Summary: Independentistek ez dute onartu erreferendumaren emaitzen «zilegitasuna eta balioa». Kaledonia Berriko subiranistek hautsitzat jo dituzte Parisekin dituzten elkarrizketak datorren udaberrira arte: «Hurrengo gobernuarekin hitz egingo dugu».

Dekolonizazio prozesuko hirugarren independentzia erreferendumaren biharamunean, Kaledonia Berriko independentistek mezu argia helarazi dute: ezer ez dela posible haien parte hartzerik gabe. Subiranisten ikuspuntutik, atzo sustaturiko estrategia «arrakastatsua» izan da, eta horrek eragin du galdeketaren emaitzek «zilegitasunik eta baliorik» ez izatea. «Erreferendum hau ez da Noumeako Akordioaren araberakoa izan», adierazi du sei indar politiko eta sindikatu bat biltzen dituen CSI-NP Ez-Parte Hartzerako Komite Estrategiko Independentistak.

Ofizialki, gaurtik hasita trantsizio epe batean sartu da Kaledonia Berria, eta Frantziako Gobernuaren plana argia da: 2023ko ekainera arte independentisten, loialisten eta Parisen arteko elkarrizketak egitea, Ozeaniako uhartediaren estatus berria definitze aldera. Negoziazio horien lehen aldia egunotan hasiko dute, Sebastien Lecornu Frantziaren Itsasoz Haraindiko ministroa Kaledonia Berrian baita etzira arte.

.

Aurreikusitako bide orria, ordea, ez da espero bezala iragango: independentistek hautsitzat jo dituzte Parisekin zituzten elkarrizketak, eta ez dira mahai beraren inguruan eseriko datorren udaberrira arte, Frantzian presidentetzarako bozak egiten dituzten arte. Hala baieztatu du CSI-NPk, baita Roch Wamytan Kaledonia Berriko Kongresuko presidenteak ere, atzo: «Itxarongo dugu [Frantziako] errepublikako hurrengo presidentea aukeratzen duten arte, eta hurrengo gobernua prest dagoen arte. Hurrengo gobernuarekin hitz egingo dugu».

Wamytanen azalpen horiek ohartarazpen batekin etorri ziren, azaldu baitzuen atzoko erreferenduma berriz egin beharko dutela, eta hori exijituko dutela datorren urteko elkarrizketetan, Ozeaniako uhartediak «eutsi egiten baitio noizbait independente izateko bokazioari». Bide beretik jo du CSI-NPk, adierazita komitea osatzen duten indar politikoak eta sindikatuak ez daudela «Lecornu egutegian engaiatuta»: «Jakinarazitako hemezortzi hilabeteak agintaldi amaieran dagoen gobernu batekin hasiko dira. Itsasoz Haraindiko ministroa gure etxean izateak gehiago du presidentetzarako kanpaina batetik etorkizunerako irtenbideak ekartzetik baino».

2017tik 2020ra Frantziako lehen ministro izandako Edouard Philippek 2019ko urrian adierazi zuen deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferenduma ez zela egingo «2021eko irailaren erdialdearen eta 2022ko abuztuaren» artean; tartean Frantziako presidentetzarako bozen bi itzuliak egingo dituztelako. Lecornuk, ordea, ez du errespetatu Parisek emandako hitza, eta alde bakarrez erabaki zuen atzoko data.

Gainera, COVID-19ak gogor jo du Kaledonia Berria udazken honetan, eta hildako gehienak kanakak izan dira —indigenak—; hortaz, independentistek azaldu zuten egoera horretan ez zegoela galdeketarik egiterik, melanesiar kulturan doluari ematen zaion garrantziagatik, eta haien kanpaina atez atekoa eta ekitaldi jendetsuz beterikoa izaten delako. Halere, Itsasoz Haraindiko ministroak entzungor egin zien eskari horiei, eta, azkenean, herri kolonizaturik gabe egin dute dekolonizazio prozesuko hirugarren erreferenduma.

Kopuruak, behera

Estrategia horren ondorioz, iazko galdeketarekin konparatuz gero, parte hartzea 41,82 puntu txikitu da aurten —%43,87ra—, independentisten gehiengo zabalak ez duelako botoa eman. Horrek eragin du, hortaz, baiezkoaren babesa ere apaltzea: %46,74tik %3,5era.

Zehazki, Frantziatik ateratzearen aldeko hautuak 68.786 boto gutxiago jaso zituen atzo, baita handik ateratzearen kontrakoak ere, 5.783 bototan egin baitzuen behera kopuru horrek. Hala, loialistek garaipena aldarrikatu duten arren, agerian geratu da pandemiak, galdeketaren testuinguru bitxiak eta kanpainak eragina izan dutela haien oinarrian ere.

Frantziatik ateratzearen kontrakoen artean poza da nagusi atzodanik. Sonia Backes Hegoaldeko Probintziako presidentearen iritziz, «[Frantziako] errepublikaren kidetasunaren auzia ez da gehiago pausatzen»; horren ordez, mahai gainean dagoena «gizarte proiektu bat eraikitzea» da, eta hori egin beharko dute datozen hilabeteetan, «elkarrekin».

MPC Mugimendu Popular Kaledoniarra alderdiko presidente Gil Brialek, berriz,atzo NC la1ère kateari adierazi zion ez dutela «barkamenik eskatu behar» galdeketa irabazteagatik. «Musika txiki bat instalatu da jakiteko garaipena zilegi den ala ez. Baina guk irabazi egin dugu. Denok elkarrekin lan egin beharko dugu, baina oinarri horrekin: irabazi egin dugula».

Independentistek ez bezala, loialistek Lecornuk antolaturiko negoziazioetan parte hartzeko asmoa dute. Horietan definitu beharko lukete Kaledonia Berriaren estatus berria, baina hirugarren galdeketa boikotatu dutenen jarrerak ziurgabetasunez bete du Parisen hitzordu sorta. Hori bai, Itsasoz Haraindiko ministroak atzo azaldu modura, iragan igandean gertaturikoa «ez da istorioaren amaiera» izango.


Summary: Kontseiluak «adostasuna» eskatu dio Eusko Legebiltzarrari ikus-entzunezkoen legearen inguruan. Galiziako Parlamentuan egin moduan, eskarietan bat etor daitezela eskatu die alderdiei. Lege proposamena ez du nahikotzat jo, eta edukien kopuruan nahiz finantzaketan «berdintasuna» falta duela salatu.

Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege Orokor berriaren inguruan Euskalgintzaren Kontseiluak duen jarreraren berri eman du Paul Bilbao idazkari nagusiak, Legebiltzarreko Kultura, Euskara eta Kirol batzordean, eta lege horren inguruan hizkuntza gutxituen aldeko beste zenbait eragilerekin batera egiten ari diren lanketa azaldu du. Legearen aurreneko lanketan aktiboki parte hartu dutela zehaztu du, eta hainbat «ekarpen» egin dizkiotela lege proposamenari. Alabaina, horietako «bat bera ere» ez dutela aintzat hartu deitoratu du.

Kontseiluak adierazia zuen aurrez ere testuan jasotzen diren urratsak ez direla inolaz ere nahikoak, beste hainbat gizarte eragilerekin egindako agerraldi bateratuan, eta hala berretsi du gaur Bilbaok: «Kuota txiki bat jarri dute ekoizpenari dagokionez, baina gobernuak berak azaldu du ez diela plataforma guztiei eragingo. Legeak berak ez du berariaz aniztasuna aitortzen, eta euskararen kasuan, horren garrantzitsua den bikoizketaren gaiak ez du bermerik». Horrenbestez, legea, tramitatu bitartean, «nabarmen hobetu» beharko dela adierazi du.

Aldi berean, Bilbaok dei egin die Legebiltzarreko alderdiei gaiaren inguruan «adostasunera» irits daiteze. Horretarako, Galiziako Parlamentua eredutzat har dezate gonbidatu ditu, zeinean alderdi guztiak bat etorri baitziren oinarrizko zenbait puntutan: «galizierazko eta gaztelaniazko gutxieneko edukiak eta ehunekoak berdindu beharra bikoizketan, azpitituluetan eta audio deskripzioetan, bai eta telebista kanal eta plataformetako ikus-entzunezko ekoizpenen finantzaketa aurreratuan ere». Eskaera partekatu hori «aurrerapauso itzela» iruditzen zaio Bilbaori, eta alderdiei galdetu die ea han posible izan dena zergatik ez den posible Legebiltzarrean.

Bilbaoren esanetan, «berdintasuna eskatzeko» ados jarri dira Galizian, eta, hain justu, legeak printzipiotzat berdintasuna hartu behar lukeela defendatu du, hizkuntza gutxituen aldeko gainerako gizarte eragileekin adostutakoa oinarritzat hartuta. Gutxieneko edukietan eta finantzazioan, bietan, islatu behar litzateke hori, azaldu duenez: «Legeak aniztasunari erreparatuko badio, lehenik, estatuko hizkuntza guztietako edukiak eta gutxieneko ehunekoak berdindu beharko ditu bikoizketan, azpitituluetan eta audio-deskribapenetan. Eta, bigarrenik, estatuko hizkuntzetako ikus-entzunezko ekoizpenak finantzatzeko betebeharrak ere berdindu beharko ditu, plataforma digitaletarako zein telebista-kanaletarako».

Aitortzarik eza

Berdintasunik ezaren oinarrian dago, Bilbaoren ustez, legeak hizkuntza aniztasunari «berariazko aitortzarik» egin ez izana. «Ulergaitza egiten zaigu, jasota baldin badago berezko hainbat hizkuntza daudela estatuan, alegia hizkuntza aniztasuna dagoela, zergatik ez den horren isla ematen onartzen diren legeetan», esan du.

Aipamen berezia egin dio, halaber, legean jasota dagoen formulazio bati: «erkidego autonomoetako hizkuntza ofizialen batean». Ohartarazi du gaztelania ere badela hizkuntza horietako bat, eta, horrenbestez, aurreratu du argitzeko eskatuko duela «berezko hizkuntza ofizialen inguruan ari den». Zehaztasuna eskatu du, eta eskaera horrekin lotuta kezka agertu du streaming plataformei ezarritako hizkuntza kuoten inguruan. Izan ere, Espainiako Gobernuak albiste agentzia bati baiezatau zionez, Espainiako Estatutik kanpo sortutako streaming plataformek ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko —hala adostu zuen ERC Esquerra Republicana de Catalunyak, hasiera batean, Espainiako Gobernuarekin—.

Hitzartzearen amaieran, Bilbaok gogoratu du legearen inguruko eskaera zehatzak egingo dizkietela alderdiei etzi, Madrilen, hizkuntza gutxituen alde jarduten duten beste zenbait eragilerekin batera.


«Terrorismoa» ikasgai

Summary: «Terrorismoa» ikasgai. Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek terrorismoari buruzko unitate didaktikoak ondu dituzte. Batxilergokoen unitateak osatuago daude, eta kasu errealak planteatzen dizkiete, «gogoeta egiteko». → «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan

«Beste fenomeno konplexu batzuekin gertatzen den bezala, terrorismoaren hainbat definizio daude. Adituek ez dute adostasunik lortu terrorismoa zer den zehazteko orduan, baina ia kasu guztietan proiektu politiko jakin bat indarrez ezartzeko tresna baten aurrean gaudela azpimarratzen dute». Halaxe definitzen du terrorismoa DBHko laugarren mailako ikasleei zuzendutako Terrorismoa Espainian unitate pedagogikoak. Geografia eta Historiarako ikasgaia da. Astelehenean egin dute unitateen aurkezpena, Iruñean.

Unitate horretan azaltzen denez, terrorismoaren ezaugarrien artean daude «indarkeria klandestinoa» edo modu sekretuan jardutea, izu giroa eragitea, helburu politikoak inposatu nahi izatea eta eragin propagandistikoa izatea. Hala, DBHko ikasleei aipatzen zaie «terrorismoak maila ezberdinean» eragin duela inguruko herrialdeetan, eta «Espainian ideologia desberdinetako erakunde terroristek jardun dutela: «Nazionalista erradikalak, jihadistak, ultraeskuina eta ezker muturra». Ez da GAL aipatzen. Lehen hitzaurre horretan, bahiketa bati buruzko informazioa bilatzea eskatzen zaie ikasleei.

Ondoren, frankismoari, trantsizioari eta ondorengo demokraziaren urteei erreparatzen die. Diktaduran, «terrorismoaren lehen biktima» gisa azaltzen da Begoña Urroz, eta «ETAren lehen biktima» gisa, berriz, Jose Antonio Pardines guardia zibila. Honela definitzen du ETAren urte haietako jarduera: «Oposizio antifrankista osatzen zuen alderdi eta sindikatuen gehiengo handiak ez zuen hilketara jo diktaduraren aurka egiteko, tresna baketsuetara baizik, hala nola grebara, propagandara edo manifestazioetara. Terrorismoa gutxiengo baten tresna bat izan zen, ondorio konponezinak eragin zituena. ETAren kasuan, 43 pertsona hil zituen 1968. eta 1975. urteen artean». Lekukotzen artean aipatzen dira Jesusa Ibarrola Begoña Urroz haurraren amarena eta Fermin Garces Hualde Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuetako kidearena.

Trantsizioan ETAren eta GRAPOren jarduerari ultraeskuinaren indarkeria gehitu zitzaiola dio. Estatu kolpeaz, berriz, hau dio: «Urte haietan (1975-1982) baziren muturreko gutxiengo jakin batzuk, beren arerio politikoak eskubidedun pertsona gisa ez, beren helburu partikularrak lortzeko deuseztatu beharreko etsai gisa ikusten zituztenak. 1981eko otsailaren 23an Gudarosteko alderdi atzerakoiek estatu kolpe bat jo zuten».

Ondorengo urteen deskribapen azkar bat egiten du, ETAren atentaturik lazgarrienak aipatuz eta 2003ko martxoaren 11ko atentatu jihadistari ere erreparatuz: «Azken eraso hori Espainian inoiz izan den handiena izan da». Mugimendu bakezalearen ibilbidea ere aipatzen du, eta lekukotzen artean daude Conchita Martin 2000n ETAk eraildako Pedro Antonio Blanco teniente koronelaren alargunarena, AVTko Juan Carlos Cabrerorena eta Madrilgo aldirietako trenen atentatu jihadistan hildako Juan Carlosen semearena.

GAL, Batxilergoan

Batxilergoko bigarren mailako ikasleentzat ere izen bereko unitate didaktiko bat dago: Terrorismoa Espainian. Datu gehiago emateaz gain, diferentzia esanguratsu batzuk daude. Adibidez, indarkeria erabili duten taldeen artean, aurretik aipatutakoez gain GAL ere erantsi dute: «GALen (Grupos Antiterroristas de Liberación) kasua, estatu demokratiko batean ezin zurituzkoa, ez dator bat ultra ideologiarekin. Antiterrorismo mota bidegabeko eta parapolizial bat izan zen, ustez borrokatzen zituzten haien (ETA) metodo terrorista berak erabili zituena. 27 pertsona erail zituzten 1983 eta 1987 artean». Halaxe definitzen du.

Unitate pedagogiko honetan, galderak planteatzen zaizkie ikasleei. Adibidez: «La voluntad del gudari liburuan, egileak, Gaizka Fernandez Soldevillak bere buruari honako hau galdetzen dio, guri galdetzen digu: “Noiz eta non jaio zen fanatismoa? Zeintzuk ziren gorrotoaren sustraiak? Nola eta zergatik agertu zen ETA? Bat-batean jaio al zen? Zeri erantzuten zion ETAk indarkeriaren alde egindako apustuak? Eta zergatik ez zen gertatu gauza bera Espainiako beste hainbat lekutan?” Galdera horiek guztiak erabakigarriak dira».

Era berean, unitate honetan kasu erreal gehiago planteatzen dira, eta horri buruz taldeka lan egitea proposatzen zaie ikasleei, garaiko testuinguru historikoaren arabera. Adibidez, diktadura garaian, 1972an ETAk eraildako Eloy Garcia Cambra Galdakaoko udaltzainaren hilketa planteatzen da, eta galdetu: «Zuen ustez justifikatu al daiteke udaltzain honen hilketa diktadura betean burutu zelako? Argudiatu zuen erantzuna».

Beste kasuetako bat GAE eskuin muturreko taldeari egotzitako Alonsotegiko atentatua da. Lau pertsona hil ziren, eta horien artean Liborio Arana zegoen. Haren semearen testigantza jasotzen du unitate didaktikoak, eta bertan dio «oso gogorra» izan zela familiarentzat: «Nire semeari ez nion atentatuaz ezer kontatu orain gutxi arte. Ertzain egin nintzen hura argitzen saiatzeko. Poliziak oso gaizki jokatu zuen, batez ere ikerketan eta tratuan... José Amedo —gerora GALengatik zigortua— izan zen ikerketaren burua». Behin hori irakurrita, ikasleei proposatzen zaie «gertatutakoaren izugarrikeriaz, familiarentzako ondorioez» gogoeta egitea.

GALen beste aipamenik ez dago unitate horretan. Unitate didaktikoak gazteleraz, euskaraz, katalanez eta galegoz daude, eta ikasleentzako eta irakasleentzako materiala planteatzen dute.


Summary: COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID ziurtagiriaren erabilerari buruz izan daitezkeen dudak argitzeko dokumentu bat kaleratu du. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ziurtagiria noiz, nola eta non erabili argitzeko gida moduko bat da.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID ziurtagiriari buruzko zalantzak argitzeko dokumentu bat ondu du, neurri horren inguruan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren artean sor daitezkeen zalantzak argitzeko asmoz. BERRIAk dokumentu horren galdera-erantzunak jaso ditu: Zer da Europako Batasuneko COVID ziurtagiri digitala?

EBko COVID ziurtagiri digitala QR irakurketa duen dokumentu bat da, Europako Batasunaren barruan herritarren zirkulazio seguruari bide ematen diona COVID-19aren pandemiaren garaian. Dokumentu hori Europako Batasunaren barruan bidaiatzea errazteko ezarri zen. Ziurtagiri hori duten bidaiariei kontrolak arinduko zaizkie, eta ez dutenei, berriz, herrialde bakoitzeko agintariek ezarritako bestelako kontrolak egingo zaizkie, eta, kasuan kasu, dagokion informazioa aurkeztu beharko dute.

Abenduaren 4az geroztik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID ziurtagiri digitala eskatuko da gaueko aisialdiko establezimenduetan eta jatetxeetan sartzeko.

Zer ziurtagiri mota daude?

Hiru ziurtagiri mota daude, hiru pertsona motarentzat:

1) Txertaketa ziurtagiria: dosi batekin edo birekin txertatutakoek eskuratu ahal dute.

2) Osatze ziurtagiria: gaixotasuna pasatu dutenetik 11 eta 180 egun arteko epean PCR positiboa izan dutenek eskuratu ahal dute.

3)Proba negatiboaren ziurtagiria: antigeno proba batean 48 ordu lehenago negatibo eman dutenek eta 72 ordu lehenago PCR proba batean negatibo eman dutenek eskuratu ahal dute.

Nola lortu ziurtagiria?

COVID ziurtagiri digitala bi modutara lor daiteke: modu digitalean edo presentzialean. Informazio zehatza esteka honetan: https://www.euskadi.eus/certificado-covid-digital- ue/web01-a3korona/es/

Zenbateko iraupena du ziurtagiriak?

- Txertaketa ziurtagiria: Urtebete, azken dosiaren egunetik hasita.

- Osatze ziurtagiria: 6 hilabete.

- Diagnostiko proba negatiboaren ziurtagiria: antigeno probarekin, 48 ordu, eta PCR probarekin, 72 ordu. Non eskatuko da COVID ziurtagiria?

COVID ziurtagiri digitala bi kasutan eskatu ahal izango da. Alde batetik, aisia eta dantza jarduerak eskaintzen dituzten establezimenduetan âÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂdiskotekak, dantza aretoak, festa aretoak ikuskizunekin, musika tabernak, karaokeakâÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂ eta III. eta IV. multzoan jasotako guztietan. Bestalde, III. multzoan jasotako pub eta taberna berezietan ere eskatu ahal izango da, eta 22:00etatik aurrera. Azkenik, 50 pertsona baino gehiago hartzeko baimena duten jatetxeetan ere eskatuko da.

Nork eskatu beharko du ziurtagiria?

Bai establezimenduaren titularrek, bai Poliziak edonoiz eskatu ahal izango diete establezimenduan dauden bezeroei lokalera sartzeko aurkeztutako dokumentazioa erakusteko.

Nola eta noiz erakutsi behar da ziurtagiria establezimenduetan?

Sartzerakoan zein egonaldian, establezimenduaren titularrak edo poliziek eskatu ondoren. Aurkezteko modua: PDF formatuko dokumentu digital bat izan daiteke, sakelako telefono batean edo beste gailu batean kokatutako QR kode batekin, edo paperekoa, beharrezkoa izanez gero.

Beharrezkoa da NA nortasun agiria edo identifikazio ziurtagiri ofiziala aurkeztea COVID ziurtagiriarekin batera?

Bai.

Eskatuta ere erabiltzaileak ez badu ziurtagiria aurkezten, establezimenduetako titularrak deitu egin behar dio Udaltzaingoari edo Ertzaintzari?

Jabeek, lehenik eta behin, lokalera sartzea galarazi beharko diote ziurtagiria aurkezten ez duenari. Erabiltzaileak ez badu lokalera sartzeko debekua errespetatzen, jabeak Udaltzaingoari edo Ertzaintzari deitu ahal izango dio.

Udaltzaingoa eta Ertzaintza establezimendu horietara joan ahal dira agindua betetzen ari den jakiteko?

Udaltzaingoak edo Ertzaintzak ikuskapenak egin ahal izango ditu establezimendu horietan, agindua betetzen dela egiaztatzeko.

COVID ziurtagiria 50 pertsona baino gehiagorentzako tokia duen jatetxe bateko tabernan eskatu behar da, edo jantoki gisa bakarrik erabiltzen den eremuan?

Ez da tabernetako barran eskatuko. Beraz, jantoki gisa erabiltzen den eremuan eskatuko da bakarrik.

Eusko Jaurlaritzak emango du ziurtagiri digitalaren QR kodea irakurtzeko aplikaziorik?

Ez. Erabilgarriak izan daitezkeen hainbat aplikazio daude martxan Europako hainbat herrialdetan. Aplikazio horiek une oro errespetatu beharko dute datuak babesteari buruzko Espainiako eta Europako legedia.

Txertoa kontraindikatua izan eta COVID txertaketa ziurtagiria eskuratu ezin dutenak nola sar daitezke lokal horietara?

Bi aukera daude establezimendu horietan dokumentazioa aurkezteko. Batetik, COVID-19 proba negatiboaren ziurtagiriarekin: PCR bat edo antigeno proba bat egin dela eta emaitza negatiboa eman duela egiaztatzen duen ziurtagiria da. Bestetik, osatze ziurtagiriarekin: COVID-19a pasatu dela egiaztatzen duen ziurtagiria.


Summary: Hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote atxikitze zentroan sua piztu zuen gizonari. Irailean gertatu zen sutea, Hendaiako atxikitze zentroan: bertan preso zegoen migratzaile batek su eman zion bere gelari. Baionako fiskalak bi urteko zigorra eskatu arren, hiru urteko zigorra betetzera kondenatu du epaileak.

Baionako auzitegian epaitu zuten gizona, atzo. Iragan irailaren 19an, Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan preso zegoen, eta su eman zion bere gelari. Ospitalera eraman behar izan zuten, larri, eta harekin batera beste gizon bat ere bai, kea arnasteagatik. Prokuradoreak bi urteko presondegi zigorra ezartzeko galdeginik ere, epaileak hiru urteko zigorra ezarri dio. Gainera, 10 urtez Frantziako Estatuan ibiltzeko debekua izanen du, eta parte zibil gisa plantatu ziren Frantziako lau poliziei, guztira, 3.500 euroren kalte ordainak eman beharko dizkie.

Haren abokatuaren hitzetan, «neurriz kanpoko zigorra da», bezeroa «guztiz etsitua» baitzen atxikitze zentroan. Epaileak argudiatu du ez dela haren lehen delitua izan: aurretik presondegian egona zen indarkeria matxistagatik, Bordelen (Okzitania).

Sutea gertatu zenean, Hendaiako atxikitze zentroa ebakuatu zuten, eta hetsirik egon zen zenbait astez. Zentroa hesteko galdetu zuen orduan errefuxiatuen defentsarako abokatu elkarteak, baina Paueko auzitegi administratiboak atzera bota zuen eskaera. Sutea gertatu zenean gakoturik zen gizon batek BERRIAri kontatu zion baldintza gogorretan gertatu zela ebakuazioa.


Summary: Beste lau pertsona hil dituzte Kolonbian. Aurtengo 90. sarraskia da; guztira 320 lagun hil dituzte herrialdean. Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Institutuak ohartarazi du indarkeria handia dela, eta herrialdea arriskuan dagoela.

Familia bereko lau kide hil zituzten igandean Kolonbiako Nariño departamentuan. Indepaz Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Kolonbiako Institutuak eman du heriotzen berri, eta azaldu du aurten 90 aldiz egin dituztela mota honetako sarraskiak: guztira 320 lagun hil dituzte. Institutuak ohartazi du herrialdean bortizkeria handia dagoela, eta horrek arriskua areagotu duela herrialdean; eraso horiek alde batera utzita, azaldu du arrisku larrian daudela gizarte mugimenduetako buruak. Aurten 164 buruzagi hil dituzte, eta 2016ko Bake Akordioetatik giza eskubideen 1.278 defendatzaile hil dituzte.

Poliziak jakinarazi du gertatutakoa ikertzen ari dela. Abenduaren 12an gertatu zen ezbeharra, igandean. Azaldu dutenez, familiaren etxean bertan hil zituzten kideak, hainbat pertsona armatu indarrean etxean sartu eta gero.

Nariñoko departamenduan izan dira hilketak, herrialdeko hegoaldean. 2021ean 36 lagun hil dituzte han: bederatzi sarraski izan dira. Hain zuzen ere, herrialdeko departamenturik arriskutsuenen artean dago Nariño. Jazoera horiek «sistematikoak» direla azaldu du Indepazek, eta horien arrazoien artean egoten direla kokainaren ekoizpena handitzea, gizarteko desberdintasunak eta talde armatuek lurrak bereganatzeko elkarren artean dituzten gatazkak.

Hori horrela, herrialdeko egoerarekiko kezka azaldu du erakundeak, aurtengo eraso kopurua iazkoaren ia parekoa baita: iaz 91 izan ziren. Hala ere, hildako kopuruak behera egin du nabarmen, %32: iaz 469 lagun hil zituzten, eta aurten, 320.


Summary: Urte honetarako hazkunde aurreikuspena %5,6ra murriztu du Pedro Azpiazuk. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia aurretik uste baino gutxiago haziko da 2021ean, Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez. Aldiz, hobetu egin du 2022. urterako hazkunde iragarpena, %6,7raino.

Irailean ekonomiaren bilakaerari buruz egindako aurreikuspenak berritu egin ditu Eusko Jaurlaritzak, uste duelako atzeratu egingo dela urte honetarako barne produktu gordinarentzat iragarritako hazkundearen zati bat, 2022. urtera arte. Pedro Azpiazuk aurkeztu ditu aurreikuspen berriak Eusko Legebiltzarrean aurrekontuei buruz egindako agerraldian, eta baztertu egin du sare produktiboaren ahultasunaren erakusgarri izatea hazkunde txikiagoa.

Azpiazuren arabera, 2021. urtean %5,6 haziko da ekonomia Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, irailean iragarri (%6,7) baino gutxiago. 2022. urtean, aldiz, BPGak %6,4 egingo du gora, irailean aurreikusi (%6,4) baino gehiago.

Enpleguari buruzko aurreikuspenetan, aldaketa gutxi. Aurten 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu Jaurlaritzak, eta beste 11.500 inguru gehiago 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako urteko batez besteko langabezia tasa %10 inguruan ibiliko da, eta %9,2ra jaitsiko da 2022an. Irailean, Jaurlaritzak iragarri zuen aurten %10,3ko langabezia tasa izango zela, eta %9,5ekoa 2022an.


Summary: Osakidetza hasi da txandak ematen 9 eta 11 urte bitarteko haurrak txertatzeko. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 145.000 haur txertatzeko kanpaina hasi da. Haurrentzako 60.000 txerto jaso zituen herenegun Osakidetzak.

Osakidetza atzo hasi zen haurrei COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko txandak ematen. 145.000 haur deituko dituzte txertoa hartzera, 5 eta 11 urte artekoak, baina lehenbizi 9 eta 11 urte artekoak deituko dituzte txertatzera. Lehen txandak gaurko eman dituzte.

Txanda hartzeko Internet lehenetsiko du Osakidetzak, azaldu duenez, telefono lineak osasun arretarako uzteko. Osakidetzaren webgunean hartu beharko da ordua. Arazoren bat izanez gero, osasun etxera deitu beharko da, eta 1 zenbakia sakatuta jasoko du deitzen duenak haurrari txertoa jartzeko eguna eta ordua. Horrekin batera, zortzi aste geroago bigarren txertoa jartzeko txanda ere emango dute.

Ikusi gehiago: Pentsaldian. Miren Basaras Ibarzabal: Umeak txertatzeko arrazoiak

Herenegun jaso zituen Osakidetzak haurrei jartzeko 60.000 txerto. Pfizer txertoa da. 9 eta 11 urte artekoak txertatu ahala, haur txikiagoak deituko dituzte txertatzera. Haurrak txertatzeko guneak hasieran ez dira osasun etxeetan egongo, baina Osakidetzak ez du baztertzen, azaldu duenez, salbuespen kasuren batean osasun etxean bertan txertatzea.

Haurrek heldu batek lagunduta joan beharko dute txertoa hartzera. Infekzioren bat dutenak edo azken bi hilabeteetan koronabirusa pasatu dutenak ez dituzte txertatuko. Osakidetzak haurrak txertatzera deitu du, «segurua eta erainginkorra» delako. Espainiako Gobernuaren arabera, 5 eta 11 urte bitarteko haurrekin egindako saioetan %90,7ko eraginkortasuna izan du txertoak COVID-19 sintomadun kasuetan.


Summary: Konstituzio berri baterako erreferenduma eta bozak iragarri ditu Saiedek 2022rako. Tunisiako presidenteak adierazi duenez, datorren urteko uztailaren 25ean izango da konstituzio erreforma bati buruzko galdeketa. Hauteskundeak abenduaren 17an egingo lirateke. Ordura arte, parlamentua indargabetuta egongo dela aurreratu du.

Kais Saied Tunisiako presidenteak Tunisiako estatu botere ia osoari eutsi nahi dio 2022. urtearen amaierara arte, bere aurkariek estatu kolpetzat dutena ordura arte luzatuta. Astelehen gauean telebista bidezko diskurtso batean iragarri zuenez, herrialdeko parlamentuak indargabetuta jarraituko du legebiltzarrerako hauteskunde berriak egin arte. Bozak datorren urteko abenduaren 17rako deituko dituela esan zuen.

Aurretik, konstituzio berri bat onartzeko erreferendum bat antolatu nahi du Saiedek. 2022ko uztailaren 25ean ezarri du galdeketarako data. Hain justu, parlamentua ixteko agindu zuenetik urtebetera. Kalean Tunisiako Gobernuaren kontrako protesta jendetsuak zirela, 2014ko konstituzioak jasotzen duen botere banaketa eten eta bere gain hartu zituen estatuko aginte ahalmen nagusiak. «Salbuespenezko neurriak» hartzeko dekretu bidez gobernatuko zuela adierazi zuen irailean, eta elkarrizketa hitzeman aldaketa politiko sakonetarako. «Iraultzaren eta historiaren norabidea zuzendu» beharra nabarmendu zuen. Saieden arabera, boterea bere gain hartzea da gobernuaren «ekinaldi falta» eta herrialdeko krisi politiko nahiz ekonomikoa gainditzeko modu bakarra.

Ez dute iritzi bera oposizioko indarrek. Udaberri Arabiarrean (2010) Tunisiak lortu zituen erreforma politikoak arriskuan jarri ditu Saieden «estatu kolpeak», horien iritziz.

Hitxem Metxixi lehen ministro zena kargutik kendu eta bi hilabetera, Najla Buden Romdhane izendatu zuen Saiedek ardura horretarako, joan den irailean. Tunisiako lehen emakumezko gobernuburua. Munduko Bankuarentzat lanean aritutako ingeniaria.


Summary: Maiatzean hasiko dira Osakidetzako 2018-2019ko LEParen azterketak. Izen ematea urtarrilaren 25ean hasiko da. Epaimahaiak zozketa bidez hautatuko dituzte, eta epaimahaikide bakoitzak erabaki ahal izango du probak egiteko erantzukizuna onartzen duen edo eginkizun hori gaian esperientzia duen kanpoko instantzia bati ematen dion.

Eusko Jaurlaritzak gaur argitaratu ditu aldizkari ofizialean Osakidetzako 2018-2019ko Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak. Bi fasetan egingo dute. Lehen faserako izena emateko epea urtarrilaren 25ean irekiko da, eta otsailaren 24ko 14:00ak arte egongo da irekita. Lehen faseko azterketak maiatza eta uztaila bitartean egingo dituzte. Bigarrena, berriz, 2022ko udan izango da. «Laster, informazio gehiago emango da probak egiteko lekuari, egunari eta orduari buruz», gaineratu du Osasun Sailak.

Guztira 3.535 lanpostu eskainiko dira LEP horretan. Lehen fasean, 1.611 lanpostu aterako dira, hemeretzi kategoriatan banatuta. Horien artean egongo dira lehen arretan sortu diren hutsuneak betetzeko eskainiko direnak; esate baterako, 322 familia mediku lanpostu eta 62 pediatriako lanpostu. LEPa aurkeztu zutenean esan zutenez, horren bidez finkatuko diren postuak erretiroa hartu duten langileak ordezkatzeko izango dira; orain propio sortutako postu batzuk ere badaudela esan zuten.

Hauek dira lehen fasean sartuko diren hemeretzi kategoriak: familia medikua, pediatriko medikua, erizaina, lan osasunerako erizaina, osasun mentalerako erizaina, fisioterapeuta, emagina, optika eta optometriako diplomatua, logopediako diplomatua, terapeuta okupazionala, gizarte langilea, anatomia patologikoko teknikari espezialista, audioprotesiko teknikari espezialista, dietetitako teknikari espezialista, osasun dokumentazioko teknikari espezialista, laborategiko teknikari espezialista, erradiodiagnostikoko teknikari espezialista, erradioterapiako teknikari espezialista eta administraria.

Gainerako kategoriak bigarren fasean aterako dira. Osakidetzaren webgunean informazio guztia kontsultatu ahal izateko atal bat gaitu dute, besteak beste, kategoria bakoitzeko gai-zerrenda orokorra eta berezia eta bibliografia.

«Ausazko elementu bat»

Osakidetzak ohar batean adierazi du LEP horren helburua «profesional onenak aukeratua eta talentua erakartzea» dela, eta berme guztiak izango dituela, «berdintasuneko, merezimenduko, gaitasuneko, objektibotasuneko, inpartzialtasuneko, gardentasuneko, arintasuneko eta fidagarritasuneko printzipioei jarraikiz».

Epaimahaia zozketa bidez aukeratuko da eta epaimahaikideek jokabide kode bat onartu beharko dute. Gainera, azterketak egiteko eskuliburu bat izango dute: bakoitzak erabaki ahalko du probak egiteko erantzukizuna onartzen ote duen edo eginkizun hori gaian esperientzia duen kanpoko instantzia bati ematen ote dion.

Aurreko LEP batzuetan izan diren iruzur kasuan ez daitezen errepikatu, modu horretan ausazko elementu bat sartu nahi izan dute LEPean, hautaketa-prozesuan parte hartzen duen inork ez dezan izan probaren amaierako edukiaren berri: «zati praktikoa prestatzea ez da pertsona bakar baten esku geratuko».

Dagoeneko hogei auzipetu daude aurreko oposizioetako irregulartasunen auzian, eta zurrunbilo handia sortu da horren inguruan. 2018ko ekainean hasi zen auzia, eta azaroan Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan.

Sindikatuak mesfidati agertu ziren LEPa aurkeztu zutenean. Orduan adierazi zuten iragarritako neurri horiekin ez dela aski aurreko deialdian atzeman ziren «iruzurrak» eragozteko. ELAk ohartarazi zuen «gardentasuna» ez dagoela bermatuta deialdi honekin, eta, gainera, «behin-behinekotasunari» ez diola konponbiderik emango. Sindikatu horrek gogorarazi zuen 24.600 langile ari direla Osakidetzan behin-behineko postuetan. Horietatik, 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramate egoera horretan, eta lan eskaintza honek ez du arazoa konponduko. Erantsi zuen mahai sektorialeko sindikatuek ez dutela babestu lan eskaintza.


Summary: Foro Sozialak «ustekabeko» topaketak antolatuko ditu, nazioarteko esperientzietatik ikasteko. Hitzaldi sorta batekin, «memoria kritiko inklusiboan» aitzina egin nahiko lukete. Ondotik Euskal Herrira ekartzea da asmoa.

Aieteko Konferentziatik hamar urtera, Euskal Herrian egoera «hobea» dagoela uste du Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak, baina oraindik ere askatu beharreko hiru «korapilo» ikusten ditu: biktima guztien «egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea», euskal presoei politika «arruntak» aplikatzea, eta «modu desegokian kontakizunaren borroka deiturikoa». Foroak azken horretan jarri nahiko luke arreta datozen hilabeteetan, gaur Donostian egindako agerraldian jakinarazi duenez. Hain zuzen, «memoria kritiko inklusiboan» urratsak egin nahi lituzke, eta horretarako hainbat hitzaldi antolatu dituzte, Ustekabean, topo lelopean. Nazioarteko esperientzietatik ikastea da xedea, eta, horretarako, bertzeak bertze Hegoafrika, Kolonbia eta Irlandako esperientziak ekarriko dituzte Euskal Herrira. Asmoa da aitzinago filosofia bera Euskal Herriko egoerari aplikatzea, «elkargune publiko eta pribatuak» osatuta.

Lehendabiziko hitzaldia asteazkenean eginen dute, 18:00etan, eta Kamerungo eta Libanoko egoerak izanen dituzte hizpide. Antoine Bouba Kidakou eta Christina Foerch ariko dira solasean, Foro Sozialaren Youtube kanaletik. Kamerungo Maroua Unibertsitateko irakaslea da bata; Libanoko Fighters for Peace-eko nazioarteko harremanen arduraduna bertzea.

Agus Hernanen ustez, momentu «egokia» da memoriaren gaian urrats «ausartak» egiteko: «Gaur egun espazio politikoan eta mediatikoan dagoen krispazio eremutik espazio eraikitzaileago batera pasatu behar dugu, eztabaida sosegatuagora, mikrofonoetatik kanpo». Horrek emanen luke aukera pausoak emateko, Hernanen ustez: «Modu pribatuan eragile guztiek bat egiten dute ez dela kontakizun bakar bat izango; beraz, unea da urrats ausart bat egiteko eta eztabaida marko berri bat sortzeko, non kontakizun guztiek ekarpena egiten ahalko duten, irakurketa kritiko bat eginez eta planteamendu inklusibo batekin». Hernanen ustez, kontakizunak «poliedrikoa» izan behar du, eta Euskal Herriko «sentsibilitate guztiak» hartu behar ditu kontuan, iraganaren interpretazio «kritikoa» eginez, «akatsetatik ikasteko». Azpimarratu du ez litzaiekeela «ardura» hori hurrengo belaunaldiei utzi behar: «Gure belaunaldiaren ardura da».


Summary: Beste bero marka bat baieztatu dute Artikoan: 38 gradu. Iazko ekainean, Artikoan inoiz neurtu gabeko mailara heldu ziren termometroak SIberiako Verkhoiansk herrian. Neurketa ontzat eman du gaur Munduko Meteorologia Erakundeak.

Gaurtik aurrera ofiziala da: Artikoan inoiz neurturiko tenperaturarik altuena erregistratu dute Siberian (Errusia). 38 gradu zentigradora heldu ziren termometroak Verkhoiansk herrian, 2020ko ekainaren 20an. Munduko Meteorologia Erakundeak hilabete luzez aztertu du hango estazioak emaniko datua, eta gaur baieztatu du. «Tenperatura hori gehiago dagokio Mediterraneoari, Artikoari baino», esan du erakundeak.

Zientzialariek esan dute bero olde luze batean neurtu zutela. Uda horretan, Siberiako Artikoko batez besteko tenperaturak normalean baino hamar gradu beroagoak izan ziren, azaldu dutenez. Verkhoiansk zirkulu artikotik 115 kilometro iparraldera dago, Jakutian, eta hango meteorologia estazioa lanean aritu da 1885. urtetik.

Meteorologoek adierazi dute «alarmak» piztu dituela neurketak. Izan ere, uda horretan bertan beste tenperatura errekorra jaso zuten Antartikan: 18,3 gradu.

Poloetako eskualdeetan halako beroa neurtuz gero, zer-nolako datuak emango zituzten munduko lekurik beroenek? Erakundeak nabarmendu duenez, 2020an eta aurten 54,4 gradu erregistratu dituzte Kaliforniako Heriotzaren haranean. Era berean, Europako errekorra ere badira Sizilia uhartean (Italia) aurten neurturiko 48,8 graduak. Halere, datu horiek oraindik egiaztatzeko lanean ari direla nabarmendu dute.

«Munduko Meteorologia Erakundearen Eguraldi eta Klima Fitxategiak ez du inoiz horrenbeste ikerketa eduki mahaiaren gainean aldi berean», esan du erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek.

Azaldu duenez, Artikoa da munduan azkarren berotzen ari diren eskualdeetako bat, munduko batezbestekoa halako bi baino gehiago. Adituok adierazi dute litekeena dela muturreko tenperatura marka gehiago jasotzea Artikoan etorkizunean.

Siberia Euskal Herritik urrun dagoela pentsatzea erraza da, baina ez da ahaztu behar klima sistema globala dela, eta Artikoan gertatzen dena ez dela Artikoan geratzen. Iazko beroak izotz asko urtu du Artikoan, zientzialariek ondorioztatu dutenez, eta horrek eragin diezaioke itsasoaren gatz kontzentrazioari. Azken horren diferentziak mugitzen du Euskal Herria epeltzen duen Golkoko itsaslasterra, eta zientzialariek joan zen otsailean ondorioztatu zuten ez dela egon horren ahul mila urtean. Ohartarazi dute litekeena dela horren ahultzeak neguko ekaitz bortitzagoak ekartzea.


Summary: COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak. Dekretua bihar sartuko da indarrean. Ostalaritzako eremuetara, ospitaleetara, zentro soziosanitarioetara, zahar etxeetara, gimnasioetara, kultur ekitaldietara eta espetxeetara ere zabalduko da COVID ziurtagiriaren erabilera. Auzitegiak puntu batean bota du atzera eskea: aire zabaleko kirol ekitaldietan. Jaurlaritzak ez du jarriko helegiterik.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko epaileek aho batez eman diote baimena Eusko Jaurlaritzari COVID ziurtagiria eremu itxietara zabaltzeko. Jaurlaritzak igorritako osasun txostena, txosten juridikoa eta dekretuaren zirriborroa aztertu ondotik hartu dute erabakia epaileek. Ostalaritzako eremuetara, zentro soziosanitarioetara, zahar etxeetara, kiroldegi eta gimnasioetara, kultur ekitaldietara eta espetxeetara ere zabaldu ahalko da COVID ziurtagiriaren erabilera, betiere azken hamalau egunetako intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 300 kasutik gorakoa bada. Salbuespen bakarra ezarri du auzitegiak: aire zabaleko kirol ekitaldiak. Puntu horretan bota du atzera Eusko Jaurlaritzaren eskaera. Hala, ez du baimenik eman besteak beste futbol zelaietan osasun agiria eskatzeko.

Atzo iritsi zen Eusko Jaurlaritzaren eskariaren gaineko fiskaltzaren onespena, eta kutsatzeak eragozteko bidean «beharrezko» erabakitzat jo zuen ziurtagiriaren hedapena. Erabaki «egokia eta proportzionala» dela adierazi zuen, eta argudiatu orain «osasun segurtasuna bermatzen eta horrelako establezimenduetan kutsatzeko arriskuak murrizten» jarri behar dela indarra.

Helegitea jartzeko asmorik ez

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria zabaltzeko baimena eman izana «albiste ona» dela esan du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta iragarri du Jaurlaritzak ebazpena beteko duela eta ez diola helegiterik aurkeztuko. Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian hitz egin du Sagarduik, eta bertan mintzatu da EAEko Auzitegiak eguerdian kaleratu duen autoaz. «Albiste ona da, neurri gehiago baliatzen dituelako pandemiaren aurka aritzeko», adierazi du. Auzitegiak ontzat jo du Jaurlaritzak ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko egindako eskaera, puntu batean izan ezik: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunetan. Jaurlaritzak ez dio helegiterik aurkeztuko erabaki horri, Sagarduik jakinarazi duenez. Hala, Eusko Jaurlaritzak gaur bertan egokituko du ziurtagiria zabaltzeko dekretua, eta bihar bertan argitaratuko da EAEko Aldizkari Ofizialean; argitaratzearekin batera sartuko da indarrean.

Aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunei dagokienez, Sagarduik «kezka» agertu du ez direlako neurriak behar bezala errespetatzen ari, eta dei egin die ikuskizun horien arduradunei neurriak betearaz ditzaten. Gogoratu du toki horietan ezin dela janaririk eta edaririk hartu, ura salbu, eta neurri horiek betetzeko deia egin die.

→ Ikusi gehiago: EAEko Fiskaltzak ontzat jo du ziurtagiriaren erabilera hedatzea

Fiskaltzaren onespenaren ondotik iritsi da EAEko Auzitegi Nagusiaren oniritzia. Auzitegiko magistratuek autoan diotenez, egoera epidemiologikoa okertu izana bada «nahikoa oinarri» Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaile gehiago hartzeko; besteak beste, COVID ziurtagiria zabaltzeko. Magistratuek gogoratu dute ezen, Jaurlaritzak azaroan COVID ziurtagiria ezartzeko baimena eskatu zuenean eta EAEko Auzitegi Nagusiak eskaria atzera bota zuenean, Euskal Autonomia Erkidegoko intzidentzia tasa 184,84 kasukoa zela, 114 lagun zeudela gaitzak jota ospitaleratuta, eta horietako 30 ZIUetan. Orain, ordea, okerragoa da egoera, eta «justifikatuta» dago ziurtagiria zabaltzeko eskaera, magistratuen ustez. Hala, gogoratu dute abenduaren 8an —Jaurlaritzak eskaria egin zuen egunean— intzidentzia tasa 791 kasukoa zela, 293 lagun zeudela ospitaleratuta, eta horietatik 73 ZIUetan. Halaber, EAEko Auzitegi Nagusiak gogoratu du Espainiako Auzitegi Gorenak jurisprudentzia ezarri duela ziurtagiriaren erabilera baimenduta, eta, beraz, hark emandako irizpidea bete beharrekoa dela.

Haatik, auzitegiak puntu batean atzera bota du Jaurlaritzaren eskaera: aire zabaleko kirol ekitaldietan ziurtagiria eskatzea. Hori da epaileek atzera bota duten puntu bakarra. Jaurlaritzaren nahia zen ehun lagun baino gehiago biltzen dituzten kirol ikuskizunetan ziurtagiria eskatzea, baina EAEko Auzitegi Nagusiko epaileek ez dute ontzat eman eskakizun hori. Autoak dioenez, ez da behar adina justifikatu eremu irekietan ziurtagiria eskatzearen beharra, eta gaineratu dute ebazpen judizialik ez dagoela aire zabalean ziurtagiriaren erabilera baimentzen duenik. Gainera, gogoratu dute kutsatzeko arriskurik handiena duten tokien artean ez daudela aire zabalean egindako ekitaldiak. Horrez gain, justiziak zehaztu du COVID ziurtagiririk ez dutela erakutsi beharko 12 urtez azpiko haurrek, ezta ziurtagiria beharrezkoa den establezimenduetako langileek ere.

Txosten «argigarri» bat

Atzo, ziurtagiriari buruzko txosten argigarri bat zabaldu zuten Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko kideek. Galdera-erantzun formatuan plazaratu zuten, neurri horren inguruan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren ahotan egon litezkeen zalantza guztiak argitzeko. Bertan, une honetan indarrean dagoen neurriari buruzko xehetasun eta nondik norakoak azaldu dituzte.

Gaur-gaurkoz, bi kasutan eskatu ahal da ziurtagiri digitala. Lehenik, aisia eta dantza uztartzen dituzten establezimenduetan –izan diskoteka, dantza areto, festa areto, musika taberna, karaoke eta antzeko tokietan– eta III. eta IV. multzoan jasotako guztietan. Halaber, III. multzoan jasotako pub eta taberna berezietan ere eskatu ahal izango da 22:00etatik aurrera. Bigarrenik, 50 pertsona baino gehiago hartzeko baimena duten jatetxeetan.

Eta nork eska dezake? Bada, bai establezimenduaren titular diren guztiek, bai Poliziak. Eta, behin establezimendura sartuta, edonoiz. Eta inork uko egiten badio ziurtagiri digitala erakusteari? Eusko Jaurlaritzaren dokumentuaren arabera, jabeek ezingo diote establezimendura sartzen utzi, eta, erabiltzaileak ez badu debeku hori errespetatzen, Udaltzaingoari edo Ertzaintzari deitu ahal izango diete. Azken horiek, gainera, baimenduta daude establezimenduetara joan eta aginduak betetzen ari direla ikuskatu eta egiaztatzeko.

→ Ikusi gehiago: COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak

COVID-19a, hedatu eta hedatu

Koronabirusaren izurriaren goraldi betean kokatu behar da COVID ziurtagiriaren hedapenari buruzko afera; izan ere, marka guztiak hautsi dituzte azken asteotako positibo kopuruek. Hego Euskal Herrian, abenduaren 6tik 12rako astean, 15.323 positibo atzeman zituzten, azaroaren 29tik abenduaren 5erakoan baino %19 gehiago. Hala ere, larunbatean jakinarazitako datuak piztu du alarma: ostiralean gaitza atzemateko egindako probetan, 2.962 positibo izan ziren Hego Euskal Herrian, pandemia hasiz geroztik egun bakarrean atzemandako kopururik handiena.

Positiboak areagotzearekin batera, ospitaleetako egoera ere okerrera egiten ari da azken asteotan. Orain 556 gaixo daude COVID-19ak jota Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Maiatzaren 13az geroztik jasotako daturik txarrena da. Datuak alderatzen hasita: duela astebete baino %25 gaixo gehiago daude erietxeetan, eta duela bi aste baino %63 gehiago. ZIUetan ere, goranzko joera nabari da: orotara, 113 eri daude larri, duela astebete baino %31 gehiago, eta duela bi aste baino %88 gehiago.

→ Ikusi gehiago: Aurreko astean baino %19 positibo gehiago atzeman dituzte Hegoaldean

Ziurtagiriaren aurrekariak

Abenduaren 4az geroztik eskatu ahal da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID ziurtagiri digitala gaueko aisialdiko establezimenduetan eta jatetxeetan sartzeko. Ez da erabaki erraza izan: buelta ugari eman ditu, eta ezadostasun ugari ere izan dira neurriaren proportzionaltasunaren inguruan. Hasieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen Eusko Jaurlaritzaren eskaera baimendu, eta, azkenean, Espainiako Auzitegi Gorena izan zen COVID ziurtagiriaren erabilera baimendu zuena, Jaurlaritzaren helegite batean oinarrituta.

Irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpen batean oinarritu zen Gorena bere epaia argudiatzeko, eta esan zuen ziurtagiri digitala «proportziozko neurri bat» dela. Fiskaltza ere ziurtagiriaren alde agertu zen. Horregatik, ikusteko dago ziurtagiriaren hedapenarekin zer gertatuko den, fiskaltza alde agertu arren hedapenaren aurka egin baitezake Auzitegi Nagusiak.


Summary: Berrehundik goiti zuzenketa partzial aurkeztu dizkiote 'Herrigaia'-ri. Horietako batzuk elkartuta, guztira 112 zuzenketa bozkatuko dituzte militanteek. Asteburuan izanen dute bozkatzeko aukera.

Sorturen kongresu prozesuan bozkatu zutenen %71k Herrigaia txostenari babesa eman ondotik, dokumentuari zuzenketa partzialak egiteko aukera izan zuten militanteek abenduaren 5era arte. Sorturen Nazio Kontseiluak jakinarazi duenez, guztira 230 zuzenketa aurkeztu dizkiote txostenari: haren ustez, parte hartze «zabala eta aberatsa». Txostenaz gogoeta egiteko prozesua «sintesi ariketa kolektibo handi gisa» proposatu zuen Nazio Kontseiluak «hasieratik», eta, «kontsentsu zabalenak eskuratzeko filosofiarekin segituz», Sortuk azaldu du azken egunotan «ados jarri» direla zuzenketen egileekin, horietako «asko» bateratzeko. Hala, guztira 112 zuzenketa bozkatzen ahalko dituzte militanteek.

Akreditatuek abenduaren 17tik 19ra bitarte izanen dute bozkatzeko aukera: hots, asteburu honetan. Bozketa «garrantzitsutzat» jo du Sortuk, eta jakinarazi du gaur aurkeztuko dituela zuzenketa guztiak, memoria batean. Azaldu duenez, bertzalde, herri batzarretan agerturiko hainbat «kezka eta ekarpen» aintzat hartuta, Nazio Kontseiluak berak ere «autozuzenketak» aurkeztu ditu. Sortuko emakumeen batzarrean azaleratutako ekarpenak ere «bere egin» eta autozuzenketa modura sartu dituzte, «Herrigaia ikuspegi feminista batetik aberasteko». Zuzenketa guztien artean, bateraturikoak 44 dira, Nazio Kontseiluak babestutakoak 29, autozuzenketak 11, eta adostasunik gabekoak 28.


Summary: Gatibu, ETS, Iseo & Dodosound, Los Chikos del Maiz eta beste hainbat talde Zetak taldeak BECen antolatutako jaialdian. 'Zeinen ederra izango den FEST' lelopean antolatu dute, eta jada iragarri dituzte bertan izango diren lehen taldeak. Datorren urtean izango da, apirilaren 2an.

Zeinen ederra izango den FEST lelopean, «jaialdi berezi bat» antolatu du Zetak taldeak. «Euskal Herriko urteko musika eta gizarte ekitaldi nagusi» bilakatu nahi dute jaialdi berezi hori, eta datorren urtean egingo dute, apirilaren 2an, BEC Bilbao Exhibition Center erakustazoka handian. Eta handitasun horretan, talde handiak iragarri dituzte: Zetak, Gatibu, Iseo & Dodosound, Zoo, ETS, Maria Arnal y Marcel Bages, Los Chikos del Maiz, Sua eta Adriana Gaulter dira baieztatutako lehen taldeak, baina gehiago ere izango direla iragarri dute.

«Mundu guztiarentzako topagune» bilakatu nahi dute jaialdia. «Herri txikia izan arren, Euskal Herrian horrelako gauza handiak egiteko gai garela erakusten duen erakustaldi bat izango da», adierazi dute antolatzaileek. Hain justu ere, hortik dator jaialdiaren beraren funtsa ere, Zeinen ederra izango den kantutik: «Ezintasun eta kolektibitate negatiboko une batean sortu zen, 2020ko konfinamenduan. Euskal gizarte osoarekin konektatu, eta berehala egin zen biral, musika esparrutik haratago joanez eta mugimendu itxaropentsu bihurtuz».

Hala, kantu soil moduan hasi zena «proiektu handi bat, gizarte osoarentzako jaialdi» bihurtu dute. Antolatzaileen esanetan, musika jendearekin elkartzeko aitzakia bat izan dadila nahi dute, non guztiek «esperientzia paregabe batez» gozatuko duten, «baikortasun eta zoriontasun uneak inspiratuz». Horregatik azpimarratu dute behin eta berriro «denona eta denontzat» ideia, edozein sexutako, adinetako, herrialdetako, klase sozialetako eta arrazatako jendearentzako moduko jaialdi bat izango dela nabarmentzeko.

Urteroko zita

Zetak taldeak eta Panda Artist Management agentziak antolatu dute jaialdia, Xabi Uribe-Etxebarriaren laguntzarekin eta Bizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin. Urteroko zita bilakatu nahi dute, eta datorren urtean egingo dutena ibilbide horren lehen pausoak izango dira. «Jendea ohitu dadila apirileko lehen larunbat guztietan lagunekin hitzordu bat izatera, 'Whatsapp talde osoa batzen duen jaialdia' bezalako bat. Galdu ezin den zerbait», adierazi dute.

Ziur daude «Euskal Herriko musika eta gizarte ekitaldi handienetako bat» izango dela; izan ere, jaialdiaren data, kartela eta lekua jakinarazi baino lehen, 2.000 sarrera saldu ziren ekitaldiaren lehen iragarpenarekin bakarrik.


Summary: Euskarak luzaroago iraungo du katalanak baino?. Antoni Strubell i Trueta filologoa Euskal Herrian bizi izan da, eta azken hamarkadetan bi herrialdeetan ezarri diren hizkuntza ereduak erkatu ditu, Elnacional.cat hedabidean. Larunbatean egingo dute murgiltze ereduaren aldeko manifestazioa Bartzelonan.

«Euskararen eta katalanaren egoera zaila ikusita, zer esanik ez Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren ostean, aztertuko dut nolako hizkuntza ereduak ezarri diren Euskal Herrian eta Katalunian trantsiziotik orain arte». Hala hasi du Antoni Strubell i Trueta filologo eta politikariak gaur Elnacional.cat hedabide digitalean argitaratu duen zutabea. Hizkuntza ereduaren inguruko eztabaida sekula baino biziago dago Katalunian, Gorenak ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu duelako, besteak beste, eta azken urteetan indarra hartu dutelako katalanaren aurkako jarrerek, nagusiki Ciutadans eta Vox alderdiek sustatuta.

Egoerari aurre egiteko, hainbat ekintza eta protesta antolatu dituzte. Manifestazio nagusia larunbatean egingo dute, Bartzelonan, Som Escola plataforma sortu berriak deituta. Hainbat gizarte eta kultur eragilek sortu dute plataforma hori, eta protestak alderdi subiranisten babesa ere izango du; ez, ordea, PSCrena. Han izango da BERRIA ere, eta igandeko egunkariak luze eta sakon landuko du gaia.

Momentuz, ordea, murgiltze eredua amaitu egin da Katalunian. Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin zuen joan den azaroaren 24an Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu zuen.

Herri mugimendua

Strubell 25 urtez bizi izan zen Euskal Herrian —Deustuko Unibertsitateko irakaslea izan zen, besteak beste—, eta azpimarratu du hizkuntz eskubideen aldeko herri mugimendua askoz indartsuagoa dela hemen Katalunian baino: «Betidanik pentsatu izan da euskara katalana baino hizkuntza mehatxatuagoa dela, eta, agian horregatik, euskaldunek lan asko egin behar izan dute euren hizkuntza babesteko».

Strubellen arabera, Hego Euskal Herrian murgiltze eredurik ezarri ez denez, ezinbestekoa izan da gurasoak etengabe bultzatzea seme-alabak D ereduan apuntatzera. Euskaldunen mobilizazio gaitasuna izan da horren akuilua, filologoaren iritziz: «Euskal Herrian bizi nintzenean, autobusak ikusten nituen D ereduaren aldeko publizitatearekin, Korrika milaka lagun biltzen, edota ikastolen aldeko jaiak errepideak kolapsatzen. Baita guraso erdaldunak euskaraz ikasten ere, seme-alabei hizkuntza horretan hitz egin ahal izateko».

Horretaz gain, gehitu du euskararen aldeko lan horrek hizkuntzaren aurkakoak zokoratzen zituela: «Ez zen ondo geratzen». Orduan hasi da katalanarekin alderatzen: «Euskarak beti mantendu du irudi atsegin bat. Ustezko inposizioaren kritika samurtzen du gizarteak hizkuntzaren alde duen joerak. Dinamika horri esker eragotzi dute Ciudadanos eta Vox bezalako alderdiak indartzea».

Filologoak goraipatu egin du, beraz, Hego Euskal Herrian egindako bidea: «Batzuek kritikatuko dute euskararen aldeko mugimenduak gehiago duela publizitatetik erabileratik baino, edo esango dute katalanak baino aurkakotasun gutxiago izan duela. Baina errealitatea da euskara aurrera egiten ari dela, D eredua dela nagusi ia lurralde guztietan, eta Vox eta Ciudadanos bezalako gaitzak ia erabat zokoratu dituztela».

Ardura, erakundeen gain

Kataluniako egoera, ordea, erabat ezberdina dela aipatu du, eta katalana atzera egiten ari dela: «Batzuek immigrazioari egozten diote hori, baina, datuei begiratuta, Euskal Herrikoen antzekoak dira». Strubellek arreta jarri du trantsizioaren osteko aroan ezarritako politikekiko konfiantzan: «Politika horiekin nahikoa zen etorkizuna bermatzeko?». Horregatik, katalanaren normalizazioaren ardura instituzioen gain bakarrik uztea okerra izan zela dio: «Argi esan behar dugu: hizkuntza autonomiko batek ez du etorkizunik ez hemen eta ez inon».

Filologoaren iritziz, horri esker ekin diote «katalanaren aurkako gerrari» Albert Rivera eta Ines Arrimadas bezalako politikariek; ez zegoen haiei aurre egingo zion herri mugimendu indartsurik: «Neofalangistek hainbat mendetako joera katalanofoboa berreskuratu zuten; ezbaian jarri zuten trantsizioaren ostean katalanak gizartean lortutako onarpena». Prozesu horretan Espainiako hedabideek izan duten jokabidea gaitzetsi du Strubellek: «Haiek egin zuten ospetsu Rivera, eta haiek ari dira Caneteko mobilizazioa kriminalizatzen».

Joan den ostiralean ehunka ikaslek eta senidek Canet de Marreko (Katalunia) ikastetxe batean egindako mobilizazioari buruz ari da Strubell. Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren aurka egin zuten protesta. Ikastetxe hartan, 5 urteko ume baten gurasoek eskatu zuten haurrak ikastorduen erdiak gutxienez gazteleraz jasotzea, eta kasua ospetsu egin dute hainbat hedabidek: familiak jazarpena eta mehatxuak jasan dituela salatu dute.

Bizirik iraun

Eragileei dagokienez, Strubellek onartu du azken urteetan nabarmen hazi direla Omnium Cultural eta Plataforma Per la Llengua, baina esan du berandu iritsi direla, «dagoeneko aukera gutxi baitituzte erdaldun elebakarren artean eragiteko».

«Prozesu hobetan guztian txarrena da katalanoi eragin digula azkenean. Gainera, ez dugu erantzuteko gaitasunik, harrigarria iruditzen zaigulako katalanaren alde borrokatu behar izatea». Gogor kritikatu du katalana normalizatzeko ardura guztia utzi izana hezkuntza sistemaren eta erakunde publikoen gain: «Ez dugu ikusi zer zetorkigun gainera».

Hala amaitu du: «Ez dakit euskarak luzaroago iraungo duen katalanak baino. Seguru dakit, ordea, azkar erreakzionatzen ez badugu gure hizkuntza galduko dugula, irlandarrek eta okzitaniarrek bezala».


Summary: Gurutze Gorriak ohartarazi du Somaliako lehorteak eta gatazkak herrialdeko egoera okertu dutela. 300.000 biztanlek baino gehiagok jasan dituzte lehortearen ondorioak, eta 100.000 lagun baino gehiago lekualdatu dira. Larrialdi egoera deklaratu zuen gobernuak azaroan.

Somalia larrialdi egoeran dago aurreko hilabetetik, jasaten ari diren lehorteak Galgaduud eskualdeko 300.000 laguni kalte egin eta gero. Lehorteari gatazka armatua batu zaiola ohartarazi du Gurutze Gorriko Nazioarteko Batzordeak, eta horrek herrialdeko egoera okertu duela. Hain zuzen ere, nazioarteko erakundeek jakinarazi dute 100.000 biztanlek baino gehiagok etxea utzi behar izan dutela gatazkaren eta lehortearen ondorioz.

Herrialdean pairatzen ari diren krisia bikoitza dela azaldu dute nazioarteko hedabideek, garai bertsuan gertatu baitira lehorteak eta gatazkak eragindako krisiak. Ur faltak 300.000 laguni eragin die zuzenean, baina 2,3 milioi biztanlek —herrialdeko bost biztanletik batek— ur premia duela azaldu du NBEk. Era berean, Gurutze Gorriak jakinarazi du liskarrek «eragin nabarmena» izan dutela biztanleriarengan, eta osasun sareko eraikinak guztiz edo partzialki suntsitu dituztela. Horrez gain, ura biltegiratzeko sistemak ere kalte nabarmenak izan dituela gehitu du.

Urri bukaeran arnasa pixka bat eman zion lehorteak biztanleriari, euri jasa txiki batek aurre hartu baitzion. Garai horretan egin zuen eztanda, hain zuzen ere, gatazkak. Bertako erakundeek azaldu dutenez, Galgaduud eskualdean euritea hasi bezain pronto, beste eremu idorretatik jendea azaldu zen bertara. Baina gobernuko indarren eta talde armatu batzuen arteko liskarrak zenbait hildako utzi zituen. Eta, horretatik ihesi, 100.000 lagunek inguruko lurraldeetara alde egin dutela jakinarazi dute bertako agintariek; Gurutze Gorriak azpimarratu du haietako asko inguruko herrietan eraikitako kanpaleku informaletan daudela. Kanpaleku horietan daudenen artean ur faltagatik eskualdera heldutako migratzaileak ere badaudela azaldu du erakundeak.


Summary: Zabalik ikusten dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala. Urtebeteko atzerapenarekin heldu da finala, pandemiaren eraginez, eta, onartu dutenez, horrek «arrarotu» egiten du guztia. Saioa 17:00etan hasiko da, larunbatean, Bilbo Arenan.

Zehazki, 30,75 urte ditu aurtengo Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalak. Jone Uria Albizuri bertsolari eta matematikariak egin du kalkulua: larunbatean Bilbo Arenan kantuan arituko diren zortzi bertsolarien adina kontuan hartu, eta hori da batezbestekoa. Izan zitekeen urtebete gazteagoa ere, baina pandemiaren eraginez, antolatzaileek eten behar izan zuten iaz hasitako txapelketa, eta, ondorioz, orain egin behar izan dute finala. «Gaitza» izan da hori Belate Olabarria Bizkaiko Bertsozale elkarteko lehendakariak onartu duenez: «Antolatzen eta desantolatzen ibili gara, baina, oztopoak oztopo, lortu dugu». 17:00etan hasiko dira kantuan Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Etxahun Lekue Etxebarria, Gorka Pagonabarraga Agorria, Nerea Ibarzabal Salegi, Onintza Enbeita Maguregi, Xabat Galletebeitia Abaroa eta Uria bera, eta iluntzean jakingo da txapeldunaren adina. Eta, noski, izen-abizenak.

Onintza Enbeitak onartu duenez, urtebeteko atzerapenak «arrarotu» egin du guztia. «Sentsazio hori airean dago». Bera izan zen pandemia aurreko azken txapelketako irabazlea, eta txapela bigarrenez janzteko aukera izango du zapatuan. Horregatik, umorera jotzeko baliatu du aukera. «Pertsonalki horrela hobe niretzat», erdi irribarrez, maskarapean. «Edozer gertatu daiteke zapatuan, eta nik urtebete gehiagoz eduki dut txapela, eta, orduan, bi aldiz egin dut historia: txapela irabazi duen lehen emakumea ni izan naiz, eta txapela hiru urtean eduki duen lehenengoa ere izan naiz».

Dena hutsetik hasita

Enbeitak berak erabat zabalik deskribatu du finaleko saioa. «Hemen berdin du noiz hasi zinen bertsotan, zer irabazi edo galdu zenuen: hemen 17:00etan dena hasten da hutsetik». Enbeitak, esaterako, aurten ez du finalerako txartel zuzenik jaso, finalaurreko fasean ez baitzuen lehen posturik lortu, eta saio guztietako puntuazioen zain egon behar izan du larunbatean kantuan arituko zen jakiteko. Onartu duenez, ordea, ona da izen berriak agertzea. Umorez berriro ere azalpena: «Beteranoak izatea tokatzen zaigu, eta niri txapelarena baino gehiago kostatzen zait hori asumitzea, finaleko zaharrenak garelako, diferentziagaz. Hori ona da Bizkaiko bertsolaritzarentzat». Esperientziak finalari aurre egiteko bestelako «arma emozional» batzuk ere ematen dituela gehitu du.

Etxahun Lekuek ere faborito argirik gabe ikusten du finala. Bigarren txapela janzteko aukera du hark ere zapatuan, 2016an irabazi baitzuen lehena. «Txapel bat edukitzeak ez du ezer esan nahi; nik nahiko zabal ikusten dut finala». Saio on bat espero duela ere esan du. «Ni bat gehiago sentitzen naiz. Gustura sentitzen naiz zortzikote honetan».

Lehen finalaren ilusioa

Kontrastean, Aitor Etxebarriazarragak eta Gorka Pagonabarragak lehen finala izango dute. «Sorpresa» eta «ilusioa» aipatu dituzte biek. Etxebarriazarraga: «Niretzat, bertsolari moduan neure burua onartzeko modu bat da izan da finala. Bertso eskola barik hasi nuen ibilbidea, 22 urtegaz, eta neure burua baloratzeko arrazoi on bat da Miribillan bertsotan egiteko aukera izatea beti bertsolari moduan ikusi dudan jendearekin». Eta gogotsu Pagonabarraga ere: «Sustotxoa ere hartu nuen. Ez dut esango ez nuenik amesten final batekin, baina inondik inora ez nuen uste etorriko zenik».

Bizkarrak bigarren finala izango du, eta pozik dago bera ere. «Lehenengoa garrantzitsua izan zen, eta berezia. Ez dakit hau ere beste modu batean garrantzitsua eta berezia izango den. Aurreko finalean esan nuen etorri nintzela zutik eustera saioari, eta oraingoan pentsatzen dut gorputzaldi onean natorrela, tentsioagaz eta gogoz, baina ez, behintzat, lotuta eta ikaratuta»».

Presioa apalduta

Pandemiaren ondorioz, Uriari bigarren planoan geratu zaio finalari buruzko kezka. Seigarren finala izango du, eta zamarik gabe aritu nahi duela azaldu du. «Presioa ematen du final askotan kantatu izanak, baina nik pentsatzen dut ibilbide bat badudala, zer demostraturik ez dut sentitzen, eta saiatuko naiz ahalik eta ondoenq kantatzen, gustura sentitzen, eta etorri behar bada, etorriko da».

Xabat Galletebeitiak finala egitea bera nabarmendu du, eta bertan egon ahal izatea. «Finalera pasatu ostean, sekulako lasaitasuna daukat; balio handia ematen diot finalean egoteari, baina ez naiz konformatzen horregaz bakarrik: disfrutatu nahi dut, eta sufritu ere bai, sufrimendu ona delako bizi duguna».

Emozio edulkoratuak eta leherketa

Nerea Ibartzabalek ere leherketa bat irudikatu du zapatuan. «Azken urteetan, gure emozioak apur bat edulkoratuak izan dira, eta imajinatzea zapatuan sentituko dugun dena berriro, ba, kristorena da, eta espero dut disfrutatzea». Hirugarren finala izango du aurtengoa, eta horregatik egin du gogoeta hori. «Txapelketak bizkor zahartzen gaitu denak. Bizkor bihurtzen zara beterano, eta laster zaude leku arduratsuago batean. Eta nahi nuke hor eutsi, urteetako ibilbidea daukaten beste hainbeste bertsolari dauden bezala, hor eutsi diotenak. Amaitzen denean hasierako eferbeszentzia horri eusten jakitea, hor egoten jakitea».

Talde lanaren ikur

Bizkaiko Bertsozale elkarteko lehendakari Olabarriak ere txapelketaren garrantzia nabarmendu du: «Bertsolaritzaren erakusleihoa da». Urte osoko lana gogorarazi du, eta baita talde lan handia ere. Eskertu egin ditu gai jartzaileak, epaileak, bertso eskolak eta baita ekitaldietan lanerako izena ematen duten boluntarioak ere. Eta, hain justu, talde lan horren ikurtzat aurkeztu ditu aurten txapeldunari txapela jarriko dioten bi bertsozaleak ere: Moises Enbeita eta Joseba Etxebarria.

«Ohore bat da», azaldu du Enbeitak. Eta antzera Etxebarriak ere: «Poz ikaragarria hartu nuen». Eta berehala egin dute oharra. «Proposamena jasotzean, talde baten ordezkari ginela izan zen burura etorri zitzaigun lehen gauza», Etxebarriak, eta Enbeitak segida: «Bestela ez genukeen onartuko».

Aireztatzea

Finalera garraio publikoz joateko deia egin diete antolatzaileek zaleei. Maskara jantzita eduki beharko dela gogorarazi dute, eta aretoa hainbatetan aireztatuko dutela, saioak iraun bitartean.


Summary: Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu aurrekontuei aurkeztutako osoko zuzenketak. EAJk, EH Bilduk eta PSEk zuzenketen aurka bozkatu dute. Azpiazuk eta Iriartek bi aldeen arteko akordioa nabarmendu dute.

Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburu Pedro Azpiazuk 2022rako aurrekontu «errealistak eta egingarriak» defendatu ditu Eusko Legebiltzarrean, eta haren proiektuak beste urrats bat egin du onartua izateko. Legebiltzarkideek atzera bota dituzte Elkarrekin Podemos-IUk, PP+Cs-k eta Voxek aurkeztutako osoko zuzenketak, EAJren, EH Bilduren eta PSEren ezezko botoekin.

Azpiazuren hitzetan, egungo erronkei erantzuteko aurrekontuak dira Eusko Jaurlaritzak prestatutakoak, eta nabarmendu du hamar eurotik zortzi gizarte politiketara bideratuko dituztela, eta 1.605 milioi inbertsioetara, Europatik irits daitezkeen laguntzen esperoan. Sailburuak, baina, zenbakietatik harago, EH Bildurekin lortutako akordioa goraipatu du, eta koalizio subiranistaren «bide aldaketa» eskertu: «Akordio garrantzitsu bat dela uste dut, politika erabilgarriaren aldeko apustu bat». Haren esanetan, gainera, «beste akordio batzuk» iristeko bidea izan daiteke.

EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek ere akordioari esker lortutako «hobekuntza adierazgarriak» nabarmendu ditu —253 milioi euroren hainbat zuzenketa—, osoko zuzenketen aurkako boto argudiatzeko. Gogoratu du kontuak «hasiera-hasieratik» daudela onartuak, EAJren eta PSEren gehiengo osoa dela medio, baina koalizioak lan egin duela horiek hobetzeko. Iriarteren aburuz, 2022rako onartuko diren aurrekontuak ez dira «herri gisa aurre egin beharreko erronkei» erantzuteko modukoak, baina bai gobernuak «bide egokia» topatu izanaren adierazgarri. «Borondatea badago, akordioak lortzen dira», adierazi dio Iriartek Azpiazuri.

Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategi gogorrago mintzatu da. Haren esanetan, egungo egoerak «sakoneko esku hartze bat» eskatzen du, eta aurrekontuek ez dute modurik emango behar bezala erantzuteko. «Ez dute bermatzen kohesio soziala», gehitu du Jon Hernandez koaliziokideak: «Patronalaren beharrak langileen beharren gainetik jartzen dituzte». Era berean, Azpiazuren lantaldeak Elkarrekin Podemos-IUrekin izaniko jarrera kritikatu dute, koalizioaren proposamenak atzera botatzeagatik, hala nola Osakidetzak 4.000 langile berriz kontratatzea. Hernandezen arabera, «inoiz baino arrazoi gehiago» izan dituzte osoko zuzenketa bat aurkezteko.

EAJko eta PSEko parlamentariek bestelako iritzia plazaratu dute negoziazio horretaz. Itxaso Berrojalbiz jeltzaleak «ausardia falta» leporatu dio Gorrotxategiri, eta Jaurlaritzak aurkeztutako proposamen orori «ezetza eman» izana gaitzetsi; besteak beste, gogora ekarri du politika sozialetan 72 milioi euro gehiago jartzea proposatu zietela. PSEko Susana Corcuerak, berriz, «jeloskor» egotea egotzi dio, akordioa EH Bildurekin egin delako.

PP+Cs-ko bozeramaile Carlos Iturgaizek hizpide izan du Elkarrekin Podemos-IUk negoziazio mahaitik kanpo utzitako afera bat: aldundiekin eta udalekin adostutako «premiazko» erreforma fiskal bat. Haren hitzetan, gaiaren inguruko akordio bat erdiestea «ezinezkoa» izateak eta aurrekontuak «irrealak eta zaharkituak» egoteak bultzatu du koalizioa osoko zuzenketa aurkeztera. «Bira erabateko bat» egitea ere leporatu dio EAJri, eta Lizarra-Garaziko Hitzarmenarekin konparatu du EH Bildurekin eginiko akordioa: «Hausturarako akordioa bat da».

Azpiazuren hitzetan, baina, hasieratik izan zen «ezinezkoa» eskuin unionistarekin akordio bat ixtea. «Ez dut uste zuen asmoa akordioa lortzea izan denik», azaldu du Berrojalbizek, eta «oposizio frontista» bat izatea leporatu dio Iturgaizi. Corcuerak, berriz, gaitzetsi du akordio bat ixteko «aukera galdu» izana, «Euskaditik kanpoko arrazoiengatik».

Voxeko Amaia Martinezek, berriz, adierazi du aurrekontuek «gizonen aurkako diskriminazioan sakontzeko» eta «espainiarrak bereizteko» balio dutela. Corcuerak «Konstituzioaren aurkakotzat» jo ditu haren hitzak eta aurkeztutako osoko zuzenketa.

Jaurlaritzaren kontuak hilaren 23an onartuko ditu legebiltzarrak, EAJren eta PSEren baiezko botoekin, eta EH Bilduren abstentzioarekin. Denera, 13.107,8 milioi euro bideratuko dira aurrekontuetara, aurten baino %5,3 gehiago.


Summary: Alestiseko langileek espero dute iazko 85 kaleratzeak indargabetuko dituela Auzitegi Gorenak. Bihar hasiko dira epaitzen enplegu erregulazioari jarritako helegitea, Madrilen. Konpainia handiek eskariak egin dizkietela eta, gogorarazi dute hegazkingintza sektorea lehengoratzen hasia dela.

Litekeena da Alestis hegazkingintza osagaien enpresako lan gatazka datozen egunetan amaitzea, Espainiako Auzitegi Gorenak erabakiko baitu kaleratzeak legezkoak izan ziren edo ez. Bihar dira helegitea aztertzen hastekoak, Madrilen. Urtebete da Miñaoko Teknologia Parkeko lantegian (Araba) 85 langile kaleratu zituztela, eta, Auzitegi Nazionalak ontzat jo bazituen ere, langile batzordeak uste du kaleratzeak «arrazoi objektiborik gabe» egin zirela, eta osasun egoera koiunturala baliatu zela Gasteizko planta «desegiteko».

Langile batzordeak gogorarazi du Gorenaren epaia bereziki garrantzitsua izango dela, irizpideak finkatuko dituelako eta jurisprudentzia sortuko duelako sektoreko gainerako kasuetarako, hala nola Aernnova eta ITPren kasuetarako. Langileek aldeko epaia jasotzea espero dute, eta kaleratutako langile guztiak lanera itzultzeko eskatu dute. Gainontzean, ohartarazi dute langileek banakako helegiteak jarriko dituztela, uste dutelako enpresak «gehiegikeriaz» jokatu zuela eta ez zituela bete erregulazio txostenean ezarritako izendapen irizpideak.

Edonola ere, ikusi beharko da emaitza zen den; izan ere, Alestisek Gasteizen duen plantako langileek erregulazioaren aurka bozkatu bazuten ere, negoziazioa Espainiako plantako ordezkariekin batera izan zen, eta CCOO eta UGT sindikatuen babesa jaso zuen zuzendaritzaren erabakiak. Horrek, bada, balantzak alde batera edo bestera egitea eragin dezake.

Eskariak gora Gasteizko langileen ordezkariek adierazi dute hegazkingintza sektorea «leheneratze prozesuan» dagoela gaur egun, Airbus, Boeing, Embraer eta halako konpainia handiak eskariak egiten hasiak direlako. «Airbusen eskaera irmoak 7.000 hegazkin baino gehiagokoak dira, eta gainerako enpresenek ere gorantz jarraitzen dute», adierazi dute.

Horregatik, bestelako neurriak hartu zitezkeela gogorarazi dute: «Behin-behineko arazo baten aurrean ezin zen egiturazko neurririk aplikatu; egoeraren araberako beste neurri batzuk har zitezkeen, hala nola lanaldi murrizketak, aldi baterako erregulazioak eta abar».

Batzordearen arabera, gainera, Gasteizko plantak egun dituen langileak ez dira aski jasotzen ari diren eskariei aurre egiteko, eta beldur dira lan hori beste lantegi batzuetara eramango ote duten. Horiek horrela, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote lanpostuak defendatzeko.


Summary: Argindarraren prezioak goia joko du Hego Euskal Herrian: 291,73 euro MWh-ko. Urriaren 7ko langa historikoa igaroko du asteazkenean, eta litekeena da goranzko bideari eustea hurrengo egunetan

Argindarraren prezioak beste langa historiko bat igaroko du bihar, eta Hego Euskal Herriko batez besteko salneurria 291,73 euro izango da MWh-ko. Asteak zeramatzan 200 euro ingururen bueltan, baina azken egunetan gora egin du berriz, eta atzean utziko du orain arteko preziorik garestiena zena. Urriaren 7an gertatu zen, eta orduan 288,53 euroan saldu zen. Gainera, ez dirudi joera hori egun pare bateko kontua izango denik, eta ez litzateke harritzekoa hurrengo egunetan langa hori berriz igarotzea.

Prezio hori gaurkoa baino %1,73 handiagoa da, duela astebetekoa baino %168 handiagoa, eta iazko egun berean egon zena baino ia sei aldiz handiagoa (+%496). Argindarra garestien salduko den tartea 21:00etatik 22:00etarakoa izango da: 319,1 euro MWh-eko. Prezio hori tarifa arautua duten bezeroei aplikatuko zaie, eta erreferentzia gisa erabiltzen da tarifa librea dutenentzat.

Aditu gehienen ustez, eskariaren handitzeak, energia berriztagarrien ekoizpen txikiagoak eta, bereziki, gasaren prezioaren igoerak eragin dute egungo egoera. Azken aldagai horrek garrantzi berezia du oraingoan, gasaren prezioa ere maila historikoetan baitago.


Summary: Negoziatzera jesartzeko eskatu diete ELAk eta LABek Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar etxeen patronalari. Greba egin dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako ehunka langilek hitzarmen berria eskatzeko. Sektore publikoko langileen baldintza berak eta oraingoak baino ratio hobeak eskatu dituzte

«Zer izango ote da?», galdetu dio Olentzerok langileari burlaka, oparia zabaltzen zuen bitartean. «Ordezkapenak etetea!». Barrezka hasi dira gainerako langileak. Halaxe egin du protesta ELA sindikatuak Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean gaur, 11:30ean, Bizkaiko zahar etxeen egoeragatik. Olentzeroz jantzitako langileak Unai Rementeria ahaldun nagusiaren maskara jantzi du, eta Mari Domingik, Sergio Murillo Gizarte Ekintza diputatuarena. Kaleratzeak, txanda bikoitzak, soldata izozketak eta ratio txikiagoak izan dira biek langileei eman dizkieten oparietako batzuk. «Langile gutxiago? Ba, jakina, pila bat zarete, eta beti zaudete potrojorran!», bota die Olentzerok bozgorailutik.

LABek ere protesta egin du Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzaren aurrean ordubete lehenago. Sindikatu biek egin diote deia aldundiari negoziazioari berriro ekiteko, lan hitzarmen berria adostu ahal izateko. Adierazi dute urte eta erdian egindako hamar negoziazio bilerek ez dutela emaitzarik eman.

Sektore publikoko langileekin lan baldintzak parekatzea exijitu dute, eta ratioak «bidezkoak eta duinak» egiteko. Sindikatu biek deitoratu dute egiten diren kontratuen ehuneko handi bat aldi baterakoak eta lanaldi partzialekoak izaten direla. Aspaldian lan baldintzek okerrera egin dutela salatu dute bi sindikatuetako langileek. Sektoreak bizi duen pribatizazioari egotzi dio Olentzeroz mozorrotutako langileak baldintza eskasen jatorria, «mozkinak irabazteko helburuagatik». Laneko bajak ez dituztela betetzen adierazi du Marta Olazabal langileak. «Egun batean norbait agertzen ez bada, besteok egin behar dugu lan hori».

Hogei urte daramatza sektorean lanean LABeko Monica Rojok, eta berak ere adierazi du nabaritu duela lana zaildu zaiela azken hamar urteotan: «Orain menpekotasun askoz handiagoz datoz gurera, eta gehitu behar zaio pandemia egoeran ez dutela plantilla indartu». Rojoren arabera, goiz batean zaintzaile batek hogei egoiliar altxa ditzake. «Arretaren kalitateak behera egin du, eta ia ez gara iristen oinarrizko arreta ematera ere».

Zaintzaren kalitateak behera egin badu ere, Rojok azpimarratu du fokua langileengan ere jarri behar dela, giharretako eta hezurretako arazoak izaten dituztelako, arazo psikologikoez gain. «Mutualitateek ez dute onartzen lanarekin lotura dutenik. ‘Herentziazko artrosia da’, esaten digute». Konponbidea langile gehiago kontratatzea dela uste du, egoiliar bakoitzari denbora gehiago eskaini ahal izateko.

Gainera, Eusko Jaurlaritzaren jarrera salatu dute, %100eko zerbitzu minimoak ezarrita greba eskubidea «urratu» duelako. Grebarako eskubidea ezin izan dutela erabili azpimarratu du Olazabalek, eta oporretan dagoelako joan ahal izan da protestara. Beste batzuk, arratsalde eta gaueko txandak dauzkatelako.


Hondamendi eremu izendatu dute Nafarroa

Summary: Hondamendi eremu izendatu dute Nafarroa. Espainiako Gobernuak eta Nafarroako Gobernuak «koordinazioa» eskatu dute uholdeek eragindako kalteei aurre egiteko.

Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentearen eskaera bete du Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak. Ondorioz, Espainiako Ministro Kontseiluak hondamendi eremu izendatuko du Nafarroa ostiralean. Izan ere, Txibitek adierazi duenez, joan den asteko uholdeek 12.000 hektarea labore kaltetu dituzte. Horregatik, bai Sanchezek eta baita Txibitek ere beharrezkotzat jotzen dute administrazioen arteko «koordinazioa», laguntzak emateko eta kalte materialei aurre egiteko. Sanchezek baieztatu du datozen egunetan bisitatuko duela Nafarroa.

Sanchezek argi utzi nahi izan du uholdeek kaltetutakoekin duen «konpromisoa», eta ziurtatu du «estatuak baliabide guztiak» bideratuko dituela uholdeen ondorioak murrizteko; «egunez egun suspertzen» laguntzeko. Halere, Txibitek ohartarazi du «oraindik ikusteko dagoela ibaiek eragindako kalteak zenbaterainokoak diren. Izan ere, hainbat ikastetxe, osasun zentro, errepide... batzuetan izan duen eragina ezin daiteke kalkulatu». Gainera, enpresa edo etxebizitza partikularretan izandako beste kalteak gehituko zaizkie horiei.

Bestalde, UAGN Nafarroako Nekazari eta Abeltzainen Batasuneko kideek ibaiak garbi ez mantentzea kritikatu zioten Nafarroako Gobernuari. Horren harira, hau esan du Txibitek: «UAGNren iritzia errespetatzen dut, baina jakin behar dugu ibaiaren garbiketarekin bakarrik ez garela uholdeetatik libratuko». Hala, etorkizunean uholdeetarako «hobeto prestatuta» egon behar dutela onartu du, kalteak «txikiagoak» izan daitezen.

Erantzukizunak

«Lan batzuk egin behar dira eta egin daitezke, eta hori CHE Ebroko Ur Konfederazioarekin eta Ingurumen Ministerioarekin koordinatuta egin behar dugu, denok jakin dezagun zein den egoera», esan du. Horregatik, gertatutakoaren inguruan CHEk izan ditzakeen erantzukizunei dagokienez, azalpenak eskatu dituztela ziurtatu du. «Txosten bat eskatuko dugu, zer aurreikuspen zituen eta zer jarduketa egin zituen azaltzeko. Besterik gabe, jakiteko zerbait hobetu ahal den», nabarmendu du presidenteak.


Ludo Docx zendu da, 74 urterekin

Summary: Ludo Docx zendu da, 74 urterekin. Flandriako apeza euskalgintzaren alde aritu da lanean azken urteetan. Ikastolei emandako laguntza azpimarratu dute.

Ludo Docx euskaltzalea zendu da, 74 urte zituela. Flandriako Berlaar herrian sortu zen, baina 1973an Euskal Herrira etorri zen, eta bertan bizi zen ordutik. Besteak beste, Flik elkartea sortu zuen, Flandriatik ikastolentzat, Ipar Euskal Herriko ikastolak laguntzeko eta dirua biltzeko. «Flandrian antolatzen ziren besten bidez sosa bildu eta ondotik Flandriar lagunak ekartzen zituen udan, ikastolen eraikuntzak auzolanean laguntzera», oroitu du Seaskak, Docx omentzeko eta haren lana eskertzeko idatzitako agiri batean.

Euskal Herriaz maitemindua zen, eta euskara ikasi zuen Lazkaoko (Gipuzkoa) Maizpide euskaltegian. Flandriaren Etxea ere sortu zuen Donapaleun (Nafarroa Behera), eta bertan bizi izan da orain dela guti arte.


Summary: Bihar sartuko da indarrean COVID ziurtagiria eremu gehiagotan eskatzeko dekretua. Eusko Jaurlaritzak ontzat jo du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia, eta ez dio helegiterik aurkeztuko aire zabaleko kirol instalazioetan ziurtagiria ezartzeko debekuari. COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du «albiste ona» dela EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria zabaltzeko baimena eman izana, eta iragarri du Jaurlaritzak ebazpena beteko duela eta ez diola helegiterik aurkeztuko. Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian hitz egin du Sagarduik, eta bertan mintzatu da EAEko Auzitegiak eguerdian kaleratu duen autoaz. «Albiste ona da, neurri gehiago baliatzen dituelako pandemiaren aurka aritzeko», adierazi du. Auzitegiak ontzat jo du Jaurlaritzak ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko egindako eskaera, puntu batean izan ezik: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunetan. Jaurlaritzak ez dio helegiterik aurkeztuko erabaki horri, Sagarduik jakinarazi duenez. Horiek horrela, Eusko Jaurlaritzak gaur bertan egokituko du ziurtagiria zabaltzeko dekretua, eta bihar bertan argitaratuko da EAEko aldizkari ofizialean; argitaratze denean sartuko da indarrean. Aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunei dagokienez, Sagarduik «kezka» agertu du ez direlako neurriak behar bezala errespetatzen ari, eta dei egin die ikuskizun horien arduradunei neurriak betearaz ditzatela. Gogorarazi du toki horietan ezin dela janaririk eta edaririk hartu, ura salbu, eta neurri horiek betetzeko deia egin die.


Summary: Sei omikron kasu atzeman dituztela jakinarazi du Sagarduik. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan detektatutako kasuetako bat atzerrira egindako bidaia batekin lotuta dagoela, baina gainerakoak «komunitarioak» direla. Nafarroan, atzemandako bi kasu omikron aldaerakoak direlako susmoa dago, baina ez dute baieztatu.

«Euskadin sei kasu atzeman ditugu ziurtasunez omikron aldaerakoak», azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak hedabideen aurrean gobernu kontseiluaren ostean egin duen agerraldian. Eta, horiei begira, aldaeraren «transmisio komunitarioa» dagoela ondorioztatu du: izan ere, kasuetako bat «kanpora» egindako bidaia batekin lotuta dago, baina besteetan ez dago horrelakorik, eta, beraz, ulertu behar da Euskal Herrian bertan kutsatu direla positibo eman duten horiek.

Osasun sailburuak aditzera eman duenez, bost kasu Bizkaian atzeman dituzte, eta bat Araban. Aitortu du munduko beste bazter batzuetan zer gertatzen ari den ikusita pentsatzekoa dela Euskal Herrian ere heda daitekeela aldaera hori: «Ez litzateke arraroa izango zabaltzea, aurrez beste hainbat aldaerarekin gertatu den eran». Adierazi duenez, sei kasu hauek baieztatu badituzte ere, litekeena da aurreragoko azterketek kasu gehiagoren berri ematea. Omikron aldaeraren hedapenaren albisteak gero eta ugariagoak dira mundu zabalean. ECDC erakundeak berak atzo onartu zuen hasieran «bidaiekin lotutako» kasuak besterik ez zirela ageri, baina orain ja «transmisio komunitario etengabea» suma daitekeela kasuen eboluzioan. Argitzeko dago oraindik zehatz-mehatz zer ezaugarri dituen aldaera horrek, baina, hainbat ikerketaren arabera, bizkorrago zabaltzen da.

Pandemiaren eboluzioaren berri emateko gainerako datuak ere eman ditu Sagarduik. Esan du atzo Osakidetzak 1.984 test postibo atzeman zituela, eta hamalau eguneko intzidentzia metatua 969,5 kasukoa dela; izurria hasi zenetik izan den gorenean dago. 332 COVID-19 paziente daude Osakidetzako erietxeetan, eta 92 ZIUetan.

Nafarroan, susmoak

Jaurlaritzaren antzera, Nafarroako Gobernua ere erne da omikron aldaerari. Berriki, Osasun Departamentuak jakinarazi du herrialdean atzemandako bi kasu aztertzen ari direla, omikron aldaerakoak izan daitezkeelakoan. Ordea, gobernuak argitu du oraindik ez dagoela baieztapen ziurrik. Sekuentziazio lanetan dihardute, oraingoz.


Summary: AHT berriaren diruztatzea bozkatu du Akitania Berria eskualdeak. 710 milioi euroko aurrekontua onartu dute Bordele-Tolosa eta Bordele-Akize ibilbideentzat. Euskal Hirigune Elkargoak larunbatean aztertuko du gaia

AHT berriaren proiektuak aitzina segitzen du. Hautetsi eta eragile andana batek kontrako iritzia erakutsirik ere, GPSO Hego Mendebaldeko trenbide Egitasmo Handia diruztatzea bozkatu zuen atzo arratsaldean Akitania Berria eskualdeak. 710 milioi euroko aurrekontu horretan sartuko dira AHT berriaren Bordele-Tolosa eta Bordele-Akize ibilbideak (Okzitania), eta baita Bordele hegoaldeko eta Tolosa iparraldeko linea txiki batzuen berritzea ere.

Baina Aktinia Berriaren diruztatzea zati bat besterik ez da. Frantziako Estatuaren eta Europako Batasunaren parte hartzeez gain tokiko erakunde publikoen parte hartzea ere galdetu dute. Hala, Alain Rousset Akitania Berriko presidentearen planetan, 305 milioi euro eman beharko lituzke Pirinio Atlantikoetako departamenduak, eta 150 milioi euro Euskal Hirigune Elkargoak. Azaro hasieran aurkeztu zien proiektua Euskal Herriko hautetsiei, eragileen protesten artean.

Hain zuzen ere, larunbat honetan eginen dute Euskal Elkargoko batzarra, eta AHT berriaren proiektua gai ordenan sartu dute. Ikusteko dago zer joera gailenduko den hautetsien artean.


Summary: Hitzarmen Ekonomikoa berritzeko akordioa lortu dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Kontzertu Ekonomikoarekin aurretik egin bezala, berriki onartutako Google eta Tobin tasak sartu dira, eta akordioa eta enpresa handien BEZari buruzko doikuntza aldatu da

Oraingoz, lehen akordioa baino ez da. Nafarroako eta Espainiako gobernuek Hitzarmen Ekonomikoa eguneratzeko lehen urratsa egin dute. Ofizialki, astelehenean bilduko da Negoziazio Batzordea, eta orduan sinatuko da ituna. Bi aldeek ez dute informazio handirik eman. Nafarroako Gobernuaren arabera, edukia «garrantzitsua» da, eta zerga harmoniazioaren zein finantza harremanen inguruko neurriak jaso ditu. 1990ean Hitzarmen Ekonomikoaren legea onartu zenetik, sei aldiz berritu da. Azkena, 2015 hasieran —ordu hartan Yolanda Barcina zen Nafarroako Gobernuko lehendakari, eta Cristobal Montoro Espainiako Ogasun ministro—.

Nafarroako Gobernuko iturriek esan dute ezin dutela gehiago zehaztu, akordioaren edukia negoziazio batzordean diren alderdiei pasa beharko dietelako eta haiekiko begirunez. Dena den, Kontzertu Ekonomikoarekin egin bezala, bi gobernuek adostu dute azkenaldian onartutako zerga berriak eranstea Hitzarmen Ekonomikoari, Nafarroak haien gaineko eskumena izan dezan: finantza harremanen gaineko Tobin tasa eta teknologia multinazionalen gaineko Google tasa. Halaber, BEZ zergaren doikuntzak berritu dituzte. Enpresa handien BEZ zerga lurraldeko fakturazioaren arabera kobratuko du Nafarroak.

Gobernuaren arabera, akordioan Hitzarmen Ekonomikoaren legearen testua aldatu da, bai finantza arloan eta bai zerga arloan. Behin hori eginda, gobernuko iturriek uste dute urrats bat gehiago egin dela ekarpena finkatzeko negoziazioan. 2020etik 2024rako eperako, Nafarroak estatuari urtero bere gain ez dauden eskumenen truke ordaindu beharreko diru kopurua zehazteke dute. Aurki, Nafarroako Gobernuak bere gain hartuko du trafikoaren eskumena, eta bizitzeko gutxieneko diru sarreren errenta kudeatuko du; besteak beste bi zerbitzu horien kostuari buruz ez dira ados jartzen bi aldeak.

Hemendik aurrerako bidea

Atzokoa lehen akordioa baino ez da. Astelehenean bilduko da Negoziazio Batzordea, eta, behin sinatuta, alde bakoitzak bere bidea hartu beharko du: Nafarroan, lehenik gobernu kontseiluak onartu beharko du aldaketa, eta, gero, parlamentuak aurrera atera beharko du edukia gehiengo handiz; Espainian, berriz, Ministroen Kontseiluak aurreproiektu bidez aurkeztuko du eguneratzea, eta Gorteek onespena eman beharko diote.

Dena den, bide hori guztia tramite bat izatea espero da. Negoziazio Batzordean parlamentuko talde guztiek dute ordezkaritza. Gobernuaren ordezkari gisa, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilaria eta Oscar Martinez de Bujanda Ogasuneko zuzendari nagusia daude. Navarra Sumaren izenean, Javier Esparza eta Maria Jesus Valdemoros daude; PSNren ordezkari gisa, Ramon Alzorriz eta Ainhoa Unzu; Geroa Baitik, Uxue Barkos eta Fernando de la Hucha; EH Bildutik, Adolfo Araiz eta Maiorga Ramirez; Ahal Dugu-ren ordezkari gisa, Ainhoa Aznarez eta Mikel Buil; eta Ezkerratik, Jose Miguel Nuin eta Jesus Pardo.


Summary: Brinkola eta Gabiria arteko tren zerbitzua martxan da berriz. Zerbitzua etena izan da joan den ostegunetik, uholdeek eragindako luizi baten ondorioz. Ibilgailuen abiada mugatuta berrekin diete joan-etorriei.

Iragan ostegunetik gaur arte iraun du etenak. Luizi batek erdiz erdi hartu zuen Brinkola (Gipuzkoa) eta Gabiria (Gipuzkoa) arteko trenbidearen zati bat, eta, ondorioz, tren zerbitzua etena izan da azken egunetan. Bidea egokitzeko lanetan jardun dute ostegunetik. Gaur, tren zerbitzuak berriz ere martxan direla iragarri du Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak. Bi bideak dira zabalik. Halere, prebentzioz, trenek mugatu egin beharko dute abiada.

Uholdeen ondoriozko luiziak kalte nabarmenak eragin zituen bi udalerrien arteko tartean. Ez trenbidean soilik; tren bat ere hartu zuen luiziak. Zorionez, bagoian ziren bidaiariek aurretik jaso zuten ibilgailutik ateratzeko agindua. Adifek azaldu duenez, azken egunotako zeregin nagusia trenbidea garbitzea izan da, baita lurrak hartua zen bagoia ateratzea ere, mendi magalari eutsi bitartean.


Summary: Nafarroan euskararen lege berri bat lantzeko deia egin du Kontseiluak. Adostasun berri bat eraikitzea "zinez posible" dela uste du Paul Bilbaok, eta horretara batzeko eskatu die eragile politiko, sozial eta sindikalei.

Nafarroako euskararen lege berriaren inguruan adostasunak lortzeko konpromisoa agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak, legearen 35. urteurrenean, eta langintza horretara batzeko dei egin die, euskalgintzako eragileei ez ezik, “eragile sozialei eta sindikalei”. Iruñeko Plazara! gunean egin du ekitaldia, herritarren eta euskalgintzako hainbat eragileren sostenguarekin.

“Zinez uste dugu posible dela adostasun berria eraikitzea”, adierazi du Paul Bilbao idazkari nagusiak, eta horretan ahaleginduko direla ziurtatu du, “orain arte bat egin duten” eragileetatik abiatuta. Lege berri bat egiteko “presa” dagoela onartu arren, adostasunak ereiteko “denbora” hartuko dutela azaldu du: “Urratsez urrats joango gara, legearen beharra partekatuz eta legearen printzipio nagusiak guztion artean adostuz”. Dena den, balizko lege berriak oinarritzat behar luke, haren usteko, “herritar guztien arteko berdintasuna bermatzea”.

Euskararen aldeko erabakiekiko “desadostasunak” alderdiek sarritan aipatzen dituztela esan du Bilbaok, eta salatu du posizio hori argudiotzat erabiltzen dela “bidegabekeriei” bide emateko. Horregatik, argudio horrek ez dituela “asetzen” nabarmendu du: “Ulertzen dugu, bai, gai batzuetan desadostasunak egon daitezkeela, noski, baina horren barruan marra bat irudikatu behar dela iruditzen zaigu, kontuan hartuta nolako ondorioak eragin diezazkieketen herritarrei”. Zentzu horretan, kezka agertu du azken urtean hizkuntza eskubideen esparruan hartutako norabidearekin: “Kezkaz ikusten ari gara zer gertatu zen kontratazio publikoaren legearekin, Madrilen onartutako legez besteko proposamenarekin, eta, nola ez, laster atera behar duten dekretuarekin”.

Aurkako norabidean ere egin da urratsik, hala ere, Kontseiluko idazkari nagusiak nabarmendu duenez. Zonifikazioaren kontra Nafarroa hegoaldean abiatutako Hordago! egitasmoa goretsi du, eta dinamika hori eta eragileekin batera egin nahi duten bidea elkarren osagarri izan daitezen nahi duela adierazi du. Hain justu, gaurko ekitaldian parte hartu du egitasmoko kide batek, eta abiarazitako dinamikaren nondik norakoen berri eman du.

‘Batuz Aldatu’-ren gainean

Gaurko adostasunek biharkoei bidea erraz diezaieten nahi du Kontseiluak. Horregatik, aipamen berezia egin dio Batuz Aldatu dokumentuari, alor askotako ia ehun eragilek izenpetutako itun sozialari. “Hizkuntza politika berrirako bide orri” gisa aurkeztu zuten akordioa, iragan ekainean. Euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea dute xede, eta, horretarako, “hizkuntza eskubideak eremu guztietan bermatu beharra” aldarrikatzen du, “hala nahi duen edonork ez dezan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik izan”.

Ituna aurkeztu dute Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak eta Esther Lakasta Dindaia elkarteko kideak, eta, horrez gain, euskarazko lege berriaren oinarri izan behar lukeela defendatu dut, Nafarroan lanketa berezia beharko duela aitortu arren.

Euskararen legearen bilakaeraren berri ere eman dute ekitaldian. Sagrario Aleman euskaltzain eta euskaltzalea legea aplikatu zuten garaiaz aritu da, besteak beste. Kontseiluak legearen aurka egindako ekinbideen errepasoa ere egin dute, irudien eta ikus-entzunezkoen bidez.


Summary: Donostiako Amelia & Paulo jatetxeak bi Michelin izar jaso ditu. Julen Bazen Garena jatetxeak lehenbiziko izarra jaso du, eta Martin Berasategik Michelin gidaren mentore saria jaso du

Euskal Herrian izan da izar berririk: Paulo Airaudo sukaldari argentinarrak zuzentzen duen Donostiako Amelia & Paulo jatetxeak bigarren Michelin izarra jaso du gaur iluntzean, eta Julen Baz sukaldariak Diman (Bizkaia) duen Garena jatetxeari Michelin izar bat eman diote lehenbiziko aldiz. "Zer esan dezaket? Bi izar jaso ditugu; harrituta gaude", esan du Airaudok oholtza gainean. Michelin gidaren sariak banatzen ari dira gaur gauean Valentzian.

Aurten bi sari berri eman dituzte: sukaldari gazteenarena eta sukaldari mentorearena. Martin Berasategi donostiarrak jaso du mentore saria. Esker ona adierazteko hitzartzean, gazteak izan ditu gogoan: "Guk ezagutzaren bikaintasuna transmititzen diegu gazteei. Oraingo gazteak ni gaztea nintzenean baino hobeak dira, azkarragoak, freskoagoak, errazagoak. Erabat ahaleginduko naiz ezkerretik aurreratu nazazuen". Bere jatorria ere gogoan izan du sukaldari gipuzkoarrak: "Herri jatetxe batean hasi nintzen, esfortzuaren kulturarekin. Zorteduna naiz, gurasoekin eta izebarekin sukaldaritza ikasten hasi nintzenean unibertsitatea etxean bainuen".

Hiru Michelin izar dira jatetxe batek jaso dezakeen sari nagusia. Horri eutsi diote Gipuzkoako hiru jatetxek: Elena Arzakek Donostian duen Arzakek, Pedro Subijanak Donostian duen Akelarrek eta Martin Berasategik Lasarten duen izen bereko jatetxeak. Bizkaian, Eneko Atxaren Azurmendi jatetxeak lortu du hirugarren izarrari eustea, eta Euskal Herritik kanpo, Jesus Sanchez nafarraren Amos jatetxeak, baita Berasategik Paolo Casagranderekin zuzentzen duen Lasarte jatetxeak ere.


Summary: Marihuana legeztatu duen Europako lehen herrialdea da Malta. Banakoek gehienez zazpi gramo kalamu eduki ahal izango dituzte nork bere kontsumorako. Etxean, berriz, gehienez lau landare hazi ahalko dira. Baina debekatuta egongo da jendaurrean edo adingabeen aurrean erretzea.

Gaurtik legezkoa da marihuana kontsumitu eta haztea Maltan. Neurria onartu duen Europako lehen herrialdea da hura. Arauak, baina, baditu mugak: norbanakoek ezin izango dituzte zazpi gramo baino gehiago eraman, eta etxean gehienez ere lau kalamu landare hazi ahalko dituzte. Horrez gain, debekatuta egongo da jendaurrean edota haurren aurrean erretzea.

Europan badira antzeko asmoa iragarri duten herrialdeak, besteak beste Alemania edo Luxenburgo; badira erabilera jakinetarako kalamua baimentzen dutenak ere, Herbehereak kasu. Baina uharteko gobernua izan da haren erabilera legez onartzen lehena. Atzo arratsaldean bozkatu zuten lege proposamena parlamentuan, eta aldeko 36 boto eta aurkako 27 jaso zituen. Berdintasun ministro Owen Bonniciren iritziz, onuragarria izango da neurria, kontsumitzaileak «kriminalizatzea» saihestuko duelako, eta droga trafikoa gutxituko, kalamua behar dutenek hura lortu ahalko dutelako ezkutura jo gabe.

Arauak zigorrak ere aurreikusten ditu legea urratzen dutenentzat. Ehun eurorainoko isuna ordaindu beharko dute zazpi gramo baino gehiago eta 28 baino gutxiagorekin atzematen dituztenek. Aldiz, 235 euroko isuna jasoko dute jendaurrean erretzen dutenek, eta 500 eurokoa adingabeen aurrean kontsumitzen dutenek. Kontrolpean izango dituzte kalamu elkarteak ere, eta mugatu egingo diete erosle bakoitzari saldu beharreko kopurua; aldi berean, kontsumitzaile bat elkarte bakarreko kide izan ahalko da.

NBE Nazio Batuen Erakundeak iaz egin zuen lehen urratsa, kalamua erabilera terapeutikorako onartuz. Horren ostean, estatu askok jo dute indarrean duten legedia aldatzera. Italiak iragarri du auziari buruzko galdeketa bat egingo duela datorren urtean, eta kontsumoa legeztatu dutenak ere badira; esaterako, Hegoafrika, Mexiko, Jamaika eta AEBetako hainbat estatu. Uruguai izan zen kalamuaren kontsumoa legeztatu zuen munduko lehen herrialdea: 2013an izan zen hori.


Inflazio tasa %5,2an, azaroan ere

Summary: Inflazio tasa %5,2an, azaroan ere. Urrian bezala, azaroan kontsumo gaien prezioek %5,2ko igoera izan dute iazko urtearen aldean. Argindarra, garraioa eta elikagaiak izan dira eragile nagusiak KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadan.

Espero zen eta gertatu da: inflazioak goian jarraitu du azaroan Hego Euskal Herrian, %5,2an, batik bat argindarraren, erregaien eta elikagaien prezioen gorakadaren ondorioz. Halako igoera soilik behin ikusi da mende honetan, 2008ko udan —%5,2 2008ko uztailean—, petrolioaren gorakadak inflazioaren sukarra bat-batean igo zuenetik; orduan berehala jaitsi zen, Lehman Brothersen porrotak Atzeraldi Handiari atea ireki ziolako, eta harekin inflazio txikiaren eta inflazio negatiboaren aro luze bat zabaldu zuelako.

Hilabeteko epean, hots, urritik azarora, argindarra, gasa, ura eta etxebizitzako beste gastuen prezioa apaldu egin da oro har, baina aldea oso handia da iazko azaroarekiko —%17 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %19,8 Nafarroan—. Argindarraren prezioa hilabeteko epean jaitsi egin da, bi arrazoi direla medio: handizkako merkatuan prezioek oso goian baina egonkor jarraitu dute —hori da tarifa arautuetan erabiltzen dena—, baina Espainiako Gobernuak zergak txikitu ditu, eta deskontua handitu die bonu soziala jasotzen dutenei —%25etik %60ra—.

Hain zuzen ere, Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroak iragarri du gaur goizean gutxienez beste lau hilabetez luzatuko dutela zergen jaitsiera. Horrenbestez, argindarraren BEZak %10ean jarraituko du apirilaren 30era arte, %0,5ean geratuko da argindar zerga berezia (kontsumitzaileek ordaintzen dute), eta etenda segituko du argindar ekoizpenaren zergak (konpainiek ordaintzen dute).

Gasaren prezioaren igoerak, ordea, ez du atsedenik eman, eta, ondorioz, berogailuetarako gasaren salneurriak gora egin du.

Garraioa da inflazio tasa esanguratsua duen beste alor bat, azaro honetan erregaiak garestitu egin direlako eta, aldiz, iazko azaroan horien prezioa jaitsi egin zelako. Iazkoekin alderatuta, garraioko prezioak %13 inguru handiagoak izan dira azaroan.

Elikagaiak ere, garestiago

Kontsumo saskian pisu handia duen beste alor batean ere, elikagaietan eta alkoholik gabeko edarietan, prezioen igoera esanguratsua pilatu da azken urtean: iazko azarotik %2,6ko igoera izan du indizeak alor horretan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3,4ko igoera Nafarroan.

Argindarraren eta erregaien garestitzeak badu eragina elikagaien prezioetan, argindar garestiagoak ekoizpenaren kostua handitu ohi duelako, eta gasolio garestiagoak elikagaien garraioa garestitzen duelako.

Azken hilean nabarmen garestitu dira ardikia (%4,5), arraina (%3,4 EAEn) eta behikia (%2,4). Azken urtean, berriz, olioa (%21), ardikia (%15), eta arrautzak (%6).

Negoziazio kolektiboa

Herritarren patriketan ez ezik, negoziazio kolektiboan ere eragin handia izango du inflazio handiak. Izan ere, hitzarmen gehienetan aurreko urteko KPIa hartzen da erreferentzia gisa, eta, hortaz, aurtengo gorakada handia ez lukete datorren urtera arte berreskuratuko. Eta hor sor daiteke arazo bat datorren urteko negoziazio kolektiboan, enpresa eta sektore askotan soldaten igoera handi baterako erresistentzia handiak egon daitezkeelako. Adegik aholkatu die bere bazkideei 2021eko inflazio handiaren eragina bi urtean banatzeko, edota, bestela, urteko batez besteko inflazioa aplikatzeko —hau da, urte arteko %5etik gorakoaren ordez, %2,5 ingurukoa ezartzeko—.

Asmo horien aurka mintzatu dira sindikatuak. «Hitzartuta dagoena errespetatuko den ala ez, hori da kontua. Euskal Herrian KPIa da erreferentzia historikoa. Ez dugu onartuko sinatuta dagoena errespetatzea ez den beste ezer. Soldatak ez dira arazoa, soluzioa baizik», azaldu zion Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak BERRIAri. LAB sindikatuak ere oso garbi nabarmendu du KPIa dela erreferentzia, eta lan itun berriak egiteko negoziazioetan ere hura izango dutela eskaera.

Pentsioak %2,5 dira igotzekoak, hori baita urteko batez besteko inflazioa Espainian, eta aurrerantzean aldagai hori erabiliko dutelako urtero pentsioak eguneratzeko. Soldata publikoak, berriz, %2 handituko dituzte.