Summary: Pello Zabala «jakintsua» omendu dute Arantzazun. Frantziskotarra zenaren lagun eta senideek azken agurra eman diote. Fraidearen sen ona nabarmendu dute hiletara joandakoek.

Abitu grisa eta urdina eramango luke gaur Pello Zabalak; laino grisezkoa, baina zeru urdinezko tarteekin. «Euskaldunok gainean eraman behar dugun eguneroko soinekoa da eguraldia», esan zuen Zabalak berak BERRIAn 2005ean egindako elkarrizketa batean. Hala ere, Arantzazuko santutegi aurrean laino grisen atzean eguzki borobil eta argitsu bat antzeman zitekeen gaur, haren aldeko hiletan.

Atzo hil zen Pello Zabala fraide frantziskotarra, idazlea, euskaltzalea eta eguraldi iragarlea, 78 urte zituela. Euskal Herriko hainbat pertsonaia ezagun igo dira gaur Arantzazura, Zabalari azken agurra ematera. Han izan zen, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria. «Hutsune handia utziko du gizarte osoan. Oinordekotza handia utzi du, eta espero dut haren haziak fruituak emango dituela», esan du Zabalari buruz. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak ere betirako «euskaldunen iruditerian» egongo dela adierazi du: «Euskal Herriko etxe guztietan etxeko izan dela uste dut, eta hori euskaldun baten inguruan esan daitekeen gauza politenetariko bat da».

Maddalen Iriarte EH Bilduko Legebiltzarkidea ere joan da; estimu handia zion Iriartek fraide frantziskotarrari: «Oso inguruan izan dut irratian ibili naizenean, telebistarako deitzen nionean ere beti baiezkoa ematen zidan, eta euskalgintzan aritu garenontzat erreferente bat izan da; horrez gain, familiako kide ere banaiz neurri batean, senarraren amaren lehengusua zelako».

Fraidearen familiakoak ere han izan dira. Santutegiko atarian «goxo» hartzen zituen osaba bezala gogoratzen du Aritz Saenz de Nanclares ilobak, eta harritu egin du Zabalaren heriotzak izan duen oihartzunak: «Gaur konturatu naiz nolako garrantzia izan duen Euskal Herrian. Familiakoa zenez, batzuetan ez gara ohartzen norainoko eragina zeukan. Gaur jaiki naizenean ehunka mezu neuzkan, eta egunkaria irakurri zein irratia entzutean sorpresa polit bat hartu dut. Oso harro gaude».

Gaur hileta elizkizunera sartu aurretik bildu diren leku berean, Arantzazuko santutegiko atarian, gogoratu dute beste askok ere; Arantxa Arza Euskadi Irratiko Landaberri saioko aurkezleak, esaterako: «Astero egoten zen gurekin Landaberri saioan, eta bezperan deitzen nion sarri, telefonoz aritzen ginen. Arantzazura etortzen ginenean ere beti galdetzen nuen beragatik, eta hemen azaltzen zen». Zabalaren «komunikatzeko gaitasuna» azpimarratu du Arzak: «Entzuleengana iristeko zeukan ahalmen hori, hizketarako grazia hori, jada galtzen ari gara. Berak bazeukan, iritsi egiten zen». Jakoba Errekondo dibulgatzaileak ere Zabalaren galera nabarmendu du: «Pertsona jakintsu bat galdu dugu; Euskal Herriko pertsona jakintsuenetako bat».

Atari horretan bertan hartu zituen Zabalak Kontuz Atsuak! saioko protagonistak ere. Han izan da Maikruxen papera egiten zuen Anjel Alkain umoregilea ere: «Oso oroitzapen onak izango ditut beti. Umoretsua zen; bizitzaz gozatzea gustatzen zitzaion, eta bazirudien beretzako umorea garrantzitsua zela ondo bizitzeko”.

Ekarpen «neurtezina»

BERRIAri egindako ekarpena ere eskertu nahi izan dio Beatriz Zabalondo Berria Taldeko administrazio kontseiluko presidenteak: «BERRIAri egin zion ekarpena neurtezina da. Garai zailetan prestutasuna eta eskuzabaltasuna adierazi zuen administrazio kontseiluko kide izatea eskaini genionean, eta hori estimatzekoa da».

Kanpora begira izan duen oihartzunaz gain, «barrura begirakoa» ere nabarmendu nahi izan du Juan Migel Dorronsoro Arantzazuko santutegiko zaindariak: «Pello dimentsio askotako gizona zen. Elizkizunetarako kantu asko sortu eta moldatu zituen, eta irakurzaletasun handia ere bazuen; denetarik irakurtzen zuen».

Elizkizunaren ondoren, Arantzazuko bihurguneetan behera jaitsi dira santutegian bildutakoak; fraidea zeruan dagoelakoan batzuk, betirako Arantzazun geratuko delakoan besteak. Edo biak. «Honaino nentorrela pentsatu dut: non dago Arantzazu? Badirudi Arantzazun dagoela zerua bera», adierazi du Maddalen Iriartek.


Ugazaba zutena larrutu dute

Summary: Ugazaba zutena larrutu dute. Reala Espainiako Kopatik kanpo geratu da; Betisek astindu egin du Anoetan. Juanmik bi gol egin ditu, eta Willian Josek bat; Ruibalek sartu du laugarrena. Januzaji gol bat baliogabetu diote.

Nork ordaindu, hari men. Horixe da gaur egungo futbolaren legea, eta Juanmi Jimenezek eta Willian Josek agerian utzi dute hori. Realean aritutako bi jokalariek kontu motzak izan dituzte Donostian; lehen ostatu zuten tokian golak egin dituzte, bai, baina aurkariarentzat. Espainiarren bi golek eta brasildarraren batek Espainiako Kopatik kanpo utzi dute Reala, eta Aitor Ruibalek odolustu ditu donostiarrak: huts eta lau nagusitu da Betis.

Bi taldeek finalerdietarako hautagaitza aurkeztea izan dute xede, eta hori agerian geratu da neurketa hasi orduko. Markagailuan, ordea, Betis bakarrik agertu da. Ligan emandakoaren kolpe berdina eman du kopan, lau golekoa. Kopako ilusioa eraginkortasunaren bidez zapuztu dio Realari.

Hasieratik, gehiagotan saiatu da kontrarioaren area aurkitzen, eta hamabigarren minuturako lortu du saria: William Carvalhori esker izan da. Andaluziarren jokalariak Ander Gebarari izkin egin dio hondoko marraren gainean, eta Juanmi Jimenezi pase bikaina eman dio. Realeko futbolari ohiak aukera probestu, eta Betisen aldeko gola egin du.

Ordura arte, gola lortzeko merezimendu gehiago egin dituzte bisitariek. Markagailuari eta jokoari erreparatuz gero, suspertu beharrean izan dira donostiarrak. Egin dute, hein batean. Lanerako arropa jantzi, eta kontrarioaren atea bilatzeari ekin diote berehala. Gertu izan dute gola Imanol Alguacilenek; Mikel Oiartzabalen jaurtiketa batek, estreina, eta Robin Le Normanden erremate batek, gero, sare barruan amaitu dute ia-ia.

Justukoak ez du balio, ordea. Baloia sarean sartu behar da, eta hala egin du Adnan Januzajek, 40. minutuan. Belgikarraren gola ezerezean utzi du epaileak, Oiartzabalen jokoz kanpokoa argudiatuta. Martinez Munueraren erabaki horrek partidaren norabidea aldatu du.

Ordutik atsedenaldira artean, bakanak izan dira gol aukerak. Nabarmentzekoa da Alex Remiro atezainak atsedenaldiaren atarian egindakoa; bisitarien bigarren gola saihestu du geldiketa on bat eginda.

Huts eta batekoarekin amaitu da lehen zatia. Realak, txapelketan segitzekotan, neurketa irauli beharra zuen bigarren zatian. Imanolek jokoa suspertzeko aldaketa egin du; aldagelan utzi du Gebara, eta Martin Zubimendi zelairatu du.

Bigarren zatian, hutsal

Txuri-urdinek erasokor ekin diote bigarren zatiari, eta Alexander Isakek bere oinetan eduki du berdinketaren gola. Ate aurrean egindako jaurtiketa Rui Silva atezainak geratu dio, 46. minutuan.

Jokoak baretzera egin du gero, baina 57. minutuan bigarren kolpea jo du Betisek. Ezker hegaletik egindako jokaldi batean, baloia Juanmiri iritsi zaio, eta hark ez du hutsik egin. Bi gol egin ditu aurrelariak; bietan, bakar-bakarrik errematatuta.

Espainiarren bigarren gola lasta handiegia izan da Realarentzat. Ordu erdiren faltan, bi goleko desabantaila irauli beharrean zen. Betisen aurka, gainera: partidak irabazteko trikimailu ugari dituen talde baten aurka.

Manuel Pellegriniren taldeak eroso igaro ditu hurrengo minutuak. Realari utzi dio baloiaren jabetza, baina etxekoek ez dute minik egitea lortu. Hortaz jakitun, Imanolek Rafael Alcantara eta Alexander Sorloth zelairatu ditu, erasoko jokoa suspertzeko. Alferrikako saialdia izan da. Betisek nahieran antolatu du jokoa, eta Joseba Zalduak eskuz ukitutako baloi batean bisitarien aldeko penaltia adierazi du epaileak. Willian Josek egin du hirugarrena, ea partidaren hondarrean heldu da laugarrena. Astindu batekin amaitu da kopako ibilbidea. Hurrena beharko du.


Beste final baten atarian da Athletic

Summary: Beste final baten atarian da Athletic. Irabazi egin dio Real Madrili Espainiako Kopako final-laurdenetan (1-0), San Mamesen. Berenguerrek egin du gola 89. minutuan.

Athletic beste final baten atean da, Espainiako Kopako finalerdietan delako. Real Madrili irabazi dio bart San Mamesen, 1-0, azken unean, eta gaur ezagutuko du aurkaria: Betis, Valentzia edo Rayo Vallecano.

Marcelinok Yerayren, Vesgaren eta Nico Williamsen aldeko hautua egin du hamaikakoan, eta Carlo Ancelottik Asensio ipini du aurrealdean, jokatzeko moduan ez zegoen Benzemaren lekuan; ezker hegaleko atzelari, berriz, Alaba jarri du.

Errespetu handia izan diote bi taldeek elkarri hasieratik. Jakinaren gainean zeukaten biek zer galarazi behar zioten besteari: kontraerasoa. Biak izan zitalak egoera horretan. Ez du esan nahi aukerarik eduki ez dutenik horretarako, eta atera dira, baina aurkariaren area ingurura iristerako, haren jokalariak atzean zeuden jarrita.

Horrenbestez, bi taldeek egoera bera izan dute erasoan: baloiaren atzean jokalari gehienak jarrita zituen aurkaria gainditzea. Baloia zelaiaren gainean ipini, eta zuloak aurkitu behar. Etxekoei argitasuna falta izan zaie azkeneko metroetan, eta kanpotarrek ere ez dute asmatu. Horrenbestez, bi aukera baino ez dira izan lehen zatian, biak Atheticen aldekoak eta biak Dani Garciaren ekimenez eraikiak: bi zartako area kanpotik, elkarren segidan ia. Hamahirugarren minutukoa Courtoisek urrundu dio kornerrera, eta hiru minutu geroago egin duena atzelariak uxatu du kornerrera. Lehen zatia akaberatik gertu zela hartu du min Williams gazteak, kontraeraso batean baloia orpoz jo eta gero. Giharren batek kale egin dio jokalari bizkor eta trebeari. Berenguerrek ordezkatu du bigarren zatiaren hasieratik. Ez da asko aldatu partida bigarren zatian. Saiatu, saiatu dira bi taldeak bestea ezustean harrapatzen jokaldi azkarrak gauzatuz atzetik aurrera, baina nahia gauza bat da, eta gauzatzea beste bat zeharo ezberdina.

Luzapen kutsua hartuta zebilen partida, eta bukaerako minutuak gerturatu ahala, handitu egin da uste hori. Baina beste bereizgarri bat azaltzeko itxura ere hartu du partidak: akatsen bat egin eta aurkariak baliatzea. Horixe egin du Atheticek 89. minutuan. Real Madrilek baloia defentsatik zelai-erdira eramaten kale egin bizpahiru aldiz, Berenguerrek lapurtu, eta hark ezkerrez egindako zartakoak eman dio finalerdietako giltza Marcelinoren taldeari.


Summary: Sorzabal: «Salto egiten nuen gerturatzen zen bakoitzean. Ez nuen sinisten auzitegi medikua zenik». 'Bi arnas' dokumentalean, Iratxe Sorzabali 2001ean 'Euskaldunon Egunkarian' eginiko elkarrizketa bat jaso dute. Argitaratu gabeko grabazioa da, Sorzabalek jasan zituen torturak azaltzen dituena.

Iratxe Sorzabal euskal presoa datorren astelehen eta asteartean epaituko dute Espainiako Auzitegi Nazionalean, 1996an Gijonen ETAk egindako atentatu bat egotzita (Asturias, Espainia). Gaur egun, Reauko espetxean dago Sorzabal, Euskal Herritik 925 kilometrora. Torturak salatutakoa da Sorzabal, eta 2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak atzera bota zuen Sorzabalen aurkako euroagindu bat. Lehen aldia zen Parisek tortura kasu batengatik euroagindu bat atzera botatzen zuena: prokuradoreak sinesgarritasuna eman zien Sorzabalek salaturiko torturei.

Sorzabalen eta haren ama Nieves Diazen egoeraren berri emateko, Muara kultur elkartea Bi arnas dokumentala egiten ari da. Dokumental horretan jaso dituzten elementuen artean, orain arte argitaratu gabeko bideo bat dago: Eneko Bidegain kazetariak 2001eko azaroan Sorzabali eginiko elkarrizketa bat, idatziz Euskaldunon Egunkaria-n argitaratua. Argitaratu berri den pasartean, Sorzabalek kontatzen du nola sentitu zen komisarian auzitegi mediku gisa identifikatu zen pertsonaren bisita jaso zuenean.

Ikusi gehiago: 'Euskaldunon Egunkaria'-n argitaratu zen elkarrizketa (lehen orrialdea eta bigarren orrialdea)

Elkarrizketa Bruselan grabatu zen, Sorzabal aske geratu eta aste gutxira, eta Torturaren Aurkako Taldeak grabatu zuen. Jasandako torturen harira Sorzabalek hedabide bati eskainitako elkarrizketa bakarra da, eta orain atera da argitara.

2015ean atxilotu zuten Sorzabal, Baigorrin (Nafarroa Beherea), David Pla, Ramon Sagarzazu eta Pantxoa Floresekin batera. Sorzabali eta Plari ETAren aparatu politikoko arduradunak izatea egozten zien Espainiak orduan; epaiketan, ordea, ETAko kide gisa zigortu zituzten biak, ez haren zuzendaritzakide moduan. Sorzabali zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zion Frantziako justiziak, 2019an.

Ikusi gehiago. Iritzia. Imanol Arzuaga Sarratea 'Kima': Tortura ez da iraganeko kontu bat

2015ean atxilotu zutenean, Xantiana Cachenault abokatuak instrukzio epaileari eskatu zion prozedura bat martxan jar zezala, haren tortura salaketak frogatzeko. Auziaren muinean zegoen 2001ean Guardia Zibilaren atxiloaldipean zegoela salatutako tratu txarra. Istanbulgo Protokoloa aktibatu zioten, eta mediku aditu baten azterketa izan zuen Fresnesko presondegian: "Medikuaren arabera, Sorzabalen tortura salaketak sinesgarritasun osoa du; estres post-traumatikoa antzeman zion", azaldu zuen abokatuak.


Summary: Kalean maskara eramatea ez da nahitaezkoa izango Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak asteartean onartuko du aire zabalean maskara erabiltzeko derrigortasuna bertan behera utziko duen dekretua.

Datorren asteartean, Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak bertan behera utziko du kalean maskara jantzi beharra agintzeko abenduaren 22an ezarritako agindua. Dekretua asteazkenean argitaratuko dute Estatuko Aldizkari Ofizialean, eta ostegunean sartuko da indarrean. Ministroen Kontseiluak onartu baino lehen, lurralde arteko ezohiko Osasun Kontseilua egingo dute astelehenean, eta hor hartuko da erabakia.

Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak gaur goizean eman du erabakiaren berri, SER irratian egindako adierazpenetan. Adierazi du bilakaera epidemiologikoa hobetu izanak emango duela modua maskarak kalean nahitaezkoa izateari utz diezaion. Nolanahi ere, espazio publiko itxietan derrigorrezkoa izaten jarraituko du, orain arteko baldintza berberetan.


Summary: Apirilean hasiko da Arabako Bertsolari Txapelketa. Apirilaren 1ean abiatuko da, Amurrion, eta ekainaren 11n izango da finala, Gasteizen.

Urtarrilean zen hastekoa Arabako Bertsolari Txapelketa, baina, koronabirusaren pandemiak eragindako egoera dela eta, abenduan txapelketa atzeratzea erabaki zuen Bertsozale Elkarteak. Orain, ordea, data berriak ditu.

Txapelketa martxoaren 19an aurkeztuko da, eta jokoa bera apirilaren 1ean hasiko da, Amurrion, eta ekainaren 11n izango da finala, Gasteizen.

Lau fasetan banatuko da lehia: final zortzirenak 30 bertsolarirekin, final laurdenak hemezortzirekin, finalerdiak hamabirekin, eta finala sei bertsolarirekin.

Gai jartzaile eta aurkezle lanetan 11 lagun arituko dira, eta bertsolarien lanak epaitzen, berriz, sei lagun.


Test

Summary: Test. AA

BB


Summary: Etzi bi urte beteko dira Zaldibarren zaborra amildu zenetik. Manifestazioa egingo dute igandean, Ermutik, biktimak gogoan.

Igandean bi urte beteko dira Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amildu zenetik. Hainbat ekitaldi egingo dituzte hondamendia gogoratzeko, eta, batez ere, han hil ziren Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran langileak. Sololuzeren gorpuzkirik ez agertu, gainera.

Egunean bertan, manifestazioa egingo dute, 12:00etan, Ermuko plazan (Bizkaia), Aldaketaldiak, Ekologistak Martxan elkarteak, Larreko Mahaiak eta Zaldibar Argitu plataformak antolatuta. 13:00etan, ekitaldi berezia egingo dute.

Gaur ere, adierazpenak egin dituzte urteurrenaren harira. Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak esan du inoiz ez zela eraiki behar zabortegia mendi baten magalean. «Jabetzen naiz zabortegiak beharrezkoak direla hondakinak kudeatzeko, baina Euskadin badira eremu lauagoak, mendi bat baino egokiagoak, zabortegi bat jartzeko».

Zabortegia egonkortzeko lana amaituta, alkateak esan du inguruko biztanleak «lasaiago» daudela orain, eta justiziaren zain dago, ustezko ingurumen delitu baten inguruko epaia noiz helduko.

Europa eta perituak

Gertatutakoa ikertzen jarraitzeko erabaki zuen urtarrilaren 27an Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak, eta informazio gehiago eskatu zien Eusko Jaurlaritzari eta Europako Batzordeari.

Zabortegiak itxita behar zuela ondorioztatu dute perituek. Hasieratik akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta egon zirela adierazi dute, epailearen aginduz egindako txosten batean. Akatsak maila guztietan egin zituzten, gainera: proiektu teknikoetan, hondakindegiaren kudeaketan eta jardueraren kontrol publikoan.

Horrekin loturiko prentsa ohar bat zabaldu du Podemos-Ahal Dugu taldeak. «Pitzadura berriak ireki dira Eusko Jaurlaritzaren zorupean», adierazi dute. Talde morearentzat, Europako Legebiltzarraren eskaerak eta perituen txostenak zalantzan jartzen dute Jaurlaritzak hondamendiaren erantzukizunik ez izatearen argudioa.

Taldeak itxaropena agertu du Europako Legebiltzarraren ikerketaren inguruan, horrek argituko duelakoan «EAJren eta PSEren arteko gobernuak irregulartasunik edo arduragabekeriarik egin ote zuen».

Idoia Villanueva Podemoseko eurodiputatu eta Nazioarteko gaietako idazkariak nabarmendu du aho batez hartu dela erabakia EBko Parlamentuko Eskaeren Batzordean. BERRIAk lorturiko eta zabalduriko perituen txostena aipatu du alderdiak. «Zantzu guztiek adierazten zuten irristatzeko arrisku handia zegoela, eta, beraz, zabortegia itxi behar zuten», gaitzetsi du Miren Gorrotxategik, koalizioak Gasteizko legebiltzarrean duen eledunak. «Nola liteke Eusko Jaurlaritzak ez onartzea kontrolek huts egin dutela?».

Haren arabera, Eusko Jaurlaritza «hasieratik aritu da bere kudeaketa txarra estaltzen eta erantzukizun guztia Verter Recycling enpresari leporatzen». Gogoratu du EAJk eta PSEk galarazi egin zutela ikerketa batzorde bat sortzea Eusko Legebiltzarrean. «Euskadin, EAJk eta PSEk ikerketa guztiak blindatzen dituzte; Europan, berriz, zalantzan jartzen da Eusko Jaurlaritzaren erantzukizun falta».

Gorrotxategik eta taldeko zuzendaritzako beste hainbat kidek igandeko manifestaziora joango direla esan dute.

Sindikatuak, Ermura

Manifestazioan egongo dira, halaber, ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde eta Hiru sindikatuetako ordezkariak. Ohar bateratua plazaratu dute gaur, urteurrenaren harira.

BERRIAk zabalduriko txostena aipatu dute langileen ordezkariek. «Nahiz eta egoera larriaren jakitun egon, enpresak ez zuen ezer egin erorketa saihesteko; ez zituzten langileak ohartarazi, eta ez zuten gailu berezirik ezarri, eta ez zen ekoizpena gelditu. Katastrofea gertatu zen, eta bi langile hil zituen».

Sindikatuon arabera, «frogatuta» geratu da Verter Recyclingek zuzeneko erantzukizuna duela heriotzen gainean. Halere, enpresaren arduradunek «diru kopuru baten truke» kartzela zigorrak saihestu dituztela nabarmendu dute. «Egiaztatu dugu langileen heriotzak, istripuak eta gaixotasun profesionalak merke ateratzen zaizkiola patronalari, eta horrek horrela jarraitzen duen bitartean gauzak ez direla aldatuko».

Halere, administrazioak ere zuzeneko erantzukizuna duela adierazi dute. «Horregatik, garrantzi berezia du erantzukizunak argitzeak, baita politikoak ere». Eusko Jaurlaritzari leporatu diote segurtasun eta osasun arloko politikak aldatu nahi ez izatea, lan istripuak etengabe gertatzen jarraitu arren.

«Era berean, ingurumen politikek eta hondakinak kudeatzeko politikek klase nagusien eta haien interesen bide neoliberal eta ekozidari jarraitzen diote». Bizitza eta osasuna lehenetsiko dituen beste sistema bat garatzera deitu dute.


Summary: «'Minbizi' hitza lehengoz entzutean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko». Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela baliatuta, eritasun hori gertutik bizi izan duten hiru pertsonarekin hitz egin du BERRIAk. 'Min bizia' deituriko ikus-entzunezko batean bildu ditu.

Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da otsailaren 4a, eta, hori baliatuz, eritasun hori gertutik bizi izan duten hiru pertsonarekin hitz egin du BERRIAk. Min bizia deituriko ikus-entzunezko batean bildu ditu testigantza horiek, eta hiru ertzetatik begiratu dio gaixotasunari, min bizi hori jasan dutenen hiru bizipen jasota: Ander Figerido haur minbizidun baten aitarena, Elordi Garcia leuzemiadunarena eta Elena Guinea bularreko minbizidun eta titibakarrarena.

Minbizi hitza entzutean sentitu zutenaz hitz egin dute elkarrizketatuek, diagnostiko hori entzun eta gerora egin behar izan duten prozesuaz, bide horretan sentitu dituzten emozioez eta beldurrez, galderez eta bidean topatu dituzten gogoeta eta erantzunez. Elordi Garciak, kasurako, honela definitu du egun hura: «Minbizi hitza lehengoz entzutean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko». Figeridoren kasuan, bizitza geldiatzearen pare izan zen egun hori: «Egun batetik bestera esaten dizute zure semea hil egin daitekeela; zure bizitza gelditu egiten da». Guineak, berriz, bere buruarengan pentsatzen hasi zela aitortu du: «Nigan pentsatzen hasi nintzen».

Hain justu ere, zainduaren eta zaintzailearen rola bizi behar izan du Guineak; izan ere, senarra ere minbiziarekin du. Esperientzia oso deberdintzat definitu ditu biak, eta nabarmendu du erosoago sentitzen dela gaixoaren rolean. Titibakarra da egun, eta, kontatu duenez, hasieratik aukera bakar gisa ikusi izan du hori: «Nire emakume izateko era ez da oso normatiboa. Oso feminista naiz, baina ez oso femeninoa. Uste dut izaera hori edukitzeak asko lagundu didala prozesu honetan».

Garciak beste era batera bizi izan du prozesu hori. Aitortu du une batzuetan arrotza egin zaiola ispiluaren aurrean jartze hori, eta ilearengatik baino gehiago, aurpegiko espresioak galdu dituelako egin zaiola zaila hori. Kimioterapia ez ezik, hezur-muin trasplante bat ere izan du. Ahizpak emaile izateko eskaini zuen bere burua, baina esan zieten ez zirela bateragarriak. Egun, Alemaniako emaile bati esker dago bizirik, eta oso eskertua dago. Prozesua, baina, oso gogorra izan dela aitortu du: bi alditan agurtu ditu senideak transplantearekin arazoak izan eta itzulerarik ez zuelakoan.

Figeridoren kasuan, semeari diagnostikatu zioten eritasuna. Kozkor txiki batekin hasi zen dena, eta egun gutxiren buruan ospitalera lotutako eguneroko gorabeheratsu bat bilakatu zitzaien bizitza. Infekzioak eta bestelako arriskuak saihesteko, gainera, guztiz mugatu behar izan dute beren egunerokoa; albo batera utzi behar izan dituzte harreman sareak eta hitzordu bereziak, eta familiako kideak ere nahi baino gutxiago ikusi dituzte prozesu guztian. Hala ere, izan dituzte hainbat bidelagun: Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoak eta Aspanogi Elkarteko kideak, kasurako.

Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna baliatuta, biharko egunkariak ere luze eta zabal helduko dio minbiziaren gaiari: lekukotza horiek jasoko ditu, eta bestelako profesionalekin ere hitz egingo du gaiaren inguruan.


Elkartasunaren indarrarekin

Summary: Elkartasunaren indarrarekin. Tudela Comparte fundazioak ia zortziehun pertsona artatu ditu iaz. Villa Javier jantoki soziala kudeatzen du, eta lana eta formakuntza sustatzeko proiektuak ditu.

Datozen bi urteak hagitz gogorrak izanen dira”. Tudela Comparte fundazioko David Crespok pandemiaren hasieran erran zituen hitz horiek. Errealitateak zuzen zela erakutsi dio: “Lehen gaizki zeudenak orain okerrago daude, eta amildegiaren ertzean zirenak, berriz, behera erori dira”, laburbildu du. Fundazioak ia zortziehun pertsona artatu ditu 2021ean.

Tudela Comparte fundazioak kudeatzen du Tuterako Villa Ja- vier izeneko jantoki soziala. 2016ko ekainean jarri zuten mar- txan, eta, geroztik, jantokiarekin batera, bertze hainbat proiektu ere sortu dituzte egoitza berean: El Capacico (kapazutxoa) ekonomatua; haurrentzako ludoteka; eta El Semillero (hazitegia) formakuntzarako espazioa, bertzeak bertze.

Egitasmo horien bidez, pobreziak edo bazterketak jotako herritarrei behar duten babesa eskaintzea du helburu Tudela Comparte fundazioak. Egoerak okerrera egin duela berretsi, eta erabiltzaileen soslaia ere aldatuz joan dela azaldu du Crespok. “Hasieran, Marokoko edo Aljeriako migratzaileak artatzen genituen, nagusiki; orain, Kolonbia edo Venezuelako erabiltzaileak ere baditugu, eta hemen jaiotakoak ere bai. Batzuk bakarrik heldu dira, eta bertze batzuk, familiarekin”.

Erabiltzaile guztiak behar bezala artatzeko boluntario talde zabala dute Villa Javier jantoki sozialean eta gainerako egitasmoetan. “Haiek ematen didate esperantza izaten segitzeko indarra”. Etorkizunari buruz ez da baikor Crespo. “Garbi dut egoerak okertzen jarraituko duela; enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak indarrean dira oraindik, baina zer gertatuko da desagertzen direnean? Horrek familia anitzen egoerari eraginen dio”.

Zortzi emakume lanean

Villa Javier jantokia 2016tik dago zabalik, baina pandemiak eztanda egin zuenetik, erabiltzaileek etxera eramaten dute jatekoa, segurtasunagatik. Egoitzaren ondoko ikastetxean prestatzen zituzten menuak hasieran, Ilundain fundazioak sukaldaritza eskola baitu han. Koronabirusaren krisiarekin ikastetxe hori itxi zuten, eta egoerak agerian utzi zuen sukalderik eza “arazo” bat zela Villa Javier jantokiko kideentzat. Arazo hori konpontzeko, eta, batez ere, fundazioko zenbait erabiltzaileri lan merkatuan sartzeko aukera eskaintzeko, Villa Javier lantegia sortu dute.

“Zortzi emakume ari dira lanean hor; Nafarroako Enplegu Zerbitzuarekin batera jarri dugu martxan proiektua”, azaldu du David Crespok. Zenbait teknikariren laguntzarekin, Villa Javier jantoki sozialerako menuak prestatzen dituzte lantegian ari diren emakumeok. Denda txiki bat ere badute, eta hor, erosi nahi duenarentzat prestatzen dituzte etxera eramateko menuak. “Langileen soldatak ordaintzen ditugu salmenta horien bidez”, erantsi du.

Lantegian ari direnak lan merkatura iristeko zailtasunak zituzten emakumeak dira. “Indarkeria matxista sufritu dutelako, lanik gabe denbora luzea eman dutelako, edo lehen enplegua izan ez duten emakume gazteak direlako”, kontatu du Tudela Comparte fundazioko kideak.

Elkarlanean

Boluntarioen inplikazioa “hagitz inportantea” da Tuterako Villa Javier jantoki sozialak eta gainerako proiektuek aurrera egiteko. Erriberako enpresa anitzek ematen dieten laguntza ere eskertu du Crespok. Erakunde publikoen babesari buruz, berriz, “ezinbertzekoa” dela erran du. “Elkarlanean ari garen ideia sustatu nahiko nuke nik, administrazioak baino azkarrago erantzuten ahal diegulako beharrei, malgutasun handiagoarekin. Gobernuak egin ditzala denen eskubideak bermatzeko behar diren urrats handiak, eta guk eginen dugu lan egunerokoan”, nabarmendu du. Eguneroko horretan, atseden hartzeko aukerarik ez da, “beharra handia” baita.

Datuak

507

EKONOMATUAN ARTATU DITUZTEN ERABILTZAILEAK Tudela Comparte fundazioak 507 pertsona artatu ditu El Capacico (kapazutxoa) ekonomatuan. Erabiltzaileek dituzten beharren arabera puntuak ematen dizkiete, eta puntu horiekin erosketa egin dezakete.

779

FORMAKUNTZA JASO DUTEN ERABILTZAILEAK 779 pertsona aritu dira El Semillero (hazitegian) proiektuan formakuntza jasotzen, 2021ean. Gaztelania ikastaroak, informatikan trebatzekoak eta baratze ekologiko bat sortzen laguntzeko saioak egin dituzte, adibidez.


Usansolo: erabakitzeko prest

Summary: Usansolo: erabakitzeko prest. Bizkaiko Foru Aldundiak oniritzia eman dio Galdakaoko eta Usansoloko Batzorde Mistoak desanexioari buruz osatu duen memoriari, eta udalak gehiengo osoz onartu du memoria. Galdeketa egingo dute martxoan. Batzar Nagusiek desanexioa onartzea izango da azken pausoa.

«Pozez betetako garaia da, sinestezina». Usansolo Herria (UH) plataformako kide Monika Menaren berbak dira. Usansolo udalerri gisa eratzeko eguna gero eta gertuago ikusten dute oraingoz Galdakaoko auzoa den eremuko bizilagun askok eta askok. «40 urte baino gehiago daramatzagu desanexio prozesuan», gogoratu du Menak. Orain, Galdakaoko Udalak gehiengo osoz onartu du Galdakao eta Usansolo bereizita bi herriek izango dituzten ezaugarri guztiak zehazten dituen memoria —Batzorde Mistoak egin du—. Usansolotarrei desanexioaz galdeketa egitea ere onartu dute. Beraz, bi pauso besterik ez dira geratzen Usansolo herri bihurtzeko: galdeketa egitea —ez da derrigorrezkoa, baina egin egingo dute— eta Bizkaiko Batzar Nagusiek usansolotarren erabakia errespetatzea eta desanexioa onartzea.

Galdakaoko Udalak joan den astean onartu zituen memoria eta galdeketa. EH Bilduren —sei ordezkari—, Auzoak taldearen —hiru ordezkari—, Usansolo Herriaren —bi— eta Elkarrekin Podemoseko ordezkari bakarraren hamabi botoekin atera ziren aurrera erabakiok. EAJko sei zinegotziak abstenitu egin ziren, eta kontra bozkatu zuten PSE-EEren biek eta atxiki gabeko zinegotziak.

Prozesuak bulkada handia izan zuen duela hilabete. Galdakaoko eta Usansoloko sei ordezkarik eta Bizkaiko Foru Aldundiko bi teknikarik osatutako Batzorde Mistoak elkarrengandik bereizita bi herriek izango lituzketen ezaugarri, zerbitzu eta baldintzei buruzko memoria osatu zuten, eta aldundira bidali zuten. Abenduan izan zuten diputazioaren erantzuna: lanari baimena eman zioten. «Aldundiak errepasatu behar zituen baldintza tekniko guztiak. [9/2012] Foru arauaren arabera, edozein arazo ikusten bazuen, desestimatu egin zezakeen», azaldu du Menak. Ez du horrelakorik egin. Prozesua jarraitzeko oniritzia eman du. Beraz, Usansolo Herriakoek argi daukate bereizte prozesuak ez duela atzera bueltarik.

Datorren martxoaren bukaera aldera, usansolotarrek desanexioa nahi duten erabakitzeko galdeketa egingo dute. «Foru arauak esaten du gura izanez gero galdeketa legal bat egiteko aukera dagoela. Guretzat garrantzitsua da egitea», esan du Menak. «Ezinbesteko» pausotzat jo du, «herritarren hitza eta erabakia prozesuarekin batera joateko».

UHko kideak esan du galdeketaren emaitzak errespetatuko dituztela. Batzar Nagusiek ere beste horrenbeste egitea beste aukerarik ez dute aurreikusten: «Herritarrok argi erabakitzen badugu udalerri izan nahi dugula, ez dugu espero inposaketarik eta diktadurarik ezetza emateko. Kontrako argudiorik ez badago —ez teknikorik, ez herritarren aldetik—, nortzuk dira haiek ezetza emateko?». Borondate politikoa espero dute UHkoek Batzar Nagusiek izango duten azkeneko erabakian.

EAJren argudioak

EAJko zinegotzi Fernando Izagirrek bestelako iritzia agertu zuen joan den asteko osoko bilkuran. Espainiako Gobernuaren Erregimen Lokaleko 13.2 legeari aipamen egin zion, esateko desanexioak horma batekin egingo duela topo. Lege horren arabera, eremu bat segregatu ahal izateko gutxienez 5.000 biztanle izan behar ditu. Horregatik, Izagirreren ustez, «Usansolok baldintza guztiak betetzen dituenean, nahi duena izango da. Ordura arte, herritarrei itxaropen faltsuak sortzea besterik ez da». Antzera mintzatu ziren atxiki gabeko zinegotzia eta PSEko ordezkariak ere.

EH Bilduko hautetsi Asier Egirak esan zuen Espainiako lege horren gainetik Foru araua defendatu behar dela. Monika Menak ere ez du ikusten oztoporik. Batetik, 2021eko urtarrileko erroldaren arabera, Usansolon 4.520 biztanle zenbatu zituztelako. Gainera, memoriak aurreikusten du desanexioa egiteko orduan balitekeela Usansoloren populazioa handiagoa izatea. Kontuan hartu dute zenbat etxebizitza ari diren eraikitzen eta zenbatek daukaten bizigarritasun baimena. «100 biztanleko gorabeheragatik ez dugu uste ezetzak lekurik daukanik».

Dena den, UHko kideak gogora ekarri du Bizkaiko Foruak arautzen dituela desanexio prozesuak. «Indarrean daukagun eta bete behar dugun legea Bizkaiko Forua da. Eta lege horrek esaten du 2.500 herritar izan behar dituela segregatu nahi duen eremu batek». Borondate politikoa eskatu du. «Prozesua bakarrik geraraziko luke borondate politikorik ezak; beste oztopo, gezur eta inposaketa batek». Hala ere, ez dute halakorik espero.

Herri izateko nahia

Usansolo desanexionatzeko eskaerak oinarri historikoa dauka. Menak azaldu du udalak sortu aurretik «Usansolo administratiboki eta politikoki Arratiako herri nagusia» zela. «Gero, udalak sortu zirenean, elizaterik ez genuenez, ez ginen eratu herri gisa. Baina lehenago udalerri izan ginen».

Dena den, egunerokorako ere premiazko deritzote herri bihurtzeari. «Galdakaotik lau kilometrora gaude. Distantzia horrek ezjakintasuna sortzen du herriaren inguruan. Galdakaok ez ditu ezagutzen gure beharrizanak». Herri bihurtzeak zerbitzuak jasotzeko orduan ere mesede egingo diela uste du: »Gaur egun, auzo izanik, auzo trataera daukagu Eusko Jaurlaritzak ematen dituen zerbitzuetan»; pediatrarena, kasurako. «Denak izango dira onurak», ondorioztatu du.


Summary: Gipuzkoako Senideak-ek galdetutakoen %95ek uste dute aldundiak konpondu behar duela zahar etxeetako lan gatazka. Zahar etxeetako egoiliarren senideak biltzen dituen elkarteak egoitzetan parte hartzeko aukera gehiago izatea eskatu du.

Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarren senideak biltzen dituen Gipuzkoako Senideak elkarteak galdeketa bat egin du bazkideen eta gainerako familiarren artean. Gaur eman dute emaitzen berri, agerraldi batean. Jakinarazi dutenez, galdetegiari erantzun diotenen %95ek uste dute Gipuzkoako Foru Aldundiak bitartekari lanak egin behar dituela zahar etxeetako lan gatazkan, eta hura konpontzeko ardura ere baduela.

Orotara, 266 pertsonak erantzun dituzte galderak, eta, oro har, egoitzetan parte hartze handiagoa izatea eskatu dute: %74k uste dute Gipuzkoako Foru Aldundiak zahar etxeak behartu behar dituela parte hartzeko bideak ezartzera, zerbitzua hobetzeko ekarpenak jasotzeko; %23k uste dute «inoiz» ez dela bultzatzen parte hartzea; eta %77k ez dute ezagutzen egoiliarrek eta senideek parte hartzeko modurik. Gainera, %62k ez dute uste Gipuzkoako egoitzetako kalitatea Bizkaiko eta Arabako zentroetakoa baino hobea denik, eta %73k pentsatzen dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerbitzuak eta kuotek berberak izan behar dutela.

Gipuzkoako zahar etxeetako lan gatazkaz ere aritu da taldea. Haien hitzetan, «ezin konta ahala» aldiz eskatu dute aldundiak esku hartzea, eta ezezkoa jaso dute beti. Gogorarazi dute gatazka duela hiru urte eta erdi hasi zela, eta langileek dagoeneko 257 greba egun izan dituztela. Taldearen irudiko, zahar etxeetako bizi kalitatea hobetzeko beharra «larria» da, eta, horretarako, «ezinbestekoa» da «hainbeste min, estres eta frustrazio» eragin dituen gatazka konpontzea. «Orain inoiz baino gehiago, erabiltzaileek ondo artatzea eta ondo zaintzea behar dute. Langileek ere arta eta lan baldintza hobeak behar dituzte, zaintzen jarraitu ahal izateko».

Horiek horrela, datozen egunetarako deituta dauden protestekin bat egiteko eskatu diete senideei eta gainerako eragileei. Hain zuzen, gogorarazi dute ELAk eta LABek kontzentrazioak egingo dituztela hilaren 11n, eta 16an manifestazioa egingo dutela Donostian.


Summary: Euskal presoen zigor batuketa, zalantzan. Espainiako hainbat komunikabidek zabaldu dute Madrilek bidea irekiko duela Frantzian betetako zigor urteak Espainiako epaietan kontuan hartzeko. Espainiako Gobernuak, ordea, ezetsi egin du halako asmorik duenik.

Espainiako hainbat komunikabidek joan den astean hedatu zutenez,Espainiako Gobernuak 7/2014 legea aldatzeko asmoa du aurten. Frantzian betetako zigorrak Espainian kontuan ez hartzea ahalbidetzen du lege horrek, Europako irizpideen aurka, eta Madrilek hori egokitzeko asmoa duela argitaratu zuten hedabideek. Espainiako 2022ko arau plana kontsultatu du BERRIAk, eta hala ageri da: testuak aipatzen du «moldatu» egin behar dela Espainian ezarritako sententziak bertze leku batzuetara —eta alderantziz— «transmititzea eragozten» duen sistemaren «zurruntasuna», eta «malguago» batez «ordezkatu» behar dela, «elkarrekikotasun printzipioan» oinarrituta, eta «parametro horri beste estatu batzuek ematen dioten tratamenduarekin bat» eginez.

Espainiako Gobernuak, ordea, ezetsi egin du halakorik egiteko asmoa duenik. Zehazki, Barne Ministerioaren menpe dagoen biktimen sostengurako zuzendaritzak mezu elektronikoak idatzi dizkie biktimen elkarte eta fundazioei asteon, azaltzeko aldatuko duena bertze gauza bat izanen dela: «Ez da dago inolako ekimenik Europako Batasuneko beste estatu batzuetan ezarritako zigor epaien ondorio juridikoei dagokien araudia aldatzeko». Egin asmo duen aldaketa Europako bertze estatu batzuetako datu baseak erabiltzeari buruzkoa litzateke; Madrilek gutunetan zehaztu duenez, batez ere aurrekari penalei dagokienez. Ikusteke dago, beraz, azkenean zer eginen duen.

50etik goiti euskal preso

Euskal presoen aldeko eskubideen mugimenduak anitzetan egindako eskaera da 7/2014 legea aldatzearena, motibazio politikoko 50etik goiti euskal preso baitaude Frantzian betetako zigorrak Espainian kontuan hartu ez dizkietenak. Bi estatuetako auzitegiek ezarritako zigorrak batuak dizkiete, eta, beraz, delitu beragatik zigorra bi aldiz betetzen ari dira.

Sarek ere, joan den astean argitaratu zuen txostenean, espresuki aipatu zuen 7/2014 legea, hura indargabetzeko eskatuta. Dokumentuan azaldu zuenez, Europako Batasunak arau bat eman zuen 2008an, 675/2008 zuzentaraua, zeinaren arabera Europako zigor arloko auzitegiek emandako epaiek ondorio «baliokidea» izan beharko luketen. Hots, pertsona bati zigor bat ezartzerakoan, Europako bertze auzitegiek emandako epaiak kontuan hartu behar lirateke, baldin eta parekoak badira, eta, beraz, herritar batek herrialde batean espetxe zigor bat bete badu, urte horiek kendu egin behar zaizkio antzeko delitu batengatik bertze herrialde batean jarritako zigorrari. Sareren dokumentuaren arabera, Europako Batasuneko estatu kideek elkarri egiten dioten «aitortza» bat da zuzentarau hori, haien arteko «aintzatespenean eta konfiantzan sakontzen» duena, «estatu bakoitzeko auzitegiek aurrera daramaten jarduerari dagokionean». Alegia, Europa osoak estatu bakar bat balitz bezala jokatuko luke alor horretan.

Espainiak, ordea, ez zuen zuzentarau hori garatu —berez 2010erako garatu behar zuen—, eta Espainiako Auzitegi Gorenak ezarri zuen nola betearazi behar zen Europako zuzentaraua, zuzenean. 2014ko martxoan ebatzi zuen, hala, Europako auzitegietan ezarritako zigorrak kontuan hartu behar zirela, Espainian ezarritako zigor urteak horien arabera gutxituta. Auzitegi Gorenaren interpretazio horren kontra, ordea, 7/2014 legea egin zuten gero —PP zen orduan gobernuan—, auzitegiak irekitako aukera hori eragozteko; eta, Sareren txostenaren arabera, «interpretazio partikular» bat eginez. 2015ko urtarrilean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen lege horrek zekarrena, Kepa Pikabea euskal presoaren kasuan, eta jurisprudentzia ezarri zuen: ez zuen baimendu euskal presoei espetxealdiak murriztea.

7/2014 legea aldatuko balitz, 50etik goiti euskal presori murriztuko litzaizkieke Espainian betetzen ari diren zigorrak, eta horietako batzuk libre atera behar lirateke.

AVT, kexu

AVT biktimen elkarteak agerraldia egin du gaur Madrilen, adierazteko ez dagoela ados Madrilek egin dezakeen lege aldaketarekin. Elkarteak ez du ontzat eman gobernuak bidalitako gutuna, uste baitu gezurretan ari dela, eta manifestazio batera deituko dutela iragarri dute. Lege aldaketa posibleari buruzko txosten bat aurkeztu dute agerraldian: biktimen elkartearen kalkuluen arabera, 7/2014 legea moldatuko balitz, zazpi euskal preso utziko lituzkete libre berehala, eta bertze hiru aurten. Haien hitzetan, Espainiako Estatuan diren 48 presori eraginen lieke zigor urteen gutxitzeak, eta gaur egun Frantziako kartzeletan diren bertze hamabiri.


Summary: «Irratian zerbait kontatzen duzuenean, irudimenaren magia martxan jartzen da». Agirre euskarazko irratigintzan ibili da 1980ko hamarkadatik hona, Herri Irratian eta Bizkaia Irratian. ETBn ere lan egin du; besteak beste, 'Sustraia' saioaren gidari gisa.

Joan den azaroaren 30ean, Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen Libe Agirre kazetaria (Meñaka, 1961). Aitortu du oraindik ez duela oso argi zer ardura ekarriko dion ohorezko izendapen horrek: «Batzar bat izango dugu. Badakit ekitaldi bat ere egongo dela. Batzorderen batean sartzeko aukera emango digute, han lan egiteko. Ikusi egin beharko dut zer den eta zertan lagundu ahal izango dudan».

Zure izendapenarekin batera, beste hainbaten berri eman zuen Euskaltzaindiak. Egun berean jakin genuen Pilare Baraiazarra ohorezko euskaltzain izendatu dutela, eta Luis Baraiazarra ere bada aspalditik. Hirurok zarete meñakarrak. Zer du zuen herriak hainbeste euskaltzainen sorterria izateko?

Herri honetan euskaraz bizi izan gara beti. Euskara modu natural batean bizi izan dugu, ezetariko erreparo barik. Sasoi bat dugunok oso herri euskalduna ezagutu dugu. Gaur egun ere bada, baina handitu egin da, kanpoko jende asko etorri da, eta ez da lehengoa. Sasoi batean, euskaraz baino ez genuen egiten. Zoritxarrez, gaur egun erdaraz asko entzuten da. Gazteen artean asko nagusitu da erdara; ez Meñakan bakarrik. Guk barruan dugun sentimendua hori da: Meñaka herri euskalduna dela; beti izan da, eta uste dut izango dela.

Kazetari ibilbidean ere beti egon zara euskarari lotuta. Bilbo Herri Irratian hasi zinen lanean, euskarazko irratsaioetan. Zelan gogoratzen duzu garai hura?

Uste dut 1985ean izan zela. Herri Irratian, AM bidez erdaraz emititzen zen, eta, FMn, ordu batzuk euskaraz. Gu baino lehenagoko batzuek hasi zuten proiektu hori. Frekuentzia bat eman zioten Elizbarrutiari, eta Bizkaia Irratia sortu zen, euskara hutsean egiteko, duela 30 bat urte [1990]. Garai hartan, ez zeuden gaur egun dauzkagun tresnak eta erraztasunak. Egunkari guztiak ziren erdaraz, Internetik ez zegoen, egunkarietako notiziak itzuli egin behar izaten genituen… Oso gaitza zen euskaldunak topatzea elkarrizketak egiteko. Beti esaten genuen euskaldunak topatzen genituela herri kiroletako elkarrizketak egiteko, Iñaki Perurena eta abar, edo baserri mundukoak egiteko. Gaur egun, zorionez, asko aurreratu da, nahiz eta esan euskara gutxi egiten dela. Gaur edozein gai jorratu ahal da euskaraz, eta hori txalogarria da. Edozertaz egin ahal duzu berba, eta beti dago euskaldunen bat. Urteen poderioz lortu da. Orduan, kasete handi bategaz irteten ginen kalera; gaur, sakelako telefonoarekin egin daiteke dena. Oso komunikabide gutxi ginen; gaur, asko eta asko gara.

Lehenengo euskarazko irratsaio haiek zelako harrera izan zuten entzuleen artean?

Zorion agurren formatua hasi genuen. Nik esaten nuen: «Eta entzuleei aukera ematen badiegu deitzeko eta jendea zoriontzeko?». Ezetz esaten zidaten, euskaldunak lotsorrak garelako, eta inork ez zuelako deituko irratira. Apurka-apurka, kostaldekoak hasi ziren deitzen; Lekeitio, Ondarroa, inguru horretakoak. Kresalagatik edo, barrualdekoak baino ausartagoak izan dira beti. Hurrekotasun hori sortu zen. Jendearen artean zabalduz joan zen, eta gero eta jende gehiago entzuten hasi eta deitzen. Berriak ginen. Orduan ez zegoen ezer euskaraz, ezta irrati publikoa ere. Dena zegoen asmatzeko, eta badirudi guk ondo asmatu genuela.

Adolfo Arejita ibili zen Herri Irratiko euskarazko irratsaio haietan. Ez dakit batera ibili zineten. Gaur egun, Bizkaia Irratian Euskara hobetzen tartea egiten duzue elkarrekin. Euskara traketsa egiten dugu?

Martxan ipini zutenetako bat zen, baina joana zen gazte taldea sartu ginenerako. Ez: oso euskara ona egiten dugu. Entzuleek asko hartzen dute parte saioan. Adolfok ez dakit zer berba aipatzen duenean, esaten digute eurenean ere esaten dela, edo zelan esaten den. Euren euskara baloratzen hasten dira, eta hori oso garrantzitsua da.

Bizkaia Irratian bizkaiera hutsean egiten duzue lan. Zer garrantzi dauka zuentzat euskalkiak?

Oso handia. Bizkaieraz sortu zen Bizkaia Irratia. Apustu hori egin zuen Elizbarrutiak, eta horrela jarraitzen dugu. Euskara asko daude, herrian herrikoa, baina gu ahalegintzen gara denok ulertzeko moduko bizkaiera landu batean berba egiten. Entzuleekiko hurrekotasun hori ematen laguntzen digu euskalkiak.

Belaunaldi gazteenen artean gero eta hedatuago daude podcastak eta musika entzuteko aplikazioak. Zelan erakarri daitezke irratira?

Gazteek aukera asko dituzte gaur egun. Lehen, euskarazko irratia entzun gura bazuten, aukera gutxi zituzten. Gaur egun, podcastak daude pil-pilean. Edozein gairi buruzkoak topa ditzakezu. Irratia bide horretatik joan beharko da, eta gazteak erakartzeko modua izan daiteke. Aldaketa betean gaude komunikabideak. Digitalizazioa dela eta, dena aldatzen ari da. Irratian gure bidea topatzen asmatu beharko dugu, baina hurrekotasuna galdu barik.

Bilbo Herri Irratiko euskarazko irratsaio haietan zorion agurrak bidaltzeko tartearekin hasi zinetela kontatu duzu lehen. Bizkaia Irratian oraindik ere eusten diozue saio horri, eta oso arrakastatsua da, gainera.

Gure saiorik zaharrena da. Askorentzat Bizkaia Irratia hori da; biak bat dira. Gustatu egiten zaie: auzokoa edo senideren bat zoriondu, euren izena irratian entzun… Beste batzuek ez dute zuzenean berba egin gura izaten, baina gehienek atsegin dute.

Beraz, zorion agur bako Bizkaia Irratirik ez da posible?

Eskutik doaz biak. Beste izen bategaz bada ere, nik uste entzuleek deitzeko eta parte hartzeko tarte bat izan behar dugula derrigorrean. Agian beste izen bategaz? Aukera bat izan daiteke, baina tarte hori behar da, hurrekotasuna ematen laguntzen duelako.

Deitzen dutenak edade batetik gorakoak izaten dira gehienetan. Gazteak erakartzeko zailtasunak dituzue?

Irratia beti bizi izan duen jendea izaten da. Whatsapp eta beste tresna batzuk erabiltzen dituzte; zorion agur asko jasotzen ditugu web orriaren bitartez, adibidez. Gazteek beste tresna batzuk dituzte, eta ez dute hainbeste behar irratia. Musika entzun nahi badute, hor dute Spotify. Kanta bat entzun gura dutenean, edadekoek irratira deitzen digute.

Ibilbide luzea egin duzu irratian, baina telebistan ere ibili izan zara: Euskal Telebistan.

Asteburuetako albistegietan hasi nintzen. Garai hartan hasi berri zegoen ETB. Ez zegoen lagun asko kazetari lanak egiteko. Urtebetez ibili nintzen; astelehenetik barikura, irratian, eta zapatu eta domeketan, telebistan. Gero irratian esan zidaten zazpi egunak irratian egiteko, eta irratira etorri nintzen. Telebistan ere asko aldatu dira gauzak, baina nik beti esan dut irratiak bat-batekotasuna duela, eta horrek erakartzen ninduen ni. Gaur egun telebistan ere badago bat-batekotasun hori, teknologia berriei esker: munduko edozein bazterretatik kontatu dezakezu azken orduko notizia bat, sakelako telefonoa erabilita.

Baina, hala ere, zuk gurago duzu irratia. Zergatik?

Nik behinola esan nuen moduan, telebistak irudien edertasuna dauka, baina irratian berbak irudi bihurtzen dira. Entzuleek nire ahotsetik ni zelangoa naizen irudikatu dute. Irratian zeozer kontatzen dutenean, irudimenaren magia martxan jartzen da.

Telebistan, Sustraia saioa ere aurkeztu zenuen hainbat urtetan, Luis Mari Bengoagaz batera. Zelan gogoratzen duzu esperientzia hura?

Lehen sektoreari lotutako saioa da; gaur egun ere ematen dute. Oso gustura ibili nintzen. Baserri mundua ere asko aldatu da. Lehen, zazpi edo zortzi behigaz familia osoa bizi zen, eta orain, profesionalak dira. Modernizatu egin dira, gaurkotu. Oso esperientzia polita izan zen Sustraia aurkeztea. Penaz utzi nuen. Gogoan dut behin 70 bat baserritarregaz Israelera joan ginela; arabarrak ziren gehienak. Gaur egun, hemen ere oso hedatuta dago tantakako ureztatzea, baina orduan ez zen ezaguna, eta han zelan egiten zuten ikustera joan ginen. Tel Aviven arrosak horrela ureztatuta ikusten ziren, eta oraindik ez dut ahaztu zer ederrak ziren. Kibuttzetan lurra zelan lantzen zuten ikusi genuen, eta ur faltari zelan egiten zioten aurre. Baserriko aldaketak bertatik bertara bizi genituen Sustraia-n.

Emakundera joateko utzi zenuen telebista, baina han ere komunikazio arloan ibili zinen.

Ez nuen denbora asko egin. Sasoi hartatik asko aldatu da dena: gaur egun berdintasunaren kontzientzia oso zabalduta dago. Esperientzia polita izan zen.

Orduan hasi zen andreen hilketez berba egiten, ezta?

Etxe barruan geratzen zen, eta ez zen salatzen. Ez gara konturatzen zenbateko aldaketa izan den horretan. Gero harritu egiten gara zenbat salaketa egoten diren ikustean, baina indarkeria hori beti egon da, ezkutuan bada ere. Berdintasunaren aldeko mugimenduak eta emakumeen taldeek lan handia egin dute.

Zer falta duzu irratian egiteko?

Orain goizetako magazina egiten nabil. Lehiaketa asko egiten nituen sasoi batean, eta oso gustura ibili nintzen, entzuleen parte hartze handiagaz. Umeen programak ere egin ditut, musika saioak ere bai… Uste dut denetarik egin dudala urteotan. Pandemia dela eta, orain zientzia gaiak asko lantzen gabiltza, eta oso gustura nabil. Sarri esaten dut futbol partidak zuzenean kontatzea falta dudala bakarrik, baina ez, ez dut horretan hasteko usterik.


Euri asko badator, ibaiari begira

Summary: Euri asko badator, ibaiari begira. Uraren Euskal Agentziak aste honetan iragarri du uholdeak eragozteko hurrengo urteei begira zein proiektu dituen esku artean Gipuzkoan. Orain bi hilabeteko uholdeetan kalterik handienak izan zituen herrietako bat izan zen Mendaro, baina han egin beharreko lanik ez da agertzen.

Abenduaren 10ean, urak hartuta esnatu ziren Gipuzkoako zenbait herri. Han eta hemen izan ziren kalteak, uholdeengatik ez bazen, luiziengatik. Inoizko emaririk handienak erregistratu zituzten ibai batzuetako aforalekuek. Garajeetara eta ezkaratzetara sartu zen ura, eta urpean geratu ziren ibai ondoetako baratzeak eta azpiegiturak. 2011ko azaroaren 6tik ez zen halako uholderik izan. Datorren astean beteko dira bi hilabete gertaera horietatik, eta urak bere onera etorri direla dirudien arren, kaltetuek uste dute orain hartu behar direla neurriak, hurrengoan kalte txikiagoak jasan ahal izateko.

Uraren Euskal Agentziak emandako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 250.000 herritar bizi dira uholde arriskua duten eremuetan, biztanleriaren %10 inguru, alegia —neurritzat 500 urte arteko errepikatze denborako uholdeen arrisku potentziala hartuz—. Aste honetan aurkeztu ditu EAEko erakundeak 2022tik 2027ra egingo dituen obrak. Helburua da horien bidez %41 murriztea uholde arriskuak eragiten dien biztanleen kopurua, eta %38 gutxitzea uholdeek sor ditzaketen kalte ekonomikoak. Gipuzkoan zortzi proiektu iragarri ditu, eta 33 milioi euro inbertituko dituela esan du.

Mendaroko Garagartza auzoan, Hernaniko kirol klubetan eta Donostiako Loiola, Martutene eta Txomiñenea auzoetan, Gipuzkoako beste hainbat auzotan bezalaxe, ondo dakite zer den ibaiari begira bizitzea eguraldi iragarpenak euri asko datorrela esaten duen aldiro.

MENDARO

Eguneratu gabeko mapa

Abenduko uholdeetan, komunikabide eta agintarien arreta puntu nagusia bilakatu zen Mendaro; batik bat, hango Garagartza auzoa. Etxetik atera ezinda egon ziren bizilagunak; itxi egin behar izan zituzten herriko sarrera-irteerak, eta ospitaleko jardueran ere eragina izan zuen horrek. Datu bat eman dute hango bizilagunek: 23 urtean arazorik ez izan ostean, 2011ko azaroko uholdeak izan zirenetik —inflexio puntutzat dute gertaera hori—, dozena bat aldiz izan dituzte. Aste gutxiren aldearekin izan dira azken hirurak: abenduaren 9an ez ezik, iazko azaroaren 28an eta aurtengo urtarrilaren 10ean ere bai.

Horregatik, batzorde bat eratu berri dute Garagartza auzoko zazpi bizilagunek eta udalean ordezkaritza duten hiru taldeek —EAJ, EH Bildu eta PSE-EE—. “Ikusten dugu Deba ibaian ur gutxiago kabitzen dela, eta ura sarriago ateratzen dela”, diote auzotarrek.

2016an jo zuten lehen aldiz udalera. Hango ordezkariekin nahiz Ura agentziakoekin bilerak egin ostean, Kilimon errekan klaketa batzuk jartzea erabaki zuen udalak, errekako ura kanalean mantentzeko. “Ate moduko batzuk dira, eta ura gora datorrenean, ate horiek itxi egiten dira, errekako ura estoldatatik kanpora etortzea eragozteko. Hori zen lehen geneukan arazo handiena: Deba ibaia hazita zetorrenean, ez zion lagatzen Kilimon errekari ibairatzen, eta ura etortzen zen behetik gora estolderiatik”.

Proiektu horrek bigarren fase bat ere bazuela diote, eta hori gauzatzeko eskatzen diote orain udalari. “Klaketena erdizkako konponbidea izan zen. Zerbait egin behar da ixten direnean goitik datorren ura errekara heltzeko”. Auzotarren esanetan, punturik baxuenean motopunpa bat egon izan balitz, saihestu egingo ziren azken hamar uholdeetatik bederatzi. “Errekak gainezka behin egin du. Petrila gainditu aurretik hasten da ura pilatzen, eta piszina baten modukoa sortzen da estoldatatik ez doan urarekin”.

Ur beltzekin ere izan dituzte arazoak azken uholdeetan, eta estolderia aztertzeko eskatzen diote udalari. Horrez gain, 1995ean Deba ibaian egindako obra batzuk amaitu gabe geratu zirela dute gogoan auzotarrek, eta horri buruzko informazioa ere nahi dute. Abisu sistema hobetzea ere beharrezko ikusten dute. “Aurtengo bi uholdeetan jakinaren gainean ez zeuden familiak egon dira, eta tentsio handia sortzen du horrek”.

Eta udalarentzat ez ezik, Ura agentziarentzat ere badituzte eskaera jakin batzuk. Bat iruditzen zaie garrantzitsuena: uholde arriskuen mapa eguneratzea. Mapa horretan, kalkulu bat egiten da, datozen urteetan ura noraino irits daitekeen eta zenbateko kalteak sor ditzakeen ikusteko. Horretarako, besteak beste, inguruko biztanleria kopurua, zein ekonomia aktibitateri kalte egingo liokeen urak, eta arriskutsua izan daitekeen faktorerik —industria kimikoa…— badagoen begiratzen dute.

Auzotarren esanetan, mapa hori eguneratu gabe dago, Garagartza auzoko gaur egungo etxe asko ez baitira ageri. “Mapa horren arabera, hemen bederatzi bizilagunek jasaten dituzte kalteak, baina auzo oso bat eraiki da gerora, haur eskola bat barne. Ospitaleari nola eragin diezaioketen uholdeek ere ez du jasotzen”. Eguneratu gabe egoteak baditu bestelako ondorio batzuk ere. Azaldu dute arrisku maila horrek zehazten duela uholdeak eragozteko lanen lehentasun maila ere. “Garagartzako datuak eguneratu gabe daudenez, Mendaro hirugarren taldean dago, eta horrek esan nahi du herri askok dutela lehentasuna gure aurretik”.

Ura agentziak aste honetan iragarritako 2027ra bitarteko inbertsioetan, adibidez, ez da ageri Mendarori buruzko ezer. “Azken boladan gertatu den guztiarekin, ospitale bat bakartuta geratu ostean…Hurrengo lau urteetan ez da aurreikusten esku hartzerik. Eta Deba ibaian bertan, Bergaran eta Soraluzen, badaude proiektuak. Hor ikusten da lehentasunen kontua”. Datorren asteazkenean da biltzekoa berriro auzotarrek eta udaleko ordezkariek osatutako batzordea. “Mapa berraztertzeko ez ezik, udalaren eskumenekoak diren kontuei ere berehala kolpe egiteko ere eskatuko diegu alkateari eta zinegotziei”.

HERNANI

Lanekiko itxaropentsu

Hernanin, euri asko egiten duenean, ohikoa da Urumea ibaia ateratzea errugbi zelaiaren eta futbol zelaiaren parean. “Baina ez da hain ohikoa hilabete batean bi aldiz ateratzea”, esan du Xabier Lertxundi alkateak. Hala gertatu zen orain gutxi: abenduaren 10ean eta urtarrilaren 10ean izan zituzten uholdeak gune horretan. “Auzolanean garbitu zuten futbol zelaia, eta handik astebetera berriz ere urak hartu zuen. Urumea ondoko baratzeetan ere uzta galdu zen. Beti beldur horrekin egotea oso gogorra da, eta irtenbide bat eman nahian ari gara”.

Aste honetan egindako iragarpenean, Ura agentziak esan du Urumea ibaiaren Akarregi eta Ergobia arteko tartean 7,3 milioi euro inbertituko dituela. Itxaropentsu dago alkatea, lan horiekin egoera hobetu daitekeela uste baitu. “Uste baino beranduago datoz, baina teorian behintzat emaitza onak izango dituzte lanek, eta beharrezkoak iruditzen zaizkigu”.

Aurtengo bigarren seihilekoan dira hastekoak Akarregi auzoan meandro bat egiten. “Parke berde bat sortuko da, ibiltzeko parke bat. Ibaia hazita datorrenean, horra egingo du gainezka, propio”. Martindegin, berriz, korta bat eraikitzekoak dira, 2023an hasita. “Bi esku hartze horiek egiten direnean, ez du esan nahi uholdeak gertatuko ez direnik, baina gutxiagotan gertatuko dira”. Esaterako, estatistiken arabera, errugbi zelaia urtero hartzen baldin badu urak, lanen ostean lau urtean behin gertatuko dela uste dute; futbol zelaia, berriz, urte eta erditik behin urpean geratu ordez, hamabi urtean behin geratuko da.

Ibaiaren ibilguan egin beharreko lanak Ura agentziaren eskumena dira; udalak, berriz, ondoko azpiegituretako esku hartzeak hartzen ditu bere gain. Lertxundik kontatu duenez, proposamen bat prestatzekoak dira, Urari aurkezteko. Orain urte batzuk, zelaien ondoan dauden hormak pixka bat igotzea proposatu zuten; baita errugbi zelaiaren ondoko erreka txikian esku hartze bat egitea ere, erreka horrek sortzen baititu arazoak. Emariari kalte egiten ziola iritzita, proiektua ez zuen onartu erakundeak. Joan den astean bildu ziren udaleko kideak futbol eta errugbi klubetako ordezkariekin, proposatu beharreko proiektua elkarrekin prestatzeko asmoz.

DONOSTIA

Iraganeko beldurrik gabe

“Urumean egin den obra sekulako lasaitua izan da Donostiarentzat”, esan dute Donostiako Udaleko babes zibileko ordezkariek. Urte askoan arazo handiak izan ostean, orain bi hilabeteko uholdeetan ez zen aparteko kalterik izan Loiola, Martutene eta Txomiñenea auzoetan. Martuteneko Okendotegi kalean sortu zituen eragozpenik handienak urak. “Hor ditugu arazorik handienak gaur egun, nahiz eta Astigarraga parean egin diren lanei esker asko hobetu den egoera. Hala ere, toki horretan, arazoa ez du Urumeak sortzen, Muntogorri ubideak baizik. Ura agentzia ari da eremua aztertzen”.

2011ko uholde handien ostean, hainbat proiektu gauzatu dituzte Urumean. Hiru zubi ordezkatu dituzte: Martutenekoa (2016), Espartxokoa (2020) eta Pilarreko pasabidea (2015). “Zubi zaharren zutabeak oztopo ziren ibaiarentzat, eta zutaberik gabekoak dira berriak”. Astiñeneko zubi berria ere ari dira jartzen, Loiola eta Egia auzoen artean. “Behin jarrita, zaharra eraitsiko dute. Zubi berri hori uda baino lehen irekitzea espero da. Eta hori eginda, Loiolako kuartelera sartzeko Urdinzu zubia bakarrik geldituko litzateke Urumeako oztopo hidrauliko gisa”.

Ubidea zabaltzea izan da ibaiko beste esku hartze nagusia. Lehen fasea, Martuteneko zubitik Pilarreko pasabidera artekoa, 2016an amaitu zuten. Martuteneko zubitik Lugañene zubira —27. poligonora sartzeko zubia— artekoa da bigarren fasea. “Ubidea zabaltzeko lanak amaituta daude, eta inguruaren urbanizazio lanak amaitzen ari dira”.

Ubidea zabaltzeko proiektuaren hirugarren faseari Martuteneko kartzela eraisten dutenean ekingo zaiola esan dute babes zibileko ordezkariek. “Zati hori Lugañene zubiaren eta egungo Txomiñeneko ibai parkearen artean dago. Kartzelaren eremuaren kota Txomiñeneko kotara igoko da, eta gainerakoa ibai parkearen jarraipena izango da”.


Summary: «Abokatu lana ez dut askorik maite; ez da nire pasioa». Barinagarrementeria nahi gabe hasi zen abokatu lanean, 1990eko urte gorabeheratsu haietan. Hasieratik, justizia administrazioa euskalduntzea izan du lan jarduneko helburu argietako bat. Egun, tertuliakidea ere bada Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan.

Irratiak betidanik sortu izan dio irrika berezia Luix Barinagarrementeriari (Donostia, 1968), baina lagunen arrimuan erabaki zuen Zuzenbide ikasketak egitea. Bizitzako esparru guztietara barreiatzen du bere euskaltzaletasuna, baita justizia administraziora ere. EH Bilduk EAEko ararteko izateko proposatu zuen 2015ean, baina bidean gelditu zen saiakera. Donostiako Doka kafe antzokiko bazkideetako bat da egun.

Luix Barinagarrementeria. Zenbatek galdetu ote dizute jada abizenaren nolakotasunaz…

Askok! Eta nahikoa komeria izan dut horrekin, Guardia Zibilarekin bereziki. Lehen, gordetzen nituen nire abizenarekin epaitegietan egindako anabasak, eta izugarriak ziren. Aranzadiko kideren batek behin esan zidan Markinako Barinaga auzora joandako errementari bat han ezkonduko zela ziurrenik, eta hortik sortuko zela gure abizena.

Justizia administrazioa ez da egokiena ziurrenik abizen hori txukun ahoskatzeko…

Argi eta garbi: ez. Herenegun, oraindik ere, epaile batek lau saiakera egin behar izan zituen nire abizena irakurtzeko. Horrelakoetan, pentsatzen dut: «Jendeak ez al daki irakurtzen?». Gauza bat da abizena luzea izatea, baina…

Abokatua, iritzi emailea, euskaltzalea, enpresaria… Zein da Luix Barinagarrementeria Olaizola?

Abokatua naiz ogibidez, eta euskaltzalea egiabidez, baina abokatutza ez dut askorik maite; ez da nire pasioa. Ikasi dut eta oraindik ere asko daukat ikasteko, baina gustuz… «Enpresari» ere aipatu duzu, eta, tira, bai… Donostiako Doka kafe antzokia zabaldu genuen lagun batzuen artean, eta enpresari bihurtu gaitu horrek. Nire iritziak, berriz, edonoren parekoak dira, baina konturatu naiz zer erantzukizun daukagun; ausarkeriatik ere badauka pixka bat iritzia emateak, eta, zaindu ezean, erraza da hanka sartzea.

Abokatu lana ez duzula bokaziozkoa esan berri duzu. Nolatan aukeratu zenituen orduan Zuzenbide ikasketak?

«Norbera da bera eta bere inguruabarrak». Horrela esaten da, ezta? Unibertsitateko ikasketak aukeratu behar genituenean, lagun batekin Iruñera joan nintzen, Kazetaritza fakultatean proba bat egitera. Baiezkoa eman ziguten, baina lagun batzuk hondartzan geunden batean, haiek Zuzenbidea egin behar zutela, jende prestatua behar zela, herri hau, hizkuntza… Horrela hasi ginen hizketan, eta pausoa eman nuen.

Zerekin egin zenuen topo abokatu lanari ekinda?

Uste dut 1993ko irailean hasi nintzela abokatu lanean, Berdin taldean, eta ez dakit oso jakitun nintzen non sartzen ari nintzen. Bere xumean, oso talde indartsua zen Berdin. Asko lantzen zituen lan eta zigor arloak, eta tren hartara igo nintzen, nora nindoan oso ondo jakin gabe. Egunerokoak izaten ziren [Espainiako] Audientzia Nazionaleko kontuak, atxiloketak… Baina nik Donostiako Aste Nagusiko Salbearen inguruko epaiketa ugari izan nuen orduan.

Abokatu lanari ekinda, betidanik oso presente eduki izan duzu euskara…

Nik hasieratik argi eduki nuen justizia administrazioaren euskalduntze prozesuan lan egingo nuela. Baina azken hogei bat urteotan, oso gutxi aldatu da euskararen egoera justizia arloan. Eraginkortasunetik begiratuta, egoera oso antzekoan gaude. Idatzizko gauzaren batzuk hobetu dira, eta itzulpenak egiten dira, baina… Dena den, euskararekiko interes hori ez daukat justizia administrazioan bakarrik; gauza bera gertatzen zait kuadrillan edo beste edozein arlotan. Seme-alabekin euskaraz egiten dugu, bai, baina lagunen artean-eta galdu egiten dugu euskara. Betidanik oso astuna izan naiz gai horrekin.

Saiakera horretatik sortu zenuten Abokatu Euskaldunen Sindikatua ere, ezta?

Irrika horretatik sortu genuen, bai, gutxi batzuen artean, justizia administrazioaren euskalduntzean aurrera egiteko asmoz. Lan handia egin genuen, bozgorailu handia izan zen, baina oso ondorio gogorrak izan genituen. ETAk Jose Maria Lidon magistratua hil zuen 2001ean, eta Baltasar Garzonek auto batean sartu zuen Abokatu Euskaldunen Sindikatua, Euskal Herrian Euskaraz-ekin, AEK-rekin eta beste hainbatekin batera. Geure artean eztabaida sortu zuen, kontuz ibili beharra geneukan, eta kontuz ibili behar denean…, kito.

Gaur egun, euskararena al da justizia administrazioko legerik hauskorrena?

Baliteke. Epaitegietan prozesua idatzizkoa edo ahozkoa izan daiteke. Idatzizkoan eman izan dira pauso batzuk, eta udal txiki askok egin izan dute euskararen aldeko apustua, baina epaitegiko langile gehienak ez dira euskaldunak, eta barkamen eske joan behar izaten da ia-ia. Oso nekeza da, eta ni ere, agian, ausartagoa nintzen lehen. Bezeroarentzat, sarri okerragoa izaten da epaitegira euskal elefante moduan sartzea.

Hizkuntza kaltegarri bihur daiteke, beraz, epaiketa batean?

Ez dakit kaltegarria den hitza, eta ez dut esan nahi epaiketa euskaraz egiteagatik juridikoki emaitza okerragoa izango denik. Bai, epaile batzuk sumatu izan ditut euskararekiko erabat kontrako eta uzkur, baina arazoa gehiago da prozedura luzatzea, zailtzea eta trakestea.

Marcelino Sexmero Iglesias magistratua ondo gogoan izango duzu oraindik. Beste zazpi abokaturekin batera, zeuk ere 300.000 pezetako [1.800 euro] isuna jaso zenuen 1998an, itzulpen sistema ez onartzeagatik.

Auzia juridikoki garatzen saiatu ginen, eta [Espainiako] Auzitegi Konstituzionalera joaten ere saiatu ginen, babes helegite baten bidez. Miguel Castells abokatuak esan zigun helegite iraultzailea zela hura, ezin zuela aurrera egin, baina saiatu egin ginen. Sinismen bat geneukan, baina langa gaindiezina da Auzitegi Konstituzionala. Hori bai, ez daukat zalantzarik askoz hizkuntza politika sendoagoa, trinkoagoa eta euskararen aldekoagoa egin daitekeela.

Bai Euskal Herriari euskal herritarren eskubide zibil eta politikoen aldeko herri ekinbideko kide ere izan zinen hasieratik.

Hor ere murgildu nintzen, eta Bai Euskal Herriarekin emandako pare bat prentsaurrekoren ondorioz atxilotu ninduen Espainiako Poliziak, 2000. urtean.

Urriaren 5a zen, goizaldea. Baltasar Garzonen aginduz, atxilotuta eraman zintuzten Madrilera, Piztu dokumentuko auzipetu gisa. Nola bizi izan zenuen prozesu hura?

Bakarrik bizi nintzen orduan, Donostian, etxe txiki batean. Goizaldean etorri ziren, eta, nolabait esatearren, alfonbra arrosa jarrita atera ninduten etxetik; ez ninduten ukitu. Ezin zuten sinetsi abokatu batek etxean sakelakorik eta ordenagailurik ez edukitzea, baina nik etxean ez neukan ez bata, ez bestea. Madrilera gindoazela esan zidatenean, trajea janzten hasi nintzen ni. Ezetz esan zidaten, gorbatarik ez jartzeko; txanodun zerbait nahi zuten, argazki hori nahi zuten. Azkenerako, ez trajea eta ez txanoa, beste arropa batekin joan nintzen. Garzonen aurretik pasatuta, karguekin aske utzi ninduten hasieran, eta kargurik gabe azkenik, Patxi Azparrenekin batera.

Urte gogorra izan zen, minbiziari aurre egin behar izan zeniolako atxilotu aurreko urtean…

Hala da, bai. Irlandan egon ginen oporretan, eta handik bueltan hasi nintzen gauza arraroren bat sentitzen. Barrabiletako minbizia zen azkenean, eta hor hasi zen saltsa: ebakuntza, zerbait aurkitu zutenez kimioa ondoren… Lance Armstrongek orduantxe irabazi zuen bere lehen Tourra, eta erizainek esaten zidaten hura bezala jarriko nindutela. Zorionez, ondo atera zen dena. Oraindik ere azterketa egin behar izaten dut urtero, eta Onkologikora itzultzeak beti ematen du errespetua, baina ez dut izan gorabehera gehiago.

«Desobedientzia zibila bultzatzea»; hori zen atxiloketako akusazio nagusia, ezta?

Dena nahastu zuten. Piztu zer zen ba ote nekien galdetzen zidaten une oro, eta nik ez nekien ezer. Batzuk epaiketara iritsi ziren, baina niretzat oso esperientzia positiboa izan zen, oso jende interesgarria ezagutu nuelako.

32 urterekin, abokatu lanari ekin berritan, zalantzarik izan zenuen hartutako bideaz?

Bai. Askotan sentitzen dut abokatu ez izateko gogoa. EITBko lan poltsetan izena emanda daukat, nahiz eta nire ikasketek ez duten balio. Badaezpada ere, han nago. Nazioarteko bitartekari izatea da nire benetako bokazioa, nahiz eta hizkuntzak menderatu behar diren horretarako. Oraintxe, Kieven egongo nintzateke gustura.

18/98 auzia, Egin eta Euskaldunon Egunkaria-ren itxierak… Urte gogor eta gatazkatsuak iritsi ziren jarraian.

Asko luzatu zen 18/98 auzia, eta oso gertutik bizi izan nuen. Atentatuak zeuden tartean, manifestazioak… Zirimola bat zen. Atzera begiratuta, sinestezina iruditzen zait urte haietan pasatu genuena. Del Olmo epailea betiko iltzatuta gelditu zaigu euskaldunoi. Egin, Egunkaria… Oso gogorra izan zen dena, baina erreakzionatzeko gaitasun handia izan zen.

Politikaren arrastoan, EH Bilduk EAEko ararteko izateko hautagai aurkeztu zintuen 2015ean. Nola iritsi zitzaizun proposamena?

EH Bilduko parlamentari bik deitu zidaten, eta nire curriculuma nire abizena baino laburragoa zela esan nien. Manu Lezertua zen beste hautagaia, eta harrigarria zen haren curriculuma. Baina egokia nintzela berretsi zidaten, eta, tira, aurrera egin nuen [EAJ, PSE-EE eta PPren akordioari esker, 53 boto jaso zituen Lezertuak, eta 21 Barinagarrementeriak]. Esango nuke EH Bilduren aldetik arartekoaren figura lantzeko saiakera bat izan zela hura. Aitortu behar dut politikagintza dela nire frustraziorik handienetakoa: Donostiako alkate izan nahiko nuke nik, baina ezin dut; familiaren oreka tarteko, besteak beste. Gustura ariko nintzateke udal mailako politikan, baina 24 ordurekin ez nuke nahikoa izango.

Bidegi auzia aipatuta, zuk zeneraman akusazioa, baina aldundiak erabaki zuen bertako abokatuek hartzea ardura. Nola bizi izan zenuen auzia?

Bidegi auzia ez dago amaituta. 2014an hasi zen, EH Bildu Gipuzkoako Foru Aldundian buru zegoenean. Ezin dira gauza asko esan, baina epaitegiak erabakiren bat hartu beharko du laster, eta «laster» izan daiteke astebete edo bizpahiru hilabete barru. Edo arre edo so egin beharra daukate, eta delitu batzuk ikertzeko zantzuak badaudela uste dugu guk.

Nolatan sartu zinen bazkide Doka kafe antzokian?

Maiatzean hamabosgarren urteurrena ospatu nahi dugu, eta ea zerbait txukuna egiten dugun. Gure hasierako asmoa zen hazi moduko bat izatea, gerora jende gehiago erakartzeko, baina lanketa handia eskatzen du horrek. Bere txikian konturatu gara kulturak aurrera egin dezan garagardo asko edan behar direla. Zenbaki gorrietan ez egotea behar du negozio batek, eta Doka askotan egon izan da horrela. Gaur egun, sendotzen ez, baina iraunkortze prozesu batean sartuta dago Doka.

Aspaldi hasi zinen tertuliakide gisa ETB1eko 'Firin Faran' saioan, eta hala zara oraindik ere Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Esateko zer edo zer badaukazun seinale…

Denok daukagu zer esana, nahiz eta batzuk ausartagoak garen, ausartegiak batzuetan. Bakoitzak bere alea uzten du, baina gai gehienei buruz ez dakigu askorik. Plazera sortu dit irratia berriz barrutik ikusteak.


Summary: Adegik ohartarazi du soldata igoera handiek inbertsioak «ukituko» dituztela. Lan kostuei buruzko kezka bikoiztu egin da Gipuzkoako enpresen artean bAdegik «‘no comment’» batekin erantzun dio EAJk lan erreformaz esandakoei

Adegik argi-ilunekin ikusten du 2022. urtea Gipuzkoako ekonomian. Hazkunde handia espero du, ekonomia pandemiaren mailara itzuliko dela urteko bigarren erdian, 5.000 lanpostu garbi sortuko direla, eta enpresa gehienek salmentak handituko dituztela. Baina ilunei buruz ere ohartarazi du, eta horien artean bat nabarmendu du besteen gainetik: inflazioaren eraginez, «soldata igoera oso handiak» izan daitezkeela, eta horrek «enpresa kutxa eta inbertsioak ukituta uzten» dituztela.

Adegiren inkesta bete duten enpresen kezken artean lehena da lehengaien hornikuntza eta prezioa, %73,5ek uste baitute hori arazoa izango dela. Bigarrena da, berriz, lan kostuen handitzearena —%49,2ren kezka—, baina azken hori da iraileko inkestaz geroztik gehiago hazi dena: kezkatuen kopurua bikoiztu egin da.

Bada hilabete batzuk Adegik aholkatu ziela bere kideei inflazioaren eragina urte batzuetan banatzea bere lan kostuak asko ez igotzeko. «Ezohiko egoera batean gaude, 30 urtean gertatu ez dena. Formula onargarriak bilatu behar ditugu inflazioaren eragina leuntzeko», justifikatu du Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak, Gipuzkoako patronalaren egoitzan egindako agerraldian.

Aierzaren hitzetan, enpresa batzuk ari dira soldata igoera mailakatuei buruzko akordioak lortzen sindikatuekin, eta beste batzuk, irabazi handiak dituztenak, gai dira soldatak KPIaren arabera eguneratzeko. Baina Aierzak ohartarazi du beste enpresa askok zailtasunak izango dituztela. «ICOren kredituak itzultzen hasi behar duten urte honetan». Elkargik Adegiren ondoko eraikinetik zabaldutako kezkarekin bat egin du Gipuzkoako patronalak ere, eta esan du «zuhurra» izango litzatekeela mailegu publikoak itzultzeko epeak luzatzea.

Hornikuntza kateei dagokionez, ordea, Adegi ez dago guztiz ados Gipuzkoako Bazkundeak esandakoarekin, hots, arazoak arintzen ari direla, «egoera normaltasunetik urrun dagoen arren». Kontrara, Aierzak nabarmendu du enpresen erdiek baino gehiagok aipatu dutela azken hiru hilabeteetan «ezohiko hornidura gabezia» jasan dutela.

%4 eta %5,5 arteko hazkundea

Baina beltzetik bezainbat —edo pixka bat gehiago— du zuritik Adegiren egoeraren irakurketak. Izan ere, Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak uste du suspertze betean dagoela lurraldeko ekonomia, eta 2022an beste koska bat egingo duela gora BPGak, %4 eta %5,5 artean. Hala balitz, urteko hirugarren edo laugarren hiruhilekorako espero du pandemia aurreko mailara iristea.

Enpresa gehienek ez dute kexarik beren jarduerarekin. Hamarretik ia bederatzik uste dute beren merkatuetan egoera egoera normala dela edo suspertzen ari dela. Eta hamarretik zortzik diote eskaerak mantenduko direla edo handituko direla. Usteak uste, zenbakiak ez dira txarrak azken hiruhilekoan: %3,8 handitu dira Gipuzkoako enpresen salmentak —%5, aurreko hiruhilekoan—, eta eskaerak beste %2,9.

«'No comment'»

Aierzak ontzat jo du atzo Espainiako Kongresuak lan erreforma berria onartu izana, baina edukiari baino gehiago, akordio bat izateari erreparatu dio, «mundu konplexu honetan akordioak egiteari balioa eman behar zaiolako». Gainera, ELAren eta LABen ildotik, onartu du erreformak ez duela «aldaketa handirik» ekarri.

Aldi berean, Gipuzkoako patronalak agerian utzi du EAJren jarrerak min eman diela. Andoni Ortuzarrek «xantaia onartezintzat» jo zuen CEOE Espainiako patronalak baldintza gisa jartzea itunaren koma bakar bat ez aldatzea. Hitz horiei buruz galdetuta, «John Benjamin Toshack Realeko entrenatzaile izan zen zenaren esaldi bat erabiliko dut: no comment».


Berrikuntza, hobeto birziklatzeko

Summary: Berrikuntza, hobeto birziklatzeko. Etxeko tresna elektroniko txikien osagaiak birziklatzea eta berriro aprobetxatzea eraginkorragoa izan daiteke herritarren inplikazioari esker, eta Indumetal Recyclingek hori sustatzea lortu du ekinaldi bati esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuaren parte baita jada.

Telefono finkoak eta sakelakoak, tabletak, irratiak, bideo jokoen kontsolak, erloju elektronikoak, ordenagailu eramangarriak, liburu elektronikoak, USB memoriak, kanpoko disko gogorrak, jarduera eskumuturrekoak, kamerak eta bideo aparatuak, robot xurgagailuak, txigorgailuak… hondatu egiten dira, eta oso gutxitan eramaten dira konpontzera. Zuzenean, bota egiten dira. Eta asko edozein edukiontzitan, gainera, beste edozein motatako hondakinekin nahastuta, haien tamaina txikiak ez baitu justifikatzen hurbilen dagoen garbigunera joatea.

Nazio Batuen Erakundearen arabera, etxetresna elektriko eta gailu txiki horien %20 soilik birziklatzen dira behar bezala, eta horrek ingurumenari kalte bikoitza eragiten dio: batetik, tratamendu egokirik ez izateak ondorioak dakartza, eta, bestetik, fabrikazioan erabili diren eta gailu berriak ekoizteko berrerabil daitezkeen osagai kritiko asko –hala nola metalak eta mineralak– zabortegira doaz, eta ez dira aprobetxatzen.

Birziklatzeko interesa pizteko, Indumetal Recycling Erandioko enpresak CIRC4Life proiektuan parte hartzen du: Europako Batzordeak finantzatzen du proiektua, H2020 programaren bidez, eta Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuaren parte da, gailu horien entrega tasa hobetzeko berrikuntzaren aplikazioagatik. Nola? Bada, hondatuta dauden edo erabiltzen ez diren aparatu elektronikoen azken helmugaz nor arduratzen den identifikatuz, eta horregatik sarituz.

Horretarako, edukiontzi adimendun bat sortu du, programa horretarako berariaz diseinatutako software eta aplikazio bati esker: hark trazabilitatea ematen dio entrega prozesu osoari, eta gailu edo etxetresna elektriko txiki bakoitza edukiontzian utzi duen pertsonarekin lotzen du. Nahikoa da sakelakoan programaren doako aplikazioa deskargatzea eta hartan erregistratzea; ondoren, edukiontziak tresna bakoitzari dagozkion puntuak (eko-kredituak) identifikatzen ditu, eta zure erabiltzaile kontuan gehitu.

Indumetal Recycling hondakinen ondorengo bilketaz arduratzen da, eta, bere tratamendu instalazioan, gailuaren egoera, antzinatasuna eta osagaiak aprobetxatzeko aukerak ebaluatuko ditu. Balorazio horretatik abiatuta erabakiko du zenbat eko-kreditu emango dizkion lehengo jabeari. Izan ere, aholku bat: ez bada aparatua erabiltzen, baina oraindik baldin badabil, komeni da enbalaje batekin uztea, lekualdaketan kalterik ez duela izango ziurtatzeko. Pizgarri horiek edukiontziak instalatzen diren udalerrien eta aldi bakoitzean laguntzen duten erakundeen araberakoak izan daitezke, hala nola tokiko dendetan deskontuak edo erabiltzaileen izenean egindako dohaintzak eta ingurumen egitasmoak.

App-ak, gainera, aukera ematen du hurbileneko edukiontzia non dagoen jakiteko; Getxon udalaren laguntzarekin egindako programa pilotuan frogatu denez, kokapen iraunkorrak izan ditzakete –hala nola ikastetxeetan–, baina baita txandakakoak ere –hala nola gizarte etxeetan–, eremu handiagoa hartzeko. Hori posible egiteko, edukiontziaren diseinua gimnasioko armairu batenaren oso antzekoa da, eta instalatzeko elektrizitatea eta estaldura besterik ez da behar.

Indumetal Recyclingek Europako funtsak jaso ditu, eta Getxoko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoaren (Ihobe) laguntza izan du proiektua martxan jartzeko; orain, proba pilotuan lortutako emaitzak eta ekinaldia beste herri batzuetan nola ezarri aztertzen ari da.


Summary: EHUk 105 titulu eskainiko ditu datorren ikasturtean, orain arte baino bi gehiago. Bi gradu bikoitz lehenengoz eskainiko dituzte: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa, eta Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza. EHUk esan du gradu guztiak euskaraz eta gazteleraz egin daitezkeela.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak 2022-2023ko ikasturtean izango duen eskaintzaren berri eman du. Orotara, 105 titulu izango dituzte aukeran ikasleek, orain arte baino bi gehiago. Gradu bikoitzetan zabaldu dute eskaintza: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa ikasi ahal izango dute Gipuzkoako Ingeniaritza Eskolan, eta Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza Gasteizkoan. «Bi gradu bikoitz berriek prestakuntza osoa eta diziplinartekoa ematen dute etengabeko bilakaeran dauden garrantzi handiko bi arlotan», azaldu du EHUk, ohar bidez.

Unibertsitateak goraipatu duenez, urtez urte gero eta gradu bikoitz gehiago eskaintzen dituzte. 2013-2014ko ikasturtean eskaini zuten lehen aldiz bat —EAZ Enpresen Administrazio eta Zuzendaritza eta Zuzenbidea—, eta datorren urtean hamalau gradu bikoitz edukiko dituzte ikasleek aukeran: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa; Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza; EAZ eta Zuzenbidea, Donostian; EAZ eta Zuzenbidea, Bilbon; EAZ eta Kudeaketaren eta Informazio Sistemen Informatikaren Ingeniaritza; Business and Economics; Politika Zientzia eta Kudeaketa Publikoa eta Soziologia; Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Kazetaritza; Farmazia eta Giza Nutrizioa eta Dietetika; Fisika eta Ingeniaritza Elektronikoa; Negozioen Kudeaketa eta Lan Harremanak eta Giza Baliabideak; Ingeniaritza Mekanikoa eta EAZ; Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza; eta Kazetaritza eta Publizitatea eta Harreman Publikoak.

Denak euskaraz

Hizkuntzari dagokionez, EHUren oharraren arabera, gradu guztiak euskaraz nahiz gazteleraz egin daitezke. Gainera, nabarmendu dute beste hizkuntza batzuetan egiten duten eskaintza ere gero eta handiagoa dela: Business and Economics gradu bikoitza ingelesez ematen dute; Lehen Hezkuntzako irakasle izateko ikasketak eredu hirueledunean egin litezke Gasteizen eta Bilbon; eta Bilbon aukera hori dute Haur Hezkuntzako irakasle izateko graduan ere. Gainera, unibertsitatearen esanetan, «gradu gehienek» ingelesezko irakasgaiak dauzkate —800 baino gehiago dira—, eta beste hizkuntza batzuetan ere ematen dituzte 180 irakasgai inguru.

Ikasketa teorikoak eta praktikak uztartzeko aukera ere ematen du unibertsitateak, prestakuntza dualeko programen bidez, baina EHUk ez du zehaztu zenbati ematen dieten horretarako aukera, ezta zein ikasketatan ere. Horiek alde batera lagata, urtero 11.500 praktika inguru egiten dituzte ikasleek, horietako %35 borondatezkoak.

«Inklusioarekin, zuzentasunarekin eta jasangarritasunarekin konpromiso sendoa» duela eta, EHUk nabarmendu du hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleei laguntzak eta baliabideak eskaintzen dizkiela. Haien datuen arabera, 471 ikasle ari dira laguntza jasotzen, aurreko ikasturtean baino %10 gehiago.

Datorren ikasturtera begira, azokak

Ikasketen eskaintza guztiaren eta unibertsitatera sartzeko prozeduren berri izateko, azokak antolatu dituzte, aurten presentzialki. Martxoaren 5ean, Gipuzkoako Campusean egingo dute; martxoaren 12an, Arabakoan; eta martxoaren 19an, Bizkaikoan. Izena eman beharko da, bai postuak bisitatzeko eta bai hitzaldietara joateko. Izen ematea zabalik egongo da azoka egunen aurreko astelehenetik ostiralera —Gipuzkoan, otsailaren 28tik martxoaren 4ra; Araban, martxoaren 7tik 11ra; Bizkaian, martxoaren 14tik 18ra—.


Summary: «Geometria aldakorraren jokoa» amaitzeko exijitu dio Geroa Baik PSNri. Uxue Barkosen arabera, UPNrekin gertatutakoak «PSNren ahulezia» ere islatzen du. Argi du bien arteko akordioa ez zela soilik Iruñeko Udalera mugatzen, eta sozialistei galdegin die ea «besterik» baden eta erakunde nafarrekin zerikusirik duen

«Iruñeko Udalean bizitakoa ezin da errepikatu». Uxue Barkosek tonua ozendu du. Aurretik ere bazituzten euskararen dekretuaren inguruko desadostasunak, baina azkeen asteetan Hitzarmen Ekonomikoarekin eta bereziki lan erreformarekin eta Iruñeko Udalarekin gertatutakoak areagotu egin ditu.

Nahiz eta UPNren barne arrakalak bereganatu duen arreta mediatikoa, Barkosek PSN-n jarri du arreta: «UPNren aldetik emandako hitza ez betetzea PSNk agertutako ahulezia bezain larria da. Madrilen beraien beharrizan taktikoei erantzuna emateko helburuarekin, eta, Nafarroako politika baldintzatzeko eta ahultzeko saiakeran, Iruñeko osoko bilkuran udal politikan gogoratzen den atalik tamalgarrienetakoa eragin du».

Ikusi gehiago: Esparza: «Sayasek eta Adanerok ezin dute UPNn jarraitu»

Barkosen hitzetan, aurrekontuetan moldaketarekin Enrique Maiari «bigarren aldiz aurrekontuak oparitu dizkiote», eta ohartarazi diote hobe duela Iruñerriko beste udaletan halako tentazioetan berriro ez erori. Halaber, azpimarratu dute Hitzarmen Ekonomikoaren erreforman Geroa Baik egindako proposamena aintzat hartu eta parlamentuan aho batez onartuko den akordioa erdistea. Espero dute bertan behera geratua izango dela UPNrekin alor horretan akordio bat egiteko tentaldia ere.

Legealdi hasieran, Ramon Alzorrizek azaldu zuen geometria aldakorrez jokatuko zutela, batzuetan batzuekin eta besteetan besteekin hitzartuz. Aipu hori gogoan, Barkosek ohartarazi dio PSNri amaitu dezala «geometria aldakorraren jokoa». Gobernuko bazkide gisa, egonkortasun politikoa garrantzitsua dela deritzote, baina, era berean, ez dute ulertzen PSNren koherentzia politikorik eza.

Txibiteri deia

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariari «ontziaren gidaritza eta lema har» ditzala exijitu dio, eta hilabete honetan bizitakoaren ostean bidea zuzen dezala.«Gaur, egonkortasun eta koherentzia politikoari begira, inoiz baino zentzu handiagoa du gobernu kideekin eta legealdi kideekin bilatzeak».

Gordin mintzatu da Iruñeko Udaleko «atal tamalgarriaz». «Geroa Bain ez dugu nafar jantzirik jartzen. Nafarrak gara. Hori bai, konbikzio politikoak dira gure jantzia, eta Enrique Maiak egindako adierazpen xenofoboengatik alkatea gaitzetsi behar dela uste dugunean, ez dugu jakarik aldatzen».

«Besterik al dago?»

Argi dute UPNren eta PSNren arteko akordioa ez zela mugatzen Iruñeko Udalera soilik. Ramon Alzorriz PSNko eledunak hori iradoki baitzuen. Egun berean izan zirenez, akordioaren zati bat atzoko Iruñeko osoko bilkuran islatu bazen ere, tartean Erriberako azpiegituraren bat eta gauza gehiago egon daitekeela uste dute Geroa Bai barruan. Hori ikusirik, Barkosek galdetu dio PSNri ea «besterik» baden eta zerikusirik duen Nafarroako erakundeekin.


Abiatzear da Bilboko jai urtea

Summary: Abiatzear da Bilboko jai urtea. Bilboko Konpartsen Federazioak egitarau oparoa dauka aurreikusita 2022rako. Hamabost egun barru izango da aurreneko jarduera: Aratusteetako X. Kopla Txikien Lehiaketa. Halaber, Aste Nagusia antolatzen ari direla iragarri dute.

Osasun egoeragatik hamaika egitasmo bertan behera utzi edo murriztu behar izan ondoren, 2022a «irria, poztasuna eta jaiak berreskuratzeko urtea» dela uste du Bilboko Konpartsen Federazioak. Hala adierazi dute Nerea Matute eta Ioritz Varona bozeramaileek goizean, Bilboko Hika ateneoan egindako prentsaurrekoan. Nagusia egingo dugu! lelopean, hainbat ekintza dituzte aurreikusita dagoeneko, eta horietako zenbait aletu dituzte agerraldian. Gaur-gaurkoz, egingarriak ikusten dituzte.

Jai urtea hamabost egun barru abiatuko da Aratusteetako X. Kopla Txikien Lehiaketarekin, eta beste hainbat jarduera egingo dituzte martxoaren 1era bitarte. Bilboko Udaleko Jai Batzorde Mistoak emango ditu egitarauaren inguruko xehetasunak laster. Apirilaren 6an, Korrika Bilbora helduko da, eta harekin egingo dute bat konpartsetako kideek.

Ekainean, kirola eta bizimodu osasuntsuan oinarritutako ekintzak egingo dituzte, baita Bolintxu aldarrikatzekoak ere. Hilaren 11n, Txosnaganerako ohiko mendi ibilbidea antolatuko dute, eta jarduerak izango dira baita San Joan bezperako gauean ere.

Uztailaren 16an Konpartsakide Eguna ospatuko dute, eta jopuntuan dute dagoeneko Aste Nagusia. Aurten abuztuaren 20tik 28ra bitarte egingo da, eta Jai Batzorde Mistoa osatzen duten ordezkariak lanean dabiltza jada; hau da, Itziar Urtasun Jaietako zinegotzia eta udaleko beste zenbait ordezkari, eta Bilboko Konpartsak Federazioko, Fekoor Gutxitasun Fisikoa edo Organikoa duten Pertsonen Bizkaiko Federazio Koordinatzaileko eta Alde Zaharreko Merkatarien Elkarteko ordezkariak.

Sare sozialetan #NGS22 traolarekin bilduko dituzte ekintzen inguruko informazioa eta iruzkinak. Bestalde, auzoetan egiten den lana ere nabarmendu dute konpartsakideek: «Jai urte honen oinarrian badira Bilboaldeko herrietako eta auzoetako jaiak, eta jai batzorde horien izugarrizko lan paregabe eta gutxitan eskertua».


Summary: GIBaren aldaera oso gaizto bat atzeman dute Herbehereetan. Oxford Unibertsitateko ikertzaileen arabera, CD4+ zelulak ohi baino bi aldiz azkarrago gutxitzen dira, eta epe laburragoan gara dezakete hiesa. Diagnostiko goiztiarraren garrantzia gogorarazi dute.

Science zientzia aldizkariak jakinarazi duenez, GIBaren aldaera oso gaizto bat hauteman dute Herbehereetan, Oxford Unibertsitateko ikertzaileek egindako ikerketaren arabera. VB deituriko aldaerarekin kutsatutako pazienteek birus karga 3,5 eta 5,5 aldiz handiagoa dute odolean, beste aldaera batzuekin kutsatu direnekin alderatuta. Hala, CD4+ zelulak ohi baino bi aldiz azkarrago gutxitzen dira, eta epe laburragoan gara dezakete hiesa.

Nolanahi ere, ikerketak egiaztatu duenez, VB aldaera zuten pazienteek erretrobirusen aurkako tratamendua hartu ondoren «immunitate sistema berreskuratu zuten, eta GIBaren beste aldaera batzuekin kutsatutakoen antzeko biziraupena izan zuten».

VB aldaerak sistema immunitarioaren indarraren gainbehera «bizkorragoa» eragiten duela eta, Christophe Fraser ikerketa taldeko buruak «diagnostiko goiztiarraren garrantzia» gogorarazi du, tratamenduarekin ahalik eta azkarren hasteko. Gisa horretara, gainerakoei kutsatzeko arriskua «saihestuko» lukete.

Ikertzaileen arabera, VB aldaera 90eko hamarkadan sortu zen, Herbehereetan, eta beste aldaera batzuk baino azkarrago hedatu zen 2000. urtean. 2010etik aurrera, ordea, beheranzko joera hartu du.

GIBa duela 40 urte agertu zenetik, 79,3 milioi lagun infektatu dira harekin, eta 36,3 milioi hil dira hiesarekin lotutako gaixotasunen ondorioz, Unaids GIB/HIESaren Gaineko Nazio Batuen Programa Bateratuak emandako datuen arabera.


Summary: Akta itzuli ezean, Sayas eta Adanero UPNtik kanporatzeko prozedura hasiko dute. Arratsaldean izandako zuzendaritzaren bileran, irizpideak bete ez izana «larria» da, alderdiaren sinesgarritasunari eta irudiari kalte egin zaiolako. Esparzaren arabera, bi diputatuek asteleheneko zuzendaritzaren bileran esan zuten erabakia errespetatuko zutela. «Ez dute UPN ordezkatzen»

UPNk gogor erantzun nahi du. Gaur arratsaldean, zuzendaritza bildu da UPNren Iruñeko egoitzan ostegunean Kongresuan Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek lan erreformaren bozketan alderdiaren irizpidea bete ez izana aztertzeko. Horren aurrean zuzendaritzak erabaki du diputatu akta itzuli ezean, alderditik kanporatzeko prozedurari ekingo diotela.

Zuzendaritzaren arabera, alderdiaren irizpideen kontra bozkatu izana «larria da», sinesgarritasunari eta irudiari kalte egin zaiolako. Zuzendaritzak onartutako agiri horretan aipatzen denez, arauak hausteaz gain, diputatuek ezkutatu egin zioten alderdiari azken unera arte zer egitera zihoazen. Alderdiari, militanteei, boto-emaileei hori ezkutatu nahi izatea jarrera larria dela deritzote: «Kalkula ezineko mina egin zaie alderdiari eta buruzagiei, eta gure sinesgarritasuna eta fidagarritasuna kolokan jarri dute».

Bilkuran Adanero bera egon da, eta adierazpenaren aurka bozkatu du. Bere hitzetan, alderdiaren organoetan defendituko dute egindakoa: «UPNko diputatuak gara alderdiak egokitutako organoek kontrakoa ez dioten bitartean». Organo horietako bat berme eta diziplina batzordea da. Espedientea ireki die bi politikariei.

Oso azkar doa dena. Bihar, 11:00etan UPNren kontseilu politikoa —Kongresu arteko aldietan alderdiaren organo gorena— batzartuko da Navarra Arenan, eta zuzendaritzaren proposamena aztertuko dute 232 partaideek. Bertan, zuzendaritzak gaur onartutako adierazpena aztertuko da.

Azken orduetako gertakarien aurrean, litekeena da alderdiak batasun irudia eman nahi izatea, baina ikusteko dago ea Sayasek eta Adanerok babesik ote duten. Sayas bera bertaratuko da Navarra Arenara, kontseiluko partaide baita. Ez da ahaztu behar, 2020ko Kongresuan, presidentetzarako bozetan, Esparza gailedun zitzaiola Sayasi, baina horrek %41eko babesa izan zuela.

Esparza, haserre

Hori dena gertatu aitzin, Javier Esparza UPNko presidentea haserre mintzatu da Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuen aurka: «Ez dut uste UPN ordezkatzen dutenik; ezin dute UPNn jarraitu». Esparzak gaineratu du «erabat minduta» dagoela gertatutakoarekin, «Sayas jaunak eta Adanero jaunak egin dutena ez baitator bat UPNren balioekin».

Esparzaren esanetan, astelehenean zuzendaritza batzordearen bilera izan zuten, eta bertan izan ziren Adanero eta Sayas. «Adostu genuen zuzendaritzaren eskuetan geratuko zela lan erreformaren inguruko bozketa finkatzeko ardura, eta diputatuei helaraziko geniela erabakia». Posizio hori asteazkenean finkatu eta jakinarazi zen. «Hala egin genuen, eta haiek esan ziguten erabakia errespetatuko zutela, nahiz eta bat ez egin. Jendaurrean ere hala adierazi zuten».

Esparzaren arabera, ez dute bete zuzendaritzak markatutako diziplina hori. Oso gogor mintzatu da 2020ko presidentetzarako lehiakide izan zuen Sergio Sayasi buruz eta parlamentuko eledun ohi izandako Carlos Garcia Adanerori buruz: «Iruzur egin digute. Gezurra esan digute guztioi. Zuzendaritza osoari gezurra esan diote, eta beste hainbeste egin dute gizartearekin». Gaineratu du egoera onartezina dela.

Ikusi gehiago: Sayasek eta Adanerok gaitzetsi dute Maia

Lan erreformak garapen ekonomikoari eta enpleguari mesede egingo diola uste du, eta ez du ulertzen nolatan bi diputatuek bat egin duten ezezkoan alderdi independentistekin: «UPNren botoaren zentzua defenditzea da EH Bildurekin, ERCrekin eta BNGrekin bat egitea? Lan erreforma atzera bota izan balitz, herrialdea hautsi nahi duten horiek egongo lirateke ospatzen. Hori nahi al du UPNk? UPNk argi finkatu zuen bere posizioa».

Harrituta agertu da bi diputatuek ez dutelako bete zuzendaritzaren irizpidea. «Sekula ez nukeen pentsatuko boto diziplina hautsiko zutela, are gutxiago kontuan harturik adierazi zutela errespetatu egingo zutela». Onartu du ez zela gai erraza, ados ez egoteko eskubidea dutela, baina iruzur egin izana deitoratu du: «23 ordu iragan ziren posizioa jakinarazi zenetik bozkatu arte. Baietz bozkatuko dutela esan, eta gero ezezkoa bozkatu».

Adanero: «Koherentziaz jokatu dugu»

Guztiz bestela pentsatzen du Carlos Garcia Adanerok. Haren esanetan, bazekiten lan erreformaren alde bozkatuta Pedro Sanchez babesten zutela. «Bi urte daramatzagu esaten Bilduren botoei esker dela Pedro Sanchez presidente, Bildu zuritzeko asmoz, eta denborak arrazoia eman digu».

Adaneroren arabera, bozketa erabakigarria zela jakinik euren boto emaileek ez zuten ulertuko zergatik ematen ari zitzaizkion babesa Sanchezi. Horregatik, Adanerok ez du uste transfugak direla: «Ez du zerikusirik transfugismoarekin; alderantziz, koherentziaz jokatu dugu erabat».


Summary: Athleticek Valentzia izango du aurkari Espainiako Kopan. San Mamesen jokatuko dute finalerdietako joaneko partida, otsailaren 10ean, eta Mestallan itzulikoa, martxoaren 2an

Athleticek Valentzia kanporatu beharko du hirugarren aldiz jarraian Espainiako Kopako finala jokatu nahi badu. Datorren ostegunean, hilaren 10ean, jokatuko dute finalerdietako joaneko partida, San Mamesen (21:30), eta hiru aste barru, martxoaren 2an, itzulikoa, Mestallan (21:00). Rayo Vallecano eta Betis ariko dira beste finalerdian.

Bi kanporaketako irabazleek finala jokatuko dute apirilaren 23an, Sevillan (Espainia), Cartuja estadioan. Hain zuzen, zelai horretan jokatu ditu Kopako azkeneko bi finalak talde zuri-gorriak, Realaren eta Bartzelonaren aurka, hurrenez hurren. Galdu egin ditu biak. Bolada txar hori eten nahi du, baina horretarako, lehenbizi, Valentzia utzi beharko du bidean.

Konfiantzaz lepo helduko dio erronka handi horri. Ez da gutxiagorako, bikain ari baita Kopan. Lehenbizi, Mancha Real apala kanporatu zuen (0-2), baina hurrengo bi kanporaketetan handia egin du, Kopa irabazteko hautagai nagusietako bi utzi baititu bidean: final-zortzirenetan, azken txapelduna, Bartzelona (3-2, luzapenean), eta final-laurdenetan, Real Madril (1-0). San Mamesen, etxekoen berotasunean jokatu ditu azkeneko bi neurketa horiek, eta horrek hauspotu egin ditu zuri-gorriak. Finalerdietan etxean ariko dira ere, joanekoan, baina itzulikoa Valentzian jokatuko da (Herrialde Katalanak). Ikusteko dago Valentziak abantaila hori aprobetxa dezakeen. Oraingoan, balio bera izango dute etxean eta etxetik kanpo sartutako golek, Espainiako Federazioak hala erabakita.

Valentziak, berriz, bost talde utzi ditu bidean: Utrillas (0-3), Arenteiro (1-3, luzapenean), Cartagena (1-2), Atletico Baleares (0-1) eta Cadiz (2-1).

Bi taldeek elkarren aurka jokatu dute denboraldi honetan, Espainiako Lehen Mailako zazpigarren jardunaldian, Valentzian (Herrialde Katalanak), eta bana berdindu zuten. Iñigo Martinezek sartu zuen lehen gola, 69. minutuan, eta Marcos Andrek berdindu zuen, 95. minutuan. Sailkapenean, bata bestearen ondoan daude: Athletic, bederatzigarren postuan dago, 31 punturekin, eta Valentzia, hamargarrenean dago, bi gutxiagorekin, 29.


Olinpiar suak berriro argitu du Pekin

Summary: Olinpiar suak berriro argitu du Pekin. Olinpiar sua Dinigeer Yilamujiang eta Zhao Jiawen kirolari txinatarrek piztu dute. Dinigeer eskiatzailea da eta Xinjiang eskualde autonomoko uigur gutxiengo musulmanekoa da.

Udakoen ostean, negukoak. Olinpiar Jokoak hasi dira ofizialki, eta lehen aldiz udakoak antolatu zituen hiri berak antolatuko ditu negukoak ere. Gaur arratsaldeko lehen orduan piztu dute berriro olinpiar sua Pekinen. Xi Jinping Txinako presidenteak inauguratutzat eman ditu jokoak, eta bearekin izan dira hasiera ekitaldian munduko hainbat agintari izan dira. Thomas Bach Nazioarteko Olinpiar Batzordeko (NOB) presidenteak horien aurrean «bakeari aukera bat» emateko eskatu du, eta Pekingo Neguko Olinpiar Jokoek iraun bitartean olinpiar su-etena errespetatzeko. Bachen hitzetan, «atal berri bat» idatziko dute joko hauek kirolaren historian.

Hasiera ekitaldiak hamabost zati izan ditu. Zhang Yimou zinegile txinatarrak zuzendu du. Udaberriaren hasieraren alegoria bat izan da ekitaldia, eta ez dira su artifizialak izan dira. Ekitaldian izan dira jokoetan parte hartuko dute 3.000 kirolarietatik asko ere. Hamabost kiroletan eta 109 probatan lehiatuko dira. Pekinez gain beste bi hirik hartuko dituzte jokoak: Yanqingek eta Zhangjiakouk, hurrenez hurren, Pekindik 80 eta 180 kilometrotara.

Txinako Gobernuak segurtasun eta osasun neurri oso zorrotzak ezarri ditu. Zenbait herrialdek ez du parte hartuko boikot diplomatikoa egiteko, gizadiaren aurkako krimenak direla-eta Txina salatzeko. Lau euskal herritarrek hartuko dute parte: Lucas Egibar snowboarderra eta Imanol Rojo, Adur Etxezarreta eta Manex Salsamendi eskiatzaileak.

Egibarrek otsailaren 10ean hartuko du parte, snowboard krosean. Rojo iraupen eskian ariko da, 15+15 eskiatloian igandean, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan hilaren 19an. Etxezarreta, berriz, eski alpinoan lehiatuko da, jaitsieran igandean eta supererraldoiko probetan otsailaren 8an. Eta Salsamendi iraupen eskian ariko da, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan masan egindako irteeran otsailaren 19an.