Summary: Aste Santuan tabernen barnealdeak ixteko agindu du Nafarroako Gobernuak. Nafarroak koronabirusari kontra egiteko neurriak gogortuko ditu apirilaren 1etik, eta apirilaren 8ra arte izanen dira indarrean. Muga berriek ostalaritzari eta merkataritzari eraginen diete, batik bat.

Nafarroako Gobernuak zorroztu eginen ditu izurriteari aurre egiteko neurri murriztaileak; hala jakinarazi du Osasun kontseilari Santos Indurainek. «Datozen egunak bereziki kalteberak izanen dira pandemiaren inpaktuari dagokionez, eta premiazkoa da mugak gogortzea». Gobernuak iragarri duenez, Aste Santuan tabernetako barnealdeak itxiak izan beharko dira herrialdean, eta, gainera, murriztu eginen da komertzioetan gehienez bil daitekeen lagunen kopurua. Zehazki, merkataritza gune handietan gehienezko edukiera %40 zen orain arte; neurri berriak indarrean sartutakoan, berriz, %30 izanen da.

Indurainek zehaztu duenez, neurri berriak apirilaren 1ean sartuko dira indarrean, «beranduenez», eta hilaren 8ra arte izanen dira ezarriak, oraingoz. Kontseilariaren esanetan, gobernuak orduan erabakiko du neurriei eutsi edo ez.

Hilabete joan da Nafarroako Gobernuak ostalaritzako neurri murriztaileak leundu eta barnealdea zabaltzea baimendu zuenetik. Irekiera baimendua egon den asteetan, gobernuak %30ean zuen ezarria gehienezko edukiera espazio horietarako. Guztiz itxita egonen dira datorren astetik aurrera, eta Indurainek onartu du neurria «kolpe latza» izanen dela sektorearentzat. Dena dela, argudiatu du besteak beste hori dela kutsatzeak eteteko bidea. «Ez da gehiagotan errepikatu beharrik; jakina da mugikortasunaren eta harreman sozialen areagotzeak kutsatzeen goraldia dakarrela berekin», azaldu du.


Summary: Espainiako Gobernuaren diru laguntzen %6 jasoko dute euskal enpresek. Gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte.

Hego Euskal Herriko enpresa txiki eta autonomoek 300,1 milioi euro jasoko dituzte Espainiako Gobernuaren zuzeneko diru laguntzen planetik. Arabakoek, Bizkaikoek eta Gipuzkoakoek 232,5 milioi jasoko dituzte, eta Nafarroakoek, 67,6 milioi. Espainiako Aldizkari Ofizialak (BOE) ostiral honetan argitaratu du Ogasun Ministerioaren agindua. Madrilek guztira 7.000 milioi emango ditu zuzeneko laguntzetan, eta beste 3.000 milioi ICOren bermeak dituzten maileguetan, eta mila milioi, berriz, enpresa ertainak kapitalizatzeko.

Zuzeneko laguntzen funtsa bi zatitan banatu du Madrilek. Batetik, 2.000 milioi euro emango dizkie Balear uharteei eta Kanaria uharteei, turismoaren sektorean izan duten beherakada handia estaltzeko. Beste 5.000 milioi euroak gainontzeko erkidegoek jasoko dituzte. Horietatik %6 eskuratu dituzte Hego Euskal Herriko lau lurraldeek.

Funtsean, Ekonomia Ministerioak React EU Europako Batasunaren programako dirua banatzeko irizpide bera erabili du: hau da, kontuan hartu ditu autonomia erkidego bakoitzaren biztanleria eta errenta; langabezia orokorra eta, bereziki, gazteena; aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopurua; eta BPGaren jaitsiera.

Emaitza, beraz, oso antzekoa da. EBren suspertze funtsen lehen programarekin 10.000 milioi banatu zituen Madrilek, eta horietatik 574 milioi iritsi ziren Hegoaldera, hau da, %5,8. Udan eta udazkenean, berriz, bere poltsikotik 16.000 milioi euro banatu zituen, eta horietatik 743 milioi heldu ziren, %4,6. Kasu horretan, Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa funts horren parte batetik kanpo geratu ziren, ogasun propioak baitituzte.

Bete beharrekoak

Funts berriko diru laguntzak gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte, eta, asko jota, galdutakoaren %40 estali ahal izango dute hamar langiletik beherakoek, eta %20 estali ahalko dute hortik gorakoek. Gutxienez 3.000 euro izango dira autonomoentzat, eta 200.000 euro gehienez.

Laguntza jasotzen dutenek jarduera ekonomikoari eutsi beharko diote, gutxienez 2022ko ekainera arte. Eta helburu jakin batzuekin erabili beharko dute dirua: atzeratutako soldatak, alokairuak eta materiala ordaintzeko, eta finantza erakundeekin eta hornitzaileekin dituzten zorrak kitatzeko.p>

Laguntzak ostalaritzarekin eta turismoarekin lotutako enpresentzat izango dira bereziki, baina baita haiek hornitzen dituen industriarentzat, garraio enpresentzat, kultur eta kirol arlokoentzat eta aeronautikarentzat ere.


Summary: Biden: "Migratzaile gehienak euren etxeetara bidaltzen ditugu". Joan den larunbatean 9 urteko haur guatemalar bat hil zen AEBen eta Mexikoren arteko mugan, amarekin eta 3 urteko anaiarekin hura zeharkatzen ari zela.

Etxe Zurira iritsi zenetik lehen agerraldia egin du bart Joe Biden AEBetako presidenteak. Hainbat gai izan ditu hizpide; besteak beste, Txinarekiko harremanak, Afganistango erretiratzea eta koronabirusa, baina nagusiki migratzaileez jardun da. Bidenek esan du Mexikotik mugara iristen diren gehienak euren herrialdeetara itzultzen dituztela: "18 urtetik gorako hamarnaka mila pertsona bidaltzen dira euren etxeetara. Familien gehien-gehienak bidaltzen ditugu bueltan. Ez dira muga pasatzen ari", esan du AEBetako presidenteak.

Migrazio horren ardura Mexikorena dela adierazi du, gainera, esanez ez dituela onartzen bere herrialdean. Azaldu du Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentearekin negoziatzen ari dela, mugara iristen diren guztiak euren herrialdeetara bueltatzeko. Zehaztu du, baina, heldu baten laguntzarik gabe iristen diren adingabeak ez dituztela bakarrik itzularaziko.

2003tik 400.000 adingabe iritsi dira AEBetara heldu baten laguntzarik gabe, egunean 530, eta une honetan 17.000 haur eta gazte daude AEBetako administrazioaren ardurapean. Horietatik 12.000 horretarako prestaturiko azpiegituretan daude, baina ez beste 5.000, The Washington Post egunkariak argitaratu duenez.

Bidenek aitortu du Texasen mugan dituzten azpiegiturak ez direla nahikoa, eta horietan dauden adingabeetatik mila berehala aterako dituztela esan du. San Antonion 2.500 adingaberentzako beste azpiegitura bat egingo dutela iragarri du, bederatzigarrena.

Bide batez, esan du Donald Trump presidente ohiak gosez hiltzen uzten zituela adingabeak, eta berak ez duela hori egingo: "Ez nuke sekula egingo". Gaur jakin da, baina, martxoaren 20an Mexiko eta AEBen arteko mugan Rio Grande edo Bravo zeharkatu nahian 9 urteko haur bat hil zela. Guatemalakoa zen. Mugako poliziek konorterik gabe aurkitu zuten, amarekin eta 3 urteko anaiarekin batera, ibaiaren uharte batean; albiste agentzien arabera, Mexikoko aldean. AEBetako poliziek erreskatatu egin zituzten, eta ama eta anaia txikia salbatu zituzten. Ez, ordea, anaia nagusia.

Errepublikanoei erantzunez, Bidenek esan du migrazio hau urtero udaberrian gertatzen den zerbait dela, basamortuan hiltzeko arrisku gutxiago dutelako migratzaileek, eta ez duela zerikusirik bere politikekin. "Norbaitek uste du Trumpen garaian %31 handitu bazen migrazioa haren politikengatik izan zela? Ez da hori etortzeko arrazoia". Esan du ez dutela arazo osoa konponduko, baina pertsona askoren bizitza hobetuko dela.


Summary: Jaurlaritzak «birgizarteratzean» oinarritutako kartzela eredu bat garatuko du. Hitzeman programaren ondorioak aintzat hartuko dituzte eredu propioa diseinatzerakoan, Urkulluk Eusko Legebiltzarrean esan duenez.

Eusko Jaurlaritzak datozen asteetan jasoko ditu espetxe arloko eskumenak, eta haren egitekoa izango da Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako kartzela eredu bat diseinatzea. Eredu hori «birgizarteratzean eta justizia berrosatzailean» oinarrituko dela adierazi du gaur Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak.

Eusko Legebiltzarrean galdetu diote gaiaz Urkulluri, gobernuaren kontrol saioan, eta hark erantzun du Espainiako Konstituzioan eta Espetxe Lege Orokorrean jasotako printzipioen arabera jokatuko duela Jaurlaritzak eredu propioa garatzerakoan. Gainera, gogorarazi du eskumen hori jasota dagoela 1979ko estatutuko 10.14 eta 12.1 artikuluetan 41 urte igaro direla transferitu gabe.

Urkulluk Hitzeman programa ekarri du gogora, eta erantsi, hura indarrean ez badago ere, programa horren ondorioak kontuan hartuko dituztela kartzela eredu berria definitzeko. Oroitarazi duenez, 2015ean Mariano Rajoy Espainiako Gobernuko orduko presidenteari eman zion programa, eta bi urtez egon zen indarrean. Espetxe Erakundeen Idazkaritza Orokorrak eta Espetxe Zaintzako Epaitegiak ere programaren berri izan zuten «hasieratik». Urkulluk nabarmendu du egitasmo hori «nazioarteko zuzenbidearen, giza eskubideen eta justizia berrosatzailearen europako ildoaren markoan» kokatzen zela.

Jaurlaritzak bi helduleku izan beharko lituzke kartzela eredu propioa diseinatzeko. Batetik, 2019ko txosten batean, Justizia Sailak hiru helburu ezarri zituen: ratioa 40tik behera murriztea, erregimen irekian dauden presoen ehunekoa %25etik %40ra haztea, eta delituak berriro egiten dituztenen ehunekoa %45etik %30era apaltzea.

Bestetik, Eusko Legebiltzarrak, 2019ko martxoaren 13ko bilkuran, 59 puntu adostu zituzten, eredu berriaren «oinarria» definitzeko, eta aurtengo otsailean, parlamentuak Jaurlaritzari eskatu zion 2019ko bilkurako puntu horietan oinarritzeko espetxe eredua garatzerakoan. Besteak beste, legebiltzarrak adostu zuen espetxe eredua «giza duintasunean» zentratu behar dela, «espetxe erabilera gutxitzean eta zigortutako pertsonen gizarteratzean, askatasuna kentzen ez duten neurri eta erregimenen areagotzean».

Transferentzien sinadura, apirilean

Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua apirilean dira sinatzekoak eskumenen transferentziaren egutegian zehaztutako lehen blokeko eskumenen eskualdaketa; horietako bat da kartzelarena. Guztira, ordea, martxorako 11 eskumen eskualdatzea aurreikusi zuten bi gobernuek, baina ez dirudi erdiak baino askoz gehiago transferituko dituztenik oraingoz. Jaurlaritzako lehendakariorde Josu Erkorekak esan zuen «lehentasunez» zazpi eskumen negoziatzen ari zirela, eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua estutu beharraz mintzatu zen Andoni Ortuzar EAJko lehendakaria asteazkenean, eskumenen transferentzia azkartzeko.


Summary: 5.000 biztanletik gorako zazpi herri itxiko lituzkete gaurko datuekin. Eusko Jaurlaritzak gaur emandako datuen arabera, ez litzateke lurralde historikorik itxiko. Bai, ordea, 400eko tasa gainditzen duten sei herri horiek. Labik gaur erabakiko du noiz itxi. Milagron gaur sartu da indarrean itxiera perimetrala.

Gaur arratsaldean egin du bilera Euskadiko Plan Zibilaren Aholku Batzordeak (Labi), eta neurri murriztaile gehiago ezarri ditu datozen asteetarako. 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa gainditzen duten herri eta lurraldeetan itxiera perimetrala ezarriko dute. Eusko Jaurlaritzak bihar esango du zer herriri eragingo dien neurri horrek, eta astelehenean sartuko da indarrean. Osasun Sailak gaur eman dituen datuen arabera, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez dute muga hori gainditzen, nahiz eta Araba 300dik gora dagoen. Arabak 322,83ko intzidentzia tasa du; Bizkaiak, 243,59koa, eta Gipuzkoak, 229,44koa.

Oharra: martxoaren 26ko datuekin, horrela legoke eremu gorrien mapa.

Ez da hori gertatzen, ordea, herriekin. Atzo aurreratu zuten informazioaren arabera, soilik 5.000 biztanletik gora dituzten herrietan zorroztuko dituzte neurriak 400eko intzidentzia tasa gainditzen denean. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak ez du horri buruzko azalpenik eman gaurko agerraldian. Gaur emandako datuen arabera, 5.000 biztanle baino gehiagoko herri hauetan gertatuko litzateke hori.

Bizkaian: Elorrio (751,88), Ermua (699,17), Muskiz (441,24) eta Ondarroa (548,62).

Gipuzkoan: Beasain (813,07), Lazkao (1154,12) eta Ordizia (883,81).

Araban ez dago 5.000 biztanletik gora duen herririk 400dik gorako tasarekin. Araban gertatzen den bezala, Gasteiz ere ez da heltzen 400eko tasara, baina ez dabil urrun: gaur emandako datuetan 341eko intzidentzia tasa du Arabako hiriburuak. Hiriburuen artean, Bilbo da tasarik handiena duen hurrengoa: 326,43. Donostiak 160,64ko tasa dauka.

Nafarroako Gobernuak gaur Milagron ezarri du itxiera perimetrala, azken egunetako intzidentzia tasa dela eta. Hala erabaki zuen asteazkenean. Asteazkenaren aurreko hamalau egunetan, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan zuen herriak. Udalarekin adostuta hartu du neurri hori Nafarroako Gobernuak.


Summary: Positiboen kopuruak 800 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak 12.446 proba egin dituzte ostegunean, eta 811 positibo atzeman dira horietan. Nafarroak 200en langa gainditu du.

Azken sei asteetako kasu gehien atzeman dira Hego Euskal Herrian: 811 COVID-19 kasu zenbatu dituzte atzoko probetan. Zehazki, otsailaren 10etik erregistratu den daturik makurrena da hori. Positiboen portzentajeak ere gora egin du: %6,5 da Hegoaldean. Gainera, Nafarroako datua nabarmen okerragoa da: testen %8,6k eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga.

Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dira positibo gehien: 293. Nafarroa du atzetik; izan ere, 207 kasu zenbatu ditu Osasunbideak. Halaber, Gipuzkoan 199 kasu izan dira, eta Araban, 104.


Summary: EAJk eta PSEk pandemiaren aurkako lege egitasmoa erregistratu dute. Izurriaren aurka jarduteko «lege mekanismoak» izatea ekarriko du legeak, talde sustatzaileen arabera.

EAJk eta PSEk gaur goizean erregistratu dute Eusko Legebiltzarrean COVID-19aren pandemia kudeatzeko neurrien lege proposamena. Lege horri esker, Eusko Jaurlaritzak «berme juridiko osoarekin» hartu ahal izango ditu birusa geldiarazteko egokitzat jotzen dituen erabakiak, talde proposatzaileek gaur jakinarazi dutenez. Haien arabera, autogobernuari «ahalik eta etekinik handiena» ateratzeko tresna da, eta izurriaren aurka jarduteko «lege mekanismoak» eskura jartzen dizkio Eusko Jaurlaritzari. «Arau hau idazteak oso argi uzten du ez gaudela edozein epidemia egoeratan aplikatu beharreko lege orokor baten aurrean. Pandemia honen premiazko beharrei erantzuten die, bereziki», esan dute EAJk eta PSEk.

Luis Javier Telleriak (EAJ) eta Ekain Ricok (PSE) sinatu dute lege proposamena, eta presaz tramitatzeko eskaera egin dute bi taldeek. Ondorioz, ohiko prozedurarako ezarritako denborak erdira murriztuko dira. Jeltzaleen eta sozialisten asmoa da ekinbidea Eusko Legebiltzarreko jarduna amaitu aurretik onartzea, hau da, ekainaren 24a baino lehen. Horretarako, ezarritako epe guztiak erdira murriztu beharko dira.

Lege egitasmoak sei titulu ditu, eta horietan aurreikusita daude bost agertoki, sei adierazle epidemiologiko, eta arrisku maila bakoitzari egokitutako osasun eta prebentzio neurriak. Eusko Jaurlaritzaren Bizi Berri Plana lege egitasmoan txertatuta dago, eta helburuen artean ezarri da 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 60 kasutik behera kokatzea. Helburu hori lortzeko pausoez eta COVID-19aren bilakaeraz hamabost egunean behin eman beharko dio Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrari, lege proposamenak jasotzen duenez. Halaber, arauak ezartzen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan krisia kudeatzeko laguntza teknikoko talde bat eratuko dela, lehendakariak izendatuta eta gidatuta.


Nafarroako BPGa %8,3 jaitsi da 2020an

Summary: Nafarroako BPGa %8,3 jaitsi da 2020an. COVID-19aren krisiaren eragina zerbitzuetan eta industrian nabaritu da gehien. Kontsumoa %5,9 jaitsi da. «Aurrekorik gabeko» beherakada izan dela azpimarratu du Nafarroako Estatistika Institutuak.

Nafarroako barne produktu gordinak %8,3ko beherakada izan zuen 2020an. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuaren arabera, «aurrekorik gabeko» beherakada izan da; nabarmen gainditu du 2009koa (-% 2,6). Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %9,5 txikitu zen iaz BPGan, eta Europako Batasunean, %4,6, batez beste. 1936ko gerratik ikusi gabeko kopuruak dira, eta Europako okerrenetarikoak; turismoa jarduera nagusia duten lurraldeek soilik izan dituzte kaskarragoak.

COVID-19k baldintzatutako urtea izan da, bereziki bigarren hiruhilekoan. Hirugarren hiruhilekoan susperraldia hasi bazen ere, Nastatek azpimarratu du pandemiaren ondorengo olatuek eta horri aurre egiteko hartutako neurriek ekonomiaren moteltzea eragin zutela: urritik abendura, BPGa %0,3 baino ez zen igo, aurreko hiruhilekoarekin alderatuta.

Eskaintzaren ikuspegitik, jarduera ekonomiko ia guztietan nabaritu da Nafarroako ekonomiaren atzerakada, eta merkatu zerbitzuetan (ostalaritzan, garraioan...), bereziki; %9,3koa izan da jaitsiera. Industriak, berriz, %5,8ko beherakada izan du, eraikuntzak % 3,9koa, eta nekazaritzak% 3,2koa. Merkatukoak ez diren zerbitzuek, berriz, % 4,5eko tasa positiboa izan dute.

Kontsumoa eta enplegua

Kontsumoan oro har %5,9 jaitsi da. Kontsumo pribatuan nabaritu da gehien (%7 jaitsi da urte osoan), nahiz eta azken bi hiruhilekoetan jarraian goranzko joera agertu duen. Soilik administrazio publikoen kontsumoa edo kontsumo publikoak egin du gora 2020an (% 5,9).

Esportazioak %5 jaitsi dira, eta inportazioak % 3,5 uzkurtu dira, eta, beraz, BPGari egiten dion ekarpena negatiboa da.

Enpleguari dagokionez,% 4,3 jaitsi da. Eta soldatak %2,4 murriztu dira; % 7,9, autonomoen kasuan. Lehen sektorean %1,5 jaitsi da enplegua, eraikuntzan % 2,1, industrian % 4,4 eta zerbitzuetan %7.


Summary: Oiartzabalek jarraituko du Arabako PPko buruzagitzan. Muriel Larrea legebiltzarkidea izango da Gipuzkoako arduraduna.

Garai ezegonkorrak atzean uzteko ahaleginetan da PP Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Alfonso Alonso alderdiko Euskal Autonomia Erkidegoko presidenteak dimisioa eman zuen 2020ko otsailean, Pablo Casado PPren Espainiako presidenteak Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako hautagaia inposatu eta gero, eta, harrezkero, Carlos Iturgaizek zuzendu du alderdia, haren presidentetza berretsiko duen kongresua noiz egingo.

Hiru herrialdeetan ere zehaztu beha dituzte buruzagiak. Araban, Iñaki Oiartzabalek jarraituko du karguan, beste inor ez delako aurkeztu. Atzo amaitu zen hautagaitzak aurkezteko epea, eta 300 berme eman zituen Oiartzabalek —gutxienez 75 behar dira—. Alderdiak ohar batean nabarmendu du «batasunaren isla» dela hori. Apirilaren 24an egingo dute Arabako kongresua.

Gipuzkoan, berriz, urtebete ez aurrera ez atzera egon ostean, geldialdia amaitzear da. 2020ko urtarrilean dimisioa eman zuen Borja Senper presidenteak —alderdia eta politikagintza utzi zituen—, eta, harrezkero, Jose Luis Arrue behin-behinean aritu da lehendakari lanetan. Orain, Muriel Larrea legebiltzarkideak hartuko du Senper herrikidearen lekukoa —biak dira Irungoak—; harena izango da aurkeztuko den hautagaitza bakarra. Maiatzaren 9an egingo dute hura aukeratzeko kongresua.

Larreak gaur aurkeztu du bere hautagaitza, eta azaldu du lan egingo duela «oinarritik zentro-eskuinaren suspertzea ahalbidetzeko» eta «gipuzkoarrei behar duten ilusioa itzultzeko». Erantsi du PP dela «Gipuzkoa hobetzeko alternatiba bakarra».

Bizkaian, berriz, maiatzaren 15ean egingo dute kongresua. Espero da Raquel Gonzalezek jarraitzea presidente karguan; hura izan zen iazko buruzagitza aldaketan Iturgaizen alde egin zutenetako bat.


Summary: 2023ko Tourreko lehen hiru etapak Euskal Herritik igaroko dira. Bilbotik irteteaz gain, bigarren etapa ere osorik jokatuko da Euskal Herrian, eta hirugarrenaren zati bat. Tourreko antolakuntzak eta Eusko Jaurlaritzak lasterketaren oihartzuna nabarmendu dute.

Berretsi da. Frantziako Tourra Bilbotik irtengo da 2023an. Lehen etapa ere Bizkaiko hiriburuan amaituko da. Bigarrena ere Euskal Herrian korrituko da, eta hirugarrena zati bat. Christian Prudhomme Tourreko zuzendaria pozik azaldu da, eta Eusko Jaurlaritzak hori lortzeko izan duen "borondate politikoa" nabarmendu eta eskertu du. "Tourra Donostiatik abiatu eta 31 urtera berriro ere hemen izango gara. Harro egoteko zerbait da, bai guretzat baita zuentzat ere". Prudhommek 2006an jasotako eskutitz bat ekarri du gogora. "Euskaditik zetorren, eta Tourreko lehen etapa antolatzeko asmoa azaltzen zuen. Amaiera dut batez ere gogoan, erantzuteko eskatzen baitzuen". Irteera antolatzeak 10 milioi euro inguruko kostua izango du.

Lasterketaren 120. aldia izango da Bilbotik irtengo dena., eta Prudhommmek ondorengoa iragarri du "1992an 300 kilometro igaro ziren hemengo errepideetatik. Orain, gehiago izango dira". Bertako zaleak goraipatu ditu. "Munduko onenetakoak dira, Belgikakoekin batera. Ikusgarria izan zen, adibidez, 2001ean, Roberto Laisekari Luz Ardienen irabazi zuenean ,eman zioten babesa eta hauspoa". Horrekin batera Tourrak munduan duen oihartzuna ekarri du gogora. "190 herrialdeetara iristen da haren telebista seinalea. Erakusleiho aparta da".

Bide horretatik mintzatu da Urkullu ere. "Duela hiru urte ametsa zena egi bihurtzea lortu dugu talde lan on bati esker. Orain lanean hastea egokitzen zaigu, dena ondo antolatzeko". Urkulluk ere erakusleiho bat bezala ikusten du Tourraren irteera antolatzea. "Euskadi nazioartean ezagutarazteko bidean urrats inportante bat da halako kirol ikuskizun handi baten irteera antolatzea. Ez bakarrik kirol ikuspegitik. Egun horietan, adibidez, euskara lasterketako beste hizkuntz ofizialekin entzun ahal izango da. Hori oso inportantea da". Zaleak ere ekarri ditu gogora. "Pandemia egoera honetan inportanteak dira halako albisteak. Hemendik egun batzuetara ez da zalerik izango errepidean Itzulia ikusten, baina eutsi diezaiogun ilusioari. Ea gertu dagoen kirol ikuskizunak berriro zuzenean ikusteko aukera dugun egun hori".

Tourra 2018an igaro zela azkena aldiz Euskal Herriko errepideetatik. Urte hartan azken aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan amaitu zen.


Euskalduna al zen Kristobal Kolon?

Summary: Euskalduna al zen Kristobal Kolon?. Nabigatzailea sortzez Nafarroa Beherekoa eta agota zela ondorioztatu du Joxe Mari Ertzillak, hainbat urtetan ikertutako eta osatutako hipotesi batean.

Misterio handia dago Kristobal Kolonen jatorriari buruz. Nongoa zen XV. mendean jaiotako almirantea? Kolon hainbat herrialdetakoa zela esan izan dute. Gehien zabaldu eta onartu den hipotesiak dio Genovakoa (Italia) zela. Badira, ordea, katalana, galiziarra edo portugaldarra zela dioten teoriak ere. Badira Kolon euskalduna zela esan izan duten teoriak. Hala dio Joxe Mari Ertzilla mediku dentista ohi eta historiazale oriotarrak. Zehazki, Ainhize-Monjolosekoa zela. Garai hartan Nafarroako Erresumaren zatia zen Nafarroa Beherea, Bortuz Bestaldeko Merindadea. Inguru hartan bizi ziren beste asko bezala, Kolon agota izan zela ere badio Ertzillak. Nafarroa Beherean jaio izanak eta agota izateak haren izaeraren, erabakien eta ibilbidearen hainbat ertz argitzen dituela uste du. Besteak beste, jatorria ezkutatu izana, agota zela jakinez gero heretikotzat har zezaketelako. Bihar irakurri ahalko dira Ertzillaren hipotesiaren oinarriak, BERRIAn.

Kolon euskalduna eta agota zela ondorioztatzeko, kolondarrak topatu ditu Izurako eta Ainhize-Monjoloseko erroldetan; Kolon anaiek zituzten artritisak agoten artean oso ohikoak direla nabarmendu du, eta bai batzuek bai besteek zutela gaitz horiek izateko arriskua handitzen duen HLA-B27 antigenoa; Kristobal Kolonen ezaugarri morfologikoek Europa erdialdekoekin antz handiagoa dutela, iparraldekoekin eta Mediterraneokoekin baino; bere armarrian Iholdiko armarria jarri zuela; euskarazko hitzak eta toponimia erabili zituela Amerikan lekuak izendatzeko, baita Nafarroa Beherean oso ohiko eta gertuko zituen izen erlijiosoak ere; eta bere bizitza guztian sortzez Nafarroa Beherekoak ziren familiekin elkartzen saiatzen zela, horien artean bi emazteak.

Kristobal Kolonen jatorriari buruzko misterioa aurten argitu daiteke. 2003an Kristobal Kolonen hiru hezur eman zizkioten nazioarteko ikerketa talde bati, hortik DNA erauzteko eta nabigatzailearen jatorri genetikoa argitzeko. Orduko teknologiekin ez zutela bermerik ikusita, ikerketa atzeratu egin zuten, eta jada ari dira DNA ikertzen. Emaitzen aurrerapen bat ematekoak dira maiatzean, eta behin betiko ondorioak urrian jakinaraziko dituzte.

Kontraste handiko gehigarria izan ohi da Bizigiro. Bihar ere bai: gai historikoez ez ezik, zirkuaz ere arituko baita. Gure Zirkuaz. Iker Galartzak sortutako eta bultzatutako zirkua bueltan da. Apirilaren 8an ekingo dio laugarren denboraldiari, Errenterian (Gipuzkoa). Aurten Euskal Herri osoa zeharkatzeko asmoa dute, apiriletik uda amaierara arte.

Gastronomian, Vluber: sukaldea eta janaria banatzeko plataforma uztartzen dituen proiektua. Langileen gustu eta beharretara egokitutako platerak eraman nahi dituzte enpresetara, enpresak baitira haien bezero.

Ikus-entzunezkoetan, alde batetik, hurrengo asteko estreinaldietako bat: Martin Eden. Filmin plataforman estreinatuko dute. Jack London idazlearen liburu batean oinarrituta dago, eta oso goraipatua izan da mundu guztian. Telesailei eskainitako orrian, berriz, Enrique Urbizu bilbotarraren Libertad, XIX. mendeko Espainian girotutako istorioa. Berez, telesaila zein filma da, bost ataleko telesaila edo bi orduz gaindiko filma. Bi hazi emankor horiek zainduz loratu da sortzaile bizkaitarraren nortasun propioa, eta gustukoen dituen elementuak irabiatu ditu proposamen berri horretan ere. Westerna, krimena, abentura eta gogoeta filosofikoak uztartzen ditu.


Summary: Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta beste hiru hurbilduko. Iruñeko kartzelara eramango dituzte Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Jose Mari Dorronsoro.

Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak beste sei euskal preso lekualdatzea onetsi du; hiru Euskal Herriratu egingo dituzte, eta beste hiru, Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara gerturatuko.

Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Jose Mari Dorronsoro dira Euskal Herriratuko dituztenak; guztiak Iruñera eramango dituzte. Gonzalez Valentzian dago preso (600km), eta 2011n espetxeratu zuten. 25 urteko zigorra betetzen ari da, eta hiru laurdenak 2030ean beteko ditu.

Mendizabal ere Valentzian dago preso; 2010ean espetxeratu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. Hark ere 2030ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.

Dorronsoro, berriz, Puerto III-n dago (1.020km); 2001ean kartzelatu zuten, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da; 2023ko uztailean beteko ditu hiru laurdenak.

Lorenzo Aiestaran eta Oskar Zelarain, berriz, Soriara (260km) hurbilduko dituzte, Villenatik (700km) eta Albocaserretik (480km), hurrenez hurren. Aiestaran 2015eko otsailean sartu zuten kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2037ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak.

Zelarain, berriz, 2008ko uztailetik dago preso, 30 urteko zigorra betetzen, eta 2031ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak.

Gainera, Unai Parot Puertoko espetxetik Leonera (370km) hurbilduko dute. 1990eko apirilean espetxeratu zuten, 41 urteko zigorra betetzeko, eta joan den otsailean bete zituen hiru laurdenak.

Iragarritako bost, gerturatuta

Gainera, Etxerat elkarteak jakinarazi du iragarrita zeuden bost gerturatze gauzatu dituztela. Ainhoa Garcia Topaseko espetxetik (460 km) Villabonako espetxera (385 km) lekualdatu dute; Aitor Agirrebarrena, Puerto III-tik Villabonara (385 km); Jon Bienzobas, Puerto III-tik Dueñasera (310 km); Jose Mari Novoa, Murtzia I-etik (810 km) Leonera; eta Josu Ordoñez, Puerto I-etik Topasera (460 km).

Novoa mugituta, ez da euskal presorik Murtzia I kartzelan. 51 presoren lekualdaketak daude iragarrita baina oraindik lekualdatu gabe, eta 2018ko irailetik mugitutakoak 122 dira.

2018ko irailetik mugitutakoak 122 dira


Summary: Oier Oak ez du onartu prokuradoreren zigorra, eta epaiketari aurre eginen dio. Prokuradoreak lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri nahi zion, gibelapenarekin, lurralde debekua urratzeagatik. Epaiketara joan beharko du Oak, baina ez diote zehaztu noiz izango den.

Ez dugu ahanzten, Oier gurekin dioen pankarta Baionako Etxepare lizeotik Baionako Auzitegiraino eraman dute goizean ikasleek. 200 bat ikasle eta langile bildu dira atarian, Oier Oari sostengua helarazteko. Gaur pasatu da Oa Baionako prokuradorearen aitzinetik, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratu izanagatik. Prokuradoreak zigor proposamen bat egin dio: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez du zigor hori onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. «Gauden testuinguru politikoan horrelako gauzak gainditu behar ditugu. Herria ados denean, eta erabaki duelarik gatazka honen orria itzularaztea, badirudi batzuek iraganean katramilaturik egon nahi dutela», salatu du Oak prokuradorearen bulegotik ateratzean.

Amaia Rekarte haren abokatuak azaldu du prokuradorearen proposamena «Damoklesen ezpata» bat dela, «neurriz kanpokoa» dela, eta horregatik erabaki dutela ez onartzea. Bestalde, beste prozedura bat abiatu du abokatuak Parisko Auzitegian, hain zuzen, Oari urratu izana leporatzen dioten lurralde debekua ezeztatzeko. Frantziako justiziak bizi guziko lurralde debekua ezarri zion 2015ean, eta harrezkero ez du eskubiderik Iparraldean egoteko. Halere, azken urteetan Larresoron (Lapurdi) bizi da familiarekin, eta Etxepare lizeoan egiten du lan. Azaroaren 25ean atxilotu zuten, bideko kontrol batean.

Sostengu ugari jaso ditu Oak, goizean bertan, auzitegi aitzinean. Etxepare lizeotik Baionako Auzitegiraino maniestazioa egin zuten Etxepare lizeoko ikasleek, txarangarekin. Oari bertso bat kantatu diote: «Gaurkoan, Oier, mezua argi da: gurekin behar zaitugu». Oa epaitegira sartu den unean txalo zaparrada eta sostengu oihuak jaso ditu. Arras «hunkitua» izan da Oa, ikasleen agerraldiarekin: «Denen artean egoera itzuliko dugula pentsatzen dut, eta laster egunerokoan ikasleekin eta familiarekin elkartzea espero dut».

Lekuko hautetsien babesa ere lortu du Oak. Haren egoera salatzeko, izenpe bilketa bat abiatu dute Larresoroko herritarrek. Lehen sinatzaileen artean ageri dira, besteak beste, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Max Brison eta Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatariak eta Vincent Bru diputatua. Ipar Euskal Herriko hautetsi eta pertsona ezagun andanak ere izenpedura eman du jadaneko. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, Jean Castex lehen ministroari, Eric Dupont-Moretti Justizia ministroari eta Emily O'Reilly Europako Batasuneko arartekoari helaraziko diote.


Summary: Kolonbiak armada bidali du Venezuelarekiko mugara. Venezuelako 4.000 herritar inguruk Kolonbiara egin dute ihes joan den asteburutik, FARCeko kide ohien eta militarren arteko borrokengatik.

Venezuelako mugan tropak zabaltzeko agindu du Kolonbiako Defentsa Ministerioak, bertako talde disidenteen eta Venezuelako armadaren arteko liskarrak direla eta. Mauricio Zabala armadaburuaren esanetan, borroketatik ihesi doazen venezuelarren segurtasuna bermatzea du helburu mobilizazioak. «Bermatu nahi dugu iheslarien artean ez dagoela talde armatuetako kiderik», esan du Zabalak.

Iheslarien artean gerrillariak egon daitezkeen susmoa zabaldu du Jose Facundo Castillo Araucako gobernadoreak ere, eta eskatu die segurtasun indarrei identifika ditzatela «benetan laguntza behar dutenak». Alde horretatik, iragarri du indarkeriatik ihesi joan direnen errolda osatuko dutela, «beste inor giza laguntzaz balia ez dadin».

Venezuelako Asanblea Nazionaleko buru Jorge Rodriguezek, berriz, ukatu du Kolonbiarekiko mugan «legez kanpoko talde armatuak» daudela, eta salatu du Kolonbiako gerrillariak direla mugako indarkeriaren erantzule.

Mugakide diren arren, bi herrialdeek ez dute harreman ona, Bogotak Juan Guaido presidente zilegi gisa berretsi zuenetik. Azkenaldian, gainera, giroak okerrera egin du. Kolonbiako presidente Ivan Duquek Nicolas Maduro Venezuelako estatuburuari leporatu dio 2016ko bake akordioetatik urrundu ziren ELN gerrillako kideak aterpetzea herrialdean. Caracasek, ordea, ukatu egin du halakorik.


Summary: Javier Batarrita omendu dute, Poliziak 1961ean tiroz hildako bilbotarra.

Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko Udalak omenaldia egin diote Javier Batarritari. Poliziaren kontrol batean hil zuten, tiroz, 1961ean: duela 60 urte. Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Bizikidetzaren eta Lankidetzaren idazkariak esan du «Segurtasun Indarren arduraduna estatua denez, behar moral, politiko eta soziala dela hari ardurak eskatzea». Rodriguez Ranzek gogora ekarri du Batarritaren heriotza Francoren diktaduran gertatuko zerbait izan zela, eta Zuzenbide Estatuak ez zuela hura zuzendu. Gogorak motibazio politikoko indarkeria ez-zilegiaren biktimatzat dauka Batarrita, Eusko Jaurlaritzako 107/2012 dekretuak jasotzen duen gisan.

Ekitaldian, oroigarri bat eman diete Batarritaren senideei. Han izan dira, Batarritaren senideez eta Rodriguez Ranzez gain, Josu Erkoreka Jaurlaritzaren Segurtasun sailburua; Iñigo Zubizarreta Bilboko Udaleko gizarte gaietarako zinegotzia eta Bakearen aldeko Foroko idazkaria; Gotzone Sagardui Osasun sailburua; Aintzane Ezenarro Gogora-ko zuzendaria; eta Monika Hernando Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendaria, beste hainbat ordezkariren artean.


Summary: Zamakonak hiru itsasontzi egiteko kontratua lortu du. Iaz bederatzi kontratu sinatu zituzten Euskal Herriko hiru ontziola nagusiek, eta datozen bi-hiru urteetarako lan karga dute.

Zamakona ontziolak itsaso zabalean salbamenduak egiteko barku bat eta bi atun hozkailuontzi egingo ditu, 130 milioi euroren truke. Hiru eskariak atzerritik jaso ditu. Ontzi berriek datozen bi urte eta erdirako lan karga emango diote ontziolari. Vigoko (Galizia) ontziolekin lehiatu da hiru kontratu horiengatik.

Hiru eskaera berri horiekin, Zamakonak hamar itsasontziko lan zorroa du. Besteak beste, laster itsasoratuko du Royal Arctic Line enpresa groenlandiarrarentzat egin duen hozkailuontzia. Horrez gain, Gitte Henning AS talde daniarrarentzat arrasteontzi pelagiko bat egiten ari da, eta Norvegiako Intership AS konpainiarentzat, arrain bizia garraiatzeko beste bi barku.

Zamakonak Santurtzin (Bizkaia) du ontziola nagusia. 2006an, Pasaian (Gipuzkoa) Luzuriagak zuena erosi zuen. Eta Las Palmasen (Espainia) ere badu ontziola bat. 1.000 langile inguru ditu.

Iaz azken urteetako urterik onenetariko bat izan zuten Euskal Herriko hiru ontziola nagusiek (Zamakonak, Muruetak eta Balenciagak): bederatzi kontratu sinatu zituzten.


Summary: Alex Salmond parlamenturako hauteskundeetara aurkeztuko da. Eskoziako lehen ministro ohia politikara itzuli da, Alba Alderdiarekin: «Supergehiengo independentista bat eratu behar dugu».

Borroka judizialak amaitu ostean, Alex Salmond Eskoziako lehen ministro ohiak politikara itzultzeko pausoa eman du, indar independentista berri baten bitartez: Alba Alderdia. Salmonden helburua da datorren maiatzaren 6ko Eskoziako Parlamenturako hauteskundeetatik «supergehiengo independentista bat» ateratzea, Boris Johnson Erresuma Batuko gobernuburuaren ezezkoaren harira egoera desblokeatu eta negoziazioak abiarazteko. Baliteke agintari izandakoaren erabakiak ondorioak izatea gainerako alderdi independentisten emaitzetan, eta, batez ere, kanpainako eztabaidetan.

Alba aurkezteko egindako prentsaurreko birtualean, Salmondek argudiatu du datozen bozetako «baldintzak bakanak» direla, eta hori izan dela indar berria sortzearen arrazoietako bat: «Alderdiaren helburu estrategikoak argiak dira, anbiguotasunik gabeak: sozialki justua, ingurumenarekin arduratsua eta arrakastatsua den herrialde independente bat lortzea».

Eskoziako lehen ministro ohiak 2017an utzi zuen politika, urte hartako Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeetan eserlekua galdu ostean; harrez geroztik, haren kontra egindako sexu-eraso salaketen auzian aritu da buru-belarri: iragan astera arte iraun du. Hori pasatuta, orain iradoki du politikan jarri nahi duela arreta.

Salmonden mugimenduak eragina izango du hauteskundeen kanpainako eztabaidan. Kanpaina hori gobernuaren kudeaketaren eta independentziaren beharraren ingurukoa izatea nahi dute SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Nicola Sturgeon egungo gobernuburuak, baina lehen ministro ohia tartean egoteak erdigunean jarriko du berriz azken urteotako gatazka: Sturgeonen eta Salmonden arteko desadostasunak bigarren erreferendumera bidean.

Bozei begira, estrategia zehatza izango du Alba Alderdiak. Eskoziako sisteman, herritarrek bi boto ematen dituzte: bata, barrutietan aurkezten diren hautagaiei —73 eserleku dira—, eta, bestea, eskualdeetako zerrendei —alderdienak dira, eta zortzi eskualdeek zazpina eserleku dituzte—. Salmonden indarra soilik azken horietan aurkeztuko da, historikoki independentistek eskualdeetakoetatik lortzen baitituzte ordezkari gutxien; hala, lehen ministro ohiak dei egin du barrutiko botoa ematean SNPren alde egitera, eta zerrendenetan, berearen alde.

«Eskualdeetako zerrendetan ia milioi bat boto etekinik atera gabe geratu ziren, eta, horrela soilik lau diputatu lortu zituen SNPk. Albak eskualdeetako zerrendena irabazten badu, hori amaitu egingo da. Independentziaren aldeko diputatu kopurua 90era irits liteke, edo gehiagora», argudiatu du Salmondek.

Aliantzei begira

2016ko hauteskundeetan, SNPk 59 eserleku lortu zituen barrutietatik, eta beste lau eskualdeetako zerrendetatik; ekologistek, berriz, zero eta sei lortu zituzten, hurrenez urren. Aurtengo bozei begira, inkestek diote Sturgeonen alderdiak gehiengo osoa lortuko duela, gutxigatik bada ere, eta Eskoziako Alderdi Berdeak ere ordezkaritza handituko duela; azken horien buruzagietako batek, Patrick Harviek, adierazia du prest daudela koalizio gobernu batean sartzeko, SNPk gehiengo osoa lortzen badu ere, Londresen aurrean jarrera indartsua erakuste aldera.

Salmondek, berriz, esan du bera buruzagi den alderdiak ez duela horretarako asmorik izango, helburu bakarra «supergehiengo bat eratzea» delako. Ikusteko dago lehen ministro ohiaren erabakiak eraginik izango duen Sturgeonenaren oinarrian; kidegoan, behintzat, izan du, Chris McEleny Albara joan baita –lehen ministroaren independentziarako bidearekin kritiko agertu da–, SNPren hautagai izandako Eva Comrie abokatuarekin batera. Zerrendak aurkezteko epea datorren asteazkenean amaituko da, eta ez litzateke harritzekoa egunotan gehiagok bide bera egitea.

Herritarrei begira, Salmond karguan bere ondorengoa dena baino okerrago atera da hilabeteotako borroka judizial eta politikoetatik. Nahiz eta iaz Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen gobernuaren sexu-eraso salaketan ikerketa legez kanpokoa izan zela, James Hamilton ikertzaile independenteak asteon ondorioztatu du Sturgeonek ez zuela Ministroen Kodea urratu auzi horretan, lehen ministro ohiak argudiatu zuen bezala.


Summary: Muniainek zaleekin batera ospatu nahi du Kopako finala, nola edo hala. Athleticeko kapitainak esan du sumatuko dutela zaleen falta finalean, eta zuhur jokatzeko eskatu die haiei. Realak gaur bukatu du herriz herri egin duen bira, Donostian.

«Ahal dugun guztia egingo dugu zaleei garaipen hau eskaintzeko», adierazi du Iker Munian Athleticeko kapitainak klubak berak Espainiako Koparen karietara egin dion elkarrizketa batean. Kopako 24 tituluei buruzko erakusketa berezi bat jarri dute, eta handik hitz egin du Muniainek.

Izan ere, zaleen falta sentitzen du futbolariak. Esan du indar mezu asko jasotzen dituela, baina haien hatsik ez du sumatuko Sevillako La Cartuja zelaian (Espainia), Realaren kontrako finalean. «Jakina, sumatuko dugu haien falta, denbora honetan guztian San Mamesen egin dugun bezala, eta are gehiago orain, final batean, derbian, bizi dezakegun bezalako gau batez gozatzeko dagoen gogoarekin».

Zaleekin ospatu nahi luke garaipena, baina zuhurtasun mezua ere bidali die: «Superkopan ikusi genuen: estasi eta poz uneetan, jendeak modu zentzudunean ospatzen jakin zuen; ziur nago jendeak gauza bera egingo duela Kopako finalean».

Realak bukatu du bira

Realak, berriz, gaur bukatu du Gipuzkoako herrietan egin duen bira, Donostian. Ordezkaritza batek herrietako banderak jaso ditu egunotan, horiek guztiak Sevillara eramateko asmoz. 88 zituzten jasoak, eta Gipuzkoakoa gehitu dute gaur sortara.

Markel Olano ahaldun nagusiak, Harkaitz Millan Kultura, Kooperazio, Gaztedia eta Kirol diputatuarekin batera, Realeko ordezkariei harrera egin die foru jauregian. Jokin Aperribai presidenteak eta Angel Oiartzun presidenteordeak bandera txuri-urdina eman diete haiei, eraikineko balkoi nagusian jar dezaten.

«Modu sinboliko batean bada ere, gu ere zuekin izango gara Sevillan», esan die Olanok Releko agintariei. Horren ondoren, Eneko Goia Donostiako alkateak hiriko bandera eman dio Aperribairi. Aperribaik adierazi du «seguru» dagoela irabaziko dutela; «pena» handia ematen diola partida zalerik gabe jokatzeak, eta, zoritxarrez, ezingo dutela Donostiako Alderdi Eder bete. Goiak esan du taldeaz «harro» daudela, eta izango dutela ospatzeko arrazoirik apirilaren 3an.


Summary: 400dik gorako tasa duten herriak itxiko ditu Jaurlaritzak. Azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400 kasu baino gehiago izan dituzten herri eta lurraldeetan itxiera perimetrala ezarriko dute. Tabernen eta jatetxeen barrualdean egoteko ordutegiak mugatuko dituzte leku horietan: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:30era bakarrik egongo dira zabalik.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak deituta, Euskadiko Plan Zibilaren Aholku Batzordeak (Labi) bilera bat egin du gaur arratsaldean, eta atzo zabaldu zen informazioa berretsi du Urkulluk berak bileraren ondoren egindako agerraldian: zenbait neurri zorroztuko dituzte datorren astelehenetik aurrera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Besteak beste, itxiera perimetrala ezarriko dute azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten herri eta lurraldeetan, eta are gehiago murriztuko dituzte toki itxietako ordutegiak. Bihar erabakiko dute zer herriri eragingo dien neurri horiek oraingoz, eta astero eguneratuko dute zerrenda.

Eusko Jaurlaritzak gaur eman dituen datuen arabera, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez dute muga hori gainditzen, nahiz eta Arabak 300dik gorako tasa duen: 322,8koa, hain zuzen; Bizkaiak 243,6koa du, eta Gipuzkoak, 229,4koa. Zenbait herriri eragingo lieke, ordea, neurri horrek: Beasain (813), Elorrio (751,9), Ermua (699,2), Lazkao (1.154,1), Muskiz (441,2), Ondarroa (548,6) eta Ordizia (883,8) itxiko lituzkete, gaurko datuen arabera. Izan ere, atzo aditzera eman zuten 5.000 biztanle baino gehiago dituzten herriak itxiko dituztela soilik; gaur, Urkulluk ez du horri buruzko ezer esan. Dena dela, bihar jakinaraziko dute zer herritan ezarriko dituzten neurri murriztaileak, eta, aurrerantzean, astelehenero eguneratuko dute zerrenda hori. Aste Santuan aldaketa bat izango da, apirilaren 5a jaieguna da-eta: asteartean eguneratuko dute zerrenda, apirilaren 6an, eta biharamunean sartuko dira neurriak indarrean.

Salbuespen bat izango da turismorako: ostatu, hotel edo jatetxeren batean erreserba gaur baino lehen egin duten herritarrek aukera izango dute leku horretara mugitzeko apirilaren 1etik 11ra, baita leku hori itxitako herriren batean badago ere. Turismoaren sektoreari laguntzeko asmoz hartu dute neurri hori, lehendakariaren esanetan. «Erreserba egina dutenek aukera izango dute joateko, baina hor dago gutako bakoitzaren erantzukizuna, joan-etorriak ahalik eta gehien murrizteko eskatu baitugu», ohartarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak.

400dik gorako tasa duten herrietan neurri murriztaileagoak ezarriko dizkiote ostalaritzari: tabernen eta jatetxeen barnealdean egoteko ordutegiak murriztuko dituzte. Bi tarte izango dira egunean: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:30era. Gainontzean, terrazak zabalik izango dira, baina ezingo da barruan egon. Apustu etxeek ere bete beharko dituzte tarte horiek; haiek, gainera, barrualdean soilik eman ahal izango dute ostalaritza zerbitzua.

Herri horietako biztanleek aukera izango dute ondoko herrietara joateko erosketak egitera, baita aire zabalean kirola egitera ere. Herrian bertan, mugak izango dituzte kirol jardueretan: barrualdeetan, ezingo dira lau pertsona baino gehiago elkartu; profesionalek eta federatuek ez dute muga hori izango. Gainera, itxi egingo dituzte kiroldegietako aldagelak eta dutxak. Piszinetan, %35eko edukiera ezarriko dute, eta dutxak banaka erabili beharko dira.

Gainera, Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoek osatzen duten kontseiluak ebatzi du eremu pribatuetan bizikideez osatutako taldeak bakarrik elkartu ahal izango direla gaurtik apirilaren 9ra.

Azken egunetan, Eusko Jaurlaritzako agintariek adierazi dute ez zegoela arrazoirik Labiren aholku batzordea elkartzeko, eta bere horretan utziko zituztela neurri murriztaileak Aste Santurako. Hala ere, datuak nabarmen okerrera egiten ari direla ikusita, atzera egin du Urkulluk. Gaur, azken sei asteetako kasu gehien atzeman dute Hego Euskal Herrian: 809. Bizkaian, 293; Nafarroan, 205; Gipuzkoan, 199, eta Araban, 104.

Urkulluk azaldu duenez, honako arrazoi hauek daude neurriak estutzeko erabakiaren atzean: transmisioa areagotu egin dela, ospitaleetako karga handitu egin dela eta Erresuma Batuko aldaera hedatzen ari dela. Azken hori da gobernuaren kezka nagusia, haren hitzetan, ondorio larriagoak dituelako gaixoengan.


Summary: Jaurlaritzak bi puntu jaitsi du 2021erako hazkunde iragarpena, %6,7raino. 2022 erdiralderako espero du krisi aurreko mailara itzultzea. Langabezia tasa aurten lau hamarren jaistea espero du.

2021erako iragarpen zaharkitua aldatu du azkenean Eusko Jaurlaritzak. Urte hasieran ostalaritzari eta beste sektore batzuei jarritako murrizketen eta nazioarteko egoera kaskarraren ondorioz, baikorregia zen aurten barne produktu gordina %8,6 handitzea, Jaurlaritzak iragartzen zuen bezala. Eguneratutako aurreikuspenek diote Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %6,7 handituko dela aurten.

Bada, ordea, aldatu ez duen iragarpen bat: ekonomia 2022an itzuliko da koronabirusaren krisiaren aurretik zuen mailara. Are gehiago, urte horren erdialdera da itzultzekoa, 2022 amaieran 2020an galdutakoa —%9,5— bainao bi puntu handiagoa izango dela kalkulatu baitu Ekonomia Sailak.

Urtearen hasiera iaz iragarritakoa baino gogorragoa izaten ari da, eta eurogunean atzeraldiak jarraituko duela uste du Europako Batzordeak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan halakorik ez duela espero esan du Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, baina ez du hiruhileko arteko tasarik aurreratu nahi izan. Berez, 2020ko azkena uste baino positiboagoa izan zen, industriaren eta eraikuntzaren bultzadari esker %0,5eko tasa positiboa izan baitzuen ekonomiak.

Urte arteko tasei dagokienez, hobekuntza nabaria izango da amaitzen ari den hiruhilekotik bertatik: negatiboan jarraituko du, -%2,5ean, baina 2020ko azkeneko hiruhileko -%7,6tik urrun.

Hortik aurrera, tasa positiboetara itzultzea espero du Azpiazuk, batez ere txertaketaren eskutik jarduera ekonomikoa suspertzen bada. Bigarren hiruhileko hazkundea ikusgarria izango dela iragarri du Jaurlaritzak (%17,8), baina hori izango da iazko hiruhileko okerrenarekin alderatuko delako (-%19,5).

Industria, hobeto

Industria izango da hazkunde horren motor nagusia, 2021an beste sektoreak baino gehiago baita haztekoa, %8,3. Azpisektore batzuk jada krisi aurreko mailan daude, baina badira horretara itzultzea kostatuko zaienak ere, hala nola aeronautika eta energia.

Eskariaren aldetik, kontsumo publikoak (+%3,4) lekua egingo dio kontsumo pribatuari (+%6,9), nahiz eta Jaurlaritzak espero duen familiek zuhur jokatuko dutela eta krisiaren aurretik baino diru gehiago aurreztuko dutela. Enpresek, ordea, inbertsio handiak egingo dituztelakoan da gobernua: inbertsioa %8,4 da haztekoa aurten. «Berri ona da, hurrengo urteetan hazkunde orekatuagoa eta iraunkorragoa erraztuko duelako».

Enplegua aurten %1,5 handituko dela kalkulatu du Jaurlaritzak. Horrenbestez, langabezia tasa poliki hasiko da behera egiten: 2020ko %10,5etik %10,1era jaitsiko da aurten, eta %9,5era datorren urtean.

Nafarroako datuak

Nafarroan ere egingarria dirudi BPGa 2022 erdialdera heltzea 2019ko mailara, batez ere kontuan hartuta zati handiena aurten berreskuratuko duela Nafarroako Gobernuaren iragarpenez betetzen bada (+%6,5). Izan ere, Nastatek berretsi du 2020an BPGa %8,3 txikitu zela, jaitsiera handiena 36ko gerraz geroztik, eta oso gainetik 2009ko krisi gogorrean ikusitakotik ( -%2,9).

Ostalaritzak, garraioek, merkataritzak eta kulturak izandako mugek asko jaitsi zuten zerbitzuen ekarpena (-%9,3). Portaera txarra izan zuten beste sektoreek, baina ez hainbestekoa: -%5,8 industriak, -%3,9 eraikuntzak eta -%3,2 nekazaritzak.

Enpleguari dagokionez,% 4,3 jaitsi zen, batez ere industrian (-%4,4) eta zerbitzuetan (-%7).


Summary: Ryderrak: duintasunerantz pedalei eragiten. Glovo janari-banaketa enpresaren eta haren 288 banatzaileen aurkako Bilboko epaiketak itxaropentsu utzi ditu langileen abokatuak. Uste dute bi aldeen arteko lan harremana agerikoa dela. Glovok deituriko lekuko batek aitortu du enpresak formakuntza eman ziola eta fakturak eginda jasotzen dituela.

Itxaropentsu ageri zen Eratsu Muñoz epaitegiaren aurrean. «Ea behingoagatik soldatapeko gisa onartzen gaituzten. Gu, eta beste plataforma digital batzuetako langileak. Eta ez gu bakarrik, Glovo beste sektore batzuetan sartu da. Uber Work-en antzeko aplikazio bat atera du argiketariak kontratatzeko, muntatzaileak...». Baina nor dira «gu» horiek? Ryder-ak, janari banatzaileak, alegia. Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpen batean oinarrituta, Lan ministerioa plataforma horiek banatzaileekin duten harremana arautzen ari da, baina, bitartean, Gizarte Segurantzak Glovori jarritako salaketen epaiketak aurrera doaz. Atzo Bilbokoa izan zen, EAEko Auzitegi Nagusian. Gizarte Segurantzak Bizkaian Glovorentzat diharduten 288 banatzaileri autonomo faltsuak izatea egotzi die. Banatzaileen abokatuak pozik irten ziren aretotik. Glovo salatu zuen Bizkaiko lehen banatzailea izan zen Muñoz, Gizarte Segurantzak egin aurretik. «Istripua izan nuen, eta kanpoan utzi ninduten. Ez nuen ezer galtzekorik, eta niregatik eta besteengatik egin nuen. Hasieran, gutxi ausartu ginen, baina, gero, autonomo kuoten ordainketak berreskura genitzakeela jakin zutenean, gehiago animatu ziren». Izan ere, hori da epaiketako gakoetako bat: bi aldeen artean lan harremana dagoen ala ez argitu behar da. Enplegatzaile eta enplegatu direla ebazten bada, Glovok azken lau urteetako autonomo kuoten eta BEZaren zenbatekoa itzuli beharko die hala eskatzen duten banatzaileei. Espainiako hainbat hiritan antzeko epaiketak egin dira, eta azken aldiko ebazpen guztiek lan harremana dagoela berretsi dute. Bilboko epaiketan zortzi abokatuk babestu zituzten banatzaileak. Askok ez dute ordezkaritzarik hautatu, besteak beste, hainbatek lana utzi dutelako dagoeneko. Espainiako Lan Ikuskaritzak 2018. eta 2019. urteetan ryder askorekin izandako solasaldien ondorioetan oinarritu da Gizarte Segurantza salaketa egiteko. Babes bloke handienak ELA —53 banatzaile— eta LAB —35 banatzaile— sindikatuenak dira. Juan Carlos Mediavilla epaileak banatzaileen defentsaren froga gehienak onartu zituen, baina ez haren lekukoak. Ziurtzat jo zuen akusazioaren jarrera berretsiko zutela. Horiek horrela, arreta gune nagusia Glovoren defentsaren argudioetan egon zen. Abokatuak azaldu zuen Glovo bitartekari hutsa dela jatetxeen eta bezeroaren artean, eta «partziala» dela lan ikuskarien txostenetako kontakizuna. Era berean, esan zuen banatzaileak ez dituztela behartzen eskariak onartzera, haiek aukeratzen dutela ordutegia, eta «erabateko autonomia» dutela. Enpresak auzipeturiko 288 banatzaileetako bat deitu zuen lekuko gisa. Santurtzi (Bizkaia) inguruan dihardu, eta epaileak onartu zuen haren hitza. Glovoren abokatuaren galderei erantzunez, haren tesia berretsi zuen. Besteak beste, nabarmendu zuen borondatezkoa dela enpresaren logodun saskia eramatea. Sindikatuen abokatuen galderekin, ordea, kontraesan gehiago izan zituen. Esan zuen lanean hasi zenean Glovoren formakuntza saio bat jaso zuela, eta han lan egiteko eman zuela izena autonomoen erregistroan, «hasi baino egun bat lehenago». Gainera, azaldu zuen fakturak ez zituela berak egiten, Glovok baizik, eta bezeroen puntuazio sistemak eragina duela ordutegien aukeraketan: gero eta altuagoa izan, lehentasuna zuela «eskaera handiko» ordutegietan izena emateko. Era berean, azaldu zuen sakelako telefonoren GPSa piztuta eraman behar zuela beti aplikazioak haren kokapena jakiteko. Helegiteak, ziur Irati Diaz ELAko abokatua zorrotz ibili zen galdetegian, eta «baikor» amaitu zuen saioa: «Lekukoari galderak egin dizkiogunean garbi ikusi da zein den langile hauen errealitatea». Defentsa horretan zegoen Diego Gonzalez LABeko abokatua ere: «Sentipen onarekin amaitu dugu. Iruditzen zait litekeena dela epaileak lan harremana berrestea, aplikazioaren kontrola duena Glovo delako, eta hark banatzen duelako lana». Gonzalezek gehitu zuen ez dela erraza banatzaileak salaketa jartzera ausartzea, asko «zehar-kalteen beldur» direlako. LABek, halaber, bere balorazioa egin zuen. Euskal alderdiei eskatu zien erregularizazioren alde lan egin eta «aplikazioaren menpe dauden langile guztiei laguntzeko». Espainiako Gobernuari kritika egin zion iazko udan hasi zuelako banatzaileen lan estatusa arautzeko bidea eta oraindik ez duelako amaitu. Epaiketari dagokionez, aldeek apirilaren 9tik aurrera aurkeztu ditzakete ondorioak. Galtzen duenaren helegitea ziurtzat jotzen da. Hala, oso litekeena da lan arauaren aldaketa azken ebazpenaren aurretik iristea.


Summary: Zer muga daude Hegoaldean? Azken neurriei buruzko zazpi galdera.

Zein muga daude batetik bestera ibiltzeko?

Erkidegoen arteko joan-etorriak lehendik ere galarazita daude, propio onetsitako motiboren batengatik eginak ez badira. Nafarroan, gainerakoan, herrien artean ibiltzeko eragozpenik ez da, eta berez ez dago planik intzidentzia tasa batetik gora dauden udalerriak ixteko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, bai; 100.000 biztanleko 400 kasu baino gehiagoko intzidentzia metatua duten herrietan joan-etorriak mugatu egingo dituzte. Lurralde oso batek langa hori gainditzen badu, halaber, neurri bera ezarriko zaio.

Tabernetarako zein muga jarri dira orain?

Nafarroan tabernen barrualdeetan ezingo dute jenderik hartu; terrazak bakarrik egongo dira irekita. Araba, Bizkai eta Gipuzkoara begira horrelako neurri orokorrik ez da hartu. Muga bakarra, intzidentzia altuarengatik aparteko mugak izango dituzten herrietan jarriko dute. 06:30-09:30 eta 13:00-16:30 tarteetan bakarrik egongo dira zabalik ostatuen barruko aldeak.

Tabernetakoez aparte, zer muga izango dira itxiera perimetrala duten herri edo lurraldeetan?

Herri horietako biztanleek aukera izango dute ondoko herrietara joateko erosketak egitera. Kirola egitean, toki itxietan lau lagun baino gehiago ezingo dira elkartu; federatutako kirolariak eta profesionalak geratuko dira horretatik libre. Gainera, itxi egingo dituzte kiroldegietako aldagelak eta dutxak. Piszinetan, %35eko edukiera ezarriko dute, eta dutxak banaka erabili beharko dira.

Neurriotan bada zirrikiturik?

Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako prestatu dituzten neurrietan, propio utzi dute zirrikitu bat: itxiera perimetrala duen toki batera joateko modua izango da, baldin eta bertako hotel, jatetxe edo antzeko batera joateko erreserba eginda bazuten bezeroek neurriok jakinarazi aurretik, alegia atzo baino lehen. Apirilaren lehenetik 11ra hartuko da aintzat salbuespen hori.

Noiz sartuko dira neurriok indarrean?

Martxoaren 29an

Noiz jakinaraziko dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zein herritan edo lurraldetan dagoen itxiera perimetrala?

Berez, zerrenda astelehenero berritzea da plana. Aste honetan, hala ere, salbuespen gisara, lehen zerrenda gaur jakinaraziko dute. Hurrena, apirilaren 6an, asteartez, hilaren 5a jaieguna izango baita. Hortik aurrera, astelehenetan egon beharko da adi: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak astelehenero kaleratuko du tasa gainditzen duten udalerrien edo lurraldeen zerrenda.

Ba al da beste neurririk?

Bai, Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoek osatzen duten kontseiluak ebatzi du eremu pribatuetan bizikideez osatutako taldeak bakarrik elkartu ahal izango direla.


Summary: Emakume bat hil da auto istripu batean, eta gidarietako bat atxilotu dute. Milagron bi autok aurrez-aurre talka egin dute, eta gidarietako batek positibo eman du alkohol proban. Gizon bat hil da Iruñean, etxe batean gertaturiko sutean

NA-134 errepidean, MIlagro parean, aurrez-aurre jo dute bi autok. Horietako batean gidariaren ondoan zihoan emakume bat hil da ezbeharrean. Suhiltzaileek gidaria atera behar izan dute autoaren hondakinetatik. Foruzainek istripua ustez eragin duen gidaria atxilotu dute, alkoholemia proban positibo eman duelako. Arduragabekeriaz eragindako hilketa egotzi diote.

Atzo goizean, AP-15 autobidean, Berriobeiti parean, lau pertsona zauritu ziren hainbat autoren arteko istripu batean. Istripuaren arrazoiak ikertzen ari dira foruzainak.

Sua Iruñean

Gauerdi aldera sua piztu da Iruñeko Mendillorri auzoko Sarrigurengo Kontzejuko kaleko etxebizitza batean. Gizonezko bat hil da sutearen eraginez, eta beste bi erietxera eraman behar izan dituzte.

Suak kalte handiak eragin ditu etxebizitzan eta haren kanpoko aldean, Iruñeko suhiltzaileek zabaldu dutenez.


Summary: «Sakontasunez erretratatu nahi nuen zale bakoitza». Astebete da ‘Dardara’ zinema aretoetara ailegatu zela. Filmak Berri Txarrak-en azken birako irudiak ditu oinarri, eta zaleak dira protagonista. Lameiro zinemagile iruindarrak zuzendu du.

Kontzertu bateko lehen akordeak, zale batek talde kuttuna aurrean duela sentitzen dituenak, bizitzan hartu beharreko erabakiak. Horiek eta beste asko bildu ditu Marina Lameirok (Iruñea, 1986) Berri Txarrak-en azkeneko bira oinarri duen lanean. Dardara du izena, eta zenbait aretotan da ikusgai duela astebetetik.

Zer sentsazio duzu filma estreinatu eta astebetera?

Joan den asteko asteburua eromenak hartua izan zen. Ez nago batere ohitua horrelako esposiziora, baina oso pozik nago. Mezu ugari jaso dut, eta izugarri eskertzen dut horietako bakoitza. Guztiak izan dira bereziak. Hainbeste izan dira, ezen ez baitut astirik izan nahi bezala erantzuteko.

Espero zenuen horrelakorik?

Egia esan, ez dakit zer mundutan bizi naizen, baina ez nuen horri buruz askorik pentsatu aldez aurretik. Horregatik, aho bete hortz utzi ninduten zenbait pertsonaren mezuek; adibidez, Montxo Armendarizenak. Estreinaldiaren ondoko egunak oso politak ari dira izaten.

Dokumentalak ertz asko ditu. Zein da asmo nagusia?

Ez dut mugatu nahi izan Berri Txarrak-en kontzertu itzuliaren kontakizun hutsa egitera; haratago joan nahi genuen. Jakina denez, taldearen Ikusi Arte tourra da filmaren agertokia, baina dokumentalaren muina beste bat da. Ikusten dira birako kontzertuak, zaleak, artisten inguruan gertatzen diren guztiak, baina filma beste zerbaiti buruz mintzo da.

Zein da muina, zehazki?

Pertsonok musikarekin dugun harremana; bizitza bera, azken finean. Dokumentalean azaltzen da bizitzan erabaki batzuk hartu behar izaten direla eta horiek ondorioak ekartzen dituztela, ezinbestean. Kasu honetan, Gorkaren [Urbizu] erabakian zentratzen da filma. Izan ere, horregatik bukatu zen Berri Txarrak-en bidea, eta horregatik sortu ziren bira eta beste hainbeste gauza.

Taldearen zaleak dira dokumentalaren protagonista nagusiak. Zergatik erabaki zenuten hori?

Argi zegoen horrela izan behar zuela, hasiera-hasieratik. Niri ideia proposatu zidatenerako zehaztua zegoen asmoa hori zela, zaleak izango zirela pieza nagusia. Are gehiago, momentu jakin batean taldekideek proposatu zuten interesgarria izan zitekeela filman ez agertzea Berri Txarrak-en musikarik, ezta kideak ere. Aldiz, gehiegizkoa iruditu zitzaigun hori, arraro samarra.

Nola irudikatu nahi izan dituzu zaleak?

Batez ere, errespetuz. Uste dut gure iruditeria kolektiboan ideia jakin batzuk ditugula zaleei loturik, fan fenomeno delakoari. Esaterako, burura datorkigu pertsona eroak direla, histeria moduko bat sentitzen dutela; esango nuke ez daudela oso ongi ikusiak. Kontrara, nik haien irudia duindu nahi dut, eta sentitzen duten pasioa islatu. Bestalde, hasieratik izan dut buruan ez ditudala taldearen zale guztiak irudikatu nahi multzo bakarra balira bezala. Jarraitzaileak pertsona indibidualak dira, eta sakontasunez erretratatu nahi nuen zale bakoitza.

Taldearekin batera bidaiatu duzu Ikusi Arte tourrean. Zer moduzkoa izan zen esperientzia?

Munduan barna bidaiatzea eta aldi berean hainbeste maite dudan hori egitea ederra izan da. Zer esanik ez aintzat hartuta nik grabatu ditudan pertsonak ere gehien maite dutena ari zirela egiten. Gainera, herrialdez herrialde ezagutu ditugun zaleak oso eskuzabalak izan dira. Orain arte, inoiz ez zitzaidan egokitu batere ezagutzen ez nuen norbaitengana jo beharra. Aurretik, ezezagun batek inoiz ez zizkidan ireki bere etxeko ateak; orain bai, eta oso gustura sentitu naiz.

Bidaietan izandako zein pasartek harritu zaitu gehien?

Tokion bizi izan nuen momenturik bereziena, hango kontzertuan. Taldeak Zertarako amestu kanta jo zuen, eta Asako, zale japoniar bat, guztiz hunkitu zen. Gogoan dut zer sentitu nuen hura grabatzean. Uste dut filman bildu nahi nuen guztia plano horretan sintetizatu daitekeela.

Ikusmira handia zegoen Dardara filmaren inguruan. Sentitu duzu presiorik?

Bai, beti jakin dudalako jende asko egongo zela filmaren esperoan. Gaizki egiten banuen, askoren aurrean egingo nuen porrot, eta ez nuen dezepziorik eragin nahi. Halere, nire helburua izan da Berri Txarrak-en zale ez direnentzat ere interesgarria izango zen pieza bat sortzea.

Ez da zuzendu duzun lehenbiziko lana. Young & Beautiful estreinatu zenuen, 2018an.

Alde handiak daude bi prozesuen artean. Young & Beautiful nik bakarrik ekoiztu nuen, eta horrek asko baldintzatu zuen dena. Bestalde, izugarrizko denbora eta energia eskaini nizkion film horri. Dardara lanaren kasuan, berriz, ia ez genuen denborarik izan garapenerako. Dena egin genuen aldi berean: produkzioa, garapena… Horregatik, eskertzekoa da ondoan izan ditudanen laguntza; batik bat, Itziar Garcia Zubirirena. Gainera, besteak beste, Arena komunikazioarekin eta Txalapart ekoiztetxearekin ere elkarlanean aritu gara.

Orain zer beste proiektu duzu eskuartean?

Maddi Barber zinemagilearekin batera, film labur bat egiten ari naiz, Artium museoaren enkarguz. Gainera, film luze bat garatzen ari naiz, iaz Nafarroako Gobernuak emandako diru laguntza bati esker.


«Denbora gehiegi igaro da»

Summary: «Denbora gehiegi igaro da». Athleticek eta Realak Espainiako Kopako finala jokatuko dute apirilaren 3an, Sevillan. Luis Fernando Dadiek eta Juan Antonio Larrañagak irabazi egin zuten 1987an, Realarekin, Zaragozan.

Luis Miguel Arkonada alde batean eta Juan Antonio Larrañaga bestean. Zaragozako (Espainia) Romareda futbol zelaian. Espainiako Kopa eskuetan. 1987ko ekainaren 27a zen. “Oso gogorra izan zen finala”, gogoratu du Larrañagak berak. “Bero handia egiten zuen egun hartan, tentsio handia nabari zen, luzapena jokatu genuen, penaltiak ondoren…”. Bina amaitu zen Atletico Madrilen eta Realaren arteko partida, eta txuri-urdinek 2-4 irabazi zuten penaltietan, Jose Mari Bakero, Juan Mari Mujika, Martin Begiristain eta Larrañagaren golekin. Jorge da Silvak kanpora jaurti zuen madrildarren bigarren penaltia eta Arkonadak laugarren jaurtiketa gelditu egin zion Quique Ramosi. Orduan lehertu zen festa.

“Zer oroitzapen dauzkagun? Ederra izan zela eguna; finala irabazi ondoren, batez ere!”. Luis Fernando Dadie (Pasaia, 1966) dauka ondoan Larrañagak (Azpeitia, 1958), final hartan taldekide izan zuenetako bat. Dadie ez da ageri argazki askotan. “Eromena izan zen. Realeko zaleak zeuden atearen atzera joan nintzen ospatzera, pare bat lagunek berdegunera salto egin zuten, eta, ohartu nintzenerako, argazkiak ateratzen ari ziren denak. Berandu iritsi nintzen, baina baten batean ageri naiz, behintzat!”.

Pasaitarrak badauka despiste hura azaltzeko arrazoi bat: “Final bat irabazita, atzetik gehiago ere iritsiko zirela pentsatu nuen, eta erotu egin nintzen. Horregatik, momentu hartan argazkiak ateratzen hastea ez zela egokiena pentsatu nuen, baina, noski, atzetik ez ziren iritsi titulu gehiago”, amaitu du, barrez. “Denbora gehiegi igaro da Realaren azken titulutik”, gogoratu du Dadiek. Ia 34 urte. “Taldeko gazteenetakoa nintzen ni orduan, eta lehen aldiz bizi izan nuen horrelako zerbait”.

Realarekin 1987-1988koan eta Celtarekin 1993-1994koan, pasaitarrak beste bi final ere jokatu zituen gerora, baina biak galdu zituen. “Kopako hori da nire titulu bakarra, eta niretzat horregatik da hain berezia”. Realeko zaleen belaunaldi batek finalik eta antzekorik ez duela bizi izan gaineratu du Dadiek. “Eta horregatik da hain berezia momentu hau”. Athleticek eta Realak apirilaren 3an jokatuko dute aurreko denboraldian koronabirusaren eraginez atzeratutako Espainiako Kopako finala, Sevillako Cartuja futbol zelaian (21:30).

Kopa, jangelan ahaztuta

1987ko ospakizunak ere berezitik dezente izan zuen: “Hotelera iritsi, afaltzera joan, eta mundua zegoen han!”, gogoratu du Larrañagak. “Familiako kideak, familiakoak ez zirenak…”. Afaldu ondoren, berriz, “kalera” joan ziren, “taberna eta pubetan zaleekin ospatzera. Gaur egun pentsaezina da hori”, onartu du Dadiek. Joan ziren zaleekin ospatzera… baina titulua bazter batean ahaztuta utzi zuten! Barrez kontatu du Larrañagak: “Ospakizun giroan, jangelan gelditu zen kopa. Inor ez zen gogoratu harekin. Zerbitzari bat etorri zitzaigun koparekin zer egingo zuen galdezka. Eskerrak konturatu zen! Berehala igo zuten logela batera”.

Larrañagak azpimarratu du gaur egun badirudiela final batek mundua aldatuko duela. “Baina guk desberdin bizi izaten genituen horrelako partidak. Lasaitasunez aurre egin behar zaio horrelako egoera bati”. 1980-1981ekoan eta 1981-1982koan Espainiako Liga irabazita zegoen Reala, eta Espainiako Superkopa ere irabazi zuen talde hark 1982an. “Lasaiagoa zen dena orduan, ezerk ez zeukan gaur egungo oihartzunik; komunikabideak, sare sozialak… gaur egun oso desberdina da dena”. Urtebete lehenago gozatua hartuta, Realak galdu egin zuen 1987-1988ko Kopako finala, Bartzelonaren aurka, 1-0. “Guk huts egin genuen. Ligan Bartzelonari ondo irabazita geunden, eta faborito gisa iritsi ginen final hartara, baina ez genuen eman gure mailarik. Amorru handia sentitu genuen”, azaldu du Larrañagak.

Gazte iritsi berria izanagatik, “beteranoen ondoan ibiltzen ohituta” zegoen Dadie. “Kontzentrazioetan, hasieratik, Arkonada, Larrañaga eta Bixio Gorrizekin esertzen nintzen mahaiaren inguruan”. Haiek hartu zuten hitza finalaren atarian. “Baina ez genuen egin aparteko ezer; ez musikarik eta ez ezer. Kopako finala ez da partida bat gehiago, baina aste hartan ez genuen egin aurrekoetan egin ez genuen ezer”, ziurtatu du Larrañagak.

“Aste zaila” izan zen Dadierentzat, John Benjamin Toshack orduko Realeko entrenatzaileak “lauzpabost egun lehenago” esan ziolako finalean hasieratik ariko zela. “Baina inori ez esateko agindu zidan; ez familiako inori, ez lagunei… Min hartuta ibili nintzen aurretik, eta finaleko sorpresatxoa zen nirea”. Berari “mesede” egin zion aurrez finala hasieratik jokatuko zuela jakiteak. “Ez dakidalako 21 urterekin albiste hori nola jasoko nukeen finalaren egunean bertan esanez gero”. 1987ko finalaren egunean, 29 urte zeuzkan Larrañagak, eta 21 Dadiek.

Arauzko 90 minutuak eta luzapena binakoarekin amaituta, iritsi zen penaltien garaia ere. “Eta ez pentsa oso argi zeudenik gauzak”, esanez hasi du azalpena Larrañagak. “Toshack galdezka etorri zitzaidan, ea penaltia jaurtiko nuen, eta nik ez nuen zalantzarik izan. Bakerok ere berehala eskaini zuen bere burua”. Baina izan zen ezustekoren bat edo beste. “Momentu horretan berehala nabaritzen da nor dagoen penaltia jaurtitzeko prest eta nor ez. Elastikoa kentzen hasten dira batzuk, lurrean jarri eta luzaketak egiten beste batzuk… Seinale txarra izaten da hori”. Musti Mujika eta Martin Begiristain aukeratu zituen entrenatzaileak. “Eta ondo atera zen dena, nahiz eta normalean penaltirik jaurtitzen ez zuten gazte batzuen aldeko apustua egin zuen Toshackek”. Final hartan 22 urte zeuzkan Martin Begiristainek.

“Gozatzeko” asteak

Zikloi baten ondorengo barealdia nabari da Reale Arena futbol zelaian. Bartzelonak Realari astindua eman (1-6) eta ordu gutxira elkartu dira Larrañaga eta Dadie berdegunean bertan. Parez pare daukate 1987ko titulua. “Pisutsua da, ez pentsa!”, esan du Dadiek, irribarrea ahoan. Galtzailearen etxean neurri horretakoa izango da apirilaren 4a, Kopako finala bakarrik ez, Athleticen eta Realaren arteko finala izango delako zortzi egun barrukoa.

Dadiek ez du uste Bartzelonaren aurkako joan den igandeko partidak ondoriorik utziko duenik. “Erabat lehiaketa desberdinak dira, eta Kopako finalak ez du zerikusirik izango ligako azken partidarekin. Baina, noski, taldea bere onera ekarri beharko da alor psikologikoari dagokionez”. Larrañagaren ustez ere “denbora asko” dago Athleticen aurkako finala ondo prestatzeko. “Inork ez zuen uste Bartzelonak halako astindua emango zionik Realari, baina burua freskatu eta jokalariek ondo lan egin behar dute Zubietan. Animikoki indartsu egon behar da finalean”.

Taldea horixe izaten da gehienean, taldea. “Baina ezin da ukatu [David] Silvak talde honetan daukan eragina; jokalari berezia da, desberdina”, esan du Dadiek. “Imanolek berak ere esan izan du [Imanol Alguacil, Realeko entrenatzailea] Silva dela berak jokatu nahi duen moduan jokatzeko jokalaririk garrantzitsuena, eta finalera ondo iritsiko dela uste dut”. Pasaitarrak Silvaren ondoan jarri du Nacho Monreal ere. “Esperientzia handiko jokalariak dira, eta horrelako egunetan garrantzitsua da hori”.

“Beste garai batzuk” ziren 1986, 1987 eta 1988. urteetakoak. “Baina ez da erraza finalaren atarian partidarik gabeko bi aste ondo kudeatzea”, ohartarazi du Larrañagak. “Komunikabideak, zaleak… Kalera irten eta denek gauza bera esaten dizute, eta hala izan behar du. Baina buruan landu egin behar da hori”. Biek aholku bat daukate jokalarientzat: “Oso egun politak izango dira, jendea ondoan izango dutelako, baina ondo kudeatu dezatela egoera, betekada sentituko dutelako. Ahalik eta naturaltasunik handienarekin bizi dezatela dena”.

Larrañagak argi dauka ez dela izango partida erraza, “ez talde batentzat eta ez bestearentzat. Muga-mugan ibiliko dira”. Dadieren ustez, Reala eta Athletic sinetsita daude irabaz dezaketela. “Horrelako finaletan parean Bartzelona edo Real Madril izanez gero, aldatu egin behar izaten da jokamoldea, beste taldea, berez, hobea delako. Baina, kasu honetan, antzeko maila eta presioa daukate bi taldeek. Errespetu handia diote elkarri”.

Ikusi gehiago: artikulu bilduma.


Summary: EAEko 19 herri itxiko dituzte astelehenean. 5.000 biztanletik gorako herrien artean, Elorrio, Ermua, Muskiz, Ondarroa, Beasain, Lazkao, Ordizia eta Urretxu itxiko dituzte.

Denera hemeretzi herri itxita, astelehenetik aurrera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak argitaratu du izurriari aurre egiteko Labi aholku batzordeak harturiko azken neurriak ezarri beharko dituzten herrien zerrenda. Hemeretzi herri horien artean, 5.000 biztanle baino gutxiagokoak dira gehienak, 11 herri: Ataun, Idiazabal, Olaberria, Zaldibia eta Zegama, Gipuzkoan; Eltziego, Elvillar, Iruña Oka, Urkabustaiz eta Zigoitia, Araban; eta Berriz, Bizkaian. 5.000 biztanletik gorakoak dira itxiko dituzten beste zortziak: Elorrio, Ermua, Muskiz eta Ondarroa, Bizkaian; eta Beasain, Lazkao, Ordizia eta Urretxu, Gipuzkoan.

Herri horietako biztanleek aukera izango dute ondoko herrietara joateko erosketak egitera. Kirola egitean, toki itxietan lau lagun baino gehiago ezingo dira elkartu; federatutako kirolariak eta profesionalak geratuko dira horretatik libre. Gainera, itxi egingo dituzte kiroldegietako aldagelak eta dutxak. Igerilekuetan, %35eko edukiera ezarriko dute, eta dutxak banaka erabili beharko dira.

Edonola ere, itxiera perimetrala duen toki batera joateko modua izango da, baldin eta bertako hotel, jatetxe edo antzeko batera joateko erreserba eginda bazuten bezeroek, neurriok jakinarazi aurretik, alegia maiatzaren 26a baino lehen. Apirilaren lehenetik 11ra hartuko da aintzat salbuespen hori.

Azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400 kasu edo gehiago eduki dituzten herriei ezarriko diete itxiera perimetrala: Lazkaok, 1.047,59 eduki ditu, Ordiziak 953,33, Beasainek 841,59, Ermuak 797,11, Elorriok 725,03, Ondarroak 583, 63, Urretxuk 453,95, eta Muskizek 427,86.

Irakurri gehiago: Zer muga daude Hegoaldean? Azken neurriei buruzko zazpi galdera


Summary: Loiolako kuartela «desjabetu» dute euskal errepublikaren alde. Herritar ugari joan dira Donostiako kuartelaren atariraino, eta «kanporatze agindua» entregatu dute bertan.

Donostiako Loiola auzoan Espainiako Armadak daukan kuartela «desjabetzeko» protesta bat egin dute hainbat herritarrek kuartelaren atarian. Euskal Errepublikako Obra eta Zerbitzuen Ministerioaren izenean, gutun bat helarazi diete bertan dauden militarrei, astebeteko epean kuartela husteko aginduz: «Horren arrazoiak honako hauek dira: euskal errepublikaren aldarrikatzea eta instalazio horiek Loiolako bizilagunen bizi-kalitatea hobetuko duten polikiroldegi eta erabilera sozialerako lokal bilakatzea». Epe horretan kuartela hustu ezean, «legezko ekintzak» hartuko dituztela diote gutunean: «Besterik gabe, agur esaten dizuegu, uste osoa baitugu eskatutako epean instalazioak utziko dituzuela. Kasu horretan, ez da legezko ekintzarik hartuko».

Ehun euskal errepublikaren aldeko mugimenduak deituta egin dute protesta. Eguerdian jarri dute hitzordua, Loiolako Latsari plazan, eta hortik abiatu dira kuartela auzora lotzen duen zubirantz. 300 metro inguruko tartea dago bien artean, eta musika doinuekin eta euskal errepublikaren alde oihu eginez egin dute bidea, Intsumisioaz euskal errepublika leloa zuen pankarta zeramatela.

Zubian, zain zituzten Ertzaintzaren lau furgoneta eta zortzi agente. Zubia ezin zeharkatuta, protestan ari zirenek maletak utzi dituzte pilatuta ertzainen parean, militarrek handik joan behar dutela irudikatzeko. Tentsioak gora egin du une batean, bertara joandakoak zubia zigilatzen hasi direnean; bultzaka atzera eginarazi diete poliziek. Oihuen artean, «militarrik gabe askoz hobe» edota «militarrak, bizkarroi sozialak».

Protestak kolorea hartu du orduan; kolore ugaritako kezko bengalak zabaldu dituzte, inguru osoa ia ikusezin bilakatzeraino.

Lurrez ez ezik, urez ere batu dira mobilizaziora. Behin aireko kea garbituta, bi traineru heldu dira Urumea ibaian gora; kuartelaren ibaiertzean gelditu, eta Euskal errepublikara bidean zioen pankarta jarri dute, Urumearen gorako norabidean jarraitu aurretik. Etxafuego sorta baten burrunbarekin amaitu da protesta.


Summary: Kutsatzeak apur bat apaldu dira, baina erietxeetan egoerak okerrera egin du. Nafarroan, 69 urteko gizonezko bat zendu da azken orduetan.

Azken orduetan COVID-19aren izurriak atseden apur bat eman du, eta kutsatze kopuruak pixka bat apaldu egin dira Hego Euskal Herriko herrialde ia guztietan. Zoritxarrez, apaltze horrek ez du islarik izan erietxeetan, eta berriro ere handitu da gaixotasunaren ondorioz ospitaleratu behar izan dituztenen zenbatekoa.

Joan den ostegunean, positiboen kopuruak goia jo zuen Hego Euskal Herrian, eta 800 kasuren langa gainditu zuen; zehazki, 809 positibo zenbatu zituzten, eta hori daturik okerrena da joan den otsailaren 10etik. Ostiralean, berriz, behera egin zuen kutsatuen kopuruak, eta 747 positibo atzeman zituzten.

Horietatik, 108 Araban detektatu zituzten, aurreko egunean baino lau gutxiago; Bizkaian, 283 positibo zenbat zituzten, bezperan baino hamar gutxiago; Gipuzkoan ez da aldaketarik izan eta ostiralean 199 positibo atzeman zituzten, bezperan beste; eta Nafarroan izan da apaltzerik esanguratsuena, 155 positibo detektatu baitzituzten, aurreko egunean baino 50 gutxiago. Horiei gehitu behar zaizkie Osakidetzak atzemandako beste bi positibo, hiru herrialdeetatik kanpo bizi diren gaixoei dagozkienak.

Positiboen kopuruaren apaltze hori gertatu da proba kopurua handitu den arren. Izan ere, ostiralean 12.852 proba egin zituzten Hego Euskal Herrian, PCR probak zein antigeno testak kontuan hartuta, eta bezperan 12.446 izan ziren, hots, 406 proba gehiago egin zituzten ostiralean.

Ospitaleetan, aldiz, egoerak okerrera egin du, eta 76 gaixo ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak zituztela, hau da, bezperan baino 33 gehiago. ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan dauden gaixoen kopuruak ere gora egin du, modu apalagoan izan bada ere: orotara, 107 dira, bezperan baino hiru gehiago.

Nafarroako Osasunbideak jakinarazi duenez, 69 urteko gizonezko bat hil da azken orduetan COVID-19aren ondorioz.


Summary: Myanmarko poliziek 114 manifestari hil dituzte egun bakarrean. Militarrek ehun manifestari baino gehiago hil dituzte gaur, eta otsaileko estatuko kolpetik 400dik gora heriotza zenbatu dituzte. Junta militarraren aurkako zigor ekonomikoak ezarri dituzte AEBek, EBk eta Erresuma Batuak.

Myanmarko junta militarreko buru Min Aung Hlaing Armadaren Eguneko desfilean zen bitartean, «estatu kolpea jo zutenetik izaniko egunik odoltsuena» bizi zuen atzo herrialdeak, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera. Manifestarien aurkako errepresioa izan zen nagusi, eta gutxienez 114 lagun hil zituen Poliziak, Myanmar Now hedabidearen arabera. Hala, CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeak, euren kargua galdu zuten hautetsiek osatuak, «lotsaren egun» bezala bataiatu du atzokoa.

Irrati eta telebista publikoetatik mezu garbi bat plazaratu zuen junta militarrak ostiralean. Kalera ez ateratzeko deia egin zien herritarrei, bestela «buruan edo bizkarrean tiro bat» jasotzeko arriskua zutela argudiatuta. Eta hala izan zen. Herrialde osoko 44 herri eta hiritan hil zuten manifestariren bat poliziek, gehienak tiroz. Heriotza kopuru handienak Rangun eta Mandalay hirietan, herrialdeko bi handienetan, zenbatu dituzte: lehenengoan, 27 hildako; eta, bigarrenean, 40. Hala, 400dik gora heriotza zenbatu dituzte, otsailaren 1eko kolpetik. Hildakoen artean, «emakumeak, gazteak eta haurrak» ere badaude, NBEko mandatari berezi Christine Schranerren esanetan. Erakunde hark «izua» adierazi du, «alferrikako bizi galerengatik».

Schranerrek «nazioarteko erantzun sendo eta batu baten» beharra nabarmendu du, «demokratikoki aukeratutako gobernua berrezartzeko». Hori da azken bi hilabeteetan kalera atera diren manifestariek eskatu dutena, atxilotutako 3.000 kideen askatasunarekin batera. Horien artean daude gobernu zibileko hainbat kide, besteak beste, Aung San Suu Kyi liderra.

Eskaerekin bat egin du EB Europako Batasunak ere. «Myanmarko Indar Armatuen Egunaren 76. urteurrena terrorearen eta desohorearen egun gisa gogoratuko da», azaldu du erakundeak herrialdean duen delegazioak. Hark aste hasieran ezarri zituen junta militarrarekin lotutako 11 herritarren aurkako zigor ekonomikoak, eta gauza bera egin dute egunotan AEBek eta Erresuma Batuak, aginte militarraren esku dauden hainbat enpresa zigortuta, «zibilen aurkako errepresio kanpainetarako erabilitako finantza iturriak ixteko helburuarekin».

Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiko hautetsiek, CRPHn bilduak, emaniko pausoa eskertu die herrialde horiei. NBEk herrialdean duen kontalari berezi Tom Andrewsen esanetan, baina, horiek ez dira nahikoa: «Nazioarteko erantzuna ez dago krisi gero eta sakonago bat eragozteko beharrezkoak diren neurrien mailan».

Kritiken aurrean, junta militarraren helburua «demokrazia defendatzea» dela adierazi du Min Aung Hlaingek, eta gehitu hauteskundeetara dei egingo duela. Ez du, ordea, horretarako datarik jarri. Azken asteetan, junta militarra hainbat alderdi politikorekin bildu dela ere argitaratu dute herrialdeko hedabideek, baina horien artean ez litzateke NLD egongo.

«Engainaturik»

Protestei dagokionez, militarrek adierazi dute gazteak «atzerriko indarrek engainaturik» ateratzen direla kaleetara, «bideojoko bat» izango balitz bezala: «Ondorioak atera beharko lituzkete aurrez gertatutako heriotzetatik. Arriskuan egon daitezke».

Junta militarrak nazioarteko babesa ere badu. Myanmarko afera NBEren Segurtasun Kontseilura iritsi den bi kasuetan, esku hartzearen aurkako botoa eman dute Txinak eta Errusiak. Bi estatu horietako ordezkariak Naypyidaw hiriburuan eginiko desfilean egon ziren atzo, besteak beste, Indiako, Pakistango, Vietnamgo eta Thailandiakoekin batera.

Herrialdeko parlamentariak euren karguak hartzera zihoazen unean, militarrek Konstituzioaren 417. artikulua baliatu zuten estatu kolpea emateko; eurek idatzia da, 2008an. Haren arabera, armadak botere politikoa bere gain hartzeko eskubidea du, «Myanmarren batasuna» arriskuan badago. Hala, azaroko hauteskundeetan iruzurra egon izana argudiatu zuten horretarako. Orduan, botoen %80 baino gehiago eskuratu zuen NLDk, bost urte lehenago lortutako garaipena berretsita.

Alderdiak akusazio oro ukatu du, eta frogak aurkezteko eskatu dio juntari. Izan ere, CRPHren arabera, Estatu kolpearen arrazoia Aung San Suu Kyi boterera itzultzea eragoztea da. Hala, NLDko buruaren aurkako lau akusazio jaurti dituzte: ustelkeria, inportazio eta esportazio legeak urratzea, istiluetara bultzatzea eta hauteskunde kanpainan koronabirusaren aurkako araudia haustea.


Kale izendegia

Summary: Kale izendegia.

Gladys del Estal. Marta González eta Begoña García. Kristiane Etxaluz. Maria de Maeztu. Dolores Ibarruri. Florentina Tasende. Bittori Etxeberria eta Felizitas Ariztia. Haydee Agirre, Polixene Trabudua, Julene Urzelai eta Maria Teresa Zabala. Astrea Barrios. Mari Jose Urruzola. Adela Asúa. Katy Gutiérrez. Dolores González Katarain. Joxepa Ernaga. Arantza Arruti. Itziar Aizpurua. Jone Dorronsoro. Maritxu Uzkudun. Susana Arregi. Belén González Peñalba. Inaxi Zeberio. Lutxi Urigoitia. Oihane Errazkin. Idoia Aierbe. Argi Iturralde. Mirentxin Aurrekoetxea. Maravilllas Lamberto. Yolanda González. Rosa Zarra. Kontxi Sanchiz. Nathalie Flores. Nagore Laffage. Asun Casasola. Conchi González. Aintzane Pujana. Marian Ibarluzea. Graziana Barrenetxea. Estebania Nabarkorena. María Perez de Barrenetxea. Joana Telletxea. Maria Jauretegia. Maria Arburu. Maria Iriarte. Estebania Iriarte. Maria Prenosa. Maria Baztan Borda. Graziana Xarra. Maria Etxatxute. Maria Txipia Barrenetxea. Maria Etxegi. Maria Etxaleku. Estebania Petrisanzena. Maria Zozaia. Inesa Gaxen. Juanita Ibaibarriaga. Ceferina Fontellas. Amale Arzelus Arrieta. Ana Maria Etxaide Itarte. Fidela Bernat. Josefina Solozabal. Catalina Arrieta. Maria Luz Fierro. Regina Aldama. Aurelia Candes. Clara Zandunbide. Germana Basabe. Agapita Iturralde Zuloaga eta Maria Iturralde Zuloaga. Catalina Arrien. Juana Beotegi. Jacinta Gandiaga. Gotzone Enbeita Barrena eta Itziar Enbeita Barrena. Anttoni Altzugarai Mitxelena eta Juanita Altzugarai Mitxelena. Joxepa Altzugarai Lazkano eta Carmen Altzugarai Lazkano. Crucis Apeztegia Gortar. Maittere Arribillaga Danboriena. Pakita Burgete Iratzoki. Mikela Goienetxe Danboriena. Sagrario Goñi Mitxelena. Carmen Indaburu Larrondo. Pakita Iratzoki Beratsain. Felisa Irungarai Inda. Mari Carmen Tapia Goñi eta Ramoni Tapia Goñi. Inma Uranga Telletxea. Begoña Gutierrez. Yoli Rodriguez. Eli Zugaza. Eva Cerrato. Loli Garcia. Andrea Gutierrez. Maribi Marañon. Amaia Egaña. Felisa Martin Bravo. Josefa Molera. Margarita Moujan Otaño. Luz Zalduegi. Martina Jauregikoa. Matilde Isasi-Isasmendi. Ticiana Iturri. Maribel Tellaetxe. Empar Pineda. Asun Urbieta. Josefa Uriz Pi eta Elisa Uriz Pi. Paz Ziganda. Polonia Etxeberria. Elbira Zipitria. Pilare Alba. Libe Goñi Garate. Julia Fernandez Zabaleta eta Katalina Alastuey Garaikoetxea. Benita Asas. Mikela Gastesi. Kontxita Beitia. Josefa Ganuza. Pilare Baraiazarra. Teresa del Valle. Carmen Diez Mintegi. Felisa Galdos. Ane Miren Sustaeta. Agustina Otaola. Maite Gorrotxategi. Miren Begoña Ereñaga. Marina Basauri. Nieves Bereziartua. Maria Unzueta. Maria Magunazelaia. Dina Bilbao, Carolina Sagarmendi, Josune Gorostidi, Txitxi Orbegozo eta Amaia Elosegi. Carmen Adarraga. Loli López Goñi. Nagore Otaño. María Elena de Arizmendi. Frantziska Astibia. Julia Klaudia Gabilondo. Perpetua Saragueta. Maria Etxabe Aldai. Sorne Unzueta. Julene Azpeitia. Tene Mujika. Asun Balzola. Maddi Pelot. Arantxa Urretabizkaia. Enkarni Genua. Virginia Imaz. Carmen Balenziaga. Mirentxu Loiarte. Kontxu Odriozola. Madame Moreno. Eulalia Abaitua. Helene Feillet eta Blanche Feillet. Laura Esteve. Itziar Okariz. Begoña Vicario. Isabel Herguera. Esther Ferrer. Elena Odriozola. Emiliana de Zubeldia e Inda. Maurizia Aldeiturriaga. Primi Erostarbe. Kastora Irigoien. Romualda Zuloaga. Mentxu Alkorta eta Gema Sistiaga. Lourdes Iriondo. Miren Aranburu. Amaia Zubiria. Milia Lasturko. Mariana Hargain eta Aña Deabrua. Bizenta Mogel. Grabiela Lohitegi. Maria Antonia Soloaga. Kontzezio Irazusta, Teresa Antonia Beobide, Maria Magdalena Lertsundi eta Maria Antonia Etxeberria. Marijoan Igoa Aetza. Larrumeko markesa. Joxepa Inazi Azkune. Marieder Uthurralt. Hondarribiako Joxepa. Mikaela Elizegi Bengoetxea Mikaela Zintzarri, Josepa Inazi Elizegi Bengoetxea, Lukasia Elizegi Baraibar eta Sabina Elizegi Maiz. Maria Luixa Erdozio. Martzelina Lopetegi Olaiz. Joxepa Matea Zubeldia Elizegi. Maria Luisa Petriarena, Juana Joxepa Bengoetxea Andre haundia eta Joxepa Antoni Aranberri Xenpelar. Plazida Otaño. Rosario Artola. Justina Aldalur eta Sebastiana Gesalaga. Leoni Etxebarren. Mari Xan Minaberri Atalki. Mari Treku. Luzia Goñi. Iñaxi Etxabe Oliden. Germantxa Iñarga-Daubas. Kristina Mardaras. Kontxi Erro. Manoli Usabiaga. Miren Sarriegi.

Erreparazio historikoa.

Justizia.


Geltokia, auzoan bertan

Summary: Geltokia, auzoan bertan. Metroaren laugarren linea Bilboko Abando geltokitik Alonsotegira joango da, FEVEren trenbidea erabiliz. Euskal Trenbide Sareak ibilbide bi proposatu ditu: orain arteko trenbidearen ibilbidea errespetatzen duena ala Irala eta Errekaldera desbideratuko litzatekeen beste linea bat. Bizilagunek desbideratzea nahi dute.

Bilboko metroaren 4. linearentzako ibilbide bi osatu ditu Euskal Trenbide Sareak. Bilboko Irala, Errekalde, Basurtu eta Zorrotza auzoetako eta Alonsotegiko bizilagunei zein diren aurkezten dabil hil honetan. Bilboko Abandoko tren geltokitik Alonsotegiko Irauregikora joango da linea berria. Fase bitan egitea da asmoa: lehenengoa, Bilbokoa, Abandotik Zorrotzara doana; bigarrena, Zorrotzatik Alonsotegirakoa. Lehenengo zatian bost minutuero igaroko litzateke trena; bigarrenean, hamabostero. Bilboko tarterako osatu dira A eta B aukerak. Herritarrek bataren edo bestearen alde bozkatzeko aukera dute, auzootako udaltegietan eta Alonsotegiko kultur etxean dauden buzoietan edo Internetez.

Cadagua bailara zeharkatzen duen FEVEren trenbidean oinarrituko da laugarren linea hau. Ibilbide osoan lurpetik joango da. Metropolian aurreikusita dauden beste obra batzuk ere integratuko ditu; besteak beste, Zorrotzan trenbidea lurperatzea eta Abandoko geltoki intermodal berria.

Lehen faserako A alternatibak FEVEren bideari saihesbide bat egitea proposatzen du: Basurtu eta Abando artean eraikiko litzateke, Iralatik eta Errekaldetik igaroko litzateke, eta bi auzo horietan geltoki bana izango luke, Ametzolakoaren ordez. Trenbide hori egungo Bilbo-Balmaseda, Bilbo-Leon eta Bilbo-Santander FEVEren lineek ere erabiliko lukete. 289 milioi euroko inbertsioa beharko litzateke. A alternatiba honekin, urtean, Abando eta Zorrotza artean 5,87 milioi herritarri zerbitzua ematea aurreikusi dute; hirugarren lineak dituen beste da.

B aukeran, berriz, egungo FEVEren trenbidea osorik aprobetxatuko litzateke. Kasu honetan, metroa Iralarekin eta Errekalderekin lotzeko, auzo biotako bakoitzera lurpetik igoko liratekeen funikular bana egitea proposatzen da. 4,2 milioi bidaiari aurreikusi dituzte, eta 240 milioi euroren inbertsioa behar luke.

Metroa Errekaldera eta Iralara eroatearen aldeko plataformako Asier Orbeak argi dauka aukera bi horien artean A dela Bilbo hegoaldeko auzoei komeni zaiena: «Funikularra Ametzolara eta han metroa hartu? Zer adarjotze da hori? Bi alternatiba eman dizkigute aukeran, bozkatzen utzi zaigula esateko. Baina argi dago A aukeratzera behartzen gaituztela». Irala, Errekalde eta San Adriango 60 bat elkartek osatzen dute Orbea ordezkari den plataforma; esan du guztiak bat datozela A ereduaren aldeko iritzian.

Uste zuten, aukeratzera ematekotan, oraingo A aukerarekin batera garai batean iragarritako Matiko-Moyua-Errekalde ibilbidea izango zela bigarrena. «Ez dugu ezinbestekoa ikusten hegoaldeko auzoak Moyuarekin lotzea, baina ibilbide horretan Matiko eta Moyua arteko proiektua eginda zegoen, eta soilik Moyuatik Errekaldera artekoa falta zen». Gustuko zuten euren auzoak Bilboko Zabalgunearen bihotzarekin lotzea. Hala ere, ez dute begi txarrez ikusten Abandon egotea linea berriaren abiapuntua, Euskal Trenbide Sareak orain pentsatu bezala. Baina, kasu horretan, beste desbideratze bat eskatzen dute: Basurtun FEVEren egungo geltokia aprobetxatu ordez, 200 metro iparralderago eroan trenbidea eta San Mamesko geltoki intermodalarekin lotu. «Abandora joateko baditugu lehendik ere FEVEren trena, Renferena eta autobusak. Baina auzotik ez dugu zelan joan San Mamesko geltoki intermodalera, eta gure eguneroko bizitzan ezinbestekoa dugu han lehen edo bigarren metroak hartzeko: unibertsitatera joateko, industrialdeetara, Ezkerraldeko edo Eskuinaldeko herri handietara…». Eurek eskatzen duten moldaketa hori egin ezean, Orbeak esan du hegoaldeko auzoetakoek mendebalderantz egin beharko dutela, gero ekialderantz jotzeko. Denbora galtzea iruditzen zaie.

Zorrotzako auzo elkarteko Fernando Ramosek, berriz, ez du ezinbestekoa jo trenbidea San Mameseko intermodalerantz desbideratzea. «Aireportuetan bezala, pasabide mekanikoak jar ditzakete geltoki batetik bestera. Azken batean, 200 metro baino ez dira». Zorrotzan proiektuarekin oso pozik daudela adierazi du. «Hogei urte generaman entzuten gure auzora eta Enkarterrira metroa FEVEren trenbidetik etorriko dela, eta azkenean badatorrela dirudi». Haien aldarrikapen nagusia auzoan trenbidea lurperatzea da, eta hori egingo da. Ibilbideak ez die hainbeste inporta. «Berdin zaigu Moyuara edo Abandora doan: guk metroa nahi dugu, eta lurpetik». Aitortu du egungo bi aukeren artean eurentzat aproposagoa izan daitekeela B aukera. «Iralara eta Errekaldera desbideratu gabe zuzenean joango ginateke Abandora, azkarrago. Baina garraio publikoaren helburua denoi mesede egitea izan behar da, eta ondo deritzogu A aukerari».

Orbeari eta Ramosi, biei iruditu zaie eskasa prozesu parte hartzailea. Batetik, eman dieten informazioa urria izan dela uste dute. Aurkezpenak online egin dira, gainera. Era berean, iritzia emateko eta proposamenak egiteko aukera ukatu dietela iruditzen zaie. Inkesta bat eman diete. Horri aurre egiteko, Errekalde eta Iralako plataformak bere aldarrikapenak jasotzen dituen dokumentua sortu eta banatu du auzotarren artean, buzoietan sartzeko. San Mamesko loturaz gain, bestelako egokitzapen batzuk ere jaso dituztela esan du Orbeak: kasurako, Iralan geltokirako sarbideetako bat gorago jartzea, gorago dauden San Adrian eta Miribilla auzoetako bizilagunei ere zerbitzu emateko. «Txikikeriak dirudite, baina jende askori erraztuko liokete egunerokoa. Bestela, kasu honetan, San Adriangoak eta Miribillakoak metrotik bakartuta geratuko lirateke».

Garraio publikoari bultzada

Zorrotzan trenbidea nondik joango den zehaztu gabe dago oraindik. Izan ere, lurpeko tren geltokia non egongo den adostu behar dute Espainiako Gobernuak eta Bilboko Udalak. «Ondo bidean, aurten sinatuko dute akordioa, eta han jasoko dute proiektua eta nola finantzatuko den», dio Ramosek. Zorrotzako bizilagunek eskaera argia egiten diete: geltoki horrek bi sarbide izatea; goiko aldean bata eta beheko aldean bestea. Duela 11 urte, metroaren laugarren linea handik igaroko zela erabaki aurretik, FEVEren trenbidea eta geltokia lurperatzeko bost proiektu aurkeztu zizkieten, eta auzokoek haietako bat hautatu zuten. Hura errespetatzea nahi dute.

Orbea ezkor eta baikor agertu da obren hasieraz hitz egiterakoan. Batetik, badaki metroaren laugarren eta bosgarren lineen obrak COVID-19ak eragindako krisiari aurre egiteko Europako Batasunak hitzemandako funtsei lotu dituela Bizkaiko Foru Aldundiak. Baina, bestetik, auzootan «borroka egiteko prest» ikusten ditu bizilagunak, eta horrek agintari politikoei presio egingo diela uste du. «[Unai Rementeria] Ahaldun nagusiak beti hitz egiten du Bizkaian mugikortasuna hobetzeko proiektuez. Baina iragarri dituen guzti-guztiak dira garraio pribaturako —itsasadarreko tunela, Bilbo hegoaldeko saihesbidea…—. Garraio publikoa bultzatzeko garaia da. Langile auzoetan garraio publikoa behar dugu».


Summary: Beste 594 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Gipuzkoa da kutsatu kopururik handiena erregistratu den herrialdea. Positibo tasa %5,7 da.

%5eko positibo tasatik jaitsi ezinda dago oraindik ere Hego Euskal Herria. Atzo, zehazki, 10.335 proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak, eta haietatik 594k eman zuten positibo. Ondorioz, %5,7 da positibo tasa.

Joan den ostegunean, positiboen kopuruak goia jo zuen Hego Euskal Herrian, eta 800 kasuren langa gainditu zuen; zehazki, 809 positibo zenbatu zituzten, eta hori daturik okerrena da joan den otsailaren 10etik. Ostiralean, berriz, behera egin zuen kutsatuen kopuruak, eta 747 positibo atzeman zituzten. Atzo, 594 izan ziren.

Lurraldeka, Bizkaia izan ohi da positibo gehien atzematen diren herrialdea, baina Gipuzkoa izan zen atzo; 201 erregistratu ziren han, eta 187, berriz, Bizkaian. Nafarroan 127 izan ziren, eta 77 Araban.

Ospitaleratuei dagokienez, 42 lagun ospitaleratu zituzten atzo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren ondorioz. ZIUetan 88 lagun daude, atzo baino bi gehiago.


Summary: 22. Korrika, 2022ko martxoaren 31tik apirilaren 10era.

Pandemiarik ez balitz, gaur amaituko litzateke 22. Korrika. Jakina zen, ordea, aurten ezingo zela euskararen aldeko lasterketarik antolatu, eta, horren ordez, Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! dinamika antolatu zuen AEK-k. Hala, milaka lagun elkartu dira gaur Euskal Herriko hainbat plazatan euskaltegien sareari babesa erakusteko. Ez hori bakarrik; Korrikaren antolatzaileak etorkizunera begira dabiltza jada, eta iragarri dute 22. ekinbidea noiz egingo duten: 2022ko martxoaren 31tik apirilaren 22ra. Haien arabera, «inoiz baino beharrezkoagoa» izango da datorren urteko Korrika.

AEKrentzat finantzaketa iturri garrantzitsua da Korrika, eta ez egiteak «kolpe itzela» eragin dio: ikasturteari aurre egiteko, zorpetu egin behar izan du. Galera hori ahal bezainbeste leuntzeko, herritarren diru ekarpenak jasotzeko abiatu zuen kanpaina da Bultza euskaltegiak! Bultza euskara!; AEKren webgunean egin daitezke ekarpen ekonomikoak.

Gaur «ekitaldi xumeak» egin dituzte 12:00etan, «unean uneko osasun neurrietara egokitutakoak». AEKren mezua irakurtzeaz gain, bi abesti entzun dira: Euskal Herrian euskaraz kantua, batetik, eta gaurko egunerako sortutako Lekukoa mingainean bertso-rapa, bestetik.

40.000 ikasletik gora

AEK-k nabarmendu du pandemia garaian ere ohiko ikastaroekin jarraitzen dutela, eta txalotu egin ditu euskaltegietan ari diren irakasleen eta ikasleen ahalegina: «Euskal Herrian nahiz munduko hainbat tokitan, aurten 40.000 herritarretik gora dabiltza euskaraz komunikatzeko bidea egiten, bai horixe!».

Horretaz gain, euskaltegi sendoen beharra dagoela nabarmendu dute, «Euskal Herri osoko herritarrei euskara ikasteko baldintza egokiak emateko». Horretarako babesa eskatu dute, agintari politikoak ere mugiarazi ahal izateko.

Euskaltegien sarearen arabera, Euskal Herriko herritarren %55 erdalduna da oraindik, eta, beraz, euskaltegiak beharrezkoak dira «jendarte euskalduna amets badugu».


Summary: Paxinianek dimisioa aurkeztuko du apirilean. Hauteskundeak aurreratuko ditu Armeniako lehen ministroak. Ekainaren 20an egingo dituzte, baina bitartean lehen ministro izaten jarraituko du. Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik kolokan dago Paxinian.

Ez dio botereari uko egin nahi Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak. Oposizioko taldeak, militarrak eta milaka herritar Paxinianen dimisioa eskatzen ari dira lehen ministroak Azerbaijango eta Errusiako presidenteekin Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik, joan den azaroaren 10ean. Paxinianek berak aitortu zuen «oso mingarria» izan zela Azerbaijanekin eta Errusiarekin menia sinatzea; izan ere, Erevanek kontrolpean zituen eremu asko galdu zituen.

Azkenean hauteskundeak aurreratzea erabaki du, «baina ez alde egiteko, hauteskundeak egin daitezen baizik». Bitarte horretan, lehen ministro izaten jarraituko du. Gaur iragarri duenez, apirilean aurkeztuko du dimisioa, eta bozak ekainaren 20an egingo dituzte.

Karabakh Garaiko itunean, Armeniak, irail amaieratik azarora bitartean galdutako eremuen kontrola ez ezik, beste batzuena ere eman zion Azerbaijani, garaipen handiago bat eragoztearen truke. Armeniar askorentzat umiliazio bat izan zen, baita traizioa ere. Protestak izan ziren Erevanen, eta, ordutik, Paxinianen etorkizuna kolokan dago.

Militarrek ere kanpo politikan «huts larriak» egitea egozten diote lehen ministroari. Duela hilabete, armadako 30 komandantek sinatutako gutun bat helarazi zuen Estatu Nagusiak, eta haiek argi utzi zuten gobernua eta lehen ministroa jada ez direla gai «erabaki zentzudunak hartzeko».