Summary: Arangurengo taberna bateko gizonezko zerbitzari bat ikertzen ari dira emakumeen komunean grabazioak egiteagatik. Intimitatearen aurkako delitua egotzita ikertzen ari dira gizon bat.

Iruñeko 3. instrukzio auzitegia Arangurengo (Nafarroa) taberna bateko gizonezko zerbitzari bat ikertzen ari da emakumeen komunetan mikrokamerak jarri eta bezeroak grabatzeagatik, gutxienez azken hilabeteetan. Uztail hasieran Iruñeko establezimendu publiko batean sakelako telefonotik grabatzen atzeman ondotik ireki zuten ikerketa Iruñeko udaltzainek.

Ikerketan, hainbat pertsonaren intimitateari eragiten dioten irudi grafikoak topatu dituzte, eta tartean, Arangurengo taberna bateko emakumeen komunean grabatutakoak. Intimitatearen kontrako delitua egin duelakoan ikertzen ari dira gizonezkoa.

La Loli Gastrobar tabernan izan dira grabazioak. Jabeak lur jota agertu dira ikerketaren berri izatean. Salatzeko eskatu diete bezeroei, «ikerketak aurrera egin dezan eta grabazioetan daudenei eragin diezaizkiekeen kalteengatik ordain dezan».


Summary: Alfonso Etxebarria Eguesibarko alkate ohiak politika utzi du. Nafarroako Auzitegi Nagusiko bigarren salak UPNko zinegotzi baten ordenagailuan sartu zela frogatutzat eman du, eta Etxeberriak ez du epaia errekurrituko. Geroa Baiko zinegotzi izateari utziko dio.

«Nire asmoa ez zen inoiz izan inoren intimitatea urratzea, nire udalerriko eta bertako bizilagunen interes orokorraren alde lan egitea baizik». Hitz horiekin agur esan dio politikari Alfonso Etxeberriak, iragan legealdian Eguesibarko alkate izan zenak, eta Geroa Baiko hautetsi izateari utziko dio.

Koalizioak, prentsa ohar bidez, bere babesa agertu dio, eta «egindako akatsaz haratago», bere kudeaketa eta lana «oso positiboa» izan dela deritzo. Gogora ekarri du Etxeberriak sei milioi euroko soberakinaren amaitu zuela bere agintaldia 2019an, eta «egoera ekonomiko oparoan» utzi zuela udala. Kontu Ganberak ere hala azpimarratu zuela azaldu du.

Etxebarriaren aurkako auziak ez du kudeaketa ekonomikoarekin zerikusirik izan. Duela bi aste, Nafarroako Auzitegi Nagusiko bigarren aretoak zigorra ezarri zion sekretuak jakinaraztearen delitua egotzita: bi urteko espetxe zigorra eta bost urtez kargu publikoa gaitasun gabe uztea ebatzi zuen. Epaiketan egin bezala, Etxeberriak onartu du «asmo txarrik gabeko akats teknikoa» egin zuela Carolina Potau UPNko zinegotziaren ordenagailuan sartuz. Haren esanetan, informazioa eskuratzeko asmoz egin zuen hori.

Ordu hartan, Potau eta Josetxo Andia Eguesibarko garaiko alkatearen aurkako auzia irekirik zegoen, eta hainbat irregulartasun egitea egotzi zitzaien: besteak beste, Andacelay udal sozietatetik bidegabe dirua ebastea egotzi zitzaion. Auzi hark epaitegietan ezerezean amaitu zuen.

Iragan legealdian, informatikari baten laguntzarekin, Alfonso Etxeberria Carolina Potau UPNko zinegotzi ohi eta Andacelay sozietateko arduradun izandakoaren ordenagailuan sartu zela frogatutzat eman zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak, eta haren ordenagailutik ateratako informazioa fiskaltzari helarazi zion. Orain, auzitegiak ebatzi du ordenagailutik ateratako hiru disko gogorrak eta haren kopia oro suntsitzea.

Epaiaren aurrean, Etxeberriak erabaki du helegiterik ez aurkeztea eta politika uztea. Haren hitzetan, ez du zentzurik auzibidea gehiago luzatzea. Egindako hutsa onartu, eta barkamenak eskatu ditu, halaber: «Prozesu honetan pertsonaren batek nabaritu badu bere intimitatea urratu dela, barkamenak eskatzen dizkiot».


Summary: Hamabost herrialdetako hamahiru film Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean. Hautatutako filmetatik bostek hartu izan dute parte Donostiako Zinemaldiaren Industria ataleko programetan. Bederatzi debut eta lau bigarren lan dira; Silvina Schnicer eta Ulises Porra zuzendariak bigarren aldiz lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean, Tigre erakutsi zuten-eta 2017an.

Mundu osoko hamalau zuzendariren lehen eta bigarren film luzeak erakutsiko dituzte Donostiako 69. Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean: bederatzi opera prima eta lau bigarren lan. Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ainhoa Arruabarrena Kutxabankeko Gipuzkoa Sareko zuzendariak eman zuten hautaketaren berri, atzo, Tabakaleran. Izan ere, sailaren epaimahaiak Kutxabank - Zuzendari Berriak saria emango dio film horietako bati: 50.000 euro, erdibana zuzendariari eta filmak Espainian duen banatzaileari. Gainera, Gazteriaren TCM saria lortzeko hautagaiak dira; sari hori 18 eta 25 urte bitarteko ikasleek osatutako epaimahai batek erabakitzen du.

Zinemaldiak «talentu berriak» sustatu nahi ditu. Joan den astean eman zuten Sail Ofizialean lehiatuko diren bederatzi filmen berri, eta, horien egileen artean, Zuzendari Berriak sailean parte hartu duten hiru zinemagile daude: Laurent Cantet (Ressources humaines, Zuzendari Berriak saria, 1999); Lucile Hadzihalilovic (Innocence, Zuzendari Berriak saria, 2004); eta Ines Barrionuevo (Julia y el zorro, 2018).

Aurten bigarren filma erakutsiko duten bi zuzendarik ere parte hartu zuten aurretik lehenengoarekin: Ulises Porra katalanak eta Silvina Schnicer argentinarrak. Bikotean aritzen dira lanean; Tigre debuta aurkeztu zuten 2017an, eta Carajita filmarekin itzuliko dira. Neska gazte baten eta hura hazi duen umezainaren arteko talka kontatuko du filmak.

Donostiako Zinemaldiak bultzada bat eman die sailean hautatu dituzten bost filmi, Industria atalaren bidez. Hamahiru filmetatik bost koprodukzioak dira, eta denera hamabost herrialdetako ekoizleek hartu dute parte haietan. Agustin Banchero uruguaitarraren Las vacaciones de Hilda filmaren proiektuak Zinema Eraikitzen 36 lehiaketan hartu zuen parte —gaur egun WIP Latam du izena—. Juan Sebastian Mesa kolonbiarra ere programa horretan izan zen, baita Koprodukzio Foroan ere. La roya izeneko bigarren film luzea aurkeztuko du. Los nadie debutekoarekin (2016) ikusleen saria irabazi zuen Veneziako Kritikaren Nazioarteko Astean. Selma Nacar turkiarrak WIP Europa Industria saria eta Donostiako WIP Europa saria irabazi zituen iaz, Iki Safak Arasinda / Between Two Dawns proiektuarekin, eta hura erakutsiko du aurten. Mara Pescio argentinarrak Ese fin de semana aurkeztuko du, Koprodukzio Foroan izan eta gero. Darko Sinko esloveniarra ere hautatu zuten WIP Europan. Programa horren bidez garatu du lehen film luzea: Inventura / Inventory.

Juan Sebastian Mesaren 'La roya' filmeko irudi bat. DONOSTIAKO ZINEMALDIA

Hurbileko erretratuak

Philippe Gregoire kanadarrak bere lehen lana aurkeztuko du: Le bruit des moteurs / The Noise of Engines. Autofikzioa da: zinema eskola ordaintzeko aduanako agente gisa lanean aritu zeneko esperientzian oinarritu da. Hon-ja Sa-neun Sa-ram-deul / Aloners filmak bizilaguna apartamentuan hilda topatzen duen emakume baten istorioa kontatzen du; gertaera horrek bizitza aldatuko dio. Hong Sung-eun korearrak zuzendu du. Fran Kranz aktore estatubatuarrak zuzendu duen lehen lana da Mass. Sundanceko Zinemaldiak estreinatu zuen. Barkamenari eta erruari buruzko film bat da, eta Reed Birney, Ann Dowd, Jason Isaacs eta Martha Plimpton dira aktoreak.

Lena Lanskih zinemagile errusiarrak egindako film laburrak hainbat zinema jaialditan erakutsi dituzte. Haren lehen film luzea da Nich'ya / Unwanted. Nahi ez zuen haur bat izan ondoren, neska nerabe batek arazo ugariri egin beharko die aurre; haren istorioa kontatzen du filmak. Javier Marco valentziarrak ere film labur asko egin izan ditu; Goya saria irabazi zuen A la carta-rekin (2020). Josefina film luzea zuzendu du orain; Bene Sanchez-Arevalok idatzi du, eta Emma Suarez eta Roberto Alamo aktoreak dira protagonistak.

Hong Sung-eunen 'Aloners' filmeko irudi bat. DONOSTIAKO ZINEMALDIA

Emanuel Parvu errumaniarrak aktore gisa lan egin du Cristian Mungiu, Adrian Sitaru eta Constantin Popescu zuzendariekin, eta Sarajevoko Zinemaldian zuzendari eta aktore onenaren sariak irabazi zituen Meda or The Not So Bright Side of Things estreinako filmarekin (2017). Erabakiei, mesfidantzari eta errukiari buruzko lan batekin lehiatuko da aurten Donostian: Marocco / Mikado filmarekin. Sun Liang zinemagile txinatarrak Shu Qi Shi Guang / Lost in Summer pelikularekin hartuko du parte Zuzendari Berriak sailean. Burua nahastua duen mutil nerabe bati buruzkoa da. Zuzendariaren lehen lana, Kill the Shadow (2017), hainbat zinemalditan eman zuten; besteak beste, Montrealgoan eta Shanghaikoan


Summary: Presidenteen Konferentziara joango dela esan du Urkulluk. Esan du gai «garrantzitsuak» izango dituztela hizpide, besteak beste pandemiaren kudeaketa, eta han izango dela

Duda izan da egunotan Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu autonomia erkidegoetako presidenteek ostiral honetan Salamancan (Espainia) egingo duten konferentziara joango den. Gaur goizean, ordea, baieztatu du han izango dela; gai garrantzitsuak jorratuko dituztela esan du, tartean pandemiaren kudeaketarekin lotutako gaiak daudela, eta bertan egotea erabaki duela. Zalantzan egon da, ordea. Desadostasun agerikoak izan ditu Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezekin azkenaldian, eta publikoki azaldu du Urkulluk arrangura. Lehengo astean, adibidez, gutun bat bidali zion Sanchezi, eta eskatu zion maskararen erabilera derrigorra dela zehazteko propio lehengo astean gaiaren inguruan Espainiako Parlamentuan onartu zuten dekretuan, eta pandemiaren kontra «segurtasun juridikoz» jarduteko tresna gehiago ere galdegin zizkion. Baina Espainiako presidenteak ez ditu aintzat hartu eskeak.

Tresna gutxirekin utzi du horrek Jaurlaritza, eta, justiziak haragoko erabakiak hartzen utziko ez diola argudiatuta, eskeak egin behar izan dizkio gizarteari hainbat neurri betetzeko; esaterako, gaueko ibilerak saihesteko eskatu dio jendeari, ordu txikietan egoten diren jende pilaketak kutsadura askoren sorburu izaten direla argudiatuta.

Urkulluk kontzertu ekonomikoaren gaineko erabaki batekin lotu du bilerara joateko erabakia; izan ere, batzorde mistoa egingo da bihar hainbat zerga hitzartzeko, eta bilera horrekin lotu du konferentziara joateko erabakia. Atzo Euzkadi Buru Batzarrak osoko bilkura egin zuen Donostian, eta EAJko buruzagiek babes erabatekoa azaldu zioten Urkulluri; hartzen zuen erabakia hartzen zuela babes erabatekoa erakutsiko ziotela esan zioten. Hainbat talde politikok egin diote aste honetan Urkulluri konferentziara joateko deia; PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek, adibidez.


Summary: Epaileak Gotzaindegiaren alde egin du, eta 61 urteko gizon baten etxegabetzeak aurrera segitzen du. Gizonak eta Bilboko Maizterren Sindikatuko lagunek proposamen bat aurkeztu dute Begoñako Basilikan. Egoera «bideratzen laguntzeko» ere eskatu diete instituzioei

Bilboko Begoñako Basilikaren aurrean elkartu dira gaur etxegabetzear diren 61 urteko pentsioduna eta Bilboko Maizterren Sindikatuko hainbat kide. Uztailaren 15ean epaitu zuten kasua Bilboko Justizia jauregian, eta epaileak etxegabetzearekin aurrera jarraitzea ebatzi duela jakinarazi dute. Apezpikutzari egin dioten proposamenaren berri ere eman dute: «Alokairu kontratu bat eskatzen dugu, Etxebizitzaren Legea eta Hiri Errentamenduen Legea errespetatzen dituena».

Gizona, egun, Gotzaindegiaren jabegoko etxebizitza batean bizi da, eta pentsioduna da; esklerosi anizkoitza du, eta %45eko elbarritasuna. Etxea Begoña auzoan dago, eta sindikatuko kideek salatu dute gizonaren aurkako kaleratzea notifikatu aurretik, haren atarian, hamalau etxe saldu zituztela: «Hamar urte baino gehiagoz, hamalau etxebizitza horiek hutsik egon dira, Etxebizitzaren Euskal Legea urratuz».

Alokairu sozialerako etxebizitzak egiteko erosi zituen iazko abenduan Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Sailak. Maizterren Sindikatuaren ustez, etxebizitza hutsen «kanona» ordaintzera behartuta zeudenean egindako «jukutria» bat izan da: «Ondare publikoari bi milioi euro kostatuko zaio operazio hori».

Gotzaindegiari proposamena aztertu eta etxegabetze salaketa kentzea eskatzeaz gain, Bilboko Udalari eta Eusko Jaurlaritzari ere dei egin diete, «instituzioen bidez egoera bideratzen lagundu dezaten».


Summary: Autodiagnostikoko probetako positiboak farmaziek Osakidetzako sarean erregistra ditzaten proposatu du EH Bilduk. Osasun sistemaren «gainkarga» arindu dezakeelakoan egin du proposamena koalizioak Eusko Legebiltzarrean.

Hego Euskal Herriko farmazietan autodiagnostikorako probak saltzen hasi ziren, aurreko astean; norberak egin dezake proba. Proba horretan positiboa emanez gero, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako farmaziek zuzenean erregistra dezaten proposatu du EH Bilduk, kudeaketa «eraginkorragoa» izan ahal izateko. Baita osasun sistema jasaten ari den «gainkarga» arintzeko ere. Gehitu du sistema hori jada martxan dagoela Osasunbidean.

Autodiagnostikorako proben protokoloak sortu du zeresanik azken egunotan; izan ere, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak azaldu zuenez, bakoitzaren ardura da proban positibo emanez gero Osakidetzari jakinaraztea. Hori eragozteko asmoz heldu da EH Bilduren proposamena: «Osakidetzak eta farmaziek jada badute errezetak kudeatzeko sare bat. Zergatik ez elkarlanean sakondu farmaziek positiboak komunikatu eta pandemiaren kudeaketan laguntzeko?», adierazi du Rebeka Ubera legebiltzarkideak.

Lankidetza horrekin lehen mailako arretako egoera hobetuko litzateke, Uberaren ustez. Izan ere, sektoreak «gainezka» egin du, Uberaren hitzetan; baita aztarnarienak ere, «positiboen kontaktuen identifikazioa gehiegi atzeratzen ari» baita. Adierazi duenez, sektore hori zein arakatzaileena lanez «gainezka» dago.


Summary: 36ko gerran hildako miliziano baten gorpuzkiak itzuli dizkio Jaurlaritzak familiari. Esteban Salsamendi batailoi komunistan izan zen Aniceto Agirrebeitia Lazpita. Haren gorpuzkiak iazko abenduaren 20an berreskuratu zituzten, eta, gaur egindako ekitaldi batean, sendiak Elgoibarko Duintasunaren Kolunbarioan hobiratu ditu.

Aniceto Agirrebeitia Lazpita deitzen zen. Haren gorpuzkiak duela urtebete aurkitu ziren Zornotzako Bizkargi mendian, eta abenduan lurpetik atera. Aldean zeraman 58.331 zenbakidun txapa identifikatzaileari esker jakin zen Aniceto Agirrebeitia Lazpita zela, Esteban Salsamendi batailoiko milizianoa, EPK Euskadiko Alderdi Komunistari atxikitako batailoikoa.

Gaur Elgoibarren egindako ekitaldi sinbolikoan, sendiak Duintasunaren Kolunbarioan hobiratu du Agirrebeitia, 36ko gerran hildako beste 58 pertsonaren gorpuzkiekin batera. Aurretik, Jaurlaritzak gorpuzkiak itzuli egin dizkio familiari, eta, orain, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte politiketako sailburuak «hurbiltasun eta maitasun guztia» helarazi nahi izan die senideei, zortzi hamarkada geroago Agirrebeitiak «atseden hartu» ahalko duelako. «Euskal erakundeetatik lagundu nahi genizuen, uste baitugu betebehar hori dugula Euskadin memoriaren politika publikoen arduradun garen aldetik».

Hain zuzen ere, atzo onartu zuen Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren legearen zirriborroa. Artolazabalen hitzetan, biharamunean halako ekitaldia egiteak «oso ondo sinbolizatzen du memoriaren inguruko politika publikoen garrantzia eta erabilgarritasuna». Memoria historiko eta demokratiko berreskuratzeko urrats oro elkarbizitzaren aldekoa dela goraipatu du: «Harro nago Euskadin demokrazia defendatzeko borrokatu ziren Aniceto bezalako pertsonei duintasuna itzultzen laguntzeaz».

Agirrebeitia familiarekin batera, bertan izan dira erakunde eta alderdietako ordezkariak: hala nola Gogora Institutuaren Zuzendaritza Kontseiluko ordezkari politikoak, Elgoibarko alkate Ane Beitia eta udalbatzako kideak, eta Euskal Prospekzio Taldeko, Aranzadi Zientzia Elkarteko eta Elgoibar 1936 bertako elkarte memorialistako kideak.

Agirrebeitiarekin, 2001etik hona azken bi hamarkadatan 46 desobiratze egin dira Araban (zazpi), Bizkaian (24) eta Gipuzkoan (hamabost). Horietan, 118 pertsonaren gorpuzkiak berreskuratu dira. Hilobitik ateratako biktima gehienak gudulariak ziren, 70, baina epaiketaz kanpoko 26 biktima eta 14 hildako ere berreskuratu dituzte.

Bi memoria gune, Nafarroan

Nafarroako Gobernuak, kontseiluan, gaur onartu du memoria historikoaren gune izendatzea Elizondon erbestearen omenezko eskultura eta Loitiko gaina, Ibargoitin (Nafarroa). Memoria historikoari buruzko 29/2018 foru legeak jasotzen duenez, gune horietako ezagutzari eutsi eta zabaltzea da memoria guneen helburua, eta batzorde teknikoak proposatzen duenez, bi eremu horiek helburu hori betetzen dute.

Loitiko gainaren kasuan, bi aldeetan, gutxienez inguruetako herrietako 69 pertsona fusilatu zituzten, 1936ko uztail eta abendu bitartean. Guztiak ere bere jarduera politikoagatik eta sindikalagatik izan ziren atxilotu eta erailak. 2019Ko ekainaren 1ean, Zangozako Udalak inguruko hainbat udalekin batera, biktima horien omenezko memorial bat inauguratu zuen. Mikel Iriarte eskultorearen lanak Loiti, ixilpeko hilerria du izenburu.

1936ko golpe militarraren ondorioz, Nafarroan 1.300 pertsonak baino gehiagok zeharkatu zuten muga, militarren jazarpenetik ihesi. Horietako askok, Gurs-eko kontzentrazio esparrutik pasatu ziren, eta euretako 60 inguruk nazien esparruetan amaitu zuten. Elizondon, erbestera ihesean atera ziren horien omenezko eskultura bat paratu zen, Babesaren muga izenburupekoa. Hura ere Mikel Iriarteren lana da.


Summary: COVID-19az kutsatutako 19 lagun hil dira azken astean Hego Euskal Herrian. Maiatzaren bukaeratik astebetean hil direnen kopururik handiena. Kasuek berriz egin dute gora: 1.954 izan dira azken orduetan.

Osakidetzak eta Osasunbideak hemeretzi heriotza erregistratu dituzte azken astean, COVID-19az kutsatutako gaixoenak. Kopuru hori maiatzaren amaieratik izandako handiena da, maiatzaren 31 eta ekainaren 6 artean 24 hil ziren. Baina horretan soilik ez, kutsatzeetan ere jakinarazi dute igoerarik, beste behin ere 2.000 kutsatuetatik hurbil izan baitziren positiboak atzo: 1.954, zehazki.

Bizkaiak izan du igoerarik nabarmenena, bezperan baino ia 300 kasu gehiago zenbatu baitzituen atzo: 964, uztailaren 22an gurutzatutako 1.000ko mugarritik hurbil. Aldea nabarmena da kutsatu gehien jakinarazi dituen hurrengo herrialdearekin, Gipuzkoarekin. Baina, hala ere, igoera izan da Gipuzkoan ere, 433 positibo jakinarazi baititu Osakidetzak.

Nafarroa 400 kasuetatik hurbil da; 382 izan dira, berriz ere goranzko joeran. Eta Araban 133 jakinarazi dituzte; igoera izan bada ere, aurreko egunean baino hamar gehiago baino ez ditu jakinarazi; beste lurraldeekin alderatuta, txikia izan da igoera.


Summary: Azalpenak eskatu dizkiote Sabino Arana fundazioari, Francoren irudi bat erabiltzeagatik. Ignacio Zuloaga margolariak diktadoreari eginiko erretratuarekin ilustratu du fundazioak artistaren jaiotzaren urteurrenaren berri emateko mezua.

«Gaurkoa lako egun batean, 1870eko uztailaren 26an, Ignacio Zuloaga margolari eibartarra jaio zen. Artisten familia garrantzitsu bateko kidea zela, berehala utzi zituen ingeniari-ikasketa hasi berriak, eta pinturan murgildu zen buru-belarri». Horrela hasten da Sabino Arana fundazioak astelehenean bere webgunean idatzitako testua. Margolariaren ibilbidea laburbiltzen du fundazioak artikuluan, eta horretarako lotura dituzten mezuak ere bidali ditu sare sozialetara. Horraino arazorik ez. Baina artikulua eta mezuok ilustratzeko, fundazioak aukeratu duen koadroak harridura piztu du sare sozialetan: Zuloagak bere bizitzan margoturiko lan guztietatik, 1940. urtean Francisco Franco diktadoreari eginiko erretratua erabili dute.

«Nekazarien, toreatzaileen, prostituten eta bere garaiko goi mailako damen margolaria izan zen, eta maisutasun handiz irudikatu zituen Gaztelako zelai eta herrien soiltasuna; interes txikiko loreontzi eta bodegoi batzuk ere margotu zituen». Fundazioaren testuak ez du aipatzen margolariak azken urteetan Frankismoarekin edukitako lotura, baina argazkiaren oinean, «Kaudilloaren erretratua, Ignacio Zuloagak margotutakoa» idatzi dute.

Harrituta eta azalpen eske erantzun diote sare sozialeko hainbat erabiltzaileek fundazioaren mezuari.

Xabier Eguzkitze kazetariak ez du hitzik idatzi, baina aurpegi lotsagorrituaren emotikonoarekin erantzun du.

Etxebarrieta Memoria Elkarteak azalpenak eskatu dizkio EAJri.

Alex Zubizarreta twitterlariak ere aukera egokia ote zen galdetu dio fundazioari.

Beste batzuek gogoratu dute Eusko Legebiltzarrak onarturiko oroimen historikoaren inguruko legeek zigortu egiten dutela frankismoaren apologia. Kritiken ondoren mezua eta irudia ezabatu ez izana aurpegiratu diote fundazioari.

Hainbatek eskaini dituzte Zuloagaren lanaren berri emateko erabil zitezkeen bestelako adibideak.

Nabarmentzekoa da Etxebarrieta Memoria Elkartearen mezua, ekainean hasieran Egiari Zor fundazioak salatu zuelako Bilboko Udalak ez zuela eman Txabi Etxebarrieta gogoratzeko hitzaldi eta ekitaldi bana egiteko baimenik, Dignidad y Justicia elkarteak, «terrorismoa goratzeko» delitu bat izan zitekeela argudiatuta, horiek debekatzeko eskatu ostean. Espainiako Auzitegi Nazionalaren baimena zuten ekitaldiok, baina, azkenean, ezin izan zituzten egin, Udalaren jarrera dela eta.

Lotsak ezkutaturiko lana

Zuloaga lotuta egon zen 98ko Belaunaldia deituriko idazleekin. Haiek bezala, Espainiaren ikuspegi iluna zuen, itsasoaz haraindiko azken koloniak galdu ostean. Fundazioak nabarmentzen du hori testuan. «Idazle-taldearen ideologiak eraginda, Zuloagak Gaztelako zelai eta jendearen sustrai autoktonoen bila lerratu zuen margotzeko moldea, bertako paisaien soiltasuna eta biztanleen pobrezia duin, isil eta apala behin eta berriro azpimarratuta eta ordutik aurrera nabarmen ilundu zuen paleta, Espainia beltza deiturikoaren alderdi dramatikoenak nabarmentzeko, literatura-talde horrek gordinki islatutakoa».

1940ko apirilaren eta maiatzaren artean zirriborratu zuen Zuloagak diktadorearen erretratua. Madrilgo Ritz hoteleko gela batean eduki zuen Franco posatzen, koadroaren konposizioa ebatzi arte.

Baina margoak lotsa eragin zuen ia hasieratik, baita Franco berari ere.

1941. urtean bakarrik egon zen ikusgai jendaurrean, Madrilgo Arte Modernoaren museoan. Baina Zuloagaren lanen erakusketa haren katalogoan ere ez zuten sartu lanaren irudirik. Geroztik erretiratu egin zuen Francok berak. Izan ere, ideologia faxistari loturiko erreferentziak ezabatzen joan zen diktadorea, Alemaniako naziek eta Italiako aliatu faxistek Bigarren Mundu Gerra galduko zutela gero eta argiago ikusi ahala. Falangisten alkandora urdinarekin eta haien gezi eta uztarrien sinboloekin jantzita agertzen da Franco artelanean. Francoren atzealdean, gero Erorien Harana hartuko zuen Cuelgamuros lekua margotu zuen Zuloagak. Zuloagak margolana egin zuen urtean agindu zuen Francok bere omenezko monumentua han egitea, eta 1959an amaitu zuten.

Bistatik at egon da lana geroztik. Francok Galizian okupaturiko Meiras etxean aurkitu zuten duela urte gutxi, hura Espainiako Estatuari itzultzeko itzultzeko lanetan ikertzaileek han zeuden objektuen katalogoa egin baitzuten. Francisco Franco Fundazioak kudeatu du orain arte Meiras etxea.

Europako Parlamentuak fundazio hori debekatzeko eskatu zion Madrili 2018ko urrian, baita diktadura frankista «goratzen dituzten ikur guztiak».

Sabino Arana fundazioa EAJri loturiko erakundea da. 1988. urtean sortu zuten, euskal abertzaletasuna ikertzeko, haren ideiak zabaltzeko eta gaurkotzeko. Irune Zuloagak zuzentzen du, eta Juan Mari Atutxa da haren ohorezko presidentea.

Fundazioak ez die erantzun oraindik koadroa erabiltzeagatik azalpenak eskatu dizkiotenei.


Summary: Matrikulazio zerga jaitsi du Nafarroak ere. CO2 isurketak neurtzeko WLTP sistema berriak eragindako igoera ez da 2022 hasi arte aplikatuko.

Nafarroako Gobernuak dekretu bat onartu du matrikulazio zergaren igoera izozteko. Nafarroako Agerkari ofizialean argitaratzen denean, bertan behera geratuko da urtarrilaz geroztik indarrean izan den egoera.

Berez, dekretuak atzerako eragina du, eta uztailaren 11tik aurrera egindako matrikulazioei eragingo die. Egun horretan sartu zen indarrean matrikulazio zergaren igoera 2022ra arte atzeratzen zuen legea, Espainiako Senatuak onartutakoa. Zerga berezien kasuan —eta horietako bat da ibilgailuen matrikulazio zerga—, Nafarroa eta Hegoaldeko beste lurraldeak behartuta daude Espainiako legedia ezartzera, eta beren arauak aldatzera.

Kontua da Iruñeko gobernuak ez zuela artean halakorik egin matrikulazio zergarekin, eta lurraldeko auto saltzaileek salatu dute atzerapen horrek arazo handiak eragin dizkiela. Autoak saldu ahal izan dituzte, baina matrikulazio zerga moldatu gabe.

Urtarrilean, CO2 isurketak neurtzeko WLTP Europako araudi berria sartu zen indarrean. Sistema horrek hobeto neurtzen ditu gas isurketak, eta, ondorioz, zera eragin zuen: zerga ordaindu behar izatea aurretik matrikulazio zerga ordaintzen ez zuten auto batzuek —isurketa maila batetik behera zeudelako—. Beste auto askok, berriz, zerga tasa handiagoa ordaintzen hasi behar izan zuten.

Autoen garestitzeak sektorea haserrearazi zuen, une gogorrean dagoelako pandemiaren ondorioz, eta haien kexua Espainiako Gorteetako taldeetara iritsi zen. Ondorioz, sistema berriaren eragina 2022ra arte atzeratzea erabaki zuten.

Horrenbestez, uztailaren 11tik abenduaren 31 arte ez dute matrikulazio zergarik ordaindu beharko ehun kilometroko 144 gramo CO2 baino gutxiago isurtzen dituzten auto berriek (120 gramo ziren orain arte). 145 eta 191 gramo artekoek, berriz, %4,75eko zerga pagatuko dute (121-159 gramo zen orain arte), %9,75eko zerga 192-239 gramo artekoek, eta %14,75ekoa 240 gramotik gora isurtzen dutenek.


Summary: Ennahdaren eta beste bi alderdiren gaineko ikerketa hasi du Tunisiako Fiskaltzak. Hiru alderdien atzerriko finantzaketa eta donazio anonimoak aztertzen ari da.

Tunisiako parlamentuan ordezkari gehien dituen Ennahda alderdi islamista jopuntuan du herrialde horretako Fiskaltzak. Mohsen Daly Tunisiako Fiskaltzaren bozeramaileak azaldu duenez, ikerketa bat dute abian Ennahdaren hauteskunde kanpainen atzerriko finantzaketari buruz eta dohaintza anonimoei buruz.

Dalyk Tunisiako Mosaique FM irratian adierazi du ikerketa uztailaren erdialdetik dela abian, Kais Saied Tunisiako presidenteak Hitxem Metxitxi kargugabetu, parlamentuko jarduna «behin-behinean» eten eta botere exekutiboa bere gain hartu baino egun batzuk lehenagotik. Ennahdak «estatu kolpea» ematea egotzi dio Saiedi, baina prest agertu da hauteskundeak aurreratu eta bozetan parte hartzeko, Tunisian «autoritarismoa» eragozte aldera. «Elkarrizketa» eskatu dio presidenteari.

Ikerketapean dago Qalb Tunis parlamentuko bigarren indarra ere. Alderdi sozialdemokrata espetxetik gidatzen du Nabil Karui komunikazio arloko enpresari aberatsak. 2019an sartu zuten kartzelan, ustelkeria kasu batekin lotuta. Urte horretan, presidentetzarako bigarren itzulira sailkatu zen, eta bigarren bozketan galdu zituen bozak Saieden aurka.

Fiskaltza ikertzen ari da Aitx Tunsi mugimendu politikoa ere. Diputatu bakarra du parlamentuan.

Onat Tunisiako abokatuen sindikatuak presidenteari eskatu dio baliatu dezala orain duen boterea 2011tik gaur arte «terrorismo» delituekin eta ustelkeriarekin zerikusia duten gertakariak ikertzeko. «Hauteskunde legea eta sistema politikoa berrikustea» ere galdegin dio, aldaketekin «herriaren borondateari erantzuteko».

Herrialdeko sindikatu nagusia den UGTT Tunisiako Langileen Batasun Orokorrak ere urrats zenbait egiteko eskatu dio presidenteari, finantza publikoen eta estatuko zorraren ikuskaritza osatua egin dezan. Banku Zentralari alderdietara eta elkarteetara egindako transferentziak ezagutaraztea galdegin dio.

Gardentasunaren aldeko neurriekin batera, salbuespenezko egoera politikoari mugak jartzeko ere eskatu dio sindikatuak presidenteari. «Berme konstituzionalak» exijitu ditu, salbuespen egoera kontrolatzeko eta indarrean izango den epea zehazteko. Ez du nahi presidentearen botere kontzentrazioa denboran gehiegi luzatzerik. Gatazka gainditzeko «bide orri parte hartzailea» galdegin du.

UGTT eragin handiko sindikatua da Tunisian. Lehenago ere saiatu izan da herrialdeko krisi politikoetan konponbiderako ekarpenak egiten. 2013ko krisi politikoan izandako jarrerarengatik, UGTTk eta beste hiru erakundek Bakearen Nobel saria jaso zuten.

Saiedek joan den igandean hartu zuen lehen ministroa kargugabetzeko eta parlamentuaren jarduna 30 egunez eteteko erabakia. Aurreko egunean, protesta jendetsuak izan ziren Tunisiako hainbat hiritan gobernuaren kudeaketaren aurka. Herrialdea krisi ekonomiko sakonean da, eta egoera are gehiago okertu du COVID-19aren pandemiak. Presidentearen erabakiaren berri izandakoan, milaka herritarrek ospatu zuten erabakia kaleetan.

Tunisiak ezagutu duen krisi politikorik handiena eragin dute presidentearen erabakiek, 2011ko iraultzaz geroztik. Hala ere, oraingoz agintea sendotzea lortu duela dirudi. Metxitxik, kargutik kentzea onartu, eta botere eskualdatze «baketsua» iragarri zuen asteartean.


Summary: «Duela gutxi hasi nintzen neure buruarekin gustura egoten». Zilarrezko domina lortu du Tokioko Olinpiar Jokoetan, baina dominarik gabe ere etxera pozik eta harro bueltatuko litzatekeela dio, bost urteko bide luzean egindakoagatik eta ikasitakoagatik. Finalerdia gainditzea izan zen urratsik zailena, eta finalean bere eskarmentua baliatu zuen.

Telefonoaren beste aldeko ahotsak ez du aurreko elkarrizketetako freskotasunik. Nabari da bezperako nekea. Uretakoa eta uretatik kanpokoa. Berandu oheratu, goiz jaiki, eta hegazkina hartzeko prestatu behar izan du Maialen Chourrautek (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1983). Ur bizietako K-1ean lortutako zilarrezko dominak, ordea, arindu egiten du biharamuna. Lasaitua hartu du, bost urteko olinpiar zikloa bukatu delako eta atseden hartu ahal izango duelako.

Biharamun handia duzu?

Leher eginda nago. Lo gutxi egin dut.

Halako lehiaketa garrantzitsu baten ondoren, zenbait egunetan tentsio handia pilatu eta gero, lo egin ohi duzu?

Horrelako egunen ondoren, kostatu egiten da lo egitea. Horrelako lehiaketetan, gorputzak astindu handia jasotzen du, eta, lehiaketa ondo edo gaizki joanda ere, buruak buelta asko ematen dizkit. Halakoetan beti kostatzen zait lo hartzea; aurreko gaua ere txarra izan zen, urduritasunagatik. 01:30ean iritsi ginen logelara. Elkarrizketa bat, gero beste bat, beste bat...

Olinpiar ziklo bat bukatu zenuen atzo. Ohi baino luzeagoa, bost urtekoa. Zama bat kentzearen parekoa da

Bai, banuen bukatzeko gogoa. Atzo goizean, oraindik lehiatzen hasi gabe, pozik nengoen, olinpiar zikloa bukatzear zegoelako. Bost urte luze izan dira. Luze egiten da Olinpiar Jokoak iristeko bost urte itxarotea. Batez ere bidea zaila denean. Gero, gauzak ondo ateratzen direnean eta gustura geratzen zarenean, poza ere zailtasunen neurrikoa da.

Tokion elkarrekin izandako elkarrizketetan, oso lasai zenirudien, zeure buruarekin bakean bezala.

Neure buruarekin bakean iritsi naiz Tokiora. Urte asko egin ditut neure buruari egunero asko exijitzen, egiten nuenarekin konformatu gabe. Duela gutxi hasi nintzen buruarekin gustura egoten. Harro sentitzen nintzen nire ibilbideaz, lortutako guztiaz... bat-batean, Tokiora begira nuen presio gehigarri hori desagertu egin zitzaidan. Konturatu nintzen handia zela Tokiora onenekin lehiatzeko moduan iristea; 38 urterekin; goi mailako kirolean hainbeste urte lehiatzen egin eta gero; eta ametsak gauzatu eta gero. Horrek asko arindu nau. 38 urte behar izan ditut nire ibilbideaz harro sentitzeko. Behin hori sentituta, banekien, lehiaketa ondo edo gaizki aterata ere, harro bueltatuko nintzela etxera.

Rioko Olinpiar Jokoetan lortutako urrezko dominaren zama nabari zenuen oraindik?

Rioko urrezko domina astuna egin zait olinpiar ziklo honetan guztian. Munduko onena izan nahi nuelako eta ez nintzelako, ni baino neska azkarragoak baitzeuden. Hori gogorra zen niretzat. Baina ikusten nuen urteak pasatu ahala piraguismoak eboluzionatu egiten duela, eta ez dela batere erraza munduko onena izatea.

Finalean erabakigarriak izan dira zure lasaitasuna eta urteetako eskarmentua?

Xabik [Etxaniz, entrenatzailea eta senarra] beti esaten zidan Tokion, aurrena, finalean sartzea izan behar zela estrategia, eta gero, finalean, nire eskarmentua baliatuta, onena ematea eta zer gertatzen zen ikustea. Olinpiar final bat oso final emotiboa izaten baita, ez baita izaten erraza lasaitasunari eustea. Nik, baina, eskarmentua nuen, eta hori baliatu behar nuen. Xabik hori errepikatu dit azken urteetan.

Esandakoa bete da.

Nik ez nuen ezer jakin nahi estrategia horretaz, ez baitut gustuko atzetik joatea. Nahiz eta atzetik joate horrek ez zuen esan nahi mundu mailan atzean nengoenik. Lehen postuetan ibili naiz denboraldi guztian, eta munduko sailkapenean zazpigarren iritsi naiz Tokiora. Sekulako maila dago. Baina lehen hori gutxi iruditzen zitzaidan.

Gutxi?

Orain dela gutxi konturatu nintzen hori ez zela gutxi, hori asko zela, eta harro egon nintekeela nire ibilbideaz, zailtasunak eta oztopoak gainditu ditudan moduaz... Azkenean, estimatzen ditudan gauza horiek direla garrantzitsuak: lagunak, familia, gustuko gauzak egitea...

Olinpiar ziklo hau bereziki gogorra izan da fisikoki eta emozionalki. Zilarrezko dominaren distirak zaildu egingo du hori ikustea eta baloratzea.

Garrantzi handia ematen zaio emaitzari, baina garrantzitsuagoa da zein izan den emaitza lortzeko bidea, eta norbere buruaz harro sentitzea. Ondo atera ez bada ere, guztia eman baduzu, harro egon behar duzu.

Ate bat ukituz gero, emaitza aldatuko zen, eta baita jendearen eta komunikabideen iritzia, kontakizuna, oihartzuna... ere.

Ez da batere erraza lehenengo hiruren artean sailkatzea. Lortzen denean, badirudi erraza dela, baina ez da. Ezin dugu egindako lan guztia baloratu lehenengo hiru postuetan geratzeagatik edo ez geratzeagatik. Kirolari askok ez dute lortzen ibilbide guztian. Horrek zer esan nahi du, gaizki egin dutela? Egindako bidea da gakoa, zer ikasten den. Argi neukan gaizki ateratzen bazen ere harro egoteko arrazoi asko nituela eta horiei heldu behar niela. Rioko urrezko domina zama bihurtu zen, baina, era berean, jada urrea lortu izanak beste lasaitasun bat eman dizu Tokion lehiatzeko? «Ez daukat ezer galtzeko», izan da gehien errepikatu dituzun esaldietako bat.

Tokiora iritsi nintzen, eta momentu batean konturatu nintzen ez neukala ezer galtzeko, dena neukala irabazteko, azkenean egindako bidea baita garrantzitsua. Bidea egina daukat, eta irabazita daukat. Horrela iritsi nintzen.

Dominaz harago, lehiaketa sendoa egin duzu, une bakoitzean egin beharrekoa eginda. Zeuk ere hala bizi izan duzu?

Neure buruarekin bakean iritsi naiz, baina horrek ez du esan nahi lasai egon naizenik. Guztia borrokatu dut azkenera arte. Tentsioa izan dugu entrenamenduetan. Beti asko exijitu izan diodalako neure buruari. Finalerdia gainditu eta gero, sekulako zama kendu nuen gainetik. Finalerdia da kanporaketarik gogorrena. Benetan zaila da, jende asko geratzen baita kanpoan. Ni izan nintekeen horietako bat, baina barruan nengoen.

Kanpotik zaila da zuen nabigazioa baloratzea, ur bizietan ibilbidea egiteko duzuen modua. Zu zeu gustura zaude uretan nola moldatu zaren ikusita?

Nabigazio sendo bat izatea zen nire helburua. Ongi nabigatu nuen jaitsiera guztietan, sendo. Oso gustura sentitu naiz horrekin. Finalean ere hala egitea zen erronka. Pixka bat azkarragoa, finaleko nabigazioa. Finaleko jaitsiera ez da perfektua; badaude gauzak hobetzeko, baina eslalomean hala da beti.

Finala bukatuta, pozik zeunden. Denboragatik? Sentsazioengatik?

Pentsa, finala bukatu nuenean ez nuen gogoan zer denbora egin nuen finalerdian. Gustura nengoen egindako jaitsierarekin. Berdin zitzaidan bigarren edo bosgarren izatea; ez nuen uste bosgarren postua baino hobea lortuko nuenik. Baina, hala ere, gustura bueltatuko nintzen etxera.

Tokioko Olinpiar Jokoetan nabarmendu duzu zeure alabarengandik banandu egin behar izan duzula lehiatu ahal izateko. Babes eta laguntza falta sentitu duzu goi mailako kirola eta familia bateratzeko? Zer falta da?

Ez da erraza bi arloak bateratzea, baina ez goi mailako kirolean, ezta beste edozein arlotan ere. Kirola, azken finean, lana ere bada. Nik, normalean, ez dut zailtasunik izan.

Olinpiar Jokoak egokitu egin beharko lirateke kontziliazioa errazteko?

Gaur egungo Olinpiar Jokoetan ez dago ezer prestatuta ama izan berri direnentzat, bi gurasoak Olinpiar Jokoetan dituzten haurrentzat... Ez da hain zaila horrelako zerbait prestatzea. Planifikatzen duzu guztia mimoz, baita haurra noiz eduki ere, gero Olinpiar Jokoetara ahalik eta ondoen iristeko, eta zailtasunak topatzen dituzu azken momentu horretan.

Batzuetan, aukeratu egin behar izaten da: zure kirol ibilbideko ametsa betetzera joan edo haurrarekin geratu. Rioko Jokoetan Ane alabak 3 urte izango balitu eta hara joateko hiru astez etxean utzi beharko banu, Tokion bezala, ziurrenik ni ez nintzateke olinpiar txapelduna izango, haurrarekin geratzea erabakiko nukeelako. Nire alaba 3 urterekin ez zegoelako prest hiru astez gurasorik gabe egoteko. Esperientzia on bat izan beharrean, trauma bat izango litzateke.


Summary: Gurbindok gol bat sartu du Espainiaren hirugarren garaipenean. Espainiak 32-25 irabazi dio Brasili, eta final-laurdenetarako sailkatu da. Julen Aginagalde ez du deialdian sartu hautatzaileak.

Gizonezkoen eskubaloian txapelketa bikaina egiten ari da Espainiako selekzioa, hirutik hiru neurketa irabazita. Alemaniari eta Norvegiari nagusitu eta gero, gaur Brasil hartu du menpean, eta jada sailkatuta dago final-laurdenetarako. Eduardo Gurbindok hogei minutu inguru jokatu du erasoan eta defentsan, eta Julen Aginagalde ez du deialdian sartu Jordi Ribera hautatzaileak.

Emaitzak besterik badio ere, neurketa ez da erraza izan. Lehen zati ia osoa galtzen joan da Gurbindoren eta Aginagalderen taldea, baina atsedenaldira 18-16 aurretik joatea lortu du. Bigarren zatian arriskatu egin behar izan dute hegoamerikarrek, eta horri esker aldea handitu ahal izan du Espainiak.

Hurrengo neurketa Frantziaren aurka jokatuko dute, etzi, 07:15ean, eta multzokako fasea igandean amaituko dute, Argentinaren aurka.


Summary: Gizon bat hil eta ehunka lagun zauritu dituzte Zisjordanian. Israelgo segurtasun indarren eta Palestinako herritarren arteko liskarretan ehunka lagun zauritu dira, eta gizon bat hil. Zisjordaniako hainbat lekutan piztu dira protestak.

Israelgo segurtasun indarren eta Zisjordaniako herritarren arteko liskarrek lagun bat hil zuten atzo, eta beste ehunka zauritu. Wafa berri agentziaren arabera, tiro batez hil zuten 41 urteko gizona, Beita hirian, Nablus hegoaldean. Xadi Omar Lofti Salimek uraren ingeniaritzan egiten zuen lan, eta joan den martxoan Israelek Beita okupatu zuenetik hil duten zazpigarren palestinarra da.

Israelgo armadak babestu egin du tiroa jaurti zuen soldaduaren ekintza, eta esan biktimak «burdinazko barra baten itxurako objektu bat» zeramala eskuetan. Antza, «abiadura handian» hurbildu zen Israelgo segurtasun indarrak zeuden eremura, eta gelditzeko aginduei kasu ez egiteagatik egin zion tiro soldaduak; «bere burua defendatzeko». Musa Hamayel Beitako alkateordeak, ordea, ez du Israelgo Poliziaren bertsioa mantendu. AFP berri agentziari esandakoaren arabera, biktima lanetik itzultzen ari zen, eta Israelgo soldaduak tiro egin zion.

Asteartean Zisjordaniako hainbat herritan zabaldu ziren liskarrak, eta anabasak toki askotan utzi zituen zaurituak. Wafa berri agentziaren arabera, Israelgo Poliziak Palestinako sei herritar atxilotu zituen. Zisjordaniako Tubas herrian, berriz, 158 palestinar zauritu zituzten negar gasarekin eta balekin: besteak beste, Younis Al Asi gobernadorea eta Walid Asaf Israelgo kokaguneez arduratzen den ministroa zauritu zituzten. Halaber, 49 zibil zauritu zituzten Nablus herrian.

Urduritasuna eta haserrea nagusi izan dira Beitan zenbait hilabetez, duela ia bost hilabete Israelgo dozenaka familia herriko Sabih mendian kokatu baitziren, nazioarteko legeari desafio eginez. Lurren desjabetzeak hamazazpi familia palestinarren bizitokiak mehatxatu zituen, gutxienez, eta ordutik gora egin dute okupazioaren aurkako protestek. Hala adierazi zuen Beitako alkateak, joan den ostegunean: «Borrokek eta protestek iraungo dute, Israelen batek gure lurretan irauten duen bitartean».

Gerra krimenen salaketa

Zisjordanian piztutako liskarrak ez ziren izan, ordea, lurraldean ezinegona sortu zuten albiste bakarra. Hain zuzen, HRW Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakundeak Gazako zerrendan maiatzean izandako borroketan gerra krimenak egin izana leporatu zien atzo Israeli eta talde armatu palestinarrei.

Joan den maiatzean hamaika egunez izan ziren konbateetan 260 palestinar hil zituzten. Nazio Batuen arabera, horietatik 130 inguru zibilak ziren, eta 67 haurrak. Gainera, 2.000 palestinar inguru —horietatik 600 inguru adingabeak— zauritu zituzten, Gazako Osasun Ministerioaren arabera. Gobernuz kanpoko erakundeak ondorioztatu du eraso horietan ez zegoela «helburu militar zehatzik».

Palestinako talde armatuei ere leporatu die gerra krimenak egin izana, besteak beste, Israelgo hirietako erdiguneetara 4.000 suziri inguru jaurtitzeagatik. Esan dute horrelako erasoek «zibilen aurkako eraso bidegabeen aurkako debekua» urratzen dutela. Eraso horietan, hamabi zibil hil ziren Israelen, horietatik bi haurrak.


Summary: Estilo libreko 200 metrokoan ere Titmus garaile. Ledeckyri aurre hartu dio berriro australiarrak, eta estatubatuarrak bosgarren amaitu du. Halere, Ledeckyk urrezko lehen domina lortu du: estilo libreko 1.500 metroko finalean nagusitu da.

Tokion urrezko bost domina kolkoratzeko ametsa zuen Katie Ledecky igerilari estatubatuarrak, baina ez du beteko. Ariarne Titmus australiarrak aurrea hartu zion emakumezkoen estilo libreko 400 metroko finalean, eta gaur ere Titmus gailendu da estilo libreko 200 metrokoan. Australiarrak urrats bat egin du, eta igerilekuko izarra izaten ari da. Areago, Ledecky ez da podiumera ere igo proba horretan: Rion irabazle izan, eta Tokion bosgarren postuan amaitu du. Siobhan Haughey izan da bigarren, eta Penny Oleksiak hirugarren.

Geroago, baina, arantza kendu du igerilari estatubatuarrak: urrezko domina eskuratu du estilo libreko 1.500 metroko finalean. Lehen aldiz jokatu da proba hori Jokoetan. Zilarrezkoa Erica Sulivanentzat izan da, eta brontzezkoa Sarah Kohlerrentzat.

Igeriketako final gehiago ere jokatu dira gaur. Pronostikoak bete dira gizonezkoen 200 metroko tximeleta estiloan, eta Kristof Milak nagusitu da. Tomoru Hondak amaitu du bigarren, eta brontzezko domina Federico Burdissok eskuratu du.

Yui Ohasi japoniarrak irabazi 200 metroko estilo proba, joan den igandean 400 metrokoan nagusitu ondoren. Azken metroetan gailendu zaio Alex Walsh estatubatuarrari. Kate Douglasek osatu du podiuma.

Azkenik, gizonezkoen estilo libreko 4x200 metrokoan, txandaka, Erresuma Batuak lortu du urrezko domina. Europako errekor berria ezarri dute. Azken lau Jokoetan garaile izandakoak, AEBak, ez dira igo podiumera. Errusia izan da bigarren, eta Australia hirugarren.


Summary: Virginia Diaz finalean lehiatuko da bihar. 02:30ean da lehia, Sea Forest kanalean. Guztira sei euskal kirolari ariko dira bihar, 02:30etik aurrera, arraunean, eskubaloian, waterpoloan, belan eta saskibaloian.

Sei euskal kirolari lehiatuko dira bihar, osteguna, Tokion. Virginia Diaz izango da lehenengoa: lemazainik gabeko biko probaren finala jokatuko du, 02:30ean, Sea Forest kanalean. Gaur izan du finalerdia, eta hirugarren postuan sailkatu da Aina Cid kataluniarrarekin batera.

04:00etan izango da Nerea Penaren eta Ainhoa Hernandezen txanda. Espainiako eskubaloi selekzioarekin ariko dira Brasilen kontra, ligaxkako partidan.

04:30ean, berriz, Alberto Munarriz lehiatuko da Kazakhstanen kontra, ligaxkako partidan. Atzo Montenegroren aurka jokatu zuten, eta Munarriz erabakigarria izan zen norgehiagokan: hasieratik jokatu zuen, eta gol bat sartu zuen.

08:00etatik aurrera ariko da Kevin Peponnet. Bi lasterketa izango ditu: 08:05ean eta 08:20an. Azkeneko proba abuztuaren 4an izango du.

Xabier Lopez-Arostegi 14:00etan lehiatuko da Espainiako gizonezkoen saskibaloi selekzioarekin, Argentinaren kontra.

Bihar, gainera, emakumezkoen gimnastika artistikoko banakako finala jokatuko da, 12:50ean hasita. Igeriketan ere zenbait final jokatuko dira, 03:30etik aurrera.

Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun


Summary: Eudelek eta Euskaltzaindiak lankidetza hitzarmena berritu dute. Udalei onomastika alorrean laguntza teknikoa ematea da xedea. ‘Kale eta karriken izenak hautatzeko eta idazteko irizpideak’ liburuaren berrargitalpena ere aurkeztu dute.

Eudel Euskal Udalen Elkarteak eta Euskaltzaindiak lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur. Eudelek 15.000 euroko ekarpena egingo du urtero, Euskaltzaindiak udalei laguntza teknikoa eman diezaien, Onomastika alorrean bereziki. Gorka Urtaran Eudelen elkarte buruak eta Andres Urrutia euskaltzainburuak sinatu dute akordioa, Euskaltzaindiaren Bilboko (Bizkaia) egoitza nagusian.

Akademia izango da lan horretatik sortuko den datu basearen egile eta jabe intelektuala. Hala ere, Eudelek datu basea kontsultatzeko sarbide zuzena izango du. 2024ko abenduaren 31ra arte egongo da indarrean hitzarmena.

Eudelek jardungo du udalen eta Euskaltzaindiaren arteko bitartekari bezala. Tokiko erakundeek Euskal Udalen Elkartearekin jarri beharko dute harremanetan eskaerak helarazteko. Gero, Eudelek ezarriko ditu bideak eskaerok Euskaltzaindiari bidaltzeko.

Finean, akordio honen bidez udalek Euskaltzaindiaren laguntza jasoko dute Onomastika alorreko zalantzak argitzeko, eta orientabideak emango dizkiete toponimia azterketak egiteko baliatu behar diren jarraibide eta irizpide orokorrei buruz. Andres Urrutia euskaltzainburuak nabarmendu du Euskaltzaindiak arlo honetan egiten duen lana: «Egunero egiten dugu lan euskara eta euskal kultura edonon duintasun osoz ager daitezen». Halaber, Gorka Urtaran Eudelen elkarte buruak adierazi du elkarlana garrantzitsua dela udalak eraginkorragoak izan daitezen dituzten eskuduntzak kudeatzerakoan. Azpimarratu du, garrantzitsua dela euskararentzat Onomastika alorrean egiten den lana: «Izena duena, bada. Horrek esan nahi du existitzen dela herri bat, aspalditik gainera, euskalduna dena».

Izendatzeko tresna

Kale eta karriken izenak hautatzeko eta idazteko irizpideak eskuliburuaren berrargitalpena ere aurkeztu dute EUDELek eta Euskaltzaindiak. Andres Urrutiak liburuaren erabilgarritasuna nabarmendu du: «Gaur egun hainbat udaletan dauden ekimenei bide emango die». Liburua euskaraz idatzita dago, baina baita gazteleraz eta frantsesez ere. Izan ere, Urrutiak azaldu duenez, euskararen lurralde osoan hedatzea da asmoa. 2019an aurkeztu zuen lehenengoz eskuliburua Euskaltzaindiak, mendeurreneko ospakizunen baitan Gasteizen egindako Onomastika jardunaldian.


Summary: Mikel Merinok final-laurdenetara eraman du Espainiako futbol selekzioa. Espainiako gizonezkoen selekzioak bana berdindu du Argentinarekin. 65. minutuan sartu du gola Merinok.

Espainiako gizonezkoen futbol selekzioak bana berdindu du Argentinarekin, eta Boli Kosta izango du aurkari final-laurdenetan, larunbatean. Unai Simonek, Mikel Merinok, Martin Zubimendik eta Mikel Oiartzabalek hasieratik jokatu dute, eta Jon Moncayola 88. minutuan zelairatu da.

Merinok sartu du gola, 65. minutuan, eta taldea salbatu du horrela. Izan ere, txapelketatik kanpo geratzeko arriskua zeukaten Argentinak irabaziz gero. Argentinako selekzioko Tomas Belmontek sartu du argentinarren puntua: buruz, 87. minutuan. Esperantza berriz piztu du golak, baina ez dute besterik sartu, eta Olinpiar Jokoetatik kanpo geratu dira.


Summary: Lau preso Euskal Herriratuko dituzte, eta beste bat hurbilduko dute. Foro Sozial Iraunkorrak uste du mugimendu hauekin «espetxe politikaren normalizazioaren bigarren faseari» ekin diotela

Espainiako Espetxe Erakundeek iragarri dute beste lau preso Euskal Herriratuko dituztela, eta bosgarren bat Euskal Herritik gertuago dagoen espetxe batera lekualdatuko dutela.

Miren Itxaso Zaldua Iriberri Asturiasetik (Espainia) Martuteneko espetxera (Donostia, Gipuzkoa) eramango dute, Jesus Maria Altable Etxarte Soriatik (Espainia) Iruñeko kartzelara, Egoitz Coto Etxeandia Duesotik (Espainia) Basaurira (Bizkaia), eta Aitor Olaizola Baseta Logroñotik (Espainia) Zaballara (Araba). Altablek eta Cotok zigorraren hiru laurdenak beteak dituzte, eta Olaizolak bi urte barru beteko ditu.

Horrez gain, Espetxe Erakundeek erabaki dute Iurgi Garitagoitia Salegi Madriletik Logroñoko espetxera lekualdatzea, Euskal Herritik 170 kilometrora.

Foro Sozial Iraunkorrak uste du iragarpen hauek eta joan den uztailaren 1ean egindakoek erakusten dutela «espetxe politikaren normalizazioaren bigarren faseari» ekin zaiola bete-betean. Zenbait eragileren aldetik eta, bereziki, Espainiako Auzitegi Nazionaletik «zailtasunak» egon arren, Foro Sozialak uste du «adostasun transbertsal instituzional, politiko, sindikal eta sozial nahikoak» daudela bigarren fase horri arrakastaz heltzeko eta konponbide integral eta behin betiko bat erdiesteko: «Urte luzeetako mesfidantza gurutzatuen ondoren, gaur egun konfiantza baldintzak sortzen ari dira eragileen artean, bermeekin aurrera egiten jarraitzeko».

Foro Sozialaren aburuz, xedea litzateke «motibazio politikoko delituengatik preso dauden pertsona guztiak» euskal espetxeetan egotea, hirugarren graduan dagokion kasuan, Frantzian betetako zigorrak aintzat hartuta, eta «bizikidetza demokratikoa eraikitzen lagunduko duen birgizarteratze ibilbide batean aktiboki parte hartuz».


Summary: Tobin eta Google tasen bilketa hitzartu du Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin. Gaur bilduko da Kontzertuaren Batzorde Mistoa, zerga horien eskumena ogasunen esku uzteko.

Zerga bilketa milioi euro batzuk handituko duten beste hiru zerga izango dituzte erabilgarri Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Negoziazio luze batzuen ondoren, Kontzertuaren Batzorde Mistoa Madrilen bilduko da bihar, Google eta Tobin tasak eta merkataritza elektronikoaren BEZaren ordainketa foru ogasunen esku uzteko akordioa berresteko. «Urrats bat da autogobernuan», Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuaren arabera.

Azpiazuk eman zuen akordioaren berri, eta baieztatu zuen akordio horren ondorioz parte hartuko duela Iñigo Urkullu lehendakariak autonomia erkidegoetako presidenteen bileran, ostiralean.

Azpiazuk, ordea, ez zuen zehaztu nahi izan akordioan hitzartu dutenaren letra txikia. Hau da, nola banatuko duten zerga horien dirua, eta zenbat egokituko zaien aldundiei. Urtean 200 milioi euro izan daitezkeela aipatu izan da negoziazioetan.

Tasen berezitasunak

Google tasa, esaterako, enpresa digital handiek pagatu behar duten zerga bat da —750 milioi eurotik gora fakturatu behar dituzte, eta, gutxienez, hiru milioi, Espainian—, eta ez dago garbi nola egingo duten haren zati bat foru ogasunek biltzeko.

Pixka bat errazagoa dirudi transakzio digitalen gaineko tasarenak, Tobin tasarenak. Enpresa handien akzioak salerosten dituzten bitartekariek ordaindu behar dute zerga hori; hain zuzen ere, operazio bakoitzaren %0,2. Hor erabaki beharrekoa da zeren arabera kobratuko duten ogasunek: enpresaren egoitzaren arabera? Eroslearen helbidearen arabera? Bitartekariaren egoitzaren arabera?


Summary: Osasun ziurtagiriaren erabilera abuztuaren 9tik aurrera orokortu nahi du Parisek. Hilaren 5ean Konstituzio Kontseiluak legearen gaineko ebazpena emango duela esan du Frantziako Gobernuko Gabriel Attalek, eta ondoren sartuko dutela indarrean

Frantziako Gobernuak esana zuen hilaren hasieratik egongo zela indarrean osasun ziurtagiriaren erabilera toki publikoetan orokortzera egingo duen legea. Gaur zehaztu dute abuztuaren 9aren nahi dutela indarrean. Frantziako Gobernuko eledun Gabriel Attalek zehaztu du behin hilaren 5ean Konstituzio Kontseiluak legearen gaineko ebazpena emanda, legea indarrean jartzera egingo dela.

Lege horrekin, garraiobideetan, jatetxeetan eta beste espazio publiko hainbatetan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea, eta horren bidez erakustea COVID-19a kutsatzeko arriskurik ez dagoela. Hiru bide izango dituzte herritarrek hori erakusteko: txertaketa, gaitza igaro berri duela erakustea, edo test negatibo bat.

Lehengo astean eman zioten argi berdea testuari Frantziako Asanblea Nazionalean. Attalek gaur lege honen gaineko argibideak eman ditu gobernuaren azken ministro kontseiluaren ostean, oporrak hartuko baitituzte. Onartu du, hala ere, adi jarraitu beharko dutela, izurriaren eboluzioa erakusten duten datuei begira, eta esan du artaz jarraituko dutela, baita ere, zer-nola ezartzen ari den osasun ziurtagiria eskatzen hasteko prozesua.

Frantziak ziurtagiriaren aldeko hautua egin du, eta beste zenbait administraziok ere bide hori bera urratu dute. Galiziako agintariek, adibidez, bide hori hasi dute. Espainiako Gobernuak deituta, gaur autonomia erkidegoetako osasun agintariek bilera izango dute, eta hizpide izango duten gaietako bat izango da osasun ziurtagiria.


Summary: Ingalaterrak berrogeialdia egiteko beharra kenduko die Europako Batasuneko bidaiari txertatuei. Eskoziak, Galesek eta Ipar Irlandak eskuduntza propioak dituzte, eta ez dute oraindik hartu halako erabakirik.

Europako Batasunetik eta Ameriketako Estatu Batuetatik Ingalaterrara helduriko bidaiariek ez dute berrogeialdirik egin beharko, euren herrialdeetan txertoaren dosi guztiak jaso badituzte.

Hala erabaki du Londresek, eta datozen orduetan azalpen gehiago emango ditu Boris Johnson lehen ministroak. Datorren astelehenean sartuko da neurria indarrean.

Dena den, bidaiariek test negatiboak aurkeztu beharko dituzte Ingalaterrara heltzean, eta beste bat egin beharko dute egonaldiko bigarren egunean.

Orain arte, guztiek egin behar zuten berrogeialdia, txertoak Erresuma Batuan jaso dutenek izan ezik.

Neurriak asko erraztuko ditu turismo bidaiak eta bestelako bisita laburrak.

Edonola ere, oraindik ere berrogeialdia ezarriko diete laranja plus gisa sailkaturiko lurralde batetik heldurikoei. Frantzia dago zerrenda horretan, esaterako.

Neurriak Ingalaterran bakarrik du eragina. Eskoziak, Galesek eta Ipar Irlandak eskuduntzak dituzte neurrioi dagokienez. Halere, Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak esan du uharteetako beste nazioetako ordezkariekin hitz egiten ari dela, erabakiak koordinatzeko.


Summary: Basterrak asistentzia bat eman du Espainiaren garaipenean. Espainiako gizonezkoen belar hockey selekzioak 1-4 irabazi dio Japoniari. 4 puntu lortu ditu taldeak, eta multzoko hirugarrena da orain.

Espainiako gizonezkoen belar hockey selekzioak lehenengo garaipena lortu du gaur Tokion, Japoniari 1-4 irabazita. Jose Maria Basterra Chefo bizkaitarra ez da hasieratik aritu, baina aulkitik atera eta jokatzeko aukera izan du.

Japoniak sartu du lehenengo gola, partida hasi eta gutxira, baina bizkaitarraren taldeak segituan berdindu du markagailua. Atsedenaldira heldu baino lehen, Basterrak asistentzia eman dio David Alegre taldekideari, eta horrek sartu du hirugarren gola. Hirugarren laurdenean gola sartzeko aukera izan du bizkaitarrak, baina atezain japoniarrak gelditu egin du jaurtiketa.

Taldearen laugarren jardunaldia izan da gaurkoa. Debutean 1-1 egin zuen Argentinaren aurka, bigarren jardunaldian 3-4 galdu zuen Zeelanda Berriaren aurka, eta hirugarren partidan 3-0 galdu zuen Indiaren aurka. Hurrengo partida, ligaxkako bosgarrena, Australiaren aurka du, ostiralean, 03:00etan. Multzo bakoitzeko aurreneko laurak sailkatzen dira final-laurdenetarako, eta, gaurko garaipenari esker, multzoko hirugarrena da Espainiako selekzioa.


Summary: Irizarrek kontratu handi bat lortu du Parisen. Lehen bi urteetan, Irizar Ie Bus modelo elektrikoko 113 unitate emango dizkio RATPri.

Paris eta haren inguruko hiriak bisitatzen dituztenek Euskal Herrian egindako autobus elektrikoak erabili ahal izango dituzte. Izan ere, Gipuzkoako kooperatibak akordio bat egin du RATP Parisko garraio publikoen enpresa publikoarekin, hari dozenaka autobus elektriko hornitzeko. Ibilgailu horiek Adunan (Gipuzkoa) egingo ditu Irizar e-Mobility adarrak.

«Autobus elektrikoak erosteko Europako proiekturik handienetako bat da», Irizarrek nabarmendu duenez. Kopuru zehatz bakar bat eman du, ordea: lehen bi urteetan, 113 unitate entregatuko ditu, Irizar Ie Bus modelokoak, %100 elektrikoak.

Ibilgailu horiek 12 metro luze dira, 350 kWh-ko Irizar bateriak izango dituzte, eta zama geldoaren bidez kargatuko dira autobus biltokietan. Elektronika, komunikazioak, osagai nagusiak eta sistemak Irizar taldearen teknologia dira. «Eskerrak eman nahi dizkiogu RATPri, autobus flota berritzeko gugan jarri duten konfiantzagatik. Parisen moduko hiri batean gure elektromugikortasun soluzioak inplementatu ahal izatea, mundu mailan elektromugikortasunean erreferente den hiri batean, erronka handia da guretzat, eta ezin gara harroago egon». azaldu du Imanol Rego Irizar e-Mobilityko zuzendari nagusiak.

Irizarrek salmenta ondoko zerbitzu bat izango du Parisen; teknikari adituek eta han kontratatutako pertsonek kudeatuko dute.

Kontratu ugari Frantzian

Azken urteetan hainbat kontratu lortu ditu Irizar adar elektrikoak Frantzian. 2016an, Marseillako lehen linea 100% elektrikoa jarri zuen martxan. 2019an, berriz, asmo handiko proiektu bat hasi zen Amiensen: BRT flota elektrikoa, karga ultralasterreko Europako flotarik handiena. Urte berean, Irizarrek beste bi BRT proiektu jarri zituen martxan Aix-en-Provence hirian. Itxitako azken kontratuak Orleans eta Estrasburgoren eskaerak izan dira.


Summary: Daiki Hashimotok irabazi du gizonezkoen banakako finala. Gizonezkoetan gimnastikako inoizko txapeldunik gazteena bilakatu da japoniarra.

Balentria egin du Daiki Hashimoto Japoniako gimnastak. Banakako finala irabazi du, eta gizonezkoetan gimnastikako inoizko txapeldunik gazteena bilakatu da; laster beteko ditu 20 urte. Barrako azken ariketan lortu du urrezko domina ziurtatzea. 88,465 puntu batu ditu guztira. Bigarren Xiao Ruoteng txinatarra izan da, eta hirugarren Nikita Nigornyy errusiarra.

«Ezin dut hitzekin adierazi zer poz sentitzen dudan», esan du Hashimotok, urrea irabazitakoan. Aurrerantzean ere konfiantza izan nahi duela eta aurrera begiratzen segitu nahi duela azpimarratu du.


Summary: Joey Jordison hil da, Slipknot taldeko bateria jotzaile ohia. Atzo hil zen, 46 urte zituela. Rob Zombie, Metallica eta Ministry taldeekin ere egin zuen lan Jordisonek.

Atzo hil zen Joey Jordison Slipknot taldeko bateria jotzaile ohia, 46 urte zituela. 1995ean sortu zuen musika taldea, Shawn Crahan eta Paul Gray perkusionistekin batera. Guztira bost disko kaleratu ditu Spliknotek, eta 20 milioi disko baino gehiago saldu mundu osoan.

Jordison 2013. urtera arte egon zen taldean, eta, handik urte batzuetara, 2016an, azaldu zuen zergatik utzi zuen: zeharkako mielitisa diagnostikatu zioten. Musikariak beste talde batzuekin ere egin zuen lan, hala nola Rob Zombie, Metallica eta Ministry taldeekin.

Jordisonen familiak adierazi du «bakean» hil dela, eta haren heriotzak «atsekabe deskribaezina» eragin diela. Slipknoteko taldekideek irudi beltzak partekatu dituzte beren sare sozialetan, musikariaren heriotzagatik. Corey Taylor Slipknot taldeko abeslariak, esaterako, Twitterren zabaldu du honako irudi hau.


Summary: Gizonezko bat hilik aurkitu dute, haren bila bost egunez aritu ondoren. Gizonezkoak 39 urte zituen, eta Ollaurikoa zen (Errioxa, Espainia). Ebro ibaian aurkitu dute.

Joan den ostiral iluntzetik desagerturik zegoen 39 urteko gizonezkoa hilik aurkitu dute Ebro ibaian. Gizona Ollaurikoa zen (Errioxa, Espainia), eta Ertzaintzak haren ibilgailua Buradon Gatzagan (Araba) aurkitu ostean, Arabako eta Errioxako larrialdi zerbitzuek gizona topatzeko operazioa jarria zuten abian elkarlanean. Azkenik, ibaian agertu da haren gorpua.


Summary: Ertzaintzak hiru pertsona atxilotu ditu asteburuan Zornotzan izandako istiluen harira. Istiluetan zauritutako gazteak larri segitzen du, ospitaleraturik. Ertzaintzak adierazi duenez, ikerketa zabalik da oraindik ere.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Departamentuak jakinarazi duenez, Ertzaintzak hiru pertsona atxilotu ditu joan den asteburuan Zornotzan (Bizkaia) izandako istiluetan parte hartzea egotzita. Beste hainbat herritarrekin batera gazte bat jipoitu izana leporatu diete, zehazki.

Istiluen ondorioz, hiru lagun erietxeratu zituzten, zauriturik. Horietako bat larri da oraindik ere, Gurutzetako ospitalean.


Summary: Virginia Diazek ezin izan du dominarik lortu. Seigarren sailkatu da lemazainik gabeko biko probako finalean. «Seigarren geratzea ez zen guk nahi genuena»

Finalerdietan lan ona egin eta gero, Virginia Diazek bazuen itxaropena Aina Cidekin osatutako ontziarekin dominak lortzeko borrokan egoteko. Baina ez da posible izan. Sea Foresteko gunean jokatutako finalean, lemazainik gabeko biko mailan, seigarren lekuan amaitu du finala, azkenengoan: 7.00.05eko denbora egin du Diazen ontziak, eta zortzi segundora geratu zaie podiuma. Diploma olinpikoa emango diote Diazi eta harekin bikoan diharduen kideari.

Estropadaren bukaeran ez zegoen gustura: «Anbiziotsuak gara, eta gehiago egin nahi izaten dugu. Seigarren geratzea ez zen guk nahi genuena».

Diazek eta Cidek atzetik aurrera egin ohi dituzte estropadak. Azken txanpa izan ohi dute indargunea. Baina gaurkoan ez da posible izan hori egitea. Hasieratik, aurkariek koska bat gorago zeudela erakutsi dute. Abiadura handiagoarekin egin dute arraun, eta, 500 metrotara iristerako, jada atzean ziren Diez eta Cid (2.000 metroko estropada da). Alde hori handituz joan da metroak egin ahala. Zeelanda Berriak hasieratik erakutsi du bere nagusitasuna, eta estuagoa izan da zilarrezko eta brontzezko dominak lortzeko borroka: Errusiarentzat izan da zilarra, eta Kanadarentzat, berriz, brontzea.

Dena den, etxera pozik joateko moduan dira Diaz eta Cid, Olinpiar Joko hauetan egindako lanarekin. Sailkatze estropadan ez zuten jardun beren onenean, eta azken txanpa on bati esker lortu zuten finalerdietarako sailkatzea, Irlandari aurrea hartuta. Finalerdietan egin zuten estropadarik onena, txanda gogor batean hirugarren egitea lortu baitzuten, gaurkoan zilarra eta brontzea lortu dutenen ondotik, Errusiaren eta Kanadaren atzetik.


Summary: Nerea Pena erabakigarria izan da Espainiaren garaipenean. Eskuin alboko nafarrak zazpi gol sartu ditu, eta Ainhoa Hernandez pibote bizkaitarrak, bi.

Emakumezkoen eskubaloi selekzioak 27-23 irabazi dio Brasili B multzoko hirugarren jardunaldian, eta final-laurdenetarako pauso garrantzitsua eman du. Nerea Pena eskuin alboko nafarra erabakigarria izan da garaipenean, Carlos Viverrek zuzentzen duen selekzioko golegile nagusia izan baita, zazpi gol sartuta. Ainhoa Hernandez pibote bizkaitarrak bi gol sartu ditu.

Parekatua izan da lehen zatia, eta 13-13 bukatu da. Bigarrengoan, ordea, abantaila hartu du Espainiak, eta, partida amaitu bitartean bi, hiru edo lau golen aldeari eutsi ahal izan dio. Pena ikusgarri aritu da: atera egindako zortzi jaurtiketetatik bakarra huts egin du. Sei metrotatik lau gol sartu ditu, eta penaltiz, hiru.

Espainiari bi jardunaldi falta zaizkio ligaxka amaitzeko, eta hurrengo partida Hungariaren aurka jokatuko du, larunbatean, Euskal Herrian 12:30ak direnean.


Summary: Munarrizek gol bat sartu du Espainiak Kazakhstani erraz irabazitako partidan. Nafarrak ohi baino gutxiago jokatu du, Espainiak hasiera-hasieratik bideratu duelako lehia

David Martin Espainiako gizonezkoen waterpolo selekzioko hautatzaileak erabateko konfiantza dauka Alberto Munarriz nafarrarengan. Gaur, ordea, ohi baino gutxiago jokatu du Kazakhstani erraz irabazitako partidan, Espainiak hasiera-hasieratik bideratu baitu partida. Lehen laurdenaren amaieran, 3-0 zen emaitza, eta atsedenaldian, 6-0. Munarrizek gol bat sartu ahal izan du; partidako aurrenekoa, hain zuzen. Gaurko garaipenarekin, Espainiako selekzioak ia-ia ziurtatuta dauka final-laurdenetarako txartela, B multzoko ligaxka amaitzeko bi jardunaldi falta diren honetan.

Jokatutako hiru partidak irabazi ditu Espainiako selekzioak, Munduko zein Europako txapeldunordeak: 13-12 Serbiaren kontra, 8-6 Montenegroren aurka, eta gaurkoa. Dominetarako hautagaia da. Hurrengo neurketa etzi jokatuko du, Australiaren aurka, Euskal Herrian 04:30 direnean.


Summary: Dagoeneko zortzi gazte atxilotu dituzte Zornotzako jipoiarengatik. Preso hartuetako bost adin txikikoak dira. Jipoia pairatu zuen gazteak larri jarraitzen du erietxean.

Zortzi gazte atxilotu ditu Ertzaintzak, joan zen igandean Zornotzan gertaturiko istiluetan beste gazte bati emaniko jipoian parte hartu zutelakoan. Atxilotuetako bost adin txikikoak direla esan du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Edonola ere, hiruk 16 urte baino gehiago dituzte, eta, beraz, zigortuak izateko adinean daude.

Ertzaintza lan egiten ari da jipoian parte hartu zuten gainerakoak identifikatzeko. Atzo atxilotu zituzten gazteetako hiru, eta gaur goizaldean beste hiru.

Jipoituriko gaztea larri dago, Gurutzetako ospitalean.

Joan den asteburuan, istiluak izan ziren herriko hainbat tokitan Zornotzan (Bizkaia), eta hiru lagun zaurituta eraman zituzten ospitalera.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du litekeena dela «gorroto delitua egotea erasoa jasan duten zenbaiten ezaugarrien aurka, eta onartezina da». Zupiriaren esanetan, bizikidetzaren eta pertsonen duintasunaren aurkako gertaera batzuk dira, eta «irmotasun osoz» egin behar da halako erasoen aurka.

Salatu dutenez, gazte hori jipoitu egin zuten jende askoren arteko borroka batean, igande gauean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera. Jauregibarria inguruan gertatu zen istilua, eta buruan eman zizkioten kolpeengatik konortea galduta eraman zuten gaztea Gurutzetako ospitalera.

Erasotzaileek, gainera, grabatu egin zuten jipoia, eta bideoa sare sozialetan zabaldu; irudietan, ikus daiteke herriko beste zenbait tokitan ere istiluak sortu zituztela.

Asteburuko istiluetako bat Luis Urrengoetxea kalean gertatu zen: borroka bat izan zen bi kuadrillaren artean, eta kristalezko botilak ere jaurti zituzten. Udaltzaingoa eta Ertzaintza bertaratu ziren, eta mutil bat atxilotu zuten. Gero ere izan ziren beste zenbait istilu, lehenengo borroka hartan parte hartu zuten kuadrilletako bat tartean zela.

Kondor industrialdean gizon batek neska bat konorterik gabe utzi zuen, ukabilkada batez, eta erasoa jasan zuena ospitalera eraman zuten. Ertzaintzak erasotzailea atxilotu zuen, baina, hurrengo goizean autoaren bila joan zenean, berriz ere istiluak izan zituen han zeuden hainbat gazterekin. Aurreko gauean atxilotutako gizonak berak haietako bat jipoitu zuen, eta, aurpegian zauri larriak zituela, ospitalera eraman behar izan zuten.


Summary: Alemaniako selekzioko teknikari bat etxera bidali dute, adierazpen arrazistengatik. «Gameluzainak» harrapatzeko esan zion bere txirrindulari bati, aurretik eritrear bat eta aljeriar bat zituenean.

Alemaniako Olinpiar Batzordeak etxera bidali du Alemaniako txirrindularitza selekzioko teknikari bat, adierazpen arrazistak egitea egotzita. Atzo, gizonezkoen erlojupeko lasterketan, «gameluzainak» harrapatzeko esan zion Nikias Arndt txirrindulariari, ikusita aurretik Amanuel Ghebreigzabhier (Eritrea) eta Azzedine Lagab (Aljeria) txirrindulariak zituela.

Funtzionarioak barkamena eskatu zuen hainbat komunikabideren bidez, eta aitortu esan zuena lekuz kanpo zegoela eta onartezina dela. Adierazpen arrazistaren unea grabatu egin zuten, eta segituan biral bilakatu zen Alemanian.

«Ziur gaude barkamen eskaera zuzena dela. Bere hanka sartzearekin, Olinpiar Jokoetako zenbait balio urratzen ditu: joko garbia, errespetua eta tolerantzia», adierazi du Alfons Horman Alemaniako Olinpiar Batzordearen presidenteak, ohar batean.


Summary: Peponnet makal aritu da gaurko bi lasterketetan. Jeremie Mionekin batera, 11. postuan bukatu du 470 diziplinako hirugarren proba, eta 13. laugarrena. Guztira 10 lasterketa jokatu beharko dituzte kanporaketan.

Kevin Peponnet euskal herritarrak eta Jeremie Mionek osatutako bikotea dominen lehiarako faboritoetako bat da belan, 470 diziplinan. Izan ere, 2018ko Munduko Txapelketan urrea lortu zuten, eta 2019ko Europako Txapelketan, brontzea. Baina Frantziako selekzioaren bikotea makal aritu da gaur, kanporaketako hirugarren eta laugarren lasterketetan. Hirugarren proban 11. postuan sailkatu da, eta laugarrenean, 13.ean. Guztira hemeretzi bikote ari dira lehiatzen.

Kirolari lapurtarrak eta haren bikotekideak, ordea, oraindik beste sei lasterketa dituzte aurretik egoerari buelta emateko eta finalerako sailkatzeko. Lehen lasterketan laugarren izan ziren, eta bigarrenean, zazpigarren. Hurrengo bi lasterketak bihar izango dituzte, 05:05etik aurrera (Euskal Herriko ordua).


Summary: Ia 19.000 enplegu berreskuratu dira udaberrian. Hego Euskal Herrian, langabezia tasa puntu bat jaitsi da, %10,1eraino.

Langabezia erregistratuaren datuek diotena baieztatu du INEren biztanleria aktiboaren inkestak: urteko bigarren hiruhilekoan, iaz galdutako enplegu andana berreskuratu dira, eta langabeziak behera egin du.

INEren datuen arabera, Hegoaldeko lau lurraldeetan 134.400 lagun daude lanik gabe, urteko lehen hiruhilekoan baino 12.800 gutxiago. Langabeen kopurua gehiago jaitsi da gizonezkoen artean (-7.100) emakumezkoen artean baino (-5.700).

Langabezia tasa puntu bat txikitu da: %11,1etik %10,1era. Handiagoa da emakumeen artean (%10,3) gizonen artean baino (%9,9).

Edonola ere, duela urtebete baino 13.600 langabe gehiago dira, eta 2019ko udaberrian baino 21.000 langabe gehiago.

Okupatu gehiago

Gora doa, berriz, landunen kopurua. Urteko bigarren hiruhilekoan 1.197.800 okupatu zeuden, lehenengoan baino 18.700 gehiago. Jada 2020ko bigarren hiruhilekoan baino gehiago daude (+28.700), baina beste 16.500 falta dira koronabirusaren agerraldiaren aurretik zeudenetara iristeko.

Kasu honetan, emakumeen aldekoa da estatistika. Azken hiruhilekoan 13.600 emakumek aurkitu dute enplegua, eta 5.000 gizonek.


Summary: Etxebizitza Sindikatuak eta Errakik Abetxukon izandako etxegabetzea salatu dute. Gertatutakoa salatzeko agerraldia egin dute, eta horrelako kasuei aurre egiteko prestatu duten gida aurkeztu dute.

Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak eta Erraki Langileen Kontrolpeko Babes Sareak etxegabetze bat salatu dute, «desokupazio enpresa batek» Abetxuko auzoan (Gasteiz) aurrera eraman zuena. Familia bat Banco Popularrena zen etxebizitza batean bizi izan zen lau urtez, eta kaleratu egin zuten.

Sindikatuaren esanetan, familia bizi zen etxebizitza bankuaren jabetza zen, eta «putre funts batena» bihurtu zen duela hainbat hilabete: «Putre funtsak desokupazio enpresa bat kontratatu zuen, eta, apirilean, etxebizitzan agertu ziren, sarrailagile batekin, etxebizitzaren sarraila aldatzeko asmoz. Inolako agindu judizialik gabe, etxegabetzea modu ilegalean gauzatu nahi izan zutela azpimarratu nahi dugu». Azaldu dutenez, bertan jendea bizi zelako «proba argiak» zituzten bai etxebizitzaren jabeek eta bai administrazioak eta udaltzainek, eta «erroldak eta polizien bisita etengabeek» berresten dute hori.

Kasuaren aurrekariak ere esplikatu nahi izan dituzte. Hain zuzen, ekainean, desokupazio enpresako gizon bi eta abokatu bat joan zitzaizkien etxe horretako bizilagunei, eta eskaintza ekonomiko bat egin zieten handik joatearen truke. Egoera «jasanezin» horretan, familiak etxea hustu zuen; ezetz esanez gero zer gerta zitekeen «beldur». Uztailaren hasieran, familiak etxea utzi behar izan zuen: «Guk, azken egunetan izan dugu gertatutakoaren berri».

Aholku gida

Etxebizitza Sindikatuak eta Errakik «antolakuntzaren beharra» azpimarratu dute. Eta horretarako, «ekarpena egiteko asmoz», batetik, desokupazio enpresen aurka eman beharreko pausoak azaltzen dituen gida bat aurkeztu dute, eta, bestetik, haiekin harremanetan jartzeko deia egin diete horrelako egoera batean bizi diren familia, eragile eta norbanakoei.


Summary: Hamalau kasu positibo atzeman dituzte Zaballako kartzelan. Kutsatutako guztiak presoak dira, eta aurretik hartua zuten COVID-19aren kontrako txertoa

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi duenez, Zaballako kartzelan (Araba) kartzelatua den preso batek birusaren «sintoma oso arinak» sentitu zituen azken egunotan, eta, horiek horrela, antigeno testak egin zizkieten hari eta beste hainbat presori. Guztira, oraingoz, 69 diagnostiko probak egin dituzte presoen artean, eta horietako hamalauk eman dute positibo.

Adierazi dutenez, kutsatze katea etete aldera, orain arte egindako antigeno testetan negatibo eman dutenei PCR probak eginen dizkiete datozen orduetan, birusaz kutsatuak diren edo ez ziurtatzeko. Halaber, moduluko preso guztiak bakartuta daude.


Summary: Emakume transexual baten kontrako erasoa salatu dute Gasteizen. Ikusgune Gasteizko LGTBI+fobiaren aurkako Behatokiak salatu duenez, uztailaren 22an eraso fisikoa egin zioten emakume transexual bati, Gasteizen. Lizarran ere eraso homofobo bat salatu dute.

Emakume transexual baten aurkako erasoa salatu du Ikusgune LGTBI+fobiaren kontrako Behatokiak, Gasteizen. Behatokiak jakinarazi du iragan uztailaren 22an izan zela erasoa, 64 urteko emakumea Gasteizko alde zaharreko taberna batetik ateratzen ari zela. Atera orduko, ezezaguna zitzaion gizonezko bat gerturatu, eta «marikoi zikina» deitu zion, eta, emakumeak atzera begiratu ahala, gizonezkoak hiru ukabilkada eman zizkion, eta lurrera bota.

Ikusgunek jakinarazi du erasoa jasan duen emakumeak Ertzaintzan jarri duela salaketa. Ikusguneren arabera, azken hiru hilabetean hamalau salaketa jaso dituzte LGTBI+fobiarekin lotuta, «eta trans kolektiboa da eraso fisiko, gorrotozko irain eta diskurtso gehien pairatzen ari dena».

Erasoa salatzeko elkarretaratze batera deitu dute bihar Gasteizko E28 Koordinakundeak, Kutxiko Taskeroek eta Gasteiz Txiki auzo elkarteak. Arratsaldeko zazpi eta erdietan izango da, Fariñasen. Ikusgunek, berriz, adi segitzera deitu du, eta edozein eraso dela-eta Ikusgunerekin harremanetan jartzera.

Eraso homofoboa Lizarran

Lizarran ere elkarretaratze batera deitu dute biharko, eraso homofobo bat salatzeko. Euskalerria irratiak jakinarazi duenez, uztailaren 14an gertatu zen erasoa: bi pertsonak beste bat iraindu zuten, La Estellesa konpainiako hiri autobusean. «Marikoi zikina», «gay zikina», «goitik behera zulatuko zaitut», «badakit non bizi zaren» modukoak esan zizkioten. Bi pertsona oihuka hasi zitzaizkion, eta, salatu zutenez, hiri garraioko enpresak ez zuen ezer egin haiei aurre egiteko: «Ez zuen inongo ardurarik hartu, ezta inongo erantzunik eman ere eraso homofobo hori dela eta».

Zerbitzu publikoak eta kaleak aldarrikatu ditu Lizarrako LGTBIQ+ kolektiboak, eta erasoari erantzuteko protesta antolatu dute. Bihar, 20:00etan, Lizarrako Baja Nabarra kalean manifestazioa eginen dute.


Oihanaren minak hezurmamitzen

Summary: Oihanaren minak hezurmamitzen. Indarkeriaren arrastoa, hark eragindako oinazea, bere larruan nozitu du Maria Jauregik. Errealitate hori ezagun du Irati Goikoetxeak ere, eta literaturaren bidez plazaratu ditu ETAren biktima baten saminak eta prozesuak. Garai eta giro bertsuan haziak eta heziak, biak mintzo dira biolentziaz, sufrimenduaz, biktimen rolaz, memoriaz eta hura belaunaldi berriei transmititzeko beharraz.

Oihanari aita hil zion ETAk, hemeretzi urte zituela. Zabalik zuen zauria, baina bere baitan prozesu bat antzematen zaio Oihanari; oinazearen azaleratze bat. Fikziozko pertsonaia da Oihana, Irati Goikoetxea idazlearen Herriak ez du barkatuko nobelako protagonista, baina izan zitekeen hezur-haragizkoa. Izan zitekeen ETAren edozein biktima, edo izan zitekeen Maria Jauregi, herenegun duela 21 urte ETAk hildako Juan Mari Jauregiren alaba. Fikzioaren bitartez kontatu du Goikoetxeak errealitate bat, Jauregik aski ezaguna duena. Legorretako herriaren (Gipuzkoa) ikuspegi pribilegiatua ematen duen Bartzelona ostatuan jarri die hitzordua BERRIAk, bi protagonisten sorterritik gertu eta bien bizilekuen erdibidean, bazkaloste batean, oinazeaz, biktimen rolaz, memoriaren transmisioaz eta abarrez hitz egiteko. Idazleaz eta biktimaz harago dauden pertsonetatik abiatuta.

Maria: areto futboleko jokalaria. Atal hori ez da hain ezaguna jendearentzat.

JAUREGI: Nik areto futbolean jokatzen nuen, federatuta. Legorretan egin genuen taldea eskolan hasi ginenean, eta institutuan hasi ginenean federatu ginen. Gero iritsi zen momentua unibertsitatera joateko, eta kito. Lehenengo urtean, kirolik egin gabe egon nintzen; gero ikusi nuen unibertsitatean talde bat zegoela, eta han ibili nintzen; Andaluziako ligan. Nekatuta bukatu nuen; azken urtean unibertsitatea talde guztiez desegin zen, eta gure kontura jarraitu behar izan genuen; autoan joan... Andaluziako ligan, autoan joan zaitez Almeriaraino.

Nola igarotzen da matematikari bat bizikidetza kontuetara?

GOIKOETXEA: Bizikidetza beti egon da oso presente hezkuntzan; ikastetxeetan beti dago bizikidetza talde bat, beti duzu ardura prebentziozko hori. Ikasleak bideratzea emozioak beste modu batera bideratzera, elkar ezagutzera beste esparru edo testuinguru batean... Hori oso presente izan dut.

Opor bezpera batean etorri zen proposamena: Nafarroako Gobernuan bizikidetza ataleko arduradun baten bila zebiltzan, proposamena egin zidaten, eta, bueno: erronkazalea ere banaiz, beldurtzen naiz, lotsatzen naiz, bertigoa ematen dit... Baina aukerak dira: bizitzeko, jende berria ezagutzeko, inplikatzeko, emateko, hartzeko, aberasteko. Badakit zerbait puntuala dela, irakaskuntzaren falta asko ari naiz sumatzen, baina oso esperientzia ederra da. Horretan sinesten dut: belaunaldi berriekin egin beharreko lan aktiboan.

JAUREGI: Nafarroan ere badago programaren bat biktimak eskoletara joateko?

GOIKOETXEA: Bai, 2018an jarri genuen martxan, ondo ezagututa Adi-Adian-ekin egiten ari zena: Eskutik. Poliki-poliki, baina martxan dago, eta datorren urtera begira indartuta. Nafarroa oso anizkuna da, eta, aniztasun horri erantzun nahian, ikasleen profil ezberdinetara iritsi nahian, eta oso sinetsita bideetako bat hori dela. Belaunaldi berriekiko lanketa hori oso aktiboa izan behar dela balioetan, indarkeriaren deslegitimazio horretan. Indarkeria, terrorismoa, torturak... Biolentzia hori, zorionez, atzean uzten ari gara, utzia dugu, baina beti dago errepikatu daitekeen zera hori. Horrez aparte, biolentzia horiek hor daude: fisikoak eta ahozkoak; etxeetan, familietan, kaleetan, ikasgeletan, parkeetan... Hori dena landu beharrekoa da.

JAUREGI: Segun zein eskolatara joaten zaren, hori areagotzen da.

Parte hartu zenuen Jaurlaritzaren Adi-Adian programan.

JAUREGI: Joan naiz hiruzpalau institututara, eta esperientzia oso aberasgarria da. Haiek bakarrik ez, guk ere ikasten dugu.

Zer?

JAUREGI: Boluntarioa denez, hor ikusten da zein institutuk prestatzen duen gehiago. Hor ikusten da zeinek lantzen duen gehiago aurretik, kontua ez delako biktimek beren testigantza ematea. Aurrez landu behar duzu gaia. Lehen aldiz joan nintzenean, oso positiboa izan zen. Asko ez dira ausartzen galderak zuzenean egitera, baina batzuk bukaeran gerturatzen zaizkizu. Neska bat gerturatu zitzaidan; esan zidan lagun bat zuela senide bat kartzelan zuena, eta bakarrik parte hori ezagutzen zuela. Nire testigantza emateagatik eskerrak eman zizkidan, eta besarkada bat eman zidan. Horregatik bakarrik, niretzat jada balio du.

GOIKOETXEA: Oso garrantzitsua da mina sozializatzea. Ez dugu ikasten, ez digute irakasten, minaren ondoan egoten. Badakigu Maria zein den, ez dakit nola eta zenbateraino hurbildu… Ikaragarri kostatzen zaigu. Institutu bateko ikasle batek galdetzen zuen, 16 urterekin: «Nola gustatuko litzaizuke gizartea edo herritarrak zuregana hurbiltzea?». Hain da sinplea. Nola urruntzen garen, ez dakigulako.

Ezagutzen zenuten elkar?

GOIKOETXEA: Kontzienteki, familiarekiko hurbilketa... Tolosan izan nintzen, hamargarren urteurreneko ekitaldian.

JAUREGI: Leidorren, agian? Lopez de Lacallerekin batera?

GOIKOETXEA: Han saio bat prestatzen aritu ginen.

JAUREGI: Uste dut orduan aitari eta [ETAk 2000ko maiatzean hildako Jose Luis] Lopez de Lacalleri egin zitzaiela omenaldia. Ni, justu egun hartan, ez nengoen; garai hartan, kanpoan nengoen.

GOIKOETXEA: Orain dela bi-hiru urte, urteroko omenaldian egon ginen; baina agurtu, besarkada bat eman, eta gehiagorik ez. Jarraitu izan ditut bera eta ama, komunikabideetan. Bestela, guk zuzenean, ez. Azkena, Martin Ugaldeko saio hartan [2019ko otsailaren 6an]; hurbildu nintzen, esanez: «Maria, tarte bat hartu behar dut zurekin egoteko». Beste askorekin bezala, buruan banuen zenbait biktimarekin hitz egin eta zerbait jasotzea, baina gero erabaki nuen libururako niretik aritzea; biktimak zer espero zezakeen liburuan aurkitzea... Zerbait koloretsuagoa egin nahi nuen, batengan zentratu gabe. Neure burua ez nuen mugatu nahi besteen bizipen errealetara.

JAUREGI: Azken batean, bakoitzak bere bizipenak dauzka, bere modura bizi izan du hau, eta dena jasotzea konplikatua da.

Hitzordu hau uste oker batetik dator: Iratiren liburua Mariaren bizipenean oinarritzen dela.

GOIKOETXEA: Gehien hurbiltzen den pasartea hau da; Martin Ugalden entzungo nizun, akaso aurretik ere bai: Huelvan, ikaskideen artean... Nik jaso nahi nuena zen, testuinguru batean, testuinguru horrek ez dakienean biktima zarela, nola hitz egiten duten biktimez edo biktimek izan beharko luketen jarreraz. Eta zu [Maria] nola senti zaitezkeen.

JAUREGI: Gertatu zitzaidan lankide batekin; atentatu bat gertatu zen, eta gosaltzera joan ginen. Esan zuen: «Putaseme hauek, haiei berdin egin beharko litzaieke». Nik esan nion ezetz, bestela haiek bezala jokatzea litzatekeela, eta berak erantzun zidan: «Hori esan senitartekoei». Esan nion: «Ez daukat esan beharrik, nire aita ETAk erail zuelako». Barkamena eskatu zidan, eta esan nion ez zuela eskatu beharrik; bakoitzak bere pentsamendua daukala, eta sentitzen duen bezala jokatzen duela. Kanpoan zaudenean, ni Maria naiz, Maria gisa egiten dut bizimodua; ez noa nire historia kontatzen. Pertsona batekin konfiantza badut, eztabaidak horretara badarama, bai, baina bestela ez dut kontatzen.

Lau urteren eta bi herriren arteko aldea daukazue. Bera izan dituzue giro bat eta garai bat. Nola oroitzen duzue zuen gaztaroko giro politikoa?

JAUREGI: Guk kuadrillan bagenekien bakoitza nondik zihoan, eta ez dugu asko eztabaidatu; ez da gaia ateratzen. Beti errespetatu izan dugu elkar, eta ondo eraman izan dugu. Ez dut inoiz arazorik eduki.

GOIKOETXEA: Nik neuk, oso koloretsua eta ederra. Baina gaiari lotuta, oso garai itoa oroitzen dut; biolentoa, grisa. Festara joatea zen istiluak sortzeko arriskua. Eta ez ulertze asko; nik ez dut inoiz irainik zuzenean jaso, baina inguruan ikusi, bai: zinegotzi mehatxatuak, bizkartzainak ez eramatea erabakitzea... Aitak, eta gero guk gure kabuz, oso txikitatik jarri gintuen Bakearen Aldeko Koordinakundearen pankartaren atzean.

JAUREGI: Gurasoekin joanda nago ni ere BAKen manifestazioetara.

GOIKOETXEA: Iltzatuta dut gu hamar-hamabost ginela, biktimaren arabera plaza hutsago edo beteago zegoela. Hori oso gogorra egiten zitzaidan. Edo paretik pasatu, begiratu eta aurre egiten zutenak. Nik esaten nuen: «Ni hemen nago pertsona bat hil dutelako; pertsona horren inguruak ikaragarrizko sufrimendua dauka, hori oso salagarria da, eta begiratzen duenak nola ezin duen horrekin bat egin». Askatasun falta. Nola izan daitekeen herri bat askea herritar bakoitza askea ez bada. Niri oroitzapen horiek oso gogorrak egiten zaizkit.

Giro horretan hezi zineten.

JAUREGI: Giro hori betikoa zenez, barneratu egiten duzu, naturalizatu.

GOIKOETXEA: Hor dago arriskua: indarkeriaren naturalizazioan. Eta horren aurrean hartu beharreko jarrerak publikoki partekatzeko ezintasunean. Niri zenbait ikaskidek eskatzen zidaten pare bat bertso egiteko Gudari Egunerako. Sortzen genuen, baina beste aldarrikapen batzuk ere publikoki partekatzeko espazioaren falta sumatzen nuen: bertso edo olerki asko egingo nituzke terrorismoaren, indarkeriaren eta giza eskubideen urraketa ororen gaitzespena adieraziz eta institutu erdian partekatu, baina ez zegoen halakoetarako espazio askerik. Guk etxean bizi izan dugu; guk balio batzuk jaso ditugu etxean, horiek ez ditugu ezkutatu, kanporatu ditugu, oso sinistuta gure hizkuntzarekin eta gure kulturarekin. Baina horrek izan zituen ondorioak. Parrandara joan, eta Ekaitzi [anaiari] esatea: «Oso bertsolari ona zara, baina gure herrira ez zara inoiz etorriko kantatzera». Hori oso gogorra da.

JAUREGI: Nola liteke pertsona bat zuk bezala ez pentsatzeagatik horrela baztertzea?

GOIKOETXEA: Zuk hartzen duzu jarrera bat, eta jarrera horrek ondorio batzuk ditu. Mehatxurik eta halakorik ez, oso errespetatuak sentitu gara, baina bazeuden zera batzuk itoaraz zaitzaketenak. Zer, eta orain dela 25 urte egiteagatik gaur egun indarkeriaren eta terrorismoaren aurrean oso orokortuta eta barneratuta dauden aldarrikapenak.

Orain, Basarri Bertsopaper Saria eman diote, hain zuzen memoriari jarritako bertsoengatik.

GOIKOETXEA: Pausoak ezinbestean eman behar dira aurrera, atzera begiratu eta kateatzeak ez du ezertarako balio. Mina eragingo lidake, adibidez, Ekaitzen ahotsa urte haietan isildua izan balitz; baina Ekaitzek orduan bere askatasunetik jarrera eta konpromiso argi bat adieraztea erabaki zuen, urte hauetan hala adierazi du eta egun adierazten jarraitzen du; orain gutxi lortu duen saria horren adibide. Zer eta nola esan duen. Babes eta atxikimendu handia eta plurala jaso duen diskurtso eta mezu bat da. Horren atzean urtetako lanketa eta konpromiso iraunkorra dago. Orain eta hemen sekulako poza eragiten du horrek; memoriaren azterketa serio batek orainean eta etorkizunean jendarte ederrago bat egiteko balio behar digu.

Bilatzen duzu «Maria Jauregi» sarean, eta gehien agertzen dena da: «-ren alaba». Pisatzen dizu horrek?

JAUREGI: Egia da mundu guztiak biktima gisa tratatzen zaituela; ohitu egiten zara. Niri ez zait gustatzen; beti esaten dut ni ez naizela biktima, baina jendearentzako biktimak gara. Lotsatia naiz, kosta egiten zait hitz egitea. Ez naiz sekula komunikabideetan atera; omenaldietara prentsa zetorrenean, ni ezkutatu egiten nintzen. Lagun kazetari batek [Radio Euskadiko Dani Alvarezek] denbora zeraman atzetik, «ea, Maria», eta konbentzitu ninduen. Elkarrizketa hartatik aurrera, ez dakit, barruan neukana askatu nuen.

Harrezkero, plaza publikoan leku bat hartu duzu. Nola egiten da prozesu hori?

JAUREGI: Sarri aipatu zidan elkarrizketa egiteko. Esaten nion ez nuela nahi. Halako batean, esan zidan ezin niola ezezkorik eman, Haritz Aranbururekin egongo nintzela. Pausoa eman nuen, eta hortik aurrera leku diferenteetatik deitzen hasi ziren.

GOIKOETXEA: Zer zegoen ezezko horren atzean?

JAUREGI: Ez dakit, inoiz ez zait gustatu publikoaren aurrean hitz egitea. Zuk zenioen irakasle izan nahi zenuela; nik argi neukan bakarra zen ez nuela irakasle izan nahi (barreak). Ez nion inoiz neure buruari planteatu atera beharra nuela. Libre sentitu nintzen gero.

Horren atzean ez al zegoen batzuk biktima guztien izenean hitz egiten dutela?

JAUREGI: Beti. Amarekin askotan izan ditut elkarrizketak. Biktimen erabilpenarekin beti kokoteraino. Gogoan daukat [Jose Luis Rodriguez] Zapatero [Espainiako Gobernuko] presidente zenean PPk dinamika bera zuela, eta biktimen elkarte batzuek ere bai; ikusten da eskuinak boterea ez duenean ez duela onartzen. Bere jokatzeko modua da: iraina, gezurra eta biktimen erabilera. Biktima bakoitzak bere pentsamendua dauka, denak ezberdinak gara.

Elkarrizketa haren egunean, erreportaje bat egin zuen BERRIAk Agus Hernan, Garbiñe Biurrun eta Maixabel Lasarekin. Oso harro nabari zitzaion.

JAUREGI: Berak beti animatu nau hitz egitera, badakielako nola pentsatzen dudan. Beti esaten zidan: bada garaia gu apartatu eta jende berria agertzeko.

GOIKOETXEA: Belaunaldi berriak ere badatoz gizartean.

JAUREGI: Belaunaldi berriek beste ikuspuntu bat daukagu, ezberdina, ezberdin izan dugulako; amak eta nik ez dugu berdin bizi izan.

Lehen esan duzue; lehen ez zela hitz egiten gaiaz. Orain, kontatzeko behar bat dago?

JAUREGI: Garrantzitsua da kontatzea zer gertatu den, huts berberak ez egiteko eta berriro ez gertatzeko. Garrantzitsua da bakoitzak bizi izan duen bezala kontatzea. Nik asko ikasten dut besteak entzuten, eta gai izan behar da besteen azalean jartzeko. Beti dago zergatik bat. Orain, indarkeriarik gabe, ETA gabe, prozesu hori errazagoa da.

GOIKOETXEA: Nik ez daukat beldurraren kontzientziarik. Ez dut presente izan 2004an, edo 2005ean, honetaz idatzi nahi nuela baina ez zela momentua. Iristen dira Igartza bekarako oinarriak, saiatu nahi dut eta eleberri bat idazteko proiektu bat aurkeztu nahi dut. Eta neure buruari esaten diot: idatzi behar baldin badut, honetaz idatzi nahi dut. Aurretik ez da suertatu. Eta, bestalde, ados: oso garrantzitsua da hau guztia partekatzea, ahots ezberdinak plazaratzea. Ikusten ari da nola sortzen ari diren literatura, antzerki eta ikus-entzunezkoak, eta guztiak dira erreminta egokiak hausnarketa pertsonalerako. Baina ariketa hau dago asko egiteko: elkartu, hitz egin. Nondik hasi hizketaldi bat, horretan ere entrenatu gabe bagaude? Tresna horiek lagungarri dira horretarako. Sortu behar dira espazioak elkarrizketarako.

Nagusiki gizonak izan dira gatazkako protagonistak, baina batez ere emakumeak ari dira memoria lan horretan. Nabari duzue aldagai hori? GOIKOETXEA: Indarkeriak eta terrorismoak alargun asko utzi ditu, eta alargun horiek memoria bakarrik ez, sekulako transmisio lana egin dute. Emakume horiek hezi dituzte umezurtz geratu diren haurrak, eta kasu gehienetan, oso ondo kudeatu da gorrotorik gabeko transmisio hori. Mendeku goserik gabe. JAUREGI: Ni ez naiz kontziente lan hori egiten ari garenik. Nire ikuspuntua plazaratzen dut, uste dudalako hori dela bidea. GOIKOETXEA: Egia da egon direla saiakerak, garai gogorretan gainera: Ahotsak. Emakume talde bat, gai zena elkartzeko. Hor ere bazeuden alderdiak, pentsatzeko moduak, baina bazegoen ahalegin bat hori gainditu eta erdigunean jartzeko jarri behar dena: sufrimendua, begirada humanoa. Emakumeak ziren. JAUREGI: Beste ekimen oso garrantzitsu bat izan zen Glencree. Zein garrantzitsua den fokuetatik kanpo egiten den lana. Urteak eman zituzten lanean, eta, erabat sendo zegoenean, emaitza bat lortu zutenean plazaratu zuten prozesu guztia. Lehen bileran, bakoitzak ez zekien aldamenean zegoena zein zen. Hori oso aberasgarria izan zen. Konfiantza espazioak sortu behar dira hitz egiteko, eroso sentitu behar zara aldamenekoarekin.

Mina apalduz doa? Ikasten da horrekin bizitzen?

JAUREGI: Bizitzen ikasten da, mina hor dago beti. Hasieratik asko hitz egin dut amarekin, eta horrek lagundu nau. Beti dauzkazu halako momentuak, data hurbiltzen denean. Oroitzapenak datozkizu. Mina hor dago.

Irati, minari buruzko liburu bat da zurea. Esaldi hau jaso duzu: «Cuánto duele que ya no duela» (zenbat min ematen duen jada minik ez emateak).

GOIKOETXEA: Hor badago biktimaren memoria, ahanzturaren itotasuna. Ari nintzen, batez ere, inguruaz: hor sartzen da memoriaren ahanztura. Gizartearen inplikazioaren garrantzia. Ni ez naiz biktima; Mariak eta biktimek hitz egin behar dute, eta guri dagokigu entzutea. Minari mingarri izaten utzi behar zaio; minak hitz egin behar du, hor jarraitu behar du. Zauria itxi dadila. Ezin ditugu biktimak sufritzen izan. Sufrimenduak hor egon behar du, kontua da nola asmatzen dugun, min horren inguruan zer jarrera hartzen dugun. Saiatu behar gara min horiek ez areagotzen, eta ahanzturak, indiferentziak edo enpatia faltak min horiek areagotu ditzake. Biktimak oso abandonatuak izan ditugu, eta hala jarraitzen dute.

JAUREGI: Beste faktore bat: hilketaren urtearen arabera, gizartearen jarrera ezberdina izan da. Gure kasuan, gizartearen zati handi baten elkartasuna sentitu dugu, baina 1980ko hamarkadako biktimek ez dut uste gauza bera pentsatuko dutenik. Askok alde egin behar izan zuten, ez dute babesik izan, ez gizartearenik, ezta instituzioenik ere. Min hori kudeatzeko arazo gehiago dituzte, bakarrik sentitu dira.

Biktima batzuek justizia izan dute, baina gizartearen babesik ez. Beste batzuek izan dute bero hori, baina ez egiarik, ezta justiziarik ere. Ados? Aldatzen ari da hori?

JAUREGI: Gure kasuan, epaiketa bat egon zen, aita hil zutenak kartzela zigorra betetzen ari dira. Gainera, babes hori sentitu dugu gizartearen parte handi baten aldetik. Beste askok ez dakite zer gertatu den. Zauriak ez dira guztiz itxiko, baina itxiz joateko, edozein biktimak egia jakin behar du, eta justizia eduki; beharrezkoa da sendatuz joateko.

GOIKOETXEA: Horretarako, tresnak behar dira. Batzuek erreparaziorik ez dute izan. Badago lan bat egiteko gogoa. Biktima horiek erabat ikusezinak dira.

Irati, BERRIAn zenioen maiatzean: «Herriak biktimak maite behar ditu». Iruditzen zaizue bakoitzak soilik bere aldekoak maite izan dituela?

GOIKOETXEA: Niri oso gogorrak egiten zaizkit termino horiek: nireak eta zureak. Ez dakit hori maitasuna den; giza eskubideen urraketa larrien aurrean, batekiko maitasuna izatea eta bestearekiko maitasunik ez eta sarri mespretxua adieraztea... Hori oso gogorra egiten zait. Egoera konplexua da, baina, aldi berean, sinplea: giza eskubideen urraketa larri bat dago, eta horren aurrean, badagokigu gizarte gisa jarrera bat hartzea. Maitasun aktiboaz ari naiz. Baina haserre mendiak jarri ditugu aurretik, alderdikeria, interes politikoa... ideologia humanoa atzean eta ezkutuan utzita.

JAUREGI: Niretzat ere sinplea da. Etxean jasotako heziketaren barnean doa: etxean beti giza eskubideak jarri dira oinarrian, eta giza eskubide ororen urraketen aurrean jarrera bera hartu dugu. Herri hau maite baldin badugu, aurrera egin behar dugu, eta onartu den-denak ezberdinak garela. Denon artean ikasi behar dugu elkarrekin bizitzen. Garrantzitsua da enpatia.

Nola irudikatzen duzue herri hau hamar urte barru?

JAUREGI: Baikorra naiz. Aurrera egingo dugu; jarraituko dugu balioak landuz, enpatiaren bitartez, elkarri entzunez. Gutxi entzuten dugu. Eraikiko dugu herri hau, pertsona guztiak hartzen dituen herri bat eraikiz. Bidean goaz.

GOIKOETXEA: Ni ere baikor naiz, aktibotasunez; gauzak ez dira berez etorriko. Inaktibitate handia egon da, aktibatu behar dugu. Orain da momentua, denborari heldu behar diogu: gauzek aurrera egingo dute egiten badugu gauzek aurrera egin dezaten. Belaunaldi bat dator honen guztiaren oso kontziente izan behar duena.

JAUREGI: Belaunaldi horri ezin diogu ardura hori utzi. Erakundeen aldetik emateko dauden pauso asko eman behar dira.


Beste urre bat Dresselentzat

Summary: Beste urre bat Dresselentzat. Estatubatuarra nagusitu da gizonezkoen estilo libreko 100 metrokoan, eta urrezko bigarren domina eskuratu du. Hainbat errekor ezarri dituzte gaurko finaletan.

Urrezko sei domina ditu jomugan Caeleb Dressel igerilari estatubatuarrak, eta hori lortzeko bidean beste urrats bat egin du. Astelehenean kolkoratu zuen aurrenekoa, gizonezkoen txandakako 4x100 proba librea irabazita, eta gaur jantzi du bigarrena. Estatubatuarra nagusi izan da estilo libreko 100 metrokoan.

Lehia estua izan dute Dresselek eta Kyle Chalmers australiarrak, eta sei ehunenen aldeaz soilik gailendu da estatubatuarra, amaiera justu batean. Marka olinpikoa haustea ere lortu du: 47.02 segundotan osatu du proba. Brontzezko domina Kliment Kolenikov errusiarrak irabazi du.

Errekor olinpiko gehiago ere ezarri dituzte gaurkoan. Yufei Zhang txinatarrak bigarren domina lortu du Tokion. Zilarra irabazi zuen tximeleta estiloko 100 metrokoan, eta urrea eskuratu du 200 metrokoan. Marka olinpikoa hautsi du, 2:03.86ko denbora eginda. Estatubatuarrek osatu dute podiuma: Regan Smith izan da bigarren, eta Hali Flickinger hirugarren.

Jokoetako inoizko denborarik onena egin dute gizonezkoen bular estiloko 200 metroko proban ere. Ez da ezustekorik izan, eta, iragarpenak beteta, Izaax Stubblety-Cook australiarra izan da azkarrena. Zilarrezko domina Arno Kammingak eskuratu du, eta brontzezkoa, Matti Mattsonek.

Txinak ere egin du errekorra; oraingoan, mundukoa. Haiek nagusitu dira estilo libreko 4x200 metrokoan, erreleboka, eta 7:40.33ko denbora ezarri dute. AEBek amaitu dute bigarren, eta Australiak hirugarren.

Eta, azkenik, Robert Finke estatubatuarrak lortu du urrezko domina gizonezkoen estilo libreko 800 metrokoan; aurrenekoz jokatu da proba hori Olinpiar Jokoetan. Azken luzean egindako erasoarekin lortu du loria. Greogorio Altrinieri iritsi da ondoren, eta Mykhailo Romanchukek osatu du podiuma.


Summary: ZUZENEKOA: Sunisa Lee estatubatuarra garaile emakumezkoen gimnastika artistikoko banakakoan. Rebeca Andrade (Brasil) sailkatu da bigarren, eta brontzea Angelina Melnikovarentzat izan da. Simone Biles estatubatuarra zen irabazteko faborito argia, baina, presioaren ondorioz, ez du parte hartu.

* Euskal Herriko 31 kirolari lehiatuko dira Tokion

* Abuztuaren 8ra bitartean egingo dituzte Olinpiar Jokoak; ikusi egutegia

* BERRIA Jokoei buruzko albiste, erreportaje, analisi eta elkarrizketa zerrenda osatzen ari da.

* Egunero Seigarren uztaia saio berezia izango da ikusgai, 15:00etan, BerriaTBn.