Summary: Israelek bi asteko itxialdia iragarri du herrialde osoan. Datorren ostiralean sartuko da erabakia indarrean, juduen urte berriaren (Rosh Hashana) ospakizunaren bezperan.

COVID-19aren bigarren olatua gogor jotzen ari da Israel, eta pandemiaren aurka lanean ari den herrialdeko koordinazio taldeak iragarri du neurri berriak hartuko dituela kutsatuen kopurua arintze aldera: bi asteko itxialdia ezarri du. Datorren ostiralean sartuko da erabakia indarrean, juduen urte berriaren (Rosh Hashana) ospakizunaren bezperan. Horretarako, gobernuaren onespena falta da, eta igandean emango du erabakiaren berri.

Hain justu, inoizko positiborik gehien atzeman zituzten atzo: 4.000 baino gehiago, eta, horren harira, gauean jakinarazi zuten itxialdia ezarriko zutela. Jakinarazi dutenez, birusaren hedatzea mantsotzea da helburua.

Kabineteak proposaturiko planak hiru fase aurreikusten ditu. Aurrenekoan, bi asteko konfinamendu zorrotza ezarri nahi dute, eta herritarrak euren etxeetatik 500 metrorainoko tartean soilik mugitu ahalko dira; gainera, ia komertzio eta eskola guztiak itxiko dituzte, ezinbestekoak salbu. Bestalde, lehen etapa horretan, otoitza espazio irekietara mugatuko da, eta datek bat egiten dute Rosh Hashana eta Yom Kippur judaismoko festekin. Familien bilkurak ekiditeko eskatu dute.

Malguagoa izango da bigarren fasea, eta espazio irekietan hogei pertsonaren arteko elkartzeak onartuko dira; hamar lagunenak, aldiz, leku itxietan. Lantoki batzuk ere martxan jartzeko baimena izango dute, baina aurrerantzean ere debekatuta egongo dira hirien arteko joan-etorriak.

Hirugarren eta azken fasea kutsatzeen bilakaeraren araberakoa izango da, eta eskualde bakoitzeko egoera nolakoa den aztertuko dute, horren baitan neurriak ezartzeko; hots, orain indarrean dagoen planari eutsiko diote berriro. Tokiko agintariek autonomia handiagoa izango dute orduan.

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak esan zuen neurriak hartu beharra dagoela, eta adierazi «bandera gorria» eragin duela egoeran Ronni Gamzu pandemiaren aurka lanean ari den taldeko buruak: «Aldez aurretik erabaki bat hartu behar dugu jaiegunetarako antolatu ahal izateko. Irtenbidea aurkituko dugu erikortasuna geldiaraziko duena eta murrizketak modu mailakatuan eta arduratsuan leuntzea ahalbidetuko duena», esan zuen. Kritika ugari jaso ditu Netanyahuk egiten ari den pandemiaren kudeaketagatik, eta bere interesen arabera jokatzea egotzi diote.

Koronabirusaren bigarren olatua indartsu iritsi da Israelera, eta dagoeneko 145.000 positibo baino gehiago hauteman dituzte; horietatik ia 34.000 kasu aktibo daude.


Europa, Amazoniako suteen «konplize»

Summary: Europa, Amazoniako suteen «konplize». Amazoniako suteak. Europa errudun dioen oihal bat bota du Greenpeacek Europako Batzordearen egoitzan, deforestazioaren aurkako legedi bat exijitzeko.

«Amazoniako suteak urrun daudela iruditu arren, Europatik sutara egurra botatzen ari gara». Hori salatzeko, Amazoniako suteak. Europa errudun hitzak eta sute baten irudia erakusten dituen 30 metroko oihal bat bota du Greenpeace gobernuz kanpoko erakundeak Europako Batzordearen egoitzaren aurrealdean, Bruselan. Izan ere, aurtengo suteen kaltea iazkoena baino handiagoa izatea espero dute.

Greenpeacen esanetan, deforestazioa bultzatzen duten produktuen kontsumoak suteen erantzule egiten du Europako Batasuna, eta produktu horiek EBko merkatutik kanpo mantentzeko eskaera egin du, beste ehundik gora erakunderekin batera: «Haragia, pentsurako soja eta deforestatutako guneetako beste produktu batzuk erostean, Amazoniaren eta beste ekosistema batzuen suntsipenaren konplize da Europa».

Gauzak hala, Europako kontsumitzaileek «basoen suntsipenarekin eta giza eskubideen urraketekin» lotura duten produktuak saihesteko aukera izan behar dutela azaldu du erakundeak: «Europa mailako legedi bat behar dugu bermatzeko». Horretan lanean hasia dela adierazi du Europako Batzordeak, baina «sendotasuna» eskatu dio GKEak, orain arteko «borondatezko neurriek» eta «enpresen promesek» huts egin dutela argudiatuta.

Klima aldaketa eta pandemiak eragozteko

Egun, Greepeaceren arabera, munduan basoen hektarea erdi bat galtzen da segundoko. Nekazaritzaren eta abeltzaintzaren hedapena dira deforestazioaren %80ren arrazoia, nagusiki sojaren, palma olioaren eta behi haragiaren produkzioa. Hala, EB galera horren %10en errudun dela uste du GKEak, produktu horien zati handi bat inportatzen baitu: behi haragiaren %41, palma olioarenen %25 eta sojaren %15. Horiei papera, esnekiak eta kakaoa gehitu behar zaizkie, besteak beste.

Basoen desagerpena klima aldaketaren arrazoi nagusietako bat da, deforestazioak munduko karbono igorpenen %10 inguru eragiten baitu. Horrez gain, COVID-19aren pandemia eta halakoak eragozteko ere «ezinbestekotzat» jo dute ekosistema horiek defendatzea. GKEaren esanetan, Nazio Batuen Erakundeak eta Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi dute agerraldien jatorrian jarri beharko dela arreta, hau da, «naturaren suntsipenean».


Gero eta gutxiago dira kutsatu berriak

Summary: Gero eta gutxiago dira kutsatu berriak. Beste 876 kutsatu atzeman dituzte Hegoaldean, eta 86 urte zituen gizon bat hil da Nafarroan. 56 pertsona sartu dituzte ospitalean egun bakarrean. 65 pertsona daude ZIUetan

Atzoko igoeraren ondotik, berriz ere pixka bat apaldu dira azken 24 orduetan atzemandako koronabirus kasu berriak. Beste 876 kasu atzeman dituzte, bezperan baino 99 gutxiago. Goia jo zuten atzo Nafarroan atzemandako kasuek, eta, azken 24 orduetan apaldu badira ere, 300 kasutik gora atzeman dituzte bigarren egunez jarraian: 302. Bezperan baino 38 kasu gutxiago dira. Gipuzkoan bakarrik igo dira positiboak: 185 kasu atzeman dituzte, 11 gehiago. Araban, 70 kasu atzeman dituzte, bezperan baino 27 gutxiago. Bizkaian, berriz, 308, 34 gutxiago. Nafarroan, 86 urteko gizonezko bat zendu da koronabirusa dela eta.

Positiboak ez ezik, nabarmen jaitsi da azken 24 orduetan ospitaleratutakoen kopurua ere. 56 pertsona sartu dituzte ospitalean; bezperan 73 ziren. Alta, oraindik ere handitzen ari da ospitalean daudenen kopurua. Egun, koronabirusa duten 370 eri daude ospitalean, eta ZIUetan sartu dituzten gaixoen kopurua ere gora doa etenik gabe. 65 pertsona daude egun zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bi gehiago.

Antzeko mantendu dira egindako test kopuruak: 61 gutxiago egin dituzte azken orduetan; 11.476 PCR denera.


Summary: ''C’est la vie' esaten dute zaharrek' aurkeztu du Karlos Zabalak, helduentzako bere lehen eleberria. Goiz batean atzeraka ibiltzen hasi eta aurrerantzean dena hala egitea erabakitzen duen gizon bat da obraren protagonista. Hamabost urtez buruan izan ondoren, Elkar argitaletxearen eskutik eman du argitara Zabalak

Anton Pla, berrogeitaka urteko gizon arrunt hondarribiarra, atzeraka ibiltzen hasiko da goiz batean. Nahigabe egingo du lehenengo, baina, hortik aurrera, dena atzeraka egitea erabakiko du. Hori da Karlos Zabalaren 'C’est la vie' esaten dute zaharrek eleberriaren muina: «Berezitasun» horrekin hasi eta hurrengo hiru asteetan nola bizi den kontatzen du obrak, hori egitera bultzatzen duenaren inguruan hausnartuz, eta behin hasita hala jarraitzearen arrazoietan sakonduz. Hala ere, behin eta berriz ateratzen diren hari txiki askoz onduta dago narrazioa, egileak obraren aurkezpenean azaldu duenez. Hamabost urtez aritu da istorio honi forma ematen, eta Elkar argitaletxeak publikatu du urte horietako lanaren emaitza.

Nobela lehen pertsonan idatzia dago, baina Plaren ingurukoen erreakzioak ere agertzen ditu. Izan ere, Plaren «xelebrekeria» gorabehera, ohitzera helduko dira gertukoak: «Hainbeste errepikatuta, gauzak atzeraka egitea normal bihurtuko da, logikoa ia», azaldu du Zabalak. Areago, mundu mailako hedabideetan izango du oihartzuna Plaren egoerak. Elkarreko editore Xabier Mendigurenek ohartarazi du liburuak bitxikeria soila iruditu lezakeela, baina «sakontasuna» duela: «Xelebrekeria baten haritik tira egiten du, azken muturreraino».

Itzultzaile lanetan ibilia da Zabala, eta poesia eta haurrentzako literatura ere landu izan ditu, baina hau du helduentzako bere aurreneko eleberria. Zabalarentzat literatur sorkuntza «bazterreko arloa» dela adierazi du Mendigurenek, baina autorearen literatur uzta goraipatu du, halere, editoreak: «Azpimarragarria da zein elegante eta dotore idazten duen. Itzulpenean trebatua dago, eta ez da askotan ikusten hain idazketa ona». Zabalaren estiloa autoreak berak xehatu du: «Neutroa, ulerterraza... Elkarrizketetan estiloa desberdina da hitz egiten duenaren arabera. Batu dotore bat erabiltzen dut, ez oso ulergaitza». Oraingoan ere, idazketa mota eraginkorki erabilia izan da nonbait, irakurtzen hasi eta berehala «barre eta barre» hasi baitzen Mendiguren: «Gutxitan gertatzen da hori euskal literaturan. Eleberria umoretsua da, baina ezinegona ere sortzen du aldi berean».


Summary: Akordioa lortuta, ez da egingo 'Osasuna auziko' epaiketa. Klubak 1,4 milio euroko isuna ordaindu beharko du, eta ez du diru laguntzarik eta pizgarri fiskalik jasoko 45 hilabetean. Akusatuak, berriz, ez dira espetxera joango.

Astelehenean zen hastekoa Nafarroako Auzitegian Osasunaren eta haren hamar agintari eta langile ohiren aurkako epaiketa, Nafarroako Ogasunari iruzur fiskala egiteagatik. Baina ez da egingo, OsasunaK eta akusatuek akordio bat lortu baitute Fiskaltzarekin. Klubak 1,4 milioi euroko isuna ordainduko du —aurretik 6,8 milioi pagatu zituen—, eta onartu egin du 45 hilabetean ez jasotzea ez diru laguntzarik, ezta pizgarri fiskalik ere.

Akusatuen artean, Miguel Artxankok, Jose Manuel Purosek, Angel Bizkaik 28 hilabeteko espetxe zigorra onartu dute; Patxi Izkok, 22koa; eta Sancho Bandresek, Txuma Peraltak eta Manolo Ganuzak 16koa. Guztiei aplikatu zaie mina arindu nahi izana, eta haietako inor ez da joango kartzelara. Halaber, bertan behera geratu dira Jose Gomezen eta Tomas Lopezen aurkako karguak. Akusatuek zortzi eta hamazazpi urte arteko zigorrak jaso zitzaketen.


Summary: 133 urteko espetxe zigorra Ellakuriaren eta beste lau jesuiten hilketengatik. El Salvadorko Defentsa ministrorde eta armadako koronela izandakoa kondenatu du Auzitegi Nazionalak.

1989ko azaroaren 16an Ignacio Ellakuria eta beste lau jesuita hiltzearen arduradun izan zen Inocente Montano El Salvadorko Defentsa ministrorde eta armadako koronela izandakoa. Hala ebatzi du gaur eguerdian Espainiako Auzitegi Nazionalak haren aurka ekainaren 8an abiatu zen epaiketaren ondoren. Hildako bakoitzagatik 26 urte eta zortzi hilabete eta egun bateko espetxe zigorra ezarri diote, hau da, denetara 133 urte. Fiskaltzak 150 urteko zigorra eskatzen zuen harentzat.

Ekainaren 8an hasi zen Montanoren aurkako epaiketa, eta bertan egindako deklarazioan esan zuen ez zuela gertakarietan parte hartu, eta ez zuela inoiz legea urratu. «Aginduak bete genituen, ez genuen jarduera terroristarik egin». Horrez gain, jesuiten aurka ezer ez zuela ere deklaratu zuen: «Ellakuria presidentearen gertuko pertsona bat zen, eta ez zegoen egiaztatuta FMLNarekin bat egiten ari ote zen. Ez politikoki, ez eta militarki ere».

Ellakuria eta beste lau jesuiten hilketa El Salvadorko gerra zibil betean gertatu ziren. Portugaleten (Bizkaia) jaiotako jesuita Erdialdeko Amerikako Unibertsitateko errektorea zen, eta gatazkari irtenbidea emateko bitartekari lanak egiten saiatu zen. Eskuin muturreko militanteek jomugan jarri zuten, eta jesuitei leporatu zieten «nazioarteko konspirazio komunista batean» parte hartzea. El Salvadorko gerran (1980-1992) 80.000 bat lagun hil zituzten, eta 8.000 inguru desagerrarazi.

Auzitegi Nazionalak 20 bat militar ohi auzipetu zituen, baina El Salvadorko agintariek ez diete jaramonik egin estradizio eskaerei. Montano, aldiz, 2015ean atxilotu zuten, AEBetan, eta bi urte geroago Espainiaratzeko aginduari oniritzia eman zion hango Auzitegi Gorenak. 2017ko azaroaren 29tik dago behin-behineko espetxealdian. Osasun arrazoiak eman ditu kartzelatua ez izateko.


Emazte presoen baratzea irekitzekotan

Summary: Emazte presoen baratzea irekitzekotan. Tarnosko Emmaus Baudonne etxaldea presondegiko zigor luzea betetzen duten hamar bat emazteren bizigune bilakatuko da laster; baratzezaintzan profesionalki formatuko dira batzuk, baina denentzat gizarteratzeko bide izateko pentsatua izan da.

Zazpi emazte preso hartuko dituzte hastapen batean Tarnosko Emmaus Baudonne etxaldean, eta hamar bat, heldu den urtetik goiti. Baratzegintzan ariko dira nagusiki, gizarteratzerako lan kontratu mugatu batekin, baina xedea zabalagoa da, bizigune bat eskainiko baitzaie.

Etxaldera ondoko asteetan bilduko diren emazte gehienek presondegi zigor luzea bete dute, Emmausen printzipioa beharrunerik handiena dutenak laguntzea baita, etxaldeko zuzendari Gabi Mouescaren erranetan: «Behar gehien dutenak usu dira kondena luzea betetzen dutenak, egiazko bizitik urrun direnak. Horien laguntzea da gure misioa». Baratzegintza izanen bada ere ardatz nagusia, zuzendariak argi du batzuk horretan formatzera jinen badira ere ez dela gehienen kasua izanen, «baina badakite haientzat gauza ona dela gure etxaldean izatea, badakite bizigune bat dela eta, Emmausen egitura izanik, harremanak ikusteko manera bat badela».

Aste honetan bertan, leku berean, Ose elkarteak eskola alternatibo baten ateak ireki ditu; 3 eta 11 urte arteko 28 haur biltzen ditu. Heldu den urtean jatetxe bat ere irekiko da ondoan. Presoen gizarteratzeko xedean horrek guztiak badu bere lekua, Gabi Mouescaren arabera: «Bizigunearen kontzeptua biziki inportantea da. Ezagutzen dut pixka bat presondegiaren mundua eta ohartzen naiz gu bezalako egiturak usu pixka bat tristeak direla, gauzak preso horien artean egoten dira eta bizia ez da sobera ikusten».

Horri kontra egin nahian, «egiazko bizigune» bat sortu nahi dute Tarnosen. Laster irekitzekoa den jatetxea kanpoko jendeari irekia izanen da, bistan dena. Nahiz eta egitura berean biltzen diren eskola, Emmaus zentroaren ohiko salmenta gunea, laborantzako lurrak eta laster jatetxea ere, horien arteko zubiak ez dira aitzinetik finkatuak: «Ez dakigu zer gertatuko den baina ez da dudarik gauzak naturalki eginen direla. Beharbada, emazte preso bat ukanen dugu artista dena, eta bistan da emazte hori eta haurrak bilduko direla momentu batez gauzak irakasteko». Lur horietan lehenago izan zen futbol zelaia berriz plantan ezartzea ere helburuetan dute, bizigunearen eremua handitzeko gisan.

Baratzegintza erdigunean

COVID-19ak epeak hilabete batzuez gibelatu baditu ere, bi hilabeteren buruan hasiko dira laborantza biologikoan sailkatuak diren lurrak lantzen. Aste gutira lehen emazte presoak helduko dira, eta berotegiak plantatzen eta lurrak prestatzen ariko dira hastapenean. Alexandre Azarian ariko da gidari lanetan, «orkestra zuzendari» gisa, haren erranetan. Lurrak laborantza biologikora pasatzeko lehen urratsak aitzinetik eginak ditu eta 2023rako ofizialki biologikoan ariko dira.

Tarnosko Herriko Etxeari alokatu 2,5 hektareako lurretan emeki hasteko intentzioa dute. Kanpoan sei mila bat metro koadro eta mila bat metro koadro berotegientzat hasteko, hurbilduko den emazte kopuruaren arabera. «Bide luzea eta konplikatua da xedean parte hartu nahi duten emazteentzat» Azarianek dioenez, presondegiko administrazioak edo epaileak bitartekari baitituzte, eta zaila zaio zehazki jakitea zenbat emazte izanen den 2021. urtean adibidez.

Ez dute ekoizpen helburu kuantitatiborik, presoen gizarteratzea baita xede nagusia. Alexandre Azarian: «Ideia da lanaren bidez autonomia kausitzea eta norbere konfiantza handitzea. Baratzegintza tailer desberdinetan zatikatzen ahal denez, tailer desberdinen ardurak proposatuko zaizkie: lehenik, pixka bat, eta geroz eta gehiago». Zuzendariak bezala, Azarianek ere uste du gehienentzat baratzegintza bidea egiteko manera bat dela, baina horretara profesionalki bideratu nahi dutenek ukanen dute manera, Hazparneko laborantza eskolarekin eta beste batekin dituzten hitzarmenak direla medio.

Eskala handiko ekoizpenik ez dute helburuetan, baina halere guneko apairuetarako autonomia kausitzea egingarri ikusten du baratzezainak. Soberakinak, lekuan berean salduko dituzte. «Baina etxaldearen ibilmoldea ez da ekoizpenean oinarritzen», gehitu du Azarianek. Alorretan hogei bat orenez lan eginen dute aste oroz, baina denbora utziko zaie gizarteratzerako beste sailentzat, gidabaimena pasatzeko adibidez.

Beste langile baten esku izanen da, hain zuzen, jarraipen sozialaren ardura. Oraingoz, presondegi eta egitura desberdinetan etxaldearen berri ematen ari da langile hori, presoek postulatzeko parada ukan dezaten; berantago, etxaldeko preso bakoitzaren bizi proiektua segituko du: osasun fisiko eta mentala hasteko, harreman sozialetan laguntza, helburu profesionalak landu... Epe luzean egonen dira presoak Tarnosen (sei hilabete eta bi urte artean), «behar den laguntza ukan dezaten gizartean beren lekua berriz atzemateko», Mouescak dioenez.


Summary: Hezkuntzan azpikontratutako zerbitzuetako langileek bat egin dute 15eko grebarekin. Eskoletara modu «seguru» eta «adostuan» itzultzea aldarrikatu dute Bilbon egin duten elkarretaratzean.

Hezkuntzako langile azpikontratatuek elkarretaratzea egin dute Bilboko Arriaga plazan, eskola itzulera «seguru» eta «adostua» defendatzeko. Garbiketako, jangelako eta garraioko langileek antolatu dute gaurko mobilizazioa, eta adierazi dute beraiek ere «hezkuntza komunitatea» direla. Azpikontratetan ere segurtasuna bermatu lelopean bildu dira ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuko kideak. Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban irailaren 15erako antolatuta dagoen hezkuntza greban parte hartzeko deialdia egin dute.

Noemi Etxebarria ELA sindikatuko kideak adierazi du Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak hartu dituen erabakietan «baztertu» egin dituztela enpresa azpikontratatuak: «Bai erabakietan, bai segurtasun neurrien irizpideetan». Azaldu du Hezkuntza Sailak ez duela ezarri irizpide eta protokolorik eta, ondorioz, kudeaketa ikastetxe bakoitzaren esku geratu dela: «Erabiltzaileek eta langileek erabiltzen dituzten zerbitzuen segurtasuna bermatzea erabaki politikoa da», azpimarratu du Etxebarriak. Aldarrikapen horiek aspaldikoak direla gogoratu du: «Aurreko kurtso amaiera baino lehenagotik gabiltza langileon, patronalaren eta Hezkuntza Sailaren arteko bilkura bat eskatzen, ikasturte hasierako bermeak eta baldintzak zehazteko. Oraindik ez dugu erantzunik jaso, eta ez gara bildu».

Itsasne Nuñez LAB sindikatuko kideak argitu du azpikontratatutako kolektiboek ere irailaren 15eko hezkuntza greban parte hartuko duela: «Irakasleek egiten dituzten aldarrikapenetara batuko gara, baina gure sektoreko aldarrikapen propioak eramango ditugu». Salaketa «zehatz» eta «nagusi» bat dute: «Jangela, garbiketa eta garraio zerbitzuak ezinbestekoak dira, eta Hezkuntza Sailak ez du horientzako neurririk aurreikusi protokoloetan». Hori ikusirik, nabarmendu du enpresa horien lana «funtsezkoa» dela irakaskuntza baldintza egokietan garatzeko. «Hala ere, oraindik ez zaio behar besteko garrantzia ematen», gehitu du.

Garbiketa sektoreari dagokionez, Nuñezek aurreikusten du behar diren langileak baino gutxiago kontratatuko dituztela, eta erabaki horri «epidemiologikoki arriskutsu» deritzo. Jangela zerbitzuetan ere egoera berdintsua izango dela uste du: «Dirudienez, ratioak ez dira jaitsiko, eta ez dituzte langile gehiago kontratatuko».

Hori ikusita, irailaren 15eko grebarekin bat egingo dute. Antolatzaileen arabera, 10.000 langile baino gehiago daude astearteko grebara deituta. Azpikontratatutako sektoreetan, «%95 baino gehiago emakumeak dira»; lan kontratu partzialak dituzte, eta «prekarizatuak» daude.


Bigarren etxeen negozioa, sendo

Summary: Bigarren etxeen negozioa, sendo. Hogei herrik baino gehiagok ezar dezakete bigarren egoitzen gaineko zerga gehigarria %60ko tasan. Bizkitartean, ez dira bost baizik hala egin dutenak. Osagarri krisitik jin hetsialdiarekin, gainerat, jende aberatsak gehiago erosi du. Alokairuko bizitegietan ere eragina du prezioen emendatze zaluak.

Urruñako eta Ziburuko herriko etxeetako hautetsi talde berriek erabaki berri dute herriko bigarren egoitzen gaineko zerga gehigarriaren tasa %60ra hupatzea. Ez dira lehendabizikoak: badira hiru urte jada Uztaritzek, Bidartek eta Getariak delibero hori hartua dutela. 2014tik, lur eta bizitegi prezioan gorakadak eta etxebizitza eskaera handia dituzten eremuetan joan daiteke %60ko heinera, legez. Bizkitartean, aipatu herriak bakarrak dira egin dutenak.

Hogei herriz goitik aplika dezakete, Lapurdin, neurria. Lau dira batere zerga gehigarririk ezarri nahi izan ez dutenak: Arrangoitze, Basusarri, Jatsu, Milafranga. Bigarren egoitzen jabeei ez diete deus gehiago pagarazi nahi. Besteek %20 eta %40 arteko tasak finkatu dituzte.

Uztaritze izan zen lehena, 2017ko urtarrilean, %60ra pasatu zena. Mikel Goienetxe Uztaritzeko Hirigintza axuantak esplikatu du ez zela diru mailako erabakia izan. «Guk politikoki egin genuen; ez zen diru sartze handi bat». Beste hiri batzuen aldean, Uztaritzeko bigarren egoitzen gaineko zergak apalagoak dira. Hauetarik batek urtean pagatu zerga apalena 3 eurokoa da; eta gorena, 200 eurokoa. «Batzuetan ahantzi egiten dute jendeek, baina jakin behar da zerga hori egina dela bakarrik herriko lur zergaren arabera». Heldu da, orotarat, 23.000 euroko zerga sartze gehiago urteka Uztaritzerentzat, %60ko heina ezarriz geroz. Horretan ikus daiteke, zenbait egoitzari dagokionez, zerga kentzeko salmenta operazioen ondorioa; etxegintza negozioen egileek proposatzen baitute bizitegi baten erostea zergen ttipitzeko. Maiz, bigarren egoitzak bilakatzen dira.

Bizkitartean, zenbait hiritan ez litzateke diru sartze ttipia %60ko tasa ezartzen balitz. Donibane Lohizunen, konparazione, %60rat pasatzen balira, kalkuluak eginik, ohartu dira 4 milioi euro altxatuko lituzkeela herriak —%40tan dute tasa, gaur egun—. «Garaian, Peyuco Duhartekin —orduko auzapez zendua— mintzatu ginen horretaz» dio Goienetxek, «eta beti erraten zuen jende horiek —bigarren egoitzen jabeak— parte hartzen zutela tokiko ekonomian». Larderia zerbait badukete, herri anitzek ez baitute pasatu nahi %60ra. Hendaian, eman dezagun, %40an gelditu dira. Europa mendebaldeko metro karratuko preziorik gorenen artean da Biarritz, %30ean.

Erran bezala, Uztaritzeren ondotik, Bidartek eta Getariak biziki fite bozkatu zuten %60rat pasatzea. Duela lau urte, orduko Getariako auzapeza zen Albert Larroussetek —geroztik pausatua denak— HITZAri aitortu zion urrunegi joana zela prezio mailan bizitegien negozioa. Getariako etxeen %53 bigarren egoitzak ziren orduan, eta haiekin egiten zen espekulazioa deitoratzen zuen: «Gaur egungo bigarren egoitzak itsuski kario saltzen dira. Erosten dituztenek diru inbestimendu bat egiten dute espekulatzeko ondotik». Lau urte berantago, prezioak are gorago dira.

Bidarteko Herriko Etxeak ere aldaketa egin zuen. Uztaritzeko Hirigintza axuanta oroit da 2017an hango auzapezak dei egin ziela: «Guk erabakia hartu ondoan, segidan etorri zen guregana [Emmanuel] Alzuri, jakiteko nola egin genuen».

Konfinamenduaren efektua

Aipu da jende aberats bat hasi dela azkarki etxe erosten Ipar Euskal Herrian, COVID-19a dela kausa egin hetsialdiaren ondorioz. Philippe Thomine Desmazures luxuzko etxeen saltzailea da, Lapurdi kostaldean, Barnes International Realty etxe agentziarentzat. Horrez gain, Fnaim etxe agentzien sareko ordezkaria da. Aipu den joera hori baieztatu du. «Errealitate bat da, zinez; are begi bistakoagoa dena eskola sartze garai honetan. Kasko hori berri anitz ikusten ditugu haurretan, eskoletako kopuruen emendatzera etorriak. Paristik heldu dira, Hong-Kongetik, Londrestik... Europako metropoli handietarik». Haurrak eskolarat eramaterakoan, hiru bezero gurutzatu ditu Thomine Desmazuresek Biarritzen; beraz, prezio arras gorako bizitegi bat erosirik, hor plantatuak direnak berriki. «Horretan da berrikuntza handiena; beste gisan ez baita deus berririk». Hots, bigarren etxebizitzen merkatuak jarraitzen du lehen bezala. Berrikuntza da erosahalmen handiko jende horiek bizitegi nagusia erosten dutela Lapurdiko kostaldean. Biarritzen hauteman duen joera itsasbazterreko beste hirietan ere sendi dela dio saltzaileak: «Fenomeno bera bada Angelu Xibertan, doi bat Arrangoitzen, Bidarten, Getarian».

Etxe bat berriki erosi dioten jende horiek pagatu prezio batzuk aipatu ditu Barnes etxekoak: «Batek milioi bat euro, besteak milioi bat eta erdi, eta hirugarrenak, hiru milioi pasa». Prezioen emendatze bat dakarrela aitortu du Thomine Desmazuresek, erosten dutenek ez baitute bakarrik itsasbazterrean izatea eskatzen; bertan egoteko etxea denez, zerbitzu gehiago nahi dituzte: «Nahi dute etxe bat urte osorako egokia dena; saltegietarik, eskolatik ez urrun. Beste merkatu bat da. Batzuek lehenagotik zuten bigarren etxebizitza egokitzen dute nagusia bilaka dadin, baina beste batzuek eskaera praktikoagoak dituzte».

Beste datu adierazgarri batzuk eman ditu. Barnes saltzaileak bere web atarian ukan dituen klik emendatzeak eta hauen jatorriak. Konparazioa eginez 2019ko martxo eta ekain arteko epealdiarekin, «%55 erabiltzaile gehiago izan ditugu aurten martxoaren lehenaren eta ekainaren 30aren artean. Ikusiz lurralde honek jadanik nolako tira duen, aski adierazgarria da». Erabiltzaile horiek nagusiki Frantziakoak direla ohartu da: %84. Haietan, hamarretarik lau Akitania Berrikoak; laurdenak Paristik datoz, eta gainerakoak, Okzitania eskualdetik —bereziki, Tolosa aldea—. Klik andanak ere ideia bat ematen du. Bordele ingurutik, iaz, 3.800 klik izan zituzten; aurten: 7.000 klik. Paristik, 11.000 klik iaz, eta aurten, 14.000. Nahiz eta frantsesak baino aise gutiago izan, beste herrialde batzuetarik ere emendatu dira atariko bisitak, hala nola Estatu Batuak, Erresuma Batua, Suitza eta Alemaniatik.

Jende aberats horiek gero eta gehiago dira, azken urteetan begia bota baitiote Ipar Euskal Herriari. Ez daki hala iraunen duen Thomine Desmazuresek. «Naski hunki ditugula Parisko edo Londresko beren bulegotik noiznahi jalgitzen ahal direnak, urrundik lan egin dezaketenak; joan-jinak eginez artetan. Baina nekez ikusten dut abiadura berean jarraitzen merkatu hori ondoko urteetan».

Denek pairatzen dutena

Jakina da bizitegi eta lurren salerosteek ondorio zuzena dutela, oro har, etxebizitzen prezioen emendatzean. Bigarren egoitzen inguruko negozioek, baita Barnes goi mailako etxe saltzaileak aipatu bizitegi nagusien erosle berrien goseak ere, eragina dute tokiko beste bizitegien prezioan; alokairukoak barne. Hain zuzen, alokairuko bizitegien prezioen bilakaerari buruzko azterketa argigarri bat plazaratu zuen 2019an Audap, Akitania & Pirinioak Hirigintza Agentziak.

Bost eremutan zatitu du azterketak Ipar Euskal Herria, gehi Seignanx aldea (Landak, Frantzia). Lehenak Baionako hegi eskuineko auzoak eta Bokale biltzen ditu. Bigarrenak, Angelu eta Biarritz hirien barnealdeak. Hirugarrena Angelutik Hendaiaraino doan itsas hegiko lerroa da. Laugarrenak Lapurdi zeharkatzen du iparretik hegora, Hiriburu, Uztaritze, Senpere herrietan gaindi (Gehi Seignanx). Bosgarren eremuak gainerako barneko alde guzia hartzen du, Lapurditik Zuberoara.

Ohar daiteke, lehenik, alokairupeko bizitegi anitz dela lurraldean: 41.863. Horietarik gehien-gehienak bizpahiru gelako bizitegiak dira (%64). Hain zuzen, T3 eta T4 bizitegi horien bana besteko prezioa hartuz, agertzen da Ipar Euskal Herriko eremua karioenen artera heldua dela. T3etan, metro karratua 10,5 eurotan zen, batez beste, 2017an —prezioa eremuka jakiteko, ikus mapa—. Bordele, Naoned (Bretainia) eta Tolosa (Okzitania) baino gorago da. Halaber T4entzat.

Azken urteetan goiti joan dira alokairuak. 2014 eta 2018 artean, +%6,3 itsasbazterreko eremuan; +%2,8 Baiona hegi ezkerrean eta Angelun; +%2 Lapurdi barnealdean; +%0,5 Baiona hegi eskuinean eta Bokalen.

Argigarri da alokairupeko bizitegi horiek aski berriak direla. Bostetik bat 2006 ondotik eraikia izan da. Lehen eremuan (Baiona, Bokale), erdiak 1991tik lekora eginak izan ziren. Halaber Lapurdi barnealdeko laugarren eremuan.

Datuek baieztatu egiten dute Ipar Euskal Herriak duen tira alokairuzko bizitegietan, erosten direnetan bezainbat. 2010-2015 artean, egoitza nagusien heina %8,3 handitu da; 136.000tik 147.000 bizitegira pasatuz. Alokairupekoak %10 emendatu dira; beste eskualdeetan baino gehiago. Ber denboran, bigarren egoitzen kopurua handitu egin da: +%13. «Oro har, bigarren egoitzak, egoitza nagusiak eta alokairupekoak baino zaluago emendatu dira», dio hirigintza agentziaren azterketak. Gehienik, Baiona inguruan (+%31). Ondorio bat atera du azterketak: «Dinamika horiek, bortxaz, ondorioak dituzte merkatuaren tentsio heinarentzat». Prezioen emendatzean, hots.


Summary: «Bizitza eta haren harmonia zeinen ederrak diren erakusten dugu». Landareekiko interesak eta pinturarako bokazioak eraman ditu artista bizitza egitera Arsuaga eta Cueto; ordenaren eta kaosaren arteko balantzan oreka aurkitzen saiatzen dira, nola pinturan, hala eskulturan.

Berastegin bizitokia duten bi artista dira Mariano Arsuaga (Irun, 1954) eta Maria Cueto (Aviles, Espainia, 1960). Batak pinturarako du trebetasuna, eta eskulturarakoa, besteak. Donostiako Arteleku arte garaikideen gunean gurutzatu ziren haien bizitzak, eta, ordutik, elkarren ondoan aritu dira obrak egiten: elkarren lanak ikusiz, baina bakoitza bere bidean.

Artistak zarete. Nola iritsi zarete horraino?

MARIA CUETO: Landareak asko gustatzen zitzaizkidanez, farmaziako ikasketak egiten hasi nintzen. Unibertsitateak nola funtzionatzen zuen, ordea, ez zitzaidan gehiegi gustatu, eta, garai hartan, makramea egiten ikasi nuen. Eskumuturrekoak egiteari ekin nion, eta, hortik, tapizak nola egiten ziren ikastera animatu nintzen. Diseinuaz askorik ez nekien, ordea, eta arte teknikak ikasteari ekin nion. Diseinu grafikoa ikasi nuen Oviedoko arte eskolan, eta, gero, Asturiasen jasotako beka bati esker, aukera izan nuen nire jakintza Donostiako Artelekun osatzeko. Artelekun, ehungintza ezagutu nuen, eta hortik pasa nintzen eskulturetara. Eta orain, ehungintza eta landareak daude nire eskulturen oinarrian.

MARIANO ARSUAGA: Nire kasuan, arkitektura ikasten hasi nintzen Iruñeko unibertsitatean. Ordurako, pintatzen hasita ere banengoen; Tolosako Matxin Labaien margolariarekin batera aritzen nintzen. Nire gurasoek, ordea, unibertsitate titulu bat izan nezan nahi zuten, baina pinturara gehiago bideratu nahi nuenez nire ibilbidea, unibertsitatea utzi, eta Bartzelonara joan nintzen pintatzen jarraitzera. Pintatzea eta marraztea gustatzen zitzaidan, eta arkitekturan badago artistikoa den osagai bat. Hori gustatzen zitzaidan niri, ez hainbeste osagai teknikoa. Horrez gain, ni ere Artelekun ibilitakoa naiz; bertan ezagutu nuen Maria, nire bikotea. Hainbat urtez, topaketa batzuk koordinatzen aritu nintzen bertan.

Artista izateko talentua jaiotzetik datorrela uste duzue?

M.C.: Ez nuke jakingo erantzuten. Ni farmazia ikasten hasi nintzenean, ez nuen uste inoiz artista izatera iritsi nintekeenik. Betidanik gustatu izan zait marraztea eta margotzea, baina tira. Gero, kuriositateak eraman nau bide hori hartzera. Bilakaera moduko bat izan da nire kasuan.

M.A.: Nik uste artearekiko nolabaiteko sentsibilitatea edo bokazioa edukitzen dela, baina, gauza guztietan bezala, trebatu ere egin behar zara. Bien arteko batura izan behar da. Gainera, ezagutza guztiak dira onak. Maria farmazia ikasten ari zenean, ez zen praktika artistiko batean pentsatzen ari, baina ikasi zuen guztia, zeharka bada ere, gero bere lanean agertu da.

Sortzen duzuenetik bizi zarete?

M.C.: Bizirik irauten dugu.

Nola lortzen da hori?

M.A.: Bartzelonara joan nintzenean, pintatzeaz gain, esaterako, kamioiak deskargatzen lan egin nuen, eta beste lan batzuk ere egin behar izan nituen aurrera egin ahal izateko. Gero, ordea, pintatzen duzuna ikusgai jartzen hasten zara, eta publikoarekin lehen hartu-emana izaten duzu. Eta, agian, norbaiti zerbait gustatu, eta erosi egingo dizu. Zure obra ikusgai jartzen duzun momentutik, balore bat hartzen hasten da. Arte kritikoek ikusten dute, eta ospe pixka bat hartzen duzu. Hortik doa kontua. Hori bai: autonomoak gara, eta guk arduratu behar dugu egiten dugun prozesu guztiaz. Behar dugun materiala erosi, bezeroak aurkitu... Gure lanak erakusketetan jartzen ditugu, baina gure etxean gune bat daukagu egiten duguna erakusteko eta zuzenean obrak saldu ahal izateko.

Bizilekua eta lanerako lekua ere bada, beraz, Berastegi.

M.A.: Bai, hala da. Berastegin uda asko pasatakoa naiz txikitan; familiaren zati bat bertan bizi da, eta ohitura nuen uda pasatzera joateko. Hala ere, bere garaian, hemen bizitzeko arrazoietako bat zen lan egiteko gune edo lokalak errazago aurki genitzakeela Donostia erdian baino. Eta, gainera, oso leku lasaia da; gurea bezalako lan bat egiteko lasaitasun hori ematen dizu, eta kontzentrazioan ere laguntzen du. Guztia hartu behar da kontuan; aukeratu egin behar duzu, bokazio hori benetan aurrera eraman nahi baduzu. Eta horrelaxe daramatzagu gure bizitzako azken 28 urteak bertan.

M.C.: Izugarri gustatzen zaidan herri bat da Berastegi, eta zer esanik ez nire lanerako. Denbora asko behar izaten dut obrak egiteko. Nik uste dut Madrilen-edo bizitzea hautatu izan banu, ez nituzkeela gaur egun egiten ditudan eskulturak egingo; beste modu batera egingo nukeela lana. Lasaitasun honek badu zerbait berezia.

Batak pintura egiten du; besteak, eskultura.

M.A.: Hori osagai artistikoari begira. Bizitzaren osagaia ere badago, ordea. Mundua ulertzeko, gauzak epaitzeko modua da pintura. Niretzat, pintura nork bere burua ezagutzeko modu bat da, kanpoaldea ezagutzeko modu bat, eta zentzumenak eta sentimenduak azaleratzeko era bat. Zenbait kasutan, nire obra bat espresionista izango da; beste batzuetan, arrazionalagoa edo hotzagoa da egiten dudana. Oso zaila egiten zait esplikatzea nolakoa den nire bizitza, pintura baita nire bizitza.

M.C.: Ni, berriz, landareekin eraikitako elementu geometriko batzuen bila nabil, eta horrela sortzen ditut eskulturak. Bizitzaren ordena eta kaosa erakustea gustatzen zait, eta kaotikoaren kontrakoa den geometria erabiltzen dut horretarako. Haziekin eta hostoekin egiten dut lan, eta horiek, nolabait, kaosa irudikatzen dute, baina beti egitura geometriko baten gainean daude landuta, eta horri esker ordenatzen dira.

M.A.: Gure obretan, errealitatea erakusten duten osagaiak aurki daitezke, gehiago edo gutxiago. Pinturak, ordea, engainatu zaitzake; izan ere, errealitate bat marrazten duzu plano gainean, berez zapala ez dena. Beraz, errealitatea bera ere ordenatu egin behar duzu. Horretan gabiltza biok: behin obrak amaituta, kaosak kaos, bizitza eta haren harmonia zeinen ederrak diren transmititu nahi izaten dugu. Artistok, askotan, ondo ez dagoena salatzen saiatzen gara, eta, gure kasuan, azken urteetan, saiatzen gara kontuari buelta eman, eta unibertsoa zeinen zoragarria eta berezia den erakusten.

Natura da zuen lanei begiratuta ikus daitekeen osagai bat?

M.C.: Landareekin egiten dut jolas. Landare lehorrak eta haziak erabiltzen ditut, adartxoak ere bai, denboran gehiago iraun dezaten. Tolosako Kaiz lore dendakoen bidez lortzen ditut material lehor horiek. Gainera, Berastegin bizita, gertutik ikus ditzaket urtaroak, gertutik zaintzen ditut landareak, haien garapena. Naturaz inguratuta bizi naiz. Lo egiten dudan lekutik bi pausotara ikus dezaket lanerako materiala hazten. Jendeak erakusleihoak ikusten dituen moduan ikusten dut nik nire gustukoa dena etxetik gertu.

Landareen kolore naturalekin lan egitea gustatzen zait, eta baita zuriarekin ere. Zuriak hostoaren forma biluztu, eta purutasun sentsazio bat ematen dio. Egiten ditudan eskultura gehienak zintzilik hartzen dute forma; pita erabiltzen dut landareak neurri eta forma ezberdinetan kolokatzeko, eta, gero, asmoa da pita hori ikusezin bihurtu eta airean geratzen diren landare, hosto, hazi edo bestelakoak soilik ikustea. Azken bilduma urari lotuta ari naiz egiten: iturri baten formako eskultura bat egin dut, arrain sarda bat ere bai...

M.A.: Lehen begiradan, Mariak egiten duen lana eskultura tradizionalen kontrakoa izan daiteke. Berez, buruan ditugun eskulturak burdinazkoak, harrizkoak, finkoak izan daitezke. Berak erabiltzen dituen material eta ezaugarriekin, ordea, bestelako figurak sortzen ditu.

M.C.: Nire eskulturei putz egitean, mugitu egiten dira, eta mugimendu sentsazioa sorrarazten dute. Oinarri-oinarrian, ehungintzatik datozen teknikak erabiltzen ditut. Pitak elkarri lotzeko moduak, elkar nahastekoak, oihal zati baten parekoak izan daitezke maiz; airean bolumena hartzen duten ehun zati modukoak dira.

M.A.: Nire pinturan ere, kasurik abstraktuenetan, koadroen antolaketak paisaiarekin zerikusi handia duela esan ohi dut. Zeruak daude, zoruak dauden bezala. Eta uste dut herrian paseatzen gabiltzanean jasotzen dugun ezagutzaren seinale bat dela hori.

Bizi garen lekua hain herri txikia izanda, gainera, guztiok ezagutzen dugu elkar. Eta, esaterako, urtero izaten dugu bertako eskolako ikasleen bisita bat. Zer egiten dugun erakusten diegu. Herriko erretiratuak ere izaten ditugu bisitan urtean behin.

Orain, zer daukazue esku artean? Zertan ari zarete?

M.A.: Ez dira garai onenak guretzako ere, baina egoerak ez gaitu geratu. Lanean jarraitzen dugu, beti bezala, etxean. Egia esan, nahikoa konfinatuta bizi gara gu beti, bestela ere ordu asko sartzen baititugu tailerrean.

M.C.: Erakusketei dagokienez, asturiar eskultoreen karpeta grafiko batean parte hartzeko deitu ninduten estreinakoz, eta ilusio handia egin dit nitaz gogoratu izanak. Erakusketa ibiltari bat prestatu dute, eta denbora batean Anton de Candas museoan egon da. Horrek ere ilusio berezia egin dit; izan ere, bertan egin nuen nire lehenengo bakarkako erakusketa. Orain, Oviedoko arkitektoen eskolan dago erakusketa hori. Aurrera begirako asmoa proiektu bat prestatzea da egiten ari naizen pieza horiekin guztiekin, gero beste leku batzuetan aurkeztu ahal izateko. Lehenik, ordea, obra amaitu behar dut, eta, ondoren, argazkiak atera behar dizkiote. Denbora beharko dut.

M.A.: Nik, berriz, 1980ko hamarkada amaieratik hona pintatu ditudan lanak, formatu handienekoak, aurkeztuko ditut Eibarko Portalea kultur etxean. Hango aretoa Gipuzkoako udal aretorik handiena da; 700 metro karratu ditu, eta nire koadro handienak eramango ditut hara. Hasieran, urtarrilaren 15erako daukat zehaztuta inaugurazioa; ea pandemiak ez dizkigun aldatzen data horiek.

Egia esan, normaltasunera itzultzea gustatuko litzaiguke, eta, bereziki, egiten ari garen obra ikustera animatu edonor, desiratzen egoten baikara jendea gurekin kontaktuan jarri eta erakusketetara etor dadin. Normalean, gehiegi ez, baina beti izaten ditugu bisitak. Azken hilabeteetan, ordea, geldirik egon dira bisitak.

Artisten bizitza gogorra dela diote. Bat egiten duzue adierazpen horrekin?

M.C.: Bai, artista gehienena hala dela esango nuke.

M.A.: Batzuetan, eskandalu handiak eta dirutza mugitzen den enkanteak soilik erakusten dira prentsan. Baina bizitza, oro har, beti da zaila. Gertatzen dena da bokazioaren ezaugarri hori hor dagoela, baita aske izateko aukera ere, nahi dugun bezala bizitzeko hautua egina baitugu, nahiz eta mugak izan. Nik uste asebetetzen zaituela bizitza honek; kosta ere egiten zaizu, baina baditu bere konpentsazioak.


Urtaroz aldatuta, aurrera doa

Summary: Urtaroz aldatuta, aurrera doa. Bizkaiko Bertsozale Elkarteak martxan jarriko du Bizkaiko Txapelketako sailkapen fasea. Azkenean, hilaren 16an hasiko da, osasun neurriak betetzeko moldatuta. Txapelketa, ordea, kolokan da oraindik.

Hilaren 16an abiatuko da Bizkaiko Bertsozale Elkartearen Udabarria Bertsotan egitasmoa: urtaroek aurrera egin duten arren, elkarteak Bizkaiko Txapelketako sailkapen faseari eusteko apustua egin du. Udazkenean lehiatzea ez da egitasmoak jasango duen aldaketa bakarra. Izan ere, osasun larrialdiak ekarritako neurrietara egokitzeko, antolatzaileek hainbat moldaketa egin behar izan dituzte.

«Martxoan konfinamendua agindu zutenean, Udabarria Bertsotan mantendu ahalko genuela pentsatu genuen. Gerora, bilakaera ikusita, irailera atzeratzea erabaki genuen. Ez genekien oso ondo zein izango zen egoera, baina fasearen ezaugarriak ikusita, mantentzeko aukerak zeudela uste genuen», azaldu du Ione Narbaiza txapelketako antolatzaile taldekoak

«Garrantzi handia ematen diogu segurtasunari, eta, batez ere, parte hartzaile guztien osasunari». Bertsolariak, gai jartzaileak, publikoa eta, oro har, saioetan ibiltzen den jende guztia kontuan hartuta, sailkapen fasea segurtasunez egiteko baldintzak betetzen direla nabarmendu du Narbaizak. Horregatik, eta oraindik Bizkaiko Txapelketa antolatzeko aukerarik izango den jakin gabe, erabaki dute sailkapen fasearekin aurrera egitea. «Oraingoz, fase honi eustea erabaki dugu, eskaintza kultural bat egin daitekeelako segurtasuna mantenduz. Saioak baldintza egokietan egin daitezke. Aurrerago ikusiko da txapelketarekin zer egin beharko den».

Datorren asteazkenean hasiko da Udabarria Bertsotan sailkapen fasea, eta hilaren 24ra arte iraungo du. 60 bertsolarik eman dute izena, eta azpimarratzekoa da Bizkaiko eskualde guztiak egongo direla ordezkatuta. Sei bertsolariz osatutako hamar saio egingo dira, beraz, eta fase horretan lortutako puntuen arabera sailkatuko dira bertsolariak Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako.

Plazak eskaini

«Txapelketaren helburuetako bat bertsolariei plazak eskaintzea da; bertsolari berriak ikusaraztea eta bertsolaritzaren munduan jauzia egiteko aukera ematea», esan du Narbaizak. Bertso eskolek ere era autonomoan plazak eskaintzen dituzten arren, Narbaizak ohartarazi du txapelketa izaten dela bertsolari gazte askok izaten duten lehenengo plazatako bat. Alde horretatik, aurten ere aukera hori bermatu nahi izan dute. Batez ere, ikusita gero eta gehiago direla eskoletan aritzen diren eta txapelketan izena ematen duten gazteak Bizkaian.

«Azken urteetan asko hazi da bertsolari kopurua, eta horri erantzuteko hasi ginen fase hau antolatzen». Hala ere, aurten hainbat aldaketa izango ditu. Batetik, osasun larrialdia baino lehen aurreikusitako zenbait moldaketa egin dituzte: sailkapen faseko hamar saioak bost egunetan jokatuko dira, egun eta ordu berean, herri bitan saio bana eginez.

Era berean, osasun larrialdiari egokitzeko hainbat neurri ere hartuko dira saioetan. «Batez ere, saioetako edukiera jendearen arteko distantziak mantendu ahal izateko egokituta egongo da, eta pazientzia beharko da sartzeko zein irteteko, toki desberdinetatik eta era ordenatuan egin beharko delako». Horrekin batera, saio osoan zehar maskara erabiltzea derrigorrezkoa izango da. «Aldaketa nagusia bertsolariei lotuta egongo da». Izan ere, azaldu duenez, oholtzak txikiegiak dira bertsolarien eta gai jartzailearen arteko distantziak mantentzeko. Hori dela eta, bertsolariak publikoan egongo dira jesarrita, eta soilik abesteko igoko dira oholtzara. «Hori izango da berritasunik handiena, bestela saioak normal joatea espero dugu».

Azkenik, hartu-emanak eragozteko, sarrerak Internetez baino ezingo dira erosi, Bertsosarrerak.eus atarian.


Summary: Tabernetan eta jatetxeetan bil daitezkeenen kopurua mugatu du Nafarroak. Koronabirusari kontra egiteko segurtasun neurri berriak hartuko dituela iragarri du Nafarroako Gobernuak. Bihartik aurrera izanen dira indarrean, eta ostalaritzarekin eta aisialdiarekin lotutakoak dira gehienak. Horrez gainera, gobernuak gogortu egin ditu neurriak betetzen ez dituztenen kontrako zigorrak.

Santos Indurain Osasun kontseilariak aditzera eman duenez, eguerditik aurrera mahai baten inguruan baizik ezin izanen da kontsumitu taberna eta jatetxeetan. Horrez gainera, gobernuak mugatu egin du mahai bakoitzeko egon daitekeen lagun kopurua: 6 pertsona biltzen ahalko dira gehienez, bai lokalaren barruan bai terrazetan.

Elkarte gastronomikoak eta peñak itxita izanen dira. Dena dela, salbuespen izanen dira 500 biztanletik beherako udalerrietakoak, baldin eta lokal hori bada herritarrek erabil dezaketen bakarra; kasu horietan, baimendua egonen da bertako jarduera.

Ezkontza eta bestelako ospakizun zibiletan ere neurri murriztaileak ezarriko dituzte. Horien kasuan, ordea, astelehenetik aurrera izanen dira neurriak indarrean. Lagun kopuruari eraginen die batik bat: ospakizuna egiten den lekuetan, erdira murriztuko da egon daitekeen pertsona kopurua. Gehienez, 50 pertsona biltzen ahalko dira espazio itxietan, eta 75, berriz, kalean.

Bestalde, Osasun kontseilariak gogora ekarri du debekatua dagoela kale zurrutean aritzea. Debeku hori bete dadin, dendetan ezin izanen da alkoholdun edaririk saldu gaueko hamarretatik aurrera, taberna eta jatetxeetan salbu.

Neurriak bete daitezen

Nafarroako Gobernuak gogortu eginen ditu ezarritako neurri murriztaileak betetzen ez dituztenen kontrako zigorrak, datorren asteazkenean parlamentuan onartuko den lege dekretu baten bidez.

Dekretu berria onartu ondotik, maskara erabiltzen ez dutenen kontrako zigorra 300 euro izanen da, gutxienez. Berriz, kale zurrutuean aritzen direnei 600 euro edo gehiagoko zigorra ezarriko zaie, Javier Remirez presidenteordeak adierazi duenez.

Nafarroako Foru Erkidegoan detektatutako koronabirus kasuen kopurua nabarmen igo da azken egunetan. Are, kasuek goia jo zuten atzo: 340 kasu positibo antzeman zituzten egun bakarrean. Gaur, pixka bat apaldu dira kasu berriak, baina kopurua handia da oraindik ere: 302 positibo detektatu dituzte azken 24 orduetan, eta 86 urteko gizonezko bat zendu da. Guztira, 2.559 PCR proba egin zituzten atzo Nafarroan.


Beteta, baina arazo larririk barik

Summary: Beteta, baina arazo larririk barik. Turista eta udatiarren etorrerak kezka eragin du bisitari asko izan ohi dituzten herrietan. Baina, udako balantzea eginda, azken hilabeteak espero baino hobeto joan direla aitortu dute alkateek, arazoren bat edo beste izan duten arren. Ohi baino jende gehiago joan da haienera; bereziki, gertukoak.

Lehorretik eta itsasotik herria zarratuta ospatu zuten aurreko zapatuan, Lekeition, Antzara Eguna. Edo ez zuen ospatu, zuzenago esanda, aurten ez baita San Antolin jairik izan. Koldo Goitia alkateak zoriondu egin ditu herritarrak, festen ohiko egunetan izandako jarreragatik. Eta pozik agertu da jendetza batzea eragozteko hartu diren neurri «gogorrek» lortutako emaitzarekin ere. «Gomendioak gomendio modura geratzen direla ikusi dugu uda honetan, neurri gogorrak hartu behar direla gauzak ondo irteteko». Eta azken bizpahiru hilabeteetan, oro har, «ondo» irten direla uste du. Goitiak maiatzean hitz egin zuen Bizkaiko Hitza-rekin, oraindik pandemiagatik alarma egoera indarrean zegoela, probintzia bereko bigarren etxeetara joateko baimena iritsi zenean. Kezka agertu zuen orduan, baina uda espero baino hobeto joan dela aitortu du.

Iritzi berekoak dira maiatzeko erreportaje hartan udaldira begira euren beldurrak agertu zituzten Bizkaiko beste hiru herrietan ere. Lanestosako alkate Martin Crespo, Gorlizko Nagore Utxupi eta Eako alkateorde Jon Lejardi ere —berak egin du balantzea, bera ibili delako hilotan jarduneko alkate lanetan Iratxe Arriola alkatearen ordez— pozik daude. Laurek esan dute euren herria udatiarrez eta bisitariz beteta izan dutela. Kanpoko turistak falta izan dituzte, baina euskal herritarrak ohi baino gehiago joan zaizkie, kostaldeko herri gehienetan gertatu den antzera.

Udaberrian pandemiak eragin gutxi izan zuen lau herriotan, eta udatiarren etorrerak hori aldatuko zuen beldur ziren alkateak. «Zorionez, ez dugu agerraldirik izan. Libratu gara. Gorlizko jaiak ez ziren ospatu, eta ez da beste herri batzuetan ikusitakorik gertatu», azaldu du Utxupik. Ertzaintzarekin protokolo bat jarri zuten abian jende pilaketak kontrolatzeko. «Gorlizen gauean ez dago udaltzainik. Haien ordutegia luzatu genuen, eta tabernariei ere eskatu genien zegokien orduan ixteko. Ez genuen arazorik nahi. Ertzaintza gainean egon da, eta udaltzainak ere bai».

Sustoren bat

Hala ere, izan dute sustorik. Ekainean, hondartza ondoko pinudian ehundik gora nerabe eta gazte batu ziren Gorlizen, kale edanerako. Ikasturte bukaera ospatu gura zuten. Haietako bi ospitalera ere eroan behar izan zituztela gogoratu du alkateak, koma etilikoan. «Udaltzainen kontrolari esker, gehiago ez dugu horrelakorik izan». Joan den astera arte: irailaren lehen egunerako antzeko deia zabaldu zen sare sozialetan; kasu honetan, uda agurtzeko. «Udaltzainak eta Ertzaintza garaiz joan ziren, eta arazoak sortzea eragotzi genuen». Lanestosan ere kale edanerako «topaketa bat edo beste» antolatu izan dela esan du Crespok. «Baina ez da ezer larririk gertatu».

Lekeition jaiak irailean ospatu ohi dituzte, eta hori aldeko izan dute. «Gernikan gertatutakoak kontzientzia sortzen lagundu digu», esan du Goitia alkateak. Andra Mari eta San Roke festak ospatu ohi diren egunetan, herriko eta inguruetako gazte askok gau giroko tabernetara jo zuten, parrandara. Ondorioz, koronabirusaren agerraldi handia izan zen abuztuan. «Han egon diren kutsatzeek hemen ere oihartzuna izan dute: hemengo gazteak han egon dira ez-jaietan, eta koronabirusa ekarri dute Lekeitiora. Izan balitz Tolosan [Gipuzkoa], adibidez, agian ez litzateke hainbesteko kontzientziarik sortuko herrian, urruneko kontua litzateke eta. Baina justu Gernikan izan da, gure inguruko herrietako batean, eta eragin digu».

Ean ere udaberria oso lasaia izan zuten. Lejardik dio uda iritsi arte ez dutela positiborik izan. «Herri bakarrenetakoa izan gara. Udan agertu da kasuren bat edo beste, baina ez dakigu loturarik izan duen Gernikako agerraldiarekin». Aitortu du udatiarrak kontrolatzea oso gaitza dela; Ean erroldatuta ez daudenez, lehen etxebizitza duten herriko estatistiketan agertzen dira. «Horrek zaila egiten du herrian benetan zenbat positibo dauden jakitea. Baina gure medikuak esan dit egoera ez dela kezkatzekoa izaten. Guztira, uda osoan, hamarren bat kasu-edo egon ei dira».

Kostaldeko herriak dira Gorliz, Plentzia eta Ea; barrualdekoa Lanestosa. Hondartza izan dute kezka iturri lehen hirurek, eta igerilekua laugarrenak. Udalak, azkenean, igerilekua ez irekitzea erabaki zuen. «Herri txikia gara. Sorosle bat mantendu dezakegu, baina bigarrenaren soldata ordaintzeko dirurik ez dugu, eta langile bakarrak ezin du dena kontrolpean izan. Beraz, ez irekitzea erabaki genuen. Gainera, inguruko herrietan ere ez zuten zabaldu, eta beldur ginen haietatik ere jendea gurera etorriko ote zen igerilekuan eguna pasatzera».

Hondartzetan pertsona arteko distantziak eta bestelako babes neurriak egoki bete direla esan dute beste hiru alkateek. Dena den, Eako alkateordeak Bizkaiko Foru Aldundiaren jarrera kritikatu du: «Uste dugu banderen sistema horrek ez duela ondo funtzionatu. Sorosleen eta udalaren arteko komunikazioa ez da zuzena izan; erakunde arteko komunikazioa ez da behar bezala joan».

Pilaketak moilan

Eako hondartzan ez dute pilaketa arazorik izan, baina bai moilan, hareatza ondoan. Lejardik esan du aginduak errespetatu ez dituen jendea ere izan dutela zenbaitetan. Hiru herriotan, hondartza sarri itxi behar izan dute, itsasgoran, leku faltagatik. Joan den asteburuan, esaterako, Bizkaian hondartza gehienek itxi behar izan zituzten sarrerak, jende gehiegi zegoelako.

Oro har, euren herrietako ostalariek ere uda ona izan dutela uste dute laurek. Goitiaren arabera, Lekeition denetarik egon da. Terraza handitzeko aukera izan dutenek «kristoren uda» izan dute, Baina alde zaharreko taberna txikiek eta gaueko ostalaritzak «kostata» egingo dute aurrera. Haren esanetan, iraila ere turista hilabetea izaten da haienean. Baina aurten hutsik geratu da herria. «Hotel batek ateak zarratuko ditu erreserba faltagatik; sekula ez dute zarratu irailean». Abuztuan ere, oro har, beherakada egon dela nabarmendu du.

Udalak ahalegindu dira udako giroari eusten, jairik egon ez den arren. Kultura arloko ekintzak antolatu dituzte, eta udalekuak ere sustatu dituzte. Ia dena kalean. Baina udazkenera begira, kezka dute: dena barruan egin beharko da. Lanestosako alkateak honako honi dio beldurra: probintzia edo erkidegoetako mugak berriro ixtea eta Kantabria edo Burgos (Espainia) aldera asteburu-pasa joan ohi direnak haienera joatea. Baina kezka nagusia eskolak sortzen du. Eako alkateordea kexu da: «Hezkuntza Sailak berandu bidali ditu protokoloak. Jarraibideak ezarri ditu, baina gero ez digu baliabiderik eman guk eskoletan horiek betetzeko».


Summary: «Orain arteko bidetik segitu nahi dugu: harrobia sendotu». Errugbi Federazioko presidente izendatu berri dute Urtasun. Lehendakari ohiak eta taldeak eskatuta egin du ardura hartzeko urratsa. Emakumeak animatu nahi ditu kirol horretan aritzera.

Maria Urtasun (Auritz, 1986) Nafarroako Errugbi Federazioko buru da, hilaren 2az geroztik. Koronabirusak baldintzatutako jokaleku bat egokitu zaio, baina gogoz hartu du ardura berria. La Unica taldeko jokalaria ere bada, eta ez du zelaia uzteko asmorik.

Zergatik erabaki duzu federazioko lehendakari izateko urratsa egitea?

Orain arteko lehendakari Javier Lorentek eta nire taldeak proposatuta egin dut urrats hori. Asmoa da orain arte egindako bidetik aurrera jarraitzea.

Jokalari izateari utziko diozu?

Ez. Nire asmoa da jokatzen jarraitzea. Egungo osasun krisiak uzten badigu, behintzat.

Anitz baldintzatu du pandemiak zuen lana?

Orain, adibidez, seniorrak baino ez dira ari entrenatzen, gizonezkoen taldekoak eta emakumezkoenak. Fisikoa lantzen ari gara, batez ere, eta teknika, baina bakarka. Gainerako kategorietako jokalariek ere lanean behar zuten jada, baina egungo egoeragatik urrira arte atzeratu dugu sasoiaren hasiera. Bertze taldeen egoera ere antzekoa da.

Zaila da segurtasuna bermatzea?

Egia da errugbia kontaktuzko kirola dela, baina ez dut uste, koronabirusari dagokionez, gurea bertze kirol anitzen egoeraren bertzelakoa denik. Iruditzen zait talde kirol gehienen egoera antzekoa dela. Gerta daitekeenaren zain gaude.

Futbolaren esparruan hartzen diren neurrien berri bada. Zuek zer-nolako informazioa jaso duzue erakundeetatik?

Futbolak diru anitz mugitzen du, eta azkarrago hartu dituzte hartu beharreko erabakiak eta neurriak. Gu zain gaude. Batetik, Nafarroako Gazteria eta Kirol Institutuak erraten digunari egin behar diogu so. Joan den astean, kirol jarduerak berriz ere martxan jartzeko hainbat jokaleku aurreikusten zituen agiria kaleratu zuen erakunde horrek. Baikor samarrak direla uste dut, gobernuaren asmoa baita irailaren erdialderako talde guztiak entrenatzen aritzea, eta lehiari ekitea urriaren erdialdean. Espainiako Errugbi Federazioak ere hartu ditu neurriak, eta horiek bete behar ditugu.

Nolako protokoloa ezarri dizuete?

Talde guztiek koronabirusaren auzirako ordezkari bat izan behar dute, adibidez. Azpiegiturak garbitzeko egin beharreko urratsak ere zehaztu dituzte, eta markatu dituzte entrenamendu saioetan bete beharreko neurriak. Protokolo hori bete behar dugu guk.

Zaila da zuentzat egoerara egokitzeko neurri horiek guztiak martxan jartzea?

Egia erran, handia da egin behar dugun ahalegina. Ziurgabetasuna da nagusi, gainera, eta horrek dena zailtzen du. Egun batetik bertzera aldatzen dira gauzak, eta ez da erraza erabakiak hartzea. Zorionez, jendeak ulertzen du egoera denentzat dela zaila, eta pazientziaz ari da.

Ezohiko garai batean hartu duzu federazioaren ardura zure bizkar. Zer asmo duzu?

Asmo nagusia da hasitako bidea egiten segitzea, eta bide horren helburua da, batez ere, harrobia lantzea. Gure kirolak oinarri sendo bat izan dezala nahi dugu. Duela gutxira arte, herrialdeko errugbiko fitxa gehienak ziren seniorrenak, eta gutxi ziren hemezortzi urtez azpiko kirolariak. Azken urteotan lan egin dugu gazteek errugbia aukera gisa har dezaten. Kirolaren berri ematea da kontua, eta edozeinek egin dezakeela erakustea.

Sumatu dituzue jada egindako lan horren emaitzak?

Bai. Azken urteotan handitu egin da zaletasuna, eta gora egin du errugbian ari diren gazteen kopuruak. Bide horretan urratsak egiten jarraitu nahi dugu, eta, bereziki, emakumeak animatu errugbian aritzera. Egun, 18 urtetik beheitikoen lau fitxetatik bat da emakumeena. Arlo hori sustatzen jarraitu nahi dugu.

Zaila da gazteak erakartzea?

Hasieran bai, errugbiaren inguruko mito faltsu anitz badelako. Taldeek, hain zuzen, lan ederra egin dute dauden estereotipoak apurtzeko, eta eskoletara joan dira gazteenei errugbia benetan zer den erakustera. Lan hori funtsezkoa izan da.

Errugbian ari den emakume talde bat benetan zer den erakutsi zuen Cristina Nuñez Bakedano argazkilariak 2017an, zure taldeari buruzko Unicas lanarekin. Halakoek ere laguntzen dute?

Proiektu zoragarria izan zen, benetako opari bat guretzat. Ez genuen uste guk egiten genuenak aparteko interesa pizten ahal zuenik.

Sumatu zenuten eragina?

Ez dakit zer eragin izan duen proiektuak kanpora begira, baina niri jende anitzek erran dit, erakusketa ikusi eta gero, errugbia ez dela uste zutena. Kirola egiteko bat egiten duen emakume talde bat gara; denak ezberdinak gara, adin ezberdinetakoak, baina komunitate bat osatzen dugu. Dena emanen genuke bertzeen alde.

Errugbiak batzen zaituzte?

Bai, zalantzarik gabe. Lotura sendoa sortu du kirolak gure artean.

Zu nola hasi zinen errugbian?

Ni pilotan aritzen nintzen, palaz. Kide bat errugbian hasi zen, probatzeko erran zidan, eta geroztik. Duela zazpi urte hasi nintzen, eta hagitz pozik nago.

La Unica da emakume taldea duen bakarra?

Bai. Baina bada emakume gehiago jokatzen. 16 urtera arte mutilekin batera aritzen dira. Seniorren mailara jauzia emateko orduan gertatzen da emakume gehienek uzten dutela.

Hori da aldatu nahi duzuna?

Bai. Taldeekin egin nahi dugu lan, eta selekzioarekin ere bai. 18 urtetik beheitiko emakumeen selekzioa jarri nahi dugu martxan.

Zuri zer eman dizu errugbiak?

Bertze familia bat eman dit. Naizena naiz familia horretan. Errugbian denok dugu toki bat. Horrek ahalduntzen lagundu dit.


Summary: Bildarratzek ziurtatu du hitz egitea eskaini diela hezkuntza eragileei. Ez du begi onez ikusten sindikatuek astearterako deitutako greba, eta "zaurgarrienek" jasango dutela iruditzen zaio.

Hezkuntza eragileekin bildu zen atzo Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu berria, eta horren inguruko iritzia eman du gaur, Hezkuntza sailburu moduan eman duen lehen prentsaurrekoan. Bildarratzen hitzetan, kargua hartu zuenetik azpimarratu du hezkuntza komunitatearekin eduki beharreko harremanaren balioa. Gaineratu du atzo izandako bilera sorta ez zela sindikatuekin soilik izan: baita gurasoekin, zuzendariekin, langileekin eta abarrekin ere. Eragile guztiekin kontaktuan jartzen saiatu behar dela nabarmendu du Bildarratzek. «Egoera honetatik guztiok elkarrekin aterako gara aurrera».

Bildarratzek ez du begi onez ikusten hilaren 15erako ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzarako egin duten greba deialdia. "Azkenean, zerbait eransten dio hezkuntza sistemari? Uste dut ez diola ekarpenik egiten". Gaineratu du bere ustez "zaurgarrienei" eragingo diela gehien grebak. "Uste dut momentu honetan ikasleei eta gurasoei mesede gutxien egiten diena greba bat dela". Berak, berriz, elkarrizketaren alde egiten duela ziurtatu du: "Nik sindikatuei elkarrizketa eskaini diet". Gainera, jantokietarako protokolo berri bat egin dutela azaldu du, eta beste mila irakasle kontratatzeko asmoari eusten diotela nabarmendu.

Kristau Eskola, hitz egitearen alde

Kristau Eskolak ohar bidez sindikatuei eskatu die Hezkuntza Sailarekin hitz egiten jarraitzeko. "Konfrontazioa ikasgeletara eramaten denean, ikasleak eta familiak dira kaltetuenak". Kristau Eskola ere bildu zen Hezkuntza Sailarekin, eta baliabideak jartzeko asmoa erakutsi zietela esan dute: "Hezkuntza eskubidea bermatzeko beharrezkoak diren bitartekoak ikastetxeen esku jartzeko sailaren borondatea adierazi zigun sailburuak".


Irratia, pasioz: aginte eta kritika

Summary: Irratia, pasioz: aginte eta kritika. Kruzeta eta Lasa maitasunez eta ezagutzaz mintzo dira irratiaz, bi talaia desberdinetatik: EITBko irratietan agintzen aritu denaren eta kritikak astero idatzi dituenaren belarritik. Mariano Ferrer aipatu dute erreferentetzat. Uhinetatik tiraka aritu dira, begirunez.

Urtebete joan da Odile Kruzetak erretiroa hartu zuenetik, 35 urtez Euskadi Irratian eta EITBko irratietan lanean aritu ostean —gehientsuenak ardura postuetan—. Urte horietan guztietan, irratiok entzuten adi aritu da Xabier Lasa: entzule baten ikuspegitik idatzi ditu irrati kritikak 25 urtez, Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIA-n, Uhinetatik tiraka. Baina zikloa ixtea erabaki du. Kruzetak irakurri ditu Lasaren zutabe ugari, eta egin dio horien inguruko kritika ere.

Irrati kontuekin hasi aurretik, Xabier, ezagutu al zenuen Odileren Izukaitz musika taldea?

XABIER LASA: Izukaitz taldeaz esango nuke lehengo garai bateko kasete bat bagenuela etxean.

ODILE KRUZETA: Zein ederki pasatu genuen Izukaitz taldearekin. Oso une politak izan ziren, Euskal Herria ezagutzeko aukera eman zigun taldeak. Herri txiki asko ikusi genituen: Iparraldean, Araban, Bizkaiko Enkarterrian... Leku asko eta jende asko ezagutu nituen, eta hori aberasgarria da.

X. L.: Garai aberatsa izan zen hura.

O. K.: Kanta guztiek frankisten zentsura zerbitzutik pasatu behar zuten. Soraluzen [Gipuzkoa] kantatu genuen batean, lehenbizi Benito Lertxundiren txanda izan zen. Zerbait gertatu, eta Guardia Zibila etorri zen. Mundu guztia sakabanatu zuten...

X. L.: Jendearen ilusioa desberdina zen.

O. K.: Dena zegoen eginkizun, baina aldi berean, indar eta gogo handia zegoen.

X. L.: Izukaitzak. Gutxi erabiltzen den hitza da izukaitz, polita da.

Xabier, fabrika askotan lan egindakoa zara. Nolako lanak egin izan dituzu?

X. L.: Fabriketan, denetarik egin izan dut: Moulinexen, adibidez, kate batean jarri eta mikrouhin labeak, batidorak eta halakoak egin nituen. Bitartean, irratia entzuteko baliatzen nuen. Mariano Ferrerrek 08:05 aldera bere iritzia ematen zuen Herri Irratian, baina ez zen zehatz-mehatz beti ordu berean. Komunera edo aldageletara joaten nintzen Ferrer entzutera. Orduan ez zegoen Internet. Orduan entzuten zenuen, edo...

O. K.: ...Edo joan zen.

X. L.: Bitxia da: Onda Vascak Herri Irratia bereganatu zuenean, Mariano Ferrerren oso grabaketa gutxi zituzten gordeak. Zenbaitetan amari eskatzen nion grabatzeko, eta badauzkat grabaketa batzuk.

O. K.: Ferrer munstro bat izan zen komunikazioaren munduan. Analisirako gaitasun hori, gauzak azaltzeko gaitasun hori... Eta hain denbora laburrean. Ze ondo...

X. L.: Bere denbora hartzen zuen.

Odile, aipatu duzu: irratian aritu zinen lehen bi hamarkadetan ez zegoen aukerarik edukiak berriz entzuteko. Internet aurreko garaiak ziren.

O. K.: Bai. Eta gogoan dut erlojua ekarri zenean Euskadi Irratira. Albistegia hasten genuen, gutxi gorabehera, baina izan zitekeen minutu bat edo bi minutu geroago ere. Alemaniako seinaleekin bat egindako erloju bat jarri genuen; aldaketa handia izan zen. Egokitzea kosta zitzaigun denoi.

Nabarmentzeko datu bat bada, aurreko urteko Behategiaren urtekarian jasoa dagoena: euskaldunen artean, Euskadi Irratia da gehien entzuten den irratia. Eta bigarrena, Gaztea. Hori ez da gertatzen euskararekin : ez liburugintzan, ez telebistan, ez prentsan...

O. K.: Benetan oso pozgarria da hori prozesua barrutik bizi izan duen batentzat. Gazteari dagokionez, euskaldunen artean oso ondo baloratua izateaz gain, une batzuetan irrati formulen artean liderra izan da. Eta hori ez dugu balioan jartzen jakin. Jakinik, gainera, zein zaila den gazteen artean euskarazko produktu gustagarriak eskaintzea; gazteen espektatibak beteko dituzten produktu homologatuak, alegia. Askotan komentatu dut EITBko bileretan Gaztea izan dela taldeko harribitxia. Lortu zuen asmatzea target objektibo bati zuzendutako produktuan.

X. L.: Euskal Herrian euskarazko komunikabiderik zabalduena da Euskadi Irratia. Eta erreferenteena ere bai, gauzak diren bezala. Zerbitzu publikoa eskaintzen du, eta, gobernua atzean dagoen heinean, bere baliabideak ditu: frekuentziak, baliabide teknikoak, ekonomikoak... Bestetik, ikusten da Euskadi Irratia nora iritsi den, eta ETB1entzat erreferente izan beharko luke. Ez dakit ala den edo ez. Ilun-argiak egongo dira, baina Euskadi Irratia da euskarazko hedabideen artean gehien kontsumitzen dena.

ANDONI CANELLADA / FOKU

O. K.: Gauza asko elkartzen dira. Hitza da, eta ez du irakurketaren ahalegina eskatzen. Bestetik, ez du irudirik, eta ez dauka telebistak duen gastu ekonomikoa. Euskal gizartearekin zuzeneko konexioa du, euskal gizartearen taupadarekin bat egiten du. Euskal komunitateari interesatzen zaizkion gaiak jorratzen ditu, eta dauden kezken ispilu da.

X. L.: Kontuan izan behar da irratigintza dela komunikabideen artean gutxietsiena, ez delako ikusten. Ematen du hitza haizeak eramaten duela. Eta, agian, ez diogu eman merezi duen balio hori.

Esango zenukete irratiak Euskal Herriko adineko jende askori konpainia egiten diela?

O. K.: Dudarik gabe. Baina polita da, baita ere, inkestetan ikustea entzuleen profila ez dela bakarrik 65 urtetik gorakoa. 45 urte inguruan dabil Euskadi Irratiko entzuleen batezbestekoa. Horrek arnasa ematen dio. Euskal gizartea egun mugitzen duen belaunaldiak estimatzen du irratia. Belaunaldi horri zerbitzua ematen dio, eta belaunaldi horren komunikazio premiei produktu duina eskaintzen dio. Aintzat hartzekoa da hori. Bestetik, gaur egun irratia, oro har, kontsumo pertsonaleko hedabidea da. Garai batean familiak kontsumitzen zuen, sukaldean. Baina gaur egun, hedabideak kontsumo pertsonalerantz doaz. Eta belaunaldi gazteenek ez dute irratia kontsumo ohituretan sartzen.

Xabier, irratiari tresna gisa estimua diozu. Baina 25 urtez aritu zara kritikak idazten. Odile, nola ikusi dituzu kritika horiek?

O. K.: Kritika behar da? Dudarik gabe. Horrek hobetzen laguntzen du, eta begiak irekitzen dizkizu. Kritikak modu diferenteetakoak izan daitezke: batzuetan produktuari buruzkoak dira; hor txapela kentzen dut, ez dut ezer esateko. Baina azentua jartzen denean esatari jakin batean, pertsonarengan jartzen denean kritika, horrek batzuetan min eman dit. Badago beste kasu bat, ondo ulertzen dudana: kanpotik gertaera objektibo batzuk ikusten dituzu, horren aurrean zuk esaten duzu beste hau gertatzen dela, suposizio bat egiten duzu... Eta nik barrutik badakit hori ez dela horrela. Jende bati kritikaren mezua geldituko zaio, nik badakit gauzak ez direla horrela... Baina, tira, ez da kontua horretan tematzea.

Fabrika batean lanean ari zinenez, idazteko ez zenuen inolako menpekotasunik.

X. L.: Bai, eta egunkariak ere ez dit inoiz ezer esan. Behin idazle bat haserretu zen idatzi nuen kritika txar bategatik, eta gutun bat bidali zuen. Ni pribilegiatu bat izan naiz. Agurtzane Ormaetxea Euskaldunon Egunkaria-ko kazetaria ezagutzen nuen, eta galdetu zidan ea zergatik entzuten nuen hainbeste irratia. «Gustukoa nuelako». Animatu ninduten irratiaz idaztera, eta hasi nintzen. Argi esan nien Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendaritzakoei nire iritzia emango nuela entzule bezala, besterik gabe.

Aiurri aldizkarian kazetari zabiltza azkenaldian. Lan horregatik kritika asko jaso dituzu?

X.L.: Hamabost urte daramatzat Aiurri-n lanean. Egokitzen zait bizi naizen eremuko jendeari elkarrizketak egitea. Igande batean ateratzen zara kalera, eta etortzen zaizu baten bat kritika bat egitera edo eskatzera mendi irteerari buruzko artikulu bat idazteko. Ohitu gara horretara. Tokiko komunikabideetan, gertutasunak hori du ona eta txarra.

O. K.: Politikariei ere gertatzen zaie hori. Herriko alkate izatea oso polita da, baina horrek daraman zama izugarria da. Zenbat eta hurbilago zauden, gauzak hobeto ezagutzen dituzu, baina, aldi berean, inguruko presioa ere gertukoagoa da.

X. L.: Eta egunean 24 ordukoa. Egon zintezke terraza batean, eta etortzen zaizu herritar bat esanez: «Hau gaizki jarri zenuten».

O. K.: Eibarren Eta Kitto...-k sekulako lana egiten du. Horren aurretik sortua da Revista Eibar aldizkaria —eta egun jarraitzen du—. Ba, aldizkari horrek mila harpidedun ditu. Hori gertuko hedabide batek lor dezake. Gertukotasunak komunitatea sortzen du.

X. L.: Euskaldun askok irakurtzen duten gauza bakarra herri aldizkariak dira. Badira pentsatzen dutenak gu funtzionario publikoak garela, udalaren langile. Eta kontua da euskalgintzan badagoela arrakala; alderatzen duzu herri komunikabide bateko langile baten soldata eta EITBko langile batena, eta ez dute zerikusirik. Tokiko hedabideek betetzen duten funtzio soziala eta hizkuntzaren aldekoa aitortu beharko da noizbait.

Hedabide publikoen eztabaidan sartuz gero, EITBk inkesta bat egin zuen EITBko langile guztiekin. Datua: EITBko langileen %74,4k esaten dute taldeko informazio politika Eusko Jaurlaritzan dauden alderdi politikoen aldekoa dela.

O. K.: Inkesta hor dago, jendearen iritzia hor dago. Informazio instituzional asko ematen duzunean, gobernuko alderdiei buruz asko hitz egiten duzu. Datu kuantitatiboak hor daude. Baina, Gizakerreko inkestetan, objektibotasunaz galdetu izan zaionean gizarteari, irratirik objektiboentzat SER dute, eta bigarren eta hirugarren postuan lehian egoten dira Radio Euskadi eta Euskadi Irratia. Beste guztiak askoz atzerago daude.

X. L.: Datuak harrigarriak iruditu zitzaizkidan. Horrela pentsatzen duzu zuk zure lanaz? Eztabaida sortu al die horrek langileei? Galdera asko sortu zizkidan inkestak. Mariano Ferrerrek berak salatzen zuen kazetaritza deklaratiboa. Txema Ramirez de la Piscina EHUko irakasleak artikulu on bat idatzi zuen gaiaz, aipatuz inertziek eragin handia dutela. Ni, adibidez, haserre jartzen nau 1936ko gerrako hobi bat agertzen denean lehen albiste titularretan entzutea Josu Erkoreka Jaurlaritzako bozeramailea han egon dela, eta halako esan duela. Baina albistea non dago? Ikastolen aldeko jai bat dago, eta agintariaren hitzak jasotzen dira lehenbizi, bertako ikastolaren nondik norakoak azaldu beharrean.

Hori guztia hobeto egin zitekeen?

O. K.: Hor lan errutina batzuk daude, eta zenbait parametro sartzen dira: adierazpenen bila joaten den irratia, adierazpenen kazetaritza, askoz merkeagoa da ikerketako kazetaritza baino, eta irratiak hain bizkor eman behar dituenez berriak... Urtero-urtero editoreek ahalegin bat egiten dute, eta esaten dute lan errutinak aldatu nahi dituztela. Lehen zailtasuna sortzen zaienean, eta zazpi kazetari egon beharrean bost badaude, zer egiten dute? Ohikora jo. Ohikoak hausteko, baliabideak beste modu batean antolatu behar dira, eta programazioa beste modu batean egin. Adibide bat jarriko dut: Manu Etxezortuk goizeko magazina egiteko bost egunetan daukan lantaldea halako hiru ditu SER kateak asteburukoa egiteko. Bestetik, kontuan hartu behar da euskal komunikabide publikoek ezaugarri berezi bat dutela: bi hizkuntzatan egin behar dute. Hori ez da gertatzen ez Katalunian, ez Galizian. Ahalegin titanikoa egiten dute EITBko irratiek.

Abuztuaren 27an, 320 kazetarik baino gehiagok Jaurlaritzari eskatu zioten arduradunak euskaldunak izateko.

X. L.: Lehendik datorren gaitz bat da. Euskaldunek kexu asko egin dituzte, pandemia garaian egunero daudelako agerraldiak, eta euskarazko irrati-telebistan luze gaztelaniaz... Guri gertatu izan zaigu Gipuzkoako Diputazioko Mugikortasun eta Lurralde Antolaketa saileko oharrak gaztelania hutsean jasotzea. Horretaraino ere ez al gara iristen? Gero, Abenduaren 3an egingo ditugu nahi ditugun adierazpenak...

Euskadi Irratiak aurrerapauso asko eman ditu urteotan, askotariko hitzak euskaraz lortzen.

O. K.: Euskadi Irratiak egin duen gauza garrantzitsuetako bat telefono agenda bateratua izan da. Normalean, kazetari batentzat bere altxorrik preziatuena telefono agenda da. Gainera, agendara zoaz, eta topa dezakezu «hizlari ona» edo halako iruzkinak. Txingurri lan hori erredakzio oso baten lana da.

Lan kolektibo horretan parte hartu zuten batzuk kalean gelditu ziren lan erregulazio txosten baten ondoren. Lan eskaintza publikoa egin zen, eta beste esatari batzuk ere sartu ziren.

O. K.: Hainbat jende zegoen EITBn kontratu mugagabearekin, inolako azterketarik pasatu gabe. Mundu guztiak esaten zuen egoera hori erregularizatu behar zela noizbait. Erabakiak kointziditu zuen krisialdi ekonomikoa zegoen garai batekin. Horrek kointziditu zuen, baita ere, denboran epaileen erabaki batekin: ordura arte, erakunde publiko baten erregularizazio bat zegoenean eta erabakitzen bazen postu gutxiago ateratzea, ez zegoen lan erregulazio txostenik egin beharrik. Baina esan zuten, langileen eskubideak babesteko, lan espedienteak tramitatu behar zirela. Horrez gain, erabaki genuen EITBko kazetari izateko bi hizkuntzak menperatu behar zirela. Epaitegietako erabakiek azaldu dute prozesua ondo egin zela. Emozionalki gogorra izan zen. Zure lankideak dira... Oso profesional onak galdu genituen; badakizu batzuek inolako azterketarik ez dutela gaindituko, haien profila artistikoa delako. Beharbada, telebistak badu beste malgutasun bat: albistegietako taldeak azterketa bidez ateratako jendearekin betetzen ditu, eta sormena behar duten saioak ekoiztetxeekin egiten ditu. Kreatibitatea azterketa batzuetan neurtzea zaila ikusten dut.

X. L.: Entzule askok bezala, ez nuen ulertu ordukoa. Alde on bakarra izan zen ikustea sartzen zirenek zer profil bete behar zuten: Radio Euskadin euskara eskatzea lorpen bat izan zen.

Tertuliez mintza gaitezen. Odile, zuk euskarazko aurrenetakoak sortu zenituen. Xabier, zuk zenbat tertulia entzun dituzu?

X. L.: Mordoxka. Zureak ez diren iritziak irensten ikasten da horrekin. Urruti dauzkazunak zer pentsatzen duten ere ikasten duzu.

ANDONI CANELLADA / FOKU

EITBko irratietako tertuliek aniztasun gehiago dute Madrilen egoitza duten irratien tertuliek baino?

X. L.: Bai, hori beti izan da horrela.

O. K.: Gure jokabideetako bat izan da pluraltasuna bermatzea. Ahalegindu, behintzat, ahalegindu gara. Zenbaitetan, ez ditugu aurkitu interlokutore onak; pentsamendu jakin bateko euskaldunak aurkitzea ez da hain erraza.

Madrilgo tertulia batzuetan Euskal Herriaz eman duten irudia oso kolore batekoa izan da.

X. L.: Bai, Radio Nacionalen, adibidez: PSOE Espainiako Gobernuan badago, jartzen dituzte hiru PSOEkoak eta bat PPkoa; eta PP badago gobernuan, hiru PPkoak eta bat PSOEkoa. Dena den, Madrilen tertuliak Luis del Olmok asmatu zituen.

O. K.: Irrati esatari moduan berritzailea izan zen Del Olmo.

X. L.: Bai, oso populista zen, eta jakin zuen gobernuan zegoenarekin ondo eramaten. Era berean, 1978ko trantsizioko ipuin galant horren bueltan, Del Olmo izan zen jakin zuena Espainiaren egonkortasunaren mesedetan jokatzen. Azkenaldian Podemosekoren bat sartzen dute tertulietan, baina argi dago EITBko tertuliek aniztasun handiagoa izan dutela. Euskadi Irratian Laura Garridorekin nazkatu gara, ez dagoelako PPko besterik.

O. K.: Hobe pentsamendu edo joera hori egotea, ez egotea baino.

Irrati baten kokapenak eragina du: Euskadi Irratia Donostian dago; Radio Euskadi, Bilbon.

O. K.: Hedabide publiko baten zuzendaritzak norabidea markatu dezake, baina gainerakoa kazetarien esku dago. Erredakzioaren %80 gipuzkoarra baldin bada, Gipuzkoako albisteek eta bertan dagoen ikuspegiak nagusitasuna izaten du. Bizkaian, kontrakoa gertatzen da. Adibide ona izan zen San Mames Barriarekin gertatu zena: ETBk egoitzaren parean zuen, eta obra osoaren berri eman zen. Hori ez zen ulertu inon; iruzkin asko jaso nituen.

X. L.: Kontzientzia euskaltzalea ere faltatu izan zen erabaki batzuetan. Ramon Labaienek esan zuen euskal komunikabide bat behar zela, euskara eta euskal kultura normalizatzeko. Printzipio hori Euskadi Irratiak betetzen du, baina Radio Euskadin ez zen aintzat hartu. 40 urte pasatu dira, eta azken hamarkadetan Radio Euskadiko goizak gidatzera sartu zirenak ez ziren kapaz euskarazko prentsaurreko baten berri emateko.

O. K.: Dani Alvarezek bai, euskaraz ikasi du [denboraldi honetan Ander Arzak euskaldunak ordeztu du Boulevard-en].

X. L.: Bai, baina prentsa irakurketan Alvarezek oso gutxitan hartzen zuen erreferentetzat BERRIA eta euskarazko prentsa.

O. K.: Azkeneko lan erregulazio txostenak pixka bat hori ekarri du: Bilboko erredakzioan euskaldunen presentzia handitzea. Une batzuetan, oso txikia izan zen.

X. L.: Bestetik, zenbat kirolari dauzkagu euskaldunak? Radio Euskadin gaztelaniaz hitz egiten dute beti. Bi esaldi egiten dituzte, ez dira gogoeta filosofikoak. Pilota txapelketen finaletan, adibidez, ETBko Elena Azpeitia joaten da lehen hitzak hartzera, eta Radio Euskadin ez dira euskaraz entzuten. Lan bat egin zitekeen, gazte belaunaldiek haien erreferenteak euskaraz entzun ditzaten.

Beste alde batetik, pandemia garai hauetan aipatu ohi da zer garrantzitsua den hedabideek informazio fidagarria ematea. Nolakoa da hedabideen rola?

O. K.: Zenbaitetan pentsatzen dut datu konparatibo gehiago behar genituzkeela; unean uneko datuekin gabiltza. Soilik behin entzun dut konfinamendu garaiko PCR proben emaitza zein zen, eta egungo proben kopuruarekin positiboen ehunekoa zein den. Pandemietan espezializatuak dauden profesionalek mahai inguru bat eman zuten Internet bidez, eta informazioa oso interesgarria zen.

X. L.: Eta nazkatuta gaude. Nik erabaki dut 21:00etan hasten diren albistegi horiek ez ikustea. Aurreneko hilabeteetan, nolako itolarria izango zuen adineko jendeak 21:00etarako albistegi horri begira. Bonbardaketa handia da.

O. K.: Eta zalantzaz betetakoa. Entzun nituen aditu haiek esan zuten gripearen kasuan ez dela lortu txerto bat zepa desberdinei erantzuna emateko. Hiesaren kasuan, ez dago txertorik. Zergatik pentsatzen dugu orain txerto unibertsal bat lortuko dela? Beharbada mundu guztia jarri delako horren bila, negozio bat dagoelako... edo nahi duzuna. Badirudi denok gaudela txerto unibertsalaren zain, baina ikusiko dugu.

Zer deritzozu EITBko irratien etorkizunari, Odile?

O. K.: Uste dut oso profesional onak daudela. Asmatzen baldin badute gizartearekin bat egiten, eta gizarteak dituen premia komunikatiboak asetzen, etorkizuna dago. Horretan ez bada asmatzen, jai dago. Baina hori beti izan da horrela.

Irratiari buruz idazten Uxue Razkin hasi da BERRIAn, igandeetan. Xabier, zer esango zenioke Uxueri?

X. L.: Entzule baten gisan jokatzeko. Pribilegiatu bat izango da, zutabe bat daukalako, beste inork ez duena. Podcastekin goza dezala. Ziur nago nik baino hobeto egingo duela.

O. K.: Irrati kritikak BERRIAn jarraitu behar du, dudarik gabe.


Odile Kruzeta Olañeta

Summary: Odile Kruzeta Olañeta.

14 urte baino ez zituen Argia-n kolaboratzen hasi zenean, Eibarko kronikak idazten. Baina fisika ikasi zuen, Nafarroako Unibertsitatean. Izukaitz musika taldearen partaidea izan zen 1970ko hamarkadan (bi disko plazaratu zituzten). 1983an hasi zen Euskadi Irratian lanean, Jose Mari Oterminen deia jasota. Hainbat irratsaio aurkeztu eta zuzendu zituen, tartean Euskadi Irratian egindako lehen tertulia politikoa. Albistegietako arduraduna izan zen hamalau urtez, eta, gero, irratiko zuzendaria, 1999tik 2009ra. Patxi Lopez Jaurlaritzako lehendakari zela, fonotekan aritu zen lau urtez. 2013tik 2019ko abuztuaren 31 arte, EITBko Irrati Taldearen zuzendaria izan zen.


Xabier Lasa Bergara

Summary: Xabier Lasa Bergara.

Elektronikaria da ikasketaz, eta lantoki ugaritan egin du lan: CAF, Orbelan, Moulinex... Azkeneko hamarkadan kazetari eta argazkilari ari da Aiurri aldizkarian. Oroituz Andoainen elkarteko kidea da, eta memoria historikoarekin lotutako makina bat liburu idatzi ditu —tartean frankismoak Andoainen eragindako biktimen ingurukoak eta bertsolarien biografiak—. Goizuetako (Nafarroa) amonaren etxeko sutondoan entzundako solasaldiek piztu zioten besteen kontakizunak adituz gozatzeko gaitasuna. «Hor edukiko lukete sustraia irratiari zor diodan maitasunaz gain, baita ere, geure memoria historiko garaikidean sakontzeko ezinbestekoa den testigantza pertsonalenganako atxikimenduak». 25 urtez aritu da astero irrati kritikak idazten.


Summary: Larreko Patxi Lopez de Uraldek irabazi du Ordiziako Gazta Lehiaketa. Gazta erdi irabazlea 9.200 eurotan saldu dute enkantean. Udalak bertan behera utzi ditu Euskal Jaiak, baina txapelketa mantendu du, ateak itxita.

Larreko (Araba) Patxi Lopez de Uralde Fernandez artzaina gailendu da ezohikoa izan den Ordiziako 47. Gazta Lehiaketan. Ez da txapelketa irabazi duen lehen aldia, eta hark eskuratu ditu irabazleari dagozkion 1.750 euroak, txapelak ematen duen ospeaz gain. Bigarren sailkatua Araiako (Araba) Unai Lekuona izan da, eta hirugarren postua Elgoibarko (Gipuzkoa) Mausitxa gaztandegiarentzat izan da.

Irabazlearen aitak jaso du saria, Paskual Lopez de Uraldek, eta azaldu du martxoan egindako gazta dela, «sekula Ordiziara ekarri dugun onena». Halakoa izan da prezioa ere: 9.200 euroko prezioan saldu da, enkantean. Eroslea Donostiako Tecnomoto motorren kontzesionarioko Alberto Fernandez izan da. Iaz, 9.000 euro ordaindu zituzten gazta erdi irabazleagatik.

Sari banaketan hainbat erakunde eta babesletako ordezkariak izan dira, eta sari irabazlea emateko arduradunak izan dira Adur Ezenarro Ordiziako alkatea, Imanol Lasa Gipuzkoako ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Diputatua, Ander Aizpurua Kutxa Fundazioko zuzendaria eta Jesus Mari Ormaetxea Ordiziako Idiazabal Gazta Kofradiaren burua.

Euskal jairik ez

Aurten, egoera dela eta, Ordiziako Udalak bertan behera utzi ditu Euskal Jaiak, baina ez gazta txapelketa. Segurtasun neurri bereziekin eta ateak itxita, Beti Alai pilotalekuan egin dute txapelketa. Epaimahaikideak 10:30 aldera hasi dira lehiaketara aurkeztu diren 43 gaztak probatzen eta aztertzen.

Hamalau gazta izan dira hautatuak finalerako, eta guztiek jaso dute diploma bat. Azken bi urteetako irabazlea, Lekarozko (Nafarroa) Julen Arburua, ez da finalera pasatu. 14:00ak bitartean, pilotalekuaren kanpoaldean postuak jarri dituzte Ordiziako txapelketako azken hamar urteetako irabazleek; batzuk bi aldiz irabazi dute azken hamar urteetan, eta bi postu jarriko dituzte.


Summary: Ezohiko Diada nazionala ospatzen ari dira Katalunian. Indar independentistek hainbat ekitaldi antolatu dituzte, baina ez da izan azken urteetako mobilizaziorik.

Azken urteetako ekitaldi eta mobilizaziorik gabe ari dira ospatzen irailaren 11 Katalunian. Pandemiaz gain, bestelako berezitasun batzuk ditu aurtengo Diadak: batasunik ez indar independentisten arteko estrategian, hauteskunde aurreko giro politikoa eta Espainiako Auzitegi Gorenak datorren ostegunean Quim Torra Kataluniako presidentea inhabilitatzeko aukera. Eragile subiranistek hainbat ekitaldi antolatu dituzte gaurko, baina bakoitzak bere aldetik.

Torraren kasuan, litekeena da atzo eman izana azken diskurtso ofiziala Kataluniako Generalitateko presidente bezala. Ohartarazi zuen orain arteko bideari eutsiko diotela, «askatasunerako eta independentziarako» bideari: «Eusten diogu eta eutsiko diogu gure herriaren askatasuna lortzeko borondateari, gure herriaren osotasun nazionala lortzeko: independentzia».

Gaur Rafael Casanovaren monumentuan egin duten lore eskaintzan izan da Torra. Segurtasun neurriekin egin dute ekitaldia, maskararekin, eta Els Segadors jo ohi duen orkestrarik gabe. Gobernuko ordezkariak ere gutxi izan dira: Torraz gain, Pere Aragones presidenteordea eta Meritxell Budo bozeramailea soilik. Budok gatazka politikoari konponbidea politikoa eman behar zaiola aldarrikatzeko aprobetxatu du.

Arran ezker independentistaren gazte erakundeak ere manifestazio bat egin du goizean. Manifestazioaz gain, ekitaldi bat egin dute Espainiako polizia indarrek duela 42 urte hil zuten Gustavo Muñoz oroitzeko, eta Poliziaren biktima guztiak omentzeko.

Diadako ekitaldirik garrantzitsuenetako bat Omnium Cultural arratsaldean zehar egiten ari dena da, preso politikoen askatasuna aldarrikatzeko. Espetxean den Jordi Cuixartek zuzendutako erakundeak 2.850 aulki huts jarri ditu Bartzelonako Garaipenaren Arkuan, bakoitza izen batekin, prozesu independentistak eragin dituen «2.850 errepresaliatuak» irudikatzeko. Torra han izan da, baita beste hainbat alderdietako eta erakundeetako ordezkariak ere.

Marcel Mauri Omniumeko presidenteordeak hartu du hitza, eta ziurtatu du Espainiako Estatuaren «errepresioak eta mendekuak» ez duela independentismoa garaituko. Haren esanetan, «errepresaliatuek konponbidearen parte izan behar dute». Amnistia eta autodeterminazioa aldarrikatu ditu: «Amnistiarik ez bada, autodeterminazioa aitortzen ez bada, Espainiako Estatuak arazo bat izaten jarraituko du bere demokraziarekin».

ANCk deituko duen ekitaldi nagusia 17:30ean hasi da, Espainiako Ogasunaren egoitzaren parean. Konexioak egin dituzte ANCk, Omniumek eta AMIk deituta Katalunian egin diren elkarretaratzeekin. 59.600 manifestari bildu dira guztira, 131elkarretaratzetan; antolatzaileen esanetan, «Europako mobilizaziorik handiena COVID-19aren garaian». CUPek eta CDRek ere mobilizazioetara deitu dute iluntzerako.

Lau atxilotu Lleidan

Diada eguneko ekintzekin lotuta, Espainiako Guardia Zibilak CDRetako lau lagun atxilotu ditu Balaguerren (Lleida). Ustez, gauean pneumatikoak erre dituzte Renferen trenbideetako hainbat gunetan, baina ez diote zirkulazioari kalterik egin. Renfek jakinarazi duenez, ez dira trenbideetan egin diren ekintza bakarrak izan.


Summary: Mugitu mugimenduko bost pertsona atxilotu dituzte AHTaren lanak gelditzeagatik. Alesbes eta Azkoien (Nafarroa) artean egiten ari diren lanak gelditu zituen Mugitu mugimenduak abuztuaren 13an. Usurpazioa, dokumentuak faltsutzea eta indarkeria erabiltzea egozten diete bost atxilotuei. Beste bi kide euren kabuz joan dira komisariara, eta bi kazetari ere ikertu dituzte. Denak aske daude.

Joan den abuztuaren 13an, AHTaren aurkako Mugitu plataformako zenbait kide Alesbes eta Azkoien (Nafarroa) artean egiten ari diren trenbidearen lanetara inguratu ziren, eta obrak gelditzea lortu zuten. Egun batzuk lehenago, Espainiako Ardura Fiskalen Agintaritza Independienteak azpiegitura horren bideragarritasunaren aurkako txosten bat argitaratu zuen, eta ekintzaileak erakunde horretako arduradun izango balira legez joan ziren lanetara. Makinak geratzea lortu, eta, sinbolikoki izan bazen ere, ostera lanak prezintatu zituzten. Gaur goizean, Espainiako Poliziak mugimenduko bost ekintzaile atxilotu ditu usurpazioa, dokumentuak faltsutzea eta indarkeria erabiltzea egotzita. Beste bi kide euren kabuz joan dira komisariara, eta bi kazetari ere ikertu dituzte. Denak aske daude.

Ekintzari buruzko bideoa, hemen:


Summary: Marixol Iparragirre bakartuta dutela salatu dute. Sinadurak biltzen hasi dira, Eskoriatzako presoa Euskal Herriratu dezatela eskatzeko.

Marixol Iparragirre euskal presoak Brievako espetxean bizi duen egoerarekin «kezka sakona» adierazi dute haren senide eta lagunek. Izan ere, bakartuta daukate, badaezpadako neurri gisa, bisean biseko komunikazio bat izan eta gero. Kartzelako zuzendariari bidaltzeko prestatu duten gutun batean, Iparragirreren gertukoek adierazi dute neurri hori hartzeko beharrik ez dagoela, eta ez dagoela aurreikusita presoari PCR proba egitea, COVID-19a duen jakin eta, ezezkoa bada, ohiko bizimodua egiteko.

Neurriaren ondorioez ohartarazi dute: 24 ordu egin behar ditu ziegan, hamar egunez patiora irten gabe: «Ulertzen dugu zaila dela izurri baten kudeaketa espetxe baten testuinguruan, baina uste dugu Marixolen oinarrizko eskubideak errespetatu beharko liratekeela, bere osasun egoera egiaztatuta eta patiora irteten utzita, bakarrik bada ere». Haren ziegaren segurtasun hesia ere ez ixteko eskatu dute, bakartuta egon arren ez dagoelako zigortuta.

Era berean, azaldu dute hiru astez bisean bisekoak bertan behera utzi izanak «ziurgabetasuna» gehitzen diela azken sei hilabeteetan bizi izandakoari.

Hortaz, gutunarekin bat egiteko sinadurak biltzen hasi dira, Brievako presondegiko zuzendariari eskatzeko han dauden presoak «lehenbailehen» eramateko euren bizilekuetatik gertu dauden kartzeletara; «beren erkidegora, eurek eskatu duten bezala».


Summary: Ipar Euskal Herria «zona gorrira» pasatzea erabaki du Frantziak. Frantziako Defentsa eta Segurtasun Kontseiluak 42 departamendu zona gorrira pasatzea erabaki duela iragarri du Jean Castex Frantziako Lehen ministroak, horien artean da Pirinio Atlantikoetako departamendua. Prentsaurrekoa eginen du bihar Eric Spitz prefetak.

Gaur arratsaldean mintzatu da Jean Castex Frantziako Lehen ministroa Defentsa eta Segurtasun Kontseiluak hartutako erabakien berri emateko. Frantziako 42 departamendu zona gorrian direla adierazi du, eta beraz tokian tokiko prefetek neurri berezituak hartzeko aukera dutela. Ez du departamenduen zerrenda zehaztu, baina Pirinio Atlantikoetako prefeturako iturriek Berriari baieztatu diotenez, departamendua, eta beraz, Ipar Euskal Herria zona gorrian dira. Bihar goizean prentsaurrekoa eginen du Eric Spitz prefetak egoeraren berri emateko.

Esperotako berria da, Frantziako osasun agintaritzaren datuen arabera, Pirinio Atlantikoen departamenduan 100.000 biztanleko 50 kasu positiboren langa gainditu baitzen asteazkenean; intzidentzia tasa 51,1ekoa zen. Langa hori gainditzearekin «zona gorrira» pasatzen dira departamenduak Frantziako Gobernuaren protokoloaren arabera, baina, Frantziako Defentsa eta Segurtasun Kontseiluari zegokion erabakia. Zona gorrian sartzeak, botere gehiago ematen dio prefetari, unean uneko erabakiak hartu eta neurriak ezartzeko. Besteak beste, herritarren joan etorriak mugatu ditzake, eta publikoari irekiak diren eraikinetan publikoari harrera egitea mugatu edo debekatu dezake. Halaber, hainbat jarduera debekatzeko eskubidea ere izanen luke.

Berrogeialdia zazpi egunera

Frantziako Lehen ministroak adierazi duenez «egoera epidemiologikoa» okertu egin da azken asteetan. 100.000 pertsonako 72 kasu positibo daude Frantzian, aitzineko astean 53 zirelarik. Birusaren kontrako «borroka» segitu behar dela erran du, «bizitza sozial, kultural eta ekonomikoa, haurren hezkuntza eta bizitza normala zalantzan jarri gabe». Uda garaian laxatze bat izan dela deitoratu du, eta azpimarratu du «gure esku» dagoela segurtasun neurriak betetzea.

Halaber, Frantziak testak «masiboki» eginen dituela adierazi du Castexek, kutsatze kateak hausteko. Gaur egun, milioi bat test egiten dituzte astero, bere arabera. «Europan gehien testatzen duen hirugarren herrialdea gara; berri ona da». Baina onartu itxaron denbora luzeegiak eragin dituela, bereziki hiri batzuetan. «Lehentasunezkoak» diren pertsonentzat zirkuitu berezituak indartuko dituztela iragarri du, ordutegi berezituak ezarriz. Sintomak dituztenak, positibo eman dutenekin kontaktuan egon direna, eta artatzaileak identifikatu ditu «lehentasun» gisa.

Positibo testatuak eta haiekin kontaktuan egon direnentzat, bi erabaki hartu dituztela ere iragarri du: 2.000 lanpostu gehiago Eskualdeko Osasun Agentzian eta gizarte segurantzan, gaixoen jarraipen sistemarentzat. Halaber, COVID-19ak kutsatutakoen berrogeialdia hamalau egunetik zazpi egunera apalduko dutela adierazi du. «Ezinbestekoa da isolamendua atxikitzea, kontrolak egonen dira».


Martinez izan da indartsuena

Summary: Martinez izan da indartsuena. Education First taldeko kolonbiarrak irabazi du Tourreko 13. etapa, Lennard Kamnari Puy Mury mendatean gailenduta. Faboritoen artean, Romain Bardet eta Guillaume Martin izan dira galtzaile nagusienak. Primoz Roglicek tartea handitu die aurkariei, Tadej Pogacarri izan ezik.

Bere legea ezarri du Daniel Felipe Martinezek (Education First). Azken metroetan ez du burua galdu, eta kolonbiarra aise nagusitu zaio iheskidea izan duen Lennard Kamnari (Bora), Puy Muryn, Frantziako Tourreko 13. etapan. Oilarren artean, galerarik handiena jaso duten txirrindulariak Romain Bardet (Ag2r) (aurretik, erorikoa izan du) eta Guillaume Martin (Cofidis) izan dira. Tadej Pogacarrek (UAE) eta Primoz Roglicek (Jumbo Visma), bestalde, ausardiaz jokatu, eta beste faboritoei tartea zabaldu diete.

Gaurko etapa Chatel-Guyonen hasi eta Puy Muryn mendatean amaitu da, eta guztira, 191 kilometro gehiago pilatu dituzte txirrindulariek euren hanketan. Hain zuen, Tourreko etaparik gogorrena ez bazen gogorrenetariko bat izan da; 4.400 metroko desnibel metatua izan du, eta zazpi mendate zituzten igotzeko. Zuzendaritzako autotik bandera zuria altxa orduko, tropelean egundoko zalaparta sortu da; txirrindulariek tantaka egiten zuten ihes pelotoitik. Azkenean, hamazazpi txirrindularik osatu dute gaurko ihesaldia; horien artean zeuden, besteak beste, Romain Sicard (D.Energie) euskal herritarra, Pierre Rolland (B&B), Warren Barguil (Arkea), Marc Soler (Movistar) eta Julian Alaphilippe (Deceuninck). Education First taldeak, bestalde, hiru txirrindulari sartu ditu lehen taldean: Hugh Carthy, Daniel Felipe Martinez eta Neilson Powless; Borak, berriz, bi ordezkari zituen: Maximilian Schachmann eta Lennard Kamna.

Kilometroak egin ahala, ihesaldikoek tropelarekiko aldea handitu egiten zuten; hamar minutukoa izan dute abantailarik handiena, eta oker handirik ezean, garaipea bertan zegoen. Bitartean, tropelak etapa erdia burutua zuela, Romain Bardetek (AGR2), Nairo Quintanak (Arkea) eta Bauke Mollemak (Trek) eroriko txarra izan dute, eta kaltetuena Mollema atera da; bizikletaren gainean jarraitzeko ez zen gai, eta lasterketa utzi behar izan du. Beste biak, berriz, haien taldekideek babestuta tropelera batu dira.

Anglards hirugarren mendatea igotzen hasi aurretik, ihesaldiko taldean, Powlessek aurrera egiteko ausardia hartu du, baina, handik gutxira, Schachmann batu zaio estatu batuarrari. Neronne bigarren mailako mendatea igotzeari ekin diotenean, alemaniarrak erritmoa estutu, eta Pawlessek ezin izango dio eutsi. Bitartean, atzean, ez da antolaketa handirik egon; aurpegirik handiena eman duen txirrindularia Martinez izan da, eta Lennard Kamnak, Schachmannen taldekideak bakarrik jarraitu ahal izan dio kolonbiarrari Neronnen gora, kontrol lana egiteko asmoz.

Tropelean, bestalde, Ineosek hartu du ardura; Michal Kwiatkowskik, eta ondoren, Richard Carapazek jarri duen erritmo gogorraren ondorioz, apurka-apurka txirrindulariak erortzen joan dira, hala nola, Martin eta Bardet, sailkapen nagusian hirugarrena eta laugarrena zihoazenak, hurrenez hurren.

Azken unera arte geldirik

Aurreikusi den moduan, Puy Mary azken mendatean erabaki da etapa. Aurrean, Martinezek eta Kamnak Shachmann harrapatu, eta atzean utzi dute. Indarrak parekatuak zituzten biek ala biek, eta gauzak oso estu zeuden. Kamnak jo du lehenago, baina Martinezek ongi eutsi dio alemaniarraren oldarraldiari, eta bi besoak kolonbiarrak altxa ditu helmugan.

Faboritoen artean, Pogacarrek sortu du zalaparta, eta Roglicek soilik eutsi dio, eta erraz, gainera. Metroak aurrera egin ahala, bi esloveniarrek tartea zabaldu dute beste oilarrekiko; tartean zen Mikel Landa (Bahrain). Gaur ahulezia zantzuak erakutsi dituen txirrindularia, besteak beste, Egan Bernal (Ineos) izan da. Amaieran, Roglicek eta Pogacarrek hamahiru segundo atera dizkiote Landa, Richie Porte (Trek) eta Miguel Angel Lopezi (Astana). Bernalek 38 segundo geroago zeharkatu du helmuga, eta haren atzetik heldu dira Quintana, Rigoberto Uran (Education First) eta Adam Yates (Mitchelton).

Sailkapen nagusian, Roglicek lehen postua are gehiago sendotu du. Pogacar zapigarrenetik bigarrengora igo da; 44 segundo aurretik du herrikidea. Bernalek, aldiz, hirugarren lekura jaitsi da; Landa zortzigarrena da orain.

Biharko etapa eskalatzaileentzat baino gehiago ehiztarientzat egokiagoa izango da. 194 kilometro egin beharko dituzte, eta ibilbidean zehar bost mendate igo beharko dituzte. Lyonera iritsi baino bost kilometro lehenago, ordea, laugarren mailako mendatetxo batekin egingo dute topo txirrindulariek.

Trek azkarrena

Taldeko erlojupekoak eman dio hasiera gaur 31. Italiako Giroari, Grosseton. Hamasei kilometroko etapa izan dute egiteko txirrindulariek. Talde indartsuenek aldeak ateratzeko ibilbide egokia izan dute, zuzenguneak lagun zituztela. Trek taldeak egin du denborarik azkarrena, eta hala, Elisa Longo italiarrak jantzi du maglia arrosa. Bi segundo atera dizkio Boels Dolmans bigarren sailkatuari, eta lau segundo Annemiek van Vleutenen Mitcheltoni. Ane Santestebanen Ceratizit-WNT taldeak zortzigarren postua eskuratu du, garailearengandik 46 segundora. Errenteriarra 42. lekuan dago kokatuta orain. Euskal Herriko taldeei dagokienez, berriz, Movistar hamabigarrena izan da, minutu bat eta 22 segundora; Bizkaia-Durangok, berriz, hogeigarren postuan amaitu du, bi minutu eta 50 segundora. Bihar 124 kilometroko etapa gorabeheratsua jokatuko dute, Paganico eta Arcidossoren artean.


Summary: Presoak «suntsitzeko politikaren ondorio zuzena» da Gonzalez Solaren heriotza, EPPKren arabera. Ohar batean, Euskal Preso Politikoen Kolektiboak eskatu du espetxe politika «gizagabea alboratzeko».

Euskal Preso Politikoen Kolektiboak uste du Igor Gonzalez Solaren heriotza euskal presoak «politikoki eta pertsonalki suntsitzeko espresuki prestatutako politikaren ondorio zuzena» dela, eta espetxe politika «gizagabe» horren «arduradun zehatzei» eskatu die «alboratzeko» egungo eredua: «Behin gehiengoaren adostasunak lortuta, abia ditzatela preso guztiok kaleratzeko urratsak». Gonzalez Solak bizitako espetxealdia ekarri du gogora presoen kolektiboak: «Hamabost urteko espetxealdian hainbat kartzeletan eduki zuten preso, eta zigorraren hiru laurdenak ongi beteak zituen arren, gaixotasun larria zuen arren, aspaldian kalean egon behar zuen arren, espetxean atxiki nahi izan dute heriotzara arte, krudelkeria zitalena erabiliz».

Ohar batean, EPPK-k azaldu du COVID-19aren eraginez espetxeetan hartutako neurriek kalte egin dietela presoen eskubideei; presondegietan egoera «dramatikoa» dela ohartarazi du. Horregatik, uste du egungo osasun testuinguruan «preso guztiak bakoitza bere herrialdean egotea» dela «zentzuzkoena», eta, horien kasuan, Euskal Herrian egotea dela «bidezkoena».

EPPK-ren oharra bihar argitaratuko du BERRIAk osorik.