Summary: Zerga bilketaren jaitsiera apur bat apaldu da urte amaieran. Errenta kanpaina onaren eraginez izan da, batez ere. Kontsumoari lotutako zergetan izan da jaitsierarik handiena.

Iazko urteak aurrera egin ahala, zerga bilketako datuak zertxobait txukuntzea lortu dute aldundiek. Konfinamenduaren ostean iragarritako kolpea leunduko zela adierazi zuten ogasunek urriko Finantzen Euskal Kontseiluan, eta hori bera berretsi dute urte amaierako kopuruek, hain zuzen ere.

Arabako Foru Aldundia izan da datuak ematen lehena: guztira, %10,5 jaitsi da bilketa. Hau da, iaz, 2.192,3 milioi jaso zituen, zergen bitartez, aurreko urtean baino 258 milioi gutxiago. Jaitsiera urrian kalkulatutakoa baino apalagoa da, edonola ere; orduan espero baino ia 80 milioi euro gehiago bildu baitira.

Zerga guztien bilketa jaitsi da, zuzenekoena nahiz zeharkakoena. Baina, batez ere, kontsumoari lotutako zergetan nabaritu da bilketaren jaitsiera, %15 gutxi baita BEZaren bilketa. Guztira, 575,1 milioi bildu dira, iaz baino 101,3 milioi gutxiago. Erregaiei ezartzen zaizkien zerga %13,3 apaldu da, ostera.

Sozietateen zergak ere behera egin du: %19,8 jaitsi da bildutakoa. Hau da, iaz baino 42,2 milioi gutxiago ordainduko dute enpresek irabaziengatik guztira. Zerga horrek, ordea, 2019 irabaziak zergapetzen ditu, eta ez 2020koak. Bada, datuak bilketa osoaren joerarekin bat etorri arren, ez dute erabateko loturarik. Batez ere, aldundiak enpresen finantzaketa errazteko hartutako neurriek eragina dute.

Jaitsaldia nabarmen apalagoa da, aldiz, errenta zergan (-%2,2), enplegua ez baita jarduera ekonomikoa bezainbat txikitu. Guztira, 859,5 milioi jaso dira, hau da, aurreko urtean baino ia 20 milioi gutxiago (19,1 milioi).

Bizkaian antzeko, Gipuzkoan hobeto

Bizkaiko Foru Aldundiak ere antzeko datuekin itxi du 2020. urtea: 7.122,1 milioi euro bildu baitira zergen bitartez guztira, hau da, iaz baino 873 milioi gutxiago (-%10,9). BEZa izan da jaitsierarik handiena izan duena (-%14), eta baita sozietate zerga ere (-%22). Errenta zergak bilakaera hobea izan du, ordea: %3,2 apaldu da bilketa denera.

Gipuzkoan, ostera, bilketak hobekuntza nabarmena izan du: %7,7 gutxitu baita zergen bitartez jasotakoa; hau da, aurreko urtean baino 389,2 milioi euro gutxiago jaso dira denera. Errenta kanpaina onak apaldu du beherakada hori, batez ere: positiboan amaitu baitu urtea. 1.915,4 milioi bildu dira denera, iaz baino %2,8 gehiago.

BEZa %14,1 jaitsi da, ostera; 200 milioi gutxiago batu dira denera. Eta %15,3 sozietate zerga, hots, 248 milioi gutxiago bildu dira enpresen irabaziengatik.


Summary: Istiluak piztu dira nekazarien protestetan Indian. Indiako Errepublikaren Egunean manifestaziora deitu dute protestan diren nekazariek, eta poliziarekin talka egin dute New Delhiko erdigunean. Gutxienez lagun bat zendu da.

Aldarrikapen eguna izan zuten atzo Indiako nekazariek. Indiako Errepublikaren Egunerako gobernuak New Delhi hiriburuan antolatu zuen ospakizuna aprobetxatu dute merkatuaren liberalizazioaren aurkako protestak plazaratzeko. Ordura arte New Delhiko sarreretan egin zuten protesta nekazariek, baina gaur hiriaren erdigunera desbideratu dira manifestariak. 10.000 traktore baino gehiagok eta ehunka milaka lagunek hartu dute hiriko erdigunea. Protesta baketsua izateko asmoa zuena desbideratzean sortu da talka poliziarekin, eta hark negar gasarekin eta ur kanoiekin erantzun die. Gutxienez lagun bat zendu da istiluen ondorioz, bere traktoreak poliziaren barrikada baten kontra jota.

Protestaren antolatzaileek protestek «baketsuak» izan behar zutela azpimarratu zuten: hain zuzen ere, hiriburuko erdigunera ez hurbiltzeko asmoa zuen protestak, eta Poliziak barrikadak jarriak zituen manifestariak hurbiltzea ekiditeko. Protesta hasi eta gutxira, ordea, okertu da aurreikusitako plana, eta ibilbidea aldatu du manifestazio buruak, hiriburuko erdialderantz, gobernuak antolatutako desfilearen ibilbiderantz. Eta orduan sortu dira istiluak, Poliziak negar gasa eta ur kanoiak erabili baitzituen manifestariei eraso egiteko, gutxienez hildako bat utziz.

Arnasa luzeko borroka

Baina gaurko mobilizazioa ez da berria Indian. Azarotik ari dira protestan nekazariak. Poliziak New Delhirako sarbidea debekatu zien, eta, horregatik, hiriburuaren kanpoaldean bildu izan dira orain arte. Tartean izan da greba orokor bat, eta otsailaren 1ean, 2021erako aurrekontuak aurkezten dituzten egunean, parlamentura oinez joango direla iragarri dute.

Arau berri horiekin, nekazariek aukera izango dute beren elikagaiak gobernuak araututako merkatuetatik kanpoko erosleei saltzeko. Neurri hori nekazarientzako onuragarria izango dela iritzi dio Modrik, «bitartekaritzaren morrontzatik» aske geratuko direla argudiatuz. Baina nekazarien elkarteak ez datoz bat, orain arte estatuak kontrolatutako merkatuetan eta prezioetan saltzen baitzituzten produktuak, eta diru sarrerak bermatuak zituztela argudiatu dute. Merkatuaren liberalizazioak hori aldatuko duela salatu dute: ekoizleak merkatu librearen menpe utziko dituela, eta merkatuan korporazio handiak sartzen badira beren sostengua arriskuan geldituko dela, neurriak enpresa talde handiei soilik egingo baitie mesede, haien ustetan.

Nekazaritzak pisu handia duen herrialdea da Modriren gidaritzapean dagoena: 2,4 bilioi euroko barne produktu gordinari %15eko ekarpena egiten dio, eta, 1.400 milioi herritarretatik erdiak baino gehiagok egiten dute lan jarduera horretan. Erreformaren kontrako nekazari taldeek gehitzen dute nekazariei soilik ez, biztanleria osoari eragiten diotela neurriek: «Nazio osoaren elikadura segurtasun» arriskuan dagoela argudiatu dute. Protesten gorakadaren aurrean, gobernuak neurri horiek hamazortzi hilabetez atzeratzea eskaini die. Baina sindikatuek ez dute onartu bere proposamena, hiru legeak bertan behera uztea ez den beste ezer onartuko ez dutela argudiatuta.


Summary: Ikerketa batek dio txakurrak duela 23.000 urte etxekotu zituztela Siberian. Amerikara heldu ziren lehen pertsonak txakurrekin iritsi ziren, duela 15.000 urte. Gizaki haiek siberiar jatorrikoak ziren, eta handik zabaldu ziren Eurasiara eta Amerikara.

Gizakia txakurrekin iritsi zen Amerikara, duela 15.000 urte. Hala dio PNAS Amerikako Estatu Batuetako Zientzia Akademiaren aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Txakurren jatorria argitu nahian, Angela Perri Durhameko Unibertsitateko (Erresuma Batua) arkeologia doktoreak zuzendutako ikerlari taldeak aztertu ditu pertsonen eta txakurren erregistro arkeologikoak, eta ondorio horretara heldu da.

Ikerlarien arabera, ziurrenik, gizakia duela 23.000 urte hasi zen txakurrak etxekotzen, Siberian. Hangoak ziren Amerikara heldu ziren lehen gizakiak, eta Europara eta Asiara ere zabaldu ziren, txakurrekin.

Amerika izan zen gizakia heldu zen munduko azken eskualdeetako bat. Ikerketak dioenez, ordurako txakurrak etxekotuta zeuden hainbat zibilizaziotan, guztietan eginkizun bera ez zuten arren. Ikerketan parte hartu duen Laurent Frantz genetistak adierazi duenez, hasi zirenean argi zuten gauza bakarra zen txakurrak ez zituztela Amerikan etxekotu: «Orain, Amerikara heldu zirenen arbasoen firma genetikoa begiratuta, badakigu Siberiako lekuren batekoak zirela».

Etxekotzearen jatorria

Oxfordeko Unibertsitateko Greger Larson irakaslearen arabera, berriz, txakurrak Eurasian etxekotu zituztela uste zen lehen, Europatik Txinaraino, baita tarteko hainbat tokitan ere: «Gizakien eta txakurren erregistro arkeologikoak bateratuta, ordea, geroz eta argiago dugu Siberian etxekotu zituztela lehenbizi».

Azken izozte handian, duela 23.000 eta 19.000 urte artean, Siberia eta Beringia —Errusiaren eta Kanadaren arteko eremua— oso lurralde hotzak eta lehorrak izan ziren. Litekeena da horrek gizakien eta otsoen arteko hartu-emana handitzea, halabeharrez, harrapatzen zituzten animaliak antzekoak zirelako.

Ikerlarien ustez, hor egon daiteke txakurren etxekotzearen jatorria, gizakiek txakurrei ematen baitzizkieten harrapatutako animalien kondarrak; adibidez, zaldienak, oreinenak edo altzeenak. Otsoek eta txakurrek hilabeteak iraun ditzakete proteina soilik jaten.


Summary: Italiako lehen ministroak dimisioa eman du. Sergio Mattarella presidenteak bihar hasiko ditu kontsultak gobernu berri bat osatzeko.

Kargua utzi beste aukerarik ez du izan Giuseppe Conte lehen ministroak. Gaur eman dio bere erabakiaren berri Sergio Mattarella presidenteari, eta hark iragarri du bihar hasiko dituela alderdiekiko kontsultak koalizio gobernu berri bat osatzeko arduraduna erabakitzeko. Contek jardunean jarraituko du gobernu berria osatzen duten arte.

Contek dimisioa eman izanak ez du esan nahi, hala ere, hark amore eman duenik; izan ere, badu oraindik aukerarik agintera itzultzeko, horretarako beharrezko babesak lortzen baditu. Mattarellak berak, ordea, ez du aurreratu zer asmo duen, eta soilik iragarri du Diputatuen Ganberako eta Senatuko buruekin bilduko dela lehenik, eta jarraian alderdiekin, ordezkaritza txikiena dutenetatik hasita.

Orain arte gobernuburu izan denaren itxaropena litzateke Mattarellak bere gain uztea beste koalizio bat osatzeko ardura. Horretarako aukerak, ordea, gutxituz joan zaizkio Conteri; izan ere, haren gertukoek zail ikusten dute Italia Vivako buru Matteo Renzirekin berriz adiskidetu ahal izatea.

Renzirekiko liskarrek eragin dute Italiako Gobernuaren azken krisia. Koronabirusaren kudeaketa eta, batez ere, Europako Batasuneko funtsekin Contek egin nahi zuen erabilera argudiatuta, gobernutik irten ziren Italia Vivako bi ministro, eta gutxiengoan geratu zen koalizio gobernua. Horren ostean, bi konfiantza botori egin behar izan die aurre Contek: Diputatuen Ganberan lehena, eta Senatuan bigarrena.

Renzi alde batera utzita, Silvio Berlusconi gobernuburu ohiaren Forza Italia litzateke beste alternatiba, baina azken horiek gaur bertan jakinarazi dute ez dutela babestuko Conteren egungo gobernua, eta irtenbide bakarra dela «larrialdi egoera batean herrialdearen batasuna islatuko duen koalizio bat sortzea», beste edozein bide «blokeoa luzatzea» litzatekeelako. Ordea, ez dute azaldu zer-nolako koalizioa behar lukeen horrek.

Italian ohikoak dira gobernu krisiak. 1989tik, bi urtean behin gobernu aldaketa bat izan dute herrialde hartan. Azken hamarkadan bakarrik, sei gobernuburu izan dituzte herrialde hartan. Conte bera 2018an izendatu zuten lehen ministro, Bost Izarren Mugimenduak eta Matteo Salviniren Legak hala erabakita —Conte bera ez zen hauteskundeetara aurkeztu—. Adostasunak 2019ko irailera arte iraun zuen, Salvinik koalizioa uztea erabaki zuen arte, eta orduan Matteo Renziren PD Alderdi Demokratikoak hartu zuen haren tokia. Renzik PD utzi eta Italia Viva sortuz geroztik, eta batez ere pandemiak Italiako errealitatea irauli ostean, bigarrenez lehertu zen krisia.


Summary: Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian. Israelgo armadako iturriek adierazi dute palestinarra «neutralizatu» dutela, hark soldaduei labanaz eraso egin ondoren.

Israelgo soldaduek tiro egin diote palestinar bati, Nablus hiriaren hegoaldeko errepide batean, eta hil egin dute. Israelgo armadak berak eman du gertatukoaren berri, Twitter bidez. Haiek kontatu dutenaren arabera, Israelgo armadaren postu batean zeuden soldaduei labanaz eraso egin ondoren, bertako soldaduen buruak «erasotzailearen aurka tiro» egin du, eta «erasotzailea neutralizatu» du. Gizon palestinar bat da hildakoa, argitu dutenez, baina ez dute haren inguruko zehaztapen gehiagorik eman. Postuan zegoen soldadurik «ez dela zauritu» adierazi dute.

Palestinako WAFA berri agentziak ere baieztatu du gizon bat hil dutela Israelgo soldaduek. Tiroz hil dute, agentziaren arabera, eta Palestinako Osasun Ministerioak ere baieztatu du hildakoa jasotako tiroen ondorioz hil dela, momentuan bertan.

Atzo beste palestinar bat hil zuten Israelgo soldaduek Zisjordanian, Tulkarem hirian. Israelgo soldaduek negar gasa bota zuten segurtasun hesi bat gurutzatzen ari ziren hainbat lagunen aurka, eta Palestinako osasun agintariek jakinarazi zuten haietako bat hil egin zutela, gasa arnastearen ondorioz.

Israelgo armadak segurtasun hesia gurutzatzen saiatu zirenen aurka egiteko erabilitako modua justifikatu zuen, esanez soldaduei harriak bota zizkietela hesia gurutzatzen ari ziren bitartean.


Summary: Pentsioak 37 euro igo dira batez beste Hegoaldean. Espainiako Gobernuak 700.000 pentsio ordaintzen ditu lau lurraldeetan, eta 881 milioi euro kostatzen zaio hilean.

Hego Euskal Herriko pentsiodunek 2020ko urtarrilean baino %3,3 gehiago jasotzen dute hilean; 1.257,7 euro, batez beste. Edo beste era batera esanda, 37,3 euro gehiago.

Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantza, Gizarteratze eta Migrazio Ministerioak astearte honetan zabaldutako datuen arabera, 701.005 pentsio ordaintzen ditu lau lurraldeetan: 1.574 gehiago. Kostu totala 881.653.988 euro da hilean, iaz baino %3,3 gehiago.

Madrilek pentsioen erreforma du mahai gainean, eta azken datu horri erreparatuko dio bereziki, egungo gastu mailari ezingo baitio denbora luzez eutsi. Historian lehen aldiz, hilean 10.000 milioi euroren langa pasatu du. Kopuru horretatik, %72 erretiro pentsioei dagokie, eta %17 alarguntza pentsioei.

COVID-19aren eragina

2020an 2019an baino % 5 pentsio gutxiago erregistratu ziren, eta bajak % 14,3 igo ziren. Horrek agerian utziko luke COVID-19a adinekoen artean eta, ondorioz, pentsioen sisteman ere eragiten ari dela.

Hori hala izanik ere, pentsioen gastua handitzea fenomeno saihetsezina da, hainbat faktoreren ondorioz. Lehenengoa pentsioen urteko balioa handitzea da. Bestea da pentsiodun berriek hiltzen direnek baino pentsio handiagoak dituztela (lan karrera luzeagoak dituztelako eta kotizazio oinarri handiagoak). Eta, azkenik, gizartearen zahartzearen ondorioz, gero eta pentsio gehiago daudelako.

Sistemaren iraunkortasuna lortzea izango du helburu datorren erreformak, baina, horretarako, oinarri ugari ukitu beharko dituzte, hala nola kotizazio urteak, nahitaezko erretiroen eta erretiro partzialen amaiera edota erretiro aurreratuen gogortzea.

Amatasun diru-laguntzak

Horren harira, Espainiako Gobernuak iragarri du amatasun osagarrian aldaketa batzuk sartuko dituela. Jakinarazi duenez, bi gurasoetako batek, berdin dio zeinek, jaso ahalko du amatasun osagarria euren pentsioetan. 2016an sartu zen indarrean osagarri hori, amentzat bakarrik, biologikoa izan zein ez. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak neurriak beste gurasoa diskriminatzen duela erabaki ostean zabaldu du aukera hori gobernuak.

Egungo legeak erretiro pentsioaren osagarri bat ematen die seme-alaba biologikoak edo adoptatuak izan dituzten emakumeei. Aldaketa indarrean jartzean erretiroko, alarguntzako edo ezintasun iraunkorreko diru laguntzaren bat aitortua duten bikotekideek ere pentsioa handitzea eskatu ahal izango dute arrazoi horrengatik. Bi gurasoek, baina, ezingo dute diru laguntza aldi berean kobratu.

Amatasun plusak pentsioen zenbatekoak handitzen ditu seme-alaba kopuruaren arabera: %5 bi izanez gero; %10 hiru izanez gero; eta %15 lau edo gehiago izanez gero. Gizarte Segurantzaren kalkuluen arabera, batez beste, 50-60 euro dira hilean.


Summary: Urkulluk «tristura eta amorrua» agertu ditu txertaketa irregularrak direla eta. Lehendakariak esan du ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko duela gertatutakoa.

Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian izan dira gaur Iñigo Urkullu lehendakaria, Gotzone Sagardui Osasun sailburua eta Javier Hurtado Turismo sailburua. Lehendakaritzaren egoitzan egin dute agerraldia. Santa Marina eta Basurtuko ospitaleetako zuzendari ohiek protokoloa hautsi eta COVID-19aren aurkako txertoa jaso izanak sortutako zurrunbiloaz mintzatu da lehendakaria, eta adierazi du «pena, tristura eta amorrua» sortzen dizkiotela horrelako jokabideek, eta ez dela garaia «interes pertsonalak» lehenesteko. Hala, exijitu egin du protokoloak zehazten duena betetzea, eta hitzeman du ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko dituela txertaketarekin gertatutako guztia. Osasun sailburuari ere galdetu diote txertaketari buruzko auziaz, baina hark esan du Eusko Legebiltzarrean azalpen guztiak emango dituela bihar, eta ez du argibide gehiagorik eman nahi izan. Nolanahi ere, galdetu diote ea bigarren dosia emango zaien protokoloa hautsita txertoa hartu dutenei, eta Sagarduik azpimarratu du txertoaren lehen dosia hartu duten guztiek bermatuta daukatela bigarrena jasotzea.

Bilakaera epidemiologikoaz aritu da Osasun sailburua, eta erietxeen gaineko presioaz kezkatuta agertu da. Esan du ospitaleetako presioa azkarrago handitzen ari dela aurreko olatuan baino, eta espero dela bai solairuetako eta bai ZIUetako presioak gora jarraitzea datozen egunetan. «Egoera larria eta kezkagarria da». Azaldu du bertan behera utzi behar izan dituztela Galdako, Basurtu eta Txagorritxu ospitaleetako zenbait ebakuntza.

Gainera, Erresuma Batuan atzemandako aldaeraren 24 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Sagarduik jakinarazi duenez. Oraingoz asko hedatu ez bada ere, espero dute ondorengo egunetan «pixkanaka» handitzea horien eragina, gertuko beste leku batzuetan eta Europako herrialde askotan gertatzen ari den bezala.


Summary: Ia mila emakumezkok eman dute jada izena Lilatoian. Osasun egoerak behartuta, lasterketa birtuala izango da aurten. Martxoaren 5etik 8ra bitartean egin ahal izango da. Bezperan amaituko da izena emateko epea.

Lilatoiko antolatzaileak pozik daude, izena emateko epea ireki eta bi astera, ia mila emakumek eman baitute izena. Gehienak, Gipuzkoakoak dira (%83,6) eta gehienak 35 eta 44 urte artekoak. Korrika egingo dute gehienek, baina, antolatzaileek azpimarratu dutenez, jende askok egingo du ibilbidea oinez edo ibilketa nordikoan arituz.

Ezohikoa lasterketa izango da aurtengoa, COVID-19ak baldintzatua. Urtez urte handituz joan da korrikalari kopurua, eta, iaz, 6.545 korrikalarik eman zuten izena. Kopuru horretara iritsita, ezinezkoa da aurten Lilatoia orain arte egin den moduan egitea, baina Atletico San Sebastian kirol klubak ez dio hutsik egin antolatzeari. 32. lasterketa izango da, eta Lilaton, aurten ere on! da leloa. «Lasterketa birtuala» deitu diote antolatzaileek, ez delako kirolarien arteko aurrez aurreko lasterketa bat izango. Baina lasterka egin egingo da, aukeratutako modalitatean: korrikalariek aurten nahi duten lekuan egin beharko dute bost kilometroko ibilbide bat, laua, lau eguneko tarte batean; beraz, lehen aldiz munduko edozein lekutatik egin ahal izango da korrika. Areto itxi batean edo zintan aritzeak ez du balioko. Sakelako telefonoko aplikazio baten bidez jasoko dituzte denborak antolatzaileek, eta hala osatuko dute sailkapena. «Lortu duguna da gure sakelakoa txip bihurtzea», diote antolatzaileek. Taldeka ere parte hartu ahal izango da. Hamar kirolari artekoak izango dira taldeak, eta hortik gorakoa osatu nahi dutenei antolatzaileekin harremanetan jartzeko eskatu diete, posta elektronikoz edo Whatsappez 652-75 45 58 telefono zenbakira idatziz. Oraindik ez dute jakinarazi zein izango den aplikazioa; aurki kanal ofizialetan jakinaraziko dutela iragarri dute. Aplikazio hori deskargatu ondoren, martxoaren 5etik martxoaren 8ra bitartean egin behar da korrika. Aurten, oinez edo ibilketa nordikoan arituz ere parte hartu daiteke. Beste hiru modalitateak hauek dira: korrika, patinak eta eskuko bizikleta. Martxoaren 4ko 23:55ak arte egongo da irekita izena emateko epea. Lau euro kostatzen da izena ematea, eta, parte hartu ez ezik, elastikoa ere jaso nahi duenak 11 euro ordaindu beharko du. Elastikoa martxoaren 1etik 8ra bitarte jaso ahal izango da Donostian, Bilbon, Iruñean, Gasteizen, Irunen, Tolosan, Eibarren eta Zumarragan, eta, horretarako, otsailaren 21a baino lehen eman behar da izena. Korrikalari bakoitzak bost elastiko ere eskatu ahal izango ditu, bakoitzagatik zazpi euro ordainduta. Berdintasuna aldarri Antolatzaileek gogorarazi dute gizonek ezin dutela Lilatoian parte hartu, eta azpimarratu dute emakumeak soilik sartuko dituztela sailkapen ofizialean. «Ez dugu ahaztu behar ekitaldi honek berdintasuna aldarrikatzen duela hasiera-hasieratik, eta egun honetan emakumearen protagonismoa funtsezkoa da desberdintasuna desagerrarazteko borrokarako; eta, horretarako, ezinbestekoa da gizonaren babesa».


Summary: Lizarraldea ezagutzeko gonbita egingo du gaur Yasmine Maansrik. Tuteran egin zuen lehenengo saioa joan zen astean aurkezleak. Lizarratarrak edukiko ditu gidari gaurkoan.

Hamaika Telebistak Nafar Away saioa estreinatu zuen joan zen astean. Yasmine Maansri aurkezlearekin, Tutera ezagutzeko aukera eduki zuten ikusleek. «Audientzia datu onekin ekin dio bidea Nafar Away-k Tuteratik», adierazi du Ekhiñe Atorrasagasti Ugarte kateko eduki zuzendariak. Eman dituen datuen arabera, joan zen astearte gauean 220 pantailatan ikusi zuten zuzenean saioa Tuteran bakarrik, eta hura iragartzeko bideoak 2.500 ikustaldi baina gehiago eduki zituen sarean, lehenengo astean. «Marka hobetzea da geure erronka».

Gaur Lizarraldera egingo du taldeak, Maansri buru. Lizarrako herritarrek lagunduta, hiriko txokoak erakutsiko dituztela agindu dute. Gastronomiarako ere edukiko dute tartea: besteak beste, Lizarran prestatzen diren gozoen berri emango dute. Eskalatzen ibiliko dira Mugitu taldeko gazteekin, eta Arroniztik goza daitekeen ilunabarra erakutsiko dute.

Yasmine Khris Maansri Marseillan jaio zen (Okzitania), 1996. urtean. 2019ko maiatzean heldu zen Euskal Herrira, eta Iruñean jarri zen bizitzen. Urtebetean, euskarazko B2 maila lortu zuen, eta sare sozialetan euskaraz indartsu hasi zen. BERRIAn Zubiak bloga idazten du aurkezleak.

Maansrik berak asmatu zuen saioaren izena, eta Nafarroa «begi berriekin» ezagutzeko ahalegina izango zela adierazi zuen. «Nire ukitua ematen diot; jolasean aritzen gara nire ezjakintasunarekin ere».

Aurreiritziak apurtzea da asmoetako bat. «Nafarroaren hegotik iparrera euskaraz eginen dugu, eta topikoetatik harago joanen gara. Nola? Galderak eginez, kuxkuxean ibiliz, batzuetan hanka sartuz...».

Paisaia, gastronomia, kirola, hizkuntza, kultura eta bestelakoak erakusten dituzte, tokian tokiko biztanleek gidatuta.

Nafar Away saioa Internet bidez ikus daiteke.


Summary: Zaintza arloko langileek greba egin dute. ELA, LAB, UGT, ESK eta CCOO sindikatuek deitu dute grebara gaurko, bakoitzak bere aldetik. Satsek eta CNTk ere babesa adierazi diote deialdiari. Zaintza duintzeko eta publifikatzeko eskatu dute.

Greba eta mobilizazio eguna dute gaurkoa zaintzaren sektorean. ELA, LAB, UGT, ESK eta CCOO sindikatuek egin dute deialdia, bakoitzak bere aldetik, eta Satsek eta CNTk ere babesa adierazi diote. Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako egin dute lanuzterako deia, eta ELAk Nafarroara ere zabaldu du. Askotariko eskariak dituzte, baina bakarra funtsean: zaintza duina eta publikoa izatea. Zaintzari lotutako hainbat sektoretako langileak daude deituta grebara, besteak beste, zahar etxeetakoak, elbarritasunen bat dutenekin lanean ari direnak, etxez etxeko laguntza ematen dutenak eta animazio soziokulturalean dihardutenak.

Greba ez ezik, mobilizazioak ere antolatu dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan —Iruñekora ELAk soilik deitu du—. Amaitutakoan egin dituzten adierazpenen arabera, badituzte greba egiteko eta mobilizatzeko arrazoiak. LAB sindikatuko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk egun bizi duten egoera salatu du: «[Eusko] Jaurlaritza honek esaten diguna da zaintza lan horiek emakumeek sostengatuak izan beharko dutela, eta modu prekarioan egin beharko dituztela». Hori ikusita, aitortza beharrezkoa dutela nabarmendu du: «Urratsak egin behar ditugu, zaintza sistema publiko bat eraikitzeko. Beharrezkoa da zaintza lanen aitortza politiko, ekonomiko eta soziala egitea, eta aitortza horrek isla izan behar du lan baldintzetan kontratazioak handituz, ratioak murriztuz edo soldatak handituz». Izan ere, Aranbururen irudiko, zaintzak ezin du esku pribatuetan geratu: «Zaintzak ezin du merkantilizazioaren pribatizazioaren menpe egon, eta behar-beharrezkoa da publifikazio plan bat egitea». Horrenbestez, gizarteari laguntza eskatu dio: «Denok egin behar dugu ekarpena pausoak emateko beste zaintza eredu baten alde, guztiok gure bizitzako etaparen batean zainduak izateko behar hori izango dugulako».

Mitxel Lakuntza ELAren idazkari nagusiak eskaera zehatz bat egin du: ikerketa batzordeak irekitzea Eusko Legebiltzarrean eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundietan, langileak ikusten ari direna ezagutarazteko eta «eredua aldatzeko beharra» ikustarazteko. Egungo eredua «pribatizatuta» dagoela eta «negozioan» oinarritzen dela iruditzen zaio, eta «huts» egin duela. Hori dela eta, publifikazioaz gain, 10.000 langile gehiago kontratatzeko ere eskatu du Lakuntzak.

Prekaritatea salatu du CCOO-Euskadiko idazkari nagusi Loli Garciak ere. Horri aurre egiteko, lan baldintza «justuak eta duinak» eskatu ditu: «Espero dugu ardura daukaten administrazio publikoek hau politika publikoen lehen mailan jartzea». Administrazioei begira jarri da Raul Arza UGTren idazkari nagusia. Uste du beharrezkoa dela zaintzaren aldeko itun sozial bat, eta administrazioei eskatu die «ez ezkutatzeko enpresen atzean» eta baliabideak areagotzeko, zaintzaren sektorean soldata eta lan baldintza duinagoak izan ditzaten.


Summary: Aierdik «Gorenaren berariazko notifikazio bat» jasotzen duenean utziko du kargua, Txibiteren esanetan. «Egun batzuetako kontua da», Txibiteren esanetan, Gorenaren komunikazio hori jasotzea. Eta Manu Aierdi Nafarroako Garapen Ekonomikoko kontseilariak idatziz jakinarazi zuen moduan, kargua utziko du orduan.

Manu Aierdi Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariaren etorkizuna airean da. Sodenak Davalorri 2,6 milioi euro maileguan ematerakoan prebarikazio eta diru publikoen xahutze deliturik egon ote zen argitu nahi du Gorenak. Autoan, Goreneko magistratuak «ikertu gisa» dituen eskubideen berri eman dio Aierdiri. Nafarroako Gobernuak berretsi du Gorenak ikertu gisa hartzean utziko diola Aierdik kontseilari izateari: «Autoa ezagututa, baldintza hori ez da bete», Nafarroako Gobernutik adierazi zutenez, eta ildo horri eutsi dio Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, Navarra Sumak Aierdiri buruz galdetu dionean legebiltzarrean.

Txibitek esan du ez dela bere gobernuaren ardura kudeaketa hura: «Ez dagokigu guri deliturik izan zen edo ez kalifikatzea, baizik eta epaileei». Dena den, argitu du Aierdik komunikazio hori jaso bezain pronto utziko diola kontseilari izateari, «eta egun batzuetako kontua da une hori iristea»

Navarra Sumak Txibiteri egotzi dio Aierdi babestea, eta lehenbailehen kargugabetu beharko lukeela esan dio. Navarra Suma ez beste alderdi guztiek Txibiteren prozedura babestu dute, eta Aierdik garaia heltzen denean dimisioa emango duela hitzeman duenez, prozedura horri heldu diote.


Summary: Troitiño baldintzapean aske uztea ebatzi dute, baina preso da oraindik. Espainiako Auzitegi Nazionalak, hirugarren graduaren ordez, baldintzapeko askapena eman dio Donostiako euskal presoari. Autoa irmoa izan arte bertze bortz egun igaro daitezke.

Egunetik egunera gibelatzen ari da Antton Troitiño euskal presoa Estremerako espetxetik ateratzea. Duela jada bi aste jakinarazi zuten eritasunagatik kalera aterako zela, 104.4 artikulua aplikatuta hirugarren gradua emanda. Tarte horretan, ordea, Espainiako Espetxe Erakundeek txosten bat egin zuten hirugarren graduaren ordez presoa baldintzapean aske uzteko. Azken horrek baldintza hobeak emanen dizkio presoari, baina aldaketak luzatu baino ez du egin Troitiño kartzelatik ateratzeko eguna. Etxerat-ek baieztatu duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak onartu egin du jada euskal presoa baldintzapean aske uztea, baina fiskalari jakinarazten dionetik bortz egun igaro daitezke presoa askatzen duten arte. Gerta daiteke, beraz, heldu den astera arte preso segitzea.

Etxerat-ek atzo salatu zuen hamasei egun igaro direla jada Troitiño aske utziko zutela jakinarazi zutenetik, eta oraindik Estremerako espetxean dagoela. Elkartearen arabera, denbora tarte horretan lau aldiz eraman dute Troitiño ospitalera kimioterapia saioak hartzera, «oso egoera txarrean». Eri diren euskal presoentzako arreta «duina» eskatu du Etxerat-ek.


Summary: Alex Txikonen espedizioa lehen kanpalekuan da. Bertan egingo dute lo, eta eskailera eta eski gehiago jasotzeko zain daude, bigarren kanpalekura bidean topatu dituzten pitzadurak gainditu ahal izateko

Alex Txikon eta haren espedizioko kideak Manasluko (8.156) lehen kanpalekuan dira. Hala, egin dute tontorrerako bidean lehen urratsa. Asmoa berehala bigarren kanpalekura jotzea zen, baina, bide horretan topatu dituzten arrakalak tarteko, zain egon beharko dute, horiek gainditzeko beharrezkoak dituzten eskailerak eta eskiak jaso arte. Hala, bihar ekingo diete bide horren hornitze lanei.

Txikonek berak aitortu du material asko igo dutela, eta tratu handi xamarra hartu dutela, baina oso animatuta daudela. Hortik aurrera, berriro ere eguraldiak baldintzatuko dizkie hartu beharreko beste erabakiak. Bi aukera dituzte: tontorrerako ahalegina urtarrilaren 31n edo otsailaren 1ean egitea, edo pare bat egun itxaron, eta otsailaren 3tik aurrera egitea. Izan ere, aurreikuspenak zertxobait hobeak dira egun horietarako. Hala eginez gero, pare bat egun lehenago itzuliko lirateke oinarrizko kanpalekura, eta, ondo bidean, tontorrera otsailaren 5ean edo 6an ailegatuko lirateke.

Azken egun hauek bestelako lan batzuk egiteko baliatu dituzte, eta, eguraldi aurreikuspenak kontuan hartuta, Txikon baikor da egin dezaketenaren inguruan.


Summary: Ertzaintzaren kontrol batzordea eratu dute. Abokatu batek, bi kriminologok, epaile batek eta bi poliziak osatuko dute batzordea. Ez ditu iraganeko auziak ikertuko.

Udazkenean iragarritakoa gaur bete da. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak urrian iragarri zuen Ertzaintzaren kontrol eta gardentasun batzordea eratuko zuela. Batzordeak «Poliziaren esku hartzeetan pertsona bat hiltzen edo zauritzen bada» gertaturikoa aztertuko duela azaldu zuen. Gaur osatu da batzordea, eta horren sei kideak izendatu dituzte.

Gaurko bileran, batzordekideak agurtu ditu Erkorekak, eta eskerrak eman dizkie batzordean parte hartzeagatik. Adierazi dienez, batzordeak gertaerak ikertuko ditu «Polizia zaintzak dirauen bitartean norbait hil edo larri zauritu bada». Horrez gain, «jardunbide egokiak gomendatu ahal izango ditu, eta Poliziaren kode deontologikoarekin bat ez datozen eta errepikatu egiten diren jokabide patroiak eta jardunbideak identifikatuko ditu», Jaurlaritzaren oharraren arabera. Poliziarekiko «konfiantza eta zilegitasuna» indartu nahi dute herritarren artean, haren kontrol «objektibo» eta «neutral» baten bitartez.

Javier Hernaez Manrique abokatua da izendatu duten batzordekide zerrendako lehena. Ondoren datoz Estefania Okariz Passevant, Kriminologiaren Euskal Institutuko ikertzailea; Jose Antonio Nieto Anton ertzaina; Miren Ortubai Fuentes abokatu, kriminologo eta EHUko irakaslea; Joaquin Gimenez Garcia epailea (Espainiako Auzitegi Goreneko kidea izan zen 1998tik 2017ra), eta Ricardo Egiguren Mendieta Leioako udaltzainburua (Bizkaia).

Erkorekak argi utzi zuen urrian batzordeak ez dituela iraganeko auziak ikertuko.


Summary: Realak amaitu du sasoi honetako kopako bidea, Betisen aurka galdu ondotik. Txuri-urdinak irabazten hasi diren arren, Manuel Pellegriniren taldeak partida irauli du. Mateu Lahoz epaileak Illarramendi eta Sanabria kaleratu ondotik, hamar jokalarirekin amaitu dute bi taldeek. Carlos Fernadezek hasieran jokatu du donostiarrekin.

Realak kale egin du Betisen aurka. Hori zan zitekeen joan zen igandeko egunkariko titulua, baina balio berbera du gaur ere. Lau egunean bigarren aldiz, donostiarrek huts egin dute aurkari beraren kontra, eta larunbateko ligako neurketan bi puntu kareletik bota baldin bazituen, oraingoan Espainiako Kopatik kanporatuta geratu da. Oso bestelako gidoia izan du kopako norgehiagokak, baina aho zaporea mingotsa izan du, beste behin. Kopako final-laurdenetarako sailkatzeko xedez ekin dio Benito Villamarin estadioko partidari, eta bideratua izan du luzez. Azkenerako, ez du inolaz ere lortu, ordea, Betisek luzapenean bi gol sartu baititu, eta partida 3-1 amaitu baita.

Hasi, ondo hasi du kanporaketa Realak, partidari ekin eta gutxira bideratu baitu. Egiari zor, Betis izan da hasieran baloi gehien eduki duen taldea, baita aurkariaren atera sarrien gerturatu dena ere. Ez da eraginkorra izan, ordea, eta horrek lagundu egin dio Realari, txuri-urdinek neurketari neurria hartu dioten artean. Etxekoen lehen saialdiak ezerezean geratu ondotik, aiseago aritu da Imanolen taldea. Pixkanaka urrats bat egin du aurrera, eta bere lekua aurkitu du zelaian. Erasora gehiago jotzeko modua eman dio horrek, eta egindako apurra baleko izan zaio aurretik jartzeko. Mikel Oiartzabalek sartu du 0-1ekoa. Atzeko lerrotik abiatutako jokaldi batean, Andoni Gorosabelek hegalik hegal zabaldu du baloia, eta Oiartzabali eman. Eibartarrak, kontrolatu, eta ezkerrez egindako jaurtiketa indartsua sareetara bota du. 13. minutua zen.

Realak gola sartu du atera jaurtitako estreinako aldian, eta partidako ia bakarrean. Ordura arte, Betisek pisu handiagoa izan du jokoa gidatzen, baina bisitariak aurreratu dira. Manuel Pellegriniren taldeak bere ohiko moldea azaldu du lehen 20 minutuetan. Erasorako ekimen handiagoa izan du; kontrara, bigunegi aritu da atzeko lerroan. Horixe du bere lasta Sevillako taldeak.

Abantaila lortuta, Realak jokoan agintzen utzi dio Betisi. Aurkariari lerro artean aritzeko tarterik zabaldu gabe, asmatu du partidari gidoirik komenigarriena idazten. Hala, atsedenaldira irabazten heldu da Reala.

Gandu artean nahastuta Bigarren zatia ilunago hasi da Donostiako taldearentzat, eta ez Benito Villamarin estadioa hartu duen behe lainoarengatik soilik. Jokoari berrekin, eta, hiru minutu barru, Asier Illarramendi kaleratu du Mateu Lahoz epaileak, mutrikuarrari bigarren txartel horia erakutsita. VARaren laguntzarekin hartu du erabaki hori, Illarramendik Sidnei jo duelakoan. Realeko kapitainak ez du Betiseko erdiko atzelaria ukitu. Arauzko denbora betetzeko 40 minutu falta zirela, futbolari bat gutxiagorekin zen Reala, baina taldea ez da kikildu, hasieran, bederen; horren adibide da 60. minutuaren mugan Cristian Portuk izandako abagunea: ate aurrean bakar-bakarrik geratu arren, ez da baloia jotzera iritsi. Portuk berak aldea handitzeko aukera izan du handik bi minutura, baina haren jaurtiketa kornerrera aldendu du Joel Betiseko atezainak.

Azken ordu erdian Betisek %70an ere eduki du baloia, baina Toni Sanabriaren huts batek oreka ekarri du zelaira; joko oldarkorra egin eta araua hautsi ondotik, Mateu Lahozek bigarren txartel horia atera dio. 25 minutu falta zirela, hamarna jokalarirekin geratu dira bi taldeak.

Alabaina, horrek ez dio mesederik egin Realari; alderantziz, Sergio Canalesek berdinketa lortu baitzuen 78. minutuan. Bat gutxiagorekin ondo eutsi arren, parez pare jartzeak kalte egin die Imanolen jokalariei.

Luzapenean, bi kolpe Betisek banakoa ezarri ostean aukera apur batzuk izan dituzte bi taldeek, arauzko denbora bete aurretik abantaila hartzeko, baina ez dute asmatu. Kontuak horrela, ordu erdi gehiagoz aritu behar izan dute, nork aurrera egingo. Realak izan ditu luzapeneko lehen bi aukerak, baina etxekoak izan dira gola sartu dutenak. Borja Iglesiasek txuri-urdinen atzeko lerroaren huts bat aprobetxatu du bere taldea aurretik jartzeko.

Aldea ezarrita, jokoa itzaltzen hasi da segidan, eta Reala ez da gai izan oreka ezartzeko, eta Betisek itzalaldi hori aprobetxatu du luzapeneko bigarren gola sartu eta neurketa ia itxita uzteko. Berriz ere Iglesias izan da golegilea, 111. minutuan.

Partida amaitzeko lau minutu falta zirela baloia sareetara bota du Adnan Januzajek, baina Mateu Lahozek beste protagonismo dosi bat bereganatu nahi izan du, eta, duda-mudatan aritu ostean, ez du ontzat eman belgikarraren jaurtiketa. Gandu artean galduta amaitu da sasoi honetako Espainiako Kopa Realarentzat; iazkoaren karta jokatzea geratzen zaio oraindik.


Summary: Jose Luis Sabas txertoa hartzen ageri da bideo batean. Bilboko Santa Marina ospitaleko buru ohia 'Eldiario.es' egunkariak argitaratutako bideo batean ageri da, beste langile batzuen artean. Erietxeko 224 langilek gutun bat plazaratu dute Sabas defendatuz.

Bilboko Santa Marina ospitaleko sarreraren irudi batekin hasten da bideoa. Bi minutu irauten du, eta erietxeko langileen eta COVID-19a eragozteko txertoaren irudiekin osatuta dago: batzuk txertoa jasotzen, beste batzuk pozarren... guztien artean, ordea, bakarrak du trajea jantzia: Jose Luis Sabasek, joan den astera arte ospitaleko burua zenak. Eldiario.es egunkariak argitaratu du bideoa.

Bideoa ikusita, ez dirudi txertaketa sekretuan egin zutenik. Izan ere, Sabasek, Bilboko EAJko udal zinegotzi izandakoak, hasieratik esan du Osakidetza txertaketen jakinaren gainean zegoela, eta dimisioa «mehatxuengatik» aurkeztu zuela. Haren arabera, Osakidetzako arduradunei abisatu zien ospitalean «txertaketa jendetsu bat» egingo zutela, COVID-19ak bertan eragin handia izan zuela erantsita. Oniritzia eman ziotela azaldu zuen, eta, gainera, joan den ostiralean, hilaren 15ean, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuarekin ere hitz egin zuela. Eduardo Maiz Bilboko Basurtuko ospitaleko zuzendariak ere dimisioa aurkeztu zuen.

Iñigo Urkullu lehendakariak atzo bertan hitz egin zuen txertaketa irregularrei buruz. «Tristura, pena eta amorrua» sorrarazi zizkiotela adierazi zuen. Haren ustez, azken egunetako gertakariek «mugarri bat» ezarri dute, eta Jaurlaritzak ahalik eta «zorroztasun» eta «gardentasun» handienarekin kudeatuko du gertatutakoa. «Uste dut ez dela unea interes pertsonalak kolektiboaren gainetik jartzeko, ezta pertsonalismoak guztion erronkaren aurretik lehenesteko ere».

244 langile, Sabasen defentsan

Santa Marina ospitaleko 224 langilek gutun bat plazaratu dute gaur, Sabasen defentsan. Ospitaleko buru ohiak egindako «lan ona» nabarmendu dute, eta harrituta agertu dira zentroko langile guztiak txertatzeko erabakiak sortu duen polemikarekin: «Gogorarazi nahiko genuke Sabasek gu guztiok babesteko asmoarekin hartu zuela erabakia, bakoitzak duen postua kontuan hartu gabe banatu baitzituen txertoak».

Hortaz gain, Sabasek ospitalea zuzendu duen lau urteetan egindako berrikuntzak nabarmendu dituzte. Langileen esanetan, azken urteak oso emankorrak izan dira, eta Santa Marina Osakidetzaren egituran sendotzeko balio izan dute. Azpimarra egin dute instalazioek izan duten hobekuntzan, horrek «zerbitzua eta lan baldintzak hobetzeko» balio izan baitu.

Pandemian zehar Santa Marina ospitaleak adinekoen artan rol garrantzitsua izan duela ere nabarmendu dute, eta adierazi hori ez zela posible izango erietxea berritu izan ez balitz. Gutunak azpimarra egiten du erietxeak gizartearentzat duen garrantzian, eta hori «Sabasen lidergoari esker» lortu dutela diote. Azken urteetako lorpenak eskertu dizkiote: «Une zailetan bakarrik utzi ez gaituen lider bat izan dugu, eta gure eskariak entzuten eta konpontzen jakin du».


Summary: Grupo Norte fundazioko arduradun batek txertoa hartu duela salatu du ESK-k. Desgaitasun bat dutenak artatzeko zentro baten kudeatzaile da Grupo Norte, eta ESK sindikatuak adierazi du fundazioko giza baliabideen arloko arduradun batek COVID-19aren kontrako txertoa hartu duela, «txertaketa protokoloa bete gabe». Aldundiaren esku hartzea galdegin du sindikatuak.

Grupo Norte fundazioa arduratzen da Orozkoko Ibarra auzoko (Bizkaia) Jesus Maria desgaitasuna dutenentzako zentroa kudeatzeaz, Bizkaiko Aldundiarekin sinatutako lan hitzarmen baten bidez. Herrialdeko gainerako egoitzen gisara, azken asteotan hasi dute koronabirusaren kontrako txertaketa kanpaina zentro horretan. ESK sindikatuak jakinarazi duenez, beste esparru batzuetan gertatu bezala, Orozkoko egoitzan ere izan dira txertaketa irregularrak. Zehazki, sindikatuak salatu duenez, fundazioko giza baliabideen arloko arduradunetako bat zentrora joan zen urtarrilaren 18an, eta txertoa hartu zuen, oraindik ez bazegokion ere.

Sindikatuak azaldu duenaren arabera, zentroan zuzeneko arreta ematen dutenak baino lehen txertatu da Grupo Norteko arduraduna. Gainera, erantsi dute langile horrek ez duela egoitzan bertan lan egiten eta, beraz, ez duela inolako harremanik zentroko egoiliarrekin. Gertatutakoaren larritasuna nabarmendu du ESK sindikatuak, eta, are, Grupo Nortek zentroa kudeatzeko duen modua kritikatu du, txertaketarekin izandako gatazkaz haratago: «Txertaketa protokoloak ez betetzea, hain zuzen, beste erakusgarri bat, Grupo Nortek desgaitasun bat dutenak artatzeko zentro horretan egiten duen kudeaketa tamalgarriaren beste adibide bat», azaldu dute ohar batean.

Gertatutakoaren harira, Sergio Murillo Gizarte Ekintzako foru diputatuak esku hartzeko eskatu du ESK sindikatuak. Txertaketa protokoloaren arauak urratu izanaren erantzukizuna nork duen argitu dadila nahi dute, besteak beste. Gainera, Bizkaiko Aldundiak Grupo Norte fundazioarekin egindako azpikontratazioa lehengoratzeko ere eskatu dute.


Summary: Klima larrialdirako neurri eraginkorragoak behar direla uste dute hiru lagunetik bik. Lau urtean bikoiztu egin dira klima larrialdiari lotuta gobernu eta erakundeen aurka jarritako salaketak.

Orain arte klima larrialdiari buruz inoiz egindako inkestarik zabalena egin du NBGP Nazio Batuen Garapen Programak, Oxfordeko Unibertsitatearen laguntzarekin. Orotara, 50 herrialdetako 1,2 milioi lagunek erantzun dituzte galderak, munduko biztanleen %56k, eta erantzuna argia izan da: galdekatutakoen bi herenek uste dute agintariek larrialditzat jo beharko luketela klima aldaketa. Horren inguruan galdekatutako hiru lagunetik bik nabarmentzen dute klima larrialdiari aurre egiteko neurri eraginkorragoak hartu beharko lituzketela agintariek.

Gero eta gehiago dira, halaber, auzitara jotzea erabakitzen duten herritarrak, iritzita gobernu eta enpresek ez dutela euren eginbeharra betetzen. Hala, azken lau urteotan bikoiztu egin dira agintarien eta enpresen aurkako salaketak. Horien helburua izan ohi da klima larrialdiarekin lotuta iragarritako neurri eta konpromisoak betearaztea. Horren adibide da Herbehereetan Urgenda enpresarekin gertatutakoa. Han, Auzitegi Gorenak ebatzi zuen Europako Giza Eskubideen Hitzarmenak derrigortzen zuela estatua herritarren bizitza babestera eta, ondorioz, gobernuak neurriak hartu behar zituela gas isuriak murriztu eta klima larrialdiari aurre egiteko.

Orain arte, hala ere, auzitegiek ez dute inor behartu klima larrialdia okertzeagatik kalte-ordainak ematera, baina NBGPk ohartarazi du datozen urteetan enpresa pribatuen aurkako salaketak ugaritu egingo direla, eta gerta litekeela haiek euren gain hartu behar izatea eragin diren kalteen ordaina. «Auzitegiek gero eta pisu handiagoa dute klima larrialdiaren aurkako borrokan. Haien esku dago botere oreka bermatzea eta zuzenbide estatua indartzea», adierazi du Inge Andersenek, NBGPko buruak.

Inkestak argi utzi du herritarren ikuspegia aldatuz doala. Erregai fosilen erabilera gehien zabaldua dagoen herrialdeetan, esaterako, galdekatutakoetatik gehienak energia berriztagarrien aldeko jarrera agertu dute: %65 AEBetan, %76 Australian eta %51 Errusian. Antzekoa da joera basogabetzeen inguruan ere. Brasilen galdekatutakoen %60 daude basoak babestearen alde, eta %57, berriz, Indonesian.

Adin tarteari dagokionez, ez dago alde handirik batetik bestera. Inkestak erakutsi du gazteak direla ingurumenaz kezka handien adierazten dutenak —%69, 14 eta 18 urte bitartean—, baina adinez helduagoak diren herritarren %58k ere uste dute larrialditzat jo beharko luketela klima aldaketa. «Herritarren ahotsa argia da. Ekintzak nahi dituzte klima larrialdia gelditzeko. Gobernuek egin behar dituzte orain urratsak. Herritarrek dagoeneko esan dute neurriak nahi dituztela», berretsi du Cassie Flynnek, NBGPko estrategia arduradunak.

Herrialdeen artean bada alderik. Bildutako datuen arabera, Erresuma Batukoak eta Italiakoak lirateke ingurumenaz kezkatuen dauden herritarrak —%81—, eta Australiakoak hurrena —%72—. Aldiz zerrendako beste muturrean legoke Moldavia, non galdekatutakoen erdiek uste duten larrialditzat jo beharko litzatekeela egoera. Alde horretatik, heziketarekin lotu dute txostengileek kezka, hau da, zenbat eta ikasketa gehiago, orduan eta ingurumenarekiko ardura handiagoa.

Datuak okerrera

Edinburgoko, Leedseko eta Londresko unibertsitateek elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, 1990eko hamarkadan urtero 0,8 bilioi tona izotz urtu baziren, 2017rako 1,3 bilioi tona urtzen ziren urteko. Hala, 1994tik eta 2017ra bitartean 28 bilioi tona izotz urtu ziren. «Honek guztiak ondorio larriak ditu kostaldean bizi direnentzat, itsasoaren maila aurreikusitakoa baino azkarrago igoko delako», azaldu du Thomas Slaterrek, Leedseko Unibertsitateko Poloen Kontserbaziorako Zentroko irakasleak.

Ikerketaren arabera, izotzaren desagertzeak Artikoko eta Antartikoko ozeanoei eragin diete, batez ere. Horrek itsasoaren mailari zuzenean eragiten ez dion arren, ondorioak ditu itsasoen berotzean: «Izotz geruza murriztu ahala Artikoko urek eguzkiaren bero gehiago jasotzen dute, eta beraz uraren tenperatura ere igoz doa».


Summary: «Zero tolerantzia» programa indargabetu du Bidenek. Mexikoren eta AEBen arteko muga «baimenik gabe» igaro zuten 3.000 familiaren banaketa eragin du programak. Oraindik, 611 haur daude euren gurasoekin komunikatu ezinda. Deportazioak eteteko neurria, berriz, behin-behinean indargabetu du auzitegi federal batek.

AEBetako presidente kargua hartu bezain laster hasi zen Joe Biden Donald Trumpek martxan jarritako zenbait araudi indargabetzen. Beste baten berri eman du bart AEBetako fiskal nagusi Monty Wilinsonek: bertan behera geratu da «zero tolerantzia» izeneko programa. Aurreko agintaldian, 3.000 migratzaile familiatako gurasoen eta seme-alaben banaketa eragin zuen. Egun berean, ordea, Texasko Auzitegi Federalak bertan behera utzi du Bidenek iragarritako beste neurri bat. Hala, bizileku baimenik ez duten migratzaileen deportazioak ehun egunez etetea indargabetu du auzitegiak behin-behinean.

Hala, Wilkinsonek neurriz ekiteko eskatu die estatuetako fiskalei, muga zeharkatzeagatik eginiko delitu txikien kasuan, eta auzitegi federaletara ez jotzeko eta gurasoak haurrengandik ez banatzeko eskatu. Hala, migratzaileen egoera pertsonala, aurrekari penalak, delituaren larritasuna eta zigor posible baten ondorioak kontuan hartzeko exijitu die, eta nabarmendu AEBen oinarrien aurkakoa dela kasu guztiak «egoera indibiduala kontuan hartu gabe» tratatzeko agindu bat: «Politikak aldatu daitezkeen arren, gure zeregina beti berbera da, justizia bilatzea legediaren pean». Halere, erabaki berriak ez luke ustezko delitu egilearen deportazioa eragotziko.

Aurrez, Trump berak atzerapauso bat eman zuen 2018ko ekainean, araudia indarrean jarri eta bi hilabetera, auzipetuen eta euren seme-alaben banaketa amaituz. Ordurako, milaka haur banandu zituzten euren gurasoengandik; azken horiek muga legez kanpo igaro zutela argudiatuta. Hainbat kasutan, auzipetuak deportatu ere egin zituzten, horien seme-alabak AEBetan mantenduta. Hala, Trumpen administrazioak hainbat salaketa jaso zituen, eta lege zerbitzuek adierazi dute oraindik ere 611 haur daudela euren gurasoekin komunikatu ezin izan direnak. Gainera, aldaketa hark bere hartan mantendu zuen Mexikoren eta AEBen arteko muga «modu ilegalean zeharkatzen» duen oro auzipetzeko eta deportatzeko aukera.

Berriz ere Paxton

Trumpen aliaturik nabarmenenetako bat da Texasko fiskal nagusi Ken Paxton. Argi utzi zuen hori presidentetzarako bozen ostean errepublikanoaren garaipena aldarrikatu eta emaitzen aurkako helegitea jarri zuenean. Eta Biden Etxe Zurira iritsita, haren aurka jarraitzeko asmoa du; bera izan da administrazio berriaren aurkako lehen helegitea jarri duena. Bizileku baimenik ez duten migratzaileen deportazio aginduak ehun egunez eteteko agindua eman zuen Bidenek kargua hartu zuen egunean, baina Paxtonek aurka egin du, eta estatuko Auzitegi Federalak behin-behinean indargabetu du neurria. «Ezkerreko matxinada sediziozko bat izan da. Nire taldeak eta nik geratu dugu», ospatu du fiskalak.

Paxtonen esanetan, Etxe Zuriak «modu arbitrarioan» jokatu zuen, erabakia Texasko estatuarekin ez adosteagatik. Hura da, Kalifornia, Arizona eta Mexiko Berriarekin batera, AEBek Mexikorekin duten muga zehazten duten estatuetako bat. Hala, Drew B. Tipton da ikerketa abiatu duen epailea, Trumpek izendatua, eta Washingtoni eskatu dio zehazteko ea zenbat migratzaile geratu diren aske neurri berriaren bidez.

Bi aldeek bihar deklaratu beharko dute haren aurrean. Bien bitartean, neurriak hamalau egunez iraun dezake indarrean, eta beste horrenbestez luzatu, aurrez erabakirik hartzen ez bada.


Summary: ABEEtako soldatarik apalenetarako osagarria luzatu dute. Elkarrizketa Sozialerako Mahaian «pertsonen bizia hobetzeko akordioak» lortzen direla esan du CCOOk, eta badela beste sindikalismo bat «gai ez dena muturreko egoeran ere» bere balioa erakusteko.

Eusko Jaurlaritzak, Confebask patronalak eta CCOO eta UGT sindikatuek akordioa egin dute, hain zuzen, luza daitezen aldi baterako erregulazioetan dauden langileentzako osagarriak, soldatarik urrikoenen kasuan. Espainiako Gobernuak ABEEn arau berezia maiatzaren 31 arte luzatu du berriki, koronabirusaren hirugarren olatua eragiten ari den itxierei aurre egiteko, eta espero zen, era berean, Gasteizek orain iragarriko zuela ekarpen horiek luzatu egiten dituela; hilaren 31 arte zegoen indarrean egungo araua. Erabaki hori plazaratzeko baliatu du Elkarrizketa Sozialerako Mahaia: maiatzaren 31 arte osagarri bat izango dute erregulazioan dauden eta soldatarik apalenak dituzten langileek, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Ez da osagarri hori luzatzen den lehen aldia; irailaren hondarrean ere neurri bera hartu zuen Jaurlaritzak, Madrilek ABEEak urtarrilaren 31 arte luzatu ostean. Hala, 20.000 euro baino gutxiago irabazten duten langileek hilero 100 edo 150 euroko osagarria izango dute aurrerantzean ere, lanaldiaren arabera.

Ekarpenak luzatzeko erabakia da Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak izan duen eduki nagusia. Aritu dira, halaber, pandemia dela-eta enplegua galdu dutenei lanpostu berri bat emateko proiektu bati buruz ere, baina zehaztapenik gabe. Hala ere, CCOk esan du ELA eta LAB sindikatuak ez dauden foro horretan «pertsonen bizia hobetzen duten akordioak» lortzen direla, eta badela beste sindikalismo bat «gai ez dena muturreko egoeran ere» bere balioa erakusteko. Berriro sindikatu abertzaleei erreparatuz, «gobernuekin harreman esklusiboa» lortu nahi dutela erantsi du CCOk, zeinek Loli Garcia baitu idazkari nagusi EAEko adarrean.

Laguntzak

Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetako 7.827 langilek eskatua zuten irail bukaeran laguntza hori, baina ordainketak asko atzeratu ziren udan, Lan Sailak onartu zuenez, eta urrian hasi zen Lanbide osagarri hori dagokionari ordaintzen, atzerako eraginez. Lanaldi erdia daukatenek 100 euroko laguntza jasoko dute, Gizarte Segurantzatik jasotzen dutenetik aparte (beren ohiko soldaten %70); aldi baterako enplegu erregulazioan dauden lanaldi osoko beharginek 150 euroko osagarria izango dute, betiere 20.000 eurotik beherako soldatapeko badira.

Lanbideren bidez eskatu behar dira osagarriak online formulario bat betez. Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean dauden beharginek ezingo dute jaso beren ohiko soldata baino kopuru handiagorik osagarri horren bidez.


Summary: Kimioterapia hartzeari utzi dio Antton Troitiñok. Etxerat-ek jakinarazi duenez, tratamendua ez da «bideragarria» espetxeko baldintzekin, eta abokatuari jakinarazi dio ez duela gehiago hartuko aske uzten duten arte. Espainiako Auzitegi Nazionalak Donostiako euskal presoa baldintzapean aske uzteko agindu zuen atzo, baina preso segitzen du.

Etxerat-ek jakinarazi duenez, Antton Troitiño euskal presoak utzi egin dio bere gaixotasunari aurre egiteko «aringarritzat» zuen kimioterapia hartzeari. Izan ere, presoen senideen elkartearen arabera, tratamendua ez da bateragarria espetxeko baldintzekin: «Ez zaio batere bideragarri egiten tratamendua jarraitzea, bai animoan, bai fisikoki, espetxeratze baldintzak gaindiezinak direlako».

Etxerat-ek jakinarazi du euskal presoaren osasun egoera «nabarmen okertu» dela azken egunotan: «Estremerako espetxetik ospitalera lau aldiz eraman dute kimioterapia hartzera, ondoren espetxera itzularaziz. Baldintza desegoki eta gogorretan dago presoa: ordu eta erdiko ibilbidea egin behar du ospitalera joateko eta beste horrenbeste bueltatzeko, ez du dieta egokirik hartzen eta medikazio falta du». Etxerat-en arabera, horregatik erabaki du kimioterapiari uko egitea, aske uzten duten arte, «gaitza duintasunez eta bermez tratatu ahal izateko, eta bere senideengandik hurbil».

Espainiako Auzitegi Nazionalak atzoko egunez izenpetu zuen Troitiño baldintzapean aske uzteko autoa, baina oraindik Estremerako espetxean dago presoa, eta baliteke heldu den astera arte ez libratzea, autoa irmo egin arte —tartean fiskalak helegitea jartzeko aukera du, eta bortz eguneko tartea du horretarako—.

Etxerat-ek salatu du «larria eta onartezina» dela gertatzen ari den «labirinto burokratikoa», presoaren egoera «oso delikatua» dela kontuan hartuta. Izan ere, dagoeneko bi aste igaro dira Espainiako Auzitegi Nazionalak presoa askatzeko lehen agindua eman zuenetik. Presoari hirugarren gradua ematea ebatzi zuen lehenik, eta ondoren baldintzapean aske uztea. Aldaketak luzatu egin du prozedura, eta Etxerat-ek salatu du ez direla kontuan hartzen ari presoaren osasun egoera: «Emandako autoen irmotasuna deklaratzeko behar diren epeak mantentzen ari dira Troitiñoren osasun egoera kritikoa baloratu gabe». Larriki eri den euskal presoa «berehala» aske uzteko eskatu du elkarteak, Espainiako Auzitegi Nazionalaren bi autoetan adierazten den bezala: «Ezin da onartu presoa oraindik espetxean egotea».

Bizi baldintza eta tratu «duinak» galdegin ditu Etxerat-ek, berriz ere, eta Espainiako eta Frantziako gobernuei eskatu die larriki eri diren hamazazpi presoak aske uzteko, baita 65 urtetik goitikoak ere.


Summary: Birusak gutxienez 104 pertsona hil ditu azken astean Hego Euskal Herrian. 19.351 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta 1.295 positibo atzeman. Eusko Jaurlaritzaren arabera, Araba eta Bizkaia eremu gorrian daude oraindik ere, eta Gipuzkoan 499 da intzidentzia tasa metatua.

Birusak hildakoen kopurua handitu egin da azken asteetako kopuruarekin alderatuta. Hain zuzen, 104 pertsona hil dira gutxienez Hego Euskal Herrian koronabirusaren ondorioz urtarrilaren 18tik 24ra bitartean: aurreko astean baino 23 gehiago. Zehazki, abenduaren 14tik 20ra bitartean detektatu zen azkenekoz horrelako datu bat. Ordu hartan, 118 pertsona hil ziren astebetean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eskainitako datuen arabera, 89 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala ere, soilik heriotzaren arrazoi nagusia COVID-19a bera izan dutenak sartzen dira datu horietan. Nafarroan, berriz, hamabost pertsona hil dira azken astean. Gainera, beste lau heriotzaren berri ere eman du Nafarroako Gobernuak: 70, 75, 92 eta 98 urteko lau emakumezko.

Kutsatutakoen kopuruei dagokienez, ohi baino test gehiago egin ziren Hegoaldean. 19.351 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo, eta 1.295 positibo atzeman zituzten. Hain zuzen, %6,69 izan zen positiboen ehunekoa. Bezperako datuaren aldean, behera egin du, %8 izan baitzen herenegun.

Herrialdez herrialde, ohiko joerari jarraituz, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehienak; guztira, 609. Gipuzkoan 297 positibo detektatu zituzten, Nafarroan 191 eta Araban 179. Gainerako hemeretzi kasuak, berriz, Euskal Herritik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Intzidentzia tasa metatuei dagokienez, gora egin dute lurralde guztietan, eta, beraz, Bizkaia eta Araba eremu gorrian daude oraindik ere: Bizkaian, 100.000 biztanleko 635 kasu daude; eta Araban, 571. Gipuzkoa, berriz, ez da eremu gorrira igaro oraindik, baina mugan dago: 499 da intzidentzia tasa.

Erietxeetan, Jaurlaritzak ohartarazi du beste 89 pertsona ospitaleratu zituztela atzo, eta guztira 694 pertsona daudela ospitaleetan: 560 Osakidetzako gela arruntetan daude, eta 134, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Nafarroako Gobernuak, berriz, adierazi du Osasunbideko gela arruntetan 140 pertsona daudela, eta ZIUetan, 30. Beraz, Hegoaldeko ospitaleetan, guztira, 700 gaixo daude gela arruntetan, eta 164 ZIUetan.


Summary: Garcinuño: «Guztiak dauka muga bat, eta autonomo eta enpresa asko mugara iristear daude». Bizkaiko patronalaren ustez, egoera «oso kezkagarria» da, eta ziurgabetasunak handiak dira oraindik. Cebekeko presidenteak ohartarazi du enpresak likidezia krisitik kaudimen krisira igarotzeko arrisku handia dagoela, eta irteera orokortua urrun dagoela. Mutualitateek txertaketan parte hartzeko aukera azaldu du.

«Agerikoa da. Egoera txarra da, lurralde guztietan, sektore ekonomiko gehienetan». Enpresen eta ekonomiaren egoeraz hitz egin du gaur Bizkaiko patronalak. Cebekeko presidente Iñaki Garcinuñoren ustez, bada itxaropenerako elementurik, «baina ziurgabetasun handiak hor daude, oraindik ez dagoelako argi krisiaren irteera noiz iritsiko den, ezta noiz berreskuratuko diren krisi aurreko barne produktu gordina, enplegua edo zerga bilketa ere».

Izan ere, mugimendu eta jarduera murrizketak hor daude oraindik. «Osasunaren eta ekonomiaren arteko lotura erabat zuzena da, eta ez dago zalantzarik pandemiak ekonomiari kalte egiten jarraitzen duela».

Cebekek uste du 2020an Bizkaiko ekonomiak %10 egin zuela atzera, eta 2021. urtean ez dela gai izango hori guztia berreskuratzeko, BPGa %6,5 handituko dela kalkulatu baitu.

Garcinuñok aipamen berezia egin dio Alemaniako iazko datuari; haren ustez, «baikortasunerako datua da» herrialdearen %5 inguruko atzeraldi txikiagoa, baina kezka dauka ez ote den gehiegi handituko tartea Alemaniako enpresen eta Europako Batasuneko beste enpresen lehiakortasunean.

Zorpetzearen arriskua

Krisiak Bizkaiko enpresen egonarria eta egokitzeko ahalmena frogatu duela uste du Bizkaiko patronalak. Enpresek pandemiaren hasieran likidezia krisia bati egin behar izan diote aurre. Eta, Cebeken ustez, ona izan da merkatuen zein administrazioen erantzuna. «Enpresak denbora tarte handi baterako zorpetu gara, baina, horrela, orokorrean, hornitzaileak eta nominak ordaindu ahal izan ditugu, atzerapen handirik gabe».

Baina horrek arriskua ekar dezakeela uste du Garcinuñok, hainbat enpresatan likidezia krisia kaudimen krisi bihur daitekeela. «Sarreren murrizketa luzatuz doa, balantzeak ahul daude aurreko zorpetzearekin, eta finantzaketa bilatu behar izateak gero enpresa itoaraz dezake, zorraren zenbateko nagusia kitatu behar den unean». Cebekeko buruak ohar argia egin du: «Guztiak dauka muga bat. Eta autonomo eta enpresa asko muga horretara iristear daude».

Sektoreak

Pandemiak bereziki zigortu ditu industria eta zerbitzuak. «Industria produkzioaren indizea amildu egin da». Cebeken datuen arabera, farmazia eta energia alorrek egoerari eutsi badiote ere, oso inportanteak diren automozio eta aeronautika sektoreen suspertzeak oraindik denbora asko beharko du. Eraikuntzak nozitu du gutxien krisia, baina eten egin da alorrak azken urteetan ikusitako suspertzea. «Zer esan merkataritzaz eta ostalaritzaz...». Garcinuñok kontsumoaren apaltze itzela azpimarratu du.

2020an 716 enpresa desagertu dira Bizkaian. 2008ko krisitik, berriz, 3.558 enpresa desagertu dira lurraldean.

Gauzak horrela, egin zaien galdeketari erantzunez, Bizkaiko enpresek uste dute errealitatea hobeagoa dela irailean ikusten zutena baino, baina, hala ere, egoera «oso kezkagarria» dela.

Txertoak

2021. urteari begira, koronabirusaren aurkako txertoa da «gizartearen eta ekonomiaren itxaropena», Garcinuñoren ustez. «Biztanleriaren zati handiena txertatzeko dosi nahikoa iritsiko balitz, logikotzat joko genuke mutualitateak erabiltzea, pandemiari denbora irabazteko». Cebekeko buruak jokaleku jakin batean kokatu du proposamen hori: «Botika ekoizleen produkzio ahalmena handitu egingo da, eta, gertatuko balitz dosi askoz gehiago iristea, 15.000 iritsi beharrean bat-batean 100.000 iritsiko balira, Osakidetzak aztertu beharko luke ea osasungintza pribatua behar duen txertatze erritmo ahalik eta handienari eusteko. Mutualitateak prest leudeke, erabat».

ABEEak eta kaleratzeko debekua

Patronalaren arabera, Bizkaiko enpresak, oro har, nahiko gustura daude izan diren laguntzekin, hala nola ICOren funtsek eta Elkargiren finantzaketa lerroek emandako likideziarekin. Baita hainbat ordainketa atzeratzeko aukerarekin ere (PFEZa, BEZa, kotizazioak...). Dena den, enpresa batzuek bizirik irauteko laguntza zuzenak beharko dituztela uste dute; «ordainketa atzerapenak ez die balio».

Cebekek ere oso ongi ikusi ditu enpregua aldi baterako erregulatzeko txostenak, eta haiek luzatzea krisiak iraun bitartean. Garcinuñok, ordea, ez du iritzi bera erregulazio horiek dakarten kaleratze debekuari buruz: «Ez dugu ondo ikusten kaleratzeko debekuak bere horretan jarraitzea, arriskuan jartzen dituelako ABEEei lotutako zein lotu gabeko enpresak». Bizkaiko patronaleko buruak ulertzen du laguntza publikoek izan behar dituztela baldintzak, eta enplegua mantentzeko laguntzetatik ezin dutela onurarik izan kaleratzeak egiten dituenak. «Baina kaleratzeagatik itzuli beharreko kopuruak kaleratu gabeko pertsonengatik jasotakoari eragiteak ez du proportziorik; enpresa egoera oso delikatuan jar dezake. Eta debekuak are zentzu txikiagoa du ABEEetara lotu ez diren enpresatan; haientzako saria da orain kaleratzeak bidegabeko bihurtzen direla».

Enpleguarekin kezkatuta agertu da Iñaki Garcinuño, galdetutakoen enpresen %16tik %21era igo direlako langile larregi dituztela uste duten enpresak. Koiuntura hobetzen ez bada, langileria murriztea azter dezaketen enpresen kopurua ere nabarmen handitu da irailetik, enpresen %19tik %56ra. Edonola ere, enpresen %61ek diote soldatei eutsiko dietela, eta %36 igo egingo dituzte.

Zergak

Zerga sistemari buruz, Bizkaiko patronalak orain arteko jarrera berretsi du. «Uste dugu ez dela zerga presioa aldatzeko momentua, gorantz aldatu nahi bada behintzat». Garcinuñoren ustez, «zerga presio handiagoak ez dakar zerga bilketa handiagorik», eta Europako beste herrialdeak ildo horretatik doazela azaldu du. «Hemen, aldiz, batzuek desberdin pentsatzen dute; nire ustez, askok imajinazio txikiagoaz, epe motzera begira, eta ikuspegi ideologizatuaz».

Zamaketariak

2020. urtearen azterketan, Cebekeko presidenteak aipamen berezia egin dio Bilboko Portuko zamaketarien gatazkari. «Ezin iraunezko egoera bat izan da. Eta, kasuren batean, itzulerarik ez duen kaltea egin dio Bizkaiko eta Euskadiko ekonomiari». Pozik agertu da, gatazka horretako kontu inportanteak desblokeatu direlako.

Europako funtsak

Bizkaiko enpresei Europako funtsei buruz ere galdetu die Cebekek. Ezinbestekoak direla uste dute, inbertsio publikoa eta pribatua sustatzeko. Baina gehienek ez dute uste funts horiek enpresa txikietara eta ertainetara iritsiko direnik. Hainbat gauza zehazten diren bitartean, proiektu askoren dimentsio publikoari begira, haien lurraldeko banaketa eta tamaina ikusita, enpresa askok uste dute funts horien onura zeharka iritsiko zaiela, jarduera ekonomikoa suspertzen duten heinean, edo enpresa handien trakzioaren bitartez.


Summary: Iruñeko haur eskoletan «euskara desagerrarazi eta ingelesa inposatu» nahi dutela esan dute. EH Bilduk atzo zabaldu zuen Iruñeko Udalak haur eskoletarako duen asmoa. Horren arabera, Printzearen Harresi haur eskolan euskarazko eskaintzan ingelesa txertatuko lukete, eta erabaki horrek euskararen presentzia are gehiago murriztuko duela salatu du Haur Eskolak Euskaraz plataformak.

“Euskara bezalako hizkuntza gutxitu batek babes eremuak beahar ditu gaztelera eta ingelesa bezalako hizkuntzek zapaldu ez dezaten, eta argi dago murgiltze eredua dela babes eremu posible bakarra”. Haur Eskolak Euskaraz plataformak argi ezarri du zein irizpide behar den Iruñeko haur eskoletan, eta salatu du Navarra Suma koalizioak gobernatzen duen udalak “euskara desagerraraztea eta ingelesa inposatzea” duela helburu.

EH bilduk atzo eman zuen Iruñeko Udalak haur eskoletarako duen asmoaren berri. Horren arabera, Printzearen Harresi zentroan egiten den euskarazko zein gaztelerazko eskaintzan ingelesezko jarduerak egingo lituzkete. Koalizio abertzaleak kritikatu zuenez, udalak euskarazko murgiltze eredua amaitu nahi du, “euskarazko ereduan ingelesezko jarduerak sartzera behartuz”. Gogora ekarri zuten euskarazko tokien kopurua eskaera errealetik oso urrun dagoela, eta horretarako udalak egindako txosten bat jarri zuten lekuko. Horren arabera, haur eskolako gurasoen %38,5k eskatu nahiko lukete euskarazko tokiren bat. Iruñea osoan, ordea, euskarazko murgiltze ereduko eskola bakarra dago, Txantreako Izartegi zentroan.

Haur Eskolak Euskaraz plataformak ohar bidez azaldu duenez, ordea, udalaren proposamena “jukutria” da, eta zehaztu eredu misto horrek ez duela oinarri pedagogikorik. “Murgiltze eredua defendatzen dugu, euskara ikasteko tresna pedagogiko bakarra baita”.

Proposamena eta manifestazioa Plataformako kideek joan den astean agerraldi bat egin zuten Iruñeko Kondestablearen jauregian, eta udalari eskatu zioten hiriburuan gutxieneko euskarazko eskaintza bermatu zezan. Gaur egun Iruñeko haur eskoletako egoera grafikoki erakutsi zuten, euskararen eskaintzaren «basamortua nabarmen» irudikatzeko.

Lau barrutitan banatu zuten Iruñea, eta gutxieneko proposamen bat egin zuten horretan oinarrituta: barruti bakoitzean euskarazko murgiltze eredua bermatzea. «Proposamena gutxieneko bat da; ez da guk nahiko genukeena». Baina, alderdi politikoekin egindako bileretako «borondate eta akordio falta ikusita», mahai gainean jarri zuten alternatiba hori. Proposamen horrekin, eskaera bat egin zien plataformak Geroa Bai, Ahal Dugu, Ezkerra eta EH Bildu alderdiei: proposamena publikoki eta idatziz babestea, eta PSNri eta Nafarroako Hezkuntza Departamentuari irtenbidea eskatzea.

Auziari irtenbide bat emateko eskatuz, manifestazioa egingo dute ostiral honetan, Hezkuntza Departamentuaren egoitzatik abiatuta, 18:00etan.


Summary: Sindikatuen arabera, %70eko erantzuna izan du Haurreskolak partzuergoko grebak. LAB, Steilas eta ELA sindikatuek bost greba egunetara deitu zuten, eta gaurkoa izan da bigarrena. Otsailaren 22an, 23an eta 24an egingo dituzte hurrengo lanuzteak.

Haurreskolak partzuergoko langileek mobilizazioekin eta lanuzteekin segitzen dute. Abenduan bi egunetan greba egin ostean, LAB, Steilas eta ELA sindikatuek beste bost greba egunetara deitu zuten urtarrilerako eta otsailerako, eta gaur izan dute horietako bigarrena. Greba dinamika «arrakastatsua» izaten ari dela nabarmendu dute sindikatuek, eta gaurko greba jarri dute adibidetzat: «Langileen %100ek greba eskubidea urratua izanda eta bestelako oztopo guztien gainetik, gaurko grebak %70eko erantzuna izan du».

Bi salaketa nagusi dituzte sindikatuek: lan baldintzak eta negoziazio falta: «Haurreskolak partzuergoko eta EAEko Hezkuntza Saileko arduradunen negoziatzeko borondaterik eza eta langileon aldarrikapenei muzin egitea salatu nahi dugu». Gainera, Haurreskolak partzuergoa bera «arriskuan» jartzen ari direla uste dute, «aldebakarreko erabaki politikoen» ondorioz. Haurreskolak partzuergoaren etorkizuna bermatzeko, uste dute beharrezkoa dela doakoa izatea eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean sartzea: Haurreskolak partzuergoaren etorkizuna integrazioan eta doakotasunean oinarrituko dela tinko sinesten dugu. Bada garaia 0 eta 3 urte arteko Haur Hezkuntzako lehenengo zikloari merezi duen aitortza emateko».

Momentuz mobilizazioekin jarraitu beste aukerarik ez dutela ikusten ziurtatu dute ohar bidez: «Gauzak aldatu ezean, Haurreskolak partzuergoko langileak 2021eko otsailaren 22, 23 eta 24an grebara deituko ditugu». Orain arte bezala, sei eskaera nagusi izango dituzte lanuzte horietan ere: Haurreskolak partzuergoa doakoa izatea; Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean integratzea; dauzkaten akordioak errespetatzea eta betetzea; lan hitzarmen berria negoziatzen hastea; langileak behin-behinean ez egotea eta lanpostuak egonkortzea; eta Haurreskolak partzuergoko langileei ere Osakidetzak Norbera Babesteko Ekipamenduak ematea eta aurrekontua handitzea.

«Gehienen babesa»

Haurreskolak partzuergokoa ez da izan gaurko greba bakarra: ELAk deituta, eskoletako jangeletan eta garraioan ere greba egin dute. Sindikatuaren arabera, «langile gehienen babesa» izan du lanuzteak. Langile horiek ere negoziazioa eta baliabideak eskatu dituzte: «[Eusko Jaurlaritzako] Hezkuntza Sailari neurri adostuak eta beharrezko bitartekoak eskatzen dizkiogu berriz ere, hezkuntza sistemaren parte diren zerbitzu horiek bermatzeko segurtasunez eta enpleguaren eta lan baldintzen bermearekin». Gainera, sindikatuak salatu du grebarako eskubidea urratu dietela langileei: «Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak funtsezkotzat jotzen du Hezkuntza Sailak osagarritzat jotzen duen zerbitzu bat, eta, enpresek gutxieneko zerbitzuez egiten duten aginduaren interpretazio interesatua dela eta, gaur egun milaka langile behartuta daude beren lanpostura joatera».


Summary: 'Elkano battela, xumea baina gurea' ikuskizuna estreinatuko dute martxoan. Koldo Ameztoi kontalariak, Nerea Alberdi konpositoreak eta Kepa Elgoibar musikariak sortu dute, Juan Sebastian Elkanoren bidaiak inspiratuta. Elkano fundazioaren eta Euskal Kultur Erakundearen arteko lankidetza hitzarmen baten emaitza da lana.

Juan Sebastian Elkanok munduari bira eman ziola bost mende bete direla-eta azken bi urteetan antolatutako ekitaldiei beste bat gehituko zaie aurki: Elkano battela, xumea baina gurea. Koldo Ameztoi kontalariak eta Nerea Alberdi biolinista eta konpositoreak ondu dute, eta, haiekin batera, Kepa Elgoibar musikaria ariko da oholtza gainean. Elkano fundazioak eta Euskal Kultur Erakundeak joan den udaberrian sinatutako lankidetza itun baten emaitza da lana, eta martxoan estreinatu nahiko lukete, Getarian (Gipuzkoa); Elkanoren jaioterrian, hain zuzen ere. Nolanahi ere, Rafa Zulaika Elkano fundazioko proiektu koordinatzaileak gaur Donostian egindako aurkezpenean adierazi duenez, COVID-19aren hedapenaren eta horri aurre egiteko hartuko diren neurrien mende egongo da. Apirilean, berriz, Lapurdin, «ziur aski Donibane Lohizunen», eman nahiko lukete ikuskizuna.

Proiektuaren abiapuntua Elkano fundazioak eta EKEk Ameztoiri egindako proposamen bat izan zen, eta ipuin kontalariak gogoz heldu zion erronkari. «Guk eskolan ikasi genuen, eta beti entzun izan genuen Magallaes izan zela munduari lehen mundu bira eman ziona. Baina gero jakin genuen Elkano ere hor zegoela». Bidaia hori oinarri hartuta, Elkano igaro zen lekuetako eta herrietako istorioak eta kondairak berreskuratu ditu Ameztoik, kontakizun propio bat sortzeko. «Bidaia hartan Elkanok ez zuen denborarik izan jendearekin biltzeko, eta nik hor arakatu dut». Istorio horiei tiraka, berea sortu du Ameztoik: Lutxi neska gaztea lemazain dela eta kaio bat gidari duela, batel bat itsasoratuko da, eta ozeanoak zeharkatuz, itsasalde berri batetik uharte ezezagun batera abiatuko da, iparrorratz bakar larruzko pilota zahar bat duela. Proiektuaren egile nahiz eragileek jakinarazi dutenez, helduei zuzendutako ikuskizuna izango da Elkano battela, xumea baina gurea.

Proposamena jasota, Ameztoik garbi izan zuen, hitzarekin batera, ikuskizuneko beste ardatza musikak izan behar zuela, eta hor egin zuen topo Nerea Alberdi konpositorearekin (Bilbo, 1985). Alberdi, musikagilea ez ezik, biolinista, orkestratzailea eta moldatzailea ere bada, eta, batik bat, telebistarako eta zinemarako egin du lan orain arte (Go!azen, La boda de Rosa, Margolan bat oparitzen didazu?), nahiz eta arte eszenikoen alorrean ere egin dituen sartu-irtenak (El mago en la botella, Gorpuztu). Oraingoan, ordea, testu huts baten gainean lan egin behar izan du, eta, horretarako, Elkano igaro zen lurraldeetako musiketan arakatu behar izan du. «Koldok berreskuratu ditu ohiturak eta bitxikeriak bere testuan, eta oso oroitarazlea da. Ondorioz, nik ere leku horietako doinuetan oinarritu dut musika».

Hasieran, Ameztoi eta Alberdi bera ziren oholtza gainean aritzekoak, bata hitzarekin eta bestea biolinarekin, eta aurrez grabatutako musikak ere erabili behar zituzten. Azkenean, ordea, Kepa Elgoibar musikaria batu zaie, eta bi musikarien artean joko dituzte hainbat tresna —eskusoinua, gitarra eta perkusioa Elgoibarrek, eta biolina, xilofonoa eta melodika Alberdik—, eta kantatu ere biek kantatuko dute. «Bion artean joko dugunez musika, emaitza askoz organikoagoa izango da».

Elkanoren mundu biraren bosgarren mendeurrenaren harira, ekitaldi ugari egiten ari dira Euskal Herrian, baina baita Espainian ere, eta, alderaketa eginez, Juan Sebastian Elkano ontzi eskola erraldoiarekin alderatuta, eurek oholtzara eramango duten batela «xumea» izango dela adierazi du Ameztoik. «Berpiztu egingo dugu Elkanoren batela, ontzi txiki bat. Berpiztuko dugu haren izana eta izena».

Osasun egoera dela eta, sortzaileek elkartu ezinik garatu behar izan dute, orain arte, lanaren zati handi bat, harremanetan baina bakoitza bere etxetik, eta oraindik orain hasi dira elkarrekin entseatzen, martxoan Getarian estreinatzeko gogoz.

Elkano Fundazioa eta EKE egitasmoaren sorreran egon badira ere, lehenengo bi saioen ondoren, ikuskizunak bere bidea hartuko du bi erakundeetatik aparte.


Summary: Santa Marinako txertatzeen «deskoordinazioa» aitortu du Sagarduik. Azaldu du erietxe horretan lantalde osoak hartu duela txertoa, baita lantaldekoak ez diren hamasei pertsonak ere. Defendatu du Osasun Sailak eta Osakidetzak «bizkor» jardun duela.

Santa Marinako eta Basurtuko erietxeetan txertatze prozesuan izandako irregulartasunen inguruan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak «bizkor» jardun zuten, eta, «ordu gutxiren buruan», Jose Luis Sabas eta Eduardo Maiz bi erietxeetako zuzendari gerenteak kargugabetuta zeuden. Hala adierazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean eginiko agerraldian. EAJk eta PSE-EEk eskatuta, Sagarduik agerraldia egin du Osasun Batzordean, eta bertan aitortu du «deskordinazioa» egon zela Santa Marinako txertatze prozesuan: «Arduradun sentitzen gara deskoordinazioagatik; ni neu lehena».

Santa Marinako eta Basurtuko ospitaleko gerenteen jokabideak bereizi ditu Sagarduik. Santa Marinako kasuan, Sabasen ahotik antzeman zuten protokoloa ez zela behar bezala bete; urtarrilaren 19 eguerdian, Sabasek Rosa Perez Osakidetzako zuzendari gerenteari jakinarazi zion 244 pertsona txertatuta zituztela: «zenbaki koherentea ospitalearen tamainarekin». Egun bereko gauean, ordea, Sabasek berak Perezi eta Sagarduiri mezu bat bidali zien, esanez 505 pertsona txertatu zituztela: «Hor konturatu ginen planifikazio akatsen bat zegoela». Hain justu, oposizioko taldeek Sagarduiri galdetu diote nolatan bidali zituzten 100 bial Santa Marinara.

Erietxe horretan «txertaketa masiboa» egin dute, eta hori «akats bat» izan da, sailburuaren hitzetan: «Gauza ezberdinez hitz egiten ari ginen». Izan ere, azaldu du Santa Marinan COVID-19a duten paziente asko eta paziente «zaurgarri» asko dituztela, eta, horregatik, bertako kargu ugarik proposatu zutela txertatze orokor bat. Ontzat jo zuten, eta hor hasi ziren gaizki ulertuak: Osakidetzak eta Osasun Sailak ontzat jo zuten erietxean dauden pazienteak «artatzen dituen lantalde osoa» tertatzea, «protokoloa jarraituta eta ez kolpe bakarrean»; aldiz, ospitaleko zuzendaritzak ulertu zuen lantalde osoa txertatu zitekeela, pazienteak artatzen ez dituztenak barne: «Santa Marinako zuzendari gerenteari galdetu genion ea profesional guztietan sartzen zen bera ere, eta baiezkoa erantzun zuen. Osasun sailaren eta osakidetzaren erreakzioa berbera izan zen: erantzukizuna bere gain hartzeko eskatu zitzaion, eta ordu erdira aurkeztu zuen dimisioa. Onartu zitzaion».

Sagarduiren hitzetan, horrek «deskonpensazioa» eragin zuen erietxe bakoitzean txertatutako langileen artean. Hori saihesteko, «koordinazioa indartu» dutela azaldu du. Gaur bertan, Santa Marinako 224 langilek gutun bat argitaratu dute, Sabasen jokabidea babesteko.

Sagarduik beste datu batean jarri du arreta: lantaldeaz gain, osasun langileak ez diren hamasei pertsona txertatu zituzten, bilera batean zeudenak: sindikatuetako lau ordezkari, zerbitzu erligiosoetako lau, kafetegiaren lizentzia daukan enpresako lau, mezularitza enpresako bi eta salmenta automatikoko enpresako bi.

CCOOkoa da ordezkari sindikaletako bat, eta sindikatuak jakinarazi du bere zereginetatik kendu duela, iritzita «larria» dela txertoa jaso izana protokoloa bete gabe. Beste bat ELAkoa da, eta sindikatuak bere ordezkaria babestu du: «Esan zioten erietxe horretan irizpidea lantalde guztiari txertoa ematea zela, baita bertara ohituraz joaten direnei ere». ELAk azaldu du «berehala txertatzera behartu» zutela, «ospitaleko zuzendaritzak erabaki baitzuen bere eginkizunak segurtasunez egiteko eta erietxea babesteko ezinbestekoa zela txertoa ematea, behin lantalde guztiak hartu eta gero», eta erantzukizuna bere gain hartzeko eskatu dio Sagarduiri.

Erregistratu gabeko txertatzeak

Sagarduiren kontakizunaren arabera, Eduardo Maiz Basurtuko ospitaleko zuzendari gerenteak urtarrilaren 3an hartu zuen txertoa, baina Osasun Sailak ez zuen horren berri izan urtarrilaren 19 iluntzera arte; hedabide batek gaiaz galdetu zuen arte. Orduan jakin zuten, Basurtun osasun langileak txertatzen hasi zirenean, sobera geratu ziren dosi batzuk eman zizkietela hiru karguri: «Uste dugu egokiagoa zatekeela ZIUetako langileei ematea, nahiz eta badauden pazienteekin kontaktua daukaten karguak ere». Ez da, ordea, Basurtuko gerentearen kasua: «Duda bazeukan, zuzendaritza orokorrari galdetu behar zion».

Are gehiago: Sagarduik azaldu duenez, emandako txertoak erregistro batean jaso behar dira, baina modu irregularrean jaso zuten hiruren kasuan ez ziren erregistratu: «Beste dokumentu eredu batean gorde zen, ondoren erregistro ofizialera eramateko». Horregatik eskatu zioten gerenteari dimisioa emateko, eta hark uko eginda, hurrengo egunean kargugabetu zuten. Gainera, espediente bat ireki dute, txerto horiek zergatik ez ziren erregistratu jakiteko: «Osakidetzako ospitaleetako zuzendari eta gerenteak dira antolaketaren eta kudeaketaren arduradun nagusiak; Osakidetzaren irizpideak jarraitzea espero da haiengandik, eta eredugarritasuna izatea».

Sailburuak nabarmendu du Osakidetzak zentro guztietara bidali duela txertatze prozesuan jarraitu beharreko protokoloa, eta hori «argia» dela lehentasunak ezartzeko orduan. Besteak beste, protokolo horrek ezartzen du ezin dela aldi berean txertatu langileen %50 baino gehiago -Santa Marinan lantalde osoa txertatu dute-, eta langileen artean, lehentasuna dutela pazienteen arta zuzena duten beharginak.

Txertoa hartu duten beste bi kargudunen berri ere eman du Sagarduik, baina, horien kasuan, gauzak egoki egin direla erantsi: Tolosan (Gipuzkoa), bi dosi geratu ziren emateke, eta, horiek bota aurretik, langileei eskaini zizkieten. Igandea izanik, gerentea eta kudeaketa unitateko burua zeuden bertan. Debabarrenako kasuan, prebentzio zerbitzuek baieztatu dute bi karguk asistentzia lanak ere egiten dituztela, eta, beraz, horiek ere txertatu behar dituztela.

Osasun langileen laurdenak, txertatuta

Txertatze kanpainaren datu batzuk ere eman ditu sailburuak. 44.838 herritarri jarri diete lehen dosia, eta bigarrena 7.107ri. Osakidetzako 11.299 profesionalek jaso dute lehena, eta 61ek bigarrena. Osakidetzako lau langiletik batek hartu du txertoa, beraz: «Euskadiko txertatze estrategia aurreikusitakoaren arabera betetzen ari da. Asteotan txertatzen jarraituko dugu. Euskadiri dagozkion dosi prebisioak betetzen badira, Osakidetzako langileei lehen dosia emateko fasea otsailaren bigarren astean bukatuko da».


Summary: Euskadiko Orkestrak programa "birdiseinatuta" eutsiko dio denboraldiari. Musikarien artean tartea gorde beharra eta aretoen gehienezko edukiera tarteko, kontzertuak bikoiztu eta errepertorioa moldatu du orkestrak, ahalik eta zale gehienengana iristeko. Denboraldiaren lehen erdialdean, abonatuen %20 inguru galdu ditu.

Euskadiko Orkestrak ekainaren lehen egunetan iragarri zuen denboraldia berria, ziurgabetasunak ziurgabetasun, euren jardunari eutsi behar zion konbentzimendu osoz. Ez da askorik baretu giroa, eta orkestrako kideek mantendu egin dute konbentzimendua. Neurri berriengatik, baina, “birdiseinatu” egin behar izan dute orduan aurreratu zuten programazioa: ordutegiak, egutegia, eta baita egitarau sinfonikoa ere. Emanaldiak bikoiztuko dituzte, obrak aldatu, eta denboraldiro eman ohi dituzten 50 kontzertuen ordez, ehun eskainiko ditu aurten orkestrak; modu horretan, "abonatu guztiekin konplitzeko", Oriol Roch zuzendari nagusiaren hitzetan. Aitortu du “muturrera eraman” dutela lanerako gaitasuna, eta euren jardunarekiko konbentzimendua berretsi: “Musikarien artean borondate osoa dago bizitzarako substantziala dela uste dugun hori defendatzeko; gure bizimoldeari eusteko borondatea dugu, zeina musika sinfonikoak ere osatzen duen”.

Bi neurrik eragin dute, batez ere, orkestraren ekainera arteko denboraldia birformulatzea: batetik, musikarien artean ere tartea gorde beharrak —"errepertorioko zenbait obra corpus sinfoniko handikoak ziren; hori ohikoa da Euskadiko Orkestran”, azaldu du Rochek—, eta, bestetik, aretoetako edukiera mugak: gehienez 400 lagun sartu ahal dira. Kopuru txikia da, orkestrak bildu ohi duen publikoarekin alderatuz. Horregatik, zenbait kasutan, programa bakoitzean bost kontzertu eman beharrean hamabi ematea erabaki dute.

Denera, bederatzi izango dira ekainera arteko programak. Hasieratik iragarritako zenbait ildo beren horretan mantendu ahal izan dituzte, eta eutsiko diote, esaterako, hiru emakumezko zuzendariren debutari —Ruth Reinhard, Gemma New eta Anja Bihlmaer—, Mikel Urkizaren Mis monstruos marinos obrari, eta Vadim Gluzman biolin jotzaile eta Nikolai Lugansky pianista bakarlariaren parte hartzeei.

Moldaketa eta berrikuntzen artean, berriz, “konposizio organikoagoko edo iraupen txikiagoko” beste batzuk hautatu dituzte bazter utzitako obren partez. Aldaketarik handiena Mahlerri eskainitako programan egin dute: haren 7. sinfonia, Gaueko abestia jo behar zuen orkestrak, baina Brucknerren 5. eta. 6. sinfoniek ordezkatuko dute orain. Horretaz gainera, Augustin Hadelich biolin jotzailea, Judith Jauregi pianista eta Semyon Bychkov zuzendaria batuko dira denboraldira.

Saio gehiago eta laburragoak

Birmoldatze lanak bete-betean harrapatu duen kideetako bat izan da Ruth Reinhard alemaniarra. Orkestraren Miramongo egoitzan da egunotan, musikariekin lanean, Donostian, eta prentsa agerraldian izan da gaur goizean, entsegura itzuli aurretik. Aldaketa girora moldatzeko “eskuzabaltasuna” eskertu dio Rochek: “‘Kontatu nirekin, caché-a berbera da’, esan zidan”. Sibeliusen, Dvoraken, Urkizaren, Brahmsen eta Smetanaren obra bana hartuko duen Bizirik programa gidatuko du, horien konbinazio ezberdinak zuzenduko ditu emanaldi bakoitzean —gauza bera gertatuko da beste programetan ere—. Lehen biak ostiralean izango dira, Donostian, eta Bilbora, Gasteizera eta Iruñera egingo dute handik.

Urkiza ere ari da Reinhardekin lanean azken asteetan, Elkanoren mundu biran oinarritutako Mis monstruos marinos obra lantzen. Konpositoreak kontatu du garapen teknologikoen ondorioz “mapen irudimenezko lurraldea” desagertuz joan zela, eta galdutako ametsen eta fantasiazko izakien munduan oinarrituta sortu du bere pieza, hiru mugimendutan deklinatuta.

Robert Treviño Euskadiko Orkestraren zuzendari titularrak osatu du agerraldiko laukotea, eta, Rochen ildotik, musika erakundeak gizarteari egiten dion ekarpena nabarmendu du, irmo: “Osasun espiritualaz eta komunitate zentzuaren osasunaz arduratzea ere badagokigu; muturreraino eraman dugu orkestra garai honi erantzuteko eta esperientzia partekatua bultzatzeko”. Gogoan izan ditu, halaber, abonatuez gain, gizartearen ahalik eta eremu zabalenera iritsi asmoz azkenaldian hartutako beste erabaki batzuk: orkestraren kontzertuak EITBren bidez zabaltzea, kasurako.

Abonatuen beherakada

Hurrengo denboraldiari begira, eta xehetasunetan sartu gabe, Rochek aurreratu du “estrategia” bat pentsatzen hasiak direla, “berreskurapenerako” denboraldi bat izan nahi luketeelako. Izan ere, galera aipagarriak izan ditu orkestrak azken hilabeteetan: abonatuen %20 galdu ditu, eta aurreikusitakoa baino 150.000 euro gutxiago bildu. Eragina izan dute bertan behera geratutako zenbait lankidetzek ere: ABAOrekin lotutako bi operak ezeztatzeak, besteak beste.

Rochek azaldu du bbonatuen beherakada, batez ere, unean uneko arau aldaketek eragin dutela: “Ez da gure proiektu artistikoarekiko nahigabeagatik izan”. Nabarmendu du inoiz egin gabeko lana egin dutela haiekin etengabe harremanetan izateko, eta hala egingo dutela datozen hiletan ere —programa bakoitza baino egun gutxi lehenago komunikatuko dira zuzenean eurekin—. Sarrera solteak ere kontzertuaren bezperetan jarriko dira salgai, unean uneko murrizketen menpe izango baitira.

Egutegiaren eta programa bakoitzaren gaineko informazio osoa orkestraren webgunean kontsultatu daiteke jada.


Lezamak, mende erdi

Summary: Lezamak, mende erdi. Athleticen kirol instalakuntzek 50 urte bete dituzte gaur, eta klub zuri-gorriak ekitaldia egin du hori gogoratzeko. Athleticen historian eta filosofian Lezamak izan duen garrantzia azpimarratu dute.

50 urte beti ditu Lezamak, Athleticen harrobiaren harribitxiak. Gaurko egunez duela mende erdi egin zen lehen entrenamendua bertan. Eta urteurren seinalatu hori gogoratzeko, ekitaldia egin du talde zuri-gorriak gaur goizean Lezaman bertan. COVID-19a tarteko, txikia, baina esanahi handikoa. Bertan izan dira Lezaman egiten den lanaren adibide izan diren hainbat ikur: Jose Angel Iribar, Santi Urkiaga eta Julen Guerrero; baita Athleticek maila gorenean dituen bi taldeetako teknikariak eta kapitainak ere: Iker Muniain, Erika Vazquez, Marcelino Garcia eta Iraia Iturregi. Gainera, Lezamako eraikin berria inauguratzeko ere baliatu dute ekitaldia.

Aitor Elizegi presidenteak hartu du lehenbizi hitza, eta Lezamako kirol instalazioak sortzeko egitasmoa abian jarri zuen pertsona ekarri du gogora: Jose Maria Oraa: "Aitzindari bat izan zen, orduan ez baitziren ohikoak kirol hiriak. Lezama gure fitxaketarik onena izan da".

Iribarrek beste izen bat ekarri du gogora: Piru Gainzarena. "Hark azaldu zion klubari gazteak erakartzeko eskola bat sortu beharra zegoela". Ondoren etorri zen, Oraaren eskutik, Lezaman lur zati batzuk erosi eta proiektua abian jartzeko erabakia. "Munduari harro erakusteko zerbait izateaz gain, hau gabe ezinezkoa izango zen Athleticek hainbeste urtez eutsi dion filosofia mantentzea". Urkiagaren arabera, Lezama "erreferente" bat da. "Hemen lan egiten duen jendeari balio handia emango nioke. Izan ere, haiek dira belaunaldiz belaunaldi klub honen balioak eta filosofia transmititzeko zubi lana egiten dutenak". Antzeko iritzia du Guerrerok. "Futbolari moduan ez ezik, pertsona moduan hezten zaituzte hemen, eta familia bat izaten erakusten dizute. Hori erabakigarria da une zailetan. Gure harrobiak historia handia du, eta hori abantaila bat da".

Emakumeen eta gizonezkoen futbolaren artean izan den aldea ekarri nahi izan du gogora bere testigantzarekin Erika Vazquezek: "Hona iritsi nintzen lehen egunean gehien harritu ninduena izan zen aldagela propio bat genuela. Athletic erreferente bat izan da emakumeen futbolean, eta asko zaindu gaituzte beti, profesionalizazioaren bidean urratsak egitearekin batera. Emakume futbolariontzat, Lezama paradisu bat izan da".

Iker Muniainek azaldu du zein izan zen Lezamara iritsi zenean erakutsi zioten gauzarik garrantzitsuena: "Batez ere, Athleticen elastikoa jartzeak zer ardura dakarren erakusten dizute, eta, horri lotuta, funtsezkoak diren hainbat balio: anbizioa, lana, umiltasuna, leialtasuna, esfortzua, ahalegina, inplikazioa eta konpromisoa. Lortu dugun azken Superkopa balio horien guztien isla da".


Summary: Errusiak eta AEBek START Berria itun nuklearra luzatzea adostu dute. Bi gobernuek datozen egunotan zehaztuko dituzte xehetasunak. Arma kopurua mugatzen duen akordioa datorren astean zen amaitzekoa; beste bost urtez egongo da indarrean, 2026ra arte.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Joe Biden AEBetakoak START Berria akordio nuklearra luzatzea adostu dute, herrialde horietako gobernuek baieztatu dutenez. Ituna datorren astean zen amaitzekoa, otsailaren 5ean, baina bi aldeek hori berritzeko asmoa helarazi zuten azken egunetan; hala, Bidenek eta Putinek bien arteko lehen solasaldian erabaki dute adostasuna beste bost urterako berritzea, 2026ra arte.

Ofizialki Arma Estrategikoak Gutxitzeko Hitzarmenak deitzen den akordioak mugak ezartzen dizkio bi potentzien arma kopuruari: besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzakete, eta lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere ezarria du: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea.

Kremlinaren arabera, bi agintariak «pozik» agertu dira adostasun batera heltzeko izan duten elkarrizketarekin, eta gaineratu du datozen egunetan beharrezko prozedurak beteko dituztela «nazioarteko legezko mekanismo» horrek indarrean jarrai dezan. Errusian, Asanblea Federaleko bi ganberek, Dumak eta Federazioaren Kontseiluak baiezkoa eman diote dagoeneko luzapenari. AEBetan, berriz, ez da beharrezkoa izango ordezkari politikoen oniritzia izatea.

Ituna 2010eko apirilaren 8an sinatu zuten garai hartako Errusiako eta AEBetako estatuburuek, Dmitri Medvedevek eta Barack Obamak, eta hurrengo urtean sartu zen indarrean; berez, aurtengo otsailaren 5era arte iraungo zuen, baina bi potentzien arteko negoziazio azkarrek luzatu egin dute arma kopuruari buruzko akordioa.

«Zalantzarik gabe, norabide onean doan pauso bat da hau, baina, halere, kontraesanak areagotzen ari dira espiral bat balitz bezala», esan du Putinek itunaz, Davosko Foroan emandako diskurtsoan.

AEBetako aurreko legealdian, Donald Trump ez zen START Berria luzatzearen alde agertu, Txinak ez zuelako horretan sartzeko negoziaziorik abiatu nahi izan. Eztabaida horretaz, Errusiako presidenteak adierazi zuen Asiako erraldoia sartuko balute Frantzia eta Erresuma Batua ere egon beharko liratekeela, Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluko kide iraunkorrak direlako.

Azkenean, Kremlinak eta Etxe Zuriak bakarrik sinatu dute orain ere, eta, hortaz, kostu handia izango lukeen arma lasterketa bat eragotzi dute berriz ere.

Bien arteko azken akordioa

START Berria Errusiaren eta AEBen arteko azken akordio nuklearra da. Izan ere, bi herrialdeak 2019an atera ziren INF armagabetze itunetik: Washington lehenik, Trumpek Moskuri aurpegiratu baitzion testuak jasotakoa urratzen ari zela, eta Kremlina ondoren, «erantzun simetrikoa» emateko. INFk debekatu egiten zituen irismen laburreko eta ertaineko lurreko misilak, 500 eta 5.500 kilometro arteko distantziara jaurti daitezkeenak.

Iragan astetik, berriz, indarrean da beste hitzarmen bat, TPNW izenekoa. Itunak debekatu egiten du arma nuklearrak erabiltzea, garatzea, ekoiztea, probatzea eta biltegiratzea, eta, era berean, herrialdeek ezingo dituzte beste estatuak lagundu edo bultzatu debekatutako jarduera horiek egitera.

Oraingoz, akordioa sinatu duten 51 herrialdeei eragingo die debekuak; gehienak Afrikako, Asiako eta Latinoamerikako estatuak dira. Europan, Irlandako Errepublikak, Austriak, Maltak eta Liechtensteinek egin dute bat. Arma nuklearrak dituzten estatuek ez dute testua sinatu.

Munduan 13.000 jaurtigai nuklear daude; horien %90, AEBen eta Errusiaren esku. Bi potentzia nuklearrez gain, mota horretako armak dituzte Erresuma Batuak, Frantziak eta Txinak ere; ofizialki, Indiak, Pakistanek eta Ipar Koreak ere badituzte halakoak, eta, ofiziala ez den arren, ziurtzat jotzen da Israel ere talde horretan dagoela.


Summary: Departamenduak 500.000 euro emanen ditu hegazti gripeari aurre egiteko. Otsailaren 5ean bozkatuko dute neurria Kontseilu Nagusian. Protestara deitu du ELBk, sano diren ahateen hiltzea oztopatzeko.

Pirinio Atlantikoetako departamenduak 500.000 euro emanen ditu laborariak hegazti gripeari aurre egiten laguntzeko, eta azterketa eta gogoeta lan bat abiatuko dute gaitza hobeki ezagutu, eta aurre egiteko aukerak lantzeko. Hala iragarri du Jean Jacques Lasserre Kontseilu Nagusiko presidenteak. Sano diren ahateak hiltzea ukatu du beste behin ELB sindikatuak, eta prest agertu da herri harresiak antolatzeko.

Laborantza munduarentzat «nahasmendu handia» ekarri du hegazti gripearen epidemia berri honek, Lasserren hitzetan. Hirugarren aldiak, saila arriskuan jartzen duela uste du, eta beraz, «ezinbestekoa» dela laguntzea. Urtarril hasieratik murrizketa neurriak hartu zituen departamenduak, besteak beste, ahateen mugimenduei buruz, eta, orain, laborariak laguntzeko neurriak hartu nahi ditu, «modu boluntaristan, estatuaren arauak itxaron gabe». Baimen berezia eman du larrialdi egoeran diren laborariek laguntza sozialak jaso ditzaten, eta epidemiak ukitutako etxaldeei laguntza ekonomikoak emanen dizkiete. Orotara, 500.000 euroko aurrekontua. Otsailaren 5ean bozkatuko dituzte neurriak Kontseilu Nagusian, eta gutxienez zazpi hilabeteko epea izanen dute.

Horrez gain, sailari buruzko gogoeta bat abiatuko dute, egiturazko aldaketak emateko. Pista batzuk landuko dituzte. Alde batetik, pista genetikoa, gaitzaren aitzinean sendoago dirudien tokiko arraza babestera engaiatu baita. Bestetik, txertoaren aukera: «Polemika sortzen du. Eman ditzakeen bermeak eta datu ekonomikoekin bateragarritasuna aztertuko ditugu, ematen baitu hor dagoela koxka». Azkenik, sailaren antolaketa orokorra aztertuko dute, hazkuntza moduetatik hasita. «Zainduko ditugu mugimenduak, zainduko ditugu biosegurtasun neurriak, kontzentrazioa.... Eta pentsatzen dut, horrela aurkituko dugula konponbide egokia», adierazi du Lasserrek.

Abendu hasieratik ari da zabaltzen H5N8 birusaren epidemia. Landetan abiatu zen, eta ondotik Biarnora hedatu zen. Euskal Herrian ere agerraldi batzuk izan dira, baina neurri apalago batean. «Etxaldeen kontzentrazio apalagoa da, eta badakigu dentsitate horrek ekartzen duela birusaren garapena», azaldu du Lasserrek. Urtarril erdian, Zuberoarekin muga egiten duen Lixoze (Biarno) herrira iritsi ziren hegazti gripearen susmoak, eta Pirinio Atlantikoetako prefeturak araupeko eremuan sartu zituen departamenduko 159 herri: horien artean Nafarroa Behereko eta Zuberoako hemezortzi. Geroztik, herri gehiagotara hedatu da eremua. Laborariek kezka handia erakutsi dute, orain arte, ahateak prebentiboki hiltzea izan delako administrazioaren estrategia. Sano diren ahateak hiltzearen kontra agertu da behin eta berriz ELB sindikatua.

Herri harresiak prestatzen

Aste hasieran Euskal Herrira iritsi zen hegazti gripea, Bidaxuneko (Nafarroa Behera) bi etxaldetara. Horien artean da Lataillade familiarena. Han, kriaxera arrazako ahateak hazten dituzte, eta inguruko haztegiak hornitzen dituzte. Ahate horiek hiltzeak kriaxera arraza arriskuan eman lezake.

ELBren hitzetan, birusean positibo eman badute ere, ahateak «ez dira eri», eta antigorputzak garatu dituzte. «Hautetsiekin eta erakundeekin lan egin dugu esperimentazio gisa har dezaten. Ahate horiek aztertuz pistak emanen dizkigu, gaitzari buru egiteko», adierazi du Panpi Sainte Marie ELBko kideak.

Ostiralean bilkura egin zuten departamenduko arduradunek, ELB eta FNSEA laborari sindikatuak, departamenduko laborantza ganbera eta Akitaniako Arrazen Batzordeko ordezkariekin. ELBren posturarekin bat egin zuten guziek. Orain, Frantziako Laborantza Ministerioaren iritziaren zain dira, baina, ofizialki erranen ez badu ere onartu dutela uste du Sainte Mariek.

Aste honetan Amorotzen (Nafarroa Behera) izandako agerraldiak kezkatzen du gehien. Bertako galkatze zentro batean eritasuna agertu dute kanpotik ekarritako ahate batzuek. «Denak hil dituzte, eta administrazioaren arauei jarraiki, bost kilometroko perimetroan diren ahate guziak hil nahi dituzte», esplikatu du Sainte Mariek. Inguruko laborari batzuk neurriaren kontra altxatu dira, eta prefeturarekin indar harremana hasi du ELBk. «Erran diegu 2017koa errepikatu nahi ez badute, ahate horiek ez hiltzeko». Garaian bezala herri harresiak antolatzeko prest direla ohartarazi du sindikalistak. Lehen protesta gisa elkarretaratzea deitu du ELBk, larunbata honetan, 14:00etan, Donapaleuko (Nafarroa Behera) merkatuko plazan.


Summary: Nafarroako Gobernuak bi astez luzatuko ditu neurri murriztaileak. Kutsatzeen igoera mantsotu arren, "zuhur" jokatzeko deia egin du Indurain kontseilariak

Beste bi aste, gutxienez. Nafarroako Gobernuak 14 egunez luzatu ditu azken asteotako neurri murriztaileak, COVID-19aren aurkako estrategiaren barruan. Hortaz, otsailaren 11ra arte, ezinen da taberna eta jatetxeen barnealdean kontsumitu (bai, ordea, terrazetan).

Bestalde, aurretik indarrean ziren beste neurri batzuk ere luzatu ditu Nafarroako Gobernuak, otsailaren 15era arte. Besteak beste, honako arau hauei eutsiko diete datozen asteetan: herrialdearen itxiera perimetrala, 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua eta etxe barruko bilerak bizikidetza unitate bakarrera mugatzeko agindua.

Osasun kontseilari Santos Indurainek azaldu du PCR eta antigeno probetan atzemandako positibo berrien hazkundea "mantsotu" egin dela azken egunetan, baina egoera "kezkagarria" dela oraindik orain: "Apaldu egin da igoera, baina ezin dugu ahaztu goranzko joerak ez duela etenik izan azken bost asteetan, Gabonetako inflexio puntuaz geroztik".

Gainera, Osasun kontseilariaren esanetan, kasu berrien hazkundeak "isla garbia" du jada ospitaleen egoeran: "Birusaren bilakaera ezagututa eta urtarrilean COVID-19az gaindiko beste hainbat gaixotasun agertzen direla jakinda, erne ibili beharko dugu".

Hori dela eta, espazio berriak atondu dituzte Nafarroako ospitaleetan, COVID-19ko pazienteak artatu ahal izateko. Oraingoz, ordea, ez dute "ospitaleetako ohiko prozedurak atzeratzeko edo desprogramatzeko" beharrik izan, "Lizarrako Garcia Orcoyen ospitaleko pare bat ebakuntza kenduta". Uneotan, egoera "egonkorra eta gobernatzeko modukoa" dela uste du Indurainek, "baina zuhur jokatuko dugu, kontingentzia planeko hurrengo fasea aktibatuta".


Summary: Bach: "Uztailaren 23an dugu arreta osoa". Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidenteak adierazi du eztabaida ez dela Jokoak egingo diren edo ez, baizik eta nola egingo diren.

"Ez dugu denbora galduko informazioak ezeztatzen. Energia eta arreta osoa uztailaren 23an daukagu, inaugurazio egunean. Eztabaida ez da Jokoak egingo diren edo ez, baizik eta nola egingo diren". Hala mintzatu da Thomas Bach, Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidentea, telematikoki egindako agerraldi batean. Onartu du "zientzialari finena" ere ez dela gai uztailean COVID-19aren pandemia zein egoeratan egongo den jakiteko. Hori dela eta "pazientzia eta ulermena" eskatu die kirolariei, Japoniako herritarrei eta antolakuntzan esku hartu behar duten eragile eta erakundeei.

Kirolariak parte hartzeko txertoa hartu behar duten galdetuta, hauxe erantzun du. "Ez nago inor behar baino lehenago txertatzearen alde. Protokoloak zorrotz bete behar dira, eta lehentasuna osasun langileak eta pertsona zaurgarriak dira.". Baina herrialde bakoitzeko olinpiar batzordeei eskatu die beren gobernuei galdetzeko ea hurrengo fase batean kirolariek aukera izango duten lehentasunezko txertatzeko zerrenda horretan.

Onartu du berez dela erraza Jokoak antolatzea, eta pandemiak dena zaildu duela. "Egunero ari gara ikasten, eta gure helburua Joko justu eta ziur batzuk antolatzea da. Horretarako ari gara lanean gau eta egun". Eta iragarri du otsailerako segurtasun gida bat izango dutela, bete beharko diren neurriekin. "Osasun agintarien gomendioak zorrotz beteko ditugu". Horrekin batera gogorazi du, bertan izango diren kirolarien %61a zehaztuta dagoela.