Summary: AHTrentzako zundaketa egiten hasi direla salatu dute Goierrin. Stop AHT Zundaketak ekinaldiak hiru eguneko bizikleta martxa antolatu du. Sakana, Arabako Lautada eta Goierri zeharkatuko ditu. Beasainen elkarretaratzea egin dute

«AHTrik ez! Herria bizirik!». Aldarri ozenek bete dute gaur Beasaingo (Gipuzkoa) Erauskin plaza. Bertan bildutako dozenaka lagunek oihu egiten zuten bitartean, Nafarroa etorbidera begira-begira ari ziren. Bertatik agertu zen lagun talde handi bat, bizikletan. Oihuak txalo bihurtu dira lehenengo bizikletak plaza zapaldu bezain laster: Beasainera iritsi berria zen AHTrako zundaketa geologikoen aurkako bizikleta martxa. Abiadura Handiko Trenaren aldarriak zekartzaten bizikletei lotutako koloretako banderetan, eta horiei batu zitzaizkie laster txirrindulariek zabaldutako pankarta zuriak; Natura eta landa lurrak suntsituz ezin da herria eraiki zioen handienak. AHTaren aurkako zenbait plataformak osatutako Stop AHT Zundaketak ekinaldiak antolatu du hiru eguneko martxa. Sakana, Arabako Lautada eta Goierri lotuko dituen bizikleta ibilbidea osatuko dute hiru egunez, eta bidean geldialdiak egingo dituzte zenbait ekintza antolatzeko, gaur Beasainen egin bezala. Zundaketek eta, oro har, AHTa eraikitzeak dakarren «inpaktu katea» salatu nahi dituzte, antolatzaileek esan dutenez. Gaur, bizikletak heltzerako elkarretaratzea deituta zegoen Erauskin plazan, 13:00etan. Bertan, protestan ari zirenek Goierrin zundaketa horiekin zerikusia daukaten gertakariak salatu dituzte. Landarlan Ingurumen Elkarteko Edurne Huesak hartu du hitza, eta azaldu du maiatzaren erdialdean jaso zutela Goierriko zenbait udalek AHTaren Iruñea-Ezkio lotura egiteko ibilbide posiblea aztertzeko zundaketa lanen inguruko dokumentazioa. Huesaren arabera, zundaketa lan horietako batzuk herri lurretan egitekoak ziren, eta beste batzuk lursail pribatuetan: «Gertakari hura sorpresa handia izan zen, udalek nahiz jendarteak ez baigeneukan obra honekin aurrera egiteko asmoen inongo berririk».

Enpresak, baimen gabe

AHTaren aurkako plataformek bildutako informazioaren arabera, Goierri eskualdeko Ataun eta Idiazabal udalerriei (Gipuzkoa) eragingo diete gehien zundaketek. Hala ere, bi herri horietan zundaketez arduratu diren enpresek jarraitutako prozedura «erabat desberdina» izan dela azaleratu du Huesak. Idiazabalen, lur pribatuen jabeen datuak eskatu zizkion enpresak udalari, eta Ataunen, aldiz, enpresako ordezkariak zundaketa lekura joan eta lurjabeei ahoz ohartarazi zieten zundaketez. Horren ondoren, plataformek salatu dute beharrezkoak diren baimenak udalei eskatu gabe hasi zirela zundaketak lur horietan egiten, ekainaren 6an: «Zorionez, Ataungo Udalak berehala geldiarazi zuen zundaketa, eta momentuz bertan behera geratu dira lanak, exijitzen dizkieten baimenak behar bezala tramitatu artean». Olaberrian (Gipuzkoa), ordea, udalak zundaketak egiteko baimena eman duela adierazi du Huesak.

«Borrokaren susperraldia» Adi-adi entzun dute hitzartzea plazara gerturatutakoek. Pankarta baten atzean, bizikletatik jaitsi berri entzuten zion Beñat Imaz Ernaiko kideak ere: «Euskal herritarrak garen heinean, garrantzitsua da gure lurraren defentsa egitea, batez ere gazteok etorkizuna garelako». Izan ere, martxari buruz galdetuta, balorazio «positiboa» egin dute antolatzaileek: «Jende asko etorri da. AHTaren aurkako borrokaren susperraldia dela dirudi». Herritarrek zundaketa baten berri izanez gero eman beharreko pausoak ere azaldu dituzte: «Jarri zure herriko udalarekin harremanetan, eta deitu Stop AHT Zundaketak plataformako 656711130 telefonora». Ataundik Irurtzunerako bidea egingo dute bihar, eta, bidean zehar, Lakuntzan eta Uharten egingo dituzte geldialdiak (Nafarroa). Herri bazkariarekin emango diote amaiera ekimenari.


Summary: Oriok denboralea probestu du Ondarroan irabazteko. Bigarren txanda irabazita gailendu da Salsamendiren taldea. Hondarribiak lau puntu jan dizkio Urdaibairi.

Bigarren txandatik irabazi du Oriok Ondarroako estropada. Hegan egin dute Mirotzek, eta haizearen aldaketak bandera astintzeko aukera eman die. Hondarribiak irabazi du ohorezko txanda, baina Orio eta Isuntza aurretik izan ditu sailkapen nagusian. Hala ere, lau puntu jan dizkio zazpigarren izan den Urdaibairi. Bestalde, Meirak maila galdu du matematikoki.

Ondarroak hasieratik erakutsi du haien maila, eta berehala lortu du abantaila. Bigarren minuturako bost segundoko aldea lortu dute bizkaitarrek, eta kolore bakarra izan du txandak: Ondarroarena. Ziztu bizian iritsi da Antiguako Ama lehen ziabogara, Santurtzirekiko sei segundoko aldearekin. Baina lana ez da bertan geratu, eta modu harrigarrian handitu dute aldea etxekoek. Zazpigarren minuturako hamar segundo baino gehiagokoa zen aldea, eta estropada amaieran 21ekoa izan da aldea. Horrelako egunarekin kontuan hartzeko moduko elkartea izango da datorren osteguneko Kontxako sailkapen estropadarako.

Txandako beste lehia Santurtzik eta Kaikuk izan dute. Joaterakoan parean aritu dira biak, baina poparean hobea izan da Sotera, eta bigarren postua eskuratu dute. Meirak normalean titularrak izaten ez diren hainbat arraunlari sartu ditu ontzian, eta horrekin argi zegoen dagoeneko besoak jaitsi dituela Galiziako taldeak. Beste motatako helburu batzuk betetzeko aprobetxatu beharko du prestatzaileak, gaur matematikoki maila galdu baitu.

Bigarren txandan zaharrak berri. Azken larunbatetan gertatu bezala, Orio abiadura bizian abiatu da, eta hasieratik sartu du branka aurretik. Lehen ziabogara zazpi segundoko aldearekin iritsi da txanda-kideekiko, baina lehen txandako irabazlearen denboratan. Poparean, baina, hobea zen Orioren laugarren kalea Ondarroaren bigarrena baino, eta zortzi segundo bizkorrago irten dira Mirotzak bigarren ziabogatik. Alde hori amaierara arte eraman dute Jon Salsamendirenek, eta txanda aise irabazi dute, eguraldia aldatu zitekeenaren esperantzarekin.

Esperantza galdu behar ez den zerbait dela diote askok, eta oriotarren mesederako aldatu egin da eguraldia. Haizea nabarmen igo da, azken txandaren erdialdera batez ere, eta horrek aurrez arraun egindako taldeei egin die mesede, nabarmen. Ohorezko txandan Hondarribia izan da nagusi, hasiera-hasieratik. Nahi bezala zeukaten egoera, Orio eta Isuntza txandako bigarren zegoen Urdaibairen artean baitzeuden une batean. Baina haizeak gora egin du, eta hirugarren luzean Hondarribia bost segundo aurretik bazegoen ere, Oriok zortzi segundoko aldearekin irabazi du azkenean.

Ama Guadalupekoa banderarik gabe gelditu da, baina Urdaibairi lau puntu jan dizkio behintzat. Bederatzikoa zen aldea estropada hasieran, eta bostekoa da orain, hiru estropada falta direnean. Isuntza izan da bigarrena sailkapen nagusian, eta hirugarren izan da Mikel Orbañanosen taldea. Urdaibai txandako bigarrena izan da, baina zazpigarren amaitu du sailkapen nagusian.


Summary: DSMk irabazi du Vueltako taldekako erlojupekoa. Movistar bigarren izan da. Milesi jarri da lider.

Ezusteko handia gertatu da Espainiako Vueltako lehen etapan. DSM taldeak irabazi du hamabost kilometroko taldekako erlojupekoa Bartzelonako kaleetan zehar. Lorenzo Milesi italiarra da lehen liderra, berak igaro baitu helmuga lehena. Euripean eta ia argirik gabe jokatu da etapa. DSMk oso gertu izan du bigarren sailkatua, Movistar, segundo erdira. Hurrengo hiru taldeak, berriz, sei segundo okerrago jardun dira: Education First, Soudal eta Groupama. Sailkapen nagusian, Imanol Erbiti (Movistar) da lehen euskal txirrindularia. Mikel Landa (Bahrai), berriz, bigarrena da, hamar segundora.


Summary: Urdaibaik irabazi du Getariako bandera, itsaso txarrak baldintzatua. Bi estropadaren faltan, liga irabaztea ere eskura dute bermeotarrek. Bederatzi punturen aldea ateratzen diote Hondarribiari.

Baldintza eskasetan ere ondo moldatzen da Bou Bizkaia. Eusko Label Ligako arraunlariek egun petralari aurre egin behar izan diote Getarian (Gipuzkoa). Euria, haizea, olatuak... ausardia behar zen gaur arraunean jarduteko. Eta hor, indartsuenak bizkaitarrak izan dira: Urdaibai eta Zierbena, zeinak buruz buru ibili baitira bandera irabazteko lehian, eta Kaiku, lehen txandako irabazlea.

Orduko 60 kilometrorainoko haize ufadak erregistratu dira Getarian, eta, besteak beste, hamabost minutu berandu hasi da lehen txanda. Han lan bikaina egin du Kaikuk; txandako bigarrenari, Ondarroari, hamabost segundo atera dizkio, eta bigarren txandako ontziek ere ezin izan dute hobetu Bizkaitarra-ren denbora. Baldintzak etengabe aldatu dira, eta bigarren txandaren amaieran atera den denboraleak kalte egin die Oriori eta Getariari, txandako indartsuenei.

Ikusteko zegoen ohorezko txandan zer gertatuko zen, baina faboritoek erakutsi dute zergatik dauden lehen sailkatuen artean. Lehen hiru ziabogetan, Zierbena izan da azkarrena, Urdaibairi hiruzpalau segundo aterata guztietan. Atzerago ibili da Donostiarra, eta dezente atzerago Hondarribia. Bi horien tartean sartu da Kaiku azken sailkapenean.

Azken luzean, ordea, nabarmen onena izan da Urdaibai. Atzetik aurrerakoa egin, eta helmugan lau segundoko tartea atera dio Zierbenari. Ondo bidean, liga ere haientzat izango da. Bi estropadaren faltan, bederatzi punturen aldea ateratzen diote Hondarribiari, eta hamabi ZIerbenari.

Amaitu dute

Liga amaitu dute lehen txandakoek: Kaikuk eta Ondarroak Kontxako Banderan amaituko dute denboraldia; Santurtzik kanporaketa jokatu beharko du; eta mailaz jaitsi da Samertolameu. Galiziarrek zaleen txalo zaparrada jaso dute gaur Getarian, uretaratu aurretik.

Ostegunean Kontxako Banderarako sailkatzeko estropada izango dute traineruek. Baldintzak gaurkoen antzekoek badira, bermatuta daude ikuskizuna eta ezustekoak.


Summary: Andreas Kronek irabazi du bigarren etapa; Andrea Piccolo da lider berria. Euriak baldintzatu du Vueltako bigarren etapa ere, eta helmugarako bederatzi kilometro falta zirela hartutako denborak izan dituzte kontuan.

Ez da ongi hasi Espainiako Vuelta. Atzo, Bartzelonan, euripean eta ia argirik gabe jokatu zen taldekako erlojupekoa; horrek hainbat txirrindulariren protestak eragin zituen, besteak beste Remco Evenepolenak (Quick Step). Gaur, antzeko. Etapa hasi aurretik kexu agertu dira hainbat talde, eta neurriak eskatu dizkiote lasterketako zuzendaritzari. Jaramon egin diete: helmugarako bederatzi kilometro falta zirela hartutako denborak izan dituzte kontuan sailkapen nagusian.

Etapan zehar ere izan da ika-mika. Helmugarako 38 kilometro falta zirela, euria hasi du, eta Lorenzo Milesi liderra (DSM) erori egin da, besteak beste, baita Primoz Roglic (Jumbo) ere, hiru bider Vueltako irabazle izandakoa. Jumbokoek geratzeko agindu diote tropelari, baldintza txarretan korritzen ari zirela ikusarazteko edo, baina euren interesen alde. Zale askok gaitzetsi dute jarrera hori.

Azkenean, Andreas Kron (Lotto) izan da nagusi Montjuicen. Sailkapen nagusia ziurtatu dutenean, faboritoek erritmoa jaitsi dute, eta etaparako lehian Danimarkakoa izan da azkarrena. Azken kilometroko maldan jo eta bakarrik helmugaratu da, esprinterrak baino zazpi segundo lehenago. Kaden Groves (Alpecin) izan da bigarren, eta Andrea Vendrame (AG2R) hirugarren. Sailkapen nagusiko gizonak sei minuturen buruan iritsi dira.

Egun arraroa izan da, testuinguruak baldintzatutakoa. Nahaspila horretan, ihesaldian sartu diren txirrindularietako batek eskuratu du elastiko gorria, Andrea Piccolok (Education First), gainsariei esker. Sailkapen nagusian bigarren da ihesaldiko beste bat, Javier Romo (Astana).

Mendiko lehen etapa izango dute bihar; Andorran amaituko da lasterketa.


Summary: Osasunak denboraldiko bigarren garaipena lortu du Valentzian. Etxekoak hobeak izan dira, baina gorritxoek izan dituzten aukera apurrak baliatu dituzte. Aimar Oroz eta Nacho Vidal izan dira golegileak.

Urrezko hiru puntu lortu ditu Osasunak. Nafarrek ez dute neurketa ona jokatu, hobea izan da Valentzia, baina atzean erakutsitako sendotasunak eta izandako aukera apurrak baliatzeak balio izan die hiru puntuak lortzeko (1-2). Lehen gola Aimar Orozek egin du lehen zatian, penaltiz, eta bigarrena Nacho Vidalek, luzapenean.

Hamaikakoan aldaketa asko egin ditu Jagoba Arrasatek; joan den jardunalditik, zortzi. Gorritxoen prestatzaileak emana zuen abisua: jokalariak ez daude ohituta hiru egunean behin jokatzera, eta aldaketak egitera behartuta dago. Hori dela eta, hamaikakoan izan dira, besteak beste, Jose Arnaiz, Raul Garcia de Haro, Iker Muñoz edota Pablo Ibañez. Ondo erantzun dute.

Nahiko berdinduta hasi da neurketa. Valentzia izan da baloiaren jabe, baina etxekoen areara gerturatu den bakoitzean arriskua sortu du Osasunak. Ibañezek zelai erdian berreskuratutako baloi batean heldu da saria: erdilaria bakarrik geratu da Mamardaxbiliren parean, eta, errematatzera zihoala, penaltia egin dio Thierry Correiak. Hasieran ez du adierazi epaileak, baina iritzia aldatu du VAR-ean begiratu ostean. Aimar Orozek hartu du ardura, eta maisutasunez gainditu du Valentziako atezaina.

Gutxien espero zenean

Hortik aurrera bai, hobea izan da etxeko taldea. Atzean sartu da Osasuna, eta arrisku handia sortu du Valentziak. Atsedenaldira, ordea, aurretik heldu dira gorritxoak.

Are okerragoa izan da bigarren zatia. Ahal zuen moduan eutsi dio emaitzari Arrasateren taldeak; baloia berreskuratutakoan ez zuen lortzen bi pase jarraian ematerik ere. Kostata, Valentziari iritsi zaio saria: 80. minutuan sartu du gola Hugo Durok, buruz. Aurrelariak ia urtebete zeraman golik sartu gabe.

Eta Valentziaren bigarren gola gertu zela zirudienean, korner batean, Budimirrek baloia jo du buruz, eta Nacho Vidalek modu ikusgarrian errematatu du sarera. 95. minutua zen, eta ez da gehiagorako astirik izan.

Hiru jardunalditan sei puntu lortu ditu Osasunak. Ostegunean Konferentzia Ligako itzulerako partida jokatuko du Bruggeren aurka.

Valentzia: Mamardaxbili; Correia, Paulista (Mosquera, 75'), Cenk, Gaya; Diakhaby (Almeida, 45'), Pepelu, Martinez (Foulquier, 58'); Diego Lopez (Sergi Canos, 75'), Javi Guerra eta Hugo Duro.

Osasuna: Sergio Herrera; Areso (Peña, 77'), Catena, David Garcia, Juan Cruz; Iker Muñez, Pablo Ibañez, Oroz (Moncayola, 67'); Kike Barja (Vidal, 45'), Arnaiz (Mojica, 67') eta Raul Garcia (Budimir, 84').


Summary: Markagailua iraulita, Athleticek irabazi egin dio Betisi. Joan-etorriko neurketa ikusgarria jokatu dute bi taldeek. Vesga (2), Guruzeta eta Unai Gomez izan dira golegileak.

Zaleak gozatua hartuta irten dira gaur San Mamesetik. Ez zirudien hala izango zenik; hamargarren minutuan 0-2 galtzen ari ziren zuri-gorriak, baina atsedenaldia iritsi aurretik lortu dute markagailuari buelta ematea. Aste Nagusia behar bezala amaitu beharra zegoen. Aurrealdean gaitasuna baduela erakutsi du Athleticek, eta hiru puntu lortu ditu talde on baten aurka; Betisen kontra, hain zuzen.

Esan bezala, andaluziarrek bi gol sartuta zeuzkaten hamargarren minuturako. Lehenengoa, San Mames gustuko duen jokalari batek: Willian Josek; eta bigarrena, berriz, Iscok. Gol ederrak biak. Kalitate handiko jokalariak ditu Betisek. Ayoze Perez nabarmendu da gaur.

Athletic ez da gutxiago, ordea. Eta alde batean Ayoze bazen arriskua sortzen zuena, bestean Nico Williams. Anaietan gazteenari bat ez, bi penalti egin dizkiote. Lehenengoak emango du zeresana, jokoz kanpoko posizioa estua baitzen. Dena dela, bi penaltiak bikain jaurti ditu Mikel Vesgak, eta, hala, partida berdindu.

45. minutua zen, eta San Mames hazita zegoen. Jokalariek baliatu egun dute olatua. 52.ean, eskuin hegaletik baloia erdiratu du Iñaki Williamsek, eta egon behar zuen lekuan zegoen Guruzeta, hura sareetara bultzatzeko. 3-2, eta atsedenaldira. Markagailua iraulita, eta zaleak zoratuta.

Bigarren zatia lehenengoa amaitu bezala hasi du Athleticek, baina erritmoa zertxobait apaldu da. Joan-etorriko neurketa ikusgarria jokatu dute bi taldeek. Horietako batean, 84. minutuan, kontraeraso bat baliatu du etxeko taldeak neurketa erabakita uzteko. Berriz ere, Iñaki Williamsek erdiratu du eskuin hegaletik; Rui Silva atezainak urrundu egin du baloia, baina aldaratzea pare-parean jausi zaio Unai Gomezi. Bermeokoak bigarren partida zuen lehenengo taldearekin, eta jada sartu du lehen gola. Hunkituta ospatu du.

Hiru neurketatan bi garaipen lortu ditu Athleticek, eta sei puntu ditu sailkapen nagusian. Kuriositate modura, San Mameseko zaleek txalo zaparrada eskaini diote Borja Iglesias Betiseko jokalariari zelairatu denean, Espainiako selekzioarekin jokatzeari uko egin diolako Luis Rubialesen afera argitu bitartean.

Athletic: Unai Simon; Lekue, Vivian, Paredes, Imanol (Yuri, 66'); Vesga, Ruiz de Galarreta (Dani Garcia, 85'), Muniain (Unai Gomez, 66'); Nico Williams (Villalibre, 85'), Iñaki Williams eta Guruzeta (Berenguer, 66').

Betis: Rui Silva; Sabaly, Pezzella, Luiz Felipe, Abner (Miranda, 56'); Guido Rodriguez (Paul, 65'), Marc Roca (Guardado, 84'), Isco; Ayoze, Ruibal (Rodri, 56') eta Willian Jose (Iglesias, 84').


Summary: «Nahiko genuke freskora gehiago joan, baina merkatuak agintzen du». Belaunaldi berriak sektorera nola erakarri, hori da Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzak duen erronka nagusietako bat; bestea, arrantzatutakoa hobeto saltzeko bideak bilatzea. Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza zuzendariaren arabera, flota txikia da, baina errentagarritasun handikoa.

Amaitzear dago hegaluzearen kanpaina eta, horrekin batera, aurtengo arrantzaldia. Udazkenean, Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako ontziek udaberrian arrantzatu gabe utzi zuten antxoaren kuota izango dute. Arrantzaleentzat ez da atsegina izaten hitz batekin urtea nola joan den azaltzea. «Oro har, ona» izan dela dio Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza zuzendariak (Orio, Gipuzkoa, 1968).

Hegaluzearen kanpaina nola joan da?

Kuotaren %80 arrantzatuta dago, eta espero da irailaren erdialdera amaitzea. Harrapaketa kopurua aurreko urteen antzekoa izan da. Arraina gertu sartu da, portutik bospasei ordura. Hori ona da, gasolio kontsumoa txikitu delako eta arrantzatutakoa gure lonjetan merkaturatu delako.

Gipuzkoako kofradien arabera, azken zazpi urteetako merkeen saldu da.

Bai, iaz baino %25 gutxiago ordaindu da. Arrazoiak? Kontserba enpresen produkzio kostuak izugarri handitu dira: olioarena, argindarrarena, edukiontzi metalikoena... Produktu horien kontsumoa asko jaitsi da, prezioen igoeragatik, eta errentagarritasuna apaldu da. Kontserba enpresek ez dute arriskatu nahi, eta enkanteetan ohi baino gutxiago ordaindu dute.

Arrantzaleak mantsoago aritu dira abuztuan. Prezioa igotzeko?

Bai, baina berehala itzuli da batezbestekora. Arrantza egun batzuetan gelditu bada ere, arraina hain hurbil dagoenez, porturatzeak maizago egiten dira. Lehen, marea batek hamar-hamabost egun irauten zuen; orain, ia egunero izaten dira lehorreratzeak. Arrandegiek badakite hori, eta horrek ere egonkortu egiten du prezioa.

Azken urteetan ohikoak dira ontzi pelagikoak euskal kostaldean. Eraginik ba al du horrek?

Eragina gehiago da mediatikoa eta bisuala. Irlandarren eta frantsesen arrantza pelagikoa lehen ere iristen zen Euskadiko eta beste erkidegoetako kontserba enpresetara.

Baina ez zuten hemengo portuetan deskargatzen.

Ez, kamioietan iristen zen. Egia da azkenengo lauzpabost urteetan bereziki irlandarrak ari direla gure portuetan deskargatzen.

Hemengo arrantzaleek diote merkeago saldu dutela horregatik.

Bai, arrantza mota horrek prezioari beheraka tira egiten dio. Baina, zeharka bada ere, lehen ere bagenuen arazo hori.

Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak teknika hori debekatzen badute, nola da posible hemengo lonjetan saltzea?

Gauza bat da arrantza moten erregulazioa eta beste bat merkatua. Lehenengoa Espainiak arautu dezake, baina bigarrena Bruselaren esku dago. Gaur egun barkuek libre dute Europan nahi duten portuan saltzeko.

Jaurlaritzak ezin du besterik egin?

Ez. Komertzioa ezin du debekatu. Europak ez liguke utziko.

Bruselak hondoko arrasteko arrantza debekatu du Bizkaiko golkoko eremu batzuetan; Frantziak ere asmo bera du bere uretan. Zer eragin izan dezake horrek?

Eremu horietan ez dira aritzen gure arrasteontziak. Baina gerta daiteke ontzi batzuk, bereziki Galiziakoak, gureak ibiltzen direnetara etortzea. Dena den, urtebete pasatu da, eta ez dugu halakorik sumatu. Kezka, hala ere, hor dago. Nire ustez, gauzak ondo eginez gero, denontzako tokia dago.

Azken urteetan antxoaren kanpainak txarrak izan dira. Aurtengoa?

Ona. Arrantzatutakoak tamaina handiagoa izan du, kontserbetarako hobea, eta, beraz, garestiagoa. Gure kostaldetik gertu harrapatu da; azken urteetan Asturiasen eta Kantabrian zegoen antxoa hori.

Hegaluzearen ondoren berdelak du pisu handien, antxoaren aurretik. Azken urteak txarrak izan dira. Zergatik?

Bai, hala da. Berdela eta antxoa sarearekin arrantzatzen dutenak oso ondo aritu dira batean zein bestean. Baina berdeletan amuarekin bakarrik aritzen direnak oso kostera txarra izan dute, eta iaz ere txarra izan zuten. Segmentu horri dagokion kuotaren erdia baino ez dute harrapatu. Aurtengo albisterik txarrena hori da. Diru laguntza bat emango diegu. 70-80 ontzi dira, txikiak, lauzpabost marinelekin, eta portu guztietan daude.

Ez dute arrantzatu, ez dute topatu, zer gertatu da?

Sarearekin aritzen direnak ez dute arazorik izan, eta aurreko urteetan bezala aritu dira. Beraz, berdela egon badago. Amuarekin dabiltzanek esaten dutenez, oso hondoan gelditzen da arraina. Ez da aurtengo kontua bakarrik.

Inoizko beroen daude Bizkaiko golkoko urak. Eraginik badu?

Ukaezina da uraren tenperatura gero eta handiagoa dela. Baina horrek eragiten du berdela beherago, ur hotzagoetan egotea eta horra ezin iristea gure arrantza tresnekin? Ez dakit.

Hipotesirik?

Badaude batzuk. Azti ikerketa zentroa aztertzen ari da ea tenperaturak, uraren gazitasunak eta beste faktore batzuek zer eragin duten espezieen portaeran. Ikusiko dugu zer dioen. Baliteke arrainak egokitze prozesu batean egotea, espezie batzuk iparralderago jotzea ur hotzagoen bila, beste batzuk hemen azaltzea...

Arrantzaleek antzeman dute aldaketarik?

Azkenengo bost urteetan bakarra ikusi dute: berdelarena. Zorionez, antxoa oso ondo dago, eta hegaluzea ere ari da sartzen.

Eta ohikoak ez diren arrainak?

Tarteka-tarteka, Mediterraneoan ohikoak diren baina hemen ikusten ez ziren arrain batzuk topatu dituzte, baina oso tarteka. Oraindik ez dira nabari aldaketa handiak, modu zuzenean.p>

Hegaluzearen, berdelaren eta antxoaren kuota gehiena kontserba enpresei saltzen diete euskal arrantzaleek. Euskal Herrian sektore txikia da. Asturiasko eta Galiziako enpresa handien menpe bizi dira?

Sektorea horrela dago antolatuta. Nahiko genuke hemen industria indartsuago bat izan eta, era berean, freskora gehiago joan, baina merkatuak agintzen du. Gure arraiaren komertzializazioa da mahai gainean dugun erronkarik handiena.

Euskal herritarrek jaten duten arrain freskoaren erdia baino gehiago kanpotik ekartzen da. Legatza da gailen mahaian, baina Bizkaiko eta Gipuzkoako ontziek apenas arrantzatzen duten, kuota duin bat izan arren. Zergatik?

Flota espezializatu egin da azken urteetan. Beste lurralde batzuetan gu baino espezializatuago daude legatzean, Galizian nagusiki. Aldiz, hegaluzean Espainiako kuotaren %60 arrantzatzen dugu guk, eta antxoan ere pisu handia dugu. Baina legatza bada gehien kontsumitzen dena, eta gaitz erdi.

Zergatik diozu hori?

Arazoa beste espezie batzuekin daukagu, oso urrutitik ekartzen direnak, batzuk arrantzatutakoak eta beste batzuk haztegietakoak. Gure arrandegi eta mahaietan sekulako arrakasta izaten ari dira: adibidez, izokina, baina baita askoz ere merkeago eta kalitate eskaseko arrainak ere. Zer kontsumitzen ari garen hausnartu beharko genuke.

Jaurlaritzak kanpaina bereziak egin ditu bertako arrain freskoa kontsumitzeko, baina ez dirudi arrakasta izan dutenik.

Ahal dugun tresna gehien erabiltzen ditugu. Eusko Labela, adibidez, ona da arrantzaleentzat, prezio onean saltzeko, eta kontsumitzaileentzat, jakin dezaten zer jaten ari diren. Baina merkatuaz eta kontsumoaz ari garenean, gure esku ez dauden eta guk kontrola ezin ditzakegun faktore asko daude. Ez da erraza.

Asko hitz egiten da arrantzaren etorkizunaz. Zeinek du hobea, baxurak ala alturak?

Biek dute etorkizuna. Dauzkagun kuotak kontuan hartuta, flota orekatua daukagu. Gure produkzio mailaren %100ra iristen gara. Europan kuotak banandu zirenean derrigorrez berregituratze bat egin behar izan genuen. Duela 25 urtekoarekin konparatuta, flota txikia da, baina errentagarritasun handikoa eta teknologikoki oso aurreratua.

Eta erakargarria gazteentzat?

Soldatak onak dira, baina ontzietako lan eta bizi baldintzak hobetu behar dira; soldata ez da nahikoa.

Europako Batasunak akuikultura bultzatu nahi du, jasangarriagoa omen delakoan. Bizkaian enpresa bat eta Araban beste bat geratzen dira. Zergatik ez du arrakastarik izan industria horrek?

Saiatu gara bultzatzen, diru laguntzak eman ditugu... Baina agertu diren ekintzaile apurrek atzera egin dute. Agian gure itsasoaren eta kostaldearen ezaugarriak ez dira egokienak. Dauden lurrak oso garestiak dira. Gainera, ez dira inbertsio errazak, denbora bat behar delako espeziek tamaina komertzial bat izan arte.

Jaurlaritzak ez du Europako funtsetarako zerrendan sartu Lemoizko zentraleko egitasmoa. Ez dela egingo esan nahi du?

Ez. Eremu hori akuikulturarako eremu izendatzeko tramiteak ari gara egiten, eta alde administratibo hori datorren urtean amaitzea espero dugu. Enpresa batzuk etorri zaizkigu interesa azalduz. Datorren urtean ikusiko dugu interes hori gauzatzen duten ala ez.

Getaria parean hegalabur haztegi bat iragarri duzue, Mediterraneoan dauden gisakoa. Zer onura ekar ditzake?

Azken bospasei urtetan gure arrantzaleek hegalabur kuotak edo lizentziak saldu dizkiete Espainiako enpresei, errentagarriago zaielako. Halako proiektu batekin lortu dezakegu kuota horiek hemen geratzea, hemengo arrantzaleek halako enpresa baten jabe edo sozio eginda. Haztegiekin hobeto egokitu zaitezke merkatuaren beharretara eta prezio oso onak lortzen dira. Datorren urtean hasiko gara probatzen hemengo uretan posible ote den.


Summary: Baxoko azterketak ekainera gibelatu dituzte berriz. Gabriel Attal Frantziako Hezkuntza ministroa atzo gauean mintzatu da, telebistan, eskola sartzeari buruzko informazioak emateko. Baxoko berezitasunen azterketak ekainera gibelatu dituzte berriz, eta abaia jantzia eramatea debekatu.

Eskola sartzea hurbiltzen ari den honetan, Frantziako Hezkuntza ministro Gabriel Attalek hitza hartu zuen atzo, Frantziako TF1 telebista katean. Nagusiki, irailaren 4ko eskola sartzeari buruzko bi berritasun aitzineratu zituen. Batetik, baieztatu du baxoko berezitasunen azterketak ekainean eginen direla berriz: berezitasunak ikasle bakoitzak aukeratzen dituen hiru irakasgaiak dira, baxoko notan pisurik handiena dutenak.

Frantziako baxoaren 2021eko erreformaz geroztik, berezitasunen azterketak martxoan iragan behar zituzten ikasleek; COVID-19a zela eta, 2021ean ez zituzten egin ahal izan, eta baxo osoa kontrol jarraikian lortu zuten. 2022an, COVID-19ari loturik beti, azterketak egin zituzten, baina bi hilabete beranduago, maiatzean. Azkenean, erreformak ezarri zituen baldintzak aurten bete dira lehen aldiz, eta ikasleek baxoko berezitasunen azterketak martxoan iragan dituzte. Erreforma egin eta hiru urtera, berezitasunen azterketak berriz ekainean jartzea erabaki dute 2024rako.

Bestalde, abaia izeneko jantziaren eramatea debekatu dute. Gorputz osoa estaltzen duen jantzi bat da, aurpegia eta eskuak izan ezik, eta beste jantzien gainetik doa; ohikoa da Ekialde Hurbileko herrialdeetan. Hezkuntza ministroaren arabera, eskola eremuak laiko izan beharraren kontra egiten du halako jantzi baten eramateak: «Ikasgela batera sartzean, ez duzu ikasleen erlijioa identifikatzeko modurik izan behar». Haatik, Kultu Musulmanaren Frantziako Kontseiluaren arabera (CFCM), abaia ez da erlijioari lotzen zaion jantzi bat, baizik eta «moda forma bat», CFCMeko presidente ordearen erranetan. Hala, erabakiak eztabaida bizia sortu du Hezkuntza ministroa atzo mintzatu zenez geroz.


Summary: Zinemaldiak zortzi pelikula klasiko berreskuratuko ditu. ‘Akai tenshi’, ‘Aloïse’, ‘Fúria espanyola’, ‘Record of a Tenement Gentleman’, ‘Nueve reinas’ eta ‘Principio y fin’ lanak erakutsiko dituzte; baita argitaratu gabeko bi film ere: ‘Festival en las entrañas’ eta ‘El realismo socialista’.

Donostiako Zinemaldiak zinema unibertsalaren historiako film klasiko zahar eta modernoak biltzen ditu Klasikoak sailean. Aurten, zortzi film berreskuratuko dituzte, inoizko gehien. Horietatik bi, gainera, argitaratu gabe egon dira orain arte: Jose Val del Omarren Festival en las entrañas eta Raul Ruizen El realismo socialista. Irailaren 22tik 30era proiektatuko dituzte, Tabakalerako zinema aretoan.

Zehazki, Yasuzo Masumurak zuzendutako film zaharberritu batek abiatuko du Klasikoak saila: Akai tenshi (1966) lanak. Txinako eta Japoniako gudan girotuta dago ikus-entzunezkoa, eta mediku baten eta erizain baten arteko maitasun istorioa kontatzen du.

Aloise Corbaz artista suitzarraren bizitzan oinarritutako Aloïse (1975) ere erakutsiko dute. Isabelle Huppert eta Delphine Seyrig aktoreek jokatzen dute artistaren rola: gazte garaian interpretatzen du lehenengoak, eta helduaroan, bigarrenak. Andre Techinerekin batera idatzi zuen filma Liliane de Kermadec zinemagileak.

Fúria espanyola (1975), berriz, komedia beltza da. Francesc Betriuk zuzendu zuen, eta futbola, politika eta kritika soziala uztartzen ditu. Yasujiro Ozuk II. Mundu Gerraren ondoren zuzendutako lehen lana ere erakutsiko dute: Nagaya Shinshiroku (1947). Gerra amaitu eta gutxira haur baten ardura hartu beharko duen bikote baten istorioa kontatzen du.

Halaber, 4K bereizmenean berreskuratu du Klasikoak sailak Nueve Reinas (2000) lana. Antolatzaileen arabera, Argentinako zinematografiako «ezinbesteko filma» da, «Fabian Bielinskyren maisulana». Elkarrekin negozio bat irekitzea erabaki duten bi iruzurgileren istorioa kontatzen du. Amaitzeko, Arturo Ripsteinen Principio y fin (1993) filmean erdiko klaseko familia baten istorioa kontatzen da.

Argitaratu gabeko bi film

Orain arte estreinatu gabeko bi film ere erakutsiko dituzte lehen aldiz Klasikoak sailean: Raul Ruiz zinemagile txiletarraren El realismo socialista (1973-2023), eta Jose Val del Omarren Festival en las entrañas (1963-1965).

Ruizek duela mende erdi sortu zuen filma, baina ez zuen amaitu, ezta sekula jendaurrean aurkeztu ere. Valeria Sarmiento zuzendari txiletarrak, zeina Ruizen alarguna ez ezik haren ohiko lankide ere izana den, lana berreskuratu, berregin eta amaitu egin du. Eta hala, lehenbiziko aldiz ikusi ahal izango da orain, Donostian.

Jaialdiak azaldu duenez, langile mundua eta burgesia intelektual txikiaren mundua lotzen dira pelikula horretan. Langileen eta lunpenaren mundua agertzen du batetik, zeinetan Lucho izeneko pertsonaia den protagonista; eta Unidad Popular koalizioaren aldeko intelektual talde baten gorabeherak erakusten ditu, bestetik, burgesia txikiaren ordezkariak biltzen dituen fronte poetiko batenak, hain zuzen. Poetastros etxeak ekoitzi du.

Omarren lana ere ezezaguna zen orain arte. Tactilvision teknikaren bitartez filmatu zuen, eta Espainiako Informazio eta Turismo Ministerioaren enkargua izan zen. Espainiako hainbat lekutako kulturaren, folklorearen edo monumentuen adierazpenak biltzen ditu, hamar film laburretan. Hamar pieza horietatik bi berreskuratu ditu Klasikoak sailak.

Filmaz gainera, Omarren inguruko erakusketa birtual bat jarriko dute ikusgai Artxiboak atalean. Zinemagile horrek Zinemaldiarekin zuen harremana erakutsiko du, elkarri bidalitako gutunen bidez.


Summary: Sudango gatazkari «irtenbide politikoa» emateko bide orri bat proposatu dute paramilitarrek. RSFk «konpromisoa» hartu du «gobernantza demokratikoa eta zibila eratzeko, hauteskunde libre eta justuetan oinarritua». Horretarako, Dagalok nabarmendu du beharrezkoa dela bi aldeek adostutako «luzera begirako su etena» ezartzea. Paramilitarren ekinbidea baztertu du armadako buruak.

Lau hilabete pasa dira jada Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazka piztu zenetik, eta, orduz geroztik, hutsalak izan dira bi aldeek eta haien arteko bitartekariek, Saudi Arabiak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek, eginiko bake negoziazioetarako ahaleginak. Bada, gudak 4,5 milioi barne desplazatu eragin dituen honetan, gatazkari «konponbide politiko bat» emateko eta «estatu demokratiko bat» eratzeko bide orri bat proposatu zuen RSFk, atzo.

Talde paramilitarreko buruzagi Mohamed Hamdan Dagalok X sare sozialean idatzitako mezu batean nabarmendu zuenez, herrialdeak hainbat hamarkadaz jasandako krisi soziopolitikoari «sustraietatik» heldu behar zaio. Horretarako, bi aldeek adostutako «luzera begirako su etena» ezarri behar dela adierazi zuen, zeinak «Sudango gerren arrazoi sakonei helduko dien konponbide politiko integrala» ekarriko baitu. Kaleratutako oharraren arabera, RSFk «konpromisoa» hartu du «gobernantza demokratikoa eta zibila eratzeko, hauteskunde libre eta justuetan oinarritua izango dena».

Horrekin lotuta, «ahalik eta oinarri politiko eta sozial handiena eta zabalena engaiatzeko» eskatu zuen, Sudanen «herritarren eskubideak, bake iraunkorra eta trantsizio justizia bermatzeko». Halere, Dagalok konponbiderako eskematik kanpo utzi zituen 2019ko protesten ondorioz dimisioa emandako Omar al-Baxir presidente ohiaren jarraitzaileak, baita armada ere; Al-Baxirren oinordetzan jasotako egituraren parte dela egozten dio RSFk. Hori dela eta, paramilitarren buruak nabarmendu zuen «armada berri bat eraikitzeko» beharra, indar militarra batzeko eta talde armatuen eraketak aurreikusteko helburuarekin.

Dagalok oharrean adierazi zuen armada bateratzeko prozesua «ondoko herrialdeek eta nazioarteak eginiko urratsak» kontuan hartuta egin beharko litzatekeela. Halaber, «baztertutako eskualdeek», batez ere Sudan mendebaldean daudenek, erakundeetan «ordezkaritza justua» izateko beharra azpimarratu zuen paramilitarren buruzagiak; esaterako, Darfurrek. Eskualde horretan, zehazki, 300.000 lagun hil ziren 2003 eta 2008 bitartean izandako gatazkaren ondorioz, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera.

Paramilitarren buruak adierazpena egin eta biharamunean, Abdel Fattah al-Burhan armadako eta junta militarreko buruzagia Port Sudanera heldu zen, eta gaur eginiko agerraldian baztertu egin zuen paramilitarren proposamena, haien ekinbidea herriarentzat «engainua» izango litzatekeela iritzitza. Al-Burhanak erantsi du ez dutela inolaz ere «traidoreekin» negoziatuko. Gerra piztu zenetik hiriburutik kanpo egin duen lehen bidaia izan da armadako buruarena.

Itun posible bat, RSFrekin

Al-Burhanek hainbat bisita egin ditu azken egunotan hiriburuko eta hiriaren iparraldeko base militar estrategikoetara, armadako kideen lana goresteko. Gobernuko iturrien arabera, Saudi Arabiara eta Egiptora joatekoa da aurki, hango agintariekin batzartzeko. Bada, hedabide arabiarren arabera, armadako buruak akordio posible bat egin zuen paramilitarrekin, uztail amaieran, eta armada hiriburuko egoitza batetik erretiratzeko agindu zuen. Hori bai, Al-Burhanek gogorarazi zuen armadako militarrekin batera hartutako erabakia izan zela, eta gezurtatu egin zuen RSFrekin adostu izana.

2019an Al-Baxir hiru hamarkadaz herrialdeko presidentea izan zena militarrek emandako estatu kolpe baten bidez kendu ondoren, gobernu zibil berri bat osatzeko eta trantsizioa egiteko akordioa sinatu zuten paramilitarrek eta armadak iazko abenduan, Trantsiziorako Kontseilu Subiranoaren esparruan. Itun horretan, besteak beste, RSF armadan integratzea jasotzen zen. Bada, hori egiteko moduak zartarazi zuen tentsioa apirilaren 15ean, liskar bortitzak eragiteraino. Bi aldeek elkarri egotzi izan diote sua piztea, baita behin baino gehiagotan hitzarturiko meniak urratzea ere.

Orduz geroztik, armadak eta paramilitarren arteko borroken ondorioz 1.000-4.000 zibil hil dira, OME Osasunaren Mundu Erakundeak emandako azken datuen arabera. NBEk ohartarazi izan du gatazkak «giza hondamendi larri» bat eragiten ari dela; besteak beste, gosetea jasaten ari dira herritarrak, azpiegitura zibil ugari zerbitzutik kanpo daude, eta osasun sistema geratzeko zorian dago.


Summary: Libiako Atzerri ministroa kargutik kendu dute Israelgoarekin biltzeagatik. Tripolik behin-behinean kargugabetu du Al-Mangux, eta ikerketa bat abiatu, zer gertatu den argitzeko. Libian, zigortuta dago Israelekin elkarlanean aritzea. Protestak izan ziren atzo hiriburuan eta herrialdeko beste zenbait hiritan.

Libiak ez du aitortzen Israel estatu gisa, eta ez du harekin inolako harreman diplomatikorik. Baina, Israelgo Atzerri ministro Eli Cohenek atzo adierazi zuenez, Libiako GNU Batasun Nazionaleko Gobernuko Atzerri ministro Najla al-Manguxekin bildu zen joan den astean, Erroman. Cohenen esanek protestak piztu dituzte, eta Libiako Gobernuak azkar erreakzionatu du. Kargutik kendu du Al-Mangux, behin-behinean, eta «ikerketa administratibo bat» hasi du zer gertatu den argitzeko.

Libian, zigortuta dago Israelekin elkarlanean aritzea. Izan ere, erakunde sionistatzat daukate, eta ez diote estatu izaera aitortzen. 1957ko lege batek zehazten duenez, bederatzi urtera arteko zigorra ezar dakioke debekua urratzen duenari.

Al-Manguxen eta Cohenen arteko bilerarekin suminduta, ehunka lagun irten ziren kalera, atzo iluntzean, Libian, Atzerri ministroaren eta gobernu osoaren dimisioa eskatzera. Manifestari taldeak elkartu ziren Atzerri Ministerioaren egoitzaren parean, eta beste batzuk GNUko lehen ministro Abdul Hamid Dbeibahk Tripolin duen etxebizitzan. Hiriburuan eta haren metropolian ez ezik, herrialdearen mendebaldeko zenbait hiritan ere errepideak moztu zituzten barrikadekin.

Cohenek atzo azaldutakoaren arabera, Al-Mangux eta bera Erroman bildu ziren joan den astean, Antonio Tajani Italiako Atzerri ministerioarekin batera. «[Libiako] Atzerri ministroarekin hitz egin nuen bi herrialdeen arteko harremanek izan dezaketen potentzial handiari buruz». Israelgo diplomaziaburuak gaineratu zuen gisa horretako lehen bilera izan zela bi estatuen artean. «Libiaren tamainak eta kokapen estrategikoak aukera izugarria eskatzen dio Israelgo Estatuari».

Al-Manguxek, berriz, ukatu egin du Israel ordezkatzen ari zen inorekin bildu izana. Aitortu du Cohenekin batu zela Erroman, «modu ez-ofizialean», Tajanirekin egin zuen bileran. Baina, haren esanetan, ez zuen inolako eztabaidarik izan Cohenekin, ezta inolako akordiorik edo kontsultarik egin ere. Israeli leporatu dio «gertaera hori bilkura bat edo elkarrizketa bat balitz bezala aurkeztea».

Behin-behinean kargugabetutako ministroak ziurtatu duenez, «formazio sionistarekin harremanak normalizatzearen aurkakoa» da, «erabat», eta berretsi du Libiak Palestinarekiko elkartasunari eusten diola.

Cohenen hitzak plazaratu eta gutxira, Libiako Presidentetza Kontseiluak azalpenak eskatu zizkion gobernuari. Presidentetza Kontseilua NBE Nazio Batuen Erakundeak sustatutako bake prozesuaren emaitza da, herrialdeko gatazka eta zatiketa politikoa gainditzeko helburuarekin garatutakoa. Kontseiluak Libiako hiru eskualdetako ordezkariak biltzen ditu, bakoitzetik bat, eta zenbait eskumen exekutiboren jabe da. Ohar bidez salatu zuen Al-Manguxen eta Cohenen arteko bilerak ez duela islatzen Libiaren atzerri politika. «Erakunde sionistarekin harremanak normalizatzea zigortzen duten Libiako legeak urratzea dakar horrek». Kontseiluak Dbeibahri eskatu dio «legea ezarri» dezala baldin eta Libiako eta Israelgo Atzerri ministroen arteko bilera gertatu bada.

Reuters albiste agentziak Israelgo Gobernuko iturri bat aipatuz adierazi duenez, Al-Manguxen eta Cohenen arteko bilerari oniritzia eman zioten Libiako «maila goreneko» agintariek, eta ordubete baino gehiago iraun zuen.

Associated Press agentziak, berriz, Libiako Gobernuko iturri bati erreferentzia eginez esan du Libiaren eta Israelen arteko harremanen normalizazioa hizpide izan zutela Libiako lehen ministroak eta CIA AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko zuzendari William Burnsek, azken horrek urtarrilean Tripolira egin zuen bidaian. Iturriaren arabera, Burnsek Dbeibahren gobernuari eskaini zion AEBek sustatutako Abraham akordioetara batzea, Tel Avivekin harreman diplomatiko ofizial bati hasiera emateko, aurretik Arabiar Emirerri Batuek, Marokok, Bahrainek eta Sudanek egin bezala.

Cohenen adierazpenek kritikak eragin dituzte Israelen ere. Yair Lapid Atzerri ministro ohi eta gobernuburu izandakoak gaitzetsi egin du Tel Avivek bileraren berri eman izana. «Munduko herrialdeak Israelgo eta Libiako Atzerri ministroen arteko bileraren filtrazio arduragabeari begira daude, eta bere buruari galdetzen diote: posible da herrialde horrekin harreman diplomatikoak izatea? Posible da herrialde horrengan konfiantza izatea?».

Nahiz eta Israelek zenbait herrialde arabiarrekin harremanak normalizatzea lortu duen azken hiru urteetan, Benjamin Netanyahu lehen ministroak ultraeskuineko alderdiekin batera eratu duen gobernuak areagotu egin ditu Tel Aviven kolonizazio politiken gaineko kritikak.


Summary: Manuel de Fallari aitortza Viktoria Eugenian. Euskal Barrokensemblek Fallaren ‘Amodio sorgina’-ren bertsio moderno bat eskainiko du gaur, Musika Hamabostaldian. Musika klasikoa eta herri musika uztartuko ditu.

«Herri musika inspirazio iturri agortezina da», Musika Hamabostaldiko antolatzaileen hitzetan. Hori da aurtengo aldian Euskal Barrokensemble taldeak parte hartzearen arrazoia; Amodio sorgina: Manuel de Fallaren musikaren muina ikuskizuna aurkeztuko du taldeak, gaur, Viktoria Eugenia antzokian, 20:00etan. Europan zehar ibili da konpainia ikuskizun hori eskaintzen, eta Donostian egiten duten lehen aldia da; adierazi dute pozik daudela jaialdiak eman dien aukerarengatik.

Pastora Imperiok eta haren amak bildutako ijitoen elezaharrean eta antzinako aireetan inspiratuta konposatu zuen Manuel de Fallak Amodio Sorgina. Haren helburua Andaluziako (Espainia) musika muina islatzea zen, flamenkoaren beste aldaera batzuk txertatuz: solearea, poloa, martinetea eta zambra, adibidez. Taldearentzat «erreferente bat» da Falla, eta, konpositore hark bezala, miresten ditu Andaluziako kantua eta flamenkoa; horregatik, flamenko kantari bat aukeratu dute, Maria Jose Perez, euren ikuskizunean laguntzeko; Maria Moreno flamenko dantzariak ere parte hartuko du.

Bertsio fresko bat

Euskal Barrokensembleren bertsioa «freskoa» da, Perezen begietan. Duela bospasei urte sortu zuten ensemblekoek, eta hainbat konpositoreren obren zatiak harilkatu dituzte Fallaren ganbera musikarekin, hala nola Joaquin Rodrigoren Aranjuezko kontzertua. Heri musika eta musika klasikoa uztartzen ditu obrak, eta Enrike Solinis taldearen zuzendariaren ustez, «bi mundu horiek uztartzea da filosofiarik inportanteena». Euskal Barrokensembleren formazioa zenbait ezaugarrik definitzen dute: garrantzi handia ematen diote inprobisatzeko joerari eta garai desberdinetako musika berregiteari, eta lotura handia dute musika klasikoarekin eta herri musikarekin, besteak beste. Horren harira, Perezek adierazi du zerk atxikitzen duen proiektura: «Flamenkook ere inprobisatzen dugu, eta horregatik piztu zidan arreta proiektuak».

Ikuskizun honetan bildu diren piezak tradizioaren gaineko miresmena dute abiaburu; izan ere, Fallak oso presente zuen tradizioaren garrantzia, eta Euskal Barrokensemble bat dator, erabat, kontzeptu horrekin. «Fallaren esentzia errepresentatu nahi izan dugu», adierazi du Solinisek. Hala ere, Fallarenak ez diren piezak ere interpretatuko dituzte. Dimitrie Cantemirren, Rodrigoren, Gaspar Sanzen, Nicola Matteisen, Girolamo Kapsbergerren eta Antonio de Santa Cruzen obrak ere entzungo dira ikuskizunean. Publiko zabal batentzat eginda dago, eta, taldearen hitzetan, «inor ez da etortzeaz damutuko».


Summary: OCDEko herrialdeen hazkundea %0,4ra geldotu da. Urteko lehen hiruhilekoan, %0,5 hazi zen Mendebaldeko herrialdeetako ekonomia, bigarrenean baino 0,1 puntu gehiago.

Mendebaldeko potentzien eta haien aliatuen ekonomiek hazten jarraitu dute aurtengo bigarren hiruhilekoan, baina lehenengoan baino motelago hazi dira. Urtearen lehen hiruhilekoan, %0,5 hazi ziren, eta bigarrenean, berriz, %0,4. OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeko herrialde guztiek baieztatu dute erakundeak argitaratutako datua. Urte artean, hazkundea %1,5ekoa izan da apiriletik ekainera, urtarriletik martxora baino 0,1 puntu gutxiago (+%1,6).

Hazkundea, baina, ez da herrialde guztien errealitatea, bilakaera ezberdina izaten ari baita lekuz leku. Poloniak izan du 2023ko bigarren hiruhileko txarrena, aurrekoarekin alderatuta %3,7 egin baitu behera bere BPG barne produktu gordinak. Suediako ekonomia %1,5 murriztu da, eta Kolonbiakoa, berriz, %1. Txanponaren beste aldean Irlanda dago, %3,3 hazi baita BPGa. Lituaniako ekonomia %2,8 hazi da, eta Japoniakoa, berriz, %1,5. Frantziako ekonomia %0,5 hazi da, eta Espainiakoa, berriz, %0,4.

Alemania, euroguneko potentzia nagusia, geldoaldian dago oraindik ere, eta ekainaren amaieran bere ekonomia %0,1 murriztu zen 2022ko ekainarekin alderatuta. Urtetik urtera BPGa murriztu zaion G7ko herrialde bakarra da.


Summary: TADek dokumentazio gehiago eskatu dio CSDri. Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltza Rubiales ikertzen hasi da, sexu-eraso delitu bat egin ote zuen argitzeko.

Espainiako Kirol Auzitegi Administratiboa gaur bildu da CSDk ostiralean aurkeztu zuen salaketa ikertzeko. Normalean ostegunean biltzen da, baina ezohiko bilera bat egin du gaur Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak Munduko Kopako finalean Jennifer Hermoso jokalariari baimenik gabe eman zion musuaren auziagatik.

Espainiako Kirol Kontseilu Gorenak (CSD) bere salaketan argudiatu du hutsegite oso larria egin duela Rubialesek. TADek hala ebatziz gero, behin-behinean inhabilitatu ahal izango luke CSDk, kirol justiziak behin betiko erabaki bat hartu arte.

TADek, ordea, ez du erabakirik hartu gaur, eta gertatutakoaren inguruan dokumentazio gehiago bidaltzeko eskatu dio CSDri. CSDko presidente Victor Francosek, atzo egin zuen agerraldian, defendatu egin zuen TADen aurkeztutako salaketa, eta Rubialesek egindakoa hutsegite oso larria dela berretsi zuen.

Espainiako Auzitegi Nazionalean da auzia

Kirol justiziak erabaki bat hartu bitartean, justizia arrunta bere bidea egiten ari da, eta auzia Espainiako Auzitegi Nazionalera iritsi da. Rubialesek Sydneyn eman zion musu baimenik gabe Hermosori, Munduko Futbol Kopako finalean. Espainiatik kanpo egin duenez hori, Auzitegi Nazionalaren eskumena da deliturik izan ote den ikertzea; EFE albiste agentziak atzo aurreratu zuen fiskaltzak prozesu bat abiatu duela auzibideari ekiteko.

Fiskaltzak zehaztu du prozesu judiziala ez duela hasi oraindik, baina ikertzen ari dela Munduko Futbol Koparen finalaren sari-emate ekitaldian gertatutakoa. Txapelketa irabazi ondoren, Espainiako jokalariak domina jasotzera joan zirenean, Rubialesek bi eskuekin Hermosori burua heldu, eta musu bat eman zion ahoan.

Fiskaltzak baztertu egin ditu Rubialesek joan den astean eman zituen azalpenak. Hermosoren adierazpenak entzun ondoren, azaldu du ez dagoela zalantzarik Rubialesek baimenik gabe eman ziola musu. Fiskaltzak argudiatu du baimenik gabe musu ematea sexu eraso bat egitea dela.

Ikusi gehiago: Analisia. Olatz Artola Apeztegia: 'Zenbat Rubiales'

Fiskalak sinatu duen dekretuan gogoratu duenez, zenbait epairen arabera, soilik baietz da baietz legeak zigortzeko moduko erasotzat jasotzen ditu baimenik gabe ahoan emandako musuak. Eta zehaztu du Espainiako Zigor Kodearen arabera sexu-eraso, jazarpen eta abusu delituen kasuetan erasoa jasan duenaren edo haren ordezkari legalaren salaketa edo fiskaltzaren kereila bat behar dela auzibide bati ekiteko. Horregatik, salaketa jar dezakeela jakinarazi dio fiskaltzak Hermosori, eta hamabost eguneko epea eman dio eurekin harremanetan jartzeko.

Mugimendu feministak deituta, bilkura bat egin zuten atzo Madrilen Hermoso babesteko, eta, besteak beste, «ez da musu bat, eraso bat da», oihukatu zuten.

Abuztuaren 20an jokatu zen Espainiaren eta Ingalaterraren arteko finala. Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak nabarmendu egin du Rubialesen erasoa Espainiako eta atzerriko hedabideetan izaten ari den oihartzuna. Atzo, besteak beste, Stephane Dujarric Nazio Batuen Erakundeko bozeramailea mintzatu zen auziaz: emakume kirolari guztien eskubideak errespetatzeko eskatu zuen. Gaineratu zuen, Rubialesek musu emateko Hermosoren baimena zuela adierazten duen ezer ez dela ikusten irudietan.

Hautatzaileak, kolokan

Auziak kolokan jarri ditu Espainiako bi futbol hautatzaile nagusien karguak. Joan den astetik, dozenaka futbolari emakumezkok uko egin diote Espainiako selekzioarekin jokatzeari Jorge Vildak entrenatzaile karguan jarraitzen duen bitartean. Espainiak irailaren 22an jokatu behar du Nazioen Ligako lehen jardunaldiko partida, Suediaren aurka, eta, Olinpiar Jokoetarako sailkatzeko txapelketa bat izango denez, jokatu ezean, baliteke kolokan egotea munduko txapeldunek Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko aukera.

Luis de la Fuente gizonezkoen hautatzailea kargugabetzeko ere eskatu du hainbatek. Rubialesek joan den asteko agerraldian dimisioa emango ez zuela esan zuenean, txalo egin zuen De la Fuentek. Espainiako Federazioa lurralde ordezkariekin bildu da gaur ezohiko bilera batean. Bileran ez du parte hartu Rubialesek, FIFAk 90 egunerako inhabilitatu baitu Espainiako Federazioko presidente eta UEFAko presidenteordea. Lerro hauek idazteko orduan, ez zen hartutako erabakiaren berririk.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Iruñean, eta beste bat Burlatan, sexu erasoak egitea leporatuta. Gizonezko batek Iturrama auzoan egin zion eraso 22 urteko neska bati, ibilgailu baten barruan. Besteak Burlatako jaietan eraso zion adin txikiko neska bati; hura espetxeratzeko agindua eman zuen atzo epaileak.

Iruñeko Udaltzaingoak 61 urteko gizon bat atxilotu du Nafarroako hiriburuko Iturrama auzoan, 22 urteko neska bati sexu erasoa egitea egotzita. Ostiral goizaldean eraso zion neskari, ibilgailu baten barruan. Erasoa jasan zuen emakumeak salaketa jarri zuen ostiral goizaldean bertan, eta udaltzainei adierazi zien lo zegoela egin ziola gizonak eraso.

Bestetik, Foruzaingoak jakinarazi duenez, gizonezko bat atxilotu zuten asteburuan Burlatan (Nafarroa), adin txikiko neska bati sexu eraso bat egitea egotzita. Ustez Burlatako jaietan izan zen erasoa, abuztu erdialdean. 13 urte ditu biktimak.

Atxilotua epailearen esku utzi dute gaur, eta hark espetxean sartzeko agindua eman du.


Summary: Frantziako sindikatuek «erosteko ahalmena» mantentzearen alde mobilizatzeko deia egin dute. Udaberri bero eta uda hotz baten ostean, mobilizatzera deitu dute Frantziako sindikatuek urriaren 13rako

Frantziako Gobernuak aurtengo udaberrian egindako erretreten erreformak iraun zuen hilabeteetan, hainbat mobilizazio eta greba egun antolatu dituzten sindikatuek, erretiroaren adina bi urte gibelatzea eragozteko, baina azkenean ez zuten lortu helburua, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak bere legea onartzea lortu baitzuen. Ia astero, Ipar Euskal Herriko eta Frantziako kaleak hartu zituzten erreformaren aurkakoek, baina erreforma onartu ostean hoztu egin zen mugimendua. Hala, Frantziako zortzi sindikatu nagusiak barnebiltzen dituen intersindikalak beste mobilizazio fase bat aurkeztu du gaur, erosteko ahalmenaren eta genero berdintasunaren alde eta herstura ekonomikoaren aurka.

Urriaren 13an egingo dute lehen protesta eguna, Europako Sindikatuen Konfederazioak bultzatuta. Oraindik ez dute grebara deitu egun horretarako, baina sindikatuek ez dituzte ateak itxi.

Soldaten, pentsioen eta gizarte laguntzen igoeren eskaera izango da aldarrikapen zentrala egun horretan. Sindikatuek adierazi dute enpresa handiak inoiz baino gehiago irabazten ari direla azken urteetan, eta aberastasun horren banaketa justuago bat eskatuko dute urriaren 13an.

Ipar Euskal Herriko LABek oraindik ez du adierazpenik egin protesta egun horri buruz.


Summary: UPNren barne krisia areagotu du Sanzek, Esparza jomugan jarrita. Lehendakari ohiak salatu du alderdiaren estrategia «okerra» izan dela azken urteetan

Labanak zirti-zarta dabiltza Iruñeko Vianako printzearen plazako egoitzan. UPNk Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan lortutako emaitza kaskarrek eta hirugarrenez jarraian Nafarroako Gobernutik at geratu izanak hautsak harrotu dituzte alderdiaren barruan. Urak baretu nahian, alderdiko presidente Javier Esparzak aurreko astean iragarri zuen uko eginen diola gobernurako hautagai izateari, baina ez zuen autokritikarik egin, eta emaitza txarrak gutxietsi zituen: «PSNren egungo jarrerarekin, ez ziratekeen lehendakari izanen ez Miguel Sanz, ez Yolanda Barcina». Orain, Sanzek berak eman dio arrapostu Esparzari, eta koska bat areagotu du UPNren eltze barruko presioa.

Esparzak bezala, Sanzek ere Diario de Navarra egunkarian egin ditu adierazpenak, eta ia puntuz puntu birrindu du UPNk azken urteetan erabili duen estrategia: «Aurrekoan, Javier Esparzak esan zuen UPNren barruan ez dagoela ezinegonik, dena ongi doala. Hori ez dator bat niri iritsi zaizkidan mezuekin. Eta ez dira bat, bi, hiru, lau edo bost izan. Ezinegona egon badago», esan du 16 urtez Nafarroako Gobernuko lehendakari eta UPNko presidente izan zenak.

Ikusi gehiago: Javier Esparzaren soslaia

Haren ustez, gainera, ezinegon horren oinarrian dago hauteskundeetarako bakarka aurkezteko erabakia, PPrekin sinatutako aliantza estrategikoa apurtu ostean: «Estrategia okerra izan da», laburbildu du Sanzek. «[Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara] elkarrekin joateko kontraproposamena egin zigun PPk, eta hanka sartzea izan zen eskaintza hori onartu ez izana». Horren ondorioz, Espainiako Kongresuan zituen bi diputatuetatik bat galdu zuen UPNk, eta Nafarroako indarretan laugarrena izan zen: «Azken urteetako lidergoa galdu dugu», laburbildu du presidente ohiak. Are: «oso larritzat» jo du, EH Bildu bigarren indarra izatea.

Hauteskundeetako emaitzez harago, ordea, alderdiaren «noraeza» eta «garaietara egokitzeko gaitasunik eza» kritikatu ditu Sanzek. UPNk azken urteetan hartutako norabidea txarretsita, buruzagi erregionalistak gaineratu du kritika politikoan «askoz sendoago» aritu beharko lukeela alderdiak: «Ideologikoki eta estrategikoki berrarmatu behar dugu, printzipioei uko egin gabe».

Ikusi gehiago: Javier Esparzaren dilema: EAJz mozorrotu ala Unidad Alavesa izan

Zehazki, PSN alderdi ezkertiar eta abertzaleengandik aldentzeko estrategia proposatu du: «Ahalik eta gehiena gehitu beharko genuke, indarrak zuhurtziaz handitu, eta arerioa zatitu. Eta guk ez dugu ez indarrik handitzen, ez arerioa zatitzen; kontrara, gero eta gehiago hurbiltzen dugu PSN euskal abertzaleengana». Sanzek gehitu du horren helburua dela UPN ez desagertzea: «Ez nuke nahi UPNri gertatzea Unidad Alavesari gertatu zitzaiona».


Summary: Evenepoelen kolpea, Vueltako lehen saio menditsuan. Etapa eta lidergoa eskuratu ditu flandriarrak Vueltako hirugarren etapan. Erori egin da helmuga zeharkatu ostean, langile batekin talka egin eta gero

Hasi orduko hartu du aginte makila Remco Evenepoelek (Soudal) Espainiako Vueltan. Iazko txapelduna maillot gorriaren jabe egin da gaur, mendiko lehen etapan. Arinsaleko mendatean bukatu da etapa, aurrez Ordino igo ondoren, eta flandriarra nagusitasunez gailendu da faboritoen arteko esprintean, azken metroetan duen abiadaz baliatuta. Primoz Roglic (Jumbo) ere oso errematatzaile ona da, baina haren taldekide Jonas Vinegegaard (Jumbo) hurbildu zaio gehien Evenepoeli. Danimarkarra bigarren izan da, eta hirugarren postuan Juan Ayuso (UAE) sartu da. Roglicek, berriz, laugarren egin du. Hautagai nagusien artean, Geraint Thomas (Ineos) izan da huts egin duen bakarra: 47 segundo galdu ditu.

Erlojupekoa ilunpean, txintxetak errepidean, txirrindulariak protestan… Vueltak hasiera zalapartatsua izan zuen asteburuan. Gaur normaltasunez lehiatu da tropela, baina hautsak harrotu egin dira berriro: faboritoen mahaian kolpea eman eta helmuga gurutzatu berritan, egundoko kolpea hartu du Evenepoelek langile batekin. Zauri odoltsua zabaldu zaio bekainean. Ezbeharrak ez du bestelako ondoriorik izan, eta liderrak irribarrez ospatu du garaipena taldekideekin. Enric Masek (Movistar) ere pozik bukatu du etapa, Tourreko erorikoaren ostean sasoiko iritsi dela berretsi duelako, eta bigarren jarri delako sailkapenean, Evenepoelengandik bost segundora. Hirugarren Lenny Martinez (Groupama) dago, 11 segundora.

Borroka handia izan da hasieran ihesaldia osatzeko, eta, 40 kilometroren ondoren, 11 lagun nabarmendu dira lasterketa buruan. Euskal herritar bat zen tartean, Jon Barrenetxea (Caja Rural), eta sailkapen nagusiari begira mehatxagarriak ziren bi txirrindulari: Damiano Caruso (Bahrain) eta Lennard Kamna (Bora). Itzuli handietan irabaziak ziren biak, Andrea Vendrame (Ag2r) eta Pierre Latour (Total) iheskideak bezala.

Caruso eta Kamnaren ekinaldiarekin ez ziren gustura Jumbo Visma, Soudal eta Ineos, Vueltako hautagai nagusien taldeak. Hori horrela, kate motzean lotu dituzte aurrekoak: lau minuturen aldea eman diete gehienez. Kilometro askoan ez dute zailtasun orografikorik topatu, harik eta Ordinoren magalera iritsi diren arte, 38 kilometroren faltan, behin Andorran sartuta. Hara bidean, tropelak 2.30era txikitu du aldea. Ez zen asko, baina Caruso ez zegoen amore emateko, eta borondatetsu jokatu du maldan gora, gurpilean Kamna eta Eduardo Sepulveda (Lotto) zituela.

Arinsalera Caruso eta Kamna iritsi dira buruan, Sepulveda atzean geratu baita maldan behera. Minutu baten aldearekin ekin diote azken mendateari. Alemaniarra erasoari lotu zaio, eta, kostata bada ere, Caruso gainetik kendu du azkenean. Atzean zabal-zabal eginda hasi dute igoera, baina gauzak aldatu egin dira azken lau kilometroetan, Vinek erritmoa gogortu duenean. Banako ilaran jarri ditu txirrindulariak, eta orduan hasi da sufritzen Thomas, beste ziklista askorekin batera.

Vineren lanari Ayusoren erasoak eman dio jarraipena. Ezin izan du tarterik ireki, berehala gainera etorri baitzaio Vingegaard. Gero Sepp Kuss (Jumbo) eta Marc Soler (UAE) saiatu dira ihes egiten, baina ez dira urrun iritsi. Kamna ere azken bi kilometroen barruan harrapatu dute, eta garaipena esprintean jokatu. Evenepoelek hartu du ekimena, eta inork ez du ezbaian jarri haren garaipena.

Etapa leunagoa jokatuko dute bihar, Andorra la Vella eta Tarragona artean. Hirugarren mailako bi mendate igoko dituzte 185 kilometroan, biak ere etaparen bigarren zatian. Irabazlea eguneko ihesaldian egon daiteke, baina tropelean itxaron eta mendateetan mugitzen diren ehiztariek ere aukeraren bat izan dezakete. Esprinter baten garaipena ere ezin da guztiz baztertu.


Summary: Kutxabankek inbertsio funts jasangarrien merkatuaren %14,5 du. Bankuak dituen bi produktu Europan gehien saltzen direnen artean daude

Kutxabank indarrak jartzen ari da funts jasangarrietara ahalik eta inbertsio gehiena erakartzeko, eta lortzen ari da hein batean, mota horretako funtsetan Espainiako Estatuan egiten diren inbertsioen %14,5 baititu. Datu hori are esanguratsuagoa da ohiko funtsen merkatuan duen pisuarekin alderatuta; izan ere, merkatu horretan %7,5ko kuota du horietan. Inbertsio funts jasangarrietan, beraz, kuota ia bikoitza du.

Bankuaren arabera, bezeroen eskura dituen 9. artikuluko bi produktu Europan gehien saltzen direnen artean daude: Kutxabank RF Helburu Jasangarria eta Kutxabank RV Helburu Jasangarria dira.

Hala ere, Kutxabankek adierazi du «jasangarritasunera lerrokatzea» ez dela berria, funts solidarioa duela hamazazpi urte atera baitzuten.

Kutxabanken arabera, urtearen lehen erdian inbertsio funtsetan harpidetza garbi gehien izan dituzten entitateetan bigarrena izan da Espainian eta Hego Euskal Herrian, beste 2.425 milioi euro lortu baititu, merkatuan egindako diru sarreren %16,3. Hala, Kutxabankek guztira 25.000 milioi euro dauzka inbertsio funtsetan banatuta.


Summary: Arabarrek penaltiz galdu dute, partidaren azken txanpan. Getaferen joko lehorrak erabat kutsatu du Alaves, eta partida itxia eta lehia handikoa osatu dute bi taldeek. Mayoralek sartu du gola 84. minutuan.

Dentistaren hitzordura joatea bezalakoxea da Getaferen zelaira bisita egitea, aurrez jakin baitezake batek zer topatuko duen gutxi gorabehera. Ezer atseginik nekez dentistarenean, eta Madrilgo taldearen berdegunean ere antzerako zerbait. Besteak beste, futbolean nahi bezala jokatzeko eta puntuak batzeko ez baita aproposena Getaferen etxea. Ohi bezala, gaur ere partida lehorra, itxia eta lehia handikoa planteatu du Getafek, eta Alavesek ez du gaitasunik izan tranpa horretatik ihes egiteko. Bi taldeek joko zuzena izan dute ardatz, eta defentsako lanari askoz erreparo gehiago jarri diote erasokoari baino. Lehen zatia bereziki itxia izan da, eta bigarrenean hobeto jokatu du Alavesek, baina ez du saririk jaso. Kontrakoa: penalti batek erabaki du neurketa, etxekoen alde. Zalantza handia eragin du penalti batek, hain zuzen. Halako partidatan gertatu ohi den moduan, akatsak garesti irten ohi dira, eta gasteiztarrei puntuak ihes egin diete azken txanpan.

Etorriko zenaren esperoan edo, lehenbiziko minututik agertu da Alaves lehiarako prest eta indartsu. Apur bat muzin egin dio baloia oinetan eduki eta jokatzeari, eta Getafek bezala, baloi luzeak jartzera bideratu du bere jokoa. Buruz buruko izugarria eduki dute jokalariek, eta jokoa kontrolatzeko, bereziki garrantzitsua zen bigarren jokaldietan adi egotea. Bada, Alaves dotore aritu da lan horretan, aldaratze gehienak jokalari gasteiztarren oinetan geratu dira. Defentsan bikain aritu da Luis Garcia Plazaren taldea, Latasa Getafeko aurrelariak ez baitu aukerarik izan arnasa hartzeko ere. Erasoan, berriz, Kike Garciarengana bideratu ditu baloi gehienak Alavesek, eta aurrelariak lan zikina bezain ona osatu du. Baina areatik urrun.

Laburbilduz, inspirazioari uko egin eta aurkariaren akatsaren zain aritu dira nor baino nor gehiago bi taldeak, eta Alavesek egin du akats larria, 26. minutuan. Gebarak, baloia atezainari eman nahian, Mayoral Getafeko aurrelariari eman dio, eta hark ez du aukera baliatu. Sivera atezainaren aurrean bakarrik gelditu, hari iskin egin eta jaurtiketa zutoinera bidali du. Abisua izan da gasteiztarrentzat. Erasoan zerbait gehiago egitea falta izan zaie arabarrei. Estrategia bidezko hainbat jokalditan saiatu dira, falta eta kornerretan, hain zuzen, baina antzu ibili dira Atsedenaldiaren atarian Riojak aukera polit bat eduki du, baina ez du asmatu.

Irekixeagoa izan da bigarren zatiaren hasiera. Noski, Getafek berak ere garaipena behar zuen jaitsiera postuetan lo egin ez zezan, eta etxekoen behar horrek apur bat alaiagoa bihurtu du jokoa. 47. minutuan, esaterako, oso gertu izan du gola Maksikovicek, baina haren burukadari ederki erantzun dio Siverak. Hurrengo minutuan beste arean erantzun du Kike Garciak. Ordura arteko xake partida aldatua zegoela begien bistakoa zen, eta horrek Alavesi egin dio mesede. Pixkanaka konfiantza hartuz joan dira jokalariak, eta minuturik onenetan murgilduta dira arabarrak. Bi hegaletatik ongi iristen ziren Getaferen areara, eta gola egiteko bi aukera eder izan dituzte. Abqarrek lehenbizi eta Alkainek gero ez dute asmatu.

Penalti inozoa Bazirudien berdinketa ontzat jo zezaketela bi taldeek azken txanpan, baina penalti inozo batek erabaki du guztia. Halako gidoietan aktore onenen pare sentitu ohi da Getafe, eta misterio handirik ez zuen erdiraketa bati ederki atera dio zukua Latasak. Buruz errematea egitera zihoala ukondoa jarri dio parean Abqarrek, eta epaileak ez du zalantzarik izan. Bada, Mayoralek arratseko gol bakarra egin du penalti puntutik, 84. minutuan. Erabakiak bere onetik atera du Alaveseko entrenatzailea. Hala amaitu da partida.


Summary: Hil egin da Buztintze-Hiriberrin izaniko istripuan larri kolpaturiko emaztea. 26 urteko emaztea hil egin da igandean gertaturiko istripuaren ondorioz. Baionako ospitalera eraman zuten.

Atzo arratsaldean hil zen 26 urteko emaztea, Sud Ouest egunkariak jakinarazi duenez. Joan den igandean, Buztintze-Hiriberrin (Nafarroa Beherea) bi autoren arteko istripua gertatu zen 12:00 aldera. Auto baten gidariak kontrola galdu omen zuen; kontrako bidera eramana izan zen, eta beste autoarekin buruz buruko kolpea hartu. Bigarren autoan zegoen familia zauririk gabe atera da.


Summary: Adostasun zabalik ezean, EH Bildu prest dago Hezkuntza Legea EAJrekin bakarrik onartzeko. Otegik esan du akordio zabal batek ezin duela «lege txar bat» egitera eraman. Ez du argitu bera izango den edo ez Eusko Jaurlaritzako lehendakarigaia, eta militantziaren esku utzi du erabakia.

Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari dira Hezkuntza Lege proiektua, eta lege hori adostasun zabal batekin onartzea nahi du EH Bilduk, «ahalik eta legerik onena izan dadin», Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak gaur Radio Euskadin esan duenez. Aitzitik, adostasun zabala lortzea posible ez bada, Otegik ziurtatu du EH Bildu prest dagoela EAJrekin bakarrik onartzeko. «Hori al da desiragarriena? Ziurrenik ez; hobe da hezkuntza lege bat adostasun handiagoarekin egitea, baina adostasun handiagoak ezin gaitu lege txar bat egitera eraman», azaldu du. Hezkuntza lege «on» baten alde lan egingo du EH Bilduk, uste baitu Araba, Bizkai eta Gipuzkoarentzat «proiektu estrategikoa» dela, baina Otegik ohartarazi du adostasun zabala bilatzeak ez duela helburu bakarra izan behar: «Denok egin beharko genuke ahalegin bat ulertzeko ahalik eta adostasun handienarekin egin behar dela, baina ahalik eta adostasun handiena lortze horrek ez gaitu eraman behar edozein lege egitera», azpimarratu du.

Espainiako Gobernua Bestalde, Espainiako legealdi berriari begira, EH Bilduko buruak uste du pisua izango duela lurralde ereduaren eztabaidak. Eta arlo horretan azaldu du ez dutela «dinamika malkartsurik» planteatuko, eta «lasaitasunez eta sakontasunez» egingo diotela aurre eztabaidari.

Espainiako inbestidura saioari begira, gogoratu du ez diotela bide emango eskuineko gobernu bati, eta ezkerreko gobernu bat babestuko dutela. Ezkerreko politikak egingo dituen gobernu bat behar dela uste du Otegik, eta hiru gai hartu beharko lituzke lehentasun gisa: espetxe politika, gizarte gaiak eta lurraldetasuna.

Lehendakarigaia Eusko Legebiltzarreko hauteskundeak izango dira datorren urtean, eta, horri buruz galdetuta, Otegik esan du EH Bilduk «irabazteko» asmoa duela, baina ñabartu du ez dutela «antsietaterik, ez obsesio berezirik, ezta presa berezirik ere». EH Bilduren lehendakarigaia nor izango den galdetuta, Otegik erantzun du garrantzitsuena ez dela hautagaia, baizik eta koalizioak egungo arazoei erantzuteko aurkeztuko duen programa. Ajuria Eneko hautagaia bera izan ote daitekeen ez du argitu, eta gaineratu du militantziak erabaki behar duela: «Jendeak erabaki behar du, EH Bilduren militantziak».


Summary: Jaurlaritzak hasiera eman dio legealdiko azken urte politikoari. Gobernuko ordezkariek gobernu kontseiluko lehen bilera egin dute Donostiako Miramar Jauregian.

Eusko Jaurlaritzak hasi du ofizialki legealdiko azken urte politikoa. Datorren urteko hauteskundeak zerumugan dituztela, Donostiako Miramar Jauregian elkartu dira Iñigo Urkullu lehendakaria eta Jaurlaritzako sailburu guztiak, baita haiei harrera egin dietenak ere: Eneko Goia Donostiako alkatea, Eider Mendoza Gipuzkoako diputatu nagusia eta Xabier Ezeizabarrena Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakaria.

Urte politikoko gobernu kontseiluko lehen bilera egin dute han. 10:30 pasatxo zirela hasi dira, kazetarien aurrean familia argazkia atera ostean. Banan-banan sartu dira Miramar Jauregira sailburu eta agintari guztiak. Oso goiz iritsi dira Donostiako alkatea eta zenbait sailburu. 10:00ak baino lehentxago heldu dira Ezeizabarrena eta Mendoza, baita Idoia Mendia, Iñaki Arriola, Gotzone Sagardui eta Olatz Garamendi sailburuak ere. Miramar Jauregira sartu diren azken sailburuak izan dira Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburua eta Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu eta Jaurlaritzako bozeramailea.

Miramar Jauregiaren inguruetan, paseoan zebiltzan herritarren eta bisitarien artean, gaur, kazetariak, argazkilariak eta ertzainak ere ibili dira. Agintariak heltzen hasi direnean, guztiak eraikineko atera gerturatu dira, eta zenbait bisitarik galdetu dute ea zer gertatzen den. Ertzain batek azaldu die Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, «el presidente del Gobierno Vasco», bertaratuko dela. Seguruenik, Jaurlaritza zer den jakin ez badakite ere, harridura aurpegia jarri dute, eta argazkiak atera eta atera hasi dira.

Sailburu eta agintari bakoitza bere autoan heldu da, eta, iristerakoan, txistulari talde batek eman diete ongietorria. Azkenik, guztiak atera dira Iñigo Urkullu lehendakariari harrera egitera. 10:15ean iritsi da, txistulariek Gora eta gora kantua jo dute, eta, kazetariei kasu egin ostean, jauregira sartu dira guztiak. Minutu batzuk geroago, berriro irten dira eraikinetik familia argazkia ateratzeko. Urkulluk, Mendozak, Goiak eta Ezeizabarrenak atera dute lehen argazkia. Gero, sailburu guztiak gehitu zaizkie, baina euria hasi du, eta argazkia atera bezain laster sartu dira eraikinera. Orduan ekin diote gobernu kontseiluaren urte politikoko lehen bilerari.


Summary: Victor Jara hiltzea egotzita, 25 urteko kartzela zigor irmoa ezarri diete zazpi militarri. Txileko Auzitegi Gorenak berretsi egin du aurreko kondena, kantaria bahitu eta hiltzeagatik jarritakoa. Pinocheten diktadurako krimen sinbolikoenetako baten auzia itxi dute epaileek. Zazpi militar horietako batek bere buruaz beste egin du epaiaren berri izan ondoren.

Txileko justiziak herrialdeko diktaduraren krimenik sinbolikoenetako bat zigortu du gaur, sententzia irmo batekin. Auzitegi Gorenak 25 urteko kartzela zigorra ezarri die zazpi militar erretiraturi, Victor Jara musikaria bahitzeagatik eta hiltzeagatik. Estatu kolpearen 50. urteurrenaren atarian iritsi da epaia —irailaren 11n beteko da mende erdi—, diktadura militarrari buruzko kontakizun ofizialak zein izan behar duen eztabaidan dela, gizarte giro polarizatu batean.

Auzitegiak baztertu egin ditu defentsak Apelazio Auzitegiaren epaiaren aurka aurkeztu zituen argudioak, eta frogatutzat jo du Raul Jofre Gonzalez, Edwin Dimter Bianchi, Nelson Haase Mazzei, Ernesto Bethke Wulf, Juan Jara Quintana eta Hernan Chacon Sotok kantautorea erail zutela, Kartzela Zerbitzuetako zuzendari Littre Quirogarekin batera.

Epaiaren berri izan ondoren, Chacon Sotok bere buruaz beste egin du. Santiagoko Las Condes auzoan bizi zen, eta, tokiko hedabideen arabera, atxilotzera joan zaizkionean egin du bere buruaz beste. Txilen giza eskubideen urraketez arduratzen den segurtasun indarren unitatea joan da haren bila epaia atera ondoren, Punta Peucoko espetxera eramateko. Atxiloketaren une batean botika bat hartzeko baimena eskatu du, eta, EFE albiste agentziaren arabera, une horretan egin du bere buruaz beste. 86 urte zituen.

«Gertaerak azaltzeko sentiberatasuna»

Txileko Justizia ministro Luis Corderok goraipatu egin du Gorenaren epaia «arazo prozesalera» ez mugatu izana. «Gertaerak azaltzeko sentiberatasuna izan du». Horrek balio handiagoa ematen dio sententziari, haren iritziz. «Epaiek ordain funtzioa betetzen dute errudunak kondenatzeaz gain biktimen historia kontatzen dutenean».

Jara bere herrialdeko eta Latinoamerikako kantagintza berriaren ikonoa zen, alderdi komunistako militantea, eta Salvador Allendek gidatu zuen ezkerreko gobernuarekin (1970-1973) kolaboratu zuen. 1973ko irailaren 12an atxilotu zuten militarrek, Estatuko Unibertsitate Teknikoan —bertako funtzionarioa zen—, estatu kolpea eman eta hurrengo egunean. Txileko Estadio Nazionalera eraman zuten handik, eta torturatu egin zuten. Hiriburuko estadioa kartzela eta tortura zentro gisa erabili zuten militarrek. 5.000 presotik gora itxi zituzten han. Gaur, Victor Jara estadioa du izana. Irailaren 16an aurkitu zuten musikariaren gorpua, Metropoliko Hilerritik gertu, lugorri batean botata, trenbide baten ondoan, beste lau gorpurekin batera. Ezkutuan lurperatu zuten handik bi egunera.

Sententziak jasotzen duenez, «pertsonal militarrak izaera publiko jakin bateko presoak identifikatu zituen, eta gainontzekoengandik banatu, eta, atxiloaldian, bai Victor Jara Martinez nahiz Littre Abraham Quiroga Carvajal atzeman zituzten militarrek». Epaiak azaltzen du «zaintza berezia» ezarri zietela biei, eta «atxiloaldi osoan eraso fisikoak eta hitzezkoak etengabe jasan» zituztela.

Epaileek aho batez adierazi dutenez, 1973ko irailaren 13tik 15era bitartean, militarrek galdeketak egin zizkieten Txileko Estadio Nazionaleko presoei, «aurretiko prozedura judizialik edo administratiborik gabe». Preso horien artean ziren Jara eta Quiroga. Gorenaren esanetan, galdeketa horiek ez ziren inon jasota utzi, ezta ustez leporatu zitzaizkien karguen edo nolabaiteko prozesu judizialen berri ere.

44 bala tiro

Jararen gorpuzkiak 2009ko ekainean desobiratu zituzten, Txileko justiziaren aginduz, eta omenaldi ofizial eta jendetsu batean eman zitzaien lur berriz, urte bereko abenduan. Omenaldian parte hartu zuen orduko presidente Michelle Bacheletek. Autopsiak erakutsi zuen Jarak 56 hezur haustura zituela, eta 44 bala tiro jaso zituela hil zutenean. Gorrotoaren aztarnak latzak ziren Quirogaren gorpuan ere. 47 hezur haustura eta 23 bala tiro. Jararen hilketa zen Txileko justiziak ixteko zituen auzirik garrantzitsuenetako bat.

Jararen «jardun artistikoa, kulturala eta politikoa» zigortu zuten diktadurako militarrek, Gorenak epaian esan duenez. Aldiz, Quirogaren kasuan, Roberto Viaux armadako jeneral zenak espetxean tratu txarra jaso izanaren erantzule egin zuten. Jeneral horrek estatu-kolpe saiakera bat gidatu zuen 1969an. Jarak 40 urte zituen hil zutenetan, eta Quirogak, 33.

Bere azken kantu poema preso zegoela idatzi zuen Jarak. Somos cinco mil [Bost mila gara] edo Estadio Chile [Txile Estadioa] izenez ezagutzen da. Kantautore latinoamerikarra El derecho a vivir en paz [Bakean bizitzeko eskubidea] eta Te recuerdo Amanda [Oroitzen zaitut Amanda] abesti ezagunen egile ere bada.

Augusto Pinochet jeneralaren diktadura militarrak hamazazpi urte iraun zuen (1973-1990), eta 3.200 opositore baino gehiago hil zituen. Biktimak, orotara, 40.000tik gora izan ziren, eraildakoak, desagerrarazitakoak, torturatuak eta preso politikoak barne.


Summary: Semilla legez kanpo utzi du behin-behinean Guatemalako Hauteskunde Auzitegi Gorenak. Presidentetzarako bozak irabazi eta astebetera heldu da Gorenaren ebazpena. Erabakiaren aurretik, hauteskundeen emaitzak ontzat jo dituzte. Alderdi aurrerakoiak babes errekurtso bat aurkeztuko du, «jazarpen politikoari amaiera emateko».

Semilla mugimendua gailendu zen duela astebete Guatemalako presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulian, botoen ia %61 lortuta, eta, atzo, Hauteskunde Auzitegi Gorenak baliozkotzat jo zituen boz horiek. Bide horretan, alderdi aurrerakoi horretako Bernardo Arevalo soziologoari eman zion presidente hautetsiaren kargua, eta Karin Herrera zientzialariari presidenteordearena. Erabakiaren berri eman baino minutu batzuk lehenago, ordea, Erdialdeko Amerikako herrialde horretako Herritarren Erregistroak —Goreneko organo bat da— legez kanpo utzi zuen Semilla mugimendua, behin-behinean, Fredy Orellana epaileak uztailaren 12an emandako agindu judizial bati erantzunez, alderdiak ustez 2017 eta 2018 artean jasotako sinadura faltsuengatik.

Ikusi gehiago: Bernardo Arevalo aurrerakoiak irabazi ditu Guatemalako bozak

Arratsalde zoroa izan zuten atzo Hauteskunde Auzitegi Goreneko magistratuek —Euskal Herrian goizaldea zela—. Hasieran, hauteskundeei buruzko agerraldi batera deitu zuten, baina, gero, bertan behera utzi eta 19:00ak arte atzeratu zuten; azkenean, 18:00ak aldera egin zuten, eta bigarren itzuliko emaitzak ontzat jo zituztela adierazi zuten, adostutakoa indarrean jartzeraino. Horiek hala, Gorenak Arevalo Guatemalako Errepublikako presidente hautatutzat eman zuten, eta kargu hori datozen lau urtetarako eman zitzaion.

Magistratuak prentsaurrekoa ematen ari zirenean heldu zen Semilla behin-behinean legez kanpo uzteko erabakia, Efe berri agentziak baieztatu zuenez. Agerraldi horretan, magistratuek esan zuten ez zeudela ebazpenaren jakinaren gainean. Erabaki horrek, zehazki, hauteskundeetako emaitzak ofizialtzea eragotzi zuen. Arevalok eta Herrerak kritikatu egin dute ebazpena, eta helegitea jarriko dute. «Hemendik aurrera, ezerk ezin du legez eragotzi 2024ko urtarrilaren 14ko kargu hartzea. Garai historikoa da hau», esan zuen Semillako buruak. Era berean, Herrerak adierazi zuen ebazpen hori «guztiz baliogabea» dela zuzenbide estatuan.

Ikusi gehiago: Guatemalan aldaketarako aukera dute

Horrez gain, Semillak babes errekurtso bat aurkeztu zuen Goreneko bigarren aretoan, Orellana epailea eta Rafael Curruchiche fiskala buru izan dituen «jazarpen politikoari» amaiera emateko. Alderdiaren esanetan, epaitegiak prozesu egokiaren bermeak urratzen dituzten «legez kanpoko ekintzak egin ditu, eta defentsarako eskubidea eta benetako babes judiziala urratu».

Bestalde, AEE Amerikako Estatuen Erakundeak gaur salatu duenez, Semilla mugimenduaren kontrako ebazpenak ez du «behar bezala frogatutako oinarririk edo arrazoirik», eta Guatemalako Konstituzioaren printzipioak eta nazioarteko arauak «urratzen» dituela ohartarazi du. AEErentzat, Hauteskunde Auzitegi Gorenaren Herritarren Erregistroak «bertan behera utzi nahi ditu» alderdi politiko horrek dituen eskubideak, «herritarren babes zabala» izan duela aintzat hartuta. Beraz, erakundeak uste du «legearen gehiegizko interpretazioa» izan dela.

Prensa Libre Guatemalako egunkariak zenbait adituren adierazpenak jaso ditu, eta, haien eta herrialdeko legearen arabera, Semilla Mugimendua behin-behinean legez kanpo uzteak arazoak sor diezazkieke alderdi horretako diputatuei Kongresura heltzeko. Datozen egunetan, Hauteskunde Auzitegi Gorenak erabaki bat hartu behar du, atzo harturiko ebazpena berresteko eta atzera botatzeko.

Joan den uztailaren 12an, Curruchichek eskatu zuen Semilla legez kanpo uzteko, Orellana epailearen eskaerari erantzunez. Fiskaltzak zioen herritarren sinadura bilketan ustezko irregulartasunak izan zirela 2017 eta 2018 bitartean Semillak alderdi gisa izena emateko. Fiskaltzaren arabera, hemezortzi hildakoren izenak ageri ziren alderdiko afiliatuen milaka sinaduren zerrendan; beste 319k, berriz, ez zuten identifikazio agiririk.

Ildo horretan, fiskaltzak 24 ordu eman zizkion hauteskunde batzordeari ebazpena betetzeko, eta batzordeak berak baieztatu zuen Arevalo eta UNE Itxaropenaren Nazio Batasuna alderdiko buru Sandra Torres kontserbadorea bozen bigarren itzulian lehiatuko zirela. Halere, egoerak sumindura eragin zuen guatemalarren artean, eta Semillaren aldeko protestak egin zituzten. Ezkerreko olatua handitu egin zen bozen atarian, Arevalo erraz nagusitzeraino. 9,3 milioi herritar zeuden bozkatzera deituta, eta horietatik lau milioi inguruk eman zuten botoa (%45ek). Semillako hautagaiak 2,4 milioi boz lortu zituen; Torresek, 1,5 milioi.

Hauteskunde gau hartan, hautagai eskuindarrak ez zituen emaitzak onartu, eta prozesu judizialaren inguruan dituen zalantzak azpimarratu zituen, bai eta Guatemalako fiskaltzak Semillarekin lotutako ustezko irregulartasunak ikertu behar dituela ere; Torresek, ordea, ez du afera horren inguruko froga bakar bat ere plazaratu. Bien bitartean, mugimendu aurrerakoiaren aurka abiatutako ikerketak bere horretan jarraitzen du.


Summary: Donostiako Udalak ez du euskararik eskatuko bi zuzendari postutan. LAB sindikatuak salatu du Donostiako Udalak salbuespenezko prozedura bat abiatu duela bi zuzendari izendatzeko. Ez dute udal langileak izan beharko, eta ez dute euskararen ezagutza ziurtatu beharrik izango.

Donostiako Udaleko zuzendari izan nahi duenak udal langilea izan behar du, eta euskara maila jakin bat eduki —hirugarren profila edo C1a, normalean—, besteak beste. Hala ere, hori arautzen duen legeak badu salbuespen bat, eta baliatu egin du Donostiako udal gobernuak. Hain zuzen, udaleko osoko bilkurak «erabaki arrazoitu baten bidez» zehaztu dezake zuzendari postu bat udal langilea ez den pertsona bati ematea; kasu horretan, funtzionarioek bete behar dituzten baldintzak bertan behera geratzen dira, baita hizkuntza eskakizunak ere. LAB sindikatuak salatu du salbuespenezko prozedura hori ireki duela udalak Osasun eta Ingurumen zuzendaria eta Pertsonen Kudeaketarako zuzendaria izendatzeko. «Udal gobernuak ez du bermatzen apetaren arabera izendatuko dituen zuzendari horien euskararen ezagutza», salatu du LABek.

Udalak oraindik ez du iragarri zeintzuk izango diren zuzendari horiek, baina, LABek ohartarazi duenez, ez dute euskaraz jakin beharko. «Azken hiru hamarkadetan udal langileen euskalduntzearen esparruan eginiko ahaleginak zapuztuko dira, zuzendari ez-euskaldun batek euskaldundu diren langile guztiak espainolez lan egitera derrigortzen dituelako», nabarmendu du sindikatuak.

Ekonomia, Tokiko Enplegu eta Ekologia zinegotzi ordezkariak —PSE-EEko Marisol Garmendiak— eta Pertsonen, Kudeaketa Ekonomikoaren eta Aurrekontuen zinegotzi ordezkariak —EAJko Kerman Orbegozok— egin dituzte ja bi zuzendari horiek salbuespenezko prozeduraren bitartez izendatu ahal izateko justifikazio txostenak, LABek esan duenez. Udaleko osoko bilkurak onartu beharko ditu.

Donostiako Udaleko LAB sindikatuko Sail Sindikaleko kide Joseba Alvarezek azaldu du udal langile bat barne sustapenaren bidez zuzendari bihurtzen bada erretiroa hartu arte mantentzen dela postu horretan. Erantsi du, ordea, ez dela gauza bera gertatzen udal langile izan gabe zuzendari bihurtu direnekin; legealdiak irauten duen aldian baino ez dute mantentzen zuzendari postua. Alvarezek azaldu du Osasun eta Ingurumen zuzendaria eta Pertsonen Kudeaketarako zuzendaria erretiroa hartzekoak direla, eta haien postuak betetzeko barne sustapeneko prozesu bat abiatu beharrean —kasu horretan, postuari dagozkion eskakizun guztiak bete beharko lituzkete hautagaiek—, salbuespenezko prozedurari ekin diotela.

«Kanpoko norbait sartu daitekeenez gero, kanpotik dakarten norbaitekin lehiatu behar dute udal barruko langileek. Gainera, kanpotik datorrenak ez ditu baldintza horiek bete behar. Barne garapenerako arazo bat da horrela jokatzea, eta, zuzendaria bere postuaren jabe egingo ez denez, ez da egonkortuko zuzendaritza postu hori postu organiko bezala», gaitzetsi du Alvarezek.

Hizkuntza eskakizunak

Nabarmendu du salbuespenezko prozeduraren bidez hautatutako zuzendariak ez dituela hizkuntza eskakizunak bete behar, eta horrek eragina izan dezakeela haiek zuzentzen dituzten sailetako hizkuntza ohituretan: «Donostiako Udalak 30 urte pasatu ditu langileak euskalduntzen; azkenean, langileak euskaldundu dira; eta, adibidez, Osasun eta Ingurumen Sailean eta Pertsonak Kudeatzekoan langile askok eta askok hirugarren edo laugarren hizkuntza eskakizuna daukate. Bat-batean, haiei gainetik jar diezaiekete haien arduradun zuzena izango den eta euskara ez dakien zuzendari bat. Orduan, automatikoki, hierarkiaren eta barne funtzionamenduaren arabera euskarazko funtzionamendu guztia oztopatu egiten da. Zergatik? Arduradun nagusiak ez daukalako hizkuntza eskakizunik».

Gaur egun, Pertsonak Kudeatzeko Sailean, erretiroa hartzear den zuzendariak euskaraz badaki, hirugarren hizkuntza eskakizuna badauka, eta haren menpe dauden langile gehienek ere badaukate, Alvarezek azaldu duenez: «Udaleko betiko langileak dira, euskaldunduz joan direnak. Sailak ez du lan egiten euskara hutsez; hori esatea gehiegi litzateke. Baina ez dute inolako arazorik euskaraz funtzionatzeko».

Ingurumen Sailean, berriz, orain arte zegoen zuzendariak ez zekien euskaraz; «ez zuen ezta ulertzen ere», esan du Alvarezek. Saileko langile gehienek euskara menperatzen dutela esan du, baina zuzendariak ez zekienez, lan funtzionamendua erdalduna izan dela orain arte. «Ingurumen Sailean egon den arazo larri bat izan da zuzendariak euskaraz ez jakitea, eta orain, berritzeko aukera dagoenean eta berriari euskara eskatzeko aukera dagoen momentuan, kontrako bidea egin dute», gaitzetsi du Alvarezek.


Azken txanpan eta etxeko lanak egiteke

Summary: Azken txanpan eta etxeko lanak egiteke. Hezkuntza Legea eta Memoria historikoaren Legea onartzeko ditu Eusko Legebiltzarrak, eta legegintzaldia azken txanpan sartu da. Urtebete baino gutxiago falta da Eusko Legebiltzarrerako bozetarako, eta hilabete gutxi daude etxeko lan horiek egiteko.

Eusko Jaurlaritzaren legealdia azken txanpan sartu da. Iñigo Urkullu lehendakariaren eskuetan dago bozetarako deialdia egitea, baina, beranduenez, 2024ko uztailean izango dira Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak; hau da, hamar hilabete inguru barru. Pandemiaren aroak erabat baldintzatu du Gasteizko gobernuaren eta legebiltzarraren jarduera politikoa, eta, ohartzerako, hauteskunde aroan sartu dira buru-belarri alderdiak. Lehenik udal eta foru hauteskundeak iritsi ziren, maiatzaren 28an, eta Espainiako Gorteetarako deialdia ondoren, uztailaren 23an.

Kontua da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrentzat garrantzitsuak diren zenbait lege onartzeke daudela oraindik, tartean Hezkuntza Legea, Memoria historiko eta demokratikoaren Legea eta Klima aldaketaren Legea. Epeak estutzen hasi dira —urtarrilean ez dago jarduerarik Gasteizko ganberan—, eta hilabete gutxian jarduera politiko bizia egon beharko da Legebiltzarrean lege horiek guztiak onartuko badituzte.

Ikusi gehiago: Adostasun zabalik ezean, EH Bildu prest dago Hezkuntza Legea EAJrekin bakarrik onartzeko

Gainera, bada Jaurlaritza kezkatzen duen beste aldagai bat egutegiari lotua: Espainiako Gobernuaren osaketa. Pedro Sanchez buru izango lukeen gobernu bat osatuko balitz, Urkulluk izkin egingo lioke arazo gehigarri bati: Espainiako Gorteetarako hauteskundeak berriz egiteari. Lehendakariarentzat ez bailitzateke ez errazena ez egokiena Espainiako Gorteetarako beste deialdi baten ondotik txertatzea legebiltzarrerako bozen 2024ko deialdia; tramitean dauden ekimen legegileak burura eramatea are zailagoa litzateke. Europako Parlamenturako hauteskundeak, berriz, ekainaren 6tik 9rako tartean egingo dira, eta ekainaren 9a hautagai sendoa da, hedabide batzuek kaleratu dutenez, bi hauteskunde deialdiak bateratzeko: Europakoak eta Eusko Legebiltzarrekoak.

Horiek horrela, legebiltzarrerako bozen gertutasunak erabaki garrantzitsuak hartzera bultzatuko ditu alderdiak datozen hilabeteetan, hasteko lehendakarigaiak izendatzeko. Alderdi barruan hartuko diren deliberazio oinarrizko horiek ere itzal luzea izan daitezke legebiltzarrean onartu gabe dauden lege horiei begira. Izan ere, datorren urteko hauteskunde kanpainaren kontakizunak egituratzeko oztopo edo akuilu bihurtuko dira lege horiei begira erabakitakoak, eduki garrantzitsuak arautuko baitituzte, Hezkuntza Legetik hasita.

Hauteskundeen itzalean

Alderdiak tentu handiz aztertzen ari dira egungo aro politikoa, aldaketa sakonak gertatu baitira azken bi hauteskunde deialdietan. EH Bilduk hazkunde handia izan du, eta EAJk milaka boto galdu ditu deialdi horietan. Ziklo politiko berri bati buruz hitz egiten hasi den honetan, jeltzaleek eta koalizio subiranistak nagusitasuna dute jokoan 2024ko bi deialdietan. Ziurgabetasun handiko jokaleku horretan, zuhur jokatu beharko dute alderdiek babesten dituzten eta ez dituzten legeei dagokienez. Handik gutxira boto emaileen epaia iritsiko baita.

Batera edo bestera, hamalau lege eta arau daude agendan onartzeke, baina Hezkuntza Legea da hilabete batzuk barru amaituko den legealdiari neurria emango diona, hein handi batean. Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz baikor azaldu da ertz sakon eta ugariko legearen onarpenari buruz galdetu diotenean, betiere indarrean den legealdiaren barruan kokaturik. Hezkuntza Legearen tramiteak aurreko legealdian abiatu zituzten. Atzerapen eta luzapen ugari izan ditu bidean: 2022an aurkeztu behar zuen gobernuak lege proiektua, eta 2023ko apirilean aurkeztu zuen, maiatzaren 28ko bozen atarian.

Izan ere, Jaurlaritzaren alde jeltzaleak arazo garrantzitsuak ditu bere bazkide PSE-EErekin, eduki hori dela eta. Besteak beste, aurrerantzean euskarak hezkuntzan izango duen presentziak kezkatzen du PSE, hizkuntza ereduak alegia. EH Bildu eta EAJ prest azaldu dira, ordea, lege hori aurrera ateratzeko, gizartearentzako eta euskararen geroarentzako funtsezkotzat jotzen baitute. Dena den, ikusteko dago alderdiek gutxieneko adostasuna lortzerik izango ote duten legeak jasotzen dituen eduki horietan, eta Gasteizko ganbera desegin aurretik gehiengo bat osatuko ote den legea onartu dadin.

Alderdiek lege proiektuaren inguruan esandakoak aintzat hartuz, aurreikus daiteke osoko zuzenketa batzuk egongo direla legea onartzeko prozesuan, eta tramitazioa are gehiago luza dezake egoera horrek. Horregatik, ezin da baztertu Hezkuntza Legea 2024ko bigarren erdian abiatzekoa den legegintzaldira atzeratzea, Bildarratzen baikortasuna baikortasun.

Memoria demokratikoa

Zain dagoen beste lege garrantzitsu bat Memoria demokratikoaren Legea da. Haren aurreproiektua aspaldian idatzi dute, eta Gobernu Kontseiluak onartu du jada. EH Bilduk ekarpen handia egin dio lege proiektu horri, eta gobernua osatzen duten bi alderdiekin, EAJrekin eta PSE-EErekin, legea babestuko duela adostuta dauka ekainaz geroztik. Arau horren bidez, giza eskubideen urraketak ikertuko dituzte zientzialariek: 1936tik 1978rako tarte historikoan, 36ko gerran eta frankismo garaian gertatutakoak. Litekeena da hilabete gutxian onartzea, Elkarrekin Podemos ere prest azaldu baita horretarako.

Tramitean dauden arauen artean, bada beste lege bat ere azpimarra merezi duena: Klima aldaketaren Legea. Trantsizio ekologikoa arautzeko lege proiektuak maiatzean jaso zuen gobernuaren oniritzia. 2050. urterako neutraltasun klimatikoa lortzea du helburu nagusi, baina oposizioko taldeek ez dute oraindik gizarteratu modu argian lege horren inguruan zein jarrera izango duten. EH Bilduk helarazi du jatorrizko idatzia «labur» geratzen dela, eta uste du «aurrerapauso handiagoa» eman behar duela Gasteizko ganberak.


Summary: Zizare bat bizirik topatu dute emakume baten burmuinean. Gisa horretako kasu bat topatzen den lehen aldia da. Zortzi zentimetro neurtzen zituen animaliak, eta gorrixka zen. Australiako suge baten gorotzetatik kutsatu zen pazientea.

Australiako zientzialari talde batek zortzi zentimetroko zizare bat bizirik topatu du emakume baten burmuinean. Erregistratu den gisa horretako lehen kasua da. Pazienteari iaz egin zioten ebakuntza, Canberra hiriburuan, eta kaltetuta zuen burmuinaren ataletik atera zioten, aurrealdeko eskuin lobulutik. Orain, ongi indarberritzen ari da.

Ezustekoa izan zen. Ebakuntza egin zuen doktoreak egin du aitortza: «Ez, ez zen espero genuena. Guztiok zur eta lur geratu ginen». Pazienteak, 64 urteko emakumeak, sintoma nahasketa arraroa zuen. Tripako mina izaten zuen, gauez izerditan eztulka jarduten zen, eta depresioa eta oroimen arazoak ere bazituen. 2021. urteko urtarrilean ospitaleratu zuten, eta, probak egin ostean, ondorioztatu zuten ezohiko lesio bat zuela burmuinaren aurrealdeko eskuin lobuluan.

Dena den, 2022ko ekainean egin zioten biopsiara arte ez zuten jakin zein zen gaitzaren jatorria. Medikuek azaldu dutenez, litekeena da parasitoak bi hilabetez biziraun izana emakumearen burmuinean.

Zizarea, emakumearen burmuinetik atera ostean.ANU

Zizarea topatu zuen neurozirujauak kontatu du ebakuntzan bizi izan zuena. Kaltetuta zegoen burmuinaren zatia ukitu bezain pronto nabaritu zuen zizarea. «Matxardak hartu, eta atera egin nuen. Pentsatu nuen: baina zer kristo da hau? Mugitzen ari da!». Bertan zeuden mediku guztiak shock egoeran geratu ziren, parasitoak mugitzen jarraitzen zuen bitartean. Inork ez zuen espero burmuinean egongo zen arazoa zizare bat izango zenik. Kolore gorrikoa zen, eta zortzi zentimetro neurtzen zituen.

Sugeen gorotzetatik

Emakumeari topatu dioten zizarea (Ophidascaris robertsi) ohikoa da diamante pitoietan, Australiaren luze-zabalean aurki daitekeen suge batean. Usteen arabera, suge horietako batek gorotzetan kanporatutako zizare batekin kutsatu zen pazientea. Kozinatzeko erabili zituen laku batean bildutako sastraka batzuk, eta haiek sugeen gorotzekin kutsatuta egon zitezkeela diote adituek.

Osasungintzaren ikuspegitik, medikuek esan dute kasuak erakusten duela geroz eta ohikoagoa dela animalien infekzioak gizakiei kutsatzea.


Summary: Traktoreekin blokeatu dute Baionako errepidea, Olharen salmenta salatzeko. Bukatu da Senpereko (Lapurdi) Olha etxaldearen salmenta espekulatiboa salatzeko abiatu zen okupazioa. Baionako eta Donibane-Lohizuneko (Lapurdi) errepideak blokeatu dituzte, protestan.

Baionako bideetan auto ilarak erraz sortu ohi dira, batez ere Leroy Merlin saltokiko biribilgunean. Ilara horiek, fenomeno baten isla dira: hirian barna, eta harago ere, geroz eta eraikin gehiago sortzen ari dira, geroz eta jende gehiagori harrera egin ahal izateko; alta, horren parean, gazteek eta beste anitzek ezin dute etxebizitzarik atzeman, karioegia baitzaie. Hori ez ezik, laborantza lurrekin ere arazoak sortzen dira, salmenta espekulatiboen harira haien laborantza funtzioa, hain zuzen ere, galtzen baitute usu. Bertako elkarte eta kolektiboak erantzunak atzematen saiatzen dira, auto ilara oraindik gehiago sortuz, batzuetan, jendeen atentzioa pizteko. Gaur, adibidez, hitzordua 10:00etan emana zuten Baionan eta Donibane-Lohizunen, Senpertarren kolektiboak, ELBk, Lurzaindiak eta Ostia kolektiboak.

Senpereko (Lapurdi) Olha etxaldearen okupazioaren bultzatzaileak izan dira lau talde horiek: joan den ekainaren 27tik geroz, gaur arte, bi hilabetez, Senpereko etxe bat okupatu dute, Ipar Euskal Herriko biztanleen laguntzaz eta sostenguz. Jabearekin eta eroslearekin abiatu zituzten elkarrizketak ezerezean gelditu ondotik, jabeek 1,3 milioi euroko prezioa iragarri zuten salmentarako. Gaur, okupazioaren bukaera iragarri dute, salmenta gauzatu dela eta.

Egoera desblokeatzeko, bideak blokeatu

Banderolak beso azpian, Baionako Leroy Merlin biribilgunean bildu dira ehun bat militante, eta mezuak zabaldu dituzte: «Egiazko laborantza herrikoi baten alde», irakurtzen ahal zen; edo, «Espekulazioa, Euskal Herriko minbizia». Aldarriz jantzirik, errepideraino hurbildu dira; baina, ekintza abiatu dutenerako, jadanik autorik ez zen gehiago. Erraterako, hamarnaka jendarmeria furgoneta, ehunaka polizia eta Errepublikako Segurtasun Konpainia (CRS) andana bat agertu dira goiz-goizetik, autobide irteera eta bideak blokeatuz, militanteak aitzin.

Hala, biribilgunea hutsik geratu da, alde batetik zein bestetik, ondoko biribilgunea arte, 300 bat metrora. Hala ere, ekintzak bere efektua izan du, zeren Baionako biribilgune nagusienetarikoa da Leroy Merlinekoa, eta jende anitzi bidea kaltetu diete. Gainera, militanteak alde batetik zein bestetik autoetara hurbildu dira esku orriak banatzeko eta auto gidariek banderak ikus zitzaten.

Ekintza hasi eta 40 bat minutura, hogei bat traktore iritsi dira, azkenean; Poliziak geldiarazi ditu metro batzuk lehenago, protesta oztopatuz. Hala ere, heldu dira, beste militanteen txalo artean. Eta hasi dira oihuka: «Lurrak, laborarientzat! Euskal Herria, ez da salgai!». Ordura arte aldarrien zain izan balitz bezala, Poliziaren helikopteroa abiatu da momentu horretan, oihuak tapatuz.

Dena dela, ekintzak aitzina jarraitu du, eta ordu bat iragan ondoren, Dominika Ameztoi Lurzaindiako buruak eta Filipe Laskarai militanteak hitza hartu dute. Azkenak zehaztu du gero: «Hala ere, borrokak segitzen du. Politikoak, hautetsiak deitu ditugu, haien ardurak har ditzaten, zeren eta badute haien rola betetzeko borroka horretan. Halako aferetan beti parean aurkituko gaituzte!». Gazteagoentzat ere espekulazioaren eta laborantza lurren «ebasketak» oso kezkagarriak dira. Annabelle Meyer ELB Gaztekoa da, eta laborari gisa instalatzen ari da. «Jin naiz traktorearekin, laborari lankideekin manifestatzera, eta erakustera ez garela ados gertatzen ari denarekin. Enetzat problematikari lekua egiten diogu kalean ere, gure aldarriak entzunaraziz».


Summary: Londresek EBko elikagaientzako mugako kontrolak atzeratu ditu. Inflazio handiari aurre egiteko hartu du neurria. 2024ko urtarrilean sartuko da indarrean, eta ez urriaren 31n, aurreikusita zegoen bezala

Erresuma Batuak berriz atzeratu du Europako Batasunetik esportatutako elikagaientzako mugako kontrolak ezartzea. Horren bidez, enpresei «aldaketarako prestatzeko denbora gehiago» eman nahi die, eta, batez ere, herrialdeko inflazio handiari aurre egin nahi dio. Kontrolak urtarrilean hasiko dira, eta ez urriaren 31n, aurreikusita zegoen bezala.

Erresuma Batuak 2021eko urtarrilean utzi zuen merkatu komuna, eta bost aldiz atzeratu du elikagaientzako aduanak jartzea. Aitzitik, Bruselak berehala jarri zituen aduanak Erresuma Batutik EBra garraiatzen diren salgaientzat.

Londresek uste du kontrolekin lotutako tramite burokratikoek jakien prezioak garestitu ditzaketela, EBtik datozen produktuen eskaintza murriztuko delako. Brexit-aren lehen hilabeteetan eta pandemia garaian, hornidura arazoak egon ziren Erresuma Batuan; gaur egun ez dago halakorik, baina elikagaiak asko garestitu dira. Iazko udazkenean eta aurtengo neguan %10-11 artean kokatu zen inflazioa. Azkenengo hilabeteetan, behera egin du —%6,8ra uztailean—, baina, hala ere, gobernua kezkatuta dago oraindik ere, eta mugako kontrolak atzeratzea erabaki du.

Dena den, enpresak kexu dira atzerapenek desabantailan jarri dituztelako herrialdeko ekoizleak EBkoen aldean. Gobernuaren datuen arabera, Erresuma Batutik Europarako elikagaien esportazioak %50 murriztu dira. «Uste dut kontrolek onura handiak ekarriko dizkiotela Erresuma Batuko ekonomiari eta merkataritzari. Trantsizio honetan, gobernua prest egongo da enpresak laguntzeko», adierazi du Lucy Neville-Rolfe Kabinete ministroak.

Gobernuaren planen arabera, EBtik Erresuma Batura esportatutako arrisku ertaineko elikagaiek —haragia, esnekiak eta arraina— eta arrisku handikoek aduanako kontrolak pasatu beharko dituzte urtarriletik aurrera, eta Erresuma Batuko osasun baldintzak bete beharko dituzte. Apiriletik aurrera kontrol gehiago ezarriko dituela iragarri du, eta horiek EBko inportazio guztietara zabalduko direla 2024ko urrian.

Otsailean, Rishi Sunak lehen ministroak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak Ipar Irlandari buruzko akordioa itxi zuten. Brexit-a ezartzeko azken oztopo nagusia bihurtu zen, eta Londresen eta Bruselaren arteko tentsio iturri bihurtu. Ipar Irlanda EBren aduana batasunean geratu denez —Stormonteko akordioa errespetatzeko—, auzia zen nola bateratu hori Erresuma Batuaren batasunarekin.

Azkenean, bi bideko sistema bat adostu dute: berdea, Ipar Irlandan geratuko diren produktuentzat, eta gorria, Irlandako Errepublikara bidaliko dituztenentzat. Hau da, Bide Berdetik pasatuko direnek ez dute kontrolik pasatu beharko, eta Bide Gorritik pasatuko direnek, bai.