Summary: Langabezia tasa %9tik behera denean, Frantziako Gobernuak laurden bat laburtuko du saria. Olivier Dussopt Lan ministroak esan du 2023an 100.000 eta 150.000 lagun itzuliko direla horrela lan merkatura. Sindikatuek esan dute erreforma «onartezina» dela; patronala, ordea, gustura dago.

Langabezia saria jasotzeko eskubidea egoera ekonomikoaren arabera luzatuko edo laburtuko da Ipar Euskal Herrian. Langabezia Frantzian %9tik gora dagoenean ez da alderik izango oraingo sistemarekin, baina kopuru horretatik behera dagoenean orain baino laurden bat laburragoa izango da saria jasotzeko denbora.

Frantziako Gobernuak gaur aurkeztu die bere proposamena gizarte eragileei. Sindikatuak haserre irten dira bileratik; «eskandalu bat da! Onartezina da», esan du Denis Gravouil CGT sindikatuko ordezkariak. Pozik, ordea, patronala: «Norabide onean doa», adierazi du Hubert Mongon Medefeko ordezkariak.

Izan ere, Frantziako Gobernuak bere egin du enpresaburuen kexuetako bat, hau da, langabezia saria jasotzen dutenetako askok langabezia saria agortzera doan arte itxaroten dutela enplegu bat bilatzeko.

Gainera, enpresaburuak kexu dira gero eta arazo gehiago dituztela enplegu batzuk betetzeko, eta uste dute langabezia sariaren ondorio dela hori. Eric Courpotin CFTC sindikatuko kideak ukatu egin du salaketa: «Eskulana ez da aurkituko [langabezia saria] laburtuta; enpleguaren kostuei heldu behar zaie: lanera joateko gastua, haurren zaintza, etxebizitza...».

Egoera gorria eta berdea

Olivier Dussopt Lan ministroak ziurtatu du aldaketei esker 2023an 100.000-150.000 lagunek lana izango dutela berriz. Erreforma otsailean jarriko da indarrean, eta abuztutik aurrera hasiko da haren eragina. Berritasun nagusia da lan merkatuari bi kolore emango dizkiola: gorria eta berdea.

Lehenengoan, gaur egungo sistemak indarrean jarraituko du. Lan egindako egun bakoitzari, langabezia sariko egun bat dagokio, baina muga batekin: 53 urtetik beherakoek gehienez 24 hilabetez jaso dezakete saria; 53-54 urtekoek, 30 hilabetez; eta 55 urtetik gorakoek, 36 hilabetez.

Lan merkatuak kolore berdea duenean, berriz, %25 laburtuko da guztientzat langabezia saria jaso dezaketen epea. Hots, gaur egungo arauekin hamabi hilabeteko eskubidea duen batek, gehienez bederatzi hilabetez jasoko du saria. Gutxieneko denbora bat izango da, sei hilabetekoa. Lan merkatua gorrian egoteko bi baldintza hauetako bat bete beharko da: langabezia tasa %9tik gora egotea, edo azken hiruhilekoan 0,8 puntu portzentual emendatzea.

Gaur-gaurkoz, ez dira betetzen ez baldintza bat, ez bestea. Urteko hirugarren hiruhilekoan langabezia tasa beste hamarren bat jaitsi da, %7,3raino. Azken urteetako tasarik txikiena da, eta beste batekin osatzen da: 15 eta 64 urtekoen artean enplegu tasa %68,3koa da, handiena Inseek estatistika hori biltzen hasi zenetik, 1975. urtean.

Ipar Euskal Herrian, Baionako Merkataritza Ganberaren arabera, biztanle aktiboen %6,2 zeuden lanik gabe lehen hiruhilekoan.

2023an, beste erreforma bat

Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteak ziurtatu du bere asmoa dela bere bigarren agintaldian 2022-2027 langabezia tasa %5era apaltzea. Dussoptek ziurtatu du Frantziako langabezia saria «Europako eskuzabalenetako bat» izango dela erreformaren ondoren ere. Hori argudiatzeko, aipatu du aldaketarik ez dela egin saria eskuratu ahal izateko bete beharreko baldintzan: 24 hilabeteko epean sei hilabetez lan egitea.

Gobernuak dekretu bidez onartuko ditu aldaketak, eta ondoren negoziazioak zabaldu nahi ditu gizarte eragileekin 2024ko urtarriletik aurrera indarrean egongo diren arauei buruz.


Summary: Negu Gorriak taldekoak Hebe de Bonafinirenekin Argentinan egon zirenekoa. 1994. urtean kontzertu bira eman zuen taldeak Argentinan, Txilen eta Uruguain, eta egonaldiaz baliatu ziren Maiatzeko Plazako Amei bisita egiteko, haien borrokaren berri bertatik bertara ezagutze aldera

Atzo heldu zen albistea: Hebe de Bonafini hil zen, 93 urte zituela. Argentinako Gobernuak hiru eguneko «dolu nazionala» deklaratu zuen, Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko buru historiko eta giza eskubideen aldeko ekintzailearen omenez. 1977. urtetik, Buenos Airesko plaza horretan bildu dira diktadurak desagerrarazitakoen amak eta amonak, senideen berri eman dezaten eskatzeko. De Bonafiniri bi seme eta erraina bahitu eta desagerrarazi zizkion Jorge Videlaren diktadurak (1976-1983).

Ikusi gehiago: Hebe de Bonafini. «Gau iluna argitu zuena» itzali da

Euskal Herriko gazte batzuek bisita egin zieten amei 1994. urtean: Negu Gorriak taldeak eta haiekin bira antolatzen joandakoek. Julen Arregi ekoizlea egon zen han, eta argazkiak egin zituen.

Kontzertuetarako argiak muntatzen zituen orduan Arregik bere enpresarekin, eta biran joan zen musikariekin, Argentinan, Txilen eta Uruguain kontzertuak ematera. «Argentinan hiru emanaldi egin genituen, gauerdietan. Izan ere, kaleak arriskutsuegiak ziren gero gauean itzultzeko, eta jendeak kontzertu aretoan geratu behar izaten zuen, garraio publikoa 06:00etan berriz martxan jarri arte».

Todos Tus Muertos talde argentinarrarekin batera jo zuten. Harreman estua zegoen bi taldeen artean. Izan ere, urte horretan bertan, argentinarrek Dale Aborigen diskoa argitaratu zuten, eta, horretan, Negu Gorriak-en Lehenbiziko bala kantaren bertsio bat egin zuten, zeinetan Fermin Muguruzak berak parte hartu zuen.

Kontzertuak argiztatzeaz gain, bideoan grabatzeko ardura zuen Arregik bira hartan, eta hainbat argazki egin zituen. Horietako batzuetan ikus daitezke Muguruzatarrak —Fermin eta Iñigo—, eta taldeko beste kideak —Kaki Arkarazo, Mikel Kazalis eta Mikel Abrego— Bonafinirekin, Maiatzeko Plazako Amen bulegoan, Buenos Airesen. Horiez gain, bisitaldian egon ziren, besteak beste, Angel Katarain soinu teknikaria, Andres Kamio managerra, eta kontzertuetarako talde teknikoko kideak.

«Geu joan ginen haiengana, ezagutu nahi genituelako, eta elkartasuna adierazi», azaldu du Arregik. Argentinarrek jasandako errepresioaren berri izan zuten musikariek. Horrez gain, Bonafinik eta harekin zeuden beste amek eta amonek —«nafar bat tartean, baina ez dut gogoratzen izena», esan du Arregik— informazio zehatza eman zieten Txilen eta Uruguain ezagutu beharreko jendearen inguruan. «Izan ere, inguru hartan rocka kontu underground bat zen orduan».

Baina Bonafinik euskal musikan izaniko eragina ez zen bisita hartan amaitu. Izan ere, argentinarra Euskal Herrian egon zen bisitan bueltan, 1996. urtean, eta harekin elkartu zen Fermin Muguruza Donostiako Artzain Onaren katedraleko sotoko aretoan. Euskal presoen sakabanaketaren aurkako gose greba egiten ari ziren han herritar batzuk.

Bonafinik hainbat hitzaldi eman zituen orduan Euskal Herrian. Selektah Kolektiboa hip-hop taldeak haren hitzak jaso zituen 2000. urtean argitaraturiko izen bereko diskoan. Pobreziaren aurkako emozioz beteriko hitzaldi bat zen.

Lotura bazegoen Fermin Muguruzaren eta kolektiboaren artean, azken horrek Andoaingo gaztetxean emaniko kontzertu batean zuzenean jotzera gonbidatu zituelako, eta Negu Gorriak-en Esan Ozenki zigiluak argitaratu zuelako hip-hoplarien lehenengo lan hura.

1996, urtean bertan berriz elkartu zen, Mexikon Negu Gorriak-ek eginiko biraren harira. «Gu Lakandonara etorri berriak eta bera beste batzuekin joatekotan, denok Hotel Isabelen geunden» Mexikoko hiriburuan.

Geroztik, Argentinara eginiko bisitaldi guztietan egon zen musikaria ekintzailearekin; azken aldiz, 2012an.

Azkenekoz, urriaren 20an egon zen Muguruza Buenos Airesen, eta orduan ere Maiatzako Plazako Amen Elkartearen egoitzan egon zen, han aurkeztu baitzuen Black is Beltza II: Ainhoa filma. «Baina jada Hebe oso gaixorik zegoen, eta ezin izan nuen agurtu».

Maiatz asko pasatu dira 1994 hartatik. Baina ahotsak eta argazkiak geratzen dira, desagertutakoak gogoratzeko. Muguruzak atzo egin zion omenaldia Bonafiniri, Twitterren bidez. «Galtzen den borroka bakarra bertan behera uzten dena da».


Summary: Greba eta zaintza lanak uztartzearen beharra. Bost greba egun ezarri dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk deituta. Erresidentzietan, langile gehienak emakumeak dira. Grebaren ekintzetan parte hartzeko, etxeko zaintza lanak kudeatu behar dituzte.

«Guk argi daukagu, gu funtsezkoak gara, patronala ez. Bizkaiko erresidentzietako langileak greban, gora emakumeon borroka!». Ozen entzun zitekeen gaur goizean Ibaizabal-Nerbioi eskualdean erresidentzietako langileen aldarrikapena. Bost eguneko greba hasi dute, ELA sindikatuak deituta. Bost kotxe erresidentziaz erresidentzia ibili dira, auto karabanarekin. Lehenengoak zeraman bozgorailua. «Ikus dezatela zahar etxe guztietatik igaro garela, hori da helburua», azpimarratu du Soraya Garcia ELAko ordezkariak. Bizkaiko beste lau eskualdetan ere auto karabanak antolatu dituzte. Greba egunetan parte hartzeko, emakumeek maila pertsonalean dituzten zaintza lanak kudeatu behar dituzte.

Ibaizabal eskualdeko grebalariek Basauriko ELAren egoitzaren aurrean egin dute hitzordua. Bizkaiko erresidentziak borrokan! lelodun kamiseta berdea jantzita, sindikatuaren banderak autoetan banatu, leihoetan kartelak jarri eta Basauriko Bizkotxalde zahar etxera jo dute. Klaxona jotzeari utzi gabe, kartelak jarri dituzte sarreran, eta Berdintasun plana, Enplegu egonkortasuna edota bestelako mezuak zituzten papertxoak bota dituzte. Herri bereko Alai eta Bidebieta zahar etxeetan berdina egin dute, eta San Miguel auzora abiatu dira gero. Bertan, erresidentzian zegoen egoiliar batek agurtu ditu barrutik, langileekin bat zetorrela argi utzi nahian.

Urte eta erdi baino gehiago daramate langileek hitzarmen barik. Hamar negoziazio mahai egin dituzte baina patronalaren «proposamen bakarra» soldata izoztea izan da. «Soldata egoitza publikoetako langileenekin parekatzea eskatzen dugu», aldarrikatu du Sorayak. Horrez gain, lanaldi osoko kontratazioak, langile gehiago kontratatzea eta langileak lehen egunetik ordezkatzea exijitu dute.

Sektore feminizatua

Basauritik Ugaora bidean, emakumeek hurrengo egunak errepasatu dituzte. «Ni ezin izango naiz goizeko zazpietan joan, haurrak eskolara eraman behar ditut», esan du grebalari batek. Sektore feminizatua da zahar etxeetako langileena. Greba egunetan, etxeko zaintza lanekin uztartu behar dituzte antolatzen dituzten ekintzak. «Metalaren sektoreak goizeko seietan piketeak antolatzen dituenean, gizonek ez dituzte horrelako buruhausteak izaten», salatu du Garciak. Izan ere, zaintza ez ezik, zaintzaren antolaketa ere emakumeen gain geratzen da, kotxean zihoazen kideek adierazi dutenez: «Hori karga mental bat da, guk pentsatu behar dugu dena nola antolatu».

Ugaoko zahar etxea pegatinaz, kartelez eta zarataz bete dute, eta alboko herrira mugitu dira gero, Arrigorriagara. Aurreko greba gogoratu dute bidean. «2017an, 5.000 langile baino gehiagoren lan baldintza hobetzea lortu genuen, 368 eguneko greba eta gero», azaldu du Garciak. Greba horretan, patronalaren aldetik jasotako erantzunak azalarazi zituzten, besteak beste, «zuen hobekuntzak nire potroetatik irtengo dira» bezalako esaldiak entzun behar izan zituzten. «Hori da sektore feminizatua delako; gizon bati hori ez zioten esango».

Arrigorriagan zerbitzu minimoetako langileak leihoetara atera dira, grebalariekin batera, zarata egitera. Galdakaon, Plazakoetxe erresidentziako egoiliarrak izan dira leihoetatik grebalariak agurtu dituztenak.

Galdakotik Usansolora, eta Usansolotik Bediara. Tartean, Garciak gogoratu du azken urteetan patronalek 255 miloi euro publiko jaso dituztela, «baina enpresarentzat onurak baino ez direla izango». Horrez gain, zehaztu du langileek %16,5eko galera metatu dutela erosteko ahalmenean. Gaur egungo inflazioa kontuan hartuta, ehuneko handia suposatzen du horrek. «Gailetak 50 zentimo baino gehiago garestitu dira supermerkatuan!», adierazi du gidatzen duen emakumeak. «Zer gertatzen da hemen? Galdera hori egiten diot neure buruari supermerkatuko prezioak ikusten ditudanean», gehitu du gidariaren alboan, bandera eusten duen emakumeak. Bitartean, klaxonaren zaratak errepidea bete du. Eta bozgorailutik aldarrikapenak entzun dira: «Zaintzak esku pribatuetan jarraitzen du».

Azken geralekua Galdakaoko Zuhatzu auzoa izan da. Kale oso bat erresidentziaz beteta dago han. Eskualdeko erresidentzietan ikusgarritasuna bermatuta, lehenengo greba eguna amaitutzat eman dute emakumeek.


Summary: Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, gradu aldaketa baliogabetuta. Arregik 76 urte ditu, eta horietatik 31 egin ditu espetxean

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Joseba Arregi preso oñatiarraren (Gipuzkoa) gradu progresioari jarritako errekurtsoaren alde egin du Espainiako Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak, eta Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, bigarren graduan. Arregik 76 urte ditu, eta horietatik 31 espetxean igaro ditu. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak otsailean onartu zuen hari hirugarren gradua ematea, espetxeko tratamendu batzordeak haren alde egin ostean. Arregiren aurkako erabakiarekin, sei dira Espainiako Auzitegi Nazionalak aurten atzera botatako gradu progresioak.

Etxerat-ek «etxera itzultzeko bidea» oztopatzea leporatu dio Auzitegi Nazionalari, eta «haserrea eta gaitzespena» adierazi ditu. Izan ere, jakinarazi dute hainbat patologia dituela «hainbeste urteko espetxeratzearen ondorioz», eta 2019ko ekainean bete zituela zigorraren hiru laurdenak. Are gehiago, Frantziako espetxeetan egindako hamar urteak zenbatuz gero, jada aske egongo zela adierazi du elkarteak. Hala, Arregiren askatasunaren alde deituko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du.

Arregi 1992tik dago preso; 2000. urtean Espainiaratu zuten, eta 30 urteko espetxe zigorra betetzen ari da. 2019ko abenduan gerturatu zuten Villenako (Herrialde Katalanak) kartzelatik Villabonakora (Asturias), eta 2020ko urrian Euskal Herriratu zuten. Aurtengo otsailetik, berriz, etxean ari zen zigorra betetzen. Martxoan jarri zuen Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gradu progresioaren aurkako helegitea, eta orain berriz espetxeratzeko agindu diote.

Seigarrena

Orain arte, fiskaltzak gutxienez hemeretzi gradu progresioren aurka egin du, eta Auzitegi Nazionalak hamar ebazpen eman ditu oraingoz. Etxerat-en arabera, sei kasutan —Arregi, Aitor Esnaola, Mikel San Argimiro, Xabier Atristain, Gorka Martinez eta Iñaki Bilbao Gaubeka— aintzat hartu du fiskaltzaren eskaera, eta presoek kartzelara itzuli behar izan dute. Beste lau auzitan, berriz, hirugarren graduaren aldeko erabakia hartu du.

Halere, fiskaltzak bereari eusteko aukera du, eta hala egin du Gorka Vidal euskal presoaren kasuan, esaterako. Espetxe zaintzako epaitegiak gradu progresioaren alde egin arren, errekurtsoa jarri du. Presoek ere badute euren aurkako erabakiari helegitea jartzeko aukera. Bi kasuetan, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Salak du azken hitza.


Summary: EAJk Espainiako aurrekontu proiektua babestuko du. Sagastizabalek jakinarazi du jeltzaleek gobernua babestuko dutela osteguneko bozketan

EAJk Espainiako 2023ko aurrekontu proiektuaren alde egingo du osteguneko bozketan. Hala iragarri du Idoia Sagastizabal diputatu jeltzaleak, proiektuaren inguruko eztabaidaren lehen egunean, Espainiako Kongresuan.

EAJko kideak azaldu duenez, Espainiako Gobernuarekin «konfiantza giroa» berreskuratu dute jeltzaleek. Izan ere, uste du «nabarmen» hobetu dutela adostutako akordioen betetze maila. Negoziazioetan, Kupoa bost urtez berritzeko hitzarmena adostu zuten, eta «euskal agenda garatzeko» beste 49 zuzenketa ere txertatu dituzte; denera, 72 milioi euroko balioa duten inbertsioak Hego Euskal Herrirako. Halere, Sagastizabalek ez ditu itxitzat jo negoziazioak, eta adierazi du ostegunera bitarte zuzenketa gehiago txertatzen saiatuko direla.

Espainiako Gobernuak 176 boto behar ditu gehiengo osoa eskuratzeko, eta, oraingoz, aldeko 165 boto ditu bermatuta: PSOE, Unidas Podemos, EAJ, Coalicion Canaria, Mas Pais, Compromis eta PRC. Oraindik botoa zehazteke dute, berriz, EH Bilduk, ERCk eta PDeCATek, besteak beste. Osteguneko osoko bilkuran egingo dute bozketa, eta, baiezkoak irabazten badu, testua Senatura pasatuko da, han eztabaidatu dezaten.


Summary: Astebeteko greba deialdiak mugimenduak eragin ditu Bizkaiko metalgintzan. Patronalak eta sindikatuek eskaintza berriak egin dituzte. Hurrengo bilerak ez du datarik, baina FVEMek greba indargabetzeko eskatu du.

Bizkaiko metalgintzak erlojupekoa hasi du bost eguneko greba deialdia eragozteko. Sindikatuek eta FVEM patronalak eskaintza berriak eraman dituzte lan hitzarmena berritzeko gaurko bilerara, eta jarrerak duela astebete baino gertuago daudela dirudi. Mugimenduak badaude, baina oraindik ez hurrengo asterako deituriko lanuzteak bertan behera uzteko modukoak. Hurrengo bilerak ez du datarik, baina ez litzateke harritzekoa aste honetan bertan berriz ere elkartzea. Patronalak greba deialdia indargabetzeko eskatu du.

Sindikatuek eta FVEMek ia bi orduko bilera egin dute gaur Lan Harremanen Kontseiluak Bilbon duen egoitzan. Negoziazio epe honetako hemeretzigarrena izan da. Kontuan hartuta aurreko bi juntadizoak ez zirela ordu erdira iritsi, aurrerapausotzat har daiteke. Izan ere, bi aldeek beren azken eskaintzak aldatu dituzte. FVEMek kendu egin ditu sindikatuek «baldintza atzerakoi» gisa hartzen dituen batzuk, baina oraindik ez du bermatu KPIaren araberako igoerarik.

Alde horretatik, sindikatuek berretsi dute ez dutela onartuko langileen erosketa ahalmena murriztuko duen eskaintzarik. CCOOk, LABek eta UGTk osatzen duten plataformak —gehiengoa dira %59ko ordezkaritzarekin—, berriz, bi puntu kendu ditu azken eskaintzatik, eta lanaldia murrizteko eskaera leundu du. Hori bai, KPIaren araberako soldata eguneraketak mantendu ditu. Patronalak, baina, ez du onartu, eta orduan erabaki dute mahaitik altxatzea. ELAk eskaera plataforma propioa du.

Azaroaren 28tik abenduaren 2ra

Langileen ordezkariak eta patronala hurrengo asteko greba deialdiaren itzalpean bildu dira. Sindikatuek azaroaren 28tik abenduaren 2ra arteko deialdia egina dute, eta oraingoz indarrean dirau. Bi aste barru langile askok zubi luzea hartzeko aukera izango dute, eta sindikatuek ekoizpenean eragin handia izateko asmoz egin dute deialdia. Egitekotan, aurtengo hirugarren greba deialdia litzateke sektorean. Udaberrian bi greba egun egin zituzten, eta urri-azaroetan beste hiru. Bi deialdiek erantzun zabala izan zuten, eta sindikatuek indartsu ikusten dute beren burua.

Ikusteke dago bi aldeak aste honetan berriz bilduko diren ala ez. FVEMek, orain arte, 2022ko KPI osoa igotzea onartu du, eta %9,5erainoko igoera eskaini du hurrengo hiru urteetarako. KPIaren lehen aurreikuspenak, baina, hortik gorakoak dira, eta sindikatuek, besteak beste, aldi baterako lan enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzeko eskatu dute, eta subrogazio eskubidea azpikontrata gehiagotara luzatzeko.

Arabakoa, sinatuta

Bizkaiko lan hitzarmenaren negoziazioa luzatzen doan bitartean, SEA Arabako patronalak, UGTk, CCOOk eta LABek Arabako metalgintzako lan ituna sinatu dute gaur. Lau urteko negoziazio baten ondoren, irailean lortu zuten akordioa. ELAk du ordezkaritzarik handiena, eta ez du sinatu, baina haren pisua ez da akordioa eragozteko modukoa.

Itunak hiru urteko indarraldia du, eta haren amaieran KPIaren araberako soldata eguneraketa bermatuta dago gutxieneko soldata tauletan. Dena den, Arabako enpresa gehienek tauletatik gorako soldatak dituzte. Sektoreko gutxieneko soldata 20.455 eurokoa da.


Summary: Ahots bi, baina ez bi ahotsetara, prostituzioaz. Amelia Tiganus eta Aurora Iturrioz prostituzioaz solastatu dira. Abolizionismoa du helburu lehenak; legez arautzea, berriz, bigarrenak. Zenbait adostasun badira mezuetan.

Jendea erruz joan zen asteazkenean Tolosara (Gipuzkoa), Tolosako Asanblada Feministak prostituzioaz jarduteko antolatu zuen hitzaldira. Feminismoan ezagunak dira gaiaren inguruko bi korronte nagusiak, eta biek izan zuten ordezkaritza: Amelia Tiganusek abolizioaren aldeko jarrera defendatu zuen, eta Aurora Iturriozek prostituzioan ari diren andreen egoera arautzearen aldeko argudioak eman zituen. Alde eta kontra, jarrera sutsuak pizten dira usu gai horren inguruan, eta bi korronteen arteko dema nabarmendu egiten da. Baina, pentsamenduak soseguz aurkezteko guneetan, errazagoa izaten da adostasunak ikustea, eta argitu ziren hitzaldian ere halako printza zenbait. Ezin bestela, zuztarreko adostasunak ere izan ziren, biek bat egiten baitute feminismoaren oinarrizko printzipio askoren inguruan. Ez ziren ahots bitara aritu, baina, zenbait konpasetan, doinuak bat zetozen. Ez zuten elkarrekin eztabaidan jardun: bakoitzak bere argudioak eman zituen, banakako solasaldietan. Entzuleek biak eskertu zituzten, txaloekin, ekarpenekin. Han jasotakoak dira hitzok.

Amelia Tiganus. Abolizioaren alde ari da

«Emakumeok ez gara jaio gizonen eiakulazioetan lan egiteko»

Prostituta izana da Amelia Tiganus. «Sexualki esplotatua izan eta gero berriro jaiotakoa» dela kontatzen du. Abolizionismoaren inguruan egun dauden ahots ezagunenetako bat da. La revuelta de las putas liburua argitaratu berri du (puten matxinada), eta hura esku artean zuela mintzatu zen solasaldian. Gogora ekarri zuen zein diren prostituzioaren «zuztarrak». «Prostituzioa esaten dudanean, instituzio patriarkal bati buruz ari naiz. Gizakiek nomada izateari utzi eta jabego pribatuaren araberako araubideak ezarri zituztenean hasi zen: patriarkatua gailendu zenean. «Ezkontzaren» instituzioa ere orduan eratu zen, eta zitalki banatu ziren andreak: emakume «pribatuak» batetik, «publikoak» bestetik. «Gizon bakoitzak bazuen bere andrea, eta, gero, baziren andre batzuk gizon guztientzat: andre publikoak». Banaketak izen gehiago ere izan ditu. «Santak, eta putak». «Andre onak, eta txarrak». Ez zen ausazkoa izan banaketa. «Prostituzioa klase sozialen auzi bat izan zen hasieratik; klase pobreetako alabek amaitu zuten prostituzioan». Hitzak ez dira neutroak, eta etengabe erabili zuen Tiganusek esateko modu hori; andreak ez dira prostituzioan aritzen, prostituzioan «amaitzen» dute. «Inork esan diezadake horiek orain dela 7.000 urteko kontuak direla, ederki aldatuta daudela ordutik». Larriagotu besterik ez direla egin uste du, ordea. «Kapitalismoak eta patriarkatuak eskua eman diote elkarri, prostituzioaren instituzioa indartzeko eta, gainera, sistema bat bihurtzeko». Eta guztiz hanpatuta ikusten du egun «sistema» hori. Usu andreen artean entzuten duen txantxa honetan, adibidez: «Dena gaizki ateratzen bazait, puta lanetan hasiko naiz». Arranguraz entzuten du esapide hori: «Horrek esan nahi baitu guztiz barneratua dugula diskurtso misogino bat, eta guretzat onartuta daukagula inoiz izan beharko ez genukeen bukaera bat. Nik argi dut: emakumeak ez gara jaio gizonen eiakulazioetan lan egiteko». Guztion arazoa Argi du prostitutei buruz hitz egiteko usu erabiltzen den modua ere «sistema» horren osasun onaren sintoma dela: «Zenbatetan esaten da: 'Haiek hitz egin dezatela prostituzioari buruz: putek hitz egin dezatela. Erabaki dezatela zer nahi duten, bakoitzak bere gorputzarekin nahi duena egiten baitu'. Alabaina, sexu askatasunari buruzko gaietan, legeak egitean-eta, adibidez, inoiz ez litzaiguke burutik pasatuko esatea: 'Andre bortxatuek hitz egin dezatela sexu askatasunaz, jar daitezela hor aurrean, eta erabaki dezatela zer nahi duten'. Zergatik ez dugu hala egiten? Ulertzen dugulako horrek zerikusia duela gu guztiokin». Argi du ikuskera hori prostituzioaren gaira ere zabaldu behar dela. Pobreziaren aldagaiak prostituzioan duen garrantziaz ohartarazten jarraitzea bakarrik ez, atzean dauden beste hainbat aldagai erakustea ere beharrezkoa dela nabarmendu zuen Tiganusek. Horra bat, funtsezkotzat daukana: «Umetan sexu indarkeria pairatzen duten emakume guztiek ez dute prostituzioan bukatzen, baina prostituzioan amaitzen dugunon %99,9k pairatu dugu sexu indarkeria umetan edo nerabezaroan. Hori nabarmendu egin nahi dut: ni fabrikatu egin ninduten puta izateko. Nik sortzez DNAn ez nuen horretarako ezaugarririk; nire ametsa ez zen denen puta izatea». Hain justu, «jaurtia» sentitu zen mundu horretara, 13 urte zituela.«Eta, ordutik aurrera, ez dizute uzten inozentzia apur bat izaten ere». Familia barruan sortzen da usu indarkeria hori guztia, eta ezinbestekotzat jo du horren gainean eragitea: «Familia ukitzea izango da feministen hurrengo borroka». Haren iritziz, ozen salatu behar da prostituzioaren atzean «multinazional kriminal» bat dagoela. «Eta suntsiketa gurpil hori elikatzen jarraitzeko» ahalegin etengabean ari dela, gainera. «Pornoa» da horretarako tresna bat. Tiganusen ustez, «sexu indarkeria sexualitatearekin» lotzera daramatza milaka nerabe, negozioaren gurpila gera ez dadin. Horiek horrela, horra haren ustez zer behar den horren aurka egiteko: «Prostituzio sistema abolitzeko lege integral bat, emakumeen eskubideak aintzakotzat hartuko dituena: laguntza ekonomikoak, etxebizitzarako sarbidea, trebakuntza, terapia, aholkularitza juridikoa, paperak, lana...». Beste xede bat ere izan behar luke legeak: «Proxenetismo mota guztiak pertsegitzea». Uste du ez dagoela beste biderik; prostituzioa «lan gisara arautzen» hasita, alegia, «jarduera sexual bat merkatuan prezioa duen zerbitzu bat» dela onetsita, atzean dagoen «indarkeria sexuala hutsaldu» egiten da sarri, haren aburuz, eta irizten dio horrelakorik ezin dela onartu. «Diru premian dagoen andre batek sexurik nahi izan gabe sexua izatea gaizki dago; tartean billete bat egon edo ez egon». Jarduna «beste edozein lanekin» parekatzeko egiten diren ahaleginak ere «friboloak» iruditzen zaizkio, eta halakoak hauspotzeko bidetzat dauzka prostituzioa arautzeko neurriak: «Nola hitz egingo dugu sexu esplotazioaz, prostituzioa normalizatzen eta hutsaltzen duten kontzeptuez hitz egiten badugu, eta lan bat dela esaten badugu?».

«Hainbat andrerentzat, bizirik irauteko estrategia bat da» Aurora Iturrioz. Prostituzioa legez arautzearen alde ari da Tiganus izan zen mintzatzen lehena. Aurora Iturriozek haren hitzaldia «asko gustatu» zitzaiola onartuta hasi zuen jarduna, gaiari buruzko «posizio ezberdinetan» dauden arren: «On egin dit zu entzuteak». Gero, «nondik mintzatzen den» azaldu nahi izan zuen Iturriozek, zein ikuskerak zedarritu duen feminismoan igaro hamarraldietan egin duen bidea. «Praktika feminista batetik ari naiz. Lesbiana gisa, ez nintzen identifikatuta sentitzen feminista, zuria eta heterosexuala zen subjektu feministarekin: bazterrean sentitzen nintzen; kide arrazializatuekin topo egin nuen hor, bollerekin, eta baita sexu langile ari diren kideekin ere». Hor aipatu zituen lehen aldiz prostitutak, eta diskurtsoen arteko alde bat agerian utzi: sexu langile kontzeptua erabili zuen usu prostitutez aritzeko. Gizarteko fenomeno orotan bezala, prostituzioa aztertzeko ere «testuingurua» ezinbestekoa dela nabarmendu zuen. «Sistema heteropatriarkalean» kokatu zuen hark ere prostituzioa: sistema horretan bizirik irauteko errotuta dauden «sozializazio» sistema orohartzaile eta indartsuetan. Hain sendoa da sistema, hein handi batean, indarkeria delako haren atzeko «kontrol mekanismoa». «Horrek egiten du emakumeok egon behar dugun toki horretan egotea», gogoratu zuen. Bortxa hori askotan familietan gertatzen dela gogoratu zuen, eta «guztiz ados» azaldu zen Tiganusek aurrez adierazi zuen ideiaren muinarekin: «Berrikusi egin behar da familiaren instituzioa». Iturriozentzat, «instituzio patriarkal bat» da «prostituzioa ere»: «Beste bat gehiago». Eta kontrolerako tresna boteretsua. «Putaren estigmak ez die eragiten soilik prostituzioan ari diren andreei; batez ere, sexualitatearen gain ezarritako aginduari segitzen ez dioten andreei eragiten die, eta, esaterako, sexualitate libreagoa dutenei». Baina patriarkatuaren barruko beste instituzio askok ere xede hori dute: «Ez dut ukatuko sexu lanean sufrimendua dagoenik: ez dut hori egingo. Baina ez dut esango sufrimendurik handiena hor dagoenik ere». «Indarkeria» eremu gehiago Sistema heteropatriarkalaren «indarkeria» eremuak asko direla uste du Iturriozek: bikotea eta familia aipatu zituen, esaterako, eta haur askok sendi barruan bortxa pairatzen dutela ohartarazi zuen. «Europako Batzordearen arabera, bost umetik batek». Horiek guztiak «abolitzeko» urratsik ez da egin, ordea: «Eraldatzea izan da joera». Horiek horrela, argudiatu zuen ezin direla «umetzat hartu» prostitutak ere, eta arta egokiarekin egin dezaketen bide propioa sustatu behar dela. «Hainbat emakumerentzat, egoera jakin batzuetan, alternatiba bat da prostituzioa: bizirik irauteko estrategia bat», esan zuen. Hor dauden andreei laguntze aldera, argi du oso ondo erreparatu behar zaiola haien bizitza egoerari. Gehienak migratzaileak direlako, adibidez. «Eta, askotan, gizapetiko egoeretara bultzatzen dira migratzaile gisa heltzen diren andreak: legez kanpoko egoeratara, inolako eskubiderik gabe». Hortik dator abolizionismoaren inguruan ozentzen diren mezuek usu Iturriozi eragiten dioten kezka. «Prostituzioa mugatuko duten legeen bila gabiltza, adibidez, Atzerritarren Legea ukitu gabe?», galdetu zuen. Uste du horrek egoera oso «zaurgarrian» dauden andreak oraindik egoera bazterrekoagoetara eramango dituela. «Politika publiko osoetan» ikusten du erantzuna. «Gainerakoan zer? Egoera zailetan dauden emakumeei oraindik ere zailago jarriko diegu dena?». Elkarrekin nola jardun Uste du adostasunak ehundu daitezkeela feminismoan prostituzioaren inguruan dauden korronteen artean. «Gustatuko litzaidake elkarrekin esertzea, eta esatea: 'Agenda politiko feminista eta bateratu bat onduko dugu? Atzerritarren Legearen kontra egingo dugu? Umeek pairatzen duten sexu indarkeriaren kontra? Agerraraziko dugu familia dela erakunderik patriarkalena, emakumeen kontrako indarkeria gehien sortzen duena? Hor, bidean topo egingo dugu», azaldu zuen. Prostitutengana doazen gizonen «boterea» apaltzean ikusten du xederik behinena: «Bada, esaterako, sexu langilea ez dagoelako paperik gabe, sala dezakeelako tratu txar bat, negozia dezakeelako norainokoa den ematen duen zerbitzua, edota erraztasunak dituelako esplotatuta dagoela esateko...». Ulertzen du «sinbolikoki» prostituzioa auzitan jartzea, baina horra galdera: «Nola gauzatzen da hori?». Hortik hautua: «Prostituzioa inork nahi ez duen lan bat da? Halabiz. Bada, sor ditzagun egiturazko baldintzak hori posible izateko».


Indartsu hasi dira ingelesak

Summary: Indartsu hasi dira ingelesak. Ingalaterrak nagusitasun handiz irabazi dio Irani. Bellingham eta Saka nabarmendu dira. Multzoko beste neurketan, AEBek eta Galesek berdindu egin dute.

Ingalaterrak etxeko lanak egin ditu gaur; aise irabazi dio Irani, eta gol festarekin hasi du txapelketa: 6-2. Multzoko faborito nagusia da Gareth Southgateren taldea, eta nagusitasun hori erakutsi du. Ingelesek eraginkortasuna baliatu dute garaipena erdiesteko, eta lehen zatiko azken hogei minutuetan neurketa kasik errematatua utzi dute, Bellinghamek, Sakak eta Sterlingek sartutako golekin. Iran, berriz, saiatu da tartea murrizten, baina Taremi aurrelariak sartutako bi golak ez dira nahikoa izan Ingalaterra kikiltzeko.

Partida espero moduan hasi da: Ingalaterrak izan du ia une oro baloia, eta Iran atzean itxi da, kontraerasora ateratzeko zain. Egoera horretan, Ingalaterrak baloia bazuen ere, kostata gerturatu da aurkariaren area ertzera; paseak eman bai, baina ez du arriskurik sortu.

Joko geldoa egiten aritu dira ingelesak, harik eta 34. minutuan Mountek baloia zelai erdian jaso, Shawi hegalera pasea eman, eta haren erdiraketa Bellinghamek buruz sareratu duen arte. Borussia Dortmundeko 19 urteko jokalaria estreinakoz ari da Munduko Kopan. Hura da Michael Owenen atzetik Ingalaterrarekin Munduko Kopan gola sartu duen jokalaririk gazteena.

Ingelesek belaunaldi berri bikaina dute, eta txapelketako lehen partidan jada arrastoa utzi dute. Bellinghamek ez ezik, Sakak ere distira egin du. 43. minutuan alboko sake batean iritsi da Arsenaleko jokalariaren gola, boleaz jaurtiketa indartsua egin ostean. Lehen zatiaren hondarrean heldu da hirugarrena, ingelesek hobekien egiten dakiten modura: trantsizio azkar batean, Kanek baloia jaso du hegalean, eta erdiraketa zehatza egin du Sterlingek baloia sareratu dezan.

Epaileak hamabost minutu luzatu du lehen zatia, Beyranvan Irango atezainak taldekide batekin talka egin eta sudurrean min hartu duelako. Beyranvandek zelaian jarraitzeko ahalegina egin badu ere, azkenerako, ohatilan eraman behar izan dute.

Bigarren zatian, neurketa irauli nahian, Carlos Queiroz Irango entrenatzaileak bi aldaketa egin ditu, baina partidak bere horretan jarraitu du: Ingalaterra, baloiarekin nagusi, eta Iran, kontraerasora noiz aterako zain. 60. minutuan Sakak laugarrena sartu du, beste jaurtiketa indartsu bati esker. Ematen zuen Ingalaterrak beste bizpahiru gol sartuko zizkiola Irani, baina Taremiren lehen jaurtiketa saretara joan da, eta tartea murriztu du.

Neurketa iraultzeko esperantza, ordea, azkar utzi du ezerezean Ingalaterrak. Rashford bigarren zatian atera da, eta ukitu duen lehen baloia ate barrura bidali du, aurkariari izkin egin ostean. Azken minutuetan Grealishek sartu du ingelesen seigarrena, eta Iranek, astindua arindu nahian, penaltiz sartu du bigarrena; Taremik egin du berriro.

B multzoko liderra da Ingalaterra, hiru punturekin. Bat dute AEBek eta Galesek, bana berdindu baitute. Weahk sartu du estatubatuarren gola, 36. minutuan, eta Balek banakoa lortu du penaltiz, 82.ean.

Herbehereen garaipena

A multzoan ere jokatu dute lehen jardunaldia, eta Herbehereak eta Ekuador berdinduta daude aurreneko postuan. Biek irabazi dute lehen partida: 2-0; herbeheretarrek Senegali, gaur, eta ekuadortarrek Qatarri, atzo.

Europako selekzioak sufritu du gehien. Senegalek deseroso sentiarazi du, eta zenbait huts eginarazi dizkio. Baina Afrika kopako txapeldunak ez ditu aukerak baliatu.

Azken minutuetan erabaki da neurketa. Mendyren bi akats probestu dituzte Herbehereek. 84. minutuan, Frenkie de Jongek erdiraketa paregabea egin dio Gakpori, eta hark buruz sartu du lehen gola. Bigarrena, berriz, Klaasenek sartu du, 99. minutuan.


Pablo Milanes kantari kubatarra hil da

Summary: Pablo Milanes kantari kubatarra hil da. Kubako ahots ezagunenetarikoa izan zen Milanes, troba berriaren sortzaileetako bat. Minbiziak jota hil da, Madrilen. 79 urte zituen.

Pablo Milanes kantautore kubatarra hil da bart (Bayamo, Kuba, 1943 - Madril, 2022). Minbiziak jota zendu da, 79 urterekin. Hain zuzen, abeslaria Madrilen bizi zen 2017az geroztik, eritasunaren kontrako tratamendua jasotzeko. Azken hiru hilabeteetan okerrera egin zuen haren osasunak, eta duela hamar egun ospitaleratu egin behar izan zuten. Ondorioz, bertan behera utzi zituen hainbat kontzertu; tartean, Iruñeko Baluartekoa. Azaroaren 13an zen egitekoa.

Milanes Kubako troba berriaren aitzindari eta sortzaileetako bat izan zen, Silvio Rodriguezekin eta Noel Nicolarekin batera. Yolanda, El breve espacio edo Ámame como soy abesti ezagunak idatzi zituen, besteak beste. Denera, 40 albumek osatzen dute haren diskografia. Egindako ibilbidea ere aitortu zioten hainbatetan: 2005ean, Kubako Musikaren Sari Nazionala eman zioten; 2006an, bi Grammy Latino irabazi zituen; eta, 2015ean, Bikaintasun Musikalaren estatuatxoa eman zioten, hura ere Grammy Latinoetan.

Milanesen itzala luzea izan da, eta lehendabizi bere herrialdean, baina gero mundu osoan egin zen ezagun. Gainera, Kubarekin zuen nazioarteko elkartasunak, batetik, eta AEBen inperialismoaren aurka ezkerreko mugimenduetan zabaldutako jarrerak, bestetik, nolabaiteko ikono ere bilakatu zuten Milanes —Silvio Rodriguezekin batera—, baita Euskal Herrian ere. Askoren esanetan, bere garaiaren kronikagile fina zen Milanes, kantuen bidez.

BERRIAk 2013ko martxoan elkarrizketatu zuen abeslaria azkenekoz. Ordurako, Milanesek izanak zituen zenbait osasun arazo, zilbor eten bati lotuak. Gaixoaldi eta errekuperazio garai artean ari zen jadanik. Hala eta guztiz ere, traba horiek ez zuten ezkutuan uzten haren grina. Politikaz ere mintzatu zen orduko hartan, Mikel Lizarralderen galderei segika. «Nik uste dut iraultzek ismo-etan pentsatzeari utzi behar diotela eta soilik iraultzetan pentsatu, besterik gabe», aitortu zion, besteak beste.

Ikusi gehiago: «Trobadoreari bere garaiaren kronikagilea izatea dagokio»

Aldarri ugari egin zuen Milanesek bere musikaren bidez. Iraultza politikoa gertatzeko aldarrikapena ez ezik, arrazismoaren, matxismoaren eta homofobiaren borroka ere izan zituen ahotan sarri. Hala, asmo argi batekin egin zuen urrats oro musika ibilbidean: musikarekin «elkar elikatzea» zuen desio.


Summary: Elma Saiz izango da PSNren Iruñeko alkategaia. Gaur egun Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilari denak Maite Esporrin ordezkatuko du. Irailean, gobernuaren bozeramaile izendatu zuten.

Maite Esporrin ez da izango PSNren alkategaia Iruñean. Elma Saiz Nafarroako Gobernuaren bozeramaile eta Ekonomia eta Ogasun kontseilariak ordezkatuko du. Santos Cerdan PSOEko antolakuntza idazkariak iragarri du gaur goizean, Ser irrati kateak antolatutako foro batean. Cerdanek esan du gaur amaituko dela hautagaitzak aurkezteko epea, eta Iruñeko alkategaia ere gaur jakinaraziko dutela. Zehatzagoa izaterik bazuen galdetuta, Cerdanek aurreratu du Saiz izango dela alkategaia. Saiz hautagai «bikaina» izango dela gehitu du Cerdanek, eta Iruñeko hurrengo alkatea izango dela.

Azken udal hauteskundeetan, PSNren zerrendan bigarrena izan zen Saiz, baina kontseilari izendatu zuten gero. Irailean izendatu zuen Nafarroako Gobernuak bozeramaile. Gobernuak azaldu zuen «arlo ekonomikoak legegintzaldiaren azken txanpan hartuko duen lehentasun publikoa» zela aldaketa egiteko arrazoia: «Nafarroako 2023ko aurrekontu orokorrak onartzea eta Europako funtsak jaso eta kudeatzea izango baitira berehalako erronkak». Horrekin batera, baita egungo egoera ekonomikoari eta energetikoari aurre egitea ere. Hala ere, gaurko iragarpenak ere azal dezake, hein batean, orduko mugimendua, proiekzio publiko handiagoa emango baitio eledun karguak.

Foroan bertan izan da Elma Saiz, eta, Cerdanek iragarpena egin ostean, primarioetara aurkezteko asmoa iragarri du ele bitan, Twitterren.

PSNk ohar batean baieztatu du dena. Iruñeko hautagaiaz gain, Eguesibarko udal hauteskundeetan Mikel Bezunartea egungo hautetsia izango da hautagai, eta Burlatan, Sergio Barasoain. Ramon Alzorriz PSNko Antolamendu idazkariaren esanetan, «urrats bat gehiago da» udal hauteskundeetarantz, eta udal horietarako «hautagai onenak» direla uste du.


Summary: Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen pentsioa eteteko eskatu du Unidas Podemosek. Koalizioaren ustez, estatuaren krimenen «inpunitatearen» erakusle da 2.063,75 euroko laguntza ekonomikoa.

Unidas Podemosek Espainiako Kongresuko presidente Meritxell Bateti eta Senatuko haren homologo Ander Gili eskatu die eteteko Ricardo Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen laguntza ekonomikoa. PSE-EEren Bizkaiko idazkari nagusi ohia 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketagatik. Hala, koalizioaren esanetan, «terrorismoaren biktimen duintasunaren eta memoriaren aurkako erasoa da» jasotzen duen diru laguntza.

UPko Pilar Garrido, Roberto Uriarte eta Juantxo Lopez de Uralde diputatuek aurkeztu dute idatzia, eta gogoratu dute GALekin lotura izateagatik zazpi urteko espetxe zigorrera kondenatu zutela Garcia Danborenea; handik hiru urtera, indultua eman zion Jose Maria Aznarren gobernuak. Hala, UPko kideek salatu dute halako laguntza ekonomikoak jasotzea estatuaren krimenen «inpunitatearen» adibide dela, eta «ahalik eta azkarren» atzera egiteko eskatu dute. «Konpromiso demokratikoa» ere exijitu diete botere publikoei, justizia «biktima guztientzat» izan dadin. Horretarako, oinarrizkotzat jo dute Sekretu Ofizialen Legea aldatzea, GALen ingurukoak argitzeko.

PSE-EEko Bizkaiko idazkari nagusi ohiak hilabetean 2.063,75 euro jasotzen ditu, 1982tik 1989ra Kongresuko diputatu izategatik. Izan ere, 2006ko Pentsio Parlamentarioen eta bestelako Prestazio Ekonomikoen Araudiaren arabera, ganberetan pentsio bat jasotzeko adina denbora egin ez duten diputatu eta senatari erretiratuek laguntza bat jasotzeko aukera dute hala eskatzen badute.

Eskaerak Kongresuko eta Senatuko mahaien babesa izan behar du; kideen hiru bostenen aldeko botoa. Kide horiek ezartzen dituzte diru kopurua eta baldintzak ere. Gaur egun, 39 dira halako laguntzaren bat jasotzen duten parlamentari ohiak, eta, horien artean, Garcia Danborenea da diru gehien jasotzen dutenen artean bigarrena.


Summary: EH Bilduk aurrekontuak babesteko ituna egin du Espainiako Gobernuarekin. Nafarroak 2023ko martxoaren 31 baino lehen jasoko du Trafiko eta Bide Segurtasunari dagokion eskumena, akordioari esker. Itun zabalean jaso dute, besteak beste, 300.000 euro jarriko direla Aranguren ibarreko Irulegi mendian (Nafarroa) Aranzadi elkarteak bultzatutako indusketa lanekin jarraitzeko eta horiek finantzatzeko.

PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuaren hirugarren aurrekontuak ere babestu egingo ditu Euskal Herria Bilduk, BERRIAk goizean aurreratu duen moduan. Aurreko ostegunean, energia konpainien eta bankuen gaineko tasa berriak euskal ogasunek kudea ditzaten lortu zuen koalizio subiranistak, neurri hori Madrilekin hitzartu ondoren. Gaur, berriz, kongresuko diputatuek berretsi dute negoziazioak ongi bideratuak zeudela, eta akordioa iragarri dute Espainiako Gobernuaren 2023ko aurrekontuak babesteko.

Edukiak

Autogobernua indartzeari dagokionez, akordioan jaso dute trafikoaren eskumena martxoaren 31 baino lehenago eskualdatuko dela Nafarroan, Mertxe Aizpurua diputatuak azaldu duenez. Horretarako, abenduaren 31 baino lehen bildu beharko da eskualdatzeez arduratzen den batzordea, eta egungo arazo teknikoak konpontzeko behar adina bilera egin beharko ditu akordioan jasotakoa betetzeko.

Gainera, memoriari lotutako zenbait eduki lotu ditu EH Bilduk: Martxoaren 3ko biktimak oroitzeko memoria gunea sortzea Gasteizen, Irulegiko indusketa lanei bultzada ematea, eta Ezkabako Gotorlekua memoria gune bihurtzea, hain justu. Martxoaren 3ko biktimak oroitzeko memoria gunea sortzeko 600.000 euro bideratuko dira. «Ekarpen horri esker, 1976an hildako bost grebalariak omentzeko proiektua martxan jartzeko falta zen ekarpen ekonomikoa gehitu du EH Bilduk», Aizpuruaren esanetan. Halaber, 300.000 euro bideratuko dira Aranguren ibarreko Irulegi mendian (Nafarroa) Aranzadi elkarteak bultzatutako indusketa finantzatzeko.«Irulegiko Eskua izena eman dioten idazkuna mugarri historikotzat jo dute arkeologo eta hizkuntzalari entzutetsuek, eta ezinbestekoa da babes instituzionala areagotzea euskararen jatorriaz ikertzen jarraitzeko», esan du Aizpurua diputatuak, aurrekontuen berri ematean.

Horrez gain, hiru milioi euro jasoko dituzte 2023ko aurrekontuek Ezkabako Gotorlekua (Iruñea, Nafarroa) memoria gune bihurtzeko lehen ekarpen gisa, Memoria Demokratikoaren Legearen esparruan lortutako akordioari jarraipena emanda. «Hitzarmen horri esker, egungo azpiegitura militarraren erabilera Nafarroako Gobernuaren esku geratuko da, 1938ko ihesaldian fusilatuta hil zituzten presoen omenezko memoria gunea sortzeko», Aizpuruaren hitzetan. «Ilusio berezia egiten digute memoriari lotutako neurri hauek, sinbolismo handia dutelako euskal herritarrentzat».

Akordio zabalak beste alor batzuetan ere badu isla. Babes sozialari dagokionez, alokairuen eguneraketak %2ra mugatzeko neurriaren indarraldia 2023ko abenduaren 31ra arte luzatuko da. Pentsioen atalean, kotizaziorik gabeko pentsioek %15eko igoera mantenduko dute 2023ko abenduaren 31ra arte. «Abenduan Espainiako Gobernuak onartuko duen Errege Dekretuan txertatuko da neurri hori, eta 420 milioi euro baino gehiagoko finantzaketa jasoko du», esplikatu du Aizpuruak. Era berean, itunean kalte ordainak jaso dituzte talidominak eragindakoentzat: 12 milioi euro gehiago jarriko ditu Madrilek talidomida botikak kalte egin dietenentzat.

Osasunari dagokionez, barruko 200 mediku egoiliar gehiago kontratatzeko dirua jartzea lotu du koalizioak; guztira, 1.200 postu gehiago egongo dira 2023an. Aurreikusitako barruko mediku egoiliarrak ugaritzeko, bi milioi euro gehiago bideratuko dira aurrekontuetan.

Euskarari bultzada emango dio, halaber, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak egindako akordioak. Milioi bat euro jarriko dira euskarazko irratien digitalizazioa errazteko, eta beste 250.000 euro euskarazko zirkua sustatzeko. Unibertsitateei dagokienez, milioi bat eta erdi izango dira EHUrentzat, milioi bat euro NUPentzat, eta bi milioi Mondragon Unibertsitatearentzat, akordioan zehaztu dutenez.

Aurreko urteko akordioak

2022ko aurrekontuak ere babestu zituen, pandemia zela-eta Madrilek zabaldutako ezkutu sozialeko neurriak egonkortzearen truke. Mertxe Aizpurua diputatu bozeramaileak nabarmendu zuen «euskal gehiengo sozialak babestutako eskakizunei» erantzungo zieten hiru konpromiso hitzartu zituztela: pandemiaren ondorioz martxan jarritako hainbat neurri sozial modu iraunkorrean ezartzea adostu zuten, amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa onartu, eta ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan emititzea hitzartu.

Espainiako Gobernuaren 2021eko aurrekontu orokorrak ere babestu zituen EH Bilduk. Oinarriek bozkatu ondoren hartu zuen azken erabakia koalizioak. Izan ere, ezker abertzaleak lehenengoz babestu zituen Espainiako gobernu baten aurrekontuak. «Gu ez gara ibiltzen bueltaka, edo atzetik, edo azpijokoekin: oso argiak gara hitz egiten dugunean. Uste dut errespetu bat lortu dugula», esan zion BERRIAri Aizpurua diputatuak, akordio hori azaltzeko elkarrizketa batean.

Edukien inguruko azalpenak bukatzean, Aizpuruak garbi utzi du «euskal errepublika bat» nahi duela EH BIldu koalizioak, eta ez diotela uko egiten «jendearen gehiengoaren bizitza hobetzeko tresna» izateari ere.

EAJ ere bai

EAJk ere Madrilgo gobernuaren 2023ko aurrekontu orokorrak babestuko dituela iragarri du azken orduetan. Espainiako Gobernuarekin «konfiantza giroa» berreskuratu dute jeltzaleek, Idoia Sagastizabal diputatuaren arabera. Izan ere, uste du «nabarmen» hobetu dutela adostutako akordioen betetze maila. Negoziazioetan, kupoa bost urtez berritzeko hitzarmena adostu zuten, eta «euskal agenda garatzeko» beste 49 zuzenketa ere txertatu dituzte; denera, 72 milioi euroko balioa duten inbertsioak Hego Euskal Herrirako. Halere, Sagastizabalek ez ditu itxitzat jo negoziazioak, eta adierazi du ostegunera bitarte zuzenketa gehiago txertatzen saiatuko direla.

Espainiako Gobernuak 176 boto behar ditu gehiengo osoa eskuratzeko, eta, oraingoz, aldeko 170 boto dauzka bermatuta: PSOE, Unidas Podemos, EAJ, EH Bildu, Coalicion Canaria, Mas Pais, Compromis eta PRC. Oraindik botoa zehazteko dute, berriz, ERCk eta PDeCATek, besteak beste. Osteguneko osoko bilkuran egingo dute bozketa, eta, baiezkoak irabazten badu, testua Senatura pasatuko da, han eztabaidatu dezaten.


Summary: Ikastolek hezkuntza euskalduna, integratzailea eta zentroen autonomia erreala bermatuko duena eskatu dute. Ikastolek azken hilabeteetan egindako eztabaidaren ondorioak aurkeztu dituzte Donostian. «Lege esparru berri bat» eskatu dute, ikastolen «indargune diren ezaugarriak mantentzeko eta zabaltzeko».

Euskal Herri luze-zabaleko 113 ikastolak. Agerraldi bat. Eta hiru eskaera: zehaztea zer baldintza bete behar dituzten ikastetxeek Hezkuntza Itunean eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuan ageri den Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan parte hartzeko; hezkuntza sistema «euskalduna, integratzailea eta ikastetxeen autonomia erreala bermatuko duena» bultzatzea; eta, horretarako, «orain arte egon diren esperientzia eta errealitate desberdinak batzea». Ikastolen Elkarteko ikastola guztietako ordezkariek prentsaurreko bat egin dute gaur goizean, Donostian, gaur egungo egoeraren eta hurrengo urteetako erronken berri emateko.

Atzera eginez hasi dira. Gogorarazi dute begi onez ikusi zituztela EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk lortu zuten hezkuntza akordioaren ideia batzuk: besteak beste, ikasleek eskuratu beharreko hizkuntza mailak zehaztea; Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortzea, hura definitzea eta parte izateko betekizunak zehaztea; eta segregazioari aurre egiteko neurriak jartzea.

Ordea, Ikastolen Elkartearen esanetan, bazituzten «kezka edo ardura» sortzen zieten beste hainbat puntu ere, hala nola Euskal Herria ez aipatzea, eskolatze batzordeak nola sortuko dituzten ez zehaztea, euskal curriculuma, hizkuntzen trataera ez zehaztea, eta 0-3 zikloaz egindako proposamena. «Azpimarratzen genuen hitzarmenak jasotzen zuen legeak zehaztapen handiagoa izan beharko zuela eta idazketa prozesuan gorabeherak egongo zirela». Eta Ikastolen Elkartearen irudiko, heldu da une hori: «Momentu gorabeheratsu horiek iritsi dira, baina ziur gaude orain arte erakutsitako jarrera eraikitzaileari eusteko gai bagara aukera dugula abagune historiko hau arrakastaz gauzatzeko».

Akordioaz geroztik, argitara atera dute Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa ere. Elkartearen esanetan, dokumentu hori irakurrita beren iritzia berretsi zuten; hau da, legearen zehaztapenetan «desadostasunak eta, ondorioz, gorabeherak» izango zituztela.

Bidean, Ikastolen Elkarteak eztabaida prozesu bat ere zabaldu du bere komunitatearekin, zirriborroaren nondik norakoak aztertzeko eta ikastolen premiak eta nahiak biltzeko. Gaur goizean, prozesu horren emaitza aurkeztu dute jendaurrean, zortzi puntutan banatuta.

Lehenik eta behin, uste dute Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak «Euskal Herriko hezkuntza sistema eraldatzen» lagundu behar duela. Nabarmendu dutenez, «euskal lurralde» osorako proiektu bakarra da ikastolena: «Administrazioek bete ezin dituzten hainbat hutsune betetzen ditugu ikastolok gure jardunarekin». Eta lan horretan segitzeko ideia dute: «Euskal hezkuntzari egin diogun ekarpena egiten jarraitzeko asmoa dugu».

Ikusten dute, baina, aldaketen beharra dagoela. Hortaz, «publiko-pribatu dikotomia» gainditzea eta «Euskal Hezkuntza Zerbitzua ardaztuko duen sistema arautzea» nahi dute. Ikastolek «eredu herritar bat» defendatu dute: «Zerbitzu publikoa ardatz, baina herritarra, udalen parte hartze zuzenarekin. Eta erabakietan komunitateak parte hartuko duen eredu baten alde egiten dugu».

Salatu dutenez, orain arte erakundeek ez diete eskaini «lege esparru egokirik», eta, ondorioz, «Espainiako eta Frantziako eskema dualean» sartu behar izan dute. Alabaina, Ikastolen Elkartea ez dago konforme: «Beste eredu bat izan nahi dugu, eta gogor egin dugu lan horretarako. Gaur egun, garaiak erabat aldatu diren arren, Euskal Herriarekin dugun konpromisoari eutsi eta gure ezaugarriak gizarte osoari eskaini nahi dizkiogu». Bereziki aipatu dute euskara dutela ardatz, euskal kulturaren transmisioan aritzen direla, euskal curriculuma lantzen dutela eta material propioa egiten dutela, besteak beste. Baina harago joan nahi dute: «Gure indargune diren ezaugarri hauek mantentzeko eta zabaltzeko, lege esparru berri bat aldarrikatzen dugu». Orain, legearekin, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aukera ikusten dute «esparru dual hori» apurtzeko, baita Euskal Herriko ikastetxeen arteko proiektuak bideratzeko ere. Dena den: «Argi adierazi nahi dugu ez dugula inolaz ere alde batera utziko Iparraldean eta Nafarroan euskarazko irakaskuntzan ari diren ikastolekin dugun konpromisoa».

Euskararen eta euskal kulturaren transmisioaren eta segregazioaren erronkei «herri moduan» erantzutera ere deitu dute: «Denok gara beharrezkoak; ez da gure artean liskarrak sortzeko garaia, herri gisara pentsatuz elkarrekin ekiteko unea baizik». Gainera, gai horietan «handira» jokatzeko eskatu dute.

Orokorrean ere bide beretik egin dituzte eskaerak. Batasuna: «Euskal hezkuntza sistema berri, desberdin eta eraldatzaile batean sinisten badugu, batu gaitezen denok, hartu dezagun esperientzia desberdinetatik bakoitzaren onena». Eta zehaztasuna: «Uler dezagun legea euskal hezkuntza sistema propio baterako bidean egiteko urrats garrantzitsu moduan. Ezar diezaiogun zoru sendoa, zehaztasun handienarekin. Eta trantsizio horretan, bide horretan, ikastolok hor egongo gara, laguntzeko eta eztabaidatzeko prest, zintzo eta leial».


Summary: Preso dutenetik lehenengoz bisitatu du Pablo Gonzalez bere bikotekideak. Pablo Gonzalez kazetari espetxeratua «fisikoki eta animo aldetik» ondo dagoela jakinarazi du haren bikotekide Oihana Goirienak, eta eskertuta dagoela jasotako babesengatik. Poloniako zerbitzu sekretuetako kide baten presentzian egin du bisita.

Oihana Goiriena Pablo Gonzalez kazetariaren bikotekideak lehenengo aldiz ikusi ahal izan du bere bikotekidea otsailaren 28an Przemyslen (Polonia) atxilotu zutenetik. Goirienak berak eman du bisitaren berri, ohar bidez. Azaldu duenez, bi orduko bisita izan da, Randomeko espetxe agintaritzak baimendua, eta Gonzalo Boye abokatuarekin batera egin du. Une oro bertan izan da Poloniako zerbitzu sekretuetako kide bat. Goirienak jakinarazi du bi arrazoirengatik ez zutela aurrez iragarri bisita egingo zutela: egoera «intimo» batean egiteko, batetik, eta bisita ez egitea eragin zezakeen egoerarik ez sortzeko, bestetik.

«Pablo fisikoki eta animo aldetik ondo dago. Asko animatu du bisitak, intimitate falta izan arren. Hilabete hauetan guztietan bere haurrei eta senideei gertatutako guztiaren berri eman ahal izan diot, bai Espainiakoei eta baita Errusiakoei ere —ez baita ahaztu behar haren egungo egoera eragin duena, hein handi batean, nazionalitate bikoitza izatea eta haren ofizioa direla—», azaldu du Goirienak.

Kazetariaren alde jasotako babesak helarazi dizkio Goirienak, oharrean dioenez, baita Free Pablo plataforma osatzen duten pertsonek egindako «ahaleginen» berri eman ere. «Espresuki eskatu dit eskerrak emateko bere egoerarengatik kezkatuta dauden guztiei, eta jakin ezazue horrek energiaz betetzen duela borroka honetan irmo jarraitzeko, zeina ez baita ez motza ez erraza izango. Hala ere, denok batera egingo dugu borroka, askatzea lortu arte, etxera itzuli eta bere bizitzarekin jarraitzeko aukera izan dezan», azpimarratu du.

Behin bisita amaituta, Gonzalezen abokatuekin elkartu da Goiriena. Zehaztu duenez, haiek ahalbidetu dute bisita, eta esan du espero duela luze gabe beste bat egin ahal izatea. Halaber, Espainiak Polonian duen kontsularekin ere elkartu direla azaldu du: «Bisitaren, hortik sortutako berritasunen eta Pabloren defentsan izandako aldaketen berri eman diogu».

Atxilotu zutenetik, zortzi hilabetez inkomunikatuta eduki dute Gonzalez. Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela atxilotu zuten. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik.


Summary: Azpeitian egingo dute 2023ko Bertso Eguna. Urtarrilaren 28an izango da, larunbatez, eta, bi urteko egitarau mugatuen ondotik, «egun osoko plana» prestatzen ari direla aurreratu du Bertsozale Elkarteak.

Bertsolari Txapelketa Nagusiko zurrunbiloan bete-betean sartuta dago bertso mundua, abenduaren 18ko final handirako hilabete baino gutxiago geratzen den honetan. Hala izanik ere, «urte hasierako ohiko hitzordua» prestatzen ere ari direla adierazi du Bertsozale Elkarteak ohar bidez, eta data aurreratu dute oraingoz: urtarrilaren 28an izango da 2023ko Bertso Eguna, Azpeitian (Gipuzkoa).

Elkarteak urtero aldatu ohi du herriz hitzordua, eta aurten Azpeitiko Udalarekin eta herriko beste zenbait elkarterekin batera ari dira prestatzen egun osoko egitaraua. Xehetasunak aurrerago emango dituzte, baina aurreratu dute 11:30ean abiatuko dutela eguna, kalez kaleko poteo eta bertso saio irekiarekin. Ondoren, 14:30ean, bazkariak egingo dituzte zenbait elkartetan, formatu ugariko bertso saioekin; eta arratsaldeko poteoaren eta Elikagunean antolatuko duten afariaren ondotik, Elikagunean bertan egingo dute bertso ekitaldi nagusia.

Bertsolarien izenak eta afalosteko ekitaldiaren inguruko informazio gehiago aurrerago emango ditu Bertsozale Elkarteak, eta saioetarako txartelak urtea amaitu aurretik jarriko dituzte salgai.

1968. urtetik, aldaketak aldaketa

Egun Bertso Eguna dena, Bertsolari Eguna izan zen hasieran, eta garai hartako zenbait bertsolari omentzeko eguna izaten zen. 1968an ekin zioten hura antolatzeari, harik eta 1987an Bertsozale Elkarteak egitasmoaren gaineko ardura hartu —Donostiako Udalarekin elkarlanean—, 1995ean omenaldiak albo batera utzi, eta ospakizun zabalagoko traza duen Bertso Egun bihurtu den arte.

Donostian egin zen urte luzez, baina 2017ko etenaren ondotik eta 2018tik aurrera, Euskal Herri osoan zehar dabil egitasmoa gaur egun. Pandemiak eraginda, azken bi urteetan mugatuak izan dira egitarauak, baina urte berriarekin «egun osoko plana» berreskuratzeko asmoa berretsi dute antolatzaileek.


Summary: Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «prebarikaziozko jarrera» salatu du Sare Herritarrak. Plataformak jakinarazi du faltsuak direla gradu progresioen aurka fiskalak erabilitako argudioak. Sei presoren gradu aldaketak atzera bota ditu Auzitegi Nazionalak, eta beste 11 ebazpenaren zain daude.

Sare Herritarrak adierazi du 2022an «urrats garrantzitsuak» egin direla euskal presoen egoerari dagokionez, baina gogorarazi du oraindik ere «salbuespenezko espetxe politika» jasaten dutela: «Aurrera egin dugu gure helburuetan, baina oraindik bide luzea dugu egiteko». Hala, plataformak azaldu du lanean ari direla urtea amaitu aurretik urruntze politika behin betiko desagertu dadin, eta urratsak eskatu ditu gradu progresioei ezartzen dizkieten «oztopoak» saihesteko. Hala, abenduaren 10ean mobilizatzeko deia egin dute, Durangon, Etxerako bidean oztoporik ez! Gradu erregresiorik ez! lelopean.

Sareren arabera, zigorraren erdia betea dute 110 euskal presok (EPPKko kideen %64); beraz, hirugarren gradua eskuratzeko moduan leudeke. Hala, gradu progresioen aldeko txosten teknikoak daudenean aldaketak babesteko eskatu du, argudiatuta «salbuespenezko espetxe politikarik» ezarri ez balitzaie horiek guztiak baldintzapean aske egongo liratekeela «seguruenik»: «Pribilegiorik ez, baina mendekuzko jarreretan oinarritutako salbuespenak ere ez».

Argudio gisa, Espainiako Espetxeen Lege Organiko Orokorreko 72.3 eta 72.4 artikuluak aipatu ditu. Izan ere, haien arabera, ez da presorik eduki behar bigarren graduan hirugarrenean egon badaiteke. «Espetxe Administrazioak badaki euskal preso horietako batek ere ez duela erabiliko erdi askatasuna delituak egiteko edo ihes egiteko», azaldu du plataformak.

Errealitatea, baina, bestelakoa da. Sareren datuen arabera, 2022ko otsailetik hona 32 presok jaso dute hirugarren gradura aldatzeko baimena, eta zenbaitek horma bat topatu dute Madrilen. Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak zenbait errekurtso aurkeztu ditu, horiek atzera botatzeko. Sei kasutan —azkena, atzo—, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak bat egin du harekin, eta bigarren gradura itzuli dira presoak. Beste lautan, berriz, gradu progresioaren alde egin du epaitegi hark. Era berean, beste 11 preso ebazpenaren zain daude.

Gradu progresioen aurka egiteko, fiskaltzak behin eta berriz argudiatu du euskal presoek ez dutela damurik adierazi, ez dietela biktimei barkamena eskatu eta ez diotela justiziari lagundu. Sareren ustez, ordea, argudio horiekin «gutxietsi» eta «mespretxatu» egiten dituzte euskal presoek «eragindako kaltea aitortzeko» aurkeztu dituzten idazkiak.

Era berean, fiskaltzak erabilitako beste zenbait argudioren berri ere eman du plataformak. Besteak beste, adierazi izan du presoei «oraindik denbora asko» falta zaiela zigorra betetzeko, eta zenbaitek ez dituztela aurrez espetxe baimenak jaso. Lehen kasuan, hirugarren gradua lortzeko baldintza da zigorraren erdia beteta edukitzea, eta hori gradu progresioa eskatu duten guztiek betetzen dute. Gainera, Sarek gogorarazi du gomendio bat dela aurrez espetxe baimenak izatea, eta nabarmendu du fiskaltza dela haiek eskuratzea «boikotatzen» duena, «sistematikoki» baimenen aurka eginda.

«Muturreraino eraman dituzte beren prebarikaziozko jarrera judizialak, eta errekurtsoetan argudiatzen dute preso hauek ez dutela ETA erakundearekiko lotura hautsi», adierazi du Sarek fiskaltzaren jarreraz. Gogorarazi du erakunde armatua duela 11 urte desagertu zela, «ultraeskuin politiko eta judiziala etengabe bestelakoak argudiatzen ari bada ere». Izan ere, plataformak uste du fiskaltza «ultraeskuin politikoaren arma juridikoa» bihurtu dela, irizpide juridikoak albo batera utzita.

Hori ikusita, bi bide landu behar direla adierazi du. Batetik, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio berriz onartzeko Madrildik ukatu diren hirugarren graduak. Bestetik, 5/2003 Lege Organikoa aldatzea exijitu du, tokian tokiko espetxe zaintzako epaitegiek hartu ditzaten baimenen eta gradu progresioen inguruko erabakiak: «Onartezina da 500 kilometrotik gorako distantziara dauden epaileek eta fiskalek erabakitzea zer dagokien preso horiei».

Hemeretzi, urrun

Zenbait hilabeteko geldiunearen ostean, Sarek uste du uztailetik aurrera «aurrerapen handia» egin dela presoak Euskal Herriratzeko prozesuan. Oraintxe, Euskal Preso Politikoen Kolektiboko hemeretzi kide daude Espainiako kartzeletan preso —beste hamabi daude Frantziaren menpeko espetxeetan—, eta Espainiako Barne Ministerioak aurreko astean iragarri zuen horietatik bost Euskal Herriratuko dituztela.

«Cadizen ETAko 190 preso izango bagenitu, legea urratuko genuke», adierazi zuen duela gutxi Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak, eta hitz horiek erabili ditu Sare Herritarrak Madrilek martxan duen espetxe politikaren aurka egiteko. «Argi baduzue urruntze politikak legea urratzea dakarrela, zergatik eutsi diozue 30 urte luzez?», galdetu dute plataformako kideek. Are gehiago, larritzat jo dute legearen kontrakotzat jota ere «mendekuan oinarritutako espetxe politikari» eustea, eta oraindik ere euskal presoak egotea Espainiako espetxeetan.

Egoera kontuan izanda, Sarek adierazi du «astiro bada ere» helburuak betetzen ari direla espetxe politika arrunta aplikatzeko bidean. Hala, mobilizatzen jarraitzeko deia egin du: «Haiek konfrontazioren alde egin dute; guk bizikidetza defendatzen jarraituko dugu».

Hurrengo protesta handia urtarrilaren 7an izango da, Bilbon. Herritarrei bertan parte hartzeko deia egin die Sarek, ez dezaten isiltasuna erabili bi hamarkada preso daramatzatenen «sufrimendua luzatzeko»: «Giza eskubideen defentsa guztion ardura da».


Summary: Peio Etxeberriak eta Elordik lehen aldiz jokatuko dute binakako nagusia. Aspek txapelketatik kanpo utzi ditu Irribarria eta Elezkano II.a. Baikon, aurreko aldiko pilotari berberak ariko dira txapelketan. Ostiralean hasiko da lehia, Azkoitian, eta apirilaren 2an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arenan.

Peio Etxeberriak eta Aitor Elordik denbora zeramaten Aspe enpresako arduradunen atea jotzen; toki eske zebiltzan aurreneko aldiz Lehen Mailako Binakako Txapelketa jokatzeko. Arrazoi zuten: oso ondo aritu ziren enpresak onenekin jokatzeko aukera eman zien aldiro. Txapelketak jokatu ahala, are eta hobeto ari ziren, eta are eta ozenago aldarrikatzen zuten beren burua.

Aldarriak goia jo du azkeneko lau eta erdikoan. Horren ondo aritu dira —finalaren atarian geratu dira—, Aspek ez baitu izan binakako nagusian tokia egin beste aukerarik. Gaur aurkeztu dute txapelketa, Iruñeko Baluarten, eta han izan dira biak.

Enpresak atzelari indartsuak jarri dizkie biei aurreneko aldirako: Peio Etxeberriak Beñat Rezusta izango du bikotekide, eta Elordik, Jose Javier Zabaleta. Aspek, halaber, banatu egin du azkeneko bikote txapelduna, Jokin Altunak eta Julen Martijak osaturikoa. Altuna III.a Xabi Tolosarekin ariko da oraingoan, eta Martija, Joseba Ezkurdiarekin. Bigarrenez jokatuko dute bi horiek elkarrekin. Oroitzapen ederra dute lehen aldiaz, txapeldun izan baitziren 2020an.

Batzuek tokia izateko, beste batzuk geratu behar gabe. Aspek Iker Irribarria eta Danel Elezkano utzi ditu kanpoan. Biek jokatu zuten azken binakakoa. Hain zuzen, Peio Etxeberriak eta Elordik bikotekide izango dituzten bi atzelariekin aritu ziren biak: Irribarria, Rezustarekin, eta Elezkano II.a, Zabaletarekin. Biak finalerdietako ligaxkan geratu ziren lehiatik kanpo.

Ez da Irribarria eta Elezkano II.a binakakoa jokatu gabe geratu diren aurreneko aldia: Aspek kanpoan utzi zuen Aramakoa (Gipuzkoa) duela bi denboraldi, eta beste horrenbeste egin zuen Zaratamokoarekin (Bizkaia) urtebete lehenago. Zeresan handia eman zuen Elezkano II.a kanpoan utzi izanak, aurreko ekitaldian txapeldun izan baitzen Rezustarekin.

Ez da egoera samurra Irribarriarena, azken bi txapelketa nagusietatik kanpo geratu baita: lau eta erdikotik eta binakakotik, hain zuzen ere. Lau eta erdikoa ez zuela jokatuko jakin berritan esan zuen berak egin ziola uko jokatzeari, ez baitzuen «nahi bezain ondo» eskuineko belauna. Ebakuntza egin zioten iazko martxoan, eta orduz geroztik txapelketa bakarra jokatu du, buruz burukoa, eta kanpoan geratu zen lehenbiziko partidan, Jakaren aurka galduta.

Baikon, pilotari berberak

Baikok ez du aldaketarik egin pilotarien zerrendan. Aurreko aldiko berberak ariko dira. Ordea, bikoteetan bada aldaketarik. Unai Lasoren eta Ander Imazen artekoa da berdin ariko den bakarra. Gainerakoan, Mikel Urrutikoetxeak Jon Ander Albisurekin jokatuko du; Jon Ander Peñak, Jon Mariezkurrenarekin; eta Erik Jakak, Aitor Arangurenekin.

Sistemari dagokionez, berrikuntza bat dakar aurtengo aldiak. Finean, partida bat erantsi diote txapelketari; 66 jokatuko dira, hortaz. Honelakoa izango da sistema: lehenbizi, hamalau jardunaldi jokatuko dituzte, bi itzulitan banatuta. Lehen bi bikote sailkatuak zuzenean pasatuko dira finalerdietako ligaxkara. Hurrengo lau sailkatuek, berriz, kanporaketa jokatuko dute; hor dago aldaketa aurten. Hirugarren sailkatua laugarrenaren aurka ariko da, eta bosgarrena, seigarrenaren kontra. Hirugarrenaren eta laugarrenaren arteko neurketan garaile aterako dena zuzenean sailkatuko da ondoko faserako. Dena dela, partida hori galtzen duenak beste aukera bat izango du: bosgarrenaren eta seigarrenaren artekoan irabazi duenaren kontra jokatuko du. Hortaz, orduan erabakiko da zer beste bikote sailkatuko den.

Altunak mina du eskuin eskuan

Aurrera egingo duten lau pilotariek zain izango dituzte aurretik sailkatutako beste bi bikoteak. Lau bikoteek hiru jardunaldiko ligaxka bat jokatuko dute, eta bi onenak finalerako sailkatu dira. Apirilaren 2an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arena pilotalekuan. Aurreneko aldiz jokatuko dute Nafarroan maila nagusiko binakakoaren finala. Bilboko Bizkaia pilotalekuan jokatu dituzte azkeneko hamabiak.

Txapelketa ostiralean hasiko da, Azkoitian (Gipuzkoa). Ezkurdia-Martija eta Peio Etxeberria-Rezusta ariko dira elkarren aurka. Larunbatean, berriz, Laso-Imaz eta Jaka-Aranguren bikoteek jokatuko dute, Bartzelonan; igandean, Tolosan (Gipuzkoa) Urrutikoetxea-Albisuk eta Peña II.a-Mariezkurrena II.ak, eta asteazkenean, Eibarren (Gipuzkoa), Altuna III.a-Tolosak eta Elordi-Zabaletak.

Lehenbiziko jardunaldiari so, bada zalantza sortzen duen neurketa bat: Eibarkoa. Altunak jokatzea espero da orduan. Ordea, joan den igandean, amezketarrak eskuin eskua minduta bukatu zuen lau eta erdiko txapelketako finala Joseba Ezkurdiaren aurka. Minez da oraindik ere, eta ikusteko dago, beraz, binakako lehenbizikoa jokatzeko gai izanen den.

Lehen aldiaren ilusioa

Peio Etxeberriak eta Elordik bereganatu dute arreta gehien aurkezpenean. Biek esan dute «izugarri pozik» daudela eta «ilusio handia» piztu diela lehen aldiz binakako nagusia jokatzeak. «Egin dudan lanak saria izan du, eta negu osoan onenekin jokatu ahal izango dut. Ikaragarria da. Nigan izan duen konfiantza eskertu nahi diot enpresari, baita Beñatekin jarri izana ere: oso harreman ona dugu. Partidaz partida joan nahi dut, eta ahal dudan lan onena egin», esan du Peio Etxeberriak.

Iritzi bera du Elordik. «Oso berezia izan da aurkezpenera etortzea: denok jokatu nahi dugu binakakoa, baina ez da batere erraza, lehia handia baitago. Luzea izan da bidea, eta lan asko egin dut. Lau eta erdiko oso ona egin dut, eta horri esker eman didate aukera. Orain, aprobetxatzeko gogoz nago. Atzelari onenetako bat jarri didate. Gutxitan jokatu dut Joserekin. Horregatik, ilusio handia pizten dit. Jardunaldiz jardunaldi joan nahi dugu, eta ahal dugun lan onena egin; oso luzea da hau».

Bestelako egoeran dago Martija: egungo txapelduna da, Altuna III.arekin batera. «Oso oroitzapen politak ditut azken urteetaz, eta Josebarekin irabazitako txapelaz. Pena izan zen ikuslerik gabe jokatzea. Ea berriz ere finalera irits gaitezkeen. Behetik gora egin dut azkenaldian, eta gustura ari naiz; prest nago. Indartsu hasi behar gara, garaipenak pilatzeko».

Laso ere «ondo» dago, «beste txapelketa bati ekiteko gogoz». Badaki azken partidetan ez dela oso ondo aritu, baina «aurrera» egin behar dela azpimarratu du. Begi onez hartu du berriro Imazekin aritzea. «Gustura aritzen naiz Anderrekin. Oso ondo ari da, eta ni bezala, hura ere oso lehiakorra da; gustatzen zait. Oso ondo aritu ginen, eta finala jokatu genuen; horrek motibatu egiten gaitu berriro lan ona egiteko. Finalerdietako ligaxka jokatu nahi dugu, ahal bada, kanporaketa saihestuta».

Helburu bera du Albisuk, baina «partidaz partida» joanda. Azken bi ekitaldietan Peña II.arekin aritu eta gero, Urrutikoetxearekin jokatuko du. «Atzelariok txapelketa honen zain egoten gara. Eskuetatik larri ibili nintzen, baina azken hilabetean gustura ari naiz; behetik gora egin dut. Pozik nago Mikelekin jokatzeagatik: esperientzia eta maila handia du, eta azken urtean gora egin du. Gurea egiten badugu goian egon gaitezke».


Summary: Hipoteka izoztu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek. Euriborraren igoera bortitzari aurre egiteko neurri sorta bat adostu dute Espainiako Gobernuak eta bankuek. Maileguak itzultzeko epea zabalduko diete estu dabiltzanei.

Hipotekaren garestitzeari aurre egiteko zailtasunak dituzten herritarrek aukera izango dute beren kuotak urtebetez izozteko. Hori da Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin negoziatutako neurrien artean deigarriena, eta 750.000 bat familiari lagun diezaieke, Madrilen kalkuluen arabera.

Bigarren aldia da Espainiako Gobernuak eta bankuek hipoteken inguruko neurriak hitzartzen dituztela, baina egoera desberdina da. 2012an, Praktika Onen Kodea izenekoa adostu zuten, Atzeraldi Handiak Espainiako langabezia tasa berriro %20tik gora eraman eta hipotekak ordaintzeko zailtasunak hedatu zirenean. Kode hori, ordea, oso jende gutxik baliatu ahal izan zuen, baldintzak oso gogorrak zirelako.

Oraingoan, ordea, arazoa ez da langabezia handitu dela, baizik eta interes tasak oso bizkor ari direla igotzen inflazio handiari aurre egiteko, eta hori igoera bortitzak eragiten ari da Euriborrean.

Tasa aldakorreko maileguen kuota kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea da hamabi hilabeteko Euriborra, eta, urte hasieratik, hiru puntu portzentualetik gora handitu da: urtarrilean, -%0,477an zegoen; apirilean, maila positibora itzuli zen (%0,013); eta urrian, %2,629ra heldu zen. Azaroan, gora egiten ari da, baina askoz motelago: %2,81 da oraingoz batezbestekoa.

Horrek berekin ekarri du hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek 200 eurotik gorako igoera izan dutela hilero. Inoiz izandako garestitzerik handiena da, eta inflazioa familia gehienen patrika gogor astintzen ari den garai batean iritsi da.

«Erdiko klasearentzako» neurria

Horregatik, oraingo neurrien helburua da familia gehiagori eragitea. Laguntza jasotzeko muga 29.400 euroko errentara igo dute, «zaurgarritasun arriskuan dauden erdiko klaseko familiei» ere laguntzeko, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak azaldu duenez.

Hiru dira hipoteka ordaintzeko zailtasuna dutenei bankuek eskaini beharko dizkieten laguntzak: kuota izoztea urtebetez, hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea, eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak ordaintzea. Gainera, ez dute interesik ordainduko mailegua aldez aurretik amortizatzen badute edo tasa aldakorretik finkora igarotzen badira.

Bi baldintza bete beharko dituzte hori eskatzen dutenek: hipoteka ordaintzeak hileko diru sarreren %30etik gora hartzea, eta eguneratzeak %20tik gorako garestitzea eragin izana.

Praktika Onen Kodean ere aldaketak egingo dituzte. 25.200 eurorainoko diru sarrerak dituzten familientzat izango da, eta aukera gehiago izango dituzte interes tasak jaisteko —Euriborra -%0,1 jaso ahal izango dute, gehienez bost urtez—, tasa aldakorretik finkora aldatzeko eta mailegua ordaintzeko epeak luzatzeko. Azken urteetan eman diren lau mailegutik hiru tasa finkokoak izan diren arren, oraindik indarrean dauden mailegu hipotekarioen %73 tasa aldakorrekoak dira.

Borondatezkoa

Finantza erakundeak ez dira behartuta egongo akordioan parte hartzera, baina, hala ez egiteak eragin dezakeen irudi txarraren ondorioz, gehienek bat egitea espero da. «Nik espero dut guztiak batuko direla; herritarrei laguntzeko garaia da», esan du Calviñok. Haren asmoa da neurriak urtarrilaren 1ean indarrean jartzea, baina ikusteko dago dekretua berresteko nahiko babes lortuko ote duen, koalizioko kide txikienak, UPk, ziurtatu baitu neurriak «motz» geratu direla.


Summary: Turkiak baieztatu du lurreko eraso bat egingo duela kurduen kontra. Ankarak adierazi du 184 lagun «neutralizatu» dituela bi egunean Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen. Errusiarentzat «legitimoa» da erasoaldia, baina «arintzeko» eskatu dio Ankarari.

Gogortzen ari da Turkiako Gobernua Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen aurka egiten ari den erasoaldia. Oraingoz hegazkinekin ari dira oldartzen, baina Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak gaur baieztatu du Siriaren menpeko Kurdistani eta Iraken menpekoari lurretik ere eraso egingo dietela, «soldaduekin eta tankeekin». Nabarmendu du «ahal bezain laster» egingo dutela. Turkiako armada airetik egiten ari den oldarraldia ere indartzeko asmoa duela esan du Erdoganek.

Azken bi egunotan 184 lagun «neutralizatu» ditu Turkiako armadak Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen, Hulusi Akar Turkiako Gobernuko Defentsa ministroak gaur ohar baten bidez iragarri duenez. Kasu horretan, «neutralizatu» aditzarekin zera esan nahi du Ankarak: borrokatu ezinik geratu direla; hau da, hil, zauritu edo atzeman egin dituztela. Turkiako armadaren hegazkinek egindako bonbardaketen bidez «neutralizatu» dituzte 184 kurduak. Iraken menpeko Kurdistango Kandil, Asos eta Hakurk eskualdeetan eraso egin du Ankarak, eta SDF Siriako Indar Demokratikoen menpeko Manbij, Tell Rifaat, Cizire eta Derik eskualdeetan —Siriaren menpeko Kurdistanen—, besteak beste.

Gaur, YPG Herriaren Babes Unitateak milizia kurduek eta AEB Ameriketako Estatu Batuek Siriaren menpeko Kurdistanen EI Estatu Islamikoari aurre egiteko daukaten base militar bati egin diote eraso Turkiako hegazkinek, eta YPG milizia kurduetako bi kide hil dituzte, gutxienez, miliziek jakinarazi dutenez.

Hilaren 13an Istanbulen gertatutako atentatuaren ondoren ari da Turkia Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistani erasotzen. Sei lagun hil ziren leherketa batean, eta 81 zauritu. Turkiako Gobernuak PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPGei leporatu zien erantzukizuna. PKK-k eta YPGek, ordea, ukatu egin dute erasoarekin loturarik eduki izana. Gainera, atzo Turkiaren hegoaldean eroritako bost suzirik bi pertsona hil zituzten, eta sei zauritu. Ankarak PKKri eta YPG milizia kurduei leporatzen die erantzukizuna. Eraso horren harira, Erdoganek gaur esan du «isuritako odol tanta bat ere» ez dela «alferrik galduko».

Turkiako presidenteak gaineratu du «une honetatik aurrera» neurri bakarra duela bere gobernuak: «Gure herrialdearen segurtasuna bermatzea, eta gure herritarrena».

Turkiako Defentsa ministroak gaur ohartarazi du ez dutela oldarraldia gelditzeko asmorik: «Gure borrokak aurrera jarraituko du, azken terrorista neutralizatu arte». Ankarak nabarmendu du Kobane (Siriaren menpeko Kurdistan) hiria dutela helburu, argudiatuta hura YPGen indarguneetako bat dela. Turkiaren «defentsa legitimo» moduan justifikatu dute egiten ari diren erasoaldia.

«Ulertzen dugu Turkiak bere segurtasuna bermatzeko daukan ardura. Uste dugu Turkiaren eskubide legitimoa dela», adierazi du gaur Errusiako Gobernuko bozeramaile Dmitri Peskovek, Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen aurkako erasoaldiaren harira.

Hala ere, Turkiako Gobernuari «moderazioa» eskatu dio Alexander Lavrentiev Vladimir Putin Errusiako presidenteak Sirian duen ordezkari bereziak, «tentsioa areagotu ez dadin, ez Siriaren iparraldean, ez Siria osoan». Lavrentievek esan du Errusiak «ahal zuen guztia» egin duela erasoaldia saihesteko, eta «auzi kurdua konpontzeko irtenbide bat» bilatzeko eskatu zion Ankarari. Gainera, Sirian soldadu estatubatuarrak egotea salatu du Errusiako presidentearen ordezkariak.

AEBek ere indarkeria arintzeko eskatu diote Erdogani. «Sirian erasoak arinduz joateko eskatzen dugu, zibilen bizitza eta EI garaitzeko helburu komuna babesteko», eskatu du gaur Ned Price AEBetako Estatu Idazkaritzako bozeramaileak.

AEBei mezua

PKK «terroristatzat» jotzen dute AEBek, baina YPGekin elkarlana dute, EIren aurka borrokatzeko. Erdoganek gaur ohartarazi du Turkiako Gobernuak badakiela «nork babesten dituen terrorista horiek», AEBei erreferentzia eginez.

Irakeko Gobernuak «irmoki» gaitzetsi ditu Turkiaren bonbardaketak. Gaur zabaldu duen ohar baten bidez nabarmendu du Iraken menpeko Kurdistanen aurkako erasoaldia «Iraken subiranotasunaren bortxaketa» dela gobernuarentzat.

Gauza bera helarazi dio Irakeko Gobernuak Irangoari. Izan ere, Irango armadak Iraken menpeko Kurdistango zenbait alderdiren egoitzak bonbardatu ditu gaur, baita atzo ere. Erasoak egiteko, Teheranek droneak erabili dituela salatu dute alderdi kurduek.

Eskualde autonomo hartako gobernuaren arabera, gutxienez pertsona bat hil zen atzo, eta zenbait zauritu. Arbil hirian izan zen erasoa. Teheran ari da Iraken menpeko Kurdistan bonbardatzen, Mahsa Amini emakume gazte kurdua hil eta gero irailaren erdialdean protestak hasi zirenetik. Eskualde autonomo hartako administrazioak eskatu dio Irango Gobernuari erasoaldia eten dezala.


Summary: Arabako, Burgosko eta Nafarroako tren sozialak 50 geltoki lotuko lituzke. AHTaren proiektua tren sozialarena baino 1.954 milioi euro garestiagoa da, eta ez du kontuan hartzen merkantzien garraioa

Tren publiko eta sozialaren proposamenak Atlantikoko trenbide ardatzean jada martxan dauden, eraikuntza fasean dauden edo azterketa fasean dauden proposamenez bertzelako trenbide aukera bat planteatzen du. Izan ere, Garraioetako Ministerioak martxan jarri duen planteamendua abiadura handiko trenaren bezeroendako planteatuta dago, eta ez du kontuan hartzen merkantzien garraioa. 4.328 milioi euroko kostua izanen luke, tren sozialaren alternatibak baino 1.954 milioi euro gehiago.

Tren publiko eta sozialaren ereduak, bertzeak bertze, eremu konplexuenetarako alternatibak planteatzen ditu, erakutsiz teknikoki eta ekonomikoki posible dela leku horietan bertze modu batera lan egitea. Hala, proiektuaren sustatzaileek azaldu dute 50 geltoki lotuko lituzkeela beren planteamenduak, eta AHTarenak, berriz, bost hiri soilik –Gasteiz, Iruñea, Burgos, Miranda Ebro eta Castello–.

Proiektu alternatiboa babesten duten Nafarroako, Arabako eta Burgosko zenbait plataformak agerraldia egin dute gaur, Gasteizen. Bertan, txosten bat aurkeztu dute, zeina plataformen eta Renfe eta Adif enpresetan ordezkaritza duten sindikatuen akordioen emaitza den. Dokumentua bide, ubide eta portuetako ingeniari batzuek egin dute, eta, guztira, 270 kilometroko ibilbidea ikertu dute proiektua osatzeko. Eremu horren gainean proposatu dute tren sozialaren alternatiba –Arabako, Burgosko eta Nafarroako eremuak zeharkatzen dituzte trenbideek–.

Ikusi gehiago: Tren sozialaren aldeko finantzaketa kolektiboa abiatu dute

Alternatiba sustatu duten eragileen artean daude honako hauek: Nafarroa Trenaren Alde, Lautada Trenaren Alde, Arabako Haranak Trenaren Alde, Plataforma Por el Ferrocarril de Miranda de Ebro eta Bureba es Futuro.

Proiektua babesteko, azaldu dute zein abantaila dituen alternatibak bertze planteamenduko ibilbideekin alderatuz: bertzeak bertze, haien aukerak inbertsio txikiagoa eskatzen duela, ibilbide berri bat eraikitzeak baino ondorio gutxiago dituela ingurumenean, lehenago jartzen ahalko dela martxan eta mantentze kostuak apalagoak izanen direla.

Eskakizuna

Agerraldian, beren proposamena azaltzearekin batera, AHTaren proiektua bertan behera gelditzeko eskatu dute plataformek. Espainian orain arte garatu den trenbide eredua ere kritikatu dute, bidaiari profil jakin bati begira egindakoa dela argudiatuz.


Summary: Saudi Arabiak ezustekoa eman du Argentinaren aurka. 36 neurketa zeramatzan jarraian Argentinak galdu gabe, eta Munduko Kopako debutean iritsi da porrota (1-2)

Ustekabean galdu du Argentinak Munduko Kopako lehen partida. 1-2 irabazi du Saudi Arabiak, Munduko Kopako talde apalenetako batek. Berehala aurreratu da Argentina, Messik penaltiz egindako gol bati esker, baina bigarren zatian miraria gertatu da. Saudi Arabiak hamar minutuan irauli du markagailua, eta defentsako lan bikain batekin hiru puntuak eskuratu ditu. 36 neurketa jarraian zeramatzan Argentinak galdu gabe (selekzio baten inoizko bigarren bolada onena), eta une okerrenean iritsi da porrota.

Garaiz iritsi da Argentinaren gola. Leo Messik ateratako korner batean penaltia egin du Saud Abdulhamidek, eta Messik berak bidali du baloia sareetara. Saudi Arabia, ordea, ez da kikildu, eta gola jaso ondoren baloiaren jabetza bereganatzen saiatu da. Emiliano Martinezen area ingurura iristea lortu dute, baina arrisku gehiago zeukaten Argentinaren kontraerasoek saudiarabiarren jokoak baino. Oso modu bertikalean jokatzera igaro da Lionel Scaloniren taldea, eta gertu izan du bigarrena.

Hala ere, oso ondo koordinatu dira Saudi Arabiako atzelariak, eta hainbat aldiz utzi dituzte jokoz kanpo Argentinako aurrelariak. Hiru gol gehiago sartu ditu Argentinak lehen zatian, baina denak baliogabetu ditu epaileak, jokoz kanpo baitzeuden. Argentinarren talentuaren aurrean defentsa gogorra egin du Saudi Arabiak, eta baloi geldian ere hainbat aukera izan ditu Argentinak bigarrena egiteko. Hala ere, lan ona egin dute saudiarabiarrek, eta 1-0ekoarekin iritsi dira atsedenaldira.

Bigarren zatiaren hasiera ikusgarria izan da. Herve Renarden taldeak ziurtasunez hasi du bigarren zatia, eta Argentinaren gol festa espero zitekeenean, hamar minutuan irauli du markagailua Saudi Arabiak. Lehenengo gola luze jotako baloi baten ostean iritsi da; Saleh Al-Xehri aurrelariari iritsi zaio baloia, eta Cristian Romero gainditu ondoren erremate gurutzatu batekin jarri du banakoa markagailuan. Hor hasi da arabiarren festa, baina ez da bertan amaitu; bost minutu beranduago magia egin baitu Salem Al-Dawsarik. Saudiarabiarrak arearen ertzean kontrolatu du baloia, eta bi atzelariri izkin egin ostean atezaina iritsi ezin zitekeen tokira bidali du baloia.

Zoramenaren erdian Nicolas Tagliaficok izan du bigarren zatiko aukera garbiena Argentinarentzat. Nicolas Otamendiren erdiraketa bat Lisandro Martinezek ukitu du, eta belaunarekin, posible zuen moduan errematatu du Tagliaficok. Baloia sareetara helduko zela zirudien, baina bertan agertu da Mohamed Al-Owais atezaina, eta kornerrera bidali du baloia.

105.minutura iritsi da partida, baina Saudi Arabiaren defentsa gogorraren aurrean Argentinak ez du lortu aukera garbirik egitea. Lusail Iconic estadiora hurbildu diren milaka zale argentinarrek ez zuten ikusitakoa sinesten, eta partidaren aurretik festa zena, hileta elizkizun bilakatu da bi orduren bueltan.


Summary: EH Bilduk itxitzat jo du aurrekontuen negoziazioa Eusko Jaurlaritzarekin. Koalizioak osoko zuzenketa jarriko dio gobernuaren 2023ko aurrekontuen proiektuari, ez duelako ikusi exekutiboan «akordio batera gerturatzeko inolako asmorik».

EH Bilduk ez ditu babestuko Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuak. Koalizioak jakinarazi du itxitzat jotzen duela gobernuarekin zabalik zuen negoziazioa, aurrekontuen bozketan ezezkoa saihesteko. EH Bildun ez dute ikusi exekutiboaren aldetik «akordio batera gerturatzeko inolako asmorik».

Hirugarrenez elkartu dira koalizio subiranistaren batzorde bat eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren taldea 2023ko aurrekontuen inguruan negoziatzeko. Proiektua EAJren eta PSE-EEren gehiengoarekin aterako da aurrera, edonola ere, baina babes hori Jaurlaritza osatzen duten alderdiak ez beste taldeekin handitzeko saio batean dago Azpiazu.

Orduerdiko batzarra nahikoa izan da, ordea, EH Bilduko kideek azken erabaki bat hartzeko aurrekontuen inguruan. 2023ko proiektua ez du babestuko koalizioak, Maddalen Iriarte Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak azaldu duenez. «Ez dugu negozitzeko benetako asmorik ikusi, eta ez gara antzezteko ariketa batean egongo». Negoziaketa bukatutzat jo du.

«Eusko Jaurlaritzak ez dio erantzun EH Bilduk egindako proposamen bakar bati ere», azaldu du Iriartek. Osakidetza indartzea «ezin da atzeratu», haren arabera; ezta alokairuen prezioen arazoa, energiaren auzia eta politika fiskalaren aldaketa ere. Koalizioak «betetzeko erraza den eskaera» egin du zergen alorrean, Iriarteren hitzetan: «eztabaida irekitzea» dagokien erakunde eta eragileekin.

2022ko aurrekontu akordioaren herena

2023ko aurrekontu orokorrak Gobernu Kontseiluan onartu aurretik EH BIlduri deitu ez izana deitoratu du berriro koalizioko bozeramaileak. Jaurlaritzaren egungo bazkide bakarra aurrekontuetan EH BIldu dela gogoratu du Iriartek, eta esan du beste erakunde batzuetan bazkideekin elkartzen direla gobernuak aurrekontuak aurkeztu aurretik.

Diru kopuru zehatzak aztertzen ere hasi da Iriarte. Azpiazuren taldeak 54 milioi euroko balioko aldaketak eskaini dizkio koalizioari. Bada, kalkulatu du kopuru hori 2022ko aurrekontuetan EH Bilduk Jaularitzarekin egindako akordioaren balioaren herena dela. «Horrek argi uzten du gobernuaren asmoa zein den», esan du Iriartek. «Sailburua apur bat gerturatu izan balitz», koalizioak akordio bat lortzeko dena emango zuela helarazi du, «beste batzuetan gertatu izan den moduan».

Horrez gain, Iriartek onartu du koalizioak ez duela begi onez ikusi Azpiazuk PP+C's taldearekin izan duen hurbilketa hezkuntza alorrean haren babesa lortzeko. Elkarrekin Podemosen ere oso gaizki hartu dute Jaurlaritzaren saio hori. EH Bilduko bozeramaileak gobernuaren sailen arteko «komunikazio eskasari» egotzi dio saio hori gertatu izana.

Guzak horrela, «txiklea luzatzen» egotea izango litzateke negozitzen jarraitzea, Iriarteren ustez, «herritarrekin leialak ez izatea». Horregatik, negoziaketa itxitzat jo du koalizio subiranistak, eta kontu orokorrak bueltatzea eskatuko du Eusko Legebiltzarrean.

Ogasun Sailak, berriz, uste du EH Bilduren proposamenaren funtsean koalizio horren oinarrizko interesak jasotzen direla, eta Sailak ikusi du aurten «ez dela tarterik egon» akordio batera iristeko.


Summary: Iberostar taldeak Eroski Bidaiak erosi du. Eroski Bidaiak-ek 300 langile inguru ditu 132 dendatan. Kooperatibak dio salmenta honekin bi helburu betetzea lortu duela: proiektua «sendotzea» eta lanpostuak mantentzea.

Iberostar taldeko W2M World2meet enpresak Eroski Bidaiak erosi du, Eroski taldearen eskumeneko enpresa. Bidaia enpresaren %100 erosiko du W2Mek, eta urtarrilaren amaieran bukatuko dute operazioa. Hala ere, Eroski taldeak markaren erabilera utziko dio Iberostarri aldi baterako, trantsizioa egiteko tartea izateko. Ez dute operazioaren inguruko datu ekonomikorik eman. 1979. urtean sortu zen Eroski Bidaiak, eta egun 300 langile inguru ditu 132 dendatan.

BERRIAk Eroski taldeko komunikazio arduradunarekin hitz egin du, Kristian Prietorekin, eta hark adierazi du bi helburu bete dituela taldeak salmenta horrekin. Lehenik eta behin, operazioari esker, Eroski Bidaiak-en proiektua mantenduko dela dio, «nahiz eta gure eskuetan ez egon». Are gehiago, proiektua «sendotzen» dela uste du Prietok, bidaia agentzia enpresa handi baten eskuetan geratu delako. Bestalde, akordioarekin plantilla mantentzea lortu du Eroskik, taldearentzat «hil edo bizikoa», Prietok dioenez: «Lanpostuak mantentzea zen guretzat kezka nagusia, kooperatiba bat garelako. Hori zen baldintza nagusia: 300 lanpostuak mantentzea».

Salmenta erabaki «estrategikoa» izan dela dio Prietok: «Gaur egungo merkatuan inbertsio handiak egin behar dira lehiakorra izateko, eta gure bide orrian ez dago inbertsio handiak egitea. Gure negozio nagusia elikadura da, nahiz eta dibertsifikatuta gauden. Ikusi dugu une aproposa zela Eroski Bidaiak saltzeko. Ez da errentagarritasun kontua; ez da pandemiarengatik; ez da Eroskiren zorragatik». Prietok dio Eroski taldeak ez diola inoiz bizkarra eman enpresa saltzeari, eta eskaintzarik onena onartu dutela gehitu du.

Eroskiren zorra

Prietoren arabera, salmenta ez dute zorra kitatzeko hartu, baina garbi dago lagunduko duela. Egun 953 milioi euro zor dizkie Eroskik finantza erakundeei, baina aurten inoizko zor kitapen handiena egin du, 443 milioi euroan murriztu baitute zorra iazko salmenta onei esker.

Ez da Eroski taldeak halako salmenta bat egiten duen lehenengo aldia. 2017an 103 IF lurrindenda saldu zizkion kooperatibak Douglas enpresari.

World2meet

World to meet ingelesezko esaldiarekin egindako hitz joko bat da World2meet, eta ezagutzeko mundu bat esan nahi du. Iberostar taldearen eskumeneko enpresa bat da, bidaiei zuzendutakoa, eta etengabe hazten ari da; izan ere, 2021eko maiatzean Cruz Azul Viajes enpresa erosi zuen. Gabriel Subias mallorcarra da W2Meko kontseilari ordezkaria, eta adierazi du Eroski Bidaiak erosita «bultzada handia» eman diotela beren plan estrategikoari. Hamar enpresa baino gehiagoz osatutako taldea da W2M, eta turismoarekin lotutako hainbat negozio ditu: hala nola hotelak, bidaia agentziak, boutiqueak...


Summary: Euskadi Irratia kalera aterako da bihar, 40. urteurrena ospatzera. Gasteizen, Iruñean eta Bilbon egingo dituzte zenbait saio. Bihar beteko dira 40 urte euskarazko irratiak lehen emankizunak hasi zituenetik.

Herritarrekin ospatu nahi du Euskadi Irratiak bere 40. urtemuga. Horrenbestez, bere programazioaren zati handi bat kalean egingo du bihar. Iñaki Guridik Gasteizko Azoka Plazan aurkeztuko du Faktoria albistegia, 07:00etatik 10:00etara; Maider Segurolaren gidaritzapean, Faktoria magazinea Iruñeko Geltoki aretoan egingo dute, 10:00etatik 13:00etara; eta arratsaldeko Baipasa programa Bilboko Azkuna zentroan gidatuko du Olaia Urtiagak.

Faktoria albistegian, egungo eta garai bateko langileak jarriko dituzte mikro aurrean: Irati Barrena eta Jon Aizpurua; Julen San Martin eta Joxelu Aranburu; eta Julian Beloki eta Ane Zuazubiskar. Gainera, Euskadi Irratiak izan dituen zuzendarien gogoetak bilduko dituzte: Jose Mari Otermin, Odile Kruzeta, Rosa Diez Urrestarazu eta Gorka Etxebeste. Arabak eta Gasteizek izan duten bilakaera soziolinguistikoaz mintzatuko dira Iñaki Martinez de Luna soziologoarekin. Miren Narbaizak kantatu egingo du, zuzenean.

Faktoria magazinean, gonbidatuen artean Bingen Amadoz Euskadi Irratiko beteranoa, Iosu Ganuza Euskalerria Irraiko esataria eta Bakarne Atxukarro kazetari eta idazlea egongo dira. Musika Burutik taldearen esku geldituko da.

Baipasa saioan, bestalde, Nora Inoriza desiinatzailea, Maite Albes elitista, Ane Zabala BIlbo Hiria irratiko esataria, Jabi Onaindia Bizkaia Irratiko zuzendaria eta Joseba Agirreazkuenaga historialaria gonbidatuko dituzte.

BERRIAko Mantangorri gehigarriak Euskadi Irratiari eskaini zion erreportaje bat joan den larunbatean. Bihar, berriz, urteurrenaren egunean, bi orrialdeko erreportaje bat argitaratuko du egunkariak Bizigiro sailean.


Summary: Ficoba, iparraldeko euskarak hegoaldeko euskararekin topo egiten duen lekua. Irungo Ficoba erakustazoka, duen eragin eremuagatik, Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko zubi bat da. Jatorri askotako jendea biltzen du, baina hizkuntza bera hitz egiten duena: euskara.

«Kaixo, Ficoba, poxpolo kaxa erraldoi, gris eta gorrixka. Gaur konbustio kolektibo bat bizi nahi dugu berriz ta…». Hala hasi zuen bertsoetako bat Markina-Xemeingo (Bizkaia) Nerea Ibarzabalek Irungo (Gipuzkoa) Ficobako pabiloietan egin berri den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoan.

Izan ere, Ficoba bada kaxa handi bat astero bizia hartzen duena askotariko ekitaldiak eginez: azokak, enpresa bilerak, ekitaldi erlijiosoak, dantza ikuskizunak, hitzaldiak, biltzarrak, azterketak, robotika lehiaketak, sari banaketak, kontzertuak, gala eta herri bazkari eta afariak, kirol eta magia jaialdiak... Ficobak, jarduera horien bidez, bere inguruko jarduera ekonomiko, sozial eta kulturalaren eragile izateko konpromisoa betetzen du.

Eta zein da haren ingurua? Ficoba, duen eragin eremuagatik, Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko zubia da. Jatorri askotako pertsonak elkartzen ditu, baina hizkuntza bera hitz egiten dutenak: euskara.

Euskaldunen topagunea

Kokapen geografikoagatik, iparraldeko eta hegoaldeko euskaldunen topagunea da Ficoba. Eta egitate horri 2003an jarduera hasi zuenetik eman dio balioa erakustazokak. Hasiera-hasieratik, Ficobak beti erabili du euskara elementu egituratzaile bat bezala barrura begira nahiz kanpora begira. Euskara, gaztelaniarekin eta frantsesarekin batera, Ficobaren hiru hizkuntza ofizialetako bat da. Mugaz gaindiko barruti bat, horrelako ezaugarriak dituen lehenengoa, eta hizkuntza desberdinen arteko bizikidetza naturaltasunez bizi duena.

Baina Ficobak beti jakin izan du euskara indartu eta maitasun bereziz tratatu behar zela elkarbizitza horretan, euskara hizkuntza minoritario bat baita eta gaztelania eta frantsesa, berriz, bi erraldoi. Horregatik, euskararen erabilera ez du mugatu eremu sinbolikoago batera edo ahozko eremu soilera, baizik eta komunikazio hizkuntzatzat hartu du.

Uhinak 2022 klima aldaketari eta itsasertzari buruzko kongresuaren bosgarren edizioa, Ficoban. AITOR IZAGIRRE ANSA

Euskara, egunerokoan

Euskara Ficobako taldekideen egunerokoan dago, komunikazio ofizialetan, kudeaketa agirietan, memorietan… Azken batean, Ficobaren egunerokoan. Baina Ficobak, azokak eta biltzarrak sustatzen dituen fundazio bat den aldetik, badu alde bat euskara komunikazio hizkuntza dela ikusgarriago egiten duena. Alde horretatik ere, Ficobak hasiera-hasieratik sartu zuen euskara irratian, prentsan, telebistan, sare sozialetan eta abarretan bere kanpo sustapenak egiteko kanpainetan. Euskara erabiltze hori ez da Euskadira mugatzen, Iparraldera ere zabaltzen baita, eta, horrela, indartu egiten du Bidasoaren alde bateko eta besteko euskaldunen arteko zubi irudi hori.

Euskaraldia berriz ere abian jarri den honetan, Ficobatik ez dute euskararen aldeko ekimen bereziez hitz egin beharrik. «Izan ere, hizkuntza normalizatzeko lan etengabearen hautua egin dugu, eta urteko 365 egunetan jarduten dugu belarriprest eta ahobizi gisa».

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ficoba.org.


Summary: Toure detektibea, San Frantziskon ostera. Jon Arretxek Toure detektibe afrikarra protagonista duen bederatzigarren eleberria plazaratu du: Lyrica garaia. Bilboko auzo horrek izandako bilakaera erakutsi du haren bitartez. Ereinek plazaratu du.

Dena hasi zen lekura itzuli da Toure sasi-detektibea. Bilboko San Frantzisko auzoan aurkeztu zien jatorri afrikarreko protagonista irakurleei Jon Arretxek, 2012an, 19 kamera nobelarekin. Horixe zen orduan auzoa zelatatzen zuten kameren kopurua, baina hamar urte geroago, Toure «Afrika txikira» itzuli denean, ezin daitezke kontatu ez puntako teknologia duten kamerak, ez egun eta gau auzoaren barruak zeharkatzen dituzten polizien joan-etorriak. Itzuleran detektibeak topatutakoa topatuko du, bada, irakurleak Arretxeren saga famatuaren liburuki berrian, bederatzigarrenean: Lyrica garaia.

«Izenburua entzunda, pentsa daiteke musikarekin zerikusia duela, baina, lyrica y-z eta c-z idatzita, hitz joko bat egin nahi izan dut», hasi ditu azalpenak Arretxek (Basauri, Bizkaia, 1963). «Lyrica da modan dagoen droga berri bat, aurten San Frantziskon jakin dudanez. Farmazietan saltzen dute normalean, piluletan, baina jonkiei ematen zaizkie, eta haiek gero beste batzuei saltzen dizkiete. ‘Ez dira garai onak lirikarako’ idatzi zuen Bertol Brechtek bere poemetako batean, duela urte asko, eta nire nobeletako pertsonaientzat ere ez da inoiz lirikarako garaia». Izatekotan, lyricarakoa. «Drogatzeko garaia, errealitatetik aldentzekoa; aurrera egitekoa, ahal den bezala».

Madrilen utzi zituen Toureren ibilerak Arretxek, Dortokaren begirada aurreko nobelan (2021). Hara heldu aurretik, Parisen ibili zen Mesfidatu hitzez eleberrian (2019); gogotik aberastu zen han, baina dena galdu zuen Madrilen gero, eta hutsetik ekiteko premiaz agertuko da ostera orain Bilbon. Irakurleak oroituko du, akaso, Sake Ne maitalearen bisita izan zuela Madrilen detektibeak, eta marka batzuk ikusi zizkiola neskari gorputzean, ubeldu batzuk. Horien gaineko kezka izango da, hain justu, Toure Bilbora itzularaziko duena eta trama berria martxan jarriko duena.

«Hortik aurrera, beti bezala, existentzia konplikatuko zaio Toureri», adierazi du Uxue Razkin Ereineko editoreak.

Auzoko ahotsak eta auzoko giltzak

Auzora itzultzean, besteak beste, prostituzioa arautzeko lege berriak eta hirian gertatzen ari den gentrifikazio prozesuak eraldatutako ingurune bat aurkituko du protagonistak. Arretxeren nobeletan ohikoak dira prostituzioan aritzen diren pertsonaiak, baina oraingoan inoiz baino hobeto dokumentatu dela esan du: «Askabide elkarteak laguntzen die kaleko prostitutei, eta haiekin ibilita entzun ditut prostituten ahotik euren kezkak. Askok paperik ere ez dauzkate, eta kezkatuta daude oso euren egoeraren gaineko eztabaidarekin». Gentifrikazioari lotuta, auzoan «jatetxe dotoreak» eta kanpoko bisitarientzat pentsatutako lekuak ugaritzearekin batera, bertan bizi direnak botatzeko ahaleginak aipatu ditu. «Bisitarientzat itsusia den hori desagerraraztea komeni zaie; baina berdin du, ze beste leku batera joango dira, berdin-berdin».

Sae Kaenez gain, Toureren aspaldiko lagunak ere azalduko dira bueltan eleberrian. Horiek berreskuratzeko gogoa zerabilela aipatu du idazleak. «Laukote bat ziren hasieran: Sake Ne, Toure, patera-pisuan lekua egiten dion somaliarra eta Berebar tabernako zerbitzaria». Euren arteko harremanetan, hain justu, umorea baliatu duela gogorarazi du editoreak, eta «ezinbesteko» osagaia dela azaldu du idazleak, are gehiago, bazterreko egoerez aritzean. «Nire nobeletan, gauza batzuk oso gordinak izaten dira, baina kontua ez da nobela negarrez pasatzea. Orekatu egin behar da, errealitatean gertatzen den bezala. Toureren profileko pertsonak milaka daude Bilbon, eta ez doaz kaletik negarrez. Gu berehala itotzen gara ur pixka batekin; haiek itsasoa irentsi dute, eta, hala ere, alaitasunez egiten diote aurre».

Kontakizuna oro har San Frantziskon garatuko bada ere, Bordele ere azalduko da. Bilborekin alderatu du egileak. «Bordele ere bada hiri bat gero eta turista gehiago erakartzen dituena, baina, aldi berean, ezkutuan, jende baztertu pila bat daukana; 2.000 etxebakotik gora, diotenez».

Estilo aldetik, Arretxeren lan berria «elkarrizketa biziek» ezaugarritu dutela aipatu du Razkinek —«Jonen marka da»—, eta deskribapenez gozatzeko eta hizpide dituen problemez hausnartzeko tarteak ere utzi dituela uste du. «Eta, kontatuko ez dudan arren, esango dut amaierak oso ongi ixten duela nobela».

Tourerengan ardaztutako lehen nobela idazteko, pisu bat alokatu zuen San Frantziskon Arretxek, baina hura utzi ondoren ere bertatik jarraitu du askotan idazten. «Ondoko pisuko andreak esan zidan bera apenas egoten zela etxean, eta giltzak hartzeko nahi banuen hara idaztera joan». Gaur egun, oraindik, baditu giltza horiek, eta handik idatzi du nobela berriaren parte handi bat ere. «Balkoitik begira egoten naiz, auzokoengana hurbiltzen naiz...». Iruditzen zaio Euskal Herrian ez dagoela parekorik duen tokirik, eta kritiko agertu da agintariek bertan aplikatzen dituzten politikekin. «Partxeak baino ez dira».