Summary: «Ehunka familia daude hondakin azpian harrapatuta». Goizaldean Kurdistango Gazintep hiritik hurbil gertatutako lurrikarak milaka lagun harrapatu ditu etxean lo. Seismoaren osteko orduetan kaosa izan da nagusi Turkian, Kurdistanen eta Sirian.

«Salbamendu lanak egiten ari dira lurrikara izan den eremuan; ez dakigu zenbat izango diren azkenean hildakoak eta zaurituak», esan zuen atzo Turkiako presidente Recep Tayyik Erdoganek, Ekialde Hurbilean giza hondamendia eragin duten bi lurrikarak gertatu eta ordu guxira. «Herrialde eta nazio gisa elkarrekin egonda, elkartasunez arituta, atzean utziko ditugu hondamendizko egun hauek».

Lurrikarak eragina izan duen leku askotan, larrialdiko telefonoak kolapsatu egin dira, eta hondakinen azpian harrapatuta geratu diren dozenaka lagun sare sozialen bitartez saiatu dira laguntza eskatzen, beren helbideak argitaratuz edo hurkoen galdea eginez. Agintariek herritarrei eskatu diete Internet ahalik eta gutxien erabiltzeko, larrialdi guneetan lineak kolapsatu ez daitezen. Halaber, galdegin dute ez erabiltzea ibilgailurik guztiz beharrezkoa ez bada; izan ere, familia ugari saiatu dira eremu kaltetuetatik ihes egiten, eta errepideak ez ezik larrialdi zerbitzuetarako irispidea ere blokeatu dute. Herrialdeko probintzia guztietatik joan dira erreskate taldeak, suhiltzaileak eta osasun langileak. «Herritarrei eskatzen diegu eman ditzatela odola, oinarrizko jakiak eta estalkiak. Batez ere horrexen beharra dago oraintxe. Oraingoz, herritarrak oso azkar eta ondo erantzuten ari dira», adierazi du Turkiako Ilargi Gorriko boluntarioetako batek, Zumruk. «Turkian behin eta berriz izaten dira lurrikarak. Dispositiboak oso azkar mobilizatzen dira, baina, egia esan, gaurkoa oso larria izan da. Nik gogoan dudala, herrialdean ez da hain lurrikara handirik gertatu orain arte», erantsi du.

Salbamendu lan zailari, lurrikararen erreplika atergabeak gehitu behar zaizkio sei gradutik gorako 70 erreplika baino gehiago izan dira, eta eguraldia ere bai: elur ekaitzak izan dira ia eskualde osoan. Siriako mugan, Hatayko eta Gaziantepeko bi aireportuetako pista apurtu egin da lurrikararen eraginez. Larrialdi talde asko, bestalde, lanean ari dira hiri askotarako sarbideak garbitzeko eta konpontzeko, lurrikaren eta elur ekaitzen ondorioz kolapsatuta geratu baitira. Gobernuak estatu larrialdi gorena ezarri du, eta nazioarteko laguntza eskatu.

Turkia hego-ekialdeko Gaziantep hiriko kaltetuetako batek, Ali Ziraatçik, bere eraikineko fatxada erori baino lehen lortu zuen handik irtetea. «Lurrikarak esnatu egin gintuen, eta kostatu zitzaigun erreakzionatzea, baina, hala ere, etxetik irtetea lortu genuen. Bigarren solairuan bizi gara. Ez zigun astirik eman gure gauzak hartzeko. Gure eraikinaren parte bat erori egin da, eta han dauzkagu gauza guztiak», azaldu du, telefonoz. «Ahaleginean gabiltza izeba bat aurkitzeko; beste hiri batean bizi da, eta, oraingoz, ez daukagu haren berririk», esan du, nahigabeturik. Lehen seismoaren epizentroa Gaziantepen izan zen, eta probintzia hartan izan du lurrikarak eraginik handienetakoa. Bi milioi biztanle baino gehiago ditu, eta 1,5 milioi iheslari siriar baino gehiago ere bizi dira han.

Kanpadenda inprobisatuak

Gaziantepen mendebaldean, Antakyan, bi ospitale amildu dira lurrikaren ondorioz. «Antakyako eraikin asko erori dira; hango bi erietxe guztiz suntsituta geratu dira, eta polizia etxe bat ere bai», jakinarazi du probintzia hartako gobernadoreak, Rahmi Doganek. «Eraikin askotatik, hondakinak besterik ez da geratu. Kanpadenda inprobisatuak jarri behar izan ditugu patioetan, eta erreskate unitateak han bildu. Aireportuarekin ere arazoak ditugu: oraingoz, ezin da hegazkinik lurreratu», gehitu du.

«Gobernuaren eraikinak ere hustu behar izan dituzte. Ez dago non salbu egon; jendea, oraingoz, kalean dago zain, lagundu diezaioten», esan du CNN Turk irrati kateak Malatyan, lurrikararen eraginpean izan diren beste hirietako batean.

Greziak, Ameriketako Estatu Batuek, Europako Batasunak eta Azerbaijanek berehala erantzun diote Ankarak nazioarteari egindako laguntza eskeari, babes zibileko taldeak bidaliz. Siria auzo herrira, berriz, laguntza gutxiago iritsi da, nahiz eta han gutxienez 430 lagun hil diren eta mila baino gehiago zauritu lurrikaretan, SANA Siriako Estatuko agentziak emandako datuen arabera. Bestalde, herrialde hartan oposizioaren kontrolpean diren eremuetan, kasko zurien erreskate zerbitzuek diotenez, beste 120 pertsona hil dira. Talde horrek «hondamenditzat»jo du lurrikararen eragina, eta jakinarazi du oso litekeena dela are jende gehiago hiltzea, «ehunka familia baitaude oraindik hondakinen azpian harrapatuta».

Herrialdearen iparraldeko azpiegiturak oso hondatuta daude, eta eraikin asko eraitsita geratu dira, lehendik ere hamar urtez gerrak eta nazioarteko bakartzeak eraginda.

Turkia munduko eremu sismikorik aktiboenetako batean dago: etengabe izaten dira lurrikarak hango zenbait eskualdetan. Gertatu berri den lurrikara azken urteetako handiena izan da, 1999an herrialdearen ipar-mendebaldean lurrikara batek 17.000 lagun hil ondoren. 2020an, berriz, koronabirusaren pandemia betean, 6,8 graduko lurrikara bat izan zen Turkia ekialdean, eta 40 pertsona hil ziren; urte hartan bertan, Egeoko Esmirna probintzian, 7 graduko lurrikara bat izan zen, eta 114 lagun hil ziren.


Summary: Foro Sozialak azken bilera egin du EPPK-ko ordezkariekin. Honenbestez, bi aldeek bukatutzat eman dute 2017an irekitako elkarrizketa iraunkorreko etapa

Joan den urtarrilean, Foro Sozial Iraunkorrak iragarri zuen bukatutzat emango zuela hamar urteko ibilbidea, bere garaian proposatu zituen gomendioak beteta daudela edo betetzeko oinarriak badaudela iritzita. Geroztik, zenbait bilera egiten ari da Foroa eragile politiko, sozial eta erakundeekin, erabaki horren berri emateko, eta gaur EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren txanda izan da.

Foro Sozial Iraunkorreko koordinatzaile Agus Hernanek bilera egin du Ainhoa Mujika Goñi eta Jon Olarra Guridi EPPK-ko ordezkariekin, Zaballako espetxean (Araba). Foroak hartutako erabakiaren nondik norakoak azaltzeaz gain, bi aldeek bilera baliatu dute azken urteotan izandako harremanaren bilana egiteko, eta, honenbestez, bukatutzat eman dute 2017an irekitako elkarrizketa iraunkorreko etapa.

Izan ere, 2017ko azaroan EPPK-k bere gogoeta prozesuaren berri jakinarazi zion Foro Sozialari, eta geroztik bi eragileak zortzi aldiz elkartu dira. Lehenengo bilera 2018ko urtarrilean izan zen, Alboloteko espetxean (Espainia); han egin zituzten hurrengo lau bilerak ere. 2021eko maiatzean eta abenduan, berriz, Logroñoko espetxean (Espainia) batu ziren Foroaren eta EPPKren ordezkariak.

Bilera horiek ez dira beti baldintzarik egokienetan egin. Foro Sozialak gogorarazi du hasieran 40 minutuz baino ez eta kristalezko horma batek banatuta egiten zituztela bilerak, zailtasun handiekin, eta laugarrenean, 2018ko abenduan egindakoan, funtzionario bat bilerara sartu zela «kartzela zuzendaritzaren aginduz». Geroztik, baldintza horiek hobetu egin dira.

Bi aldeen adostasuna

Foro Sozial Iraunkorrak adierazi duenez, bi aldeak bat etorri dira egoeraren azterketaren hainbat puntutan. Adibidez, Foro Sozialak zein EPPK-k uste dute azken urteotan emandako aurrerapausoak «gehiengo sozial eta politikoarekin batera» egin direla, eta balioetsi egin dute ekarpen hori.

Foro Sozialak uste du presoen urruntzea amaitu eta denak Euskal Herriratu eta gero «finkatuta» egongo dela «presoen auziaren konponbiderako markoa», eta horren atalak izango direla «salbuespen politika osoa» indargabetzea, biktimen mina errespetatzea, gradu progresioen eta baldintzapeko askatasunen ohiko aplikazioa eta «presoen jarrera proaktiboa» gizarteratze prozesuetan.

Bi aldeek ontzat jo dute egindako bidea, eta «sortutako konfiantza eta lortutako aurrerapenak» nabarmendu dituzte. Etorkizuneko erronkak identifikatu dituzte, eta horretan ere adostasuna egon da: «salbuespenezko espetxe politika indargabetzea» beharrezkotzat jo dute, bereziki baimenen eta hirugarren graduen aplikazioan, eta zigorrak batzeari eta espetxean 40 urte osorik betetzeari dagokionez. Gainera, nabarmendu dute iheslarien eta deportatuen gaiak «konponbiderako agendatik kanpo» jarraitzen duela.

EPPK-ko ordezkariek adierazi diote Foro Sozialari ontzak jotzen dutela Foroak urte hauetan sortutako interlokuzioa eta lan esparrua, eta eskerrak eman dizkiete «egindako lan handiagatik, eta erakutsitako pazientziagatik eta diskrezioagatik».

Eusko Jaurlaritzarekin, Nafarroako Gobernuarekin, alderdi politikoekin eta beste zenbait eragilerekin ere biltzeko asmoa du Foro Sozial Iraunkorrak.


Summary: Oraingoz 8.700dik gora dira Ekialde Hurbileko seismoetan hildakoak. Gau osoan lanean jarraitu dute erreskate taldeek, baina toki askotan laguntzaren zain daude oraindik. Ohartarazi dute biktima kopurua handitu egingo dela datozen orduetan. Milaka dira kaltetuak, eta 40.000tik gora zaurituak. Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du hamar probintziatan.

Dagoeneko 8.700dik gora dira hildakoak Ekialde Hurbila astindu duten bi lurrikaren ondorioz; Turkiako Gobernuak emandako azken datuen arabera, 6.234 lagun zendu dira, eta Siria osoan, gutxienez 2.530. Zaurituak, berriz, 40.000 baino gehiago dira. Erreskate taldeek ez dute euren lana eten gauean. Orduak joan ahala, gero eta zailagoa izango da inor bizirik aurkitzea eroritako eraikinen hondakinen artean. Tenperatura hotzek ere zaildu egiten dituzte lanak, eta toki askotan laguntza heldu zain igaro dute gaua. Siria iparraldean, Baxar al-Assad presidentearen aurkako indarren menpeko eremuak dira horren adibide. Azpiegiturak suntsituta geratu dira inguru askotan, baita gerra hasiz geroztik giza laguntza banatzeko baliatzen zituzten bideak ere. Milaka iheslari bizi dira bertan. «Irudimena baliatu beste aukerarik ez dugu. Gure esku dagoen guztia egiten ari gara», azaldu dio Reuters berri agentziari El-Mostafa Benlamlihk, NBE Nazio Batuen Erakundeko giza laguntzarako koordinatzaileak.

Egoerak hala behartuta, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du lurrikarak hondatutako herrialdeko hamar probintziatan. Horrez gain, eskualde horiek hondamendi eremu ere izendatuko dituela iragarri du.

Ikusi gehiago: Mithat Sancar, HDPko presidentekidea: «Herrialdearen historiako lurrikararik okerrena izan da hau»

Ipar-mendebaldeko Administrazio Autonomoko kideek ere gaua lanean igaro dute. Hala ere, ohartarazi dute ehunka direla oraindik hondakin artean harrapatutakoak. «Segundo bakoitza erabakigarria da. Nazioarteko laguntza behar dugu, erreskaterako tresnak eta jendea. Berehalako erantzuna behar dugu hondamendi honi aurre egiteko», nabarmendu du Kasko Zurietako kide Raed al-Salehek. OME Osasunaren Mundu Erakundeko larrialdietako arduradun nagusi Adelheid Marschangen arabera, litekeena da seismoetan 23 milioi pertsona inguru kaltetuak izatea, tartean 1,4 milioi haur.

Sirian ez ezik, Turkian ere asko dira oraindik laguntzaren zain daudenak. «Hotsak entzuten ditugu hondakin artetik, baina ezin ditugu atera. 'Salba gaitzazue' esaten digute... Jainko maitea! Nola aterako ditugu? Ez da inor etorri laguntzera», dio, negarrez, Hatayko bizilagun batek. Eskualdeko aireportu nagusia, itxi egin zuten atzo. Turkian erietxeak ere kolapsatuta daude, ez daukate nahikoa baliabide zaurituak artatzeko. Bada, Turkiako presidenteorde Fuat Oktayren esanetan, hegazkinek atzo baino baldintza meteorologiko hobeak dituzte gaur lurrikarak gehien jo dituen eremuetatik gertu dauden hirietan lur hartzeko, hala nola Hatayn eta Adiyamanen.

Ikusi gehiago: «Ehunka familia daude hondakin azpian harrapatuta»

Turkiako Sanliurfa hirira —hamabi milioi biztanle ditu— bai heldu da laguntza. Erreskate taldeek lanean egin dute gaua han. Omer El Cuneydek zain igaro du gaua, behera eroritako zazpi solairuko eraikin baten aldamenean: «Senideak ditut hondakin artean harrapatuta. Badakit bizirik daudela, baina ezin izan dituzte atera. Atzo gauerdira arte telefonoz aritu ginen, baina geroztik ez du erantzuten». Beste askok kalean egin dute gaua, baina etxera itzultzeko beldur direlako. Hain zuzen, Turkiako Gobernuak Sanliurfako herritarrei gomendatu die hiria uzteko «ahalik eta lasterren», beste seismo batek hildako gehiago ez eragiteko. Turkiako agintarien arabera, 8.000 lagun inguru erreskatatu dituzte eraikinen hondakinen artetik.

Siria ipar-mendebaldean, berriz, «denetarik» behar dute. Hala esan du Maram al-Xeijk, Siriako oposizioko bitarteko gobernuko Osasun ministroak. Ohartarazi duenez, herrialdeko ipar-mendebaldeko osasun sistema ez dago prest atzoko lurrikararen ondorioei aurre egiteko, eta ziurtatu du osasun baliabide «guztiak» behar dituztela. Azaldu duenez, oposizioaren menpe dauden Idlib eta Alepo probintzietako osasun sistema «gutxieneko zerbitzuan» zegoen lurrikarak astindu baino lehen. Beraz, «gabezia asko» dituzte hondamendi horri aurre egiteko. «Hemengo egoera benetan katastrofikoa da». Osasun ministroaren arabera, 1.280 hildako baino gehiago zenbatu dituzte; herrialde osoan, berriz, hildakoak 2.500dik gora dira, eta zaurituak, 4.600 baino gehiago.

Presoak ihesi

Espetxeak ere hondatu dituzte seismoek. Siria ipar-mendebaldeko Rajo hirian kartzelatik ihes egin dute hogei presok. Espetxe hartan EI Estatu Islamikoko 1.300 preso inguru daude. «Lurrikara izan eta gero, presoak mutinatu egin ziren, eta espetxearen kontrola beren gain hartu zuten. Uste dugu ihes egindakoak EIko kideak direla», azaldu dio zaindari batek Al Jazeera telebista kateari.

Bien bitartean, nazioarteko hainbat erakunde eta 30 herrialde baino gehiago hasiak dira laguntza bidaltzen; besteak beste, NBE, EB Europako Batasuna, NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundea, AEB Ameriketako Estatu Batuak, Txina, Erresuma Batua, Errusia, India, Japonia, Irak, Iran, Australia, Zeelanda Berria, Argentina, Grezia, Espainia, Ukraina, Qatar, Saudi Arabia eta Pakistan. Pakistandik, zehazki, erreskateetan arituak diren hainbat talde abiatu ziren atzo Turkiara. Hego Koreak ere erreskate taldeak eta botikak bidali ditu eremu kaltetuetara; orotara, 4,6 milioi euroko laguntza emango dio Ankarari. Alemaniak, berriz, Sirian lan egiten duten zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunderi emango die laguntza. Euskal Herritik ere gutxienez sei suhiltzaile abiatuko dira datozen orduetan Ekialde Hurbilera.

Gerra hotsek etenik ez

Turkian, Kurdistanen eta Siria iparraldean eraikinen hondakinen artean milaka pertsona bilatzen ari diren bitartean, gerra hotsek ez dute etenik. Turkiako Defentsa Nazionaleko Ministerioak gaur goizean adierazi du armadak YPG Herriaren Babes Unitateetako eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiko kideei suziriekin eraso egin diela. Aurrez, Ankararen arabera, YPGko eta PKK-ko miliziek suziriak jaurti dituzte Tal Rifaat hiritik gertu, Siria ipar-mendebaldetik. Turkiak baieztatu du bere armadak ez duela galerarik izan oldarraldi horietan, Al Jazeera hedabideak jasotakoaren arabera.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Bilbon etxegabe baten txabolari su emateagatik. Biktimak erredurak ditu esku batean eta oin batean. Igande gauean gertatu zen erasoa, Lezamako trenbide zaharraren inguruan, Uribarri auzoaren goialdean.

Ertzaintzak 45 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, igande gauean egindako eraso baten erantzuletzat jota. Atxilotuak etxegabe bat lotan zegoen txabola bat erre zuen 23:30 aldera, Lezamako trenbide zaharraren inguruan, Uribarri auzoaren goialdean.

Txabolan lo zegoen gaztea zarata batzuen ondorioz esnatu zen, eta berehala jabetu zen gasolina usainaz; sutan zegoen txabolako atea. Ohetik atera eta ahalik eta azkarren saiatu zen handik irteten, eta esku batean eta oin batean erredurak ditu horren ondorioz. Atearen beste aldean ezagutzen ez zuen gizon bat zegoen, geroago Poliziak atxilotu duena. Etxegabeari gasolina botatzen jarraitu zuen hark, «hil zaitez!» oihukatzen zion bitartean.

Geroago, erasotzaileak berak deitu zion Ertzaintzari, aitortuz txabola batzuei su ematen saiatu zela, eta barruan lagun bat zegoela lotan. Laguntza eskatu zuen, berak ere beso batean erredurak zituela eta.

Hainbat patruila joan ziren esandako tokira, eta deia egin zuenak esandakoa egia zela baieztatu zuten. Biktimak kontatu zuen gertatutakoa, eta atxilotu egin zuten erasotzailea; hilketa saiakera egotzi diote. Bilboko bizilaguna da. Erasotzailea eta erasotua, biak, Basurtuko ospitalera eraman zituzten lehenbizi.

Etxolak sutan

Gaurkoa ez da Bilboko etxegabeen inguruan azkenaldian zabaldu den berri bakarra. Urtarrilaren 25ean, 70 bat urteko gizonezko bat hil zen Bolueta auzoan, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Gizona kartoi horien artean lo zegoen, sua piztu zenean.

Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak eta AZET etxebizitza sindikatuak deituta, etxegabearen «erailketa» gaitzetsi zuten dozenaka lagunek. Sistema kapitalista eta «nekropolitika instituzionala» jo zituzten erantzule, eta, batez ere, Bilboko Udala jarri zuten jopuntuan: «20.000 etxe daude hutsik hirian, baina jendea kalean lo egiten eta hiltzen uzten du udalak». «Pobreen aurkako gerra» amaitzea exijitu zieten erakundeei, eta, horretarako, etxebizitza duina edukitzeko eskubidea bermatzea.

Duela urtebete ere, 2022ko urtarrilaren 2an, beste etxegabe bat hil zen Bizkaiko hiriburuan: 40 urteko emakumezko bat, gaua Zabalgune plazan eman ostean.

Ikusi gehiago: Hotzaren zauriak espaloian


Summary: Israelgo armadak adin txikiko palestinar bat hil du tiroz. Gazteak haien kontra tiro egin zuela adierazi dute armadaren iturriek. Urte hasieratik gutxienez 42 palestinar hil ditu Israelek.

Israelgo armadak 17 urteko adin txikiko bat hil du tiroz gaur goizaldean, Hamza Amjad al Ashqar, Zisjordaniako Nablus hiriaren inguruetan eginiko sarekada batean. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, gazteari aurpegian egin diote tiro. Urtea hasi denetik, dagoeneko 42 palestinar hil dituzte militar israeldarrek, tartean bederatzi adin txikiko.

Israelgo armadako iturriek baieztatu dute sarekadak egin dituztela Zisjordaniako hainbat hiritan, bederatzi susmagarri atxilotzeko helburuz. Nablus inguruko sarekadaren harira, adierazi dute hainbat pertsona armatuk harriak eta lehergaiak jaurti dituztela haien aurka. «Soldaduek tiro egin diote tiroka hasi zaien gizon armatu bati. Baieztatu dute inpaktua izan dela».

Zisjordaniako sarekadetan aurrez aurreko armatuak gertatu direla baieztatu du Israelgo armadak; besteak beste, Qalandiako errefuxiatu eremuan. «Han, identifikatu gabeko pertsonek harriak eta lehergaiak jaurti dituzte soldaduen aurka, eta soldaduek neurriak hartu behar izan dituzte protestak sakabanatzeko». Operazio horietan atxilotutakoak segurtasun indarren esku utzi dituzte, ikertzeko.

Astelehenean Zisjordaniako Jeriko hiriaren inguruetan «hainbat terrorista armatu» hil zituela ere jakinarazi du Israelgo armadak, urtarrilean hango jatetxe batean izan zen atentatuaren ustezko egileak atxilotzeko operazioan.

Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa eta tirabirak larritzen ari dira azken hilabeteotan, eta nazioartean ere alarma piztu da. Gatazkaren goraldi horren adierazle, urtarrilaren amaieran Israelgo armadak dozena bat palestinar hil zituen tiroz Jeningo errefuxiatu eremu batean eginiko sarekadan. Ondoren, zazpi israeldar hil zituen gizonezko batek Jerusalemetik gertuko sinagoga batean, 2011. urteaz geroztik israeldarren aurka izan den atentaturik odoltsuenean. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak «berehalako neurriak» iragarri zituen, eta, geroztik, tentsioak gora egin du.


Summary: Munduko gizonik indartsuenak euskaldun asko harritu ditu, beste batzuk ez. 252 kiloko harria altxatu zuen Martins Licis letoniarrak igandean, harri jasotzaileen arteko trebakuntza saio azkarra egin ostean

Martins Licis letoniar-estatubatuarrak 32 urte ditu. Nazioarteko indar lehiaketa nagusietan aritu da azken urteotan: munduko gizonik indartsuenaren lehia irabazi zuen zuen 2019. urtean, Rogue Invitational txapelketa 2021ean, eta Arnold Strongman txapelketa aurten. Hori ez da aski izan, ordea, bere burua konbentzitzeko, eta Euskal Herrian egon da azken asteotan, harriarekin ere munduko gizonik indartsuena ote den frogatu nahian.

Murgiltze ereduan aritu da Licis harriaren hizkuntza ikasten. Urtarrilaren hasieran, Joseba Ostolazaren Harri Eskolan egon zen, Aian (Gipuzkoa).

Han, 130 kiloko harria hartzen utzi zioten, hasteko. Ez dirudi gauza handia, kontuan hartuta Licisek 460 kiloko pisu barra altxatu zuela 2018ko World's Ultimate Strongman txapelketan, edo 19.000 kiloko kamioi bat arrastaka eraman zuela 2015eko Giants Live Viking Challenge lehian. Baina Licisek han ikusi zuen harria bestelako piztia dela altxatzerako orduan. Zilindrikoa, borobila eta karratua... Bakoitza altxatzeak teknika berezia behar duela ikusi zuen. Baina Ostolazak laster ondorioztatu zuen Licisek berehala ulertu zuela harria. «Indarra sobran» zuela nabarmendu zuten lekukoek, eta «polikiago» aritzeko aholkatu zion trebatzaileak.

Bost asteko trebakuntzaren ostean, igandean egin zuen lehenengo jendaurreko erakustaldia munduko gizonik indartsuena izendatutakoak. Igandean Abadiñon (Bizkaia) saioa egin zuten probalekuan. Urdax Magunazelaiarekin kartelburu zen Licis, eta ezin izan zuen poza ezkutatu, 252 kiloko harria altxatzea lortu zuenean.

Ikusleen txaloak irabazi zituen letoniarrak, baina epai zorrotzagoak topatu zituen sare sozialetan. Txetxu Urbieta kazetariak Twitterren jarritako bideoari erantzunez, Licisen altxaldia balekoa izan ote zen zalantzan jarri dute hainbat txiolarik. «Zalantzarik gabeko nuloa», idatzi du batek. «Hori ez da balekoa!! Harria eutsi diote!!», salatu du beste batek. Harria orekatzen laguntzeko ukitu diotela nabarmendu dute: «Non ikusi da hori???».

Kasu honetan zorrotzen kritikak kamutsak direla ohartarazi du beste txiolari batek, ordea. Izan ere, erakustaldia egin zuten Abadiñon, ez txapelketa. Horregatik ez zegoen epailerik. Agian, ez legoke soberan harriarekin bost aste trebatzen baino egin ez duen kanpotarrarekin egonarri apur bat edukitzea.

Licisek berak atzo Instagramen argitaratu zuenez, «primeran» ibili da Euskal Herrian, Strength Unknown erreportaje saiorako atal bat grabatzen. Beti eskertuko duela hemen egon izana. «Hoberenengandik ikasi, harri izugarriak altxatu, ohorezko txapel hau eraman, eta kultura eta herrialde eder hau ikusi izana neure bizitzako esperientzia izan da».

«Indarra burdinarekin neurtzen hasi aurretik, harriak zeuden». Licisekin Euskal Herrira etorri den Romark Weiss dokumentalgileak ere aipatu du harriaren tradizioa, Peru Harrira eginiko bisitaren irudiarekin. «Harria jasotzeko teknikan iraultza egin zuen Iñaki Perurena handiarekin ibiltzeko plazera eduki genuen».

Supergizakiak Euskal Herrian

Lehen ere, piztu izan dute herri kirolek nazioarteko indartsuen jakin-mina. 2008ko azaroan, Superhumans saioa grabatu zuen National Geographic kateak Elgoibarko plazan (Gipuzkoa), Craig eta Paul Pumphrey anaia estatubatuarrekin.

Euskal Herriko kirolariekin aritu ziren, trontzan, aizkoran, txingetan eta harriak jasotzen.

Halere, saioa hurrengo urtean eman zuten, eta albistea izan zen beste kontu batengatik: Elgoibarko plazan Euskal Herriarentzat autodeterminazioa eskatzen zuen pankarta zentsuratu baitzuen AEBetako kateak.


Summary: Gutxienez hiru migratzaile hil eta hogeitik gora desagertu dira Lesbostik gertu. Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte. Bizirik atera direnen esanetan, haien ontzia haitzen aurka jo ostean hondoratu da.

Greziako kostazainek kaleratutako oharraren arabera, 41 migratzaile zihoazen itsasontzi bat hondoratu egin da Lesbos uhartetik gertu, haitzak jo ondoren. Istripu horretan, gutxienez hiru pertsona hil dira, itota; hogei lagun baino gehiago, aldiz, desagertu egin dira. Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte, eta horietatik hamar ospitaleratu egin dituzte, hipotermia zantzuekin. Hondoa jo duen ontzia Turkiatik irten zen.

Helikoptero bat eta kostazainen bi txalupa motordun Egeo itsasoan desagertu diren migratzaileen bilaketan ari dira. Hori bai: agintarien arabera, baldintza meteorologiko txarrak dituzte, haize bolada bortitzen eta itsaso zakarraren eraginez.

Duela bi egun, beste lau haur eta emakumezko bat itota zendu ziren Leros uhartetik gertu, haien txalupa hondoratu ondotik.

Eta joan den ostiralean, Italiako kostazainek 42 pertsona erreskatatu zituzten Lanpedusatik gertu. Zortzi lagun hilik atera zituzten ontzitik, eta, erreskatatutako migratzaileen esanetan, hotzez hil ziren. Beste bi desagertutzat jo zituzten.

IOM Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, gutxienez 376 migratzaile hil ziren iaz Turkiako kostatik Lesboserako bidean: 2016tik hildako kopururik handiena.


Summary: Bihartik aurrera maskara ez da beharrezkoa izango Hegoaldeko garraio publikoan. Optiketan, audiometria zentroetan eta ortopedietan ere nahitaezkoa izateari utziko dio.

Izurria dela-eta ezarritako murrizketak duela urtebete utzi zituzten bertan behera Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, baina bada ordutik mantendu den neurri bat: maskararena. Bada, bihar bertan behera geratuko da garraio publikoan maskara derrigor janzteko agindua, Espainiako Gobernuak hala erabakita. Ministroen Kontseiluak gaur sinatuko du maskararen erabilera garraio publikoan ezeztatuko duen agindua, eta bihar sartuko da indarrean. Hala, aurrerantzean norberak erabaki ahalko du maskara jantzi ala ez. Optiketan, audiometria zentroetan eta ortopedietan ere ez da izango ezinbestekoa.

Beste hainbat tokitan derrigorrezkoa izaten segituko du, ordea; osasun zentroetan eta zentro soziosanitarioetan, hain zuzen. Horien artean daude farmaziak eta hortz klinikak.

Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak adierazi zuen egoera epidemiologikoa «oso egonkorra» dela, eta horregatik hartu zutela maskara garraio publikoan kentzeko erabakia. Urtarril erdialdean jakinarazi zuen laster helduko zela arintzea. Horiek horrela, azken asteetako datuei erreparatu ostean, debekua kentzeko urratsa egin dute. Dariasek esan zuenez, Gabonetan ere ez zen egon gorakada nabarmenik ospitaleratzeetan. Miren Basaras EHUko mikrobiologia irakasleak BERRIAn egindako elkarrizketan adierazi zuenez, osasun sistemaren gaineko presioa «apaldu» izanaren ondorio da erabakia. Hala ere, zuhurtziaz jokatzeko deia egin zuen. Haren arabera, komeni da pertsona zaurgarrienek babes neurriak indartzea eta maskara erabiltzen jarraitzea. Aipatu zuen maskararen erabilera egokian jarriko lukeela orain arreta.

Maskararen erabileraren derrigortasunak hainbat gorabehera izan ditu Hegoaldean. 2020ko uztailean arautu zuten erabilera derrigortzea toki itxietan nahiz kanpoan, izandako agerraldi eta kasuen hazkundeak tarteko. Urtebete geroago, bertan behera geratu zen kalean maskara nahitaez erabiltzeko agindua, eta iaz eman zuten hurrengo pausoa. Hain zuzen, apirilaren 20an kendu zuten barrualdeetan maskara janzteko beharra, garraio publikoan eta osasun zentroetan izan ezik. Ordutik, irmo mantendu da neurria, orain arte.

Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzaz geroztik ez da derrigorrezkoa garraio publikoan maskara jantzia izatea, «gomendatua» baizik. Osasun etxeetan soilik izan daiteke derrigorrezkoa, baldin eta zentro bakoitzeko arduradunak hala erabakitzen badu.

Hiru urte

Euskal Herriko egoera epidemiologikoa egonkorra dela jakinarazi dute, baina bada azken asteotan kezka eragin duen kontu bat: Txinako egoera. Herrialde horretan gora egin dute COVID-19aren kutsatzeek. Hala, urtarrilean leku itxietan eta garraio publikoan maskarak erabiltzeko gomendatu zien OME Osasunaren Mundu Erakundeak Europako herritarrei.

Duela ia hiru urte atzeman zituzten koronabirusaren lehen kasuak Euskal Herrian. Hain justu, 2020ko otsailaren 29an. Araban atzeman zuten kasu bat, eta Gipuzkoan bestea. Txagorritxuko ospitalean pilatu ziren kasu asko, justu gaitz horrentzat erreferentziazko zentroa izan behar zuen lekuan. Langileek kexuak eta protestak egin zituzten: babesteko materiala falta zutela salatu zuten. Ordurako, Txinan bazituzten 79.000 kutsatu eta 2.800 hildako inguru. Espainian 56 kasu ezagutzen ziren, eta Frantzian, 73. Europan, ordea, Italia zen okerren zegoen herrialdea garai hartan: bazituzten 29 hildako eta 1.128 kutsatu atzemanak. Azkar zabaldu zen gaitza herrialde guztietan; martxo bukaeran, ia 9.000 kutsatu atzemanak zituzten Euskal Herrian. Hiru urtean, gaitzak goitik behera zeharkatu ditu mundu osoko herritarren bizimoduak.


Honetaz eta hartaz, giro intimoan

Summary: Honetaz eta hartaz, giro intimoan. Elkarrekin izandako bizipenak ardatz hartuta, askotariko gaiez solasean aritu dira Ruper Ordorika eta Joseba Sarrionandia ‘Huntaz eta hartaz’ emanaldian. Atzo hasi, eta ostegunera bitarte egingo dituzte saioak, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan. Amaitu dira sarrera guztiak.

«Gogoan duzu? Guk geuk inauguratu genuen areto hau duela urte batzuk». Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoko taula gainera igo, eta oroitzapen horrekin abiatu du Huntaz eta hartaz emanaldia Ruper Ordorika musikariak. Aldamenean du Joseba Sarrionandia, eta musikaria lehenengoz ezagutu zuen aldia ekarri du gogora hark: «Nik gogoan dut lehenengoz abesten entzun nizun eguna. Andolin Eguzkitzak Jon Miranderen Orhoituz liburua argitaratu zuen, eta zu, gitarra hartu, eta Kattalin abesten hasi zinen». Kantu horren errepika abesten hasi da segidan Ordorika: «Ene maite, ene maite, ene maite Kattalin…». Eta publikoa ere berehala jarri du kantuan. Etxeko egongelan egongo balira bezala, ordu eta erdi inguruko saio intimoa osatu zuten atzo iluntzean bi artistek. Erdi kontzertu eta erdi solasaldi moduko formatua izan zuen, eta publikoa gustura egon zen bien arteko askotariko istorioak entzuten. Aspalditik daude sarrera guztiak bukatuta. Bide horren lehen urratsa izan zen atzokoa, eta datozen hiru egunetako emanaldiekin borobilduko dute ibilaldia.

«Nik, egia esan, pentsatzen nuen Joseba prosan arituko zela gehienbat», bota du bat-batean Ordorikak. Gitarra hartu, eta Sarrionandiaren poematik sortutako Alberto Caeiroren bisita kanta jotzen hasi da zuzenean. «Kantu honek ekartzen dit gogora gizarte normal bat izateko gogoa genuela. Gizarte gatazkatsu batean bizi ginen, eta nolabaiteko kontraesan bat da abestia. Paradoxa moduko bat», azaldu du Sarrionandiak. 1975. urte inguruan idatzi zuen kantua Sarrionandiak, eta Gabriel Aresti izan dute gogoan saioaren hasiera horretan. Harekin izandako hartu-emana eta hari jasotako oinordetza nabarmendu dute bi artistek: «Erreferente handi bat izan zen». Pott banda literatur taldeko kide izan ziren Ordorika eta Sarrionandia 1970eko hamarkadako azken txanpan, Bernardo Atxaga, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde eta Jon Juaristirekin batera. Argitaletxe bat sortzea zen abiapuntuko asmoa, baina Pott aldizkaria egin zuten azkenean: sei zenbaki guztira, 1978tik 1980ra bitartean.

1980an atxilotu zuten Sarrionandia, ETAko kidea izatea egotzita. «Bildotsa zen Sarri guretzat, ez genuen izenik esaten», oroitu du Ordorikak: «Behin, etxeko buzoira joan eta Sarriren koaderno bat aurkitu nuen, osorik eskuz idatzia. Poema hau zeukan barruan, besteak beste», kontatu du musikariak. Galtzetan gordetzeko koplak abestu du jarraian, eta, kantuaren amaieran, azalpena eman du Sarrionandiak: «Puerto de Santa Marian idatzita dago olerki hori, 1981eko uda aldera. Kartzela berezi bat zen, máxima seguridad deitzen zutena. Giroa itogarria zen, oso gogorra, eta, halako egoeran, kideen arteko harremana ere ez zen izan onuragarria». Idazketa zen harentzat ihes egiteko bidea, eta hitzetan aurkitu zuen nolabaiteko babesa.

Hurrengo abestiaren lehen doinuak entzutearekin batera, eten egin du bat-batean Sarrionandiak: «Kontatu dezaket anekdota bat?». Ordorikak erantzun baino lehen erantzun dio publikoak. Jose Mari Sagardui Moja Gatza-ren Zaldi berdea memoria liburuko hitzaurrea idatzi zuen idazleak, eta gertaera hori hartu du abiapuntutzat: «Orduan ulertu nuen koiu hitzak hartu esan nahi zuela». Barrez erantzun dio publikoak, eta Sarrionandiaren erbestealdia izan dute gerora hizpide.

1985ean Martuteneko espetxetik ihes egin ondoren, Ipar Euskal Herrian hartu zuen babes Sarrionandiak denbora batez. Hazparneko Elizaberri auzoan egon zen, eta, hain zuzen, bertan gurutzatzen dira Martin Larralde bertsolariaren eta Sarrionandiaren erbesteak. Kantu hori izan zen hurrengoa. Galdera bat dago erdigunean: «Itzuli izan balitz, zer?». Autorretratu bat da abestia. Bere buruaz ere mintzo baita Sarrionandia, Larraldez mintzo denean. Gizon bat hiltzeagatik eraman zuten preso Larralde, baina ezetz zioen berak; berak ez zuela inor hil. Epaitegiak errudun jo zuen, galeretara eraman zuten, eta etxetik urrun hil zen.

Hazparnetik Habanara

«Nahi duzu beste kantu bat?», galdetu dio Sarrionandiari musikariak. Buruarekin adostasun keinua egin dio, eta Lera zakurren balada abestiaren akordeak jotzen hasi da. «Lagun izoztua nobela ez dut esango gutxietsita dagoenik, baina bai iruditzen zait ez dela radarrean egon», aitortu dio musikariak. Isilik geratu da idazlea, eta honakoa gehitu du berehala: «Jo ezazu kantu alai bat». Barre egin du publikoak, baita Sarrionandiak berak ere. «Jo dezagun Habanako bat, beraz», erantzun dio musikariak. Hondartza galduan jo, eta honakoa aitortu du Sarrionandiak: «Dena da oso eklektikoa Karibean, nahaste-borrastea, eta jendea ere halakoxea da: ganorabako hutsa». Bugainbilen usaina testua errezitatu du Sarrionandiak, baina, aurrez, jakinaren gainean jarri du publikoa: «Bugainbila asko daude Habanan, baina, bai, arrazoi duzue: ez daukate usainik». Barrez lehertu da publikoa.

Tarte batez isilik egon ondoren, honakoa galdetu dio Ordorikari: «Zergatik egin zenuen Kubako disko hau?». «Zuengatik, nik uste», erantzun dio berehala. Kuban egindako birak harengan «eragin handia» izan zuela kontatu du musikariak: «Banuen gogoa han bizi izandakoaren lekukotasun bat uzteko, kantu bilakatzeko hango pasarte batzuk. Nire omenaldi xumea da». Haren ondotik etorri dira beste zenbait abesti. Tartean, Izen zaharrak.

Publikoa, gustura

«Ez dakit zer ordu den, amaitzen joan beharko dugu», esan du halako batean musikariak. «Goiz da oraindik, lasai», oihu egin du ikusle batek publikotik. Barre egin dute bi artistek, eta Sarrionandiaren errezital batekin eman diote amaiera saioari. Clarice Lispector idazle brasildarraren testu bat euskaratu du idazleak: Geure bortizkeria. Saio bakoitzerako testu jakin bat prestatu du, «bakoitzerako desberdina». Txalo zaparrada baten ondoren, amaiera eman diote: «Eskerrik asko gure arteko elkarrizketa entzuteagatik». Publikoa gehiago entzuteko gosez geratu dela dirudi, baina bozgorailuetako saxofoi doinuekin hasi dira pixkanaka euren eserlekuetatik altxatzen. Ostegunera bitarte, istorio gehiago entzuteko aukera izango dute ikus-entzuleek.


Summary: Zaldibarko zabortegia behin betiko zigilatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzak Verter Recyclingi. Arantxa Tapiak gogoan izan ditu Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran, zabortegia amildu zenetik hiru urte bete diren honetan. Justiziarekin elkarlanean aritzeko prest dago Jaurlaritza.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak Verter Recyclingi exijitu dio behin betiko zigilatu dezala duela hiru urte amildu zen Zaldibarko zabortegia, eta har ditzala itxi ondorengo kontrol eta jarraipen neurriak. Astelehenean hiru urte bete ziren Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) kraskatu eta amildu zenetik: hiru urte, beraz, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran hango langileak hil zirenetik eta ingurumenean eragin larriak eragin zituenetik. Sololuze, Beltran eta haien sendiak gogoan izan ditu Tapiak gobernu kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.p>

Ikusi gehiago: Podcasta: 'Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari'

Adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzak «hasiera-hasieratik» lanak egin zituen desagertutako langileak bilatzeko, bai eta zabortegia egonkortzeko eta ingurumenaren gaineko kalteak prebenitzeko bitartekoak jarri ere. Nabarmendu du gaur egun Zaldibarko zabortegia «egonkortuta eta zigilatuta» dagoela, baina ohartarazi du behin betiko zigilatzea egin gabe dagoela, eta Verterri exijitu dio lan hori egiteko. Tapiak azaldu du Jaurlaritzak egindako ikuskapenetan egiaztatu ahal izan dutela eremuak «egonkorra» izaten jarraitzen duela, baina ez dela behin betiko zigilatze prozesurik hasi, eta, hargatik, itxi ondorengo kontrol eta jarraipen neurriak hartzeko ere galdegin dio enpresari. Jaurlaritzak Fiskaltzari jakinarazi dio enpresak egin gabe dituela zigilatze lanak.

Zaldibarren hondamendia eragin zuen zabortegiaren jabeek Verter Recycling enpresa likidatzeko bidea hartu zuten, eta Jaurlaritzak 28,7 milioi euro eskatzen dizkio enpresari, hondamendiaren ostean egin behar izan ziren lanengatik. Diru hori eskuratzeko, Eusko Jaurlaritzak erabaki du premiamendu bideari ekitea, diru horren zati handiena berreskuratu ahal izateko. Tapiak gaineratu du irekitako prozesu judizialak aurrera jarraitzen duela, eta Eusko Jaurlaritza prest dagoela justiziari laguntzeko.


Summary: Gipuzkoako esportazioek 10.000 milioi euro gaindituko dituzte aurten. 2023a «ziurgabetasun urtea» izango dela aurreikusten du Bazkundeak, baina Gipuzkoako enpresak prest daudela adierazi dute.

Gipuzkoako enpresen esportazioak igoera betean daude 2020tik hona, eta 2023an 10.000 milioi euro baino gehiago izango direla iragarri du Gipuzkoako Bazkundeak. Iaz, zenbaki horretatik oso gertu ibili ziren esportazioak: 9.952 milioi euro, 2021ean baino %24 gehiago. Bazkundeak urtero egiten duen Koiuntura Ekonomikoaren Txosteneko emaitzak dira horiek, gaur Donostiako egoitzan aurkeztu dituztenak. Txostenaren arabera, baikortasunez hasi du Gipuzkoako enpresen gehiengoak 2023. urtea, baina aurrekoa baino zailagoa izango dela uste dute gehienek. Herrialdeko barne produktu gordina %1 eta %1,5 artean handituko dela uste dute —Adegik %0,5 eta %2 arteko hazkundea espero du—.

Gipuzkoako enpresen %18k uste dute beren negozioaren zifra handitu egingo dela aurten; %62k uste dute mantenduko dela, eta %20k, berriz, jaitsiera espero dute —iaz, enpresen %13k espero zuten beherakada—. Hala, 2023. urtea 2022.a baino okerragoa izango dela uste dute Gipuzkoako enpresariek. Bestalde, salgaiak esportatzen dituzten enpresen %39k uste dute esportazioak handituko direla, eta %44k mantentzea espero dute. %17 dira behera egingo dutela uste dutenak —%14 iaz—.

Inbertsioari dagokionez, enpresen %83k uste dute inbertsio maila mantenduko edo handituko dutela, eta %17k uste dute jaitsiko dela. Enpleguaren inguruko aurreikuspenak ere aldatu egin dira aurreko urtearekin alderatuta. 2022 hasieran, enpresen %9k zioten enplegatu gehiago izango zituztela urtean zehar, eta hori %18ra handitu da aurten. Hala ere, plantilla murriztuko zutela ziotenak %8 ziren iaz, eta %14 dira aurten.

Merkatariak dira ezkorrenak

Hala ere, ekonomiako sektore guztien aurreikuspenak ez dira berdinak, eta, beste leku askotan bezala, Gipuzkoan industriako eta eraikuntzako enpresak dira baikorrenak, eta merkatari txikiak eta zerbitzuetako enpresariak, berriz, ezkorrenak. Merkatari txikien %32k uste dute beren negozio bolumena jaitsi egingo dela aurten, eta beste hiru sektoreetan %18koa da adierazle hori. Bestalde, zerbitzuetako enpresen %15k uste dute pertsonala murriztu beharko dutela, eta merkatarietan, berriz, %12k uste dute hori. Industrian %6koa da adierazle hori, eta eraikuntzan, berriz, %1ekoa soilik.

Kezkak ere aldakorrak dira sektorearen arabera. Industrian, energiaren eta lehengaien prezioak dira kezka nagusia (enpresen %83ren kezka), baita lan kostuen igoera ere (%76). Eraikuntzako enpresarien %82 kezkatuta daude eskulan kualifikatuaren faltagatik, eta merkatari txikien eta zerbitzuetako enpresen buruhauste nagusia lan kostuen igoera da.


Summary: Mobilizazioa iraunarazi eta gogortu nahi dute sindikatuek. Milaka pertsona elkartu dira Baionan erretreten erreformaren kontra. Larunbatekoa mobilizazio «erraldoia» izatea espero dute.

Hilobi beltz bat, gainean inskripzio bat duela: «64 urte zituen». Sinbolo hori eskuetan egin dute manifestazioa milaka pertsonak Baionako karriketan, Frantziako Gobernuaren erretreteten erreforma proiektua salatzeko. Erretretaren adina 64 urtera gibelatu nahi duen errforma «injustu eta bortitza» bertan behera uzteko eskatu dute beste behin. «Ez dugu ezer laxatuko; Frantziako Gobernua ihesbiderik gabe dago», adierazi du Herve Larrouquert FO sindikatuko buruak intersindikalaren izenean.

Atzo hasi zuten lege proiektuaren eztabaida Frantziako Asanblean. Hala, Emmanuel Macron Frantziako presidentea babesten duten diputatuei mezua helarazi zien Argitxu Dufau LABeko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak: «Erraten ari dira nahitaez pasatuko dela erreforma hori. Guk erraten duguna da ezin dutela demokrazia horrela ukatu eta mehatxatu», adierazi zuen. «Badu zenbait aste karrikan garela; mobilizazio jendetsuak dira. Jendea enpresetan ere antolatzen ari da errateko ezetz, ez dugula onartuko erreforma. Frantziako Gobernuak gibel egin behar du. Guk ez dugu amore emanen, eta borrokan segituko dugu».

Manifestazioa pasatzeko orduan, 64 zenbakia marraturik «Erretreta erreforma honi ez» zioen pankarta handi bat zintzilikatu dute LABeko kideek Baionako herriko etxeko balkoitik. Izan ere, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak berriki jakinarazi du Rennaissance alderdiko kide egin dela, eta beharrezkotzat jo du erretreten erreforma egitea.

Patricia Glory CGTko buruaren hitzetan, «arazoa ez da Frantziako Asanblean konponduko, ez Matignonen ere; karrikan izanen da». Mobilizatzen segitzeko beharra azpimarratu du. Eta oraingoz haizea alde dutela uste du Larrouquertek: «Populazioaren atxikimendua lortu nahi dute, baina ez dute kausituko. Hamar langiletik bederatzi erreformaren kontra daude, eta biztanleen %60 ados dira herrialdea blokeatzearekin», oroitarazi du.

CFDTko buru Mercedes Gracietek ere uste du erreformaren kontrako oposizioa «handitzen» ari dela astez aste. «Biztanleria erreformaren kontra finkatu da, eta ez du gehiago nehork zalantzan ematen okerra dela eta beste soluzio batzuk lantzen ahal zirela». Larunbatean izanen da intersindikalaren ondoko protesta nagusia, lehen aldiz asteburuan. «Mobilizazio erraldoia» izanen dela espero dute.

Manifestazio nazionala

Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak ere parte hartu du Baionako mobilizazioan. «Neurri atzerakoiak dira mahai gainean daudenak, pentsio sistema ahultzera datozenak, eta garrantzitsua da horren aurka kalera ateratzea», erran du, langileei sostengua adierazita. Halaber, Espainiako Estatuan azken urteetan izandako erreformekin alderatu du Frantziako Gobernuak gauzatu nahi duena. «Sistema publikoa ahultzen dute, pribatuaren mesedetan».

Bihar goizean, mobilizazio nazionala eginen dute Hendaia eta Irun arteko mugan, 11:00etan. «Herri bat garela, hemen lan egiten dugula, hemen kotizatzen dugula eta hemen erabaki nahi dugula adierazteko».


Summary: Gasteizko udal haur-eskolak doakoak izango dira adin tarte guztietarako. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek erdietsi dute akordioa, eta 2023-2024ko ikasturtean jarriko dute indarrean. Jangela zerbitzuetan ere aldaketak izango dira

Gasteizko Haurtzaro, Lourdes Lejarreta, Sansomendi, Zabalgana eta Zaramaga haur eskolak doakoak izango dira datorren ikasturtean, zerbitzu hori bost eta zortzi ordu bitarte erabiltzen duten umeentzat. Neurria baliagarria izango da adin tarte guztietarako, eta, gainera, Hezkuntza Zerbitzuak 0 eta 2 urte arteko haurrentzako 374 plaza eskainiko ditu. Apirilean zabalduko da izen ematea.

2023ko aurrekontuen inguruan lortutako hitzarmenari esker izan ahalko dira doakoak haur eskolak, bai eta udal haur-eskolen prezio publikoa arautzen duen ordenantza fiskala aldatzeari esker ere. Elkarrekin Podemosek, esaterako, 120.503 euroko zuzenketa egin du aurrekontuan. Hala, bat egingo dute udalaren eta patzuergoaren eskaintzek, datorren ikasturtean azken horiek ere doakoak izango baitira.

Gaur onartuko du Tokiko Gobernu Batzordeak neurria, eta bihar eztabaidatuko dute Ogasun Batzordean. Hileko osoko bilkurara joango da azkenik, eta, alegaziorik ez egotekotan, apirilaren amaieran sartuko da indarrean.

Sexu berdintasunerako politiken inpaktu balorazioan aldeko txostena jaso du neurriak, eta, Iñaki Gurtubai Ogasun zinegotziaren ustetan, arau onuragarria izango da familientzat. «Jaiotza tasa sustatzeko eta familiako, gizarteko eta laneko bizitza kontziliatzea bultzatzeko beste tresna bat da». Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak azaldu duenez, gainera, «neurri lagungarria izango da etxeko ekonomia tentsionatuak arintzeko».

Gurtubaik berak adieraz duenez, «Gasteiz aitzindaria izan zen haur hezkuntzako udal zerbitzua eskaintzeko garaian; oraingoan ere, zerbitzu horren sarbide unibertsalean erreferente bihurtu nahi dugu». Estibaliz Canto Hezkuntza eta Kultura zinegotziak, bere aldetik, eskerrak eman dizkio Elkarrekin Podemosi, Udal Haur Eskolen Sarean alde egindako «apustu irmoa» dela eta.

Plaza gehiago jangeletan

Haur eskolen doakotasunak ez die jangela zerbitzuei zuzenean eragingo, baina hitzarmenak jangeletako plazak gehitzeko aukera emango die: 490 plaza izan dira orain arte, eta 680 izango dira. Azaldu dutenez, «familia kontziliaziorako mesedegarria izateaz gain, erabilgarria izango da adingabeei uda garaian elikadura egokia eskaintzeko».


Summary: NATOren eta EBren kontrako manifestazioa egingo dute Bilbon. Martxoaren 11n egingo dute, eta han «Euskal Herri antiinperialista» aldarrikatuko dute

Askapenak, NATOren eta Europako Batasunaren Kontrako Herri Plataformak eta Bardenas Ya taldeak manifestazioa egingo dute martxoaren 11n Bilbon, NATO eta EB ez, Euskal Herria antiinperialista goiburupean. Manifestazioa Plaza Eliptikotik abiatuko da 17:30ean, eta, horren bidez, «azken erasoaldi inperialista» salatu nahi dute.

Hego Euskal Herrian NATOri buruzko galdeketa egin zeneko urteurrenaren bezpera aukeratu dute deitzaileek manifestazioa egiteko. Izan ere, martxoaren 12an 37 urte beteko dira erreferenduma egin zenetik; Hego Euskal Herrian ezezkoa aise gailendu zen, botoen %60 baino gehiago lortuta. Manifestazioaren antolatzaileen ustez, NATO «erakunde militar hutsa» baino zerbait gehiago da: «NATO burgesiaren armada da, baina, horrez gain, kapitalaren politikei aurre egiten dien edozeinen aurka egiteko adar militarra ere bada».

Ikusi gehiago: Salatu dute Bilboko portutik Ukrainara gerra materiala bidaliko dutela

Ukrainan pizturiko gerra eta mundu osora hedatu den krisi egoera ikuspegi horretatik ikusten dute manifestazioa antolatu duten eragileek. Diotenez, sistema kapitalistan krisia ez da «salbuespena», sistemaren berezko ezaugarria baizik: «AEBen hegemonia ekonomiko, politiko eta militarra aldatzen ari da; Txina eta, neurri txikiagoan, Errusia beren eragin ekonomiko eta politikoa areagotzen ari dira munduan, eta horregatik ari dira potentzia atlantistak erasoaldia ekialderantz garatzen». Aukera baliatu dute Donbassko errepublikei «elkartasuna» adierazteko.

Manifestazioaren antolatzaileek kritikatu dituzte Espainiako azken aurrekontuak, «alderdi sozialdemokrata guztiek onartutakoak», horien bidez «NATOren mesedetara herri langileen baldintza materialak okertzea» babesten delakoan: «NATOri gaitasun gehiago eman zaizkio, eta burgesiaren interesak defendatzeko azpiegitura zibilak eskuratzeko eskubidea aitortu zaio».

«Burgesiaren aparatu politiko guztiak suntsitzeari» beharrezko deritzoten manifestazioaren eragileek, eta, horregatik, Espainiako eta Frantziako estatuen kontra ez ezik, NATOren eta Europako Batasunaren kontra ere jo dute: «Horregatik dei egiten dugu NATO buru duen azken erasoaldi inperialistari aurre egin eta Euskal Herri antiinperialistaren aktibazioa aldarrikatzeko».


Summary: Espainiako Berdintasun Ministerioak berretsi du «desadostasun politikoak» dituela PSOEren lege proposamenarekin. Sexu askatasunari buruzko legea erreformatzeko prozesuan, inbestidurako blokeak «testu adostu bat» eskatu die PSOEri eta Unidas Podemosi. Eztabaida eragin dute Pilar Llop Justizia ministroaren hitzek: «Erraza da indarkeria frogatzea».

Soilik baietz da baietz legearen erreformaren inguruan «desadostasun politikoak» daude Espainiako Gobernuaren barruan, Angela Rodriguez Berdintasunerako estatu idazkariak aitortu duenez. Atzo, PSOEk bere kabuz erregistratu zuen Kongresuan sexu askatasunari buruzko araua aldatzeko lege proposamena, eta datorren asteartean Kongresuko Mahaira heltzea espero da —ezin izan dute gaurko bileran sartu—. Berdintasun Ministerioaren eta Unidas Podemosen oniritzirik ez du proposamenak, eta gaur are ageriago geratu da gobernu bazkideen arteko talka. Izan ere, zeresana eman dute testuaren defentsan Pilar Llop Justizia ministro sozialistak egindako adierazpenek: «Oso erraza da demostratzea indarkeria egon dela: zauri batekin froga daiteke; eta, orduan, biktimak ez du frogatu beharko onespenik eza».

Ser katean egindako elkarrizketa batean, Llopek ukatu egin du proposamenak aurreko eredura itzultzea dakarrenik, mantendu egin dituztelako bai delituen bateratzea —ez dute berreskuratu sexu abusuen eta erasoen arteko bereizketa—, bai emakumeen onespenaren ideia. Hala ere, indarkeria, larderia edo biktimaren borondatearen baliogabetzea baldintza gisa jarri dituzte zigor tarte batzuetara sartzeko. Eta hor dago desadostasunaren muina: «doikuntza tekniko» horrek berekin dakar, hain justu, halakorik egon dela frogatu behar izatea. Halaxe onartu du Llop ministroak berak: «Indarkeria edo larderia dagoenean, ez da onespena frogatu behar. Baina iritzi publikoa nahasten ari dira, esaten dutenean indarkeria edo larderia sartuz gero biktimek frogen kalbarioa pasatu beharko dutela. Ez dago arazorik onespenarekin: oso erraza izango da [frogatzea ez dela onespenik izan], indarkeria edo larderiarik badago. [...] Oso erraza da demostratzea indarkeria egon dela: zauri batekin froga daiteke; eta, orduan, biktimak ez du frogatu beharko onespenik eza».

Hainbat erreakzio eragin dituzte adierazpen horiek gobernuko bazkideen artean. Ione Belarra Eskubide Sozialen ministroak Twitterren erantzun du: «Sexu eraso batean indarkeria egon dela frogatzea hain erraza bada, zergatik 2021eko 4.000 epaitan soilik 500 emakumek lortu zuten demostratzea?». Rodriguez estatu idazkariak berretsi du onespenaren eredua auzitan jartzen duela gobernuak proposatu duen aldaketak: «Zoritxarrez, Justizia ministroak oso argi esan du gaur: indarkeria frogatu badaiteke, ez da beharrezkoa onespena frogatzea; hor dago arazoa eta desadostasuna».

Onespena erdigunean

Zuzenean Llop aipatu gabe, auziaz mintzatu da Irene Montero Berdintasun ministroa ere: «Emakume guztiek jakin behar dute badakigula ez dela erraza indarkeria eta larderia frogatzea». PSOEren proposamenak aurreko Zigor Kodera bueltatzea dakarrela uste du: «Emakumeen eskubideetan atzera egitea ekar dezake». Eta berriz esan du onespenaren printzipioari «legearen erdigunean» eusteko lan egingo dutela.

Izan ere, onespenaren printzipioa izan da soilik baietz da baietz legearen ardatz nagusietako bat: testuaren arabera, sexu erasotzat hartzen dira «beste pertsona baten sexu askatasunaren aurka haren onespenik gabe egiten diren jardun guztiak»; erasoen definizioan bertan aipatzen da indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiltzea, baita biktimaren borondatea baliogabetzea ere. Printzipio horren gainean ezartzen dira zigorrak, kontuan hartuta erasoan sarketarik izan den ala ez, eta larrigarririk dagoen.

PSOEk proposatu duen erreforman, zigor tarteei mailaketa bat erantsiko diete, indarkeria edo larderia erabiltzen den edo biktimaren borondatea baliogabetzen den kasuetarako, eta azpimota horretako zigorrak handiagoak izango dira. Hortaz, adibidez, sarketarik gabeko sexu erasoetan, zigorra urtebete eta lau urte artekoa izango da —orain bezala—; baina indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea frogatzen bada, zigorra urtebete eta bost urte artekoa izango da; eta larrigarriekin, bost eta hamar urte arteko kondena ezarri ahalko da.

Oposizioa, akordio eske

Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdiak ere hasiak dira PSOEren proposamenaz iritzia ematen. EAJk atzo adierazi zuen adituekin aztertuko duela testua. EH Bilduko diputatu Bel Pozuetak, ordea, legearen muina babestera deitu du, eta zalantzak agertu ditu bortxaren eta larderiaren baldintzen inguruan: «Indarkeria frogatu egin behar bada onespenaren ideia eraginkorra izan dadin eta epaileek biktimak sinets ditzaten, aurreko eredura itzuliko gara». Marra gorri berak ezarri ditu ERCko Gabriel Rufianek: onespenaren printzipioa errespetatzea, «frogatzearen infernura» ez itzultzea eta Kongresuan eztabaidatuko den testuak Berdintasun Ministerioaren onespena edukitzea.

Izan ere, inbestidurako blokeak «testu adostu bat» galdegin die PSOEri eta Unidas Podemosi, «aukeratu beharraren tesiturara» ez iristeko. Bi aldeen arteko «borroka» eta «ikuskizuna» gaitzetsi dute Mas Paisek, Compromisek eta PDeCATek ere, eta «zarata murrizteko» eskatu diete gobernu kideei.

Alde horretatik, Pedro Sanchez gobernuburuak gaur adierazi du «solaskidetzaren» bidez konponduko dela auzia. Legea «ona» dela esan du, emakumeen babesean «aurrerapausoak» ekarri dituela, baina arazoak dituela: «Agerikoa da aplikazioan nahi gabeko ondorioak izan dituela, eta motz geratzen ari naiz». Erantsi du «egin beharrekoa» egingo dutela «arazoa konpontzeko, etorkizunean kondena murrizketa bat bera ere gerta ez dadin».


Summary: Pasaiako sarraskian hildakoen senideek auzia gizarteratu nahi dute, egia argitzen laguntzeko. Harreman dinamika bat abiatuko dute martxoaren 28ra bitarte. Orduan egingo dute ustez segadan parte hartu zuten zazpi polizia identifikatzeko saioa.

«Berandu da, baina guretzat ez da beranduegi izango Pasaiako badian gertatu zena behar den bezala ikertu eta argitzen bada», adierazi du Pello Aizpuruk, Espainiako Poliziak 1984an hildako KAA Komando Autonomo Antikapitalistetako senideen izenean. Egia, justizia eta errekonozimendua eskatu dituzte senideek, eta azaldu dute gaia gizarteratzeko «harreman dinamika bat» abiatu dutela. Martxoaren 28ra bitarte, alderdi, sindikatu, gizarte eragile eta instituzioetako ordezkariekin harremanak sustatzea dute helburu, ordurako deitu baitu Donostiako Instrukzioko 2. Epaitegiak Joseba Merino, lau militanteen hiltzailetako batzuk identifika ditzakeen ikusteko.

Ikusi gehiago: Joseba Merino, Pasaiako segadako lekukoa: «Ez genuen espero, identifikazio saioa egitea beti ukatu baitigute»

Azpeitiko Udaletxean egindako agerraldian, Aizpuruk adierazi du familiek eta abokatuek egindako lanari esker ireki ahal izan dela berriz ere auzia, epaitegien urteetako borondate ezaren ostean. Urte askoan auziak izandako irregulartasunak eta poliziek prozesuan izandako «inpunitatea» kritikatu ditu, eta adierazi du jarraituko dutela «egia jakiteko behar den bezalako ikerketa bat egin dezaten eskatzen». Hura da, Aizpururen esanetan, justizia eta erreparazioa eskuratzeko lehen urratsa.

Aizpururen hitzetan, auzia ixtea «sinestezina» izan zen senideentzat. Auzibidea 2018an itxi zuten, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak akusazioaren azken helegitea atzera bota ostean. Irregulartasunak, ordea, ugari izan dira bidean. Aizpuruk gogoratu du gorpuak epailearen baimenik gabe mugitu zirela aztarnarik ez aurkitzeko, epaileak ez zuela balistikako frogarik eta identifikaziorik agindu, eta Poliziak ez zituela epaileak eskatutako argazki txostenak plazaratu. «Zabarkeria eta kontraesan» horiez gain, gertatutakoaren testigu zuzenak ere bazeuden; horietako bat Merino bera.

Senideen abokatu Santi Gonzalezek ere epaitegiek izandako «borondate eskasa» salatu du, eta kritikatu du ohikoak izan direla «estatuak estatua ikertzen duenean dauden arazoak». Halere, egoerak beste norabide bat hartu zuen duela urte eta erdi inguru. Merinok, segadatik bizirik atera zen KAAko militante bakarrak, ustez ekintza hartan parte hartu zuten zenbait polizia identifikatu zituen TVEren bideo batean. Afera epaileari jakinarazi zion abokatuak, eta hark berriz ireki zuen ikerketa.

Identifikatutako poliziak lekuko gisa deklaratzera deitzea erabaki zuen epaileak, baina senideen abokatuak helegitea jarri zuen Gipuzkoako Auzitegian, haiek ikertu gisa deklaratu zezaten. Auzitegiaren onespena izan zuen helegiteak, baina epaileak baldintza gisa jarri zuen lehenik haiek identifikatzea.

Hala, zazpi polizia deitu ditu identifikazio saio batera, Rosa Jimenok eta Merinok identifikatu ditzaketen zehazteko. Polizia horiek Gipuzkoako gobernadore militar Rafael Garridoren hilketa ikertu zuten taldeko kideak dira; ETAk hil zuen Garrido, 1986an.

Epaileak egindako urratsak auzia «behar den moduan» ikertzeko borondatea erakusten du, Gonzalezen esanetan. Halere, jakitun da identifikazioa ez dela erraza izango, ia 39 urte igaro baitira: «Ez dakigu horrek zer emango duen». Era berean, azaldu du askotariko trabak eta mugak daudela prozesuan: inoiz ez da operazioan parte hartu zutenen zerrendarik argitaratu, ez dago erregistrorik, argazkiak osatu gabe daude... Finean, Gonzalezek azaldu du espedientea «zulatuta» dagoela, eta hala dagoela horretarako «borondate politiko bat egon delako». Izan ere, gogoratu du Rafael Delas eta Dionisio Aizpuru fusilatu egin zituztela, poliziak zuten inpunitatearen jakitun zirelako: «Bazekiten ez zela ondo ikertuko».

Aiert Larrarte Azpeitiko Udalaren abokatuak —herri akusazioa da— gehitu du epaileak bi bide jorratu behar dituela ikerketaren une honetan. Batetik, delitu bat egin ote den zehaztea, jada baieztatu dagoena. Bestetik, delitua egileei egoztea. Hori da «zailtasun» nagusia. Horretarako, epaile eta abokatuez gain, beste instituzio batzuek ere urratsak egin ditzaketela azaldu du: «Zenbat polizia zeuden egun horretan? Ehun, 150, 200? Herri honetan inork ez daki bat bera ere nor zen?».

Horregatik, senideek egin bezala, abokatuek ere gaia gizarteratzearen premia adierazi dute, herritar, eragile eta instituzioek auzian eragiteko. «Ez dakigu noraino iritsiko den epaitegietan, baina badakigu profitatu behar dela aukera epaitegietatik kanpo ere», azaldu du Gonzalezek. Eta Larrartek gehitu: «Euskal Herrian egongo dira instantzia nahiko zeintzuk izan ziren badakitenak».

Azpeitiko alkate Nagore Alkortaren hitzetan, xedea egia jakiteko ikerketa abiatzea da, ondoren senideek justizia eta erreparazioa ere izan ditzaten. «Mekanismo guztiak abiatu behar ditugu».

Espainiako Poliziak 1984ko martxoaren 18an atxilotu zuen Rosa Jimeno eta, torturen ostean, KAAko kideekin hitzordu bat ezartzera behartu zuten, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) portuan. Martxoaren 22an ehundik gora poliziak parte hartu zuten haiei egindako segadan. Rafael Delas, Pedro Mari Isart, Jose Mari Izura eta Dionisio Aizpuru hil zituzten. Denera, 113 bala zulo antzeman zizkieten lau gorpuei.


Summary: Osasun sistema publikoa, langileen eta pazienteen begietatik.

«Osasun publikoak politikaren lehen lerroan egon behar du» Felix Zubia, mediku intentsibista

«Osasun sistema publikoak hamabost urterako plangintza behar du», adierazi du Felix Zubiak (Zarautz, Gipuzkoa, 1974). «Egoera honek ez du urtebeteko konponbiderik; norbaitek hori badio, gezurretan ari da». Gauzak aldatzeko baliabide gehiago izatea eta osasun publikoan diru gehiago jartzea ezinbestekoa dela uste du. Donostia Ospitaleko medikua da, zainketa intentsiboetako zerbitzuburua. Garrantzitsutzat dauka talde politikoen elkarlana, baina ezin dira bakarrik aritu: «Sindikatuetako eta langile erakundeetako kideen ahotsak ere kontuan hartu behar dira».

Zubiak proposatu duen epe luzerako planak, batetik, pazientea jarriko luke artaren erdigunean, eta, bestetik, lotura zuzena izango luke gizarte zerbitzuekin. «Osasun arazoek menpekotasuna sortzen dute askotan, eta menpekotasun horren erantzunak gizarte sisteman egon ohi dira maiz», nabarmendu du. Horretarako, pazienteei erantzun zabal bat emango dien zaintza sistema egokitua eratzea da haren nahia, osasun sistema publikoaren oinarria zein den ahaztu barik: «Lehen mailako arreta».

Aldi berean, egungo gizartearen beharrak betetzeko arreta eredua garatu behar dela uste du: gero eta zaharragoa den gizarte batek darkartzan premiei begira jardun behar da. «Ospitaleetako jarduera ere handitu egin beharko da, betiere pertsona bakoitzaren egoera eta adina kontuan hartuta». Adibide bat jarri du: «80 urte dituen pertsona bati minbizia diagnostikatzen diotenean, ebakuntza bat egitea edota kimioterapia oso gogorra ematea ez da beti komenigarria izaten». Gaixo bakoitzaren beharrak aztertu eta horren arabera jokatzearen aldekoa da Zubia.

Ildo horretan, gaixoekin aritzen diren profesionalen iritzia aintzat hartzeko eskatu du, eta parte hartzea sustatzen duen kultura sortzeko. «Bilerak ez daitezela izan espedienteak betetzeko zerbait, baizik benetako konponbideak aurkitzeko bidea». Ideologiak ideologia, ezinbestekoa iruditzen zaio pazienteekiko konpromisoa bermatzeko gizarte hitzarmena, eta gizarte osoak eratu beharko duen zerbait da. «Osasun publikoak politikaren lehen lerroan egon behar du, baina borroka politikotik kanpo».

«Bizitzaren medikalizazioari konponbidea eman behar zaio» Irene Tubia, famili medikua

Elizondoko osasun etxean egiten du lan Irune Tubia familia medikuak (Iruñea, 1985). Aldatzeko gauza ugari atzeman ditu gaur egungo osasun sisteman; horietako batzuk, «oso aspaldiko arazoak». Haren irudiko, COVID-19aren izurriak «erabateko haustura» eragin zuen osasungintzan: «Orain pixkanaka lehengora bueltatzen ari bagara ere, aurretik zeuden gabeziak indar handiagoz azaleratu dira». Sendagile eskasia da horietako bat: «Duela hogei urtetik ari zaizkigu horretaz ohartarazten: mediku asko erretiro adinera hurbiltzen ari zirela, eta beharrezkoa zela berritzea, baina arduradunek beste alde batera begiratu dute. Azkenean, heldu da denok espero genuena: ez dago profesional nahikorik».

Horri aurre egiteko, bide «zuzenena eta garestiena» aukeratuko luke Tubiak: «Mediku gehiago prestatu eta kontratatu, jada lanean direnei trebakuntza jarraitu hobea eskaini eta, ohiko lan deialdiez gainera, beste alor batzuetako profesionalak ere kontratatu; dietetikan, fisiologian... Egun, oso espezialista gutxi daude Osasunbidean alor horietan, eta halakoak kontratatzeak mesede eginen liguke familia medikuei, lan karga handia arinduko ligukeelako».

Etorkizuneko osasun sistema imajinatzeko tenorean, «gehiegizko burokraziari» ere konponbidea bilatuko lioke Tubiak: «Lehen arretan, denbora asko galtzen dugu garrantzi eskasa duten lanetan katramilatuta. Paper kontuetan, alegia. Denbora hori aprobetxatuko bagenu pazienteak ikusten, jendeak ez luke astebetez zain egon beharko familia medikua ikusi ahal izateko».

Azkenik, «bizitzaren medikalizazioaren arazoari» ere helduko lioke. «Urteak daramatzagu entzuten edozertarako jo behar dugula medikuarengana. Ez du zertan horrela izan. Ez da beharrezkoa 20 urteko batek anbula- torioan ordua eskatzea zintzurreko minarekin edo sukar pixka batekin esnatu delako». Halakoak gero eta maizago ikusten ditu: «Errua ez da jendearena, osasun langileok ere sustatu baitugu dependentzia hori». Proposatu du baliabideak jartzea «prebentzioan» eta «gizartearen formakuntzan», bizimodu osasuntsuago bat eta osasun sistema eraginkorrago bat lortzeko.

«Jendeak, ahal bada, ez du joan behar ospitalera; azken pausoa da» Pilar Lekuona, erizaina

«Osasun sistema publikoaren etorkizuna zein den? Lehen mailako arreta». Zalantzarik gabe erantzun du Pilar Lekuonak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1966), Gipuzkoako Erizainen Elkargoko presidenteak. Urteak daramatza erizain lanetan, baita erizainek egiten duten lana aldarrikatzen ere. «Unibertsitate ikasketak, masterrak eta doktore tesiak egiteko aukera dugu orain, eta gure lana medikuek egiten dutenaren osagarria da», argudiatu du. Horregatik uste du, hain zuzen ere, lehen mailako arreta erizainek ere kudeatu beharko luketen zerbait dela. «Hauxe da arta horretan jarduteko momentua; ez sendagileek egiten dutena egiteko, baizik eta prebentzio lanak arintzeko».

Izan ere, datozen hamarraldietan beharko den osasun sistema publikoa hobetzeko gakoa «prebentzioa» dela aldarrikatu du erizainak. «Jendeak, ahal bada, ez du ospitalera joan behar; azkeneko pausoa da hori, garestiena». Behar bezalako lehen mailako arreta izatea da horra ez iristeko neurririk onena, baita gizarte zerbitzuek eskaintzen dituzten etxez etxeko zerbitzuak hobetzea ere. «Osasun zentroetara doazen paziente askok ez dute osasun beharrik izaten, gizarte arazoak baizik». Ezinbestekoa da, beraz, zerbitzu bien artean behar bezalako «kohesioa».

«Diziplina anitzeko arreta» deritzo pertsona bat osasun etxera heltzearen atzean dauden aldagaiak aztertzeari, eta bestelako zentroetan ere kontuan hartzeko zerbait da, Lekuonaren ustez. «Zahar etxeetan, esaterako». Paziente bakoitzaren egoera eta errealitatea ikertzeko denbora izatea da halakoetan garrantzitsuena. «Erizainen lantalde guztiek beterik egon beharko lukete horretarako, eta baliabide gehiago ere behar lirateke».

Osasun sistema publikoaren inuguruan dituen nahiak utopiatik urrun daudela uste du Lekuonak, eta oinarrizko kontuak berritzea da, haren iritziz, garrantzitsuena: oinarri on batzuk jartzen hastea. Urteotan urratutako bide erratu asko pandemiak oraindik agerikoago utzi dituela uste du. Orain da gauzak aldatzen hasteko garaia: «Profesionalek lan egiteko gogoa dute, baina zaindu egin behar ditugu». Ematen den arta, bestela, ez da onak izango. «Guztion konpromisoa da».

«Gaixook ere asko daukagu emateko: parte hartu nahi dugu» Olatz Mercader, pazientea

Olatz Mercaderren (Zarautz, Gipuzkoa, 1976) gurasoak minbiziak jota hil ziren biak, duela hamar urte baino gehiago. 2020an diagnostikatu zioten berari ere gaixotasun bera, baina gurasoek jasotako arta eta berak jasotakoa nahiko desberdinak izan direla esan du. «Aldaketa nabariena da zita orduak ez direla batere koordinaturik egoten; esaten diguten gauza bakarra da deituko digutela». Minbizia duen gaixo batek, ordea, ez du telefono dei bat itxaroteko denborarik izaten, eta, beraz, egoera hori salatzeko elkartea sortu du Mercaderrek, Onkologikoko beste hainbat pazienterekin. «Ez badugu sistema publikoa defendatzen eta ez baditugu gaurko galerak konpontzen, osasun publikoa pikutara joateko arrisku larrian egongo da».

Etorkizunean Onkologikoko pazienteek behar bezalako arta jasotzea nahi dute, bai eta osasun publikoan paziente horiek guztiz integratuta egotea ere. «Hemendik hamabost urtera egoera ideal bat irudikatu beharko bagenu, minbizia sendatzea ez litzateke helburu bakarra izango», nabarmendu du. Bestelako xede batzuk ere bete beharko lituzke osasun sistemak: «Osasungarriak diren ohiturak eta kultura sustatzea, batetik, eta ikerketa publikoak egin ahal izateko baliabide gehiago bideratzea, bestetik».

Osakidetzako 2018ko eta 2023ko plan onkologikoek bat egiten dute haien eskaerekin, teorian behintzat. «Hainbat ate jo ditugu, eta zuzendariekin, arduradunekin eta alderdi politikoetako buruekin bildu gara. Arrazoia ematen digute, baina ez dute egoera aldatzeko bide eraginkorrik jorratzen», salatu du. Egoera horrek ezinegona sentiarazten die, nahi duten bakarra sistema publikoa sendotzea delako. «Gaur egun, gaixotasun onkologiko bat izatea ginkana bat da».

Mercaderrek amesten duen etorkizun horretan, pazienteen ezinbesteko partaidetza da beharrezkoa, haien bizipenak, esperientzia eta beharrak kontuan har daitezen. «Gaixook ere asko daukagu emateko. Askotan, entsegu klinikoetan parte hartzen dugu, eta parte hartu nahi dugu, tratamendu berriak garatzeko». Hala, osasun sistema publikoaren etorkizuna esfortzu kolektiboan dagoela azpimarratu du: «Eta horixe falta da, hain zuzen ere».

«Baliabide gehiago behar ditugu: ez dakit non dauden» Marga Saenz Herrero, psikiatra

«Osasun mentala gainerako gaitzetatik bereizita egoteak kalte egiten die emakumeei eta genero aniztasunari», salatu du Marga Saenz Herrerok (Kanariak, Espainia, 1968), Gurutzetako Ospitaleko (Bizkaia) mediku eta psikiatrak. Duela hamazazpi urte hasi zen Euskal Herrian mediku lanetan, aurrez Bartzelonako, Madrilgo eta New Yorkeko osasungintzan aritu ostean. Osakidetza atzerriko ereduetatik urrun dagoela uste du, buru osasunari dagokionez bereziki: «Osasun mental eta fisikoa banatzeak, hain zuzen, are gehiago estigmatizatzen ditu buruko gaixotasunak».

Genero ikuspuntua gehiago landu beharko litzatekeela uste du Saenzek, estigmatizazio horrek emakumeengan eragin handiagoa duelako, bereziki. Hala, osasun mentalean jarduten duten zentroak bereizita egotearen kontrakoa da. «Lehen mailako arretan eskaintzen den osasun mentaleko paziente gehienak emakumeak dira, baina desintoxikazio zentroetara joaten diren ia denak, esaterako, gizonak dira». Desoreka horrek zer pentsa eman behar lukeela uste du.

Osasun sistema publikoak pertsona bakoitzaren beharrak asetzeko gaitasuna izan behar duela uste du, eta horretara bideratu behar direla baliabideak. «Agian, bi umeren ama den eta haurdun dagoen emakume alkoholiko bat ez da psikologoarenera joango, haur txikiak non utzi ez duelako, edota haur horiek galtzeko beldur delako». Haurrak zaintzeko zerbitzua eskainiko baliote, seguruenera, egoera bestelakoa izango litzatekeela adierazi du.

Hala eta guztiz ere, etorkizunean Osakidetzan onbidean urratsak egin daitezkeela uste du; hori bai, lurralde historiko bakoitzak dituen baliabideak egonkortzen baldin badira. «Berdintasuna eta ekitatea ez dira kontzeptu bera». Genero aldagaiei, hain zuzen, arazo sozialak gehitzen zaizkie, eta horrek izugarrizko eragina du osasun sisteman. «Ez da gauza bera Barrualdeko erakunde sanitarioan lan egitea, edo Ezkerraldekoan. Lehenengoan, handiagoa da familia euskarria; bigarrenean, pobrezia handiagoa dago».

Baliabideetan gehiago inbertitzea da, Saenzen iritziz, gakoetako bat: «Giza baliabide eta baliabide material gehiago behar ditugu; ez dakit non dauden».


Summary: Errefuxiatu palestinarren hiru kanpaleku daude lurrikarek kalte egindako eremuan. Orotara 62.000 palestinar bizi dira Siria iparraldeko kanpalekuetan. Oraingoz, 60 hildakoren berri eman dute.

UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoaren arabera, 438.000 errefuxiatu palestinar bizi dira Siria iparraldeko hamabi kanpalekuetan. Horietatik hiru lurrikarak kalte egindako eremuaren barruan daude: Latakiakoa eta Alepo kanpoaldean kokatutako Neirab eta Ein el-Tal. Orotara 62.000 errefuxiatu bizi dira horietan, eta erakundeak ohartarazi du horien %90 daudela laguntza beharrean, hau da, 57.000 inguru.

Oraingoz, 60 dira hildakoak, PAN Palestinako Aginte Nazionalak jakinarazi duenez. Baina nazioarteko erakundeko kideak kezkatuta daude bizirik irten direnen egoeraz. UNRWAko eledun Tamara Alrifaik azaldu duenez, 2,5 milioi euroko laguntza behar dute errefuxiatuen beharrizanei erantzuteko.

Alrifaik ohartarazi du hildakoen kopuruak gora egingo duela, laguntza berehala helarazi ezean. «Botikak, maindireak, mantak eta garbiketarako baliabideak behar ditugu». Gainera, errefuxiatuetako askoren etxeak ere suntsitu ditu seismoak. Latakian, esaterako, UNRWAren egoitzan igaro dute gaua 700 errefuxiatu inguruk. Beste hainbat tokitan eskolak bilakatu dituzte behin-behineko aterpe etxerik gabe geratu direnentzat, edo etxera itzultzeko beldur direnentzat.

Erakundeak azaldu duenez, oraingoz badituzte nahikoa botika zaurituak artatzeko, baina horiek bukatu ahala gehiago beharko dituzte. Horretaz gainera, indarkeria matxistaren aurkako neurriak hartu beharra ere nabarmendu dute.


Summary: ELAk ez du baztertu Bizkaiko zahar etxeetan greba mugagabera jotzea. Zazpigarren greba eguna dute gaur, eta karpa bat jarri dute Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, informazioa banatzeko.

Zortzi greba eguneko zikloan zazpigarren lanuztea dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako langileek, eta karpa bat jarri dute Bilbon, foru jauregiaren aurrean, euren borroka ikusgai jartzeko eta handik pasatzen diren herritarrei informazioa banatzeko. Ander Akarregi ELA sindikatuko ordezkariak gogora ekarri du beharginek bi urte eta erdi daramatela lan itunik gabe, «soldatak eta lan baldintzak izoztuta», baina patronalarekin ez direla bildu 2021eko urritik. Beraz, ez du baztertu greba mugagabera jotzera: «29 greba egun daramatzagu, eta mobilizazioak indartuko ditugu. Aurreko lan ituna lortzeko, 368 greba egun egin genituen; beraz, horretara itzuli behar badugu, itzuliko gara».

Akarregiren arabera, greba erantzun handia izaten ari da, gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» diren arren: «%90 ingurukoak dira, eta, zentro batzuetan, ohiko langile kopuruaren gainetik daude; horrek ez digu aukera handirik ematen jendea kalera ateratzeko: hainbat egoitzatan, pertsona bakar batek ere ezin du greba egin. Helburua da oztopoak jartzea, ez baitzaie gustatzen emakumeek euren eskubideak aldarrikatzea». Asteburuan zahar etxez etxe ibili dira, egoiliarren senideei informazioa ematen, eta atzo itxialdi bat egin zuten aldundiaren gizarte zerbitzuen egoitzan: «Ertzainek atera zituzten langileak».

ELAren ordezkariak gogora ekarri du azken egunotan enpresek egoitzetako tarifak %6-10 artean igo dituztela, argudiatuz lansarien igoerari aurre egin behar diotela, baina gezurra dela: «Langileek ez dute halako hobekuntzarik jaso; dena da enpresentzako etekin handiagoa». Langileen aldarrikapenak, baina, soldatez harago doazela erantsi du: «Zahar etxeetan beste eredu bat nahi dugu, kalitatearen aldekoa, eta ez negozioaren aldekoa». Izan ere, enpresak «diru publiko pila bat irabazten» ari dira, «prekarizatuz eta kalitatezko zerbitzua eman gabe». Bizkaian, 110 egoitza inguru daude, eta bi baino ez dira guztiz publikoak: «Tokien erdia baino gehiago aldundiak pagatzen ditu».

Hortaz, sindikatuak uste du aldundiak erantzukizuna duela lan gatazkan, baina beste albo batera begiratzea leporatu dio: «Diputazioak dio hau langileen eta enpresen arteko arazo bat dela, baina berak du zerbitzua bermatzeko ardura». Esku hartzeko eskatu dio berriz ere: «Pagatzen duenak exijitu behar du, baina kasu honetan diputazioak ez du exijitzen sektorea duintzeko». Izan ere, Akarregik gogora ekarri du COVID-19aren izurrian zehar azaleratutakoa: «Pandemiak agerian utzi du zer gabezia dagoen sektorean, baina agerian utzi du langileen gaitasuna ere, txandak bikoiztu baitzituzten, haien onena eman baitzuten. Funtsezkoak zirela esan zitzaien, baina orain albo batera utzi dituzte, bai diputazioak, bai patronalek».


Summary: Nafarroako Gobernua «ezin sinetsita» dago, Sindikatu Medikoak orain 1.000 euroko soldata igoera eskatu diolako. Osasun Departamentua prest agertu da sindikatuarekin akordio bat lortzeko, «baina zentzuzko posizioetatik abiatuta». LAB, SAE, ELA, UGT eta CCOOrekin ere batzartu da gobernua, otsailaren 15eko grebaren aurretik, «jarrerak gerturatzeko»

«Harrituta eta ezin sinetsita». Horrela atera da Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentua Sindikatu Medikoarekin eginiko azken bilkuratik. Elkarte sindikalak beste proposamen bat egin die Osasunbideko arduradunei, otsailaren 1ean hasitako greba mugagabea bertan behera uztearen truke: hilean 1.000 euroko soldata igoera, urtean 14 nominatan, eta igoera hori atzerako eraginez aplikatzea, 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera.

Hortaz, ados jartzeko posizioak malgutu beharrean, gogortu egin ditu Sindikatu Medikoak. Aurretik, hilean 500 euroko soldata igoera eskatu zuen 2023rako, eta beste horrenbestekoa 2024rako. «Osasunbidean bigarren greba astea hasi dugun honetan, Sindikatu Medikoaren greba batzordeak erabaki du bere hasierako eskakizuna bikoiztea. Argi dagoenez, eta behin baino gehiagotan adierazi ditugun arrazoiengatik, ezin dugu exijentzia hori onartu», azaldu du Osasun Departamentuak ohar batean.

Osasunbideko zuzendari nagusi Carlos Artundok ere «harriduraz» hartu du Sindikatu Medikoaren azken proposamena. «Ezin sinetsita gaude, orain, grebaren erdian, esan digutelako jada ez direla hilean 500 euro, hilean 1.000 euro baizik. Gure bide orrian jasota dago Nafarroako medikuen lan baldintzak eta soldatak hobetzea, noski; gure asmoa da hori egitea, eta akordio bat lortu nahi dugu, baina zentzuzko posizioetatik abiatuta, betiere».

Hala ere, aldeek ez dituzte negoziazioak amaitutzat eman, eta bilera gehiago eginen dituzte aste honetan. Nafarroako Gobernuak eutsi egin dio urtarrilaren 30eko aurreakordio zirriborroan proposatu zuen eskaintzari: alegia, hilean 400 euroko soldata igoera mediku guztientzat, guardiengatik ordaintzen den lansaria %10 handitzea eta lan karga murrizteko neurriak —besteak beste, Lehen Arretako mediku bakoitzak egunean 32 paziente artatzea, gehienez—. Horren gainean, «ñabardurak eta hobekuntzak» egiteko prest direla berretsi du Osasun Departamentuak, «argi utzita gure helburua pertsonak direla, pazienteak, eta zerbitzuaren hobekuntza».

Bilera intersindikalarekin

Bestalde, Osasun Departamentuak bilera egin du gaur otsailaren 15erako greba deialdia egina duten beste sindikatuekin: LAB, SAE, ELA, UGT eta CCOOrekin, alegia. Proposamenak idatziz helarazi dizkiete elkarri, eta hitzartu dute datorren astelehenean berriz elkartuko direla, eskaintzak eta proposamenak aztertzeko. Bilera bukatuta, Artundo zuzendariak esan du «jarrerak hurbiltzen» saiatuko direla datozen egunetan, «otsailaren 15eko greba eragozteko balioko duen akordio bat lortze aldera».

Artundok aitortu du, ordea, «oso denbora gutxi» dutela akordio bat lotzeko: «Ahaleginak eta bi eginen ditugu, baina badakigu gauden egoeran gaudela, 2023ko otsaila dela, hauteskundeetarako oso denbora gutxi falta dela, apirilaren 2an Nafarroako Parlamentuak jarduera etengo duela eta, hortaz, estu ibiliko garela». Hala ere, «negoziatzeko aukera baliatu» nahi dutela berretsi du Osasun Departamentuko zuzendari nagusiak, «medikuen soldatak ez ezik, gainerako langileei eragiten dieten auziak ere hobetzeko».

Osasunbideko sindikatuek otsailaren 15erako antolatutako grebari dagokionez, Artundok esan du «arrazoizkoa» dela eta denek partekatzen dutela «adostasunera iristeko nahia»: «Sendagileen kolektiboaren baldintzak hobetu behar direla esan dugun bezala, osasun arloko gainerako kolektiboen egoera ere hobetu beharra dago zenbait puntutan, horietako batzuk aspalditik, gainera. Hori da gure helburua».


Summary: Ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzea baztertu du Eusko Jaurlaritzak. EH Bilduk dio gobernuak ez duela lehentasun gisa «ustelkeriaren aurka egitea». Jaurlaritzak uste du, ordea, ustelkeriaren aurka badela «egitura zabal bat»

Ezusterik ez da izan EH Bilduk ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzeko egindako proposamena dela eta. Eusko Jaurlaritzak ezetz esan dio organo hori sortzeko lege proposamenari, aintzat hartzearen aurkako irizpidea adierazita. Gobernuak uste du administrazio publikoetan ustelkeriaren aurka «egitura juridiko eta instituzional zabala» badagoela, «gardentasunaren eta prebentzioaren aldeko borroka sustatzen dituena».

Ustelkeriaz hitz egin beharrak deserosotasun handia sortu dio azken asteetan EAJri, baina De Miguel auziak horretara behar du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria bera, eta onartu du haren alderdia ez dagoela «libre» ustelkeria auzietatik. Alabaina, gauza bat da begien bistakoa dena onartzea, eta bestea hauteskundeen atarian ustelkeriaren gaiari bozgorailuak jartzea.

Gauzak horrela, EH Bilduk hiru aldiz proposatu du jadanik Eusko Legebiltzarrean ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzea, legez, Nafarroako Parlamentuak iaz egin zuen bezala. «Urkulluren Gobernuaren ezezkoak agerian utzi du berriro ustelkeriaren aurka egitea ez dagoela bere lehentasunen artean; De Miguel auziak, adibidez, arlo horretan baliabide falta nabarmena dela argi erakutsi du», esan du koalizio abertzaleak, exekutiboaren ezetza jaso eta gero. Beste iritzi batekoa da gobernua. Bulego hori sortzeko beharrik ez dago, Jaurlaritzaren arabera: «Gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoan badago egitura juridiko eta instituzional bat indarrean eta aktibo, osotasuna sustatzeko, gardentasuna bultzatzeko eta euskal administrazio publikoetan ustelkeriari aurrea hartu eta aurre egiteko». Exekutiboak gogoratu du, gainera, «Legebiltzarreko talde berak ia ekimen bera» aurkeztu zuela 2020ko irailaren 15ean, «eta orduan ere atzera» bota zela.

«Herri duin» baten eskaera

EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronarentzat, ordea, «baliabide falta» dago ustelkeriari aurre egiteko. «Arlo horretan lan egiten duten instituzioek behin eta berriz salatzen dute ez dagoela mekanismo nahikorik praktika ustelak antzeman eta ikerzeko», esplikatu du. «Herri duin batean» bizitzeko «mekanismoak» behar direla dio, praktika okerrak galaraz daitezen.

Finean, «De Miguel gehiago» egongo ez direla «bermatzeko» proposamena egin du koalizio subiranistak. Estarronak gogoratu du EAJri bete-betean eragin dion auziaren epaiaren harira alderdi guztiek, «baita EAJk eta PSEk ere», adierazpenak egin dituztela ustelkeriaren aurka, «baina hitzetatik ekintzetara» pasatzeko neurri zehatzak proposatzen direnean, «argi» geratzen dela EAJk eta PSEk ez dutela «benetako konpromisoak hartzeko inolako borondaterik». EH Bilduko eledunaren ustez, praktika okerrak desagerrarazteko planteatzen den «edozein ekimen blokeatzen dute ia sistematikoki» EAJk eta PSE-EEk.

Jaurlaritzak, berriz, erantzun du EAEko administrazio publiko guztiek dituztela «ekonomia eta aurrekontuak fiskalizatzeko eta kontrolatzeko barne tresnak». Administrazio Orokorrak Kontrol Ekonomikoko Bulegoa duela gogoratu du, eta Toki Administrazioak, «gaikuntza nazionala duten funtzionarioak». Ustelkeriaren aurkako egituran sartu du, halaber, Herri Kontuen Euskal Epaitegia eta, «hala badagokio», Estatuko Kontuen Auzitegia.

Arartekoa eta Datuak Babesteko Euskal Bulegoa ere zerrenda berean sartu ditu; eta Langileen Erregistro Zerbitzua ere bai. Era berean, sektore publikoko «kargu publikodunen Etika eta Jokabide Kodea» ustelkeriari aurre egiteko egitura horretan dagoela ekarri du gogora, Etika Publikorako Batzordea bezala. Azkenik, «EAEko zigor arloko jurisdikzioa osatzen duten organo judizialak eta Euskadiko Fiskaltza» lotu ditu ustelkeriaren aurkako baliabideekin.


Summary: Frantziako Gobernuak parlamentuko debatea mugatu du.

Denbora laburra egingo du erretretaren erreformak Frantziako Parlamentuan, Elisabeth Borneren gobernuak erabaki duelako konstituzioaren 47.1 artikulua erabiltzea eta Gizarte Segurantzaren aurrekontuaren erreforma gisa tramitatzea, eta ez lege proiektu gisa. Horrek esan nahi du 50 eguneko eztabaidaren ondoren gobernuak eskumena duela erreformaren puntuak dekretu bidez indarrean jartzeko.

Lehen epe bat hilaren 17koa da, orduan bukatu behar baitu azterketa Asanbleak, Senatura igaro aurretik. Nekez amaituko da ordurako eztabaida, batez ere kontuan hartuta oposizioak zuzenketa saldo baten bidez trabatu nahi duela gobernuaren asmoek aurrera egitea; Nupes ezkerreko koalizioak 17.800 zuzenketa aurkeztu ditu.

Horiei baino, LR Errepublikanoak eskuineko alderdiari begiratzen dio Borneren gobernuak, hura baita erreformaren alde bozkatzeko prest azaldu den bakarra. Aldaketa batzuk eginez gero, hala egingo duela agindu dio gobernuari eric Ciotti LRko buru berriak, baina gaur-gaurkoz ez da ziurra haren 62 diputatuetatik guztiek aldeko botoa emango dutela. Berez, ikusteko dago gobernuaren gehiengoko 249k dipitatuen baiezkoa.

Eskuina limurtzeko Bornek egindako azken keinua da lan bizitza luzea izateagatik 63 urterekin erretreta hartzeko aukera izango dutela 21 urte bete aurretik bost hiruhileko lan egiten dutenek ere —aurretik, lana 20 urterekin hasitakoentzat soilik zen—. 30.000 inguru lirateke urtero, eta 600 eta 1.000 milioi euroren kostua izango luke urtero.


Summary: Torturari buruz «oraindik asko» dagoela ikertzeko nabarmendu du Kriminologiaren Euskal Institutuak. Bere txostena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Laura Pego ikerlariaren arabera, kasu kopurua «garrantzitsua» da, eta azterlana oraindik «amaitu gabe» dago

Ez dute hemen geratu nahi. Urtarrilaren 9an, Kriminologiaren Euskal Institutuak torturari buruz egindako txostena aurkeztu zion Nafarroako Gobernuari; arratsaldean, berriz, haren emaitza nagusiak azaldu dituzte parlamentuan Laura Pego eta Jeanette Ruiz ikerlariek.

1979tik gaurdainoko garaian, Nafarroan 825 kasu identifikatu dituzte, eta, horri 1960tik 1978ra arteko garaikoak gehituz gero, 1.068 kasu bildu dituzte guztira. Pegok nabarmendu du salatutako kasu kopurua «garrantzitsua» dela: «Terrorismoaren aurkako borrokaren testuinguruan eta nagusiki inkomunikazio erregimeneko atxiloketan erabilia izan da tortura, eta hala iraun du ia gaurdaino, nahiz eta egia den azken urteetan kasu gutxiago daudela». Pegok aipatu du euren azterlana «amaitu gabea» dela. «Oraindik asko dago egiteko».

Agerraldian hainbat aldiz errepikatu dutenez, «oso denbora gutxi» izan dute. Sei hilabete besterik ez, «ekainetik azarora bitartean». Dena den, ez dute hutsetik abiatu behar izan: batetik, iragan legealdian 1960tik 1978ra arteko kasuak ikertzerakoan 1979tik aurrerako batzuk atera zirelako; bestetik, Eusko Jaurlaritzarentzat egindako lehen txostenean hainbat nafarren kasuak ere azaleratu ziren.

Helburua izan da bildutako tortura kasuak «zientifikoki» aztertzea. Hainbat ezagutza arlotako hamabost aditu aritu dira aztertzeko zeregin horretan. Sei hilabete horietan, 676 pertsonaren kasuak heldu zaizkio institutuari eta pertsona bakoitzeko karpeta bat ireki dute. Espediente bakoitzean, kasuekin erlazionatutako agiriak, adituen txostenak eta lekukotzak sartu dituzte.

Hainbat pertsonek kasu bat baino gehiago salatu zutenez, institutuak kalkulatu du aztertutako garaian 825 tortura kasu izan zirela. Dena den, Pegok zehaztu du zifra hori «estimazio bat» dela, denbora mugatu horretan 434 pertsonek salatutako 532 kasu egiaztatu dituztelako. Nabarmentzekoa da sei hilabete horietan audioan 13 elkarrizketa grabatu dituztela eta bideoz beste 93. Idatziz, berriz, 113 lekukotza bildu dituzte. Horietako batzuk giza eskubideen arloko elkarte batzuk pasa dizkiete, baina gehienak eurek egin dituzte: «Esfortzu handia egin dugu».

Kasuen erdia, Polizia

Datu nagusiak urtarrilaren 9an ezagutarazi baziren ere, Pegok aurreratu du kasu gehienen atzean Espainiako Polizia (%50) eta Guardia Zibila (%45) izan zirela; Ertzaintzaren ardura izan zen kasuen %2 –gainerako %3 beste polizia batzuk edo biktimek identifikatu gabeko poliziak lirateke–. Pegoren arabera, datuok EAEko datuen «nahiko antzekoak» dira.

Hala, Hego Euskal Herrian institutuak egiaztatutako 4.832 kasuak aintzat hartuta, Guardia Zibila aztertutako tortura kasuen %43ren atzean zegoen, Espainiako Poliziaren beste %43ren atzean eta Ertzaintzari kasuen %7 egotzi zaizkio

Nafarroan aztertutako kasuen artean, hamahiruri aplikatu diete Estanbulgo Protokoloa. Jeanette Ruiz psikologoaren esanetan, torturatuen sinesgarritasuna neurtzeko dagoen «erremintarik baliagarriena» da. Ruizen arabera, hiru eta bost orduko elkarrizketak grabatu dituzte eta bertan biktimei eskatzen zaie bere esperientzia eta orduan sentitu zutena azaltzeko. Kontatu ahala, ahaztutako pasarteak etortzen zaizkie batzuei gogora.

Ruizen arabera, zenbaitek aipatu diete «inori inoiz kontatu gabekoa» esan dietela. Lekukotza horietan, erreakzio emozionalak, ahozko eta keinu bidezko komunikazioa, kontatzen denaren eta sentitzen denaren arteko koherentzia edo tortura jasan geroztik pertsonalitate aldaketak baloratzen dituzte adituek. Ruizek aipatu zuenez, Nafarroan protokoloa aplikatu zaien hamahiru lekukotzei «sinesgarritasun eta sendotasun handia» handia eman diete.

Ruizek espero du etorkizunean kasu gehiagori aplikatzea protokoloa. Emaitzari dagokionez, bere ustez ulergarria izan liteke herritar batzuei ulertezina egitea segurtasun indarrek halako praktikak erabili izana: «Zaila egiten zitzaigun ere pentsatzea Elizako kideak abusuen atzean egon zitezkeela. Babesteko daudela pentsatzen dugu, baina ez da beti horrela. 30 urte daramatzat jardun honetan, eta deitzen nautenean artatzea da nire zeregina. Tortura jasan duten gehienek esaten didate, aitortza soziala eta publikoa nahi dutela».

Pegok gogora ekarri du Europako Giza Eskubideen Auzitegiak hainbat aldiz zigortu duela Espainiako estatua, eta horien artean hainbat nafar izan zirela. Navarra Sumako Iñaki Iriartek galdetu dio ea Estrasburgoko Auzitegiak aintzat ez hartutako kasu kopuruei balioa ematen dieten ere. Pegok erantzun dio epai kopurua «handia» dela, eta ebazpen horiek tortura salaketak ez ikertzea egozten diotela estatuari: «Ez ikertzea larriagoa da, zigorgabetasunaren zikloa ixten baitu».

Sareak, «begi onez» Agerraldia amaituta, institutuko ikerlariak Nafarroako Torturatuen Sarearekin eta hainbat gizarte eragilerekin bildu dira. Amaieran, Jorge Txokarro sareko eledunak «begi onez» hartu du parlamentuak adituei ateak ireki eta torturaren errealitatea hizpide izatea. «Begi bistan geratzen da tortura ez dela errealitate isolatu bat izan, baizik eta sistematikoa izan dela. Ez da Guardia Zibilaren edo Poliziaren ardura izan, sistema oso batena baizik».


Summary: NBAren historian puntu gehien sartu dituen jokalaria bihurtu da LeBron James. 39 puntu lortu ditu Oklahomaren aurkako partidan, eta Kareem Abdul-Jabbarren errekorra hautsi du: denera, 38.390 puntu saskiratu ditu denboraldi erregularrean. Abdul-Jabbarrek berak pasatu dio lekukoa.

Lortu du King James-ek: NBAren historian puntu gehien sartu dituen jokalaria bihurtu da. Azken asteetan errekorra noiz iritsiko zain zeuden zaleak; bart zuen benetako lehen aukera, eta ez du hutsik egin Los Angeles Lakerseko izarrak: 39 puntu sartu ditu Oklahoma City Thunderren aurkako partidan (37 falta zitzaizkion errekorra gainditzeko). Hirugarren laurdenaren amaieran, LeBron Jamesek 37. puntua sartu duenean, neurketa eten dute, mitoaren lorpena ospatzeko eta omenaldi txiki bat egiteko. «MVP!, MVP!» oihuen artean, Los Angelesko (AEBak) Staples Center estadioa betetzen ari ziren 19.000 zaleen txalo zaparrada jaso du.

Tartean zen orain arte errekorraren jabea zena ere: Kareem Abdul-Jabbar. Bere ibilbidean 38.387 puntu sartu zituen hark. Lakerseko eta Milwaukee Buckseko jokalari ospetsuak LeBron jaio zen urtean ezarri zuen errekorra, 1984an. 37 urte zituen orduan, eta ordura arte Wilt Chamberlainek zeukan marka hautsi zuen: 31.419 puntu. Bart, lekukoa balitz bezala, baloi bat eman dio Jamesi. Gauza bera egin zuen berarekin Chamberlainek duela 39 urte. Horren ostean hartu du hitza Jamesek, eta, nagusiki, bere ingurukoei eskerrak emateko baliatu du unea.

1. LeBron James: 38.390 2. Kareem Abdul-Jabbar: 38.387 3. Karl Malone: 36.928 4. Kobe Bryant: 33.643 5. Michael Jordan: 32.292 6. Dirk Nowitzki: 31.560 7. Wilt Chamberlain: 31.419 8. Shaquille O'Neal: 28.596 9. Carmelo Anthony: 28.289 10. Moses Malone: 27.409

Hala ere, fase erregularra eta kanporaketak kontuan hartuz gero, LeBronek bazeukan ligako saskiratzaile nagusiaren errekorra. NBAko sailkapen ofizialek, ordea, denboraldi erregularra bakarrik zenbatzen dute. Batezbestekoei erreparatuta, are ikusgarriagoak dira Jamesen zenbakiak: Abdul-Jabbarrek baino 150 partida gutxiago behar izan ditu zifra horretara heltzeko.

Denbora luzea darama NBAko izar nagusietako bat izaten. Lakerseko jokalaria 2003an aukeratu zuen Cleveland Cavaliersek NBAko draftean, eta hogei denboraldi daramatza saskibaloi ligarik ospetsueneko errekor guztiak hausten. Jamesen gau ahaztezinen zerrenda oso luzea da, eta lorpen ugari ditu. Lau aldiz irabazi du NBA; bi aldiz Miami Heatekin (2011-2012an eta 2012-2013an), behin Cleveland Cavaliersekin (2015-2016an) eta beste behin Los Angeles Lakersekin (2019-2020an); lau aldiz izan da NBAko finaletako jokalaririk baliotsuena; eta beste lau aldiz NBAko denboraldi erregularreko jokalaririk baliotsuena.

2006-2007 denboraldian lortu zuen lehen aldiz NBAko finaletara iristea, Cavaliersen historian lehendabizikoz, baina San Antonio Spursek irabazi zuen: 4-0. Clevelandeko taldean hiru sasoi gehiago egin zituen, zazpi guztira, eta saskiratze erregistroak hautsi zituen bertan. Baina kontratua amaitu ondoren agente aske bihurtu zen, eta Clevelandetik Miamira egin zuen saltoa. Dwyane Wadekin eta Chris Boshekin hirukote beldurgarria osatu zuen han.

2011-2012an, bere konferentziako bigarren postuan amaitu ondoren, Jamesek NBAko bere lehen eraztuna lortu zuen Kevin Duranten Oklahoma City Thunder 4-1 garaituta. Finaleko jokalari baliotsuena izendatu zuten lehen aldiz. Hurrengo denboraldian ere joko maila izugarria erakutsi zuten Miamikoek, eta bigarrenez jarraian irabazi zuten txapelketa. 2013-2014koan ere finalera iritsi ziren, baina ezin izan zuten hirugarren eraztuna jarraian irabazi. San Antonio Spurs gailendu zitzaien.

Kareem Abdul-Jabbar LeBron Jamesi baloia ematen, bart, Los Angelesen (AEBak). Allison Dinner / EFE

Miamin lau sasoi egin ondoren, LeBron Cavaliersera itzuli zen. Clevelandeko bigarren aroko lehen denboraldian beste final batera eraman zuen taldea, baina Golden State Warriors 4-2 gailendu zen. Bi final jarraian galdu zituen LeBronek, San Antonioren eta Warriorsen aurka, baina 2015-2016an hirugarren eraztuna irabazi zuen –Cavaliersek lehen aldiz irabazi zuen NBA–. 1-3 galduz joan ostean irauli zuten kanporaketa. Ondorengo bi sasoietan ere finalera iritsi zen Clevelandekin, baina biak galdu zituen Warriorsen aurka.

2018-2019koan Los Angelesera egin zuen, Lakersera. Lehenengo urtean ez ziren kanporaketetarako sailkatu ere egin, baina bigarren urtean eraztuna irabazi zuten —LeBronen laugarrena— Miami Heati irabazi ostean.

NBAn bakarrik ez, AEB Ameriketako Estatu Batuetako selekzioarekin ere hainbat garaipen eskuratu ditu askorentzat inoizko jokalari onena denak. Bi aldiz kolkoratu du urrezko domina Olinpiar Jokoetan —2008an Pekinen eta 2012an Londresen—, eta behin brontzezkoa —2004ean Atenasen—. Gainera, Munduko Txapelketa ere irabazi zuen 2006an Japonian.

Gaur egun 38 urte ditu Jamesek, eta 30 puntuko batezbestekoa dauka sasoi honetan. Los Angeles Lakers 13. postuan dago NBAko mendebaldeko ligan, eta kanporaketetarako sailkatzea da taldearen helburua. Atzo 130-133 galdu zuten Oklahomaren aurkako norgehiagoka.

Aita-semeen ametsa

LeBron Jamesek hainbat aldiz esan du bere ibilbidean geratzen zaion helburuetako bat bere seme Bronny Jamesekin batera edo haren aurka lehiatzea dela. Duela hilabete ESPN kateari emandako elkarrizketa batean esandakoaren arabera, NBAko draftean aukeratuko duten unea noiz iritsiko zain dago: «Pistara salto egin behar dut Bronnyrekin. Edo talde berarekin edo bere aurkako partida batean. Ezin hobea izango litzateke, zalantzarik gabe. Ni hemen nago, haren zain».

Bronny Jamesek 18 urte ditu, Sierra Canyonen jokatzen du gaur egun, eta Estatu Batuetako High Schooleko saskibaloiko Gold Coast mailan lehiatzen da. Senior denboraldia du aurtengoa; hau da, High Schooleko laugarren urtea. Hori amaitzean, NCAAra egingo du salto. NBAko egungo arauak mantenduz gero, Jamesek 2024ko Draftean parte har dezake, NCAAko lehenengo urtea amaitzean. Ordurako 40 urte izango ditu LeBronek, eta 20 Bronnyk. Esan izan duenez, oraindik ez du erretiratzeko asmorik.


Summary: Maria Schneider eta Brad Mehldau Gasteizko Jazzaldian izango dira. Uztailaren 3tik 8ra egingo den 46. jaialdirako baieztatu dituzten lehenengo bi artistak dira.

Gasteizko Jazzaldia iristeko bost hilabete eskas falta direnean, antolatzaileek bertan parte hartuko duten lehenengo bi musikariak iragarri dituzte: Maria Schneider eta Brad Mehldau. Biak ala biak Mendizorrotza kiroldegiko agertokian ariko dira.

Uztailaren 5ean, asteazkenez, Maria Schneider konpositore, pianista eta orkestra zuzendariak (AEB, 1960) Data Lords bere azkeneko diskoa aurkeztuko du Oslo jazz Ensemble taldeak lagunduta. Lan horrekin, zeinak teknologia enpresa handien jarduna kritikatzen duen, bi Grammy sari eskuratu zituen musikariak.

Schneider 1980ko hamarkadaren erdialdean hasi zen musika munduan, eta orduz geroztik bakarkako lanak nahiz kolaborazioak uztartu ditu. Esaterako, David Bowieren azkeneko diskoan (Blackstar) parte hartu zuen. Orain dela hiru urte, Donostiako Jazzaldian izan zen Ensemble Denada taldearekin.

Brad Mehldau pianista (AEB, 1970), berriz, bere belaunaldiko jazz musikaririk ospetsuenetakoa bilakatu da, eta behin baino gehiagotan izan da Euskal Herrian. Gasteizko Jazzaldian, adibidez, Pat Metheny eta Joshua Redmanekin aritutakoa da. Aurten, Larry Granadier kontrabaxu jotzailea eta Jeff Ballard bateria jolea izango ditu oholtzako kide, uztailaren 6an. Jacob's Ladder (2021) du bere azkeneko lana.


AHTaren «inposaketa» gaitzetsi du Bizik

Summary: AHTaren «inposaketa» gaitzetsi du Bizik. AHTaren proiektuak Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela salatu du. Irun, Baiona eta Bordeleko auzapezen deiarekin bat egin du

Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseiluak Baionan duen egoitzatik bi pankarta handi zintzilikatu dituzte Biziko kideek AHT «proiektu klimatizida» salatzeko. Mugimendu altermundialistaren hitzetan, Euskal Hirigune Elkargoak eta Ipar Euskal Herriko gizartearen gehiengoak GPSO Hego Mendebaldeko trenbide Egitasmo Handiarekin bat egiten ez badu, proiektuan eztabaidan segitzen du. Hala, departamenduko kontseiluaren eta bereziki Jean Jacques Lasserre lehendakariaren aldeko iritzia gaitzetsi ditu, «hunkitua den lurralde oso baten iritziaren kontra» doazelako. «CD64, bortxarik ez! Euskal Herriak AHTari ez!» zioen Biziko hogei kideek zabaldu duten pankartak.

;

Biziko kideek oroitarazi dute 2021eko abenduan proiektuaren printzipioaren kontra bozkatu zutela Euskal Elkargoko hautetsien %80k. «Proiektu honen errefusaren adibide enblematikoa da», adierazi dute. Hala ere, salatu dute Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela abiadura handiko trenbide berriak, aurreikusiak diren geltoki berrietatik ordu bat baino gutxiagora diren herri guziek parte hartu beharko dutelako proiektuaren finantzaketan.

Joan den abenduan, gaur egun diren trenbideen modernizazioa lehenesteko eskatu zuten Irun (Gipuzkoa), Baiona eta Bordeleko (Okzitania) auzapezek, eta proiektuaren egingarritasuna aztertzeko ikerketa independente bat eskatu beharra dute aurki. Eragile baten baino gehiagoren iritziz, hori da trenbide sarea indartzeko aukera egokiena. Bizik ere bat egin du deiarekin, eta baieztatu du jadanik 120 hautetsi inguruk eman dutela horren aldeko atxikimendua.

Departamenduko kontseiluak ere auzapezen eskaerarekin bat egin zuen abenduan, baina urtarrilean Lasserrek adierazpen kritikoagoa izan zuela salatu du Bizik: “Irekitzen ez den herria bere burua kondenatzen duen herria da”, adierazi zuen.

Hitz horiei erantzun dien Antton Hariñordoki Biziren bozeramaileak: “Mundura irekitzeak ez du erran nahi miliarren gastatzea gero eta urrunago bai eta gero eta lasterrago joanez gutiengo batek bidaiatzeko parada ukan dezan», adierazi du. Lasserre lehendakariari Euskal Herriaren borondatea «errespetatzeko» eskatu diote. «Euskal Herri burujabe, jasangarri eta solidarioa eraikitzen duten proiektuei tokia uzteko garaia da».