Summary: Tentsioa baretzearen aldeko mezuak AEBen eta Errusiaren ahotan. Moskuk ez du «inolako gatazkarik» nahi, Lavroven esanetan. Blinkenek irtenbide diplomatiko bat galdegin du.

Errusiaren eta Mendebaldearen arteko interes talken jokalekurik goriena bihurtu da Ukraina. Moskuk eta NATOk mugaren alde banatan pilatu dituzten baliabide militarrek gorenera eraman dute tentsioa, eta bi aldeak elkarrizketetan ari dira indarraren bidezko esku hartzerik egon ez dadin. Herenegun, NATOko kideek goi bilera hasi zuten Rigan, Letoniako hiriburuan, eta gaur AEBetako eta Errusiako ordezkariak elkarrekin bildu dira Stockholmen, ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen bilkura batean zirela baliatuta. Aurrez aurre hitz egin dute Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak. Egoera baretzearen alde agertu dira biak Stockholmen elkartu baino lehen, baina jarrerek lehen bezain urrun jarraitzen dutela ondoriozta daiteke ostean egin dituzten adierazpenetatik.

Bilkura hasi aurretik, Lavrovek adierazi du Errusiak ez duela «inolako gatazkarik» nahi Ukrainan, eta Moskurekin elkarlanean aritzera deitu du Washington. Aitortu du egoera «tentsio handikoa» dela, eta irtenbide bakarra dagoela ohartarazi: «interesen oreka bat bilatzea». Horretarako «ahalegina» egiteko gertu agertu da. «Gure kide estatubatuarrek behin baino gehiagotan esan dute lagundu egin nahi dutela, Normandiako formatua apurtu gabe —Errusiaren, Ukrainaren, Frantziaren eta Alemaniaren arteko negoziaziorako gunea—, aurreko administrazioaren aurretik martxan zen elkarrizketa bidea berriro indarrean jarriz. Gu prest gaude».

Blinkenek ere egoera baretzearen aldeko mezua zabaldu du Lavrovekin bildu aurretik. «Krisia eragozteko modurik onena diplomazia baliatzea da, eta horri buruz eztabaidatu nahi dut Sergeirekin». AEBetako agintariak Errusia eta Ukraina deitu ditu 2014an Minskeko bake akordioan adostu zituzten konpromisoak osorik betetzera.

Bileraren ostean, baina, ez da hurbiltze keinurik izan. Bi aldeek eutsi diete orain arte erakutsi dituzten kezkei, eta atzera ez egitearen arriskuez ohartarazi diote elkarri. Washingtonek atzo Moskuri bidali zion mezu bera errepikatu du gaur ere, Estatu Departamenduak bileraren ostean kaleratu duen oharrean: Ukrainan indarrez esku hartzeak «kostu handia» izango duela Errusiarentzat. Ukrainarekiko mugara hurbildu dituen baliabide militarrak atzera erretiratzeko eskatu dio.

Errusiako Atzerri Ministerioak ere ohar bat kaleratu du bileraren ostean, eta, haren bidez, Errusiak nabarmendu du arrisku handikoa litzatekeela «Errusiaren kezkei ezikusiarena egitea» eta «Ukraina AEBen joko geopolitikora bultzatzea», Mosku «erantzutera» behartuko lukeelako, balantza militarra eta estrategikoa orekatze aldera.

Errusiaren kezka nagusia da NATO Europa ekialdeko herrialdeetan hedatzeak arriskuan jartzen duela bere segurtasuna, eta «luzera begirako bermeak» galdegin dizkio Atlantikoko aliantza militarrari bere segurtasun beharrak asetzeko. Vladimir Putin Errusiako presidenteak negoziazioak hastea proposatu dio NATOri, Errusiako mugetatik gertu hedatzeari uzteko, eta ohartarazi du aliantzak «marra gorria» zeharkatuko duela Ukrainan misilak kokatuz gero.

EB Europako Batasunak, berriz, babes osoa agertu dio Ukrainaren «independentziari, batasunari, subiranotasunari eta lurralde integritateari», Josep Borrell blokeko diplomaziaburuaren esanetan. Borrell Ukrainako Atzerri ministro Dmytro Kulebarekin bildu da Stockholmen, eta Errusiaren kontrako zigor ekonomiko posibleak aztertu dituzte elkarrekin, Errusiak Ukrainari eraso eginez gero horiek indarrean jartzeko. Kulebak Twitter bidez adierazi duenez, Europako Batzordeak 31 milioi euroko laguntza emango dio Ukrainako armadari. «Asko eskertzen dugu urratsa. Ukrainaren eta EBren arteko harreman estrategikoa berresten du».


Summary: Auzipetuek «kezka» agertu dute zer epai etorriko ote den. Ondorio «pertsonaletatik» haratago, ez lukete nahi etortzekoa den sententziak «iraganeko parametroetara» eramatea: «Oso larria litzateke 13/13 auziak espetxe zigorrak ekarriko balitu». «Guztien konpromisoa» eskatu dute.

Joan den azaroan finitu zen 13/13 auziko epaiketa, Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta auzipetuak sententziaren zain daude ordutik. «Kezka» azaldu dute zer-nolako epaia etorriko ote den: alde batetik, ekar liezazkiekeen ondorio pertsonalengatik; eta, bertzetik, eta, «batez ere», zigor epai batek «iraganeko parametroetara» eramanen dituen beldur direlako: «Dena ETA da hartara, epailetza ikuspegi errepresibo batetik erabiltzeko joera hartara... Azken batean, euskal gizarteak gainditutzat zituen parametroetara». Hori hala izan ez dadin eta «atzerapausorik» gerta ez dadin, «guztien konpromisoa» galdegin dute, hala euskal herritarrena nola alderdi, sindikatu eta bertzelako eragileena ere. Jakinarazi dutenez, harremanetan jarri dira hainbat alderdi eta sindikaturekin, baita Eusko Legebiltzarreko giza eskubideen batzordearekin ere.

Arantza Zulueta auzipetuak eta Aiert Larrarte abokatuak hartu dute hitza Bilbon egindako agerraldian, eta, Larrartek nabarmendu duenez, aitzinetik salatu zituzten irregulartasunak «berretsi» egin dira epaiketan: bertzeak bertze, auzipetuei ez zaizkie errespetatu defentsarako eskubidea eta berme guztiak dituen auzi bat izatekoa. Zuluetak Jose Perals fiskalak auzi saio batean egindako hitzak salatu ditu, bereziki: «Zur eta lur gelditu ginen esan zuenean ETA ez dela desagertu». 13/13 auziko auzipetuaren ustez hitz horien atzean «iraganeko neurriak justifikatzeko saiakera bat besterik» ez dago: «Berriz ere iraganeko parametroetan erosoago dauden sektoreen jarrera arduragabe eta ulertezina».

Auzipetuen izenean Zuluetak gogoratu du haien atxiloketak Aieteko konferentziaren «atarian» gertatu zirela, eta nabarmendu du konferentzia haren helburuak «gatazkaren ondorioak desagerrarazteari ekitea» eta «gatazkaren konponbidea ukazio eta konfrontazio parametroetatik ateratzea» zirela, «irtenbide demokratiko eta politikoaren esparruan kokatzeko». Nabarmendu du «herritar askok» egin zutela bat helburu horiekin, eta ETAk indarkeria armatua uzteko adierazpena egin zuela hurrena. «Guk geuk ere gure ekarpenak norabide horretan egiten saiatu ginen, EPPK eztabaida eta gogoeta horretan murgildu zedin». Auzipetuek uste dute fruituak eman zituela: «11 urte geroago, inongo zalantzarik gabe, gure ekarpena lagungarria izan zela esan dezakegu».

Gaur egun ere horretan segitzeko prestutasuna erakutsi dute: «Berriro ere adierazten dugu beti egon garela salbuespeneko legediaren aurka». Bide horretan, uste dute «oso larria» litzatekeela 13/13 auziak «espetxe zigorrak» ekartzea: «Bake eta bizikidetzan oinarritutako etorkizuna guztion artean eraikitzeko gure konpromisoa berresten dugu, iraganeko jarrera eta jokabideak baztertuz».


Summary: Euskal Herrira bidean dira Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia. Arratsaldean atera da Maputotik Europara ekarriko dituen hegazkina, eta espero da goizaldean iristea Euskal Herrira.

Asier Zabaleta dantzaria eta Marian Gerrikabeitia kazetaria etxera bidean dira. Gaur arratsaldean hartu dute Maputon Euskal Herrirantz ekarriko dituen hegaldia; goizaldean dira iristekoak. Berez, astelehenean ziren Mozambiketik itzultzekoak, baina, COVID-19aren omikron aldaeragatik Afrika hegoaldea eta Europa arteko hegaldiak bertan behera geratu zirenez, ezin itzuli geratu ziren.

«Bagoaz», esan du Zabaletak aireportuan bertan. Hasieran eguerdian zen ateratzekoa hegaldia, baina Espainiako enbaxadak arratsaldera atzeratu du, ezin izan duelako harremanetan jarri hara igo behar zuten guztiekin, Zabaletak BERRIAra bidalitako bideoan azaldu duenez. 50 lagun ingururentzat antolatu du bidaia Espainako enbaxadak.

Zabaleta abuztuan joan zen lehen aldiz Mozambikera, hango dantzari batzuekin lan egitera. Gero, irailean itzuli zen Euskal Herrira, han sortutako pieza estreinatzera eta aurkeztera; eta, orain, hamar egun zeramatzan Mozambiken, Kinani nazioarteko jaialdian lana aurkezten. Zabaleta joan eta egun batzuk geroago heldu zen Gerrikabeitia, dantzariaren lanari buruzko dokumental baterako irudiak grabatzera.

Igandean zuten azken lan eguna, eta astelehenean ziren Euskal Herrira itzultzekoak, Qatar Airlines konpainiaren hegaldi batean, Dohan geldialdia eginda. Larunbatean, ordea, kezkatzen hasi ziren: EB Europako Batasunak eta AEBek ostiralean iragarri zuten Afrika hegoaldeko hainbat herritatik ateratzekoak ziren bidaiak debekatu egingo zituztela. Mozambikerakoak ez ezik, Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak ere utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo zuten atzo beste hainbat herrialdek.

Besteak beste, TAP Air Portugal konpainiak bere hegaldi guztiak bertan behera utzi zituen, eta, hori ikusita, Qatar Airlinesera deitu zuten bi euskal herritarrek, baina konpainiak adierazi zien ez zutela arazorik izango. Bi ordu geroago hartu zuen Qatarrek TAPek hartutako erabaki bera.

Orduan, Zabaletak eta Gerrikabeitiak Espainiako Kontsulatuaren deia jaso zuten: esan zieten ahalik eta azkarrena joateko aireportura, eta edozein hegaldi hartzeko. Bi saiakera egin zituzten. Lehenik, TAAG Angolako hegazkin konpainiarekin: Angolan geldialdia eginda Lisboara eramango zituen hegaldi bat hartzen saiatu ziren, baina beteta zegoen jada, eta ezin izan ziren sartu.

Geroago, Ethiopian Airlinesen egin zuten proba. Addis Abeban geldialdia eginda Erromara edo Frankfurtera iristea zen helburua. Kasu horretan, ordea, pasaportea zen arazoa: Alemaniako eta Italiako herritarrek soilik zuten hegazkin horretan sartzeko baimena. Amore eman behar izan zuten bi euskal herritarrek.

Ez atzera ez aurrera zeuden. Ez zekiten noiz arte geratu beharko zuten Mozambiken, eta haien helburua zen Espainiako Gobernuari presio egitea haientzako eta haien moduan zeuden beste 50 lagun ingururentzako hegazkin bat ipin zezan. Eusko Jaurlaritzarekin ere jarri ziren harremanetan, eta haiek hitzeman zieten laguntzen saiatuko zirela, baina azaldu zieten ez dela euren eskuduntzako kontua.

Zabaletak bideo batean kontatu zuenez, egoera horretan zalantzati izan ziren Johannesburgoko aireportura joan edo ez erabakitzeko, baina, azkenean, Maputon gelditu ziren. «Ez genuen argi ikusten hegaldiren bat hartzeko aukerarik izango ote genuen, eta, ezin bagenuen, Maputora bueltatzerik izango genuen edo ez», adierazi zuen.

Dantzariaren esanetan, «asmatu» egin zuten Maputon gelditzen, aireportuetan gero eta jende gehiago pilatzen ari zelako eta hegaldiak ere «barra-barra» uzten zituztelako bertan behera. Hala, albiste ona jakin aurretik ere «lasai» zeudela esan zuen, Espainiako enbaxadarekin harremanetan zeudela, eta «buru-belarri» lanean ari zirela irtenbide bat bilatzeko.

Koronabirusaren bilakaerari ere egin zion erreferentzia hedabideetara bidalitako bigarren bideoan. «Intzidentzia oso txikia da hemen, eta aldaera berria ez da iritsi ere egin», kontatu zuen. Horregatik, bitxi samarra iruditzen zitzaion «Europatik nola sailkatzen eta zaku berean sartzen diren Afrika hegoaldeko herrialde guztiak», eta hori, gainera, «baloratu ere egin gabe zer egoeratan dauden». Horren harira, azpimarratu zuen oraintxe bertan Mozambike Europako edozein herrialde baino hobeto dagoela. «Zaku berean sartu gaituzte guztiok, eta hementxe gelditu gara irten ezinda», gaineratu zuen.

Asier Zabaleta sortzaile eta dantzariak (Ezkio-Itsaso, 1972) hogei urte baino gehiago daramatza punta-puntako ikuskizunak lantzen. Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat konpainiatan egin zuen lan lehenik, eta 2004an sortu zuen bere konpainia propioa: Ertza. Ordutik, Txinan, Filipinetan, Brasilen, Perun, Mexikon, Israelen... eta beste hainbat herrialdetan aurkeztu ditu bere lanak, baita sormen tailerrak eman ere. Hainbat sari ere irabazi ditu. Azken urteetan, besteak beste, 2018ko arte eszenikoen Max saria irabazi zuen, kale ikuskizunik onenagatik.

COVID-19aren aldaera honek mundu guztian eragin du kezka. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak ostiralean, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte mundu osoan: Europan, Asian eta Ameriketan.

COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi zuen larunbatean OMEk. Gogorarazi zuen omikron aldaera Hegoafrikan agertu dela lehenengoz, eta soilik biztanleen %25 daudela txertatuta han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarrena berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi zuen Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.


Summary: Osasun larrialdia bihar sartuko da indarrean.. Urkulluk jakinarazi du gaur bertan sinatuko duela osasun larrialdia deklaratzeko dekretua, eta bihar arratsalderako bilerara deitu du Labi

Asteartean, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri zuen COVID-19aren datuen eboluzio «txarra» zela-eta berriz deklaratuko zuela Iñigo Urkullu lehendakariak osasun larrialdia; gaur arratsaldean, Lehendakaritzak jakinarazi du lehendakariak gaur bertan izenpetuko duela osasun larrialdia ezartzeko dekretua, eta ondorioz bihar bertan sartuko dela indarrean. Bihar arratsalderako, Urkulluk bilerara deitu du Labi, izurria kontrolpean hartzen ahalegintzeko neurriak ezartzen dituen batzordea. 16:30ean izango da. Ondoren emango dute ezarriko dituzten jarraibideen berri. Gaur goizean, Urkulluk esan du «neurrizkoak» izango direla. Pandemien aurkako legea onetsi zuten Eusko Legebiltzarrean, eta han ezarritako irizpideen araberako neurriak izango direla gogorarazi du. Urkulluk osasun larrialdia ezartzen duen hirugarren aldia izango da hau. 2020ko martxoan ezarri zuen lehenengo, hilak 14 zituela, COVID-19aren lehen olatuaren hasieran. Handik hilabete batzuetara, maiatzaren 18an, bertan behera utzi zuen; «zaintza eta kontrolerako» fase batera igaro nahi izan zuen. Baina abuztuan ezarri egin behar izan zuen berriro, datuek okerrera egin zutela eta. Osasun larrialdi hura indarrean egon zen orain bi hilabete arte; urriaren 5ean, datuak apalduta zeudela ikusita, bertan behera utzi zuen berriro. Baina ez du luze iraun.

Neurriak espero dira aurki osasun ziurtagiriari dagokionez ere. 50 bezero baino gehiagoko jatetxeetan eta gaueko aisialdian eskatzen hasteko baimena emana dio Espainiako Auzitegi Gorenak Jaurlaritzari, eta Jaurlaritzako iturriak esaten ari dira auzitegiaren ebazpen ofiziala eskura izan orduko indarrean jarriko dutela. Are gehiago, gaur Iñigo Urkulluk iragarri du aztertzen ari direla ziurtagiri hori beste alor batzuetara ere zabaltzen hastea. Onartu du, hala ere, ez dela egun batetik besterako kontua izango: auzitegien babesa beharko lukete berriz. Nafarroako Gobernuan ere ziurtagiriaren erabilera hedatzeko asmotan dabiltza; Maria Txibite lehendakariak gaur iragarri du zahar etxeetan eskatzen hastea aztertzen ari direla.


Summary: Beste sexu eraso bat egin izana egotzi diote azaroan Berriozarren atxiloturiko gizon bati. Iruñeko Udaltzaingoak azaroaren 22an eraman zuen atxilo gizonezkoa, emakumezko bati eraso egitea leporatuta. Orain, abuztuan izandako eraso batekin zerikusia duela iritzi dio Poliziak. Gizonezkoa espetxeratua dago.

Abuztuan andre bati sexu eraso bat egin izana leporatu diote azaroaren 22an Berriozarren (Nafarroa) arrazoi beragatik atxiloturiko 40 urteko gizonezkoari. Azaroan, merkataritza gune batean emakumezko bati eraso egitea leporatuta atxilotu zuen Poliziak gizona. Berriki, Espainiako Poliziak jakinarazi du joan den abuztuan gertatutako sexu eraso batengatik ere identifikatu dutela, erruduna delakoan.

Polizia iturriek emandako informazioaren arabera, 22:00 aldera gertatu zen erasoa, abuztuko egun batean. Biktima etxera bidean zen, gizonezkoak atzetik egin zion eraso, eta hainbat ukitu egin zizkion emakumezkoari. Andreak ihes egitea lortu zuen, eta salaketa aurkeztu zuen polizia etxean. Ordea, orduan egindako ikerketak ez zuen erdietsi argitzea nor izan zen erasotzailea. Berriz, azaroko atxiloketaren ondotik, gizonezko hori bera bi eraso horien errudun den susmoa du Poliziak.


Summary: LPEEk eta aliatuek ekoizpena poliki handitzen jarraituko dute. Azken hilean %20 merkatu da Brent upela, gehienbat omikron aldaera agertu zenetik.

Ekoizpena gutxika handitzen jarraitzeko bideari eutsi diote LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, Errusia buru dutela. Petrolioa garestitzen ari zela, maiatzean, hilero ekoizpena 400.000 upel handitzea hitzartu zuten kartelak eta haren aliatuek, eta bide horretan zentimetro bakar bat ere ez dira urrundu, presioak presio. Horrenbestez, urtarrilean ere beste 400.000 handituko dute beren ekoizpena: 24,554 milioi upel ekoitziko dituzte LPEEko kideek (Venezuela, Iran eta Irak kontuan hartu gabe) eta 15,94 milioi upel aliatuek. Koalizioko bi ekoizle nagusiek, Saudi Arabiak eta Errusiak, gehienez 10,12 milioi upel aterako dituzte egunean beren putzuetatik.

Joe Biden AEBetako presidentea izan da presio horien protagonista nagusia. Lehenik, jendaurrean eskatuz ekoizpena handituz, eta gero beren erreserben zati bat salduko dituela iragarriz, eskari handiagoak prezioak jaits ditzan. Analisten arabera, ekoizpena handitzen jarraitzeko erabakian izan dute eragina Etxe Zuriaren mugimenduek, batez ere Saudi Arabiako Gobernuak Bidenekin harremanak hobetzeko asmoa duelako.

Petrolioaren prezioa %20 merkatu da azken hilabetean: Brent upelak, Europan erreferentzia gisa erabiltzen denak, 85 dolar balio zuen azaro hasieran, eta 68 dolarrean salerosi zen atzo. Hori bai, LPEEren eta aliatuen erabakiaren ondoren, 70 dolarrean salerosten zen arratsaldearen amaieran.

Upelaren merkatze horretan ez dute hainbesteko eragina izan Bidenen komentarioek eta ekintzek; bai, ordea, koronabirusaren omikron aldaeraren agerraldiak sortutako kezkak. Herrialde gehienek bidaiatzeko trabak jarri dizkiete Afrika hegoaldeko hegaldiei, eta kontrol zorrotzagoak ezarri dizkiete beste herrialdeetakoei.

Merkatzeak iraun dezakeela ikusita, LPEEko hamahiru kideek, Errusiak eta beste bederatzi ekoizlek erabaki dute hurrengo egunotan harreman telematikoak izatea, «beharrezkoak izan daitezkeen doikuntzak berehala egiteko».


Summary: Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu du 23 pertsona etxegabetuak izateko «arrisku larrian» daudela. Sindikatuko kideek ohartarazi dute «etengabe» iristen zaizkiela etxegabetzear dauden pertsonen kasuak.

Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu duenez, abenduan 23 pertsona beraien etxebizitzatik kanporatuak izateko «arrisku larrian» daude. Zehazki, etxegabetzear edo dagoeneko etxegabetuta dauden pertsonen egoera azaldu dute, eta arazoen konponbide posibleak planteatu dituzte. Haren arabera, Espainiako Gobernuak etxegabetzeen inguruan onartutako moratoriak etxea galtzeko zorian dauden pertsona guztiei laguntzen die. Ohartarazi dute «etengabe» iristen zaizkiela etxegabetzear dauden pertsonen kasuak. Hain zuzen, HEL Hiri Errentamenduen Legeak kontuan hartzen ez dituenak edo izapide burokratikoak zailtzen dituzten kasuak dira gehienak, azaldu dutenez.

Alokabideren etxeetan bizi diren pertsonak dira etxegabetu nahi dituztenetako batzuk; Arriagako Atea kaleko (Gasteiz) etxebizitza bloke bateko bost familia dira. Familia horiek bizitoki zerbitzudunetan bizi dira, eta, Eusko Jaurlaritzaren arabera, ez dute etxebizitza lizentzia. Sindikatuak adierazi du HELen bidez errentan har ezin daitezkeen ekipamendu publikoak baliabide gutxiko familientzakoak direla. Hala ere, Alokabidek galarazi egiten die maizterrei bost urte igaro ondoren etxebizitza horietan jarraitzea, «gizartearen beharren zerbitzura dagoen baliabide publiko bat pribatizatu nahi ez izatea» argudiatuz. Dena dela, sindikatuak uste du bost familia bota nahi nahi dituela Jaurlaritzak: «Bitartekotzarik gabe eta inolako bizitoki alternatibarik gabe, argi eta garbi erakutsiz estatu burgesak modu bereizi eta bateraezinean ulertzen dituela gizartearen eta proletariotzaren beharrak».

Bestalde, Gasteizko Alde Zaharreko Barrenkale kaleko ostatu pribatu batean logelak alokatzen dituzten bizilagunak etxegabetu nahi dituzte. «Horren jabeak hilero berritzen diren kontratuak dituzten logelak alokatzen ditu. Hala ere, gehienek hainbat hilabete daramatzate bertan bizitzen, eta hori dute etxebizitza bakarra. Jabeak, beraz, bere etxebizitzak ostatu bihurtzea erabakitzen du, alokairu erregular bihurtu beharrean, maizterren ezegonkortasunaz baliatzen delako». Gainera, sindikatuak gogorarazi du Gasteizko gizarte zerbitzuek gomendatu zietela alternatiba hori. Orain, berriz, jabeak, Jaurlaritzak eskatuta, hustu egin behar du establezimendua. Izan ere, legearen arabera, instalazioek ez dute legezko ostatu negozioa izateko araudia betetzen. «Hamasei maizter kalera joan behar dira, eta ia ez dute lege bermerik, legearen arabera haien etxebizitzak ez direlako ohiko etxebizitzak».

Baina bada besterik ere. Sindikatuak BERRIAri baieztatu dionez, batzuek ostatuan segitzen dute oraindik, baina gehienak beste etxebizitza batera edo lagunen zein familiartekoen etxeetara aldatu dira. Halere, etxebizitzan gelditu direnek zigor bat ordaindu beharko dute, hain zuzen, eguneko 50 euroko zigorra, kontratua amaitu ondoren logela uzten ez den lehen egunetik aurrera. Horrez gain, kideek uste dute etxebizitzak ondo daudela, eta bizitzeko leku aproposak direla. Beraz, uste dute hor bizi diren pertsonei araudiaren arabera kobratu ezin izateagatik kaleratzea «erridikulua» dela.

Sindikatuaren proposamenak

Etxegabetzeak saihesteko asmotan, alternatibak proposatu ditu sindikatuak, eta ziurtatu dute alde guztiekin «negoziatzeko prest» daudela. Horregatik, Alokabideren bizitoki zerbitzudunetako etxegabetzeak «berehala etetea» eskatu dute, behintzat beste bizitoki aukera bat negoziatu arte. Gainera, Alokabideri eskatu diote sindikatuarekin negoziazio bat irekitzeko, pertsona kaltetuen interesen ordezkari gisa «irtenbide erreal eta iraunkorrak» bilatzeko.

Barrenkale kaleko ostatuari dagokionez, Gasteizko Udalari exijitu diote bizileku irtenbide bat negoziaturik ez dagoen bitartean, pertsona horiek beraien etxeetan egoteko aukera izatea, ondorio penalen edo hornidura mozketen beldurrik gabe. «Batez ere, ostatuaren jabeari mintzatzen gatzaizkio: dozenaka familia ostatu kontratu oso prekarioen pean eduki ditu, hori baitzuen, hain zuzen ere, helburua; maizterrek ahalik eta berme gutxiena izatea, are gehiago aberasteko. Zure negozioak ostatu bat izateko baldintzak betetzen ez baditu, aloka itzazu etxebizitzak alokairu kontratu erregularren pean», exijitu dute. Halere, bide hori aukeratu beharrean, jabeak establezimendua ixtea erabakitzen badu, sindikatuak jendaurrean adieraziko du «bera dela jendea kalean uztearen arduraduna».

Horrez gain, nabarmendu dute «alderdi sozialdemokratak neurrien konplize» direla, eta gogor kritikatu dute «burgesiaren ofentsiban are gehiago sakontzen duten hainbat erreforma» onartu izana: «Gure etxetik botako gaituzten poliziei soldata igo diete, etxebizitza hutsen aurkako legea sustatu dute, Etxebizitzaren Lege berriari ia baldintzarik gabeko babesa eman diote eta abar. Ezinbestekoa zaigu politika antiproletario horietatik kanpo eta horien kontra antolatzea». Azkenik, gaineratu du bizi baldintzen aurkako «ofentsiba burgesari aurre egiteko alternatiba bakarra antolakuntza komunista dela».


Summary: Alemania, derrigorrezko txertaketa onartzeko bidean. Merkelek jakinarazi du nahitaezko txertaketa ezartzeaz bozkatuko dutela diputatuek; otsailean sartuko litzateke indarrean. Txertorik hartu ez dutenak ezingo dira sartu jatetxeetan, tabernetan eta dendetan.

Gobernu eta agintari aldaketarako astebete baino gutxiago falta den honetan, Alemanian koronabirusaren pandemiari aurre egiteko neurri murriztaileak hartu dituzte berriz ere. Angela Merkel jarduneko kantzilerrak jakinarazi duenez, Bundestageko diputatuek derrigorrezko txertaketa ezartzeaz bozkatuko dute, eta, hori onartuz gero —badirudi hala egingo dutela—, neurria datorren otsailean sartuko litzateke indarrean.

Merkelen arabera, egungo egoera «oso larria» da, eta beharrezkoa da herritarrek «elkartasun nazionaleko ekintza bat» egitea. Kantzilerra nahitaezko txertaketaren aurka agertu izan da, baina intzidentzia tasaren eboluzioak iritzia aldarazi dio; zenbait iturriren arabera, Olaf Scholz karguan haren ondorengoa neurri horren alde agertu da, eta baliteke iritzi hori erabakigarria bilakatu izana gobernuaren jarrera aldatzeko.

«Ez daukagu nahikoa jende txertatuta. Badakigu [egoera] horrek ondorioak dituela», adierazi du Scholzek, Merkelekin batera egindako agerraldian. Austriak jada hartua du txertoa derrigorrezko bihurtzeko erabakia, baita Greziak ere 60 urtetik gorakoentzat.

Alemaniako jarduneko kantzilerrak azaldu du zenbait neurri murriztaile hartu dituztela, batez ere txertorik gabekoei begirakoak. Hala, horiek soilik supermerkatuetan, okindegietan eta farmazietan sartu ahalko dira osasun ziurtagiria erakutsi gabe. Alemaniako hedabideen arabera, de facto konfinamendu bat izango da dosia hartu ez duten herritarrentzat —%30 inguru dira—.

Gainera, intzidentzia tasa 350etik gorakoa —100.000 biztanleko— duten eremuek itxi egin beharko dituzte diskotekak, eta toki itxietako bilkurak 50 lagunera mugatuko dituzte; kanpokoen kasuan, 200era. Betiere, horietako parte hartzaileak txertatuta baldin badaude edo gaitza gainditu baldin badute. Horrez gain, maskararen erabilera derrigorrezkoa izango da ikastetxeetan.

Alemaniako intzidentzia tasa 439,2koa da, eta herrialdeko eremu batzuetan mila positiboren berri ematen ari dira egunero.

Scholz, asteazkenetik aurrera

Pandemiari buruzko neurri murriztaile horiek jakinarazi aurretik, Bundestageko iturriek azaldu dute datorren asteazkenean egingo dutela Scholz herrialdeko kantziler izendatzeko bozketa. Hautagai sozialdemokratak hiruko koalizioa osatuko du ekologistekin eta liberalekin, eta, hortaz, hari egokituko zaio koronabirusari buruzko erabakiak hartzea, Osasun ministro berriarekin batera.

Hiru alderdien arteko ituna aurkeztean, Scholzek argi utzi zuen koronabirusari aurre egitea haren agintaldiko lehentasunetako bat izango dela. Neurriei buruz, adierazi zuen Gabonetarako beste 30 milioi txerto jarri nahi dituztela.


Summary: EAJk pentsio erreforma babestu du, eta EH Bilduk abstentziora jo du. Alderdi jeltzaleak baiezkoa eman dio belaunaldi arteko ekitate tresna jaso duen erreformari, «bidezkoagoa delako». Koalizio abertzaleak «abstentzio kritiko» batera jo du, «bidea egiteko».

Pentsioen sistemak azken erreformak jasotako aldaketekin jardungo du 2022. urtearekin batera Hego Euskal Herrian, Espainiako Kongresuaren oniritzia lortu baitu araudi berriak, aldeko 176 botori esker. EAJk babestu egin du Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroaren lege egitasmoa, «Gernikako Estatuaren eskuduntzak baztertzeko joera islatzen duen arren», eta EH Bilduk abstentziora jo du, «abstentzio kritiko batera, kalean jarraitzen duten pentsiodunen errebindikazio batzuk jasotzen dituelako, baina beste asko ez».

Madrilgo gobernuak eta Espainiako gizarte eragileek negoziatutako erreformaren lehen zatia da onartutakoa, besteak beste, MEI belaunaldien arteko ekitate mekanismoa jaso duena; hark ordezkatuko du PPren erreformak jasotako jasangarritasun faktorea, gaur arte indarrean sartu ez den murrizketa gogorra pentsioak kalkulatzeko prozeduran. Langileen kotizazioak hamar urtez 0,6 puntu gehiago pagatzea dakar MEIk —0,5 enpresarien esku eta 0,1 langileen esku—, eta horrekin baby boom belaunaldi oparoaren erronkari aurre egitea espero du Escriva ministroak. Hamar urtean pentsioen itsulapikoan 41.000 milioi euro sartuko direla aurreikusi du.

Baina dagoeneko lege den erreformak ez dio atea itxi pentsioak apalduko lituzkeen kalkulatzeko eredu berri bati. Hamabostetik 25 urtera handitu zuten pentsioa kalkulatzeko zenbat urteko kotizazioak hartzen diren kontuan —aurten 24 urte dira, eta 25 urte izango dira 2022an—, eta ez dira aditu gutxi uste dutenak epe hori 35 urtera ere zabal daitekeela.

Boto erabakigarriak

Izan ere, Espainiako Gobernuak etorkizun hurbileko baliabide gisa azaldu dio aukera hori Europako Batzordeari pentsioen bideragarritasunari buruzko agiri batean. Pentsioen erreforma urtea amaitu aurretik onartuta eduki behar zuen Espainiak, Europako Funtsen hurrengo ordainketa jasotzeko.

Bada, EAJren eta EH Bilduren botoak «erabakigarriak» izango zirela aurreikusi zuen ELA sindikatuak, eta haiei eta Elkarrekin Podemosi presio egiten aritu zaie, erreforma onar ez dezaten. Urriaren 24an kalera atera zen Hego Euskal Herriko hiriburuetan, Ez gaitzazue Madrilen saldu leloarekin, sindikatu horrek uste baitu erreformaren azken helburua pentsioen zenbatekoa jaistea dela. Erreformaren bigarren zatian iritsiko litzateke benetako murrizketa, ELAren arabera.

EH Bilduko diputatu Iñaki Ruiz de Pinedok argi esan du Madrilgo ganberan, pentsio erreforma ez dela koalizio horren gustukoa, baina haren talde parlamentarioak ez zuen ezezko botoa eman. «Pentsiodunen borrokari esker baztertu da jasangarritasun faktorea, eta jaso da KPIra lotutako igoera, baina oraindik urrun dago sistema publiko sendo eta bidezko bat izatetik». Hala, Ruiz de Pinedok uste du «aukera historiko bat» galdu dela: «Aurrerakuntzak badauden arren, ez dira nahikoak». Gainera, gogoratu du erreforma negoziatu duen mahai sozialean ez dagoela «Euskal Herriko ordezkaritza politikoa eta sindikala». Finean, EH Bilduk abstentziora jo du, «jaso diren aurrerakuntzek bidea egin dezaten» beste pentsio sistema batera heltzeko.

EAJko diputatu Mikel Legardak, berriz, esplikatu du orain onartutako pentsio erreformak «diru sarrerak handitu» egiten dituela pentsioak apaldu ordez, «eta hori bidezkoagoa da, eta EAJren sustrai humanistekin bat dator». Gogoratu zuen EAJren «rol garrantzitsua» pentsioak KPIarekin batera igo daitezen; 2018. eta 2019. urteetan Rajoyren %0,25eko igoera baztertzeko «ezinbesteko ekarpena» egin zuen EAJk, Legardaren arabera. Dena den, kezka bat helarazi zion Sanchezen gobernuari: pentsio erreformak islatzen duela Gernikako Estatutuaren «eskunduntza batzuk baztertzeko joera». Hala, EAJk «arretaz» aztertuko du lege berriaren eboluzioa.


Summary: Euskararen Egunaren inguruko gehigarri berezia argitaratu du BERRIAk. Hizkuntza politikak, murgiltze sistemaren kontrako erasoak, osasun arreta euskaraz jasotzeko zailtasunak, eta euskara eta teknologia gaiak aztertu ditugu, besteak beste. Eta, nola ez, Nafarroako Egunaren inguruko ospakizunak.

Gaur 32 orriko gehigarria argitaratu du BERRIAk abenduaren 3an ospatzen diren Euskararen Nazioarteko Egunaren eta Nafarroako Egunaren harira. Albisteak, erreportajeak eta elkarrizketak bildu ditugu, ospakizunon inguruan.

Besteak beste hizkuntza politikak aztertu ditugu, eta azken boladan murgiltze ereduaren eta hizkuntza eskubideen kontra, oro har, egiten ari diren erasoak. Horrez gain, gazteen artean euskararen erabileraren inguruko kezkak azaldu ditugu, eta osasun arreta euskaraz jasotzeko dauden zailtasunak.

Herrialdea hizkuntzari dagokionez normaltzeko egiten ari diren ahaleginen berri eman dugu, eta teknologiak horretan duen eginkizuna azaldu.

PDF batean bildu dugu gehigarri osoa, albistez albiste, edo hasi eta buka irakurri nahi duenarentzat.


Summary: Hazkundearen moteltzea baieztatu du Eustatek. Urteko bigarren hiruhilekotik hirugarrenera %1 handitu da, urrian aurreratutakoa baino bi hamarren gehiago.

Urrian aurreratutako datuak pixka bat zuzendu ditu Eustatek, hobera. Horien arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordinaren hazkundea moteldu egin da urteko hirugarren hiruhilekoan, aurrekoarekin alderatuz gero. Bigarren hiruhilekoan %2,2 hazi zen, eta %1, berriz, hirugarrenean. Edonola ere, moteltzea ez da iragarri bezain handia izan: %0,8 hazi zela esan zuen urrian.

Orduan, Eustatek jakinarazi zuen industria izan zela moteltzearen eragile nagusia, hornidura katean zeuden arazoak zirela eta. Datuek baieztatu egin dute iragarpen hori: industriak %0,2 egin du atzera hiruhileko batetik bestera. Tasa negatiboa izan du lehen sektoreak ere (-%7,2). Zerbitzuak hazi egin dira (+%2,3), baina kontsumoarekin lotutako haren osagaia — merkataritza, ostalaritza eta garraioa— %2,7 uzkurtu da.

Urte arteko tasan ere zuzenketa bat egin du Eustatek, gorantz. Urrian, %3,8 esan zuen, eta orain dio %3,9 izan dela. Edonola ere, urrun dago Eusko Jaurlaritzak udako hilabeteetarako egin zuen iragarpenetik (%5,5).

Bizkaiak, datu hobeak

Lurralde historikoen araberako BPGari dagokionez, 2021eko hirugarren hiruhileko honetako bilakaera homogeneoa izan da urte arteko terminoetan: % 3,9ko hazkuntza Araban eta Gipuzkoan, eta % 4,0koa Bizkaian. Hiruhilekoen arteko bilakaera desberdinagoa izango da, baina positiboa hiru lurraldeetan. Bizkaian, % 1,4ko hazkundea, Gipuzkoan %0,6koa, eta Araban %0,3koa. Azken bi lurralde horietan du industriak pisu handien.

Enpleguak bilakaera ona izan zuen uztailetik irailera, %0,9 handitu baitzen dedikazio osoaren baliokide diren lanpostuetan neurtuta. Zenbaki osoetan, 8.000 enplegu gehiago. Urte arteko tasan, berriz, iazko udan baino %3,5 lanpostu gehiago izan dira.


Summary: Gorenak dio COVID ziurtagiria exijitzea «egokia, beharrezkoa eta neurrizkoa» dela. Eusko Jaurlaritzaren helegitea aintzat hartzen duen ebazpena argitaratu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek diotenez, neurriak ez ditu oinarrizko eskubideak urratzen.

Espainiako Auzitegi Gorenak argitaratu egin du Eusko Jaurlaritzak hainbat tokitan COVID ziurtagiria exijitzeko eskaerari oniritzia eman dion autoa, eta, beraz, Jaurlaritzak era izango du ziurtagiria ezartzeko. Gorenak ontzat jo ditu Jaurlaritzak emandako argudioak, eta COVID ziurtagiria erabilera «egokia, beharrezkoa eta neurrizkoa» dela ebatzi du. Auzitegi Goreneko Administrazioarekiko Auzien Salaren Laugarren Sekzioko epaile Pablo Lopez Murillok sinatutako ebazpenak dio Jaurlaritzak nahikoa arrazoi duela 50 mahaikiderentzako baino gehiagorentzako lekua duten jatetxeetan eta gaueko aisialdi establezimenduetara sartzeko COVID ziurtagiria eskatzeko. Goreneko magistratuek uste dute neurri honek ez diola kalte egiten taberna eta jatetxeetako jabeei, eta azpimarra berezia jartzen du ziurtagiriak osasun publikoa zaintzeko orduan izan dezakeen garrantzian. Sententziaren arabera, pandemia kontrolatzeko neurri «egokia» da, eta ez ditu oinarrizko eskubideak urratzen. EAEko Auzitegi Nagusiak ziurtagiria ez baimentzeko arrazoien artean oinarrizko hainbat eskubideren urraketak aipatu zituen: berdintasuna eta intimitatea, eta elkartzeko eskubidea, besteak beste. Gorena ez dator bat argudio horrekin, eta uste du pandemiaren egungo egoerak justifikatu egiten duela halako neurri bat hartzea, berriro ere «iraganeko egoera kritikoak» ez izateko. Auzitegi Gorenak kaleratu duen epaiak magistratu baten boto partikularra dauka.

Autoaren arabera, ziurtagiria eskatzea «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» da, eta justifikatuta dago hura ezartzeko eskaera. Erabakia argudiatzeko, irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpenean oinarritu da Gorena, eta gogorazi du kasu haren antzekoa dela Jaurlaritzarena. Auzitegiak dioenez, Galiziakoa bi hilabete pasatxo emandako epaia da, baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren autoak ez du horren edukiari buruz ezer esaten. «Omisio hori» bereziki «esanguratsua» iruditzen zaio epaimahaiari, bi kasuen arteko antzekotasunak ukaezinak direla iritzi diolako. Epaiak gaineratzen duenez, EAEko Auzitegi Nagusiak «ahalegin txiki bat egin beharko zukeen» bi egoeren arteko antzekotasunik zergatik ez zituen topatu azaltzeko.

Horrez gainera, epaileen ustez, ziurtagiria eskatzea beharrezkoa da gaitzaren transmisioa prebenitzeko, eta ez du eragin nabarmenik establezimendu horietara sartzeko aukeran, ezta egiten duten jardueran ere. Gainera, magistratuek azpimarratu dutenez, gaur-gaurkoz, txertatutako herritarren kopurua handia bada ere, kutsatzeak ez dira apaldu, eta txertatu gabekoek birusa transmititzen jarraitzen dute: «Ez dakigu zenbat denboraz izango den eraginkorra immunizazioa, eta ez dago zalantzarik txertorik hartu ez dutenen kopuru nahikoa dagoela birusa eta, beraz, gaixotasuna haien artean eta gainerako herritarren artean zabal dadin», zehaztu dute.

Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpen ofiziala jaso orduko, osasun ziurtagiriaren erabilera ezartzeko asmoa duela esan zuen herenegun Eusko Jaurlaritzak. Beraz, litekeena da bihar bertan neurri hori indarrean egotea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur arratsaldean bilduko da Labi (16:30ean du bilera), eta bertan erabaki dezakete noiz eta nola ezarriko den ziurtagiria. Gainera, Jaurlaritza aztertzen ari da ziurtagiriaren erabilera beste alor batzuetara ere zabaltzea. Iñigo Urkullu lehendakariak herenegun eman zuen asmo horren berri, baina ez zuen zehaztu zein jarduera eremu dituzten buruan. Aitortu zuen, hori bai, urrats hori egiten badute auzitegien onespena beharko dutela aurrena.


Summary: Mexikok hartuko ditu, behin-behinean, AEBetatik kanporatutako asilo eskatzaileak. Trumpen agintalditik datorren neurria da. Tramiteak 180 egunean egiten «ahaleginduko» dela esan du Washingtonek.

Aurreko legealdian, Donald Trump errepublikanoa agintean zela jarri zuten indarrean Geratu Mexikon politika. Joe Bidenek bertan behera utzi zuen neurria presidentetza hartu eta lehen egunean. Joan den abuztuan, ordea, Gorenak atzera eginarazi zion, Texasko eta Missouriko gobernuek jarritako helegiteak onartuz. Hainbat astetako negoziazioen ondoren, Mexikoko Gobernuak atzo onartu zuen AEBek kanporatutako asilo eskatzaileak «behin-behinean» herrialdean hartzea. Washingtonek esan du tramiteak 180 egunean egiten «ahaleginduko» dela.

Giza eskubideen aldeko erakundeek salatu dute asilo eskatzaileak «baldintza txarretan» egoten direla Mexikon, eta, besteak beste, ez dutela abokatu bat izateko aukerarik ere. Haien aurkako erasoak ere ohikoak bilakatu dira mugaz hegoaldera. Salaketak, baina, ez ditu deportazioak geldituko. Astelehenean hasiko dira migratzaileak AEBetatik kanporatzen, El Paso, Laredo eta Brownsvilleko pasabideetatik. Kanporatutako migratzaileei COVID-19aren aurkako txertoa jarriko diete: dosi bakarra helduek eta bi dosi adin txikikoek.

Migratzaile guztiak ez dira kanporatuak izango. Mexikok eskatu du neurritik at uzteko zaurgarrienak, emakume haurdunak eta muga bakarrik igaro duten haurrak. Horrez gain, AEBeei eta migratzaileei laguntzen dieten erakundeei eskatu diete inbertsio handiagoak egin ditzatela herrialdean dauden asilo eskatzaileei laguntzeko eta «aterpe duin bat» emateko.

NBEren kritika

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak gogor kritikatu du neurria, eta salatu du prozedurak irauten duen bitartean kolokan jartzen duela asiloa eskatzeko eskubidea eta eskatzaileen segurtasuna. Aldi berean, ohartarazi du ez duela babestuko neurria, nahiz eta eskertu AEBetako Gobernuari hura bertan behera uzten ahalegindu izana legealdi hasieran. «Prest gaude alde guztietako agintariekin elkarlanean aritzeko mugen kudeaketak eta asilo eskaerek nazioarteko legedia betetzen dutela bermatzeko», nabarmendu du erakundeak komunikatu batean.


Summary: Ignacio Sanchez Galanek urtarrilaren 18an deklaratuko du 'Villarejo auzian'. Epaileak izendatu zuen ikertu gisa Iberdrolako presidentea, eroskeriagatik, pertsonen intimitatearen kontrako delituengatik eta merkataritza agiriak faltsutzeagatik.

Hilabeteak pasatu dira, baina, itxura guztien arabera, azkenean Villarejo auziko epailearen aurrean deklaratu beharko du Ignacio Sanchez Galan Iberdrola konpainiako presidenteak. Urtarrilaren 18an izango da, eta ikertu gisa deklaratuko du Galanek, hala izendatu zutelako ekainean, eroskeria, pertsonen intimitatearen kontrako delituak eta merkataritza agirien faltsutzea leporatuta.

Iberdrolako presidenteari egozten diote enkarguak egin izana Jose Villarejo polizia komisario ohiarekin lotura zuen Cenyt enpresari, hain zuzen politikariak, talde ekologistak, eta enpresa lehiakideak zelatatzeko helburuz.

Presidentearen aurretik Iberdrolako beste bi kargudunek deklaratuko dute urtarrilaren 17an: Francisco Martinez Corcoles konpainiako negozioetarako zuzendari nagusiak eta Rafael Orbegozo presidentearen kabinete buru ohiak, haiek biak ere ikertu gisa. Haiez gain, Galanek deklaratzen duen egun berean agertuko da epailearen aurrera Fernando Becker Espainiako Iberdrolako presidente ohia. Urtarrilaren 20an, berriz, Iberdrola Renovables Energia filialaren txanda izango da.

Sanchez Galan ez da izango Villarejo komisarioa kontratatzeagatik auzitegietan deklaratzen duen lehen enpresaburua. Ikertu gisa epailearen aurrean deklarazioa egin behar izan dute dagoeneko Repsolen presidente Antoni Brufauk, Caixabankeko presidente ohi Isidro Fainek eta Francisco Gonzalezek, BBVAko presidente ohiak.


Summary: Euskararen alde ekitera deitu dute eragileek Euskararen Nazioarteko Egunean. Adierazpen andana egin dituzte euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuak izan daitezen eskatuz, eta herritarrak, eragileak eta erakundeak konpromisoak hartu eta euskararen aldeko dinamiketan parte hartzera bultzatzeko.

2022. urtea «hitza eta ekimena indartzeko urtea» izatea aldarrikatu dute Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko presidenteak, adierazpen bateratuan, eta 19. Korrikaren bukaeran Lorea Agirrek izan zituen hitzak gogora ekarri dituzte: «Auzia ez da izan ala ez izan. Nolako edo halako izan. Kontua ez da hori. Kontua ekitea da. Egitea. Egiten duguna gara. Izatea egitea da». Azken urteetan, Korrika eta Euskaraldiaren bidez, bi egiturek «konpromisoak hartzera» deitu dutela oroitarazi dute, eta heldu den urtean ere egitasmo horietan parte hartzera deitu dute.

«Euskararen aldeko dinamikak hedatzen eta indartzen ari zirela, ordea, pandemia agertu zen, eta, hondamendi soziala eragiteaz gain, euskararen biziberritze-dinamika gogor kolpatu zuen. Pandemiak erakutsi digu, ikusarazi digu, gal dezakegula orain arte irabazitakoa, zaindu eta sustatu ezean. Horregatik, azken urteetako irabazia galbidean ikusi nahi ez badugu, gure hizkuntzaren iraupenak eta garapenak bultzada berriak beharko dituzte. Eta horretarako aukera bikaina eskainiko digu datorren urteak, Korrikan parte hartuta, Euskaraldian ahobizi edo belarriprest modura arituta, eta ekimenok antolatzeko batzordeetan esku hartuta».

Hitzekin izanen da 22. Korrikaren leloa eta hitzez ekiteko garaia hirugarren Euskaraldiarena. «Bi ekimenen antolatzaileok argi dugu 2022a hitzaren eta ekintzaren urtea izango dela». Euskal Herri osoan antolatzearen garrantzia azpimarratu dute. «Guk Baionatik Tuterara eta Muskizetik Santa Grazira zabaldu nahi dugu euskararen aldeko dinamika, euskararen ezagutza unibertsaliza dadin, erabilera lau haizeetara heda dadin eta euskaraz eroso aritzeko guneak ugal daitezen». Horretarako, denen parte hartzea beharrezkoa dela azpimarratu dute. «Soilik elkarlanean eta denon bultzadaz lortuko dugu euskarak aurrera egitea, guztiok baitugu egin, eragin eta eginarazteko aukera».

Etorkizuneko hizkuntza-politiketan jauzia emateko beharra eta prestutasuna adierazi du Euskalgintzaren Kontseiluak, eta joan den ekainean eremu askotariko ehun eragilek Batuz aldatu adierazpen bateratua izenpetu zutela oroitarazi du. Euskara eroso erabiltzeko baldintzak sortzea da dokumentuaren helburua, hau da, herritarrak ahalegin berezirik egin beharrik gabe euskaraz eroso aritzeko baldintzak izatea, euskaraz hitz egiteagatik deseroso edo baztertuak sentitu gabe.

Euskal Herrian Euskarazek manifestazioa eginen du abenduaren 6an, Durangon (Bizkaia) Euskaraz bizitzeko, Euskararen Errepublika lelopean. «Batetik, indarrean dauden hizkuntza-politikek goia jo dute, bestetik estatuen zapalkuntza linguizidak bere horretan jarraitzeaz gain hurrengo urteetan okerrera egingo duenaren zantzuak agerikoak dira. Beraz, zerumugan azaltzen ari diren erronka eta mehatxuei gutxieneko bermeekin aurre egin ahal izateko eta euskaldunak babesteko ezkutua eraikitzeko, Euskal Herrian hizkuntza-politika burujabea indarrean jarri behar da eta horretarako Euskararen Errepublika independentea eskuratu behar da».

Bai Euskarari elkartearen hitzetan, ospatzeko eguna ez ezik aldarrikatzekoa ere bada Euskararen Eguna. «Euskaraz lan egin eta euskaraz bizi nahi dugula esatekoa». «Gurean egunero da Euskararen Eguna» dioen afixa prestatu dute, «espazioak euskaraz betetzeko lanean» ari diren egiturek afixatu dezaten.

Alderdien adierazpenak

EH Bilduren ustez, euskararen aurkako «oldarraldi politiko-judiziala» intentsitatez igo da azken hilabeteetan, eta hizkuntza minorizatuen aurkako «erasoaldi zabalago baten parte» kokatu du. Horren adibidetzat jo ditu, besteak beste, PSNk eremu mistoko eta ez-euskalduneko lan deialdietan euskara meritu gisa hartzearen aurka egin gogo duen dekretua, Molac legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak ebatzi izana Irungo Udaltzaingoaren lan eskaintza batean euskara eskatzea diskriminatzailea dela. «Gertakari hauek guztiak hain denbora laburrean kateatu izana ez da kasualitate hutsa. Badago sakoneko korronte bat hizkuntza minorizatuen kontrakoa, eta bidea egiten ari da. Jauzi kualitatiboen aurrean gaude», adierazi du koalizio abertzaleak.

Horrez gain, azken hilabeteetako azterketa eta ikerketa batek baino gehiagok euskararen ezagutzari zein erabilerari buruz «motelaldian eta are atzeraldian» ez ote gauden «zantzu nabarmenak» erakutsi izana deitoratu du EH Bilduk.

Hala ere, baikor izateko motiborik ere ikusi dute ezkerreko independentistek. Hala, «pozgarri» eta «eredugarri» jo ditu Brebeta eta Baxoa azterketak euskaraz pasatzearen alde Seaskako irakasleek eta ikasleek egindako desobedientzia ekintza eta euskarazko murgiltze irakaskuntza onar dezan Frantziako Konstituzioa aldatzeko Ipar Euskal Herriko parlamentario guztiek Emmanuel Macron Frantziako presidenteari gutuna idatzi izana. Nafarroaren zonifikazioaren kontrako eta hizkuntza eskubideen aldeko Cortesko adierazpena, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan euskaraz ikasi ahal izateko ikasleen borroka, Errigorak martxan jarri duen Agerraldia proiektua eta euskara elkarte berrien sorrera ere goraipatu ditu.

Horiek horrela, euskaldunon hizkuntza eskubideen aldeko borrokan berretsi da EH Bildu. «Hizkuntza gutxituen aurka egitea aniztasunaren aurka egitea da, eskubideak ukatzea, eta, ondorioz, elkarbizitzari eraso egitea. Guk ez diogu inori euskara inposatu nahi, baina, era berean, inork ezin digu guri hizkuntza hegemonikoa inposatu geure herrian». 2022. urteak inflexio puntua markatu behar duela adierazi dute. «EAEko Euskararen Legeak 40 urte beteko dituen urteak hizkuntza politika berriaren eztabaida parez pare irekitzeko garaia behar duela deritzogu. Kaleak hartu, herri adostasun zabalak josi eta euskalduntze prozesuak eskatzen dituen jauziak prestatzeko garaia da. EH Bildu, dagokion neurrian, indar biziz ahaleginduko da langintza horretan».

EAJren iritziz, «euskarak egiten gaitu herri. Eta euskara gizarteko ahalik eta eremurik gehienetan, guztietan ahal bada, erabili behar da, hizkuntza gisa biziko bada». Berriki Euskadi egiten: Euskara bizi eta euskaraz bizi ebazpen-proposamena argitaratu dutela oroitarazi dute jeltzaleek, eta bertan jasotakoak nabarmendu dituzte. EAJren arabera, «orain dela gutxi arte» euskara bere eremu naturalean nagusi zegoen; horregatik, euskal gizarteari dei egin dio euskara euskal hiritarren artean nagusia izan dadin.

Hori dela eta, «hezkuntza-arloari leporatu nahi zaion erantzukizuna zehaztu» nahi izan du EAJk, gaur egun, hezkuntza bere eginkizuna «bikain» betetzen duela ebatzita, eta norbanakoengan jarri du ardura. «Erabilera bermatuko bada, belaunaldi bereko kideen arteko eta belaunalditik belaunaldirako kideen arteko transmisioa zaindu behar da. Hori norberari eta familiari dagokigu. Guztion eginkizuna da». Ezinbestekotzat jo du eguneroko bizimodu arruntean ditugun harreman naturalak euskaraz bideratzea.

PSEk «akordio zabalak eta askatasuna» aldarrikatu ditu. Eneko Andueza PSEko idazkari nagusiak adierazi du euskararen promoziorako konpromisoa dutela sozialistek «momentu oro eta eremu guzietan», eta «euskararen inguruko akordio handi guzietan» egon direla baieztatu du, hala nola Euskal Autonomia Erkidegoko estatutua eta Euskararen Normalizazio Legea aipatuta. Baina, era berean, «askatasuna» ere aldarrikatu du. «Euskaraz bizitzeko askatasuna, askatasuna administrazioarekiko harremanean, askatasuna norberak nahi duen hizkuntzan lan egiteko, euskara gutxietsi gabe, baina ez dakiena baztertu gabe». #euskara365egun traola erabilita PSEk sareetan kanpaina bat eginen duela iragarri du Anduezak.

Ahal Dugu-k «atzerrian zein Euskadin», erronka bera dutela erran du: «gure hizkuntza zaintzea, erabiltzea, sustatzea eta bizi-esparru guztietan presentzia ematea». COVID-19aren pandemiak euskarari egin dion «kaltea» aipatu du, «batez ere familia euskaldunak ez dituzten haurren kasuan», eta plataforma digitaletan euskararen presentzia bermatzeko zailtasuna dagoela ere azpimarratu du. «Euskadiko alderdi guziek salatu dugu eta mahai gainean jarri dugu, garrantzitsua eta ezinbestekoa iruditzen zaigulako euskarak bere presentzia izan behar duela aldarrikatzea, eta bide horretan pausoak ematea». Heldu euskaldunei ere dei egin diete, haurren aitzinean euskaraz mintza daitezen.

EH Baik aldarrikatu du «egunero» dela euskararen eguna, «aske eta libre euskaraz lan egin eta bizitzeko eguna». Horiek horrela, euskararen erabilpenean zein irakaskuntzan diren oztopoak salatu ditu. Azterketak euskaraz pasatzeko ezintasuna deitoratu, eta abenduaren 10ean Seaskak Bordelen antolatu duen protestan parte hartzera deitu dute. EH Bairen hitzetan, «euskarak, eta orohar hizkuntza gutxitu guziek, estatu juridiko berezi bat behar dute bizirauteko». Hala, «sostengu osoa» adierazi diete egunerokotasunean euskararen alde ari diren guziei: «euskaldunak, elkarteak, erakasleak, ikasleak… Euskararen kontrako erasoa, euskaldunen kontrako erasoa da. Gure hizkuntzari diogun atxikimendua erakutsi behar dugu eta erasoari kolektiboki erantzun, mobilizazioen bitartez»


Hasi da azoka digitala

Summary: Hasi da azoka digitala. Dagoeneko salgai daude azokaren 56. aldian egongo diren 990 nobedadeak: 733 liburu, 143 disko, 37 aldizkari eta bestelako 77 produktu. Bihar hasiko da azoka presentziala, 10:00etan.

Dagoeneko martxan da Durangoko Azokako denda digitala. Goizean goiz jarri dute martxan, eta dagoeneko salgai dira azokaren 56. aldian egongo diren 990 nobedadeak: 733 liburu, 143 disko, 37 aldizkari eta bestelako 77 produktu. Egun ez-presentziala da gaur: ez da ekitaldi presentzial eta jendetsurik egingo, eta Durangoko Azoka ireki ohi duen ikasle eguna ere beste era batean egiten ari dira. Lehiaketa berezi bat antolatu dute Lehen Hezkuntzako eta DBH zein Batxilergo mailetako ikasleentzat.

PortaDA! gisa izendatu dute erronka, eta euskarazko liburu eta diskoak ezagutzeko eta gaztetxoen sorkuntza sustatzeko helburuarekin antolatu dute. Euskal Herriko ikastetxe ugari batu dira erronkara, eta Sopelako (Bizkaia) eta Azkoitiko (Gipuzkoa) bi ikastetxe izan dira garaileak: Sopelako Ander Deuna Ikastolako kideek irabazi dute Lehen Hezkuntzako garaikurra; DBH eta Batxilergoko kategorian, berriz, Azkoitia BHI ikastetxeak irabazi du.

Larunbatean hasiko da azoka presentziala, unibertso hori berezko egiten duten erakusmahai, aurkezpen, solasaldi, kontzertu eta bestelako anitzekin. Goizean irekiko ditu ateak, eta,10:00etatik aurrera, ordu eta erdiko bost txandatan sartu ahalko dira bisitariak —10:00etatik 11:30era, 12:00etatik 13:30era, 14:00etatik 15:30era, 16:00etatik 17:30era eta 18:00etatik 19:30era, hurrenez hurren—. Txandetan izena eman daiteke dagoeneko durangokoazoka.eus webgunean.

Plateruena edo Ahotsenean Zuzenekoak gunean egingo diren kontzertuetarako ere txanda hartu beharko da lehenago. Kasu horretan, txanda independenteak izango dira, kontzertu bakoitzeko txanda bat. Egunero hamar talde edo bakarlari igoko dira oholtzara: 11:00etan hasiko da lehena, eta gehienez 22:00etan amaituko du azken taldeak. Landako eta Plateruena espazioez gain, beste hainbat gune ere egongo dira —Szenatokia, Irudienea, Saguganbara, Kabi@, Talaia eta Ahotsenea solasaldiak—, eta, horietara sartzeko, ez da aurrez erreserbarik egin beharko.


Lanen ondorioz, berandutzeak

Summary: Lanen ondorioz, berandutzeak. Gipuzkoan egiten ari diren zenbait obrak, trenak berandutzeaz gain, murrizketak eragin dituzte. Horren ondorioz, kexu dira bidaiari eta langile batzuk. Besteak beste, eraikitzen ari diren hirugarren erraila egiteko lanek eta abiadura handiko trenaren lanek sortu dituzte eragozpenik handienak.

Goizeko hamaikak dira. Donostiako geltokian trenaren zain daude bidaiariak; izan ere, 11:07an da iristekoa Irundik Brinkolarainoko bidea egiten duen trena. Obretan dago geltokia; abiadura handiko trenaren geltoki berria eraikitzen ari dira Donostian. Berehala eman dute bozgorailuetatik abisua: iristear da trena. Geltokiko ordulariak 11:07 jo dituenean iritsi da trena geltokira. Dagokion orduan dator oraingoan, baina, hala ere, kexu dira zenbait bidaiari; gaurkoan puntual iritsi bada ere, maiz berandu heltzen dela salatu dute.

Fatima Fernandezek, esaterako, egunero hartu behar izaten du trena. Gehienetan, Urnietatik Donostiarako bidea egiten du, baina Donostiatik Tolosara joateko ere hartu izan du trena. Garraio publikoa erabiltzearen alde dagoela azaldu du Fernandezek, baina, dioenez, trena «askotan» iristen da berandu: «Ia egunero gertatzen zait: hamar bat minutu lehenago iristen naiz geltokira, eta ordu erdi gehiago egon behar izaten dut trenaren zain».

Eta, trena berandutzeaz gain, trena abisurik gabe kendu izana ere gertatu izan zaiola azaldu du Fernandezek: «Noizbait gertatu izan zait, 20:30ean lantokitik atera, geltokira joan eta trena ez igarotzea». Horrelakoetan, hurrengo trenaren zain gelditu behar izaten duela dio. «Ez zait itxarotea beste aukerarik geratzen».

Lanera joateko edo beste norabait berandu ez iristeko, beraz, irtenbide bakarra ikusten du Fernandezek: «Hobekien datorkidan trena hartu beharrean, aurreko trena hartzen dut gehienetan, inora berandu ez iristeko». Hala ere, garraio publikoaren aldeko bezeroa den heinean, «zerbitzu on bat» edukitzea gustatuko litzaiokeela defendatu du Fernandezek.

«Hurrengo geltokia: Andoain erdia», egin die abisu treneko bozgorailuak bidaiariei. Batzuk musika entzungailuak belarrietatik kendu, bildu, poltsikoan gorde eta alboko eserlekuan utzitako motxila bizkarrean jarrita jaitsi dira trenetik. Beste batzuk, berriz, bertan igo dira. Astelehenetik ostiralera egunero hartzen du trena Marina Gomezek. Izan ere, Legazpitik Andoainerako eta Andoaindik Legazpirako bidea egin behar izaten du beti. Bi urte dira bide hori egiten duela, eta bat dator Fernandezekin. Gomez ere «haserre» dago Renferen zerbitzuarekin. «Izan ere, egunero badago zerbait», azaldu du. Tren geltokira joaten denean, «askotan», aurreikusitakoa baino denbora gehiago itxaron behar izaten duela-eta kexu da Gomez: «Trena iristeko pare bat minutu falta denean, bozgorailuetatik esaten dute trena ez dela pasatuko».

Andoainen ari da ikasten Gomez, eta trenak berandutzeagatik, «batzuetan», klasera berandu iritsi behar izan duela azaldu du: «Trena ez datorrenean, askotan, hurrengo trenari itxaron behar izaten diot».

Renfeko Komunikazio arduradun Alvaro Etxanizek ez du ukatu tren batzuk behar baino beranduago iristen ari direla. Are gehiago, ados dago bidaiarien kexekin. Atzerapenak trenbidean egiten ari diren lanei dagozkiela argitu du Etxanizek: «Egia da obretan aldaketak izan ditugula; esaterako, seinale berriak Errenterian; obrak Donostiako geltokian; Iztuetako biaduktuko obrak… Horien eraginez, tren batzuk kendu behar izan ditugu, atzerapen handiak izan dira, eta traba handiak eragin dizkiete gure langileei eta bidaiariei».

Hirugarren erraila

Adif enpresa hirugarren erraila ezartzeko lanak egiten ari da Irun eta Astigarraga artean, euskal trenbide sarea Europako trenbide zabalerara egokitzeko. Hirugarren erraila eraikitzeak ere «atzerapenen bat» eragin du trenei dagokienez. Adifeko komunikazio arduradun Amaya Lezamak argitu duenez, obra hori egiteko Astigarraga-Irun ibilbidean zeuden tuneletako galiboa handitu behar izan dute. Horretarako, makina bat erabiltzen da, trenaren erabilera ahalbidetzen duena, baina trenbide bakarrean. Lezamaren hitzetan, horrek murriztu egin du Irun eta Lezo arteko trenen zerbitzua.

Murrizketen jakitun dira Renfe eta Adif enpresak, beraz. Baina, Lezamak gaineratu nahi izan du obra guztiek sortzen dituztela eragozpenak: «Obrek eragiten dituzten arazoak eta sor daitezkeen eragozpenak uler ditzakegun arren, lan horiek ezin dira bestela egin. Hobetzeko eta aurrera egiteko, obrak egin behar dira».

Etxanizek «ulergarritzat» jo ditu hirugarren errailaren, Donostiako geltoki berriaren eta Abiadura Handiko Trenaren obrek eragin dituzten gorabeherak: «Alde horretatik, ulergarria da azpiegitura obra handiek aldaketak eta eragozpenak eragitea aldirietako zerbitzuak eskaintzeko garaian».

Etxanizen hitzetan, lau urte igaro dira trenen atzerapenen arazoa hasi zenetik. Baina, hala ere, nabarmendu nahi izan du «hamar bat egun» badirela trenak «inolako atzerapenik gabe» dabiltzala: «Oro har, obrak egitean izandako ustekabeko gorabeherek eragin dituzte atzerapen horiek guztiak, eta 2017ko udatik jasaten ari garen arazoa da hori, gainera. Baina azken egun hauetan obretan ondo aritu direla esan beharra daukagu, gorabeherarik gabe, eta, beraz, ez dugu izan ia atzerapenik». Gehitu nahi izan du, gainera, aurtengo urtarriletik urrira 3,9 milioi bidaiari pasatxok erabili dituztela aldiriko trenak Gipuzkoan; hau da, iaz baino %15,5 gehiagok: «Pandemia hasi aurreko bidaiari kopurura itzultzen ari gara pixkanaka».

Villabonan, atzerapenik ez

Iritsi da trena Villabona-Zizurkil geltokira. Gainontzeko geldialdietan bezala, trenera igo eta trenetik jaitsi da jendea, norbere gauzak hartuta. Geltoki horretan jaitsi da Maddi Etxebeste ere. Trena «oso gutxitan» erabiltzen duela aitortu du Etxebestek, «bikotekideari bisita egiteko baino ez». Donostiatik Villabona-Amasarako bidea egiten du halakoetan: «Berehala iristen naiz; Donostian hartzen dut trena, eta hogei bat minutuan iristen naiz Villabonara».

»Erosoa eta azkarra»; hala definitu du Etxebestek trena. Aitortu du aurtengo udan gehiagotan erabili duela tren zerbitzu hori, eta noizbait gertatu izan zaiola, aurrez abisurik jaso gabe, trena berandu iristea: «Behin, gaueko azken trena hartu behar nuen, eta, ez zetorrela ikusita, larritu egin nintzen, baina, azkenean, behar baino hamabost bat minutu geroago iritsi zen geltokira».

Hala eta guztiz ere, adierazi du, Fernandezi eta Gomezi ez bezala, ez zaiola inoiz gertatu hartu behar zuen trena kendu izana: «Egia da trenen bat berandu iritsi izan zaidala, baina inoiz ez dut gelditu behar izan hurrengo trenaren zain». Azaldu duenez, trenak berandu Donostiako geltokian hartu behar izan duenetan iritsi izan zaizkio gehienbat: «Villabonan hartu behar izan dudanetan, aldiz, ez dut gogoan inoiz arazorik izan dudanik».

Atzerapen horiek, batez ere, udan gertatu izan zaizkiola gaineratu du Etxebestek, baina trena hartu duen azken aldietan beti «iritsi behar zuen orduan» iritsi izan dela aitortu du: «Egin ditudan azken tren bidaietan ez da izan inolako atzerapenik, puntual iritsi izan da beti».

Etxebesteren hitzak bere eginda, Etxanizek gehitu nahi izan du eguraldi txarraren ondorioz gertatu dela azken hamar egunotan izan den atzerapen bakarra; ez, ordea, obren eraginez. Hain zuzen, horixe bera nabarmendu nahi izan du Adifeko komunikazio arduradun Lezamak ere: «Izandako gorabehera guztiak ezin zaizkie leporatu obrei. Arrazoi asko daude trenak berandutzeko eta murrizketen arazoak gertatzeko, eta azpiegituren matxurak eta baldintza klimatikoak daude atzerapen horien artean».

12:15 markatzen du treneko ordularian. «Hurrengo geltokia: Zumarraga», entzun da trenean. Iritsi da bere helmugara; zegokion orduan, gainera.


Summary: «Gezur asko esan dizkigute metroari buruz». Donostiako metroaren aurkako borrokak eta migratzaileen eta presoen aldekoak bizi dute, gaur egun, Aranjuelo. Ez zaio batere gustatu Donostiak azken urteotan izan duen eraldaketa.

“Matematikaria naiz ni”. Marifran Aranjuelok (Donostia, 1947) hala deskribatu du bere burua, baina gizarte mugimendu askotan aritu da eta ari da lanean buru-belarri. Satorralaia Donostiako metroaren aurkako bizilagunen mugimenduko kidea da egun, eta oso kritiko hitz egin du proiektu horri buruz. Presoak eta migratzaileak ere oso gogoan ditu. “Ez gara ari gauzak ondo egiten”.

“Borrokalaria da emakume hori, oso borrokalaria”. Zure ezagun askok esandakoa da. Hainbesterako al da?

Ez, ez. Normal-normala naiz ni, baina, gustatzen ez zaidan zerbait ikusten dudanean, kontra egiten saiatzen naiz, besterik ez.

Matematika, Filosofia eta Zuzenbidea. Unibertsitateko hiru ikasketa dauzkazu eginda.

Matematikaria naiz ni. Betidanik asko gustatu izan zait matematika, eta oso gustura egin nituen ikasketa horiek. Logikan-eta sakontzeko, beharrezkoa nuen Filosofia, eta horregatik egin nituen ikasketa horiek, ez naizelako neure kabuz liburuak lantzearen zalea. Zuzenbide ikasketak, berriz, badaezpada egin nituen, neure burua babesteko. Baina tituluek ez daukate garrantzirik; ez dute ezer esan nahi. Titulurik eta ia eskolarik gabeko jende interesgarri asko ezagututakoa naiz.

Donostian ekin zenien ikasketei. Ikasle garaitik zeneukan gizarte mugimenduekiko interes berezi hori?

Baliteke… Ama nahiko gorria zen alde horretatik; erregeek ez zeukatela meriturik, aberats guztiak lapurrak zirela, Eliza ere bai… Aitarekin, berriz, arrazoia nuenean ez isiltzen ikasi nuen. Aita ez zen ezkerrekoa, nahiz eta gerora aldatu egin zen.

Frankismo garai betean, zerekin topo egin zenuen Zaragozan?

Etxean ez zegoen dirurik, eta Donostian egin nuen Matematika ikasketetako lehen urtea, Jesuitetan; Carlos Santamaria izan nuen irakasle, oso maisu ona. Ondoren, jada, Zaragozara [Espainia] joan nintzen ikasketak amaitzera. Batzar askoko urteak izan ziren, manifestazioak, protestak… PCEn sartu nintzen 1968 amaieran, alderdi komunistan. Euskal Herrian salbuespen egoera deituta zegoen orduan, eta erbesteratu asko zegoen. Erbesteratuen zerrenda bat geneukan guk, eta larunbat-igandeetan binaka joaten ginen bisitan. Jende asko ezagutu nuen horrela, Juan Cruz Unzurrunzaga tartean.

Parisen harrapatu zintuen 1968ko maiatzak?

Ez. 1969an joan nintzen Parisera, baina artean nabari zen 1968ko maiatzeko giro berezi hura. Euskal Herriko jende asko ezagutu nuen Parisen, eta pixkanaka nabaritu nuen PCE ez zela nire tokia. Bekarik ere ez neukan, eta Bilbora joan nintzen, Matematika Fakultatea egiten hastekoak zirela esan zidalako lagun batek. Irakasle laguntzaile gisa hasi ginen lanean han. Batzar askotan parte hartu genuen orduan ere. Justo Mañas zen dekanoa, gogoan daukat oraindik ere. 1970eko abenduan hasi zen Burgosko Prozesua, eta borroka urte garrantzitsuak izan ziren haiek. Bilboko unibertsitatean urtebete eginda, gutun bat iritsi zitzaigun udan, kontratua ez zigutela berrituko esanez.

Gehiegi pentsatu gabe, Parisera joan zinen berriz ere, ezta?

Unibertsitate inguruan, Casa Italian bizi izan nintzen Parisen, eta izugarrizko giroa geneukan; libanoarrak, palestinarrak, siriarrak, irandarrak… denetik zegoen han. Frantsesez hitz egiten genuen denok. Soraluzekoa zen nire ama, eta Akizen bizi zen haren lagun min bat. 11 urte nituela, kanpalekuetara joaten hasi nintzen amaren lagun horren alabekin, frantsesa ikastera. Alemana ere ikasi nuen gerora, baina ez frantsesa bezain ondo.

Bilbon Txurdinagako institutuan sartu-irtena eginda, 1974an Madrilera joatea erabaki zenuen azkenean. Zer giro zegoen orduan Espainiako hiriburuan?

Euskal Herrian ezinezkoa zen hezkuntza publikoan lan egitea, eta nik ez nuen lan egin nahi eremu pribatuan. Irakasle asko ezagutu nuen Parisen, eta haiek, agian, Madrilen lagunduko zidatela pentsatu nuen. Ama gaixotu egin zen, Donostiara itzuli nintzen momentu batean, eta une horretan Juan Cruz Unzurrunzagak deitu zidan, ea Madrilen bi lagunentzako tokirik ba ote nuen galdezka. Irailaren 18an tinbre joka hasi ziren Donostiako gure etxean, 05:00etan. ETAkoa nintzen susmoa zeukaten poliziek.

Madrilen bizi zen nire anaia, eta handik ateratzeko esan nion, baina, trenean zetorrela, bi gizon eseri zitzaizkion ondoan. Bost-sei orduz eduki zuten anaia polizia etxean, eta jarraian atxilotu zituzten Unzurrunzaga eta Jose Ignacio Mugika Ezkerra. Ni ere Madrilera eraman ninduten, eta hamar egun egin nituen han. Jende asko zeukaten atxilotuta. Yeseriasera eraman gintuzten preso, eta han ezagutu nuen, besteak beste, Eva Forest [idazle eta militante katalana]. Espainiako Gobernuko buruzagi garrantzitsuren batekin egin zituzten mugimenduak tarteko, ez genuen denbora askorik igaro kartzelan. Handik aterata, unibertsitatera joan nintzen berriz.

1981 inguruan, nolatan erabaki zenuen Alemaniara joatea?

Buruan bueltaka nerabilen Alemanian nolatan gertatu ote zen nazismoaren kontua, eta horregatik erabaki nuen migratzaileekin irakasle gisa lan egitera joatea. 1984an Kolonian nengoen ni, eta azaroaren 20an Santi Brouard [Herri Batasuneko buruzagia] hil zuten Bilbon. Hurrengo egunean atentatu bat izan zen Madrilen, Luis Roson Espainiako armadako buruaren aurkakoa. Gau hartan bertan, azaroaren 21etik 22rako gauean, 01:00etan, Madrilgo etxean lanean ari zen nire bikotekidea, eta hots ozen bat entzun zuen. Zazpi-zortzi polizia zeuzkan parean; nire bila joan ziren. Ni Gabonak arte ez nintzen ezertaz konturatu, baina nire bila zergatik joan ziren jakin nahi izan nuen gero. Haiek bazekiten ni ez nintzela ETAko kidea, baina lege antiterroristagatik izan zen dena. Eskarmenturen bat eman nahi zuten, eta, pentsa, hurrengo urtean hil zuten Mikel Zabalza.

Joan-etorrian ibili ondoren, 2008an Donostiara itzultzea erabaki zenuen azkenean. Zerikusi gutxi izango zuen zuk utzi zenuen Donostia harekin, ezta?

Donostia oso aldatuta zegoen ordurako. Joan-etorrian ibiltzen nintzen, eta ikusita nengoen aldaketa, baina izugarria izan da.

Zer ez zaizu gustatzen gaur egungo Donostiatik?

Turismoa. Aldatu egin da Donostia; turistaz eta hotelez beteta dago dena. Ezin dut ulertu udal gobernuaren jarrera. Hauteskundeena bihurtu da lau urtez behin botoak uzteko tresna; bakoitza bere inguruan mugitzen ez bada, alferrik ari gara.

EH Bilduk egindako ikerketa baten arabera, 2016tik 2021era Donostian 34 hotel eraikitzeko lizentzia eman zuen udalak.

Eta berdin jarraitzen dute! Begira zer egin duten Santa Teresa komentuarekin [Japoniako fundazio bati saldu diote zati bat]. Parte Zaharra jada ez da Parte Zaharra; Madrilen, Amsterdamen edo Moskun aurki daitezkeen denda berberak daude. Eta zer esanik ez tabernekin; berdinak dira denak, eta mafia handi bat dago atzean.

Metroaren aurkako borrokan, buru-belarri sartuta zabiltza Satorralaia bizilagunen mugimenduan, baina aurrera jarraitzen dute lanek.

Inoiz ikusi dudan zentzugabekeriarik handienetakoa da Donostiako metroarena. Aurrera doa, eta bukatuko dute ziurrenik, Gijonen [Espainia] gertatu zaiena gertatzen ez bazaie behintzat; han urez beteta daude tunelak, eta ez dago metrorik. Hemen ere, agian, zorte pixka batekin, urez beteko da dena, eta argazki hori izango dugu. Baina, lanak amaituta ere, Donostian metrorik ez dela behar esaten jarraituko dut nik.

Izan zarete Donostiako udaletxean, izan zarete Eusko Legebiltzarrean, egin dituzue manifestazioak, protestak… Baina jendea zergatik ez da gehiago mugitzen horrelakoetan?

Komunikabide batzuek izugarrizko lana egiten dute metroaren alde. Zer borroka dauden, borroka eginda zer lortzen den… Ez dago interesik horrelako kontuak jakinarazteko.

Metroaren aldekoek defendatzen dute azpiegitura hori ezinbestekoa dela autoak hirigunetik ateratzeko.

Oso ideia polita da hori, baina gezur hutsa da. Autobus geltoki asko kenduko dituzte metroa egiten dutenean. Oxala autoak kenduko balituzte, baina ez da gertatuko halakorik.

ETS Euskal Trenbide Sarean ere oso ondo ezagutzen zaituzte.

Bai. Bilera asko eskatu dizkiegu, baina errespeturik gabe ari dira. Ez dago eskubiderik. Metroaren proiektuaren dokumentua eskatu eta ezin digutela eman esan izan digute, segurtasunagatik. Zer segurtasun eta zer demontre? Beste alde batetik lortu genuen azkenean. Horrela gertatu zaigu gauza guztiekin; oztopoa oztopoaren atzetik. Gezur asko esan dizkigute metroaren inguruan. Pio Barojako larrialdi irteera, esaterako, ez da larrialdi irteera bat, jendea hiltzeko tranpa handi bat baizik. Laurehun eskailera baino gehiago daude, eta desnibel ikaragarria. Stuttgarteko [Alemania] aditu bat ekarri genuen, eta ezin zuen sinistu ikusten ari zena, baina baldintza guztiak betetzen dituztela erantzuten dute eurek. Ez daukate lotsarik.

Zer esango zenioke Eneko Goia Donostiako alkateari?

Lotsarik ez daukala. Bera maneia dezaten uzten du, baina, bere seme-alabek egunen batean bizimodu hobe bat izan dezaten nahi badu, pentsatzeko eskatuko nioke; metroarekin, hotelekin… zer egiten ari den pentsatzeko. Ez dezala pentsatu boterean eta diruan bakarrik; koronabirusarena baino birus arriskutsuagoak dira boterearena eta diruarena.

Presoen eskubideen aldeko borroka, desjabetzeena, migratzaileena… Nondik ateratzen duzu denbora eta indarra?

Denok daukagu denbora eta indarra, nik ez daukat ezer berezirik; lehentasunak jartzea da kontua. Presoak ezin ditut ikusi horrela. 70 urte baino gehiago beteta, ia 30 urte kartzelan jada, gaixo, koronabirusaren konfinamenduarekin… Horiek bai daukatela indarra, eta ez nik!

Gertuenekoari helduta, amaitu berri da COP26 goi bilera, Glasgown.

Dena gezurra da; ez dut ezer sinisten. Iberdrola-eta dira beti garaile. La Vanguardia-k, El País-ek… egunkari horiek ere zer-nolako propaganda egiten dute energia berriztagarrien alde? Oso ekologistak gara denok hitzez, baina gure telefono, ordenagailu eta gainerako gailuak mantentzeko mineralak Afrikatik hartzen ditugu, eta eurei hondakinak itzuli.

Koronabirusaren pandemiaren kudeaketarekin ere kritiko zara oso. Nola ari zara bizitzen errealitate berria?

Oso gaizki. Ez naiz aditua, baina modu bateko konfinamendua izan genuen Donostian, eta bertatik 20 kilometrora, Ipar Euskal Herrian, bestelakoa izan zuten. Baina birusa ez al da bera? Eta nork esan dezake ona dela jendea egun guztian etxetik atera gabe egotea? Etxe guztiak ez dira ehun metro koadrokoak eta bistak dauzkatenak. Egoera ez da erraza, baina barruraino sartu digute beldurra, eta hori ez da ona.

Zer gelditzen zaizu egiteko?

Presoak eta migratzaileak falta zaizkit. Ez gara ari gauzak ondo egiten.


«Pandemiak loa galarazi dit niri ere»

Summary: «Pandemiak loa galarazi dit niri ere». Miren Basarasek esan du txertoak «oso onak» izan arren, transmisioa eteteko neurriak ezinbestekoak direla. Uste du askatasunaren izenean txertoari uko egiten diotenak «berekoiak» direla.

Biologoen Elkargo Ofizialen Espainiako Kontseilu Nagusiak eta Biologiako Dekanoen Espainiako Konferentziak COVID-19aren pandemian egiten ari den lana aitortu dio Miren Basaras (Bilbo, 1968) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko mikrobiologoari. Joan den barikuan jaso zuen aitortza, Madrilen.

“Diziplina anitzeko lankidetzaren bidez, osasungintzan egin diren aurrerapenengatik” jaso duzu aitortza. Zertan ibili zara eta zabiltza pandemia garai honetan lanean?

[EHU Euskal Herriko] Unibertsitateak COVID arduraduna izendatu ninduen. Nire egitekoa izan da agertzen diren kasu positiboak aztertu, ikusi zein ikastetxetan agertzen diren, agerraldirik dagoen; hau da, kudeatzea pixka bat hori. Baita harremanetan jarri ere Osakidetzako zaintza epidemiologikoarekin, neurri bereziren bat hartu behar den kasu asko agertzen badira, eta abar. Hori izan da lan printzipala. Horrez gainera, protokoloak ezarri EHUren ikastetxeetan kasu positiboen gorakada kontrolatzeko. Beste egiteko bat izan da dibulgazioa: COVID-19ari lotutako hainbat gai ahal den neurrian dibulgatzea, gizarteak errazago ulertzeko.

Gaur egun, zein da EHUn duzuen egoera epidemiologikoa?

Gizartean ikusten duguna gertatzen da unibertsitatean ere. Gizartean kasuak jaisten direnean, unibertsitatean ere bai; eta alderantziz. Azken finean, unibertsitatea gizartearen parte da. Egoera, oro har, ona da, baina gizartean ikusten moduan, kasuen gorakada txiki bat dugu. Klaseak modu presentzialean eman daitezke. Ez dugu ahaztu behar pandemia hasieran denok etxean geundela eta klaseak online ematen zirela. Ikasturte honetan aurrerakada handia egin dugu, eta modu presentzialean ematen dira orain, neurri guztiak beteta.

Txertoei esker, etortzear dauden Gabonak askoz lasaiago igaroko genituela uste genuen, eta, oro har, lasaitu gara, baina badirudi ez dela hala izango. Mezu baikorregiak jaso ditugu?

Egia da txertoari esker hobeto gaudela; hori ezin da ukatu. Hildakoen kopurua eta ospitaleetako presioa ez da aurreko uhin epidemikoetan geneukana, eta hori txertoari esker da. Txerto hauek egiten dutena da kasu larriak gutxitzea; hori da beraien helburua eta horretarako diseinatu ziren. Baina txerto hauek ez dute transmisioa eteten. Horretarako, beste neurri batzuk hartu behar dira: maskararen erabilera, aireztapena, distantzia… Barneratu dugun mezua da txertoekin dena konponduta dagoela, baina hori ez da egia. Neurri batean, bai, baina transmisioaren arazoa ez dute konpontzen. Alde horretatik badirudi lasaitu egin garela. Baina badakigu birusaren transmisioa altua denean ospitaleratze tasa ere handitzen joango dela. Izan ere, txertoak ez dira %100 eraginkorrak, oso onak diren arren. Nahiz eta txikia izan, beti egongo da ospitaleratzeko eta kasu larriak izateko arriskua. Barneratu behar duguna da pandemian gaudela oraindik, eta ezin dela kudeatu bakarrik Bizkaian edo Europan… Mundu osoko arazoa da. Are gehiago agertu diren aldaera berriekin. Pandemia ez badugu mundu osoan kontrolatzen, ezer gutxi egiten ari gara.

Omikron kezkagarria da?

Kezkatzekoa da, ez dakigulako zein izango den bere portaera. Aldaera berri bat sortzea kezkagarria da, baina orain aztertu behar da zein mailatakoa den: kutsakorragoa den, kaltegarriagoa den… Kezkatzen du birusak aldaera berriak sortzeko duen gaitasunak, baina hori da birusen biologian dagoen ezaugarri bat. Hori gertatzen da transmisioa handia delako. Beraz, lortu behar duguna da transmisio hori txikitzea. Horretarako, txertoak garrantzitsuak dira. Gure inguruan txertatze maila handia da, baina beste herrialde batzuetan oso txikia da. Horiei lagundu behar diegu.

Txertatzea hasi zenetik ohartarazi izan duzue txertoak iristen ez diren herrialdeetan aldaera arriskutsuak sor daitezkeela.

Transmisioa handia den lekuetan birusak eboluzionatzen jarraituko du, aldaera berriak sortuz. Hegoafrikan ikusi dute hori gertatu dela, eta, alde batetik, hori zoriondu egin behar da, ikusi egin dutelako. Hegoafrikan, zorionez, badute zaintza epidemiologiko indartsu bat: sekuentziazioak egiten dituzte, aldaerak bilatzeko. Beste herrialde batzuetan hori ez dugu egiten. Beraz, munduan egon daitezke ezagutzen ez ditugun beste aldaera batzuk.

Durangoko Azoka, santomasetakoa, Gabonetako erosketak, enpresa afariak eta familia otorduak… Kezkatzen zaituzte?

Kezkatzen naute, ikusten dudalako batzuk barneratu duten mezua dela normaltasun egoera batean gaudela, eta hori ez da egia. Birusa gure artean dago; oraingo honetan, modu eroso batean. Gero eta kasu gehiago ikusten ari gara ospitaleetan, eta baita ZIUetan. Zenbat eta ohe gehiago okupatuta egon, bereziki ZIUetan, ospitaleko presioa handitu egiten da. Eta ez bakarrik ospitale mailan; baita lehen mailako arretan ere. Horrek egiten duena da beste gaixo batzuk ez ailegatzea ospitaleetara, edo kirurgiak etetea garai batean bezala, minbiziak ondo ez kontrolatzea… Ardura hartu behar dugu denok; guk gizarte moduan, baina baita agintariek ere, neurriak hartuta.

Zientzialariek aspalditik ohartarazi zenuten pandemia gerta zitekeela; beraz, nolabait prest zeundeten zetorrenerako. Hala ere, maila pertsonalean beste edozeini bezala eragingo zizuen, ezta?

Guretzat ere gogorra izan da. Egunero pandemiaren bilakaera jarraitzeak kezka sortzen dit, eta, noski, niri ere, guztioi bezala, loa galarazi dit eta galarazten dit oraindik. Halere, espero dut ikasi izana etorkizunean etorriko diren pandemietarako prest egon behar garela. Pandemia gehiago etorriko dira, eta inbertsio handiak egin behar dira osasun baliabideetan, ikerketan eta zientzian.

Zuk eta beste hainbat ikertzailek eta dibulgatzailek lan itzela egin duzue txertoaren ingurukoak azaltzeko. Ulertzen duzu zergatik oraindik jendea txertoen aurka dagoen?

Ez dut ulertzen, ez. Ulertzen dut pertsona batzuek esatea beldurra dutela. Beldurra pertsonala da, eta bakoitzak beldurra izan diezaioke gauza bati. Ulertzen ez dudana da txerto hauek onak, seguruak eta eraginkorrak direla ukatzen duen jendea. Zientifikoki guztiz frogatuta dago hala dela. Milioika pertsona txertatuta daude munduan, eta ikusi da seguruak direla. Ez ditut ulertzen txertoari uko egiten diotenak ere askatasun pertsonalaren izenean. Askatasun indibiduala oso garrantzitsua da, baina gizarte osoaren osasun arazo bat kolektibo moduan ikusi behar dugu, eta lehentasuna kolektiboaren askatasunari eman behar zaio. Uste dut askatasun indibidual hori aldarrikatzen dutenak oso berekoiak direla.

Euskal Herriko hedabideetan pertsona berak ibili zarete euskaraz eta gaztelaniaz dibulgatzen, bi hizkuntzak maila berean ipiniz. Zelan dago euskara zientzian?

Euskaraz daukagun oztopo nagusia da ez garela gaztelaniaz beste pertsona. Gaztelaniaz dagoen pertsona kopurua handiagoa da, bi hizkuntzetan egin ahal dugunona baino. Baina nik ikusi dut pandemian eta pandemiatik aparte, hainbat pertsona gaudela bi hizkuntzetan hitz egin dezakegunak arazorik gabe. Era berean, ikusten dudana da euskarazko hedabideak indar handia egiten ari direla zientzia dibulgatzen. Espero dut pandemia pasatutakoan ere maila horri eutsiko diozuela.

Izurria dela eta, gaur egun gehienok badakigu zer diren PCR probak, baina zu ikerketa lanean hasi aurretxoan sortu zen teknika da. Aldaketa handia ekarri zuten?

Bultzada handia izan zen hainbat esparrutan. Nik Mikrobiologia arlotik hitz egin dezaket, eta, gure arloan, birusak, bakterioak eta abar detektatzeko bultzada handia izan zen. Teknika oso arina zen. Handik hona asko eboluzionatu du. Garai batean, PCR horiek egun bat behar zuten emaitza ikusteko; gaur egun, ordu gutxirekin nahikoa da, baita bakar batekin ere. Pandemia honetan, birusen diagnostiko horrek izan duen bultzada izugarria izan da. Diagnostikoan asko eboluzionatu da; zorionez, baita beste esparru batzuetan ere. Gehiago eboluzionatuko da, zientziak ahalmen hori duelako, gauzak poliki-poliki berritzeko eta hobetzeko.

Mikrobiologia da zure arloa. Zergatik aukeratu zenuen?

Nire ikasketetan gustukoa nuen irakasgaia zelako. Mikroorganismoak erakarri ninduten; hau da, ikusezinak diren izaki txiki horiek mikroskopioz ikusi ahal izateak liluratu ninduen, eta horretan hasi nintzen lanean. Mikrobiologia arloan nik asko egin dut lan birusekin; baita bakterioekin ere, baina bereziki birusekin, dituzten ezaugarri bereziekin. Liluratu ninduena izan zen munduan badaudela beste izaki txiki batzuk, batzuetan gu baino azkarragoak direnak. Hori argi ikusten ari gara pandemia honetan: mundu osoa hankaz gora jartzeko gai izan da ikusezina den birus bat.

Pandemia iritsi aurretik, zer ikertzen ibili zara?

Nire ikerketa ibilbidea C hepatitisarekin hasi nuen. 1989an aurkitu berri zegoen. Zer arazo ematen dituen, zer aldaketa sortzen dituen, nola trata daitekeen eta abar ikertzen ibili nintzen. Garai batean, ez zuen tratamendurik; gaur egun, badu, eta eraginkorra da. Horrez gain, papiloma birusarekin ere egin dut lan; umetokiko minbiziak eragiten dituena da. Aztertzen nabil zergatik pertsona batzuetan birus honen genotipoak sortzen dituen umetotiko minbizia, eta beste pertsona batzuetan ez. Txertoek duten garrantzia ere aztertzen nabil; esate baterako, gripearena. Txerto horietan zer aldaketa egin daitezkeen, eraginkorragoak bihurtzeko.

Zer aurkikuntzaren parte izan nahiko zenuke?

Zientzialari bati beti interesatzen zaio dituen galderei erantzunak ematea. Zientzian lan batekin ari garenean, beti galderak botatzen ditugu. Batzuetan, erantzuna ez dugu oso-osoan lortuko, eta, beste batzuetan, zati txiki bat aurkitzen dugu. Nahiz eta zati txiki bat aurkitu, nahikoa da aurrera egiteko. Gauza bitxi bat aurkitzea beti zoriontzekoa da, baina aurkitutakoa txikia denean ere polita da.

Birus batek eragindako pandemian bizi gara, baina bakterioak ere ez dira bazterrean utzi behar. Igaro berri da antibiotikoen neurrizko erabileraz kontzientzia sortzeko eguna, eta ikara eragiten duten berriak zabaldu dira; esaterako, erabilgarri ditugun antibiotikoek espero baino askoz lehenago galduko dutela erabilgarritasuna. Badago konponbiderik?

Asko kezkatzen nauen beste gauzetako bat da. Ikusten ari gara bakterio batzuen kontra ditugun antibiotikoak eraginkortasuna galtzen ari direla; bakterio horiek gai dira aldaketak garatu eta erresistente bihurtzeko. Arazo handia dugu hainbat bakterioren kontra. Bakterio horiek agertzen dira hainbat gaixotasun ditugunean; adibidez, pneumonia dugunean. Baita ebakuntza bat egiten digutenean ere, eta zauriak infektatzen direnean… Bakterio horiek tratatzeko arazoak ditugu dagoeneko, eta etorkizunean askoz handiagoa izango da. Alde batetik, lan egin behar da antibiotikoen erabilera kontrolatzen. Ez bakarrik gizakian; baita animalietan ere. Ulertu behar dugu arazo hau guztia osasun bakar terminoaren barnean; hau da, gizakiaren, animalien eta ingurumenaren osasunean. Botikak ezin ditugu edonon bota. Beste alde batetik, ahalegin handia egin behar da antibiotiko berriak biltzen. Horretarako, asko inbertitu behar da.


Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan

Summary: Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan. Kutxabankek astean egun bitara murriztu du Bilboko Otxarkoaga auzoan dagoen bulego bakarreko leihatila zerbitzua. Bizilagunek protestak hasi dituzte. Bankuek, oro har, Bizkaian, bulegoen %45 itxi dituzte azken hamabi urteetan. Kutxabankek dio erabilera gutxitu delako hartu dutela erabakia.

Duela bi aste topatu zuten oharra bezeroek Bilboko Otxarkoaga auzoko Kutxabanken bulegoko atean: aurrerantzean soilik martitzenetan eta eguenetan egongo da irekita leihatilako zerbitzua, 08:30etik 12:00etara; ordutegi horretatik kanpo gizarte laguntzak eta pentsioak kobratzeko egunetan irekiko da. “Hurrengo astelehenean joan ginen, eta dagoeneko itxita zegoen”, azaldu du Otxarkoagako Familien Elkarteko Cristobal Rivera Okendok. “Denbora askorik gabe, elkarretaratzea antolatu genuen biharamunerako, eta sare sozialen bidez egin genuen deialdia. Ehun bat lagun elkartu ginen, megafono batekin”. Martitzenean, bigarren elkarretaratzea egin zuten Kepa Enbeita plazako bulegoaren parean; eta martitzenero egiteko asmoa dute. “Auzoan daukagun banku bulego bakarra da. Hori zarratzen badigute, zer egin behar dugu? Otxarkoagan daukagun zerbitzu galeran beste pauso bat da”, salatu du. 10.000 bizilagun dira.

Kutxabankeko komunikazio arduradun Endika Ruiz de Zaratek zehaztu du bulegoa ez dela zarratu: “Lehen bezala, irekita egongo da; leihatilako zerbitzua murriztu da”. Esan du gaur egungo erabilerara egokitu direla. “Gero eta gutxiago erabiltzen da zerbitzu hori, eta eskaerara egokitu dugu. Gehiago erabiltzen den egun berezietan, pentsioak edo laguntzak kobratzen direnetan, esaterako, normal irekiko da leihatila, martitzen edo eguen ez bada ere”.

Rivera Okendok azaldu du ez dela egoera horretan dagoen Bilboko auzo bakarra; auzo periferikoetan “ohikoa” bihurtzen ari dela. Maiatzean, berbarako, Arangoitiko bizilagunek manifestazioa egin zuten Bilbo erdigunean, iazko udan itxitako bulegoa zabaltzeko eskatzeko. Kasu horretan, Kutxabankek ez ezik, Caixabankek ere itxi zuen bulegoa. Arangoiti banku bulego barik geratu zen. Eta arazoa ez da soilik hiriburukoa. Bizkaiko landa inguruko herrietan ere nabaritu dute zerbitzuaren galera.

Iaz, Kutxabankek Ean duen bulegoko kutxa automatikoari su eman zioten. “Kutxabankek bulegoa ixteko aprobetxatu zuen erasoa, eta ordutik itxita dago”, azaldu du Iratxe Arriola alkateak. Herrian hainbat protesta egin dituzte bulegoa berriz irekitzeko eskatzeko; udalak ere hartu-eman zuzena izan du. Kutxabankek argi esan die ez duela bulegoa berriro irekiko. Udalak erabaki du udal eraikin batean kutxa automatikoa jartzea; gutxienez, zerbitzu horri eusteko. Lehiaketa publikora aterako dute, eta Kutxabankek hitzeman die aurkeztuko dela. “Gutxienez, zerbitzu horri eutsi nahi diogu. Herrian taberna asko ditugu, eta behar dute eskudirua”.

Bulegoa galtzeak, batez ere, adinekoei, merkatariei eta ostalariei eragiten diela dio Rivera Okendok. “Tabernari eta dendariek, esaterako, sarri behar izaten dute eskudirua, diru xehe barik geratu direlako. Orain nora joango dira bila? Metroa hartu eta Bilbo erdigunera?”. Egoera antzekoa da Ean. Orain, Lekeitiora edo Gernika-Lumora joan behar dute lehen herrian egin zitzaketen kontuak egitera, eta adinekoentzat arazoa da hori. “Herritik kanpora mugitzeko zailtasunak dituzte askok. Hemen ez dago ez metrorik, ez trenik. Garraio publiko bakarra Bizkaibus da, baina ez du maiztasun onik: bi ordurik behin igarotzen da”.

Eako alkateak “eredu soziopolitiko baten barruan” kokatu du bulegoak zarratu eta kutxa automatikoak kentzeko estrategia: “Eusko Jaurlaritzako agintarien eredua euskal hiria sortzea da, eta horretan kanpoan geratzen gara herri txikietan bizi garenok. Horren ondorio da zerbitzuak galtzea”. Baina, hirietan ere, antzeko sentipena dute periferiako auzoetan bizi direnek.

Ruiz de Zaratek esan du bankuko jardueren digitalizazioa gero eta handiagoa izan dela azken urteetan, eta pandemiarekin nabarmen igarri dutela. Hauxe diote estatistikek: aurtengo lehen seihilekoan, kutxa automatikoen erabilera %20 gutxitu da; %31 egin du behera eskudiruaren erabilerak. Iaz “izugarri” nabaritu zuten, pandemiaren gogorrenean jendeak beldurra ziolako eskudirua edo kutxa automatikoko teklatua ukitzeari. “Birusa gainazalak ukituta kutsatzen den ustea gezurtatzean, lehengora itzuliko ginela pentsa zitekeen, baina ez da hala izan”. Gainera, nabarmendu du adinekoen artean nabaritu dutela igoerarik handiena. “Gazteek lehendik ere txartelarekin ordaintzen zuten. Orain, nagusiak ere ari dira aldaketa hori egiten. Eguneroko erosketak eta gastu txikiak ere, gero eta gehiago horrela ordaintzen dira; beraz, eskudiruaren beharra ez da lehen bestekoa”.

Lau kilometrora

Kutxabankek merkatuaren %40 du Bizkaian, eta haren erabakiak gehiago nabaritzen dira. Herri txikietan presentzia handiena duen bankua da. Baina ez da bulegoak itxi eta kutxa automatikoak kentzen dituen bakarra. Ramon Areces fundazioaren azterlan baten arabera, herrialdean, guztira, 1.053 bulego zeuden 2008ko irailean; 2020ko abenduan, 575. Hau da, %45 zarratu dituzte. Ondorioz, 112 udalerrietatik 47k ez dute bulegorik, eta 38.511 herritar dira zerbitzu hori jasotzera beste herri batera joan behar direnak. Batez beste, lau kilometro egin behar dituzte gertueneko bulegora, eta 6,7 minutu behar dituzte horretarako, autoz.


Summary: Munduko errezetarik onena, herrialde txirotuen garapen sozio-ekonomikoa bultzatzeko. Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeak eta Eneko Atxa sukaldariak #MundukoErrezetarikOnena kanpaina abiarazi dute, garapen sozio-ekonomikoa bultzatuz herri pobretuetako pertsonen bizi-baldintzak hobetzeko helburuarekin.

Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeak eta Eneko Atxak, Azurmendi jatetxeko chefak, #MundukoErrezetarikOnena ekinbidea martxan jarri dute. Pertsonen elkartasunaren bidez eta kooperatibismoan oinarrituta, helburua da Hegoaldeko herrialde pobretuen ekonomia bultzatzea eta ehunka mila pertsonaren bizitza hobetzeko beharrezkoak diren funtsak lortzea.

Azurmendi jatetxea (www.azurmendi.restaurant) ospetsua da. Larrabetzun (Bizkaia) dago eta, hiru Michelin izar izateaz gain, azpimarragarria da adituek munduko jatetxerik jasangarriena gisa aukeratu dutela.

#MundukoErrezetarikOnena kanpainaren bidez, Euskal Herriko jendea sentsibilizatu nahi da Hegoaldeko herrialdeekin lankidetzan aritzeko. Horrela, laguntzeko gosea eta aho zaporerik onenarekin geratzeko gogoa duten pertsona guztien parte hartzea ongi etorria da.

Horretarako, Mundukidek dirua biltzeko atal bat prestatu du bere webgunean (www.mundukide.org), ekarpen bat egin nahi dutenek on line eta modu seguru eta errazean egin ahal izan dezaten, erosoena zaien metodoa aukeratuz: kreditu-txartel, Bizum edo banku transferentzia bidez. Kanpainan parte hartzen dutenek beren donazioa desgrabatu ahal izango dute, zerga ziurtagirirako datuak betez.

Elkartasun kooperatiboa sustatzen

Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundea 1999an sortu zen, Mondragon Korporazioko kooperatiben babesarekin. Bere helburua da epe luzerako programen bitartez Hegoaldeko herrialdeetako biztanleen gaitasuna handitzea, garapen bidezko eta jasangarriaren bidez, pertsonak autonomoak eta buruaskiak izan daitezen. Esperientziak, baliabideak eta jakintza kooperatiboa partekatzen ditu, Hegoaldeko herrialdeen garapen autokudeatua eta integrala sustatzeko, eta, horretarako, lan kooperatiboaren munduaren elkartasuna aktibatzen du.

Horrela, Mozambiken tokiko erakundeekin lan egiten ari da familien nekazaritza arloko garapenean, eta horretarako nekazariei laguntza teknikoa ematen die, hornidura eta merkaturatze sare bat sortuz eta ureztatze sistemak ezarriz, besteak beste. Etiopian, berriz, Mozambiken 20 urtean egindako lan guztia aplikatu da, Gobernuz Kanpoko Erakundeen eta tokiko elkarteen eskutik.

Ekuadorren, gizartea eraldatzeko asmoa duten nekazaritza eta abeltzaintzako ekinbideetan antolaketa indartzen laguntzea da xedea. Kolonbian, Pasto hiriko emakume nekazarien eta birziklatzaileen bizimodua hobetu nahi da, haien gaitasun teknikoak, politikoak eta erresilentziazkoak handitzea, trebatze, laguntza tekniko eta sareko lan estrategia baten bitartez.

Brasilen, Lurrik gabeko Langileen Mugimenduko kokaleku eta kanpalekuetako familien garapen sozioekonomikoan laguntzen du, erreferentziazko tokiko pertsonak kudeaketan trebatu eta kooperatiben jarduna hobetzeko, ekoizpenetik hasi eta komertzializazioraino.

Interkooperazioa, elkartasuna eta gizarte eraldaketa oinarri hartuta, hamar herrialdetan lan egin du Mundukidek urteotan. 250 pertsona inguru aritu dira zeregin honetan, langileak eta boluntarioak kontuan izanik, Hegoaldeko herrialdeetako 300 elkarte baino gehiagorekin. Horrela, esaterako, 2018an egindako lanak 75.000 pertsonaren bizitzetan eragin onuragarria izan zuen eta 2020an egindako lanak 100.000 pertsonaren bizitzetan.

Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeari buruzko informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.mundukide.org


Summary: Errepublikaren aldeko protestak egingo dituzte astelehenean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Mugimendu Errepublikanoak deituta, kontzentrazioak egingo dituzte Gasteizen eta Donostian.

Datorren astelehena, abenduaren 6a, Espainiako Konstituzioaren eguna izaki, protestara deitu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Mugimendu Errepublikanoak. Hiru eskaera nagusi egingo dituzte: monarkia bertan behera geratzea, prozesu konstituziogile bat abiatzea eta errepublika aldarrikatzea. Donostiako Ijentea kalean eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan egingo dituzte kontzentrazioak, 12:00etan eta 13:00etan hasita, hurrenez hurren.

Gaur taldeak Donostian egin duen prentsaurrekoan gaitzetsi duenez, monarkia «desberdintasun sozialen, lurralde gatazken eta ustelkeriaren zutabeetako bat» da aspaldidanik. Eredu hori ez dute begi onez ikusten: «Eredu horrek ez die erantzuten herritarren beharrei, eta auzitegiek ikertu behar dituzte zuzenbidearen aurkako haren ustezko jarduerak». Hori horrela, monarkia deuseztatzearen aldeko mezua zabaldu nahi dute: «Bada garaia monarkiari amaiera emateko, eta prozesu konstituziogile erabat demokratiko bati ekiteko». Proposatu dute prozesu horren ostean errepublika federala sortzea: «Prozesu horren emaitza errepublika federala izango da, gehiengo sozial langilearen zerbitzura eta herrien autodeterminazio eskubidea errespetatuko duena: Hirugarren Errepublika».

Helburu hori lortzeko bidea urratu nahi dute asteleheneko protestekin: «Abenduaren 6an monarkiaren aurka mobilizatzera eta prozesu konstituziogile bat aldarrikatzera dei egiten dugu, berdintasun sozioekonomikoan eta printzipio demokratikoekiko errespetuan oinarritutako eredu errepublikanoa lortzeko».


Summary: Eusko Jaurlaritzak egingo ditu AHTa Gasteizera eta Bilbora lur azpitik sartzeko lanak. Espainiako Gobernuak eta EAJk akordioa lortu dute Eusko Jaurlaritzak kudea ditzan abiadura handiko trena Gasteizen eta Bilbon sartzeko lanak. Hiriburu bietan lur azpian eraikiko dira geltokiak.

Abiadura handiko trena Bilbora eta Gasteizera lur azpitik sartzea eta lan horien kudeaketa Jaurlaritzaren esku geratzea adostu dute EAJk eta Espainiako Gobernuak. Aitor Esteban EAJk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak eman du akordioaren berri, Gasteizen. Akordioaren arabera, AHTaren Gipuzkoako zatiarekin egin den moduan, Jaurlaritzak hartuko du Gasteizko eta Bilboko zatien ardura, eta, beraz, Jaurlaritzak lanak eta dirua aurreratu beharko ditu; gastatutako dirua kupotik kenduko da gero. EAJk «historikotzat» jo du akordioa. Espainiako aurrekontuen negoziazioaren barruan lortu dute akordioa.

Gasteizen, Eusko Jaurlaritzaren esku geratuko dira Arkautiko lotunearen obra eta Arabako hiriburuan lur azpian eraikiko den geltokia. Bilbon, Jaurlaritzak kudeatuko ditu hiriburura sartzeko tunelak egiteko lanak, bai eta lur azpiko geltokia egiteko lanak ere. Zehaztu dutenez, Basauriko behin-behineko geltokia ez da martxan jarriko Bilboko tunelak egiten hasi arte.

Jeltzaleek adierazi dute bultzada erabakigarria dela akordioa, eta «mugarri» bat dela esan du Estebanek. Haren ustez, orain Bilbon eta Gasteizen egin ahal izango da Gipuzkoan «arrakasta handiz» egin dena. Gainera, azpimarratu du «erraztuko» duela obrak lehenago egitea, eta ziurtatuko dela obrak egin egingo direla.

Akordioa lortuta, orain bi protokolo sinatuko dituzte parte hartzen duten erakunde guztien artean.


Summary: Karl Nehammer Barne ministro ohia izango da Austriako kantziler berria. Errefuxiatuen eta migratzaileen kontrako diskurtso gordina erabili du ministro karguan.

Sebastian Kurz Austriako kantziler ohiaren ordezkoa hautatu du OVP Austriako Alderdi Popularrak. Karl Nehammer 49 urteko soldadu ohiak hartuko du estatuburu ardura. Nehammerrek Alexander Schallenbergen eskutik jasoko du kantziler ardura. Atzerri ministro ohia izendatu zuten Austriako behin-behineko agintari, Kurzek ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik dimisioa eman zuenean.

Nehammerrek 2015ean hasi zuen bere ibilbide politikoa OVPn, alderdiko langileen antolaketan. Zinegotzi hautatu zuten ondoren, Vienako eskualdeko barrutietako batean, eta alderdi kontserbadoreko idazkari nagusi izan zen 2018tik 2020ra bitartean.

Dena den, Barne ministro karguan egin da ezagun, 2020tik aurrera. Bereziki, errefuxiatuen eta migratzaileen kontra erabili duen diskurtso gordinarengatik. Kurzek 2017an ezarri zuen ildoari jarraitu zion: ultraeskuineko indarren mezuak bere egin zituen arlo horretan. Hala, Mediterraneoan erreskatatutako migratzaileak Libiara itzularaztearen alde agertu izan da, giza eskubideen aldeko elkarte ugarik Magrebeko herrialdean migratzaileen eskubideak larriki urratzen direla salatu arren.

Jarrera horrek berak bultzatuta, Austrian jaiotako bost eta hamabi urteko bi ahizpa herrialdetik kanporatzeko agindu zuen, horien guraso georgiarrak legeztatu gabeko egoeran bizi izan zirelako, aurkeztu zituzten asilo eskariak hainbatetan baztertuak izan ostean.

Kontra egin zion, halaber, Afganistango gerran NATOrekin elkarlanean aritu ziren herritarrei Europako Batasunean babesa emateari, talibanen agintepean horien bizitzak arriskuan baziren ere. Kolaboratzaile horiek Afganistanen estatu mugakideetan kokatzearen alde agertu zen.

Dena den, 2020ko azaroaren 2an bizi izan zuen une politikorik zailena. Erasotzaile batek lau hildako eta 22 zauritu eragin zituen Vienan, atentatu batean. Oposizioak arduragabekeriaz jokatu izana leporatu zion orduan Nehammerri, bere ministerioaren agintepeko inteligentzia zerbitzuek entzungor egin ziotelako Eslovakiako zerbitzu sekretuen ohartarazpen bati, nahiz eta jakinarazi zieten Vienako erasotzailea munizioa erosten ahalegindu zela herrialde horretan.

Kantziler berriak master bat du komunikazio politikoan, eta lau urte egin zituen armadan derrigorrezko zerbitzu militarra amaitu eta segidan.


Summary: Turkiaren aurkako diziplina prozesu bat hasiko du Europako Kontseiluak. Osman Kavala enpresari eta filantropoa kargurik gabe preso izateagatik abiatu du prozedura Estrasburgok. Turkiaren independentzia urratu dutela salatu du Ankarak.

Lau urte daramatza Osman Kavala enpresari eta filantropoak espetxean, haren aurkako epai irmorik gabe, eta joan den astean Istanbulgo auzitegiek ebatzi zuten hala jarraituko zuela. Egozten dizkioten karguak dira 2016ko udan gertatutako estatu-kolpe saiakeraren bultzatzaileetako bat izatea eta espioitza egitea. Europako Kontseiluak egin du orain urratsa, eta iragarri du Turkiaren aurkako prozedura abiatuko duela, Kavalari preso eusteagatik. Hala, auzia Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren esku utziko du, iritzita Ankarak huts egin duela bere betebeharretan.

2019ko abenduan Europako auzitegiak ebatzi zuen Kavala aske utzi behar zuela Turkiak, argudiatuta haren atxiloketa «froga nahikorik gabe» egin zutela. Auzitegiaren esanetan, Kavala atxilotu izanaren helburua litzateke hura «isilaraztea», eta, bide batez, giza eskubideen aldeko eta oposizioko beste kideak ere «beldurtzea». Hala, auzitegiak iaz eskatu zion Ankarari amai zezala oposizioko kidearen atxiloaldia, eta berma zezala haren askatasuna.

Orain, Europako Kontseiluak leporatu dio Turkiari auzitegiaren ebazpena ez betetzea, eta, beraz, jakinarazi dio datorren otsailean haren aurkako prozedurak abiatuko dituela. Orain, Ankarak hilabeteko epea luke erabakiaren aurkako helegite bat aurkezteko. Izan ere, Giza Eskubideen Europako Ituneko 46. artikuluaren arabera, Europako Kontseiluko kideak derrigortuta daude auzitegiaren erabakiak betetzera.

Ankara ez dator bat Estrasburgoren argudioekin, eta eskatu dio «inpartzialtasunez» joka dezala. «Justiziaren independentzia oinarri hartuta, eskatzen diogu Europako Kontseiluari ez ditzala hartu gure justizia oztopatzen duten erabakiak», ohartarazi du Turkiako Atzerri Ministerioak ohar batean. Turkiako Gobernuak nabarmendu du jakin badakiela zeintzuk diren bere betebeharrak kontseiluarekiko, eta ohartarazi haren aurkako prozedura «argudio politikoek» bultzatutakoa dela, eta horrek kontseiluaren «izen ona zikin» dezakeela.

Erdoganek «terrorista» deitu izan dio behin baino gehiagotan Kavalari, eta behin eta berriz esan izan du George Soros milioidunaren eta Kavalaren artean harremana dagoela —2018ra arte Turkiako Open Societyko kidea zen Kavala, Sorosek finantzatutako erakundekoa—.


Summary: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 238 ikasgela itxita daude koronabirusagatik. Orotara, 104 ikastetxek daukate gelaren bat itxita.

Oraindik txertorik hartu ez dutenez, COVID-19a bereziki haurren artean ari da zabaltzen. Eta hori, nola ez, ondorioak uzten ari da ikastetxeetan ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeen egoeraren berri eman du. Oraintxe, 233 ikasgela daude konfinatuta koronabirusagatik —atzo baino 28 gehiago—, eta 104 ikastetxek daukate ikasgelaren bat itxita —atzo baino hamalauk gehiagok—. Jakinarazi dutenez, eskola bat bera ere ez dute erabat itxi behar izan COVID-19 kasuengatik.