Summary: Asfixiatuta hil zen Floyd, artatu zuen mediku baten arabera. Heriotzaren «arrazoirik probableena» oxigeno falta izan zela defendatu du Bradford Lagenfeld medikuak, Derek Chauvin polizia agentearen aurkako epaiketan.

Arnas faltak itota hil zen George Floyd gizon afro-amerikarra iazko maiatzaren 25ean, hil aurretik ospitalean artatu zuen Bradford Lagenfeld medikuak azaldu duenez. Floydi lepoa estutu zion minutu batzuk lehenago Derek Chauvin polizia agenteak, eta haren aurkako epaiketa ari dira egiten egunotan AEBetako Minneapolis hirian. Bertan deklaratu du Lagenfeldek, lekuko moduan.

Minnesotako Hennepin konderriko ospitaleko langilea da Langenfeld, eta bertara eraman zuten Floyd hil zen egunean, artean bizirik zela. Ordu erdiz saiatu ziren suspertzen, medikuak azaldu duenez, baina ez zuten lortu.

«Ez zegoen inolako trauma esanguratsurik edo argirik pentsatzeko hemorragia bat izan zuela, eta horrek bihotz biriketako geldialdi bat eragin ziola», adierazi du Lagenfeldek, eta haren heriotzaren «arrazoirik probableena» hipoxia bat izan zela; hots, oxigenoa falta izan zitzaiola garunean eta beste organoetan. Arrazoi nagusia, haren ustez, oxigeno falta izan ote zen galdetu dio orduan Jerry Blackwell akusazioaren abokatuak, eta baietz erantzun dio Lagenfeldek: «Momentu horretan nuen informazioaren arabera, hori gertatu izana da probableena». Zehatzagoa izateko eskatu dio Blackwellek, eta «oxigeno galera» beste hitz batzuen bidez azaltzeko. «Asfixia bezala ezagunagoa da», zehaztu du medikuak.

Horrenbestez, akusazioak defendatzen duena berretsi du Lagenfeldek: Chauvinen belaunak lepoa estututa hil zela Floyd. Defentsak, berriz, orain arte adierazi izan du droga gaindosi baten edo bihotz biriketako geldialdi baten ondorioz zendu zela.

Poliziaburuaren gaitzespena

Medaria Arradondo Minneapoliseko poliziaburuak ere deklaratu du, eta irmoki kritikatu du Chauvinek izandako jokabidea. «Behin Floyd jaunak erresistentzia egiteari utzi zionean, eta, zalantzarik gabe, larrituta zegoela eta hori hitzez adierazten saiatu zenean, amaitu egin behar zuen». Halaber, Arradondok esan du bere lankide ohiak Floydenaren moduko atxiloketetan jarraitu beharreko protokoloa hautsi zuela. «Buruz behera eta bizkarrean eskuburdinak jarrita dagoen norbaiti halako indarra egiten jarraitzea ez da, inolaz ere, arauzkoa. Gure trebakuntzaren aurkakoa da, eta, noski, baita gure etikaren eta balioen aurkakoa ere», gaineratu du.

Bigarren graduko erailketa eta bigarren zein hirugarren graduko giza hilketa egozten dizkio fiskaltzak Chauvini. 40 urtera arteko kartzela zigorrarekin zigortu ohi da erailketa, eta 25 urtera artekoarekin, giza hilketa. Hala ere, aurrekari penalik ez duenez, gehienez ere hamabi urte eta erdiko zigorra jaso dezake lehen bi karguengatik, eta lau urtekoa, azkenengoagatik.


Summary: Athleticeko jokalariek bi lerrotan hartuko dituzte Realekoak derbian, «behar duen bezala». Reala eta Athletic berriz ariko dira bihar elkarren aurka, ligan eta Anoetan. Athleticeko entrenatzaileak esan du Athletic «benetako jaun bat dela» eta bi lerrotan hartuko dituztela txuri-urdinak. Imanolek partida «ezberdina» espero du larunbatekoaren aldean.

Reala eta Athletic parez pare izango dira bihar ere. Espainiako Ligako partida da, larunbatean Kopako finalaren egunean jokatu behar zutena, eta Anoetan izango da (21:00). Derbiak beti partida bereziak baldin badira, are eta bereziagoa izango da asteazkenekoa, bi taldeak Kopako finalean elkarren kontra aritu eta lau egunetara jokatuko baita. Eta testuinguru horretan zenbaitzuek giroa nahasi dute partida hasiera dela eta. Txapeldun berria izaki, ohikoa da talde bateko jokalariek txapeldunei bi lerrotan harrera egitea aldagelatik zelaira ateratzen direnean. Klubak eta jokalariek ez dute ezer esan gai horri buruz, eta zalantzak horiek datoz, hain zuzen, aurreko astean, finalaren aurretik, zurrumurru bat zabaldu zelako, zeinari batzuek albiste izaera eman zioten: bi taldeetako kapitainek adostu zutela, finalean emaitza edozein izanda ere, galtzaileak ez hartzea bi lerrotan irabazlea. Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak, ordea, partida aurreko agerraldian argi eta garbi utzi die bere jokalariek harrera hori egingo dietela Realekoei, behar duen bezala. Izan ere: «Benetakojaun bat Athletic».

«Porrot bat nola jaso behar den erakutsi dugu, min handiarekin, baina errespetuz beti. Besteekin beti jokatu behar da norberarekin jokatzea nahiko genukeen bezala», argudiatu du Marcelinok. Gaineratu du norberak erabakitzen duela nola ospatu bere garaipenak, eta ez du ezer esan nahi izan Realeko jokalarien ospakizunez. «Interesgarriena da nola egiten diogun aurre porrotari, besterik ez».

Larunbateko finalaz aitortu du ez dutela denbora askoan ahaztuko, eta ondorengo egunak ere oso gogorrak egiten ari zaizkiela. «Partida txar bat izan zen, horrekin geratzen naiz. Partida txarra Realarena, partida txarra Athleticena, eta partida txarra epailearena, ez zen Kopako partida baten neurrikoa. Aurkariaren huts bat baliatu zuenak irabazi zuen, baina esan behar da erasorako gureko jokoa pobrea izan zela. Final bat irabazteko guk egin genuena baino gehiago egin behar da», esan du.

Azpimarratu du atera jaurtiketarik egin gabe erabaki zela finala (penaltiz sartu zuen gola Oiarzabalek), eta azaldu du bere ustetan hamahiru hilabeteko atzerapenak zama astun bat bihurtu zitzaiela bi taldeei. «Horrek azaltzen du bi taldeen futbol maila. Euren alde erabaki zen, merezita, baina partida nola joan zen ikusita pentsatzen dut jokalariek zuten zama aurreko egunetan nabaritu nuen baino handiagoa dela». Zehaztu du arduraren eraginez egin zituztela hutsak, izan zituztela kezkak eta itolarria eragin ziela. «Hori gertatzen denean, blokeatu egiten zara».

Horren guztiaren ondorioz egun hauetan etsita daudela aitortu du, baina azpimarratu du onartu beharra dagoela irtenbideak jarri ahal izateko, «porrot handi hau izan dadin inflexio puntu bat». Ilusioa, harrotasuna eta anbizioa berreskuratu behar dituztela esan du Marcelinok, eta taldea batuta eta indartsu dagoela esan du. «Poztasuna berreskuratu behar dugu, ausardia, protagonistak izateko nahia. Horretarako gai garelako. Lehenbailehen lehiatzeko bidea aurkituko dugu. Hurrengo partida asteazkenekoa da, eta frogatu behar dugu larunbatekoa istripu bat izan zela».

Imanol: «Athleticek erakutsi zuen finalean klub handia dela, bihar bi lerrotan jarrita harrera egin edo ez»

Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak ere gaur eman du norgehiagokaren aurreko prentsaurrekoa, eta aurkariaren «handitasuna» nabarmendu du: «Athleticek larunbateko finalean erakutsi zuen klub handia dela. Erraza da gauzak ondo doazenean hori egitea, baina galdutakoan erakusten da handitasuna, eta erakutsi zuen, bai». Erantzun hori eman du biharko derbian bi lerrotan jarrita harrera egitearen inguruan.

Biharkoa larunbatekotik oso gertu dago, eta Imanolek bereizi egin nahi izan ditu bi partidak: «Ezberdina izango da biharkoa», esan du. Realak ezingo ditu atera, besteak beste, Asier Illarramendi eta David Silva, minez daudelako. Imanolek kontatu duenez, ezingo dute jokatu liga bukatzeko falta diren hamar partidetan: «Oso jokalari garrantzitsuak dira, erabakigarriak, eta pena da ezin jokatzea partida hauetan». Jokatzeko moduan daudenen alde egin du: «Beste jokalari batzuek aukera daukate nola dauden erakusteko». Realak asko du jokoan liga amaiera honetan: «Europan lehiatu nahi dugu datorren denboraldian ere». Irabazi egin beharko du horretarako, eta bihartik hasita. Bere taldeak zer egin beharko duen azaldu du Imanolek: «Serio jokatu beharko dugu, derbia delako, eta irabazi egin behar dugulako».


Madariagaren belaunaldia

Summary: Madariagaren belaunaldia.

Zorretan Madariagarekin eta besteekin titulu egokiagoa izango zatekeen zutabe honetarako, baina zutabe honen zabalera estua gaizki konpontzen da deklinatua den gure hizkuntzarekin.

Gaizki ikusia dago, korronte nagusiarekin eta politikoki zuzena den irizpidearekin ez dator bat, «euskal gizarteak ez dio ETAri ezer zor» baieztapen indartsuaren kontrako norabidean dator; baina, euskal abertzaletasunaren ikuspegitik, oso zaila dago esatea oso gaizki egin zutela Julen Madariagak eta besteek orduko ETA hura sortzen.

Ez diegu ezer zor Francoren diktaduraren garai gogor haietan, mugimendurik txikiena egiten zuena txirtxilatzen zuten urte haietan ETA erakunde politiko eta kulturala sortu zutenei? Hori izan baitzen, eta ez besterik, ETA hura. Francori aurre egin, euskal abertzaletasunaren kontzientzia berpiztu, euskaraz hitz egitera eta euskarazko kultur produktuak sortzera animatu zuten geldirik egon nahi ez zuen eta mugitu beharra ikusi zuen belaunaldi gaztea.

Ulergarria da Francoren aurkako borroka galdu zuen belaunaldiak, errepresioa, heriotza, kartzela, erbestea... jasan zuen belaunaldiak, indarrik ez edukitzea diktaduraren aurka altxatzeko, eta intentsitate txikiko aktibitatea edukitzea. Guztiz. Baina horrek ezin du balio ETA sortu zutenen meritua estali eta ukatu nahi izateko. Ez da zintzoa.


Arcadi Oliveres ekintzailea hil da

Summary: Arcadi Oliveres ekintzailea hil da. Ekonomista eta justizia sozialaren aldeko aktibista 76 urterekin zendu da, gaixotasun larri baten ondorioz. Sistema kapitalista hautsi beharra defendatu zuen, ikuspegi kristau batetik.

Arcadi Oliveres ekonomista, eta justizia sozialaren aldeko ekintzailea (Bartzelona, 1945 - 2021) hil da, 76 urterekin, gaixotasun larri baten ondorioz. Iparraldeko eta Hegoaldeko herrialdeen arteko harremanetan eta kanpo merkataritzan aditua zen, eta ekonomia sozialaren, bakearen, ekologiaren eta giza eskubideen aldeko mugimendu ugaritan hartu zuen parte. Besteak beste, Justicia i Pau elkarteko kide izan zen 1981etik, eta hango presidente 2001etik 2014ra arte. Ekintzailetza Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko ekonomia aplikatuko irakasle izatearekin uztartu zuen, 2016an erretiratu zen arte.

Gaztetatik izan zen ekintzaile, eta frankismoaren aurkako hainbat mugimendutan hartu zuen parte: besteak beste, Bartzelonako Ikasleen Sindikatu Demokratikoan. Hango kide zela, Sarriako Kaputxinoen komentuan eginiko itxialdian egon zen, beste 450 ikasle, irakasle eta intelektualekin batera. Kataluniako Biltzarreko sortzaileetako bat ere izan zen. Borroka hark Espainiako Ordena Publikoko Auzitegira eraman zuen, 1968an, baina absolbitu egin zuten.

Gerora, parte hartu zuen Sozialismoaren aldeko Kristauak, Pax Christi, Errefuxiatuen Laguntzarako elkartea, Kataluniako Elkartasunaren Elkartea eta Justicia i Pau mugimenduetan ere. Denetan ere, sistema kapitalistaren aurkako ideiak defendatu zituen, ikuspegi kristau batetik. BERRIAk 2017an elkarrizketatu zuen Oliveres, iheslarien krisiaz hitz egiteko: «Europaren politikek hil dituztenak gure kontzientzian daude».

Eginiko ibilbideagatik hainbat sari ere jaso zituen: besteak beste, Bakearen aldeko Kataluniako Nazioarteko Institutuak banatutako Nazioarteko Bakearen Saria eta Bartzelonako Udalak emandako Meritu Zibikoaren Urrezko Saria.

Azken hamarkadan, politika mundurako saltoa ere eman zuen. 2011n, M15 mugimenduko kide esanguratsuenetako bat izan zen, eta, 2013an, Proces Constituent mugimendua sortu zuen, Teresa Forcadesekin batera. Plataforma hark beharrezko jo zuen eredu politikoaren, ekonomikoaren eta sozialaren aldaketa Katalunian. Mugimendu hori Barcelona en Comu koalizioarekin aurkeztu zen hiriko udal hauteskundeetara, eta Catalunya Si que Es Pot-en barruan, Kataluniako bozetara. Azken urteetan, Kataluniaren independentziaren defendatzaileetako bat izan zen. Esaterako, otsaileko bozetan CUPen aldeko botoa eman zuen: «Nik ez, baina zuek ikusiko duzue Errepublika».

Haren familiak otsailean adierazi zuen Oliveres «larriki gaixo» zegoela. Berriaren ostean, RAC1 irrati kateak eginiko elkarrizketa batean adierazi zuen «beldurra» izan arren «pozik» zegoela, «inoiz baino gehiago»: «Jende gutxik du aukera bizitzari nik bezala agur esateko».


Summary: Bigarren etapa irabazi du Alex Aranburuk, eraso ausart bat jota. Garaipen handia lortu du Astanako txirrindulariak Sestaon, helmugarako hamar kilometro falta zirela erasoa jota.

Handia egin du Alex Aranburuk (Astana) Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapan garaipena lortuta. Helmugatik hamar kilometrora eraso ausarta jo, eta Sestaora bidean tinko eutsita. Oilarren eraso festa izan da La Asturiana mendatean, eta, gailurra igaro ostean, onenen multzoan sartu da Aranburu. Haren taldekide Omar Fraile ere bai, eta hura mugitu da lehen-lehen. Ezin izan du biderik egin, eta, berehala, Aranburuk jo du erasoa. Sasi esprinterra izanagatik, ez du bukaerara arte itxaron nahi izan, eta bikain baliatu du atzean kontrolik ez izatea. Euskal txirrindularitzak Itzulian lortu duen 52. garaipena da. Astanaren erakustaldia biribiltzeko, Fraile bigarren helmugaratu da. Etxeko errepideetan lehiatu da gaur santurtziarra.

Hirugarren Tadej Pogacar (UAE) sartu da, La Asturianan gehien saiatu den faboritoa. Hala ere, ezin izan du bidea egin. Areago, gailurrean Primoz Roglic (Jumbo Visma), Maximilian Schachmann (Bora), Brandon McNulty (UAE) eta Sergio Higuita (Education) igaro dira buruan. Roglicek odol hotzez jokatu du, eta ondo kudeatu du egoera. Aranburuk kolokan jarri du haren lidergoa, ia 40 segundoren aldea zabaldu baitu, baina hamabost segundo izan dira helmugan. Hori horrela, bigarren jarri da sailkapenean Aranburu, Roglicengandik bost segundo eskasera. Hirugarren McNulty dago orain, sei segundora.

Zazpi txirrindularik osatu dute Itzuliko lehen ihesaldia: Mikel Iturriak (Euskaltel), Jon Irisarrik (Caja Rural), Quinten Hermansek (Wanty), Martinj Tusveld eta Kevin Vermaerkek (DSM), Ben Gastauerrek (Ag2r) eta Oscar Cabedok (Burgos). Etapa abiatu eta gutxira egin dute ihes tropeletik, eta lau minuturen langa gainditzea lortu. Alabaina, Movistar elkarlanean aritu da Jumbo Vismarekin, eta aldeak behera egin du kilometroen joanean. La Asturianara 30 segundo eskasen errentarekin heldu dira iheslariak, eta berehala irentsi ditu onenen multzoak. Erasoak bata bestearen atzetik izan dira. Horietako bat Ion Izagirrek egin du. Astanaren lehen ahalegina izan da. Ondoren iritsi da Fraileren ahalegina, azken jaitsieren aurreko muinoan. Eta Aranburuk arrakastaz eman dio jarraipena.

Bihar 167 kilometroko etapa jokatuko dute Amurrio eta Ermualde artean. Lehen Mailako mendate gogorrean egongo da helmuga: lau kilometro baino ez ditu, baina batez besteko pendiza %10ekoa du, %17ko eta %20ko zatiekin. Hortaz, onenak buruz buru ariko dira berriro.


Summary: Facebookeko eta Instagrameko kontuak itxi dizkiotela salatu du Arnaldo Otegik. "Julen Madariagaren heriotzaz idazteagatik" 24 orduz kontuak itxi dizkiotela esan du Twitterren.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak salatu duenez, Facebookek eta Instagramek sare sozial horietan dituen kontuak itxi dizkiote 24 orduz, gaur goizean Julen Madariagaren heriotzean argitaratu dituen mezuengatik. Orain bi kontuak ikusgai baditu ere, ez dira ageri Madariagaz argitaratutako mezuak, ezabatu egin dizkiotelako, BERRIAri jakinarazi dionez. Mezu bera idatzi du Twitterren, baina sare sozial horretan bere horretan daude bai mezua, baita kontua ere.

Facebookek eta Instagramek zentsuratu dizkioten mezuetan Otegik nabarmendu du, ETAko sortzailea eta HBko eta Aralarreko kidea izateaz gain, "abertzalea eta gure herriaren askatasunarekin konprometitua" izan zela Madariaga. Senide eta lagunei doluminak eman ondoren, "irabazi arte", esanez amaitzen ziren Otegik idatzitako mezuak.

Twitterren eman du Otegik zentsuraren berri.

Julen Madariaga gaur goizean hil da. ETAren sortzaileetako bat izan zen, eta, 1990eko hamarkadan erakunde armatutik urrundu bazen ere, frankismoaren kontra gazte talde hark egin zuen jauzia gogoratu dute askok gaur.

Irakurri gehiago: Martxelo Otamendi Egigurenen analisia: Madariagaren belaunaldia


Summary: Ostalariek Auzitegi Nagusira joko dute berriro, eremu gorriko neurri murriztaileen kontra. Oraingoz ez dute eskatuko bertan behera uztea Eusko Jaurlaritzak eremu horietako taberna eta jatetxeetan agindutako neurriak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalaritza elkarteek iragarri dute EAEko Justizia Auzitegi Nagusira joko dutela berriro, Eusko Jaurlaritzak eremu gorrian dauden herrietan ezarri dizkien murrizketen kontra. 100.000 biztanleko 400dik gorako positibo tasa duten udalerrietan soilik 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:30era ireki dezakete taberna eta jatetxeek barrualdea, eta gainerako orduetan soilik kanpoan egon daitezke bezeroak.

Hector Sanchez Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko gerenteak azaldu duenez, gaur hartu dute Auzitegi Nagusira jotzeko erabakia, eta aste honen amaieran edo datorrenaren hasieran aurkeztuko dute salaketa. Hiru lurraldeetako elkarteek salaketa bateratua egingo dute: "Iruditzen zaigu neurri horrek ez duela lortuko Eusko Jaurlaritzak nahi duen helburua, eta, behar den bezala argudiatuta ez dagoelakoan, inpugnatu egingo dugu", esan du Sanchezek.

Printzipioz, ez dute eskatuko neurri horiek behin-behinean bertan behera uztea; izan ere, adierazi duenez, bi aste pasatu behar dira ikusteko neurri horiek euren negozioetan zer eragin ekonomiko duten. "Itxaron egingo dugu hori eskatu aurretik; horrelako eskaera bat aintzat har dezaten, argudio sendoak eduki behar dira", gaineratu du.

Ez da lehen aldia ostalariek Eusko Jaurlaritzaren neurrien kontra EAEko Auzitegi Nagusira jotzen dutela. Urte hasieran ere hala egin zuten, Iñigo Urkulluk abenduan eremu gorrian zeuden herrietan (500etik gorakoa behar zuen orduan intzidentzia tasak) ezarri zituen murrizketen kontra. Orduko horretan, udalerri bat eremu gorrian sartzen bazen, ostalaritzako lokalek ateak itxi behar zituzten, eta hala egon ziren bi hilabete baino gehiago, abenduko lehen egunetatik otsailaren erdialdera pasatuta.

Auzitegi Nagusiak, ordea, aintzat hartu zuen ostalarien salaketa, eta bertan behera utzi zituen Jaurlaritzaren murrizketak, osasunari egindako mesedeen eta negozioei egindako kaltearen arteko oreka zer-nolakoa den aztertzen duen bitartean. Ondorioz, erabaki hori ezagutarazi eta biharamunean eremu gorrian zeuden taberna eta jatetxeek ateak ireki zituzten, nahiz eta 500dik gorako intzidentzia tasa izan. Hala zeuden ordurako Bilbo (725), Donostia (536) eta Gasteiz (590).

Eremu gorrietarako Jaurlaritzaren oraingo neurriak martxoaren 29an sartu ziren indarrean, Aste Santuko oporraldiaren atarian. Hasieran, hemeretzi udalerri zeuden eremu gorrian, baina zerrenda pixkanaka handituz joan da, eta, gaurko datuetan oinarrituta, zerrenda eguneratu, eta Gasteiz eta Araba sartuko dira bihar eremu gorrian.


Etxean irabazteko nahia

Summary: Etxean irabazteko nahia.

Euskal Herriko Itzuliko 39. ekitaldiko hirugarren etapa jokatu zuten 1999ko apirilaren 7an, asteazkenarekin. Zalla (Bizkaia) eta Gasteiz artean 195 kilometro egin zituzten. Arabako hiriburuan gertatu ohi denez, esprinta espero zen helmugan, baina bi gasteiztar ahalegindu ziren tropelari aitzina hartzen: Gonzalez de Galdeano anaiak. Ez zuten lortu, eta Stefano Garzelli italiarrak irabazi zuen esprintean.

Anaietan zaharrena, Alvaro, izan zen eguneko protagonista. 37. kilometroan jo zuen lehenbiziko erasoa, baina tropelak kilometro gutxira harrapatu zuen. Hala ere, Eduardo Fernandez espainiarrarekin batera berriz ihes egin zuen, eta etapa gehiena elkarrekin egin ondotik, gasteiztarrak berriz ere bakarrik jo zuen. Guztira 137 kilometro ihesean egin ondoren harrapatu zuen tropelak, helmugatik hamabortzera, baina hura xurgatu bezain agudo gonzalez de galdeanotar gazteenak, Igorrek, egin zuen ihes. Jaioterriko karriketan harrapatu zuten, helmugatik hiru kilometrora.

Esprintean Garzelli izan zen bizkorrena, bere palmares zabalean mota guztietako ibilbideetan irabaztea lortu zuen txirrindularia. «Talde txikietan azkarra naiz, eta horrelako aukeretan barruan duzun guztia eman behar duzu», adierazi zion etaparen ondoren Euskaldunon Egunkaria-ri.

Jalabert, lider sendoa

Garzellik zioenez, itxaropena zuten Marco Pantani taldekidearekin Itzulia irabazteko, baina hagitz zaila zirudien horrek. Izan ere, Laurent Jalabert liderrak dezenteko abantaila zuen sailkapen nagusian, lehenbiziko etapaz geroztik. Davide Rebellin italiarra denboran berdinduta zuen gibeletik, baina, hirugarrena, Bingen Fernandez bermeotarra, 21 segundora zegoen jadanik; Pantani eta bertze faboritoak, berriz, 32ra.

Xabier Usabiagak argi zuen Itzulia bi txirrindulariren artean jokatuko zutela, Ostirala bitartean, to! izenburupean Egunkaria-ko zutabean idatzi zuenez: «Jalabertek badaki Rebellin erlojupekoan aise botako duela, eta horregatik ostiral goizeko saioa arte ez du alferrikako kolperik joko; akaso bosgarren etapako lehen zatian saiatuko da italiarra segundo batzuetara lekutzen, baina bitartean, to!».


Summary: Hondartzetan maskara derrigorrez erabiltzea malgutu nahi du Madrilek. Maskaren auzia eztabaidagai izango dute gaur arratsaldean Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluan. Maskararen derrigorrezko erabilera arautzen duen legea zuzentzeko zirriborroa prestatu du Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak.

Joan den astean BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialak argitaratutako legeak hautsak harrotu ditu hainbat erkidegotan, eta gaur arratsaldean araua mahai gainean izango du berriro Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluak. Bilera horretara araua malgutzeko edo zuzentzeko proposamen bat eramango du Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun Ministroak. Zehazki, Dariasek proposatuko du hondartzetan eta igerilekuetan maskara erabiltzeko betebeharra soilik egotea paseoan ibiltzeko eta segurtasun tartea mantentzerik ez dagoenean. Osasun ministerioak landutako zirriborroaren arabera, maskara ez da beharrezkoa izango kirola egiteko edo egonean egoteko. Izan ere, kalapita handia sortu du hainbat erkidegotan martxoaren 31n indarrean sartutako legeak. Arau horren arabera, toki ireki guztietan maskarak erabiltzeko betebeharra egongo da, eta hondartzetan eta igerilekuetan ere beharrezkoa izango da maskara janztea, uretara sartzeko salbu; gainerako denbora guztian, derrigorrezkoa izango da, egonean egonda ere. Mendian ere beharrezkoa izango da jantzita izatea. Legeak zehazten du egoera guztietan izango dela beharrezkoa maskara janztea, baita pertsonen artean 1,5 metroko segurtasun tartea dagoenean ere.


Summary: Azken egunean 4.100 hildakotik gora utzi ditu COVID-19ak Brasilen. Kasu gehien dituen herrialdeen zerrendan bigarrena da Jair Bolsonaro presidenteak kudeatzen duena; AEBak daude oraindik lehen postuan.

Orain arteko daturik txarrena eman zuen Brasilgo Osasun Ministerioak atzo: 24 orduan 4.100 hildakotik gora eragin zituen koronabirusak herrialde hartan, eta beste 86.979 kasu atzeman zituzten. Horiekin, 13 milioi pasa dira orain arte baieztatutako kasuak. Hala, Brasil da, AEBen atzetik, COVID-19 kasu gehien dituen herrialdea, baita gaitzak heriotza gehien eragin dituena ere —azken astean, batez beste 2.500 izan dira—.

Osasun krisi gogorra eragin du pandemiak herrialdean. Erietxeak ia erabat beteta daude, eta zenbait barrutitan hasiak dira gaixoak beste eskualde batzuetara eramaten, bertan tokirik eta baliabiderik gabe geratu direlako. Sao Paulon, esaterako —46 milioi lagun bizi dira, eta Brasilgo probintziarik aberatsena da—, erietxeetako ZIUen %90 beteta daude, eta hiriburuan hiletak gauez egitea baimendu dute agintariek, baita autobusak antolatu ere hilotzak eramateko.

212 milioi biztanleko herrialde horretan, joan den urtarrilaren 17an hasi zuten txertaketa kanpaina, baina gaur arte herritarren %10ek soilik hartu dute txertoa. Horrez gain, azken hilabeteetan birusaren aldaera berriak aurkitu dituzte, eta haietako bat, Amazonian agertutakoa, aurrekoak baino hiru aldiz azkarrago kutsatzen dela ohartarazi.

Gobernuak osasun langileei, irakasleei, adinekoei, indigenei eta osasun arazoak dituztenei eman die lehentasuna txertaketa kanpainan, 77 milioi lagun ingururi, eta iragarri du horiek ekainera bitarte txertatzea duela helburu. Adituek, ordea, aurreratu dute gutxienez irailera arteko tartea beharko dutela horretarako, besteak beste ez dutelako behar adina dosi.


Summary: Transexual adingabeentzako tratamenduak debekatu ditu Arkansasek. Neurri hori onartu duen AEBetako lehen estatua da. Osasun zerbitzuetako langileek eta transexualen komunitateak gogor salatu dute erabakia.

Udan sartuko da indarrean Arkansasko Kongresuak onartutako neurria, zeinaren arabera 18 urte baino gutxiagoko gazte transexualek ezin izango baitute sexua eraldatzeko tratamendurik jaso, ez eta ebakuntzarik egin ere. Osasun alorreko langileek eta transexualen komunitateak gogor kritikatu dute neurria, eta Asa Hutchinson gobernadore errepublikanoa bera hura atzera botatzen ahalegindu zen, joan den astelehenean. Kongresuan gehiengoa duen Alderdi Errepublikanoak, ordea, babestu egin zuen atzo proposamena, argudiatuz gazteek «18 urte beteak behar dituztela halako erabakiak hartzeko», eta horiek alkohola edateko gutxieneko adinarekin alderatu dituzte.

Neurriaren aurka egiterakoan, Hutchinsonek azaldu zuen proposamena «urrunegi joatea» litzatekeela gurasoena eta medikuena behar lukeen alorrean, eta gaineratu dagoeneko tratamendua jasotzen ari diren gazteen osasuna arriskuan jar zezakeela. Izan ere, AEBetan legezkoak dira halako tratamenduak adin txikikoen artean.

Lege proposamena uztailean sartuko litzateke indarrean, baina ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak iragarri du helegite bat jarriko duela prozedura eteteko. Dena den, ez da hau transexualen aurka hartzen duten lehen neurria. Duela aste batzuk, Hutchinson gobernadoreak berak berretsi zuen lege bat zeinak debekatu egiten zien emakume eta neska transexualei emakumeentzako lehiaketetan parte hartzea. Neurri bera dago indarrean Tennesseen eta Mississippin ere, urte hasieratik.

Bestalde, gaur iragarri dutenez, beste lege proposamen bat ere abian da dagoeneko Arkansasen, zeinak debekatu egingo liekeen ikastetxeei gazteek aukeratutako sexua erabiltzea haiek izendatzeko. LGTBQ komunitatearen eskubideen alde lan egiten duen Giza Eskubideen Kanpaina erakundeak jasotako datuen arabera, AEBetan ehun lege baino gehiago onartu dituzte azken hilabeteetan transexualen aurka.


Summary: Forondako aireportua 24 orduz ariko da asteko egun guztietan. Gasteizko airportuak 2019an berrekin zion egun osoko jardunari, baina itxita egoten zen larunbat eta igande goizaldean. Maiatzaren 20an hasiko da ordutegi berriarekin.

Forondako aireportuak etenik gabeko ordutegia izango du aurrerantzean: gauez eta egunez, 24 orduz, zabalik izango da asteko egun guztietan, eta eskuragarri egongo da salgaien nahiz bidaiarien garraiorako. 1980an ireki zenetik lehen aldiz izango du ordutegi osoan aritzeko baimena.

Gasteizko aireportuak 2019an berrekin zion egun osoko jardunari. Harrezkero, 24 orduz zabalik zegoen, larunbat eta igande goizaldean izan ezik. Orain, ordea, asteburuetan ere jardun ahal izango du: maiatzaren 20tik aurrera izango da, AENA kudeatzaileak aurreratu duenez.

Urte ilunak igaro ditu aireportuak, eta azpiegituraren etorkizuna zalantzan egon da behin baino gehiagotan, euskal administrazioek hura biziberritzeko hamaika ahalegin egin arren. Salgaien trafikorako erabilera indartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak 1990eko hamarkadan, eta emaitza onak eman zituen. Baina AENAk ordutegia murriztea erabaki zuen 2012an: ordutegia erdira murriztu zitzaion, eta soilik gauez izan zen martxan. Horrekin batera, muga ikuskaritza izateko baimena galdu zuen, eta 2013an hondoa jo zuen bidaiari trafikoak.

Lau urtez izan zen hegaldi erregularrik gabe. 2017an berreskuratu zuen bidiarien garraioa, Ryanair konpainiaren eskutik. Urtetik urtera handituz joan da bidaiari kopurua, harik eta 2019an inoizko daturik onena erdietsi zuen arte: 174.024 bidiari guztira. Pandemiaren eraginez, ordea, kolpetik eten da hazkunde hori.

«Albiste ona» Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak eman du ordutegia aldaketaren berri. Itxasoren hitzetan, erabakia «historikoa» da, eta Espainiako Gobernuak salgaien garraiorako «azpiegitura kritiko» hori etengabe hobetzeko egindako lanaren emaitza da. «H-24a berreskuratzeko urrats honekin, Forondako aireportuak lehiakortasuna irabazten jarraitzen du. Horrez gain, terminala eta haren inguru guztia birmoldatzeko lanak martxan daude dagoeneko, eta, horri esker, aireportuak aurrera egin dezake. Hori oso garrantzitsua da pandemiaren osteko Euskadiren susperraldi ekonomikorako».

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ere begi onez hartu du neurria. «Albiste ona» dela adierazi du, bai aireportuarentzat eta bai hiriarentzat. Etenik gabeko lan luze baten «fruitua» dela azpimarratu du.


Summary: Eri diren presoen osasuna ere «lehenesteko» eskatu du Sarek Iruñean. Osasunaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta larriki eri diren hamazazpi euskal presoen egoera bistaratu du Sarek, «salbuespenezko» espetxe politikaren eragina eta espetxeetako arta falta salatuta. Iluntzean hainbat herritan eginen dituzte elkarretaratzeak.

Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira, Sarek elkarretaratzera deitu du gaur Euskal Herriko hainbat herritan. Iruñean eguerdian bildu dira, ospitaleko biribilgunean, eta ilunabarrean bertze hainbat herritan eginen dituzte protestak, eri diren euskal presoak aska ditzatela eskatzeko.

Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak jakinarazi duenez, hamazazpi dira egun larriki eri diren euskal presoak, eta bi arazo nagusi dituzte. Alde batetik, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko» espetxe politikak osasunean eragiten die, Sareren hitzetan: «Bakardadeak, zigorraren luzapenak eta urruntze politikak eragin zuzena dute preso dagoen pertsonaren osasunean, eta ezegonkortasuna, arazo psikologikoak, antsietatea eta harremanak garatzeko arazoak sortzen dituzte». Gaixo diren presoen kasuan, gainera, gaixotasunari aurre egiteko aukerak murrizten ditu espetxe politika horrek, Sareren arabera; gertukoen babesa, bizi baldintza duinak edota konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak «eragin zuzena» baitu. Bertze alde batetik dago espetxeetan dagoen osasun arta falta, eta, beraz, preso guztiek pairatzen dutena: «Espetxeak berak instituzio gisa, hala nola zentroak, medikuen jarrerak eta baliabide faltak osasunean eragin negatiboa izaten dute. Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen, eta are gutxiago COVID-19ak eragindako egoerak eskatzen dituen neurriak errespetatzeko aukera». Sarek gogoratu du osasuna «pertsona guztiei dagokien eskubidea» dela, «baita preso diren pertsonei» dagokiena ere, eta hori ere «lehenesteko» eskatu du: «Ezin dugu onartu segurtasun politiken aitzakian presoen oinarrizko eskubideak zapaltzen dituen politikarik. Preso orok konfiantzazko mediku edo psikologo baten laguntza jasotzeko eskubidea du».

Larriki eri diren preso «batzuekin» azkenaldian «urrats garrantzitsuak» egin direla uste du Sarek, baina oraindik ez dela egoera konpondu: «Politika honen ondoriorik larrien eta dramatikoenaren lekukoak gara, espetxean bizia galdu duten euskal presoen zerrendak gora egin baitu azken urteetan». Salatu dute, gainera, presoak sendatzeko askatu beharrean «gaixotasunak atzera-bueltarik ez duenean eta heriotza ate joka denean» askatu ohi dituztela. Aldaketarik ezean, egoerak hala jarraituko duela uste du presoen eskubideen aldeko mugimenduak: «Salbuespen politika hau desagertzen ez den bitartean ondorio lazgarri hauek bizitzen jarraitu beharko dugu».

Egoera aldatzeko, eragile sozial, sindikal eta politikoen «inplikazioa eta laguntza» galdegin dute: «Denok izan behar gara salbuespenezko espetxe politika amaitzeko bidearen parte, behin betiko presoen eskubideak errespeta ditzaten eskatzeko, espetxea ere gure gizartearen zati bat baita. Denon artean, konponbidearen eta bakearen bidean, lortuko baitugu euskal presoen oinarrizko eskubideak betetzea, eta gaixo larriek bizi duten sufrikarioa amaitzea».

Iruñean eguerdian egin bezala, bertze herri batzuetan iluntzean eginen dituzte elkarretaratzeak: erraterako, Itzubaltzetan, Ondarroan, Lekeition (Bizkaia), Etxarri-Aranatzen, Lesakan (Nafarroa) eta Beasainen (Gipuzkoa).


Summary: Eurokopako neurketak 13.000 lagunen aurrean jokatuko dira San Mamesen. Espainiako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzako Osasun Sailak sinatutako dokumentuen arabera, %25eko edukiera baimenduko dute. Ekainean jokatuko dira neurketak Bilbon. Larunbaterako manifestazio nazional bat egitera deitu du Eurokopa honi ez plataformak.

Eurokopa publikoarekin jokatuko da San Mamesen. Hala erabaki dute Espainiako Futbol Federazioak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Bilboko Udaleko iturriek Europa Press berri agentziari baieztatu diotenez. Bi erakunde horien artean osatu eta sinatu dituzte UEFAk Bilboko egoitzaren inguruan eskatzen zituen dokumentuak, eta, hala, neurketetara 13.000 lagun inguru joan ahalko dira, estadioaren edukieraren %25.

Joan den urtean egitekoa zen Eurokopa ekainean jokatuko dute, Europako hamabi herrialdetan. Bilbok multzokako fasea eta final-zortzirenetako neurketa bat hartuko ditu; zehazki, Espainiak, Sueziak, Poloniak eta Eslovakiak osatzen duten multzoak jokatuko du San Mamesen.

Europa Pressen arabera, Espainiako Federazioak eta Jaurlaritzak hainbat aste zeramatzaten elkarlanean, eta Osakidetzaren irizpideen arabera hartu da San Mamesen laurdena bete ahal izateko erabakia. Alexander Ceferin UEFAko presidenteak duela hilabete inguru argi utzi zuen: Eurokopako egoitza izateko ezinbesteko baldintza izango da zaletuek estadioan sartu ahal izatea.

Azaldu dutenez, ordea, Espainiako Futbol Federazioaren asmoa bete eta San Mamesen 13.000 lagun sartzeko hainbat baldintza bete beharko ditu pandemiaren egoerak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Besteak beste, herritarren %60k immunizatua egon beharko dute, ospitaleen okupazioak %8tik beherakoa izan beharko du, eta birusaren transmisio mailak oso txikia izan beharko du.

Horretaz gainera, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak gutun bat bidali dio Martin Callen UEFAko zuzendariari, «emandako erraztasunak eta asmo onak» eskertzeko.

Larunbatean, mobilizazio nazionala

Eurokopa Bilbon egiteko asmoa geratzeko helburuz, manifestazio nazional batera deitua du Eurokopa honi ez plataformak datorren larunbaterako. Gaur zabaldutako albistea ere gaitzetsi dute; sare sozialetan salatu dutenez, «ezin dugu Euskal Herria gurutzatu, baina San Mamesen 13.000 pertsona sar daitezke».

Bilbon egingo da manifestazio nagusia. Hego Euskal Herrian mugimenduei lotutako neurri murriztaileak direla eta, ordea, Iruñean eta Gasteizen ere manifestatzera deitu du plataformak. Guztiak 12:00etan izango dira.


Summary: Cadreitan itxialdi perimetrala ezarriko dute bi astez. Neurria ostiralean sartuko da indarrean. Ezinen da ez herrian sartu, ez handik atera, funtsezko arrazoiengatik ez bada. Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketa bat eginen du bihar.

Koronabirusaren transmisioa nabarmen larriagotu da Cadreitan (Nafarroa). Kutsatzea eteteko asmoz, Nafarroako Gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du herrian, ostiraletik aitzina. Foru gobernuaren arabera, neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez; hau da, apirilaren 22ra arte. Egun horietan, debekatua izanen da herrian sartzea eta handik ateratzea, egoera jakin batzuetan salbu. Zehaztu dutenez, joan-etorriak baimenduak izanen dira, hala nola lanera eta ikasketa zentroetara joateko edo osasun arrazoiengatik.

Cadreitako Udalak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken hamalau egunetako datuei so, birusaren intzidentzia tasa metatua 2.129 da 100.000 biztanleko. Udalerrian 2.000 pertsona inguru bizi dira guztira.

Itxialdi perimetralaz gainera, baheketa bat eginen dute herrian. Birusa detektatzeko probak egitera deitu dituzte 30 eta 75 urte arteko herritarrak; adin tarte horretako 1.200 biztanle dira Cadreitan. Bihar eginen dute baheketa, herriko kiroldegian, 08:00etatik 20:00etara.


Summary: Aburtok jakinarazi du tumore bat aurkitu diotela hirugarren aldiz. Duodenoan du tumorea, eta datorren astean egingo diote ebakuntza. Bere zereginak utziko ditu aldi baterako.

Juan Mari Aburto Bilboko alkateak jakinarazi duenez, tumore «txiki bat» aurkitu diote duodenoan, orain dela aste batzuk eginiko ohiko kontrol azterketa batean. Hain zuzen, orain dela hamahiru urte izan zuen, eta duela zazpi urte berriro agertu zitzaion leku berean aurkitu diote berriz ere. «Kolpe gogorra izan da, baina momentu batez ere ez ditut utzi alkate gisa ditudan erantzukizunak». Aitortu du «urduri» dagoela, baina «lehenbailehen» kendu behar dela tumorea. Zehazki, datorren astean egingo diote ebakuntza.

Hala, bere zereginak aldi baterako utzi egingo ditu Aburtok, baina azpimarratu du dena antolatuta utzi duela taldekideekin. «Medikuek uzten didatenean, adi egongo naiz; lehenengo, mugikorretik, harik eta lanean hasteko aukera dudan artean». Bien bitartean, eskerrak eman dizkie herritarrei, erakutsitako babesarengatik.


Summary: Nafarroak EBren funtsetik 54 miioi euro eskatu ditu eskolak eta osasun etxeak egiteko. React-EU funtsetik148 milioi euro dagozkio, eta gobernuak proposatu du 54,4 milioi euro erabiltzea zerbitzu publikoen azpiegiturak hobetzeko, beste 36,6 milioi jartzea enplegu laguntzetarako, eta 47,6 milioi, berriz, trantsizio digitalean zein ekologikoan laguntzeko proiektuetarako.

Next Generation funts handiari loturik, Europako Batasunak pandemiaren ondorioei aurre egiteko React-EU funtsa egituratu zuen iaz. Orotara, 47.500 milioi euro dira, eta abenduaren 23an onartutako araudian zehaztu ziren besteak beste diru hori banatzeko irizpideak. Nafarroari 148 milioi euro egokitu zaizkio, eta, 2023rako inbertsio horiek gauzatuta egon behar direnez, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak «garrantzitsutzat» jo du aurreratuta dauden proiektuetarako eskatzea diru hori.

Hain zuzen ere, planaren edukia aurkeztu du Maria Txibite Gobernuko lehendakariak, eta alboan izan ditu Elma Saiz bera eta Mikel Irujo Garapeko Ekonomikoko kontseilaria. Aurretik, Nafarroako Parlamentuko taldeei helarazi die proposamenaren edukia. Txibiteren asmoa da datozen egunetan agerraldi bat egitea parlamentuan, proposamenaren nondik norakoak aletzeko asmoz. Nafarroako Gobernuak 54,4 milioi euro eskatu ditu zerbitzu publikoak indartzeko; 36,6 milioi, berriz, enpleguarekin erlazionatutako laguntzetan eta programetan; 15,4 milioi euro, enpresei eta erakundeei trantsizio digitalean laguntzeko, eta, 32,2 milioi euro, ekonomia berde bateranzko trantsizioko egitasmoetarako.

Zehaztu dutenez, React-EU funtsa Europako Batasuneko Eskualdeen Garapenerako Feder laguntzen bidez banatuko da. EB-k laguntzen %100 finantzatzen du, eta eskualdeak ez du zertan finantzaketa partekaturik egin behar, bestelako laguntza batzuetan gertatzen denaz bestela. Irujok zehazten duenez, diru hori Nafarroako aurrekontuetan sartuko da. Saizek gaineratu du legedi aldaketak egin nahi dituztela tramitazioa errazteko eta dirua banatzean administrazio arloko eragozpenak sor ez daitezen. Dena den, gaineratu du kontrola zorrotza izango dela.

Proposamenaren edukia

Atal nagusietako bat izango da zerbitzu publikoak sendotzea, batik bat osasun eta hezkuntza arlokoak. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak azaldu duenez, 54,4 milioi euro baliatu nahi dituzte horretan. Hezkuntzan, zehazki, Iruñeko Lezkairu auzo berrian eta Erriberako Sesma herrian bi eskola eraikitzeko 8,7 milioi eta 3,6 milioi jasotzea proposatu dute. Horrez gainera, Agoizko ikastetxea, Ameskoa ibarrean Zudairekoa eta Iruñeko hezkuntza bereziko Andres Muñoz Garde ikastetxe publikoa zabaltzeko eta zaharberritzeko beste 10,5 milioi euro eskatuko dituzte guztira. Halaber, proposamenak 5 milioi euro jaso ditu, COVID-19ari aurre egiteko ikastetxeek hartu behar izan dituzten neurrietara egokitzeko eta oro har. legeak aginduta, ezgaitasuna duten pertsonentzako irisgarritasun neurriak jartzeko.

Osasun arloan, berriz, pandemiak eskatu dituen beharretarako 3 milioi euro proposatu dira. Halaber, sei osasun etxe berritu edo eraikiko dituzte. Zehazki, Zarrakaztelun, Cascanten, Garesen, Atarrabian eta Zizur Nagusian, Ardoin, osasun etxeak eraikiko dituzte, eta, horretarako, 18 milioi euro eskatuko dituzte. Bestalde, Berriozarko osasun etxea zabaldu egingo da, eta 1,2 milioi eskatuko ditu. Eta, proposamenak jasotzen duenez, radioterapia eta onkologia zerbitzuak berritzeko, 7 milioi euro inbertitu nahi dituzte.

Funtsaren beste helburuetako bat da gizarte talde eta sektore ekonomiko kaltetuetan enplegua sustatzea. Laguntza programa horretan, 36,6 milioi inbertitzea aurreikusten du gobernuak. Tartean daude langabeentzako laguntzak (9 milioi), kolektibo ahulak lan munduratzeko pizgarriak (4,5 milioi), sektore kaltetuetako langileei lana topatzeko programak (1,2 milioi), enpresen ekintzailetza eta berrikuntza dinamizatzeko laguntzak (4,5 milioi euro), formakuntza programak (5,5 milioi), gazte migranteen arretarako zentrorako laguntza (1,4 milioi) edo zerbitzu sozialen indartzea (5 milioi euro).

Nahiz eta Next Generation funts handiak digitalizazioan eta trantsizio ekologikoan azpimarra berezia jarri, React-EU funts horretan ere helburu horiekin bat egiten dute egitasmoak sartu ditu Nafarroak: orotara, 47,6 milioi euro. Hala, besteak beste, bioerregaien laborategirako 7,6 milioi eskatu ditu, ibilgailu elektriko eta autonomoen proiektuak bultzatu nahi dituen Naveac egitasmorako 4,4 milioi euro, ikerketa eta garapenerako proiektuetarako 2,8 milioi euro edo enpresa txiki eta ertainen nazioarteratzea bultzatzeko programarako 1,4 milioi euro.

Horrekin guztiarekin, Txibitek nabarmendu du gobernuak apustu irmoa egiten duela zerbitzu sozialak hobetzeko, enplegua indartzeko, digitalizazioa eta iraunkortasuna sustatzeko eta egoera zailean diren pertsonarik ahulenei laguntzeko, Txibiteren arabera, aurrera jo behar da «baliabideekin, eta ez murrizketekin». «Ez dugu utziko beste krisi bat sortzen». Oraindik ere hilabete zailak datozela ohartarazi du, baina inbertsio horiek guztiek ere ongizatean ekarpena egingo duelakoan dago. Haren ustez, susperraldirako itxaropenik handiena txertaketa da, eta, horregatik, pozik azaldu da 80 urtetik gorakoen %92ri gutxienez txertoen lehen dosi bat jarri zaielako.


Summary: Nafarroako Gobernuak apirilaren 22ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak. Taberna eta jatetxeen barnealdeak itxita egonen dira beste bi astez, eta bizikideak soilik elkartu ahalko dira etxe bakoitzean.

Bi aste gehiago. Nafarroako Gobernuak erabaki du COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak apirilaren 22ra arte luzatzea. Hortaz, ostalaritzako lokalen barnealdeek itxita egon beharko dute, etxe barruan bizikideak soilik elkartu ahalko dira, eta espazio publikoetan, berriz, sei pertsona gehienez. Horrez gain, herrialdearen itxialdi perimetralari eta 23:00etako etxeratze aginduari ere eutsiko die gobernuak.

Bestalde, Erriberako beste udalerri bat itxiko dute ostiraletik aurrera: Cadreita. Milagro apirilaren 15era arte egonen da konfinatuta, eta Arguedas, berriz, apirilaren 19ra arte.


Summary: Azken bi hilabeteetako positibo kopururik handiena zenbatu da Hegoaldean: 929. Positiboen ehunekoa %8,6 da, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira ia 11.000 test eginda. Gaitzarekin eri zen gizonezko bat hil da Nafarroan.

Bistakoa da goraldia. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den positibo kopururik handiena izan da Hego Euskal Herrian; egun bakarrean zenbatutako kasuak milakotik hurbil dira berriz ere. Zehazki, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 10.844 test egin ziren Hegoaldean, eta horien guztien %8,6k eman zuten positibo: 929 kutsatu detektatu dira, alegia.

Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman da kasu gehien: 348 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 282 zenbatu dira; Nafarroan, 198; eta Araban 93 detektatu ditu Osakidetzak.

627 ospitaleratu

Osakidetzak eta Osasunbideak 83 lagun erietxeratu zituzten atzo birusaren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan guztira 627 pertsona daude ospitaleetan. Horietako 499 gela arruntetan dira, eta, gainera, 128 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Halaber, Nafarroako Gobernuak COVID-19arekin loturiko beste heriotza baten berri eman du: atzo 72 urteko gizonezko bat hil zen gaitzak jota.


Summary: Benetako Green plataformak Olarizuko etxebizitzen «hondatze larria» salatu du. Haren arabera, Gasteizko Udalarena da eraikinak baldintza egokietan mantentzearen ardura, baina uste du «modu arduragabean» jokatu duela, 21 Zabalgunearekin batera.

Benetako Green plataformak Gasteizko Olarizu auzoko 124 etxebizitzetako «hondatze larria» salatu du Arabako Fiskaltzaren aurrean, arduradunei «balizko erantzukizun penalak» ezarri ahal izateko, besteak beste. Haren arabera, Gasteizko Udala da —2020ko uztailera arte 21 Zabalgunea zeneko arduraduna— eraikin horien jabea, eta adierazi du lurzoruaren eta hirigintzaren legeen arabera, etxebizitzetako arduradunen betebeharra dela eraikineko segurtasuna, osasungarritasuna eta irisgarritasun unibertsala baldintza egokietan mantentzea, besteak beste. Hala ere, uste dute kasu honetan ez dela horrela izan. «Ez dituzte bete jabe gisa dituzten betebeharrak: modu arduragabean edo behar bezalako arretarik gabe aritu dira».

Hain zuzen, gogorarazi behar da Olarizuko eraikinetan 50 pertsona inguru bizi direla egun, beste etxe baten alokairua ordaintzeko baliabiderik ez dutelako, besteak beste. Herritar horiek, ordea, kaleratzeko arriskuan daude. Izan ere, etxebizitzak erosi ondoren, udalaren asmoa da azpiegitura horiek eraistea, eta toki horretan beste hirigintza proiektu bati ekitea. «Udala, etxebizitzak erosi bezain laster, eraikinetan sartu zen, eta are gehiago suntsitu zituen», azpimarratu du plataformak.

Hala, Benetako Green-ek argi du egoera honen erantzuleak 21 Zabalgunea eta Gasteizko Udala direla. Haien arabera, etxebizitzaren eskaria «handia» da hirian, baina aukera hori galdua dago jadanik.


Summary: Sambou Diaby: «Ez du zentzurik bertakoek, etorkinei erdaraz egin, eta nahi izateak haiek euskaraz egitea». Sambou Diaby antzezleari egin diote Arnasa Gara kanpainaren hirugarren elkarrizketa. Etorri berriekin erdara lehenesteko joeraz hitz egin du Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin.

Euskal Herrira etorri berrien harrera izan dute hizpide Arnasa Gara kanpainako hirugarren elkarrizketa digitalean. Sambou Diaby antzezle eta modeloari egin diote elkarrizketa, eta, besteak beste, etorri berriekin eta migratzaileekin erdara lehenesteko dagoen joeraz jardun da Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin. Solasaldian, Hiru Damatxo ekoiztetxeak eginiko Ongi etorri euskararen herrira ikus-entzunezko pilula izan dute abiapuntu, eta pilularen edukiarekin identifikatuta sentitu dela aipatu du Diaby antzezleak. Ikus-entzunezko horren grabazioan parte hartu du, eta aitortu du berari ere antzeko hainbat gertaera pasatu izan zaizkiola: «Kalera ateratzen naizen bakoitzean, edozeinekin hitz egiten hasten naizenean… erdaraz zuzentzen dira niregana. Beti gertatu izan zait».

Ikus-entzunezko horretan, telefono kabina batean txanpon ugari sartzen ageri da Diaby, eta, bat-batean, oihuka hasten zaizkio beste bi antzezle, gazteleraz, esanez gailuak ez duela funtzionatzen eta txanponik ez botatzeko. Hirugarren antzezle bat, berriz, euskaraz hurbiltzen zaio, eta euskaraz ematen dizkio azalpen guztiak. Hori da, hain justu ere, ikus-entzunezkoaren mezu hurbila: etorri berrienganako aurreiritziak erakusten ditu, eta aurreiritzi horien eraginez erdaretara jotzeko inertziari buruz hausnartzeko aukera ematen du. Antzezleak adierazi duenez, pilula horretan islatzen den harridura berarekin begiratu izan diote berari ere horrelakoei euskaraz erantzun dien aldietan: «Harritu egiten dira asko eta asko, zoriondu eta dena egiten naute. Ni, berriz, pentsakor gelditzen naiz: eskerrik asko esan behar al diet? Ez». Halaber, gaineratu du ‘zeinen ongi hitz egiten duzun euskaraz’ eta bestelako esaldiak ere entzun izan dituela noiz edo noiz.

Etorri berrienganako eta batez ere migratzaileenganako jarreraz mintzatu dira Diaby eta Arin. Herri askotan erdara lehenesten dutela aipatu dio kazetariak, baina beste zenbait herritan, aldiz, ahalegin sendoak egiten ari direla euskara harrera ikastaro horietan ere txertatzeko. «Horrela izan beharko luke», iritzi dio antzezleak galderaren bigarren zatiari: «Nire gurasoak etorri zirenean ere saiatu ziren euskaltegira joan eta euskara ikasten, baina inguruak asko baldintzatzen du; lankideak eta gertukoak saiatzen ez badira amore ematen dute». Eta biztanleriaren gehiengoak duen joera hori begiz hartuta, batzuen jarrera ezbaian jarri eta ondorengo gogoeta egin du antzezleak: «Ez du zentzurik bertakoek, etorkinei erdaraz egin, eta haiek euskaraz hitz egin dezaten nahi izateak».

Duela zenbait aste aurkeztu zuten Arnasa Gara kanpaina, Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean, eta udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako testuinguru ugariak zein diren xehatzea du helburu. Hiru Damatxo ekoiztetxeak ekoitzitako zortzi ikus-entzunezko dira kanpainaren ardatza, eta bideo horietako bakoitzean udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikus daitezke. Gaur egin dute hirugarren ikus-entzunezko pilulari buruzko zuzeneko elkarrizketa, Sambou Diabyrekin, eta datozen asteetan ere beste pilula batzuen inguruan jardungo dira beste hainbat gonbidaturekin. Testuinguru horri lotuta, zozketa bat ere jarri dute abian, Arnasa Gara Instagram kontuan. Euskarazko liburuak eta diskoak erosteko bono-txartelaren edota euskarazko aldizkarietarako harpidetzaren artean hautatu ahal izango dute irabazleek.


Summary: Myanmarko «gobernu legitimoak» eskubide urraketen 180.000 froga aurkeztu dizkio NBEri. 540 hilketa kasu eraman dituzte, eta, horiez gain, atxiloketak, torturak eta bestelako jazarpen kasuak ere aurkeztu dizkiete nazioarteko erakundearen ordezkariei. Gutxienez zortzi lagun hil dira gaur istiluetan.

Myanmarko armadak estatu kolpea jo zuenetik egin dituen giza eskubideen urraketen frogak NBE Nazio Batuen Erakundeko ikerlarien esku utziko ditu CRPH Batasunaren Biltzarrerako Ordezkarien Batzordeak, bere burua herrialdeko «gobernu legitimotzat» duenak eta, batik bat, armadak agintetik kendutako parlamentariek osatuak. Zehazki, 180.000 kasuren frogak emango dizkiete NBEk herrialdean dituen ordezkariei, «militarrek egindako ankerkeriak» ikertzeko, Dr Sasa CRPHk NBErako hautatua duen ordezkariak adierazi duenez.

540 hilketa daude jasotako kasuen artean; horietako hamar, presoenak. Legez kanpoko atxiloketak eta torturak ere salatu dituzte. Kazetarien, komunikazio enpresetako langileen eta argazkilarien aurkako jazarpen kasuak ere erregistratu dituzte, eta baita Internet zerbitzuari egindako etenak ere.

Myanmarko auzia nazioartekotzen saiatzen ari da CRPH, eta Mendebaldeko herrialdeei eta gainerakoei dei egina die junta militarraren aurkako neurriak har ditzaten. Horietako batzuek zigorrak ezarri dizkiete agintean dauden zenbait funtzionariori, baina beste batzuk hori egitearen aurka mintzatu dira, horrek gatazka larriagotu dezakeela argudiatuta: Txina eta Errusia, kasurako. NBEren Segurtasun Kontseiluak ere ez die militarrei zigorrik jarri oraingoz, eta giza eskubideen urraketak salatu besterik ez du egin. Harago joatea nahi du CRPHk, ordea, eta, halaber, zeresan handiagoa izan nahi du nazioarteko erakundean.

NBEk 2018an abian jarri zuen Myanmarrerako espresuki eratutako ikerketa talde bat, herrialde horretan 2011tik izandako giza eskubideen urraketak ikertzera bideratua. Estatu kolpearen aurretik, batez ere rohingya etniako herritarrek jasandako jazarpen kasuak aztertzen zituen. Bada, gaurko bilkuran kontseilu horretako kideekin elkartu dira CRPHren ordezkari moduan jarduten duten abokatuak. Kooperaziorako eta elkarrizketarako bideak zehaztea izan da bilkuraren xedeetako bat, estatu kolpearen ondotik izandako abusuen berri emateaz gain. Agindutik kendutako diputatuen asmoa da giza eskubideen alde jarduten duten erakundeekin elkarrizketa gehiago izatea aurrerantzean, eta, Dr Sasak izenpetutako ohar baten bidez, batzordeak jakinarazi du kontaktu bira bat egingo dutela horretarako.

Diputatu kargugabetuak gatazkan esku hartzeko deia luzatzen ari zaizkio nazioarteari, eta hori da egoera aldarazteko CRPHren itxaropen iturri behinena. Izan ere, agintean sendo jarraitzen du junta militarrak, eta luzaroan hala segitzeko asmoa dutela azaldu du Zaw Min Tun generalak, Al Jazeera hedabideko kazetari bati emandako elkarrizketa batean. Egungo larrialdi egoera bi urtez luzatzeko aukeraz mintzatu da: «Hemendik urtebetera herrialdea egonkortzen saiatzen ariko gara, baina, lortzen ez badugu, lan hori sei hilabetez luzatu beharko dugu. Eta, ondoren, beste sei hilabetez». Azaldu du bitarte horretan konstituzio berria idazteko asmoa dutela, eta, behin bi urteko epea igarota, «nazioarteko aktoreak» gonbidatuko dituztela, «hauteskundeak libreak eta bidezkoak direla kontrolatzera».

Ez du zehaztu balizko boz horietan Aung San Suu Kyi Estatu kontseilari ohiak eta haren alderdi NLDk parte hartzerik izango luketen, baina nabarmendu du auzipetuta dagoela, hiru kargugatik. «Iraganean egin zuenaren araberakoa izango da. Ikusten badugu gauza txarrak egin zituela, zigorra jasoko du», adierazi du.

Gaur, zortzi hildako

Protestek ez dute etenik bitartean, eta egun odoltsua izan da gaurkoa ere. Segurtasun indarrek manifestariei tiro egin diete Sagaing probintziako Kalay herrian, Myanmar Now berri atariaren arabera, eta gutxienez zortzi lagun hil dituzte. Berri agentzia horren arabera, iragan martxoaren 28an ere saiatu zen armada herri hori bereganatzen, baina ez zuten lortu, herritarrek aurre egin baitzioten. Gaur zendutakoak kontuan hartuta, 581 lagun hil dituzte junta militarraren aldeko segurtasun indarrek, AAPP Preso Poilitikoen Babeserako Elkartearen zenbaketen arabera.

Mandalay hirian ere izan dira protestak, baina beste molde batekoak. Desobedientzia zibilaren aldeko mugimenduaren deiari jarraikiz, administrazioaren ohiko funtzionamendua oztopatzen saiatu dira protestariak. Min Aung Hlaing junta militarreko buruak Myanmarko ekonomia «suntsitzen» saiatu izana egotzi die. Armadako jeneralaren arabera, protestariek ospitaleetako, eskoletako eta lantegietako funtzionamendua «eten» dute.


Summary: Egokitu egin behar izan dute nazioarteko torneoa. Bihar hastekoa zen Basque Country Women's Cup lauko torneoa. Baina Nigeriak ezin izan du bidaiatu, eta azkenean hiruko torneo moduan jokatuko da, igandean, Zubietan. Euskal selekzioak, Argentinak eta Venezuelak neurtuko dituzte indarrak. Hemezortzi jokalariz osatutako deialdia eman dute Iñigo Juaristi eta Aintzane Encinas hautatzaileek.

Azkenean Euskadiko Futbol Federazioak aldatu egin behar izan du bihartik aurrera emakumezkoen selekzioa jokatzekoa zen Basque Country Women's Cup lauko txapelketaren eredua. Berez bihartik aurrera hastekoa zen, baina, parte hartzaileetako batek, Nigeriak, ezin izan du bidaiatu arazo burokratikoengatik, eta azkenean igandean jokatuko da, baina hiruko torneo bat bezala. 11:00etan hasiko da, Zubietan, eta euskal selekzioak, Venezuelak eta Argentinak neurtuko dituzte indarrak.

Javier Landeta federazioko presidentea «penatuta» azaldu da, ezin izan dutelak hasierako asmoa bete. «Azken ordura arte saiatu gara, baina ezin izan da. Nigeriak arazo burokratiko batzuk izan ditu, eta ezin izan du bidaiatu. Bagenekien arazo batzuk zeudela, baina iritsiko zirela uste genuen. Oso eskertuta gaude, ahalegin handia egin dutelako. Ziur gaude etorkizunean izango dela aukera elkarren aurka jokatzeko».

Hala, hiruko torneoan 45 minutuko hiru partida jokatuko dira. Lehenengoan Argentinak eta Venezuelak neurtuko dituzte indarrak; ondoren, euskal selekzioak Venezuelaren kontra jokatuko du, eta, amaitzeko, euskal selekzioak Argentinaren kontra. Partidak ETBk eskainiko ditu. Asmoa zera da, torneoa «Europaren hegoaldean jokatuko den selekzioen arteko txapelketa garrantzitsuenetako bat» izatea.

Euskal selekzioak 2017ko azaroaren 25ean jokatu zuen azkeneko partida. Eibarren izan zen, Txekiar Errepublikaren aurka, eta 2-1 irabazi zuen. Lehenagotik beste bederatzi norgehiagoka dauzka jokatuta. Aurrenekoa 2006an izan zen, Argentinaren aurka, Irunen (2-4). Euskal Herritik kanpo lau bider jokatu du: Argentinan, Katalunian, Estonian eta Irlandan. Hamar partida horietatik sei irabazi ditu.

Deialdia, prest

Iñigo Juaristi eta Aintzane Encinas hautatzaileek jakinarazi dute hiruko torneoa jokatuko duten jokalarien zerrenda. Guztira, hemezortzi jokalariz osatuta dago: 11, Athleticekoak; hiru, Realekoak; bi, Eibarrekoak, eta bana, Deportivokoak eta Real Madrilekoak. Hau da zerrenda:

Athletic: Eunate Arraiza, Ane Azkona, Yulema Corres, Andrea de la Nava, Maria Diaz, Sophie istillart, Amaia Peña, Marta Perea, Naroa Uriarte, Oihane Valdezate eta Ainhoa Vicente Moraza.

Rela: Ane Etxezarreta, Leire Baños eta Itxaso Uriarte.

Eibar: Nerea Abancens 'Napo' eta Sheila Elorza.

Deportivo: Ainize Barea 'Peke'.

Real Madril: Maite Oroz.


Summary: LAB: «Europako funtsei uko egin behar zaiela esatea ez da nahikoa; eztabaida behar da». Sindikatuak EBren Hurrengo Belaunaldia egitasmoaren irakurketa kritikoa egin du, eta salatu «diru publikoa esku pribatuetan jartzea» dela.

LAB sindikatuak Europako funtsen banaketa ereduaren eta haien helburuen irakurketa kritikoa egin du. Haren ustez, diru publikoa esku pribatuetan jartzeko mekanismo bat dira, eta 2008ko krisiaren ostean eman ziren pausuei jarraitzen die: «Ordukoan bankuak erreskatatu ziren bezala, orain dirua jartzen da kapitalismoak behar duen eraldaketarako». Garbiñe Aranburuk azaldu du ez dutela bat egiten Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak aurkeztu dituzten proiektuekin, eta ez dela kontuan hartu eragile sozial, sindikal eta langileen iritzirik.

Kontrako jarrera agertu baino gehiago egin behar da LABen ustez: «Uko egin behar zaiela esatea ez da nahikoa; eztabaida soziala behar da». ELA sindikatuak izendatu gabe, hark duen jarrerari eginiko erreferentzia dirudi. Uste du eredu aldaketaren alde dauden eragileek bat egin behar dutela, maila politiko eta instituzionalean. Izan ere, Aranburuk argi du «bataila politikoa eman behar dela», bere ustez, «bataila» horren bidez posible delako egitasmo zehatz batzuk bultzatzea, “botere publikoa” indartuko dutenak.

Zentzu horretan, datorren asteetan eragile politiko, sozial eta sindikalekin bilera erronda hasteko asmoa du, aktibazio soziala bultzatzeko. Iragan urtarrilean antzeko prozesu bat hasi zuen «harresi soziala» delakoa eraikitzeko, eta ez zuen arrakastarik izan. Aranbururen ustez, hau «beste plano» batean eztabaidatu beharreko auzi bat da, eta uste du akordioak egon daitezkeela. Zerbitzu publikoen, enpleguaren, pentsioen... aldeko hainbat mobilizazio egiten ari dira, «eta gehiago etorriko» direla iragarri du.

Funtsen gaian sakontzen jarrita, Endika Perez LABen ekintza sozialeko arduradunak haien muinari buruzko datu batzuk eman ditu. Haren kalkuluen arabera, soilik laguntzen %0,6 bideratuko da zerbitzu publikoetan inbertitzeko, eta %89,6 «propaganda berde digitalerako» dira: «Lehendik aurreikusitako proiektu erraldoiak eta lan sektore gehiago pribatizatzeko proiektuak dira». Era berean, salatu du enpresa handien interesa lehenesten dutela eta kudeaketa ilun eta zentralista dutela.

Perezek, halaber, nabarmendu du funtsek «letra txikia» dutela, eta «hertsadura» mekanismoak daudela: «Laguntza lerroak ukatu egin daitezke baldintzak bete ezean». Eta zeintzuk dira baldintzak? «Pentsio erreforma, lan erreformaren derogazioa gelditzea...». Aldi berean, gehitu du funtsa eurobonuen bidez finantzatu dela, zorrak jaulkiz. Haren ustez lankidetza publiko pribatua «iruzur handia» da, egitasmoek ez dutelako «inolako kontrol publikorik». Gai beraren aurrea erakunde publikoek duten jarrera kritikatu du, eta Jaurlaritzaren leloa bere egin du: «Bultzatu nahi duten auzolan bakarra enpresa handi eta komertzio ganbarekin da».

Kritikaz gain, LABek garapen paradigma berrian kontuan hartu beharreko bost irizpide izendatu ditu. «Sektore publikoak izan behar du ekonomia jardueraren ardatza», nabarmendu du Aranburuk. Inbertsio publikoak handitu behar direla iritzi dio, eta diru publikoa jasotzen duten enpresek enplegua mantentzeko bermeak aurkeztu behar dituztela. Agerpenean Aernnova eta PCBko langile batzuk zeuden. Beste laurak lana eta ondasunen banaketa hobea, garapen eredu jasangarria, lan eta pentsio duinak bermatzea eta nazio garapena dira.


Summary: Alemaniak Oronari jarritako betoa kendu du Europako Batzordeak. Euskal kooperatibak M33v3 modeloko igogailua jarri ahal izango du Alemanian, bost urte eta erdi geroago

Europako Batzordeak baimena eman dio Mondragon Korporazioko Orona enpresari Alemanian M33v3 igogailuak jarri ahal izateko. Alemaniako arautzaileak alto eman zion Hernaniko kooperatibari igogailu horri dagokionez, eta Alemaniako arautegira egokitzeko eskatu zion. Bada, bost urte eta erdi geroago, Bruselak ebatzi du eskaera horiek ez zutela oinarririk, eta giza akatsak saihesteko Oronaren puntako teknologia bere horretan instalatu daitekeela Alemanian eta Batasuneko beste herrialdeetan.

Oronak esan du Batasuneko kide batek abusuzko neurria ezarri diola bere produktu bati. Bruselak ebatzi du Oronaren teknologia Batasunak eskatzen duen estandarra baino «modernoagoa, seguruagoa eta eraginkorragoa» dela. Orona Europa osoan zabaltzen ari da, eta hamabi herrialdetan « erreferente» dela esan du. Bruselako metroan 40 igogailu jartzeko enkargua jaso berri du, eta, hiri horretan, 150 instalatu ditu 2010. urtean lehena jarri zuenetik. Bruselaren erabakia «mugarri» gisa hartu du Oronak.

Orona taldean 5.400 langilek dihardute mundu zabalean. 2019. urtean, 801 milioi euroren salmentak egin zituen konpainiak, besteak beste, dagoeneko instalaturik dauzkan milaka igogailuen mantentze lanei esker. Europan, 250.000 igogailu instalatu ditu, eta bere produktuak saltzen ditu munduko ehun bat herrialdetan.


Summary: Madrilek eta erkidegoek hitzartu dute AstraZenecaren txertaketa etetea 60 urtetik beherakoei dagokienez. EMAk «lotura posible» bat atzeman du AstraZenecaren txertoaren eta odolbilduen artean.

EMA Sendagaien Europako Agentziak jakin berri ditu AstraZenecaren txertoari buruz egindako ikerketaren emaitza ofizialak, eta, horien arabera, «lotura posible» bat dago txerto horren eta ezohiko odolbildu kasuen artean. Eta, horren ondoren, gauean, Espainiako Gobernuak eta erkidegoek erabaki dute ez jartzea AstraZenecaren txertoa 60 urtetik beherako herritarrei.

Eusko Jaurlaritzak abstentziora jo du proposamen horri dagokionez, eta Nafarroako Gobernuak babestu egin du, erkidego gehienek bezala.

EMAren segurtasun komiteak buruko 62 odolbildu aztertu ditu, eta erraietako zain batzuetan agertutako 24 tronbo ere bai. Azterketa horiek egin ostean, ondorioztatu du AstraZenecaren txertoa hartu duenak odoletako plaketa maila txikia badu odolbilduak izateko aukera izan dezakeela, baina zehaztu du, hala ere, aukera hori «oso arraroa» dela.

Odolbilduen eta plaketa gutxi izatearen arteko lotura sakonago ikertzeko asmoa dauka EMAren segurtasun komiteak, eta horren arabera, «beharrezkoak diren neurriak» hartuko dituela iragarri du. Hala eta guztiz ere, EMAk azpimarratu du odolbilduen eta plaketa gutxiren arteko lotura «ezohikoa» dela, eta COVID-19aren aurkako txertoaren onurak kalteak baino ugariagoak direla.


Summary: Nazioarteko Diru Funtsak zerga berezi bat eskatu du aberatsentzat. Pandemiarekin lotutako beharrei aurre egiteko nahiko luke NDFk zerga hori, eta aldi baterako bakarrik

NDF Nazioarteko Diru Funtsak zerga berezi bat sortzea proposatu die estatuei, pandemiak eragin duen defizitaren eta zorraren gorakadari aurre egiteko. Errenta altuek eta, oro har, abertsek pagatuko lukete NDFk irudikatu duen zerga, baina bakarrik aldi batez, egoera ekonomikoa onbideratzen den arte.

"Agintariek aintzat har dezakete errenta altuei eta aberatsei aldi batez zerga berezi bat ezartzea pandemiak eragin dituen beherrei erantzuteko", esan du Vitor Gasparrek, NDFko Gai fiskalen ataleko buruak. Funts horrek oinarrizko zerbitzuak bermatuko lituzke, Gasparren ustez, eta Gizarte Segurantzako sareak indartu. "Pandemiaren aurretik zeuden desberdinatasunak handitu egin dira", ohartarazi du: "haustura soziala eta politikoa ekar dezakeen gurpil eroa sor daiteke desberdintasunaren inguruan".

Kristalina Georgieva buru duen erakundeak Zaintza fiskala txostena plazaratu du, eta bertan jaso du aberatsen zergaren proposamena. NDFk dio agintaritzak martxan jarritako laguntza fiskalek eragotzi dutela are enplegu gehiago galtzea, baina ohartarazi du herrialdeen defizit eta zor mailak asko igo direla, "aurrekaririk gabeko mailan". BPArekiko batez besteko defizita, 2020. urtean, %11,7koa da, ekonomia aurreratuetan, eta %9,8koa gorabidean dauden ekonomietan. Herrialde probreetan %5,5ekoa da batez besteko defizita BPGarekiko.


Summary: Estatuburuen utzikeria salatu du AIk bere urteroko txostenean. Osasun sistema publikoarekiko utzikeria, hainbat estatubururen politika okerrak eta gizarte talde jakinen aurkako politikak salatu ditu Amnesty International erakundeak azken urtearen errepasoa egiten duen txostenean.

Azken urtean giza eskubideen alorrean egindako akatsak eta lorpenak biltzen ditu AI Amnesty Internationalen txostenak. Batetik, pandemia garaian osasun eta zaintza alorretan lehen lerroan aritzen diren langileen rola goraipatzen du, baina baita buruzagi politikoen utzikeria ere. Azken horien kasuan, gogor jotzen du herrialde aberatsenak zuzentzen dituzten liderren aurka, eta adibide gisa jartzen ditu Txinak gaitzaren berri izan zuenean hura ezkutatzeko egindako ahalegina edota pandemia betean, Donald Trump buru zuela, AEBek OME Osasunaren Mundu Erakundetik ateratzea erabaki izana. Horiek, baina, txostenak ikertutako 149 herrialdeetatik bi besterik ez dira.

«2020an, lidergoa ez zen boterean zeudenengandik etorri, baizik eta osasun alorrean aritu ziren langileengandik, adinekoak zaintzen aritu zirenengandik eta egunero milaka proba egiten aritu ziren teknikariengandik, baita kaleak garbitzen edota hilotzak jasotzen aritu zirenengandik ere. 2020an, munduaren zati handi bat giltzapean geratu zen bitartean, haiek bakarrik egin zuten aurrera», dio Agnes Callamardek, AIko idazkari nagusiak. Sokaren beste muturrean egoerari aurre egiteko gai izan ez diren nazioarteko erakundeak eta buruzagi politikoak kokatzen ditu dokumentuak, besteak beste G20ko kideak, zeintzuek zorra barkatu zieten 77 herrialderi, gero atzera egin eta harekin batera interesen ordainketa ere eskatzeko.

Hala, Callamardek gogorarazi du iaz 1,8 milioi pertsona hil zirela mundu osoan pandemiaren ondorioz, urteetan inbertsio txikiegia jaso duten osasun sistemek hari aurre egiteko adina baliabide ez zituztelako. Osasun alorrean lan egiten zuten milaka langilek, gainera, arduradunen edo agintarien jazarpena jasan zuten, beren lan baldintzen inguruko kezka agertu izanagatik.

Osasun arloko langileekiko eta adinekoekiko utzikeriaren adibide gisa jartzen du txostenak Espainia. Besteak beste, lehen hilabeteetan adinekoen artean izandako heriotza kopuru altuak eta segurtasun indarrek alerta egoera izandako jarrera «bortitza» salatzen ditu dokumentuak. Nabarmentzen du iazko urte bukaerarako osasun arloko 93.000 langilek eman zutela positibo koronabirusean, eta 89 hil zirela gaitzaren ondorioz. AIk Espainian duen arduradun Esteban Beltranek Madrilen eta Katalunian bizitako gertakariak ekarri ditu gogora. Baina pandemiaz harago, migratzaileekiko jarrera eta mozal legea ere gaitzesten ditu erakundeak.

Afrika eta Ekialde Hurbileko herrialdeen aurka ere gogor jotzen du txostenak, eta pandemia baliatuta giza eskubideak urratzea egozten die. Urraketen adibide gisa Libia jarri du Amna Guellalik, AIren Afrika iparralderako eta Ekialde Hurbilerako arduradunak. «Libian, kanpalekuetan eta harrera zentro itxietan pilatu dituzte errefuxiatuak, kontuan izan gabe horrek gaitza zabaltzeko arriskua handitzen duela», adierazi du. Horrez gain, langile atzerritarren egoeraz ere ohartarazten du dokumentuak, besteak beste, Jordanian, Libanon edo Kuwaiten lan egiten dutenena.

Amerikan ere, egoera ez da askoz hobea. Kontinente hartako AIko arduradun Erika Guevararen iritziz, herrialdeek «aukera» gisa balia zezaketen pandemia, euren arteko elkarlana bultzatzeko, baina ez dute halakorik egin. «Badirudi gure gobernuek ez dutela okerretatik ikasten. COVID-19ak handitu egin ditu arrakalak eta giza eskubideen urraketak, besteak beste azpiegitura nahikorik ez dagoelako eta zerbitzu publikoan behar adinako inbertsiorik egiten ez delako», salatu du Guevarak.


Summary: Independentistek botoen %80 eskuratu dituzte Groenlandiako hauteskundeetan. Inuit Ataqatigiit alderdiak lortu du garaipena, Kuannersuit eremuan egin nahi duten meategiaren aurkako kanpaina eginda.

Independentismoa aise nagusitu da Groenlandiako hauteskundeetan. Hiru alderdi nagusiek botoen %79,8 eskuratu dituzte, eta eurenak izango dira Inatsisartut herrialdeko parlamentuko 31 eserlekuetatik 26. Halere, hauteskunde kanpainako gako nagusia ez da Danimarkarekiko harremana izan, Greenland Minerals enpresak irlan eraiki nahi duen metal arraroen meategia baizik. Hala, IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologista, proiektuaren aurkako protesten gidaritza eraman duena, izan da bozkatuena.

Groenlandiako herritarren gehiengoa Danimarkatik banandu eta herrialde independente bihurtzearen aldekoa da. Argi utzi dute hori herenegun eginiko bozek. Lehen hiru alderdi bozkatuenak independentistak dira, eta duela hiru urteko emaitzak hobetu dituzte: bost eserleku gehiago eurentzat. IAk botoen %37,4 eskuratu ditu, azken hauteskundeetan baino 11,6 puntu gehiago, eta hamabi diputatu izango ditu. Uharteko gobernuaren gidaritzan zegoen alderdiak erea, Siumutek (Aurrerantz), gora egin du, hamar eserleku eskuratuta, eta Naleraqek, berriz, lau diputatu izango ditu, orain arteko kopuru bera.

Unionisten artean, Demokratiit (Demokratak) eta Atassut (Komunitate Sentipena) alderdiak izan dira legebiltzarrean sartzea lortu duten bakarrak. Lehenak botoen ia erdiak galdu ditu, eta hiru diputatu lortu. Bigarrenak, berriz, bi eserlekurekin jarraituko du.

Hala, aldaketa nagusia independentismoaren lidertzan egon da, eta, uharteak 1979an autonomia eskuratu zuenetik bigarren aldiz, baliteke Siumut gobernutik kanpo geratzea. Alderdi barruko arazoek eta, batez ere, Australiako Greenland Mineralsek —kapitalaren %80 txinatarra du— Kuannersuit eremuan egin nahi duen biltegiaren proiektuak dimisioa ematera behartu zuten Kim Kielsen lehen ministroa.

Lurraldea aberatsa da mineraletan, eta, enpresaren arabera, lur arraroen Mendebaldeko biltegi handiena bihurtuko litzateke, munduko bigarren garrantzitsuena. Egun, Txinak kontrolatzen du metal horien ustiaketaren %80, eta, besteak beste, produktu elektronikoak eta armamentu militarra garatzeko erabiltzen dira.

Horrez gain, baina, zinka, fluorita eta uranioa ere ustiatuko lituzkete, eta azken elementu hori maneiatzeak ingurunean eragin dezakeen kalteak sortu du harrabotsa. IA gai izan da meategiaren aurkako protestak hauteskundeetara eramateko, gobernuko alderdia, Demokratiit unionistarekin batera, proiektuaren alde agertu den bitartean. Haien esanetan, meategiak Groenlandiak Danimarkarekiko duen dependentzia ekonomikoa murriztuko luke.

Australiako enpresak 2007an lortu zuen meategia ustiatzeko lizentzia, baina uharteko agintariek lanak hasteko baimena eman zain dago. Hori hurrengo gobernuaren esku geratuko da, eta ezkerreko alderdiaren garaipenak zaildu egin dezake halakorik gertatzea, IAk adierazi baitu proiektua geldiaraziko duela.

Gobernua osatzeko negoziazioak hasiko dituzte orain, eta, IAko buru Mute Egedek adierazi duenez, «hainbat aukera» aztertuko dituzte. Horietako bat Naleraq alderdiarekin bat egitea litzateke, hango hedabideen arabera. Biak independentistak eta uranioa ustiatzearen aurkakoak dira, eta gehiengo osoa izango lukete.

Groenlandiak 2009an onartutako estatutuaren arabera, eskubidea du independentzia aldarrikatzeko, herritarren gehiengoak hala nahi izanez gero. Uharteko 56.000 biztanleen zati handiena baiezkoaren alde dago, baina alderdiak orain arte ez dira ados jarri prozesua gauzatzeko pauso eta epeetan. Izan ere, uharteko BPG barne produktu gordinaren erdia, 500 milioi euro inguru, Danimarkak emandako diru laguntzek osatzen dute. Horri aurre egiteko, baliabide naturalen kudeaketa Nuukeko gobernuaren esku geratu zen.


Summary: Errenteriako Udalak baliabide gehiago eskatu ditu baheketarako. Adierazi du ilara «luzeak» sortu direla COVID-19a atzemateko testak egiteko eta antolaketa hobea behar dela

Errenteriako Udalak baliabide gehiago eskatu dizkio Osakidetzari herrian COVID-19 kasuak atzemateko egiten ari den baheketarako. Atzotik ari dira probak egiten, Osakidetzak astelehenean esan baitzuen testak egin behar dituztela martxoaren 14an hasi eta apirilaren 5a bitartean Diputazio plazako eta Zumardiko tabernetan ibili ziren herritarrek. Bi gune horietan ostatu asko daude, mugimendu askokoak, eta egunotan jende askok eman du izena probetarako: 6.000 pertsona inguruk. Udalaren arabera, ilara «luzeak» sortzen ari dira testak egiteko, eta antolaketa hobea behar da.

Udalak gogora ekarri du 40.000 biztanle inguruko herria dela Errenteria, eta baheketa egiteko martxan jarri den antolaketa ez dela aski. Ilarez gain, arazo gehiago ere badirela esan du udalak: testak egiteko ordua eskatzeko martxan dauden telefonoetan erantzunik ez dute lortzen herritar askok. «Hala ere, herritarrei eskatzen diegu saiatzen jarraitzeko; garrantzitsua da». Eskaera euskaraz egin nahi duten erabiltzaileek ere arazo erantsiak dituztela adierazi du.

Ez da egunotan Errenterian izurriaren harira hartu behar izan den aparteko neurri bakarra; hilaren 3an osasun agintariek testak egitera deitu zituzten martxoaren 27an herriko Egi-Luze sagardotegian egon ziren bezeroak.


Summary: Burlatako Navarra Sumak ez du nahi Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ekitaldirik. Herriko Kultura eta Jaietarako Patronatuak pailazoen emanaldi bat antolatzeko egindako proposamenaren aurka jo du Navarra Sumak. Koalizio eskuindarrak ETArekin lotu ditu pailazoak.

«Ezin dugu babestu beren ibilbidea ETAren kausaren aldekotasunez markatua duten pailazo batzuk kontratatzea, eta zeinaren parte diren terrorismoa kondenatzen ez duten pertsonak». Horixe adierazi du Burlatako Navarra Sumak (Nafarroa) Pirritx, Porrotx eta Marimototsek herrian egin behar duten ekitaldi baten aurka egiteko.

Burlatako Kultura eta Jaietako Patronatuak proposatua du pailazoen emanaldi bat antolatzea, baina Navarra Sumako alkatea da patronatuko burua, eta erabakiaren aurka egin du —pailazoen emanaldiaren aurka bozkatu duen kide bakarra izan da—. Navarra Sumaren arabera, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ekitaldia «inposatzen» ari dira udal programazioan, «gobernu taldearen irizpidearen aurka». Alderdiak salatu du, gainera, pailazoek berek proposatu dutela emanaldia antolatzea.

Navarra Sumak zehaztu du umeentzako euskarazko jarduerak egitearen alde dagoela: «Burlatako programazioa zabala da, eta gure asmoa da euskarazko jardueren eskaintza hedatzea, baina ezin ditugu diru publikoarekin babestu euren ibilbidea ETAren kausarekin elkar aditzean markatua duten pailazo batzuk». Gaineratu duenez, Pirritx, Porrotx eta Marimototsek «gizarteko babesgabeenak politikoki erabiltzen» dituzte, alegia, umeak.


Pogacar nagusi Ermualden

Summary: Pogacar nagusi Ermualden. UAEko esloveniarrak irabazi du Itzuliko 3. etapa, eta beste lau segundo kendu dizkio Roglici gainsariei esker; 20ra du orain lidergoa. Bosgarren izan da Landa

Tadej Pogacarrek (UAE) irabazi du Euskal Herriko itzuliko hirugarren etapa, Ermualden. Azken Frantziako Tourrean bezala, buruz buru aritu da Primoz Roglic herrikidearekin (Jumbo), ikuskizun aparta eskainiz. Hiru erritmo aldaketa egin ditu Pogacarrek bukaerako horman, liderra atzeratu nahian, baina ez du halakorik lortu. Bederen, irabazi egin dio esprintean, eta gainsariak tarteko, 20 segundora hurbildu zaio sailkapen nagusian. Koska bat beherago egon da Mikel Landa (Bahrain): bosgarren bukatu du, esloveniarrengandik bost segundora. Zazpigarren dago orain nagusian, minutu bateko atzerapenarekin. Arabarrarekin batera helmugaratu den Alejando Valverdek (Movistar) osatu du etapako podiuma.

Zazpi txirrindularik osatu dute eguneko ihesaldia: Oier Lazkanok (Caja Rural), Gotzon Martinek (Euskaltel), Roger Adriak (Kern Pharma), Mikkel Honorek (Deceuninck), Felix Gallek (DSM), Larry Warbasek (AG2R) eta Dani Navarrok (Burgos). Zazpi minututik gorako errenta iErmualden gora buruz buru aritu dira Itzulia irabazteko bi hautagai nagusiak: Tadej Pogacar (UAE) eta Primoz Roglic (Jumbo Visma).zan dute etaparen lehen zatian, baina tropelean berriketak bukatu dira azken 80 kilometroetan. Errenta azkar galdu dute iheslariek, eta Laudiora bidean bakarkako ahalegina egin du Lazkanok, helmugatik 27 kilometrora. Malkuartura lasterketa buruan iristea zen gasteiztarraren erronka, eta iheskideekin minutu erdiko tartea zabaldu du. Ziztu batean zetorren, ordea, onenen multzoa, eta doi-doi lortu du helburua Lazkanok; mendateko lehen aldapetan harrapatu dute.

Sua ez da maldan gora piztu, beheraka baizik. Landak arriskuak hartu ditu hasieran, baina apaldu egin zaio grina errepidetik ateratzeko zorian egon eta gero. Lurrean bukatu du, aitzitik, Michael Woodsek (Israel), taldeak egindako lan eskerga ezerezean utziz. Behin Ermualdera iritsita, erasora jo du Pogacarrek. Hiru ahalegin egin ditu: 2,6 kilometrora bata, 2,1era bestea, eta 1,5era azkena. Hiru aldietan Roglicek jarraitu ahal izan du bakarrik. Haien artean jokatu dute etapa garaipena. Aldeak, dena den, ez dira handiak izan: hogei segundoren barruan izan dira lehen hamar sailkatuak. Galtzaile nagusiak Bora eta Astana izan dira, minutu erditik gorako atzerapena izan baitute Maximilian Schachmannek eta Emanuel Buchmannek (Bora), eta Jakob Fuglsangek eta Ion Izagirrek (Astana).

Bihar mendiko beste etapa bat jokatuko dute, Gasteiz eta Hondarribia artean. 189 kilometroko lana egin beharko du tropelak, eta amaierako zatian Jaizkibel eta Erlaitz kateatuko ditu. Azken hori Lehen Mailako mendatea da (4 kilometro eta %10,4ko bataz besteko pendiza), eta gaina helmugatik hogei kilometrora izango du.

Hirugarren etapa

1. Tadej Pogacar (UAE) 4:04:50 2. Primoz Roglic (Jumbo) d.b. 3. Alejandro Valverde (Mov.) 5era 4. Adam Yates (Ineos) d.b. 5. Mikel Landa (Bahrain) d.b. 6. David Gaudu (Groupama) 8ra 7. James Knox (Deceuninck) 16ra 8. Jonas Vingegaard (Jumbo) d.b. 9. Mauri Vansevenant (Dece.) d.b. 10. Brandon McNulty (UAE) 18ra

Sailkapen nagusia

1. Primoz Roglic (Jumbo) 8:07:48 2. Tadej Pogacar (UAE) 20ra 3. Brandon McNulty (UAE) 30era 4. Adam Yates (Ineos) 39ra 5. Alejandro Valverde (Mov) 50era 6. Jonas Vingegaard (Jumbo) 54era 7. Mikel Landa (Bahrain) 1.00ra 8. Pello Bilbao (Bahrain) 1.08ra 9. Max. Schachmann (Bora) 1:09ra 10. Mauri Vansevenant (Dec.) d.b.


Azken unean suspertu dira

Summary: Azken unean suspertu dira. Realak eta Athleticek partida astuna jokatuko dute, Kopako finalak baldintzatuta. Villalibrek buruz eta Roberto Lopezek egin dituzte golak azken bost minutuetan. Lopezena, Unai Simonen akats larri baten ostean izan da.

Laurogeita bost minutuan egin gabekoa bostean egin dute Realak eta Athleticek. Kopako finalak erabat markatutako neurketa batean astun ibili ziren bi taldeak, harik eta 84. minutuan Asier Villalibrek zuri-gorriak aurreratu dituen arte. Bost minutu geroago banakoa egin du Roberto Lopezek, eta hala amaitu zen partida. Horren aurretik, distira gutxi. Bi entrenatzaileek partidaren bezperan aipatu zuten joan zen larunbateko finalaz gaindiko neurketa izango zela Anoetakoa, baina, egiari zor, Sevillakoak baldintzatu du ligako norgehiagoka. Ordukoa une oro giroan egon da, partidaren ataritik hasita: Athleticekoek bi lerrotan kokatuta jaso dituzte Realekoak, garaikurra lortu izanaren omen gisa. Realaren hamaikakoan izan du eraginik handiena. Zenbait jokalari deialditik kanpo geratu dira, min hartuta. David Silvaren eta Mikel Merinoren kasua izan da. Gainera, Imanol Alguacil teknikariak bost aldaketa egin ditu, eta erabat itxuraldatuta agertu dira txuri-urdinak.

Athleticen, berriz, minari zukua atera nahi izan dio Marcelino Garcia Toralek. Finaleko hamaikako berbera zelairatu du entrenatzaileak, eta porrotak utzitako gosea agerian utzi dute zuri-gorriek. Erasokor hasi dute neurketa, eta lotu egin dute Reala. Hori bai, Alex Remiroren atean arrisku gehiegirik sortu gabe. Bien bitartean, partidari tamaina hartzen saiatu da Reala. Aldaketek eraginda, joko sistema ere egokitu egin du Imanolek: 4-4-2 itxurako marrazkia prestatu du, erasoko erreferentzian bi lagun kokatuta: Alexander Isak, eta Carlos Fernandez. Aldiz, Martin Zubimendik atzeko lerroari arnas pixka bat emateko lan egin du, baloi irteeran erdiko atzelariei lagunduta.

Athletic nagusi izan da hasieran, baina ez zituen etxekoak gehiegi estutu. Larritasun gehiago izan dute Yerai Alvarezek eta Aihen Muñozek; lehen ordu erdia betetzerako min hartu dute bi-biek, eta Unai Nuñezek eta Nacho Monrealek ordeztu dituzte.Lehen minutuetako oldarraldia kareletik bota du Marcelinoren taldeak, eta itzaltzera egin du pixkanaka. Realak, berriz, aurrerako urrats bat egin du. Txuri-urdinak soilik izan dira gai atera jaurtitzeko, baina alferrik: hutsean amaitu da lehen zatia.

Bigarren zatia ere makal hasi da. Bi taldeek zirrikiturik aurkitu ezinean segi dute lehendabiziko minutuetan, eta, beste behin, lesioek hartu dute protagonismoa. Yuri Bertxitxek min hartu du, eta Mikel Balentziagak hartu zuen haren lekua. Bigarren zatia hasi eta gutxira, Athleticeko lau atzelarietatik hiruk aldageletarako bidea hartu dute. Bizigarri gutxiko partida jokatu dute bi taldeek. Astuna. Halako batean, ordea, suspertzeko itxura egin du partidak. Alex Berengerrek 0-1ekoa egiteko aukera izan du 55. minutuan. Baloia ondo egokitu eta gero, Robin Le Normandek saihestu du bisitarien gola.

Bi teknikariek taktikoki irabazi nahi izan dute. Imanolek, esaterako, aldaketak baliatu ditu eskema aldatzeko: 4-2-3-1 amaitu du, Cristian Portu aurrelari bakar zela. Erasora egin dute txuri-urdinek eta aurretik jartzeko aukera gehien izan dute azken minutuetan. Athletic aurreratu da, ordea, Villalibrek buruz sartutako golari esker. Bost minutu iraun die pozak bilbotarrei: 84.ean aurreratu, eta 89.ean berdindu zuen Realak, Unai Simonen akats larri baten ostean. Legezko emaitza izan da.


Romingerren bigarrena, bideratuta

Summary: Romingerren bigarrena, bideratuta.

Euskal Herriko Itzuliko azken-aurreko etapa korritu zuten, 1993ko apirilaren 8an. Gasteiz eta Lemoiz (Bizkaia) arteko ibilbide gorabeheratsuan lasterketako liderra bera izan zen bizkorrena, Tony Rominger aseezina. Jokatu zituen lau etapetatik bigarrena irabazi zuen horrela, eta haren taldeak, Clas-Cajasturrek, hirugarrena. Argi utzi zuen lasterketako txirrindularirik azkarrena zela, eta bideratua zuen Itzuliko garaipena. Hala ere, azken etapa falta zelarik, sailkapen nagusian zuen aldea ez zen erabakigarria.

Horrek esperantzarako tarte bat uzten zien suitzarraren aurkari nagusiei: Alex Zulle herrikideari, eta Rolf Sorensen danimarkarrari —biak sei segundora zeuden—. Hain zuzen, Romingerrek bi horiei irabazi zien esprintean Lemoizko helmugan. Etapako protagonistak, ordea, bi anaia izan ziren: Abadiñoko zarrabeitiatarrak. Juan Antoniok, zaharrenak, eguneko lehenbiziko ihesaldia antolatu zuen, eta kilometro dezenteren ondoren tropelak harrapatu eta gero, gazteenak, Mikelek, jo zuen erasora. Garaipena gertu zuela, helmugarako bi kilometro falta zirela harrapatu zuten faboritoek.

Faborito horiek biharamuneko etapako bi sektoreetan erabaki zuten Itzulia. «Taldea oso indartsu dago, eta gu lasterketa kontrolatzen saiatuko gara bihar goizeko sektorean», adierazi zuen Jon Unzaga Claseko txirrindulariak Lemoizko helmugan, Euskaldunon Egunkaria-k hurrengo eguneko zenbakian bildu zuenez. «Arratsaldean, ostera, Tony bakarrik geratuko da, eta berak erantzun beharko du».

Hain zuzen, Romingerrek ez zuen arazorik izan goizeko sektorean eusteko, eta arratsaldean denborarik onena egin zuen Zumarragatik Santa Barbararako kronoigoeran. Suitzarrak bigarren urtez jarraian irabazi zuen Euskal Herriko Itzulia, eta hori lortu zuen historiako laugarren ziklista izan zen —Mario De Waelek (1928 eta 1929), Jose Antonio Gonzalez Linaresek (1977 eta 1978) eta Sean Kellyk (1986 eta 1987) lortu zuten aitzinetik—.

Hemerotekek, ordea, ez zuten hori bildu, Ortziral Santuan bukatu baitzen 1993ko Itzulia.


Summary: Ertzainengandik ihesi zihoan pertsona bat hil da Bilbon. Ibaizabalen itota topatu dute larrialdi zerbitzuek goizaldean. Segurtasun Sailaren arabera, auto batzuetan lapurretan ari zela harrapatu dute, eta uretara egin du jauzi.

Goizaldean izan da, 04:00ak aldera eman du abisua SOS Deiak Eusko Jaurlaritzaren larrialdi zerbitzuak: pertsona baten bila ari ziren uretan, Ibaizabalen, Bilboko San Inazio auzoaren eta Zorrotzaurre ibarraren artean. Bi ordu geroago baieztatu dute gorpu bat topatu dutela.

Hildakoa 22 urteko gazte bat zen, Eusko Jaurlaritzak berak jakinarazi duenez. Zarandoa etorbidean aparkatua zegoen auto bat behartzen ari zen gaztea, polizien arabera; patruilan ari ziren ertzain batzuek atzeman dute. Beti polizien esanetan, gazteak korrika ihes egin du, eta uretara bota du bere burua; korronteak eraman du herrestan.

Suhiltzaileak eta Gurutze Gorrikoak joan dira lekura, eta goizaldeko seiak aldera aurkitu dute gaztearen gorpua, San Inazio eta Elorrieta auzoen artean, uretan. Bilboko Auzitegi Medikuntzako Zerbitzura eraman dute gorpua, eta ikerketa bat abiatu du Ertzaintzak.

Segurtasun Sailak azaldu du gertakarien inguruetan behartutako zortzi auto aurkitu dituztela; leihoak hautsita eta barruak nahasita zituzten ibilgailuek. Ustez gazteak lapurretan harrapatutakoak motxila batean aurkitu dituzte, bestalde.


Summary: Hizkuntza gutxituen aldeko legea onartu du Frantziako Asanbleak. Lege esparru sendoagoa emanen dio euskarazko irakaskuntzari. Eskaintza orokortzea eta ikastetxeak diruztatzea aurreikusten du.

Lortu dute. Eskualdeko hizkuntzen ondarea babesteari eta sustatzeari buruzko Paul Molac Bretainiako diputatuaren lege proposamena onartu du Frantziako Asanbleak, 247 bozkarekin, gobernuaren borondatearen kontra. Iazko abenduan Senatuan bozkatu zuten testu bera bozkatu dute, aldaketarik gabe, eta, ondorioz, berehala promulgatuko da. Hizkuntza gutxituen irakaskuntzari esparru finkoago bat emanen dio legeak, eta ikastetxeen diruztatzean ere eraginen du. Momentu «historikotzat» dute hizkuntza gutxituen aldeko eragileek.

Besteren artean, irakaskuntza arloko hiru neurri nagusi dira azpimarragarrienak: murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartuko da, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren eskaintza orokortzea ekarriko du. Hizkuntza gutxituetan irakasten duten eskola pribatuen diruztatzea ere indartuko du: eskola elebakarrak dituzten herrietan, bertako haurrak inguruko herri bateko ikastetxe batera joan behar badira, ikastetxe horiek diruztatu beharko dituzte herriko etxeek. Horrez gain, beste arloetako neurriak ere jaso ditu, seinaletika publiko elebidunaren arautzea eta estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak idazteko aukera.

Lege proposamena bere horretan bozkatzea zen erronka nagusia, berehala promulgatua izan dadin. Bestela, Senatura itzuliko zen berriz. Lau orduko eztabaida luzea izan da ostegun goiz honetan, eta lehen artikuluen aldeko bozka eman dute diputatuek, proposatutako zuzenketak banan-banan baztertuta. Hala, murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea proposatzen duen 2 TER artikuluaren alde bozkatu dute. Halaber, 2 QUINTES artikulua berrezartzearen alde bozkatu dute —lege proposamenetik erretiratzea erabaki zuten diputatuek Asanbleako lege batzordean—. Hizkuntza gutxituetan irakasten duten eskola pribatuen diruztatzeari dagokio artikulu hori.

Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak hartu du hitza goizean, gobernuaren izenean. «Errepublikanoa eta Konstituzioaren militante bat» dela erran du, eta, Frantziako konstituzioaren 75-1. artikuluaren izenean, hizkuntza gutxituen irakaskuntza «atxiki» behar dela. Erranak erran, adierazi du Frantziako hezkuntzak hizkuntza gutxituen irakaskuntza bermatzen duela. «Batzuek egin nahi duten karikatura baino askoz ere hobea da». Bretainiako datuak eman ditu. «Ezin da erran sakrifikatzen dugunik».

Bretoierak eta bretoierazko irakaskuntzak dituen baliabideak zerrendatu ditu Blanquerrek, eta zehaztu du ikasle zela berak ere hautazko gisa hartu zuela. Orokorrean, Frantziako Estatuko hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren datuak eman ditu. «Gure lurraldean eskualdeko hizkuntzen irakaskuntzak bere leku osoa du. Ez da gehiago lurralde eta hizkuntza gerlarik; gure herriak oreka justua aurkitu du herrialdearen eta nazioaren artean. Gutako bakoitzak bere nortasuna eraikitzen du».

Blanquerrek adierazi du Frantziako hezkuntzak oren parekotasunean oinarritzen den irakaskuntza elebiduna sostengatzen duela. «Oren parekotasun hori gainditzeak Konstituzioaren 2. artikulua zalantzan jarriko luke». Frantziarren hizkuntza komuna beste hizkuntza batek ordezkatzea gaitzetsi du. Murgiltze eredua orokortzearen kontra ere mintzatu da, eta ohartarazi du gaur egun eskola publikoetan abiatutako esperimentazioek esperimentazioaren esparrua gainditu dutela. «Ez dut jadanik dagoena kentzeko asmorik, baina murgiltze ereduan oinarritutako irakaskuntza salbuespena baizik ezin da izan». Frantsesaren monopolioa kritikatu, eta «beste monopolio bat» proposatzea baztertu du. «Erraten didate murgiltze ereduan ikasten dutenek frantsesa bikainki menperatzen dutela, baina hori da haien familiek frantsesa bikainki menperatzen dutelako».

«Ikastearen onurak»

Diputatu bretainiar batek sustatu du legea, Paul Molacek. «Eskualdeko hizkuntzak aberastasun eta altxor bat dira, ez soilik eskualdekoak, baita Frantziakoak eta nazioartekoak ere», adierazi du txalo artean. Baina gaur egun galtzeko arriskuan direla nabarmendu du segidan: «Gaur egun, horiek ikasten dituen ikasleen kopurua apalegia da. Azeleragailua zapaldu behar dugu». Hizkuntza gutxituak ikastearen onurak nabarmendu ditu: adierazi du hizkuntza horiek ikasteaz gain frantsesean ere beste haurrek baino maila hobea dutela. Hizkuntza gutxituen aldeko eragileek egiten duten «lan izugarria» eskertu du, bestalde.

Molacek erran du murgiltze ereduan oinarritutako irakaskuntzaren helburua bi hizkuntzak menperatzea dela. «Gaur egun, irakaskuntza mota hori ez da posible hezkuntza publikoan». Zehaztu du Frantziako Konstituzio Kontseiluak ez duela sekula irakaskuntza hori gaitzetsi, berau derrigorrezko bilakatzea baizik. Lege proposamena aldaketarik gabe bere horretan bozkatzeko eskatu die diputatuei, Hezkuntza Kodea molda dezan. Hala izan da azkenean, komunistek, Frantzia Intsumisoak eta Martxan alderdiak kontrako botoa iragarri duten arren.

Diglosiaren salaketa

Michel Castellani Korsikako diputatuak gaur egun den diglosia egoera aipatu du, eta horrek sortzen dituen «trauma psikikoak». Hizkuntza gutxituen irakaskuntzak dituen onurak aipatu ditu hark ere, eta lege proposamena bozkatzeko eskatu du.

Hubert Wulfrancek, Ezker demokratiko eta errepublikanoa taldearen izenean, hizkuntza gutxituek Frantzian duten babes faltaz ohartarazi du, eta azpimarratu Frantziako Estatua Europako hizkuntza gutxituen babeserako ituna berretsi ez duen estatu bakarrenetakoa dela. «Gure aberastasun linguistikoak zinezko borondate politiko bat behar du». Erran du lege proposamena bozkatzea «aitzinamendu adierazgarria» litzatekeela.

Martxan taldeko Stephanie Atger diputatuak Paul Molacen lege proposamenaren ekinbidea eskertu du, baina erran du lege proposamena «lausoegia» dela, ez dituelako hizkuntza gutxituen irakaspenaren mugak zehazten.

Marc Le Fur Errepublikanoen taldeko diputatuak erran du «aniztasuna xantza bat dela». «Gehiegizko jakobinismoa» salatzeko beharra aipatu du, eta «mespretxua eta ezjakintasuna» borrokatu behar direla. Erran du lege proposamena Senatutik atera bezala bozkatu behar dela. «Gure taldeak hasieratik babestu du testu hau. Ez dugu inolako anbiguotasunik gai honi buruz», erran du. «Gora gure eskualdeko hizkuntzak! Defendatu behar dira», aldarri egin du. Max Brisson euskal diputatu eta Euskararen Erakunde Publikoko lehendakari ohiak legea sustatzeko lana egin du Errepublikanoen artean.

Christophe Euzet, Agir Ensemble taldeko diputatuak defendatu du Frantziako Hezkuntzak hizkuntza anitzetako hezkuntza bere egin dezakeela. Erran du «oro har» bat egiten duela lege proposamenarekin, eta «interesgarria» dela hezkuntza publikoan murgiltze eredua orokortzea . Haatik, zalantzan eman du herriko etxeak beste herrietako ikastetxeak diruz laguntzera behartzea. Lege proposamenaren alde bozkatuko dute, baina zuzenketak eginen dituzte frantsesaren «erabateko menperatzea» gehiago zehaztu dadin.


Summary: Txertaketa eten egin dute Anoetako estadioan. Bertan behera utzi dituzte Donostian Anoetako gunean txertatu behar zituztenen orduak, AstraZeneca txertoa 60 urtetik beherakoei ez jartzeko erabakia dela eta.

Ostegun goizean Donostiako Anoeta estadioan AstraZenecaren lehen dosia jartzeko ordua zuten pertsonei jakinarazi diete bertan behera utzi dutela, behin-behinean, txertaketa. Gaurko 400 pertsona zeuden deituta Anoetara txertatzera joateko, baina ordu denak bertan behera utzi ditu Gipuzkoako Foru Aldundiak —Anoetako txertaketa gunea hark kudeatzen du—.

Gipuzkoako Foru Aldundiko iturriek BERRIAri baieztatu diote «halabeharrez» eten behar izan dutela gaurko aurreikusitako txertaketa, atzo Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoek txerto hori 60 eta 65 urte artekoei soilik ematea erabaki ondotik. 60 eta 65 urte bitartekoei txertoa eman ahal zaie, baina gaur Anoetan ordua zuten 400 lagunen artean oso gutxi ziren adin tarte horretakoak, eta, oraingoz, gaurko deituta zeuden txertaketa guztiak etetea erabaki dute. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailetik irizpide zehatzak jaso artean hartu dute erabakia, foru aldundiko iturrien arabera. Gaurko ordua zutenei beste txanda bat emango dietela jakinarazi diete.

Nafarroako Gobernuak atzo ohar bidez jakinarazi zuen aurrerantzean ere AstraZeneca txertoarekin txertatuko dituela 60 eta 65 urte artekoak, baina txertaketa eten egingo duela 60 urtetik beherakoetan. Aste honetarako AstraZenecaren txertoa jartzeko ordua zuten pertsonei jakinaraziko diete ordua bertan behera utzi dietela. Gaur arte, 21.000 lagunek jarria dute Nafarroan AstraZenecaren lehen dosia.

Ipar Euskal Herrian, bigarren dosiarekiko kezka

Frantziako Osasun Aginte Gorenak gomendatu du 55 urtetik beherako herritarrei bakarrik jartzea AstraZeneca txertoa. Isabelle Blanchard Baionako ospitaleko medikuak baieztatu du Ipar Euskal Herrian 55 urtetik gorakoei soilik ez dietela jartzen txerto hori. Zehaztu du txerto horren dosiak «puntualki» jasotzen dituztela txertaketa kanpaina hasi zenetik. «Parte handiz», osasun langileak izan dira txerto hori jarri dutenak, AstraZeneca txertoaren lehen etetea gertatu aitzin.

Blanchardek kezka agertu du lehen dosia jarria duten 55 urtez beherako osasun langileentzat. Oraingoz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak ez du irizpiderik eman jakiteko bigarren dosiarekin nola jokatu beharko duten. Blancharden arabera, datorren astean eman beharko lituzke irizpideak osasun aginteak. Eusko Jaurlaritzak ere onartu du ez dakiela nola jokatu behar duen AstraZenecaren lehen dosia soilik hartua zutenekin.

Dena dela, Ipar Euskal Herriko hamahiru txertaketa guneetan Pfizer eta Moderna txertoak jasotzen dituzte gehienbat, Blancharden arabera. Hala, ez du uste txertaketa kanpainaren bizkortzean eragin handirik izango duenik: «Orain arte, edozein gisaz, txerto horren dosi gutxi jasotzen genituen».


Summary: Erresuma Batuak apirilaren 12an lortuko luke taldeko immunitatea, ikerketa baten arabera. Egun horretarako biztanleria helduaren %73,4 immunea izango dela aurreikusi du University College Londoneko ikerketa batek.

Erresuma Batuak hilabete honetarako, apirilaren 12rako zehazki, talde immunitatea lor dezakeela kaleratu du UCL University College Londoneko ikerketa batek. Izan ere, herrialdean biztanleria helduaren erdia baino gehiago txertatu dute jada, eta horri kutsatzeen ondorioz garatutako immunitatea gehituz gero, datorren asterako biztanleria helduaren %73,4k immunitatea garatuko duela ondorioztatu dute. Kopuru hori «nahikoa» dela uste dute adituek, txertatu gabeko pertsonak ere babesteko.

Azken datuen arabera, 31 milioi laguni baino gehiagori jarri diete txertoaren lehen dosia, eta bost milioik baino gehiagok egin dute ziklo osoa. «Biztanleria helduaren %50 baino gehiago izan dira txertatuak», azaldu du Karl Friston UCLko adituak. Horrez gain, birusaren kalteak gogor pairatutako herrialdea izaki, biztanleriaren ehuneko «handi batek» pasatu du gaitza. Horrek ere bermatuko du immunitatea are hedatuagoa egotea.

Pfizerren eta AstraZenecaren txertoekin egin dute kanpaina herrialdean, baina Galesek Modernaren txertoak erabiltzeari ere ekin dio asteon. Dena den, EMAk AstraZenecaren eta tronbosien arteko «lotura posiblea» baieztatu eta gero, txerto hori 30 urtetik beherakoekin ez erabiltzeko gomendioa eman du gobernuak.

Talde immunitaterako aurreikusi duten datak bat egingo du herrialdeko neurrien leuntzearekin. Izan ere, urtarrilean konfinamendua ezarri zuen gobernuak; martxoaren 29an kendu zuten. Datorren astelehenetik aurrera, funtsezkoak ez diren negozioak, ile apaindegiak, estetika zentroak eta gimnasioak zabalduko dituzte berriz. Nazioarteko hegaldiak hirugarren fasean berrezartzea espero dute; maiatzaren 17an hastea aurreikusi dute.