Summary: Ia 50 jarduera egingo dituzte Bilboko inauterietan. Aurten aratusteak itzuliko dira Bizkaiko hiriburura, 2021ean bertan behera geratu eta gero. Ohiko jarduerak egingo dituzte, oro har, formatu txikiagoan edota moldatuta. Otsailaren 24tik martxoren 1era ospatuko dituzte, baina larunbat eta igande hauetarako ere ekintzak antolatu dituzte.

Pandemia jazo aurretik Bilbon egindako azken jaiak izan ziren inauteriak, eta, bi urte geroago, hiribilduak berreskuratuko dituen lehenak izango dira. Datozen larunbatean eta igandean, eta otsailaren 24tik martxoaren 1era bitarte, ia 50 jarduera egingo dituzte hiribilduko hainbat gunetan. Bilboko Jai Batzorde Mistoko ordezkariek goizean aurkeztu dute egitaraua udaletxean egindako prentsaurrekoan: batzordeko zuzendari eta udaleko Lankidetzako, Bizikidetzako eta Jaietako Saileko zinegotzi Itziar Urtasunek eta Bilboko Konpartsak Federazioko bozeramaile Ioritz Varonak eman dute xehetasunen berri. Halaber, Ibon Koteron albokariak eta Gemma Martinez aktoreak ere hartu dute parte agerraldian; hau da, aurtengo Farolin eta Zaranbolas, hurrenez hurren.

Aurtengo aratusteek betikoen antza izango dute, gutxi asko: pare bat ekintza bertan behera utzi dituzte, baina aurreko urteetako jarduera gehienak mantendu dituzte, formatu txikiagoan edota moldatuta. Ikastetxeen desfilea, txokolatada eta Gastrogunea ez dira egongo 2022an. Horien ordez, ikastetxeek mozorrotutako ikasleen argazkiak bidaltzeko aukera izango dute, beste modu batera ere parte hartu ahal izateko; eta merkatu bat antolatuko dute Albia lorategian otsailaren 26an, sukaldaritza jarduerarik gabekoa. Bestalde, egun bereko mozorro desfile eta lehiaketaren ibilbidea aldatu egin dute, jende pilaketak saihesteko: Diputazio kaletik abiatuko da, eta Plaza Biribiletik eta Areatzatik igaroko da. Mozorroetarako, Jai Batzorde Mistoak gai hau proposatu du: Txikitik handira. «Pandemia garaian gauza txikiak handi izan direlako», azaldu du Urtasunek.

Egitarau oparoa

Larunbat honetan egingo dira lehenengo jarduerak. 20:00etan, Aratusteetako Koplen lehiaketa egingo dute Kafe Antzokian, eta, ondoren, 22:00etan, Sutan taldeak kontzertua emango du. Igandean, 12:00etatik aurrera, Aratusteetako X. Torrada eta Pontxe lehiaketa egongo da Plaza Barrian.

Otsailaren 24an, osteguna, Zazpikaleak girotuko ditu Orkestra Elektrotxarangaren kalejirak, 20:00etatik aurrera. 25ean, ostirala, Farolin eta Zaranbolas epaituko dituzte, 19:00etatik aurrera. Larunbata izango da egunik garrantzitsuena, eta jarduera gehien izango dituena; besteak beste, ikastaroak eta Albia lorategiko merkatua egingo dituzte goizean, eta mozorroen lehiaketa, 16:00etatik aurrera. Horiez gain, Areatzan, Oinutsik erromeriak kontzertua emango du 17:15ean, eta Lekittoko Deabruak taldeak piroteknia eta albokarien ibilbide bat egingo du 19:30etik aurrera. 21:30ean, Bocabeats ikuskizuna hasiko da Plaza Barriko karpan.

Otsailaren 27an, igandea, Gaztedi dantza taldeak Zuberoako maskaradak eramango ditu Bilboko Plaza Barriko karpara, 18:30ean hasita. Astelehenean, Bilboko Udalaren Bandak eta DJ Xaiborrek kontzertua emango dute Plaza Barriko karpan, 12:30ean, eta, 17:00etan, Txirri, Mirri eta Txiribitonen Bart, non ote nintzen ni? ikuskizuna izango da Campos antzokian. Asteartean, 12:30ean Bilboko Udal Txistulari bandak joko du Plaza Barriko karpan, 19:30ean kandelak banatuko dira toki berean, eta 20:00etan sardinaren erreketari ekingo diote Arriaga plazan, 2022ko aratusteei bukaera emateko.


Summary: Hilaren hasierarekin alderatuta, ospitaleratuak ia erdira urritu dira. Eboluzio positiboa ikusten da datuetan, eta pandemia mendean hartzeko bidea «aurrera» doala adierazi du Sagarduik

Gaur goizean, hedabideetan egindako adierazpenen bidez aurreratu nahi izan du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik izurriaren jarraipen datuak hobera ari direla. Erietxeetako egoera nabarmendu du, bereziki. ZIUetan bi astean pazienteak %20 urritu direla jakinarazi du.

Eta datuetara begira, Hego Euskal Herri osoa erreferentzia hartuta, hobekuntza agerikoa da. Otsailaren 3an, 116 paziente zeuden Hego Euskal Herriko erietxeetan ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan: atzo, 82 ziren. Ospitaleratze berriak orduan 91 izan ziren; atzo, 33. Ospitaleratuak guztira 860 ziren hilabete hasieran, eta orain 442 dira. Ia erdira urritu dira.

Horiek horrela, izurria mendean hartzeko bidea «aurrera» doala defendatu du Osasun sailburuak. Onartu du, hala ere, «zuhur» jokatu behar dela oraindik. Bete beharreko neurrien berri gizarteak baduela argudiatu du, eta konplitu egin behar direla jarraibide horiek.

Hobekuntzari esker erietxeetako egoera hobera ari dela adierazi du. Igaro hilabeteotan atzeratu egin behar izan dituzte hainbat ebakuntza, baina goizetako martxa guztiz berreskuratu dutela esan du, eta arratsaldetakoarekin ere onbidearen ari direla.

COVID-19a eragiten duten birusaren transmisioa, hala ere, handia da oraindik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 1.037 positibo atzeman zituen atzo. Nafarroan, 351, eta denera, 1.388. Egindako testen %17k positibo eman zuten.


Summary: Hondurasko presidente ohia espetxeratu dute. Justizia Auzitegi Gorenak behin-behineko kartzela zigorra ezarri dio Juan Orlando Hernandezi, narkotrafikoa eta ustelkeria egotzita. AEBek estatuburu ohia estraditatzeko eskatu dute.

Hondurasko presidente ohi Juan Orlando Hernandezi behin-behineko espetxe zigorra jarri dio Justizia Auzitegi Goreneko epaile Edwin Ortezek, AEB Amerikako Estatu Batuek estatuburu ohia estraditatzeko eskaera jaso ondoren, narkotrafikoagatik eta ustelkeriagatik.

Hernandezen defentsak martxoaren 16an aurkeztu beharko ditu haren aldeko frogak auzitegian. Beraz, defentsa taldeak hilabete izango du agintari ohia ez estraditatzeko beharrezko informazioa biltzeko. Haren abokatuek, gainera, eskatu dute Hernandezek bere etxean bete dezala atxiloaldia, baina epaileak atzera bota du haien eskaera, Justizia Auzitegia Gorenak emandako autoan oinarrituta. Hala, presidente ohia indar berezien eskuadroian espetxeratuta dago, Tegucigalpan.

Segurtasun neurri gogorrak ezarri dituzte auzitegiaren inguruan, eta presidente ohiaren ehunka jarraitzaile ere joan dira hara Hernandezi babesa adierazteko.

Hondurasko Poliziak asteartean atxilotu zuen Hernandez, herrialdeko epaile batek aginduta, AEBek Hondurasko hiriburuan duten enbaxadak Kanpo Arazoetako Ministerioari eskatu eta gero presidente ohia estraditatzeko. Hernandezi hiru delitu leporatu dizkio Washingtonek: droga AEBetara inportatzea, arma trafikoa eta ustelkeria.

Hain zuzen, AEBek narkotrafiko sare batean parte hartu izana egotzi diote agintari ohiari, Kolonbiatik eta Venezuelatik Hondurasera bidalitako hainbat kokaina tonako kargamentuak jasotzeko, besteak beste. Droga airez eta itsasoz garraiatzen zuten Hondurastik Guatemalara, azkenik AEBetara eramateko. Orotara, 500.000 kilo kokaina garraiatu zituzten 2004tik. Presidente ohiari «milioika dolar eman zizkioten Hondurasko, Mexikoko eta beste herrialde batzuetako narkotrafikatzaileek eroskeria tarteko, haiek babestearen truke».

Hernandez Xiomara Castro egungo presidentearen —urtarrilaren 27an hartu zuen kargua— aurretik egon zen agintean, zortzi urtez.


Summary: Errusiak AEBei erantzun die prest dagoela neurri «tekniko-militarrak» hartzeko. Segurtasun eskaerak aintzat ez hartzea egotzi dio Moskuk Washingtoni. Publiko egin du erantzuna, iruditzen baitzaio sekretupean edukiz gero iritzi publikoak jarraituko duela «gezurrez betetzen». Nabarmendu du tropak ezin direla «egun bakarrean» itzuli baseetara.

Errusiak ez du baztertzen neurri «tekniko-militarrak» hartzea, ikusten badu AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ez dutela borondaterik Ukrainako auziaren bueltan segurtasun berme «sendoak eta lotesleak» negoziatzeko. Hori nabarmendu du Moskuk, Kremlinek egindako segurtasun eskariei erantzunez Washingtonek eta aliantza militarrak egindako planteamenduari ihardetsiz. Errusiaren ustez, AEBek ez diote «modu eraikitzailean» erantzun segurtasun bermeei buruz egindako proposamenari. «Saiatzen dira [AEBak] haiei eta aliatuei abantaila emango dieten egoerak sortzen, proposamenen izaerari muzin eginez», kritikatu du Moskuk, Atzerri Ministerioak Interfax berri agentziaren bidez zabaldutako eta AEBen Moskuko enbaxadore John J. Sullivani emandako hamar orrialdeko dokumentuan.

Moskuk joan den urtarrilaren 27an jaso zuen AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak egindako planteamendua, eta adierazi izan du proposamenak ez duela asebetetzen. Etxe Zuriak eta aliantzak muzin egin zieten eskari nagusiei: NATO Europa ekialderantz egiten ari den hedatzea gelditzea eta Ukraina eta Georgia —Sobietar Batasuneko errepublikak izandakoak biak ala biak— aliantza militarreko kide bihurtzeko aukera baztertzea. Hori dela eta, Kremlinek berriro eskatu die AEBei «Europa erdialdean, ekialdean, eta Baltikoko herrialdeetan» dituen indar militarrak eta armak erretiratzeko. Eskatu die, gainera, ez diezazkiotela arma gehiago eman Kievi, eta ez ditzala Ukrainako armadarekin maniobra militar gehiago egin.

Ukraina bera zuzenean aipatuta, Moskuk nabarmendu du Etxe Zuriak Ukrainako Gobernua presionatu beharko lukeela Donbassko gerran su-eten bat finkatzeko asmoarekin 2015ean sinatutako Minskeko Akordioak bete ditzan. Washingtonek armagabetzeaz negoziatzea proposatu zion Moskuri, eta Kremlinek erantzun dio prest dagoela armen kontrolari buruz hitz egiteko, baina segurtasunari, oro har, erantzun «integral bat» eman nahi diola. Joe Biden AEBetako presidenteari errepikatu dio, bide batez, «inoiz» ez duela izan Ukraina inbaditzeko asmorik, eta orain ere ez duela.

Mendebaldeak proposamena bidali zuenean, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak adierazi zuen Etxe Zuriak ez zuela idatzia publiko egingo, eta espero zutela Errusiak ere gauza bera egitea. Joan den otsailaren 2an El País egunkariak argitara atera zituen bi dokumentu. Errusiak publiko egingo du gaur erantzuna. «Uste dugu ezinbestekoa dela gure herrialdeetako gizarte zibilek jakitea zer gertatzen ari den eta zer jarrera defendatzen duen bakoitzak», argudiatu du Sergei Lavrov Atzerri ministroak, erabakia justifikatzeko. Uste du sekretupean mantenduz gero iritzi publikoak jarraituko duela «gezurrez betetzen».

Mendebaldeko potentziak esaten ari dira Errusiak Ukraina inbaditzeko arriskua dagoela. Moskuk duela bi egun iragarri zuen Ukrainako mugaren inguruan zituen tropa batzuk erretiratzen hasi zela, han egiten ari ziren «zereginak» bukatu dituztela iritzita. Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi du, gainera, Krimean, 2014an anexionatutako penintsulan, «zama arriskutsuekin eta astunekin» maniobrak egiten aritu diren hamar konboik erretiratzeko bidea hartu dutela. Ekipamendu militarra duen tren bat ere atera da Krimeatik, Interfax Errusiako berri agentziak zabaldu duenez. Errusiako eta Bielorrusiako armadak maniobra militarrak egiten ari dira Bielorrusian joan den ostegunetik, eta, «iragarri bezala», Lavrovek adierazi duenez, igandean dira bukatzekoak. Halere, Vladimir Putin eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea bihar dira Moskun bilera bat egitekoak, eta bigarrenak ohartarazi du Errusiako soldaduak «behar beste denboraz» egongo direla Bielorrusian. «Gure lurra da hau».

7.000 soldadu gehiago, AEBen arabera

Nolanahi ere, Mendebaldeko agintariak mesfidantzaz hartzen ari dira Moskuren iragarpenak; ez dituzte sinesten. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak gaur azpimarratu du, egunero egiten duen prentsa agerraldian, tropak ezin izan direla «egun bakarrean» itzuli dagozkien kuarteletara: «Asteak behar dira horretarako». Erresuma Baturako Ukrainaren enbaxadore Vadym Prystaiko elkarrizketatu dute BBCn, eta adierazi du Kievek ezin duela baieztatu tropen erretiratzea.

AEBen arabera, baina, Mosku gezurretan ari da esaten duenean tropak erretiratzen ari dela. Lloyd Austin Defentsa idazkariak gaur prentsaren aurrean azaldu duenez, ikusten ari dira Errusia tropak mugara hurbiltzen ari dela «pixkanaka-pixkanaka», Ukrainatik urrundu beharrean. Etxe Zuriko funtzionario batek atzo kazetari batzuei adierazi zienez, Errusiak beste 7.000 soldadu hedatu ditu Ukrainako mugan azken egunetan. NATOk eta Pentagonoak uste dute Putinek 150.000 militar inguru hedatu dituela guztira Ukraina inguruan —duela gutxi esaten zuten 100.000 inguru zirela—. AEBek orain egun batzuk ohartarazi zuten Errusiako armada otsailaren 16an, hau da, atzo hasiko zela Ukraina inbaditzen.

Zelenski eta NATO

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik errepikatu du, gaur, NATO «segurtasun berme bat» dela, eta Ukrainak eskubidea duela aliatuak aukeratzeko. «Gure independentzia ez galtzeko berme bat da NATO», azaldu dio BBCri. Salatu du, gainera, EB Europako Batasuneko «herrialdeak» —ez du izenik eman— Errusiaren jokoan sartzen ari direla eta hori ez zaio «zuzena» iruditzen.

Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak nabarmendu du aliantza militarra «laguntza politikoa eta praktikoa» eskaintzen ari zaiela Ukrainari eta Georgiari. Biek nahi dute NATOko kide bihurtu, eta, hain zuzen, Ukrainako eta Georgiako defentsa ministroek ere parte hartu dute aliantzako estatuetako Defentsa ministroek Bruselan gaur egindako bileran.

Bihar ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen bilera egitekoak dira, Ukrainak eskatuta. Errusiari eskatu behar zioten bere ekintza militarren berri emateko, baina Moskuk ez parte hartzea erabaki du. «Armadak egindako ekintzak lotuta daude unitate militarren mugimenduarekin, eta horiek borrokarako entrenamenduak egiten dituzte; beraz, ez da beharrezkoa izaten horren berri ematea», adierazi dio Atzerri Ministerioko iturri batek TASS agentziari.


Summary: Martxoaren 26rako manifestaziora deitu dute Bilbon, argindarraren garestitzea salatzeko. Hainbat taldek gaur dinamika bat aurkeztu dute kostu energetikoaren igoeraren aurka. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar etxetik batean pobrezia energetikoa jasaten dute, eta, horregatik, premiazko neurriak hartzeko eskatu dute

Pobrezia energetikoaren aurkako eguna izanik, Bilboko eta inguruko herrietako hainbat talde ekologistak, sindikatuk, auzo elkartek, etxebizitzaren aldeko plataformak eta gazte eragilek dinamika bat aurkeztu dute, Lapurretari ez, energiarako eskubidea lelopean. Pobrezia energetikoa arazo «larria» dela deritzote, eta, egun argindarra eta bizimodua garestitzen ari diren honetan, are larriagoa.

Bilbon egin duten prentsaurrekoan azaldu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar etxebizitzatik batean pobrezia energetikoa jasaten dutela. 70.000 etxe inguru dira, haien datuen arabera. Aldi berean, komunikabideetan azpimarratzen denez, argindar taldeen mozkinak gorantz doaz. Iberdrolak, «beste enpresa batzuen antzera», 3.811 milioi euro garbi irabazi zituen. «Argindar enpresen irabaziak eta pobrezia energetikoa txanponaren bi aldeak dira», adierazi dute.

Taldeon ustez, argindarraren garestitzearekin batera, elikagaiak eta alokairuak gorantz doaz, eta, horregatik, «geroz eta zailagoa da askorentzat duin bizitzea. Honek guztiak prekaritate larri batera kondenatzen gaitu».

Egoera horri aurre egiteko, premiazko neurriak hartzea eskatu dute. Alde batetik, galdegin dute amai daitezela argindar mozketak eta geldi dadila argindar fakturari aurre egin ezin dietenen zorpetzea. Ezinbestekotzat jotzen dute, halaber, argindar enpresen aberastasunari «mugak jartzea».

Hori guztia aldarrikatu eta argindarraren garestitzea salatzeko, manifestaziora deitu dute martxoaren 26rako, Bilbon, arratsaldez.


Summary: Nafarroako Unibertsitateak David Beriainen lanari aitortza egin dio. Beriainen alargun Rosaura Romerok Luka Brajnovic saria jaso du. Beriain eta Roberto Fraile iazko apirilean hil zituzten, Burkina Fason, dokumental bat grabatzen ari zirela.

Nafarroako Unibertsitateak Luka Brajnovic saria eman ohi du, askatasunaren eta giza balioen alde lan egin duten komunikatzaileen ibilbideari aitortza egiteko. Brajnovic kazetaritza deontologiako irakaslea izan zen Nafarroako Unibertsitatean 30 urtez, eta harengatik jarri zioten izen hori sariari. Aurtengo saria David Beriain kazetari eta ekoizlearentzat izan da (Artaxoa, 1977 - Burkina Faso, 2021). Haren alargun Rosaura Romerok jaso du —ikus-entzunezko ekoizlea da—. Sari ekitaldian parte hartu du ere Marc Marginedasek ere —Beriainen laguna eta 2019ko Luka Brajnovic sariduna—. Romero alargunak zera esan du: «Beriainenak bezalako bizitzak aberatsak eta emankorrak dira. Kontrastez beteriko gizon bat zen: tipula bat bezalakoa zen, geruza asko zituen, eta horrek handiagoa egiten zuen». Romeroren arabera, Artaxoako kazetariak bere beldurrak zituen, baina haren energia «amaigabea» zen. Marginedasek Iraken ezagutu zuen Beriain. Hala gogoratu du: «Iraken eman zezakeen atzean geratzen diren horietakoa zela. Baina kontrakoa: pelotoiko bizkorrenetakoa zen». Marginedasen arabera, Beriainek talentua eta karisma «sekulakoa» zen. «Kazetari gisa zakur harrapari baten modukoa zen».

Beriain eta Roberto Fraile iazko apirilean hil zituzten, parke naturaletako ehizari buruzko dokumental bat filmatzen ari zirela. Gatazka guneetan zaildutako kazetariak ziren Beriain eta Fraile. Nafarroako kazetariak ekoitzitako azkeneko lana Palomares dokumental saioa izan zen —maiatzean estreinatu zuen Movistar Plusek—.

Gaur arratsalderako, bestalde, Artaxoako Udalak ekitaldi bat antolatu du Beriain omentzeko. 18:00etan hasiko da topaketa.


Summary: 'Mozal legea’ erreformatzearen alde egin du Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute eskaera. EH Bilduk legea indargabetzeko galdegin du.

PP-C’s taldeak eraman du gaia Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara. Ertzaintza eta Estatuko Segurtasun Indarren «duintasuna eta eskubideak» bermatzeko indarrean den legedia babestu du eskuineko taldeak, eta, hala, eskatu du atzera botatzeko mozal legea edo Herritarren Segurtasuna Babesteko legea erreformatzeko Espainiako Kongresuan diren ekinbideak. PP-C’s-ren proposamenak Voxen aldeko babesa baino ez du jaso, eta bertan behera geratu da. Haren ordez, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako proposamenak egin du aurrera, talde horien botoekin. Puntu bakarra du testuak: adierazten du «beharrezkoa» dela mozal legea erreformatzea, modu horretan, «herritarren eskubideak eta askatasunak defendatzeko nazioarteko estandarrak» beteko dituen lege bat lortzeko. Jon Andoni Atutxa EAJko legebiltzarkideak adierazi du espero duela legealdi honetan mozal legea erreformatzea, eta aldaketa horiek «sakonekoak» izatea. Hala, azpimarratu du erreformaren helburua dela oinarrizko eskubideak eta askatasun publikoak babestea, bereziki biltzeko eta manifestaziorako eskubideak, adierazpen eta informazio eskubideak, askatasun sindikala eta grebarako eskubidea. Izan ere, ohartarazi du mozal legea «atzerapausoa» dela herritarren eskubide indibidual eta kolektiboetan. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak argi utzi du erreformaren bidez mozal legea «deuseztatzea» lortu nahi dutela. PSE-EEko Txarli Prietok, berriz, azpimarratu du legearen helburua izan behar duela «askatasuna eta eskubideak» segurtasunaren aurretik jartzea. Oso kritiko agertu da EH Bilduko Julen Arzuaga. Gaitzetsi du lege horrek «delitu» bilakatu nahi dituela kazetaritza egitea eta adierazpen askatasuna, eta oinarrizko eskubideak urratzen dituela. Horrez gain, osoko zuzenketa baten bitartez legebiltzar taldeei eskatu die mozal legearen aurka agertzeaz gain, araua ez aplikatzeko konpromisoa hartzeko. Hain justu, Arzuagak EAJri gogoratu dio mozal legearen aurka egonagatik 2016tik «45.000 aldiz» ezarri duela lege hori Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Halaber, EAJri eta PSE-EEri aurpegiratu egin die 2016an Eusko Legebiltzarrean bozkatu zutenaren aurka egitea gaur; orduko hartan, bi talde horiek eta EH Bilduk mozal legearen aurkako proposamen bat babestu zuten, eta hura ez ezartzeko konpromisoa hartu.


Berrikuntza ponpatuz

Summary: Berrikuntza ponpatuz. Jasangarritasun-irizpideen arabera fabrikatzea ondo dago, baina dagoeneko fabrikatuta dagoen ekipo bati beste bizialdi bat ematea hobeto dago. Horixe da Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuko partaide den Emica industria-ponpa zentrifugoen Bizkaiko fabrikatzaileak etsenpluaren bidez predikatzen duena.}

Ponpa zentrifugoak ponpa hidrauliko mota bat dira, eta energia mekanikoa energia hidraduliko bihurtzen dute, fluido bati presioa emateko. Hau da, likidoak emari eta distantzia handietan ponpatzeko aukera ematen dute, eta, beraz, industria-sektore askotan funtsezkoak dira, hala nola industria petrokimikoan, elikagaien industrian eta industria elektrikoan. Hainbeste erabilera dituztenez, txantxa gisa esan dezakegu funtsezkoak direla baita lapurreta ikusgarrienetan ere. La casa de papel telesaila ikusi dutenek ulertuko dute. Askotariko azken erabilera horiez gain, beste abantaila batzuk ere badituzte; hala nola: mekanismo sendoa dute, edo mantentze-lan txikia behar dute; faktore horiei esker, ematen du haientzat ez direla urteak pasatzen.

Baina pasatzen dira. Adibidez, Emicak 120 urte baino gehiago daramatza horrelakoak fabrikatzen Abanto-Zierbenako lantegian, eta aldaketetara egokitzeko borondatea izanez gero soilik gauza liteke halako jarraipena. Horrela soilik irauten du bizirik garai eta ingurune jakin bateko jarduera dinamikoen aurrean (XX. mendearen hasierako Bizkaiko meatzaritza, siderurgia eta ontziolak), negozioa egiteko edozein industria-sektoretan eta berrogei herrialde baino gehiagotan.

Gaur egun, egokitzeko, jasangarritasun-irizpideak era sistematizatuan sartu behar dira produkzioan. Hau da, ekipo eraginkorragoak eta ekonomikoagoak garatu behar dira, ingurumena gehiago errespetatzeaz gain. Eta horixe da Bizkaiko enpresa horrek duela lau urte bere buruari ezarri zion helburua; berrikuntza aldarrikatzea, bere ponpa guztiak estu hartu eta bezeroei balio erantsi handiagoa eskaintzeko.

Horrela, Emicak hainbat proiektu garatu ditu estrategia horrekin bat eginda, eta, horien artean, hiru hauek nabarmentzen dira: EcoPump, ekodiseinuaz baliatzen dena likido garbiak bulkatzeko behe-presioko eta erdi-presioko ponpa berri bat fabrikatzeak ingurumenenean duen inpaktua minimizatzeko; EPAdis, produktu hedatuaren kontzeptuan oinarritzen dena ponpak eta motorrak osatutako sistemaren errendimendua optimizatzeko; eta, batez ere, EMBeR, egitasmo erabat aitzindaria sektorea ekonomia zirkularrera hurbiltzeko, birmanufakturari esker. Edo, bestela esanda, erabilitako ekipo edo produktu bati (hondatua, higatua edo zaharkitua) jatorrizko errendimendua itzultzen dioten soluzioei esker, birfabrikazio-prozesua amaitutakoan produktu edo ekipo hori berri baten baliokidea (edo hobea) izango dela bermatuz, baina lehengaiak eta zerotik ekoizteko behar den energia aurreztuz. Azken proiektu horrek 2018an eman zituen lehen pausoak Ihobe, Instituto Fraunhofer eta Mondragon Unibertsitatea erakundeen eskutik, eta, horri esker, gaur egun Emicaren lantegitik ateratzen diren ekipoen %10 inguru zaharberrituak dira.

Bestalde, enpresa digitalizaziora egokitzeko lanean ari da, bai bere burua bai bere produktuak egokitzeko. Hori dela eta, HEIN (hondakinak, energia eta ingurumena) arlo bat gaitu zuen aldi berean, entsegu-bankua modernizatu zuen, eta monitorizazio-sistemez hornitu zuen. Sistema horiek aukera ematen dute diseinu-prozesuan ponpa mota bakoitzak ondoren izango duen funtzionamendu-baldintza errealak erreplikatzeko. Gainera, ponpei teknologia digitalak txertatzeko modua ikertzen hasi da, ponpa horiek beren funtzionamenduari buruzko datuak erregistra ditzaten, eta, adibidez, beren osagaien higaduraren ondoriozko arazoei aurre har diezaieten.


Summary: Eragileek hamabost egun gehiago izango dituzte hezkuntza itunari ekarpenak egiteko. Eragileek eta alderdiek martxoaren 4ra arte izango dute aukera akordiorako aurkeztu duten lehen zirriborroari ekarpenak egiteko. Legebiltzarkideak hilaren 7an elkartuko dira zuzenketak eztabaidatzeko.

Atzeratu egingo da hezkuntza akordioa. Aste honetan hainbat alderdik egindako eskaerei erantzunez, Eusko Legebiltzarrean itunaren oinarriak zehazteko sortutako lantaldea gaur eguerdian bildu da, eta aho batez hartu dute erabakia: lehen zirriborroari ekarpenak egiteko epea luzatuko dute. Hain zuzen ere, berez alderdi politikoek eta hezkuntza eragileek bihar arte zuten ekarpenak egiteko aukera, baina, gaur hartutako erabakiaren ondorioz, beste hamabost egun izango dituzte, martxoaren 4ra arte. Lantaldea martxoaren 7an elkartuko da zuzenketei buruz hitz egiteko.

Eusko Legebiltzarrak urrian erabaki zuen hezkuntza hitzarmenerako lantalde bat sortzea. Geroztik, ehun eragile inguru igaro dira bertatik, eta Kataluniara bisita bat ere egin zuten legebiltzarkideek, hango egoera bertatik bertara ezagutzeko. Gorka Alvarez (EAJ) lantaldeko presidenteak dokumentu bat osatu zuen agerraldietatik eta bidaiatik jasotako ekarpenekin, eta joan den asteartean eman zuen haren berri. Orduan, testuari ekarpenak egiteko tartea zabaldu zuten, berez, bihar arte. Ordea, aste honetan denbora gehiago eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk, eskaera formal bat aurkeztuz —hilabete gehiago eskatzen zuten—, baita PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak eta Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren buruak ere, prentsari egindako adierazpenen bidez. Halaber, EH Bilduk esana du berak berez ez zuela denbora gehiagoren beharrik, zuzenketak prest dituelako, baina akordiorako baliagarri izan badaiteke prest dagoela epea luzatzeko. Eusko Jaurlaritzak ere ez zion aterik itxi epea zabaltzeari.

Azkenean, halaxe egitea erabaki dute, eta eragileek eta alderdiek beste hamabost egun izango dituzte testuari ekarpenak egiteko. Behin ekarpenak egiteko epea amaituta, lantaldeko legebiltzarkideek haien inguruan eztabaidatu eta bozkatu beharko dute, behin betiko testua idazteko. Dokumentuak Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuratik igaro beharko du, eta, onespena jasoz gero, Eusko Jaurlaritzari igorriko diote. Hark hitzemana du testu hori oinarritzat hartuta onduko duela hezkuntza legea. Jaurlaritzaren asmoa da Gobernu Kontseiluak lege proiektua urrian edo azaroan onartzea eta, Eusko Legebiltzarretik igaro ostean, datorren urteko udaberrian onartzea legea.


Summary: Ikastolen Elkarteak protestara deitu du azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Ikastolen Elkarteak, Seaskak eta Azterketak Euskaraz taldeak elkarretaratzeak antolatuko dituzte martxoaren 4rako. Ikastola guztietan egingo dituzte, Ipar Euskal Herriko ikasleek baxoa eta brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea dutela aldarrikatzeko.

Bi aste barru, martxoaren 4an, Euskal Herriko ikastoletan elkarretaratzeak egingo dituzte ikasleek, gurasoek, langileek eta euskaltzaleek, Ipar Euskal Herriko ikasleek baxoa eta brebeta euskaraz egin ahal izatea eskatzeko. Arrazoia hauxe da: «Iparraldeko ikastoletako guraso, langile eta ikasleei Euskal Herriko ikastola guztien elkartasun eta babes osoa adierazi nahi diegu, eta erakutsi Frantziako hezkuntza agintariak ez direla ari Seaskaren aurka soilik, ikastola mugimendu guztiaren aurka baizik». Ikastolen Elkarteak jakinarazi duenez, Seaskarekin eta Azterketak Euskaraz taldearekin batera antolatuko dituzte protestak, Euskal Herriko ikastola guztietan. Erakundeei, alderdi politikoei eta gainerako eragileei ere deialdiekin bat egiteko eskatu diete.

Salatu dutenez, Ipar Euskal Herriko ikasleek oraindik ez dakite baxoko berezitasunezko bi probak eta Ahozko Handia zein hizkuntzatan egingo dituzten. Frantziako Hezkuntza Ministerioak Eskualdeko Hizkuntzen eta Kulturen Irakaskuntzari Buruzko Zirkularra argitaratu zuen abenduan, eta, Ikastolen Elkarteak nabarmendu duenez, hark jasotzen du proba batzuk euskaraz egiteko aukera. Horretarako pausurik eman ez izana gaitzetsi dute: «Oraingoz, ezezkoan daude, eta kezkatuta gaude Frantziako hezkuntza instituzioen jarrerarekin. Zirkular hori aurrerapauso bat izan ordez, atzerakada bat izateko arriskuan da. Ezin dugu 30 urte atzera egin». Azaldu dutenez, 2019an Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Frantziako hezkuntza agintariekin hitzarmen bat izenpetu zuten, ikasleek azterketa horiek euskaraz egin ahal izateko, baina hezkuntza agintariei leporatu diete akordio hori «berrinterpretatu» eta azterketak euskaraz egiteko aukera mugatu nahi izatea. Ikastolen Elkarteak joera hori gaitzetsi du: «Hitzarmena bete egin behar da, eta ikasle guztiek Ahozko Handia euskaraz egiteko aukera izan behar dute».

Brebetari dagokionean, antzeko eskaera dute: ikasleek euskaraz pasatu behar dute proba. Hala egin ezean, ikasleen eskubideak urratzen ari direla nabarmendu dute: «Azterketak euskaraz egiteko eskubidea dute gure ikasleek, eta brebetan eta baxoan ez badugu aurrerapausorik... Beren eskubideak errespetatu arte borrokatzeko prest gara». Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzearekin batera, azkenaldian jasotzen ari diren zigorrak ere salatu dituzte. Hain zuzen, joan den ekainean, hainbat irakaslek frantsesez eginiko brebetako zientzietako azterketak zuzentzea ukatu zuten; orain, Bordeleko akademiako errektoreak zigor ekonomikoa ipini die, soldataren atxikipen bat eginez. «Gure elkartasuna adierazi nahi diegu irakasle horiei, eta Bordeleko Errektorearen jarrerarekin dugun kezka sakona partekatu nahi dugu».


Summary: Xabier Atristain aske utzi dute behin-behinean, eta atera da Martuteneko espetxetik. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola euskal presoari, ez baitzion inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen utzi. Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki du orain, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean.

Espainiako Auzitegi Nazionalak men egin dio Estrasburgok agindutakoari, eta aske utzi du Xabier Atristain euskal presoa, behin-behinean. Gaur arratsaldean atera da Martuteneko espetxetik, han baitzeukaten preso. Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak ebatzi du, hain zuzen, Atristainen zigorra eten egin behar dela Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko sententzia nola aplikatu erabakitzen duen bitartean.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an ebatzi zuen Atristainek ez zuela «prozesu justu eta ekitatezkorik» izan. Izan ere, Espainiaren aurka kaleratutako sententzian, Estrasburgok azpimarratu du ezen, inkomunikatuta zegoela, Atristaini ez ziotela utzi konfiantzazko abokaturik aukeratzen. Are, epaian salatu dute euskal presoari ez ziotela utzi ofiziozko abokatuarekin «modu konfidentzialean» hitz egiten ere.

Ikusi gehiago: 2.354 urteko kartzela zigor eskaera Josu Urrutikoetxearentzat, Zaragozako atentatuagatik

Sententzia betearazteko, Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri zuen defentsak. Atristainen zigorra bertan behera uzteko eskatu zuen abokatuak, eta Gorenak erabaki beharko du behin betiko hala eginen duen edo ez. Auzitegi Goreneko bigarren salak ebatzi artean Atristain aske uztea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Nolanahi ere, baldintza batzuk jarri dizkio euskal presoari: bizileku jakin bat izan beharko du, edozein aldaketa komunikatu beharko du, pasaportea entregatu beharko du, eta ezingo du baimenik gabe atera Espainiako Estatuko lurraldetik.

Estrasburgok urtarrilean kaleratutako sententzian, espresuki aipatzen da inkomunikazio aldia, eta, beraz, Zigor Reizabal abokatuak uste du «oso larria» dela Espainiari emandako zigorra, baita «positiboa» ere, «lehenengo aldiz» esan baita «horren garbi» atxilotu batek bere abokatua edukitzeko eskubidea urratu dela. «Aurrekari oso garrantzitsua» izan daiteke, abokatuaren ustez, eta halako egoeretan diren gainerako euskal presoei aplikatu beharko litzaieke: asko daude kasu berean.

Torturak

Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Besteak beste, azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan esan zuen, adibidez, neska laguna atxilotzeko mehatxua egin ziotela. ETAko kide izatea leporatuta zegoen preso.

Espainiak 20.000 eurokokalte ordainak ordaindu beharko dizkio Atristaini. Estrasburgoko auzitegiaren arabera, hain zuzen, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6.1 eta 3c artikuluak hautsi zituen: lehena, epaiketa justu bat eta ekitatezkoa izatea bermatzen dituena; bigarrena, defentsa eskubideari eta abokatua libreki aukeratzeari dagokiona. Horregatik eman beharko diote ordaina.

Epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi zuen; izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgoko auzitegiaren esku hartzea ere arrazoitu dute epaileek, esanez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.

Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak berehala agindu zuen hura inkomunikatzeko, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta. Ordea, sententziak azaltzen du epaileak argudio «generikoak» erabili zituela euskal presoari abokatua aukeratzea galarazteko, eta «automatikoki» ezarri ziotela inkomunikazioa.

2022a edo 2027a

Torturapean egindako deklarazioetan, Atristainek bere burua erruztatu zuen hainbat ekintzatan. Ezarri zioten ofizioko abokatua hainbat aldiz saiatu zen Atristainekin harremanetan jartzen bitarte horretan, baina Guardia Zibilak inkomunikatuta zegoela esan zion. Atristrainen egoera ikusita, gainera, ofizioko abokatuak uko egin zion Guardia Zibilaren aurreko deklarazioa sinatzeari.

Izan ere, «tortura latzak» jasan izana salatu zuten Atristainek eta orduan berarekin atxiloturiko Juan Carlos Besancek: bere garaian Amnistiaren Aldeko Mugimenduak salatu zuen atxiloaldia «oso gogorra» izan zela. Honela kontatu zuen AAMk Atristainek pairaturikoa, 2010eko urriaren 6an, hots, inkomunikazio aldia bukatu eta denbora gutira: «Autoan poltsa jarri zioten buruan, oso estu, arnasarik gabe utziz ia itotzeraino. Bi aldiz galdu zuen konortea Madrilera bidean. Argi du guardia zibilek asko kontrolatzen zutela noiz arte eduki poltsa buruan, noiz galduko zuen konortea, eta abar. Madrilera iritsi bezain laster hasi ziren galdeketa luzeak, guardia zibil askoren parte hartzearekin, abokaturik gabe, erabat legez kanpokoak. Poltsa askotan jarri zioten buruan, estutuz, arnasarik gabe uzteraino. Bi aldiz botaka egin zuen, ez zuen ezer botatzeko, eta behazuna botatzen zuen. Goma aparrarekin biltzen zuten, izerditan blai zegoela buruan poltsa jartzen zioten. Ondoren ur hotza botatzen zioten sekulako kontrastea eraginez. Bi aldiz takikardiak izan zituen, eta botika eman zioten, lasaigarriak edo. (...) Buruan zerbait beroa eman ziotela nabaritu zuen. Orain azala joana du buruko zati batean. Bost egunez ez du lorik egin, ezta jan ere».

Atristainek bi urte egin zituen behin-behinean preso, eta 2012ko irailean irten zen kalera, epaiketa egin bitartean. Azkenean, 2013. urtean, hamazazpi urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Urte hartako maiatzaren 4an atxilotu zuen Ertzaintzak, zigorra kartzelan bete zezan. Azken hilabeteetan Martuteneko espetxean egon da euskal presoa (Donostia), bigarren graduan. Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko urrian erabaki zuten presoa Euskal Herriratzea, Soriatik. Estrasburgoko sententzia iritsi ez balitz, 2027ra arte edukiko lukete preso.


Summary: Etorkinen elkartasun sareko laguntzaile bat atxilotu du Frantziako Poliziak. Hendaiako polizia etxera eraman dute, eta atxiloaldian da.

Frantziako Poliziak lagun bat atxilotu du arratsaldean migratzaileak garraiatzea leporatuta. Elkartasun sare bateko kidea da, beste kideek BERRIAri jakinarazi diotenez. Etorkinen laguntzaileek pairatzen duten jazarpena salatzeko, elkarretaratzea egin dute arrats honetan, Hendaiako polizia etxearen aitzinean. Atxiloaldian segitzen du atxilotuak.

Azken asteotan, Frantziako Poliziak elkartasun elkarteetako hainbat kide atxilotu ditu migratzaileak garraiatzea leporatuta. Zehaztekoa da, Frantziako legediaren arabera, ez dela legez kanpokoa «Frantziako lurraldearen barnean» migratzaileak aterpetzea, garraiatzea, eta laguntzea. Alta, Frantziako Poliziak elkartasun sareetako kideak ere atxilotu ditu azken asteotan, migratzaileak diru trukean garraiatzea leporatuta.

Atxiloaldian egon zen elkartasun elkarte bateko kideari elkarrizketa egin zion Ipar Euskal Herriko Hitza-k, urtarrilean. Francisco Sanchez Rodriguez haren abokatua honela mintzatu zen orduan: «Praktikan jarri du haurridetasunaren printzipioa, Frantziako Konstituzioan idatzia dena. Ez da hobendun laguntza eskatu badiote, eta hari esker dituzte pertsona horiek tratu txarrak saihestu. Printzipio konstituzionala da; beraz, legea lehertzen du». Aipatu zuen ere Frantziako araubideak salbuespen gisa kontsideratzen duen egoeraren kasua: «Edozein laguntza ekartzea ez da zigortuko, helburua humanitarioa baldin bada».


Summary: Prozedurak baldintzatu du, beste behin, Egoitz Urrutikoetxearen auzia. Ostegun honetan epaitzekoa zuten afera berriz instrukziora bidaltzeko eskatu du fiskaltzak, prozedura akatsa izan dela argudiatuta. Martxoaren 31n jakinaraziko du erabakia Parisko Dei Auzitegiko epaileak.

«Hemendik urte batzuetara zuzenbide ikasketetan eredu gisa hartuko dute Urrutikoetxea afera», zioen barrez, gaur arratsaldean, Laurent Pasquet-Marinacce abokatuak. Frantziako Justiziak prozeduretan egindako akatsen ondorioz, auzitegietan katramilatu dira Josu eta Egoitz Urrutikoetxearen kontra irekiak zituzten auzibideak, azken urteetan.

Orain arte, Laure Heinich eta Pasquet-Marinacce abokatuek azaleratu izan dituzte prozedura arazoak, Frantziako justiziaren huts egiteak agerian utzita. Gaur, terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzak berak azpimarratu du akatsa, eta Egoitz Urrutikoetxearen kontrako auzia instrukziora itzultzeko eskatu du. Honela aitortu du: «ezohiko prozedura da hau».

Martxoaren 31n emanen du erabakiaren berri Parisko Dei Auzitegiko epaileak. Fiskaltzaren eskaria onartzen badu, kasik dena hutsetik hastea bezala izanen da; bestela, epaiketarako data berri bat jakinaraziko du. Dosierraren berri dakitenek lehen aukera hobetsiko duela uste zuten gaur arratsaldean.

Konplexua eta nahasgarria da afera, eta komeni da abiapuntutik hartzea, ulertzen entseatzeko. 2005. urtean ETA zeneko kidea izatea, eta, beraz, gaizkile elkarteko kide izatea leporatzen diote Egoitz Urrutikoetxeari. 2009an, bi urteko kartzela zigorra eman zioten kausa horregatik Parisko Zigor Auzitegian. Fiskaltzak dei egin zuen, eta 2010ean sei urteko zigorra eman zioten Dei Auzitegian. Bietan, Urrutikoetxea ez zen epaiketara agertu. Zigor Auzitegian, ETA erakundeari lotutako aferetan, bi aldiz baizik ez da gertatu akusatua agertu ez den epaiketa baten erabakiari fiskaltzak dei egitea: Josu eta Egoitz Urrutikoetxearen kasuetan.

2015eko urrian atxilotu zuten Egoitz Urrutikoetxea, Parisen. Orduan, bere kontrako epaiketak berriz egiteko eskatu zuen: 2009ko lehen auzia eta 2010eko dei auzia. Hor dago prozedura akatsaren funtsa: zein epaitegiri zegokion kasua berriz aztertzea? Garaian, lehen instantziaren beha egotea erabaki zuen Dei Auzitegiak.

Parisko Zigor Auzitegian beste bi auzibide zituen Urrutikoetxeak —iazko urrian epaitu zituzten azkenean—. Hirurak batu eta instrukziora bidaltzea erabaki zuen Zigor Auzitegiko epaileak 2017ko ekainean.

Kasazioaren erabakia

2019ko maiatzean atxilotu zuten Josu Urrutikoetxea, eta, hark ere, haren kontrako epaiketak berriz egiteko eskatu zuen. Ekainaren 19an izan zuen lehen zita, Parisko Dei Auzitegian. Eta hor ere galdera bera sortu zen. Egoitz semearekin lortutakoan oinarrituta, afera Parisko Zigor Auzitegiak aztertzea lortu zuten Heinich eta Pasquet-Marinacce abokatuek, prozedura akatsak zirela medio hark kasua instrukziora bidali zezan. Baina, terrorismoaren kontrako fiskaltzak helegitea jarri zuen.

2019ko irailaren 24an, hiru hilabete lehenago Dei Auzitegiak Josu Urrutikoetxearen kasuan hartutako erabakia bertan behera utzi zuen Frantziako Kasazio Auzitegiak. Ebatzi zuen auzibide bat bigarren instantziara iritsi den kasuetan, epaiketa berriz egiteko eskatzen bada, bigarren instantziari dagokiola kasua aztertzea, hau da, Dei Auzitegiari. Egoitz Urrutikoetxearen kasuan eragin zuen erabakiak, eta hiru auzibideetatik bat Dei Auzitegiaren esku utzi zuten berriz. Atzo arte.

Orain artekoa baliogabe

2019an semeak aitari eragin zion bezala, aitak eragin dio semeari gaur. Kasazio Auzitegiaren erabakian oinarritu baitzen fiskaltza Egoitz Urrutikoetxearen kasuan prozedura akatsa azaleratzeko. «Dei Auzitegiari zegokion epaiketa berriz egiteko eskaera aztertzea, eta Zigor Auzitegiak bere burua ‘ezgai’ kontsideratu behar zuen», azaldu die kazetariei auzi saioaren bukaeran. Horiek horrela, lehen erabaki «oker» horretatik aitzina gertatu den guzia baliogabe jo beharko litzatekeela uste du prokuradoreak. Horregatik eskatu du kasua berriz instrukziora bidaltzeko. Martxoaren 31an jakinaraziko du erabakia epaimahaiak.

Bi aukera daude: fiskaltzaren eskaerari muzin egin eta epaiketa data berri bat ezartzea, edo, kasua berriz instrukziora bidaltzea. Azken hau, afera kasik hutsetik abiatzea litzateke. Egoitz Urrutikoetxeari akusazioa jakinarazi eta auzibidea ireki beharko liokete, galdeketak egin; eta defentsak dosierrean elementu gehiago sartzeko eta instrukzio epaileari lekukoak aurkezteko aukera izanen luke. Ikusteke dago horrek nola eragin lezakeen emaitzan.

Egoitz Urrutikoetxea atxilotu eta behin behinean preso sartzeko aukerarik dagoen galdetu dio prokuradoreari Espainiako kazetari batek. Honela erantzun dio: «afera biziki zaharra da orain, eta orain arte izan dituen hitzordu guzietara agertu da. Ez luke inolako zentzurik». Atxilotu zutenetik zazpi urte daramatza auzitegietara joan etorrika Egoitz Urrutikoetxeak.


Summary: Realak bina berdindu du Alemanian, eta Donostian erabakiko da Europa ligako kanporaketa. Txuri-urdinak bi aldiz aurreratu dira markagailuan, baina Leipzigek neurketa orekatzea lortu du. Le Normandek egin du donostiarren lehen gola, eta Oiartzabalek penaltiz egin du bigarrena. Etxekoek ere gisa horretara egin dute azken gola.

Abantaila galtzea, edo aukerei lotzea: nola erreparatu, hala baloratzen da joaneko partida. Realak itzulerako neurketara aukerekin ailegatzeko xedez bidaiatu zuen Alemaniara. Esan eta egin: bina berdindu du Leipzigen, eta Anoetan erabakiko da zein taldek jarraituko duen Europa ligan. Donostiarrak bi aldiz aurreratu dira markagailuan, baina etxekoek birritan lortu dute partida berdintzea.

Reala ia tupustean aurreratu da. Konturatzerako egin du lehen gola. Bederatzigarren minutuan Robin Le Normandek egin du; ezker hegaletik abiatutako jokaldian, Diego Ricok egindako erdiraketa orraztu du Alex Sorlothek, eta Le Normandi ailegatu zaio baloia. Eroso errematatuta, sarera jaurti du (0-1).

Eskerrak horri, etxekoak berehala suspertu baitira. Leipzigek pixkanaka jokoaren agintea hartu, eta zelaian aise nagusitu da; askoz hobeto aritu da lehen zatian. Kontrara, txuri-urdinak gehiegi sufritu gabe, baina etenik gabe aritu dira defentsako lanetan. Harik eta saiakera haietako batean Leipzigekoek berdinketa lortu duten arte. Angeliñok ezker hegaletik erdiratu du, eta Nkunku aurrelariak buruz errematatu du baloia, gola eginaz. Ordu erdia bete denerako orekatu dute emaitza (1-1).

Leipzig nagusi zela, garaipena lortzekotan bigarren zatian aurrerako urratsa egin behar zuen Realak. Gutxika-gutxika egin du: bere areatik aldendu ditu etxekoak, eta zelaian hobeto kokatu da. Imanolenek erasora sarriago egin dute, eta orduan ailegatu da bigarren gola. Korner batean Cristian Portuk gertu eduki horretarako aukera; Realaren bigarren jaurtiketa izan da, baina, aurrez, Leipzigeko jokalari batek eskuz ukitu du baloia: penalti.

Mikel Oiartzabalek ez du hutsik egin: 1-2. Hurrengo minutuetan aurrerako urratsa egin dute alemaniarrek. Beharra zuten. Realaren areara egin dute, eta 80. minutuan Joseba Zalduak egindako penaltia adierazi du epaileak. Duda-mudako erabakia probestuz, Forsbergek binakoa egin du. Etxekoek zenbait aukera izan dituzte azken minutuetan; Matt Ryanek eta atzelariek lotu dute berdinketa. Neurketaren hondarrean Asier Illarramendi eta Ander Martin zelairatu ditu Imanolek: baten itzulera, eta bestearen debuta. Ostegunaren atarian, haien eta gainontzekoen beharra izango du: lehia zabal-zabalik dago.


Summary: Ertzaintzak gogor jo du bart Maxameko langileen aurka. Emakume bat atxilotu dute langileak lorategi batera zokoratzeko eginiko esku hartzean. Enpresa ixtearen aurka protestan ari dira langileak, eta greba mugagabea hasi zuten asteazkenean.

Gogor jo du Ertzaintzak bart Galdakaon (Bizkaia) Maxam enpresako langileen aurka. Lantegia ixtearen aurka protestan ari ziren langileak, eta polizia haiek baztertzen saiatu da. Emakumezko bat atxilotu dute, «agintearen aurka» egitea leporatuta. Mozilo Irratiak zabalduriko irudietan ertzain bat ikusten da, emakumezko bat lurraren kontra atxilotzen.

Irratiak bart zabaldu duenez, langileak enpresaren aurrean ari ziren protesta egiten, eta Ertzaintzak baztertu egin nahi izan zituen hamar metroko lorategi batean, trenbidearen ondoan. Ez dago hesirik lorategia eta trenbidea bereizten duenik, eta langile batzordeak eskatu zuen aparkalekuan egin ahal izatea protesta, «ezbehar bat saihesteko», baina enpresak ezetz esan diela.

Maxam lehergaien eta ehiza kartutxoen fabrikako langileek greba mugagabea hasi zuten asteazkenean. Enpresak ehiza materiala ekoizteko planta ixteko asmoa du, eta sindikatuei jakinarazi die ezingo dituela beste postu batean jarri bertan diharduten 70 langileak. Hari erantzunez, langile guztiek, lehergaiak eta kartutxoak ekoizten dituztenek, greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Langile batzordeko lau sindikatuek babestu dute deialdia (UGT, CCOO, SIX eta ELA).

Galdakaon dago Maxam, trenbidearen alboan, eta inguruan dinamitera esaten diote. Enpresako buruak ehizarako materiala egiten duen arloa Nobel Sport Frantziako enpresari saldu dio, eta hortik dator erabakia. Jardun historikoa da enpresan, baina gaur egun ekoizpen guztiaren %5 baino ez da. Lehergaiak dira jardun nagusia.

Guztira 320 langile dira Maxamen, eta lanuzte mugagabean daude. Sindikatuek, berriz, auzitara joko dute kartutxo arloaren salmenta legezkoa den ikusteko. Haien iritziz, posible da hura irekita mantentzea, eta, hala ez balitz, langile guztiak Maxamen beste planta batzuetara eramatea. Era berean, erretiro aurreratuak edo irteera ordainduak bideratu daitezkeela uste dute.

Hau ez da Maxameko langile batzordeak abian daukan salaketa bakarra. Aurretik behin-behineko langileen egoera salatu zuen lan ikuskaritzaren aurrean. Haien datuen arabera, ehundik gora dira, eta gehienek sei eta bederatzi urte artean daramate aldi baterako kontratuekin.

Asteazkenean, grebaren lehenengo egunean, plantako langile guztiek ekin zioten protestari.

Iragan igandean, plantako 390 langileek, asanbladan bilduta, babestu egin zuten langile batzordeak (UGT, CCOO, SIM eta ELA) eginiko greba proposamena. Asteazken goizeko txandan zen hastekoa greba mugagaberako deialdia,eta ez zen inor inor sartu lanera. Piketea han agertu zen, baita ertzain ugari ere. Istiluen aurkako hogei bat polizia joan ziren lantegiaren kanpoaldera, furgoietan. Langile batzordeak «gehiegizko presentzia poliziala» salatu zuen ohar bidez.

Maxam Galdakaok bi ekoizpen lerro ditu: lehergailuak egiten dituen 320 langileko handia, eta ehiza kartutxoak ekoizten dituen 70eko txikiagoa. Azken hori desagertu egingo da, alor hori erosi duen enpresak itxi egingo duelako. Kaleratzeen eragina, baina, Galdakaoko bi lantegietara iritsiko da. Enpresak 67 kaleratze egin nahi ditu: kartutxo fabrikako hamasei langile finko, lehergai lerroko 21 eta behin-behinean dauden 30 langile. Horiez gain, kaleratze ordainduak egitea planteatu diote batzordeari.

Batzordearen ustez, kaleratze horiek saihestu egin daitezke, besteak beste, erretiro aurreratuak eskainiz edota lau urteko baimenak hartzeko aukera emanez. Negoziazio zaila izango dela dirudi. Maxamek beste kartutxo planta bat du Iruña Okan (Araba), eta erosleek ez dute itxiko hura.


Tomas Aragues konpositorea hil da

Summary: Tomas Aragues konpositorea hil da. Donostiako kontserbatorioko irakasle eta zuzendari izan zen, eta Euskadiko Orkestrarekin ere hurbileko harremana izan zuen hasieratik.

Musika klasikoko konpositorea izan da Tomas Aragues Bernad, klasizismo formalaren bidetik egin duena ibilbidea. 1935ean jaio zen, Albalate de Arzobispon (Teruel, Espainia), baina Barakaldora (Bizkaia) lekualdatu zen umetan familiarekin, aitak herri horretako udal banda zuzentzeko postua eskuratu zuenean. Hala, aitaren arrastoari segituta, Bilboko kontserbatorioan egin zituen lehen musika ikasketak Araguesek, eta Galizian eta Italian jarraitu zuen ondotik.

Liturgiara bideratutako erlijio musika ugari idatzi zuen, eta, batik bat, Donostiako kontserbatorioari estu lotuta gelditu da haren izena; irakasle aritu baitzen urteetan, eta baita zuzendari karguan ere, 1980-1983 urteen artean. Besteak beste, kontserbatorioko orkestra eta Easo Abesbatza ere zuzendu zituen, eta Euskadiko Orkestra sortu zenean, 1982an, zuzendaritzari loturiko zereginetan parte hartu zuen.

Joserra Senperena musikariak konpositorearen galerarengatik doluminak eman ditu jendaurrean: «Tomas Aragues hil da, euskal musikaren erreferentea. Langile nekaezina, itzalean egotea nahiago duten horietakoa. Ez adiorik, maisu».

Lanaren aitortza

Euskal Herrian ibilbide musikal luze eta oparo bat eginda hil da, beraz, Aragues. Nolanahi ere, Araguesek azken urteetan jaso ditu zenbait aitortza musika munduan egindako lanaren erakusle izan direnak. Izan ere, Donostiako kontserbatorioko ikasleen esker ona jaso zuen, 2000. urtean; erretiroa hartu izana eskertzeko ekitaldi bat egin baitzioten.

Euskal musikagintzaren esker ona ere jaso zuen 2015ean, bere lanetan oinarritutako programa berezi batekin omendu baitzuen Donostiako Kursaalean. Bere 80. urtebetetzearen harira egin zioten omenaldia, eta bertan izan ziren Euskadiko Orkestra Sinfonikoa, Donostiako Orfeoia, Andra Mari abesbatza, Easo abesbatza eta La Salle anaidia.


Summary: Gasteizko gotzainak adierazi du sexu abusu bakarra nahikoa dela «errotik erantzuteko». Juan Carlos Elizaldek nabarmendu du «ahalegin handia» egingo dutela haurtzaroan «gertaera latz horiek» jasan zituztenei laguntzeko.

Juan Carlos Elizalde Gasteizko gotzainak Arabako gizarteari zuzendutako gutun pastoral bat argitaratu du gaur. Bertan, Eliza katolikoari eragiten dioten aktualitateko zenbait gai aztertzen ditu, baina, bereziki, «sexu abusuen gaitzaren aurkako borrokari» eragiten diotenak. Adierazi duenez, nahikoa da Eliza Katolikoaren barruan adingabe bati egindako sexu abusu bakarra egoera horri «errotik erantzuteko». Gehitu du, gainera, «ahalegin handia» egingo dutela haurtzaroan «gertaera latz horiek» jasan zituztenei laguntzeko.

Frantzisko aita santuak gai horren inguruan bultzatutako erreformak txalotu ditu, eta, adingabeei egindako abusuen inguruan, adierazi du inoiz ez zela «horrelakorik gertatu behar». «Krimen horiek egiteko Elizan zuten posizioa aprobetxatu duten pertsona horiek ez zuten inoiz inolako ardura pastoralik izan behar, eta are gutxiago adingabeekin», azpimarratu du.


Summary: Berrogei herritarrek kalean egin dute lo Donostian, etxegabeen egoera salatzeko. Gipuzkoa plazan pasatu dute gaua, eta La Sirena aterpetxea neguko gau guztietan irekitzeko eskatu dute.

Donostiako Gipuzkoa plazako arkupeetan egin dute lo berrogei lagun inguruk, eta, besteak beste, La Sirena aterpetxea neguko gau guztietan irekitzeko eskatu diote Donostiako Udalari.

Gaur egun, aterpetxea hotzaren aterpe gisa erabiltzen da, eta, beraz, tenperatura 0 gradura jaisten denean eta izotz arriskua dagoenean bakarrik irekitzen da. Egoera hori salatzeko, eta kalean lo egiten dutenei elkartasuna adierazteko, 20:30etik aurrera bildu ziren zenbait lagun Gipuzkoako hiriburuan.

Herritarrak Donostiako Gipuzkoa plazan. Hiritarron Harrera Sarea

Ez da horrelako ekintza bat egiten duten lehenengo aldia; otsailaren 10ean, esaterako, Donostiako Bulebarreko kioskoan pasatu zuten gaua hirurogei lagun inguruk, La Sirena aterpetxea ez ixteko eskatzeko.


Summary: Eguraldiagatik 30 kilometroko proba izango da Rojo eta Salsamendirena, 08:00etan hasita. Rojoren esanetan, proba horixe da Jokoetarako finkatu duen helburu nagusia.

Amaitzear dira Neguko 24. Olinpiar Jokoak. Otsailaren 4an hasi ziren, Pekinen, eta hilaren 20an amaituko dira, bi egun barru. Lehiarekin batera, azken txanpa betean dira Imanol Rojo eta Manex Salsamendi euskal kirolariak ere, eta gaur goizean jokatuko dute beren azken proba; azkena, eta ziurrenik haientzat garrantzitsuena: 50 kilometroko proba. Eguraldiagatik, ordea, azkenean 30 kilometroko proba bat izango da, eta ordubete beranduago hasiko da: 08:00etan –Pekinen 15:00ak izango dira–.

Gogotsu aritu dira biak gainerako probetan. Azkena eginiko estilo klasikoko 15 kilometroko proban, adibidez, 39. postuan sailkatu zen Rojo: 10. kilometrora arte onenengandik gertu ibili zen, baina gero behera egin zuen. Gustura bukatu zuen, hala ere. «Egindakoarekin oso pozik nago», adierazi zuen. Brasilgo selekzioarekin lehian ari den Salsamendi eskiatzaile nafarra, berriz, 90. postuan sailkatu zen. 50.35 minutuan amaitu zuen, eta irabazleak 12.40 minutu atera zizkion.

→ Ikusi gehiago: Imanol Rojo 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometroko proban, eta Manex Salsamendi, 90.

Rojo, markagailuak hausten

Lehenbiziko saiotik eman zuen zeresana Rojo eskiatzaileak: tolosarra bizi-bizi aritu zen Pekingo Olinpiar Jokoetan egindako lehen saioan. 15x15 eskiatloia izan zuen gero, eta 21. postuan sailkatu zen. Gainera, bakarkako proba batean inoiz eginiko emaitzarik onena erdietsi zuen, eta Espainiako selekzioaren marka ere hautsi zuen. Orain, hirugarren eta azken proba gelditzen zaio, eta guztietan bereziena izango dela aurreratu du. «Hauxe da nire helburu nagusia», adierazi du, eta nabarmendu du aurreko Jokoetan lortutako 17. postu hori hobetzen saiatuko dela.

Salsamendi, lehen aldiz Jokoetan

Salsamendirentzat, berriz, lehen aldia da Olinpiar Jokoetan. Oso gutxi lehiatu da azken hilabeteetan, eta Jokoak behar bezala prestatzeko baliatu ditu azken hilabeteak. BERRIAk harekin hitz egiteko aukera izan zuen Jokoak hasi baino lehen, eta gogotsu eta itxaropentsu gerturatuko zela aurreratu zuen. Nabarmendu zuen ez zuela helburu finko eta anbiziotsurik, eta bere onena ematen saiatuko zela: «Niretzat garrantzitsuena zera izango da: lasterketak amaitzean dena eman dudala ikustea, eta nire esku zegoen guztia egin dudala sentitzea».

→ Ikusi gehiago: «Esperientzia handitzea izango da helburuetako bat»


Summary: Urkulluk hezkuntza akordiorako zirriborroaren «balorazio oso ona» egin du. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-k eskola publikoaren garrantziari eta euskarari buruz galdetu diote Eusko Legebiltzarrean Iñigo Urkulluri. Itunpeko eskolak eta publikoak mantentzearen alde egin du, eta ez du argitu murgiltze eredu orokortua ezarriko duten ala ez.

Murgiltze eredua, segregazioa, hezkuntza publikoak eta itunpekoak izan beharreko garrantzia... Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioa eta legea ontzeko prozesuak mahai gainean jarri du hezkuntza, eta pil-pilean daude haren gaineko eztabaidak. Gaur, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, hizpide izan dute akordioaren oinarriak ezartzeko sortutako lantaldearen lehen zirriborroa —atzo adostu zuten beste hamabost egun ematea dokumentuari zuzenketak egiteko— . Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari zer pentsatzen duen galdetu diote Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik eta PP+C's-ko Carlos Iturgaizek. Urkulluk hitz gutxi behar izan ditu testua zer iruditzen zaion esateko: «Ea nola baloratzen dudan hezkuntzaren oinarrien zirriborroa? Bada, orain arte egindako lanaren balorazioa oso positiboa da».

Balorazio orokorra egitearekin batera, bi gaitan zentratu dira: hezkuntza publikoaren garrantzian eta euskaran. Gorrotxategik kritikatu du zirriborroak ez duela aintzat hartzen hezkuntza sistemaren «gaitz» nagusietako bat, «legitimatu» egiten duela hezkuntza publikoaren eta itunpekoaren sistema, «bere ondorio txar guztiekin». Urkulluri galdera argia egin dio: «Gobernu honek ba al dauka asmorik neurriak adosteko eskola publikoak pisu handiagoa izan dezan hezkuntza sisteman?». Urkulluk erantzun dio gobernu programan bertan hartua dutela konpromisoa: «Gure konpromisoa da bidezko eta kalitatezko hezkuntza zerbitzua indartzea, euskal eskola publikoaren funtsezko izaera aitortuz». Hori «eufemismo bat» dela leporatu dio Gorrotxategik, eta proposamen zehatzagoetara jo du: «[Momentu hau] aukera bat da joera pribatizatzaileei buelta emateko eta apustu irmoa egiteko jabetza publikoko eskola sare bat progresiboki garatzearen alde».

Gorrotxategik, erreskadan, hainbat datu bota ditu, haren hitzetan, itunpeko sareari ematen dioten garrantziaren erakusgarri direnak: Andoainen, lekuen %21 dira publikoak; Aretxabaletan, %41; Arrasaten, %34; Azpeitian, %42... Eusko Jaurlaritzak hezkuntza publikoa «erabat abandonatuta» daukan seinale dira datuok, Gorrotxategiren irudiko. Gainera, sareen «dualtasun» horren ondorio iruditzen zaio segregazioa ere, eta esan du ezinbestekoa dela eskola publikoaren presentzia handitzea, segregazioa murriztekotan. Bestelako iritzia du Urkulluk, eta itunpeko ikastetxeak nahiz publikoak mantentzearen alde dagoela adierazi du: «Sistema publikoaren eta itunpekoaren arteko bizikidetza eredu berezi eta eraginkorra mantendu egingo da».

Iturgaiz, aldiz, euskararen presentziarekin izan da kritiko. Nabarmendu du Kataluniako murgiltze eredua «kopiatu» nahi dutela eta euskara izango dela sistema osoaren ardatza. «Ez duzue onartzen porrot bat dela euskalduntzea hezkuntza sistemaren helburu bakarra izatea». Urkulluk erantzun dio euskara ez dela inposatzen eta familiek aukeratzen dutela D eredua. Ez du argitu legean murgiltze eredu orokortua jasotzeko asmoa duten ala ez.


Summary: EH Bilduk uste du Atristainen inguruko erabakia beste dozenaka kasutan aplikatu behar dela. Koalizio subiranistaren arabera, argi geratu da inkomunikazioek «bidezko prozesu baterako eskubidea» urratzen dutela.

EH Bilduk «oso positibotzat» jo du Xabier Atristain behin-behinean aske uztea, eta erabakiak «aplikazio analogikoa» izan beharko lukeela azaldu du. Atristain atzo atera zen Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa), Espainiako Auzitegi Nazionalak Giza Eskubideen Europako Auzitegiari men egin ostean.

Askapena ospatu du koalizio subiranistak, baina gogoratu du Auzitegi Nazionalak azken urteetan izandako jarrera dela medio «bidegabeko zigor bat» bete dutela Atristainek eta beste ehunka euskal presok.

«Inkomunikazioak tortura gertatzeko beharrezko ingurunabarrak sortzen ditu», salatu du EH Bilduk komunikatu batean, eta gehitu Estrasburgoko auzitegiaren ebazpenak adierazten duela «bidezko prozesu baterako eskubidea» ere urratzen duela: «Autoinkulpazio horiek eta inkomunikaziopean torturapean erauzitako hirugarren pertsonei egindako inkulpazioak Auzitegi Nazionalaren jardueraren oinarrian egon dira». Hala, koalizioaren ustez, auzitegiaren asmoa «zigor oso gogorrak» ezartzea izan da, eta ez egia argitzea edo justizia egitea.

Izan ere, EH Bilduren esanetan, estatuaren biktimek «babes handiagoa» jaso dute nazioarteko erakundeen partetik, Espainiako justizia sistematik baino, eta Espainiako justiziak ez du beste aukerarik izan Europatik iritsitako erabakietara egokitzea baino.

Nazionalak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpenak beste dozenaka kasutan eragina izan beharko lukeela uste du EH Bilduk, eta «torturen biktimen eskubideak» berrezartzeko bide eman beharko lukeela. Era berean, esan du hausnarketa bat egin beharra dagoela torturak jasan dituzten eta epaiketa justu bat izateko eskubidea urratu zaien presoei justizia trantsizionaleko neurriak ezartzeko.

Behin-behinean

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an ebatzi zuen Atristainek ez zuela izan «prozesu justu eta ekitatezkorik». Espainiaren aurka kaleratutako sententzian, Estrasburgok azpimarratu zuen Atristaini ez ziotela utzi konfiantzazko abokaturik aukeratzen inkomunikatuta zegoela, ezta ofiziozko abokatuarekin «modu konfidentzialean» hitz egiten ere.

Sententzia betearazteko, Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri zuen defentsak. Zigorra bertan behera uzteko eskatu zuen abokatuak, eta Gorenak erabaki beharko du behin betiko hala eginen duen edo ez. Auzitegi Goreneko bigarren salak ebatzi artean Atristain aske uztea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak. Nolanahi ere, baldintza batzuk jarri dizkio: bizileku jakin bat izan beharko du, edozein aldaketa komunikatu beharko du, pasaportea entregatu beharko du, eta ezingo da baimenik gabe atera Espainiako Estatuko lurraldetik.


Summary: Hemeretzi urte bete dira 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutela. Joan Mari Torrealdairen hil osteko liburuaren inguruko solasaldi bira batekin gogoratuko dute 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zuteneko 19. urteurrena.

2003ko otsailaren 20an, gaur dela hemeretzi urte, Guardia Zibila Euskaldunon Egunkaria-ren hainbat egoitzatan sartu zen, eta euskara hutsezko kazeta bakarra desagerrarazi zuen, egun batetik bestera. Urteurren berezia izango da aurtengoa, Joan Mari Torrealdaik idatzitako ‘Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta’ liburuaren inguruko solasaldi bira batekin ekarriko dutelako gogora gertatutakoa.

Lan horretan, Torrealdai kazetari, idazle eta euskaltzaleak kontatu zuen Euskaldunon Egunkaria nola sortu eta garatu zen. Sorreratik itxi artean egunkariaren historian gertaturiko mugarrien berri eman zuen, bere bizipenekin eta gogoeta pertsonalekin josita. Torrealdai hil ondoren argitaraturiko lana da. Izan ere, bere azken bizi urteetan ekin zion liburua taxutzeari, baina gaitzak galarazi zion hura amaitzea, eta lan hori Joanmari Larrarteri eman zion. Torrealdaik ondorioztatu zuenez, Euskaldunon Egunkaria, hau da, euskarazko egunkari nazional bat, gizarte ekimenetik sortu zen, eta «euskalgintzaren arrakasta» izan zen. Torrealdai 2020ko uztailaren 31n hil zen, minbiziak jota.

Horren inguruan hitz egiteko solasaldi bira hasiko da datorren astean. Lehenengo saioa otsailaren 22an egingo dute, asteartean, 19:00etan, Arrasateko Kulturaten (Gipuzkoa). Hurrengo egunean, Ondarroako Kofradia zaharrean arituko dira (Bizkaia), 19:00etan. Martxoaren bian, Gasteizko Oihaneder izango da agertokia, eta martxoaren 3an, Iruñeko Laban. Larrartek aurkeztuko du liburua, eta tokian tokiko Egunkaria Batzordeetako kideek hitz egingo dute.

Torrealdai bera izan zen duela hemeretzi urteko egun hartan atxilotu zituztenetako bat. Andoaingo Martin Ugalde parkeko egoitzan eta Gasteizko, Iruñeko eta Bilboko ordezkaritzetan giltzarrapoa jarri zuen Guardia Zibilak. ETArekin lotura zuela argudiatuta itxi zuten kazeta, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Juan del Olmo epailearen aginduz. Operazioan, Torrealdairekin batera, preso eraman zituzten Madrilera Xabier Alegria, Txema Auzmendi, Inma Gomila, Luis Goia, Fermin Lazkano, Xabier Oleaga, Martxelo Otamendi, Iñaki Uria eta Pello Zubiria.

Horietatik, Del Olmo epaileak baldintzarik gabe bidali zituen kartzelara Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi, Xabier Oleaga eta Xabier Alegria; eta bermea ezarri zien Otamendiri, Lazkanori, Gomilari eta Goiari. Pello Zubiria erietxean zegoen orduan, eta espetxera bidali zuen gero.

«Nahi dutena egiten dute: arratoiak bezala tratatu gaituzte», esan zuen Otamendik, Guardia Zibilaren eskuetan pairaturiko torturen berri eman zuenean, libre geratu eta berehala. Beste atxilotuetako batzuek ere torturak salatu zituzten.

Donostian manifestazio erraldoia egin zuten milaka lagunek, euskaldunen eskubideen zapalketa salatzeko, eta egunkariari, langileei eta atxilotutakoei babesa emateko. Egunkaria itxi arren, langileek ez zioten, edonola ere, huts egin kioskoetan irakurleekin zuten hitzorduari, eta Egunero kazeta argitaratu zuten itxieraren hurrengo egunetik aurrera. Hurrengo uztailean BERRIA egunkaria jaio zen.

Amesgaiztoa ez zen amaitu egunkaria ixtearekin. Hurrengo zazpi urteetan, buru gainean urte askoko kartzela zigorren ezpata zutela bizi behar izan zuten akusatuek, eta epaiketa luzea izan zen. Horretan frogatu zen ETAren eta Egunkaria-ren arteko ustezko lotura Guardia Zibilak asmatu egin zuela kazeta ixteko. Akusatu guztiak errugabetu egin zituzten, azkenean.

Hemen, itxieraren 15. urteurrenaren harira eginiko bideoa:

2020ko azaroan Sisiforen paperak antzezlana estreinatu zuen Tanttaka konpainiak. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako lana da Sisiforen paperak, Harkaitz Canok idatzitakoa, eta Fernando Bernuesek zuzendutakoa, eta Euskal Herriko zein kanpoko hainbat agertokitan taularatu zuten, arrakasta handiz.

Iazko urteurrenean, Paperezko hegoak dokumentala estreinatu zuten Samara Veltek eta Josu Martinezek. Euskaldunon Egunkaria-ren aurkako operazioa nola eta zergatik egin zen azaldu zuten horretan. Filmak Donostiako 69. Zinemaldiko Zinemira sailean parte hartu zuen.


Summary: Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako flotak azken hamar urteetako kuotarik handienekin hasiko du kanpaina. Antxoaren kuoten kudeaketa banatuago bat lortzeko hitz egiten ari dira Kantauriko beste flotekin, gehiegizko eskaintza saihestuz errentagarritasun handiagoa izateko.

«Ilusioz» hasiko dute aurtengo kostera baxurako flotan, arindua hartuta pandemiaren zailtasunetatik, eta esku artean aspaldiko arrantza kuota handienak dituztela. Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza eta Akuikultura sailburuak aurtengo kanpainaren aurkezpenean gogoratu du nola iazkoa ziurgabetasun osoz hasi zuten arrantzaleek; hala ere, flota txertatu ahal izateak lehiakor aritzeko beta eman zien, eta hegaluze gehiago (+%19) eta antxoa gehiago (+%37) arrantzatu ahal izan zuten.

Aurten kopuruak hobetzera itsasoratuko dira. Eugenio Elduaien Gipuzkoako Kofradien Federazioko presidenteak emandako datuen arabera, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleek amuan eta sarean ia 9.000 tona berdel harrapatzeko kuota izango dute.

Baina antxoaren eta hegaluzearen kuotak, oraingoz, Espainiari dagozkionak dira. Horrela, 25.250 tona antxoa arrantzatzeko kuota Espainiarako da. Ohikoena, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleen artean kuota horren %35-37 inguru harrapatzea izaten da. Eta, hain zuzen, kopuru egonkor horiei begira, euskal arrantzaleak, «Madrili itxaron gabe», Kantauriko beste erkidegoetako arrantzaleekin hitz egiten hasita daude, antxoaren kuoten kudeaketa aldatzeko.

«Modernizatzeko», gaineratu du Leandro Azkuek, esplikatuz gai horretan Eusko Jaurlaritza ari dela elkarrizketetan Espainiako Arrantza Ministerioarekin. Helburua da kuota hori barkuka edota gutxienez erkidegoka banatu ahal izatea. Horrela, saihestu egingo litzateke barku guztiak egun berean itsasoratzea eta norgehiagokan ibili behar izatea, zertarako eta gero lonjan gehiegizko eskaintza egoteko.

Kuota banatuagoen bila

Kuota banatuagoarekin, arrantzaleei egun ezberdinetan itsasoratzea ahalbidetuko lieke, gehiegizko eskaintza egotea saihestuko litzake, eta horrela errentagarritasun handiagoak lortzeko aukera izango lukete. Barkuka banatutako berdelaren kuotarekin hori lortzeen dute.

Elduaienen arabera, antxoaren kuota banatuagoekin ados dago Kantauriko arrantza flotaren %70-%72. «Gipuzkoarrak ados daude, bizkaitarrak, kantabriarrak, eta galiziarren %40; beste galiziarrak eta asturiarrak daude kontra». Azaldu duenez, kontra dauden galiziar horiek Kantauriko flotaren %25 inguru hartzen dute, eta asturiarrek %2. Horregatik, Elduaienek itxaropena du hurrengo urteko kanpainarako kuoten banaketa eta kudeaketa hobea izango dutela.

Hegaluzearekin zailagoa ikusten da horrelako zerbait lortzea, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleen eta Eusko Jaurlaritzaren nahia hori bada ere. Kofradien federazioak oraindik ez dira horrekin hasi, eta, Azkuek azaldu duenez, Madrilek ere eragozpen handiak jar ditzake, hegaluze kuotaren zati bat erabili ohi duelako konpentsatzeko beste kuota batzuen murrizketak jasaten dituzten arrantzaketak, errazagoa baita, adibidez, legatza harrapatzetik hegaluzea arrantzatzera pasatzea.

Aurten, hegaluze kuota ia 18.000 tonakoa da Espainia guztirako. Ohikoa da kuota horren %60 euskal ontziek harrapatzea. Antxoa eta hegaluzea oso garrantzitsuak dira euskal baxurako flotarentzat. 2021ean, sektorearen fakturazioaren %83 hartu zuten.

Txitxarroaren kuotari dagokionez, oraindik ez dago finkatuta aurtengo kuota, baina Europatik %12-15eko murrizketa bat etorri dela ohartarazi du Elduaienek. Eta legatz gutxiago ere harrapatu ahalko dute arrantzaleek.


Summary: Tabakalerak 'Une musique intériure' erakusketa zabalduko du gaur. Gaur inauguratuko dute, eta apirilaren 24ra bitartean egongo da ikusgai.

Une musique intérieure (Jokabidea, hizkuntza, ahotsa eta barne entzumena) erakusketa zabalduko dute gaur Donostiako Tabakalera zentroan, Lau Pareta aretoan. Askotariko diziplinak dituen proiektu gisa definitu dute: «Publikoa, barne musika baten modura, barne bizitzaren eta kanpo munduaren arteko harremanak orekatzeko erabiltzen dituen portaera eta lengoaiak zalantzan jartzera gonbidatzen duen egitasmoa». Gaur inauguratuko dute, eta apirilaren 24ra bitartean egongo da ikusgai.

Erakusketaz gain, jarduera programa «zabal» batek osatzen du proiektua: performanceek, kontzertuek, hitzaldiek eta beste. Tokiko eta nazioarteko artistek hartuko dute parte. «Une musique intérieure-k partiturak, ariketak, oharrak eta jarraibideak aztertu, eta kontzertu, performance, irakurketa eta hitzaldi bezala aktibatuko ditu».

Georgia Sagri eta Delia Gonzalez artisten performance baten interpretazioarekin abiatuko dute egitasmoa: Solo - Nature Study Notes - 1969-2019 [Athens Version] 2021. Atenasen egin zuten obra horren lehen bertsioa, joan den udan, eta, jakinarazi dutenez, Donostian esparru kultural, estetiko eta instituzional berri batean sortzen dituen harrera moduak aztertzeko «beste modu bat» bilatu nahi du: «Pieza honek, beste obra eta esku hartzeekin batera, publikoa bere barne musikarekin duen harremana aurkitzera bultzatzen du». 18:00etan hasiko da; jarraian egingo dute erakusketaren irekiera.

Erakusketak 60ko eta 70eko hamarkadetako arte kontzeptualaren ondarea aztertuko du, «ekoizpen artistiko berrien eta hainbat berrikuspen historikoren bidez». Pierre Bal-Bancek egingo ditu komisario lanak, Oier Etxeberriarekin solasean.

Guztira, hamasei artistaren lanak erakutsiko dituzte; besteak beste, Donostian bizi zen Amable Ariasena. Nazioartean proiekzio handia izan duten artisten belaunaldi berri bat ere izango da: hala nola Eva Barto, Delia Gonzalez, Daniel Gru, Mattin, Georgia Sagri eta Matthieu Saladin. Horietako batzuk lan berriak ekoitzi dituzte erakusketarako; beste batzuek, berriz, testuingurura egokitu dituzte.

Une musique intérieure-k duela hilabete batzuk Tabakalerak soinuaren eta musika esperimentalaren inguruan abian jarri zuen lan ildoari jarraituko dio.


Summary: Laboral Kutxaren irabaziak %24,4 handitu ziren iaz. Kreditu kooperatiba horrek 108,8 milioi euro irabazi zituen, eta ia hogei ordaindu zituen zergetan. Bezeroen berankortasuna %2,8ra jaitsi zen, sektoreko batezbestekotik behera.

Laboral Kutxak 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin amaitu zuen iazko ekitaldia. Pandemia ostean indarrez suspertu zen, eta %24,4 handitu zuen kopuru hori 2020arekin alderatuta. Urte ona izan zen, besteak beste, kreditu inbertsioen zorroa %4,8 handitu zuelako, bezeroen aurrezki baliabideak %8,3 hazi zirelako eta %13,3 hipoteka kreditu gehiago eman zituelako. Horien ondorioz, 19,9 milioi euro ordaindu zituen zergetan.

Laboral Kutxa sendo dago, CET1 neurgailua banku erakundeen kaudimen ahalmena aztertzen duen ratioa da, eta %21,81eko batezbestekoa du. Haren datuen arabera, sektoreko batezbesteko handiena da. Emandako finantzaketaren eta hartutako gordailuen arteko erlazioak %63,56ko ratioa du. Alegia, kreditu zorroak «osasun ona» du, eta horren erakusle da bezeroen berankortasuna %2,80ra apaldu izana. Sektoreko batezbestekoa %4,22 da.

Interes marjina jaitsi egin zen iaz, eta haien bitartez lorturiko dirua 2020an baino %5,8 gutxiago izan zen. Laboral Kutxak, baina, harekiko menpekotasun txikiagoko eredu baterantz jo nahi du. Bide horretan, inbertsio funtsen eta aurreikuspen planen saila %14,4 hazi zen iaz; komisioena, %16,45; eta ordainbideetatik eta beste kobrantza zerbitzu batzuena, %15,5. Aseguru negozioan ere gorakada izan zuen: %3,3. Oinarrizko marjina gordina 410,5 milioi eurokoa izan zen.

Laboral Kutxak biltzen dituen bezeroen baliabideak 28.304 milioi eurorenak ziren iazko ekitaldiaren amaieran. Urtean zehar %8,3 handitu zen kopuru hori. Aurrezki kontu eta antzekoen kopurua %6,8 handitu zen, eta inbertsio funtsen saldoak %21,7 igo ziren. Aurreikuspen eta pentsio planen saldoa %7,1 handitu zen, eta etxebizitza kredituak %13,3 ugaritu ziren. Aldiz, etxeko kontsumorako finantzaketa eskaerak %0,2 gutxitu ziren.

Azken asteetan zeresana ematen ari da adinekoen bezeroen arreta. Laboral Kutxak 60 urtetik gorako bezeroentzako doako telefono linea esklusiboa indartu du. Bulego ereduari dagokionez, eredu hibridoarekin jarraituko du: aurrez aurrekoa eta digitala batuz. «Jauzi digitala» bulegoetako tratu pertsonalarekin uztartzea da haren helburua.


Summary: LABek hezkuntza sare bakarrerantz bidea egitea proposatu du. Euskalgintzaren Kontseiluak hemezortzi zuzenketa aurkeztu dizkio hezkuntza hitzarmenerako lehen testuari. LABek eskola publikoan, «kontzertazio unibertsala» amaitzean eta langileen lan baldintzetan jarri du arreta.

Euskalduntzeari, publikotasunari eta segregazioari lotutako zuzenketak aurkeztu dizkiote LABek eta Euskalgintzaren Kontseiluak hezkuntza akordiorako zirriborroari. Sindikatuak sistema duala gainditu eta hezkuntza sistema bakarrerantz egitea proposatu du, baita euskarazko murgiltze eta mantentze eredua ezartzea eta «kontzertazio unibertsala amaitzea»; Euskalgintzaren Kontseiluak, berriz, eskatu du, besteak beste, hezkuntza itunak esatea orain dela garaia «hizkuntza ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora» jauzia egiteko eta legeak jasotzeko «ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua» ezarriko duela. Berez gaur zen amaitzekoa zuzenketak aurkezteko epea, baina atzo erabaki zuten beste hamabost egunez luzatzea. Halere, Euskalgintzaren Kontseiluak eta LABek gaur bertan egin dituzte zuzenketak.

LAB sindikatuaren irudiko, zirriborroan badaude norabide egokia duten hainbat puntu; hala nola kuotak desagerrarazteko asmoa, euskalduntzearen aldeko «borondatea» eta herri mailako eskolaratze eta planifikazio batzordeak sortzea. Ordea, hiru gai nagusiri lotutako ekarpenak egiteko beharra ikusi du: publikotasunari, euskarari eta lan baldintzei buruzkoak.

Batetik, eskola publikoaren aldeko jarrera «argia» izan dadin eskatu du, eskola publikoa erdigunean jarriz eta sistema publikoa ardatz duen hezkuntza sistema eraikiz. Hala izan dadin, sindikatuak proposatu du egungo eredu dualetik sare bakarrerako bidea egitea, bi sareak batera ekarriz, ez biak mantenduta eta betikotuta. Azaldu dute sistema hori deszentralizazioan oinarrituriko publikotasun berri batean oinarrituko litzatekeela.

Gainera, begi onez ikusten dute «kontzertazio unibertsala» amaitzea eta diru publikoa jasotzen duten ikastetxeei baldintzak jartzea. Betebehar horiek zein diren ere zehaztu dute: Segregazio guztiak gainditzea eta inklusiboak izatea, euskarazko murgiltze eredua bermatzea, laikoa izatea, hezkidetza «egiturazkoa» izatea eta parte hartzea bultzatzea. Konpromiso batzuk hartzera behartzearekin batera, uste dute diru publikoa jasotzeak titulartasunean ere eragina izan beharko lukeela. «Trantsiziorako» proposamen bat egin dute: «Baldintza eta betebehar berberak izango lituzketen ikastetxeez osatutako sistema berria sortuko litzateke, eta denak egongo lirateke udal eta eskualde mailako planifikazio publiko bateratuan txertatuta».

Gainera, euskara eta curriculuma ere izan dituzte hizpide. LABek murgiltze eta mantentze eredua defendatu du: «Euskararen murgiltze eta mantentze eredua definitu eta ezarri behar da hezkuntza komunitate osoarentzat, 0 urtetatik Lanbide Heziketara». Euskal curriculumaren «gogoeta sakonagoa» egitea ere galdegin du.

Azkenik, hezkuntzako langileek eduki beharko dituzten lan baldintzez aritu dira. Zirriborroak irakasleak bakarrik aipatzen dituela gaitzetsi dute, eta nabarmendu dute gainerako langileak ez direla aparte utzi behar. Guztien lan baldintzak hobetzeko proposamen erreskada egin du sindikatuak: langileen egonkortasuna bermatzea, azpikontratazioarekin bukatzea, ratioak jaistea, etengabeko prestakuntza ematea eta kontziliaziorako neurriak jartzea.

Eredu orokorturako bidean

Euskalgintzaren Kontseiluak, orotara, hemezortzi zuzenketa aurkeztu ditu, lehenengo biak, hezkuntza eragileekin adostutakoak. Nabarmendu dute abenduan eskatu zutela hurrengo legeak berariaz jaso dezala «ereduen sistema baztertzailea» gaindituko duela, EHIGE, Ikastolen Elkartea, Heize, Kristau Eskola, Hik Hasi, ELA, LAB eta Steilasekin batera egin zuten agerraldi batean. Euren eskera aintzat ez hartu izana salatu dute: «Hezkuntzaren gehiengoaren eskaerak oinarrien zirriborroan jaso ez izana, harriduraz ez ezik, kezkaz ere hartu du Kontseiluak». Izan ere, zehazki hauxe jasotzen du testuak: «Eredu eleaniztun baten aldeko apustua egiten dugu, euskara ardatz duena eta bi hizkuntza ofizialetan eta gutxienez atzerriko hizkuntza batez egituratzen dena».

Horren aurrean, Kontseiluak esan du hitzarmenak jaso beharko lukeela orain dela garaia aurrera egin eta «hizkuntza ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora» jauzia egiteko. Gainera, legeak harago jo beharko lukeela uste dute: «[Zuzenketak] eskatzen du ereduen sistema baztertzailea gainditu eta ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua ezarriko duela jasotzeko». Kontseiluaren esanetan, «adostasun ikaragarri handia» duten ekarpenak dira bata zein bestea, eta ez muzin egitea galdegin dute.

Hezkuntza eragileekin adostutako bi ekarpen horiez gain, beste hamasei zuzenketa ere proposatu ditu Kontseiluak. Oro har, nabarmendu dute dokumentuak zehatzagoa izan behar duela, eta eskaera bat ere egin dute: Euskara ardatz duen eredu eleaniztunaren ezaugarriak modu zehatzagoan adierazi behar ditu. Kontseiluaren irudiko, oraingoa «aukera izugarria» da justiziaren, berdintasunaren eta kohesioaren alde egiteko, eta hala ohartarazi du: «Hori guztia ez da etorriko ikasleak hizkuntzaren arabera bereizten jarraitzen bada». Horrenbestez, alderdiei eskatu die itunean lehentasuna emateko euskaraz jakiteko eskubidea bermatzeari.


Summary: Azken jagan hiztuna hil ostean, hizkuntza hori berreskuratzera deitu du haren alabak. Cristina Calderon zen Suaren Lurraldeko hizkuntza horren azken hiztuna. Lidia Gonzalez Calderon alabak jakinarazi duenez, atzo hil zen. Txileko Biltzar Konstituziogileko kide da, eta hizkuntza hori berreskuratzeko deia egin du.

Cristina Calderon hil zen atzo, 93 urterekin, Txilen: jagan hizkuntzako azken hiztuna. Jaganak Suaren Lurraldean bizi dira, Txile eta Argentina hegoaldean, eta, oraindik ere ehunka batzuk geratzen diren arren, haien hizkuntzan egiten duenik ez da. «Harekin joan da gure herriaren kultur memoriaren zati bat», esan du Lidia Gonzalez Calderonek, haren alaba eta Txilen konstituzio berri bat idazten ari den biltzarrean jagan herriaren ordezkaria.

Gaur egingo diote azken agurra Calderoni bere komunitatean. Jaganaren azken hiztuna izateaz gain, haren defendatzaile sutsua zen. Txileko Kultura eta Arteen Kultura Kontseiluak bizi den ondare izendatu zuen Calderon 2009an. 1928an jaio zen, Villa Ukikan, Puerto Williamsetik gertu, eta han bizi izan da beti; saskigile izan zen. Berak 9 urte izan zituen arte ez zuen ikasi gaztelera, baina Txileko agintariek ia desagertzeraino eraman zuten hizkuntza XX. mendean, eta transmisioa eten egin zen.

Zazpi seme-alaba izan zituen Calderonek, eta, alabak azaldu duenez, herri indigenek Txilen jasaten duten arrazakeriaren eta bazterkeriaren eraginez, ez zien horiei jagana irakatsi. «Orduan denek hitz egiten zuten jaganera, baina hiltzen hasi ziren, eta ni bakarrik geratu nintzen. Haurrek ez zuten ikasi nahi izan. Lotsa zuten. Zuriek barre egiten zieten», aitortu zuen Calderonek El País egunkarian.

2003an Ursula ahizpa hil zenetik jaganera norekin hitz egin ez zuela zioen Calderonek. 2012an Emelinda Acuña hil zenetik, bera izan da azken hiztuna. Hori ere hil da orain. Baina hizkuntza ez da erabat galdu, hil aurretik Calderonek eta Cristina Zarraga bilobak hiztegi bat eta jaganen kondaira liburu bat egin baitzituzten. Eta orain Lidia Gonzalez alabak hizkuntza berreskuratzeko deia egin du azken hiztunaren heriotzan.

Jaganerak 34.000 hitz ditu, eta itxaropenerako mezu bat utzi du Calderonen alabak sare sozialetan. «Bere heriotzarekin linguistikoki jakintza enpiriko oso baliagarria joan bada ere, hizkuntza erreskatatzeko eta sistematizatzeko aukerak hor daude. Baita gure kulturaren defentsaren aukera ere».

Konstituzio berria, itxaropen izpi

Gonzalez da konstituzio berri bat idazteko lanean ari diren konstituziogileetako bat Txilen, eta jatorrizko herriek hor dute euren kultura, sinesmen eta hizkuntzak gordetzeko aukera emango dien sistema bat izateko itxaropena. Osatu zenetik izan ditu aintzat Biltzar Konstituziogileak jatorrizko herriak, eta atzo, besteak beste, Rapa Nui uharteko herriaren urteko ospakizun nagusia osoko bilkurara eraman zuten, eta biltzarkideek bina anana jaso zuten herri horren ordezkarien eskutik.

«Ama, jaganentzat, zure agurrak hutsune bete ezina ekarriko du. Eta zure memoria eta gure herriaren gordetzeko erronka utzi digu. Horretarako aukeratu ninduten, eta lan hori beteko dut, zuregatik eta gure herriarengatik», gaineratu du Gonzalezek.

Onartu egin dute Txileren nazio aniztasuna eta interkulturalitatea

Egun hauetan hasi dira Txileko Biltzar Konstituziogilearen osoko bilkuran lan batzordeetan adostutako lehen artikulak bozkatzen, eta horietako batean jada Txile erregio estatu izendatzea onartu dute, eta erregioen nazio aniztasuna eta interkulturalitatea jaso. «Lurralde erakundeek euren jardun osoan aitortzen dute, bermatzen dute eta bultzatzen dute estatuaren aurretik lurralde horietan zeuden herri eta nazioen izaera politikoa eta juridikoa», dio artikuluetako batek.

Artikulu horrek berak dio interkulturalitatea bultzatuko duela erregio estatu horrek, «mundua antolatzeko eta ulertzeko modu desberdinak errespetatuz eta lurralde indigenen erabakitzeko eskubidea eta autonomia errespetatuz». Hori zen, hain zuzen, Elisa Loncon maputxeen ordezkari eta Biltzar Konstituziogileko lehen lehendakariak (sei hilabeterako aukeratu zuten eta eman du lekukoa) iaz BERRIAn eman zuen elkarrizketan egin zuen eskaera nagusia.


Summary: Presoen komunikazioak berrezartzeko neurriak eskatu dituzte sindikatuek. «Erantzukizunez» jokatzeko eskatu diete erakundeei, eta exijitu berriz ezar ditzatela COVID-19a dela-eta etendako komunikazioak.

Gehiengo sindikalak «salbuespenezko espetxe politikaren» kontrako mobilizazioa egin du Bilbon, Sare Herritarraren Izan Bidea dinamikaren barruan. Elkarretaratzean parte hartu dute ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, CGT, CNT, EHNE eta Hiru sindikatuek, eta euskal presoek gertukoekin komunikatzeko duten eskubidea izan dute hizpide: «Nahikoa denbora igaro da esperientziatik ikasteko eta neurri desberdinak hartzeko gai izateko, murriztaileenetatik haratago».

COVID-19ak eragindako egoera dela medio, bi urte dira presoek komunikazioak normal egiteko arazoak dituztela. Hori ikusita, espetxeetan «erantzukizunez eta ausardiaz» jokatzeko exijitu dute sindikatuek, eta beharrezko neurriak eskatu, gizarteko gainerako eremuetan egin bezala, kartzeletan ere malguago jokatzeko urratsak egin daitezen: «Egoera gogor bati oztopo gehiago erantsi gabe».

Sindikatuek proposatutako neurrien artean daude COVID-19aren eraginez bertan behera geratu diren komunikazioak berreskuratzea, espetxeetan antigeno testekin baheketak egitea denbora tarte laburretan, eta berrogeialdiak egiteko espazioak egokitzea. Berrogeialdia egin behar duten presoen kasuan, telefono bidezko komunikazioak baimentzeko ere eskatu dute, familiek «inkomunikazioaren ziurgabetasuna» izan ez dezaten.

Komunikazioei lotutako neurriez gain, sindikatuek euskal presoak gizarteratzeko urratsak ere eskatu dituzte; besteak beste, gaixo dauden presoen askatasuna eta hirugarren graduak ematea.


Summary: Hondarribiko Udalak elkarretaratzea egingo du gaur, azken eraso matxista gaitzesteko. 19:00etan izango da protesta, Martxoak 8 plazan. Herritarrak elkarretaratzera deitu ditu.

Joan den ostiralean herrian izandako azken eraso matxista gaitzetsi du Hondarribiko Udalak (Gipuzkoa), eta elkarretaratzera deitu du gaurko, 19:00etan, Martxoak 8 plazan.

Hondarribian 29 urteko gizonezko bat atxilotu zuen Ertzaintzak, joan den ostiralean emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Irungo etxebizitza batean gertatu zen erasoa, eta emakumeak asteartean salatu zuen gizona. Segurtasun Sailak jakinarazi du segidan jarri zuela ikerketa martxan, erasotzailea atzemateko, eta herenegun goizean atxilotu zutela ustezko erasotzailea. Atzo espetxera bidali zuten.

Ohar baten bidez, udalak «irmo gaitzetsi» du erasoa, eta «gertutasuna eta elkartasuna» helarazi dizkio erasoa jasan duen emakumeari. «Eraso matxista honek emakumeen eta gizonen arteko errespetuzko bizikidetza hautsi du», nabarmendu du. Eta gehitu du antzeko ekintza guztiak, Giza Eskubideen urraketak diren aldetik, «lekuz kanpo» daudela.

Azkenik, gogorarazi du herritarrek eta erakundeek «borondate irmoa» dutela indarkeria matxistaren aurka egiteko, «denoi dagokigulako» indarkeria mota hori «prebenitzea, detektatzea eta hari erantzutea».


Summary: Inauterietako desfilea bitan banatuta egingo dute Donostian. Erdialdean eta Gros auzoan egingo dituzte desfileak otsailaren 26an eta 27an. Ospakizunak auzoetara ere zabalduko dituzte, eta martxoaren 12ra arte iraungo dute.

«Aurten bai. Zorionez, eta merezi dugulako, berreskuratuko ditugu hain maitatuak eta kuttunak diren Donostiako inauteriak», azaldu du Jon Insausti Festa Jardueretarako zinegotziak. Inauteriak Donostiako kaleetara itzuliko dira, osasun egoerara egokitutako egitarauarekin. Otsailaren 26an eta 27an egingo dituzte desfile nagusiak. Erdiguneko desfileez gain, ordea, Donostiako Inauteriak auzo guztietara zabalduko direla adierazi du Insaustik. Añorgan, adibidez, eskaintza berri bat izango da, Dibertimendua izenekoa.

«Saiatu gara 2020. urtean ospatu genituen Inauterietako xarma eta espiritu horretara bueltatzen, indarrean dauden arauak errespetatuz. Behar den segurtasuna, zorroztasuna eta zuhurtzia izango ditugu antolakuntzan eta egitarauan». Desfilea bitan zatitu dute, eta bakoitzak ibilbide bat egingo du: bata erdialdean egingo dute, eta bestea, berriz, Gros auzoan. Horietako bakoitzean 950 pertsona inguruk parte hartuko dutela adierazi dute. Horrez gain, konpartsetako kideek maskara eraman beharko dute desfileetan.

Momo Jainkoa eta segizioa aukeratzeko arduradunak Errenteriako (Gipuzkoa) Furius konpartsako kideak izan dira aurten. Julen Nieto izango da Momo Jainkoa, eta Cristina Nieto, berriz, segizioko parte. Julen Nietok adierazi du «hiriaren nortasuna bueltan ekarri behar duten jaiak izatea» gustatuko litzaiokeela. Cristina Nietok, berriz, mozorrotzeko eta konpartsak animatzera joateko dei egin die donostiarrei: «Inauteriak berriro bueltan ditugula disfrutatu dezatela. Kontziente izanez egoera oraindik ez dela betikoa, baina gozatzeko. Jendea mozorrotzera animatu nahi dut, eta konpartsak animatzera joatera», azaldu du.

Kartelari dagokionez, Murtziako (Espainia) Ruben Lucas diseinatzaile grafiko, argazkilari eta margolariak ondu du. Maria Kristina zubia oinarri hartuta osatu du ilustrazioa, zubia kolorez jantziz eta inauteri kutsua emanez, hura mozorrotuta.

Egitaraua

Otsailaren 24an emango diete hasiera Inauteriei, Momo jainkoaren etorrerarekin, 19:01ean. Ibilbidea egingo du hirian barrena, Pasai txarangak lagunduta. Egun horretan bertan, Euskal Inauteria izango da Parte Zaharrean.

Otsailaren 25ean, konpartsen aurkezpena egingo dute Ilunben, 21:01ean. Hurrengo egunean, larunbatean, hiriko erdigunean eta Grosen egingo dira desfile nagusiak, 17:01ean abiatuta. Añorgan, berriz, Dibertimentua ospatuko dute, 10:00etatik aurrera.

Otsailaren 27an, igandean, bezperako desfilea errepikatzeaz gain, Inauterietako Diana egongo da, Udalaren Txistulari Taldearen eskutik, 09:01etatik aurrera. Horrez gain, Antzinako Inauteria egingo dute hiriko kaleetan. Igandean, berriz, sardinaren ehorzketa egingo dute, erdiguneko Inauterien amaiera irudikatzeko.

Handik aurrera, auzoetan egingo dituzte inauterietako ospakizunak. Martxoaren 5ean, desfileak egingo dituzte Antiguako, Loiolako Erriberako eta Amarako kaleetan. Martxoaren 6an Altza auzoan Eltze Festa eta desfilea egingo dituzte, eta Intxaurrondon, berriz, Intxaur-Txiki konpartsaren desfilea. Azkenik, martxoaren 12an egingo dute konpartsen desfilea Bidebieta auzoan.


Summary: EH Bilduk eskua luzatu dio Jaurlaritzari euskararen estatusean «jauzi kualitatiboa» egiteko. Hizkuntza eskubideen kontrako epaien harira, «jarrera defentsibora» ez mugatzeko eskatu dio Rebeka Ubera legebiltzarkideak Bingen Zupiria sailburuari, eta euskalgintzaren eskariei batera erantzutea proposatu dio.

Hizkuntza politikan «jarrera defentsibotik proaktibora» igaro dadin eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen arabera, «oso nabarmen geratu da euskararen estatusean jauzi kualitatiboa egiteko premia», eta Eusko Jaurlaritza «bide horri» ekiteko prest ote dagoen galdetu dio Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari: «Gu prest gaude eremu politikotik euskalgintzaren eskariei erantzuteko, baina, noski, guk bakarrik ezin dugu; Jaurlaritza bidelagun izatea eta Jaurlaritzak jauzi hori ematea funtsezkoa da. Badugu aukerarik bide horri elkarrekin ekiteko?»

Azkenaldian epaitegiek hizkuntza eskubideen kontra hartutako epaien harira egin dio proposamena Uberak. Haren esanetan, epai horietatik ondoriozta daiteke botere judiziala epaileen bidez «hizkuntza politika berria» ezarri nahian ari dela. Ohartarazpena egin du, gainera: «Lehen zailtasunak bagenituen aurrera egiteko, gaur egun, gizarteko sektore atzerakoienetatik bultzaturiko aniztasun zapalkuntza goseak sustatuta, epaitegietatik datorkiguna etor daitekeenaren atarikoa baino ez da». Sailburuari galdetu dio Jaurlaritza zer egiteko prest dagoen «eraso» horien aurrean.

Zupiriak bat egin du Uberaren kezkarekin, eta aspaldian «euskararen normalizazioari mesede egiten ez dioten mezuak, epaiak eta erabakiak» izan direla nabarmendu du. Hala ere, gogoratu du Eusko Legebiltzarraren gehiengoak legez besteko proposamen bat onartu zuela, Irungo Udaltzaingoaren aferan Irungo Udalaren kontra emandako epaia arbuiatzeko. «Euskara normalizatzeko bidean lanean» jarraitzeko eskatu zion orduan legebiltzarrak Jaurlaritzari, sailburuak oroitarazi duenez; hala nola 86/1997 dekretua, administrazioan euskararen erabilera arautzen duena, berritzeko. Bada, Jaurlaritza horretan ari dela nabarmendu du Zupiriak, «gainerako erakundeekin elkarlanean eta erakunde bakoitzak dituen eskumenak errespetatuz».

Bestalde, hizkuntza eskubideen aurkako epaiak jaso dituzten udalei laguntza ematen ari direla azpimarratu du: «Beraien hizkuntza planifikazioaren aurkako sententziak daudenean, ari dira egoki ikusten dituzten errekurtsoak aurkezten, eta kasuan-kasuan eskatzen diguten laguntza diskrezioz eta haien eskumenak errespetatuz ematen ari gara. Gure erantzuna izan da laguntza edo irizpidea eskatu diguten udalei laguntzea».

Uberak, ordea, ohartarazi dio horrekin ez dela nahikoa, eta eskatu dio ez mugatzeko soilik «epaitegien aurrean defentsarako laguntza ematera». Irungo Udalaren kontrako epaiaren ondoren, administrazio publikoko legea babesteko «elkarrekin bidea irekitzen» saiatu zirela esan dio Zupiriari, baina ez zutela lortu. Laster, ordea, Uberak uste du bide horri berrekiteko aukerak izango direla, hala ere. Estatus politikoaren eztabaida ere ekarri du hizpidera, Iñigo Urkullu lehendakariak asteon eztabaida berrartzeko asmoa agertu duela eta: «Agian baieztapen horrek zer pentsarazi beharko liguke gure hizkuntza eskubideei dagokienean ere».


Summary: AHTaren Gasteiztik Iruñera arteko lan guztien tramitazioa eteteko eskatuko du EH Bilduk Madrilen. Europako Batasunak proposatu berri duen bezala, azpiegitura berriak alboratu eta egungo trenbide sarea «modernizatzea» galdegin du koalizioak

«Zentzugabekeria hutsa da, ez du arrazionaltasun ekonomikorik, garestiegia da, eta mugikortasun beharretarako desegokia». Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkidearen esanetan, «ez dago argudiorik» abiadura handiko trenaren lanei eusteko. Bai, ordea, oraindik eraiki gabe dauden zatien tramitazioa gelditzeko eta, horien ordez, bestelako aukerak aztertzeko. Europako Batasunak TEN-T txostenean egin berri duen proposamena bere egin du koalizio abertzaleak, gaur goizean Iruñean eginiko agerraldi batean: «Europa barneko garraio sarearen politikaren esparruan, Iruñea eta Gasteiz artean aurreikusitako abiadura handiko linea bertan behera uzteko proposatu dute, eta konexio hori Core-Network edo sare nagusitik ateratzea. Horrek pentsarazten du interesgarria izan daitekeela gaur egun dauden lineak modernizatzearen aldeko apustua egitea».

Hori dela eta, «ekinbide zehatzak» erregistratuko ditu EH Bilduk, «Espainiako Gobernuak Araban eta Nafarroan proiektatuta dauzkan abiadura handiko azpiegitura guztien tramitazioa eten dezan». Horrez gain, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere «gogoeta sakona egitea» galdeginen diete; «izan ere, klima larrialdiko garai hauetan, ezinbestekoa da trenbide garraio-sarea egokitzea parez pare ditugun erronka eta aldaketa globaletara». Izan ere, koalizioko hautetsien esanetan, Euskal Herriko «historian eginiko inbertsio publiko handiena zentzugabekeria hutsa da».

Ituna Madrilekin

Fernandez de Betoñorekin batera, agerraldian izan dira Adolfo Araiz, EH Bilduk Nafarroako Parlamentuan duen bozeramailea; Iñaki Ruiz de Pinedo, EH Bilduko Arabako diputatua; eta Bel Pozueta, koalizioak Espainiako Kongresuan duen diputatua. Pozuetak azaldu du EH Bilduk ituna lotu duela Espainiako Gobernuarekin, aurtengo aurrekontuetan 200.000 euro bideratzeko informazio azterlan bat egitera «Burgos-Gasteiz-Iruñea-Zaragoza arteko trenbide azpiegiturak hobetzeko eta egokitzeko». Konpromiso horren «jarraipen estua» eginen dutela iragarri du diputatu nafarrak, «informazio azterlan hori idazteko lanak objektibotasun eta inpartzialtasun berme handienekin egin daitezen». Pozuetak gaineratu du Espainiako Gobernuak, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak sustatutako abiadura handiko proiektuak ez duela «ez hankarik ez bururik», eta jada «ezin zaiola eutsi». Hori dela eta, iragarri dute, Pernando Barrena europarlamentariaren bitartez, EH Bilduk hainbat galdera erregistratu dituela Europako Parlamentuan, argitzeko «ea Europako Batzordeak jaso duen Iruñetik Gasteizera arteko trenbidearen proiektua, eta, bestetik, zer jarrera duen TEN-T txostenetik eratorritako gomendio horren inguruan».

EH Bilduko eledunek azaldu dute Europako Batasunak duela lau urteko txosten batean ere «argi» adierazi zuela Europan «abiadura handia ez zela sare bakar bat, eraginkortasunik gabeko proiektuen mosaiko bat baizik, zeinean ohiko bihurtu baitira gainkostuak eta atzerapenak». Euskal Y-aren inguruan, koalizioak salatu du 7.000 milioi euroko kostua izanen duela. «Eta hori guztia, hiriburuetarako sarbideak kontuan izan gabe». Europako Batasunaren txosten horrek aipatzen zuen azpiegiturak %24ko gainkostua izanen duela: «40 milioi euro eraikitako kilometro bakoitzeko».

Fernandez de Betoñok azaldu duenez, Euskal Herrian abiadura handiko zenbait proiektu daude martxan, euskal Y-az gain: besteak beste, euskal Y-a Iruñearekin lotzeko plana, Gasteiz-Burgos eta Iruñea-Zaragoza. «Azken hori da eraikitzen hasi diren bakarra, eta %4 soilik garatu dute. 145 milioi euroko inbertsioa egin dute Castejon-Campanas, Castejon-Zaragoza eta Iruñeko Etxabakoitz auzoko geltokia eraikitzeko, baina argi dago konexiorik gabeko linea bat izango dela, inondik inora joango ez dena». Horregatik uste du «aukera» dagoela oraindik «trenbide sarea birplanteatzeko eta egungo azpiegiturak modernizatzeko».