Azken eguneko kutsatuen datuei dagokienez, Hegoaldeko herrialde guztietan ugaritu dira atzemandako kasuak. Lurraldez lurralde, Gipuzkoan zenbatu dute kasu gehien: 243. Gainera, han izan da nabarmenena gorakada, bezperan baino 108 positibo gehiago zenbatu baititu Osakidetzak herrialde horretan. Halaber, Bizkaian 230 atzeman dituzte atzoko probetan, asteazkenean egindakoetan baino hogei gehiago. Araban 122 kasu izan dira, bezperan baino 23 gehiago, eta Nafarroan, berriz, 106 positibo zenbatu ditu Osasunbideak, hau da, asteazkenean baino hemezortzi gehiago. Atzo arte, egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua ehunetik behitikoa izan zen egunero azkeneko bost egunetan foru erkidegoan; abenduaren 5etik aurrera, atzo egindako probetan gainditu da estreinakoz 100 positiboen langa. Halaber, COVID-19arekin eri zen pertsona bat zendu zen atzo foru erkidegoan; 66 urteko emakumezko bat.

Bestalde, Hegoaldeko ospitaleen egoera aztertuta, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 75 pertsona eraman zituzten erietxera Hego Euskal Herrian gaitzarengatik. Gainera, oraintxe bertan 138 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan; bezperan baino bi gutxiago, alegia.

Pandemia garaiko Eguberriak

Gobernuak Nafarroako egoera epidemiologikoaren balorazioa egin du eguerdian. Datozen Eguberriei begira, Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko Osasun zuzendari nagusiak esan du herritarrek «pandemia garaiko Gabon zoriontsuak» opa behar dizkiotela elkarri, dioenez jakina baita ez direla joan den urteetakoen gisakoak izanen. Horiek horrela, Artundok azpimarratu du Eguberriek «hurbilagoak, intimoagoak, eta, beharbada, soilagoak» izan beharko dutela, eta herritarrei eskatu die zuhurtziaz eta «adimenez» jokatu dezatela datozen asteetan. Azaldu du legeak mugak ezartzen dituela, hau da, «gehienez egin daitekeena adierazi», baina bakoitzak aukera duela bere harreman sozialak are gehiago murrizteko. «Zenbat eta lagun gutxiago bildu, orduan eta hobeki», adierazi du Artundok.


Summary: Hogei familiak ziurtagiria lortu dute senitartekoak Erorien Haranetik ateratzeko. Gogora institutuak laguntza eta babes teknikoa eman die familia batzuei. Orain DNA probak egingo dizkiete senitartekoei, erkatzeko.

Erorien Haranean 33.000 gorpuzki baino gehiago daude, eta 1.300 euskal herritarrenak direla diote adituek. Senideek borroka luzeak egin dituzte familiartekoen hilotzak berreskuratzeko, eta bidea irekitzen hasi da.

EAJk Eusko Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Gaietarako sailburuak iragarri du Euskal Herriko hogei familiak lortu dutela ziurtagiria senideak Erorien Haranetik ateratzeko tramiteak hasteko.

Gorpuzkiak hobitik ateratzeko bidean, Gogora institutuak aholkularitza eta laguntza eman dizkie familia batzuei, eta prestasuna erakutsi die oraindik bide horretan sartu ez direnei. Orain DNA probak hartuko dizkiete senideei, erkatzeko balioko duten erauzketak egiteko. Auzi medikuen talde bat dago Madrilen, prest berehala hasteko Erorien Haranean gorpuak ateratzen, Artolazabalen arabera. Aste honetan, Gogora senideekin bildu da: «Hobeto ulertu nuen haiek berreskuratzeko irrika. Urte hauetan guztietan eman ezin izan dieten hilobia eta agurra emateko gogo bizia dute», azaldu du Artolazabalek legebiltzarrean.

Sendiek hartu dute gorpuzkiak ateratzeko ardura, eta, Artolabazalen hitzetan, «betebehar instituzional» bat da laguntza ematea: «Hala hartzen du bere gain Eusko Jaurlaritzak bere osotasunean. Familia guztiei lagun egingo diegu prozesua amaitu arte». Sailburuak azpimarratu du 2020an izanik ere milaka sendik ezin izan dutela 36ko gerraren «dolu hura itxi».

Familia baten lekukotza Ekhiñe Atorrasagastiren aitonaren anaiaren gorpuzkia da Erorien Haranean hobiratuta dauden 30.000 horietako bat. Ez zuten horren berririk, harik eta jabetu ziren arte, familiaren oroimen historikoaren berreskuratze lanean ari zirela, aitonaren anaia hura ez zegoela Tolosako hilobian ehortzita, Erorien Haranean baizik. Obra frankista haren amaiera aldera, 70eko urteetan, atera zuten hobitik, sendiaren baimenik izan gabe. «Tolosatik eraman zituzten beste dozena pare bat, eta halaxe egin zuten Euskal Herriko hainbat hilerritatik», azaldu du Atorrasagastik. «Udal hilerriak izanda, garai hartako kargudun publikoek edo langile publikoek tartean egon beharko zuten. Bertan ez ziren burua estalitako lagun batzuk agertu eta desobiratzeak gauez egin. Ikerketa lerro interesgarria da».

Aurretik beste familia batzuek senidea hobitik ateratzeko eskaera egin zutela jakin zuten. «Beti eragozpena zen hobitik ateratzeko baimenik ez zegoela». Eskaera egiteko ahalegin berezia egin behar izan dute, eta euren kabuz egin dute agiri bilketa guztia, abokatuaren bidez. EAEn memoria historikoaren legea ez egonik, hainbat udal eta auzitegi ziurtagiri lortu behar izan dituzte. Gainera, orain gutxi arte, familiek Madrilen ezezkoarekin egiten zuten topo, baina Espainiako gobernu aldaketarekin Erorien Haranaz arduratzen den erakundeak Escorialera deitu zituen. «Irudiak erakutsi eta azaldu ziguten nola zegoen eraikina. Basilika bat da, baina azpian zulatuta dago, eta, Sobietar Batasuneko metro geltoki baten tankerakoa da: hainbat kapera ditu, eta erdian kapera zentrala. Gure kasuan, badakigu ezkerreko kapera batean dagoela. Piramideetan bezala, han sartu zituzten hildakoak, eta zigilatu».

Bilera hartan, zin egin zieten aintzat hartuko zutela hobitik ateratzeko eskaria, eta duela hilabete ofizialki baieztatu diete, gutunez zein posta elektronikoz. «Gobernu zentralak aitortzen digu berreskuratzeko eskubidea dugula, desagertutako senidea bilatzeko eta aurkitzeko eskubidea dugula». Aitortza horri garrantzi berezia eman diote. «Senideek irekitako bidea izan da. Bide horrek balio dezala ez zekiten senideak ere bide horretan sartzeko. Erakunde publikoek hartu beharko lukete ardura».

Orain, laginak laborategira iristeko «bide malkartsua» falta zaie. Hilotzak kutxa batzuetan daude, hondatuta eta erorita. Horregatik, prozesu konplexua da: berreskuratzeko baldintza teknikoak daudela eta identifikatzeko nahiko bermea daudela ziurtatuz gero, laborategira iritsiko dira: «Laborategian genetikoki familiartekoaren hezurdura dela frogatuko balitz, berreskuratuko genuke».

Atorrasagastiren arabera, sendiek laguntza instituzional oro eskertzen dute, baina uste du ez dela senideen ardura. Sendiek hezurdurak ateratzeko interes pertsonala badute ere, interes orokorrekoa izan beharko litzateke Erorien Harana eraistea: «Moralki ezin da onartu. Ez da soilik memoria historikoaren legea urratzen duela, baizik eta zerbait makabroa dela».


Summary: Argindarra garestitu arren, negatiboan jarraitzen du inflazioak. Elikagai eta arropen prezioen gorakadari gailendu zaio erregaiek azken urtean pilatutako beherakada.

Azaroan, KPI kontsumoko prezioen indizea %0,2 handitu da Hego Euskal Herrian, baina urte arteko inflazioak negatiboan jarraitzen du (-%0,7), martxoan hasitako joerari eutsiz.

INE Espainiako estatistika institutuak banatzen dituen arlo gehienetan doaz prezioak behera. Azken hilabetean, etxeko energienak apur bat egin du gora, baina ez da aski izan urteko joerari buelta emateko, azken hilabeteetan pilatutako beherakadagatik. KPIa zero azpitik egotearen beste arrazoietako bat da beste produktu batzuk garestitu egin direla: elikagaiak eta arropak, bereziki.

Urriko datuekin alderatuta, azken horien prezioek izan dute gorakadarik handiena: %3,5 igo dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %7,5 Nafarroan. Iazko azaroan baino %0,8 garestiago daude. Elikagaienak antzera mantendu dira azken hilabetean, baina duela hamabi hilabete baino %2 garestiago jarraitzen dute.

Etxeko energien (ura, argindarra, gasa) prezioek ere gora egin dute azken hilabetean: %1 eta %0,9, hurrenez hurren, baina inflazio negatiboan egotea bultzatzen duen atal nagusienetako bat da hori, iaz baino merkeago jarraitzen baitute (-%1,9 eta -%4,2).

Beste erabilera baterako erregaiek ere (garraiorakoek, bereziki) iazko prezioen behetik jarraitzen dute: -%4,9 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eta -%5,9 Nafarroan. Azken hilabetean, baina, antzera mantendu dira.

Komunikazioen ataleko produktuak ere merkatu dira, %0,1 gehiago azken hilbateetan, eta %4 iaztik. Hor eragin handia du telefono eta Internet zerbitzuen prezioen beherakadak.


Summary: Emakume euskaldunen kantagintza, orain, Sormenen. Mahai ingurua eta, ondoren, kontzertua egingo dute J. Martinak, Haizeak eta Ningrak, eta Kai Nakaik. BERRIA zuzenean zabaltzen ari da.

Gaur, Sormene jaialdiaren barruan, emakumezko sortzaile euskaldunek egungo kantagintzan duten lekuari buruzko mahai ingurua egingo dute, Galdakaoko Torrezabal aretoan, eta J. Martina, Haizea eta Ningra rap abeslariak eta Kai Nakai igoko dira oholtzara gero, 21:30ean.BERRIAk zuzenean zabalduko du ekitaldia du, hemen: www.berria.eus/sormene.

Astelehenean hasi zen Sormene jaialdia, Ane Labakaren eta Beatriz Egizabalen Erradikalak ginen ikuskizunarekin. Kultur egitasmo «berritzaileen» plaza izatea du xede proiektuak, «Galdakotik Euskal Herri osoarentzat», eta gaurtik abenduaren 20ra bitarteko egitaraua osatu dute antolatzaileek. Euskara izango du ardatz, eta emakumezko sortzaileen lanak nabarmenduko ditu. Hamaika kontzertu, bertso saio, literatur irakurketa, tailer eta hitzaldiko programa prestatu dute, eta BERRIAn zuzenean ikusi eta entzun ahal izango dira saio guztiak, webgune honetan. Egitaraua ere kontsulta liteke webgunean.

Atzo, 'Mariage d’Amour' dantza eta antzerki ikuskizuna eskaini dute Kirats konpainiako Nerea Iglesiasek eta Xabi Madinak, Maite Agirrek zuzenduta.

Tripak Kolektiboa taldeko Marina Suarezek, Natalia Suarezek, Maite Mugerzak, eta Andrea Berboisek Urruna antzezlana eskaini zuten asteazkenean, Galdakaoko Torrezabale aretoan, Sormene egitasmoaren barruan.

Asteartean, poesia errezitala egin zuten Lizar Begoñak, Leire Bilbaok eta Miren Agur Meabek, Arkaitz Minerren musikak lagundurik.

Galdakaoko (Bizkaia) Torrezabal kultur etxean egiten ari dira dira ekitaldi guztiak. Astegunetan, Galdakaoko ikastetxeentzat diseinatutako ekitaldiak egiten dituzte goizez, eta, gero, arratsaldez, emanaldiak. Askotariko saioak dira.

Bihar Eñaut Elorrietak kontzertua egingo du, eta ipuin kontalariak eta dantza saio irekiak itxiko dute programa, igandean.

Emakumeek sortuak izango dira saioetako %80 baino gehiago, eta, guztira, 34 sortzailetik gora batuko dituzte astebetean; 90.000 euroko aurrekontua izango du proiektuak, eta aurtengoa lehen aldia baino ez dela izango esan dute udaleko ordezkariek, haien hitzetan luze irauteko asmoz jarri baitute martxan.

Urte zaila izan da kulturgile eta sortzaileentzat, asko urritu zaizkie-eta kultur emanaldiak, eta horiek zabaltzeko ahalegina lagundu nahi du BERRIAk. Irakurleei emankizun horiek ikusteko bidea erraztu ere egin nahi die. Durangoko Azokako emankizunak ere zuzenean plazaratu zituen webgune honek, eta Berria Aretoa ere martxan jarri zuen udaberrian.


Summary: Espetxe politika aldatzeko sostengua azaldu diote hamalau eragilek Madrili. Adierazpen bat izenpetu dute EAJ, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU, ELA, LAB, UGT, CCOO, Steilas, EHNE, ESK, Hiru, Etxalde, CGT eta CNTk.

Bestelako espetxe politika bat ezartzeko bidean, sostengua adierazi nahi izan diote gaur hamalau eragile politiko eta sindikalek Espainiako Gobernuari. Aurtengo otsailaren 8rako, Etxerat elkarteak bilera batera deitu zituen alderdi eta sindikatuak, eta, bilera horretan, planteatu zen «espetxean dauden euskal herritar presoek jasaten duten urruntzeari amaiera emateko premia eta, oro har, espetxe politikan oraindik indarrean dagoen salbuespen egoera gainditu beharraren premia». Bildu zirenak Etxerat-ekin konprometitu ziren hauteskunde garaiaren ostean adierazpen publiko bateratu bat egitera, eta adierazpen hori ezagutarazi dute gaur Bilboko Euskalduna jauregian.

EAJ, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU, ELA, LAB, UGT, CCOO, Steilas, EHNE, ESK, Hiru, Etxalde, CGT eta CNTk egin dute bat adierazpenarekin, eta, horren arabera, Espainiako Gobernuari «Euskal Autonomia Erkidegoko gizartearen» eta adierazpenaren izenpetzaileen «sostengu osoa» helarazi diote euskal presoei «legedi arrunt soila eta espetxe politika normalizatu bat aplikatzeko beharrezkoak diren urratsak egitea erabakitzen badu, iraganeko logiken araberako legedian oinarritutako legedia behin betiko gaindituz».

Eragileok jarrera bat berretsi dute: «Espetxeetako lege orokorrean aurreikusitakoa betetzeko eskatzen dugu, askatasunaz gabetzen duten zigorrak betetzean deserrotzerik gerta ez dadin». Bide horretan, ezinbestekotzat jo dute «askatasunaz gabetzen duten zigorrak familia eta gizarte sustraiak dituzten lekuetatik urrun betetzea ekidingo duen espetxe politika bat» ezartzea, iritzita «gizarteratze printzipioek» hala adierazten dutela. Horien arabera, politika berri horrek «erraztu egingo du presoak bere familiarekin harremanak izatea, eta adin txikiko seme alaben ongizateari begiratuko dio, gurasoek haiekin egoteko duten eskubidea defendatuta».

Hortaz, premiazkoa iruditzen zaie egungo urruntze politika amaitzea, eta, COVID-19aren testuinguruan, sostengua adierazi diete «egitasmo hau artikulatzera zuzendutako proposamen guztiei: espetxeratu guztiak orokorrean eta pertsona preso bakoitza partikularrean hurbil ditzatela beren familia ingurunetik hurbilen dauden espetxeetara; EAEren kasuan, Martutene, Basauri eta Zaballako espetxeetan birkokatzea dakar neurri horrek».

Sinatzaileen iritziz, helburu hori betetzeak «modu erabakigarrian esku hartuko luke euskal gizartean eta politikan iraganarekin lotutako etapa bat ixten, eta aukera emango luke, biktima guztiak oroituz, bizikidetza demokratikoan ardaztutako orainaldiko eta etorkizuneko denboraldi berri bat eraikitzeko».

«Konpromisoa gizarteratzea»

Adierazpen hori «gizarteratu eta ezagutarazi» nahi dute orain, eta, horretarako, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariari eta Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko elkargoari helaraziko diete. Baita Friendship elkarteari eta euskal presoak dauden espetxeetako zuzendaritzei ere. Horrez gain, akordioa Eusko Legebiltzarrari eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udal guztiei bidaliko diete, «oniritzia eman dezaten eta, modu horretara, konpromisoa gizarte osora heda dadin».

Etxerat presoen senide eta lagunen elkartearen izenean, Urtzi Errazkin eta Patricia Velez bozeramaileek nabarmendu dute gaurkoa «pauso esanguratsua» dela «herri honen orainaldirako eta etorkizunerako». Errazkinen hitzetan, eragileok adierazpen publiko bat egin dute, «konstatazio batean» oinarritua, Errazkinen hitzetan: "Euskal gizarteak bakearen eta elkarbizitzaren eta egungo logikarekin bat ez datorren espetxe politika gainditzearen aldeko apustua egin du». Etxerat-ek eskerrak eman dizkie Foro Sozial Iraunkorrari, «errazte» lanak egiteagatik, eta adierazpena babestu duten alderdi eta sindikatuei, euren «konpromisoagatik».


Summary: Kelviongo langileek «txantxa makabrotzat» jo dute zuzendaritzaren eskaintza. Enpresa erosteko aukera eman diete lan erregulazioa negoziatzeko mahaian, eta baina sei eguneko epea zuten bakarrik erantzuteko,

Kelvioneko Thermal Solutionsek Igorren (Bizkaia) duen plantako langileek enpresako zuzendaritzaren «joko zikina» eta negoziazio «borondaterik eza» salatu dute. Egun enpresaren itxiera eragingo lukeen lan erregulazioa eragozteko negoziazio epean murgilduta daude, eta jasotako azken eskaintza «txantxa makabroa» al den galdetu dute. Enpresak Igorreko eta Santanderreko (Espainia) plantak erosteko aukera eman zien, lehenbizi sindikatuei eta gero langileei, euro baten truke, baina sei eguneko epea eman zien bakarrik erantzuteko. Langileek eskaintza aztertzeko denbora gehiago behar zutela erantzun zuten, baina enpresak ez zuen onartu eta atzoko gauerdian amaitu zen epea.

«Enpresen salerosketak dabiltzan profesionalek hilabeteak behar izaten dituzte horrelako ariketa bat erabakitzeko, eta guri sei egun eman dizkigute, eta horietatik hiru jai egunak ziren», azaldu du Kelvioneko langile batzordeak lantegiaren aurrean eginiko agerraldian. Langileek ordubeteko lanuzte orokor batera deitu dute Igorren beraien egoera salatzeko, eta protestaldiak herrian izandako «arrakasta» eskertu dute publikoki. Baita egunerokoan herrian jasotzen ari diren babesa ere.

Igorren diharduten Kelvionen 73 langileak «kezkatuta» daude; hilaren 18an bukatuko da negoziazio epea, eta ez dago berritasunik: «Erosteko eskaintza tranparen ondoren ez dago beste ezer mahai gainean». Jaurlaritzako Industria sailarekin birritan bildu dira, eta tratu ona bai, baina konpromisorik ez dutela jaso kritikatu dute. «Inplikazio handiagoa» eskatu diote deslokalizaziotzat jotzen dutena eragozteko. Izan ere, batzordeak nabarmendu du enpresako zuzendaritzak Igorren egiteko moduko hiru enkargu bideratu dituela Polonian duen planta batera, milioi bat eurokoa bakoitza. Igorren udaberrira arteko lan karga dute, baina langileak greba mugagabean daude.


Eguberrietan ez galtzeko gida

Summary: Eguberrietan ez galtzeko gida. Eguberriak ate joka direla, joan-etorriei eta ostalaritzari lotutako neurriak malgutu eta moldatu dituzte Euskal Herrian. Arauak, baina, ez dira berberak hiru eremu administratiboetan. Hona argibide nagusiak.

JOAN-ETORRIAK

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Bihartik aurrera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan baimenduta egongo da udalerri batetik bestera joatea, betiere probintzia barruan baldin bada. Salbuespena Eguberrietarako jarri du Jaurlaritzak: probintzien eta autonomia erkidegoen arteko mugikortasuna baimenduta egongo da abenduaren 23tik 26ra eta abenduaren 30etik urtarrilaren 2ra, baina soilik familia arteko topaketetarako. Edozein kasutan, joan-etorriak justifikatzeko erantzukizunpeko adierazpenaren eredua bete beharko da.

Nafarroa. Nafarroan neurriak arinduko dituzte Eguberrietan. Konfinamendu perimetrala kenduko dute abenduaren 23tik 26ra eta 30etik urtarrilaren 2ra, eta, beraz, nafarrak herrialdetik irten ahalko dira epe horietan, baina soilik familia arteko topaketetarako. Nafarroan ere joan-etorriak justifikatzeko erantzukizunpeko adierazpen bat eraman beharko da.

Eguberrietako jai egunetan autonomien arteko mugikortasuna baimenduta egongo denez, Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko muga zabalik egongo da, eta herritarrak igaro ahal izango dira batetik bestera.

Ipar Euskal Herria. Konfinamendua abenduaren 15era arte izango da indarrean. Arrazoi jakin batzuengatik bakarrik atera daiteke etxetik, ziurtagiri batekin: lanera joateko, irekita dauden saltokietan erosketak egiteko, eskolara joateko, osasun arazoengatik, eta familia larrialdi batengatik. Bestalde, kirola egiteko egunean hiru orduz atera daiteke etxetik, hogei kilometroko tartean gehienez ere, ziurtagiriarekin betiere. Abenduaren 15etik goiti libreki ibiltzen ahalko da Ipar Euskal Herriko leku batetik bestera, betiere etxeratze agindua indarrean ez den ordutegian. Frantziako Estatuko beste eskualdeetara ere joaten ahalko dira herritarrak.

ETXERATZE AGINDUA

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Etxeratze agindua, 22:00etatik 06:00etara; salbuespen gisa, abenduaren 24ko gauean eta abenduaren 31koan: etxeratze agindua 01:30ean izango da.

Nafarroa. Gabon eta Urtezahar gauetan 01:30era atzeratu dute etxeratze agindua. Egun horietan salbu, etxeratze agindua 23:00etatik 06:00etara egongo da.

Ipar Euskal Herria. Jean Castex Frantziako lehen ministroak atzo iragarri zuen abenduaren 15ean konfinamendua arindu eta etxeratze agindua jarriko zutela 20:00etatik 06:00ak arte. Gauean, osasun arrazoiengatik edo lanagatik baizik ezingo da atera. Egunean zehar ez da, beraz, ziurtagirik beharko leku batetik bestera mugitzeko. Abenduaren 24an ez da etxeratze agindurik izanen; urtarrilaren 31n, ordea, indarrean egonen da: 20:00etatik 06:00ak arte.

OSTALARITZA

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Tabernak eta jatetxeak 20:00ak arte ireki ahal izango dira, bai terrazak, eta baita lokalak ere. 06:00etatik aurrera ireki ahal izango dute berriro. Aurreko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 500 positibotik gora izan duten herrietan, tabernek eta jatetxeek itxita jarraituko dute, baina neurri horrek ez die eragingo 5.000 biztanletik beherako herriei. Horietakoren batean egoerak okerrera eginez gero, Jaurlaritzak neurri murriztaileak ezarriko ditu bertan. Taberna eta jatetxeetan, barruko edukiera %50ekoa izango da, eta terrazetan, %100ekoa. Ez da barrako zerbitzurik izango. Janaria etxera eramateko zerbitzua 22:00ak arte baimenduko da.

Nafarroa. Nafarroako Gobernuak datorren ostegunean hartuko ditu neurri berriak. Nafarroako ostalariak gobernuko ordezkariekin batzartu ziren atzo, eta gobernuak sektoreari proposatu zion ostatuak zabaltzeko ordutegia 22:00ak arte luzatzea ostegunetik aurrera. Gainera, ostatuen barruan edukiera %30ekoa izatea proposatu zien gobernuak.

Ipar Euskal Herria. Ostatu eta jatetxeak guztiz itxiak dira Ipar Euskal Herrian. Frantziako lehendakari Emmanuel Macronek esan zuen goizenik urtarrilaren 20an irekitzen ahalko zituztela jatetxeak. Ostatu eta diskotekentzat, ordea, ez zuen datarik aurreratu.

GIZARTE TOPAKETAK

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Oraintxe, gehienez sei pertsona biltzeko aukera dago. Eta gehienez hamar pertsona biltzeko aukera egongo da Gabonetako bazkari eta afarietan: abenduaren 24an, 25ean eta 31n, eta urtarrilaren 1ean.

Nafarroa. Egun, sei laguneko bilkurak baino ez daude baimenduta, baina hamarrera igoko da kopurua abenduaren 24an, 25ean, 31n eta urtarrilaren 1ean.

Ipar Euskal Herria. Gehienez ere sei heldu biltzen ahalko dira Eguberrietako bestetarako. Haurrentzako ez du mugarik jarri Frantziako Gobernuak.

ZAHAR ETXEAK

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Zahar etxeetan neurriak malgutuko dituzte, eta astean bi senideren bina bisita jaso ahalko dituzte adinekoek. Egoiliarrak astean bi aldiz atera ahalko dira egoitzatik, ordubetez, eremu itxietan sartzea saihestuz eta bi senide edo ahaideren laguntzarekin. Gabonetako jaiegunak familiarekin igarotzeko aukera izango dute egoiliarrek, baina bueltatzean PCR proba egin beharko dute, eta berrogeialdian egongo dira, prebentzio protokoloa betez. Hala ere, zahar etxeko edo udalerriko osasun egoera larria bada (100.000 biztanleko 500 kutsatu baino gehiago baditu), irteerak bertan behera geratuko dira.

Nafarroa. Egoiliarrak etxera joan ahal izatea baimenduko dute. Gobernuak jakinarazi du araudi berezi bat prestatzen ari dela horretarako. Azaroaren 26tik egoitzetan indarrean dauden neurriak malgutzeko asmoa dauka gobernuak.

Ipar Euskal Herria. Bisitak baimenduak dira, zahar etxe bakoitzak bere arau propioak finkatzen ditu. Bisitak egiteko, aldez aurretik hartu behar da ordua, eta pertsona bakarra joan daiteke aldi bakoitzean.

GARRAIOA

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Garraio publikoari dagokionez, azkeneko zerbitzua beranduenez 23:00etan aterako da. Abenduaren 24ko gauean eta abenduaren 31koan pertsonen zirkulazioa 01:30ak arte luzatuko denez, garraio publikoaren ordutegia ere moldatzea gomendatzen du Jaurlaritzak. Ordutegi muga horrek ez die eragingo taxilariei eta garraiorako ibilgailu gidaridunei.

Nafarroa. Hiri garraioko ibilgailuen okupazioa %50era murriztuta dago urriaren amaieratik. Nafarroako Gobernuak ez du iragarri bestelako aldaketarik gaurko agerraldian.

Ipar Euskal Herria. Murrizketarik ez da garraioan, baina Euskal Hirigune Elkargoko garraio sindikatuak apur bat moldatu ditu ordutegiak, jende gutxiago ibiltzen delako, eta maiztasuna txikitu dute linea batzuetan.

SALTOKIAK

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. % 60ko edukiera gehienez 150 metro koadrotik gorako dendetan, eta % 75eko edukiera 150 metro karraturainoko dendetan. 65 urtetik gorakoek lehentasuna izango dute dendetan. 21:00etarako itxita egon behar dute saltokiek.

Nafarroa. Txikietan zein handietan, edukiera %40koa izango da gehienez. Handietan, mugitzeko soilik erabil daitezke eremu komunak, eta ezingo da bertan egon. 21:00ak arte zabalik egon daitezke.

Ipar Euskal Herria. Azaroaren 28an ireki zituzten berriz saltoki guztiak Ipar Euskal Herrian. Konfinamendua izanik ere, irekiak diren dendetara joateko aukera dute herritarrek, etxetik ateratzeko ziurtagiria beteta.

KIROLA

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Kirol federatuko entrenamendua gehienez sei pertsonako taldeetan egin ahal izango da. Kirol jardueraren inguruko gainerako neurri murriztaileek bere horretan jarraitzen dute; besteak beste, eskola kirolak etenda jarraituko du. Hala ere, Jaurlaritzak gaur argitaratu duen dekretuak dio eskola kirola Gabonen ostean abiatu litekeela, baldin eta egoera epidemiologikoa ona bada. Nafarroa. Neurriak malgutu ditu Nafarroako Gobernuak kirol jardueran. Bi neurri iragarri ditu: publikoa baimenduko du kirol ikuskizunetan, eta kalean egiten diren talde kiroletan gehienez hamabost lagun elkartu ahal izango dira.

Ipar Euskal Herria. Talde kirolik ezin da egin, salbu profesionalek. Ikasleek kirola egin dezakete, baina amateurrek ez. Uretako kirolak baimenduta daude, betiere 3 orduz eta 20 kilometroko tartea errespetatuta .

BESTELAKO NEURRIAK

Araba, Bizkai eta Gipuzkoa. Gabonetako jaiak, ospakizunak eta kabalgatak bertan behera, jendea pilatu ez dadin. Erlijio ekitaldietan, gehienez edukieraren % 35. Kultur ekitaldiak 21:00ak baino lehen bukatu behar dira. Musika eta ahots entsegu eta emanaldi kolektiboak edo dantzakoak, parte hartzaileak profesionalak ez badira, bertan behera.

Nafarroa. Gabonetako jaiak, ospakizunak eta kabalgatak bertan behera, jendea pilatu ez dadin. Haur parkeak irekita egongo dira, baina edukiera handiagoa baimenduko dute: %75eko edukiera gehienez. Hotelen gehienezko edukiera ere %50era handituko da. Kultur jardueretan ere (zinema aretoetan, antzerkian eta museoetan) jende gehiago baimenduko da: edukiera %50ekoa izango da gehienez (%40ekoa da orain).

Ipar Euskal Herria. Emmanuel Macronek urri bukaeran esan zuen kulturguneak abenduaren 15etik goiti irekitzen ahalko zituztela berriz. Egoera epidemiologikoa ikusirik, ordea, Jean Castexek atzo esan zuen gutxienez hiru astez egon beharko dutela hetsirik oraino.


Summary: Olanoren arabera, oposizioak ezingo du atzera bota erraustegiaren proiektua. GHK-k gaur onartu du enpresa kudeatzaileen kontzesioa, eta, beraz, Gipuzkoako ahaldun nagusiak azaldu du behin betiko martxan dagoela Zubietako erraustegia.

Zubietako (Gipuzkoa) erraustegia gaurtik aurrera behin betiko martxan dagoela jakinarazi dute Markel Olano Gipuzkoako Foru Aldundiko ahaldun nagusiak eta Jose Ignazio Asensio Ingurumen diputatuak. Hain zuzen, gaur goizean bisita bat egin dute erraustegiko instalazioetara, eta bertan eginiko prentsaurreko batean Olanok adierazi du «ikuspegi demokratikotik» beste iritzi batzuk egotea onartzen duela, baina herritarren gehiengoaren nahia bete dutela, eta, beraz, oposizioak orain ezingo duela azpiegitura atzera bota, dagoeneko martxan dagoelako. Izan ere, besteak beste, GuraSOSek atzo iluntzean jakinarazi zuen erraustegia legeztatzeko prozesuan atzeman dituzten «irregulartasunak» salatzeko Fiskaltzara joko duela.

GuraSOSen arabera, Zubietako erraustegiaren bi labeak «homologatu eta legeztatu gabe» daude, eta gainera, orain arte erabili dituzte ordezko transformadoreak ez dira behar den besteko tenperaturara iristen. Gainera, azaldu zuten gaur arte ez dutela transformadore nagusia esku artean izan, eta, beraz, frogatu egin beharko dela ea funtzionatzen duen ala ez. Izan ere, bi aldiz saiatu dira pizten: 2019ko ekainaren 11n lehertu egin zen, eta 2020ko irailaren 1ean, erre. Bigarren saiakera horren ostean, Alemaniara eraman zuten konpontzera. Asensiok, ordea, erraustegiak «baimen eta lizentzia guztiak» dituela azpimarratu du, eta zaborren tratamendua ere «homologatuta» dagoela, energia sortzen ari dela nabarmenduta. Fiskaltzara jotzeko aukerari dagokionez, mugimenduari dei egin dio Fiskaltzara jo ordez zuzenean auzitegietara jotzeko.

Hala ere, Olanorentzat «egun historikoa eta pozgarria» da gaurkoa, Zubietako erraustegia martxan jartzea Gipuzkoarentzat «aurrerapauso» bat izango dela nabarmenduta. Haren arabera, azpiegitura orain dela hilabete batzuetatik martxan egon arren, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak orain onartu du enpresa kudeatzaileen kontzesioa. Hori da falta ziren urratsetako bat, eta beraz, gaurtik aurrera hasiko dira enpresa horiei erraustegiko azpiegiturengatik ordaintzen, Olanok azpimarratu duenez. «Orain dela hamabi urte hasi zen prozesua, gaur amaitzen da».

Europan erreferentea

Bi arduradunek datuak ere eman dituzte, eta, horien arabera, Gipuzkoan %55ekoa da birziklatze tasa. Areago, erantsi du Europako iparraldeko beste herrialde batzuen parean kokatuko litzatekeela Gipuzkoa, hala nola Alemaniaren, Danimarkaren eta Suediaren maila berean. Gainera, uste du erraustegi honek gainontzekoekin alderatuta abantaila bat ere baduela: «Hau berriena da, eta beraz, hobekuntza oso inportanteak ditu; Europan hondakinen kudeaketarako erreferentzia bat da». Haren hitzetan, proiektu honek bide emango du beste zenbait erronkari ere eusteko; esate baterako, klima aldaketari eta ekonomia zirkularrari.

Erraustegia ekonomiaren eraldaketarako «beharrezkoa» den azpiegitura bat dela aipatu du Asensiok ere, eta modernizazioaren aldeko apustua egin dutela: «Hemen hondakinak ez dira zaborra bilakatzen, baizik eta lehengai; tratamendu mekanikoko eta biologikoko plantan sortzen den material guztia berreskuratu daiteke, eta balorizatu, materialki edo energetikoki». Zehazki, eman dituen datuen arabera, erraustegiak 160 mila tona hondakin jasotzeko gaitasuna dauka, eta horietatik %8 eta %10 bitartean berreskuratuko da; gainontzekoa energiarako erabiliko dela azaldu du Ingurumen diputatuak. Horrez gain, gaineratu duenez, hondakinetatik lortuko den energiak, urtero, orduko 160 mila megawatt sortuko ditu. «Politika arduratsuenetan kokatzen gaitu proiektu honek; ingurumenaren ikuspegitik ez dago hondakinak materialki eta energetikoki balorizatuz tratatzea baino ezer arduratsuagorik».


Summary: Abortua despenalizatzea onartu du Argentinako Diputatuen Ganberak. Senatuak berretsi beharko du lege proiektua. Haurdunaldiaren lehen hamalau asteetan abortua legezkoa eta doakoa izango dela dio.

Abortua legeztatzeari bide eman dio Argentinako Diputatuen Ganberak, eta Senatuak erabaki beharko du orain lege proiektuaren inguruan; hark izango du azken hitza. Aldeko 131 boto, aurkako 117 eta sei abstentzio jaso ditu legeak Diputatuen Ganberan. Hogei orduz luzatu da eztabaida Argentinako Parlamentuan, eta, bitartean, abortuaren aldeko eta aurkako manifestariak elkartu dira kanpoan. Saio luze baten ondoren, Marea Berdea mugimenduaren deialdiari erantzunez elkarturiko milaka lagunek gogotik ospatu dute parlamentu barruko bozketaren emaitza. «Argentinako demokrazia gurekin duen zorra kitatzetik oso hurbil dago», adierazi du mugimenduak emaitza jakin ostean, eta «herriaren eskaerari entzuteko» eskatu dio Senatuari.

Haurdunaldia lehen hamalau asteetan etetea baimentzen du legeak, eta abortua eskaera egin osteko hamar egunetan gauzatuko beharko dela zehazten du. Doakoa izango dela dio testuak, eta osasun sistema publikoak egin beharko duela gastuen kargu.

Gaur egun, abortua ez da legezkoa Argentinan, bi kasutan izan ezik: bortxaketa bat izan denean eta haurdun dagoenaren bizitza arriskuan dagoenean. Lege proiektua onartuz gero, irizpide hori mantenduko litzateke haurdunaldiaren hamalaugarren astetik aurrera, eta salbuetsitako bi kasu horietan soilik egongo litzateke baimenduta abortua epe horretatik kanpo. Bestalde, onartutako testuak aukera ematen die osasun langileei eta abortua gauzatzeko ardura dutenei horri uko egiteko, kontzientzia eragozpena argudiatuta. Kasu horietan, hala ere, haien betebeharra izango da artatzeari uko egin dioten horiek beste profesional batzuen eskuetan uztea.

Bigarrenez, bi urteko epean

Erabakia berrikusi, eta onartu ala ez erabaki beharko du orain Senatuak. Datorren astelehenean hasiko dute eztabaida, eta, bozketa eguna oraindik zehazteko badago ere, baliteke urtea amaitu baino lehen izatea. Duela bi urte ere onartu zuten abortua legeztatzeko proposamena Diputatuen Ganberan, baina Senatuak atzera bota zuen; 31 senatarik alde bozkatu zuten, eta 38k aurka. Oraingoan ere bozketa estua espero da. Senatuan aulki gehien duten alderdi politikoek abortua legeztatzearen alde egin badute ere, alderdi horien barnean ere desadostasunak daude gaiaren inguruan.

Hala ere, duela bi urteko testuinguruarekin alderatuta, desberdina da egoera, eta hori alde ikusten dute abortuaren aldekoak. Argentinako Gobernuak babestutako eta sustatutako lege proposamena da eztabaidagai dagoena, eta horrek proposamenari indarra ematen diola uste dute haren aldekoek. Alberto Fernandez presidenteak publikoki adierazi du abortua legeztatzearen aldekoa dela. Duela urtebete bihurtu zen Argentinako presidente Fernandez. Hauteskunde kanpainako goiburuetako bat izan zuen abortuaren legeztapena, eta kargua hartu ostean ere hainbatetan azaldu du horretarako asmoa. Gobernuaren aldekotasuna erabakigarria izan daiteke.

1921ean onartutako Zigor Kodearen arabera epaitzen da abortua Argentinan, eta lau urteko kartzela zigorra jasotzen du zigor kode horrek. 1983an diktadura militarra amaitu zenetik, abortuaren despenalizaziorako zazpi lege proposamen eztabaidatu ditu Argentinako Kongresuak, baina guztiak baztertuak izan dira gaur arte.


Summary: Erromak eta OMEk txosten bat ezkutatzeko «konspiratu» zutela salatu dute. Maiatzean argitaratu zuen OMEk txostena, eta hurrengo egunean kendu zuen, Italiaren presioengatik, adituek nabarmendu zutelako herrialdearen izurrite-larrialdi plana zaharkituta zegoela. Beste herrialdeei Italiaren akats berdinak ez egiteko aukera ematea eta bizitzak salbatzea zen txostenaren helburua.

Londresko The Guardian egunkariak gaur zabaldu duenez, Osasunaren Mundu Erakundeari eta Italiako Gobernuari, herrialdeak izurriari hasieran emaniko erantzun txarra aztertzen zuen txosten bat ezkutatzeko «konspiratzea» leporatu diete.

NBEko Francesco Zambon eta beste hamar zientzialarik egin zuten txostena, beste herrialdeei Italiaren akats berdinak ez egiteko aukera emateko helburuarekin, eta, ondorioz, bizitzak salbatzeko.

Aurrekaririk gabeko erronka bat: Italiaren lehen erantzuna COVID-19aren aurrean zen txostenaren izenburua. Lan mardula zen: 102 orrialde, eta salatzen zuenez, Italiak izurriari hasieran emaniko erantzuna «inprobisatua eta kaotikoa» izan zen, herrialdeak pandemia bati aurre egiteko zeukan plana ez zutelako eguneratu 2006. urtetik.

Txostena maiatzaren 13an argitaratu zuten OMEren webgunean, baina hurrengo egunean kendu egin zuten. Egunkariaren arabera, Ranieri Guerra OMEren ekimen estrategikoetarako zuzendariordeak eskatuta kendu zuten. Lotura zuen Guerrak Italiako Gobernuarekin, haren Osasun Ministerioko goi karguduna izan zelako 2014tik 2017ra. Izan ere, haren ardurapean zegoen larrialdi planak eguneratzea. Gaur ere, Erroma gobernuak izurriari aurre egiteko duen taldeko kidea da. Bergamoko (Italia) fiskaltza ikertzen ari da Italiako Osasun Ministerioak emaniko erantzuna, eta larrialdi plana zaharkitua da salaketaren gakoetako bat.

Hainbat kalkuluren arabera, larrialdi plan gaurkotua ez izatearen eraginez, baliteke 10.000 pertsona hil izana Italian lehen olatuan. Dagoeneko 60.000 hil dira herrialdean, koronabirusaren eraginez.

Salaketak, gainera, ika-mika eragin du Italiako Fiskaltzaren eta OMEren artean. Izan ere, hirutan deitu dute deklaratzera Zambon txostengilea, baina NBEk galarazi egin dio, bere zientzialariek immunitate diplomatikoa dutela argudiatuta, eta eskaera Italiako Atzerri Ministerioaren bitartez egin behar zuketela esanda.


Summary: ELA eta LABek «hitzarmen duin baten alde» batzartu dadila eskatu diote Gipuzkoako Foru Aldundiari. Greba egunak izan dituzte atzo eta gaur Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, ELAk eta LABek deituta. Gaurko manifestazioan, «sektorea duintzeko» eskatu diote aldundiari.

246. greba eguna izan dute gaur Gipuzkoako zahar etxeetako langileek. ELA eta LAB sindikatuek deituta, manifestazioan abiatu dira Donostiako Gipuzkoa plazatik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren paretik. Hain zuzen ere, aldundiari egin dizkiote bere eskariak: “hitzarmen duin bat behingoz onartzeko” eskatu diote, eta alde guztietako ordezkariak kontuan hartzeko horretarako. Bi sindikatuek bilera bat eskatu diote Gipuzkoako Foru Aldundiari.

Aldundiak atzo kaleratutako neurriak «benetakoak badira aurrerapausoa» dela adierazi du LABeko kide Leire Ormazabalek. Baina ELAko Janire Diazek gehitu du pauso hori ez dela “nahikoa”: «Neurriak ez dira nahikoa; zenbakiak ez dira aldatuko horrekin. Lan baldintzak ez dituzte aipatu ere egin. Pauso gehiago eman behar dira, eta ratioak are gehiago igo behar dira: 2008tik daude aldatu gabe».

Senideen elkarteak ere bertaratu dira langileei babesa adierazteko. Haien hitzetan, egoitzetako langileekin «zor handia» dute, eta beren lan baldintzak hobetzeak egoiliarren bizi kalitatea hobetzea ekarriko du ezinbestean. «Erreta» daudela aitortu dute, baina mobilizazioak izan bitartean parte hartzen jarraitzeko asmoa erakutsi dute.

Bi sindikatuek greba antolatua zuten atzo eta gaur, eta salatu dute gutxieneko zerbitzuak %100ekoak izan direla: «Langile guztiok dugun greba eskubidea urratu digute», adierazi du Ormazabalek. Dena den, mobilizazio gehiago iragarri dituzte datorren asterako, abenduaren 15erako.


Summary: Urkulluk uste du ez dagoela sakoneko arrazoirik Elkarrekin-Podemosek aurrekontuak ez babesteko. Lehendakariari iruditzen zaio iaz adostutako akordioa hein batean bete dela, eta, gogorarazi badu ere EAJ eta PSEren artean gehiengoa badutela, oposizioarekin ados jartzeko borondatea azaldu du.

Gobernuaren kontrol saioa egon da Eusko Legebiltzarrean, eta besteak beste, Miren Gorrotxategi Elkarrekin-Podemoseko bozeramaileak Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari galdetu dio ea zer egin duen gobernuak Elkarrekin-Podemosekin zuen akordioa betetzeko. Urkulluk erantzun dio urte berezia izan dela, baina hein handi batean adostutakoa betetzen saiatu direla; berdintasun programak bete izana, indarkeria matxistaren aurkako borrokan adostutakoak bete izana eta diru sarrerak bermatzeko errenta handitu izana aipatu ditu, besteak beste.

Gainera, pandemiaren ondorioz, gizarte gaietara aurreikusi baina diru gehiago bideratu dela berretsi dio. Eta, Gasteizko gasaren erauzketari dagokionez, Gorrotxategiri aurreratu dio ez direla baimen gehiago emango gasa dagoen arakatzeko, eta gasa bilatzeko edo erauzteko proiektuetarako zeuden 700.000 eurotako diru saila ere kendu egingo dela. Horixe zen Elkarrekin-Podemosek egin zion eskaeretako bat.

Atzo iluntzean jaso zituzten erantzunak Podemosekoek. Osoko bilkuran Urkulluri egotzi dio akordioaren gaineko jarraipenik ez egin izana, eta «iluntasunez» jardun izana.


Summary: Bertze bortz hurbilketa eta Euskal Herriratze bat. Karlos Apeztegia Jaca Iruñeko kartzelara ekarriko dutela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek. Angel Telleria Uriarte, Jon Crespo Ortega eta Jon Etxeberria Oiarbide El Duesora eramanen dituzte, Jexux Mari Altable Etxarte Soriara eta Jon Mirena San Pedro Blanco Palenciara.

Azken hilabeteotan astero gisan, gaur ere iritsi da Espainiako Espetxe Erakundeen iragarpena: bortz preso Euskal Herri inguruko espetxeetara hurbilduko dituzte eta bat Euskal Herriratu eginen dute. Karlos Apeztegia Jaca da Euskal Herrira ekarriko dutena: Iruñeko espetxera mugituko dute, Ocañatik (Toledo, Espainia, 520 kilometro). Ocañan zegoen azken euskal presoa zen Apeztegia, eta, beraz, hura hurbilduta, ez da euskal presorik izanen kartzela horretan.

Bertze bortz presoak El Dueso (Kantabria, Espainia, 170 kilometro), Soria (Espainia, 260 kilometro) eta Dueñasera (Palencia, Espainia, 310 kilometro) mugituko dituzte. Hiru eramango dituzte El Duesora: Angel Telleria Uriarte, Jon Crespo Ortega eta Jon Etxeberria Oiarbide. Estremeratik (Madril, 520 kilometro), Murtziatik (Espainia, 820 kilometro) eta Castellotik (Herrialde Katalanak, 575 kilometro) mugituko dituzte, hurrenez hurren. Soriara Jexux Mari Altable mugituko dute, Castellotik hura ere. Jon Mirena San Pedro Blanco, berriz, Herreratik (Espainia, 640 kilometro) Dueñasera eramanen dute.

Apeztegiak, Telleriak eta Altablek bigarren graduan beteko dute zigorra, Espetxe Erakundeen arabera.


Summary: Izurria giroa «gaiztotzeko» erabiltzea egotzi dio Urkulluk oposizioari. EH Bilduk «arduragabekeriaz» aritzea aurpegiratu dio Jaurlaritzari, eta PPk, berriz, «sinesgarritasunik» ez izatea.

Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan koronabirusari aurre egiteko azken neurrien inguruan galdetu diote gaur Iñigo Urkullu lehendakariari. EH Bilduk eta PPk kritikatu egin dituzte Labik hartutako azken neurriak, besteak beste, batzuk malguegiak direlako eta beste batzuk, ostalaritzari ezarritakoak, zorrotzegiak. Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun die ez dezatela erabili izurritea «giroa gaiztotzeko».

EH Bildutik Maddalen Iriarte bozeramaileak esan du izurria ez dagoela kontrolpean eta, beraz, ez dela neurriak malgutzeko abagunea. Iriarteren ustez, «arduragebekeriaz» ari da jokatzen Jaurlaritza, oposizioa gutxietsita eta neurriak arinduta. Iriarteren aburuz, Jaurlaritza ez dago ongi kudeatzen pandemia, besteak beste, datu objektiboen arabera ez liratekeelako neurriak lausotu behar. Horri lotuta, azpimarratu du osasuna «indartu» egin behar dela eta kaltetutako sektoreei ekonomikoki lagundu behar zaiela.

Ildo beretik mintzatu da PPko Carlos Iturgaiz. Hark salatu du zalantzan dagoela Jaurlaritzaren «sinesgarritasuna». Salatu du, halaber, «bidegabea» dela ostalaritza saltokiak baino ordubete lehenago itxi behar izatea.

Erantzuteko txandan, Urkulluk «ardura eta zorroztasuna» aldarrikatu ditu, eta oposizioari ohartarazi dio eztabaida «antzuek» gizarteari egiten diotela kalte. Lehendakariak nabarmendu du «gardentasunez» ari direla datuak ematen, baina aitortu du egoera larria dela oraindik eta guztion helburua izan behar duela konfinamendura itzuli behar ez izateak eta osasun kolapsoa ekiditeak.


Summary: Euskal herritarren zoriontasun afektiboa 7,4 puntukoa da. Euskal herritarren harreman eta zoriontasun afektiboa eta sexuala aztertu ditu 'Kaixomaitia.eus' atariak, Aztiker ikergunearen laguntzarekin. Harreman eredu klasikoa gailentzen da.

Euskal herritarren zoriontasun afektibo-emozionala 7,4 puntukoa da; zoriontasun sexuala, berriz, 6,2koa. Datuak beste era batera emanda, lau euskal herritarretatik hiru zoriontasun afektibo-emozional handia edo oso handia dute, eta %56k, zoriontasun sexual handia edo oso handia. Adinaren araberako bilakaera aztertuz gero, bi marrak paraleloan doaz. Zoriontasun sexualari dagokionez, gainerako %44ek esan dute erdipurdikoa, apala edo oso apala dela.

Harreman eredu klasikoa nabarmentzen da Kaixomaitia.eus-ek 2020an egin duen ikerketan: bikotea, bikote heterosexuala eta harreman mota itxia. Bikote harreman itxia dute gehienek (%70); bost urte barru bikotekide berarekin jarraitzea espero dute (%79,7), eta bikotekidea ez dutenen %59k ere hori nahi dute. %6k ez dute bikotekiderik nahi. Konfiantza eta zintzotasuna bilatzen dituzte harremanetan (%78,4), elkarrekiko maitasunaren (%68,3), ondo pasatzeko pertsona baten (%58,9) eta sexuaren aurretik (%47,2).

Kaixomaitia.eus-ek 2016an egin zuen euskal herritarren harreman afektiboei eta sexualei buruzko ikerketa. Orduan, 4.000 lagunek erantzun zituzten galderak, eta 1.500 laguneko lagin bat osatu zuten. Aurten, 8.000 lagunek parte hartu dute, eta 4.500 pertsonako lagin bat osatu dute, errealitatearen ahalik eta antzekoena izateko. Nabarmentzeko moduko datua da, bai aztertutako gaien intimotasunagatik, bai inkesta oso zabala izan delako, 73 galderakoa. Aztiker arduratu da inkestaren zorroztasun teknikoaz eta datuak ustiatzeaz. Lagina osatzeko eta ponderazioa egiteko, bost aldagai erabili dituzte: hizkuntza gaitasuna, sexua, adina, herrialdea eta boto asmoa.

Salbuespena dira harreman irekiak: %16k soilik izan dituzte. Hala ere, beste %16k bere egungo harremana irekiko lukete. Proportzioa handiagoa da gizonen artean emakumeetan baino. Iritzi zabalduena da harreman irekiak ez direla bideragarriak luzera begira (%44,7); baina lautik batek uste du (%23,4) irekia izateak bikotearen heldutasuna erakusten duela.

Euskal herritarrek astean behin, bitan edo gutxiagotan izaten dituzte, batez ere, sexu harremanak: astean behin edo bitan %36,8k, astean behin baino gutxiago lautik batek (%25,7), eta hilean behin baino gutxiago %14,5ek. Sexu harremanik ez dute hamarretik batek (%10,9). Sexu harremanik ez dutenen artean, proportzio handiagoa da homosexualen (%14,7) eta bisexualen (%19,1) artean, heterosexualen artean baino (9,7). Gehienek, %44k, sarriago izan nahi lituzkete sexu harremanak, astean hirutan edo gehiagotan. Astean behin edo bitan %38,8k. Batez beste astean sexu harreman bat izaten da (0,97); ikerketan parte hartu dutenek hiru (2,97) nahi lituzkete, ordea.

Pornografiaren kontsumoa zabalduta dago. %40,3k esan dute ez dutela pornografiarik kontsumitzen. Gainerako guztiek bai, maizago edo bakanago. %5,9k egunero, eta %14,5ek astean bitan. Gazteenek kontsumitzen dute gehien. 18-29 urte artekoen %40k, astero edo sarriago. Gizonen %98 masturbatzen dira, eta emakumeen %94. Gizonen %12,5, egunero; emakumeen %2,5.

Euskal herritarren %14,9ri bere sexu berekoekin sexu harremanak izatea gustatuko litzaieke. Alde nabarmena dago gizonen eta emakumeen artean: lau emakumetik bati gustatuko litzaioke (%24,2); hamar gizonetik bati, ordea.

Sexua ez da tabua, baina herritar askok jarraitzen dute bikotean sexuari buruz hitz egin gabe edo oso gutxitan hitz egiten, ia lautik batek.


Summary: «Ez naiz sekula lanera tripako minarekin joan». 1974an hasi zen Seaskarekin formatzen irakaslegora, eta 2018an hartu zuen erretreta. Zuberoako bi ikastoletan ari izan da, eta garapenaren lekuko izan da, hamar ikaslez petik ehunetik gora.

Baxoa huts eginik ere, bere gustuko ofizioa egin nahi zuen Solange Chimixek (Pagola, 1956), eta Seaskarengana jo zuen. Basaburuan lehenik eta Pettarrekoan gero, ibilbide profesionala ikastoletan egin du 2018ra arte.

Ikastolako irakasle izatea gauza arrunta zen ingurukoentzat?

Ene familiarendako ez zen batere arraroa; badakit aitarekin joan ginela Eñaut Larralderen ikustera, halako jendeak ezagutzen zituen. Herrian, Pagolan, hala zen: bakarra nintzen, baina haurrideekin bezala bakoitzak bere bidea egiten zuen. Edozein gisan irakaskuntza zen nahi nuena.

Euskararen transmisioa eskolatik egitea, alta, ez da oraino denen partetik barneratua.

Gu aita eta amarekin beti euskaraz mintzatu gara, haurrideen artean beti euskaraz. Orain ene haurrideetan bada bere haurrei ez duenik euskara irakatsi; ez kontra direlakoz, baina ez zien balio arauz, edo hirira joan direlako... Ilobekin ere, zenbaitzuekin euskaraz, besteekin frantsesez.

Ikastolen hastapenak ezagutu dituzu, orain arrahaurren xerka zoaz ikastolara. Zer aldatu da?

Alde batetik, haur kopuruak izugarri tipiak ziren. Basabürüko ikastolan nintzelarik, zazpi edo zortzi haur baldin bazen, kontent nintzen eta goxo zen, ama eskola osoan! Haur bat eritzen bazen, bost haurrekin zinen, doi... Etxekoen aldetik gehienek euskara bazekiten. Egun, kopuruak handitu dira, eta izugarri ontsa da gero eta familia haborok euskara sartzen baitu bere etxean, eta prefosta haur erdaldun gero eta haboro bada. Denboran ez zen hainbeste telebistarik, eta haurrak orain baino nekezago lerratzen ziren frantsesera. Orain etxean euskara entzunik ere lerratzen dira. Baina ikastolak egiten ditu haur euskaldun haboro eta hori gauza baikorra da. Pedagogia mailan, sartu ginelarik Seaskan biltzen ginen, behar ukan ditugu diplomak igaran, eta emeki-emeki [Frantziako] Hezkunde Nazionalaren peko izan gara, eta gara. Gauza ederra da, ezagutuak baikara.

Aldaketa handiak ekarri zituen?

Bide bat eraiki du, baina historia lantzen dugularik Euskal Herriko historia lantzen dugu, geografian badugu aski gune hemengo geografia lantzeko, Euskal Herrikoa. Ni gogo onez sartu nintzen, eta ikuskaritza ukan dugun aldi oroz erranik izan zaigu gure lana egiten genuela, euskaraz izanik ere.

Gurasoetan orain badira hezkuntzaz dena badakitenak?

Bai, baina ez dit trabarik ekarri; adinari lotzen dut: azken hamar urteetan jin diren etxeko gazteak ene haurren adinekoak ziren. Nonbait, esperientzia amiñi bat banuen; uste dut errespetua ekarri duen. Bai jakintsu direla, baina beren haurrak dira, normala da. Prefosta, duela 35 edo 40 urte andereño nintzelarik, etxekoek ene adina zuten. Ni irakasle horiek guraso, baina behar zelarik joan paztetx [talo] egitera ez genuen galdetzen nor zen irakasle, nor guraso; denak joaten ginen. Horiek ziren ene lagunak. Gozatu naiz!

Ikastola ez da eskola publikoa.

Guretako normala zen, bilkurak oro jarraitzen genituen, besta batzordean ginen... Ez zinen izaten ahal irakasle soil. Eder zen lohian eta eurian manifestatzea gurasoekin bat. Guretako normala zen, eta ez dakit emeia genukeenez eskola publikoan bezala gure lana egin eta etxera joan. Harreman horiek oso inportanteak ziren guretako eta bai haurrendako ere.

Oraino hala da?

Prefosta, azken urte honetan ez da pastoralik izan, ez Müsikaren Egünik, Herri Urratsik ez da egin, maskaradarik ez... Beraz, ikastolak ez du paztetxik egin. Baina ikusten dut ene haurrek nor dituzten lagunak: haurrak ikastolan ezarri dituzten familiak dira. Ikastola handitu da; beraz, lanak badira garbiketan, kantinan hiru zerbitzu, arroila egiteko edo arbel bat pausatzeko ez da ofizialerik, gurasoek dituzte egiten.

Zer oroitzapen atxikitzen duzu ikastolako ibilbidetik?

Gure haurrak ikastolan hasi zirelarik, hemen erraten zuten gure haurrek ez zutela harremanik ukanen herriko haurrekin. Hori ez nuen nahi, ez zen batere helburua eta duda ukan nuen; ohartu zirelarik emeki-emeki herrian berdin sartzen zirela eta nonbait beste gazteak jelosten zituztela, euskara entzuten baitzuten baina ez mintzatzen... Horretaz franko harro nintzen. Alabak baxoa ukan zuelarik euskaraz, herriko gazte batek erran zion xantza zuela, berak ere nahiko zukeela. Ikasia ikasi, orain ez dute ikasterik. Bestalde, ene ofizioa izugarri maite ukan dut, maite nuen lana egiten nuen. Ez naiz sekula lanera tripako minarekin joan.

Zure hitzak entzunez iduri luke dena aisa izan dela, alta ikastolaren bidea ez da sinpleena izan.

Manifestatzera joaten ginen, langabezia hunkitzen genuen eta berdin lanean ari ginen... Baina elkarrekin ginen eta ikusten zen ikastola eraikitzen ari zela. Xantza bat izan da maite nuen lana egitea maite dudan hizkuntzan.


Summary: Lantaronen emaztea hil zuen gizonezkoak azpikeria erabili zuela erabaki du epaimahaiak. Epaimahaiburuak datozen egunetan esango du zein den behin betiko sententzia. Fiskaltzak 25 urte eskatu zituen Herrerorentzat; defentsak, berriz, hamabost.

Gizonezko batek emaztea hil zuen 2017ko urriaren 2an, Lantaronen (Araba). Haren epaiketa azaroaren 30ean hasi zen, Arabako Probintzia Auzitegian, eta epaimahaiak aho batez onartu du Agustin Herrerok azpikeria erabili zuela Ana Belen Jimenez hiltzeko, baina baztertu egin du ankerkeria erabili izana. Horrez gain, gogoan hartu ditu generoaren eta ahaidetasunaren larrigarriak ere. Hala ere, behin betiko epaia ez da argitaratu, eta epaimahaiburuak datozen egunetan esan beharko du zein den zigorra. Efe agentziak, ordea, aurreratu du litekeena dela 20 eta 25 urte arteko espetxe zigorra ezartzea.

Hain zuzen, fiskaltzak 25 urteko espetxe zigorra eskatu zuen Herrerorentzat, «azpikeriaz eta ankerkeriaz» eginiko hilketa delitua egotzita, eta generoaren eta ahaidetasunaren larrigarriak ere aipatu zituen. Defentsak, berriz, hamabost urteko kartzela zigorra eskatu zuen, hiltzailek emaztea azpikeriaz hil izana aitortu, hilketan erabilitako arma entregatu eta egindako mina erreparatzeagatik. Larrigarriak bertan behera uzteko ere eskatu zuen. Beraz, fiskaltzak eskatutako lau puntuetatik hiru onartu ditu epaimahaiak.


Summary: «Bilatzen genituen elementu guztiak zituen 'Kutsidazu'-k». Demode Produkzioak-ek sorkuntzaren arloan aritzeko gogoa zuen, eta 'Kutsidazu bidea, Ixabel' nobela aukeratu du musikal bat egiteko. Dramaturgia nahiz abestiak ikuskizunerako propio sortuak dira.

1994an idatzi zuen Kutsidazu Bidea, Ixabel nobela Joxean Sagastizabalek. Lan horretan oinarrituta, antzezlana, telesaila eta filma ere egin dituzte ordutik. Zerrenda horri musikal bat ere erantsi dio Demode Produkzioak-ek. Urrian estreinatu zuten, eta bihar eta etzi Donostiako Viktoria Eugenia aretoan emango dute, 19:00etan. Xanti Korkostegi, Maria Redondo, Ainhoa Aierbe, Inazio Tolosa, Karlos Ngema, Iker Huitzi, Joli Pascualena eta Santi Romano dira aktoreak. Nobelako eta musikaleko sinopsiak berberak diren arren, ikusleak «opari asko» aurkituko dituela dio Patxi Barco zuzendariak (Donostia, 1959).

Zergatik Kutsidazu bidea, Ixabel? Eta zergatik musikal bat?

Duela hamar urte sortu genuen Demode Quartet, eta gure lanaren oinarrian honako hauek daude: a cappella abestea, bertsioak asko zaintzea eta umorea. Bertsioek kokatu gaituzte mapan, baina oraingoan, jauzi bat egin, eta sorkuntzan aritu nahi genuen; dramaturgiaren sorkuntzan, testuenean, nahiz abestienean, letrak eta musikak eginez. Zer egin pentsatzen ari ginean, Jolik [Joli Pascualena, Demode Quarteteko kideetako bat] proposatu zuen Kutsidazu bidea, Ixabel, eta denoi piztu zitzaigun bonbilla. Dibertigarria da, euskaldun kultura osoa katigatu du, inklusiboa da... Abiapuntu moduan, bilatzen genituen elementu guztiak zituen Kutsidazu-k. Oztopo bakarra zen euskaraz bakarrik egin zitekeela, guk normalean gaztelaniaz nahiz euskaraz egin daitezkeen lanak bilatzen ditugulako, baina iruditu zitzaigun merezi zuela.

Joxean Sagastizabalen nobelak izandako arrakastaren ostean, antzezlana, telesaila eta pelikula etorri ziren. Hain ezaguna izateak ez dizue ikusleei errepikakorra iruditzeko beldurrik eragin?

Ez, oso ezberdinak direlako elkarrengandik. Ikusleak ikusiko duenaren %60-70 gure sorkuntza lana da.

Aipatu duzu zeuek sortu dituzuela dramaturgia nahiz abestiak. Nolakoa izan da prozesua?

Dramaturgia Aitziber Garmendiak eta biok egin dugu elkarrekin, eta, besteak beste, euskalkiekin eta hitz jokoekin jolastu dugu. Nobelako gauzak daude, eta asmatu ere egin ditugu beste batzuk. Abestiei dagokienez, estilo guztietakoak daude: tango sentsuala, rock bat, gospela, txistua eta txalaparta... Hain zuzen, disko bat ere egin dugu ikuskizuneko abestiekin, eta aste honetan aurkeztu dugu Durangoko Azokan. Kantatu egin behar zuten aktoreek, eta oso maila ona eman dute.

Aurkezpenean esan zenuten nobelaren egokitzapen erabat librea egin duzuela. Zer aurkituko du ikusleak zuen lanean?

Gure lanaren sinopsia eta nobelarena berdinak dira: Donostiako euskaldun berri bat baserri batera joaten da euskara ikasteko, maitemindu egiten da, talka bat dago nekazaritza munduarekin... Nobela irakurri duenak gauza batzuk oso erraz identifikatuko ditu, baina, horrez gain, opari asko aurkituko ditu. Ordu eta erdiko lana da, eta momentu dibertigarri asko daude, erraz ikusten da, erritmo handia du. Guretzat gozamen hutsa da lan hau egitea.

Urrian estreinatu zenuten lana. Ez dira garairik errazenak arte eszenikoentzat. Zer moduz doaz emanaldiak?

Jaiotzen ari gara oraindik, eta mantentzen ditugu lotuta genituen emanaldiak. Aurreneko helburua estreinatzea zen, eta orain merkatua ea nola dagoen ikusi beharko dugu. Artilleria guztiarekin atera gara gu: zortzi pertsona aritzen dira oholtza gainean. Uste dugu horrelako lan batek euskaldun asko eraman ditzakeela aretoetara ondo pasatzera. Iruñeko Gaiarreko emanaldirako sarrera guztiak hamabost minutuan saldu genituen [atzo izan zen emanaldia]. Zazpiehun laguneko edukiera du antzokiak, eta 350 sarrera jarri ziren salgai. Eta pentsatzen duzu: 'Jo, aretoa lehertzeko aukera genuen'. Aretoak leku erabat seguruak dira, jendea aurrera begira dago, ez da mugitzen, distantziak errespetatzen dira, eta horrela gabiltza. Baina gero autobusean jendea estu-estu eginda joaten da. Ea normaltasuna pixka bat berreskuratzen dugun.

Aurrera jarraitu edo ez; zalantzarik izan duzue?

Momentu batzuetan etsitzeko gogoa izaten genuen, baina gero pentsatzen genuen ikuskizuna muntatze hutsa mezu bat zela, aurrera egin behar dela erakusten duen mezu bat. 'Gera gaitzala errealitateak' izan da gure leloa. Baina, noski, konplikatua izan da. Bideodeiekin egiten genituen entseguak, eta hori oso zaila da kantatu behar duzunean. Banakako lanaren bidez eta sareen bidez asko aurreratu dugu, eta, azkenean, pandemian sortutako espektakulua izan da.


Luzapena eta penaltiak

Summary: Luzapena eta penaltiak. Astelehenean egingo dituzte Gipuzkoako Futbol Federazioko hauteskundeak. Bi hautagaitza ariko dira lehian: 'Garai Berriak' eta 'Gipuzkoa, denon joko zelaia'

Ez hasieran behar zuen egunean, azaroaren 23an, eta ez hasierako bi hautagaiekin, Manu Diazekin (Garai Berriak) eta Adrian Merinorekin (Gipuzkoa, denon joko zelaia). 33 urteren ondoren, Juan Luis Larreak astelehenean utziko dio Gipuzkoako Futbol Federazioko presidente izateari, eta 110 boto emaileren esku egongo da azken erabakia. Gipuzkoa, denon joko zelaia hautagaitzak sortu du eztabaida azken asteotan, Merinok presidentegai kargua uztea erabaki zuelako abenduaren 1ean, «arrazoi pertsonal eta profesionalengatik». Jose Luis Colinak hartu du hautagaitza horren lidergoa, baina ez Hauteskunde Batzordeak eta ez Garai Berriak hautagaitzak ez dute onartu hautagai gisa. Izatez, Merino da, beraz, hautagaia —dimisioa aurkeztu izan balu, bertan behera geratuko zen zerrenda guztia—, eta astelehenean hark hartuko du hitza, bozketaren atarian. Baina ikusteko dago hauteskundeak hautagaitza horrek irabaziz gero Adrian Merino izango litzatekeen Gipuzkoako Futbol Federazioko presidentea, edo egun gutxiren buruan dimisioa aurkeztu eta Colinak ordezkatuko lukeen.

Eztabaida giro betean, astelehenean 18:30erako daude deituta hauteskundeak —lehen deialdian—, Donostiako Atano III.a pilotalekuan, eta 19:00etan izango da bigarren deialdia. Gipuzkoako 78 klubek boto bana izango dute bozketan, hamarna boto izango dituzte entrenatzaileek eta epaileek, eta seina jokalariek eta areto futboleko ordezkariek. 110 boto emaileak bertaratuz gero, beraz, 56 beharko dira garaipena lortzeko. Astelehenean eta Atano III.ean bertan eman beharra dago botoa, ordea, eta COVID-19aren pandemiak edo edozein ezustekok gorabehera bat baino gehiago sor dezake bozketan.

Merinorekin, zalantza

Bergararra da Manu Diaz, eta aldaketarako «gogotsu» dago. Adrian Merino aretxabaletarra, berriz, Larrearen jarraipen gisa saldu dute batean eta bestean, azken agintaldian federazioan bertan lanean aritutako hainbat baitaude zerrenda horretan. Gipuzkoa, denon joko zelaia hautagaitza «ilusioz gainezka» dago hauteskundeak irabazteko, hala ziurtatu du Colinak —Merinok ez du hitz egin nahi izan—. «Espero dezagun, gainera, Adrianek azkenean bere egoera pertsonal eta profesionala konpontzea, eta bera izatea presidentea; ez dugu baztertzen aukera hori».

Gipuzkoa, denon joko zelaia hautagaitzak, hori bai, ez du baztertzen, hauteskundeak irabaziz gero, Merino presidente izendatzea, hark dimisioa ematea eta karguan Colinak ordezkatzea. «Legezkoa litzateke, nahiz eta ulertzen dugun arraro samarra izatea. Denei azalpenak ematen ari gara, eta guztiek ulertu dutela uste dut; ez da egongo arazorik».

Guztiek ulertu ez dutena Realaren jarrera izan da. Jokin Aperribai presidenteak «batasuna» eskatu zuen urriaren 14an eman zuen prentsaurrekoan, baina argi hitz egin zuen Garai Berriak hautagaitzaren alde. Gipuzkoa, denon joko zelaia zerrendak gogor kritikatu zuen mugimendu hori, eta salatu zuten, halaber, Reala ezkutuan hainbat klubi presioa egiten ari zela. «Baina gai horri dagokionez beste fase batean sartu garela uste dugu. Errespetu handia diogu Realari», zehaztu du Colinak.

Hain zuzen ere, Reala bera saiatu zen bi hautagaiak elkartu eta hautagaitza bateratu baten aldeko pausoak ematen. Azaroaren 16an egin zuten lehen bilera, Anoeta estadioan, baina prentsara filtratu zuten bilera hori, eta hortik aurrera Realak uko egin zion bitartekari lana egiteari.

Colinak argi dauka hauteskundeak eurek irabaziz gero zein litzatekeen lehen neurria: «Klubekin elkartzea, denboraldiarekin zer egingo dugun erabakitzea eta arlo ekonomikoa aztertzea». Eskola kirolari dagokionez, orain artekoari eusteko apustua egingo lukete. «Hala nahi dute Gipuzkoako klub gehienek».


Ilusio zoroetatik, irrati librea

Summary: Ilusio zoroetatik, irrati librea. Iurretako hainbat gaztek Laixiar irrati librea sortu dute ideiak trukatzeko, ondo pasatzeko eta «zorakeriak» esateko. Dagoeneko bi irratsaio aireratu dituzte.

«Lagun arteko irrati bat», «ondo pasatzeko eta gozatzeko proiektu bat», «gure ideia zoroak botatzeko espazio bat». Hala deskribatu dute Iurretako Laixiar irrati libreko kideek beren proiektua. Iurretako lagun talde gazte batek irrati bat sortzeko utopiari ilusioz eta anbizioz eutsi dio; lortu arte. Azaroan ikusi du argia Laixiar irrati libreak; sarean eman dituzte lehenengo bi irratsaioak, podcast formatuan. Orotara, hamar kidek osatzen dute irratiko lan taldea. Mikel Elizaran, Asier Totorika, Asier Vera, Aimar Legorburu eta Ander Duñabeitia Bizkaiko Hitza-rekin bildu dira Iurretako plazan, proiektuaren nondik norakoez solastatzeko.

Hasiera puntura begiratu dute bost kideek. Duela urte batzuk piztu zitzaien irrati bat sortzeko ideia: «Aspaldi irrati bat egiteko ideia izan genuen, baina bitartekoak falta zitzaizkigun. Baliabiderik ez genuenez, hasierako asmo hori hoztu egin zen denborarekin», azaldu du Ander Duñabeitiak. Asier Verak oraindik atzerago ere gaurko ilusioaren arrastoren bat ikusi du: «Txikitan Kokoriko Irratia izan genuen, eta baliteke nostalgia horretatik abiatu izana». Ez dago argi hastapenetako ideiaren jatorria non dagoen, argi dutena da ilusioa berrartzeko arrazoia: abadetxearen irekiera. Herriaren zerbitzuetarako eraikina izan zen aspaldi, urteak eman ditu itxita, baina Iurretako gazteek berriro okupatu dute aurten. «Abadetxea zabaldu denean, ilusio handia piztu zaigu; horrela, irratiaren gaiari heltzea erabaki genuen. Hasiera hartako jendea eta kide berri gehiago batu ginen. Horrela hasi zen kontua», zehaztu du Duñabeitiak.

Bi proiektuen artean lotura badago ere, saretzeaz hitz egiteko «goizegi» da bost kideen ustetan: «Laixiar irratia forma hartzen dabil oraindik; hasi besterik ez da egin. Saretzeaz hitz egiteko goizegi da testuinguru honetan, baina bai, Abadetxeak animatu gaitu irratia sortzera. Hein batean, lehenengo saioan horregatik eman zaio Iurretako Gazte Asanbladari ahotsa», esan du Elizaranek. Atzera begiratzetik aurrera begiratzera jarri dute begirada. Orain ez dute aterpe finkorik, eta COVID-19aren aurkako neurriak direla eta, kideen etxeetan ekoizten dituzte saioak. Etorkizunean, abadetxea izan nahi dute proiektuaren gotorleku, herritar ororentzat eskuragarri egon dadin.

Irratiaren izena hurbila da iurretarrentzat. Irratiko kideek aho batez erabaki zuten: Laixiar. Iurretako larre zabal bat da:«Bertokoentzako oso leku sinbolikoa da», adierazi du Totorikak. Kofradiaren elkargunea izaten zen, eta orain urtero bazkari jendetsu bat antolatzen dute bertan. Gazteek ere bertan egin izan dute lo, ekintzak antolatu, parrandaren bat edo beste egin... «Zelai hori mito bat da», gaineratu du Legorburuk.

Askatasuna, printzipio gisa

Argi izan duten beste puntu bat irratiaren izaera da: «Irrati bat egin nahi genuen, ez egunkari bat, ez beste komunikabide bat: irrati bat», adierazi du Totorikak, segurtasunez. Laixiar Irratiaren izaerak berezitasun asko ditu. «Libre» hitza darama abizen gisa. Abizen horrek era askotako askatasunei egiten die erreferentzia: «Autogestionatua da, irrati gehienak ez bezala, ez dago finantzatuta, inork ez du jartzen gurean publizitaterik, eta, ondorioz, ez dugu inongo kanpo eraginik. Guk geure ideiak ditugu, eta nahi dugun moduan botatzen ditugu», azaldu du Verak. Legorburuk askatasunaren beste aurpegi bat plazaratu du: «Irekitasuna ere bai, pertsona bat badator eta zerbaiten inguruan hitz egin nahi badu, hor dauka eskuragarri plataforma bat, bozgorailu bezala». Gonbita horretan, emakumeen presentzia indartu nahi dute. Izan ere, hamar kide dira, baina pare bat emakume ez daude tartean. Veraren iritziz, lagun artetik jaiotako proiektua delako gertatu da hori:«Ez gara inorengana joan. Uste dut modu naturalean, lagun artean sortutako zerbait delako hartu duela forma hau, eta, era berean, horri eutsi nahi diogu: nahi duena nahi duenean hurbiltzea nahi dugu».

Izan ere, aurre lanketa askorik gabe, ilusio baten bulkadaz jaio zen irratia. Helburuaz ez dute gehiegi hausnartu; «modu naturalean» dabiltza bidea egiten, baina gozamena eta entretenimendua da kideek eskaini nahi dutena: «Ondo pasatzea da bilatzen duguna, ez?», galdetu die lagunei Legorburuk. Barre egin dute denek. «Botatzen ditugun zorakeriak gustatzen bazaizkie, ba, are hobeto», gehitu du. Duñabeitia ados dago lagunarekin: «Helburua ez da entzule kopuru jakin bat lortzea, egiten gabiltzan hori egiten ondo pasatu nahi dugu, irratiaren mundua nolakoa den ikasi». Ingurukoen konpainian denbora modu entretenigarrian pasatu nahi dutela kontatu dute: «Jendearekin biltzerakoan gustura egon, barre egin eta gure zorakeriak botatzeko espazio bat sortu nahi genuen».

Bi astero kaleratzen dituzte saioak, eta, momentuz, bi daude entzungai. Herritarren erantzunei erreparatuta, helburua bete dutela dirudi: «Oso harrera ona izan du proiektuak. Lanean, familian... barre asko egin dute gurekin; asko gustatu zaie». Momentuz, «entretenimendu hutsa» dela esan du Verak. Baina, helburuen forma ere aldakorra izan daitekeela aurreikusten dute: «Printzipioz horrela jaio da. Agian, gerora, beste erronka batzuk hartuko ditu, baina oraindik forma hartzen ari da».

Erronkak hizpide, finantzaketa sistemaren gaia ere mahai gainean ipini dute: «Hau ere inprobisazio hutsa ari da izaten», aitortu du Verak.«Baina zehaztu beharko da, irratiaren azpiegituretarako dirua behar da eta», gehitu du. Barre egin dute kideek. Momentuz, kide bakoitzak bere poltsikotik diru kopuru zehatz bat jarri du proiekturako, baina, gerora, zozketak edo finantzaketa kolektibo kanpaina bat egitea pentsatu dutela azaldu dute.

Oraingoz, baliabideak ez dituzte alde, baina, anbizioz dihardute: etorkizunaz kezkatzen baino gehiago, bizitzen ari diren orainaz ahalik eta gehien gozatzen.


Summary: «Nekatuta daudela esan digute klubek; batasuna nahi dute». Espero eta nahi baino liskartsuagoa izan da hauteskunde kanpaina, baina Manu Diaz gustura dago azken urtebetean egindako lanarekin. Ideia eta lan egiteko modu berriak aplikatuko dituztela ziurtatu du.

Futbol kontuez «gehiago» hitz egin nahiko luke, baina futbol arloaz kanpoko hamaika gertaeraz aritu behar izan du azken aste eta hilabeteotan. Manu Diazen (Bergara, 1965) hautagaitzak ideia berriekin sartu nahi du Gipuzkoako Futbol Federazioan, eta sinetsita dago astelehenean presidente izendatuko dutela. «Erabaki irmoak behar ditu Gipuzkoako futbolak». Besteren artean, federazioko presidenteak karguan gehienez zortzi urte egitea defendatu du bergararrak, baina, oraingoz, agintaldi bakarra hitzeman du berak. «Ez gehiago».

Gorabehera askoko hilabeteak igarota, zer moduz iritsi zarete Gipuzkoako Futbol Federazioko hauteskundeen atarira?

Itxaropentsu gaude, klub gehienen babesa daukagulako. Horretan, harro gaude gure taldeak egin duen lanarekin. Baina harrituta gaude beste hautagaitzak azken orduan aldatu duelako hautagaia; erabat etikaz kanpokoa da hori. Gipuzkoako futbolari iruzur egin nahian dabiltza.

Adrian Merino da, berez, Gipuzkoa, denon joko zelaia hautagaitzaren presidentegaia, baina, izatez, Jose Luis Colina da hautagaitza horren burua. Zer iruditzen zaizue?

Alde batetik, oso argi gelditu da haustura dagoela Gipuzkoa, denon joko zelaia hautagaitzaren barruan dauden batzuen eta gaur egun federazioaren zuzendaritzan daudenen artean; isilik daude azkeneko horiek, baina agintzen jarraitu nahi dute. Juan Luis Larrearen lehengusua da Jose Luis Colina, eta agintea familian mantentzeko estrategia bat besterik ez da hautagaitza horren buru bera jarri nahi izatea.

Gipuzkoak behar duen horretatik oso urrun dago, gainera, bere burua hautagai bihurtu duen pertsona. Bere bidea egin beharko luke epaileen estamentuak, independentea izan beharko luke, eta Colinak klubetatik urrunduta egin du bere ibilbide guztia, epaileen estamentuan.

Reala buru zela, hautagaitza bakarra sortzeko ahalegina egin duzue alde biek, baina saiakera bertan behera gelditu zen, filtrazioen eraginez. Zer gertatu zen lehen bilera horren ondoren?

Gai garrantzitsu askotan bi aldeak elkarrengandik urrun geundela jakinda ere, ilusioz beteta hitzartu genuen lehen bilera hori. Negoziazio horiek isilpean egin beharra geneukala erabaki genuen, baina, ezustean, prentsan agertu zen dena, filtrazio bidez. Orduan, hiru aldeek ikusi genuen hobe zela aurrez aurreko beste bilerarik ez egitea. Hori bai, Adrian Merinok eta biok elkarrengana hurbiltzeko saiakera bat egin genuen.

Saiakera horrek ez du emaitza onik eman?

Azken unera arte saiatu gara, baina ezinezkoa izan da. Adrianek berak eta federazioan esperientziarik ez daukaten bere hautagaitzako beste hainbatek begi onez ikusten zuten hautagaitza bakarraren ideia, baina betiko interesekin eta pertsonekin topo egin du bide horrek; gaur egun federazioan dauden horiekin.

Beste hautagaitzari ez zaio gustatu Realak, ofizialki, zuen alde egin izana. Zer iritzi duzue?

Lehenik eta behin, duela hamabi urte bi hautagai izan ziren Gipuzkoako Futbol Federazioko hauteskundeetan [Juan Luis Larrea eta Jaime Barriuso], eta Gipuzkoa, denon joko zelaia taldeko hainbat pertsona zeuden zerrenda horietako batean; Ramon Azkarate, esaterako, orain Realaren inguruan gehien kexatu denetako bat. Azkarate eta Juan Luis Larrearen hautagaitza hartan zeuden Iñaki Badiola Realeko presidentea eta Luis Maria Antoñana Moraza Realeko bozeramailea. Horregatik, harrituta gaude orain esaten ari diren guztiarekin. Realak Gipuzkoako beste edozein klubek adinako eskubidea dauka kanpaina egiteko. Eibar kanpainan dago, Lagun Onak ere bai, Oiartzun ere bai... Guztiak daude kanpainan, eta baita federazioa bera ere. Etikaz kanpokoa da horregatik Reala kritikatzea.

Bidezkoa litzateke Adrian Merinok hauteskundeak irabaztea, bizpahiru egun geroago dimisioa aurkeztea eta Jose Luis Colina izendatzea presidente?

Lege iruzur bat litzateke hori, Gipuzkoako futbolarekiko erabateko errespetu falta. Litekeena da hori eginez gero zuzenean zentsura mozio bat aurkeztea, baina ez gara hasiko kontu horiei bueltaka, ziur bainago guk irabaziko dugula. Eta, hala ez balitz, Adrian Merinoren hautagaitzan bertan nahikoa argitasun daukan jendea egongo dela espero dut hauteskundeak eurek irabaziz gero Merino bera izendatzeko hurrengo hiru urte eta erdirako presidente.

Zein dira zuen hiruzpalau proposamen nagusiak?

Hamalau hilabete daramatzagu gure programa garatzen, Gipuzkoako 78 klubekin elkartuta eta euren ideiak bilduta. Formakuntza mailan, argi daukagu klub guztiek [EAEko] Kirolaren Legea bete beharra daukatela, nahiz eta lege horren aplikazioa hobetu daitekeen. Aldundiarekin hitz egingo dugu akordio bidez hiruzpalau xehetasun egokitzeko. Hainbat foro ere sortuko ditugu, klubak federazioarekiko gertuago senti daitezen; pare bat hilabetez behin bilerak egingo genituzke, horretarako arduradun bat jarrita, argi daukagulako kluben oniritziarekin hartu nahi ditugula erabaki guztiak. Aldaketarako dagoen beldurraz jabetuta, auditoria bat ere egingo dugu, federazioaren egoera ekonomikoa eta ondasuna zein den zehazteko eta gure bideari hutsetik ekiteko. Ez dugu nahi ezustekorik.

Klub «gehienen» babesa daukazuela aitortu duzue. Zenbatena? Eta nolako harrera egin dizuete klub horiek?

Oso harrera ona egin digute denek, eta aldaketa baten beharraz hitz egin digute gehienek. Nekatuta daude orain arteko jardunarekin, intoxikazio kanpainekin eta gainerakoekin; batasuna nahi dute. Modu desberdinean lan egiteko eskatu digute, klubekiko eta kirolariekiko gertukoak eta arduratsuak izateko.

Abenduaren 15a. Manu Diaz presidente. Zein lirateke lehenengo bizpahiru erabakiak?

Lehenik eta behin, abenduaren 16an, 17an eta 18an Gipuzkoako 78 klubetako ordezkariekin bilduko ginateke denboraldi honi nola aurre egingo diogun erabakitzeko. Hori da lehentasuna. Bigarrenik, bilera bat eskatuko genioke aldundiari, 2021eko ekainerako eskola kirolean eta formakuntzan hiru urterako akordio bat hitzartu dezagun. Eta, hirugarrenik, praktika onerako manifestu bat bidaliko genieke klub guztiei; filosofia beraren parte izan behar dugu denok.

Zer mezu bidali nahiko zenuke hauteskundeen atarian?

Klubetatik, pertsonetatik sortutako ekimena da gurea, eta denentzat lan egingo dugu. Berritzailea eta ilusio sortzailea da gure proposamena, eta batasuna nahi dugu. Inor ez dugu kanpoan utziko, gure aldekoa izan edo ez.