Summary: NBEk uste du Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela. Erakundeak Etiopiako eta Eritreako armaden eta TPLFren erasoak kritikatu ditu, eta iparraldeko eskualdean sartzeko baimena eskatu du, ikerketa «objektibo eta independente bat» egiteko.

Iragan azaroan ohartarazpen bat helarazi zuen NBE Nazio Batuen Erakundeak: Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera larria zela. Ordutik hona aldaketa nabarmenik izan ez delakoan, NBE gero eta kezka handiagoa agertzen ari da, adierazi baitu eremu horretan gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela. Erakundeak hilabeteotan azterturiko informazioan eta bilduriko frogetan oinarrituta egin du adierazpena, baita giza eskubideen eta nazioarteko legediaren «bortxaketa larrien salaketak» jaso eta jaso ari delako ere.

NBEren Giza Eskubideen Batzordeko goi mandatari Michelle Bacheletek gerrako bi aldeei egotzi die ustezko delitu horiek egin izana: Etiopiako eta Eritreako armadei, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteari eta Etiopiako Amhara eskualdeko armadari eta bere milizia aliatuei. «Iturri sinesgarrietatik salaketa larriak jasotzen ari gara: generoan oinarrituriko sexu indarkeria, epaiz kanpoko hilketak, suntsiketa zabaldua eta jabetza publiko eta pribatua harrapatzea».

Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLFren aurka. Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministro eta Bakearen Nobel saridunak salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek» konstituzioa eta ordena konstituzionala «arriskuan» jartzen zutela, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo.

Harrez geroztik, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBEk ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. Azken astean onartu egin zuen hango herritarrei laguntza humanitarioa helaraztea, baina oraindik ez da halakorik gertatu; gainera, Tigrayko zibilek ezin dute kanpokoekin komunikatu, besteak beste, Interneterako konexioa moztu dietelako.

Testuinguru horretan eskatu du Bacheletek Etiopia iparraldeko eskualdean sartzeko baimena, hilabeteotan gertaturikoaz ikerketa «objektibo eta independente bat» egite aldera. Denetariko salaketak helarazi dituzte GKE gobernuz kanpoko erakundeek: esaterako, Amnesty Internationalek «hainbat sarraskiren» berri eman zuen, eta zenbait GKEk eta Etiopiako opsizioko zenbait alderdik adierazi zuten 50.000 zibil hil direla. NBEk horietako batzuk baieztatzeko aukera izan du, Bacheletek adierazi duenez.

Tigrayn kazetariak eta itzultzaileak ere atxilotu dituzte azkenaldian, hango eta nazioarteko hedabideekin kolaboratzen ari zirela. Berehala askatu dituzte, baina agintariek mehatxu egin diete atzerriko hedabideak «nahasten» dituztenei.

Hauteskundeak ekainean

Etiopian ekainaren 5ean egingo dituzte hauteskunde orokorrak. Joan den abuztuan ziren egitekoak, baina bozen batzordeak horiek atzeratzea erabaki zuen, koronabirusaren pandemiak bultzatuta.

Aurtengo hauteskunde egutegiak, ordea, ez du bozik aurreikusten Tigrayrako. Eskualde horretan iragan irailean egin zituzten hauteskundeak, gobernu federalak ohartarazi zuen arren ez zituela onartuko; emaitza ofizialen arabera, TPLFk botoen %98 eta parlamentuko 152 eserlekuak lortu zituen. Gerora, Tigray Eskualdeko Kontseiluak hamasei diputatu eman zizkien oposizioko lau alderdiri.

Hauteskunde horietako emaitzak izan dira, hain justu, Etiopiako Gobernuaren argudioetako bat TPLFren kontrako gerra hasteko. Hauteskunde batzordearen arabera, Tigrayn behin-behineko gobernu bat ezartzen denean finkatuko dute bozetarako eguna.

Addis Abebak dio Etiopia iparraldeko eskualdeko alderdi nagusienaren buruzagiak preso edo hilda daudela egun; TPLFk, ordea, ukatu egin du informazio hori.


Summary: Erkidegoen itxiera perimetralari eta etxeratze aginduari eutsiko diete Aste Santuan. Neurri murriztaileak adostu dituzte Espainiako Osasun Ministerioak eta autonomia erkidegoek

Aste Santuan ez dira malgutuko neurri murriztaile nagusiak. Hala adostu dute Espainiako Osasun Ministerioak eta Espainiako Estatuaren menpe dauden administrazioek (Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua barne), autonomia arteko Osasun Publikoko Batzordean. Erkidegoen perimetroa itxita egonen da egun horietan, eta etxeratze aginduari eutsiko zaio 22:00etatik 06:00etara.

Mahai gainean zegoen beste neurri bat ere: ikasturtean beste erkidego edo herrialde batean bizi diren unibertsitate ikasleak ohiko bizitokira itzultzeko debekua. Azkenean, baina, gai horretan ez dira ados jarri, eta bertan behera utzi dute. Hala ere, adostutako agirian gomendio gisara azaltzen da «ezinbestekoa ez den bidaia oro saihestea».

Osasun Ministerioak autonomia erkidegoetako gobernuei eskatu die «alerta ez arintzeko», azken asteotako adierazleak eta COVID-19aren transmisioaren bilakaera «positiboak» izan arren. Ekitaldi jendetsuak ere debekatuko dituzte egun horietan.

Hortaz, joan-etorriak mugatuta egonen dira datozen asteetan, propio baimenduta dauden salbuespenenetan izan ezik, hala nola «ohiko bizilekura edo familiaren etxera itzultzea», adingabeak edo mendeko pertsonak zaintzea edota lanera joan behar izatea.


Athletic, hirugarren finalera

Summary: Athletic, hirugarren finalera. Athleticek Espainiako Kopako finala jokatuko du, Levanteri luzapenean irabazi eta gero. Galtzen joan da, baina emaitza iraultzea lortu du Berenguerren golarekin. Finalean Bartzelona aurkari, apirilaren 17an. Hamabost egun lehenago Realaren aurkakoa dauka, aurreko denboraldiko Kopakoa.

Athleticek hiru final jokatu nahi zituen 2021ean, eta lortu du balentria. Espainiako Kopako denboraldi honetakoa falta zitzaion, eta atzo eskuratu zuen txartela, Levanteren zelaian 1-2 irabazi eta gero. Bartzelonaren aurka jokatuko du finala Sevillan, apirilaren 17an. Superkopako titulua badu, eta aukera du iazko Kopakoa eta oraingoa ere lortzeko.

Iñigo Martinez gabe ekin zion partidari, Apelazio batzordeak ez ziolako lau partidako zigorra behin-behinean eten. Unai Nuñez jarri zuen Marcelinok ondarrutar atzelariaren partez, baina haren lekuan Yeray ipiniz. Euskarrian Vesga eta Unai Lopez hautatu zituen entrenatzaileak. Beste jokalari guztiak, espero zirenak. Levanteren kasuan, jokalariak bainoago, zer estrategia hautatuko zuen zen zalantza. Ostrukarena egitearen alde egin zuen Paco Lopezek. Beste modu batera esanda: taldeak egiten ez dakiena, edo partidak irekitzea eta korrika egitea bezain ondo menderatzen ez duen moldea. Bigarren zatian oso agerian geratu zen hori, etxekoen ezintasuna eta deseresotasuna nabarmenduz.

Horretan eragina izan zuen Athleticek ere. Presioari esker, Levanteri aurrera egitea galarazi zion gehienetan. Gainera, atera izan zenean, baloia galdutakoan nahi beste erraztasun eman zizkion Athletici kontraerasoan ateratzeko. Hain justu, horretan moldatzen da oso ondo Marcelinoren taldea. Norgehiagoka hasi orduko ikusi zen zein zegoen eroso, eta zein ez. Athletic osoago zegoen, sendoago, berea egiten. Levante, ez. Baina futbolak izan ohi dituen apeta bitxi eta ezusteak tarteko, Levantek sartu zuen lehenengo gola. Moralesek ezkerretik egin zuen jokaldia, eta Rogerrek jaso zuen baloia area txikian, lehen zutoinaren parean. Buelta azkar eman, eta jaurtiketa sarera joan zen. 17. minutua zen. Horrelako jokaldiak ez ote zituen beste sendotasun batekin defendatzen taldeak entrenatzailea aldatu baino lehen...

Kontuak kontu, partida hasieran behar zuen golaren bila joan beharra zeukan Athleticek, baina luzapena behartzeko, gutxienez. Berean segitu zuen. Baita Levantek ere, zuri-gorrien zorionerako. Uzten segitzen zion kontraerasoak lotzen, eta ordu-erdia gainean zela, beste bat kateatu zuten Williamsek-eta. Erdiratu egin zuen ezkerretik, eta Raul Garciari penaltia egin zion Duartek. Jokaldiaren segidan, Berenguerrek gola egin zuen, baina Del Cerro Grande epaileak penaltia lehenetsi zuen. Ez zuen hutsik egin Raul Garciak. Joaneko partidako emaitza bera zuen partidak. Unai Simonen ateko zutoinetako batek galarazi zion Levanteri bigarren gola 43. minutuan. Bigarren zatiak are gehiago utzi zuen agerian Levante ez zegoela arriskurik hartzeko. Athleticek bereari eutsi zion, baina Aitorren area ingurura iritsi zen bakoitzean, kanporaketa erabakitzeko aukera galtzen ari zenaren itxura eman zuen; sarritan, erdiraketa txarrengatik.

90 minutuak bete baino dezente lehenagotik hartu zuen partidak luzapenerako traza. Ordu erdi horretan, lehen aukera Raul Garciak izan zuen 93. minutuan. Kanpora jaurtiketa. Levantek 105.ean izan zuen berea, Unai Simonek dotore urrundu zuenean Bardhiren falta jaurtiketa. Bi taldeek aldaketa andana eginda, partida bazihoan penaltietara. Baina Berenguerren zartakoa azaldu zitzaion Athletici, nahi gabe joan zitzaionean baloia. Aurreratu, jaurti, atzelari bati jo, eta gola. Haizea alde Marcelino eta bere taldearentzat beste behin, baina merezitako saria izan zen, bere nortasunari ez ziolako traiziorik egin. Levantek bai. Alferrik ditu orain damuak.


Summary: AstraZenecaren «hornidura arazoak» agerian, Italiak 250.000 dosi blokeatu ondoren. Italiako Gobernuak Australiara bidean zegoen AstraZenecaren txerto kargamentu bat geldiarazi zuen atzo. Guztira, 250.000 dosi blokeatu ditu.

Txertoen gaia eztabaidarako sugar da oraindik ere. Italiako Gobernuak Australiara esportatzeko bidean zegoen AstraZenecaren txerto kargamentu bat geldiarazi zuen atzo, Europako Batasunean eta Italian dauden Oxford-AstraZeneca «txertoen urritasuna» eta hornidura prozesuan egon diren «atzerapen ugariak» nabarmenduta. Txerto horiek Oxford-AstraZeneca farmazia etxeak Italiako instalazio batean ekoiztutakoak ziren, eta 250.000 dosi blokeatu zituzten.

Europako Batasunean duela zenbait egun onartu zuten horrelako kasuetan herrialdeak kargamentu bat geldiarazteko aukera izatea. Baina zer arrazoik ahalbidetzen dute neurri hori? Bada, txertoak ekoitzi dituen farmazia etxeak Europako Batasunarekin hitzartutako betebehar eta baldintza guztiak betetzen ez dituenean geldiarazi ditzake txertoen esportazioak. Italiako Gobernuak erabili du lehenengo aldiz botere hori, atzo Australiara bidean zeuden AstraZenecaren 250.000 dosi blokeatuta.

Oxford-AstraZeneca farmazia etxeak «hornidura arazoak» dituela iragarri zuen. Hornidura falta horren ondorioz, 2021. urtearen lehen hiruhilekoan hitzartutako dosien %40 soilik utziko ditu Europako Batasunaren esku, Europako lantegi batzuetan ekoizpen arazoak dituela argudiatuta. Gainera, hedabide batzuek susmoak piztu dituzte, esan baitute Oxford-AstraZeneca farmazia etxeak Erresuma Batuari saldu dizkiola EBko herrialdeei zegozkien zenbait dosi.


Summary: Gaur amaitzen da pandemiak kulturan izandako eragina aztertzeko mintegian izena emateko epea. Urtebetean COVID-19ak Euskal Herrian izan duen eragina aztertzeko bigarren online mintegia egingo du BERRIAk hilaren 10ean, 19:00etan: Sortzaileak garai pandemikoan. Izena emateko epea irekita dago, eta hori egiten dutenek galderak egiteko aukera izango dute.

COVID-19aren pandemiak gogor jo du kultura, eta kalterik handienak pairatu dituzten sektoreetako batzuk dira arte eszenikoak, bertsolaritza eta musika. Ander Lipus aktorearekin, Nerea Ibarzabal bertsolari eta Txakur Gorria sormen kolektiboko kidearekin eta Leire Iribarne Diabolo Kiwi musika taldeko kidearekin mahai inguru bat egingo du BERRIAk, online. Hiru horien esperientzian oinarrituta, pandemiak sortzaileengan izan duen eragina aztertzea da asmoa.

Koronabirusa Euskal Herrian agertu zenetik urtebete bete den honetan, gaiarekin lotuta BERRIAk abian jarriko duen bigarren mintegia da kultur sortzaileekin egingo duen hau. Urtebetean zientziaren ikuspegitik ikasitakoa aztertuz egin zuen aurreneko mintegia, otsailaren 17an, eta, orduan bezala, parte hartzaileek oraingoan ere protagonistei galderak egiteko aukera izango dute, aplikazioaren txataren bidez.

Horretarako, beharrezkoa da izena ematea. Epea irekita dago, eta martxoaren 9an itxiko da, mintegiaren bezperan. Parte hartzaileek mintegia ikusi eta entzuteko esteka jasoko dute hura hasi baino ordu batzuk lehenago, posta elektronikoz. Estekan klik eginez, mintegian sartu ahal izango da, bai Zoom aplikazioaren bidez, bai nabigatzailearen bidez. Ordu eta erdiko iraupena izango du saioak.


Summary: Joan-etorriak baimenduko dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Labik bertan behera utzi du udalerrien itxiera perimetrala, eta, asteartetik aurrera, mugitzea libre izango da Araba, Bizkai eta Gipuzkoa artean. Gainerako neurriek indarrean jarraituko dute.

Gaur arratsaldean bildu da Euskadiko Babes Zibileko Planaren Aholku Batzordearen (Labi) batzorde teknikoa, eta osasun krisiari aurre egiteko neurri murriztaileak arintzea erabaki du. Bertan behera utzi dute udalerrien itxiera perimetrala. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi du gainontzeko neurriak mantentzea dela «zuhurrena», egoera epidemiologikoa hobetu artean. Egoera «larria» den arren, etorkizunari «ikuspegi positiboarekin» begiratzeko moduan dago Jaurlaritza, lehendakariaren arabera.

Dena dela, Urkulluk aitortu du «zalantzak» dituela egoera epidemiologikoak datozen hilabeteetan izango duen bilakaeraren gainean. Izan ere, egungo joera positiboa «nabarmena» da harentzat, baina beheraldia «moteldu» egin dela adierazi du, eta oraindik paziente asko daudela zainketa intentsiboetako unitateetan. Kezkari eusteko lau arrazoi eman ditu: aldaera berrien arriskua, beheranzko joeraren mantsotzea, inguruko herrialdeen bilakaera okerra, eta neurriak arinegi laxatzeak egin lezakeen kaltea.

Egungo egoera aztertuta, Urkulluk adierazi du udalerrien itxiera ez dela «beharrezkoa» dagoeneko. Egoerara egokitzeko, Eusko Jaurlaritzak ez du gehiago erabiliko 500 kasuren intzidentzia tasa udalerri batzuetan neurriak zorrozteko erreferentzia gisa, gero eta herri gutxiagok dutelako positibo kopuru hori.

Neurriak gehiago malgutzeko, zenbaki bat errepikatu du lehendakariak: 60 kasuren intzidentzia tasa izan nahi dute hiru lurraldeetan. «Hori da agertokirik egokiena, horrek izan behar luke euskal gizarte guztiaren konpromisoa».

Egoera epidemiologikoa gehiago hobetu arte behintzat, etxeratze aginduak indarrean jarraituko du 22:00etatik 06:00etara, merkataritza eta kultur jarduerak amaitu egin beharko dira 21:00etarako eta bilkurak lau pertsonakoak izango dira gehienez aurrerantzean ere.

Eusko Jaurlaritzak dekretu bat onartuko du, eta astelehenean emango dute argitara, asteartean indarrean sar dadin. Dekretu horretan zehaztuko dituzte neurri guztiak. Martxoaren 8a da astelehena, eta Urkulluk aitortu du horrek izan duela eragina neurriak asteartetik aurrera arintzea erabakitzeko. Esan du nahiago duela herritarrak haien udalerrietan mobilizatzea soilik.

Dekretu horren barruan sartuko dute ebazpen bat lan eskaintza publikoen eta aire librean egindako jardueren gaineko zehaztapen gehiagorekin.

Koronabirusaren hedatzeari aurre egiteko neurri horiek hogei egin barru aztertuko ditu atzera Labik. Hala ere, Urkulluk adierazi du ez direla «agertoki oparorik» aztertzen ari, eta ez dituztela bertan behera utziko gainontzeko neurri murriztaile guztiak.

Aste Santuko murrizketei so

Aste Santuei begira, galdera andana dago airean. Igaro egunetan, «zuhurtasunaren» aldeko mezuak adierazi dituzte Eusko Jaurlaritzako buruzagiek, eta atzo berritu egin zituen gobernuko eledun Bingen Zupiriak: «Mugikortasunean aldaketaren bat balego ere, kontuan izan behar dugu kontuz eta neurri zorrotzak betez ibili beharreko 3-4 hilabete ditugula aurrean». Nafarroako Gobernuak ere, etorkizun hurbileko eta ertaineko erabakiak hizpide, «zuhurtasunaren» aldeko hautu nabarmena egin zuen.

Bide berean, atzo ezagutarazi zuten Espainiako Gobernuak Aste Santura begira ondu duen plana. Carolina Darias Osasun ministroak asteazken gauean argi utzi zuen gobernuaren asmoa ez dela inondik inora ere prebentzio neurriak sobera arintzea Aste Santuan. «Gure helburua bizitzak salbatzea da, ez asteak salbatzea». Lelo hori errepikatu zuen behin eta berriz; joan-etorriak mugatzen jarraitzeak garrantzi handia duela oroitarazi zuen, eta onena autonomia erkidego guztiek ikuspegi «homogeneo» batekin jardutea dela adierazi.

Efe agentziak atzo zabaldu zituen Espainiako Gobernuak Aste Santuan pentsatuta prestatu duen planaren gakoak. Agentziaren esanetan, bertan zehazten da erkidegoen arteko mugimendurik ezingo dela baimendu, eta deia egingo dela, oro har, «beharrezkoak» ez diren bidaiak eta «jende pilaketa ugariak» saihesteko. Atzo arratsaldean jakin zen Osasun Publikoaren Batzordean elkarturik onetsi zutela autonomia erkidegoek proposamen horren gaineko itun bat. Horiek horrela, Aste Santuan itxita egongo dira erkidegoak. Andoni Ortuzar EAJko EBBko lehendakariak uste du «ideia ona» dela autonomia erkidegoak Aste Santuan itxita edukitzea, eta ohartarazi du Gabonetan gertatu zenaren adibidea «oso hurbil dagoela».


Summary: Frontexek ebatzi du Egeo itsasoan ez dela migratzailerik legez kanpo itzularazi. Turkia eta Grezia arteko mugan Europako legedia urratu izanaren frogarik ez dagoela dio agentziaren barne ikerketak, baina prozeduretan «hutsuneak» izan direla dio. Gaur argitaratuko duten txostenaren edukia aurreratu du Herbehereetako NOS telebista kateak.

Greziako mugazainek Turkiara itzulitako migratzaileen asilorako eskubidea urratu izanaren frogarik ez du aurkitu Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziak, gaur aurkeztu behar duen barne ikerketan, Herbehereetako NOS telebista kateak aurreratu duenez.

Turkiara itzuli aurretik migratzaileek asiloa eskatzeko bidezko prozedura baterako aukerarik izan ote duten argitu behar zuen agentziak, eta, telebista katearen arabera, ez du aurkitu Europako legedia hautsi izanaren ebidentziarik, nahiz eta aitortu duen «hutsuneak» izan direla kudeaketan eta mugetako kontroletan.

Iazko urrian, Erresuma Batuko Bellingcat atari digitalak eta beste zenbait hedabidek salatu zuten migratzaileak legez kanpo itzularazten ari zirela Mediterraneoko Egeo itsasoan, Turkia eta Grezia arteko mugan, eta horretan Frontex aktiboki parte hartzen ari zela. Migratzaileak iritsi ahala itzularazten ari zirela adierazi zuten, asiloa eskatzeko aukerarik eman gabe eta, beraz, Europako legedia urratuz. Salaketa horien ondorioz, barne ikerketa bat abiatu zuen Frontexek.

Aztertutako bost kasu argitu gabe geratu direla azaldu du agentziak txostenean. Kostazainen beste zortzi esku hartzeren inguruko azalpenak jasota daude, ordea, eta ebatzi du horietan ez dela praxi okerrik izan, eta ez dela urratu migratzaileak iritsi ahala itzularaztea galarazten duen legedia. Hala ere, txostenak dio akatsak izan direla Frontexen funtzionamenduan; batez ere, migratzaileen jarraipen sisteman eta txostenen aurkezpenean. Horiek zuzentzea eskatu du. Lan egiteko «kultura berri bat» behar da, agentziaren arabera, zeinetan akatsak «aitortu eta zuzendu» egingo diren, «desegokia den edozein jokabideren aurrean kontzientziazio eta sentsibilitatea sortzeko».

Txostenean jaso diren akatsak Greziako mugazainen jarduerararen ingurukoak dira. Hala ere, txostenak dio kasu horietan ez zegoela garbi migratzaileek Greziako kostaldera iritsi nahi zuten, eta ezta Turkiari itzuli zitzaizkionik ere.

Brusela, gainean

Frontexen administrazio kontseiluak bilera egingo du gaur Varsovian, eta bertan aurkeztuko du txostena. Europako Parlamentuak auzia ikertzeko sortutako batzordearen aurrean azalpenak eman zituen atzo Fabrice Leggeri Frontexeko zuzendariak. Izan ere, Bruselaren miran dago agentzia. Migratzaileen oinarrizko eskubideak betetzen direla gainbegiratuko duten berrogei funtzionario kontratatuko dituela esana du agentziak, baina orain arte ez du halakorik egin. Atzerapen horrengatik barkamena eskatu zuen zuzendariak, eta azaldu zuen hil honen amaieran edo apiril hasieran lanean hasiko direla funtzionario horietatik hamabost.

Kontratazioak lehenago egin zitezkeela erantzun zion Ylva Johansson Europako Barne komisarioak, eta horrek lagunduko zukeela «mugan bertan eginiko itzulketen txostenak azkarrago eta hobeto argitzen». Iazko abenduan, gutun bat igorri zion Johanssonek Leggeriri, eta ikuskarien kontratazioa oztopatu izana egotzi zion.

Halaber, auzia gehiegi luzatu izana deitoratu zuen atzo Johanssonek, eta esan zuen horrek kalte egin diola Frontexen izenari.

Barne komsarioari ere iritsi zitazion kritikarik, ordea. Sira Rego Europako Ezker Batuko eurodiputatuak zegokion erantzukizuna hartu ez izana egotzi zion. «Oso ondo dago azaltzea hunkituta dagoela, ikuspuntu humano batetik, baina zer egingo duen ere esan behar du. Erantzukizuna hartu behar du, eta horretan albo batera egin du gaur Johanssonek», adierazi zuen.


Summary: Industriak eta eraikuntzak hazten amaitu zuten 2020. urtea. Udazkeneko murrizketek berriro txikitu dute zerbitzuen ekarpena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Eustatek berretsi egin ditu urtarrilean aurreratutako datu makroekonomiko nagusiak. Hau da, 2020an, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak %9,5 egin zuela atzera eta enplegu galera ere oso handia izan zela (-%8,1).

Datu horiek zabaldu ditu gaur estatistika agentziak, eta, horietan ikusten denez, bilakaera ez da berdina izan sektore ekonomiko guztietan. Horrela, hiruhileko arteko tasan hazten bukatu zuten industriak eta eraikuntzak, haiengan ez zuelako eragin handirik izan udazkenetik aurrera hartu ziren neurri murriztaileek.

Industriak, esaterako, 2020ko bigarren hiruhilekoan galdutakoa (-%23,4) praktikoki berreskuratu zuen hirugarrenean (+%23,3), eta laugarrenean hazten jarraitu zuen (+%3,3). Urte arteko tasa negatiboa zuen oraindik ere 2020 amaieran (-%7,2), baina gero eta apalagoa.

Gauza bera esan daiteke eraikuntzari buruz: bigarren hiruhilekoan -%24 galdu ondoren, hurrengo bietan tasa positiboetara itzuli da —+%25,4 eta +%2,9—. Horrenbestez, baliteke 2021eko lehen hiruhilekoan jada urte arteko tasa positiboetara itzultzea, industria bezalaxe.

Egoera desberdina da zerbitzuetan. Tabernak eta jatetxeak hainbat astez ixteak, beste dendetan mugak jartzeak eta, oro har, joan-etorriak murrizteak erabat eten zuen suspertzea 2020. urteko azken hiruhilekoan. Udaberrian galdutakoa (-%14,9) udan berreskuratu ondoren (+%14,1), azken hiruhilekoan berriro txikitu zen ekonomiaren sektore inportanteenaren ekarpena (-%0,2). Murrizketa hori oso-osorik zor zaio merkataritzari, ostalaritzari eta garraioari (-%2,4), gainerako zerbitzuak parean edo gorantz doazelako.

Lurralde batetik bestera ez da alde handirik: Bizkaian %9,6 txikitu da BPGa; Araban, %9,5; eta Gipuzkoan, berriz, %9,3.

Gastu publikoa, gora

Eskariaren ikuspuntutik, sektore publikoa izan da ekarpena handitu duen bakarra: %4,5 gehiago 2020 osoan. Baina hori inondik ere ez da nahikoa izan konpentsatzeko familien kontsumoan (-%10,7) eta inbertsioan (-%11,6) izan den amiltzea. Gainera, kanpo sektoreak ez dio ohiko ekarpena egin hiru lurraldeetako ekonomiari, nazioarteko merkataritzak kolpe historikoa jasan baitu 2020. urtean: esportazioen ekarpena %17,1 txikitu da, eta inportazioena, %15,3 .

Alde horretatik, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak aitortu du kudeaketan arazoak izan direla, baina ukatu egin du sektore kaltetuenak «babesgabe» egon direla, «Eusko Jaurlaritzak lehen egunetik onartu dituelako haien aldeko neurriak».


Summary: Osakidetzak 25etik 117ra handitu du txertaketa gune kopurua. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako txertaketa prozesuaren erritmoa bizkortzeko asmoa azaldu du Osasun Sailak: 57.000 dosi jarri nahi dituzte astebetean, gaurtik hasita.

Orain arte, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan guztira 25 gune egon dira COVID-19aren kontrako txertoak jartzeko: gaurtik, 25 izateari utzi, eta 117 espazio izanen dira. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik eman du aldaketaren berri, Legebiltzarrean. Sailburuak zehaztu duenez, asmoa da 57.000 txerto dosi jartzea astebetean, gaurtik datorren ostiralera bitarte.

Gainera, Osakidetzak txertoaren dosiak bigarren aldirako gordetzearen alde agertu da Sagardui. Haren esanetan, pertsonen immunitatea bermatu nahi bada, hori da hartu beharreko bidea. Hain justu, aipatu du Espainiar Estatuko beste komunitate batzuek ez dutela horrela jokatu, eta esan du horrek zenbait kasutan eragotzi egin duela bigarren dosia garaiz jartzea. Halaber, Osakidetzaren gaitasuna goraipatu du Sagarduik: «Dosiak gordetzen ditugu, baina, horiez gainera, jasotzen ditugun dosi guztiak jartzen ditugu, horretarako gaitasuna baitugu».

Txertoa, 80 urtetik gorakoei

Nafarroako Gobernuak iragarri du datorren astean hasiko direla 80 urtetik gorakoak txertatzen Tafallan, Azkoienen, Zangozan eta Altsasun. Foru gobernuak zehaztu duenez, adinari dagokionez, 90 urtetik gorakoek lehentasuna izanen dute.


Summary: Urkullu: «Tubacexen kaleratzeak gutxitzeko bideak aztertu behar dira». Lehendakariaren arabera, Eusko Jaurlaritzak «interes handia» erakutsi du «egoera gainditzeko eta ahalik eta lanpostu gehien babesteko».

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Tubacexeko zuzendaritzari eta sindikatuei dei egin die hodi enpresa horrek Laudion eta Amurrion (Araba) dituen lantegietan «irtenbide traumatikoak gutxitzeko bideak aztertzeko». Neurri horien artean lantegi aldaketak, erretiro aurreratuak, eszedentziak eta borondatezko irteera ordainduak aipatu ditu.

Aurreko astean Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburua mintzatu zen bide beretik hitz egin du Urkulluk. Tapiak mezua igorri zion Tubacexeko zuzendaritzari sindikatuekin negoziatu zezan, eta bere hasierako eskaintza aldatzeko eskatu zion. Hori esan eta gutxira, enplegu erregulazioan jasotako 150 kaleratzeak 134ra murriztea proposatu zuen enpresak. Sindikatuek behin eta berriz esan dute ez dutela kaleratzerik onartuko.

Hurrengo asteazkenean amaitzen da negoziazio epea. Langileak greba mugagabean daude otsailaren 15etik, eta egunero mobilizazioak egiten dituzte. Horietako batzuetan Ertzaintzaren jarrera neurriz kanpokoa izan dela salatu dute. Hain zuzen ere, ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deituta, bi orduko lanuztera deitu dute gaurko Aiaralde osoan, 11:00etatik 13:00etara. Eskualdeko udalek esan dute kezkatuta daudela hango egoerarekin.

Tubacexek 25,3 milioi euroren galerekin itxi zuen 2020. urtea, aurrekoa 11 milioiren irabaziekin amaitu ostean. Zuzendaritzaren arabera, bereziki Arabako lantegiek eragin dute zuloa.

Zuzendaritzaren «iruzurra»

Lehendakariak Tubacexeko egoerari buruz hitz egin du ostiral honetako kontrol saioan, Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IU taldeko legebiltzarkideak eginiko galderari erantzunez. Enplegua erregulatzeko espedientea «erabat baztertzeko» eskatu dio Urkulluri. Azpimarratu duenez, kaleratzeak ez dira beharrezkoak enpresaren bideragarritasunerako, eta «iruzur» egiten ari da zuzendaritza. Gogoratu du Tubacexek «zortzi milioi euro baino gehiago» jaso dituela laguntza publikoetan.

Hernandezen arabera, langile gastuak murriztu nahi ditu enpresak; kalitatezko enpleguak kendu nahi ditu lanpostu prekarioekin ordezkatzeko, eta koronabirusa aitzakia gisa erabiliz egin nahi du hori guztia. Enpresa behar beste ez estutzea leporatu dio Jaurlaritzari.

Urkulluk erantzun du bere gobernua «aspalditik» ari dela lanean Tubacexen kasuan, eta «interes handia» erakutsi duela «egoera gainditzeko eta ahalik eta lanpostu gehien babesteko».

Lan gatazkak eta Ertzaintza

Tubacexen eta beste enpresa batzuetan langileek eginiko protestetan Ertzaintzak agertu duen jarrerari buruz ere galdetu diote gobernuari ostiral honetako kontrol saioan. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak adierazi duenez, lan gatazkei emandako erantzuna ez da poliziala, «dimentsio anitzekoa» da, enpresentzako laguntza programekin-eta. Adierazi du urtarriletik hona Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lan gatazkekin lotutako 1.300 manifestazio baino gehiago jakinarazi direla, eta horien% 99,9an Ertzaintzaren jarduera presentziala izan dela, «ia esku hartze eraginkorrik gabe, segurtasun publikoa bermatzeko».


Summary: Garbitzaileek protesta egin dute, "prekaritate pandemiaren aurka". Gipuzkoako eraikin eta lokalen garbitzaileek manifestazio bat egin dute Donostian, ELAk, LABek eta UGTk deituta.

Emakume garbitzaileek, eraikin eta lokaletan aritzen diren langileen gehien-gehienek, protesta egin dute gaur, Donostian, gizon garbitzaileekiko duten soldata arrakalaren aurka. Kale garbitzaile gehienak gizonezkoak dira, eta azpisektore horrek lan baldintza hobeak ditu emakumeek osatzen dutenak baino. Hala, "prekaritate pandemiaren aurka" elkarretaratu dira garbitzaileak.

Hil honetan egingo dituzten greba egunen atarikoa izan da ekitaldia. ELAk, LABek eta UGTk deituta, martxoaren 15etik 18ra lanuztea egingo dute Gipuzkoako garbitzaileek, lan hitzarmena negoziatzeko eta berritzeko.

Gaur egun, 2018ko itunaren araberako lan baldintzekin ari dira garbitzaileak, ELAko ordezkari Ana Alberdik azaldu duenez. Enpresekin izan duten azken bileran, "Eulenek ez du onartu %28ko soldata arrakala dagoenik", eta mahai gainean jarritako proposamenak "barregarriak" izan dira, sindikatuen arabera. Are, antzinatasunarekin eta gaixo baimenekin lotutako "murrizketak" egin nahi ditu enpresak, Alberdiren arabera. "Kalean jarraituko dute irtenbide bat eman arte", esan du. 5.000 behargin inguruk jarduten dute Gipuzkoako garbikuntzan, eraikin eta lokaletan, eta haien %80 emakumeak dira.


Summary: Hong Kongeko hauteskunde sistema aldatuko du Txinak. Gaur hasi da Herri Batzar Nazionala, eta martxoaren 11 baino lehen onartuko ditu aldaketak. Horrek bozak atzeratzea eragin dezake, bigarren aldiz.

Hasi da Txinako Herri Batzar Nazionala, eta erakunde horrek Hong Kongeko bozen inguruan zer erabaki hartuko esperoan daude hiriko biztanleak. Pekinek atzo jakinarazi zuen aldaketak egingo dituela hiriko hauteskunde sisteman, eta, hainbat hedabideren arabera, horrek bozak beste urtebete atzeratzea eragin dezake.

Batzarra hasteko hitzaldian, Li Kegiang Txinako lehen ministroak adierazi du «atzerriko edozein esku hartze erabakitasunez geldiaraziko» dutela. Hori lortzeko bidean, herrialdeko «konstituzioaren ezarpenari eta Hong Kongekiko harremana arautzen duten oinarrizko legeei lotutako mekanismoak hobetuko ditu Txinak», Kegiangen esanetan.

Batzarra hasteko atarian adierazi zuen gobernuak gaia hizpide izango dutela, eta Batzorde Iraunkorreko presidenteorde Wang Chenek lehen eguna baliatu du «Hong Kongeko hauteskunde sistema hobetzeko» araudiaren lehen zirriborroa aurkezteko, Xinhua albiste agentziak argitaratu duenez.

Herri Batzar Nazionalak martxoaren 11ra bitarte iraungo du, eta hura amaitu baino lehen erabaki bat hartzea espero da. Ondoren, Batzorde Iraunkorrak diseinatu beharko du hiriari ezarriko zaion legedi berria.

Ez da prozesu laburra izango, eta, South China Morning Post egunkariaren arabera, hiriko bozak bigarren aldiz atzeratzea eragin dezake. Iazko irailean ziren egitekoak, baina, koronabirusak eragindako pandemia zela medio, urtebete atzeratzeko erabakia hartu zuten. Orain, hauteskunde sisteman egin nahi diren aldaketak izango lirateke bigarrenez atzeratzeko arrazoia, egunkari hark aipatutako iturrien arabera. Irailean dira egitekoak, baina zailtzat jotzen da aldaketak «uztaila baino lehen» onartzea. Orduan amaituko da Hong Kongeko egungo legealdia.

Araudi berriak ekar ditzakeen aldaketen artean dago hiriko parlamentuak 70 eserleku izan ordez 90 izatea. Hogei postu berri horiek Hauteskunde Batzordeko kideek beteko lituzkete. Halere, horiek ez lituzkete aukeratuko abendua baino lehen, eta hauteskundeak atzeratu beharko lirateke, horrenbestez.

Era berean, Hauteskunde Batzordeak, 1.200 kide izan ordez, 1.500 izango lituzke. Aldaketa horrekin batera, baina, hiriko barrutiei dagozkien 117 parlamentariak desagertuko lirateke, aipatutako iturrien esanetan. Horien artean du oposizioak gehiengo argia. Batzorde horrek garrantzi berezia du hiriko politikan, hura arduratzen baita botere betearazlea aukeratzeaz. Hala, oposizioko kideek salatu dute aldaketek «indartu» egingo dutela Pekinek Hong Kongen gain duen kontrola.

Ez da izango Herri Batzar Nazionalak Hong Kongerako araudi berri bat adosten duen lehen aldia. Iazko biltzarrean, segurtasun nazionalerako legea onartu zuen, ekainaren 30ean indarrean sartu zena. Araudi horren pean, 47 lagun atxilotu zituzten, «subertsio, terrorismo eta atzerriko indarrekin bat egite» delituez akusatuta. Orain, epaitegiek horietatik lau aske utzi dituzte, bermea ordainduta, eta berdin egin dezake beste 11rekin ere. Gainerako 32ak, ordea, oraindik ere Txinako «segurtasun nazionalarentzat arriskutsuak» direla uste du epaileak. «Hong Kongeko Gobernua erorarazteko» konplot bateko kide izatea leporatzen diete denei.

Gorakada ekonomikoa

Herri Batzar Nazionala urteko ekitaldi politikorik garrantzitsuena da Txinan, han biltzen baitira Alderdi Komunistako kide nabarmenenak. Helburua da gobernuak azken urtean izaniko jardunaren balantzea egitea, eta urte politiko berrirako helburuak zehaztea. Besteak beste, asanbleak 2021erako aurreikuspen ekonomikoak ezarriko ditu, eta BPG barne produktu gordinaren «%6tik gorako» igoera espero dute. Nazioarteko Diru Funtsak aurreikusitako %8,1eko igoeraren azpitik dago, baina, lehen ministroaren esanetan, «kalitatezko garapena eta berrikuntza» bermatuko ditu. Pandemiak eragindako ziurgabetasunaren eraginez iaz kopururik ez zehaztea erabaki arren, 2020an BPGaren gorakada izan zuten ekonomia bakanetakoa izan zen: %2,3koa.


Oholtza bat ikasgelan

Summary: Oholtza bat ikasgelan. Arte eszenikoek toki gutxi izaten dute derrigorrezko hezkuntzan, baina zenbait ikastetxetan badituzte teatro proiektuak. Eskola antzerkiari buruzko erreportaje bat argitaratuko du bihar Bizigiro sailak.

Hezkuntza curriculumek ez diote antzerkiari begiratzen, baina antzerkiak beti aurkitzen du modua leku guzietara ailegatzeko. Batzuetan eskola orduetan, askotan eskola ordutik kanpo, baina Euskal Herrian badira zenbait proiektu teatroa irakastokietan lantzeko. Izan ere, eskola horiek emateaz arduratzen direnek argi diote antzerkia onuragarria dela hezkuntza prozesuan: bai gainerako irakasgaietarako, baita ikasleen bizitzarako ere. Proiektu horien berri eta antzerkia ikasgeletan sartzearen aldeko hausnarketak irakurtzeko parada izanen da bihar BERRIAn.

Iurgi Etxebarriak Debagoieneko (Gipuzkoa) sei eskolatan eskaintzen duen proiektua azalduko du, Iufala izenekoa; Oihana Maritorena Donostiako Zurriola ikastolan zuzentzen duen antzerki eskolaz ariko da; Axut konpainiako Arantxa Hirigaraik Ipar Euskal Herriko eskoletan ematen dituen antzerki tailerrak izanen ditu hizpide; eta Irantzu Zabalzak beste bi irakaslerekin batera zuzentzen duen Jaso ikastolako musikalaren berri emanen du.

Memoria historikoa ere hizpide izanen du Bizigiro-k. Nafarroako Memoriaren Institutuak Jose Alfaro, erbestea eta duintasuna erakusketa ireki du Iruñeko Planetarioan, frankismotik ihes egin zuten nafarren memoria biltzeko, zabaltzeko eta aitortzeko antolatu dituen jardueretako bat. Alfaro atxilotu eta Tafallako (Nafarroa) espetxean sartu zuten, baina senide bati esker pasaporte bat eskuratu, eta Baionara ihes egitea lortu zuen. Hamar urtez bizi ian zen Lapurdin, eta urte haietako bizipenak argazkietan jaso zituen. Familiaren artxibotik Planetariora egin dute jauzi argazki horiek orain.

Zinemaren tartean, Undine filmean murgilduko da Nagore Arin. Christian Petzold zinemagilearen drama Movistar Plus eta Filmin plataformetan estreinatuko dute. Emakume historialari bat da Undine, eta Berlingo hiri garapenari buruzko hitzaldiak ematen ditu. Maitale bat du, eta maitaleak bakarrik uzten duenean, barruan dituen mamuak gailenduko dira pertsonaiaren egunerokoan. Harreman galdu hori eta hark eragindako beldur guztiak gainditzen dituen bitartean, beste pertsona bat agertuko da Undineren parean: Christoph, urpekari gisa lan egiten duen gizon adeitsu bat.

Telesailen txokoan, Argentinan sortutako No grites telesaila izanen du hizpide Mikel Yarzak. Sebastian Dietschek zuzendu du, eta AMC sareko Dark telebista kateak estreinatu du. Hamar minutuko atalez osatutako beldurrezko telesail horrek haize freskoa ekarri du. Bost atal, bost hamarkada eta bost familia, elkarri lotuta. Orainaldian hasi eta atzekoz aurrera jorratu ditu Dietschek etxe sorgindu berean jazotako gertakari makurrak.

Gastronomia orrian, fideua ganboi, shitake eta ziazerbekin prestatzen irakatsiko du Iker Markinez sukaldariak, eta Roberto Sarriugarte arduratuko da ardoari buruzko aholkuez: El Bosque de Matasnos bodegaz ariko da bere zutabean.


Summary: Beste 393 kasu positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 9.000 proba inguru egin dituzte guztira ostegunean, eta horien %4,3k eman dute positibo.

Hego Euskal Herriko kutsatuen kurban ez da gorabeherarik izan azken egunean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 393 COVID-19 kasu detektatu dituzte ostegunean, hau da, asteazkenean adina. Dena dela, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, bezperan baino 2.000 test gutxiago egin zituzten atzo, eta, beraz, handiagoa da positiboen ehunekoa: zehazki, atzo 9.059 egin ziren Hegoaldean, eta horien %4,3k eman zuten positibo.

Hegoaldeko lurralde bakoitzean izandako kasuei dagokienez, Bizkaian 163 positibo izan dira; Gipuzkoan, 88; Nafarroan, 70, eta Araban, 67.


Hasi da aurtengo Lilatoia

Summary: Hasi da aurtengo Lilatoia. Iaz 6.300 emakumek hartu zuten parte ohiko lasterketan, eta aurten 5.703k eman dute izena aurtengo aldi berezian korrika egiteko.

Bart amaitu zen aurtengo Lilatoian izena emateko epea, eta 5.703 korrikalarik eman dute izena. Gaurtik igandera jokatuko da aurtengo ezohiko lasterketa. «Lasterketa birtuala» deitu diote antolatzaileek, ez baita kirolarien arteko aurrez aurreko karrera bat izango, baina korrika egin, egingo da: korrikalariek nahi duten lekuan bost kilometroko ibilbide bat, laua, osatu beharko dute lau eguneko tarte horretan. Areto itxi batean edo zintan aritzeak ez du balioko.

Izena eman dutenek RockTheSport Virtual aplikazioa jaitsi beharko dute Google Playn edo Apple Storen, korrika egin aurretik. Horien bidez jasoko dituzte denborak antolatzaileek, eta hala osatuko dute sailkapena. «Lortu duguna da gure sakelakoa txip bihurtzea», azaldu zuten aurkezpenean. Aurten, oinez edo ibilketa nordikoan arituz ere parte hartu daiteke. Beste hiru modalitateak hauek dira: korrika, patinak eta eskuko bizikleta.

Lilaton, aurten ere ON! da leloa, eta sare sozialetan #AurtenEreOn traola ari dira erabiltzen. Antolatzaileek dei egin dute dortsala inprimatu eta aurreko karrera bateko elastikoan jarrita korrika egiteko. Gainera, argazkiak atera eta eurei bidaltzeko ere eskatu dute, irudi horiekin bideo bat osatzeko.

Webgune ofizialean, antolatzaileek gogorarazi dute gizonek ezin dutela Lilatoian parte hartu, eta azpimarratu dute emakumeak soilik sartuko dituztela sailkapen ofizialean. «Ez dugu ahaztu behar ekitaldi honek berdintasuna aldarrikatzen duela bere lehen egunetik, eta egun honetan emakumearen protagonismoa funtsezkoa da desberdintasuna desagerrarazteko borrokarako; eta, horretarako, ezinbestekoa da gizonaren babesa».


Summary: Ekuadorko presidente Lenin Moreno bere alderditik bota dute. Herri Aliantzak «mugimenduaren gidaritza politikoa abandonatzeaz» akusatu du. Morenoren esanetan, berriz, alderdiak herritarren gainetik jarri ditu bere interesak.

Ekuadorko AP Herri Aliantzak herrialdeko presidente Lenin Moreno alderditik kanporatzea erabaki du, «mugimenduaren gidaritza politikoa abandonatzeagatik». Moreno alderdiko presidentea zen gaur arte. Haren agintaldia amaitzeko 81 egun falta direla iritsi da erabakia.

Alderdiak, komunikatu baten bidez, azaldu du zuzendaritzak asteazkenean jakin zuela Morenok militantziari uko egiteko eskaera aurkeztu zuela. APko zuzendaritza nazionalak, ordea, ez zuen onartu, haren aurka abian zen espedientea argitu gabe zegoelako. Gaur eman dute haren ebazpena: «Militate gisa kanporatzea erabaki du, eta, ondorioz, erakunde politikoan zuen kargutik kentzea».

Zuzendaritzaren esanetan, Moreno «pare bat aldiz» bakarrik joan da alderdiaren biltzarretara azken lau urteetan. Horrez gain, salatu dute ez duela bete hura Ekuadorko presidente izatera eraman zuen gobernu plana, eta jokabide «ez-legitimoa» izan duela «boterea beste alderdi batzuetako ordezkarien artean banatuta».

Morenok garrantzia kendu dio gaur arte bere alderdia zenak eginiko adierazpenari. «Nola kanporatzen da jada joan den norbait?», galdetu du, bere Twitter kontutik. Sare sozial bera erabili du militantziari uko egiteko eskaera orriaren kopia bat zabaltzeko, otsailaren 26ko data duena. Alderdiak bere aurkako prozesua hasia zuen ordurako.

Presidenteak salatu du alderdiak herritarren gainetik jarri dituela barne interesak, eta bere «betebeharra» dela «herrialde guztiaren onurarako» lan egitea. Rafael Correa presidente ohiari ere eraso egin dio, haren gobernuaren «urte mingarriak» atzean utzi behar direla azpimarratuta. Correak sortu zuen AP alderdia, baina 2018an utzi zion militante izateari. Moreno presidenteorde izan zen haren azken agintaldian, baina, boterea eskuratu zuenetik, Correa gehien kritikatu dutenetako bat izan da.


Summary: Labeguerieren eskaintzak presoen seme-alabei. Aurtxo-aurtxoa sehaska kanta grabatu zuen Mixel Labegueriek 1963an. Rafa Albisu ETAko kide atxilotuaren seme-alabei eskaini zien, eskuz, haien etxera diskoa bidalita. Beste atxilotu batzuen senideei ere bidali zien. «Betidanik jakin izan dugu abesti hori guri eskainia zegoela, baina geure buruari galdetzen genion: nori axola zaio?», kontatu dio BERRIAri Ane Albisuk.

«Betidanik jakin izan dugu abesti hori guri eskainia zegoela, baina geure buruari galdetzen genion: nori axola zaio?». Mixel Labeguerie euskal kantagintza berriaren aitzindaria jaio zela 100 urte bete diren honetan, Ane Albisuk (Donostia, 1960) orain arte «familiaren intimitatean» gordea izan duten bitxikeria bat kontatu dio BERRIAri: Labegueriek 1961ean kaleratu zuen lehenengo disko laburrean agertzen den Aurtxo-Aurtxoa abestia urte horretan preso hartutako guztien senideei eskainita dago.

Baina, bereziki, Ane eta Mikel Albisuri eskaini zien kantua Labegueriek: 1963. urtean Ane Albisuren amaren etxera iritsi zen diskoa, eta bertan, honako eskaintza hau, Labegueriek berak eskuz idatzia eta izenpetua: «Ana ta Mikel, aita preso da. Amatxorekin zaizte bakarrik. Aitatxo egun batian etorriko da; bainan zueri pentsatuz egin det abesti ori. Maita zazue Euzkadi!». Rafa Albisu, Aneren aita, preso zegoen garai hartan.

Jurgi Ekizak aste honetan BERRIAk eskatuta egin duen Aurtxo-aurtxoa abestiaren bertsioa:

Izan ere, 1961ean egin zuten ETAren aurkako lehen sarekada, eta, tartean, Rafa Albisu, Imanol Laspiur, Pontxo Iriarte eta Iñaki Larramendi atxilotu zituzten. «Abestia guri eskainita badago ere, gu bezala egon ziren horien guztien ispilu gara». Kantu horrek kartzelan senide bat edukitako familia «guztiei» egin nahi die erreferentzia, Ane Albisuren arabera. «Gure artean protagonismorik gabeko elkartasuna dago; denok geunden egoera berean, eta abestiak denoi egiten digu erreferentzia».

Orain arte sehaska kanta bezala ezagutu izan den abesti horren atzean, «bestelako» esanahi bat dagoela zehaztu du: «Orain arte, agian, inork ez zuen horren berri». Etxean txikitatik jakin izan badute ere, Labeguerieren jaiotzaren mendeurren honetan egin dute publikoki kontatzeko hautua: «Gaur egungo gizartean gauzak asko adierazten dira, asko publikatzen dira, eta asko esaten dira, baina gure garaian gauzak gordetzekoak edo ez gehiegi kontatzekoak ginen».

Mikel Albisu ere, Aneren anaia, ETAko kidea izan zen, eta preso egin zuen 2004tik 2019ra. Idazlea ere bada Mikel Albisu; aste honetan bertan argitaratu du Arroz uretan.

Nola ezagutu ziren ezin argitu

Mixel Labeguerieri dagokionez, ez dakite euren aitak nondik izan zuen haren berri: «Ez dakigu zer harreman zegoen aitaren eta Labeguerieren artean, eta ez dago modurik hori jakiteko». Ane Albisuk, ez zuen Labeguerie aurrez aurre ezagutzeko aukerarik izan: «Ez dut gogoan, eta gurasoei ere ez diet sekula entzun Labeguerieren inguruan hitz egiten». Ezin izan dute jakin haren diskoa nola iritsi zen etxera, beraz.

Ane Albisuk atzo jakin zuen, Mari Kruz Okiñena Pontxoren emazteari esker, Iñaki Larramendiren alaba Uxoari ere diskoa eskaini ziola Labegueriek: «Abestia Uxoarengan eta gugan pertsonalizatuta dago, baina esango nuke gainerako presoen senideei ere diskoa bidali ziela, baina ez zela beraien eskuetara iritsi». Iñaki Larramendiren alabari eskainitako abestian, berriz, aurtxo-aurtxoa agertu beharrean, alabaren izena agertzen zen. «Usua! Izu egin lo! Zeruan izar bat dago! Mila ta mila izango dira, aita libratu ta gero!».

Martxoaren 4an bete dira ehun urte Labeguerie jaio zela. Enbata mugimendu abertzaleko sortzaileetako bat izan zen Mixel Labeguerie, eta etxean iheslari bat ere hartu zuen, Jean Louis Davantek esplikatu duen bezala. Abertzaleen artean haserretuta utzi zuen mugimendua Labegueriek, baina, Davantek oroitzen duenez, «Mixel ez zen politikari hotza: sutsua zen, artista profetikoa, eta hori geldituko zaio euskaltzale guztien baitan». 1961eko sarekadan atxilotutakoen seme-alabei igorritako disko eskaini horiek, suhartasun horren seinale.

Hau da abestiaren letra:

Aurtxo-aurtxoa, izu egin lo, emen nauzu zu zaintzeko. Izu egin lo, aita urrun da, Euskadiren serbitzuko zure ondoan ama daukazu, ez zaitu iñoiz utziko. Aurtxo. aurtxoa, izu egin lo, emen nauzu zu zaintzeko. Izu egin lo, aita preso da zu biar libro izaiteko. Egun batian etorriko da gu biokin bizitzeko. Aurtxo-aurtxoa, izu egin lo, emen nauzu zu zaintzeko. Izu egin lo, ilunagatik zeruan izar bat dago. Mila ta mila izango dire aita libratu ta gero. Aurtxo-aurtxoa, izu egin lo, emen nauzu zu zaintzeko.


Summary: Trumpen administrazioko kide bat atxilotu dute, Kapitolioan egindako erasoaren harira. AEBetako Estatu Departamentuko maila ertaineko langile ohi bat da atxilotutakoa, Trumpek izendatutakoa. Polizia bati «arma arriskutsu» batekin eraso egitea egotzi diote.

Federico Klein du izena. 42 urte ditu, eta AEBetako Estatu Departamentuan hasi zen lanean 2017ko urtarrilean, Donald Trumpek agintaldia hasi eta gutxira. FBI Ikerketa Bulego Federalak zabaldu duenez, Klein atxilotu egin dute, urtarrilaren 6ko AEBetako legebiltzarra biltzen duen Kapitolioaren erasoarekin lotuta.

Trumpen gobernuko maila ertaineko langilea zen Klein. Lehenbizi, Brasil eta Hego Amerikaren inguruko bulegoan egin zuen lan, eta, gero, informazio bulego batean. Aurretik, Trumpen kanpainan egin zuen lan. Beste hainbat erasotzaile bezala, militar ohia da, eta Iraken egon zen marine gisa.

Poliziak adierazi duenez, urtarrilean eman zieten Kleinen inguruko lehen zantzua. Norbaitek ezagutu egin zuen FBIk susmagarriak identifikatzeko zabaldu zuen afixa batean. Erasoaren ondoren, hartan parte hartu zutenek eta telebista kamerariek grabaturiko bideoetatik hartutako ehunka aurpegi bildu zituen AEBetako polizia federalak.

FBIk zabalduriko afixetako bat, herritarrei Kapitolioko erasotzaileak identifikatzen laguntzeko eskatzeko. Borobil gorrian, Klein. FBI

FBIk esan duenez, berriemaile batek Kleinen Facebookeko kontura eraman zituen, eta beste batek baieztatu zuen gero irudietan agertzen dena Estatu Departamentuko langile ohi bat dela. FBIk ondorioztatu zuenez, Kleinek gobernuarentzat egiten zuen lan erasoan parte hartu zuenean.

Bideoetan agertzen da gizonezkoa, poliziaren arabera, Trumpen jarraitzaileen ohiko Egin Amerika handi berriz leloa duen txano gorri bat buruan, «Metropoliko polizia hesi bat hautsi nahian». FBIren agiriaren arabera, «Klein azkar sartu zen jendetzaren aurreko ezkerreko aldera eta Kapitoliorako atarira, eta han fisikoki eta hitzez eraso zien hesiari eusten zioten poliziei». Polizia bati kenduriko babes bat erabili zuen ateak ixtea galarazteko.

Horrez gain, beste bideo batzuetan agertzen da erasotzaile saldoari esaten «jende berri gehiago behar dugu, jende berri gehiago behar dugu».

Kleinen atxiloketa mugarria da, hura baita Kapitolioan izandako gertaerengatik preso harturiko Trumpen administrazioko lehen kidea. Litekeena da azkena ez izatea, FBI 300 pertsona baino gehiago ikertzen ari delako. Besteak beste, Trumpen laguntzaile Roger Stone ikertzen ari dira, Proud Boys eta Oath Keepers eskuin muturreko miliziak bultzatu zituelakoan Kapitolioaren erasoan.

Urtarrilaren 6an jende saldo batek hartu zuen AEBetako Kapitolioa, Donald Trumpek manifestazio batean hara joateko esan ondoren. Trumpek ez zuen onartu nahi izan presidentetzarako hauteskundeak galdu zituela, eta Joe Biden demokrata izango zela AEBetako hurrengo presidentea.

Bost pertsona hil ziren erasoan. Lau egun geroago, ustez erasoan parte hartu zutenetako batzuk atxilotzen hasi zen Polizia. FBIk laguntza eskatu zien herritarrei erasoaren bideo eta argazkietan agertzen direnak identifikatzeko. Hainbat herritar talde ere aritu dira ikerketa lan hori egiten, euren kabuz.


Summary: Hiru euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bi hurbildu. Asier Karrera Arenzana Zaballara ekarriko dute, eta Mikel San Argimiro Isasa eta Aitor Esnaola Dorronsoro, Martutenera. Gorka Martinez Ahedo Lamatik El Duesora mugituko dute, eta Josu Ordoñez, Puerto Ietik Topasera.

Espainiako Espetxe Erakundeek bertze bortz mugimenduren berri eman dute gaur: hiru euskal preso Euskal Herriko espetxeetara ekarriko dituzte, eta bertze bi, Euskal Herri ingurukoetara. Asier Karrera Arenzana, Mikel San Argimiro Isasa eta Aitor Esnaola Dorronsoro dira Euskal Herriratuko dituztenak: Karrera Zaballara ekarriko dute (Araba), eta San Argimiro eta Esnaola, berriz, Martutenera (Donostia). Aurrez Euskal Herri inguruko kartzeletan zeuden hirurak: Karrera Dueñasen dago gaur egun (310 kilometro), eta San Argimiro eta Esnaola, Sorian (260 kilometro).

Gorka Martinez Ahedo eta Josu Ordoñez, berriz, Euskal Herri ingurura hurbilduko dituzte, urrutitik: Martinez Ahedo Lamatik (Galizia, 740 kilometro) El Duesora mugituko dute (Kantabria, Espainia, 170 kilometro), eta Ordoñez, Puerto Ietik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro) Topasera (Salamanca, Espainia, 460 kilometro).

ETAko kide izatea leporatuta, zigor luzeak dituzte denek. Karrera Arenzanak 30 urteko zigorra du, eta 2000ko azarotik dago preso. 2023an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. San Argimiro 2002tik dago preso, eta 25 urteko zigorra ezarri zioten. Beteak ditu zigorraren hiru laurdenak. Esnaola 2011tik dago preso, eta hemezortzi urteko zigorra du. 2024an beteko lituzke hiru laurdenak. Ordoñezek beteak ditu zigorraren hiru laurdenak. Martinez Ahedo 2002tik dago espetxean, eta 30 urteko zigorra du.

Pandemiarekin mantsotu egin dira euskal presoen lekualdaketak: aste honetan, erraterako, ez dute bat bera ere mugitu helmugako kartzelara. Dagoeneko 48 dira iragarpenak jaso bai baina hurbildu edo Euskal Herriratu ez dituzten euskal presoak.


Summary: Gaur zortzi egingo dute Kataluniako Parlamentua osatzeko saioa. Parlamentua osatzeko azken eguna izango da hurrengo ostirala, eta saiora ordurako deitu du Pere Aragones jarduneko presidenteordeak. CUPek dio ganberako presidentetza hartzeko prest dagoela.

Gehienezko epea amaituta, hurrengo ostiralean egingo dute Kataluniako Parlamentua osatzeko saioa, 10:00etan. Saiora deitzeko dekretua sinatu du gaur goizean Pere Aragones jarduneko presidenteordeak. Parlamentuko Mahaia osatuko dute, eta ganberako presidentea izango dena aukeratuko.

Dekretua izenpetu aurretik, parlamentuko gainerako indarrei jakinarazi die Aragonesek erabakia. Baita Generalitateko kideei eta parlamentuko jarduneko presidente Roger Torrenti ere. Aldiz, gobernuaren inguruko iturriek adierazi dute Ignacio Garriga Voxeko diputatuari ez diola esan.

Parlamentua nork zuzenduko duen ez dago batere garbi. Momentuz, PSCk iragarri du Eva Granados aurkeztuko duela presidentetzarako, eta En Comu Podemek, berriz, Joan Carlos Gallego. Alderdi independentistek egingo dutenaren inguruan dago jakin-min handiena, ordea. Gobernua osatzeko akordioaren barruan parlamentuko presidentetza JxC Junts per Catalunyak hartzea adostea espero da, baina azken egunetan indarra hartzen ari da presidentearen aulkia CUPentzat izatearen aukera. Nacio Digital agerkari digitalaren arabera, kargu hori hartzeko prest dagoela helarazi zion atzo CUPek JxCri, bi indarren arteko bilera batean.

Hedabide horrek zabaldu duenez, bilkuraren xedea zen zehaztea zer eginkizun izango duen parlamentuko presidenteak datozen lau urteetan, datorrena Espainiako Estatuarekin «konfrontatzeko» legealdia izan dadin eta arlo sozialean nahiz nazionalean parlamentuan adostutako proposamenei eutsi ahal izateko. Jarrera horrek izan ditzakeen ondorio penalak onartzeko prest izatearen beharra ere mahaigaineratu zuten bileran, Nacio Digital-en arabera.

Mireia Vehi CUPeko diputatuak ere hitz egin du parlamentuko presidentetzaz, La Sexta telebista kateari emandako elkarrizketa batean, eta adierazi «albiste ona» litzatekeela bere alderdia horren jabe egitea. Hala ere, erabaki hori militanteek hartu behar dutela nabarmendu du. Vehik ez du zehaztu ea Dolors Sabater den CUPek kargu horretarako proposatutako hautagaia, baina esan du auzitegien erabakien gainetik eskubide kolektiboak babestuko dituen pertsona batek izan beharko lukeela ganberako presidente.


Summary: Emakumeek egiten dituzte etxeko lanen %67 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustaten datuen arabera, egoerak okerrera egin du 2013tik. Arartekoak eta Eudelek ohartarazi dute zaintzaren pisurik handiena emakumeen gain geratzen dela.

Martxoaren 8aren bezperetan, datu adierazgarri bat eman du Eustatek: emakumeek egiten dituzte etxeko lanen %67,2 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gainera, datuak okerrera egin du, 2013an etxeko lanen %66,7z arduratzen baitziren emakumeak.

Badago aldea gizonek eta emakumeek egiten dituzten etxeko lanen artean ere. Zaintza lanei dagokienez, emakumeek egiten dituzte hezkuntzari eta haurren, adinekoen nahiz gaixoen zaintzari lotutako lanen %65. Janariari lotutako eginbeharren —erosi, kozinatu, ontziak garbitu...— %69 ere emakumeek egiten dituzte, baita etxeari lotutakoen—erosketak egin, garbitu, konponketak egin...— %62 ere. Desoreka oraindik eta nabarmenagoa da arropari lotutako lanetan —arropa erosi, garbitu, lisatu...—, emakumeek egiten baitituzte lan horien %83.

Egoera horrek isla du gizonek eta emakumeek etxeko lanak egiten igarotzen duten denboran. Gizonen %89k bi ordu edo gutxiago igarotzen dituzte etxeko lanak egiten. Beste muturrean daude emakumeen %27,5, egunean hiru ordu edo gehiago pasatzen baitituzte etxeko lanak egiten. Desberdintasunak mantendu egiten dira 15 urtetik beherako seme-alabak euren kargura dituzten emakumeen eta gizonen artean ere. Batzuek zein besteek etxetik kanpora lan eginda, emakumeek 4,7 ordu pasatzen dituzte seme-alabak zaintzen; gizonek, berriz, 3,3 ordu. Gainera, emakumeen %50,6k bost orduan edo gehiagoan zaintzen dituzte adin txikiko horiek; aldiz, gizonen %24,6k pasatzen dituzte hainbeste ordu. Menpekotasunen bat daukaten pertsonak zaintzea ere emakumeen gain geratzen da: emakumeak batez beste 2,3 orduan aritzen dira horretan, eta gizonak, ordu eta erdian. Emakumeek egiten dituzten lan horiek guztiek barne produktu gordinaren %18,6 izango lirateke; gizonek egindakoak, aldiz, %9,1.

Etxeko lanetan ez ezik, etxetik kanpora egindakoetan ere badago aldea. Emakumeen %60,5ek lanaldi jarraitua egiten dute, eta gizonen artean, %50,3k. Gainera, askoz gutxiago dira zuzendaritza postuetan dauden emakumeak: %34,23k dute gisa horretako lanposturen bat.

Eztabaida zaintzaren inguruan

Datuek erakusten dute batez ere emakumeen gain geratzen dela zaintza. Horri nola buelta eman eztabaidatzen aritu dira Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduko legebiltzarkide Oihana Etxebarrietak galdetu du ea erakundeek zaintzen al duten, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio emakumeak ez jartzeko lehen lerroan, eta eurek duten arduran jartzeko fokua. «Erakundeek zaintzen dute, baita familiek eta gizarteak ere», erantzun dio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Urkulluk «zaintzaren berrantolaketa soziala» defendatu du, baita orain arte emandako pausoak goraipatu ere: «Zaintzaren instituzionalizazioan aurrera egin dugu, eskubideak ezarri ditugu, eta zaintza sozialen eta osasun eta hezkuntza arloko zaintzen sistema bat bultzatu dugu, hobetu daitekeena, baina zabaltzen jarraitu nahi dugun ekitate oinarri bat ezartzen duena».

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako arartekoa den Manuel Lezertuak ere zaintzari erreparatu dio. Haren arabera, pandemiak erakutsi du emakumeek zenbat eman duten beste pertsonak zaintzeko. Martxoaren 8aren harira, adierazpen instituzional bat kaleratu du, genero berdintasuna aldarrikatuz: «Zenbat eta genero berdintasun gehiago, orduan eta demokrazia gehiago, giza eskubideen babes hobea eta ongizate gehiago gizarte osoarentzat». Azpimarratu du, ordea, badagoela zeregina oraindik.

Zaintzan jarri du arreta Eudel Euskal Udalen Elkarteak ere. Udaletara bidali duen adierazpen instituzionalean aitorpena egin diote emakumeek pandemiari eta horren ondorioei aurre egiteko egin duten borrokari: «Zaintzaren ardura emakumeei egokitu zaie, bai zerbitzu publikoetan —osasungintzan, hezkuntzan, gizarte zerbitzuetan, merkataritzan, elikaduran...—, bai etxe barruan, eta, batez ere, haiek eraman dute osasun eta gizarte krisi honetan funtsezkoak izan diren zerbitzu askoren zama». Gainera, nabarmendu dute «banaketa desorekatua» izan dela, besteak beste, klase sozialaren eta arrazializazioaren arabera. Kasurik gehienetan «egoera prekarioan» egindako lanak direla ere gogorarazi dute, eta hori konpontzeko eskatu: «Bada garaia zaintza lan guztiei dagokien balioa emateko, eta aurrera egiteko erantzunkidetasun handiagoko eredu baterantz, pertsona guztientzat ekitate eta ongizate handiagoa sortzeko».


Summary: Paxkal Indok segituko du Garapen Kontseiluko lehendakari. Atzo berritu zuten elkartearen zuzendaritza, eta Indo izendatu zuten lehendakari ondoko hiru urteetarako

Sorpresarik gabe, Paxkal Indok segituko du Garapen Kontseiluko lehendakari izaten. 430 kideko batzarra bozkatu zuten, otsailaren 6an, eta atzo bildu zen elkartearen zuzendaritza kontseilua. Gizarte zibileko hainbat eragiletako 90 kidek osatzen duten instantzia horren ardura da Garapen Kontseiluaren ekarpen eta iritziak baieztatzea, besteak beste, Euskal Hirigune Elkargoarentzat betetzen duen misioan. Heldu den apirilaren 1ean Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak harrera eginen dio Zuzendaritza Kontseiluari, eta bi egituren arteko elkarlana ofizializatuko dute.

Ondoko hiru urteetarako izanen da Indo Garapen Kontseiluko lehendakaria, eta bere inguruan izanen dituen zuzendaritzako kideak ere izendatu dituzte. Hauek izanen dira: Sylviane Alaux, Martine Bouchet, Thierry Buret, Michel Casteigts, Elisabeth Charriau, Fabienne Ihidope, Philippe Maite eta Eguzki Urteaga.

Garapen Kontseiluak 2020ko bilana ere onartu zuen atzoko bilkuran, eta 2021-2023 proiektua eztabaidatzeari ekin zion. Dokumentu horrek «gizarte zibilak lurraldearen etorkizuneko garapenari eman nahi dizkion norabide estrategikoak» finkatzen ditu, eta Garapen Kontseiluaren lana gidatuko du datozen hilabeteetan.

BERRIAk elkarrizketa egin zion Indori otsailaren 6ko biltzar nagusiaren ondotik. Pozik agertu zen 430 kide izatera iritsi izanagatik: «430 pertsonak erabaki dute inplikatzea, pixka bat edo anitz, jakiteko Ipar Euskal Herriko prospektiban zer lurralde, zer elkartasun, zer leku euskararentzat... eta edozer gaietan, zer nahi genukeen Ipar Euskal Herrian. Uste dut badela inplikazio polit bat. Beharbada ametsetan ari naiz, beti bezala, baina badut esperantza gauzak hobetzeko.».


Summary: Langile bat hil da Azpeitian, kamioi bat deskargatzen ari zela. Ertzaintzak jakinarazi du Amue kalean gertatu dela ezbeharra, 15:15 aldean.

Urte hasiera beltza baino beltzagoa gertatzen ari da lan istripuetan hildako langileei dagokienez. Azpeitian behargin bat hil berri da kamioi bat deskartzen ari zela. Ertzaintzak Efe agentziari esan dionez, burdin zatiak jausi dira ibilgailutik, eta azpian harrapatu dute langilea. Amue kalean izan da istripu hilgarria, Mendiaraz enpresan. Istripua izandako lekura joan dira suhiltzaileak, Ertzaintza eta larrialdi zerbitzuak, baina langilea hil egin da, zauri larriengatik.

Urola Kostako Hitza-k argitaratu duenez, hildako garraiolariak 52 urte zituen, eta Oiartzungo Bidean Garraioak enpresako langilea zen.

Soraurenen (Nafarroa) hil da duela egun gutxi azken behargina lan istripuz, gaurko ezbehararren aurretik. Manipulados Ulzama enpresako langile bat hil zen joan den ostegun goizean, makina batek harrapatuta. Atarrabian bizi zen 53 urteko gizonezko bat zen. Hala, sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako bederatzigarren behargina da Azpeitian zendutakoa.


Summary: Bidasoa Kopako finalerdietarako sailkatu da. Gol baten aldeaz irabazi dio Benidormi (27-28). Azken jokaldian berdintzeko aukera izan du aurkariak, baina Jose Manuel Sierrak gelditu egin du jaurtiketa. Ademar Leon izango du kontrario bihar.

Bidasoak lortu du aurreko bi denboraldietan egin ez zuena: Espainiako Kopako final-laurdenetako kanporaketa gainditzea. Benidormi irabazi dio (27-28), Madrilen, eta bihar izango du finalerdia, Ademar Leonen aurka (16:30). Bide batez, aurreko sasoiko kirol mendekua hartu du, orduko hartan gaurko kontrarioak utzi zuelako kalean.

Azkeneko jokaldian erabaki da partida. Hogei segundo falta ziren, eta Benidorm zen baloiaren jabe. Atezaina aulkian utzi, eta zortzi jokalari atera ditu erasoan. Bidasoak sei zeuzkan defentsan, eta Jose Manuel Sierra atezaina atepean. Lopez eskuin hegalekoa sartzeko antolatu dute jokaldia, eta ondo atera zaie. Hobeto aritu da, ordea, Sierra, geldiketa bikaina egin baitio eskuin hegaleko abilari. Horrela bukatu da finalerdia, eta horrela lortu du Bidasoak aurreneko kanporaketa gainditzea.

Horrenbesterako sufrikarioa izango zuenik Euskal Herriko taldeak ez dute askok pentsatu partidan zehar. Ez behintzat, partida bukatzeko hamar minutu falta zirenean, Bidasoak hiru goleko aldearekin ekin diolako azkeneko txanpari. Gol koska ez zen handia, baina bai partida ematen ari zen itxura: irundarrek kontrolpean zeukaten jokoa, batzuetan errazago, besteetan zailtasun handiagoz, baina ez zuen ematen Benidormek luzapena lortzeko aukera izango zuenik azkeneko jokaldian. Are gutxiago lau goleko aldea izanda lau minuturen faltan (23-37). Kontua da, baina, 27-28ra igaro dela emaitza.

Bukaera arteko bidean, Jacobo Cuetaren taldeak ez du asmatu erasoan (erasoko bi falta eta Iker Serranori Tercariolek geratutako jaurtiketa bat), eta, gainera, 27. minututik 29.era Julen Aginagalde gabe jokatu behar izan du, bi minutuz kaleratu dutelako epaileek. Rodrigo Salinasek sartu du 28. gola, Julenena gertatu eta berehala, eta hor bukatu dira irundarren golak gaur. Beste bi sartu ditu Benidormek, eta 27-28 amaitu da final-laurdenetako partida.

Sierrari eman diote partidako jokalaririk onenaren saria. Aginagalderi eman izan baliote ere, ondo emandakoa izango zen. Bederatzi gol sartu ditu pibotak (lau, penaltiz), eta defentsan ere lan handia egin du. Baita taldekideek ere: 6-0ko sistemarekin Benidormen jokoa geratzea lortu dute une batzuetan. Erasoan, nola ia partida osoan aurretik joan den —hasieran eta 21. minutuan bakarrik izan da aurretik Benidorm— eta bizpahiru golen aldeak izan dituen sarritan —atsedenadira, esaterako, 12-15 heldu dira—, kontrolaren aldeko hautua egin du, eta eraso luzeak egin.

Sierrak, Aginagaldek eta taldeak defentsan eta erasoan egindako lana nahikoa izan dira txapelketako aurreneko helburua lortzeko. Bihar beste kontu batzuk izango dira. Ea Kauldi Odriozola osatzen den; izan ere, gaur jokatu badu ere, orkatilako lesioa berritu zaio bigarren zatian. Ademarri sekulako astindua eman zion Bidasoak azkenekoz, Leonen, baina Irunen kontrakoa gertatu zen lehen zatian, eta espainiarrek irabazi zuten. Oso irekia izateko traza dauka finalerdiak.


Summary: Renferen enkargu handia, Alstom eta Stadlerrentzat. Esleitu gabe dauden beste bi kontratuetatik zerbait lortzea espero du Beasaingo CAFek.

Alstom frantsesaren eta Stadler suitzarraren artean banatuko dute Renferen kontratu handia, 2.726 milioi eurorena. CAF kanpoan geratu da, nahiz eta interes handia zuen enkargu hori lortzeko.

Albistea ez da guztiz berria; Beasainen (Gipuzkoa) egoitza duen ekoizleak abendutik zekien kanpoan geratuko zela. Aurretik etenda egon zen lehiaketa, Espainiako Talgok jarritako helegite batengatik, baina hori atzera bota, eta urte amaieran jakin zen Alstom eta Stadler izango zirela lehiakideak. Azkenean, bien artean banatuko dituzte lanak. Alstomek 152 tren egingo ditu, 1.447 milioiren truke, eta Stadlerrek beste 24 ekoitziko ditu, 998 milioirengatik.

Baina erabaki horrekin ez zaizkio ate guztiak itxi CAFi. Renfek beste bi kontratu esleitu behar ditu oraindik, eta horretan jarriak ditu itxaropenak. Bata, distantzia ertaineko 43 tren eta aldiriko beste 38 egiteko (hibridoak denak), eta bestea, abiadura handiko 40 tren buru egiteko. CAFek Castejonen (Nafarroa) duen plantan arreta handiz aztertzen ari dira prozesu hori, lantegi horren geroa horren menpe dagoelako hein handi batean.


Summary: Radu Juderen 'Bad Luck Banging or Loony Porn' lana garaile Berlinalen. Errumaniarrak eraman du film onenaren saria. Zuzendari onenaren Zilarrezko Hartza, berriz, Denes Nagyk irabazi du, eta, aurten, lehen aldiz, sexu bereizketarik ez dute egin interpretazioaren alorreko sarietan.

Radu Jude zuzendari bukarestarrak zuzendutako Bad Luck Banging or Loony Porn (Babardeala cu bucluc sau porno balamuc) lanak jaso du film onenaren Urrezko Hartza Berlinale jaialdian. Birala bihurtzen den bideo baten istorioa kontatzen du filmak, zeinak sexu eszena batzuetan nahasita ageri den irakasle bat duen tartean. Gaur egungo gizartearen zenbait konbentzio sozial eta zinematografiko auzitan jartzea txalotu du epaimahaiak. Gaur jakinarazi dituzte sari guztiak, eta horrekin amaiera eman diote 71. Berlinaleren online aldiari. Jaialdiaren bigarren partea ekainean izango da, aurrez aurreko publikoarekin.

Bigarren sari nagusia, hau da, epaimahaiaren sari berezia, Ryusuke Hamaguchirentzat izan da, Guzen to sozo (Wheel of Fortune and Fantasy) filmarengatik. Ustekabeko maitasun triangelu bat da pelikularen abiapuntua, gaizki ulertu batean amaitzen den topaketa bat. Zuzendaririk onenaren saria, berriz, Denes Nagy hungariarrarentzat izan da, Termeszetes Feny film belikoagatik.

Interpretazio onenari dagokionez, aurten, lehenengoz, ez dute sexuen araberako bereizketarik egin: Maren Eggertek jaso du Zilarrezko Hartza, Ich bin dein Mensch (I'm Your Man) filmean egindako lanagatik. Alor bereko bigarren mailako saria, berriz, Lilla Kizlingerrek eraman du, hungariarra hori ere, Rengeteg – mindenhol látlak lanarekin.

Bestalde, Yibram Asuad mexikarrak Una película de policías filmean egindako muntaketa lana nabarmendu du epaimahaiak. Gaur egungo Mexiko Hirian polizia izateak zer esan nahi duen erakusten du Alonso Ruizpalaciosen ekoizpenak.


Summary: SMS bidez Nafarroan zabaldu den iruzur batez ohartarazi dute. Pakete baten inguruko abisuz mozorrotuta, mezu faltsuak jasotzen dira telefonoan, eta horiek programa gaizto bat instalatzen dute, mezuko estekan klik eginez gero.

Nafarroako Foruzaingoak ohartarazi duenez, SMS bidez eginiko iruzur bat asko zabaltzen ari da herrialdeko biztanleen artean.

Birus informatiko bati atea ireki diezaioke biktimak, telefonoan jasotako estekari klik eginez gero. Iruzurgileek programa gaizto bat instala dezakete haren telefonoan, eta, besteak beste, bankuko datuak eta bestelako pasahitzak lapurtu.

Interneten bidezko erosketa kopurua asko handitu da azken hilabeteotan, eta horretaz baliatzen dira iruzurgileak, jende asko baitago sarean erositako zerbaiten esperoan. Biktimak SMS mezu bat jasotzen du sakelakoan. Horretan, eskaturiko pakete baten berri ematen diote, eta, horren jarraipena egiteko aukera duela esanda, esteka batean klik egitera gonbidatzen dute. Hori sakatuz gero, aplikazio bat instalatuko du biktimak, eta horrek baimen bereziak emateko eskatuko dio.

Hona Foruzaingoaren gomendioa: klik ez egiteko; klik eginez gero, berriz, baimenik ez emateko, eta, aplikazioa instalatu bada, hura kentzeko.


Summary: Lau urtera zigortu dute Barakaldon emakume bat bortxatzen saiatu zen gizonezkoa. Herritar batzuek galarazi zuten bortxaketa, duela bi urteko udan. Biktimak oraindik pairatzen du trauma osteko estresa.

Lau urteko espetxe zigorra ezarri dio Bizkaiko Auzitegiak, hain zuzen, 2019ko abuztuko 24an Barakaldon (Bizkaia) emakume bat bortxatzen saiatu zen gizonezko bati. Zigorra arindu dute epaileek, gizonezkoak buruko nahasmendu bat duelako.

Cadagua ibaia gurutzatzen duen zubi batean gertatu zen erasoa. Gizonezkoa biktimarekin gurutzatu zen zubian, eta hango sasi batzuetara bota zuen, bortxatzeko. Biktimaren oihuak adituta, herritar batzuk hurbildu ziren, eta erasotzailea gelditu zuten.

Biktimari zauriak eragin zizkion erasoak, eta ebakuntza egin behar izan zioten. Oraindik tratamenduan dago, trauma osteko estresarengatik.

Espetxetik atera ondoren, tratamendu psikiatrikoa jaso beharko du gizonezkoak, adituek ondorioztatu dutelako nahasmendu psikotiko bat duela. Horrez gain, sexu heziketari buruzko saioetan hartu beharko du parte, ebazpenaren arabera.


Summary: Beltran eta Sololuze oroitu eta kontuak eskatu dituzte Zaldibarren. Zaldibarko zabortegiaren hondamenditik hamairu hilabetera egin dute mobilizazioa, Eitzaga auzoan, Zaldibar Argitu plataformak antolatuta.

Dozenaka herritar elkartu dira Zaldibarren (Bizkaia), larunbata eguerdian, Zaldibar Argitu plataformak antolatutako mobilizazioan. Martxak antolatu dituzte Eibartik, Ermutik eta Elgetatik abiatuta Zaldibarreko Eitzaga auzora —han dago Verterren zabortegia—. Luizian desagertu ziren Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze beharginak oroitu dituzte, eta kontuak eskatu dituzte. Salatu dute urte bat baino gehiago daramatela «erantzunik gabe».

Hamairu hilabete beteko dira gaur zabortegiko hondamendia gertatu zenetik. 2020ko otsailaren 6an zabor azpian lurperatuta geratu ziren Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileen gorputzak, Zaldibarko zabortegian gertatutako luizian. Sei hilabeteko bilaketa lanen ondoren, abuztuan agertu ziren Sololuzeren gorpuzkiak; Beltranen arrastorik ez dute aurkitu oraindik.

«Otsailaren 6ak gogor astindu zuen euskal gizartea, denok asaldatu gintuen. Lehen orduetako urduritasun eta tentsiotik, hurrengo egun eta asteetako amorrura igaro ginen, eta handik, etengabeko sumindura batera», adierazi dute Zaldibar Argitu plataformako kideek. «Otsailaren 6ko zabor uholdeak Joaquin eta Alberto irentsi zituen, bete ezin den hutsunea sortuz. Urte eta hilabeteren ostean, Joaquinek, zabortegian, zabor azpian jarraitzen du. Bere gorpua zabortegitik lehenbailehen atera behar dute; ezin da egun bakar bat gehiago igaro».

Plataformako kideek nabarmendu dute Eitzagako auzotarrek urteetan pairatu dutela zabortegiaren ondorioak. «Urte luzez sufritu dituzte kamioien joan-etorriak, lur eta uren kontaminazioak, amiantoz betetako hondakinen gorabeherak... Eta orain, horri guztiorri, lurren desjabetzeak, etxetik atera behar izateak, informazio eza... gehitu zaizkie». Behin baino gehiagotan eskatu dute auzotarrei mediku probak egiteko, inguruan zabortegia izateak osasunean zer eragin izan dezakeen jakiteko eta behar diren neurriak hartu ahal izateko, baina, Eusko Jaurlaritzak eta Zaldibarko udalak uko egin izan diela deitoratu du Zaldibar Argitu plataformak.

Bi epaiketa

Gaur egun, bi auzibide daude zabalik Durangoko lehen instrukzioko epaitegian: lehenengoa ingurumenaren kontrako ustezko delitu batengatik da, eta bigarrenak langileen aurkako delitua egin ote den ikertuko du. Zaldibar Argitu eta Eskubide Sozialen Gutuna herri akusaziotzat onartu dituzte lehenengo auzibidean, eta bigarrenean aurkezteko eskaera ere egina dute.

Gaurko protestan zehaztu dute «herritarren ahotsa izan eta interes publiko-sozialak babesteko» aurkeztu direla. «Boterekeriaren aurrean herritarron indarra erakusteko. Boteretsuen inpunitatea amaitzeko. Egia jakiteko. Bizitzak erdigunean jartzeko. Erantzukizunak argitzeko». Epaiketak sortuko dituen gastuei aurre egiteko diru bilketa kanpainan parte hartzera dei egin diete herritarrei.


Summary: Eibartarrak bolada txarrean dabiltza oraindik ere. Iker Dorronsorok entrenatutako taldeak galdu egin du Levanteren aurka, Unben, eta jada zazpi jardunaldi daramatza irabazi gabe

Suspertu ezinik dabil oraindik ere Eibar. Gaur, berriro esku hutsik geratu da: 0-2 galdu du Levanteren aurka, Unben. Jadanik zazpi jardunaldi daramatza irabazi gabe, duela ia bi hilabete Athletici nagusitu zitzaionetik. Ordutik zazpi jokatu ditu, eta bi berdindu ditu, eta bost galdu; hau da, jokoan egon diren 21 puntuetatik bi baino ez ditu lortu. Eibartarren zorionerako, oraindik alde ona du jaisteko postuekin, sei puntu, baina lehenbailehen suspertu beharra du, estutasunak saihesteko.

Ez zen gaurkoa aukerarik aproposena bolada txarra eteteko, aurkari indartsua baita Levante. Baina etxekoak gai izan dira lehen zati osoan koska bat gorago dagoen taldearekin nor baino nor gehiago aritzeko. Baina bigarren zatia hasi eta gutxira, 48. minutuan, epaileak bigarren txartel horia atera dio Carla Morerari, eta Eibar hamar jokalarirekin geratu da Hori nahikoa ez, eta minutu batera gola sartu du Levantek, Alba Redondok. Kolpea izan da, eta saiatu diren arren, etxekoek ezin izan diote buelta eman. Gainera, Esther Gonzalezek 0-2koa sartu du 71. minutuan, eta erabakita utzi du lehia.


Puigdemont: «Belgikan geratuko naiz»

Summary: Puigdemont: «Belgikan geratuko naiz». Europako Parlamentuak etziko osoko bilkuran immunitatea kentzearen alde bozkatuko balu ere, azken erabakia Belgikako Justiziak hartu beharko lukeela azaldu du, Die Presse egunkariari emandako elkarrizketa batean. Suplikatorioaren auzia Europako Justizia Auzitegiraino eramateko prest daudela dio.

«Belgikan geratuko naiz. Belgikako botere judizialak erabaki behar du Espainiaratzearen inguruan, baina, immunitatea galtzen badugu, erabakiari helegitea jarriko diogu Luxenburgon, Europako Batasuneko Justizia Auzitegian». Hala adierazi dio Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak Austriako Die Presse egunkariari.

Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak Puigdemonti berari eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiei immunitatea kentzearen alde bozkatu zuen duela bi aste, eta erabaki horri berretsi ala atzera bota erabaki beharko du parlamentuko osoko bilkurak. Europarlamentari izateagatik immunitatea dute hirurek egun, baina parlamentuak horren aurka egingo balu, Espainiako Justiziaren euroagindu eskaerak berriz aktiba litezke, eta hala gertatuko dela espero da. Hala ere, Belgikako Justiziak izango luke azken hitza, hark aztertuko bailituzke estradizio eskaerak.

Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak hiru politikarien immunitatea aztertzeko prozedura «irregulartasunez betetakoa» izan dela adierazi du Puigdemontek, eta «jazarpen politikoa dagoen kasuetan», ezin daitekeela immunitatea kendu. Batzordearen inpartzialtasun eza kritikatu du: «Batzorde juridikoko presidentea Espainiako Ciudadanos alderdikoa da, eta kanpaina egin zuen gu Europako Parlamentuan sartzearen aurka; gu hiruron kasuak bateratu egin zituzten, akusazioak desberdinak izan arren; eta txostenaren egilea Bulgariako ultra bat da, Voxekoen laguna. Auzia ez da niri buruzkoa, Europako Parlamentuaren sinesgarritasunari buruzkoa baizik».

Espainiako Justiziaren inguruan ere hitz egin du Puigdemontek elkarrizketan. «Justizia ez da nahastu behar Espainiako Justiziarekin», adierazi du, eta gaineratu Espainian ez luketela modurik izango bidezko epaiketa bat izateko.

Nazioarteko bitartekaritzak Kataluniako auzian esku hartzearen beharra ere nabarmendu du. Independentziaren alternatibarik izan ote daitekeen galdetu diote Kataluniako presidente ohiari, eta Puigdemontek adierazi du Espainiako Gobernuak ez dituela aintzat hartu bestelako proposamenak ere; autonomia fiskala, kasurako. «Hiru urtez zapaldu ostean ere ez dute horrelako proposamenik egin. Eta, edonola ere, Espainiako Parlamentuan ez legoke horren aldeko gehiengorik. Ezin dugu Espainiarekin fidatu», esan du.


Summary: Lointek Gernika Bizkaia, Espainiako Kopatik kanpo. Bizkaiko taldeak galdu egin du Valentziaren aurka, Espainiako Kopako finalerdietan. Minutuak aurrera joan ahala, indarrez hustu dira Mario Lopezen jokalariak.

Akituta. Horrela amaitu dute Lointek Gernikako jokalariek Valentziaren aurka, Espainiako Kopako finalerdia galdu berritan: 57-46. COVID-19agatik bi astez jokatu gabe egon izanaren eta atzoko partidaren zama asko nabaritu dute bizkaitarrek, eta Valentzia talde indartsuaren aurrean ezinaren zantzuak erakutsi dituzte; biko zein hiruko jaurtiketetan kamuts aritu dira, nahiz eta azkeneraino erraiak bota dituzten. Oro har, partidaren lema Valentziak eraman du, patxadaz eta soseguz. Hala, etxean ari den taldeak Gironaren aurka jokatu du Kopako finala, bihar, 250 ikusleren aurrean.

Hasi, bederen, erritmo bizian eta indar handiz hasi da Valentzia eta Gernikaren arteko dema. Mario Lopezek zuzendutako bostekoa oso zentratuta atera da pistara; izan ere, Gernikakoak kontziente ziren, Valentziakoen aldean, indarrez justuago helduko zirela finalerdietara. Hala, etxean jokatzen duen taldeak hasiera-hasieratik aurkariaren ahulgune horri etekina atera nahi izan dio; nahi bai, baina lortu ez. Bizkaikoak eraso luzeak egitera ohituta daude sarri, eta gaur ere halaxe aritu dira, baita defentsako balantzeak azkar egin ere. Are, Gernika 6-4 aurreratu da markagailuan, baina Valentziak berehala irauli du egoera; istant batean, kontra erasoak eta zeharkako blokeoak baliatuta, 8-0eko partziala egin, eta sei puntu goitik ezarri da.

Lehen laurdeneko bigarren zatian, Valentzia erasoan fin eta defentsa oldar aritu da; Gernika, aldiz, ezinean. Roso Buch eta Itziar Ariztimuño ez dira baloiarekin aise aritu, eta ezin izan dute Nogaye Lo eta Margaret Roundtree jokalariekin saskipeko jokaldiak behar bezala landu. 19-10 amaitu da lehen laurdena, eta bigarrena ere bide beretik hasi da; Gernikak erasoan asmatzen ez zuen aldiro, Valentziak ez zuen barkatzen, hala biko saskiraketetan nola hiruko jaurtiketetan, harik eta hamar puntu goitik jarri den arte. Hala eta guztiz ere, Lopezen taldeak izan du susperraldirik; Angela Bjorklund eta Roundtree jokalarien esku mutur finari esker, bi hiruko sartu dituzte, eta lau puntura gerturatu dira. Orduan, zonakako defentsa ezartzea erabaki du Gernikako teknikariak, baina saiakera hutsala izan da, nahiz eta atsedenaldirako lehia irekita utzi duten: 31-24.

Hirugarren laurdenaren lehen minutuan ere, Valentziak jarri du bere erritmoa, eta defentsan Gernikako jokalariak ito egin ditu, Leticia Romero, Laura Gil eta Rebeca Allen lan eskergari esker. Hain zuzen, Allen izan da partidako saskiratzaile nagusia, hamahiru punturekin. Gernikakoak, saskipean asmatu ezinda, jaurtiketa libreetan ere ez dira bat ere fin aritu, eta, gisa horretara, Valentziak hanka egin du laurden amaieran, partida ia erabakita uzteraino: 53-37.

Etsi-etsian, Lopezen taldeak, nola edo ahala, defentsa arloa sendotzea lortu du azken laurdeneko hastapenean. Hain justu, Loren eta Ariztimuñoren ekarpenei esker, hamar puntutik behera jartzea erdietsi dute (55-46), partida amaitzeko bi minutu falta zirela. Dena dela, neke handia nabari zuten euren hanketan, eta ezin izan dute gehiago egin. Lo pibota izan da Gernikako jokalaririk onena, 12 puntu eskuratuta. Horrenbestez, Valentziak eta Gironak jokatuko dute Kopako finala, bihar. Talde kataluniarrak 91-78 menderatu du Perfumerias Avenida eguneko lehen finalerdian.


Summary: Irundarrek agur esan diote Espainiako Kopari. Irungo taldeak galdu egin du Ademarren aurka finalerdietan, Madrilen. Oso garesti ordaindu ditu partidan izan dituen gorabeherak.

Espainiako Koparekin adiskidetu nahian iritsi zen Bidasoa Madrilera, eta lehiaketa horrekin bakean geratu gabe bueltatuko da Irunera (Gipuzkoa). Atera zuen lehenbiziko arantza, finalerdiak azkeneko aldiz jokatu eta 25 urte geroago finalaurrekoetara iritsita. Txapeldun izan zen orduko hartan, baina oraingoan, erdibidean geratu da, finalaren atarian. Ademarrek kanporatu du. Leongo (Espainia) taldeak 26-30 irabazi dio gaur, eta lehiaketatik kanpo utzi du.

Merezita jokatuko du Ademarrek finala, Bidasoa baino gehiago izan baita. Erregularragoa izan da batez ere, partida hasi eta buka. Irundarrak, ordea, gorabeheratsu aritu dira, eta une onak baino gehiago izan dituzte txarrak. Horrek desorekatu du neurketa Espainiakoen alde. Alferrikakoa izan da oraingoan Jose Manuel Sierraren lan eskerga. Final-laurdenetan egin bezala, bikain aritu da Bidasoako atezain beteranoa: hamahiru geldiketa egin ditu. Harengatik izan ez balitz, lehen zatian jadanik oso maldan gora izango zuen norgehiagoka Jacobo Cuetarak entrenatutako taldeak. Izan ere, 21. minutuan, lau gol zen aurretik Ademar (8-12), eta Bidasoa jokalari bat gutxiagorekin zegoen. Aurkariaren kontraerasoa min handia ari zitzaien egiten irundarrei. Baina hortxe azaldu da Sierra, atea horma bilakatzeko. Horrek taldekideak hauspotu ditu, eta defentsan sendo eta erasoan eraginkor arituta, buelta eman diote neurketari: 14-13.

Parekatua hasi da bigarren zatia, baina pixkanaka berriro hasi da desorekatzen Ademarren aldera. Gauzak zail jarri zaizkio berriro Bidasoari. Bi gol jarri da atzetik (16-18), baina beste behin, Sierrak eutsi du Bidasoa. Baina hezur-haragizkoa da Sierra, ez makina, eta hirugarren ahaleginean lortu du aurkariak helburua: zortzi minutuz izan du Bidasoa golik sartu gabe, eta, horri esker, lau golen aldea lortu du (18-22).

Ordu laurden falta zen. Arriskatu beharra zuten irundarrek. Halakoetan saria edo zigorra jaso daiteke, eta bigarrena jaso dute. Hala, Bidasoaren presak baliatuta, Ademarrek sei golen zuloa egin du lau minutu falta zirela: 22-28. Akabo lehia, eta akabo 25 urte geroago finala jokatzeko ametsa. Koparekin bakeak egin gabe itzuliko da etxera Bidasoa.


«Bada garaia tortura aitortzeko»

Summary: «Bada garaia tortura aitortzeko». Mila nafar inguru torturatu dituztela salatu, eta haientzat aitortza, ordaina eta berriz ez gertatzeko bermea eskatu dute ehunka lagunek Iruñean

Berriz ere tortura hitza pankarta batean. Berriz ere kalera atera beharra. Isiltasuna gainditzeko beste ahalegin bat, eta bi eskari nagusi pankartan alderik alde: Tortura ikertu. Egindako guztia aitortu. Grabaketa zahar batek mahai gainean paratu du oraindik argitu eta garbitu gabeko auzia. Horregatik, gaur arratsaldean, Iruñean, lagun anitz atera dira kalera torturak salatu eta torturak jasan dituzten pertsonentzako aitortza, ordaina eta berriz ez gertatzeko bermea exijitzera.

«Bada garaia egindakoa aitortzeko». Ainara Gorostiaga eta Iñigo Gonzalez argi mintzatu dira manifestazio bukaeran, Nafarroako Torturatuen Sarearen izenean. «Tortura jasan dugunok aitortza behar dugu. Instituzioei dagokie gertatutakoa onartzea», esan du Gorostiagak. Beste bi eskari gehitu dituzte: torturaren inguruko erantzukizun guziak onartzea eta torturaren biktimek ordaina jaso dezatela. Horrekin batera, tortura gehiagorik ez dela izanen berma dezatela eskatu diete erakundeei.

Horretarako, Nafarroan «ikerketa ofizial» bat egiteko beharra azpimarratu du Gorostiagak, poliziak zenbat lagun torturatu dituen argitzeko eta «eskubide urraketa larri horrek» herrialdean izan dituen ondorioen «argazki osoa» izateko. «Ahaleginak eta bi egin behar ditugu erakundeek behin betiko aitor dezaten hainbeste sufrimendu eragiten jarraitzen duen errealitate hori», gehitu du Gonzalezek.

Tortura ez da salbuespen izan gaurko manifestazioko antolatzaileen arabera. Aho bilorik gabe mintzatu dira bozeramaileak: «Argi eta ozen esan nahi dugu: tortura hamarkada luzeetan [Espainiako] estatuko erakundeek onartu eta legitimatutako praktika izan da. Sistematikoa. Eta zenbait alderdi politikok, epailek, auzitegiko medikuk eta komunikabidek ere parte hartu dute hori babesten». Nafarroako Torturatuen Sarearen arabera mila nafar baino gehiago torturatu dituzte.

Mikel Zabalza izan dute gogoan, duela 35 urte Guardia Zibilaren eskuetan hildako nafarra. Bi aste dira Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zela baieztatzen duen audio elkarrizketa bat argitaratu zuela Público-k. Bere garaian epaileek froga hori aintzat ez hartzea «ulertezina» dela salatu dute. Zabalzaren senideek manifestazioan parte hartu dute, eta eskatu auzi hura argitzeko.

«Kriminologiaren Euskal Institutuak edo Euskal Memoria Fundazioaren datu basean egindako azterketen arabera, Mikel ez zen bakarra izan, ezta tortura larriak jasan zituen azkena ere», gogorarazi du Gonzalezek. Zabalzak bezala torturak jasan zituzten gainerako lagunentzako mezua ere eman du Gorostiagak: «Bizi izan zenuten amets gaiztoa ezagutzen dugu, eta badakigu gaur egun zauria itxi gabe dagoela, baina ez zaudete bakarrik. Ez gaude bakarrik».

Kilometro bat lagun

Babes handia izan du gaurko manifestazioak. Antolatzaileen arabera 2.300 lagunek parte hartu dute protestan; 2.000 Espainiako ordezkaritzaren esanetan. Hiru ilaratan banaturik zeharkatu dituzte Zabalguneko karrikak. Geltokitik ateratzekoak baziren ere, metro batzuk harago hasi da manifestazioa, Baluarte plazan, Espainiako ordezkaritzak ibilbidea aldatzera behartu baititu antolatzaileak. Ez da oztopo bakarra izan: Iruñeko Udalak ez die Sarasate pasealekuan bozgorailuak eta oholtza paratzeko baimenik eman, haien esanetan baimenak denbora gutxirekin eskatu zituztelako. Hala ere, oholtza eta bozgorailuak muntatu dituzte.

Manifestariek osasun neurriak bete dituzte, eta ibilbidearen zati handiena isilik egin dute. Bukaeran hasi dira oihuak. «Torturarik ez!», «Mikel, gogoan zaitugu!» eta «Herriak ez du barkatuko». El Corte Ingles saltokiaren inguruan Espainiako poliziak ziren istiluetarako jantzi eta tresnekin, eta orduan poliziari zuzendu dizkiote oihuak: «Alde hemendik, utzi bakean!». Poliziak torturatu eta hiltzen duela ere leporatu diete manifestarien ahoetatik botatako leloek.

Protestaren burua Nafarroako Gorteen kaletik Baluarte plazara iristen ari zela, azkenengoak Oliveto Kondearen karrikan ziren. Manifestazioak kilometro bateko luzera izan du, beraz. Eragile askoren babesa izan du, gainera: EH Bildu, Geroa Bai, Ezkerra eta Ahal Dugu alderdiena, eta ELA eta LAB sindikatuena, besteak beste.


Betikoa gertatu zaio

Summary: Betikoa gertatu zaio. Eibartarrek galdu egin dute Cadizen, eta jaitsiera postuetan daude. Dmitrovicek penalti bat huts egin du

Ondo hasi, hala moduzko sentsazioekin joan aldageletara eta etsita amaitu partida. Azken jardunaldietan horixe izan da Eibarren partiden laburpen azkarra. Atzo ere antzeko zerbait gertatu zitzaion Cadizen aurka, eta 1-0 galdu zuen. Beste behin gol falta nabariak gogor zigortu zituen gipuzkoarrak, eta esku hutsik itzuli ziren etxera. Istorioari amaiera polit bat emateko, gauza asko aldatu behar ditu Eibarrek.

Valladoliden eta Elxeren garaipenen jakitun zelairatu ziren Jose Luis Mendilibarrenak. Bi horien emaitzekin, jaitsiera postuetan hasi zuen Eibarrek Cadizen aurkako neurketa. Eibartarrak sendo ekin zioten partidari, hiru puntuen bila zihoaztela argi utziz. Etxeko taldeak armaginei eman zien baloiaren jabetza, eta kontraerasoan min egiten saiatu ziren, bisitarien defentsa aurreratua baliatuz. Partida hasierako gol aukera guztiak, eta lehen zatiko gehienak, gipuzkoarren aldekoak izan ziren. Gola sartzea ere lortu zuten, baina Var-ak gola baliogabetu zuen, Sergi Enrichek baloia ukitu zuelako. Gipuzkoako taldeak partida kontrolpean zuela ematen zuen.

Oso gutxitan izan zuen Cadizek korrika egiteko aukera, eibartarrek ondo zaindu zuten beraien bizkarra, eta, horren ondorioz, espainiarrek apenas zapaldu zuten Marko Dmitrovicen area. Lehen zatiko azken minutuetan, baina, Mendilibarrenak Cadizen zelaian baloia galdu, eta hutsune handiak utzi zituzten bi hegaletan;hori ikusita Alvaro Cerverarenak ez zuten korrika egiteko aukera pasatzen utzi: kontraerasoan Negredok, buruz, 1 eta 0ekoa jarri zuen markagailuan. Kolpe latza bisitarientzat.

Armaginak, azken partidetan bezalaxe, partidaren gidaritza eraman zuten, baita arrisku gehiena sortu ere, baina ez zuten baloia sareetara bidaltzen asmatu. Etxeko taldea, aldiz, atzean sartu zen, eta bere momentua iristea itxaron zuen. Ondo atera zitzaien. Joko sentsazio onarekin, baina markagailuan atzetik iritsi ziren gipuzkoarrak, berriz ere, atsedenaldira.

Nahi bai, baina ezin

Erasokor atera ziren bi taldeak aldagelatik bueltan. Partida berdindu nahian Eibar, eta errenta bikoiztu asmoz Cadiz. Lehenak izan zuen bere helburua gertuen. Bigarren zatia hasi eta hamar minutura banakoa sartzeko aukera izan zuten armaginek penaltiz, baina Ledesmak jaurtiketa gelditu zion Dmitrovici.

Ordubetea pasata, azken norgehiagoketako traza hartu zuen partidak, eta asko jaitsi zen erritmoa, Eibarren kaltetarako. Erritmo bizia, intentsitate handikoa, komeni zaio Mendilibarren taldeari. Erritmo baxua eta posizio jokoarekin deseroso sentitzen dira eibartarrak, eta ez zuten aparteko arriskurik sortu.

Erlojuak aurrera egin ahala presa sartu zitzaion talde armaginari, eta espainiarren area erdiraketaz josten saiatu ziren, baina etxeko taldeak ondo babestu zuen bere ate ingurua. Eibarrek zulo handiak utzi zituen bere zelaian, eta Cadiz horiek baliatzen saiatu zen neurketa erabakita uzteko. Birritan izan zuen bigarren gola sartzeko aukera, baina ez zuten eibartarren atea zulatzea lortu. Mendilibarrenak azken minutura arte ahalegindu ziren banakoa sartzen, baina ez zuten lortu.

Bosgarren jardunaldia geroztik, estreinakoz jaitsiera postuetan amaituko du Eibarrek asteburua. Azken hiru postuekin jolasean ibili da azken asteetan, eta, azkenean, erre egin da. Erruz egin beharko dute lan Mendilibarrenak datozen asteetan zulotik ateratzeko, hurrengo jardunaldietako aurkariak ez baitira makalak.


Eraginkortasunean egon da aldea

Summary: Eraginkortasunean egon da aldea. Osasunak estu hartu du Bartzelona Sadarren, baina garesti ordaindu du berriro ate aurrean izandako eragirkontasunik eza

Zoritxarrez, ohitura bilakatzen ari da: Osasunak partida ona jokatu du talde handi baten aurka, estu hartu du, baina galdu egin du, batez ere pattal aritu baita aurkariaren atearen aurrean. Gaur horixe pasatu zaio talde gorritxoari, Sadarren, Bartzelonaren aurka. Lan ona egin du Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak, lanak eman dizkio Kataluniako taldeari, baina ez da gai izan lan on hori gola sartuz indartzeko. Kike Barjak, Ruben Garciak, Callerik... Osasunako hainbat jokalarik aukera onak izan dituzte gola sartzeko, baina bakar batek ez du asmatu Ter Stegenen atea zulatzen. Bartzelonako atezain alemaniarrak lehia ikusgarria egin du, eta berriro erakutsi du gaur-gaurkoz, munduko atezain onenen artean dagoela.

Osasuna eskas aritu da erasoan. Bartzelona, ordea, oso eraginkor. Izan dituen aukera apurretako bi aprobetxatu ditu: Jordi Albak sartu du lehen gola, 30. minutuan, Messik emandako pase ederra baliatuta. Ilaix Moribak, berriz, bigarrena sartu du, 81. minutuan. Tartean ere izan dute aukeraren bat besteren bat sartzeko, baina Sergio Herrerak ez du Ter Stegenek baino gutxiago nahi izan, eta geldiketa onak egin ditu.

Galdu arren, Osasunak ez du urduri egoteko arrazoirik. oraindik nahiko urrun baititu jaitsiera postuak, sei puntura, hain zuzen ere. Gainera, azkenaldian egiten ari den jokoa kontuan hartuta, argi dago bide onean dagoela denboraldiko helburu nagusia lortzeko: beste urtebetez Espainiako Lehen Mailan aritzea. Astebete barru aukera ona du asmo horretan beste pauso bat emateko, Valladolid hartuko baitu Sadarren. Aurkari zuzena da Espainiako taldea: hiru puntu gutxiago ditu.


Ipurtargi bat Osinagan

Summary: Ipurtargi bat Osinagan.

Gauak bizi gaitu.

Ipurtargi bat ikusi nuen azkeneko aldia, joan zen udan, Osinaga auzoan Iruñetik gertu. Iazko konfinamenduak eragindako ilundurak eraman gintuen bertako landetxe batera mende batzuk lehenago Decameron-eko gazteak ere Fiammetta jauretxera nola: izurriak izua du bidaide.

Afaltzen ari ginen atariko zelaian. Argi txiki fosforeszente bat ikusirik mahaitik metro batzuetara, biloba txikiena eskutik hartu eta bertaraino eraman nuen. Belauniko jarri ginen belarretan. «Argia dauka ipurdian!», irten zitzaion lilura, nik ipurtargi bat zela esan aurretik eta, zutiturik, biloba mahaira itzuli zen korrikaldi baldarrean, albistea oihukatuz senideei. «Ipurtargi bat, ipurtargi bat, argia dauka ipurdian!». Laster nituen denak inguruan, ardaila alaian. Isiltzeko egin nien keinu: mirari txiki delikatuen ekosistemak isiltasuna du habitat naturala.

Ikusten ez bagenituen ere, ipurtargi arrak ez ziren urruti ibiliko, airean jira eta buelta behar zuten, hegoekin argi inarra eginez emea zegoen inguruan. Deigarria egin zitzaidan kontrastea pandemiaren erdian: emeak arrak erakartzeko pizten du argi fosforeszentea. Kopulatzeko, ernaltzeko, bizitza sortzeko, espezieak irauteko. Baina, ordurako, itzalita zegoen harraren ipurdiko argia; pentsatzekoa da gure presentziak ar hegalariak uxatu zituela, berez ederra zitekeen metafora ilunduz harraren argia itzaltzearekin batera. 'Itzaltzen ari den inperio hori argi bat da ala ipurtargi bat?', galdetzen du Borgesen haiku batek.

Ipurtargiak oso efimeroak dira izatez, eta are efimeroagoak hiri, herri, auzo eta errepideetako argi gero eta ugari eta indartsuen eraginez nonbait: gaua ia egun bihurtzerainoko gure obsesioak ez du azkenik. Ipurtargiak guk eragindako beren pandemia partikularra sufritzen ari dira aspalditik.

Efimeroak bizi gaitu.

Umeen lilura eragiten duen animalia txiki efimero askok izen ugari ditu euskal hitzen mapan. Halatsu tximeleta, kilker, matxinsalto, sator, amona mantangorri, triku, zapaburu bezalako hitzek… Hemen triku dena han kirikino da edo sagarroi, denak dira izen gogoangarriak, goizeko ihintz-ttanttak bezain finak. Ipurtargiak, aldiz, izen bakar batekin egiten du mundualdia, ez du bere inguruko beste zamorro askoren ugaritasunik. Gainera, deskriptiboa da bere izena, ez batere poetikoa, izena eta izana bat ditu, eta hitzaren bi osagaietan bigarrenak behar luke izan nagusi, zizare batek argia izatea baita harrigarri, eta ez ipurdi baten jabe izatea. Baina haurrei (guri) ipurdia egiten zaigu deigarri: ipurdia eta, gainera, argiarekin! Argia kopetan izan balu bederen…

Ipurtargia galtzen denean laster galduko da mundu industrializatuan izena geratuko zaigu, baina ez udako gau epeletako belardietan, testuetan eta hiztegietan baizik. Edo izaki fantastikoen ipuinetan, galtzagorrien edo adarbakarraren edo intxisuen konpainia fikziozkoan.

Zer garrantzi duen ipurtargia galtzeak? Has gaitezen galtzen ari garen landare eta animalia-izenak metatzen. Auskalo-mendi puntaraino iritsiko litzateke meta eta are gorago. Hala ere axola gutxi. Imajinatu Pirinioak hemendik hamar urtera. Denbora gutxi da, baina hamar urtetan 12.000 futbol-zelairen neurriko soilguneak geratuko dira gaur pagadiak dauden tokietan, hogei urte barru beste hainbeste alor lehor gehituko zaizkio triskantza horri, Amazonian gertatzen ari denaren antzo, eta horrela joango da soiltzen Pirinioetako basoa baldin ez badugu geldiarazten Florian izeneko italiar multinazionalaren pagadiak ipurditik ateratzeko proiektua. Ez da zientzia fikzioa, berripaper honek eta Argia astekariak emana dute asmo horren berri orain bizpahiru aste. Krimen ekologikoaren bezperan ez dugu eskandalu-hots handirik entzun.

Harroak bizi gaitu.

Goethek mehr licht!, mehr licht! (argi gehiago!) eskatzen omen zuen hilzorian zegoela. Baina haren oihua (laurogeita hiru urte zituen) heriotzaren hurbilak eragina zen, betirako ilunpearen beldurrak.

Mundua hondatzeko gure afanaren atzean, itsutasun berezi bat dago, argirik argienarekin ere ikusi ezin dena. Txikiari, efimeroari, balio krematistikorik ez duenari ez diogu begiratzen, ezta argi berde fosforeszentez jantzita baletorkigu ere. Txikiaren aurrean itsu, munduaren ustezko handitasunak itsu bihurtu gaitu, mundua betirako izango dugula pentsatzeraino itsutu ere. Bitartean, kutsatu dugu airea, kutsatu dugu ura; kutsatu ditugu zeruak eta lur-itsasoetako barrunbeak. Arriskuaz oihuka ari zaizkigu mundua eta ebidentzia, iragarpen gero eta apokaliptikoagoak egiten ari zaigu aditu jendea.

Alferrik, ordea: aski da begiratzea pandemiaren aurrean daukagun jarrera harro, inkontzienteari. Nirea da mundua, nor da inor zer egin behar dudan agintzeko! Harroak bizi gaitu. Ahaztezinak Felix Zubiak orain hiru bat igandeko artikuluan bota zizkigun errieta eta demanda, Xabier Lete gogorarazi zigun profeta-haserre eta guzti: «[…] ea nik zergatik egin behar ditudan ospitalean zaintza gehiago, bere burua zaintzeko gauza ez den gizarte baten kideak zaintzeko […]. Zergatik utzi behar dudan nire familia etxean, […] elkar zaintzeko ardurarik ez duen gizarte bat zaintzeko. Zaindu zaitzatela zuen aita edo ama santisimak».

Efimeroak gara gu, efimeroa da gure planeta ere, efimeroa da unibertsoan dagoen oro: giza erronka ez al da gure izaera efimeroaren argiari ahalik luzeen eustea, kandelaren argi-mihia eskuarekin babestea haizetetatik, ipurtargiak bere argi berdea behar duen bezala bizitzeko eta bizia sortzeko?

Ez izan, ordea, batere argiak, eta nahiago dugu hil artean bizi lokuzioak ondo laburbiltzen duen konformidade ustiatzailean bizi, harik eta heriotzaren hortzeria karkarka entzuten dugun arte, agian pandemiatik ihes gabiltzala, agian pandemiaren kontrako neurri guztiak popatik hartzera bidaliz solidaritate arrastorik gabe, ezer larririk gertatutakoan zorte onak edo gure guapoak, edo aita edo ama santisimak anparatuko gaituelakoan.