Summary: «Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun». Ilustratzaile eta antzezle lanetan aritzen da: bi diziplina ezberdinetan, ezinbestean eta etengabe bat egiten dutenetan. Ez da saiatzen ogibideak bereizten, elkarri ekarpenak egiten baitizkiote. Antzerkiak talde hausnarketa eskaini ohi dio, eta ilustrazioak bakardadea tarteka.

Betidanik afizio izan ditu Ane Pikazak (Bilbo, 1984) ilustrazioa eta antzezpena, eta ofizio ere izaten hasi zitzaizkion unibertsitate garaian. Bataren eta bestearen artean ibili da geroztik, aukerek ahalbidetzen zutenaren arabera ilustratzaile edota antzezle arituz. Buruhausteak ez dira gutxi: izan ere, lan erregimen ezberdina dute biek. Sortzaileen eskubideak babestuko lituzkeen estatutua du jopuntuan aspalditik.

Ane Pikaza ilustratzaile eta aktorea. Monika del Valle, FOKU

Nola hasi zinen ilustrazioarekin eta arte eszenikoekin?

Biekin batera hasi nintzen. Urte askotan dantza egin nuen, eta Arte Ederrak ikasten hasi nintzenean, lehenengo urtean, antzerki ikastaro batean hasi nintzen. Bi diziplinak landu nituen aldi berean: karrerako bigarren urtean jada lanean hasi nintzen Goenkalen. Arte Ederren ikasketak bukatu nituenean, Florentziara [Italia] joan nintzen Erasmus beka batekin, eta bueltan EHUren antzerki titulu propio bat egin nuen. Gerora, antzerki ikastaro asko egin nituen, eta, ondoren, ilustraziora bueltatu nintzen berriro.

Eta unibertsitatera sartu aurretik, zer harreman izan zenuen diziplina horiekin?

Ez neukan hain argi zer ikasi: biologia eta osasun zientzien batxilergoa egin nuen, gero Arkitekturan sartu nintzen, matematiken ildotik; hasi eta urtebetera joan nintzen Arte Ederren karrerara. Baneukan aurretiko joera bat: dantza eta agertokiak gustuko nituen eta txikitatik asko gustatzen zitzaidan mozorrotzea; bestalde, oso lotsatia nintzen beste gauzetarako. Nire aitak pintatu egiten zuen, eta igandero joaten nintzen Arte Ederren Museora harekin. Interesa banuen; ez nekien agian profesio bat izan zitekeenik.

Aipatu duzu unibertsitatearen ondoren antzerkira jo zenuela, eta gero berriro itzuli zinela ilustraziora. Nolakoa izan da diziplinen arteko joan-etorria?

Lanaren araberakoa izan da, momentuan nituen aukeren araberakoa. Bilbo Arten egonaldi bat eman zidaten; orduan Euskal Aktoreen Batasunean egiten nuen lan, aktore moduan ezin nintzelako bizi. Gero, aktore lan gehiago irteten hasi zitzaizkidan, eta hortik jo nuen. Ondoren, sei urtez egon nintzen lan egiten antzerki konpainia baten ekoizpenean; arlo hori asko gustatzen zait —gerora kudeaketa kulturalaren inguruko master bat egin nuen—. Niretzat oso onuragarria izan zen antzerkiari leku guztietatik begiratzea: ekoizpenetik, diru laguntzetatik, lantaldetik... aktore moduan egiten duzunaz gain, beste mundu bat dago, eta niretzat oso interesgarria da kulturaren mundua orotara.

Ilustraziora itzuli nintzen, ikuskizunen kartelak egiten hasi nintzelako; ilustrazioko eta arte plastikoetako ikastaro batzuk ere egin nituen, eta mundu horrekin apur bat gehiago erlazionatu nintzen. Ze, azkenean, nahiz eta biak diziplina artistikoak izan, mundu oso ezberdinak izaten dira batzuetan. Eta gerora konturatu naiz uztartzen joan direla: Kabia teatrorekin egin genuen Alicia después de Alicia antzezlana, eta ikuskizunaren emanaldietarako ilustrazioak egin nituen Gheada estudioko Ruth eta Raquelekin. Orain, Yerma egiten ari gara, eta zuzenekoan gauza batzuk irudikatu egiten dira. Badituzte uste baino kontu komun gehiago.

Kronologikoki ez ezik, diziplinek bat egin dute beste alde batzuetan ere? Gaietan, adibidez?

Ez naiz banantzen saiatzen. Gainera, uste dut oso onuragarria dela diziplina eta erreferentzia ezberdin asko izatea sortzen dugunean. Ilustratzeko izan ditzaket pelikuletako erreferentzia batzuk, edo ez bakarrik diziplina artistiko baten erreferentzia, baizik eta paisaia bat, adibidez. Eta alderantziz: antzerkia egiten dugunean ere, askotan iruditegi bat sortzen dugu musika batetik abiatuta, esaterako. Erreferentziek irekiak izan behar dute. Ez dut uste diziplinak mugatu daitezkeenik; bestela, errepikapenera eta autofagozitaziora besterik ez ginateke iritsiko.

Adierazteko bi modu ezberdin dira. Moldeak berak eragiten al du gaien aukeraketan?

Publikoa ezberdina da, formatua ere ezberdina da... segun noiz. Ni ilustrazioaren munduan nabil orain, baina ez arte plastikoenetan; lan egiteko modu ezberdinak dira agian: ilustrazioa aurkitu dezakezu erakustokietan, baina proiektuak beste toki eta formatu ezberdinetatik daude planteatuta. Ilustrazioak askotan badauzka bide arinago batzuk: argitaletxe batean irudi bat behar badute, gai bat jorratzen duzu, baina laburragoa da hausnarketa, ez dauka hainbesteko sakontasunik. Baina gerta daiteke liburu bat egitea, eta hor badago sakontasuna. Denboraren araberakoa ere bada, esango nuke. Antzerkian denbora pila bat pasatzen da ideia bat buruan daukazunetik ideia hori taula gainera eramaten denera arte. Hala ere, ilustrazioan ere gertatu izan zait lana luzatzea. Gaiak jorratzeko momentuan gauza ezberdinak azpimarratu edo airean uzten dituzu, publikoaren arabera.

Zer baliabide eskaintzen dizkizu formatu bakoitzak?

Normalean, antzerkiak beti ematen didana da lantaldeko hausnarketa bat, talde batekin sortzen duzulako, nahiz eta bakarrizketa bat izan. Hor badago elkarrekintza handia, uste dut ideiak ez direla %100 puruak; taldekideekin izandako elkarrizketen ondorioz sortutako proposamenak dira. Badago nahaste bat, eta oso aberatsa da. Antzerkiak ematen dit aukera hitz egiteko eta aurreiritzietatik alde egiteko.

Ilustrazioak eskaintzen dit agian hausnarketa pertsonalagoa... bada bakartiagoa, denbora gehiago ematen duzulako gai bati bueltak ematen, kontatu nahi duzun hori azaleratzeko. Baina gerta liteke gai horren inguruan beste norbaitekin hitz egitea; liburu bat egiten ari bazara, editore batekin; edo, enkargu bat izatekotan, adieraziko dizute: «Hori gehiago azpimarratuko nuke» edo «beste hori ez da hain beharrezkoa». Kasu horietan ere elkarrizketa bat sortzen da, baina lana bakartiagoa da, berez.

Bakardade horrek askatasun gehiago ematen dizu?

Ez dakit, beldurrak ere izaten ditugulako, eta orduan geure burua mugatu egiten dugu. Agian, ez zara zerbait egiteko gai ikusten, baina, jendearekin zaudenean, egin dezakezula esango dizu zuzendari batek edo beste aktore batek. Bakarrik zaudenean, zuk bultzatu behar duzu zeure burua, nolabait. Eta enkarguek mugatzen dute lan pertsonalari eskaintzen diozun denbora; agian ez naiz hain libre sentitzen edozer gauza egiteko. Erantzukizun bat daukat dena delako enkargua eskatzen duenarekiko, epe batean entregatu behar ditut lan horiek... Batzuetan baduzu aukera proiektu pertsonalean gehiago sakontzeko, eta orduan badago askatasun hori, edo argiagoa da.

Bi diziplinen ezberdintasunik agerienetako bat da gorputzak presentzia handia duela: arte eszenikoetan erabatekoa da; ilustrazioan, aldiz, ezkutuan dago.

Nik uste dut gorputza badagoela, ilustrazio motaren arabera: normalean, txikiak izaten dira, baina taula handi batean pintatzen duzunean... trazu edo orban batek ezaugarri zehatz batzuk dauzka. Badakizu ilustrazioaren atzean gorputz bat egon dela, baina ez da zuzenean ikusten den zerbait. Nire ilustrazioetan ez da hainbeste antzematen, uste dut, eta oraintxe, gainera, formatu txikiago batean ari naiz lanean. Ilustrazioan, hor nonbaiten ikus dezakezu badagoela, eta antzerkian hor dago guztiz. Antzerkia lotuta dago hemen eta orain horretara, eta ezinbestekoa da fisikoki gorputza hortxe bertan egotea. Baina ilustrazioa egin bitartean ere hor eta orain egon behar duzu, nahiz eta hor eta orain hori gero antzeman daitekeen edo ez.

Nola eragiten du gorputzak?

Unibertsitateko irakasle batek esaten zuen: «Gure mugak ez dira ezintasunak, baizik eta osatzen gaituen hori». Nire gorputzak muga batzuk dauzka, gizakia naizen heinean. Eta ilustratzaile moduan ere bai. Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun.

Harrerari dagokionez, ezberdintasunak daude diziplina bateko eta besteko lanen artean?

Proiektu batean, eskolekin aritu naiz lanean. Aurreko batean, eskola horietako batera joan nintzen, eta zaintzaile batek nire izena ezagutzen zuen ilustrazio lanarengatik, baina ez ninduen ni ezagutzen. Antzerkiko kontu bat egitera joan nintzen, eta esan zidan: «Aktorea ere bazara? Ez zintudan ezagutzen, eta asko gustatzen zaizkit zure ilustrazioak». Eta polita iruditu zitzaidan. Ingurukoek badakite bi gauzak egiten ditudala, baina jende askok ez daki aktorea eta ilustratzailea naizenik. Baina harrera ez da ezberdina. Alde horretatik, lana dator orain: azkenaldian oso digitala izan da dena, eta COVID-19aren ostean antzokietan egon gara, baina ez dugu aukera izan publikoarekin hitz egiteko; errazagoa izan da sare sozialen bidez komunikatzea eta hortik ikustea zelan jasotzen zuen jendeak gure lana, zuzenean baino gehiago.

Horri dagokionez, nola ikusten duzu etorkizuna?

Gauza on asko etorri dira luzarorako, eta espero dut gauza asko ere laster joatea. Jendea biltzean sortzen den energia oso beharrezkoa da. Askotan, uste dugu beste diziplina batek, agian ilustrazioak, aguanta dezakeela urruntasun fisiko hori, baina ez da hala: izaki sozialak gara, eta edozer gauza egiteko behar dugu gertutasuna eta hartu-emana, dela musika, literatura, ilustrazioa, antzerkia...

Gustuko bi diziplina ogibide izatea bi modutara ikus daiteke: batetik, aukera gisa; baina, bestetik, izan daiteke sektoreotan dagoen prekaritatearen erakusle ere.

Nik orain biak behar ditut bizirik irauteko, hori da nire errealitatea. Baina baditut soilik arte eszenikoetan lan egiten duten lagunak, baita bakarrik arte plastikoaren aldean lan egiten ari direnak ere.

Nire kasuan, aktore moduan, alta eman behar didate, baina, ilustratzaile moduan, autonomoa izan behar dut; bestalde, kontratuek beti epemuga bat izaten dute. Horrek agerian uzten du oso zaila dela erantzun bakarra ematea alde praktikoan, ekonomiari eta ogasunari dagokienez. Kulturaren inguruan lan egiten dugunon artean argi dugu prekaritate eta ezegonkortasun handia dagoela. Aspalditik gabiltza Artistaren, Sortzailearen eta Kultur Langilearen Estatutuaren atzetik, sortzaileen eskubideak babesteko, kontratazioak erregulatzeko eta sortzaileentzako aproposak diren neurri berriak sortzeko.

Prekaritatea, bestalde, oso lotuta dago kultura ulertzen dugun moduarekin eta oinarritik ematen diogun balioarekin.

Bihar: Oier Guillan.


MOTZEAN

Summary: MOTZEAN.

Antzezlan bat edo pelikula bat. Irailean estreinatuko dugun Nora filma [Gariza Films, Tandem Films eta La Fidele Production], eta urrian egingo ditugun bi antzezlan: Yerma [BBK aretoa] eta Altsasu [La Dramatica Errante].

Ilustratzaile bat. Euskal Irudigileak elkarteko edozein. Besteak beste, Ainara Azpiazu Axpi, Miren Asiain, Mikel Casal, Javier de Isusi, Jesus Sotes Vicente, Josune Urrutia eta Yolanda Mosquera.

Obra ilustratu bat, edo ilustrazioaren inguruko liburu bat. Maite Gurrutxaga eta Dejabu Panpin Laborategiaren Habiak [Txalaparta, 2013].


Summary: Ordurik hartu gabe txertatzeko aukera ireki du Kataluniak. Oporretan txertoa jasotzeko eskaerak murriztu direla ikusita, abuztuko arratsaldeak nahi duenarentzat zabaldu ditu Generalitateko Osasun Sailak.

Gaurtik aurrera, ordurik eskatu gabe txertoa hartu ahal izango dute herritarrek Katalunian, abuztu osoan, 16:00etatik 20:00etara. Generalitateko Osasun Sailak aukera ematea erabaki du, oporretan txertatzeko orduak askoz gutxiago direla ikusita.

Bigarren dosia jasotzeko ere aukera edukiko dute ordurik gabeko herritarrek. Katalunian 12 urtetik gorakoek dute orain txertoa hartzeko aukera.

Azken bi asteotan asko jaitsi dira txertatzeko eskaerak, Kataluniako Osasun Sailak esan duenez. Horrez gain, handitu egin da ordua eduki arren aurkeztu ez den jendearen kopurua.

Sailaren arabera, neurriak erraztu egingo du ikasturtearen hasiera irailean ahalik eta txerto kopururik handienarekin hastea.

Balearretan (Herrialde Katalanak) ere neurri bera dago indarrean gaurtik aurrera.

Valentzian (Herrialde Katalanak), «beste aukera bat» emango diete txertatzeko ordura joan ez direnei. Horiek SMS mezu bat jasoko dute ostegunean sakelakoan, beste ordu bat hartzeko.


Summary: New Yorkeko gobernadore Cuomok kargua utzi du, sexu jazarpeneko salaketengatik. Fiskaltzaren txosten baten arabera, Cuomo 11 emakumeri jazarri zitzaien; besteak beste, funtzionario batzuei.

«Orain, laguntzeko daukadan modurik onena da alde batera egitea eta gobernuari berriz gobernatzen uztea», esan du Andrew Cuomo New Yorkeko (AEB) gobernadoreak gaur, kargua utziko duela iragartzeko agerraldian. Presio handia jasan du azken egunotan, Letitia James New Yorkeko Fiskal Nagusiaren bulegoak haren inguruko txostena plazaratu zuenetik. Horretan ondorioztatu dutenez, Cuomok 11 emakumeri sexu jazarpena egin zien; besteak beste, langile publiko zenbaiti.

Cuomok ukatu egin du leporatzen diotena, baina gaur kargua uzteko urratsa egin du. 63 urte ditu, eta haren inguruko hainbat ikerketa zabalik dituzte.

Politikariak esan du salaketek «motibazio politikoa» dutela eta ika-mika «bidegabea eta gezurrezkoa» dela.

Atzo AEBetako telebista batean elkarrizketatu zuten haren salatzaileetako bat, Brittany Commisso. 32 urteko emakume horrek Cuomorentzat egin zuen lan, eta, salatu zuenez, bitan jasan behar izan zuen nagusiaren ukituak.

«Egin zidana krimen bat da, legea hautsi zuen»

Txostena egiteko hainbat hilabetez ikertu du Fiskaltzak, eta, gutxienez, 200 pertsona elkarrizketatu dituzte.

Commissok adierazi du orduan ez zuela salaketarik egin, beldurrarengatik. Esan duenez, beldur zen Cuomo eta haren ingurukoek bere izena zikinduko ziotela, «beste batzuen izenarekin egiten ikusi eta entzun nien bezala».

Igandean, haren laguntzaile nagusi Melissa DeRossak kargua utzi zuen.


Summary: Mendebaldeko Afrikako Marburgeko gaitzaren lehenengo kasua atzeman dute, Gineako Errepublikan. Ebolaren familiako birus batek eragiten du. Osasunaren Mundu Erakundeak esan du birusa berehala gelditu behar dela.

Orain arte Angolan, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Kenian, Hegoafrikan eta Ugandan gertatu dira marburg gaitz kutsagarriaren agerraldiak. Baina, oraingoan, lehen aldiz atzeman dute Afrikako mendebaldean, Gineako Errepublikan. Ebolaren familiako birus batek eragiten du gaitza, eta hilgarria da askotan.

Osasunaren Mundu Erakundearen Afrikarako zuzendariak esan du birusak ahalmena duela «asko zabaltzeko». Erakundeak adierazi du «berehala gelditu» behar dela.

Frutaren saguzarrak dira birusaren bektoreak. Horiek kutsatzen dituzte gizakiak, eta, gero, horien artean transmiti daiteke, gorputzeko isurien bitartez. Marburg izena jarri zioten gaitzari, lehenengo agerraldia 1967an atzeman zutelako Alemaniako hiri horretan. 31 pertsona kutsatu ziren orduan, eta horietako zazpi hil.

Izan ere, heriotza tasa handia du birusak. Buruko mina, sukarra, eta giharretako mina dira sintometako batzuk. Gaixoek odola botaka egiten dute, eta odola isurtzen dute. Ez dago tratamendurik.

Halere, oso gutxitan gertatzen dira kasuak.

Gineako Errepublikako gaixoa hil egin da, eta haren gorpuko laginak aztertzean ondorioztatu dute Marburgeko gaitza zuela.

Nzerekore hiriko Gueckedoun gertatu zen, joan zen astean. Inguru horretan ebolaren agerraldi bat egon da duela gutxi, eta horren kontra eraturiko taldeak ari dira orain Marburgeko gaitzaren aurka. Hildakoarekin harremanetan egondako jendea aurkitzeko lanean ari dira.


Summary: Enrique Sorianoren heriotza salatu dute, Azpeitian. Gazte dominikarra «esplotazioaren biktima» izan dela ziurtatu dute haren senideek eta Elkar-ekin elkarteak.

Lanean gertatzen diren heriotza guztiak dira mingarriak, eta haietako asko lan baldintza prekarioek eragiten dituztela gogorarazten dute sindikatuek halakoetan biharamunean egiten dituzten elkarretaratzeek. Baina badira gizartean arrasto eta min handia uzten duten laneko heriotzak, eta, ondorioz, protesta zabalagoa eragiten dutenak. Azken horietakoa izan da Luis Enrique Soriano gaztearena, uztailaren 30ean Azpeitiko tailer batean hilik aurkitutakoa, ustez, bere buruaz beste eginda. Haren senideek Elkar-ekin elkarteari esandakoaren arabera, lanean jazarpena jaso zuen.

Sorianoren heriotza salatzeko, jende asko bildu da gaur arratsaldean Azpeitiko plazan, Inor ez ahanzturan, Luis Enrique gogoan. Esplotazioarekin amaitu lelopean. Elkar-ekinek antolatu du, eta, ELA, LAB eta ESK sindikatuez gain, Azpeitiko Udalak eta beste eragile politiko batzuek ere —EH Bildu, Sortu, Ernai, Urola Erdiko Kontseilu Sozialistak...— deitu dute plazan elkartzera.

Urola Kostako Hitza-ren kontakizunaren arabera, Herritar asko batu dira Sorianoen heriotza salatu eta familiari doluminak azaltzeko asmoz pankartaren atzean, eta hamar bat minutuko isilunea egin dute. Eduardo Galeanoren poema bat irakurri ondoren, Elkar-ekineko kide batek azaldu dun Soriano etorkizun bila iritsi zela Azpeitira, baina «infernuarekin» egin zuela topo: «Hiru urtean iraun zuen laneko jazarpenarekin». Heriotza «bururaino ikertzeko eta erantzukizunak argitzeko» eskatu du, eta ziurtatu gertatutakoa ez dela kasu bakan bat. «Pobrezia, esplotazioa eta arrazakeria egiturazko arazoak dira, gero eta ankerragoa den eredu kapitalistan dituzte iturburuak».

Sorianoren gurasoak ere igo dira plazako kioskora. Amak eskerrak eman dizkie udalari eta plazan bildutakoei, eta langileen esplotazioa amaitzeko eskatu du. Txalo zaparrada bat hartu du.

Hamabi orduko lanaldiak

Hil den langileak Luis Enrique Soriano zuen izena, eta dominikarra zen, sortzez. Duela hiru urte iritsi zen Azpeitira, 17 urterekin. Manuel Aizpuru S. M. enpresan aurkitu zuen lana. Baina han presio handia zuela azaldu du Elkar-ekin-ek, Uztarria herri aldizkarira igorritako gutunean: «Hamabi orduko lanaldiak egiten zituen, eta baziren [ordu] gehiago sartzen zituen egunak. Larunbatetan ere lanera joaten zen: kontaezinak ziren astean egiten zituen lanorduak. Behartu egin zuten horretara».

Nagusiak oihu eta irain egiten bide zion «akatsen bat egiten zuen bakoitzean», elkarteak azaldu duenez. Piezaren bat gaizki egiteagatik soldata murriztu ere egin zioten inoiz. COVID-19 gaitzak jota egon arren lanera joatera ere behartu zuen nagusiak: «gauez eta bakarrik» aritu zen orduan, Elkar-Ekin taldeak jasotako testigantzen arabera. Hildakoaren senideekin elkartu ziren taldeko kideak, doluminak emateko, eta haiek emandako lekukotasunetan oinarritu dira auzia ezagutarazteko.

Taldeak esplikatu du uztailaren 30ean pieza bat gaizki atera zitzaiola Sorianori, eta nagusiak gogor hartu zuela. Gau hartan hilotz aurkitu zuten langilea, lantegian bertan. Elkarteak zehaztu du gazteak ez zuela arazo psikologikorik. Ertzaintzak zenbait diligentzia abiatu ditu, kasua ikertu du, eta epaileari entregatu dio txosten bat, eta ondorioztatu suizidio bat izan dela.


Summary: 69 urteko bizkaitar bat hil da Candanchun, ehun metrotik erorita. Astelehenean izan zen ezbeharra. Erreskatea helikopteroz egin, eta Zaragozako ospitalera eraman zuten. Bart gauean hil da.

Istripu larria izan eta ordu gutxira, hil egin da 69 urteko bizkaitar bat. Atzo arratsaldean, istripu larri izan zuen Candanchuko eski estazioaren inguruetan (Aragoi, Espainia), kontrabandisten koba deitzen den eremuan. Ehun metrotik erorita, zauri larriak zituen, eta helikopteroz erreskatatu behar izan zuten.

Deia 19:00etan jaso zuten larrialdi zerbitzuek, eta, Guardia Zibilaren Huescako helikopteroak Respomuso inguruan erreskate bat egin berri zuenez, haraxe bidali zuten. Eurekin zihoazen, halaber, Panticosako mendi erreskatea eta esku-hartze taldeetako kideak.

Zauritua, oso toki malkartsu batean zegoen, eta helikopteroak harengandik gertuen utzi zuen erreskate taldea. Lehen mediku arreta jaso ostean, ohatila batean sartuta eta garabi baten bidez igo zuten eski estazioko aparkalekuraino, eta, handik, anbulantzia medikalizatu batek Zaragozako Miguel Servet ospitalera eraman zuen. Erorketaren ondorioz, traumatismo larriak zituen. Bart gauean hil da.


Summary: Euskaltelen telebista negozioa saldu du MasMovilek. Jabe berriak, Kataluniako Agile Content enpresak, Bilbora eramango du egoitza, eta berrikuntza zentro bat eraikiko du Bizkaian.

MasMovilek ez du denbora asko behar izan Euskalteli buruzko erabakiak hartzeko. Euskal telekomunikazio konpainiaren kontrola hartu eta ordu gutxira, haren telebista negozioa saldu dio Agile Content enpresari. 32 milioi euro jasoko ditu horren truke.

Agile Conten telebista digitaleko zerbitzuak ematen dituen enpresa bat da, eta 50 milioi bezero ditu, munduko 24 estatutan. Beste milioi erdi batuko dizkio orain, Euskaltelek eta haren filial R Cablek eta Telecablek hornitutakoak.

Katalunian sortutako konpainia bat da Agile, eta, orain arte, Bartzelonan izan du egoitza. Hala ere, iragarri du Bilbora eramango duela egoitza eta «berrikuntza teknologikoko zentro bat» jarriko duela Bizkaian eta, horri esker, «Europan lehiakor izateko» aukera zabalduko duela. «Garai berri bat zabalduko dugu egoitza Euskadira eramanda eta MasMovil talde berrituarekin izan dugun elkarlana zabalduta», ziurtatu du Hernan Scapusiok, Agile Contenteko kontseilari ordezkariak.

Uztailaren amaieran bukatu zen, hain zuzen, MasMovilek Euskaltelen akzioak erosteko egindako eskaintza publikoari baiezkoa esateko epea. Euskalteleko akziodun handiek ez ezik, txiki gehienek ere baiezkoa eman zioten Espainiako telekomunikazio enpresaren eskaintzari, eta akzioen %97,67 eskuratu zituen. Gainontzekoak behartuta daude abuztuaren 27a baino lehen beren tituluak saltzera. Euskaltelek datorren asteartean utziko dio burtsan kotizatzeari.

Astelehenean, MasMovilek iragarri zuen bere buru Meinrad Spenger izendatu duela Euskalteleko kontseilari ordezkari. Edonola ere, jabe berriak aurreko administrazio kontseiluko kide batzuk utzi ditu organo berrian, eta haien artean izango da Xabier Iturbe, Euskaltelen lehendakaritzari eutsiko baitio, botere exekutiborik gabe bada ere.


Summary: Ingeteamek Mexikon inoiz lortutako kontraturik handiena eskuratu du. Argindar hornikuntza sarerako 103 koadro elektriko egingo ditu Ortuellako lantegian.

Mexikoko Argindar Batzorde Federalak Ingeteam enpresaren esku utzi du bere sarea berritzeko kontratu garrantzitsu bat. Zehazki, Bizkaiko konpainiak 103 koadro elektriko egingo dizkio. Horien bidez, argindar banaketa babestu, kontrolatu eta neurtu egiten da. Ingeteamek ziurtatu du inoiz Mexikon lortutako kontraturik handiena dela, baina ez du zehaztu zenbat diru jasoko duen.

Ingeteamek Ortuellako lantegian (Bizkaia) egingo ditu koadroak. Gaitasun teknologiko handikoak direla nabarmendu du, eta, aurrez aurre ez ezik, Internet bidez ere programatu eta kontrolatu daitezkeela.


Andoni Murga euskal presoa askatu dute

Summary: Andoni Murga euskal presoa askatu dute. 25 urteko zigorra bete ondoren, gaur irten da Zuerako kartzelatik. Atxilotu zutenean, 'Egin' egunkariko kazetari zebilen lanean.

Zuerako espetxetik (Zaragoza, Espainia) atera da gaur goizean Andoni Murga euskal presoa, kartzelan 25 urteko zigorra bete ondoren. Egin egunkariko kazetari izan zen Murga, eta, gaur goizean, senide eta lagunekin batera harrera egitera joan dira egunkarian lankide izan zituenak ere.

Soto del Realeko kartzelan (Valladolid, Espainia) eta Teixeiron (Coruña) igaro du kartzelaldiaren zatirik luzeena. Zigorraren hiru laurdenak 2015eko maiatzean bete zituen, eta orduantxe lekualdatu zuten Zuerako espetxera.


Summary: Irainei bertsotan erantzun die Felix Zubiak. «Txakurra» deitu zion bati bertso idatzien sorta batekin erantzun dio Donostia Ospitaleko larrialdietako buruak, Bertsolari aldizkarian.

Igandero hitz egiten du Felix Zubia medikuak Euskadi Irratiko Osasun etxea saioan, eta BERRIAn ere hamabostean behin artikuluak idazten aritu da azkeneko hilabeteetan. Tarteka, irainak jasan behar izan ditu, COVID-19ari buruzko irizpideekin eta ikuspegiekin bat egiten ez zuen jendearen partetik, eta haietako bati erantzun dio Zubiak, Bertsolari aldizkarian argitaratu duen zortzi bertsoko sorta batekin. «Lesakan bada gizon handi bat, bertsotan aritzen dena, pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena», aipatzen du Zubiak bertso sortan.Xabier Silveirak egin zion aipamen hori, Facebooken, eta hari erantzun dio Zubiak zortzi bertsoko sortarekin.

COVID-19aren eraginez munduan lau milioi pertsona hil direla, eta Euskal Herrian 5.700 inguru; horixe gogorarazi du medikuak bertsoetan. «Zazpiehun kasu baino gehiago neure begiz ikusiak, heriotzaren bidez lezio asko gara ikasiak», gehitu du. «Zenbaitek, baina, gertatuari egiten diote uko, konspirazio baten azpian gaituztela zapalduko», dio hurrengo bertso batean.

Zorrotz erantzun die medikuak pandemia ukatzen dutenei: «Ez dakit zeinek asmatutako gezur bat omen da dena, txertoak berriz erdi-pozoia guztia galtzen duena. Dudarik bada, ospitalera etor dadila hurrena. Ikusi nahi ez duen hura da itsurik handiena». «Negazionista» batzuek ere ospitaleratu behar izan dutela aipatzen du segidan: «Hasieran harro xamarrak, baina, egia hutsa hori da, arnasa falta zaien unean ederki umiltzen dira».

Onartu du «gauza guztiak» ez dituztela ongi egin, ez agintariek, ez kazetariek, ez osagileek. Baina errespetua eskatu du, behintzat: «Gertatu dena onartuz eta errepikatu ez dadin, burua martxan ipini eta errespetuan hitz egin».


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Astelehenean izan ziren erasoak, Gasteizko Sansomendi auzoan. Atzo jarri zituzten atxilotuak epailearen esku.

31 eta 37 urteko bi gizon atxilotu zituen Gasteizko Udaltzaingoak astelehenean, haien neska lagunei eraso egitea leporatuta. Goizean atxilotu zuten 37 urteko gizona, 09:00 inguruan, Gasteizko Sansomendi auzoan. Poliziak jakinarazi duenez, «ukatu egin zuen» bikotekideari erasorik egin izana, baina «biktimaren semeetako batek gertatutakoa baieztatu zuen». Atzo jarri zuten atxilotua epailearen esku.

31 urteko gizona, aldiz, arratsaldean atxilotu zuten. Udaltzaingoak adierazi duenez, etxebizitza batean izan zen erasoa, eta ustezko erasotzailea «lan egiten duen ostatuan babestu zen». Gizonaren nagusiak eman zion gertaeraren berri Poliziari. Atzo goizean jarri zuten atxilotua epailearen esku.


Summary: Mila positiboren langa gainditu da berriro Hegoaldean. 1.194 positibo zenbatu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Koronabirusa zuten 28 pertsona hil dira astebetean.

Hego Euskal Herrian egun bakarrean detektatutako kasu kopurua bi egunez jarraian milatik beherakoa izan ondotik, berriro ere gainditu egin da langa hori: beste 1.194 kutsatu zenbatu zituzten atzo COVID-19a atzemateko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 10.496 proba egin zituzten koronabirusa detektatzeko, eta horien guztien %11,3k eman zuten positibo. Lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 532; Gipuzkoan, 232 detektatu zituzten; Nafarroan, 229, eta Araban, 171.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, joan den igandera arte 28 pertsona hil ziren astebetean. Zehazki, abuztuaren 2tik 8ra erregistratutako kasuei dagokie kopuru hori. Azken asteko kopurua hori izanik, aurreko astean baino bi lagun gehiago hil dira Hegoaldean. Izan ere, 26 hildako izan ziren uztailaren 26tik abuztuaren 1era bitarteko astean.

Hego Euskal Herriko erietxeei begira, berriz, atzo 68 gaixo ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta, guztira, 445 paziente daude gaitzak jota. 90 lagun dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.


Summary: «Eguneko unerik onena gordetzen dut idazteko». Poesia, nobela eta antzerki liburuen idazlea da; Metrokoadroka laborategiaren, Eztena antzerki jaialdiaren eta Hitzen Uberan literatura gunearen sortzaileetako bat; Edo argitaletxeko kidea eta Susako Ganbila bildumaren editorea. 'Miss Karaoke' saiakera plazaratuko du.

Zer izan ote zen aurrena: literatura edo antzerkia. Oier Guillanek (Donostia, 1975) eta bere lagunek fanzine bat plazaratzen zuten gaztetan: Momodijidopoak. Garai hartan, 1995ean, Mikelazulo elkarteak ateak zabaldu zituen; eta fanzinea han saltzearen truke, errezitalak egiten zituzten. Diziplina ezberdinetan ziharduten sortzaileak ezagutu zituen Guillanek: «Antzerki mugimendu bizia izan da beti Oreretan [Gipuzkoa] eta haiek antzerkiarekin eta gu poesiarekin, errezital konplexuagoak egiten hasi ginen». Antzerki erako errezital haietatik sortu zen Omo taldea: Oskar, Mario eta Oier. Orduan hasi ziren lehendabiziko ikuskizunak saltzen eta antzerki talde batzuetan parte hartzen.

Zuk idazten segitzen zenuen beti, ezta?

Idazten, autoeditatzen, sariketetara testuak bidaltzen. Literatur kezka handiago bat eta hitzarekiko konpromisoa sortu zitzaizkidan. Niretzat, beti lehenbizi hitza egon da; eta hitza plazaratzeko beste modu bat zen antzerkia. Konturatu nintzen gorputzaren kodeak ez direla paperarenak. Orduan, gatazkan bizi nuen harreman hori: idaztea bakarkako ariketa da, baina antzerkian idazteko beste era batzuk daude; taldearen faktorea sartzen da bete-betean, honek testua eraldatzeko eskubidea dauka, eta jakin beharra dago taldearekin negoziatzen.

Zer ikasi zenuen?

Sistema ezberdinak direla, elkar osatzen dutela, eta ez elkar oztopatzen. Jabetzen naiz, liburu baterako idazten jartzen naizenean, oso kutsatuta nagoela. Poesia idazten dudanean, igartzen zait ahozkoaren erritmoa, oholtzari lotua. Narratiba idazteko ahalegina egin izan dudanean, konturatu naiz ia antzerkia dela. Arazo bat balitz bezala ikusi ordez, nire estiloaren markatzat jotzen dut.

Zein antzerki taldetakoa izan zara?

Omo, Moksa, Ainka... Mikelazulo izenarekin antzezlan mordoa egin genuen 2001etik 2008ra bitartean. Eta ondoren sortu genuen Metrokoadroka. Jende askorekin kolaboratu izan dudanez, beste lantalde batzuen fitxetan ere agertzen da nire izena; esate baterako, Dejabu, Rouge Elea, Anakrusa.

Noren artean sortu zenuten Metrokoadroka sormen laborategia?

Bost lagunen artean: Alvaro Ledesma, Maria de Bernardo, Allende Arnaiz, Idoia Beratarbide eta neu. Arlo askotako jendea: argazkia, eskultura, ilustrazioa, musika, arropa... Ni bakarrik nintzen antzerkikoa.

Eskuen sustraiak poema liburua Susarekin argitaratu nuenean 2009an, eta hartan oinarritutako errezitalak egiten hasi, orduan ez genuen izenik. Berehala, Cafe Bar Bilbao saria irabazi nuen Herio heroi antzerki liburuarekin; eta hura muntatu genuenean ere, izenik ez. Ondoren, lan handiago bati ekiteko aukera sortu zitzaigun: Hura ez da lekua. Hor hartu genuen Metrokoadroka izena. Gero etorri zen Poza obra [2012], eta, harrezkero, marka ezaguna egin da eszenari esker, nahiz eta segitzen dugun askotariko sormen jardunetan. Orain, Oiartzunen [Gipuzkoa] gaude, Manuel Lekuona kalean, Irubide ondoan, Ehuntze espazioan.

Poza inflexio puntu bat izan al zen?

Guztiz eszenikoa zen Poza. Harrera oso ona izan zuen, kritika onak ere bai. Beste lan dinamika bat sortu zen. Era kontzientean kode propio baten bila hasi ginen taula gainean, lotura zeukana beste diziplina artistiko batzuekin. Performancearen munduarekin bat egiten zuen. Geure burua formatu genuen, ikasketetan eta tailerretan landuta. Proiektua hazten ari zen. Obra gehiago etorri ziren, kolektiboa handitzen eta egituratzen hasi zen. Miss Karaoke obrarekin iritsi zen hurrengo inflexio puntua.

Orain Ehuntze espazioan lan egiten duzu.

Idoia Beratarbidek sortu zuen Ehuntze, duela zazpi urte, lokal txiki batean. Oiartzungo dinamikan parte hartzen hasi ginen, antzerki programazioan eta abarretan. Murritz geratu zen leku hura, eta Manuel Lekuona kaleko etxepe honetara etorri ginen; 2019ko udan egin genituen konponketak, eta irailean hemen ginen lanean. Denbora gutxian gauzak gertatzen ari dira espazio honetan: bulego lanak, entseguak, bilerak eragileekin, ikastaroak.

Zenbat lagun zarete Metrokoadrokan?

Hamazazpi, hor nonbait. Talde irekia eta malgua da. Bidean norbaitekin kolaborazioan topo egiten badugu, harekin feeling bat sortzen baldin bada, halako batean, berak nahi izanez gero, gure sareko kidetzat hartzen dugu. Proposamenen bat iristen zaigunean, sare horretara bideratzen dugu, eta hor ikusten da nori interesatzen zaion proiektua, edo nork parte har dezakeen, agenda kontuen arabera. Horrela azpitaldeak eratzen dira, eta, hortik aurrera, proiektu bakoitzak modu autonomoan funtzionatuko du.

Zein dira zure egitekoak?

Produkzio lan asko egiten ditut. Idatzi ere hemen egiten dut orain. Etxetik hona aldatu dut lantegia. Idazteko dinamika fisikoa erraza da niretzat hemen, paseatzeko egokia delako, terraza bat duelako, taberna bat dugulako aldamenean. Espazio intimo gozoa daukat. Yoga egiten dut, goizean idazten hasi baino lehen. Egunero idatzi behar dut; ordu erdiz, besterik ez bada. Idaztea da nire lana. Salbatu egin behar da idazteko momentua, gero laster etorriko dira-eta bestelakoak: mezu elektronikoak, telefono deiak eta abar. Sortze prozesuetan murgilduta gaudenean, horrek ere energia asko hurrupatzen du. Beraz, eguneko unerik onena gordetzen dut idazteko.

Aktorea, idazlea, zuzendaria, produktorea, koordinatzailea... Denetik egin duzu?

Antzerkian denok egiten dugu denetik lehen urteetan. Prekaritateagatik da; ezin da aktore bat kontratatu, edo ezin da argiztatzaile bat hartu. Norberak egin beharra dauka. Eta horixe da eskolarik onena. Aurreneko ikuskizunetan denok ginen aktoreak, denok geunden oholtzan: pintorea, argiztatzailea, musikaria... Nik ere ikasi dut apur bat argiez, tokatu zait arropak aukeratzea, tokatu zait salmentan jardutea, zuzentzea eta idaztea. Momentu batean tentazioa ere izan nuen denetik asko jakiteko, baina ohartuta nago ezinezkoa dela. Nolanahi dela, ikasi dut zein izaten diren bakoitzaren ardurak, zailtasunak, kezkak, estutasunak. Beraz, obra bat zuzentzen ari naizenean, badakit zer eska diezaiokedan bakoitzari. Hori gertatu da, lokatzetan sartuta egon garelako.

Zein lokatzetan sartuta zaude orain?

Aktore lanak utzita dauzkat. Inguruan badira aktore iaioak. Miss Karaoke antzezlanean idazlea eta zuzendaria besterik ez nintzen izan. Azken aktore lanak egin ditut Kamikaz taldearen Kaffka eta Beheko Larraine konpainiaren Bidaietaz obretan; despedida moduko bat izan da. Idazketa eszenikoan espezializatu naiz: literatura eta dramaturgia. Eta, bestalde, zuzendaritzan eta produkzioan. Rol horiek onartu ditudanez gero, gai naiz besteei formakuntza ematen hasteko.

Idatzi eta zuzendu. Nola egiten duzu?

Literatura papererako idazten dut. Baina eszenarako ez dut inoiz aldez aurretik idazten, zuzentzen dihardudan bitartean baizik. Gorputzen bidez idazten dut, antzezleek ematen didatenarekin: haien keinuak, posturak, mugimenduak, irudiak, esanak... Abiapuntuko gaiarekin eta ideiarekin nahasten ditut horiek guztiak. Kontatu nahi dudana badakit; baina nola kontatu, antzezleekin egon arte ez dut erabakitzen. Horrela bat egiten dute idazketak eta zuzendaritzak. Obraren testua eta koreografia osatutakoan, eskaleta fisiko bat eta eszenak antolatutakoan, zentzu orokorra finkatutakoan, orduan hasiko da zuzendaritza teknikoa, muntaketa definitiboari begira.

Formakuntza tailerretan ere ari zarela ulertu dizut.

Jabi Barandiaran eta biok zuzendu genuen Miss Karaoke. Ondo osatu genuen elkar. Dramaturgia molde hark interesa piztu zuen, eta, harrezkero, formakuntza emateko eskaintza pilo bat iritsi zitzaigun eskoletatik: Dantzerti, Antzerki Labea, Baratza aretoa, Donostiako EHU; baita Gijonetik [Espainia] ere. Horretan sekula aritu gabeak ginen. Gure kodeak aztertzeko ariketa egin behar izan genuen, eta teorizatu. Satisfazio handia ematen du formakuntza lanetan jarduteak. Gure lengoaiaren bidez gazteekin konektatzeko aukera izaten ari gara. Eta, aldi berean, aukera izan dugu beren obra sortzera doazenentzat aholkulariak izateko. Intza Alkainek, Mikel Ibargurenek eta Edurne Azkaratek osatzen duten Formol taldearekin lan egin dugu, adibidez.

Zein dira zure hurrengo antzezlanak?

Bidaide da bat, eta bestea da Zeozertan dabil baina ez dakit zertan. Urtarrilean estreinatuko da bat, maiatzean bestea. Bi obra berri egiteko bi lantalde sortu ditugu. Bidaide Idoia Beratarbidek eta Iraia Eliasek zuzenduko dute, eta oholtzan izango dira Idoia Hernandez Hatxe, Maite Aizpurua eta Ainhoa Alberdi; hor antzezlanaren idazlea izango naiz, eta produkzioaz eta komunikazioaz arduratuko naiz. Zeozertan dabil baina ez dakit zertan obran idazlea, zuzendaria eta produktorea izango naiz; Marina Suarezekin batera zuzenduko dut, eta oholtzan izango dira Edurne Azkarate, Jabi Barandiaran eta Maite Aizpurua.

Zertan diharduzu udan?

Beste konpainia batzuei laguntzen: Rouge Elea (zirkua), Aukeran (dantza) eta Mugmus (dantza, musika, bertsoa eta literatura).

Izurrite garaian liburu bat idatzi duzu.

Antzerki obra bat sortzeko prozesuaren ingurukoa da. Miss Karaoke antzezlanarekin deskubritu nuena idatziz jarri nahi izan dut. Saiakera literario bat da.

Emanaldi guztietara joan nintzen, eta publikoaren artean esertzen nintzen. Oholtzan ikusten zena eta publikoaren erreakzioak deskribatu ditut. Eszena bakoitzaren azpian dagoenaz gogoratzen naiz: nola sortu zen, anekdotak eta trikimailuak. Liburuaren bigarren zatian kontatzen dut nola hasten den testu bat modu literarioan eta nola bukatzen den oholtza gainean. Liburua Ehaze elkartearen bilduman agertuko da neguan.

Poesia idazteari utzi egin ote diozu?

Ez. Niretzat, poesia idaztea klabea da, jakiteko non nagoen eta norantz joan nahi dudan. Eskuen sustraiak [2009] eta Elkartasun basatia [2013] poema liburuak izan dira egin izan dudanaren aurkibide tematikoak eta estilistikoak.

Imajinario berri bat sortzeko premia sentitzen dut orain: poema liburu bat, jakiteko hurrengo urteetan zer egin nahi dudan. Bestelako ahots baten bila nabil poesian, aurrekoetatik diferentea, kezka sozialetara eta politikoetara doana zentzu hertsian.

Editorea ere bazara.

Mikelazulon liburuak egiten aritu nintzen, Edo argitaletxean ere bai. Gaur egun hiru antzerki bildumatan ari naiz: Eztena jaialdikoa, Ehaze elkartearena eta Susako Ganbila. Sareak sortu ditugu, eta ni koordinatzen aritzen naiz. Liburuak izugarrizko indarra dauka. Liburua proiektu sozial bat da niretzat: aglutinatzailea, ezagutarazlea, balio emailea, transmisio tresna.

Antzerkiak literaturari zer ematen diot ez dakit. Jendeak ez dauka argi antzerkia non kokatu literaturan. Beti tartean dagoen generoa da; eta niri tartean dagoen guztia interesatzen zait, trans den guztia. Tartean eta mugan, hor beti gertatzen da zerbait.

Antzerki testuak argitaratzeaz gainera, Ganbila web bat lantzen ari omen da.

Anbiziotsua da asmoa: defizitarioa delako, zaila delako antzerkia argitaratzea, hutsunea dagoelako, irakurleak sortu nahi ditugulako. Antzezlan asko idatzi izan da, tiraderetan gordeta dago, argitaratzeko piloa dago, eta dena ezin da paperean egin. Webgunearen tripak prestatzen dihardugu. Garaikideetatik klasikoetaraino, modu entziklopediko batean bildu eta eskaini nahi ditugu testuak eta kritikak.


Summary: Lionel Messi: «Txapeldunen Liga irabaztea izango da helburua, eta, horretarako, leku aproposean nago». Argentinarrak Printzeen parkean eman du aurkezpeneko prentsaurrekoa. Paris Saint-Germaineko jokalariak aitortu du «gogorra» izan dela Bartzelona uztea, baina «ilusioz» dagoela etapa berri honi ekiteko.

«Oso pozik nago. Bartzelonako taldetik joatea gogorra izan da. Izan ere, urte asko igaro ditut han, eta taldez aldatzea zaila izan da. Halere, Parisera iritsi orduko, zoriontasuna erabatekoa izan da. Entrenatzen hasi nahi dut, taldekideekin eta talde teknikoarekin lanean hasteko. Tituluak irabazten jarraitu nahi dut; horregatik etorri naiz hona». Horiek izan dira jokalari argentinarraren lehenengo hitzak, prentsaurrekoaren aurkezpenean. Burrunbaren ostean, iritsi da lasaitasuna: Messik bi urterako sinatu du kontratua Parisko taldearekin, eta luzatzeko aukera izango du.

Bartzelonako jokalari ohiak Nasser Al-Khelaifi Paris Saint-Germaineko presidentearekin batera egin du agerraldia. Lehenik, klubeko ugazabak hitz egin du, eta Messi laudatu du: «Pozik, eta harro nago Messi aurkezteaz. Egun historikoa da klubarentzat, baita futbolarentzat ere. Sei Urrezko Baloi eskuratu dituen jokalari bakarra da Leo [Messi]. Klubarengatik eta zaleengatik egindako esfortzua eskertu nahi dizuet zuri [Messiri erreferentzia eginez] eta zure familiari. Eskerrik asko». Argentinarra ere eskertuta dago klubak emandako tratuarekin: «Bartzelonatik joango nintzela jakin zenean, eskertuta nago klubak geroztik emandako tratuarekin». Paris Saint-Germainek emandako babesagatik ez ezik, zaleengandik jasotakoagatik ere «oso pozik» dago aurrelaria.

Bartzelonako jarraitzaileen inguruan galdetuta, argentinarrak argi du eskertuta egongo dela betirako haiekin: «Bartzelona da nire etxea, eta txikitatik egon naiz han. Polita izango da Camp Nouera itzultzea jokatzera, baina, aldi berean, arraroa izango da beste kamiseta batekin han aritzea».

Messik argi du zertarako etorri den Parisko taldera: Txapeldunen Liga irabazteko. Horretarako, inoiz baino talde sendoagoa osatu du Paris Saint-Germainek: besteak beste, Sergio Ramos, Neymar, Mbappe. Verrati, eta Messi dira taldekide. Hori argentinarrak badaki, eta gaineratu du «leku aproposean» dagoela Txapeldunen Liga eskuratzeko.

Klubeko presidenteari espero zuen galdera egin diote: «Klubak betetzen al ditu kirol lege finantzarioaren arauak?». Horren harira, Al-Khelaifik zalantzak argitu ditu: «Kirol lege finantzarioak dituen arauak jarraitzen eta betetzen ditugu, eta hori ez bagenu jarraituko, Messi ez litzateke hemen egongo».


MOTZEAN

Summary: MOTZEAN.

Antzezlan bat. La conquista de lo inútil, L'Alakran konpainia.

Antzoki bat. Baratza, Gasteiz.

Liburu bat. Los autonautas de la cosmopista, Julio Cortazar eta Carol Dunlop.

Disko bat. Mugiro bila, Don Inorrez.


Summary: Kontzertuak, bertsoak eta jolasak Donostiako Piraten Kabotajean. Bertso musikatuak, jolasak eta Ibil Bedi, Sara Zozaya eta Dupla taldeen kontzertuak egongo dira, besteak beste. Hilaren 19tik 22ra izango da, Donostiako Trinitate plazan eta Kaimingaitxon.

Datorren ostegunean hasiko da Kabotajea, Donostiako Piratek Aste Nagusiaren ordez antolatu duten egitaraua. Astelehenean eman zuten Kabotajearen berri, baina egitarau zehatza gaur zabaldu dute sare sozialetan.

Ostegun goizeko hamar eta erdietan hasiko da Kabotajea. Mural margoketarekin eta sorkuntza tailerrekin ekingo diote. Gero, agerraldi feminista egingo dute, Intziri Donostiako Neska Gazte Taldearekin batera. Mikroa irekita utziko dute, edonoren eskura. Egunari amaiera emateko, 19:30ean, bertsolariek hartuko dute mikrofonoa, bertso musikatuak egongo dira: Amaia Agirrek, Oihana Iguaranek, Ane Labakak eta Alaia Martinek hartuko dute parte.

Erromeria doinuekin hasiko da ostirala, goizeko hamaiketan. Arratsaldean, kuadrilla jolasak izango dira, eta kartelak jartzeko saio bat ere antolatu dute. Bi kontzertu ere izan dira egun horretan: 19:00etan, Ibil Bedi; 20:30ean, Sara Zozaya.

Hirugarren eguna, larunbata, bizikrosarekin hasiko da. Bazkaria izango da ordu bietan, eta, bazkalostean, Playback lehiaketa, 17.00etan. Sareko manifestariei harrera egingo diete gero, eta, 20:00etan, Dupla taldearen kontzertuarekin amaituko da larunbateko egitaraua.

Kabotajea igande arratsalderako amaituko da. 10:30etik aurrera, haurrentzako jolasak antolatu dituzte. Amaiera emateko, 12:30ean, Naizen Adingabe Transexualen Familien elkarteak hitzaldia emango du. Elkarte hori izango da Matti, Donostiako Piratek aurten omenduko duten elkartea.


Summary: Konpainia elektrikoek ukatu egin dute argindarraren garestitzearekin aberasten ari direla. Laugarren egunez jarraian, marka hautsi du elektrizitatearen prezioak Espainiako merkatu arautuan.

Argindarra egunez egun garestitzen ari da Hego Euskal Herrian eta Espainian, eta begi asko konpainia elektrikoei begira jarri dira. Beren burua justifikatu beharra ikusi dute, eta bekainak altxaraz ditzakeen adierazpen batekin egin dute: «Ez gara prezio handiekin aberasten ari». Konpainiek tarifa arautua aldatzeko proposatu diote berriro Espainiako Gobernuari, ez dadin eguneko kotizazioaren menpe egon eta prezio finkoagoak izan ditzaten. Hain zuzen ere, eguneroko prezio horrek asteko laugarren errekorra hautsiko du bihar, batez beste 115,83 euroko kostua izango baitu megawatt-orduak. Iazko abuztuan halako hiru.

Energia Elektrikoko Enpresen Elkarteak (Aelec) agiri baten bidez azaldu duenez, argindarraren prezioaren igoera orokorra da Europa osoan, eta haien menpe ez dagoen faktoreen ondorio da. Azken asteetan behin eta berriz entzun da hala nola gasa oso garesti dagoela eta Europako Batasunaren CO2 isurketa eskubideak ere inoizko garestien daudela.

Bi faktore horiek luzarorako egongo direla kontuan hartuta, konpainia elektrikoen patronalak proposatu du PVPC tarifa arautua ez dadila argindarraren handizkako merkatuaren menpe egon, pool deitutakoaren mende, alegia. Merkatu horretan, REE argindar sarearen kudeatzaileak hurrengo egunerako beharko den argindarra kalkulatzen du, eta eskari hori betetzeko eskaintzak eskatzen dizkie hornitzaileei. Sistema horretan, lehentasuna dute energia berriztagarriek eta nuklearrak (ezin daitekeelako besterik gabe itzali), baina, haiekin eskaria ez bada betetzen, energia iturri garestiagoak sartzen dira. Azken asteetan, ziklo konbinatuko zentralak behar izan dira eskaria betetzeko, eta haien erregaia, gasa, garesti dago, batez ere Txina eta beste herrialde batzuk iazko negu hotzean hustutako erreserbak betetzen ari direlako.

Prezioa kalkulatzeko sistemari marjinalista deritzo, eta badu ezaugarri bat: energia garestienaren prezioa ordaintzen zaie hornitzaile guztiei, horren kostua kontuan hartu gabe. Espainiako Gobernuak urrats bat egin nahi du sistema hori erreformatzeko, zentral hidroelektrikoak eta nuklearrak prezioak kalkulatzeko sistematik aterata, baina, aldaketa lege bidez egingo duenez, hilabeteak beharko dira indarrean sar dadin. Hain zuzen ere, Eldiario.es-ek kaleratu du zentral hidroelektrikoek eskainitako prezioa hartu dela gehien kontuan azken asteetan. Hau da, zentral hidroelektrikoen jabeek prezio handiak eskatu dituztela beren energiaren truke, beren kostua txikia izan arren eta ondasun publiko batekin (ura) funtzionatu arren.

Sistemaren aldaketa

Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari eskatu dio sistema marjinalista aldatzeko, baina ezezkoa jaso du, Bruselak uste baitu hura dela sistemarik onena eskaria bete ahal izateko. Hori bai, Madrili gogorarazi dio badituela tresnak kontsumitzailerik zaurgarrienei laguntzeko.

PVPC da indarrean dagoen sistema, eta deskontu batzuk baditu irabazi txikikoentzat eta familia ugarientzat, esaterako.

Konpainia elektriko handiak (Iberdrola, Endesa, EDP eta Viesgo) biltzen dituen patronalak, ordea, ziurtatu du hori ez dela nahikoa. Prezio finkoagoei lotutako tarifa arautua eskatu du Aelecek, «Europako beste herrialde batzuetan dagoen bezala».

Enpresa elektrikoen lana defendatu du Aelecek: «Ez dira etekinak ateratzen ari handizkako merkatuaren garestitzetik». Etekina gas konpainientzat dela diote, «merkatuaren oraingo egoerak mesede egiten dielako». Kontrara, haiena nagusiki isurketarik gabeko argindar sorkuntza dela aldarrikatu dute, eta gogorarazi «ahalegin ekonomiko handiak» egiten ari direla: 3.300 milioi euroren zerga bereziak ordaintzen dituzte, eta 4.500 milioi euroren inbertsioak egin dituzte energia berriztagarrietan.


Tomatea, nork bere erara

Summary: Tomatea, nork bere erara. Ekoizle bakoitzak tomatea modu jakin batera edo bestera landatzen eta zaintzen badu ere, gehienek «kalitatea» lehenesten dute beste ezeren gainetik. Erosleek ere hemengoaren eta kalitatezko zaporearen alde egiten dute.

Udako elikagairik gogokoenen artean dago tomatea. Negua zain eman ondoren, kontsumitzaileek gogoz hartzen dute tomate garaia, tokikoaren bertakoaren eta kalitatezko zaporearen aldeko apustua eginez. Euskal Herriko azoketan zein dendetan hainbat tomate mota aurkitu daitezke: handiak, txikiak, bigunak, garratzak... Kalitatezkoak dira, baina tomate bakoitzak bere bereizgarriak dituen modu berean, ekoizleak eta landatzeko moduak ere badute zeresana.

Rakel Lopez ingeniari agronomoak, esaterako, nekazaritza ekologikoa egiten du. Gamiz-Fikan (Bizkaia) du Biolandare hazitegi ekologikoa, eta hazi eta landare guztiak %100 ekologikoak ditu. 6.500 metro koadro berotegi dauzka, eta horietatik 5.000 inguru erabiltzen ditu tomateak ekoizteko. Euskal Herriko hainbat tomate mota aurkitu daitezke haren berotegian, eta gakoa «erne» egotea dela nabarmendu du: «Ekologikoan lan egitea ez da bereziki gogorra, baina adi egon behar da etengabe». Garaian garaikoa ekoizten dutela azaldu du Lopezek, eta, ondorioz, tomateak tomate garaian baino ez dituzte izaten.

Lopezen amamaren tomateek ematen dute atentziorik handiena. «Oso handiak dira, potolo-potoloak», nabarmendu du. Joan den urteko tomaterik handienak, kasurako, bi kilo eta 250 gramo izan zituen. Hala ere, beste hainbat ere aurkitu daitezke Lopezen berotegian: baserri tomatea, loidi tomatea eta tomate pikoluzea.

Tomate mota arruntez gainera, tomate «bereziak» ere baditu berotegian. Kasurako, tomate beltz bat harrapatu du Lopezek eskuarekin. «Oso goxoa da, tomate zaporea du, baina berezia da». Ozioko (Araba) herritar batek eman zion probatzeko duela urte batzuk, eta, ordutik, urtero landatzen du. Azal gogorra duenez, gomendagarria da jan aurretik azala kentzea; eta, aproposena, fresko jatea dela dio: «Gazpatxoan edo entsaladan oso goxo geratzen da». Berezia da handik gertu dagoen Andeetako adar tomatea ere: «Piper baten itxura du». Adar formako tomateak dira, «gorriak eta mamitsuak».

Urtero-urtero landatzen dituen tomateez gainera, «probarako» landatu dituen tomateak ere baditu. Besteak beste, ananas tomatea, zebra berde tomatea eta Krimeako tomate beltza. «Horiek proba moduan landatu ditut, zein zapore duten jakiteko», azaldu du.

Horiek, gero, herrietako azoketan saltzen dituzte. Pandemiaren aurretik, gainera, Lopezek tomateak probatzeko aukera eskaintzen zien erosleei, eta gogoan du lehenengo tomatea ahora sartzearekin batera, erosleen aurpegia «eraldatu» egiten zela. «Azkenean, oroimena saltzen dugu, nolabait; zapore horren bitartez, oroitzapen batera bidaiatzen du erosleak», azaldu du. Herrietako azokekin ez ezik, akordio bat du Makro supermerkatuarekin ere.

Jose Antonio Odriozola, berriz, Donostiako Altza auzoko Pelegriñene baserriaren jabea da. 17.000 metro koadro berotegi dauzka, eta horietatik 3.000 metro koadrotan sistema berezi bat erabiltzen du: LED bidezko argiztapena. «Berez, ez da beharrezkoa argi espektro guztia», argitu du Odriozolak. Gehienbat argi gorria eta urdina erabiltzen ditu; landarea hazten laguntzen du kolore gorriak, eta loratzen, berriz, urdinak. «Kanpoan argi nahikorik ez dagoenean, argi artifizialaren bidez tomatea hazten laguntzen du sistema horrek, eguzkiaren indarraren osagarri da», azaldu du.

Arazo bati irtenbidea emateko «konponbide gisa» hartu zuen argiztapena erabiltzeko erabakia Odriozolak: «Guk ia urte osoan ereiten dugu tomatea, eta, neguan argi ordu gutxi daudenez, oso fruitu gutxi ematen du». Iaz hasi ziren sistema hori erabiltzen, baina argiak ez dituzte etengabe piztuak izaten: «Berotegiaren izkina batean neurgailu batzuk jarriak ditugu, eta horiek neurtzen dute eguzkiaren indarra. Tomatea hazteko nahikoa bada, ez dugu LED argirik pizten».

Bestalde, landarea lurrean erein beharrean, zakuetan ereiten duela azaldu du Odriozolak: «Lur gainean poltsa batzuk jartzen ditugu, eta poltsa horietan dago landareak behar duen materiala: nitrogenoa, fosforoa, potasioa...».

Jack motako tomatea landatzen dute gehienbat euren baserrian. Tamaina handiko tomateak izaten dira, «mamitsuak eta zapore handikoak», eta horiexek landatzen dituzte normalean uzta osoan zehar. Ondoren, denda txikiei saltzen dizkie tomateak Odriozolak, Merkabugati saltokietan, baina baita Altza inguruko dendetan ere. Oro har, urtean bi tomate uzta izaten ditu, eta bi bider aldatzen ditu tomateak: lehena urte bukaeran landatzen dute; eta bigarrena, berriz, ekain edo uztail aldean.

Ureztapena, ugaria

Tomateak beroa behar duen modu berean, ureztapenak ere berebiziko garrantzia du. Odriozolak «egunero-egunero» ureztatzen ditu tomateak, baina, eguraldiaren arabera, behar handia edo txikia izaten dute: «Gure berotegiak oso aurreratuta daude, eta behar denero ureztatzen dira, modu automatikoan». Egunean, gutxi gorabehera, hamabost aldiz bustitzen dituzte tomateak: «Sei bat minutu inguruko ureztatzeak dira; betiere, landarearen beharretara egokituz». Lopezek ere bat egin du Pelegriñene baserriko jabearekin: «Tomateak ondo mantentzeko, askotan ureztatu behar dira, baina ur kantitate txikiarekin». Biolandare hazitegi ekologikoaren kasuan, euri ura erabiltzen dute, «ahalik eta ur kantitaterik txikiena erabiltzeko».

Orokorrean, tomatearen ekoizpenaren araberakoak dira prezioak ere. «Askotan, tomatearen ekoizpena ez dago gure esku, baizik eta giroaren esku; hortaz, guk ere horretara egokitu behar dugu», dio Odriozolak. Batez beste, mila hazi 150 euroan erosten dituzte, baina saltzeko orduan, merkatuaren egoera hartzen dute aintzat: «Merkatuaren egoeraren arabera, merke edo garesti saltzen ditugu, baina kalitateak eta tamainak ere zerikusia dute». Euro bat eta hiru euro artean saltzen ditu tomateak Odriozolak, baina, aurretik esana duenez, «prezioak aldakorrak dira».

Biolandareren kasuan, tomate mota guztiak prezio berean saltzen dituzte: kilora. «Saltsarako tomatea euro batean saltzen dugu, eta gainerakoak, berriz, 2,85 euroan; hala ere, bezeroaren edo kantitatearen arabera, prezioak aldatu daitezke», gaineratu du Lopezek.

Kasuak kasu, «kalitatea» lehenesten dute ekoizleek beste ezeren gainetik, eta erosleek ere horixe eskuratu nahi dute.

Tomate haziak otsailean edo martxoan landatu, eta udaberri aldera, balkoira ateratzeko prest egongo dira. Landareak ezin du ur faltarik izan.

Etxeko loreontziak landare apaingarriz soilik bete beharrean, barazkiak landatzeko aukera ere badago. Tomatearen kasuan, «beroa eta eguzki asko» behar ditu, Usoa Arin nekazaritza ingeniariaren arabera. Hortaz, landarea eguzkiak gehien berotzen duen lekuan kokatzea da gakoa. «Paretak beroa mantentzen duenez, paretaren kontra jartzea aukera ona da», nabarmendu du.

Haziak otsail eta martxo artean landatu, eta etxe barruan gordeko dira: «Jogurt potetxoetan hazia landatu ondoren, etxeko goxotasunean gorde behar dira; betiere, lurra bustita mantenduz». Handik hilabetera, hiru edo bost zentimetroko luzera hartuko dute, eta, udaberri aldera, kalera ateratzeko prest egongo dira: «Betiere, eguraldiaren arabera». Ordurako, loreontzia aldatu beharko da: «Tomateak sustrai oso handiak dituenez, gutxienez, 30 zentimetro sakon den loreontzi batean jarri behar da». Horrez gainera, makila batekin lotzea ere komeni da, «eror ez dadin».

Lurrari dagokionez, ez du aparteko lur motarik behar. Hori bai, «ezinbestekoa» izango da ongarritutakoa izatea. «Dendan erosten den lurrari konposta, simaurra... gehitu behar zaizkio, oso ondo ongarritu behar da», azaldu du. Era berean, ur asko eskatzen duen landarea da. Normalean, nahikoa da bi egunetik behin ureztatzearekin. Hala ere, eguraldiaren arabera, gutxiagotan edo gehiagotan ureztatu beharko da: «Lurra ez da busti-bustita egon behar, baina aldi berean, ezin du ur faltarik izan».

Balkoietarako tomate motarik aproposena cherry tomatea dela dio Arinek: «Tomateak erraz ateratzen dira, eta hasiberrientzako aproposenak dira». Hala ere, sarritan, gaixotasunak ere izaten ditu. «Hezetasun handiko lekuetan arrisku handiagoa dago landarea gaixotzeko, eta, hemen, oso ohikoa da hori gertatzea», azaldu du. Hala ere, «komenigarria» da landareen onerako diren tratamenduak aplikatzea: «Landareak gizakiak bezalakoak dira, osasuntsu badaude, arrisku txikiagoa dute gaixotzeko».

Balkoian baratzea landatzea jarduera «osasungarria eta bizigarria» izatea proposatzen du Arinek. «Baratzea balkoira eramateak naturara hurbiltzen gaitu, kontsumo ohituretan eragiteko balio du», adierazi du. Ondorioz, kontzientzia hartzeko ere balio du, haren ustez: «Etxean tomateak landatuz gero, berehala konturatuko gara tomateak neguan ez direla ateratzen, hemen neguan ez duelako berorik egiten; eta horrek zer pentsatua ematen du».


Summary: Jaurlaritzak amaitutzat eman ditu frankismoko desobiratzeak. Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendariak jakinarazi du balitekeela etorkizunean «aurkikuntza berriren bat» egitea, baina nabarmendu du «ezinezkoa» izanen dela 36ko gerran «galdutako» gorpuzki guztiak aurkitzea. Memoria historikoaren zabalpenean zentratu nahiko luke Jaurlaritzak orain.

Eusko Jaurlaritzaren ustez, bururatuak daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egin beharreko desobiratzeak. Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendariak Radio Vitorian egindako adierazpenetan erran du, hain zuzen, ez duela baztertzen 36ko gerran eta frankismoan desagerturikoen «aurkikuntza berriren bat» egitea, baina azpimarratu du «ezinezkoa» dela gorpuzki guztiak berreskuratzea: «85 urte baino gehiago igaro dira, eta gure geografia asko aldatu da. Ezinezkoa da, eta ezin da guztiak berreskuratuko ditugulako espektatibarik sortu».

Ezenarroren ustez, memoria historikoaren dibulgazioa da orain Jaurlaritzak lehentasun gisa hartu behar duena, eta, alde horretatik, lagungarri izanen da Espainiako Gobernuak onarturiko memoria demokratikoaren lege aurreproiektua. Ezenarroren arabera, «zinez beharrezkoa» da memoria, «ahanzturak hutsune etiko bat» sortzen baitu, zeina «borrokatu» behar den: «Beharrezkoa da gure iragan hurbilean gertaturiko guztia ezagutzea, kausa politiko bat giza bizitzaren eta duintasunaren aurrean jartzeak zer ekarri duen jakitea, horrek dakarren guztia baloratu eta orain artekoa baino elkarbizitza hobe bat eraikitzeko».


Summary: Talibanek ia iparralde osoa berenganatu dute. Matxinoek bederatzi eskualdetako hiriburuak kontrolatzen dituzte. Kabulek kargutik kendu du armadako burua, izandako porrotengatik. Alemaniak eta Herbehereek afganistandarren deportazioak eten dituzte.

Faizabad hiria ere hartuta, eskualdeko 34 hiriburuetatik bederatzi talibanen esku daude. Hala, Afganistan iparraldean, bi besterik ez dira geratzen Kabulen esku. Bien bitartean, bi aldeak Dohako negoziazio mahaian eserita daude. AEBetako Estatu Departamentuko eledun Ned Pricek uste du litekeena dela elkarrizketa haiek gatazka eremuan «eragina» izatea. Haren arabera, «bake negoziazioak egiteko gudu zelaian bakea beharrezkoa» dela dioen ideia okerra da.

Talibanek sei egun behar izan dituzte bederatzi hiriburu eta dozenaka barruti konkistatzeko. Hainbat kasutan, gainera, eskualde osoaren kontrola ere berenganatu dute matxinoek. Azkenak Badakhxan eta Baghlan izan dira, talibanen bozeramaile Zabibullah Mujahiden esanetan. Faizabad eta Pul-i-Kumri dira, hurrenez hurren, lurralde horietako hiriburuak, eta talibanek atzo gauean jakinarazi zuten biak hartu zituztela. «Inor ez da zauritu operazioetan, etsaiak ihes egin baitzuen», gehitu du eledunak. Pajhwok albiste agentziaren arabera, eremuko soldaduen «aire babes eta errefortzu eskaerek ez zuten erantzunik izan», eta hirietatik alde egitea erabaki zuten.

Hala, iparraldeko bederatzi eskualdeetatik zazpi daude talibanen esku: Jawzjan, Sar-e-pol, Kunduz, Takhar, Samangan eta Baghlan. Armadak, berriz, Paryab eta Balkh eskualdeen kontrola besterik ez du eremu horretan. Azken horretako hiriburuan, Mazar-e-Xarifen, gotortu dira segurtasun indarrak, eta han izan da Afganistango presidente Axraf Ghani, Tolonews agentziak jakinarazi duenez. Hura, besteak beste, herrialdeko uzbekoen buruzagietako batekin bildu da, Abdul Raxid Dostumekin. Milizia zibilak armatu eta koordinatzeko aukera aztertu du harekin. Atzo, Kabulek baieztatu zuen «altxamendurako indar herritarrak» eratuko dituztela. Izandako porroten ondorioz, armadako buru Wali Ahmadzai ere kargutik kendu du Ghanik, eta Hibatullah Alizai indar berezietako komandanteak hartuko du haren lekua.

Defentsa Ministerioaren arabera, armadaren eta matxinoen arteko borrokak izan dira gaur 11 eskualdetan: Balkh, Farah, Ghor, Helmand, Kapisa, Laghman, Logar, Nangarhar, Paktia, Uruzgan eta Zabul eskualdeetan. Farahren kasuan, izen bereko hiriburua talibanen esku dago jada, Nimroz eskualdea bezala; biak ere Afganistango hego-mendebaldean daude. Kabulen konkista, berriz, ez dago talibanen luze gabeko planen barruan. «Operazio planaren arabera, lehenik gainerako eskualdeak garbitu behar dira, eta gero erabakiko da Kabulen inguruan», adierazi du Mujahidek. Aurrez, besteak beste, Kandaharren aurkako oldarraldia hastea espero da; joan den mendearen amaieran ezarritako agintaldiaren kontrolgune nagusia izan zen.

Gobernuaren arabera, atzo 439 taliban hil eta 77 zauritu zituen armadak liskarretan. Defentsa Ministerioak ez du hildako soldaduen eta zibilen inguruko informaziorik ematen, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak atzo jakinarazi zuen uztailaren 9tik lau hiritan —Laxkar Gah, Kandahar, Herat eta Kunduz— 180 zibil baino gehiago hil eta 1.200 zauritu dituztela. Gurutze Gorriak, berriz, esan du hilabete hasieratik 4.000 zauritu artatu dituela.

Dohara begira

Talibanek hogei urte betetzear den gerran ikusi den oldarraldirik handiena hasi zuten maiatzean, nazioarteko tropek herrialdea uzteko operazioa abiatzearekin batera. Azken asteetako egoerak ez du AEBetako presidente Joe Bidenen iritzia aldatu, eta berretsi du hilabete amaierarako soldaduek herrialdea utziko dutela: «Ez naiz erabakiaz damutzen. Beren kabuz eta beren herrialdeagatik borrokatu behar dira». Hitz horiek hala arrazoitu ditu Estatu Departamentuko eledun Ned Pricek, AEBek eta matxinoek iazko otsailean sinatutako akordioari erreferentzia eginez: «Indarkeria mailak ez du bat egiten akordio hartan hitzeman zutenarekin. Halere, akordioan bada garrantzitsua den beste elementu bat: AEBetako eta [nazioarteko] koalizioko indarrei ez apuntatzea».

Hala, atzo Dohan hasitako elkarrizketetan jarri dute AEBek arreta. Izan ere, hara bidali dute Afganistanen duten ordezkari berezi Zalmay Khalilzad. Ez da diplomazialariak elkarrizketetan parte hartzen duen lehen aldia, baina, oraingoan, helburu argi bat du, Pricen arabera: «Talibanei presio egingo die oldarraldi militarra eten eta konponbide politiko bat negozia dezaten». Horretarako arma nagusia nazioarteak egin dezakeen indarra da, Etxe Zuriak azaldu duenez; talibanek ulertzea «indarrez inposatutako gobernu batek» ez duela nazioarteko komunitatearen babesa izango.

Qatarren dira, besteak beste, NBEko, EB Europako Batasuneko, Errusiako eta Txinako ordezkariak ere. Haiei eta Washingtoni «axolagabe» ez jokatzeko eskatu die HCNR Adiskidetze Nazionalerako Kontseilu Nagusiko presidente Abdullah Abdullahk: «Bakearen beharraren inguruko mezu argi bat bidali behar da». Talibanei, berriz, exijitu die oldarraldiari amaiera eman eta konponbide politiko bat bilatzeko, bide militarra baztertuta: «Talibanei eskatzen diegu mahai gainean konponbide politiko bat jartzeko, eta onartzeko nazioarteko bitartekarien presentzia».

Europa eta migratzaileak

Europako Batzordeak beste alor batean jarri du arreta, gatazkak bere lurretan izan ditzakeen ondorioetan. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, Afganistanen 400.000 desplazatu baino gehiago daude, eta ugari dira Iranerako bidea hartu dutenak ere. Batzordearen esanetan, baina, urtea hasi zenetik 4.000 migratzaile afganistandar iritsi dira «legez kanpo», iaz baino %25 gutxiago. Beraz, egoera «ona» dela azaldu du: «Krisi militar bat da, ez migrazio krisi bat».

Egoera hori zela medio, Afganistango Gobernuak eta hainbat erakundek EBko estatu kideei eskatu zieten afganistandarren deportazioak eteteko. Horren aurka agertu ziren atzo Alemania, Danimarka, Belgika, Herbehereak, Grezia eta Austria, eta Afganistani migratzaileak deportatzeko «herrialde seguru» izaera ez kentzeko eskatu zioten Bruselari. Belgikako Asilo gaietarako idazkari Sammi Mahdiren esanetan, estatu bateko «zenbait eskualde» seguruak ez izateak ez du esan nahi herrialde horretako herritar guztiei babesa eman behar zaienik. Gaur, baina, Alemaniako eta Herbehereetako gobernuek atzera egin dute, eta adierazi behin-behinean etengo dituztela beren lurretan dauden afganistandarren deportazioak.


Summary: Baionako ospitaleko leku eskasagatik Pauera eta Akizera eraman dituzte lau paziente. Baionako ospitaleko suspertze zerbitzua bete-beteta dago.

Iragan astean aktibatu zuen plan zuria Baionako ospitaleak, COVID-19a duten pazienteen kopurua azkarki emendatu baita azken asteetan. Plan zuriaren bidez, zerbitzuen berrantolaketa bat egin dezake osasun egiturak, eta, hala, gaitza duten pazienteak artatzeko ohe kopurua emendatu zuten. Suspertze zerbitzua hamabost ohetik hogei ohera pasatu ahal izan zuten. Alta, ospitaleratzeek gora egiten segitzen dute, eta mukuru beteta dago ospitalea: lau paziente beste ospitale batzuetara eraman behar izan dituzte, ohe eskasiagatik. ZIUetako hiru paziente Paueko (Okzitania) ospitalera eraman dituzte, eta, beste bat Akizeko (Landak) ospitalera.

Egoerari aurre egiteko, Eskualdeko Osasun Agentziak Akitania Berria osora zabaldu zuen plan zuria, atzo. Gisa horretan, eskualdeko beste ospitaleek ere COVID-19a duten pazienteak artatzeko ohe kopurua emendatzen ahalko dute. Maritxu Blanzaco Eskualdeko Osasun Agentziako departamenduko buruak erran duenez, Ipar Euskal Herriko egoera «kezkagarria» da: «Neurgailu guziak alertan daude. Oraingoz, ez dugu laugarren oldarraldiaren muina jo; beraz, ospitaleratzeetan oraindik agertuko da emendatze bat».


Summary: Hegoaldeko zahar etxeetako langile txertatu gabeei astean bi PCR egiteko aholkatu dute. Espainiako Osasun Sistemaren Lurraldearteko Batzordeak eguneratu egin ditu egoitzetako neurriak, eta hainbat aholku eman dizkie erkidegoei.

Hego Euskal Herriko zahar etxeetan, txertatzeari uko egin dioten edota txertoaren bi dosiak hartu ez dituzten langileek bi PCR egin beharko dituzte astean. Hala onartu du gaur Espainiako Osasun Sistemaren Lurraldearteko Batzordeak, goizean egindako bileran. Bertan oniritzia eman diote Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak mahai gainean jarritako gomendioen dokumentuari. Egoitzetako neurriak eguneratu egin ditu dokumentu horrek, eta gomendioen artean jasota dago arestian aipatutakoa. Zahar etxeetako egoiliarrei, bisitei eta langileei dagozkien neurriak jasota daude txostenean. Gomendioak dira, eta erkidegoen esku dago horiek bete ala ez.

Zahar etxeetako beharginei dagokienez, haiek txertatzea ez da derrigorrezkoa izango, baina txertatzea aholkatuko zaie. Berriak diren langileei buruz, berriz, honako hau dio txostenak: «Langile berri batek ez luke egoitza batean lan egin behar txertaketa pauta osoa izan gabe». Hala, haien txertaketa «lehenbailehen» programatzea aholkatzen da, bai eta pauta osoa izan arte osasun neurriak «zorroztea» ere, txostenak jasotzen duenez. Dena delako egoitzetan txertatzeari uko egiten dioten beharginen kasuari dagokionez, birusaren transmisioa kontrolpean izateko prebentzio neurriak indartzea proposatu dute, hau da, besteak beste, norbera babesteko ekipamenduak lanaldi osoan jantzita eramatea. Horrez gain, langile horiei egunero tenperatura neurtzea eta astean gutxienez bi PCR proba egitea proposatu dute. Ez hori bakarrik: zabalik utzi dute txertatzeari uko egiten dieten langileak lanpostuz aldatzea aztertzeko aukera.


Summary: Johnny Deppen Donostia sariak kritika gehiago jaso ditu. Amber Heard aktore eta emazte ohiak tratu txarrak egotzi dizkio, eta, hortaz, emakume zinemagileen hainbat elkartek «desegoki» ikusten dute izendapena. Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosen iritziz, «jaialdi baten funtzioa ez da industriako kideen jokabideak epaitzea»

Donostiako 69. Zinemaldia tantaka-tantaka ari da jakinarazten jaialdian parte hartuko duten zuzendari eta aktoreen zerrenda. Astelehenean iragarri zen aurtengo Donostia sarietako bat, Johnny Depp, eta emakume zinemagileen zenbait elkartek erabakiarekiko desadostasuna adierazi dute dagoeneko. Aktore baten ibilbide artistikoari aitortza egiten dio izendapenak, baina kritikek ez dute zerikusirik Deppen jardun profesionalarekin.

2016an, orduko haren emazte zen Amber Heard aktoreak dibortzioa eskatu eta tratu txarrak egitea leporatu zion Deppi. Senar-emate ohiek akordio ekonomiko bat lortu zuten, baina, halere, ezin izan dute saihestu epaitegietara joatea: The Sun-ek «emazte astintzaile» deitu zion Deppi, eta hark hedabide britainiarra salatu zuen difamazioagatik; epaiketa galdu egin du. Difamazioagatik salatu zuen Heard bera ere, emakumeak akusazioak berretsi baitzituen 2018an, The Washington Post egunkarian argitaratutako zutabe batean. 2022ko apirilean hasiko da epaiketa hori.

Erabakia kritikatu duten elkarteek ez dute begi onez ikusten indarkeria matxista leporatu zaion aktore bat saritzea. CIMA emakumezko zinemagile espainiarren elkarteko lehendakari Cristina Andreuk harridura adierazi zuen izendapenaren berri izan eta laster: «Oso gaizki hitz egiten du jaialdiaz eta haren zuzendaritzaz, eta mezu beldurgarri bat helarazten dio gizarteari: ‘Aktore ona bazara, bost axola tratu txarrak egin badituzu’». Zinemaldiarekin harreman estua du CIMAk eta, horrenbestez, zein neurri hartu erabakitzen ari dira, Andreuk iragarri zuenez.

CIMAren gaitzespenari batu zaio (H)emen ikus-entzunezkoetako eta arte eszenikoetako emakumeek osatutako elkartearena. Lara Izagirre lehendakariak «haserre eta triste» daudela esan du goizean, Euskadi Irratiko Faktoria saioan. «Munduko edozein aktore aukeratu dezakete; ez dugu ulertzen aukera hau». Aktore onak ez ezik, «gizartean erreferente izan daitezkeen horiek saritzeko lekua ere bada Zinemaldia», haren iritziz: «Ez da zinemaz bakarrik arduratzen den erakunde bat».

Irailaren hasieran «gogoeta» egingo dute elkarteko kideek, baina, dena dela, Izagirrek gogorarazi du jaialdiak erabakia «atzera botatzeko tartea» duela oraindik. Espainiako beste zinema elkarte batzuekin hitz egin dute izendapenaren inguruan, eta denek uste dute «desegokia» dela, lehendakariaren hitzetan. «Ñabardurak egon litezke, baina iritzia bera da: elkarte guztiek gaitzesten dugu indarkeria matxista».

Rebordinosek justifikatu egin du

Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek, aitzitik, erabakia justifikatu du, Depp saritu izanaren arrazoiak haren filmografian daudela argudiatuz. «Jaialdiaren egitekoa da urteko pelikularik nabarmenenak eta interesgarrienak aukeratzea, eta aitortza egitea zinemari ezohiko ekarpena egin dioten pertsonei». Haren arabera, «zinema jaialdi baten funtzioa ez da industriako kideen jokabideak epaitzea».


Summary: Hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dute Ipar Euskal Herrian. Irailaren 15etik aitzina pertsona zaurgarrienek hirugarren dosia jartzeko aukera izango dute. Neurriak zorroztuko dituzte Ipar Euskal Herrian, kasuen gorakadari aurre egiteko.

Frantziako Gobernuko agintariek Defentsa Kontseilua egin dute goizean, Emmanuel Macron presidentearekin. Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak adierazi du COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko kanpaina abiatuko dutela. Agorrilaren bukaeratik aitzina, herritar zaurgarrienek ordua hartzen ahalko dute hirugarren ziztada hartzeko, eta irailaren erditsutik aitzina hasiko dira dosia jartzen. Frantziako Osasun Aginte Gorenak datozen egunetan zehaztekoa du lehentasuna izanen duten pertsona zaurgarrien zerrenda. Oraingoz, gainerako herritarrei ez diete aukerarik ireki hirugarren dosia jartzeko.

Alta, COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak. OMEren arabera, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala da beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar dira aurrena.

Probak, ordainpeko

Gainera, gaitzaren oldarraldiari aurre egiteko, Frantziako Gobernuak neurriak zorroztu ditu 200dik gorako intzidentzia tasa duten departamenduetan, eta departamendu horietako prefetek zehaztu beharko dituzte erabakiak ondoko egunetan. Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan, beraz, osasun ziurtagiriaren erabilera are gehiago hedatuko dute: 20.000 metro karratu baino gehiagoko merkataritza guneetan beharrezkoa izanen da. Bi merkataritza gunek dute tamaina hori, Lapurdin: Angeluko BAB2k, eta Baionako Ametzondo guneak. Gainera, ziurtagiria erakutsi behar den lekuetan maskara erabiltzea derrigorrezkoa izanen da, barnealdean.

Bestalde, Macronek uztailean iragarri zuen udazkenetik goiti herritarrek ordaindu egin beharko zituztela PCR eta antigeno probak. Bada, data zehaztu du Frantziako Gobernuak: urriaren 15etik hasita, medikuaren agiririk gabe egindako probak ordainpekoak izanen dira Ipar Euskal Herrian. Orain arte, urririk egiten ahal ziren, farmazietan eta laborategietan.


Summary: Lore eskaintza egin dute Irunen, tropa frankistek Pikoketan fusilatu zituztenen omenez. Guztira hamahiru pertsona fusilatu zituzten 1936an, horietatik bederatzi, gazteak. Udal panteoian utzi dituzte loreak, haien gorpuzkiak dauden lekuan.

1936ko abuztuaren 11n, duela 85 urte, tropa frankistek hamahiru pertsona hil zituzten Pikoketan (Oiartzun, Gipuzkoa). Fusilatuen omenezko lore eskaintza egin dute gaur Irungo Blaia hilerrian, eta udal panteoian utzi dituzte loreak, gorpuzkiak dauden lekuan. Ekitaldian Jose Antonio Santano Irungo alkateak, Santi Jimenez Memoria Historikoaren ordezkariak eta PSE, Elkarrekin Podemos-Ezker Anitza/IU, EAJ eta EH Bildu alderdietako ordezkariek hartu dute parte.

Udalak gogora ekarri du egun hartan gertatutakoa: Irungo Gazteria Komunistako kide batzuk, zenbait karabinerorekin batera, Pikoketako baserriaren inguruan zebiltzan, arma laburrekin eta metrailadore batekin, eta «baserriaren barruan babestu» ziren, «ihes egiteko ia aukerarik gabe». Bik bakarrik lortu zuten ihes egitea: Patxi Arozenak eta Alejandro Colinak.

Baserrian babestu zirenak errendarazi eta denei armak lurrean utzarazi ondoren, tropa frankistek fusilatu egin zituzten. Mertxe Lopez Cotarelo (16 urte), Pilar Valles Bikuña (18 urte), Jose Maria Arruti Idiakez (18 urte), Victor Genua Montiano (25 urte), Jesus Lopez Casado (26 urte), Agapito Dominguez Taguada (23 urte), Bernardo Usabiaga Jauregi (17 urte), Manuel Justo Alberdi (22 urte), Miguel Jacinto Lopez (49 urte), Vicente Argote (46 urte), Agustin Miguel Bermejo (39 urte), Felix Luz Etxeberria (27 urte), eta Angel Braña Lopez izan ziren hamahiru fusilatuak.

Irungo Udalak azaldu duenez, 1976an hasi ziren Pikoketan fusilatutakoen gorpuzkiak berreskuratzen, Marcelo Usabiagaren laguntzarekin; Bernardo Usabiaga fusilatuaren anaia zen Marcelo, eta miliziano komunista izan zen 36ko gerran. 1978ko uztailaren 28an atera zituzten gorpuzkiak hobitik, eta abuztuaren 2an eraman zituzten Irungo hilerrira.


Summary: Koalizioaren hausturak kolokan jarri du Poloniako Gobernua. Akordioa alderdiak Poloniako Gobernuko koaliziotik irten da, Marowiecki lehen ministroak Jaroslaw Gowin alderdiko burua kargugabetu ostean. Gaur bozkatuko da parlamentuan Hedabideen Legea, herritarren eta oposizioko kideen haserrea piztu duen lege proposamena.

Akordioa alderdiaren irteerak kolokan jarri du Poloniako Gobernua. Erabakiak ez ditu koalizioko kideak ezustean harrapatu; izan ere, herenegun lehen ministro Mateusz Morawieckik gobernuko lehen ministrorde eta Garapen ministro Jaroslaw Gowin kargugabetu zuen, Akordioa alderdiko liderra. Marowieckik adierazi zuen hartutako erabakia «bien arteko desadostasun politikoek, eta Gowinen konpromiso faltak» bultzatu zutela.

Azken asteetan gero eta ohikoagoak ziren Akordioa alderdiko hamahiru diputatuen eta PiS Legea eta Justizia alderdiko kideen arteko desadostasunak. Koalizioa utzi ondoren, Gowinek adierazi zuen «hartutako erabakiaz harro» dagoela, eta ez datorrela bat gobernuak proposatutako neurriekin; besteak beste, Gowinek gobernuak aurkeztutako pandemiaren osteko errekuperazio planak jasoko lituzkeen funtsen banaketa kritikatu zuen, eta «milioika herritarren kalterako» izango zirela ohartarazi zion gobernuari.

Akordioaren irteeraren ondorioz, hamahiru eserleku galdu zituen parlamentuan Eskuin Batuak eta PiS Legea eta Justizia alderdiek osatutako koalizioak: Ganberako 430 eserlekuetatik 219 ditu orain. Gainera, gobernuko hiru ministrok beren karguak utzi dituzte. Hala ere, Piotr Muller gobernuko bozeramaileak adierazi zuen «Eskuin Batuak agindutako gobernuak funtzionatzen jarraituko» duela, eta parlamentuan aurkeztutako hedabideen inguruko legea onartua izatea espero duela.

Abuztuaren 31n iritsiko da Poloniako Gobernua kolokan jar dezakeen hurrengo proba: Auzitegi Konstituzionalak Poloniako Konstituzioa Europako legediaren gainetik gailentzen den erabakitzeko epaia.

Hedabideak erdigunean

Hain zuzen, hedabideen jabetzaren inguruko lege proposamenak areagotu zuen Morawieckiren eta Gowinen arteko tentsioa. Gaur bozkatuko dute parlamentuan hedabideei buruzko legea; onartua izanez gero, legeak debekatu egingo luke Europako Esparru Ekonomikotik kanpoko enpresek telebista kateen jabetza izatea. Horrela balitz, AEBetako Discovery taldeak TVN katea —herrialdean ikusle gehien dituen kate independentea— saldu beharko lioke Poloniako kate pribatu nagusiari.

Bart gauean ehunka lagun kalera irten ziren neurria salatzeko, besteak beste, Varsovian. Protestan parte hartu zuten askok adierazi zutenez, legea «adierazpen askatasunaren aurkako neurri bat» da, eta «bestelako iritziak isilarazteko tresna bat» sortzea egotzi zioten gobernuari. Gowinek ere bat egin zuen manifestariekin: «Legeak argi eta garbi urratzen du komunikabideen askatasunerako eskubidea». Gainera, ohartarazi zuen neurri horrek AEBekin duten harremana zaildu dezakeela.

Halaber, Plataforma Zibila oposizioko alderdiak adierazi zuen PiSeko kideei «aurre egiteko prest» daudela, eta legeak oposizioa «batzeko» balio dezakeela. Radoslaw Sikorski Atzerri ministro ohiak honela idatzi du Twitterren: «TVN kateari eskubideak kentzeko bozkatuko da gaur parlamentuan; Poloniako telebista katerik garrantzitsuena da, AEBen jabetzakoa. Legea onartzen bada, autokrazia baterako bidea hasiko dugu, itzulerarik ez duena». Egin dizkieten kritikei erantzunez, Poloniako Gobernuak adierazi zuen proposatutako legedia ez dela enpresa bakar batentzakoa: «Lege honekin, EB Europako Batasunekoak ez diren herrialdeek, hala nola Errusiak eta Txinak, hedabideak erosi ahal izatea eragotzi nahi dugu».

Askok ez dute, baina, Morawieckik azaldutakoa sinisten; izan ere, Poloniako Gobernua sarritan saiatu izan da herrialdeko hedabideen kontrola bereganatzen. AEBetako agintariek legearen inguruan hausnartzeko deia egin zioten lehen ministroari, eta ohartarazi zioten neurri horrek AEBen eta Poloniaren arteko defentsa, enpresa eta merkataritza harremanei kalte egingo liekeela. Halaber, Poloniako ehunka kazetarik eta editorek, gutun bat sinatu, eta gobernuari bidali diote. Gutunean, zera eskatu diote: «herrialdeko prentsa askatasuna galaraztea ekiditeko».


Summary: Asier Nieblaren hilketan genero astungarria onartzeko eskatu dute. Manifestazioa egin dute Urnietan, EAEko Justizia Auzitegiaren erabakia salatzeko. Atzera bota zuen zinpeko epaimahaiak deliberatutakoa.

«Justizia» eskatu dute gaur Urnietan (Gipuzkoa) Asier Nieblarentzat, eta «bera bezala biktimatzat hartu ez dituztenentzat». Urnietarrek manifestazioan herri osoa zeharkatu ostean, Juanjo Niebla anaiak hitz egin du, familiaren izenean. «Genero» hitza izan du aldiro ahotan, genero astungarria erori baitzaio Nieblaren hilketagatik zinpeko epaimahaiak erabakitakoari: «Gogoan izan, Asier hiltzeko motibazio bakarra, berriz diot, motibazio bakarra, generoa izan zela».

Gaurko egunez duela hiru urte ziplo erori zen Niebla, emakume batekin hizketan ari zela Jonathan Lorenzok kolpe bat eman ondoren, Donostian. Konortea galdu zuen, eta bi hilabete koman egon ostean, hil egin zen. Erasotzailearen bikotekide ohia zen emakumea, eta akusatuak deklaratu zuen hura Nieblarekin ikusi eta «inpotentziagatik» eraso ziola.

Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak hamabi urte eta 11 hilabeteko zigorra ezarri zion Lorenzori joan den urtarrilean. Giza hilketa leporatu zioten, eta genero astungarria ezarri. Ekainean, ordea, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen genero astungarria, eta zigorra 11 urte eta sei hilabetera murriztu zion. Auzitegiak zehaztu zuen genero astungarria aplikatzeko frogatu egin behar dela akusatuak egindakoa «emakume biktima» baten kontra izan zela, «emakume izate hutsagatik» eta «bere nagusitasuna argi utzi nahi izateagatik».

Legearen hutsuneak

Baina «Asier biktima bat da», Juanjo Nieblak ozen salatu duenez. «Genero Indarkeriaren legea beharrezkoa da, baina hutsuneak ditu. Biktima kontzeptua zabaldu beharko litzateke».


Summary: Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuenaren berri eman dute Italian. Sizilian 48,8 gradura heldu ziren atzo, Luzifer izeneko antizikloiaren eraginez. Aurreko tenperaturarik altuena Grezian erregistratu zuten, 1977an.

Munduko Meteorologia Agentziak berretsi behar du oraindik berria, baina Italiako agintariek jakinarazi dute Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuena jaso dutela Siziliako Sirakusa hiritik gertu, Italian: 48,8 gradu. Afrikatik heldutako antizikloi batek eragin du Italia jasaten ari den bero bolada —orain arteko tenperaturarik altuena, 48 gradu, Grezian neurtu zen 1977an—. Goi presioko gune bat da antizikloia, non presio horren eraginez haizea beherantz mugitzen den, poliki eta errotazio mugimendu bat eginez; hala, eguraldi egonkorra mantendu ohi du.

Meteorologoek iragarri dute Luzifer-ek iparraldera egingo duela hurrengo egunetan, kontinentean zehar eta datozen 24 orduetan tenperaturak zortzi eta hamabost gradu artean igotzeraino. Ondorioz, Italiako Osasun ministroak alarma gorria piztu du beroak eragin ditzakeen arazoengatik. Azken urteetako bero boladarik okerrena jasaten ari da Italia azken asteetan, eta horrek suteak eragin ditu hainbat eskualdetan, alerta mailarik gorena pizteraino. Sizilia, Calabria eta Puglia dira gogorren jotako eskualdeak.

Suhiltzaileek jakinarazi zuten atzo, Sizilian eta Calabrian bakarrik 300 esku hartze egin behar izan zituztela, 12 orduko tartean. Hildakoak ere eragin dituzte suek, hiru orain arte, bi Calabrian eta bat Sizilian. Italian bakarrik ez, Grezian ere hondamendia eragiten ari dira suak. Han Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak aitortu du «inoizko udarik okerrena» dela.

IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko taldeak aste hasieran iragarri zuenez, gainera, datozen urteetan ugaritu egingo dira halako fenomenoak klima larrialdiaren aurkako neurriak hartu ezean, eta, horiek hartuta ere, adituek zail ikusten dute 2040rako tenperaturak 1,5 gradu igotzea saihestu ahal izatea —dagoeneko 1,1 graduko igoera erregistratua dute adituek—.


Summary: Boterea partekatzea eskaini die Kabulek talibanei, borrokak etetearen truke. Ghazni ere milizien esku da gaur goizaldetik, eta AEBetako informazio agentziek ohartarazi dute 90 egunen buruan eroriko dela Kabul. Urtea hasi zenetik 390.000 herritarrek utzi behar izan dituzte beren etxeak, borroken ondorioz.

Gaur eguerdian amaituko dituzte Afganistango Gobernuaren eta talibanen arteko elkarrizketak Dohan. Hiru egun egin dituzte bertan alde bietako ordezkariek, AEBen bitartekaritzarekin, baina, gaur-gaurkoz, ez dute akordiorik lortu. Miliziek su-etena egiteko inolako asmorik ez dutela ikusita, baina, bake akordioetan jasotako eskaintza berretsi die Axraf Ghani presidentearen gobernuak, boterea partekatzea, erasoak gelditzearen truke. Proposamena ez du ofizial egin Kabulek, baina haren gertuko iturriek zabaldu dute informazioa.

Talibanek, baina, abantailaz jokatzen dute. Dagoeneko kontrolpean dute iparralde osoa, tartean hamar probintzia hiriburu —Ghazni izan da eskuratu duten azkena, gaur goizean—, eta mugako eskualde ia guztiak. Hala, Ghaniren gobernua gero eta bakartuago geratzen ari da, nahiz eta Washingtonek aurreratu aire erasoak gogortuko dituela, hiriburuari eusteko. Laguntzak laguntza, AEBetako informazio zerbitzuek ez dute itxaropenik Kabulgo gobernuarengan; izan ere, ohartarazi dute 30 eguneko epean miliziek hiria inguratua eta bakartua izango dutela, eta beste 60 egun aski izango dituztela hura ere menpean hartzeko.

Washingtonek egindako aurreikuspenak ez dirudi oker handirik duenik, kontuan izanda orain arte eskuratutako hirietan ordu gutxiko borroka nahikoa izan dutela talibanek. Dena den, ez da guztietan hala izan; Lashkar Gahn, Helmand probintziako hiri nagusian, hainbat egun daramatzate borrokan miliziek eta armadako indar bereziek. Talibanek, baina, aurrera egiten jarraitzen dute, eta gaur goizean zabaldu dute hiriko polizia etxe nagusia hartu dutela. Kandaharren, berriz, eskualdeko espetxea hartu dute, eta mila presotik gora askatu. Aldi berean, Ghazniko gobernadorea eta eskualdeko beste hainbat goi kargudun atxilotu egin dituzte Kabulerako bidean, eskualdea talibanen esku uztea egotzita.

Horiek hala, Ghanik laguntza eskatu dio nazioarteari eta «neurri gogorrak» hartzea galdegin: «Talibanek hirien aurka egindako eraso ankerrak gerra krimenak ere badira kasu batzuetan, eta giza eskubideen urraketa larriak eta giza hondamendia eragin dute herrialdean». Estatuburuak oharra ere helarazi dio nazioarteari, nabarmenduz talibanek herrialdearen kontrol osoa hartzen badute ugaritu egingo direla «mugimendu terroristak», ez bakarrik Afganistanen, baita nazioartean ere.

NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, giza krisiak ere okerrera egin du gatazka gogortu ahala. Urte hasieratik 390.000 pertsonek utzi behar izan dituzte beren etxeak borroketatik ihesi. Apiril eta uztail bitartean, 5.800 desplazatu heldu ziren hiriburura. Han, hirian, egoera ez da, ordea, askoz hobea: argindar orduak gutxiago dira egunetik egunera, edateko ura ere ez da guztientzako iristen, eta gobernuak ez du nahikoa baliabide iritsitako iheslari guztiei aterpea emateko. Desplazatuen artean beldurra da nagusi. Inork gutxik jartzen du zalantzan Ghanik gerra galdua duela, galdera nagusia beste bat da, zer egingo ote duten talibanek hiriburura sartzen direnean.

Bien bitartean, Pakistanen ahotik heldu da talibanen erantzuna. Imran Khan lehen ministroak iturriek jakinarazi dute miliziek ez dutela negoziazioetan aurrera egiteko asmorik, baldin eta Ghanik agintean jarraitzen badu: «Botereak Ghaniren esku jarraitzen duen bitartean, ez dute gobernuarekin hitz egingo».

Etxe Zuriak babesa eskaini dio Afganistango Gobernuari, baina soilik airez, izan ere, Joe Biden presidenteak ez du herrialde hartara itzultzeko inolako asmorik, eta eusten die irailaren 11rako militarrak handik kanpo izateko asmoei. 2020ko bake akordioan sinatutakoari eusten dio Washingtonen, alegia, talibanek ez zietela nazioarteko tropei erasoko, betiere haiek erretiratzen baziren. Akordio hark bazuen bigarren zati bat ere, non gobernuak eta talibanek su-eten iraunkor bat adostu zuten, eta boterea partekatzea hitzartu. Bigarren puntua, ordea, hutsean geratu da.

Laguntzak laguntza, herrialdeak hasiak dira euren diplomazialariak herrialdetik ateratzen. Erabakia iragartzen azkena Danimarka izan da. Horrez gain, baina, gobernuaren porrota aurreikusita, Alemaniak eta AEBek iragarri dute talibanak boterera helduz gero bakartuta utziko dutela herrialdea, eta diru laguntzak kenduko dizkiotela. «Ez dugu zentimo bakar bat ere bidaliko herrialde hartara, talibanek kontrola hartu, xaria legea ezarri eta kalifa herri bat sortzen badute. Haiek badakite ezingo diotela botereari eutsi nazioartearen laguntzarik gabe», berretsi du Alemaniako Atzerri ministro Heiko Maasek —Berlinek 430 milioi euroko laguntza ematen dio urtero Kabuli—. Maasek gaineratu du Alemaniak mahai gainean zuela herrialde hartara luzaroko misio militar bat bidaltzea Kabuli laguntzeko, baina aitortu du AEBen baliabide militarrik gabe ez lukeela etorkizunik izango.


Summary: Bilboko Irria jardunaldietarako materiala lapurtu dietela salatu dute Konpartsek. «Balio handiko» gauzak eraman dizkietela adierazi dute. Abuztuaren 25etik 29ra egingo dituzte kultur jardunaldi horiek.

Bilboko Konpartsek Bilboko Irria kultur jardunaldiak antolatu dituzte abuztuaren 25etik 29rako, baina horretarako gordea zuten material asko ebatsi egin dietela salatu dute.

«Konpartsok inbentarioa egiten gabiltza, lokalean, baina aurretik esan dezakegu balio handiko kontuak ostu dituztela», adierazi du Mari Paati Bilbao konpartsakideak.

Ohar baten bidez zehaztu dutenez, besteak beste, kontzertuak, tailer gastronomikoak, krosa eta Bilboko eragileen azoka martxan ipintzeko beharrezkoak direnak lapurtu dizkiete.

«Itxura denez, lapurrek irria zuten helburu, Bilboko Irria ebastea. Baiezta dezakegu, ordea, irri-lapur horiek ez dutela lortu gure irria eramatea, ondo gordeta baitaukagu, bilbotar denei eskaintzeko prest». Jardunaldietarako panelak eta beste baliabide asko ez dituzte eraman, aparte gordeta zituztelako.

Hainbat jarduera bertan behera utzi beharko dituzte, lapurretaren eraginez. Abuztuaren 20an agerraldia egingo dute programazio berria aurkezteko.

Irria berreskuratzeko asmoa

Uztailaren 8an aurkeztu zuten ekimena. Ohartarazi zutenez, proposamena ez zen «ez-jaiak sortzea», baizik eta kultur programazioa baten bidez, Bilbori «irria berreskuratzen laguntzea», «COVID-19aren oinazearen eta konfinamenduetako nekearen ostean». Ekitaldi guztiak osasun neurri guztiak beteta egingo zirela ohartarazi zuten.

Ez dute gauerako emanaldirik antolatu. Bilboko Irria goizean, eguerdian eta arratsaldean egingo dela, eta emanaldi guztiak aire zabalean izango direla iragarri zuten.

Iragan ekainean, Bilboko Konpartsek eta Bilboko Jai Batzorde Mistoa osatzen duten beste eragileek bertan behera utzi zuten Aste Nagusia bigarren urtez jarraian, aurten ere ez baitago «baldintzarik», haien hitzetan, ohiko Aste Nagusia antolatzeko.

Iaz Bilboko Konpartsak saiatu ziren Aste Nahasia izenarekin ekitaldi sorta bat antolatzen: «51 ekitaldi ludiko eta kulturalen egitarau xumea» osatzeko asmoa zuten, baina bertan behera utzi behar izan zuten, egoera epidemiologikoak okerrera egin zuelako. «Erantzukizunez» hartutako erabakia izan zela adierazi zuten.


Summary: Nafarroak beste astebetez eutsiko dio etxeratze aginduari, epaileen onespena jasota. Oraingoz, neurria abuztuaren 19ra arte izanen da indarrean; debekatua izanen da 01:00etik 06:00etara kalera ateratzea, asteburuetan eta jaiegunetan.

Nafarroako Auzitegi Nagusiak beste behin babestu du gobernuak egindako eskea: onetsi egin du etxeratze agindua beste astebetez luzatzea. Hala, neurriak datorren asteko ostegunera arte segituko du ezarrita herrialdean, orain arteko ezaugarriei eutsita: COVID-19aren intzidentzia maila oso handiko udalerriei eraginen die, larunbatetan, igandeetan, jaiegunetan, usadioz herrietako festak ospatzen ziren egunetan eta horien bezperetan. Herritarrak ezin izanen dira kalean izan 01:00etik 06:00etara bitarte.

Zehazki, neurriak 88 herriri eraginen die datozen egunotan; kopurua %27 txikitu da joan den asteko datuekin konparatuta. Gainera, etxeratze agindua izanen duten 88etatik 28 pandemiarik ezean herriko festa tradizionalak ospatuko zituztelako daude zerrendan sartuak.

Auzitegiak argitaratutako dokumentuan jasoa denez, epaileek uste dute etxeratze agindua neurri «ezin egokiagoa» dela kutsatze kateak eteteko; izan ere, haien hitzetan, muga lagungarri da «beste neurri murriztaile batzuk betetzeko premia arindu den honetan» harreman sozialak eragozteko. Halaber, argudiatu dute neurriaren ezarpena «proportzionala» dela, «ez duelako mugikortasuna guztiz eragozten, eta kutsatzeak saihesteko ezinbestekoa den gutxienekoa delako».

Asteburuetako eta jaiegunetako etxeratze agindua uztailaren 24an sartu zen indarrean Nafarroan. Ordutik, neurria luzatzea nahi bada, Nafarroako Gobernuak astero eskatu behar dio horretarako baimena Auzitegi Nagusiari. Izan ere, hark du horretarako eskumena.


Summary: Labik indarrean dauden neurriei eutsiko die, egoera ez delako aski hobetu. Asteburu honetatik aurrera egon daitezkeen ez-jaiekin kezka agertu du, «interakzio sozial arriskutsuen» ondorioz agerraldiak areagotu daitezkeelako.

Hilaren 5an batzartu zen, azkenekoz, Labiren Batzorde zientifiko-teknikoa Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa aztertzeko, eta gaur berriro egin du bilera. Komunikabideei igorri die oharra gero, hartutako erabakien berri emateko. Funtsean, Labik erabaki du uztailaren 22tik indarrean diren neurri murriztaileak bere horretan mantentzea, inolako aldaketarik gabe. Bi arrazoirekin argudiatu du erabakia. Batetik, egoera epidemiologikoa ez delako aski hobetu, nahiz eta hamalau eguneko intzidentzia tasa apur bat apaldu den uztailaren 22tik (682 kasukoa zen orduan, eta 603koa da orain). Ordea, ospitaletako eta ZIUetako oheen okupazioa handia da oraindik: uztailaren 22an, 48 gaixo ziren ZIUetan, eta, orain, 64 dira. Labik ohartarazi du garai honetan udalerri askotan jaiak ospatuko ez badira ere aurreikus daitekeela bilkura eta «interakzio sozial arriskutsuak» egongo direla, eta horrek birusaren agerraldiak izateko arriskua areagotuko duela. «Kezkatzekoa» da hori, Labiren ustez. «Ezin ahaztu infekzioak, gaixotasuna, ospitaleetako okupazioa, ZIUetako ospitaleratzeak eta heriotzak ekarriko lituzketen agerraldiak direla», azpimarratu du. Hori hala, Labiren batzorde teknikoak erakundeetako ordezkariei eskatu diete herritarrak deitzeko «kontuz ibiltzera» bai asteburu honetan eta bai abuztu osoan, berriro agerraldirik izan ez dadin. «Tentsioa, konpromisoa eta erantzukizuna mantendu behar dira, batez ere maskararen erabileran, segurtasuneko distantziari eustean eta edozein motatako jende pilaketak saihestuz, barrualdean zein kanpoaldean». Era berean, funtsezkotzat jo du herritarrak txertatzen jarraitzea, aztarnarien lanarekin kolaboratzea, eta bakartzeak eta berrogeialdiak zorrotz betetzea.


Summary: Egindako testen %13 izan dira positiboak: 1.171. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 68 lagun erietxeratu dituzte COVID-19arekin. Guztira, 429 dira Hegoaldeko zentroetan.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 9.251 proba diagnostiko egin ziren birusa detektatzeko, Hego Euskal Herrian. Horien guztien %12,7k eman zuten positibo: 1.171 kutsatu atzeman ziren, beraz. Datuek pandemiaren bilakaeraren larritasuna uzten dute agerian: eguneko positiboen kopurua milakoarekin gainetik baita, beste behin. Azken hilabetean, zenbatekoa bitan baizik ez da izan langa horretatik behitikoa.

Zehazki, Hegoaldeko osasun sistemek plazaratutako informazioari so, atzo Bizkaian zenbatu zuten kasu gehien: 482. Gainera, Gipuzkoan 250 detektatu zituzten; Nafarroan, 244, eta Araban, aldiz, 175.

Halaber, kezkarako zio da oraindik ere zenbat lagun ospitaleratzen dituzten gaitzak jota. Atzo 68 pertsona sartu zituzten Hegoaldeko zentroetan, bezperan bezainbeste. Horiek kontuan izanik, oraintxe bertan, guztira 429 lagun daude birusarekin ospitaleratuta. Horietako 87 ZIUetan daude, larri.