Summary: Korrikaren lekukoak badu nondik nora ibili. Korrikaren ibilbidearen berri eman dute: Mendebaldean hasiko da, eta Gasteiz izango da igaroko duen lehen hiriburua. 2.180 kilometro eginda, Donostiara iritsiko da lasterketa. Ikusi egunez eguneko ibilbidea eta ordutegia albiste barruan.

Korrikaren aldiroko jakin-min iturri nagusietako bat izaten dena argitu berri da, AEK-k jakinarazi baitu zein izango den 22. Korrikaren ibilbidea eta noiz igaroko den leku bakoitzetik. 2.180 kilometro egingo ditu zazpi herrialdeetan, Hitzekin lelopean. Amurriotik (Araba) abiatuko da, martxoaren 31n, ostegunez, eta Donostian amaituko, apirilaren 10ean, igandean.

Arratsaldez hasiko da Korrika, 16:30 aldera. Ekitaldi bat egingo dute lehendabizi, eta eskuz esku ibiliko den lekukoan sartuko dute amaieran irakurriko duten mezua. Amurrion hasi, eta ekialdera joko du Korrikak. Aiaraldean eta Enkarterrin ibiliko da arratsaldean, eta atzera Araban sartuko da ondoren; 22:40 aldean iritsiko da Laudiora, esaterako. Berriz ere Bizkaira egingo du handik, eta ekialderanzko bidea hartuko du. Hego Uribetik eta Durangaldetik igarota, Gipuzkoan sartuko da ostiral goizaldean. 09:30ean helduko da Eibarrera, eta Debagoieneko zenbait herri igaroko ditu ondoren: eguerdian pasatuko da Arrasate eta Bergaratik, esaterako.

Leintz-Gatzagatik, Legutiora joango da Korrika, eta, hala, Gasteizerako bidea hartuko du. Arabako hiriburuan amaitu zen duela hiru urteko lasterketa, eta hiriburu huraxe igaroko du aurtengoak lehenik. 17:00ak pasatxoan iritsiko da Gasteizera Korrika, eta gaua izango da handik ateratzerako. Arabako Lautadatik, Nafarroara sartuko da, Sakanatik barrena. Altsasun 03:00 aldean sartuko da, besteak beste. Igande goizaldean, berriz, Iruñerrira helduko da; erdigunera, 12:15 aldean. Hegoaldera joango da handik. Tafallaldetik Erriberara joango da, eta han egingo du gaua. Biharamuneko 11:45ak izango dira Tuterara iristeko, eta ilunduta egongo da Erriberatik atera eta Zangozaldean sartzen denerako.

Handik, Pirinio ingurura joango da. Goizean iritsiko da Itzaltzura, eta Orreaga aldera egingo du gero. Ezkaroze, Abaurregaina, Auritz eta beste igaroko ditu bide horretan. Arnegiko mugatik, Nafarroa Beherean sartuko da Korrika, astelehen arratsaldean. 17:00etan helduko da Donibane Garazira. Zuberoara hartuko du handik, baina tarte motza egingo du han, eta Nafarroa Beherera egingo du atzera, Erratzutik Baztanera igarotzeko. Goizaldean izango da hori. Ultzama eta Larraun igaroko ditu ondoren, eta, Sakanan ibili txiki bat egin ostean, Lizarraldera joango da. Gauean helduko da Lizarrara, 21:00ak aldera.

Asteazkena Araban hasiko du Korrikak, ordea; Mendialdean eta Trebiñon. Gorbeialdeko eta Arratiako herriak goiz-eguerdi partean gurutzatuko ditu, eta Bizkaiko hiribururako bidean jarriko da. Iluntzean eta gauean ibiliko da hiriko kaleetan.

Kostaldera, ostegunean

Bizkaiaren mendebaldean ibiliko da ondoren Korrika, eta, Ezkerraldea igarota, kostaldera iritsiko da ostegun goizaldean. Uribe Kosta inguruan ibiliko da goizean, eta Busturialdera egingo du handik. 13:30erako Bermeon behar luke, ondo bidean. Barrualdera apur bat egin, eta Eatik Lea-Artibaira egingo du; iluntzean igaroko ditu Lekeitio, Aulesti eta Berriatua, besteak beste. Kostaldean jarraituko du, eta handik iritsiko da Gipuzkoara. Urola Kostan egingo du ostegun gaua, eta Buruntzaldean sartuko da ondoren. 06:30 aldera iritsiko da Usurbilera. Tolosaldeko herrietatik Urola barrenera joango da, eta handik Urola Garaira eta Goierrira. Gipuzkoa barnealdeko inguru horretan izango da gaualdera arte. Ostiraleko azken orduak Tolosaldean egin eta gero, gauerdian Leitzaldera iritsiko da, Berastegitik. Ezkurra mendatetik Malerreka ibarrera egingo du ondoren, eta Bortzirietara gero. 05:00etan iritsiko da Igantzira, esaterako.

Ibardingo lepotik Lapurdira sartuko da Korrika gero, eta han ibiliko da bizpahiru orduz, Zugarramurdik tarte txiki batez lasterketa Nafarroara itzuli arte. Baionarako bidean segituko du gero, eta 17:30 aldera iritsiko da Lapurdiko hiriburura. Biarritzera, berriz, 20:00ak pasatuta helduko da. Kostaldetik jarraituko du ondoko orduetan ere Korrikak, eta hala iritsiko da Bidasoaldera, gauerdian. Larunbat gauez igaroko ditu Bidasoaldea, Oarsoaldea eta Hernanialdea, eta, azkenik, goizean ailegatuko da Donostiara. Eguerdian ekitaldi bat egingo dute, eta, ohi bezala, bertan irakurriko dute Amurrion lekukoan sartutako mezua.

Azkenekoz 2011n amaitu zen Donostian Korrika. Euskalakari izan zen aldi hartako leloa, eta Gosek jarri zion musika lasterketari. Ilaski Serrano eta Kike Amonarriz orduan ETBko Mihiluze lehiaketako aurkezleek irakurri zuten amaierako mezua, Donostiako Bulebarrean. Aurtengo mezua nork irakurriko duen ez da jakingo lasterketa amaitu arte. Dena den, omenduen berri eman du AEK-k: Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoei egingo diete aitortza, euskararen sustapenean «eragile aktibo» izateagatik.


Summary: Donostiak haurren danborrada izanen du, neurriekin. 30 konpainiak hartuko dute parte, eta hiriko zenbait eremutan sakabanaturik aterako dira kalera. Urtarrilaren 20an eginen dute. 3.000 haur inguru izanen dira; ohiko kopuruaren %63.

COVID-19aren izurritearen azken goraldiaren ondorioz, azkenaldian errenkadan ailegatu dira Euskal Herriko zenbait ospakizun bertan behera geratu direlako iragarpenak; danborradak tartean. Besteak beste, jai horiek bertan behera uztea erabaki zuen orain gutxi Azpeitiko (Gipuzkoa) Udalak, eta berdin egin zuen Donostiakoak helduen danborradarekin: ez da ospatuko. Orain, baina, iragarpena egin du Donostiako Udalak: eginen dute haurren danborrada. Oztopoak oztopo, azkenean bada zutik eutsi dionik, beraz.

Udalak batzarra egin du hiriko ikastetxeetako ordezkariekin, eta jaiari eustea erabaki dute azkenik. Jakinarazi dutenez, 26 ikastetxeri dagozkien 30 konpainiak hartuko dute parte danborradan. Hala, aurreikusia da guztira 2.965 haur izatea partaide. Jaia bertan behera izan zen iaz. Edonola ere, iragan urteetako datuen aldean, ohiko kopuruaren %63 izanen dira aurtengo aldian.

Neurri murriztaileak aintzat hartuta eginen dute haurren danborrada, udalaren esanetan. Hain zuzen ere, iragarri dute konpainia bakoitzaren desfileak hiriko eremu batean beharko duela izan; hau da, haurrak sakabanaturik aterako dira. Desfile bakoitzak ezinen du 800 haurren langa gainditu, zehazki.


Summary: Mendizale bizkaitar bat erreskatatu dute Pirinioetan. Mendizalea mendi hegal batetik amildu da bart, Acherito tontorretik jaisten ari zela. Hainbat lesio ditu erorikoaren ondorioz. 33 urte ditu, eta Barakaldokoa (Bizkaia) da.

Barakaldoko (Bizkaia) 33 urteko euskal mendizale batek istripua izan du bart Acheriton, Huescako Pirinioetan. Mendi tontorretik beheranzko bidea hartua zela, gaztea amildu egin da mendi hegaletik, eta 200 metro egin ditu erorikoan beheraka. Zauritu egin da ondorioz, hainbat lesio ditu, eta larrialdi zerbitzuek joan behar izan dute harengana. Operazio aski konplikatu baten ondotik erdietsi dute erreskatatzea.

Erreskate lanetan aritutako zerbitzuek emandako informazioaren arabera, 12:30 aldera ailegatu zen laguntza eskea egiteko deia. Zehazki, mendizale zaurituaren lagun batek eman zuen abisu. Istripua gertatutako tokitik Lintzako aterpetxerako bidea egin zuen, telefono seinalea lortu eta deia egiteko. Abisua igorrita, larrialdi zerbitzuak bertaratu ziren, eta oinez joan ziren mendizale zauritua zegoen tokiraino. Azaldu dutenez, haizeak gogor jotzen zuen orduan, eta, horregatik, ez zen posible helikopteroarekin gerturatzea harengana.

Gaztea salbu da dagoeneko, baina zenbait lesio ditu: larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute litekeena dela hautsia izatea peronea, eta lokadura sorbaldan.


Ate handitik sartu da finalera

Summary: Ate handitik sartu da finalera. Athleticek Espainiako Superkopako finala jokatuko du, Atletico Madrili 1-2 irabazi ostean. Joao Felixek espainiarrak aurreratu ditu, baina Yerayren eta Nico Williamsen golek lehia erabakita utzi dute.

Athletic Superkopako finalean izango da igande gauean, eta bigarren urtez jarraian titulua etxeratzeko abagunea izango du. Real Madril du zain. Zuri-gorriek dema gogorra jokatu dute Atletico Madrilen aurka, Riadeko Fadh Erregearen estadioan. Argitasun handirik gabeko lehen zatia izan ondoren, azken ordu erdian dantzan jarri da dena. Madrildarrak aurreratu dira lehendabizi, baina Marcelino Toralenak ez dira kikildu. Ez horixe. Yerayk eta Nico Williamsek egindako bi golekin, ate handitik sartu dira finalera.

Kirol arlotik harago, Amnesty Internationalek Superkopan aritu diren lau taldeei eskatu zien atzoko eta gaurko partidetan jokalariek besoko morea janztea, Saudi Arabiako emakumeek eta LGTBI kolektiboak jasaten dituzten giza eskubide urraketak salatzeko. Bada, Athleticeko eta Atletico Madrileko jokalariek entzungor egin diote gobernuz kanpoko erakunde horren eskaerari, Real Madrileko eta Bartzelonako jokalariek egin zuten bezalaxe. Lehen finalerdiarekin alderatuta, futbolzale dezente gutxiago bertaratu dira estadiora. Giro hotza izan da nagusi.

Hasi eta berehala, Atletico Madrileko Joao Felixek lehen ukituan baloi luze bat jaso, eta gola sartu du, baina epaileak jokoz kanpokoa adierazi du. Diego Pablo Simeonerenak bizi-bizi irten dira zelaira. Espainiako taldeak goian presioa egin dio Athletici, eta zuri-gorriek galtzak bete lan izan du baloia atzetik aurrera barreiatzeko. Madrildarrek baloia azkar berreskuratzen zuten, baita lehen abaguneak eduki ere; aurrelari portugaldarrarena eta Correarena kasurako.

Minutuak pasatu ahala, dema gehiago orekatu da, eta Athleticek partidaren hastapenean izan duen itoaldia leuntzea lortu du. Leundu bakarrik ez, zuri-gorriak aurkariaren areara ere oldarkorrago heltzen hasi dira. Iñaki Williamsek, esaterako, aukera paregabea izan du bere taldea aurretik jartzeko. Oihan Sancetek egindako pase loratua bikain kontrolatu ondoren, indartsu jaurti du, baina Oblakek sekulako erantzuna eman dio. Nahiz eta ate aurrean ez asmatu, aukera hark talde zuri-gorriari konfiantza eman dio.

Halere, espero zen gidoia bete da lehen zatian: bi harresi indartsuen arteko dema gogorra eta aukera gutxikoa. Madrildarrak bitan heldu dira Unai Simonen atera; behin bakarrik bizkaitarrak Oblakenera. Bi entrenatzaileek garrantzi handiagoa ematen zioten atzeko lanari aurrekoari baino.

Behetik gora

Bigarren zatiko lehen hamabost minutuetan lehengo lepotik izan du burua partidak, harik eta Joao Felixek izotza hautsi duen arte, zuri-gorrien zorigaiztorako. Lemarrek egindako korner baten ostean, portugaldarrak buruz ongi errematatu du. Yerayek baloia babestu du Unai Simonek heldu zezan, baina gaizki-ulertua izan, baloiak zutoinean jo eta atezainaren bizkarrean emanda marra zuria gainditu du. Kolpe galanta Athleticentzat.

Zuri-gorriek, ordea, ez dute azken hitza esan. 76. minutuan, Yerayk berdinketaren gola sartu du, Muniainek kornerra egin ondotik. Gol horri esker, hauspotu egin dira Marcelinorenak. Nico Williams bigarrena egiteko zorian izan da, baina Oblak zaindariarekin egin du topo. Bigarrengoan, ordea, ez du barkatu aurrelari gazteak. 80. minutuan, aldaratze baten ostean, ezkerrez azpitik lehor-lehor eman dio baloiari, eta atezain esloveniarra gainditu du. Azken hamar minutuetan Athleticek indartsu eutsi dio Atletico Madrilen joaldiari. Gainera, Gimenezek txartel gorria ikusi du, Iñigo Martinezi sarrera itsutsia egin eta gero. Zuri-gorriak Superkopa bigarrenez jarraian irabazteko urrats bakarrera daude.

Atletico Madril: Oblak; Vrsaljko, Gimenez, Hermoso; Kondogbia (Rodrigo de Paul, 51.min); Llorente (Lodi, 46.min), Koke (Hector Herrera, 84.min), Lemar (Cunha, 84.min), Carrasco; Joao Felix eta Correa (Luis Suarez, 71.min).

Athletic: Unai Simon; De Marcos, Yeray, Iñigo Martinez, Balentziaga (Yuri, 75.min); Berenguer (Nico Williams, 70.min), Zarraga (Vesga, 70.min), Dani Garcia, Muniain; Sancet (Raul Garcia, 70.min) eta Iñaki Williams.


Summary: Australiak bertan behera utzi dio bisa Novak Djokovici, berriz. Tenislaria herrialdetik kanporatuko dutela esan du Immigrazio ministroak, eta, ziurrenera, ezingo du Australiako Irekia jokatu.

Bigarren aldiz, Australian sartzeko bisa bertan behera utzi dio Canberrako gobernuak Novak Djokovic tenislariari.

Alex Hawke Immigrazio ministroak esan berri duenez, horretarako duen ahalmena erabili du kirolariari bisa ukatzeko, eta hura berehala deportatzeko.

«Migrazio Legearen 133C(3) atalak ematen didan boterea erabili dut Novack Djokovic jaunak duen bisa bertan behera uzteko osasunaren eta ordenaren izenean, interes publikoaren aldekoa delakoan». Koronabirusaren izurriaren harira mugak zaintzeko konpromisoa adierazi du ministroak.

Agindua betez gero, Djokovicek ezingo du jokatu Australiako Irekian. Astelehenean da hastekoa txapelketa. Djokovicek bederatzi aldiz irabazi du. Horrez gain, litekeena da tenislariari Australian sartzeko debekua hiru urtez luzatzea.

Aste hasieran sare sozialetan argitaraturiko mezu baten bitartez onartu behar izan zuen Australian sartzeko bisa eskatzeko inprimakian «akatsak» egin zituela, eta koronabirusarekin positibo eman arren ez zuela derrigorrezkoa den berrogeialdirik egin, eta gutxienez aurrez aurreko elkarrizketa bat eman zuela.

Urtarrilaren 6an, Australian sartzeko baimena ukatu zioten Melbourneko aireportuan, kirolariak ez zuelako koronabirusaren aurkako txertorik hartu. Teniseko gizonezkoen munduko sailkapeneko lehena deportatzea erabaki zuten, eta asilo eskatzaileentzat Melbournen daukaten hotel batean hertsirik eduki zuten astelehenera arte.

Astelehenean, tenislariaren bisa bertan behera uzteko erabakia atzera bota zuen Melbourneko epaile batek, eta libre aterako da kirolaria.

Baina azken erabakia Australiako Gobernuak zeukan. Djokovicek Instagramen mezu bat argitaratu behar izan zuen asteazkenean, azken orduetan zabalduriko salaketei aurre egiteko.

Bi gauza leporatu dizkiote jokalariari. Lehena abenduan Frantziako L'Equipe aldizkariko Franck Ramela kazetariarekin eginiko elkarrizketari dagokio. Djokovicek aitortu du abenduaren 16an PCR testa egin ziotela eta hurrengo egunean positibo zela esan ziotela. Halere, abenduaren 18an elkarrizketa eman zuela adierazi du, ez zuelako «kazetaria atsekabetu nahi». Kazetariak esan du Djokovicek maskara eraman zuela une oro, eta argazkia egiteko bakarrik kendu zuela. Edonola ere, tenislariak onartu egin du elkarrizketa egitea «okerra» izan zela, eta hobe zela bertan behera utzi izan balu.

Bigarren salaketak arazo handiagoak ekar diezazkioke Australiako agintarien aurrean. Izan ere, herrialdean sartzeko inprimakietan gezurra esatea egozten diote. Agiri horretan adierazi zuten Djokovicek ez zuela inora bidaiatu Australiara heldu aurreko 14 egunetan. Baina frogatu egin da Serbiatik Espainiara joan zela.

Tenislariak adierazi duenez, haren taldeak bete zuen inprimakia, eta haren agenteak barkamena eskatu du «akats administratibo» hori egiteagatik. «Giza akatsa izan zen, ez apropos eginikoa inondik inora». Australiako mugazainek, ordea, atzo esan zuten ikertzen ari zirela tenislariak «adierazpen faltsua» egin ote zuen. Hala egin zuela ondorioztatzen badute, tenislariari bisa ukatzeko arrazoi sendoa izango dute.

Kirolaria astelehenean libre uzteko, epaileak argudiatu zuen hari bisa kentzeko erabakiak ez zuela zentzurik, eta kirolariak ez zuela behar adina astirik eduki bere abokatuekin edo Australiako Irekiaren antolatzaileekin hitz egiteko.

Chris Tran estatuaren abokatuak esan zuen orduan bazitekeela Australiako Immigrazio ministroak tenislariaren bisa berriz bertan behera uztea. Izan ere, ministroak ahalmena du hori egiteko, eta epaileak ere aintzat hartu zuen eskumen hori. Epaileak ohartarazi zuenez, berriz bisa kentzea erabakiz gero, jokalariari hiru urterako debeka diezaiokete Australian sartzea.

Hainbat hedabidek zabaldu dituzte tenislariak mugazainekin edukitako elkarrizketaren transkripzioak. Horretan, Djokovicek aitortzen die ez dagoela txertaturik, baina azaltzen die bitan eman duela positibo COVID-19 gaitza eragiten duen birusean: 2020ko ekainean eta joan zen abenduan.

Australian sartzeko, derrigorrezkoa da txertoa. Edonola ere, salbuetsita daude hauek, besteak beste: gaitz larri bat daukatenak, horrek txertatzea galarazten badie; gehienez sei hilabete lehenago COVID-19 gaitza eduki dutenak; eta txertoaren kontrako erreakzio bat eduki dutenak.


Summary: Inflazioa %6,5era iritsi da 2021 amaieran. Argindarraren eta petrolioaren garestitzea da faktore nagusia, baina elikagaiak ere ia %5 garestitu dira.

Euroaren garaiko inflazio handienarekin amaitu da 2021. urtea. INE Espainiako estatistika erakundeak gaur goizean emandako datuen arabera, prezioak %6,5 handitu ziren iaz Hego Euskal Herrian. Halako igoerarik ez zen izan 1992. urteaz geroztik.

Energia izan da kontsumo prezioen indizearen igoera handiaren erantzule nagusia, eta horren barruan argindarra nagusiki. Abenduan, inoizko preziorik handienera iritsi da argindar megawatt-a, eta horren ondorioz prezioek %1,2 egin dute gora hilabete horretan. Petrolioa, ordea, pixka bat merkatu zen 2021eko abenduan, omikronak kontsumoa jaitsiko zuela uste izan zuelako merkatuak.

Hala ere, energiaren garestitzea dagoeneko hedatu da beste adar batzuetara, ekoizpen kostuak handitzen dituelako. Horrela, elikagaiak ia %5 garestitu ziren iaz, eta %3 tabernak eta jatetxeak. Izan dira, ordea, inflazio apalagoko arloak, hala nola jantziak eta oinetakoak (%1,1), eta, azken urteetan ohikoa den moduan, merkatu egin dira komunikazioak (-%0,3).

Erosteko ahalmena, behera

Inflazio handiak koska egin dio herritarren erosteko ahalmenari, iaz soldatak eta pentsioak ez zirelako neurri horretan handitu, eta aurten gerta daitezkeen igoerek ere nekez konpentsatuko dutelako halako igoera bat. Horrela, pentsio publikoak %2,5 handitu dira urtarrilean, hori izan baita batez besteko inflazioa Espainian 2020ko abendutik 2021eko azarora arte.

Erosteko ahalmenaren jaitsiera izango da, hain zuzen ere, pentsiodunak bihar kalera aterako dituen arrazoietako bat. Edonola ere, baliteke pentsiodunek datorren urtean berreskuratzea aurten galdutakoaren zati bat: Europako Banku Zentralaren aurreikuspenak betetzen badira, 2022. urtearen amaieran inflazioa %2tik gertuago izango delako, baina batez besteko inflazioa hortik oso gorakoa izan daiteke, urtearen hasieran hortik oso gora egongo delako.

Egoera zailagoa izango da langile gehienentzat. Iaz, indarrean zeuden lan hitzarmenetan %1era ez zen iritsi soldata igoera, eta aurten negoziazio gogorrak espero dira soldatak KPIra lotuak ez dituzten sektoreetan: galdutako ahalmena berreskuratzeko asmoa dute sindikatuek, baina patronalek ohartu dute inflazioaren araberako igoera batek ekoizpen kostuak asko igoko lituzkeela, eta enpresa batzuk estu hartu. Adegik, esaterako, igoerak urte batzuetan banatzea proposatu die Gipuzkoako enpresei.


Summary: Jordi Cuixartek utzi egingo du Omniumeko zuzendaritza. Marcel Mauri presidenteordeak ere ez du hautagaitzarik aurkeztuko hurrengo kongresuan, eta zuzendaritzak Xavier Antich proposatuko du Cuixart ordezkatzeko.

Gaur goizean Kataluniako RAC1 irrati kateari emandako elkarrizketan iragarri du erabakia Jordi Cuixartek: Omniumen hurrengo kongresuan ez da aurkeztuko plataformako buru izateko. Sei urte zeramatzan Cuixartek Omniumeko buruzagitzan —preso egin ditu urte horietatik lau—, eta ez du jarraitzeko asmorik. Erabaki bera hartu du Marcel Mauri presidenteordeak ere, eta, beraz, zuzendaritzak beste bat proposatuko du Omniumeko idazkari nagusi izateko: Xavier Antich.

Bi agintaldi bete ditu Cuixartek Omnimueko presidente gisa, eta hura espetxean egon zen tartean Mauriren esku geratu ziren kudeaketa lanak, nahiz eta presidente karguan berak jarraitu. «Hasieratik elkarrekin izan ginen honetan, eta bera ere presidente izan da», esan du Cuixartek Mauriz galdetuta. Haren esanetan, zuzendaritza berria behar du orain erakundeak: «2017ko betaurrekoak egokitu egin behar dira 2022rako». Mugimendua zuzenduko duen talde berria otsailaren 26ko kongresuan erabakiko dute, eta hortik aurrera Cuixart aurreko lanpostura itzuliko da, Guillem Agullo eskolara.

Aurrez ere esana zuen, eta berretsi egin du buruzagi independentistak, bere asmoen artean ez dago politikagintzan aritzea. «Ekintzaile bat naiz, eta Omniumen eta herrialdearen esanetara egongo naiz aurrerantzean ere, baina ez politikari modura». Cuixartek gaur arratsaldean hitz egingo du Carles Puigdemont presidente izandakoarekin eta ERCko idazkari nagusi Oriol Junquerasekin.

2015ean hartu zuen Omniumeko idazkari nagusi kargua Cuixartek, gerora Generalitateko presidente izango zen Quim Torraren ordez. Ordurako urteak zeramatzan erakundeak lanean, bazkide gisa lehenik eta presidenteorde karguan azken urteetan. 2017an behin-behinean espetxeratu zuten, urte bereko urrian egindako erreferendumari lotuta sedizioa egitea egotzita. 2019an bederatzi urteko kartzela zigorra eta beste hainbesteko inhabilitazioa ezarri zion Espainiako Auzitegi Gorenak.


Summary: Epstein-Barr birusa esklerosi anizkoitzarekin lotu du ikerketa batek. Egun sendabiderik gabeko eritasuna da, eta ikertzaileek esan dute aurkikuntzak aurreraurratsak egiten lagun dezakeela

Epstein-Barr birusak esklerosi anizkoitzean izan dezakeen eraginari buruzko ikerketetan aspalditxotik ari ziren ikertzaileak, eta, Science aldizkarian argitaratu berri duten ikerketa baten arabera, orain frogatu dute erlazio hori badagoela. Jakina da mononukleosia eragiten duela birus horrek, baina orain frogatu dute esklerosi anizkoitzarekin lotura duela, eta horren kausa izan daitekeela. Egun sendabiderik gabeko eritasun neurologikoa da esklerosi anizkoitza, eta ikertzaileek uste dute aurkikuntza horrek gaitza hobeto ezagutzen eta aurrera egiten lagun dezakeela; prebentzioan egin ahal izango da aurrera, txertoen bidez, eta sendabide bat lortzeko bideak ireki ahal izango dira. Ikerketa Harvardeko Unibertsitateko ikerketa talde batek egin du. AEBetako armadako hamar milioi kide baino gehiagoren osasun datuak aztertu dituzte, hogei urtean, bi urtean behin laginak hartuta. Alberto Ascherio da ikerketan parte hartu duten ikertzaileetako bat. Gogoratu du aurrez eginak zirela birusaren eta gaitzaren arteko harremana egiaztatzeko ikerketak, baina esan du hauxe izan dela lehena froga «konbentzigarriak» eman dituena Epstein-Barr birusa eritasunaren kausa gisara identifikatzeko. Ikerketako datuei begira, birus horrek eragindako «infekzioa saihestuta» gaitza ere prebenitu ahal izango dela esateko datuak dituzte orain ikertzaileek, eta ikerketa lerro horretan aurrera egiteko. «Sendabide bat» lortzeko atea ere zabal daiteke. Herpes birus bat Herpes birus bat da Epstein-Barr birusa, eta, behin pertsona bat kutsatuta, organismoan geratzen da betiko, latente. Ikerketa egin duten zientzialariek onartu dute zaila izan dela esklerosi anizkoitzaren eta birusaren arteko erlazioa «egiaztatzea». Birus ohikoa da Epstein-Barr birusa, pertsona helduen %95i edo eragiten die, eta esklerosi anizkoitza askoz ere ezohikoagoa da; 10.000 biztanleko hiru laguni eragiten die. Gainera, birusarekin kutsatu eta berehala ez da agertzen esklerosi anizkoitza; sintomak hamar bat urteren ostean agertzen direla ondorioztatu dute adituek. Nolanahi ere, oraingo honetan, ikerketako datuetara begira, lotura argi agertu dela nabarmendu dute egileek. «Behin birusarekin kutsatu eta gero, esklerosi anizkoitza izateko arriskua 32 aldiz handitu zen aztertu genituen laginetan; gainerako birusekin ez zen horrelakorik ikusi». Arretaz aztertu ditu emaitzak Carlos Matute neurobiologoak. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, eta Achucarro ikerketa zentroko ikertzailea. «Hamarraldiak dira birus horren eta gaixotasunaren arteko lotura aztertzen hasi zirela», berretsi du. Birusa hain ohikoa izanda, lotura frogatze aldera, ikerketa handi bat behar zen, eta ikerketa honen ezaugarririk nabarmengarriena horixe dela uste du: oso handia izan da. Aurrekorik gabea. «Ez zen inoiz egin horrelako ikerketa handi bat. Atera kontuak, izan da hogei urtean baino gehiagoan egindako jarraipen bat: bi urtean behin laginak aztertuta, eta hamar milioi pertsona izan dira. Horrelako tamainako ikerketak ez dira batere ohikoak; gure jakintza arloan ez, behintzat». Ondorioa argia dela dio: birusarekin handitu egiten da gaitza izateko arriskua. Hainbat aldagai tartean Birusak bakarrik ez du gaitza esplikatzen, ordea. «Esklerosi anizkoitzean beste aldagai batzuk ere badaude: familia batzuetan, adibidez, ohikoagoa izaten da, eta horregatik pentsatzen da lotura genetiko bat egon daitekeela», onartu du Matutek. Ingurugiroarekin lotutako aldagaiek ere badute eragina. Eremu geografikoetara begira ikusten dute hori: «Poloetatik hurbil, adibidez, ohikoagoak izaten dira kasuak; Europa iparraldeko herrialdeetan ikusi izan ohi dugu hori, edo Kanadan». Gaitzaren kausaren bila, beraz, harago ere egin behar da: «Birusa kondizio beharrezkoa da, baina beste aldagai batzuk ere sartu behar dira tartean». Gaitza noiz eta zergatik esnatzen den ere, adibidez, ez dago argi. Hainbat «hipotesi» daudela azaldu du Matutek , baina zer ikertua franko dagoela oraindik ere arloan. Ikerketaren ondorioei atxikita aurrerabideak zabal daitezkeela uste du, hala ere, Matutek. Bat dator horretan ikerlana egin duten zientzialariekin. «Tratamendu prebentibotarako atea ireki daiteke, txertoak erabiltzeko. Birusaren kontrako botikak garatzeko ere bai». Txertoa garatzeko ikerketak lehendik ere abian direla esan du, eta, horiek garatzea lortuko balitz, erabili ahal izango liratekeela aparteko arrisku faktoreak dituztenak babesteko.


Summary: 'Aita Mari' erreskateontzia, Sabino Arana saridunetako bat. Luis Ugalde jesulagunak, Amaiurko Gaztelu elkarteak, Bidasoa kirol taldeak, Basque Culinary Centerrek eta Luis Mari Bengoa kazetariak ere jasoko dute saria.

Sabino Arana fundazioak jakinarazi du nortzuk jasoko duten 2022an Sabino Arana saria. Fundazioko presidente Mireia Zaratek iragarri duenez, Aita Mari erreskateontzia, Luis Ugalde jesulaguna, Amaiurko Gaztelu elkartea, Bidasoa kirol taldea, Basque Culinary Center eta Luis Mari Bengoa kazetaria izango dira aurtengo saridunak, eta sariak emateko ekitaldia urtarrilaren 30ean egingo dute, Bilboko Arriaga antzokian.

«Giza eskubideen aldeko elkartasun borroka nekaezin eta etengabeagatik» saritu dute Aita Mari ontzia, Zaratek azaldu duenez. «Migrazio ibilbide arriskutsu hori erabiltzen dutenen bizitzaren jagole bihurtu da mundu guztiaren begien aurrean, eta agerian utzi du migrazio politika txarrak gainditu behar ditugula». 2018tik, Aita Mari ontziko eskifaiak 538 lagun bizirik erreskatatu ditu.

Luis Ugalde jesulaguna Bergaran (Gipuzkoa) jaiotakoa da, baina ibilbide gehiena Venezuelan egin du; «Venezuelako erregimenak egindako bidegabekeriak salatzeko behin eta berriz altxatu diren ahotsetako bat» izan dela nabarmendu du Zaratek. «Gizarte ekintzaile nahiz eredu moral eta politiko gisa egindako ibilbideagatik» emango diote Sabino Arana saria.

Bidasoa kirol taldea 1962an sortu zen, eta, hortaz, aurten 60 urte beteko ditu. Hari saria emanda, Sabino Arana fundazioak gogorarazi nahi izan du kirola futbola baino gehiago dela, eta eliteko kirola hiriburuetatik kanpo ere egiten dela. «Txikiak handia benzi leidi esaera zaharrak dioskun bezala, Bidasoak frogatu du komunikabideetan hainbesteko islarik ez duen kirol baten bidez kluba handia izan daitekeela eta, era berean, Irun, Bidasoa eta Euskadi ere handi egin ditzakeela», esan du Zaratek.

Basque Culinary Center ere izango da saridunetako bat, «hamar urteko ibilbide laburrean eredugarri bihurtu baita nazioartean sukaldaritzako prestakuntzan, berrikuntzan, ikerketan eta sustapenean», Luis Maria Bengoa herri kiroletan aditua den kazetariari ere saria emango diote, «hainbat hamarkadatan herri kirolak eta lurreko ekoizkinak bultzatzen eta sustatzen egindako lanagatik».

Azkenik, Amaiur Gaztelu elkarteari ere saria emango dio Sabino Arana fundazioak, euskal memoriaren alde egindako lanagatik. «Gure nortasunak iraganean errotutako sustraiak ditu, eta horiek ezinbestekotzat jotzen ditugu etorkizuna eraikitzeko», esan du Zaratek, elkarteak egindako ekarpena laudatzeaz batera.


Summary: Diru sarreren araberako kotizazio kuotak proposatu ditu Espainiako Gobernuak autonomoentzat. Gutxieneko kuota 184 euro izango litzateke, eta 1.267 euro gehienezkoa. Sistema berria datorren urterako martxan egotea nahi du Madrilek.

Espainiako Gobernuak autonomoen kotizazio sistema berritu nahi du, eta proposamen bat helarazi die eragileei dagoeneko. Goitik behera aldatu nahi du gaur egungo eskema; izan ere, norberaren konturako langileek diru sarreren arabera kotiza dezatela nahi du aurrerantzean. Gaur egun, autonomo bakoitzak aukeratzen du Gizarte Segurantzari ordaindu beharreko kuota, eta kalkulatzen da gehiengoak gutxieneko oinarriaren arabera kotizatzen duela.

Eskema berria 13 ataletan banatuko litzateke, hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenetik hasi, eta 4.050 euro baino gehiagoko irabaziak dituztenetara. Horren araberakoak izango dira kotizazio kuotak ere; hau da, hilean 184 euroko gutxieneko kuota izango lukete diru sarrera gutxien dituztenek, eta 1.267 eurokoa azken zatian aurreikusitako muga gainditzen dutenek.

Malgutasunez jokatzeko prest agertu da, halere, Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroa, onartzen baitu autonomo baten jarduera ekonomikoak gorabehera handiak izan ditzakeela hilabetez hilabete. Horregatik, langileak aukera izango luke urtean zehar kotizazio oinarria aldatzeko: gehienez ere sei aldiz urtean. Modu horretan, etekin handienak eta txikienak lortzen diren uneetara egokitu ahal izango lirateke kotizazioak.

Gutxieneko tarifa lauari ere eutsi egingo zaio, baina, orain ez bezala, soilik gutxieneko soldata baino diru sarrera txikiagoak dituzten langileek izango dute aukera 70 euroko tarifa hori ordaintzeko. Eta gehienez ere bi urtez luzatuko da aukera hori.

2023rako martxan Espainiako Gobernuaren arabera, hiru autonomotik bik gutxiago ordainduko dute sistema berriari esker. Hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenek, esaterako, 1.300 euro gutxiago ordainduko liokete urtean Gizarte Segurantzari; 600 eta 900 euro bitarteko sarrerak dituztenek, berriz, 600 euro gutxiago.

Plana 2023rako indarrean egotea nahi du Madrilek, baina eskema berria pixkanaka egokituko litzateke hurrengo bederatzi urteetan, modu progresiboan garatuta. Gobernuak azaldu du, hala ere, proposamen bat besterik ez dela, eta negoziatzeko prest dagoela, baita kuoten zenbatekoa aldatzeko ere.

Kotizazio sistema eguneratzeko proposamena Toledoko Itunean jasota dago, eta Espainiako Gobernuak Bruselarekin hitzartutako erreformetako bat da.


Summary: Estatuaren biktimen «diskriminazioa» gainditzeko pausoak emateko eskatu du Foro Sozialak. Datozen hilabeteotan «biktima guztiak» izanen ditu foroak lehentasun. «Subkontziente kolektiboan» aldaketak behar direla adierazi du Agus Hernanek. Eskatu dute EAEko legeari espedienteak aurkezteko epea berriro irekitzeko.

Foro Sozial Iraunkorrak uste du Euskal Herriko «subkontziente kolektiboan» ideia bat dagoela iltzatuta: biktimak ETAk eragindakoak direla, eta ez GALek edo Poliziak hildakoak zein tortura pairatu dutenak. Foroaren arabera, «diskriminazio adierazpen» bat da hori, eragile instituzional, politiko eta komunikazio taldeen jarrerak «zirimiriaren gisan busti» dituena. Are: «adierazpen praktiko oso bortitzak» utzi ditu, foroaren ustez. Horren adibide jarri ditu, erraterako, Jose Antonio Cardosa postaria hil zuen bonbari buruzko grabazioak argitaratu zirenean gertatu zen «erreakzio eta babes falta ikaragarria»; Rafael Veraren, Ramon Jauregiren eta Jose Manuel Villarejoren adierazpenen ondoren gertatu zena; edota Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak 1994an giza eskubideak urratzeagatik zigorturiko polizia bati domina bat eman izana.

Foro Sozialak uste du ez litzatekeela halakorik gertatuko isiltasunak eta adierazpenak bertze jatorri batekoak balira: «Sinetsita gaude horrelako ekintzak ez zirela inolaz ere onartuko ETAren biktimen kasuan, haiek kolpatu zituen indarkeria goresten edo justifikatzen saiatu izan balira. Eta horrela izan behar du».

Hala, Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak Espainiako Estatuak eragindako biktimen «diskriminazioa» gainditzeko «pauso erabakigarriak» eskatu ditu gaur, Donostian, Nekane Altzelairekin batera eginiko agerraldian. «Hitzez zein ekintzaz» izan, «eskubideak urratzen dituzten eragileen araberako bereizkeria edo kategorizaziorik» ez egitea galdegin du.

Urteko asmoen berri emateko eman du prentsaurrekoa Foro Sozialak, eta, jakinarazi duenez, «biktima guztiak» izanen ditu lehentasun aurten. Orain arte foroak nabarmendu izan dituen hiru «korapilo» nagusien artean dago biktimena, Altzelaik gogoratu duenez, eta, foroak uste du, presoen eta memoria kritiko inklusiboaren arloetan bezala, «urrats erabakigarriak» emanen direla datozen hilabeteotan biktimenean ere. Hernanek oroitu duenez, iaz presoen ongietorrien gaia «behin betiko ixteko beharrezko baldintzak» sortu zituzten: «Orain, beste biktima batzuek ere jasaten dituzten diskriminazio egoerak gainditzeko pauso erabakigarriak eman behar dira: estatuaren biktimek jasaten dituztenak».

EAEko legea

Hernanek nabarmendu duenez, azken urteotan «urrats positiboak» eman dira Espainiako Estatuaren biktimei dagozkien eskubideak bermatzeari dagokionez: bertzeak bertze aipatu du adostasun politikoa dagoela «biktima guztien egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean»; erreparaziorako tresnak martxan jarri direla —EAEko eta Nafarroako legeak, erraterako—; eta salbuespenezko espetxe politikaren eta torturaren ondoriozko biktimizazioa aitortzearen aldeko adostasunak lortu direla erakundeetan.

Ordea, foroak arrisku bat ikusten du: urrats horiek arlo «teorikoan» gelditzea. Hala, Hernanek ohartarazi du «premiazkoa eta beharrezkoa» dela kontzientzietan «reset kolektibo» bat egitea, «biktima guztiak berdin babesteko, ekidistantziarik eta diskriminaziorik gabe». Erakundeei, alderdi politikoei eta komunikabideei horretan «eredugarriak» izateko eskatu die.

Eskaera zehatz bat ere egin du foroak. Hain zuzen, ikusita Polizia abusuak eta estatu indarkeria aitortzeko EAEko 12/2016 legeak biktimengan «zapore gazi-gozoa» utzi duela, foroak «beharrezkotzat» jo du espedienteak aurkezteko epea berriz irekitzea —joan den abenduaren 11n bukatu zen, eta espero baino eskaera gutiago jaso zituzten—. Epea zabaltzea ez ezik, foroak beharrezkotzat jo du «benetako informazio kanpaina bat» egitea eta balorazio batzordeari baliabide gehiago ematea.

Era berean, eskatu dute «egia» ezagutzeko artxiboetarako sarbidea «liberatzea», Espainiako Sekretu Ofizialen Legea aldatuta. Foro Sozialak gogoratu duenez, identifikatuak dituzten estatuaren 364 biktimetatik %38 «argitu gabeko kasuak» dira: «Baina gaia agenda publikotik kanpo dago erabat». Nafarroan torturaren arloan aurten urratsak egitea ere espero du foroak.

Hernanek oroitu du biktimen arloan aitzina egitea «saihetsezinezko printzipioa» dela «Euskal Herrian giza eskubideen eta bakearen kulturan oinarrituta egongo den bizikidetza demokratikoaren behin betiko oinarriak finkatzeko».


Summary: Esparza izanen da UPNko hautagaia foru hauteskundeetarako. Egungo presidente Javier Esparza aukeratu dute alderdiko barne hauteskundeetan; hari eman diote babesa bozka egin dutenen %91k. Garaipena urrun izan du Esparzaren lehiakide Juan Manuel Rubio Izarbeibarko udal taldeko buruak.

Itxuraz, urte eta erdi falta da oraindik foru hauteskundeetarako, baina UPNk eginak ditu etxeko lanak dagoeneko. Gaur arratsaldean Kontseilu Politikoa bildu da, eta barne hauteskundeetara aurkeztu diren bi hautagaietako bat aukeratzeko: Javier Esparza UPNko egungo presidenteak aise irabazi du bozka. Juan Manuel Rubio Izarbeibarko udal taldeko burua apenas izan duen aukerarik. Botoen %91 jaso ditu Esparzak.

Alderdiaren barne antolamenduan, kongresu arteko aldietan organo gorena da Kontseilu Politikoa. Erakunde publikoetako 232 ordezkarik osatzen dute. Gaur, zerrendaburua hautatzeaz gain, alderdiko zerrenda batzordeko kide bat izendatu dute: Cristina Ibarrola parlamentaria izango da —%89k eman dio botoa—. Batzorde hori Esparzak berak, Enrique Maia lehendakariordeak eta zuzendaritzak hautatutako Maria Jesus Valdemoro parlamentariak osatzen dute ere bai.

Alderdiak emaitzak iragarri ondotik, hitzaldia eman du irabazle Javier Esparzak. Adierazi du «oso eskertua» dagoela alderdikideen babesa ikusita. Adierazi du «oso prest» dela alderdiaren buru izateko. «Ilusio handia dut Nafarroaren alde lan egiteko», adierazi du. Halaber, hauteskundeei erreferentzia eginez, azaldu du hamasei hilabete falta direla «Nafarroaren berpizkunderako». Dioenez, herrialdeak orduan berreskuratuko du «azken urteotan galdutako lidergoa eta indarra».

Esparzak ez du argitu zer asmo duen Navarra Sumarekin. Iragan ekainean koalizioa uzteko aukera irekirik utzi zuen, baina geroztik ez du argibide gehiago eman barne gogoetaz. Tonu leunagoan, bere hitzaldian, Foru Hobekuntzaren 40. urteurrenari keinu egin dio, eta lau hamarkadatako UPNren ondare politikoa defenditu zuen. «Nafarroa ezin da ulertu UPNrik gabe», aldarrikatu du.

Bere ustez, bi legealdiotan Barkosen zein Txibiteren gobernuek ondare horri uko egin diote eta orain Nafarroa «gainbeheran» dago, «beti Bilduren menpe diren gobernuek bultzatutako eraginkortasunik gabeko politika kaskarren ondorioz». Bere ustez, gobernuek ez dute jakin foru erregimenaren potentzialtasuna baliatzen. «UPNren legealdietako politikei esker bizi ahal izan dira, baina hori agortu egiten da, eta Nafarroak ezin du gehiago».

Aurrera egiteko, beharrezkotzat jo du Bilduren menpe egongo ez den gobernu bat:âÂÂ«Agintzeari eta politikak baldintzatzeari utziko dio soilik UPN gobernuan badago». Ilusioz hartu du erronka.


Summary: Milaka erabiltzaile kateatuta dituen Wordle joko ezaguna euskaratu dute. Dagoeneko «joko biral» gisa izendatu dute zenbait komunikabidetan. Hasiera batean ingelesez soilik jolastu ahal zen. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute.

Bolo-bolo dabil sareetan. Wordle du izena, joko bat da, eta komunikabideetara ere heldu da bere oihartzuna. Titular askorekin laburbildu dute haren funtsa, baina guztiek nabarmendu dute gauza bera: sortu berritan izan duen arrakasta globala. «2022ko lehen joko birala». «Milaka erabiltzaile harrapatuta dituen joko birala». «Modan dagoen denbora-pasa». Horiek izan dira behin eta berriro errepikatu diren lerroburuak.

Baina, zer da Wordle? Hitzekin jolasteko joko bat da, pentsatzeko eta hizkuntzarekin kateatzeko joko bat. Gurutzegrama baten antza du formatuak, eta helburu jakin bat du: hitz bat asmatu behar da sei saialditan, eta horretarako hainbat pista ematen ditu. Lehen hitza jartzean, asmatu beharreko kontzeptuak hitz horretako zein hizki dituen zehazten du, hizki hori kolore batez nabarmenduta. Letra horiz nabarmentzen badu, esan nahi du hizki hori baduela, baina ez dagoela behar den tokian jarrita. Hizki hori berdez nabarmentzen badu, aldiz, esan nahi du hizki hori toki egokian jarrita dagoela. Beste hainbat hizki grisez nabarmenduko ditu, erabiltzaileari adierazteko asmatu behar den kontzeptuak ez dituela hizki horiek.

Orain, euskaraz ere bai

Hasiera batean ingelesezko hitzekin soilik jolastu ahal zen, baina denbora gutxian izan duen harrera ikusita, beste hainbat hizkuntzetan jolasteko moldatu dute. Urtarrilaren 6az geroztik, adibidez, gaztelerazko bertsio bat du jokoak. Hurrengo egunean, katalanezko bertsio bat ere jarri zuten erabilgarri, eta aste honetan galegoz ere jarri dute. Euskal Herrian ere izan da jokoaren arrakastaren berri izan duenik, eta euskaraz jolasteko aukera eskaini nahi izan die zaleei. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute, eta erabiltzaileek pozez jaso dute jokoan euskaraz aritzeko aukera.


Summary: 15 gaixo ospitaleratu dituzte Nafarroan, eta bi pertsona hil dira COVID-19ak jota. Osasunbideak dio kasu kopurua apaltzen hasia dela (2.254 positibo, bezperan baino 420 gutxiago), baina positibo tasa %43,8 da.

COVID-19aren transmisioak ez du etenik oraindik, baina seigarren olatuak goia jo duela uste dute administrazioek. Egunetik egunera apaltzen hasi dira positiboak, baina, era berean, protokolo berrien ondorioz, test gutxiago egiten eta jakinarazten dira. Hortaz, olatuaren benetako tamaina zein den asmatu ezinik segitzen dute osasun arduradunek.

Nafarroan, 2.254 positibo atzeman zituzten atzo, 5.148 proba diagnostiko egin ostean. Horrek esan nahi du positibo tasa %43,8koa dela orain. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo bi pertsona hil zirela COVID-19ak jota.

Atzemandako positiboak bezperakoak baino gutxiago dira (2.674 kasu detektatu zituzten asteazkenean), baina test kopurua ere apalagoa da, asteazkenean 5.910 PCR eta antigeno test zenbatu baitziren Nafarroan, atzo baino 762 gehiago. Edonola ere, nabari da beheranzko joera baten hasiera: asteartean, 2.999 positibo atzeman zituzten eta astelehenean, berriz, 3.507.

Transmisio datuek olatuaren apaltzea marrazten badute ere, ospitaleen egoerari buruzko datuek panorama beltza erakusten dute oraindik: atzo 15 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten Nafarroan COVID-19ak erasanda. Horietatik hiru ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Oraintxe, 260 paziente daude herrialdean ospitaleratuta, eta 38 ZIUetan.


Summary: Ukrainako Gobernuaren webguneei eraso diete. Erasoa jasan duten sailen artean daude Atzerri eta Hezkuntza ministerioak. Ez dute argitu nor den erantzulea.

Zibereraso baten biktima izan da Ukrainako Gobernua. Erasoa jasan dutenen artean dauden Atzerri Ministerioaren ataria eta Hezkuntza Ministerioarena. Gobernuko iturriek esan dute goiz dela erasoaren nondik norakoak argitzeko, baina gogora ekarri dute aurrez ere halako erasoak izan direnean Errusian izan dutela iturria, eta azken hau Errusia eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin elkarrizketak amaitu berritan heldu dela.

Erasotzaileek mezu bat ere utzi dute gobernuaren atarian: «Ukrainarrak!... Zuei buruzko informazio oro ezagutarazi dugu. Izan beldur eta egon okerrenaren zain. Zuen iragana, oraina eta geroa da». Mezuak aipamena egiten dio Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren aurkako borrokatu zen UPA Ukrainiako Armada Matxinoari ere, eta oharrean ikus daitezke Ukrainako bandera eta mapa gainean x handi bat dutela. Oharrak erreferentzia egiten dio «Ukrainako lurralde historikoari» ere, azalpen gehiagorik eman gabe.

Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek laguntza eskaini dio Kievi, eta «halako zerbait» espero zutela onartu du: «Ezin diogu errua inori bota frogarik gabe, baina imajinatzen genuen halako zerbait gerta zitekeela. Gure baliabide guztiak mugiaraziko ditugu Ukrainiari laguntzeko». Zuzenagoa izan da Suediako Atzerri ministro Ann Linde, eta Moskuri egotzi dio erantzukizun osoa. Lindek ohartarazi dio Vladimir Putinen gobernuari, Ukrainaren aurka jotzen badu «erantzun irmoa» jasoko duela.

Errusiak 100.000 soldadu inguru ditu Ukrainaren ekialdeko mugan, eta NATOk eta AEBek esan izan dute Ukrainari eraso egiteko intentzioa eduki dezakeela Moskuk. Kremlinak, baina, nabarmendu izan du ez duela horretarako asmorik. Asteon egin duten bileran bi aldeek argi utzi dituzte beren lerro gorriak: Ukrainan dituen tropak erretiratzea nahi du Mendebaldeak; Moskuk, hori egin baino lehen, nahi du NATOk bermatzea Ukraina eta Georgia ez direla erakundean sartuko, izan ere Putinek ez ditu nahi Mendebaldeko indarrak bere etxe atarian, are gutxiago azken urteetan izandako aurrez aurrekoen ostean.


Elkartasuna, legeen gainetik

Summary: Elkartasuna, legeen gainetik.

Joan den astean prokuradorearen ordezkari baten aitzinera aurkeztu zen Añamari Koskarat Teyseyre, migratzaile batzuk autoz laguntzeagatik lege urraketaz ohartarazi behar zuelakoan. Frantziako Poliziak azaroaren 20an gelditu zion autoa, lau maliar garraiatzen zituelarik; berehala, Hendaiako komisariara eraman zuten, eta, galdeketaren ondotik, libre utzi eta urtarrilaren 7an aurkezteko deialdia eman zioten. Maliarrak, berriz, mugara itzuli zituzten. Prokuradoreak erabakiko du orain afera sailkatu edo auzibidea ireki nahi duenetz.

Etorkinekiko elkartasuna delitu ote? Joan den astean prokuradorearen ordezkariaren parean, Koskarat Teyseyrek ez zien galderei ihardetsi. “Erran dudan gauza bakarra da ez dakidala zer ari nintzen hor, egin dudanarekin ez baitut legea urratu”, dio. Bost urteko presondegiarekin eta 30.000 euroko isunarekin zigortzen den delitua egotzi diote, legez kanpoko kanpotarrak laguntzeagatik.

Francisco Sanchez Baionako abokatuak zehaztu du bere bezeroak arrazoi duela maila juridikoan ere: “Praktikan ezarri du haurridetasunaren printzipioa, Frantziako Konstituzioan idatzia dena. Ez da hobendun laguntza eskatu badiote, eta hari esker dituzte pertsona horiek tratu txarrak saihestu. Printzipio konstituzionala da; beraz, legea lehertzen du”, erran du Sanchezek. Abokatuak hitzez hitz aipatu du Frantziako araubideak salbuespen gisa kontsideratzen duen egoeraren kasua: “Edozein laguntza ekartzea ez da zigortuko, helburua humanitarioa baldin bada”.

Agerikoa da berriki mediatizatu den beste kasu batekiko diferentzia: baigorriar gazte bat egoera bertsuan atxilotua izan zen, baina diru kantitate handia atzeman zuen Poliziak haren etxea miatzean. Halakorik ez da kasu honetan, Sanchezek erran duenez: “Aferaren kudeaketa tarrapatan egin da. Printzipio konstituzional batekiko ageriko huts egitea ere gertatu da, botere publiko guztiei inposatzen zaielako haurridetasun printzipioa, erga omnes” (betebeharra, latinez).

Defentsa abokatua aski harritua da, berez, prokuradorearen ordezkariaregana joateko ukan deialdiarekin. Koskarat Teyseyrek ez zuen galdetu zitzaion deus izenpetu saio horretan; orain prokuradoreak deliberatu behar du segida eman ala ez. Sanchez bi kasuetarako prest agertu da, sentsibilizazio lan bat egiteko: “Konstituzioak egituratzen ditu norbanakoen eta estatuaren arteko harremanak. Gaizki ezagutua da, bai herritarren partetik, bai autoritateen partetik ere, praktika hauek ikusten direlarik”.

Herriko Etxe batzuk lagun

Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia etorkin anitzen pasabide bilakatu da azken urteetan, eta, horien laguntzeko, boluntario anitzek ahal dutena egiten dute. Garraioa, aterpea, janaria beren baitarik eskainiz batzuek; beste batzuek, elkarteetan antolaturik. Bidasoa Etorkinekin elkarteak Hendaiako Herriko Etxearekin eta CCAS erakundearekin (Ekintza Sozialaren Herriko Zentroa) hitzarmena adostu zuen adin txikikoak laguntzeko. Biriatuko Herriko Etxearekin biltzekoak dira, eta, Urruñakoarekin abokatuak aipatu sentsibilizazio lan berdintsua prestatzen ari dira. “Lagunduko gaitu herrian erakusten zeintzuk diren legeak babesturik egin daitezkeen gauzak”, dio Aintzane Lasarte elkarteko kideak.

Baina elkartasunak trabak ditu parean. “Poliziak kontrolak egiten ditu nonahi”, Koskarat Teyseyreren erranetan. Lasartek, Hendaia inguruan, usu ikusten ditu, eta, haren arabera, “polizia batzuek edukazioz hitz egiten dute, eta ez da arazorik, baina beste batzuk erotzen dira”. Elkarteak “kalean” atzematen ditu muga zeharkatu eta laguntza behar duten pertsonak; laguntza berezia behar dutenak artatu, eta Baionako Pausa zentrora eramaten dituzte.

Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzakoa elkarrekin agerturik ere, eta beste politikariek segurtasun neurriak eskaturik ere, adierazpenek ez dute Irun eta Baiona arteko bidea segur bilakatu, oraingoz, etorkinentzat. Drama desberdinen ondotik, aste hasieran berriro migratzaile bat zauritu zen Frantziako Poliziari ihes egin nahian.

Bidasoa Etorkineko kideak bildu datuen arabera, urtarrilaren 7an 60 bat etorkinek pasatu zuten muga. Beste egunetan, hamar edo hogei izan daitezke eguneko. Laguntzailen artean, berriz, “politikariak pentsarazi eta sentsibilizatzea” da helburu nagusia.


Egunero, atsedenik hartu gabe

Summary: Egunero, atsedenik hartu gabe. Isaac Cordal artistak etengabe produktiboak izatearen beharra jorratu du ’24/7′ erakusketan. Bilboko SC Gallery aretoan dago ikusgai, hilaren 28ra arte.

Hormara itsatsita dagoen balkoi txiki batean, begira dago gizon bat, aurpegiera nekatuaz. Aurrez aurre kutxa batzuk ditu, grisak, balkoiko gizona bezala, eta haien barruan beste gizon batzuk ikus daitezke, denak zuriak, 50 urte ingurukoak, burusoilak, traje grisa daramatenak soinean; hain justu, balkoitik so dagoen horren berdin-berdinak. Eta halakoak dira, halaber, aretoaren hondoko eraikin mardularen gainean daudenak ere, zereginen batean buru-belarri dagoen behargin talde oparoa.

Gizontxo asko dira, baina, era berean, bakarra dirudi haien moldeak. Bakarra da, zehazki, 2006tik. Isaac Cordal artista (Pontevedra, Galizia, 1974) ordutik ari da pertsonaia hori garatzen Cement Eclipses izeneko proiektuan, estereotipo beraren kopiak taxutu, eta eskulturok aretoetan edo kaleko hainbat gunetan kokatuz. “Nolabait, ispilua ipintzen dut burokraziaren, boterearen, ekonomiaren, patriarkatuaren eta abarren aurrean”, dio. Eta gizontxoekin bete du, orobat, Bilboko SC Galleryn ikusgai dagoen erakusketa ere: 24/7. Urtarrilaren 28ra arte bisitatu ahal izango da.

“Kontrol gizarteen inguruan hitz egin nahi nuen, eta beharra horien parte oinarrizko bat da”. Horri egiten dio erreferentzia izenburuak: eguneko ordu guztietan, asteko egun denetan, deskantsurik gabe egindako lanari. Eta adierazgarriak dira hori islatzeko erabilitako guneetako batzuk: balkoiaren aurrean paratutako kutxei bunker traza eman die, eta eraikinak irudi lezake bai fabrika bat, bai etxebizitzen bloke bat, edo bi horien fusio bat.

Gizarte horren subjektua errepikakorra da, seriean ekoitzitako gizakia. “Pertsonaia klonatu hori interesatzen zait, errepikapen industriala, denok fabrika beretik etorriko bagina bezala, neoliberalismo deitutako molde horretatik”. Gizonetako batzuek giltza dute atzean, akitutakoan sokari eman eta lanean jarrai dezaten, baina ez du funtzionatzen, artistak dioenez: “Halako batean, hondatu egin gara”.

Makina baten ekoizpen orbanik gabea helburu, bidean geratu da gizontxoa. “Inguratzen gaituzten makinen rolak asumitzen ditugu. Ahalik eta efikazenak izateko ahalegin desesperatuan, matxuratuak sentitzen hasten gara zerbaitek ez badu funtzionatzen; hainbeste humanizatu dugu teknologia…”.

Lehen begi kolpean, gizontxoak ikusi eta beren arteko antzaz jabetu baino lehen ere, uniformetasuna antzematen zaio erakusketari. Kolore grisa erabat gailentzen da piezetan. “Bulegoen giro itzali eta kirurgikoa indartzen du. Gris kolorearen gama zabal bat bereganatu dugu naturan kamuflatzen ahalegintzeko”. Bere hasierako eskulturak ere gogorarazten dizkio grisak, zementuz ontzen baitzituen: “Zementua material sinboliko gisa, jariakin kolonial baten gisan, zeinak errudun egiten baikaitu”.

Cordalek badu animalia munduan inspiratutako metafora bat ere erakusketaren muina are argiago uzteko: “Termitategi erraldoi antzeko bat osatzen dugu, gupidagabeki hedatzen dena”. Eta metafora mamitu du erakusketan: La Termita deitu dio pieza zentrala den eraikinari, eta termiten pare ari dira ugaritzen hango beharginak. “Lehen hiru solairuek fatxada dute, eta azkena eraikitzen ari dira. Geldiezin hazten den dorre bat da, nahaspila burokratiko, ekonomiko eta politiko bat”.

Termita langileak nola, itsu-itsuan ari dira erakusketako beharginak ere, Cordalek nabarmendu duenez; begiak itxita irudikatu ditu. Herman Melville idazlearen Bartleby eskribatzailearen ifrentzua lirateke gizontxo horiek, artistaren arabera: lehenak uko egiten dio bidaltzen dizkioten zereginak egiteari, eta bigarrenak, ordea, men egiten dio edozein zamari. “Nire eskulturek zerikusia dute sumisioarekin eta obedientziarekin, eta haien mantra da ezer ez jartzea zalantzan”.

Gizontxoen jarrera gregarioak jomuga bat du, baina: garapena. Kontzeptuarekin oso kritiko agertzen da Cordal erakusketan. “Masa sozial gisa egiten ari garen bideaz hausnartzea interesatzen zait, eta behatzea zer arrasto uzten ari garen garapenaren premisaren arabera aurrera egiten ari garen bitartean”. Lorratz negatiboa da inondik inora ere, galiziar artistaren hitzei erreparatuta: “Gure espeziearen eboluzioa aldizka lotuta egon da basakeria ildo batekin”. Baina konpongarria, beharbada, artearen bitartez, besteak beste. “Eraikitzen ari garen munduaz gogoeta egiteko ekintza poetikoa da eskultura”.

Ekoizpenaren hedapena

Garapenari ekarpena egiteko aitzakiarekin, gizakiaren bizitzako esparru denak blaitu ditu produktibitatearen irizpideak; fabrikatik eta bulegotik at ere indarrean jarraitzen du, etxe barruraino sartuta, are. “Etxea bulegoaren, fabrikaren eta abarren hedadura bat bihurtu da. Ekoizpena etxekotzeak zera eragin du, lanaldia egunean 24 ordukoa izatea, asteko zazpi egunetan”.

Teknologia digitalek joera hori indartu dute, artistaren hitzei erreparatuta. “Hiperkonexioak nolabaiteko ziberadikzioa eragin du; uste dut denok pairatu dugula sarearen joera konpultsibo hori, gehiago edo gutxiago”. Dioenez, gaur egun kasik behar bat da denborarik ez galtzea, eta horrek aisialdiari ere eragiten dio; produktibitatearen itzalean dago hura ere. “Jada ez dakigu noiz ari garen lanean eta noiz ez; ez dakigu noiz bukatu eta hasten den gure lanaldia. Aisialdia programatutako denbora tarte bat bihurtu al da, balio diguna ekoizpenaren tsunamian berriro kokatzeko?”. Teknologiak katigatzen ei du gizakia inertzia horretara, ez dadin guztiz askatu inoiz. “Sakelako telefonoko jakinarazpenak begiratzen ditugu behin eta berriro, haietako bakoitza baltsamo bat izango balitz bezala ezjakintasunaren kontra”.

Konektatuta dago, beste behargin ugari ditu inguruan, baina, hala ere, bakarrik dagoen izaki bat da Cordalen gizontxoa. Bunkerrean sartu du bere burua, ustez nahita, eta bakartuta sufritzen ditu etengabe ekoitzi beharrak sortutako albo kalteak. “Bakardadea, indibidualismoaren ondorio gisa. Herrialde batzuetan dagoeneko badago Bakardadearen Ministerioa, eta horrek asko esaten du gizarte modernoak duen arazoaren tamainaz”. Gizontxoa burnout deritzenaz jota ere badago, artistak dioenez: kroniko bihurtu zaio lanak eragindako akidura.

Inguruak osatuta

Piezek ez ezik, tokiak ere garrantzia izaten du Cordalen sorkuntzan: eskulturek harremana dute tokiarekin, elkar osatzen dute, esanahiak txertatuz eta bereganatuz. Hori horrela, kalea maiz izan da haren artearen erakustoki. Galiziako Banksy ere deitu izan diote, gizontxo identifikagarri horiek agertu izan direlako, bat-batean, bazterren batean, hainbat eskultura txiki putzuen gainean pilatu dituelako. Interbentzio deigarri zein efimero horiek egin izan ditu sarritan.

“Espazio publikoak rol inportantea izan du nire lanean, askotan tokia delako eskulturei esanahi guztia ematen diena”. Baldintzapen hori aintzat hartuta erabakitzen ditu kokapenak artistak. “Denboraren joana iradokitzen duten lekuak interesatzen zaizkit, gure dekadentziaz eta inperfekzioez hitz egiten digutenak: leihoak, kableak, hormak, zuloak…; eskulturentzako aterpe gisa balio duen hondar arkitektura”.

24/7 erakusketako gizontxoek galeria bat dute aterpe, ordea. Edonola ere, halako inguru batek ere ekarpena egiten dio Cordalen arteari. “Galeria espazio hermetiko bat da, non elementuak kontrola ditzakezun: adibidez, iluminazioa”. Kontrara, kalea “kontrolaezinagoa” dela dio, baita “efimeroagoa” ere. “Beti dago harritzen zaituen eta lanean sartzen duzun elementuren bat”. Prozesuak ezberdinak izaten omen dira, baina bat egiten dute zenbaitetan. “Eskulturek bietan funtzionatzen dute”.


Summary: «Espero dut orain sendaezinak diren gaixotasunak sendatzen ikustea». Familiatik jaso du neurologiaren inguruko interesa Itxaso Martik, aita eta ama profesional entzutetsuak izandakoak baititu. Maite du bere lanbidea, nahiz eta aitortu une zail asko tokatzen zaizkiola.

Garunak eragiten zion lilurak bultzatuta, neurologia ikastea erabaki zuen Itxaso Martik (Iruñea, 1974). Zestoan bizi da egun. Ibilian-ibilian, ordea, konturatu zen helduen mediku izateak baino askoz gehiago betetzen zuela umeena izateak, eta horretan espezializatzea erabaki zuen; hamazazpi urte eta gero, baita osasungintza publikoan neuropediatra gisa lan egiteko helburua betetzea ere. Donostia ospitalean lan egiten du egun, gustuko duen horretan. Esan du “oso pozgarria” zaiola bere lanak haurren bizitzak hobetzeko balio duela ikustea, aitortu duen arren bestelako uneak bizitzea ere “sarri-sarri” tokatzen zaiola.

Neurologoa, pediatra eta irakaslea zara, baina zer ordenatan?

Hasieran, neurologo izatea zen nire asmoa, eta intentzio horrekin ekin nion bideari.

Nolatan neurologo?

Nire gurasoak, biak, neurologoak dira. Aita, Jose Felix Marti Masso, Gipuzkoako osasungintza publikoan lanean hasi zen lehenbiziko neurologoa izan zen, 1975ean, eta ama, Nieves Carrera, bigarrena, 1977an. Gerora, aitak Donostia ospitaleko Neurologia Zerbitzuaren ardura izan zuen urte askoan, erretiroa hartu zuen arte. Beraz, etxean ez dut besterik ikusi izan, eta, gainera, gustatu egiten zitzaidan; medikuntza eta garuna beti iruditu izan zaizkit oso interesgarriak. Hala, medikuntza ikasi nuen, eta neurologian espezializatu nintzen. Gustura nengoen, baina barruko mediku egoiliar (BAME) izateko hirugarren urtean, derrigorrezko errotazio batean, Bilbon neuropediatria arloan bi hilabeteko formakuntza bat egitea egokitu zitzaidan, eta pila bat gustatu zitzaidan. Garuna, bere horretan, oso interesgarria da, baina garuna garatzen ari den garai horretan gertatzen diren gauzek erabat liluratu ninduten.

Umeekin lan egitea nahiago duzu, helduekin lan egitea baino?

Helduekin gertatzen zitzaidana zen denbora kontra geneukan sentipena neukala. Adibidez, pertsona bat Parkinsonen gaitzarekin hasten zen, tratamendu bat jarri eta ondo erantzun zezakeen, baina, gaixotasun degeneratiboa izanik, beti okerrera joaten zen dena. Umeetan, iruditzen zitzaidan kontrakoa gertatzen zela, egiten nuen guztiak eragin ona izango zuela umearen bizitzan. Konturatu nintzen askoz gehiago betetzen nauela umeekin aritzeak.

Eta aldatzea erabaki zenuen?

Nahi bai, baina ez da horren sinplea. Hitz egin nuen Bilboko neuropediatrarekin, Carmen Garaizarrekin, eta hark esan zidan helduen neurologia bukatu eta haurrenean espezializatzen banintzen, neuropediatra gisa lan egin nezakeela gero. Hala, helduen neurologiako lau urteak bukatu nituenean, Parisera joan nintzen bi urtez, haurren neurologian espezializatzeko.

Zergatik Parisera?

Neuropediatriaren barruan, gaixotasun arraroak ere aztertzen dira, baina, arraroak direnez, ez dira askotan ikusten. Horregatik, komeni izaten da jende asko ibiltzen den lekuren batera joatea, ahalik eta kasu gehien ezagutu eta aztertu ahal izateko.

Baina handik bueltan ez zenuen esperotakoa topatu hemen…

Bueltatu nintzenean, saiatu nintzen lana topatzen neuropediatra gisa, baina konturatu nintzen ospitale publikoetan ez zela posible. Izan ere, hemen, pediatriako espezialitate guztiak pediatriatik hasita egiten dira; horietan lan egin ahal izateko, pediatra izatea eskatzen zidaten. Lan egin nezakeen zentro pribatu batean, izan nezakeen neure kontsulta, eta ospitale publiko jakinen batean lan egin nezakeen. Madrilgo 12 de Octubre ospitalean, adibidez, horrela antolatuta daude, Espainiako Neuropediatria Elkarteak, berez, onartzen baitu aukera hori. Baina, gero, hemen, praktikan, ezin da lortu postu bat, sistema beste era batera antolatuta dagoelako. Orduan erabaki nuen berriz BAME azterketara aurkeztea. Egin nuen, atera nuen plaza, eta pediatria ikasketak egin nituen.

Guztira zenbat urte igaro ziren ikasten hasi zinenetik lanean hasi zinenera arte?

Hamazazpi urte. Azken hamar urteetan barruko mediku egoiliar gisa aritu nintzen lanean, eta kobratu egiten nuen, baina hamazazpi urte behar izan nituen nahi nuen lekura iristeko. Normalean, ordea, motzagoa da ibilbidea. Aurrena, medikuntzako sei urte, BAME azterketa prestatzeko beste bat, eta, gero, pediatrian espezializatzeko, barneko mediku egoiliar gisa beste lau urte. Pediatriaren barruan espezializatu nahi duenak, beste urtebete ere egin behar du gero. Azken hori ez da izaten ofizialki antolatutako urtea, nahiz eta hala izan beharko lukeen.

Alferrik jardun zinen sentipenik ba al duzu?

Ez, ez. Hara eta hona ibili nintzen urte horietan leku asko ezagutzeko aukera izan nuen; ikaragarri ikasi nuen, oso ondo pasatu ere bai, eta, gainera, lanean jardun nintzen. Beraz, oso urte aberasgarriak izan ziren, zentzu guztietan.

Zure kontsultan zeintzuk dira diagnostikorik ohikoenak?

2-3 urteko umeetan, hizkuntzaren atzerapena, eta mila arrazoi izan daitezke: ez duela ondo entzuten, autismoa, atzerapen orokorra, hizkuntzan atzerapen zehatza… Pixka bat zaharragoetan, 7 urtetik 10 urtera bitarteko umeetan, ikasteko orduan dituzten arazoengatik etorri ohi dira asko: arreta faltagatik, denbora asko pasatu arren ez dituztelako edukiak bereganatzen… Eta horren atzean ere arrazoi ugari egon daitezke: benetako arreta falta izatea, dislexia bat, gaitasunetan gabeziaren bat, gaitasun handikoa izatea, arazo emozionalak…

Horrenbeste aukeraren artean, ez da erraza izango aurrenekoan asmatzea…

Ez; oso zaila da, are gehiago kontsultak ordu erdikoak izaten direla jakinda. Horregatik, sekulako garrantzia dauka eskolarekin elkarlanean jarduteak, eskolako irakasleek eta bideratzaileek ume horren inguruko ahalik eta informaziorik zehatzena emateak, bestela ezinezkoa baita garapenaren jarraipena behar bezala egitea. Azken urteetan, ildo horretako egitasmoak egiten hasi dira hezkuntzan, eta poztekoa da, baliagarriak direlako arazoak lehenbailehen detektatzeko eta konponbidean jartzeko. Hala ere, irudipena daukat ikasteko arazoak gehiegi medikalizatzeko joera daukagula. Pare bat ikasgaitan ondo ez ibiltzeagatik, ez du esan nahi ume horrek mediku arazo bat daukanik. Izan daiteke ez gustatzea, interesik ez izatea, edo izan daiteke beste batzuei baino pixka bat gehiago kostatzea ere, baina horrek ez du esan nahi derrigorrez nahasmenen bat daukanik. Jendea etortzen da kontsultara semea edo alaba matematiketan ondo ez dabilela esanez, hori justifikatuko duen arrazoi edo izen baten bila, baina askotan erantzuna izaten da aniztasuna horixe dela eta denok ez garela berdinak. Alde horretatik, pena da hezkuntza eredua bera horren zurruna izatea eta ez izatea anitzagoa, horrek aukera emango bailioke ume bakoitzari bere martxan garatzeko, arazo bat balu bezala tratatu beharrik gabe.

Gaixotasun arraroak eta kronikoak dituzten umeekin lan egitea ere egokituko zaizu, ezta?

Bai, horiek dira nire kutunak.

Ziur asko egoera zail eta triste ugari bizitzea tokatuko zitzaizun. Nola egiten zaio aurre horri?

Oso gogorra da; inoiz ez zara ohitzen, eta, urteetan aurrera noan heinean, gero eta okerrago daramat kontu hori. Gazteagoa nintzenean, gaixotasun arraro bat zeukan ume bat ikusten nuenean, nolabait esateko motibatu egiten nintzen, nola edo hala buelta ematea lortuko genuela konbentzituta. Guraso naizenetik, ordea, amorrua eta atsekabea sentitzen ditut, parean ditudan guraso horiek senti dezaketena askoz hobeto uler dezakedalako. Azken urteotan egindako aurrerapen eta hobekuntzei esker, diagnostikoak asko erraztu eta azkartu dira, eta nabarmendu nahi nuke baieztatuta dauden gauzak osasungintza publikoan egin eta erabiltzen direla, izan proba diagnostikoak, izan tratamenduak, izan merkeak nahiz garestiak.

Nola prestatzen da norbera gurasoei beren bizitzako atsekaberik handiena emateko?

Ez dakit; nik oraindik ez dut ikasi. Oso-oso egoera gogorra izaten da. Bi momentu izaten dira: lehenbizikoa, gurasoei esaten diezunean gauzak ez doazela ondo eta pentsatzen duzula beren umeak daukana zerbait larria dela; eta, bigarrena, diagnostiko zehatza ematen diezunean, eta esaten diezunean momentuan ez daukala sendabiderik. Guri, behintzat, unibertsitatean ez ziguten irakatsi hori nola egin. Egia da gaur egun garrantzi handiagoa ematen zaiela gauza horiei, baina are gehiago eman behar zaiela uste dut, momentu horretan guraso horiekin izaten duzun jarrerak sekulako garrantzia daukalako. Nik buelta asko ematen dizkiet gauza horiei, eta beti saiatzen naiz momentua prestatzen, toki eta une egokia aukeratzen, eta zer eta nola esan behar diedan ondo neurtzen.

Harreman berezia sortzen al da gaixotasun kronikoak dituzten umeen familiekin?

Saiatzen naiz gertuko harremanak eraikitzen eta hor nagoela erakusten, baina ez dakit lortzen dudan, ez bainaiz iristen. Beti sentitzen dut norbaiti mezua ez diodala erantzun, deia ez diodala bueltatu, eskatutako txostena ez diodala prestatu… Egin beharko nukeen dena egitera sekula ez naizela iristen, eta beti nabilela atzetik eta barkamena eskatzen. Gainera, ahal dudan guztia saiatuta ere, jakitun nago eta ulertzen ditut familia horiek nirekiko izan ditzaketen sentimenduak: ez naiz berri pozgarriak ematen dizkien lagun bat; ni azaltzen naizen unea haientzat sekula ez da izaten erraza, eta badakit hala dela.

Gaur sendaezinak diren gaixotasunetako asko aurki sendatzeko modukoak izango direla uste al duzu?

Azken urteotako martxari eusten badiogu, baietz uste dut. Duela gutxira arte, antzeko ezaugarriak zituzten gaixotasun guztiak zaku berean sartzen genituen, baina gaur egun gai gara horietako askori beren izenez deitzeko, eta bakoitzaren ezaugarriak zehaztasun handiz azaltzeko. Hori da lehenbiziko urratsa bidean tratamendu egokia eman ahal izateko, eta emaitzak ikusten ere hasi gara. Muskulu atrofia espinala deituriko gaixotasunaren ondorioz, adibidez, 2 eta 3 urteko umeak hil egiten ziren duela gutxira arte, eta orain badago horri aurre egiteko terapia geniko eraginkor bat. Ziur asko bide horretatik etorriko dira datozen urteetako aurrerapenik esanguratsuenak ere.

Zenbat denbora beharko dela iritzi diozu?

Nik espero dut orain sendaezinak diren gaixotasunak sendatzen ikustea.


Summary: «Sagardoaren prezioa igotzea erabaki behar izan du sektoreak». Mitxelenak esan du sagardotegi garai "berezia" datorrela aurten; izan ere, lehen asteetan behintzat, ezingo da zutik kontsumitu. Mahaira ekarriko dute sagardoa, pitxerretan edo botila gardenetan, iaz bezala.

Aurtengo sagardoa “izaera handikoa” izango dela iragarri du Olatz Mitxelenak (Astigarraga, 1991), Euskal Sagardoa sektoreko teknikariak, eta sagardotegiak “espazio seguruak” direla nabarmendu du. Protokolo bat baino gehiago dituzte prest dagoeneko, etxeko lanak eginda izateko eta sektoreari ziurtasuna emateko. Iaz bezeroek erakutsitako babesak ere ematen die indarra: “Duela hiru urte esan izan baligute zutik kontsumitu gabeko sagardotegi garai bat edukiko genuela, ez genukeen sinetsiko, baina jendearen erantzuna sekulakoa izan zen”.

Nolako sagardotegi garaia dator?

Berezia. Orain dela pare bat aste pentsatzen genuen zutik kontsumitzea posible izango zela, baina urtarrilaren 28ra arte behintzat horretarako aukerarik ez da izango. Zenbait protokolo ditugu prestatuak, lanak aurreratuta edukitzeko, eta egoeraren arabera bat edo beste bat aktibatzeko. Ziurtasuna eman nahi diogu sektoreari. Hasieran, kontsumoa eserita izango da, eta sagardoa mahaira ekarriko dugu. Funtzionamendua iazkoaren oso antzekoa izango da: sagardotegi batzuek botila gardenak erabiliko dituzte, eta beste batzuek, pitxerrak; kasu batzuetan bezeroak altxatu ahal izango du upeltegira betetzera, eta beste batzuetan sagardogileak ekarriko du; etxe bakoitzak ikusiko du zein duen berarentzat lanerako modurik errazena eta seguruena.

Esan duzu hasieran behintzat iazkoaren antzekoa izango dela funtzionamendua. Zer moduz moldatu zineten iaz?

Oso eskertuta gaude jendearen erantzunarekin. Duela hiru urte esan izan baligute zutik kontsumitu gabeko sagardotegi garai bat edukiko genuela, ez genukeen sinetsiko, baina jendearen erantzuna sekulakoa izan zen. Animo asko jaso genituen, eta asko eskertu ziguten sagardo berria dastatu ahal izateko aukera ematea eta ilusio hori bizirik mantentzea.

Nola bizi da sektorea gaur egungo egoeran?

Neke puntu batekin. Ulertzen dugu geure aldetik ere jarri behar dugula kutsatzeak ekiditeko, baina uste dut jada asko samar jartzen ari garela, oso ondo ulertu gabe zer momentutan erabaki den kutsatzeak ostalaritzan gertatzen direla. Guk argi daukagu gure protokolo guztietan sagardotegiak espazio seguruak direla, bai mahaika altxa daitekeenean, bai zutik talde txikitan kontsumi daitekeenean, beti bermatzen dugulako 1,5 metroko distantzia eta musukoaren erabilera.

Zein ezaugarri izango ditu aurtengo sagardoak?

Izaera handiko sagardoa dator, urtetik urtera sagardogileek lan handia egiten dutelako aurreko urteko markak hautsi eta sagardo hobeak izateko.

Sagar urtea izan da 2021a, baina ahal zen guztia ekoitzi da, edo, jakinda agian sagardotegiek eta ostalaritzak ezingo zutela ohi bezala funtzionatu, neurtu egin da ekoizpena?

Neurtu egin da. Hala ere, nabarmenduko nuke ekoizpen neurtu horretan bertako sagarraren erabileraren alde egin dutela gehienek. Kopuruz, bertako sagarra dexente sartu da sagardotegietan.

Orain hasiko da sagardotegi garaia. Hala ere, gero eta gehiago dira urte osoan zabaltzen dutenak, ezta?

Bai, gero eta gehiago dira urtean zehar zabaltzen duten sagardotegiak, eta eskaintza zabalagoa ematen dutenak ere bai. Adibidez, eskaintza horri lotuta, hainbat bisita eta irteera mota dauzkagu, eta, hemengo bezeroek eskatuta, beste produktu bat estreinatuko dugu aurtengo sagardotegi sasoian: dastatze gidatuak sagardotegietan.

Zer eskainiko duzue?

Etxe bakoitzak dituen produktuak dastatu ahal izango dira, eta oinarria izango da jatorri izena. Jatorri izenaren bereizgarriak ezagutzeko, sagar barietateak ezagutzeko eta hemengo bezeroei bestelako eskaintza bat emateko balioko dute dastatze gidatuek. Sagardotegira joandakoan, otorduaren aurretik egingo dira dastatze gidatuak, botilatik, edo, ahal denean, upeletik.

Bost urte dira Euskal Sagardoa jatorri izena sortu zenetik. Zer balorazio egiten duzue?

49 sagardotegi egongo dira aurten jatorri izenaren barruan. Lehen bost urteak bete ditu, eta sektorea gero eta ilusio handiagoz dago horrekin, lortzen duelako sektorearentzat inportanteena dena: bertako sagarraren kalitatea eta profesionaltasuna. Lortzen du lehen sektore bateratu bat izatea, lehen sektore profesional bat edukitzea eta ekonomia zirkularra ixtea.

Zer erronka nagusi ditu?

Aurten sagardo sektoreak plan estrategikoa sortu du, hiru oinarri nagusiren gainean: sagarra, sagardoa eta sagardotegia. Plan estrategiko horretan atal bakoitzerako eginkizunak markatu ditugu, eta sektore osoak hiru atal horietan aurrera egiteko konpromisoa hartu du. Helburua da sektore osasuntsu bat izatea hemendik urte luzeetara.

Lehen sektorearen egoera larriaren berri ematen ari dira nekazarien sindikatuak. Zuei ere eragin al dizue ekoizpen kostuak igo izanak?

Bai, erabaki batzuk hartu behar izan ditugu, eta, tartean, sagardoaren prezioa igotzea erabaki behar izan du sektoreak: produkzio kostuak igo egin dira, eta sagardoaren prezioa ere %10-%20 artean igoko da. Prezioen igoera bat planteatzen da, edo ito egingo da sektorea. Marjina eskaseko produktuak dira gureak, oso prezio merkea dutelako, eta horrek, azkenean, ez dizu aukerarik ematen profesionalki aurrera egiteko. Elementu guztiak garestitu dira: kartoia, plastikoa, kortxoa…


Azken minutuek duten garrantzia

Summary: Azken minutuek duten garrantzia. Olga Patiño urtarrilaren 7an zendu zen, Nafarroako Unibertsitate Ospitalean. Eutanasia egin zioten. Familiak eskertu egin du prozesu osoan jasotako babesa, baina salatu du erietxez mugitu behar izan zutela haren borondatea bete ahal izateko, San Joan Jainkoarena ospitalekoek ez baitzioten egin nahi izan.

Ez zen batere dramatikoa izan; alderantziz: polita izan zen. Eskutik heldu nion; argazkiak jarri genizkion gelan, eta musika ere bai. Telefono eta bideo deiak egin genituen agurtzeko. Hogei minutuko gauza bat izan zen. Azkar pasatu zitzaidan denbora, eta izeba nahi zuen bezala joan zen, lasai eta bakean”. Olga Patiñoren iloba Romy Sordomezenak dira hitzak. Patiño urtarrilaren 7an zendu zen, Nafarroako Unibertsitate Ospitalean, Iruñean. 71 urte zituen. Eutanasia egin zioten. Prozesuaren berri eman nahi izan du Sordomezek: jasotako babesa eskertzeko, batetik; eta gaizki egindakoak zuzendu daitezen, bertzetik. Familiak salatu du Patiño ospitalez mugitu behar izan zutela, Iruñeko San Joan Jainkoarena erietxean ez ziotelako egin nahi izan eutanasia. “Ezezko horren inguruko inolako azalpenik ez dugu jaso, gainera, oraindik”.

Azaroaren 26an egin zuen Patiñok eutanasiaren prozedura abian jartzeko eskaera. Duela bi urte, esklerodermia zuela jakin zuen. Gaixotasun sistemiko bat da hori, eta Patiñoren birikei eragin zien, nagusiki. “Bi tratamendurekin saiatu ziren medikuak, baina ez zuen hobera egin. Erran zioten ezinen zela osatu, argi eta garbi”, dio Sordomezek. Patiñok eutanasiaren alde egin zuen, zalantzarik gabe. “Azken hilabeteak hagitz gogorrak izan dira, eritasunak sufrimendu fisiko handia eragin baitio. Ez zuen horrela segitu nahi”.

Nafarroako Unibertsitate Ospitalean abiatu zuen Olga Patiñok eutanasia egiteko prozesua. Hangoa zuen erreferentziazko medikua, eta hangoa mediku aholkularia. Ospitale horretatik, halere, San Joan Jainkoarena zentrora mugitu zuten iazko abenduan, zaintza aringarriak behar zituelako. Patiñok, gainera, San Joan Jainkoarena erietxean hil nahi zuen. “Gure osaba ere han hil zen; izeba fededuna zen, eta han egon nahi zuen, ospitale horretan hil”, azaldu du Sordomezek.

Hiru astez egon zen Patiño San Joan Jainkoarena ospitalean. “Ailegatu zenetik, ospitaleko arduradunek zalantzan jarri zuten izebak eutanasia egiteko hartutako erabakia”, erran du Romy Sordomezek. Berretsi du azalpen ofizialik ez dutela jaso, baina susmo garbi bat dute: “Arrazoi erlijiosoengatik izan da”.

Legea, ekainetik indarrean

Eutanasiari bidea eman dion legea 2021eko martxoaren 24an onartu zuen Espainiako Kongresuak, eta urte bereko ekainaren 21etik dago indarrean. Arauak zehazten du eutanasia eskatu ahal izanen dutela “gaixotasun larri eta sendaezina” edo “pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat” dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta “sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat” eragiten badie.

Legeak markatu du egin beharreko bidea, gainera: bi medikuk aztertu beharko dute eskakizuna, eta, kasuen jarraipena egiteko, bermerako batzorde batzuk antolatu beharko dira estatuko autonomia erkidegoetan.

Patiñok bide hori egin zuen, joan den urtarrilaren 7an eutanasia egin ahal izateko. Bide horretan artatu eta lagundu duten mediku, erizain, gizarte langile, boluntario, garbitzaile eta gainerako profesionalen tratua eta babesa nabarmendu eta eskertu du Sordomezek. Bermerako batzordeak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak gehiago egin zezaketela uste du, ordea. “Argi dut maila horretan dagoela izebak azken txanpan izandako traben erantzukizuna”.

Sordomezek aipatu du izeba San Joan Jainkoarena zentrora mugitu zutenean inork ez ziela ohartarazi han eutanasia ez egiteko arriskuari buruz. “Aipatu zuten mediku taldea zentrotik kanpokoa izateko aukera, hori bai”. Izan ere, medikuek badute kontzientzia eragozle izateko eskubidea. “Zentroek, ordea, ez; eta kasu honetan, zentroak erabaki du han ez ziotela eginen eutanasia izebari”, salatu du Sordomezek. Gogoratu du itunpeko zentro bat dela; Nafarroako Gobernuaren dirua jasotzen duela, alegia.

Olga Patiño Ulrich Ehrecke bere senarrarekin. Patiñori eutanasia egin zioten urtarrilaren 7an, Iruñean. BERRIA

San Joan Jainkoarena ospitalean inork ez ditu argitu Patiñoren senideen zalantzak. Hura handik atera eta gero erran dutenak ere ez du baretu Sordomezen ezinegona. San Joan Jainkoarena ospitaleko komunikazio zerbitzuko Silvia Etxabarrenek azaldu du Patiño zentro horretara eraman zutela Nafarroako Unibertsitate Ospitalean “oherik ez” zegoelako. “Nafarroako Unibertsitate Ospitaleak gaixoa berriz hartu nahi izan zuenean, harat mugitu genuen”, erantsi du Etxabarrenek.

Sordomezek erantzun du ez dela “egia” hori. “Ez da horrela gertatu. Guri azalpen hori ere ez digute eman; ez zuten San Joan Jainkoarena ospitalera eraman bertze zentroan oherik ez zegoelako: handik atera zen eutanasia egiteko aukera ukatu ziotelako. Ez genuen guk erabaki”.

Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ere ez ditu argitu Olga Patiñoren senideen zalantzak. “Legeak zehaztutakoari jarraitu, eta bermatu dugu eutanasia osasun sistema publikoan egitea”, erran dute.

45 minutu anbulantzian

Urtarrilaren 7an egin zioten eutanasia Patiñori, 18:00etan, Iruñean. Egun horretan bertan eraman zuten San Joan Jainkoarena zentrotik Nafarroako Unibertsitate Ospitalera. Tokiz aldatzeko modua salatu du Sordomezek. Izan ere, anbulantziak ez zuen zuzenean eraman ospitale batetik bertzera. “14:00etan hartu zuten, eta 40-45 minutu behar izan genituen ospitalera ailegatzeko. Dialisia egitera joan behar zuten bertze lau gaixo hartu zituen anbulantziak bidean, hiriko zenbait txokotan”.

Denbora horretan “minak jota” izan zen Patiño. “Anbulantzian ziren guztiek ikusi zuten izeba negarrez; oinazeak ez zion aukerarik eman ohatilan lasai egoteko. Iñigo nire bikotekidea eta biok saiatu ginen lasaitzen, baina hagitz gaizki pasatu zuen hark”.

Sordomezek garbi du sistemak ahalegin bat egin behar duela horrelako egoera bat berriz gerta ez dadin. “Zaindu behar dugu agurraren garaia, eta gizatasunez jokatu”, eskatu du.

Eskatu du bertzerik: hitz egiteko heriotzaz. “Hitz egin dezagun eutanasiari buruz, heriotzari buruz; hori baita orain dagoen estigma bazter uzteko modua”. Izebak egindako bidea “eredutzat” hartu du. “Inoiz ez zuen ezkutatu zer egin nahi zuen; ospitalean ere, denei kontatzen zien eutanasia eskatu zuela”, oroitu du.

Legeak eutanasia egiteko ematen duen eskubidea “zaintzeko” eta “bermatzeko” eskatu dio Sordomezek administrazioari. “Horregatik erabaki dut ez isiltzea; izebari zer gertatu zaion kontatu nahi izan dut, gaizki egindakoak zuzendu ahal izateko”.

Olga Patiño eta Romy Sordomez, ospitalean, urte berria ospatzen.

Astebete pasatu da Patiño zendu zenetik. Izebaren falta hasieratik sumatu du haren ilobak, baina lasaitzen du izebak erabakitako bidea egin izana. “Haren ondoan izan naiz prozesu osoan, hori zor niolako: errespetua eta babesa”.

Izebak egindako bidaiak gogoratu ditu; haren eskuzabaltasuna eta bizitzaz gozatzeko grina. “Eutanasiaren aldeko hautua garbi zuen, baina, era berean, bizitzak eskainitako minutu orori atera dio zukua”, kontatu du Sordomezek. San Joan Jainkoarena erietxean Olga Patiñoren izaeraz entzun behar izan dituenak aipatu ditu. “Erraten zioten ez zela koherentea; COVID-19aren aurkako hirugarren dosia jartzeko eskatu zuenean, adibidez, zalantzan jarri zuten benetan eutanasia nahi ote zuen. Kontua da izebak ez zuela bakarrik hil nahi; ez zuen bakartuta hil nahi. Bizitza maite zuen, baina ez zuen sufritzen segitu nahi”.

Sordomezek nabarmendu du eutanasia legez arautua dagoela, eta, ondorioz, trabarik ez luketela izan behar eskubide hori eskatzen dutenek. “Legeak ez du inor behartzen. Berma dezatela herritarren askatasuna”.


Summary: Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak uko egin dio etxebizitza lege berria babesteari. EAJk proposatutako batzarkideak aurkeztu du aldeko txostenaren aurkako osoko zuzenketa. Espainiako Gobernuak bi astez atzeratu beharko du tramitazioa.

CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak traba bat gehiago jarri dio Espainiako Gobernuak onartu nahi duen etxebizitza lege berriari. Bilkuran, atzera bota dute Etxebizitzarako Eskubidearen Lege aurreproiektuaren inguruko txostena, eta urtarrilaren 27ra arte luzatu dute hura aztertzeko epea. Raquel Sanchez Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendarako ministroaren esanetan, gobernuaren asmoa zen urtarrilaren 18ko Ministro Kontseiluan onartzea lege aurreproiektua, Kongresura bidali eta tramitazioari ekiteko, baina Botere Judizialaren organo gorenaren erabakiak gutxienez otsailera arte atzeratuko du prozesua.

Alvaro Cuesta batzarkide eta PSOEko diputatu ohia arduratu da txostena CGPJren bilkuran aurkezteaz. Hark aurreproiektuaren defentsa egin du, eta, kritiketan, alokairuen prezioa erregulatzeko beharra justifikatzeko argudio gehiago eskatu besterik ez du egin. Kontrara, Enrique Lucasek, 2013an EAJk proposatutako kideak, testuaren aurkako osoko zuzenketa aurkeztu du. Haren esanetan, besteak beste, zehaztu gabe daude alokairuen prezioetan esku hartzeko erabiliko diren araudiak, eta haiek erkidegoen eskumenak urratuko ote dituzten: Lucasen arabera, Konstituzioko 148.1.3 artikuluak haien gain jartzen du afera hori arautzeko eskumena.

Lucasen zuzenketak aldeko hamabost boto jaso ditu; besteak beste, Carlos Lesmes presidentearena. Cuestaren txostena onartzearen alde, berriz, sei kidek besterik ez dute egin. Hala, Lucasek berak eta Jose Antonio Ballesterok —PPk proposatutako kidea— beste txosten bat egingo dute, Konstituzioko artikulu hori abiapuntu hartuta, eta hilabete amaieran bozkatuko du bilkurak.

Erakundearen txostena ez da loteslea, baina bai beharrezkoa testua Ministro Kontseiluan onartua izan dadin. Gainera, litekeena da kontrako txosten batek aldaketak egitera bultzatzea gobernua, helegite posibleak saihesteko.

Botere Judizialeko Kontseilu Nagusiaren erabakiaren aurrean, «ardura» adierazi du Unidas Podemosek, argudiatuta legea izaten ari den atzerapenak «justifikaezinak» direla. Izan ere, nahiz eta koalizioak ez dituen nahi adina aldaketa eragingo, Unidas Podemosen legealdiko helburu nagusietako bat da hura onartzea. Besteak beste, «merkatua tenkatuta dagoen eremuetan» alokairuen prezioak erregulatzea, etxebizitza alternatibarik gabeko familien etxegabetzeak etetea eta etxebizitza babestuen salmenta eragoztea ditu helburu. Horretarako, etxebizitzen jabeek prezioak jaisteko hobariak eta etxebizitza publikoa sustatzeko neurriak aurreikusten ditu.

Alokairuen prezioen kasuan, Espainiako Gobernuak azaldu du autonomia erkidegoek eta udalek izango dutela prezioak erregulatzeko eskumena, legeak ezartzen dituen irizpideen pean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoari dagokienez, halako sistema bat ezartzeko konpromisoa hartu zuten Eusko Jaurlaritzak eta EH Bilduk, 2022ko aurrekontuen testuinguruan egindako akordioan. Horretarako, ordea, beharrezkoa da Kongresuak etxebizitza lege berri bat onartzea.


Summary: Sortuk «independentziarako konpromisoa» berretsiko du hilaren 22an. Hirugarren kongresuko itxiera batzarra eginen dute, Bilboko Bizkaia frontoian. Nazio Kontseilua eta Nazio Idazkaritza osatuko dituzten kideen izenak orduan jakinaraziko dituzte. «Aldaketa politiko eta sozialerako borroka indartu» nahi dute datozen hilabeteotan.

Sortuk hilaren 22an emanen dio akabera hirugarren kongresuari, itxiera batzarrarekin, eta alderdiak nahi du «indarrak batu eta independentziarako konpromisoa berresteko unea» izan dadila Bilboko Bizkaia frontoian eginen duten ekitaldia. «Askapen prozesua azkeneraino» eraman nahi dutela erakutsiko dute han: «Izan ere, Herrigaia ponentzia osatu eta eztabaidatzean, Sortuk herri hau independentziara eramango duen motorra zorrotz aztertu eta prest utzi du», adierazi du gaur alderdiak ohar baten bidez.

Kongresu bukaerako batzar horretan jakinaraziko dituzte Nazio Kontseilua eta Nazio Idazkaritza berria osatuko dituzten kideen izenak, baita Berme Batzordekoak eta Kontu Batzordekoak ere. Horiek guziak urtarrilaren 19tik 21era bozkatuko dituzte akreditaturiko militanteek, telematikoki.

Sortuk adierazi duenez, bertzalde, «komunitatea elkartu eta Herrigaia ponentzian jasotako erronka nagusiak eta hurrengo urteetarako asmoak partekatzeko unea» izanen da urtarrilaren 22koa. Jakinarazi dutenez, izan ere, kongresu prozesua bukatuta, «aldaketa politiko eta sozialerako borroka indartzea» izanen da Sorturen datozen hilabeteetako helburua: «Independentziarako indarra metatzea izango da xedea; batetik, aldaketa politiko eta soziala bilatzen duten eragileekin elkarlana eta aliantzak bilatuz; bestetik, herritarrekin batera mobilizazio eta ekimenetan aktibo izanez; eta azkenik, ezker abertzaleko kidegoa esparru ezberdinetan aktibo bilakatuz».

Gonbidatu ugari

Sortuko militanteak ez ezik, nazioarteko hainbat gonbidatu ere izanen dira kongresu bukaerako ekitaldian: Kataluniatik CUP eta ERC, Galiziatik BNG, Europatik PIEko presidentea, Irlandatik Sinn Fein, Korsikatik Corsica Libera, Uruguaitik MPP, Kolonbiatik Comunes, Saharatik Frente Polisarioa, eta Palestina eta Kurdistango ordezkariak joanen dira.

Sortuk jakinarazi duenez, bertzalde, «praktika feminista garatzeko urrats berriak egiteko erronkak» isla izanen du ekitaldian: «Duela lau urte Plan Feminista osatzeko eta martxan jartzeko konpromisoa hartu genuen. Hala egin dugu, eta norabide horretan kongresu hau baliatu nahi izan dugu urrats kualitatiboak emateko».

Ziurtatu dute Bilboko ekitaldian koronabirusaren aurkako osasun neurri guztiak beteko dituztela, «zorroztasunez».


Summary: Botiketan erositako testetan positibo eman eta gaixo agiria behar dutenei emaitza berresteko proba egingo die Osasunbideak. Asteartetik aurrera sartuko da indarrean neurria, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez.

Nafarroako Gobernuko Osasun departamenduak jakinarazi duenez, COVID-19an positibo eman eta gaixo agiria behar dutenei emaitza berresteko proba egingo die Osasunbideak, baita botiketan erositako antigeno testetan positibo emandakoei ere. Asteartetik aurrera sartuko da indarrean neurri berria. Kutsatzeen goraldi betean izaten ari diren gaixo agiri ugariren kudeaketa aztertzeko, bilera egin dute gaur Osasun eta Ekonomia eta Enpresa Garapenerako departamenduek, eta hartutako erabakiaren berri eman diote Osasun Publikoko Institutuari. Hala, hemendik aurrera botiketako antigeno proban positibo eman eta gaixo agiria behar dutenak online jakinarazi beharko dio Osasunbideari, antigenosfarmacia@navarra.es helbidera mezu bat bidalita, eta hor zehaztu beharko du gaixo agiria behar duela. Osasunbideak datuak eskatuko dizkio, eta ordua emango dio emaitza berresteko proba egiteko.


Summary: EH Bai Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko da. Kideekin biltzar nagusia egin ondotik, koalizioa urteko erronkei begira da, eta barne gogoetak egiteko beharra azpimarratu du.

EH Bai urteko erronkei begira jarri da, iragan abenduan kideekin egindako biltzar nagusian. Egindako ibilbidearen gogoetatik abiatuta, aurtengo eginbeharrak eztabaidatu zituzten orduan, eta horien berri eman dute gaur, Baionan egindako agerraldian. Iragarri dute, besteak beste, ekainean iragatekoak diren Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko direla, Ipar Euskal Herriko barruti guztietan.

«Hasi berri den urte honetan ere erronkak handiak izanen dira, bai Frantziako Estatuari begira, bai Ipar Euskal Herriari begira», segurtatu du Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak. Gogora ekarri du osasun krisiaren eraginez krisi soziala ere ate joka dagoela: «Krisiaren ondorioak pairatzen ditugu jadanik, eta ez dakigu noiz arte eta zertara eramanen gaituen». Hala, «justizia sozialaren» alde egiteko prest agertu da koalizioa.

Lopepek, bestalde, Frantziako lehendakaritzarako hauteskundeak izan ditu hizpide. EH Baik ez die boza kontsignarik emanen bere kide eta hautetsiei; «ez da gure jarduera politikorako eskala». Haatik, ekainaren 12 eta 19an iragatekoak diren Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko da taldea, Ipar Euskal Herriko barruti guztietan. «Dugun egoeraren aurrean, ahalik eta hurbilen erabakitzea funtsezkoa da».

Barne gogoeten aldia

EH Baik hamabost urte beteko ditu aurten. Izandako ibilbideaz hausnarketa prozesua egin dute kideek, eta Lopepek azaldu du barne gogoeta prozesu bat abiatu dutela. «Gauzak biziki fite aldatzen dira; mugimendu abertzale zaharra aldaketa horien guztien diapasoian ezarri behar da». Barne prozesuaz gain, «egunerokoari» erantzuteko ahaleginetan ere arituko direla segurtatu du, etxebizitzaren krisiari aurre egiteko, besteak beste.


Summary: PSE-EEk eta Ahal Dugu-k asmoa adierazi dute elkarren arteko harremanak indartzeko. Anduezak eta Garridok lan erreformaren aldaketa defendatu dute, eta EAJren eta EH Bilduren jarrera kritikatu.

PSE-EEk eta Ahal Dugu-k bi alderdien arteko harremanak sendotzeko asmoa adierazi dute, «euskal herritarrentzat ona» izango delakoan. Sozialisten idazkari nagusi Eneko Anduezak eta Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garridok, besteak beste, lan erreformaren aldeko mezua bidaltzeko baliatu dute bien arteko bilera, eta EAJri eta EH Bilduri jarrera bera hartzeko eskatu diete.

PSE-EEren idazkaritza nagusia hartu zuenetik Andueza egiten ari den elkarrizketa bileraren barruan kokatu dute sozialistek Garridorekin izandako bilera, eta adierazi baliagarria izan dela bi indarren arteko harremanak «indartzeko». Hala, Anduezak Eusko Jaurlaritzarekin akordioak egiteko gonbita egin dio Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusiari; besteak beste, gutxieneko errentaren, Lanbideren eta mugikortasun lege berriaren inguruan. Garridok ere estatu osoan dituzten adostasunak erkidegora eta udaletara eramatearen beharra defendatu du, eta, horretarako, maizago biltzearen alde egin.

Halere, bi politikariek uko egin diote etorkizunean ezkerreko koalizio gobernu bat osatzeko aukerez hitz egiteari. Garridok adierazi du ez dutela gaia tratatu, eta bi alderdiek elkarlanean «eredu alternatibo bat» eraikitzeko dituzten aukeretan zentratu direla. Anduezak, berriz, azaldu du sozialistak zentratuta daudela «gobernuei egonkortasuna» emateko zereginetan: «Etorkizunean, hauteskundeak pasatzean, programak ikusi beharko dira».

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, gobernuan da bata, eta oposizioan bestea, baina Espainiako Gobernuan egoteak batzen ditu bi alderdiak. Hala, Moncloaren behar nagusietako batean jarri dute begirada biek ere: lan erreformaren aldaketan. Garridoren arabera, «ez da ulergarria» EAJk eta EH Bilduk hartu duten jarrera, baina nabarmendu du Yolanda Diaz Lan ministroa bi indarrekin negoziatzen ari dela: «Espero dut, azkenean, EAJk eta EH Bilduk babesa ematea lan erreformari». Anduezak, berriz, «PPren eta Voxen alboan» jarri izana leporatu die indar abertzaleei, eta argudiatu du «kontsentsu zabalak» eraiki dituela gaiak. Lan erreformaren aldaketa CEOE patronalaren, eta UGT eta CCOO sindikatuen onespenarekin egin da, baina aurka agertu dira, besteak beste, ELA eta LAB.


Summary: Harremanak normaltzeko negoziazioa hastea adostu dute Armeniak eta Turkiak. Elkarri baldintzarik jarri gabe hitz egiten segitzeko asmoa agertu dute Ankarak eta Erevanek. 2009koa da azken saiakera. Bi herrialdeen arteko muga 1993tik dago itxita.

Azkenekoz ahalegindu zirenetik dozena bat urte pasatu direnean, Armeniak eta Turkiak adostu dute elkarri baldintzarik jarri gabe negoziatzen jarraitzea, haien arteko harreman diplomatikoak normaltze aldera. Ruben Rubinian Armeniako Gobernuaren ordezkaria eta Serdar Kilic Turkiakoarena Moskun batzartu dira, gaur, ordu eta erdiz, eta bileraren ondoren herrialde bakoitzaren Atzerri ministerioek ohar bidez jakinarazi dutenez, «eraikitzailea eta positiboa» izan da batzarra. Hitz egiten segitzeko asmoa dute, baina ez dute bigarren bilera baterako datarik jarri.

Elkar ulertzeko ahalegin bat egin zuten bi aldeek 2009an, baina ez zituzten orduko akordioak gerora berretsi, eta negoziazioak eten ziren atzera. Horren ondorioz, bi herrialdeen arteko muga, esaterako, itxita dago 1993tik, Sobietar Batasuna desegin zenetik, ia-ia; hain zuzen, blokearen errepubliketako bat izan zen Armenia. Ankarak eta Erevanek ez dute harreman diplomatikorik, Turkiak ez duelako onartzen 1915ean hasi eta hainbat urtez Otomandar Inperioak egindako genozidioa: Armeniaren arabera, 1,5 milioi armeniar inguru hil zituzten sarraski hartan. Orain hasitako negoziazioen harira, Erevan baikor agertu zen bezperan, herenegun, baina zuhurtzia ere aldarrikatu zuen, Errusiako TASS berri agentziak jaso zuenez.

Turkiak joan den abenduan iragarri zuen berriro auziari heltzeko asmoa zuela. Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak adierazi zuen, parlamentuan, harremanak onbideratzeko ahaleginean bi herrialdeen arteko hegaldi zuzenak berrezarri nahi zituztela, besteak beste. «Armeniarekin batera emango ditugu pauso guztiak», nabarmendu zuen. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak adierazi zuen orduan ez zuela baztertzen Recep Tayyip Erdogan presidentearekin biltzea aurrerago, lehen hartu-emanetan aurrerapausoak emanez gero. Erdoganek ere ez dio aukera horri atea ixten.

Karabakh Garaiko gerrak Ankarak iragarpen hori egin zuen, Karabakh Garaiko bigarren gerra, 2020koa, amaitzeko su-etena sinatu zutenetik urtebete ingurura, hain zuzen. Errusia hauspotzaileak eta gatazkan ziren bi aldeek, Armeniak eta Azerbaijanek, izenpetu zuten menia.

Armeniaren eta Turkiaren arteko muga, hain justu, Karabakh Garaiko lehen gerra (1988-1994) piztu zenetik dago itxita. Desegin zen Sobietar Batasuna, eta Azerbaijanek—hura ere blokeko errepubliketako bat izandakoa— eta Armeniak gatazka militarra hasi zuten lurralde horren kontrola bereganatzeko. Azerbaijango lurretan dago Karabakh Garaia, baina han bizi diren 170.000 biztanleen gehienak armeniarrak dira, eta, de facto, errepublika independente bat da 1994tik. Argudiatuta Armeniak ez zegozkion lurrak okupatu zituela Karabakh Garaian, Turkiak muga itxi zuen.

Baina 2020an sinatutako su-etenaren arabera, Armeniak kontrolpean zituen hiru eskualde eman zizkion Azerbaijani. Paxinianek aitortu zuen «oso mingarria» izan zela akordio hura sinatzea; batetik, eremuak galdu zituen, eta, bestetik, armeniar askok umiliaziotzat hartu zuten. Bere burua gerraren garailetzat aurkeztu zuen Bakuk, hortaz, eta Ankarak ere interpretazio bera egin zuen. Aintzat hartu behar da, gainera, Turkiak babes militarra eman ziola Azerbaijani, eta Paxinianek leporatu ziola Turkiari «Armeniako genozidioa jarraitzea».

Urtebete pasa geroago, bi herrialdeetako ordezkariak elkarrekin bildu dira. Ez batzuek, ez besteek ez dute bileraren irudirik zabaldu; diskrezioz jokatu nahi izan dute. Duela ia hamahiru urte, 2009kko urriaren 10ean, Zurichen (Suitza) elkarri bosteko beroa eman zioten Turkiako eta Armeniako atzerri ministroek, Ahmet Davutoglu eta Edvard Nalbandianek, EBko, AEBetako, Frantziako, Errusiako eta Suitzako agintarien aurrean egindako ekitaldian. Une historiko bat zen. Itun hark zioenez, bi herrialdeetako parlamentuei zegokien akordioak berrestea. Inoiz ez zuten, ordea, halakorik egin, eta akordioak, horrenbestez, bere horretan gelditu ziren, gauzatu gabe. Batzuek zein besteek akordioetan jasotakoak aldatu nahi izana egotzi izan diote elkarri.

Eta akordioaren dokumentuetako batek jaso zuenez, aurreikusita zegoen historialarien bitariko batzorde bat sortzea, zeinak helburu izango zuen armeniarren aurkako genozidioarekin lotutako «dokumentu eta artxibo historikoen azterketa zientifiko inpartzial bat egitea».

1915eko apirilaren 24an intelektual armeniarrak atxilotzen hasi zen Inperio Otomandarra Konstantinoplan —egungo Istanbulen—, eta gero inperio osoan. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten —300.000, Turkiaren arabera—, eta milioika herritarrek haien lurraldea utzi behar izan zuten. AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu zuten iaz, gertakariaren 106. urteurrenean, eta Ankarari «akats larria» iruditu zitzaion.


Summary: Iratxe Sorzabal Espainiaratu izana salatu dute Irunen. Euskal presoa gaur 18:00etarako zuten Madrilera eramatekoa. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzeko Espainiaratu dute, behin-behinean.

Irungo San Juan plazan (Gipuzkoa) elkarretaratzea egin dute gaur arratsaldean, Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiaratu izana salatzeko. Haren abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, gaur 18:00etarako zuten Madrilera eramatekoa, Reauko espetxetik (Frantzia, 925 kilometro).

Behin-behinean Espainiaratu dute euskal presoa, Espainiako Auzitegi Nazionalean duen epaiketarako: otsailaren 7an eta 8an du epaiketa, 1996an Gijonen ETAk egindako atentatu bat egotzita. Baliteke bi hilabetez edukitzea Espainian.

Elkarretaratzean epaiketa eta Sorzabalek jasandako torturak salatu dituzte. Hain justu, 2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota zuen euskal presoaren aurkako euroagindu bat, prokuradoreak sinesgarritasuna eman zielako Irungo presoak salatu zituen torturei.


Summary: Eraso matxisten gorakada salatu dute ehunka lagunek Barakaldon. Argitan elkarteak deiturik, manifestazioa egin dute Barakaldon, 19:30etan abiatuta. Ohartarazpena egin dute, enegarrenez: «Indarkeria matxistaren aurrean, autodefentsa feminista».

Sumina eta kezka, biak suma daitezke Barakaldon (Bizkaian). Indarkeria matxistarekin loturiko salaketek nabarmen egin dute gora azkenaldian herrian, egoeraren larritasunaren seinale. Hori salatzeko, manifestazioa egin dute gaur, 19:30etatik aitzina. Herriko plazatik abiatuta, ehunka lagunek grinez gaitzetsi dute indarkeria matxista. Argitan elkarteak deitu du mobilizaziora.

Ikusi gehiago: Mireia Saiz, Argitan elkarteko kidea: «Indarkeria matxista normalizatzeko joera geroz eta nabariagoa da»

Indarkeria matxistaren kontrako mezuak ozen aditu dira Barakaldon. Protestan izan direnek hainbat pankarta izan dituzten eskutan. «Indarkeria matxistaren kontra, erantzun kolektiboa. Autodefentsa feminista», irakur zitekeen horietako batean. Argitan elkarteak nabarmendu du, halaber, eraso matxistak ez direla soilik Barakaldon gertatzen, «zoritxarrez». «Kaleetan presioa egitea da gure erreminta eraginkorrena matxismoaren kontra egiteko. Aldaketak eragin behar ditugu, bai gizartean, baita instituzio publikoetan ere: eskubideak ditugu, gure lekua aldarrikatzen dugu, baita indarkeria matxistarik gabe eta libreki bizitzeko aukera ere», adierazi dute.

Halaber, manifestazioaren bukaeran hitzak eskaini dizkiote Sara Pinari, astelehenean Tuteran (Nafarroa) hilda azaldutako emakumeari.