Summary: 'Ongi etorri' esamoldeak arazoak sortzen jarraitzen du Espainian. Goya sarien galan euskaraz jarri nahi izan duten izenburu oker batek erreakzioak sortu ditu sareetan.

Begiak talo geratu ziren euskaldun asko larunbat gauean Goya zinema sarien ekitaldia telebistaz ikusten ari zirela. Valentzian (Herrialde Katalanak) eginiko ekitaldi hartan, ikusleei ongietorria adierazteko mezua zenbait hizkuntzatan ageri zen, euskaraz ere bai. Euskaraz edo. Akats xelebre bat zeukan euskarazko testuak. Baina, pasadizoaz harago, hizkuntzen arteko harremanen inguruko informazioa ematen du akatsak.

«Benvidos/as» mezua ikusten zen, galizieraz. «Bienvenidos/as» gazteleraz. Eta euskaraz horren ordaina eman nahi izan zuten, baina honela: «Ongi etorri/a».

Akatsak erreakzio soka luzea ekarri du sare sozialetan. «Ongietorriena beti izan da gai konplexua espainiarrentzat», idatzi du Umore Askea txiolariak.

«Egun on/a» opatu die gaur Borxa Ariztimuño filologoak bere jarraitzaileei.

Umoreaz landa, galaren antolatzaileei errespetu falta eta utzikeria egotzi dienik ere egon da.

Baten batek didaktikoa izatea aukeratu du, eta erdaldunei azaldu die euskaraz ez dagoela generorik, inguruko hizkuntza erromantzeetan ez bezala.

Zenbait euskal herritarrek sariren bat jaso zuten ekitaldian. Maria Cerezuela ezusteko emakumezko aktorerik onena izendatu zuten, eta Urko Olazabal, taldeko aktorerik onena. Biak, Iciar Bollainen Maixabel filmean eginiko lanarengatik.

Ez da lehen aldia Espainiako hedabideetan arazoa daukatela ongi etorri esamoldearekin. 2014. urtean, Realak Geronimo Rulli atezaina fitxatu zuenean, ongietorria eman zion klubak Twiterren. Espainiako zenbait kirol hedabideren kontuek ulertu zuten jokalari berriaren izena zela Ongi Etorri.


Summary: GKSko kide bat auzipetu dute margoketak egitea leporatuta. Maiatzean epaituko dute, Paueko Auzitegian, Ipar Euskal Herriko GKSk jakinarazi duenez

Ipar Euskal Herriko Gazte Koordinakunde Sozialistak salatu du beren kide bat auzipetu dutela, iazko udaberrian Zuberoan margoketa batzuk egin izana leporatuta. Gazte antolakunde horrek bidalitako oharraren arabera, Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa da gaztearen kontrako prozedura judiziala, eta maiatzean epaituko dute Paueko Auzitegian.

«Militantzia politikoaren kriminalizazioa» salatu du Ipar Euskal Herriko GKSk, eta auziperatzearen gastuei aurre egiteko antolatuko dituzten dinamiketan parte hartzera deitu du: «Errepresio politikoaren kontra, klase elkartasuna!».


Summary: Sagardui: «Susperraldi baten aurrean gaude». Pandemiaren bilakaerak «beheranzko joeran» jarraitzen duela nabarmendu du Osasun sailburuak, eta joera hori egonkortu egin delako kendu dituela Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaile ia guztiak. Osakidetzako lanuzteen inguruan esan du ez dela «grebarako garaia».

Egoera epidemiologikoak azken asteetan hartutako joera mantentzen duela adierazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean, Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketa batean. «Susperraldi baten aurrean gaude», esan du, gogoratzearekin batera pandemiak «gure artean» dagoela oraindik ere. Datu zehatzik eman ez badu ere, atzo «zazpiehun bat pertsonak» positibo eman zutela aurreratu du.

«Joerak beheranzkoa izaten jarraitzen du», sailburuaren arabera, eta joera hori egonkortu izanak eraman du Jaurlaritza neurri murriztaile ia guztiak kentzera: «Duela bi aste ez zen garbi ikusten zein izango zen hurrengo egunetako bilakaera, eta, beraz, zuhurtziagatik mantentzea erabaki zen. Baina azken hamabost egunetan egunetik egunera beheranzko joera argia hartu du». Hala ere, oraindik ere pandemiak «jarraitzen» duela gogoratu du Sagarduik, eta «zuhurtzia» ez galtzera dei egin du.

Osasun sistemaren egoera ere, pandemiarenarekin batera, hobetzen ari dela adierazi du Sagarduik. Esan du Osakidetzaren helburua dela «herritar guztien osasuna zaintzea», eta, «egunerokotasuna berreskuratu ahala», horretarako aukera handiagoa izango dela. Lehentasuna, dena den, «zaurgarrienak zaintzea» dela nabarmendu du. Behar hori arindu ahala, profesionalak «beste gaixotasun batzuetan begirada jartzeko gai izango dira», Sagarduiren esanetan. Alde horretatik, azken asteetan «aurrerapausoak» eman direla azpimarratu du: «Ez nuke esango, inondik inora, Osakidetzaren gaur egungo egoera duela hilabete bat zuenaren berbera denik. Pandemiaren bilakaera eragina izaten ari da, eta kirurgiak ere berreskuratu ditugu hein handi batean. Den-dena berreskuratu dugu? Ez, esan bezala, pandemiak eragina duelako».

Sindikatuek hil amaierarako deituak dituzten bi greba egunez ere aritu da sailburua. «Esango nuke ez dela grebarako garaia». Pandemiaren bilakaera «onaren» menpe jarri ditu Osakidetzan egin beharreko «hobekuntzak», eta ukatu egin du Osakidetzan «kontratazio falta» egon dela. Gainera, Osakidetzan abenduan eta urtarrilean «inoiz baino langile gehiago» aritu direla esan du: 45.000tik gora. Zer hobetua badagoela aitortu du, baina «profesional murrizketarik» egin ez dela ohartarazita: «Gertatzen dena da jubilatu diren profesionalak gehiago direla izan ditugun mediku berriak baino».

Hildakoak, gora

Bestalde, egoera epidemiologikoaren inguruko datuak argitara eman dira gaur, eta adierazlerik larrienak, heriotza kopuruarenak, igoera nabarmena izan du azken astean: 128 zenbatu dituzte otsailaren 7aren eta eta 13aren artean Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, neurtutako azken astean baino 35 gehiago. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan neurri murriztailerik gabeko aroa hasi den egun berean eman zen argitara datua —Nafarroan bihar kenduko dituzte—.

Pandemiaren berri ematen duten bestelako adierazleek, ordea, bilakaera positiboa erakusten dute. 454 ospitaleratze berri izan dira azken astean, urtarrilaren 31tik otsailaren 6ra artekoan baino 133 gutxiago. Dena den, oraindik ere 522 lagun daude COVID-19ak jota Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietatik 96, ZIU zaintza intentsiboko unitateetan. Behera egin du, halaber, positiboen kopuruak. Urtarrilaren 31tik 6ra arteko astean baino 15.032 positibo kasu gutxiago atzeman zituzten atzo amaitu zen astean: 14.413. Intzidentzia tasa metatua ere jaitsi da, baina oraindik ere 1.000tik gorakoa da Hegoaldeko lau lurraldeetan. Altuena Gipuzkoan da —1.521,9koa—, eta Araban baxuena —1.298,26koa


Summary: Barakaldoko kamioilari bat hil da Errioxan, istripu batean. San Vicente de La Sonsierra herrian gertatu da ezbeharra, gidatzen ari zen kamioia bidetik aterata. ELAk garraiolarien «lan baldintza gogorrak» salatu ditu.

Istripua 05:40 aldera gertatu da, LR-124 errepideko 32. kilometroan. Hozkailu kamioi bat bidetik atera da San Vicente de La Sonsierran (Espainia), eta gidaria hil egin da. 56 urte zituen, eta Barakaldokoa (Bizkaia) zen.

Istripua gertatu den tokira joan dira Errioxako suhiltzaileak, anbulantzia bat eta Guardia Zibila. Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzak adierazi du «arrazoi naturalengatik» hil dela gidaria, eta ez istripuaren ondorioz.

Hain zuzen, ELA sindikatuak kontra egin die Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak Barakaldoko garraiolariaren heriotzaren gainean eginiko adierazpenei. Sindikatuak zehaztu du gertatutakoa lan istripua dela, argiki. Halaber, ELAk nabarmendu du sektorearen prekaritateak eragin zuzena dutela halako ezbeharretan: «Sektorean diren lan baldintza gogorrek eta premiazko segurtasun neurriak ez betetzeak izugarrizko prekaritatea dakarte», adierazi dute ohar batean. Hala, azaldu dutenez, «ezinbestekoa» da «berehalako» neurriak hartzea.


Summary: Eminem belaunikatu egin da Los Angelesen, 1992ko istiluen 30. urteurrenaren atarian. Dr. Dre, Snoop Dogg, 50 Cent, Mary J. Blige, Eminem eta Kendrick Lamarrek kantatu dute Super Bowleko finalean, Los Angelesen, eta Eminemek belaun bat jarri du lurrean, arrazakeriaren eta polizia indarkeriaren aurka. Aurten beteko dira 30 urte AEBetako hiri horretan arrazakeriaren aurkako istilu handiak izan zirenetik.

AEBetako NFL futbol amerikarreko txapelketako finala jokatu da bart Los Angelesen, eta atsedenaldiko ekitaldian munduko hip-hop kantari entzutetsuenetako batzuek hartu dute parte: Dr. Dre, Snoop Dogg, 50 Cent, Mary J. Blige, Eminem eta Kendrick Lamar. Ordu laurdeneko ekitaldia izan da, eta, kantari horiek guztiak elkarrekin ikusi eta kantatzen entzuteko aukera emateaz gain, utzi du irudi adierazgarri bat ere. Bere agerraldia amaitzean, Eminem belaunikatu egin da arrazakeriaren kontrako keinu bat eginez.

Lose Yourself kanta abestu du Eminemek, eta amaieran Colin Kaepernick San Francisco 49ers taldeko futbol amerikarreko jokalariak 2016ko denboraldian AEBetako ereserkia jotzen zuten bitartean ezagun egin zuen keinua egin du: belaun bat lurrean jarri eta burua makurtu. Kaepernickek AEBetakok Poliziaren arrazakeria eta indarkeria salatzeko egin zuen keinua, eta, haren ondoren, beste kirolari batzuek ere egin zuten, AEBetako Poliziaren arrazakeria eta indarkeria salatzeko.

Ikusi gehiago: atsedenaldiko ekitaldia YouTuben

Zenbaitzuek gogor kritikatu zuten Kaepernick, ereserkia entzuten zen bitartean hori egiteagatik. Eminemek, ordea, babesa adierazi dio behin baino gehiagotan, eta 2017an Untouchable abestian aipatu zuen jokalaria. Urte berean, BET Hip Hop sarietan ere estilo librean futbol amerikarra izan zuen hizpide, eta Donald Trump kritikatu zuen.

Bart egin duen keinua esanguratsuagoa da, gainera, Los Angelesen egin duelako. Apirilean beteko dira 30 urte Kaliforniako hiri horretan inoizko liskar handienak izan zirenetik, epaimahai batek lau polizia errugabetu zituelako Rodney King afroamerikarra bortitz jo ondoren; jipoia grabatu egin zuten, eta mundu osoko hedabideetan ikusi ahal izan zen.

1992ko apirilaren 29tik maiatzaren 5era, hilketak, suteak eta arpilatzeak izan ziren Los Angelesen. 63 pertsona hil ziren, 2.383 zauritu zituzten, 12.000tik gora atxilotu, eta mila milioi dolarretik gorako kalte materialak zenbatu zituzten. Kaliforniako Guardia Nazionala, AEBetako armada eta hainbat polizia atera ziren kalera istiluak gelditzeko.

Atsedenaldiko ekitaldia Dr. Drek eta Snoop Doggek hasi dute, mendebaldeko kostaldeko raparen ikurretako bik. Bigarren horren The Next Episode kantatu dute lehenik, eta, gero, Tupac Shakurren California Love. Eszenatokian agertzen hirugarrena 50 Cent izan da. Ekitaldiko ezusteetako bat izan da, ez baitzegoen iragarrita parte hartuko zuenik. Buruz behera agertu da, eta In da Club abestu du.

Atsedenaldiko emakumezko bakarra Mary J. Blige izan da. Family Affair eta No More Drama abestu ditu. Eszenatokian agertzen azkena Kendrick Lamar izan da; Alright abestu du. Ekitaldiaren amaieran, sei abeslariak izan dira elkarrekin.

Partida hasieran, berriz, Mickey Guyton country kantariak abestu zuen AEBetako ereserkia. Tarte horretan inor ez da belaunikatu. Finala Los Angeles Rams etxeko taldeak irabazi du, 23-20, Cincinnati Bengals Ohioko taldearen aurka.

Ikusi gehiago: hasierako ekitaldia YouTuben


Summary: Greba mugagabea hasiko dute Galdakaoko lehergai fabrikan. Maxamek ehiza kartutxoen planta itxiko duela salatu dute sindikatuek, eta zuzendaritzak jakinarazi die ezingo dituela beste posturen batean jarri bertan diharduten 70 langileetako asko

Maxam lehergaien eta ehiza kartutxoen fabrikako langileek greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Enpresak ehiza materiala ekoizteko planta ixteko asmoa du, eta sindikatuei jakinarazi die ezingo dituela beste postu batean jarri bertan diharduten 70 langileak. Hari erantzunez, langile guztiek, lehergaiak eta kartutxoak ekoizten dituztenek, greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Langile batzordeko lau sindikatuek babestu dute deialdia (UGT, CCOO, SIX eta ELA).

Galdakaon dago Maxam, trenbidearen alboan, eta inguruan dinamitera esaten diote. Enpresako buruak ehizarako materiala egiten duen arloa Nobel Sport Frantziako enpresari saldu dio, eta hortik dator erabakia. Jardun historikoa da enpresan, baina egun ekoizpen guztiaren %5 baino ez da. Lehergaiak dira jardun nagusia. Guztira 320 langile dira Maxamen, eta lanuzte mugagabea hasiko dute. Sindikatuek, berriz, auzitara joko dute kartutxo arloaren salmenta legezkoa den ikusteko. Haien iritziz, posible da hura irekita mantentzea, eta, hala ez balitz, langile guztiak Maxamen beste planta batzuetara eramatea. Era berean, erretiro aurreratuak edo irteera ordainduak bideratu daitezkeela uste dut.

Hau ez da Maxameko langile batzordeak abian daukan salaketa bakarra. Aurretik behin-behineko langileen egoera salatu zuen lan ikuskaritzaren aurrean. Haien datuen arabera, ehundik gora dira, eta gehienek sei eta bederatzi urte artean daramate aldi baterako kontratuekin.


Summary: Zazpi kontzertuk osatuko dute aurtengo Donostiako Ganbera Musikaren XIII. Zikloa. Zortzi talde igoko dira Donostiako Orfeoiaren agertokira, otsailetik maiatzera arte.

Donostiako Orfeoiaren egoitzak aurten ere Ganbera Musikaren XIII. Zikloa hartuko du, Kutxa fundazioaren, Musikeneren, Donostia Musikaren eta Donostiako Orfeoiaren eskutik. Zazpi obrak osatuko dute zikloa, Euskal Herriko Gazte Orkestrarekin elkarlanean.

Heldu den ostegunean hasiko da zikloa, Felix Mendelssohn konpositore alemanaren bi obrarekin: Argenta laukoteak (Lucia Lanuza eta Clara Perez biolinistak, Mario Oltra biola jotzailea eta Nicolas Concheiro biolontxelo jolea) Laukotea Mi bemol maiorren, op.12 obra interpretatuko du, eta Antorcha Esplendida zortzikoteak (Ekhi Martinez, Maria Bernal, Lucia Lanuza eta Alvar Tife biolinistak, Andrea Lamoca eta Sara Cuadrado biola jolea, Nicolas Concheiro biolontxelo jolea, eta Oscar Cano kontrabaxu jolea) Harirako zortzikotea Mi bemol maiorren Op. 20 joko du.

Datozen asteetan, betiere ostegunez, bertze sei emanaldi eginen dira. Trio Sila 17an ariko da zikloan, eta kantu kontzertua eginen dute 24an. Apirilaren 7an, Concentus laukoteak parte hartuko du, eta hilaren 28an, Izeia hirukoteak. Maiatzean, Rasz boskoteak joko du, hilaren 12an, eta zikloa maiatzaren 26an amaituko da, Nonane hirukotearekin.

Emanaldi guztiak 19:00etan izanen dira. Sarrerak, ohi bezala, dohainik dira, eta gonbidapenak baitezpada eskatu behar dira Kutxa Kultur-en bidez.


Summary: Gernikan gizon bat atxilotu dute neska lagunari eraso egiteagatik. Bi pertsona joan ziren emakumea laguntzera, eta horiei ere egin zien eraso. Lesio delitu bat eta genero indarkeriako delitu bat leporatzen diote.

43 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo Gernika-Lumon (Bizkaia), neska lagunari eta beste bi pertsonari eraso egitea leporatuta. Goizaldean gertatu zen, 01:40 aldera. Erasotzailea bere neska lagunarekin eztabaidatzen ari zen, eta, lekukoen arabera, bi ostikada jo zizkion. Hori ikusita, bertan zeuden bi gizon emakumea laguntzera joan ziren, eta horiei ere eraso egin zien, azaldu dutenez: labana batekin zauritu zuen bat, eta bestea ahoan jo zuen. Ospitalera eraman behar izan zituzten biak. Erasotzaileak, ordea, ihes egin zuen.

Ertzaintza emakumearen etxera joan zen, eta erasotzaileari buruz galdetzean, esan zien ez zuela ezagutzen. Agenteek susmatu zuten gizona etxebizitza hartan zegoela, eta epailearen agindu bat eskatu zuten bertara sartzeko. Handik gutxira atxilotu zuten gizona, lesio delitu bat eta genero indarkeriako delitu bat egotzita.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakumeak ez du salaketarik jarri.


Summary: Novaltiako langileen greba eskubidea urratu dela ebatzi dute. Enpresak 35.000 euro ordaindu beharko dizkio grebalari multzoari. Langileen aldeko laugarren ebazpena da.

Novaltiak greban dauden langileen greba eskubidea urratu zuela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak. Grebalarien oporrak ordezkatzeko langileak kontratatu zituen, eta, epailearen ustez, hori legez kanpokoa da. Ondorioz, 35.000 euro ordaindu beharko du isun eta kalte-ordainetan, hamazazpi grebalarien artean banatzeko. Grebalarien aldeko antzeko laugarren ebazpena da.

Novaltia botika banaketako hamazazpi langilek 939 egun daramatzate greban. Lan ikuskaritzan salatua zuten enpresak grebalarien balizko oporrak erabiltzen ari zela ordezkoak kontratatu eta haiek lanean sartzeko. Baina ordezka al daitezke greban dagoen langile baten oporrak? Bada, gizarte arloko epaitegiaren ustez, ez.

ELA sindikatuak ohar bidez jakinarazi duenez, enpresak egun horietako soldata ordaindu beharko die hamazazpi grebalariei, eta 1.000 euroko ordainsari berezia bakoitzari «grebaren aurkako jardunak sorturiko kalte moralengatik» . Aurretik ere langileen aldeko beste hiru ebazpen egon dira, besteak beste haien lan baldintzetan aldaketa nabarmenak egiteagatik. ELAk negoziazio prozesu bat hasteko eskatu dio enpresari.


Summary: PSE-EEk eta EPk denbora gehiago eskatu dute hezkuntza akordiorako ekarpenak egiteko. EH Bilduren irudiko, «hezkuntzaren egiturazko beharrari» erantzuteko «abiapuntu ona» ezartzen du Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako testuak.

Pil-pilean dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioaren inguruko eztabaida. Joan den astean, Eusko Legebiltzarrean akordioa lortzeko sortutako lantaldeko presidenteak lehen zirriborro bat aurkeztu zuen, eta erreakzio erreskada eragiten ari da. Ekarpenak egiteko egunak dira aste honetakoak; ostiralera arte dute aukera alderdiek eta hezkuntza eragileek. Epeak kritikatu dituzte Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk, eta denbora gehiago eskatu dute. Formalki egin du Elkarrekin Podemos-IUk, Eusko Legebiltzarrean eskaera bat erregistratuta; PSE-EEk, aldiz, ahoz, Eneko Andueza idazkari nagusiren ahotik. «Hezkuntza itunak behar duen denbora ematea merezi du. Eztabaida lasai egin behar da, agente guztiei entzunda», arrazoitu du Iñigo Martinez Elkarrekin Podemos-IUren legebiltzarkideak. Anduezak esan du «erritmo frenetikorik» ez duela nahi.

Anduezak erantsi duenez, gaur-gaurkoz ez dago akordiorik alderdien artean, baina Alfredo Retortillok argitu du zein den PSE-EEren lehentasunezko bazkidea: lehenik EAJrekin lortu nahi du «sintonia», gero gainerako alderdiak batu daitezen. «Desberdintasun garrantzitsuak ditugu, baina PSE-EEren borondatea da kontsentsu sendo batera iristea, gutxienez indarrean dagoen legeak duen adinakoa adostasunera».

Dokumentuari erreparatuta, pare bat balorazio egin ditu. Retortilloren irudiko, eskola publikoa «erroko kontu bat» da, baina ia ez dute testuan aipatzen. Erantsi du ez dela haren aldeko apusturik egin, eta nabarmendu du horrela «aukera berdintasunaren eta ekitatearen» aurka egiten dela. Euskararen inguruan ere mintzatu da. Ematen dioten tratua «zuzena» iruditzen zaio, baina zehazten du ez dela onartu «hezkuntzarako esparru eleaniztunik». Hori «fintzeko» beharra ikusten du.

EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaile Maddalen Iriarteren irudiko, hezkuntzaren «egiturazko behar bati» erantzuteko garaia da. Aurreko asteko dokumentua «abiapuntu ona» delakoan dago, eta uste du aukera ematen duela eztabaida «lasai eta sakon bat» egiteko. Hala ere, testua hobetze aldera, esan du EH Bilduk ekarpenak egingo dituela.

Bestelako hitzak izan ditu Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko buruak. Haren irudiko, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk akordioa lortuko dute: «Sozialistek akordio bat nahi dute EAJrekin eta EH Bildurekin; EAJrekin, gobernuko bazkideak direlako, eta EH Bildurekin, ezkerreko fronte bat nahi dutelako etorkizunerako». Iturgaizek dokumentuaren edukia ere kritikatu du. Uste du Kataluniako eredua kopiatzen duela, gaztelaniarik gabeko erabateko murgiltzea proposatzen duela eta itunpeko ikastetxeek zailtasunak izango dituztela.


Summary: Repsol Gidak otsailaren 28an banatuko ditu Eguzkiak, Donostian. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatuko dituzte Repsol Gidaren Eguzkiak. Eguzki Jasangarria sari berezien artean, «jatetxe gomendatuaren saria» emango diote Donostiako kaian dagoen Kofradia jatetxeari.

«Plater nagusia dator» lelopean, otsailaren 28an banatuko dituzte Repsol Gidaren Eguzkiak, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. Beraz, aurten ere Euskal Herrian egingo dute ekitaldia. «Repsol Gidak, beti egin duen bezala, gastronomiaz gozatzearen aldeko apustua egingo du», adierazi du Maria Ritterrek, Repsol Gidako zuzendariak.

Irabazleek Eguzki bat, bi edo hiru lor ditzakete, eta Ritterrek aurreratu du izango dela euskal sukaldariren bat saridunen artean. Gainera, aurreratu dute Eguzki Jasangarria saria zer jatetxeri emango dieten. Horien artean da Donostiako kaian dagoen Kofradia jatetxea, «jatetxe gomendatuen saria» emango diotela jakinarazi baitu Ritterrek: «Kofradia jatetxea nabarmentzen da arrantza jasangarriarekin eta itsasoko zero kilometroarekin duen funtsezko konpromisoagatik».

Espainiako hiru Eguzki Jasangarriren berri ere eman du gaur Repsolek. Hiru Eguzki Jasangarri emango dizkiote Madrilgo «Coque» jatetxeari. Herrialde Katalanetara ere iritsi da sarietako bat. Izan ere, Ritterrek ohartarazi du Alacanteko Monastrell jatetxeari bi Eguzki Jasangarri emango dizkiotela. Eta, azkenik, Toledoko Raíces jatetxeari Repsol Gidako Eguzki Jasangarri bat emango diotela azaldu du Ritterrek. Gainontzeko saridunak zein diren otsailaren 28an bertan jakingo da.

Aurten, gainera, herritarrentzako jarduerak antolatu ditu Repsol Gidak. Gasteizen eta Bilbon Eguzkien banaketaren inguruko hainbat jarduera egingo dira, eta Donostian, berriz, «pintxo ibilaldia» egingo dute: «Sukaldari batzuk arduratuko dira pintxoak zerbitzatzeaz Donostiako taberna tipiko batzuetan. Parte Zaharrean ez ezik, Loiolan eta Amaran ere pintxo horiez gozatzeko aukera izango da», azaldu du Ritterrek.


Summary: PPk ez du baztertzen Gaztela eta Leonen Voxekin gobernatzea. PPk irabazi ditu hauteskundeak, baina ziurrenik ezingo du bakarrik gobernatu. Mañueco presidentegaiaren esanetan, alderdi guztiekin hitz egingo du, «marra gorririk» jarri gabe. Genovak ultrekin ez den gehiengo bat lehenesten du.

PPk Gaztela eta Leongo Gorteetarako (Espainia) hauteskundeak irabazi zituen atzo, baina ezin izango du bakarrik gobernatu. Ziurrenik bazkideak bilatu beharko ditu horretarako, eta Alfonso Mañueco juntarako presidentegai eta jarduneko presidenteak nabarmendu du alderdi guztiekin hitz egiteko asmoa duela. Hori bai, plazaratutako mezuen arabera, ematen du alderdi barruan ez datozela guztiz bat lehentasunak ezartzean. Zuzendaritzaren ustez, Vox gabeko gehiengo bat osa dezakete. Horretarako, Union del Pueblo Leonesen (UPL), Por Avilaren eta España Vaciadaren (Soria Ya!) babesa bilatu beharko luke —lehenarekin egin izan ditu akordioak, eta bigarrena PPren zatitze bat da—, PSOEk argitu baitu oposizioan egongo dela. Hori bai, presidentetzara modu horretan iritsi ahal izateko, eskuin muturrak abstenitu egin beharko luke. Ultrek, baina, gobernuan egon nahi dute. «Gobernuan egoteko obligazioa eta eskubidea dugu», adierazi du Juan Luis Garcia-Gallardo hautagaiak, gaur, hedabideen aurrean. Eta Mañuecok ez dio muzin egiten aukera horri. «Ez dut ezer baztertzen. Ez dago marra gorririk; programaz hitz egin behar da». Aurrenekoz egongo lirateke gobernu batean elkarrekin.

Aurreratutako hauteskundeak izan ziren atzokoak, eta PPk 31 aulki lortu zituen, 2019koetan baino bi gehiago. PSOE izan zen indarrik bozkatuenetan bigarrena, 28 aulkirekin, baina aurreko bozekin konparatuta zazpi diputatu galdu zituen. Voxek nabarmen egin du gora: hamahiru aulki, aurrekoetan baino hamabi gehiago. Ciudadanosek zartakoa hartu du, 12 diputatu edukitzetik bakarra izatera igaro baita.

Alderdi laranjarekin koalizioan gobernatu du Mañuecok 2019tik. Bien arteko harremanak inoiz ez dira oso onak izan erkidego horretan, eta iazko urtearen amaieran hauteskundeetara deitu zuen presidenteak, argudiatuz Ciudadanosek eta PSOEk zentsura mozio bat egin nahi ziotela, horretarako «arriskua» zegoela. Genovak uste zuen legegintzaldia amaitu aurretik bozak eginez gero Madrilgo erkidegoan Isabel Diaz Ayusorekin iaz gauzatutako jokaldia errepikatu eta Gaztela eta Leonen gehiengoa lortuz gobernatu ahal izango zutela.

Ez da halakorik gertatu, ordea. Voxek presidenteordetza nahi du, Santiago Abascal ultra eskuinekoen buruak atzo adierazi bezala. Gainera, gobernuan egoteko, baldintzak jarri dizkio PPri: erkidegoko genero indarkeriaren kontrako araubidea eta memoria historikoarena bertan behera uztea. Teodoro Garcia Egea PPko idazkari nagusiari galdetu diote gaur, elkarrizketa batean, ea PPk Voxekin koalizioa osatuko duen. «Koalizio gobernuen esperientziak ez dira oso egokiak izaten ari», erantzun du. Genovak, a priori, koalizio gobernu hori saihestu nahi du orain. Izan ere, Andaluzian (Espainian) urtea amaitu aurretik dira hauteskundeak egitekoak, eta pentsatzen dute aliantza horrek ezkerrari argudio on bat emango liokeela haien aurka erabiltzeko. Inkesten arabera, Andaluzian eskuin muturrarekin koalizioa osatu beharko luke agintean jarraitu ahal izateko; ez luke beste alternatibarik. Orain Ciudadanosekin dago gobernuan, eta ultrek babestu egiten dute.

PSOE, gainbeheran

PSOEk, berriz, gainbeheran jarraitzen du. Azkeneko hauteskundeetan botoak galtzen ari da: bai 2019ko azaroan Espainiako Gorteetarako egindakoetan, bai iaz Madrilgo erkidegoko bozetan, bai atzo. Felipe Sicilia alderdiko bozeramailearen esanetan, ordea, ez da «hondamendi bat». Oscar Puente alderdikideak, Valladolideko (Gaztela eta Leon) alkateak, proposatu du presidentetzarako bozetan PSOE abstenitu dadila, modu horretan PPk ez dezan eduki Voxen beharrik gobernatzeko. Baina Siciliak aukera hori baztertu du. «Ez dugu erraztuko ustelkeriaz zikindutako gobernu bat».


Summary: Iñigo Gutierrezek espetxera itzuli beharko du, graduz aldatuta. Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak hartu du erabakia, Gutierrezek hirugarren gradua eskuratu eta hiru astera.

Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Iñigo Gutierrezi emandako hirugarren gradua, hura Zaballako Gizarteratze Zentrora hurbildu eta hiru astera. Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epailearen gradu erregresio auto bat jaso du Gutierrezek, eta bigarren gradura itzuli beharko du. Naiz-en arabera, epaileak argudiatu du ez diela biktimei «barkamenik eskatu».

Espetxeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki zuen Gutierrez hirugarren gradura aldatzea, Aranjuezko espetxeko tratamendu batzordeak hala proposatu ostean, aho batez. Horretarako arrazoietako bat izan zen Izadi alaba zaintzeko ardura hartu beharra. Hura Maria Lizarraga amarekin bizi zen espetxean —egun, Zaballan dago preso—, urtarrilaren 23an hiru urte bete zituen arte.

Gradu aldaketaren aurka egin zuen, baina, Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak, eta haren eskaerei men egin die auzitegiak. Horren arrazoia, ETAren biktimei barkamena modu «argi eta gardenean» eskatu ez izana.

Etxeratek jakinarazi duenez, Gutierrezek 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak, eta uztailean beteko du osorik hamalau urteko espetxealdia. «Nahikoa arrazoi dira honako hauek Iñigo Gutierrez dagoeneko kalean egoteko», azaldu du elkarteak, eta ulertezintzat jo du Auzitegi Nazionalaren ebazpena: «Presoen eskubideak kaltetzen dituzte, baina ez bera bakarrik, haren familia eta ingurunea ere kaltetuak izaten dira: kasu honetan, hiru urteko neskato bat, une honetan aitaren presentzia eta arreta behar dituena». Izan ere, lehen aldiz gurasorik gabe geratuko da haurra.

Ez da auzitegiak antzeko erabaki bat hartzen duen lehen aldia. Aurreko astean, Jon Crespo euskal presoak Basauriko espetxera itzuli behar izan zuen, iazko urritik hirugarren graduan egon ostean. Irailean, berriz, Unai Fano bigarren gradura itzultzea erabaki zuen epaileak, hirugarren graduan zortzi hilabete egin ostean.


Summary: Migrazioa Txileko eztabaidara itzuli da, Boricek kargua hartzeko atarian. Herrialdearen iparraldean liskarrak izan dira kamioilari baten hilketaren ondorioz. Gobernuak larrialdi egoera agindu du hango lau probintzietan.

Gabriel Boricek Txileko presidente kargua hartzeko hilabete baino gutxiago falta den honetan —martxoaren 11n egingo dute ekitaldia—, migrazioa eztabaida politikora itzuli da berriz ere, herrialdearen iparraldean gertaturikoen harira. Iragan ostegunean, kamioilari gazte bat hil zuten migratzaileek Txilen sartzeko erabiltzen duten pasabide klandestino batetik gertu, eta hilketa horrek kamioi gidarien haserrea handitu du, uste baitute heriotza iheslari batzuekin izandako liskar baten ondorio izan zela. Haien eta beste herritar batzuen kexak, baina, aspaldidanik datoz, eremuan «segurtasunik eza» dagoela kritikatu baitute hainbatetan.

Kamioilariek greba egin dute iragan asteburuan mugaren inguruko errepideen egoera salatzeko —finean, migratzaileen kontra—, eta horrek zenbait arazo eragin ditu mugikortasunean, baita udalerri horietako herritarren pazientzia agortu ere. Manifestazioek, esaterako, mozketak eragin dituzte elikadura eta erregai hornikuntzetan, baita zenbait hegaldi atzeratzea ere.

Blokeo egoera hori ikusirik, Rodrigo Delgado Barne ministroak iragan larunbatean bertan jakinarazi zuen gobernuak larrialdi egoera agindu duela Perurekin eta Boliviarekin mugakide diren iparraldeko lau probintzietarako: Arican, Parinacotan, Tamarugalen eta Loan. Printzipioz, bi asterako izango da, baina agintariek beste hamabost egunez luzatzeko aukera izango dute.

Erabaki horren aurrean, mugan dagoen Colchane herriko alkate Javier Garcia kritiko agertu da gaur Sebastian Piñera herrialdeko presidentearekin, uste baitu estatuburuak «inprobisatu» egin dituela egoera bideratzea helburu duten neurriak. Haren arabera, elementu batzuk falta dira estrategia horretan, armada eta «hesi fisikoak beharrezkoak» izango direlakoan gobernuaren neurriek «arrakasta» izateko.

Izan ere, kamioilarien protestei gehitu behar zaie hilabeteotan eraso xenofoboak ugaritu egin direla migratzaileen kontra, baita horien aurkako grebak ere, eta kamioi gidariaren heriotzarekin zerikusia dutelakoan atxilotuak atzerritarrak izateak are gehiago zaildu du egoera. Gobernuz kanpoko erakundeek eta migratzaileei laguntza ematen dieten taldeek, baina, argudiatu dute ez dagoela harremanik bi horien artean.

Errepresioa handitzea

Piñeraren estrategia errepresioa handitzea izan da, eta iaz onarturiko —eta aurten erreformaturiko— Migrazioen Legea tresna gisara erabiltzea iradoki du, zeina egunotan sartu baita indarrean. Horren bidez, mugako agenteek errazago izango dute Txilen sartzen diren migratzaileak berehala kanporatzea; tartean, prozesu judizialik gabe.

Mugako agintarientzat, ordea, presidentearen erabakiak ez dira nahikoa, eta «gehiago» egitea nahi dute. Besteak beste, Piñerari eskatu diote mugako herrietako «gatazka» hori bideratzeko «berehalako» neurriak agintzeko: «gutxienez», polizia gehiago bidaltzea eta «azpiegiturak» ugaritzea, kasurako.

Auziaz galdetuta, Boricek hilabete hasieran honakoa adierazi zuen: «Arazo handi bat dugu legez kanpoko immigrazioarekin. Modu argian gelditu behar dugu. Txilek bere mugen kontrola berreskuratu behar du».


Summary: Aragonesek mobilizaziora deitu du independentismoa, negoziazio mahaia «blokeatua» dagoela iritzita. Generalitateko presidenteak ohartarazi du Kataluniako gatazka ez konpontzeak «eskuin muturrari atea irekitzea» dakarrela.

Pere Aragones Generalitateko presidenteak diagnostiko argia egin du gaur Kataluniaren eta Espainiaren arteko negoziazio mahaiaren inguruan: negoziazioak trabatuak direla ekarri du gogora, eta, aterabide bila, eske argia egin dio mugimendu independentistari: mobilizazioa aktibatu dezatela. Aragonesek nabarmendu du indarrak «batu» beharra dagoela. Hain zuzen, adierazi duenez, egoera desblokeatzea xede, premiazkoa da Madrili presioa egiteko «erreminta guztiak» martxan jartzea.

Negoziazio mahaiaren hurrengo hitzordua ahalik lasterren izan dadila nahi du Aragonesek, adierazi duenez. Ordea, oraindik ez dute erdietsi Madrilekin data bat zehaztea. Zorrotz, Pedro Sanchezen jarrera kritikatu du. «Espainiako Gobernuari exijitu behar diogu erakuts dezala haren konpromiso demokratikoa».

Hori bakarrik ez, Generalitateko presidenteak ohartarazpen garbia egin du: «Gatazka konpontzen ez den bitartean, Espainia autoritarismoranzko bidea ari da hartzen. Hori ondoriozta daiteke, besteak beste, eskuin muturraren goraldi ikusita», azaldu du Aragonesek. Iradoki du Madrili «ausardi» faltak ateak zabalduko dizkiola eskuinak eta eskuin muturrak osatutako gobernu bat osatzeari.


Erraztasun gehiegi eman dizkio

Summary: Erraztasun gehiegi eman dizkio. Galdu egin du Athleticek Mallorcan, ligako 24.jardunaldian. Atzealdeko hutsegiteek eta biguntasunak kondenatu dute. 2-0ekoa berdindu du bigarren zatian, baina 88.minutuan jaso du hirugarrena.

Bide okerretik joanda, gauza onik ez. Eta Athletic bide horretan ibili da Mallorcan. Horregatik galdu du. Zehatzago esanda, eta hutsegiteak xehatuz, honegatik: atzealdeko opariengatik eta biguntasunagatik. Adierazgarria oso Marcelinok atsedenaldian harturiko erabakia: Unai Nuñez aldageletan utzi du, eta Balentziaga jarri du erdiko atzelari. Ordurako 2-0 galtzen zihoan talde zuri-gorria, zortzi minutuan Mallorcak bi gol sartu baitizkio: penaltiz aurrenekoa 22. minutuan Salva Sevillak (Nuñezek egindako penalti argia), eta Angelek 30.ean.

Lehen zatia nolakoa egin duen azaltzen dute bi jokaldi horiek. Hutsaren hurrengo ibili da Athletic, eta nabarmen atzealdea ibili bada ere, zelai-erdikoak eta aurrealdekoak ez dira hobeto aritu. Aspaldiko itxurarik eskasena eman du taldeak lehen zatian. Salbatzekotan, aurreneko hamar minutuak: presioarekin ito egin du Mallorca, eta bi aukera ere sortu dituzte Raul Garciak eta Zarragak. Hamabosgarren minutuan izan da bietan azkenekoa, eta hortik aurrera Mallorca nagusitu da. Bere zelaian jokatzen saiatzeari utzi dio, eta baloi luzeak jotzen hasi da espazioetara. Baloia beste zelai erdian egoten hasi da geroztik, eta behin Mallorca aurretik jarri denean, kontraerasoan zital aritu da etxeko taldea. Nolako itxura eman duen Athleticek jabetzeko, oso adierazgarria lehen zatiko azken jokaldia: falta zelaiaren erdi-erdian alde, eta Muniain ateratzera zihoanean baloia arean jartzeko, handik ospa egin du kapitainak, eta Nuñezek astindu du baloia; gauzak zentzuz eginda, area barruan baloi horren zain behar lukeenak, alegia.

Marcelinok bi aldaketa egin ditu bigarren zatia hasterako: Dani Garcia kendu du Nuñezekin batera, Yuri eta Berenguer ateratzeko. Zarraga euskarri jarri du, Vesgarekin. Gauza handirik gabe, baina beste zerbait erakutsiz, Mallorcaren area ingurura azaltzen hasi da. Eta bi gol sartu ditu: Raul Garciak 59.minutuan, ondo landutako jokaldi batean, eta Berenguerrek korner batean, bi minutu geroago, etxekoen erraztasunak baliatuz —horiek ere ez dira txukun aritu atzealdean ia partida osoan—.

Ustekabean, partida ez zen batena, ezta bestearena ere. Ireki ere egin da minutu luze batzuetan, eta Iñaki Williamsek izan du aukera on bat atearen aurre-aurrean, 75.minutuan baina baloia jo ere ez du egin. Mallorca ere iritsi da Unai Simonen areara, eta partida osoan geldiezin aritu den Muriqui Kosovoko aurrelariak aukera ona izan du kontraeraso batean bi minutu geroago. Unaik gelditu dio. Eta 88.ean, Unairen buruak sartu du sarean Kuboren errematea, Athleticek gaizki eta bigun defendatu duen korner batean. Hortik aurrerako minutuan ez da jokorik izan.

Athleticek 2022an galdu duen bigarren partida da hori, ligako aurrenekoa —bestea Superkopako finala izan zen—. Zortzigarren da sailkapenean, eta lau puntura joan zaio seigarren leku desiratua. Reala dago postu horretan, eta, hain justu, ligako hurrengo partida bien arteko derbia izango da: igandean, San Mamesen (21:00).


Karmele Aierbe euskaltzalea hil da

Summary: Karmele Aierbe euskaltzalea hil da. Euskara eta euskalgintza izan ditu ibilbide politikoaren ardatz eta ofizio. HBko mahai nazionaleko kide ohia eta EHEko koordinatzaile izandakoa da, besteak beste. Omenaldia egingo diote bihar, 18:30ean, Ataungo San Gregorio auzoko pilotalekuan.

Bi eskuren artean harrapatutako aurpegian musu ozen eta gozo bat. Huraxe zen Karmele Aierbek (Ataun, Gipuzkoa, 1951-2022) maitasuna eta esker ona adierazteko zuen keinua. Izan hango espetxeko atarian, hemengo agerraldian, hurrengo manifestazioan, edo Onkologikoko gurpil aulkitxoan. Badute horren berri haren militantziako kideek, euskararen aldeko borrokan aritutakoek, eta baita haren altzotik pasatutako Ataun San Gregorioko eta Segurako (Gipuzkoa) haur izandakoek. «Bizi guztia irakasle izan naiz», zioen BERRIAri 2016ko abuztuan emandako elkarrizketan. Izan ere, badira bizi guztian irakasle izandakoak, eta badira bizi guztian gogoan gelditzen diren irakasleak. Karmele Aierberena osoki euskararen eta euskal kulturaren inguruan ardaztutako bizitza bat izan da, eta haren aldeko borroka politikoan jositakoa: «Euskarak beti markatu nau». 16 urterekin hasi zen Beasainen (Gipuzkoa) gau eskoletara joaten, euskara erdi ilegala zen garaian, euskal nortasuna eta identitatea lantzeko eskolak ematen zituztelako han. «Nire gurasoek motor txiki bat erosi zidaten. Bezperan Beasainen ikasten genuena herrian [Ataunen] irakasten genuen hurrengo egunean. Gai gramatikalak ematen genituen, eta hitzaldiak antolatzen naziotasunari buruz; ekonomiarekin lotutako gaiak, Marxen eta Engelsen ideiak...». Joxe Miguel Barandiaran herrikidea bizi zen oraindik orduan, eta ongi gogoan zeukan hura Aierbek: «Bere hitzaldiekin —euskarak duen balioaz, hizkuntzaren altxorraz, eta identitateaz eta naziotasunaz—, asko lagundu zigun. Gau eskola horietan aholkulari garrantzitsu izan genuen».

Ikusi gehiago: Agur, Karmele

Karmele Aierbek «ulertzen zuen euskara gure bihotza dela, eta horretan jardun zuen etengabe», adierazi du Juan Karlos Ioldi herrikideak Aierberen heriotzaren berri izan berritan. Eta mugarri handi bat hurrena: Burgosko prozesua (1970). Epaiketaren kontrako bilerak, manifestazioak... «Horiek izan ziren, niretzat, gure herriak bizi duen gatazkaren barruan, lehenengo korrikaldiak». Kontzientzia politikoaren eta borrokaren erabateko ernatzea orduan, eta euskaren inguruan harilkatua orduan ere. «Euskarak beti markatu nau. Garai horretan sortu ziren ikastolak, eta Ataunen ere sortu genuen. 20 bat urterekin hasi nintzen. San Gregorio auzoan bazen irakasle bat, eta tokiz aldatzea eskatu zuen. Haren ondoren nik hartu nuen San Gregorioko ikastolako ardura. Orduan ez nuen irakasle ikasketarik, baina, kargua hartzerako, urtebete egin nuen irakasle horrekin lanean, ikastaro batzuk egin nituen, eta Kataluniara joan nintzen metodologia aurreratu batzuk ikastera; Bartzelonara, hain zuzen. Harrezkero, bizi guztia irakasle izan naiz. San Gregorion egin genituen 11 urte, Gizarte Segurantzarik gabe, eta ezin legeztaturik. Baina herriaren laguntzaz eta gurasoen inplikazioaz, aurrera egin genuen».

Karmele Aierbe ezker abertzaleko kidea Arnaldo Otegi agurtzen, espetxetik irten berritan, 2016ko martxoaren 1ean. Jon Urbe / FOKU

Hurrengo urratsa, «handi samarra», Euskal Herrian Euskaraz elkartean egindakoa: Nazio koordinatzaile kargua hartu zuen (1988). Orduko kezkez eta hausnarketez, zera zioen: «Ordura arte genuen hizkuntza komunitatea trinkotzearen aldeko apustua egin genuen. Eta horrek zer esan nahi du? Euskaraz bizi daitezkeen udalerriak elkarren artean bildu eta elkarrekin koordinatzea. 1991n sortu zuten mankomunitatea: ezagutzen dugun Uema. Abiada garrantzitsua izan zen euskal hiztunen komunitateari begira. Euskarari prestigioa eman zion, eta euskara erdigunean jartzea lortu». Hiztun komunitatea trinkotzeari buruzko kezka etengabea baitzuen Aierbek, eta elebitasunaren «gezur politiko-linguistikoa» kritikatzen zuen ahobizarrik gabe. «Elebitasuna planteatzen ari gara, baina [euskara eta erdara] ez daude maila berean. Ezin dugu karta berberekin jokatu. Erdarak lau karta dituenean muserako, euskarak bi besterik ez du». Mahai nazionaleko kide Politikaren lehen lerroan oso emakume gutxi zeuden garaian onartu zuen Karmele Aierbek HBko mahai nazionaleko kide izatea. Gatazkaren garairik gordinenean, eta haren aurreko mahai nazionala osorik atxilotu zuten garaian (1998). «Beste batzuek hartu behar zuten lekukoa, eta niri tokatu zitzaidan. Ez nuen pentsatu; alegia, ez nion esan neure buruari ardura hartu behar ez nuenik». Bazuen ordurako ibilbide bat egina ezker abertzalean, eta borroka politikoan. Gordin mintzo zen horretaz: «1974az geroztik, zazpi aldiz egon naiz atxilotuta, hiru aldiz egon naiz kartzelan, tortura larriak jasan izan ditut, bortxaketak... Gatazkaren ondorioak nire larruan bizi izan ditut, baina hori bizi izan dut bokazio handia dudalako herri hau aske ikusteko».

Eta ezker abertzaleak egindako «ekarpen handiaz» mintzo zen, batzuetan asmatuetakoez, bestetan kale egindakoez, baina egindako «autokritikaz», eta «burua ateratzen» asmatzeaz, «bide irekitzen» egindako indarraz, eta «ziklo politiko berria bat abiatzeko» irekitako jokalekuaz: «Behar dugu ezker abertzale handi bat, inportante bat, bidea markatuko duena eta erreferente izango dena. Helburuak garbi hor dauzkagu, betidanik, aldatu ez ditugunak. Tokatzen zaigu asmatzea, indarrak biltzea, eta batasuna lortu behar dugu horretan aurrera egiteko». Iazko otsailean egin zion omenaldia EH Bilduk Aierberi, Ataunen, eta haren «ibilbide oparoa eta aberatsa» goratu zuen. Emakume eta euskaldun Bi aldiz baztertua. Horrela sentitu izan dela ere aitortzen zuen Karmele Aierbek: emakumea izateagatik eta euskalduna izateagatik. Erronka izan zen harentzat, emakumezkoa izan eta HBko mahai nazionaleko kide izateko gonbita onartzea: «Egia da ezker abertzalean emakumeen aldeko mugimenduak aspalditik datozela. Aizan sortu zenetik. KASen garaian bazen Egizan emakume feministen erakundea. Gero horrek egituretan izan du isla? Isla izan duela, bai; neurrikorik izan duen, agian ez». Emakume izateagatik sentitu zuen bazterketa euskaldun izateagatik bizi izandakoarekin parekatzen zuen Aierbek: «Beste leku askotan bezala, ni ere batzuetan sentitu izan naiz bigarren mailako pertsona. Hori garbi dago. Hizkuntzarekin bezala, emakume izatearekin ere sentitu izan dut askotan bazterketa. Egia da emakumea eta euskara badirela bi gai oso marjinatuak izan direnak». Horregatik goratzen zuen Idurre Eskisabel eta Lorea Agirre kazetariek feminismoaren eta euskalgintzaren borrokak lotzeko egindako lana: «Oso lotura garrantzitsua da. Zapaldua sentitzen zaren momentutik errekonozitzen hasiko zara. Gakoa da ahalduntzea, bai bata eta bai bestea. Izugarrizko ekarpena egin dute».

«Eskuzabala izan zen beti», gaineratu du Ioldik, eta adibideak jarri ditu. Espetxetik ateratzeko bermea itzuli ziotenean, presoen alde lan egiten duen Harrera elkarteari eman zion dirua. Minbiziaren kontrako borrokan egin ditu Aierbek azken urteak. Bizi guztian gogoan gelditzen den irakaslea. Bi eskuren artean harrapatutako aurpegian musu ozen eta gozoak banatzen zituena.

Leiala eta irrifartsua

Heriotzaren berri izan ostean, dozenaka izan dira Aierbe gogoan izan dutenak. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, adibidez, urte luzez egin zuen lan Aierberekin: «Emakume abertzalea, euskaltzalea eta ezkerrekoa. Beti irrifar batekin eta maitasunez hartu nauena. Beti leiala. Ohore handia izan da berarekin ibilbidearen zati bat partekatzea. Besarkada handi bat senideei eta lagunei», idatzi du. Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak, berriz, «militante apal bezain nekaezina» zela nabarmendu du, eta Maddalen Iriartek, EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, Aierbek euskararen alde egindako lanean egin du azpimarra: «Euskaratik eta euskaraz, euskaragatik egindako lan eskerga gogoan, besarkada familia eta lagunei. Hutsune izugarria euskalgintzarentzat. Adiorik ez!».

Hitz ederrak eskaini dizkio Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio zuzendariak ere: «Nere maiteenetakoa izan zara. Zure konpromisoari eutsiko diogu besteok ere, zure ereduari jarraitu. Muxu bat», idatzi du. Arlo pertsonaletik jo du Joseba Alvarez Ezker Abertzaleko militanteak ere:

Aierberen burkideak, ordea, ez dira izan euskaltzalea gogoan izan duten bakarrak. Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko lehendakariak, adibidez, honela gogoratu du: «Euskaltzalea, oso euskaltzalea. Indartsua, oso indartsua. Eskerrik asko, Karmele, euskararen herriari eskaini eta eta eman diozun guztiarengatik. Lurra arina izan bekizu!». EAJko Xabier Barandiaran herrikidearen ustez ere «herrizalea, euskaltzalea eta abertzalea» zen: «Besarkada bat bere etxekoentzat eta Ezker Abertzale guztiarentzat», idatzi du.

Oihane Indakoetxea Barañaingo alkate ohiak, berriz, Aierbek irakasle gisa egindako lana nabarmendu nahi izan du: «Albisteak irakurri eta irakurri nabil. Niretzat militantzia kide izateaz gainera, irakasle maitagarria ere izan zen, 6-7 urte genituela Ataunera eraman gintuena Errotxapeako Herri Ikastolatik».

Eskerrak eman dizkion beste bat Onintza Enbeita izan da: «Hutsune handi bat izango dugu gure pauso txiki guztietan. Irribarre bat militantziaren latzean, espero gabeko mezu bat une pertsonal zailetan, esku bat aurrera egiteko beti... eskerrik asko Karmele hainbestegatik!», idatzi du. Beñat Hach Embareken iritziz, Goierriko erreferente handietako bat zen Aierbe: «A ze indarra, a ze grina, eta a ze umore kutsakorra. Doluminak etxekoei, lagunei eta leinuari. Gora Karmele!».

Eragileen artean, Aierbek gertukoen zituenetako bi ziren EHE Euskal Herrian Euskaraz eta UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea. EHEk «euskararen errepublikaren alde» lanean jarraituko duela hitzeman du: «Zure alaitasuna eta euskaltzaletasun irmoa bidelagun izango ditugu amesten zenuen Euskal Herri euskalduna erdietsi arte». UEMAk, berriz, iazko maiatzean egin zuen ekitaldian gogoratu eta eskertu zion Aierberi egindako ekarpena.

EHEz eta UEMAz gain, hainbat izan dira euskaltzaleari egindako lana eskertu dioten eragileak: Sortu, LAB sindikatua, Udalbiltza, Eusko Alkartasuna, Olaso Dorrea Fundazioa, Jose Miguel de Barandiaran fundazioa, Euskaltzaleen Topagunea...


Summary: Murrizketa guztiak bertan behera utzi dituzte Nafarroan. Ostalaritzan eta gaueko aisialdian ohiko ordutegiak berreskuratuko dituzte; ez da ziurtagiri digitala beharko haietara sartzeko. Kalean ez da nahitaez maskararik eraman beharko, ezta ikastetxeetako jolastokietan ere.

Normaltasuna itzuli da Nafarroan: gauerditik aurrera bertan behera gelditu dira koronabirusaren izurriari aurre egiteko ezarritatako neurri murriztaile guztiak. Azken asteotan pandemiak izan duen bilakaera positiboaren ondorioz iritsi da neurria. Nafarroako Gobernuak iragan astean adostu zuen, eta Foru Agindu berriarekin batera, ostalaritzako establezimenduak eta gaueko aisialdira bideratutako establezimenduak ohiko baldintzetara bueltatu dira: ordutegiak berreskuratu dituzte, barran kontsumitu ahal izango da, eta mahai berean hamar lagun baino gehiago bildu ahal izango dira. Ziurtagiri digitala ere ez da beharrezko izango haietara sartzeko; bai, aldiz, atzerrira bidaiatzeko.

Azken asteotan bertan behera gelditu den beste neurri bat maskararen erabilerarena izan da. Dagoeneko ez da zertan kalean maskara erabili, eta ikastetxeetako jolastokietan ere ez da zertan jarrita eduki. Hala ere, barrualdeetan eta ekitaldi eta hitzordu jendetsuetan nahitaezko izaten jarraituko du.

Kirol ekitaldiei dagokienez, kanpoaldekoetan %75etik %85era igoko dute edukiera, eta, eremu itxietan jokatzen diren partidetan, %50etik %75era. Oraindik ezin izango da zelaian jatekorik eta edaririk kontsumitu. Neurri horiek otsailaren 28 arte egongo dira indarrean.


Summary: Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugan dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela. Defentsa Ministerioak iragarri du herrialdearen hegoaldean eta mendebaldean dauden zenbait soldadu beren baseetara itzuliko direla. Bezperan, Lavrovek esan du elkarrizketaren bidea ez dela amaitu.

Baliteke Mendebaldearekin egiten ari den negoziazioei begirako lehen keinua izatea. Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugatik gertu dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela, han zituzten «zereginak egin» baitituzte. Soldadu horiek herrialdearen hegoaldeko eta mendebaldeko barruti militarretan egon dira hilabeteotan, eta orain beren baseetara itzuliko dira.

«[Soldaduak] Errepide eta trenbide bidezko garraioetara igotzen hasi dira, eta beren kuarteletara bidaiatuko dute. Borroka entrenamendu aktibitateak amaitu ahala, beti bezala, tropak itzuli egingo dira», adierazi du gaur goizean Igor Konaxenkov Defentsa Ministerioko bozeramaile eta jeneralak.

Joe Biden AEBetako presidenteak agerraldi bat egin du Etxe Zurian, Errusiaren jakinarazpenari erantzuteko. Bidenen esanetan, AEBak lanean ari dira Moskuk iragarri dituen mugimenduak baieztatu ahal izateko. Dena den, Bidenek aurreratu du eskura duen informazioaren arabera Errusiako indarrek jarrera «mehatxatzailea» dutela oraindik Ukrainarekiko. AEBetako gobernuburuak Vladimir Putin Errusiako presidenteari adierazi dio prest dagoela «goi mailako diplomazian» sakontzeko, baina Moskuk Ukrainari eraso eginez gero, AEBek eta haren aliatuek irmo erantzungo dutela.

Iragan abenduaz geroztik, Errusiak 140.000 soldadu inguru bildu ditu Ukrainako mugatik gertu, eta egunotan maniobra militar bateratuak egiten ari da Bielorrusiarekin —larunbatean amaituko dituzte—. Mendebaldeari bere jarreraren —eta kezken— berri emateko modu bat izan da, Moskuk argudiatzen baitu NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea etxeko atarian duela, eta bere segurtasuna «mehatxatzen» duela. Litekeena da, hortaz, gaurko jakinarazpen militarra elkarrizketei begirako erabaki bat izatea, Mendebaldeak Moskuri eskatu baitio tropak mugatik mugitzeko.

Ikusi gehiago: Errusiako diputatuek Putini eskatuko diote aitor dezala Donbassko herri errepubliken independentzia

Horretaz aritu zen atzo Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa. Putini esan zion negoziazioen bidea ez dela amaitu, nahiz eta beste aldeak «entzungor» egin dien Kremlinen eskariei. Hori bai, aurrera egiteko, Lavroventzat ezinbestekoa da Mendebaldeak «kontuan hartzea» Kremlinek segurtasunari buruz egin dituen proposamenak.

Nagusiki, Errusiak AEB Ameriketako Estatu Batuei eta NATOri eskatu die aliantza horren hedatzea geldiarazteko Europa ekialdean, Ukraina NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzeko, eta aliantza horren tropak, armak eta ekipamendua erretiratzeko 1997an kide ez ziren estatuetatik: besteak beste, Errumaniatik eta Bulgariatik. Konpromiso horiek legez lotesleak izatea ere galdegin zuen.

AEBek eta aliantza militarrak ezezkoa eman zieten eskari horiei, eta Moskuri armagabetzea eta elkarrizketetan sakontzea eskaini zioten. Errusiaren erantzuna prest dago, baina oraindik ez dute argitara atera horren edukia; hori bai, hamar orrialdeko dokumentu bat da, Kremlinek jakinarazi zuenez.

Scholz, pozik

Tropen mugimendua jakinarazi duten egun berean, Putin Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin biltzekoa da. Scholz Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin izan zen atzo, eta Moskuri tentsio militarra baretzeko keinu bat eskatu zion. Gaurko bilkuraren aurretik, berriz, Alemaniako kantzilerrak esan du Errusiaren tropa batzuk mugitzeko erabakia «seinale on bat» dela, eta era horretako «gehiago» espero dituela; NATO ere pozik agertu da, baina zehaztu du «baikortasun zuhur batekin» hartu duela Moskuren erabakia.

Kievek, berriz, bestelako jarrera erakutsi du, eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroaren bitartez zera adierazi du zenbait soldaduren erretiratzeaz: «Ez dugu sinisten entzuten dugunean, ikusten dugunean baizik».


Summary: Saizarbitoriaren 'Martutene' aztertuko dute Bilbo Zaharra Forumean. Pedro Alberdik, Markos Zapiainek, Mariasun Landak, Juanjo Olasagarrek, Itxaro Bordak eta Iban Zalduak hartuko dute parte datorren astean egingo diren hitzaldietan.

Ramon Saizarbitoriaren Martunene nobelak hamar urte beteko ditu aurten, eta, efemeride hori baliatuta, Bilbo Zaharra Forumak liburu hori omenduko du ekainean egin ohi duen irakurraldi publikoan.

Horren aurretik, baina, datorren astean Saizarbitoriaren liburua aztertzeko sei hitzaldi antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak. Astelehenetik asteazkenera egingo dira, 19:00etan hasita, Euskaltzaindiaren egoitzan, Bilbon.

Honako hau izango da egitaraua:

Astelehena 21

Pedro Alberdi. Fikzioaren hitzarmenak.

Markos Zapiain. Trauma eta transmisioa.

Asteartea 22

Mariasun Landa. Irakurketa eta ebokazioa.

Juanjo Olasagarre: Martutene: irakurketa bat.

Asteazkena 23

Itxaro Borda. Eta emazteak zer?

Iban Zaldua. Martutene: Esperimentu bat fikzioarekin.


Summary: Inflazioa %6,1era apaldu da Hego Euskal Herrian. Kontsumo prezioek goranzko erritmoa gelditu dute urtarrilean, argindar merkeagoarengatik. Baina azpiko inflazioak gora jarraitzen du, abenduko %2,2tik %2,6ra igota.

Energiak garesti jarraitzen du, baina pixka bat apaldu da abenduko zenbateko ikusgarrietatik, eta hori antzeman egin da urtarrileko kontsumo prezioen indizean. Gasa garestitu egin da, baina argindarra zerbait merkatu. Urteko inflazioa, Hego Euskal Herrian abenduan %6,4ko tasa ikusgarri batean kokatu bazen ere, %6,1era apaldu da urtarrilean. Hilabetean, abendutik urtarrilera %0,5 txikitu da tasa.

Horrek, jakina, ez du esan nahi zenbateko merkeak ikusten dabiltzanik kontsumitzaileak. Etxebizitzaren alorrean sartzen dira argindarraren eta gasaren gastuak, eta talde horretan prezioak ia %20 handiagoak dira iazkoak baino. Oro har, energia produktuak iaz baino %32 inguru gehiago ordaindu dira urtarrilean.

Aipamen berezia egin behar erregaien prezioei ere. Garraioaren alorreko salneurriak iazkoak baino %10etik gora garestiago zeuden abenduan, eta horrela jarraitu dute urtarrilean ere. Horren arrazoi nagusia erregaiak dira: iaz baino %25 inguru garestiago daude Hego Euskal Herrian, hilabetean tasak %4ko igoera izan ostean.

Elikagaiak ere iaz baino %5 garestiago daude, eta aurten merkealdia ez da gai izan kontsumo prezioen indizean beheranzko indarra egiteko, iazko merkealdian baino gutxiago merkatuko direlako jantzi eta oinetakoak. Alor horretan, iazko urtarriletik %3 inguru garestitu dira prezioak.

Azpiko inflazioa

Pentsa daiteke, dena den, energia eta erregai garestien eragina hasia dela zabaltzen beste alorretara. Hori antzeman daiteke gai aldakorrenak, energia eta elikagai freskoak, kontuan hartu gabe osatzen den azpiko inflazioan. Abenduan jada %2,2an zegoen aurreko urtearen aldean, eta urtarrilean %2,6ra igo da.

Datu horri adi egoten dira, besteak beste, diru politikez arduratzen diren, joera baten erakusle argiagoa izan daitekeelako, datu orokorra baino, gertakari puntualagoak izan daitezkeenak alboratuta.

Oinarri berria

INE Espainiako Estatistika Institutuak bost urtero lez, aldatu egin du bere indizearen oinarria, hark hobeto har ditzan aintzat kontsumo ohituren aldaketak. 2021eko oinarria izango du orain KPIak. Hobekuntza teknikoak egiteaz gain, aldaketa baliatu da saskiaren azterketa berria egiteko eta baita ere haztapenen egitura berritzeko ere, hots, alorren pisua egokitzeko. Adibidez, erosketa saskian sartu dira Internet bidezko egunkarietarako harpidetzak, eta desagertu egin dira DVD irakurgailuak.


Summary: Errusiako diputatuek Putini eskatu diote Donbassko herri errepubliken independentzia aitortzeko. Behe ganberako ordezkarien gehiengoak baiezkoa eman dio Donetski eta Luhanski buruz aurkezturiko proposamenari. Estatuburuak ebazpena sinatuz gero, Minskeko Akordioen amaiera eragingo luke, Kieven arabera.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak erabaki garrantzitsu bat hartu beharko du datozen asteetan. Behe ganberako diputatuek Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortzeaz bozkatu dute, eta, baiezkoa gailendu denez, onarpen hori egiteko ebazpen bat bidaliko diote laster Putini. Estatuburuak dokumentu hori sinatuko balu, ondorio politiko, juridiko eta militar handiak eragingo lituzke nazioartean. Baina, oraingoz, edozer erabakiren gainetik, Mendebaldeari presio egiteko beste tresna bat jarri diote Putini mahai gainean.

Viatxeslav Volodin behe ganberako bozeramaileak eman du bozketaren berri. 368 ordezkarik hartu dute parte, eta 351k egin dute horren alde. Zehazki, diputatuek adierazi dute Donbassko errusiarrek «laguntza behar» dutela, eta «helburu humanitarioak» dituzten «neurri egokiak babesten» dituztela.

Izan ere, ordezkariek uste dute bi herri errepubliken aitorpenak «oinarriak» sortuko dituela «segurtasun bermeak ziurtatzeko» eta «errepubliketako biztanleria atzerriko mehatxuetatik babesteko». Diputatuek urteotako egoerari egin diote erreferentzia esaldi horiekin.

Ikusi gehiago: Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugan dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela

Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak Donbass eskualdean daude, eta eremu horretako indarrak gerran daude Ukrainako armadarekin 2014az geroztik. Urte hartan eta 2015ean, Minskeko Akordioak adostu zituzten su-eten bat finkatzeko, baina bi aldeetako inork ez ditu errespetatu —batez ere Kievek—; denera, 31.000 bat lagun hil dituzte gatazka horretan, baita 2,5 milioi desplazatu eragin ere.

Horietako askok Errusiara egin dute ihes, eta Moskuk laguntza militarra eta ekonomikoa helarazi die milizia errusiazaleei. Horrekin batera, herri errepubliketan milioi erdi pasaporte banatu dituzte.

Putinek onarpena sinatuz gero, hainbat aukera izango lituzke mahai gainean: besteak beste, bi herri errepublikak anexionatzea, Krimearekin 2014an egin zuten modura; baita eremu horiek babes herri gisa aitortzea ere. Horrek, ziurrenik, Minskeko Akordioak amaitzea eragingo luke, Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak gaur ohartarazi duen modura: «Errusia de facto [egitez] eta de iure [zuzenbidez] aterako da [adostasunetatik]».

Itun horien arabera, Donbassen hauteskundeak antolatu behar dituzte, eta eskualdeak estatus berezi bat jaso behar du, baina Ukrainako Gobernuak orain arte ez ditu bi puntu horiek bete. Kremlin horiek betearazteko presioa egiten aritu da urteotan, baina ez du ezer lortu Kieven partetik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak baldintzatzat jarri baitu Moskuk Donbassko «mugen kontrola itzultzea».

«Errusiarren nahiaren isla»

Herri errepubliken independentzia aitortzeaz, Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak esan du Minskeko Akordioekin «konprometituta» jarraitzen duela, eta oraindik ez duela horren inguruko erabakirik hartu. Hori bai, zehaztu du behe ganberaren eskariak «errusiarren nahia islatzen» dutela.

Errusiako Federazioko Alderdi Komunistak aurkeztu zuen gaur behe ganberan onarturiko testua. Gerora, iragan astean, Putinen alderdi Errusia Batuak —gehiengo osoa du behe ganberan— beste proposamen bat egin zuen: estatuburuari eskaria egin aurretik, herri errepubliken independentzia aitortzeaz kontsulta egitea Sergei Lavrov Atzerri ministroari. Ordezkariek, baina, nahiago izan dute komunistek sustaturiko neurria onartu.

Egun berean, Ukrainako Parlamentuak auzi horri buruzko ebazpen bat bozkatu du, eta, horren bidez, nazioarteari eskatu dio ez aitortzeko Donbassko herri errepubliken independentzia. Eskaria Nazio Batuen Erakundeari, Europako Batzordeari, Europako Kontseiluari eta beste hainbat erakunderi helarazi die.


Summary: WorldlEH, euskarazko joko arrakastatsuen olatura batu den azkena. Agerian gelditu da azkenaldian euskarazko jokoek duten arrakasta. Egunean Behin, Berbaxerka, Wordle eta WorldlEH dira horren adibide. Sareetan bolo-bolo dabiltza, eta erabiltzaileak pozarren daude euskaraz jolasteko parada dutelako.

Euskarazko jokoek goia jo dute? Pentsa dezake inork. Egunean Behin, Berbaxerka, Wordle... Eta, orain, WorldlEH. Egunean Behin izan ezik, azken hilabeteotan goia jo duten eta euskaldun asko eta asko kateatuak dituzten jokoak dira besteak. Berriak, eta euskarazkoak; euskaraz jolasteko eta hizkuntzarekin jolastuz pentsatzeko sortuak.

Berbaxerka izan zen Egunean Behin aplikazio arrakastatsuak sortutako olatura batzen lehena. Urtarrilaren 6an agertu zen, Errege Magoek ekarri balute bezala. Kataluniako Paraulogic jokoaren euskarazko bertsio bat da, eta sortu eta gutxira zale ugari lortu zituen tarte laburrean. Erabiltzaileek, liluratuta, sareetan elkarbanatu zuten jokoak sorrarazten ziena, eta gisa honetako mezuak irakurri ahal izan ziren: «Engantxatu naiz droga berri honetara», «kontuz, adikzioa sortzen du», eta «menpekotasuna sor dezake, ez erabili lanean».

Honela funtzionatzen du: egunero zazpi letra ematen ditu abaraska moduko batean, erdiko letra nabarmenduta. Hura derrigorrez erabili behar da, eta, beste letren laguntzaz, ahalik eta euskarazko hitz gehien osatu behar dira. Euskaltzaindiaren hiztegian agertzen direnak baino ez dira onartzen, gutxienez hiru karakterekoak. Hitz guztiek ez dute berdin puntuatzen: hiru letra dituzten hitzekin puntu bat lortzen du jokalariak, eta lau letra dituztenekin, bi puntu. Zenbat eta hizki gehiago izan kontzeptuak, orduan eta puntu gehiago lortuko ditu erabiltzaileak.

→ Ikusi gehiago: Berbaxerka, bat-bateko arrakasta

Berbaxerkaren ondotik iritsi zen Wordle. Sareetan hasi zen bolo-bolo, eta komunikabideetara ere heldu zen haren oihartzuna. Titulu askorekin laburbildu zuten haren funtsa, baina guztiek nabarmendu zuten gauza bera: sortu berritan izan zuen arrakasta globala. «2022ko lehen joko birala», «milaka erabiltzaile harrapatuak dituen joko birala» eta «modan dagoen denbora-pasa»: horiek irakur zitezkeen lerroburuetan, besteak beste.

Gurutzegrama baten antza du jokoak, eta helburu jakin bat du: hitz bat asmatu behar da sei saialditan, eta horretarako hainbat pista ematen ditu. Lehen hitza jartzean, asmatu beharrekoak hitz horretako zein hizki dituen zehazten du, hizki hori kolore batez nabarmenduta. Letra horiz nabarmentzen badu, esan nahi du hizki hori baduela, baina ez dagoela behar den tokian jarrita. Hizki hori berdez nabarmentzen badu, berriz, esan nahi du hizki hori toki egokian jarrita dagoela. Beste hainbat hizki grisez nabarmenduko ditu, erabiltzaileari adierazteko asmatu behar den hitzak ez dituela hizki horiek.

→ Ikusi gehiago: Milaka erabiltzaile kateatuak dituen Wordle joko ezaguna euskaratu dute

Hasieran ingelesezko hitzekin soilik jolastu ahal zen, baina, denbora gutxian izan zuen harrera ikusita, beste hainbat hizkuntzatan jolasteko moldatu zuten. Euskal Herrian ere izan zen jokoaren arrakastaren berri izan zuenik, eta euskaraz jolasteko aukera eskaini nahi izan zien zaleei. Talaios kooperatibako kideek euskaratu zuten, eta erabiltzaileek pozez jaso zuten jokoan euskaraz aritzeko aukera. Hain justu ere, Talaios kooperatibako kideek sortu dute joko horretatik abiatuta eginiko WorldlEH aldaera ere. Wordle jokoarekin egin bezala, jatorrizko bertsioa euskaratu dute, eta erabiltzaileei joko horretan ere euskaraz jolasteko aukera eskaini.

Kasu honetan, Euskal Herriko herriak eta hiriak dira protagonista. Erraza da: pantailaren erdian Euskal Herriko herri edo hiriren baten mapa agertzen da, muga egiten duen beste herri eta hirien erlieberik gabe. Zer egin behar da? Mapa hori zein herri edo hiriri dagokion asmatu, eta horretarako zazpi saiakera ematen ditu. Lehen aukera jartzean, gainerako saiakeretan emaitza gehiago findu ahal izateko hiru pista ematen ditu: asmatu behar den herri edo hiri hori erabiltzaileak jarri duenetik zenbat kilometrora dagoen, zein norabidetan duen distantzia hori, eta ehunekotan zenbat gerturatu den.

Gainerako jokoekin gertatu bezala, WorldlEH aldaera berriak ere erreakzio soka ekarri du sareetan. Pozik mintzatu dira erabiltzaileak, eta lortu duten emaitza gainerako erabiltzaile eta zaleei erakusten ari dira. Honela mintzatu da, adibidez, Kike Amonarriz: «Hasiera bikaina! Kasualitatez duela gutxi egon nintzen mapa horri begira eta arreta eman zidaten hiru enklabe txiki horiek. Milesker, Talaios». Galder Gonzalez erabiltzaileak, berriz, Wordle jatorrizko jokoarekin alderatu du, eta aldaera hau «frikiagoa» dela adierazi: «WorldlEH askoz frikiagoa da. Baina lehenengoan asmatu dut».

Egunean Behin, aitzindari

Hiru jokoek izan dute arrakasta, eta harrera bero horri Egunean Behin euskarazko joko eta aplikazioak sortutako arrakasta gehitu behar zaio; izan ere, haiek izan ziren aitzindari, duela hiru urte inguru, euskarazko jokoen eta aplikazioen munduan. Codesyntax enpresako kideek garatu zuten, 2019. urtean, eta, bi astean, 2.000 lagun baino gehiago kateatu zituen. Jokoaren tituluak esaten duen bezala, erabiltzaileek egunean partida bakarra joka dezakete, eta tribial moduko hamar galderari erantzun, euskaraz eta Euskal Herriari buruz. Egun, bederatzigarren denboraldiaz gozatzen ari dira erabiltzaileak: urtarrilaren 31n hasi zen, eta apirilaren 10ean amaituko da.

→ Ikusi gehiago: Tribial jokoa, dosi txikitan


Summary: BBVAko presidenteak 7,8 milioi kobratu ditu iaz, izurriaren aurretik baino %5 gehiago. Kontseilari ordezkariak 6,8 milioi euroko ordainsaria jaso du. Bankuak 4.653 milioi euro irabazi zituen iaz guztira, eta, horri esker, azken hamarkadako mozkinik handienak banatu ditu.

Carlos Torres BBVAko presidenteak azken urteetako ordainsaririk handienetakoa jaso du 2021ean: 7,8 milioi euro. Izurriaren aurretik jasotakoa baino %5 gehiago da hori. Bestalde, Onur Genç kontseilari ordezkariaren ordainsaria ere 2019koa baino %8 handiagoa da: 6,8 milioi euro jaso ditu denera.

BBVAk kontseilarien ordainsarien urteko txostena argitaratu du gaur, eta bertan jakinarazi du zenbat diru jaso duten zuzendaritzako kideek. Sariak %80 eta %91 handiagoak dira iazkoekin alderatuta; izan ere, pandemia tarteko, iaz ez zuten ordainsari osoa jaso. Sariaren kopuru finkoa kobratu zuten soilik, eta uko egin zioten zati aldakorrari. Azken hori emaitzei, eraginkortasunari eta errentagarritasunari lotutako adierazleen arabera kalkulatzen den zenbatekoa da.

Zehazki, Torresek 2,9 milioi euro jaso ditu ordainsari finko gisara 2021ean, eta 4,2 milioi dira ordainsari aldakorrari dagozkionak. Aldiz, Gençeren ordainsari finkoa 2,2 milioi euro dira, eta ordainsari aldakorra, berriz, 3,2 milioi euro.

Bilbon sortutako bankuak urte oparoa izan zuen iaz: 4.653 milioi euro irabazi zituen guztira. Eta, horri esker, azken hamarkadako mozkinik handienak banatu ditu. Aldiz, 3.000 langile inguru kaleratu zituen, horietatik ehun baino gehiago Hego Euskal Herrian.


Summary: Espainiako Pediatria Elkarteak eskatu du ikasgeletan maskarak kentzeko. Prozesua pixkanaka eta taldeka egitea proposatu dute, Lehen Hezkuntzatik hasita. Horretarako, egutegi bat proposatu dute.

Espainiako Pediatria Elkarteak ikasgeletan maskara pixkanaka kenduz joateko egutegi bat aurkeztu du gaur, komunikatu bidez. Dokumentuan, besteak beste, proposatu du ikasleek maskara kanpoaldean erabiltzeko derrigortasuna «berehala» kentzea, eta barrualdean pixkanaka kenduz joatea. Izan ere, Quique Bassat lantaldeko koordinatzailearen arabera, «inkoherentea» da haurrek patioan maskara erabili behar izatea kalean derrigorrezkoa ez izanda.

Bassaten arabera, aurrez aurreko eskolatzea «oso garrantzitsua» da ikaskuntzarako, eta, normalizazio bat lortzeko, «eskola eremuko prebentzio neurriak pixkanaka kenduz joan behar da, komunitate bakoitzaren egoera epidemiologikora egokituz». Horrela, prozesua taldeka egitea proposatu dute pediatrek, Lehen Hezkuntzatik hasita, betiere aireztapen protokoloak «indartuz». Horrekin batera, txertaketa sustatzearen alde agertu dira, «batez ere» 12 urtetik beherakoetan.

Dokumentua osasun eta hezkuntza erakundeei bidali diete, eta, egutegiaren arabera, Lehen Hezkuntzako lehenengo eta bigarren mailetako ikasleak otsailaren 28an hasiko lirateke barrualdean maskara ez erabiltzen. Martxoaren 14tik aurrera izango litzateke hirugarren eta laugarren mailetakoen txanda, eta martxoaren 28an bosgarren eta seigarren mailetakoena.

Bigarren Hezkuntzako ikasleei dagokienez, berriz, apirilaren 25etik aurrera hasiko lirateke maskararik ez erabiltzen, eta batxilergoko ikasleak, maiatzaren 9an.

Espainiako Pediatria Elkartearen arabera, eskoletan maskara pixkanaka kentzeko eredu hori «monitorizazio eredu gisa» erabil daiteke, barnealdeko beste eremu batzuetan ere neurriak pixkanaka arinduz joateko.


Summary: Munduko ibaiak botikaz kutsaturik daudela ondorioztatu dute. Lehen aldiz, mundu mailako ikerketa egin dute. Batez ere epilepsiaren eta diabetesaren aurkako botikak, kafeina eta antibiotikoak topatu dituzte, eta ohartarazi dute kontzentrazioek «ingurumen eta osasun arriskua» eragiten dutela leku askotan. Madrilen jaso dituzte Europako laginik kutsatuenak.

Goiburu deigarriak eragin zituen Nazio Batuen Erakundeak 2007. urtean. Haren Drogaren eta Horrekin Loturiko Krimenen Aurkako Bulegoak munduko hainbat ibaitako uren inguruan eginiko txosten batean ondorioztatu zutenez, Ebro ibaian topatu zuten munduko kokaina zantzuen kontzentraziorik handienetako bat, Euskal Herriko mugan, gainera, Miranda de Ebron (Burgos, Espainia). Kritika gogorrak jaso zituen txostek hark, eta fidagarritasuna zalantzan jarri zuen NBEk berak.

Oraingoan, berriz, ikerketa zorrotzago bat egin dute, munduko ibaietan dagoen botika kontzentrazioaren inguruan, eta emaitzak ez dira lasaigarriagoak. Batez ere epilepsiaren eta diabetesaren aurkako botikak, kafeina eta antibiotikoak topatu dituzte munduko 258 ibaitan, eta ohartarazi dute horietako laurdenetan baino gehiagotan gaiok «ingurumen eta osasun arriskua» eragiten dutela. Gizakiei eta animaliei emaniko botiken zantzuak ibaietan atzematen dira, gernuak garraiatuta.

Yorkeko (Ingalaterra) Unibertsitateko talde batek zuzendu du azterketa, baina munduko 86 ikerketa zentrotako 127 zientzialarik gauzatu dute. 1.052 lekutako laginak hartu dituzte, 258 ibaitan, kontinente guztietako 104 herrialdetan. Orain arte, herrialde aberatsetan bakarrik egin izan dituzte halako azterketa zabalak.

Daturik kezkagarrienak Lahoren (Pakistan), La Pazen eta Addis Abeban atzeman dituzte. Horrez gain, Madrilgo kasua nabarmendu dute, Europako laginik kutsatuenak han hartu dituztelako. Glasgown (Eskozia) eta Dallasen ere (AEB) datu txarrak topatu dituzte, Madrilgoak bezain larriak ez badira ere.

Kontzentraziorik handienak Saharaz hegoalderako Afrikan, Asia Hegoaldean eta Hego Amerikan topatu dituzte. Lekurik kutsatuenak errenta baxu edo ertaineko herrialdetan daude, botikak erosteko ahalmena eta ura arazteko sistema txarrenak elkartzen diren lekuetan, ikertzaileek adierazi dutenez.

Lekuen %25,7tan, uretako bizidunei kalte egiteko moduko kontzentrazioa topatu dute, gutxienez gai kimiko batena. Kezka adierazi dute antibiotikoen kasuan, esaterako, horrek eragin dezakeelako erresistente diren mikrobioak eboluzionatzea, edo hormona aldaketak arrainetan. «Beraz, botika kutsadurak arrisku globala eragiten dio ingurumenari eta giza osasunari, eta baita Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarrirako Helburuak lortzeko ahaleginari ere».

Egoera askoz okerragoa izan daiteke, gainera, ikertzaileek adierazi baitute ez dutela munduko estatu gehienetako daturik —196 estatutatik 85eko datuak bakarrik dituzte—. «Horrek zaildu egiten du arazoaren tamaina kalkulatzea globalki». Beraz, «izozmendiaren tontorra» baino ez da agerian geratu, adierazi dutenez.

Horregatik, elkarlan globalerako deia egin dute. Horren bidez bakarrik «lortu ahalko dira behar diren datuak oinarrituriko erabakiak hartzeko, gai kimikoek ingurumenean egiten dituzten kalteak arintzeko».


Summary: Txibitek «zuhurtzia» eskatu du, neurri murriztaileak indargabetu arren. Oraindik ere COVID-19arekin «bizi» beharra dagoela esan du Nafarroako presidenteak, nahiz eta egoerak «ikuspegi baikorra» izateko modua ematen duen. Bingen Zupiriak, berriz, ospitaleratzeak baino alta gehiago izan direla nabarmendu du.

Gaur geratu dira Nafarroan bertan behera COVID-19aren hedapena galarazteko ezarritako neurri murriztaile ia guztiak. Hala ere, «zuhurtziara» dei egin du Maria Txibite Nafarroako presidenteak. Horixe da, haren ustez, «mezuetan onena», oraindik ere birusarekin «bizi» beharra baitago: «Barnealdeetan maskara erabiltzen jarraitu behar dugu, distantzia mantentzen, higienea zaintzen». Hala ere, hori guztia «ikuspegi baikor» bat izanez egiteko modua ematen du egungo egoerak, haren irudiko.

Pandemiaren bilakaeraren inguruko azken datuen inguruan, Txibitek nabarmendu du intzidentzia tasa metatua eta ospitaleetako tentsioa jaitsi egin direla, eta, pixkanaka, «bizitza soziala berreskuratzen» ari dela. Hori da, haren arabera, «gehien behar genuena». Erantsi du ikastetxeetako neurriak ere malgutu dituztela eta haurrek «asko eskertu» dutela.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak ere hitz egin du pandemiaz, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian. Atzo Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esandakoen ildo beretik, pandemiaren adierazle ia denek «beheranzko joera» dutela azpimarratu du, eta datozen zazpi egunetarako dituzten aurreikuspenek ere hala jarraituko dutela erakusten dutela. Ospitaletako egoeraz, esan du azken egunetan gehiago izan direla alta hartu dutenak COVID-19ak jota erietxeratu behar izan dutenak baino. Heriotza kopuruan izandako gorakada, berriz, datuen azterketa egiten dutenek arrazoitu behar luketela esan du. Dena den, heriotzek «gailurra jotzear» egon behar dutela uste du.


Summary: EH Bilduk hezkuntza lantaldea biltzeko eskatu du, akordioari ekarpenak egiteko epea zehazteko. PPk ere denbora gehiago nahi du. Koalizio abertzaleak ez du epea luzatzeko beharrik, dagoeneko zehaztuak baitituzte aurkeztu nahi dituzten ekarpenak, baina luzatzeko ere ez dute arazorik ikusten.

Hezkuntza itunerako egutegia zehaztuta zeukaten, baina zalantzan dago. Akordioa erdiesteko lantaldean aurkeztutako lehen testuari zuzenketak egiteko epea ostiralean amaitzekoa da berez, baina gero eta gehiago dira epea atzeratzeko eskatzen duten ahotsak: Elkarrekin Podemos-IUri eta PSE-EEri PP batu zaie azken orduetan. EH Bilduk eskaera horiek aintzat hartzea nahi du, eta formalki eskatu du lantaldea ostirala baino lehen bil dadila, bertan zehazteko zein izango diren epeak. «Malgutasunez» jokatuko dutela hitzeman du EH Bilduko legebiltzarkide Ikoitz Arresek, «epeak ezin direlako oztopo izan hezkuntza hitzarmenaren inguruan adostasun zabal bat lortzeko».

EH Bilduk ez du denbora gehiagoren beharrik, Arreseren esanetan, dagoeneko etxeko lanak eginda baitituzte: «Jada zehaztu dugu zeintzuk izango diren gure ekarpenak». Ordea, asti gehiago ematea ez dute gaizki ikusten, horrek akordioa erraztu badezake: «EH Bilduk malgutasunez jokatuko du horretan ere akordioak errazteko, esku artean dugun gaia garrantzitsuegia delako presaka ibiltzeko». Izan ere, ados jartzea dute helbururik behinena: «Argi dugu helburua hezkuntza hitzarmenean lau indar politiko nagusiok bat egitea dela, eta epeak luzatzeak akordio bat iristea errazteko balio baldin badezake, ez gara gu izango hori oztopatuko dutenak».

PPk ere gainerako alderdien bideari jarraitu dio: denbora gehiago galdegin du Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren buruak. EAJri «denborak laburtu» nahi izatea egotzi dio. Epeak luzatzeko eskatzearekin batera, akordioak haren ustez izan beharko lukeenaz ere aritu da. Hauxe haien eskaera: gurasoek «askatasunez» erabaki ahal izango duten hezkuntza eredu bat, itunpeko eskolak eta pribatuak «defendatuz» eta eskola publikoa «babestuz». Eta gaztelerari garrantzia emango diona: «Gaztelera eta euskara elkarrekin biziko diren hezkuntza eredua nahi dugu, eta ez dadila hizkuntza bat bestearen gainean inposa, ez dadila euskara gazteleraren gainean inposa».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak atzo egindako eskaeraren inguruko xehetasunak eman ditu: beste hilabete eskatu dute zuzenketak egin ahal izateko. Azken egunetan EH Bildun eta PSE-EEn joera aldaketak ikusten ari dela ere esan du, eskola publikoari lotuta. «Orain arte Elkarrekin Podemos zen eskola publikoaren hegemoniaren alde egiten ari zen bakarra eta eskola publikoaren interesak defendatzen ari zena».

Eusko Jaurlaritza, lehengoan

Eusko Jaurlaritzak urte honen bigarren seihilekoan onartu nahi du hezkuntza legea, eta asmo hori berretsi du gaur goizean Bingen Zupiria bozeramaileak. Izan ere, garrantzitsua iruditzen zaio «hartutako konpromisoa» betetzea. Baina, gainerako alderdiek egin duten eskaerari erantzunez, esan du testua adostean «ahalik eta akordiorik handiena lortzeko gogoa eta helburua» gailenduko direla: «Saiatuko gara bi helburuek bat egin dezaten: legealdi honetan euskal hezkuntza legea onartzea eta lege honek ahalik eta babesik handiena izatea».


Summary: Afganistanen funtsak bere egin nahi izatea egotzi diete talibanek AEBei. Bidenek erabaki du herrialdearen funtsen erdiak 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimei bideratzea eta beste erdiak Afganistani laguntza humanitarioa emateko erabiltzea. Washingtonen erabakiaren kontrako protestak izan dira Kabulen

Talibanak boterera iritsi zirenean, joan den abuztuaren 15ean, Mendebaldeko potentziek erabaki zuten Afganistanek nazioartean dituen funtsak blokeatzea. Joe Biden AEBetako presidenteak, baina, dekretu bat sinatu zuen joan den ostiralean, aginduz Afganistango Banku Zentralak AEBetako finantza erakundeetan dituen aktiboak desblokeatzeko. 6.200 milioi euro inguru dira, eta, horren arabera, 3.100 milioi bat euro, funtsen erdiak bideratuko dituzte 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimen auzibideak ordaintzera, eta beste erdiak erabiliko dituzte Afganistanera laguntza humanitarioa bidaltzeko. Washingtonen erabakiak talibanak haserretu ditu, eta Bideni leporatu diote funtsak bere egitea, horiek «bahitzea». Talibanek ohar batean azaldu dutenez, AEBek ez baldin badituzte «ekintza probokatzaileak» alboratzen, Emirerri Islamikoak —talibanek izen horrekin autoizendatzen dute beren gobernua— AEBekin duten politika «birpentsatu» beharko dute. Bideni eskatu diote hartu duen erabakia alda dezala.

Afganistango agintariek atzo eman zuten beren jarreraren berri, eta gaur Washingtonen erabakiaren kontrako protestak egin dituzte Kabul hiriburuan. Efe berri agentziaren arabera, ehunka pertsona atera dira kalera, eta Bideni leporatu diote afganiarren dirua «lapurtu» nahi izatea. Parte hartzaile baten esanetan, Irailaren 11ko tragedia ez zen afganiarren «errua» izan. «Orduan, zergatik ordaindu behar du prezio bat Afganistanek? Erabakiak ez du logikarik». Osama Bin Laden buru zuen Al-Qaeda taldea izan zen New Yorkeko Dorre Bikien aurkako erasoaren egilea —ia 3.000 hildako eragin zituen—. Aste batzuk geroago Afganistan okupatu zuten AEBek, argudiatuta Bin Laden han ezkutatuta zegoela, eta 1996tik boterean zeuden talibanek «talde terroristak» babesten zituztela; tartean, Al-Qaeda.

Muturreko islamisten bozeramaile Bilal Karimik atzo adierazi zuenez, nazioarteak Afganistanen funtsak izoztu zituen abuztuan,«nahiz eta hori egitea nazioarteko zuzenbidearen irizpideen kontrakoa den». Talibanentzat, Bidenen erabakiak afganiar guztien eskubideak urratzen ditu.

Hain zuzen, gaur bete dira sei hilabete talibanek herrialdearen boterea hartu zutenetik, behin nazioarteko tropak, 20 urteren ondoren, erretiratzen hasi zirenean. Nazioarteak funtsak izoztu zituen orduan, eta horrek herrialdearen krisi ekonomiko eta soziala areagotu zuen. NBE Nazio Batuen Erakundeak eta hainbat erakunde humanitariok hilabeteak daramatzate esaten funtsak ahalik eta lasterrena desblokeatu behar direla katastrofe humanitario bat saiheste aldera.

Bilera, Dohan

Muturreko islamistek boterea hartu aurretik, Afganistango Banku Zentralak guztira 7.900 milioi euro gorde zituen atzerrian; horietatik 6.000 milioi pasa AEBetan, eta gainontzekoa Alemanian, Suitzan eta Arabiar Emirerri Batuetan, esaterako. Azkeneko 20 urteotan nazioarteak emandako laguntza ekonomikoaren ondorio dira aktibo horiek. Talibanek diru horren kontrola eduki nahi dute.

Bestalde, talibanen ordezkaritza bat Europako Batzordeko funtzionario talde batekin bildu da, gaur, Dohan (Qatar), eta batzordearen arabera, besteak beste hezkuntza eskubideaz, berariazko atxiloketez eta prentsa askatasunaz mintzatu dira.


Summary: Biriketako tuberkulosia diagnostikatu diote Mikel Otegiri. Lehendik ere gaixotasun larri bat du, eta aske uzteko eskatu du Etxerat-ek.

Etxerat-ek jakinarazi duenez, Mikel Otegi euskal presoak biriketako tuberkulosia du. Lehendik ere, larri gaixo dauden hemeretzi euskal presoen zerrendan dago Itsasondoko (Gipuzkoa) presoa: «Sindrome koronario akutu bat izan zuen, eta belauneko osteoartritisa du, endekapenezko jatorri izan dezakeena», Etxerat-ek jakinarazi duenez. Euskal presoen eskubideen aldeko plataformak Otegi aske uzteko eskatu du.

Otegik hogei urte daramatza espetxean, eta joan den astean urgentziaz ospitaleratu zuten Iruñean. Ospitalean, positibo eman zuen COVID-19an, eta koronabirus gaixoak dauden solairura eraman zuten. Gaitza gainditu ondoren, beste solairu batera eraman zuten, eta han dago geroztik. Egindako probetan oinarrituta, biriketako tuberkulosia diagnostikatu diote.

Etxerat-ek eskatu du aske uzteko gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten euskal presoak, 70 urtetik gora dituztenekin batera: «Mikel Otegiri orain gertatu zaiona eta Gregorio Vicario presoari egin berri zaion premiazko esku hartzea bezalakoak berriro gertatu aurretik, osasunerako eskubidea bermatu behar da».

Euskal presoen eskubideen aldeko taldeak gogorarazi du Espainiako Konstituzioaren 43.1 artikuluak herritarren osasuna bermatzeko eskubidea jasotzen duela, eta arrazoi horrengatik presoei zigorra etetea Espainiako Zigor Kodeak 80. eta 92. artikuluetan jasotzen duen neurri bat dela. Azkenik, azpimarratu du azken urteotan nazioarteko hainbat erakundek eskatu dutela larri gaixo dauden presoak aske uztea, «hala nola OMEk eta Europako Kontseiluak».


Summary: Hamahiru lagun atxilotu dituzte Gipuzkoan erroldak faltsutuz iruzur egiteagatik. Polizia iturrien arabera, atxilotuek gizarte laguntzak eta mediku prestazioak eskuratzeko egiten zuten iruzur. Irungo bi etxebizitzatan erroldatuak ziren.

Poliziak hamahiru pertsona atxilotu ditu Gipuzkoan erroldatze faltsuei loturiko delitua leporatuta. Zabaldutako informazioaren arabera, poliziek jakin zuten lagun kopuru handia zegoela Irungo bi etxebizitzatan erroldaturik. Datu horiek ikusirik, susmatu zuten irregulartasunen bat izan zitekeela horren atzean, eta operazio bati ekin zioten auzia ikertzeko. Orain jakinarazi dutenez, deskubritu dute hainbat lagunek iruzur egin dutela erroldak faltsutuz. Gizarte laguntzak eta mediku prestazioak eskuratzea lukete asmoa, besteak beste.

Zehazki, 75 pertsona ziren Irungo bi etxebizitza horietan erroldaturik; horietako 61 ez dira sekula han bizi. Ordea, Poliziaren arabera, horietako gehienek 50 eta 100 euro arteko ordainketa egiten zuten hilabetero, erroldaren truke. Iruzur horri loturik, hamahiru pertsona eraman dituzte atxilo, eta beste 25i isunak jarri dizkiete, 10.000 eurorainokoak.

Ikerketak zabalik dago oraindik ere, iruzurgile gehiago izan daitezkeelakoan.


Summary: Texasko fiskalak Meta salatu du, erabiltzaileen datu biometrikoak baimenik gabe jaso eta saltzeagatik. Ken Paxtonen arabera, Facebooken enpresa nagusiak erabiltzaileen milioika datu jaso ditu hamar urtez, eta bere mesederako saldu ditu. Isuna milaka milioi dolarrekoa izan daiteke.

Mark Zuckerberg Meta konpainiako presidentearen buruhausteak ez dira Europan amaitzen. Ken Paxton Texasko (AEB) fiskal nagusiak salatu egin du Facebook sare sozialaren enpresa nagusia, baimenik gabe erabiltzaileen datu biometrikoak jaso eta saltzeagatik hamar urtez. Datu biometrikoak pertsona bat identifikatu dezaketen ezaugarri fisikoak, fisiologikoak eta jarrerari dagozkionak dira. Zehazki, begien, hatz marken, ahotsaren, eskuen eta aurpegiaren informazioa jaso eta beste enpresa bati saltzea leporatzen dio Paxtonek Metari.

Salaketa astelehenean aurkeztu zuen Paxtonek. Haren arabera, milioika datu biometriko jaso ditu Metak erabiltzaileen argazkietatik eta bideoetatik. Texasko fiskal nagusiak ohar batean azaldu du bere mesederako saldu dituela datu horiek guztiak Metak, eta baimenik gabe egin izanak eta denbora baten ostean ezabatu ez izanak Texasko datuen legea urratzen duela.

Ez da hau Facebooken datu politika ezbaian jartzen den lehen aldia. Paxtonek dio «beste adibide bat baino ez» dela, eta Texasko biztanleen «pribatutasunaren eta segurtasunaren alde» jarraituko duela lanean.

Salaketak aurrera eginez gero, eta Meta errudun joz gero, milaka milioi dolarreko isuna jaso dezake Facebookek. Metak 20 milioi erabiltzaile ditu Texasen, eta, hango legediaren arabera, baimenik gabe jaso eta saldu duen datu biometriko bakoitzagatik 25.000 dolar ordaindu beharko lituzke; horri beste 10.000 gehitu beharko litzaizkioke kasu bakoitzean salmenta praktika okerragatik.

AEBetako beste estatu batean, Illinoisen, antzeko salaketa kolektibo bati aurre egin behar izan zion Metak, eta orduko horretan 650 milioi dolarreko isun bat ordaindu behar izan zuen.

Europan ere pribatutasuna arazo du Metak

Europan ere erabiltzaileen pribatutasunarekin arazoak ditu Metak. Joan den astean, Facebook eta Instagram sare sozialak Europan ixteko mehatxua egin zuen Zuckerbergek, 2020ko uztailean Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak hartu zuen erabakiak debekatu egiten diolako erabiltzaile europarren datuak AEBetako bere egoitzara bidaltzea. Metak azaldu zuen horrek «zerbitzuak eskaintzeko bere gaitasuna» mugatu dezakeela; Metaren diru iturri nagusia online iragarkiak dira, eta epaiak iragarki horiek pertsonalizatzeko aukera murriztuko lioke.

Europako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen erabiltzaile europarren datu horiek AEBetara bidaltzeak haien oinarrizko eskubideak urra ditzakeela, eta ez dela bermatzen Europako Batasuneko Datuen Babeserako Araudia beteko denik.

Orain arte, EBren eta AEBen arteko akordio bati esker bidal zitzakeen datu horiek Kaliforniara Metak. Babes ezkutua deitzen zitzaion akordio horri, eta datuak bidali nahi zituzten konpainiek erabiltzaileari azaldu behar zioten zein zen datu politika eta beste norbaiti bidaltzeko asmoa ote zuen eta zergatik. Gainera, bermatu behar zuten datu horiek ez direla sekula erabiliko jaso zituztenean zuten helburua ez zen beste zerbaitetarako.

Europako Batasuneko Auzitegiaren erabakiak, ordea, akordio hori egokitzera behartu zuen Europako Batzordea. AEBetako Gobernuarekin ari dira orain negoziatzen Datuen Babeserako Araudia, han daudelako teknologia multinazionalik handienak, horien artean Meta.


Summary: Autonomoen kotizazioak 214-991 eurokoak izatea proposatu du Madrilek. Beste proposamen bat helarazi die Jose Luis Escrivak eragileei. Eskema berriak 11 kotizazio oinarri izango lituzke.

Espainiako Gobernua autonomoen kotizazio oinarrien zenbatekoa aldatzeko prest azaldu da, eta sistema eguneratzeko beste proposamen bat helarazi die eragileei. Norbere konturako langileek Gizarte Segurantzari egiten dizkioten ekarpenak diru sarreren araberakoak izatea nahi du Madrilek, eta proposatu du kotizazioak 214 eta 991 euro artekoak izatea. Etenda zeuden negoziazioei bide eman nahi die horrela.

Urtearen hasieran aurkeztu zuen sistema eguneratzeko aurreneko proposamena Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak. Orduan proposatu zuen kotizazioak 184-1.267 euroko artekoak izatea, hamahiru kotizazio oinarrietan banatuta: hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenetatik hasi, eta 4.050 euro baino gehiagoko irabaziak dituztenetara.

Proposamen berriak kotizazio oinarri guztiak aldatu ditu, baina aldaketa nabarmenenak bi muturretan izan dira; izan ere, gutxieneko oinarria igo egin da (30 euro gehiago dira orain), eta gehienezko oinarria jaitsi (276 euro gutxiago dira orain). Gutxieneko oinarriak gaur egungoaren azpitik jarraituko luke, edonola ere –294 euro inguru dira–.

Aldaketa horien ondorioz, diru sarreren adierazleak ere egokitu egin dira. Hilean gehienez 700 eurorainoko diru sarrerak izan beharko dira gutxieneko kotizazio ordaintzeko –600 euro ziren lehen–. Eta ezabatu egin dira diru sarrera handienak dituztenen azken bi tarteak, hau da, hilean 3.620 eurotik 4.050 eurora irabazten dutenena, eta 4.050 eurotik gorakoena. Horien ordez, tarte bakarra izango da, eta 3.190 euroko muga izango du. Alegia, hori baino gehiago irabazten dutenek gehienezko kuota ordaindu beharko lukete.

Datorren astelehenean elkartuko dira berriz bi aldeak, eta orduan jakinaraziko dute proposamen berriaren xehetasunak zeintzuk diren. Plana 2023rako indarrean egotea nahi du Madrilek, baina eskema berria pixkanaka egokituko litzateke 2031ra bitarte.


Summary: Espainiako Gobernuak lege bakarra ezarriko die film, telesail, areto eta plataformei. Orain dela hamabost urteko legea eguneratuko dute, film independenteak ekoizpenetik proiekziora arte sustatzeko asmoz. Espainiako Filmoteka kultura ondare izendatuko dute.

Zinemaren eta ikus-entzunezkoen industria sendotzeko asmoz, gaur egungo ekoizpen eta banaketa sistemara egokitutako lege bat prestatu du Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak: Zinemaren eta Ikus-entzunezko Kulturaren Legea (egun Zinemaren Legea dago indarrean). Izenak berak erakusten du: ikusmoldea zabaltzea da helburu nagusia, «ikus-entzunezko kultura» garaikidearen beharrei erantzuteko zinemetako karteldegien mugetatik harago. «Balio kate osoa» jasotzea da berritasunetako bat, baita telesailak eta streaming plataformak aintzat hartzea ere. Ministroen Kontseiluak lege aurreproiektua onartu du gaur.

«Hamabost urte igaro dira aurreko legea ezarri zenetik, eta aldaketa izugarriak gertatu dira ordutik ikus-entzunezkoen munduan eta mundu digitalean: sektoreak errealitate berrira egokitzeko eskatzen zigun», azaldu du Miquel Iceta Kultura eta Kirol ministroak.

Gaurko iragarpenaren ondoren, ministerioak sektoreko ordezkariekin hitz egingo du testua «aztertzeko eta aberasteko». Prozesu hori amaitutakoan, Ministroen Kontseilura eramango dute berriro, eta lege proiektuaren tramitazioa hasiko dute, Icetak azaldu duenez. Urte amaierarako egin nahi dute hori, asko jota.

Legeak aukera emango du zinema aretoetan estreinatuko ez diren film luzeak diruz laguntzeko; pandemiak eraginda erantsi zioten aukera hori egun indarrean dagoen legeari, aretoak itxita zeudela-eta, baina ordura arte ez zuten laguntzarik jasotzen. Telesailak laguntzeko aukera ere egongo da. Kontzeptu hauek erabili dituzte zirriborroan: film zinematografikoa, aretoetan estreinatzen dena; ikus-entzunezko lana, zuzenean plataformetan edo Interneten estreinatzen dena; eta telesaila.

Ekoizpen kate osoaren diru laguntzak arautuko ditu legeak: ekoizleenak, banatzaileenak, aretoenak eta plataformenak. «Ekoizpen independentea» sustatuko dute diru laguntzen bidez, eta arreta berezia jarriko dute «artista berrietan, animaziozko lanetan eta nazioarteko koprodukzioetan». Banaketan, filmen «nazioartekotzea» bultzatuko dute, «Frantziako ereduari jarraituz».

Testuan, filmak erakusteko guneen barruan, areto komertzialak, «espazio alternatiboak» eta Internet bereizi dituzte, eta aipamen berezia egin diete «merkatura sarbide zaila» duten film luze eta laburrei. Zinema aretoei laguntzeko, lehenetsiko dute «ekoizpen europarrean eta iberoamerikarrean espezializatutako programazio bat» izatea, filmak jatorrizko hizkuntzan ematea eta laburrak ere pantailaratzea.

Laguntzak jaso ahal izateko, zinema aretoek kuota bat bete beharko dute, gainera: urteko programazioko filmen %20 gutxienez Europako Batasunekoak eta iberoamerikarrak izan beharko dira. Puntuazio bikoitza izango dute dokumentalek, animaziozko filmek, emakumeek zuzendutako film luzeek, «estatuko hizkuntza koofizialetan» azpidatzitakoek eta diru gutxi biltzen dutenek (200.000 euro baino gutxiago), besteak beste.

Plataformen datuak, argitara

Bestalde, sektoreko zenbait eragilek urteetan egin duten eskaera bat jasoko dute legean. Streaming plataformek film bakoitzak duen ikusle kopuruaren berri eman beharko diote ICAA Zinemaren eta Ikus-entzunezko Arteen Institutuari, aretoek orain arte egin duten bezalaxe. ICAAk, gainera, kopuru horiek argitaratu egingo ditu aldian behin. Plataformek isilpean gorde izan dituzte datu horiek, eta eztabaidagai bihurtu dira batzuetan.

Paraleloan, Espainiako Kongresuan Ikus-entzunezkoen Legea aztertzen ari dira —hizkuntza gutxituak sustatzeko itun bat egin zuten hor, besteak beste—. Zuzenketen fasean dago, eta haren asmoa da plataforma handiak behartzea beren diru sarreren %5arekin gutxienez ikus-entzunezko lanak finantzatzera.

Ondarea babesteko neurri batzuk ere hartuko dituzte, legearen zirriborroaren arabera. Espainiako Filmoteka kultura ondasun izendatuko dute, haren instalazioak eta edukiak babesteko asmoz. Eta ondarea zaintzeko eta zabaltzeko ardura «argituko» du legeak, baita autonomia erkidegoen rola ere. Diru laguntza espezifikoak jarriko dituzte ikus-entzunezko ondarea kontserbatzeko.

ICAAk, lege berriaren arabera, betebehar berri batzuk izango ditu: lau urtean behin sektorearen plan estrategiko bat egin beharko du, baita haren helburuen jarraipena ere. Gobernua behartuko du, gainera, Zinematografiaren eta Ikus-entzunezko Kulturaren Kontseilua sortzera, gehienez legea indarrean sartu eta sei hilabetera, bitartekariaren funtzioa bete dezan, kolaborazio publiko-pribatua errazteko eta sektorearen garapena bultzatzeko.

Ministerioak argi utzi du genero berdintasuna, jasangarritasuna, trantsizio digitala eta irisgarritasun unibertsala direla lege guztien helburuak, eta irizpide garrantzitsuak izango dira laguntzak zein proiekturi eman erabakitzeko, baita ezinbestekoak ere kasu batzuetan. «Laguntzek Europako irizpideekin bat egingo dute: irekiagoak eta malguagoak izango dira», laburtu du ministerioak.


Summary: Santosek dio berak ez duela eskumenik migratzaileak kanporatzeko «zitazio-tranpen» auzian. Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariak adierazi du ez duela Poliziari argibiderik emateko ahalmenik, baina argitu du «eskubideak urratuak izan zaizkiola uste duen orok» bermatua duela Justiziara jotzeko aukera.

Urteetan, aski isildua izan da paperik gabeko migratzaileak kanporatzeko helburuz poliziek eginiko zitazio faltsuen auzia. Orain gutxi, baina, Nafarroan «amarru» horiek «orokortu» egin direla salatu dute arrazakeriaren aurkako zenbait elkartek. Gaur, Nafarroako Parlamentuan izan da gaia hizpide. EH Bilduk eskatuta, gaiari buruzko hitzartzea izan du Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilari Eduardo Santosek. Eginiko adierazpenetan, Santosek zehaztu du berak ez duela eskumenik poliziei argibiderik emateko, ez baita «ez Barne ministro, ezta Gobernu ordezkari ere».

Ikusi gehiago: Deportazio agindu bat gordetzen duten zitak

Hain zuzen, arrazakeriaren kontrako elkarteek ohartarazi dutenez, Espainiako Poliziak migratzaileak «amarruen bidez» identifikatzen dituzte: «Pasaportea kentzen diete askori, edo kanporatze bidean jarri». Espainiako Gobernu Ordezkaritzak ukatu egin du halako amarruak erabiltzen dituenik.

Bestalde, Eduardo Santosek adierazi du «eskubideak urratu izan zaizkiola uste duenak» bermatua duela auzia Justiziaren esku uzteko aukera. «Are gehiago atzerriko jatorria izateagatik eraso arrazista edo xenofobo bat pairatu duela uste duenak», zehaztu du kontseilariak. Dioenez, bada, zitazio faltsuen auzia «ez da Nafarroako Gobernuaren eskumena». Kontseilariak erantsi du, halere, bera buru duen departamentuak «harreman estua eta etenik gabea» duela SOS Arrazakeria elkartearekin.


Summary: Baionako Auzitegiak martxoaren 15ean emanen du Oaren auziko emaitza. Prokuradoreak epaileari galdetu dio Oak 60 egunez hamar euroko isuna ordain dezan; hots, 600 euro denetara. Oak adierazi du Ipar Euskal Herrian bizitzeak ez zuela helburu izan Frantziako Justiziari kontra egitea.

Gaur epaitu dute Oier Oa Baionako auzitegian, Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzea leporatuta. Frantziako Estatuan egoteko behin betiko debekua berretsi zuen Parisko Auzitegiak abenduan. Kasazioan da afera; oraino ez dute erantzunik ukan. Oak bere defentsa egin du epailearen aurrean, eta prokuradoreak, berriz, 600 euroko isuna ezar diezaiola eskatu dio epaileari. Emaitza martxoaren 15ean emanen du Baionako auzitegiak.

Leporatzen zaizkionei erantzunez, Oak adierazi du Ipar Euskal Herrian bizitzeak ez zuela helburu izan Frantziako Justiziari kontra egitea. «Larresorora bizitzera etorri nintzen, ez Frantziako Justizia probokatzeko, baina nire familiatik hurbil bizitzeko», zehaztu du. Oier Oak adierazi du, gainera, haren ordez familia osoak pairatzen duela zigorra, eta nabarmendu du, hain zuzen ere, «Justiziaren kontraesan bat» dela hori.

Parisko Auzitegiak zalantza omen du Oa «zinez» Zugarramurdin bizi ote den, debekua notifikatu ziotenetik. Dena den, Baionako Auzitegiari debekua urratzeagatik zigortu edo ez erabakitzea dagokio; ez debekuari berari buruz eztabaidatzea. Prokuradoreak epaileari galdetu dio Oak 60 egunez hamar euroko isuna ordain dezan; hots, 600 euro denetara.

Amaia Rekarte Oaren abokatuak salatu du Parisko Auzitegian iragan auzi saioko baldintzak kaskarrak izan direla. Defentsak osatutako dosierra «sinesgaitzat» jo du Parisko Auzitegiak, eta hori bera gaitzetsi du Rekartek. Ez hori bakarrik: Parisko Auzitegiak debekua berretsi izana «neurriz kanpokoa» da Rekarteren arabera, azaldu duenez. «Jada ez dakit zer justifikazio erakutsi Zugarramurdin bizi dela frogatzeko. Erroldatua da, etxe bat alokatzen du, lekukotasunak badira. Zer behar dute [Parisko Auzitegian] gehiago?», egin du galde.

Horiek horrela, abokatuak epaileari eskatu dio ez diezaiotela Oari zigorrik ezarri, argudiatuz badela horretarako baldintzarik. Hemendik hilabetera askatuko da auziaren korapiloa: martxoaren 15ean emanen du ebazpena auzitegiak.


Summary: Beasaingo eta Lasarte-Oriako bortxaketez akusaturikoa 2012tik zegoen ikerketapean. Auzia ikertu duten bi ertzainek deklaratu dute gaur Gipuzkoako Probintzia Auzitegian. Jakinarazi dutenez, beste dozenaka sexu eraso egin zituen.

Ez ziren sei sexu eraso izan, dozenaka baizik. Halaxe deklaratu dute gaur bi ertzainek Gipuzkoako Probintzia Auzitegian, hainbat emakume bortxatzeaz akusaturiko gizonezkoaren aurkako epaiketan. Bi ertzain horiek auzia ikertzeaz arduratu ziren, eta, jakinarazi dutenez, erasoak jasan zituzten lau emakumeri behin baino gehiagotan egin zien eraso gizonak —horietako bati hamar edo hamabi aldiz—. Bortxaketak bideoz grabatu zituen, eta emakumeetako bati bideo bat bidali zion.

Ertzainek adierazi dute, halaber, erasotzailea 2012tik zegoela ikerketapean, baina ezin izan zutela 2019ra arte atxilotu. Beasaingo emakumeak jarritako salaketari esker lotu zuten auzipetuaren DNA gainerako kasuekin.

Bi ertzainek deklaratu dutenez, gizona atxilotu zutenean bortxaketa ugariren argazki eta bideoak atzeman zituzten haren ordenagailuan, etxebizitzetan grabatutakoak. Horiek ikusita, poliziek ondorioztatu zuten 2015etik aurrera emakumeak erasotzeko modua aldatu zuela gizonak: hasieran kalean bortxatzen zituen; gero, etxe barnean.

Urtarril akaberako auzi saioan auzipetuak aitortu egin zuen bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena. Atzo, berriz, Lasarte-Oriako erasoaren auzian auzipetuak adierazi zuen ez zuela gogoratzen 2015eko Urteberri egunean Lasarten egon zenik, ezta 21 urteko emakumeari eraso zionik ere, «alkohola, drogak eta antsietatearen kontrako sendagai ugari» hartu zituelako egun hartan. «Konturatzen zara zure DNA arrastoak biktimaren gorputzean agertu direla?», galdetu zion defentsa abokatuak. Gizonak onartu zuen ezin duela gertatu zena «ukatu», eta «errudun» sentitzen dela; biktimari «barkamena» eskatu nahi diola ere adierazi zuen, eta gehitu zuen «oso txarto» dagoela.


Summary: 21 urteko gizonezko bat hil da Baztanen, autoa errepidetik aterata. Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, 17:45ean izan da ezbeharra. 150 metrotik amildu da gaztea.

Pertsona bat hil da Baztanen (Nafarroa) gaur arratsaldean, gidatzen zuen autoa errepidetik aterata. Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, ezbeharra NA-4453 errepidean gertatu da, 17:45ean. Emandako informazioaren arabera, gaztea 150 metrotik amildu da. Osasun larrialdietako zerbitzuak istripua gertatutako tokira joan dira, baina ezin izan deus egin gaztearen bizitza salbatzeko. Handik gutxira zendu da.