Summary: Eskuin muturraren aurkako mobilizazioa egin dute Baionan. 'Eskuin muturrari ez; justiziaren eta berdintasunaren alde' lelopean bildu dira 18:00etan, herriko etxean.

Hainbat erakundek, sindikatuk eta elkartek deituta, eskuin muturraren aurkako mobilizazioa egin dute, Baionan, herriko etxearen aurrean.

Igandean egingo dituzte Frantziako presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia, eta Emmanuel Macron liberaralen eta eskuin muturreko Marine Le Penen artean aukeratu beharko dute herritarrek. Haatik, manifestazioaren deitzaileek uko egiten diote eskuin muturra «boterera nola heltzen den ikusteari».

Samathan Hourquescos CGTko arduradunak eman du gaurko aldarrikapena: «Gure mezua argia da: bozka bakar bat ere ez da izan behar Marine Le Penen alde». Abstenitzea eta xuri bozkatzea ere ez ditu baztertu.

Jakes Bortairu EH Baiko kidearen iritziz, apirilaren 25etik aitzina borrokan segitu beharko da.

Deialdia sinatu dute Attac Transakzio finantzarioak zergapetzeko eta hiritarren ekintzarako elkarteak, FSU eta CGT sindikatuek, FCPE guraso elkarteen federazioak, LDH Giza Eskubideen Ligak, eta beste hainbat taldek. Eskuin muturrari ez; justiziaren eta berdintasunaren alde leloa hautatu dute martxaren aurrean eramateko.

Mobilizazioan parte hartu dute Baionako zenbait hautetsi ere. Alain Duzert (PCF), Mixel Esteban, Henri Etxeto (PS). Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria ere han izan da.

Macronen «politika ultraliberalak» salatu dituzte, edonola ere, «injustizia eta desberdinkeria areagotu dituztelako». Baina Le Penen aurka altxatzeko beharra ikusi dutela adierazi dute.

Hitzartze labur baten ondotik bukatutzat eman dute protesta. Mikroetatik aparte, maiatzaren 1a jarri du helburu CGTko arduradunak. «Bietako edozeinek irabazita ere indar erakustaldia egin beharko dugu».

Atzo hauteskunde eztabaida egin zuten bi hautagaiek, aurrez aurre.


Summary: Johnsonek gezurra esan ote zuen ikertzea onartu du Komunen Ganberak. Arku parlamentarioaren ordezkaritza islatzen duen batzorde batek ikertuko du lehen ministroa. Horrek egiten duen txostena Komunen Ganberan bozkatuko dute gero.

Erresuma Batuko Komunen Ganberak Boris Johnson ikertzea onartu du gaur, bere bulegoko festen auzian gezurra esan ote zuen argitzeko. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen Johnson ikertzeko mozioa, eta, kontserbadoreek gehiengo osoa duten arren, batere oztoporik gabe egin du aurrera, Johnsonen alderdiko diputatuak ere ez baitira kontra agertu. Hasieran, Gobernuak bozketa atzeratu nahi zuen, baina azkenean ez du egin, eta boto askatasuna eman die alderdi kontserbadoreko diputatuei, horietako hainbat atzerapenaren kontra zeudela jakinda.

Gaurko saioan Komunen Ganberako presidentetzak ahoz galdetu du ea bazen diputaturen bat Johnson ikertzearen kontra, eta inork ez du ezer esan. Lehen ministroak esan zuen ez zekiela COVID-19aren konfinamendu garaian Downing Streeteko bere bulegoan festak egin zirela, eta gezurra esan ote zuen ikertuko dute orain. Komunen Ganberako Pribilegioen Batzordeak ikertuko du Johnson. Men ez egitea leporatzen diote.

Pribilegioen Batzordea zazpi diputatuk osatzen dute, Komunen Ganberako ordezkaritza islatuz. Une honetan, lau kontserbadorek, bi laboristek eta SNP Eskoziako alderdiko kide batek osatzen dute. Chris Bryant oposizioko kidea da batzordeko burua. Ikerketa amaitzen dutenean, txosten bat egin beharko dute, eta Komunen Ganberara bideratuko dute. Hor jasotzen diren ondorioak eta iradokizunak bozkatu beharko dituzte diputatuek.

Londresko Poliziak joan den astean 60 euroko isun bana jarri zien Johnsoni, haren emazte Carrie Symondsi eta Rishi Sunak Ekonomia ministroari, 2020ko ekainaren 19an Ministro Kontseiluaren aretoan lehen ministroaren urtebetetzea ospatzeagatik, hain justu pandemiari aurre egiteko bilera estrategiko bat hasi aurretik. Barkamena eskatu zuen Johnsonek atzo, eta esan zuen ez zekiela legea urratzen ari zenik. Oposizioak, ordea, gezurretan aritzea leporatu dio. Atzo Keir Starmer oposizioko buru laboristak «gezurti» esan zion, eta aldatzeko gai ez izatea leporatu zion.


Summary: Herritarrek aurkeztutako 1.200 salaketa erregistratu ditu Behatokiak Nafarroako Gobernuan. Nafarroako Gobernua tramitatzen ari den dekretuak «hizkuntz eskubideen urraketak betikotuko dituela» salatu du Agurne Gaubekak. Maiatzaren 7ko manifestaziora joateko deia egin du.

Osasun etxean edo ospitalean, errenta aitorpena egiteko bulegoetan, Foruzaingoaren eta bestelako larrialdi zerbitzuen arreta telefonoetan, administrazioko edozein sailetan eta egoitza digitalean... Nafarroako Gobernuaren eta herritarren arteko harreman bide ia guztietan urratzen dira hizkuntza eskubideak. Gehienetan, traba handiak daude zerbitzuak edo informazioa euskaraz jasotzeko, eta errealitate horren isla dira Nafarroa osoko 1.200 herritarrek aurkeztutako salaketak. Hizkuntz Eskubideen Behatokiak erregistratu ditu, Iruñean, gobernuaren egoitza nagusian.

Horietan, gainera, Nafarroako Gobernua tramitatzen ari den merezimenduen dekretuarekin kexu azaldu dira herritarrak. Izan ere, arau berriak arazoa «betikotu» eta, are, «okertuko duela» salatu du Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak. Horregatik, Maria Txibiteren kabineteari eskatu diote atzera bota dezala dekretuaren tramitazioa. «Garaiz dabiltza oraindik», azaldu du Behatokiko buruak. Gaubekarekin batera, agerraldian izan dira Ainara Iparragirre, Ainhoa Jauregi, Juanja Iturralde, Itxaso Telleria, Ander Loiola eta Aimar Jusue, «Nafarroako iparraldeko, erdialdeko eta hegoaldeko herritar askoren izenean».

Behatokiak salatu duenez, merezimenduen dekretua onartuz gero, «eremu euskaldunean eta eremu mistoko lanpostu publiko gutxi batzuetan soilik baloratuko da euskararen ezagutza». Horrez gain, eremu euskalduneko deialdietako merezimenduen atalean, «euskarak %20 arteko pisua izatetik, gehienez, %10 inguruko puntuazioa izatera pasako da».

Gaubekaren esanetan, aldaketa horien ondorioak nabarituko dira datozen urte eta hamarkadetan ere: «Milaka eta milaka izan daitezke euskarazko inongo ezagutzarik izanen ez duten langile publikoak». Administrazio publikoan lanpostu elebidunak ez sortzeak eragiten dituen eskubide urraketen lagina aurkeztu du Behatokiak erregistroan: «Kasu gehienetan, herritarrak kexu dira ezin dituztelako zerbitzuak euskaraz jaso, baina badira, euskara jakin ez arren, zerbitzu elebiduna aldarrikatzen dutenak ere, egungo eredua diskriminatzailea dela ulertzen dutelako».

Manifestazioa maiatzaren 7an, Iruñean

Azkenik, Behatokiak babesa adierazi dio Euskalgintzaren Kontseiluak maiatzaren 7rako antolatu duen manifestazioari, eta parte hartzeko deia egin du, «hizkuntza eskubideen alde». Protesta 17:30ean abiatuko da Iruñeko Antoniutti parketik.


Summary: Salatu dute instituzioak «utzikeriaz» aritzen direla haize errotek hildako hegaztiekin. Arabako Mendiak Aske plataformak salatu du erakundeek ez dituztela zenbatu nahi zentral eolikoek hildako hegaztiak. Labrazako (Araba) proiektua «bideraezina» dela ohartarazi du, halaber.

Arabako Mendiak Aske plataformak ohar bidez egin du salaketa. Jakinarazi du joan den apirilaren 18an Aguilar Kodesen (Nafarroa) dagoen Las Llanas zentral eolikoaren inguruan arrano sugezale bat topatu zutela bi lagunek haize errota baten azpian, eta horren berri emateko harremanetan jarri zirela Arabako Foru Aldundiarekin, Ingurumen Sailarekin, 112 zenbakiarekin, Sepronarekin, Nafarroako berreskuratze zentroarekin eta Foruzaingoarekin. Haatik, horietako batek ere ez zuen bere gain hartu nahi izan gertatutakoa, eta «pilota elkarri pasatu zioten». Las Llanas zentral eolikoa Nafarroan dago, Kodes mendilerroan, Aixeindar enpresak Labrazan proiektatutako zentral eolikotik kilometro eskas batera. Arabako Mendiak Aske plataformak gogorarazi du Eusko Jaurlaritzak Labrazako zentrala sustatzen duela, Iberdrolarekin batera. «Argi dago zentral hori ez dela bateragarria korridore ekologikoek bete beharreko funtzioak zaintzearekin», ohartarazi du plataformak. Jakinarazi du korridore honetan Bonelli arranoak hegan egiten duela, han elikatzen dela eta habia ere han egiten ohi duela. Arrano hori ez da «zaurgarritzat» jotzen den espezie bakarra: beste bi espezie, interes bereziko hamar espezie, bost espezie arraro eta babestutako beste hainbat espezie badira inguruan. Plataformaren ustez, berezitasun horiek guztiak aintzat hartuta, Labrazako proiektua «bideraezina» da. Gogoratu du, halaber, Labrazako herria zentral eolikoaren aurka agertu dela. Bestetik, plataformak maiatzaren 14rako Gasteizen deitutako manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Tapia Legea eta Tapia legea Plus salatzeko mobilizazioa izango dela azpimarratu du. «Lege horien Interes publiko-pribatu goreneko proiektuen bitartez, lurraldea antolatzeko eta kontserbatzeko gaur egun indarrean dauden lege guztiak bertan behera utzi nahi dira, herrien eta udalen gobernantza ahalmena ezeztatuz».


Summary: Miren Larrion: «Hautsi egin nintzen. Nigandik, nintzen pertsona horrengandik urrunduz joan nintzen». Osakidetzan diagnostikoa eta tratamendua jaso dituela eta fiskaltzarekin akordioa egin duela adierazi du EH Bilduko Gasteizko Udaleko bozeramaile ohiak, sare sozialetan idatziriko testu batean. Dimisioa aurkeztu zuen iazko otsailean.

«Bada urtebete pasatxo akats bat egin eta aitortu nuenetik. Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela». Horrela hasten da Miren Larrionek Facebooken duen kontuan ostegunean idatzi duen mezua.

Behar zuen arreta jaso duela azaldu du Larrionek, eta Osakidetzako profesionalek diagnostikoa egin eta tratamendua eman diotela.

EH Bilduko Gasteizko Udaleko eleduna zen Larrion, baina 2021eko otsailaren 21ean dimisioa aurkeztu zuen, banku batean alderdikide baten izenean kontu bat ireki zuela zabaldu zutenean.

Auzibidea ireki zioten, baina, azaldu duenez, akordioa itxi du fiskaltzarekin. Diagnostikoa erabakigarria izan da horretan. Esan duenez, tratamenduan dago oraindik, eta laster komunitatearentzako lanak egiten hastekoa da.

«Gaizki nengoela banekien, ez dut ukatuko, baina ez nintzen jabetzen zenbateraino nengoen horrela». Besteak beste, lo egiteko arazoak zituela aipatu du. «Ni behintzat hautsi egin nintzen. Nigandik, nintzen pertsona horrengandik, urruntzen joan nintzen, poliki-poliki».

Buruko arazoetatik itzultzeko bidaia ez dela amaitu adierazi du.

Ingeniaritza Industrialeko eta Ingurumen Ingeniaritzako doktorea da Larrion, eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasten du. 2015ean EH Bilduren zerrendaburua izan zen Gasteizko Udalerako hauteskundeetan, eta botoen %19,6 eta sei eserleku lortu zituen. Emaitza bera lortu zuen 2020ko hauteskundeetan ere, boto are gehiago lortuta. 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan Arabako zerrendaburua izan zen.

Alderdiak dimisioa onartu zion, «bere eremu pertsonalari» lotutako gertakariek «ezkerreko subiranismoaren kargu publikoek eta organikoek sinatzen duten kode etikoa urratuko» luketela argudiatuta.


Summary: Gehiegi sufritu du Athleticek irabazteko. Bi itxura ezberdin erakutsi ditu: 0-3 jarri da lehen zatian, eta larri eutsi dio emaitzari gero, bat gutxiagoz.

Athleticek irabazi egin du Cadizen, eta garaipenak goraipatu egin behar dira beti. Kontuan izanda, gainera, zuri-gorriek aurreko bost partidetan bost puntuko uzta txikia lortu zutela. Zer esanik ez hiru puntuek Europarako ametsari esna eusten diotela gaineratuz. Hemendik berrogei urtera, datu historikoetan 2-3ko emaitza azalduko da, eta inor gutxik erreparatuko dio irabazteko moduari. Izan ere, gorriak ikusi ditu Marcelinoren taldeak hiru puntuak etxera ekartzeko.

Nork pentsatuko zuen horrela izango zenik lehen zatian jokalariak atsedenaldira joan direnean. Mirandilla Berriko markagailuan 0-3koa azaltzen zen, eta emaitza hori bera zen 33. minuturako. Eroso aritu da Athletic lehen zatian, emaitzaren haizea alde zuen oihal fina bezala. Joak eta eraginkortasunak eman dizkiote golak, eta hortik aurrera, gauzak erraztu egin zaizkio.

Bigarren zatian, ordea, dena aldatu da. Ia hasieratik. Azken orduko komeriak eta beldurrak aipatuko dira, baina horraino taldea nola demontre heldu den da aztertu beharrekoa. Aurrean Cadiz zeukan, ez Europako egungo talde onena. Irekita hasi da atsedenaldi ondorengoa, bi taldeak aritu direlako bata besteari sustoak ematen. Cadizek ez zuen beste aukerarik, partida erotu, gora eta beherakoa bihurtu, baina Athletici ez zitzaion horrelakorik komeni inola ere. Baina laugarren eta bosgarren gola sartzen asmatu izan balu? Bada, ziurrenik, hantxe bertan utziko zuen lurrean etxeko taldea.

Baina ez du asmatu, lehen zatian ez bezala, eta Cadizek aurreneko gola sartu dio. Unai Simonek eskuan zeukan baloiak ihes egin dio, eta Lucas Perezek bultzatu du sarera. 56. minutua zen. Hirugarren minutuan Raul Garciak sartutakoak, 22.ean Muniainek (berak huts egindako penaltiaren aldaratzean) eta Vesgaren hirugarren golak beste bat zuten Mirandillako markagailuan, etxekoen izenaren azpian.

Bi golen aldea zeukan oraindik Athleticek. Baina Cadiz aldeko bi haize nagusiak bezala aldatzen hasita zegoen partida: alde batetik jo du lehen zatian, baina aldatu egin zen bigarrenean. Eta etxekoen lehen golak indar handiagoa eman dio. Bolada eutsiezin bilakatu du 71. minutuan Pizarro Gomez epailearen erabaki oker batek, lehenaz gain. Vesgari bigarren txartel horia atera dio, aurkariari falta Vivianek egin badio ere. Txartel gorria eta kalera.

Ondo asmatu du Cadizek jokalari bat gehiagorekin jokatzen. Hegaletara zabaldu du jokoa, eta eskuinetik, zoratu egin ditu Ivan Alejok Balentziaga lehendabizi, eta Yuri gero. Erdiraketak bata bestearen atzetik, erremate bat edo beste ere bai, baina zerbaitegatik doa atzean Cadiz, ez jaisteko borrokan. Ezin asmatu. Athleticen mesederako, berandu sartu du bigarren gola etxeko taldeak, Sobrinok 87.minutuan. Ordurako trapu zaharra bezala zebilen Athletic, etxekoen haize kolpeen mende. Hautsita, eta itxura emanez hamarrekin ez, bederatzirekin edo zortzirekin ari zela.

Bi aukera garbi-garbi sortzeko astia izan du Sergio Gonzalezen taldeak 97.minutura bitartean. Faliren jaurtiketa ikusgarria zutoinak sartu du zelaian, eta azkenekoan, Sobrinoren burukada, kanpora joan da.


Goikoekin, nahi baina ezin

Summary: Goikoekin, nahi baina ezin. Realak ezin izan du Bartzelona mendean hartu, nahiz eta bigarren zatiko azken minutuetara arte hobea izan den. Aubameyangek egin du kataluniarren gola, lehen 10 minutuak igaro berritan

Realak hiru puntuak poltsikoratu ezinik segitzen du bera bezala sailkapenaren goialdean dauden taldeen kontra. Atzokoan 0-1 galdu zuen Bartzelonaren aurka. Bizi jokatu zuen Imanol Alguacilen taldeak, partidaren agintea izan zuen, eta merezi izan zuen gutxienez puntu bat. Baina beste behin kamuts aritu zen aurkariaren atean. Shorloth, Isak, Januzaj... abagune argiak izan zituzten, baina alferrik.

Partida hasi aurretik Realaren urrezko intsignia jaso zuen David Zurutuzak. Lehiari dagokionez zalantza zen, nork hartuko zuen zigortuta zegoen Silvaren lekua. Bada, espero bezala Januzajen aldeko apustua egin zuen Imanol ek. Baina ez zuen marrazkia aldatu, eta bi aurrelarirekin jokatu zuen: Isak eta Sorloth.Reala ondo hasi zen presioa egiten, eta pare bat aldiz gerturatu zen Ter Stegenen atera. Erritmo bizikoak izan ziren lehen minutuak. Baina Aubameyangek lehen abisua eman zuen pase sakon on baten ostean. Remiro, ordea, ondo atera zen. Hurrengoan, ordea, ez zuen barkatu. Lehenbizi Dembelek zutoinera bidali zuen baloia. Realeko jokalariek zalantza egin zuten aldaratzearen bila joaterakoan, eta baloia Gaviri iritsi zitzaion. Hark Ferran Torresi eman zion bigarren zutoinean eta azken horren erdiraketa buruz sareetara bidali zuen Aubameyangek.

Realak ondo erantzun zuen. Baina azken pasea falta izan zitzaion arriskua sortzeko, eta lerro artean eta area ertzean min gehiago egitea. Baloia berreskuratzean oso bizi irten zen Bartzelona erasora, eta txuri-urdinek sufritu egin zuten joan-etorrian. Frankie de Jongek gertu izan zuen bigarrena 28. minutuan urrutiko jaurtiketa batean. Intentsitate handiz jokatzen jarraitu zuen Imanolen taldeak, eta baloi jabetza izanda, Bartzelona deseroso egotea ahalegindu zen. Lortu zuen, baina kataluniarrek beste aukera on bat izan ztiuen, Ferran Torresek area ertzetik egindako jaurtiketa batean. Nahikoa zuten bizpahiru pase Remiroren atera iristeko.

Baina atsedenaldiaren atarian Reala partida berdintzear egon zen. Sorlothek eta Isakek jokaldi ona lotu zuten, baina suediarrak behar baino gehiago gurutzatu zuen aukerako baloia. Kamuts dabil aurrelaria, eta beste behin ikusi zen. Bigarren zatia antzeko hasi zen. Oraingoan Sorlothek egin zuen huts bigarren zutoinean erremate argi bat. Realak bere zelaian sartua izan zuen Bartzelona bigarren zati horretan, eta Sorlothen erremate bat ondo atera zuen Ter Stegenek. Merezi zuen Realak berdinketa, beste baloi on bat geratu baitzion atezain alemaniarrak Januzaji. Minutuak aurrera joan ahala Realak jaitsi egin zuen apur bat erritmoa eta bizitasuna, eta Xaviren taldeak gehiago izan zuen baloia. Hori baliatu zuen emaitzari eusteko.


Summary: Baionako Fiskaltzak artxibatu egin du trenak Ziburun hildako migranteen inguruko ikerketa. Urriaren 12an Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu zen istripuaren harira «nahi gabeko homizidioagatik» zabaldutako auzia itxi egin du fiskaltzak. Aljeriako hiru gizon hil ziren ezbeharrean.

Urriaren 12an Hendaiatik (Lapurdi) Bordelera (Okzitania) zihoan trenak lau lagun harrapatu zituen Ziburun (Lapurdi), trenbidean etzanik zeudela. Horietako hiru hil egin ziren, eta laugarrena larri zauritu zen. Migrante horrek eta hildakoen sendiek salaketa aurkeztu zuten Baionako Fiskaltzan, susmoa zutelako trenak harrapatutakoei substantziaren bat eman zietela lo geratzeko. Baionako Fiskaltzak, baina, ez du aintzat hartu salaketa, eta ikerketa artxibatzea erabaki du. Hala, «nahi gabeko homizidioagatik» zabaldua zuen ikerketa lerroa itxi egin du. Ezbeharra izan eta gutxira jakin zen Frantziako Poliziak bost pertsonaren dokumentazioa aurkitu zuela Aljeriako hiru gizonezkoak hil ziren lekuan. Baionako ospitalera eraman zuten beste gizonezkoak Baionako prokuradorearen aurrean emandako lekukotasunaren arabera, polizia kontrolak saihestu nahi zituztelako iritsi ziren trenbidera, uste zutelako ez zituztela aurkituko argirik gabeko eremu horretan.

Istripu horren harira, migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik protestetara deitu zuten migrazio politikak salatzeko.


Summary: Langabezia tasa %9,1era jaitsi da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Eustaten arabera, 0,9 puntu egin du behera langabeziak urteko lehen hiruhilekoan, eta okupazioak handitzen jarraitu du: beste 8.300 landun izan dira. Azken urtean, 28.600 gehiago dira okupatuak, eta 19.200 gutxiago langabeak.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lan merkatuari buruzko 2022ko lehenengo hiruhilekoko datua plazaratu ditu Eustatek, eta horien arabera, beste 8.300 okupatu daude urteko lehen hiruhilekoan; gainera, 8.300 langabe gutxiago daude 2022ko urte hasiera honetan. Euskal Institutuak kalkulatu du 95.200 langabe daudela hiru lurralde horietan, eta 953.800 okupatu; hau da, 2021eko laugarren hiruhilekoan baino %0,9 gehiago. Horiek horrela, azken urtean okupatuen kopuruak gora egin du, 28.600 gehiago baitira, eta langabeen kopuruak behera, 19.200 gutxiago baitira. Hala, azken hiru hilabeteetan, batez beste 921.300 afiliatu daude Gizarte Segurantzan izena emanda, eta horietatik %98,5 okupatuak dira. Atzo bertan jakinarazi zuen Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 982.867 direla apirilean kotizatzen ari diren langileak.

Langabezia tasak %9,1era egin du behera, eta, horrenbestez, iazko laugarren hiruhilekoan baino 8 hamarren apalagoa da. Biztanleria okupatuaren eta langabearen bilakaeraren emaitza gisa, jarduera tasa %56,3koa da 2022ko lehenengo hiruhileko honetan; aurreko urteko urte amaierako mailari eutsi dio, beraz. Azken urtean, langabezia tasak (2021eko lehenengo hiruhilekoan) %11tik %9,1era egin du behera; hau da, 1,9 puntu behera.

Lurraldeka, Gipuzkoan okupazioak gora egin du, eta 6.200 okupatu gehiago daude; Bizkaian, berriz, 5.100 gehiago dira; eta Araban, 3.000 gutxiago. Hiriburuei dagokienez, Bilbon handitu da gehien okupazioa, eta 3.500 okupatu gehiago daude; ondoren, Donostia dator (+1.100), eta, azkenik, Gasteiz, okupazioak behera egin du baitu han: 2.600 pertsona gutxiago daude okupatuen artean.

Sexuri begira, okupazioaren gorakadarik handiena gizonen artean egon da (+5.800); emakumeen artean, berriz, 2.400 gehiago dira okupatuak.

Sektore guztietan gora egin du okupazioak

Sektoreka aztertuz gero, zerbitzuen sektorean (5.500 okupatu gehiago, +%0,8), lehen sektorean (1.400 gehiago, +%17,5), eraikuntzan (800 gehiago, +%1,4) eta industrian (700 gehiago, +%0,4) handitu da landunen kopurua. Hala, okupazio tasa 0,5 puntu igo da aurreko hiruhilekoaren aldean, 16 eta 64 urte bitartekoen artean, eta %69koa da urteko lehen hiruhileko honetan. Tasa hori %72,4ra iritsi da gizonei dagokienez, eta %65,7koa da emakumeen artean.

Okupatuen ikasketa mailari begira, okupazio tasaren igoerarik handiena goi mailako ikasketak dituztenen artean izan da (puntu oso bat gehiago), eta %84,2koa da jadanik. Lehen mailako edo gutxiagoko ikasketak dituztenen artean, berriz, okupazio tasa 0,8 puntu igo da, eta %60,3koa da. Azkenik, bigarren mailako eta erdi-mailako ikasketak dituztenen artean 0,3 puntu igo da, eta %61,3koa da okupazio maila

Lurraldeen arabera, okupazio tasa handiena Gipuzkoan dago, %71,1ekin, eta, aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, 1,2 puntu igo da; bigarren lekuan Araba dago, %68,5ekin; azken hiru hilabeteetan 1,5 puntuko beherakada izan du, ordea. Bizkaian, berriz, okupazio tasak 0,7 puntu egin du gora, eta %67,9koa da.

Kide aktibo guztiak langabezian dituzten etxeen kopurua apaldu egin da

2022ko lehenengo hiruhilekoan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 902.000 etxe inguru daude, eta, haietatik, herenek ez dute pertsona aktiborik, aurreko hiruhilekoan baino 3.900 etxe gehiagok; hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta (600 familia gehiago); eta, gainera, etxeko pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten etxeak 32.200 dira, aurreko hiruhilekoan baino 5.700 gutxiago.

Horrez gain, enplegua bilatzen ari den, bilaketarako kudeaketa aktiboak egiten dituen eta gainera lan egiteko prestasuna duen pertsona kopurua 95.200ekoa da: aurreko epean baino 8.300 pertsona gutxiago dira. Gizon langabeen kolektiboa 46.500 kidek osatzen dute, eta 4.900 gutxiago dira (-%9,5); emakume langabeak 3.400 gutxiago dira (-%6,5), eta hiruhileko honetan guztira 48.700 dira.

Lurraldeen arabera, Bizkaian langabe kopuruak behera egin du (-7.000, -%1,3), eta langabezia tasa %10ekoa da. Gipuzkoan, 24.000 pertsona daude lanik gabe, 2.400 gutxiago, eta langabezia tasa 0,7 puntu jaitsi da: %7koa da tasa. Araban, 1.000 langabe gehiago daude, eta langabezia tasa %10,4koa da, aurreko hiruhilekoan baino 0,8 puntu handiagoa. Hiriburuei dagokienez, Bilbon 6.200 langabe gutxiago daude; Donostian, 400 gutxiago; eta Gasteizen, berriz, 1.400 gehiago.


Summary: «Gatazka konpontzen ez den bitartean, sahararrek ez dugu onartuko Marokorekin su etenik egitea». Mendebaldeko Saharako Barne ministroak deitoratu egin du Espainiako Gobernuak Mohamed VI.ari amore eman izana.

Espainiako Gobernuak urratu egin du azken 47 urteetan Mendebaldeko Sahararen auzian izandako politika, baina Omar Mansurrek dio Pedro Sanchezek agindutako bide berriak ez duela deus aldatzen. Fronte Polisarioaren buruzagi historikoa da Mansur, hau da, Mendebaldeko Sahararen independentziaren alde borrokatzen den erakunde politiko eta armatuarena, eta, haren aburuz, Espainia «beti egon da Rabaten alde», Saharako auziaren inguruko «hitz onak goiti-beheiti».

Mansur Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko egungo Barne ministroa da, Hezkuntza eta Atzerri ministro izandakoa, eta, ohartarazi duenez, NBEren ebazpenen edukiarekin bat etorriko den erreferendum bat egitea da modu bakarra marokoar okupatzaileekin duten gatazka bukatzeko, ebazpen horiek sahararren autodeterminazio eskubidea jasotzen baitute. Lur okupatuetako biztanleek, berriz, urteak daramatzate gatazka izoztu batean harrapatuta, eta batere begiramenik gabe diharduen erregimen baten menpe; izan ere, erregimen hori Mendebaldeko Sahara arpilatzen ari da, nahiz eta ez duen sekula aginpiderik izan eremu horretan. Mansurrek Mendebaldeko Saharatik bertatik BERRIAri errandakoaren arabera, Sanchezen erabakiak iskin egiten dio Espainiako Gobernuaren erantzukizun historikoari, eta baliteke gaizki kalkulatutako kontzesio bat izatea, Mohamed VI.ari egindakoa.

Espainiako Gobernuak gertatu denaren inguruko bere ikuspegia azaldu du egunotan. Zure iritziz, zer gertatu da eta zer ondorio dakartza Madrilek hartutako erabakiak?

Tamalgarria da Madrilek horrela amore eman izana Marokori, migrazioaren inguruko presioengatik. PSOEren programa ikusita, uste genuen NBEk Mendebaldeko Sahararako prestatutako bide orriari eutsiko ziola Madrilek, lurraldearen autodeterminazio eskubidea bermatzen baitu, eta gatazka konpontzeko bide iraunkor baten alde egin.

Madrilek inolako lotsarik gabe saldu gintuen 1975ean ere. Ondotik, armak saldu dizkio Marokori, estatu okupatzaileari, nahiz eta jakin Fronte Polisarioaren aurka erabiliko zituela, subiranotasuna eta independentzia lortzeko gerran ari diren sahararren aurka. Orain, sahararrak saldu egin dituzte berriz ere, inongo argumenturik gabe.

Egoera berriak nolabaiteko gatazka edo gutxienez deserosotasuna sortu du Magrebeko herrialdeekin –Maroko ez bertze guziekin–, sahararren aldekoak baitira.

Zer eragin du erabaki horrek gatazkaren konponbidean?

Batere ez. Nazioarteko legediaren aurka doa. Segurtasun Kontseiluaren ebazpenekin bat ez datorren ezein erabakik ez du eraginik izanen. Kontuan hartu behar da Europako epaitegien zenbait erabakik baieztatzen dutela Maroko eta Mendebaldeko Sahara bi lurralde direla, eta Rabatek ez duela inongo eskubiderik Mendebaldeko Saharari dagokionez, ez haren kostaldean, ez haren plataforma kontinentalean eta ez haren aire eremuan. Espainiako Gobernua horren jakitun dago, eta ez du inolako gaitasunik Espainiako iritzi publikoa konbentzitzeko. Errusiak Ukraina inbaditzearen aurka agertu da, eta inbasioa dela salatu du. Ondoan duen inbasioa, ordea, NBEk berak inbasiotzat jo duena, Marokorekin adostu du, gordeka. Noiz-eta NBEk Sahararen autodeterminazio eskubidea aitortzen duten 74 ebazpen onartuak dituenean jada.

Mendebaldeko Sahara Marokoko autonomiatzat hartu ahal izateko, Rabatek lurraldearen gaineko aginpidea eskuratu behar du. Eta 46 urtean ez du halakorik lortu, ez bide militarra baliatuz, ez bide judiziala erabiliz. Rabatek argi baldin badu saharar independentistak gutxiengoa direla, egin dezagun erreferendum bat.

Nola hartu dute sahararrek erabakia?

Lotsa eman die, eta dezepzioa piztu. Baita inguruko herrialdeei ere, Aljeria barne. Madrili hainbertze gustatzen bazaio Marokoren laguna izatea, oparitu diezaiola Errege jauregia edo Zibele iturria, baina bizilagunaren etxea saltzeak ez du itxurarik. Sahararrei Marokoren autonomia bat izan daitezen proposatzea haiek umiliatzea da, espainiarren eta sahararren 96 urteko historia komuna pikutara botatzea. Justifikazio gisa, Madrilek erran du bestelako harreman bat sortu nahi duela Marokorekin, kide fidagarria izan dadin. Fidagarria, zein-eta Maroko? Hori pentsatzea zera da, Espainia eta Marokoren arteko harremanen historiari ez ikusi egitea. Rabat ez da sekula fidagarria izan, deusetan ez. Ez terrorismoaren kontrako borrokan, ez migrazioaren arloan, ez droga trafikoan, ez mugen gaian, ez deusetan. Marokorekin harreman fidagarri bat lortu nahi izatea Espainiaren eta Rabaten arteko historiari ez ikusi egitea da.

Dena azkartu egin da 2020az geroztik, Guerguerateko gertaeren ondotik.

Guergueraten [Mendebaldeko Sahararen hegoaldean] mugako pasabide bat ireki zen, Mauritaniako mugan, egoera jakin batean, eta Marokok irekita eutsi nahi izan dio, eta gehiegitan erabili du. Espero genuen NBEk ahaleginak eginen zituela arazoa konpontzeko, baina, ikusita NBEk ez zuela deus egiten, Maroko lotsarik gabe jokatzen hasi zen, eta armada bidali zuen inguru hartan zeuden zibil sahararren aurka. Fronte Polisarioak ohartarazia zuen Marokoko armada harresiaren ekialdera dagoen Mendebaldeko Saharako eremuan sartzeak –Fronte Polisarioaren esku dago inguru hori– 1991z geroztik genuen su etena urratzea zekarrela, eta ezin zela halakorik onartu. Etengabe urratu da su etena, baina ez hain modu larrian, eta are gutxiago zibil errugabeei eraso eginez. Hori horrela, Fronte Polisarioak tiro egin beharra zuen, eta su etena hautsi egin zen.

Gazte saharar anitz gerrara joan ziren, eta guda ez da bukatu oraindik.

Espero baino gazte talde gehiagok bat egin zuten Fronte Polisarioarekin garai hartan. Entrenamendu eskolak mukuru bete ziren, ez zegoen ibilgailu aski denak alde batetik bertzera eramateko, eta hainbat arazo konpondu behar izan ziren sortu ahala.

Higatze gerra bat da, ez dago bataila handirik, eta harresiaren inguruan ari dira borrokan [Marokok okupatuak dituen lurren eta Fronte Polisarioaren esku daudenen artean; lehenak kostaldean daude, eta bigarrenak barnealdean]. Marokok soldadu anitz galdu ditu, desabantailak dituelako. Posizio finkoak ditu harresian barrena, eta, gureak, aldiz, mugikorrak dira. Guk ikusten diren posizioak bonbardatzen ditugu; haiek zarata egiteko bonbardatzen dute, baina ez dakite non gauden. Sarraski izugarria pairatzen ari dira, eta horrek, bistan denez, Marokoko armadari eta gobernuari eragiten die; hainbertzeraino, ezen orain alde batetik bertzera baitabiltza, lasterka, NBEri eta mundu guziari galdezka bi aldeen arteko su etena lor dezatela. Guk, ordea, ez dugu halakorik onartuko gatazka konpontzen ez den bitartean.

Blokeoak hiru hamarkada iraun du jada, eta, tarte horretan, Marokok inpunitatez ustiatu du Mendebaldeko Sahara. Zer interes komun dituzte Madrilek, Rabatek eta Bruselak inguru horretan?

Bistan denez, Marokoren okupazioak helburu ekonomikoak ditu. Rabati ez zaizkio axola ez sahararrak ez basamortuko eremuak. Saharako fosfatoa nahi dute, hari esker munduko ekoizlerik handienen artean bigarrena baita Maroko, eta, horrek zeresana ematen dio prezioak ezartzeko garaian. Arrantza da bertze faktore bat. Mendebaldeko Sahararen kostaldea 1.200 kilometro luze da; arrain anitz daude, eta gisa anitzetakoak. Hain zuzen, Rabatek eta Europako Batasunak hori nahi dute. Europak ehun ontzi ditu Saharako kostaldean, eta horrek ekonomikoki eragiten dio Marokori. Egoerak bere hartan dirau, nahiz eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak bi aldiz adierazi duen Europako Batasunak eta Marokok ez luketela ustiatu behar lurralde hori sahararren baimenik gabe, ez baitago Rabaten esku. Nekazaritza ere kontuan hartu behar da: haiek zenbait lur lantzen ari dira kostaldetik hurbil dauden zenbait eremutan, Dahla inguruan, eta baratze horiek uzta aparta ematen dute, hango klimak modua ematen baitu uzta urtean hiru aldiz biltzeko. Hala, Europak produktu freskoak ditu neguan.

Zer-nolakoa da bizimodua Sahara okupatuan?

Marokok indar militarretako 100.000 kide ditu lurraldean, soldaduak eta poliziak kontuan hartuta. Kolono zibilak daude kostalde guzian, eta arrantza sektorea monopolizatua dute. Bertze batzuk errepideak eraikitzen aritzen dira, edo saltokietan, eta nahi ez dituzten lanpostuak sahararrei uzten dizkiete. Kolonoek segidan aurkitzen dute lana, iparraldetik ailegatu eta biharamunean. Sahararrek, ordea, ez dute lanik aurkitzen beren lurraldean, ezta ikasi eta graduatuta ere.

Horrek ezinegona pizten du sahararren artean, eta ezin dute deus egin beren identitatea defendatzeko, ezta Fronte Polisarioaren alde daudela adierazteko ere. Ezin dute bandera bat erakutsi ere, eraso egiten baitiete eta jazarri egiten baitzaizkie berehala. Ezin dira beren lurren jabe izan, kolono marokoarren artean banatzen baitituzte. Lur eremu bat baldin baduzu eta kolono marokoar bat han ezartzen bada, administrazioa agertu, eta sahararrak kanporatzen ditu, indarrez. Marokok errepresioa darabil, eta sahararrak lur horietatik kanporatzea errazten du: noranahi bidaltzen ditu, pateran edo nolanahi, lurraldea modu egonkor eta seguruan koloniza dadin. Apartheid erregimen bat ezarri dute lurralde okupatu guzian.

Zer gertatuko litzateke sahararrekin eta haien eskubide sozial eta politikoekin Marokok proposaturiko autonomiaren pean?

Ez da inoiz halakorik izanen. 1975ean egindako gauza bera eginen dugu: borrokan segitu. Nazioartean borrokatzen segituko dugu, borrokak ehun urte gehiago iraun behar badu ere. Sahararrek argi dute. Borroka gogortu egin da su etena hautsi ondotik, bai Saharako lurretan, bai Marokoren hegoaldean; izan ere, han ere badira saharar jatorriko herritarrak. Ez dugu uste Marokoko erregimenak luzaz irauten ahal duenik halako egoera batean. 1991n, haiek etorri ziren negarrez, su etena egiteko eskatuz eta konponbide baketsu bat lortu nahian. Baina, hain justu, haiek urratu dituzte konponbide baketsuak, eta, orain, guk borrokari ekin diogu berriz ere. Eta ez dugu inongo asmorik su etenik egiteko Saharako Errepublika independente izan eta bere lurretan errotzen den arte.

Espainia Marokoren alde egotea ez da faktore erabakigarri bat. Beti egon da Rabaten alde, hitz onak goiti-beheiti. Frantziak ere esku hartu du arlo militarrean, hegazkinak bidali baititu Marokori laguntzeko, eta AEBek ere bai, gerrarako materiala eman baitiote Rabati. Baten batek uste badu horrela statu quo-ari euts diezaiokeela eta Marokok gerra irabaztea lortu, jakin dezatela ez dutela inoiz lortuko. Ez dugu bitartekorik iritzi publikoan inpaktu handia eraginen duen gerra bat egiteko, baina sinetsi iezadazu: gure jarduna eraginkorra da lekuan bertan, eta Marokoko armadak dituen zailtasunek herria edo militarrak beren erregimenaren aurka altxatzea eragin dezakete.

PSOEk Voxekin batera bozkatu zuen Europako Parlamentuan, Sultana Jaya Sakharov saria eskuratzeko hautagai izan zedin eragozteko. Zer erraten ahal duzu hari buruz? Eta zeren beldur ziren PSOE eta Vox?

Espainiako Gobernuak Marokoren mesedetan jokatu zuen, eta saiatu ziren Sultana Jayak ez zezan izan eraginik Europako Parlamentuan. Berdin gertatu zen lehenago Aminatu Haidarrekin: hura ere aktibista saharar bat da, eta hainbat sari eman dizkiote. Uste dut Alderdi Sozialista lotsagarri geratu zela, Jayari sari bat emateak ez baitu sahararren independentzia ekarriko: giza ekintza bat da, ekintza humanitario bat, eta sahararrenganako errespetua erakusten du.

Saharako bandera bat erakusteagatik, Jayak urte bat eta zenbait hilabete darama etxean preso; argia moztu diote, Marokoko armadaren hainbat eraso jasan ditu, eta eraso horiek etxea suntsitu diote; gainera, bortxatu egin dute, eta gai kimikoak paratu dizkiote etxean. Denetik egin diote. Bertze aktibista batzuei ere gertatu zaizkie halakoak, eta desagertu egin dira. Gaur-gaurkoz, ehun bat lagun daude Marokoko kartzeletan sakabanatuta eta konfinatuta, senideengandik mila kilometrora baino gehiagora, manifestatzeagatik edo eserialdi batean parte hartzeagatik, bertzerik gabe. Espainiako Atzerri Ministerioari horren berri eman diogunetan, ez du deus ere egin.

Hori guzia goiti-beheiti, Sanchezek nahi du Marokoren barreneko autonomia bat izan gaitezela. Ez baitaki Maroko zer den. Legea betetzen ez duen herrialde bat da; despota batek gobernatzen du, Mohamed VI.ak, eta bere gortea du. Kazetariak eta giza eskubideen defendatzaileak atxilo hartzen dituzte, eta inoiz ez da deus pasatzen. Bertzeak bertze, Amnesty International eta Human Rights Watch erakundeek Maroko kritikatu dute txostenetan, baina inork ez du deus egiten. Europako agintariek inolako begirunerik gabe jokatzen dute hegoaldeko, Latinoamerikako eta Asiako herrialdeekin.


Summary: EAEko justizia arloko langileen %45ek dute egiaztatua hizkuntza eskakizunen bat. Epaile eta fiskalen artean seitik batek baino ez du betetzen. Ana Agirre sailburuordeak balorazio ona egin du, haren hitzetan gainditu egin baitituzte 2011 eta 2020 arteko Normalizazio Planaren aurreikuspenak. Aitortu du ahozko erabileran «bide luzea» dagoela egiteko.

Justizia arloaren euskalduntzea Eusko Jaurlaritzak espero zuen baino azkarrago doa. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eman ditu datuak, gaur, ohar baten bidez, eta, jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan justizia administrazioan lan egiten dutenen %45ek dute egiaztatua euren postuari dagokion hizkuntz eskakizuna. Bigarren edo hirugarren mailako hizkuntz eskakizunak dira horiek: alegia, euskarazko B2 eta C1 mailak. Eta, kasu batzuetan, laugarren profila ere bai: hots, C2 maila.

Egoera okertu egiten da hainbat lanbide jakinetan. Auzitegi medikuntzako arloan, erraterako, %10ek baino ez dute egiaztatua eurei dagokien maila (C1). Epaile, fiskal eta magistratuen artean ere seitik batek baino ez du betea hizkuntz eskakizunen bat: 601 profesionaletatik 108k, zehazki. Eusko Jaurlaritzak azpimarratu du «baxua» dela euskara maila postu horietan, nahiz eta nabarmendu duen Espainiatik «eskualdatu gabeko kolektiboak» direla.

Probintzien arabera ere aldatu egiten da egoera. Gipuzkoan dago hizkuntz eskakizunen betetze maila handiena: %60k baino gehiagok dute egiaztatua. Bizkaian, %47k; eta Araban, %42k.

Ana Agirre Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuordeak balorazio ona egin dio hizkuntz eskakizunen betetze mailaren bilakaerari. Izan ere, jakinarazi duenez, hamar puntutan gainditu dute 2011 eta 2020 arterako Normalizazio Planean aurreikusia zutena. Agirreren arabera, gainera, horrek eragina du gizartean: «Justizia Administrazioan elebitasunak aurrera egitea lagungarria da administrazio horrek herritarrei ematen dien zerbitzuaren kalitatea hobetzeko».

Jaurlaritzak nabarmendu du Justiziako funtzionarioek, «orokorrean», lehen baino euskara gehiago dakitela eta erabiltzen dutela, eta zehaztu du areagotzea bereziki nabarmena dela EAEko administraziora eskualdatutako kolektiboen artean: Laguntza Judiziala, Izapide Prozesal eta Administratiboa, Kudeaketa Prozesala eta Auzitegiko Medikuntza daude horien artean. Agirrek ohartarazi du, gainera, Justizia Administrazioa «gainerako funtzio publikoa baino geroago» sartu zela Eusko Jaurlaritzak sustatutako euskalduntze politiketan. Haren arabera, justiziako langileen «idiosinkrasiak» eta Espainiako Estatuaren sistema judizialaren antolaketak eragindako zailtasunek «moteldu» egin dute euskalduntze prozesua.

Agirien %61, euskaraz

Langileen hizkuntz eskakizunetan ez ezik, idatzizko dokumentuetan ere nabari da euskararen presentzia handiagoa. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, hain zuzen, Justizia Administrazioak sortutako agiri guztien %35 ziren euskaraz planaren hasieran, eta %61 dira orain. Jaurlaritzaren arabera, aitzinamendu hori orokorra izan da jurisdikzio eta lurralde guztietan, proportzio ezberdinetan izanagatik. Agirrek nabarmendu du igoera horren atzean Euskara Batzordeak agiriak estandarizatzeko egindako lana dagoela: «Urtean 200 baino gehiago». Informatikaren aurrerapenak ere eragina izan du horretan; erraterako, JustiziaBat aplikazioak.

Ahozkoan motelago ari dira, ordea, Agirrek berak aitortu duenez: «Oraindik bide luzea dago egiteko herritarrek arreta eurek aukeratzen duten hizkuntza ofizialean jasotzeko duten eskubidea bermatzeko» —ez du datu zehatzik eman—. Jaurlaritzak jakinarazi du egoera hori «arintzeko» lantaldeak eta sareak sortu dituztela, eragile juridiko guztiekin eta gainerako funtzionario judizialekin, herritarrek «gai jakin bat hasieratik bukaerara, hau da, demanda edo salaketa bat aurkezten dutenetik epaia eman arte, euskaraz izapidetu ahal izateko duten eskubidea bermatu ahal izateko».


Summary: Mediterraneo eta Baltiko itsasoetako ura iaz izan da beroen gutxienez 1993tik. Klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak 2021eko txostena atera du gaur argitara, Lurraren Nazioarteko Eguna izaki. Tenperaturetan, orain arteko errekor ugari hautsi dira: iazkoa inoiz erregistraturiko udarik beroena izan da Europan.

Bosgarren aldiz, Europako klimaren gaineko txostena argitaratu du klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak. Udaberrian plazaratu ohi ditu datuak; aurten, Lurraren Nazioarteko Eguna baliatu du informazioa kaleratzeko. Emandako datuek, baina, apenas adierazten duten lasaiturik. Are, berretsi dute gero eta ilunagoa dela klima larrialdiaren gaineko diagnostikoa: 2021a inoiz erregistraturiko urterik beroenetan bosgarrena izan da Europan –zazpigarren postuan ere kokatu dute zenbaitek, beste irizpide batzuen arabera–.

Copernicus zerbitzua 1850ean hasi zen urtero klimaren gaineko neurketak egiten eta emaitzok plazaratzen. Urtarril hasieran argitaratu zuen 2021ari dagokiona, mundu mailako datuak emateko. Begirada zabaleko azterketa horrek begi bistan utzi zuen Europan ez ezik gainerako lekuetan ere piztuak direla berotzeari buruzko alarmak. Munduan, inoizko beroenetan bosgarrena izan zen 2021a.

Gainera, termometroen goritzea ez da soilik lurrazalean sumatu: 30 urtean, itsasoko ura sekula ez da izan orain bezain bero. Mediterraneoan eta Baltikoan, ur azalaren tenperaturak hautsi egin du 1993tik aitzina erregistraturiko marka. Ekaineko eta uztaileko zenbait egunetan, adibidez, Baltikoko itsasoko uraren tenperatura batezbestekoa baino 5 gradu altuagoa izan da.

Ikusi gehiago: Klima aldaketaren ondorioz, odonatu kopuruak eta horiek eskaintzen dituzten ekosistemen zerbitzuek behera eginen dute etorkizunean Mediterraneo inguruan.

Izotzaren urtzea oraindik ere bada kezkarako iturri, nabarmen. Artikoak maiz hautsi zituen markak 2021ean; azkenekoz, irailean. Urte bakarrean hamaikagarrenez, horma kantitatea lehendik inoiz erregistraturiko txikiena izan zen bertan.

Ikusi gehiago: Bero datoz olatuak

Uda biziki beroa izan zen 2021ean Europan, inoiz erregistraturiko beroena. Hala, ordura arteko errekor asko gainditu ziren, ekainean eta uztailean batik bat. Zehazki, batez besteko tenperatura baino gradu bat altuagoa izan da tenperatura. Adituek zehaztu dutenez, «muturreko estres termikoa» izan zen hainbatetan Europako hegoaldean. Ordukoak ez ziren izan fenomeno hori gertatzen ziren lehenbiziko aldia; bai, ordea, tarterik luzeenak.

Ikusi gehiago: Cristina Linares, ikerlaria: «Osasun krisia da klimarena»

Halaber, beroarekin loturiko adibide ugari aletu ditu Copernicusek bere txostenean: Turkian, Grezian eta Italian sute handiak izan dira basoetan, «giro idorrek eta tenperatura altuek baldintzatuta».

Klima aldaketarako Europako zerbitzuak urtarrilean nabarmendu zuenez, beroaldiak ez ezik, uholdeak ere franko izan ziren 2021ean kontinentean, baita uda partean ere. Belgikan eta Alemanian, ibaiak inoiz baino haziago izan ziren, inoiz baino emaritsuago, eta uholde asko ekarri zituen horrek, «muturrekoak».


Summary: Hondakinak %3 hazi dira Bizkaian urtebetean. Gaikako bilketa tasak gora egin du, %51,2raino

Aurreko urtean baino hondakin gehiago sortu ziren iaz Bizkaian: 638.441 tona zabor guztira. %3ko igoera, 2020ko datuekin alderatuta. Kopuru hori, baina, ez da 2018an eta 2019an zenbatutakora iristen. Bizkaiko Foru Aldundiaren ustez, COVID-19aren pandemiak eragindako ohitura aldaketek lotura izan dezakete gorabehera horiekin.

Bestalde, gaikako bilketak gora egin du. Zehazki, %51,2ra heldu da, aldundiak 2021ean bildutako datuen arabera. Tasa hori aurreko urtekoa baino 1,72 puntu handiagoa da, eta 2019koa baino hamarren batzuk handiagoa. 2019an lehenengoz gainditu zen Bizkaiko Hiri Hondakinak Kudeatzeko II Planean ezarritako helburua: hondakinen %50 gaika biltzea.

Hondakin organikoen bilketan nabaritu dute gorakada; 2021ean aurreko urtean baino hondakin organiko gehiago bildu dira: 2020an %2,37 (13.737 tona), eta 2021ean, %2,8 (16.603 tona). Bizkaiko diputazioak azaldu du, hala ere, igoera horren atzean dagoela gai organikoen bilketan eginiko aldaketak: iazko apiriletik aurrera, landare jatorriko hondakinez gainera, edukiontzi marroian haragi eta arrain hondakinak, gordinak edo kozinatuak, itsaskiak, arrautzak eta horien oskolak, hezurrak eta gazta bota daitezke.

Ontzi arinen bilketaren kopurua 2020. urtekoaren oso antzekoa izan dela gaineratu du aldundiak: iaz 21.532 tona bildu ziren, eta 2020an 21.443 tona. Ohi bezala, gehien bildu diren hondakinak paper kartoizkoak eta beirazkoak izan dira. 2020an aurreko urtean baino 578 tona paper kartoi gehiago bildu dira, guztira 84.632 tona. Beirazko hondakinen bilketan gehikuntza askoz handiagoa izan da: 2019an baino 2.066 tona gehiago, guztira 27.782 tona.

Birziklatze tasak, behera

Iragan otsailean, birziklatze tasari buruzko datuak eskatu zizkion EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari. 2020 artekoak erakutsi zituzten, eta horiek erakusten dute %50eko birziklatze tasaren helburutik oso urrun daudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioak.

Hiru herrialdeen udal hondakinetatik %42 joan ziren 2018. urtean birziklatzeko prestaketara, birziklatzera edo konpostatzera. Urte horretatik 2020ra, ordea, %1,1 puntu jaitsi zen birziklatze tasa. Legearen arabera, joerak alderantzizkoa izan beharko luke. 2012an jadanik, Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legeak ezarri zuen udal hondakin birziklagarrien %50 berrerabiltzeko prestaketara edo birziklatzera bideratu beharko zirela, «2020a baino lehen». Horrez gain, Europako legediak agintzen du bildutako udal hondakinen %55 birziklatu beharko direla 2025erako; %60 2030erako, eta %65 2035erako.

Hala ere, Eusko Jaurlaritzaren Euskadiko Hondakinak Prebenitu eta Kudeatzeko 2030eko Planak dio betea dutela hondakinak berrerabiltzeko prestaketa, birziklapena eta balorizazioa 2018rako %60raino areagotzeko helburua, %63ko ehunekoa lortu baitu. Emaitza horiek ulertzeko gakoa errausketan dago. Birziklatzeko prestaketaren, birziklapenaren eta konpostaren kopurua soilik kontuan hartu beharrean —%42 izango litzateke —, «balorizazio energetikoaren» ehunekoa gehitzen diete datuei —%23—, eta, horrela, helburuak gainditu direla dirudi.

Europako Batasuneko legediak eta Espainiako Estatukoek, ordea, ez dute errausketa kontuan hartzen birziklatze tasa kalkulatzeko. Izan ere, Jaurlaritzak balorizazio energetikotzat jotzen du errausketa, Bruselak jada 2007an onartu zuen arren zaborrak erraustea ezin dela egon birziklatzearen maila berean.


Summary: Bizkaiko garbitzaileek bi greba egunera deitu dute datorren asterako. Maiatzean beste hiru egingo dituzte, patronalek ez badute onartzen haien soldata 1.200 eurora igotzea.

Greba astea izango da datorrena Euskal Herriko garbitzaileen artean. Gipuzkoako Aldundiko 90 garbitzaileak astelehenean ekingo diote bi asteko grebari, salatzeko haien kontratatzaile Eulenek ez dizkiela soldatak KPIaren arabera igoko.

Bizkaian, berriz, asteartean izango dute lehen greba eguna lurraldeko eraikinetako garbitzaileek. ELA, LAB eta ESK sindikatuek gaur Cebek patronalaren atarian azaldu dutenez, bost greba egun antolatu dituzte: asteartean eta asteazkenean, eta maiatzaren 10ean, 11n eta 12an. Hiru sindikatu horiek gehiengoa dute sektorean, eta martxoaren amaieran egin zuten lanuztea azken 30 urteetan egindako lehenengo deialdi bateratua izan zen.

Bizkaiko bulego garbitzaileek urtebete luze daramate lan itun berria negoziatzen, baina negoziazioak «ez aurrera ez atzera» doazela salatu dute ELAk, LABek eta ESK-k. Errua negoziazioetan parte hartzen ari diren enpresaburuen bi elkarteei egotzi diete, Aselbi-Cebek Bizkaiko patronalari eta Aspel Espainiakoari.

13.000 garbitzaile

Lurraldeko azken ituna 2020ko abenduan iraungi zen, eta 11.271 langileri eragiten zien. Orain, baina, sindikatuek uste dute 13.000 garbitzaile inguru daudela. Aurreko itunarekin, lanaldi osoan diharduten garbitzaileen urteko soldatak ez dira 16.000 euro gordinera iristen. Ia guztiak gainera ez dira iristen, %80k lanaldi partziala baitute. Sindikatu deitzaileek Gipuzkoako itunaren baldintzak eskatzen dituzte, hau da, 18.000 euroko soldata urtean: 1.200 euro hilean eta hamabost ordainketa urtean. Behin hori izanda, soldatak inflazioaren arabera eguneratzea nahi dute.

Patronalak martxoaren amaieran egin zuen eskaintzak zioen soldatak hiru urtean %4,5 handituko zirela. Onartezina iruditu zaie sindikatuei, inflazioaren oso azpitik dagoelako.

Grebak eragina izango du garbikuntzako hitzarmena aplikatzen den lan zentrotan. Greben ondotik patronalak ez badu inolako mugimendurik egiten, greba egun gehiagotara deituko dute sindikatuek.


Summary: Vanesa Gimbertek erretiroa hartuko du sasoi amaieran. Athleticeko jokalariak 42 urte ditu, eta 23 denboraldi egin ditu goi mailan, horietatik bederatzi Athleticen. Bost liga eta Espainiako bost Kopa irabazi ditu.

23 urte goi mailan eman eta gero, Athleticeko jokalari Vanesa Gimbertek erretiroa hartzea erabaki du. Bergararra Ligako jokalari beteranoena da: duela egun batzuk bete zituen 42 urte. Azken bederatzi urteetan Athleticen jokatu du, eta aurretik Levanten, Huelvan, Sevillan, Rayon eta Espanyolen jokatu zuen. Bost liga eta Espainiako bost Kopa irabazita doa atzelaria. Azkena 2016an Athleticek lortutako liga izan zen. Talde zuri-gorriarekin 248 partida jokatuko ditu, eta bederatzi gol sartu.

Azken denboraldietan beti esan izan du urtez urte joan nahi zuela jarraitu edo ez erabakitzeko orduan. Duela aste batzuk, Joseba Agirre Athleticeko kirol zuzendariak argi utzi zuen BERRIAri emandako elkarrizketa batean, bai Gimbertek, baita Erika Vazquezek nahi zutenean har zezaketela erabakia, egindako ibilbideak horretarako aukera ematen ziela. Bada, Gimbertek hartu du.

1999an egin zuen debuta Levanterekin. Lau urte eman zituen han, eta ondoren hiruna Sevillan, Rayon eta Espanyolen. 33 urte zituela fitxatu zuen Athleticek. Elastiko zuri-gorriarekin inoiz debuta egin duen jokalari zaharrena da. 2013an egin zuen. Ordutik bederatzi denboraldiz jokatu du talde zuri-gorrian, eta zelaian zein hortik kanpo erakutsitako ezaugarriengatik ikurretako bat izan da. Diziplina, profesionaltasuna eta konpromisoa izan dira haren ezaugarri nagusiak. Eredugarri izan da alde horretatik, eta horrek beste marka bat ezartzeko modua eman zion: 86 partida oso jokatu zituen segidan. Eredu izan da harrobitik igotako jokalarientzat.

Ondo bidean, maiatzaren 15ean jokatuko du bere azken neurketa elastiko zuri-gorriarekin. Lezaman izango da, Sevillaren kontra, eta, Athleticek iragarri duenez, egun horretan «zaleen eta emakumezko futbolaren aitortza» jasoko du osatutako ibilbideagatik.


Summary: ‘Desapiyua’ egingo dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko herritarrek, euskal presoak etxeratzearen alde. Etxera bidea gertu lelopean, egitarau zabala antolatu dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko Sareko kideek. Manifestazioa egingo dute 13:30ean, eta arratsaldean, berriz, Desapiyua egingo dute, 17:30ean.

«Eta hi prest al hago?». Galdera zirikatzaile horrekin eta sareetan plazaratutako bideo bitxi bezain jostalari batekin zabaldu dute Desapiyua ta Pesta ekitaldirako gonbidapena Donostiako Antigua, Añorga eta Igeldo auzoetako Sare herri mugimenduko kideek. Bihar izango da, eta, antolatzaileen hitzetan, «aldarrikapenerako» baliatuko dute. Aldarri horiek, baina, ekintza askotarikoen bitartez zabalduko dituzte, eta horietako bat Antigua, Añorga eta Igeldo auzoen arteko desafioa izango da.

Partaideak lehiarako prest daude dagoeneko. Hori nabarmendu dute, behintzat, ekitaldiaren harira sareetan plazaratutako bideoan: «Desapiyorako, Igeldo, prest! Añorga, prest! Antigua, prest!». Tonu jostalarian zabaldu dute antolatutako ekintzetara joateko gonbidapena: artzain andre edo txandala jantzita, desafiorako entrenatzen, elkar animatzen eta gainerako lehiakideak zirikatzen. Arratsaldean izango da, 17:30ean.

Pesta, baina, goizean hasiko da, 12:00etan. Gero, 13:30ean, manifestazio bat egingo dute Etxera bidea gertu lelopean, Añorgako plazatik abiatuta. Ondoren, herri bazkaria egingo dute 14:30ean, eta arratsaldean desafioaren txanda izango da. Hori amaitzean, jaiak eta aldarriek ez dute etenik izango. Eguna amaitzeko, kontzertuak ere izango dituzte, 21:00etan hasita. Indabe, Pelax eta Rukula taldeek joko dute.


Summary: Ia erabateko erantzuna izan du Osakidetzako Transfusio Zentroko grebak. Sindikatuen berbetan, babes «masiboa» izan du asteon egindako lau eguneko lanuzteak. Osakidetzak negoziatzeko ahaleginik egin ezean mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri dute.

Manifestazioa egin dute Osakidetzako Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek gaur goizean, Bilbon. Azken greba eguna ere izan dute, eta ekonomikoa da eskaera: euren soldatak ospitaleko langileen parekoak izan daitezela nahi dute. Guztira 120 bat langile dira Gasteizko eta Galdakao-Usansoloko zentroetan. Sindikatu guztiek deitu dute mobilizaziora: SATSE-k, ELAk, LABek, UGT-k, CCOO-k, ESK-k eta UTESE-k.

Lau eguneko lanuztea egin dute asteon, asteartean hasi eta gaur arte, eta erantzuna «masiboa» izan dela adierazi du Aizpea Garcia ELA sindikatuko ordezkariak: «Medikuak eta administrari laguntzaileak kenduta, greba egin dezaketen pertsona guztiek egin dute greba». Garciak azaldu duenez, erizainak, gidariak eta laborategiko teknikariak dira deialdira atxiki direnak, nahiz eta zerbitzu minimoak ia %100ekoak izan. Ordezkariaren arabera, mobilizatzeko joera txikiagoa dute medikuek eta administrari laguntzaileek, eta zuzendaritzatik «hurbilago» daude.

Langileak «gutxiesten»

Sindikatuek salatu dute Osakidetzak «ez duela negoziatzeko borondaterik», eta langileak «gutxiestea» ere egotzi diote, ez dituelako lan espezializatu kontsideratzen. Oinarrizko soldataz gain, ospitaleetako langileek %4ko osagarria jasotzen dute, eta hori eskatzen ari dira Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileak, eurek ere arreta espezializatua egiten dutela aldarrikatuz.

Osakidetzak atzera egin duela diote sindikatuek. 2021ean soldata igotzeko proposamena egin zuen administrazioak mahai sektorialean: 2021ean %2 igoko zituen soldatak, eta %2 gehiago hurrengo urtean. Hainbat alegazio aurkeztu zizkieten sindikatuek plan hari, eta, Garciaren berbetan, handik hilabete gutxira atzera egin zuen Osakidetzak. «Kendu egin zuen proposamena mahai gainetik, esanez ‘orain ezin da’».

Ordutik aritu dira ospitaleko lankideen soldata bera eskatzen. Iazko abenduan egun biko greba egin zuten langileek, eta orain lau egunekoa egin dute Osakidetzari negoziatzera jesar dadila eskatzeko. Iragarri dutenez, mobilizatzen jarraituko dute, negoziazioak hasi artean. «Langileak oso bero daude», azaldu du ELAko ordezkariak.


Summary: «Nik ez dut batere sufritu; plazer handia izan da Argan aritzea». Hogei urtez izan da Nekane Zibiriain IruÃ±eko Arga tabernako barran. Erretiroa hartu zuen abenduan, uholdeak gertatu eta gero. Ostatua nork hartuko duen zain da, euskaldunentzat bilgune izaten segitzeko.

Iruñeko Arga jatetxea berriz irekiko duen norbaiten bila da Nekane Zibiriain (Iruñea, 1952). Egoerak eragiten dion kezkak ere ez du lortu haren aurpegiko irribarrea itzaltzea, halere. Sumatzen zaio barraren atzean hogei urtez erakutsi duen indar bera.

Erretiroa hartu eta gero, zer moduz?

Egia esan, abandonatu izan banu bezala sentitzen hasi naiz.

Oraindik bertze norbaitek hartu ez izanaren arantza duzu?

Bai. 70 urte ditut, eta banuen ordua erretiroa hartzeko. Baina zera hori dut barruan. Eta saiatu naiz tabernarekin jarraituko duen norbait bilatzen, baina zaila da. Azken bi urteotan, hori izan da nire asmoa, norbait hartzea nirekin aritzeko, eta behin ni joanda haren esku uztea. Banuen langile bat, eta akordioa ia egina genuen, baina, pandemia etorri eta gero, atzera egin zuen.

Zaila da, beraz?

Ez da lan erraza. Indarra egin behar da. Izan da nire bizimodua, eta plazer handi bat izan da Arga jatetxean aritzea. Saiatu naiz, baina ezin izan dut inor aurkitu. Nik uzteko data bat zehaztu beharra nuen jada.

Abenduan utzi zenuen, baina ez nahi bezala; Arga ibaiak gainezka egin, eta azpian hartu zuen taberna.

Hamar eguneko egitaraua genuen prestatua, agur modura. Baina uholdeak gertatu, eta ezin izan genuen egin. Argaren bidean gara. 2013an ere sartu zitzaigun ura barruraino. Arrotxapeak hori du. Iaz, abenduaren 18an, azkenean, egin genuen ospakizun bat. Bertsolariak egon ziren, Zuberoako kantariak ere bai, eta bazkari bat egin genuen. Egun osoko besta egin genuen, ederra benetan!

Taberna ez duzu oraindik erabat utzi, obrak egiten ari baitzara.

Uste dut behar dela horrelako txoko bat auzoan. Arga izan da euskararentzako txoko bat Arrotxapean. LAB dago ondoan, bertsolarien elkartea, Eusko Kultur… eta Arrotxapean bada euskaldun jende asko. Behar da, eta horregatik ari naiz moldatzen. Erabiliko duenak erabil dezala gogo onez.

Iruñean bada norbait Arga jatetxea ezagutzen ez duena?

Taberna zaharra da! 74 urte inguru ditu. Azken hogei urteak izan dira intentsoak, batez ere, garatu ditugun harremanei esker. Garai batean, taberna nik hartu baino lehen, zezenen buruak izaten zituzten, eta unaimaizterrak etortzen ziren. Gurekin, aldatu egin da taberna. Jendea ez zen elkartzen edateko; taberna izan da harremanak egiteko leku bat, goxoki egoteko denok.

Gazte jende anitz izan duzu bezeroen artean?

Bai, gazte asko! 06:00etan irekitzen nuenez, askotan etortzen ziren honat zerbait jatera, etxera joan aurretik. Orain galdetzen didate ea ez ote dudan berriz irekiko…

Goiz hasten zenuen lanaldia.

Bai. Garai batean Iruñeko espetxea ere ez zen hemendik urrun, eta kartzelatik ateratzen zen jendea ere etortzen zen. Errespetu handiz tratatzen ninduten beti.

Taberna hartu zenuenean, bazenuen eskarmentua ostalaritzan?

Gutxi. Hamaika tokitan aritu naiz lanean gazte garaitik: izan nintzen idazkari, eta egin dut lan harategi batean, irakaskuntzan eta haurren eta zaharren zaintzan ere, adibidez. Lan pilatan aritu naiz.

Azkena izan da Argakoa, beraz?

Bai. Koinatarekin eta ilobekin deliberatu genuen Arga hartzea. Beldur handiz, ni ez bainaiz ostalaritzako emazte bat. Ez nintzen… Baina, poliki-poliki, egin dugu aurrera. Aurreko jabea ez zen batere euskaltzalea. Esan zidan: ‘Hemen pintxoak? Ez duzue lortuko’. Ni hasi nintzen gauzak nire maneran egiten.

Ordu anitz lanera lotuta?

Bai. Hori behar da. Nik bi seme-alaba ditut; beren bidea egin dute jada. Tabernan ni izan naiz beti arduraduna, eta jenio txarra erakutsi behar izan dudanean, erakutsi dut! Laguntzarekin ere, beti han nintzen. Baina ez dut batere sufritu. Izan dira momentu zailak, baina… ez ditut gogoan ere. Plazer handia izan da.

Pandemia nola bizi izan duzu?

Ez nuke esanen garai txar bat izan denik. Ni nintzen tabernan zegoena, eta pazientziaz hartu dut. Itxi behar dugula? Ba, itxiko dugu, eta ahal denean berriz ireki. Noski, nirekin zegoen langilearekin nuen kezka, baina atera ginen primeran. Izan da gauzak lasaiago egiteko aukera bat ere. Eta izan ditugu laguntzak. COVID-19a izan badut, ez dut jakin ere!

Taberna Arrotxapean; auzo hori izan duzu bizitoki ere?

Azken 30 urteotan, bai. Kasedan ere bizi izan naiz.

Hangoa duzu familia?

Aita hangoa da. Langile familia izan da gurea. Aita eraikuntzan aritu da, zenbait enpresarekin, bere kabuz hasi arte. Kasedan, galtzerdiei puntuak hartzen aritzen ginen.

Familia noiz mugitu zen Iruñera?

Aita eta ama gazte etorri ziren, 21 eta 20 urterekin, osaba baten etxera. Ni Iruñean sortu nintzen. Baina badugu harremana Kasedarekin, aitak bere amaren etxea du han.

Nolakoa zen zure gazte garaiko Iruñea?

70 urte ditut, eta 19rekin joan nintzen etxetik. Orduan nor joaten zen etxetik? Galduak zirenak! Ni ibiltzen nintzen mendian, langile giro batean, eta euskalduna. Aita…

Haserre?

Hiru emazte ginen, eta ni zaharrena… baina joan nintzen etxetik, eta 21ekin Zuberoara joan nintzen. Ordurako hiru aldiz izana nintzen bahitua.

Poliziak eraman zintuen?

Bai. Giro borrokalari batean bizi nintzen. Pentsatzen aritu naiz berez ote zaren halako pertsona bat edo erabaki kontziente bat ote den. Nik uste dut sortzez zarela borrokalari, neurri handi batean. Baduzu kontzientzia bat, konturatzen zara gauzez. Emaztea naiz, gainera, eta errepresioa alde guztietatik etortzen zen garai hartan.

Emakume independentea izaten saiatu zara beti?

Noski! Eta ez zen erraza.

21 urterekin Zuberoara. Urrats hori egitea ere zaila izan zen?

Hiru aldiz bahitu eta gero… ni ja sartua nintzen [ETAn], nire bila ari ziren, eta joan nintzen. Bakarrik pasatu nuen muga. Kanbon [Lapurdi] familia batek hartu ninduen. Handik Hendaiara [Lapurdi] joan nintzen, eta gero Zuberoara. Ni barrualdeko emazte bat naiz; ez naiz kostaldekoa. Mendia gustatzen zitzaidan. Lanean hasi, eta nire bizitza egin nuen.

Nolakoa zen hango giroa? Aldaketa handia izanen zen, ezta?

Gazte denean, nor bizi da gaizki? Orain esaten dut hori, denborak aurrera egin eta gero. Orduan, paperik ez nuen. Lagunak ere etortzen ziren, paperik gabe, eta gorde behar genituen. Orduan ez zen hain zaila, egia esan. Edozer gauza esan, eta aurrera.

Luze gelditu zinen?

Hamalau urtez.

Zer utzi zenuen atzean?

Ni orduan idazkari lanetan ari nintzen Unzun, eta ikasten ere ari nintzen. Batxilergoarekin ari nintzen. Azkenekoz bahitu nindutenean, aitak kanpora eraman ninduen, Valentziako [Herrialde Katalanak] eskola batera.

Euskara Zuberoan ikasi zenuen?

Kasedan baziren Nafarroa iparraldean baso lanetan aritzen ziren gizonak, eta itzultzen zirenean, Kasedara bidean, gurasoen etxean gelditzen ziren Iruñean. Haiekin ikasitakoak idazten nituen: ‘Leña dicen egurra‘, esaten zuten, eta nik dena idatzi. Eskolan, noski, gaztelaniaz egiten genuen. Bagenuen irakasle bat, eta hark kontatzen zigun bere amak bazekiela euskaraz, baina ez ziotela egiten uzten kalean. Hori guztia barneratu nuen. Gero, Iruñetik joan baino lehen, Patxi Zabaletarekin eta Bixente Tabernarekin ere aritu nintzen ikasten. Ostatu batean elkartzen ginen, eta gauero etortzen ziren poliziak, paperak eskatzera. Lagun bat hartu zuten behin, eta orduan erabaki nuen alde egitea.

Zuberoan aurkitu zenuen aterpe.

Gamere-Zihigan bizi nintzen. Harategi batean aritu nintzen lanean. Han primeran bizi nintzen, baina hartu ninduten autobus batean, eta buelta.

Poliziak ekarri zintuen bueltan.

Bost egunez egon nintzen polizia etxean, eta gero autobusez ekarri ninduten. Eta, egia esan behar badut, ni ez naiz egokitu hemen. Zuberoara itzuliko naiz. Ostatuan nire giroan egon naiz, goxoki, nire etxean. Baina orain berriz joango naiz Zuberoara.

Urte gehiago eman duzu hemen; zergatik itzuli nahi duzu?

Asko markatu nau Zuberoak. Kostaldean beste maneraz bizi zen jendea. Baina hor bizi izan naiz…. Ostatua gogorra izango zela? Han ere esaten zidaten gogorra zela. Baserri batean bizi nintzen. Gogorra zen, baina elkarrekin bizi ginen; komunitate bat ginen. Ni etxean nengoen.

Hemen ez zara etxean?

Ez, hemen ez naiz etxean sentitzen. Erraztasuna dut edozein tokitara moldatzeko, baina gogoa, Zuberoan bizitzeko gogoa dut. Han gauza gutxirekin bizi ginen, eta primeran.

[Nekane Zibiriainen aita Pedro etxeko sukaldean sartu da. Elkarrekin bizi dira. “Askaria nahi duzu, aita?”. Pedro Zibiriainek baietz erantzun du, eta tira egin dio, jaso bitartean, alabak mahai gainean utzitako matazari. “Beti izan da errebeldea!”. Zuberoatik Iruñera bueltan ekarri zuten unea gogoratu du. “Abisatu zigun poliziek hartu baino lehen; autoa hartu, eta bidean alaba ekartzen zuen autobusarekin gurutzatu ginen!”. Sumatzen da bien arteko lotura sendoa dela,konplizitatez jositako harremana dutela].

Aita ondoan izan duzu Arga jatetxeko urteotan?

Bai, eta biontzat izan da polita elkarrekin aritzea. Maiatzaren Lehenean ogi mamiak prestatzen zituen, urtero.

Ostatua itxita, orain zer?

Irekiko duen norbait bilatu besterik ez dut nahi. Baina jendeak ez du konpromisorik hartu nahi. Nik ostatua hartuko duen norbait aurkitu nahi dut, eta, hori eginda, Zuberoara itzuliko naiz. Uste dut auzoak behar duela taberna. Ea lortzen dudan.

MOTZEAN

Gustuko duzun IruÃ±eko txoko bat? Zaila da IruÃ±eko txoko bakar bat aukeratzea. San Jose enparantza da bat, adibidez, edo Redin kalea, harresi-antz.

Taberna batean jartzeko kantu bat? Badator eguna, Bide Ertzean taldearena. Sanferminak edo Arrotxapeko bestak? Arrotxapekoak!

Zer da ostalaritzak duen gauzarik onena zuretzat? Ostalaritzaren onena da bitarteko bat dela jendea elkartzeko, nire ustez.

Eta zer da ostalaritzak duen txarrena? Galtzen ari dela elkartzeko dugun baliabide hori. Tabernak ixten ari dira.


Etorkizuna, hari batean

Summary: Etorkizuna, hari batean. Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioak ohartarazi du urte gutxi barru merkataritza sektoreko 3.200 profesional baino gehiago erretiratuko direla, eta gehienetan ez dagoela lekukoa hartuko dien inor.

"Bizkaiko merkataritza hari batean dago. Ordezkoak behar dituzte; premia dute”. Cecobi Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioak jakinarazi du premiazkoa dela belaunaldi berriek lekukoa hartzea erretiroa hartuko duten merkatariei, baina ez dutela hautematen erreleborik egongo denik. Eta asko dira luze gabe jubilatuko diren merkatariak. Datuak eman ditu konfederazioak: “Datozen urteetan gaur egun sektorean jarduten diren 3.200 profesionalek baino gehiagok erretiroa hartuko dute, eta ez dute euren negozioa hartuko duen ordezkorik”. Hala ondorioztatu du Cecobik merkataritzaren egoerari buruz 2021ean egindako txostenean.

Azterketa horrek berak ondorioztatu du merkataritza jarduerarekin jarraitu nahi duten ekintzaileei “aukerak” eman behar dizkietela. Izan ere, ordezkorik ezean, herri eta hirietan finkatuta dauden hainbat enpresak atea itxi beharko dute. Harategiak, urdaitegiak, arropa dendak eta liburu dendak dira merkatarien adinagatik kaltetuen dauden sektoreak. Harategi eta urdaitegien sektorean gaur egun jarduten diren langileetatik 253k 60 urte baino gehiago dituzte; horietatik 202 establezimenduon jabe diren autonomoak dira.

Arropa dendariei dagokienez, 500 langilek dituzte 60 urte baino gehiago; horietatik 367 autonomoak dira. Eta liburu denden sektoreko langileek ere nabarmen egingo dute behera epe laburrean; hain zuzen, aurreikusi dute datozen bost urteetan langileen %12,35 erretiratuko direla.

Jon Lasa Cecobiko idazkari nagusiak azaldu du belaunaldi aldaketaren behar horrek ez dituela harritzen: “Populazioaren piramidea zahartzearen eraginez dugun egoera demografikoaren ondorio da egoera hau”.

Bizkaiko eskualde guztietan dago antzeko egoera. “Hala ere, arreta eman digu Txorierriko egoerak. Joera negatiboagoa duela esan genezake. Gainera, merkataritzaren ordezkaritza enpleguan %4koa da, eta beste eremuetan, batez beste, %10ekoa”.

Cecobiren txostenak agerian utzi du EAEn, Araba eta Gipuzkoarekin alderatuta, Bizkaian dagoela autonomorik gehien txikizkako merkataritzan. Araban afiliatu guztien %21 dira era horretako autonomoak; Gipuzkoan, %29; eta Bizkaian, %40. Bizkaian erregistratutako %40 horretatik %12 (22.035) euren azken etapa profesionalean sartuta daude.

Irtenbide bila

Cecobik zenbait neurri proposatu ditu Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko Sailarekin duen lankidetza hitzarmenean garatzeko. Besteak beste, euren ibilbide profesionala txikizkako merkataritzara begira garatu nahi duten ekintzaileentzako neurriak landu nahi ditu: uste du epe laburrean profesionalak trebatu behar direla eta erretiroa hartu nahi duten merkatarien ordezko izan nahi dutenei laguntza eskaini behar zaiela.

Bestalde, Enpresen Transmisio Programa sustatuko dute. Ekonomia Sustatzeko Sailarekin batera ekonomikoki bideragarriak diren negozioei eta saltokiei “bizi berri bat” eskaintzea du helburu programa horrek. Proiektuak enpresen transmisioa du oinarri. “Helburua da ekintzaile batek edo gehiagok aukera izatea jada martxan dagoen enpresa bat bere esku hartzeko”. Hala azaldu du konfederazioak. Programa 2013an jarri zuten martxan. Orduz geroztik, “berrehun ekintzailek hartu dute negozioen lekukoa horiek hazarazten jarraitzeko. Euren ideien eta motibazioen ekarpena egin dute sortze fasetik pasatu behar izanik gabe”, gehitu dute.

Negozioei eusteko gakoak

Lasaren esanetan, “planteatzen diren konponbideek errelebo aukera gehien duten sektoreak etengabe bistaratzean oinarritu behar dute”. Horrez gain, “erakundeekin batera ekintzaileak trebatzeko plan zehatzak osatu” behar dituztela uste du. “Belaunaldi berriei aholkatu eta lagundu behar zaie, eta negozioei jarraipena emateko formula erakargarriak bilatu behar dira. Hori da gakoa egungo ehunari eusteko”.

Lasak zehatu du Bizkaian hamar lanpostutatik bat dagokiola merkataritzari, “afiliazioari dagokionez. 46.500 enplegu inguru izango dira”. Sektore horren garrantzia azpimarratu du. “Merkataritzari dagokionez osasuntsua den eskualde batean kultur eta gizarte aukerak azkarrago aktibatzen dira, eta ekonomikoki balioa handitzen zaien lekuak dira. Biztanleen joan-etorriak murriztuta jasangarritasunari mesede egiten dieten tokiak ere badira”.


Summary: «Garrantzitsua da nola sentitzen garen zaintzea». Informazio eta eduki asko dago sarean, eta hori dena ondo kudeatzeko, txiki-txikitatik egin behar dela lanketa bat uste du Zalduegik; urduri edo triste sentitzea zerbaiten «pista» izan daitekeela azaldu du.

Autodefentsa ziberfeministari buruzko saioa emango du ostegunean Jone Zalduegi (Bilbo, 1987) Emokiko kideak Oñatin, jabetze eskolen barruan. Bereziki 16 eta 25 urte arteko gazteei zuzendutako prestakuntza izango da. Gazteek nahiz haur eta nerabeek sareetan sentitzen dutena partekatu ahal izateko, espazioak behar direla uste du. Gurasoei, berriz, seme-alabek erabiltzen dituzten sareak eta bideo jokoak ezagutzeko aholkatu die. Esan du erronka zaila dutela haiek aurrean, «erraldoi baten aurkako borroka egitea» delako.

Autodefentsa ziberfeministari buruzko saioa emango duzu ostegunean. Zer landuko duzue?

Indarkeria matxista aztertuko dugu, testuinguru fisiko eta digitalean; horretarako, hainbat egoera eta faktore jarriko ditugu agerian, autozaintza eta ahalduntzea sustatzeko, eta bakoitzak horren guztiaren irakurketa propioa egiteko.

Aipa ditzakezu indarkeria digitalaren adibide batzuk?

Adibidez, kontrola ezartzea: mezuen bidez, uneoro argazkiak eskatuz, whatsapp-en kokalekua denbora errealean erakutsiz… Uneoro harremanetan gaudenez, indarkeria matxistarako bidea asko zabaltzen da.

Nola aurre egin dakioke indarkeria digitalari?

Askotan, sareetan ibiltzen garenean, eduki askotaz eta iritzi askotaz elikatzen gara. Garrantzitsua da horien nolabaiteko errebisio bat egitea eta nola sentitzen garen zaintzea: urduri edo triste sentitzen bagara, jada pistak ditugu gertatzen zaiguna identifikatzen hasteko eta zerbait egiteko. Mundu birtualaz, pertsona birtualez eta abar hitz egiten da, baina beharrezkoa da birtualaren ideia hori kentzea, guk sentitzen dugun momentutik, sentitzen dugun hori egiazkoa delako.

Zein dira zaurgarrienak sareko indarkeriaren aurrean?

Nortasuna oraindik garatu gabe dutenak. Gazteek batez ere sare sozialen bidez kontsumitzen dute informazioa, eta zaila izan daiteke zenbait diskurtso zalantzan edo kolokan jartzea, batik bat oso gazteak baldin bagara edo feminismoa bizi izan ez badugu. Beste adar asko ere baditu gaiak: sare sozialetan eta bideo jokoetan dagoen aniztasun falta, nor dabilen sareetan, nork ematen dituen iritziak, profil baten atzean nor dagoen ere ez dugu jakiten…

Eduki asko aurki daitezke Interneten. Nola lagun dakioke gazte bati hori guztia kudeatzen edo aukeraketa egoki bat egiten?

Txiki-txikitatik egin behar zaie akonpainamendua. Azken ikerketen arabera, 10,6 urte da eskuko telefonoa eskuratzeko batez besteko adina; tabletak are lehenago izaten dituzte eskura, eta senideen telefonoak ere bai. Eta ez dugu jakiten zer informazio ikusiko duten eta nola erabiliko duten informazio hori. Medio horiei begirako ikasketa prozesu bat behar-beharrezkoa da: zer harreman ari naiz edukitzen hor, zer eduki, zer erreferente, eta nolako ideiak ari naiz garatzen, esate baterako, sinesmenei dagokienez. Koherentziarik eta akonpainamendurik ez badute inguruan, izugarrizko nahasmena izan dezakete.

Zer iritzi duzu eskuko telefonoa izateko batez besteko adin horri buruz?

Oso adin goiztiarra da, eta 10-11 urteko umeak ari dira ikusten eduki batzuk eta garatzen ideia batzuk ez direnak haientzat modukoak. Demagun orain dela 15 urte beldurrezko pelikula bat ikusten zenuela telebistan; ez zen egokia izango zure adinerako, baina bazenekien pelikula bat zela. Orain, Interneteko hainbeste informazioaren artean, oso zaila da hainbeste gauza kokatzea: zer den egia, zer gezurra, zer antzerkia… Haur batek ezin du hainbeste informaziorekin, bere burua hiperestimulatu egiten da, eta horren aurrean gakoa da zer baliabide eta laguntza dituen, haren erreferenteak zein diren… Era berean, adinari lotuta, ari gara ikusten gauerditik aurrera ere gero eta gehiago konektatzen direla gazteak, eta horrek loaren kalitatean izugarrizko eragina du, eta kontuan hartu behar da haien garuna hazten ari dela oraindik. Hor daude pantailen beste ondorio batzuk ere: begietan eta bizkarrean duten eragina, bizitza sedentarioa bultzatzen dutela…

Testuinguru horretan, zein da gurasoen rola?

Askotan ez dituzte ezagutzen seme-alabek erabiltzen dituzten sareak eta bideo jokoak. Apur bat urrun geratzen zaizkie,eta garrantzitsua da hurbiltzea: noizbait haiekin jolastea, ikustea nola sentitzen diren, ikustea sare eta joko horietan harremantzeko moduak eta gurekin harremantzeko moduak ezberdinak diren… Nola eragiten dieten jakiteko pistak izango ditugu modu horretan.

Sare sozialen, bideo jokoen eta abarren erabilerari lotuta, adituok zein eragin ikusten dituzue?

Inbidia da asko ikusten dugun emozioetako bat, eta bideo jokoetan haserre eta amorru handia ere sentitzen dituzte. Hori gestionatzen ez badute, emozioa aterakoa da beste momentu batean, eta indartuago. Adi egon behar gara: adibidez, bideo jokoekin jolasten badira, eta haien erreferenteek indarkeria handiko jarrerak baldin badituzte, jarrera horiek egokitzat eta naturaltzat hartzeko arrisku handia dago. Naturaltasunez hartzea ez da normalizatu behar, hori da garrantzitsua. Eta hainbeste orduz entzuten dituzte diskurtso horiek… Espazioak sortu eta sustatu behar ditugu, bai gazteen artean, bai haur eta nerabeen artean, sentitzen dutena partekatu ahal izateko.

Digitalki etengabe elkarrekin harremanetan daude gazteak. Horrek nola eragiten du?

Jendarteak ere eramaten gaitu horrelako espazioetan harremantzera gure berdinekin, eta espazio horietan ez badaude, bakarrik sentitzen dira gazteak; baina, era berean, beste askotan ere bakarrik sentitzen dira, lagunak ez direlako konektatu edo espazio horietan lagunekin egon arren, bakarrik daudelako logelan jolasean. Gurasoek esaten digute: ‘ez du irten nahi’. Baina gu ere nolako aisialdia ari gara sustatzen? Horrek ere eskatzen du hausnarketa bat.

Gurasoentzat ere nahiko berria da hau guztia. Nola asmatu kudeatzen?

Guraso asko daude gainean, eta gura dute modu osasuntsuan esku hartu, baina erronka zaila da, erraldoi baten aurka borroka egitea delako. Gurasoei dagokiena da informazioa izatea, ahalik eta ondoen erabiltzen jakiteko.


Summary: Ukraina hegoalde osoa okupatu nahi du Errusiak, komandante baten arabera. Errusiako armadako buruzagi batek iradoki du Ukrainako hego-ekialde guztia kontrolpean hartu nahi duela Kremlinek, Transnistriaraino, eta gerran hartutako lur eremuetan okupazioa egonkortu nahi duela.

Rustam Minnekaiev komandanteak ziurtatu du Krimea eta Errusia arteko lurreko lotura egin nahi duela Kremlinek, eta gerran okupatutako lurraldeetan egonkortzeko asmoa duela. Oraintxe, Krimea osoa, Luhansk eta Kherson probintzietako zatirik handienak, eta Donetsk eta Zaporizhia probintzien erdia edo gehiago kontrolpean ditu Errusiak. Minnekaievek adierazi du, baina, Ukraina hegoaldea kontrolatzeak ekarriko liokeela Transnistriarekin lotzeko aukera.

Horrek esan nahiko luke Mikolaiv eta Odesa probintziak ere bereganatu nahiko lituzkeela; oraingoz soldadu errusiarrek ez dute lortu probintzia horietan sartzea. 1991n Moldaviatik independente deklaratutako lurralde zerrenda bat da Transnistria; Moskuren babesa izan du urteotan, baina erabat bakartuta eta inguratuta egon da. Transnistrian ere badira soldadu errusiarrak.

Errusia Berriaren hipotesia

Minnekaievek Defentsa Industriako Enpresen Batasunaren foro batean hitz egin du ostiral honetan, Sverdlovsk, eta bertan egin ditu adierazpenok. Itxuraz, adierazpenok ez datoz bat Vladimir Putin presidenteak azken asteetan esandakoekin, ziurtatu izan baitu Errusiak ez zuela gerran irabazitako lurrak etengabe okupatzeko asmorik. Baina 2014an Putinek berak marraztutako estrategiarekin bat etorriko litzateke Ukraina hegoalde osoa kontrolatzeko asmoa. Garai hartan Putinek iradoki zuen Kremlinek intentzioa izan zezakeela Errusia Berria eskualdea hartzeko.

Azkeneko hilabeteetan Errusiak egindako mugimendu militarrekin bat etor liteke ideia hori, gainera. Martxoaren 25ean jakinarazi zuten Kiev ingurua utzi eta Donbass eskualdea okupatzean jarriko zutela indarra. Apirilaren 19an, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak iragarri zuen «gerraren fase berria» aste honetan hasi dela.

Minnekaievek zalantza izpirik gabe adierazi du behintzat, eta era horretako adierazpen argiak egin dituen goi mailako lehen militar errusiarra da, gainera: «Operazio [militar] bereziaren bigarren fasea hasi denetik, Errusiako armadaren zereginetako bat da Donbass eta Ukraina hegoaldean kontrol erabatekoa ezartzea. Horrek lurreko korridore bat eskainiko du Krimearaino, eta Ukrainako ekonomiaren osagai ezinbestekoei eragingo die: Itsaso Beltzeko portuen bidez eramaten zaizkie laborantzako eta altzairugintzako produktuak beste herrialdeei».

Kremlinen baieztapenik ez

Komandanteak iradoki du Transnistria ez daukala ahaztuta Kremlinek: «Ukraina hegoaldea kontrolatzeak Transnistriarako beste sarbide bat emango luke, non ikusi baitira errusiar hiztunen kontrako errepresio ekintzak». Moldaviak, hain justu, gaur aurkeztu du Europako Batasuneko kide bihurtzeko lehen galdetegiaren tramitea.

Kremlinek berak ez du adierazpenik egin komandantearen hitz horiei buruz. Ez ditu baieztatu, ezta ukatu ere. Errusiako lau barruti militarretako baten burua da Mikolaiev, baina ez da argi gelditu foroan egindako adierazpen horiek balorazio pertsonalak diren edo Putinen planak argitaratu ote dituen.

Gerraren lehen fasean, Kiev setiatzen saiatu zen Kremlin, baina batez ere hegoaldeko fronteetan lortu ditu garaipenak. Kherson hiria —300.000 biztanle gerra aurretik— kontrolpean du ia gerra hasieratik, eta aste honetan kontrolatutzat jo du Mariupol —500.000 biztanle gerra aurretik—. Praktikan, Krimea eta Errusia lotu ditu. Orain, ikusteko dago Mikolaiv eta Odesa aldera erasoan jarraituko ote duen edo ez. Eta Kharkiv ekialdetik heldu diren soldadu errusiarrek Luhanskekoekin bat egingo ote duten, Donetsken kontrolpean ez dituzten lurretan sartzeko.

Moskuk ez, baina Kievek erreakzionatu du adierazpen horien aurrean. Ukrainako Defentsa Ministerioak adierazi du Errusiak utzi diola bere egiazko asmoak ezkutatzeari: «Errusiar lapur, bortxatzaile eta hiltzaileek onartu dute gerraren bigarren faseko helburua ez dela nazi mitikoei irabaztea, baizik eta Ukrainaren ekialdea eta hegoaldea okupatzea. Hori da inperialismoa».

Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, hain justu, bideo bat zabaldu du gaur, Kherson eta Zaporizhia eskualdeetako herritarrei mintzo. Esan die ez emateko informaziorik eremu horiek okupatzen ari diren agintari errusiarrei, eta ez parte hartzeko inongo erreferendumetan. Azkeneko asteetan, hain justu, zabaltzen ari da Kremlinek erreferendumak egin nahi ote dituen bi probintzia horietan, Luhansk eta Donetskeko estiloko herri errepublikak aldarrikatzeko.

Gerra krimenak eta sexu erasoak

Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Bulegoak adierazi du gero eta ebidentzia gehiago dituela Ukrainan gerra krimenak gertatzen ari direla. Butxa hirian gutxienez 50 pertsona epaiketarik egin gabe hil zituzten indar errusiarrek; besteak beste, exekuzio sumario bat ere egin zuten.

Errusiako soldaduek egindako sexu-bortizkeria kasuak ere pilatzen ari zaizkio NBEri mahaiaren gainean. Ez dira emakumeen eta neska gazteen salaketak soilik: badira bortxaketak salatzen ari diren gizonak eta mutikoak ere.

Michelle Bachelet giza eskubideen komisarioak erantsi du Butxakoa ez dela kasu bakana izan. Kiev, Txernihiv, Kharkiv eta Sumi hirietatik gutxienez legez kanpoko 300 hilketaren salaketak iritsi zaizkio NBEri.

Borrokan ari diren guztiei zuzendu zaie Bachelet, giza eskubideak errespeta ditzaten: «Horrek esan nahi du bereizi behar direla helburu militarrak eta zibilak. Esan nahi du zibilak ez hiltzea nahita. Esan nahi du ez erabiltzea sexu bortizkeria. Jendea ez da torturatu behar, ezta gerrako presoak ere».

Azovstalgo setioa

Errusia prest dago Azovstalgo altzairutegian (Mariupol, Ukraina hego-ekialdea) gotortuta daudenei irteten uzteko, Defentsa ministroak gaur adierazi duenez. Bi mila soldadu ukrainar eta mila bat zibil daude han babestuta. Errusiar soldaduek inguratuta daude. Atzo Putinek agindu zuen erasorik ez jotzeko altzairutegiari, baina goitik behera setiatzeko ere esan zuen.

Gaur, Defentsa ministroak adierazi du bandera zuri bat erakustea aski izango dutela setiatuek, irten nahi badute. Zibilak segurtasunez ebakuatuko dituztela adierazi du, eta erantsi du errenditzen diren soldadu ukrainarrak ez dituztela hilko.

Mariupolgo alkateak, berriz, «egun beteko su-eten argi bat» eskatu die indar errusiarrei. Jakinarazi du plan bat duela altzairutegikoak ateratzeko, baina errusiarrak planta bonbardatzen ari direla

Zelenski eta Putin elkartzeko ahaleginak

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak jakinarazi du Zelenskirekin eta Putinekin hitz egingo duela telefonoz datozen egunetan, eta saiatuko dela bi agintariak aurrez aurre elkar daitezen. Azkeneko negoziazio bilerak Turkian egin dituzte bi aldeek, baina bi gobernuburuak ez dira inoiz elkartu; Atzerri ministroak behin elkartu ziren.

Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak Putinekin hitz egin du gaur goizean telefonoz, eta eskatu dio zuzenean elkartzeko Zelenskirekin. Errusiako presidenteak erantzun dio Zelenskirekin aurrez aurre hitz egiteko baldintza dela negoziazioek emaitza konkretuak izatea. Erantsi du Ukrainarrek ez dutela koherentziarik elkarrizketetan, eta Micheli eskatu dio Kievi presio egiteko negoziatzera esertzeko, Ukrainak Donbasseko eskualdeak egunero bonbardatzen dituelako. Michelek, berriz, su eten bat emateko eskatu dio Putini, zibilak herri setiatuetatik irten daitezen.

Negoziazioei buruzko kontraesanezko mezuak eman ditu Errusiak. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak, ordea, adierazi du negoziazioak etenda daudela, badirela bost egun Moskuk proposamen bat egin ziola Kievi, eta ez dutela erantzunik jaso. Vladimir Medinski Errusiako negoziazio buruak, ordea, baieztatu du hizketaldi luze bat izan dutela bi aldeek gaur, baina ez du xehetasun gehiago eman.

Japonia eta uharte okupatuak

Gatazka ekialdera ere mugitu da gaur: Japoniako Gobernuak urteko txosten diplomatikoa kaleratu du, eta salatu du Errusiak «legez kontra» okupatzen dituela lau uharte, Tokiok beretzat dauzkanak. Baziren hogei urte Japoniak ez zuela termino hori erabiltzen uharteei buruz, baina orain esan du Ukrainako krisiak okertu egin duela egoera, eta uharte horiei buruzko negoziazioa zaildu duela Errusiarekin.

1945ean okupatu zituen uharte horiek Sobietar Batasunak, Bigarren Mundu Gerran. Kuril uharteak izendatzen dituzte; japoniarrek, berriz, Iparraldeko Lurraldeak deitzen diete. Gerraz geroztik uharte horien jabetzaz hizketan aritu izan dira bi aldeak, inoiz akordiorik egin gabe.


Summary: Oreka TX, Marco Mezquida eta Benny Green Donostiako Jazzaldian izango dira. Dosi txikitan ari dira ematen 57. Jazzaldian izango diren kontzertuen berri. Ordainpekoak izango diren kontzertuak iragarri dituzte dagoeneko, eta datozen asteetan jakinaraziko dituzte doako kontzertuak.

«Pianoen jenioez» beteko da San Telmo museoko klaustroa aurtengo Jazzaldian ere. Uztailaren 21etik 25era bitarte, piano soloez gozatzeko aukera izango da egunero, 11:00etan. «Bost kontzertu izango dira guztira egun horietan San Telmoko klaustro zoragarrian. Guztiz akustikoak izango dira, inongo anplifikadoreren beharrik gabekoak», azaldu du Patxi Berradrek, Jazzaldiko komunikazio arduradunak.

Uztailaren 21etik 25era, San Telmo museoko klaustroak nazioarteko piano jotzaile ospetsuak bilduko ditu berriro. Hala nola Vadim Neselnoovski ukrainarrak errezital bat emango du, Chernobil Elkarteari laguntzeko; Craig Taborn ere izango da, «egungo inprobisatzaile handienetako bat»; Sofiane Pamart, «klasikoaren kodeetatik urrundu eta hip-hop estilora gehiago hurbiltzen dena»; eta, azkenik, Benny Green, 40 urteko ibilbidea duen artista. Azken horrek uztailaren 24an eta 25ean egingo du oihartzun San Telmoko «klaustro zoragarriko» hormetan. Izan ere, bi errepertorio joko ditu: 24ean, The conection, eta 25ean, berriz, Reminiscing the piano greats.

Victoria Eugenian antzokian Egile eta Editoreen Sozietate Orokorrari lotutako zortzi artista izango dira. Miguel Martin Donostiako Jazzaldiaren zuzendariaren hitzetan, «musikari sorta bikaina». Esaterako, Carlos Sarduy eta Ernan Lopez-Nussa kubatarrak, Moises P. Sanchez pianista, Chico Perez, Veronica Ferreiro, Berta Moreno eta Oreka TX. Azken horrek «zubiak» egiten ditu herri musika eta jazzaren artean. Eta, hala, jazz generora gehiago hurbiltzen ari direla azaldu du taldeko kide den Mixel Ducauk.

«Bi musikari handi»

Uztailaren 25ean, «bi musikari handirekin» amaituko da programazioa, 12:30ean: Marco Mezquida pianoan eta Juan de la Rubia, berriz, organoan. Johann Sebastian Bachen piezen egokitzapen bat egingo dute bien artean, «guztiz inprobisatua».

Salgai daude dagoeneko, beraz, San Telmo museoan eta Victoria Eugenia antzokian izango diren kontzertuetarako sarrerak. Hain zuzen, Jazzaldiaren eta Donostia Kulturaren atarian dago horiek erosteko aukera.


Summary: Pablo Gonzalez Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batera lekualdatu dute. Lehen aldiz, konfiantzazko abokatu poloniar bat du defentsak. Auzia ere tokiz aldatu dezaketela jakinarazi dute.

Pablo Gonzalez kazetaria espetxez aldatu dute. Público egunkariak haren sendiaren bitartez baieztatu ahal izan duenez, Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batean da Gonzalez. Otsailaren 28an Ukrainako mugan atxilotu zutenetik Rzeszowko espetxean izan dute preso, Poloniako hiriburutik 400 kilometrora. Gutxienez, maiatzaren 29ra arte izango da behin-behineko espetxealdian.

Familiak begi onez hartu du espetxe aldaketa, hiriburutik gertuago dagoenez, horrek bere defentsa erraztuko duelako. Gainera, orain arte ez bezala, bere konfiantzazko abokatu poloniar bat du Gonzalezek. Gonzalo Boye da bere abokatua, baina aurrerantzean beste abokatu poloniar bat ere izango du. Aurretik ofiziozko bi abokatu poloniar izan ditu, baina horiekin ez dute aurrera egin.

Pubilco-k argitaratu du Varsoviatik gertuago egoteak familiaren bisitak egiteko modua ere emango duela. Orain arte Espainiako enbaxadorearen bi bisita izan ditu soilik. Oihana Goiriena kazetariaren emazteak eta euren seme-alabek telefonoz ere ezin izan dute hitz egin harekin 53 egun hauetan. Maiatzaren 29an epaileek behin-behineko espetxealdia luzatzen duten edo aske uzten duten ebatziko dute.

Ukrainako Gerraren berri ematen ari zela atxilotu zuten Gonzalez. Errusiaren aldeko espioitza lanak egitea leporatzen diote Polonian, eta hamar urteko espetxe zigorra ezar diezaiokete horregatik. Auzia Rzeszow hiriko epaitegietan zegoen, baina, espetxez aldatu ondoren, litekeena da instrukzioa ere beste hiri batera eramatea. Gonzalezen hurkoek, ezinegonak bultzaturik, sinadura bilketa bat jarri dute martxan Change.org plataforman, Gonzalezen eskubideak errespeta daitezen galdegiteko. 4.600 sinadura bildu dituzte lehen egunetan.


Summary: Douglasek 120 lanpostutik gora kenduko ditu Hegoaldean. Lurrindegi kateak kaleratzeei buruzko akordio baten aurrekoa hitzartu du CCOO eta UGT sindikatuekin. ELAk agindu du indarrean ez jartzeko eginahalak egingo dituela.

Douglas lurrindegi kateko zuzendaritzak eta CCOO eta UGT sindikatuek akordio baten aurrekoa adostu dute enpresaren berregituraketari buruz. ELAk eman du akordioaren berri, eta ziurtatu du akordio hori indarrean jartzeko eginahalak egingo dituela. Sindikatu horrek azaldu duenez, Euskal Herrian «120 enplegu baino gehiago suntsituko dira», eta lanpostuari eutsiko dioten langileen baldintzak okertu egingo dira.

Otsailaren amaieran jakinarazi zuen Douglasek Espainiako adarreko hamar dendatik zazpi ixteko asmoa zuela, dirua galtzen ari delako. Alemaniako enpresak 49 saltoki ditu Hego Euskal Herrian, gehientsuenak Eroskiri hartutakoak If katea erosi zuenean. Horietatik, 23 itxiko zituela azaldu zuen Douglasek negoziazioetan, eta 130 langile kalean geratuko zirela. Martxoaren 17an greba mugagabea hasi zuten Bizkaiko dendetan, eta beste lurraldeetan ere izan dira lanuzteak.

ELAk ziurtatu du enpresak ez dituela egiaztatu kaleratzeak justifikatzeko eman dituen argudioak, eta horregatik iragarri du «bide judizial posible guztiak» aztertuko dituela. Dagoeneko salatu du enpresa, greba eskubidea urratzeagatik.

Akordioa ezarri ahal izateko, langileen batzarraren onespena beharko du. ELAk ez du batzar horietan parte hartuko: «Asanblada horrek ez du benetako parte hartzea bermatzen, eta gainera ez da izango sindikatuak partekatzen duen negoziazio eremu batean». Negoziazioa Hegoaldera eraman nahi izan du ELAk, baina ez du lortu.


Summary: Le Pen «blokeatzeko» dei egin du Etxegaraik, hura euskara «eskolan irakastearen aurka» dagoelako. Euskara eta beste hizkuntz baztertuak «eskolaz kanpo edo elkarteetan» irakatsi daitezkeela, «baina ez ikastetxeetan», esan dio eskuin muturreko hautagaiak egunkari bati.

«Ez al da RN [Batasun Nazionala] blokeatzeko arrazoi bat behintzat ? Marine Le Penek eskualdeko hizkuntzak eskolan irakastearen aurka agertu da», idatzi du Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko presidenteak eta Baionako auzapezak sare sozialetan.

Mezuaren testuingurua ulertzeko, esteka bat jarri du Ouest France egunkariak argitaraturiko elkarrizketa batera. Horretan, Marine Le Pen igandean erabakitzekoa den Frantziako presidentetzarako hautagaiak «eskualdeetako hizkuntzen irakaskuntzari» buruzko galdera bat erantzuten du. Erantzunean, eskuin muturreko politikariak esaten du hizkuntzok «gure ondasunaren parte» direla, baina Frantsesa dela Frantziako Errepublikaren hizkuntza. Euskara eta beste hizkuntza baztertuak «irakasteak ez du arazorik sortzen, baldin eta eskolaz kanpo egiten bada, edo elkarteetan. Baina ez ikastetxean, hor oinarrizko ezagutzak irakatsi behar direlako».

Ikusi gehiago: Analisia. Yasmine Khris: 'Faltsu dikotomiak'

Eskuin muturreko hautagaiak gaineratu duenez, ikastetxeetan «eskualdeetako historia» irakastearen alde dago, «ordubete, hamabost egunero».

Etxegaraik parte hartu zuen 22. Korrikan, eta lekukoa eraman zuen Baionan.

Anbiguotasuna

Iazko maiatzean Frantziako Konstituzio Kontseiluak murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa zela ebatzi zuen: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, hainbat diputatuk ezarritako helegitearen ondotik. Erabakia «zerbitzu publikoa eskaintzen duen egitura orori» aplikatzen zitzaiola adierazi zuen orduan, eta hala, itunpeko eskoletan ere murgiltzea konstituzioaren kontrakotzat jo zuen.

Ekainean, ordea, ebazpenaren komentarioa publikatu zuen erakundeak, eta zehaztu zuen «irakaskuntza publikoaren kasuan bakarrik» dela konstituzioaren kontrakoa murgiltzea. Beraz, komentariotik ondoriozta daiteke euskarazko murgiltze sistema konstituzionala dela Seaskaren barruan eta sare pribatu katolikoan, baina konstituzioaren kontrakoa dela sare publikoan.

Beraz, euskalgintzako eragileek ondorioztatu zuten euskarazko murgiltze sistema konstituzionaltzat hartu zutela Seaskaren barruan eta sare pribatu katolikoan, baina konstituzioaren kontrakotzat sare publikoan.

Le Penen adierazpenak anbiguoak dira, ez duelako argitzen «eskola» hitzarekin bakarrik eskola publikoaz ari den, edo irakaskuntza osoaz. Beraz, eskuin muturreko hautagaiak presidentetza irabazten badu, ikusi beharko da «eskolaz kanpo» eta «elkarteetan» horrekin zer esan nahi duen.


Summary: 36 urteko auto gidari bat hil da Zaratamon, istripu batean. A-8 autobidean luizi bat izan da, Muskizen, Espainarako norabidean, eta bide mozketak luze joko duela ohartarazi dute.

Trafiko istripu larri izan da gaur goizeko 06:00etan Zaratamon (Bizkaia), Urduñarako norabidean, eta auto bateko gidaria hil da. Eusko Jaurlaritzako trafiko zerbitzuak sare sozialetan jakinarazi duenez, BI-625 errepidean izan da istripua, 384. kilometroan: auto batek eta furgoi batek talka egin dute, eta autoko gidaria hil da. Emakume bat da eta 36 urte zituen, Segurtatasun Sailak jakinarazi duenez. Furgoiko gidaria zauritu egin da, eta Galdakaoko Ospitalera eraman dute. Ertzaintza zer gertatu den ikertzen ari da.

Errailetako bat moztuta geratu da istripuaren ondorioz, eta bestetik bideratu dute trafikoa, txandaka.

A-8 autobidea ere, Muskizen (Bizkaia), Espainiarako norabidean, moztuta geratu da bart gauean 139. kilometroan izan den luizi baten ondorioz, eta trafikoa BI-634 errepidera bideratu dute. Goiz osoan ilarak izan dira, ordea, eta eguerdian hiru kilometrokoak ziren. Gauean bertan ohartarazi dute bide mozketak luze joko zuela.


Dikotomia faltsuak

Summary: Dikotomia faltsuak.

#NiMacronNiLePen. Ez Macron, ez Le Pen. Hori zioen pintaketak, Parisko Sorbona Unibertsitatean margotua, baina baita ere sareetan gehien zabaldu ziren traoletako batek, Frantziako presidentetzarako hauteskundeen lehenbiziko itzuliaren emaitzak jakin ondoren. Hainbat eragile politikok hedatu dute mezua, biharamun emozionalaren ondorioz; izan ere, politikan sarritan azaltzen den lelo bat berrerabili dute, ez izurria, ez kolera, frantseseko esamoldetik hartua, desadostasun orokorra adierazteko.

Halarik ere, haustura soziala nabaria zen, boza eman baino askoz lehenago. Frantziako hiri handien mapei so eginez gero, bozen emaitzek demarkazio sozialak imitatzen dituzte. Marseilla ere, Frantziako Estatuko bigarren hiria, bada adibidea. Hiru kolore azaltzen dira argi, Herbehereetako banderaren moduan: iparraldean, auzo xume pobreenak diren eta immigrazio handia ikusten den auzoetan, kolore gorria nagusitzen da, hau da, Frantzia Intsumisoko Jean-Luc Melenchon hautagaiarena; erdialdean, xingola urdin bat, Marine Le Pen, periferiako geografian; hegoaldean, azkenik, auzo aberatsagoenetan, Emmanuel Macronek irabazi du. Fenomenoa areagotu egin da hexagonoaren puntu estrategikoetan: Seine-Saint-Denisen, estatuko departamenturik pobreenean, Jean-Luc Melenchonek lehen itzulitik %50 inguru hartu du.

Irakurketa honetan, bi elementu dira azpimarratzeko: azken hilabeteetan, «estigmatizazio kanpaina» salatu dute banlieue eta langile auzoetan. Eremu horietan, immigrazioko biztanleria bereziki inportantea da, eta ez da zalantzarik hautagaiak saiatu zirela publiko hori konbentzitzen. Diskurtsoen «deskonexioa» kritikatu izan dute, bortizkeria, arrazakeria,eta islamofobia. Ildo berean, ezin dira ukatu abstentzioaren zenbakiak, sindrome gisa: estatu mailako diskurtsoak ez dira heldu etxe guzietara. Bertzalde, Marine Le Penen desdemonizazio estrategiari ekin zioten. Anitzek publikoki partekatu dute nahasmen orokorra, eta zalantza azaldu dute: «Zergatik ez [probatu]?», ahantziz haren aitak, Jean-Marie Le Penek, sortu zuela Fronte Nazionala, Vichyren nostalgiko, Petainen miresle, OASeko (Armada Sekretuaren Erakundea, eskuin muturreko eta frantses nazionalisten taldea) kide ohi eta damutu gabeko collabo-ekin (Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako soldaduak lagundu zituztenak).

Horren aurkako jarrera hartu dute eragile zaugarrienek. Nadir Dendoune kazetariak iritzi artikulu bat sinatu zuen Libération egunkarian: «Ez dut bozkatu gabe gelditzeko luxurik. Izan ere, erdi mailako klaseko frantziarra izan aurretik, Marine Le Penentzat batez ere, arabiar bat, musulman bat, barne etsai bat naiz». Ordudanik, mezua bertze itxura bat hartzen hasi zen; Le Penen aurka, hautarik ez, alegia. Ezkerreko boz emaileek ulertu dute Macronen ultraliberalismoak, neurri antisozialez eta injustiziaz osatua den horrek, ez duela konparaziorik Marine Le Penen sartzearekin Eliseo jauregira. Izan ere, zertarako balioko lukete hitz onek urte osoan migratzaileentzat, eskola publikoarentzat edo biodibertsitatearentzat, baldin eta mobilizazio masibo batek balio ez badu presidente xenofobo eta erreboltari klimatiko baten hondamendiari aurre egiteko? Ezkerreko prentsak hautua egin du jadanik euren azaletan: boz baliogabea ezabatu dute, eta dikotomia faltsuak agerian jarri dituzte.


Summary: Nafarroa Berriz Altxak ekitaldi politiko bat egingo du ekainaren 5ean Amaiurren. «Dena» erabaki ahal izateko burujabetza prozesu bat aldarrikatuko dute, gaztelarrek Amaiurko gaztelua hartu zuteneko 500. urteurrenaren atarian.

Uztailaren 19an 500 urte beteko dira Gaztelako Erresumak Amaiurko gaztelua hartu zuenetik (Nafarroa), eta Nafarroa Berriz Altxa mugimenduak iragarri du, urteurren horren atarian, ekainaren 5ean ekitaldi politiko bat egingo duela gazteluko zelaietan. Ekitaldian «dena» erabaki ahal izatea aldarrikatuko dute, eta horretarako, «errepublika aske eta burujabe batera eramango duen burujabetza prozesu propio eta herritar bat» eraikitzearen beharra azpimarratuko dute.

Ekitaldia 11:30ean hasiko da, eta ondoren hiru kilometroko martxa bat egingo dute Arizkurena. Gero, Elizondon jarraituko dute datozen asteetan ezagutzera emango dituzten ekitaldiekin. Antolatzaileek gaur esan dute Baztan bailarako bizilagunekin auzolanean antolatu dutela eguna. Antolatzaileek autobusez joateko deia egin dute, eta horretarako izena emateko 30 gune izango direla aurreratu dute: izena ematek toki horiek non egongo diren maiatzaren 5ean iragarriko dute.

«Gorriz markatua»

Nafarroa Berriz Altxak esan du «Nafarroako subiranista eta independentistentzat» 1522ko uztailaren 19ko egun hura gorriz markatuta dagoela. «Amaiurko urtemuga honekin ziklo historiko bat ixten da, 1512. urteko konkista odoltsu hartatik 9 urtetara, Nafarroako Erreinua berreskuratzeko hirugarren saiakerarena», azaldu dute ekitaldian.

«Oroitzapen baina baita ere gaurkotasun handiko aldarrikapen egun bat» izango da, aurreratu dutenez. «XXI mende honetan subiranista edo independentista izatea ez da inondik ere kapritxo bat, gure ustez XXI. mendean subiranista izatea behar bat da», gaineratu dute. Azpimarratu dute Nafarroan libreki hartzen ez diren erabakiek, dauden krisiei ematen zaizkien erantzunak baldintzatzen dituztela: krisi klimatikoa, elikadura, energia edo migrazio krisia, adibidez.

«Gaur egun subiranoak ez izateak esan nahi du, halaber, nafarrak gainerako euskal lurraldeekin eta estatuko gainerako lurraldeekin harremanak izateko eredu batera kondenatuta gaudela, eta eredu hori, subiranotasunetik abiatuta, zalantzan jartzen dugula eta erabaki ahal izatea ere aldarrikatzen dugula», adierazi dute.


Summary: 25 urteko gizon bat ito da Donostiako Etxadi udal kiroldegiko igerilekuetan. Bart gauean gertatu da ezbeharra. Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du.

25 urteko gizon bat hil da itota Donostiako Etxadi udal kiroldegiko igerilekuetan. Ertzaintzak jakinarazi duenez, bart gauean gertatu da ezbeharra, oraindik argitzeke dauden arrazoiengatik.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, igerilekuko sorosleek 21:30 aldera deitu zuten larrialdi zerbitzuetara, baina ezin izan zuten ezer egin salbatzeko. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du, zer jazo den argitzeko. Gizonezkoari autopsia egingo diote.