Summary: Eusko Legebiltzarrak atzera bota du jokoa arautzeko lege proposamena. Elkarrekin Podemosek proposatua zuen legea aldatzea, eta EH Bilduren babesa jaso du; ez, ordea, EAJ, PSE-EE eta PPrena. Gaur egungo arauak eguneratu eta erregulatzearen alde egin dute azken hiru alderdi horiek.

EAJk, PSE-EEk, PPk eta Voxek uko egin diote EAEn jokoa arautzeko lege proposamena onartzeari, eta, hala, ez du aitzina eginen. Elkarrekin Podemosek egina zuen 1991ko legea aldatzeko erreforma proposamena, eta EH Bilduren babesa baino ez du jaso. EAJk, PSE-EEk eta PPk legea eguneratu eta jokoaren gaur egungo errealitatera egokitzearen alde egin dute, araudiaren eta planifikazioaren bitartez. Eusko Jaurlaritzak aurrez adierazia zuen lege proposamenaren aurkako kontrakotasuna, joan den abenduaren 15ean plazaraturiko ohar batean.

Apustu edo joko etxeen kopurua mugatzea proposatzen zuen Elkarrekin Podemosen testuak, bertzeak bertze: probintziako gehienez kasino bat, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan gehienez ere 100 joko etxe eta 50 apustu etxe, eta bingoetan gehienezko 5.000 lagunentzako tokia egotea. Era berean, lokal baten eta bertzearen artean gutienez 500 metroko distantzia egon zedila galdegiten zuen legearen aldaketak, baita joko etxeen eta eskola, unibertsitate, gazte lokal eta jokalarien errehabilitazio zentroen artean ere. Leku horietatik 500 metrotara jokoari buruzko publizitatea egotea ere debekatzen zuen, baita osasun etxe eta zentro sozial, zinema eta administrazio publikoetan ere, bertzeren artean. Adingabeak apustu etxeetan sartu ezin ahal izateko mekanismoak ere jartzen zituen lege proposamenak, eta lokal horietan sartzeko eta ateratzeko ordutegiak ere mugatzen zituen.

Iñigo Martinez Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak adierazi du beharrezkoa dela legea aldatzea gaur egungo egoerari aurre egiteko. Izan ere, Eusko Jaurlaritzako iturriak aipatuta eman dituen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 43.000 lagunek dituzte jokoarekin loturiko arazoak, eta gazteen %5ek luke jokoarekiko menpekotasuna. Martinezek ohartarazi duenez, halaber, Bilboko 32 ikastetxek dute joko aretoren bat 500 metrora baino gutiagora. Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak gaitzetsi du EAJk eta PSE-EEk «argudio lauso eta ez juridikoekin» egin diotela uko Eusko Legebiltzarrean eztabaida zabaltzeari: «Pentsatu behar dut gehiengo absolutuagatik dela, edo esplizitatzen ari ez diren argudioak defendatzen ari dira?».

Eba Blanco EH Bilduko legebiltzarkideak, bere aldetik, adierazi du «presazkoa» dela legea aldatzea, «lehen orritik azkeneraino», gero eta gazte gehiagori eragiten dieten «sustantziarik gabeko adikzioen ondorioak» eteteko.

EAJko Estibaliz Larraurik adierazi du beharrezkoa dela gaia lantzea, baina ez Elkarrekin Podemosek egindako moduan. Araudia aldatzea da egokiena, jeltzaleen ustez, «malguagoa» baita: Larraurik jakinarazi du iaz hasi zutela proiektu hori, eta «laster» bukatuko dutela. PSE-EEren ustez ere «egokiagoa» da azken hori.

Eragin Bilboko gazteen taldeak Legebiltzarreko eztabaida jarraitu du gaur, eta Unai Sainz taldeko kideak Eusko Legebiltzarrak gaiarekiko duen «interes falta» gaitzetsi du eztabaidaren akaberan. Instituzioek gazteen ludopatiarekiko duten «pasibotasuna» salatu du apustu etxeen aurkako gazte taldeak.


Summary: Auzitegi Gorenak ebatzi du Osakidetzako langileen eta ertzainen oinarrizko eskubideak urratu zituela Jaurlaritzak. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epaia berretsi du Espainiako Auzitegi Gorenak. Lanerako babes materiala ez ziela eman ebatzi du. Datozen asteetan jakinaraziko dituzte sententzien nondik norakoak.

Espainiako Auzitegi Gorenak arrazoia eman die Ertzaintzako eta Osakidetzako sindikatuei, eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaia berretsi du: ebatzi du Eusko Jaurlaritzak Osakidetzako langileen eta ertzainen "oinarrizko eskubideak" urratu dituela, hainbat hilabetetan babes materialik gabe lan egin zutelako. Erabakia "aho batez" hartu du epaimahaiak, Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Orokorrak adierazi duenez, eta datozen asteetan emango dute sententziaren berri.

Auzitegi Goreneko Gizarte gaietako bilkurak Eusko Jaurlaritzaren bi helegite aztertu ditu gaur. Osakidetzako eta Ertzaintzako sindikatuen salaketek bide luzea egin dute. Pandemiaren hasieran salatu zuten ESK osasungintzako sindikatuak eta Erne eta Esan Ertzaintzako sindikatuek behar besteko babes neurririk ez zutela. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak arrazoia eman zien, eta zenbait neurri hartzera behartu zuen Jaurlaritza: besteak beste, Segurtasun Saila derrigortu zuen ertzain guztiei proba serologikoa egitera. Hala ere, Jaurlaritzak helegitea jarri zuen Madrilen, eta gaurko epaiak berretsi du eskubide horiek "urratu" zituela.

Epaiak ez du hori soilik ebatzi, ordea. Langile horien oinarrizko eskubideak prozesu judizialen tutoretzapetik pasatzea "egokia" dela iritzi du, beren lana egiterako orduan osasungintzako langileek eta ertzainek izan dituzten "baldintza ezohikoak" direla eta. Gehitu du sindikatuek "zilegitasuna" dutela oinarrizko eskubide horiek tutoretza judiziala eskatzeko.

Errespetatu bai, baina ez du bat egiten

Epaia jakin bezain pronto zabaldu du komunikatua Eusko Jaurlaritzak. Gorenaren epaia errespetatzen duela, baina bat egiten ez duela adierazi du, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiarekin egin bezalaxe. Jaurlaritzak azpimaratu du salaketa pandemia hasieran gertatu zela, eta garai horetan babes materiala urria zela mundu osoan, ez bakarrik Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Gehitu du, konfinamendu garaia izaki, material horren ekoizpena, logistika eta garraio jarduerak itxita zeudela.

Halaber, nabarmendu du gaur egun administrazio publikoan lan egiten duten langileei banakako babes ekipamendu "egokiak" banatzen dizkietela bermatu duela, eta babes protokoloak ere ezarri dituela.


Summary: 641 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Atzo egindako proben %4,8k eman dute positibo Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak gaurkotutako datuen arabera, 20 udalerri daude eremu gorrian. Bilbo eremu gorritik atera da, intzidentzia tasa apalduta.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, 641 positibo atzeman ziren atzo egindako testetan. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 13.229 proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak asteazkenean, eta %4,8 izan da positiboen ehunekoa.

Zehazki, herrialdez herrialde, Bizkaian, 341 positibo zenbatu dira; Gipuzkoan, 133; Araban, 81, eta Nafarroan, berriz, 78. Bezperako datuen aldean, egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak Hegoaldeko lurralde guztietan egin du gora.

Hegoaldeko ospitaleei dagokienez, presioa arintzen ari dela erakusten dute azken bi asteetako datuek. Hala eta guztiz ere, azken hamalau egunetako batezbestekoa eguneko 75 lagun ospitaleratu da Hegoaldean. Osasun agintariek gaur emandako datuen arabera, atzo 77 pertsona sartu zituzten erietxera. Nafarroan ospitaleratutako bederatzietatik hiru ZIUetara eraman dituzte. Bestalde, guztira 177 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, eta 500 daude gela arruntetan.

Eremu gorriko herriak

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eremu gorrian diren herrien zerrenda eguneratu du Osasun Sailak. Azken datuen arabera, eremu gorrian daude Barrika, Berango, Bergara, Bermeo, Derio, Elgoibar, Getxo, Gorliz, Gueñes, Lantaron, Lemoiz, Lezama, Loiu, Mendaro, Oñati, Plentzia, Santurtzi, Urduliz, Sopela eta Zamudio. Astelehenean egindako eguneraketatik, hamabi herri atera dira eremu gorritik, intzidentzia tasa apalduta; horien artean da Bilbo. Egun, hiriburu guztiak dira zerrendatik kanpo.


Summary: Martxoaren 3ak oroimenerako leku bat izango du. Biktimen Oroimenezko Zentroa sortzeko akordioa sinatu dute Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak, Gasteizko Udalak eta Gasteizko Gotzaindegiak. Instituzioek izango dute «lidergoa», baina gizarte eragileekin jardungo dute. Memoria Gara ekinbideak larunbatean egingo du agerraldia.

Lehen urrats bat egin, eta 1976ko gertakariak eta biktimak oroitzeko eta memorian iltzatzeko asmoz, Biktimen Oroimenezko Zentroa sortzeko akordio bat sinatu dute instituzioek. Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan ezarriko dute espazioa, egun hartako gertakarien leku berean, hain zuzen. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi du zentroa sortzeko «lekurik egokiena» dela eliza, eta azpimarratu du «egun historiko bat» dela: «Egun horretako gertakariekin eta biktimekin dugun zorra kitatzen hasiko gara, behin betiko». Haren arabera, zentroa «oroimenaren gunea eta elkarbizitzaren itsasargia» izango da, eta horretarako lehen harria jarri dute gaur.

Sailburuarekin batera, gaur goizean eginiko akordio sinatzean izan dira Ramiro Gonzalez Arabako Foru Aldundiko ahaldun nagusia, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Juan Carlos Elizalde Gasteizko Gotzaindegiko gotzaina. Hasierako asmoa, printzipioz, fundazio bat sortzea da, hala nola memoriaren zentroa sustatzeko eta kudeatzeko, eta, horretarako, Elizbarrutiak eliza utziko dio fundazioari. Ekinbideak instituzioen «lidergoa» izango duela azpimarratu du Artolazabalek, baina gizarte eragileekin ere jardungo dutela. Haren ustez, soilik era horretan izango da posible biktimen «memoria» errealitate bihurtzea. Herri mugimenduetako ordezkariak eta Martxoak 3 elkartea, ordea, ez dira gaurko aurkezpenean egon, eta larunbatean egingo dute agerraldi bat.

Memoriaren garrantzia izan du oinarri Artolazabalek: «Memoria ez da soilik iragana; memoria, batez ere, etorkizuna da, egiaren eta elkarbizitzaren alde jarduteko». Erantsi du inork ez diela bizia itzuliko ia orain dela 45 urte Poliziak hil zituen bost langileei, baina posible dela «memoriaren, egiaren eta errekonozimenduaren» eskubidea bermatzea. Bide beretik, gertakarien erantzulea zein den ere azpimarratu du: «Martxoaren 3an Polizia armatuak indarkeria bereizi gabe erabiltzearen erantzulea Espainiako Estatua da; egindako kaltea aitortzeaz gain, irmoa izan behar du autokritikan eta aitorpenean, erabat bidegabea izan baitzen gertaera».

Gonzalezek nabarmendu du «denbora gehiegi» igaro dela zentro honen lehen urratsak sinatzeko, eta gizarteak «urteak» daramatzala aldarrikapen berberarekin. «Urte hauetan guztietan biktimak, askotan, aitorpenik eta erakundeen laguntzarik gabe sentitu dira». Zehazki, azpimarratu du Arabako Foru Aldundiak lehen erakunde aitorpena 2008an egin ziela biktimei. Urtaranek ere urte hauetako guztietako borroka izan du oinarri, baina azaldu du orain dela 45 urtetik ari direla justizia eskatzen: «Sarraski haren ondoren, baten batek pintaketa ikoniko bat egin zuen, odolarekin, eliza honetatik hurbil dagoen zoladuran, eta, haren bidez, justizia eskatzen zuen bost langile horien erailketarengatik». Beraz, honek ere uste du justizia eta erreparazioa bermatzeko memoria egitea «beharrezkoa» dela.

Urtebeteko epea

Gaur, soilik lau aldeen arteko akordioa sinatu dute San Frantzisko elizan, eta Artolazabalek erantsi du, oraindik, lehen bilera batzuk egin dituztela, eta ez dutela egutegi zehatzik eskaini. Hala ere, nabarmendu du «urtebete barru» martxan egon daitekeela zentroa. Haren arabera, zentroaren sorreran «zuhurrak» izatea beharrezkoa da, eta oraindik lan «handia» dago egiteko, hala nola elkarteekin eta sindikatuekin. Pausu hau «hasiera» besterik ez dela gaineratu du.


Summary: Airbusek zenbaki gorrietan amaitu du 2020a. Urte amaiera ona izan duela azaldu du konpainiak, baina, bere aurreikuspenen arabera, 2023-2025era arte luzatuko da sektoreko krisia. Euskal Herrian 50 hornitzaile inguru ditu.

Airbus Europako hegazkin ekoizle nagusiak 1.133 milioi euroren galera garbiak izan ditu 2020. urtean. Koronabirusaren krisia gogorren jotzen ari den sektoreetako bat da hegazkin ekoizleena, mundu osoan joan-etorriei ezarri zaizkien murrizketengatik. Airbusek, baina, Boeingek baino hobeto amaitu du urtea. AEBetako erraldoiak 11.900 milioi dolarreko galera izan du 2020an, bereziki azken urteetan 737 Max modeloarekin izaten ari den arazoengatik.

Airbusek, dena den, bi urte darama galerak pilatzen. 2019koa baino %15 txikiagoa izan da iazkoa: duela bi urte 1.362 milioi eurokoa izan zen, baina, produkzioak baino gehiago, ustelkeria kasu batengatik jarritako isun batek eragin zuen zulo hori.

Konpainiak zuhur begiratzen die datozen hilabeteei. Urte amaiera ona izan duela azaldu du: entregen erritmoa berreskuratzea lortu duela, txertoarekin loturiko albisteak tarteko, airelinea komertzialek bultzatuta. Baina urte osoan pilatutako zenbaki gorriak txukuntzea lortu badu, gobernuen eskaerei esker lortu du, bereziki armadetarako eskaerengatik. Iaz, merkataritza hegazkinenak bi heren apaldu ziren; aldiz, armadenak %39 handitu ziren. Helikopteroen adarrak ere gora egin du.

Udaberrian, zer etor zitekeen ikusita, ekoizpen erritmoak %30 baino gehiago murriztu zituen Airbusek; ikerketa eta garapenerako gastuak %15 txikitu zituen, eta 15.000 langile kaleratu zituen (134.000 ditu guztira). 2021. urterako, konpainiak iragarri du oraingoz ez duela doikuntza gehiago egingo produkzioan eta lantaldean.

Itzala euskal enpresetan

Airbusek itzal luzea du Europa osoan, haren hornitzaile direnengan, bereziki. Euskal Herrian, 50 enpresa eta 6.000 behargin inguru ari dira arlo horretan, eta Airbus da haien guztien bezero nagusia. Hala, Europako erraldoiak hartutako erabakiek domino efektua izan dute: berrehundik gora langile kaleratzen hasi dira, besteak beste, Bizkaiko ITPn, Arabako Aernnovan, Aciturrin eta Alestisen eta Lapurdiko Lauaken.

Hurrengo urteko aurreikuspenak ere ez dira onak. Airbusek espero du 2023-2025ean leheneratzea merkatua. 2021ean 2020ko hegazkin komertzial kopuru bera entregatzea aurreikusi du. Aurten modelo txikienen fabrikazioa handitzea pentsatu du, hilean 40-45 eginda. Krisia hasi baino lehen, 63 egitea espero zuen.

Etorkizunari buruz, zuhur mintzatu da Guillaume Faury Airbuseko kontseilari ordezkaria: «2020ko emaitzek Airbusen erresilientzia erakusten dute, sektore aeroespaziala kolpatu duen krisi larrienaren aurrean. Baina zalantza handiak daude gure industrian 2021era begira, pandemiak eragina izaten jarraitzen duelako».


Summary: Baldintzarik gabeko oinarrizko errenta eskatzeko herri ekinaldi legegilea aurkeztu dute. EAEko herritar bakoitzari oinarrizko errenta bat ematea proposatu dute: 270-900 euro artekoa litzateke, adinaren arabera. Eusko Legebiltzarrean erregistratu dute ekinbidea.

Eusko Legebiltzarreko mahaian aurkeztu dute goizean baldintzarik gabeko oinarrizko errenta eskatzeko herri ekinaldi legegilea. Pobreziarekin amaitzeko eta pertsona guztientzat eskubideetan aurrera egiteko «tresna» gisa aurkeztu dute proposamena.

Modu horretan, ekinbideak jasotzen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritar orori gutxieneko ordain bat ematea. Kopuru hori, EAEko pobrezia mailaren araberakoa litzateke: hau da, proposatu dute 18 urte baino gehiagoko herritarrentzat 900 eurokoa izatea errenta; zenbateko horren erdia 14 eta 18 urte bitartekoentzat; eta, %30a 14 urtetik beherakoentzat –270 euro–.

Herritar talde bat dago ekinaldi legegilearen sustatzaileen atzean; pobreziaren, bazterkeriaren eta giza eskubideen aldeko borrokan ari diren hamazazpi pertsona, zehazki.

Sustatzaileek proposatu dute oinarrizko errenta hori «eskubide subjektiboa» izatea, eta EAEko aurrekontu orokorren bitartez finantzatzea. «Hezkuntza edo Osasuna sistema publikoak babestutako oinarrizko eskubideak eta eskubide unibertsalak diren bezala, baldintzarik gabeko oinarrizko errentak eskubide berri bat gehituko lieke pertsona guztiei, hileko diru sarrera unibertsal eta baldintzatu gabeko baten bidez, pertsona guztiei bizitza duina izateko baldintza material nahikoak ahalbidetzeko», adierazi du Bego Oleaga bozeramaileak.

Sinadura bilketa Proposamena legebiltzarrean erregistratu ondoren, ganberako mahaiak aztertu eta erabakiko du herri ekinbide legegilea tramitera onartu edo ez. Onartuko balitz, eskaerak gutxieneko babes herritar bat izan beharko luke: hau da, 10.000 sinadura bildu beharko lituzke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Hori horrela, gizarte zibileko erakundeei eta ekinbidean interesa duten norbanakoei bat egiteko eskatu diete sustatzaileek. «Baldintzarik gabeko oinarrizko errenta batekin pertsona guztiok irabazten dugu».


Summary: Begi bat galdu du Haselen espetxeratzearen aurkako protestetan zauritutako batek. Mossoek foam jaurtigaiak erabili zituzten Pablo Hasel rap abeslaria espetxean sartu eta haren alde eginiko mobilizazioetan, eta manifestarien aurka jaurti zituzten. Emakume bat larriki zauritu zuten, eta begi bat galdu du kolpearen eraginez.

Zaharra da gomazko piloten eta foam piloten inguruko eztabaida. 2012. urtean hil zen Iñigo Cabacas, Ertzaintzaren gomazko pilota baten kolpearen ondorioz. Mugarri izan zen gertakari hura, eta, geroztik, gomazko pilota horiek erabiltzeari utzi zioten. Gerora, foam deituriko materialez egindako jaurtigaiak erabiltzen hasi zen Ertzaintza, baina foamez egindakoak erabiltzen hasteak ez ditu arazo guztiak konpondu. Bartzelonan gertaturiko gertaera lazgarri bat izan da eztabaida hori berriz ere mahairatu duena. Pablo Hasel rap abeslaria espetxean sartu, eta haren alde eginiko protesta eta mobilizazio batzuetan erabili zituzten Mossoek asteartean, eta manifestarien aurka jaurti zituzten. Emakume bat larriki zauritu zuten, eta kolpearen eraginez, begi bat galdu du. Pere Ferrer Mossoen zuzendari nagusiak gaur jakinarazi du ikerketa bat ireki dutela jazoera argitzeko, eta «zinez deitoratzen» dutela emakume hori era horretan zauritu izana.

Kataluniako Giza Eskubideen alde lan egiten duen Iridia erakundeak gaitzetsi egin du jazoera, eta bertan izan ziren manifestariei eskatu die grabatu zituzten irudiak eta bideoak bidaltzeko, zehazki zer eta nola gertatu zen argitzeko helburuarekin. Lehen datuen arabera, 20:30 eta 20:45 bitartean jaso zuen pilotakada emakumeak, Augusta etorbidean, Diagonal eta Travessera de Gracia kaleen artean. Manifestaria Bartzelonako Clinic Ospitalean dago geroztik, eta begi globoaren leherketa izan du kolpearen ondorioz. Iridia erakundearen hitzetan, foam jaurtigaiak «doitasun arma» dira, eta oso larritzat jotzen dute pertsona bat buruan zauritu izana. «Aspalditik ohartarazten ari garen moduan, foam bala horiek oso arriskutsuak dira, eta lesio larriak eragin ditzakete, baita heriotza ere», adierazi du erakundeak.

Euskal Herrian, aurrekari ugari

Euskal Herrian ere badira jaurtigai horien erabileraren eraginez ondorio larriak jasan dituzten manifestariak. Urtarrilaren 20an Donostian material hori erabiltzearen ondorioz zauriturik suertatu ziren gazteen auzia da horietako bat. Less lethal edo ez hain hilgarriak gisa sailkaturik daude arma horiek, baina, noraino dira kalte eta arriskurik gabeak? Eta arma horien ezaugarriez gain, erabiltzeko moduak ere ba al du zerikusirik izan ditzaketen ondorioetan? Galdera horiek eta gehiago aztertu zituen BERRIAk urtarrilean, artikulu honetan. Plastikozko aparraren moduko material batez osaturik daude: ez da gomazko pilotetako kautxua bezain gogor eta zurruna, eta, hark ez bezala, zerbait jotzen duenean, kolpearen energia xurgatzen du, eta deformatu egiten da. 40 milimetroko kalibreko jaurtigaiak dira, zilindro itxurakoak, eta hiru atal dituzte: karkasa, sua pizteko bederatzi milimetroko kartutxoa eta puntan golf pilota baten itxura duen foam muturra.

Nahuel Gomez Rodriguez pilotakada jaso zuen gaztearen testigantza ere jaso zuen BERRIAk. «Hobeto» egon arren, erraz ahantziko ez duen egun gisa definitu zuen Urtarrilaren 20a. Matelezurra hautsi zion jaurtigaiak, eta bi egun igaro behar izan zituen Donostiako ospitalean. Biharamunean egin zioten ebakuntza, eta pixkanaka osatzen ari bada ere, «injustizia sentimendua» barrenean du oraindik. «Ebakuntza hau jasan behar izana, nire bizitza aldatu behar izana, plaka batzuk orain bizitza osorako barruan eduki behar izana oso injustua da. Hor nengoelako jo ninduten; ez nintzen ari istiluetan parte hartzen», adierazi zuen.

Urte bat lehenago, 2019ko apirilean, matelezurra puskatu zioten Bilboko neska gazte bati ere. Vox alderdiak Bilbon antolaturiko ekitaldi baten aurkako protestara joan zen apirilaren 13an, eta masailezurra bitan xehaturik itzuli zen handik, ospitalera. Casilda Iturrizar parkean zen Espainiako alderdi ultraeskuindarraren mitina, eta zaurituak BERRIAri azaldutakoaren arabera, «jende pila bat» batu zen protestara. Hala, Ertzain lerro bat jarri zitzaien aurrean: «Gu destatzen ari ziren, baina ez nuen uste tiro egiteko asmorik zutenik». Ez zuen mugitzeko beharrik ikusi, eta zegoen tokian gelditu zen, baina, «bat-batean» tiroka hasi zen Ertzaintza: «Zaharrak zeuden, manifestazioarekin zerikusirik ez zuten txirrindulariak... Esango nuke ez zeudela hamar metrora baino gehiagora». Momentu horretan ohartu zen ertzain bat apuntatzen ari zitzaiola: «Buelta ematen hasi nintzen, eta ezkerrerantz abiatu nintzenean masailezurraren atzeko partean jo ninduten». Ebakuntza eginda, egun ugari igaro zituen ospitalean, baina mina «asteetan» izan zuen. Orain «ondo» dagoela dio, baina «bizi osorako» plaka batzuk ditu barnean, ez lituzkeenak «eduki behar».


Summary: Beste zigor bat ezarri diote Pablo Haseli. Haren aurkako bi urte eta erdiko espetxe zigorra berretsi du Lleidako Probintzia Auzitegiak, ustezko polizia indarkeria kasu batean udaltzain baten alde deklaratu zuen pertsona bati «mehatxu egiteagatik». Rap kantariak helegitea aurkeztu dezake Gorenean.

Pablo Hasel rap kantariaren espetxeratzearen aurkako protestek, besteak beste, Herrialde Katalanetako, Espainiako eta Euskal Herriko kaleak bete dituzte, eta mobilizazio gehiago espero dira datozen egunetarako ere. Espainiako Auzitegi Nazionalak «terrorismoari gorazarre» eta «koroari eta estatuko erakundeei irain» egiteagatik bederatzi hilabeteko espetxe zigorrera zigortu zuen, eta asteartean atxilotu zuten, kartzelan sartzeari uko egin ostean. Gaur, Lleidako Probintzia Auzitegiak haren aurkako beste zigor bat berretsi du: bi urte eta erdikoa, Lleidako (Herrialde Katalanak) udaltzain baten aurkako epaiketan, poliziaren alde deklaratu zuen pertsona bati «mehatxu egitea» egotzita. Haselek Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko aukera du.

Lleidako Epaitegiak justiziari oztopo egite, mehatxu eta egitezko tratu txar delituak egotzi zizkion rap abeslariari, eta Probintzia Auzitegiak lehen biak berretsi ditu —egitezko tratu txar delituengatik ezarritako isuna ekonomikoa zen—. Oraindik ez du, ordea, zigorra bete beharko duen ebatzi. Baiezkoaren alde eginez gero, egun betetzen ari den bederatzi hilabeteko espetxealdiari gehituko zaizkio kartzela egunak. Gainera, ebazpen berri horrek Haselen espetxe sailkapenean eta, ondorioz, hirugarren gradua eskuratzeko aukeretan eragin dezake.

Zehazki, adingabeko bati eraso egiteaz akusatutako udaltzain baten epaiketan, poliziaren alde deklaratu zuen pertsona bati mehatxu egitea egotzi diote. Twitter sare sozialaren bidez, Haselek salatu zuen Lleidako Udaltzaingoak «testigu faltsu bat erosi» zuela, «jipoi bat eman zioten kide baten aurka deklaratzeko», eta haren argazki bat jarri zuen. Horrez gain, ebazpenean azaldu dute kalean eginikoa aurpegiratu eta mehatxu ere egin ziola. Epaiketa hartan, agentea absolbitu egin zuen epaimahaiak.


Summary: Gorka Knorr: «Gitarrista laguntzaile bikaina zen Pertur. Harmonia fina jartzen zien kantei». Gaur 50 urte bete dira Gorka Knorrek lehenengo kontzertua eman zuenetik. Abeslari eta politikariak sare sozialetan zabaldu ditu argazkiak: Gasteizko Iradier mendizale elkarteko aretoan abesten ari da, gero desagerraraziko zuten ETA pm-ko kidea gitarrarekin lagun zuela.

Gaur mende erdia beteko Gorka Knorr kantugile-abeslariak lehenengo kontzertua eman zuela. Gasteizko Manuel Iradier Elkartean izan zen, eta Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur izan zuen lagun gitarrarekin.

Musikazalez inguraturik hazi zen Knorr. Pianoa zen Natxo anaiaren tresna, eta gitarra Jon anaiarena. Baina gitarra jotzen ikasi, Perturrekin ikasi zuela adierazi du Knorrek. 1968. urtean ezagutu zuen hura. Harreman handia zegoen bi familien artean. Gero euskaltzain izango zen Enrike Knorr anaiak (2008an hila) Perturren anaia Alvarorekin ikasten zuen. Gorkak berak Perturrekin ikasten zuen, ESTE unibertsitatean (EUTG izena du gaur). «Egunero joaten nintzen haren familiak Getaria kalean zuen etxera».

Pertur «oso gitarrista fina» zela adierazi du Knorrek. Hark ordurako bazuen rock talde bat: Los Amis. Donostiako Mundaizko Jesuiten mezetan jotzen zuten. «Ezkerra zen Pertur, eta horregatik ezin nuen haren gitarra erabili, eta niretzako beste bat erosi behar izan nuen».

1970eko maiatzaren lehenengo manifestazioan atxilotu zuen Poliziak Knorr, eta Martuteneko espetxean sartu zuten. «Espetxeko zuzendariari idatzi nion eskatzeko gitarra kartzelan sartzen uzteko. Eman zidan baimena, baina bakarrik erizaindegian jotzeko». Han sortu zituen Knorrek bere lehen abestiak.

Gorka Knorrek Martuteneko espetxeko zuzendariari idatzitako agiria, gitarra kartzelan sartzen uzteko eskatzen. GorkA Knorr

Berriz espetxetik pasatu ondoren, hurrengo urtean kalean zen Knor. Eta orduan eduki zuen aukera lehenengo kontzertua emateko, Iradier mendizale elkartean. Knorrek kontatu duenez, Edorta Gonzalez de Matauko filosofia ikasle eta lagunak aurkeztu zituen bi musikariak. Gero Oskorrik famatuko zuen Aita semeak kanta egin zuten, eta, Laboaren bertsioez gain, bere piezak abestu zituen Knorrek. Horietako bat Txakurrak zuen izenburu. «Bi hanketako txakurrak esaten du kantak». Horrez gain, Resurreccion Maria Azkueren bertso batean oinarrituriko kanta bat.

Lehen emanaldiaren beste irudi bat: Pertur eta Knorr. Gorka Knorr

Joseba Azkarraga zegoen orduan Iradier elkartearen zuzendaritzan, eta mugimendu abertzalearen gune bat zen.

Kontzertu arrakastatsua izan zen: ehun bat entzule bildu zituzten elkartearen aretoan. Gero, Lakuntzan (Nafarroa), Aramaion (Araba) eta beste hainbat herri txikitan jotzeko aukera eduki zuen Knorr-Pertur bikoteak. «Gitarrista laguntzaile bikaina zen Pertur. Harmonia fina jartzen zien kantei».

Bultzada handia

Gasteizko kontzertu hark «bultzada handia» eman zion Knorren musika ibilbideari, hark azaldu duenez. «Lehenengo pausoa beti da garrantzitsua». Izan ere, Iradier elkarteak antolatzen zuen urtero Mairulegorretako kobazuloko (Zigoitia, Araba) Euskal Jaian, eta, ordutik Knorr urtero gonbidatzen zuten han jotzera. «Garrantzitsuenek jotzen zuten han: Benito [Lertxundi], Xabier [Lete]».

1973an, Lourdes Iriondorekin, Leterekin eta Lertxundirekin batera kontzertua eman zuen Knorrek Gasteizko Guridi antzokian. «Hortik aurrera askoz errazagoa izan zen niretzat, nire aita eta ama pontekoak izan baitziren».

Knorr, Benito Lertxundi, Lourdes Iriondo eta Xabier Leterekin, Gasteizko Guridi antzokian, 1973an. Gorka Knorr

Baina Perturrekin osatzen zuen musika bikoteak ibilbide laburra eduki zuen. 1972an, Perturren ihes egin behar izan zuen Iparraldera. ETA pm-ko kidea zen.

Knorrek ez zuen Pertur ikusterik izan 1973ra arte. Izan ere, Espainiako Poliziak pasaportea ukatzen zion, «abeslari abertzale arriskutsua» zelakoan, Knorrek berak kontatu duenez. Baina, halako batean, 1973an «nahaste bat gertatu zen Poliziaren bulegoetan, eta pasaportea eman zidaten». Horrekin, Lapurdira joan, eta Saran ikusi zuen musikakide ohia.

Pertur 1976ko uztailaren 23an desagertu zen, eta oraindik ez dago argi nola. Bertsio baten arabera, indar parapolizialek desagerrarazi zuten. Triple A (Alianza Apostolica Anticomunista) erakundeak hartu zuen bere gain. Perturren familiak, berriz, ETA (pm)-ko Komando Bereziei leporatu izan die erantzukizuna, talde barneko ika-mika ideologikoak zirela medio.

Desagertu baino bi aste lehenago ikusi zuen Knorrek Pertur azkenekoz. Donibane Lohizunen (Lapurdi) abestu zuen Knorrek, eta, ondoren tren geltokira eraman zuen iheslaria. «'Ea laster ikusten dugun elkar beste aldean', esan zion neure amak», kontatu du abeslariak. «'Ez dakit, Teresa', erantzun zion Perturrek; 'astakilo hauekin edozein gauza gerta daiteke'». Knorrek kontatu du ETA pm-ko kideak etxean sartu zitzaizkiola Perturri, gauzak miatu, eta traidoretzat jo zutela.

Gaur 50 urte emaniko kontzertu hartan musikaren munduan sartzen lagundu zion gitarrista ezker finarekin zer gertatu zen ez jakitea... «bihotzean, beti eramango dut min hori».


Summary: Bilbon gizon beltz bati egindako eraso arrazista salatu du SOS Arrazakeriak. 20 eta 25 urte bitarteko gazte zuri batzuek 52 urteko gizon beltz bat jipoitu zuten otsailaren 13an, Bilboko Errekalde auzoan. Gertakariak ikertzeko eta «zigorrik gabe ez uzteko» eskatu du arrazkeriaren kontrako taldeak.

Bizkaiko SOS Arrazakeriak gazte zuri batzuek gizon beltz bati egindako eraso arrazista salatu du ohar batean. Otsailaren 13an izan zen erasoa, Bilboko Errekalde auzoan, arratsaldeko 20:30ak aldera. 52 urteko gizonezko beltz kolonbiar bat da biktima, eta arrazkeriaren kontrako taldeak salatu du 20 eta 25 urte bitarteko sei gazte zurik jipoitu zutela. Gertakariak ikertzeko eta «zigorrik gabe ez uzteko» eskatu du.

Lagun bat bisitatzetik etxera bidean zihoala, gazte batek errieta egin zion, eta etxebizitza horretan zertan ari zen galdetu zion oldarkor, SOS Arrazakeriak azaldu duenez. Eztabaida labur baten ondotik, gizona autora abiatu zen, baina gaztea atzetik joan zitzaion, eta, halako batean, okindegi bateko erakusleihoaren kontra zokoratu zuen, lepotik helduta. «Biktima ihes egiten saiatu zen, eta erasotzailea 'lapurra!' oihukatzen hasi zen. Orduan, erasotzailearen lagunak agertu ziren, eta guztien artean hura jipoitzeari ekin zioten», kontatu du SOS Arrazakeriak. Azpimarratu du 20 eta 25 urte bitarteko sei gazte zirela: bost gizon eta emakume bat.

Biktimak ihes egitea lortu zuen, aurpegian eta gorputzean kolpe ugari jasota, baina erasotzaileetako batek atzetik harrapatu zuen; kamiseta urratu, eta lurrera bota zuen. Espaloiko zutoin baten kontra erori zen, eta kolpe handia hartu zuen belaunean eta buruan. Handik gutxira, Udaltzaingoaren patruila bat agertu zen, kasualitatez, eta anbulantzia bati deitu zion. Biktima Basurtuko ospitalera eraman zuten.

SOS Arrazakeriak nabarmendu du 52 urteko gizonak jasandako «eraso bortitza» indarkeria arrazista dela, eta «argi eta garbi» erakusten duela bestelako arrazen ezaugarriak dituzten herritarrek jasaten duten «indarkeria iraunkorra eta egiturazko diskriminazioa». Halaber, ohartarazi dute indarkeria arrazista ezin dela bereizi «iruditeria kolektiboan errotutako estereotipoak eraikitzeko dinamiketatik, aurreiritzietatik eta ekintza nahiz jarrera baztertzaileetatik». Arrazkeriaren kontrako taldearen iritziz, «gizarte osoak modu zabalean» partekatzen ditu fenomeno horiek, eta «legeekin, politikekin eta hedabideen eta sareen bitartez zabaldutako mezu diskriminatzaileekin sendotzen dira».

SOS Arrazakeriak erran du horrelako jokabideak ezin direla «inolaz ere» onartu: «Irmotasunez gaitzesten ditugu, eta ikertzeko eta zigor barik ez uzteko eskatu nahi dugu». Era berean, elkartasun, babes eta laguntza osoa adierazi die biktimari eta haren ingurukoei.


Summary: Tiktokek Galiziako Gobernuaren bideo bat ezabatu du galizieraz delako. Sare sozialak berak Gobernuari argudiatu dio galiziera ez dagoela onartzen dituzten hizkuntzen artean. Hizkuntz politika berriro aztertzeko eskatu dio Gobernuak Tiktoki.

Galiziako Gobernuak jakinarazi duenez, Tiktok sare sozialak #aculturasegue kultur kontsumoa sustatzeko kanpainako bideoa ezabatu du sare sozial horretatik galizieraz delako. Azaroan abiatu zuten kanpaina pandemiak sektorean duen eragina apaltzeko, baina bideoa galizieraz denez, Galiziako Gobernuaren arabera, Tiktokek ezabatu egin du estatu bakoitzeko hizkuntza bakarra onartzen duelako.

Anxo Lorenzo Galiziako Gobernuko Kultura idazkari nagusiak esan du Tiktoken hizkuntz politika «zaharkitua» dagoela, eta berriro aztertzeko eskatu dio. Kanpainak gazteengana iristea du helburu, eta beste sare sozial batzuetan argitaratu da bideo hori bera, Twitterren eta Instagramen, esate baterako, eta eragozpenik ez dute izan. Tiktokek, ordea, Galiziako Gobernuari argudiatu dio galiziera ez dela sare sozial horretan onartuta dagoen hizkuntza bat.

Estatu bakoitzean hizkuntza bakarra onartzen duenez, Espainiarenean sustapenak soilik gazteleraz onartzen ditu Tiktokek. Modu horretan, ezin da sustapen kanpainarik egin ez galizieraz, ezta katalanez eta euskaraz ere. Lorenzok gaur agerraldi batean azpimarratu du sare sozial horrek ez duela ezagutzen zein den hizkuntzen errealitatea Espainiako Estatuan eta ez dituela hizkuntza koofizialak aintzat hartzen.

«Jada bi jakinazpen ofizial helarazi dizkiegu, guk sustatu nahi genuen bideoa argitaratu dezaten, baina ez dugu erantzunik jaso», adierazi du Lorenzok. Gaineratu du jarraituko dutela helburu horrekin lanean, bideoa argitaratu dezaten, kulturaren sektorearentzat garrantzi handikoa delako sustapen kanpaina hori.


Summary: Rementeriak ohartarazi du ez dagoela akordiorik ekarpen legea berritzeko. Bizkaiko ahaldun nagusiak eskatu du «datu objektiboekin» erakusteko bere lurraldeak diru gehiago jarri beharko lukeela gastu komunetarako

Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak hoztu egin du ekarpen legea bizkor berritzeko itxaropena. Proposamen berria «nahiko aurreratuta» dagoela eta legealdi honetan onartzeko asmoa zutela iragarri zuen Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak, joan den asteko Finantzen Euskal Kontseiluan. Ezer aurkeztu aurretik aldundien oniritzia beharko dela ohartarazi du gaur Rementeriak, eta halakorik ez dagoela argitu zuen.

2007koa da orain indarrean dagoen ekarpen legea. Bost urterako legea denez, 2011n berritu behar zen, baina, akordiorik ez dagoenez, ordukoa luzatu behar izan dute. Bizkaia gakoa da ekarpen legearen berritzean, teoriak esaten baitu hark duela galtzeko gehien baldin eta lege hori aldatzen bada.

Lege horrek finkatzen du hiru lurraldeetako ogasunek bildutako diruaren zer parte ematen dioten Eusko Jaurlaritzari —%70,04 gaur egun—, eta gainontzekoa nola partekatzen duten. Oraingo sistemarekin, Jaurlaritzak jaso behar duenaren ia %51 jartzen du Bizkaiak, %33 Gipuzkoak eta %16 Arabak. Behin diru hori jarrita, gainontzekoa beraientzat eta udalentzat gordetzen dute. Kontua da Arabako eta Gipuzkoako aldundiek urteak daramatzatela esaten sistema horrekin Bizkaiko Aldundiak biztanleko askoz diru gehiago duela haiek baino, eta hori zuzendu egin behar dela legea aldatuta.

Arazoa, betiko lekuan

Bizkaiko aldundiak, berriz, ez du orain arte onartu desoreka dagoenik, eta ildo horri eutsi dio gaur Rementeriak, Finantzen Euskal Kontseiluaren bilerari buruz Bizkaiko Batzar Nagusietan egindako agerraldian. «Banaketari buruz sor daitezkeen arazoei buruz akordio bat eta oniritzia egon beharko du. Non egon daiteke arazoa? Bada, beti azaldu dugun lekuan. Bizkaian beti esan dugu: objektiboki nahiko datu badaude erakusteko Bizkaiak EAEren gastu komunetan gehiago jarri behar duela, hala egingo dugu, horrek horrela izan behar duela dioten datu objektiboak badaude; baina ez dauden bitartean, ez».

Azken hamar urteetan luzatua izan den legeak «funtzionatu du», Rementeriaren arabera, eta horren adibide gisa aipatu du bi funts daudela desorekak zuzentzeko —1997an sortutako elkartasun funtsa eta 2019ko funts berezia—. Funts horiek 56,8 milioi izan dituzte aurten, horietatik 8,6 milioi Bizkaiak jarritakoak, eta dena Arabak jaso du.

Udalei dagokienez, Bizkaiko Aldundiak erabaki du udalei 2023 arteko epea ematea itzuli behar dizkioten ia 46 milioi euroak itzultzeko. Iazko zerga bilketa uste baino %10,9 txikiagoa izateak eragin du aldundiak udalei aurreratutako diru bat bueltan jasotzea.


Summary: Sei urtetik bizi guztira arteko kartzelaldiak ezarri dizkiete diktadura militarreko zortzi erantzuleri. Esma makroprozesuko laugarren epaiketaren sententzia jakinarazi dute. Akusatuak 1976 eta 1979 bitartean egindako 800 bat krimenengatik kondenatu dituzte: besteak beste, torturak, bahiketak eta umeen lapurretak.

Argentinako diktadura militarreko (1976-1983) zortzi erantzuleri sei urtetik bizi guztira arteko espetxe zigorrak ezarri dizkiete garai hartan egindako hainbat deliturengatik. Esma Armadaren Mekanika Eskolaren prozesuko laugarren epaiketa handiena izan da biktima kopuruari dagokionez —816—, eta akusatuek, besteak beste tortura, bahiketa eta umeen lapurreta krimenengatik jaso dituzte espetxealdiak.

Esma herrialdeko atxilotze gune garrantzitsuena izan zen Argentinako diktadura garaian. Militarrek han eduki zituzten, atxilotuta, diktaduraren kontrako ustezko 5.000 ekintzaile; torturatu egin zituzten, eta horietako asko hil.

800 krimen baino gehiagoren egile direlakoan zigortu dituzte sei militar ohi, polizia bat eta inteligentzia zibileko agente bat. Daniel Horacio Obligado epaileak sententzia irakurtzean argudiatu duenez —era birtualean egin du—, Esma IV gisara ezagun egin den epaiketako gertakariak «gizateriaren aurkako delituak dira, eta, hortaz, ez dute iraungitze datarik».

Sei urteko espetxealdia jaso duen Claudio Vallejosek jada pasatu du denbora hori kartzelan, eta, hortaz, epaileak betetzat jo du ezarri dion kondena. Carlos Nestor Carrillok, Jose Angel Iturrik, Jorge Ocaranzak eta Ramon Roque Zanabriak, berriz, hamabost urteko igaro beharko dituzte kartzelan, eta Raul Armando Cabralek, Carlos Mario Castellvik eta Miguel Condek, bizi osoa. Fiskaltzak azken zigor hori eskatu zuen akusatu guztientzat, Vallejosentzat izan ezik.

Duela hamabost bat urte hasi zuten Esman gertatutakoa argitzeko ikerketa judiziala. Diktadura garaiko erantzuleek aske bizi ahal izan zuten urtez luzez, baina hori bukatu ostean epaitu eta heriotza zigorra ezarri zieten, Raul Alfonsin estatuburu zela (1983-1989).

Alfonsinen ostean Carlos Menemek hartu zuen Argentinako presidentetza, eta karguan haren aurrekoak armadaren presiopean bultzatutako inpunitate legeak deitutakoak onartu zituzten, orotara 1.200 bat pertsona induldatuz.

Auziari hurrengo itzulia Nestor Kirchnerrek eman zion, 2003an estatuburu kargua hartu zuenean, diktadurak iraun zuen zazpi urteetan gizateriaren kontra egindako krimenak ezkutatzen zituzten legeak bertan behera uztea erabaki baitzuen. Ordea, Auzitegi Gorenak hautu hori balioztatu zuen 2005ean.

Hala, giza eskubideen kontra Esman egindako urraketak biltzen zituzten kausa judizialei heldu zieten berriro, baina biktimak zein horietan nahasita zeudenak hainbeste zirenez, lau epaiketa egitea ebatzi zuen Gorenak. Atzokoa laugarrena izan da, eta 2018ko abuztuan hasi zuten.

Hirugarrenean ere, bizi artekoak

Hirugarrena, hain justu, urtebete lehenago amaitu zuten, 2017an, eta Buenos Airesko auzitegi federal batek ebatzi zuen hainbat militarri bizi osoko kartzela zigorra ezartzea. Zigor txikiagoak ere izan ziren, eta batzuk, zibilak tartean, absolbitu egin zituzten.

Epaiketa horrek bost urte iraun zuen, eta 54 akusatuak kartzelan zeuden jada, beste delitu batzuengatik. Zehazki, 1976 eta 1979 bitartean atxilotze gunean gertatutako 789 deliturengatik zigortu zituzten; 900 lekukok parte hartu zuten epaiketan, eta horietako 400 ziren Esmatik bizirik irautea lortu zutenak.

Inputatuen artean zeuden, besteak beste, heriotzaren hegaldiak deitutakoen erantzuleetako zortzi. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan Latinoamerikako diktadurek erabilitako metodoa zen jendea hiltzeko eta gorpuak desagerrarazteko. Lasaigarriak ematen zizkieten atxilotutakoei, igotzen zituzten armadaren hegazkin batera, eta La Plata ibaira edo Ozeano Atlantikora botatzen zituzten, gorpuen arrastorik ez uzteko. Metodo hori erabilita 4.000 bat pertsona hil zituzten Argentinako militarrek.

Bigarren epaiketa 2011n bukatu zen, eta hamasei lagun zigortu zituzten: hogei urteko kartzela zigorretik bizi arteko espetxealdira. Lehen epaiketa 2007an amaitu zuten, eta inputatu bakarra zegoen; auzitegian deklaratu baino lau egun lehenago, Hector Febres bere espetxeko gelan hilda agertu zen —zianuro dosi handi bat hartu ostean—.

2004az geroztik, Esmak beste zeregin bat du, Memoriaren eta Giza Eskubideen Espazioa ireki baitzuten mende laurden lehenago jendea torturatzen eta hiltzen zen leku berean. 35 eraikineko espazioa da, eta barnebiltzen ditu, besteak beste, erakusketa gelak, artxibo bat, eta gobernuaren bulegoak.


Summary: Bon Preuk hautsitzat jo ditu Eroskiri Caprabo erosteko negoziazioak. Eroskik 1.500 milioi euro ordaindu zituen Capraboren truke 2007 eta 2012 artean, baina ez dio nahi zuen etekina atera inbertsioari.

Eroskik ez du, oraingoz behintzat, Caprabo salduko. Supermerkatu horiek Bon Preu kateari saltzeko negoziazioek huts egin dutela jakinarazi du Kataluniako enpresak.

Eroskik 2007an erosi zuen Capraboren %75, hedapen betean zegoen garai batean, eta krisi ekonomiko sakon bat hasi bezperan. Katalunian ez ezik, Balear uharteetan eta Nafarroan hedatuta zegoen Kataluniako supermerkatu katea. 2012an amaitu zuen operazioa, Caixari (%9) eta Bonet familiari (%16) gainontzekoa erosita. Guztira, 1.500 milioi euro kostatu zitzaion, eta ez da gai izan inbertsio horri etekina ateratzeko.

Are gehiago, Capraboren truke ordaindutako prezioak asko puztu zuen Eroskik bere hedapenean pilatutako zorra, 4.000 milioi eurotik gorakoa, noiz eta Atzeraldi Handiaren ondorioz kontsumoa apaldu zenean. Azken urteetan zor hori arintzen aritu da Eroski, dela bere emaitzen kontura, dela saltokiak, merkataritza zentroak eta filialak (If lurrindenda katea) salduta.

2019an, geratzen zaion zorra itzultzeko akordio bat lortu zuen Elorrioko kooperatibak bere banku hartzekodunekin. Akordio berriak ez du derrigortzen negozioak saltzera, baina kooperatibak onartu du aukera mahai gainean dagoela. Negozio batzuetarako finantza bazkide bila aritu da, baina negozioak osorik saltzeko aukera baztertu gabe. Caprabo osorik erosteko hautagai sendoena zen Bon Preu, azken urteetan asko hedatu baita Joan Font jabe duen katea. Aurten, esaterako, beste hamaika denda zabalduko dituela jakinarazi du.


Marteko esploratzailea iritsi da

Summary: Marteko esploratzailea iritsi da. NASAren 'Perseverance' ibilgailuak Marten lur hartu du, lurreratze operazio korapilotsu bat eta gero. Bere helburu nagusiak iraganeko bizitza arrastoak bilatzea, Planeta Gorria hobeto ezagutzea eta etorkizunean gizakiak bidali ahal izateko esperimentuak egitea dira. Jarraitu zuzenean Marten lur hartzeko operazioa albiste barruko 'streaming'-ean.

Izan al zen bizitzarik Marten? Galdera horri erantzuten saiatuko da Perseverance ibilgailua. Horretarako, bizitza arrasto fosilizatuak bilatuko ditu Planeta Gorriaren lurrazaleko arroketan eta baita lur azpian ere. Bizitza arrasto txikienak ere aurkitzeko prestatu dute, eta mikrobioen eta haien eraginaren bila joan da. Bizitza Marten? Bai, ura behintzat badago. Izotza aurkitu dute, lur azpiko ur gaziko lakuak ere bai, eta lurrundutako ura topatu dute atmosferan. Horrek indartu egiten du Marten bizitza arrastoak aurkitzeko aukera.

Lorpen zientifikoa eta teknologikoa ikuskizun mediatiko bihurtuta, lurreratzea zuzenean eskaintzen ari da NASA. Beno, zuzenean ez, telebistako terminologia erabilita, zuzeneko faltsua dei dakioke, Marteko irudien seinalea zerbait gertatu eta 11 minutu eta 22 segundora iristen baita Lurrera. Hemen ikus daiteke NASAren emanaldia, streaming-en bidez.

Lan egiten hasi aurretik, ordea, NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren ibilgailuak Martera iritsi behar zuen, lur hartu, ehunka urrats eta prozedura kritikoz osatutako lurreratze operazio batean. 480 milioi kilometro inguruko eta sei hilabete eta erdiko bidaiaren amaiera (iazko uztailaren 30ean jaurti zuten).

Hona ibilgailuak Martetik bidali duen lehenengo argazkia.

Amaiera bortitza, espaziontzia 19.500 kilometro orduko abiaduran iritsi baita Marteko atmosferara; atmosferan sartzean 1.300 gradu inguruko tenperatura jasan behar izan du; abiadura moteltzeko paraxut erraldoi bat zabaldu; gero suziri batzuekin are gehiago geldotu eta lur hartzeko lekura hurbildu; eta, azkenik, 2,7 kilometro orduko abiaduran lur hartu. Eta halako denbora aldea baldin badago, nola zuzendu eta kontrolatu ahal izan dute lur hartzearen moduko operazio neurtua, zehatza eta kritikoa Lurretik? Marteren orbitan dagoen Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) espaziontziaren bidez. Perseverance-k, antenen bidez, hari bidaliko dizkio seinaleak, eta MROk, iaz gehitu zioten gaitasun berri bati esker, ia denbora errealean bidali du telemetriari buruzko informazio zehatza Lurreko kontrol gunera. Perseverance-ren eta Lurraren arteko komunikazioak etenda ere, badaezpada, ibilgailu robotikoak lur hartzeko jarraibideak zituen programatuta. Eta lur hartu eta gero zer? Aurrena argazkiak aterako ditu, non dagoen eta bere ingurua zehazteko. Horrez gain, ibilgailuaren osasun egoera neurtuko dute, arazorik edo matxurarik izan duen jakiteko. Burua, masta, aterako du. Hilabete inguru beharko du lanean hasteko, iraganeko bizitza arrastoen bila. Denbora badu: gutxienez urte martetar bat egingo du han, Lurreko 687 egun. Perseverance-k Jezero kraterrean lur hartu zuen, eta Jezero kraterra ikertuko du. 45 kilometro zabal da kraterra, eta 610 metroko altuerako ertzak ditu. Zientzialariek uste dute garai batean, duela 3.500 milioi urte, laku bat zegoela bertan, ibai bat iristen zela bertara, eta lakuaren arroa dela kraterra. Amildegiak eta dunak ditu, eta arrokaz beteta dago. Gurpildun laborategia Lurretik kontrolatuko dute, baina autonomia maila handia du. Perseverance gurpildun laborategi bat da. Biologo, kimikari, geologo eta esploratzaile. Zehaztasun handiko tresnak ditu, arroka edo hauts lagin txikienetan bizitza arrastoak aurkitu ahal izateko. SuperCam laser, espektrometro eta kamerak, esaterako, laserra jaurtiko die aukeratutako arroka zatiei, laserrarekin arrokaren zati txiki bat lurrundu egingo da, eta espektrometroak eta kamerak lurrun horretako informazioa irakurri ahalko dute. Hau da, konposizio kimikoa, atomikoa eta molekularra jakin ahal izango dute. Horrez gain, laserra jaurti eta gero entzuten den soinuak arrokaren masari, osagaiei eta testuinguru geologikoari buruzko informazioa emango die Lurrean entzungo duten zientzialariei. Perseverance-k mikrofonoak izango ditu eta, lehen aldiz, Marte entzun ahal izango da. Beso robotikoan Sherloc izpi ultramoreen espektrometroa eta Pixl X izpien espektrometroa dauzka. Marteko arroken eta lurraren osagai kimikoak identifikatu ditzakete, gatz ale baten neurrikoak, iraganeko osagai kimikoak, molekula organikoak eta mineralak atzemateko. Azterketa kimikoez gain, oso garrantzitsuak izango dira Marteko lurrazaleko elementuei ateratako goi bereizmeneko argazkiak ere, horien bidez, laginen testuraren bidez, Lurreko ikertzaileek jakin ahal izango baitute ea mikrobioek sortutakoak diren. Etorkizunerako laginak Perseverance-k Marten bertan egingo ditu azterketak eta neurketak, baina 40 lagin bilduko ditu, metalezko hodietan. Horietako batzuk ibilgailuan bertan gordeko ditu; beste batzuk, aldiz, Marteko lurrazalean utziko ditu, leku zehatzetan, etorkizunean beste misio batek bildu eta Lurrera eraman ahal izateko. Orduan, ikertzaileek bertatik bertara eta sakonago aztertu ahal izango dituzte. NASAk eta ESA Europako Espazio Agentziak badute programa bat, elkarrekin Martetik laginak bueltatzeko, baina oraindik eperik gabea.

Misioaren helburu bakarra ez da bizitza arrastoak bilatzea. Marteko eguraldia hobeto ezagutzen lagunduko du. Eta etorkizunean astronautak bidaltzeko eta Marten bizi ahal izateko zenbait esperimentu ere egingo ditu. Nagusiena, Marteko atmosferako karbono dioxidoa oxigeno bihurtzeko saiakera. Funtsezkoa izango da, bai astronautak han bizitzeko, bai astronautak Lurrera bueltatzeko. Izan ere, oxigeno likidoa erabiliko lukete itzultzeko suziri espazialaren bulkagailu gisa. Marteko atmosferaren %96 da karbono dioxidoa (CO2) eta %0,13 bakarrik oxigenoa (Lurrean %21). NASAk bidali du Perseverance Martera, baina Euskal Herriko teknologiak eta ikerkuntzak lagundu du: Sener eta AVS ingeniaritza enpresek eta EHUko bi ikerketa taldek.


Deabru gorrien infernuan erre da

Summary: Deabru gorrien infernuan erre da. Manchester Unitedek astindu egin du Reala; donostiarrek ia ezinezkoa dute Europan aurrera egitea. Txuri-urdinak uzkur aritu dira, eta defentsako hutsek nahiz aurkarien kontraerasoek zigortu dituzte.

Arrazoi zuen deabruak izaki beldurgarriak direla iradoki zuenak. Reala kikildu egin da Manchester Uniteden aurrean, eta ikaratuta igaro du partida osoa. Deabru gorriek infernu bilakatu dute txuri-urdinek paradisu desio zutena, eta arerioaren garretan erreta amaitu dute Europa ligako final-hamaseirenetako joaneko neurketa.

Astindu galanta eman dio Ingalaterrako taldeak, eta Europa ligan aurrera egiteko ia aukerarik gabe dira donostiarrak. Itzulerakoan balentria handia egin beharko dute kanporaketa gainditzeko, historiarako geratuko den zerbait. Infernutik salbatuko dituen mirari bat. Nahiz eta, hasiera batean, Realak soberan duen Old Traffordeko partida. Errealitatea tristea da batzuetan.

Aurrera egitekotan, markagailua ez da irauli beharko duen bakarra. Baita partidari heltzeko modua ere. Reala artega aritu da Manchesterren aurka. Gutxi iraun dio bezperatako suhartasunak. Txikiak handia jan nahi zuen, baina halakorik ez da gertatu. Unitedek bere legea ezarri du beste munduko distirarik egin gabe: nahikoa izan zaio bere lana polito egin, eta taldearen ikurra jokalarien bularrean ikusaraztea. Deabru gorri baten irudia duen huraxe. Horrek beldurtu du Reala.

Talde mitikoa da Manchester, eta historiaren arrastoak eragina izan du Juventus Stadiumeko berdegunean. Arrotz sentitu da Reala, eta ez Donostiatik urrun etxeko izateagatik soilik. Ez zegokion neurketa batean arituko balitz bezala jokatu dute txuri-urdinek, nahiz horra iristeko nahikoa meritu egin. Oker atera zaio dena.

Egiari zor, Reala izan da lehendabiziko gol aukera izan duena. Zoro hasi da norgehiagoka, eta Adnan Januzajek lehendabiziko minutuan jaurtiketa bat egin du. Segidan, bi areatan egon dira atzelarien hutsak, bata bestearen atzetik. Bosgarren minutua betetzeke zegoen.

Hortik aurrera, kito. Pixkanaka, Unitedek bere lekua egin du zelaian, eta gutxika-gutxika nagusitu egin da. Bigun aritu da Reala, atzeko lerroan bereziki. Imanol Alguacilen jokalariek defentsan egindako hutsek eta kontraerasoko azertuek eman diote garaipena Manchesterri.

Ole Gunnar Solskjaerren futbolariek 27. minutuan egin dute estreinako gola. Bruno Fernandesek egin du, taldearen gidariak. Alex Remirok ez du asmatu baloiaren bila joaterakoan, eta atzeko lerroan izandako nahasmena probestu du 0-1ekoa egiteko. Remirok egin ditu akatsak, baina harengatik izan ez balitz, kontrako gol gehiago jasota itzuliko zen Reala. Behin baino gehiagotan salbatu zuen Reala lehendabiziko zatian.

Hein batean, Remirok saihestu du Manchesterrek atsedenaldira artean gol gehiago egitea. Atezainak, eta txuri-urdinek izandako suspertze txiki batek. Partida maldan gora jarri orduko aurrera egin du taldeak, eta jokoa hobeto antolatzen hasi zen.

Bigarren zatiko erauntsia

Bigarren zatiak ere halaxe ekin dio ere, ilusio faltsu bat izan da. Manchester Unitedek bigarren gola egin du 57. minutuan, eta hortxe amaitu dira Realaren indarrak. Defentsako beste akats baten ostean, Bruno Fernandesek Jamesek emandako pase bat probestu du baloia sarean sartzeko. Hasiera batean jokoz kanpokoa adierazi du epaileak, baina berehala zuzendu du erabakia.

Deabru gorriek nagusitasun handia erakutsi dute, eta nahieran aritu dira partidaren azken zatian. Estutu ahala gola egin dute, eta, bestela, joka zezala Realak. Tankera beretsukoa izan da 0-3koa ere. Protagonistak izan dira bestelakoak. Greenwoodek pase bikaina eman dio Rashfordi, eta aurrelari ingelesak bikain amaitu du jokaldia.

Horrez gero, ahalik ondoen eustea izan da Realaren xede bakarra. Halere ezin, ordea. Arauzko denbora betetzear zela, Jamesek laugarren gola egin du. Hegaletik abiatu eta gola egin arte segi du, astinduari ginga jartzeko. Txuri-urdinak datorren ostegunean berriz ariko dira deabru gorrien kontra. Haien etxean, bertako giltzen jabe direnean. Ez al da halako infernua izango.


Summary: 102 pertsona erreskatatu ditu ‘Aita Mari’ ontziak. Lehen erreskatea egin eta gero, beste ontzi bat atzeman dute, 46 lagunekin, baina Itsas Salbamendu Humanitarioa GKEak jakinarazi du ezin dituela migratzaile horiek hartu.

Mediterraneoko erreskate eremura iritsi eta ordu gutxira, lehen erreskatea egin du Aita Mari ontziak. Itsas Salbamendu Humanitarioa GKEak jakinarazi duenez, gaur goizaldean noraezean zebilen egurrezko ontzi bat aurkitu dute, eta bertan zeuden 102 pertsonak erreskatatu dituzte; tartean dago, gutxienez, jaioberri bat. Ordu gutxira, ordea, beste ontzi bat atzeman dute, 46 lagunekin; GKEak adierazi du ezin dituztela migratzaile horiek ontziratu, Aita Mari-ren «egonkortasuna arriskuan jarriko» lukelako, beraz, salba jantziak eman dizkiete, eta haientzako irtenbide bat eskatu dute.

Hain justu, lehenik erreskatatutako 102 pertsonak lehorreratzeko portu seguru baten zain dago Euskal Herriko erreskate ontzia. Itsas Salbamendu Humanitarioaren arabera, haien kokalekuari begira, Maltara joan beharko lirateke, «baina irlan beti uko egin diote lehorreratzeak baimentzeari».

120 pertsonentzako tokia dauka Aita Mari-k, eta ondorioz, ezin ditu bigarren ontziko migratzaileak bertan sartu. Erreskate ontziak laguntza eskatu die Italiako eta Maltako kostalde zaindariei, eta abisua igorri die inguruan dabiltzan merkataritza itsasontziei. «Europako Batasuneko ontziak (Frontex) inguru honetan egon daitezen eskatzen dugu: itsas salbamendua ez litzateke GKEen esku egon behar», aldarrikatu dute.

Joan den ostiralean itsasoratu zen Aita Mari ontzia: Almeriako portutik (Espainia) Libiako kostalderantz abiatu zen. Izan ere, azken asteetan ontzi asko itsasoratu dira Afrikako inguru horretatik. GKEak gogora ekarri du atzo eta herenegun ia 400 pertsonak zeharkatu zituztela Tunisia eta Lampedusa edo Pantelleria (Italia) arteko urak, eta aste hasieran bi ontzi hondoratu zirela Tunisian eta Libian.


Summary: Sinadurak biltzen ari dira Netflixi eskatzeko euskaraz eman ditzala edukiak. Netflix Euskaraz taldeak erdigunera ekarri nahi du plataformetako euskararen presentziarik eza. Hiru egunetan, ia 4.000 sinadura bildu dituzte.

Hiru egunean ia 4.000 sinadura jaso ditu dagoeneko Netflix Euskaraz taldeak, plataforma horri eskatzeko edukiak euskaraz emateko. «Euskal hiztunok plataformako ikus-entzunezko eduki denak euskaraz jaso nahi ditugu», hori da taldearen eskaera, eta euskal herritarrak bizkor ari dira erantzuten, Internet bidezko sinadura ematen.

Netflix Euskaraz taldeak —ez du zerikusirik Disney Euskaraz taldearekin— BERRIAri azaldu dio zein den egitasmoaren helburu nagusia: «Streaming bidezko ikus-entzunekoetan euskararen presentzia eza eta horrek dakarren eskubide urraketa eztabaidaren erdigunera ekartzea».

Egunotan jasotzen ari diren sinadurekin pozik daude sustatzaileak. «Balorazio ezin hobea egiten dugu. Euskal hiztunek argi erakutsi dute, beste behin ere, euren hizkuntza eskubideak tinko defendatzeko prest dagoen kolektibo bat osatzen dutela. Oraindik goiz da aurreikusteko, baina ikusteko dago zenbat sinadura biltzeko gai garen». Katalunian, Plataforma per la Llenguak 25.000 sinadura bildu zituen Netflixi zuzendutako antzeko kanpaina batean. «Hemen, jakina, katalan hiztunekin alderatuta, askozaz murritzagoa da euskal hiztunen kopurua». Netflix Euskaraz taldearen arabera, Netflixek eta beste streaming plataformek etekin «ikaragarriak» dituzte, eta ez diote tokian tokiko errealitate soziolinguistikoari erreparatzen. «Etekin logika hutsetik funtzionatzen dute, eta hori erregulatu beharra dago».

Alde horretatik, Espainiako ikus-entzunezko legea tramitatzen ari dira, eta Kataluniako Ikus-entzunezko Kontseiluak eskatu du plataformak legez behartzea ekoizten dituztenen erdiak katalanez, galegoz eta euskaraz izatera. Arrazoi horiekin eta kontseiluaren zuzenketekin bat egiten du Netflix Euskaraz taldeak. «Lege hori balekoa izateko, gutxien-gutxienez, Espainiako estatuko hizkuntza eta kultura aniztasuna defendatzeko tresna izan beharko du». Zera gaineratu du taldeak: «Euskarak ikus-entzunezko sektorean duen presentzia hutsaren hurrena da. Bada garaia euskalgintza indarrak metatzen eta aktibatzen hasteko».

Netflix Euskaraz-en iritziz, ikus-entzunezko plataformek ulertu behar dute tokian tokiko komunitateekin betebeharrak ere badituztela, eta, errealitate linguistikoa errespetatu eta zaindu behar dutela. «Horrek esan nahi du, dituzten irabazi erraldoi horien zati nabarmen bat bertako ikus-entzunezko obretan inbertitzeko, behartu egin behar zaiela; euskarazkoetan ere bai, jakina».

Disney Euskaraz

Euskaltzaleen beste talde batek Disney Plus plataformari eskatu dio estreinaldi guztiak euskaraz ere egiteko. 5.700 sinadura bildu dituzte, eta sinadura horiek Euskal Herriko erakunde publikoei eta Espainiako Disneyri bidali dizkiete. «Mugimenduen eta erreakzioen zain gaude», esan dute. Joan den astean, agerraldia egin zuen Eusko Legebiltzarrean Disney Euskaraz taldeko bozeramaile Alexander Aginagaldek.

Katalunian, lortu dute Disney Plusek zenbait eduki katalanezko audioarekin jartzea. Adibidez, animaziozko Soul filma (Pixar estudioarena) katalanez estreinatu zuten Eguberri egunean, beste hizkuntza nagusietan bezala. Netflixen badira telesail eta film batzuk katalanez, baina Platafiorma per la Llengua eta beste eragile batzuk kexu dira katalanaren presentzia «oso txikia» delako.


Summary: Etxerat-ek Frantziako presondegietan pairatzen ari diren murrizketak salatu ditu. Bisitetarako PCR probak egin beharrak duen gastua eta azken hilabeteetan familia bisitak egiteko dituzten zailtasunak aipatu dituzte. Frantziako Espetxe Zaintzako kontrolatzaileari eta Arartekoari gutuna idatzi diete.

Osasun egoeraren testuinguruan euskal presoak eta haien senideak Frantziako presondegietan pairatzen ari diren murrizketak salatu ditu Etxerat-ek. Egoeraz ohartarazteko gutun bat idatzi zien, joan den asteazkenean, Frantziako Espetxe Zaintzako kontrolatzaileari eta Arartekoari. Senideei koronabirusaren doako proba azkarrak egitea, familientzat bizitza unitateak zabaltzea, eta larriki eri diren presoak askatzea eskatu dute.

Urtarril bukaeran iragarri zuen Jean Castex Frantziako lehen ministroak Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira pasatzeko PCR proba negatiboa erakustea beharrezkoa izanen zela. Neurri horrek zuzenean eragin die Frantziako presondegietan diren euskal presoen senideei, horietako asko Hego Euskal Herrikoak baitira. Bisita bakoitzerako testa egin beharrak familien gastu ekonomikoak nabarmen handitu ditu, Etxeraten hitzetan. «Gainera, horien indarraldia zaharkituta geratzen da 24 ordutik gorako bidaia behar duten bisiten kasuan. PCR garestien ordez, test azkar eta doakoak egitea eskatzen dugu espetxeetara iristen direnean», idatzi dute bi ordezkariei bidalitako gutunean.

Horrez gain, familientzat bizitza unitateak berehala zabaltzeko ere eskatu du Etxerat-ek. Bizpahiru gela dituzten etxetxo batzuk dira horiek, presoei familia bisitak egiteko aukera ematen dietena. 24 eta 48 ordu arteko bisitak egiteko aukera ematen dute, eta urtean behin, 72 ordukoa. Baina pandemia hasi zenetik itxi egin dituzte, eta, beraz, Etxeratek ohartarazi du adingabeak diren seme-alaba eta zuzeneko senide askok ezin izan dituztela haien senide presoak bisitatu. «Familia bisitak berreskuratu ahal izateko etxetxoak berehala berriro irekitzea, osasun eta segurtasun baldintza egokietan» .

Gaixo larriak

Azkenik, larriki eri diren edo 65 urte baino gehiago dituzten presoen egoeraz ohartarazi nahi izan ditu espetxe zaintzako kontrolatzailea eta arartekoa. Horien artean dira Ibon Fernandez de Iradi, Jon Gurutz Maiza, Jon Kepa Parot eta Jakes Esnal. «Pandemiaren testuinguru honetan horien askatasuna lortzeko asmoa izatea eskatzen dizuegu, Osasunaren Munduko Erakundeak edo Nazio Batuen Erakundeak gomendatzen duten bezala».


Summary: Hegoaldearen esportazioak %16,8 gutxitu ziren 2020an. Koronabirusaren aurreko mailara itzuli ezinik dabil kanpo merkataritza: abenduan, %9,8 gutxitu dira inportazioak

Kanpo merkataritza nabarmen apaldu du koronabirusak. Hego Euskal Herriko enpresek 2019an baino 252,7 milioi euro gutxiago balio zuten ondasunak saldu zituzten Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo. Portzentajean, beherakada ikusgarria da, %16,8 hain zuzen ere. Barne produktu gordina, esaterako, %9,5 apaldu zen Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %8,3 Nafarroan, lehen kalkuluen arabera.

Are gehiago apaldu dira inportazioak, %20,6. Horrenbestez, handitu egin da kanpo saldoa: inportatu baino ia 9.700 milioi euro gehiago esportatu zituzten iaz enpresek.

Kanpo merkataritzak udaberrian hartu zuen kolperik handiena, lehenik Txinak eta gero beste herrialde gehienek beren herritarrak konfinatu zituztenean. Udatik aurrera, erritmoa hartu du berriro, baina ez aurreko urteetako mailara iristeko adina. Esaterako, 2020ko abenduan 2019an baino %9,8 gutxiago esportatu dute Hego Euskal Herriko enpresek.

Ekipo ondasunak eta autoak

Bi dira esportazio nagusiak. Batetik, ekipo ondasunak daude: besteak beste, industriarako makinak, garraiorako materiala (trenak, autobusak, itsasontziak...), bulegorako materiala eta aparailu elektrikoak eta elektronikoak. Horietatik 10.879,5 milioi joan ziren kanpora, hau da, esportazio guztien %36,6.

Bigarren arlo nagusia autogintza da, hau da, autoak eta furgonetak, baina baita haien osagaiak ere. Guztira, 6.948,6 milioi euroren esportazioak izan ziren arlo horretan, esportazio guztien %23,4.

Lurralde guztietan gutxitu dira esportazioak, baina batez ere Bizkaian (-%20), erregaien kontsumoaren beherakadak bereziki kalte egin diolako Petronorren jardunari (petrolioa inportatzea eta erregaiak esportatzea). Gipuzkoan %18,7 gutxitu dira esportazioak; Araban, %14; eta Nafarroan, %13 .


Summary: Nafarroako Elizako sexu abusuen errealitatea liburu batean bildu dute. Sexu abusuen biktimen elkarteak, Nafarroako Gobernuak eta Nafarroako Unibertsitate Publikoak elkarlanean osatu dute azterlan «aitzindaria». Arlo akademiko anitzetako adituek parte hartu dute: tartean, historia, zuzenbide eta psikologia alorrekoek. Kasuak aitortu eta argitu ditzala eskatu diote Elizari.

«Isiltasun aro luze bat hausten du liburu honek». «Beste alde batera begira egon gara urte luzeetan». «Entzunarazi behar dugu gizartearen ahotsa». Hiru esaldi horiekin laburbildu du Eduardo Santos Nafarroako Migrazio Politika eta Justizia kontseilariak gaur goizean Iruñean Nafarroako Elizako sexu abusuei buruz aurkezturiko liburua egitearen arrazoia. Nafarroako Gobernuak, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak eta Nafarroako Elizako sexu abusuen elkarteak elkarlanean osatu dute 300 orritik gora dituen azterlan «aitzindaria». Santosen hitzetan, hain justu arrazoi horregatik beragatik baita berezia eta lehena: administrazio publikoak, unibertsitateak eta biktimek elkarrekin osatu dutelako.

Arlo anitzetako adituek parte hartu dute liburuaren osaeran, sei atal nagusitan banatuta: lehendabizikoan, Elizaren indarkeria aztertzen du Esther Aldabe Monrealek, ikuspegi historikotik; bigarrenean, Gema Varona Martinezek arlo kriminologikotik ikertzen du auzia; Maria Teresa Compte Grauk erasoak jasan dituzten emakumeen errealitatea ekartzen du argitara; Mikel Lizarragak zzuzenbidearen begirada ematen dio; Roldan Jimeno Arangurenek Irlandako kasua ekartzen du ikuspegi juridikotik; eta, azkenik, Josean Etxauri Tijerasek psikologiaren arlotik aztertzen du sexu abusuen kasua. Testigantzak bildu dituzten kazetarien eta biktimen beren testigantzak ere badakartza azterlanak.

Adingabeei egindako sexu abusuak Eliza katolikoan du izenburua liburuak, eta bigarren izenburuak argitzen du lanaren helburua: Nafarroatik, egia, justizia eta erreparaziorantz. Hain justu, horixe baita liburua egin dutenen xedea: gertaturikoa argitu, aitortu, eta berriro ez gertatzeko bermeak jartzea. Horretan guzian Elizaren egitekoa garrantzitsua litzatekeela azpimarratu dute egileek, eta hain justu Elizako agintariek liburuan parte hartu ez izana gaitzetsi dute: «Haiekin bildu ginen, haien menpean eta zaintzapean gertatu baitziren abusuak, eta haiek baitute horien ardura», azaldu du Santosek. «Baina ez dute parte hartu nahi izan. Batzorde bat osatu zuten, sexu abusuen gaia orokorrean lantzeko, baina ez zehazki Elizaren ardurapean gertaturikoena». Gaitzetsi dute liburuaren abiapuntu izan ziren joan den urteko jardunaldietan ere ez zutela parte hartu nahi izan.

Jesus Zudaire abusuen biktimen elkarteko presidentea ere Iruñean izan da gaur liburuaren aurkezpenean, eta azaldu du Elizak salaketak jartzeko eta gertaturikoa argitzeko bidea oztopatu diela behin eta berriro. Hark abusuak jasan zituen Lizarrako Puy eskola katolikoan, erraterako, erran zioten posible zela hura eskola hartako ikasle zeneko artxiboak hautsi edo erre izana. Elizaren inplikazioa eskatzen jarraituko dute, halere: «Esperantzaren eta sinesgogortasunaren artean gaude».

Kopuruak zehazten

Liburuak ikuspegi kualitatibotik egiten dio aurre Elizaren menpean gertaturiko sexu abusuen gaiari, baina Mikel Lizarraga liburuaren koordinatzaileak jakinarazi du ez dutela horretan utziko. Orain, ikuspegi kuantitatibotik segitu nahiko lukete ikerketaren bidea: «2020an aurretiazko txosten bat egin genuen, eta aurten beste bat eginen dugu jakiteko zenbatekoa izan den gaiaren hedadura». Santosek ere jakinarazi du liburua «urrats bat» dela, «baina ez bakarra»: «Zor bat daukagu biktimekiko, eta zor hori kitatu behar dugu; betebehar moral eta legala dugu». Bertzeak bertze, eskua luzatu dio Elizari justizia errestauratiboko mekanismoak elkarrekin landu ahal izateko: «Bide horiek martxan jarri behar dira, bide errealak».


Bidaiak bertan behera

Summary: Bidaiak bertan behera. Etenda dago kanpora ateratzeko aukera. Ernegatuta daude bidaiariak, eta oso egoera larrian bidaia agentziak. Itxi egin behar izan dute askok, eta nola edo hala aurrera egin nahian ari dira besteak. Egoeraren berri emango du bihar Bizigiro sailak erreportaje batean.

Udari begira daude nola bidaiariak hala bidaia agentziak. Pandemiak bertan behera utzi ditu batzuen joanak eta besteen jardunak. Agentzia askok itxi egin behar izan dute. Frankizia direnek ezin dute jaso Eusko Jaurlaritzak abian jarritako laguntzarik, eta frankizia horietako arduradun asko zorpetuta eta itota daude, euren poltsikotik aurreratu behar izan dutelako egin ezinda gelditu diren bidaien dirua.

Egoeraren berri emango du bihar Bizigiro-k erreportaje batean. Sektore horretan lanean ari diren hiru lagunekin aritu da solasean. Hirurak dira agentzien arduradunak, baina hiru errealitate ezberdin dituzte: Aitziber Artuzamonoa Andoaingo B The Travel Brand bulegoko zuzendaria, Fernando Duarte Viajemania eta Mas de Cuatro agentzien sortzaile eta zuzendaria, eta Felipe Uriarte Herriak eta Mendiak agentziaren sortzaile eta mendi gidaria.

Bidaien etenaz eta agentzien jardunaz gain, Iparra Hegoa elkartearen egitasmoaren berri ere emango du Bizigiro sailak bihar: Kutxa Bira. Izan ere, Iparra Hegoa egitasmoa ezingo dute urteroko formatuan egin aurten ere —iaz ere bertan behera geratu zen—, eta, hori dela eta, erabaki dute aurten Kutxa Bira egitea. Argentinatik abiatu eta Euskal Herri osoa zeharkatuko duen egurrezko kutxa bat izango da egitasmoko protagonista nagusia. Viedman (Argentina) hasiko da ekinaldia, martxoaren 20an. Euskal Herrira, berriz, apirilaren 8an itzuliko da kutxa. Zehazki, Baionako Etxepare lizeoan hasiko da Euskal Herriko itzulia, eta, zeharkaldi osoa egin ondoren, Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) amaituko du ibilbidea, maiatzaren 30ean.

Mikel Iarzak Woody Allen zinemagilearen inguruan berpiztutako polemikari buruzkoak azalduko ditu telesailen atalean: Allen vs Farrow. HBO plataformaren dokusaila da, eta Kirby Dick eta Amy Ziering dira sortzaileak. Woody Allenek zazpi urteko alaba Dylani ustez egindako sexu abusuen auzia berrikusi dute bertan, orain arte argitaratu gabeko lekukotzen bidez.

Zinema estreinaldiei dagokienez, Non dago Mikel dokumentala hizpide. Heldu den ostiralean estreinatuko dute Hegoaldean. Izenburuak dakarren galdera horri buruz eta galdera horren atzean dauden itzal eta ilun guztiei buruz mintzo da Non dago Mikel dokumentala. Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas zinemagileen artean zuzendu dute, eta joan den Donostiako Zinemaldian estreinatu zuten, Zinemira sailean.

Azkenik, gastronomia atalean, Ormaiztegiko (Gipuzkoa) Kuko jatetxeko Iker Markinez sukaldariak Kataluniako koka tosta bat prestatuko du.


Summary: Urkulluk dio Labiren erabakiei esker gutxitu direla kutsatzeak. Ekainerako 100.000 biztanleko 60 kutsatuko intzidentzia tasa izateko helburua bete daitekeela uste du lehendakariak. EH Bilduk salatu du kutsatze «datu beldurgarriak normaltzat jo» dituela.

Pandemiaren bilakaera ontzat jo du Iñigo Urkullu lehendakariak, eta «baikor» egoteko modua ematen diola adierazi du gaurko Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Euskal Autonomia Erkidegoko batez besteko intzidentzia metatua 400 kutsatutik azpikoa izatea «lorpen garrantzitsua» dela adierazi du, eta horrek Bizi Berri III planeko helburuak betearazten lagun dezakeela: alegia, 300eko intzidentzia metatua lehen fasean, eta 60koa ekainerako. Beheranzko joera horren arrazoitzat jo ditu abenduan eta urtarril hasieran egondako mugikortsuna eta harreman sozialak eten izana: «Labik hartutako neurriek ere izango zuten eragina horretan», gehitu du. Oposizioak haren kudeaketa kritikatu du. EH Bilduk planaren «zehaztasun falta» kritikatu du, eta salatu du «beldurgarriak diren» kutsatze datuak «normaltzat eta ontzat» jo dituela lehendakariak.

Oposizioaren kritikak entzun ditu Urkullu lehendakariak. Pandemia kudeatzeko planaren zehaztasun falta eta «inprobisazioa» leporatu dizkiote EH Bilduk eta PP+Cs-ek, hurrenez hurren. Maddalen Iriarte EH Bilduko eledunak eskatu dio oposizioko taldeei entzuteko eta bere gehiengoaz «ez baliatzeko». Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik Jaurlaritzak pandemia kudeatzeko proposatutako legea izan du mintzagai. Lege hori onartzeko «beharrik» ez dagoela adierazi dio, neurriak hartzeko tartea badagoela. Lege bera aipatu du Carlos Iturgaiz PP+Cs-ko eledunak, «haserrealdian egindako lege bat» dela iritziz, auzitegiek Jaurlaritzaren erabakien legezkotasuna «zalantzan jarri» dutelako proposatua.

Kritika horiek, ordea, ez dute eten Iñigo Urkullu lehendakariaren jarduna. Oposizioko alderdiei «biztanleria adoregabetzea» aurpegiratu die, eta elkarrekin batera lan egitearen alde azaltzeko eskatu die: «oposizio eraikitzailea» izateko eskatu die. Gogoan izan du, era berean, EAEko Auzitegi Nagusiak eremu gorriko ostalaritza zabaltzeko emandako epaia, eta sektorearen «egoera txarraren» berri badu ere, neurriak laxatzearen arriskuaz ohartarazi du. Berretsi du beraiek hartutako neurria irizpide teknikoetan oinarritu zela, auzitegiko epaia ez bezala.


Summary: Iruñeko Udalak Pirritx, Porrotx eta Marimototsi jarritako betoa baliogabetu dute. Nafarroako Administrazio Auzitegiak partzialki aintzat hartu du Navarra Sumak ikuskizuna bertan behera uztearen aurka pailazoek jarritako helegitea. 2019ko azaroaren 29an zen egitekoa, Baluarte auditoriumean.

Iruñeko Udalak bertan behera utzi zuen Pirritx, Porrotx eta Marimotots 2019ko azaroaren 29an Baluarte auditoriumean egitekoa ziren Bizi dantza ikuskizuna, argudiatuz kontratua ez zela «legezkoa». Bi aste lehenago eman zuen erabakiaren berri. Navarra Suma buru duen udal gobernuaren «zentsura» salatu zuten pailazoek, eta erabakiari helegitea jarri zioten. Bada, pailazoen errekurtsoa partzialki aintzat hartuz, Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du bertan behera uztea ikuskizuna baliogabetzeko udalak hartutako erabakia. EH Bildurentzat, auzitegiaren iritziz «ilegala» izan zen udalaren jokabidea, eta, hortaz, Maria Garcia-Barberena Kultura eta Berdintasun zinegotziaren dimisioa eskatu du.

Koalizio independentistak plazaratu du auzitegiak joan den otsailaren 4an sinatutako autoa. Maria Jesus Balana Asurmendi magistratuak idatzi du, eta ez du kontuan hartu pailazoek kontratua betetzeko egindako eskakizuna. Ebazpenaren arabera, Pirritxek, Porrotxek eta Marimototsek kalte ordaina jasotzeko eskubidea dute, eta kontratuan zehaztuta zegoen prezioaren %6 izan behar du. Udalak, nahiz izanez gero, bi hilabeteko epea du helegitea jartzeko.

2019ko azaroaren 15ean eman zuen erabakiaren berri udalak, eta debekatu izanaren erantzukizuna EH Bilduri egotzi zion Kultura zinegotziak. Orduan adierazi zuenez, kontratua «era irregularrean» sinatu zuen aurreko Kultura zinegotzi Maider Belokik: «Halako kontratuak egiteko, txosten juridiko bat, txosten tekniko bat eta adjudikazioa onartzeko ebazpen bat behar da, baina kasu honetan ez dago halakorik. Maider Belokik ekainaren 12an sinatutako kontratu bat daukagu, prozedura bete gabe eginikoa. Horrek agian balio lezake pailazoak bere etxean kontratatzeko, baina udal administrazioan ez du legezko baliorik». Garcia Barberenak esan zuen auzia Nafarroako Kontseiluaren esku utziko zuela. «Nafarroako Kontseiluak erabakiko du ikuskizuna bertan behera utzi izana egokia den ala ez, baina, ordura arte, udalak ez du ezer eginen».

Nafarroako Kontseiluak arrazoia eman zien pailazoei eta aurreko gobernu taldeari: kontratua legezkoa dela esan zuen, eta debekua «bidegabea» zela berretsi. Azaroaren 27a zen. Nolanahi ere, ebazpenari entzungor egin, eta kontratua eten zuen Enrique Maia Iruñeko alkateak. Erabakiak hautsak harrotu zituen, eta kontra agertu ziren, talde politikoez gain, euskalgintzako eragileak. Belokik BERRIAri adierazi zion Garcia-Barberenak esanikoak «aitzakia hutsa» zirela, Navarra Suma koalizio espainiazalearen «euskarafobia» disimulatzeko: «Ez da kasu bakan bat. Euskararen ordenantza atzera bota eta hizkuntz politikan azken urteetan eginiko urratsak ezeztatu nahi ditu Navarra Sumak».

Maiaren adierazpenak

Hain zuzen, polemika piztu eta egun gutxira, azaroaren 20an, Maiak hau adierazi zuen kazetarien galderei erantzunez: «Iruñeko alkatea naizen bitartean, ez ditugu kontratatuko Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoak». Erantsi zuen pailazoak «ezker abertzalearekin lotuta» daudela. Horri heldu dio gaur EH Bilduk, auzitegiaren erabakiari buruzko balorazioan: «Zinegotziak dimititu egin beharko luke, frogatuta gelditu baita legezko kontratazio bat bertan behera utzi zuela arrazoi ideologikoengatik». Nafarroako Administrazio Auzitegiaren ebazpenak argudiatu du ezin izan dela frogatu, Maiak esan bezala, «ezaugarri politiko edo ideologiko» jakin batzuk dituzten taldeak edo kolektiboak ordezkatuz edo haien zerbitzuan egitekoa zela Bizi dantzan ikuskizuna.

Aste batzuk lehenago agindu bezala, ikuskizun hori bera egin zuten Pirritx, Porrotx eta Marimototsek Iruñean, udalaren laguntzarik gabe, Anaitasuna kiroldegian, 2019ko abenduaren 21ean. 2.500 bat lagun bildu zituen.


Zure hegaldia erreklamatu!

Summary: Zure hegaldia erreklamatu!. Zerbitzu eroso, azkar eta segurua eskaintzen dizugu dagokizun kalte ordaina lortzeko.

Bilboko abokatu talde bat gara, hegaldien erreklamazioetan espezializatua. %95eko arrakasta bermatzen dugu. Zerbitzu eroso, azkar eta segurua eskaintzen dizugu dagokizun kalte ordaina lortzeko. Eta ez duzu ezer ordaindu behar. Lortzen dugun diruaren %20 kobratzen dugu.

Enpresa batek zerbitzu bat eskaintzen badu, bere gain hartu behar du bezeroari eskaintzen zaion guztia. Askotan, ordea, aire konpainiek ez dute betetzen kontratuaren arabera dagokiena, eta bidaiariak pairatzen ditu kudeaketa txarraren ondorioak.

Zure hegaldia bertan behera uzten badute edo overbooking-a baldin badago, helmugara hiru ordutik gorako atzerapenarekin iristen bazara, edo maleta galtzen badizute, kalte ordaina jasotzeko eskubidea duzu. Eta, horrez gainera, konpainiak ordaindu behar ditu arazoak eragindako gastu guztiak.

ERREKLAMATUn urte askotako esperientzia dugu hegaldien erreklamazioetan. Gu arduratu gaitezke zure kalte ordaina jaso dezazun. Zure datuak bidali besterik ez duzu egin behar, eta gu arduratuko gara guztiaz. Eta ez duzu ezer ordainduko: irabazten baduzu baizik ez dugu kobratzen (lortutako diruaren %20).

Zintzoak eta eraginkorrak gara. Zure demandaz seriotasunez eta berme batzuekin arduratuko gara. Erreklamatu zure hegaldia!

Zerbitzu osoa euskaraz.

ERREKLAMATU

Barroeta Aldamar 6, 3.a-ezk.

48001 Bilbo

944 02 75 96

688 65 19 44

Arreta emateko orduak:

Astelehenetik ostiralera, 09:00etatik 14:00etara.

Astelehenetik ostegunera, 16:00etatik 18:30era.


Summary: Tabernen barnealdea zabaldu ahalko dute Nafarroan datorren ostiraletik aurrera. %30eko edukiera izan ahalko dute tabernen barnealdean. Bi bizikidetza unitate elkartzea ere baimendu du Nafarroako Gobernuak.

Hirugarren olatuaren bilakaera "bide onetik" doala iritzita, neurriak leunduko dituela jakinarazi du Nafarroako Gobernuak. Tabernen barnealdea zabaltzea onartu du gobernuak, %30eko edukierarekin betiere. Horrez gain, bi bizikidetza unitate bildu ahalko dira espazio pribatuetan; baina sei pertsona izan ahalko dira gehienez. Neurriok otsailaren 26tik aurrera ezarriko ditu Nafarroako Gobernuak.

Arriskua neurtzen duen termometroan, hirugarren mailan da Nafarroa, eta, arriskua oraindik altua bada ere, neurriak leuntzea ekarri du kategoria aldatzeak. Javier Remirez lehendakariordeak eta Santos Indurain Osasun kontseilariek eman dute neurri berrien berri. Adierazi dute pandemiaren hirugarren olatuaren bilakaeraren "balorazio positiboa" egiten dutela eta azken txosten epidemiologikoak bilakaera egokia erakutsi duela. Hala ere, Indurainek azpimarratu du apurka-apurka egin beharreko lana dela; izan ere, intzidentzia metatua 200dik gorakoa da oraindik —gogorarazi du uztailean 43koa zela—.

Neurriok osasunaren eta aktibitate sozioekonomikoaren arteko "oreka" kontuan hartuta ezarri dituztela adierazi du Remirezek, baina osasun irizpideak "lehenetsiz". Neurriak leunduko direla iragarri dute, eta otsailaren 28 eta martxoaren 11 bitartean mantenduko dira. Dena den, etxeratze agindua mantenduko da 23:00etatik 06:00ak arte.


Summary: Beste 570 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean. COVID-19a atzemateko egindako proben %4,7k eman dute positibo ostegunean. 179 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan erietxeraturik.

Koronabirusaren transmisioaren gaineko datuak eguneratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak: gaitza atzemateko 12.027 proba egin ziren atzo Hego Euskal Herrian, eta 570 positibo zenbatu zituzten guztira; hau da, testen %4,7k eman zuten positibo ostegunean. Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga.

Kutsatzeen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien osteguneko probetan: 284. Gipuzkoan, 149 izan dira; Araban, 67, eta Nafarroan, 65 detektatu dira. Hain zuzen ere, azkenaldiko datuak ikusirik, Nafarroako Gobernuak adierazi du pandemiaren bilakaera «bide onean» dela, eta iragarri du izurriaren kontrako neurriak malgutuko dituela otsailaren 26tik aitzina.

Hegoaldeko ospitaleei dagokienez, Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dute oraintxe bertan 179 pertsona daudela ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeraturik; 23 Nafarroakoak dira, eta 156, berriz, Araba, Bizkai edo Gipuzkoak. Gainera, 480 lagun daude ospitaleetako gela arruntetan. Bestalde, heriotza baten berri eman du Nafarroako Gobernuak: 98 urteko gizonezko bat hil zen atzo herrialdean.

Aldaera britainiarra eta hegoafrikarra Hegoaldean

Hegoaldean detektatutako kasu positiboak zein aldaeratakoak diren zehaztu dute Osakidetzak eta Osasunbideak. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, otsailaren 8tik 14ra bitartean Araban, Bizkaian Gipuzkoan atzemandako kasuen %29,3 koronabirusaren aldaera britainiarrak eragindakoak dira, eta Osasun Sailak kezka azaldu du aldaera horren «goranzko joeraren abiadagatik». Hain zuzen ere, aldaera britainiarrekoak dira Barakaldoko kiroldegi batean atzemandako agerraldiko kasuak: 62 pertsona kutsatu dira han. Halaber, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ere eman du aldaeren goraldiaren berri: detektatzen ari diren kasuen %32 dira aldaera britainiarrekoak. Gainera, atzo foru erkidegoan zenbatu ziren 65 positiboetatik hiru aldaera hegoafrikarrekoak zirela zehaztu du gobernuak.


Summary: Aljeriako presidenteak parlamentua desegin du, eta bozetara deitu. Hirak mugimenduaren protestek hauteskundeak aurreratzera bultzatu dute Abdelmadjid Tebbune. Presidenteak adierazi du herritarren kritikak entzun dituela, eta datozen 48 orduetan gobernua eraberrituko duela.

Hauteskundeak aurreratu ditu Abdelmadjid Tebbune Aljeriako presidenteak. Herrialdeko sistema politikoa berritzeko eskatzen duen Hirak mugimenduak milaka lagun mobilizatu ditu azken egunetan, eta Tebbunek presioei men egin eta parlamentua desegin du. Ez hori bakarrik: adierazi du herritarren kritikak entzun dituela, eta datozen 48 orduetan gobernua eraberrituko duela.

Tebbunek ez du gobernuaz bakarrik hitz egin agerraldian. Iragarri du Hirakeko 60 kideri indultua emango dien dekretu bat sinatu duela, nahiz eta haietako 30 jada kondenatu zituzten Aljeriako epaitegiek. «Erregimen militarra amaitzeko» eskatzen dute mugimenduko kideek. Aske geratu direnetako bat da Ratxid Nekkaz, 2019an presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zena eta Hirakek antolatutako manifestazioetan parte hartzeagatik atxilotutakoa. Nekkaz atzo bertan utzi zuten aske, beste 30 lagunekin batera.

Hortaz gain, protestek herrialdeko buruzagiei belaunaldi aldaketa bat eskatzen diete. Horregatik, Tebbunek hitzeman du gazteei herrialdeko sistema politikoan sartzeko laguntzak emango dizkiela: «Gazteek instituzioetan sartu behar dute, eta guk lagundu egin behar diegu; horregatik, geuk ordainduko dugu euren hauteskunde kanpainaren zati handi bat».

2019ko apirilera arte Abdelaziz Buteflika izan zen Aljeriako presidentea. Estatuburua, ordea, ez zen agintzeko gai 2013tik, garuneko infartu bat izan zuenetik, eta, hala ere, bosgarren aldiz hauteskundeetara aurkezten saiatu zen. Hori izan zen azkenean protestak piztu zituen arrazoia. Hirak mugimenduak astelehenean beteko ditu hiru urte.

Tebbunerekin, antzeko

Buteflikaren ordezkoarekin ere, ordea, antzeko arazoak izan dituzte Aljerian. Tebbunek 75 urte ditu, eta hainbatetan atera behar izan du herrialdetik osasun arazoak medio: koronabirusaren ondorioz bi hilabete igaro zituen Alemanian, eta duela astebete ere atzerrian izan zen hankako operazio bat egiteko. 2019an hautatu zuten presidente, %40ko parte hartzea izan zuten hauteskundeetan.

2020. urtearen amaieran konstituzioa moldatzeko hauteskundeak egin zituzten Aljerian, baina herritarren %23,7k soilik hartu zuen parte. Erreferendumak kritika ugari jaso zituen, eta Hirak bera proposamenaren kontra agertu zen, argudiatuta ez zituela jasotzen herritarren nahiak; oposizioak, berriz, boikoterako deia egin zuen.


Summary: Hiru emakumetik batek uste du diskriminatu egiten dutela lanean. Jaurlaritzaren ikerketa baten arabera, emakumeen %79en iritziz gizonezkoei baino gutxiago ordaintzen diete. Gizonen %72k uste bera dute.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakumeen %32k uste dute emakume izateagatik inoiz diskriminatu egin dituztela lanean. %20k «noizean behin» sentitzen dute bazterketa hori; %7k, «sarritan» eta %5ek, «oso sarritan». Horrek ez du esan nahi besteek inoiz halakorik sentitu ez dutenik, %73 «gutxitan edo inoiz ez» izan baitira diskriminatua. Gauzak hala, %5ek bakarrik diote «inoiz ez» dituztela diskriminatu. Gizonezkoen kasuan, %11 dira diskriminatzen dituztela uste dutenak.p>

Eusko Jaurlaritzak lantokietako soldata eta genero arrakalari buruz eginiko inkesta baten emaitzetako bat da hori. Diskriminazio sentipen hori areagotu egiten da ikasketa mailak gora egin ahala. Izan ere, goi mailako ikasketadun emakumeen %38k sentitzen dute diskriminazioa –noizean behin, sarritan edo oso sarritan--, bigarren mailako ikasketadunek (%33) edo oinarrizko ikasketadunek (%22) baino gehiago. Gizonezkoen kasuan, joera alderantzizkoa da. p>

Pertzepzio horretan sakondu du inkestak, eta, esaterako, emakumeen %79k uste dute gizonezkoei baino gutxiago ordaintzen dietela, alegia, soldata arrakala existitzen dela. Gizonezkoen artean %72 dira emakumeei gutxiago ordaintzen zaiela uste dutenak. Soldata arrakala ikusi bai, baina kontzeptua ezagutzen al dute? Emakumeen %63k eta gizonezkoen %76k bai. Are gehiago, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %79 soldata arrakalari aurre egiteko legezko neurriak hartzearen “erabat alde” daude. Batez besteko hori %81era handitzen da emakumezkoen kasuan.


Summary: Ingurumen Ministerioak Petronor zigortuko du, koke planta baimenik gabe eraikitzeagatik. Planta eraisteko eta diru publikoa bueltatzeko exijitu du Meatzaldea Bizirik plataformak.

Espainiako Ingurumen Ministerioak zigor espedientea abiatu du Petronorren aurka, Muskizko (Bizkaia) koke planta baimenik gabe eraikitzeagatik. Meatzaldea Bizirik talde ekologistak eman du gaur auziaren nondik norakoen berri, Bilbon egindako prentsaurreko batean. Konponbiderako bidea eraikina «eraistea» dela aldarrikatu du plataformak.

Duela hamar urte baino gehiago hasi zen Petronorren koke plantaren auzia. 2008an eraiki zuten, Eusko Jaurlaritzaren eta udalaren baimenarekin. Jaurlaritzak «modu esanguratsuan kutsatuko ez zuelakoan» baimendu zuen. Muskiz herria kostan egonda, ordea, beste baimen bat ere behar zuten: Espainiako Ingurumen Ministerioarena. Horren onespenik gabe egin zuten aurrera. Gertakari horren aurrean, «udal erantzukizuna» azpimarratu du Iñaki San Miguel Meatzaldea Bizirik taldeko kideak: «Koke lantegiaren eraikuntza baimendu zutenetako bat Muskizeko alkateordea da egun. Ez zituzten kontuan hartu herritarren beharrizanak».

Aurreko igandean mahaigaineratu zen gaia berriro, auzokideek koke plantako petrolio isuriak salatu zituztenean. Sara Ibañez Meatzaldea Bizirik plataformako kideak dio isuri horiei garrantzia kendu nahi diela enpresak: «Guk ez ikustea nahi dute, eta dena kontrolpean dagoela esaten dute. Baina ezinezkoa da ez ikustea: aurrez aurre daukagu». Izan ere, isuria begiz ikus zitekeen: beltzez zikindutako erreka eta hondartzen argazkiak zabaldu dira sare sozialetan. «Galipota errekara heldu bada, jarioa handia izan delako heldu da. Bertako usaina izugarria zen, eta usain txarrak astelehenera arte ere iraun zuen», kontatu du Ibañezek. Plataformak azaldu duenez, larunbat goizean izan zuten isuriaren berri, auzokide baten bidez. Baina, 13ko goizean ikusi bazuten ere, ostiralean isuri zela uste dute ekologistek: «Airearen kalitatea neurtzen duen gailuak 12:00etan utzi zion datuak erregistratzeari; astelehenera arte egon da kalitatearen berri eman gabe. Kabina hori Petronorrek kontrolatzen du; beraz, litekeena da isuria ostiralean bertan gertatu izana».

Cristina Alvarez plataforma ekologistaren abokatuak dio prozesu judiziala «luzea» eta «gogorra» izaten ari dela, baina auzia irabazteko aukera handia dutela. Aldarrikapenak argi dituzte: «Koke planta eraisteaz gain, eraikitzeko erabili zuen diru publikoa itzuli dezala exijitzen diogu Petronorri». Diru kopuru hori laurehun milioi euro dela zehaztu du Alvarezek.


Summary: Apirilean txertaketa masiboa hasiko dute Nafarroan. Biztanleria osoari txertoa jartzeko egitasmo bat jarriko dute martxan, 80 urtetik gorakoekin hasita.

Nafarroako Osasun kontseilari Santos Indurainek iragarri du gaur: apiriletik aurrera Nafarroako populazio osoa txertatzeko egitasmoa hasiko dute.

Jadanik 18.000 egoiliar eta langile soziosanitario txertatu dituztela azaldu du, eta apirilerako «txertaketa masiboa» egiten hastea aurreikusi du. Adin irizpideak hartuko dituzte kontuan biztanleak lehenesteko orduan, eta apirilaren aurretik hasiko dira 90 urtetik gorakoak txertatzen. 7.500 inguru dira Nafarroan adin horretatik gorakoak. Hirietan banatuko dituzte lehenak, eta gerora jarriko dituzte landa eremuetan. Osasun zentroei horretarako baliabideak bidaliko dizkietela jakinarazi du Indurainek.

Martxoan 90 urtetik gorakoekin hasiko dira, eta, gero, 80 urtetik gorakoei emango diete. Indurainek esan du oraindik ez dakitela ziur noiz hasiko diren horiek txertatzen, baina «beranduenen» martxoaren 8an izango dela.

Nafarroan 7.500 inguru dira 90 urtetik gorakoak, eta 80 urte baino zaharragoak, 34.892. Osasunbideak deitu egingo die, eta txertoa noiz eta non hartuko duten esango die. Gero, SMSren bidez baieztatuko diete hitzordua, 48 ordu lehenago.

Iruñean eta inguruetan hasiko dira, «logistika arrazoiengatik». Halere, adierazi du ez direla asko atzeratuko landa eremuetan txertoak jartzen: hirietan hasi eta bi astera hasiko direla han, beranduenez.

Osasun etxeetako baliabideekin egingo dituzte txertaketa lana, «behar den errefortzuarekin». Izan ere, txertaketa kanpaina osasun etxeetako bestelako lanekin bateratzea nahi dute.

Indurainek esan duenez, egutegia egiteko badakite Pfizerren zenbat txerto helduko diren, baina oraindik ez dakite guztiz ziur Moderna etxeko zenbat iritsiko diren. Edonola ere, esan du martxoaren amaierarako adosturiko guztiak helduko direla.

Apirilean, berriz, txerto dosi gehiago edukiko ditu Osasunbideak, eta txerto mota gehiago: Janssen etxearena aipatu du kontseilariak.

Ordua eskatu beharko da

Apiriletik aurrera, herritarrek txanda eskatu beharko dute, eta horretarako sistema bat prestatzen ari da Nafarroako Gobernua. Zaharrenak lehenago hasiko dira txertatzen. 70 urtetik gorako 53.755 herritarrak txertatuko dituzte. Ondoren, 60 eta 69 urte arteko 73.800ak, eta gazteago izan arren koronabirusak eraginda osasun arazo larriak garatzeko arriskua daukatenak. Talde horien ondoren, gainerako herritar guztiak txertatuko dituzte.

Orain, osasun langileak, poliziak eta suhiltzaileak ari dira hartzen txertoa. Astebete edo bi aste barru, irakasleekin hasiko dira: hezkuntza berezikoak aurretik, eta lehen eta bigarren hezkuntzakoak gero.

Santosek esan du dagoeneko 49.353 dosi jarri dituztela, eta 18.916 pertsonak bi dosiak dituzte.


Summary: Bi preso hurbilduko dituzte, bat Euskal Herriratu, eta bertze bat mugitu. Mikel Otegi Unanue Euskal Herriratuko dute: Valdemorotik Iruñera ekarriko dute. Fernando Garcia Jodra Huelvatik Leonera hurbilduko dute, eta Gurutz Agirresarobe Pagola, Sevillatik Logroñora. Francisco Jose Ramada Estevez, berriz, Iruñetik Martutenera mugituko dute.

Ortziralero gisan, hurbilketa eta Euskal Herriratzeen berri eman dute Espainiako Espetxe Erakundeek, baina kopuruan aitzineko asteetakoak baino gutiago dira gaurkoak: bi euskal preso hurbilduko dituzte Euskal Herri inguruetako kartzeletara, bat Euskal Herriratu eginen dute, eta bertze bat, berriz, Euskal Herriko bertze kartzela batera mugituko dute.

Mikel Otegi Unanue ekarriko dute Euskal Herrira: Valdemoroko espetxean zegoen (480 kilometro), eta Iruñera ekarriko dute. Hura lekualdatuta, ez da euskal presorik geldituko Madril inguruko espetxe horretan. Hurbilduko dituztenak Fernando Garcia Jodra eta Gurutz Agirresarobe Pagola euskal presoak dira: Huelvatik (Andaluzia, 1.000 kilometro) Leonera (370 kilometro) mugituko dute lehena, eta Sevillatik (990 kilometro) Logroñora (170 kilometro) bigarrena. Francisco Jose Ramada Estevez, berriz, Euskal Herriko kartzela batetik bertze batera aldatuko dute: Iruñean zegoen, eta Martutenera eramanen dute (Donostia).

Fernando Garcia Jodra 2001etik dago espetxean. Gurutz Agirresarobe, berriz, 2010etik, eta 30 urteko zigorra du. Mikel Otegi Unanue 2003an atxilotu zuten, Nafarroa Beherean. Frantziako kartzeletan egon ondoren, 2009an Espainiaratu zuten, eta 25 urteko espetxe zigorra du. 2027ko martxoan beteko lituzke zigorraren hiru laurdenak.p>

Hurbilketak, mantso

Pandemiaren ondorioz pilatzen ari dira iragarri bai baina hurbildu gabeko euskal presoak: dagoeneko 40 dira, eta azken astean, adibidez, ez dute euskal presorik hurbildu edo Euskal Herriratu. Badira, erraterako, joan den abenduaren 4an iragarritako eta oraindik gauzatu gabeko Euskal Herriratze eta hurbiltzeak.


Summary: Ekiola kooperatibak Azpeitiko 400 familiarentzako energia ekoiztuko du. Bazkideak lortzeko kanpaina hasiko dute. 2.650 eguzki plaka jarriko dituzte

Ekiolak Azpeitian egingo ditu lehen urratsak. Hango 400 familia ingururentzat energia berdea ekoiztea izango du xede, eguzki plaken bidez, eta proiektuan parte hartu nahi duten bazkideen bila hasi dira. Udalak dagoeneko erabakita dauka non jarriko duen azpiegitura.

Eusko Jaurlaritzak eta Mondragon taldeko Krean ingeniaritzak sustatu dute Ekiola egitasmoa. Azpeitiarekin egin duten bezala, beste hainbat udalerri eta administraziorekin ere jarri dira harremanetan 2021ean beste kooperatiba batzuk sortzeko.

Azpeitian, lehen pausoa udalak berak emango du, beste entitate batzuekin batera: haiek sortuko dute kooperatiba. Helburua da bazkide partikularrak batu ahala haien esku uztea kooperatibaren jabetzaren zati bat. Azaldu dutenez, kooperatibako kide izateak panelak erosteko inbertsioa dakar berekin, eta kideen artean adostuko dira itzulera planak. Asmoa da kooperatibista bakoitzak bere kontsumoaren araberako panel kopurua edukitzea. Azpeitiko azpiegitura gai izango da urtean 1.350 MWh sortzeko; horretarako, 2.650 eguzki plaka jarriko dira. Instalazioak funtzionamendu epe luzea izango du: 25 urte edo gehiagokoa.


Summary: Euskal Liga antolatu dute, ofizialtasuna aldarrikatzeko. PlayStation 4 plataforman arituko dira martxoaren 1etik aurrera, eta apirilaren 4an finala jokatuko da, Aberri Egunarekin, eta zuzenean ikusi ahalko da Hamaika Telebistaren webgunean.

Kirol elektronikoek etxeko sofa konkistatu zuten aspaldi, eta, orain, plaza ere hartu nahi dute. Game Erauntsia Elkarteak, Gu Ere Bai ekimenak eta Hamaika Telebistak FIFA 21 Euskal Liga aurkeztu dute Bilbon.

Alaves, Athletic Club, Eibar, Reala eta Osasunaren gizonezkoen taldeak erabiliko dituzte partidetan. Azaldu dutenez, ezin dira emakumezkoen taldeak erabili, FIFA 21 bideo jokoa egiten duen Electronic Arts etxeak oraindik ez duelako emakumezko taldeekin jokatzeko aukerarik eskaintzen, selekzioak kenduta.

Edonork har dezake parte ligan, eta izena emateko epea otsailaren 25era arte egongo da zabalik, Game Erauntsiaren webgunean. Han daude jarrita arauak. Jokalariek PlayStation 4 kontsola, FIFA 21 jokoa eta Interneterako konexioa eduki beharko dute.

Finala apirilaren 4an jokatuko da, Aberri Egunarekin, Hamaika Telebistaren Bilboko estudioetan, eta hamaika.eus webgunean zuzenean emango dute, LTDko Hamaikaren kanalean eta Euskaltelen telebista zerbitzuan, Hamaikako Ainhoa Jauregik azaldu duenez.

Olatz Foruria eta Beñat Zarrabeitia kazetariek kontatuko dute finala. Euskara hutsez jokatuko da liga osoa. Irabazleek sariak jasoko dituzte.

«Euskal kirolaren alde, eta gure selekzioek nazioartean parte hartzeko duten eskubidea aldarrikatzeko beste modu bat iruditzen zaigu Euskal Liga hau, gure herriko kirolariekin batera, bideo jokoetan eta ahal den bezala gure aldarrikapenak aurrera eramateko», esan du Gu ere bai! ekimeneko komunikazio idazkari Patxi Gaztelumendik.

«FIFA21 Euskal Liga euskaraz bideo jokoetan gozatzeko aukera berri bat da», adierazi du Game Erauntsia elkarteko Garikoitz Larrañagak. «Pozik gaude Gu Ere Bai! eta Hamaika Telebistaren laguntza izateaz gure elkartearen helburu nagusia betetzeko: euskara eta bideo jokoak uztartzea».

Iaz egin zuten lehenengo FIFA jokoko Euskal Liga. 150 zalek eman zuten izena, eta 100 partida baino gehiago jokatu zituzten. Orduan ere Hamaika Telebistak finala zabaldu zuen, eta, antolatzaileen arabera, «historian lehenengo aldiz, telebista batek euskaraz eta zuzenean kirol elektronikoen txapelketa bat eman zuen».

Aurtengo FIFA txapelketak iazkoak eduki zuen «harrera bera izatea espero dugu», esan du Larrañagak. «Bideo jokoak gure bizitzaren parte dira, eta garrantzitsua da euskaraz bizi izateko aukera izatea ».