Summary: Loraldiak 110 sortzaile bilduko ditu 'Hautsi zen anphora!' lelopean. Martxoaren 7tik 27ra, askotariko 26 ikuskizun taularatuko dituzte Bilboko hamalau gunetan. «Gazte sormenari eremua» zabalduko diote aurtengoan, euskal kulturaren hainbat erreferente gogora ekartzearekin batera.

Musika, literatura, artea, antzerkia, ikus-entzunezkoak, dantza, bertsolaritza. Diziplina ugaritako 110 sortzaile baino gehiago bilduko ditu Loraldia jaialdiaren zortzigarren aldiak. Martxoaren 7tik 27ra, 26 ikuskizun eramango ditu festibalak Bilboko hamalau espaziotara, hilabete batez hiria berriro «euskaraz egindako kulturaren hiriburu» bihurtzeko. Hautsi zen anphora! lelopean, jaialdiak euskal kulturaren erreferenteak eta sortzaile berriak batuko ditu, azken horiei leku berezia eginez, eta, ohi bezala, diziplina ezberdinek ere bat egingo dute ikuskizun askotan. Udaberria badatorrela iragarri dute jaialdiko arduradunek. «Euskal kultura garaikidea hemen da, loratuko da garai latz honen arrakaletatik».

Bideo baten bidez azaldu dituzte zortzigarren aldiaren nondik norakoak Imanol Agirre jaialdiko zuzendari artistikoak eta Amaia Ozerin komunikazio arduradunak, aurten jaialdian parte hartuko duten hainbat sortzailerekin, eta festibalaren babesle edo bidelagun diren elkarte eta instituzioetako ordezkariekin batera. Aurtengo leloari jarraiki, egitarauko lehen ikuskaria, Hautsi da anphora kontzertua hartu du hizpide lehenik Agirrek. «Orain dela lau hamarkada, iraganarekin apurtzeko erronka hartu zuen Pott Bandak. Loraldiak erronkari jarraipena eman nahi izan dio. Gaur ere bihar izango da. Geroari begira dator Loraldia, katebegiak garela ez baitugu ahaztu». 1980an, Bernardo Atxagaren Etiopia lehen liburutik abiatuta, Ruper Ordorikak lan horretako hainbat poema musikatu, eta Hautsi da anphora diskoa aurkeztu zuen. Ordorika eta Mugalaris berriro igoko dira oholtzara kantu horiekin, eta garai hartako poemei «gaurko begirada literarioa» jarriko die Atxagak. Agirre: «Seguru berriro ere zirrara sentituko dugula, dabilen harriak ez baitu goroldiorik lotu». Martxoaren 11n izango da kontzertua, Euskalduna jauregian; Korrika Kulturalarekin elkarlanean antolatu dute, eta beste zenbait herritara helduko da geroago.

Katebegiek ez dute etenik izango saio horretatik aurrera, eta talentu berrienek hartuko dute lekukoa hurrengo egunean, Zorrotzaurre irlan. Hain zuzen, «gazte sormenari eremua zabaltzea» du aurten jaialdiak berritasun nabarmenetako bat, eta urtero sortzaile gazte ugarik parte hartzen badute ere, oraingoan plaza berezia izango dute. Loraldia Terminala. Sormen berriaren harrobia lelopean, egun osoko egitaraua hartuko du La Terminal espazioak: grafiti tailerrak, Euskal Herriko beatbox txapelketa, Kresala dantza taldearen Aztarnak. Mihisean dantza obra, Xanti Agirrezabalaren Satiro antzezlana, Maria Oses, Idoia eta Libe Argoitiaren Gorpuztu ikuskizuna, J Martinaren kontzertua eta Noemi DJren saioa hartuko ditu plaza berriak. Ozerin: «XIX. mendeko anforak apurtu nahi dituztenek, hemen izango dute aterpe». Berria egunkariak babestuko du gune horretako egitaraua.

Kimu berriei plaza eskaintzearekin batera, eta ohi bezala, euskal kulturaren hainbat erreferente gogoan izango ditu festibalak, hala nola Juan Carlos Egillor, Eulalia Abaitua eta Mikel Laboa. Eta horiei lotutako ekoizpen propioak ere aurkeztuko ditu. Egillorren sormenak emango dio hasiera festibalari, lehen egunetik jaialdia amaitu arte irudigilearen inguruko erakusketa izango baita ikusgai Bira espazioan. Pott Bandarekin izan zuen harremanaren isla da, besteak beste, Ordorikaren Hautsi da anphora diskoaren azala diseinatu izana, eta azal hori du abiapuntu erakusketak. Bilbon barrena bi bisita gidatu ere antolatu dituzte hari lotuta.

Sortzaile erreferente bat ardatz hartuta, antzezlan bat propio sortu eta aurkeztu izan du jaialdiak urtero, eta Abaitua izango da aurten obra horretako protagonista. Argazkilaria eta haren lana gogora ekarriko ditu Mira-hadi. Eulalia Abaitua andre-begietan ikuskariak, martxoaren 15ean, Arriaga antzokian. Ikus-entzunezkoen bidez Abaituaren hainbat argazki erakusteaz gain, Ane Pikaza aktorea eta Maite Larburu musikaria izango dira oholtzan, Getari Etxegarairen zuzendaritzapean.

Hurrengo egunean, berriz, Mikel Laboaren irudia izango da gogora ekarriko dutena, jaialdiaren beste ekoizpen propio baten bidez hau ere. Sortzailearen esperimentaziorako joerari jarraituz, arte bisualak, musika garaikidea eta kantua uztartuko ditu Laboa. Lekeitiotik hegan izeneko proposamenak, eta Ensemble Kuraia, Maddi Oihenart eta Elektrart elkartuko ditu Arriaga antzokian.

Horien aurretik, baina, oso bestelako ekitaldi bat ere izango da. Iaz abiatutako Bozak esperientzia digitalaren bigarren aldia hartuko du Guggenheim museoak, online ere jarraitu ahal izango dena. Maddalen Arzallusek gidatutako saioan, solasean eta kantuan ariko dira Lide Hernando eta Maddi Oihenart; Itziar Ugarte poetak ere parte hartuko du ekitaldian.

Diziplinak, bat eginda

Ugari izango dira diziplina bateko eta besteko sortzaileak batuko dituzten ikuskizunak. Horien artean da Belar hostoak. Walt Whitman proposamena, festibalerako espresuki sortu dutena eta martxoaren 23an Bidebarrieta liburutegian Amaia Lasa poeta eta Urbil Artola musikaria zein bere taldea elkartuko dituena. Irati Jimenezek, Begiak zabalduko zaizkizue bere saiakera literarioa abiapuntu hartuta, testuak, bideo-lanak eta musika josiko ditu Itsasmuseumen, martxoaren 17an, Euskal literaturaren historia sobrenatural bat ikuskizunean. Leku berean, hurrengo egunean, literatura eta musika izango dira osagai nagusiak, Hedoi Etxarteren Sortaldekoak liburuaren aurkezpenean, Broken Brothers Brass Banden eta Xabier Erkiziaren laguntzaz eszenaratuko baitu idazleak bere unibertso poetikoa. Eta diziplina nahasketa martxoaren 26an eta 27an ere, La Fundicionen, Ixiar Rozas, Ainara Legardon eta Rafael Martinez del Pozoren eskutik, Rozasen Unisonoa lana abiapuntu izango duen ikuskizunean.

Mugimendua, musika eta hitza uztartuko ditu Haatik dantza taldeak martxoaren 19an, Guggenheim museoko atrioan, Ur obran; Koldo Izagirreren gidoia eta Pascal Gaigneren musika ditu Aiert Beobidek zuzendu duen piezak, eta Olatz Beobidek testuen interpretazioa landu du dantzariekin. Martxoaren 24an, berriz, Garaiz: 60 t.m. lana hartuko du Azkuna zentroak; MugMus laborategiak eta Alaia Martinek sortua, denbora du ardatz obrak, eta kontzeptu horren bueltan, bina dantzari eta musikari eta idazle bat elkartuko ditu. Dantzaren esparruan, halaber, Aukeran dantza konpainiak Migratzaileak obra eramango du Arriagara, martxoaren 25ean.

Beste uztarketa berezi bat egingo dute martxoaren 20an, Marzana espazioan: Zaloa Ipiña artistaren lanak, Xendarineko Ahizpen ahotsak eta bermuta batuko dira bertan; Imanol Sarasola sommelierra ere bertan izango da.

Azken egunean, geroari begira jarriko da jaialdia; Alaine Agirrek sortutako Gerorik balego testua abiapuntu hartuta, idazlea, Oihana Bartra eta Nerea Ibarzabal bertsolariak, eta Olatz Salvador musikaria elkartuko ditu ekitaldiak.

Saio berezia Kafe Antzokian

Martxoaren 26arekin, kontzertu berezi bat hartuko du Kafe Antzokiak: Muguruza Mani-fest izenburupean, Fermin Muguruzaren musika jarriko dute fokuan hainbat musikarik. Juantxo Arakama & Asmathic Band, La Basu & Basatiak, eta Nerea Erbiti, Ion Celestino eta Eskola Ergatiboa elkartuko dira oholtzan, Muguruzaren kantuen berrikusketa bat egiteko.

Bi liburu aurkezpen ere badira egitarauan. Martxoaren 21ean, Uxue Alberdi idazleak eta Araiz Mesanza ilustratzaileak Hili liburua aurkeztuko dute, eta, hurrengo egunean, Maribel Aiertzak Ezer ez da dirudiena obra. Elkar denda banatan izango dira aurkezpenak. Horiez gain, beste ekintza osagarri batzuk ere izango dira jaialdiak iraun bitartean, hala nola beatbox tailerrak, Ikusle Kluba, Dantzertirekin elkarlanean antolatutako zenbait jarduera, eta David Herranzen argazki erakusketa, metroko hainbat geltokitan ikusgai izango dena.

Egitarau osoa hemen dago ikusgai.


Summary: Confebaskek uko egin dio enpresetan euskara planak negoziatzeari, ELAk eta LABek salatu dutenez. «Akordioari aukera emateko» eskaerak apaldu badituzte ere, patronalak lan eremua euskalduntzeko urratsik ez duela egin nahi adierazi dute bi sindikatuek.

Ohar bateratu batean, ELA eta LAB sindikatuek jakinarazi dute bilera izan zutela atzo Confebask patronalarekin, CCOOrekin eta UGTrekin. Eskaera bat luzatu zieten bi sindikatuek: «Langileen ordezkaritzak edo enpresarenak euskara planak negoziatzea eskatzen duten lantokietan negoziazioa irekitzeko konpromisoa hartzea». Argitu dutenez, Confebaskek uko egin zion aukera hori negoziatzeari. Aldiz, CCOO eta UGT «negoziazioa martxan jartzeko» prest azaldu zirela zehaztu dute.

Ez da berria eskaria. Bi sindikatuek, Euskalgintzaren Kontseiluarekin batera, lan eremua euskalduntzeko egitasmo bat abiatu zuten 2020ko azaroan. Eskatu zuten 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak negoziatzeko baldintza txertatu dadila EAEko eta Nafarroako lanbide arteko itunetan. Eusko Legebiltzarrera eraman zuen EH Bilduk proposamen hori, baina ez zuten onartu.

ELAk eta LABek azaldu dute, lan mundua euskalduntzeko dauden zailtasunak kontuan izanda, uko egin diotela egitasmo honetan eskaera propioak aldarrikatzeari», eta, aldiz, «akordioari aukera ematera» eta «patronala eta beste sindikatuak ere eroso egon daitezkeen abiapuntu baten bila» joan zirela bilerara. «Eskaera oso xumea izan arren, euskalduntzea protokolizatzea eta horri buruzko negoziazioak zabaltzea abiapuntu garrantzitsua da», azaldu dute. Hala eta guztiz ere, Confebaskek eskari horri ere atea itxi diola salatu dute.

Horregatik, patronalaren jarrera «harritzekoa eta arduratzekoa» dela adierazi dute: «Arduratzekoa da negoziazio eskaera inposizio gisa hartzea eta harritzekoa euskara planak negoziatzea arazo gisa hartzea, jakinik ez dela akordiorako obligaziorik ezarri». Euskara planen negoziazioak «diagnostikoa» eta «tokian tokiko egoeraren arabera hobekuntzarako neurriak negoziatzea» eskatzen du, bi sindikatuen esanetan, eta hori patronalarentzat «larria» dela deitoratu dute. «Jarrera horrekin ezinezkoa izango da inoiz euskaraz lan egin nahi duten langileek horretarako aukera izatea», erantsi dute.


Summary: Azpiazu: «Dagokiguna baino askoz ere gutxiago jaso dugu». Ekonomia sailburuak salatu duenez, Bruselak Espainiari emandakoaren %3,6 baino ez da iritsi Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Esan du laguntzen banaketa bizkortzea «premiazkoa» dela ekonomia suspertzeko.

Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak salatu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoak ez dutela «legokiekeen» dirua jaso Europako Berreskuratze Funtsetik eta Suspertze eta Erresilientzia Mekanismotik. Espainiako Gobernuak erkidegoka banatzen du Bruselatik jasotako dirua, eta, Azpiazuren arabera, EAEri 665,4 milioi euro egokitu dizkio 2021-2023 aldirako: Espainiak orain arte jasotako guztizkoaren %3,9.

Hala, sailburuak nabarmendu du kopuru hori «motz» geratzen dela hiru lurraldeek Espainiako Estatuko biztanlerian eta barne produktu gordinean (BPG) duten pisua kontuan hartuz gero. «Biztanleria kontuan hartzen badugu, %17 azpitik dago, eta, gure pisu ekonomikoagatik begiratzen badugu, are eta urrunago: %34,6 gutxiago».

Eusko Legebiltzarrean eginiko agerraldi batean, Azpiazuk azaldu du Madrilek orain arte Araba, Bizkai eta Gipuzkoari esleitutako 665,4 milioietatik 401,4 iritsi direla; hau da, guztizkoaren %60,3. Jaurlaritzak aurkeztutako egitasmo jakinetara bideratu da diru horren zati bat: iraupen luzeko zainketa planera 115,9 milioi, metropoli inguruneetako mugikortasun planera 42,1 milioi, eraikinen birgaitze integralerako programara 37,5 milioi, eta hezkuntzako digitalizazio planera 35,1 milioi.

Horrez gain, Europako funtsetako dirua beste bi bidetatik irits daiteke. Batetik, Espainiako Gobernuko ministerioek eurek zuzenean kudeatutako ekinbideen bidez. Bide horretatik, 19,3 milioi jaso ditu EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, digitalizazioa bultzatzeko; 3,3 milioi ESS Bilbao partzuergoak; eta 5,8 milioi jaso dituzte udalek merkataritza sektorearentzako laguntzetarako, eta beste 3,8 milioi eraldaketa digitalerako.

Plan estrategikoen zain

Bruselako dirua jasotzeko beste bide bat da Espainiako Gobernuaren sektorekako plan estrategikoetara —ESEPEetara— egitasmoak aurkeztea. Horiek esleitu gabe daude oraindik. Jaurlaritzak aurkeztutako Euskadi Next planean, 276 egitasmo jasotzen dira, eta horiek finantzatzeko 6.400 milioi euro lortu nahi ditu Madrildik, Espainiak Bruselatik jasoko duenaren %10 ia. BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorea (1.300 milioi euro) eta Basquevolt bateria elektrikoen fabrika handia (882 milioi) dira proiektu nagusiak. Jaurlaritza Espainiako Gobernuari mintzatu zaio, eta bide hori eta besteak azkartzeko eskatu dio beste behin. «Premiazkoa da tresna horien guztien bidez kudeatutako Europako baliabideak ahalik eta azkarrena iristea produkzio sarera», esan du Azpiazuk.

EH Bilduk, berriz, sailburuari eskatu dio tokiko erakundeekin eta enpresa txiki eta ertainekin eta bestelako eragile batzuekin batera plangintza bat egiteko Bruselako diru laguntzak ahalik eta sektore gehienetara irits daitezen.


Summary: ‘Lokatza’ podcast feministari Ondas sari bat eman diote. Sari banaketa maiatzaren 24an egingo dute, Malagan (Espainia). Prisa Audio eta SER irratia dira antolatzaileak, eta aurten lehen aldiz emango dituzte podcast onenen sariak.

Podcasten Ondas sariak emango dituzte aurten aurreneko aldiz, eta «estatuko hizkuntza koofizialen» podcast onenaren saria Lokatza-rentzat izango da. Euskarazko podcast feminista bat da Lokatza: EITB Podkast atariak estreinatu zuen iaz, apirilaren 29an. Jakin-ek ekoitzitako podcast horren arduradun eta esatariak Idurre Eskisabel, Amagoia Gurrutxaga, Ainara Lasa eta Lorea Agirre dira. Soinu edizioa Joxe Alkainena da. EITBren atarian zein Jakin-ekoan daude entzungai zortzi atalak. «Pentsamendu feministan narrasean» aritu ziren atal horietan, bakoitzean gai bati helduta.

Sariak banatzeko ekitaldia maiatzaren 24an egingo dute, Malagan (Espainia). Epaimahaiko adituek adierazi dute Lokatza EITBren apustu «sendoa» dela emakumeen presentzia «narrazio libreekin» indartzeko.


Summary: Hegoaldeko ospitaleek abortuetarako profesionalen bat beharko dute, erreforma onartuz gero. Espainiako Gobernuko Berdintasun Ministerioa Abortuaren Legea erreformatzeko lanean da egun. Hainbat aldaketa proposatu dituzte: besteak beste, gogoetarako epea deuseztatzea, eta 16 eta 17 urtekoek gurasoen baimenik behar ez izatea haurdunaldia eteteko.

Gaur egun abortatzeko dauden mugak aurrerantzean arinagoak izan daitezen nahi du Espainiako Gobernuko Berdintasun Ministerioak, ministro Irene Monteroren esanetan. Hain zuzen, Abortuaren Legea erreformatu nahi du ministerioak, eta dagoeneko jakinarazi dituzte proposaturiko zenbait aldaketa; Hego Euskal Herriko zentroei eraginen lieke. Besteak beste, erreformak aurrera eginez gero, ospitale publikoentzat nahitaezkoa izanen da abortuak egiteko prest diren profesionalak edukitzea.

Monterok zehaztu duenez, gainera, abortatu nahi duen emakumeak eskubidea izanen du aukeratzeko zein metodo erabili nahi duen haurdunaldia eteteko.

Bada berritasun gehiago ere. Egun, abortatzeko erabakiaren inguruan hausnartzeko epealdi bat dago zehaztua Hegoaldean: nahitaez, herritarrak hiru egunez egin behar du gogoeta, abortatu aurretik. Denbora tarte hori bermatzea beharrezkoa izan ez dadin nahi du Madrilek; hausnarketarako tarte hori deuseztatu, alegia.

Halaber, legearen erreformak aurrera eginen balu, eragina argia izanen litzateke adinari dagokionez. Proposamenean jasoa dagoenez, 16-18 urte arte adingabeek ez dute gurasoen baimenik beharko haurdunaldia eteteko. «Lan egiteko edo sexu harremanak izateko arduratsu diren bezala, arduratsu dira beren gorputzen gainean erabakitzeko ere», zehaztu du Monterok.


Summary: Unibertsitateko irakasleek urtebeteko praktikaldia egitea nahi du Espainiako Gobernuak. Neurri hori Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrean jaso nahi dutela adierazi du Joan Subirats Espainiako Unibertsitate ministroak.

Unibertsitateko irakasleek, gainerako irakaskuntza mailetakoek bezala, lehen urtean formakuntza ikastaro bat igaro behar izatea. Horixe nahi du Espainiako Gobernuak, Joan Subirats Espainiako Unibertsitate ministroak gaur aurreratu duenez. Beharrezkotasun hori Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrean jasotzea nahi dutela esan du. Lege hori seihileko honetan onartzea espero duela gaineratu du, eta 2023ko lehen lauhilekoan indarrean sartzea.

Unibertsitate bakoitzak duen berritzegune kopuruaren araberakoak izango dira ikastaroak, zehaztu duenez. «Irakasleen egitekoa indartu» nahi duela adierazi du, eskuduntza autonomikoak eta unibertsitatearen autonomia errespetatuta eta irakasleentzat «oztopo» edo «karga» izan dadin saihestuz. «Unibertsitatea salbuespena ez izatea nahi dugu. Edozein hezkuntza jardueratan, irakasle izan nahi duen orok praktikaldia igaro behar du, eta hori ez da horrela unibertsitatean», argudiatu du.

Bera ere unibertsitateko irakaslea izandakoa dela azaldu du Subiratsek, eta horretan oinarritu da erabakia defendatzeko. «XXI. mende betean» teknologia berrien rolaz nahiz ikasgeletako presentzialtasunaren balioaz formakuntza hartu beharra dagoela azpimarratu du.


Summary: Jaurlaritzak bere gain hartuko du gutxieneko diru sarreraren eskumena. Akordioa egin du Espainiako Gobernuarekin; kupoaren bidez finantzatuko da

Espainiako Gobernuak Eusko Jaurlaritzaren esku utziko du gutxieneko diru sarreraren eskumena—IMV, gaztelerazko laburduran—. Asteazkenean eman zuten akordioaren berri. Diru laguntza hori 2020ko ekainetik dago indarrean, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan orain arte Lanbidek kudeatu du, «kudeaketarako agindua» betez —izapidetzeez soilik arduratzen zen—. Orain, euskal erakundeek prozesu osoa kontrolatuko dute.

Eskumenaren titulartasuna aldatzeak esan nahi du espedienteak ez direla Madrilera bidaliko, eta tramitazioa azkartuko dela horrela. Izapidetzaz eta aitortzaz gain, ordainketa ere bere gain hartuko du Jaurlaritzak. Kontzertu Ekonomikoaren bidez finantzatuko da; Jaurlaritzak bere aurrekontuen kargura ordainduko ditu laguntzari dagozkion zenbatekoak, eta diru hori deskontatuko du Gasteizek Madrili urtero ordaintzen dion kupotik.

Laguntza berria bateragarria da EAEko DSBE diru sarrerak bermatzeko errentarekin. Hala, Madrilen kontura joango da lehen zatia, gutxieneko diru sarrerari dagokiona, eta Lanbideren kontura DSBEan osatzeko gelditzen den tartea. Hortaz, Jaurlaritzak orain arte DSBEarentzat jarri duen diruan zati bat aurreztu ahal izango du bere aurrekontuetan.

Iritsi berri direnentzako diru laguntza bakarra izan ohi da gutxieneko diru sarrera: Espainian legez bizi izandako urte bakarra egiaztatuz eska daiteke; DSBEa jasotzeko, berriz, hiru urteko errolda behar da Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan. Hala, gerta daiteke herritar batzuek soilik bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzea. Dena den, gehienek —hamarretik zortzik— biak jasotzen dituzte.

Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 29.359 pertsonak jasotzen zuten gutxieneko diru sarrera abenduaren hasieran: 31.076 helduk eta 13.544 adin txikikok. 470 eurokoa da bakarrik bizi den heldu batentzat, eta gehienez 1.034 eurokoa bi heldu eta hiru adingabe edo gehiago dituen familia batentzat.

Nafarroak ere nahi du

Laguntza hori kudeatzeko prozeduraren inguruan zeuden aldeak gainditu ondoren lortu da akordioa. Ezadostasun horiek ezin izan ziren guztiz gainditu joan den astean bi gobernuen artean egindako batzorde teknikoan, eta akordioa mahai politikoaren esku utzi zuten. Aste honetan zehar, areagotu egin dira Lurralde Politikako Ministerioaren eta Olatz Garamendi buru duen Gobernantza Publiko eta Autogobernu Sailaren arteko harremanak, eta, azkenean, bi aldeen arteko adostasuna lortu da. Transferentzia osoa izango da, eta denbora mugarik gabekoa.

Titulartasun aldaketak osagai politiko nabarmena du. EAJk Gizarte Segurantzaren transferentzia osoa nahi du, eta gaia hizpide izan du, behin eta berriz, gehiengorik gabe gobernatzen duen Pedro Sanchezekin izandako negoziazioetan.

Gutxieneko diru sarreraren eskualdaketa, beraz, bide konplexuago baten lehen urratsa izan daiteke Jaurlaritzarentzat: Gernikako Estatutuak jasotzen du Gizarte Segurantzaren diruzaintza transferentzia. Dena den, Espainiako Gobernuak ez du halakorik aurreikusten: behin eta berriz ziurtatu du kutxa bakarra ez duela hautsiko eta bere eskuetan jarraituko duela.

Nafarroako Gobernuak ere agertu du gutxieneko diru sarreraren eskumena bere gain hartzeko nahia, eta hori «berehala» gerta daitekeela adierazi zuen duela bi aste Mari Carmen Maeztu Eskubide Sozialetako kontseilariak.


Summary: Errusiaren erasoak gerra zabaldu du Ukrainan. Errusiak operazio militar bat abiatu du Ukrainan, hamar lekutatik. Misilak jaurti ditu, eta muga zeharkatu du hainbat tokitan. Mendebaldeak gogor gaitzetsi du erasoaldia. Ukrainak gerra legea ezarri du eta armak eskaini dizkie herritarrei.

Azkenean Errusiak Ukrainari eraso dio. Azken asteetan arrisku hori bazegoela ohartarazi dute Mendebaldeko hainbat agintarik, baina inork pentsatzen edo espero ez zuena egin du Vladimir Putin Errusiako presidenteak ostegun goizaldean: herritarrei zuzenduriko mezu batean iragarri du operazio militar bat hasi duela «Ukraina desnazifikatzeko». Eman dituen argudioetan, esan du ez dela gerra operazio bat, baizik eta «bake operazio bat», Donbassko errusiazaleen kontrako «genozidioa» gerarazteko. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak armak eskaini dizkie herrialdea «defendatu nahi duten» herritarrei, eta Kievek Moskurekin zituen harremanak haustea erabaki du. Lehen orduetan herritarrek ihes egin dute Kievetik. Gerra zabaldu da Ukrainan.

Erasoaldiak hautsi egin du Europan azken hamarkadetan izan den statu quo-a. Hala esan du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Mendebaldeko agintariek bat egin dute Ukrainaren defentsan, eta nazioarteko araudia urratzea leporatu diote, besteak beste, NATOk, EBk, AEBek eta gobernu ia denek. NATOk, gainera, Defentsa plana abiatu du. Ukraina ez da erakundeko kide, baina bai auzo dituen beste herrialde batzuk. Mendebaldetik kanpoko potentziek lasaitasuna eskatu dute.

Ikusteko dago orain zein den Putinen asmoa. Eraso egin bai, baina ondoren zer asmo duen da gakoa. Ukraina zuzenean menperatzea ez dirudi benetako aukera bat denik. Bere sokako gobernu bat ezar dezake, eta Bielorrusiarekin jokatzen duen bezala jokatu Ukrainan ere. Beste aukera bat da bereganatu nahi dituen lurraldeak negoziatu arte geratzea Ukrainan.

Errusiak hamar gunetatik eraso dio Ukrainari. Goizean aire erasoez ohartarazteko sirenak eta leherketak entzun dira Kiev hirubuan, eta Errusiako tropak Mariupol hirian sartu direla adierazi dute Kieveko agintariek. Erasoaldia hasi eta hamabi ordura, Txernobyldik gertu ziren errusiarrak eta zenbait iturriren arabera, Kievetik 160 kilometrora. Beste iturri batzuen arabera, Errusia Krimearekin lotzear ere egon liteke, hego korridore bat sortuz. Edonola, dena azkar ari dira gertatzen (ikusi BERRIAren zuzeneko kontakizuna).

Errusiako albiste agentzien arabera, Ukrainaren azpiegitura militarrak bonbardatu dituzte goizaldean, tartean aireportuak eta gerra hegazkinak. Kievek itxi egin du Ukrainako aire eremua, eta aireportua bera ere husten ari direla jakinarazi dute gobernuko iturriek. Reuters agentziak zabaldu duenez, berriz, Errusiako armada Txernihiv, Kharkiv eta Luhansk eskualdeetan sartu da.

Ikusi gehiago: Errusiaren erasoaldiaren argazki bilduma.

«Armada lanean ari da. Izurik ez. Indartsuak gara, edozertarako prest gaude. Mendean hartuko ditugu», adierazi du Zelenskik lehen orduetan, herrialde osoan gerra legea ezarri duela jakinarazi aurretik. Estatuburuak iragarri du AEBetako presidente Joe Bidenekin hitz egin duela goizaldean, eta hark nazioarteko indarrak batuko dituela «Ukraina defendatzeko». Buruzagi estatubatuarrak salatu du Errusiarena «justifikatu ezinezko erasoa» izan dela, eta ohartarazi Moskuk «erantzun» egin beharko duela egindakoagatik.

Biden ez da izan Putini azalpenak eskatu dizkion nazioarteko buruzagi bakarra. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek berak gogor gaitzetsi du erasoaldia, eta ohartarazi du Kremlinek «azalpenak»eman beharko dituela egindakoagatik: «Putinek gerra ekarri du berriz Europara». Batzordeko buruak aurreratu du Bruselak Moskuren aurkako zigor ekonomikoak hartuko dituela datozen orduetan. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak ere gaur dira biltzekoak zer urrats egin erabakitzeko. Baina Jens Stoltenberg idazkari nagusiak dagoeneko aurreratu du aliantzak «defendatu» egingo dituela bere aliatuak.

Izua

Herritar askok ihesari ekin diote, eta auto ilara luzeak ikus zitezkeen goizaldean hiriburuaren inguruetan. Izan ere, Kieven bertan ere entzun ahal izan dira leherketa hotsak, eta, zenbait iturriren arabera, Bielorrusiatik ere sartu dira Errusiako tankeak Ukrainara. Bielorrusiak argitu nahi izan du, ordea, ez duela parte hartu erasoaldian.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak, erasoa hasi baino lehenago emaniko hitzaldian, esan du Kievekoa erregimen nazi bat dela, eta errusieraz mintzo diren Donetskeko eta Luhanskeko herritarrak genozidioa pairatzen ari direla. «Ahaleginduko gara Ukraina desmilitarizatzen eta desnazifikatzen». Errusiako Novaya Gazeta egunkari kritikoak zabaldu duenez, Errusiako presidente Vladimir Putinek gaur goizaldean egindako agerraldia duela hiru egun grabatutakoa da.

Halakoetan ohi den bezala, propaganda gerrari ekin diote bi aldeek. Moskuk adierazi du Ukrainako aire azpiegitura suntsitu egin duela, eta Ukrainako armadak adierazi du Errusiako bost hegazkin eta helikoptero bat lurreratu dituela.

Herritarrak armatzen

Ukrainako presidenteak borrokara deitu ditu herritarrak. Armadarekin bat egiteko eskatu dio «herrialdea defendatzeko prest dagoen herritar orori», eta azaldu du Kievek armak emango dizkiola borrokan parte hartu nahi duen guztiari. Armadako erreserbisten artean armak banatzen ari direla zabaldu du Reuters agentziak Polizia iturriak aipatuta.

«Armada okupatzaileari» ahalik eta «kalte gehiena» eragiteko agindu die Zelenskik Ukrainiako militarrei.

Zelenskik nabarmendu du Ukrainak «bere burua defendatzeko eskubidea» duela NBE Nazio Batuen Erakundearen araudiaren 51. artikuluaren arabera, eta jakinarazi du Errusiako armadak dagoeneko izan dituela «lehen galerak».

Herritar askok Kievetik ihes egitea erabaki dute, eta goizaldean auto ilara luzeak ikus zitezkeen hiriburu inguruko errepideetan. Beste hainbatek, berriz, metro geltokietan hartu dute babes.

NATOren eta EBren salaketak

NATOren idazkari nagusi Jens Stoltenbergek deitoratu du Putinek «indarkeriaren bidea» hartu izana. Mendebaldeko aliantza militarraren aliatuetako ordezkariak bilkura bat egitekoak dira gaur goizean. «Nazioarteko zuzenbidearen urraketa bat da erasoa». NATOk goi bilkura deitu du biharko.

Ursula von der Leyen Europako Batzordeko buruak, berriz, dei egin dio Putini erasoa «berehala gelditzeko», eta zigor ekonomiko gehiago aginduko dituztela iragarri du, Errusiaren «oinarri ekonomikoaren» kontra. «Aurrekaririk gabeko eraso bati egin behar diogu aurre», adierazi du. «Jokoan dago europar egonkortasuna eta nazioarteko ordena baketsu multzoa».

Europako Batasuneko Atzerri politikaren buru Josep Borrellek adierazi du hauek «ordurik ilunenak direla Europarentzat, Bigarren Mundu Gerraz geroztik» Europak inoiz ezarritako zigorrik handienak erabakiko dituela gaineratu du. «Nazioarteko legearen bortxaketarik larriena» gisa deskribatu du erasoa, eta «elkarbizitzaren oinarrizko printzipioen bortxaketa» dela gaineratu du.

«Putinek Ukrainari gerra egiteko harturiko erabakia» gogor gaitzetsi du Frantziako presidente Emmanuel Macronek, eta operazio militarrak berehala gelditzeko eskatu dio. Ukrainari elkartasuna adierazi dio, eta Frantzia «ukrainarren ondoan» dagoela gaineratu du.

Inguruko herrialdeetan eragiten ari da Errusiaren erasoaldia. Lituaniako Parlamentuak gaur erabakiko du larrialdi egoera ezarriko ote duen, goizean Gitanas Nauseda presidenteak esan duenez.

Sobiet Batasuneko errepublika ohia da Lituania, baina NATOko kide da gaur egun, baita Europako Batasunekoa ere. Nausedak bi erakundeei eskatuko die Bielorrusiaren aurkako neurriak hartzeko, «erasoaldian parte hartzea» leporatuta.

Letonian, berriz, AEBek soldadu gehiago bidali dituzte Letoniara, gaur goizean.

Bielorrusia arma nuklearrak hartzeko prest

Bielorrusiak igandean du egitekoa Konstituzio erreformari buruzko erreferenduma, eta bertan jasotzen den puntuetako bat da Errusiaren arma nuklearrak bertan jartzeko aukera. Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenko bihar da Moskura joatekoa Errusiako estatuburuarekin biltzeko.Hala ere, Lukaxenkok zehaztu du Bielorrusiako armada ez dela «inbasioan» parte hartzen ari.

Txinako enbaxadak babesera jotzeko eskatu die Ukrainan diren bere herritarrei, eta ohartarazi du egoerak «azkar» egingo duela okerrera. Errepidera irten behar badute, beren ibilgailuetan Txinako bandera jartzeko aholkatu die.

Erasoak berehalako eragina eduki du merkatuetan, batez ere petrolioaren salneurrian. Brent upela %8 garestitzen ari da, eta goizaren erdian 105 dolarrera iritsi da, 2014ko uztailaz geroztik izandako preziorik handienera.

Ikusi gehiago: >Donbassko azken gertakariak ulertzeko kronologia.


Summary: Errusiak bukatutzat eman du, gaurkoz, Ukrainako erasoaldia. Ukrainako Osasun Ministerioaren zenbaketaren arabera, gutxienez 57 ukrainar hil dira gaur operazio militarren ondorioz. Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaileak azaldu du Indar Armatuek ezarritako asmoak «arrakastaz» lortu direla. Bihar bilduko dira NATOko kide diren herrialdeetako buruak. Europako Batasuneko herrialde guztiek Errusiari eskatu diote Ukrainan hasi duen operazio militarra bertan behera uzteko eta soldaduak Errusiara itzularazteko.

* Operazio militar bat abiatu du Errusiak Donbass eskualdean

* Ukrainak gerra legea ezarri du herrialdean, eta laguntza eskatu dio nazioarteari

* Errusiaren jarrera gaitzetsi du Mendebaldeak, eta zigor gehiago iragarri

* Putinek esan du Kievekoa erregimen nazi bat dela: «Ahaleginduko gara Ukraina desmilitarizatzen eta desnazifikatzen»

* Brent upela 105 euroan dago, 2014ko uztailaz geroztik izandako preziorik garestienean


Summary: Vicent Partal Ukraina–Errusia gatazkari buruz.

VilaWeb atari digitalak egindako bideoa da hau. Vicent Partalek Ukrania eta Errusiaren arteko gatazkari buruzko gakoak eta azalpenak ematen ditu. Azpidatziak ditu, euskarara itzulita.


Summary: Brent upelak ehun dolarrak gainditu ditu, eta 2014ko uztailaz geroztik izandako preziorik garestienean dago. Gasa %40 garestitu da. Errusia da munduko petrolio esportatzaile handien artean bigarrena eta Europako gas hornitzaile nagusia.

Gerra hotsak entzun eta berehala, urduri jarri ohi dira merkatuak: jaitsi egiten dira burtsak, eta garestitu egiten dira zenbait gai, eskasia izan daitekeen susmoan. Errusia tartean egonda, ez da harritzekoa petrolioa izatea garestitzen lehena, herrialde hura esportatzaile handienetan bigarrena baita, Saudi Arabiaren atzetik.

Brent upela 105 dolarrera iritsi da goizean, 2014ko uztailaz geroztik izandako preziorik garestienera, baina arratsaldean 103 dolarrean egonkortu da (+%6), eta iluntzean gehiago jaitsi da, berriro 99 dolarretan salerosita. Azken asteetan goranzko joera sendoa erakutsi du urre beltzaren prezioak, eta Euskal Herrian gasolina eta gasolioa inoizko garestien egotea eragin du.

Oso litekeena da joera hori indartzea hurrengo asteetan, eta analista askok dagoeneko azaldu dute Brent upela 120 dolarreraino helduko dela aurki.

Gasa

Petrolioa ez ezik, gasa ere garestitzen ari da, Errusia baita munduko esportatzailerik handiena. Martxoan entregatu beharreko TTF gasa %70 ere garestitu da Herbehereetako merkatuan, eta ehun dolarren muga zeharkatu du, lehen aldiz urtarrilaren 7az geroztik. Une batzuetan 142 dolarrera iritsi da megawatt-ordua, baina gero behera egin du prezioak.Urrun du, ordea, 2021eko amaieran markatutako gehienezko prezioa, 180 dolarretik gorakoa.

Aste honen hasieran, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak iragarri zuen eten egingo zuela Errusiatik Alemaniara doan Nord Stream 2 gasbidearen balioztatze prozesua, Vladimir Putinek Donbassko bi errepublika matxinoen independentzia onartu ondoren. Hari erantzunez, Errusiako Gobernuak agindu zuen ez zituela Europa mendebalderako gas esportazioak gutxituko, eta kontratuak beteko zituela. Errusiatik dator EBk kontsumitzen duen gasaren %25, baina herrialde batzuen mendekotasuna askoz handiagoa da.

Metalak eta elikagaiak

Baina, hidrokarburoen munduko hornitzaile ez ezik, beste lehengai askorena ere bada Errusia. Aluminioaren prezioak %5 egin du gora Londresko merkatuan, eta 2011ko errekorretara iritsi da. Errusiak munduko aluminio ekoizpenaren %6 egiten du, eta haren prezioa asko igo zen 2018an, AEBek zigorrak ezarri zizkiotenean Rusal ekoizleari, Vladimir Putinen inguruko oligarken kontrolpeko enpresa delako.

Paladioa eta nikela ere asko garestitu dira, eta bide bera hartu dute hainbat elikagaik: %5 inguru ari dira garestitzen garia, artoa eta oloa. Errusia ez ezik, Ukraina ere zerealen esportatzaile handi bat da.

Gora egin dute lehengaiek, eta behera, berriz, munduko burtsek, %3 eta %4 arteko galerekin itxi dute saioa Europako burtsa gehienek, baina guztien artean Moskukoa nabarmendu da, %30ko jaitsierarekin, Mendebaldearen zigorrek Errusiako enpresetan eragin ditzaketen kalteen beldur.


Summary: Putinek «marra gorria gurutzatzea» egotzi dio Mendebaldeari. Errusiako presidenteak adierazi du bere herrialdearen eta NATOren eta aliatuen indarren arteko talka «saihetsezina» dela. Hori bai, uste du oraindik badela «irtenbide diplomatikoetarako» tarterik.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak aginduriko operazio militarrak helburu zehatzak ditu, agintariaren arabera: Ukraina «desmilitarizatzea eta desnazifikatzea», eta hango herritarrak babestea Kieven «abusuen eta genozidioaren» aurka. Putinen iritziz, hori egitea beharrezkoa baita, Errusiaren etorkizuna bera, herrialdearen subiranotasuna, «mehatxatuta» dagoelako: «[Mendebaldeak] Marra gorria gurutzatu du».

Errusiako estatuburuak agerraldi batean eman du Ukrainako operazio militarraren hasieraren berri, eta argudiatu du 2014an herrialde horren agintea hartu zuten «indarrek» uko egin diotela gatazkari irtenbide baketsu bat emateari. Adierazpen horrekin, Putinek Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken egoerari egin dio erreferentzia, eta Ukrainako armadak su-etena finkatzea helburu zuten Minskeko Akordioak (2014-2015) behin eta berriz urratu izanari.

«Zortzi urtez, amaigabeak izan diren zortzi urte luzez, ahal genuen guztia egin dugu egoera bideratzeko, betiere baliabide baketsu eta politikoen bitartez. Alferrik izan da», esan du Errusiako presidenteak. «Ezinezkoa zen han [Donbassen] gertatzen zena errukirik gabe ikustea».

Putinen arabera, egungo egoeraren erruduna Mendebaldea da, eta batez ere NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeak: «Beren helburuak lortzeko, Ukrainako muturreko nazionalistak eta neonaziak babesten dituzte gauza guztietan. Eta horiek ez dituzte inoiz barkatuko Krimeako eta Sebastopoleko herritarrak, hautu libre hau egiteagatik: Errusiarekin berriz elkartzea».

Egoera horrek, hortaz, ondorio bat ekarri du berekin: Errusiaren eta NATO eta haren aliatuen indarren arteko talka «saihetsezina» dela. «Sorrarazi dizkiguten arazoen kontra geure burua defenditzeko dira gure ekintzak. Zaila den arren, eskatzen dizuet hori ulertzeko, eta lankidetzara dei egiten dut, zorigaiztoko orrialde hau ahalik eta azkarrena pasatzeko».

Agintariaren arabera, Ukrainaren okupazioa ez dago Moskuren planen artean, hango herritarrek «autodeterminaziorako eskubidea» dutelako. Halere, ohartarazi du Kievek ezin dituela arma nuklearrak eskuratu, eta berriz ere kritikatu du NATO hamarkadotan Europa ekialdera zabaldu izana: «Legez kanpokoa izan da».

Horiek horrela, Errusiako presidenteak uste du oraindik badela «irtenbide diplomatikoetarako» tarterik, baina ohartarazi du bere herrialdearen interesak «negoziaezinak» direla, eta mehatxua ere helarazi du: «Kanpotik honetan sartu nahi duenari: hori egiten baduzu, ondorio handiei egin beharko diezu aurre, inoizko handienei. Erabaki garrantzitsu guztiak hartuak daude».

Putinen agerraldiak agerian utzi du Moskuk nahiago duela Ukrainan beste gobernu bat egotea agintean, eta helburu hori lortzeko estrategiaren parte dela gaur abiaturiko operazio militarra. Herrialde horren existentzia bera ere zalantzan jarri zuen asteon egindako beste diskurtso batean; horretan, SESB Sobietar Batasuneko agintariei bota zien Ukraina estatu independente bilakatzearen errua: «Ukraina [Iosiv] Stalinek 1920ko hamarkadan sorturiko fikzio geopolitiko bat da».

Horrekin batera, muga batzuk aldatzeko nahia ere iradoki dute Errusiako presidentearen adierazpen batzuek: «Utzidazue oroitarazten SESB Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortu zenean Ukraina modernoaren parte diren eremu batzuetan bizi ziren herritarrei ez zietela galdetu nola eraiki nahi zuten bere bizitza».

Elkarrizketek ez dute arrakastarik izan

Gaur hasitako operazio militarraren aurretik, Errusia eta AEB Ameriketako Estatu Batuak negoziatzen aritu dira, baina elkarrizketek ez dute arrakastarik izan, Kremlinek esan baitu Etxe Zuriak ez diela jaramonik egin bere segurtasun eskari nagusiei.

Besteak beste, Moskuk Washingtoni eta NATOri eskatu die aliantza horren hedatzea geldiarazteko Europa ekialdean, Ukraina —eta Georgia— NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzeko, eta aliantza horren tropak, armak eta ekipamendua erretiratzeko 1997an kide ez ziren estatuetatik: Errumaniatik eta Bulgariatik, esaterako. Konpromiso horiek legez lotesleak izatea ere galdegin zuen.

AEBek eta Mendebaldearen aliantza militarrak ezezkoa eman zieten eskari horiei, eta Moskuri armagabetzea eta elkarrizketetan sakontzea eskaini zioten.


Summary: Bengoetxea: «Inoiz ez dut arriskatzeko beldurrik izan». Oinatz Bengoetxeak larunbatean jokatuko du profesionaletako azken partida, Labrit pilotalekuan. Pilotariari egindako elkarrizketa bat argitaratuko du BERRIAk bihar.

Urrian beteko dira hogei urte Oinatz Bengoetxeak (Leitza, Nafarroa, 1984) debuta egin zuenetik. Denbora horretan 1.000 partida baino gehiago jokatu ditu, eta larunbatean izango du profesionaletako azken partida, Labriten (Iruñea). Mariezkurrenarekin ariko da, Artola-Arangurenen aurka. Pilotariarekin izan da asteon BERRIA, eta bihar argitaratuko du hari egindako elkarrizketa.

Ikusi gehiago. Analisia. Ibai Zabala: Kontzientzia galtzak bezain garbi

Azken etapan «emozio asko» sentitu ditu Bengoetxeak, eta azken egunez «gozatzen» ari dela adierazi du. Baina, profesionaletako azken partida izan arren, leitzarrak ez du pilota utziko, eta herri txikietan jokatuko ditu 70 bat partida, horietako batzuk AEB Amerikako Estatu Batuetan eta Mexikon.

Atzera begira, ibilbide osoan zehar «ausarta» izan dela adierazi dio BERRIAri: «Inoiz ez dut arriskatzeko beldurrik izan. Ausart jokatzea gustatu zait beti. Ez zait sekula gustatu beldurrez jokatzea». Pasatu diren ia hogei urteetan «pribilegiatua» eta «oso zortekoa» izan dela sentitu du, baina nabarmendu du Baikok «zukua atera» diola: «Halaxe funtzionatzen dute enpresek».

Etorkizunari dagokionez, ordea, oraindik bizitza «oso luzea» duela dio: «Beste bizitza bat izango da, baina horretan ere aurrera egingo dut».


Summary: Saguntok ditu aukera gehien VWen bateria fabrika izateko. Oraindik ofiziala ez bada ere, Alemaniako taldeak Valentziako (Herrialde Katalanak) portu garrantzitsu horren ondoko orube batean ezarriko du Europan eraikiko duen hirugarren bateria fabrika, eta hark hornituko dizkie bateriak, besteak beste, Landabeni eta Martorelli

Taldeak ez du baieztatu, baina ematen du Sagunto (Herrialde Katalanak) dela aukeratua. Auto elektrikoaren aldeko apustu estrategikoan multinazional alemaniarrak hiru bateria fabrika eraikiko ditu Europan, eta orain arte bi kokagune baino ez ditu adierazi —Suedian, Skelleftean, eta Alemanian, Salzgitter hirian—. Hirugarrena Espainian ezartzekoa zen, baina non izango den falta da. Tribuna de la Automoción aldizkariak atzo argitaratutakoaren arabera, baztertu egin du fabrika Aragoin edo Extremaduran jartzea, eta Saguntoren alde egin du.

Aldizkariak azaldu duenez, negoziazioetan parte hartu duten iturri fidagarriek baieztatu diote albistea, baina Cinco Días egunkariak dioenez, taldeko iturriek ez dute informazioa berretsi. Dena dela, hurrengo asteetan emango du erabakiaren berri.

2025etik aurrera, fabrika horrek hornituko dizkie bateriak taldearen Martorellgo eta Landabengo fabrikei —Iruñean 2026tik aurrera izatea espero da—. Abenduaren 8an adierazi zuen taldeak bi fabrika horiek Europan auto elektrikoak ekoitziko dituztenen zerrendan egongo direla. Erabaki hori Europako Batasuneko Next Generation funtsen menpe dago.

Abenduan bertan oniritzia eman zion Europako Batzordeak Espainiako Gobernuak uztailean aurkeztutako autogintzaren Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoari. Plan horren proiektu nagusietako bat da bateria fabrika. Oraindik urratsak baieztatu behar badira ere, Iruñean langile batzordeari adierazi zaio noranahiko itxurako ibilgailu elektrikoak ekoitziko direla, bi markatako modeloak: VW eta Skoda.

Hornidura kate horretan rol garrantzitsua jokatuko du bateria fabrikak, beraz. Hautagaien artean, garrantzia izan du VWek eta Fordek elektrifikazioa bultzatzeko duten lankidetza akordioak; izan ere, Fordek Saguntotik 60 kilometrora ekoizpen planta bat du Almussafes herrian, eta AEBetako taldeak han auto elektrikoak egiteko erabakia hartu berri du.

Bateria fabrika portu ondoko 560 hektareako orube batean eraikiko da, Parc Sagunt II industrialdean. Valentziako Generalitateak tramiteak bizkortu nahi ditu. Eraikitzen denean 3.500 lanpostu sor daitezkeela adierazi diote iturri horiek Tribuna de la Automoción aldizkariari. 40 gigawatt-orduko ahalmena izango du.


Summary: Martxoaren 3ko biktimak gogoratzeko manifestazioa egingo dute sindikatuek Gasteizen. ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deitu dute manifestaziora. 18:30ean omenaldia egingo diete 1976an erail zituzten bost langileei, eta, gero, manifestazioa hasiko da, 19:00etan.

Martxoaren 3ko mobilizazioak, justiziaren eta erreparazioaren aldarrikapena egiteaz gain, tartea emango die «azken urteotan borroka historikoak izan dituzten sektore guztiei —pentsiodunen mugimenduari eta mugimendu feministari—». ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek prentsaurrekoa eskaini dute Gasteizko Martxoaren 3ko manifestazioaren harira. Iragarri dutenez, 18:30ean omenaldia egingo diete 1976ko martxoaren 3an Espainiako Poliziak erail zituen bost langileei, eta, gero, manifestazioa hasiko da, 19:00etan.

Prentsaurrekoan ere «patronalak langileen aurka egindako erasoak» asko izan direla salatu dute sindikatuek. «EEE edo ERE basatiak, prekaritatea ohiko praktika bihurtua, lan istripuak, jazarpen sindikala» eta abar aipatu dituzte. Halere, gaineratu dute langile mugimenduak erantzun egin diola horri: «Tubacexeko langileenaren moduko borroka eredugarriak ikusi ditugu, baina baita egoitzetako langileen, etxez etxeko laguntzakoen, garbiketakoen, hezkuntzakoen eta funtzio publikoetakoen borrokak ere».

Era berean, esan dute batzuek uste dutela borroka bakoitza independentea dela. Sindikatuek, ordea, uste dute «langileen erantzun bakoitzarekin kapitalaren urdailari emandako kolpe bat» dela borroka.

Horregatik, azaldu dute helburu batekin bilduko direla Martxoaren 3an: «1976ko martxo hartan hasi zutenari amaiera emateko».


Summary: Tubacexek 32 milioi galdu zituen iaz, baina baikor dago. Eskaera zorro sendoa duela azaldu du, eta bere produktuak «hedatzen ari den energia merkatuan» oso ongi kokatua daudela.

Tubacex hodi ekoizleak 32,2 milioi euroren galerekin amaitu zuen iaz, 2020an baino %27 gehiago. Araban egoitza duen multinazionalak 365 milioi euroren salmentak egin zituen 2021ean, aurreko urtean baino %23,9 gutxiago, eta pandemiaren aurreko ekitaldietan baino ia % 50 gutxiago. Dena den, 2018koak eta 2019koak baino emaitza hobeak espero ditu aurten, sektorean aurreikusitako prezioen igoerengatik. «Gure berregituraketa globaleko planaren esparruan kostuak murrizteak, eskaera zorro sendoak izateak eta hedatzen ari den energia merkatu baten aurrean egoteak aukera ematen digute 2022ari baikortasunez aurre egiteko», adierazi du Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari delegatuak.

Kontuan izan behar da konpainiak iaz ia zortzi hilabeteko greba bati egin behar izan ziola aurre Arabako bi lantegietan —Laudion eta Amurrion—. Horiez gain, beste herrialde batzuetan ere baditu lantegiak: AEBetan, Italian eta Indian, besteak beste. 2021ean zehar doikuntza plan bat aplikatu zuen taldeak bere planta guztietan; horren bidez, 30 milioi euro «aurreztu» dituela azaldu du. Horrez gain, inbertsioak egin ditu azkenengo bi urteetan: AEBetan beste lantegi bat ireki du (Tubacex Durant) eta Oklahoma Amega West enpresa erosi du (Kanadan eta Singapurren ere baditu plantak), Kazakhstanen ere ireki du lantegi bat eta Norvegiako TSS erosi du.

Aurreikuspen onak

Urtea, gainera, ez da emaitzek erakusten bezain txarra izan, Tubacexek adierazi duenez. Laugarren hiruhilekoan enpresak irabazietara itzultzea lortu zuen. Urri eta abendu bitartean salmenten irabazi garbiak 12,6 milioirenak izan ziren (urte osoan lortutakoaren %72). «Inflazioak energia kostuetan eta, oro har, balio katean izan ez balu eragina, azken hiruhilekoko kopuruak are handiagoak izango ziren», azaldu du komunikabideetara bidalitako ohar batean. Urte amaierako emaitzek «hurrengo ekitaldietan mantenduko den joera aldaketa berresten» dutela azpimarratu du.

2022an zehar energiaren eta, oro har, horniduren prezio handia mantendu egingo dela espero du, eta horrek eragina izango duela jada hitzartuak dituzten salmentetan. Baina bigarren hiruhilekotik aurrera kostu horiek «konpentsatuko» direla uste du, kontratu berriekin. «Ezartzen ari garen prezio igoeren bidez, efektu hori murriztu egingo da bigarren hiruhilekotik aurrera, eta 2022ko emaitzek 2018an eta 2019an lortutakoak baino handiagoak izan beharko lukete», adierazi du Esmorisek. «Hedatzen ari den energia merkatu baten aurrean gaude». Tubacexek 500 milioi euroko eskaera zorroarekin ekin dio urteari, eta datozen hilabeteetan kontratuak gehitzea espero du. Bi sektoretan, bereziki: gasarenean eta energia nuklearrarenean. Taldeak azaldu duenez, energia garbien merkatura ere egin nahi du jauzia: hidrogeno eta karbonoa biltegiratzeko eta garraiatzeko azpiegituratarako «balio erantsi handiko» hodiak produzituz.

Gaur egun, 336 milioiko zorra du Tubacexek. Kopuru oso handia dela aitortu du, baina «koiunturala» dela nabarmendu du. Azaldu du taldeak iaz aurkeztutako berregituraketarako planak 170 milioiko likidezia izatea ahalbidetzen diola eta 2024 arteko epemuga duten maileguak ordaintzeko aukera ematen diola.


Summary: «Gora Kabi Alai! Gora Tolosa!» esanez hasi dira Tolosako inauteriak. Tolosako herria izan da aurtengo Kabi Alai Kuttuna, eta lau neska gaztek eman diete hasiera inauteriei, «Gora Kabi Alai! Gora Tolosa!» esanez. Pandemia hasi zenetik Euskal Herrian egingo diren lehen festa handiak izango dira, eta asteartera bitartean jai giroa nagusituko da herrian.

Txarangaren erritmoan eta koloretako txilabak soinean, ostegun gizenarekin batera ekin diete Tolosako inauteriei (Gipuzkoa). Eguerdian bota dute herriko lau neska gaztek inauteriei hasiera eman dien txupinazoa, Plaza Zaharrean, eta, asteartera bitartean, festa giroa nagusituko da Tolosan. Goizean goizetik nabari zen mugimendua herriko kaleetan, eta pregoia irakurtzerako jendetza bildu da plazan.

Ikusi gehiago: Tolosako inauteriak, iruditan

Pregoia irakurri baino lehen, Imanol Rojo eskiatzaileari (Tolosa, Gipuzkoa, 1990) harrera egin diote udaletxeko balkoian. Herritarrek txalo artean hartu dute eskiatzailea, Pekingo Neguko Olinpiar Jokoetan egin duen lana goraipatzeko.

Astelehenean iragarri zuen Tolosako Kabi Alai elkarteak Tolosako herriari emango ziola Kuttuna. Zozketa bidez aukeratu dute nork botako zuen txupinazoa. Horrela, herriko lau neska gaztek bota dute suziria, eta «Gora Kabi Alai! Gora Tolosa!» esanez hasi da festa Plaza Zaharrean. Txaranga doinua nagusitu da herrian, eta herritarrek saltoka egin diete harrera inauteriei.

Olatz Peon Ormazabal alkatearen arabera, denbora «errekorrean» antolatu dira aurtengo festak, eta ia ekintza guztiei eutsiko diete. Nabarmendu du, gainera, «desberdinak eta bereziak» izango direla; izan ere, COVID-19aren ondorioz, Udalak bertan behera utzi zituen iazko inauteriak. Hauek izango dira, beraz, pandemiaren ondoren Euskal Herrian egingo diren lehen festa handiak.

Alkateak asteon azaldu duenez, «guztion osasuna, ongizatea eta segurtasuna bermatzeko», zenbait neurri hartu dituzte; besteak beste, karrozen arteko distantzia handitu dute, eta zezen plazarako sarrera-irteerak musikarik gabe egingo dituztela iragarri dute. Horrez gain, jendea pilatzen bada maskara jartzeko eskatu dute.


Summary: Douglasek iragarri du hamar dendatik zazpi itxiko dituela. Lurrindegi kateak 49 saltoki ditu Euskal Herrian.

Douglasek iragarri du Espainiako adarreko 136 denda itxiko dituela, gaur egun dituenen %70. Itxiera horren ondorioz, gehienez mila langilek galduko dute lanpostua.

Denda horietako asko Euskal Herrikoak izango dira, Alemaniako enpresak 49 saltoki dituelako hemen: hogei Bizkaian, hamasei Gipuzkoan, hamaika Nafarroan eta bi Araban. Horietako gehienak If markakoak ziren lehen, baina 2017an Douglasek negozio hori erosi zion Eroskiri. Zehazki, 103 saltoki pasatu ziren Alemaniako enpresara, baina horietako batzuk itxi egin zituzten, bikoizketak argudiatuta.

Douglasek argudiatu duenez, Espainiako adarra «ez da errentagarria», eta beste merkatuetakoek baino okerrago erantzun dio azken krisiari. Konpainiak dio gastuak beste modu batera murriztea ez dela nahikoa izango, eta derrigorrezkoa dela «sare komertzialaren erabateko berregituraketa bat, potentzialtasun handien duten dendei aukera emateko».


Summary: Iñigo Urkullu lehendakariak eta euskal alderdiek Errusiaren erasoa gaitzetsi dute. EH Bildu, EAJ eta Ezker Anitza-IU alderdiek atzera egiteko eskatu diote Errusiari, eta bide demokratikoak defendatu dituzte.

Goizaldean Errusiak Ukrainaren kontra martxan jarri duen erasoa gertakari larritzat jo du Iñigo Urkullu lehendakariak, eta kezka adierazi du ukrainarrengatik. Aurka agertu dira EH Bildu, EAJ eta Ezker Anitza ere. Erasoaren berri izan denetik, erreakzio ugari piztu ditu Errusiaren erabakiak; guztiek eskatu diote Errusiari atzera egiteko. EH Bilduk «gogor» gaitzetsi du Putinen estrategia, eta bide «baketsu eta diplomatikoa» babestu du. Ezker Anitza-IUk, berriz, azpimarratu du Errusia «indar militarra» erabiltzen ari dela «estatu subirano baten aurka». EAJk iritzi dio «legezkotasun internazionalaren urraketa argi bat» dela.

Izan ere, Ukrainako larrialdi zerbitzuen arabera, hamar gunetan egin dute eraso errusiarrek. Errusiako albiste agentzien arabera, Ukrainaren azpiegitura militarrak bonbardatu dituzte, tartean aireportuak eta gerra hegazkinak. Kievek itxi egin du Ukrainako aire eremua, eta aireportua bera ere husten ari direla jakinarazi dute gobernuko iturriek. Reuters agentziak zabaldu duenez, berriz, Errusiako armada Txernihiv, Kharkiv eta Luhansk eskualdeetara sartu da.

Lehendakariak Europako Batasunean jarri du itxaropena, eta adierazi du espero duela erantzun «bateratu eta irmoa» ematea erasoaren aurrean. Errusiaren jarrera erabat gaitzetsi du, eta legezkotasun internazionala gutxiesten duen ekintzatzat jo du.

Gorka Elejabarrieta EH Bilduko Nazioarteko Harremanetarako Zuzendariak eman du alderdiaren balorazioa, sare sozialetan zabaldu duten bideo batean. Esan du azken asteetako tentsioen igoerak eta erasoak berak ez diola «inori» mesede egiten, eta azaldu du zein izango litzatekeen bide egokia: «horrelako gatazkak konpontzeko esparrua Nazio Batuen Gutuna da». Nazioarteko eragile guztiei dei egin die Elejabarrietak, «gerra saihesteko egin beharreko esfortzu guztiak» egiteko.

Pernando Barrena EH Bilduko europarlamentariak erasoen «larritasuna» azpimarratu du BERRIAri egindako adierazpenetan, eta beharrezkotzat jo du horiek salatzea: «Gatazkaren lehen momentu honetan oso garrantzitsua da gerraren kontrako mezuak zabaltzea, eta Errusiari eskatzea tropa militarrak Ukrainatik ateratzeko».

Era berean, NATO eta AEB Ameriketako Estatu Batuei eskatu die eraso hau ez erabiltzeko Errusiaren aurka neurri «gogorragoak» ezartzeko aitzakia gisa: «NATOk bere asmo espantsionistak gelditu behar ditu. Nazioarteko zuzenbide justu bat jarri behar dugu martxan, ez orain arte NATOk eta AEBek ezarri dutena bezalakoa». Barrena Ukrainako herritarrengatik bereziki kezkatuta agertu da: «Egoera honek krisi humanitario latza ekar dezake, eta Europako Batasuna prestatuta egon beharko litzateke horretarako».

Ezker Anitza IUk, berriz, bere gaitzespena adierazi du ohar baten bidez, baina indarkeriaren aldebikotasuna azpimarratu du: «Errusiako indar militarra estatu subirano baten aurka erabiltzeari uko egiten diogu, aldez aurretik NATOko indarrak Errusiarekin muga egiten duten herrialdeetan hedatzeari uko egiten diogun bezala». Alderdiak dei egin die eragile guztiei bide militarretik «alde» egiteko eta «nazioarteko zuzenbidea eta diplomazia» defendatzeko. Horrez gain, Espainiako Gobernuari eskatu dio gatazka «zuzenean edo zeharka» ez elikatzeko. Konponbide gisa, galdegin du Ukrainak, Errusiak, eta Donetsk eta Luhanskeko ordezkariek 2014an sinatutako Minskeko Akordioetara itzultzea.

«Bakearen aurkako eraso bat»

EAJko Izaskun Bilbao eurodiputatuak ere atzo eman zuen alderdiak gatazkaren inguruan zeukan iritzia. Adierazi zuenez, Errusiaren erasoak «estatu subirano baten lurralde osotasuna bortxatzea» dakar, eta Europako Batasunari «batasuna» eta «irmotasuna» eskatu zizkion: «Bakearen eta gure mugen egonkortasunaren aurkako eraso bat da». Azaldu du hobea dela «bake tirabiratsu bat, gatazka ireki bat eta gerra bat» baino. Vladimir Putin Errusiako presidenteari buruz gehitu du «itzuliko ez den iragan bat» nahi duela: «pertsonen erabaki demokratikoek ez dute bat egiten bloke politika edo erregimen totalitarioekin».


Summary: Pablo Casadok karguan jarraituko du apirileko kongresura arte. PPk apirilaren 2an eta 3an egingo du ezohiko kongresua alderdiko presidentea hautatzeko. Alberto Nuñez Feijoo da hautagai nagusia, baina kongresura deitu arte ez du esango bozketara aurkeztuko den ala ez.

Pablo Casadok PPko liderra izateri utziko dio apirilean. Atzo lurraldeetako buruzagiekin bildu zen PPko presidentea alderdiaren egoitza nagusian, Madrilen. Han erabaki zuten apirilaren 2an eta 3an egingo dutela ezohiko kongresua alderdiaren buruzagia zein izango den erabakitzeko. Casadok adierazi zuen ez dela hautagaitzara aurkeztuko, eta, alderdiko baroiekin batera, eskatu zion Alberto Nuñez Feijoo Galiziako Xuntako presidenteari primarioetara aurkezteko. Feijoo «eskertuta» agertu zen denek eman dioten babesagatik, baina azpimarratu zuen kongresura deitu arte ez duela erabakirik hartuko.

Ikusi gehiago: Casadoren euskal lagunak eta lagun ohiak

Gauzak horrela, atzo egin zuten bileran aho batez erabaki zuten Cuca Gamarra alderdiko bozeramaileak hartuko zuela PPren koordinatzaile orokorra izateko kargua, kongresua egin arte, eta Esteban Gonzalez Pons batzorde antolatzaileko presidente izango zela.

Genovako egoitzan ziren batzartzekoak Casado eta lurraldeetako buruzagiak 20:00etan, baina ordu bat atzeratu zen bilera, Casado Feijoorekin bildu zelako lehenago. Bilerak lau ordu baino gehiago iraun zuen, eta gaur goizeko ordu txikietan bukatu dute. Bilera baino lehen, lurraldeetako buruzagi gehienek Casadoren dimisioa eskatzen zuten, eta Feijooren hautagaitza babestu.

Bileraren ostean, Casadok ez zuen adierazpenik egin. Bai, ordea, Feijook, eta argi utzi nahi izan zuen kongresura deitu arte ez duela esango primarioetara aurkeztuko den ala ez: «Eskertzen dut alderdikideen babesa, baina hautagaitzara aurkezteko erabakia hartu behar duena ni neu naiz». Horrez gain, gaineratu zuen kongresura deitu baino lehen balorazioak egitea politikaren «arinkerian» sakontzea dela. Bukatu zuen azpimarratuz biltzarra iragarri arte ez duela ezer adieraziko.

Lurraldeetako presidenteen artean, Juan Manuel Moreno Bonilla Andaluziako Juntako presidenteak adierazi zuen Casadok ez zuela dimisioa eman beharrik: «Casado biltzar batean izan zen hautatua alderdiko presidente, eta hala dagokio ateratzea». Feijooren hautagaitza babestu zuen Bonillak, kudeaketa oso ona egin duelako Galizian, eta alderdiaren barruan zein kanpoan adostasuna bultzatu duelako.

Ikusteko dago zer gertatuko den etorkizunean. Litekeena den arren Feijoo primarioetara aurkeztea, ikusteko dago zeinek aurkeztuko duen hautagaitza. Izan ere, datorren asteartean, martxoaren 1ean, alderdiaren zuzendaritza nazionala bilduko da, eta kongresu batera deituko dute, hautagaitza berriak aurkezteko asmoz.


NATOk Defentsa plana abiatu du

Summary: NATOk Defentsa plana abiatu du. Europako Batasuneko estatuburu eta gobernuburuak gaur bilduko dira neurri berriak adosteko

NATOk «gerra ekintzatzat» jo ditu Errusiaren azken mugimenduak, eta erakundearen Defentsa plana abiatu du. Ondorioz, ateak ireki dizkio erantzun azkarrerako unitateak mobilizatzeari. Aurrez, AEBetako presidente Joe Bidenek adierazi du Washingtonek eta bere aliatuek «modu batu eta erabakigarrian» erantzungo diotela Moskuk hasitako «operazio militarrari». Europako Batasuneko buruzagien artean, berriz, «gaitzespen» hitza izan da gehien errepikatu dena, eta Bruselak iragarri du Errusiako «sektore estrategikoen» aurkako zigor ekonomikoak areagotuko dituela.

Hainbat estatu kideren eskariz, goizean bildu da NATOko organo exekutiboa, eta, biharko aliantzako buruzagien bilerara deitu dutela adierazteaz gain, Jens Stoltenberg idazkari nagusiak neurri berriak iragarri ditu. «Eskala handiko gerra bat dugu Europan, jada historiaren parte zela pentsatzen genuen zerbait», kritikatu du.

Komunikatu batean adierazi dutenez, erakundearen hurrengo urratsak «aliantzaren defentsa eta disuasio lana indartzera» bideratuko dira: «Gure neurriak prebentziozkoak, proportzionalak eta gorakada ez bultzatzearen aldekoak dira eta izango dira». Stoltenbergen esanetan, neurri horietako bat da defentsa plana martxan jartzea, Tod Wolters jeneral estatubatuarrak hala eskatu ostean; hura da aliantzak Europan duen buruzagi militarra. Beraz, buruzagi militarren «autoritatea areagotu» dute, eta 40.000 soldaduk Europa ekialdean esku hartzeko aukera mahai gainean jarri, «beharrezkoa izango balitz». Erantzun azkarrerako unitateek bost eguneko epean edonon zabaltzeko gaitasuna dute, gehienez 30 egunez. Stoltenbergen arabera, baina, «disuasio» lanak lirateke haien eginbeharra, NATOren helburua aliantzako kideak babestea delakoan, eta ez Ukrainan tropak zabaltzea. Halere, gogorarazi du aliantzak ehun hegazkin eta 120 ontzi dituela Mediterraneo iparraldean.

AEBetako Gobernuko eledun Jen Psakik ere atzo adierazi zuen Washingtonek «inolaz ere ez» dituela bere tropak bidaliko Ukrainara, baina neurriak hartzeko beharra nabarmendu zuen. Bide horretan, Bidenek adierazi du G7ko buruen bilera bat eskatu duela, «neurri osagarriak» adosteko. Izan ere, Etxe Zuriko maizterrak «gerra planifikatu bat» hasi izana leporatu dio Errusiako presidente Vladimir Putini. Erresuma Batuko lehen ministro Boris Johnsonek, berriz, «gerra inongo probokazio edo aitzakiarik gabe» abiatu izana egotzi dio Moskuri, eta gehitu Mendebaldea ez dela «zain geratuko».

Oraingoz, neurriak Moskuko gobernua babesten duten kide eta enpresentzako zigor ekonomikoak izan dira. AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak iragarri dute areagotu egingo dituztela, baita Europako Batasunak ere. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek azaldu duenez, besteak beste, Errusiako «sektore estrategikoek» batasuneko herrialdeetako bankuetan dituzten kontuak blokeatuko dituzte. Egun, «Donbassen izan duten parte hartzeagatik», EBk Dumako 351 kideri eta 27 politikari, militar eta erakunderi ezarri dizkie zigor ekonomikoak, estatu kide bakoitzak jarritakoez gain.

Izan ere, EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellen hitzetan, Bigarren Mundu Gerratik Europak izan dituen «ordurik ilunenak» dira hauek: «Potentzia nuklear handi bat alboko herrialdeari erasotzen, eta errepresaliekin mehatxatzen erreskatera joan daitezkeen gainerako estatuak».

Horiek hala, EBko estatuburu eta gobernuburuak gaur bilduko dira, Ukrainako afera tratatzeko ezohiko bilera batean. «Garrantzitsua da bateratuta eta sendo jarraitzea, eta ikuspegi kolektibo bat definitzea», azaldu du Europako Kontseiluko presidente Charles Michelek. Gai zerrendan daude Kievi laguntzak ugaritzeko aukera eta Errusiarekiko harremanen etorkizuna. Izan ere, Michelen ustez, Moskuren erabakiek arriskuan jarri dute «Europako segurtasun ordena».

Estatu kideen artean, Moskuren jarrerarekiko «gaitzespena» nagusitu da. Moskuri zuzendu zaio Frantziako presidente Emmanuel Macron, operazio militarra «berehala» eten dezan eskatzeko. Haren esanetan, Errusiaren azken mugimenduekin «gerra» hasi da. Bide beretik, Alemaniako kantziler Olaf Scholzek «nazioarteko zuzenbidearen urraketa» eta «akats larri» gisa kalifikatu du operazioa, eta Italiako lehen ministro Mario Draghik adierazi du «bidegabea eta justifikaezina» dela. Antzeko mezuak iritsi dira, besteak beste, Austriako, Espainiako eta Portugalgo gobernuetatik ere.

Urrats bat gehiago egin dute beste batzuek, eta, besteak beste, Poloniako presidente Andrzej Dudak NATOko kideen erantzun bateratu bat eskatu du. Hala egin dute Letoniak, Lituaniak eta Estoniak ere, «migrazio olatu bati» eta «zibererasoei» erantzuteko premia aipatzearekin batera.

Tonu abegikorragoan aritu dira, berriz, Bulgariako eta Hungariako gobernuak. Lehenak berretsi du Moskuk hasitakoa «operazio militar bat» dela, eta adierazi gerra hitzaren erabilera «gehiegizkoa dela». Bigarrenak ere uko egin dio gerra kontzeptua erabiltzeari, esanez hura dela izan daitekeen «jokalekurik txarrena».

Europar Kontseiluak ere hartu du hitza. Erakundeko estatutuen «urraketatzat» jo du Moskuren operazioa, eta hura «berehala eta baldintzarik gabe» eteteko exijitu dio. Erakundeko idazkari nagusi Marija Pejcinovicek irtenbide diplomatikoen beharra nabarmendu du, «bakea berrezarri eta kontinente osoarentzat suntsitzaileak izan daitezkeen ondorioak eragozteko». Hala, erakundeko organo gorenak bileretara deitu du, «beharrezko neurriak» hartzeko.


Moskuk zehazten du agenda

Summary: Moskuk zehazten du agenda.

Asteetako krisi diplomatikoa piztu da. Ezustean piztu ere. Duela hiru egun grabatu zuen Errusiako presidente Vladimir Putinek gaur goizaldean Ukrainaren aurkako erasoaldia hasi baino minutu batzuk lehenago zabaldutako hitzaldia; Donetsken eta Luhansken independentzia aitortu zuen egun berean. Â«Ukraina desmilitarizatzen eta desnazifikatzenÂ» ahaleginduko direla dio bertan. Mendebaldeko indarrak dira naziak, AEBak, NATO Ipar Atlantikoko Aliantzaren Erakundea eta Ukrainako egungo gobernua zehazki.

Erasoa Â«nazioarteko zuzenbidearen urraketaÂ» izan dela esan du NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek. AEBetako presidente Joe Bidenek bonba hotsak entzuten hasi eta gutxira deitu dio Ukrainako estatuburu Volodimir Zelenskiri sostengua adierazteko. Eskuak burura eraman dituzte EB Europako Batasuneko buruzagi ia guztiek ere. Â«Gerra Europara ekartzeaÂ» egotzi diote Putini, eta haren erregimenaren aurkako zigor ekonomikoak iragarri dituzte. Baina hor amaitu dira Mendebaldearen indar erakustaldiak.

Krisiaren hasieratik Putinek argi utzi du berak hartzen dituela erabakiak, eta ez beste inork. Hainbat astez Errusiaren inbasioa Â«berehalakoaÂ» izango zela ohartarazten aritu den Biden bera makurrarazi eta harekin bilera bat hitzartzeko gai izan da Errusiako zerbitzu sekretuetako buru izandakoa. Hain zuzen ere, AEBetako eta Errusiako Atzerri ministroek bilera egitekoa zuten egun berean hasi du Putinek erasoaldia. Ezin mezu argiagorik helarazi.

AEBek Irak inbaditu zutenetik egindako tropa mugimendurik handiena da Errusiarena âordu hartan 175.000 soldadu bidali zituen Washingtonekâ. Ukrainak jakin badaki bakarrik dagoela gerra honetan, adierazpenak adierazpen ez NATOri, ez AEBei, ez zaielako esku hartzea komeni, horrek gerra Europa osora zabaltzeko arriskua dakarrelako, eta, trukean, irabazteko gutxi dutelako. Horiek hala, muturrera jo du Zelenskik, eta iragarri du Kievek armak emango dizkiola Â«borrokarako moduan den herritar ororiÂ».

Kiev bakartuta, eta Mendebaldearen kritikei entzungor eginez, badirudi Putinek dagoeneko erabaki duela hurrengo hitzordua noiz eta non izango den. Moskuk ziurtatu nahi du SESBeko kide ohia ez dela NATOn sartuko, baina baita bertako gobernuak ez diola gehiago bizkarra emango ere, bide batez, mugakide dituen gainontzeko estatuei, eta Mendebaldeari, argi utziz nork duen aginte makila. Erasoaldi honen iraupena Moskun erabakiko dute, baita haren osteko egoera geopolitikoa zer-nolakoa izango den ere.


Summary: Bi urteko espetxe zigorra ezarri diote gizon bati andrea hiltzen saiatzeagatik. Los Arcosen egin zion eraso, 2019an. Nafarroako Auzitegiak aringarri gisa hartu du erasotzaileak molde psikotikoko antsietate eta depresio nahasmendua zuela emakumeari eraso egin zionean.

Nafarroako Auzitegiak bi urteko espetxe zigorra ezarri dio gizon bati 2019an Los Arcosen (Nafarroa) andrea hiltzen saiatzea egotzita. Auzitegiak larrigarri gisa hartu du gizonaren eta emakumearen arteko familia lotura, baina bertze hainbat elementu aringarritzat jo ditu. Horien artean, auzitegiak ebatzi du, txosten psikiatrikoak oinarritzat hartuta, erasotzaileak molde psikotikoko antsietate eta depresio nahasmendua zuela emakumeari eraso egin zionean. Txostenaren arabera, horrek eragina izan zuen haren gaitasun kognitiboetan, eta portaeraren kontrolaren galera ekarri zion. Auzitegiak buru nahasmenduagatiko salbuesle ez-osoa onartu du: alegia, ebatzi du ez direla baldintza guztiak betetzen akusatua erantzukizun kriminaletik salbuesteko, baina aringarri gisa hartu du nahasmendua, halere.

Gizonak epaiketaren aurretik emakumeari kaltea erreparatzeko 7.630 euro eman izana ere aringarri gisa hartu du Nafarroako Auzitegiak. Akusatuak 30.000 euro eman beharko dizkio orain emakumeari, kalte ordain gisa, eta ezinen du zortzi urtez harekin komunikatu, ezta harengana hurbildu ere.

2019ko apirilaren 30ean gertatu zen erasoa, emakumearen etxean, goizez. Gizona labankadaz saiatu zen emakumea hiltzen, eta hainbat zauri egin zizkion. Bizilagunei deiadar eginda lortu zuten gizona geldiaraztea. Defentsak Nafarroako Auzitegi Nagusian helegitea jartzeko aukera du orain.


Alde biko arma

Summary: Alde biko arma.

Errusiak Ukrainaren aurkako erasoa hasi ondoren, ikuspuntu ekonomikotik lehen galdera da zer gertatuko den Errusiaren gas eta petrolio esportazioekin. Itxiko al ditu Europara doazen gasbideak? Petrolioa saltzeari utziko al dio?

Erasoaren aurretik, Moskuk agindu zuen kontratuak beteko zituela, eta, hortaz, gasak Mendebaldera zirkulatzen jarraituko zuela. Ukrainatik barrena doan Soiuz gasbidetik ez bada, iparralderago doazen Jamal eta Nord Stream 1etik irits daiteke. Nord Stream 2tik ez, Alemaniako Gobernuak eten egin duelako hura balioztatzeko prozesua.

Baina Errusiaren iragarpena aste hasierakoa da, eta panorama aldatu da. Gerra mamu bat zen orduan, Donbastik kanpo behintzat, eta errealitatea orain.

Gasa eta petrolioa arma bat dira Vladimir Putinentzat, haien iturria ixteak arazo oso larriak eragingo lizkiekeelako Europako herrialdeei. Errusiak Europako Batasunaren gas beharren %40 betetzen ditu, eta petrolioaren laurdena ere handik dator. Horregatik, pentsatzekoa da Bruselan tentu handiz ibiliko direla sektore horiek Errusiaren aurkako zigorretatik kanpo uzteko.

Azken asteetan beste aukera batzuen bila aritu dira EBko buruak, eta lortu dute Asiarako bidean zeuden gasontzi batzuk Europarako bidea hartzea, Washingtonen laguntzarekin. Baina merkatu preziatua da gas likidoarena, eta horretarako lehiakide handiak dituzte europarrek, Asia aldean batez ere. Ondorioa? Gasak berriro gainditu du gaur ehun dolarren muga eta ustekabe handia izango litzateke hurrengo asteotan hortik oso gora ez egitea.

Baina hidrokarburoak alde biko arma dira Errusiarentzat: bere diru iturri nagusia dira, eta erosle berriak aurkitzea ez da egun batetik besterako kontua.

Argi dagoena da gerrak gasaren eta petrolioaren prezioa gehiago handituko dituela, eta harekin batera garestitu daitezkeela beste lehengaiak ere —Errusia metalen ekoizle handi bat da—, eta inflazioaren espirala indartuko dutela gurean ere.


Summary: Europak ebatzi du etxeko langileek langabezia saria jasotzeko eskubidea dutela. EBko Justizia Auzitegiak ondorioztatu du Espainiako araudian sexuaren araberako diskriminazioa egiten dela, arrazoi objektiborik gabe.

Etxeko langileen araudia «diskriminatzailea» da, langabezia saria jasotzeko eskubidea ukatzen zaielako behargin horiei, gehien-gehienak emakumeak. Hala ebatzi du Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak. Epaimahaiak bere egin ditu auzitegiko abokatu nagusiak irailean aurkeztutako ondorioak. Hark egiaztatu zuen Espainian etxeko langileen %95 emakumeak direla eta, beraz, neurri horrek «modu are negatiboagoan» eragiten diela haiei gizonezkoei baino. Auzitegiak gogoratu du EBko herrialdeek sexuagatiko diskriminaziorik ezaren printzipioa errespetatu behar dutela euren gizarte segurantzako sistemetan eta, bereziki, langabezia sariak arautzeko orduan. Era berean, azpimarratu du ez dagoela arrazoi objektiborik etxeko langileak langabeziagatiko saritik kanpo uzteko, behargin horiek egiten dituzten lanek etxeetan edota partikularrentzako lan egiten duten gainerakoen «antzeko ezaugarriak» dituztelako. Vigoko (Galizia) epaile batek eskatu zion Europako auzitegiari gaiari buruzko ebazpena, 2019an etxeko langile batek langabeziagatik kotizatzea galdegin ondoren.

Hego Euskal Herrian 35.000 lagun inguru ari dira etxeko langile gisa kotizatzen Gizarte Segurantzan, baina sektore horretako benetako langileak gehiago dira, milaka batzuek beltzean egiten dutelako lan —hirutik bat, sindikatuen arabera—. Bizkaiko Etxeko Langileen Elkartearen azken inkestaren arabera, lau langiletik hiruk orduren bat kotizatzen dute, eta 21 ordutik gora lan egiten dutenen artean %94 daude lege barruan lanean.

Lan baldintza «bereziak»

2011n onartu zuen Espainiako Estatuak etxeko langileen araudia, kontraturik gabe ari zirenen milaka langileren egoera erregularizatzeko. Baina behargin horientzat estatus propio bat sortu zuen, etxeko langileen sistema berezia deritzona. Kotizazioa gaixotasun edota pentsio ordainsarietarako pilatzen da, baina ez langabeziarako. Horri gaineratu behar zaio etxeko langile asko legez dagokien baino gutxiago kotizatzen ari direla, hainbat elkartek azaleratu dutenez.

Gabeziarik deigarrienetako bat da langabezia saririk ez izatea, baina baldintzak oro har besteren konturako edozein langilerenak baino okerragoak dira. Besteak beste, kaleratzeak ere merkeagoak jasotzen ditu araudiak: lan eginiko urte bakoitzeko hamabi lan eguneko kalte ordaina, edo zazpikoa, kontratua 2011ko erreforma aurrekoa bada —gainerako lanpostuetan urteko 33 egunekoa izan ohi da—. Soldatari dagokionez, lanbide arteko gutxieneko soldata oso hedatua dago lanaldi osoko langileen artean. Eta lanaldiak ere ohi baino handiagoak izaten dira. 60 ordutik gorakoak, lautik hirutan. Atseden orduak eta egunak ere ez dira kasu askotan errespetatzen, eta laneko segurtasunean ere gabezia asko atzeman dituzte sindikatuek.

Denbora gutxian bigarrenez jo du Europako auzitegiak Espainiako lan araudiaren kontra, sexu diskriminazioagatik. 2017an ebatzi zuen kontratu partzialen —asteko egun jakinetan aritzen direnen— langabezia saria baztertzailea dela emakumeentzat. Horretan ere frogatutzat jotzen zuen kontratu mota hori duten gehienak (%70-80) andreak direla. Kontratu horrek ahalbidetzen zuen Estatuko Lan Zerbitzu Publikoak (SEPE) lan egindako egunak bakarrik hartzea kontuan prestazioa kalkulatzean, zenbat urtez aritu diren kontuan hartu beharrean.

Espainiak, Frantziak bezala, oraindik berretsi gabe dauka OIT Lanaren Nazioarteko Erakundearen 189 hitzarmena, eta horixe izan da etxeko langileen aldarrikapen nagusietakoa azken urteetan. Hori egiteak hainbat gai erregulatzera behartuko lituzke bi estatuak, etxeko langileen baldintzak hobetuz, tartean langabezia saria jasotzeko eskubidea edota laneko osasunaren erregulazioa. Espainiako Gobernuak hori egiteko konpromisoa hartu du, baina oraindik ez du urratsik egin. Etxeko langileentzat langabezia sari bat sortzeko asmoa agertu du: ez du zehaztu zenbateko laguntza jasoko luketen, baina kotizazio oinarriaren %70ekoa izan litekeela aurreratu zuen.

Horri itxaron gabe, LABek uste du Hego Euskal Herrian urratsak egin daitezkeela, eta etxeko langileentzako itun kolektiboa sortzeko proposamena egin du.


Summary: Zelenskik «inbaditzaileari ahalik eta kalterik handienak» egiteko agindu dio armadari. Ukrainako presidenteak armak eskaini dizkie herrialdea «defendatu nahi duten» herritarrei. Kievek Moskurekin zituen harremanak haustea erabaki du.

Errusiak operazio militarrak hasi eta gero, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak jakinarazi du herrialde horrekin zituzten harreman diplomatikoak hautsi dituela, eta gerrarako prest egoteko dei egin die herritarrei eta soldaduei. Gainera, armadari agindu dio «inbaditzaileari ahalik eta kalte handienak» egiteko.

Zelenski emozioz beteta agertu da Ukrainaren erantzunaren berri emateko agerraldian: «Ukraina bere burua defendatzen ari da, eta ez dio uko egingo bere askatasunari. Ukrainarrentzat, independentziak eta beren lurrean bizitzeko eskubideak dute baliorik handiena».

Hori lortzeko, Ukrainako estatuburuak azaldu du armak emango dizkietela herrialdea «eta bere subiranotasuna defendatu nahi duten» herritarrei, eta, hortaz, baliteke zibilak armadari batzea Errusiaren erasoei aurre egiteko operazioetan: «Ukrainaren etorkizuna herritarren araberakoa da. Elkartasun nazionala da estatuaren babesik handiena».

Zehazki, Zelenskik «defentsarako gaitasuna duten» herritarrei eskatu die «gertuen duten estazio batera joateko» eta beren gaitasunen berri emateko. Hori egingo ez dutenak, berriz, odola ematera deitu ditu, zenbait soldadu zaurituta daudelako goizetik. Armadako beteranoen esku hartzea ere ongi etorria dela gehitu du.

«Ukrainak bakearen bidera itzultzea proposatzen du. Mesedez, lagundu ukrainarrak. Ukrainarrak armadan, bizilagunen defentsa komunitateetan sar daitezke. Mesedez, lagundu boluntario gisara», esan du Ukrainako estatuburuak.

Gaur abiaturiko erantzun militarrez,berriz, Zelenskik azaldu du tropak borrokan ari direla Errusiako soldaduen kontra herrialdearen iparraldean, hegoaldean eta ekialdean, eta «etsaiak galera handiak izan» dituela. Ohartarazpena ere egin dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari: «Gure lurretan sartzen badira, galerak are handiagoak izango dira».

Agerraldia Putinen akusazioei eta diskurtsoari erantzuteko ere baliatu du Ukrainako presidenteak;batez ere, Ukraina «naziz beteta» dagoen argudioari.«Herri honetan zortzi milioi lagun hil ziren nazismoaren kontra irabazteko. Nola babestuko du nazismoa herri honek? Nola izan naiteke ni nazi bat?», galdetu du errusieraz.

Erasokor ere agertu da Zelenski,eta Errusiako presidenteari ohartarazi dio bere herrialdeak «independentziaren alde» borrokan jarraituko duela: «Eraso egiten duzuenean, gure aurpegiak ikusiko dituzue, ez gure bizkarrak. Badakit Errusiako telebistak ez duela nire hitzaldia erakutsiko, baina Errusiako herritarrek ikusi behar dute, egia ikusi behar dute. Egia zera da: gelditu egin behar zaretela beranduegi izan baino lehen».

Testuinguru zail horretan, Ukrainako herritarrei begirako segurtasun mezuak izan ditu Ukrainako estatuburuak, ziurtatu nahi izan baitie herrialdeko banku zentralak eta finantza sistemak «behar adina baliabide» dituztela «estatuaren defentsa eta herritar ukrainarren interesak» bermatzeko.

Deia Errusiako herritarrei

Errusiako zibilei ere mintzatu zaie Zelenski, uste baitu haien presioa garrantzitsua izan daitekeela gerra gelditzeko. Hau da, manifestatzera eta Putini presio egitera deitu ditu: «Ikusten ditugu herritar errusiar asko harrituta gertatzen ari denarekin. Horiei eskatzen diegu plazetara ateratzeko. Ukrainarrak gure lurretan gaude. Gustatuko litzaidake zuen hirietako kaleetan hitz egin dezazutela. Ez soilik Instagramen».

Geroago,Ukrainako presidentea nazioarteko aliatuei begira jarri da, eta horien laguntza eskatu du; zehazki, «Putinen kontrako koalizio bat» osatzeko. «Berehalako zigor ekonomikoak, laguntza militar eta finantzarioa behar ditu Ukrainak. Munduak Errusia bakerantz behartu behar du», idatzi du Twitter sare sozialera igotako mezuan.

Facebooken, berriz, arratsalde aldera, Zelenskik gerra zabaltzearen arriskuaz ohartarazi die EB Europako Batasuneko estatuburuei eta gobernuburuei; Ukrainako presidenteak uste baitu gatazka kontinentean zabaldu daitekeela, EBko estatu kideek ez badute Kiev «ongi laguntzen».

Dmitro Kuleba Atzerri ministroak ere erabakiak hartzeko beharrean jarri du arreta, eta Mendebaldeko gobernuei «berehala ekiteko» exijitu die, «Europaren eta munduaren etorkizuna jokoan» daudela argudiatuta: «Errusia bakartu beharra dago».


Summary: Martxoaren 8an «sistemari su ematera» deitu du mugimendu feministak. Manifestazioak eginen dituzte Gasteizen, Bilbon, Donostian, Baionan eta Iruñean, 'Zapaltzen gaituen sistemari sua, antolakuntza feminista gure garra' lelopean.

«Sistema heteropatriarkal, kapitalista, arrazista eta kapazitista kiskali» nahi du Euskal Herriko Mugimendu Feministak. Errotik erauzi nahi dute egungo eredua, «jendartearen zati handienarentzat eta bereziki emakumeontzat kriminala eta jasanezina» dela iritzita, eta horren gainean «bizitzea merezi duen mundu bat eraiki». Hori lortzeko bidea feminismoa dela aldarrikatuko dute heldu den Martxoaren 8an, Euskal Herriko herrietan eta hiriburuetan eginen dituzten protesta eta manifestazioetan. Aurtengo leloa hau izanen da: Zapaltzen gaituen sistemari sua. Antolakuntza feminista gure garra. Iruñeko Gazteluko plazan aurkeztu dituzte aurtengo M8ko mobilizazioen nondik norakoak.

Egungo sistema iraultzeko bidean, beharrezkotzat jo dituzte elkarlana eta antolakuntza: «Ezinbestekoa da antola gaitezen. Jendarteak indibidualismorantz bultzatzen bagaitu ere, guk lan kolektiboaren aldeko apustua egiten dugu, gutasunetik lan egitekoa, auzo eta herrietako asanbladetan, kolektiboetan, lantokietan, lagun zein auzolagunekin. Hel gaitezen batzuok besteongan, borroka gaitezen batzuk besteengatik, ezagutaraz eta parteka ditzagun borrokak, zapalkuntzak, aldarrikapenak eta proposamenak, urtez urte erakutsi baitugu elkarrekin geldiezinak garela».

Bizitza bera «politizatzera» ere deitu du Euskal Herriko Mugimendu Feministak, «egunerokotasuna borroka eremu bihurtzera». Horregatik guztiagatik, borroka eta aldarrikapen ezberdinen arteko zehar lerroak planteatu dituzte: diskurtso xenofoboak txarretsi eta Atzerritarren Legea baliogabetzeko eskatu diote Espainiari; etxeko lanak eta zaintza lanak «produktiboak eta politikoak» direla aldarrikatu dute, eta nabarmendu egungo zaintza eredua «emakumeen esplotazioan oinarritzen dela, eta, bereziki, emakume migratuenean». Izan ere, egungo sistema «heteropatriarkala, kapitalista eta kolonialista» dela azpimarratu dute: «Kapitalismo estraktibista bukatuko duen jendarte bat eraiki nahi dugu, planetaren suntsiketa geldituko duen beste ekoizpen eta kontsumo eredu bat behar dugulako».

Mobilizazioak lau hiriburutan

Indarrak batzeko xedez, lau manifestazio nagusi antolatu ditu Euskal Herriko Mugimendu Feministak heldu den Martxoaren 8rako. Baionan, elkarretaratzea 18:00etan izango da, Merkatu plazan. Bilbon, 19:30ean hasiko da manifestazioa, Jesusen Bihotza plazatik. Donostian, Antiguako tunelean elkartuko dira feministak, 18:30ean. Gasteizen, manifestaldia 19:00etan abiatuko da, San Anton plazatik, eta Iruñean 20:00etan aterako dira, Antoniutti parketik. Hiriburuez gain, herrietan zein eskualdeetan ere beste hainbat mobilizazio antolatuko dituztela iragarri dute.


Summary: Lasaitasuna eskatu dute Mendebaldetik kanpoko potentziek, «egoera oker ez dadin». Txinak eta Indiak uko egin diote Moskuk hasitako operazioa «inbasio» gisa definitzeari, baina kezka azaldu dute eskualdean segurtasuna oker dezaketen ekintzen aurrean.

Etenik gabekoa da goizetik munduko potentziek eta gobernuek kaleratutako erreakzioen soka. Mendebaldetik kanpo ere ugariak dira altxatu diren ahotsak.

TXINA

«Lasaitasun» eskea, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin

Ukrainako krisiaren irtenbide diplomatikoa eskatu du Txinak, «bi estatuen subiranotasuna» babesteko. Hua Chunjing Txinako Atzerri ministro eta bozeramaileak «lasaitasuna» eskatu die alde guztiei, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin. Txina da Errusiak daukan aliatu nagusietako bat. Berriki Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak euren aliantza sendotzeko bilkura egin zuten neguko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldiaren harira. Ukrainako krisia hasi zenetik, Mendebaldearen papera kritikatu du Pekinek behin baino gehiagotan.

Herenegun, Nazio Batuen Erakundearen bilkuran Zhang Jun ordezkariak dei egin zuen «irtenbide baketsurako atea» ez ixteko. Txinak ez du «inbasio» hitza erabili nahi izan Errusiak Ukrainan hasitako operazioa definitzeko, eta Moskuk segurtasunari buruz dituen kezkak «legitimotzat» jo ditu. Gaur goizean Hua Chunjing bozeramaileak egindako agerraldian nazioarteko kazetariek propio galdetu diote ea inbasiotzat zuen Errusiak egindakoa, eta Pekingo ordezkariak uko egin dio erantzuteari. Hala ere, Pekinek estatuen subiranotasuna errespetatzen duela ziurtatu du.

INDIA

Egoera oker ditzaketen ekintzak baztertzeko eskatu du

Nazio Batuen Erakundeko Indiako ordezkari TS Tirumurtik etsipena azaldu du bide diplomatikoak oraingoz emaitzarik eman ez duelako. «Kezka sakona dugu gertakariengatik, tentuz ibili ezean, eskualdeko bakea eta segurtasuna kolokan jar daitezkeelako. Dei egiten dugu ahalik eta azkarren deseskalatze bat hasteko, eta ez aurrera eramateko egoera oker dezaketen ekintzak». Indiarentzat Ukrainan bizi diren 20.000 indiarren segurtasuna da lehentasuna, New Delhik iragarri duenez, eta lehenbailehen etxeratzeko lanari ekingo diola ziurtatu du. Ukrainan dauden indiar gehienak ikasleak dira.

TURKIA

«Errusiaren erasoa mehatxua da munduarentzat»

Ankarak gogor egin du Errusiak Ukrainan hasitako operazioaren aurka. «Munduarentzako mehatxu» eta «nazioarteko legediaren urratze onartezina» dela ziurtatu du Turkiako Gobernuak. Herrialdeko segurtasun kontseiluak bilkura egin du, Tayyip Erdogan presidentea buru. Ondoren kaleratutako oharrean ziurtatu du Ukrainaren lurralde osotasuna eta burujabetza babestuko duela, eta dei egin dio Moskuri Ukrainatik erretiratzeko eta erasoari amaiera emateko. Erdoganek iragarri du babesa azaldu diola Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteari.

IRAN

«NATOren probokazioek eragin dute krisia»

NATOri egotzi dio krisiaren errua Irango Gobernuak. Hosein Amir Abdolahian Atzerri ministroak «NATOren probokazioei» egotzi die Errusiak hasitako eraso militarraren ardura. Alabaina, diplomazialariak ziurtatu du Iranek ez duela uste gerra izan daitekeenik ezeren konponbide, eta su-etenerako deia egin die aldeei. «Ezinbestekoa da su-etena ezarri eta irtenbide politiko eta demokratikoa» bilatzea. Iranek dei egin die Ukrainan bizi diren irandarrei herrialdetik irten daitezen, horretarako eskura dituzten bide guztietatik.

AEE

«Gizateriaren bakearen aurkako erasoa da»

Amerikako Estatuen Erakundeak (AEE) Errusiari eskatu dio bertan behera utzi ditzala Ukrainaren aurka hasitako ekintzak. «Salagarria da Ukrainaren lurralde osotasunaren eta subiranotasunaren aurka egindako erasoaldi armatua". Halaber, "nazioarteko zuzenbidearen aurkako urraketa larritzat jo du AEEk ohar batean Errusiak hasitako operazio militarra. «Gizateriaren bakearen eta segurtasunaren aurkako erasoa» izan da, ohar horren arabera.

BRASIL

«Kezka larria» adierazi du, eta indarkeria baztertzeko eskatu die aldeei

Errusiak Ukrainaren aurka hasitako erasoarengatik «kezka larria» adierazi du Brasilek, eta indarkeria baztertzeko eskatu die aldeei «lehenbailehen». NBEko Segurtasun Kontseiluko kide ez iraunkorra da Brasil, eta «irtenbide diplomatikoa» eskatu du, «Minskeko akordioetan» oinarrituta. Haren iritziz, negoziazioak aintzat hartu beharko lituzke alde guztien «segurtasun kezka legitimoak» eta zibilen babesa. Nazioarteko zuzenbidearekiko errespetua eskatu du, eta estatuen segurtasun eta lurralde osotasunarekiko engaiamendua berretsi du.

HEGO AFRIKA

«Errusiak berehala alde egin behar du Ukrainatik»

Hego Afrikak dei egin dio Errusiari «berehala» bere tropak Ukrainatik erretiratzera. Etsita azaldu da Hego Afrika gatazkak hartutako norabidearengatik, eta giza sufrimendua eragingo duen gatazkak mundu osoari erasango diola iritzi dio. NBEren kartak dioena bere egin du Hego Afrikak, hau da, gatazka politikoak modu baketsuan konpontzearen aldeko printzipioa. Bakea eta nazioarteko segurtasuna zalantzan ez jartzeko deia egin du Johannesburgok.


Summary: Giza eskubideen urraketak ikertzeko laguntzak emanen ditu Nafarroako Gobernuak. 70.000 euroko deialdi bat jarri du martxan. Ikerketa zentro eta erakunde sozialak aurkez daitezke deialdira.

Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako Departamentuak, Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendaritzak sustatuta, 70.000 euroko laguntza deialdi bat zabaldu du Nafarroan gertaturiko giza eskubideen urraketak ikertzeko. Giza eskubideen arloan lan egiten duten ikerketa zentroak eta erakunde sozialak aurkez daitezke deialdira.

Gobernuak jakinarazi duenez, ortziralean irekiko dute laguntzak eskatzeko epea, eta martxoaren 27an bukatuko da. Deialdiaren helburua Nafarroan gertatu izan diren edo gertatzen ari diren eta Nafarroatik kanpo bizi diren nafarrei eragiten dieten eskubide urraketei buruzko informazioa biltzea da. Nafarroako 2021 eta 2024 arteko I. Bizikidetza Plan Estrategikoaren barnean egin dute deialdia.

Ikerketa egiteko laguntza jasotzen dutenek publikoki agertu beharko dituzte lanaren emaitzak, herritarren eta instituzioen aitzinean.


Summary: Duela bi aste baino bi aldiz paziente gutxiago daude Hegoaldeko erietxeetan: 371. Aste honetan, beste 8.111 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 69 paziente daude ZIUetan.

Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, beste 8.111 positibo detektatu dituzte otsailaren 17tik 23rako astean Hego Euskal Herrian. Iragan astean, 11.104 kasu atzeman zituzten; %27 apaldu da atzemandako positiboen datua. Beste datuak ere gero eta hobeagoak dira. Izan ere, Osasunbidearen eta Osakidetzaren ospitaleetan 317 lagun artatzen dituzte; horietako 69, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Ospitaleetako egoerak ere, beraz, hobera egiten segitzen du; erraterako, iragan azaro bukaeratik ez zuten zenbatu halako daturik. Duela bi aste baino ia bi aldiz paziente gutxiago daude erietxeetan.

Atzo egindako probei dagokienez, 7.190 egin zituzten guztira Hego Euskal Herrian, eta 1.072 agertu ziren positibo. Positibo tasa, hala, %14,9 da. Zehaztu behar da, dena den, ez dela oso datu fidagarria, PCR eta antigeno probak egiteko irizpideak aldatu zituztenetik jende gutxiagok egiten baitu proba.

Indartze dosia adingabeentzat ere

EMAk gaur jakinarazi du Pfizer txertoaren indartze dosia gomendagarria dela 12 urtetik gorakoentzat. Orain arte, helduei bakarrik jarri zaie indartze dosia. Zehaztu dute ikerketetan oinarritu direla, eta indartze dosiak eraginkortasun bera duela «gutxienez», baita adingabeengan ere.

Bestalde, EMAk erran du Modernaren Spikevax txertoa 6 eta 12 urte bitarteko haurrei ere jartzea gomendagarria dela. Adin tarte horretakoei helduei jartzen zaien dosiaren erdia jartzea gomendatu du.


Summary: Albisuren eta Graciaren aurkako diligentziak agindu ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak. Gregorio Ordoñezen hilketaren erabakia hartu izana leporatu nahi diete bi euskal preso ohiei.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko Alejandro Abascal epaileak diligentzia gehiago abiatu ditu Iñaki Gracia eta Mikel Albisu euskal preso ohien aurka. 1995ean Gregorio Ordoñez PPko Donostiako zinegotzia hiltzearen erabakia hartu izana leporatu nahi die auzitegiak bi euskal herritarrei, eta, horrekin lotuta, Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratzera igaroak dira biak jada. Auzitegiak pasaportea kendua die bi euskal preso ohiei, eta ezin dira Espainiaren menpeko lurraldetik atera.

Abascalek dokumentuak bildu nahi ditu orain kasuaren inguruan, eta Guardia Zibilari eskatu dio horiek bilatu eta analiza ditzala. Ordoñezen hilketaren aurreko, bitarteko eta ondorengo ETAren batzorde exekutiboko aktak ikertu nahi ditu, bertzeak bertze jakiteko bi euskal herritarrak bilera horietan egon ote ziren, baita horietan aipatu ziren gaiak zein izan ziren ere. Albisuri 2004an Frantzian atxilotu zutenean atzeman zizkioten gailu informatikoak ere ikertzeko agindu du Abascalek. Halaber, ikertuen bertze auzi batzuetako informazioa oraingo prozedurara batzea galdegin du Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak.


Summary: Jaurlaritzak esan du enpresak hasiak direla Ukrainako erasoaren ondorioak pairatzen. Tapiak ohartarazi du esportazioei eragingo diela krisiak, enpresa askori eskaerak murriztu edo bertan behera geratu baitzaizkie

Eusko Jaurlaritzak ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia hasi dela jada Errusiak Ukrainaren aurka egindako erasoaren ondorioak nabaritzen. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomikorako sailburuak ohartarazi du «zuzenean» eragin diela esportazioei, enpresa askori eskaerak murriztu edo bertan behera geratu baitzaizkie.

Sailburuak aitortu du euskal enpresa gutxik dituztela lantegiak Ukrainan, baina zehaztu du kokapenari bainoago enpresen jarduerari eragingo diola krisiak, ondorioak eskaera zorroetan eta esportazioetan nabarituko baitituzte. Hain zuzen, esportatzaile diren eta petrolioaren, gasaren nahiz makina-erremintaren alorretan lan egiten duten enpresek nabaritu dute lehen kolpea, Tapiak azaldu duenez.

Sailburuaren hitzetan, Errusiako armadak Ukrainaren aurka hasitako erasoarekin, bi herrialde horien arteko gatazka «gerra bihurtu da jada». «Pandemia gure ehun ekonomikoari lasaitasun apur bat ematen ari zen honetan, albiste honek bete-betean eragiten dio», esan du Gasteizko legebiltzarraren atarian egin dituen adierazpenetan. Eta ohartarazi du erasoak krisi humanitario «izugarria» eragin dezakeela.

Azaldu du, halaber, Europako Batasunak eta AEBek Errusiari jarri dizkioten isunak ezagutu arte zaila izango dela zehaztea krisiak zer eragin izango duen ekonomian. Hori dela eta, «ikuspegi osoz» jardutea eskatu du, egoerari aurre egiteko.


Summary: Martxoaren 3a oroitzeko zentroa 2026rako zabaltzea espero dute. Arabako Foru Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gasteizko Udaleko eta Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek iragarri dutenez, «berehala» eratuko dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa kudeatuko duen fundazioa.

«Gasteizek 2026rako Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa izatea espero dugu». Hala adierazi du Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Memoriaren eta Lankidetzaren sailburuordeak. Arabako Foru Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gasteizko Udaleko eta Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa sortzeko «konpromisoa berretsi» dute gaur eguerdian eginiko agerraldi batean. Jakinarazi zutenez, «berehala» eratuko dute zentroa kudeatuko duen fundazioa. Baina, Rodriguez Ranzen hitzetan, ezer ez da ziurra, eta «beharrezko barne izapideengatik prozesu konplexu eta luze» bat izan daitekeela ohartarazi du.

Duela urtebete erabaki zuten zentro hori Asisko San Frantzisko elizan -sarraskia gertatu zen plazan dagoen eraikinean- kokatuko dutela, Gasteizko Zaramaga auzoan. 1976ko martxoaren 3an Espainiako Poliziak hil zituen bost langileak «omentzeko gune bat» izango dela ziurtatu du Ainhoa Campo Arabako Foru Aldundiko Berdintasunerako eta Giza Eskubideetarako zuzendariak: «Martxoaren 3ko memoriak guztion memoria izan behar du, guztiontzako». Lau erakundeek «hilabeteak» daramatzate proiektua aurreratzen, Rodriguez Ranzen esanetan, eta zentroa kudeatuko duen etorkizuneko fundazioaren estatutuak prestatzeko lanetan «aurrera» egin dute. Horrez gain, fundazioa sortu eta gero eman nahi dituzten pausoak azaldu dituzte: «Fundazioa sortu eta gero, zentrorako ideiak eta proposamenak jasotzeko tarte bat egongo da, proiektuari ekarpenak egiteko».

Gasteizko Gotzaindegiak zentroa elizan egiteko asmoa berretsi du. Carlos Garcia Gasteizko Elizbarrutiko bikario nagusiak nabarmendu duenez, Asisko San Frantzisko elizako eta haren inguruko gertakarien «zama emozionala handia» da, eta, beraz, memoriala kokatzeko «leku aproposa» da. Are, eraikinaren «benetako egoera» ezagutzeko lehen urratsak egin direla jakinarazi du bikarioak.

Azkenik, gizarte eta memoria erakundeekin zein biktimen familiekin «lankidetzan aritzeko lana sendotu» dutela adierazi du Rodriguez Ranzek. Kontrakoa adierazi dute, ordea, Martxoaren 3ko Biktimen Elkarteko kideek sare sozialetan: «Egunkarian irakurrita jakin dugu nolakoa izango den gure ordezkaritza patronatuan. Ez dugu dokumentu ofizialik jaso organo horretan parte izatea aztertzeko eta onartzeko (edo ez onartzeko)». Gaurko agerraldia «euren kabuz» egin izana salatu dute, eta memoria «guztien artean» eraiki behar dela aldarrikatu.

Bost hildako

1976ko martxoaren 3ko data markatuta dago Gasteizko eta herritarren memorian. Ia 46 urte pasatu dira Espainiako Poliziak Jose Castillo Garcia, Bienvenido Pereda Moral, Romualdo Barroso Chaparro, Francisco Aznar Clemente eta Pedro MariÂa Martinez Ocio erail zituenetik. 17 eta 32 urte bitarteko gazteak ziren. Gainera, ehunka pertsona zauritu zituzten Martxoaren 3ko sarraskian.


Summary: 23 taldek hartuko dute parte Bizkaiko Taldekako Bertsolari Txapelketan. Martxoaren 25etik maiatzaren 15era bitartean jokatuko dira kanporaketak, eta finala, berriz, maiatzaren 28an izango da Larrabetzun

Bizkaiko bertsolaritzaren oinarria indartzea du helburu nagusi Bizkaiko Taldekako Bertsolari Txapelketak, eta aurreko bi aldietan bezala (2017an eta 2019an), aurten ere xede horrekin antolatu du Bizkaiko Bertsozale Elkarteak. «Taldekakoaren bitartez, oinarrian eragin gura da, hau da, bertso eskolak eta eskualdeak indartu gura dira». Horregatik, «giro informalean eta jai giroan» egin nahi dituzte saioak. «Batez ere, bertsolari hasiberriei plazarako bidea erraztea, eta arrazoi desberdinengatik ohiko txapelketan parte hartzeko motibaziorik ez dutenei aukera desberdin bat eskaintzea».

Txapelketan parte hartuko duten taldeak, gutxienez, sei lagunekoak izango dira, nahiz eta zortzi-hamar ingurukoak izatea gomendatu duen elkarteak. Izan ere, saio bakoitzerako hiru bertsolari, gai jartzaile bat, epaile bat eta laguntzaile bat jarri beharko ditu talde bakoitzak.

Guztira 23 taldek hartuko dute parte txapelketan, 200 bat bertsolarik orotara. Eta horien artean profil ezberdinekoak izango dira: gazteak, beteranoak, aspaldi bertsotik aparte ibili direnak, hasiberriak, Bizkaiko txapeldunak, txapelketetan parte hartu dutenak eta baita sekula parte hartu ez dutenak ere.

Honako hauek dira talde parte hartzaileak: Akerbeltzen Antxumak (Markina-Xemein), Azkena eta etxera (Busturialdea), Basordako Piratak (Uribe Kosta), Beethovenen Belarriak (Busturialdea), Estropezu (Arrigorriaga), Ez Dakit Ba! (Busturialdea), Far Westeko Bertsolariak (Enkarterri-Ezkerraldea), Gerri Maltxurrak (Uribe Kosta), Itallen (Larrabetzu), Kantakunek (Busturialdea), Koipelustriek (Durangaldea), Kristiñanak (Durangaldea), Laukijjek (Durangaldea), Leioatik Leioara (Leioa), Poto Baptist School (Lekeitio), Potojorri (Bilbo), Santutxuko Bertso Eskola (Santutxu), TAKE IT Easy! (Mungia), TAKETa Lez (Mungia), Topera (Arratia), Tosu Bizirik (Uribe Kosta), Urruxarrak (Iurreta) eta Zornotzako Bertso Oskola (Zornotza)

Talde bakoitzak epaile bat edukiko du kanporaketa bakoitzean. Horrez gain, publikoaren iritzia ere kontuan hartuko da. Beraz, saio bakoitza puntuatzeko hiru taldeetako epaileen balorazioa gehi publikoaren balorazioa hartuko dira kontuan. Saio bakoitzaren ondoren, hiru taldeetatik –edo bitik-, ze taldek egingo duen aurrera erabaki beharko dute denen artean.

Kanporaketa faseko saio gehienak hiru taldeka jokatuko dira, eta kanporaketa bakoitzeko talde bat pasatuko da finalera. Kanporaketa bakoitzean hiru saio labur izango dira: lehenengo taldea bigarrenaren kontra, bigarrena hirugarrenaren kontra, eta hirugarrena lehenengoaren kontra. Saio bakoitzetik talde batek egingo du aurrera.

Finalaren egunean hiru finalaurreko eta finala jokatuko dira. Finalaurreko bakoitzean hiru taldeek saio bakarra jokatu dute, eta irabazlea sailkatuko da finalera.

Lehen kanporaketa martxoaren 25ean jokatuko dute Itallen, Urruxarrak eta Far Westeko Bertsolariak taldeek, Barakaldon, eta ondoren beste zazpi saio jokatuko dira maiatzaren 15era bitartean.

Finala, berriz, maiatzaren 28an jokatuko da, Bizkaiko eskolarteko finalarekin batera, Larrabetzun.