Summary: Adifek eta Gipuzkoako Aldundiak txostenak egin zituzten galeria kaltetuaren inguruan. Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezek ziurtatu du Lezetxikiko aztarnategiak ez duela «inolako katerik» izan AHTaren tunela dela eta.

EH Bilduko Espainiako kongresukide Iñaki Ruiz de Pinedoren galdera bati erantzunez, Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezek jakinarazi du Lezetxikiko galeria baten barruan egindako tunelak ez duela «inolako kalterik» eragin aztarnategi garrantzitsuan. Ministroak esan du «300 metro baino gehiagora» dagoen galeria bat dela tunelak gurutzatu duena, eta Adifeko eta aldundiko teknikariek «arauzkoak diren txostenak» egin zituztela tunelak hondatutako galeriaren inguruan.

Haren arabera, tokiak «ez du interesik» aztarnategi gisa. «Ingurumen eraginaren arauetan ezarritakoa betez egiten ditugu obra guztiak, eta horrela egin dugu orain ere: ondasun kulturala eta arkeologikoa babesteko jarraipen zorrotza egin dugu», esan du Sanchezek, Espainiako Kongresuan.

Ministroak azaldu duenez, AHTaren ibilbidea eraikitzeko hondeatze lanetan, Lezetxiki inguruan sailkaturik ez zegoen galeria bat aurkitu zuten, «babesik gabekoa eta aztarnategia hartzen duen sistema karstikoaren mutur batean dagoena». Hori ikusita, Adifek eta Gipuzkoako Foru Aldundiak tunela hartu duen galeriaren inguruko «ikerketa sakona egitea» erabaki zuten, «espeleologia eta arkeologia taldeekin».

Sanchezek ziurtatu du teknikari horien txostenetan jaso dela tunelak gurutzatu duen «kobazuloaren egoera orokorra ona» dela, eta ez dela aurkitu han «arrasto arkeologikorik edo paleontologikorik». Ministroak gaineratu du galeria hori «ingurune naturalaren parte» dela eta ez dagoela babesturik. Horregatik, «exekuzio lanek aurrera egin zuten, proiektuari jarraikiz»; «eta berriro diot: aztarnategi arkeologikoari ez dio eragin». Era batera edo bestera, Sanchezek garbi utzi du AHTan «inbertitzen» jarraituko duela Espainiako Gobernuak, «beharrezkoa baita».

Ezkutuan gorde

EH Bilduko kongresukide Ruiz de Pinedok esan dio ministroari egoera hori guztia isildua izan dela, administrazioek «ezkutuan» eutsi diotela, eta agerian geratu dela espeleologo batzuek atera dutelako argitara. «Kautelazko arauek ez dute balio izan kasu honetan», esan dio ministroari; «ez ziren lanak gelditu, ez zen jakinarazi gertatutakoa, eta, orain, gertatutakoaren garrantzia gutxiesten ari zarete».

Ruiz de Pinedok galeriak jasotako kalteei buruzko «txosten tekniko zorrotza» eskatu dio ministroari, «Arrasateko Udalak eskatu duen moduan». Jazotakoa argitu behar dela errepikatu du koalizio abertzaleko ordezkariak, «ardurak» mugatzeko. Kongresukideak uste du AHTaren obrak suntsitzen ari direla «eremu karstikoak, akuiferoak eta balio arkeologiko handiko kobak», eta hori guztia «iluntasun handi baten barruan» gertatzen ari dela.

Ruiz de Pinedok aitortu du suntsitutakoak ez duela atzera-bueltarik, baina eraiki ez diren AHTaren ibilbideko beste hainbat zati «berraztertzeko» eskatu dio Garraio ministroari, «suntsiketa gehiago egon ez dadin».


Summary: Dagoeneko 15.000tik gora dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan hildakoak. Askok autoetan eta kalean lo egin dute, etxera itzultzeko beldur. Milaka dira kaltetuak, eta lurrikarak are gehiago okertu du Siria iparraldeko eta Kurdistango egoera. Erreskate taldeak hondamendi eremuetara iritsi ezinik dabiltza.

Bigarren gau hotza igaro dute Turkiako, Kurdistango eta Siriako herritarrek, herenegun bi seismo bortitzek Ekialde Hurbila gogor astindu zutenetik. Egoerak gainezka eginda, erreskate taldeak gauez eta egunez ari dira euren lana egiten, jo eta ke, erlojuaren aurka. Orduak joan ahala, gero eta zailagoa izango da inor bizirik aurkitzea eroritako eraikinen hondakinen artean. Dagoeneko 15.000tik gora dira hildakoak; horietatik 10.000 baino gehiago, Turkian. Siria osoan, berriz, 3.000 lagun baino gehiago zendu dira. Zaurituak 58.000tik gora dira bi herrialdeetan. Seismoak jazo zirenetik 50 ordu baino gehiago igaro diren honetan, badira hondakinetatik bizirik ateratzea lortu dutenak ere; haurrak, gazteak zein helduak. Herritar askok autoetan edota kalean egin dute lo, eraikin gehiago eraistearen beldur.

Lurrikarak are gehiago okertu du Kurdistango eta Siria iparraldeko egoera, azken eremu horretan gerran baitaude duela hamabi urtetik. «Jendeak ez daki nora joan ere», esan dio Siriako MEHAD laguntza humanitarioko koordinatzaile Oussama al-Husseinek Al-Jazeera telebista kateari, Idliben. Seismoak suntsitutako eremu askotan izan da Al-Hussein, hala nola Sarmadan eta Jinderisen. «Eraikinen hondakinen azpian dauden herritarren ahotsa entzun dut. Egoera tamalgarria da», nabarmendu du.

Bien bitartean, tokiko erreskate taldeak, GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta Kasko Zuriak «guztia» ari dira egiten zibilak erreskatatzeko. Al-Husseinek ohartarazi du Siria ipar-mendebaldean «eskasia handia» dagoela, «zentzu guztietan»: sendagaiak, aterpetxeak, ospitaleak... «Jendea izututa eta etsita dago». Reuters berri agentziaren arabera, gorpuak ospitale kanpoan pilatzen ari dira.

Egoerak hala behartuta, Siria iparraldean lan egiten ari diren gobernuz kanpoko hainbat erakundek laguntza eskatu diote nazioarteari, egoera «jasangaitza» dela eta. Bada, Txinak iragarri du lau milioi euro pasako laguntza bidaliko diola Siriari. Aurrez, Asiako erraldoiak 5,5 milioi euroko laguntza eman dio Turkiari. Al-Assad gobernuaren kontrolpean dauden eremuetan, lurrikarak gutxienez ia 300.000 desplazatu eragin ditu, herrialde horretako Sana albiste agentziak jakinarazi duenez. Horrez gain, 180 kanpaleku ezarri dituzte; aldiz, presidentearen aurkako indarren menpeko eremuetako daturik ez dute eman.

Nazioartearen laguntza ere hasia da heltzen kaltetutako eremuetara. Europako 23 herrialde agertu dira laguntzeko prest, tartean EB Europako Batasuneko hogei estatu kide. Erreskateetan arituak diren 1.600 lagun eta medikuak ere bidaliko dituzte Turkiara, Kurdistanera eta Siriara. Horrez gain, Brusela aztertzen hasia da kanpadendak, botikak eta bestelako larrialdiko laguntza nola bidali. Turkiak bezala, Siriak ere laguntza eskatua dio Europari.

Laguntza behar handia dute Kurdistan iparraldean ere; gutxienez 3.000 lagun hil eta 20.000 zauritu dira lurrikaren ondorioz. Datuen eguneraketari gertutik erreparatzen ari zaio, besteak beste, Alemaniako kurdu elkarteak batzen dituen erakundea (KON-MED). Engin Sever erakunde horretako presidentekideak adierazi duenez, «Kurdistan eta bertan bizi diren herritarrak, hondamendi naturalen aurka jarduteaz gain, gerraren, errepresio politikoaren eta krisi ekonomikoaren aurka ere borrokan ari dira». Horiek horrela, kurduei laguntzeko eskaera egin du: «Erbesteratuok erantzukizun handia dugu. Mobilizatu egin behar dugu, eta gure jendearen ondoan egon». Euskal Kurdu Elkarteak ere antzeko mezua kaleratu du sare sozialetan, eta eskatu du lurrikarak eragindako hondamendi humanitariorako laguntza Kurdistango Ilargi Gorria GKEari bidaltzeko, Turkiako Gobernuak kurduen inguruan duen jarrera «diskriminatzaileagatik».

Pazientzia amaitzen ari zaie

Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek larrialdi egoera ezarri zuen atzo lurrikarak kalte egindako hamar probintziatan, eta eskualde horiek hondamendi eremu ere izendatu zituen. Al-Jazeerako berriemailearen esanetan, Kahramanmaras, Hatay, Iskenderun eta Malatya (Kurdistan) hirietako egoera «beldurgarria da oso». Eta, kazetari turkiarren arabera, «herritarrak jota daude». Pazientzia ere amaitzen ari zaie askori; izan ere, hondakinen azpian harrapatuta dauden zenbait herritarren ahotsak entzuten dituzte, baina ezin diete lagundu, erreskate taldeak ez direlako leku horietara bertaratu.

Antakya hirira ere ez da laguntzarik heldu: «Non daude kanpalekuak? Non daude elikagaiez betetako kamioiak? Eta erreskate taldeak?», esan dio 64 urteko andre batek Reuters agentziari. Ameriketako Estatu Batuetako Associated Press berri agentziak, berriz, erreskatean parte hartu duen kazetari ohi Ozel Pikalekin hitz egin du, eta hark esan du biktima asko hotzez hil direla, atzo gauean sei gradu zero azpitik izan zituztelako. «Jendea bizirik erreskatatzeko itxaropenik ez dugu».

Bien bitartean, Erdogan Kahramanmarasen bertan izan da gaur goizean, hondamendiaren epizentroan, eta aitortu du arazo batzuk izan zituztela antolaketan, lurrikararen lehen egunean. Hori bai: Turkiako herriari «pazientzia» izateko eta «bat egiteko» eskatu dio. Era berean, ohartarazi du herritarrek agintarien aginduei soilik erantzun behar dietela, eta ez dietela jaramonik egin behar «probokatzaileei», milaka pertsona kexu baitira baliabiderik ezaz eta gobernuaren erantzunaren geldotasunaz.

Oposizioa kritiko Erdoganekin

Turkiako oposizioko alderdiek kritikatu egin dute gobernuak lurrikaren ostean egindako kudeaketa. CHP alderdi sozialdemokratako buru Kemal Kilicdarogluk hitzeman du ez dela Erdoganen alde lerratuko. Nabarmendu du CHPk ez dituela onartuko oposizioak kontrolatutako udalerriei laguntza emateko ezarritako oztopo burokratikoak, eta bere alderdiko alkateei eskatu die beren kabuz jarduteko. «Oztopo burokratikoak jartzen badizkizuete, entzungor egin».

CHPren arabera, alderdi horrek kontrolatutako barruti batzuetan, Erdoganen AKP alderdia laguntzen banaketan esku hartzen ari da, argudiatuta udalek ez dutela horretan eskuduntzarik, estatuak baizik. Kilicdarogluk gogor mintzatu da presidentearen aurka: «Utzidazue argi eta garbi esaten: Prozesu honen erantzule nagusia Erdogan da. Gobernuak hogei urte daramatza lurrikarei erantzuteko protokolorik egin gabe».


Summary: Enpresen «konplize» izatea egotzi diote Novaltiako eta Vulcanizados Zuloagako grebalariek Lan Ikuskaritzari. Ikuskaritzaren egoitzaren atarian elkarretaratzea egin dute grebalariek. Greba eskubidea «etengabe» urratzen zaiela gogorarazi dute.

Novaltia eta Vulcanizados Zuloaga enpresetako langileek elkarretaratzea egin dute gaur goizean, Lan Ikuskaritzaren Bilboko egoitzaren atarian. Enpresa biek grebalarien greba eskubidea «etengabe» urratzen dutela adierazi dute, eta jarrera horrekiko Lan Ikuskaritza «konplize» dela gehitu dute. Novaltiako (Zaratamo, Bizkaia) langileek 1.297 egun daramatzate greban, eta Vulcanizados Zuloagakoek (Zaratamo, Bizkaia), berriz, 587.

ELA sindikatuaren arabera, epaitegiek ere Lan Ikuskaritzaren praxi txarra aitortu dute Novaltiaren kasuan. Bestalde, ELAk dio Vulcanizados Zuloagako langile batzordeak joan den udan premiazko salaketa bat jarri zuela enpresaren aurka, eta inspektoreak oraindik ez dira enpresara joan salatutako gertakariak egiaztatzera; salaketa jarri zutenetik hona, ikuskaritzak ez du txostenik argitaratu. Gertakari horiek direla-eta salatu du sindikatuak ikuskaritzaren «konplizitatea», eta langileei «bizkarra ematea» ere egotzi diote.


Summary: Hiru urte barru berriztagarriak izango dira munduko argindar iturri nagusia. Ikatza gaindituko dute, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera. Datozen hiru urteetako eskariaren igoera ere energia berriztagarriekin eta nuklearrarekin aseko da ia erabat.

Energia berriztagarriak dira etorkizuna; epe motzera, bederen. Hori uzten du agerian IEA Nazioarteko Energia Agentziak argindarraren ekoizpenari buruz argitaratu duen azken txostenak: haren arabera, 2025. urtearen amaierarako iturri berriztagarriak izango dira argindarra sortzeko bide nagusia munduan. Gaur egun ikatza da lehena zerrenda horretan, baina IEAk aurreikusi duenez, zertxobait egingo du behera haren erabilerak, eta nabarmen gora berriztagarrienak. Nuklearra da goranzko joera duen beste argindar iturria, eta bere horretan mantenduko da gasa.

Hori dela eta, ia erabat, energia berriztagarrien eta nuklearraren bidez erantzungo zaio datozen hiru urteetan izango den eskariaren igoerari. Argindar iturri garbiak ari dira pixkanaka erregai fosilen lekua hartzen; horrek esan nahi du CO2 isuriak mantendu edo jaitsi egingo direla, munduan argindar gehiago ekoiztuko den arren.

Eskaria, berpizten

Dena den, eskariaren igoera ez da oso handia izan aurten: Ukrainako gerrak eta munduko hainbat lekutako ezohiko gertakari klimatikoek baldintzatuta, %2 soilik igo da, pandemia aurreko urteetan baino gutxiago. Batez beste %2,4 igo zen orduan.

IEAren aurreikuspenen arabera, ordea, eskaria gogotik igotzen hasiko da aurten: %9 hiru urtetan. Munduko eskariari EB Europako Batasunak duenaren neurriko beste eskari bat gehitzearen parekoa da hori. Nagusiki Txinan, Indian eta Asiako hego-ekialdean gertatuko da igoera, eta argindarraren %70 kontsumituko da eskualde horietan. Aipagarria da Txinaren kasua: munduko argindar eskariaren heren bat herrialde horrena izango da hiru urte barru; %5ekoa zen 1990. urtean, eta %25ekoa, 2015.ean. Motelago, baina EBko eta AEB Amerikako Estatu Batuetako argindar eskariak ere etengabe gora egiten jarraituko du.

Iturriak

Eta zeri esker lortuko da hazkunde horri erantzutea? Iturri berriztagarriei esker gehienbat, eta, neurri txikiagoan, energia nuklearrari esker. Bi horien artean aseko dute datozen hiru urteetan izango den hazkundearen %90. Datuetan: gaur egun sortzen dena baino 2.493 terawatt-ordu gehiago ekoitziko dira 2025ean, eta, IEAren arabera, energia berriztagarriei esker lortutakoak izango dira horietatik 2.450.

Hainbat herrialde hasiak dira energia nuklearra ere berpizten; tartean, Txina, India, Japonia, Hego Korea eta Frantzia. Hori dela eta, energia garbiek erregai fosilen lekua hartuko dute pixkanaka argindar sorkuntzan, eskariaren igoera asetzeko adina baino gehiago haziko baita haien ekoizpena.

Hazkunde ikusgarri horri esker gaindituko dute berriztagarriek ikatza. Gaur egun, munduan, 10.325 terawatt-ordu ekoizten dira ikatzari esker, eta hiru urte barru, gutxi gorabehera, bere horretan mantenduko da kopuru hori, IEAren txostenak dioenez. Iturri berriztagarriei esker, berriz, 8.349 terawatt-ordu ekoizten dira orain, eta 10.799 izango dira 2025. urtean. Munduan ekoitziko den argindarraren %35 da. Ikatzaren bidez ekoitziko da elektrizitatearen %33, gasaren bidez %21, eta energia nuklearraren bidez, %10. Eboluzioaren ideia bat egiteko: 1990 eta 2010 bitartean argindarraren %20 ekoizten zen berriztagarrien bidez.

Kutsadura

Hazkundeari energia garbien bidez erantzungo zaionez, argindarraren sektoreak orain beste karbono dioxido sortuko du datozen urteetan. Edo gutxiago, berriztagarriek eta nuklearrak erregai fosilen lekua hartzen badute.

Azpimarratzekoa da, ordea, iaz sekula baino gehiago kutsatu zuela argindarraren sorrerak. 2021. urtean %6 handitu ziren emisioak, eta 2022an, %1,3. Beraz, datozen urteetan maximo historikoetan mantenduko dira emisioak. IEAk dioenez, erronka da 2025. urtetik aurrera joera hori beheranzkoa izatea. Horretarako gakoak bi dira agentziaren iritziz: «Bezeroen eskariaren malgutasuna» areagotzea, eta biltegiratzeko gaitasuna handitzea.


Summary: Biden: «Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu». Estatuaren egoerari buruzko agerraldia egin du AEBetako estatuburuak. Besteak beste, Ukrainako gerraz eta droga trafikoaz aritu da.

Azken asteetan zeresan handia eman du Txinak ustez espioitzarako bidalitako globoak —joan den asteburuan eraitsi zuen AEBetako Gobernuak—, eta hori bera baliatu du AEBetako presidente Joe Bidenek Estatuaren egoerari buruzko agerraldian Pekini oharra luzatzeko: «Badut konpromisoa Txinarekin elkarlanean aritzeko, AEBen eta mundu osoaren interesen alde egiteko bada, baina ez zaitezte erratu, argi utzi genuen joan den astean: Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu». Hala ere, buruzagi demokratak zehaztu du bi herrialdeen artekoa «norgehiagoka bat» dela, eta ez «gatazka bat».

Lehiaketa hori irabazteko lasterketan, AEBak «indartsuago egiteko» inbertituko duela iragarri du Bidenek, berrikuntzaren eta etorkizunean «erabakigarria» izango den industriaren alde egingo duela. Alde horretatik, armada «puntako teknologiarekin» hornitzea defendatu zuen, hura inork AEBen aurka egiteko baliatu ez dezan.

Etxeko auzietan ekonomia, droga trafikoa eta immigrazioa izan ditu hizpide estatuburuak. Auzi horiek ixteko, oinarrizkotzat jo du bi alderdi nagusien arteko elkarlana, eta hala helarazi die oposizioko kideei ere —iaztik, errepublikanoek gehiengoa dute Kongresuko behe ganberan—: «Ez du zentzurik borrokatze hutsagatik borrokatzeak, gatazkak pizte hutsagatik gatazkak elikatzeak eta boterearen jabe izate hutsagatik botereari eusteak. Lan bat amaitzeko mandatua dugu. Aurreko Kongresuan elkarlanean aritu ahal izan baginen, ez dago arrazoirik orain ere gauza bera ez egiteko». Hala, eskatu zien errepublikanoei babes zezatela aberatsenei zergak igotzeko eta ahulenei laguntzeko bere lege proposamena.

Demokratek nahi duten batasunik ez zen islatu, ordea, Kongresuan. Buruzagi demokratak fentanilo trafikoa geldiarazteko beharra aipatu zuenean, oposizioak «muga da!» eta «zure ardura da!» oihukatuz erantzun zion —fentaniloaren kontsumoa nabarmen handitu da AEBetan, eta 70.000 hildako baino gehiago eragiten ditu urtero—. «Ekoizpena, salmenta eta trafikoa geldiarazteko ahalegin handiagoa egin behar dugu. Makina gehiago jarri behar ditugu mugan drogak aurkitzeko», esan du Bidenek.

Ukrainari ere egin dio keinua buruzagi demokratak, esanez herrialdea babesten jarraituko dutela «behar den denboran». Gogora ekarri du AEBak izan zirela Ukrainari babesa ematen lehenengoetarikoak duela urtebete Errusiak erasoaldia hasi zuenean: «Egin dugu. AEBek hobekien egiten dutena egin dugu, zuzendu».

Etxe Zuriaren nazioarteko politiken zutabeetako bat bilakatu da Ukraina azken hilabeteetan. Orain arte, 27.500 milioi euro bideratu ditu Washingtonek Kievi laguntzera. Ukrainako presidente Volodimir Zelenski bera joan den abenduan izan zen AEBetan.

Hitzaldi luzeena

Bidenek 73 minutuko agerraldia egin du, orain arte AEBetako Kongresuan egindako luzeena. 80 urteko buruzagiaren osasuna kezka iturri izan da haren agintaldiaren hasieratik, besteak beste jendaurrean hainbatetan nahastu izan delako. Hala gertatu da aldi honetan ere. Hitzaldiaren hasieran, okertu egin da hainbat aldiz, baita esaldiak aldatu ere. Baina, aurrera egin ahala, gero eta erosoago aritu da, batez ere errepublikanoei erantzuteko garaian.

Alderdi Errepublikanoak, berriz, gogor erantzun zion estatuburuaren hitzaldiari. «Muturreko ezkerraren menpe» egotea egotzi zion Arkansasko gobernadore Sarah Sandersek: «Bidenen administrazioa interesatuagoa dago politikoki zuzenak diren ameskerietan, estatubatuarrek egunero bizi duten errealitate gogorrean baino».

Donald Trump presidente zela gobernuko bozeramaile izandakoak leporatu zion gobernuari herritarrei «itolarria» eragitea erregaiaren prezio garestiaren pean, eta «arrazakeria bultzatzea».

Sandersek ez ezik, Trumpek berak ere erantzun zion Bideni, eta leporatu herrialdea «hirugarren mundu gerrara» daramala. 2024rako presidentetzarako bozetarako hautagaitza lortzeko kanpaina betean dabil buruzagi errepublikanoa, eta babesak lortzeko baliatu du estatuaren egoerari buruzko hitzaldia ere. «Albiste ona da irauli egingo ditugula Joe Bidenek sortu dituen krisi, hondamendi eta zoritxar guztiak. Gure herrialdea handi egiteko itzuli nahi dut AEBetako presidentetzara, eta hondamendi hau geldiarazteko», adierazi du presidente ohiak.


Summary: Askabide klinikak eskatu du abortuaren kontrako protestak ez daitezela guneetatik hurbil egin. 40 Días por la Vida abortuaren aurkako elkarteak iragarri du protestak eginen dituztela otsailaren 22tik aurrera.

Eusko Legebiltzarrean egon dira gaur Askabide klinikako hiru bozeramaile. Adierazi dute legeak erraten duela klinikatik distantzia jakin batera egin behar direla abortuaren kontrako protestak, eta hori Gasteiz eta Donostian dituzten guneetan ez dela bermatzen. Hortaz, eskatu dute legea betetzen dela ziurtatzeko: «Ganbera honek du legitimitatea emakumeen intimitatearen alde egiteko». Izan ere, klinika pribatua den arren, Osakidetzak bideratzen ditu bertara emakumeak; beraz, hein batean, zerbitzu publikoa ematen dute.

Bozeramaileek erran dute, 40 Días por la Vida elkarteak (40 egun bizitzarengatik) bi aldiz egiten dituela protestak urtean, 40 egunekoa bakoitza. Bigarren protestaldiaren hasiera otsailaren 22rako iragarri dute. Hala ere, nabarmendu dute zenbait mezu aurkitu dituztela sareetan, eta bertan iradokitzen dela protestak egunero egiten hasiko direla.

Adierazi dute ez direla eskubideen talka batez mintzatzen ari, asmoa ez dela inoren adierazpen askatasuna murriztea: «Pertsona horien asmoa ez da iritzia ematea: helburu jakin batekin egiten dute». Gehitu dute, gainera, protesta egiten dutenek ongi dakitela nola egin, oso zaila baita frogatzea zer kalte egiten dituen norbaitek isilpean errezatzen duenean. Eta horregatik dela garrantzitsua ekintza horiek klinikatik distantzia jakin batera egitea, legeak arautzen duen bezala.


Summary: Nafarroako Gobernuak baztertu egin du bere langileei soldata gehiago igotzea. «Baliabideak mugatuak dira», argudiatu du Javier Ramirez Funtzio Publikoko kontseilariak. Soldatak inflaziora parekatzea da hilaren 15eko grebaren eskakizunetako bat.

Langile publikoen ordezkariekin elkarrizketatzeko prest dagoela ziurtatu du Nafarroako Gobernuak, baina dagoeneko ezezko batekin erantzun die haien eskaera nagusietako bati: ez du soldatak gehiago handitzeko «asmorik».

Soldatak dira, hain zuzen ere, hilaren 15erako Nafarroako sektore publikoko bost sindikatu nagusiek antolatutako grebaren arrazoietako bat. ELA, LAB, UGT, CCOO eta Steilas sindikatuek beste eskaera batzuk ere plazaratu dituzte: gobernuak autogobernu eskumenak erabiltzea; enpleguaren egonkortasuna eta behin-behinekotasuna %8tik behera murriztea; arreta hobetzea, enplegua sortzea eta gazteak kontratatzea.

Javier Remirez lehendakariorde eta Funtzio Publikoko kontseilariak baliabide eskasia argudiatu du sindikatuen eskaria atzera botatzeko. «Sentiberak gara langile publikoen eskaerekiko, baita haien lan baldintzak hobetzeari buruz ere; langile publikoen baldintzak hobetzea zerbitzu publikoak hobetzea da, baina baliabideak mugatuak dira, eta Nafarroako aurrekontu orokorrek zehazten dituzte».

Remirezek nabarmendu du urtarrilaren 1ean %2,5 handitu zituela bere langileen soldatak. Prezioak, ordea, horren gainetik handitzen ari dira, eta erosteko ahalmena galtzen ari dira Nafarroako administrazioko 29.000 langileak. Zehazki, Nafarroak %6,4ko inflazioarekin bukatu zuen 2022. urtea.

2022an ere, soldatak inflazioaren azpitik handitu ziren: 2022ko urtarrilean, Nafarroako Gobernuak ordainsaria %2 igo zuen, eta azaroan beste %1,5 onartu zuen, atzerako eraginez, prezioen igoera ikusita.

Remirezek nabarmendu du legealdian %12 handitu dituztela langile publikoen soldatak, eta 2019an osagarri bat eman zietela aldi baterako 9.000 langile publikoei.


Summary: EP-IUk eta Jaurlaritzak akordioa lortu dute memoria demokratikoaren legearen inguruan. Biktimen errolda bat sortuko da, erreparazio «osoa» bermatuko zaie biktimei, eta memoriaren aurkako sinboloak kentzeko plan bat onduko du Gogora-k, besteak beste.

EAEko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Lege proiektuaren inguruan akordioa lortu dute Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk eta PSE-EEk. Miren Gorrotxategi eta Jon Hernandez legebiltzarkideek eman dute akordioaren berri gaur goizean: azaldu dutenez, Jaurlaritzarekin erdietsitako akordioari esker, jatorrizko testua «hobetzea» lortu eta memoria historiko «justuagoa» eta «hobea» bermatuko dute. EP-IUk lege proiektuari aurkeztutako zuzenketa nagusiak txertatuta geratuko dira testuan. Jon Hernandezek azpimarratu du ezinbestekoa zela Jaurlaritzaren lege egitasmoa «hobetzea», eta helburu horrekin aurkeztu zituela EP-IUk 60 zuzenketa baino gehiago. 1936ko estatu kolpearen eta ondorengo diktadura frankistaren biktimen «egia, memoria, justizia eta erreparazioa» lortzea izan da taldearen helburua. Lege egitasmoa tramitazio fasean dago oraindik Eusko Legebiltzarrean. Lantaldea eratuko dute aurki, eta han taldeen zuzenketak eztabaidatuko dituzte. Hernandezek azaldu du Elkarrekin Podemos-IUren baiezko botoa izango duela egitasmoak bilkuran bozkatzen dutenean, baina espero dutela tramitazio fasean hobekuntza gehiago jasotzea proiektuak. Erreparazio «moralaz» harago Akordioari esker legean aurrerapausoak lortu dituztela azaldu du Hernandezek. Erreparazioari dagokionez, akordioak jasotzen du biktimei erreparazio «osoa» aitortuko zaiela, jatorrizko testuan biktimen erreparazio «morala» baino ez baita aipatzen. Alde horretatik, biktimei kalte ordainak emango zaizkie, nahiz eta oraindik ez dituzten zenbatekoak zehaztu. Kalte ordain horiek ez dira egongo Jaurlaritzaren aurrekontuaren menpe, akordioan jaso dutenez. «Gobernua derrigortua egongo da kalte ordainak ordaintzera, aurrekontua gorabehera», zehaztu du Hernandezek. Horrekin batera, biktima gisa izendatzeko kasuistika zabalduko dute, eta, hildakoak ez ezik, biktimatzat joko dira diktaduraren hasierako gerrillari antifrankistak eta boluntario internazionalistak ere. Biktimen errolda bat sortuko dute, halaber. Errolda horretan hildakoak ez ezik, gerratik eta diktaduratik bizirik irten ziren errepresaliatuak ere aintzat hartuko dituzte. Justizian, nazioarteko araudiari so Justizia arloan, berriz, hainbat aldaketa egingo dizkiote jatorrizko testuari. Batetik, nazioarteko araudiari jarraikiz, frankismoaren krimenak preskribaezinak izateko bidea jasoko da, eta, baliogabetuta dauden frankismoko zigorren kasuan, erreparazio juridikoa bermatzeko neurriak abiatuko dira. Halaber, legeak jasoko du administrazio publikoak behartuta egongo direla nazioarteko justiziarekin kolaboratzeko; adibidez, Argentinako kereilaren kasuan.

Memoria atalean ere hainbat aldaketa adostu dituzte. Legeari emakumeei buruzko artikulu bat gehituko diote, emakume izate hutsagatik errepresioa pairatu zutenentzako berariazko politikak jasotzeko. Memoriaren aurkako sinboloen eta elementuen kategoriak zabaltzeko proposamena ere jasoko du legeak: hala, frankistei ohore egiteko altxaturiko eraikin arkitektoniko eta eskultorikoak aintzat hartuko dira; elkarte memorialistekin elkarlanean egingo da hori. Gainera, Gogora institutuak sinbologia frankista desagertzeko plan bat ondu beharko du.

Azkenik, egiari dagokionez, hainbat aldaketa jasoko ditu legeak. Besteak beste, giza eskubideetan, 1936ko gerran eta diktadura frankistan aditua den talde zientifiko bat sortuko da, eta haren egitekoa izango da gerran eta frankismoan izandako giza eskubideen urraketen txosten bat egitea. Horrekin batera, 1936ko gerraren lekukotzen artxibo bat sortuko dute, eta udal bulegoak sortuko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aholkularitza eta dibulgazioa egiteko.


Summary: Nafarroako Gobernuaren abisua sindikatuei: «Ez dugu asmorik soldatak gehiago igotzeko». Remirez lehendakariordea, Sindikatu Medikoaren grebaz: «Ahalegin guztiak egin ditugu; orain, esan behar dute gure eskaintza onartzen duten ala ez»

Atea apur bat ireki zuten Sindikatu Medikoaren eskaeretara hurbiltzeko, baina berehala itxi dute: Nafarroako Gobernuak ez du asmorik langile publikoei soldata igotzeko, dagoeneko hitzartua dagoen %2,5eko igoeraz gaindi. «Egin beharreko ahalegin guztiak egin ditugu», azaldu du Javier Remirez lehendakariordeak, gobernu bilkuraren ostean eginiko agerraldian.

Abisua bikoitza da: alde batetik, otsailaren 1etik greban den Sindikatu Medikoari mintzatu zaio Remirez, argi uzteko gobernuak ez duela eginen medikuen soldatari buruzko proposamen gehiago, mahai gainean den eskaintzaz harago [hilean 400 euroko igoera soldata oinarrian eta %10 gehiago guardia bakoitzeko]. Bestalde, administrazio publikoko sindikatuentzat ere bada ohartarazpena, otsailaren 15erako deitua duten grebaren harira: «Aurrekontuetan jasoa zegoen langile publikoen soldata %2,5 igotzea, eta horrek 60 milioi euroko inbertsioa dakar. Hori aintzat hartuta, gobernuak ez du asmorik soldatak are gehiago igotzeko».

Remirezek nabarmendu du urtarrilaren 1ean %2,5 handitu zituela bere langileen soldatak. Prezioak, ordea, horren gainetik handitzen ari dira, eta erosteko ahalmena galtzen ari dira Nafarroako administrazioko 29.000 langileak. Zehazki, Nafarroak %6,4ko inflazioarekin bukatu zuen 2022. urtea.

2022an ere, soldatak inflazioaren azpitik handitu ziren: 2022ko urtarrilean, Nafarroako Gobernuak ordainsaria %2 igo zuen, eta azaroan beste %1,5 onartu zuen, atzerako eraginez, prezioen igoera ikusita. Nafarroako Gobernua «diru publikoen zaindari eta begirale nagusia» dela gaineratu du lehendakariordeak. Prest azaldu da, hala ere, «adostasunerako bidean» negoziatzen segitzeko, elkarte sindikal guztiekin. «Ulertzen ditugu langile publikoen kezkak eta ezinegonak, baina eskura ditugun baliabideak mugatuak dira».

Mahai orokorra, otsailaren 17an

Nafarroako Sindikatu Medikoak deituta, Osasunbideko medikuek astebete daramate greban —Osasun Departamentuak emaniko datuen arabera, lanuzteen erantzuna %9,4koa izan zen lehen egunean, eta %6 ingurukoa hurrengoetan—. Sindikatu horrek hiru eskaera nagusi egin ditu orain arte: soldata hilean 1.000 euro igotzea —negoziazioen hasieran eskatzen zuen halako bi—; medikuen esklusibotasuna kentzea, sare publikoan nahiz pribatuan nahieran jarduteko —baina esklusibotasunagatik jasotzen duten diru sariari uko egin gabe—; eta gobernuaren solaskide bakarra izatea medikuei eragiten dieten auzietan, akordioak mahai sektorialaren eta mahai orokorraren galbahetik pasatu gabe.

Azken eskaera horri aipamena egin dio Remirezek, eta gogorarazi du Nafarroako Gobernuak «errespetu osoa» diela administrazioko ordezkaritza organoei eta, beraz, edozein sindikaturekin hitzartutako neurriak Osasunbideko mahai sektorialera eta Funtzio Publikoko mahai orokorrera eramanen dituztela, han eztabaidatuak eta berretsiak izan daitezen. Hain zuzen, otsailaren 17an bilduko da mahai orokorrak, eta bilera horretan izanen dira bai gobernua, bai sindikatu nagusiak: LAB, CCOO, ELA, UGT eta Afapna.

Sindikatu Medikoaren beste eskakizunei buruz, lehendakariordeak esan du Nafarroako Gobernuak egin dituela egin beharreko urratsak, eta, beraz, greba batzordeari dagokiola orain eskaintza hori onartu ala ez: «Ahalegin guztiak egin ditugu, eta ez gara gehiago mugituko. Orain, Sindikatu Medikoari dagokio zirt edo zart egitea: gure eskaintza onartzea edo atzera botatzea».


Summary: Belateko tunel berriaren lanak lizitatu ditu Nafarroako Gobernuak. 95 milioi euroko kostua izango dute lanek. Txibiteren arabera, «lekurik arazotsuenetako baten konponbidearen hasiera» da.

«Bideko segurtasuna hobetzeko mugarri bat da». Horrela aurkeztu du Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Belateko tunel berriaren proiektua. 95 milioi euroko kostua izango dute lizitatutako lanek, eta iragarri dute 45 hilabeteren buruan amaitzea aurreikusi dutela. N-121-A errepidean kokatuko da tunela; Nafarroa iparraldeko herriak Iruñearekin lotzen dituen errepide nagusia da.

Belateko eta Almandozko tunelak bikoizteko proiektuaren lehen adjudikazioa da gaur iragarritakoa; faseka egingo dituzte lanak, eta 2028. urte hasierarako amaitzea da asmoa. Almandozko tunelaren lanak 2024. urtearen erdialdean adjudikatuko dituzte, eta 28 hilabete iraungo dutela espero dute; bi tunelen arteko tartea eraikitzeko lanak, berriz, 2025ean emango dituzte, eta 20 hilabete iraungo dute; eta, azkenik, gaur egun eginak dauden tunelak egokitzeko lanak 2026 amaieran edo 2027 hasieran adjudikatuko dituzte, eta urtebete beharko dute egiteko.

Prentsaurreko batean iragarri du hori Txibitek; harekin izan dira Jose Luis Arasti, Nafarroako Gobernuko ordezkaria; Bernardo Ziriza, Lurralde Kohesiorako kontseilaria; eta Pedro Lopez, Obra Publikoetako eta Azpiegituretarako zuzendaria.

Lehendakariak azaldu duenez, Nafarroak azken urteetan errepideetan egin duen obrarik «garrantzitsuena eta konplexuena» da, eta modua emango du Baztango eta Bidasoako 22.000 bizilagunekin duten «zor historikoa ixteko». Izan ere, argi esan du hura dela Nafarroako errepide sareak duen «leku arazotsuenetakoa»: 2010etik 2019ra, 31 lagun zendu ziren bide horretan. Lehen fasearen aurrekontua 95 milioi eurokoa da, eta horrela banakatu du Txibitek: 35 milioi hondeaketa lanetarako, 16 sostengatzerako, 10 estalduretarako, eta 7 segurtasun instalazioetarako, besteak beste. Tunel berria 2.885 metroko luze izango da, gaur egungoa bezala, gutxi gorabehera.

Berritu beharra

Nafarroako Gobernuak 2019. urtean erabaki zuen Belateko eta Almandozko tunelak bikoiztea, oraingo tunelek ez baitituzte betetzen EB Europako Batasunak ezartzen dituen gutxieneko segurtasun legeak. Lanek denera 180 milioi euroko kostua izango dutela aurreikusten da.

Behobia Iruñearekin lotzen duen errepide nagusia da N-121-A, baina azken urteetan izandako istripuek agerian utzi dituzte bidearen segurtasun arazoak. Egunean 11.000 ibilgailutik gora pasatzen dira errepide horretatik, eta haietatik 2.800 inguru dira astunak.

Errepidearen inguruko herrietako alkateek deituta, protestak ere egin izan dituzte Belateko eta Almandozko tunelen segurtasun falta hori salatzeko.


Summary: LABek pentsio sistema propioa aldarrikatu du. Manifestazioa egin du Hendaia eta Irun artean. Euskal Herriko alderdi politikoak deitu ditu Madrilen eta Parisen murrizketa gehiago ez onartzera. Frantziako sindikatu nagusiek beste mobilizazio egun bat antolatu dute hilaren 16rako.

Pentsio sistemetan Frantziako eta Espainiako gobernuek egin asmo dituzten erreformak salatu ditu LABek, eta sistema propioa aldarrikatu du, Hendaian (Lapurdi) abiatu eta Irunen (Gipuzkoa) amaitu den mobilizazio batean.

Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak «Euskal Herriko alderdi politikoak» deitu ditu Madrilen eta Parisen «murrizketa gehiago ez onartzera». «Eztabaidaren muina azken hamarkadetako murrizketen lehengoratzeak izan beharko luke, eta ez murrizketa berriek».

Horrekin batera, eskatu die pentsioei buruzko erabakiak Euskal Herrian hartu ahal izateko urratsak egiteko, «Euskal Gizarte Segurantza sortzeko bidean». Haren ustez, gizarte segurantza kudeatzeko transferentzia gauzatzea pauso bat izango litzateke bide horretan. Horrekin batera, nabarmendu du Hego Euskal Herriko erakundeek aukera badutela gutxieneko pentsioak 1.260 euroraino igotzeko, osagarrien bidez.

Ipar Euskal Herriko bozeramaile Argitxu Dufauk, berriz, Macronen gobernuaren erreformaren aurka egiten ari diren borroka azpimarratu du. Salatu du egitasmo horren oinarrian pentsioak «indibidualizatzeko eta pribatizatzeko» asmoa dagoela.p>

Deialdi berria hilaren 16rako

Bestalde, Frantziako sindikatu nagusiek beste mobilizazio egun bat antolatu dute erretreten erreformaren aurka. Otsailaren 16an aterako dira kalera, eta lanuzteak egingo dituzte sektore jakin batzuetan. Hain justu, hurrengo egunean amaituko du Asanbleak egitasmoaren azterketa, Senatura bidali aurretik. Datorren ostegunekoa bosgarren protesta eguna izango dute. Larunbat honetarako ere antolatu dituzte mobilizazioak.


Summary: «GOEren bidez, are gehiago erraztu nahi dugu herritarrak ikerketa eta berrikuntzaren mundura hurbil daitezen». Begoña Rodriguez • BCC Innovationeko zuzendaria

2018an bere ateak zabaldu zituenetik, BCC Innovationek, Basque Culinary Centerren zentro teknologikoak, gastronomiaren etorkizuneko eskaera eta erronka handiei erantzuteko lan egiten du.

Balio katearen eraldaketan laguntzeko misio argiarekin, BCC Innovationek, Basque Culinary Centerren zentro teknologikoak, ikerketa, berrikuntza eta ezagutzaren transferentziaren alde egiten du, gastronomia arloan munduko erreferentzia bat izateko.

Nori transferitzen zaio BCC Innovationen sortzen den ezagutza?

Gure hartzaileak batez ere enpresak dira, nola elikadura eta gastronomia industriakoak hala oinarri teknologikoa dutenak. Horientzat ikertu eta ezagutza garatzen dugu. Herritarrak eta gizartea bere osotasunean ere badira aurrerapen horien onuradunak.

Zeintzuk dira BCC Innovation zentro teknologikoaren ikerketa ardatz nagusiak?

Gure lan-lerro nagusiek erantzuten diete elikaduraren eta gastronomiaren sektorean ditugun erronka handiei. Aurre egin behar diogun erronka nagusietako bat da elikadura osasungarria eta iraunkorra garatzea gero eta handiagoa den biztanleriarentzat, eta horrek asko tenkatzen du gaur egungo elikadura-sistema. Halaber, gaur egungo klima aldaketaren ondorioz sortuko diren baldintzak kontuan izanik, egoera horretan gure elikadura nolakoa izango den aurreikusi nahi dugu, eta horri ere erantzuna eman. Lan egiten ari garen beste alderdi baten helburua da kontsumitzailea ulertzea, zer jatea atsegin dugun eta zein emozio mota sorrarazten digun jakiteko. Dieta bat oso osasungarria izan arren, azkenean gustuko ez badugu, umeekin sarritan gertatzen den bezala, oso zaila baita egunerokoan txertatzea. Azken batean, gastronomia gozamena da. Horregatik, janari osasungarriak eta iraunkorrak garatu behar dira, baina oso gozoak izan daitezen ere lortu behar da. Azkenik, digitalizazioa ere oso arlo garrantzitsua da. Helburu bat bere horretan izan baino gehiago, tresna bat da gastronomiak oro har dituen erronkei erantzuteko.

Gaur egun, zein proiektutan ari zarete lanean?

Gaur egun, guztira 70 proiektutan ari gara lanean, eta horietako bederatzi Europakoak dira. Horietako batean, Mediterraneo inguruko beste lau herrirekin ari gara: Portugal, Italia, Libano eta Egipto. Programa horren helburua da haur-gizentasuna gutxitzea heziketa, jarduera fisikoa eta dieta mediterraneoan oinarritutako gastronomia osasungarri eta iraunkorraren bidez. Proiektuan batez ere aztertu dira haurrek ikastetxeetan dituzten heziketa-ohiturak, errezeta horiek berriz ere formulatzeko osasungarriagoak izan daitezen. Nazioarteko beste proiektu batean Nazio Batuekin ari gara. Hiru kontinentetako hiru herrirekin lankidetzan dihardugu lurraldearen garapenean laguntzeko asmoarekin, ikuspuntu ekonomiko eta sozialetik. Euskadin egiten ari garena kontuan izaten dute gure elikaduraren eta gastronomiaren balio katea nazioartan erreferentzia delako. Haien lehengai bikainak aintzat har daitezen laguntzen diegu, pauta batzuk ematen balio erantsi handiko eta balio gastronomiko handiagoko produktutan eralda ditzaten, munduko gainerako herrialdeetan merkaturatu ahal ditzaten.

Zein izango da GOEren rola, eta nola egingo du bat BCC Innovationekin?

GOE Gastronomy Open Ecosystem, Basque Culinary Centerren etorkizuneko estrategia berria, gastronomiaren inguruan gizarteak aurre egin beharko dien erronkei aurre egiteko tresna bat da. Berrikuntza eta sorkuntza elkarlanean burutzeko espazio berri bat da, aukera paregabea zentro teknologikoarentzat, baina baita Basque Culinary Centerren Zientzia Gastronomikoen Fakultatearentzat berarentzat ere, talentu berriaren prestakuntzan aritzen baitira. Horrela, GOE euskal elikaduraren eta gastronomiaren ekosistema guztiaren eragilea izango da, ekosistema berritzaile sendoagoa eraikiko du eta, aldi berean, hiriaren zutabeak indartuko ditu nazioarteko gastronomia arloko erreferentzia gisa.

Espazio berri horretan zeintzuk izango dira aurre egin beharreko erronkak?

Elikadura iraunkorra eta osasungarria, klima aldaketak berak planteatzen dituen erronkak, balio katearen beraren iraunkortasuna, elikaduraren bidezko gaixotasunen prebentzioa eta iragarpenaren hobekuntza gaixotasunak jadanik agertu direnean, edo gero eta zahartuagoa dagoen biztanleria elikatzeko erronka, Euskadin areagotzen ari den arazoa. Horiek izango dira gure lan esparruetako batzuk. Plant-based eta antzeko beste esparru batzuetan ere ari beharko gara, gero eta gehiago hazten ari den gizarte honi erantzuteko eta barazkien munduan oinarrituta elikatu nahi duen biztanleriaren zatia elikatzeko. Erronka horiei guztiei aurre egingo diegu ekosistema honetan, eta modu zabalagoan lankidetzan aritu ahalko gara guk bezala erronka horiei aurre egiten dieten erakundeekin.

Zein izango da herritarren rola?

GOEk interakzio handiagoa ahalbidetuko digu, jariakorragoa, sisteman lan egiten dugun eragile desberdinen artean. Zentro teknologikoak, unibertsitateak, enpresak, start-up-ak, tokian tokiko administrazioak... Baina, batez ere, are gehiago erraztuko da herritarrak ikerketa eta berrikuntzaren mundura hurbil daitezen, horrela elkarrekin irtenbideak eraiki ditzagun. GOEn interakzio hori errazago gauzatuko da. Pertsonak benetako protagonistak izan daitezen nahi dugu, etorkizuneko elikaduran parte har dezaten prozesu berritzailearen hasieratik bertatik.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: innovation.bculinary.com.


Summary: Fiskaltzak zazpi urteko espetxe zigorra eskatu du Alonsotegiko alkate ohi Aitor Santiestebanentzat. Prebarikazioa egitea, dirua bidegabe erabiltzea, dokumentuak faltsutzea eta diru laguntzetan iruzur egitea egozten dizkio fiskaltza Santiestebani.

Fiskaltzak zazpi urteko espetxe zigorrak eskatu ditu Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohi Aitor Santiestebanentzat (2007-2011) eta beste bost lagunentzat. Prebarikazioa egitea, diru laguntzetan iruzur egitea, dirua bidegabe erabiltzea eta dokumentuak faltsutzea egozten die. Haren arabera, Santiestebanek obra batzuk egokitu zizkien Laneder eta Pabisa enpresei, eta diru laguntzak eskatu zituen horiek gauzatzeko; lanak, ordea, ez ziren inoiz egin. Orain, epaitegiaren esku dago ahozko epaiketa abiatzeko egutegia zehaztea.

Fiskaltzak uste du Espainiako Gobernuak eta Bizkaiko Foru Aldundiak diru laguntzetan emandako bi milioi euro baino gehiago bereganatu zituztela: 53.000 euro Alonsotegiko Udaletik, 1,7 milioi euro Bizkaiko Aldunditik eta beste 461.000 euro Espainiako Gobernutik. Zehazki, futbol zelaiko erreforma, Loibe inguruetako lanak eta Artibako bidekoak egokitu zizkien EAJko alkateak Laneder eta Pabisa eraikuntza enpresei eta Arkideak arkitektura estudioari, lehiaketa publikorik egin eta udal idazkariaren oniritzirik izan gabe. Fiskaltzaren esanetan, akusatuek udalerrian zenbait lan egingo zituzten «itxura» egin zuen, eta «errealitatearekin bat egiten ez zuten» memoriak, aktak, ziurtagiriak eta fakturak egin zituzten hori estaltzeko.

Pabisa eta Laneder enpresa horietako kide ziren akusatuetako lau: Roberto Fernandez, Saul Fonseca, Javier Bediaga eta Eduardo Ibarra. Seigarren akusatua, berriz, Alberto Zulueta Arkideak enpresako arkitektoa eta Alonsotegiko Udalaren aholkularia zen. Guztiei —eta hil zen beste lagun bati— egozten die elkarlanean aritzea, «legez kontrako irabazi ekonomikoak» bereganatzeko. Bakoitzarentzat zazpi urteko espetxe zigorra eskatu du, baita berenganatutako dirua denen artean erakundeei itzultzea ere.

Udaleko kontuen inguruko gardentasunik eza tarteko, EH Bilduk salaketa bat aurkeztu zuen, eta, hartatik, zenbait ustelkeria kasu abiatu dira. Izan ere, Alonsotegiko Udalarekin lotutako ustelkeria kasuetako bat da hau. Santiesteban Eraikiz auzian ere ageri da, Gabino Martinez de Arenaza alkate ohiarekin batera (1999-2007). Bestalde, Jose Luis Erezuma (2011-2015) alkate ohiaren aurkako prozesu bat ere abian zen. Hura, ordea, otsailaren amaieran hil zen. Hirurak ere EAJkoak ziren.


Summary: Obus bat aurkitu dute Donostiako zubi batean, hura eraisten ari zirenean. Ertzaintzak esan du litekeena dela 1936ko gerrakoa izatea, baina ez duela pizgailurik eta, ondorioz, ez duela lehertzeko arriskurik.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Donostiako Astiñene zubia eraisteko lanetan obus bat aurkitu dute. Zubiaren hondakinen artean aurkitu dute langileek, eguerdi aldean. Bonbaz ohartarazita, lehergaiak indargabetzeko unitate bateko ertzainek jaso dute, eta polizia etxera eraman dute, aztertzeko.

Segurtasun Sailak esan du litekeena dela 1936ko gerrako lehergai bat izatea, baina, gaineratu dutenez, pizgailurik ez duenez, ez du lehertzeko arriskurik. Ertzaintzak azaldu du ohikoa dela 1936ko gerrako lehergailak aurkitzea. Batzuk, gainera, 80 urteren ondoren ere arriskutsuak izan daitezke. Horregatik, Ertzaintzak gogorarazi du lehergai bat aurkituz gero ez dela ukitu behar, eta 112 larrialdietarako telefono zenbakira deitu behar dela.


Summary: Donostia ospitaleko langileak Osakidetzak emandako erantzuna aztertzen ari dira. Abenduaren hasieran zerbitzuburuek abiatutako protestari atxikita egin ziren eskarien inguruan, «idatziz eta sinatuta» eskatu zituzten langileek konpromisoak, eta jasotako bermeak aski sendoak diren aztertzen ari dira orain

BERRIAk baieztatu ahal izan du Donostia ospitalean abenduaren hasieratik protestan ari diren langileak aztertzen ari direla egin dituzten eskeen harira Osakidetzako buruek emandako erantzuna. Hainbat dokumentu trukatu dituzte bi aldeek igaro egunotan.

Urtarrilaren 23an langileen ordezkariek azaldu zuten zuzendaritzarekin zituzten harremanetan aurrerapausoak onartuta ere ez zituztela etengo protestak. Eta mobilizatuta jarraitu dute: aste honetan bertan egin dute azken protesta. Astelehen goizean, igaro asteotan ohikoa bihurtu den irudia berritu dute: elkarretaratze bat egin dute erietxeko atarian.

Langileak batzar batean elkartuta ari dira protestotan; hainbat arlotako profesionalak batu dira batzar horretan, baina protestaren hasieratik aparteko oihartzuna hartu dute erietxeko zerbitzuburuek egindako eskariek, eta aparteko bereizgarria horixe izan du gatazka honek.

Langileek urtarrilaren 23an esan zutenez, krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten hilaren 18an Osakidetzako zuzendaritzako buruekin egindako bileran. Batzarrean batuta, ordea, langileek erabaki zuten mobilizazioekin jarraitzea. Langileen ordezkariek orduan esan zuten Osakidetzarekin hitzartutako aurreakordioak betetzeko bermeak jartzen direla egiaztatu nahi dutela. Alegia, bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» nahi zituztela nabarmendu zuten. «Aurrez aurreko konpromisoa adierazi ziguten, baina horren akta nahi dugu, sinatua, bilera hartan onartu ziren aurrerapausoak gauzatuko direla ziurtatzeko», azaldu zuen medikuen ordezkari Felix Zubiak.

Hain justu ere, eskari horri erantzunez jaso dituzte orain hainbat proposamen, eta horien inguruan zer egin erabakitzen ari dira.

Abenduaren hasieratik Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.

Abenduaren 28an agerraldi bat egin zuten langileen ordezkariek beren eskariak bost puntu nagusitan jasotzeko, eta horietan oinarrituta ari dira orain Osakidetzako ordezkariekin elkarrizketetan.


Summary: Hondakin industrialei aurre egiteko «tratamendu egokirik» ez edukitzea egotzi die ELAk erakundeei. Sindikatuak proposatu du, besteak beste, industriaren ekoizpen eredua «dibertsifikatzea» eta material berriztagarrietan, birziklagarrietan eta energia berriztagarrietan oinarritutako jarduerak bultzatzea.

Hego Euskal Herriko hondakin industrialen egoera aztertu du ELAk, eta ondorio nagusia da, «urtez urte handitzen doazen hondakinak izanagatik ere», erakundeek ez dutela horiei aurre egiteko «tratamendu egokirik; ekonomia zirkularrean oinarritu beharrean, erraustegien alde egiten ari dira edo zabortegietan pilatzen dituzte, Zaldibarko kasuak agerian utzi duenez».

Hondakin industrialen garrantziaz ohartarazi du sindikatuak, horiek hiri hondakinak baino «askoz kopuru handiagoan» sortzen direla argudiatuta. Datuak eman dituzte: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019an, hondakin industrialak 6.674.779 tona izan ziren, eta hiri hondakinak, 1.142.223 tona. Nafarroan 2021ean 829.987 tona izan ziren hondakin industrialak, eta hiri hondakinak, 284.106 tona. Kopuru horiek, gainera, «etengabe» hazten ari direla nabarmendu dute, «Euskal Herrian sektore horrek duen pisuaren ondorioz».

Hondakin industrialak «zabortegietan ezkutatu edo erraustu» beharrean, ELAk uste du Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua «kudeaketa jasangarria aurrera eramateko politikak egiten» hasi behar direla.

Horri lotuta, sindikatuak proposatu du hondakin industrialen birziklapena «areagotzeko tratamendu iraunkorretan oinarritutako birziklapen plantetan» inbertitzea; industriaren ekoizpen eredua «dibertsifikatzea», ekonomia ez dadin oinarritu «hondakin gehien sortzen duten sektoreetan»; material berriztagarrietan, birziklagarrietan eta energia berriztagarrietan oinarritutako jarduerak bultzatzea; eta industria sektore «iraunkorrak» garatzea.


Summary: Gasteizko familia baten etxegabetzea gerarazteko exijitu dute. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak agerraldia egin du, «segurtasun osoz» berehalako etxegabetze agindua jasoko duen familia baten egoera salatzeko. «Beti bezala, administrazioak ez du aukerarik eskaini», gehitu du.

Duela hilabete batzuk, azaroan, Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak etxegabetze arriskuan zen familia baten egoeraren berri eman zuen. Denborak aurrera egin ahala, egoerak berdin jarraitzen du: «Beti bezala, administrazioak ez du aukerarik eskaini». Hiriburuko Espainia plazan agerraldia egin du sindikatuak gaur, etxegabetzearen berri emateko. Familiak berak egin du ahaleginik: hasieran, ez zuen nahi bere kasua ezagutzerik, «ondorio errepresiboen beldur». Kale gorrian amaitzeko eguna hurbildu ahala, gizarte zerbitzuetara jotzea erabaki zuen, Etxebizitza Sindikatuarekin batera, bere egoeraren berri emateko eta irtenbidea bilatzeko.

Alde Zaharreko etxebizitza batean bizi da etxegabetze arriskuan den familia. Hipoteka betearazteko prozesuaren ostean, etxebizitza Blackstone putre funtsaren eskuetan geratu zen; urteak eman zituen hutsik eta baldintza txarretan, sindikatuak adierazi duenez. «Orduan, beste alternatibarik ez zuten zenbait pertsonak okupatu eta eraberritu zuten». Jabearen eta familiaren arteko negoziazioak ere hasi zituzten 2021 amaiera aldera, emaitzarik gabe. «Eroskeria» egiten ere saiatu zen jabea. «Hainbat mehatxuren ostean», bide judizialaren azken fasean da auzia, eta, sindikatuak gaur azaldu duenez, berehalako etxegabetze agindua izango da emaitza , «segurtasun osoz».

Horiek horrela, Etxebizitza Sindikatuak hau galdegin die Gasteizko Udalari eta putre funtsari: etxegabetzea «berehala eta baldintzarik gabe» etetea; familia erregularizatzeko negoziazioak hastea alde guztien artean; eta «benetako eta kalitatezko» bizitoki bat bermatzea familia hari.

Kasu hori ez ezik, okupatutako etxebizitzen egoera ere xehatu du sindikatuak. Salatu dute 28 etxebizitza direla husteko arriskuan, eta ez udalak ez putre funtsek ez dutela «zalantza ere egiten» familiak botatzeko. «Horrela, [etxebizitza] horiekin negozioa egiteko».


Summary: Eukene Larrartek zilarrezko domina lortu du Europako Txapelketetan. Scratch proban izan da. Soilik Maria Martins portugaldarra izan du aurretik. Nazioartean lortu duen lehen garaipen garrantzitsua da. Datozen egunetan Madison eta Ommniun probetan lehiatuko da.

Eukene Larrartek zilarra kolkoratu du Suitzako Grenchen herrian jokatzen ari diren pistako txirrindularitzako Europako Txapelketetan, scratch modalitatean. Soilik Maria Martins portugaldarra izan du aurretik tolosarrak. Hirugarren izan da, berriz, Daria Pikulik poloniarra. Larrarte Martinsekin batera joan da ihes eginda, baina azken itzulietan ez du indarrik izan haren erritmoari jarraitzeko. Eta ezin izan die haren erasoei erantzun. Azkenean, bigarren tokian ailegatu da. Balentria handia da Larrartek egin duena, nazioartean eskuratzen duen lehen domina baita. Martins, gainera, proba irabazteko hautagai nagusietako bat zen, 2019ko eta 2020ko Europako Txapelketetan brontzea eskuratu baitzuen scratchean. Munduko Txapelketetan ere baditu dominak, hirugarren izan baitzen scratchean 2020an, eta iaz, berriz, postu horretan amaitu zuen Ommnium proba.

Kontuan izan behar da, gainera, proba honen aurretik Larrarte jazarpen proban lehiatu dela Tania Calvo euskal herritarrarekin eta Laura Rodriguez eta Isabel Ferrerasekin batera. Espainiako marka ezarri dute lau txirrindulariek: 4.28.54ko denborarekin. Gainera, oraindik ez da amaitu haren jarduna Europako Txapelketetan. Izan ere, ostiralean Ommniun proban hartuko du parte, eta larunbatean, Madisonen. Larrartek 24 urte ditu, Tolosakoa da, eta egun Bizkaia Durangon korritzen du. Horrenbestez, pistan ez ezik, errepidean ere lehiatzen da. Iaz, adibidez, Giroa korritu zuen Agurtzane Elorriagak zuzentzen duen taldearekin.

Ekain Jimenez eta Beñat Garaiar pistako txirrindulariak ere lehian izan dira gaur. Jimenezek zortzigarren amaitu du abiadurako proba, Alejandro Martinez eta Pepe Morenorekin batera. Garaiar, berriz, bederatzigarren izan da abiadurako proban. Joan Martin eta Fran Benassarrekin aritu da.


Summary: Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna ospatuko dute larunbatean. Dozenaka ekintza antolatu dituzte, hala nola tailerrak, mahai inguruak, erakusketak, jolasak eta bisitak. «Zientzia bada nesken kontua» mezua zabaldu nahi dute.

Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna da otsailaren 11, larunbata. Zientziarena sektore maskulinizatua izan da mendeetan, eta emakumeek egindako aurkikuntza asko gizonen izenekin erregistratu eta ezagutu izan dira historian. Bada, emakumeen lana ikusarazteko, aitortzeko, parte hartzea sustatzeko eta erreferenteak sortzeko sortu zuten eguna; ezkutuan edo bigarren mailan geratu ohi den andreen lana nabarmentzeko, hain zuzen. Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2015. urtean ezarri zuen nazioarteko egun gisa. 2016an ospatu zen aurrenekoz, eta urtebete beranduago, 2017an, sortu zuten Euskal Herrian Emakumeak Zientzian egitasmoa. Helburu jakin bat du: «Zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea eta neskek zientziako ikasketak hauta ditzaten sustatzea». Xede horrekin, hainbat elkartek jarduera programa mamitsu bat osatu dute.

Antolatzaileen arabera, otsailaren 8tik 17ra bitarte egingo dituzte jarduerak, eta 50 ekintza baino gehiago biltzen dituen programa «zabal bat» diseinatu dute. «Zientzia bada nesken kontua» mezua lau haizeetara zabaltzeko asmoz, era askotako ikerketa eremuak lantzeko hautua egin dute. «Adin eta genero guztietako jendeari» zuzenduta dago programa, eta ekimenetan parte hartzeko deia egin dute. Gipuzkoan eta Bizkaian egingo dira nagusiki. Programazio osoa eta izena emateko aukera ikusgai daude Emakumeak Zientzian proiektuaren webgunean.

Ikusi gehiago: Mari Luz Guenaga: «Informatikan urtero-urtero jaisten ari da emakume kopurua»

Hala, eskainiko dituzten ekintzen artean daude, besteak beste, esperimentu tailerrak, mahai inguruak, jolasak, erakusketak, bisitak, filmen proiekzioak eta emanaldiak. Asteazkenean eman zioten hasiera egitasmoari, Donostian, erakunde eta ikerketa zentroetan lan egiten duten emakumezko zientzialari eta teknologoei egindako omenaldi batekin. Horrez gain, Ana Beloki, Marta Pascual eta Marina Kalashnikova zientzialariekin solasaldia izan zuten, Alaia Martin bertsotan aritu zen haien testigantzak jasotzen, eta Janus Lester artistak proiektuarentzat sortutako ereserkia aurkeztu zuten.

Emakumeak Zientzian ekimenaren hasiera ekitaldia Donostian, asteazkenean. Emakumeak Zientzian

Hurrengo egunetako ekintza sortaren artean, berriz, Eureka zientzia museoan emakume zientzialarien lanarekin eta aurkikuntzekin lotutako hainbat esperimentu egingo dituzte; Emakume zientzialariak atzo eta gaur izeneko hitzaldiak egingo dituzte Donostiako Viktoria Eugenia antzokian eta Bilboko Bidebarrieta liburutegian; bisita gidatuak egingo dituzte Biodonostia, Achucarro, CIC Biomagune eta Polymat ikerketa zentroetara, baita horietan tailer eta esperimentuak ere; ginkanak izango dira Bilbon eta Donostian; ibilbide arrakastatsua izan duten emakume zientzialarien inguruko hainbat hitzaldi egingo dituzte; eta mahai inguruak izango dira, Ezagutu neurozientzilari hauek besteak beste.

Erakusketak ere jarriko dituzte; esaterako, Mundua aldatu zuten emakumeak erakusketa egongo da ikusgai Donostian, Intxaurrondoko kultur etxean, otsailaren 8tik 28ra. «Zientziaz eta teknologiaz baliatuz gizadiarentzat helburu handiak lortu dituzten emakume zientifiko eta teknologoen erakusketa» izango da.

Era berean, Euskadiko Filmategiak antolatutako Zinema eta zientzia zikloaren barruan, proiekzio bereziak programatu dituzte Gasteizen, Donostian, Bilbon eta Iruñean. Aukeratutako pelikula bi aldiz Nobel Saria irabazi duen Marie Curie zientzialariaren bizitzan oinarritutako Madame Curie klasikoa da. Jatorrizko bertsioan emango dute, euskarazko azpitituluekin, eta Nerea Zabala fisikariak eta Elisa Jimenez kimikariak egingo dituzte aurkezle eta moderatzaile lanak.

Emakumeak Zientzian proiektuko antolakuntzaren arabera, emakumeen eta gizonen arteko erantzunkidetasuna ezinbestekoa da pertsona guztientzat sarbide eta garapen profesional «berdinzalea bultzatzeko». Hala, ekintzetan parte hartzeko deia egin dute.

Erakundeen laguntza

24 euskal erakunderekin elkarlanean antolatu dute 2023ko Emakumeak Zientzian egitasmoa; iaz baino zazpi erakunde gehiagok hartu dute parte. Zehazki, erakunde hauek eman diote bultzada proiektuari: Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU); Achucarro; CIC Biomagune; CIC Nanogune; Deustuko Unibertsitatea; Polymat; BC3 Klima Aldaketa Ikergai; BCAM Basque Center for Applied Mathematics; BCBL Basque Center on Cognition, Brain and Language; Biodonostia; Ceit; Cidetec; DIPC Donostia International Physics Center; Elhuyar; Eureka zientzia museoa; Biofisika Bizkaia fundazioa; Ikerlan; Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala; Euskadiko Parke Teknologikoa; Tecnalia; Tecnun; EHUko Informatika Fakultatea; Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola; eta Kimika Fakultatea.

Beste egitasmoak

Emakumeak Zientzian programaz gain, beste hainbat egitasmo ere egingo dituzte. Elhuyarrek, esaterako, Otsailaren 11 erakusleihoak egitasmoa egingo du. Bilbo, Abanto-Zierbena, Barakaldo, Mungia, Elgoibar, Deba, Beasain eta Donostiako 218 saltokik hartuko dute parte, eta emakume ikertzaileen irudiak jarriko dituzte erakusleihoetan. Gainera, irudi horietan oinarrituta, hamabi emakumeren inguruko erakusketak izango dira ikusgai Eureka zientzia museoan eta Barakaldoko Clara Campoamor zentro zibikoan.

Iruñeko Planetarioak ere hainbat ekintza antolatu ditu. Saio bereziak egingo dituzte, eta horietan arreta berezia eskainiko diete diziplina zientifiko eta teknologiko ezberdinetan egon diren emakumeei, baita gaur egun lanean ari direnei ere. Emakume zientzialariei eskainitako erakusketa ere jarriko dute.

CIC Energigune zentroak, berriz, azoka zientifiko bat antolatu du Gasteizen. Hainbat tailer egingo dituzte; asmoa da emakumeek zientzian duten jardunaren inguruan informatzea eta inguruko zientzialariak ezagutaraztea.

Bestalde, Donostiako Cristina Enea fundazioak iragarri duenez, ibilbide profesionala zientziari lotua duten hainbat emakumeren errealitatea erakutsiko du bideo sorta baten bidez. Besteak beste, Ana Galarraga zientzia dibulgatzailearen eta Iraide Artetxe itsas biologoaren ahotsak bildu ditu.

Bi neska mikroskopio batetik begira, EHUko zientzia astearen barruan, Bizkaia aretoan. Oskar Matxin Edesa / Foku

Arrakala

Genero arrakala dago zientziaren esparruan, eta emakumeak gutxiago aritzen dira arlo horretan. Izan ere, gutxiago ikusarazten eta aitortzen da emakume zientzialarien jarduna; hortaz, urriagoak dira dituzten aukerak.

NBEren arabera, zientzialarien %33,3 dira emakumeak gaur egun, nahiz eta eginkizun garrantzitsua izan. Oraindik ere genero arrakala handia dago zientzia ikasketak aukeratzeko garaian. «Azken urteetan goi mailako ikasketetan emakumeen parte hartzea asko handitu den arren, oraindik ez daude behar bezala ordezkatuta esparru horietan», dio NBEk.

Unescok ere datu berak ematen ditu: egindako azken ikerketaren arabera, egun, hiru ikertzailetik bakarra da emakumezkoa. Halaber, zientzia, teknologia, ingeniaritza eta matematika ikasketetan graduatutakoen %35 pasatxo baino ez dira emakumezkoak.

Era beran, Nature Human Behaviour aldizkariak atera berri duen azterketa baten arabera, aldizkari zientifikoetako editoreen %14 baino ez dira emakumezkoak.

Iaz lau emakume zientzialarirekin hitz egin zuen BERRIAk Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna zela eta. Elkarrizketan nabarmendu zuten oraindik asko falta dela berdintasuna erdiesteko, eta lan handia dagoela aurretik. Argi dute: egun bakarra ez da nahikoa.


Summary: Egoiliarren formakuntzaren eskuduntza eskatzeko proposamena atzera bota dute Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduk eraman du eskea, legez besteko baten bidez, baina gainerako talde politikoek ez dute begi onez hartu, eta kontrako botoa eman dute.

Osasun arloan profesional aritzeko trebatzen ari diren egoiliarren prestakuntzaren eskuduntza Madrili eskatzeko eskabidea eraman du gaur Eusko Legebiltzarrera EH Bilduk, legez besteko proposamen baten bidez. Rebeka Ubera legebiltzarkideak egin du eskearen defentsa. «Osasun espezialitate guztietako formakuntza» autonomia erkidegoan bertan egin ahal izateak berebiziko garrantzia duela esan du: «Bestela, oso mugatuta gaude». Osasun sistema «ahultzen» ari dela gogoratu du, eta ezin dela Madrilen hartzen diren erabakiak «administratzen» bakarrik aritu: «Ezin dugu orain arte bezala jarraitu».

Osoko bilkuran aztertu dute proposamena, baina gainerako talde politikoek ez dute alde egin; beraz, ez da onartu.

EH Bilduk aurkeztu duen testuaren arabera, osasun sistema publikoan «arazo» da egun profesionalen falta. Bertako gizarteak dituen beharretara egokituta jardun ahal izateko, «formakuntza eskuduntzak» ezinbestekoak direla esan dute, eta horregatik horiek eskatzeko urratsa egin behar dela. Gizartearen beharrak eta osasun sistema bera azkar aldatzen ari direla nabarmendu dute, eta «formakuntza eredua» atzean geratzeko arriskua dagoela bestela.

Legez bestekoan jaso dute eskabide hau aurrera eramateko bidea izan daitekeela amiantoaren biktimen konpentsaziorako funtsa lortzeko erabili zen bera.

Babesik ez

Ez du testuak aldekorik lortu. Egungo trebakuntza eredua egokia dela defendatu du PPko ordezkari Luis Gordillo Perezek; EH Bilduk aurkeztu duen proposamenari «sakontasuna» falta zaiola argudiatu du Elkarrekin Podemoseko eledun Jon Hernandezek; legez bestekoa bera «premisa faltsu batean» oinarrituta ondu dela esan du PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok; «soseguz eta tentuz» landu beharreko gaia dela nabarmendu EAJren izenean Elena Letek.

«Lankldetzarako» eta «sukalde lanerako» asmoa berrituta amaitu du eztabaida Uberak.


Summary: AEBek Nord Stream hodia «nola leherrarazi» zuten kontatu du hango kazetari batek. Seymour Hersh Pulitzer saridunak idatzi duenez, AEBetako itsas armadako urpekariek jarri zituzten bonbak NATOren maniobra batzuetan, eta Norvegiaren laguntzarekin zartatu zituzten.

Joan zen irailaren 26an bi leherketa handi gertatu ziren Errusiatik Europako mendebaldera gasa eramateko eraikitako Nord Stream gasbidean. Berehala ondorioztatu zuten sabotaje ekintza izan zela, eta horren atzean egotea elkarri egotzi zioten Ukrainako gerran parte hartzen ari diren indarrek. Orain, Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak erasoa agindu eta planeatu zuela xehetasun handiz kontatu du Seymour Hersh Pulitzer saridunak. Ikusteko dago zer eragin izango duen haren ikerketak, Washingtonez gain NATO eta Norvegia ere nahastu baititu.

Nola suntsitu zuen Amerikak Nord Stream gasbidea izenburupean, erreportaje luzea argitaratu zuen atzo Hershek bere blogean.

Horretan kontatu duenez, iazko ekainean, AEBetako itsas armadako urpekariek lehergailuak jarri zituzten Nord Stream gasbidean, Itsaso Baltikoan, Danimarkatik gertu, NATOren BALTOPS 22 maniobrez baliatuta. Kazetariaren arabera, ordurako Joe Biden AEBetako presidenteak bederatzi hilabete baino gehiago zeraman bere aholkulari militarrekin eztabaidatzen nola suntsitu Errusiako gas merkea Europara heltzeko bidea, hau da, Errusiak iazko otsailean Ukraina inbaditu baino dezente lehenago. «Denbora horretan, gehienetan, kontua ez zen misioa egin edo ez», idatzi du kazetariak, «baizik eta nola egin, erantzulearen eskua agerian utzi gabe».

Azaldu duenez, erabaki zuten itsas armadako kideek bakarrik hartzea parte misioan, horiek ez baitiote azalpenik eman behar AEBetako Parlamentuari.

Bidenen gobernuak mehatxu gisa ikusten zuen gasbidea, besteak beste Moskuri aukera ematen ziolako Alemaniaren eta, beraz, Europako Batasunaren gaineko eragina handitzeko. Horrez gain, Errusiako gas merkeak galarazten zien AEBei bere gasa saltzea Europari, askoz garestiagoa delako. Alemaniako eta Europako industriarentzat ezinbestekoa zen gas merkea, aurrerantzean ere munduan lehiakor izateko.

Hershen arabera, gasbidea suntsitzeko erabakia 2021. urteko amaieran eta 2022koaren hasieran hartu zuen Bidenen taldeak. Izan ere, Etxe Zurian larrituta zeuden, Nord Stream 1 hodiaren arrakastaren ostean Errusiak eta Alemaniak Nord Stream 2 bidea eraikitzen amaitua zutelako 2021eko irailean.

Erasoa planeatzeko taldean egon zen berriemaile batek emaniko informazioari esker osatu du ikerketa, Hershek azaldu duenez. Haren arabera, CIAk proposatu zuen urpekariak erabiltzea bonbak jartzeko. Operazioak sekretua izan behar zuela argudiatu zuen espioitza agentziak, bestela «gerra ekintza bat» izango bailitzateke. Halere, AEBak Nord Stream suntsitzeko zerbait prestatzen ari zirela sekretu ozen bihurtu zen otsailaren 7an. Etxe Zurian eginiko prentsaurreko batean, Bidenek argi eta garbi ohartarazi zuen: «Errusiak inbaditzen badu... ez da Nord Stream 2rik egongo. Itzaliko dugu». Agerraldi horretan, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra zegoen Bidenen aldamenean. Pentsaurrekoan, harrituta galdetu zioten Bideni nola itzaliko zuten gasbidea, hura Alemaniaren kontrolpean egonik. «Ahalko dugu, agintzen dizut», erantzun zuen Bidenek. Isiltasun une ezeroso baten ostean, Scholzek Errusiaren aurkako zigor ekonomikoetara bideratu zuen arreta.

Norvegiaren laguntza

Kazetariaren arabera, Bidenek erasoa iragarri izanak zaildu egin zien AEBei operazioa gauzatzea, ezingo zituztelako eurek zuzenean zartarazi lehergailuak agerian geratu gabe. Horregatik, Etxe Zuriak konplize bat bilatu zuen: Norvegia. Izan ere, Jens Stoltenberg norvegiarra da NATOren burua; Norvegiako lehen ministro izan zen zortzi urtez, 2005etik 2013ra, eta «antikomunista amorratua» da.

Operazioak, gainera, bazuen pizgarri ekonomiko bat Norvegiarentzat: Errusiako gasa moztuta, herrialdeak Europari gas gehiago saltzeko aukera izango zuen. Gas asko ateratzen du Norvegiak Ipar itsasoan.

Hershen berriemailearen arabera, norvegiarrek esan zieten estatubatuarrei zein zen lekurik egokiena lehergailuak jartzeko: Baltikoan, Danimarkaren Bornholm uhartetik milia gutxira, han itsasoa ez baita batere sakona, eta itsas laster gutxi baitaude. Horrek erraztu egingo zukeen urpekarien lana.

NATOren maniobren mozorropean, urpekariek C4 leherkariz osaturiko bonbak jarri zituzten lau gas hodietan, porlanez estalita. Aktibatu eta 48 ordura lehertzeko programatuta zeuden, botoia sakatuko zuenari urrun egoteko aukera emate aldera.

Azkenean, irailaren 26an, Norvegiako Itsas Armadako P8 hegazkin batek sonar buia bat jaurti zuen, eta horrek aktibatu zituen lehergailu indartsuak.

Erasoen ostean, jende askok erabili zuen cui prodest? (nori egiten dio mesede?) printzipioa erantzulea seinalatzeko. Askok galdetu zuten zer dela-eta suntsituko zuen bada Errusiak bere azpiegitura, kontuan hartuta horrenbeste diru kostatu zitzaiola eta mozkin handiak ematen dizkiola. Baina Hershek nabarmendu du AEBetako egunkari nagusiek jendea nahasteko ariketa bat egin zutela. The New York Times-ek «misterioa» hitza eta «teoria konplikatuak» esamoldea erabili zituela gogoratu du.

Salaketa baieztatzen bada, zinismo hitzari ordezko indartsuago bat bilatu beharko zaio, Europako hainbat agintariren portaera deskribatzeko. Izan ere, duela hilabete eskas, urtarrilaren 11n, Europako Batasunak eta NATOk iragarri zuten martxan jarri zutela erasoak gertatzen direnean Europako «oinarrizko azpiegiturak babesteko» ekinbide bateratu bat. Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei «erantzutea» du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak, esan zutenez. Bruselan, egitasmoa aurkezten, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea egon zen, eta, haren aldamenean, berriemailearen arabera Nord Stream lehertzeko operazioan ezinbestekoa izan zen Stoltenberg bera.

Pulitzer sariduna

Seymour Hersh 1937. urtean jaio zen, familia judu batean, Chicagon (AEB). 1969. urtean nabarmendu zen, AEBetako militarrek Vietnamgo May Lain eginiko sarraskiaren berri emateagatik. Ehunka herritar hil zituzten orduan. Horregatik eman zioten Pulitzer saria 1970. urtean.

Gero ere, ezkutuko hainbat istorio eman ditu argitara; esaterako, Menu operazioa, zeinaren bitartez AEBek Kanbodia sekretupean bonbardatu zuten 1969-1970 artean. 2004. urtean, AEBetako armadak Irakeko Abu Ghraibeko espetxean presoei emaniko tratuaren berri eman zuen.

Sariez gain, kritikak ere jaso ditu: AEBetako administrazio barruko iturri anonimo asko erabiltzea egotzi izan diote.

Etxe Zuriak goitik behera ukatu du Hershek zabaldutakoa; «guztiz faltsua eta erabateko asmakizuna» dela esan du Adrienne Watson eledunak. CIAk eta Estatu Departamentuak ere gauza bera esan dute.


Summary: Gipuzkoako Aldundia akordioari «betoa jartzen» ari dela salatu dute garbitzaileek. «Erosteko ahalmena ez galtzeko», soldatak KPIa adina handitzea eskatzen dute. Uztailean akordio bat lortu zuten enpresekin, baina azken orduan atzera egin zuten horiek.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzetako garbitzaileak protestara itzuli dira gaur, hitzarmena berritzeko negoziazioak «izoztuta» daudela salatzeko. Ane Alberdi ELAko ordezkariaren arabera, joan den uztailean akordio bat lortu zuten langileak Eulen eta Gizatzen enpresa azpikontratatuekin, soldata KPIaren igoeraren arabera handitzeko, baina azken orduan ezetz esan zuten enpresek. Egoera hori ikusirik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jarrera «konplizea» dela salatu dute, eta arrazoitu akordioari «betoa jartzen» ari direla. ELA, LAB, ESK, CCOO eta UGT sindikatuek ordezkatzen dituzte langileak, eta elkarrekin argitaratutako ohar batean adierazi dute 21 bileraren ostean bi enpresen jarrera berdina dela.

Soldataren igoera da akordioa zapuzten ari dena, Alberdiren adierazpenen arabera. Izan ere, enpresaren proposamena da urtero soldata igoera finko apal bat egitea, eta lizitazioa berritu behar denean, 2026. edo 2027. urtean, berrikuspena egitea. Hor dago gakoa: izan ere, enpresak proposatu du berrikuspen horretan KPIa gehienez %2 konpentsatzea. Kontrara, ELAk eta langileek eskatzen dute KPI guztia konpentsatzea berrikuspen horretan, erosteko ahalmenik ez galtzeko.

Bi aldeen proposamenak hala, Aldundiaren jarrera salatzeko protesta egin dute gaur garbitzaileek. Izan ere, Alberdik adierazi du sindikatuari eta langileei gauza bat eta enpresari beste bat esaten diela Markel Olanoren gobernuak. Agente neutrala dela esaten die langileei, eta sindikatuen eta enpresen artean lortutako akordioa errespetatuko dutela. Kontrara, enpresei adierazten die gehienez %2 konpentsatu behar dela soldaten igoeran. Alberdiren ustez, horren atzean aurrekontuak daude; izan ere, langileei soldata KPIaren igoeraren adina handitzen bazaie, aurrekontua handitu beharko diote garbikuntzari hurrengo lizitazioan. «Aldundia ez da negoziazio honen parte, eta hala esaten dute adierazpen guztietan. Hori dela eta, ez dugu ulertzen zergatik jartzen dion beto bat akordioari», dio Alberdik.

56 greba egun

Iaz guztira 56 greba egun egin zituzten Gipuzkoako Foru Aldundiko eraikinetako garbitzaileek, hitzarmena berritzeko blokeoari irtenbidea bilatzeko, hain zuzen ere. Alberdik esan moduan, uztailean azkenean soldata KPIaren igoeraren adina igotzeko akordioa lortu zuten, baina enpresa biek atzera egin zuten azkenean. Abenduaren 28an izan zuten azken bilera langileek Aldundiarekin, eta berdin jarraitzen dutela dio Alberdik: «Guri esaten digute lortutako akordioa errespetatuko dutela, baina gero haiek dira enpresen konpentsazioari muga jarri behar zaiola esaten diotenak».

Hori dela eta, protestak egiten jarraituko dute langileek, eta martxotik aurrera astero egingo dituzte mobilizazioak. Egoerak berdin jarraitzen badu, Aste Santuaren ostean «erabakiren bat» hartu beharko dutela gehitu du Alberdik. 120 langile inguru arduratzen dira Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzak garbitzeaz: besteak beste, Foru Jauregia, Ogasunaren egoitza nagusia, Txara II eta Egogain zahar etxeak, eta Koldo Mitxelena kulturunea. Eulen eta Gizatzen enpresak ditu azpikontratatuak Aldundiak lan horiek egiteko.


Summary: Makina-erremintaren fakturazioa %9,7 handitu zen iaz. Italiako merkatua eta autogintzaren susperraldia dira datu onen eragile nagusietako bi. Aurtengo aurreikuspenak apalagoak dira, %5 ingurukoak.

Makina-erremintaren sektorearen fakturazioa %9,7 handitu zen iaz. Negozio bolumena 1.723 milioi eurokoa izan zen, 2021ean baino 202 milioi euro handiagoa, hain zuzen. Esportazioei esker lortu da igoera, %9,9 igo baitziren. Alde horretatik, Italian lortutako «salmenta kopuru izugarria» nabarmendu du AFM sektoreko enpresen elkarteak; izan ere, 2021ean erosketen %8,5 egin zituzten, eta iaz, berriz, %14,2. Are gehiago, iaz Italia izan zen makina-erremintaren arloko enpresen bezerorik onena, Alemaniaren aurretik. Aurtengora begira, dena den, sektorea zuhurragoa da, uste baitute inflazioa kontrolatzeko arrazoien ondorioz merkatua moteldu egingo dela, eta gutxi gorabehera %5eko handituko dela.

«Iazkoa urte oso konplexua izan zen. Urtea lan karga ederrarekin hasi genuen, baina lehenagotik pairatzen ari ginen prezio gehikuntzek eskakizunen egitura kostuak astindu zituzten. Dena den, urtea jarduera egokiarekin amaitu dugu». Jose Perez Berdude AFM klusterreko presidenteak horrela laburbildu du iazko urtea. Zalantzen artean baikortasuna ageri da, urtea ona izan zelako sektorearentzat, eta, orban bat aurkitzearren, barne merkatuan —AFMk Hego Euskal Herria eta Espainia elkartzen ditu— eginiko salmenten jaitsiera litzateke: -%9,6.

Barne merkatu hori, baina, AFMren salmenten herenak baino gutxiago dira, eta esportazioak %9,9 igo ziren iaz. Esan bezala, Italiako eskarien handitzea izan zen daturik nabarmenena, baina Alemania —%9,7tik %12,9ra— eta Txinako merkatuek ere bilakaera positiboa izan zuten, besteak beste. Sektoreka, autogintza «suspertu» egin zela ondorioztatu du AFMk, «indarrez tira egiten ari zaielako deformazio azpisektoreko gure fabrikatzaileei». Azpisektore hori bigarren handiena da, eta %8,64 handitu zen iaz.

Berdudek esan du urtea egoki amaitu zela, eta, horregatik, aurtengo aurreikuspenak «baikor samarrak» dira, batez ere enpresek eskari zorro «interesgarriak» dituztelako. Argazki orokorra, baina, zuhurragoa da; hala uste du behintzat Xabier Ortueta AFMko zuzendari nagusiak. «Inflazioa kontrolatzeko neurriak ekonomia hoztuko dute, eta litekeena da eskaerek behera egitea». Datuak eskatzen hasita, %5eko hazkundea iragarri du aurtengo. Fakturazioa, baina, ez da kontuan hartu beharreko datu bakarra, errentagarritasunari ere erreparatu behar zaio, eta hori izango da aurten «zaindu beharreko» alderdia. «Gudu handia izango da bidean ditugun eskariak garaiz eta modu eraginkorrean ekoiztea», onartu du AFMk.


Summary: Haziren txosten batek dio De Miguel kaleratu zitekeela Gorenaren zain egon gabe. Eusko Jaurlaritzaren fundazioko kudeatzailearen txosten batek ohartarazi zuen bazegoela modua Arabako EAJko bigarrena izan zena kaleratzeko, haren zigorra berretsi arte itxaron gabe. Eusko Legebiltzarrera igorri dute agiri hori.

Hazik ezin zuela Alfredo de Miguel kaleratu Espainiako Auzitegi Gorenak haren zigorra berretsi arte. Horixe izan da Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren azalpena De Miguel zegokion lanpostuan uzteko, eta, are, hark mailaz igotzeko izan duen aukera azaltzeko. Bada, Hazi fundazioko kudeatzailearen txosten batek gezurtatu egin du gobernuaren argudio hori. Eusko Legebiltzarrera igorri duten agiri horretan, kudeatzaileak jaso zuen 2021eko hondarrean, bazela bide bat De Miguel kaleratzeko, haren aurkako epaia zela eta. Fundazioaren zigor kodean zuen oinarria kaleratze posible horrek, baina Jaurlaritzak ez zuen bide hori aktibatu.

Azken urteetan, De Miguelek bere lanpostuari eutsi zion, eta mailaz igo zen, gainera. Haren soldata 39.000 eurotik 57.000 eurora igo zen, eta,EAEko erakundeen ordezkari gisa aritu zen ekitaldiren batean. 2010eko martxoan atxilotu zuten EAJko bigarren agintaria zena Araban, eta berehala kargugabetu zuen EAJk. Hazin zuen lanpostuari eutsi egin zion, ordea, 2019ko haren aurkako lehen epaia gertatuta ere. Jaurlaritzak azaldu zuen ezin zuela kaleratu Espainiako Auzitegi Gorenaren epai hori berretsi arte.

«Falta oso larria»

2023ko urtarrilaren 10ean gertatu da hori, aurreko hilean, eta, ordu arte, De Miguelek Hazin jarraitu du, nahiz eta hamabi urteko espetxe zigorra jasotzen zuen epaiak. Oraindik ez dakite noiz sartuko den kartzelara. Edonola ere, Hazik txosten juridiko bat egina zuen, kaleratze batek izan zezakeen bide judiziala aztertzeko.

Haziko buruak azpimarratu zuen fundazioaren lan itunean jasotzen dela «urraketa oso larri» gisa kondenatua izatea lapurretagatik, beste hainbat delituen artean, baita haiek enpresatik kanpo eginda ere, espetxe zigorra sei urtetik gorakoa bada. Eta ez duela zertan epai egonkorra izan. De Miguelen epaiak bi baldintza horiek betetzen zituen, eta, beraz, kaleratzea aktiba zitekeen, lan itunak jasotakoari jarraikiz.

Haziko kudeatzailearen txostenak islatzen du, dena den, kaleratze horrek, urraketa oso larria egiteagatik, bide judizial bat zabalduko zuela, seguruenera, eta kaleratzea baliogabetzeko arriskua ere eragingo zuela etorkizuneko epaietan. Edonola ere, sei urteko espetxe zigorra baino handiagoa izanda, fundazioaren barne zigorren aukeren artean, «arrazoizkotzat» jotzen du kaleratzearen alde egitea.

EH Bilduren salaketa

«Urte hauetan guztietan, Eusko Jaurlaritzak beti esan du De Miguel bere lanpostuan utzi baizik ezin zuela egin, ezin zuela neurririk hartu, esaterako kaleratu, zigorra egonkor izan arte», esan du Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkideak. Estarronaren arabera, «Urkullu jaunak, Zupiria jaunak, Tapia andereak, gobernu osoak oposizioko ordezkariei bakarrik ez, euskal herritar guztiei esan die gezurra, gizarte osoari».

Koalizio abertzaleko ordezkariak erantsi du Jaurlaritza «harrotasunez» aritzen dela «ustezko eredugarritasunaz» ustelkeria aipatzen denean, baina «bakarrik» hori dela: «ustezkoa». Estarronak gogoratu du Gasteizko gobernuak aste honetan bertan «blokeatu» duela «berriro» EH Bilduk ustelkeriaren bulego bat sortzeko eginiko lege proposamena.

«Urkulluri exijitu behar zaion gutxienekoa da azalpen bat euskal gizarte osoarentzat», segitu du Estarronak: «Azaldu behar du zergatik egin dion uko De Miguelen aurka egiteari, bere gobernuak egindako txosten juridiko baten irizpidea alboratuz; azaldu behar du zergatik ez diguten aurreztu guztioi De Miguelen soldata pagatzen jarraitu behar izatearen lotsa».


Summary: Martiarena eta Torregarai ‘Harpa jotzen’ ibiliko dira podcast batean. EITBk astelehenean estreinatuko du umorezko podcasta. Zortzi atal izango dira, eta bakoitzean gonbidatu batekin gai jakin baten inguruan mintzatuko dira.

Podcast bat baino, pozkasta egiten hasi dira Mirari Martiarena eta Idoia Torregarai umoristak. Harpa jotzen izena jarri diote egitasmoari, eta, astelehenetik aurrera, bi astean behin sareratuko dute, EITB Podkast atarian eta ohiko audio plataformetan. Zortzi atal grabatu dituzte, Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzaz. Soinu teknikaria, berriz, Iñigo Etxarri da. Podcastak bi zati izango ditu: lehenengoan, gai jakin baten inguruko solasaldia egingo dute bi gidariek. Besteak beste, honako gai hauek landuko dituzte umorezko tonuan: barrea, kuadrilla, sexua, lo egitea, mendia eta euskara. Bigarren zatian, gai horren inguruko elkarrizketa «xelebrea» egingo diote gonbidatu bati.

Asteleheneko estreinaldian, lehen gonbidatua Bea Egizabal aktore eta bakarrizketaria izango da. Hauek izango dira hurrengo elkarrizketatuak: Lorea Agirre Jakin-eko zuzendaria, Jon Plazaola aktorea, Manu Etxezortu Euskadi Irratiko esataria, Iñigo Antsorregi ETBko Biba zuek! saioko gidoilaria, Aitziber Garmendia aktorea, Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea eta Joxe Rojas Tokikomeko IKT eta komunikazio zuzendaria.

Podcastaren aurkezpena Donostian egin dute, gaur, EITBren Miramongo estudioetan. «Elkarrizketatuei harrera gure estiloan egingo diegu: harpa jotzen», iragarri du Torregaraik. Martiarenaren arabera, «biktimak eta konplizeak» izango dira podcasteko gonbidatuak. «Ezagutzen gaituzte».

Ordu erdi inguru iraungo du atal bakoitzak. «Erraz entzutekoak dira», esan du Martiarenak. «Gainera, beste podcast batzuei ziria sartuko diegu».

Torregaraik nabarmendu du solaserako gaiak ez direla denak kontu mardulak izango: «Gauza txikiekin gozatu nahi dugu». Bestetik, umoristak azaldu du sare sozialetan atalek zabalpena izatea nahi dutela. Horretarako, #Harpajotzen traola sustatuko dute.

Podcastaren irudian, harpa bat ageri da. Horrekin atera dituzte argazkiak bi umoristek. Podcastaren irudia edo logoa, berriz, Unai Gaztelumendi marrazkilari eta bertsolariak sortu du.

«Umore faltan» Aurkezpenean, EITB Podkasteko koordinatzaile Ainhoa Etxebestek eta EITBko Audio eta Digitaleko zuzendari Maite Goñik ere parte hartu dute. Etxebestek azaldu du ari direla EITB Podkast edukiz betetzen: «Baina Euskal Herrian umorez urri samar ez ote gabiltzan iruditzen zaigu, eta edukietan horren falta sumatzen genuen». Goñik, era berean, Euskal Herria «umore faltan» ez ote dagoen esan du: «Martiarena eta Torregarairen proposamena jaso genuenean, horren bila genbiltzan. Umorearen haria indartu nahi dugu», nabarmendu du Goñik. «Gainera, Martiarena eta Torregarai oso ezagunak dira euskararen ingurunean, han eta hemen bakarrizketak eta aurkezpenak egiten baitituzte. Barre egin nahi dugu haiekin».


Summary: Laguntza humanitarioa iritsi da Siria ipar-mendebaldera, lurrikara gertatu eta lau egunera. Turkiatik Siria iparralderako pasabide bakarra dago zabalik. Damaskok ohartarazi du bere eskuetatik igaro behar duela laguntza orok, «terroristengana edo talde armatuengana» irits ez dadin; horrek, ordea, kanpoan uzten ditu oposizioak kudeatutako eremuak. Azken datuen arabera, 20.000tik gora dira hildakoak.

Siriako gerrak guztia zipriztintzen du, baita lurrikara osteko laguntza humanitarioaren banaketa ere. Bi lurrikara handiak gertatu eta lau egunera heldu da Siria ipar-mendebaldera laguntza humanitariorako lehen konboia. Tarte horretan, Ipar-Mendebaldeko Administrazio Autonomoa bakarrik aritu da seismoek eragindako hondamena kudeatzen eta erreskate lanak antolatzen, milaka errefuxiatu eta iheslari bizi diren eremuan. Siriako presidente Baxar al-Assadek gogorarazi du bere eskuetatik igaro behar duela nazioarteko laguntza orok «terroristengana edo talde armatuengana» irits ez dadin, hau da, oposizioak kontrolatutako eskualdeetara.

Bien bitartean, Siria iparraldeko erietxeak kolapsatuta daude. Hiri askotan, boluntarioak dira zaurituak artatzen ari direnak. Lehendik ere osasun sistema ahula zuen eskualde horrek, eta kolera kasuak ere agertzen hasiak ziren. Lurrikarak okerragotu egin du egoera. «Hondamena da, hitzaren zentzu guztietan. Zaurituak beren burua artatzen ari dira, medikurik eta erizainik ez dagoelako», esan dio Abu Muhammad Sakhurrek CNNri; boluntario lanetan aritu da Sakhur azken egunetan.

Ikusi gehiago: Lurrikaren biktimei laguntzeko elikagai bilketa egingo du Zaporeak-ek, larunbatean

Gerra hasiz geroztik ez da azpiegiturarik berritu Siria iparraldean. Milaka lagunek hamar urte baino gehiago daramatzate behin-behineko kanpalekuetan bizitzen, giza laguntzaren menpe eta iturriko urik gabe. «98 kanpalekutan egiten dugu lan ura banatzen, ez dagoelako behar bezalako hoditeriarik», azaldu du Kieran Barnesek, gobernuz kanpoko Mercy Corps erakundeko kideak.

Gobernuak kontrolatutako eremuetara lehenago iritsi da laguntza. Besteak beste, Irakek, Errusiak, Txinak eta Saudi Arabiak bidali dituzte botikak eta elikagaiak. Damaskorentzat, baina, ez da nahikoa. Zigorrak kentzeko eskatzen du Siriako Gobernuak; izan ere, gerra hasi eta gutxira hainbat bahimendu ezarri zizkion Mendebaldeak Al-Assaden herrialdeari. Txinak babestu egin du Damaskoren eskaria, eta AEBei leporatu die «obsesio geopolitikoen arabera» jokatzea.

Hildakoak, gehiago

Bien bitartean, hondakin artean bila ari dira oraindik erreskate taldeak, nahiz eta 72 orduren buruan jendea bizirik ateratzeko aukera oso txikia izan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogan seismoak hondatutako eremuetan izan zen atzo, eta gauza bera egin du gaur ere. Gaziantepen (Kurdistan) izan da goizean, eta han kritikak entzun behar izan ditu. Oposizioak eta alderdi kurduek leporatzen diote laguntza gobernuaren gertuko alderdiek kudeatutako udaletarako lehenetsi izana, eta besteak bazter utzi izana.

Seismoak eragindako biktimen zenbaketa ere aurrera doa, eta dagoeneko 20.000tik gora hil dira, gehienak Kurdistanen. Oraindik ere jendea bizirik ateratzen ari dira hondakin artetik, nahiz eta gero eta gutxiago izan. Gaur bertan 8 urteko haur bat erreskatatu ahal izan dute Diyarbakirren. Kahramanmarasen (Kurdistan) dozenaka eraikin erori dira; tartean, hotel oso bat. Erori zenean barruan 60 bat pertsona zeudela uste da. Ez dute inor aurkitu. Tentsio egoerak ere sortu ditu horrek; izan ere, badira ordu batzuk gorpuak besterik ateratzen ez dutela.


Ikusle, lekuko edo argazkilari?

Summary: Ikusle, lekuko edo argazkilari?. LeBron Jamesen errekorraren saskiratzeak argi utzi du teknologiak nola aldatu duen gertakari garrantzitsuak ikusteko modua, lekukotza jaso nahian ikusleak argazkilari bihurtzen baitira.

Azken orduetan, munduari buelta eman dio LeBron James Los Angeles Lakerseko jokalariaren atzo goizaldeko azken-aurreko saskiratzeak. NBAren historian puntu gehien sartu duen jokalaria bihurtu zen Oklahomaren aurkako partidan, eta azken-aurreko horri beste saskiratze bat gehituta, 38.390 puntuan du orain errekorra. Ordura arte, Kareem Abdul-Jabbarrek zeukan marka hori, 38.387 puntu sartuak baitzituen. 1984. urtean lortu zuen, Lebron James jaio zen urtean.

Saskiratzeak ez ezik, beste gauza batek ere bereganatu du askoren arreta, ordea: harmailetan daudenen jokabideak. Izan ere, Jamesek 38.388. puntua eman zion saskiratzea jaurti zuenean, harmailetan zeuden ia gehienek sakelako telefono bati begira bizi izan zuten NBAko gertaera historiko hori; edo sakelako bat eskuetan zutela, bederen. Harmailaren irteeran dauden langile batzuk eta lehen lerroan eserita dagoen gizon bat dira salbuespenik agerikoenak, eta horrek zeresana eman du sare sozialetan.

Ikusle izan, eta lekuko izan nahian argazkilari izatea. Ukaezina da sakelakoekin aldatu egin dela ikusteko modua. Nola NBAko partida batean, hala Euskal Herrian partida batean Txoriak txori kantatzen dutenean. Baita haur emankizun batean ere. Gertakari hori norberak etorkizunerako gordetzea izan daiteke helburua. Edo sare sozialetan jarri eta jarraitzaileengandik erantzun bat jaso nahi izatea. Edozein modutan, beste garai batzuekin alderatuta, aldea handia da.


Summary: 'Ez da sagardoa. Zu zara': eraso matxista eta homofoboen aurkako kanpaina aurkeztu dute Hernanin. Txotx garaian bisitari anitz biltzen dira Hernanira, eta gehienetan «ohiko bihurtu diren jarrera onartezin batzuk» izaten direla

«Zoritxarrez, sagardoaren aitzakian, sexu erasoak, eraso arrazistak eta bizilagunen atsedena oztopatzen duten jarrerak izaten dira maiz Hernanin», adierazi zuen Xabier Lertxundi Hernaniko (Gipuzkoa) alkateak joan den asteartean. Ez da sagardoa. Zu zara lelopean kanpaina bat abiatu dute, gisa horietako erasoen eta jarreren inguruan sentsibilizatzeko.

Izan ere, txotx garaia iristen denean, bisitari anitz biltzen dira herrira, eta gehienetan «ohiko bihurtu diren jarrera onartezin batzuk» izaten direla erran zuen Lertxundik. «Ozen esan nahi dugu horiek ez dutela lekurik Hernanin, eta ez daukatela sagardoaren kulturarekin zerikusirik. Hernaniarrok sagardoaren kultura babesten dugula baina jarrera horiek arbuiatzen ditugula adierazteko mezua zabaldu nahi dugu».

Sagardotegi garaia hasten denean, neurri bereziak hartzen ditu udalak. Horietako bat da kanpaina. Ostalariek, adibidez, prestakuntza jaso dute protokolo bat martxan jarri dezaten edozein eraso izanez gero. Horrez gain, Indarkeria Sexistarik Gabeko Gunea izanen da otsailaren 25etik aurrera, Nafar kalean. Erasoen biktimak eta erasoak ikusi eta horien berri eman nahi dutenak artatzeko zerbitzua da.


Summary: Abortuaren 2010eko legea onetsi du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Zazpi magistratuk babestu dute araua, eta lauk eman dute kontrako botoa.

PPk helegitea jarri zuen abortuaren 2010eko legearen aurka, eta helegite hori aztertzeko saioa zuen gaur Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Zazpi magistratuk eman dute legearen aldeko eta PPren helegitearen aurkako botoa, eta lauk eman dute kontrako iritzia. PPren helegiteak abortatzeko epeak jarri zituen jomugan, besteak beste, baina auzitegiaren ebazpenak ontzat eman du atal hori. Enrique Arnaldo bloke kontserbadoreko magistratua zen ebazpena idaztekoa, baina epaileen gehiengoak erabaki du lan hori Inmaculada Montalban ildo progresistakoak egitea.

2010eko legeak epe sistema bat du funtsean, haurdunaldiaren asteen araberakoa. Hala, 14. astetik 22.era bitartean, amaren bizia edo osasuna —fisikoa, psikikoa zein soziala— arriskuan badaude soilik aborta daiteke, betiere mediku baten eta espezialista baten aldeko txostenarekin. 22. astetik aurrera, berriz, ez bi egoeratan eten daiteke haurdunaldia: fetuak gaixotasun larri eta sendaezina balu, edo jaiotzean heriotza eragingo dion arazoren bat balu.

Espainiako Gorteek iazko maiatzean onartu zuten abortua arautzeko beste lege bat. Horren arabera, legea onartzen denetik, 16 eta 17 urteko emakumeek ez dute gurasoen baimenik behar haurdunaldia eteteko. Arauak kendu egin du ordura arte indarrean egon zen beste baldintza bat: abortatu ahal izateko hiru egunez «gogoeta» egin beharra.

Epeena ez ezik, adingabeen auzia ere eztabaidagai izan zen 2010eko testuari dagokionez. 16 urtetik aurrerakoek gurasoen baimenik gabe abortatzeko modua eman zuen legeak; hori bai, adingabeen gurasoei jakinarazita abortuaren berri, ezinbestean. Hori ere onetsi du orain Auzitegi Konstituzionalak.


Summary: Etxeratze agindua ezarri dute Txile hegoaldean, suteengatik. Maule, Biobio, Ñuble eta Araucania dira kalte gehien izan dituzten eskualdeak. 309.000 hektarea erre dira astebetean. Haizea eta bero handia espero dituzte datozen egunetarako.

Egoera larria da Txile hegoaldean. Suteengatik alerta gorrian daude gutxienez lau eskualde: Maule, Biobio, Ñuble eta Araucania. Astebetean, 309.000 hektarea erre dira, 24 pertsona hil, eta 2.180 zauritu. 1.180 etxe erre dira, eta 5.560 pertsona geratu dira kalean. Bart gauean gobernuak iragarri du etxeratze agindua ezarriko duela Biobion, Ñublen eta Araucanian, «herritarren segurtasuna bermatzeko. Datozen orduetan zehaztuko dituzte neurriaren nondik norakoak, eskualdeetako agintariekin hitz egin ostean.

Txilek 5.600 brigadista eta suhiltzaile boluntario mobilizatu ditu suteen aurka egiteko, baina nazioarteko laguntza ere jaso du; Mexikoko, Kolonbiako eta Espainiako gobernuena, besteak beste. Orotara 311 sute daude piztuta, eta datozen orduetarako 30 kilometro orduko haize boladak eta bero handia espero dituzte, 37 gradutik gora. «Orain arteko egunik zailenak izango dira. Hainbat eskualdetan alertan daude bero handiagatik, eta jada ahalegin handia egiten ari gara suteak kontrolpean hartu ahal izateko», esan zuen atzo Txileko Barne ministro Carolina Tohak.

Gobernuak jakinarazi duenez, gutxienez hamazazpi pertsona atxilotu dituzte suteekin zerikusia izateagatik. Iturri ofizialen arabera, ia kasu guztietan nahita piztu dira, edo utzikeriaren ondorioz.

Ura lortzeko arazoak

Beroa ez ezik, suak itzaltzeko ura lortzea ere arazo bilakatu da azken orduetan. Espainiatik laguntzera joandako hegazkin pilotu batek salatu zuen atzo ez ziotela utzi igerileku bateko ura hartzen suak itzaltzeko. Ondorioz, Gabriel Boric presidenteak ohartarazi du indarrez hartuko dutela ura «beharrezkoa bada». Biobio eskualdera egindako laugarren bisitan, estatuburuak «errespetua» eskatu zuen lanean ari diren boluntarioentzat.

Boricek iragarri duenez, Brasilek ere laguntza bidaliko du datozen orduetan, eta AEBekin eta Portugalekin ere elkarrizketak hasiak dituzte.


Summary: Garcia Danboreneari pentsio gehigarria kentzeko eskatu die Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gorteei. EH Bilduk soilik babestu du Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako legez besteko proposamena. Gainerakoek adierazi dute gaia Kongresuan eta Senatuan jorratu behar dela.

Ricardo Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen diru sariaren kontra egin du Eusko Legebiltzarrak, eta Espainiako Gorteetako Mahaiari eskatu dio hori eteteko. EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren aldeko botoekin (25) egin du. EAJ (31) abstenitu egin da, eta PSE-EEk, PPk eta Voxek (17) aurka bozkatu dute. PSE-EEren Bizkaiko idazkari nagusi izandakoa 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketagatik. Halere, hilabetean 2.063,75 euro jasotzen ditu Madrilgo gorteetatik, Espainiako Kongresuko diputatu izan zelako 1982tik 1989ra.

Elkarrekin Podemos-IU talde parlamentarioak aurkeztu du legez besteko proposamena, salatzeko «estatu terrorista batek» pentsio gehigarria kobratzen duela. Miren Gorrotxategi eledunak azaldu duenez, legez besteko proposamenaren helburua ez da Madrilgo gorteen araudia aldatzea, ezta inoren eskubideak urratzea ere, biktimak «umiliatzen» dituen erabaki baten aurka egitea baizik. Uste du Garcia Danborenean pentsio gehigarria GALeko kideek izan duten «inpunitate jasanezinaren» adibide bat gehiago dela: «Gizarte demokratiko batek eta zuzenbide estatu batek izan behar dutenaren kontra doaz injustizia eta min gehigarri hauek».

2006ko Pentsio Parlamentarioen eta Bestelako Prestazio Ekonomikoen Araudiaren arabera —2011n indargabetu zen—, Espainiako gorteetan pentsio bat jasotzeko zazpi urte egin behar zituzten diputatu edo senatari. Halere, bada salbuespen bat. Baldintza hori bete ez duten diputatu eta senatari erretiratuek laguntza bat jasotzeko aukera dute hala eskatzen badute. Kongresuko eta Senatuko mahaikideen hiru bostenek babestu behar zuten erabakia, eta «arrazoitua» izan behar zuen, araudi beraren arabera.

Mahaiko kideek hartu beharreko erabaki bat zen heinean, «erabaki politiko bat» izan zela azaldu du Gorrotxategik, hura hartzeko parametro etiko eta demokratikoak zalantzan jarrita. Izan ere, gogoratu du Garcia Danboreneak diputatu lana eta «ekintzailetza kriminala» bateratu zituela urte haietan, eta ez dela egindakoaz inoiz damutu.

EH Bildu izan da proposamena babestu duen alderdi bakarra. Josu Estarrona parlamentariak ohartarazi du Garcia Danborenearenaren pareko kasuak «giza eskubideak urratu zituztenen indarkeriaren apologia» direla, eta, era berean, biktimen duintasunaren aurkako «eraso larriak» ere bai. «Agian, egindako zerbitzuengatik izango da; edo hura ez probokatzeagatik, ez dezan dena agerian utzi», adierazi du, pentsioa emateko arrazoiak hizpide hartuta.

Estarronak salatu du Garcia Danboreneak egindakoak justifikatu izan dituela behin eta berriz, eta gogoratu du Santi Brouard HASIko buruaren hilketarekin ere lotu zutela PSE-EEko kide ohia, nahiz eta epaileek ebatzi auzia preskribatuta zegoela. Erakunde publikoek GALen biktimekin izandako jarrera ere kritikatu du EH Bilduko kideak, «isiltasuna» nagusitu delako: «Instituzioek, estatu terrorismoa estaltzeaz gain, hori praktikatu dituenak saritu ditu».

Gainerako alderdiek legez besteko proposamena Eusko Legebiltzarrean aurkeztu izana kritikatu diote Elkarrekin Podemos-IUri, afera Madrilgo ganberen eskumenekoa delako. EAJko legebiltzarkide Iñigo Iturratek adierazi du eztabaida parlamentu hartan planteatzea ez dela «oso ulergarria». Azaldu du EAJk ez duela ontzat jotzen Garcia Danboreneak pentsioa jasotzeko erabakia, ez diolako mesederik egiten elkarbizitzari eta biktimen errekonozimenduari. Halere, gehitu du pertsonek eskubideak dituztela, eta Kongresuko eta Senatuko mahaiei dagokiela halako erabakien inguruan eztabaidatzea: «Ez da gure eskumenekoa».

PSE-EEko kide Miren Gallastegik kritika gogorragoa egin dio Gorrotxategiri. Leporatu dio Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak egindako azken adierazpenei eman nahi zioten erantzun bat izan dela proposamena. Era berean, azaldu du Garcia Danborenearen «oinarrizko eskubidea» zela pentsioa jasotzea, eta PSE-EEko kide ohiaren «heriotza zigor zibila» nahi izatea txarretsi dio.

PSE-EEko, PP+Ciudadanoseko eta Voxeko ordezkariek bi «neurgailu» izatea leporatu diote Elkarrekin Podemos-IUri, ez dutelako ETArekin lotura izateagatik zigortutakoek pentsioak izatearen kontra egin. Era berean, PP+Ciudadanoseko Luis Gordillok salatu du Garcia Danboreneak jasotako indultuari eman nahi zaion «mendeku» bat dela pentsioa ezabatu nahi izatea.

2.063 euro

Garcia Danborenea 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketan izandako parte hartzeagatik. 65 egun egin zituen behin-behineko espetxealdian, epaiketaren aurretik. Gerora, zazpi urteko zigorra ezarri zitzaion arren, Espainiako Gobernuak indultua eman zion. Kongresuak eta Senatuak onartutako legedia baliatu zuen PSE-EEko kide ohiak gehiengo pentsiora iristeko osagarria eskuratzeko, eta, egun, 2.063,75 euro kobratzen ditu ganbera haietatik. Gaur egun, 39 dira halako laguntzaren bat jasotzen duten parlamentari ohiak, eta, horien artean, Garcia Danborenea da diru gehien jasotzen dutenen artean bigarrena.

Unidas Podemosek iazko azaroan aurkeztu zuen gaiaren inguruko lehen eskaera, Kongresuko eta Senatuko mahaietan. Eskatu zuen «parametro demokratikoak» erabil zitezela pentsio osagarriak ezartzeko. Halere, EH Bilduk eta EAJk urratsik ez egin izana leporatu diote. Estarronak konpromisoa eskatu die prozesu hark bidea egin dezan. Iturratek, berriz, azaldu du Gorteetako Mahaia ez dela bildu eskaera hori egin zenetik: «Inork ez du mahai bateratuaren bilerarik eskatu».