Egindako lana, ezertarako ez

Summary: Egindako lana, ezertarako ez. Mikel Landak kale egin du Alpeetako etapa nagusian. Bahraineko taldekideek lasterketa gogortu dute, baina Loze mendian gora, helmugatik hiru kilometro eta erdira, atzean geratu da. Miguel Angel Lopezek (Astana) irabazi du etapa.

Mikel Landari ikaragarri zaildu zaio Frantziako Tourreko podiuma. Gaurkoa zuen eguna ametsaren bila zerbait egiteko, Alpeetako etapa gogorrenean. 170 kilometroko lan gogorra zuen: Madeleine eta Loze mendatetzarrak, eta %20tik gorako malda pikoak tartean. Lozeko helmugara bitartean, Madeleinen gora, lasterketa gogortzera jo du Bahrain Landaren taldeak, eta lortu du, baina gero, kale egin du taldeko buruak. Faboritoen multzotik atzera geratu da 3,7 kilometroren faltan. Etaparen hasieran, Landak 42 segundora zeukan podiumeko hirugarren postua, eta orain, bi minutu eta segundo batera dauka. Primoz Roglic liderra eta Tadej Pogacar bigarren sailkatua ere lehen baino urrutiago dauzka.

Miguel Angel Lopez Astana taldeko kolonbiarrak irabazi du hamazazpigarren etapa. Lehen aldiz ari da Tourrean, eta estreinaldi ederra ematen ari zaio, gaurko etapa garaipena ere aurrenekoa duelako, eta hirugarren jarri delako sailkapenean. Loze mendian egin du aurrera, 3,5 kilometro falta zirenean etapa amaitzeko, faboritoen multzoan hamar bat txirrindulari zihoazenean. Ordurako sartuta zeuden mendateko tarterik gogorrenean. Izan ere, azkeneko lau kilometroetan, %24ko maldak ere baditu Lozek. Berehala harrapatu dute Roglicek, Pogacarrek, Kussek (Roglicen taldekidea) eta Richi Portek. Aurrerago zuten Carapaz Ineos taldeko eskalatzailea, iazko Italiako Giroko garailea. Eguneko ihesalditik bakarrik geratu da Ekuadorkoa —Gorka Izagirre ere joan da ihesaldi nagusian, Dan Martin, Julian Allaphilipe eta Lennard Kamnarekin batera—. Berehala egin dute bat Carapazekin, eta 2,5 kilometro falta zirela, Lopezek eta Kussek aurrera egin dute. Roglic eta Pogacar batu dira atzetik, baina larriago zihoan sailkapeneko bigarrena, eta azkeneko zatia ale banatan egin dute Lopezek, Roglicek eta Pogacarrek. Hurrenkera horretan sartu dira helmugan. Gainsariak ere bazirenez, azkenean hauek izan dira tarteak: 15 segundo atera dizkio Lopezek Roglici, eta 30 Pogacarri. Kuss izan da laugarren 56 segundora, eta Porte bosgaren 1.01era. Enric Masek 1.12 galdu ditu, eta Landa helmugaratu da gero, zazpigarren, 1.20ra.

Landarentzat gaurko gertakizun on bakarra izan da Rigoberto Urani 29 segundo atera dizkiola —hirugarrena zen kolonbiarra gaur arte—, eta orain, sailkapen nagusian, hiru segundora baino ez du. Seigarren da Uran, eta zazpigarren Landa (Roglicengandik 3.27ra). Yates dauka aurretik 13 segundora, eta Portek, laugarrenak, 22 segundo ateratzen dizkio. Podiumekoen arteko aldeak honela daude orain: Roglicek 57 segundo ateratzen dizkio Pogacarri, eta 1.26 Lopezi. Porte 3.05era dago.

Bihar ere etapa menditsua izango dute. 175 kilometrokoa da, eta lehen mailako bi mendate eta maila bereziko bat igo beharko dituzte. Azkeneko hori helmugatik 31 kilometrora dago.


Summary: Aske utzi dute Ibon Goieaskoetxea, neurriekin. Atzo Espainiaratu zuten, eta gaur hura aske uztea erabaki du epaileak. Epaitegian aurkeztu beharko da hamabostean behin.

Frantziako Estatuko espetxeetan hamar urtetik gora igaro ondoren, atzo Espainiaratu zuten Ibon Goieaskoetxea euskal presoa, eta, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aurretik igaro ondotik, behin-behinean aske utzi dute. 1997an Espainiako erregearen aurka egiten saiatzea leporatzen dion auzi batengatik eraman dute Goieaskoetxea Espainiako Auzitegi Nazionalera, baina, abokatuaren arabera, fiskalak ez zuen nahikoa froga ikusi horretarako, eta behin-behinean aske uztea galdegin du. Hala, neurri gisa, hamabostean behin sinatzera joan beharko da epaitegira.

2010eko otsailean atxilotu zuten Goieaskoetxea, Normandian, ETAko kide izatea leporatuta, eta hamalau urteko zigorra ezarri zion auzitegiak 2015ean. Urte hartan, Fleuryko espetxeko zaindariek jipoitu zutela salatu zuen. Hiru urte geroago, Arleseko presondegian zela, Euskal Herritik 850 kilometrora, auto istripua izan zuten espetxe hartara bidean ziren senideek.


Summary: Torrak ez du hauteskundeetara deituko inhabilitatua izan aurretik. Kataluniako presidenteak gaineratu du ez dela "oztopo bat" izango Espainiako Auzitegi Gorenak bere kontrako epaia berresten badu. Gorenak goizean egin du erabakia aztertzen hasi aurreko azken auzi saioa.

Quim Torra Kataluniako presidenteak hedabideen aurrean hitz egin du, Espainiako Auzitegi Gorenak bera inhabilitatu ala ez erabaki aurreko azken auzi saioa amaitu eta minutu gutxira. Torrak ohartarazi duenez, Gorenak bera inhabilitatzeko "erabaki arduragabea" hartzen badu, "Espainiako Estatua izango da errudun bakarra". Presidenteak gaineratu du ez dela bera izango herrialdeak koronabirusaren pandemiarengatik bizi duen "une hain kritikoan" hauteskundeetara deituko duena, horrek Kataluniako administrazioa geldiaraziko lukeelako. Aldi berean, adierazi du ez dela prozesu "oztopo bat" izango, eta ez duela "inolako anbizio pertsonalik" Kataluniako independentzia lortzeko "proiektu kolektiboaren gainetik".

Torrak kontraesan batean ikusten du Espainiako Estatua: batetik, "bere burua aurrerakoitzat daukan" Espainiako Gobernu bat dela esan du, baina, bestetik, egoera politikoak eta judizialak bere horretan jarraitzen duela Mariano Rajoyren gobernuaz geroztik. "Berehalako zuzenketa irmo bat egin ezean, Espainiak bere porrota baieztatuko du Europako estatu moderno gisa", adierazi du. Haren esanetan, Kataluniako herritarrek bi aukera dituzte: "Europan lotsa eragiten duen Espainia erregezale baten gainbehera ala oinarri zibikoen gainean eraikitako Kataluniako Errepublika".

Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako presidentea inhabilitatuko balu, egoerak hauteskundeak behartu litzake. Orain arte, beste presidenterik ez izendatzearen alde agertu dira alderdi independentistak, eta, beraz, araudiak aurreikusitako epeak amaitutakoan, Kataluniako Parlamentua automatikoki desegingo litzateke.

Iazko apirileko Kataluniako bozen harira politikari presoen aldeko xingolak «garaiz» ez kentzeagatik, Kataluniako Justizia Auzitegiak Quim Torra Generalitateko presidentea urte eta erdiko inhabilitazioa eta 30.000 euroko isunarekin zigortu zuen. Hark, baina, helegitea jarri zion erabakiari, eta Espainiako Auzitegi Gorenak izango du auziari buruzko azken hitza. Aurreko erabakia berretsiko balu, irmoa izango litzateke, eta berehala sartuko litzateke indarrean; dena den, Generalitateko buruak Konstituzionalera jotzeko aukera izango luke oraindik.

Europako zuzenbideari begira

Eguerdian hasi da auzi saioa Gorenean. Aldeak bildu dira epaimahaiaren aurrean. Quim Torra Kataluniako presidentearen defentsa, batetik, Gonzalo Boye abokatua buru, eta Espainiako Fiskaltza eta Vox eskuin muturreko alderdiren herri akusazioa bestetik. Boyek Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaia baliogabetzeko helegitea aletu du. Hura aintzat ez hartzeko eskatu diete akusazioek Goreneko magistratuei.

Gonzalo Boye abokatuak argudiatu du adierazpen askatasunak babesten duela Torrak xingola horiak eta Preso politikoak, askatasuna zioen pankarta Generalitatearen jauregian jarri izana, eta Kataluniako Auzitegi Nagusiak jarri zion zigorra «neurrigabea» izan zela.

Horrez gain, defentsa abokatuak Gorenari eskatu dio bideratu ditzala epaitu aurreko zenbait galdera Europako Batasuneko Justizia Auzitegira, hark argitu dezan zilegi izan ote litekeen Torra Europako Parlamenturako bozetarako inhabilitatzea, eta ez ote den gehiegizkoa neurri hori xingola batzuk eta pankarta bat kentzeari uko egiteagatik. Boyeren esanetan, Torraren kasuan ez dira ezarri "Europako zuzenbidearen irizpideak". Hala, ohartarazi du auzitegiak defentsaren helegitea onartzen ez badu "beste gatazka juridiko baten hasiera" izango dela, Europara joko dutelako. Erantzun "arduratsua" eskatu dio epaimahaiari. "Sententzia on bat denboraren joana eta helegiteen pisua jasaten duena da".

Auzi saiora sartu aurretik egin dituen adierazpenetan ere Europako zuzenbidearen garrantzia nabarmendu du. "Orain arte ez dugu sekula ere galdu: beti irabazi baitugu Europan. Espainia Europako Batasuneko kide da eta, beraz, prozesu hau Europako erakunde judizialetan amaitzen da".

Boyek ziurtatu du Espainiako Hauteskunde Batzordeak ez duela eskumenik Torrari pankarta eta xingola horiak erretiratzea agindu ahal izateko. Erakunde horren eta Kataluniako Auzitegi Nagusiaren "lerrotzea" ere salatu du.

Fiskaltzak eta Voxen herri akusazioak, berriz, nabarmendu dute Gorenak ez duela inolako beharrik epaitu aurreko arazorik aztertzeko. Gaineratu dute horretarako ezinbesteko baldintza dela epaimahaiak arau baten edo haren aplikazioaren inguruko "zalantzak" izatea, eta Torraren auzia "argia" dela.


«Irabaziek» eragindako greba

Summary: «Irabaziek» eragindako greba. ITP Aeroko grebalariek salatu dute onartezina dela 260 milioi euroren irabaziak izan dituen enpresa batek 194 kaleratze egin nahi izatea.

«Irabazi hauekin, kaleratzerik ez!». Hori izan da ITP Aerok Zamudioko (Bizkaia) duen lantegiko grebalariek gehien errepikatu duten oihua goizean eginiko manifestazioan. Oihua, eta arrazoia, grebalarien ustez, enpresaren zenbakiak eskuan hartuta ez baitago 194 langile kaleratzeko arrazoirik. Izan ere zifrak argigarriak dira: hegazkinentzako turbinak egiten dituen plantak 260,6 milioi euroko irabaziak lortu zituen 2016tik 2019ra, eta 2016an 23,3 milioi banatu zituen dibidendutan akziodunen artean.

Zenbakiak, baina, haratago doaz; «azken urteetan bikain ari ginen lanean», nabarmendu du Gaizka Aldazabal langile batzordeko kideak. «2019a urte historikoa izan zen salmentetan. Azken urteetan 300 langile sartu dira, finkoen eta behin-behinekoen artean”. Egun 1.269 langilek dihardute Zamudion, eta enpresak mahai gainean jarritako erregulazio espedienteak multzoaren %15,3ari eragingo dio. Behin-behineko langileak, aldiz, 87 dira, eta haien etorkizuna ez dago garbi. ITP Aeroren jabea Rolls Royce multinazionala da, eta salgai jarri du, eta sindikatuen susmoa da soldaten karga murrizteak erakargarriago egin dezakeela.

Koronabirusaren krisiak gogor jo du hegazkingintza, eta enpresak lan kargaren jaitsiera horrekin argudiatu du espedientea. Aldazabal, baina, ez dago hain ados: «2020ko lehen sei hilabetekoan zortzi milioi euroko irabazia izan dugu, 11 milioi libera. Pandemia, hegazkinak geldirik, mugimendurik ez… Eta hala ere ez da galerarik egon». ELA sindikatuak deitu du manifestaziora, batzordeko 23 kideetatik hamar haienak dira, eta beste oihuetako bat «Ez, ez, ez, EREari ez» izan da. ERE erregulazio espedienteak izendatzeko gaztelaniazko siglak dira, eta ELAk ez du sinatzeko asmorik: «Orain sinatzen badugu, aurrerago argudio bera erabil dezakete neurri zorrotzagoak hartzeko».

Manifestazio luzea izan da, 150 lagunekoa, eta trafiko eragozpenak sortu ditu parkeko sarreretan. Gero Zamudio herri gurutzatu du ITPren plantara itzuli aurretik. 07:30etan hasi da, eta ordu eta erdi iraun du. Bigarren greba eguna izan da, kaleratzeen kopuru zehatza jakin osteko aurrenekoa: «Horrelako egoera batean gauden lehen aldia da, eta ez dugu ulertzen, enpresaren egoera ona delako», aldarrikatu du Iratxe Aurre langile batzordeko buruak. Herenegun jaso zuten enpresaren txostena eta hurrengo astelehenean dute hurrengo bilera zuzendaritzarekin. Bertan espedientea nola aplikatu negoziatzen hastekoak dira.

Txostena ondo aztertzeko garaia da, eta batzordetik «kontraesanak» bilatzen saiatuko dira. Negoziazioko lehen bilerak egoera absurdo batzuk ere izan zituen; besteak beste, bideo deien bitartez biltzea zuzendaritza eta langile batzordea eraikin berean egon arren. «Horrela dena da zailagoa, aurrez aurreko bat-batekotasuna galtzen duzu. Dena da nekagarriagoa», kritikatu du Arruek. Horren arrazoiak bi dira: batetik, koronabirusa kutsatzeko arriskua, eta bestetik, ITP Aerok Alcobendasen eta Aljavirren (Espainia) dituzten plantetako batzordeek ere parte hartu ahal izatea.

Hiru plantetan egingo du erregulazio espedientea ITP Aerok, eta ELAk ez du formula hori gustuko. Lantoki bakoitzean hartu beharreko neurriak lantokiko batzordearekin negoziatzea nahi du. «Orain arte horrela izan da. Lan hitzarmenak, baldintza bereziak… Lantokika negoziatu izan dugu beti. Zergatik aldatu duten galdetu diogu enpresari, eta erantzun zain gaude», azaldu du Arruek. «Nik hemen egiten dut lan, eta hemen negoziatu nahi dut. Nik ez dut Alcobendaseko errealitatea ezagutzen, haientzat ere ez da bidezkoa nik haien izenean negoziatzea», gehitu du Aldazabalek.

22an, greba eta manifestazioa

Non negoziatu da orain arte Zamudioko sindikatuak urrundu duen puntua. «Gu erregulazio espedientearen aurka gaude, bai Zamudion eta bai beste fabriketan», azaldu du David Gago CCOO sindikatuak batzordean duen kideak. Bere sindikatuak zortzi kide ditu, eta bost UGTk. CCOOk ez du parte hartu lehen bi grebetan, eta bere argudioak eman ditu: «Informazio zehatza izan arte itxaron nahi genuen mobilizatzeko. Txostena jaso arte. Astelehenean bilduko gara sindikatu guztiak, eta ondoren erabakiko dugu zer egin». Hilaren 22rako greba deialdia egina dute Espainiako hegazkingintzako enpresetako sindikatuek, eta ELAk, bere aldetik, greba deialdia du ITP Aeron. Bilbon manifestazio deialdia dago egun horretarako, eta litekeena da ITP Aeroko sindikatu guztiek bat egitea.

Goizeko manifestazioak irudi bitxi bat izan du, pankarta eta afixez gain, langile bakarrak eraman baitu sindikaturen bateko bandera, eta hura CCOOkoa zen. Batzordeko kide bat zen, gainera. Gago ez du harritu: «Ondo dago hori, gu ez gaude mobilizazioen aurka. Erakunde sindikal bezala, guk aurrerago hastea erabaki dugu, baina gure kideei esan genien lasai asko joan zitezkeela manifestaziora. Zerbait lortu nahi badugu, guztiok bat eginda egon behar dugu».

Sindikatuak, izan ere, funtsezkoenean bat eginda baitaude. «Neurri traumatikoak eragotzi behar dira», nabarmendu du Gagok. «Enpresak aurkakoa esan arren, krisi hau aldi baterakoa da, ez da estrukturala. Osasun egoera konpontzen denean, honek guztiak berriz ere egingo du gora. Hau garbiketa egiteko baliatu dute», gehitu du Aldazabalek. Enpresak, izan ere, astelehenean esan zien ez zutela espero egoera epe motzean zuzentzerik.


Summary: Baionako eta Angeluko unibertsitateetan bigarren fasea aktibatu dute. Unibertsitateetako lehendakariak antolaketan zenbait aldaketa egin ditzake horri esker: ordutegia 22:00 arte heda dezake, edo larunbatetan klaseak emateko agindu. Klase ez-presentzialak emateko ere antolatu beharko dute irakasleek.

Denbora kontua zen: atzotik espero zen Mohamed Amara Paueko eta Aturri Herrialdeetako unibertsitateko lehendakariak bigarren fasera pasatzeko agiria izenpetzea, eta gaur goizean egin du. Horren ondorioz, bigarren fasea aktibatu da Ipar Euskal Herriko unibertsitateetan, eta antolaketan zenbait aldaketa gertatuko dira.

Besteak beste, ordutegia 22:00 arte hedatzeko eskubidea izango du lehendakariak, eta larunbatetan klaseak eman ahalko dituzte. Halaber, klase ez-presentzialak ere emateko antolatu beharko dute irakasleek eta ikasleek, eta asteko txandak ezar ditzakeela ere azaldu zuen Amarak, prentsan.

BERRIAk atzo jakin ahal izan zuenez, irakasle zenbaitek salatu dute ez dietela erabakien berri eman; eta Amarari leporatu diote soilik prentsan komunikatu izana. Baionako unibertsitateko irakasleak gaur dira biltzekoak datozen asteetako antolaketa finkatzeko. Ikasleengan ere kezka piztu da, arduratuta baitaude klase ez-presentzialak egiteko baliabide eskasiarengatik.

Hamahiru kutsatu

Aste bakarrean hamahiru kutsatu atzeman dituzte Iparraldeko unibertsitateetan. Joan den astean milaka ikasle sartu ziren Baionako eta Angeluko (Lapurdi) campusetara. Unibertsitatea martxotik egon zen itxita, eta berriz zabaldu zuten sartzea egiteko. Maskara derrigorrezkoa da ikasle eta irakasle guztientzat, eta eskolaz kanpoko aktibitateak debekatu dituzte.


Summary: Nafarroako Gobernuak ere %2,6ko defizita hitzartu du Espainiarekin. Kalkulatu du %13,5 gutxiago jasoko duela zergen bidez, 538 milioi gutxiago.

Nafarroako Gobernuak hiru hamarren igo du bere defizit muga. Uztailaren amaieran, defizita BPGaren %2,3ra iristeko baimena lortu zuen Madrilen, baina orain %2,6ra igo du muga hori. Beraz, Eusko Jaurlaritzak hitzartutako defizit bera izango du Nafarroako Gobernuak ere. «Berri ona da», azaldu du Maria Txibite Nafarroako lehendakariak, eta ziurtatu du egoera aldatuz gero Madril prest legokeela beste muga bat jartzeko.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, zerga bilketaren bilakaerak eta hari buruzko aurreikuspenek aldarazi dute defizit helburua. Izan ere, Ogasun Departamentuak kalkulatu du uste baino 538,6 milioi euro gutxiago jasoko dituela, hau da, 2020ko aurrekontuak dioena baino %13,3 gutxiago. Martxoan, zerga bilketa %20,2 apalduko zela kalkulatu zuen Ogasun Departamentuak, hau da, 818 milioi euroko zuloa izango zuela.

Erorikoa ez da hain handia izango errenta kanpaina uste baino hobea izan delako, eta BEZa eta zerga bereziak ez direlako espero bezala jaitsi.

Defizita zorrarekin, Espainiako Gobernuak emandako laguntzarekin eta iazko aurrekontuetan izandako soberakinekin estaliko du Nafarroako Gobernuak. Horri esker, «urtea bukatu ahal izango dugu murrizketarik gabe eta diru sailak blokeatu gabe», agindu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.

Hori bera agindu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak ere. Oraingoz, Nafarroan baino bilakaera okerragoa du zerga bilketak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Abuztura arte, 8.068 milioi jaso dituzte hiru lurralde horietako ogasunek, hau da, iazko lehen zortzi hilabeteetan baino %16,6 gutxiago.


Summary: Ikerketapean jarri dituzte Zubietako erraustegiarekin lotutako lau pertsona, maiatzeko isuriarengatik. Donostiako Fiskaltzak abiatu du ikerketa, auzipetuek «ingurumenaren aurkako delituak» egin ote zituzten argitzeko

Iragan maiatzaren 9an, arrain ugari hilik agertu ziren Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) azpiko Arkaitzerreka errekastoan gertatutako amoniako isuri baten ondorioz. GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu zuenez, erraustegitik kanpoko kamioi bat deskarga bat egiten ari zela gertatu zen isurketa. Gertatutakoa ikertzen ari dira orain Guardia Zibila eta Europol, Donostiako fiskaltzaren Ingurumen alorrak hala aginduta. Zehazki, erraustegiko lau arduradun jarri dituzte ikerketapean, «ingurumenaren aurkako delituengatik». Donostiako 5. Instrukzio epaitegiaren esku gelditu da auzia.

Guardia Zibilaren esanetan, amoniako zisterna bat deskargatzean gertatu zen isuria, azpiegiturak ez zuelako behar bezala funtzionatu. «Operazioa zaintzen ari ziren teknikariek ez zioten garrantzirik eman isuriari, eta horrek erraustegiaren prozedura urratu zuen». Gainera, ikerlarien ustez, «ez ziren aktibatu uraren pH maila neurtzeko segurtasun neurriak». Egun hartan, amoniakoz kutsatutako 2.200.000 litro ur isuri ziren errekara.

Maiatzean, GHK-k espedientea ireki zion erraustegia kudeatzeaz arduratzen den Ekondakin enpresari, eta, uztailaren 29an, 45.000 euroko isuna jarri zion. Zigor espedientean, hiru arau hauste antzeman zituen GHK-k: amoniako isuriaren berri eman ez izana (25.000 euro), askaren diseinuan egindako aldaketa ez jakinaraztea (10.000 euro), eta pH-metroa matxuratuta zegoela ez egiaztatzea (10.000 euro).

Guardia Zibilak zabaldutako oharraren harira, balorazioa egin du GHK-k ere. Partzuergo horren ustez, Poliziaren ikerketak «berretsi egin ditu» maiatzeko espedientean jasotako datuak, eta prest azaldu da informazio guztia «ikerketan parte hartzen duten administrazioen eskura» jartzeko.


Summary: Miren Dobaran izanen da berriro Hizkuntza Politikarako sailburuordea. Aldaketarik ez da izanen Hizkuntza Politikarako sailburuordetzako ardura postuetan. Estibalitz Alkortak, Joseba Lozanok, Josune Zabalak eta Jokin Azkuek orain arteko karguetan jarraituko dute.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburuak eman du Hizkuntza Politikako taldeko arduradunen berri gaur, euskaltegien matrikulazio kanpainaren aurkezpenean, Gasteizen. Orain arte bezala, Miren Dobaran izanen da Hizkuntza Politikarako sailburuordea.

Zuzendariak ere orain artekoak izanen dira: Estibalitz Alkortak Euskara Sustatzeko zuzendari gisa jarraituko du; Joseba Lozanok, Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendari; Josune Zabalak, Ikerketa eta Koordinazio zuzendari; eta Jokin Azkuek, HABEko zuzendari.


Summary: Foro Sozialak uste du legealdi berriak «bizikidetza demokratikoarena» izan behar duela. Azterketa batean, ondorioztatu dute EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemosen artean %75ekoa dela adostasun maila bizikidetzaren arloan.

Foro Sozial Iraunkorrak agerraldi bat egin du Donostiako Miramar jauregian, legealdi berrirako erronkak ezarri eta alderdi politikoek alor horretan dituzten programei eta adostasun puntuei buruzko azterketa konparatibo bat aurkezteko. Azterlan horren ondorio nagusia da abiatu berri den legealdiak «bizikidetza demokratikoarena izateko baldintzak» dituela: «Legealdi honek behar adina baldintza betetzen ditu adostasun zabalez aurre egiteko korapilatuta dirauten erronka nagusiak askatzen hasteari». Izan ere, antzeman dute EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemosen artean %75ekoa dela adostasun maila bizikidetzaren arloan. Indar politiko horiek legebiltzarraren %90 ordezkatzen dute.

Zehazki, Foro Sozial Iraunkorrak ondorioztatu duenez, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritzat duten indar politiko gehienek -«garaileen eta garaituen posizioetan jarraitzen duten gutxi batzuk salbu»-, bat datoz ETAren armagabetzearen eta desegitearen ondoren Euskal Herrian zabaldutako «bake eszenatokia sendotzeko eta euskal gizartearen etorkizuneko bizikidetzari ekarpena egiteko premian». Gainera, «ñabardurak ñabardura», alderdi horiek uste dute beharrezkoa dela konpontzeke dauden hiru gai nagusiri aurre egitea, eta alor horietan hiru erronka ezarri ditu foroak. Biktimen alorrean, premiazkotzat jo du «biktimen tipologien artean dagoen diskriminazioa behin betiko gainditzea», eta, horretarako, «biktima guztientzako egia, justizia eta erreparazioa bermatzeko mekanismoak» finkatu behar direla uste du.

Horrez gain, presoen eremuan pozik azaldu dira Agus Hernan, Teresa Toda eta Tasio Arrizabalaga bozeramaileak, «ikasturte hasiera honetan, eztabaida politikoan aritzen diren eragile gehienek Foro Sozialak aspalditik sustatu dituen kontzeptuak integratu dituztelako». Kontzeptu horiek dira espetxe politika «modu normalizatuan» aplikatzea «eta bere garaian terrorismoaren aurkako borrokarako diseinaturiko politika gainditzea», zigorrak betetzeko orduan presoen «errotze sozialaren garrantzia» aintzat hartzea eta, beraz, Zaballako, Iruñeko, Basauriko eta Martuteneko kartzeletara lekualdatzeko beharra.

Horrez gain, bestelako espetxe politika bat «eremu humanitario hutsean» kokatu behar dela nabarmendu dute, eta garrantzia eman diote espetxeen eskumena «ahalik eta azkarren» eskualdatzeari. Gernikako Estatutua osatzeko Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak prestatutako egutegian jasota dago espexe eskumenaren transferentzia: «Presoen gaian, adostasun posible guztiak eraikita daude. Orain, premiaz, ekintza plan bat jarri behar da abian, gai honi konponbide integrala emateko».

«Memoria kritiko inklusiboa» ere erronken artean kokatu du Foro Sozial Iraunkorrak, uste baitu «zailtasun gehien» dituen gaia dela, «kontakizunaren bataila delakoak» baldintzatzen duelako arlo hori. Todaren esanetan, gizartea «politikarien aurretik» doa alor horretan, eta horren adibide jarri ditu «ibilbide desberdinak dituzten pertsonen artean aurrera eraman diren esperientzia eta lankidetza ugari». Aldiz, esparru instituzionalean dagoen «blokeoak gizartearen desatxikimendua edo gogaitzea» eragin duela uste du, eta arriskutzat jo du «gertatutakoaren orria azkar pasatu nahi izatea eta ondorio kritikoak ez ateratzea».

Memoria ponentzia, etenda

Todak aparteko aipamena egin dio Eusko Legebiltzarreko Memoria eta Bizikidetza Ponentzia martxan ez jartzeko erabakiari: «Horrelako erabaki batek ere nolabaiteko porrota adierazten du». Aurreko legealdian, ponentziak «azken 100 metroetan porrot» egin zuela uste du Foro Sozial Iraunkorrak, «kontakizunaren borrokak hor jarraitzen duelako». «Pena ematen digu, pena handia, hauteskunde arrazoiengatik akordioak desadostasunen aurretik lehenetsi ez izanak», erantsi du.

Ildo horretan, Todak azaldu du ez dagokiola foroari adieraztea ponentzia beharrezkoa den edo ez, baina beharrezko jo du «adostasun politiko berriak» lortzea. Horretan «energia asko» jarriko duela azaldu dute Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileek: «Gizarte zibila gai honetan ere motorra izatea nahi dugu. Ezin dugu politikarien esku bakarrik utzi bakean bizitzeko nahiaren kudeaketa». Horren harira, alderdiei eskatu diete kontuan hartzeko ez dutela hauteskunderik izango datozen hiru urteetan.


Summary: Irungo harrera sareak mila migranteri egin die harrera udan. Gurutze Gorriko dispositiboak hainbat migrante «diskriminatu» dituela salatu du harrera sareak, kanpoan utzi baititu horietako anitz: «Ez dago irizpide koherenterik». Europako Batasunak errefuxatuekiko duen «politika xenofoboa eta hiltzailea» gaitzetsi du boluntarioen taldeak, eta euskal erakundeei exijitu die «anbizio eta ardura handiagoarekin» jokatzeko.

Konfinamendua bukatu eta berehala jarri zuten berriro martxan Irungo harrera sarea, eta, ohar baten bidez jakinarazi dutenez, udan guztira pasaian ziren mila migranteri egin diete harrera bolunatarioek. Sarearen arabera, gehienak bakarrik etorri diren gizon gazteak izan dira, baita ume txikiekin etorritako emakumeak ere. Jatorriak: Ginea, Mali eta Boli Kosta, gehienbat; Kamerun, Senegal eta Nigerrekoak ere anitz. Eta bidean Kanarietatik pasaturikoak, ia denak: «Ikusten denez, Afrikako migrazio bideak aldatuz doaz Espainiak eta Marokok zirkulazio askatasuna oztopatzeko egiten duten presio militarraren arabera», azaldu du Irungo harrera sareak oharrean.

Sareak salatu duenez, Gurutze Gorriko dispositiboan «irregulartasunak» ikusi dituzte, hainbat migranteri ez baitiete gaua han pasatzen utzi, irizpiderik gabe: «Ez dago irizpide koherenterik, eta, dispositiboa erdi hutsik egonik ere, migratzaile askori ez zaie aterpetxean sartzen utzi». Ohartarazi dute, gainera, maiz egon dela lekua, eta halere kanpoan utzi dituztela migranteak: «Hainbat migratzaile diskriminatu dira, eta errekurtsoa ez da behar bezala erabili, diru publikoa modu desegokian xahutuz». Frantziako Poliziak ere «legez kontra» kanporatu ditu hainbat migrante, sarearen arabera.

Europaren politika «xenofoboa»

Harrera sareak nabarmendu du gatazka armatuak gora egiten ari direla Afrikan, eta horrek «kanporatze efektua» eragiten duela hango biztanleengan: «Presazko nazioarteko babesa beharko lukete». Espainiako Estatuak eta Europak «entzungor» egiten diete, ordea. Sareak gaitzetsi du «xenofoboa eta hiltzailea» dela Europako Batasunak errefuxiatuekiko ezartzen duen politika: «Izugarria da Moriako, Mediterraneoko eta Espainiako kostako kanpamentuetan nola tratatzen diren milaka eta milaka pertsona». Euskal erakundeei «exijitu» diete bete dezatela aurkeztu duten harrera plana, «oraingoan anbizio eta ardura handiagoarekin» jokatuta.

Herritarrei, bertzalde, deia egin diete parte har dezatela Zaporeak elkarteak Moriako errefuxiatuekiko elkartasunez antolatu dituen kultur ekitaldietan.


Summary: Manifestazioa egin dute Baionan, krisi sozial eta ekonomikoari aurre egitea xede. 500 pertsona bildu dira CGT sindikatuak deitutako greba eta mobilizazio egunera. LABek eta EH Baik ere babestu dute deialdia.

Goizean egin dute manifestazioa CGT sindikatuak deituta, Baionan. Greba eta mobilizazio eguna antolatu du sindikatuak, eta LABen eta EH Bairen sostengua ere izan dute. Pandemiak eragindako krisi sozial eta ekonomikoa ezarri dute jomugan, eta 500 pertsona inguru batu dira deialdira.

«Erretreta, lansari, lan baldintza hobeen eta zerbitzu publikoaren alde» zioen manifestazio buruko pankartak. Deialdi orokorra izan da gaurkoa: 32 orduko lanaldia ezartzea, gutxieneko saria 1.800 eurora igotzea eta erretreten erreforma bertan behera uztea eskatu dute, besteak beste.

Krisi sozial eta ekonomikoak anitz hunkitu dituen sektoreak ordezkatuak izan dira manifestazioan, hala nola osasungintzakoak eta aeronautikakoak. Marie Pierre Etxebarne Baionako ospitaleko langilea eta CGTko idazkaria da: «Pandemia garaian heroiak ginela erran digu Frantziako Gobernuak, baina aldi berean gure lan baldintzak okertzen segitzen du. COVID saria bidegabea da: ez dute ospitaleko langile guziek ukan; alta, denak gara beharrezkoak», salatu du.

Eñaut Aramendi LAB sindikatuko bozeramaileak «langileak beren baitarik antolatzeko» garaia dela erran du. «Datorren krisiaren aurrean enpresa txiki, ertain eta handietan antolatu behar dute langileek. Sindikatuak hor egongo gara bidea egiteko. Erasora pasatu behar dugu beste sindikatuekin batera, eta lana eramaten ari gara».


Summary: Araban ia hirukoiztu egin da kasu berrien kopurua. Azken orduetan 807 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, bezperan baino 47 gehiago. Araban ia hirukoiztu egin dira egun bakarrean detektatutako kasuak: zehazki, 131 izan dira. Nafarroan, berriz, nabarmen apaldu da positibo kopurua azken egunean. Hegoaldeko lurraldeetan, guztira 67 pertsona erietxeratu dituzte 24 orduan. Hildako bat izan da Nafarroan.

Azken egunetako joerari eutsi dio kutsatu berrien kopuruak, beste behin; gora egin du berriz. Azken egunean 807 kasu berri atzeman dituzte Hegoaldean. Araban izan da gorakadarik handiena: areago, ia hirukoiztu egin da 24 orduan erregistratutako positibo kopurua. Atzo emandako datuen arabera, 46 ziren kasu berriak. Gaur, aldiz, beste 131 positiboren berri eman dute. Bizkaian eta Gipuzkoan ere ugaritu egin dira kasu berriak: zehazki, 252 atzeman dituzte Bizkaian, eta Gipuzkoan, berriz, 188. Guztira, 11.125 PCR proba egin dituzte hiru lurralde horietan; egindako proba guztien %5,2k eman dute positibo.

Nafarroan, aldiz, nabarmen egin du behera egun bakarrean atzemandako positibo kopuruak, bi egunez jarraian hirurehun kasuren langa gainditu ondotik. Azken datuen arabera, 228 kasu atzeman dituzte bertan, aurreko egunean baino 73 gutxiago. Gainera, egindako PCR proben kopuruan ez da ia aldaketarik izan. 2.893 proba egin dituzte azken egunean, eta horien guztien %7,6k eman dute positibo.

Halaber, koronabirusarekin lotutako heriotza bat izan da Nafarroan. Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, 70 urteko emakume bat da hildakoa.

Azken egunean 49 pertsona ospitaleratu dituzte Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, aurreko egunean baino zazpi gehiago. Nafarroan, berriz, 18 erietxeratu dituzte, eta ZIUn sartu behar izan dute horietako bat. Oraintxe bertan, 470 gaixok erietxeratuta segitzen dute Hegoaldean, eta 69 gaixo daude ZIUn, bezperan baino bi gehiago.

Zahar etxeetan, gero eta kasu gehiago

Egunetik egunera, positibo kopurua nabarmen ari da handitzen zaharren egoitzetan, baita egoiliarren heriotzen zenbatekoa ere. Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi duenez, azken bi egunetan hiru egoiliar hil dira Bizkaiko zahar etxeetan, eta 205ek kutsatuta segitzen dute. Horietatik 26 ospitaleratuta daude. Halaber, beste agerraldi bat atzeman dute lurralde horretan; hamasei egoiliarrek eta hamabi langilek positibo eman dute Leioa laguntza zentroan.

Gipuzkoako Foru Aldundiak ere zahar etxeetako datuak gaurkotu ditu: azken orduetan hiru egoiliar hil dira Gipuzkoako zaharren egoitzetan, eta beste positibo bat atzeman dute.


Summary: Irizarrek beste hogei autobus elektriko salduko dizkio Madrili. Gipuzkoako konpainiak egindako beste 35 autobus elektriko ditu dagoeneko EMTE Madrilgo garraio publikoaren enpresak.

Ez da dira garai errazak autobus ekoizleentzat, konfinamenduak eta orduz gero hainbat jardueratan izaten ari diren mugak autobus garraioa mugatu eta ibilgailu berrien eskaera gutxitu baitute. Ekoizpena apaldu eta barne-antolaketa neurriak hartu behar izan dituzten enpresen artean dago Irizar gipuzkoarra. Gaur, baina, berri on bat eman du. Izan ere, kontratua lortu du hogei autobus elektrikoz hornitzeko EMTE Madrilgo Garraioaren Udal Enpresa.

Irizar ie bus modeloko ibilgailuak izango dira, hamabi metrokoak. Enpresak jakinarazi du modelo horren bertsiorik modernoena emango diola Madrili, autobusek pisu gutxiago dutelako eta bidaiari gehiagorentzako lekua dutelako.

EMTrekin sinatutako hirugarren kontratua da Irizarren adar elektrikoarentzat (Irizar e-mobility). 2018an hamabost eman zizkion, eta beste hogei lanean ari dira 2020. urtearen hasieraz geroztik.


Summary: ELAk krisiari aurre egiteko 24 proposamen egin dizkio Mendiari. «Gehiengo sindikala errespetatzeko» eskatu dio sindikatuak Jaurlaritzako Lan sailburu berriari.

Lehen bilera egin dute Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburu berriak Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak.

Harreman kaskarrak izan dituzte azken urteetan Jaurlaritzak eta Hego Euskal Herriko sindikatu nagusiak, eta, gobernu berriaren programa ikusita, zaila dirudi asko hobetuko direla esatea. Hain zuzen ere, bileratik ateratakoan Lakuntzak salatu du ez duela aldaketarik antzeman Eusko Jaurlaritzaren zerga eta ekonomia politiketan, eta horiek «oso kaltegarriak» direla langileriarentzat.

Edonola ere, ontzat hartu du Mendiak konpromisoa hartu izana sindikatuarekin «harreman normalizatua» izateko. «Horrek aldaketa dakar aurreko lau urteekiko; izan ere, lau urte horietan ez da elkarrizketarik izan Jaurlaritzako sailburuekin, ezta lehendakariarekin berarekin ere».

ELAren kexuetako bat da Mendiak eta Jaurlaritzak Elkarrizketa Sozialeko Mahaiaren aldeko apustuari heltzen diotela. Sindikatuak uste du mahai honek helburu bakarra duela: elkarrizketa sozial faltsu baten irudia helaraztea, gehiengo sindikalak (ELA eta LAB, %60) planteatzen dituen aldaketa sakonen aldarrikapenei jaramonik ez egiteko. «Erabakiak hartzeko sistema antidemokratiko bat» iruditzen zaio mahaia, CCOOk eta UGTk ordezkaritzaren %29 baino ez dutelako.

Lakuntzak ziurtatu dio Mendiari prest dagoela akordioak lortzeko gai garrantzitsuetan, hala nola enpleguan, prestakuntzan, gizarte laguntzetan, lan osasunean eta abarretan, baina argi eta garbi adierazi dio bide berriak irekitzeko ezinbestekoa dela bi gairi aurre egitea: batetik, «arau demokratikoak berrikustea eta bermatzea, sindikatu bakoitzaren ordezkaritza errespeta dadin eta patronalak beto ahalmena izan dezan»; bestetik, «Jaurlaritzaren politikak sakon aldatzea: lan munduko larrialdiek aurrekontu konpromiso handia eskatzen dute; gaur egun, are gehiago».

ELAren eskaerak Jaurlaritzari

Maiatzean egindako 24 proposamen zehatzen berri eman dio ELAk Mendiari. Proposamen horiek 5 multzotan banatzen dira:

Diru sarrera publikoak handitzea, sozietateen gaineko zergan eta ondarearen gaineko zergan berariazko errekarguak eginez. Gainera, zerga-sistema egituraz aldatzeko neurriak proposatu ditu. Proposamen horiekin 4.000 milioi euro gehiago bilduko lirateke urtean.

Sektore publikoa indartzea. Besteak beste, aldi baterako langileen enplegua sendotzea eta zainketako azpikontratatutako sektoreak argitaratzea.

Pertsona guztiei diru sarrera nahikoak bermatzea. DSBEa ezartzea LGSn, eta langabezian dauden guztiei gutxieneko diru sarrerak bermatzea (baita LGSn ere).

Eskubideak aitortzea (etxebizitza, mendekotasun egoera guztien estaldura), bizitza eta zaintza zentroan jarriz.

Sistemaren enpleguaren eta eraldaketa sozial eta ekologikoaren aldeko konpromisoa (eta funtsezko ondasunen ekoizpena birkokatzea). ELAk enpresa estrategikoen parte hartzea edo nazionalizazioa proposatu zuen duela hilabete batzuk (Eusko Jaurlaritzak 2.300 milioi euro jarri beharko lituzke horretarako, Alemanian onartutakoaren araberako ahalegina eginez gero). Eraldaketa ekologiko horretan dozenaka mila enplegu sortzeko potentziala dago, eta horrek bultzada publikoa eskatzen du.

Gainera, ELAk enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak ordaintzeko euskal funts publiko bat sortzea ere proposatu zuen, enpresen etekinekin finantzatua (sozietateen gaineko zergaren errekargua) eta enplegu guztia mantentzearen baldintzapean, aldi baterakoa barne. Funts horren zenbatekoa 300 milioi ingurukoa izan daiteke.

Azkenik, Mendiak ELArekin harreman normalizatua izateko konpromisoa hartu du, eta horrek aldaketa dakar aurreko lau urteekiko; izan ere, lau urte horietan ez da elkarrizketarik izan Jaurlaritzako sailburuekin, ezta lehendakariarekin berarekin ere.


Summary: Euskaltegietako ikasleei «malgutasuna» eskainiko diete ikasturte honetan. Ikasleak «seguru» sentitzeko helburuarekin, euskaltegiek lau eskaintza egingo dituzte: B2 mailara arte doan ikasteko aukera egongo da, baldintza batzuekin. AEK-k gogorarazi du beren egoera «prekarioa» dela.

Malgutasuna; euskara ikasteko hainbat aukera eskainiko dizkiete ikasturte honetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako euskaltegietako ikasleei. Hain zuzen, euskara ikasteko «formula» hautatzeko aukera izango dute, eta horretarako EAEko erakundeek eta euskaltegiek kanpaina bat aurkeztu dute Gasteizen, Euskara ikasteko zure formula lelopean. Guztira lau aukera egongo dira, eta helburuetako bat da ikasleei ahalik eta eskaintzarik «zabalena» egitea eta euskaltegietara «lasaitasunez» joatea, betiere osasun eta segurtasun neurriak beteta. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua aurkezpenean izan da, eta ikasturteko asmo berriak izan ditu gogoan: «Ikaslea erdigunean jarri eta inoizko eskaintzarik malguena jarri da herritarren eskura. Helburua ikaslea seguru sentitzea da, eroso, eta erraztasun guztiak izatea euskara ikasteko prozesuan».

Mahai gainean lau aukera egongo dira. Zupiriak jakinarazi du lehena aurrez-aurreko eskolak mantentzea izango dela, ikasgeletan ikasleen segurtasuna mantenduta. Jardun biko eskolak ere eskainiko dira, aurrez-aurreko eskolak eta ez-presentzialak uztartuta. Areago, ikasle bakoitzak bere kasa euskara ikasteko aukera ere egongo da, autoikaskuntzan oinarrituta. Horretarako, Kultura sailburuak erantsi du aurreko urteetan baino aukera gehiago eskainiko direla. Azkenik, bideokonferentzia bitartez ere jasoko dira eskolak, taldeetan banatuta irakaslearekin batera. Baina bada gehiago ere: «Eskola horiekin batera, ahalegin guztia egingo da barnetegiak eta gainontzeko ikastaroak ere egin daitezen».

Eskolak jasotzeko aukera ez ezik, Zupiriak doakotasuna ere izan du hizpide: «B2 mailara arte, doakotasuna egongo da, asistentzia, neurriak eta mailak gainditzea bermatuz gero». Hau da, ikasleek matrikulazioan ordaindutako diru kopurua berreskuratzeko aukera izango dute, betiere %75eko asistentzia bermatzen bada eta B2 mailara bitarteko mailak gainditzen badira. Kultura sailburuaren arabera, Jaurlaritzako hartutako «konpromiso» bat da hori, eta azken urteotan euskara ikasteko bidean «lagungarria» izan dena. Horretarako, Jaurlaritzak aurten hiru milioi euro jarriko ditu. Hala, Zupiriak erantsi du ahalegina egingo dela «ikasleen beharrizanetara eta segurtasun baldintzetara» egokituko den ikasturte bati ekiteko, eta ahalik eta ikasle gehienek euskaltegietan izena emateko.

AEKren mezua

Iñaki Urkijo AEK-ko ordezkaria ere agerraldian egon da, eta baita ikasle bat ere. Haren arabera, zalantza ugari izan dituzte azken hilabeteotan, baina «gogoz eta ilusioz» ekin diote ikasturte berriari. «Euskaltegietako eskaintzak eta baldintzak egoera honetara egokitu ditugu, eta hala egingo dugu datozen hilabeteetan ere, ikasleak eta irakasleak seguruago egon daitezen». Alabaina, gehitu du eskolak eta ikastaroak emateko moduak egokitzeak ahalegin pertsonala eta ekonomikoa eskatzen duela, hala nola azpiegiturak eta baliabideak bermatu behar direlako. «HABEri [Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea] gogorarazi behar diogu gure sektorea feminizatua eta prekarioa dela, eta lankideen egoera hobetzeko pausoak eman behar direla, baliabide ekonomikoetan, laguntza pedagogikoetan eta prestakuntzan gehiago inbertituta».


Summary: Lee Krasner artista itzaletik atera nahi izan du Guggenheim museoak. Espresionismo abstraktuaren aitzindarietako bat izandako sortzailearen bost hamarkadako ibilbidea aztertu du Bilboko Guggenheim museoak, haren 62 margolan batuz

«Oso obra ona da, ez dirudi emakume batek egindakoa». Oraindik ikasle zenean, Hans Hofmann margolari eta irakasleak egin zion aldi bereko aitortza eta ukazio esaldi horrek biltzen du Lee Krasner artistak (New York, 1908 - New York, 1984) bost hamarkadako ibilbide artistikoan bizi behar izandakoaren parte handi bat. Hain zuzen ere, horregatik nabarmentzen dute oharra sortzaileari eskainitako biografia gehienetan. Gaur egun, gero eta ohikoagoa da bere izena XX. mendeko bigarren erdialdeko AEBetako margolari garrantzitsuenen zerrendetan, eta gutxik ukatuko dute espresionismo abstraktuaren aitzindari izan zenik, baina, ukazioa da aitortza horien guztien abiapuntua. Hasteko, judutar familia ortodoxo batean haztearen espektatiben aurka hartu zuen pintore izateko erabakia 14 urterekin, eta estualdi ekonomiko bat baino gehiagori aurre eginda burutu ahal izan zituen arte ikasketak. Emakumezko pintore izatea oraindik bitxikeria zen sasoian izan zen emakumezko eta pintore, eta, hori gutxi ez, eta urte luzez Jackson Pollock artistaren alargun izatearen itzalpera kondenatu du artearen historiak. Haren figura errekuperatu nahi izan du orain Bilboko Guggenheim museoak, eta haren bost hamarkadako ibilbidea biltzen duen 62 margolaneko atzera begirakoa eskaini dio: Lee Krasner. Kolore bizia. Urtarrilaren 10era arte egongo da ikusgai.

Europan sekula egin zaion atzera begirakorik sakon eta osoena da, eta zor kitatze baten pare aurkeztu du Lucia Agirre komisarioak. «Beharrezkoa zen». 2017an eduki zuten lehenengoz Krasnerren margolan bat ikusgai Bilbon, Guggenheim museoak espresionismo abstraktuari eskainitako monografikoaren barruan, baina Agirrek onartu duenez, lehenagotik zerabilten artistari erakusketa propio bat eskaintzeko ideia. «Oso erakusketa desiratua da hau».

Printzipio deklarazioa

1928ko autoerretratu batek abiatzen du ibilbidea, eta kronologikoki antolatu dituzte hortik aurrerako margolan guztiak. Lehen irudi horren garrantzia nabarmendu du komisarioak, ordea. Bertan biltzen baita, haren hitzetan, Krasnerren asmoa. «Printzipio deklarazio bat da». Ikusleari zuzen begiratzen dion emakume bat erakusten du margolanak, pintzelak eskutan, atzean baso bat daukala. «Pintore modura irudikatzen du bere burua». Haren ikasketa ibilbidearen berri ematen dute ondorengo margolanek. Estilo klasikora egindako biluzien ikerketak, Hofmannen eskoletan kubismoaren eraginpean margotutako giza figurak, espresionismo abstraktuan koka daitezkeen lehen margolanak, collageak...

«Krasner ez zen estilo zehatz baten marka pean aritzen zen pintore bat», azaldu du Agirrek. Eta Krasner sorta bat ikus daitezke horregatik sinadura bakar horren atzean. Betiere, erreferentziazko bi artista nagusirekin: Pablo Picasso eta Henri Matisse. Komisarioaren hitzetan, erakusketa osora zabaltzen baita haien itzala.

Biografia piktoriko bat

Erabat uztartuta doaz bizitza eta artea, gainera, bere kasuan. Eskutik, biografia eta pintura. Eta giltzarria da hor Pollock-en ispilua. 1942an McMillen Inc. galeriak pintura amerikarrari eta frantziarrari eskainitako erakusketaren harira ezagutu zuten elkar bi sortzaileek, eta ezkonduta zeuden 1945erako. Inpaktu handia izan zuen Pollocken agerpenak Krasnerren pinturan, Agirrek zehaztu duenez, baina haren itzalean gelditzea ere ekarri zuen horrek, erakusketan argi ikus daitekeenez.

Peggy Guggenheim arte bildumagileak eskainitako laguntza ekonomikoari esker, 1945ean, Springs herrira mugitu zen bikotea, baserri batean bizitzera, eta ordukoak dira Irudi txikiak izeneko serieko koadroak. Sorta horren parte diren neurri txikiko hainbat margolan abstraktu ikusi ahalko ditu bisitariak Bilbon, eta, Agirrek zehaztu duenez, Krasnerrek eta Pollockek zuten estatus ezberdintasunaren froga argia ere badira. «Margolan hauek logelan margotu zituen Krasnerrek, eta horregatik dira neurri horretakoak, han sartzeko modukoak izan behar zutelako. Pollockek bihitegian egiten zuen lan, ordea, eta neurri handiko oihalekin lan egiteko aukera ematen zion horrek». Are, neguan, gela bat bakarrik berotzeko beste diru zutenez, logelara joan zen Pollock, eta egongelan jarraitu zuen orduan Krasnerrek.

Bihitegia eta logela

Zehaztapena ere egin du komisarioak, halere. «Pollock-ek bazuen arrakasta ordurako, eta, beraz, espresionismo abstraktuaren parte ziren beste artisten emazte askok ez bezala, Krasnerrek ez zuen bere lana eten behar izan bere senarra mantendu behar izateko. Beti margotu zuen, naturala zen harengan, eta bikoteak ez zuten horretaz hitz egin behar izan ere».

Badira Krasnerrek bere margolan zaharren puska apurtuekin osatutako collageak erakusketan, eta Pollocken eta bere amaren heriotzak dolu sasoi bat hasten du artistaren ibilbidean. Bereziki nabarmena da Picassoren eragina margolan horietan, esaterako. Epe ilun horren ostean, ordea, senarraren estudio izandako bihitegian lanean hasten da Krasner, eta neurri handiko margolanak egiteko aukera zabaltzen dio horrek. Indartsuak dira bere mugimenduak. Biziak koloreak. Urteekin neurritsu izatera joko du sortzailearen arteak, eta ibilbideko lehen aretoko margolanen hondarrekin osatutako collage sorta batek ixten du erakusketa. Hain zuzen ere, Hofmannekin margotutako giza figura kubistaz osatutako hasierara bueltatuz. Erabat ezberdin. Buelta oso bat emanda.

Feminismoak berreskuratuta

Agirrek esan duenez, feminismoak 60ko hamarkadan egin zituen Krasnerren figura errekuperatzeko lehen saiakerak, eta hainbat erakusketa egin zitzaizkion AEBetan lan horri esker. Europan, 65an egin zen Londresen lehen erakusketa erretrospektiboa. Eta bigarren berreskuratze moduko bat ikusten du orain martxan komisarioak. Londresko Barbican Centre zentroarekin eta bertako Eleanor Nairne komisarioarekin elkarlanean antolatu du erakusketa Bilboko museoak, eta Euskal Herria izango du azken geltokia. Aurrez, Londresen, Frankfurten eta Barnan egon dira margolanak. Seguros Bilbao enpresak babestu du Bilboko irekiera.

«Momentu berezia» izan da erakusketaren irekierarena Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariaren hitzetan. Izan ere, Krasnerrena da martxoko itxialdiaren ostean, museoak berriz ateak ireki zituenetik egin duen lehen irekiera. Udarako zuten aurreikusita, berez, baina atzeratu egin behar izan dute, koronabirusaren eraginez. Luzatu egin zituzten lehenagotik martxan zituzten erakusketak, baina berriz ere erakusketa berriak aurkezten hasteko asmoa du orain museoak. Horregatik, «urratsez urrats» normaltasunera itzultzen hasiko direla erakusten duen ikur bat ere bada Krasner, museoko zuzendariaren hitzetan; nahiz eta onartu duenez, erakundearentzat erronka sasoia da egungoa. «Saiatu gara funtzionamenduari eutsiko dion nukleo bat mantentzen, eta programazioari eta geure bideragarritasun ekonomikoari eusten, ahal izan den neurrian».


Summary: Zaldibarren gizon bat atxilotu dute bikotekidea jotzea egotzita. 42 urte ditu atxilotuak.

Biktima emakumea da, eta biak bizi diren Zaldibarko (Bizkaia) etxebizitzan gertatu zen erasoa, asteazken arratsaldean. Ertzaintzak jakinarazi du 18:15ak aldera atxilotu zuela 42 urteko gizona, eta epailearen esku utzi dute. Emakumea, berriz, erietxera eraman zuten, osasun azterketa egiteko.


Summary: Aurrera jarraitzen du iazko sanferminetan ikurrina atera zuen zinegotziaren aurkako salaketak. Epaileak ebatzi du delitu zantzuak daudela Joxe Abaurrea EH Bilduko zinegotziak egindakoetan. Egotzi dio «legez kanpoko bandera eta ikurrak kentzeko agindua zuten» Udaltzaingoen aurka oldartzea. Udalak ahozko epaiketa bat egiteko eskatuko du.

Aurrera jarraituko du Joxe Abaurrea EH Bilduko zinegotziaren aurkako salaketak. Carmen Alba Navarra Sumako Iruñeko zinegotziak auzitara eraman zuen Abaurrea iaz, sanferminetako txupinazoan ostikadak ematea egotzita: «Balkoian nengoen, Abaurrea ikurrina ateratzen ari zela ikusi nuen, eta eutsi egin nuen [bandera]; orduan, ostikoka hasi zitzaidan», argudiatu zuen Albak, eta gaineratu «ubeldura ugari» izan zituela hankan. Albak ikurrina «inposatu» nahia egotzi zion EH Bilduri.

Oraingoz, ez du aurkakorik esan Iruñeko epaitegiak. Hark gaur jakinarazi du delitu zantzuak ikusten dituela EH Bilduko zinegotziaren jokabidean, eta salaketa izapidetzen jarraituko duela. Bi aldeei hamar eguneko epea eman die orain, akusazioa arrazoitzeko ezinbestekoak iruditzen zaizkien idatziak eta frogak aurkezteko. Gauzak hala, Iruñeko Udalak ahozko epaiketa eskatuko duela adierazi du: «ikurrina erakustea eragoztean kolpeak eta hozkadak jasan zituzten udaltzainak ordezkatuko ditu Iruñeko Udaleko aholkularitza juridikoak».

Epaileak auzipetze autoan azaldu duenez, badaude nahikoa adierazpen eta dokumentu jakiteko zer gertatu zen, baita parte hartu zuten pertsonak zein diren jakiteko ere. Dokumentuen artean aipatu ditu Polizien atestatua, medikuen txostenak eta ekintzak argitzen dituzten grabaketak.

Ez hori bakarrik. Autuak dioenez, «lanean zebiltzan Udaltzainek aginduak zituzten legeak onartzen ez dituen banderak eta ikurrak udaletxeko balkoian erakustea eragozteko; Abaurrea oldartu egin zitzaien, borrokatu egin zuen eta erasoak egin zituen autoritateak legez kanpoko bandera zegoen lekutik ken ez zezaten».

Abaurrearen salaketa, artxibatuta

Udaletxeko balkoietako batean, gertatutakoaren harira salaketa jarri zuen bakarra ez zen Alba izan. Maider Beloki EH Bilduko zinegotziari egin zizkioten lesioak epaitegian salatu zituen koalizioak, eta Abaurreak Alba salatu zuen. Epaileak, ordea, bi salaketa horiek artxibatzeko agindu du.


Summary: Gorputzen eraldaketak, ispiluaren aurrean. Eraldaketaren kontzeptuan oinarrituko da Mapamunditarrak proiektuaren hamalaugarren aldia. Sei erakusketa, performance bat eta zenbait hezkuntza jarduera eskainiko dituzte bihartik urriaren 25era, Iruñean, Uharten eta Atarrabian (Nafarroa).

La Caracola kultur elkarteak antolatzen du Mapamunditarrak egitasmoa urtero, Iruñean kultura garaikidea sustatzeko eta zabaltzeko helburuarekin. Iaz, ispiluaren kontzeptua hartu zuten ardatz gisa, eta honako gogoeta egin zuten: «Ispiluak itxura itzultzen digu, zeina berehala iraungitzen den. Itxuraz, askotarikoak gara, eta, urteak igaro ahala, geure buru gehiago pilatzen ditugu gorputz bakarrean. Geure buruei behatzeko, agian urrundu egin behar dugu; geuregandik aldendu, gero itzultzeko. Artelanek ispilu bilduma bat osatzen duten». Aurten, ispiluaren ideiara itzuli dira, eta hausnarketa hori garatu dute. Hala azaldu du Alexandra Baures komisarioak: «Bitan ibai berean bainatzea ezinezkoa dela esaten dugun bezala, ezinezkoa da ispilu berean bitan begiratzea. Zergatik? Pertsonak denborak zeharkatzen gaituelako; hazten, zahartzen eta hiltzen garelako; gure inguruan mundua ere etengabe aldatzen delako».

Gogoeta horretatik tiraka, gorputzetan izaten diren eraldaketetan eta horien irudikapenetan jarriko dute begirada. «Gorputzari erreparatuko diogu esperientziaren, afektuen eta ideien hartzaile gisa, eta bata edo bestea izateko leku gisa».

Bihartik aurrera hiru erakusketa berri ikusi ahal izango dira Iruñeko Ziudadelan, Blanca Gracia, Caroline Delieutraz eta Pablo Lerma artistenak. Bauresen arabera, hiru proposamenek bi elementu komun dituzte: batetik, maskaren erabilera. «Maskarak janzkerak dira, gure irudia aldatu eta beste pertsona bat izatea ahalbidetzen digutenak; eta, batzuetan, maskarak kendu behar dira zenbait gauza ikusi ahal izateko». Eta, bestetik, mundu fisiko edo errealaren eta mundu birtualaren arteko «joan-etorriak». «Gaur egun joan-etorri horiek bereziki ikus daitezke, neurri batean sareetan bizi baikara, eta hor nortasun berriak har baititzakegu».

Oinarri beraren inguruko hiru proposamen

Blanca Gracia madrildarrak hiru lan aurkeztuko ditu Ziudadelako Labean: batetik, Hipnosia bideo animazio piezarekin ikusleak egungo testuinguruan munduan duen tokia topatu dezala bilatzen du, mezu bat bidalita: ihes egin beharra dagoela. «Irudien bidez, gaur egungo momentutik ihes egiteko jarraibide batzuk ematen dira; hori litzateke gizabanakoa eraldatzen duena. Baina interesgarriena da jarraibide horiek guztiak ezinezkoak direla», azaldu du Graciak. Lan horretara hurbiltzeko, ikusleak Ataria instalaziotik igaro beharko du: mundu bukaeraren mitoaz ari den ate itxurako oihaletik. Azkenik, Goi-unea bi bariaziotan bideoan, irudi errealak eta animaziozkoak batuz, istorio «sinplista» bat aurkeztuko du, Erdi Aroko istorioetan oinarrituta. «Eta bideoan pertsonaiek zein Lurrak berak eraldaketak bizitzen dituzte».

Beste bi erakusketak Mistoen Aretoan ikus daitezke. Caroline Delieutraz paristarrak sare sozialetan jarri du fokua bereziki. Maskarak erabilita, sareetan ibiltzen diren troll-ak irudikatu ditu Trolls just want to have fun izeneko instalazioan. «Nire lanak, alderdi askotan, eraldaketaren gaia jorraten du beti, teknologia berriekin batera bereziki, pertzepziotik hasi eta gorputzeraino», azaldu du. Lan hori Fantastic blue ikus-entzunezko piezarekin batera kokatu du: artistak Instagram bidez edonoren eskura jarritako filtro urdin bat erabilita Interneteko erabiltzaileek egin dituzten argazkien bilduma bat da. Horrekin batera, Blue meme bideoa ikus daiteke, Delieutrazen lehen lanetako bat, azal urdineko izaki hibridoen fotogramak biltzen dituena. «Erdi gizaki erdi estralurtarrak dira, gizaki urdinaren idealaren inguruan komunitate bat osatzen dutenak», haren hitzetan.

Azkenik, Pablo Lerma bartzelonarrak aztertu du nola irudikatu izan diren gizonezkoen gorputzak argazkigintzaren historian, eta zer toki izan duen argazkilaritzaren historian queer komunitateak. Aurreko proiektu baten inguruan sortu du, 2016an Estatu Batuetan abian jarri zuena, herri argazkigintzaren, maskulinitatearen irudikapenaren eta artxiboen inguruan. «Han igaro nituen urteetan artxiboetan arakatu nuen, argazkietan pertsona queer gisa dudan nortasunari buruzko erantzunak bilatzeko», adierazi du. Iraganari begira, etorkizunerako erantzunak bilatzen saiatu da horrela, «kontranarratiba» bat sortzeko asmoz: «Artxibo fotografiko guztietan, argazkiaren historian, irudikapen falta handia dago, eta nik, artxiboetako gorputz maskulinoei begiratzean, egin nahi dudan ariketa da kontranarratiba bat sortzea».

Iruñea, Uharte eta Atarrabia

Erakusketa horiez gain, Nafarroako Unibertsitate Publikoko Sarioko eraikinean ikusgai dago jada Helena Goñiren Tell me how close we are to a riot argazki erakusketa, Uharteko Arte Garaikidearen Zentroan (Nafarroa) Mireia Martin eta Jorge Martinezen Fase-aldaketa gelan arte prozesua, eta urriaren 25 zabalduko dute Pablo Lermaren Arga erakusketa, Atarrabiako pilategian (Nafarroa). Azkenik, Anna Holveckek entzunezko performance bat egingo du, urriaren 3an, Nafarroako Unibertsitateko Museoan.


Alaitz Areitio presoa aske utzi dute

Summary: Alaitz Areitio presoa aske utzi dute. Hamahiru urte igaro ditu espetxean, ETAko kide izatea leporatuta. Renneseko espetxetik atera arren, hango hotel batean daukate konfinatua, koronabirusagatik.

2007an atxilotu zuten Alaitz Areitio Iurretako (Bizkaia) presoa, eta gaur gelditu da aske, hamahiru urte espetxean egin ondotik. Renneseko (Bretainia) espetxetik atera da, baina oraindik ezin izango du Euskal Herrira itzuli: Bretainiako hiriko hotel batean daukate bakartuta, koronabirusagatik.

ETAko kide izatea leporatuta eduki dute preso.


Ineos ikusgarri eta Landa bizigarri

Summary: Ineos ikusgarri eta Landa bizigarri. Kwiatkowskik irabazi du mendiko azken etapa, Carapazekin batera helmugaratuta. Landak erasokor jokatu du, eta bosgarren jarri da sailkapen nagusian. Roglicek gertuago du garaipena

Arantza kendu du Mikel Landak (Bahrain). Bazuen halako zor bat ziklismoarekin, jotzerako jota gelditu baitzen atzo. Bada, kitatu egin du gaur, Glieresen gora sua piztu, eta faboritoen borroka bizituta. Tourreko azken etapa menditsua zen, eta ibilbide aproposa zuen segadetarako, bost mendate kateaturekin. Haatik, arabarra izan da lasterketa apurtzen saiatu den faborito bakarra. Pello Bilbao eta Damiano Caruso bidali ditu aurrera, eta urrutitik mugitu da azken mendatean. Harrapatu egin dute onenek, baina atzean utzi ditu Adam Yates (Mitchelton) eta Rigoberto Uran (Education First); eta hartara, bi koska egin ditu gora sailkapenean. Bosgarren dago orain, Primoz Roglicengandik (Jumbo Visma) 3.28ra. Esloveniarrak tinko eutsi dio lidertzari.

Etaparen lehian, berriz, erakustaldia egin du Ineosek. Izan ere, ihesean jaun eta jabe izan dira Michal Kwiatkowski eta Richard Carapaz, eta besarkatuta helmugaratu dira. Poloniarrarentzat izan da garaipena, eta ekuadortarrak mendiko elastikoa soineratu du. Talde britainiarrak porrot egin du aurtengo Tourrean, eta gaurko etapak ez du hori aldatzen. Egitura, ahalmen eta ibilbide aldetik, maillot horiaren borrokan egon behar zuen Skyren oinordekoak, baina kale egin du. Behintzat, nahigabea apur bat arinduko dio gaurko erakustaldiak.

Etapa hasieran, 32 ziklistak egin dute aurrera. Tropel bat zen, ihesaldia baino gehiago. Mendateek galbahe lana egin dute, eta Glieresera hiru txirrindulari baino ez dira iritsi: Ineoseko biak, eta Bilbao. Bizkaitarrak ezin izan dio jarraitu Kwiatkowskik jarritako erritmoari, eta atzean gelditzen ari zen une berean, erasoa jo du Landak onenen multzoan. Lasterketa piztu egin du murgiarrak, ordura arte oso borroka gutxi egon baita oilarren artean. Haren ahaleginak bistaratu egin du Yates eta Uranen ezina.

Landak bat egin du Carusorekin, baina indartsuenek harrapatu egin dute azkenean. Enric Mas (Movistar) oldartu egin da igoerako azken kilometroan, eta geroago Tadej Pogacar (UAE) saiatu da, baina ez dute tarterik zabaldu. Gaina hartu ostean, 2,8 kilometroko lurrezko bidea zegoen, eta bertan matxura izan du Richie Portek (Trek). Horrek akuilatu egin ditu Landa, Mas eta Miguel Angel Lopez (Astana). 30 kilometro gelditzen ziren helmugarako. Alabaina, australiarrak Tom Dumoulinen (Jumbo) laguntza izan du jazarpenean, eta berriz aurrean sartzea lortu du. Azken kilometroetan ez da zalapartarik izan.

Landarekin batera, Masek atera dio etekinik handiena gaurko etapari: seigarren jarri da, 4.19ra. Lehen postuetan, aldiz, ez da aldaketarik izan. Roglicek aise gainditu du azken-aurreko azterketa, eta errenta onarekin iritsiko da larunbateko erlojupekora: 57 segundora du Pogacar, eta 1.27ra Lopez. Horren aurretik, arnasa apur bat hartuko dute gaur faboritoek, Champagnolen bukatzen den 166 kilometroko etapan. Gorabeheratsua da, baina laugarren mailako mendate bat baino ez du. Esprintean ez bada, ihesean erabakiko da.


Summary: Presoen eskubideen aldeko mobilizazioei berrekingo diete sindikatuek. ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, LKN, CNT, EHNE, HIRU eta Etxalde elkartuko dira bihar Bilbon.

Bestelako espetxe politika baten aldeko mobilizazioak egin ohi zituzten hilero sindikatuek, baina COVID-19aren izurriak geldiarazi zuen dinamika hori. Orain, ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, LKN, CNT, EHNE, HIRU eta Etxalde sindikatuek jakinarazi dute hileroko mobilizazioei berrekingo dietela, «arrazoizko epe batean euskal preso guztiak jendarteratzea bilatuko duen kartzela politika berri baten alde».

Bihartik hasiko dira berriro mobilizatzen; 11:30ean elkartuko dira Bilboko Plaza Eliptikoan, eta bertan izango dira Mitxel Lakuntza, Garbiñe Aranburu eta Raul Arza; ELA, LAB eta UGTko idazkari nagusiak, hurrenez hurren.

Besteak beste, eskatuko dute zenbait neurri «lehenbailehen» martxan jartzeko: euskal preso guztiak Euskal Herriko kartzeletara gerturatzeko, gaixorik dauden presoak eta adinez nagusienak berehala kaleratzeko eta «gradu aldaketa eta ohiko kartzela legerian aurreikusitako kartzela onurak eskura izatea inolako diskriminaziorik gabe eta salbuespen legeria oro gainditzea».

Sindikatuen esanetan, neurriok «premiazkoak dira eta ezin dira gehiago berandutu, kartzeletako salbuespen egoerak, oinarrizko eskubideak urratzeaz gain, bizikidetza demokratikoan aurrera egitea zailtzen» eta «sufrimendu gehiago sortzen» duelako. Horren adibide jarri dute Igor Gonzalez Sola presoaren heriotza: «Gertatutakoaren aurreko erreakzioak ezin dira mugatu dolua adieraztera; beharrezkoa da Espainiako Gobernuak berehalako neurriak hartzea hain muturrekoak izango diren egoerak saihesteko».


Sutea piztu da Longidako pinudi batean

Summary: Sutea piztu da Longidako pinudi batean. Suhiltzaileak bidali dituzte bost parketatik, eta sua itzaltzeko lanetan ari dira hainbat helikoptero eta hegazkin ere.

Sute bat piztu da Meoz eta Lareki (Nafarroa) arteko pinudi batean, Longidako ibarrean, eta hura itzali nahian ari dira lurretik nahiz airetik. Suak Elebarri mendiko hegoaldeko hegalari eragiten dio, eta malda handiak –%21era ere iristen dira– sua itzaltzea zailtzen ari dira.

15:15 aldera jaso dute deia larrialdi zerbitzuek, eta bertara joan dira Tafallako, Lizarrako, Zangozako, Cordovillako eta Azkoieneko (Nafarroa) suhiltzaile parkeetako suhiltzaileak. Beste hainbat baliabide ere jarri dituzte: helikopteroz garraiatutako bi talde, koordinazioko taldea eramateko helikopteroa, eta suteak itzaltzeko erabiltzen den hegazkin bat. Gainera, Errioxatik mota horretako beste bi hegazkin joan dira, baita hidrohegazkin bat Huescatik eta helikoptero bat Zaragozatik (Espainia) ere.

22:00ak aldera jakinarazi dute sutea «egonkortzeko bidean» zegoela, baina 300 hektarea inguru erre ditu.


Summary: Ziburuko eskolan agerraldi bat atzeman dute. Eskualdeko Osasun Agentziak agerralditzat jo du Aristide Briand eskolako kasuen agertzea. Zazpi haur kutsatu dira, gutxienez.

Ziburuko (Lapurdi) Aristide Briand eskolan agerraldi bat atzeman dute. Lehenik, bi haur kutsatu ziren, eta bi klase bakartu zituzten, baina aste honetan beste haur batzuk ere kutsatu dira, eta eskola osoa hetsi behar izan dute. Hala, Eskualdeko Osasun Agentziak agerralditzat jo du Ziburuko eskolakoa. Guztira 67 haurrek ikasten dute hor, eta PCR proben emaitzen zain daude gehienak. Oraingoz, hamahiru haurrek negatibo eman dute proban.

Leire Larrasa Ziburuko axuantak segurtatu du herriko etxeak egitasmo bat martxan jarriko duela gaurtik goiti negatibo eman duten haurren zaintzeko.


Summary: Ekonomia %19,5 jaitsi da bigarren hiruhilekoan, aurreikusi baino pixka bat gutxiago. Langabezia datuetan ere arindu egin dira uztailean eginiko aurreikuspenak: %17,2 izan zen tasa

Koronabirusaren krisiak 2020ko bigarren hiruhilekoan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomian izandako eragina espero baino arinagoa izan da. Bizkarrekoa handia izan da, historikoa, baina datuak Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak iragan uztailean aurreikusitakoak baino pixka bat hobeagoak dira. Ordukoan, sailburuak aurreikusi zuen BPGa %20,1 apalduko zela urte arteko tasan, eta %19,8 langabezian; bada, aldagai guztien ikerketa zorrotzago bat egin ondoren, Eustat euskal estatistika institutuak arindu egin ditu datu horiek. BPGari dagokionez, %19,5eko jaitsiera egon da apiriletik ekainera; langabezian, berriz, aldea handiagoa da: %17,2koa izan da. Urte arteko datuak berrikusi ditu Eustatek, eta, ondorioz, hiruhilekoen artekoak ere bai. Urteko lehen hiruhilekoarekin alderatuta, BPGa %16,4 jaitsi da, eta langabezia tasa %14,3 igo.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak Europakoak baino txarragoak dira oro har. Euro eremuan %14,7 jaitsi da BPGa, eta %13,9 Europako Batasunean. Lurraldekako banaketan, %20,2 jaitsi da Araban, %19,5 Bizkaian, eta %19,3 Gipuzkoan. Nafarroako datuak hurrengo asterako espero dira. Krisiaren garairik okerrenean bildutako datuak dira horiek, konfinamendu bete-betean. Eustatek berak onartu du datuak biltzea «erronka» bat izan dela ezohiko egoerarengatik, eta ekonomiaren jaitsiera «itzela» izan dela.

Estatistika erakundearen arabera, ekonomiaren «jaitsiera areagotu» egin da sektore guztietan, «herri administrazioan, hezkuntzan, osasunean eta gizarte zerbitzuetan izan ezik». Horiek hala, lehen sektoreak %6,1eko murrizketa izan du urte arteko alderaketan; industriak, %26,7koa; eraikuntzak, %17,9koa; eta zerbitzuenak, %17,9koa. Zerbitzuen sektorea askotarikoa da, eta bilakaera oso ezberdina izan da arlo batetik bestera. Merkataritza, ostalaritza eta garraioari dagokionez, %21 egin du atzera; aldiz, esan bezala, herri administrazioan, hezkuntzan eta osasunean ez da egon ez igoerarik, ezta beherakadarik ere. Azkenik, gainerako zerbitzuetan jaitsiera izan da, %21ekoa.

Kontsumoan ere alde handia dago eremu pribatutik publikora. Etxeetako kontsumoari dagokionez, %20,3ko beherakada egon da iazko hilabete berekin alderatuta, eta %15,9koa lehen hiruhilekoarekin alderatuta. Kontsumo publikoan, aldiz, herri administrazio guztienean, %3ko igoera egon da iazko datuekin alderatuta. Hala ere, arlo horretan ere atzerakada egon da lehen hiruhilekoarekin alderatuta. Urtarriletik martxora iaz baino %4,6 gehiago kontsumitu zuten erakunde publikoek.


Kontrolatu dute Longidako sutea

Summary: Kontrolatu dute Longidako sutea. Atzo pinutegi batean sortutako suak 170 hektarea erre ditu, hasieran uste zuten baino gutxiago. Guneak 4.000 hektarea ditu, zuhaitz askokoa da, eta hondamendi bat gertatzeko beldurra zuten suhiltzaileek.

Atzo eguerdian Longidan (Nafarroa) sortutako suteak indarra hartu du berriz gaur eguerdian. Nafarroako suhiltzaileek gaur goizean sua erabat kontrolatzea espero zuten, gau osoan egindako lanari esker, baina haize bolada handiek egoera zaildu dute. Azkenik, 19:00ak aldera lortu dute hura kontrolatzea. Goizean helikoptero batek egin duen ikuskapenaren arabera, 170 hektarea inguru erre ditu suak, hasieran espero zuten baino gutxiago.

Gauean euri gutxi egin du, baina giroa hezetu eta tenperatuta jaisten lagundu du horrek, eta lana erraztu die suhiltzaileei goizean, eta Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak jarritako aire bidezko baliabideek alde egin dute eremutik. Haizearen eraginak, ordea, egoera aldatu du, eta berriz itzultzeko eskatu diete. Bitartean, Zangozako, Lizarrako, Cordovillako eta Tafallako suhiltzaileak lanean ari dira eremuan, baita bi helikoptero eta hegazkin bat ere. Horiei babesa ematen ari dira foruzainak eta Gurutze Gorriko boluntarioak ere, besteak beste.

4.000 hektareako gunea

Sutea atzoko 15:15 aldera hasi zen, Meotz eta Lareki arteko pinudi batean; Elebarri mendiaren hegoaldeko magalari eragin dio suak, eta han %21erainoko pendizak daude. Hala, pendizak eta haizeak lagunduta, zabaltzen hasi zen sua. Zuhaitz askoko gune bat da, 4.000 hektarea ingurukoa, eta, ondorioz, suteak tamaina handia hartu eta hondamendi bat eragiteko arriskua handia zela azaldu zuten suhiltzaileek.


Summary: Caixabankek Bankia erosi du 4.300 milioi eurogatik. Espainiako Estatua izango da akzioen %16aren jabea. Caixabankek jakinarazi du operazioak 770 milioi euro aurrezteko modua emango diola, eta nagusiki lantaldea murriztuz egingo duela hori.

Iragarrita zegoen, eta Caixabank eta Bankiako zuzendaritza batzordeek bart sinatu zuten bat egiteko akordioa. Gaur argitu da zenbat ordainduko duen Caixabankek: 4.300 milioi euro. Ez hori bakarrik; Espainiako Estatua da Bankiaren jabe nagusia (%62 du), eta eratuko den entitate berriaren %16aren jabe ere izango da —negoziazioen hasieran %14 izango zuela uste zen—. Bankiaren erreskate publikoa, beraz, esku pribatuetan geratuko da azkenean.

Bi bankuek bat egingo zutela jakin zenetik, sindikatuek kezka agertu dute, langileentzat ondorio larriak ekarriko dituela eta. Usteak baieztatu egin ditu Caixabankek gaur, eta jakinarazi du 2022. urtetik aurrera 770 milioi euro aurrezteko asmoa duela, nagusiki lantaldean egingo dituen aldaketen bidez. Arriskuan daude milaka enplegu, horietako dozena batzuk Hego Euskal Herriko bulegoetan. Bankiak hemezortzi bulego ditu Hegoaldeko lau hiriburuetan; Caixabank, berriz, askoz zabalduago dago Nafarroako Kutxa irentsi zuenetik: 72 bulego ditu, herri txikiagoetan horietako asko.

Orain, bi erakundeetako akziodunen ezohiko batzarrek onartu beharko dute fusioa, printzipioz azaroan. Urtea amaitu baino lehen legez eratu nahi dute erakunde berria. Gaur jakinarazi dutenez, hamabost pertsonak osatuko dute banku berri horretako zuzendaritza batzordea; horietako %60 independenteak dira. Presidentea Jose Ignacio Gorizalgorri bizkaitarra izango da, Bankiako egungo presidentea, eta Gonzalo Gortazar Caixabankeko burua banku berriko lehen exekutiboa izango da. Hark hartuko ditu egunez eguneko erabakiak.

Banku handiena

Espainiako banku sistemaren lau erakunderik handienetako bik egin nahi dute operazioa, eta horren emaitza azken hogei urteotako bat egite handiena izango da, bien artean 664.027 milioi euroren aktiboak elkartuko dira eta. Kataluniako bankuak —Valentziara eraman zuen egoitza independentzia erreferendumaren ondoren— 445.572 milioi euroren aktiboak ditu, eta Bankiak, 218.455 milioirenak. Interes tasak lur azpian daudela eta Europako Banku Zentrala bat egiteak eskatzen ari dela iritsi da bat egiteko saioa.

Urteko lehen seihilekoari dagozkion zenbakiak aintzat hartuz, Caixabankek 35.589 langile ditu 4.460 bulegotan, eta Bankiak, berriz, 15.947 langile eta 2.267 bulego.


Summary: 50 urte bete dira Joseba Elosegik bere buruari su eman zionetik Francoren aurrean. Gernikako bonbardaketarekin eragin zuena «sentiarazi» nahi izan zion protesta horrekin. Gudaria izan zen 36ko gerran, eta senataria Franco hil ostean.

1970eko irailaren 18an, Munduko Pilota Txapelketako partida bat jokatu zuten Donostiako Anoeta pilotalekuan —Atano III.a gaur egun—. Han zen Francisco Franco diktadorea, Espainiako estatuburua. Joseba Elosegi ekintzaile abertzaleak bere buruari su eman zion, eta kantxara jauzi egin zuen «Gora Euskadi askatuta!» oihukatuz.

Ekintza harekin ez zuen Franco hiltzeko asmorik, bere autobiografian idatzitakoaren arabera. «Francok euskaldunen herri santua suntsitzeko Gernikan eragin zuen sutea senti zezan nahi nuen. Sua gudariok piztu genuela zioen berak, munduaren aurrean entzutea kendu nahi zigulako euskaldunoi, eta nik su hura eraman nahi nion, berak eragin baitzuen». Elosegi erreduren ondorioz hil ez bazen ere, hamazazpi egunez egon zen erietxean. Zazpi urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta horietatik hiru urte eta hilabete bat bete zituen, inputatuta zegoen beste kasu batean ezarritako indultuarekin aske geratu zen arte. Kartzelan zegoela idatzi zuen bere autobiografia: Quiero morir por algo (Zerbaiten alde hil nahi dut).

Elosegi Donostian jaio zen, 1915eko abenduaren 6an. 1936ko estatu kolpearen osteko gerran, 20 urte zituela, Euzko Gudarostean sartu zen. Saseta batailoian aritu zen. Bertatik bertara ikusi zituen Durangoko (Bizkaia) eta Gernikako (Bizkaia) bonbardaketak. Limpiasen (Espainia) atzeman zuten, eta Duesoko espetxean sartu zuten, heriotzara zigortuta. Bilbora eraman zuten gero, Larrinagako kartzelara, eta trukea egin zuten harekin 1938ko urtarrilaren 20an. Ondoren, Katalunian, Ipar Euskal Herrian eta Frantzia okupatun borrokatu zen gerran.

Erresistentzia ekintza batzuk egin zituen Anoetakoaren aurretik ere. Besteak beste, 1946ko uztailean, ikurrin bat jarri zuen Donostiako Artzain Onaren katedraleko dorre batean. Atxilotu egin zuten, ihes egin zuen, eta berriro atzeman zuten 1950eko uztailaren 18an. Martutenen sartu zuten preso, eta, atera zenean, Lapurdira joan zen. 1964an itzuli zen Donostiara.

Franco hil ondoren, 1977ko uztaileko hauteskundeetan, diputatu aurkeztu zen EAJren zerrendetan. Senataria izan zen Madrilen hamar urtez, 1979tik 1989ra. Tarte horretan, 1984an, Itxarkundia batailoiaren ikurrina ostu zuen Madrilgo Armadaren Museotik. Gerrako ikurren artean zeukaten jasota. «Ez dugu lapurtu: berreskuratu egin dugu», esan zuen gero.

1990eko azaraoren 5ean hil zen, 74 urte zituela, bihotzekoak jota.


Summary: Gutxitu egin dira egun bakarrean atzemandako kasuak. Beste 793 positibo detektatu dituzte Hegoaldean, aurreko egunean baino 14 gutxiago. Ospitaleratzeek ere behera egin dute: 56 gaixo erietxeratu dituzte azken egunean. Hiru gaixo zendu dira, Nafarroan.

Behera egin du Hegoaldean atzemandako kasuen kopuruak. 793 pertsonak eman dute positibo azken egunean egindako probetan, aurreko egunean baino hamalau gutxiagok. Hala eta guztiz ere, kontuan hartu behar da egun bakarrean egindako PCR proben kopuruak nabarmen egin duela behera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: ia 2.000 gutxiago egin dituzte, 9.166 alegia.

Halaber, koronabirusarekin eri ziren hiru adineko zendu dira azken egunean, Nafarroan. Zehazki, 79, 82 eta 90 urtekoak dira hildakoak.

Lurraldeka, Nafarroan detektatu dute kasu berri gehien: zehazki, 274, bezperan baino 46 gehiago. Bizkaian 232 kasu atzeman dituzte, aurreko egunean baino hogei gutxiago. Gipuzkoan, antzeko mantendu da kopurua: 190 erregistratu dituzte, bezperan baino bi gehiago. Araban, berriz, 85 izan dira kasu berriak. Han, kopurua nabarmen apaldu da atzokoarekin alderatuta, 131 izan baitziren.

Ospitaleratzeei dagokienez, erietxeratutako lagun kopuruak behera egin du Hegoaldean. Azken egunean 56 lagun erietxeratu dituzte, 11 gutxiago, bezperako datuekin alderatuta. Horietatik hogei Nafarroan ospitaleratu dituzte, eta 36 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Halaber, Osasun Sailak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, oraintxe bertan 71 gaixo daude ZIUetan.


Summary: Haur 'influencer'-en irudia nola babestu. Gero eta haur ‘influencer’ gehiago daude, eta, edukia Interneten dagoenez, posible da adingabeen irudi eskubideak urratzea. Frantziako Senatuak haur horien eskubideak babesteko lege proiektu bat onartu du. BERRIAk gai horri buruzko erreportaje bat kaleratuko du bihar.

Marrazki bizidunak, jostailuak edota bideo jokoak izaten dituzte hizpide haur influencer-ek, edota, bestela, abesten eta dantzatzen agertzen diren bideoak igotzen dituzte sare sozialetara. Eduki horiek libreki mugitzen dira sarean, oso azkar, gainera, eta gazte horien irudi eskubideak urratzeko modu asko daude. Posible da nahi ez duten norbaitek irudi horiek eskuratzea, edota edukia bestelako asmo eta testuingurutan erabiltzea, irudian ageri denaren baimenik gabe. Era berean, batzuetan sare sozialetako kontuak ez dituzte haurrek propio sortu eta kudeatzen, gurasoen menpe baitaude. Kasu horietan, oso zaila izaten da zehaztea noiz ari diren gurasoak haurraren irudia beraien probetxurako erabiltzen. BERRIA-k haur influencer-en eskubideak izango ditu hizpide bihar; izan ere, Frantziako Senatuak gazte horien eskubideak babesteko lege proiektu bat aurkeztu du; hain justu, 16 urtetik beherako gazteen irudien «ustiapen komertziala» arautu nahi dute, garapen fasean dauden adin txikikoen intimitatea eta ohorea babestu asmoz.

Horrelako egoerak kudeatzeko dauden zailtasunak eta lege oinarriak zeintzuk diren azalduko dute Jesus Soler eta Ana Isabel Perez abokatuek. Perezek Interneten erabilera seguruaren inguruko formakuntza falta nabarmendu du, eta Solerek muga bat ikusten dio legezko kudeaketari: tokian tokiko justizia sistema ezberdina dela, eta oso zaila dela globala den espazio teknologiko erabat segurua bermatzea. Iban Garcia influencer gazteak, berriz, bere esperientzia propioa nolakoa izan den azalduko du.

Haur influencer-en eskubideez gain, bestelako gaiak ere landuko dira biharko Bizigiro sailean. Gau Beltzaren inguruko erreportaje bat ere egongo da; izan ere, Euskaltzaleen Topaguneak naturari eta euskarari lotuago dagoen ospakizuna sustatu nahi du.

Zinema estreinaldiei dagokienez, Greenland filmaren nondik norakoak azalduko dira. Telesailen atalean, Ridley Scotten zientzia fikziozko Raised by Wolves aurkeztuko du Mikel Yarzak.

Errezeta berri bat ere aurkeztuko du Iker Markinez sukaldariak: barazki eta gazta entsalada epela. Jatekoarekin batera, Galiziako Ribeira Sacra eskualdeko ardoei buruz jardungo da Roberto Sarriugarte kritikaria. Dominio do Bibei upategia izango du mintzagai.


Summary: Añezek erretiratu egin du Boliviako hauteskundeetarako bere hautagaitza. MAS alderdiaren kontrako botoa zatitzeko arriskua arintze aldera hartu du lehiatik kanpo gelditzeko erabakia. Moralesek «inpunitatea negoziatu» duela salatu du.

Jeanine Añez Boliviako behin-behineko presidentea ez da hautagai izango Boliviako hurrengo hauteskundeetan. Añezek berak atzo adierazi zuenez, «demokrazia babesteko» hartu du erabakia. Azaldu duenez, MAS Sozialismorako Mugimenduaren kontrako botoa banatzeak kezkatzen du, eta horrek Evo Morales Boliviako presidente ohia buru duen alderdiaren garaipena erraztea urriaren 18an egingo diren bozetan.

«Batzen ez bagara, Morales itzuliko da; batzen ez bagara, demokraziak galduko du», adierazi du behin-behineko presidenteak. Añezek iazko azaroan izendatu zuen bere burua presidente, Evo Morales orduko presidenteak oposizioaren eta armadaren presioaren ondorioz dimisioa aurkeztu ostean. Oposizioak azken hauteskundeetan iruzur egitea leporatu zion. Moralesek «estatu kolpea» salatu zuen, eta ordutik erbestean da.

Añezek, presidente kargua hartu zuenean, adierazi zuen ez zela aurkeztuko bozetara. Baina iritziz aldatu zuen hilabete batzuen buruan, eta Juntos koalizioko hautagai izan da, atzo arte.

Añezekin batera, lehiatik kanpo utzi du bere burua Juntos koalizioko Samuel Doria Medina enpresariak ere, hasieran presidenteorde kargurako hautagai izatekoa zenak. Doria Medinaren esanetan, koalizioak «MAS geldiarazi dezakeen hautagaia» babestuko du, «demokraziaren indartzea bermatu dezakeena, edozein dela ere».

Berriki, inkesta batek laugarren tokian kokatu du Añez hauteskunde lehian, botoen %10 lortuko lituzkeela esanda. Tarte handia aterako lioke MAS alderdiko presidentegai Luis Arcek, botoen %40 lortuko bailituzke, inkesta beraren arabera.

Trukean, «inpunitatea»

Moralesek ziurtatu du «aspalditik» zegoela erabakita Añez erretiratzea, eta soilik haren kontrako ustelkeria kasuengatik «inpunitatea negoziatzeko» aurkeztu duela bere hautagaitza. «Argi dago bere aliantza berriaren ordaina inpunitatea dela». Moralesek «pandemiaren erdian» egindako ustelkeria jarduerak leporatu dizkio, eta Senkatako eta Sacabako «genozidioaren» arduradun izatea.


Summary: Jaurlaritzak 80 ikasgela itxi ditu egun bakarrean. 172 ikasgela daude itxita Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian. Guztira 111 ikastetxetan dute eragina itxiera horiek.

Egunetik egunera gogorrago ari da birusa ikasturteari kalte egiten. Egun bakarrean, nabarmen handitu da bakartutako ikasgelen kopurua Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hezkuntza Sailak emaniko datuen arabera, atzo 92 ikasgela zeuden itxita hiru lurralde horietan. Oraintxe bertan, berriz, 172 ikasgela daude pandemiarengatik itxita. Hau da, Jaurlaritzak 80 ikasgela itxi ditu azken 24 orduetan. Ikasgelen bakartze horiek 111 ikastetxeri eragiten diete. Atzo, aldiz, 71 ikastetxeri.

Atzotik, ikastetxe guztiak irekita daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; hau da, ez dago erabat hetsita dagoen ikastetxerik. Soraluzeko (Gipuzkoa) institutuak atzo zabaldu zituen ateak berriz.


Summary: Woody Allenen Donostiarekin abiatu da Zinemaldia. 'Rifkin's Festival'-ekin hasi da Donostiako 68. Zinemaldia. Hain zuzen ere, Donostiako zinema jaialdian girotuta dagoen komedia bat da zuzendari estatubatuarrarena.

Woody Allenek bere azkeneko filma Gipuzkoako hiriburuan eta Donostiako Zinemaldian kokatuko zuela jakin zen momentutik beretik, jakina zen zinema jaialdiaren arduradunak saiatuko zirela pelikula Donostian bertan aurkezten. Dylan Farrow bere alabatzakoak haren kontra egindako salaketen ondorioz, New Yorkeko zuzendariak zailtasun handiak izan ditu azkeneko urteetan AEBetan bere lanak estreinatzeko, eta Europan aurkitu du, neurri batean, bere herrialdean eman ez dioten babesa. Ondorioz, ez zen ezustekorik izan Donostiako Zinemaldiak iragarri zuenean Allenen azken filmak, Rifkin's Festival-ek, Sail Ofiziala irekiko zuela aurten.

Gaur goizean eman dute filma, ezohiko irudi bat eman duen Kursaaleko auditoriumean. Ohikoa den jendetzarik ez kanpoaldean, eta aretoaren edukiera % 40ra mugatuta —seiehun bat lagun—, arazo handirik gabe sartu dira ikusleak bertara, jakinda lehendabizikoz aurrez esleitutako eserleku batean eseri beharko zutela.

Rikfin's Festival ez da aldentzen Woody Allenen ohiko gai eta interesetatik. AEBetako senar-emazte batzuk Donostiako Zinemaldira joango dira. Emazteak (Gina Gershon) zinema zuzendari frantziar gazte baten (Louis Garrel) ordezkari lanak egin behar ditu, eta harekin harreman bat hasiko du. Senarra (Mort Rifkin / Wallace Shawn), bestalde, Europako zinema klasikoaz maiteminduta dago, eta destainaz begiratzen dio zuzendari frantziarrari. Bien bitartean, Donostian bertan kontsulta duen mediku gazte batek (Elena Anaya) liluratuko du Rifkin.

Abiapuntu horrekin, Allenek maite duen zinemarekiko keinuz josi du filma. Izan ere, Rifkinek hainbat filmetan oinarritutako ametsetan islatuko ditu bere nahi eta beldurrak. Hala, Luis Buñuelen (El angel exterminador), Orson Wellesen (Citizen Kane), François Truffauten (Jules et Jim) Ingmar Bergmanen (Det sjunde inseglet / Zazpigarren zigilua) eta besteren filmen oihartzunak bilduko ditu Woody Allenen azken lanak.


Summary: Sindikatuek Osakidetzari eskatu diote «sakoneko arazoei heltzeko». Azken urteotako murrizketek «osasun publikoaren ahultze kezkagarria» ekarri dutela salatu dute SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek lehen arretako zentroetan egindako protestetan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak erantzun diete osasun publikoa «sendotzeko konpromisoa benetakoa eta erabatekoa» dutela.

Osasun langileek protestak abiatu dituzte gaur Osakidetzako lehen arretako zentroetan, koronabirusaren pandemiak larriagotu eta azaleratu duen egoera salatzeko: «Bizi dugun krisi sanitarioak ederki asko erakusten digu azken urteetako murrizketek osasun publikoaren ahultze kezkagarria ekarri dutela». Lehen arretako zentroetan pandemiaren hasieran eta udan izandako arazoak izan dituzte gogoan, eta ohartarazi dute «sistemaren gabeziak ageri-agerian» utzi dituela horrek, «bai giza baliabideen aldetik, bai bitarteko materialen aldetik».

Salatu dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak ez dutela elkarrizketarako borondaterik izan, eta «negargarria» dela negoziazio kolektiboan garatu duten politika. Ohartarazi dutenez, Osasun Sailarentzat «pertsona ez da erdigunea; ez pazientea, ez profesionala». Izan ere, murrizketen ondorioz giza baliabideak eta bitartekoak gutxitu egin dira sindikatuen arabera, batik bat lehen arretan: «Horrek ekarri du lanean dihardutenen lan karga handitzea, arretaren kalitatea okertzea eta itxaron zerrendak luzatzea».

Sei eskaera zehatz egin dizkiete Osasun Sailari eta Osakidetzari: osasun publikoaren aurrekontua Europako Batasuneko batezbestekora parekatzea, eta aurrekontu horren %25 lehen arretara bideratzea; langile kopurua handitzea; behin-behineko langileak egonkortzea; «murrizketa bidez galdutakoa» berreskuratzea; «esku pribatuetan jarritako zerbitzuak» berreskuratzea —enplegua mantenduta—; eta langileen «segurtasuna eta osasuna bermatzeko» neurriak hartzea.

Osakidetza: «Ez da unerik egokiena»

Protesta egin eta berehala erantzun diete Osakidetzak eta Osasun Sailak langileek egindako eskaerei. Adierazi dute langileek protestarako duten eskubidea «errespetatzen» dutela, baina ez dutela uste «unerik egokiena» denik. Azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak lehen mailako arreta eta osasun publikoa «sendotzeko duen konpromisoa benetakoa eta erabatekoa» da: «Lehen ere bazen, orain ere bada, eta hala jaso du Eusko Jaurlaritzak gobernu programan bere gain hartutako konpromisoetan». Jakinarazi dute datozen lau urteotan 4.000 lanpostu sortzea espero dutela.

Halaber, nabarmendu dute «beti» egon direla elkarrizketarako prest, eta «ahalik eta lasterren eragile sindikal guztiekin batzeko borondatea» dutela.


Summary: Emakunderen aholku batzordeak Urkulluri eskatu dio erakundea Lehendakaritzari atxikitzeko berriro. «Erabat gaitzesten du» erakundea Gizarte Gaien Sailera mugitu izana, eta hori jakinarazi dio lehendakariari, gutun baten bidez.

Emakunderen Aholku Batzordeak eskatu dio Iñigo Urkullu lehendakariari emakumearen euskal erakundea Lehendakaritzari atxikitzeko —1988an eratu zutenetik, hartara egon da atxikita, bere «sortze legeak» hala ebatzita—. Erakundeak Eusko Jaurlaritzarekin elkarrizketatzeko daukan organoa da aholku batzordea, eta Urkulluri gutun bidez jakinarazi dio «erabat» gaitzesten duela erakundea Gizarte Gaien Sailera mugitu izana. Horrenbestez, eskatu dio lehendakariari erakundeak izaera autonomoa izan dezala aurrerantzean ere, «politika ekintzen bidez erakusten delako, eta ez promesekin edo konfiantza eskaerekin».

Aholku batzordeak kaleratutako oharraren arabera, Jaurlaritzak Emakunde Lehendakaritzatik aterata, «mezu sinboliko bat» helarazi die bai herritarrei, bai administrazioei: «Herri honetako berdintasun politikek beren zentraltasuna galtzen dute, beren hierarkia toki gorena, eta gizarte politiketara baztertuta geratzen dira, duela 40 urte baino gehiagoko asistentzia eredura itzuliz». Horregatik, berdintasunaren aldeko borrokan «atzera» egin izana «deitoratu» du Emakundek Jaurlaritzarekin mintzatzeko daukan organoak.

Gogoratu du, bide batez, NBE Nazio Batuen Erakundeak Emakunderi saria eman ziola 2015ean, bai genero ikuspegia sustatzeagatik, bai «bikaintasuna» erakusteagatik EAEko Berdintasun Legea ezartzeko orduan. Beraz, hori kontuan hartuta, Emakunderen aholku batzordeak uste du bost urte geroago «desagertu» egin dela saritua izateko «arrazoia». Emakunde Gizarte Gaien Sailera eramanez, erakundea «erabat baliogabetua izateko arriskuan» dagoela ohartarazi du aholku batzordeak. Horrek «zalantzan» uzten du Berdintasun Legea bera betetzea.

Joan den irailaren 7an argitaratu zuen Jaurlaritzak gobernuaren egituraketa berria, eta Emakunde lekuz aldatu izanak erreakzio soka luzea ekarri du. Zenbait talde feministak eta Emakunderen sorreran aitzindari izandakoek eskatu diote Urkulluri erakundea Lehendakaritzari atxikitzeko, eta Txaro Arteaga Emakunderen zuzendari izandakoak gutun bat helarazi zuen hedabideetara, lehendakariaren erabakia kritikatuz.


Summary: Udaberrian bertan behera geratutako emanaldiak udazkenean berreskuratuko ditu Loraldiak. Hamazazpi ikuskizun izango ditu Loraldia Udagoienak, baita esperientzia digitala ere. Irailaren 26an hasiko da, Iñigo Astizen poesia errezital batekin, eta urriaren 22ra arte iraungo du

Loraldia kultur festibalaren seigarren aldia martxoaren 10ean hasi zen. Hurrengo egunean, bi emanaldi soilik egin eta gero, antolatzaileek bertan behera uztea erabaki zuten, koronabirusagatik. Hala ere, falta zirenak 2020an bertan emateko konpromisoa hartu zuten, eta asmo horiek Loraldia Udagoienan mamitu dira: irailaren 26tik urriaren 22ra bitarte hamazazpi emanaldi ikusi ahal izango dira; haietako hiru, digitalki, eta gainerakoak, Bilboko zortzi aretotan.

Publikoaren mezuek «hauspoa» eman dietela eta, horrenbestez, «ilusionatuta» daudela adierazi du Amaia Ocerin Loraldiko komunikazio arduradunak aurengo aldiaren aurkezpenean. Udaberrikoak berreskuratzeko «asmoa» izan dute beti, eta «trinko» aritu dira lanean azken hilabeteetan euskal kultura berriro ere taularatzeko. Oholtza zapaltzen lehena Iñigo Astiz izango da, bere azken poesia liburua oinarri duen HÖGEITAVAT mendeko emanaldi poetikoa ikuskizunarekin, eta beste poesia liburu batetik —Xabier Montoiaren Anfetamiña obratik, zehazki— ernatutako diziplina anitzeko emankizunarekin bukatuko da jaialdia. Tartean, euskal kulturari hainbat ertzetatik helduko zaio: artea, bertsolaritza, dantza, gastronomia, literatura, musika, antzerkia eta zinema bilduko ditu udazkeneko uztak, eta diziplina horien arteko nahasketak eskainiko dira emanaldietan.

Oraingo Loraldia, udaberrian behar zuenarekin alderatuta, «tamainaz txikiagoa» izango dela aitortu du Imanol Agirre zuzendari artistikoak, baina, hala ere, «izaeraz handia» izango dela adierazi du. Dena den, jaialdiaren garrantzia argi utzi nahi izan du Agirrek: «Loraldia ezinbestekoa da sorkuntzari plaza emateko; sortzaileak ezinbestekoak dira herriari izaera emateko. Hezkuntzarekin eta osasungintzarekin batera, kultura ezinbestekoa da herria eraikitzeko». Euskara, Kultura eta Kirol Saileko foru diputatu Lorea Bilbaok bat egin du Agirreren hitzekin, eta azpimarratu du oholtza gainean zein atzean ari direnei «aitortza» egin behar zaiela: «Badakigu euskal kultura aberatsa eta askotarikoa dela, profesional onak ditugula. Loraldia euskal kultura kontsumitu eta ezagutzeko aukera paregabea da». Kultura kontsumitzea «inoiz baino garrantzitsuagoa» dela ohartarazi du, eta gaineratu du jaialdiko programazioa «oso erakargarria» dela.

Jauzi digitala

Loraldiko ekintza gehienak aurrez aurrekoak izango diren arren, lorezainek aukera izango dute Internet bidezko hiru ikuskizun doan ikusteko. Antolatzaileen asmoa da emanaldiak baino «askoz gehiago» izan daitezela, Ocerinek esan duenez, eta hartara esperientzia hitzaren hobespena. Hainbat modutara parte hartu ahal izango da esperientzia digitalean: batetik, ikuskizunen aurretik sare sozialetan egingo dituzten proposamenen bitartez, zeintzuei esker publikoak «bere sormena edo iritzia adierazteko aukera» izango duen; eta, bestetik, ikuskizunak streaming bidez ikusten EITBren webgunean edo Loraldiarenean. Petti eta Mikel Urdangarin musikariak eta Harkaitz Cano idazlea arituko dira, besteak beste, Interneteko ikuskizunetan; aldiz, artista horiek aurrez aurre ikusteko aukera ere egongo da.

Ocerinek babesa «eskertu» nahi izan die lorezainei jaialdiaren aurkezpenean, eta «ezinbestekoak» direla azpimarratu du: «Haiei esker eta haientzat sortzen dugu urtero Loraldia». Esker ona adierazteko, Lorezain eguna antolatu dute urriaren 17rako: Thierry Biscaryren kontzertua izango da Itsasmuseumen, eta lorezainak doan sartu ahal izango dira.


Beste bost euskal preso, gertuago

Summary: Beste bost euskal preso, gertuago. Juan Carlos Herrador, Lierni Armendariz, Unai Fano, Josu Arkauz eta Gorka Loran dira gerturatuko dituztenak.

Espainiako Espetxe Instituzioen Idazkaritza Nagusiak onartu egin du euskal preso bat Euskal Herriratzea, hiru euren bizilekuetatik gertuago dauden espetxeetara eramatea eta bat lekualdatzea. Juan Carlos Herrador, Lierni Armendariz, Unai Fano, Josu Arkauz eta Gorka Loran dira gerturatutakoak. Herrador eta Armendaritz Kantabriako Duesora eramango dituzte, Fano Basaurira, Arkauz Valladolidera, eta Loran Dueñasera, Palentziara.

Arkauz 1991n atxilotu zuten, eta 2015ean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Murtzian dago (820 kilometrora), eta espetxeko Tratamendu Batzordeak onartu du hura Valladolidera lekualdatzea (335 kilometrora).

Loran, berriz, Algecirastik (1.100 kilometro) Dueñasera (310 kilometro) gerturatuko dute. 2003an atxilotu zuten, eta hogei urteko zigorra betetzen ari da; beraz, 2018ko abenduan bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Espetxe Instituzioen arabera, Loranek espetxe legeria onartzen du, eta, beraz, idazkaritza nagusiak ontzat jo du hura bigarren gradura igarotzea eta Andaluziatik Palentziara eramatea.

Armendariz 2001ean atxilotu zuten, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten; 2023ko uztailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Kasu horretan, Espetxe Instituzioek adierazi dute hark ere onartzen duela espetxe legeria, eta konpromisoa hartu duela erantzukizun zibila ordaintzeko. A Laman zegoen, Pontevedran (Galizia), Euskal Herritik 740 kilometrora, eta Duesora eramango dute (170 kilometro).

Herradorri, berriz, 2009an ezarri zioten hemeretzi urteko zigorra, eta datorren urteko ekainean beteko ditu hiru laurdenak. Espetxe legeria onartuta, Ocaña I-etik (520 kilometro) Duesora gerturatuko dute.

Azkenik, Fano 2008an atxilotu zuten, eta hogei urteko zigorra ezarri zioten. 2023ko irailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Sorian dago (260 kilometrora), bigarren graduan; gradu berean jarraituko du, baina idatziz aitortu du eragindako kaltea. Basaurira lekualdatuko dute.

Espainiako Gobernuan PSOE dagoenetik, 2018ko ekainetik, 46 euskal preso gerturatu eta hamahiru Euskal Herriratu dituzte; ekainaren 20tik hogei dira hurbildutako presoak. Halere, Espainiako Estatuan 126 preso daude oraindik 500 kilometro baino urrunagoko kartzeletan; horietatik 83, 700 kilometro baino urrunagokoetan.


Summary: «Ezinegona» Ertzaintzan, Guardia Zibilak Arkaitzerrekako isuria ikertzeagatik. Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek BERRIAri azaldu diote Ertzaintzak abiatu zuela isuriaren inguruko ikerketa, eta haren eskumenak urratu dituela Guardia Zibilak.

Maiatzaren 9an, hilik agertu ziren arrain ugari Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) azpiko Arkaitzerreka errekastoan. Ia astebeteren buruan, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak aitortu zuen amoniako isuri baten ondorioz hil zirela. Erraustegiko lau arduradun jarri dituzte ikerketapean, «ingurumenaren aurkako delituengatik». Atzo eman zuen Guardia Zibilak ikerketaren berri.

Ertzaintzan, ordea, «ezinegona» sortu du horrek, hark abiatu zuelako ikerketa, eta zabalik duelako oraindik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek BERRIAri adierazi diotenez, Guardia Zibilak Ertzaintzaren eskumenak urratu ditu, Ertzaintza «Polizia integrala» delako eta hari dagozkiolako gisa horretako ikerketak.

Izan ere, Ertzaintzak abiatu zuen ikerketa, herritar baten salaketa aintzat hartuta. Atestatua epaitegiaren esku utzi zuen, eta Donostiako 5. Instrukzio Auzitegiak ikerketa bat zabaldu zuen; Ertzaintzak berak zabalik du ikerketa, eta epaileari eman dio ikertutakoaren berri. Aldiz, Guardia Zibilak oharrean azaldu zuen ingurumen arloko fiskaltzaren eskariz ari dela auzia ikertzen, eta Ertzaintzak ez du Guardia Zibilak aztertutakoaren berririk.

Segurtasun Saileko iturrien arabera, ikerketa «bikoiztea» eragin du horrek. Iturri horiek «ohikotzat» jo dute Ertzaintzaren eskumenak urratzea.


Summary: Tafallako Fagor Ederlaneko langile ohi bat hil da amiantoaren ondorioz. Hildakoak lan egin zuen kooperatibak Tafallan (Nafarroa) zuen fabrikan 1977tik erretiroa hartu arte. ELA sindikatuak enpresei eskatu die epaiketak beharrik gabe ez luzatzeko.

«Amiantoarekin kontaktuan egoteak eragindako laneko gaixotasunen dramak ia dimentsio pandemikoa du». Hala dio ELA sindikatuak gaur plazaratutako oharrak. Tafallako (Nafarroa) Fagor Ederlanen lantegian hainbat urtez lan egin zuen behargin baten heriotza salatu dute, eta adierazi berriz azaleratu dela amiantoarekin kontaktuan lan egin zuten langileen drama.

XX. mendean zehar izandako kontrol publiko eskasari enpresen segurtasun neurri faltari egotzi diote langile horien egoera. Aurrerantzean, ordea, erantzukizunez jokatzeko eskatu die sindikatuak enpresei, eta familiek ezartzen dituzten salaketak ez oztopatzeko ere bai: «Egin dezatela atzera beginhoz, eta ez ditzatela beharrik gabe luzatu bide judizialak». Horrek biktimen sufrimentua areagotzeko soilik balio duela uste du ELAk.

Erakundeei ere eskatu diete ardura: «Eslei ditzatela osasunerako eskubidea modu eraginkorrean bermatzeko behar beste baliabide». Lantokietan minbizia eragiten duten produktuak desagerrarazteko borroka egiteko konpromisoa ere berretsi du sindikatuak.

Orbegozo Acenorren, beste bat

Tafallakoa ez da izan amiantoarekin lotutako albiste bakarra gaur: Orbegozo Acenor enpresako langile ohi batek 300.000 euroko kalte ordainak eskatu dizkio enpresari, amiantoarekin kontaktuan lan egitearen ondorioz biriketako minbizia garatu duelako. Orbegozo Acenor zenaren egungo jabeak Cofivacasa eta Sidenor dira, eta haiei eskatu die kalte ordaina beharginak.

Hark Orbegozo Acenorren egin zuen lan 1964. eta 2000. urteen artean. Salatu du ez zutela amiantoaren arriskuen inguruko informaziorik, ezta babes neurririk ere. Lehendabizi Hernanin (Gipuzkoa) egin zuen lan, eta, ondoren, Basaurin (Bizkaia). Iaz diagnostikatu zioten biriketako minbizia, eta Osalanek egindako ikerketaren ondoren sartu dute amiantoarekin kontaktuan lan egindako langileen zerrendan. Gizarte Segurantzak ere aitortu zion lanak eragindako gaixotasunen baliogabetasun agiria, eta hobetu zion jasotzen zuen pentsioa.

Asviamie amiantoaren biktimen elkarteak adierazi duenez, Donostiako Justizia Auzitegiaren parean kontzentrazio bat egingo dute datorren astelehenean.


Summary: Neurriak eskatu dituzte etxe krisiak hizkuntza zelten arnasguneak ez itotzeko. Irlandako, Eskoziako, Galesko, Man Irlako eta Kornuallesko hizkuntzen aldeko elkarteek 11 puntuko plan bat aurkeztu diete gobernuei, gaelikodunak euren herrietan bizitzen jarrai dezaten ziurtatzeko. Besteak beste, etxegintza planetan hizkuntza kontuan hartzea eskatu dute.

Hizkuntza zeltek hobeto eutsi diote landa eremuetan, baina hori ere bukatzear dago, Irlandako, Galesko, Eskoziako, Man Uharteko eta Kornualleseko hizkuntzen aldeko taldeek salatu berri dutenez. Elkarteok mugaz gaindiko neurriak eskatu dituzte, etxebizitza arazoak hizkuntzetako arnasguneetako ele paisaia alda ez dezan. Hizkuntzon iraupena jokoan dagoela ohartarazi dute Eskoziako Misneachd (harrotasuna gisa itzul daiteke), Irlandako Misneach (adorea) eta Galesko Cymdeithas (galeseraren elkartea) taldeek sinatu dute agiria, besteak beste, eta ez dira adierazpen hutsean gelditu: 11 eskaera bildu dituzte, egoerari aurre egiteko.

Besteak beste Airbnb aplikazioaren bidez alokatzen diren etxeei «zigor zerga» bat ezartzeko eskatu dute. Horrez gain, herri batean egon daitezkeen bigarren etxebizitza kopurua legez mugatzeko galdegin dute, eta bertakoentzako errentak arautzea, herritarrek irabazten dutenaren araberakoak izan daitezen.

«Etxerik gabeko jendea gero eta gehiago da, jendeak ezin duelako ordaindu euren jaioterrietan bizitzea», adierazi dute elkarteok agirian. «Gobernu autonomoen eta zentralaren politiken ondorioa da hori, tartean austeritatea eta hamarkada luzeko diskriminazio ekonomikoa, landa eremuko herrien kaltean».

Eskaturiko neurrien helburua, betiere, hizkuntza gutxituetako sostengua ematea litzateke, euren herrietan gera daitezen. Izan ere, Eskoziako Highlandetako eta Uharteetako Unibertsitateak uztailean argitaratu zuen ikerketa baten arabera, Eskoziako gaelikoa «galtzeko zorian» dago, eta litekeena da hamarkada batean desagertzea, besteak beste hizkuntza ez duen jende asko heltzen ari delako.

«Familia asko ezagutzen ditut gaelikodun haurrak hazten ari direnak, horiek heltzerakoan euren komunitateetan bizitzeko oso itxaropen gutxirekin», esan du Misneachd elkarteko Martainn Mac A’Bhaillidhek Eskoziako hedabideetan. «Egoera erabat jasanezina da. Gaia ez da inoiz horren hil ala bizikoa izan herri gaelikodunentzat».

Galesen urte asko daramate salatzen Ingalaterrako jendea ari dela etxeak saldoka erosten, bigarren etxebizitza gisa, hango landa eremuetan. Aste honetan zabaldu dutenez, Eskoziako hainbat uharteetan oporretarako etxeak dagoeneko etxebizitza guztien %40 dira.

Horren eraginez, bertako hizkuntza ez dakien jendea ari da bizitzen jartzen herri horietan, pentsiodunak, besteak beste, eta bertako gazte gaelikodunak hirietara joan behar dutela, non gutxiengo gisa bizitzera kondenaturik dauden.