Summary: Abortua zigortzea konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du Mexikoko Gorenak. Orain arte abortatu ezin zen 28 estatutan zuzenean eragingo du erabakiak.

Mexikoko Auzitegi Gorenak konstituzioaren kontrakotzat jo zuen atzo abortatzeagatik zigortzea, iparraldeko Coahuila estatuko lege baten artikuluak ezabatzea erabaki zuenean. Hala, ebazpenak soilik estatu horri eragingo dio, baina, aldi berean, «nahitaezko irizpide bat» finkatu du antzeko kasuez ebatzi beharko duten epaile guztientzat, Gorenak azaldu zuenez.

«Gaur egun historiko bat da», esan du Luis Maria Aguilar Morales magistratuak. Gaineratu du aurrerantzean ez dutela haurdunaldia eteteagatik inor epaituko Mexikon, eta espetxe mehatxua eta estigmatizazioa desagerrarazi dituztela.

Gaur egun, soilik Mexikoko lau estatutan abortatu liteke, hamabigarren astera arte. Ondorioz, Gorenaren erabakiak beste 28 estatuetan eragingo du zuzenean. Margarita Rios Farjat epaileak adierazi du abortua zigortzea giza eskubideak mugatzea dela: «Inork ez du erabakitzen haurdun geratzea gero abortatzeko». Farjatek ohartarazi zuen ezin litekeela diputatu baten eskumena izan haurdunaldia borondatez eteten duen inor zigortzea, giza eskubideak jokoan daudenean. Goreneko epaileak gogorarazi zuen Mexikon urtero 750.000 eta milioi bat abortu artean egiten direla ezkutuan, eta ezin direla erabaki hori hartzen dutenak baztertu.

Gorenaren erabakiaren ostean, aldeko eta kontrako herritarrak atera dira kalera. Talde feministek ere historikotzat jo dute erabakia.

Mexikoko 32 eskualdeetatik soilik lautan dago legez abortatzeko aukera: Mexiko Hirian, Oaxacan, Hidalgon eta Veracruzen. Baina atzoko erabakiak mugarri bat ezarriko du, eta aurrerantzean, hala nahi dutenek, abortuaren kriminalizazioaren aurka egin ahal izango dute beste estatuetan ere. Baina bestelako ondoriorik ere ekar lezake erabakiak; izan ere, ugari dira Coahuila estatuan abortatzeagatik espetxean dauden emakumeak, eta horien zigorra berrikusteko aukera eskaintzen du epaiak. Horrez gain, Mexikon bertan eta mugaz iparraldera, Texasen (AEB), abortua debekatua dagoenez, emakumeek horra jo dezakete haurdunaldia etetera.


Summary: Herriko etxeak diru-laguntza eskaerak frantsesez egitera behartzen dituela salatu dute Hendaiako eragileek. Gutun bat bidali diote Kotte Ezenarro auzapezari, eta elkarretaratzea eginen dute gaur arratsean, herriko etxe aitzinean

Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean proiektu pilotu izateko hitzarmena izenpetu zuen Hendaiako (Lapurdi) Herriko Etxeak joan den apirilean, baina hendaiarren hizkuntza eskubideak errespetatuak izateko bidea falta da oraindik. Joan den uztailaren 31n iragan zen herriko kontseiluan diru-laguntza eskaerak frantsesez egiteko derrigortasuna ezarri zutela salatu dute Hendaiako hainbat eragilek. Gutun bat bidali diote Kotte Ezenarro auzapezari beren kexa adierazteko, eta elkarretaratzera deitu dute gaur arratsean, 18:00etan, herriko etxe aitzinean.

Gutuna izenpetu dutenen hitzetan, Hendaiako Herriko Etxeak erabaki honekin euskaldunak «diskriminatzen» ditu, eta euskararen erabilpenean «atzerako urrats bat» da. «Badira urte anitz elkarte desberdinek euskara hutsean egin izan dituztela diru-laguntza eskariak, inongo arazorik gabe, izan den gehiengoa izan dela». Ohartarazi dute diru laguntzen eskaerak egiteko formularioa ele bitan dela, eta, beraz, ez duela lan gehigarririk eskatzen.

«Ez dugu ulertzen irizpide aldaketa hau, zergatik orain arte onartua izan dena bat-batean ez den onartua, gutxiago herriko etxeak, hizkuntza eskubideak bermatzeko protokoloa sinatu duenean, protokoloa lantzen ari denean eta oraindik bururatu gabe dagoenean», adierazi dute. «Arazoa ulermena bada, herriko etxeak euskara zerbitzu bat du langileekin; frantseserako itzulpenak langile hauek egin ditzaketela irizten diogu, ez dira testu luzeak».

BERRIAren galderei erantzunez, Ezenarrok gezurtatu egin du «inolako aldaketarik» egin izana. «Ez da egia orain arte euskara hutsean egiten zirenik eskaerak, beti egin dira bi hizkuntzetan», adierazi du. «Harritua» agertu da polemikarekin. «Badirudi zerbait aldatu dela, baina ez da ezer aldatu; badu 30 urte elebitasuna lantzen dugula Hendaiako Herriko Etxean». Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren izenpetzeari buruz galdetuta, Eneritz Zabaleta Zuzenbideko doktoreak egindako azterketa aipatu du: «Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluak dokumentu ofizialak frantsesez ere izatera behartzen gaitu».


Summary: Tubacex eta langileak negoziatzeko prest daude, baina marra gorri zorrotzekin. Sindikatuek helegitea kentzeko eskatu dute; enpresa, aldiz, kaleratzeen eragina berdinduko luketen murrizketa «estrukturalak» onartzeko prest legoke

Tubacexeko zuzendaritzak eta langile batzordeak negoziazioari ate bat irekitzeko prest daude, hori bai, biek marra gorriak ezarri dituzte elkarrekin esertzeko. Zuzendaritzak berretsi du ez duela kenduko egin asmo zituen 129 kaleratzeak indargabetu zituen ebazpenaren aurkako helegitea; oraingoan, baina, salbuespen bat erantsi du: baldintza hori negoziatzeko prest legoke, langile batzordeak planten bideragarritasuna ziurtatuko luketen «neurri estrukturalak” onartuko balitu. Sindikatuek behin eta berriz esan dute behin-behineko neurriak nahi dituztela, alegia, kaleratzerik ez, baina hitz egiteko prest daude enpresak gatazka «benetan» konpondu nahi badu: «Edozein akordiotara iristeko prest gaude helegitea indargabetzen bada», azaldu du Edu Ibernia langile batzordeko presidenteak.

Tubacexeko aldi baterako erregulazioa luzatzeko bilera erronda asteartean amaitu zen, eta enpresak zein langileek biharamunean egin dituzte publiko beren jarrerak. Bi aldeak hitz egiteko prest daude, baina jarrerak oso urrun daude, bien baldintzak ez direlako bateragarriak. Enpresak ezinbesteko ikusten ditu kaleratzeak, edo gutxienez haien eragin ekonomiko bera izango lituzketen murrizketak lan baldintzetan. Hori beteko balitz, langileek uko egin beharko liokete EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenarekin lorturikoari. «Guk ez dugu nahi helegitea kentzea kentzeagatik», zehaztu du Iberniak, «guk indargabetu dadin nahi dugu».

Tubacexek hedabideetara bidalitako ohar batean eman ditu azalpen horiek; hori bai, ez du zehaztu zeintzuk liratekeen onartzeko prest legokeen neurri estruktural horiek. Iberniak, bestalde, kritikatu du orain arte ez dutela inolako akordio asmorik ikusi zuzendaritzaren aldetik, eta ez dakiela negoziazio mahaia berriz indarrean den. Azaldu duenez, azken hilabeteetako bilera proposamen guztiak sindikatuek egin dituzte.

Bien bitartean, Tubacexek Amurrion eta Laudion (Araba) dituen plantetako langileek 210 egun daramatzate greban. Enpresak batzordearekin izandako bileretan onartu duenez, han egin beharreko lanetako batzuk Austriako beste lantegi batera desbideratu ditu. Enpresak batzordeari bota dio egoeraren errua; Iberniak, aldiz, bulegoetan ikusten ditu arduradunak: «Plantak arriskuan badaude, enpresak eginiko erregulazioarengatik da, eta ateak itxi dizkietelako bestelako konponbideei».


Summary: Milioi bat migratzaileri paperak emateko prozedura hasi du Bogotak. Behin-behinekoa izango da jasoko duten baimena. 10.000 migratzaile baino gehiago harrapatuta daude Kolonbia eta Panamaren arteko mugan.

Urte amaierarako milioi bat migratzaileri behin-behinean Kolonbian geratzeko baimena eman nahi die Bogotak. Ivan Duque presidentearen arabera, haietatik gehienek hasia dute Internet bidezko prozedura, eta dagoeneko lortu dute dokumentu biometrikoa. Venezuelatik ihesi joandakoak dira horietatik gehienak.

Behin-behineko Babes Estatutua da Kolonbiak iheslariei eskaintzen diena, eta haren bitartez oinarrizko zerbitzuak baliatu ahal izango dituzte. NBEren Venezuelako migratzaileentzako ordezkari berezi Eduardo Steinen bisita baliatuta egin zuen iragarpena Duquek, eta iragarri zuen prozedurei buruzko informazio osoa NBE Nazio Batuen Erakundearen hurrengo osoko bilkuran aurkeztuko zuela, datorren asteartean.

Badira, ordea, Kolonbian geratu beharrean iparraldera jarraitzea erabaki dutenak ere. Horietatik 10.000 pasa Panamako mugan harrapatuta daude, bideari noiz jarraituko zain. Abuztuaren 11n Panamak eta Kolonbiak sinatutako akordioaren arabera, Bogotak egunean 650 pertsonari utziko zien muga zeharkatzen asteartetik larunbatera, eta irailaren 1etik aurrera kopuru hori 50era murriztuko zuen. Panamako Migrazioetarako Zerbitzu Nazionaleko buru Samira Gozainek salatu du, ordea, abuztu bukaeran 900 lagunek zeharkatzen zutela muga egunero Dariengo oihanera bidean.

AEBak dituzte helburu pertsona migratzaile horietako askok, eta hara joateko Dariengo oihana zeharkatzen dute, zeina munduko bide arriskutsuenetako bat den, bertan dauden droga eta giza trafikatzaileen taldeen ondorioz. Bidea egin nahi dutenak Necocli hirian biltzen dira, mugaren Kolonbiako aldean. Baina jende pilaketak osasun arazoak dakartza berarekin, eta hiriko erietxeko arduradunek ohartarazi dute ez dutela nahikoa baliabide guztiak artatzeko. Hala, joan den astean bi pertsona hil ziren koronabirusak jota.

Muga zeharkatzeko zain daudenetako hainbatek etxeetan edo ostatuetan hartzen du aterpe lehen egunetan, baina denbora igaro ahala gehienak kalean geratzen dira.


Summary: Intzidentzia tasa 150 kasura jaitsi nahi du Jaurlaritzak datozen asteetan. ZIUetako gaixoen kopurua ere «lehen agertokiko zenbaki baxuenetan» kokatu nahi du, eta biztanleriaren %90 txertatuta egon dadin espero du.

Bi asteren buruan intzidentzia tasa metatuak behera egin dezala, 100.000 biztanleko 150 kasu baino gutxiago izateraino. Horixe da Eusko Jaurlaritzaren helmuga, eta 14 egunen buruan lortu nahi du. Horrez gain, beste hainbat helburu ere zehaztu ditu, eta Jonan Fernandez Jaurlaritzako Bake eta Bizikidetzarako idazkari nagusiak xehatu ditu, asteazken honetan egin duen agerraldi batean.

Zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeratuta dauden gaixoengan ere jarri du arreta, eta bertan dauden gaixoen kopurua koronabirusa kudeatzeko planaren «lehen agertokiko zenbaki baxuenetan» egon dadin nahi du. Plan horren eta lehen jokaleku horren arabera, gehienez ere 219 toki aurreikusten dituzte unitate horietan. Txertaketari dagokionez, bi astetan 12 urtetik gorako biztanleriaren %90 txertatuta egon dadin espero du.

Datozen bi asteetan ez ezik, aurrerago ere jarri du arreta Bake eta Bizikidetzarako idazkari nagusiak. Haren hitzetan, datozen aste eta hilabeteetan Labiren «berariazko erronka» izango da baloratzea koronabirusaren pandemiak noiz uzten dion eragin kritiko bat izateari gizartearen funtzionamenduan.


Summary: Nerea Eizagirrek 2023ra arte luzatu du kontratua Realarekin. 2022ko ekainean amaitzen zitzaion kontratua kapitainari. Gustura agertu da talde txuri-urdinean segitzeagatik.

Realak egungo taldeko izar eta kapitaina lotu du: Nerea Eizagirre. Tolosako erdilariari datorren urteko ekainaren 30ean amaitzen zitzaion kontratua, eta beste urtebeterako luzatu du: 2023 arte. "Hau nire etxea da, eta hasieratik garbi izan nuen hemen segitu nahi nuela. Gauzak ondo atera dira, eta egun berezia eta pozgarria da gaurkoa niretzat". Sinatze ekitaldian izan dira Jokin Aperribai presidentea, Roberto Olabe Futbol zuzendaria, Garbiñe Etxeberria saileko arduraduna eta Eizagirreren senideak.

Udan Nahikari Garciak, Mariasun Quiñonesek eta Nuria Mendozak taldea utzi ostean, taldeko lehen kapitain izendatu zuten. Beste kapitainak Iraia Iparragirre, Maddi Torre eta Amaiur Sarriegi dira. "Kapitain izatea esanahi handiko kontua da, are gehiago harrobiko jokalari bat izanda. Nire helburua orain arte bezala lanean segitzea da, eta taldeak denboraldi ona egitea".

Txuri-urdinek inoizko posturik onena lortu zuten aurreko sasoian. Bosgarren izan zen, eta azken jardunaldietaraino egon zen Txapeldunen Liga jokatzea ahalbidetuko zion hirugarren postua lortzeko borrokan. Denboraldi bikaina egin zuen Eizagirrek. Izan ere, zelai erditik taldearen jokoa gidatzeaz gain, gol ugari sartu zituen. Horietako asko, urrutiko jaurtiketa ikusgarriekin.

Udan, Europako hainbat talde garrantzitsuren eskaintza onartu zuen Eizagirrek, tartean Manchester CItyrena. Baina Realean jarraitzeko apustua egin du.


Summary: Gutxienez 41 lagun hil dira Indonesiako espetxe batek su hartzean. Lehen hipotesien arabera, zirkuitulabur batek piztu du sua. Tangerang espetxea 600 preso hartzeko prestatua dago, baina 2.000 baino gehiago zeuden ezbeharraren unean.

Indonesiako Tangerang hiriko espetxean piztutako sutean, gutxienez 41 preso hil dira, eta beste 80 inguru zauritu —zortzi, larri—, Poliziaren arabera. Kartzelako arduradunek jakinarazi dutenez, litekeena da instalazio elektrikoaren zirkuitulabur batek eragin izana ezbeharra. Sutea gaur goizaldean piztu da, eta suhiltzaileek ordu eta erdi inguru behar izan dute sua kontrolatzeko.

Justizia Ministerioak jakinarazi du ikerketa bat hasi dutela gertatutakoa argitzeko. Horrez gain, halako ezbeharrik errepikatu ez dadin lan egiteko asmoa adierazi du Yassona Laoly Justizia ministroak, espetxea bisitatu ostean.

Tangerangeko espetxea, Jakartatik hogei kilometro ingurura kokatua, 600 preso jasotzeko prestatua dago, baina sutea piztu denean 2.000 baino gehiago zeuden han. Zehazki, su hartu duen blokean gutxienez 122 lagun zeuden, gehienak droga salerosketarekin eta kontsumoarekin lotutako presoak. Laolyk jakinarazi duenez, hildako presoetako bat «terrorismo delituengatik» zegoen preso, eta beste bat, hilketa bategatik. Horrez gain, azaldu dute hildakoen artean portugaldar bat eta hegoafrikar bat daudela. Halere, autoritateek ez dute informazio gehiago eman, eta ez dute ezeztatu hildakoen artean, presoez gain, espetxeko langileak ere egotea.


Summary: 'Iparrorratzak' leloarekin egingo dute Atlantikaldia jaialdia. Oum, Alos Quarte, Sharon Shannon, Joseba Tapia, Ladama, Olatz Salvador, Arat Kilo & Mamani Keita, Mad Muasel, Che Sudaka, Zuriñe Hidalgo eta Arima Soul ariko dira Errenteriako festibalean, hilaren 23tik 26ra.

Zortzigarren urtez antolatu dute Errenterian (Gipuzkoa) Atlantikaldia, kulturen arteko elkarbizitza helburu duen jaialdia. Hori izan du jomuga hasieratik, eta aurten ere norabide horretan antolatu dute lau eguneko programazioa. Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak gaur egindako aurkezpenean azaldu duenez, «elkarbizitza hori gerta dadin bide eta aukera ezberdinak eskaini nahi ditugu jaialdiaren programazioarekin».

Kultur jaialdia izanik ere, musikak protagonismo berezia izango du Atlantikaldian, eta, aurreko urteetan bezala, aurten ere itsas elkarrizketak antolatu dituzte, hau da, nazioarteko eta bertako artisten kolaborazioak.

Lehenengo egunean, 23an, Oum kantari marokoarra eta Alos Quartet elkartuko ditu jaialdiak, Lekuona fabrikan —hori izango da itsas elkarrizketen agertokia—. 24an, Joseba Tapiak eta Sharon Shannon abeslari irlandarrak oholtza partekatuko dute, eta ondoren Venezuela, Kolonbia, Brasil eta AEBetako lau emakumek osatzen duten Ladama taldea Olatz Salvadorrekin ariko da leku berean.

25ean Arat Kilo eta Mamani Keitak Mad Muaselekin batera parte hartuko dute jaialdian, eta egun berean jatorri argentinarra eta kolonbiarra duen Che Sudaka taldea igoko da oholtzara, Zuriñe Hidalgok lagunduta. Azkeneko egunean, Arima Soul euskal taldeak emango du kontzertua.

Horiez gain, beste kontzertu batzuk ere izango dira Fanderian eta Migel Irastoza areto futboleko zelaian, eta horietan honako hauek hartuko dute parte: Dupla, Ibil Bedi, J Martina, Chill Mafia, Antia Muiño, Blanquita Carraquela, DJ Flaca, Gitano de Palo, Ene Kantak, Albosax eta Mugan.

Musikaz aparteko ekitaldiak ere izango dira Atlantikaldian: dantza tailerrak, arte urbanora zuzendutako espazio bat, bisita gidatuak...


Summary: Eneko Goiburuk irabazi du Ordiziako gazta txapelketa. Bigarren Joseba Insausti ordiziarra izan da, eta hirugarren, Beñat Egaña mutrikuarra. 9.400 euro ordaindu dituzte enkantean gazta erdi irabazlearen truke.

Ateak itxita bada ere, Ordiziako Ardi Latxa gazta txapelketak ez du hutsik egin aurtengoan ere. 45 gazta aurkeztu dira, iaz baino 2 gehiago. Goierrin geratu dira aurten lehen bi sariak. Eneko Goiburu segurarrak irabazi du lehiaketa, Ondarre gaztandegikoak. Bigarren Joseba Insausti ordiziarra izan da, Otatza gaztandegikoa.

Hunkituta jaso du saria Goiburuk. Hirugarren belaunaldia dute familia horretan Ordizian garaile. Aurtengo irabazlearen aitonak 1970ean eta gurasoek 1995ean eta 2014an jantzi zuten txapela. Laugarren txapela da gaurkoa Segurako gaztandegiarentzat. "Ordizia Kontxako bandera irabaztearen parekoa da, dagoen txapelketarik onena irabaztea. Goierritarrak gara, eta ilusio berezia egiten digu" adierazi du irabazleak.

Aurtengo edizioan gazta naturalak izan dira gehiengoa. Irabazlea, aldiz, otsailean egindako gazta ketu bat izan da: "Nahiko onduta dagoen gazta da, ketua. Guk beti ketuak aurkezten ditugu. Gure etxeko marka da".

Enkantean, Zaragozako (Espainia) El Cisne hoteleko Javier Garciak 9.400 euro ordaindu ditu lehiaketa irabazi duen gazta erdi irabazlearen truke. Hau izan da palmaresa:

Irabazlea: Eneko Goiburu, Ondarre gaztandegia, Segura (1.750 euro, Kutxaren garaikurra eta 12.000 etiketa gaztatan jartzeko)

Bigarren: Joseba Insausti Mujika, Otatza, Ordizia (850 euro, Ordiziako Udalaren garaikurra eta diploma).

Hirugarren: Beñat Egaña Albisu, Goienetxe, Mutriku (500 euro, Ordiziako Udalaren garaikurra eta diploma).

Laugarren: Marta Perez Loperena, Loperena, Egozkue (240 euro eta diploma).

Bosgarren: Unai Lekuona Ruiz de Luzuriaga, Lekuona, Araia (220 euro eta diploma).

M, L, K, J eta I gaztak iritsi dira azken aukeraketara, baina finalean hamalau gazta izan dira. Denek jaso dute diploma bana. Epaimahaikideek maila altuko gaztak aurkeztu direla nabarmendu dute.

Euskal jairik ez da ospatu gaur Ordizian, baina gazta txapelketari eta enkanteari eutsi diote. Iaz egunez aldatu zuten lehiaketa, jende pilaketa saihesteko, eta aurten, berezkoa duen egunera itzuli da. Asteazkenarekin egin dute, azokarekin batera. "Iazko protokoloa jarraitu dugu, baina aurten lasaiagoa izan da antolakuntza", azaldu du Adur Ezenarro alkateak. Eguraldia lagun, jende andana ibili da goizean zehar Ordiziako kaleetan, eta izan da ikusmira frontoi inguruan ere. Barruan gertatzen zenari begira ibili dira sarreratik hainbat herritar.


Summary: 'Maitena' euskarazko opera berreskuratzen duen diskoa kaleratu du Bilboko Koral Elkarteak. XIX. mende amaieran sortu, eta euskarazko lehen lan lirikoetako bat da Charles Colin konpositorearena. Mugarritzat daukate adituek, baina, orain arte, artxiboetan ahaztuta egon da haren musika

XIX. mende amaiera aldera estreinatu zuten Charles Colin konpositoreak eta Etienne Decrept idazleak sortutako euskarazko Maitena opera, eta, une hartan izandako arrakasta gorabehera, adituen arteko zurrumurru huts bilakatzeko arriskuan utzia zuen historiak. Musikologo askok aipatzen zuten lana mugarritzat, baina entzun, denbora luzez, inork ez du entzuterik izan. Orain arte. Bilboko Koral Elkartearen ekimenez, partitura eta libretoa artxibotik berreskuratu, zaharberritu, transkribatu, entseatu, estudioan interpretatu eta CD bikoitzean kaleratu dute orain, Bilboko Orkestra Sinfonikoaren lankidetzarekin eta Ibs Classical diskoetxearen zigilupean. Irailaren 12an hasiko dute diskoaren banaketa fisikoa, eta irailaren 24tik aurrera jarriko dute entzungai musika entzuteko atari digitaletan.

«Zulo beltz bat» izan da Maitena euskal musikaren historian. Iñigo Alberdi Bilboko Koral Elkarteko kudeatzaileak azaldu du zergatik. «Denek hitz egiten zuten hari buruz, baina ze musika zeukan?». Eta, ondorioz, berreskuratze lana ez ezik, interpretazio lan handia egitera behartu ditu hutsune horrek. «Garai hartako interpretazio modu batzuen lekukotzarik ez da geratu, eta asmatu egin behar izan ditugu». Eta, azaldu duenez, musikariek zein abeslariek ere ez dute beren lanari buruz gogoeta egin ahal izateko ispilu handirik topatu. «[Giuseppe Verdiren] La Traviata bat egiteko hogeita hamar mila bertsio daude, baina ‘Maitena’ egiteko ez dago inongo bertsiorik, eta horrek lana suposatzen du».

Pandemia garaiko grabazio bat

«Ardura» eta «erantzukizuna» dira, hain zuzen ere, Miren Urbieta-Vega sopranoak nabarmendu dituen bi hitzak. Berak jarri dio ahotsa Maitenari diskoan, eta kantaera lantzeko egin beharreko lan historikoa nabarmen du. «Lan hori egiten duzunean, argi dugu partitura berri bat ikasten ari zarela. Teknikoki ondo egin behar duzu lan hori, baina, gainera, disko hori hor geratuko da, eta hemendik aurrerako belaunaldi guztiek hori izango dute erreferentziatzat».

Grabazioan, Iker Sanchez zuzendariaren esanetara aritu da Bilboko Orkestra Sinfonikoa, eta Urbieta-Vegarekin batera, ondokoek ere osatu dute abeslari taldea: Mikel Atxalandabaso tenoreak, Marife Nogales mezzosopranoak, Jose Manuel Diaz baritonoak, Fernando Latorre baxuak, Jabier Tome tenoreak, Estibaliz Sanchez sopranoa. Pandemia sasoi betean sartu ziren estudioan iaz, eta zailtasun bereziak ekarri dizkie horrek. Elkarrekiko distantziak mantenduz aritu behar izan dute musikariek, esaterako, eta bi txandatan egin dituzte lanak. Goizean aritzen zen orkestra, eta hark grabatutakoaren gainean kantatzen zuten koruko kideek arratsaldean. Emaitzaren kalitatea nabarmendu dute arduradunek.

Substratu komun bat

Maitena pertsonaia du ardatz Colinen eta Decrepten operak. Lapurdin kokatuta dago kontakizuna, Mendiburu baserrian, zehazki, hangoxe alaba baita protagonista, eta, funtsean, garaiko konbentzioen arabera sortutako maitasun istorio bat kontatzen du. Aitak, Ganitxekin ezkondu nahi du alaba, gizarte klase oneko gaztearekin, baina, Maitenak Domingo pilotaria maite du. Buenos Airesera joango dira ihesi maitaleak. Urte onak izango dituzte, hasieran, baina, gero, senarra eta semea galdu, eta jaioterrira itzultzea erabakiko du Maitenak. Ez du harrera onik jasoko hasieran, baina, azkenean, aitak geratzeko eskatuko dio, eta Ganitxekin ezkontzeko, hark ez baitu sekula ahaztu.

Euskarazko lan lirikoak sustatzea zen Bilboko Koral Elkartearen asmoa XIX. mende bukaeran, eta Colini ez ezik, beste hainbat euskal konpositoreri ere luzatu zieten eskaria, horregatik. Hala sortu zen Maitena, beraz, eta harekin batera, euskarazko lan lirikoen zerrenda horretan dira, besteak beste, Jose Mari Usandizagaren Mendi-Mendiyan, Santos Intxaustiren Lide ta Ixidor, eta Jesus Guridiren Mirentxu ere. Eta lan haiek eta euskaraz sortutako beste batzuk berreskuratu eta ezagutaraztea da orain elkartearen helburua. «Substratu komun bat dute lan horiek guztiek», azaldu du koraleko kudeatzaileak. Alberdi: «Pertsonaien rolak errepikatu egiten dira, pertsonaia tipoak, eta tramak ere antzekoak dira».

Ordea, multzo horren barruan Maitenak baditu bere berezitasunak, Alberdiren hitzetan. «Oso ondo idatzitako musika da. Euskal melodiak daude, baina lengoaia sinfonikora eraldatuta, eta konposizioaren aldetik zapore frantsesa du, Colin Baionakoa zelako, eta eragin hori igartzen zaiolako. Bere garaiko produktu bat da, maila handikoa».

Musikarien konpromisoa

Bizkaiko Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren, Inaemen eta Petronorren laguntzari esker egin dute Maitena operaren ekoizpena, eta, 25.000 euroko aurrekontua izan du, guztira. Bilboko Koral Elkarteko ordezkariek abeslariek proiektuari azaldutako babesa eta izandako konpromisoa nabarmendu dituzte datu ekonomiko horren berri eman eta berehala.

2019an sortu zen ideia. Euskarazko opera lan haiek berreskuratu eta haiekin piano eta ahotserako egokitzapen xume batzuk egitea zen hasierako asmoa, baina proiektua hazten hasi, eta, azkenean, Bilboko Orkestra Sinfonikoa zein Euskadiko Orkestra Sinfonikoa ere batu dira, adibidez, eta hurrengo grabaketa ere bidean dutela jakinarazi du elkarteko kudeatzaileak: Intxaustiren Lide eta Ixidor umeentzako opera, hain zuzen ere. Euskal operak deitu dute.

Zuzeneko emanaldi eske

Diskoez gainera, zuzeneko emanaldiak egiteko aukera ere eskatu dute Marife Nogales eta Mikeldi Atxalandabaso abeslariek. «Gutxienez urtean behin taularatu beharko lukete euskal antzokiek ekoizpen honen mailako lanen bat, bestela ahaztu egiten direlako».

Aurelio Artetaren koadro bat hautatu dute diskoaren azalerako. Berez, margolariak bazuen operaren libretorako propio sortutako zuri beltzezko grabatu bat, baina «estetiko tristea» iruditu zitzaien irudia disko baten azalerako, eta, haren ordez, horregatik hautatu dute pintorearen garai bertsuko beste koadro koloretsuago baten detailea, Sardina saltzailea, eserita izenekoa, zehazki.


Summary: Gaitza zuten 35 lagun hil dira aurreko astean Hego Euskal Herrian. Beste 326 kasu zenbatu dira, eta positibo tasa %4,1 da.

Transmisioaren arintze betean, birusarekin loturiko heriotzen gaineko datuetan ez da hobekuntza argirik ikusten. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, abuztuaren 30etik irailaren 5era gutxienez 35 pertsona zendu dira gaitzarekin Hego Euskal Herrian; horietatik 30 Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan hildakoak dira, eta beste bostak Nafarroan zendu dira. Abuztuaren 23tik 29ra arteko astean, berriz, 41 lagun hil ziren gaitzak jota Hegoaldean.

Bestalde, transmisioari so, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.789 proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta horien %4,1ek eman zuten positibo: 326 kutsatu zenbatu zituzten. Lurraldeka, Bizkaian 130 detektatu ziren; Gipuzkoan, 99; Nafarroan, 53, eta Araban, 40.

Ospitaleen presioak, berriz, bere horretan jarraitzen du, aldaketarik gabe. Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuen arabera, guztira 345 paziente daude osasun zentroetan sartuta. Horietako 83 ZIU zainketa intentsiboetan daude. Atzo 55 lagun ospitaleratu zituzten.


Summary: Heldu den urtean «barruan» desfilatzeko aukera eskatu du Jaizkibelek. Bigarren urtez jarraian, ez da alardeko desfilerik izan, koronabirusagatik, baina 11:00etako mezari eutsi diote alarde parekideko eta udaleko kideek. Alarde baztertzailekoek bertze meza bat egin dute, 09:30ean. Jaizkibelek deituta, elkarretaratze jendetsua egin dute eguerdian, alarde parekide eta publikoa eskatzeko.

Hogeita bortz urte bete dira aurten hainbat emakume Hondarribiko (Gipuzkoa) alardean desfilatzen saiatu zirenetik, baina urtemuga alardeko desfilerik gabe gogoratu behar izan dute. Izan ere, bigarren urtez jarraian ez da alardearen desfilerik izan Hondarribian, osasun egoerak ezarritako murrizketen ondorioz. Iaz bezala, ordea, eutsi egin diote Guadalupeko ermitan egiten duten mezari. Ohiturak dioenez, 1638an Hondarribiko setioa eteten lagundu ziela eskertzen diote herritarrek Guadalupeko Ama Birjinari, hari egindako botoa berrituta. Jaizkibel konpainia parekidea elizkizunean izan da, azken urteotan egin duen gisan, eta han izan dira udaleko hainbat ordezkari eta herritar ere, Txomin Sagartzazu alkatea barne. Alarde baztertzaileko konpainiek ez dute meza horretan parte hartu, ordea: bertze bat antolatu dute, ohikoa baino lehenago, 09:30ean.

Oihana Etxebarrieta Jaizkibel konpainiako kapitainak adierazi du jarrera horrekin «herriari bizkarra» ematen ari zaizkiela alarde baztertzaileko kideak: «Harritzen nauena da ja ez bakarrik Jaizkibelekin egoteko zailtasunak dituztela; gogoratu behar dugu elizkizun honetan urtero elkartu izan garela eta elkartzen garela herritarrak, udal korporazioa, eta Jaizkibel konpainia, eta honek irudikatzen du beste behin ere ez soilik parekidetasunean festa ospatu nahi dugunei bizkarra eman nahi digutela, baizik eta herriari eta herriaren festari ere bizkarra eman nahi dietela».

Txomin Sagartzazu alkateak BERRIAri adierazi dionez, udala «lanean» ari da erraztaileen bidez alardearen gatazka bideratzeko, baina ohartarazi du ez daukatela oraindik «konponbiderik». Jaizkibel konpainiak joan den uztailean egindako proposamenari buruz, bertzalde, erran du ez dutela oraindik «udal modura proposamena landu». Etxebarrietak uste du udala «denbora galtzen» ari dela.

«Datorrenean, barruan»

Elizkizunaren ondotik elkarretaratze jendetsua egin dute dozenaka herritarrek Hondarribiko Martxoak 8 plazan, Jaizkibel konpainiak deituta. Alarde parekide eta publikoaren alde egin dute, eta hainbat afixatan Jaizkibel Hondarribiko alardeko 22. konpainia izateko eskatu dute, alardearen desfile orokorraren «barruan». Hain zuzen, horixe da konpainia parekideak uztailean egindako proposamena.

Izaskun Larruskain Jaizkibel konpainiako kideak elkarretaratzean egindako adierazpenetan adierazi du Euskal Herriak «merezi» duela konponbide bat: «Gizartea aldatu da». Salatu du, halaber, politikariak ez direla ari EAEko Berdintasun Legea betetzen: «Herria mugitu da agintariak baino gehiago». Etxebarrieta kapitainak heldu den urterako deia eginda eman dio akabera elkarretaratzeari, besta giroan: «Aurten ahal den moduan ospatu, eta, datorrenean, Jaizkibel barruan».


Summary: ABEE baten itzala gero eta luzeagoa da Gasteizko Mercedesen. Mercedesek beste astebetez geldituko du ekoizpena: hirugarren astea jarraian. Gasteizko fabrikako zuzendaritzak dio txipen eskasiaren auzia ez dela konpondu

Gasteizko Mercedesen, tentsioa gora egiten ari da, langileak ikusten ari direlako fabrika ez dela berreskuratzen ari bere ohiko jarduera. Langile batzordeak jakinarazi du datorren aste osoan ere ekoizpena geldirik izango duela Euskal Herriko lan zentro handienak. 5.000 behargin dituen plantan osagai jakin batzuen hornidura falta zaie, eta, erdieroaleen eskasiaren auzia, hortaz, bete-betean jotzen ari da fabrika.

Batera edo bestera, ELA sindikatuak ohartarazi du «lantaldearen zati handi bat» aldi baterako enplegu erregulazioan sartuko dela egun gutxian. Mercedesentzat aritzen diren hornitzaileei ere eragingo die geldialdiak, eta «milaka» izango dira kaltetuak, ELAren ustez.

Abuztuaren 30ean geldiarazi zuen ekoizpena zuzendaritzak txipak eta erdieroaleak falta zituelako. Konpainiak dio nazioarte mailako arazoa dela, eta oraindik ez duela soluziorik. Hala, hirugarren astez egongo da fabrika ekoizpena geldirik duela. Azken gorabehera honek ez dio eragin, momentuz, fabrikak urteari begira duen ekoizpen helburuari; azken gaurkotzearen arabera, 134.662 furgoneta ekoitziko ditu Gasteizko Mercedesek, urte hasieran ezarritako helburua baino 3.600 ibilgailu gutxiago.

Sindikatuek diote azken geldialdi honek ez duela eragina izango urteko helburuan, eta zuzendaritzak esan diela ez direla kontratazio helburuak ere aldatuko, txipen auzia konpontzen denean «topera lan egitea delako asmoa».


Summary: Nafarroak kirol eta kultur jardueretarako edukierak zabalduko ditu ostiraletik. Gune itxietan, gehienezko edukiera %40koa izanen da; kalean, %60koa. Halaber, Nafarroako Gobernuak iragarri du hilaren 17tik aitzina arinduko dituztela ostalaritzarekin loturiko mugak.

Pandemiaren bilakaera noranzko onean da gaur egun, bai transmisioan eta baita ospitaleen presioan ere; horregatik da posible neurriak arintzea». Hitz horiek erabilita argudiatu du Nafarroako Gobernuko bozeramaile Javier Remirezek herrialdeko osasun agintarien azken iragarpena. Hain zuzen, COVID-19ari kontra egiteko mugetako batzuk leuntzea erabaki dute, kultur eta kirol jardueretan eragina dutenak, zehazki. Edukierak zabaldu dituzte.

Remirezen hitzetan, malgutzeak gune itxietan zein aire zabalean ezarriko dituzte. Barnealdean eginak diren eta 2.400 lagun baino gehiago biltzeko gaitasuna duten espazioetan, gobernuak %40ean ezarri gehienezko muga. Berriz, gune irekietan eginak diren eta 5.000 pertsonatik gora har dezaketen tokietan %60koa izanen da muga.

Nafarroako Gobernuak iragarritako foru agindua ostiralean sartuko da indarrean, eta hilaren 16ra arte izanen da ezarrita, oraingoz. Halaber, egun horri so, beste baieztapen bat egin du Remirezek: orduan dute asmoa ostalaritzari eragiten dieten neurriak leuntzeko.


Summary: Kamioilari bat hil da istripuz, Igantziko harrobian. Haren ibilgailua irauli egin da, materiala deskargatzen ari zela.

Istripu bat gertatu da gaur eguerdian Igantziko harrobian (Nafarroa). Foruzaingoak jakinarazi duenez, materiala deskargatzen ari zen kamioi bat irauli egin da eta ibilgailuko gidaria hil egin da horren ondorioz.

Hildakoak 55 urte zituen, eta Irungoa zen (Gipuzkoa).

Arantza eta Igantziko medikuak eta erizainak eta suhiltzaileek artatu dute ezbeharra, eta helikopteroa ere joan da.

Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.

ELAk babesa eta elkartasuna adierazi die biktimaren lankideei, senideei eta hurbilekoei, eta ikerketa sakona egitea eskatu du, laneko arriskuen prebentzioaren arloan gerta daitezkeen ez-betetzeak eta erantzukizunak argitzeko. Haren arabera, gaurko heriotzakin, dagoeneko 47 dira 2021ean Euskal Herrian lanean zeudenak hil direnak, horietatik hamalau Nafarroan.

Sindikatuak nabarmendu du laneko istripu-tasa %30 igo da 2012tik, eta laneko heriotzen % 40ren arrazoi zuzena enpresek segurtasun-neurriak ez ezarri izana dela. «Horren aurrean, patronalak isilik jarraitzen du, eta Nafarroako Gobernuak, ISPLN eta Lan Ikuskaritza baliabide faltagatik kolapsotik hurbil dauden bitartean, diru publikoa CEN, UGT eta CCOOren Prebentzioko Lurralde Ordezkaria finantzatzera esleitzen du, figura hori ez-eraginkorra eta klientelarra dela frogatu den arren», dio sindikatuak.


Summary: Erraustegiaren aurkako giza kate bat egingo dute igandean Kontxako hondartzan. «Hondakinei irtenbide jasangarriagoa emateko» eskatuz egingo du protesta Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, Kontxako estropaden egunean.

Zubietako erraustegiaren aurkako borroka oraindik indarrean dela azpimarratuz, haren aurkako mobilizazio berri bat iragarri du gaur Donostian Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak. Igandeko 11:00etan, Kontxako estropaden bigarren jardunaldiko gizonen txanda hasterakoan, giza kate bat egingo dute Kontxako hondartzan eta pasealekuan, errausketaren arriskuak salatu eta «hondakinei irtenbide jasangarriagoa ematea» eskatzeko.

Hain zuzen, mobilizazioa iragartzeko agerraldian, erraustegiaren izaera kutsatzailea salatu dute mugimenduko kideek, Zubietako plantak, gehienezko errendimenduarekin lan egitera iritsiz gero, urtean 200.000 tona CO2 isuriko dituela azpimarratuz. «Denontzat gauza jakina da gas hauek direla klima krisiaren eragile nagusienetakoak, eta, hala ere, instalazio honi Gipuzkoako Ingurumen Gunea deitzen diote gure agintariek», adierazi dute.

Bestalde, 2020an Gipuzkoan sortutako errefusaren %36 Donostiatik zetorrela gogoratu du Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, eta, iaz turismoak beherakada nabarmena izan zuen arren, hiriburuko biztanle bakoitzeko 255 kilo errefus sortu zirela zehaztu du. Hala, Donostiako egoera «penagarria» dela nabarmendu eta egoera aldatzeko interesik eza leporatu dio udalari: «Garbi geratu da gaikako bilketaren arduradunek ez dutela epe laburrean inolako pauso esanguratsurik emango».

Hori dela eta, Gipuzkoako hiriburua erraustegiaren aurkako protesta egiteko leku apropostzat jo dute mugimenduko kideek, eta igandeko giza katean parte hartzeko deia egin diete herritarrei. Halaber, Donostia Bizirik, Eguzki eta Ekologistak Martxan plataformek, ELA, LAB, Steilas eta CCOO sindikatuek eta EH Bildu eta Equo alderdiek bat egin dute deialdiarekin.


Summary: Poloniako 'Masterchef', baita Oñatin ere. Programaren finaleko saioetako bat Plaza Berrian grabatuko dute.

Hamar edizio egin ditu dagoeneko Poloniako Masterchef saioak, eta, aurtengo finaleko saio bat grabatzeko, Europa osoa gurutzatu dute Masterchef-eko kamioiek. Hain zuzen, Gasteizko Ciudad de Vitoria (Gasteizko Hiria) hotelaren aurrean gelditu ziren atzo. Izan ere, gaur Arabako hiriburuko Plaza Berrian grabatuko dute saioa. Baina, horrez gain, saioan Gasteizko beste txoko batzuk ere agertuko dira: Matxete plaza edo San Migelgo balkoia, esaterako. Horrez gain, Goienak jakinarazi du Oñatin bertan ere egingo dituela grabaketak Poloniako programak, igandean bertan.

Ez da gauza berria. Poloniako programak edizio bakoitzean herrialde bat aukeratzen du finaleko azken saioak grabatzeko. Oraingoan, sei lehiakide arituko dira plazan kozinatzen.


Summary: Irregulartasunak salatu dituzte 13/13ko abokatuen bulegoko miaketetan. Gipuzkoako Abokatuen Elkargoko dekanoak azaldu du «harrituta» geratu zela Sarriegiren eta Enparantzaren bulegoak arakatzean Guardia Zibilak zerabilen «zehaztasunarekin».

Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 auziko saioko lekukoak deklaratzen jarraitu dute gaur —zazpi euskal herritar epaitzen ari dira Madrilen, euskal presoekin bitartekaritza lana egiteagatik ETAko kide izateaz akusatuta—. Defentsaren lekukoek atzo defendatu zuten EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboa ez zegoela ETArekin lotuta, ezta KT Koordinazio Taldea ere, eta Arantza Zulueta eta Jon Enparantza abokatuek lan juridikoa soilik egiten zutela espetxeetan zein espetxetik kanpo. Gaur, berriz, akusatuekin harreman laborala izan zuten hainbatek hitz egin dute.

Esaterako, Domingo Arizmendi Gipuzkoako abokatuen elkargoko dekanoak gogoratu du nola izan zen Jon Enparantza eta Iker Sarriegi abokatuek Hernanin zuten egoitzako miaketa, polizia operazioa. «Deitu egin zidaten, ohartarazteko letradun batzuen bulegoa arakatuko zela». Iritsitakoan, jende ugari zegoela oroitu du, eta Guardia Zibila zegoela kanpoaldean. «Jon Enparantza eta Iker Sarriegi ez zeuden elkarrekin».

Azaldu du «eremuka» joan zirela miatzen. Eta eman du xehetasuna: «Harritu egiten ninduen gauzak hain zehatz bilatzeak. Leku arraroetan bilatzen zuten, eta oso modu zehatzean». Adierazi du Sarriegiren mahai azpitik «elementu informatiko» bat atera zutela, eta hark «berehala» esan zuela hori ez zela harena.

Ramos Lasagabasterrek ere hitz egin du. 2010ean Bizkaiko abokatuen elkarteko kidea zen, eta Arantza Zulueta eta Naia Zurriarain letratuen bulegoetako miaketetan egon zen, Bilbokoan. Iritsitakoan, atea zigilatuta zegoela gogoratu du, baina aurrez «behartuta». Eta gaineratu du: «Sekretu profesionala urratu zen». Epaiketa batzuetako dokumentuak eraman zituztela azaldu du, miaketarekin «zerikusirik ez» zutenak.

Bestalde, Miren Illarreta abokatuak Zuluetarekin izandako tratua azaldu du. Hainbat prozeduretan lan egin dute elkarrekin. Auzipetuaren abokatuak 2010eko urtarrilean Parisera egindako bidaiaz galdetu dio. «Garai hartan, [Xabier] Lopez Peñaren, [Igor] Suberbiolaren, [Jon] Salaberriaren eta [Ainhoa] Ozaetaren sumarioa instruitzen ari ginen. Parisera bidaiatu genuen dosierra kontsultatzera eta kopiak eskuratzera». Lopez Peñaren prozedurako dokumentuak zituztela argitu du.

Poliziak David Plarekin lotu zituen Jon Enparantza eta Zulueta, ustez, Pla identifikatu zutelako Mimizanen (Landak), ETAko kide batzuekin bilduta egon eta gero. Poliziek pentsatu zuten bi ezizen Zuluetari eta Enparantzari zegozkiela, baina interpretazio horren oinarrian dagoen okerra azaleratu zuen horien abokatuak: egun hartan Pla kartzela batean zegoen, Mimizandik urrun; beraz, identifikatu zutena ez zen Pla, eta, beraz, Zuluetari eta Enparantzari egotzitako ezizenak ez ziren haienak. Guardia Zibilak Marcel eta Bixer ezizenak Zuluetarekin lotzen ditu. Zuluetak adierazi zuen Poliziak interpretazioa «behartu» duela ezizenak berari egozteko.

Bestalde, Nerea Redondo auzipetuarekin lan egin zuten hainbat kidek deklaratu dute. Redondoren aurkako akusazioa hiru lerrotan laburbildu daiteke: Jaun Mari Jauregiri 44.500 euro eman zizkiola; auzipetze autoaren arabera, ETA diruz laguntzeko. Baina Redondok azaldu zuenez, bere aurrezkiak ziren, kontraturik gabeko lanetatik aurreztuta. Ibilbide profesionaletan topatutako hainbat kide aritu dira gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean.

Mirari Bereziartuak azaldu du marka bat sortu zutela, eta coaching ikastaroak abiatu, 2005etik 2008ra. «Ez nuen gehiegi ezagutzen Redondoren egoera laborala; ez dakit oso araututa zuen». Azaldu du hura arduratzen zela irabazien banaketaz, eta dirutan jasotzen zutela. Atletico San Sebastian Donostiako kirol taldean egin zuten lan Redondok eta Julen Otegik. 2001an udako ikastaroetako inskripzioez arduratzen zen Redondo, eta, urte batzuetara, baita babesleak topatzeaz ere. Eta argitu du: «Urte horietan, lan kontratu bat zutenak gerentea eta klubean lan egiten zuten bizpahiru pertsona ziren». Besteek «beltzean» kobratzen zutela aitortu du, Redondok barne.

Azkenik, Redondok couching saioak eman zituen Mitxelena tailerrean, 2007ko irailean hasi eta 2008 urte amaiera arte. Hango kide den Alaitz Tolosak deklaratu du, eta adierazi kontratazioa «ahoz» egin zutela, formalizatu gabe. «Txatarraren salmentetaik zetorren hondo beltz txiki bat genuen. Une jakin batzuetan erabiltzen genuen. Nerea ez zegoen alta emanda autonomoetan, ezta jarduera ekonomikoetan ere, eta ordaintzeko modu hori adostu genuen».


Summary: Hiri garaikideen erronkak aztertuko dituzte hiru egunez Iruñean. VI. Nazioarteko Arkitektura Kongresua abiatu da gaur Iruñean. Hainbat adituk hirien arazoak izango dituzte hizpide ostiralera arte. Antzolatzaileek hirien dimentsio publikoaren garrantzia aldarrikatu dute.

Garatutako hirien arazoak identifikatzea eta horiei modu eraikitzailean heltzea, etorkizunerako nahi dituzten hiriak sortzen hasteko. Hori da VI. Nazioarteko Arkitektura Kongresuaren xede nagusia. Gaur eguerdian abiatu da, Iruñean, Nahi dugun hiria goiburupean, eta hiru egunez nazioarteko hainbat adituren hitzaldiak hartuko ditu. Parte hartzaileen artean egongo dira Mohan Munasinghe Bakearen Nobel sariaren 2007ko irabazlea edota aurtengo Pritzker saria jaso duen Anne Lacaton. Hitzaldi guztiak Internet bidez ikusi ahal izango dira.

Arkitektura eta Gizartea fundazioak antolatzen du egitasmoa, eta Baluarte du egoitza nagusia. Han aurkeztu dute kongresua gaur goizean Jose Maria Ezkiaga zuzendariak eta Patxi Mangado fundazioaren patrono fundatzaileak. Ezkiagaren esanetan, fundazioaren asmoa da bi elementu horiek, arkitektura eta gizartea, berriz konektatzea; horretarako sortu zuten 2008an, eta norabide horretan antolatzen dituzte nazioarteko kongresuak bi urtean behin, 2010etik. Arkitekturaren, jasangarritasunaren, eta baliabideen nahiz energiaren erabileraren arteko loturak ikertzea du helburu, unean uneko testuingurua aintzat hartuta.

Oraingoan, arazoetan arreta jarrita begiratuko diote hiriari, baina ikuspegi «itxaropentsu» batetik: kritikara mugatu beharrean, konponbideak proposatuz. Ardatz horrek lotuko ditu hitzaldiak, Ezkiagaren arabera: «Horregatik du zentzu baikorra kongresuaren izenburuak: nahi dugun hiri hori egin, egin daitekeela uste dugulako».

Landuko dituzten arazo nagusien artean, honako hauek daude: hirien kontrolik gabeko hazkundea, espazio publikoaren balioaren galera, ekitate falta, klima aldaketa edota autoaren lehentasuna. Horiei helduko diete, galdera bat oinarri hartuta: «Zer hiri nahi dugu eta nola eraiki nahi dugu?».

Mangadok azpimarratu duenez, fundazioan ez dute arkitektura bera helburu gisa ulertzen, baizik eta «jendea hobeto bizitzea» xede duen tresna gisa. Alde horretatik, publikoaren zentzua aldarrikatu nahi dute kongresuan, «hiria guztiena dela», ideia hori 2008ko finantza krisiaz geroztik atzera egiten ari dela sinetsita: «Botere publikoak atzera egin du, eta hiriaren zati handi bat esku pribatuetan dago, gero eta gehiago. Horrek atzerapausoak ekar ditzake hiriaren eta arkitekturaren kalitatean ere».

2008ko krisiak hirigintzako parametro asko aldatu zituen arren, 2020koarekin ez dira arazo gehiago sortu; ordea, izurriak lehendik zeudenak azaleratu ditu, Mangadok eta Ezkiagak azaldu dutenez. «Pandemia hasi zenean, behar genuena ez zen autobide edo supermerkatu gehiago. Behar genuena zen farmazia bat etxetik gertu, espazio publikoa erabili ahal izatea, espazio publikoaren eta pribatuaren arteko harremana mailakatuagoa izatea», nabarmendu du Ezkiagak. «Arazo horiekin agerian geratu da pertsonak zaurgarriak garela, bai eta hiriak ere». Uste dute ideia horrekin egin behar zaiela aurre arazoei, eta ikuspegi horrekin ekingo diote kongresuari.

Nazioarteko hizlariak Anne Lacatonek zabaldu du kongresua, bideokonferentzia bidez; haren atzetik mintzatu dira Dietmar Eberle arkitekto austriarra, Philipp Rode ekonomialaria eta Miguel Anxo Fernandez Lores Pontevedrako (Galizia) alkatea.

Bihar hitza hartuko dute Ezkiagak berak, Fabienne Hoelzel arkitekto suitzarrak, Feniosky Peña-Mora Columbiako Unibertsitateko (AEB) irakasleak, Rafael Fernandez Valverde Espainiako Auzitegi Goreneko magistratuak, Maria Angeles Duran CSIC Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiko ikerketa irakasleak, Joan Clos Asval alokairuko etxebizitzen jabeen elkarteko presidenteak, Saskia Sassen Columbiako unibertsitateko katedradunak eta Daniel Ibañez Harvard Unibertsitateko (AEB) ikerlariak.

Azkenik, ostiralean mintzatuko dira Mar Santamaria eta Pablo Martinez Bartzelonako Arkitektura Eskolako kideak, Frances Muñoz geografo katalana, Mohan Munasinghe garapen jasangarriko Sri Lankako aditua, eta Carlos Soltxaga ekonomialari eta politikari nafarra.


Summary: 32 urteko gizon bat desagertu da Elorrion. Astelehen gauean desagertu zen gizona. Edozein informazio izanez gero larrialdi zerbitzuei jakinarazteko deia egin dute.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak 32 urteko gizonezko baten bila dabiltza. Astelehen gauean ikusi zuten gizona azkenekoz, Elorrion (Bizkaia). Bilaketa lanetan ari dira orain Elorrio inguruan, gehienbat gizona ibili ohi zen lekuetan.

Bilaketa errazteko, gizonaren itxura fisikoaren berri eman dute larrialdi zerbitzuek: 1,80 metro neurtzen du, eta gorputz argala du. Ile beltza eta kizkurra duela ere jakinarazi dute, eta baita bigotea ere. Desagertu zenean, kirol erropa iluna zeraman. Gizonari buruzko edozein informazio izanez gero 112 telefonora dei egiteko eskatu dute.


Summary: Hegoaldean bihar has daiteke immunoeskasia dutenei eta kimioterapian direnei hirugarren dosia jartzen. Espainiako Lurralde Arteko Osasun Batzordeak onespena eman dio txertoaren hirugarren dosia ziztatzen hasteari, Osasun Publikoko Batzordearen urratsak segituta.

Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen COVID-19aren kontrako hirugarren dosiari buruz; egoki ikusi zuten immunoeskasia duten eriei ematea. Hain zuzen, ideia hori babestu du gaur Lurralde Arteko Osasun Batzordeak, aho batez, eta bihar bertan hasten ahalko dira prozesuarekin Hego Euskal Herrian.

Halaber, Lurralde Artekoak zehaztu egin du zein gaixo sartuko diren hirugarren zizta jasotzen ahalko duten taldeen zerrendan: txertoa hartu dezakete immunoeskasia dutenek, transplanteak izan dituztenek eta tratamendu onkologikoak jasotzen ari direnek. Halaber, batzordeak argitu du ikertzen jarraituko dutela txertaketa beste talde batzuei ere zabaldu beharra ote dagoen.


Natura, udaren miratik

Summary: Natura, udaren miratik. Gaizka Untzuetak irabazi du BERRIAk antolatutako udako argazki lehiaketa, Katalunian ateratako argazki batekin.

Iluntzeko bainua argazkiarekin, Gaizka Untzuetak jaso du lehen saria BERRIAren Udako Argazki Lehiaketa. Arratsalde-gau partean ateratako argazkia da, Tamariun, Katalunian.

Bigarren saria Unai Pagaldayk jasoko du, Gasteizen erleei egindako argazkiarengatik.

Nabarmendu diren beste argazkien artean daude Joxepi Monjek apo bati eginikoa, suge bat hura jaten saiatzen ari dela; Maddi Etxebestek mendian harturiko irudia; Andoni Bañalesek Aguas Tuertasen (Hecho ibarra, Huesca, Espainia); Zeles Aizpuruak artalde bati eginikoa, Ataungo (Gipuzkoa) Agautz mendian; eta Salba Iraolak Hernanin (Gipuzkoa) harrapaturiko itzal jokoa.

Ikusi gehiago: argazki finalisten bilduma.


Summary: Gidari bat hil da Alkizan gertaturiko istripu batean. Alkiza eta Asteasu arteko GI-3630 errepidean gertatu da istripua. Hildakoa emakumezko bat da.

Gidari bat hil da gaur GI-3630 errepidean, Alkiza eta Asteasu artean (Gipuzkoa) gertaturiko istripu batean. Hasieran zabaldu dute hildakoa gizonezkoa zela, baina emakumea dela zehaztu dute gero.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, gidariaren autoa errepidetik atera da. Larrialdi zerbitzuek gidaria hilda zegoela baieztatu dute.

Hedabide batek zabaldu duenez, autoak su hartu du, amildu ostean, eta lekuko batek eman die abisua agintariei.


Summary: Nafarroak %0,9ko defizita hitzartu du Espainiako Gobernuarekin. Egonkortasun legea etenda dagoenez, helburu hori ez betetzeak ez du zigorrik eragingo.

Nafarroak aukera izango du datorren urtean ere aurrekontu hedakor bat egiteko. Datorren urterako BPGaren %0,9ko defizit bat hitzartu du Espainiako Gobernuarekin, iaz izan zuenaren antzekoa (-%0,95). Eurotan, gutxi gorabehera, 190 milioi euroren zuloa egin ahal izango du Iruñeko gobernuak.

Hitzartutakoa, berez, ez da derrigorrez bete beharreko kopuru bat, «erreferentziazko» zenbaki bat baino. Hau da, ez betetzeak ez du zigorrik eragingo. Izan ere, koronabirusaren krisiaren kalteei aurre egiteko, Europako Batzordeak aurrekontu diziplinarako neurriak eten ditu gutxienez 2022ra arte, eta haren menpeko administrazioekin gauza bera egitea erabaki du Espainiako Gobernuak ere.

Nafarroako Gobernuak nabarmendu duenez, bere defizita erregimen komuneko erkidegoena baino hiru hamarren handiagoa izango da. Eusko Jaurlaritzak lotutakoa, berriz, nabarmen handiagoa da, ekainean %2,2ko defizita hitzartu baitzuen Espainiako Gobernuarekin.

Zorrari dagokionez, 2022aren amaieran BPGaren %16,7ko zorra eduki ahal izango du Nafarroako Gobernuak. Iazko kopurua baino gutxiago da hori —%19,1ekin itxi zuela diote Espainiako Bankuaren datuek—, baina kontuan hartu behar da portzentaje hori barne produktu gordinak %8,5eko uzkurtze bat izan zuenean lortu zela. Hots, aurtengo eta datorren urteko hazkunde ekonomikoak automatikoki asko jaitsi beharko lukeela zorraren portzentajea.

Akordioa «azken orduetan» lotu dute Elma Saiz Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilariak eta Ines Maria Bardon Espainiako Ogasun idazkariak. Hitzartutakoa berretsi beharko du orain Hitzarmen Ekonomikoaren koordinazio batzordeak.


Summary: PJD islamista 125 eserlekutik hamahirura jaitsi da Ordezkarien Ganberan. Lurrikara politikoa izan da Marokon, eta RNIk bildu du eserleku kopururik handiena, 37 aulkitik 102ra igota.

Agintea irauli dute Marokon, eta lurrikara politikoa erabatekoa izan da. 2011ko protesten osteko bi agintaldietako koalizio gobernuetako buru izan da PJD Justizia eta Garapena alderdi islamista, eta uste baino kolpe handiagoa jaso du, eta Ordezkarien Ganberan 125 eserleku izatetik soilik hamahiru biltzera igaro da —395etik—. Hain zuzen, aulkia galdu duten hautagaietako bat izan da orain arte lehen ministro karguan egon den Saad Eddin al-Othmani; hala, PJDko zuzendaritzak dimisioa eman du gaur.

Lehen emaitzek iradoki bezala, RNI Independenteen Konbergentzia Nazionalak hartuko du islamisten tokia, 102 eserleku eskuratuta, duela bost urte baino 65 gehiago. Aziz Akhannutx da horren zerrendaburua, herrialdeko pertsonarik aberatsenetako bat, Akwa Group konglomeratuaren zuzendari exekutiboa eta errege etxearen gertukoa.

Akhannutxek beste edozein hautagaik baino inbertsio handiagoa egin du hauteskundeetako kanpainan, 253.000 euro ingurukoa; beste alderdiak ez dira iritsi 900 eurora. Askok uste dute alderdi hori bilakatu dela establishment-aren marka berria.

RNI aurreko agintaldiko koalizioan zegoen, eta datorren legealdirako hura buru duen lantalde bat osatzeko modu ezin hobean da, bozetako emaitzei esker. Marokoko errege Mohamed VI.ari dagokio orain hurrengo pausoa ematea, hark izendatu behar baitu gobernua osatzen saiatzeaz arduratuko den gobernuburua; betiere, babesik handiena lortu duen indar politikokoa.

2016ko hauteskundeetako emaitzak hobetu dituzten beste alderdien artean daude Istiqlaleko nazionalistak, 46 ordezkaritik 81era igaro baitira, eta USFF Herri Indarren Batasun Sozialistako sozialdemokratak, hamalau aulki gehiago lortuta 34rekin geratu direnak; aldiz, atzera egingo du PAM Egiazkotasuna eta Modernitatea alderdiak, zeinak hamabost eserleku galdu dituen, 87rekin geratzeraino.

Parte hartzeak ere zeresana

Hauteskunde kanpaina asko mugatu du koronabirusaren pandemiak, eta jende gutxi erakarri. Hori dela eta, askok uste zuten parte hartzea ere 2016an baino txikiagoa izango zela —orduan %43 joan zen bozkatzera, sei milioi lagun inguru—. Ordea, kasu horretan ere ezustekoa eman dute herritarrek, eta %50,18 joan dira botoa ematera, hau da, bozkatzeko izena emandako 17 milioietatik erdia baino gehiago.

Herenegun, bozketa egunean, PJDk salatu zuen «irregulartasun larriak» izan zirela; tartean, «diru banaketa» bozkalekuen inguruan, eta «nahasmena» zerrenda batzuetan, zenbait boto emailek beren izen-abizenak aurkitzen ez zituztelakoan. Barne Ministerioak, baina, atzo adierazi zuen ez zela arazorik izan, eta hauteskundeetako «nondik norakoak egokiak» izan zirela.

Datorren gobernuak hainbat erronkari egin beharko die aurre: desberdintasuna etengabe hazten ari da, eta benetako langabezia tasa %10 ofiziala baino askoz handiagoa da; hori dela eta, inkesta batzuen arabera, gazteen erdiek ere Europara emigratu nahi dute.

Herritarren desafekzioa ere handia da, eta, horretaz jabetuta, erregeak garapen inklusiboagoa lortzeko erreforma programa handi bat aurkeztu zuen, osasun publiko unibertsala jasotzen duena. Hala, errege asmoak ezartzea egokituko zaie hautetsontzietan islatutako indar oreka berrien ondorioz sortutako hurrengo ministroei.


Summary: Zor erosketaren erritmoa motelduko du Europako Banku Zentralak. Inflazioaren igoeraren eta suspertze ekonomikoaren ondorioz, ezohiko neurriak arintzeko presioa handitu dute ortodoxoek.

Europako Banku Zentraleko usoen eta belatzen arteko eztabaida amaigabea fase berri batean sartu da. Pandemia lehertu zenetik, usoen tesia nagusitu da, hau da, eurogunean jarduera ekonomikoari eusteko gehiago egin behar da, eta ez gutxiago. Atzo, ordea, belatzek aspaldiko partez ikusi zuten beren eskaeren aldeko keinu bat: urteko azken hiruhilekoan, EBZk aurreko bietan baino zor gutxiago erosiko du.

Azken hilabeteetan gutxi gorabehera 90.000 milioi euroren erosketak egin ditu hilero EBZk. Horrekin lortu du merkatuak baretzea, interesak oso maila apalean geratzea eta euroguneko estatukideak —eta neurri batean enrpesak eta herritarrak— oso merke finantzatu ahal izatea pandemiari lotutako gastuak. Kopururik eman ez duten arren, 70.000 eta 60.000 milioi euroren aktiboez jabetuko da orain banku zentrala.

Gainera, EBZk ohartarazi du ez duela zertan PEPP pandemiari lotutako zor erosketa programaren 1,85 bilioi euroak guztiz gastatu. Plan hori martxoan da amaitzekoa, eta, hurrengo hilabeteetan pandemiak edo egoera ekonomikoak okerrera egiten ez badute, ez da luzatuko. Azken urteetan, Mario Draghirekin lehenik eta Christine Lagarderekin ondoren, usoek garaipenak kateatu dituzte, eta horregatik irten da EBZ inflazioaren kontrol hutsak markatutako bidezidor ortodoxo estutik. Usoen eskutik, banku zentralak zerora jaitsi ditu interes tasak, eta zor publikoa eta pribatua erosi du euroguneko ekonomia Atzeraldi Handitik eta koronabirusaren krisitik ateratzeko.

Baina aldeko haizea sumatzen hasi dira belatzen habietan, hau da, Alemaniako Bundesbanken, eta Herbehereetako eta Austriako banku zentraletan. Izan ere, haien mamu nagusia, inflazioa, itzultzen ari da, eta suspertze ekonomikoaren eskutik, ezohiko neurriak indargabetzen hasteko ordua iristen ari da.

Inflazioa, %3an

Inflazioa %3ra iritsi da abuztuan eurogunean, tasarik handiena 2012az geroztik, eta EBZren beraren %2ko helburuaren oso gainetik. Hainbat faktorek azaltzen dute igoera hori: gasaren eta argindarraren garestitzea, konfinamenduen amaierak hornidura kateetan sortu duen estresa, lehengai batzuren eskasia, itxialdietan pilatutako aurrezkia gastatzeko irrikak eragindako kontsumo handia... Belatzek diote faktore horiek luzatu egingo direla, dagoeneko soldata igoera handiak eragiten ari direla, eta horrek gehiago elikatuko duela inflazioa. Horregatik, lehenbailehen jokatu nahi dute, interes tasak igotzen hasi, gero bat-batean sekulako biratzea ez egin behar izateko.

Usoek, Lagarde buru dutela, berriz, zabaldu dute faktore horietako batzuk hurrengo hilabeteetan agortuko direla eta ez dagoela, hortaz, inflazioa seko geratzeko neurririk hartu behar —interes tasen igoera handi bat, esaterako—, horrek ekonomien suspertzea trabatuko lukeelako.

Dialektika horretan, oraingoz usoen tesiak nagustitzen ari dira. Atzoko bileraren osteko agirian, ez zen bide horretatik urrundu, eta epe erdian inflazioa %2an geratuko dela iragarri zuen, «nahiz eta trantsizio garai batean baliteke helburutik nahiko gora dagoen inflazio bat egon daitekeen».

APP programaren geroa

Inflazioari buruzko kezkak markatuko du EBZk hartu beharreko beste erabakia: zer egingo du zorra erosteko programarekin datorren urtean PEPP agortzen denean? Aurreko krisitik datorren programa hori, APP izenekoa, bolumen txikian erabiltzen ari da orain EBZ, hilero 20.000 milioi euroren zorra erosten duela. Bertan behera uzteko eta ohiko tresnetara itzultzeko presio egiten ari dira belatzak, baina usoek uste dute kentzeak arrisku asko dakartzala, neurri batean merkatuak diru horren jonkiak bihurtu direlako.

Analista batzuek uste dute PEPP agortzen denean 40.000 milioira handituko duela, baina atzoko bilaeran, EBZk ez zuen aldaketarik egin edo iradoki. Jarraitu egingo du zorra erosten «beharrezkoa den tartean», eta ez du bukatzeko asmorik interes tasak igotzeko keinua egin arte. Halakorik ez du espero epe nahiko luze batean.

Programa horri buruz ere bada argitu beharreko beste puntu bat: malgutasuna. Alemanian ez zezaten esan haren bidez EBZk estatuak finantzatzen dituenik —debekatua dauka—, banku zentralak muga bat jarri zion bere buruari: estatukide baten zorraren heren baino gehiago ezin du erosi. Arazoa da kopuru horretara iristen ari da Alemaniaren beraren, Herbehereen eta beste herrialde batzuen kasuan. Eztabaida interesgarria da orain, euroguneko gobernu guztiek zorraren makinari eman diotelako, osasun krisiak eta haren ondorio ekonomikoak eragindako kalteak ordaintzeko. Bake garaian inoiz ikusi gabeko zorra dute estatuek, eta horregatik une okerrena da orain inbertsoreak urduri jarri eta haien diruaren truke interes handiagoak eskatzen hasteko; batez ere kontuan hartuta EBZk zor gutxiago erosiko duela. Banku zentralaren esku hartzea da, hain zuzen ere, zorraren interesen maila oso apala edo negatiboa izatearen arrazoi nagusia.


Summary: «Gaur ez bada, biharko» nahi dute gutxieneko soldataren igoera sindikatuek. UGTk eta CCOOk «bukatutzat» jotzen dute negoziazioa, eta ez lukete «onargarritzat» hartuko igoera ez gauzatzea hurrengo ministro kontseiluan

Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaian parte hartu duten sindikatuek ez dakite zertara datorren atzerapena. Gutxieneko soldataren inguruan eragile sozialen posizioa argi geratu da bi saioren ondoren, eta CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok ez du ikusten arrazoirik igoera atzeratzeko. CEOE patronalak garbi utzi du ez duela asmorik akordio batean parte hartzeko, aurreko itunetan egoteak kostu politiko bat izan duelako patronalarentzat, eskuinaren eta eskuin muturraren haserre bizia dela eta. Bada, «hurrengo ministro kontseilurako» nahi dute sindikatuek hogei euro inguruko igoera izango dena, «ez bada gaurko, biharko», Sordoren hitzetan.

Izan ere, Espainiako presidente Pedro Sanchezek «berehala» egingo zutela iragarri zuen aurreko astean, hain justu Unidas Podemoseko ministro izarrak eragile sozialen mahaiari ekin eta berehala. Yolanda Diaz Lan ministroak saio hori eta astelehen honetako bigarrena zuzendu ditu sindikatuen eta patronalaren parte hartzearekin, eta hamabi eta hemeretzi euro arteko igoera eskaini du. Bigarren saioren bezperan ere PSOEk bere oharra utzi zuen, ordea: Ekonomia ministro Nadia Calviñok aurreratu zuen hamabost eurokoa izango zela igoera, eta urrirako jarriko zutela indarrean. Mahaia, ordea, akordiorik gabe itxi da, eta sindikatuak urdurik jartzen hasi dira.

Irailerako nahi dute

Soldata apalena duten 64.000 langile inguru daude Hego Euskal Herrian, eta segurua da hogei euro inguruko igoera izango dutela; eztabaida noizko izango duten, hor kokatu da orain. Sindikatuek iraileko soldatan aplikatzea nahi dute, eta horregatik ari dira estu hartzen Lan Ministerioa datorren asteko ministro kontseiluan onar dadin. Itxura batean mahai ofizialetik kanpoko negoziazioek emaitza eman dute, eta CCOOk eta UGTk ez dute nahi CEOE patronalak egin lezakeenak hori guztia atzeratzea. Egia da Antonio Garamendi presidenteak aipatu zuela sektoreka eta lurraldeka igotzeko aukera, baina exekutiboak baztertu egin zuen hori.

Igoera eginda ere, Espaniako lanbide arteko gutxieneko soldata ez da Hego Euskal Herriko batez besteko soldataren erdia ere iritsiko. Espainiako Gobernuaren aditu talde batek batez bestekoaren %60ra hurbildu beharko lukeela gomendatu du, eta helburu horrekin ari da lanean Lan Ministerioa. Zenbait erkidegotan, batez bestekoaren hiru herenera iritsiko litzateke gutxieneko soldata, igoera egin ondoren, esaterako Extremaduran. Hego Euskal Herrian, berriz, gutxieneko soldata horren erosteko ahalmenak penagarria izaten jarraituko du, baita igoera eginda ere.

Baliteke Espainiako Gobernua %60ko helburu horretatik hurbil gelditzea legegintzaldia amaitu aurretik, baina Hego Euskal Herriko lan merkatuari dagokionez, oso urrun geratuko da. Hain urrun, ezen aurtengo igoera egin arren gutxieneko soldata 1.166 eurora ere ez baita iritsiko, hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko soldataren erdira. Nafarroako batez bestekoaren erdia ere (1.108 euro) Espainiako gutxienekoa baino dezente gehiago izango da.

Azken akordioa

Gainera, ezin da ahaztu inflazioak hartu duen gorako bidea. Madril %1,6ko igoera proposatzen ari da gutxieneko soldatarentzat, eta ez da zaila Espainiako eta Hego Euskal Herriko KPIak %3tik gorakoak izango direla aurreikustea; beraz, gutxieneko soldataren igoerak ez luke estaliko inflazioa. Espainiako sindikatuak, ordea, prest daude igoera handienak 2022. eta 2023. urteetarako uzteko.

2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—.


Summary: Zupiria: «Bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru». Irailaren 20ko astean bildu liteke Labi berriro, indarrean dauden neurriak arintzeko, Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi duenez.

Pandemiaren bilakaeraz baikor mintzatu da gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea ETBn. Esan du indarrean diren neurri murriztaileak arintzeko modua egon daitekeela aurki, egoera epidemiologikoa hobera egiten ari delako. Bi edo hiru aste barru arindu litezke neurriak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Zupiriaren esanetan: «Momentu honetan jende gutxiago kutsatzen ari da, gaixo gutxiago daude erietxeratuta, ZIUetako okupazioa jaisten ari da, heriotzak maila baxuetan daude eta, beraz, osasun egoera hau beste modu batean kontrola daiteke». Gaineratu du txertaketari esker zenbait neurri malgutzeko modua egon daitekeela laster: «Txertoak ekarri digun babes mailarekin eta gure harremanetan gutxieneko babes neurri batzuk hartuta, bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru». Hori hala, jakinarazi du litekeena dela irailaren 20ko astean Labi batzartzea, eta indarrean diren neurriak malgutzeko erabakia hartzea.

Nolanahi ere, neurrien malgutzea «zuhurtziaz» egin beharko dela erantsi du Zupiriak, iazko udako deseskalatzean egindako akatsak errepika ez daitezen. «Joan den udan hartutako zenbait erabaki denborak erakutsi digu mantsoago hartu behar genituela».


Summary: 25 urtera arteko emakumeentzat osoki urririk izanen da kontrazepzioa Iparraldean. Datorren urtarrilaren 1ean sartuko da indarrean neurria, eta kontrazepzioari lotutako gastu guztiak bere gain hartuko ditu Frantziako Gizarte Segurantzak.

25 urtera arteko emakumeek kontrazepzioa urririk eskuratzen ahalko dute Ipar Euskal Herrian, datorren urtarriletik hasita. Pilula, biharamuneko pilula, kobrezko antzugailua, antzugailu hormonala, inplantea eta diafragma osoki ordainduko ditu Gizarte Segurantzak, eta horiek hartu ahal izateko prozesu osoa ere doakoa izanen da 25 urtera arteko emakumeentzat, hala nola kontsultak eta azterketa biologikoak. Bi preserbatibo marka ere urririk eskuratzen ahalko dituzte farmazietan: Eden eta Sortez Couverts. Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak iragarri du neurria goizean.

2013tik, 15 eta 18 urte bitarteko emakumeentzat osoki urririk zen kontrazepzioa, eta 2020an, 15 urtetik beherako neskei ere zabaldu zieten doakotasuna. Iaztik, beraz, 18 urtetik beherako emakume guztiek urririk eskura dezakete kontrazepzioa. Adin horretatik aurrera, berriz, zenbait antisorgailu bakarrik ordaintzen ditu Gizarte Segurantzak, eta kontsulta gastuen %65 hartzen ditu bere gain. Bada, datorren urtarriletik aurrera, kontrazepzio gehien-gehienak eta horiei lotutako gastuak %100 ordainduko ditu Gizarte Segurantzak.

Halere, zenbait kontrazepzio ez dira doakoak izanen: emakumeentzako pilula berezi batzuk —18 urtetik beherakoek ere pagatu behar dituzte horiek—, gizonezkoentzako espermizidak eta preserbatiboak —bi marka izan ezik—. La Menstruelle podcast feministaren egileek sare sozialetan nabarmendu dute «aurrerapauso bat» izanik ere «kontrazepzioaren ardura orekatu» behar dela, gizonezkoen kontrazepzioak ere doakoak eginez.

Veranek azaldu du «geroz eta emakume gehiagok» uko egiten diotela kontrazepzioari, arrazoi ekonomikoengatik. 25 urteren muga jarri du Frantziako Gobernuak, «adin horretatik aurrera ekonomikoki eta sozialki autonomia gehiago» lortzen delako. Guztira, 21 milioi euroko kostua izanen du neurriak, Veranek erran duenez.


Summary: Aieteko Konferentziatik hamar urtera, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan. Conciliation Resources-ek, Berghof fundazioak, Bake Bideak eta Foro Sozial Iraunkorrak antolatuta «bake prozesuei» buruzko hitzaldiak emanen dituzte urriaren 14tik 16ra. Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Witfield eta Veronique Dudouetek hitz eginen dute, bertzeak bertze.

Hamar urte beteko dira laster Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutela, Aieteko jauregian (Donostia). Urriaren 17an izan zen ekitaldia, eta orduko antolatzaile izan ziren Conciliation Resources eta Berghof fundazioak eta Bake Bideak eta Foro Sozial Iraunkorrak jardunaldiak antolatu dituzte urteurrenaren aitzineko egunetarako: urriaren 14an eta 15ean Donostian emanen dituzte hitzaldiak, Aieteko jauregian eta Kursaalen, eta urriaren 16an Baionan. Aietek 10 urte. Irakaspenak eta erronkak jarri diote izenburua.

Euskal Herriko gatazkaren bideratzean parte hartu izan duten sona handiko pertsonek hartuko dute hitza jardunaldietan. Horien artean izanen dira, erraterako, Martin Griffith, Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Witfield, Sergio Jaramillo, John Carlin, Andy Carl eta Veronique Dudouet. Euskal Herriko eta Herrialde Katalanetako hizlariak ere bai: Quim Torra, Jordi Cuixart, Juan Jose Ibarretxe, Amalur Alvarez eta Paul Rios, erraterako.

Foro Sozialeko eta Bake Bideako kideek gaur Donostian jardunaldiak aurkezteko egin duten agerraldian adierazi dute duela hamar urte baino «askoz hobe» dagoela egoera, baita duela urtebetekoa baino hobe ere: «Balantze positiboa egiten dugu». Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramaileak azaldu du ETAk bere burua desegin zuenetik hiru oztopo eta erronka nagusi gelditzen direla ebazteko: biktima guztien eskubideak eta horietako batzuekiko dagoen «diskriminazioa» bukatzea, preso guztiei espetxe politika «arrunta» aplikatzea eta «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.

Urrian eginen dituzten jardunaldiei hiru helburu nagusi jarri dizkiete: «euskal bake prozesuaren irakaspenak» balioestea, «bakearen eraikitze prozesuari» dagozkion oztopoak eta aukerak aztertzea eta gatazkak konpontzeko erronka globalez hausnartzea. Donostiako egitarauaren berri xehe eman dute gaurko agerraldian; Baionakoa, berriz, bertze agerraldi batean aurkeztuko dute, sarri.


Summary: ‘Xavier’, Singapurko kaleak patruilatzen diharduen polizia robota. Jokabide desegokiak hautematen ditu, eta horiek zuzentzeko mezuak igortzen dizkie herritarrei. Euskaratik datorkio izena, eta beste robot batetik eratorritako «bertsio berri bat» delako jarri diote Xavier.

Jarrera desegokiak hauteman eta horiek egin dituzten herritarrei gaizki jokatzen ari direla adierazi. Horixe izaten ari da irailaren 5az geroztik Xavier deituriko polizia robot baten jarduna: Singapur du bizitoki, eta hango poliziei lana errazteko asmoz eta herritarren osasuna eta segurtasuna bermatzeko asmoz sortu dute. HTX Agentziaren, Ingurumenaren Agentzia Nazionalaren, Lurreko Garraioaren Agintaritzaren, Singapurko Elikagai Agentziaren eta Etxebizitza eta Garapen Batzordearen arteko proiektu bateratu baten emaitza da, eta hiru astez Toa Payoh Central inguruko kaleak eta txokoak patruilatuko ditu.

Izen euskalduna du, eta beste robot batetik eratorritako «bertsio berri bat» delako jarri diote izen hori; izan ere, Xabier etxe berri hitzetatik dator, eta horixe islatu nahi izan dute izena jartzerakoan. Edonola ere, ez dute argitu XVI. mendean Asia aldean misiolari ibilitako Frantzisko Xabierkoaren eraginez aukeratu duten izena, edo X-Men superheroi taldeko sortzaile Charles Xavierrengatik.

Askotariko jarrera desegokiak hautemango ditu. Esaterako, kargu hartuko dio erre ezin daitekeen ingurune batean erretzen dagoenari, eta behar ez den tokian utzitako bizikleta baten jabeari, berriz, toki horretan ezin duela bizikletarik utzi gogoraraziko dio. Gainera, koronabirusaren izurriarengatik adostutako neurriak betetzen ez dituztenei ere abisuak emango dizkie; elkarren artean distantziarik mantentzen ez dutenei, adibidez, edota baimendutako pertsona kopuru jakina baino handiagoko taldeei.

Jokabide horietako bat hautemanez gero, alerta bat piztu eta denbora errealean aginte eta kontrol zentroetara bidaliko du. Eta alerta hori igortzeaz gain, mezu egokiak eta hezitzaileak erakutsiko dizkio kargu hartu dion herritarrari, eta egin duena gaizki dagoela adierazi, hurrengo batean gauza berbera egin ez dezan.

Goi mailako tresneria

Xavier robotaren jardun hori posible bada, soinean dituen gailu eta tresna guztiengatik da. Denetarik du: nabigazio autonomorako sentsoreak, aginte eta kontrol zentroetara bidaliko dituen 360 graduko bideo nahiz irudiak, denbora errealean egindako analisiak, jendearekin harremanetan jartzeko panel interaktibo bat, eta abar eta abar. Ekipamendu konplexu horri esker, ofizial publikoek momentuan momentuko eta tokian tokiko informazio erreala izango dute, eta aldi berean beste hainbat robot monitorizatzeko eta kontrolatzeko gai izango dira.

Cheng Wee Kiang HTX Agentziako kidearen arabera, zenbait aurrerapauso ekar diezazkieke Xavier gailua beren jardunean integratzeak: «Sinergia horri esker, gobernu agentziek teknologia optikoko ekosistema sendo bat eraiki dezakete, eta herritar guztien osasuna eta segurtasuna hobetzen jarraitu». Lily Ling Singapurko Elikagai Agentziako kideak ere gisa horretako roboten jarduna goraipatu du: «Lurreko roboten hedapenari esker, gure zaintza baliabideak indartu ahal izango ditugu».

Aurrekorik bada

Xavier robotaren figura berritzaile gisa izendatu badaiteke ere, aurrez izan da bestelakorik Singapurren. Pandemiaren goraldi betean ere sarri ikusi izan dira, lorategi eta erreserba naturaletan, jendeari urruntasun sozialari buruzko arauak eta gomendioak gogorarazteko eta horiek bete ditzaten galdegiteko. Baita ospitaleetan eta osasun arloko bestelako azpiegitura batzuetan ere, bertako gelak zein guneak desinfektatzen. Oraindik orain, maiatzean, Singapurko Gobernuak robot autonomoak erabiltzeko urtebeteko plan bat jarri zuen abian, elikagaiak batetik bestera zein enkarguz garraiatzeko.


Summary: Immunoeskasia dutenei hirugarren dosia jartzen hasiko dira Hegoaldean. Osakidetza gaur hasi da dosi berria hartzeko ordua ematen, eta Nafarroan «berehala» ekingo diote.

Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak immunoeskasia «larria» duten pertsonei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jarriko dietela erabaki zuen atzo, eta txertaketarekin berehala hasiko direla iragarri dute gaur Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Osakidetza gaur hasi da dosia jartzeko ordua ematen, eta Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak adierazi du dagoeneko zerrendak prestatzen hasiak direla.

Immunoeskasia dutenen jarraipena egiteaz arduratzen diren osasun zerbitzuek adieraziko dute noiz hartu beharko duten txertoa, bakoitzaren osasun egoera aintzat hartuta, aurreko txertaketetan egin zen modura. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 4.500 pertsona inguruk izango dute dosia hartzeko aukera. Indurainek, adiz, ez du zehaztu Nafarroari dagokion kopurua.

Dosiak organo solidoren bat transplantatu dietenentzat, guraso hematopoietikoengandik transplantea hartutakoentzat eta tratamendu immunoezabatzaileak dituztenentzat izango dira, eta aldez aurretik hartutako txertoen jarraibidea segituko dute. Immunoeskasia duten kolektiboek txertaketa orokorraren bidez lortu ez duten immunitatea eskuratzea da neurriaren helburua.

Dosi hori hirugarren dosi gisara aurkeztea saihestu du, ordea, Nafarroako Osasun kontseilariak parlamentuko gaurko bilkuran, dosi «gehigarri» bat dela eta gauza desberdin bat dela azpimarratuz: «Immunologikoki arrisku handiagoa duten kolektiboentzako dosi gehigarri bat da. [...] Ez da hirugarren dosi bat bezalakoa, indartzeko dosi bat izango litzatekeena».

Pandemiaren eragina gazteen osasun mentalean

Halaber, gaurko bilkuran Nafarroako Parlamentuko taldeek pandemiaren kudeaketaren inguruan eginiko galderei erantzunez, Indurainek ohartarazi du gizarteak bizi duen egoerarekin haur eta gazteen artean «ezinegon emozionalaren, antsietatearen eta depresioaren» agerpen sintomatikoak areagotzen eta larriagotzen ari direla.

Osasun kontseilariak azaldu duenez, azken hilabeteetan «ondoez emozionalaren adierazpen sintomatikoen, antsietate eta depresio sintomen, gehiegizko sexualizazioaren, oldarkortasunaren eta suminkortasunaren» areagotze bat nabaritu dute gazteen artean. Eta ez hori bakarrik. Izan ere, «alkoholaren eta pantailen kontsumoa, nerabeen arteko tentsioak, portaera bortitzak, elkar jotzeko topaketak eta sare sozialetako exhibizionismoa» ere areagotu egin dira, Indurainen arabera.

Gainera, portaera horiek gero eta adin txikiagokoen artean agertzen direla azpimarratu du, eta jakinarazi du Nafarroako Gobernua dagoeneko plan eta neurri bereziak garatzen ari dela horri aurre egiteko.


Summary: EH Bilduk uste du unea dela estatus berria «fase erabakigarrian» sartzeko. Maddalen Iriartek dio «oso kezkagarria» dela estatus politikoari buruzko eztabaida Jaurlaritzaren agendan ez egotea. EAJren ustez, berriz, EH Bilduk «bertigoa» dio jeltzaleekin akordioak lortzeari.

Urte politiko berriari so, lehentasunak finkatzen hasiak dira Eusko Legebiltzarrean ordezkatuta dauden alderdiak. EH Bildu legebiltzar taldeak bilera egin du gaur goizean erronkak aztertzeko, eta batzarraren berri eman du gero Maddalen Iriarte bozeramaileak. Azaldu duenez, aro pandemikoaren kudeaketa izango da koalizioaren lehentasunetako bat. «Pandemia kudeatzeko eredua aldatu behar dugu. Neurri murriztaileen lekuan neurri prebentiboak indartu behar dira, herritarrak ahaldundu, eta batez ere, egiturazko aldaketak egiteari ekin behar diogu». Koalizioko bozeramailearen iritziz, pandemiak agerian utzi du tresna propioak behar direla herritarren ongizatea hobetzeko eta aurrera begirako erronkei heltzeko. Haatik, gaur egungo autogobernua ez dela nahikoa ohartarazi du Iriartek, eta estatu politiko berri bat beharrezkoa dela gaineratu: «Beharrezko ditugun erabakiak ezin ditugu hartu, gure autogobernua plastilinazkoa delako eta Madrilek nahi bezala txikiagotzen duelako». EH Bilduko eledunak iritzi dio «tresnak» behar direla euskal herritarren ongizatea hobetzeko, eta horiek estatus politiko berri baten bidez lortuko direla. «Gai honetan fase erabakigarri batean sartzeko une iritsi da. Jada ez dago aitzakiarik eta guztiok argi mintzatu behar diogu gizarteari». Iriarteren aburuz, «oso kezkagarria» da estatus politikoari buruzko eztabaida Jaurlaritzaren agendan ez egotea; gainera, PSE-EEri «betoa» ezartzea leporatu dio. Estatus politikoa ez ezik, bestelako lehentasunak ere ezarri ditu EH Bilduk datozen hilabeteetarako: hala nola, klima aldaketa eta trantsizio energetikoa, eredu produktiboaren eraldaketa, eta suspertze ekonomikoa kalitatezko enpleguan oinarritzea. EAJren lehentasunak Bestetik, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Andoni Ortuzar EBBko presidentea buru izan dira EAJren talde parlamentarioak goizean izan duen bileran; datozen hilabeteetako erronkak zeintzuk izango diren zehaztu dituzte bertan. Hiru lehentasun finkatu dituzte: eredu publikoa indartzea, ekonomia suspertzea eta kalitatezko enplegua bultzatzea. Joseba Egibar bozeramailearen ustez, unea iritsi da «herria eta herritarrak aurrera ateratzeko», garapen ekonomikoa, justizia soziala eta subiranotasun politikoa oinarri hartuta. Hori esanda, Egibarrek EH Bilduri «erantzukizunik eza» aurpegiratu dio akordioak lortzeari ihes egiten diolako: «EH Bilduri benetako bertigo politikoa eragiten dio pentsatzeak gurekin akordio sozio-ekonomikoak edo aurrekontuekin lotutakoak lor ditzakeela».


Summary: Martxan da Beldur Barik lehiaketaren 12. aldia. Kai Nakai abeslariak 'Nahikoa dela' kantua estreinatu du zuzenean, eta Uxue Bereziartua ilustratzaileak panel batean marraztu du programaren aurtengo irudia. Bihar zabalduko da lanak aurkezteko epea.

Gaur aurkeztu dute Beldur Barik ikus-entzunezko lehiaketaren 12. aldia, Gasteizko Jimmy Jazz aretoan. Kai Nakai abeslariak aldi honetarako sortutako Nahikoa dela kantua estreinatu du zuzenean, eta Uxue Bereziartua ilustratzaileak panel batean marraztu du Beldur Barik-en aurtengo irudia. Bien artean azaldu dituzte lehiaketaren nondik norakoak.

Emakundek antolatzen du Beldur Barik programa, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzioekin elkarlanean. Programaren helburua da gazteen artean indarkeria matxista prebenitzea, haiekin hausnarketa eta eztabaida prozesuak sustatuz.

12 eta 26 urte bitarteko gazteei zuzenduta dago lehiaketa, eta lanak aurkezteko epea irailaren 10etik azaroaren 5era bitartean egongo da zabalik. Ikus-entzunezkoek kultura matxista eta indarkeria sexistaren formak eraldatzeko konpromiso pertsonal eta kolektiboa islatu behar dute, eta lan sarituak azaroaren 26an ezagutaraziko dira, Agurainen (Araba).


Summary: Beste 315 positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Azken orduotan COVID-19a duten 47 paziente ospitaleratu dituzte osasun sistemek

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, COVID-19arekin kutsatutako beste 315 positibo atzeman dituzte. Bizkaian 120, Gipuzkoan 83, Nafarroan 81 eta Araban 27. Osakidetzak jakinarazitako lau kasu beste jatorri bateko pertsonenak dira. Denera 7.008 test egin zituzten atzo eta %4,4k eman zuten emaitza positiboa. Berriki lortu da %5eko langa jaistea, eta garrantzitsua da: OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, ezinbesteko urratsa da gaitza kontrolpean hartzen hasteko, beste hainbat aldagairen artean.

Erietxeetan sumatzen ari da oraindik izurriaren eragina; 47 pertsona eraman behar izan dituzte igaro ordutan ospitaleetara COVID-19ak jota. ZIU zainketa intentsiboen unitateetan denera 77 paziente daude, 57 Osakidetzako erietxeetan eta gainerakoak Osasunbidekoetan.

Oro har, hala ere, izurriaren eboluzioarekin lotutako aldagai gehienak ari dira beheraka. Hamalau eguneko kasuen intzidentzia metatua, adibidez, horren erakusgarri. Nafarroan eta Araban 200 kasuko langatik beherakoa da jada; 167 eta 183. Mugatik gertu-gertu dago Bizkaian eta Gipuzkoan: 209 eta 210. Abuztuaren hasieran, Arabak zuen tasa apalena: 664. Gaur ez da gaitzarekin lotutako heriotzarik jakinarazi.


Summary: Munduko sokatira txapelketak 580 tiralari elkartuko ditu, Getxon. Irailaren 16tik 19ra ospatuko da, Faduran. 16 nazio izango dira, tartean Basque Country; eta 39 klub ere izango dira; horietatik lau Euskal Herrikoak: Getxo, Mutriku, Goiherri eta Gaztedi.

Dena gertu dago Getxoko Fadura kiroldegian, munduko lurgaineko sokatira txapelketa ospatzeko datorren irailaren 16tik 19ra bitartean. Pandemiak eragindako atzerapenaren ondorioz, urte bat beranduago ospatuko da. Hala ere, goi mailako 580 tiralari izango dira Euskal Herrian, lau egunetan zehar.

Guztira hamasei nazio lehiatuko dira, ohikoan baino gutxiago. Beste alditan hogei izan dira, baina gaur egungo egoeraren ondorioz ezin izango dute guztiek Getxora bidaiatu. Datorren asteartean hasiko dira heltzen tiralariak. Euskal ordezkariek Basque Country izeneko selekzioa osatuko dute. Bestalde, 39 klub ere izango dira; tartean, lau Euskal Herrikoak: Getxo, Mutriku, Goiherri eta Gaztedi.

Nazioen zein taldeen lehiaketetan zortzi kategoriatan lehiatuko dira euskal tiralariak: emakumezkoen 500 eta 540 kiloko mailetan; gizonezkoen 560, 640, 680 eta 720 kiloko mailetan; 580 kiloko mistoan eta 23 urtez azpiko gizonezkoen 600 kiloko mailan. Kirolari guztiek PCR negatibo bat aurkeztu beharko dute parte hartzeko, eta aireportutik hotelera iristean antigeno proba egingo zaie. Hilaren 16an eta 17an taldekako mundiala ospatuko da, eta hurrengo bi egunetan nazioen artekoa.

Edukierari dagokionez, egungo murrizketak direla eta, kiroldegian 500 lagunentzako tokia egongo da. Sarrerak goizeko eta arratsaldeko saioetarako jarriko dituzte salgai; hala, guztiek ikusteko aukera izan dezaten. Sarrerak sokatiramundiala.com webgunean daude eskuragarri; bertan erreserba egin, eta leihatilan jaso beharko dira probaren egunean bertan, bost euro ordainduz.

Mundu mailako proba honen aurkezpena ostegun honetan egin dute, Fadurako Goi Errendimenduko zentroan. Ekitaldian parte hartu dutenak izan dira Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua; Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatua; Amaia Agirre Getxoko alkatea; Igor Duñabetia Euskadiko Herri Kirol Federazioko presidentea; eta Maaike Hornsta TWIFeko idazkari nagusia.

Zupiriak nabarmendu du «erronka bat» dela mundu mailako txapelketa bat Euskal Herrian ospatzea, eta are gehiago «bizi dugun osasun egoeraren erdian» bada. Horregatik, «gai izan garela eta garela erakutsi diogu munduari» datozen egunetan. Duñabeitiari, aldiz, gustatuko litzaioke «txapelen bat etxean gelditzea». Azpimarratu du euskal kirolariak «ondo entrenatuta eta ilusio handiarekin» helduko direla mundialera, eta «ez die erraz jarriko» gainerako lehiakideei.


Summary: EAEko industria ekoizpena motelago hazi da uztailean. Eustaten arabera, iazko uztailean baino %7,5 gehiago ekoitzi da aurten. Ekainetik uztailera, ordea, %0,1 soilik egin du gora.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduera hazten ari da oraindik, eta krisi aurreko kopuruetan dago jada: uztailean %7,5 egin du gora, iazko uztailarekin alderatuta. Eta urtea hasi zenetik %12,9 gehiago ekoitzi dute hiru lurraldeetako industriek, Eustat Euskal Estatistika Erakundearen arabera.

Hilabete arteko aldakuntza ere positiboa da oraindik (%0,1 handitu da ekainetik uztailera), baina agerikoa da moteltze bat hazkunde horretan, azken hiru hilabeteetan beheranzko joera izan baitu. Ikusteko dago zer eragin duen horretan argindarraren prezioak edota zenbait sektoretan pairatzen ari diren hornidura arazoak –autogintzako mikrotxipena edo erdieroaleena, adibidez–.

Sektore bakar batek izan du urte arteko tasa negatiboa, hain zuzen ere: energiarenak (-%2,3). Kontsumo ondasunen produkzioa, ostera, %11,7 handitu da. Metalgintzan eta plastikoetan %8,9 izan da hazkundea, eta ekipamendu ondasunetan %7,2. Azken multzo horretan sartuko lirateke autogintza, trenen fabrikazioa, aeronautika eta ontzigintza.

Aldea dago lurralde batetik bestera ere: aurreneko zazpi hilabeteetan %15,7 handitu da jarduera Gipuzkoan, %12 Araban eta %10,6 Bizkaian.


Summary: Sopela eta New York lotuko dituen ur azpiko kable bat hasi da jartzen Google. Googlen erabilera esklusiborako izango da, eta segundoko 340 TB datu garraiatuko ditu zuntz optikoaren azpiegiturak.

Sopela (Bizkaia), New York (AEB) eta Cornwall (Ingalaterra) lotuko dituen zuntz optikozko kablea lurperatzen hasi da Google. Ozeano Atlantikoa gurutzatzen duten tankera horretako kableen artean, datuak garraiatzeko gaitasunik handiena dutenetako bigarrena izango da. Euskal Herrian hasi dituzte lanak, eta bi hilabete inguru beharko dituzte New Yorkerainoko bidea egiteko.

AEBetako teknologia multinazionalak Sopelan bertan eman du egitasmoaren xehetasunen berri. Han izan dira Jaurlaritzako eta Bizkaiko Aldundiko ordezkariak. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak adierazi du Bizkaiko zerga sistema izan dela azpiegitura erakartzeko gakoetako bat: «Beharrezkoak diren laguntzak, fiskalitate ikuspegitik, ez daude beste lekuetan». BERRIAK Googleri galdetu dio zenbateko kostua izango duen proiektuak, baina enpresak erantzun du ezin duela argitu.

Tapiak azpiegitura berriaren garrantzia goratu du: «Euskadik bere etorkizuna eta industria bermatzeko beharrezkoak ditu horrelako azpiegiturak». Bertoko enpresei kanpoan dauzkaten lantegiekin eta enpresekin konektatzeko balioko diela azaldu du, eta aurreratu du gehiago etorriko direla: «Gure herriari etorkizuna emateko ezinbesteko azpiegiturak dira».

Miguel Escassi Google Espainiako harreman instituzionalen zuzendariak azaldu duenez, kableak Google Maps eta Googleren bideokonferentzia zerbitzuak hobetzen lagunduko du. Gaineratu du enpresei Internet konexiorako abiadura handiagoa emango diela ezinbestekoak dituzten konputazioak egiteko. Hurbilagoko onurak azaltzean, nabarmendu du kablea Sopelara heltzeak abantailak dakarzkiola herriari, eta etorkizunean beste kable batzuk jartzeko aukera handiagoa izango duelako, eta eragin handia izan dezakeelako herriko ekonomian.

Googleren erabilera propiorako azpiegitura bat izango da. Hala zehaztu du Arturo Azkorra Espainiako Gobernuko telekomunikazio eta ikus-entzunezko zerbitzuen antolaketa zuzendariak. Enpresak inbertsio ekonomiko garrantzitsua egin duela nabarmendu du. Ur azpitik doazen zuntz optikozko kable gehienak azpikontratatu egiten dira, eta jabe bat baino gehiago dute. Azkorrak adierazi du itsasontziak bi hilabete inguru beharko dituela kablea New Yorkeraino jartzeko. Itsasontziak abiadura jakin bat behar du uretan aurrera egiten duen bitartean kablea jartzeko kablea.

Ikusi gehiago: Joseba Zubia EHUko katedraduna: «Abantaila izugarria izango da etxekoentzat eta enpresa handientzat».


Summary: Lursailaren salmenta oztopatzea lortu dute Arbonako laborariek. 79 eguneko okupazioaren ondoren, lursailaren jabeak ez du onartu lurrak Safer egiturari saltzea, eta bertan behera geratu da salmenta.

79 eguneko okupazioaren ondotik, erantzuna eman dio Arbonako lurren jabeak Safer laborantza lurrak kudeatzen dituen egiturari. ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia elkarteak gaur arratsean eman dute jakitera. Salmenta geldiaraztea lortu dute: erosle gaia erretiratu egin da prozesutik. Hala eta guztiz ere, jabeak ez du onartu Safer egituraren lehentasunez erosteko galdea. Oraingoz, beraz, Lurzaindiak eta ELBk Saferrekin eta jabearekin negoziatzen segituko dute. Izan ere, jabeak proposatu dio Safer egiturari ondasun guziak hark ezarritako prezioan erosteko. Negoziazioak iraunen duen bitartean, okupazioarekin segituko dute, «indar harremanarekin segitzeko».

Berria pozez hartu dute arratsean bertaratu diren ehunka lagunek. Dominique Ameztoi ELBko kideak nabarmendu du «herri proiektua» dela Arbonakoa. Hala, herritarrei dei egin die segidari buruzko proposamenak egiteko.

Gainera, Euskal Hirigune Elkargoa negoziazio prozesura batzea «lorpentzat» jo dute ELBk eta Lurzaindiak, eta hautetsiekin batera lurraren kudeaketari buruzko hausnarketak eginen dituztela erran dute.

Duela zenbait hilabete, Lurzaindia elkarteak jakin zuen Arbonako (Lapurdi) laborantza lur batzuk salmentan ezarri zituela jabeak; hamabost bat hektarea lur eta hiru etxebizitza: nagusi bat eta ondoko bi bazter bastiza. Ondasuna hiru milioi eurotan erostekotan zen andre bat, eta, hain zuzen, «prezio espekulatiboa» salatzeko hasi zuten okupazioa ELBk eta Lurzaindiak. Laborantza lurrak okupatu zituzten duela 79 egun. Uztailaren 15etik goiti, etxe nagusian sartzea deliberatu zuten, eta bertan segitu dute orain arte. Anartean, Safer laborantza lurrak kudeatzen dituen egiturak lurrok erosteko lehentasunezko galdea egina zuen, 100.000 eurotan. Negoziazio luze eta katramilatsu baten ondotik, erantzuna jaso zuen, beraz, Safer egiturak, jabeak irailaren 16a zuelarik erantzuteko azken epea.

Abuztu bukaeran, gainera, BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldea sortu zuen herritar talde batek okupazioa biziarazteko helburuarekin. Erantzuna ukan berritan, deliberatu dute aitzina segitzea.


Summary: Gasteizko merkataritza gune bat hustu dute, motxila susmagarri bat dela eta. Ertzaintzak bizkarzorroa aztertu du, eta azkenean alarma faltsu bat izan dela jakinarazi dute.

19:30ak inguruan, Gasteizko Boulevard zentro komertzialeko segurtasun langileek abisua eman diote Ertzaintzari: motxila susmagarri bat aurkitu dute. Horren ondoren, Ertzaintzak eraikinaren zati bat hustu du, eta gune horretarako sarrera debekatu die herritarrei. Bizkarzorroa aztertu ondoren, ordea, jakinarazi dute alarma faltsua izan dela, eta motxila arropaz beteta zegoela.


Summary: Urkulluk irailaren 17rako deitu du Labi batzordera. Gaur zortzi zehaztuko dute izurriaren kontrako neurrietan arintzerik ezarriko ote den Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pandemia kontrolatze aldera neurri murriztaileak ezartzen dituen Labi batzordea hemendik astebetera bilduko da egoera aztertu eta indarrean izanen diren arauak zehazteko. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, irailaren 17an bilduko da batzordea, 09:00 aldera, eta prentsaurrekoa eginen dute haren ondotik.

Aldaketarik izan ezean, litekeena da gaur egun ezarriak diren mugak leuntzea. Izan ere, azken egunotan baikortasunez mintzatu dira Jaurlaritzako zenbait ahots. Adibidez, izurritearen joerak hobera egin duela azpimarratu zuen atzo Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak. Aurreikuspenak ere egin zituen, nolabait: «Bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru».


Summary: Xabier Castillo 'Xeberri', abeslari eta bikoizle durangarra. 73 urterekin hil da. Gontzal Mendibilekin batera kantuan aritu zen 1970eko hamarkadan, eta gero bikoizketa lan ugari egin zituen. Ezagunena, agian, 'Dragoi Bola'-ko Yamtxa pertsonaiarena.

Xabier Castillo Xeberri abeslari eta bikoizle durangarra (Bizkaia) 73 urte zituela hil da. Abeslari gisa egin zen ezagun: 1973. urtean bakarkako disko bat kaleratu zuen, eta Iparragirreren hitzekin egindako lehen lana izan zen. Ondoren, Gontzal Mendibilekin batera aritu zen harat eta honat, eta 1976. urtean Zaurietatik dario lana grabatu eta plazaratu zuten. Lan horren parte da Kapitalismoak pieza:

IZ diskoetxeak kaleratu zuen lan hura, eta Castillorekin eta Mendibilekin batera, Carlos Montero, Asier Loroño, Jose Oliver eta E. Duarte musikariak ere parte hartu zuten diskoan. Behin lana plazaratuta, urte eta erdiz plazaz plaza aritu ziren biak ala biak, eta guztira 200 kontzertutik gora eman zituzten, besteak beste. Gero, banandu egin ziren haien bideak, eta biek beren proiektu pertsonalekin jarraitu zuten.

Castillo bikoizketaren munduan murgildu zen, eta aurpegi ezagun askoren ahots eta emozio iturri izan zen urte luzez. Ezagunenetako bat, agian, Dragoi Bola marrazkietako Yamtxa pertsonaia da: haren ahotsa bikoiztu zuen, eta hasierako Goazen lagunok! aurkezpen kantu ezaguna ere hark abesten zuen. Horrez gain, beste hainbat pertsonaiaren ahotsa ere izan zen; izan ere, lanbide horretan aritu zen 30 urte inguru.

Jende askoren samina eragin du albisteak, eta sareetan ere mezu ugari jarri dituzte haren oroimenez eta omenez. Unai Iturriaga bertsolari, idazle eta marrazkilariak, adibidez, ondorengo testu honekin agurtu du Xeberri: «Gure belaunalditik aurrerako askorentzat Dragoi Bolako eta beste hamaika lanetako bikoiztailearen ahotsa hil da».


Summary: Osakidetzak hilaren 30ean itxiko ditu txertaketa gune handiak. Urritik aurrera, txertoa hartzeko ordua duten herritarrak osasun zentroetan edo ospitaleetan artatuko dituzte.

Hilaren 30ean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako txertaketa azpiegitura handiak itxiko ditu Osakidetzak, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean jakitera eman duenez. Hori hala, urritik aurrera txertoa jartzeko ordua duten guztiei osasun zentroetan edo inguruko ospitaleetan emango zaie txertatzeko ordua –dela lehenengo dosia jartzeko, dela bigarrena–; dagokien osasun antolamenduaren arabera, betiere. Osakidetzatik zehaztu dutenez, ordua hartzeko unean kokapen berria jakinaraziko da. Gainera, lehen dosirako ordua irailaren 30a baino lehen hartzen dutenen kasuetan, kokapen aldaketak soilik bigarren dosian izango du eragina. Txertaketaren erritmo onari esker erabaki dute txertaketa azpiegitura handiak ixtea. Txertatzeke dauden herritarren kopurua nabarmen jaitsi denez, Osakidetzak uste du ez dela beharrezkoa txertaketa gune handiak zabalik izatea. Zehazki, Sagarduik azpimarratu du txertaketa kanpaina «arrakastatsua» dela: esan du 12 urtetik gorako euskal herritarren %84k pauta osoa jarria duela, «Espainiako batezbestekoa baino hamar puntu handiagoa». Halaber, aurreratu du txertaketa erritmoari eutsiz gero hiru aste barru Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 urtetik gorako biztanleen %90ek txertoaren jarraibide osoa izango dutela.

Txertaketa gune handiak itxita, irailaren 30etik aurrera COVID-19aren aurkako txertoa non jarriko den zehaztu du Osakidetzak. Osasun antolamenduaren arabera banatu ditu txertaketa gune berriak: Arabako ESI erakunde sanitario integratua: Gasteizko San Martin osasun zentroa. Arabako Errioxako ESI: Lezako ospitalea eta Oiongo osasun zentroa. Barakaldo-Sestaoko ESI: Sestaoko EAGa eta Zaballako osasun zentroa Barakaldon. Barrualde-Galdakaoko ESI: Galdakao-Usansoloko ospitalea eta Gernika-Lumoko ospitalea. Bidasoako ESI: Artaleku kiroldegia Irunen (kokapen bera). Bilbo-Basurtuko ESI: Basurtuko ospitalea (Areiltza pabiloia) eta Indautxuko osasun zentroa Bilbon. Debabarreneko ESI: Eibarko ospitalea. Debagoieneko ESI: Debagoieneko ospitalea. Donostialdeko ESI: Atano III.a pilotalekua (Donostia). Ezkerraldea-Enkarterri-Gurutzetako ESI: Gurutzetako ospitalea eta Buenavista osasun zentroa Portugaleten. Goierri-Urola Garaiko ESI: Zumarragako ospitalea eta Azpeitiko osasun zentroa. Tolosaldeko ESI: Tolosako Ferial udal zentroa, Villabonako Gurea zinema eta Andoaingo Arrate pilotalekua. Uribeko ESI: Urdulizko Alfredo Espinosa ospitalea.


Borrokaldia

Summary: Borrokaldia. Sean O Muireagain Belfastekoa da (Ipar Irlanda. Poeta, kantaria, idazlea. Aktibista izan zen eta da bere herrian. Maite du musika tradizionala, eta dio gau atsegin gehiegi pasatu dituela kantari eta bizitzaz gozatzen Donegalen, bundún dearg na hoíche arte (goizaldeko talo gorria agertu arte).

Horra nire ama, Rosita, sofan etzanda. Garai batean, ile adats beltzarana izaten zuen. Gaur egun, ile urdin labur batzuk gelditzen zaizkio. Eta bi botila huts aldamenean. Ni Katalina naiz. Haren alaba. Etzanda begira natzaiola, ez zait axola esatea nire begiak malkoz beteak daudela. Ez penaz, ez tristuraz baina min apur batez. Ikusiko banindu hola begira, errieta eginen ninduen: ez ezazula istoriorik eraiki zure iritzitik. Baina ez da iritzia. Aspalditik ez da hala. Batzuetan eguna ondo doakio. Nolanahi den, beti ez da hala izan. Ez zenuke sinetsiko nolako emakumea izan den ama gaztea nintzenean. Baina bizia gogorra da. Nire aita hiriko beste alderdi batetik etorri zen. Bizi osoan gogor saiatu zen nola lana hala familiako ardurak saihesten. Bueno, egia esan, Belfasten ez zen lan handirik garai hartan, eta aitak lan gutxi horretatik ihes egitea lortu zuen. Gaur egun, guregandik bakarrik egiten du ihes. Urte batzuk badira ikusi ez dudala. Hobe horrela, nik uste. Horrela ez dit bizia korapilatuko. Gaurko eguna zertxobait berezia da. Gaur nire amari gertatzen zaiona ez da egunero gertatzen. Batzuetan zoragarria da. Egun horietan nire zutabe izaten da; hats-emaile boxeo ringean. Bai, jaun-andreok, aldi batean boxealari izan nintzen. Hark murgildu ninduen kirol horretan. Inoiz ez dio utzi nigan sinesteari, inoiz ere ez, ezta aitak sorrarazitako angustiari aurre egin behar izan zionean ere. Ez zaio asko kosta ni haztea Belfasten, gerran zegoen hiri batean. Hori hala da. Baina ez zuen inor izan laguntzeko. Bakarrik gelditu zen haur txiki batekin. Haren amak berak ere ez zuen erruki handirik erakutsi. Besteek ere, batez ere erlijiokideek, baztertu egin zuten, alfer batekin ezkondu eta ihes egiten uzteagatik. Inork ez du jakinen nolakoak ikusi zituen urte haietan. Bere herrikideek berek erreka joarazi zuten ia. Jaio zen barrutia utzi, eta bizi berria hasi zuen. Dena ongi joan zen, edanak gaina hartu zion arte. Kontsolamendua aurkitu zuen alkoholetan. Hala dio berak. Baina nago bakardadetik eskapatzeko modu bat zela harentzat. Ez zegoen edaririk probatzen ez zuenik. Batzuetan lortzen zuen suspertzea. Baina beti erortzen zen berriz. Alde horretatik, berdinak gara. Zenbait alditan bide onetik atera naiz gaztetan. Eta berak atera izan nau. Lehenengo aldian, arpa jotzen ikasten jarri ninduen, beste aldi batean dantza ikasten. Eskolako beste neska batzuekin joka hasi nintzenean, boxeo eskolak hartzera bidali ninduen. Zaila izan nintzen nerabetan, jakina. Baina berak nire etorkizuna zuen burutan. Ama zen azken batean. Uste dut berak ere nabari zuela gain behera zetorrela, eta saiatu zen erakusten bizitzari aurre egin niezaiokeela. -Ez gara inor motiborik gabe. Hori ere esan ohi zuen. Ni haziz bezala, beheraka etorri zen hura. Nire bizitzako euskarria begien aurrean desagertzen ikusten nuen, eta ni, berriz, handitzen nindoan egunez egun. Geldiaraztea nahi ez zuen ulermen eta indar trukatze bat balitz bezala. Bortitza izan zen nire lehen borrokaldia ikustera etorri zenean. Nago nik neuk baino gehiago beldurtu zuela berak ringeko aurkaria. Ondoko urteetan borrokaldi guzietara agertu zen. Baina dagoeneko ez du indarrik aretoetara agertzeko. Aspaldi da joaten ez dela, eta nik ere utzi nion borrokatzeari. Borrokaldi batera agertu ez zen aurreneko aldian, bihotza uzkurtu zitzaidan. Uste nuen borroka galdu behar nuela, baina ez zen hala gertatu. Haren garrasiekin eta animoekin oroitu nintzen ringeko txokoan. Nahikoa izan zen hura nik irabazteko. Haren ahotsaren oihartzuna bakarrik falta nuen, edo haren izpiritua nire baitan, ni animatzen. Hori eman zidan berak. Hori eraman nuen neurekin borrokaldi oro. Oihartzun hura eraman nuen neure baitan borrokaldi guzietara, bai ring barnekoetara eta bai hortik kanpokoetara. Arpa jotzen dut egunero harentzat. Ikusiko bazenute haren aurpegia, eguzki izpi bat bezain barea. Begira orain, zein errenditua dagoen. Orain zorrak ordaindu beharra dago. Ni naiz orain heldua, eta niri tokatzen zait eginahalak eta bi egitea harengatik. Orain nik eramaten dut bera, hark ni eramaten ninduenean bezala. Ez dut hutsik eginen zeregin horretan. Alderantziz, gogo guziarekin eginen dut. Itzultzailea: Markel Lizasoain