Summary: Urkulluk proposamen «errealistak» egiteko eskatu dio oposizioari. Azpiazu datorren astean bilduko da EH Bildurekin, Elkarrekin Podemosekin eta PPrekin.

Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk datorren asteazkenean hasiko ditu elkarrizketak oposizioko alderdiekin, 2022ko aurrekontuei begirako akordio «zabalagoa» lortzeko asmoz. Iñigo Urkullu lehendakariak nabarmendu du negoziazioak «errealistak» izan beharko direla, «betorik gabeak» eta erkidegoaren eskumenetara mugatuak.

EAJk eta PSEk gehiengo osoa dute Eusko Legebiltzarrean, eta, beraz, bi alderdien botoak nahikoa dira Jaurlaritzaren proposamena aurrera ateratzeko. Hala azaldu du Urkulluk gaur goizean, Ekonomia Berria Foroan eginiko hitzaldian. Lehendakariak esan du proiektua gobernukideek soilik babestuko balute ere gehiengo «guztiz legitimo bat» izango litzatekeela: «Aurrekontuak onartu egingo dira». Gogoratu du aurreko urtean ere «azken unera arte» iraun zutela EH Bildurekin, eta, batez ere, Elkarrekin Podemosekin eginiko negoziazioek, baina ez zutela akordiorik erdietsi. Kasu hartan, adostasunik ezaren arrazoia oposizioko taldeen barne eztabaidak izan ziren, Urkulluren iritziz.

Aurten ere egingo dute elkarrizketa erronda. Azpiazuk EH Bildurekin, Elkarrekin Podemosekin eta PPrekin biltzeko asmoa adierazi du, baina ez Voxekin. Urkulluk egin bezala, Ogasun sailburuak ere aste hasieran azaldu zien taldeei balizko akordioak «arrazoizko onura sozial eta politiko sektorialen» begirakoak izan beharko direla.

EH Bilduk adierazi du prest dagoela Jaurlaritzaren proposamena aztertu eta «akordio zabalak» lortzeko lan egiteko. Era berean, Maddalen Iriarte bozeramaileak gobernuari eskatu dio «egoerak eskatzen duen maila eskaintzeko». Haren ustez, ez da nahikoa idazpen gutxi batzuk aldatzea: «Elkarrizketa zintzo bat hasteko gai izan behar dira». Elkarrekin Podemoseko eledun Miren Gorrotxategi ere hitz egiteko asmoz agertu da. Haren helburua aurrekontu proposamenean atzeman dituzten «murrizketa sozialak» etetea izango da.

Horren aurrean, Urkulluk azaldu du Jaurlaritzaren aurrekontuek «ezkerrera bira» egin dutela, eta horren lekuko dela kontuen 13.107,8 milioi euroen %80 gizarte politiketara bideratzeko asmoa. Adierazi du Jaurlaritzaren aurrekontu proposamena «hamarkada honetarako eraldaketa ekonomiko eta sozialaren alde» eginiko apustuaren adierazgarri dela: «Historiako handiena da». Haren hitzetan, gainera, kontuek «unean uneko beharrei» erantzuten die. Izatez, «inflexio puntu bat» izango dela uste du, «ekonomiari eta kohesio sozialari bultzada bat emateko».


Summary: Urtarrilaren 8rako deitu du Sarek manifestaziora Bilbon. Orain arte emandako aurrerapausoak aintzat hartu, eta gehiago behar direla adierazi dute bozeramaileek. Salbuespen legediak indarrean iraun bitartean bizikidetza «ezinezkoa» dela esan dute

Elkarbizitzarako. Bakerako. Etxerako bidean izango du lema mobilizazioak, eta milaka eta milaka pertsona biltzea espero dute. Leloarekin elkarbizitzarako eta bakerako bidea egiten ari direla adierazi nahi izan dutela azaldu du Sarek. Norabide horretan egindako urratsak ontzat eman ditu Bego Atxa Sareren bozeramaileak gaur goizean Bilbon egindako aurkezpenean, baina ohartarazi du bizikidetza «ezinezkoa» dela presoei aplikatzen zaien salbuespen legeria desagertzen ez bada.

Bizikidetza eta espetxe politika lotuta daude Atxarentzat, eta bidea bietan egin behar dela nabarmendu du: «Elkarrekin gaude bide horretan aurrera egin nahi dugun guztiak, sufrimendua desagerrarazi nahi dugun guztiak, eskubideen urraketa behin betiko amaitzea nahi dugun guztiak, eta konfrontazioaren aroa atzean utzi nahi dugun guztiak».

104 preso Euskal Herritik kanpo

Sarek ontzat jo ditu azken urteetan «egin diren urratsak», hala nola presoen hurbilketak. Senideen «zama arintzeko» balio izan duten arren, Atxak gogora ekarri du gaur egun 104 preso Euskal Herritik urrun daudela, eta haien familien eskubideak urratzen direla iritzi dio. Eta Euskal Herrian dauden presoen %94 bigarren graduan daudela jakinarazi du Sarek. Atxa: «10 preso baino ez daude hirugarren graduan, eta egoera horretan 70 presok egon beharko lukete».

Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak auziaren alde etikoari heldu dio, eta giza eskubideen aldeko apustu gisa deskribatu du manifestazioa: «Ez gara ari eztabaida politiko, ideologiko, alderdikoi edo identitario batez; eztabaida etiko batez ari gara». Espetxe administrazioaren geldotasuna salatzeaz gain, justiziaren jarrera politikoa eta ideologikoa deitoratu ditu. Izan ere, espetxeetako batzordeek gradu progresioren bat edo baimenen bat ematen dutenetan Auzitegi Nazionalak «errekurritu, blokeatu eta geldiarazi» egiten dituela esan du Azkarragak. Eta zenbait kasutan atzerapausoak ere ematen dituztela salatu du, presoak hirugarren gradutik bigarren gradura itzultzera behartuz.

Bozeramaileek adierazi dute urtarrilaren 8an milaka herritar berriz elkartuko direla, «Euskal Herrian egiten den manifestaziorik jendetsu eta zabalenean». Mobilizazio hori alderdi politikoekin, sindikatuekin, elkarteekin eta erakundeekin egitea da haien helburua. «Jarrai dezagun bidea egiten, orain baita unea», esan du Atxak.


Summary: COVID-19 larria pairatzeko arriskua %90 murrizten duen pilula esperimental bat aurkeztu du Pfizerrek. Farmazia multinazionalak gaur aurkeztu ditu 775 boluntariorekin eginiko azterketen emaitzak

Pfizer farmazia enpresak iragarri du prest duela COVID-19a tratatzeko pilula esperimental bat, eta, azken hilabeteetan eginiko ikerketen arabera, zeharo murriztuko lituzke ospitalizazio eta heriotza arriskuak birusak kutsatutakoen artean. Zehazki, %89 murriztuko litzateke COVID-19arengatik ospitaleratua izateko edo hiltzeko arriskua.

Konpainiak gaur aurkeztu ditu botika horrekin eginiko ikerketen emaitzak. 775 heldurekin egin zituzten probak, eta ikerlariek ondorioztatu zuten Pfizerren medikamentua beste antibiral batekin batera hartu zuten pazienteek %89ko murrizketa izan zutela ospitalizazio edo heriotza tasa konbinatuan, plazeboa hartu zuten gaixoekin alderatuta.

Osasun agintarien oniritziaren zain, Pfizer hasia da jada sendagaia ekoizten, eta 180.000 pilula kutxa baino gehiago ekoitzi nahi ditu urte amaierarako. Enpresaren arabera, lanean ari dira 2022ko ekainerako 21 milioi kutxa prest izateko, eta 50 milioi banatzeko 2022 urte osoan.

Bigarren pilula esperimentala

Pfizerrena ez da COVID-19aren aurkako lehen botika. Joan den astean, Sendagaien Europako Agentzia EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen molnupiravir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta atzo oniritzia eman zion botika hori «larrialdi egoeretan» erabiltzeari. Marco Cavaleri EMAko kideak jakinarazi zuenez, egindako azken ikerketek erakutsi dute botikari esker murriztu egiten dela koronabirusa gorputzean garatzeko aukera, eta horrek, aldi berean, gutxitu egiten duela gaitzarekin larri gaixotu edota hil daitezkeenen kopurua.

Botika horrek ez du lortu oraindik merkaturatzeko baimenik, baina Cavalerik argitu zuen baimen hori iritsi bitartean estatuek aukera izango dutela botikari «larrialdi erabilera» emateko. Orain arte, Erresuma Batuak baino ez du onartu antibiral horren erabilera.


Summary: Azoka eta merkatuetan «katxietan» edatea debekatu du Eusko Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak berritu egin ditu azoka eta merkatuetako osasun jarraibideak. Besteak beste, postuetara bideratutako azalerak eta postuen arteko distantziak handituko dira, azoka eta merkatuetan pertsonentzako igarobide korridoreak jarriko dira, eta horietatik kanpo egongo dira elikagaiak eta edariak kontsumitzeko tokiak.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguneratu egin ditu ari librean egiten diren azoka eta merkatu tradizionalak antolatzeko osasun publikoko jarraibideak. Ohar bidez jakinarazi ditu aldaketak, eta, horien arabera, zazpi neurri bete beharko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako azoka eta merkatuek hemendik aurrera. Batetik, postuetara bideratutako azalera handitzea erabaki du Jaurlaritzak, eta, horretarako, udalek gune berriak atondu beharko dituzte azoka eta merkatuetarako. Azoka eta merkatuetako postuek elkarren artean bananduta egon beharko dute, jende pilaketak murrizteko. Hori egiteko, azoka eta merkataritza eremu bakoitzean postuen kopurua %25-%30 artean murriztu beharko da.

Bestetik, azoka espazioetan pertsonen pilaketak gertatu ez daitezen, igarobide korridoreak ezarri beharko dira. Eta elikagaiak eta edariak kontsumitzen diren tokiak edo txosnak korridore horietatik kanpo jarri beharko dira. Horrekin batera, Osasun Sailak jakinarazi du azoketan eta merkatuetan edariak ezin izango direla «edukiera handiko ontzietan» saldu edo zerbitzatu, adibidez, «katxietan»; neurri horrekin, edalontziak partekatzea saihestu nahi du Osasun Sailak. Halaber, azokaren espazioetan, horretarako baimendutako postuetan edo txosnen eremuan baino ezin izango dira kontsumitu elikagaiak eta edariak; udalek prestatu beharko dituzte txosna horiek jartzeko tokiak. Beste bi neurri ere bete beharko dira gune horietan. Batetik, postuetan gel hidroalkoholikoa erabili beharko da. Bestetik, maskara nahitaez erabili beharko da, eta horren erabilera abisuen eta kartelen bidez jakinarazi. Osasun Sailetik esan dutenez, neurri horiek COVID-19aren transmisio maila moderatuarekin indarrean egongo dira, hau da, tasa 100.000 biztanleko 150 kasuen azpikoa denean. Ordea, egoera epidemiologikoak okerrera eginez gero, eta birusaren transmisioak gora egiten badu, neurriak berriro berrikusiko ditu Osasun Sailak.


Summary: EH Bilduk apurtutzat eman du Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen negoziazioa. Taldeak salatu duenez, Jaurlaritzak lege hori baliatu nahi du orain udalenak diren ingurumen arloko hainbat eskumen bereganatzeko. EAJ eta Elkarrekin Podemos haserre agertu dira erabakiarekin.

Jaurlaritza lurralde antolamenduaren eta udal autonomiaren aurkako «aurrekaririk gabeko eraso bat» egiteko asmotan dabilela salatu dute gaur Mikel Otero eta Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideek. Azaldu dutenez, eraso hori Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen bidez egin nahi dute, arlo horretan orain udalenak diren eskumenak Jaurlaritzarenak izan daitezen nahi baitute lege berriaren bidez, «hainbat proiektu udalei inposatu ahal izateko».

Arrazoi horiek direla medio, erabaki dute Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen inguruan martxan zegoen negoziazioa bukatutzat ematea. «Ez dugu tamaina horretako eraso bat babestuko lurralde planifikazioaren eta udal autonomiaren aurka, euren eremuan desegokitzat jotzen dituzten proiektuei mugak jartzeko aukera eta eskubidea ukatzen dielako udalei», azaldu dute.

Besteak beste, EAJk eta PSEk legeari egin nahi dioten 61. zuzenketa bat nabarmendu du Oterok. Horren bitartez, EAJk eta PSEk Lurralde Antolamenduren Legea aldatu nahi dute, figura berri bat sortzeko: Interes Publiko Goreneko Proiektuak. Azaldu dutenez, figura berri horren bidez Jaurlaritzak parte hartze publikoa duen eta, bere iritziz, ingurumen arloan hobekuntzak dakartzan edozein azpiegitura interes publiko goreneko proiektua dela deklaratu ahal izango du, eta hori nahikoa izango da azpiegitura horri bide emateko, lurralde eta hirigintza arloko plangintzaren aurkakoa izanda ere.

EH Bilduk adierazi du zuzenketa hori «onartezina» dela, eta EAJk eta PSEk zehaztapen hori «erretiratu edo guztiz aldatu gabe» ez dagoela «inongo aukerarik» akordio batera iristeko.

Oniritzia hainbat proiekturi

Fernandez de Betoñok zehaztu du zein izan daitezkeen Jaurlaritzak interes publiko gorenekotzat jo ahalko dituen proiektuak: «Azpiegitura handiak, hala nola parke eolikoak, eguzki parkeak eta zabortegiak, baina ekipamendu handiak ere bai, ia edozer ingurumen ikuspegi batetik nolabaiteko justifikazio bat baldin badu, nahiz eta tokiko administrazioen irizpideen aurkakoa izan».

Esaterako, bere garaian Jaurlaritzak nahikoa izango zuen SHESAren Armentia putzua interes gorenekotzat jotzea Gasteizen gas-proiektu hori aurrera eraman ahal izateko, udal planifikazioa urratu arren. Bergaran zabaltzeko asmoa daukaten hondakinen kudeaketarako lantegiari ere baimena emateko moduan izango litzateke Jaurlaritza zuzenketa hori aplikatuz gero.

EAJ eta Elkarrekin Podemos, haserre

EAJk, ordea, adierazi du legeak «ingurumenaren babes-maila handia bermatuko duen esparru juridiko berri bat » ezartzen duela, eta herritarrek erabakiak hartzeko orduan duten zeregina «indartu». Bide beretik, Maria Eugenia Arrizabalaga legebiltzarkideak salatu du EH Bilduk ez duela ingurumenaren aldeko «benetako konpromisorik» hartu nahi: «Bildu jasangarritasunaren eta klima aldaketaren aurkako borrokaren aitzindari gisa aurkezten da, eta gure ingurunearen babes eraginkorra bermatzen duen lege baten adostasuna errefusatzen du».

Horrez gain, Arrizabalagak gogor gaitzetsi du EH Bilduko Legebiltzarkideek bilera bertan behera utzi izana. «Presa handia zuen aretoa uzteko eta komunikabideak berehala deitzeko. Jarrera horiek ez dira modurik onena jarrerak hurbiltzeko eta gutxieneko izendatzaile komun bat bilatzeko, ingurumenari buruz hain garrantzitsua den gai batean».

Elkarrekin Podemosek ere «harriduraz» hartu du EH Bilduren erabakia: «Kosta egiten zaigu erabakia ulertzea. Gaur mahaitik altxatu dira, baina duela aste batzuk gobernuarekin eta Alderdi Popularrarekin batera sinatu zuten Ondare Naturalaren legea. Lege hori ere gaur eztabaidatu den legearen bide beretik doa: babestutako inguruneak ekonomikoki ustiatzea baimentzen du».

Gaineratu dute «ezkerreko alderdi berdeetatik» ezin direla horrelako legeak legitimatu, «atzerapauso bat» direlako Espainiako Estatuan eta Europan egiten ari diren «aurrerapenekiko».


Summary: Euskarazko hitzak dituen lehen liburuaren ale bat eskuratu du Mintzoa argitaletxeak. 'De rebus Hispaniæ memorabilibus' liburua da. Lehen edizioa 1496-1497koa da, eta aurkitu dutena, 1533koa. Lehen edizioan ez zuen euskarazko hitzik.

Mintzoa argitaletxeak euskarazko hitzak dituen lehen liburu inprimatua izan daitekeenaren 1533ko ale bat eskuratu du, Italian. De rebus Hispaniæ memorabilibus liburua da, Lucio Marineo Siculorena. Aurkitu duten alea ez da liburuaren lehen ediziokoa, lehena 1496-1497an argitaratu baitzuten, De laudibus Hispaniae izenburuarekin. Lehen edizioan ez zuen euskarazko hitzik; gero gehituko zizkioten.

Aritz Otazu Mintzoako editoreak azaldu duenez, Lucio Marineo Siculo Espainiako erregeen kronikaria zen, eta liburu hori enkarguz egin zuen. «Kapitulu batean aipatzen du Espainiako hizkuntza beteranoa, latinez, eta esaten du baskoiek eta kantabriarrek hitz egiten duten hizkuntza bat dela».

Euskarazko zenbait hitz agertzen dira —zerua, gorputza, lurra, emaztea...—, eta baita zenbait esamolde labur ere, bizkaieraz idatziak, hala nola edaten dot eta irakurtzen dot. Zeta hizkiarekin idatzi beharrean ze hautsiarekin idatziak daude, eta azentuak ere agertzen dira. «Garrantzitsuak dira xehetasun horiek; adibidez, 1610eko liburuan [euskarazko hitzak zituen liburu bat, zeinaren ale bat eskuratu zuen Mintzoak iaz] zetak agertzen direlako, eta azentu markarik ez», zehaztu du Otazuk. Zenbakiak ere agertzen dira, euskaraz idatziak.

Liburua Parisko liburu zaharretako azoka batean eskuratu dute. Antigoaleko gauzen saltzaile batek aurkitu zuen han, irailean, eta Mintzoakoei saldu zien. Hala ere, jatorria Italiakoa da, antigoaleko gauzen saltzaileari liburua saldu ziona Italiatik joana zelako azokara.

Liburu hori da, beraz, euskarazko hitzak dituen lehen obra inprimatua, oraingoz. Ale hori 1533koa da, eta hurrengo urteetan ez dago euskarazko hitzak dituen liburu askorik, Otazuk nabarmendu duenez: «Gero dago Sancho de Elsoren 1581eko Doctrina Christiana, eta ez dago alerik munduan; hurrengoa Leizarragaren Testamentu Berria da, 1571koa; eta, hortik aurrera, hurrengo urteetan gehiago daude, baina ez asko».

Liburuaren atzeko aldean ikusi dutenez, eskuratu duten alea nafar batek inprimatu zuen, Miguel de Egiak. «Hemengo inprimatzaile bat zen, erreinuko inprimatzailea, eta berak Lizarran inprimatzen zuen, baina gero Alcala de Henaresera [Espainia] joan zen, eta han inprimatu zuen liburu hau».


Summary: Edgar Wrighten 'Last Night in Soho'-k irabazi du ikusleen saria Donostian. Film laburrik onenarentzako ikusleen saria Sid Zanforlinen 'They're Here' lanarentzat izan da, eta animaziozko film laburrik onenarentzako saria, Kevin Iglesiasen 'Los dias que (nunca) fueron'-entzat

Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 32. Asteko faboritoen artean zegoen, eta ikusleek hala baieztatu dute. Zinema jaialdiko sari nagusia Edgar Wrighten Last Night in Soho (Erresuma Batua) filmarentzat izan da. 8,64 puntu eskuratu ditu guztira film horrek, zeinak kontatzen duen nola neska bat 1960ko hamarkadako egun batean esnatzen den halako batean. Londresko Soho auzoan, hain zuzen ere. Gaur eman dute palmaresaren berri, eta, Josemi Beltran zinema jaialdiaren zuzendariak adierazi duenez, aurtengo ekitaldiko «goxokietako bat» izan da Wrighten filma.

Ikusleek beste hiru film nabarmendu dituzte. Film laburrik onenaren saria Sid Zanforlinen They're Here-rentzat izan da (Kanada); animaziozko filmik onenaren saria Kevin Iglesiasen Los días que (nunca) fueron-entzat, eta Espainiako film laburrik onenarentzako saria, azkenik, Iago de Sotoren La luz pelikularentzat.

Toni Costak, Maider Oleagak eta Sonia Paciosek osatutako epaimahaiak, bestalde, Joanne Delachairren Dora filmari eman dio film laburrik onenarentzako saria, «harrigarrizko zerbaiten eta ama baten eta haren alaba nerabearen arteko muga zeharkaezinaren arteko erlazio konplexua kontatzen duen modu originalagatik; baita sexualiltatea irudimen handiz eta ausardiaz irudikatzeko zuzendariak egindako apustuagatik ere».

Europako film laburrik onenarentzako zilarrezko Melies saria, berriz, Mum's Sweater (Mauriziana Gualdrini, Yi-chen Hsiao, James Mann, Ugo Offner eta Anand K. Varna) ekoizpen frantziarrarentzat izan da. Epaimahaiaren arabera, «modu zehatz, argi eta hunkigarri batean aditzera ematen du galera batek eragindako oinazea, animazioaren estetika sotil eta, aldi berean, nabarmen batekin erabilita fantasiaren elementuak».

Gazte Epaimahaiaren saria Night of The Living Dicks (Ilja Rautsi, Finlandia-Danimarka) film laburrarentzat izan da, eta Espainiako film labur onenaren Syfy saria, La luz-entzat.

Azkenik, Blogos de Oro saria The Medium film luzeak irabazi du (Banjonj Pisanthanakun, Thailandia-Hego Korea).


BERRIA, Glasgown

Summary: BERRIA, Glasgown. COP26 goi bilerari buruzko informazioa sakon, luze eta zabal ari da ematen egunkaria. Aste honetatik aitzina, Eskozian izanen da BERRIAko kazetari Iñaki Petxarroman.

Duela bi aste ekin zioten COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilerari. Iaz zen egitekoa, baina, COVID-19aren izurritea tarteko, urtebeteko atzerapenaz egin dute. Klima krisiari erne erreparatuz, hainbat negoziaziotan murgilduak dira goi bilerara bertaratutako agintariak. Ika-mikak ere izan dira, polemikak; oraindik jorratu gabeak diren zenbait auzi ere bai.

Glasgown da Iñaki Petxarroman kazetaria. Hala, beraz, BERRIAk goi bileraren agertokitik bertatik emanen du gaiari buruzko informazioa. Erreportajeak, albisteak, analisiak eta elkarrizketak onduko ditu egunkariak, sakonki.

Tweets by petxarroman

BERRIAk eginiko bideoan, Petxarromanek aletu egin ditu datozen egunetan lantzekoak direnetako batzuk: «Zuzen-zuzenean emango dugu negoziazioen berri. Izan ere, egun hauetan hainbat iragarpen egin dira, estatuek goi bilera erabili dute euren agenda pixka bat agertzeko. Hitz on asko azaldu dira; besteak beste, deforestazioari aurre egiteko konpromisoa hartu dute batzuek. Ikatza erabiltzeko mugak ere jarri dizkiete euren buruari hainbat herrialdek. Parisko Hitzarmenaren inguruan, berriz, oraindik ez da pausorik eman. Kontu asko daude lotzeko».


Summary: Gure Esku-k urratsak eskatu ditu erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko. Plataformak nabarmendu du euskal herritarren %70 erreferendumaren alde daudela. Iragarri dute batzar irekiak egingo dituztela, bide orria herritarrekin partekatzeko asmoz.

«Egungo euskal herritarron gehiengoak bere etorkizuna aske erabaki nahi du». Hala azaldu du Gure Esku plataformak Eusko Legebiltzarraren aurrean eginiko agerraldian. Josu Etxaburu eta Amalur Alvarez bozeramaileek adierazi dute euskal herritarren %70 erreferendum bat egitearen aldekoak direla, eta bide horretan aurrerapausoak emateko eskatu diete alderdi politikoei: «Hemen gaude ordezkari politikoei esateko har dezatela behingoz erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko bidea».

Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako estatutu berriaren inguruko eztabaida tarteko, hura «gauzak aldatzeko mugarri» izan daitekeela defendatu du Gure Esku-k. Horretarako, ordea, ezinbestekotzat jo du erabakitzeko eskubidea eta herritarren parte hartzea ardatz gisa hartzea: «Horiek dira gure marra gorriak».

Plataformak adierazi duenez, datozen asteetan proposamen horiek aurkeztuko dizkiete Eusko Legebiltzarreko alderdiei âez dute Voxekin biltzeko asmorikâ, herritarren artean «adostasun esparru» dena «jardun politiko-instituzionalean» ere hala izateko esperantzarekin. Modu berean, «bere garaian hasitako bidetik» ez urruntzeko eskatu diete politikariei, EAJk eta EH Bilduk 2018an erabakitze eskubidearen alde adostutako akordioari erreferentzia eginez. Hura urrats garrantzitsua izan zela adierazi du Gure Esku-k, baina, era berean, ordutik aurrerapauso gehiago eman ez izana kritikatu du: «Hilabete asko pasa dituzte itzulinguruka, aurrerapauso handirik eman gabe, eta orduan erakutsitako jarreretatik gero eta urrunago».

Jarrera horren aurrean, subiranotasunaren aldeko aldarria egin du Gure Esku-k, eta gehitu herritarrek «behin eta berriz» jasan dituztela «burujabetza gabeziaren ondorio larriak»; hala nola, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren kudeaketan. «Agerian utzi du zein ahula den gure herriaren autogobernua», azaldu dute bozeramaileek, Madrilek eta Parisek izan duten rola nabarmenduta. Beraz, aferan sakontzeko beharra inoiz baino beharrezkoagoa da, haien ustez.

Herritarrak «motore»

Aurrerako bidea herritarren, eragileen eta instituzioen arteko elkarlanean egiteko asmoa ere adierazi dute. Halere, azken horiei jakinarazi diete ez dutela haien «erantzunaren zain» geratzeko asmorik: «Ez dugu onartuko ez blokeorik ezta gehiengoaren borondateari betorik ere». Izan ere, herritarrak «motore» bihurtzeko urrats berriak iragarri dituzte. Esaterako, datozen asteetan batzar irekiak egingo dituzte eskualdeetan, «bide orria partekatzeko» eta helburuen bila «ahalik eta jende gehien batzeko».

Era berean, erreferendumaren aldeko sinadura bilketarekin aurrera jarraituko du plataformak, abenduaren 31ra arte: «Datorren urte hasieran, milaka eta milaka sinadura eskutan, erakundeak interpelatuko ditugu erabakitzeko bidea arautu dezaten».


Summary: Hitzetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diete gazteek gobernuei. Glasgown izan dute erdigunea ostiralero klima larrialdia dela eta gazteek egiten dituzten mobilizazioek. Erabakiguneetan presentzia gehiago edukitzeko nahia agertu dute

Klima aldaketaren aurka egiteko, ostiralero bezala mundu guztiko gazteak kalera atera dira protesta egitera. Eta manifestazio horiek Glasgown (Eskozia) izan dute, gaur, erdigunea, joan den igandetik han ari baitira egiten COP26 NBE Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiaren nazioarteko goi bilera. Fridays For Futurek deituta milaka pertsona elkartu dira Eskoziako hirian, eta hitzetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diete gobernuei. Erabakiguneetan presentzia gehiago edukitzeko nahia agertu dute, gainera.

Ohi bezala, Greta Thunberg klima aldaketaren aurkako aktibistaren ahotsa bozgorailu izanda gaurko mobilizazioei dagokienez. Hala, Glasgowko protesten irudia zabaldu du Twitter bidez. «Hara. Egiazki, hau da jendearen botereak duen itxura», txiokatu du.

Iruditzen zaie ez aurretik, ez Glasgown ez direla ari erabakiak hartzen. Hiriko hainbat paretetan ondokoa idatzita duten kartelak itsatsi dituzte: Klima ekintza orain arte: tar-tar-tar. Greta Thunberg aktibista gazteen ikurrak ere mobilizazioetan parte hartu du, eta gazteen sentipena izan du hizpide sare sozialetako mezu batean: «Inoizko COP baztertzaileena izaten ari da. Hau ez da jada klimari buruzko bilera bat. Herrialde aberatsen irudia garbitzeko jaialdi bat da. Beti bezala, tar-tar-tarraren ospakizun bat da».

Izan ere, klima larrialdiaren aurrean, gazteek sentitzen dute gobernuek «abandonatu» egiten dituztela eta «traizioa» egiten dietela. Hori da Europako bost unibertsitatek gaiaz egindako ikerketa baten ondorioetako bat. «Gazteen antsietate ekologikoak ez dio erantzuten, soilik, ingurumena suntsitua izaten ari denez erakusten duten errebeldiarik; baizik eta erabat lotuta dagoela gobernuek aldaketa klimatikoaren aurrean erakusten duten ekintzarik ezarekin».

Garatutako zein garabidean diren dozena bat herrialdetako 16 eta 25 urte arteko 10.000 gazte inguru elkarrizketatuz osatu dute azterketa, eta askok aitortu dute «triste, izututa, eta estu» daudela etorkizunaren aurrean. Aldaketa klimatikoa «guztiz laster» ematen ari denez, hamarretik lauk adierazi dute, txostenean jaso dutenez, seme-alabak eduki ala ez zalantza egiten dutela, irizten dutelako etorkizuna «ikaragarria» izango dela.

Extinction Rebellioneko eta Klima Larrialdirako Aliantzako kideek ere, besteak beste, protestetan parte hartu dute, eta klima larrialdiari zein berotze globalari aurre egiteko planetan gazteek izan beharko zuketen protagonismoa aldarrikatu dute. «Askok uste dute muturreko gazte gehiegi gonbidatuz gero irrigarri utziko ditugula [agintariak]», adierazi du Thunbergek. «Aldaketak exijituko dituen kaleko jendez osatutako masa kritiko baten beharra» dagoela nabarmendu du. Hain zuzen, hori izan du hizpide Vanessa Nakate aktibistak: «Gisa honetako manifestazioekin presioa egiten zaio boterea duenari, eta badakigu mugimendu honek hazi beharra duela behar ditugun aldaketak lortzeko, eta, modu horretan, etorkizuneko belaunaldien segurtasuna bermatzeko».

Gaztedia eta Ahalduntze Publikoa izan da gaia, gaur, COPeko hitzaldietan, eta Alok Sharma goi bileraren presidenteak prentsa agerraldi batean eskatu die munduko lider politikoei entzun ditzatela «gazteen ahotsak», eta gonbidatu ditzatela klima larrialdiari buruzko «negoziaketetara»

Gazteak bihar dira egitekoak, Glasgown, COP26aren bueltako mobilizazio nagusia. Espero da 100.000 bat lagun inguruk parte hartzea 13:30etarako deituta dagoen manifestazioan. Gainera, 20 herrialdetako 200 hiritan ere mobilizazioak deituta daude.


Summary: Siemens Gamesak 627 milioi euroren galerak pilatu ditu aurten. Lehengaiak garestitu izanaren ondorioz, nabarmen murriztu ditu irabazi marjinak. 2024ra arte atzeratu du errekuperazioa.

Etorkizuneko sektore bat izanagatik ere, ez dira momentu ona pasatzen ari. Haize erroten ekoizleentzat urte txarra izaten ari da 2021a ere. Siemens Gamesak 627 milioi euroren galerak pilatu ditu aurten, eta aurreikuspenak ere ez dira onak. Zamudioko konpainiak ostiral honetan aurkeztu ditu 2020-2021 urte fiskaleko emaitzak. Iazko zenbakiak hobetu ditu, duela urtebete diru gehiago galdu baitzuen (918 milioi euro), batez ere, konfinamenduaren eraginagatik. Baina aurten ez halakorik egon, eta beste industria batzuek izan duten susperraldirik ez du ezagutu taldeak, sektoreak berezkoak dituen ezaugarriengatik eta koiunturazko arrazoiengatik.

Izan ere, garestia da haize errotak egitea eta instalatzea, eta are gehiago izaten ari da aurten, lehengaien prezioen igoera handiaren ondorioz. Autogintzan mikrotxipekin bezala, gertatzen ari da altzairuarekin haize erroten sektorean: asko behar da, eskari handia dago, eta ia %60 garestitu da haren prezioa.

Horrekin batera, Siemens Gamesak azaldu du bere kasuan teknologia maila eta tamaina handiagoko haize errotak egiten ari dela, 5.X. onshore edo lurreko errota plataforma berriarekin, eta horrek ere handitu dituela produkzio kostuak. Horrez gain, energia eolikoaren prezioen merkatzea ere aurka du sektoreak. Bezeroek asko estutzen dituzte prezioak eta konpetentzia handia dago. Horrek guztiak errentagarritasun edo irabazi marjinak murriztu ditu.

Glagowera begira

Siemens Gamesa haze erroten erreferenteetako bat da nazioartean. eta horren erakusle da esku artean duen lan zorro handia. Baina horrekin ez du aski irabazietara itzultzeko. Azken urtean 12.185 milioi euroren eskariak jaso ditu, eta 32.542 milioiren lanak ditu egiteko, urtebete lehenago baino %7,5 gehiago. Batez ere lurreko errotetan izan du hazkunderik handiena (+%16), eta zerbitzuetan ere iazko zifrak hobetu ditu (+%9); offshore edo itsasokoetan, aldiz, behera egin dute (-%15).

Epe motzera begira, egoera «zaila» izaten jarraituko duela uste du konpainiak, hornidura kateko arazoengatik. Salmentak jaistea aurreikusten du 2022rako, -% 2 eta -% 7 artean. Epe luzera, ordea, aurreikuspen «sendoei» eusten diela azpimarratu du; dena den, urtebete atzeratu du irabazietarako itzulera, 2024-2025 urterako: %8-10eko hazkundea iragarri du ordurako.

Egungo egoera delikatua izan arren, sektorearen eta enpresaren etorkizunari buruz baikor azaldu da Andreas Nauen kontseilari ordezkaria. Energia eolikoak «potentzialitate handia» duela gogorarazi du, eta Galgoweko COP26 goi bileran parte hartzen ari diren agintariei eskatu die energia berriztagarriak bizkortzeko neurriak bultzatzeko.


Eten zaio bolada ona

Summary: Eten zaio bolada ona. Athleticek 0-1 galdu du Cadizen aurka San Mamesen. Lehen zatiko hastapenean jaso dute gola zuri-gorriek, eta hortik aurrera etxekoek aukerak izan badituzte ere, kamuts ibili dira atearen aurrean.

Bolada onean zen Athletic; bost partida zeramatzan porrotik jaso gabe, eta horien artean, bi neurketa etxean irabazita. Eten zaio bolada ona; jokalariek eta zaleek zartako galanta hartu dute Cadizen aurka 0-1 galduta, San Mamesen, estadio berrian jokatu duten berrehungarren partidan. Zuri-gorriek Europako postuetan lo egitea zuten xede. Bada, Andaluziako taldeak goitik behera zapuztu die euren nahia.

Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak aurreko jardunaldian Realaren aurka jokatutako derbian zelairatu zuen hamaikakotik lau aldaketa egin ditu: atzeko lerroan, Nuñezek Iñigo Martinezen ordez jokatu du, ondarroarrak txartel gorria ikusi baitzuen Anoetan; Balenziagak ordezkatu du De Marcosen lekua; euskarri lanean, berriz, Vesga Vencedorren ordez aritu da; eta azkenik, erdi-puntan Oihan Sancetek Raul Garciaren lekua bete du.

Cadiz erasorako gogoz hasi da, eta gola sartzeko aukerak ere hark izan ditu. Talde espainiarrak 4. minutuan eman du lehen abisua; area kanpotik Pereak egindako jaurtiketa indartsu baten ostean, Unai Simonek bi kolpetan geratu du. Bigarren iritsieran, ordea, bisitariek ez dute barkatu; Salvi Sanchez eskuin hegaletik area txikira bizi sartu da, eta baloiari lehor lehor emanda Simonen hanka artetik baloia sareetara bidali du. Athleticeko atezainak gehiago egin zezakeen. Mutu geratu da San Mames.

Handik aurrera, Athleticek baloi jabetza handiagoa izan du, alde batetik bestera mugituz. Edonola ere, zuri-gorriek jokaldiak ezin zituzten behar bezala sortzen; Cadizkoak sendo baitzeuden atzean. Bi taldeek aparteko aukera argirik izan gabe, bisitariak abantaila zutela heldu da atsedenaldia.

Bigarren zatiaren hastapenean, Marcelinok hamaikakoan aldaketen beharra sumatu du, eta Nico Williams zelairatu du Berenguerren ordez, jokoari abiadura handiagoa emateko xedez. Hain zuzen, Williams gazteenak izan du lehen aukera, baina Cadizko jokalariek ongi urrundu dute baloia. Joko geldoari gatza eta piperra jarri dio Athleticeko jokalariak. Azeleragailua gehiago zapaldu du, taldekideak kutsatzeraino.

Zuri-gorriek pauso bat eman dute aurrera, eta sarriago heldu dira Cadizen areara; esaterako, Muniainek ezker hegaletik egindako erdiraketa gaizto baten ostean, Sancetek buruz ongi errematatu du, baina Ledesma atezainak erantzun bikaina eman dio.

Athleticeko jokalarien nagusitasuna erabatekoa izan da, eta aukerak bata bestearen atzetik sortu dituzte; hala nola, Sancetek izandakoa; area kanpotik baloia pozoitsu jaurti duen arren, gora joan zaio. Handik minutu gutxira, Muniainek kornerra aterata, Unai Nuñez indartsu sartu da area txikira, baina atzelariaren burukada hutsala izan da.

Etxeko taldeak bere horretan jarraitu du. Lekue eroso zebilen baloiarekin, eta erraz heltzen zen eskuin hegaletik. Bilbotarrak egindako erdiraketa batean, Iñaki Williamsek baloia orraztu eta Nico Serrano harrobiko jokalariak ausardiaz errematatu du; ezin, ordea, atea zulatu. Jokalariek etenik gabe egin dute erasora, berdinketaren bila. Raul Garcia zakur zaharra berdegunean zen ordurako, eta nafarra gola egiteko zorian izan da, baina berriz ere Ledesmak atea giltzarrapoz ongi lotua zuen.

Presaren presaz, Athleticeko entrenatzaileak erasorako beste jokalari bat berdeguneratu du: Morcillo. Cadizek, ordea, ondo eutsi dio etxekoen erauntsiari. Zuri-gorriek ez diete aukerei zukurik atera, eta markagailua bere horretan geratu da: 0-1. Etsipena jokalarien eta zaleen artean.

Athletic: Unai Simon; Lekue, Nuñez, Yeray, Balenziaga; Berenguer (Nico Williams, 46'), Vesga (Raul Garcia, 57'), Dani Garcia, Muniain (Serrano, 76'); Sancet (Morcillo, 89') eta Iñaki Williams.

Cadiz: Ledesma; Iza Carcelen (Akapo, 70'), Haroyan, Juan Cala, Espino; Salvi Sanchez (Chapela, 46'), Jonsson (Negredo, 84'), Alex Fernandez, Perea (Arzamendia, 63'); Sobrino eta Lozano (Fali, 70').


Summary: Bidea emanen diete kontuei, hirugarrenez. Aurrekontu hitzarmena sinatu dute Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk. Konpromisoak lotu dituzte osasungintzan, 0-3 zikloan eta euskaran.

Nafarroako Gobernuak aurrekontuak izanen ditu 2022 urtean ere. Maria Txibiteren exekutiboak aurrekontu proiektua aurrera atera ahalko du hirugarrenez, EH Bildurekin sinatutako itunari esker. Horren arabera, koalizio abertzaleak konpromisoa hartu du aurrekontu legearen onarpena erraztera [abstentzioaren bidez eginen dute], eta edozein taldek aurkez ditzakeen helegiteen kontra bozkatzera, aurretik adostuak ez badira. Trukean, hainbat emendakin jasoko ditu aurrekontuen testuak, «gizarte lehentasunak aintzat hartuta». Guztira, 10 milioi euro gehiago inbertituko ditu gobernuak, akordio honen bitartez.

Zergak eta finantzaketa

Iragan urriaren 27an, legearen aurreproiektua adostu zuten gobernuak eta EH Bilduk, baina azaldu zuten hura ez zela «erabateko akordioa», eta «iritzi oso ezberdinak» zituztela zerga neurrien inguruan. Atzo iritsi zen behin betiko ituna, eta testuan jasota dago zergen alorrean «desadostasun nabarmenak» dituztela bi aldeek, oraindik orain, baina zenbait konpromiso hartu dituzte, ertz horiek leuntze aldera: besteak beste, Audenasa enpresaren eta energia berriztagarriei lotutako inbertsioen zerga hobarien gaineko txostena eginen dute, pentsiodunen gutxieneko diru sarrerak bermatuko dituzte eta Nafarroako Finantza Institutua sustatuko dute. Bestalde, udalen finantzaketa eredu berria blindatuko du aurrekontu itunak, udal mapa erreformatzeko legea garatuko dute, eta kalteordainak pagatuko dizkiete Itoizko urtegiak kalte eginiko udalerriei.

Hezkuntza

EH Bilduk eta gobernuak 1,5 milioi euroko emendakinak txertatu dituzte aurrekontu proiektuan, 0-3 zikloa indartzeko, Pirinioan Batxilergoko institutu bat eraikitzeko eta desgaitasuna duten haurrei arreta goiztiarra emateko. Berritasun nabarmenetako bat izanen da «18.000 eurotik beherako errentak dituzten familiei 0-3 zikloaren doakotasuna bermatzea». Bestalde, erakunde berri bat sortuko dute tokiko erakundeekin batera, haur eskoletako «hezkuntza ikuspegi eta kudeaketa komun» batera jotzeko, eta konpromisoa hartu dute «ratioak jaitsi eta lan baldintzak nabarmen hobetzeko».

Osasungintza

Ia hiru milioi euroko zuzenketak adostu dituzte EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak Osasungintzan, besteak beste, Tuterako Sofia Erregina ospitaleko ZIUa handitzeko, Lizarrako ospitalea zaharberritzeko eta langile gehiago kontratatzeko. Besteak beste, «Psikologiako 15 edo 16 profesional» kontratatuko dituzte Lehen Arretan, «osasun psikologiko publikoa eta kalitatezkoa» bermatzen haste aldera. Horrez gain, «osasun garraiorako enpresa publiko bat» sortzeko konpromisoa hartu du gobernuak, eta baita «Medikuntza eta Pediatriako zerbitzu publikoak bizkortzeko eta sinplifikatzekoa» ere.

Euskara

Aurreko zirriborroan ezarria zegoena baino ia milioi bat euro gehiago erabiliko ditu Nafarroako Gobernuak euskara sustatzeko proiektuak finantzatzeko; adibidez, Sarean Euskaraz programa, udal eremuan euskara garatzeko laguntza programa eta hedabideetan euskararen presentzia sustatzeko diru laguntzak. Horrez gain, «helduek euskara doan ikasi ahal izateko bidean urrats eraginkorrak egiteko» konpromisoa hartu du gobernuak, horretarako diru funtsak handituta.

Azkenik, ETB3 telebista katea Nafarroa osoan ikusteko aldarrikapena ere jaso dute EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak, hitzarmenean. Zehazki, Txibiteren exekutiboak «beharrezko ekinbideak bizkortuko ditu eta, ahalik eta lasterren, ETB3 eremu guztietan ikusi ahal izateko irtenbide tekniko egokiena bilatuko du».

Gizarte politikak

Aurrekontu itunean azpimarra jarri dute gizarte politikak eta zerbitzu publikoak indartzeko beharrean. Hitzaurrean berean, xede nagusien artean aipatzen dira «osasun, hezkuntza, gizarte-eskubide eta enplegu politiketako baliabideak handitzea» eta «zaintzaren eta gizarte babesaren aldeko apustu irmoa». Hala, 1,6 milioi euro gehiago emanen dituzte zahar etxe eta eguneko zentroak berritzeko edo eraikitzeko, eta 300.000 euro, LGTBI+ eta Berdintasun arloko proiektuak garatzeko. Hitzarmena berrituko dute SOS Arrazakeriarekin ere. Bestalde, oinarriak jarriko dituzte etxebizitza «eskubide subjektibo» gisara aitortuko duen legea garatzeko, eta «pizgarrien eta zigorren bidez, alokairu prezioei eusteko neurri fiskalei buruzko lege proiektu bat» adosteko ere.

Hitzarmenean azaltzen denez, abenduaren 23ko osoko bilkuran onartuko dute aurrekontu legea.


Summary: Iñaki Baskaran gaztearen gorpua aurkitu dute Chicago ibaian, AEBetan. Elias Baskaran pilotariaren biloba zen 23 urteko gizona. Halloween gauean desagertu zen, eta familiak igandean salatu zuen hura falta zela.

Ia astebete eman dute Chicagon (AEB) Iñaki Baskaran jatorri euskalduneko 23 urteko gaztearen bila. Azkenean, haren gorpua topatu dute Chicago ibaian.

Halloween gauean ikusi zuten Baskaran azken aldiz, larunbateko 11:30ak aldera, River North auzoko Celeste tabernatik ateratzen. Lagunei mezu bat bidali zien, esanez berehala itzuliko zela tabernara, haren aita Jose Baskaranek Illinoiseko prentsari esan dioenez. Lagunek idatzi zioten 12:15ean, baina gazteak ez zuen mezua irakurri.

Astelehenean 100 pertsona baino gehiago bildu zen gaztea azkenekoz ikusi zuten lekuan, bilaketari ekiteko.

Azkenean, ostiral gauean topatu zuten haren gorpua, Chicago ibaian.

Elias Baskaran pilotariaren biloba zen gaztea, Illinoiseko Ubibertsitatean ikasi zuen, eta publizitatean aditua zen.


Summary: «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da». Joan den azaroaren 25ean atxilotu zuen Frantziako Poliziak Oier Oa (Donostia, 1984) euskal preso ohia, duela kasik urte bat, Larresoroko etxetik Bernat Etxepare lizeoko lanera zihoalarik. 2015ean jarri zioten lurralde debekua ez errespetatzeagatik atxilotu zuten, aspaldian ofizialki bizi normala bazeraman ere familiarekin. Lurralde debeku horren kentzeko galdea egina du, eta, hain zuzen, gaur da iragatekoa Parisko Auzitegiaren aitzinean. Irailean, Baionan epaitu zuten duela urte bat atxilotu eta debekua urratzeagatik, baina Parisko Auzitegiaren erabakiaren beha egotea deliberatu zuen epaileak. Urte honetan Zugarramurdin aterpetua da Oa, eta bikotekidea eta hiru semeak Larresoroko etxean bizi dira. Pairatzen duten egoeratik ateratzen ahalko direla esperantza du asteleheneko auzitik landa.

Zer igurikatzen duzu Parisko auzitik?

Espero dut ongi pasatzea. Azken batean, izan da Igor Uriarteren aurrekaria [Uriarte Urruñakoari maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irail honetan, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik]. Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin. Nahiz eta jakin batzuk, oraindik ere, konponbidearen logika horretan sartuak ez direla; edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen.

Nolako defentsa prestatu duzue?

Egia erran, helduleku anitz badira. Batetik, bada Europako Batasuna eratu zenetik, Schengengo araudia adostu zenetik, lurralde mugikortasuna europar bati kentzea lege horrekin kontraesanean dela. Bestalde batetik, nik familia hemen dut [Larresoro]; hiru seme baditut, zoritxarrez nazionalitate frantsesa dutenak, eta bikotekideak ere bai; guk, noski, gure herrian askatasun osoz eskubide berekin bizitzeko zilegitasuna izanagatik ere, holako gatazka politiko batengatik eskubide horiek urratuak zaizkigu. Baina, haien logikan eta zigorraren logikan jarriz gero, kasu honetan familia da erabilia izaten ari dena; erraten ari baitzaie: ‘Edo aitarik gabe gelditzen zarete, edo aitarekin zuen sorterritik alde egiten duzue!’. Zentzurik ez duena da deus ikustekorik ez duten familiak erabiltzea, gatazka honetan inplikatu zena ni izan naizelako. Eta, nahiz eta guk zilegitasun hori ez eman, haien zigorraren logikan ni zigortzea litzateke zentzuzkoagoa familia zigortzea baino. Beraz, familiaren eskubidetik joko dugu, nagusiki.

Eta Euskal Herriko gaur egungo testuingurua azpimarratuko duzue?

Bistan dena. Ez da berdin duela hamar urte zen testuingurua eta gaur egungoa. Konponbidearen logika horretan urrats batzuk egiten badira ere, batzuk oraindik ere zangotrabatzen tematzen dira, eta ez dakigu sala horretako epaileen jarrera zein izango den. Haien artean ere batzuetan baditugu sorpresa baikorrak, eta beste batzuetan ezkorrak. Ez ditugu denak gurekin.

Kasik duela urte bat atxilotu zintuzten. Urte hori nola iragan duzu? Nola iragan duzue?

Gauza txar edo ezkor guztien artean, gauza onak ere izan dira. Nagusiki, izandako elkartasuna; harrigarria izan da. Hasiera-hasieratik, Kanboko langilea den zugarramurdiar batek familiaren txoko bat segidan eskaini zigun. Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat. Bestalde batetik, [Etxepare] lizeoak lana atxiki dit, kontratua egokiturik. Hori sekulako xantza izan da.

Asteleheneko epaiaren meneko egonen da, oraino, bizi duzuen egoera?

Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean.

Telelanean segitu duzu lizeoko lanbidea, eta, aldi berean, Kutxa Biraren moduko egitasmo bat antolatzen?

Bai, bai. Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoako eskualdeetara mugitzeko ezintasuna izanagatik ere, kalean gara. Nafarroa, Gipuzkoa, Bizkai eta Arabatik mugitu zen Kutxa Bira, eta bilkurak, hedabideekin loturak, elkarteekin eta beste, ahal nuena ekartzen nuen. Eta beste kontu batzuetan ere horrela izan da. Urriaren 17an ere izan ginen Nafarroa Oinez-en ikasleekin. Ahal nuen guztietan parte hartzen nuen, bistan dena.

Lizeotik, ikasleek, ikasle ohiek, lankideek elkartasuna erakusten dizute hastetik. Nola bizi duzu?

Egia erran, biziki, biziki eskertua naiz. Izan zugarramurdiarrak, larresoroarrak, donostiarrak, Baionako lankideak, ikasleak… oso-oso inguratuak izan gara; horrek, egiazki, berpizten zaitu, indarberritzen zaitu. Era berean, oso komunitate kritikoa eta kontzientea da gurea; kasu honetan, familiak eta nik eskertu dugu ni naizelako elkartasun hori guztia jasotzen duena, baina beste edonor izango balitz pentsatzen dut modu berean erantzungo genukeela. Denek dugulako kontzientzia gure herrian zer gertatzen den eta zer garaitan bizi garen. Iduritzen zait oraindik ere Euskal Herrian badirela elkarbizitza eta elkartasuna bezalako balio funtsezkoak. Luzaroan ere, ikusiz ikasleak nola ari diren, baikor izateko motiboak baditugu.

Ikasleek dokumental bat, elkarretaratzeak eta korrika sinbolikoa antolatu dituzte.

Sekulako gogoz eta, aldi berean, sormen maila batekin ikusten ditut. Gauza berriak egiteko freskura batekin. Ez dute baitezpada konpromiso edo modu astun batean egiten, baizik eta bizi-bizi. Geroari begira, horrek nau batez ere baikor ezartzen.


Summary: «Gaur egun, beste dimentsio bat hartu du bertsolaritzak». Medikuntza eta bertsolaritza uztartu izan ditu Bernar Mandalunizek, erretiroa hartu duen arte. Nabarmendu du gai jartzaile izan deneko oso oroitzapen onak dituela, eta, 40 urtetik gorako ibilbidean, bertsolaritzaren bilakaeraren lekuko zuzena izan da. Aurrerantzean emakumezkoen presentzia handiagoa izango dela iruditzen zaio.

Hiru urte dira Bernar Mandalunizek (Atxuri, Mungia, 1951) erretiroa hartu zuela. Ofizioz sendagilea da, eta urte luzez aritu izan da laneko medikuntzan. Hala ere, bertso saioetako gai jartzaile izateagatik egin da ezagun, batez ere. 1976an egin zuen debuta, Mungiako pilotalekuan, eta, ordutik, hainbat plaza zapaldutakoa da. 40 urtetik gorako ibilbidean, bertsolaritzaren bilakaera bertatik bertara ezagutzeko aukera izan du, eta nabarmendu du urteek aurrera egin ahala bertsolaritza «gero eta maila hobea» eskuratzen ari dela.

Baserriko bizimodua atzean utzi, eta Medikuntza ikasketak egitera joan zinen unibertsitatera. Nolatan Medikuntza?

Beste batzuei laguntzearren izan zen, gehienbat. Hasieran, buruko gaitzen inguruko kezka nuen, eta, hein handi batean, psikiatria ikastearren hasi nintzen medikuntza ikasketak egiten. Betidanik izan dut inguruko jendearenganako sentiberatasuna.

Nola gogoratzen duzu unibertsitate garaia?

Bilbon Medikuntza ikasketak egin genituen bigarren belaunaldia izan ginen. Parisko 1968ko maiatzeko ondorenak ziren, eta, frankismoari aurka egin nahian, manifestazio eta greba ugari antolatzen genituen. Halako batean, atxilotu ere egin gintuzten, eta Madrilera joan behar izan genuen epaiketara. Bi urtez egon ginen fakultatera sartu ezinik.

Gerora, non eman zenituen lehenengo pausoak mediku gisa?

Mungia inguruan aritu nintzen aurreneko urteetan: Gatikan, Laukizen… Eta, ondoren, Gernika aldera egin nuen jauzi. Herri txikietan egin nituen lehen urratsak mediku gisa, eta oso esperientzia politak, esker onekoak eta sentigarriak bizi izan nituen. Gainera, euskalduna izanik ni, jendeak esker onez hartzen ninduen, eta beren hizkuntza entzutearekin bakarrik neurri handi batean sendatu eta guzti egiten ziren [barreak]. Oso gustura aritu nintzen.

Handik, berriz, enpresa eta kooperatiba mundura egin zenuen jauzi.

Halaxe. Lanean nenbilela, diplomatura bat egiteko aukera eskaini zidaten Donostian, eta hala hasi nintzen enpresa munduan sartzen. Horrez gainera, Toulousen [Okzitania] kirol medikuntzako espezialitatea atera nuen bi urtean, eta Mungian kontsulta bat zabaldu nuen beste kide batzuekin elkarlanean. Duela hiru urte inguru hartu nuen erretiroa, baina, egia esan, pozik jarraituko nuke lanean. Langileen mugak eta arazoak bertatik bertara ezagutzeko aukera izan nuen, eta harreman pertsonalizatua eskaintzen saiatu nintzen.

Bertsolaritza munduan ere urte asko egin dituzu gai jartzaile moduan. Nola hasi zinen mundu horretan?

Fakultatera joan ezinik egon ginen urte bietan, sekulako zurrunbilo soziala sortu zen inguruan. Nire kasuan, Mungiako beste herritar batzuekin batera, AEKren sorreran parte hartu nuen, eta, bertan, askotariko hitzaldiak antolatzen genituen. Besteak beste, Jon Lopategi etorri zen bertsolaritzaren inguruan hitz egitera. Horrez gainera, fakultatean ere bertsolaritzaren inguruko hitzaldiak antolatu genituen, eta horietako batean Abel Muniategik parte hartu zuen. Txundituta geratu nintzen haien azalpenekin, eta hala hasi nintzen mundu horretan sartzen.

Mungian bertan egin zenituen lehen aldiz gai jartzaile lanak, 1976an. Nolakoa izan zen aurreneko aldi hori?

Juan Ormaetxe Taket bertsolariaren omenaldia izan zen egun horretan Mungian, eta sekulako jaialdia antolatu genuen. Pentsa, hamabi bertsolari etorri ziren, eta Mungiako frontoia jendez lepo zegoen. Hasieran oso urduri nengoen, ez nuen gai jartzaile lana behar bezala menderatzen, baina Abel Muniategik gidatu ninduen, eta nahiko ondo atera zen.

Gaiak aukeratzerako orduan, nola moldatzen zinen?

Ibilian-ibilian ikasten zoazen kontua da gaiena. Behaketa da kontuan hartu beharreko lehenengo elementua, eta horren ondotik dator gaiaren formulazioa. Garrantzitsua da gaia iradokitzailea izatea, eta, aldi berean, mamia ere izan behar du. Saio bakoitzak bere tenpoa du, baina publiko motak, tokiak eta egoerak asko baldintzatzen du, eta horretara egokitu behar duzu.

Eta, zu, kasurako, nola edo non inspiratzen zinen?

Eguneroko joan-etorrian. Ingurukoekin dituzun elkarrizketek, harreman motek… eragina dute. Hala ere, irratia izan da niretzako biderik indartsuena, gai asko jorratzen direlako bertan. Gainera, gaueko lo orduek ere garrantzia dute: egun osoan bizitako guztia batzen da gauean, eta hala ateratzen dira gairik sakonenak.

Zer behar du gai batek publikoa harrapatzeko?

Ariketen eta saioen araberakoa izaten da, baina gaurkotasuneko, aktualitateko gaiak izatea ezinbestekoa da. Horrez gainera, interesa ere izan behar du, eta handik edo hemendik publikoa harrapatu behar du. Gizarteko arazoek eta kezkek ere erakartzen dute publikoaren arreta.

40 urtetik gora egin dituzu gai jartzaile moduan. Oraindik ere lortzen dute bertsoek zu txunditzea?

Zalantzarik gabe. Bertsolariak nola izan daitezke gai segundo gutxitan ideiak ordenatzeko, egituratzeko eta azkenengo puntuan guztiaren sintesia egiteko? Oraindik ere zur eta lur geratzen naiz. Segundo gutxitan hunkitu egiten gaituzte, eta hori da gehien baloratzen dudana.

Nolako bilakaera izan du bertsolaritzak urte horietan guztietan?

Zorionez, gero eta bilakaera hobea du bertsolaritzak. Hasierako urteekin alderatuta, bertsolariak lan handia egiten du, eta horietako askok maila literarioraino garamatzate batzuetan. Xabier Amuriza izan zen iraultza hori ekarri zuen aurrenekoa, eta ondorengoek haren eredua jarraitu dute. Egun, dena arinago egiten da, bertsolariak ere polifazetikoak dira, eta, horren ondorioz, beste dimentsio bat hartu du bertsolaritzak: erreferente bilakatu dira kulturalki, sozialki…

Bertsolariak aldatuz joan diren moduan, publikoak ere bilakaera bat izan du, ezta?

Zalantzarik gabe. Zorionez, gauzak aldatuz doaz, eta emakumeen helduera izugarria izan da. Gu hasi ginenean gizonezkoen mundua zen bertsolaritzarena, baina emakumeen ekarpena ikaragarria eta ezinbestekoa izan da. Emakumeek lan handia egin dute horretan, gai jartzaile zein bertsolari izan. Hemendik aurrera ere, ziur nago emakumeena izango dela protagonismoa, eta publikoaren artean ere nabaria da hori.

Eta, gaiei dagokionez, nola eragin du bilakaera horrek?

Gizartea eraldatzen joan den modu berean, gaiak ere aldatuz joan dira. Gaur egun, kezkatzen gaituzten gaien inguruan aritzen dira bertsolariak: migrazioa, langabezia, etorkizun iluna, feminismoa… Hau da, egunerokotasunarekin bat datozen kontuak dira nagusi. Baina, gaia edozein dela ere, bertsolariak badaki nondik jo. Gainera, hizkuntzarekin jolasteko duten gaitasuna ere ezin da zalantzan jarri.

Abenduan izango da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala. Kasu egiten ari zara aurtengo txapelketari?

Oraingoz ez, baina badut finalera joateko asmoa. Saioak begiratzen ibili naiz, eta asko poztu naiz bertsolari horietako asko ez ditudalako ezagutzen: berriak dira, gazteak dira, eta badabil jende berria sartzen. Pandemiaren ondorioz, eten handi bat eman da kulturaren esparru osoan, baina oso pozgarria da ikustea txapelketa berriro indartuta itzuli dela.

Bizkaiko 2012ko finalean gai jartzaile lanetan ibili zinen. Nola gogoratzen duzu egun hori?

Oso oroitzapen onak ditut. Gehien gozatu nuen saioetariko bat izan zen, bertsolariek emandako kalitate mailagatik. Gainera, aurreneko final parekidea izan zen, lau gizon eta lau emakume aritu ziren oholtza gainean, eta oso hunkigarria izan zen. Orain ere errepikatuko nuke bizitako esperientzia hori.

Bertsolari Txapelketa Nagusian ere ibili izan zara gai jartzaile lanetan.

Bertsolari Txapelketa Nagusietan bizi izan ditudan emozioak sekulakoak izan dira. Uste dut ez dudala inoiz ahaztuko egun horietan bizitakoa. BECera joan ginen lehenengo aldian, esate baterako, publiko artetik irten ginen, eta, ni neu protagonista ez banintzen ere, 15.000 pertsona txaloka eta oihuka ikustea izugarria izan zen. Sekulako berotasuna jaso genuen publikoaren aldetik. Jendea gainera zetorrela zirudien.

Datorren urtean Txapelketa Nagusiko finala Iruñean izango dela aurreratu dute antolatzaileek. Zer iruditu zaizu finala lekualdatu izana?

Sekulako sorpresa izan da, eta, egia esan, oso pozgarria da. Bertsozale Elkartea zazpi lurraldeetan presente dagoen erakunde bakarrenetakoa da, eta final nagusia Nafarroan jokatzea oso erabaki ona dela iruditzen zait. Izan ere, aspaldi, Nafarroako erresuma Euskal Herriko egitura politiko independentea zen. Beraz, aitorpen bat bezalakoa izango da.

2005etik Bertsolari Txapelketa Nagusiak BEC-en egin izanak nola eragin dio Bizkaiko bertsozaletasunari?

Nire ustez, indar handia eman dio Bizkaiko bertsozaletasunari. Txapelketak beti dira bertsolaritza hauspotzeko bide bat, eta urte osoan egindako lanaren emaitza izaten dira. Izugarria da oraindik ere bertsolaritzak euskaldunen artean zaletasun bat izaten jarraitzea. Euskal Herriko zati txiki bat biltzen da bertan, baina askotariko aldarrikapenak egiteko erakusleihoa dira.

Gustatuko litzaizuke berriz ere final bateko esperientzia bizitzea, ala nahiago duzu herriko plazetako giroa?

Guztiz egoera desberdinak dira. Herriko plazan lagun artean zaude, zure saltsan. Baina final batean gai guztiak ondo zehaztuta daude, eta ez dago inprobisaziorako tarterik, profesionaltasuna beharrezkoa da. Bietan gozatu izan dut, eta bietan egon izan naiz gustura.


Ugalderen aurpegi guztiak ikusgai

Summary: Ugalderen aurpegi guztiak ikusgai. Hondarribian, Donostian eta Bilbon ikusgai egon ondoren, Andoainen dago ‘Martin Ugalde Orradre. Jaiotzaren mendeurrena (Andoain 1921-Hondarribia 2004)’ erakusketa, ostiraletik. Abenduaren 12ra arte ikusi ahal izango da, Basteron. Azaroaren 11n 100 urte beteko dira Martin Ugalde Andoaingo idazle, kazetari eta euskaltzalea jaio zela.

Martin Ugalde idazlea izan zen, kazetaria, politikaria; [Euskaldunon] Egunkaria-ko Administrazio Kontseiluko lehendakaria ere izan zen, sortzaileen taldekoa… Baina Martin Ugalde, edozeren gainetik, euskaltzale handi bat izan zen”, dio Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak. “Eta hori guztia bildu nahi izan dugu”. Hain zuzen ere, horixe egingo dute ostiralean Andoaingo Bastero kulturgunean estreinatu zuten erakusketan: Martin Ugalde Orradre. Jaiotzaren mendeurrena (Andoain, 1921Hondarribia, 2004).

Ugalderen bizitza eta ibilbidea biltzen ditu erakusketak, eta ertz asko lantzen ditu, “poliedrikoa” baitzen Ugalde. “Kulturaren transmisioa egitea” zuen kezka andoaindarrak, eta egindako hori egungo gizartera helarazi nahi dute antolatzaileek. Erakusketako protagonistak bezala, antolatzaileek ere badute lehengoa ahaztuko den beldurra: “Gaur egungo mundu honetan, hain azkar doanez, askotan ahazten zaizkigu jendearen lana eta ekarpena; eta ez dugu kontuan hartzen gure aurrekoek zer lan egin zuten eta gu nondik gatozen”, azaldu du Larrartek. Eta, hain zuzen ere, hori da erakusketaren helburua: “Horretarako aprobetxatu nahi genuen urteurrena; alde batetik, Martin Ugalderen figura ezagutarazteko, eta, beste alde batetik, hark egindako ekarpen hori jendaurrean jartzeko”.

“Eragile desberdin askoren artean” egin dute lanketa hori. Erakusketa antolatzeko ekimena Martin Ugalde kultur parkearena izan bazen ere, beste zenbait gizarte eragile eta administraziorekin elkarlanean aritu dira. Lehenik eta behin, haren familiaren onespena lortu nahi izan zuten, eta, gero, “Ugalderekin harreman zuzena” izan zuten eragileak bildu zituzten: Jakin eta Elkar fundazioak, BERRIA eta Euskal Idazleen Elkartea. Administrazioek ere hartu dute parte: Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak, zein Andoaingo eta Hondarribiko udalek. Parte hartze zabal horrekin pozik azaldu da Larrarte: “Martin beti izan zen indarrak batzearen aldekoa, eta hori islatu nahi genuen guk erakusketarekin: lortu dugu hura gogoratuko duen mendeurrena egitea eta erakusketaren egiletzan aniztasun hori biltzea, izaera ezberdineko eragileek parte hartu dugulako”.

Panel ugarik osatzen dute erakusketaren oinarria; Ugalderen biografia eta haren ibilbideko arlo nagusiak bistaratuko dituzte. Testu batzuk ere badaude panel horietan; batetik, euskaltzaleak egindakoa gogorarazten dutenak, eta, bestetik, haren testuak. Kontakizun horiek irudikatzeko hainbat argazki ere egongo dira ikusgai Andoainen.

Baina besterik ere badu erakusketak, sustatzaileek bertarako preseski berreskuratu baitituzte Ugaldek argitaratutako zenbait liburu eta tresna: elkarrizketak egiteko erabiltzen zuen grabagailua, esaterako. Andoaingo Udalak eta Ugalderen sendiak utzitakoak dira objektu eta artxibo horiek. Ikus-entzunezkoak ere badira erakusketa aretoan: “Era berean, bideo bat ere badago, eta bi zati ditu: batetik, bere garaian EITBk egindako elkarrizketa bat, eta, bestetik, Martin Ugalde, bihotza golkoan dokumentala. Andoaingo euskaltzalearen lanari buruz Jone Amonarrizek eta Igor Agirrek egindako bideo labur bat da azken hori.

Aurten estreinatu duten erakusketa ez da hutsetik hasitakoa, Andoaingo Udalak 1997an antolatutako beste bat baitu oinarrian. “1997an Andoaingo Udalak omenaldi bat egin zion Ugalderi, eta erakusketa bat egin zuen horren harira; bertan, panel batzuetan bildu zuen bere ibilbidea. Martin Ugalde kultur parkea egin genuenean, panel horietaz gogoratu ginen, eta Andoaingo Udalak eman egin zizkigun parkean jartzeko”. 2002az geroztik, Martin Ugalde kultur parkean egon da euskaltzalearen bizitza jasotzen duen panel sorta hori, eta horiexek baliatu dituzte erakusketarako, eguneratuta eta objektu berriak gehituta.

Jaioterrian, kutsu berezia

Andoainera, jaioterrira, heldu berri da Ugalderen bizitza eta obra irudikatzen dituen erakusketa, eta horrek badu zentzu berezi bat. Izan ere, azaroaren 11n, ostegunean, ehun urte beteko dira Ugalde jaio zela. Hondarribian hasi zuen ibilbidea erakusketak, aurtengo udaberrian —euskaltzaleak bertan igaro zituen bere bizitzako azken urteak—. “Erantzun ona izan zuen, jende ugari joan zen ikustera; ezagutzen zutenak batzuk, eta oraindik ezagutzen ez zutenak besteak”, esan du Larrartek. Antolatzaileen asmoa zen Hondarribian hasi eta bere jaioterrian bukatzea erakusketaren ibilbidea, baina interes handia piztu du bidean, eta Donostian eta Bilbon ere egon da ikusgai.

Andoainen, noski, badu kutsu berezi bat erakusketak. “Euskal Herriko gizon bat da Martin”, adierazi du Larrartek. “Euskal Herri osoari egin dio ekarpena, baina Andoainen jaioa da, eta oso gogoko zuen bere herria”. Ugalde Andoainen bertan gogoratzea “oso garrantzitsua” dela uste du Larrartek, “bertako memoria delako”. Gainera, hark herriarekin lotura handia izan zuela ziurtatu du kultur parkeko ordezkariak: “Garai batean Laborde Hermanos fabrika zegoen gaur egun Martin Ugalde kultur parkea dagoen gunean, eta Ugaldek behin baino gehiagotan lan egin izan zuen fabrikan bertan. Oso lotura estua izan zuen bere herriarekin, eta horregatik diot oso garrantzitsua dela erakusketa hori Andoainen egotea”.

Ez hori soilik, euskaltzalearen liburutegia eta artxiboa bera Andoaingo Udalaren esku utzi zituen Ugalderen familiak. “Andoainen dago Martinen ondarea”, laburbildu du Larrartek. Eta horrela jarraituko duela gaineratu du, Bastero kulturguneko erakusketa bukatzen denean Martin Ugalde kultur parkean jarriko dituztelako, berriz ere, erakusketan erabilitako panelak. Ugalderen izena eta izana gogoratzeko.


Summary: «Bizikidetza demokratikorako» ituna bultzatzeko konpromisoa hartu du Foro Sozialak. Urtebeteko gogoeta prozesuaren ostean, gaur aurkeztu du Foro Sozialak bizikidetza eratzeari buruzko liburua, Gasteizen. «Une historiko» honetan, «behetik gorako» Itun soziala eta instituzional bat ontzea proposatu du, ez errepikatzeko bermeak oinarri dituena.

Foro Sozialak urtebete eman du gizarte eragileekin hausnartzen bizikidetza demokratikoa nola eratu beharko litzatekeen, eta, amaitutzat eman du prozesu hori. Jasotako ekarpen eta hausnarketa guztien ondorioak Prozesuaren liburua izeneko lanean batu ditu, eta gaur eman du horren berri Gasteizen, Artium museoan. Foro Sozialaren ekitaldian Ernesto Samper Kolonbiako presidente ohia izan da gonbidatu gisa, eta hark bere herrialdearen bizikidetza erronkak azaldu ditu.

Foro Sozialaren ustez, Euskal Herriak «une historikoa» bizi du, eta beharrezkoa da ez errepikatzeko bermeak ezartzea. Horretarako, beharrezkotzat jo du «behetik gora» ondutako itun sozial eta instituzional bat bultzatzea, «etorkizuneko bizikidetzarako oinarri sendoak» ezarriko dituena. Foro Sozialak ulertzen du gizarte zibilari eta hura ordezkatzen duten erakundeei dagokiela bizikidetza demokratikoa eraikitzea, nork bere konpromiso zehatzak finkatuta, etorkizuneko ituna lortzeko.

Foro Sozialak bere gain hartu du itun hori bultzatzeko erabaki irmoa, eta helburu horrekin, hainbat konpromiso hartu ditu. Besteak beste, «motibazio politikoko indarkeriek» eragindako giza eskubideen urraketen biktima guztien mina aitortzeko konpromisoa hartu du, bai eta biktimak diskriminatzeko joera behin betiko gainditzeko ere. Halaber, indarkeria zikloan gertatutako giza eskubideen urraketa guztietan «erantzukizun zuzena edo zeharkakoa» duten eragile guztiek eragindako mina aitortzeko, eta eztabaida demokratikorako esparru bat sortzeko konpromisoa ere agertu ditu. Motibazio politikoko delituengatik kondenatutako presoen, erbesteratuen eta ihes egindakoen egoeraren behin betiko konponbidearen aldeko konpromisoa ere agertu du Foro Sozialak, «espetxe lege arrunta aplikatuta» eta «presoen birgizarteratzearekin engaiatutako alternatiba ez zigortzaile bat» sustatuta. Biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidearekiko konpromisoa ere hartu du.


Summary: Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute NUPeko ikasleek. Ehunka lagunek manifestazioa egin dute eguerdian Iruñean, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! leloarekin.

Euskaraz ikasteko eta aritzeko eskubidearen aldeko kanpaldia egin du asteon NUP Nafarroako Unibertsitateko Euskara Taldeak Arrosadiko campusean (Iruñea), eta gaur manifestazio batekin amaitu dute protesta. Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestazio egun dute eguerdian, Iruñeko Baratxurien plazatik abiatuta. Ehunka lagun bildu dira protestara, aldarri argi batekin: «Euskaraz ikasi nahi dugu, gure hizkuntzan bizi nahi dugulako».

Ikasle mugimendu osoak bat egin du gaurko manifestazioarekin eta azken egunetako kanpaldiarekin. Besteak beste, NUPeko talde feministak, neska gazte ikasleak, Akelarre emakume taldeak, Ernaik, eta Unibertsitate Indar Batasunak bat egin dute deialdiarekin. Baina horiekin batera, gaurko mobilizaziora batu dira EHE, Hizkuntza Eskubideen Behatokia, Ernai, LAB eta Sortu.

Manifestazioan salatu dutenez, 34 urte joan dira Nafarroako Unibertsitate Publikoak ateak ireki zituenetik, eta egun horretatik gaur arte euskarak «bigarren mailan» segitzen du: «34 urte euskaraz ikasteko eskubidea ukatzen zaigu, gaztelaniaz eta ingelesez ikastera behartzen gaituzte, eta hau errektoreordetza ezberdinen oniritziarekin egin dute». Egoera horrekin amaitzeko garaia dela erantsi dute. Azpimarratu dute euren aldarriak «zuzenak eta zintzoak» direla, hau da, euskara zintzoki landuko duen errektoreordetza izatea ezinbestekoa dela, eta baita euskarazko profila duten irakasleen kontratazioan aurrerapausoak ematea ere. «Euskara arautzeko egitura legal bat behar dugu». NUPeko errektore Ramon Gonzalori zuzenean eskatu diote konponbideak bilatzeko euskararen etorkizuna kolokan jar ez dadin unibertsitatean.


Summary: Eskola publikoari «lehentasun osoa» emateko eskatu dute Bilbon. Manifestazioa egin dute, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta. Eskola «bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatu, eta pribatuari «mugak jartzeko» eskatu dute.

Herritar ugarik bat egin dute Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformaren deialdiarekin, eta manifestazioa egin dute Bilboko kaleetan «euskal eskola bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatzeko, eta eskola publikoarentzat «administrazioaren lehentasun osoa» eskatzeko.

Manifestazioa Bizkaiko Hezkuntza Ordezkaritzatik abiatu da, Bilboko Kale Nagusian, eta Arriaga plazan amaitu da, Hezkuntza publikoaren alde. Pribatizazioari ez! goiburupean. Deialdiak eragile askoren babesa zeukan: sindikatu, elkarte eta talde askok bat egin dute deialdiarekin, eta 127 ikastetxe, haur eskola eta guraso elkartek ere atxikimendua azaldu dute. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ordezkaritza bana bidali dute mobilizaziora.

Manifestazioaren bukaera ekitaldian, antolatzaileek adierazi dute hezkuntza sistema dualak «eskola publikoaren kaltetan» jokatzen duela, «segregazioa, bi mailako ikasleak eta gizarte haustura sortzen dituelako». «Hezkuntza ezin da merkatuaren menpe egon», azaldu dute; «hezkuntzarako eskubidea ezin da egon familien ahalmen ekonomikoaren baitan».

Manifestazioaren antolatzaileen esanetan, eskola publikoa da «inklusiboa den bakarra, gizarte kohesioari ekarpen handiena egiten diona eta gehien euskaldundu eta euskalduntzen duena». Horregatik, uste dute sare publikoa eta sare pribatu edo itundua ezin direla parekatu «tratamendu politikoan eta babes mailan».

Aukera baliatu dute eskaera zehatzak egiteko: eskola publikoarentzat «lehentasun osoa» galdegin dute, «eskola bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatu dute, hezkuntza pribatu edo itunduari «mugak jartzeko» eskatu dute, ikastetxeen publifikazioa ahalbidetuko lukeen araudi adostu baten alde egin dute, eta «euskarazko murgiltze eredua orokortzea» proposatu dute: «Ezin da diru publikoarekin finantzatu euskaldundu ez eta integrazioaren kontra jokatzen duten ikastetxe pribatuak».

Hezkuntza akordioa

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hezkuntza akordio berria egiteko ahaleginak ere hizpide izan dituzte manifestazioaren deitzaileek. Haien ustez, eztabaida horretan gogoeta egin behar da hezkuntza sareez, finantzazioaz, murgiltze ereduaz eta segregazioaz: «Ez dugu nahi egungo sistema duala legitimatuko duen akordiorik, eskola publikoa sistemaren erdigunea bihurtuko duena baino».

«Interpelazioa» egin dute Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako kideek: alde batetik, Eusko Jaurlaritzari, «egoera diskriminatzaile honetara iristeko egin dituen hezkuntza politikengatik»; eta, beste aldetik, sare pribatuko ikastetxeei, «beren pribilegioak mantendu eta segregazioa areagotzen laguntzen dutelako».

Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari, berriz, «denona eta denontzat den eskola publikoaren alde egin eta eskola segregazioaren kontrako eta gizarte kohesioaren aldeko konpromiso argia agertzeko» eskatu diote. Manifestazioa jendetsua, koloretsua eta jai girokoa izan da. Mobilizazioaren buruan, pankarta bat eraman dute Hezkuntza publikoaren alde. Pribatizazioari ez leloarekin; ondoren, Haurreskolak partzuergoaren pankarta joan da, eta atzetik, manifestariak, horietako asko familiak umeekin. Eskola batzuek eta Ikasle Sindikatuak ere pankartak eraman dituzte.

Ibilbide osoan oihuak etengabeak izan dira: «Gora eskola publikoa», «Hemen gaude, publikoaren alde», «Pribatua puztu, zerbitzuak hustu», «Pribatuaren esku, herria estu», «Publikoa, sare bakarra» eta aniztasunaren aldeko eta segregazioaren kontrako oihuak izan dira gehien errepikatu direnak.

Manifestazioa Kale Nagusian barrena joan da Plaza Zirkularreraino, eta handik Arriaga plazara egin du. Arriagan, pailazo talde batek egin ditu girotze lanak, eta gero, zenbait eskola publikotako kideek agiria irakurri dute. Arriaga plaza txiki gelditu da manifestazioan zihoan jende guztia sartu ahal izateko, eta manifestari askok zubitik ikusi behar izan dute ekitaldia. Amaitutakoan, Plaza Zirkularrerainoko tarte guztia oraindik ere jendez beterik zegoen.

Manifestazioa hasi aurretik, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko Lurdes Imazek eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako Maribel Lopez de Luzuriagak adierazpenak egin dituzte. Esan dutenez, hezkuntza akordio berri batez eztabaidatzen ari den honetan, abagune egokia da «sistema eraldatzeko» eta eskola publikoa «hezkuntza sistemaren ardatz bilakatzeko, Europan gertatzen den bezala.


Summary: Justizia klimatikoa aldarrikatu dute milaka lagunek Glasgown. 100.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte Justizia Klimatikoaren aldeko Egunak antolatutako manifestazioan. Munduko beste hainbat hiriburutan ere bat egin dute deialdiarekin. besteak beste, Brasilen edo Kenyan.

Manifestariek bete dituzte gaur Glasgowko kaleak, COP26an parte hartzen ari diren gobernuburu eta estatuburuen lekukoa hartuz. Milaka izan dira —100.000 baino gehiago antolatzaileen arabera— Justizia Klimatikoaren aldeko Egunak mugimenduak deitutako manifestazioan parte hartu dutenak. Mundu osoko herri indigenen ordezkariak lehen lerroan zituztela abiatu da klima larrialdiaren aurkako berehalako neurriak eskatzeko martxa. «Ez gara gure alde bakarrik ari, baia animalien, landareen eta mundu espiritualaren alde ere. Izarrek lagunduko digute gure bidean. Ez dago mugarik, ez kolorerik, ez erlijiorik; familia handi bat gara, gizakion familia», aldarrikatu zuen Calfin Lafkenchek, Txileko ordezkari maputxeak.

Gaur eta atzo Fridays For Future mugimenduak mundu osoan deitutako protesten helburu da COP26 goi bileran parte hartzen ari diren gobernuburuak estu hartzea, karbono dioxido isuriak berehala eten eta konpromisoak har ditzaten klima larrialdia geldiarazteko. Protestak ez zituzten soilik Glasgown egin; mundu osoko beste 200 hiritan ere bat egin zuten deialdiarekin, besteak beste Brasilen eta Kenyan. Eskoziako hirian manifestariek zeramatzaten karteletan mota guztietako leloak irakur zitezkeen, baina zabalduena hhauxe zen: Ez dago B planetarik.

Ostiralean amaituko da klima larrialdia geldiarazte helburu duen goi bilera, eta gaur gaurkoz estatuek eta enpresek hartutako konpromisoek ez dute bermatzen Parisko Hitzarmenean jasotako helburua, hau da, mende amaierarako tenperaturak gehienez 1,5 gradu igotzea, betetzea. NBE Nazio Batuen Erakundeak argitaratutako azken txostenaren arabera, 14 herrialdek onartutako konpromiso berriak kontuan hartuta, CO2 isuriak %13,7 haziko dira 2030erako, 2010eko kopuruekin alderatuta; aldiz, helburua lortzeko %50 murriztu beharko lirateke isuriok.

Donostian eta Bilbon, bileraren aurka

Protesta jendetsuak egin dituzte Bilbon eta Donostian ere, COP26 klima larrialdia gelditzeko neurriak hartzea helburu duen nazioarteko goi bileraren aurka. Donostian mugimendu sozial, politiko, sindikal eta ekologistetako eragileek osatzen duten Larreko Mahaiak 11:30ean elkarretaratzera deitu du Kontxako hondartzan, eta Klima ez da negozioa leloa osatu dute aterkiekin mosaiko bat eginez. Bilbon, berriz, 18:30ean hartu dituzte kaleak, Aldaketaldia dinamikaren baitako eragileek deituta.

Bietan ohartarazpen bera egin dute: «Denbora agortzen ari zaigu, justizia klimatikoa orain!». Manifestariek arduradun publikoei galdegin diete «ekintzara jotzeko», eta jakinarazi dute ez dela soilik elite handien arazoa: «Euskal Herrian egiten diren hondakin, biodibertsitate, lurralde antolaketa edota energia politikek larrialdi egoera globalarekin zerikusi zuzena daukate». Aterabide bakarra ikusten diote arazoari: «Norabide aldaketa sakona, trantsizio justu baterantz. Eta ezin dugu trantsizio hau egoera honetara ekarri gaituztenen esku berberetan utzi».


Piztiak piztu du argia

Summary: Piztiak piztu du argia. Alavesek luzapenean irabazi dio Levanteri, galtzen hasi eta gero. Joseluk egin ditu arabarren bi golak. Callejaren taldea guztiz suspertuta iritsiko da etenaldira

Piztu da piztia. Areako harrapakaria da Joselu, eta sasoi hasieran lozorroan egon ondoren, golak ehizatzeari ekin dio, asegaitz. Hark atera du ilunpetik Alaves, azken ordu laurdenean bi gol sartuta. Levantek aurrea hartu du lehen zatian, eta errentari erosotasunez eutsi dio, harik eta Joseluk hortzak erakutsi zituen arte. Aurrelariaren golek neurketa irauli eta urrezko hiru puntu balio izan diote Javi Callejaren taldeari. Aparraldi betean da, jokoan izandako azken 12 puntuetatik 10 zakuratu baititu. Azken-aurren iritsi zen aurreko geldialdira; oraingo etenak, ordea, jaitsieratik kanpo eta goranzko joera garbian harrapatuko du.

Navarro gabe, baina Pachecorekin atera da zelaira Alaves. Atezainak min hartu zuen Elxen kontra, eta garaiz iritsi da gaurko partidara. Hala, aulkian gelditu behar izan du Siverak, Camp Noun maila nabarmena emanagatik. Ximok, berriz, lesio larria izan zuen Bartzelonaren zelaian, eta gaur, Martin aritu da atzeko eskuin hegalean. Pellistri izan da Callejaren hamaikakoko beste berritasuna; Edgarri kendu dio titular postua.

Ez du itzulera samurra izan Pachecok, kale egin baitu Levanteren lehen golean. 13. minutua zen, eta Malsak pase zorrotza bidali du atzelarien bizkarrera, De Frutosen bila. Pacheco itsu-itsuan irten da atetik, eta baloia haren gainetik loratu du Levanteko jokalariak, buruz. Atezainaren hutsaz harago, errematea kalitate handikoa izan da.

Ia ezerezetik iritsi da kanpokoen gola, lehen minutuak elkarri neurria hartzekoak izan baitira. Defentsako sendotasunetik abiatuta, beste urrats bat egin nahi zuen gaurkoan Alavesek, eta baloiarekin ausartagoa izan. Bada, atzean berehala ireki zaio arrakala, eta gero, jabetza bere egin arren, lanak izan ditu jokaldi arriskutsuak sortzeko. Gainera, etenaldi ugari izan da, arabarren kalterako. Oso argitasun gutxi izan dute lehen zatian, eta atera behin ere jaurti gabe hartu zuten aldageletarako bidea.

Gero, lerroak aurreratu dituzte, eta sakonak izan dira ezker hegalean, Duarte eta Riojaren agerraldiak tarteko. Ordea, ez zuten modurik aurkitzen abagune garbiak sortzeko. Levante eroso zegoen bere arean gotortuta. Defentsan zenbakirik txarrenak dituen taldea izanagatik, tinko ari zitzaien ihardesten etxekoen ahaleginei.

Egoera horretan, sistema aldatu du Callejak, eta bi aurrelarirekin jokatzen hasi da Alaves. Hala, abantaila handiagoa izan zezakeen erdiraketak errematatzerakoan. Baloi ugari bidali ditu arearen bihotzera, baina Levanteko atezainak ikusle hutsa izaten jarraitzen zuen. Edonola ere, gasteiztarren setakeria ez da alferrikakoa izan, Martinen erdiraketa bat defendatzerakoan penaltia egin baitio De Frutosek Duarteri. Baldar aritu da Levanteko jokalaria. Joseluk indarrez jaurti du penalti puntutik, eta baloiak sareetan bukatu du, aurrez zutoinean jo ostean.

Hamar minutu pasatxo gelditzen ziren lehia bukatzeko, eta bi taldeek jo dute garaipenaren bila. Apurtu egin da partida, eta Levantek gertu izan du 1-2koa, Dani Gomezen erremate batean. Orduan bai, goi mailako atezaina dela erakutsi du Pachecok, eta geldiketa erabakigarria egin. 91. minutuan iritsi da Alavesen momentua, Levanteren areara egindako hamaikagarren erdiraketan. Martinen erdiraketa gozoa maisutasunez baliatu du Joseluk, burukada ikusgarri batekin. Estasia Mendizorrotzan.


Summary: Zortzi pertsona hil dira AEBetan kontzertu batean, eta eraso bat izan den ikertzen ari dira. Houstongo Poliziaren hipotesi nagusia da norbait xiringa batekin droga ziztatzen hasi zaiela ikusleei, eta horrek eragin duela jendea korrika hastea eta elkar zanpatzea. Hildakoek 14 eta 27 urte bitartean dituzte.

Bart gauean zortzi pertsona hil dira Houstonen (AEB), Travis Scott rap kantariaren kontzertu batean izan diren bultzaden artean jende oldeak harrapatuta, eta dozenaka geratu dira mugitu eta arnasa hartu ezinik. Troy Finner Houystongo poliziaburuak adierazi duenez, ikertzen ari dira zerk eragin duen jendea korrika hastea kontzertuan, eta hipotesi nagusietako bat da norbait droga ziztatzen hasi zaiela ikusleei xiringa batekin, eta izua eragin duela.

Finnerrek azaldu duenez, kontzertuko segurtasun agenteetako batek kontatu du pertsona bat gelditzen saiatu dela orduan, eta lepoan ziztatu egin dutela. Konortea galdu du horren ondorioz, eta opiodunen gaindosiaren kontrako botika bat hartu ondoren soilik etorri da bere onera. Sam Peña suhiltzaileen buruak adierazi du botika hori bera eman behar izan dietela larrialdi zerbitzuetako kideek kontzertuan izan diren beste pertsona batzuei.

Zortzi hildakoen artean 14 eta 16 urteko bi adingabe daude. Besteek 23 eta 27 urte bitartean zituzten. Zenbait lekukok adierazi dutenez, Scott eszenatokira igo denean gertatu da dena: «Bularrean presioa sentitzen hasi nintzen, eta presioa, bizkarrean. Zanpatzen ari zitzaizkidan. Besoak altxatzen saiatu nintzen lekua egiteko, baina ezin nuen», adierazi dio CNN telebista kateari Madeleine Eskins gazteak. Presio horren eraginez, konortea galtzen hasi zen Eskins, eta gogoratzen duen gauza bakarra da bere inguruan jendea egoera berean zegoela. Gertatutakoaz duen hurrengo oroitzapena da norbaitek besotik heldu duela, hesi baten gainetik atera dutela, eta aulki batean eseri dutela ondoren. Hor berriro galdu du konortea, eta beste leku batean esnatu da, ur botila bat altzoan zuela.

50.000 pertsona inguru zeuden kontzertuan, eta ustezko erasoa 21:15 aldera izan da (03:15, Euskal Herrian). Une horretan, izua zabaldu da, eta ikusleak eszenatokirantz hasi dira korrika. 300 pertsona artatu behar izan dituzte lekuan bertan, eta 25 pertsona ospitaleratu dituzte, tartean hemezortzi adingabe.

Scottek ohar batean adierazi du jota dagoela gertatutakoaren ondoren, eta Astroworld kontzertua antolatu duen enpresak kontzertu guztiak bertan behera utzi ditu, eta ikerketan laguntzeko asmoa iragarri du. Lina Hidalgo epaileak adierazi du segurtasun protokoloak ere ikertuko dituztela: «Agian ez ziren egokiak, edo agian ez zituzten bete». Segurtasuna eta osasun zerbitzua azpikontratatuta zituen Astroworldek. Houstongo 528 polizia ere baziren ekitaldian.


Summary: Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egunero 200 positibo inguru izan direla jakinarazi du Sagarduik. Positibo kopurua gorantz egiten ari bada ere, Nafarroan ospitaleratzeak ez dira ugaritu azaroko lehen astean.

Eusko Jaurlartizak astelehenean eguneratuko ditu azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izan diren koronabirus datuak, baina Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ETBn egin dioten elkarrizketa batean jakinarazi duenez, 200 inguru izan dira azaroko lehen astean egunero positibo eman duten herritarrak. Datu horrek berretsi egiten du gaitzaren gorakada; aurreko astean ez ziren egun bakar batean 155 positibo baino gehiago izan.

Datu horietakin, hamalau eguneko intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 100ekoa litzateke. Duela hilabete 58 zen intzidentzia, eta, joan den astean, 86. Edonola ere, Jaurlaritzak oraindik ere astelehenetan soilik ematen du positiboen berri, eta ez dago datu zehatzik izaterik.

Eusko Jaurlaritzak ez bezala, Nafarroako Gobernuak ez du eten datuen eguneroko jarioa, eta horietan garbi atzematen da gorakadaren neurria. Astelehenean 26 izan ziren lurralde horretan positiboak, baina hiru egunen buruan bikoiztu egin zen kopuru hori, eta atzo 84 positibo atzeman zituzten, eta gaur, berriz, 82.

Hala ere, ospitaleetan oraingoz bideratuta dago egoera. Atzo ez zuten inor ospitaleratu, eta aste osoan ZIUetan sei eta zortzi pertsona bitarte izan dituzte Nafarroa osoan.

Ospitaleetan, egoera kontrolpean

Gaur bete da hilabete Jaurlaritzak osasun larrialdi-egoera kendu eta murrizketa ia denak kendu zituenetik (maskararen erabilerarena salbu). Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleetan gorantz doa gaixoen kopurua Sagarduik esan duenez, baina ZIUen egoera kontrolpean dago oraingoz: 27 gaixo daude zaintza intentsiboen unitateetan, asteleheneko azken kopurua baino bat gehiago.

Gorakada hori eteteko txertatzeak duen garrantzia azpimarratu du Sagarduik, eta esan du txertoa hartu ez dutenek lau bider arrisku handiagoa dutela ospitaleratuak izateko, txertoa hartu dutenek baino. Ahalegin bat eskatu die herritarrei, eta prebentzio neurriak betetzea galdegin du, batik bat Eguberriei begira: "Oso garrantzitsua da orain gorako joera etetea, harreman sozial eta familiar gehiagoko garai horri begira", esan du.

Janssenen bigarren txertoa

12 urtetik beherakoek txertaketa kanpainatik kanpo jarraituko dute, baina multzo zaurgarriena dela esan du. Une honetan, elkarrizketan eman dituen datuen arabera, 25 ikasgela daude itxita Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Osakidetza bihar hasiko da koronabirusaren kontra Janssen txertoa hartu zutenei bigarren dosia jartzen. 99.000 pertsona inguruk hartu dute dosi bakarreko txerto hori uda bitartean, eta adituek orain beste dosi bat jartzea gomendatzen dutela adierazi du Osasun sailburuak. Batik bat, 50 eta 59 urte bitarteko herritarrak dira, eta euren osasun zentroetan txertatuko dituzte.


Summary: Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroaren etxeari eraso egin diote drone bidez. Kadhimik lasaitasuna eskatu die herritarrei. Nazioarteak gaitzetsi egin du erasoa.

Lehergaiak zeramatzan drone batekin, Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroa hiltzen saiatu dira goizaldean. Erasoa Bagdaden izan da, Kazemiren etxean. Lehergaiak zeramatzaten hiru drone zuzendu dituzten lehen ministroaren bizilekurantz, eta horietatik bi segurtasun zerbitzuek atzeman dituzte. Hirugarrenak, baina, etxea jo du. Erasoaren ostean, Kazemik berak onik dagoela jakinarazi du, eta lasaitasuna eskatu die herritarrei.

Inork ez du erasoa bere gain hartu. Asa'ib Ahl al Haqq Iranen aldeko milizia xiitako bozeramaile Mahmud al-Rubaeayk iradoki du Irakeko agintariek eurek asmatutako eraso bat izan litekeela, azken egunetan herrialde horretan gobernuaren kontra piztu diren protestak indargabetzeko. Urriko hauteskundeez geroztik areagotu egin dira protesta horiek. Atzo, hain zuzen ere, manifestazioak izan ziren erasoa gertatu den ingurunetik gertu.

Gune Berdea esaten diote inguru horri, eta segurtasun neurri bereziak dituen leku bat da, hor baitaude Irakeko Gobernuaren egoitza nagusiak eta enbaxadak.

Barham Saleh Irakeko presidenteak esan du "eraso terrorista bat" izan dela, eta Iraken kontrako "krimen izugarri bat" izan dela. Batasuna eskatu die herritarrei: "Ezin dugu utzi Iraken sistema konstituzionalaren kontrako estatu kolpe baten eraginez Irak kaosera eramatea", adierazi du. Moktada al-Sadr urriko bozetako garailea ere antzera mintzatu da, esanez ezin dutela onartu Irakekoak ez diren indarrek herrialdea kontrolatzea.

Nazioartean orokorra izan da erasoaren kontrako gaitzespena. AEBetako Estatu Departemantuko bozeramaile Ned Pricek esan du "eraso terrorista bat" izan dela, eta laguntza eskaini dio Iraki gertatutakoa ikertzeko. Europako Batasunak erasotzaileak zigortzeko eskatu du, eta adierazi du hauteskundeen osteko aroan ezinbestekoak direla "lasaitasuna eta moderazioa".

Saudi Arabiak ere gaitzetsi egin du, eta babesa eskaini dio Iraki. Antzera erantzun dute Nazio Batuen Erakundeak, Erresuma Batuak, Qatarrek, Kuwaitek, Palestinako Aginte Nazionalak, Australiak, Libanok, Liga Arabiarrak, Baharainek, Jordaniak, Turkiak eta Egiptok.


Summary: Bakaikoak irabazi du Bigarren Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa. Nagusitasun handiz irabazi dio Zubizarretari, 22-10, Altsasuko pilotalekuan.

Joanes Bakaikoak datorren urtean Lehen Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa jokatuko du. Iraitz Zubizarretari 22-10 gailendu zaio gaur Altsasuko Burunda pilotalekuan (Nafarroa). Hiru ordu laurdeneko partida jokatu dute bi pilotariek, baina bi zati oso ezberdin izan ditu: lehenengoan eutsi egin dio Zubizarretak Bakaikoari, baina zazpina egin ondoren, joko oso sendoa eginez eta pilota ederki mugituz, nabarmen hobea izan da etxarriarra. Partida gogorra izan da, eta Zubizarretak berak aitortu du partidaren ostean Bakaikoa hobeto prestatuta zegoela finalerako.

Partidaren lehen zatian, Bakaikoa aurretik izan bada ere, 4-4 eta 7-7 berdindu du Zubizarretak, eta lehia estua espero zitekeen. Lehen tantoetan ikusi da jada oso erasokor jokatzeko asmoa zuela ataundarrak, ohi duen bezala, baina Bakaikoak ondo eutsi dio gipuzkoarraren erasoari. Pilota indar handiz joz eta tanto batzuk erreskadan eginez lortu du Zubizarretak zazpinako berdinketa. Lehen etenaldia eskatu du orduan nafarrak, eta hortik aurrera, beste gauza bat izan da.

Partidaren bigarren zatia hasi da orduan. Tantoz tanto, Bakaikoa partidan sartu da erabat, eta pilotaren jabe bilakatu da. Aldi berean, Zubizarreta pixkanaka jokoz kanpo geratzen hasi da. Partidaren amaieran azaldu du pilotaren atzetik ibili dela, eta hori hein handi batean Bakaikoagatik izan da; ia ez du akatsik egin, eta txokoan irabazi du partida.

Zazpinako berdinketaren ostean, etxarriarra berriro jarri da aurretik. Bederatzigarren tantoak bi pareta polita izan du, Zubizarreta mugitzera behartuz. Ataundarrak ez du partida galdutzat eman, eta arriskatu egin du. Bitartean Mariezkurrenak ez arriskatzeko esaten zion etxarriarrari, botilero lanetan. Pilota zabalera botaz eta txokoan sartuz, horrela egin ditu 11 tanto segidan Bakaikoak, eta hor irabazi du partida, 18-7 jarrita.

Ezinean aritu da Zubizarreta partidaren bigarren zati horretan, eta hor joan zaizkio irabazteko aukerak. Bakaikoa ondo kokatuta egon da kantxan, eta alde batetik bestera ibili du gipuzkoarra. Sakez eta bi paretaz ere egin ditu tantoak nafarrak.

Bigarren zati horretan aukera izan duenean ere ez du asmatu Zubizarretak tantoak bukatzen, eta bere buruarekin haserre ere antzeman zaio. Rafael aita zuen botilero, eta hark pazientzia eskatu dio, ez sartzeko bizkorregi pilota jotzera, eta aukera etorri arte itxoiteko.

Zubizarretaren ezintasunaren seinale izan da besoak nola altxatu dituen ikustea Bakaikoaren 11 tantoko erreskada eten duenean. Ez dio poztasunak luze iraun, ordea. Bakaikoak bere jokoari eutsi dio, eta nahiz eta Zubizarretak tanto guztiak borrokatu dituen, ezin izan du etxarriarraren jokoaren aurrean askorik egin. Bakaikoaren 20. tantoan zabalean ozta-ozta eraman du pilota, eta ondo utzi du alboko marraren ondoan, baina Bakaikoak eraman, eta txokoan egin du tanto.

Bakaikoaren sakea motz geratu da orduan, eta Zubizarretak sakez egin du hamargarrena. Baina hurrengo tantoan ez du huts egin Bakaikoak, eta irabazi egin du Bigarren Mailako finala. Urduri hasi dela esan du Bakaikoak, eta hankak ez zituela nahi bezain fresko, baina bere helburua ekimena hartzea zela eta lortu duela. Hirugarren txapela promozio mailan du, eta gurasoei eskaini die. Datorren urtean lehen mailako txapelketan jokatuko du.


Summary: Aramendik irabazi du Getxoko kanporaketa, eta finalerdiak osatuta geratu dira. Hilaren 27an hasiko dira jokatzen finalerako sailkapena, Etxebarrian.

Getxon jokatu da gaur arratsaldean Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren seigarren eta azken kanporaketa. Josune Aramendik irabazi du, eta, hala, finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du Markina-Xemeingo bertsolariak.

Lan puntuagarri guztiak egin ostean, Aramendik 458 puntu jaso ditu. Hau izan da sailkapena:

Josune Aramendi Perez. 458 Unai Mendiburu Valor 455 Eneko Aldana Carrasco 449,5 Malen Amenabar Larrañaga 446,5 Koldo Muñiz Aldamiz-Etxebarria 396,5 Enare Muniategi Etxabe 389

Gaurko kanporaketa izan da azkena, eta osatu da finalaurrekoetan kantatuko dutenen zerrenda. Aramendik Galdakaoko finalaurrekoan kantatuko du, azaroaren 27an. Finalaurrekoak honela geratu dira osatuta:

Azaroaren 21ean, Etxebarriko frontoian, 17:00etan:

Miren Amuriza Plaza Onintza Enbeita Maguregi Gorka Pagonabarraga Agorria Imanol Uria Albizuri Ibon AJuriagojeaskoa Garmendia Paule Ixiar Loizaga Legarra

Azaroaren 27an, Galdakaoko Urreta kiroldegian, 17:00etan:

Aitor Bizkarra Ruiz Etxahun Lekue Etxebarria Xabat Galletebeitia Abaroa Oihana Bartra Arenas Josune Aramendi Perez Aitor Etxebarriazarraga Gabiola

Abenduaren 4an, Larrabetzuko frontoian, 17:00etan:

Eneko Abasolo Txabarri Abarkas Jone Uria Albizuri Nerea Ibarzabal Salegi Txaber Altube Sarrionandia Ander Elortegi Garatea Julen Arzanegi Erezuma


Summary: Realak irabazi du Sadarreko derbia, eta sailkapen buru jarraitzen du. Txuri-urdinek 2-0 irabazi diote Osasunari, Merinok eta Januzajek sartutako golei esker.

Joan den igandean ez bezala, garaipenak ez dio ihes egin Realari Iruñean jokatu den derbian. Merinok 73. minutuan sartu zuen gola, eta Januzajek, penaltiz, 82.ean, eta txuri-urdinek beste astebetez jarraitzen dute sailkapen buru Espainiako Ligako Lehen Mailan.

Partida berdinduta hasi zen, baina minutuak pasa ahala Reala izan zen nagusi futbol zelaian. Ostegunean Europa Ligako partidan gol aukera pila bat izan zituzten, baina ez zuten garaipena lortzerik izan. Atzo, berriz, gol aukera gutxiagorekin, zorte pixka batekin eta penalti batekin partidaren jabe egin ziren lehen zatian, eta bigarrenean erabaki egin zuten.

Osasunak ere izan zituen gol aukerak, baina ez zuen asmatu baloia Ramiroren atean sartzen. Indartsu hasi zuten partida gorriek, eta hasieran hegaletatik saiatu ziren atezain txuri-urdinaren ingurura hurbiltzen, baina ez zuten arrisku jokaldirik sortzea lortu. David Garcia urrutitik egindako jaurtiketa batekin saiatu zen, baina horrela ere ez.

Lehen zatian paretsu aritu ziren bi taldeak. Presioa egiten asmatu zuten Osasunako jokalariek lehen minutu horietan, eta Realari kosta egin zitzaion baloiarekin jokatzea. Moncayola eta Darkorengandik askeago jokatu zuten Torrok, eta hori nabaritu egin zuten txuri-urdinek zelai erdian. Pixkanaka, ordea, baloiaren jabetzari eutsi eta erosoago jokatzen hasi ziren. Januzajen, Silvaren eta Merinoren kalitateak asko lagundu zuten Osasunaren jokoa gainditzen.

Atsedenaldiaren ostean, berriro indartsu atera ziren iruindarrak, eta Darkok gol aukera garbia izan zuen batean ostean. Remirok, baina, geratu egin zuen horren jaurtiketa. 72. minutuan iritsi zen Merinoren gola: area ertzetik bota zuen baloia, eta David Garciarengan jo ondoren sartu zen Herreraren ate barruan.

Ondo ikasi zuen Realak joan den astean derbian ez dela partida amaitzen epaileak amaiera adierazi arte. Osasunaren kontra, ordea, Unai Garciak Januzaji egindako penaltiak ziurtatu zien garaipena txuri-urdinei. Januzajek berak sartu zuen, eta markagailua iraultzeko edo gutxienez berdintzeko Osasunaren aukerak hutsean geratu ziren.

Partidako albiste txarra Mikel Merinok eman zuen. Gol sartu ondoren, min hartu zuen eskuin belaunean, eta herren utzi du futbol zelaia. Bestelako agurra izan du Januzajek; gola sartu ondoren aldatu zuen Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak, eta Sadarren ziren 600 zale txuri-urdinek «Janu gera zaitez» oihu artean agurtu zuten. Partida amaieran Txoria txori kantatuz abesti zuten Sadarren ziren zalea; une horretan ozenago, realzaleek.

Zorioneko dira txuri-urdinak. Datorren astean ez da partidarik izango Espainiako Ligako Lehen Mailan, eta lidergoaz gozatu ahal izango dute, gutxienez, bi astez. Hurrengo partida azaroaren 21ean, igandean, jokatuko dute 21:00etan, Valentziaren aurka. Osasunak azaroaren 20an Atletico Madrilen zelaian jokatuko du, 18:30ean.


Summary: 250 milioi kasu atzeman dituzte dagoeneko. Delta aldaerak azkartu egin ditu kutsatzeak, eta azken hiru hilabeteetan 50 milioi kasu atzeman dituzte munduan. AEBak dira oraindik kutsatze eta hildako gehien duen herrialdea.

Kutsatzeak azkartu egin dira azken hiru hilabeteetan, eta beste 50 milioi kasu atzeman dituzte uztailetik —COVID-19a agertu zenetik urte bat behar izan zen kasu kopuru horretara heltzeko—; horiekin, 250 milioi pasa dira pandemia hasi zenetik atzemandako koronabirus kasuak. AEBak daude oraindik ere zerrenda beltzaren lehen tokian, eguneko 72,474 kasu berrirekin eta 1.229 hildakorekin. Europa ekialdeko herrialdeetan, baina, egoerak okerrera egin du azken asteetan: Errusian egunero 40.186 kutsatze zenbatzen dituzte, eta 1.182 hildako. Han itxi egin dituzte enpresa asko, eta langileak oporrak hartzera behartu azaroaren 11ra arte, baina gobernuak ez du baztertzen murrizketa gehiago egitea.

Egoerak okerrera egin du Europako beste hainbat herrialdetan ere, besteak beste Alemanian eta Bulgarian. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi zuen joan den astean Europa bilakatu dela beste behin pandemiaren erdigune. Txertaketa motel doa Europa ekialdeko herrialdeetan. Munduan atzematen diren kutsatzeen ia erdiak Europako herrialdeetan detektatzen dira —lau egunetik behin milioi bat kasu atzematen dituzte—.

«Orain eta datorren urte amaiera bitartean, birusa kontrolpean hartu beharko genuke. Tarte horretan gai izan beharko genuke gaitzaren ondoriorik larrienak eta heriotzak saihesteko», adieraz zuen OMEko epidemiologo Maria Van Kerkhovek, joan den astean egindako agerraldi batean. Horretarako, baina, txertaketa azkartu beharko litzateke nabarmen. Our World in Data atariaren arabera, munduko populazioaren erdiak ez du oraindik hartu txertoaren dosi bakar bat ere; garatzeko bidean diren herrialdeetan, soilik herritarren %5ek hartu dute dosiren bat.


Summary: «Badarrai, badario, badator», Durangoko Azokako spota. Jon Ander Urresti aktorea da abenduaren 3tik 8ra egingo den azokaren bideoko protagonista. Aurten lehen egunean ikasleen goiza egin ordez lehiaketa bat egingo dutela iragarri dute antolatzaileek.

«Badu? Bada! Beharbada... Badaezpada. Baitezpada! Ba-do-re, ba-do, re, mi, fa, sol, la, si, do. Badarrai, badario, badator. Bai, bada». Jon Ander Urresti aktore bermeotarrak jarri dio aurtengo Durangoko Azokari aurpegia, ahotsa eta gorputza. «BaDA!» izango da abenduaren 3tik 8ra egingo den azokaren leloa, eta hura oinarri duen hitz eta antzezpen jolas batekin sortu dute spota. Sorland eta Filmak enpresek sortu eta ekoiztu dute.

Leire Urbeltz ilustratzaileak sortutako kartelari ere egiten dio keinu bideoak. Kili eta Kuir izeneko pertsonaiak sortu ditu irudigileak, eta bideoko protagonista ere haien itxuran azalduko da irudietan. Hortik aurrera, bateko zein besteko jantziak darabiltza. Txupa beltza jantzita, oinetako gorriekin eta gerrian zaldikoa lotuta ageri da une batean, esaterako.

Ikasle goizik gabe

Aurten ez dela ikasleen goizik egongo ere iragarri dute azokako antolatzaileek. Horren ordez, lehiaketa bat antolatuko du Gerediaga Elkarteak LH, DBH eta Batxilergoko ikasleentzat, euskarazko liburu edo disko baten azala moldatzeko eskatuz, eta azaroaren 30ean amaituko da lanak aurkezteko epea. Berria da hori. Urtero azokako lehen egunean tradizioa izan baita Euskal Herriko hamaika ikastetxetako ikasle biltzea, eta haientzat pentsatutako programazioa prestatzea. Aurten, ordea, azokak digitalki baino ez ditu irekiko ateak lehen egunean. 3tik 7ra egongo da martxan online denda, eta 4tik 8ra egongo da Landako guneko salmahaiak bisitatzeko aukera.


Summary: Osakidetza gaur hasiko da Janssen hartu zutenei beste dosi bat hartzeko txanda ematen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 99.000 pertsona ingururi deituko die Osakidetzak.

Espainiako Osasun Batzordeak duela bi aste hartu zuen erabakia: Johnson & Johnsonen Janssenen txertoa hartu zutenei —dosi bakarrekoa da— Pfizerren edo Modernaren txertoa ere jarriko diete. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo iragarri zuenez, Osakidetzak gaur emango du lehen pausoa, Janssen hartu zutenei deitzen hasiko baitzaie beste dosi bat hartzeko txanda emateko. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 99.000 herritarrek hartu zuten Janssen. Osakidetzaren webguneren bidez eta osasun etxera deituta ere har daiteke ordua.

Orain arte egin dituzten ikerketen arabera, dosi bakarreko Janssen txertoak ematen du babesik apalena, eta hark galtzen du azkarren eraginkortasuna. Babes hori indartu asmo dute bigarren dosia jarrita. Bigarren txerto hori lehen dosia hartu zutenetik gutxienez hiru hilabetera jarriko diete. Moderna jartzen dietenei 0,25 mililitroko dosia jarriko diete, normalean jarri ohi dutenaren erdia; aldiz, Pfizerren kasuan, gainerako herritarrei jartzen dieten dosi bera jarriko diete.


Summary: Herbie Hancock, Diana Krall, Yann Tiersen, Hiromi eta Gregory Porter izango dira Donostiako Jazzaldian. Antolatzaileek gaur eman dute Donostiako 57. Jazzaldian parte hartuko duten musikarien lehen zerrenda. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo dute, eta bertan izango dira Kurt Elling eta Calexico taldea ere.

Gorabehera eta murrizketa ugariko bi urteren ondoren, Donostiako Jazzaldiak bere ohiko itxura hartuko du datorren ekitaldian, 57.enean. Hala izatea nahi dute antolatzaileek, eta izen handiko musikariak Donostiara ekartzeko lanean izan dira azken hilabeteetan.

Gaur eman dute bertan izango diren musikari batzuen berri; horietako batzuk Donostiako jazz jaialdian ohikoak bilakatu diren musikariak. Hiru pianista garrantzitsu izango dira jazzaldian: Herbie Hancock jazz musikari beteranoa, Hiromi azken urteetan izarra bilakatu den pianista, eta Yann Tiersen konpositore eta piano jole britaniarra.

Jazzaldian izango diren hiru abeslariren berri ere eman dute antolatzaileek. Gregory Porter eta Diana Krall ondo ezagutzen ditu Donostiako publikoak, sarritan izan baitira biak ala biak jazzaldian. Haiekin batera, Kurt Ellingen parte hartuko du jaialdian.

Calexico musika talde estatubatuarrak ere baieztatu du Donostian izango dela.