Summary: Koronabirusaren lehen kolpea Euskal Herrian: 2.152 hildako lau hilabetean. Martxoaren 1etik ekainaren 30era, lau hilabete. Neguaren azken hondarra, eta udaberri guztia. Koronabirusaren pandemiak hankaz gora jarri du Euskal Herria, eta bizimoduak astindu ditu. Pandemiaren lehen olatuaren balantzea egin du BERRIAk, hemezortzi grafiko eta hamazazpi galdera hauekin.

Martxoaren hasieratik ekainaren 30era, BERRIAk egunero berritu ditu grafiko interaktibo hauek, erakusteko koronabirusaren pandemia zer-nolako eragina izaten ari zen Euskal Herrian eta Munduan, eta jakiteko zein zen momentu bakoitzeko egoera. Lau hilabete izan dira, otsailaren 28ko gauean Euskal Herriko lehendabiziko bi kasu positiboak agertu zirenetik. Maiatzerako pandemiaren daturik okerrenak pasatzen hasiak ziren, eta ekainean konfinamendua bukatu zuen Euskal Herriak.

Gaitza eta Euskal Herria beste fase batean sartu dira orain, eta udan grafiko horiek eguneratzeari utzi dio BERRIAk; tokiko agerraldiak pizten ari dira orain, eta unean uneko egoeraren araberako azterketa egingo du aurrerantzean. Lau hilabete hauek, halere, aukera ematen dute pandemiaren lehen olatuaren balantzea egiteko eta galdera batzuk erantzuteko.

Martxoaren 1etik ekainaren 30era, instituzioek zabaldutako datu ofizialen arabera, 2.152 gaixo hil dira COVID-19aren ondorioz Euskal Herri osoan; 55 eserlekuko 39 autobus beteko lituzkete. Dena den, zalantzan dago datu hori, PCR azterketa bat egin eta horretan positibo eman ondoren 60 eguneko epean hil direnak soilik agertzen direlako estatistika ofizialetan, eta beren etxean, zahar etxeetan eta erietxeetan inolako testik egin gabe hil direlako gaixo asko. Ehunka gehiago izan daitezke koronabirusaren eraginez hildakoak, beraz. Eusko Jaurlaritzak esana du ikertu egingo duela zein den datu erreala, eta uztailean hasi da alderatzen hilabeteotan hil diren pertsona guztien heriotza aktak eta historia klinikoak.

Bai, nabarmena. Batez ere, martxo erditik aurrera eta apirilean. Maiatzean, gutxitu egin dira heriotzak, eta ekainean, gehitu: egun batzuetan, normalak diren heriotza kopuruen batezbestekoen azpitik ere bai. Baina martxoko eta apirileko heriotza kopuruak normalak izan ohi diren datuen oso gainetik ibili dira. INE Espainiako Estatistika Institutuak biltzen ditu hildako pertsona guztien datuak, erregistro zibiletako aktak erabiliz. Martxoaren 30etik apirilaren 5erako astean jo zuten goia heriotza kopuruek —Gipuzkoan, astebete geroago—. Azpiko grafikoan ikus liteke 2010etik 2020ko uztailaren 5 arte astez aste zenbat pertsona hil diren Hego Euskal Herrian.

Koronabirusak ez du eragin bera izan probintzia eta eskualde guztietan, eta hori agerikoa da grafikoetan ere. Araban eta Nafarroan, gaitzak gogorren jo zuen garaian, bikoiztu egin zen normalean izaten den heriotza kopurua. Bizkaian, zerbait txikiagoa izan da heriotzen tasa, eta Gipuzkoan, are txikiagoa. Ipar Euskal Herriko hiru probintzietan, berriz, hamar hildakoren berri soilik eman dute, eta intzidentzia oso eskasa izan da, baina datu ofizialik ez dago.

Azpiko hiru grafikoek argi erakusten dute ezetz: hainbeste heriotza izan den beste martxorik eta beste apirilik ez da gertatu azkeneko berrogei urteotan, Hego Euskal Herrian: 2020ko martxoa bezalakorik ez da izan, eta 2020ko apirila bezalakorik ere ez. Estatistika zerbitzuek bere estrapolazioak egiten dituzte, kalkulatzeko zenbat heriotza gertatuko diren egun, aste, hilabete eta sasoi bakoitzean, eta ustez hil behar zutenak baino askoz pertsona gehiago hil dira bi hilabete horietan. Maiatzeko datua bestelakoa da: azkeneko urteetako joerara itzuli da heriotzen kopurua, eta, are gehiago, espero baino heriotza batzuk gutxiago gertatu direla ere suma liteke.

Hondarribiko (Gipuzkoa) Juan Sebastian Elkano hostala, apirilaren 15ean. Iheslariak hartu ditu krisi garaian. ANDONI LUBAKI / FOKU

Beste datu iturri batzuk aintzat hartzen badira, txosten ofizialetan ageri direnak baino 500 bat heriotza gehiago eragin ditu SARS-CoV-2 birusak lau hilabete hauetan. Guztira, 2.600-2.700 bat hildako lirateke, hortaz. Erregistro zibiletako datuak aztertuta, eta azkeneko lau urteetan garai horretan gertatu diren heriotzen batezbestekoak kalkulatuta, datu historikoen arabera espero izatekoak ziren baino 500 bat pertsona gehiago hil dira martxoaren 2tik maiatzaren 10erako asteen artean, Hego Euskal Herrian. Baina, oraingoz, hipotesiak baizik ezin dira egin koronabirusaren heriotzen kopuru totalari buruz.

Edozein moduz, agerikoa da maiatzaren 10etik aurrera —urteko hogeigarren astetik aurrera— asko urritu dela heriotzen kopurua, azpiko grafikoak ere erakusten duenez, eta ekainean koronabirusak eragindako heriotzarik gabeko bost egun izan dira —martxoaren 11tik maiatzaren 31ra, egun bakarra izan da heriotzarik gabea—. Kontrara, apirileko lehen hogei egunetan eguneko 55 heriotza baino gehiago eragin ditu koronabirusak. Hau izan da heriotzen bilakaera egunez egun:

Munduko heriotza tasarik handienetakoa dauka Euskal Herriak. Ekainaren 30 arteko datuekin, San Marinok du heriotza tasarik handiena (123,8 hildako 100.000 biztanleko). Haren atzetik, Belgikak (84,1) eta Kataluniak (74,4) dituzte heriotza tasarik handienak. Segidan heldu da Euskal Herria: 67,9 pertsona hil dira 100.000 biztanleko. Atzetik ditu Erresuma Batua (64,4), Espainia (59,5), Italia (57,5), Suedia (52,3), Frantzia (45,6), Amerikako Estatu Batuak (39,3) eta Herbehereak (35,7). Salbuespenen bat bada tartean, baina hasieran konfinamendu neurriak baztertu zituzten herrialdeak edo horiek ezartzerako gaitza zabalduegi zuten herrialdeak ageri dira zerrenda horretan goreneko lekuetan, eta Euskal Herria laugarren postuan dago.

Biztanleen arabera kalkulatzen du heriotza tasa BERRIAk, munduko herrialdeen arteko konparazioa neurri berarekin egin ahal izateko. Izan ere, kasu positiboak atzemateko baliabideak eta prozedurak ez dira berak herrialde guztietan, eta ezin da heriotza tasa kalkulatu kasu positiboen arabera, emaitza ez litzatekeelako konparagarria izango. Azpiko grafikoak erakusten ditu herrialde horietako batzuen arteko diferentziak:

Euskal Herrian, Arabak izan du heriotza portzentajerik larriena. Pandemiak gehien estutu dituen munduko beste hiru eskualdetako datuekin alderatuta ageri dira Hego Euskal Herriko lau probintzietako heriotza tasak azpiko grafikoan. Maiatzaren 20tik aurrera ezinezkoa izan da datuak segurtasunez lantzea, Eusko Jaurlaritzak aldatu egin zituelako herrialdez herrialdeko datuen lanketa xeheak.

Estatistika ofizialetan ez behintzat. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, koronabirusak Hegoaldean baino intzidentzia txikiagoa izan du lehen olatuan, baina ez dago hiru probintzia horien datu ofizialik. BERRIAk Baionako ospitaleari datuak eskatu zizkion zuzenean, baina zentroak erantzun zien ez zuela baimenik datu horiek emateko. ARS osasun agentziari eta INSEE estatistika institutuari ere eskatu zizkion datuak, eta departamenduaz beheragoko datuak ematea ezinezkoa dela erantzun zioten kazeta honi.

Hala ere, apirilaren 27an jakin zen Baionako erietxean gutxienez hamar lagun hil direla; horietatik bi Landetakoak (Okzitania) ziren, eta, hortaz, gutxienez zortzi euskal herritar hil dira Lapurdin koronabirusaren eraginez. Prefetak jakinarazi zuen 127 gaixo artatu dituztela erietxe horretan, apirilaren 27 arte. Atharratzen (Zuberoa) sortu zen beste foku bat, baina Zuberoako eta Nafarroa Behereko gaixo gehienak Paueko ospitaleetara (Okzitania) eramaten dituzte; Zuberoako bi gaixo hil ziren han, martxoan. Hortaz, gutxienez hamar euskal herritar hil dira Ipar Euskal Herrian.

Fisioterapeuta bat, koronabirusarekin gaixotutako pertsona bat artatzen, Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), maiatzaren 12an. ANDONI LUBAKI / FOKU

Koronabirusarekin hil diren pertsona guztien %40 inguru zahar etxeetako egoiliarrak ziren —antzeko joera izan da Europa guztian—. Gaitzak zentro horietan eragin du triskantzarik handiena. Ez da egoitza guztietara iritsi, baina iritsi denetan heriotzak aise eragin ditu. Guztira, martxoaren 1etik ekainaren 30era, zahar etxeetako 868 egoiliar hil dira gaitzaren eraginez, baina susmoa da askoz gehiago direla. Nafarroako Gobernuak esana du zentro horietako 164 adineko hil direla koronabirusaren antzeko sintomekin, baina PCR probarik egin gabe; Bizkaiako Foru Aldundiak, berriz, egoera berean 32 egoiliar hil direla aipatu du. Hegoaldeko beste bi probintzietako daturik eduki gabe ere, gutxienez 200 heriotza gehiago lirateke, beraz. Egoitzetako langileek eta beste aditu askok salatu dute sistema oso hauskorra dela zaharren egoitzena, eta berandu erreparatu zitzaiola haietan nozitzen ari ziren egoerari.

Ekainean zahar etxe guztietan desagertu da koronabirusa, eta instituzioek adierazi dute zentroak gaitzetik «libre» gelditu direla. Datuak eman dituzte: Gipuzkoan, egoiliarren %10 inguru kutsatu dira; Bizkaian, %15 inguru; eta Araban, %17 inguru. Nafarroak ez du argitu guztira zenbat egoiliar gaixotu diren lau hilabete hauetan. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago kasu honetan ere. Zentro horietako langileei buruzko datu xeherik ere ezin da atera, Bizkaiko Foru Aldundiak soilik eman duelako kutsatutako langileen datua modu iraunkorrean.

Martxoaren 1etik ekainaren 30era, Bizkaiko zentroetan pilatu da heriotza gehien: 292 —zahar etxeetan koronabirusaren ondorioz hildako guztien %33,6—. Nafarroako egoitzetan ere gogor jo du gaitzak, eta 268 hildako utzi ditu (%30,9). Gipuzkoako zentroetan 168 hil dira (%19,4), eta Arabakoetan, 140 (%16,1). Zahar etxeetako heriotzen bi herenak apirilean gertatu dira; hilabete beltza izan dute, azpiko grafikoak erakusten duenez.

Birusa zabaltzen hasi zenetik zabaldu zen, aldi berean, koronabirus honek batez ere adinekoei eragiten ziela. Ez dela egia seinalatu dute instituzioek, behin eta berriro; gazteak ere gaixotzen ditu, eta kutsatze kateen sorburu izan litezke asintomatikoak diren gaixoak. Kontuz ibiltzeko eskatu dute. Egia da, hala ere, adineko jendearen artean eragin duela COVID-19ak heriotza gehien. Eusko Jaurlaritzak eman ditu kutsatzeen eta heriotzen datuak adinaren arabera bereizita, eta nabari da adinean aurrera egin ahala kalte handiagoa eragiteko arriskua duela gaitzak. Hiru probintzia horietan, koronabirusak hildako guztien %90 inguruk 70 urte baino gehiago zituzten.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaitza diagnostikatu dieten 60 urte baino gutxiagoko gaixoen %1 baino gutxiago hil dira. 60 eta 69 urte artekoetatik, ordea, %3,9 hil dira; 70 eta 79 urte artekoetatik, %13,5; 80 eta 89 urte artekoetatik, %24,5; eta 90 urtez gorakoetatik, %31,4. Erregistro zibiletako datuek ere iradokitzen dute gauza bera, beste era batera: Hego Euskal Herrian, heriotza kopuruak %50 inguru egin du gora 65 urtez gorakoen artean, eta hori baino gazteagoen artean, berriz, askoz gutxiago hazi da heriotza kopurua (%18). Heriotza arrazoi guztiak daude zenbatuta estatistika horretan, baina sumatzekoa da koronabirusak izan duen eragina.

Oro har, handia, baina eskualdearen eta zentroaren arabera diferenteak izan dira egoerak. Gasteizko, Iruñeko eta Bilboko erietxe batzuetan izan dute intzidentziarik handiena —Txagorritxun, adibidez—, baina beste zentro batzuetan ere sentitu dute. Eta koronabirusagatik zuzenean arazo gutxien izan duten zentroetan ere goitik behera berrantolatu behar izan dituzte lanak, txandak, espazioak, zereginak... Osagileek beren burua babesteko tresnak falta izan dituzte krisiaren hasieran, eta stocka urria izan da zenbait momentutan, baita gerora ere. Zentro jakinetan momentu batzuetan larri ibili diren arren, gainezka egin gabe igaro dute lehen olatua erietxeek, kanpaina ospitalerik eta halakorik ezartzeko beharrik gabe behintzat. Nolanahi ere, koronabirusak ondorio larriagoak eragin ditzake sendatze prozesuan edo, are, sendatu eta gero ere, eta ospitaleetan adi daude horrekin.

Hego Euskal Herrian, martxoaren 31n jo zuen goia erietxeetako egoerak. Egun hartan, 2.818 pertsona zeuden koronabirusaren eraginez ospitaleratuta. Baina egoerarik larrienak ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan izan zituzten: apirilaren 4an, 325 gaixo zaintzen ari ziren gune horietan, eta, erietxe askotan, gune bereziak antolatzen aritu ziren ZIU horiek gainezka egin ez zezaten. Egonaldiak asko luza litezke ZIUetan, eta haietatik ondorio larriekin atera dira gaixo asko, bizirik, baina larri. Ez da egonaldi atsegina izan askorentzat.

Azpiko grafikoak erakusten du nola kutsatzeak oso azkar zabaldu ziren eta zeinen azkar bete ziren ospitaleetako oheak eta ZIUak, eta, aldi berean, zenbat luzatzen ari den ondoren horiek husteko prozesua. Gailurrera azkar iritsi ziren erietxeak, baina jaistea luzeagoa suertatzen ari zaie. Halere, ekainetik aurrera egoera egonkorragoa dute erietxeetan, eta ZIUetan hamar pertsona baino gutxiago daude ekainaren 26az geroztik:

Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia) baliabide gehiago eskatzeko asmoz osagileek egin zuten protesta, ekainaren 5ean. MARISOL RAMIREZ / FOKU

Nafarroako Gobernuak ez du eman hildakoen daturik herrika, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bai. Azpiko taulan ikus litezke herriz herri erregistratu diren heriotzak, eta baita herri horietan zenbat kasu positibo agertu diren ere, martxoaren 1etik ekainaren 29 arte. Biztanle gehiago dituztenez, Bilbon (360) eta Gasteizen (319) izan da hildako gehien. Baina Donostiaren (74) aurretik badira bi herri, biztanle gutxiago izan arren: Barakaldo (90) eta Basauri (75), eta horrek adierazten du Gipuzkoan zenbateraino izan den txikiagoa koronabirusaren intzidentzia. Horien ostean, Bizkaiko hiri batzuetan izan dute hildako gehien: Getxon (40), Galdakaon (32), Santurtzin (31), Sestaon (30), Erandion (21), Ermuan (21)... Gipuzkoako herri batzuk ere badira zerrendaren goiko parte horretan: Arrasate (37), Eibar (24), Ordizia (24), Zarautz (23), Tolosa (20)... Baina biztanle gehien duten herrietako batzuetan —Irun, Errenteria...— hildako gutxiago izan dituzte. Araban, Gasteizen ostean, Agurain da hildako gehien duen herria (14). Ikusi edo bilatu herri guztietako datuak azpiko taulan:

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, biek eman dituzte osasun eremu bakoitzean detektatutako kasu positiboen datuak, eta horiekin posible da Hego Euskal Herriko mapa osatzea, ikusteko koronabirusa non zabaldu den gehien. Lurraldea banatu eta antolatzeko modu bat dira osasun eremuak. Administrazioek multzoetan banatzen dituzte herritarrak (gutxi gorabehera, 10.000 eta 35.000 pertsona arteko multzoak izan litezke, lekuaren eta ezaugarrien arabera), eta erreferentziazko osasun zentro baten arabera antolatzen dituzte. Hego Euskal Herria 193 osasun eremutan banatua dago. Azpiko mapan ikus liteke osasun eremu bakoitzean zenbat kasu positibo atzeman dituzten, eta zenbatekoa izan den intzidentzia tasa —eremu horretako biztanleetatik zer portzentaje kutsatu den—, ekainaren 29 arteko datuekin.

Mapak argi erakusten du: Gasteiz eta Trebiñu aldean eta Iruñerrian eta Nafarroako ekialdean izan du gaitzak intzidentziarik handien. Osasun eremu horietan pilatu dira kasu positibo asko. Baina Bilboko eremu batzuetan, Basaurin, Barakaldon eta Bilbo inguruetan ere intzidentzia nabarmena izan du gaitzak. Gipuzkoan, kontrara, eskualde askotan oso positibo portzentaje txikiak izan dituzte konparazioz.

Hego Euskal Herriko biztanleen %4,4 inguru, maiatz erdialdera kaleratu zuten seroprebalentziaren aurreneko ikerketaren arabera. Horrek esan nahi du 127.000 herritarri aurkitu zizkietela COVID-19aren aurkako antigorputzak —maiatz erdian egin zuten lehen azterketa—. Bestela ere esplika liteke: momentu hartan detektatuta zeudenak baino bost aldiz kasu positibo gehiago dira horiek. Horrek esan nahi du kutsatutako bost pertsonako bakarra detektatu duela osasun sistemak. Horretan ere badira aldeak lurraldeen arabera: Araban, herritarren %7,2ri atzeman zizkieten antigorputzak; Nafarroan, %5,8ri; Bizkaian, %3,8ri; eta Gipuzkoan, %2,8ri. Uztail hasieran eman dute bigarren seroprebalentzia ikerketaren berri, eta oso gutxi aldatu da: Hegoaldeko biztanleen %4,3ri atzeman dizkiete antigorputzak.

Gaitza zabaltzen hasi zenean, kutsatzen ari zen jendearen kopurua zen erreferentziazko ia datu bakarra, eta denbora behar izan zen konturatzeko administrazioak ez zuela behar adina baliabiderik gaixotzen ari ziren pertsona guztiei testak egiteko —ez baliabide teknikorik, ez materialik, ez pertsonalik—. Denbora behar izan zen jabetzeko ospitaleetako datuak eta hildakoenak fidagarriagoak eta zehatzagoak zirela gaitzaren bilakaera zein zen jakiteko. Hortaz, atzemandako kasu positiboen datua erlatibizatu egin da gerora, ezagun baita osasun sistema ez dela gai positibo diren kasu guztiak garaiz atzemateko. Hala ere, adierazle esanguratsua da.

Ekainetik aurrera, asko urritu dira PCR testen bidez atzemandako gaixo berrien kopuruak, eta ospitaleratuenak ere bai. Batezbestekoa esanguratsua da: eguneko 14,6 kasu positibo agertu ziren Hegoaldean. Gaitzaren olatua pasatuta, orain agerraldi edo foku lokalak pizten dira. Ekainean, zortzi kutsatze kate sortu dira: Txagorritxuko (Gasteiz) eta Basurtuko (Bilbo) erietxeetan bana, Jesusen Zaintzaileen Bilboko egoitzan beste bat (Basurtukoari lotuta), Arrasateko Aita Menni erietxean beste bat, Iruñerrian familia giroan beste bat, Malerreka-Bortzirietan beste bat, eta Orioko (Gipuzkoa) familia eta lagunarte batean beste bat. Orion 21 lagun kutsatu dira, eta Basurtun, 45. Ekain bukaeran eta uztail hasieran, beste foku larri bat agertu da, Ordizian (Gipuzkoa), dagoeneko 58 bat pertsona kutsatu dituena, eta gaitza inguruko eta kanpoko beste herri batzuetara ere zabaldu duena. Eta uztail hasieran, beste bi foku sortu dira Nafarroan, Iruñerrian bat eta Tuteran beste bat, 23 lagun kutsatu dituena ezkontza baten ospakizunean.

Zer daturi edo estatistikari begiratzen zaion, erantzuna ezberdina da. Ospitaleek gailurra jo zuten martxoaren bukaeran eta apirileko lehen astean, baina ordura arte martxo guztian izan zuten lana gailur hori bezain astuna izan zen. Heriotzen datuei begiratzen bazaie, ordea, apirilak aurrera egin eta maiatzean sartu art,e ez da gailurra nabarmenago apaldu, eta maiatzean ere gorabehera askoko egunak izan dira.

Herrialdeen arabera ere aldatzen da gailurra: Arabaren kasuan, martxoaren 9tik apirilaren 26ra izan zituzten heriotza kopuru ezohikoak; Nafarroan, maiatzaren 3 arte luzatzen da epe hori; Bizkaian, berriz, maiatzaren 10 arte; eta Gipuzkoako kasua ezberdina da, heriotza datu ezohikoak, batez ere, martxoaren 23tik aurrera hasi zirelako pilatzen. Zahar etxeen kasuan, apirilean izan dute heriotza ugari, eta, gero, ekain erditsura arte ez dute haizea hartu.

Lau hilabete hauetan egunez eguneko datuak eman dituzte instituzioek eta hedabideek, eta batzuetan perspektiba falta izan da gaitzaren bilakaera zein zen atzemateko. Azpiko grafiko honek hamalau egunean pilatutako datuak biltzen ditu, eta erakusten du ez direla berdinak izan heriotzen erritmoa eta kutsatze erritmoa —ZIUetako okupazioa erreferentzia gisa hartuta—:

Administrazioek hutsetik sortu behar izan dute estatistika bat eta azpiegitura oso bat, koronabirusak eragindako pandemiaren jarraipena egiteko datuak bildu eta eman ahal izateko, eta ez dute beti asmatu. Aldaketa ugari egin dituzte, eta modu deskoordinatuan aritu dira instituzio batzuk eta besteak, kasu askotan datu kontraesanezkoak emanez edo behar bezala esplikatu gabeko aldaketak eginez. Hedabideentzat eta herritarrentzat buruhaustea izan da datuen jarraipen txukuna egin ahal izatea, baina, aldi berean, inoiz baino beharrezkoagoa bilakatu da datugintza, egoeraren berri izateko eta emateko.

Espainiako Osasun Ministerioak, adibidez, egun bat berandu eman ditu Hegoaldeko datuak bolada luzean; datuak bildu eta emateko modua finkatu ezinik ibili da erkidegoekin. Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak hainbat aldaketa egin dituzte, ematen hasitako datu serie batzuk bertan behera utziz eta beste berri batzuk sortuz, adibidez. Jaurlaritzak gehiago landu zituen lurraldeetako datuak hasieran, eta maiatz erditik aurrera utzi egin zion lanketa horri. Kode irekiko formatu eta datu berrerabilgarriak eskura izatea ere kostatu da momentu batzuetan.

Eusko Jaurlaritzak, maiatzaren erdialdera, izan zuen argitu ez duen liskarren bat datu bilketaren inguruan ere. Konfinamendua arintzeko aurreneko fasera pasatzeko, datuak Osasun Ministerioari emateko modua aldatu behar zuen, eta desdoitze batzuk eragin zituen horrek. Esate baterako, heriotzen eta ospitaleratzeen datu serie guztiak berregin zituen hasieratik, baina zentro publikoetako datuak bakarrik aintzat hartuta. Horren eraginez, maiatz erditik aurrera zabaltzen ari den txostenetako datu serieetan 600 bat hildako falta dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, azpiko grafikoak erakusten duenez:

Nafarroako Gobernuak ere izan ditu gorabeherak, kontrara. Hasieran, zentro publikoetan hildakoen datuak soilik ematen zituen, eta zahar etxeetan eta beste ospitale pribatuetan eta hildakoen datuak bereizita ematen zituen, denak batu gabe. Apiril erdian aldatu zuen hori, eta, bat-batean, 79 hildako erantsi zizkion lehengo zerrendari. Kontua da hildakoen datu seriea ez zuela berregin. Jaurlaritzak ekainean ere egin zuen gauza bera: zentro pribatuetan hildako hamabost gaixo gehitu zituen zerrendara, baina datu seriea berregin gabe. Lapurdiko erietxeko hildakoak noiz zendu ziren jakitea, berriz, ezinezkoa da. Kasu horietan guztietan, BERRIAk normalizatu egin ditu datuak, eta aurreko egunetan sakabanatu ditu heriotza horiek, grafikoetan bilakaeraren irudia guztiz distortsionatuko zelako bestela. Kataluniako eta Espainiako datuekin ere izan dituzte halako gorabeherak, baina baita munduko beste bazter askotan ere.

Jaurlaritzak maiatz erdian egin zuen aldaketa handiaren eraginez, herrialdeen datuak eguneratzeko aukera ere galdu zuen kazeta honek, eta, hortaz, Hegoaldeko herrialdeen arteko konparazioa egitea ezinezkoa bihurtu zen maiatz erditik aurrera. Martxoan Jaurlaritzak eta Nafarroak ematen zituzten ospitaleratzeen eta ZIUen egoeraren datuak ere ez ziren sendoak, aldatuz zihoazelako edo egun batzuetan ez zituztelako ematen. Hutsune horiek ere osatu behar izan ditu BERRIAk. Zenbat gaixo osatu diren ere ezin izan da zehaztu momentu batetik aurrera, Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua erabiltzen ari ziren irizpideak guztiz bateraezinak zirelako; munduko herrialde askorekin gertatu da gauza bera, bakoitzak irizpide bat darabilelako, eta horrek konparaezin bilakatzen ditu bateko eta besteko grafikoak. Nafarroako Gobernuak, errematatzeko, datu serieak eguneratzeari utzi zion ekainaren 30ean, eta Jaurlaritzak ekaineko asteburuetan datu batzuk eguneratzeari utzi zion.


Summary: Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez izendatu dute. 45 hautetsietatik 38 kontseilarik bozkatu dute. 35ek Etxegarairen alde egin dute, eta hiruk zuri bozkatu dute. Etxetoren zerrendak ez du parte hartu.

Baionan ezohiko kontseilua egin dute gaur, Herriko Etxe berria osatzeko. Herriko bozen bigarren itzulian, Jean Rene Etxegarai zentro-eskuineko hautagaiak 1.027 bozen aldea atera zion Henri Etxeto sozialistari, eta beste legealdi batez izango da auzapez. Etxetoren oposizioko taldeak ez du parte hartu gaurko bozketan; beraz, Etxegarai izan da hautagai bakarra.

Gainontzeko 38 kontseilariek eman dute euren botoa, eta emaitza argia izan da: 35ek bozkatu dute Etxegaraiaren alde. Hark eskerrak eman dizkie osasun langileei eta zerbitzu publikoei, eta adierazi du egoera zailei aurre egiteko hiri bat eratu behar dutela, «elkartasunez».

Hala, lehen eztabaida piztu du herriko kontseiluan. Etxegaraik Baiona lau auzotan banatzea proposatu du, haietako bakoitzean auzoko kontseiluak egiteko, eta lau axuant izendatu. Bergerek eta Etxetok ez dute bat egin, zatiketa horrekin, «artifiziala» dela iritzita.

Alkate eta lehendakari

Uztailaren 17an egingo dute Euskal Elkargoaren lehen biltzarra Baionan, eta lehendakaria hautatzeko bozkatuko dute. Pentsa liteke Etxegarai izango dela hautagai nagusia; orain arte hark eraman du kargu hori. 2017an sortu zenean, Ipar Euskal herriko auzapezen itzulia eginik lortu zuen gehiengoa lehendakari izateko. Ikusteko dago Baionako alkatetzaren eta Elkargoko buruzagitzaren artean aukeratuko duen ala ez, zenbaitek kritikatu izan baitute bi karguetan batera aritzeagatik.


Summary: Kataluniako Gobernuak konfinamendua ezarri die 200.000 herritarri. Lleidako eskualde batean koronabirusaren zortzi agerraldi detektatu dituzte. Eguerdian jarri dute indarrean.

Quim Torra Kataluniako gobernuburuak presazko bilera bat egin du Procicateko batzorde teknikoarekin, eta erabaki dute Lleidako Segria eskualdea ixtea 12:00etatik aurrera, koronabirus kasuen kopurua asko igo delako azkenaldian. Herritarrek 16:00ak arte izango dute eskualdetik irteteko edo hara sartzeko aukera. «Gobernuaren lehentasuna herritarren osasuna da, eta hori babesteko beharrezkoak diren neurriak hartuko ditugu», adierazi du Torrak.

Europak dagoeneko pasatu du koronabirusaren lehen olatua, eta, egun, krisi ekonomikoari aurre egiteko lanean ari dira erakundeak, baina birusa azkar ari da hedatzen munduko beste lurralde batzuetan.

Segrian, duela hilabete batzuetako egoera berera itzuliko dira: herritarrek ez dute eskualde horretatik mugitzerik izango laneko joan-etorriak egiteko ez bada. Eskualdeko autobideak zeharkatzeko arazorik ez dago, baldin eta Segria ez bada bidaiaren jatorria edo helmuga.

Gainera, Kataluniako Gobernuak debekatu egin du hamar pertsona baino gehiago elkartzea, eremu publikoan zein pribatuan. Adinekoei eskatu diete soilik «ezinbestekoa» denean irteteko etxetik. Eguneko zentroak itxi egingo dituzte, eta egoiliarren senideak ezingo dira zahar etxeetara joan.

Eskualde horretan 210.000 pertsona inguru bizi dira, eta 325 positibo atzeman dituzte azken astean koronabirusaren proba eginda. Epidemiak berriro ere estutu egin du ospitaleetako egoera. Hego Euskal Herrian, aurreko larunbatetik atzo arte, 84 kasu atzeman dituzte PCR probaren bidez, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren arabera.


Elefantearena

Summary: Elefantearena. Elefante batek zirkutik eskapu egin du sanferminetan, eta zuri-gorriz jantzitako karriketan barrena dabil Ander Perezen testuan. Haren narrazioan oinarriturik, elefante bat irudikatu du Txema Estebanek Gazteluko plazan sekulako txikizioa egiten.

Hauteskunde bezperakoaren gisako telebista eztabaidan baleude, «arduragabe anderea, ezin al duzue onartu sanferminik ez dela eta urte batean ez ospatzeagatik ez dela ezer pasatuko?», esanen lioke kuadrillakide batek ondoko atrileko kuadrillakideari, eta publiko arteko txalo batzuk piztu, eta «oi jaun arduratsu gorena», erantzuten hasiko litzateke bestea, «zergatik eskatzen zaigu ardura inolako kalterik eragin gabe etxe batean bazkaritxo xume bat egin nahi dugun lagun gutxi batzuoi, baina bidaltzen gaituzte saldoka astelehenero fabriketara, elkar kutsatu dezagun», eta, ziurrenik, are txalo gehiago piztu. Hirugarren atrilekoak, kanpotik etorria ziurrena, urte batzuk hirian eman eta Aranzadiko txartela, Villlavesarako bonua eta Zaldiko Maldikoko bazkidetza izanagatik oraindik iruindartasun karneta eskuratu gabea bera, esango luke, erdi ironiaz erdi kritikan, «eske klaro, nola baduzuen zerbait ez dizuena uzten uztailaren 6a egun normal bat balitz bezala bizitzen...», eta orduan, txalorako denborarik gabe, programa etengo luke aurkezleak, azken orduko albiste bat emateko, eta irudiak gailenduko litzaizkioke ahotsari segituan.

Eta irudietan, demagun, txokolatetan blai egindako txurroak airean, Cafe Iruñako terrazako aulkiak eta mahaiak lurrera erortzen, eta adineko andre batzuk estropezuka handik ihes egin nahian, izua aurpegian, elkarri gerriko gorriak zapalduz. Edota La Perlako botonesa zigarroaren kearekin itota, kearekin sustoa ere batera irentsita, goizeko karajilloari Soberano gehiegi bota ote dioten, ala Txapitelatik gora iskina hartu eta Gazteluko plazan barrena lasterka doan hori benetan elefante bat ote den ezin sinetsita. Eta gero, bestondo aurpegiko erreportari bat, eguzkipean kiskaltzen, albo batean Hipermercado Eroski Iruña letra handiko eraikina duela, eta atzean karpa handi bat, Circo Universal dakarrena, eta errotulu batzuk pantailan aldetik aldera, «elefante batek ihes egin du sanferminetako zirkutik», eta ezkerretik desagertzean eskuinetik berriro lerroburu bera, «elefante batek ihes egin du sanferminetako zirkutik». Eta zirkuko albaitaria omen dena ondoren, kezka handirik gabe aurpegian egia esan, piztiek egunero ihes egingo balute bezala bere zirkutik, eta iradokiz, izatekotan, landa aldera egin beharrean elefanteak hirirantz egin izana dela denean bitxiena.

Moskovitaz beteriko platera dabil eskutik eskura Jarauta 69 txarangako musikarien artean, arnasa hartzeko etenaldia egin dutenean. Merkadereserantz begira ari da haietako bat, handik agertu ohi da urtero beste hura, sekula hitzik trukatu gabea, baina txarangaren fidela betiere. Aurten ere etorriko ote den galdetzen dio bere buruari; ez du gehiegi behar, nahikoa hura dantzan ikustea berak pieza berri bat jotzen duen aldiro. Pentsatu nahi du, egunetara, are hilabeteetara, auskalo zer irratitan auskalo zer tabernatan nota horiek entzuterakoan berarekin gogoratuko dela, txarangarekin, eta nahikoa zaio hori irribarre bat pizteko. Merkadereserantz begira ari da, eta handik ikusi du sartzen tamaina handiko zera gris bat, eta jendea espantuka eta zirimolan, eta algara eta oihu zehaztugabe batzuk hasieran, eta geroz eta hitz argiago bat denen ahotan, «elefante bat, elefante bat».

Umea hanka-lepotan daramala egiten du ama gazteak kaleetan aurrera, eguzkiak itsutu egiten du ingurukoen arropa zuri aratzetan, eta tarteka gurutzatzen dituen ezagunek «zer, erraldoietara?» galdetzerakoan, denei egiten die buruarekin keinua gora, bere gaineko umea seinalatuz, «badakizu, umeak» esan nahiko balu bezala, egiatan bera denean erraldoiak ikusi nahi dituena, berari auskalo zer mugitzen zaiolako oraindik ere barrenean, kale urrutian Europako erregea segizioa irekitzen ikusten duenean. Baina errege bat ez, konturatu orduko animalia erraldoi bat da gerturatzen ikusi duena, eta umea besoetan hartu eta paretaren kontra bermatzeko astirik baino ez du izan, negar garrasika hasita, ez dena den kilikiak ikusita egingo lukeen negarrarengandik oso diferente.

Mahaiaren alde batetik hasi, eta paperezko mahai-oihalaren biribilkiari punta banatik helduta ari dira bi lagun papera egurrezko oholean barna hedatzen, jarri dezan hirugarren batek lapikoa gainean: urdaiazpikoa tomatearekin. Ohitu dira kuadrillan goiztiarrenak izatera; oraindik itxaron beharko dute tarte batez gainerakoak ohetik altxatu eta kalera hamaiketakoa hartzera jaitsi daitezen. Urdaiazpikoak lurrean bukatuko du dena den, eta tomatea inguru guztian zipriztinka, kolpean altxatu behar izan dutelako hiru gazteek mahaitik, inguruko guztia botaz eta aurreko gaueko komeriak elkarri kontatzeko aukerarik gabe, eta pentsatuta edozer ikusi litekeela Iruñean sanferminetan, edozer, baina joder, ez elefante bat.

Segundo gutxitan ez dago beste gairik hiri zaharreko karriketan. Alkateak bandoa atera du. Prentsaurrekorako astirik ez da, eta sare sozialetan zabaldu nahiko luke, baina sare soziala kalean da sanferminetan, eta ez du gehiegi axola alkateak zer dioen. Ardura eskatzen aritu da, izan dadila herria konponbidearen parte eta ez arazoarena, sartu daitezela denak etxean, eta ez daitezela joan tropelean elefantearengana. Baina tropelean doaz denak elefantearengana, hasierako izua behin baretuta inork ez baitu ikuskizuna galdu nahi. Pankartak bilduta peñak, musikariak tresnak besapean, kuadrilla osoak tabernako barran tragoa utzita, giza errekak doaz Gazteluko plazarantz, nork lehenago animalia ikusiko.

Hasieran, bidea mozteko ahalegina egin dute udaltzainek, baina gainezka pasa zaie jende uholdea, eta etsiturik, irtenbide berrien bila aritu da udalean osatutako krisi kabinetea. Azkenerako, Aldaz-eko zurginak deitu dituzte beharrerako, eta han aritu dira entzierroaren ibilbideko hesiak bere tokitik ateratzen, zutoin eta oholtzarrak, eta bizkarrean hartuta eraman dituzte Gazteluko plazako perimetrorantz. Laster batu zaizkie zuriz jantzitako mutiko eta neskatoak, auzolan inprobisatuan, eta uste baino lehenago eratu dute hesi berri bat plazarako sarbide denetan, Estafetarako eskaileretan zein San Nikolaserakoetan, Sarasate eta Karlos III.ko hasieran eta Espoz y Minan, eta Txapitelako izkinean ere bai, zigarro berri bat pizten ari delarik, ingurukoari so, La Perlako botonesa. Gero, txandak antolatu dituzte, bost minutukoak denak, jendeak lehen lerroan tokia hartu eta gertutik ikusi dezan animalia, kioskoaren bueltan itzulinguruka, iluntzeroko larrain-dantzaren parte balitz bezala, geroz eta nekatuago itxura batean.

Azkenean, buelta eta buelta, txanda eta txanda, joan dira orduak, eta are egunak. Konturatzerako, ez da aditzen musikarik Iruñeko kaleetan. Plazaren inguruan, balkoirik onenetan, set-ak kokatu dituzte komunikabide ugarik egunak aurrera joan ahala. Fokuak eta tripodeak muntatu dituzte, eta han aritzen dira zuzeneko jarraipenean, elefanteari begira, orduak joan eta orduak etorri. Konexioa bukatuta, publizitate korte bat sartu dute telebistan, eta ostera itzuli dira platora, hauteskunde bezperako eztabaida bailitzan kalakan ari diren kuadrillakideengana, hain justu horietako batek erretolikari ekin dionean, esanez «zer zentzu du ezer ospatzeak, ez baita benetako sanferminik izanen, ez erraldoi, ez txaranga eta ez hamaiketakorik, denak egonen baitzarete beste zerbaitera adi, beste zerbaitek lotuta, festaz ahaztuta eta pandemiari begira, Gazteluko plazako kioskoaren inguruan elefante bat bueltaka jarriko balizuete bezala».


Ezohiko denboraldia martxan

Summary: Ezohiko denboraldia martxan. Hasi da 1 Formulako denboraldi berria, Spielbergen. Ezohiko Munduko Txapelketa izango da aurtengoa: COVID-19ak eragindako osasun krisia dela-eta antolatzaileek neurri zorrotzak ezarri baitituzte.

Spielbergo (Austria) Red Bull Ring zirkuituan martxan da 1 Formulako Munduko Txapelketa. Martxoan zen hastekoa Australian, baina, koronabirusak eragindako osasun krisiaren ondorioz, bertan behera geratu zen. Oraingoz, txapelketako lehen zortzi lasterketak non jokatuko diren zehaztuta daude: Europan egingo dira zortziak, eta lehen biak Spielbergen bertan. Autoak asfaltora itzuli dira, baina FIA Nazioarteko Automobilismo Federazioak eta 1 Formulak koronabirusari aurre egiteko ezarri duten protokoloak baldintzatuko du lehiaketa. Ikusteko dago pilotuak nola egokituko diren inoiz bizi gabeko egoera horretara.

Lasterketak

Harmailak hutsik

COVID-19aren eraginari aurre egiteko neurrietako bat izango da aurtengo denboraldiko lasterketa guztiak ateak itxita egitea. Ross Brown 1 Formulako kirol zuzendariak jakinarazi duenez, lasterketa aurreko eta ondorengoko ekitaldiak «oso bestelakoak» izango dira, pertsonen arteko kontaktua eragotzi nahi baitute. Lasterketa aurreko pilotuen desfilerik ez da egingo, 1 Formulako zuzendariaren esanetan, ezin baitute hogei pilotu kamioi baten atzeko aldean jarri eta pistan paseatu. Horren ordez, auto gidari bakoitza garajearen aurrean elkarrizketatuko dute. Bestalde, lasterketaren ondoren, sailkapeneko lehenengo hiru pilotuei ez diete garaikurrik emango. Hala eta guztiz ere, lasterketako zuzendariak izango du azken hitza.

Irteera parrila

Langile kopurua erdira

Aldaketa nagusietako bat da parrilaren eraketa egokitu egingo dela, segurtasunerako distantzia soziala ahalbidetzeko. Taldeek berrogei langile bakarrik izango dituzte lasterketa hasi aurreko prestaketa lanetan, hau da, lasterketetara joan daitezkeen langileen erdiak, eta horiek guztiak zuzengune nagusian egon ahalko dira ohi baino denbora gutxiagoz. Lasterketaren aurreko ekitaldirik egingo ez denez, autoak euren garajetik lasterketara batzeko irteera hogei minutu lehenago itxiko da, eta ez hamar minutu lehenago.

Pneumatikoak

Erlojupekoa

Autoek beren gurpilak lasterketa hasi baino bost minutu arinago eduki beharko dituzte jarrita, eta, seinalearen ondoren, taldeko langileek eta orgek parrilatik berehala irten beharko dute. Horrez gain, hiru minutuko seinalea agertzen denean, ez dute onartuko parrilan pilotu bakoitzaren inguruan hamasei kide baino gehiago egotea. Ohiko araudia errespetatuz, kide horiek hamabost segundoko seinalea baino lehenago joan beharko dute euren lekuetara. Arau berri hori lasterketa berrabiarazten denean ere aplikatuko zaie. Pneumatiko motei dagokienez, taldeek ez dute erabakiko zenbat gurpil joko izango dituzten euren pilotuek asteburu bakoitzerako. Beraz, auto gidari guztiek esleipen bera jasoko dute. Esleipen finko hori honako hau da: bi joko gogor, hiru ertain eta zortzi bigun.

Atsedenaldia

Ohi baino laburragoa

COVID-19ren aurrean ezarriko diren protokoloak direla eta, boxeko zeregin batzuk motelagoak izango dira; beraz, taldeetako langileek ordu bat gehiago izango dute ostegunetan eta ostiraletan lan egiteko. Taldeentzako nahitaezko atsedenaldiak, berriz, zortzi ordu iraungo du, bederatziren ordez.

COVID-19 testak

Zorrotz bete beharrekoa

Eurofins Genomics enpresa arduratuko da COVID-19 testa egiteaz langile guztiei, bost egunetik behin. Norberaren lanpostura joan ahal izateko, guztiek lau egun baino gutxiagoko iraupena duen test negatiboa aurkeztu beharko dutela jakinarazi dute zuzendaritzakoek. Pilotuek, teknikariek eta akreditazioa duten ingeniariek baldintza hori bete behar dute Ring zirkuitura sartzeko.

Hedabideak

Sarrera mugatuta

Taldeetako langileak eta haien gonbidatuak, orain arte egoten ziren instalazio erraldoi eta tradizionaletan egon ordez, «burbuila» estiloko kabina batzuetan egon ahalko dira; modu horretara, pilotuak bakartuta egon daitezke entrenamendu bakoitzaren aurretik eta ondoren. Paddock-ean zirkulazioa mugatuta egongo denez eta lasterketak ateak itxita egingo direnez, babesle gonbidatuak ezingo dira sartu. Bestalde, hedabideentzako sarrera oso mugatuta egongo da, eta 1 Formulako irudi eskubideak dituzten telebista kateak bakarrik sartu ahalko dira.


Summary: Baskoniak Rokas Giedraitis fitxatu du, eta Bilbo Basketek Alex Reyes. Bi taldeen aurreneko fitxaketak dira datorren sasoirako. Biek jokatzen dute hegaleko postuan. Lituaniarra Alba Berlinetik dator, eta espainiarra Oviedotik.

Kirolbet Baskoniak Rokas Giedraitis hegaleko lituniarra fitxatu du hiru denboralditarako. 28 urte beteko ditu abuztuan, eta Alba Berlinen aritu da azken bi sasoietan. Denboraldi honetan, Euroligan, 13,8 puntu sartu ditu batez beste, 4 errebote hartu, eta 14,7ko balorazioa lortu du. AlbaBerlineko saskiratzailerik onena izan da lehiaketa horretan. Alemaniako ligan, hauek dira sasoi honetan hari dagozkio estatistika: 10,9 puntu, 3,5 errebote eta 11,7ko balorazioa.

Retabet Bilbo Basketek ere fitxatu du lehen jokalaria, Baskoniak bezala: Alex Reyes hegaleko espainiarra. 26 urte ditu, eta Oviedotik dator, Urrezko LEB ligako taldetik. Denboraldi honetan, batez beste, 12,6 puntu sartu ditu, 7,4 errebote hartu, eta 14,8ko balorazioa egin du. ACB ligan debuta egindakoa da, 17 urte zituela, Valladolidekin, eta bi partida jokatu zituen 2010-2011ko denboraldian.

Rafa Pueyo kirol zuzendariak honela definitu du Reyesen jokoa: «Bilakaera ona ari da izaten, eta sasoi honetan egin du lanik onena. Saskiratzeko erraztasuna dauka, kanpotik batez ere, eta abila da erreboteak hartzen, defentsan eta erasoan. Energia handia emango digu, ACBn lekua egiteko gose handiarekin datorrelako».


Summary: Hondarribia eta Orio azkarrenak, Coruñako lehen jardunaldian. Eusko Label eta Euskotren ligetako lehen banderak bihar erabakiko dira. Gizonezkoetan, 1,90 segundo daude Hondarribia eta Santurtziren artean, eta emakumezkoetan, lau aurretik da Orio Donostiarraren aldean.

Datua baino ez da, eta gaur hasi den Eusko Label ligan zer gertatuko den azaltzeko ez du balio, goiz delako, baina Coruñako(Galizia) estropadan gertatu denak badu antzik Malagan(Espainia) 2015ean jazo zenarekin: gaur, eta duela bost urteko ekainaren 28an, Hondarribia garaile. Orduko hartan, hasi bezala amaitu zen liga, eta Mikel Orbañanosenek irabazi zuten lehiaketa.

Oraingoz, gaurkoak ez dio ligarik ematen, ez eta bandera ere, bi egunetara jokatzen delako Coruñakoa. Bihar ere atzokoa bezalako lana egin beharko du Ama Guadalupekoa traineruak, gain-gainean duelako Santurtziko Sotera. 1,90 segundo baino ez daude bien artean, eta bihar eguerdian (12:10) erabakiko da. Azkeneko txandan izango dira biak, Urdaibairekin eta Oriorekin batera, baina bi horiek zailxeago dute azken garaipena eskuratzeko aukera, 16na segundo galdu dituztelako gaur Hondarribiarekiko.

Biharko egoerara heltzeko gaurkoa jokatu behar izan dute lau talde horiek eta gainerako zortziek. Coruñako eremua «infernua» izan ohi da, asteon Beni Silva Cabo da Cruzeko entrenatzaileak definitu duen bezala, baina gaur ez zen ipar edo iparrekialdeko haize zakarrik, eta leun ez bazegoen ere itsasoa, arraunean egiteko baldintzak on-onak izan gabe, gaizto ere ez zegoen eremua. Txandak zozketa bidez banatu zituzten aurreko astean, eta Hondarribiari azkenekoan egokitu zitzaion, Urdaibai, Zierbena eta Kaikurekin batera. Ordurako, Santurtzi hegan egina zen bigarren txandan, estropada erditik aurrera, eta aise botata zeukan Oriok lehen txandan egindako denbora, 14 segundo pasatxoan. Orbañanosenek bazekiten hasieratik hortzak estutu beharko zituztela, eta bai egin ere.

Bigarren kalean zen Hondarribia, eta aurreko txandetako joera ikusita, kanpora joateko ez ziren egokiak lehen bi kaleak. Baina talde onei halakoek kalte egitea zailagoa izaten da, edo bestela, baldintzak zeharo aldatu dira azkeneko txanda jokatzerako. Kontua da hasi eta berehala txikitu duela estropada, eta ez zuen lan samurra horretarako, Zierbena zeukalako alboan, hirugarren kalean, ustez kale hobea zenetik. Urdaibai lehen kaletik zihoan. Datu honek ederki azaltzen du zertara atera den Hondarribia: hirugarren minuturako bosna segundora zeuzkan txandako bi aurkari zitalenak, eta Kaikuri zortzi zizkion sartuak. Txikizioa iragartzen ari zen iazko ligan bigarren sailkatu zen taldea, eta ohiko moduari helduta ari zen egiten: arraunean luze, ondo bukatuz, eta presarik gabe. Eta iazko taldetik hiru berrikuntzarekin, hirurak istribor aldean: Ander Legazkue debutaria eta Santiagotarrak taldean hazitako arraunlaria, eta Alan Osanbela eta Gaizka Gorostiaga, aurrenekoa Donostiarran iaz, eta bigarrena Getarian.

Txandan aurkaririk gabe geratu da segituan, baina bazuen bat handi-handia bigarren txandan, eta Santurtzik baino segundo bat motelago eman du aurreneko ziaboga. Bigarren luzean, olatuxkak trebetasunez baliatuz, aurrea hartu dio Santurtziri bien arteko erreferentzietan, eta bigarren ziabogan, zortzi segundo aurretik zen Hondarribia. Alde ona zen, baina erronka ere parez pare zeukan, Santurtzik aurretik zer eta non egin duen ikusita. Bizkaitarren lan bikainari neurria Hondarribiak berak jarri dio hirugarren luzean, bi segundora murriztu delako bien arteko koska. Azkeneko luzean erabakiko zen dena, eta erabaki da bai, atentzioa eman duen egoera bat eta guzti. Izan ere, Santurtzik bere txandan, barrurako luzeetako azken metroetan atera du sua, eta azkeneko luzean, laugarren kaletik sartu da, barruko kaleetatik hobeto etortzen zela kontuan izan gabe. Hondarribiak ez du Santurtzirena egin, bere kale ingurutik sartu da, eta azkenean, 1,90 segundo izan ditu alde, hirugarren ziabogako alde bertsua.

Donostiarraren erreakzioa Norabideek eta kaleek zalantza gutxiago eragin dute lehen bi txandetan, Santurtziren salbuespena aparte lagata. Hobeto joan dira kanporantz kanpoko bi kaleetakoak, eta hobeto etorri barrura barruko bietakoak. Oriori, hirugarren kaletik, esaterako, azkeneko luzean ez zaio olatu onik etorri, eta hirugarren ziabogan azkena zen Donostiarrak, hamalau segundo jan dizkio azken luzean lehen kaletik, bikain etorriz.

Bigarren txandan, Isuntza joan da aurrenekotik, eta barrurako luzeetan asko errekuperatuz, hirugarren egin du, Santurtziren eta Caboren atzetik. Laugarren kaletik zihoan Zarautzi aurrea hartu dio barruko bi luze horietan. Halakorik egin ez duena, ez joaten eta ez etortzen, Zierbena izan da. Kolpe latza hartu du, eta okerrago izan zitekeen, Zarautz azken-aurrenari bost segundo baino ez dizkiolako atera.

Sailkapena: 1.Hondarribia 20.11,80 2. Santurtzi 1,90era 3. Urdaibai 16,24ra 4. Orio 16,38ra 5. Donostiarra 23,14ra 6. Cabo 32,10era 7. Zierbena 33,52ra 8.Isuntza 35,02ra 9. Ares 35,28ra 10. Ondarroa 36,36ra 11. Zarautz 39,24ra 12. Kaiku 56,90era

Euskotren ligan, bi lehia izan dira gaur

Oriok irabazten jarraitzen du Euskotren ligan. Gaur ere aurrena izan da, Coruñako (Galizia) estropadaren lehen jardunaldian, eta iazko garaipen segida luzeari beste katebegi bat gehitu dio. Joan zen urtean, bigarren jardunaldian egin zion ihes udako garaipen bakarrak, eta ordutik, dena irabaztea lortu zuen, txapelketak eta Kontxako Bandera barne.

Ondo lortu du menderatzea bere burua, lehenik eta behin. Hasiera kaskarra eman diolako gaurko estropadari. Semaforoa berde jarri denean, trainerua ondo jarri gabe izan balu bezala harrapatu dio hasierak, eta aurreneko arraun kolpeetan, beste hiru taldeek aurrea hartu diote: Hondarribiak lehen kaletik, Arraun Lagunakek bigarrenetik, eta Donostiarrak hirugarrenetik. Azkeneko talde horrek aukera izan du Orio atzerago lagatzeko aurreneko metro horietan, baina ez du lortu, eta bigarren minuturako, Nadeth Agirre patroitzan duen taldea jarri da estropada buruan. Horrela jarraitu du lanak amaitu bitartean.

Eremua txar-txarra ez bazegoen ere, zikina zen kanpoaldean, eta arraunean ondo egin beharra zegoen gauzak bere onetik ez ateratzeko. Orio eta Donostiarra ondo moldatzen ari ziren zeregin horretan, baita Hondarribia ere. Lehen luzeko lan erdiak ondo pasatuta zituztenean, Nerea Perez patroiaren arraunlariak bost segundo galerarekin ziren Oriorekiko, eta Donostiarrak hiru baino ez zizkien kentzen. Baldar zihoana Arraun zen, Galiziako eremu hori batere gustuko ez duela agerian utziz. Laugarren minutu eta erdirako, hamar segundo galduak zeuzkan Oriorekiko.

Estu zindoazen lehen bi sailkatuak ziabogaren bila, bizpahiru segundoren barruan biak ere. Hirukoa izan da aldea lan erditan Orioren alde. Txikia, inondik ere. Ez zegoen atzoko estropada erabakita. Atzetik, Hondarribiak bederatzi segundo zeuzkan galduta Oriorekiko, eta hamalau Arraunek. Bi talde horiek gaurko garaipenaren lehiatik kanpo ziren, baita banderarenetik ere.

Bigarren luzearen lehen erdian, Xanti Zabaletak zuzentzen duen taldeak koska handitu du Maialen Arrazola arraunlari eta entrenatzailearen kouadrillarekiko, eta bost segundora ere igo da bien arteko aldea. Hortik aurrera, ordea, Donostiarra hasi da aurkari zuzenari gaina hartzen, eta bi segundora ere jaitsi du aldea. Baina azkenean, 4,62ra igo zdu Oriok, eta horixe du fabore biharko bandera zeinek irabaziko ariko direlako gaurko lehen biak. Egundoko ezustea litzateke Hondarribiak edo Arraunek trapua astintzea, atzean geratu direlako gaur:18 segundo galdu dituzte aurrenekoek, eta 23 iaz ligan bigarren izan zen taldeak. Hain zuzen, gaurko konturik deigarriena horixe izan da, Arraunek ez duela maila eman, neguko estropadetan erakutsi zuen hori.

Beste muturrean Donostiarrarena dago aipatzeko. Taldea alferrik ez duela indartu erakutsi du, eta bide horretatik segitzen badu, estu hartuko du Orio. Bihar bertatik hasita, Coruñan zeinek irabaziko ariko baitira (11:40).

Sailkapena 1.Orio 11.12,80 2. Donostiarra 4,62ra 3. Hondarribia 18,02ra 4. Arraun Lagunak 23, 14ra


Summary: Hildako bat eta 15 kutsatu gehiago izan dira, datu ofizialen arabera. Egoera «kontrolpean» dagoen arren, «zuhurtzia» eskatu du Nekane Murga Jaurlaritzaren Osasun sailburuak. Nafarroan ez da kasu berririk egon. Lehen arretako langileek protesta egin dute Bilbon.

Hamabost kasu baieztatu dituzte azken orduetan Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, Nekane Murga Osasun sailburuak gaur iragarri duenez. Zehazki, lau kasu atzeman dituzte Araban —guztiak Gasteizen—, bost Bizkaian —lau Bilbon eta bat Getxon— eta sei Gipuzkoan —lau Orion, bat Donostian eta bat Ordizian—. Horiez gain, 68 kasu erregistratu dituzte test azkar edo serologikoekin. Guztira, 3.079 proba egin dituzte. Koronabirusean positibo emandako pertsona bat zendu da, bi hilabete zeramatzana zainketa intentsiboetan. Bestalde, hiru pertsonari eman zieten ospitaleko alta.

Nafarroan, berriz, ez dute positibo berririk antzeman, ez eta hildakorik ere, Nafarroako Gobernuko Osasun departamentuak jakinarazi duenez. Pertsona bat ospitaleratu dute.

Eguerdian egindako agerraldian, Murgak esan du datuek «baikor» izateko aukera ematen dutela, eta, zenbait tokitan birusak gorakadak izan arren, egoera «kontrolpean» dagoela. Hala ere, gogorarazi du egoera «hauskorra» dela, eta, horregatik, eskatu du «zuhurtziari eusteko» eta ez errepikatzeko «aurreko egunetan ikusitako zenbait eszena».

Bestalde, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiari dagokionez, Murgak onartu du pandemiaren «unerik larrienetan» babes material «jakin» batzuk urriak izan zirela, baina azpimarratu du une horretan «mundu osoan» gauza bera gertatzen ari zela. Nabarmendu du, era berean, epaitegiak onartu duela Osakidetzak kudeaketa ona egin zuela gabezia horiek konpontzeko.

Baliabide gehiagoren eske Lehen arretako profesionalak kalera atera dira gaur Bilbon, osasun publikoaren alde, Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak deituta. Pandemia garaian izandako «baliabide material falta» salatu dute, eta birusaren balizko agerraldi berriei aurre egiteko baliabide gehiago eskatu dituzte, herritarrei «merezi duten arreta» eman ahal izateko: «Kalitatezkoa».

Ekitaldia eguerdiko 12:00etan hasi da Arriaga plazan, eta osasun langile batzuk zabor poltsa beltzak jantzita joan dira, norbera babesteko ekipamenduak irudikatuz. Protestan zehar material horiek egiteko tailer bat ere jarri dute. Haiei ere erantzun die Murgak. Osakidetzak «entzun egingo diela» adierazi du, eta haiekin lan egiteko «eskua luzatuta» duela. Onartu du lehen arreta indartu beharra dagoela, «duela bi urte baino gehiagotik», baina ziurtatu du horretarako «estrategia bat» duela.

Horrez gain, gogorarazi du aste honetan bertan gobernu kontseiluak lehen mailako arretan 110 lanpostu gehitzea onartu duela, eta aurten Osakidetzaren langileen kopuruan «inoizko egonkortzerik handiena» egin dutela. «Lehen mailako arreta hobetzeko eta indartzeko» lanean jarraitzeko prest daudela gaineratu du.


Summary: Ehunka lagunek agertu diote babesa Mikel Barriosi, Itsasun eta Iruñean. Iragan ekainaren 29tik dago preso Mikel Barrios, Mont de Marsanen. Bestetik, Espainiako Gobernuari sakabanaketa amai dezan eskatzeko 200 lagun elkartu dira Iruñeko Gaztelu plazan, Salhaketak, Sarek, Etxerat-ek eta Altsasuko Gurasoek deituta.

Mikel Barrios sostengatzeko bi agerraldi egin dituzte Euskal Herri osoan; bata Iruñeko Arrosadia auzoan, eta bestea Itsasun (Lapurdi). Parisko Auzitegiak bost urteko kartzela zigorra ezarri zion Mikel Barriosi ekainaren 23an, eta Frantzian egoteko debekua izanen du hamar urtez. Hilaren 29an sartu zuten Mont de Marsango (Okzitania) kartzelara, eta atarira lagundu zuten Ipar Euskal Herriko ordezkaritzetako hainbat kidek.

Itsasun egin dutelehen manifestazioa, arratsaldean. Bederatziehun lagun hurbildu dira Ipar Euskal Herriko hainbat herritatik Itsasuko herriko etxera, kurkuilu operazioa eginez, autoz. Tutaka, eta, presoen aldeko ikurrak autoetatik zintzilik zituztela iritsi dira plazara. Itsasu eta Donibane Garazi arteko bide nagusia moztu dituzte istant batez. Barriosen «Itsasuko lagunek» ohar bat irakurri zuten, ekintza denboran: «Herri hobe bat amestu du Mikelek, eta hori eraikitzeko borrokan engaiatu da. Horregatik dugu eredu. Badakigu haatik, hautu hori egiten dutenak zigortzen dituela sistema politiko honek. Zapalduen bizileku eta borrokalarien zigor leku den kartzelan da orain Mikel eta han segitu beharko du beste 230 bat euskal herritarrekin batera erresistitzen, kendu nahi dioten gizatasunaren alde, itzali nahi dioten ametsaren alde». Izan ere, Barrios Itsasun bizi izan da kontrol judizialpean, azken urteetan. Baigorrin (Baxenabarre) egiten zuen lan.

Berantago, Barrios bizi izan den Arrosadiako auzoan (Iruñea) egin dute manifestazioa 18:00etan, Konponbide garaia da. Izan Bidea. Mikel etxera lelopean. Ehunka lagun bildu ziren han ere, euskal presoari ezarri dioten kondena salatzeko eta elkartasuna adierazteko.

Bi hurbilketa gehiago Bestetik, eguerdian, 200 lagun bildu dira Iruñeko gaztelu plazan Salhaketak, Etxerat-ek, Altsasuko Gurasoek eta Sarek deituta. Euskal presoen sakabanaketa salatu dute; eta oro har bizilekutik urrun kartzelatuak diren presoen hurbilketa aldarrikatu dute. COVID-19ak eragindako osasun krisiak presoen egoeran izan dituen kalteak nabarmendu dituzte. Salhaketako koordinatzaile Libertad Francesek sakabanaketa amaitzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari.

Bestalde, Etxerat-ek jakinarazi du bi euskal preso hurbildu zituztela iragan astean. Fernando Alonso Abad Villabonako (Espainia) espetxetik atera zen herenegun, kanpoan egoteko zazpi eguneko baimena lortuta. Datorren ostiralean, Villabonako espetxetik Martutenekora (Gipuzkoa) lekualdatuko dute, eta han bukatuko du zigorra. Gorka Lupiañez Mintegi elorrioarra, bestetik, Topastik (Espainia) Logroñora (Errioxa) hurbildu zuten iragan ostiralean.


"Egia zor digute, informazioa"

Summary: "Egia zor digute, informazioa". Zaldibar Argitu-k deituta manifestazioa egin dute Eibarren, eta erantzukizunak eskatu dituzte

Eibarko (Gipuzkoa) Untzaga plazatik abiatuta, Zaldibar Argitu herri plataformak deitutako manifestaziora bildutakoek isilik egin dituzte lehen metroak, pauso lasaiean. Mobilizazioaren buruan, bi pertsona Joaquin Beltranen silueta irudikatzen duen kartelari eutsiz, eta beste pertsona bat, gauza bera egiten, Alberto Sololuze ordezkatzen duen kartelarekin. Apur bat atzerago zihoazen Verter Recycling 2002 SM enpresaren Zaldibarko zabortegian gertatutako luiziaren ondorioz desagerturiko bi beharginen senideak. Isilik.

Etzi beteko dira bost hilabete zabortegia amildu zenetik, eta plataformak erantzukizunak eskatzeko baliatu du gaurko mobilizazioa. «Oraindik ez dituzte mahai gainean jarri», salatu du Jokin Bergara bozeramaileak, manifestazioa abiatu aurretik. Iruditzen zaio «eskandalu publiko bat» dela bai gertatu zena, baita Eusko Jaurlaritzak auzia nola kudeatu duen ere, eta, hortaz, «higiene demokratiko hutsagatik», dimisioak egon behar direla nabarmendu du, eta bi izen aipatu ditu: Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakaria, eta Iñaki Arriola Jaurlaritzako Ingurumen sailburua. Eta, hain zuzen, «Arriola dimititu!» izan da isiltasuna hautsi zuen oihuetako bat, baita gero errepikatuenetakoa izan denetako bat ere. Ingurumen Sailak auzian izandako jokabidea «tatxarik gabea» izan dela esan zuen Arriola eibartarrak maitzaren 6an.

Asfaltoaren gainean oinez ibiltzeko ez beste edozertarako eguraldia zegoen arratsaldean, baina LAB, ELA eta CCOO sindikatuek babestutako mobilizazio nazionalak jende dezente erakarri du Eibarrera. Manifestazioan parte hartu dutenen artean zeuden, besteak beste, Rebeka Ubera EH Bildurekin azkeneko legegintzaldian legebiltzarkidea izandakoa, eta Juan Karlos Izagirre koalizio independentistaren Gipuzkoako batzarkidea.

Manifestazioa bukatu eta Zaloa Urain, Maite Arroitajauregi eta Miren Narbaiza musikari eibartarrek aldarrikapenerako propio sortutako kantu bat interpretatu aurretik, plataformakoek hitza hartu dute, eta, hasteko, Beltran eta Sololuze izan dituzte gogoan. Amiltzea gertatu zenetik Jaurlaritzak izandako jarrerarekin kritiko agertu dira: «Egia zor digute, informazioa. Herritarron galdera eta aldarrikapenek erantzunak merezi dituzte». Idoia zaldibartarrak otsailaren 6az geroztik egindako mobilizazioetan parte hartu ohi du, eta, hain justu, orduz geroztik «zalantza berdinak» dituztela nabarmendu du. «Jaurlaritzak ez du erantzukizuna hartu eta pilota enpresari pasatu nahi dio». Ezin du, ulertu, gainera, PSE-EEk Arriola uztailaren 12ko hauteskundeetarako zerrendetan aurkeztea. «Arduragabekeria bat da».

Enpresa aipatuta, Andoni eta Jose Luis eibartarrei «ulertezina» iruditzen zaie zabortegiaren azpiko aldean zakarrak zigilatzeko Verterrek proposatutako biltegiari jarraipena emateko baimena ematea Jaurlaritzak. «Esaten dute [langileen] bila dabiltzala, eta aprobetxatu dute zabor gehiago sartzeko. Haien interesak defendatzen ditu Jaurlaritzak».

Horregatik, «sare klientelarrez eta laguntxoez osatutako negozioak» bukatzeko exijitu du plataformak. «Hondakinen kudeaketa ezin da saldu. Zabortegien zaintza eta kontrola kudeaketa publikoaren esku uzteko eskatzen dugu».

EBra jotzea, "kuriosoa"

Bergara plataformaren bozeramailearen esanetan, erakundeek «bizkarra» eman diete azkeneko hilabeeotan. Bide batez, «azpimarratu» nahi izan du Jaurlaritzak «Bruselara», EB Europako Batasunera, jo duela «babes» bila. «Kuriosoa da... Kristoren kontraesana». Izan ere, aintzat hartu behar da Europako Batzordeak iragarri zuela, maiatzaren 13an, «kasuaren larritasuna ikusita», amiltzea aztertzea. Egun batzuk geroago Josu Erkoreka Jaurlaritzaren bozeramaileak adierazi zuen «lankidetza eskaintza irmoa eta argia» egin ziotela EBri.

Maddi legorretarrak laburbildu du Eibarren bildutakoen sentipena. «Senideekin duten jarrera oso mingarria da; eta dena nola kudeatu duten, penagarria».


Egoera gero eta estuago

Summary: Egoera gero eta estuago. Alavesek eskura zuen puntua galdu du Valladoliden, eta korapilatu egin zaio mailari eusteko borroka

87. minutura arte balio handiko puntua zuen Alavesek eskuan. Salbaziorako funtsezkoa. Valladolid ere konforme zen berdinketarekin. Partidaren isla zen 0-0ekoa. Geldikako jokaldi batean ez bazen, nekez alda zitekeen emaitza. Arabarren zoritxarrerako hala gertatu da. Gaizki zaindutako falta batean, Joaquinek gola sartu du etxekoentzat. Bosgarren porrota segidan, eta bizkarreko handia Alavesentzat. Partida amaieran jokalarien eta Asier Garitanoren aurpegia ikustea besterik ez zegoen horretaz jabetzeko. Oraindik ere Mallorcarekiko sei puntuko aldeari eusten dio. baina egutegi gogorra du aurretik: Real Madrilen, Getaferen eta Bartzelonaren aurka jokatu behar baitu.

Granadaren aurkako partidarekin alderatuz, lau berritasun sartu ditu Garitanok: Martin, Fejsa, Burkue eta Edgard hasieratik aritu dira. Zelai erdia indartu nahi izan zuen. Eusteko hamaikakoa atera du Bergarako teknikariak, jakitun baitzen Valladolidek ere halako partida bat planteatuko zuela, eta puntu bat balekoa eta balio handikoa zela bientzat. Ezustea Joselu aulkian utziz eman du. Lucas Perezekin arabarren aurrealdeko zutarria izan da, baina bai bata zein bestea ere, kamuts itzuli dira konfinamendutik.

Hasieratik, ez talde batek, ezta besteak ere, ez dute partidaren aginte makila izan. Urduri antzeman zitzaien, sailkapenean zituzten estutasunengatik. Erasoan dituzten gabeziak agerian geratu dira, argitasun falta izan dutelako. Duarterena izan da abagunerik garbiena, 16. minutuan, baina haren burukada kanpora joan da. Presio ona eginez, zirrikiturik ez zuten uzten aurkariak erasoko jokoa egin ahal izateko, eta hor bi taldeen beste hutsune bat ikusi da: zenbat kostatzen zaien jokoa sortzea. Geldikako jokaldien bidez ahalegindu dira gola sartzen, baina hor ere ez zuten asmatu.

32. minutuan Duarteren lesioa ailegatu da. Valladolideko jokalari batek zapaldu egin du eta oineko behatz batean min hartuta utzi behar izan du zelaia. Lehen zatiko azken txanpak bide beretik segitu du Alaves ondo eusten, eta Valladolid erasoa sartu nahian, aina ezin. Alaves hobeto

Bigarren zatian Alaves Valladolid baino hobeto hasi da, gutxienez jokoa kontrolatuz. Baina etxekoena izan da ordu arteko aukerarik garbiena, 56. minutuan. Area kanpotik Alcarazek jaurtiketa ona egin du, eta baloiak langa ukitu du. Bi entrenatzaileak partidaren bilakaera aldatzen ahalegindu dira aldaketekin, eta zertxobait ireki da partida ordutik aurrera, 62. minutuan Roberto atezainak salbatu zuen Alaves. Enes Unal zelairatu berria zen, eta buruz ondo errematatu du Waldok egindako erdiraketa, baina arabarren atezainak ondo atera du eskua. Hortik aurrera Alavesek ondo eutsi zion Valladolidi, zelaian hobeto jarrita. Baina gero iritsi da Joaquinen gola, eta kolpea.


Summary: Zubietan gizon bat hil da auto batek harrapatuta. Foruzainek uste dute ibilgailu matxuratu bat mugitzen laguntzen ari zela autoak kontrola galdu eta harrapatu egin duela.

Doneztebeko (Nafarroa) 56 urteko gizon bat hil egin da goizaldean NA-170 errepidean, Zubieta (Nafarroa) parean. Foruzainak gertatutakoa ikertzen ari dira. Antza, beste bi pertsonarekin zegoen, eta auto bat mugitzen saiatzen ari ziren.

Foruzainek azaldu dutenaren arabera, Irungo (Gipuzkoa) pertsona bat autoa gidatzen ari zen, eta matxuratu egin zaio. Semeari deitu dio laguntzera joan zedin, eta hura lagun batekin joan da; autoak lagun hori harrapatu du. Kontatu dute aita-semeek autoari bultza egin diotela eta lagunak bolantea zuzendu duela gidariaren atetik. Autoaren kontrola galdu dute, eta sakonune batera erori da, aurrealdean zegoen pertsona harrapatuta. Suhiltzaileek atera dute haren gorpua.


Summary: Urkulluk bozkatzera deitu du menditik, krisiaren «gailur zaila» gainditzeko. Otegik boto «aurrerakoi, subiranista eta antifaxista» guztiak bildu nahi ditu, EH Bildu delako «ezustekoa eman dezakeen» alderdi bakarra. Sanchezek «autogobernu transbertsal» baten beharra nabarmendu du Bilbon.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakaria eta hauteskundeetarako EAJren hautagaia Zaldiaran mendira (Araba) igo da gaur kanpainako ekitaldia egitera. Leixuri Arrizabalaga alderdi horren Bizkaiko zerrendaburua Serantesen izan da, eta Bakartxo Tejeria Gipuzkoakoa, Ernion. Menditik eskatu dute «herritar askok» har dezatela parte uztailaren 12ko bozetan, azken 40 urteetako hauteskunderik «garrantzitsuenak» izango baitira, haien esanetan.

Urkullu lehendakarigaiak adierazi du datozen lau urteetako lan nagusiak enplegua, gizarte kohesioa eta autogobernua direla. Horiek dira hiru menditatik izendatu dituzten «gailur nagusiak», hain zuzen. «Mendira igo gara, geure arbasoek egiten zuten bezala. Ezohiko egoerei, ezohiko erantzunak», esan du Urkulluk. Esplikatu dute zergatik jo duten mendira kanpainako ekitaldiak egitera: osasun egoerarekin «koherenteak» izateko, jenderik ez pilatzeko leku itxietan; eta gizarteak datozen urteetako krisiari aurre egiteko egin beharko duen «ahalegina» sinbolizatzeko: «Taldean, kordadan, inor atzean utzi gabe».

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia, berriz, Eibarren (Gipuzkoa) izan da. Hark esan du EAJk eta PSEk herritarrei botoa eskatzen dietela «egiten ari diren eta egingo dituzten murrizketen konplize izateko» eta, horren aurrean, aldarrikatu du EH Bildu «tresna baliagarria» dela egoera ekonomikoari aurre egiteko. Uste du EH Bildu dela «ezustekoa eman dezakeen» alderdi bakarra, eta dei egin du ezkerreko boto «aurrerakoi, subiranista, abertzale, antifaxista eta errepublikazale» guztia han elkartzeko.

Harekin izan da Mikel Otero Arabako zerrendaburua ere. Oterok Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiaren hondamendiaz hitz egin du. Adierazi du horrek erakutsi duela «EAJren eta PSEren ereduaren porrota» eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketarako «gaitasunik eza»: «Zaldibarrek erakutsi digu gure bizitzaren funtsezko kontuak ezin ditugula irabazi pribatuen eskuetan utzi, eta, finean, Zaldibarren Urkulluk erakutsi zuen ez dagoela prest egoera zailak behar bezala kudeatzeko», esan du.

Autogobernu «transbertsala»

PSE-EEren kanpainan, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea Bilbon izan da, Idoia Mendia lehendakarigaiarekin. Eusko Jaurlaritzaren autogobernua indartzeko konpromisoa hartu du, eta erantsi du autogobernu hori «transbertsala» izango dela, «gizarte osoa» egongo dela haren barruan, eta «berdintasuna identitatearen aurretik» egongo dela.

Mendia hautagaiak zorrotz hitz egin du: «PSEk osatutako gobernu batek ez du planteatuko, ezta epeka ere, Espainia hausteko inolako proiekturik». Adierazi du PSE dela «fidagarritasuna eta koherentzia» emateko gai den alderdi bakarra: «Asko dugu jokoan. Herritarrek merezi dute egia kontatzea, batzuk euren kontuak saltzen tematzen diren arren», esan du. Hain zuzen, Sanchezi elkarrizketa bat egin diote gaur Vocento taldeko egunkarietan, eta adierazi du EAJ dela haien bazkide estrategikoa, baina PSEk ez duela bat egingo erabakitzeko eskubidearekin.

Pablo Echenique Unidas Podemosen Espainiako Kongresuko diputatua Gasteiza etorri da, Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUren lehendakarigaiari babesa ematera. Hark adierazi du EAJrekin «hitz egin» daitekeela, baina Urkulluri erantzun dio EAJ baino ezkerrekoagoak direla «alderdi guztiak», PP eta Vox izan ezik.

Echeniquek nabarmendu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 130.000 pertsona daudela pobrezian, «2018an baino %46 gehiago», eta horrek esan nahi duela Eusko Jaurlaritzak ez duela lan onik egin azken legealdian. Gorrotxategik berak ere esan du gizarte arrakala handia dagoela: «Hau ez da EAJk aurkezten duen oasia». PSEri eta EH Bilduri leporatu die beren programetan jasotzen dituzten ezkerreko neurriez «ahaztea», haiekin gobernurik ez osatzeko.


Gosea baretu ezinda

Summary: Gosea baretu ezinda. Athleticek ezin izan du Real Madril garaitu, eta esku hutsik geratu da zurien aurka jokatu duen partidan. Sergio Ramosek bigarren zatian sartu du bisitarien gola, penaltiz.

Liga irabazteko kolpea jo nahi zuen Real Madrilek, eta Athleticek ezin izan du hura saihestu. Zuri-gorriek galdu egin dute txapelketako liderraren aurka (0-1), eta haien saiakerek ez dute saririk jaso. Gaizka Garitanoren taldeak ez du amore eman neurketa osoan, baina Sergio Ramosek 73. minutuan egin duen gola nahikoa izan da balantza bisitarien aldera botatzeko.

Une onean iritsi da Athletic San Mameseko partidara, eta Europa ligara sailkatzeko bidean urratsa egin nahi izan du. Kukuak oker jo dio, ordea; Real Madrilek ez du aparteko jokorik egin, baina nahikoa izan du aldeko penalti bat Unai Simonen atea zulatu eta hiru puntuak lortzeko.

Hasi, orekatuta hasi da neurketa, eta hala iraun du lehen zatian. Bilbotarrak gerturatu dira Thibaut Courtoisen area ingurura, baina zelaiko azken metroetan gatza falta izan dute. Erasoan Iker Muniain izan da itsasargia; haren oinetatik igaro dira etxekoen arrisku jokaldi gehienak. Bien bitartean, hegaletatik min egiten saiatu da Real Madril, Karim Benzemaren erremate bat noiz iritsiko.

Bi taldeak lehia beren aldera eramatera saiatzen ari ziren bitartean, aldaketa bat egitera behartuta egon da Garitano. Yeray Alvarezek min hartu du eskuin zangoko soleoan, eta Unai Nuñez sartu da haren ordez. 20. minutua zen.

Hurrengo minutuetan iraun egin du Athleticek, eta bi taldeak hutsean joan dira aldageletara. Raul Garciak buruz egindako erremate bat izan da bilbotarren aukerarik argiena; golik ez ezein aldetan, ordea, eta hasieran bezela segitzen zuen markagailuak.

Real Madrilen urratsa

Athleticek asmoei eutsiz ekin dio bigarren zatiari. Partida sendoa egiten jarraitu nahi zuen, aukera zuenean kolpea jotzeko. Kontrarioak behartu du pentsamendua aldatzera, baina; Real Madrilek baloi jabetza handitu du, eta zelaiaren jabe egiten hasi da pixkanaka. Egoera horretan, atzeko lerroa ondo lotu eta kontraerasora jo nahi izan du Athleticek, baina ez du asmatu.

Izan ere, neurketa bigarren zatiaren erdialdera iristen ari zela, nagusitasunari eusten ari zen Real Madril, eta orduan heldu da garaipena eman dion gola (73. min.). Penaltiz izan da, eta Sergio Ramosek sartu du. Marcelo Vieirak ezker hegaletik egindako saialdia oinarekin oztopatu du Dani Garciak, eta lurrera jausi da brasildarra. Hasieran ezer adierazi ez badu ere, VAReko irudiak ikusi ostean penaltia izan dela ondorioztatu du epaileak, eta Ramosek ez du huts egin. Espainiarrak bost gol sartu ditu ligaren etenaren ostean.

Neurketa aldapa gora zuela, Athletic saiatu da berdinketaren bila, baina alferrik. Bisitarien areara iritsita, etxekoek beste penalti bat eskatu dute, beren alderako hura, Ramosek zapaldu egin baitu Raul Garcia. Halakorik ez du ondorioztatu Gonzalez Gonzalez epaileak, eta jokoak bere horretan segi du.

Hortik aurrera, ondo itxi da Real Madril. Bazekien liga irabazteko helburuari begira pausoa sendoa ematear zela, eta ez du aukera pasatzen utzi: hiru puntuak eraman ditu. Etxekoen aldetik Asier Villalibre eta Oihan Sanceten saialdiek ez dute fruiturik eman, eta hutsean geratu dira Garitanorenak. Nahi baina ezin; gosea baretu ezinda geratu dira.


Summary: Ordizian eginiko 900 testetatik %10 aztertuta, denek negatibo eman dute. Ekainaren 27az geroztik Etxezarreta kaleko ostatuetan ibili direnei PCR probak egiteko eskatu die Osakidetzak, badaezpada, eta ilara luzea sortu da horretarako jarritako gunean. Ordiziako Udalak bertan behera utzi ditu gaur hastekoak ziren udalekuak, eta Ordiziako EH Bilduk, kanpaina.

Jakin-mina eta kezka dira nagusi gaur arratsaldean Ordizian (Gipuzkoa). PCR probak modu masiboan egiten hasi dira goizean herrian, larunbatean Etxezarreta kaleko Sarri tabernan COVID-19 foku bat atzeman zela eta: oraingoz zazpi dira positiboak, eta ehun pertsona inguru haiekin kontaktu zuzena izan dutenak. Udalak larunbatean bertan itxi zuen Sarri taberna, eta, atzo, inguruan dauden beste hiru itxi zituen: Haka, Miami eta Kebab. Gaur egin dituzten PCR proba guztietatik lehenen emaitzak zabaldu dituzte 20:45 aldera.

Udalak adierazi duenez, eginiko 900 azterketetatik lehen 91ren emaitzak jasota, guztiek negatibo eman dute. Edonola ere, gogoratu dute, horiek bakarrik testen %10 direla. Guztira 1.500 bat test egiteko asmoa dute. Bihar goizean jarraituko dute lanean. Gaur gauean lanean bukatu dutenean Osakidetzako langileak txaloka hartu dituzte herritarrek.

Adur Ezenarro alkateak BERRIAri adierazi dionez, emaitza horiek erabakigarriak izango dira fokuaren tamaina eta ondorioak zeintzuk diren jakiteko. Ordizian bakarrik ez, Beasainen ere ari dira egiten PCR probak. Taberna horietan egon diren herritarrei PCR probak egitera joateko eskatzeaz gain (osasun etxean txanda hartzeko eskatu diete: 943-00 76 35), ekainaren 27tik horietan egon diren kanpokoei ere eskatu diete telefono zenbaki honetara deitzeko: (0034) 900-20 30 50.

Fernando Simon Espainiako Osasun Larrialdien Koordinazio Zentroko zuzendariak esan du Ordiziako agerraldia «beste autonomia erkidego batzuetatik inportatutako kasuek» sortu dutela eta foku «familia arteko-komunitarioa» bilakatu dela. Azaldu du ez zekiela sei egun barru Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak direla, Jaurlaritza «erantzun irmoa» ematen ari dela, eta sintomak dituztenek bere burua «bakartu» behar dutela, agerraldia ezin bada kontrolatu «neurri zorrotzak» hartu beharko direlako.

Udalekuak eta kanpaina, bertan behera

Goizean ehunka herritar bildu dira osasun etxera sartzeko ilaran, PCR proba egiteko. Atzo iluntzean zabaldu zen fokuaren albistea herrian, eta Ordiziako Udalak bertan behera utzi ditu herriko udalekuak, gaur hastekoak baitziren. Sarri tabernan jende gaztea biltzen da, eta, hasieran, azken egunetan han egon diren begiraleak gabe egiteko asmoa azaldu du Udalak. Azkenean, ordea, bertan behera utzi ditu, "momentuz".

Ordiziako EH Bilduk (hori dago alkatetzan) bertan behera utzi du Eusko Legebiltzarrerako hauteskunde kanpaina ere, «ardura politikoagatik», azaldu duenez. Asteazkenean ziren Ordizian ekitaldi bat egitekoak Ander Rodriguez eta Oihana Etxebarrieta. «Osasun larrialdi honetan, argi dugu lehentasuna herritarren osasuna eta segurtasuna bermatzea dela, eta, horregatik, uste dugu ez dela momentua bertan kanpaina ekitaldi bat egiteko». Era berean, «babesa eta animoak» bidali dizkiete Ordiziako herritarrei.

Elkarrekin Podemos-ek ostiralerako zeukan programatuta ekitaldia Ordizian, kanpainari amaiera emango liokeena. Bertan parte hartzekoa zen Espainiako presidenteorde Pablo Iglesias, baina ekitaldi hori bertan behera utzi dute. Halere, Iglesias kanpaina itxieran egongo da, baina ekitaldia beste herri batean egingo dute.

Udalak herriko festak ere bertan behera utzi zituen duela bi aste, eta datozen egunetan zen bilera bat egitekoa herriko gazteekin egun horietan sor zitezkeen egoerez hitz egiteko. Santanak ospatzen dira Ordizian, eta aurten ostiraletik astelehenera ziren egitekoak.

Gainera, Gipuzkoako Diputazioak neurriak hartu ditu. Arangoiti (Beasain), Txindoki (Lazkao), San Juan (Segura), Argixao (Zumarraga) eta Santikutz (Legazpi) egoitzetako erabiltzaileen irteerak aldi baterako etengo dituzte. Ordiziako, Beasaingo eta Lazkaoko eguneko zentroak ere itxi egingo dituzte. Bestalde, bisitak egiten jarraitu ahal izango da, baldin eta ezarritako segurtasun neurri guztiak betetzen badira, Arangoitiko eta Txindokiko zentroetan izan ezik: bertan, zazpi egunez egongo dira etenda. Gainera, Ordizian, Beasainen eta Lazkaon bizi diren herritarrek ezingo diete bisitarik egin senideei sare osoko zentroetan.

Kontaktu zuzenak, etxean

Nekane Murga Osasun sailburuak ETBn eman duen elkarrizketan jakinarazi duenez, 500 eta 700 proba bitartean ziren egitekoak gaur Ordizian, eta espero dute arratsalderako jakitea herrian kutsatze komunitario bat izan den edo ez. Oraingoz zazpi positibo daude, eta, batez beste, positibo bakoitzeko hemezortzi edo hogei kontaktu zuzen daudela esan du Murgak; zehaztu du harreman zuzena zera dela, ordubetez maskara gabe eta bi metro baino gutxiagora mantentzen dena. Harreman zuzena izan duten horiek PCR proban positibo edo negatibo eman, bigarren proba egin arte etxean geratzeko eskatu diete.

Murgak azpimarratu du aisialdi jarduera batean sortutako fokua dela Ordiziakoa, eta arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei, eta PCR probak egitera joateko, beharrezkoa dela uste badute. Hain zuzen, ilara luzeak sortu dira gaur goizean Ordiziako osasun etxean, larunbatean atzeman zuten koronabirus kutsatze-katea eteteko PCR probak egin ahal izateko. Etxezarreta kalean dago osasun etxea, eta kale osoa zeharkatzen zuen ilarak goizean. Ordiziak 10.150 biztanle inguru ditu.

Jendea Ordiziako Etxezarreta kalean; eskuinean ikusten den azken eraikinean dago osasun etxea.

PCRak egiteko gune horretan hamar karpa jarri dituzte, eta goiz eta arratsalde egin dituzte probak. Bihar langile gehiago iritsiko dira, aldi berean lau eta sei bitartean egin ahal izateko. Murgak Ordiziako Udalaren laguntza eskertu du, oso azkar jarri duelako gunea eta "bikain" ari delako laguntzen. Inguruko osasun etxeetatik iritsi den laguntza ere eskertu du. Bart gauean, gainera, Etxezarreta, Andra Mari eta Kale Nagusia desinfektatu ditu udalak, baita herriko hainbat jolastoki eta edukiontzi ere.

Arantxa Iraola BERRIAko kazetariak jakinarazi duenez, gaur ezingo diete denei egin PCR proba. PCR probak egiteko gunea ondoan dago, Barrena parkearen goialdean. Udalak lasaitasuna eskatu du, eta, ohar batean, esan du positibo eman dutenekin harreman zuzena ez daukatenek bizimodu normala egin dezaketela.

Fokua, Sarri tabernan

Sarri taberna da fokuaren sorburua, gazte eta nerabeak biltzen diren taberna bat. Adur Ezenarro alkateak gaur goizean Euskadi Irratian azaldu duenez, larunbatean jaso zuten Osasun Publikoaren deia: jakinarazi zieten zenbait positibo zeudela herrian, eta fokua Sarri tabernan egon zitekeela. Ezenarro taberna horretara joan zen, udaltzainekin, eta ixteko agindua eman zuen. Sarri taberna Etxezarreta kalean dago, osasun etxearen eta herri antzokiaren parean. Atzo positibo gehiago izan ostean, inguruko beste hiru taberna ere ixteko agindu zuen udalak: Miami, Haka eta Kebab. Ezenarrok argi utzi nahi izan du beste hiru taberna horietan ez dela kutsaturik izan, baina zuhurtziaz hartu dutela erabaki hori.

Sarri tabernako langileek atzo goizean txanda zuten Zumarragako Ospitalean PCR probak egiteko, eta martxan jarri da Ordizian fokua kontrolatzeko protokolo bat. Gaur goizean jarri dute PCR probak egiteko gunea. Han zen goizean goizetik Ezenarro, Nekane Murga Osasun sailburuarekin batera; protokoloa zehazten aritu dira osasun etxeko langileekin.

Lehentasuna, langileak eta ohiko bezeroak

Positibo eman dutenen kontaktu zuzenei Osasun Sailetik deitzen ari zaizkie zuzenean. Orain arte positibo eman dutenekin harreman zuzena izan dutenak jada berrogeialdian direla esan du Ezenarrok, eta orain lau taberna horietako langileei eta ohiko bezeroei PCR probak egitea dela lehentasuna. Horregatik Sarri, Haka, Miami eta Kebabeko langileei eta ekainaren 27tik taberna horietan izan direnei osasun etxearekin harremanetan jartzeko eskatu diete, PCR proba egiteko.

Ordiziako herritarrei 943-00 76 35 telefono zenbakira deitzeko eskatu diete, eta txanda emango dietela. Herritik kanpo bizi eta kale horretako ostatuetan ibili direnentzat, berriz, beste telefono zenbaki bat jarri dute: 900-20 30 50. Prebentzio neurri bat besterik ez dela-eta lasai egoteko eskatu du Osasun Sailak. Kutsatze katea osatzea lehenbailehen eragotzi nahi dute, pertsona horiekin harremanetan jarriz.

Galdetegi bat, proba egin aurretik

Protokoloari jarraituz, Osakidetzako teknikariek galdetegi bat egiten diete ordua eskatzen dutenei, eta haiek erabakitzen dute proba egin behar den edo ez. Ezenarrok azpimarratu du Etxezarreta kaletik igarotze hutsa ez dela PCR proba egiteko arrazoia; tabernetan egon direnen kasuak ari dira aztertzen.

Ordiziako alkateak esan du orain arte egin dituzten probak izango direla gakoa zer neurri hartu behar diren erabakitzeko. Oraingoz, Etxezarreta kaleko taberna eremu horretara mugatu da itxiera, eta kale bereko beste taberna batzuk irekita daude. Udalean Osasun Publikoak esaten duena beteko dutela adierazi du Ezenarrok.


Summary: Juan Ramon Lopez Muñiz Alaveseko entrenatzaile. Gasteizko klubak bota egin du Asier Garitano, azken zazpi partidetatik sei galdu ostean. Lopez Muñiz izango da entrenatzailea azken lau jardunaldietan.

Alaves futbol taldeak Asier Garitano entrenatzaile kargutik kendu zuen atzo arratsaldean, eta Juan Ramon Lopez Muñiz izango da haren ordezkoa txapelketa amaitzeko falta diren lau jardunaldietan.

Espainiako Liga berriro hasi zenetik, bolada oso txarrean da Gasteizko taldea, eta Bigarren Mailara jaisteko postuetatik sei puntura dago. Zazpi partida jokatu dira, eta horietatik Realaren aurkakoa irabazi du soilik. Sei partida galdu ditu gero jarraian, horietatik azkena larunbatean, 1-0 Valladoliden aurka, eta atzo jakinarazi zuen Alavesek Garitano kaleratzea erabaki zuela. Haren lantaldeak ere utziko du lehen taldearen ardura.

Soilik Leganesen du Alavesek baino emaitza txarragoa txapelketa berriro jokatzen hasi zenetik. Lehen partidan 0-2 irabazi zioten Realari Anoetan, baina Celtaren aurkako 6-0ekoak jota utzi zuen taldea. Duela egun gutxi, Josean Kerejeta klubeko akziodun nagusia jokalariez mintzo zen: "Ez badute haiek pauso bat ematen aurrera, hurrengo urtean Bigarren Mailan egongo gara".

Lau jardunaldi falta dira txapelketa amaitzeko, eta Alavesek Real Madril, Getafe, Betis eta Bartzelona izango ditu aurkari.


Summary: Luis Abinaderrek irabazi ditu Dominikar Errepublikako hauteskundeak. Oposizioko hautagaiak botoen %53 eskuratu ditu, eta Gonzalo Castillok garaipena aitortu dio.

Boto kontaketa amaitu gabe dagoela, Gonzalo Castillo PLDko hautagaiak aitortu egin dio garaipena Luis Abinader PRM oposizioko hautagaiari. Dominikar Errepublikako presidentetzarako hauteskundeak egin zituzten atzo, eta 2004. urtetik agintean izan den alderdiak, Dominikar Askapenerako Alderdiak (PLD), galdu egin du. Albinaderrek botoen %53 eskuratu ditu, eta Castillok, %37, botoen herenak zenbatu ostean. Lehen datu horien arabera, gainera, Alderdi Iraiultzaile Modernoak (PRM) gehiengoa izango du Senatuan ere.

Castillok aitortu du botoen herenak zenbatuta ez dela aldaketarik izango, eta zoriondu egin du Abinader. Irabazlea 52 urteko enpresari aberats bat da. PLD bezala, PRM ere zentro-ezkerreko alderdi bat da. Abinaderrek, ordea, estatua modernizatu egingo duela zin egin du, eta ustelkeriaren, inpunitatearen eta klientelismoren aurka egingo duela: hain zuzen ere, PLDri egozten dizkion jarduerak. 2004tik gobernuan izan den alderdiaren irudiari kalte egin dio horrek. Lau agintaldi daramatza PLDk agintean, lehenengo Leonel Fernandezekin eta gero Danilo Medinarekin.

Hauteskunde gauean Abinaderrek esan du garaipena urrats sendo bat dela herrialdea "demokratizatzeko eta garatzeko". Osasunaren alde egingo duela esan du, eta enpresen ekoizpena bultzatzeko eta deuseztutako enpleguak berreskuratzeko ere bai. "Egiteko daukagun bidea ez da erraza izango, sendo baina zuhurtziaz egingo dugu aurrera", esan du.

Oraindik ez dute parte-hartze daturik eman, baina hauteskundeak pandemia garaian egin arren handia izan dela iragarri dute. Maskara jantzita bozkatu behar izan dute dominikarrek, eskuak garbitu ondoren eta ilaran metro eta erdiko distantzia mantenduz. Kanadan, Erresuma Batuan, Panaman eta Argentinan bizi direnek, ordea, ezin izan dute bozkatu. Bai, ordea, Hego Euskal Herrian bizi direnek.


Ennio Morricone konpositorea hil da

Summary: Ennio Morricone konpositorea hil da. 91 urterekin hil da, erorita eginiko lesioen ondorioz. Mundu mailako zinema zuzendari entzutetsuenekin egin zuen lan eta, besteak beste, bi Oscar sari irabazi zituen.

Hain justu, zinemaren itzaleko aldean izan da izar Ennio Morricone musikagilea (Erroma, 1928-2000). Guztira, 500 film ingururentzako sortu du musika, bere emazte Maria Traviarekin batera, eta, gainera, lan ezagunez beteta dago zerrenda ezin luzeago hori. Hark onduak dira, besteak beste, Cinema Paradiso; The Good, the Bad and the Ugly; The Mission; Novecento; In the Line of Fire; The Hateful Eight eta beste hamaika soinu banda ezagun. Zinemagintzak izan duen konpositore garrantzitsuenetako bat bilakatu du ibilbide horrek. Inoiz onartu zuenez, berritzailea eta, aldi berean, herrikoia izatea izan du beti erronka. «Konposatzen dudanean, beti sentitzen dut ardura handi bat: zerbait guztiz originala probatu nahi izaten dut, eta, era berean, ulertua izango dena». 91 urterekin hil da gaur, duela egun batzuk izaniko eroriko baten eraginez. Femurra hautsi zuen, eta ordutik ospitaleratuta zegoen.

Mario Morricone tronpeta jotzailearen seme izanik, etxean beti ezagutu zuen musika, eta konposizio batzuk egina zen jadanik bederatzi urte bete zituenerako. Gerora, Goffredo Alessandrini musikariaren gidaritzapean egin zituen konposizio, tronpeta eta koru kantu ikasketak. Musika sinfonikoko konpositore gisa hasi zuen ibilbide profesionala, baina, beharrak bultzatuta, RCA musika ekoiztetxearentzako pop konposizioak eta abestien moldaketak egiten ere aritu zen. Harenak dira, esaterako, Sapore di sale abesti ezagunaren moldaketak. Hasieran, lotsa puntu batez bizi izan zuen abangoardiaz kanpoko sorkuntza lan hura, baina, denborarekin, beti aldarrikatu zuen ofizio horretan ikasitakoa, eta, hain zuzen ere, prestakuntza bikoitz horren arrastoak gorde izan dituzte beti bere konposizioek.

Baina benetan ezagun egin zuena zineman eginiko lanak izan dira. Lehenagotik ere aritu zen beste konpositoreek pelikulentzat sortutako musikari azkeneko egokitzapenak egiten, lan horregatik inon ere aitortzarik jaso gabe, baina, azkenean, 1961. urtean egin zuen zinemarako sinatutako lehen lana, Il Federale filmari soinua jarrita. Famarako saltoa, ordea, spaghetti western filmen sortzaileetako batekin eginiko lanek eman zioten. Izan ere, Sergio Leone zuzendariaren lau filmi jarri zien soinua. Hala, 1970eko hamarkadarako mundu osoko musikagilerik ezagunenetako bat bilakatu zen, eta zuzendari onenekin egin zuen lan ordutik: Bernardo Bertolucci, Roman Polanski, Giuseppe Tornatore, Oliver Stone, Pier Paolo Pasolini...

Morriconerentzat artistikoki «eskasak» izan ziren hasierako western haietarako egindako konposizioak, baina balio izan zioten sona lortzeko. Are gehiago: pelikulak, zuzendariak berak ere eskasak direla onartuta, zinemagintzan musikak duen garrantziaren adibide izan daitezke, Leonek berak esan izan duenez. «[Film horietan] ezinbestekoa da musika, zeren eta nire pelikulak kasik mutuak ere izan zitezkeen, elkarrizketek ia ez dutelako pisurik, eta, beraz, elkarrizketek baino gehiago musikak azpimarratzen dituelako ekintzak eta sentimenduak».

Azken urteetan eginiko lanik ezagunenak ere egungo zuzendaririk entzutetsuenetako baten pelikuletarako izan dira. Quentin Tarantinok erabilia zuen Morriconeren musika Kill Bill, Django Unchained eta Inglourious Bastards filmetan, baina harentzako propio musika sor zezan tematu zen zuzendaria, eta Erromara joan zitzaion bisitan horretarako, italierara itzulitako The Hateful Eight filmaren gidoiarekin. «Nahi duzuna egin dezakezu», esan zion zuzendariak konpositoreari, eta, hain zuzen, askatasun horrek eraman zuen Morricone baiezkoa ematera. Lan hari esker eskuratu zuen musikagileak merezitako Oscar saria, 2016an eskuratu ere azkenean, aurrez bost aldiz finalisten artean egon ostean. Aurretik ere jasoa zuen beste Oscar sari bat, Ohorezkoa, 2006an. Horiez gain, Urrezko hiru Globo, lau Grammy eta sei BAFTA sari ere eskuratu zituen, besteak beste.

Duintasuna mantentzeko ezinezko dantza baten pare deskribatu izan du Morriconek zinemarako musika sortzea. Sortutako doinu horrek aldi berean ase behar dituelako hala konpositorea bera nola filma, publikoa zein zuzendaria. Baina oreka bilaketa horretan, guztiaren aurretik irizpidea ezartzea lortu izan du konpositoreak. Ezagun da, adibidez, haren heriotzaren harira El País egunkariak gogora ekarri duen anekdota. Nola deitu zuen telefonoz Flavio Mogherini zuzendariak bere film batentzako musika sor zezala eskatzeko, «Txaikovski bat» behar zuela esanez, eta nola eskegi zion kolpean konpositoreak, haserre eta oihuka: «Nik ez dizut kaka ere emango».

Musika totala Izan ere, erabateko sorkuntza zen zinemarako musika sortzea Morriconerentzat, eta hala utzi zuen idatzita bere biografian ere. «Soinu bandak konposatzeak adierazpen era guztiekin lan egiteko aukera ematen dizu: kanta melodikoa, rocka, musika dramatikoa, informala, folka... Zinemako musikak musika guztiak biltzen ditu, zinemak ere —arte modernoaren ikur denak— arte guztiak biltzen dituen bezala. Hori eskaintzen dio zinemak musikari: musika total bilakatzen du».

Milioika disko saldu zituen bere musikarekin, eta ehunka kontzertu eman bere orkestrarekin. Musikari eskainitako ia bederatzi hamarkadako ibilbidearen ostean hil da orain konpositorea, bere musikarekin, proiektoreak ilunpetan uzten duen itzaleko aldean ere zinemak izarrak dituela frogatuz.


Summary: Autobus gidari bat hil edo bizi dago Baionan, eraso bat jasan ostean. Atzo arratsaldean eraso zioten, eta jipoitu egin zuten. Sindikatuek lanuztera deitu dute, eta autobus zerbitzu guzia geldirik dago gaur goizetik.

Chronoplus sareko autobusak geldirik dira gaur goizetik, atzo arratsaldean autobus gidari batek eraso bat pairatu zuela eta. Orain arte zabaldutako informazioen arabera, 50 urte inguruko gizonari kolpeka eraso zioten. Larri eraman zuten gidaria osagarri zerbitzuek, eta haren bizia arriskuan dagoela zabaldu dute. France Bleu Pays Basque irratiak zabaldutako informazioaren arabera, autobus atzealdean zegoen gazte talde bat «lasaitzera» altxatu zen gidaria, eta, bere lekura itzultzean, gibeletik kolpeka hasi zitzaizkion. Baionako komisariak hartu du bere gain ikerketa, autobus gidariaren ustezko erasotzaileak aurkitzeko. Atzo arratsaldean 34 urteko gizon bat atxilotu zuen Poliziak, eta beste hiruzpalau pertsona ere atxilotuak direla zabaldu du hedabide batek baino gehiagok.

Erasoa salatzeko, lanetik erretiratzeko eskubidea erabili dute sindikatuek, eta gaur 05:00etatik geldirik dira Baionako hiriguneko autobus guziak. Bihar ere lanuztearekin segituko dute. «Biziki haserre gaude», adierazi du Laurent Weber-ek, Chronoplus enpresako CGT sindikatuko ordezkariak. «Badu hilabeteak zuzendaritzari erraten diogula segurtasun falta handia dugula, eta segurtasun handiagoa behar dugula. Gure lankide bati eraso behar izan diote erreakzionatzeko. Baina, haren egoera ikusita, gure lankidea ez dugu berriz ikusiko lehen bezala».

Weberren hitzetan, azkenaldian gidarienganako presioa emendatu da. «Ez dakit zer gertatzen den. Izan gazteak ala adinekoak, gureganako erasokortasuna emendatzen ari da». Trambusetan egoera okerragoa dela dio, bidaiariak gibeleko atetik sartzen direlako. Halaber, koronabirusak sortutako krisiak ere egoera larritu duela dio.«Egoera berezia da; autobusera igo ahal izateko maskara ematea baitezpadakoa da. Denek ez dute onartzen, eta tentsioak sor ditzake».

Langile guzien izenean segurtasun handiagoa eskatu du: ikuskatze eta kontrol gehiago, eta funtzionatzen duen irrati bat ukaitea. «Gaur egun, eremu anitzetan gure irratiak ez du funtzionatzen. Orduan, erabat bakarrik gaude».

Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria eta Claude Olive garraio politikarako lehendakariordea Chronoplusen egoitzara joan dira goizean, langileekin egotera.


Summary: HDZk irabazi ditu legebiltzarrerako bozak, agintean den alderdiak. Andrej Plenkovicen alderdiak gobernua osatzeko babesa lortu beharko du orain. Kontserbadoreak babesteko prest agertu da eskuin muturra, betiere Plenkovicen hautagaitza erretiratzen badute.

Parlamentuko 151 eserlekutatik 66 eskuratu zituen atzo Andrej Plenkovic jarduneko lehen ministroaren HDZ Kroaziako Batasun Demokratikoak alderdiak. Bigaren tokian geratu zen Restart ezkerreko koalizioa, sozialdemokratak buru dituena, 41 diputaturekin; eta hirugarren eskuin muturreko DP Mugimendu Abertzalea, 16rekin.

Herrialdeak «bide zuzena» hautatu duela nabarmendu zuen Plenkovicek, emaitzak jakindakoan egindako agerraldian, gauerdi inguruan. «Agintaldi zaila izan dugu, tentazio askorekin, baina oraingo erronka are gogorragoa izango da. Kroaziak demokrazia hobetu behar du, eta baita gutxiengoen giza eskubideak ere»,

Plencoviken hitzak entzun ostean besterik pentsa baliteke ere, eskuin muturra da koalizio gobernua osatzeko kontserbadoreen aukera nagusia. Miroslav Skororen DP alderdiak esana du prest leudekeela HDZrekin hitz egiteko, betiere lehen ministro kargurako beste alderdikide bat izendatzen badute, eta orain arte koalizioan eurekin izan diren eta gutxiengo serbiarra ordezkatzen duten alderdiak baztertzen badituzte.

Beste aukera litzateke Restart koalizioarekin akordio bat egitea, baina kanpainan bi bloke nagusiek uko egin zioten halako hitzarmen bat egiteari. Hala, sozialdemokraten hautagai Davor Bernardicek onartu egin du dagoeneko porrota, eta alderdiaren esku utzi du bere kargua. «Emaitza hau txarra da SDPrentzat eta Restartentzat. Ez naiz nire erantzukizunari uko egiten ari, baina prest nago joateko», esan du bart Bernardicek.

Aldiz, emaitzekin gustura agertu da eskuin muturra. «Pozik egoteko arrazoiak ditugu, duela 50 egun sortuta boz gehien lortutako alderdietan hirugarrena izan garelako. Izango dira gehiago espero zutenak, baina politika errealista da, eta halaxe naiz ni ere», esan du Skorok.


Summary: Hil egin da joan den astean Gasteizen istripua izandako langilea. Kamioi baten atoitik erori zen, eraikuntza lanetan ari zela.

CCOOk emandako azalpenen arabera, langilea erietxean zegoen, ekainaren 29an Gasteizen istripua izan ondoren. Kamioi baten atoitik erori zen, eta oso zauri larriak egin zituen.

Langilea Madrilgo Izobex Construcciones enpresakoa zen, eta Adania eraikuntza enpresa azpikontratatu zuen, Gasteizko udalerriko Aretxabaleta herrian eraikitzen ari diren etxeetan lan egiteko.

CCOOk gogorarazi duenez, joan den astean gutxienez beste bi lagun hil ziren beharrean ari zirela: basoko langile bat, Muxikan (Bizkaia), eta kamioilari bat, Irunen (Gipuzkoa).

Sindikatuak eskatu die enpresei eta administrazioei neurri zorrotzagoak har ditzatela lan ezbeharrak gutxitzeko. «Aurtengo datuak beldurgarriak eta onartezinak dira, batez ere kontuan hartuta jarduera ekonomikoa aldi baterako geratuta egon dela».

Azken istripua salatzeko, SEA patronalaren aurrean bilduko da bihar CCOO.

LABen zenbaketaren arabera, urtea hasi denetik gutxienez 39 lagun hil dira lanean ari zirela. Horiei batu dakizkieke Zaldibarko zabortegiaren hondakinen azpian harrapatutako biak.


Summary: Ezohiko selektibitatea hasi dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.594 ikaslek. EHUko campusetan ez ezik, BECen eta Eibarko eta Gasteizko ikastetxe batzuetan ere egingo dituzte azterketak.

Hasi dute koronabirusak baldintzatutako selektibitatea 12.594 ikaslek —11.758 Batxilergokoak eta 836 Lanbide Heziketakoak—. EHUk jakinarazi duenez, iaz baino %8,6 ikasle gehiago aurkeztuko dira. Bizkaian egingo dituzte gehienek (6.180) azterketak, eta ikasle gutxiago izango dira Gipuzkoan (4.594) eta Araban (1.776). Hizkuntzari dagokionez, gehienek azterketak euskaraz egitea aukeratu dute —Batxilergoko ikasleen % 74k eta Lanbide Heziketakoen %57k—.

Baina datuetatik harago, COVID-19a da berezitasuna aurtengo Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioan. Jendea ez pilatzeko asmotan, azterketak egiteko leku gehiago jarri dituzte: EHUren ohiko campusak ez ezik, BEC, Eibarko (Gipuzkoa) Armeria Eskola eta BHI eta Gasteizko Ekialdea ikastetxea ere bai. EHUk azaldu duenez, ordutegiak ere moldatu dituzte, baina azterketak egiteko egun kopurua mantendu egin dute —asteazkenera arte egingo dituzte—.

Hainbat segurtasun neurri ere beteko dituzte: ikasleak maskara jantzita joango dira probetara, segurtasun distantzia mantendu beharko dute, eskuak gel hidroalkoholikoarekin garbitu eta bakoitzak etxetik eramango du beharrezko materiala.

Nafarroako ikasleek ekainaren 23tik 26ra egin zuten Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioa. Derrigorrezkoak izan ziren maskarak, eta, NUPen campusak ez ezik, lau ikastetxe ere erabili zituzten.


Summary: Juanenea eta Endika finalerako sailkatu dira; Goikoetxea V.a eta Barrenetxea IV.a, berriz, kanpoan geratu dira. Sailkapena ez da mugitu azken jardunaldian, eta Ansa II-Larrañaga eta Urriza-Zubiri ariko dira finalerdian.

50. Urteurrenaren Txapelketako ligaxka amaitu da, eta sailkapena ez zen mugitu hirugarren eta azken jardunaldian. Beraz, Juanenea eta Endika finalera sartu dira, lehenengo postua lortuta, eta Goikoetxea V.a eta Barrenetxea IV.a kalean geratu dira, nahiz eta azken jardunaldian euren partida irabazi. Ansa II-Larrañaga eta Urriza-Zubiri izango dira larunbateko finalerdia jokatuko duten bi bikoteak.

Joan den larunbateko lehenengo partidan, Ansak eta Larrañagak 32-35 garaitu zituzten Urriza eta Zubiri. Irabazleek 20 tanto behar zituzten, eta segituan bete zuten helburua. Galtzaileek 29 behar zituzten, eta aurretik iritsi ziren 29-25. Azken tantoetan, 2-10eko partzialarekin, urdinek ligaxkako bigarren garaipena lortu eta, bederatzi punturekin, bigarren postua eskuratu zuten.

Bigarren partida hasi baino lehen, Goikoetxea V.ak eta Barrenetxeak ez zuten sailkatzeko aukerarik, baina ongi aritu ziren, batez ere Goikoetxea, eta garaipena lortu zuten, tanto bakar baten aldearekin, 35-34, Juanenea eta Endikaren aurka. Lehenengo postua eskuratu eta finalera sailkatzeko, 29 tanto behar zituzten urdinek, eta helburua lortu zuten. Hala, 10 punturekin, ligaxka irabazi zuten.

Datorren larunbatean Ansa eta Larrañaga Urriza eta Zubiriren aurka lehiatuko dira. Bederatzi eta sei punturekin bigarren eta hirugarren sailkatuta, finalerdirako postuak bereganatu zituzten. Goikoetxea eta Barrenetxeak bost batu dituzte.

Orain arte partida biziak ikusi dira, eta, jardunaldiz jardunaldi, gero eta joko hobea ikusi da Galarretan. Orain, azken bi partidak falta dira, garrantzitsuenak, eta txapelduna nor izango den jakitea.


Bestarik gabeko sanferminak

Summary: Bestarik gabeko sanferminak. Ezohiko itxura du gaur eguerdian Iruñeko Udaletxe plazak. Herritar gutxi dabiltza kalean; poliziaren presentzia, ordea, handia da.

Urteko egunik berezienetakoa izaten da uztailaren 6a iruindar anitzentzat. Goizean goizetik betetzen dira karrikak zuri-gorriz jantzitako herritarrez, eta12:00etako txupinazoarekin batera pizten da jaia. Aurtengo uztailaren 6a, ordea, berezia eta ezberdina izango da. Apirilaren 21ean jakinarazi zuen udalak koronabirusa dela-eta San Fermin bestarik ez zela izango aurten. Hala, kaleak ohik baino hutsago daude gaur Iruñean.

Jende pilaketa posibleak saihesteko, Alde Zaharreko hainbat karrikatan gehieneko pertsona kopurua ezarri zuen udalak joan den astean. Hainbat kaletara sartzeko polizia kontrolak igaro beharko dituzte gaur iruindarrek. Udaletxe plazan, erraterako, 400 pertsona egon zitezkeen gehienez. Alta, hori baino jende gutxiago bildu du goizean, kazetariak horietako anitz.

Bestarik ez izanagatik, hamaiketakoa egiteko elkartu dira iruindar batzuk. Hiriko hainbat ostatuk ere zalantza zuten ea eguerditik aitzinera beren ostatua irekiko edo ez.. Bertze batzuk, aldiz, goizean goizetik itxi dituzte ateak. Jenderik ez karrikan, baina Poliziaren presentzia handia da Iruñeko Alde zaharrean. Bertzeak bertze, istiluetarako poliziak daude Mañueta Eta Mercaderes karriketan. Udaletxe plazara ere sartu dira polizietako batzuk.

Txupinazoaren ordez, agerraldia

Txupinazorik ez, baina agerraldia egin du Enrique Maia Iruñeko alkateak, 11:00etan. «Hunkiturik» azaldu da Maia: «Birusa inguruan dugu, eta zuhurtasunik handienarekin jokatu behar dugu», adierazi du. Goizeko lehen orduetan istilurik ez dela izan nabarmendu du Maiak, eta datozen egunak ere lasaiak izateko esperantza duela nabarmendu du.

Goizeko lehen orduetan ez da jende pilaketarik izan Iruñeko kaleetan. Eguerdiko hamabiak hurbildu ahala, ordea, jende gehiago bildu da Udaletxe plazara, eta Udaltzaingoak sarbidea itxi du. 12:00ak jotzerekin bat, plazan zeuden herritar batzuek zapiak zabaldu dituzte eta «gora San Fermin» oihu batzuk ere entzun dira.

Udaletxeko eraikinetik pankarta erraldoi bat paratu dute, 12:00etan.

Euforia uneak pasatuta, plaza pixkanaka hustu da, eta sartzeko hesia ere kendu dute.


Summary: Desgaitasunak dituztenen eskubideak ez murrizteko eskatu die Elkartean-ek alderdiei. Bide orri bat prestatu dute alderdiei helarazteko.

Euskal Autonomia Erkidegoko Desgaitasuna Duten Pertsonen Konfederazio Koordinatzaileak txosten bat prestatu du urritasunen bat dutenen eskubideen inguruan. Uztailaren 12an Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko diren alderdiei helarazi die 28 puntuz osaturiko idazki hori. Bide orri modura sortu dute txostena; hortaz, haren bitartez, Elkartean-ek eskatuko du ahalegina egitea landutako puntu guztiak betetzeko, eta ez murriztea desgaitasunarekin zerikusia duten «eskubideak, zerbitzuak eta laguntzak».

Sei multzotan banatzen dira alderdi politikoei bidalitako eskaera guztiak: bizimodu independentea, irisgarritasun unibertsala, enplegu arrunta, hezkuntza, emakumea eta osasuna. Jarduera eremu bakoitzean eskaera multzo bat bildu dute txostenean, betiere Elkartean-ek duen helburua abiapuntu hartuta: «Desgaitasuna dutenen aukera berdintasuna bermatzea». Txostena prestatzeaz gain, sare sozialen bitartez sortutako proiektua gizarteratu du.

Hauteskundeen ondoren ere lanean jarraitu nahia erakutsi du Elkartean-ek. Gobernu berriari elkarlanean aritzeko eskaera egingo dio, eta alderdi guztien arteko lankidetzarako deia ere egin du. Elkartean-en ustetan, datorren legealdia mugarria izango da desgaitasunen inguruko gaiak lantzen jarraitzeko.