Summary: Auto elektrikoak erosteko laguntzak handitu dituzte. Jaurlaritzak beste 8,8 milioi jarriko ditu, eta 41,7 milioi izango dira guztira. Urtebete baino gutxiago duten bigarren eskuko autoak erosi ahalko dira.

Energiaren Euskal Erakundeak (EEE) beste 8,8 milioi bideratuko ditu ibilgailu elektrikoak erosteko eta bateriak kargatzeko guneak instalatzeko diru laguntzetarako. EEEk zuzkidura gehigarri horren bidez jakinarazi duenez, Moves III planeko laguntzak 41,7 milioi eurorenak izango dira: 22,5 milioi ibilgailuak erosteko, eta 19,2 milioi kargalekuak jartzeko.

Europako Batasunaren Next Generation funtsetatik dator dirua, baina Madrilek banatzen du, eta autonomia erkidegoek kudeatzen dute.

Moves planak 7.000 eurorainoko laguntza ematen dio auto zaharra txatartegira eraman eta auto elektriko berria erosten duenari. Laguntza 4.500 eurokoa da auto hibrido entxufagarria erosten dutenentzat. Laguntza horiek %10 handiagoak dira herri txikietan bizi direnentzat. Ibilgailuak ez ezik, horiek norbere garajean kargatzeko tresnak eta instalazioaren %70-80 ere finantzatzen ditu Moves planak. Nafarroan, ogasunak %35eko zerga kenkaria egiten dio auto elektrikoa erosten duenari.

Bigarren eskukoak

Astelehenean jarriko da indarrean Moves III planaren barruan bigarren eskuko autoak ere erosteko aukera. Ibilgailu elektrikoak eta erregai pilakoak izan beharko dira, M1, N1, L3e, L4e eta L5e kategorietakoak, eta hamabi hilabeteko antzinatasuna izan beharko dute gehienez; titulartasuna fabrikatzaileak berak edo renting enpresa batek edo alokairu enpresa batek izan beharko du.


Jolasean, natura maitatzen ikasteko

Summary: Jolasean, natura maitatzen ikasteko. Sua Edizioak argitaletxeak haurrei zuzendutako Adi Natura bilduma jarri du martxan. Hiru liburu argitaratu dituzte oraingoz: Narrasean, Nork hil du trikua? eta Gazte naturalisten koadernoa, eta beste bi ere bidean dira. Seme-alabekin batera naturaz gozatzeko argitalpenak dira.

Guraso askoren ahalegina izaten da seme-alabei, etxeko txikiei, mendia eta natura maitatzen irakastea. Begiak zabaltzea, erakustea eta irakastea gorostia zer den eta elorria zer den, txillarrak zer usain duen, basurdearen eta azeriaren hanka arrastoak nolakoak diren, enborretako ardagaiak zergatik hazten diren, bereiztea pagoa eta haritza, hagina eta artea... Natura erakustea eta irakastea, horixe da Sua argitaletxeak martxan jarri berri duen Adi Natura bildumaren helburua ere, oso argi izanda horretarako bidea zein den: jolasa. Hiru liburu argitaratu dituzte oraingoz. «Erakutsi eta irakatsi, hori da asmoa, baina betiere modu dibertigarrian. Eskoletan erabiltzeko material egokia da, baina ez dira ikasteko liburuak, aisialdian erabiltzeko baizik, umeak dibertitu daitezen, eta naturan jolasaren bidez barneratu daitezen», azaldu du Argiñe Areitio Sua Edizioak argitaletxeko zuzendariak.

Haurrak, oinez baino lehen, narrasean hasten dira mundua deskubritzen, eta bilduma honetako lehen liburuaren izenburua ere horixe da: Narrasean. Etxeko txikienei, 3 eta 6 urte arteko haurrei, zuzendutako argitalpena da. Etxea eta parkea, bi horiek dira adin horretako haurren jolas-eremuak eta gotorlekuak, eta haurrak askotan ohartzen ez badira ere, haietan animalia asko bizi da. Narrasean dabil haietako bat, baina ez da bere izenaz oroitzen, eta inguruko beste animalia batzuen laguntzarekin, azkenean nor den jakiten joango da. «Ipuin bat da abiapuntua, baina helburua bera da: dibertitzea, haurrak partaide sentiaraztea, haien jakin-mina piztea...», azaldu du Argiñe Areitiok.

Txiki-txikienek, kasu askotan, gurasoak izan beharko dituzte bidelagun, Narrasean liburuko ipuinean agertzen diren protagonistak, gure inguruko animalia horiek bereizteko: barea, zozoa, inurria, marigorringoa, kukurutxa... Eta gurasoek, haurrei ipuina irakurri ahala, eta liburuan ageri diren animaliei buruzko argibideak azaldu ahala, ikasi ere egingo dute, zenbat orban beltz dituen marigorringoak, edo zenbat hanka kukurutxak, sugandilek non demontre igarotzen duten negua, zer jaten duten txolarre lotsagabeek... «Haurrekin batera ikasteko eta gozatzeko liburua da», Areitioren esanetan.

Bigarren liburuak galdera bat dakar, argitu beharreko misterio bat: Nork hil du trikua? Eta hori etxeko irakurle txikiek argitu beharko dute. «Umeek liburuaren barnean sartu beharko dute. Hainbat jarduera eta jolas egin beharko dituzte, trikuek zer jaten duten, zer ohitura dituzten eta abar jakiteko. Eta jolas horien bidez, naturaren zikloak zein diren, klimarekin zer ari den gertatzen, zein diren trikuaren harrapakariak... hori guztia eta gehiago ere ikasiko dute». Ikasiko dute, halaber, hiriaren eta naturaren artean harreman estua dagoela, eta batak bestean eragin nabarmena duela. Klima-aldaketaren arazo larria, samur azalduta.

Gazteentzat eta helduentzat ere bai

Hirugarren liburua, Gazte naturalisten koadernoa, mardulagoa, osoagoa da. Koaderno bat, motxilan eramateko, animaliei eta zuhaitzei, lurrrari eta naturari buruzko jakingarriz betea. Haur eta gazteentzako hainbat jarduera jasotzen ditu liburuak: besteak beste, giza kamera bat edo landa-koaderno bat egingo dute, hegaztientzako janleku bat prestatuko dute edo aparteko zuhaitzak sailkatzen ikasiko dute. «Liburua haur eta gazteentzako da, berez, baina helduentzako ere egokia izan daiteke. Agertzen diren jarduerak umeekin egitekoak dira, baina familian gozatzeko liburu bat da, mendira familian goazenean naturari buruzko ikasketa prozesua elkarrekin gozatzeko eta errazteko tresna bat baita. Nagusi askok esan digute ‘zer liburu polita!’. Adin gabeko argitalpen bat da», Areitioren iritziz.

Ingurumenarekin zuzenean lotutako gaiak jorratzen dira liburuetan: energia, elikagaiak, klima aldaketa, ekologismoa, biodibertsitateak dituen mehatxuak, baliabide naturalak, hondakinak… «Horiez gain, guretzat oso garrantzitsua da paisaia kulturala ere. Euskal Herria osatzen duten dimentsio guztiak kontuan izatea. Eta begirada ere garrantzitsua da oso: elikadura burujabetza, feminismoa, kultur-transmisioa, ekologismoa, artea… Horien inguruko mezu zuzenik ez da ematen liburuetan, baina oinarrian hor daude, txikitatik barneratzen hasteko».

Aurten kaleratutako hiru tituluak dira bildumako lehenak, baina dagoeneko lantzen ari dira beste bi, eta 2024an emango dira argitara.

HIRU ARGITALPENAK

Egileak: Katti Olaizola Gabirondo, Jon Patxi Aiastui Iturbe, Paul Caballero Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma 3-6 urte bitarteko haurrentzat Salneurria: 11,50 € Orriak: 56

Sinopsia A zer komeria, egun baten esnatu, eta nor zaren ezin gogoratu! Hori gertatu zaio gure laguntxoari. Arnasa sakon hartu du, eta begiak luzatu ditu; luze-luze-luze eta zabal-zabal-zabalik. Zer demontre gertatu da? Nola heldu naiz ni honaino? Luzatu ditu berriz bi begiak gora-gora-gora eta garroak aurrera-aurrera-aurrera… Baina ezin ezer antzeman. Lagundu nahi diozu bilaketan? Ziur gauza interesgarri asko topa ditzakezula zuk ere liburu honen txoko ezkutuetan… Eta zure etxe inguruko animalia txiki pila bat ezagutu ere bai! Ea noraino zaramatzan bideak!

Egileak: Katti Olaizola Gabirondo, Jon Patxi Aiastui Iturbe, Paul Caballero Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma 8-10 urte bitarteko haurrentzat Salneurria: 9,50 € Orriak: 40

Sinopsia Triku bat agertu da hilik errepide ondoan. Zer gertatu ote zaio? Auto batek harrapatuko zuen? Harrapakariren batek? Itota edota gosez hilko zen? Galdera asko ditugu aurrean, baina erantzunak ere sarri galderen aldamenean izaten dira. Adi jarraitu arrastoei eta ea noraino zaramatzan bideak! Has gaitezen!

Egilea: Jonathan Rubines Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma Salneurria: 20 € Orriak: 160

Sinopsia Basora goaz. Eta motxilan koaderno hau eramango dugu. Etxetik irten baino lehen ere, koadernoko orrialdeetan murgildu gara, naturan zer aurkituko dugun irudikatu nahian. Horrela jakin dugu lurra bizitzaren fabrika dela, zuhaitzak landare hutsak baino askoz gehiago direla eta basoetan eta mendietan kuadrilla handia bizi dela. Liburu honek landare eta animalia espezieak ezagutzeko gakoak eskainiko dizkigu. Haien arrastoak non eta nola aurkitu erakutsiko digu, haien ohituren eta bizitokien berri eman. Azken batean, inguratzen gaituen naturarekiko jakin-mina piztuko digu. Eta hori garrantzitsua da, ezin baita maitatu ezagutzen ez dena.


Summary: Ehunmiliak lasterketaren hasiera bi orduz atzeratu dute. Ekaitz arrisku handia dagoenez, probako antolatzaileek 20:00ak arte atzeratu dute hasiera. G2 Handiak eta Marimurumendi, berriz, ezarritako ordutegian hasiko dira.

Ekaitz arrisku handia iragarria dago arratsalderako. Ondorioz, Ehunmiliak lasterketako antolakuntzak proba nagusia bi orduz atzeratzea erabaki du. 18:00etan hasi beharrean, 20:00etan ekingo diote. Ibilbideko kontrol puntuetako denbora mugak aldatuko direla ohartarazi dute antolatzaileek.

Ultra trail lasterketak hamabigarren aldia du gaurkoa. Ohiko denez, Beasaingo (Gipuzkoa) udaletxe plazatik abiatuko da 168 kilometroko lasterketa hori. 11.000 metroko desnibel positiboa du, eta 550 korrikalarik parte hartu ahal dute. Haien segurtasuna bermatzea lehenetsi dute antolatzaileek. Beste bi probak, G2 Handiak eta Marimurumendi, aurretik ezarritako ordutegian hasiko dira.


Summary: «Parte Zaharrean oso maitatua zen Jonpa». Karmengo jaien atarian, bihar aurkeztuko dute Jonpa Albisu zenaren omenez egindako buruhandia. 2019ko abuztuaren 10ean hil zen Donostiako euskaltzale eta BERRIA egunkariko erredakzioko idazkaria. Jesus Garciak egin du buruhandia.

"Karmenetako gaupaseroen dianan sortu zitzaigun ideia”. Iazko uztailaren 17an. Hala gogoratu du Gorka Sagastumek (Donostia, 1972). “‘Jonparen buruhandia egin behar dugu!’, aipatu genuen Donostiako Aquariumaren parean, muskuiluak jaten ari ginela”. Jonpa Albisuri buruz hizketan ari da Sagastume. Euskaltzalea, herrigintzan langile nekaezina eta Euskaldunon Egunkaria eta BERRIA egunkarietan erredakzioko idazkaria izan zen Albisu. 2019ko abuztuaren 10ean hil zen, minbizi baten eraginez, 53 urte zituela. “Ordurako eginda zeuden [Donostiako] Karmengo jaietako bi erraldoi berriak, eta, horri segika, beste zerbait egin genezakeela pentsatu genuen. ‘Zergatik ez?’, esan genuen. Auzotar batzuen artean aipatu, eta berehala jarri genuen dena martxan, inguruan kontraste handiegirik egin gabe”.

Bihar aurkeztuko dute buruhandi berria, Donostiako Trinitate plazan, 12:00etan. “Erraldoiekin entsegu ireki bat egingo dugu, kantu berri bat ere sortu dudalako erraldoien agurretan jotzeko, guk geure jaietan doinu propio bat izan dezagun”. Donostiako kaiko Karmengo jaien diana moduko bat izango da biharkoa —uztailaren 13tik 16ra izango dira jaiak—. “Auzoa mugitzen hasteko ekimen txiki bat izango da, eta hor aurkeztuko dugu Jonparen buruhandia”, azaldu du Sagastumek.

Karikatura eta kartela

Proiektuaren oinarriari helduta, Unai Gaztelumendi marrazkilari eta bertsolariak Jonpa Albisuren karikatura bat egin zuen lehenik, eta horri tiraka sortu zuten Facebookeko profil bat: Jonparen buruhandia. Iazko urriaren 1ean ekin zioten kanpainari, karteltxo bat ere sortu zuten eta Donostiako Parte Zaharrean tabernaz taberna ibili dute ordutik, iazko abenduaren 3an erraldoiak kalera atera zituzten, abenduaren 18an babarrun jan bat ere antolatu zuten Bertso Txapelketa Nagusiko finalarekin bat eginda…

“Errazena izango zen geure artean elkartzea eta bakoitzak ehun euro jartzea”, aitortu du Sagastumek. “Baina auzotik eta auzoarentzat sortu nahi genuen zerbait”. BERRIAko lankide ohiek ere babes handia eman diote kanpainari. “Denei eskertu beharrean gaude, benetan. Parte Zaharrean oso ezaguna eta maitatua zen Jonpa, eta hala da oraindik ere. Eskuzabaltasuna da Jonpa”.

Hiruzpalau baiezko lortuta, Jesus Garciari proposatu zioten buruhandia egiteko. “Eta berehala eman zigun baiezkoa”, azaldu du Sagastumek. “Aurrekontu pixka bat” eskatzen du buruhandi baten proiektuak. “Baina horrelako gauza berezi bat egitean, dirua edo kostua izaten da gutxienekoa. Tipo elegante bat zen Jonpa, eta merezi zuen horrelako zerbait”. Albisu eurentzat “jai giroko erreferente bat” izan zela azpimarratu du Sagastumek. “Horregatik, jendea zirikatzen jarraitu beharra zeukala iruditzen zitzaigun”. Proiektuaren sustatzaileak badaki “baten bati” ez zaiola gehiegi gustatu egitasmoa. “Eta barkamena eskatzen dugu. Baina maitasunetik sortutako proiektu bat izan da, modu inpultsiboan sortua”.

Erraldoi eta buruhandiekin festarik festa dultzaina jotzen ibiltzen da Sagastume. “Horregatik, makina bat aldiz eman zigun jaten guri ere. Hortxe egoten zen beti, Arrano Beltza elkartean, bere marmitakoarekin; oso goxoa egiten zuen!”.

Proiektuaren sustatzaileek Karmengo jaietako konpartsari oparituko diote buruhandia. “Beraz, haiek erabakiko dute Jonpa non eta noiz aterako duten, baina buruhandi eta erraldoiak ateratzen direnean, hura ere kalean izango da, ziur”. Sagastumek badaki Albisuk “simaur nahasle” deituko ziola proiektuaren berri izan balu. “Hala deitzen zidan beti!”, esan du, barrez. “Denetik esango zidan, baina barre egingo zuen. Momentu asko bizi izan ditugu harekin, kontatu ezin direnak horietako asko; barregarriak eta hain barregarriak ez direnak”.

Jaien atarian, “gozatzeko eta auzokideak errespetatzeko” dei egin du Sagastumek. “Ez egin inolako tontakeriarik!”.


Harrera familien ofizio ezezaguna

Summary: Harrera familien ofizio ezezaguna. Paueko OAD elkarteak 120 haur laguntzen ditu, haien gurasoen eta harrera familien arteko zubi lana eginez. Ipar Euskal Herriko barnealdean beste ordezkaritza bat sortu nahi lukete, harrera familiak baino eskaera gehiago baitituzte.

Elizaren gerizpean antolatu izan dira historikoki haurrei bestelako aterpe bat eskaintzeko egiturak, eta santu edo apez izenak dituzte elkarte gehienek. Gaur egun, epaile batek manatzen du haur bat bere guraso biologikoengandik urrundu behar dela, eta, usu, harrera familia batean ezartzeko agintzen du. Departamenduko zerbitzu sozialek edo elkarteek kudeatzen dute segida; Jatsun, Notre Dame de Jatxou elkarteak; Okzitanian, berriz, Pauen, Oeuvre de l’Abbe Denis (OAD) elkarteak. Lehena, herriko etxe lapurtarraren esku da gaur egun; bigarrena, arrunt laikoa bilakatu da. Paueko elkarteak nahiko lukeena da azpimarratu Ipar Euskal Herriko barnealdean dagoen harrera familien eskasia, eta eskualdean garatu, beste ordezkaritza bat sortuz, kudeatzen ahal dituzten lekuak baino eskaera gehiago dituztelako.

Jatsu inguruko harrera familien kopuru txikia dela kausa, eta OAD elkarteak berak haurrak familietan ezartzeko Ipar Euskal Herritik eskaera anitz ukaiten dituenez, historikoki Biarnon lan egin duen elkartea euskal ordezkaritza baten sortzeaz gogoetatzen ari da. «Gurasoak Euskal Herrian direlarik haurrak Pauera ekartzen baditugu, zailtasunak sortzen dira bisitentzat eta. Ipar Euskal Herrian bada hutsune bat, gure partetik bederen», argitu du OAD elkarteko zuzendariak, Yannick Capotek. Sortu berrietatik 21 urte arteko 120 haurren ardura du haren elkarteak.

Capotek dioenez, Ipar Euskal Herriko barnealdean, eta bereziki laborantza munduan, harrera familiak sor daitezkeela sentitzen dute: «Ezagutarazi behar dugu ofizioa; ezezaguna da edo alde txarretik ezagutua, baina kristoren lana da. Diru gehigarria ekartzen du, zentzu anitz ematen du, eta bada beharra, eskaerak badirelako». Eskaera anitz, baina harrera familia guti.

Norbere etxeko langile

Ez da ofizio arrunta etxea kanpoko haurrei irekitzea. Duela hogei urte, familia-laguntzaile estatusa hartu zuen Chantal Benitok, gurasoen harategian koadro postua utzi eta gero. Pauetik Miarritzera etorri zen, eta bi haurren baimena ukaitetik hiru lekutara pasatu da; «Amaginarreba familia-laguntzailea zen aspalditik, eta ene senarrak ofizioa ezagutzen zuen; nik ofizioa aldatu nahi nuen, transmisioa egiten segitu», azaldu du. Baina ez da hain sinplea, urte osoan zazpi egunez eta 24 orenez egiten den lana ekarri baitzuen etxe barnera. «Ofizio eta bizi aldaketa bat» izan zela zehaztu du Benitok.

Elkarteak enplegatzen ditu familia laguntzaileak, lan kontratuekin, beren etxea haur eta gazteen aterpe bilaka dezaten. Ofizio «arras konplexua da, ñabarduraz josia», Capoten erranetan: «Familia laguntzaileak elkarteko langileak dira, baina espero dut ez direla sekula langile arruntak izanen». Benitok ere uste du anitz eman behar dela lan horretan: «Norbere buruan ongi sentitu behar da harrera egiteko, haur bati behar duena emateko, entzuteko, eta proposamenak egiteko». Capotek gehitu du, borobiltzeko, «ofizioa etxe barnera sartzen dutela, haien familiara, haien intimitatera».

Hasi zelarik, Benito bezala, emazteak ziren ofizioa egiten zuten gehienak; geroztik gizon gehiago eta bikote gehiago hasi dira, bakoitza bere leku baimenekin. Zentzua duen lan gisa saltzen du ofizioa elkarteko zuzendariak, baina berekin dakarren engaiamendua gutxietsi gabe: «Pertsonala eta profesionala etengabe nahasten dira. Oporrak hartzeko zuzena dute, baina haurrekin pasatzen dituzte. Ezin dugu haurra familiatik atera arropa zikina balitz bezala». OADk, adibidez, debekatzen du harrera familietan haurrik gabeko bakantzak Eguberriz hartzea. Bikotean bat baizik ez bada familia laguntzaile, Benitoren ustez, «erabaki komuna izan behar da, halere, eta haurrekin ere aipatua», etxeko guztientzat aldaketa ekartzen baitu.

Etxea aterpe bilakatzearekin, inplikazio handiko ofizioan ari dira familia laguntzaileak, baina ez hargatik, Benitok argitu duenez, bakartasunean: «Elkarteko hezitzaileak dena koordinatzen du. Haurraren, hezitzailearen eta nire artean da laguntzaren trilogia. Elkar trukean ari gara, bat bestearen osagarri. Nehork ezin luke laguntza ona ekarri bestearen lana gabe». Datuetan ikusten da elkarlan hori: OAD elkartean ari diren 104 langileetatik 75 familia laguntzaileak dira, eta besteak hezitzaile berezituak, laguntzaile sozialak, laguntza materiala ekartzen duten langileak, hiru psikologo gehi administrazioko langileak, eta beste.

Familiaren autoritatea

Epaile batek erabakitzen du haur bat babesteko hobe dela harrera familia batean ezartzea; halere, nekez deuseztatzen du guraso aginpidea. OAD, harrera familia, haurra eta haren gurasoak elkarlanera behartuak dira epaiketa ondotik. Capotek dioenez, horretan entseatzen dira bederen: «Epaituak izan dira, hori ez da gure esku, eta ez dugu errepikatuko epaiketa. Haien haurrari harrera egiteko hautatuak izan gara, eta ikusi behar da ea elkarri bizkarra ematen diogunez, ala egoera onartu eta elkarlanean ari garenez. Errazagoa da enetako erratea, haiendako entzutea baino», onartu du, dena den.

2007ko lege batekin, haur eta gurasoen arteko loturak indartzeko neurriak hartu zituzten Frantzian, xede gisa markatuz harrera familietatik, ahal dela, haurrak beren familiara itzultzea. Etxetik kanpo direlarik ere, gurasoek atxikitzen dute autoritatea, eta beren haurraren ibilbidean delibero guztien jabe dira gehien-gehienetan. Benitoren iritziz, gauza ona da, harrera familia ez baita ordezkoa, laguntzailea baizik: «Gurasoen lekua beti aintzat hartu behar da, epaiketarik egin gabe. Ez dituzte usu ikusten, baina guk haien presentzia bermatzen dugu».

Guraso eta familia laguntzaileen arteko zubi lana egiten duen OAD elkartearentzat, berriz, egoera bereziak sortzen ditu, autoritatea ez baita beti, dirudienez, haurraren onerako baliatzen. «Aita batek ez du nahi bere semeak medikamentu tratamendu bat ukan dezan, hiru haur psikiatrek determinatu dutelarik haurraren arazo psikikoentzat sendagaiak ezinbestekoak direla. Ondorioz, guk urrun joan behar dugu ibilbide administratiboan, epaileari txosten bat aurkezteraino, haurrak tratamendu hori ukan dezan aitaren deliberoaren gainetik. Hori soilik epaile batek egin lezake», erran du Capotek, adibide bat eman nahian. Frantziako Estatuko legedian, halere, haurraren ongizatea da beti gailentzen dena.

Etengabe izaten dira harremanetan haurrak eta haien familiak, hausturarik ez sortzeko. «Haur orok behar du garatu bere familia ezagutuz, bera artatzeko gai izan dadin edo ez: ez delarik gai, haurra ohartu behar da, familia idealaren dolua egiteko eta ahal bezain lasaiki handitzeko», Capoten erranetan. Harrera familia eta gurasoen arteko harremanak ere, duela bi hamarkada ez bezala, geroz eta ohikoagoak dira; bederen, haien haurra beste etxe batean ezarria dela onartzen dutenen kasuan. Benitoren bizipenetan, «gurasoak lasaitzen dira ikusten dutenean nor den haien haurraz axolatzen».

Etxera itzultzea helburu

Legeak bakarrik ez, elkarte eta harrera familiek ere helburutzat daukate haurra familiara itzultzeko baldintza egokiak sortzea, usu posible ez bada ere. OAD elkartearen barruan, preseski xede horrekin, bada zerbitzu berezi bat gurasoak laguntzeko, «bereziki zailtasunik handienak dituztenak», Capotek zehaztu duenez.

«Batere» zientifikoa ez den datu batean bermatuz, elkarteko zuzendariak kalkulatzen du ehun haurretatik hogeik «bortizkeria eta sexu erasoak» jasan dituztela. Besteek hezkuntzan gabeziak ukan dituzte, eta, OAD elkarteko zuzendariaren arabera, «gabezia larriak dira, babes neurriak ezartzen zaizkielako, baina ez da, halere, tratu txarra. Esperantza ukaiten ahal dugu gurasoak laguntzen ahal ditugula, zergatik ez, haurra familiara itzultzeko».

Ez elkarteburuak, ez familia laguntzaileak ez dute mundu idiliko baten itxura marrazten. Benitok, bere hogei urteko esperientzian, gogoan ditu familiara itzuli zirenen bi kasu ezkor: «Banituen anai-arrebak teorian epe luzerako; gurasoek eskaerak egin, eta familiara itzuli ziren. Sei hilabete berantago berriz harrera familia batean ziren, eta gure lekuak hartuak ziren», kontatu du, familia batetik bestera ibiltzen diren kasuak aipatzeko.

Capot ere argi mintzo da, eta onartzen du bere elkartetik pasatu diren haur gehienak ez direla gurasoengana itzultzen: «Gertatzen da, baina guti». Itzultzen diren haurrak ere, zuzendariak argi du ez direla familia «ideal» batera itzultzen, baina «zer da familia ideala»?, galdetu du. «Ez dira familiara itzultzen ongi direlako, baizik eta ez delako gehiago lanjerosa haurrarentzat».

Laguntzaren rola

Ñabarduraz betea den ofizioan, deus ez da, beraz, zuri edo beltz. Chantal Benitok bere lana egin nahi luketen beste pertsonei pentsatzean, errepikatzen du ez dela denen esku, eta zaila dela laguntzailearen rola definitzea: «Dena ematen dugu, baina hastapenetik badakigu gure lekuan egon behar dugula, eta epe mugatu baterako dela». Sentimenduak, dena den, ez dira bazter utzi behar, haren erranetan: «Beharrik afektua badela, sentimenduak badirela…; anitz ematen dugu, baina anitz ematen digute. Etxetik joaten direlarik urraketak dira, baina ofizioaren parte dira. Badakiguino gero bide eginen dutela, norbere haurrak joaten uztea bezala da».

120

OAD ELKARTEAN DAUDEN HAURRAK

75 familia laguntzailek beren etxeetan laguntzen dituzte 120 haurrak, OAD elkartearen sostenguarekin. Urtean 150 eskaera izaten dira —tartean, Ipar Euskal Herrikoak—, baina ez dira aski harrera familia guztiei ihardetsi ahal izateko.


Summary: Cristi Puiu, Joachim Lafosse eta Martin Rejtman Zinemaldiko Sail Ofizialean. Raven Jackson zinemagileak 'All Dirt Roads Taste of Salt' bere lehenengo film luzea aurkeztuko du; Donostian landu zuen, Ikusmira Berriak programaren barruan.

Datorren irailaren 22tik 30era egingo dute Donostiako 71. Zinemaldia, eta Sail Ofizialeko lehian parte hartuko duten zazpi filmen berri eman dute gaur. Maria Alche eta Benjamin Naishtat, Robin Campillo, Joachim Lafosse, Noah Pritzker, Cristi Puiu eta Martin Rejtman zinemagileek beren film berriak aurkeztuko dituzte. Gainera, Raven Jacksonek bere lehen lan luzea erakutsiko du; Ikusmira Berriak egonaldi programan landu zuen —Donostiako Zinemaldiak, Tabakalerak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak antolatzen dute—, filma proiektu fasean zegoenean.

Errumaniako zinemagilerik entzutetsuenetako bat da Puiu: haren filmak Cannesko eta Berlingo zinemaldietan saritu izan dituzte, besteak beste. MMXX aurkeztuko du Donostian; historiaren bidegurutzean harrapatutako arima alderrai sorta baten ibilerak kontatuko ditu, sinopsiaren arabera. Moartea domnului Lazarescu (2005), Sieranevada (2016) eta Malmkrog (2020) dira haren lanik ezagunenak.

Lafosse belgikarrak bere hamargarren film luzea aurkeztuko du lehiaketa ofizialean: Un silence. Emmanuelle Devos eta Daniel Auteuil ditu protagonista. Egileak zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen Les chevaliers blancs lanarekin (2015). Nue propriété-k egin zuen ezagun (2006), eta harenak dira À perdre la raison (2012), L'économie du couple (2016) eta Les intranquilles ere (2021).

Krisi betean dagoen yoga irakasle baten istorioa kontatzen du Rejtman argentinarraren La práctica pelikulak. Zinemagilea Locarnon lehiatu zen Dos disparos filmarekin (2014), eta lan hauek egin zituen aurretik: Rapado (1992), Silvia Prieto (1999) eta Los guantes mágicos (2003).

Alche eta Naishtat argentinarrek elkarrekin zuzendu dute Puan. Film horretan, unibertsitateko katedra batek bi irakasleren arteko lehia piztuko du (Marcelo Subiotto eta Leonardo Sbaraglia). Alchek Horizontes saria eskuratu zuen Zinemaldian bere lehen film luzearekin (Familia sumergida, 2018), eta, gainera, Ikusmira Berriak programako egoiliarra da aurten. Naishtatek, berriz, zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen Rojo filmarekin (2018).

2017an, Campillo frantziarraren 120 battements par minute filmak Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuen Cannesko Zinemaldian. Gidoilari aritu izan da batez ere, Laurent Canteten Entre les murs (2008) eta L'atelier lanetan, besteak beste. Orain, lehendabizikoz lehiatuko da Donostian, Frantziak kolonizatutako Madagaskar uhartean girotutako L'île rouge filmarekin.

Quitters (2015) pelikularekin debuta egin ondoren, Pritzker estatubatuarrak bere bigarren film luzea aurkeztuko du Zinemaldian: Ex-Husbands. Bi dibortziotatik abiatuta, familia bateko gizon batzuek gorabehera sentimentalak islatzen ditu lanak.

Azkenik, Jackson estatubatuarrak bere lehen luzea aurkeztuko du: All Dirt Roads Taste of Salt. 2018an, zinemagileak Nest sailean parte hartu zuen, zinema ikasleen nazioarteko film laburren lehiaketan, Nettles lanarekin. Ikusmira Berriak programan garatu zuen film berriaren proiektua: Mississippiko emakume baten bizitzaren esplorazio liriko bat. Sundanceko Zinemaldian estreinatu zuten aurten.

Bardem eta Teshigahara

Donostiako 71. Zinemaldiaren programazioko lehen izenak besterik ez dira gaurkoak; datozen asteetan film gehiagoren berri emango dute. Orain arte, bi albiste izan dira: Javier Bardemek jasoko du Donostia sarietako bat jaialdiaren inaugurazio ekitaldian —aktorea bera ageri da Zinemaldiaren kartel ofizialean—, eta Hiroshi Teshigahara zinemagile japoniarraren filmografia osoa pantailaratuko dute hari eskainitako atzera begirakoan.


Summary: EAJk lehentasuntzat jo du «autogobernuaren defentsa». Aitor Estebanek aurkeztu du uztailaren 23ko bozetarako programa. Kontzertu ekonomikoaren ahalmena handitzeko eskatu du.

Uztailaren 23ra begira prestatutako hauteskunde programa aurkeztu du EAJk, Gasteizen egindako ekitaldi batean. Aitor Esteban Espainiako Kongresuko eledun eta Bizkaiko hautagaiak adierazi du «Euskaditik eta Euskadirentzat» egindako egitasmo bat dela, eta haren muina «nortasuna» dela: «Inoren menpean egon barik, Euskadiri baino ez gatzaizkio leialak». Horiek horrela, eskumenen transferentzian urratsak egitea eta «autogobernua defendatzea» jarri dute lehentasunen artean.

«Asko dago jokoan Euskadirentzat, eta garrantzitsua da Euskadiren ahotsa Madrilen presente egotea datozen lau urteetan», esan du jeltzaleen bozeramaileak. Izan ere, adierazi du botoen balioa ez dela mugatzen gobernuburu bat aukeratzera, eta beharrezkoa dela datozen urteetako agendan zenbait gai txertatzea.

Agenda horretan ezarri nahi dituzten gaien artean daude autogobernuaren defentsari eta sustapenari lotutako zenbait, nahiz eta jakitun dagoen haren «kontrako haizea» irits daitekeela. Besteak beste, autogobernu fiskal bat eskatu du Estebanek: «Guk erakunde saneatuak ditugu; bereaz, arau fiskalek ezberdinak izan behar dute Euskadirentzat». Era berean, nabarmendu du kontzertu ekonomikoak ahalmen handiagoa izan behar duela, foru aldundiek zenbait zerga moldatzeko aukera izan dezaten; esaterako, ile apaindegietako BEZa jaisteko nahia adierazi du, «sektore prekarizatua» delako.

Espainiako Gobernu berriarekin negoziatu nahi ditu Gernikako Estatutuan jasota dauden baina oraindik Espainiako Gobernuaren esku dauden zenbait eskumen ere. Nagusiki garraio azpiegiturez aritu da, eta aipamena egin dio aldiriko trenen eskumena eskualdatzeari, AHT abiadura handiko trenaren inguruko akordioak lortzeari, eta aireportuen eskumena berenganatzeari.

Datorren legealdiari begira, jeltzaleak adierazi du ezin dela ukatu «inboluzio arriskua» dagoela eskubide eta askatasunei dagokienez ere, eta horri erantzun egin behar zaiola. Hala, EAJk berriz jarri nahi ditu mahai gainean azken legealdian Espainiako Kongresuan eztabaidagai izan diren zenbait gai. Estebanek gogoratu du eurek aurkeztu zutela mozal legea erreformatzeko proposamena, nahiz eta hura aurrera ez atera.

Bidean geratu den beste erreforma bat da Sekretu Ofizialen Legearena. EAJk bi proposamen aurkeztu zituen, hura eta CNI kontrolatzeko legea erreformatzeko, eta Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek lehena aldatzeko konpromisoa adierazi zuen. Horretarako, ordea, proposamen propio batetik abiatu nahi zuen Sanchezek, inoiz iritsiko ez zen proposamen batetik. Horiek horrela, aldaketarik ezaren «errua» Espainiako Gobernuari bota dio Estebanek.

Euskarari «zor zaiona»

Euskarari dagokionez, «errespetua» eskatu du, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren azken ebazpena kritikatuta. Hala, adierazi du lan egingo dutela estatuak euskara bere egin dezan «instantzia guztietan», eta hizkuntza horri «zor zaion dirua» eman diezaion. Izan ere, jeltzaleak txarretsi du Espainiako Gobernuak Europako funtsetatik 1.350 milioi euro bideratu dituela gaztelaniara, eta bi milioi besterik ez euskarara: «Ematen du erdara dela gutxitua».

Arlo ekonomikoan, Estebanek adierazi du beharrezkoa dela arlo digitalean oinarritutako berrindustrializazio prozesu bat, eta ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak erabili behar direla etorkizuneko «ongizate ekonomikoa» bermatzeko. Gizarte politikei dagokienez, berriz, adierazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak estatukoak baino hobeak direla baina ezin dela horrekin «konformatu». Gehitu du «aberastasuna hobeto banatzeko eta gizarte justiziaren aldeko» neurriak babestuko dituztela.


Summary: Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak mugak irekitzeko eskatu du. Hautetsiek aho batez onartu dute EH Baiko Annie Povedak eta Iker Elizaldek aurkeztu duten mozioa.

Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseilariek aho batez eskatu dute Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko mugak irekitzeko. Oraino ere, lau pasabide hetsiak dira: Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko oinezko zubia, Izpegiko (Baigorri, Nafarroa Beherea) lepoa, Aldudeko (Nafarroa Beherea) pasabidea, eta Larrainekoa (Zuberoa). Annie Poveda eta Iker Elizalde EH Baiko hautetsiek aurkeztu dute mozioa, eta denek onartu dute.

Argudiatu dute muga inguruko herritarrei kalte egiten diela hetsierak, eta, gainera, Schengen espazioaren barnean Frantziari ez dagokiola mugak hestea. Pirinio Atlantikoetako prefetari helarazi diote mozioa.

Irun eta Hendaia arteko oinezko zubia tarte labur batez ireki izanak hautsak harrotu ditu azken egunotan. Frantziako Tourraren karietara ireki ondotik, berehala berriz hetsi zuten. Protesta egin zuten atzo eragileek erabakia salatzeko, eta, egun, beste elkarretaratze bat izanen da zubian, Irungo eta Hendaiako herriko etxeek deituta.


Summary: «Udal alderdi guztiekin jarri nahi dugu ados». Mireia Elkoroiribe EAJko kidea da Durangoko alkate berria, duela hiru astetik. PPren babes erabakigarria jaso zuen, baina esan du beste taldeekin ere saiatuko dela akordioak lortzen.

Aldaketa egon da Durangoko alkatetzan, EH Bilduren partez EAJ jarrita: Mireia Elkoroiribe (Abadiño, 1975); 21 urte zituenetik Durangon bizi da. 2019an bezala, udal hauteskundeetan boto gehien lortu dituzten taldeen artean bigarrenak hartu du alkatetza, EAEko ohiko bazkide PSE-EEren babesa ez ezik, PPrena ere jasota, ekainaren 17ko osoko bilkuran. Durangon egon zen arretagune politiko nagusietakoa. Gobernu akordioa egin berri dute EAJk eta PSE-EEk.

Ikusi gehiago: Igor Enparan, Hondarribiko alkatea: «Gobernantza eredu berri bat sortu nahi dugu Hondarribian»

Ikusi gehiago: Berta Arizkun, Burlatako alkatea: «Gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu»

Zortzi hautetsi dauzka EAJk, eta bi PSE-EEk. Ez duzue gehiengo osorik. Zein talderen bila joango zara aurrekontua-eta onartzeko?

Egia esan, gu oso ohituta gaude akordioak lortzen. Guk Durangon aspalditik ez dugu gobernatu gehiengo osoarekin. Orain ere gutxiengoan gaude gobernuan, eta udal alderdi guztiekin jarri nahi dugu ados. Arlo batzuetan, errazago jarriko gara ados EH Bildurekin, eta besteetan, agian, PPrekin eta Herriaren Eskubidea taldearekin.

Zer harreman duzue EH Bildurekin? Hark lortu zituen boto gehien hauteskundeetan. Minduta sumatu al duzu alkatetza ez daukalako?

Guk uste dugu aukera egongo dela ados jartzeko; batez ere, programak ikusita, hainbat eta hainbat gauza komun dugulako. Denok dugu helburu bera: Durango hobetzea eta durangarron bizi kalitatea hobetzea. Eta beste guztiaz, ahaztu.

Baina zer giro sumatzen duzu?

Duela lau urte, alderantzizkoa gertatu zen: guk irabazi genituen hauteskundeak, eta oposizioan gelditu ginen, aritmetikak ez zigulako ahalbidetu alkatetza eskuratzea. Orain, EH Bilduk irabazi du, baina aritmetikak ez dio eman, eta guri, bai. Horrek, hasieran, mina ematen du, baina berriz jarri behar duzu zure lekuan. EAJk erantzukizunez egin zuen oposizioa, proposamenak-eta eginez. Jarrera bera espero dugu EH Bilduren aldetik.

Alkatearen inbestidura saioan erabakigarria izan zen PPren botoa. Hori lortu nahi al zenuen?

Gu talde guztiekin jarri ginen harremanetan; alkatetzan egon ginen aurreko aldian ere denekin izan genuen harremana. Bestalde, ez zen ustekabea izan PPk gure alde bozkatzea, PPren hautagaiak kanpainan iragarri zuelako zer izango zen bere botoa inbestiduran. Esan dut EH Bildurekin baditugula gauzak komun batzuk, eta PPrekin ere baditugu, eta identifikatuak dauzkagu haiekin izandako harremanetan. Gainera, lehen ere jaso izan dugu PPren babesa, akordioak-eta lortuz. Herriaren Eskubideak ere akordioak lortzeko aukera aipatu digu.

Lehen aldiz, EAJk ez ditu irabazi udal hauteskundeak Durangon. Zer azterketa egin duzue?

EH Bilduk indar handia duela erakutsi du; ez bakarrik Durangon, Euskadin ere bai orokorrean. Gobernuan zaudenean, normalean lehen urteek norberaren alde jokatzen dute. Bestalde, bere bazkideen kontura igo da asko EH Bildu. Durangon, adibidez, Elkarrekin Podemos eta Herriaren Eskubidea asko jaitsi dira, eta horko boto asko EH Bildura joan da.

EAJk egin al du autokritikarik?

Bai, egin dugu. Akatsetatik ere ikasten saiatzen gara beti. Oso argi dugu legealdi honetan ateak zabalik gobernatuko dugula, herritarrekin, haiek entzuten. Baina lasai gaude. Duela zortzi urteko boto kopuru berbera izan dugu orain [2015ean 5.089 eta aurten 5.081]. Beraz, ez dago joera bat edo antzekorik, baizik eta egoera zehatz baten emaitza izan da Durangokoa.

Zer ardatz ditu zure gobernuak?

Bost ditugu: ekonomia eta enplegua, herritarrek bizitza proiektua garatzeko; kalitatezko zerbitzu publikoak, osasun arloari garrantzi handia emanda; politika sozialak denentzat, eta pertsona nagusiek arreta berezia izango dute; hiri bizigarriagoa eta iraunkorragoa, etxebizitza babestuak bultzatuz eta; eta udal irekia eta gobernu gardena.

Gobernuko kideen soldaten inguruan polemika piztu da. EH Bilduk esan du zureak, alkatearenak, urtean ia 31.000 euroko igoera duela.

Eudelek irizpideak zehazten ditu, eta horixe begiratu du lehenengo. Biztanleriaren arabera jartzen ditu soldatak. Durangori 20.000-50.000 biztanle arteko sailkapenekoak dagozkio; alkateari, urtean 85.000 eurokoa. Hori asko dela irudituta, Eudelen beheko maila hartu dugu erreferentzia modura: hau da, 10.000-20.000 biztanlekoa. 77.928 euroko soldata izango dut. Hori da nik nire aurreko lanpostuan neukan soldata —Jaurlaritzako zuzendari postu batekoa—, eta iruditzen zaigu parametro ona dela: lehen neukan soldata eta tokatzen zaiguna baino maila bat beheragokoa. Gainera, gobernu taldearen kostu totala EH Bilduren garaikoa baino txikiagoa da.

EAEko Auzitegi Nagusiak legez kanpokotzat jo du trenbidearen orubeko bost etxebizitza dorreen proiektua. EAJ alkatetzan zegoeneko egitasmoa zen.

Proiektu bideragarri bat egin nahi dugu, ahalik eta lasterrena.

Ez tankera horretakoa, beraz?

Epaiak dioena da ez zirela kontuan hartu etxebizitza babestuen ehunekoak. Hori aintzat hartuko dugu. Bideragarria diodanean da juridikoki bideragarria, batetik; eta ekonomikoki bideragarria, bestetik. Argi dugu eraikinaren altuera jaitsi egin behar dela, aspaldi esan genuen moduan, eta herritarren parte hartzearekin egingo dugu prozesua.

Durangon Gaitasun Handiko Osasun Zentroa egin nahi duzue, ez erietxe bat, herriko eragile batzuek eskatu bezala. Zergatik?

Ez dugu ospitaleratzeen beharrik ikusten, ez baitago arazorik inguruko ospitaleetan. Zerbitzu berriak behar ditugu. Adibidez, Durangon, mamografiakoa.

Kiroldegian langileak greban daude. Konpontzeko aukerarik ba al da?

Bai. Jadanik batzartu gara parte desberdinekin. Borondate osoa dugu greba hau ahalik eta lasterrena amaitzeko.


Summary: Inoizko ekainik beroena izan da aurtengoa munduan. 1991-2020 aldiko batezbestekoa baino 0,5 gradu beroagoa izan da, Copernicusen arabera. Ekainean, halaber, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratu ditu ozeanoetako ur azalean. Brasilgo Amazoniako deforestazioa %33,6 apaldu da lehen seihilekoan.

Copernicus EB Europako Batasunak klima aldaketa aztertzeko sorturiko zerbitzuak hilabetero kaleratzen ditu klima aldaketari buruzko buletinak, lurrazaleko airearen tenperatura globalean, itsas izotzezko eremuan eta aldagai hidrologikoetan aztertutako aldaketen berri emateko. Bada, atzo argitaratutako txostenaren arabera, inoiz erregistraturiko ekainik beroena izan da aurtengoa, 1991-2020 aldiko batezbestekoa baino 0,5 gradu beroagoa —2019ko ekaineko datu historikoa gainditu du—.

Ikusi gehiago: Inoiz erregistratutako egunik beroena neurtu dute

Datuak gehiago xehatuta, Europa ipar-mendebaldean inoizko tenperaturarik beroenak jaso ditu hilabete horretan Copernicusek; baita Kanadan, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Mexikon, Asian eta Australia ekialdean ere. Aitzitik, ohi baino hotzagoa izan da Australia mendebaldean, AEBetako mendebaldean eta Errusia mendebaldean.

Horrez gain, Copernicusek gertutik aztertu ditu ozeanoen tenperatura aldaketak ere; besteak beste, El Niño klima fenomenoaren garapenarekin lotutakoak eta Ipar Ozeano Atlantikoko ezohiko tenperatura beroak. Hain zuzen, aurtengo maiatzean, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratu zituen ur azalean, eta joera horrek, zehazki, bere hartan jarraitu zuen ekainean ere, aurreko hilabeteko datuak gainditzeraino.

EBk klima aldaketa aztertzeko zerbitzuak tenperatura benetan handiak jaso zituen bereziki Ipar Atlantikoko ur azalean, atmosferako luze gabeko ezohiko zirkulazioaren konbinazio batek eta ozeanoko luzera begirako aldaketek eraginda. Bestalde, muturreko bero boladak atzeman ziren Irlandaren, Erresuma Batuaren eta Itsaso Baltikoaren inguruan. Era berean, El Niño fenomenoak indartzen jarraitu zuen Ozeano Barearen ekialde tropikoan.

Copernicuseko zuzendari Carlo Buontemporen esanetan, Ipar Atlantikoko salbuespenezko baldintzek lurreko sistemaren konplexutasuna nabarmentzen dute, eta, beraz, munduko klima zaintzearen garrantziaz ohartarazi du. «Tokiko eta munduko aldakortasunaren eta klima joeren arteko elkarreragina funtsezkoa da arriskuak hobeto kudeatzeko eta egokitzapen politika eraginkorrak ezartzeko».

Olatua «kontrolatu ezinik»

Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek atzo ohartarazi zuen klima aldaketaren olatua «kontrolatu ezinik» dagoela, astelehenean eta asteartean inoizko tenperatura erregistrorik beroenak jaso eta biharamunean. NCEP AEBetako Ingurumen Iragarpenen Agentzia Nazionalak argitaratutako datuek errekor historikoa ezarri zuten asteko lehen egunean, 17,01 gradu neurtuta; biharamunean, ordea, marka hori gainditu zuen: 17,18 gradu. Hori gutxi ez, eta litekeena da inoizko asterik beroena izatea oraingoa. «Beharrezkoak diren funtsezko neurriak atzeratzen jarraitzen badugu, uste dut hondamendi egoera batean sartuko garela», nabarmendu zuen Guterresek.

Brasilgo Amazoniako deforestazioa apaldu egin da

Brasilgo Amazoniako deforestazioa murrizteko konpromisoa hartu zuen Luiz Inacio da Silva Lula-k presidentetzako aginte makila eskuratu eta berehala. Bada, lehen emaitzak argitara atera dira: deforestazioa %33,6 murriztu da lehen seihilekoan, Brasilgo Gobernuak atzo gauean jakinarazi zuenez. Hain zuzen, 2030erako munduko oihan tropikal handienaren suntsiketa geldiaraztera konprometitu zen egungo estatuburua.

Ingurumen Ministerioak kaleratutako datuen arabera, 2.649 kilometro karratu oihan suntsitu zituzten urtarriletik ekainera, 2022ko lehen seihilekoan baino 3.988 kilometro karratu gutxiago. Ebakitako eremurik txikiena izan da aurtengoa 2019ko lehen seihilekotik (2.447 kilometro karratu); hain zuzen ere, Jair Bolsonaro presidente ultraeskuindarraren (2019-2022) eta Amazoniaren ustiapen ekonomikoaren defendatzailearen lehen sei hilabeteak izan ziren horiek.

INPE Espazioko Ikerketa Institutu Nazionaleko sateliteek neurtutako datuen arabera, Brasilgo Amazoniako baso soiltzea 1.120 kilometro karratutik —2022ko ekainean hartutakoa— 661 kilometro karratura —aurtengo ekainean hartutakoa— gutxitu zen, %41.

«Beherakada adierazkorra da, kontuan hartzen badugu ekainean, oro har, deforestazioak gora egiten duela. Hondamendia batez ere lehorte denboraldian gertatzen da [ekainetik urrira], Amazoniak errazago jarduten baita», adierazi zuen prentsaurrekoan Ingurumen ministrorde Joao Paulo Capobiancok. Azaldu zuenez, datuek erakusten dute gobernuak Amazoniako baso soiltzearen joera iraultzeko helburua lortu duela, eta espero du bigarren seihilekoan emaitza hobea lortzea.

Bide horretan, Ingurumen ministro Marina Silvak adierazi zuen Lula buru duen gobernuak emaitza onak kaleratu dituela deforestazioaren aurkako borrokan lehen sei hilabeteetan. «Lulak hauteskunde kanpainan eta gobernuaren lehen egunetik deforestazioari eta klima aldaketari aurre egiteko hartutako konpromisoaren emaitza izan da».

Silvak nabarmendu zuen, gainera, bere taldeak 2003ko eskarmentua izan duela makulu, Lularen lehen presidentetza aldian Amazonia babesteko «anbizio handiko politikak» martxan jarri zituela-eta. «Egungo errealitatea, ordea, oso bestelakoa da duela hogei urtekoarekin alderatuta, elkarreragina baitago baso soiltzearen eta krimen antolatuaren artean».

Fukushimako ura isurtzea babestu du Seulek

Fukushimako zentral nuklearreko 1,3 milioi tona ur erradioaktibo itsasora isurtzeko Japoniako Gobernuak ondutako plana babestu du gaur Hego Koreak, asmo horrek IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundearen oniritzia jaso eta hiru egunera. Seulek kaleratutako txostenaren arabera, Tokioren planak «bete egiten du nazioarteko segurtasun estandarra».

Ikusi gehiago: Fukushimako ur kutsatua itsasora isurtzea babestu du NBEk

21 ikertzaile korear maiatzean izan ziren zentral nuklearrean, eta egindako ikerketan ondorioztatu zutenez, ur kutsatuak itsasora isuriz gero, Hego Koreako kostaldeko erradiazio maila «ehunen bat» handituko litzateke.


Summary: Gonbidapen baterako «pauso zehatzak» eskatu dizkio Zelenskik NATOri. Aliantza militarraren goi bileraren atarian, «keinu argi bat» nahi du Ukrainako presidenteak. Errusiaren eraso batean bi zibil hil dira Dnipron.

NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak goi bilera bat egingo du datorren asteartean eta asteazkenean Vilniusen, eta Jens Stoltenberg idazkari nagusiak esana dauka batzar horretan ez dutela hitz egingo Ukraina aliantzarekin bat egitera formalki gonbidatzearen gainean. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea, ordea, oraindik ere zain dago Mendebaldeko aliantza militarrak bide horretan urrats bat noiz egingo. «Keinu argi bati buruz hitz egiten ari gara: gonbidapen baterako bidean eman beharreko zenbait pauso zehatzez. Motibazio hori behar dugu», nabarmendu du gaur, ohar batean. Aliatuei «zintzotasuna» eskatu die.

Lituaniako hiriburuan egingo duten goi bileraren atarian, aliatuak eztabaidatzen ari dira nola hurbildu Ukraina haiengana, baina haiekin bat egiteko gonbidapen formal bat egin gabe. Stoltenbergek esan izan duenez, aliatuek adostua dute Ukraina kide bihurtzea, baina «epe luzera». Mezu hori azpimarratu du gaur ere, behin Zelenskiren hitzen berri eduki eta gero, agerraldi batean: «Ukraina kide bihurtuko da; horretan ados gaude. Hori mezu garrantzitsu bat da jada». Eta aliatuen eta Ukrainaren beraren teilatuan utzi du pilota, esan baitu haien esku dagoela erabakitzea noiz bat egin.

NATOk «segurtasun bermeak» eskain diezazkioke Ukrainari; idazkari nagusiak hala esan izan du beste batzuetan. Ez dakite, ordea, horiek nola artikulatu. «Segurtasun akordioak» planteatzen dituzte; horrek esan nahi du, laburbilduz, konpromiso politikoa indartzea eta laguntza eta formakuntza militarra areagotzea.

Beste inoiz ere «erabaki argiak» eskatu izan ditu Ukrainako presidenteak, eta gaur adierazi dio aliantzari «ausardia» erakusteko aukera duela orain. «Badira Moskura begiratzen dutenak, haren beldur direnak». Aintzat hartu behar da inbasioa hasi baino hilabete batzuk lehenago «segurtasun» eskaera batzuk egin zituela Vladimir Putinek, eta horietako bat zela NATO 1997ko mugetara itzultzea; aliantzak Europa ekialdeko herrialdeetan presentziarik ez edukitzea, alegia. Eta inbasioa hasi eta hiru astera, Zelenskik azpimarratu zuen onartzen zuela Ukraina inoiz ez zela izango aliantzako kide. 2008tik agertu izan du nahi hori.

Hori ez da Zelenskiren eskaera bakarra. Txekiako lehen ministro Petr Fialarekin batzartu da gaur, Pragan, eta ondorengo agerraldian «irismen luzeko» armak eskatu ditu atzera. Esan du, gainera, duela hilabete inguru hasitako kontraerasoa ez doala «azkar», baina gutxienez aurrerantz ari direla egiten, ez atzerantz. Bakhmuteko frontean (Donetsk), esaterako, kilometro bat egin dute aurrera azken 24 orduetan, Ukrainako buruzagitza militarrak jakinarazi duenez. Bide batez, Txekiak konpromisoa hartu du bai Kievi helikopteroak emateko, baita Ukrainako armadako pilotuak F-16 gerra hegazkinak gidatzen trebatzeko ere.

Eta, bigarren egunez jarraian, Errusiako indarrek Ukrainako hiri handi bat bonbardatu dute. Dniprori eraso diote —herrialdearen erdialdean—, eta bi pertsona hil dira horren ondorioz. Ukrainako buruzagitza militarrak kaleratutako ohar baten arabera, Errusiak jaurtitako sei droneak erorarazi dituzte, baina horietako baten puska batek auto bat jo du, eta horregatik zendu dira bi pertsona. Ukrainak jakinarazi du, bestalde, guztira hamar direla atzo Lviven egindako bonbardaketagatik hildakoak. Hango alkatearen esanetan, inbasioa hasi zenez geroztiko handiena izan da.

Gerrarekin lotuta, barreiatze bonbak ematekoak dira AEBak Ukrainari. Bai Errusia eta bai Ukraina horiek erabiltzen ari dira gerran, eta horien erabilerari buruz NATOk duen posizioaz galdetu diote Stoltenbergi. Erantzun du horiek Ukrainari emateko erabakia aliatu bakoitzarena dala. Alemania, esaterako, kontra agertu da. Aintzat hartu behar da Barreiatze Munizioaren Konbentzioaren sinatzaileetako batzuk NATOko kideak direla. Gaur, Ukrainako buruzagi militar batek esan du ongi etorriak direla munizio horiek.

Zaporizhian, «aurrerapausoak»

Errusiako Belgorod eskualdean ere, Ukrainarekiko mugan, bonbardaketak izan dira azkeneko 24 orduetan, eta hango gobernadoreak esan du horien ondorioz zibil bat hil dela. Azken hilabeteetan gisa horretako ekintzak areagotu dira Ukrainarekiko mugan dauden Errusiako eskualdeetan. Kievek ez ditu bere gain hartzen. Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten milizia batzuek erasoak egin izan dituzte azken asteotan Belgoroden.

Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako buru Rafael Grossik adierazi du, gaur, «aurrerapausoak» ematen ari direla Zaporizhiako zentral nuklearrera (Ukraina) sartzeko ahaleginean. Ohartarazi du, halere, denbora beharko dutela instalazioaren segurtasunaren balorazioa bukatzeko. Ukrainak salatu du azken astean Errusiak «lehergailuen antzeko objektuak» jarri dituela hango teilatuan. Hori dela eta, instalaziorako «beste sarbide bat» eskatu zuen Nazio Batuen Erakundearen agentziak atzo.


Summary: UEMAko hautetsiak Konstituzionalaren sententziaren aurka batu dira: «Nahikoa da». Espainiako auzitegiaren ebazpena «kolpe handia» izan dela gogoratu dute, eta onartu ezin den «atzerakada» bat ekar dezakeela; euskaraz lan egiten jarraitzeko asmoa dute

Agerraldi jendetsua egin dute gaur UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko hautetsiek Usurbilen (Gipuzkoa). Udalerri askotako ordezkariak elkartu dira, 125 alkate eta hautetsi, eta agiri bat irakurri dute Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udalei euskara hutsez funtzionatzeko bidea ezeztatu dien sententzia deitoratzeko. Udal legearen artikulu batek zehazten du zehazki euskarazko funtzionamendu hori; agiriak euskaraz bakarrik egiteko irizpideak zehazten ditu, eta horren kontrakoa izan da epaia. «Nahikoa da. Nahikoa dela esatera etorri gara gaur UEMAko ordezkariok», esan dute. Mankomunitateko jarduneko lehendakari Iraitz Lazkanok irakurri du agiria. Txalo zaparrada handi batekin amaitu dute.

Agerraldian nabarmendu dute «hainbat kolore politikotako» ordezkariak batu direla, eta batasun irudi horrekin erakutsi nahi izan dutela «lege babesarekin edo gabe» asmoa dutela euskaraz lan egiten jarraitzeko. «Guk horrelaxe jarraituko dugu, euskaraz funtzionatzen; horretarako bide luzea egin dugulako eta gure konpromisoa eta nahia delako». Gogoratu dute udal legea 2016an Eusko Legebiltzarrean onetsi zela «gehiengo zabalaren» babesarekin. «1982ko Euskararen Legeak berak izan zuen baino adostasun zabalagoarekin», nabarmendu dute.

Azaldu dute udal legearen 6.2 artikuluak ez duela deus okerrik. «Arau horrek aukera ematen die udalei erakunde barruko idatzizko dokumentuak erabat euskaraz egiteko, betiere hizkuntza eskubideak urratu gabe», esan dute. «Hizkuntza eskubideak UEMAko udaletan errespetatzen dira gehien». Gainera, gogoratu dute artikulu hori «udal barruko» dokumentuei buruz ari dela. «Ez gara ari herritarrekiko harremanei buruz».

Ebazpenak inolaz ere onartu ezin den «atzerakada» bat dakarrela adierazi dute: «Kolpe handia da». Atzean «ultraeskuina» dagoela gogoratu dute. Hain justu, Voxek eraman zuen aurrena auzitara udal legean oinarritutako dekretu bat. Ondoren, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak egin zuen «bigarren urratsa», dekretuaren «oinarriaren» kontra eginda: udal legearen beraren kontra. Legeak idatzizko agirien inguruan zehaztutakoak «inkonstituzionalak» izan zitekeen susmoa azaldu zuen, eta horra, horixe bera berretsi du atzo plazaratu zen Konstituzionalaren ebazpenak.

Interpretazio «trakestua»

Konstituzionalak legearen interpretazio «erabat trakestua» egin duen uste dute UEMAko hautetsiek, eta hizkuntza eskubideei buruzko «argudio erabat onartezinak» erabili dituela. Eta ondorioak larriak dira: «Finean, epai honekin udalei eskumena kendu zaie beren barne funtzionamenduan hizkuntzen erabilera arautzeko, eta muga argi bat ezarri da: administrazioan, gaztelaniaren makuluarekin soilik erabil daiteke euskara».

Gogoratu dute udal legea onartu berritan Espainiako Estatuaren Abokatutzak auzitan jarri zituela hainbat artikulu, tartean 6.2 artikulua, baina akordio bat egon zela gero Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean legearen interpretazioaren inguruan. «Hori ezerezean geratu da orain».

«Erantzuna» eman behar da

Gogoratu dute euskaraz jardun nahi duten udalen arazoak ez direla berriak; UEMAKo udalek lehendik ere maiz izan dituzte arazoak aktak-eta euskaraz egiteko. «Eta sententzia honek berriro garamatza orduko egoerara». Berriki euskararen normalizazioaren kontrako epai gehiago ere egon direla gogoratu dute, eta esan dute auzitegiak euskara sustatzeko «lege zimendua higatzen» ari direla horiekin guztiekin.

Kontrako erabaki horiei guztiei erantzute aldera «elkarrekin bat eginda» lan egin behar dela adierazi dute. Eta aurrera jarraituko dutela: «Ez da onargarria hainbeste urteren ostean orain atzerantz hastea». Horregatik, pentsatzen dute «erantzuna» ezinbestekoa dela. Gogoratu dute Kontseiluak «oldarraldi judizialaren» aurkako manifestazio batera deitua duela azaroaren 4rako, eta nabarmendu dute garrantzitsua izango dela han egotea. Bitartean, «udalen euskalduntzean pausoak ematen» jarraitzeko asmo irmoa dute.

Era berean, «oldarraldiari» aurre egite aldera, «erantzun juridiko sendoa» ere behar dela uste dute. «Garaia dugu elkarlanean euskara sustatzeko lege orubea egokitzeko». Bide horretan sendo aritze aldera, «lege esparru eraberritu» bat behar dela azaldu dute, eta horren aldeko urratsak egin behar direla, egiturazkoak. «Badago premia, badaukagu erantzukizuna. Bila ditzagun bideak».


Summary: CCOOk «justizia» eskatu du silikosiak gaixotutako langileentzat. Bizkaiko Novogranit enpresako arduradunak epaitu dituzte, eta fiskaltzak bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra eskatu du.

CCOOk «justizia» eskatu du silikosiak kalte egindako Novograniteko zortzi langilerentzat. Bilbon marmoldegi horren aurka egin den epaiketan egin du eskaera hori sindikatuak. Cosentino taldea eta material horren banatzaile Levantina y Asociados de Mineral enpresa ere epaitu dituzte. Novogranit likidazio prozesuan dago. Lantegiak izan ditu Muxikan, Zornotzan eta Lemoan (Bizkaia).

Sindikatuak espero du hiru enpresetako zazpi arduradunak eta langileen osasuna zaintzeko ardura zuen medikua zigortzea. Fiskaltzak bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra eskatu du haietako bakoitzarentzat. Sei langilek, berriz, 686.000 euro eskatu dituzte kalte ordainetan, jasan dituzten osasun kalteengatik.

Testigantza. «Gaixotasuna okerragotzeko beldur naiz, baina badakit horrela dela»

CCOOk gogoratu duenez, duela hamabi urte hasi ziren Novograniten zegoen arazo larria agerian uzten, eta hala berretsi dutela urteotan epaitegiek kaleratutako ebazpen batzuek.

Iazko martxoan EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen silizeak eragindakoak gaitz profesionalak direla, eta langileek eta haien senideek kalte ordaina jasotzeko eskubidea dutela. Lau hilabete lehenago, Espainiako Gobernuak silize hautsak laneko substantzia kartzinogenoen zerrendan sartu zuen, Bruselak hala eskatuta.


Ekialde urrunera, misiolari

Summary: Ekialde urrunera, misiolari. Jaione Lopez 25 urteko elorriarra Filipinetara joango da, misiolari, uztailaren 26an. Aurretik Kenyan egona da, umeei irakasten eta andreei ahalduntzen laguntzen.

Martitzenean bidali zuen Joseba Segura Bilboko gotzainak, eta hilaren 26an abiatuko da Jaione Lopez elorriara Filipinetara, misiolari. Elorrioko (Bizkaia) beste misiolari baten jaia zen, San Balendin Berriotxoarena, eta haren omenezko mezan ipini zion Segurak misiolari gurutzea Lopezi. 29 urte zituen Berriotxoak 1856an Vietnamera bidali zutenean; 25 ditu Lopezek orain. Misiolaritza asko aldatu da; “gizartea aldatu den neurrian”, Lopezen arabera: “Orain, beste era batera gaude munduan”. Berriotxoak agintarien jazarpena sufritu zuen kristau izateagatik, eta martiri hil zuten. “Nik bizirik itzuli nahi dut”, esan du, umorez.

Urte bi egingo ditu Filipinetan, Berrizko Mesedetako Misiolarien ardurapean dauden hainbat proiektutan laguntzen. Filipinetako moja birekin eta Txinako batekin biziko da. Jatorri eta kultura nahasketa hori atsegin du: “Zenbat eta aniztasun handiagoa egon, orduan eta gehiago hazi gaitezke pertsona gisa, eta hobeto lagundu dezakegu, gure dohainen bidez”.

Hezkuntza arloan ibiliko da, baina baita ekologiarekin lotutako proiektu batean ere. “Ilusioz nago. Nire bokazioa eskoletan lan egitea da, eta hori bete ahal izango dut. Asko ikasiko dudala uste dut”. Gainera, Lopez begetarianoa da, eta iruditzen zaio proiektu ekologikoak ere ekarpen handia egingo diola arlo horretan.

Berriotxoaren aldean, Lopezek ez du kristau doktrina predikatu beharko, baina esan du guztia “fedez” egingo duela. “Kristaua naiz, eta modu horretan biziko naiz: nik ez diot inori ez nire sinesmena, ez beste ezer inposatuko”. Misiolari izateko prestakuntza jaso du, “kristau balioetan” oinarrituta: “Maitasuna errealitate bihurtzen da justiziaren eta berdintasunaren alde lan eginez; beste erakunde batzuekin batera, mundu bidezkoago eta senidekoiago baten alde eginez”.

Lopezek izan ditu aurretik antzeko esperientziak. Umetatik izan du lotura Elorrioko parrokiarekin: gazte taldean ibili zen, eta begirale ere izan da. Baina misiolariekiko lehen hartu-emana Gasteizen izan zuen, irakasle izateko unibertsitate ikasketak egiten ari zela. “Kenyan misiolari zegoen Ekuadorko Matilde Rivera moja marianistaren bizipenak entzuteko aukera izan nuen. Kontatu zigun nola bizi zuen misioa, eta misiolari esperientzia bizitzeko gogoa piztu zidan”. Hala, Bilboko Elizbarrutiko misioen bidez, Kenyako Turkana tribukoak bizi diren Kaikor herrixkara joan zen 2018an, hilabeterako, marianisten eskolan lan egitera.

Esperientzia gustatu, eta 2020an gradu amaierako lana Kenyan egitea erabaki zuen. Martxoaren 9an heldu zen; COVID-19aren pandemiak han harrapatu zuen. “Etxera itzultzea eskaini zidaten, baina pentsatu nuen hemen ezingo nuela ezer egin, eta han bai”. Bost hilabete egin zituen han. Gobernuak berehala zarratu zituen ikastetxeak; beraz, misioak zituen beste proiektu batzuetan jardun zuen. Izan ere, hainbat arlotan aritzen dira: andreen ahalduntzea, umeen zaintza, desnutrizio zentroa, haurtzaindegia, anbulantzia, abeltzaintzaz gain nekazaritza ere bizibide bihurtzeko proiektua… “Batez ere, desnutrizio zentroan ibili nintzen, eta emakumeak ahalduntzeko proiektuetan ere bai, haien independentzia sustatzen eta lana lortzen laguntzen”.

Bizi baldintza gogorrak

“Miseria” bertatik bertara ezagutu zuen: “Gizonak mendian ibiltzen dira animaliekin, eta emakumeak herrixkan bizi dira. Poligamia ohikoa da, eta gizon bakoitzak, batez beste, zazpi ume ditu emazte bakoitzarekin. Emakumeek zailtasun handiak dituzte hainbeste seme-alaba elikatzeko”. Misioan, ahalegintzen dira umeak eskolara joan daitezen, baina ez da erraza. Kontatu duenez, tribuko andreek lepoko asko erabiltzen dituzte, baina neskek kendu egin behar dituzte eskolarako. “Haien kulturaren kontrakoa delakoan, ez dute nahi”. Ostera, elikadura nolabaiteko amua da eskolaratzeko: “Normalean, astean behin baino ez dute jaten; eskolan, armosua eta bazkaria ematen dizkiete egunero”.

Lopezen arabera, tribuko kideek jainkotzat dauzkate misiolariak, arazoak konpontzen dizkietelako. “Hori ez da ona. Gu ahalegintzen gara independentzia ekonomikoa lor dezaten, gero beren kontura bizi ahal izateko. Hasieran, laguntza osoa ematen diegu, baina, gero, apurka-apurka kentzen diegu, autonomoak izaten ikas dezaten”. Esaterako, ortua egiten irakasten diete, batetik, elikaduran barazkiak ere sartzeko, eta, bestetik, saldu ahal izateko.

Kulturen arteko talka sentitu du. “Niretzat oso gogorra zen ikustea 12-13 urteko neskak 50 urteko gizon batekin ezkonduta”. Haren ustez, pazientzia da gakoa: “Sar zaitezke, baina neurri bateraino; bestela, ez dizute utziko laguntzen, eta oztopoak jarriko dizkizute. Apurka-apurka egin behar da lan”. Talka hori bigunagoa izateko, Euskal Elizbarrutietako Misioen prestakuntza jaso zuen: “Erakutsi zidaten munduko egoera zein den; globalizazioak zer ondorio positibo eta negatibo dituen. Nora joango zaren ere ikusten duzu aurretik, eta zer aurkitu dezakezun”.


Summary: «Justizia eduki dut, baina jaso dudan babesagatik izan da». 2008an Nagore Laffage hil zutenetik, Asun Casasola eskoletan dabil lanean indarkeria matxista desager dadin.

2008ko Iruñeko sanferminetan, Diego Yllanesek Nagore Laffage Casasola irundarra hil zuen. Aurten hamabost urte bete dira hilketatik. Egun hartatik, indarkeria matxistarik gabeko mundu baten alde lanean dihardu Laffageren amak, Asun Casasolak (Villamuriel de Cerrato, Espainia, 1957).

Astelehenean Iruñean izan zinen, Nagore Laffage alabaren omenaldian. Zer sentipen izaten duzu hara joaten zarenean?

Jendeari eskerrak emateko egunak dira. Eskertzekoa dela iruditzen zait hamabost urteren ostean oraindik mugitzen direla ikustea. Ni mugi naiteke, bai, nire alaba da, eta mugitzen segituko dut. Baina oso eskertzekoa da kolektibo bat bertan egotea, eta pertsona asko hamabost urtez Iruñean eta beste plaza batzuetan egotea. Egun horietan oso urduri egoten naiz, lo gaizki egiten dut, eta, era berean, poz-pozik izaten naiz Vinculo plaza betetzen delako, besarkatzen nautelako, maitasuna erakusten didatelako… Ez da egun txar bat.

Astelehenean publikoki eskertu zenuen familiari eskainitako babesa.

Nire familia han dago, Iruñean. Ni nagoen leku guztietan dago nire familia. Esaterako, irundarrentzat joan den astelehena egun txarra zen Iruñera joateko, Frantziako Tourraren trafiko aldaketengatik. Urtero autobus bat antolatzen dut hara joateko, baina astelehenean ezin izan genuen antolatu, eta autoetan joan behar izan genuen. Jendeak lana zeukan, eta zoratu egin ziren Iruñera iristeko. Baina, hala ere, mundu guztiak esfortzua egin zuen bertaratzeko. Jende asko zegoen Iruñean, Nafarroako agintariak ere bai tartean, eta hori eskertzekoa izaten da beti. Haiek aldatu behar dute mundua, eta eskubideak ez galtzearen arduradunak ere badira. Mugi daitezen eskatu nahi diet, ez daitezela lo geratu.

Hamabost urte pasatu dira Nagore Laffage hil zutenetik. Nolako hamabost urte izan dira?

Borroka urteak izan dira, eta, aldi berean, ama moduan pribilegiatua sentitu naiz. Nire egoera bera pasatu duten ama asko daude, eta jendearen maitasuna jaso dut nik. Zorigaitzaren barruan, ama pribilegiatu bat naizela uste dut. Astelehen Lilak dira nire makulua. Haiek esaten didate: «Goazen hara!». Eta ni hara joaten naiz. Egia da eraman nazaten uzten diedala, baina haiek dira nire makuluak.

Zer gehiago egin duzu?

Nagore dokumentala egin zuen Helena Tabernak, eta dagoeneko 104 lekutara joan naiz dokumental horrekin. Eskolak izan dira gehienak. Azken saioa ekainaren 30ean izan zen, eta, beraz, San Martzial egunean ez nintzen egon Irunen. Esan beharra dut Nagorerena gertatu eta gero Irungo jaiak ez direla nire lehentasuna; Zaratamora [Bizkaia] joateko deitu zidan hango udaleko Berdintasun teknikariak, eta han egon nintzen. Asko mugitzen naiz dokumentala eskoletara eramateko, garrantzitsua dela uste dudalako. Etengabeko borroka batean murgilduta nabil, gauzak ikuste aldera, gauzak aldatze aldera. Eskoletakoak ere balio dit pentsatzeko ama moduan Nagoreren heriotzak zerbaitetarako balio izan duela. Batzuek galdetzen didate ea zergatik ez naizen gelditzen, eta erantzuna da lan bat egiten ari naizela uste dudala. Nik ez dut esango «hara joan nahi dut»; baina, deitzen badidate, ezeri ez diot ezetz esango. Badakit irakasleak gai direla dokumentala proiektatzeko eta gaia lantzeko, baina haien artean hitz egiten dute normalean, eta gehienetan erabakitzen dute askoz hobea dela ni joatea. Haurrek galderak egiten dizkidate horrela. Helena Tabernari asko eskertzen diot dokumentala egin izana, lan horrekin Nagoreren heriotzak zerbaitetarako balio izan duela sentitzen dudalako.

2010ean estreinatu zenuten dokumentala, eta ordutik hainbat eskolatan izan zara indarkeria matxistaz kontzientziatzeko asmoz. Hamabost urteotan eskoletan zerbait aldatu dela sumatu al duzu?

Bai. Hasieran, eskoletara joaten hasi nintzenean, mutilek ez zidaten galderarik egiten; neskek bakarrik egiten zituzten galderak. Aldiz, orain, ikusten dut urteak pasatu direla, eta mutil eta neska horiek identifikatuta sentitzen direla dokumentalean agertzen direnekin; gehiago parte hartzen dute. Gazteek salatu egiten dituzte jarrera matxistak, haserretu egiten dira horrelako jarrerekin. Biktimentzat oso poliki doa dena, baina aurrera goazela uste dut, lan asko egiten ari garelako eskoletan eta familietan. Aldi berean, elkarte asko ari dira berdintasunaren gaia lantzen. Bartzelonako Unibertsitatera joan nintzen behin, eta eskoletan aplikatzeko Ausarten kluba deituriko proiektu bat lantzen ari ziren; Irungo Dunboa eskolak badu dagoeneko. Gogoan dut Dunboako eskolan nengoenean 8 urteko haur bat etorri zitzaidala esatera: «Ni ausarten klubekoa naiz, Asun!». Nik ez nuen ideiarik zer zen, eta azaldu zidaten salatariaren figura ezabatzeko lanketa dela; ausarten klubekoa zarenez, gustatzen ez zaizun hori esan egin behar duzu. Eskolak balio horiek lantzea garrantzitsua dela uste dut. Txikitatik konprometi dadila jendea gaizki dagoen zerbait ikusten duenean esatera, eta ez dezatela beldurrik izan norbaitek txibato edo salatari deitzeko.

Ezagutu al duzu indarkeria matxistaren biktima den beste amarik?

Asko ditut inguruan. Asko hil egiten dira, penaz edo tristuraz, nire senarra bezala. Kostu bat dauka denak. Dirudienez, nik asko maite dut neure burua, eta zerbait gertatzen zaidan aldiro laguntza eskatzen dut. Pilulak hartu behar baditut, hartuko ditut; eta bestelako laguntza bat behar badut, hartuko dut. Dokumentalean ikusten da nire senarrak Nagoreri buruz honek 8 urte izango balitu bezala hitz egiten zuela, eta, arraioa, 20 urte zituen! Hilketaren egunetik, alabari ezin izan zion begiratu heldu gisa.

Ruth eta Jose Breton haurren ama ere asko ezagutzen dut [2011n desagertu ziren, 6 eta 2 urterekin; epaileak ebatzi zuen aitak hil zituela, kiskalita], eta oso ausarta dela uste dut. Laura del Hoyo eta Marina Okarinskaren kasua ere presente daukat [2015ean hil zituen Okarinskaren bikotekide ohiak]. Jende asko daukat inguruan, hondoratuta dagoen jende asko, ez dutelako benetako babesik eduki. Borrokalarien taldean nago ni, haiekin batera, eta zorteduna naizela sentitzen dut. Aurrekoan, Iruñean besarkada bat eman zidatenean gogoratu nuen hori, badakidalako beste amei ez dietela besarkada hori ematen. Agian, haiek ere ez dute nire indarrik: toki guztietara joaten naiz ni, denetik egiten dut, eta haiei ere eskainiko zieten, agian, aukera, baina ez dute nahi izan. Ama askorekin harremanetan segitzen dut, denok berdin gaudela uste dudalako. Kasu berriak gertatzen direnean eta beste ama bat biktima denean, denek itxaropena izaten dute Justizian, baina engainuan erori direla pentsatu izan dut nik. Denen artean laguntzen diogu elkarri. Hasieran, nik ere gauza bera pentsatu nuen Justiziaz: hilketa ebatziko zutela eta bera [Yllanes] kartzelan egongo zela. Perspektiba batzuk izaten dira, baina gero…

Zuk esan izan duzu porrotik handiena Justiziarena izan dela.

Noski. Justizia izan da porrotik handiena, eta, nire kasuan, zinpeko epaimahaia. Zinpeko epaimahai bat behar bada, mistoa izan dadila. Zinpeko epaimahaiak egon behar badu, egon daitezela abokatuak ere, «hau esan baduzu, hau gertatuko da» esango dutenak. Nire kasuan, sei emakume eta hiru gizon zeuden, denak gaztetxoak ziren, eta ez ziren ergelak egin zituzten galderak egiteko. Hiruk esan zuten agian ez zela Nagore izan telefonoz hots egin zuena. Traizioa akabatu zuten horrekin. Berak [Yllanesek] esan zuen biak zeudela pisuan, eta soinu teknikari batek esan zuen telefono deiko ahotsa emakume batena zela. Orduan, norena zen ahots hori? Ez baduzu ulertu nahi, ez baduzu ikusi nahi, nahi duzuna esango duzu. Horrelako egoeretan, zinpeko epaimahaiaren kontra nago. Beti esan izan dut auzi honetan hiltzaileak botere soziala daukala. Nire inguruko bati gertatu izan balitzaio, zigor izugarria jasoko zukeen. Diana Querrena [2016ko abuztuan desagertu zen, Galizian, eta 2017ko abenduan aurkitu zuten gorpua] eta beste asko erailketak dira; nola dakizu traizioa egon den edo ez, gerora topatu baldin badute gorpua? Denak izan dira erailak, eta Nagorerena da erailketa izan ez den bakarra?

Bestalde, espetxealdi iraunkor berrikusgarriarena dago, eta horrekin ere ez nago ados. Nire kasuan, txostenek esango zuten dena ederki zegoela, eta Diana Querren kasuan, haren aita pertsona garrantzitsu bat zenez, hiltzaileak atera nahi duela esatean, barrura sartzen dute. Beste hiltzaileak baino urte gehiagoan egongo da kartzelan, eta hori ez da justua. Hiltzailea da bata zein bestea. Baina oso garrantzitsua da nork hiltzen zaituen, zein estatus sozial daukan; bai hiltzaileak, bai biktimak.

Justizia denentzat berdina ez denez, kalean egongo dira asko, ezta?

Bera [Yllanes] kalean dago, bere bizitza egiten ari da, eta ez zait justua iruditzen. Baina uste dut gehiago izorratzen duela ni jo eta su nabilela ikusteak. Inork ez balu haren berri, anonimoa balitz, kartzelatik irtengo zen orain, ez zen inor enteratuko, inork ez luke izango Nagoreren kasuaren berri… Justizia eduki dut, baina jaso dudan babesagatik izan da, dokumentalagatik, jendeagatik, gauza askorengatik. Ez dut justiziarik eduki, ordea, Justiziaren partetik.

Aurtengo Asun Casasola ipuin lehiaketaren sari banaketan hitza hartu zenuenean, «ikusten ez dena ez da existitzen» esan zenuen. Zergatik?

Nagoreren izena duen plaza bat jartzea proposatu zidatenean, «baina, nola ba!», pentsatu nuen. Irakurri dut, era berean, Nafarroako Gobernua biktimen arretarako 24 orduko zentro bat sortzeko lanean ari dela, eta Astelehen Lilak taldeak zentroaren izena Nagore Laffage izatea eskatu duela. Hasieran, antsietatea eragiten zidaten horrelako kontuek, baina orain, ez. Orain, «ez, jauna» diot; ez dena izendatzen ez da existitzen. Nagore existitu zenez, proposamena perfektua iruditzen zait, genero biolentziaren sinbolo gisa hartzeko.

Borrokan segituko duzu?

Ezagutzen ez nituen herrietara joan naiz aurten. Beraz, noski, segituko dut; deitzen didaten bitartean, bai, behintzat. Hemen, Jaenen ala edonon.

Ikusi gehiago: Iruindarrak eraso sexisten kontra


Summary: «Tokiko ekoizpenari tira egin nahi diogu». Gizarte eta laneratze enpresa bat da Hernaniko Bertatik, baina, helburu horretaz gain, badu beste bat ere: lehen sektorea bultzatzea. Uztailean hasiko da lehen zerbitzuak ematen, eta irailean %100 ariko da.

Ekainaren 20an aurkeztu zuten Hernaniko Bertatik gizarteratze eta laneratze enpresa. Tokiko elikagaien eta produktuen alde eginez, gizarte bazterkeria egoeran edo horretarako arriskuan daudenen lan aukerak sustatu nahi ditu. Hiru zerbitzu eskainiko ditu: tuper zerbitzua, elikagaien eraldaketa zerbitzua eta jantokien kudeaketa. Andoni Zulaika (Ziortza-Bolibar, Bizkaia, 1992) Bertatik-eko zuzendariaren esanetan, zenbait pertsonaren emantzipazioan ere lagun dezake egitasmoak.

Gizarteratze eta laneratze enpresa bat da Hernaniko Bertatik. Nondik nora sortu duzue?

Bi entitate sustatzaile ditu Bertatik-ek: Zabalduz kooperatiba eta Fede Pacha & Co. Esku hartze sozialaren arloan lan egiten du Zabalduz-ek, bazterkeria egoeran daudenekin eta babesgabetasun egoeran dauden adin txikikoekin. Fede Pacha & Co-k, berriz, gastronomia eredu jasangarri baten alde egiten du, tokiko elikagai eta produktuen alde eginez. Bion ekimenez sortu genuen Bertatik.

Paraleloki, gu elkartzeko abiapuntua Hernaniko elikadura burujabetzarako estrategia izan zen. Elikadura da estrategia horretako arloetako bat, eta nahi du elikaduraren balio kate osoan dauden entitateek elkarrekin lan egitea eta elkarrekin planifikatzea sektorearen eraldaketa.

Gizarte-bazterketa egoeran daudenen gizarteratzea eta laneratzea sustatzea da zuen helburuetako bat. Zein izango dira Bertatik-eko langileak?

Gizarte eta laneratze enpresen helburua da gizarte bazterketa egoeran edo arriskuan dauden kolektiboen inklusio soziolaborala lortzea. Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen dutenak, luzaroko langabeak, adin txikiko zentroetatik atera diren gazteak, mendekotasun arazoak dituztenak, espetxetik atera direnak eta abar sar daitezke halako enpresa batean. Jarduera jakin batean oinarrituko gara gu: elikagaien sektorean edo lehen sektorean.

Langileak gutxienez sei hilabete egongo dira gurekin, eta gehienez, hiru urte. Bertatik-eko langileek sektoreko lan hitzarmena kobratuko dute. Gipuzkoan dagoen etxebizitza arazoarekin, zentroetatik edo inklusio etxeetatik datozenentzat oso zaila da benetako inklusioa lortzea, eta uste dugu, alde horretatik, Bertatik-en emango dituzten bizpahiru urte horiek tresna lagungarria izango direla haien emantzipaziorako eta inklusiorako.

Aipatu duzu tokiko elikagaiak eta lehen sektorea sustatu nahi dituzuela. Nola egin nahi duzue hori?

Ahalik eta gertueneko produktuekin lan egitea da gure filosofia. Nekazaritzako hainbat produktu —haragia, barazkiak eta abar— Hernanin bertan ditugu eskura. Beste produktu batzuk, ordea, ez dira ekoizten herrian bertan, eta ahalik eta gertuenekoak erabiliko ditugu; adibidez, Arabako edo Nafarroako olioa. Gure teoria da ekoizleei beren lehengaien salmenta bermatuz gero tokiko ekoizle horiek gehiago ekoizteko edo ekoizpena dibertsifikatzeko aukera izango dutela. Kontsumo arduratsuaren bidez, tokiko ekoizpenari tira egin nahi diogu guk.

Hiru zerbitzu nagusi eskainiko dituzue: tuper zerbitzua, elikagaien eraldaketa eta jantokien kudeaketa. Nola funtzionatuko du tuper zerbitzuak?

Bereziki, enpresentzako zerbitzu bat da. Zerbitzua jasotzeko interesa duten langileei hurrengo astean eskainiko dugun menua bidaliko zaie, eta aukeratu egin beharko dute zer nahi duten. Hurrengo astean, enpresan bertan jasoko dituzte tuperrak, eta hilabete bukaeran faktura helduko zaio enpresari edo langileari berari, adostutakoaren arabera. Tuperrak astean behin, bitan, egunero… eskatzeko aukera egongo da, eta menua ere malgua izango da; hau da, lehen platera bakarrik, lehen platera postrearekin, edo lehen platera, bigarrena eta postrea…

Noraino zabalduko duzue zerbitzua?

Hernanin bertan ez ezik, inguruko eskualdeetako herrietan ere eskainiko dugu, eta, eskaera kopuruaren arabera, urrunago ere bideragarria izan daiteke. Printzipioz, Gipuzkoa osora iritsiko gara.

Eraldaketari dagokionez, zer egingo duzue?

Ekoizleentzat da zerbitzu hori. Adibide pare bat emango ditut: esne behiak dituen ekoizle batek aukera izango du bere esnea gure transformazio zentrora ekartzeko, eta guk jogurtak emango dizkiogu bueltan; tomate ekoizle batek, noiz edo noiz tomate gehiegi baldin baditu, palet bat ekarri ahal izango digu, eta guk ontziratuta itzuliko diogu. Ekoizleek aukera izango dute erabakitzeko produktu eraldatu hori beraiek saldu nahi duten edo gure jantoki zerbitzuan sartu nahi duten. Haragiarekin, esnekiekin eta barazkiekin hasiko gara.

Sukaldeen eta jangelen zerbitzu integrala ere eskaini nahi duzue.

Zerbitzu horren bidez, sukaldea edo jantokia duten enpresei lagunduko diegu. Gure taldeko sukaldariek hogei urtetik gorako esperientzia dute ostalaritzan, eta menuaren diseinutik hasi eta sukaldearen kudeaketaraino lagunduko dugu. Langileen erdiak gutxienez inklusio lanpostu batekoak izango dira. Guk beti egingo dugu lan sukalde horretan; hau da, ez dugu kozinatuta eramango. Horri lotuta, behar handia dagoenez, etorkizuneko ostalaritzako profesionalak sortzea ere bada gure asmoa, eta, horrekin batera, profesional horiek tokiko elikagaiekin lan egiteko kultura izatea. Uste dugu hori oso garrantzitsua dela.

Zergatik?

Sukaldariak dira lehen sektorearekin harremana izan behar duten profesionalak, eta, indarra tokiko produktuetan jartzen badugu, uste dugu sustapen efektua areagotu egingo dela.

Erakunde publikoen laguntzarik jaso duzue?

Diru publikoari errentagarritasun bikoitza ateratzen laguntzen du Bertatik-ek, eta erakundeen laguntza jaso dugu. Hernaniko Udalarekin hitzarmen bat egin dugu, eta proiektuaren babesle da. Gipuzkoako Foru Aldundiarekin ere elkarlanean ari gara, inklusiorako eta enplegagarritasunerako estrategiaren barruan, eta inbertsioetarako laguntza bat eman digu. Kutxa fundazioren laguntza bat ere jaso dugu, beste entitate batzuekin aliantzan egindako eskaera baten bidez. Lanbidek ere egiturazko laguntza batzuk eman dizkigu.

Ekainaren 20an egin zenuten Bertatik-en aurkezpena. Zer moduz hasi zarete lanean?

Aurkezpenean jasotako babesarekin oso pozik gaude. Zenbait zerbitzu ematen uztailean hasiko gara, eta %100 irailean hastea espero dugu. Eginak ditugun aurreikuspenen arabera, aurten 6,5 lanpostu sortu nahi ditu Bertatik-ek, hurrengo urtean 11 lanpostura iritsi nahi dugu, eta 2025ean, hamahirura.


Summary: Jokin Altunak jantzi du lau eta erdiko San Fermin Torneoko txapela. 14-22 hartu du mendean Erik Jaka. Txapeldunak ez du partidaren lehen zati ona egin, baina lehen atsedenaldi luzearen ostean buelta eman dio, pilotari abiadura gehiago emanez, eta sakean asmatuz. Jakak ezin izan du biribildu egindako partida hasiera ona.

Pilotari handiek zerbait badute, talentua da. Eta hori, partida horren ona egiten ez dutenean ere atertzen dute. Gutxi behar dute tanto erreskada bat egin, eta zaildu egin zaien norgehiagoka bati buelta emateko. Hala egin du Jokin Altunak lau eta erdiko San Fermin Torneoko finalean. Partidaren lehen zatian Erik Jakak estu hartu du. Lizartzakoak partida bikaina egin du, eta ordu arte hobea izan da. Baina Amezketakoak eutsi egin dio, aipatutako talentuari esker tantaka tanto ikusgarriak eginez. Lehen atsedenaldi luzearen ostean, gainera, abiadura handiagoa eman dio pilotari, eta sakearekin lau tanto segidan egin ostean aurretik jarri, eta azken txanpan oso nagusi izan da. Hala, 14-22 irabazita, hirugarrenez jantzi du txapela. Gustura zen partida amaieran.«Hasieran asko kostatu zait. Pilota ez zait eskuan ondo sartu, eta Erikek ondo mugitu nau. Sakearekin ere min egin dit. Bigarren zatian erasoago aritu naiz, eta sakeari esker buelta eman diot. Banuen gogoa eta beharra txapel hau lortzeko. Izan ere, joko aldetik urterik onena egiten ari naiz, baina txapelik irabazi gabe nengoen. Sekulako poza hartu dut irabazita, gero eta garestiago baitago». Jakak, berriz, sentipen kontrajarriak zituen:«Alde batetik pozik nago, partidaren zati luze samar batean maila onean jokatu dudalako eta nagusi izan naizelako. Sentipen onak izan ditut. Baina haserre ere banago, une erabakigarrietan ez dut asmatu, eta ez naiz gai izan horri buelta emateko. Txapelaren bila etorri naiz, ez dut lortu eta amorratuta noa».

Altuna III.a zen faborito argia finala irabazteko. Baina partida ez da nahi bezala hasi harentzat. Alderantziz. Jakak nahi zuen lekura eraman du norgehiagoka hasiera horretan. Lizartzakoari ez zitzaion partida nahastea komeni, baizik eta tanto bizkorrak egitea sake errestoaren bidez, hori baita haren indargunea. Eta lortu du, 3-0 aurretatu baita. Hiruna berdindu du Altuna IIIak. Baina Jakak berdin jarraitu du. Oso ondo sakatu du lehen tanto horietan, eta txinpartarekin ikusi zaio, erasokor, eta min eginez. Defentsan ere ondo moldatu da, 8-3ko errenta lortzeraino.

Baina hurrengo sakea luze joan zaio. Eta hurrengoan ere, aukerako pilota batean, ez du eskua ondo sartu. 8-7ra gerturatu dan Altuna III.a markagailuan. Baina ez zaio gustura eta eroso ikusi. Eskutik pilota ez zaio ohikoa duen abiadurarekin atera, eta ez da ohiko eraginkortasunarekin aritu. Baina ikusgarria izan da bederatzina berdintzeko egin zuen tantoa. Jakak pilota bikaina bota dio txokora, baina iritsi eta bazterrera pilotakada ederra eman du. Aurretik zen hala ere Lizartzakoa, eta bere lana ondo egiten. Oraindik ere fresko ikusten zitzaion, eta aurkaria ondo mugitzen. Baina ez du partida haustea lortu, hori falta izan zaio. Altunak IIIak hortzak estutzen jakin da. Jaka 12-10 iritsi da aurretik lehen etenaldi luzera.

Atsedenalditik bueltan lehen tantoa Jakak egin du. Baina pixkana beteago ikusi zaio, nekearen eta Labriten egiten zuen beroaren eraginez. Altuna III.ak berriz, erritmo apur bat gehiago eman dio pilotari, eta hobeto atera zaio eskutik. Gainera, saketik min egiten hasi da. Horrek lehen aldiz aurretik jartzea ahalbidetu dio: 14-15. Lau sake egin ditu segidan, eta bigaren atsedenaldira oso bestelako egoeran iritsi da, 14-18 baitzen aurretik.

Horrek patxada eman dio. Jakari, berriz, ezinean ikusi zaio azken txanpa horretan. Tantoa lortzeko izan dituen aukera apurrak ez ditu baliatu, eta hasieran zuen txinparta galdu du. Hala Altuna III.a 22ra ailegatu da, azken tantoetan nagusi izanda.


Loreen iraultza Kobetamendin

Summary: Loreen iraultza Kobetamendin. Musikazalez bete da Kobetamendi beste behin ere, Bilboko BBK jaialdiari hasiera emateko. Florence and The Machine izan da eguneko izar nagusia; eta gauarekin batera, musika elektronikoz bete dira oholtza guztiak.

Loraldia Kobetamendin. Hasi da Bilboko BBK Live jaialdia, eta esnatu dira zaleak urtebeteko lozorrotik. Lorategi eta baso bihurtu dute mendia, eta doinuek zein janzkerek udaberria ekarri dute jaialdira; metaforikoki zein materialki. Urtero egoten da zaleek saldoka janzten duten osagarriren bat, eta, atzo, loreak izan ziren aukeratutako apaingarria, Florence and The Machine kartelburu izateak erakarrita edo. Baina lore horiek ez ziren oholtza azpira mugatu: taula gainean ere izan zen halakorik, izan baitzen ikusleei paperezko eta benetako arrosak jaurti zizkienik. Loreen iraultza kolektiboa izan zen BBK Live jaialdiko lehenengo jardunaldia.

Florence Welch izan zen eguneko lorerik ederrena. Izar nagusia, eta begirada gehienak bereganatu zituena. Bost urte igaro dira Florence and The Machine lehen aldiz BBK Live jaialdiko kartelburu izan zenetik. Orduko hartan, High as hope diskoa argitaratu berritan zelairatu zen Welch; zetazko soineko bat jantzita, oinutsik. «Ninfa baten itxura zuen oholtzan». Hala idatzi nuen 2018an, BERRIAn argitaratutako kronikan. Hitzok erabil daitezke orain ere. Are gehiago, gainontzeko kontzeptu gehienak ere erreskatatu daitezke artikulu hartatik: naturaltasuna, gertutasuna —zaleekin hartu-eman handia izan zuen, eta haien artean abestu zituen hiru kantu—, jai giroko aldarrien eta pop barrokoaren uztartzea...

Kantu zerrendan izan zen aldaketa nagusia, iaz argitaratutako Dance fever disko bikainak presentzia handia izan baitzuen. King eta Heaven is here bezalako doinuek harrera ona izan zuten, baina ez You got the love, Kiss with a fist eta Dogs days are over bezalakoek bezainbeste. Kobetamendin eskaini dituen bi kontzertuen arteko alderaketa eginez gero, helduago agertu zen Florence, urterik urtera onduz doan seinale. Ardo beltza bezala.

Izan zen, baina, Florence and The Machine ikusi ez zuenik ere, eta, beraz, alternatiba bila, Desireren kontzertura joan zenik. Garezur bat, pattarra, BDSM janzkera, larrua, dantza, synth-pop iluna, loreak, New Order taldearen Bizarre love triangle eta Kylie Minogueren Can’t get you out of my head kantuen bertsioak... Zer gehiago behar du ikuskizun batek? Desire ikustea erabaki zutenak ez ziren erabakiaz damutu. «Zein da obsesioaren eta desiraren arteko desberdintasuna?», galdetu zuen abeslariak. Batek daki, baina akaso dantzan iritsiko da erantzuna.

Erantzunen bila baino gehiago, galderetan eta etengabeko bilaketan dabilenik egotekotan, Karin Dreijer izango da hori. The Knife proiektuan lehenik, eta Fever Ray oraingo azal gisa. Kontzertua hitz bakarrean definitzekotan, akelarrea litzateke aukeratutako hitza. Aletzeko asko duen akelarrea. Batetik, musika: elektronika iluna, aztoratzailea, hiru ahotsetan, baina hiru ahots horiek bakarra balira bezala gehienetan, pista ugari ahotsetan, tonu aldaketak... Bisualki eta mezuari dagokionez, performance iluna, jantziak, makillajea, gizartearen periferian dagoenaren jarrera... Eguneko kontzerturik berezienetakoa.

Oso bestelakoa izan zen The Chemical Brothersen zuzenekoa. Fever Ray taldearen periferiatik, elektronikaren alde mainstream-enera egin zuen jauzi bikoteak. Hasieratik hartu zuten zaleak abesti ezagunenekin dantzan jartzeko hautua: Go; Hey boy, hey girl... Nabarmenena ikus-entzunezko ekoizpena izan zen. Musika elektronikoak behar du hurrengo mailara eramango duen pizgarri baten beharra batzuetan, eta The Chemical Brothersek argien eta irudien bitartez lortzen du hori. Halako ikuskizun bisual baten aurrean, bi aukera daude: dantza eroan hasi, edo pantailari begira itsatsita geratu. Asko izan ziren bigarren erabakia hartu zutenak.

Suge doinuaniztuna Elektronikak Kobetamendi hartu aurretik, baina, asko eskaini zuen jaialdiak. Frantziako Tourraren antzeko irudiak izan ziren kontzertuen gunera ailegatzeko maldetan. Jendetza, tropeltxoetan aldapa gora sufritzen. Suge koloreaniztuna deitzen zaio Frantziako Tourreko tropelari, eta BBK Live jaialdikoa ere bada askotarikoa, bai koloreetan, bai doinuetan, eta baita sexu askatasunean ere. LGTBI ikurrak dira Arca, Fever Ray eta Villano Antillano, eta kolektiboak ere bere egin ditu Amaia eta Florence Welch, besteak beste. Isla izan zuen zaleen artean.

Desatsegina da musika jaialdi bat irekitzen duen taldea izatea, baina Txopet taldeak erakutsitako jarrerari esker, zale berri bat baino gehiago patrikaratu zuten. Molde berriko power trio-a: ahotsean efektuak, punk jarrera, bizkarrezur metaleroa... Irekiera interesgarria. Friolentoren proposamena bestelakoa izan zen. Reggaeton abestiak The Cureren moduko postpunkaren doinuetan iragazita. Kuriosoa zinez, baina errepikakorregia. Hori bai, oholtza aurrean ziren guzti-guztiek dantzatu zituzten Bichota (Karol G), La Santa (Bad Bunny eta Daddy Yankee) eta Me porto bonito (Bad Bunny eta Chencho Corleone).

Amaiarena izan zen eguneko lehen kontzertu jendetsua. Iruindarrak aspaldi erakutsi du Operacion Triunfo saiotik atera den produktu bat baino askoz gehiago dela. Dagoeneko kendu du estigma hori gainetik, eta distira egiten du oholtzara igotzen den bakoitzean Dilo sin hablar, El relampago, Yamaguchi eta La cancion que no quiero cantarte bezalakoekin.

Gaur jarraituko du BBK Live jaialdiak, Pavement, Jamie XX, The Blaze, Duki, Morgan, Rudiger eta beste zenbait talderekin.


Summary: Salatu dute eskasa dela itsas garraioaren isuriak murrizteko akordioa. NBEk adostu du hamarkada honetan %20 gutxitzea sektorearen karbono emisioak. Mundu osoko garraioaren %80 itsasotik egiten da.

«Ahal dela» 2050. urterako itsas garraioaren karbono emisioak zerora murriztea: hala adostu dute Nazio Batuen Nazioarteko Itsas Erakundean parte hartzen duten 175 herrialdeek. Londresen bildu dira egunotan, industriako lobbyekin eta klima aldaketari buruzko eragileekin. Eztabaida luzeen ondoren, akordio zehaztugabe horretara iritsi dira. Batzarrean izan diren aditu eta gobernu batzuen arabera, adostutakoa ez da nahikoa klima aldaketari buruzko Parisko Akordioan zehaztutakora heltzeko.

Itsas garraioan zero emisioen helburua «gutxi gorabehera» 2050ean lortu beharko litzatekeela hitzartu dute, eta erdibideko helburu batzuk zehaztu dituzte. 2030erako itsas garraioaren isurketak gutxienez %20 murriztea edo «%30 ahal dela», eta 2040rako %70 gutxitzea, «%80ra iristeko helburuarekin». 2018an egindako akordioaren aldean pauso bat eman dute, orduan karbono emisioak erdira jaistea adostu baitzuten 2050erako.

Batzarrera joandako zientzialariek ausartago jokatzeko eskatu dute. Haien kalkuluen arabera, itsas industriak gutxienez %45 murriztu beharko lituzke isurketak 2030erako, eta zero garbia lortu 2050erako, berotze globala 1,5 gradura mugatzeko helburua lortu nahi bada behintzat. Hainbat herrialde aurka azaldu dira, hala nola Txina, India eta Brasil, argudiatuz murrizketa handiago batek mundu osoko merkataritzari eragin diezaiokeela, eta beren ekonomiari kalte egin. Itsasotik garraiatzen da munduan merkaturatutako ondasunen %80 baino gehiago. Horren ondorioz, inpaktu oso handia dauka kliman: planeta berotzen duen kutsadura guztiaren %3 inguru. Itsas industria, beste sektore batzuk ez bezala, klima aldaketari aurre egiteko erakundeek hartu dituzten neurri nagusietatik kanpo geratu da orain arte.

Hala ere, urrats batzuk egin dituzte, Europako Batasunean bereziki: iaz, Bruselak itsas garraioa bere karbono merkatura gehitzea erabaki zuen. Horrek esan nahi du EBra doazen edo EB barruan aritzen diren itsas konpainiak behartuta egongo direla kutsaduragatik ordaintzera. Hurrengo urtean sartuko da indarrean neurria. Aurtengo martxoan, halaber, Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak erregulazio berri bat egitea adostu dute, sektoreak erabiltzen dituen erregaien berotegi gasen intentsitatea urtez urte murrizteko, %2 gutxitzeko 2025ean, eta %80ra iristeko 2050ean.

Londresko akordioak atea zabaldu dio itsas garraioan karbonoaren gaineko zerga bat ezartzeari, baina Txina buru duen taldeak ez du argi ikusten. Duela aste batzuk, hogei bat herrialdek —AEBak eta Erresuma Batua tartean— neurria defendatu zuten Parisen egindako goi bilera batean.

Aukera gutxi

Itsas garraioak arazo nagusi bat du: itsasontziek nabigatzeko erabiltzen dituzten erregaien alternatiba erabilgarriak oso urriak direla gaur egun. Ontziak elektrifikatzea zaila da, bereziki tamaina handikoak, bateriek ere halakoak izan behar dutelako. Eta hidrogeno berdea dago, baina gaur-gaurkoz ez dago erabat garatua.

Dena den, itsas garraioaren industriak baditu beste aukera batzuk. CE Delft aholkularitzak Londresko batzarrean aurkeztutako txosten baten arabera, itsas industriak erdira murriztu dezake kutsadura 2030erako, %10eko kostu gehigarriarekin soilik. Hiru aukera proposatu ditu horretarako: itsasontzien abiadura moteltzea; ontzi batzuk modernizatzea, bela elektrikoa erabiliz, energia eolikoa aprobetxatuz —asteon aurkeztu dute halako prototipo bat Bilboko portuan—; eta erregai garbien kopurua handitzea.


Summary: Hildako bat eta lau zauritu Urnieta parean izandako auto istripu batean. Autoetako bateko gidariak talka egin eta ia berehala hil da, eta lau zaurituak Donostiako ospitalera eraman dituzte. A-15 errepidea ireki berri dute Donostiarako norazkoan

Eguerdiko hamabietan bi autok talka egin dute A-15 errepidean, Urnieta (Gipuzkoa) parean. Talka egin duen autoetako baten gidaria ia berehala hil da zaurien ondorioz, larrialdi zerbitzuek ziurtatu dutenez. Beste autoan zihoazen lau pertsonek ere izan dituzte zauriak, eta Donostiako ospitalera eraman dituzte.

Istripua ondoren errepidea itxi eta desbideratze bat ireki dute, baina dagoeneko A-15 errepidea, Donostiako norazkoan, eta trafikoa hasi da arintzen. Ertzaintzak ikerketa jarri du abian, gertatutakoa argitzeko.


Summary: Irungo alarde parekideak «mugarri historikotzat» jo du alkateak harrera egin izana. 25 urteren ostean udaleko ordezkariek «eginbehar politiko eta etikoa» bete dutela azaldu du alarde parekideak. Espero dute «garaiarekin bat» egingo duen udal alarde bat sortzea izango dela hurrengo aurrerapausoa.

Jose Antonio Santano Irungo (Gipuzkoa) alkateak (PSE-EE) aurten egin dio harrera lehen aldiz alarde parekideari. Joan den ekainaren 30ean, 25 urte bete zituen emakumeak soldadu gisa onartzen dituen alardeak, eta egun horren balorazioa egin dute gaur. Mende laurdenaren ostean Irungo Udalak «egin behar politiko eta etikoa» bete duela azaldu dute: «Beti pentsatu dugu erakundeen egitekoa dela giza eskubideak bermatzea eta gizarte zuzenagoen eta berdinagoen aldeko neurriak eta ekimenak aurrera eramatea».

«Garrantzi handiko aurrerapauso» gisa definitu dute, eta eskerrak eman dizkiete harrera egin zieten ordezkariei. PSE-EEko alkateak ez ezik, harrera egin zieten EAJko, PPko EH Bilduko eta Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariek ere. Orain, alarde mistoak beste pauso bat emateko eskatu dio udalari: «Espero dugu hurrengo aurrerapausoa udal alardea antolatzea izango dela: bizi garen garaiarekin bat egingo duena, irundar guztiok harro egoteko modukoa». Urteak daramatzate eskari horrekin, eta «ziur» daude «berandu baino lehen» ikusiko dutela.

San Martzial eguna «hunkigarria» izan zela adierazi dute. Bi mila lagunek hartu zuten parte desfile parekidean, eta mila ikusle inguru batu ziren. Alardearen antolatzaileek egun hartako errespetu giroa nabarmendu dute: «Ezin harroago gaude ekainaren 30ean nagusitu den jai giroaz eta errespetuaz».

Aurtengo alardearen berrikuntzak ere azpimarratu ditu alarde parekideak. San Migel auzoko konpainia batu da alarde mistora aurten. Horrez gain, konpainia horretako kide bat lehen gizonezko kantinera izan da.


Summary: «Euskararen aldeko adostasunen aurkakoa» da epaia, Eider Mendozaren arabera. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak EAEko udal legeaz emandako epaiaren inguruan «desadostasunik irmoena» erakutsi du Gipuzkoako Foru Aldundiak.

Gipuzkoako Foru Aldundiak ere gaitzetsi egin du EAEko udal legearen aurkako epaia. «Euskararen aldeko adostasunen eta erakundeek egindako ibilbide partekatuaren aurkakoa da», adierazi du Eider Mendoza ahaldun nagusiak. Sententziaren inguruko «desadostasun irmoena» erakutsi du, eta «oso larritzat» jo du epaitegietan «nabarmentzen» ari den joera.

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzo eman zuen udal legearen aurkako sententzia, eta, horren ondorioz, udalei euskara hutsean jarduteko eskubidea ukatu die. Hainbat eragile eta erakunde ari dira mintzatzen ebazpenaren kontra. Bide horretan, Eider Mendozak gogora ekarri du erakundeen ardura dela hizkuntza biziberritzearen aldeko erabaki eraginkorrak hartzea, eta azpimarratu du adituek proposatutako lan ildoei jarraitu behar zaiela hori ahalbidetzeko.

Mendozaren ustez, sententzian «agerikoa» da euskararekiko, euskal hiztunekiko eta euskal autogobernuarekiko «sakoneko errespetu falta». Aldi berean, diputatu nagusiak «prestutasun osoa» adierazi du euskal autogobernua defendatzeko eta euskararen erabilera indartzeko administrazioan. Mendozak txalotu egin du azken urteetan landu den hizkuntza politika, eta bide horri eustera deitu du: «Ahalegin horri esker, hizkuntza berdintasuna gauzatzeko bidean aurrerapen handiak egin ditugu, eta euskararen berreskuratze lanean aurrera egin dugu. Udalekin elkarlanean, Gipuzkoako Foru Aldundiak ahalegin horretan jarraitzeko determinazioa adierazi nahi du, bereziki administrazioaren jardunean euskararen erabilera indartzeko ahaleginean jarraitzekoa».

UEU Udako Euskal Unibertsitateko zuzendari Aitor Bengoetxeak plazaratu du UEU ere erabakiaren kontra dagoela. «Euskalgintzaren erantzun bateratua eta sendoa behar dugu», txiokatu du.

Bestetik, Euskalgintzaren Kontseiluak ere berretsi du sententziak euskararen normalizazioaren aldeko kontsentsu zabala urratzen duela. Kontseiluaren iritziz, ebazpenak argiago utzi du «oldarraldi judizial trinko bat» ari dela gertatzen hizkuntza politiken kontra. Ildo horretatik, salatu du euskaraz bizi diren milaka herritarren oinarrizko eskubideetako bat urratzen ari dela sententzia: euskaraz lan egitekoa. Hori guztia dela eta, Kontseiluak babes osoa adierazi die gaur Ursubilen agerraldia egin duten UEMAko alkatei eta ordezkariei.


Summary: San Fermin eguneko prozesioa istilurik izan gabe igaro da aurten Curia kaletik. Handia izan da Udaltzaingoaren eta segurtasun kameren presentzia, eta isunak ere handitu egin dituzte aurten.

San Fermin eguneko prozesioa istilu handiegirik gabe igaro da aurten Curia kaletik. Iruñeko Udaltzaingoak hainbat neurri hartu ditu iazko istiluak ez errepikatzeko: martxan jarri du kapsula operazioa, segurtasun kamera gehiago jarri ditu eta isunak 12.000 eurotik 30.000 eurora handitu ditu. Aurreko egunetako giroa nahasia izan da aurten ere. Udalak isunak jartzeko mehatxua egin ostean bertan behera utzi dituzte Iruñeko Herriko Tabernako kultur ekitaldiak, EH Bilduri gaurko antolatua zuen kanpainako ekitaldi bat egitea galarazi dio Nafarroako Hauteskunde Batzordeak. Hori probokaziotzat hartu dute hainbatek.

Dena den, ez da istilu handirik izan. Curia kalean sartzean UPNren eta PSNren aurkako oihuak entzun dira, eta kalearen puntu estuenetan bultzadak egon diren arren, katedralera 14:30tan iritsi dira 27 udalkideak, ezarritako orduan.

Poliziak Udaletxe plazatik aktibatu du kapsula operazioa. Operazio horrekin PSNko, UPNko eta PPko zinegotziek Poliziak sortutako kapsula pertsonalek babestuta egin dute prozesioa. Curia kalean, zehazki, hiru alderdi horietako zinegotziek hiru udaltzainek osatutako ilara baten babesa izan dute. EH Bilduko eta Geroa Baiko zinegotziek ez dute hainbesteko babesa behar izan.

Curia kaleko aldapan sartu orduko entzun dira PSNren eta UPNren kontrako oihuak. Tentsio handieneko momentua izan da Cristina Ibarrola alkatea kaleko puntu estuenean pasa denean, baina polizia kopuru handiak tokia egitea lortu du eta ez da ezustekorik izan.

Iruñeko Udalak ahalegina egin du aurreko urteko irudiak ez errepikatzeko. Iazko gertaerengatik zortzi pertsona atxilotu zituzten, eta bat espetxera ere eraman zuten. Pasa den irailean jakinarazi zutenez, hamar laguni 12.000 euroko isunak jarri zizkieten —120.000 euro denera— «herritarren segurtasuna urratzeagatik, San Ferminen prozesioan parte hartzen ari ziren ordezkari batzuk iraintzeagatik, edariak jaurtitzeagatik eta tentsio eta indarkeria egoera bat sortzeagatik».


Philipsen, hirugarrenez nagusi

Summary: Philipsen, hirugarrenez nagusi. Flandriarrak esprintean irabazi du Tourreko zazpigarren etapa. Ezustean harrapatu nahi izan du Cavendishek, baina luze egin zaio bukaera. Vingegaardek arazorik gabe defendatu du maillot horia

Azkarren artean azkarrena dela berretsi du gaur Jasper Philipsenek (Alpecin). Tour honetako hirugarren esprinta jokatu da Bordelen (Okzitania), eta hirugarrenez gailendu da flandriarra. Iaz bi etapa zakuratu zituen, baina aurten, are nagusitasun handiagoa ari da erakusten esprinterren arteko borrokan. Mark Cavendishek (Astana) eskuinetik aurreratu nahi izan du, esprinta lehenago hasita, baina gurpila aise hartu dio Philipsenek, eta tximista bezala egin ditu azken metroak. Hala, markarik gabe gelditu da Cavendish. Garaipen bakarra falta zaio Tourrean inoiz izan den ziklistarik irabazleena bilakatzeko, baina gaur, bigarren postuarekin konformatu behar izan du. Hirugarren Biniam Girmay (Intermarche) izan da.

Mendiko bi etapa nekagarriren ondoren, atseden hartzeko hautua egin dute ziklistarik gehienek. Beroak ere lehiarako grina apaldu die, tenperatura aurreko etapetan baino dezentez altuagoa izan baita; 30 gradu ingurukoa. Horiek hala, apenas izan da lehiarik ihesaldia osatzeko, eta lau txirrindulari oldartu dira bakarrik: Simon Guglielmi (Arkea), Nelson Oliveira (Movistar), Jonas Abrahamsen (Uno-X) eta Mathieu Burgaudeau (Total). Begira-begira gelditu zaizkie tropeleko kideak, nagi. Iheslariek ere elkarri begiratu diote, eta halako batean, hanka altxatu dute Oliveirak, Abrahamsenek eta Burgaudeauk. Hasi orduko eman dute amore. Guglielmik, berriz, eutsi egin dio abenturarako gogoari. Txirrindularia bere bakardadean.

Frantziarrak dezenteko tartea zabaldu du hasierako kilometroetan, atzean aho zabalka zeudela baliatuz. 6.30eko errenta hartzen utzi diote iheslari bakartiari. Haatik, azkarrenen taldeek azkar batean zapuztu diote ilusioa, tiraka hasi arau. Aldeak behera egin du kilometroen joanean, eta 45 segundo eskasera murriztu da tarteko helmugan, esprinterren arteko zalapartaren ondorioz. Biniam Girmayk (Intermarche) aurrea hartu die Philipseni eta Mads Pederseni (Lidl). Sailera itzuli dira puntuak bildu ondotik; ekinari lotu zaizkio, aldiz, Nans Peters (Ag2r) eta Pierre Latour (Total). Helmugatik 78 kilometrora irten dira tropeletik, eta berehala egin dute bat Guglielmirekin.

Bakarlari saiatuak elkarlanean aritu da bi ehiztari sonatuekin; harik eta eguneko mendate bakarrean atzean gelditu den arren. Kilometro bakarreko koska leun bat zen, baina erregaia agortu zaio Guglielmiri. Petersek ere nahikoa zela esan du sei kilometroren faltan. Latourren erreleboek gogotik sufriarazi dute, eta, gainera, tropela gainean zuten ordurako. Beste hiru kilometroan eutsi dio Latourrek. Esprinterren txanda iritsi da amaieran, eta Mathieu van der Poelek (Alpecin) berriz ere bideratzaile lanak egin dizkio Philipseni. Flandriarra, hasiera batean, aurkariei begira gelditu da, eta abiada galdu du. Halere, garaiz ibili da martxa berriro azkartu, eta garaipena lortzeko. Jolas hutsa izan da harentzat.

Biharko etapa ere nahiko laua da, baina bukaera bihurria izango du, azken kilometroetan laugarren mailako bi igoera edukiko baitituzte. Libourne eta Limoges artean lehiatuko dira ziklistak, eta 200 kilometroko lana osatuko dute. Horiz jantzita iritsiko da Jonas Vingegaard (Jumbo).