Suak zerua ilundu zuenekoa

Summary: Suak zerua ilundu zuenekoa. Suteek hagitz gogor jo dute Nafarroa, eta 14.500 hektarea inguru utzi dituzte kiskalita. San Martin Unx da suak inguratutako herrietako bat. Etxerik ez dute galdu, baina izua bazter uztea ez da erraza izaten ari herriko biztanleentzat. Suhiltzaileek, berriz, baliabiderik eza salatu dute.

Erreniega hegoaldetik Valtierraraino. Duela bi asteko suteek hagitz gogor jo dute Nafarroa; batez ere, erdialdea. Datuek ematen dute hondamendiaren neurria: 14.500 hektarea inguru kiskali ditu suak; herri anitzetan —hamahiru hustu behar izan zituzten— udalerriko ia lur guztiak erre dira: milaka hektarea alor (ia 2.300), milaka hektarea mendi baso eta zuhaixka larre (7.600), milaka hektarea zuhaizti (4.500).

Datu horien atzeko errealitatea islatu zuen Garesko alkate Oihan Mendok, asteburuan, BERRIAn egindako elkarrizketan: «Kalkulatzen dugu Garesen lurraren %70 kiskalita dagoela, bai eta gure basoen %90 ere. Obanosen eta Legardan, oraindik gehiago. Amorrua sortzen du. Pena ematen du, 500 urteko basoak genituelako: haritzak, artadiak… Altxor ekologiko bat galdu dugu».

Gares ez da salbuespena suteek hartutako eremuan; San Martin Unxen ere, errautsak dira nagusi, eta udalerriko lurraren %95 erre du suak. Tafalla ondoko mahastien kolore berdea beltz bilakatzen da herri horretara hurbiltzean. Errepide bazterrean ikus daiteke suaren arrastoa; garrek aspaldi ardientzat erabiltzen zituzten borda batzuk hartu dituzte, eta, herrian bertan, etxabe bat.

«Suak etxabe hori hartu eta gero, hegazkin batek bere karga bota zuen herri gainera, eta eskerrak! Bertzela, auskalo!». Tomas Gabarirenak dira hitzak. Izua oraindik ez du bazter utzi, eta herria hustera behartu zituzteneko urduritasuna iltzatuta gelditu zaio. «Ez genekien itzultzean zer aurkituko genuen». Ekainaren 19an 06:00 aldera aterarazi zituzten herritik, eta Tafallako belodromoan eman zieten aterpe, biharamunean, 21:00 aldera, etxera itzuli ahal izan zutenera arte.

«Gaizki pasatu dugu, horrelakorik ez baitzen inoiz gertatu. Jendea oraindik nahasia dago, ez gaude ongi», kontatu du Rosalete Cristina de Oliveirak. Denda bat du San Martin Unxen, eta bezeroekin bertze mintzagarik ez du izan asteon. Zer moduz diren galdetzen diote elkarri, baina jakin badakite suteak eragindako ezinegona ez dutela bazter utzi.

Astelehenean, Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuko Nekazaritza eta Abeltzaintza Zuzendaritza Nagusiko arduradunen zain ziren San Martin Unxen. Udaleko kideekin zuten bilera. Herriko zinegotzietako bat da Damian Valencia (Navarra Suma), eta garbi erran du herritar anitzek «urte osoko lana» galdu dutela sutean.

Horren berri emateko egin zuten bilera Nafarroako Gobernuko ordezkariekin; laguntzak jaso ahal izateko tramiteak «lehenbailehen» has ditzaten galdegin du Valenciak. Espainiako Gobernuak suak kalte egindakoak «hondamendi eremu» izendatzeko konpromisoa hartu du jada, Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek hala eskatuta.

«Suak hartu ditu udalerriko lurren %95; garagarra jasota zegoen, baina garia ez; asegurua ez zuten nekazarientzat benetako hondamendia da gertatu dena», berretsi du Valenciak. Olibondoei eta mahastiei ere eragin die suteak, baina ez gariari bezainbertze.

Amparo Lopezen dimisioa

Herriko gazteek eta nekazariek suaren kontra egindako lana nabarmendu dute San Martin Unxeko herritarrek. Suhiltzaileak laguntzen aritu ziren, sua piztu bezain laster. Suhiltzaileek ere aitortu dute boluntarioek eta nekazariek egindako lana; nekazariek euren traktoreak baliatu zituzten, adibidez, suari bidea mozteko.

Suhiltzaileek herritarren jarrera txalotu dute; ez, ordea, Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuko arduradunena. Alderantziz: Barne zuzendari nagusi Amparo Lopezek dimisioa eman dezala eskatu dute suhiltzaileen LABeko ordezkariek. «Egiturarik eta baliabiderik eza» salatu dute, hedabideen aurrean egindako agerraldi batean.

Baso suhiltzaileen taldeari buruzkoa da erdigunean jarri duten arazoetako bat. Nafarroako Gobernuak 150 kontratatu ditu urriaren 4ra bitarteko udako kanpainarako. Azken urteotako kopuru bera da, eta, suhiltzaileen arabera, «ez da nahikoa». Kopurua ez da arazo bakarra. LABeko ordezkariek uste dute baso suhiltzaileek «urte osoan» egin beharko luketela lan, eta talde berezi bat osatu, gainera. «Erreskate teknikorako eta ur erreskaterako taldeak dauden bezala, basoetako suteen talde espezialista behar dugu», erran du Urko Araiz suhiltzaileen zerbitzuko LABeko ordezkariak.

Arazoa egiturazkoa dela erantsi du Araizek; hau da, ez dela bakarrik udako kanpainak eragindako zerbait. LABek salatu du berdin diola alerta egoera zero mailakoa (leunena) edo laugarren mailakoa (larriena) izan —ekainaren 18ko sute nagusiak piztu zirenean, Nafarroan ez zen suaren inguruko inolako alertarik piztuta—, «beti berberak» baitira Nafarroako Suhiltzaileen Zerbitzuak eskura dituen langileak eta baliabide materialak. «Larrialdi egoera bat aktibatu ala ez, guardiako suhiltzaileen kopurua gutxieneko zerbitzuena da», salatu du. Zenbait parketan, ondorioz, hiru suhiltzaile bertzerik ez dira egoten. «Gehiago behar ditugu».

Suhiltzaileek baliabideak eskatu dituzte, bertzeak bertze, prebentzioaren arloan eragin ahal izateko. Prebentzio lan hori behar dela nabarmendu dute LABeko ordezkariek. Nafarroako Baso Suteen inguruko plana (Infona) 1999. urtekoa dela ohartarazi du Urko Araizek, eta «funtsezkotzat» jo du plan hori egokitzea.

Klima aldaketako garaia

Planak egokitzea «are garrantzitsuagoa» da egungo klima aldaketako garaian; horixe erran dute suhiltzaileek, eta bat egin du Greenpeaceko Hego Euskal Herriko koordinatzaile Lorea Floresek ere: «Tamalez, oraingoaren gisako gero eta sute gehiago izanen dugu. Ez bakarrik suteak; uholdeek ere gogor jo dute Nafarroa azken urtean, eta hori ere bada egungo klima krisiaren ondorio», erran du.

Prebentzioak eta plangintzak duten garrantzia nabarmendu du Lorea Floresek. «Arriskuak eta arrisku eremuak identifikatu behar dira, eta horietan eragin». Hori egin ahal izateko «tresna eraginkorrak» behar direla erantsi du. «Nafarroako Klima Aldaketako eta Energia Trantsiziorako Legeak, adibidez, asmo on asko ditu, baina zehaztapen gutxi: garatzeke dauden planak jasotzen ditu. Horretarako, denbora behar da, eta horixe falta dugu, hain zuzen: denbora», azaldu du Greenpeaceko kideak.

Prebentzioaren alde egin dute Nafarroako basozainek ere. «Suhiltzaileek erraten duten bezala, neguan hasten da udako sute handiak itzaltzeko lana, eta horretarako baliabideak eta plangintza behar dira», berretsi du Ismael Garcia basozainak. Min egin die zaindu behar duten hori kiskalita ikusteak. San Martin Unxeko eta suak hartutako gainerako herrietako biztanleentzat ere gogorra izan da. Suteek errauts arteko herri bilakatu dituzte.

Ikusi gehiago: Hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean


Ezpaten irrintzi ozena

Summary: Ezpaten irrintzi ozena. Ezpata dantza dantzatuko dute gaur, Santa Isabel egunez, Zumarragako Irrintzi dantza taldeko kideek. Ohi bezala, hamabi dantzari dantzatuko dira Antioko ermitan, Ama Birjinaren ohoretan

Prest dira ezpatak Zumarragan (Gipuzkoa), eta, prest, beraz, Irrintzi dantza taldeko dantzariak. Gaur haiek izango dira protagonista; gaurkoa baitute, hain zuzen ere, Santa Isabel eguna, ezpata dantza dantzatzeko eguna. «Egun berezi bat da gure dantza taldearentzat, eta baita herriarentzat berarentzat ere». Hala azaldu du Sara Bidartek, Irrintzi dantza taldeko kideak.

Urteroko legez, dantzariak Antioko ermitara abiatuko dira gaur goizean goiz, oinez. Meza nagusia baino lehen, ermita barruan dantzatuko dira Ama Birjinaren ohoretan. Eta, mezaren ondoren, berriz, kanpoaldean. Herritarrak izango dituzte han zain. Bidartek adierazi du taldean urduritasuna eta irrika izaten direla nagusi gaurko egunez. Taldekide guztiek ez dute, ordea, urduritasun hori urtero bizitzeko aukera, hamabi irteten baitira soilik dantzara: «Batez ere, hamabi dantzarientzat izaten da egun berezia».

Lau dantzarik egiten dute kapitainarena. Eta, aurten, Maddi Barrenak, Lide Mendiarazek, Miren Hernandezek eta Irati Etxeberriak hartuko dute kapitainaren rola. Galtza gorriak eramango dituzte soinean, eta horrek bereiziko ditu, besteak beste, lau kapitainak eta gainontzeko dantzariak. «Errespetua ematen du elizan dantzatzeak», jakinarazi du Bidartek.

Ermitaren barnealdean. Meza nagusia baino lehen, Ama Birjinaren omenez, elizan egiten dute dantza. Asier zaldua / Goierriko Hitza

Kapitainen dantzak irauten duen bitartean, galtza zuriz jantzitako zortzi dantzarik egingo dute kapitainen atzeko «soka». Aurten, Paula Urteagak, Iñaki Urteagak, Elena Urteagak, Josune Martinek, Nahia Alustizak, Nekane Martinek, Mikel Antiak eta Naroa Gonzalezek osatuko dute zortzikote hori.

Urduritasunak urduritasun, prest daude dantzariak gaurko egunerako. Izan ere, Bidartek azaldu du maiatz hasiera aldera hasi zirela, ohi bezala, entseguekin. «Kapitainarena egitea beti da berezia, eta hori bizitzeko entsegu guztiak ere bereziak izaten dira». Gaineratu du lehen aldiz kapitain izateak ematen diela berebiziko intentsitatea entseguei. 2018an izan zen Bidarte lehendabizikoz ezpata dantzako kapitain, eta hark behintzat hala bizi izan zuela nabarmendu du.

"Kapitainarena egitea beti da berezia, eta hori bizitzeko entsegu guztiak ere bereziak izaten dira"

Sara Bidarte. Irrintzi dantza taldeko kidea

Bidarteren hitzetan, urtero aldatzen dira Santa Isabel egunean dantzatzen diren dantzariak. Azaldu du urte osoan taldean izandako arduraren arabera izan ohi dela hori, eta, nolabait, «merezimendu» gisa ematen zaiela dantzariei dantzatzeko aukera. «Saiatzen gara gure artean aldatzen, dantzari berriak ere dantzatu daitezen».

Orain dela zazpi urtera arte, ordea, taldeko kide guztiek ez zuten eskubiderik dantzan parte hartzeko. Izan ere, 2015. urtera arte gizonezkoek soilik egiten zuten Zumarragako ezpata dantza. Geroztik, baina, taldeko emakumeak ere badira protagonista urtero. Ondo gogoan du 2015eko uztailaren 2 hura Bidartek. Ikusleen artean zegoen orduan: «Antion bertan izan nintzen ni. Egia da banuela urduritasun puntu bat Hondarribian eta Irunen gertatzen ari zena gertatu zitekeelako beldurrez. Baina, beste alde batetik, berezia izan zen». Hari horretatik tiraka, ordea, azpimarratu nahi izan du, egun jakin horri garrantzia kendu gabe, herriko emakumeak ere, gizonen gisan, «badirela nor» ezpata dantzan parte hartzeko.

Kapitaina. Lau kapitain dira. Argazkian, Sara Bidarte, Irrintzi dantza taldeko kidea. Ariane Vierbücher / Goierriko hitza

Jantzietako galtzak aldatu zituzten emakumeak batu ziren urtean; mutilentzat zein neskentzat egokiak zirenak hautatu zituzten. Dantzan.eus atariaren arabera, Juan Antonio Urbeltzengana jo zuten orduan aholku eske, eta Ikerfolk elkartearen laguntza eduki zuten jantziak egokitzeko orduan. Hain justu ere, elkarteko Ane Albisuk egin zituen jantzi horien guztien egokitzapenak, eta horiexek darabiltzate ordutik.

Intsektuen aurkako konjuru

Hala ere, folklore ikuskizun bat baino gehiago da Zumarragako ezpata dantza: zenbait kontakizun historiko ere badaude haren inguruan, Oier Araolaza dantza adituak jakinarazi duenez. Dantzan.eus webguneak baieztatzen du hori. Izan ere, Zumarragako ezpata dantzaren gaineko zenbait bitxikeria jasotzen dira hartan. Araolazak egin du istorio horietako baten argazkia: «Abarketak jantzita hil zen Zumarragako dantza maisu baten istorioa, esaterako». Dantza.eus atariaren arabera, Antioko ezpata dantzako desafioan gertatu zitzaion hori Jose Antonio Olano dantza maisuari, bere talde ordiziarrarekin dantzatzera joan zenean, 1882an, gaurko egunez: «Gazteagoa zen dantzari baten aurrean ondoezak eman, eta, handik gutxira hil omen zen». Ikasle bat zuen aurrez aurre, Francisco Olaran, eta haren aurkako desafioan gertatu zen hori.

Juan Alzolaren istorioa ere ekarri du gogora Araolazak: dantza behar bezala ez zekielako, gidari lanetan zebilen Bartolome Ibargurenek dantzatik kanporatu zuen. Eta Alzolak, suminduta, ezpata sartu omen zion Ibargureni.

Ezpata dantza 1932. urtean. Argazkian, Mariano Gabilondo dantzaria. Pascual Marin / Kutxateka

Ezpata dantzari buruz gaur egunera iritsi diren bitxikerietako batzuk dira horiek. Baina haren jatorria gudarekin lotu izan da sarri; dantza militar bat irudikatuko balu bezala, alegia. Zenbait ikerketa antropologikok, ordea, gezurtatu egiten dute teoria hori. Juan Antonio Urbeltz aditua da horretan. Harena da, hain zuzen, Los bailes de espada y sus símblos (Ezpata dantzak eta horien sinboloak) ikerketa argitaratua. Hartan jaso zuenaren arabera, ezpata dantza bezalako arma dantzek ez dute inolako zerikusirik gudaldiekin edota alardeekin; ikerketak dio armak metaforak baino ez direla. Gainera, azterketa horretan zehaztu zuen intsektuen izurriteak uxatzeko erritualetan dutela jatorria ezpata dantzek. Beraz, Urbeltzen arabera, eztenak izango lirateke ezpatak, besteak beste.

Ipuina eta dokumentala

Hain zuzen ere, Urbeltzen hipotesien alde egin zuten Zumarragan orain bost urte. Izan ere, teoria horiei guztiei heldu eta ipuin bat idatzi zuen Antxiñe Mendizabal idazle eta kazetariak 2017an, Josu Marotoren ilustrazioek lagunduta: Zumarragako ezpata dantza: magia dantza. Fikzioa, herriko historia eta Urbeltzen ikerketak uztartu zituen Mendizabalek ipuinean. Finean, ezpata dantza eta haren melodia nola sortu eta garatu ziren kontatzeko alegoria bat da.

Dokumental bat ere kaleratu zuten urte berean: Zumarragako ezpata dantza: ipuinak dantzaren bidez kontatzen dituen herria. Oraindik ere ikusgai dago sarean. Irrintzi dantza taldearen eta Antxiñako Ama txistulari taldearen 50. urteurrenean eman zuten argitara dokumentala. Andoni Jaka, Jose Antonio Ansorena, Joxe Mari Telleria, Juan Antonio Urbeltz, Oier Araolaza eta Mikel Sarriegi adituek ezpata dantzaren gaineko informazioa ematen dute dokumentalean, norbere esparrutik abiatuta. Gainera, Zumarragako ezpata dantzariek eta txistulariek kontatzen dute zer sentimendu pizten dien Zumarragako ezpata dantzak.

Bihar: Herri bat dantzan (eta VI): Lesakako ezpata dantza.


Summary: Hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean.

Nafarroa jo duten suteek agerikoa dena baino gehiago erre dute: hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean. Orkatzen arrastoak aurkitu dituzte, adibidez, garrek hartutako eremuetan; suak desagerrarazi du txikiagoak diren animalien gorpuen arrasto oro. Zenba daitezkeenak baino anitzez ere gehiago dira, beraz, suteen ondorioz hildako animaliak.

«Ehunka edo milaka, segur aski. Hondamendi zinegetiko bat gertatu da». Horixe erran dute Adecana Nafarroako ehiztarien elkarteko kideek. Euren ehiza barrutietan hildako animaliez ari dira; hau da, ehizatzeko erabiltzen dituzten eremuetan suak hildako animaliez.

Suteen ondorioz hil ez diren bertze animalia anitzi ere zuzenean eragin die hondamendiak, suak bizitokirik gabe utzi dituelako hamaika espezie. Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuko teknikariek hegaztiak aipatu dituzte bereziki, espezie anitzentzat umatzeko garaia delako oraingoa, eta suteen ondorioz hil ez direnek habitata galdu dutelako.

Naturan bizi diren gizakiz bertzeko animaliei ez ezik, Arguedasko Sendaviva zoologikoan itxita dituztenei ere eragin diete suteek. Zentro horretan hamabi animalia hil dira: lau orein zaunkari, sei titi tximu, usain-tximino bat eta txintxilla bat. Zoologikoa kudeatzen duen enpresak ezagutarazi du tokiz mugitzean sortutako «estresarengatik» hil direla. Sendavivan hamaika espezietako zortziehun animalia dituzte.

Txibite, Sendavivan

Suak kalte materialak ere eragin ditu Sendavivan, eta, ondorioz, itxita dago ekainaren 18tik. 2.500 pertsona zeuden egun horretan zoologikoan, sua piztu zenean, eta presaka atera behar izan zituzten. Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibite Arguedasen izan zen joan den astean, eta erran zuen Sendaviva «suteen ikur» bilakatu dela. Abuztuan ireki nahi dute, berriz ere.


Summary: «Euskararen aldeko lana egiten dugu egunerokoan». Senpereko Herriko Etxearekin akordioa lortu izana abiapuntu bat izanen dela uste du Maia Larrondo Ajuriagerrak. Azken urteetan Euskal Hedabideekin izandako lorpenak egonkortzea espero du.

Senpereko Herriko Etxearekin akordioa izenpetu zuten joan den astean Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek. Euskal Irratiak, Kanaldude, Kazeta, Herria eta Ipar Euskal Herriko Hitza elkartzen dituen egiturak herriko etxe batekin egin duen halako lehen hitzarmena da. Maia Larrondo Ajuriagerra da Euskal Hedabideen koordinatzailea (1987, Baiona).

Nondik heldu da hitzarmena?

Euskal Hedabideen elkarlana publizitate instituzionalari begira sortu zen, ohartu baitziren instituzioek ez zutela publizitaterik hartzen haien hedabideetan; elkarrekin lantzea erabaki zuten. Gero, beste ardatz batzuetara bideratu da elkarlana. Ni iritsi nintzelarik, instituzio nagusiengana jo genuen: eskualdera, departamendura eta Euskal Elkargora. 2020ko bozetatik, herriko etxeekin hitzorduak hartzen hasi gara; Senpererekin izenpetu dugu akordioa.

Zer erran nahi du, zehazki?

Senpereko kultur zerbitzuarekin ari gara lanean. Urte bukaera aitzin iraganen diren hiru ekitaldi nagusi hautatu ditugu, publizitatea egiteko. Larreko gelan antolatzen duten programazioari ikusgaitasuna emateko parada da. Elkarrekin diseinatzen ditugu kanpainak, eta gure bost hedabideetan hedatzen ditugu, euskarri ezberdinetan. Partaidetza urrunago doa: besteak beste, Herria eta Hitza astekarien bina harpidetza eskaini dizkiegu, herriko etxerako eta mediatekarako.

Zer helburu du hitzarmenak?

Lehen eredu bat da, engaiatu den lehen herriko etxea baita Senperekoa. Euskarazko hedabideak sostengatzea da helburua, baina erakutsi nahi dugu frantsesezko hedabideak ez direla bakarrak. Euskararen sostengua ere bada: herritarrak euskaraz informatuz euskararen aldeko lana egiten dugu egunerokoan.

Zabaltzea espero duzue?

Hamabost-hogei bat herriko etxerekin bildu gara: denetan harrera ona izan dugu, interesa erakutsi dute. Baina ez dugu epe ertaineko partaidetzarik. Xedea litzateke gehiago engaiatzea: ez da bakarrik euskarari eta hedabideei ematen dieten laguntza bat, beste gisan komunikatzeko aukera bat ere bada. Euskal hedabideek publiko zabala dute, eta abantaila ere bada haientzat.

Nola garatu dituzue harremanak?

Instituzioekin, aski politikoa izan da. Hautetsiekin bilkurak izan genituen, eta erabaki politiko bat hartu dute: euskaraz komunikatzea. Ez zen emana. Horrez gain, konbentzitu behar izan ditugu gure eskaintza teknikoa ona dela, jendea ukitzeko balio duela. Lan luzea izan da; pixkanaka, lortu dugu. Orain plantan dira, baina, badakigu zerbitzuetan aldaketarik txikiena gertatzen bada gelditze bat izan daitekeela, eta beste pertsona batekin berriz hasi beharko dugula; ez da sekula irabazia.

Enpresekin eta elkarteekin ere ari zara.

Elkarteek aski fite ulertzen dute interesa. Gainera, prezio berezia dute. Enpresekin, lan gehiago eskatzen du: batzuk biziki urrunetik heldu dira, eta esplikatu behar zaie; egiten dituzten inbertsioen onurak erakusteko eskatzen dute.

Zer jarrera dute?

Enpresen arabera aldatzen da, baina batzuek ez dute hedabide bakar bat ere ezagutzen. Eta batzuek badute mesfidantza eta mespretxua euskarari dagokionez. Hori aski zaila da. Lan handia dugu egiteko horri buruz: ez gara bakartuak, hor gaude, parte hartzen dugu hemengo bizian… Bai, bada lan.

Zein dira erronkak luze gabe eta luzera begira?

Hego Euskal Herrira iritsi nahiko genuke. Baditugu bezeroak interesatuak direnak, Ipar Euskal Herrian komunikatzen dutenak, baina garatu nahiko genuke. Eusko Jaurlaritza, herrialdeetako foru aldundiak… Jaurlaritzako Turismo Sailak hedabide frantsesetan komunikatzen du; gure hedabideetan ere leku osoa izan lezake. Joan den astean Eusko Legebiltzarrean izan ginen, Gasteizen, Euskara, Kultura eta Kirol Batzordeak gomitaturik, gure jarduna aurkeztera. Ez ginen publizitateaz bakarrik aritu, kazetaritzako formakuntza arloa eta audientzia neurtzeko tresnak ere aipatu genituen. Galdera interesgarriak egin zizkiguten ikusteko elkarrekin nola aitzinatu gaitezkeen.

Audientziak eta formakuntza aipatu dituzu. Horretaz ere arduratzen zara.

Euskarazko kazetaritzan, badugu eskas bat. EEPrekin elkarlanean, formakuntza bat irekiko da Baionako unibertsitatean. Baina uste dut orokorragoa dela: euskarazko lanpostuetarako ez da jenderik atzematen. Hori arazo bat da. Gasteizko bilkuran ere aipatu genuen. Neurketari dagokionez, Hekimen elkarteko kide gara. Behategiak egiten ditu inkestak, eta proiektu bat aurkeztu dute berriki: esperimentazio bat zortzi hedabiderekin, webguneen audientziaren inguruan. Neurketa sistema aldatuko da, eta, horren barnean, sistema bateratu bat sortu nahiko lukete euskarazko hedabideen audientziak neurtzeko.

Euskal Hedabideek mintegia antolatzen duzue urtean behin.

Urte osoan elkarrekin lan egiteaz gain, urtean behin Euskal Hedabide guziak biltzen entseatzen gara. Elkar hobeki ezagutzeaz gain, gogoeta egitera entseatzen gara, euskarazko hedabideen proiektuak zer izan daitezkeen. Aurtengoa, adibidez, formakuntza saio gisara ere baliatu dugu, prentsaren independentziari buruz. Hedabideen digitalizazioa ere aipatu genuen, ikusi baitugu azkartze bat izan dela pandemiaren ondorioz. Azkenik, Ipar Euskal Herriko hedabideen kartografia ere egin genuen: Sud Ouest-ek TVPI telebista katea erosi du: zer erran nahi du horrek? Sud Ouest eta France Bleu irratia elkarrekin joanen dira, azkarrago izanen dira. Zer da gure lekua haien parean? Zer egiten ahal dugu elkarrekin? Helburua da gure egunerokotik ateratzen entseatzea, ikusteko zer pasatzen den gure inguruan, eta epe ertain eta luzerako erronkak aztertzea eta proiektuak plantan ematea.


Summary: Emakume bat eta haren semea etxegabetu ditu Ertzaintzak Galdakaon. Familiak ez zuen zorrik ez bankuarekin eta ez beste inorekin, eta ez du bizitzeko beste etxerik. Bizilagun horien etxegabetzea gelditzen saiatu dira, baina ez dute lortu.

Gaur goizean Ertzaintzak Edurne eta haren seme Xabi etxegabetu ditu, Galdakaon (Bizkaia). Familiak adierazi duenaren arabera, ez zuten zorrik bankuarekin, ezta beste inorekin ere, eta, gainera, ez dute bizitzeko beste etxerik. Hala ere, Ertzaintza familia etxegabetzera joan da, baina etxeko atariaren aurrean hainbat bizilagun aurkitu ditu eserita, poliziei atera iristea eragozteko.

Binke tokiko hedabideak Edurnerekin hitz egin zuen atzo, eta etxegabetzearen arrazoiak azaldu zituen. Etxea Edurneren senar ohiaren izenean dago, eta, semeak 18 urte bete berri dituenez, etxetik ateratzera derrigortu ditu senar ohiak. Legearen arabera, etxearen jabea derrigortuta dago etxebizitza semearentzat mantentzera, nahiz eta gurasoak bananduta egon. Semeak, baina, 18 urte egin ditu, eta, adinez nagusia denez, familia etxetik botatzeko aukera du jabeak. «Semea etxean geratzeko saiakerak egin ditudan arren, etxetik botako gaituzte», adierazi zion atzo Edurnek Binke-ri.


Summary: «Botereak herriaren eskubideak murriztu izan ditu, beti». Enkarterriko toponimiaren arrastoan, askotariko istorioekin egin du topo Bañalesek, eta liburu digital batean bildu ditu. Euskararen inguruan agiri gutxi daude, baina «garrantzitsuak» dira, historialariaren iritziz.

Ia hirurehun dokumentu ez dira txatalak baino Enkarterriko historia ezagutzeko, Goio Bañales historialariaren iritziz (Barakaldo, 1955). Eta, hala ere, baliagarriak izan zaizkio, besteak beste, uste batzuk argitzeko. Enkarterriko Museoaren laguntzarekin, agiriok liburu mardul batean bildu ditu: Encartaciones. Documentos para su historia (1297-1821) (Enkarterriko historiako dokumentuak). Edizio digitala da, eta doan kontsulta daiteke museoaren webgunean.

Zein da lanaren abiapuntua?

Duela igual 30 urte edo gehiago hasi nintzen Enkarterriko toponimia ikertzen. Antzinako auziak, paperak eta abar ikertzen dituzu, baina ez dira bakarrik toponimoak ateratzen, kontakizunak ere bai.

Adibidez, zein?

Adibidez, XV. mendean, Galdamesko notario bat euskalduna zen. Askotan pentsatzen da Enkarterrin euskara ez dela hitz egin duela mende askotatik, baina ez da horrela.

Aurreko liburu baten jarraipena da oraingoa, ezta?

Bai. Duela bi urte irten zen aurrekoa. Belaskotarren dokumentazioa zen. Kantabriari [Espainia] zegokiona atera zuten, baina Bizkaiari zegokiona falta zen. Valladolideko [Espainia] artxibora eskatu nituen dokumentuak, gaur hor dutelako dena; gure historia ulertzeko Valladolidera jo behar dugu. Dokumentazioa transkribatu ondoren, konturatu nintzen herren geratzen zela; belaskotarren historia ez ezik, aiararrena ere interesgarria izango zela. Biak behar dira Enkarterrin gertatu zena ulertzeko. Kuriosoa da orain arte kontatutakoak eta aurkitzen dituzunak ez dutela zerikusirik.

Adibideren bat?

Adibidez, hizkuntzaz uste izandakoa. Barakaldo aldean, euskaraz hitz egiten zen nabarmen. XIX. mendearen aurretik, argi dago hala gertatzen zela. Zenbait dokumentutan Portugaleteko euskara itzultzailea aipatzen da, XVI. eta XVII. mendeetan.

Euskarari dagokionez, mamia badago, edo presentzia anekdotikoa da?

Guztiz anekdotikoa da, baina nik uste dut oso garrantzitsua dela. Eta zeozer esan nahi du. Dokumentu askotan izengoiti euskaldunak agertzen dira: Zalduna eta horrelakoak. Barakaldon asko daude, eta XVI. mendean ja. Baina bilduma honetan, alde horretatik ez dago gauza handirik. Eta nik uste dut muga handi bat dagoela Zallako eta Galdamesko bi aldeen artean, aspalditik, igual XII. mendetik. Daukagun dokumentazioarekin ezin da esan, susma daiteke, eta hipotesi bat egin.

Baina toponimiak ematen du gakorik.

Esate baterako, Trapagako toponimia euskalduna itzela da, baita Sestaokoa ere. Portugaletekoa ez da oso handia. Barakaldokoa eta Gordexolakoa harrigarria da. Zallakoa, erdia erromantzea da, eta beste erdia, euskalduna. Segun zein mendetan: gaur egungo toponimian agertzen dira El pino, Solar…, baina hori ez da beti horrela izan. Ez, behintzat, toponimia historikoaren arabera.

Oraingo liburuko dokumentuak aukeratzean, zer irizpide erabili duzu?

Ildo batzuk aukeratu ditut. Bata zen, bereziki, jendea. Gehien gustatzen zaidana da jakitea istripu baten aurrean jendeak zer egiten duen. Horregatik, zazpi-zortzi dokumentu edo gehiago uholdeen ingurukoak dira. Interesatzen zait jakitea horren jende gutxi nola konpontzen zen ezbeharretan. Batzuek dorretxeak errekaren alboan zituzten, adibidez. Edo bat-batean geratzen zara biderik gabe, zure galtzada galdu egin da, zubirik gabe zaude, eta eskatzen dizute konpontzeko, produktuak atera ahal izateko. Hori herriko jendeak egin behar du, eta laguntzarik gabe.

Beste ildoren batetik jo duzu?

Beste gauza interesgarri bat da boterearen aurrean nola portatzen zen jendea, zer egiten zuten. Zeren historian beti gertatu da gauza bera: botereak herrien eskubideak murrizten ditu, beti. Pentsatzen duzu eskubide batzuk dauzkazula, eta eskubide horiek zapaldu nahi dituztenean, babestuak izango direla. Ez, boterearen kontra ez dago ezer egiterik.

Halako kasuak ere ageri dira agirietan, hortaz.

Adibide argi bat: Errege-Erregina Katolikoek itsas armada bat prestatu nahi zuten, eta Bizkaiari zerga bat ezarri zioten armada hori pagatzeko. Bizkaiak ordainduko zuela esan zuen, baina Enkarterrikoek ezetz esan zuten, euren eskubideen kontra zihoalako. Eta Abandoko bat, Basurto abizenekoa, Enkarterrira joan zen, eta 150 idi lapurtu zituen, armada ordaintzeko. Enkarterriko 5.000 bizilagun joan ziren kexatzera, baina ez zuten ezer lortu. Hasieran, badirudi zuk erabakitzen dituzula zure bizitza eta zure foruak. Baina gaur hau kentzen dizute, bihar beste hori… Eta, azkenik, ia-ia eskerrak ematen dituzu geratzen zaizun zatitxo horrengatik.

Foruak aipatu dituzu. Horiek ere agertzen dira dokumentuetan?

Errege-Erregina Katolikoen garaian, foruak idatzi zirenean, ematen zuen ondo mugatuta zeudela errege-erreginen eta besteen eskubideak. Baina konturatzen zara errege-erreginen boterea ez zela ahultzen, baina herriena bai. Beti dago aitzakiaren bat: agintea Austriengandik Borboiengana igaro zen, eta erabiltzen zen egoera orokortzeko eta foru batzuk kentzeko; Gerra Karlistak izan dira, eta, ondorioz, esaten zuten denek berdinak izan behar zutela, eta hor ere kendu zituzten eskubideak.

Dokumentu gehienak XV. mendekoak dira. Zergatik?

XVI. mendekoen kopuru handia ere badago. Gauza batzuk ulertzeko, adibidez Lutxanako dorrearekin zer gertatu zen, XIX. mendeko dokumentu bat gehitu dut, mende horretako bakarra. Baina oso inportantea da adierazteko dorrea erortzeko zorian zegoela. Hasieran, aiararrena zen, gero belaskotarrena; horiek mantendu egin zuten, karlista gerrateetan forte edo gaztelu moduan erabili zuten, eta gero bota egin zuten. Baserri bat egin zuten han, eta hori ere desagertu zen.

Egon da arrazoirik gehienak XV. eta XVI. mendeetakoak aukeratzeko?

Zaharrenak dira. Zaharrenetara jotzen baduzu, zutabe bat daukazu jarraitzeko. Baina, era berean, hemengoa ezagutzeko kanpora jo behar duzu, eta garestia da hilabetez Valladoliden egotea ikertzen. Hango dokumentuen fotokopiak eskatu, eta horiekin egiten da lan. Beraz, ezin dira gai guztiak landu. Gainera, XV. mendeko dokumentazioa transkribatzea ez da erraza, letragatik, baina agiriak ez dira oso luzeak: orri bat eta lau artean dituzte. XVI. mendekoak, ordea, hogei orrikoak dira, beharbada. Ezin dituzu hogei orri transkribatu, gero beste hogei… Horien laburpena egin dut.


Summary: Saldu nahiari eta erosi ezinari irtenbidea aurkitu nahian. Jaureguizar enpresak saldu egin nahi ditu Errenterian alokairu sozialean dituen berrogei etxeak. Maizterrek diote merkatu libreko etxeen alokairua ere ezin dutela ordaindu.

Errenteriako Arramendi pasealekuan alokairu babestuan bizi dira berrogei familia. Jaureguizar enpresarenak dira etxe horiek, eta hamabost urtez erregimen horri eusteko konpromisoa hartu zuen Eusko Jaurlaritzarekin. Amaitu da epea, eta enpresak saldu egin nahi ditu etxeak; alokairuan bizi diren familiei eskaini dizkie, babestutako prezioan —168.000 euro inguru handienak eta 148.000 euro inguru bi gelakoak—; batzuk prest daude, baina beste askok, egoeragatik, ez dute hipoteka bat lortzeko aukerarik.

Bizilagunen kezka ulertzen duela dio enpresak, baina saldu egin nahi ditu etxeak, eta, haren esanetan, administrazio publikoei dagokie alokairu sozialei lotutako irtenbideak aurkitzea. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzari eta Errenteriako Udalari ere eskaini dizkie etxeak, baina haiek ere uko egin diote erosteari. Hala ere, Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak esan du negoziatzen jarraitzen dutela eta mahai gainean badagoela proposamen bat.

Gipuzkoan herri gehiagotan ere badaude antzeko etxeak; hau da, lurra eta eraikina enpresa pribatuenak izan arren administrazioarekin hitzarmen bat egin ostean alokairu sozialera bideratutakoak: besteak beste, Mutrikun, Irunen eta Donostian.

ETXEETAKO BIZILAGUNAK Kezkatuta

Jaureguizarren etxeetan bizi diren bizilagunetako hiru dira Toñi Minguez, Marian Pedrosa eta Soraya Etxeberria: lehen biek hamabost urte daramatzate etxe horietan alokairuan, eta Etxeberriak, zortzi. Etxebideren zerrendetatik sartu ziren. Bat datoz hirurak: ez dute etxea erosteko aukerarik, eta, handik alde egin behar izanez gero, merkatuko ohiko prezioetan dagoen alokairu bat ordaintzeko aukerarik ere ez.

59 urte ditu Minguezek, eta 63 haren senarrak. «Etorri ginenean, orain baino askoz hobeto geunden: senarrak lan egiten zuen, nik ere bai…». Oraindik ere lanean ari da Minguez, garbiketan, nahiz eta orain bajan dagoen. Azken hamabi urteetan soldata izoztuta daukala dio. Senarrak, berriz, tumore txar bat du, eta, zenbait ebakuntza egin ostean, osasunez pattal dabil. Esan du adin eta egoera horrekin ezin dutela hipotekarik eskatu. «632 euro ordaintzen ditugu alokairuan. 800 eurotik gora ere ordaindu izan ditugu; gastuak kontuan hartuta, mila euro inguru».

Alokairuan daramatzaten urte guztiak kontuan hartuta, 100.000 eurotik ondo gora ordaindu dituztela kalkulatu du. «Eta guk ordaindu behar izan ditugu etxepeko gastuak, ondasun higiezinen gaineko zerga [OHZ], sukaldea ez beste guztia guk jarritakoa da, etxeak oso egoera onean mantendu ditugu…».

Horregatik guztiagatik, enpresaren jarrera benetan mingarria iruditzen zaio: «Nire kontratua maiatzaren 18an amaitu zen, eta 30erako alde egin behar nuela esan zidaten. Hamabost urte hauetan inoiz ez diogu utzi ordaintzeari». Minguezen esanetan, Jaureguizarrek esaten die etxe asko daudela merkatuan. «Bada, ni nekatu naiz begiratzeaz. 800-900 euro azpitik ez dago ezer Errenterian, eta jan ere egin behar dugu». Bi burofax jaso ditu, eta telefonoz ere deitu diote. «Mehatxu egin zidaten, eta esan zidaten pozik egon behar nuela ez zidatelako etxetik joanarazteko agindurik eta ertzainik bidali».

Baina uste du litekeena dela egun hori gertu egotea. «Etsigarria da, ez baitakigu bihar zer gertatuko den. Inoiz ez nuen pentsatuko egoera honetan egongo nintzenik. Gainera, enpresak irabaziak ditu, eta etxe hauek praktikoki guk ordaindu ditugu alokairuan egon garen urteetan».

«Bihozkada onik» ez duela esan du Pedrosak ere. 58 urte ditu, eta bakarrik bizi da. Adin horrekin hipoteka bat lortzea oso zaila dela dio. «Etxe honetan sartu nintzenetik, nire egoera ez da asko aldatu: orduan, merkatua zegoen bezala egonda, ezin nuen mailegu bat lortu, eta orain ere ez». Esan du enpresak ez diela inoiz jakinarazi zertarako asmoa zuen hamabost urteak pasatutakoan.

Gaur egun, 350 euro inguru ordaintzen du alokairua, eta urte amaieran beste 300 euro inguru OHZ. «600 eurotik gora ordaintzen ere aritu naiz, behar baino askoz gehiago, nire nominaren portzentaia kontuan hartuta». Esan du enpresak bestelako portaera okerrak ere izan dituela bizilagunekin. «Bizpahiru urtean, aseguruaren kontingentea ere ordaindu behar izan genuen, nahiz eta hori ez dagokien maizterrei».

Telefonoz deitu ziotenean, orain pare bat aste, aipatu zioten uztailean utzi behar duela etxea. Esan du etxe horretatik alde egin behar izanez gero ez dakiela zer egingo duen. «Urte hauetan hemen egon garenez, alokairu sozialeko etxeen eskaeran ere antzinatasuna galtzen dugu, eta Etxebideko zerrendan azkenak izango gara. Beltz ikusten dut kontua, baina ez nago amore emateko prest».

Etxeberriak, berriz, lau seme-alaba adingabe ditu, eta haren senarrak ezintasun bat du. «Esan ziguten hamabost urteak pasatzen zirenean Eusko Jaurlaritzak familia bakoitzaren egoera begiratuko zuela». Ekainaren 18an amaitu zitzaien kontratua, eta alokairua ordaintzen jarraituko dutela dio. «Ez ordaintzeagatik bidaltzea, tira, baina gure kasuan bidaliko gaituzte ezin dugulako etxea erosi». Etxeberriaren esanetan, ezin dute beste etxe batean 800-900 euro inguruko alokairurik ordaindu, eta hipotekarik ere ez liekete emango bankuek. Oso kezkatuta daudela dio. «Senarra gaixo, lau ume, nora joan behar dugu?».

JAUREGUIZAR ENPRESA Konpromisoak «beteta»

Bizilagunen kezkarekin «guztiz bat» datozela esan dute Jaureguizarreko arduradunek. «Guretzat, beste ezeren gainetik, bereziki sentibera den gai humano eta sozial bat da hau, eta duela hilabete batzuetatik ari gara horri erantzun nahian, ahal dugun neurrian». Alabaina, haien ustez, etxebizitza politiken arduradun diren heinean, administrazio publikoei dagokie alokairu sozialeko arazoei «irtenbide errealista bat» aurkitzea.

Testuinguruari lotuta, Jaureguizarrekoen esanetan, kontuan hartzekoa da 2002an, enpresak Errenteriako lurrak erosi zituenean, etxebizitzen babes ofizialeko kalifikazioa aldi batekoa zela. «Hilabete bakar batzuk geroago, kalifikazio hori behin betiko bihurtu zuten, eta horrek eragina izan zuen konpainiak zituen inbertsioaren itzulkin aurreikuspenetan». Hala ere, hasierako konpromisoa «zorrotz» bete, eta nabarmendu dute hamabost urtez babestutako alokairuan izan dituztela etxeak. «Epe hori pasatuta, bizilagunen kezka erabat partekatuz, ekimen pribatutik bideragarri ikusten ditugun aukera bakarrak proposatu ditugu».

Azaldu dute, besteak beste, Errenteriako Udalari eta Eusko Jaurlaritzari eskaini dietela etxeak erosteko aukera, haiek babestutako alokairuekin jarraitu ahal izateko, eta, era berean, alokairu sozialera bideratutako titulartasun publikoko etxebizitzen parkea handitzeko aukera emateko. «Gu irtenbide errealista batera irekita gaude; ondo baino hobeto ulertzen ditugu bizilagunen egonezina eta urduritasuna, baina administrazio publikoek aurkitu behar dute irtenbidea».

Etxebizitza Sailak iazko abenduan emandako agindu baten arabera —6319 agindua—, Jaureguizarrek etxebizitza bakoitzeko 15.000 euroko laguntza jasotzeko aukera du, trukean beste hamar urtez mantenduz gero alokairu sozialak. Irtenbide egokitzat ikusten dute hori bizilagunek; ez, ordea, enpresak. «15.000 euroko laguntza horiek oso urrun daude administrazioei dagokien erantzukizuna gure gain hartzeak ekarriko ligukeen ahalegin ekonomikoa konpentsatzetik».

Irtenbidea zein izan daitekeen galdetuta, familia askoren egoera ekonomikoa kontuan hartuta, enpresako ordezkariek diote «alokairu sozialaren esparruan» aurkitu behar dela. «Alokairu mota hori administrazio publikoei soilik dagokie, eta ekinbide pribatuaren irismenetik eta aukeretatik kanpo dago».

ERRENTERIAKO UDALA «Laguntzeko prest»

Maiatzean bildu ziren azkenengo aldiz Jaureguizarreko, Jaurlaritzako Etxebizitza Saileko eta Errenteriako Udaleko ordezkariak. «Etxebizitza politika Jaurlaritzari dagokio; guk ezin ditugu etxe horiek erosi. Hitzarmena ere Jaureguizarrek eta Etxebizitza Sailak egindakoa da, baina Errenteriako Udala konponbidearen parte izango da, eta hartu beharreko neurriak hartuko ditu», esan du Aizpea Otaegi alkateak.

Udalak ez du gaizki ikusten orain alokairuan bizi diren eta erosteko ahalmena duten bizilagunek etxeak erostea: «Errespetatzen dugu enpresaren saltzeko eskubidea. Horregatik, erosteko ahalmenik edo nahirik ez dutenei laguntzeko prest gaudela planteatu dugu bileretan».

Otaegik azaldu duenez, hiru aldeak bildu izan direnean, enpresak esan izan du Jaurlaritzak abenduan alokairu soziala hamar urte luzatzearen truke onartutako 15.000 euroko laguntza ez zaiola aski, bizilagunen errenta mailak txikiak direlako. Hau da, diru sarreren proportzioan ordaintzen dute maizterrek; batez beste, 310 euro inguru. «Bileretan, Jaureguizarrek atera beharreko errentagarritasunaren muga bat ezarri dugu: %4koa; alegia, salmenta prezioaren %4 jasotzea enpresak alokairuaren bidez».

Egin dituzten kalkuluen arabera, etxe handien kasuan, hilean 560 euro izango litzateke portzentaje hori, eta 490 euro bi gelakoen kasuan. «Eusko Jaurlaritzak emandako 15.000 euroekin, Jaureguizar ez litzateke iritsiko kopuru horietara, eta gu prest gaude falta den dirua jartzeko; hau da, batez besteko 310 euroetatik falta den zati hori osatzeko». Horri esker, bizilagunek oraingo etxeetan jarraitzeko modua izango luketela nabarmendu du Otaegi alkateak, batzuek etxea erosita, eta besteek orain arte bezala, alokairuan.

Azken bileran tarte bat uztekotan geratu ziren, Jaureguizarrek etxe horien salerosketak bideratzeko. Azkenean, enpresak zenbat etxe salduko dituen jakiten dutenean eta alokairuan zenbat eta zer egoeratan dauden familiak geratuko diren jakiten dutenean kalkulatu ahal izango du Errenteriako Udalak %4ra arteko zati horiek osatzeko zer gastu egin beharko lukeen. «Bitartean, laguntza hori nola artikulatuko dugun zehazten ari gara, erreminta seguru eta eraginkor bat sortzeko, udal batek inoiz ez baitu izan halako mekanismorik». Negoziatzen jarraitzen dutenez, baikor dagoela esan du Otaegik. Bizilagunekin ere astelehenean dira biltzekoak, azalpenak emateko.

Ikusi gehiago: Rosa Garcia: «Udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu»


Summary: Nerea Reparazek eta Joseba Olagaraik aurkeztuko dute entzierroen saioa ETB1en. Euskarazko kateak sanferminetako entzierro guztiak emango ditu, zuzenean.

RTVErekin lortutako elkarlan hitzarmen bati esker, ETB1ek Iruñeko sanferminetako entzierroak emango ditu aurten. Entzierroa saioa goizero emango dute, uztailaren 7tik 14ra (07:45ean hasiko da emankizuna). Nerea Reparaz eta Joseba Olagarai kazetariek aurkeztuko dute programa hori. Bestalde, Leire Martinez eta Albina Stardust kazetariak kaleko jai giroa jasotzen eta herritarren iritziak biltzen arituko dira.

Uztailaren 6an, sanferminetako txupinazoa ere ETB1en ikusi ahalko da; Martxelo Sotesek eta Ilaski Serranok aurkeztuko dute, eta Egoitz Txurruka arituko da kaleko giroaren berri ematen.

Edozein herriko... gauetako saioa Iruñeko Baluarte inguruan jarritako platoan egingo dute. Suak ere emango dituzte hilaren 9an, 10ean, 12an eta 13an.

Uztailaren 7an, Baluarte jauregian bertan egingo dituzte ETBko albistegiak.

ETB1ek, bestalde, igande honetan Zer ote ziren sanferminak? dokumentala estreinatuko du, 22:15ean. Pablo Iraburu zinemagileak zuzendu du, eta lau ekoiztetxeren artean egin dute: Arena, Labrit, Calu Creative eta 601. Gaizka Arangurenek aurkezle lanak bete ditu.

TVEko entzierroetan, Iantzi

TVEn, berriz, entzierroen esatariak Julian Iantzi, Ana Prada eta Teo Lazaro izango dira. 40 urte dira Espainiako telebista publikoa sanferminak ematen hasi zenetik. Lazaro urte luzez aritu da entzierroetan korrikalari, eta entzierroen analisia egingo du La1 kateko emankizunean. Entzierroen ibilbidean, TVEk 32 kamera izango ditu jarriak. Ehun langile arituko dira sanferminen berri ematen TVErentzat.


Summary: «Udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu».

Zaurgarriak direla egiaztatzen duten familiek bost urteko hipoteka gabealdia eskatzeko aukera izaten dute. Horrek eta beste neurri batzuek hipotekari lotutako etxegabetzeak murrizten lagundu dutela esan du Rosa Garcia Gipuzkoako Kaleratzeak Stop plataformako bozeramaileak (Madril, 1948), nahiz eta joera aldaketa baterako arriskua ikusten duen. Alokairuan dauden familia zaurgarriak ere babestuta daude urtea amaitu arte. Handik aurrera, ordea, familia asko kalean geratzeko arriskua dagoela dio.

2008ko krisia zela-eta asko hitz egin zen etxegabetzeei buruz. Alabaina, ez dira iraganeko zerbait, ezta?

Ez dira, ez, eta zergatik? Etxebizitza eskubidearekin espekulatu egiten delako. Etxegabetzeen aurkako plataformek egindako lanari eta lege aldaketei esker, hipotekak ez ordaintzeagatik egiten diren etxegabetzeak izoztuta daude, eta orain alokairukoak dira etxegabetzeen %65. Gipuzkoan, pandemia garaian ere ez dira merkatu alokairuak.

Zer neurrik gutxitu dituzte hipotekei lotutako desjabetzeak?

Zoru klausulak, atzerapenen gehiegizko interesak eta gehiegizkoak ziren beste klausula batzuk kendu egin dira, Europak aginduta. Banku jardunbide egokien kodeak, berriz, bost urteko hipoteka gabealdiak baimentzen dizkie zaurgarriak diren familiei —egiaztatu egin behar izaten dute hala direla—. Euriborra +%0,25 soilik ordaindu behar izaten dute epe horretan. Hipoteka kitatzeko, etxea ordainetan emateko aukera ere badago. Neurri horiek guztiek lagundu dute hipotekei lotutako etxegabetzeak murrizten. Hala ere, udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu.

Zergatik?

Lehen, ehun urte zituen aurreko legearekin, hiru hilabetez hipoteka ez ordainduz gero, bankuek jada etxegabetzeko demanda sartzeko aukera izaten zuten. Hau da, 150.000 euroko hipoteka izanez gero, eta 500 euroko hileroko kuotak, 1.500 euro zor zenituenean gainerako diru guztia eskatzen zizuten jada. Europak gehiegizkotzat jo zuen neurri hori, eta etxegabetze askoren demandak artxibatzea lortu zen horri esker. 2019ko Higiezinen Kreditu Legeak dio hamabi hilabete edo gehiago zor direnean sartu ahal izango duela demanda finantza erakundeak. Euriborra igotzen hasi da, eta bizitza garestitu egin da. Zorretan zegoen jendeak aurrerantzean ere zorretan jarraituko duela uste dugu, eta hamabi hilabetera iritsitakoan, zaurgarriak ez badira, horiei demandak sartzeko aukera izango dute finantza erakundeek.

Alokairuan dauden familia zaurgarrientzat badago babes neurriren bat?

Hipotekei lotutako etxegabetzeekin alderatuta, azkarrak izaten dira alokairuen etxegabetzeak. Kuota ordaintzen ez bada, kontratua eteten du alokatzaileak. Familia zaurgarriak babesteko 37/2020 Dekretu-Legea dago. Aste honetan onartu du Espainiako Gobernuak abenduaren 31ra arte luzatzea; beraz, ordura arte ezingo dira etxegabetu familia zaurgarriak. Alabaina, epe hori pasatzen denean, etxegabetze ugari izateko arriskua dago.

Aipatzen da litekeena dela Espainiaren Etxebizitza Lege berriak alokairuen prezioak mugatzea ekartzea. Zer iritzi duzu?

Guk ez dugu %100ean babestu proposatzen dena, baina zalantzak ditut ea indarrean jarriko ote den, urtebeteko eztabaida eskatzen duelako eta hauteskundeak etorriko direlako. Legearen bidez jabe handiak kontrolatu nahi dira, eta Gipuzkoan ere badaude halakoak, putre funtsak, etxebizitza agentziak eta abar, baina alokairuan dauden etxe gehienen jabeak partikularrak dira hemen.

Egon ohi da alderik etxejabe partikularrek eskaini ohi dituzten baldintzetan?

Horiek ere espekulatzen dute, eta gehiegizko klausulak eskatzen dituzte: abal emaileak, legez kanpokoa izan arren bost hilabeteko berme gehigarriak, hau da, kuota horiek aurrez ordaindu beharra… Familian edo kuadrillan izaten ditugu etxeren bat herentzian jaso dutenak edo aukera izan dutelako etxe batean inbertitu dutenak. Eta alokairuan jartzen dituzte, zenbat eta garestiago hobeto, eta prezioek gora jarraitzen dute. Zergatik ez dute esku hartzen gobernuek? Horiek boto emaileak direlako, eta ez dagoelako kontzientzia sozialik. Ezin zara kexatu iloba, laguna edo auzokoa ezin delako emantzipatu, zuk 800-900 euroan alokatzen baduzu. Eta jabeen arrazakeria ere ezin da ahaztu.

Hipoteka lortzeko dirua izan behar aurreztuta, eta alokairuak garesti. Sorgin gurpil horrek beste zer eragin ditu?

Azpierrenta, hau da, sukaldea erabiltzeko eskubidea duten logelak, 450 euroan. Eta etxe handietan, lauzpabost gelakoetan, dirutza ateratzen ari dira.


Bakea sinatzeko ezpatak

Summary: Bakea sinatzeko ezpatak. Mitoz eta ustez josita dago Lesakako ezpata dantzaren jatorria; ez dago argi zein den. Urtez urte dantza aldatu da, eta emakumeen presentzia handituz joan da. 2019. urtean lehenengo aldiz dantzatu zuten

Mitoz eta istorioz josita daude herriak; horren adibidea da Lesaka (Nafarroa). Herrian kontatzen dute Onin errekak bereizten zituen bi auzo zeudela Lesakan, eta, haien artean liskarrak zeudenez, bakea sinatzeko dantza bat sortu zutela. Ez dago argi asmatutako istorio bat den edo benetan gertatutako zerbait. «Nonbait ikusi da XX. mendeko asmakizun bat dela. Agian, hori entzunda norbait haserretuko da», esan du Gaizka Sarasola dantzari ohiak eta txistulariak. «Ez dakigu egia edo gezurra den. Besterik ez dut aditu; hortaz, ofizialtzat hartzen dugu hori», gehitu du Unai Gurrutxaga dantzariak eta aitzineskuak. Lesakako ezpata dantzaren jatorriaz mintzo dira biak; uztailaren 7an dantzatzen dute urtero Lesakako sanferminetan. Uztailaren 6an hasi eta igandean amaitzen dira Lesakako sanferminak. Herriko bestetako lehendabiziko eguneko goizean egiten dituzten dantzak biltzen ditu Lesakako ezpata dantzak; lau dira osotara: makil gurutze, zeharkakoa, zubigainekoa eta bandera arbola. Horrez gain, arratsaldean beste dantza batzuk ere egiten dituzte: zantzamonona, esku dantza, aurreskua, jota eta arin-arina. «Askotan arratsaldeko dantzez ahazten gara zubigainekoak arreta handiena hartzen duelako», azpimarratu du Gurrutxagak.

Aitzineskua. Dagoeneko ez da ezpatarik erabiltzen; aitzineskuak gidatzen du. Tellechea

Dantzariaren ustez, kanpotik begiratuta, zubigainekoa «bereziena» da. Zubiaren petrilaren gainean dantzatzen dute, eta aitzineskuak taldea gidatzen duena zubi gainean dantzatzen du. 2018. urtetik aitzineskua da Gurrutxaga: «Zubiak ematen dio arriskua eta berezitasun hori». Jendea pilatzen da zubian; oso gustuko du zubira iritsi aurreko unea: «Oso polita da jendea esperoan egotea; zubi gainean gaudenez eta jendea begira dagoenez, urduritasun puntu bat dago». Arrisku apur bat egon arren, Gurrutxagaren ustez, ez da inoiz inor errekara erori, edo behintzat ez du horren berririk. Hala ere, kontatu du behin baino gehiagotan jendea lurrera erori dela: «Ez dut zuzenean ikusi, baina badakit bat baino gehiago erori dela errekaren bertze aldera, baina minik hartu gabe. Bideoak ikusi ditugu; beraz, egia da». Sarasolak ere berretsi du hori.

Duela lau urteko anekdota bat gogoratu du Gurrutxagak: zubitik pasatzen ari zirenean, makil gurutzeak egiten, makila bat errekara erori zen. «Bi pertsona nahastu ziren, eta hanka tartean sartu zen makila. Errekan sartu, eta bost segundoan atera zuen batek», kontatu du.

Zeharkakoa. Herriko plazan dantzatzen da, makiletatik helduta. Tellechea

Izenak esan bezala, garai batean ezpatekin dantzatzen zuten; baina gaur egun makilak erabiltzen dituzte. Sarasolak ez dauka argi horren zergatia, eta herrian aditutakoa kontatu du: «Onin errekan San Joan festa ospatzen zuten, gezurrezko borroka moduko bat. Gertatu izan da bata bestea zauritzea. Horregatik kendu zituzten ezpatak eta jarri zituzten makilak». Aldaketak kostata Garai bateko janzkerari erreparatuz gero, zenbait aldaketa daude: esate baterako, praka luzeen ordez, belaunetaraino iristen ziren prakak eramaten zituzten, eta belaunetatik behera galtzerdi luzeak. «Adituren bat etorri da esatera lehengo praketara itzuli behar zirela, baina jendea ez zegoen eroso horrekin», esan du Sarasolak. Gaur egun, ezaugarri hauek ditu jantziak: oinetan espartina zuriak, zinta gorriz apainduak; soinean atorra eta galtza zuriak, eta gerriko eta txapel gorriak. Galtzek polainak daramatzate josita, eta kaskabiloak zintzilik. Atorraren gainean, lepotik zintzilik, eskapularioa, zetazko zinta gorrietatik zintzilik. Guztiaren gainetik koloretako lau zinta bular aldean gurutze bat eginez, bina alde banatan.

Esku dantza. 2017. urtetik neskek ere dantzaten dute. Amaiur Aristi / Dantzan.eus

Herri askotan herriko dantza taldeak antolatzen du herriko bestetako dantza. Tantirumairu dantza taldea egon arren, gazteen artean antolatzen dute. Idatzirik gabeko legeen arabera jokatzen dute; horien nondik norakoak azaldu ditu Sarasolak: «Maiatz aldera gazteak elkartzen dira, eta hortik sortzen da taldea». Entseatzeko elkartzen diren gazte horietatik soilik hamabostek dantzatzen dute: «Norbaitek taldea uzten duenean sartzen da hurrengoa; idatzi gabeko zerrenda bat dago». 2016. urtean herriko neska batzuk entseatzen hasi ziren, eta, handik hiru urtera, lehenengo aldiz, hiru emakumek dantzu zuten ezpata dantza. «Euskal Herrian ohiturak aldatzea anitz kostatzen da, eta Lesakan ere bai. Horrelako dantzetan neskak sartzea nahiko berria da». Sarasolaren arabera, taldearen funtzionamenduak ez ditu aldaketak erraztu: «Sartu nahi duenak ez du elkarte baten babesa; hortaz, suposatzen dut jendeak ez duela pausorik eman ez dutelako babesik sentitu».

Ez da aldaketa bakarra izan. Esku dantza zapiekin elkar lotuz dantzatzen da; ezpata dantzarien artean emakumeak ateratzen ziren, eta, dantzatu ordez, oinez ibiltzen ziren. 2017. urtean, lehenengo aldiz, emakumeek ere dantzatu zuten, baina, urratsak aurrera eta atzera egin ordez, zeharka egiten dituzte. Dantzariak herriko musika bandaren eta txistularien laguntzaz ateratzen dira kalera. Makil gurutze dantzatzeko, biribilketak jotzen dituzte txistulariek. Bandera dantzan Bandera arbola doinua erabiltzen da. 1857. urtean, Lesakako Musika Banda sortu zuten; bi martxa jotzen ditu bandak: Napoleones eta General Vicent Juan. Sarasolak 14 edo 15 urte zituenean musika bandak erabaki zuen ez zuela Napoleones jo nahi; dantzariek ez zutenez aldaketarik nahi, horrek liskarrak eragin zituen: «Jeneral frankista batek egin zuelako aldatu nahi zuten, eta herriko norbaitek sortutako musika erabili. Dantzariek planto egin zioten horri, eta musikarik gabe atera ziren». Gaur egun, batez ere Napoleones mantentzen da. Garai hartan liskar «handia» eragin arren, gaur egun ahaztua dela esan du Sarasolak. Herri bakoitzak berea Lesakako ezpata dantzaz gain, beste dantza herrikoi batzuk daude Bortzirietan (Nafarroa); hala nola Berako pordondantza eta Igantziko ezpata dantza. Haien arteko loturaz mintzo da Sarasola: «Denborarekin, herri bakoitzak berea egin du; baina jatorria antzekoa da; esate baterako, pordondantza berdina da, baina sokekin». Horrez gain, doinuen artean antzekotasunak daudela esan du, eta horren zergatia azaldu du: «Imajinatzen dut hasieran txistulari bakarra zegoela eskualde osorako eta, hortaz, herriz herri joaten zela antzeko doinuak jotzen».

Zubigainekoa. Petril gainean dantzatzen dute Lesakan. Dantzan.eus

Gaineratu du zerk egiten duen berezi Lesakakoa: «Zubiak ematen dio bertzeek ez duten berezitasuna; eta hemen biziagoa egiten dugu». Bizitasun hori urtez urte aldatu dela azpimarratu du: «Garai bateko argazkietan nabaritzen da motelago eta eleganteago dantzatzen zutela; gaur egun ez da horren dotorea, baina biziago da». Bizitza estiloak izandako bilakaerak eragina izan dezakeela aipatu du. Ustez josita dago Lesakako ezpata dantzaren historia. Sarasolaren ustez, zaila da dantza herrikoien nondik norakoak jasotzea. Historian sakontzeko beharra azpimarratu du: «Herrian fundamentu handiagoarekin egin beharko genituzke gauzak; dantzak ez ditugu behar bezala landu eta ikertu gaia».


Summary: Aner Peritzek irabazi du aurtengo Basarri bertsopaper saria. Epaimahaiak bertsolari zarauztarrak erabilitako forma berritzailea nabarmendu du.

Zopa hozten ari zaizu izenburupeko bertso sortarekin, Aner Peritzek irabazi du aurtengo Basarri bertsopaper saria. 1.530 euro jasoko ditu. Zarauzko Udalak gaur goizean eman du irabazlearen berri. Ez dute bertso sortak lantzen duen gaia zehaztu, baina haren alde teknikoa nabarmendu dute nagusiki. Lehiaketaren 38. aldia da, eta lehen aldiz irabazi du saria 19 urteko bertsolari zarauztarrak; 2019an bigarren izan zen.

Guztira 11 lan aurkeztu dituzte, eta, epaimahaiaren arabera, oro har, «maila onekoak» izan dira. Nahikari Gabirondok, Andoni Egañak eta Uxue Alkortak osatu dute epaimahaia. Peritzen lana goratu dute: «Gure ustez, bertso onak dira, eta hautatutako gaiari heltzeko ikuspegia aski berria. Baina, batik bat, forman datza berrikuntza. Bertsolaritzaren usadiotik at dagoen errimakera bat hautatu du egileak, ABABABABAB errimatuz». Azpimarratu dute bertso jarrietarako bide berriak zabaltzeko modua ere eskaintzen duela.

Irabazleak azaldu duenez, egindako bertso sortan ez zuen ezer berririk kontatu nahi, baizik-eta kontatu izan den kontu bat beste era batera kontatu, «jolas tekniko atsegin bat bilatuz». Baina hala nabarmendu du: «Sortaren inertziak hala ere gauza batzuk esan beharra eragin zidan. Ea irakurlea ere inertziak daraman, eta, aldi berean, hura hausteko tentaziorik duen».

Sari ematea, hilaren 7an

Irune Urbieta Zarauzko Kultura zinegotziak adierazi du «pozgarria» dela bertsopaper saria zarauztar gazte batek irabazi izana: «Honek argi uzten du Zarautzen badela bertsolaritzarekiko grina eta herriko bertso elkarteek egiten duten lan nekaezinak bere fruituak jasotzen dituela».

Hilaren 7an egingo dute sari emate ekitaldia, 22:00etan, Torre Luzea dorretxeko partean; Zarauzko Bertso Astean egingo dute. Saria jasotzeaz gain, bertso sorta musikatu, eta jendaurrean aurkeztuko du Peritzek.


Summary: Egia, justizia eta erreparazio eskakizunetan «askoz gehiago» sakontzeko eskatu dute erakunde memorialistek. Espainiako Gobernuaren Memoria Demokratikoaren Lege proiektuak «kezkak» eta «zalantzak» sortzen dizkien aspektuak dituela adierazi dute erakundeek. Biktimak «diskriminatzen» dituela ohartarazi dute, eta aldarrikatu giza eskubideen urraketa guztiak «berdin» tratatu behar direla.

Egungo Memoria Demokratikoaren Lege proiektuaren hobekuntza «partzialetatik» haratago joan eta orain arte erreklamatutako egia, justizia eta erreparazio eskakizunetan «askoz gehiago» sakontzea: hori eskatu diete Euskal Herriko erakunde memorialistek Espainiako Gobernua osatzen duten taldeei, frankismoaren krimenengatik «oraindik» irekita dauden zauriak ixteko eta gertatutakoa ez errepikatzeko bermeek euskarri «irmoa» izateko helburuarekin.

Uztail erdialdean bozkatuko du Espainiako Kongresuak Memoria Demokratikoaren Lege proiektua. Zenbait zuzenketa egin dizkiote orain arte, eta, erakunde memorialisten arabera, hobekuntza «garrantzitsu batzuk» jasotzen ditu. Horien adibide dira, esaterako, biktimen errolda, DNA bankua, hobien mapak edota Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. Hala ere, proiektuak oraindik baditu erakundeei «kezkak» eta «zalantzak» sortzen dizkien hainbat aspektu: «Kezkaz ikusten dugu aterako den proiektuak duela 45 urtetik daramagun frankismoaren krimenekiko zigorgabetasun erregimena osatzen duten funtsezko zutabeetan finkatzen jarraituko ote duen».

Ikusi gehiago: Ezkaba eta La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak

Adierazi dutenez, hutsuneak nabaritu dituzte egiari, justiziari eta erreparazioari dagozkien zenbait aspektutan, eta, horren kontra egiteko, Nazio Batuen Erakundeek, Giza Eskubideen Batzordeek, errelatoreek eta mugimendu memorialistek egiten dituzten eskakizun «guztiekin» bat egiteko exijitu diote gobernuari. Erakunde memorialisten arabera, egiaren aitortza «partziala eta interesatua» da egungo lege proiektuan; izan ere, biktimarioak «ikusezin» egiten eta «babesten» jarraitzen du, eta 1968ko Sekretu Ofizialen Lege «frankista» oraindik ere indarrean dago. Horiek horrela, erakundeentzat «oso zalantzazkoak» dira frankismo garaian jasandako eskubideen urraketak «ez berritzeko bermeak».

Justiziaren alorrean ikusten dituzte erakundeek hutsunerik «handienak», besteak beste, auzitegietako ateak «ixten» dizkietelako biktimek planteatutako eskakizunei. Horrekin batera, salatu dute 1977ko Amnistiaren Legea ez dela indargabetuko, ezta horren 2. artikuluko E eta F puntuak ere. Gogorarazi dute «aspaldidanik» ari direla eskakizun hori egiten, eta, legea indargabetu ezean, «gai horri buruzko nazioarteko zuzenbidea ez dela aitortua izango, ezta Nazio Batuetako Kontalari Bereziek horri buruz egindako erreklamazioak aintzat hartuko ere».

Amnistiaren Legea aldatzearen alde ere agertu da asteon EH Bildu, eta zuzenketetan xedapen gehigarri bat proposatu du, hiru hilabeteko epean legearen 2. artikuluko E eta F puntuak indargabetzeko asmoz, puntu «horiek biktimarioak blindatzen dituztelako».

Ikusi gehiago: 1978tik haragoko errepresioa ere jasoko duen lege «kritikoago» bat eskatu du EH Bilduk

Erreparazioari dagokionez, azaldu dute kasu «askotan» integrala izatetik «urrun» gelditu eta «mediatiko-administratiboa» baino ez dela izaten, besteak beste, jasandako ondare espoliazioak itzultzeko eta eragindako kalteak «justuki» konpentsatzeko eta ordaintzeko aukerak «ixten» dizkietelako. Horiek horrela, legeak biktimak «diskriminatzen» dituela ohartarazi dute erakundeek, eta giza eskubideen urraketa guztiak «berdin» tratatu behar direla aldarrikatu.


Summary: Langile bat hil da Zornotzan, pala bat gainean erorita. 13:00 aldera jazo da ezbeharra, Zornotzako Aludium lantegian (Bizkaia). UGTk elkarretaratzera deitu du uztailaren 6rako.

Behargin bat hil da Zornotzan (Bizkaia) lan istripu batean, UGT sindikatuak jakinarazi duenez. 13:00etan jazo da ezbeharra, Aludium lantegian. Pala bat gainera erorita hil da langilea, haren mantentze lanak egiten ari zela. Azpikontratatutako Verman enpresarentzat egiten zuen lan.

UGT sindikatuak gaitzetsi egin du lan istripua, eta lantegiari eta azpikontratari galdegin die beharrezko segurtasun neurriak aplikatzea halakorik berriro gerta ez dadin. Horrez gain, elkarretaratzera deitu du UGTk uztailaren 6rako: sindikatuaren Bilboko egoitzaren parean egingo dute, 12:00etan.

Euskal Herrian 40 behargin hil dira aurten lanean zebiltzala, LAB sindikatuaren arabera betiere. 11 behargin hil dira Bizkaian –gaurkoarekin hamabi–; hamarna Gipuzkoan eta Nafarroan; bost Araban; bat Iparraldean, eta hiru kanpoan zirela.


Summary: Omikronaren aldaera berrietara egokitutako txertoek immunitatea handitu dezaketela adierazi dute. Koronabirus kasuen gorakada dela-eta, toki itxietan maskara janzteko gomendioa eman du Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak.

COVID-19aren pandemiaren bilakaerara txertoak nola egokitu eztabaidagai izan zuten atzo mundu osoko sendagaien agentzia nagusiek. Batzar zientifikoan izan ziren nazioartean sendagaiak erregulatzeaz arduratzen den ICMRA erakundea, EMA Sendagaien Europako Agentzia, FDA elikagaien eta botiken segurtasuna aztertzen duen AEBetako agentzia eta OME Osasunaren Mundu Erakundea. Txertoak birusaren aldaera berrietara hobeto egokitzeko neurriak adosteko batzartu ziren. Ondorioztatu zutenez, COVID-19aren aurkako txertoek babesa ematen dute oraindik ere gaixotasun larriei, ospitaleratzeari eta heriotzari aurre egiteko, eta haiek erabiltzen jarraitzearen alde egin zuten. Nolanahi ere, onartu zuten birusaren bilakaerak aurrera egin ahala «apaldu» egiten dela txertoen eraginkortasuna eta babesa. Oraintxe, omikron aldaeraren BA.4 eta BA.5 azpialdaerak nagusi dira munduan, baina horiek ordezkatzeko gai diren aldaera berriak sor daitezkeela ohartarazi dute. Hori kontuan hartuta, eta gaur egun dauden behin-behineko ikerketa datuen arabera, sendagaien agentziek adierazi dute omikronaren aldaera batera egokitutako RNA txertoek immunitatea eta babesa handitu eta hedatu dezaketela errefortzu gisa erabiltzen badira. Gainera, adierazi dute txertoak bi aldaeretara egokituta baldin badaude –betiere horietako bat omikron bada– immunitatea handitzeko gaitasuna izan dezaketela. Gisa horretako txertoak (balio bikoak) errefortzu gisa erabiltzearen alde agertu dira nazioarteko adituak.

Kutsatzeen gorakadarekin kezkatuta

Koronabirus kasuak ugaritu direla-eta, maskara leku txikietan erabiltzeko gomendioa eman du gaur Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak. Kutsatzeen gorakada ikusita, «zuhur» jokatzeko eskatu du Dariasek, eta maskara toki itxietan janztea aholkatu. Gaur-gaurkoz, sistema immune ahula dutenentzat eta haurdun dauden emakumeentzat da gomendagarria maskara janztea, espazio itxietan eta jendea pilatzen den tokietan.


Summary: Donostiara bidalitako udaltzain berri ia guztiak erdaldun elebakarrak dira, LABek salatu duenez. Sindikatuak udalari eskatu dio bere lan poltsa osatu dezala, udaltzainek bete beharreko hizkuntza eskakizunak aintzat hartuta. Egoera bera urtero errepikatzen dela ohartarazi du, baina urtetik urtera gehiago direla euskaraz ez dakiten udaltzainak.

Arkautiko akademiatik (Araba) Donostiara 60 udaltzain berri eraman berri dituztela eta, LABek salatu du %90ek ez dakitela euskaraz, ez dutela dagokien hizkuntza eskakizuna betetzen, eta, beraz, ez direla «herritarren hizkuntza hautua errespetatzeko gai».

Arkautik egindako udaltzain berrien zerrenda Donostiako Udalak onartu izana ulergaitza da, sindikatuaren esanetan: «Udalak berak finkaturiko baldintzak hankaz gora bota ditu udalak, segurtasunari lehentasuna eman behar zaiolako aitzakia erabiliz». Jokabide hori «prebarikaziotik» hurbil dagoela ohartarazi du LABek, eta udal gobernuari eskatu dio kontratazioa bertan behera uzteko. Horrez gain, udalari eskatu dio «premiazko deialdia» egiteko. Izan ere, horixe da irtenbidea, LABen ustez: udalak bere deialdia egitea, eta, hala, udan lan egingo duten «udaltzain euskaldunen lan poltsa» osatzea. Gainera, duela hiru urtera arte hala egiten zutela oroitarazi du. Lan poltsa propioa sortuz gero, hautagaiei formazioa emateko aukera ere badagoela nabarmendu du. Erantsi du egun hainbat udalek hala egiten dutela, eta, beraz, «borondate politikoa» besterik ez dela behar horretarako.

Ez da berria arazoa, LABek azaldu duenez. Arkautitik iritsitako udaltzainen artean beti egoten dira erdaldun elebakarrak, zehaztu duenez, baina, hala ere, urtetik urtera egoera okertzen ari dela ohartarazi du, «hasieran salbuespena zena egun gehiengo handia bihurtuz». Herritarren hizkuntza eskubideak uda honetan «etengabe» bortxatuko dituztela salatu du, «euskaraz egin nahi duten herritarren hitzak ulertzeko gai ez diren eta euskaraz erantzuteko inolako ezagutzarik ez duten udaltzainez beteko baita Donostia».


Summary: D'Museoak berretsi du Oteizaren lanak benetakoak direla. Oteiza fundazioak faltsutzat jo ditu aste honetan ‘Oteiza Argentinan’ erakusketako lanak, eta Poliziaren aurrean deklaratzen izan da D’museoko zuzendaria

Oteiza Argentinan erakusketako obrak Oteizarenak direla baieztatu du D’Museoak, komunikabideei bidalitako ohar baten bidez. Oharrak dio Donostiako Elizbarrutiaren Museoak beharrezko izan diren egiaztapen eta azterketa guztiak egin dituela erakusketa programatu eta diseinatu aurretik, eta, beraz, ez duela zalantzarik lan horiek benetakoak direla. Are, ziurtatu du ikusgai dauden obren gaineko susmorik txikiena egongo balitz ez lituzketela inola ere lanok baimenduko.

Oteiza fundazioaren salaketaren aurrean, Donostiako museoak jakinarazi du ikusgai dauden lanak ez daudela Jorge Oteizaren eskultura lanen katalogoan inoiz argitaratu gabeak direlako. Oharraren arabera, Argentinako bildumagile partikular baten eskuetan egon dira lanok orain gutxi arte, eta hura hil ostean nafar bildumagile batek eskuratu zituela dio, eta, beraz, hala heldu direla obra horiek Donostiara. «Hori guztia behar bezala egiazta daiteke».

Oteiza fundazioak, berriz, salaketarekin batera, oraindik argitara atera gabeko txosten zientifiko bat atxiki du, Donostiako piezei buruzkoa. Txostenean, piezaz pieza aztertuta dago erakusketa osoa, eta den-denak jo dituzte faltsutzat. Txosten hori ondu dutenetako bat Txomin Badiola da, Oteizaren lanaren aditu nagusietako bat, eta, obrak ikusi zituenetik bertatik izan zuen argi piezak faltsuak zirela. Haren ustez, ezinezkoa da pieza horiek Oteizarenak izatea; kronologikoki, estiloagatik eta baita sinadurarengatik ere.

Pilar Oteizak salaketa ere aurkeztu zuen Espainiako poliziaren aurrean, erakusketak ondareari kalte egin ziezaiokeelakoan, eta herenegun izan zen deklaratzen Edorta Kortadi, D’Museoko zuzendari eta erakusketako komisarioa.


Summary: Australiak eta Frantziak haien arteko erlazioa berrezarri dute. Macronek esan du Albanese ez dela itsaspekoekin gertatutakoaren «erantzulea». Australiako lehen ministroarentzat, bi herrialdeen arteko harremana berriro hasi da

Azken hilabeteetan gaiztotuta, ia-ia etenda, egon dira Frantziaren eta Australiaren arteko harreman diplomatikoak. Asia hego-ekialderako eta Ozeaniarako AUKUS aliantza politiko militarra sinatu zuen Canberrak AEBekin eta Erresuma Batuarekin, iazko irailean, Parisi akordioaren berri eman gabe. Eta horrekin lotuta, Frantziako enpresa bati itsaspekoak erosteko 2016ko kontratu bat —30.000 milioi euro— bertan behera utzi zuen Australiak. Baina maiatzetik Anthony Albanese da Australiako lehen ministroa. «Etorkizunaz hitz egiten ari gara, ez lehenaldiaz. Bera ez da gertatu zenaren erantzulea», adierazi du Emmanuel Macronek, gaur, Parisen, alboan Albanese zuela. «Hasiera berri bat da hau», esan du Albanesek. Bi buruzagiek bilera bat egin dute Eliseoan, eta, modu horretan, bi herrialdeen arteko harremana berrezarri dute.

«Australiaren eta Frantziaren arteko harremana inportantea da; konfiantza, errespetua eta zintzotasuna garrantzitsuak dira», nabarmendu du Albanesek. Gainera, zenbait aldagai hartu behar dira kontuan. Batetik, Frantziak interesak dituela Indopazifikoan, han daudelako bere kontrolpeko Kaledonia Berria eta Polinesia Frantsesa. Bestetik, geopolitikoki hura eremua giltzarria dela gaur-gaurkoz.

Macron umiliatuta sentitu zen iazko irailean, eta Scott Morrison Australiako lehen ministro zenari «gezurretan» aritzea egotzi zion. Itsaspekoentzako akordioa bertan behera utzi zuen Canberrak, eta Macron minduta zegoen, gainera, iruditzen zitzaiolako Txinaren gorakada militarrari eta ekonomikoari aurre egitea helburu duen aliantza sekretupean eta EB Europako Batasunari eta Frantziari bizkarra emanez negoziatu zutela.

Urri amaieran Joe Bidenekin bildu zen Frantziako presidentea, eta AEBetakoak barkamena eskatu zion, iritzita «baldar» jokatu zuela itsaspekoen auzian. AUKUS itunak jasotzen du Australiak. AEBetako teknologia baliatu dezakeela propultsio nuklearreko itsaspekoak eraikitzeko.

555 milioi euroko kalte ordaina Duela hiru aste heldu zen Frantziaren eta Australiaren arteko harremanak onbideratzeko balio izan duen ituna. Izan ere, Albanesek kargua hartu eta gutxira Australiako gobernu berriak jakinarazi zuen 555 milioi euroko kalte ordaina emango diola Australiarentzako itsaspekoak eraiki behar zituen Frantziako enpresari.

Parisen gorpuztu dute, gaur, bi herrialdeen arteko harremanaren onbideratzea, eta batzarren ondorengo ohar bateratuan nabarmendu dute lankidetzarako agenda berri bat ezarri dutela, eta hiru ardatz edukiko dituela: defentsa eta segurtasuna; erresilientzia eta ekintza klimatikoa; eta hezkuntza eta kultura.


Ustekabekoa eman du Lampaertek

Summary: Ustekabekoa eman du Lampaertek. Erlojupekoa irabazteko faborito guztiei hartu die aurre. Van Aert izan da bigarren, eta Pogacar hirugarren.

Yves Lampaertek (Quick-Step) irabazi du Tourreko lehen etapa. Kopenhagen jokatu da, eta hamahiru kilometroko erlojupekoa izan da. Hura da aurtengo ekitaldiko lehenengo liderra. Iragarpen guztiak hautsi ditu Belgikako txirrindulariak, eta Wout van Aertek (Jumbo) baino bost segundo gutxiago behar izan ditu helmugan sartzeko. Euriak eta haizeak nabarmen zaildu dute txirrindularien lana, eta hainbat lurrera jausi dira.

Zoru bustiaren ondorioz, faboritoetako batzuek ez dute arriskatu, eta, hori dela eta, lehenengo tarteak ikusteko aukera eman du etapak. Tadej Pogacar (UAE) izan da helmugara iritsi den lehen faboritoa, eta irabazleak baino zazpi segundo gehiago behar izan ditu erlojupekoa amaitzeko. Denbora gehiago behar izan dute beste faboritoek eta Jonas Vingegaard eta Primoz Roglic (Jumbo), Lampaertek baino hamabost eta hamasei segundo gehiago behar izan dituzte, hurrenez hurren.

Denbora tarte handiago batean sartu dira gainontzeko faboritoak. Adam Yatesek (Ineos) 23 segundo galdu ditu liderrarekiko, eta Geraint Thomas taldekideak, 25. Denbora gehien galdu duten faboritoak Enric Mas (Movistar) eta Ben O’Connor (Ag2r) dira. 54 segundo galdu ditu Masek, eta minutu bat baino gehiago txirrindulari australiarrak. Euskal txirrindularien artean, Jonathan Castroviejo (Ineos) izan da azkarrena helmugan, liderrarengandik 36 segundora.


Summary: Bizkaiko metalgintzak ez du baztertzen grebekin jarraitzea udazkenean. Hirugarren greba eguna aurrekoak baino arrakastatsuagoa izan da, sindikatuen arabera. FVEMek, aldiz, %24ra murriztu du haren jarraipena

Bizkaiko metalgintzako sektoreak hirugarren greba eguna egin, eta lan hitzarmena berritzeko plataforma osatu duten sindikatuen ustez —ELA, LAB, CCOO eta UGT— aurreko biak baino «arrakastatsuagoa» izan da. Ostegunean %85eko jarraipena izan zuela esan zuten, eta gaur lantegi gehiagoren ekoizpena eten dute. Hiru greba egun izan dira, eta ez dirudi aurtengo azkenak izango direnik. Udan FVEMekin akordio bat lortu ezean litekeena delako udazkenean gehiago deitzea, eta gaur gaurkoz ez dute patronalarekin biltzeko datarik. Arabako metalgintzan, esaterako, hiru greba egun daude deituta irailerako, eta haien arrastoan doa Bizkaia. FVEM patronalaren arabera, aldiz, grebak %24ko jarraipena izan du, ostegunean baino gutxiago. Orduan %29koa izan zela esan zuen. Bizkaiko metalgintzako enpresen elkartearen arabera, enpresen %60k normaltasunez egin dute lan. Sindikatuak, baina, ez dira iritzi berekoak, ostegunean erritmo baxuagoan lan egin zuten enpresa batzuk gaur ez zutelako ekoizpenik atera. Besteak beste, Artetxek edo ITP Aerok Zamudion duen plantak. Greba egun lasaia izan da oro har, eta ITPren lantegi hori dagoen industria parkean egon dira eguneko istilu bakanak. 200 bat laguneko piketea enpresaz enpresa ibili da eta barrikadaren bat edo beste egin du. Liskarretako batean hiru ertzainek suzi bat jaurti duen langile bat atxiki dute eta grebalari talde handi bat oldartu zaie. Atxikitako langileak ihes egin du. FVEMek, bere aldetik, liskar horiek gaitzetsi ditu: «Greba eskubide bat da, baina lan egin nahi duenak presiorik gabe joateko eskubide bera du».

🏃🏽♀🏃🏽♀Seguimos🔥🔥
🔴BIZKAIKO METALA GREBAN🔴
➡Tercera jornada de huelga en el Metal de Bizkaia.
➡Orduotan lantokiak hutsik herrialde osoan! Aurrera!#BizkaikoMetalaBorrokan#BizkaikoMetalaGreban pic.twitter.com/7IDLQXvF3B
— Industria Federazioa (@CCOOindustria) July 1, 2022
  Eguerdian grebalariek Bilboko erdi aldera jo dute, bertan baitzegoen deitua guneko manifestazioa. Ertzaintzak segurtasun dispositibo handia antolatu du, hainbat furgoneta eta istiluen aurkako agente ugarirekin. Horren aurrean, Polizia gutxiago, negoziazio gehiago! izan da oihu errepikatuena.

📢Bizkaiko Metalgintzako manifestazioa hasi da Bilbon. Jendetza bildu da.
Sindikatuen arabera atzo baino jarraipen zabalagoa izan du grebak, besteak beste ITP Zamudio ere gelditu dutelako.
Hirugarren greba eguna da, eta gehiago etorriko dela dirudi. Ziur asko udazkenean. @berria pic.twitter.com/3MmyG9wxRV
— Imanol Magro (@Imagreto) July 1, 2022
  KPIari begira Sindikatuek, izan ere, negoziatzeko borondate falta egozten diote FVEMi. Era berean aurrez aurreko tratua eskatzen diote, orain arte eginiko bilerak telematikoak izan baitira. Bien jarrerak, gainera, urrun daude. Sindikatuek KPI%1eko soldata eguneraketa eskatu dute eta patronalaren eskaintza ez da %3kora iristen.

FVEMek, aldiz, negoziatzeko arazorik ez duela esan du, baina lan itun berriak bi oinarri izan behar dituela: enpresen lehiakortasuna mantentzea eta enpleguari eustea, eta haren iritziz, sindikatuak «aurkako norabidean doaz». Gauzak hala, udazkena beroa izango dela dirudi. Hala aurreratu du behintzat Txema Rojo UGTko arduradunak: «FVEMek ez badu jarrera aldatzen kalera irten beharko dugu. Borrokan jarraitzea beste biderik ez dago».


Summary: Kalea hartu dute Melillako migratzaileek. Iragan ostiralean Melillan geratzea lortu zuten migranteek protesta egin dute. Marokoko poliziaren tratu txarrak salatu dituzte: «Hesian, gure lagunak autoekin zapaldu zituzten jendarmeek»

Minutu gutxi falta ziren atzo 19:30etarako, baina herritar batzuk eta kazetariak baino ez zeuden Melillako Espainia plazan. Hain zuzen, leku horretan deitu zuten elkarretaratzera joan den ostiralean Melillako masakretik bizirik atera ziren migranteek, hesian izandako hilketak salatzeko. Bat-batean, oihu batzuk entzun ziren, geroz eta ozenago.

Demokraziaren etorbidetik migrante beltzen talde handi bat zetorren, «beltzen bizitzek inporta dute» oihukatuz. Eskuetan zekarten pankarta handi bat ere; Fronterako fluxuak bizitza hobetzen du irakur zitekeen bertan. Migranteek, apurka, plaza osoa hartu zuten. Eskuz eta ordenagailuz egindako afixak zeramatzaten esku artean; koloretsuak batzuk, zuri eta beltzean besteak. Zure ametsek ez dezatela hesi bat aurkitu irtetean, Ez dira mafiak, atzerritarren legea da edo Inor ez da ilegala zioten, besteak beste.

Elkarretaratzearen ondoren, zirkulu bat egin, eta isilik geratu ziren protestara bertaratutako guztiak, hildakoen omenez. Hegoaldeko mugan hildako gehiagorik ez, letra koloretsuez irakur zitekeen zirkuluaren erdian jarri zuten pankarta batean. Kandelek eta loreek apaintzen zuten. Isiltasuna hautsi zuen bozgorailuetatik irteten zen kantu batek; Hesi bat dago Melillan. «Ezerk inportako ez balu bezala; ez nire bizitzak, ez nire duintasunak», zioen emakume ahots batek. Gero, iberiar penintsula guztian egin ziren elkarretaratzeetan irakurritako komunikatu bateratua irakurri zuen Melillako herritar batek.

Horren ondoren iritsi zitzaien Melillako sarraskitik bizirik irtendako migranteei hitza hartzeko garaia. Horietako batek egin zituen ordezkari lanak. Azaldu zuenez, haien herrialdeetatik ihes egin behar izan dute migranteek, eta trantsizio herrialdeetan etorkin horien eskubide guztiak urratu dira. Besteak beste, Marokon gertatutakoa ekarri zuen gogora: «Batzuek galdetzen duzue zergatik ez garen Marokon gelditu. Bertara heldu ginenean, ACNUR erakundera joan ginen, eta asiloa eskatu genuen. Dokumentu bat eman ziguten orduan; geroago konturatu ginen paper soil bat zela, ez zuela inolako baliorik, kanporatuak izateko arriskua geneukala».

Hain zuzen, adierazi zuenez, «sarekadak» egiten zituen Marokoko poliziak, migrante beltzak «harrapatzeko»: «Eman ziguten dokumentua erakusten genienean, ezertarako balio ez zuela esan, eta Mauritaniako edo Arjeliako basamortura botatzen gintuzten».

Azaldu zuenez, Marokon ez daukate etxe bat izateko eskubiderik, eta, beraz, horregatik bizi behar izaten dute basoan. Hala ere, bertan eraikitako kanpamentuak erre eta janaria kentzen zieten Marokoko Jendarmeek, eta, azaldu zuenez, horrek bultzatu zituen hesia gurutzatzera. Mugan gertatutakoa ere azaldu du ordezkariak: «Hesian, poliziak gomazko pilotak eta negar eragiteko gasa bota zizkigun, baita makilekin jo ere. Gure lagun batzuk polizia autoekin zapaldu zituzten jendarmeek».

Horrez gain, salatu du Marokok hesian zauritutako batzuk derrigortu dituela Arjeliako Gobernuak bidaltzen dituela esatera: «Ez da egia, gu ez gaitu inork bidaltzen». Pedro Sanchez Espainiako Presidenteari ere zuzendu zitzaizkion migranteak: «Ez dezala gehiago esan mafiak garenik; benetako mafiak Espainiako Gobernuaren diruarekin finantzatzen dituzuenak dira». Oihu artean bukatu zen elkarretaratzea: «Atzerritarren legea hiltzailea!».


Summary: «Nekropolitikari» egotzi diote sarraskia Euskal Herriko protestetan. Melillako biktimen senideei elkartasuna helarazi diete, dozena bat tokitan egindako mobilizazioetan.

Garrasi eginez, amorrua gorpuztuz, eztarria urratuz gaitzetsi dute gaur iluntzean Melillako sarraskia Euskal Herriko kaleetan ere. Melillan bertan izandako protestarekin bat eginda, dozena bat elkarretaratze egin dituzte Hegoaldeko hiriburuetan zein hainbat herritan, Bizitza beltzek axola dute lelopean, eta jendez, mezuz, salaketez eta minez bete dituzte plazak. «Migrazio nekropolitikari» eta mugen esternalizazioari egotzi dizkiete iragan ostiraleko 37 heriotzak, elkartasuna helarazi diete biktimen senideei, eta ikerketa independente bat galdegin dute.

Bilbon, Plaza Eliptikoan egin dute bilkura, Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren aurrean. 37 lore urdin jarri dituzte lurrean, hildako bakoitzeko bana, eta alboan, kartel bat: «Ez dira heriotzak izan, baizik eta erailketak». Ez da mezu bakarra izan, haserrea eta bidegabekeria adierazten zuten kartoi zati ugarik hartu baitute plaza: «Zure arrazakeria, gure hildakoak», «Sanchez: noiztik da hiltzea eraginkortasunez jardutea?», «Errolda eta sabaia eskubideak dira», «Espainia errudun, Europa arduradun», «Justiziarik gabe ez dago bakerik»... Mobilizazioaren hasieran, oihu ozen eta hunkigarri batek hautsi du isiltasuna: «Inor ez da ilegala!». Eta ordutik aurrera, dozenaka lelo aldarrikatu dituzte, negarretan hausteraino.

Ondoren, sei emakume arrazializatuk hartu dute hitza, komunikatua hizkuntza banatan irakurtzeko: euskara, gaztelania, frantsesa, ingelesa, arabiera eta amazigera. Salatu dute azken asteetan Marokoko Poliziak sarekada gehiago egin dituela, Melillan hildakoak autopsia egin gabe lurperatu dituztela, eta Nadorren ospitaleratuak artatzeko baliabide nahikorik ez dela. Hartara, hildakoak identifikatzea galdegin dute, zaurituei osasun arreta egokia ematea, eta Melillako hesia gainditu eta hirira iritsi ziren 133 lagunak ez itzularaztea. Atzerritar legea indargabetzeko ere eskatu dute, eta Maroko eta Espainia arteko mugan giza eskubideak bermatzeko «monitorizazio tresnak» jartzeko. Idatzia Espainiako Gobernuko hainbat karguduni igorriko diete, besteak beste, Pedro Sanchez presidenteari eta Fernando Grande-Marlaska Barne ministroari.

Azkenik, «odolez» zikindutako eskuak erakutsi dituzte lau andrek, eta soinean jantzita erakutsi dituzte sarraskiaren arduradunak: supremazia zuria, Espainiako Estatua, Marokoko Estatua eta Europa gotorlekua. «Heriotza politiken aurrean, guk memoria dugu», esan du, bitartean, gizon batek. Tarajalen eta Mexikon hildakoak ere izan ditu gogoan: «Tristea da pertsona baten jaioterriak ezartzea bere balioa eta eskubideak».


Summary: Iruñeko zezenketak behin betiko amaitzeko eskatu du ‘Zezenketarik ez!’ sareak. Sanferminak «inor zapalduko ez duten jaiak» izan daitezela galdegin dute 56 taldek eta norbanakok. Agiri bateratu bat aurkeztu dute

Egun gutxi batzuk baino ez dira falta Iruñean Sanferminak hasteko. Zezenketarik ez! sareak agerraldia egin dute, festei begira dituzten eskaerekin ondutako agiria lau haizetara zabaldu asmoz: «Inor zapaltzen ez duten jaiak» nahi dituzte. Argiago esanda: Udalari galdegin diote zezenketarik gabeko Sanferminen aldeko apustua egin dezala eta egitarautik kanpo utz ditzala. Aldarrikatu dute orain dela horretarako unea: «Gu ere Iruñekoak gara, eta guk ere Sanferminak gozatzen ditugu. Baina argi esaten dugu badela garaia Iruñean zezenketak behin betiko amaitzeko».

56 norbanakok, gizarte eragilek, musika taldek nahiz tabernak bat egin dute agiriarekin. Tartean daude, esaterako, Iruñerriko Bilgune Feminista, Herri Sanferminak, Arrosadiako gazte mugimendua, Ernai Iruñerria, Saioa Alkaiza bertsolaria eta Ibil Bedi musika taldea. Guztiek «Sanferminen aitzakiapean» zezenei eragiten dieten «sufrimendu bidegabea» gaitzetsi dute: «Zezenak ez dira gu dibertitzeko jaio».

Baina udalari ez ezik, peñei, «herri mugimenduari» eta, oro har ,herritarrei ere zuzendu zaizkie. Lehenengoei esan diete aurrera egiteko jada hasita duten zezenketen inguruko barne hausnarketan, «haiek zezen plazan duten papera erabakigarria baita eztabaida honetan». Bigarrengoak, berriz, atzo aurkeztutako agirian jas dituzten aldarrikapenekin bat egitera eta zezenketen aurkako jarrera hartzera deitu dituzte. Azkenik, iruindar animatu dituzte zezen plazara ez joateko.


Summary: Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioa aurkeztu dute. Ahal Dugu, Ezkerra, Batzarre eta independenteen talde bat batu dira, «ezker feminista, berde eta transformatzailearen» indar berria izateko.

«Oraingoan, garaiz gaude». Hori erran du Begoña Alfaro Nafarroako Ahal Dugu-ko koordinatzaileak, Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizio berriaren aurkezpenean. Gaur goizean, Iruñeko Zaldi Zuria jatetxearen terrazan antolatu dute hitzarmena sinatzeko ekitaldi publikoa, eta aurkezpenean izan dira, Alfaroz gain, Carlos Guzman Ezkerrako koordinatzailea, Olga Risueño Batzarreko bozeramailea, Txema Noval Burlatako alkate ohia eta Xabier Castro NafarroakoAhal Dugu-ko Enplegu Arloko arduraduna.

Suspentsea ez da luze izan eta berehala ezagutarazi dute taldearen bortz koloretako logoa, txalo artean. Ekitaldi musikatu batean, «itxaroten zen bide berri bat» irekiko dutela xehatu dute. Gizartearen «hutsune» bati emaniko ihardespena izan nahi dute, eta azaldu dute prest daudela erronkari erantzuteko: zazpi ardatz izanen ditu koalizioak, krisiei aurre egiteko. «Feminismoa, ekologismoa, justizia soziala, zerbitzu publikoa, pazifismoa, inklusibitatea eta gizarte eta lurralde kohesioa» dira «oinarrizko balioak», Alfarok jakinarazi duenez.

2023. urtearen xedea aipatu badute ere, heldu den urteko hauteskundeetatik haratago irudikatu dute formazioa, «etorkizuneko proiektu gisa, beste espazio eta pertsonak eraikitzeko».


Arraun Lagunak, aurreneko irabazlea

Summary: Arraun Lagunak, aurreneko irabazlea. Euskotren ligako lehendabiziko estropada irabazi du Bilbon. Erlojuaren aurka nagusitu zaie Oriori, Donostiarrari eta Tolosaldeari.

Euskotren ligak osatu du denboraldi honetako estreinako bidaia, eta Arraun Lagunak izan da bandera astintzen aurrenekoa. Bilbon egin du hori, erlojuaren aurkako estropadan. Oriori bost segundo sartu dizkio, 11 Donostiarrari, eta 20 Tolosaldeari. Iaz liga irabazi eta gero, goi-goiko koskan segitzen du Donostiako taldeak.

Aurreko urteko sailkapen nagusiaren atzekoz aurrerako hurrenkeran egin dituzte lanak. Iaz ez zen, baina igoera lortu zuen Tolosaldea izan da aurrena ateratzen. Donostiarra joan da gero, eta Arraun atera da azken. Ura gora doala, marea erdia pasata zela egin dute arraun. Haizea dezentekoa: joateko kontra, eta etortzeko, alde.

Oriok ekin dio indartsuen lanari. Arrauni segundoa sartu diola ere eman dute denborek. Donostiarra ez zen urruti, segundo bat gehiago eginez. Hasieratik batere aukerarik gabe Tolosaldea geratu da. Aurreikuspenak betez zihoazen: bi faboritoak lehen bi postuetan. Donostiarra ere dotore, itxura onena emanez. Ziabogara bidean, ordea, Salveko zubitik haraino, gauzak aldatu egin dira. Arraunek hartu du burua, Oriori lehen lekua kenduz, eta Donostiarra atzerago geratu da. Tolosaldea ere bai, lehen baino beherago. Arraunek hiru segundo sartu dizkio Oriori ziaboga bakarrean, lau Donostiarrari, eta hamabi Tolosaldeari.

Bueltako luzea eremuaren erditik egin beharra zegoen, itsas-lasterraren aldeko indarra baliatzeko. Traineru guztiek hartu dute norabide hori. Horretan ez da alderik egon. Traineru bakoitzaren barruan egindako lanean, bai. Haizea etsai izan dute arraunean ondo egiteko. Arriskua handia izan da arraunketa galtzeko haizearen eraginez, eta Arraun, behintzat, ondo moldatu da horretan ere. Oriok eutsi egin dio gutxi asko lehen zatiko denboretan Arraunekiko, baina ez du eman hari bandera kentzeko moduan zenik. Bost segundoko galera ez da handia, baina ezin moztu oriotarrek.

Donostiarrak 11 galtzeak esan nahi du bigarren luzea luze egin zaiela, hainbat arrazoi tarteko. Edo beste biak baino gutxiago ibili da zati horretan, edo beste biak hauek baino gehiago. Taldearentzat albiste ona izan da Tolosaldeari atera dion koska: bederatzi segundo.

Bihar berriz ikusiko dute elkar lau traineruek. Donostian izango da (11:40), ligako bigarren jardunaldian. Gaurkoaren aldean baldintzak oso ezberdinak izango dira: itsasoan eta lerrokatuta.


Jakobsenek ez du hutsik egin

Summary: Jakobsenek ez du hutsik egin. Quick-Stepeko txirrindulariak irabazi du Frantziako Tourreko bigarren etapa, esprintean. Pogacar erori egin da, baina ez du denborarik galdu. Van Aert da lider berria

Tropeleko txirrindulari azkarrenentzat zen gaurko eguna, eta horrela erabaki da Frantziako Tourreko bigarren etapa. Fabio Jakobsen (Quick-Step) izan da garailea eta Wout Van Aert (Jumbo) da lider berria. Quick-Step taldeak irabazi ditu aurtengo Tourreko bi etapak. 17 kilometroko zubia zeharkatu behar izan dute txirrindulariek itsaso zabalean, eta haizeak hautsak harrotu ditu txirrindularien artean. Bi kilometro falta zirenean erorikoa izan da tropelean, Tadej Pogacar (UAE) tartean zela. Hala ere, ez du aparteko arazorik izan, eta ez du denborarik galduko.

Roskilden (Danimarka) eman diote hasiera txirrindulariek etapari. Berehala osatu dute eguneko ihesaldia, eta bertan sartu dira Magnus Cort (Education First), Sven Eryk Bystrom (Intermarche) eta Cyril Barthe eta Pierre Ronald (KTM). Etaparen lehen erdian laugarren mailako hiru mendate igo behar izan dituzte, eta mendiko sailkapenerako aurreneko puntuak banatu dira. Cort izan da azkarrena hiru mendateetan, eta hark jantzi du maillot zuri-gorria. Bakarrik jarraitu du ihesean Bystromek, baina tropelak ezerezean utzi du norvegiarraren saiakera helmugarako 32 kilometro falta zirenean.

Tentsio nabarmena izan da tropelean Danimarka eta Suedia lotzen dituen Oresund zubira iristerakoan. 17 kilometro luze ditu eta munduko hirugarren luzeena da. Haizea zegoen aurreikusita, eta hala izan da. Zubiaren hasieran dozena bat txirrindulari erori egin dira, horien artean Yves Lampaert (Quick-Step), liderra, baina berehala sartu da tropelean.

Helmugarako 2 kilometro falta zirela beste eroriko handia izan da, Tadej Pogacar (UAE) tartean zela, baina galdutako denbora ez da kontuan hartuko azken hiru kilometroen barruan izan baita. Alarma guztiak piztu diren arren, esloveniarrak ez du aparteko arazorik izan, eta ez du denborarik galduko. Esprintean erabaki da etapa, eta azken unera arte emozioa egon da. Jasper Philipsenek (Alpecin) urrunetik abiatu du esprinta, baina luze egin zaizkio azkeneko metroak. Jakobsen eta Van Aerten arteko lehia izan da azken metro horietan eta Quick-Stepekoa nagusitu da.

Tourrak Danimarkan egingo duen azken etapa izango da bihar. Vejlen (Danimarka) abiatuko da eta Sonderborgen amaitu. Gaurkoa bezala, etapa egokia da esprinterrentzat. Laugarren mailako hiru mendate igo beharko dituzte txirrindulariek hasieran, eta maillot zuri-gorriaren borrokan aritu nahi dutenak puntuak lortzen saiatuko dira.


Summary: Adingabe baten heriotza ikertzen ari dira Santurtzin. 15 urte zituen gazteak, eta litekeena da jasotako kolpeen ondorioz hil izana.

Ertzaintza 15 urteko gazte baten heriotza ikertzen ari da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Adingabea Santurtzin (Bizkaia) bizi zen, eta bere senideek atzo topatu zuten etxean zerraldo, ohean. Gorpuak kolpe ugari zituen, eta litekeena da kolpe horien ondorioz hil izana. Beraz, Ertzaintzaren hipotesia da homizidio kasu bat izan dela.

Senideek larrialdi zerbitzuetara jo zuten, baina ezin izan zuten gaztea suspertu. Heriotza zerk eragin zuen ezin argituta, Bilboko Auzitegi Medikuntzako Zerbitzuaren esku utzi zuten gorpua, autopsia egiteko. Horren emaitzaren arabera, bortxazko heriotza izan da adingabearena, balizko eraso baten ondorioz. Hori dela eta, Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko.


Ez urdin eta ez berde: horia

Summary: Ez urdin eta ez berde: horia. Oriok irabazi du Euskolabel ligako aurreneko estropada Bilbon, erlojuaren aurka. Donostiarra izan da bigarren hiru segundora, bigarren ziabogan kateatu eta gero. Hondarribia hirugarren, eta Urdaibai bosgarren.

Oriok batetik bat. Eta lider Euskolabel ligan. Azkarrena izan da aurreneko jardunaldian, erlojuaren aurkako estropadan. Azkeneko txandan joan da, iazko sailkapen nagusiaren arabera, eta atzean utzi ditu txandakideak: Donostiarra hiru segundora, Hondarribia zazpira eta Santurtzi 30era. Bigarren txandan nagusi izan den Zierbenaren denbora ere bota du, zortzira utzi baitu. Txanda horretan bigarren egin du Urdaibaik, eta Oriok 16 segundo atera dizkio.

Estropada baldintzatu duen hainbat gertakari izan da. Batzuk berezkoak, haizearen gorabeherak, ur-lasterrak eta abar. Beste bat ezustekoa: Donostiarra kateatu egin da bigarren ziabogan, eta mugitu ezinda segundo batzuetan geratzeaz gain, mugitu egin du baliza, eremu barrurantz eta istriborrerantz (gero zuzendu dute antolatzaileek). Denbora onena egiten ari zen, baina hor joan zaizkio irabazteko aukera guztiak.

Oriok ederki baliatu du aukera. Hazi egin da txandakidearen gorabehera tarteko, eta ez du aukera pasatzen utzi. Hala ere, ez dio denbora asko atera gero Donostiarrari. Hondarribiak salbatu egin du hirugarren lekua, Zierbenari aurrea hartu diolako. Urdaibairen emaitzak eman du zeresana, aurreikuspenek goi-goian jartzen zutelako. Baina txanda irabazteko gai ere ez da izan. Bigarrengo multzo horretan, Zierbenaren atzetik egin du, eta Caboren eta Ondarroaren aurretik

Aurreneko txandako azkarrena Getaria igo berria izan da. Atzetik aurrerako lana eginez, aurrea hartu die Kaiku beste igo berriari, Aresi eta Isuntzari. Getariarrak zazpigarren izan dira, eta atzetik bost talde uztea sekulako uzta da.

Bihar Donostian izango dira liga honetako hamabi traineruak (12: 13), eta txandak gaurko sailkapenaren arabera botako dituzte. Ondorioz, Urdaibai ez da onenen txandan joango, bigarrenean izango baita.


Summary: «Herrien borondate demokratikoa» errespetatzeko eskatu dute Pirinioetan. Milaka herritarrek parte hartu dute Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren aldeko mobilizazioan. Gure Esku-k eta Kataluniako eragileek elkarlanean segitzeko asmoa azaldu dute

Nazioarteko komunitateari «eta haren instituzioei, bereziki Europako eremuan», mezu bat bidali diete milaka euskal herritarrek eta katalanek: «Gure herrientzat errespetua eskatzen dugu; gure hizkuntzarentzat eta kulturarentzat begirunea exijitzen dugu; gure herritar guztien eskubide zibil eta politikoak errespetatzeko eskatzen dugu. Gure herrien borondate demokratikoa errespetatzea exijitzen dugu». Bideoa: ekimenaren zuzeneko saioa (Gure Esku).

Mezua Pirinioetatik nazioarteratu dute, Higer lurmuturretik Creusera, Bizkaiko golkotik Mediterraneora. Gure Esku-k, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak deituta eta Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, milaka herritarrek mendikate horretako 300 tontor baino gehiago argiztatu dituzte, 430 kilometrotik gorako argi lerroa, burujabetzaren aldeko aldarrikapena zabaltzeko. Euskal herritarrei dagokienez, 154 mendi argiztatu dituzte ilunabarrean, Euskal Herrikoak eta Erdialdeko Pirinioetakoak. Oro har eguraldia aldeko edukita, 91 gailur gorri eta 63 berde piztu dituzte herritarrek —horrela sailkatu dituzte tontorrak: gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak, eta berdeak, errazenak eta irisgarrienak—; Orhi, Otsogorrigaña, Urdanatzburu, Arriel, Mendaur, Gorramakil... Herrietatik dozenakako taldeetan joanda kasu askotan, eta bezperatik joanda gailur garaienetara joatekoak zirenen kasuan.

Euskal herritarren bilgune nagusia Jaizkibel (Gipuzkoa) izan da; arratsaldetik aurrera, bertan elkartu dira Gure Esku-ko ordezkariak, baina baita eragile politiko, sindikal eta sozial batzuk ere. Guadalupen jarri zuten lehen hitzordua, eta musika eta jai giroa eduki dute bertan. Handik Jaizkibelgo Behatokira joan dira gero. Katalunian, berriz, buruzagi politiko batzuek ere hartu dute parte; esaterako, Junts Per Catalunyako idazkari nagusi Jordi Turullek eta ERCko idazkari nagusi Marta Vilaltak. Haatik, ekitaldi politiko nagusia Guils de Cerdenyan egin dute, Katalunian. Han hartu dute hitza Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramaileak, Dolors Feliu ANCko presidenteak eta Didac Amat Omnium Culturaleko Zuzendaritza Batzordeko kideak. Auzi demokratikoa Alvarezen hitzetan, egun «berezia, hunkigarria eta magiaz betea» izan da, «aldarrikapenen, naturaren, mendiaren, gauaren eta argiaren konbinazioak izugarrizko indarra» sortu duelako: «Euskaldunak eta katalanak jendearen ahalmena erakusten ari gara. Pirinioetako gailurretan dagoen argi bakoitza gure herrien burujabetza eta askatasunaren bidea argiztatzen duen izar bat da».

Bi herrialdeetako eragileen arteko elkarlana goraipatu du Alvarezek, eta, «aurrera begira, egitasmo bateratu berrien aldeko apustua» egin zuten; Euskal Herriaren eta Kataluniaren artean, baina baita «aske eta burujabe izateko borrokan ari diren Europako eta munduko herrien artean ere».

Autodeterminazio eskubidea gauzatzea «demokrazia kontu bat» dela nabarmendu du: «Herri batek bere etorkizunaren jabe izan nahi duenean, gehiengo sozial batek bere estatus politikoa erabaki nahi duenean, estatu independente bat sortu nahi duenean, aukera onena, demokratikoena eta herritarren eskubideak ondoen babesten dituena autodeterminazio eskubidea gauzatzea da». Are gehiago, esan du erabakitzeko eskubidea «XXI. mendeko demokraziaren giltza» dela: «Autodeterminazioaren kausa XXI. mendeko borroka demokratizatzaile handia da, jendea entzuten duena, jendeari erabakitzeko boterea ematen diona, berdintasunean». Mezua Pirinioez harago ere zabaldu du: «Herri baten etorkizuna erabakitzea demokrazia eta askatasuna gauzatzea da. Eskozian, Euskal Herrian, Katalunian, Irlandan eta munduko beste edozein herrialdetan.

Kataluniako ekitaldia. / Vilaweb

Bestalde, Feliuk nabarmendu du Pirinioetako Bidea «erronka handia» izan dela, «Europan inoiz ikusi den izaera politikoko ekintza artistiko handiena» izan delako: «Oroimenean iraungo duen ekintza bat izango da; errelato poetiko eta politiko bat, argitasun ekitaldi bat bilakatuko dena orain inguratzen gaituen iluntasunaren erdian». Horrez gain, atzoko egitasmoa «oihu isil bat» ere bada: «Nazioarteko komunitateari eginiko deia, bakearen eta herrien autodeterminazioaren kausa justuaren alde. Indarkeriaz inposatutako mugen aurkako protesta bat».

Bi herrialdeen arteko harremanaz jardun du Amatek ere: gogora ekarri du Jose Antonio Agirre Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Lluis Companys Kataluniako Generalitateko presidenteak elkarrekin zeharkatu zutela gaur argiztatutako mendilerroa, altxamendu faxistatik ihesi, eta Burgosko prozesuan eta Kataluniako 2017ko urriaren 1eko erreferendumean sortutako «elkartasun sareak» goraipatu ditu. Horri erantsi zion urteotan, «errepresioak Omnium Culturaleko presidentea espetxean zuenean, euskal gizarte zibilak eta Gure Esku buruan, beso zabalik» hartu izan dituztela. Edonola ere, «aliantzen eta borroka partekatuen iraganari» erreparatzeaz gain, Amatek adierazi du «etorkizunaren borondateak» batzen dituela bi herrialdeak: «Herrien Europa eraikitze aldera elkarrekin lan egiten jarraitzeko borondateak, Espainiako Estatuak ez dezan eduki herritarren autodeterminazio eskubidea errespetatu beste aukerarik».

Pirinioetatik urrun, Madrilgo Guadarrama mendizerrako Guarramillas tontorrean ere bildu ziren madrildar solidario taldea bat. Kataluniako estelada, Espainiako Bigarren Errepublikako bandera, euskal presoen aldeko banderola eta ikurrina eskutan, bi dozena lagun elkartu ziren elkartasunez. Madrid con Euskal Herria zioten pankarta batean (Madril, Euskal Herriarekin).


Summary: Bart gauean 49 urteko iruindar bat hil da Beran, auto istripu batean. Gidatzen zuen autoa errepidetik irten da, eta Bidasoa ibaira erori.

Auto istripu larria izan da bart Beran (Nafarroan). 22:00ak aldera, auto bat errepidetik irten da, eta Bidasoa ibaira erori. Ondorioz, gidaria hil egin da. 49 urte zituen, eta Iruñekoa zen.

Istripuaren berri izan ostean, Oronozko suhiltzaileak, Doneztebeko osasun talde bat eta anbulantzia bat joan dira ezbeharra izan den tokira, baina ezin izan dute ezer egin gizonaren bizia salbatzeko.

Gorpua ibaitik atera ondoren, Iruñera eraman dute. Autoa gaur goizean ziren handik ateratzekoa. Guardia Zibila gertatutakoa ikertzen ari da.