Summary: Deforestazioaren aurkako araudia onartu du Europar Kontseiluak. Basoen suntsitzea eragiten duten zenbait produktu inportatzea galaraziko du neurriak. Zazpi produkturi ezarriko zaie: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua.

Deforestazioa eragiten duten produktu gutxiago inportatzeko araudi bat adostu zuten Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak iazko abenduan, hilabeteetako negoziazioen ostean. Bost hilabete eta erdi geroago, araudi hori bere egin dute EB Europako Batasuneko estatuek. Neurriaren helburua da EBk munduko basoen soiltzean duen erantzukizuna txikitzea, eta, modu horretan, ekarpen bat egitea biodibertsitatearen galera eta berotegi gasen isuriak apaltzeko. Egitasmoak batasunaren merkatutik kanporatu nahi ditu deforestazioarekin estuen lotuta dauden produktuak.

Inportazioa baimentzeko baldintza berriak zazpi produktu funtsezkoren gainekoak izango dira: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. Baita horietatik eratorritako salgaien gainekoak ere; besteak beste, ikatz begetala, altzariak eta txokolatea. Produktu horiek EBn merkaturatzeko, enpresek ziurtatu beharko dute horien ekoizpen kateak ez duela deforestazioa eragiten. Horretarako, salgaien jatorria arakatu beharko dute, eta ekoitziak izan diren lur eremuei buruzko informazio geografikoa bildu. EBk aintzat hartuko ditu 2021etik deforestatuak izan diren lurrak, baso soiltzea legez kanpokoa ala legezkoa izan den bereizi gabe.

Gaur-gaurkoz, EB da munduko «deforestazio inportatzailerik» handienetan bigarrena, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa erakundearen ikerketa baten arabera. Soilik Txinak gainditzen du nazioarteko merkataritzarekin lotutako baso suntsitzean. Hark inportatzen dituen produktuek eragiten dute deforestazioaren %24, EBri dagokio %16, eta atzetik dira India (%9), AEBak (%7) eta Japonia (%5). FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen esanetan, munduko deforestazioaren %90 nekazaritza industrialak eragindakoa da, eta baso suntsitzearen bi heren sojarekin eta palma olioarekin daude zuzenean lotuta.

Ikusi gehiago: «Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»

Together4forests [elkarrekin basoen alde] kanpaina bultzatu duten elkarte ekologisten iritziz, araudia «aurrerapauso handi bat» da, nahiz eta anbizio handiagoko urrats bat nahiko luketen. Kanpainaren sustatzaileetako bat izan den WWF Naturarentzako Mundu Funtsaren ustez, «gai oso garrantzitsuak» gelditu dira kanpoan. Besteak beste, araudiaren babesa basoak ez diren «bestelako eremu oihantsuetara» hedatzea; sabanetara, hezeguneetara eta zohikaztegietara, kasurako. «Horrek esan nahi du babesik gabe geldituko direla zuhaitz estaldura urriagoa duten ekosistemak, zeinek sekulako garrantzia baitute biodibertsitatearen eta klima aldaketaren ikuspegitik eta tokiko biztanleriak bizirik iraun dezan». Adibide adierazgarriak dira Brasilgo El Cerrado sabana eta Brasilgo, Paraguaiko eta Argentinako lurretan hedatzen den El Chaco eremua. Eskualde horiek ez babesteak «presioa oihanetatik gune horietara lekualdatzea eragingo du», WWFren iritziz.

Elkarte ekologistek nabarmendu dute orain zera egin behar dela, araudia betetzen dela zaindu, eta EBko estatuek erakunde ikuskatzaileak eratu behar dituztela horretarako. Beharrezko «baliabide ekonomiko, humano eta teknikoak» bideratzeko eskatu du WWFk, araudia benetan eraginkorra izan dadin.


Summary: PAIk programa izateari uztea eta «hezkuntza eredu» bihurtzea proposatu du UPNk. Hezkuntzari buruzko proposamenetan, Javier Esparza hautagaiak adierazi du ikasliburuen edukiari buruzko «kontrolak» ezarriko dituztela

Pedagokikoki PAI ingelesez ikasteko programaren baliagarritasunari buruzko zalantzak badaude ere, Yolanda Barcinaren agintaldian hasitako bidean sakondu nahi du UPNk. PAIk programa bat izateari uztea eta hezkuntza eredu bilakatzea proposatu du Javier Esparza presidentegaiak, hezkuntzari buruzko agerraldian.

Liceo Monjardin ikastetxearen aurrean egindako agerraldian Esparzak aurkeztutako neurri nagusietako bat da. Ingelesezko eredu bat sortuta, «PAI programa ikastetxe publiko guztietan ezartzeko betebeharra egongo da, eta, modu horretan, familia guztiek aukera izango dute ingelesa ikasteko ikastetxe publiko batean».

Euskararen irakaskuntzari erreparatu gabe, Esparzak iragarri du PAI programa duten ikastetxeetan matrikulatzeko erraztasunak emango dituztela gobernura helduz gero: «PAI programa ez duten herrietan, doako jangeletarako eta garraiorako laguntzak emango dizkiegu familiei, ingelesa ikasi ahalko duten beste herrietara joan daitezen».

Ingelesa ikasteko orduak ugaritzeko asmoa dute, halaber. «Modu horretan ikasle guztiek ikasketak amaitzean B1 maila izan dezaten gutxienez».

Askatasunean «murrizketa»

Iragan berri den legealdiari begira, salatu du familiek seme-alabentzako hezkuntza eredua aukeratzeko duten askatasuna «murriztu» nahi izan duela Carlos Gimenoren Hezkuntza Departamentuak. «Eskoletan doktrinamendu ahalegin argi bat egin da, eta gure seme-alabak nola hezi behar ditugun ezarri nahi digute. Skolae programaren adibidea hor dago. Funtsean, pentsamendu bakarra ezartzen ahalegindu dira».

Hori ikusita, UPNk ohartarazi du «doktrinamendu hori amaituko» duela. «Itunpeko ikastetxeen eta publikoen artean eskaintza bidezkoa eta orekatua izatea bermatuko dugu».

Ildo berean, Esparzak ohartarazi du ikasliburuen edukiaren gaineko kontrola ezarriko dutela. «Doktrinamendurik ez egotea bermatuko dugu testuliburuen gaineko kontrolak ezarriz. Bermatuko dugu Nafarroako errealitate instituzionalari buruzko gezurrik ez esatea».

Beste kontuen artean, esan du 0-3 adinerako haur eskolak doakoak izatea bultzatuko dutela. Halaber, beken eredua aldatu nahi dutela gaineratu du.

Esparzaren arabera, Nafarroan ikastetxe batzuek besteek baino emaitza okerragoak lortzen dituzte, eta hori tokiko errealitate sozioekonomikoari lotuta egon daiteke. Haren esanetan, «ikastetxe horiei lehentasunezko arreta eman behar zaie».

Gainera, landa eremuko ikastetxeei «egonkortasuna» eman nahi diete. «Profesionalei aitortu behar zaie esfortzu hori, eta baldintzak hobetu, haurrei egonkortasuna emateko, eta eskubide berberak dituztelako».


Summary: Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek. Indar politiko batzuek onetsi egin dute zazpi hautagaien erabakia; beste batzuek, berriz, «isekatzat» jo dute.

Espainiako Auzitegi Nazionalak zigortutako EH Bilduren zazpi hautagaik zinegotzi karguari uko egiteko erabakiak erreakzio soka luzea ekarri du. Covite elkarteak abiarazi zuen polemika, eta orain pozik agertu da zazpi hautagaien erabakia dela eta; «albiste ontzat» jo du, baina gainerako 37 hautagaiei berdin egiteko exijitu die: «Horiek ez dute zalantzarik izango zinegotzi ardura hartzeko hautatuak izaten badira, ETAko kide izanik talde terroristaren krimen guztietan lagundu ondoren».

Antzera hitz egin du PPren Arabako ahaldungai nagusi Raquel Gonzalezek. Zazpi hautagaiek hautagaitza erretiratu izana «demokraziaren eta duintasunaren garaipentzat» jo du, baina gogorarazi du EH Bilduren zerrendetan oraindik «terrorista kondenatuak» daudela.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak ere hartu du hitza, EH Bilduk hartutako erabakiari buruz jarduteko. Haren ustez, «hau ez zen hauteskunde interesei eta lokatzei buruzkoa, bizikidetzari buruzkoa baizik». Zupiriaren arabera EH Bilduk eman behar ditu azalpenak: «Zergatik erabaki du orain EH Bilduk bere zerrendetan agertzen diren kide horiek ez dutela kargurik hartuko?».

Esan du EH Bilduk aitortu beharko lukeela modu injustuan, bidegabean eta ilegitimoan erabili zela indarkeria, eta eragindako sufrimendua eta mina bidegabeak izan zirela. Memoria historikoarekin ere lotu du gaia: «Ez da bidezkoa batetik justizia eta erreparazioa eskatzea eta, era berean, mina eta izua eragin duten pertsonak goraipatzea».

Nafarroako Gobernuko lehendakari eta PSNko hautagai Maria Txibitek «positibotzat» jo du EH Bilduko zazpi hautagaiek hartutako erabakia, eta erantsi du aukeran nahiago zuela «zuzentzeko beharrik izan ez balute eta zerrendetan sartu izan ez balituzte». Txibiteren ustez, hautagai horiek zerrendetan aurkezteak «biktimak berriro biktima bilakatzeko arriskua» zekarren.

PPren Iruñeko alkategai Carlos Garcia Adanerok, berriz, «isekatzat» jo du hautagaitzak erretiratu izana: «Badirudi EH Bilduk mesede egiten digula orain hiltzaileak zerrendetatik kenduta. Ezinezkoa da iseka handiagorik egitea».

UPNren Nafarroako lehendakarigai Javier Esparzak salatu du EH Bilduk «aurpegia zuritu» nahi izan duela: «Ez dizkiegu eskerrak emango zazpi hiltzaile zerrendetatik kendu eta 37 terroristari eusteagatik». PSNrengan jarri nahi izan du presioa, eta ohartarazi dio ezin duela koalizio abertzalearekin itunik egin, «ez delako indar bat gehiago». Haren ustez, EH Bildu ez da damutu, eta «harro» dago iraganaz: «Orain ez dira soilik kontent geratzen espetxetik atera ostean omenaldiak eginda, baizik eta hautetsi egin nahi dituzte, eta kargu publiko izendatu. Eskandalagarria da».

Esparzaren arabera, alderdi sozialista «ez da gai demokraziaren printzipioak eta duintasuna beste ezein interesen gainetik jartzeko». UPNko hautagaiaren arabera, marra hori ez litzateke gainditu beharko presidente izateko: «Zenbaitek bizia galdu dute gaur askatasunez bizi gaitezen».

EAJk Espainiako Kongresuan duen ordezkari Aitor Estebanen iritziz, «hauteskunde kalkulua» dago zazpi hautagaiek hartutako erabakiaren atzean: «Orain konturatu dira hanka sartu dutela, eta atera egin behar dute». Nabarmendu du hautagaiak zerrendetan sartzea «erabaki politikoa» izan zela, baina, edonola ere, positibotzat jo du erretiratu izana, «biktimen mina arintzen duelako».

ETAk hildako Juan Maria Jauregiren alaba Maria Jauregik eskerrak eman dizkie zazpi hautagaiei hartutako erabakiagatik, eta «elkarbizitzaren alde egindako beste pausotzat» jo du, sare sozialetan hedatutako mezu batean.


Errusiak Kiev bonbardatu du, berriro

Summary: Errusiak Kiev bonbardatu du, berriro. Ukrainaren arabera, maiatzean hiriburuaren aurka egindako zortzigarren erasoa da. Hiru pertsona zauritu ditu. Kievek esan du aireko defentsa sistemek hemezortzi misil erorarazi dituztela, baina Errusiaren bertsioa bestelakoa da.

Errusiako indarrek Kiev bonbardatu dute goizaldean. Ukrainako iturri ofizialen arabera, hil honetan herrialdeko hiriburuari airez egindako zortzigarren erasoa izan da, eta «ezohiko intentsitatea» eduki du. Ez da hildakorik egon, baina bonbardaketak hiru zauritu eragin ditu gutxienez. Ukrainaren esanetan, Moskuk droneak, gurutzaldi misilak eta misil balistikoak jaurti ditu itsasotik, lurretik eta airetik.

Armadak ordu batzuk geroago jakinarazi duenez, baina, aireko defentsa sistemek sei misil supersoniko, bederatzi gurutzaldi misil eta hiru misil balistiko erorarazi dituzte. Iturri horrek ez du zehaztu non suntsitu dituzten. Errusiako Atzerri Ministerioak nabarmendu du, ordea, Mendebaldeak Ukrainari emandako Patriot defentsa sistema bat suntsitu dutela misil balistikoek; hau da, batak eta besteak plazaratutako bertsioak kontrajarriak dira. Kremlinek adierazi du erasoak helburu militarrak zituela, eta bonbardaketek horiek jo dituztela.

Eraso horiek, hain zuzen, Volodimir Zelenskik Europan bira bat egin ondoren heldu dira. Ukrainako presidentea Italiako eta Erresuma Batuko lehen ministroekin, Alemaniako kantzilerrarekin eta Frantziako presidentearekin batzartu da azken egunetan, eta denek laguntza militarra agindu diote. Zelenskik gerra hegazkinak eskatu dizkie, gainera.

Ikusi gehiago: Putinek AEBei esan die Patriot misilen aurkako «antidotoa» topatuko duela

Eta gerrako fronte nagusian, Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian, hura konkistatzeko ahaleginean «pixkanakako aurrerapausoak» ematen jarraitzen dute Errusiako indarrek, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak Twitterreko bere kontuan zabaldu duenez. Wagner talde paramilitarrarekin ari da Mosku han borrokan, eta horren buru Jevgeni Prigozhinek Telegramen argitaratu duen bideo batean azpimarratu du Ukrainako soldaduen erresistentzia «oso gogorra» dela. Horren harira, Erresuma Batuko zerbitzu sekretuek azaldu dute indar horiek «aurrerapauso taktikoak» eman dituztela azkeneko lau egunetan.

Ez dago argi zer balio estrategiko duen Bakhmutek, baina bi aldeak joan den uda amaieratik ari dira han borrokan. Wagnerreko mertzenarioekin ari da Mosku, eta horien buruzagitzaren eta Kremlinen arteko ika-mikak oso ohikoak dira. Prigozhinek Sergei Xoigu Defentsa ministroari egotzi dio behar adina munizio ez ematea, eta, duela bi aste, Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin zion.

Ikusi gehiago: Asteazkenean Bakhmutetik ateratzeko mehatxua egin dio Wagnerrek Moskuri

Arma nuklearrez

Zenbat buru nuklear dituen jakinarazteari uko egin dio Errusiak. Atzo gauean, AEBetako Estatu Departamentuak ohar baten bidez adierazi zuen kontinente arteko 662 misil dauzkala hedatuta, eta, 1.419 buru nuklear eta 800 jaurtigailu dituela guztira. Errusiari eskatu zion, bide batez, datu horiek plazaratzeko, baina, gaur, Sergei Riabkov Atzerri ministrordeak Errusiako behe ganberan esan du ez dutela halakorik egingo. Aintzat hartu behar da Moskuk START Berria akordioa eten zuela otsailean. Errusiak eta AEBek 2010ean sinatu zuten itun hori, arma nuklearrak kontrolatzeko.

Eta gerrarekin berarekin lotuta, Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak adierazi du Zelenski eta Vladimir Putin Errusiako presidentea prest daudela «Afrikako liderrak» hartu eta haiekin eztabaidatzeko gatazkari irtenbide bat nola eman. Singapurko lehen ministro Lee Hsie Loongekin egindako agerraldi batean eman du horren berri.

Bestalde, Ukrainako Auzitegi Goreneko presidente Vsevolod Kniazev atxilotu dute, eroskeria leporatuta. Ustelkeriaren Kontrako Fiskaltzaren buru Oleksandr Omeltxenkek eman du horren berri, prentsaren aurrean, eta gaineratu du auzitegi horretako beste epaile batzuk ere ikertzen ari direla kasu horrekin lotuta. Tokiko hedabideek Polizia iturriak aipatuta kaleratutako informazioaren arabera, Kniazevek 2,4 milioi euro inguru jaso ditu, eroskeria baliatuta.

NATOrentzako dirua

2014an, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ontzat jo zuen aliatuen gastu militarra estatu bakoitzeko BPG barne produktu gordinaren %2 izatea gutxienez. Aliatuek konpromiso hori berretsi zuten iaz, baina, Alemaniako Ifo institutuak gaur kaleratutako ohar baten arabera, blokea osatzen duten 31 herrialdeetatik 11k gastatzen dute ehuneko hori baino gehiago, eta gehienak ekialdeko kideak dira: Errusiatik eta Ukrainarik gertuen daudenak, alegia.

«Mendebaldeko herrialdeek neurriz handitu dute defentsako gastua», nabarmendu du institutuak. Alemaniak, esaterako, BPGaren %1,6 jarriko du horretarako, eta, 31 herrialdeen artean, ekarpenik handiena egiten dutenetan hamazazpigarrena izango da. Beste datu bat: AEBen ekarpena aintzat hartu gabe, NATOko kideek beren BGParen %1,8 jarriko dute defentsarako, batez beste.

Poloniak baliatuko du ehunekorik handiena 2023an: %4,3. AEBak dira bigarrena (%3,3), Grezia hirugarrena (%3,1), eta Baltikoko bi herrialde datoz jarraian: Estonia (%2,9) eta Lituania (%2,6). Finlandia kide berria da seigarrena (%2,4), eta ondoren datoz Hungaria eta Errumania (%2,3), Erresuma Batua eta Letonia (%2,2) eta Eslovakia (%2).


Summary: ELA: «Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak argitu behar dute ea mutualitateen akordioa onartuko duten». Sindikatu abertzaleak gogor kritikatu du Espainiako Elkarrizketa Sozialeko akordioa, eta bake soziala «gomendio batzuen truke» saldu izana egotzi die UGTri eta CCOOri.

ELA sindikatuak kritika oso gogorra egin dio iragan astean Espainiako Elkarrizketa Sozialean sinaturiko akordioari. CCOOri eta UGTri egotzi die bake soziala «gomendio batzuen truke» saldu dutela, eta langileen pobretzea ontzat eman dutela. Dena den, sindikatuak ohartarazi du oso zaila izango dela Euskal Herrian aplikatzea, indar sindikalen botere banaketa ezberdina delako. Hori bai, zehaztu du Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari dagokiela argitzea ea mutualitateen boterea handitzen duen akordioko puntua aplikatuko den ala ez.

«Akordio hau da patronalak nahi zuena. Ez dago kontrapisu sindikalik, UGTk eta CCOOk uko egin diotelako. Sindikatu batzuk instituzionalizaten direnean, hau da gerta daiteke; hemen hasten da sinesgarritasun falta». Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak horrela deskribatu du CCOOk, UGTk eta Espainiako patronalak iragan astean sinaturiko negoziazio kolektiborako akordioa. Gogor kritikatu du, eta hiru arrazoi eman ditu: «Uko egiten dio 2021eko eta 2022ko KPI osoa berreskuratzeari; prekarizazioa handitzeko prest daude, bereziki sektore feminizatuetan; eta mutualitateei irabazi handiagoa ematen diete».

Pello Igeregi sindikatuko negoziazio kolektiboko buruak lehen eta hirugarren arrazoietan sakondu du. Soldatei dagokienez, haren iritziz, «sindikatuek galdutzat eman dute erosahalmena». Atzera begira jarrita, zehaztu du akordioan ez dela agertzen 2021. eta 2022. urteetako KPI osoa berreskuratzeko eskaera. Etorkizunera begira, berriz, hiru urterako %10 eta %13 arteko soldata igoerak aurreikusten dituela argitu du, baina horrek ez duela bermatzen KPIaren araberako igoera osoa.

Igeregik gehiago sakondu du akordioak mutualitateei emango liekeen eginkizunaren inguruan. Nabarmendu du osasun zerbitzuak pribatizatzeko prozesu bat ezkutatzen duela. «Momentuz, traumatologiako osasun arazoetara mugatzen da, baita lan eremutik kanpo eginikoetara ere. Halakoetan, mutualitateei boterea ematen zaie langilearen diagnosia, jarraipena eta tratamendua kudeatzeko”, salatu du. Era berean, hausnarketa bat gehitu du: «Osasun pribatuak baliabideak sobran baditu, publifikatu ditzaketela, eta ez alderantziz».

Iragan astean, Cebekek eta Confebaskek eginiko agerraldian onartu zuten begi onez ikusiko luketela mutualiatek ahalmen hori hartzea Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Argudiatu zuten Osakidetzako itxaron zerrenden eraginez asko atzeratu daitekeela alta hartzeko prozesua. Baina nori dagokio aplikatuko den hala ez argitzea? «Eusko jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari», erantzun du Igeregik.

Mutualitaten rola akordioaren 18. orrialdean agertzen da, eta honela dio: «Hau betetze aldera, agiria sinatu dugun elkarteek osasun arloan eskuduntza duten erakundeei eskatzen diegu mutualitate horiekin hitzarmenak garatu ditzatela». Gero zehazten du arazo traumatologikoetara mugatzen dela. Bere garaian, LAB sindikatuak jakinarazi zuen Nafarroako Gobernua aplikazioaren aurka dagoela; Jaurlaritzak, berriz, ez du argitu zer jarrera duen.


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Arabako mahastietan etorkinak esplotatzeagatik. «Baldintza deitoragarrietan eta giza duintasunarekin bateraezinak diren baldintzetan» bizi ziren Portugalgo hamabost etorkin askatu dituzte.

Guardia Zibilak bi pertsona atxilotu ditu Arabako Errioxan, «lan esplotazioa helburu duen gizakien trafikoagatik». Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaritzaren arabera, otsailean hasi zuen Guardia Zibilak Worker operazioa, esplotazio saretik ihes egitea lortu zuen pertsona batek bizitakoa salatu ostean. Ikerketa hasi zuten orduan, eta Portugalgo Polizia Judizialarekin batera joan den astean egindako operazioan lortu zuten atxiloketak egitea, baita esplotazio sarearen biktimak askatzea ere. Gasteizko Instrukziozko Lehen Epaitegiaren eskuetan dago kasua, eta epaileak behin-behineko espetxealdia ezarri die atxilotuei.

Ordezkaritzaren arabera, baldintza «deitoragarrietan» bizi ziren Portugalgo etorkinak, «giza duintasunarekin bateraezinak diren baldintzetan», eta esklabotza modernotzat jo dute haien egoera. Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkariak azaldu duen moduan, jatorrizko herrialdean hartu eta lan egingo zuten tokira eramaten zituzten langileak. Asteko egun guztietan egiten zuten lan Arabako mahastietan, eta ia hamabi orduko lanaldiak zituzten; eta haiek menperatzeko, «menpekotasun ekonomikoa» erabiltzen zuten. Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren arabera, hilabetez lanean ibili ostean langile batzuek zor ekonomikoa zuten jabeekin, eta horrek esplotazio sarean jarraitzera bultzatzen zituen.

Atxilotuen etxean, miatzean, 9.300 euro aurkitu zituzten, baita bi itxurazko pistola eta ikerketarekin harremana duen dokumentazioa ere. Bestalde, esplotazioari esker lortutako etekinekin erositako bost higiezin ere topatu dituzte.


Summary: Zazpi hautagaien erabakia txalotu du EH Bilduk. «Ultraeskuinaren sektore batzuen jazarpen eta eraispen kanpaina» salatu du, eta haiekin bat egin izana leporatu die beste alderdiei.

Presazko agerraldi batean Arnaldo Otegik irakurritako adierazpenean, EH Bilduk txalotu egin du hautagaiek hartutako erabakia, «keinu bat» delakoan koalizioak hartutako konpromisoen norabidean. Nabarmendu du EH Bilduren 4.500 hautagaiek bat egiten dutela «soilik bide baketsu eta demokratikoak» erabiltzeko konpromisoarekin, eta den-denek izenpetzen dutela urriaren 18ko Aieteko Adierazpena. Halaber, azaldu dute hautagai guztiak «euren eskubide zibil eta politiko guztien jabe» direla.

Ikusi gehiago: Odol delituak egozten dizkieten EH Bilduko zazpi hautagaiek uko egin diote zinegotzi kargua hartzeari

EH Bilduren aburuz, orain badago aukera «gehiengo nahikoa» eraikitzeko eta finkatzeko, «Euskal Herriak dituen erronka handiei» aurre egite aldera, eta erabakitzeko eskubidea, lurralde kohesioa eta eskumenak indartzea aipatu ditu erronka horien artean. Halaber, «sektorerik zaurgarrienen beharrei erantzutea» eta osasungintza, hezkuntza, adinekoen zaintza eta berdintasuna EH Bilduren lehentasun dira: «Horretan finkatu nahi ditugu gure mezua eta jarduera politikoa, eta etorkizunean ere horrela izango da».

Lehentasunak horiek badira ere, azken bolada honetan «ultraeskuinaren sektore batzuek jazarpen eta eraispen kanpaina onartezina» jarri dute abian, EH Bilduren iritziz, eta beste indar politiko batzuek ere bat egin dute horrekin, «arduragabekeriaz eta hauteskunde interes hutsengatik». EH Bilduk uste du horrelako kanpainak «ia saihetsezinak» direla, baina, hala ere, egoki iritzi dio jendaurrean bere konpromisoak berresteari, «ezinegonik sor ez dadin, aniztasunean eta desadostasunean ere, guztiek eskubide guztiak erabiliz elkarbizitzarako eta normalizazio politikorako bidea egiteko prest dauden beste sektore batzuetan».

Ikusi gehiago: Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek


Summary: Aburtok hitzeman du euskararen «erabilera soziala» bultzatuko duela. «Bilbo eta Bizkai elebidunak» lortzeko ekintzak aurkeztu ditu EAJren alkategaiak. Otaduik gazte euskaldun «erreferenteak» saretu nahi ditu.

Euskararen arloko bi erronka identifikatu ditu EAJk Bilbon datorren legealdiari begira: hirian euskararen «erabilera soziala» indartzea eta euskararen erabilera sustatzea udalaren barruko komunikazio hizkuntza gisa, «hizkuntza bera bultzatzeko, eta administrazioarekin euskaraz jardun nahi duten herritarrei kalitatezko zerbitzuak emateko».

Juan Mari Aburto Bilboko alkate eta EAJko alkategaiak eta Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietarako presidente eta EAJren lehendakarigaiak agerraldi bat egin dute Bilboko Plaza Barrian, Euskaltzaindiaren egoitzaren aurrean, euskararen arloan hartu nahi dituzten neurrien berri emateko. Horien artean daude Bilboko Euskararen Aholku Batzordea indartzea, euskara sustatzen duten tokiko eragileekiko «etengabeko koordinazioa eta babesa» ematea, Bilboko euskaltegietan matrikulazioa sustatzeko kanpainak egitea, eta euskararen aldeko gizarte, erakunde eta parte-hartze egitasmoetan «modu aktiboan» parte hartzea.

Era berean, euskarazko kultur adierazpideak sustatu nahi dituzte, hizkuntza saltokietan, ostalaritzan, kirolean, aisialdian eta hiriko bestelako esparru eta dinamika sozialetan sustatzeko kanpainak eta programak bultzatu, eta udal zerbitzuek erabiltzen dituzten aplikazio, webgune eta tresna teknologikoetan euskararen erabilera indartu.

«Euskara gure nortasunaren ezaugarri nagusietakoa da. Jatorriekin lotu, eta kokapen berezi-berezia ematen digu gero eta globalizatuago dagoen mundu honetan», esan du Aburtok, eta «Bilbo eta Bizkai elebidunaren alde» egitera deitu du.

Bestalde, Otaduik azaldu du «euskararen normalizaziorako lehenetsi beharreko esparruetan» sustatuko dituztela jarduera planak eta ekintzak. Bide horretan, esaterako, «nazioartean erreferentetzat jotzen diren gazte euskaldunen sarea sortu eta dinamizatu» nahi dute. Horrez gain, euskararen erabilera «horren indartsu» ez dagoen eskualdeetan, enpresek eta entitateek «era guztietako programetan» parte hartzea sustatuko dute, «bakoitzak bere eragin esparruan euskararen erabilera susta dezan».

Otaduiren hitzetan, EAJ «ahalegina» egiten ari da «euskara eta euskararen munduak etorkinengana hurreratzeko, beren enpatia eta garapen pertsonal eta soziala ahalbidetuz». Halaber, «euskarazko kulturaren sorkuntza sustatu eta prestigiatuko» dutela hitzeman du, sorkuntza hori delakoan Bizkaiaren «nortasunaren adierazle bikaina».

Euskaldunak, %30

Joan den martxoan aurkeztu zituzten zazpigarren Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak, eta, txostenean jasotako datuen arabera, Bizkaian herritarren %30 dira euskaldunak, eta beste %19 euskaldun hartzaileak. Horrez gain, erabilerari dagokionez, %14,5 dira euskaraz erderaz bezainbeste edo gehiago egiten dutenak; portzentaje hori bost puntu handitu da 30 urtean, 1991n lehen Inkesta Soziolinguistikoa argitaratu zenetik. Kontrara, beti erderaz egiten dutenak %67,5 dira.


Summary: Zer kilometro koadrotan dago biztanle gehien Euskal Herrian?. Santutxuko (Bilbo) kilometro koadro bat da herrialdeko trinkoena, 41.000 biztanle baino gehiago baititu, eta Europako eremu populatuenetan 24.a da, Haritik Hirira geografo taldeak erakutsi duenez.

Dentsitatea hitza modan dago azken boladan hirigile, arkitekto eta ikertzaileen artean. Autoarentzat eginiko AEBetako hiri sakabanatuaren eredua baztertu, eta Europako hiri tradizionalen alde dabil haizea, adituen artean behintzat. Hiri dentsoek elkarbizitzarako ematen duten aukerak goraipatzen dituzte, zerbitzuak eskaintzea errazten dutela, eta, batez ere, autoarekiko menpekotasunetik askatzen dutela herritarra. 15 minutuko hiriaren ideia asko zabaldu da: bizitzeko behar diren ekintza gehienak —lana, ikasketak, erosketak, osasun zerbitzuak, aisialdia— etxetik oinez 15 minutura gauzatzeko aukera ematen du eredu horrek; hau da, betiko hiriak.

Baina zer kilometro koadrotan bizi da jende gehien Euskal Herrian? Gure hirigune trinkoenen mapa sorta argitaratu du Haritik Hirira geografo taldeak sare sozialetan.

Nabarmendu dutenez, Bizkaiko eta batez ere Bilbo Handiko guneak dira lehenak zerrendan. Lehen hamar gune trinkoenetik zazpi han daudela ondorioztatu dute. Ondorengo bi guneak Gasteizen daude, eta hamargarrena, Iruñean. Euskal Herriaren barruan populazio dentsitateari dagokionez dauden gorabeherak nabarmen erakusten dituen datu bat eman dute: «Euskal Herriko kilometro koadro populatuenak ia Behe Nafarroak eta Zuberoak adina biztanle ditu». Izan ere, Santutxuko (Bilbo) gune bat da trinkoena, 41.389 biztanle baitira han, eta Iparraldeko bi herrialde horiek, batuta, 45.333 biztanle dituzte.

«Emaitzek hainbat ezaugarri azaleratzen dituzte», adierazi dute geografoek. Alde batetik, Euskal Herriari dagokionez, bistaratzen dute Ibaiondoko ibaiadarreko udalerriak (Bilbo, Portugalete, Barakaldo...), biztanleria gehien pilatzen duten udalerriak izateaz gain, dentsitate handikoenak ere badirela».

Baina Europako beste herrialdeak baino trinkoagoa da Euskal Herria? Hori erakusteko ere sailkapena egin dute. Eurostaten 2018ko datuak erabili dituzte, eta, horien arabera, Euskal Herriko lekurik trinkoena —Santutxukoa— Europako eremu populatuenetan 24.a da. «Euskal Herriko kilometro koadro populatuenak ere nabarmentzen dira, bereziki Bilbo eta Gasteiz», Europako eskalan. «Azken batean, Europa hegoaldeko herrialde gehienetan, hainbat solairuko bloke edo eraikinetan bizi ohi gara, eta dentsitatea handitagoa da horrela». Europa iparraldeko herrialde gehienetan, berriz, hiriguneko erdiguneetatik at, familia bakarreko etxebizitza eredua nagusitzen da, eta dentsitateak ere askoz txikiagoak dira, azaldu dutenez. «Ez da kasualitatea Ipar Euskal Herriko adibiderik ez izatea Euskal Herriko populatuenen artean».

Trinkotasunaren aldeko aldarrikapena egin dute geografook. «Gehiegizko pertsona pilaketekin lotu izan da sarritan dentsitatea hirigintzan. Hala ere, dentsitate handiko eremuak jasangarriagoak izan ohi dira orokorrean, erabilera anitzeko eremuak izateaz gain oinarrizko zerbitzu asko gertu izateko aukera ematen baitute, dentsitate txikiko lekuetan ez bezala. Beraz, arazoa ez da dentsitatea izaten, baizik eta pilaketa».

Twitter eta podcasta

@HaritikHirira Twitter kontua 2021ean sortu zuten Jon Macias eta Josu del Campo geografoek, lurraldea, hiriak eta geografia euskaraz lantzeko. Herriak, hiriak eta lurraldea nola dauden antolatuta azaldu nahi dute, edonork ulertzeko moduan. Antolaketa horrek herritarren bizimodua nola baldintzatzen duen erakutsi nahi dute horren bidez.

Iazko apirilean, podcasta egiten hasi ziren, Twitterreko harietan landuriko gaiak garatzeko eta luzeago jorratzeko. Besteak beste Youtube eta Spotify plataformetan jartzen dituzte atalak.

Besteak beste, Euskal Herriko hiri nagusietako udaletxeetatik abiatuz, 15 minutuan bizikletaz noraino hel zaitezkeen kalkulatu zuten iaz. Ondorioztatu zutenez, «irismen aldetik, Euskal Herriko hirien tamaina kontuan hartuz, bizikleta garraiobide bereziki eraginkorra da». Baina azpiegiturei bultzada emateko eskatu zuten.

Populazioa, mendi gisa

Euskal Herriko populazioaren banaketa ikustarazteko beste saio batzuk ere arreta piztu dute lehen ere. Galder Gonzalez dibulgatzaile eta euskarazko Wikipediako kideak herrialdeko populazio dentsitatea altuera gisa adierazten duen mapa bat sortu zuen 2020ko azaroan.

Gaindegiaren datuak hartu eta tratatu zituen, irudia lortzeko.


Summary: Arabako lautadan biosfera erreserba bat sortzea proposatu du EH Bilduk. Gasteiz eta Araba «erreferente» bilakatu nahi ditu klima aldaketaren aurkako borrokan.

Krisi klimatikoari aurre egiteko asmoz, EH Bilduk udal eta foru erakundeetatik bultzatuko dituen hainbat neurriren berri eman dituzte gaur Rocio Vitero Gasteizko alkategaiak eta Felix Gonzalez Arabako Batzar Nagusietako hautagaiak. Besteren artean, konpromisoa hartu dute «irizpide ekosozialetan» oinarritutako trantsizioa azkartzeko eta biodibertsitatea errespetatzeko, eta hori lortzeko proposatu dute Arabako lautada Unescoren biosferaren erreserba izendatzea. EH Bilduko hautagaien ustez, biosferaren erreserbak ongi diseinatuta eta kudeatuta daudenean «tresna baliagarriak» dira lurralde bat iraunkortasunaren ikuspegitik egituratzeko. «Arabako lautadan erreserba bat egoteak orain sakabanatuta dauden naturguneak lotuko ditu eta balioa emango die, eta erreserba apartekoa izango da, Gasteiz bezalako tamaina erdiko hiri bat barruan hartuko duelako», azaldu du Gonzalezek. EH Bilduren iritziz, Zadorraren goi arroak betetzen ditu biosferaren erreserba izendatzeko beharrezko baldintza guztiak. Koalizioak proposatu duen eremua Zadorra ibaiaren arroaren goiko aldeari dagokio: 950 kilometro koadroko azalera hartuko luke denera, eta hamalau udalerri eta 275.000 biztanle bilduko lituzke bere baitan. Gasteizko mendiak, Arrato mendilerroa, Gorbeia eta Aizkorri-Aratz parke naturalak, Urkiolako eta Entziako mendilerroak eta Iturrietako mendien esparrua hartuko luke biosferak. «Unescok inoiz Araban egindako lehen aitortza izango litzateke, eta mundu mailan ezaugarri horiek dituen gutxienetarikoa, bere baitan Gasteiz egongo litzatekeelako», Gonzalezek azaldu duenez. Biosfera erreserbak hiru gune izango lituzke, EH Bilduk egindako planaren arabera. «Eremu nagusian», periferia eta eremu babestuak leudeke. «Eremu tanpoia», berriz, gune nagusiaren ondoko zonaldeek osatuko lukete. «Trantsizio eremua», azkenik, lurraldearen gainerako zatiak beteko luke. Koalizioak proposatu du erreserbaren kudeaketa patronatu baten bidez egitea, eta bertan bermatua egotea udal guztien eta interesa duten eragileen parte hartzea eta erabakitzeko gaitasuna. Karbonoan neutroa Udal mailan, berriz, 2030. urterako karbonoan neutroa izateko helburuari eutsi dio Viterok, iritzita Gasteizek «erreferente» izan behar duela klima aldaketaren aurkako borrokan. Gasteizko alkategaiak gogora ekarri du duela lau urte koalizioak hiriburua karbonoan neutroa izateko plan bat aurkeztu zuela, eta hainbat neurri martxan jartzeko konpromisoa duela. Gasteizen energia berriztagarrien hedapena «modu parte hartzailean» planifikatzeko konpromisoa da horietako bat: «Jendaurreko informazio eta eztabaida prozesu baten bidez egin nahi dugu. Interesa duten eragile guztiei parte hartzeko gonbita egingo zaie, baita talde politikoei eta herritar guztiei ere, akordio politiko eta sozial ahalik eta zabalena lortze aldera». Horrekin batera, udalerriko lurzoru antropizatuetan–tartean Noryesteko presagaineko proiektu ohiaren lurzoruetan eta Ariñez eta Gometxa arteko Jundizko sarbidean– tamaina ertaineko eguzki baratzak ezartzeko aukera aztertuko dute. Horrez gain, Viterok azaldu du udalerriko auzo eta herrietan energia komunitateak garatu eta trantsizio komunitarioa sustatzeko bulegoak ireki nahi dituztela. Udal aholkularitza energetikoak ere martxan jarri nahi dituzte, norbanakoak eta enpresak laguntzeko.


Summary: Trantsizio energetikorako legeak klima neutraltasuna du xede 2050erako. Eusko Jaurlaritzak onartu du lege proiektua, eta Eusko Legebiltzarraren esku utzi du. Besteak beste, deskarbonizazioa sustatu nahi dute, energia ereduan, garraioan eta industrian

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak Trantsizio Energetiko eta Klima Aldaketari buruzko lege proiektua aurkeztu du, gobernu kontseiluak onartu ostean. Maila horretako eskumen nagusienak estatuei badagozkie ere, Jaurlaritzak bere eragin eremurako marko bat ezarri nahi izan du lege proiektu honen bidez. Eztabaidara irekiko da lege proiektua, eta espero du legealdi honen amaieran onartzea eta indarrean sartzea. Helburu nagusi bat du: 2050erako klima neutraltasuna lortzea. Helburu horri begirako jarduera planak proposatu ditu, batez ere. Tapiak berak emandako azalpenen arabera, 2020an berotegi efektuko gas isurien %84 energia enpresek, garraioak eta industriak isuritakoak izan ziren. Industriari dagokionean, fundizioa, siderurgia, papera, biokimika eta zementua lehengai dituzten industriak aipatu ditu. Azaldu du «eredu ekonomikoaren trantsizioa» egin beharko dela, eta industria eredua aldatuko dela aurreratu du. «Ekonomiaren ereduak, kontsumo ohiturek-eta goitik behera aldatu beharko dira, hortaz kontziente izan behar dugu». Horretarako egungo industria eredua deskarbonizatu behar da. Bide horretan, besteak beste, hidrogeno berdea sustatuko dutela esan du Tapiak, batez ere gasa ordezkatzeko. Horrekin batera, energia berriztagarriak, energiaren biltegiak eta mugikortasun jasangarria ere sustatuko dituzte. Euskal industriaren lehiakortasuna sustatuko dute, «ekonomia zirkularragoa bermatuz». Baina industriaz gain, gainerako sektoreen ekarpena beharko dela esan du, erakundeek eta norbanakoek ere deskarbonizazioari begirako jarduerak egin behar dituztela berretsiz. Erakunde artekoa Hainbat jarduera jasotzen ditu legeak bide horretan. Batetik, fiskalitatea. Udalak, mankomunitateak, aldundiek eta Jaurlaritzak elkarlanean adostu ostean, zerga hobariak proposatzen dituzte «klima aldaketarekiko egokitzapena errazten» dutenentzat eta berotegi efektuko gas isuriak gutxitzen dituzten jardunentzat. Jarduera horiek inskribatzeko erregistro bat sortuko da. Hor erregistratzea borondatezkoa izango da. Erakunde publikoek eta pribatuek klima aldaketan egiten dituzten jarduketak inskribatu ahal izango dituzte, eta titularrek hobariak jasoko dituzte. 5.000 biztanletik gorako udalerriek eta lurralde historikoek klima eta energia planak sortu beharko dituzte, euren eskumenen esparruan, lurraldeko helburuak lagunduz. 5.000 biztanletik beherakoek planak indibidualki edo eskualde mailan garatu ahal izango dituzte. Legea onartzen denetik bi urteko epea izango dute horretarako. Jarraipena egiteko Klima Aldaketaren Bulego bat sortuko da, helburuen betetze maila kontrolatzeko. Hori guztia justizia sozialean oinarrituta egitea dute helburu. Trantsizio bidezko eta jasangarria izatea nahi dute, kostuen eta kargen banaketa ekitatiboa kontuan hartuta, eta sektore ekonomiko, lurralde eta biztanle zaurgarrienei arreta jarriz, «trantsizioa desberdintasunen kausa izan ez dadin». Partaidetza bermatu nahi dute, batetik berdintasun terminoetan, eta bestetik gazteen ekarpenak jasoz. Parte hartze hori sustatzeko energia trantsizioaren eta klima aldaketaren Herritarren Batzarra sortzea aurreikusten du legeak, eta dekretu bidez arautuko ditu eraketa, antolamendua eta funtzionamendua. Udalerrietan ere sor litezke era honetako batzarrak, eta ekarpenak jasoko dituzte, eskumenak dituzten dagozkien organoei bidaltzeko. Eusko Jaurlaritzak aurrekontuen lege proiektuan ere jaso beharko du energia eta klima ikuspegia. Gainerako erakundeek aurrekontuetan diru sail hori sustatzea aurreikusten du legeak. Legebiltzarraren esku dago testua, eta ekarpenak jasotzeko epea ireki dute. «Hauteskunde kutsua» David Soto Elkarrekin-Podemos IUko legebiltzarkideak hauteskunde kutsua ikusi dio lege hau kanpainan aurkeztu izanari. Uste du «energia oligopolioen» mesedetan egiten duela, eta energia berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala ere ahal izan duen heinean atzeratu egin duela esan du, «multinazional energetikoen interesetara egokitzeko».


Summary: Magnus Cort Nielsenek irabazi du Italiako Giroko hamargarren etapa. Danimarkarra eguneko ihesaldian sartu da, eta azkarrena izan da esprintean. Hiru itzuli handietan nagusitu den 105. txirrindularia da

Magnus Cort Nielsen (Education First) nagusitu da gaur Italiako Giroko hamargarren etapan. Danimarkarra eguneko ihesaldian sartu da, azken metroetara iritsi da Derek Geerekin (Israel) eta Alessandro de Marchirekin (Jayco), eta erraz gailendu zaie biei.

Etapa irabazita, hiru itzuli handietan garaipena lortu duen 105. txirrindularia da: sei etapa irabazi ditu Espainiako Vueltan, bi Frantziako Tourrean, eta bat Giroan; atzokoa.

Laugarrenez ekitaldi honetan, ihesaldiak izkin egin dio tropelari. 51 segundora iritsi dira txirrindulari indartsu gehienak. Baina ez guztiak: seigarren sailkatuak, Aleksandr Vlasovek (Bora), Giroa utzi du, eta hamargarrenak, Jay Vinek (UAE), 11 minutu baino gehiago galdu ditu.

Gaurko arantza ateratzen saiatuko dira bihar esprinterrak, 11. etapan, Camaiore eta Tortona artean: 218 kilometroko saio laua da.


Summary: Bi pertsona hil dira Orion, hilketa matxista batean. Arrantzale kalean gertatu da. Emakumezko bat eta gizonezko bat dira hildakoak. Urkullu lehendakariak baieztatu egin du gertaera hilketa matxista gisa ikertzen ari direla

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak oraintxe baieztatu du gaur Orion «deflagrazio» bat gertatu dela. Esan dute bi pertsona hil direla horren ondorioz, emakumezko bat eta gizonezko bat.

Arratsaldeko bost eta erdietan gertatu da, Arrantzale kaleko parkean. Hainbat lekukoren arabera, bi petardo lehertu izan balira bezalako soinua entzun da. Auzoek bi pertsona topatu dituzte, hilda, buruan zauriak zituztela.

Emakumezkoaren gorpua eserlekuan zegoen, eta gizonezkoarena, lurrean.

Ertzaintzak eremua hesitu du, eta gertaturikoa ikertzen ari da. Adierazi dutenez, litekeena da pertsona horietako batek zeraman lehergailua zartatu izana. Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi du bikotea izan zirela hildakoak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak baieztatu egin du gertaera hilketa matxista gisa ikertzen ari direla, Basaurin EAJk eginiko mitin batean. Josu Erkoreka Segurtasun sailburua zegoen mitinean.

Albiste hau osatzen ari gara. Laster informazio gehiago.

Indarkeria matxista dela baieztatzen bada, tankera horretako lehen hilketa izango da aurten Euskal Herrian. Iaz lau andre hil zituzten bikotekideek, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik indarkeria matxistaren ondorioz 117 andrazko hil dira Euskal Herrian, eta 11 haur.


Summary: Iaz 883 preso exekutatu zituzten, azken bost urteetako gehien. Amnesty Internationalen arabera, hildakoen kopurua handitu egin da bigarren urtez jarraian.

Amnesty Intenationalek (AI) bere azken txostenean jaso duenez, iaz 883 pertsona exekutatu zituzten munduan, 2021ean baino %53 gehiago. Iaz, hildakoen kopuruak nabarmen egin zuen gora hainbat herrialdetan, hala nola Iranen, Saudi Arabian eta AEBetan.

AIren esanetan, Txinaren kasuan, heriotza zigorraren erabilerari buruzko informazioa estatu sekretu gisa sailkatua dago. Estatus bera du zigor metodo honek Ipar Korean eta Vietnamen. Pekinek ez du daturik ematen exekuzioen inguruan, baina AIk salatu du urtero milaka pertsona hiltzen dituztela herrialdean.

Ekialde Hurbileko herrialdeak izan ziren iaz preso gehien hil zituztenak. Txina albo batera utzita, exekuzioen %90 Iranen, Saudi Arabian eta Egipton izan ziren. 576 pertsona hil zituzten iaz Iranen —2021ean 314—. Saudi Arabiak, berriz, 196 pertsona exekutatu zituen: azken hogeita hamar urteetako handiena izan zen kopuru hori.

2021arekin alderaturik, exekuzioak hirukoiztu egin dira Saudi Arabian. Urte hartan 65 pertsonei aplikatu zitzaien zigor gorena. Human Rights Watch GKEren esanetan, 2022ko matxoaren 12an, herrialdeak 81 pertsona exekutatu zituen. Hau da, egun bakar batean gainditu zen 2021eko erregistroa.

AIk iaz hogei herrialdetan dokumentatu zituen exekuzioak, 2021ean baina bi gehiagotan. Hainbat urtetako geldialdiaren ondoren, bost herrialdetan ekin zitzaion berriz heriotza zigorraren aplikazioari: Afganistanen, Kuwaiten, Myanmarren, Palestinan eta Singapurren. Haatik, 2021ean exekuzioak egin zituzten hiru herrialdek, Botswanak, Arabiar Emirerri Batuek eta Omanek, ez zuten inor hil 2022an.

AIk esan du iaz zenbait exekuziok nazioarteko legedia urratu zutela. Besteak beste, hiru pertsona hil zituzten publikoki, bat Afganistanen eta bi Iranen; bost lagun exekutatu zituzten Iranen adingabe zirela egindako delituengatik; buru edo adimen desgaitasunak zituzten pertsonak kondenatu zituzten AEBetan, Iranen, Japonian eta Maldivetan; eta Bangladesh eta Egipton heriotza zigorrak ezarri ziren akusatua bertan egon gabe.

Injekzio hilgarria, polemikaz inguraturik AEBetan

Herrialdeko heriotza zigorren kasuak aztertzen dituen Death Penalty Information Center Taldearen arabera, 2023a hasi zenetik 11 exekuzio egin dituzte AEBetan. Horietatik bost Texasen egin dutuzte, hiru Floridan, bi Missourin, eta bat Oklahoman. Injekzio hilgarria da gaur egun kondenatua exekutatzeko gehien erabiltzen den metodoa.

Exekuzio protokoloek berez hilgarriak izan daitezkeen hiru farmako segidan ematea aurreikusten dute. Konbinazio horren bidez anestesia eragin nahi da lehenik, eta bihotz-biriketako geldialdiaren ondoriozko heriotza gero.

Jarraitu beharreko prozedurak berak, nahaste hilgarrian erabilitako farmakoen egokitasunak eta zenbait kasutan erregistratutako sufrimendu handiko heriotza luzeek eztabaida sortu dute, ordea, azken urteotan.

Iaz AEBetako Heriotza Zigorrari buruzko Informazio Zentroak (DPIC) argitaratutako txosten baten arabera, exekuzioen herenek baina gehiagok huts egin zuten, edo «arazoz beterikoak» izan ziren.

NPR AEBetako irrati publikoak 200 autopsiari baino gehiagori egindako analisiaren arabera, injekzio hilgarriek gehienetan «min akutua» eta «itolarria» eragiten diote presoari, eta hil aurretik «izu handia» eragiten die.

Joan den astelehenean, AEBetako Auzitegi Gorenak arrazoia eman zion gasarekin exekutatzea eskatu zuen Alabamako preso bati. Estatuko agintariek ezarritako injekzio hilgarriaren ordez aukeratu zuen metodo hau. Iaz, estatu honetan, injekzio hilgarriaren bidezko hainbat exekuziok huts egin zuten.


Summary: Angulen trafikoaren aurkako operazioan atxilotutako enpresari bat espetxeratu dute. Bordeleko (Frantzia) JIRS epaitegiak erabaki du enpresari gipuzkoarra espetxeratzea. Bidaxunen (Nafarroa Beherea) zegoen finkatuta, eta Euskal Herriko hainbat txokotan ditu egoitzak.

Joan den astean, angulen trafikoaren aurkako operazio bat egin zuten Bidasoaren alde bietan Espainiako eta Frantziako poliziek. Hogei pertsonatik gora atxilotu zituzten, eta, atzo gauean Frederique Porterie Bordeleko prokuradoreak adiearzitakoaren arabera, atxilotuetako bat espetxeratu zuten. El Diario Vasco-k argitaratutakoaren arabera, espetxeratuak San Bisentsen (Landak, Frantzia) zuen enpresa —Agirrebarrena Angulak—, baina beste egoitza batzuk zituen Euskal Herrian, Oiartzunen (Gipuzkoa) adibidez.

Antza denez, gipuzkoarra da espetxeratu duten enpresaria, baina Bidaxunen zegoen finkatuta. Frantziako 20 Minutes-en arabera, antolatutako talde kriminal batean parte hartzea egozten diete espetxeratuari eta beste lau ikerturi, baita etxekoak ez diren animalien edo haien produktuen jabetzagatik, garraioagatik eta transferentziagatik ere.

Frantziako hedabidearen arabera, sare horretako kideek Asiara esportatzen zituzten angulak, bizirik. 2010etik, Europako Batasunak debekatua du bere mugetatik kanpo angulak esportatzea, eta joan den urtean espezie horren kirol arrantza debekatu zuen. Izan ere, azken hiru hamarkadetan %75 murriztu da angularen presentzia Europan, eta galtzeko arriskuan dago.

Joan den urtean Europako Batasunak angularen kirol arrantza debekatu zuenez, Eusko Jaurlaritzak angularitza profesionalizatzeko urratsak egin zituen apirilean. 150 lizentzia profesional banatuko dituzte, eta angularen arrantza kontrolatzea lortu nahi dute horrekin. Joan den urtean, kirol lizentziak soilik banatzen zirenean, 700 eman zituen Jaurlaritzak.


Summary: Kanoiak ebakita zeuzkan eskopeta bat erabili zuen hiltzaileak bikotekide ohia hiltzeko Orion. Bikotekide ohia hil ostean bere buruaz beste egin zuen gizonezkoak kalean, parke batean alboan.

Bi lagun hil ziren atzo arratsaldean Orion (Gipuzkoa), tiroketa baten ondorioz. Gizonak, ustezko hiltzaileak, kanoiak moztutako eskopeta bat erabili zuen bikotekide ohia hiltzeko; litekeena da jarraian bere buruaz beste egin izana. Emakumeak 50 urte zituen. Kale erdian izan zen hilketa, jendea erruz ibili ohi den parke baten ondoan. Lehen zantzuen arabera, gizona emakumearengana gerturatu zen, eta, hitzik egin gabe, tiro egin zion zuzenean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo ilunabarrean jakinarazi zuen indarkeria matxista dela ikertzen ari diren hipotesi nagusia, eta, gaur goizean, Segurtasun sailburu Josu Erkorekak berak, Erandioko polizia etxean egindako agerraldi batean, baieztatu du gizonak eskopeta batekin hil zuela andrea, ikerketen lehen emaitzen arabera.

Erkorekaren arabera, andrearekin geratuta zegoen gizona, eta ikusi orduko tirokatu zuen. Berehala egin zuen bere buruaz beste gero. Eskopeta gizonak berak manipulatu zuela azaldu du. Armak izateko baimena bazuen. Gizonak ez zuen indarkeria matxistarekin lotutako aurrekaririk, Segurtasun Sailaren arabera.

Datu gehiago ere jakinarazi ditu Erkorekak; adibidez, esan du gizonak aitarengandik jasoa zuela eskopeta. Ertzainek hasieran «deflagrazio» bati buruz zergatik hitz egin zuten ere azaldu du; esan du hainbat lekukok «kaxa txuri» bat aipatu zutela, eta entzun zen soinuak ere leherketaren hipotesia sorrarazi zuela. Etxean egindako lehergailu bat izan zitekeela esan zen. Horiek horrela, sailburuaren arabera, Ertzaintzan lehergailuekin diharduen unitateko kideak ere joan ziren hilketa jazo zen tokira. Polizia zientifikoko agenteak heldu arte inor ezin izan zen tokira hurbildu: prozedurek hala agintzen dutela zehaztu du Segurtasun sailburuak, eta horrek ere eragin zuela okerreko hipotesia. Izan ere, gizonaren gorpua mugitu arte ezin izan zuten argitu han ez zegoela kaxa bat: eskopeta bat zen.

Hildakoari eta hiltzaileari buruzko datuak ere zabaldu dira gaur. Biktimak bi seme-alaba zituen. Gazteak dira biak; adin nagusikoa bat, eta oraindik adingabea bestea.

Baieztatu da, gainera, andreak eta gizonak harreman afektiboa etena bazuten ere, geratuta zeudela astearte arratsaldean; orain, ikertzaileak argitzen ari dira zergatik zeuden elkarrekin geratuta. Banku batean eserita zegoen emakumea, liburu bat leitzen, gizona noiz azalduko zain.

Larritasuna

Gertaera 17:30 inguruan jazo zen. Hainbat lekukoren arabera, bi petardo lehertu izan balira bezalako soinua entzun zen. Auzokoek bi pertsona topatu zituzten hilda, buruan zauriak zituztela. Emakumezkoaren gorpua eserleku batean zegoen, eta gizonezkoarena, lurrean. Ertzaintzak eremua hesitu zuen, eta gertaturikoa ikertzen hasi zen. Gorpuak atzo iluntzean eraman zituzten, eta gaur goizean zabaldu dute kalea, ingurua garbitu eta gero.

Momentu latzak izan ziren inguruan, jende asko baitzebilen, eta ezuste handia izan baitzen. Urkulluk Basaurin EAJk eginiko mitin batean (Bizkaia) baieztatu zuen indarkeria matxistako kasu baten moduan ikertzen ari direla gertaera. Minutu bateko isilunea egin zuten.

Aurreko kasuak

Iaz, lau emakumezko hil zituzten bikotekideek Euskal Herrian, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik, indarkeria matxistaren ondorioz 117 andrazko hil dira Euskal Herrian, eta 11 haur.

Sara Pina izan zen lehen hildakoa iaz, 38 urteko emakumezko bat. Tuteran hil zuen bikotekideak (Nafarroan), etxean. Agertzen ez zela-eta, bila joan zitzaizkion gertukoak, eta hantxe aurkitu zuten, hilotz. Apirilaren 26an, Felisa S.P. hil zen Gurutzetako erietxean, Barakaldon (Bizkaia). 90 urte zituen, eta erietxera eraman zuten min hartuta; zauriak tratu txarrekin lotu zituzten osasun profesionalek, eta handik aste batzuetara semea atxilotu zuten. Irailean, Maria Luisa Larrañaga hilotz agertu zen Benidormen (Herrialde Katalanak); senarra auto istripu batean hil zela esatera joan zitzaizkion, eta orduan aurkitu zuten. 68 urte zituen, eta sortzez Soraluzekoa zen (Gipuzkoa).

Urte amaieran gertatu ziren azken bi hilketak. Abenduren 19an, Maria del Carmen Ruiz Huerta hil zen, Zaragozan; gero jakin zen Corteskoa zela (Nafarroa). Senarrak berak jo zuen Poliziarenera, emaztea hil zuela esanez. Abenduren 28an, Rebeca Huayta Huacan hil zuen bikotekideak. Bilboko San Frantzisko auzoan taberna bat zuten, eta hantxe aurkitu zuten, hilotz. 45 urte zituen. Hilketa guztiek izan zuten instituzioen arbuioa, eta mugimendu feministak ere salatu zituen.


Summary: Parisko Apelazio Auzitegiak berretsi egin du Sarkozyri ezarritako hiru urteko kartzela zigorra. Frantziako presidente ohiak ez du espetxera joan beharko, auzitegiak aukera eman baitio zigorra etxean betetzeko zaintza elektronikorako eskumuturrekoarekin.

Parisko Apelazio Auzitegiak gaur berretsi du duela bi urte Nicolas Sarkozy presidente ohiari ezarritako zigorra. Hiru urteko espetxealdia ezarri diote estatuburu izandakoari, baina haietako bi ez ditu bete beharko. Geratzen den urtebetea ere ez du espetxean igaro beharko; izan ere, auzitegiak etxean egiteko aukera eman dio, eskumuturreko elektronikoarekin. Bismouth auzia esaten diote auzi honi, 2014an jakin baitzuten Frantziako presidente ohiak beste linea bat zuela kontratatua Paul Bismouth izena erabilita; zenbaki hori erabili zuen abokatuarekin gaiari buruz hitz egiteko, akusazioaren arabera. Sarkozyk jada iragarri du Frantziako Kasazio Auzitegira joko duela, erabakia bertan behera uzteko.

Estatuburu ohia 2021eko martxoan zigortu zuten, 2014an —presidentetza utzi eta bi urtera— egindako delitu batengatik. Haren abokatu Thierry Herzogi eta Kasazio Auzitegiko epaile izandako Gilbert Aziberti ere zigor berberak jarri zizkieten. Epaileek frogatutzat jo dute Frantziako presidente ohiak ordu hartan zin egin ziola Aziberti ahal zuena egingo zuela Monakoko postu garrantzitsu bat lor zezan hark, trukean berari buruz sekretupean zegoen informazio bat helarazten bazion; Christine Mee epailearen arabera, «ustelkeria itun bat» egin zutela dioten froga argiak egon dira.

Sarkozyk jakin nahi zuen zertan zen 2007. urteko presidentetza hauteskundeetako kanpainaren ikerketa, finantzaketa irregularrari buruzkoa eta bere kontrakoa. Ustez, garai hartan eskuindarren hautagai izan zenari dirua eman zion Muammar Gaddafi Libiako agintaria zenak.

Auzitegiak zigortuari leporatu dio «[Frantziako] Errepublikako presidente ohiak estatutua eta karguan zegoenean osaturiko harreman politiko eta diplomatikoen sarea erabili izana bere interes pertsonalen zerbitzura izandako epaile bat saritzeko».


Urkuluko dorrea

Summary: Urkuluko dorrea. Erromatarren garaiko dorre hau Akitania konkistatzeagatik eraikitako trofeo-dorre bat da.

Urkulu mendia Euskal Herrian dugun mendi berezienetako bat da. Ez da oso altua, eta ez dauka silueta ederrik ere, baina haren tontorrean erromatarrek eraikitako dorre bat dago, eta horrek egiten du mendizaleentzat erakargarri. Hara igotzeko, hainbat abiapuntu daude. Errazena Arnoztegiko lepotik (Nafarroa) abiatzea da. Guk, ordea, Aezkoa aldetik igoko dugu, Azpegiko aterperaino igota. Mendizale asko, normalean, Orbaizetako Olatik abiatzen dira, baina lehen zatia asfaltaturik dagoenez, egokiagoa da Espainiako Koroaren arma fabrika atzean utzi, eta ibilgailuz igotzea Azpegiko aterperaino dagoen errepide tartea. Aterpearen aurrean dagoen iturri ederrean kantinplorak beteko ditugu, eta martxan jarriko gara. Lehen metro gutxi batzuk errepidean egin eta berehala, ezkerraldera joko dugu mendian sartzen den bidetik. Denbora gutxi beharko dugu Azpegiko bi trikuharrien ondora heltzeko. Belarretan bide nagusia bilatu, eta ezkerraldean dagoen muino batean, Aramuñoko Ama Birjinaren irudi zuria ikusiko dugu haitz baten gainean. GR-12 ibilbidearen (Euskal Herriko ur mugaren ibilbidea) seinale zuri-gorriekin bat egingo dugu, eta ez ditugu utziko Arnoztegiko lepora heldu arte. Aurrez, Sorozabalgo lepora igoko gara, eta gertu dauden megalitoak bisitatuko ditugu. Bidera itzuli, eta bide zabaletik Arnoztegiko leporaino joango gara. Aurrez aurre, Urkuluko dorre berezia ikusiko dugu, eta GR-12a gure ezkerrera utziz, aldapa pikoari ekingo diogu. Belarretan marrazten den xendatik erraz igoko gara gainaldera, eta gertu izango dugu erromatarrek eraikitako dorre ezaguna. Azken aldapatxoa igo, eta kito. Lehenik eta behin, dorrea bisitatuko dugu, eta gero, gertu dagoen tontorrera joango gara. Jean-Luc Tobie arkeologoak erromatarren garaikoa zela esan zuen 1976an, Akitania konkistatzeagatik eraikitako trofeo-dorre bat. 1990ean, indusketa lan batzuk egin zituzten, eta Maria Angeles Mezkiritz historialariak han aldare bat aurkitu zuenez, dorrearen jatorri erromatarra berretsi zuten. Dorretik gertu, XVIII. mendeko gotorleku bat dago, 1793ko Konbentzio Gerran erabilitakoa. Haren jatorri erromatarra zalantzan jarri ohi dute batzuek. Ez dute uste trofeo-dorre bat denik: batetik, hormak ezohikoak direlako, eta, bestetik, zeramika arrastorik ez dutelako aurkitu. Gainera, handik ez zen galtzada nagusirik pasatzen. Edonola ere, leku ederra da, eta hango ikuspegia, paregabea. Primeran ikusten da Donibane Garazitik Orreaga aldera doan Donejakue bidea, eta baita Pirinioak zeharkatzen zituzten bide zaharrak ere. Panoramika honetaz pixka bat gozatu ostean, hogei bat metrora dagoen tontorrera joango gara, eta Nafarroa Behereko lurren paisaiaz gozatuko dugu han. Itzulerako bidea mendiaren gandorretik egingo dugu, xendari jarraituz. Jaisten hasiko gara, eta bideak gandorra utzi, eta Soroluzeko lepo aldera amiltzen den belazetik jaistera gonbidatuko gaitu. Lepora heldu orduko, igotzeko hartu dugun bidea gure eskuinera utzi, eta ezkerretik ateratzen den xenda hartuko dugu. Zaldiek, behiek eta artaldeek egindako bideak ikusiko ditugu, eta edozein aukeratuta ere, erraz iritsiko gara errepidearen ondora, Azpegiko nekropoli megalitikora, hain zuzen ere. Harrespil batzuk eta zutarri bat ikusteko aukera izango dugu. Abiapuntua gertu izango dugu. Horretarako, errepidea gure eskuinean utzi, eta paraleloan belarditik jaitsiko gara, aterperaino.


Summary: Euskalteli datuak lapurtu dizkio hacker talde batek, eta xantaia egin. Euskalteli 100 gigabyte informazio blokeatu dizkio hacker taldeak, eta haren filial Mundo-R-ri, berriz, 3 terabyte.

Euskaltelen alta eta erregistroen sistemak pirata informatikoen eraso bat jasan zuen ustez joan den astean. Hala argitaratu du hacker taldeak dark web deituriko sarean dagoen blog batean, LockBit 3.0 Leak Data blogean; hainbat hedabide espezializatuk eman dute zibererasoaren berri, Xatakak eta Genbetak, esaterako. Zibererasoaren berri emateaz gain, blog horretan datu baseen pantaila argazkiak jarri dituzte. Antza denez, Euskalteli 100 gigabyte informazio blokeatu dizkiote, eta Mundo-R-ri —Euskaltelen mendeko enpresa bat da—, berriz, 3 terabyte.

Ikusi gehiago: Zer dago datuen ziberbahiketen atzean?

Espezializatutako hedabideek adierazi dutenaren arabera, ransomware eraso bat izan da. Malware —programa gaizto— baten bidez egiten den eraso bat da: enpresako langileei galarazi egiten die beren datu baseetan sartzea, eta dirua eskatzen dute desblokeatzearen eta informazioa ez zabaltzearen truke. Astelehenean egin zituzten erasoak, eta atzerako kontaketa bat jarri zuten aipatutako blogean: enpresek hiru aste dituzte ordaintzeko.

El Correo-ren arabera, Euskaltelek dio «arazo tekniko» batzuk antzeman dituztela, baina diote zerbitzu guztiek «normaltasun osoz» funtzionatzen dutela. Antza denez, erasoa joan den ostegunean gertatu zen, baina, segurtasun kopiei esker, igandean zerbitzua berrezartzea lortu zuen Euskaltelek. Zerbitzua berrabiarazi ostean, astelehenean, hackerrek ustez xantaia egin zuten, eta ekainaren 5ean bukatuko da ordaintzeko epea.


Summary: LGTBIfobiaren kontrako hainbat agerraldi eginen dituzte gaur Euskal Herrian. Villabonako eta Zizurkilgo udalek elkarretaratzea eginen dute asteburuko eraso homofobo eta arrazista salatzeko

LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna den heinean, Euskal Herriko hiri, herri eta auzoetan ekintza andana eginen dituzte gaur. Santurtzin (Bizkaia) eta Zarautzen (Gipuzkoa), adibidez, ekintzak eta agerraldi instituzionalak eginen dituzte. Eginen diren agerraldietan parte hartzeko deia egin du EHGAMek: «Askatasunez eta bizitzeko behar ditugun baldintza materialekin biziko garen etorkizuna dugu xede, eta, horretarako, Euskal Herrian egunez egun sexu askapenerantz pausoak ematen jarraituko dugu».

Adierazi dutenez, ez dira hogei urte baino gehiago pasatu gaurko eguna mobilizazio egun bilakatu zenetik, eta hori baino lehenago hamarkada anitz pasatu zituzten indarkeriak salatzen, eta horiek desagerrarazteko beren gorputzak jartzen. «Horregatik, gaurkoan gogoan izan nahi dugu LGTBIfobiagatik jada gure artean ez dauden disidente sexual oro, LGTBIfobiaren ondorioz bizitzeko baldintza materialez desjabetuak (izan) garenak, eta baita egunerokotasunean LGTBIfobia sotilena pairatzen dugunak ere», borobildu dute.

Eraso horien guztien atzean pertsonak daudela erran dute, eta indartu egiten direla «komunikabide eta instituzioetan entzuten dituzten gorroto diskurtsoekin». Hortaz, ezinbertzekoa zaie jarrera horiei aurre egitea, ez banako gisa bakarrik, baizik eta baita sistema eta instituzio arduradun gisa ere. Hala, klase politikoari mezu bat igorri diote: «LGTBIfobia zuen ardura ere bada, eta, ondorioz, hori desagerrarazteko eta eragindako mina erreparatzeko, ezinbestean sexu askapen mugimendua entzun behar duzue». Funtsean, «posizionamendu argi bat» eskatu diete.

Elkarretaratzea Villabonan

Villabonan eraso zioten bikoteari eta bikotekideetako baten izebari «besarkada estuena» bidali diete: «Gaurko eguna gure gorputzetan dauzkagun orbain, zauri eta min horiek laztandu eta zaintzeko eta horien egileak direnak seinalatzeko eguna da! Aski dela esateko eguna da!». Villabonako eta Zizurkilgo udalek elkarretaratzera deitu dute gaur eguerdirako; Nerea Melgosa Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua ere bertan egonen da. Bi udalek, Arartekoak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erasoa gaitzetsi dute.

Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren biktimak; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan zen bikotea, eta orduan hasi ziren jipoiak. Herenegun jarri zuten salaketa. Erasoaren ondorio nabarmenenak mutiletako batek ditu: zauri bat du buruaren atzealdean, sudurra berriz osatu behar izan diote, eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat. Biktimek diote «beldur» direla, erasotzaileek badakitelako salaketa jarri dutela. Adierazi dutenez, beraiek ez zuten deus ere egin jipoia jasotzeko; «bat-batean» gertatu zen.

Ikusi gehiago: Ikusgunek dio eraso LGTBIfobo gehienak toki publikoetan direla


Summary: Fiskaltzak artxibatu egin du EH Bildu legez kanporatzeko eskatzen zuen salaketa. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketa itxi egin du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak.

Fiskaltzak ondorioztatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak bere garaian zigortutako EH Bilduko 44 hautagaiek zigor osoak beteak dituztela eta ez dagoela arrazoirik hurrengo udal hauteskundeetara aurkezten ez uzteko. «Ez dago zirkunstantziarik hauteskundeetara aurkeztea eragozten dienik», dio oharrak. Fiskaltzaren arabera, «ez dago hautatuak izateko eskubidea urratzeko zantzurik».

Horrenbestez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak erabaki du Dignidad y Juticiak jarritako salaketa artxibatzea. Salaketa horrek, gainera, EH Bildu legez kanpo uzteko prozesua hasteko deia egiten zuen. Fiskaltzak ohartarazi du Hauteskunde Batzordeek ebatzi behar dutela hautagaitzen legezkotasunari buruz.


Summary: Talgok Alemaniarako 56 trenetarako bagoiak egingo ditu Ribabellosan. Deutsche Bahnek handitu egin du abiadura handiko trenen 2019ko eskaera bat. Talgok inoiz lortutako kontraturik handiena da, 1.400 milioi eurorena.

Aldi luze baterako lana bermatua dute Talgok Ribabellosan (Erriberabeitia, Araba) duen fabrikan. Alemaniako Deutsche Bahn (DB) tren konpainia publikoak abiadura handiko beste 56 tren egiteko eskatu dio Talgori, 1.400 milioi euroren truke. Tren horietako bakoitzak hamazazpi bagoi izango ditu, eta Ribabellosako lantegian egingo dira.

2019an, gehienez abiadura handiko ehun tren egiteko kontratua sinatu zuten Deutsche Bahnek eta Talgok, baina hasieran 23 egiteko eskatu zion. Bagoi horiek egiten ari dira gaur egun Ribabellosan, eta 2024ean jarriko dira martxan.

Talgok azaldu duenez, Talgo 230 plataformakoak dira DBrentzat egingo dituen trenak, eta ICE L markarekin ibiliko dira, Alemania osoan ez ezik, baita nazioarteko bide batzuetan ere; Berlin-Amsterdamen, esaterako.

Tren bakoitzak 562 bidaiarirentzako lekua du: 85 lehen klasean, eta 477 bigarrenean. Azken bagoiak gidatzeko baimena ere izango du, geltoki barruko mugimenduak errazteko.

Inoizko kontraturik handiena

«Deutsche Bahnen eskaera konpainiaren historiako handiena da, eta erakusten du operatzaileak konfiantza duela geure trenek Alemaniako merkatura eramango dituzten berrikuntzetan», nabarmendu du Carlos Palacio Oriol Talgoko presidenteak.

Euskal jatorriko ingeniari batek (Alejandro Goikoetxeak) eta enpresaburu batek (Jose Luis Oriol) 1942an sortutako enpresa bat da Talgo, eta Oñatin (Gipuzkoa) egin zuten lehen trenaren zati bat. Egoitza, ordea, Madrilen dauka, eta han du lokomotorrak egiten dituen fabrika ere. Ribabellosan 700 langile inguru ditu.


Summary: Kartzelan sartu dute Xabier Sanchez Jaurlaritzako kargudun ohia, 'De Miguel auziagatik'. Auzi horrengatik kartzelan sartu duten lehen kondenatua da. Kultura Saileko Gazteriarako eta Ekintza Komunitariorako zuzendaria zen Jaurlaritzan.

Espetxeratu egin dute De Miguel auziagatik kondenatuetako bat: Xabier Sanchez Robles, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazteriarako eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohia. Atzo sartu zen Zaballako espetxean (Araba), eta, horrela, kasu hori dela-eta kartzelaratu duten lehenengo zigortua da.

Sanchezek zazpi urte eta hilabete bateko espetxe zigorra du, ustelkeriarekin lotutako hainbat delitugatik.

Espainiako Auzitegi Gorenak martxoaren 15ean eman zion Arabako Probintzia Auzitegiari De Miguel auziko zigorren berri. Espetxean aurkezteko hamar eguneko epea ezarri zien EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Miguel, Koldo Otxandiano eta Aitor Telleriari, baita Sanchezi ere. Hala eta guztiz ere, ebazpena ez zen irmoa, eta zigortuek indultu partziala eskatu zuten. Saio ustelak izan ziren, ordea, auzitegiak atzera bota baitzituen.


Mendi martxak bete-betean

Summary: Mendi martxak bete-betean. Iraupen luzeko mendi martxen egutegia unerik gorenean da. Asteburuero bada bat edo bi. Asteburu honetan, adibidez, Karrantza Harana 18. mendi ibilaldia, Gasteiz Mendi taldearen 41. iraupen-ibilaldia eta Urretxu-Zumarragako 25. Iñaki Beitia mendi martxa egingo dira.

Larunbatean, maiatzak 20, Karrantza Harana 18. mendi ibilaldia egingo da, Euskal Mendizale Federazioaren iraupen luzeko zirkuituko mendi martxen artean. Hiru ibilbide izango dira aukeran: luzeak 40 km eta 2.580 metroko goranzko desnibela izango ditu, eta irteera eta helmuga Concha auzoan izango dira. Martxa 07:30ean hasiko da, eta kontroleko txartelak 06:30ean jaso ahal izango dira. Partaideek gehienez ere 10 ordu izango dituzte ibilaldia osatzeko.

Ibilaldi ertainak 27 km eta 1.750 metroko goranzko desnibela izango ditu. Irteera 08:30ean izango da Concha auzotik bertatik, eta txartelak 07:30etik aurrera jaso ahal izango dira. Azkenik, ibilaldi motzak 15 kilometro eta 700 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbide laburrekoak 09:30ean abiatuko dira.

Izen emateak zirkuituaren webgunearen bidez egin behar dira, eta ibilaldiaren egunean ere izena emateko aukera izango da, abiapuntuan bertan. Aldez aurretiko izen ematea: federatuak 13 €, federatu gabeak 15€ eta ibilaldiaren egunean bertan: 20 €. Izena ematen duten lehen 400 mendizaleek probaren oroigarria jasoko dute.

Antolatzaileek, Karrantza Harana Mendi Taldeko kideek, nabarmendu dute martxa hau «aukera paregabea» dela Bizkaiko ibar zabalenean barneratzeko. «Era askotako paisaiak, bidezidorrak, gailurrak eta ikuspegiak eskaintzen ditu Karrantzak, eta txango luzeak horiez guztiez gozatzeko aukera ezin hobea eskaintzen du».

Igandean, maiatzak 21, berriz, Gasteiz Mendi taldearen 41. iraupen ibilaldia egingo da. Gesaltza Añana herritik (560 m) abiatuko da martxa, eta bertan bukatuko. Kasu honetan ere hiru ibilaldi izango dira aukeran. Luzea (47,20 km eta 2.032 metroko goranzko desnibela), goizeko 7:00etan abiatuko da Udaletxeko plazatik. Ibilbidea, hauxe: Gesaltza Añana (560 m), Tuesta, Villamaderne, Peña Mocha (932 m), Ginea (710 m), Montemayor (1104 m), Ormijana (620 m), Arbigano (600 m), Paul, Somo (902 m), Caicedo de Yuso aintzira (660 m), Gesaltza Añana (560 m). Gehienezko denbora: 11 ordu, eta gutxieneko denbora: 7 ordu

Martxa laburra (26,80 km eta 1.286 m+) goizeko o8:00etan abiatuko da. Ibilbidea: Gesaltza Añana (560 m), Basquiñuelas, Cantoblanco (1006 m), Arbigano (600 m), Paul, Somo (902 m), Caicedo de Yuso aintzira (660 m), Gesaltza Añana (560 m). Partaideek gehienez 5 eta 7 ordu artean osatu beharko dute ibilbidea.

Azkenik, martxa txikia (10 km), haur eta mendizale guztientzat egokia, 09:00etan abiatuko da.

Gasteizko martxan ezingo da izenik eman ibilaldiaren egun berean. Dortsalak Gasteiz Mendi Elkartean jaso beharko dira (Pintoreria 74 behea) edo bestela igandean bertan, abiatu baino ordu erdi lehenago.

Iñaki Beitiaren omenezko 25. mendi martxa Urretxu-Zumarragan

Igandean bertan, Iñaki Beitiaren omenenezko iraupen luzeko mendi martxaren 25. edizioa egingo da Urretxu-Zumarragan. Ohi bezala, hitzordua Areizaga-Kalebarren Plazan izango da, 07:00etan. Aurtengo edizioan 32 km izango ditu martxak eta 1.700 metroko goranzko desnibela. Izen emateak (8,00 €) Zumarragako Ispilla Kiroldegian, Urretxuko Aldiri Kiroldegian eta Ostadar Mendi Taldearen egoitzan egin daitezke, eta martxaren egun berean ere izango da horretarako aukera, abiapuntuan bertan, 10 € ordainduta. Aurten, gazte talde bat prest agertu da antolakuntza lanak bere gain hartzeko, eta, beraz, ondo bidean, Iñaki Beitiaren omenezko mendi martxak badu etorkizuna. Informazio guztia, martxaren webgunean.

Datorren asteburuan Bastidan, Tolosan eta Baztanen

Hurrengo asteburuan, berriz, ez bat eta ez bi, hiru ibilaldi izango dira. Larunbatean, XXX. Kantabria Mendilerroa Zeharkaldia egingo da, Bastidatik Lantziegora (Araba). Ibilaldi luzeak 41 km eta 2.675 metroko desnibel metatua izango ditu. Irteera: 07:00etan Lantziegoko frontoi berritik. Informazioa eta izen emateak zirkuituaren webgunean.

Larunbatean bertan, maiatzak 27, Araxesko XIV. Itzulia egingo da Tolosako Amarotz auzoan. Amarotz auzoaren 50. urteurrena dela eta, mendi martxa berreskuratzea erabaki du Amarozko Mendi Elkarteak, eta Euskal Mendizale Federazioak iraupen luzeko ibilbideen zirkuituan sartu du. Itzuli luzeak (42 km eta 1.600 m+) ohiko ibilbidea izango du: Amarotz, Altzo, Otsabio, Añi, Zarateko lepoa, Azkarate, Arribe, Santa Barbara, Gorriti, Ulizar, Uli, Gaztelu, Leaburu, Amarotz. Irteera goizeko 07:00etan izango da Amarozko estalpe berritik.

Ibilbide laburrak (26 km, 1.000 m+) Amarotz, Altzo, Otsabio, Añi, Altzo, Amarotz ibilbidea osatuko du.

Izen emateak (13 € luzea eta 10 € laburra) zirkuituaren webgunean egin ahal izango dira, baita irteera egunean bertan ere, abiatu baino ordu erdi lehenago, 2 euro gehiago ordainduta. Zeharkaldia bukatzean, parte hartzaileek otordu goxoa izango dute, bertako sagardoarekin.

Igandean, maiatzaren 28an, azkenik, XXVIII. Baztango Mendi Itzulia izango da Baztango Mendigoizaleak taldeak antolatuta. Ibilbide luzeak 30 km eta 2.000 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbidea, hauxe: Irurita, Ariztegi, Urkizte (690m), Bailei, Dendaiteko borda (945), Astabizkar (1128), Meaka (636m), Atremin, Kalañen borda, Irurita. Ibilbide laburrak, berriz, 21 km eta 1.300 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbide luzekoak 07:00etan abiatuko dira, eta laburrekoak ordu erdi geroago.

Izen emateak zirkuituaren webgunean egin daitezke, eta egunean berean, goizeko 06:15etik goiti Iruritan.


Summary: Gerra hegazkinak emateko promesa «hasiera on bat» da, Zelenskiren esanetan. Erresuma Batuaren arabera, Herbehereekin adostu du nazioarteko koalizio bat sortzea, Ukrainari F-16 abioiak emateko. Kieven esanetan, aurten eratuko dute.

Mendebaldeak aurrera jarraitzen du Ukrainako gerra koskaz koska estutzen. Nahiz eta hilabete batzuk lehenago esaten zuen ez zuela urrats hori egingo, urtarril amaieran onartu zuen Ukrainako armadari erasorako tankeak ematea. Eta, orain, ateak guztiz zabaldu dizkio gerra hegazkinak entregatzeari, Erresuma Batuak atzo gauean jakinarazi baitzuen adostu duela Herbehereekin nazioarteko koalizio bat sortzea Kievi molde horretako abioiak emateko, F-16ak hain zuzen. Eta Volodimir Zelenski pozik agertu da. Izan ere, hilabeteak daramatza eskaera hori egiten. «Koaliziorako hasiera on bat da. Eskerrik asko guztioi», nabarmendu zuen Ukrainako presidenteak atzo, gauero plazaratu ohi duen diskurtsoan, eta erantsi Frantziak ere babesten duela planteamendu hori. Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak hango hedabide batean adierazi duenez, aurten sortuko dute koalizioa, eta nabarmendu du F-16ak direla beren «lehentasuna», baina ez dituztela bestelako ereduak baztertzen.

Zelenskik berak Europan bira bat egin du azken egunetan, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeen laguntza militar handiagoa biltze aldera. Frantziak, Italiak, Alemaniak eta Erresuma Batuak adierazi zioten behar beste denboraz babestuko dutela, eta Londresek iragarri zuen, gainera, irismen luzeko misilak emango dizkiola Ukrainari. Iazko otsailean inbaditu zuen Errusiak Ukraina, eta aintzat hartu behar da Kievi arma astunak ematea zeharkatu ezinezko marra gorritzat zeukatela aliatuek ondorengo hilabeteetan.

Ikusi gehiago: Ukrainako armadari tankeak ematea adostu du Mendebaldeak

Baina gerra luzatu ahala, iritziz aldatuz joan dira, oro har, Mendebaldeko herrialdeak. Joe Biden AEBetako presidenteari urtarril amaieran galdetu zioten ea mahai gainean ote zegoen Ukrainari gerra hegazkinak ematea, eta «ez» erantzun zuen, irmo. Pare bat aste geroago, Erresuma Batuak iragarri zuen hasiko zela Ukrainako pilotuak NATOren «teknika estandarretan» entrenatzen, eta Mendebaldeko aliantza militarrak berak azpimarratu zuen ez zela marra gorri bat Kievi gerra abioiak ematea.

Horren guztiaren ondorio da Downing Streeteko 10. zenbakiak erabakia iragartzeko atzo gauean kaleratutako oharra. Europako Kontseilua Islandian egiten ari den goi bileran lehen jardunaldia bukatu eta gero zabaldu zuen. «Lehen ministroak eta Rutte lehen ministroak [Mark, Herbehereetakoa] adostu dute elkarrekin lan egingo dutela nazioarteko koalizio bat sortuz Ukrainari aireko borrokarako gaitasuna emateko. Babes osoa jasoko du: formakuntzarekin hasi, eta F-16 hegazkinak emateraino». Ruttek berak txio bat idatzi zuen ondoren, eta esan Sunakekin hitz egin zuela auziaz; ez zuen zehaztapenik egin, ordea. Poloniako presidente Andrzej Dudak jakinarazi du jada, hango hedabideen arabera, ez duela F-16rik entregatuko, «nahiko gutxi» dituztelako.

Ikusi gehiago: Erresuma Batuak irismen luzeko misilak emango dizkio Ukrainari

Ukrainako presidentea aspalditik ari da gerra hegazkinak eskatzen. Lehengo astelehenean, Sunakekin bildu zenean, eskaera hori egin zuen, argudiatuz orain dituzten abioiekin ezin dutela «zerua kontrolatu». Izan ere, hegazkin horiek ez dute Errusiako armadak dituenen gaitasunik —Sobietar Batasuneko garaikoak dira—, eta, gainera, ale gutxiago ditu Ukrainak. Guztira 3.000 bat F-16 hegazkin daude 25 herrialdetan erabiltzeko moduan.

Aditu militar batzuek azken hilabeteetan zenbait hedabidetan adierazi dutenez, hegazkin horiek edukitzeak abantaila emango lioke Ukrainari, baina, eraginkortasunez jokatzeko, beharko lituzke, gainera, horietatik jaurtitzeko misil indartsuak, baita helburuei buruzko informazioa ere. Ohartarazi dute, nolanahi ere, mugimendu horrek berekin ekar dezakeela gerra Ukrainako mugetatik harago eramatea. Oraingoz, Polonia eta Eslovakia izan dira hegazkinak entregatu dizkioten bakarrak, baina 28 abioi horiek ez dituzte hobetzen Ukrainako armadak dituenen ezaugarriak.

Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez

Bestalde, Reuters berri agentziak jaso duenez, AEBetako funtzionario batek adierazi du Patriot aireko defentsa sistemari kalte egin diotela Errusiak atzo goizaldean jaurtitako misilek. Iturri horren beraren arabera, Washington eta Kiev hitz egiten ari dira erabakitzeko nola konpondu. Errusiak atzo esan zuen sistema hori suntsitu zuela. Ukrainak, ordea, ukatu egin du. Horrekin lotuta, Kievek adierazi zuen Errusiak jaurtitako sei misil supersoniko erorarazi zituela, baina Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguk ukatu egin du, gaur.

Zerealen akordioa

Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak Itsaso Beltzean barrena zerealak esportatzeko sinatutako akordioaren indarraldia bihar bukatzen da, eta, gaur, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak beste bi hilabetez luzatuko dutela iragarri du, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdiaren ekitaldi batean. Hain justu, handik ordu gutxira heldu da Moskuren baieztapena, Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovaren bidez. Haren esanetan, akordioa luzatzeak munduko elikagaien segurtasuna bermatzen lagunduko du, «batez ere behar gehiena duten herrialdeen mesederako». Halere, Atzerri ministroak gogorarazi du zerealen akordioa hitzartzeko egon diren «desorekak» ahalik eta lasterrena zuzendu behako liratekeela.

Moskuk behin baino gehiagotan ohartarazi du itunetik aterako dela, iruditzen baitzaio bere nekazaritza produktuen esportazioei jarritako oztopoak mantentzen direla. Eskatu du, era berean, nazioarteko ordainketak egiteko SWIFT sistema erabiltzeko aukera eduki dezala berriro Errusiako Nekazaritza Bankuak.

Iazko otsailean Errusiak Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren laboreen irteerari ezarritako blokeoa kentzea du asmo itunak. Joan den uztailean izenpetu zuten, eta bi aldiz berritu dute: azaroan lau hilabetez; eta joan den martxoaren 18an bi hilabetez. Ez dago argi zer gertatuko den Errusiak ateratzea erabakitzen baldin badu.


Summary: Korrikan parte hartzeak eragin psikologiko positiboak dituela ondorioztatu dute EHUn. Ikerketa baten bidez egiaztatu dute Korrikako parte hartzaileek «ongizatearen adierazle maila handiagoak» erakusten dituztela, eta kolektiboki ahaldunduago sentitzen direla.

Korrika euskaldunak aktibatzeko eta ahalduntzeko tresna bat dela jakina da, baina, orain, zientziak frogatu egin du hori. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Psikologia CCE ikerketa taldeak zientifikoki egiaztatu du Korrikan parte hartzeak eragin psikologiko positiboak dituela gizarte ongizatean eta ahalduntze kolektiboan. Emile Durkheim soziologo aitzindariaren teoria bat baieztatu ahal izan dute ikertzaileek. Haien arabera, Korrikako parte hartzaileek «ongizatearen adierazle maila handiagoak» erakusten dituzte Korrikan parte hartu ondoren, aurretik baino. «Adierazle horietako batzuetan, hala nola integrazio sozialaren kasuan, maila horrek iraun egiten du Korrika bukatu eta sei astera ere», nabarmendu dute.

Jon Zabala gizarte psikologoaren tesiaren atal bat da ikerketa hori, eta, esan duenez, Durkheimek teorizatutako eferbeszentzia kolektiboak azaltzen ditu eragin positibo horiek: «Parte hartzaileak integratuago sentitzen dira taldean, herrian eta komunitatean, kolektiboki ahaldunduago, eta, gainera, pertsonekiko eta gizartearekiko ikuspegi positiboagoa dute». Bestalde, ziurtatu ezin izan duten arren, ikertzaileek uste dute, beste ikerketa batzuen emaitzak ikusita, espero izatekoa dela parte hartzaileek gerora ere «aldez aurretiko jarrera irekiagoa» izatea euskararen aldeko ekintzak egiteko.

Durkheimen teoria hori egiaztatu ahal izatea da ikerketa horren berritasuna. Izan ere, azaldu dute ikerketa gutxik baieztatu ahal izan dutela soziologo horren teoria. Durkheimek idatzi zuen gizarte bakartzea «mehatxu larria» izan daitekeela osasunerako eta biziraupenerako, eta erritu kolektiboak «funtsezkoak» direla gizarte baten kohesioa eta osasuna bermatzeko. Soziologo aitzindari horren arabera, aldizka ospatzen diren erritu kolektiboek berrindartu egiten dituzte talde balore eta sinesmenak, eta kohesio soziala sustatzen dute. Ondorioz, gizabanakoak «gizartearekiko fede eta energia eraberrituak» dituztela itzultzen dira beren bizitza indibidualetara. Eraberritze sentsazio horri eferbeszentzia kolektiboak ematen dio bide, hau da, pertsonen arteko elkarreragin emozionalaren bitartez sortzen den bateratasun emozionalak.

Ahalduntzea

«Gizakia izaki soziala da, eta erritu kolektiboetan parte hartzeak eragin psikologiko positibo ugari ditu, bai talde gisa, bai indibiduo gisa. Ikerketen arabera, erritu kolektiboetan parte hartzeak integrazio soziala sustatzen du, sinesmen sozialetan positiboki eragin, eta maila indibidualean (adibidez, autoestimuan eta bizitzarekiko asebetetzean) zein kolektiboan ahalduntzen du, besteak beste», azaldu du Zabalak.

Ondorioz, azaldu du ez dela «harritzekoa» COVID-19aren pandemiari aurre egiteko hartutako bakartze neurriak estres, antsietate eta depresio maila handiagoekin erlazionatu izana. Gaineratu du erritu kolektiboak —izan Korrika, izan senitartekoekin edota lagunekin egindako bilkurak— «oso garrantzitsuak» direla gizakien buru osasunerako. «Haien bidez, gure talde erreferenteekiko sinesmen eta balore sozialak indartzen ditugu, taldearen parte eta estimatuak sentitzen gara, eta horrek motibazioak ematen dizkigu geure burua eta gainerakoak hobeto zaintzeko. Horrek zentzua ematen dio gure bizitzari, munduan kokatzen laguntzen baitigu», azaldu du Zabalak.

2019ko Korrikako parte hartzaileen lagin baten gainean egin dute ikerketa. Galdeketa bati erantzun zieten parte hartzaileek Korrika hasi aurretik, egiten ari zen bitartean eta bukatu ondoren. Datuak hiru fasetan aztertu izanari esker, ikertzaileek ikusi ahal izan dute erritu kolektiboetako parte hartzearen eragin psikologiko positiboek zenbat iraun dezaketen denboran. Proba estatistikoak erabili dituzte eferbeszentzia kolektiboa egiaztatzeko.


Summary: The Original Blues Brothers Band eta Tia Carroll batu dira Bilboko Blues Jaialdira. Vasti Jackson and The Mississippi Trinity, Shakura's Aida, Anthony Paule Soul Orchestra, Indigo Blues eta Ghalia Volt ere izango dira festibalean, uztailaren 28tik 30era

Bilboko Blues Jaialdiak itxi egin du bere bigarren ekitaldiko programazioa gaur iragarritako artistekin. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, The Original Blues Brothers Band, Tia Carroll, Vasti Jackson and The Mississippi Trinity, Shakura's Aida, Anthony Paule Soul Orchestra, Indigo Blues eta Ghalia Volt gehitu zaizkio aurretik baieztatuta zeuden gainerako musikariei: Rick Estrin & The Nightcats, The Cinelli Brothers, Bette Smith, The Big Flyers, Koko-Jean and The Tonics eta Los Mambo Jambo Arkestra.

Bilboko Blues Jaialdia Bilboko Udalak sustatzen du, eta erabat doakoa izango da. Uztaileko azkeneko asteburuan egingo dute, 28tik 30era, Areatzan. Bezperan, ordea, 27an, Silvia Marso eta Del Toro Blues Band taldearen Blues & Roots antzerki musikalaren emanaldia izango da Guggenheim museoan.

«Oso pozik gaude kartel hau aurkeztu ahal izatearekin; izan ere, berriro ere kalitate handiko banda kopuru handia izango dugu», azaldu du Carlos Malles jaialdiko zuzendariak. «Ahalik eta programa eklektikoena eskaintzen saiatzen gara beti, mota askotako bluesa eta antzeko musika biltzen duena, ikusleek musika genero hori hobeto ezagutu dezaten. Jaialdiak lehen aldian izan zuen harrera berriro ere izatea espero dugu. Gure helburu nagusia jendeak bluesarekin ondo pasatzea da», azpimarratu du.

Jaialdira batu diren taldeen artean The Original Blues Brothers da, ziur aski, entzutetsuena. Dan Akroyd eta John Belushi aktore eta komigileek sortu zuten Saturday Night Live telebistako saiorako, musika beltzari omenaldia egiteko asmoz, eta hainbat soul eta blues musikariz inguratu ziren. Briefcase Full of Blues diskoarekin estreinatu ziren, baina mundu mailako ospeak The Blues Brothers filmak (1980) eman zien. 1982an, Belushi hil zenean, taldeak bere bidea hartu zuen Steve Cropper gitarristaren zuzendaritzapean, eta, orduz geroztik, taldekide aldaketa ugarirekin bada ere, segitu du soula, R&Ba eta bluesa mundu osora zabaltzen. Gaur egun Lou Marini (saxoa) du gidari taldeak, eta 2017koa du azken diskoa: The Last Shade of Blue Before Black.

Tia Carroll (AEB, 1958), bere aldetik, blues & soularen izar handienetakoa bilakatu da 1980ko hamarkadaz geroztik. "Haren estiloak, grinaren eta feeling askoren adibide, Koko Taylor, Aretha Franklin eta Tina Turnerren garaierako maistrak gogorarazten ditu», azaldu dute antolatzaileek.

Aurtengoan, Bilboko Blues Jaialdiak Rick Estrin (AEB, 1949) abeslari eta aho-soinu jotzailea omenduko du, eta musikariak The Nightcats taldearekin joko du Bilbon.


Summary: Bost urtean 1,5 graduren langa gaindituko dela ohartarazi dute. Munduko Meteorologia Erakundearen arabera, oso litekeena da datozen bost urteetako bat historiako beroena izatea, El Niño fenomenoak eta klima larrialdiak bultzatutako tenperatura igoeraren ondorioz.

Datozen bost urteetako klima aurreikuspenei buruzko txostena plazaratu berri du Munduko Meteorologia Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Haren arabera, urteko batez besteko tenperaturak 1,5 graduko igoeraren langa gaindituko du, aldi baterako bada ere. Igoera horretan eragina izango du gizakiak bultzatutako klima larrialdiak, baina baita El Niño fenomenoak ere.

Egindako neurketen arabera, %66ko aukerak daude aipatutako langa 2023 eta 2027 bitartean gutxienez urte batean urratzeko. Aldi berean, %98ko aukerak daude bost urte horietako bat edo epe osoa izateko inoiz erregistratutako beroenak. «Honek guztiak ez du esan nahi modu iraunkor batean gaindituko dugunik Parisko Akordioan aurreikusitako 1,5 graduren langa, baina oso litekeena da datozen urteetan muga hori gero eta maizago gainditzea. Honek guztiak eragina izango du pertsonen osasunean, elikadura segurtasunean, eta uren eta ingurumenaren kudeaketan», ohartarazi du Taalasek.

Igoera kontinente guztietan nabarituko dela ohartarazi du erakundeak, baina bereziki Artikoan izango dela nabarmena. Ipar poloan anomalia termikoa beste tokietako halako hiru izan liteke. Zientzialarien aurreikuspenen arabera, une jakin batzuetan industria aurreko tenperatura baino 1,8 gradu altuagoa izan liteke igoera. Orain arteko erregistroak aintzat hartuta, 2016a izan zen urterik beroena —El Niño fenomenoak muturreko tenperaturak eragin zituen urte hartan—.

Muturreko fenomenoak ere ugaritu egingo dira datozen bost urteetan. Sahelen, Europa iparraldean, Alaskan eta Siberia iparraldean maizago izango dira eurite gogorrak. Aldiz, lehorteak ugariagoak izango dira Amazonian, Amerika erdialdean, Indonesian eta Australian.

Parisko Akordioan, nazioarteak adostu zuen neurriak hartzea munduko tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igo ez dadin, gainontzean kalteak konponezinak liratekeelako. Orain arte ez da inoiz gainditu langa hori; batez besteko igoerarik handiena 1,28 gradukoa izan da.

Taalasek azaldu duenez, datozen hilabeteetan hasiko da nabaritzen El Niño fenomenoa, ipar hemisferioan uda denean eta hegoaldean, negua.

Bero boladak Europan

Karbono dioxido isuriek ere tenperaturen gorakada eragingo dute Europan, baina, horrekin batera, eurite handiak etorriko dira. «Prezipitazioen igoera lotuta dago Atlantiko iparraldeko urak berotzearekin; hori gertatzen denean, ur kopuru handiagoa lurruntzen da, eta, aire hori Europara heltzen denean, prezipitazioak ekartzen ditu. Beraz, bero handiagoa espero da, baina kontu handiz ibili behar da uda garaiko euriteekin», azaldu du Leon Hermanson zientzialariak.

Hermansonen esanetan, muturreko fenomenoak izango dira tenperatura igoeraren ondoriorik kezkagarrienak; besteak beste, lehorteak eta uholdeak, eta horiei lotutako pertsonen desplazamenduak. Izan ere, gaur egun oraindik zientzialariak ez dira gai halako fenomenoak aurreikusteko. «Iaz lehorte gogor bat eta bero boladak jasan behar izan zituzten Txinak, Europak eta Amerika iparraldeak, ahaztu gabe Afrika jasaten ari den idortea eta Pakistango uholdeak. Tamalez, egun ditugun eredu klimatikoekin, ez gara halako gertakariak aurreikusteko gai», azaldu du Taalasek.


Zer dago datuen ziberbahiketen atzean?

Summary: Zer dago datuen ziberbahiketen atzean?. Zibergaizkile talde bat Euskaltelen datu basean sartu da, eta xantaia egin dio. Ekainaren 5era arteko tartea du ordaintzeko; hala izan ezean, argitara aterako dituzte eskuratu dituzten datuak.

Atzerako kontu bat pantaila batean, eta Euskaltelen logoa alboan. Epemuga 2023ko ekainaren 5eko 06:40ak dira, eta alboan mehatxua irakur daiteke ingelesez: «Datu guztiak publiko egingo dira». Hacker talde batek Euskal Herriko telefono eta komunikazio enpresarik handienari eginiko xantaia da, eta, bide batez, buruhauste erraldoi bat. «Trukean dirua eskatzen duten taldeak dira. Talde handiak dira, enpresak esango nuke. Enpresen sareetan sartu eta informazioa zifratzen dute. Giltza bat edo kode nagusi bat behar da informazio hori lortzeko», azaldu du Iker Izagirre ZIUR Gipuzkoako zibersegurtasun zentroko teknikariak. Xantaiaren berri ematen duen txioa:

Egunero horrelako milaka eraso egiten direla nabarmendu du ZIURreko adituak. APT (Advanced Persistent Threat) siglekin ezagutzen den etengabeko mehatxua da. Euskalteli egin dioten erasoaren muinean ransomware programa bat dago, edo datuen bahitzaile bat. Gaizkileek pertsonen bahiketen formula bera erabiltzen dute dirua lortzeko, eta Euskaltelen datu baseari eraso egin eta besteak beste bezeroen datuak lapurtu dituen taldeak hainbat daturen pantaila argazkiak argitaratu ditu, lortu dituen datuen lagin moduan. Movistar telefonia enpresak 2017an eraso gogorra jasan zuen WannaCry programaren bitartez, eta, hartaz geroztik, telefonia enpresak hackerren jopuntu bihurtu dira, datu pertsonalen base erraldoiak dituztelako.

Euskaltelen kasuan, Lockbit softwarea erabili dute, eta hura da erreminta. Software hori 2019an hasi zen ugaltzen, eta dagoeneko bertsio ezberdinak ditu. Programa horren berezitasunetako bat da behin sartuta bere kasa zabaltzen dela datu baseetan, eta asteak egin ditzake agertu aurretik.

Euskaltelek jasandako erasoa ez da salbuespena, urrunago joan gabe atzo bertan gaizkile talde berak China Daily egunkaria, AirTac Taiwango enpresa, eta ANCE Mexikoko enpresa elkartea kutsatu zituen Lockbitarekin. Haiek ere atzerako kontua bidez mehatxatu dituzte. Sistema eraginkorra dela erakusten du Sophos zibersegurtasun zerbitzuen enpresaren ikerketa batek. Bloomberg-ek jakinarazi duenez, Sophosek iaz ziberxantaia jaso zuten hamalau herrialdetako 3.000 enpresa galdetu zien, eta %46k datuak berreskuratzeko ordaindu izana onartu zuten.

Horrelako xantaietan, ez ordaintzea gomendatzen dute adituek; are gehiago, legez kanpokoa ere izan daiteke. Baina xantaiak bere helburua lortzen badu, arazo legalez eta markaren prestigioak jasan dezakeen kalteaz gain, buruhauste tekniko oso handia izan daiteke. Izagirre: «Halakoetan, enpresak bere datu baseak berriz osatu behar ditu, eta programak berrabiarazi. Denbora galera handia da, eta kostu handia du».

Baina nola sartu da programa hori Euskaltelen erraietan? Izagirrek ez daki, baina azaldu du halakoetan phising teknika izaten dela ohikoena. «Erasotzaileek posta elektroniko edo mezu faltsuren bat zabaltzen dute. Normalean, bidalketa oso zabala izaten da. Mezu horrek programa hori ezkutatzen du, eta enpresako langileren batek irekitzen duenean sartzen da sistema. Erasoak eragozteko blokeo eta defentsa programa oso onak daude, baina gizaki batek atea irekitzen badio, zaila da sarrera eragoztea».

Horregatik dio Izagirrek erasoak eragozteko garaian teknologia bezain garrantzitsua dela formakuntza: «Estekak edo artxiboak seguruak direla egiaztatzeko programak badaude. Beti erabiltzea komeni da. Baita datu baseen babes kopiak izatea ere». Eta behin barruan dagoenean, zer egin daiteke? «Lehenbizi, eutsi egin behar zaio, zabaldu ez dadin. Gero, nondik sartu den aurkitu, eginiko bidea ikusiz. Eta azkenik, garbitzen saiatu. Horretarako, programaren ezaugarriak aztertu behar dira. Lan nekeza da».


Summary: Villabonako erasoaren biktimak babestu dituzte herritarrek. Villabonako eta Zizkurkilgo udalek deituta, elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi duenez, erasoan parte hartu zuten guztiak identifikatu dituzte.

«Aske izan nahi dugu». Horrela mintzatu da asteburuan Villabonan (Gipuzkoan) jipoitu zuten bikotea. Villabona eta Zizurkil (Gipuzkoa) lotzen dituen zubian agerraldi instituzionala egin dute, eta, biktimez gain, bertan izan dira bi herrietako udal ordezkariak, Nerea Melgosa Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria, bertzeak bertze. Zubiaren erdiko aldean kokatu dira guztiak, herritarrak bi bazterretan zeuden bitartean. Elkarretaratzera jendetza bildu bada ere, isiltasuna izan da nagusi lehenbiziko hamar minutuetan.

Ikusi gehiago: Zizurkilgo Udalak eta Gipuzkoako Aldundiak Villabonako erasoa gaitzetsi dute

Jarraian, udalek «aniztasunaren aldeko» aldarria egin dute: «Herri plurala nahi dugu, non edozein lasai eta seguru bizi ahal izango den, non bakoitzaren aukerak eta izaerek herria aberasten duten». LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna hautatu dute agerraldia egiteko, kolektiboaren kontrako erasorik ez dutela onartzen ozen errateko: «Alkohola ez da aitzakia; eztabaidak ezin dira indarkeriarekin konpondu, eta are gutxiago irain homofoboekin. Bestelako jendarte eredu bat nahi dugu».

Adierazi dute lanean jarraituko dutela homofobiaren, xenofobiaren eta matxismoaren kontra. Eta, edozein dela herritarren jatorria edo sexu orientazioa, «askatasunean bizitzea» nahi dutela.

Biktimek eskerrak eman dituzte bi udalek, instituzioek eta, oro har, herritarrek eman dieten babes eta laguntza guztiagatik. Erran dute beren herrialdetik Euskal Herrira etorri zirela homofobiatik ihesi, eta berriz ere egoera berarekin topo egin dutela. Hala ere, erran dute jabetzen direla herritar guztiak ez direla horrelakoak: «Espero dugu hau guztia ahal bezain laster konpontzea».

Agerraldiaren ostean, adierazpenak egin ditu Melgosak ere: «Aniztasuna eta inklusioa defendatu eta babestu beharreko balioak dira. Pertsona batek ere ezin du indarkeriarik edo diskriminaziorik jasan bere jatorriagatik edo sexu identitateagatik». Itxasok ere gaitzetsi du gertatutakoa: «Homofobiak eta xenofobiak gaitzespen publiko osoa merezi dute, eta biktimenganako babes sozial eta instituzional osoa».

Udalak ez dira erasoa gaitzetsi duten bakarrak, eta Euskadiko Gazteriaren Kontseiluak ere adierazpen irmoa egin du: «Gorroto delitu baten atzean, oinarrizko mezu bat dago. Ez dira eraso bakanak, eta, biktimari ez ezik, kolektibo osoari egiten zaizkio erasoak». Zenbait eskakizun ere egin dituzte; besteak beste, hauek: eraso bakoitzaren aurka justizia egin dadila, gorroto delituak salatzeko doako justizia ahalbidetu dadila, ikerketak eta datuak eguneratu daitezela, eta behatokiak hobetu ditzatela.

Identifikatuta

Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi duenez, eraso homofobo eta arrazistan parte hartu zuten guztiak identifikatu dituzte. Ikerketak aurrera jarraituko du, baina erran du larunbat gauean egin zuten lehenbiziko atestatu hartan ez dela inon agertzen «gorrotoari lotutako faktorea». «Hori geroago agertu zen, baina horrek ez du esan nahi baliorik ez duenik».

Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren biktimak; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan zen bikotea, eta orduan hasi ziren jipoiak. Herenegun jarri zuten salaketa. Erasoaren ondorio nabarmenenak mutiletako batek ditu: zauri bat du buruaren atzealdean, sudurra berriz osatu behar izan diote, eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat.


Summary: Ekuadorko presidenteak parlamentua desegin du. Lassok argudiatu du herrialdea «krisi politiko larri batean» dagoela, diputatuak haren kontrako epaiketa politikoa egiten ari ziren honetan. Hauteskundeak «berehala» egitea nahi du.

Ekuadorko presidente Guillermo Lassok herritarren babesa izan zuen hauteskundeetan. Horregatik, bere burua behartuta ikusi du, esan duenez, «erabaki egokiak eta beharrezkoak» hartzera, eta, beraz, «erantzun bat ematera» herrialdea bizitzen ari den «krisi politiko larriari». Hau da, diputatuak haren kargugabetzeari buruzko epaiketa politikoa egiten ari ziren honetan, Lassok erabaki du parlamentua desegitea, eta hauteskundeak «berehala» egiteko eskatu du.

Correistek eta sozialdemokratek gidatzen dute oposizioa, eta presidentearen kontrako salaketa aurkeztuko zuten Asanblearen atzoko saioan. Ustelkeria egozten diote presidenteari, ustez jakitun zegoelako Flopec petrolioa ustiatzeko estatu enpresak eta Amazonas Tanker konpainia pribatuak kontratu irregularrak egin zituztela; alegia, leporatzen diote ez zuela ezer ere egin kontratu horiek estatuari eragin dizkioten kalteak eragozteko.

Oraindik ez zegoen argi Lassoren kontrako prozesuak arrakasta izango zuen, oposizioko alderdien batasunaren menpe baitzegoen —bi herenen babesa behar zuten—. Halere, presidenteak hasiera-hasieratik egin zuen mehatxu parlamentua desegitearekin, eta, azkenean, epaiketa politikoa abiatu berritan eman du pausoa. «Erabaki demokratiko bat da, konstituzionala delako eta herriari itzultzen diolako bere etorkizunaz erabakitzeko boterea», argudiatu du estatuburuak.

Bezperan, Lasso parlamentuan izan zen bere burua defendatzeko, eta diputatuei esan zien errugabea dela. Haren arabera, ez dago «ez frogarik, ez testigantza adierazgarririk» erruduna dela ziurtatzeko: «Hemen dagoena zera da: nire errugabetasun argi eta eztabaidaezina frogatzen duten informazioak». Eta, horri jarraituz, gaurko agerraldian esan du «botere legislatiboa gobernua desegonkortu» nahian ari dela. Asanblea desegiteak, hortaz, berekin dakar epaiketa politikoa bertan behera geratzea.

Ekuadorko Hauteskunde Batzorde Nazionalak zazpi egun ditu bozetara deitzeko, eta horiek 90 egun igaro baino lehen egin beharko dituzte. Asanblea berria —eta presidentea— aukeratu artean, estatuburuak ekonomia arloko neurriak hartzen jarraitu ahal izango du, dekretu bidez; hori bai, Auzitegi Konstituzionalak neurri horiek aztertu beharko ditu.

Lehen aldia da diktadura osteko (1976-1979) garaian presidente batek parlamentua desegitea erabaki duela. Lassok 2021eko maiatzeko hauteskundeak irabazi zituen, bigarren itzulian babesen %52,36 bilduta. Hilabete batzuk lehenago, urte hartako otsailean, bere alderdi Creok hamabi eserleku lortu zituen parlamenturako bozetan —132 aulki ditu ganberak—. Estatuburuak berriz aurkezteko aukera du, baina gaurko agerraldian ez du ezer esan horren inguruan.

Correarentzat, «legez kanpokoa» da

Rafael Correa presidentea ohiarentzat (2007-2017), Lassok harturiko erabakia «legez kanpokoa» da. Epaiketa politikoari erreferentzia eginez, Twitter sare sozialaren bidez salatu du estatuburuak pauso hori eman duela ezin izan dituelako «bere burua salbatzeko Asanbleako nahikoa kide erosi».

Pachakutik alderdi indigenak, berriz, «konstituzioaren aurkakotzat» jo du Lassok parlamentua desegin izana. Mugimendu horretako koordinatzaile Marlo Santik salatu du presidentearen erabakiak zigorgabetasunean uzten duela «meatzaritza eta petrolioa bezalako baliabide naturalen ustiapenean dagoen ustelkeria».

Nazionalitate Indigenen Konfederazioak, bestalde, esan du Ekuadorko egoera «Guillermo Lassoren diktadura agertoki bat» dela, eta bere jarraitzaileei dei egin die «batasunari eustera».